open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nicholas Aylward Vigors

**Nicholas Aylward Vigors** (Old Leighlin (County Carlow), 1785 - 26 oktober 1840) wie in Ierske soölooch, ornitolooch en politikus.

## Libben en wurk
Vigors waard berne yn Old Leighlin, County Carlow, yn 1785. Hy wie de earste soan fan kaptein Nicholas Aylward Vigors, dy't tsjinne yn it 29e (Worcestershire) Regiment, en syn earste frou, Catherine Vigors, dochter fan Solomon Richards fan Solsborough.

Vigors studearre oan it Trinity College fan de Universiteit fan Oxford. Fan 1809 oant 1811 moast er syn stúdzje ûnderbrekke omdat er oproppen waard foar tsjinstplicht. Hy focht yn dizze perioade yn de Spaanske Unôfhinklikheidsoarloch. Nei de oarloch gied er werom nei Oxford, dêr't er yn 1817 ôfstudearre.

Vigors wie mei-oprjochter fan de Zoological Society of London yn 1826, en oant 1833 de earste sekretaris fan de Zoological Society of London. Yn dat jier rjochte er in nij genoatskip op dat útwaakse soe ta de Royal Entomological Society of London. Hy wie lid fan de Linnean Society of London en de Royal Society. Hy wie ek de skriuwer fan 40 papers, de measte dêrfan oer ornitology. Hy levere ek de tekst foar John Gould syn *A Century of Birds from the Himalaya Mountains (1830 -32)*. Op de IOC World Bird List pronkje 31 genera, en 115 soarten, lykas de *Enicurus scouleri* (út de famylje fan miggesnappers), dy't troch him beskreaun binne, faak yn 'e mande mei Thomas Horsfield. 

Vigor folge syn heit op as politikus yn 1828. Hy wie fan 1832 oant 1835 parlemintslid foar Carlow. Yn 1835 fertsjintwurdige er koart County Carlow. Hy waard foar dizze posysje keazen yn in ekstra ferkiezing yn juny 1835. Yn augustus fan dat jier moast er syn posysje alwer oerjaan. Yn 1837 waard Vigors op'e nij keazen ta fertsjintwurdiger fan County Carlow. Diskear hold er dizze posysje oant syn dea ta yn 1840.


File:Sabine's Snipe woodcut Bewick's British Birds 1847.jpg|*Scolopax Sabini*, út Bewick syn *British Birds*, 1847
Toucan by Nicholas Aylward Vigors 1831.jpg|Skilderij fan in toekan fan Vigors, 1831


## Publikaasjes
* *An inquiry into the nature and extent of poetic licence.* Mackinlay & Bensley, Londen 1810.
* *A statement of persecutions on the part of certain Tory landlords in the County of Carlow.* Ridgways, Londen 1836.
Ferburgen kristlike lokaasjes yn de regio Nagasaki

Die **Ferburgen kristlike lokaasjes yn 'e regio Nagasaki** binne in groep fan tolve plakken yn 'e Japanske prefektueren Nagasaki en Kumamoto, dy't ferbân hâlde mei de skiednis fan it kristendom yn Japan. De tsjerken fan Nagasaki binne unyk yn 'e sin dat eltse tsjerke in ferhaal fertelt oer de weroplibbing fan it kristendom nei in lange tiid fan ûnderdrukking. 

It giet by it wrâlderfgoed om tsien doarpen of eilannen, in ruïne fan in kastiel en in katedraal. 

## Eftergrûn
Yn 1549 kaam de jezuyt Fransiskus Ksavearius nei Japan en bleau dêr twa jier. Yn 'e desinnia dêrnei krige it kristendom in soad oanhing, benammen yn it súdwesten (Kyūshū, Nagasaki-regio). Om 1600 hinne wiene der al hûnderttûzenen kristenen.

De shoguns fan it Tokugawa-bewâld waarden lykwols erchtinkend. Hja seagen it kristendom net allinnich as in religy, mar ek as in mooglik middel foar Europeeske koloniale ynfloed. Yn 1614 waard it kristendom ferbean. Kristenen waarden twongen harren leauwe ôf te swarren. Wa't wegere, waard martele of eksekutearre. Om kristenen op te spoaren waarden testen brûkt, lykas it wâdzjen op kristlike symboalen. Dêrfoar brûkten se fumi-e, meastentiids in ôfbyld of reliëf fan Kristus of Marije. Troch der op te traapjen koene minsken bewize dat hja gjin kristen wiene.

Tusken 1614 en 1853 moast it kristendom yn Japan ûndergrûnsk bliuwe. De saneamde *Kakure Kirishitan* (ferburgen kristenen) holden harren leauwen yn it geheim libben troch rituelen foar de bûtenwrâld te fermingen mei lokale tradysjes en troch oerlevering yn famyljes. By guon mienskippen waard Marije bygelyks identifisearre mei de boeddhistyske figuer Kannon, de Japanske namme voor Guanyin, de goadinne fan treast en genede. Sa koene de ferburgen kristenen har yn it iepenbier oanbidde sûnder fuort op te fallen.

Yn 1853 waard Japan foar de bûtenwrâld troch de Amerikaanske commodore Matthew Calbraith Perry iepene en yn 1873 waard it ferbod op it kristlike leauwe offisjeel opheft. Doe die bliken dat der noch altyd mienskippen wiene, dy't nei mear as twa iuwen noch jimmeroan in foarm fan it kristendom praktisearren. Dat makke grutte yndruk, ek bûten Japan.

De plakken dy't no UNESCO-wrâlderfgoed binne litte sjen hoe't dy mienskippen it leauwe al dy tiid yn stilte bewarre hawwe.

## List (2018)
Kaen

**Kaen** (*Coloeus*) is in fûgelskaai út de famylje kriefûgels (*Corvidae*). Earder hie it skaai mar ien soarte, dy't meast by it skaai krieën *Corvus* yndield waard. De typesoarte fan it skaai is de ka. 

## Beskriuwing
Kaen binne lytser as krieën of roeken en ha lingte fan 34 oant 39 sm en in spanwiidte fan 67 oant 64 m. Se weagje tusken 200 en 250 gram en dêrmei binne se ien fan 'e lytsere leden yn 'e famylje kriefûgels.

Oer it generaal binne de fûgels swart mei grize of ljochte parten (nekke, búk of kraach, ôfhinklik fan 'e soarte). Se ha in relatyf rûne kop mei in skrander oansjen; by de ka (*C. monedula*) falt it ljochte each bot op. De sturt is koart en hoekich. Se ha koarte, stevige snaffels.

Kaen binne nijsgjirrige fûgels en meie graach ûndersykje en leare. Se ha in sterk groepsgedrach, foarmje koloanjes en binne ek bûten de briedtiid yn kloften aktyf. Se ha in repertoir fan hege ropjes, bekend is it koarte “ka”-lûd. 

## Taksonomy
Earder waarden kaen yn it skaai *Corvus* set as *Corvus monedula*. Dêrby waarden de westlike en eastlike foarmen (*monedula* en *dauuricus*) as ien soarte beskôge (mei ferskillende ûndersoarten). Letter ûndersyk toande oan dat der op basis fan morfology, fersprieding en genetyske gegevens twa dúdlike linen binne en dêrom wurde der twa soarten erkend. 

Net elkenien folget de konklúzjes fan it ûndersyk en dêrfandinne komme de soarten noch faak as *Corvus monedula* en *Corvus dauuricus* foar.
## Soarten
It skaai telt twa soarten:
Ismee Tames

**Ismee Maria Tames** (Alkmaar, 27 july 1976)  is as senior ûndersiker ferbûn oan it NIOD en bysûnder heechlearaar skiednis en betsjutting fan ferset tsjin ûnderdrukking en ferfolging oan de Universiteit Utert.

## Biografy
Tames slagge oan it Drachtster Lyseum mei in gymnasiumdiploma yn 1994. Dêrnei studearre hja skiednis en politikology oan de Universiteit fan Amsterdam en promovearre dêr yn 2006 op *Oorlog voor onze gedachten* oer it publike debat oer oarloch yn de Earste Wrâldoarloch yn it neutraal bleaun Nederlân. (Earder hie se al ûndersyksopdrachten útfierd foar partikuliere organisaasjes oer ûnder oare segregaasje yn de regio Haaglanden, mobiliteit, leefberens yn grutte stêden, ûnderwiis, thússoarch en muzykbelied yn Utert, meastal útfierd fia NYFER, Nyenrode Forum for Economic Research). Fan 2003 ôf publisearre sy oer de Earste Wrâldoarloch yn Nederlân wat útmûne yn har proefskrift. Dêrnei publisearre se faker oer de Twadde Wrâldoarloch en trede yn tsjinst fan it NIOD. By dy lêste ynstelling is sy ferbûn as programmalieder en senior ûndersiker. Se bestudearre ûnder oare de gefolgen fan kollaboraasje.

Mei yngong fan 1 july 2015 is prof. dr. I.M. Tames beneamd ta bysûnder heechlearaar skiednis en betsjutting fan ferset tsjin ûnderdrukking en ferfolging oan de Universiteit Utert, in learstoel ynsteld troch de Stichting 1940-1945. Har ynaugurele rede hold hja op 17 maaie 2016 ûnder de titel *Over grenzen* dêr't hja it antropologyske begryp liminaliteit yn tapast op ferset.

## Bibliografy
**Thuis zonder zorg? Trends en ontwikkelingen in de thuiszorg voor ouderen*. Breukelen, 2002.
**Oorlog voor onze gedachten. Oorlog, neutraliteit en identiteit in het Nederlandse publieke debat, 1914-1918*. Hilversum, 2006 (proefskrift).
**Besmette jeugd. De kinderen van NSB'ers na de oorlog*. Amsterdam, 2009.
**Doorn in het vlees. Foute Nederlanders in de jaren vijftig en zestig*. Amsterdam, 2013.
**Over grenzen. Liminaliteit en de ervaring van verzet*. Diemen, 2016 (ynaugurele rede).
Dauryske ka

De **Dauryske ka** (*Coloeus dauuricus*) is in sjongfûgel út 'e famylje kriefûgels (*Corvidae*). De Dauryske ka is nau besibbe oan 'e by ús foarkommende ka.

## Beskriuwing
De fûgel wurdt likernôch 32 sm en ferskilt net fan formaat as de ka. It wichtichste ferskil is it fearrekleed. In soad, mar net alle fûgels, ha in brede ljochte kraach en grutte ljochte dielen oan 'e ûnderkant. De kop, kiel, wjukken en sturt binne glânzjend swart en de eardekfearren binne griis. Donkerdere folwoeksenen en jonge fûgels lykje op westlike kaën, mar in ferskil is wol dat, oars as de griiswite irissen fan 'e gewoane ka, Dauryske kaën swarte irissen hawwe. De iennige oare bûnte krie yn 'e selde regio is de Sineeske halsbânkrie (*Corvus torquatus*), mar dy fûgel is folle grutter en kin eins net betize wurde mei de Dauryske ka. 
## Fersprieding
De Dauryske ka libbet fan it súdlike diel fan eastlik Sibearje, súdlik oant Mongoalje en troch in grut part fan Sina. Yn it noarden fan syn ferspriedingsgebiet trekt er winterdeis nei it suden. It is in seldsume wintergast yn Koreä en Japan . Der binne in pear waarnimmings út West-Europa, lykas ek yn Nederlân. It habitat bestiet út iepen bosk, rivierdellings, iepen heuvels en bergen.

## Hâlden en dragen
Dauryske kaën binne sosjale fûgels, dy't faak yn kombinaasje mei roeken sjoen wurde. It iten is fergelykber mei dat fan 'e by ús bekende ka en bestiet út nôt, ynsekten, beien, aaien, aas en ek plúzje se ûntlesting út as der noch wat fan harren gading is. Se briede leafst yn holtes fan beammen, spjalten fan rotsen of op gebouwen. De aaien binne lykas dy fan 'e gewoane ka.

## Status
De populaasjegrutte is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt as lokaal gewoan omskreaun en de populaasje soe stabyl wêze. Hy stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige (Least Concern, 2024).
Lauryn Hill

**Lauryn Hill** (East Orange (New Jersey), 26 maaie 1975) ) is in Amerikaanske hiphop-sjongeres, songwriter en aktrise.

## Libben en wurk
Hill groeide yn in relatyf goede buert op as dochter fan in learares Ingelsk en in kompjûteradviseur. Op mei jonge jierren wurke se mei oan de soapsearje *As the World Turns* en de film *Sister Act 2*. 

Doe't se op de middelbere skoalle Pras Michel en Wyclef Jean moete, begûnen se in hiphopgroep: de Fugees. It earste album fan de groep, *Blunted on Reality* (1994), sloech net oan, mar harren liveoptredens holden de trije oan it wurk. Mei it twadde en tagelyk lêste album fan de groep, *The Score* (1996), brutsen se troch.

Nei it útinoar gean fan de Fugees besochten de ferskate leden it solo. Hill die bliken it suksesfolst te wêzen: fan it album *The Miseducation of Lauryn Hill* waarden oer de hiele wrâld tsien miljoen eksimplaren ferkocht en Hill hie ferskate hits. Ek waard se de earste frou dy't tsien kear nominearre waard foar in Grammy en der fiif wûn. Yn 2020 kaam dit album yn de top 10 fan de 500 bêste albums fan alle tiden fan it Amerikaanske blêd Rolling Stone. 

Dêrnei die Hill produksje- en skriuwwurk foar ûnder oaren Aretha Franklin en Mary J. Blige. Ek pakte se it aktearjen wer op.

Op 22 maaie 2024 waard *The Miseducation of Lauryn Hill* troch Apple Music útroppen ta nûmer 1 op de list 100 Bêste Albums.

### Priveelibben
Lauryn Hill hat fiif bern mei de eardere Amerikaanske fuotballer en hjoeddeiske muzikant Rohan Marley, in soan fan 'e ferstoarne reggaemuzikant Bob Marley. Neffens Rohan Marley hat har sechsde bern in oare heit.  

Yn 2013 waard Lauryn Hill feroardiele ta trije moannen finzenisstraf foar belestingûntdûking nei't se gjin belesting oanjûn hie oer $1,8 miljoen oan ynkommen tusken 2005 en 2007. In rjochtbank yn Newark, New Jersey, joech har ek trije moannen hûsarrest op. Hill hie skuld bekend. 

## Diskografy
Sjoch :de:Lauryn Hill#Diskografie

## Filmografy

## Toernees
* Smokin' Grooves Tour (mei Fugees, Cypress Hill, Ziggy Marley, A Tribe Called Quest, Busta Rhymes en Spearhead) (1996)
* Refugee Camp Tour (mei Fugees) (1997)
* The Miseducation Tour (1999)
* Smokin' Grooves Tour (mei The Roots en Outkast) (2002)
* Reunion Tour (mei Fugees) (2005)
* Moving Target: Extended Intimate Playdate Series Tour (2011)
* Life Is Good / Black Rage Tour (mei Nas) (2012)
* Homecoming Tour (2013–2014)
* Small Axe Tour (2015)
* MLH Caravan: A Diaspora Calling! Tour (2016–2017)
* PowerNomics Tour (mei Nas) (2017)
* The Miseducation of Lauryn Hill 20th Anniversary World Tour (2018–2019)
* Ms. Lauryn Hill Live in Concert (2020)
* The Miseducation of Lauryn Hill 25th Anniversary Tour (mei Fugees) (2023)
Middenamerikaanske kwarteldowen

**Middenamerikaanske kwarteldowen** (*Zentrygon*) foarmje in fûgelskaai út de famylje dowen (*Columbidae*).

## Taksonomy
Middenamerikaanske kwarteldowen binne grûnbewenjende dowen út Midden- en Súd-Amearika, dy't eartiids ûnderbrocht waarden yn it skaai *[[Geotrygon]]*. DNA- en morfology-ûndersyk wiisde út dat dy groep net ien gearhingjende ôfstamming foarme en dêrom is it Zentrygon ôfsplitst en yn 2013 yn in selsstannich skaai set.
De typesoarte is de Kostarikaanske kwarteldo (*Zentrygon costaricensis*).

## Beskriuwing
Middenamerikaanske kwarteldowen binne middelgrutte oant relatyf grutte grûndowen mei in wat knobige bou. Se lykje troch har foarm en hâlding wat op kwartels. In soad soarten hawwe in kombinaasje fan grienige, brune en readeftige tinten mei in faak ûnderskiedende smelle streek oer it each of in heldere snaffelbasis. De poaten binne meast readeftich.

De soarten libje fan súdlik Meksiko oant yn Kolumbia, Ekwador en westlik Brazylje, meast yn berchwâlden en heuvellân, soms ek leger lizzende reinwâlden of healiepen bosk. Se skarrelje lykas kwartels op 'e grun om. 
Fleanen dogge se net faak, allinnich lytse stikjes as se flechtsje moatte of fersteurd wurde. 

Lykas by de measte dowen ha se ienfâldige nêsten, meast yn lege strûken of beammen, somtiden ek op 'e grûn. In lechsel bestiet yn 'e regel út twa aaien.

## Soarten
It skaai telt acht soarten:
Grize grûndo

De **grize grûndo** (*Trugon terrestris*) is in fûgelsoarte út de famylje dofûgels (*Columbidae*). It is de iennige soarte yn it monotypyske skaai *Trugon*.

## Skaaimerken
It is in grutte en krêftige do mei donkere boppedielen en feal readbrune flanken. It wang is wyt en efter op 'e kop hat er in lyts túfke. It each is helderread. De poaten binne rôze oant fioletread.  

## Fersprieding
De grize do is endemysk op Nij-Guineä en wurdt yn trije ûndersoarten ferdield:

* *Trugon terrestris leucopareia*: súdlik Nij-Guineä.
* *Trugon terrestris mayri*: it noardlike part fan Sintraal-Nij-Guineä.
* *Trugon terrestris terrestris*: noardwestlik Nij-Guineä en Salawati.

It habitat bestiet út subtropyske en tropyske fochtige leechlânbosken en dy fan 'e legere berchgebieten. De do is skou en libbet op 'e grûn. Dêrfandinne is de soarte dreech waar te nimmen.

## Status
De soarte hat in breed ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de fûgel troch ferlies en fragmintaasje fan it leefgebiet yn oantal ôfnimt, alhoewol't dat net genôch is om as bedrige beskôge te wurden. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer klassifisearret de soarte as net bedrige (Least Concern, 2024) op 'e Reade list.
Katedraal fan Anagni

De **katedraal fan Anagni** (Italjaansk: *Cattedrale di Santa Maria Annunziata*; *Cattedrale di Anagni*) is in katolike katedraal yn Anagni, Latium, Itaalje. It is de katedraal fan it bisdom Anagni-Alatri. De tsjerke is wijd oan 'e ferkundiging oan Marije.

## Skiednis
De tsjerke waard yn romaanske styl tusken 1072-1104 boud. Agnani tsjinne as simmerferbliuw fan 'e pausen yn 'e 12e en 13e iuw. Bernardus fan Clairvaux (1174) en Klara fan Assisi (1255) waarden yn 'e katedraal hillich ferklearre. Freark Barbarossa waard hjir yn 1160 troch paus Aleksander III ekskommunisearre.

## Ynterieur

It ynterieur is sûnt de renovaasje fan 1250 yn goatyske styl. De flier út 1231 is fersierd mei mozaiken. Boppe it haadportaal nei de tsjerke is in 13e-iuwske Madonna mei Bern tusken de hilligen Magnus en Secondia te sjen. It siboarium op it haadalter waard foltôge troch Vassalletto yn 1267. De fresko's fan 'e apostels op 'e apsismuorren waarden yn 'e 17e iuw skildere troch Borgogna, wylst de fresko's yn 'e apsis yn 'e 19e iuw foltôge waarden troch Giovanni en Pietro Gagliardi.

Der is in houten triptyk fan 'e Ferlosser yn it rjochterskip. 

## Krypt

In trep oan 'e lofterkant fan 'e tsjerke liedt nei de krypt, dy't wijd is oan Sint-Magnus, de patroanhillige fan Agnani. Yn 'e tiid fan it amt fan biskop Pandulf fan 1237 oant 1256 waarden de muorren mei fresko's fan bibelske sênes beskildere. Dêrfan binne no in protte slim skansearre. Nei alle gedachten ha in  oantal keunstners yn 'e krypt wurke, wêrûnder folgelingen fan Pietro Cavallini. Efter it alter, ûnder in ôfbyld fan Kristus en de Madonna, is in ôfbylding fan Sint-Tomas en oare biskoppen te sjen. Oare alters binne wijd oan 'e hilligen Secondina, Aurelia en Neomisia; oan 'e Hillige Martelders en oan biskop Pietro da Salerno en de Hillige Faam Oliva. De mozaykflier waard yn kosmateske styl lein en yn 1231 foltôge. In smelle gong liedt nei it ek mei fresko's fersierde oratorium fan Tomas Beckett.
## Ofbylden

Cattedrale di Anagni - 4211OP7486.jpg
Cattedrale di Anagni - 4211OP7490.jpg
Cattedrale di Anagni - 4211OP7482.jpg
Sweven

**Sweven** is in foarm fan fleanen sûnder gebrûk te meitsjen fan lykfol hokker foarm fan oandriuwing, mar wêrby't dochs yn in min ofte mear horizontaal flak in relatyf lange ôfstân ôflein wurdt. Wat dat lêste oangiet, kin sweven ûnderskaat wurde fan bygelyks it frijwol fertikale delgean fan in rûne parasjute.

Fûgels kinne sweve as se de wjukken stilhâlde. Fral gruttere fûgels, lykas albatrossen (*Diomedeidae*), earrebarren (*Ciconiidae*), reagers (*Ardeidae*), gieren (*Aegypiinae*, *Gypaetinae* en *Cathartidae*) en earnen (*Aquilinae*) dogge soks gauris. 

Ferskate oarsoartige bisten, dy't net echt fleane kinne, binne wol by steat om einen te sweven. Men kin dan tinke oan sûchdieren lykas fleanende iikhoarntsjes (*Pteromyini*), hûdfleaners (*Dermoptera*), sûkeriikhoarntsjes (*Petaurus*) en fleanende bûdelmûzen (*Acrobatidae*). Sokke bisten hawwe hûdflappen (patagia) tusken de foar- en efterpoaten dy't by it sweven as wjukken tsjinje. 

De ûnderskate soarten fan fleanende draakjes (*Draco*), in skaai fan hagedissen, sweve troch har ribben út te sprieden. Fleanende fisken (*Exocoetidae*) dogge it mei har tige lange boarstfinnen. De fleanende kikkert (*Rhacophorus reinwardtii*) hat ekstreem grutte poaten mei swimfluezzen tusken de wiid útsteande teannen, en dêropta lytse hûdflappen by de siden lâns. De fleanende slangen (*Chrysopelea*) sweve sûnder lykfol hokker wjukken troch de ûnderkant fan it lichem ôf te platsjen. 

Yn 'e loftfeart komt sweven foar by sweeffleanmasinen. Fleanen (sweven) mei sokke fleantugen is ek in sport, dy't sweeffleanen neamd wurdt. Mar dizze foarm fan fleanen wurdt ek benutte by hanggliding, paragliding en fleanen mei wingsuits.
Langsturtgrûndo

De **langsturtgrûndo** (*Uropelia campestris*) is in fûgelsoarte út de famylje dofûgels (*Columbidae*). It is de iennige soarte yn it monotypyske skaai *Uropelia*.

## Skaaimerken
De langsturtgrûndo is in tige lytse do fan likernôch 16 sm mei in lange sturt. De boppekant is brúnich, de ûnderkant is wytich. Op 'e wjukken hat de do swarte plaken en in pear plakjes dy't by goed ljocht irisearjend pears binne. Fierder hat de do in giele eachring en giele poatsjes. Yn 'e flecht hat de sturt in V-foarm mei swarte kanten en wite punten. 

## Fersprieding
De fûgel komt foar yn West-Sintraal Brazylje (Mato Grosso) en it buorlân Bolivia. De fûgel is net ferdield yn ûndersoarten (earder wiene dat twa).

Langsturtdowen wurde waarnommen op greidlân, mar ek wol op op savannes en oan boskrânen. Hy siket foaral sied en lytse plantendielen op 'e grûn, lykas oare grûnbefinnende dowen.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer klassifisearret de soarte as net bedrige (Least Concern, 2024) op 'e Reade list.
Spraak

**Spraak** is in foarm fan kommunikaasje dy't ûntstiet troch it gebrûk fan 'e stim as in medium foar taal. Sprutsen taal kombinearret fokalen en konsonanten om ienheden mei betsjutting op te bouwen dy't wurden, wurdlidden of mearwurdliddige dielen fan wurden wêze kinne. Wurden hearre ta wurdskat fan 'e oangeande taal. Der besteane in protte ûnderskate opsetlike spraakfoarmen, lykas ynformearjen, útlizzen, freegjen, oertsjûgjen, ensfh. Ien spraakfoarm kin per gefal ek noch ferskille yn útspraak, yntonaasje, folume en tempo om betsjutting oer te dragen. Men kin fia spraak ek sûnder erch aspekten fan jins persoanlikheid oerbringe, lykas geslacht, âldens, it plak of de regio dêr't jin weikomme, maatskiplike klasse, psychologyske omstannichheden, opliedingsnivo, gemoedstastân, en emoasjes.

Hoewol't spraak yn 'e regel brûkt wurdt om mei oaren te kommunisearjen, kin it ek brûkt wurde sûnder de bedoeling om te kommunisearjen. Likegoed kinne der dan dochs emoasjes en winsken mei ta útdrukking brocht wurde. Dat is bygelyks sa yn it tsjin jinssels praten dat hast eltsenien wolris docht. Party psychologen beskôgje soks as in útwindige fuortsetting fan it gebrûk fan in ynderlike monolooch om it tinken (de kognysje) libbener te meitsjen en te organisearjen. Soms wurdt dêrby eefkes in twasidige persona oannommen, sadat men jinssels tasprekke kin as wiene jin in oare persoan. Solospraak kin ek brûkt wurde om dingen út 'e holle te learen of om jins ûnthâld foar dingen te testen. Ek yn gebed of by meditaasje wurdt faak lûdop praat sûnder dat it de bedoeling is om mei in oare minske te kommunisearjen.

De tûke fan 'e wittenskip dy't de spraak ûndersiket, is de taalkunde. Taalkundigen bestudearje in soad ferskillende aspekten fan spraak, lykas spraakproduksje, spraakwaarnimming, spraakwerhelling, spraakflaters, fonetyk, fonology en it fermogen om sprutsen wurden dy't men heart, sels te reprodusearjen troch deselde klanken yn deselde folchoarder út te sprekken. De tûke fan 'e genêskunde dy't minsken helpt om harren spraak te ferbetterjen, is de logopedy. Spraak, yn 'e sin fan sprutsen taal, is yn beskate konteksten it tsjinstelde fan skreane taal. De kleau dy't tusken dy beide foarmen fan taal bestean kin, hjit diglossy.
Anagni

**Anagni** is in stêd en gemeente yn 'e Italjaanse provinsjie Frosinone (regio Latium). 

## Skiednis
It wiene de Hernici, in âld Italjaansk folk, dy't it plak op in rotsige útrinner stiften en dêr harren haadstêd hiene. Yn 306 f.Kr. waard Anagni troch de Romeinen oermastere. Sûnt de tredde iuw groeide it kristendom troch de ynset fan 'e biskop fan Trani, Sint-Magnus, dy't hjoed-de-dei noch jimmeroan de patroanhillige fan 'e stêd is. De stêd hie al ier machtige muorren en wie yn 'e midsiuwen in pauslike residinsje.

Paus Bonifatius VIII waard yn Anagni berne. Ien fan 'e bekendste foarfallen yn Anagni wie de *Schiaffo d'Anagni*, de Klap fan Anagni. Paus Bonifatius VIII waard oanfallen troch tsjinstanners ûnder lieding fan Guillaume de Nogaret en de famylje Colonna, dy't tefoarren komme woene dat de paus op 8 septimber 1303 in tsjerkeban oer Filips IV fan Frankryk útsprekke soe. De oerfallers doarden de paus net te deadzjen, mar fernederen him en de ynwenners fan Anagni befrijden de paus in pear dagen letter. De Klap fan Anagni ferwiist nei de oerlevering dat Sciarra Colonna de âlde paus in klap yn it gesicht joech. De Klap fan Anagni symbolisearret it momint dat de macht fan 'e pausen oer Europeeske keningen begûn te ferdwinen. Of Colonna de paus echt in klap joech is net wis, wol dat de paus ferneatigjend fernedere waard. Nogaret en Colonna wisten oan 'e lilkens fan it folk te ûntkommen.

Yn 1556 waard Anagni in slachfjild yn it konflikt tusken paus Paulus IV en kening Filips II fan Spanje, doe't de stêd troch it Spaanske leger belegere waard ûnder lieding fan 'e hartoch fan Alva. Nei in artillerybombardemint lutsen de pauselike troepen har werom en plonderen de Spanjerts de stêd.

## It besjen wurdich
* De Marijekatedraal fan Anagni waard yn 1104 foltôge. Yn 'e tsjerke, mar fral yn 'e krypt, binne in soad fresko's bewarre bleaun.  
* It Palazzo Bonifacio VIII is it paleis dêr't de Klap fan Anagni plak fûn. Hjoed-de-dei is it museum dêr't ferhelle wurdt oer de pauslike skiednis en it paleis sels.
* It Palazzo Comunale is it âlde stedhûs, dat út de 12e iuw stamt.
* It Casa Barnekow is in histoaryske residinsje en in moai foarbyld fan midsiuwske arsjitektuer, dat boud waard ûnder it pontifikaat fan paus Gregoarius IX fan Anagni. It hearde ta ferskate aadlike famyljes en waard yn 1860 oankocht troch de Sweedske baron Alberto Barnekow.
* De Sint-Andreästsjerke (*Sant'Andrea*) mei de oanswettende krypt fan Sint-Fitus (San Vito) giet werom op 1003, mar is letter ferboud. 
* De Loretotsjerke (*Madonna di Loreto*) oan 'e Piazza Cavour. Oarspronklik wijd oan Sint-Balbina. Waard yn 1574 oan it bruorskop fan 'e Madonna fan Loreto jûn. De tsjerke waard yn 1749 werboud.

## Untwikkeling befolking

## Ofbylden

Anagni - Cattedrale.jpg|Marijekatedraal
Porta Cerere.jpg|Porta Cerere.
Chiesa madonna di Loreto.jpg|Loretotsjerke.
Casa Barnekow 2b.jpg|Casa Barnekow.
Batanta

**Batanta** is ien fan 'e fjouwer grutte eilannen fan 'e Raja Ampat-eilannen yn 'e provinsje Súdwest-Papoeä, Yndoneezje. It oerflak is likernôch 480 km² (ynklusyf oanbuorjende eilannen) en it heechste punt is 1184 m. De befolking is net grut mei likernôch 4.000 ynwenners yn 2024.

## Skiednis
De islam waard yn 'e 15e iuw yntrodusearre troch politike en ekonomyske kontakten mei it Sultanaat fan Bacan. Yn 'e 16e en 17e iuw hie it eilân nauwe kontakten mei it Sultanaat fan Tidore. Histoarysk foel Batanta ûnder it keninkryk Salawati, ien fan 'e fjouwer keninkriken fan Raja Ampat. Yn 'e 17e en 18e iuw organisearren de keninkriken yn 'e krite plondertochten en wiene der ûntfieringen en slavehannel. Ek waard Batanta sels slachtoffer fan rivalisearjende keninkriken.  

De komst fan 'e Nederlanners (FEK en letter it koloniale bestjoer) betsjutte ek de ein fan 'e tradisjonele plondertochten en slavehandel op Batanta en oare Raja Ampat-eilannen. It Nederlânske koloniale bestjoer formalisearre wetten de administraasje. De tradisjonele machtsdynamyk feroare sterk: de keningen hiene noch wol status, mar stie ûnder tafersjoch.

Nei de ûnôfhinklikens fan Yndoneezje (1963 foar West-Papoeä) waard Batanta ûnderdiel fan West-Papoeä (Papua Barat) en sûnt 2022 fan 'e nije provinsje Súdwest-Papoeä (Papua Barat Daya).

## Befolking
It eilân is tinbefolke en hat noch foar in grut part de oarspronklike natuer mei tradisjonele doarpsmienskippen. 

De befolking is meast kristlik, Fierwei it grutste part fan 'e befolking is protestantsk. Fierder binne der lytse oantallen moslims en katoliken. Troch transmigraasje kinne de ferhâldingen hjoed-de-dei wat feroare wêze.

## Geografy en natuer
It heechste punt fan it eilân is 1.184 meter boppe seenivo. It lânskip bestiet út rotseftich lânskip mei tichte reinwâlden mei tropyske wetterfallen. It eilân is minder ûntwikkele as Waigeo. 

De natuer op it eilân is ryk oan floara en fauna. It eilân hat tichte reinwâlden mei endemyske planten en bysûndere dieren lykas de kasuaris, Het eiland heeft een dichte jungle met endemische plantenen zeldzame diersoorten zoals de kasuaris, reinbôgeparadysfûgel en beamkangoeroes. Om it eilân hinnelizze koraalriffen mei seegersfjilden dêr't doejongs weidzje, dolfinen, walfisken en reuzemanta's. 

## Bestjoer
It eilân hat gjin eigen administratyf sintrum. Bestjoerlike saken wurde fanút Waisai op Waigeo koördinearre.
Salawati

**Salawati** is ien fan 'e fjouwer grutte eilannen fan 'e Raja Ampat-eilannen yn Súdwest-Papoeä (earder West-Papoeä), Yndoneezje. Salawati is in grut eilân mei in soad natuer lykas tropyske bosken, mangroves en in rike ûnderwetternatuer. It eilân hat in lange skiednis mei lokale keninkriken en in lytse befolking. De grutste religy op Salawati is de islam. Ynklusyf lytsere eilannnen foar de kust is Salawati likernôch 1.900 km² grut.

## Skiednis
Sûnt de 15e iuw hie it eilân kontakt mei it Sultanaat fan Bacan (Molukken). Op Salawati bestie in eigen lyts keninkryk mei it doarp Samate as sintrum. Salawati wie ek in fazalkeninkryk fan it Sultanaat fan Tidore. It keninkryk spile in rol yn 'e Raja Ampat-regio, wêr't lokale de hearskers hannel dreaunen, mar ek inoars keninkriken plonderen. Dy plondertochten rjochten har net allinnich op buoreilannen, mar ek op de kusten fan Nij-Guineä en de Molukken. Alhoewol't Salawati ek oan sokke plonderingen meidie, waard it sels ek slachtoffer fan sa'n oanfal yn 1710 doe't piraten út Tidore de frou fan 'e kening en 150 ûnderdanen finzen namen. Se waarden pas frijlitten nei't de kening 104 slaven betelle. 

In soad ynwenners fan Salawati binne moslims troch de iere ynfloed fan 'e sultanaten fan Tidore en Bacan (Molukken), dy’t al yn 'e 15e–16e iuw islam nei de Raja Ampat-eilannen brochten. Dochs binne der op Salawati ek kristlike mienskippen (sawol protestantsk as katolyk). Dy binne fral yn 'e 19e iuw ûntstien, doe't Europeeske misjonarissen út Dútslân en Nederlân yn West-Papoeä aktyf waarden. 

## Befolking
It eilân is tinbefolke en hat likernôch 9.000 oant 10.000 ynwenners (2024). De measte minsken wenje yn kustdoarpen lykas Samate, Kalobo en Sailolof. De befolking bestiet benammen út Papoeäanske groepen, faak mei ynfloeden fanút de Molukken en Maleizje troch de iuwenlange hannel en religieuze kontakten. 

De grutste religy fan Salawati wie yn 2015 it kristendom. De measte kristenen binne protestantsk, it oantal katoliken is mar in hânfol. It distrikt Salawati Barat (West-Salawati) is hast folslein kristlik, wylst yn 'e distrikten Salawati Utara (Noard-Salawati) en Salawati Tenga (Sintraal-Salawati) in lytse mearderheid islamitysk is.

## Natoer
Yn it noarden leit it 570 km² grutte Pulau Salawati Utara-reservaat, dat in grut part fan it leechlânreinwâld beskermt. It eilân is ryk oan fauna, wêrûnder paradysfûgels en ferskillende do- en pappegaaifûgels. Om it eilân leit in maryn ekosysteem mei koraalriffen en in grut ferskaat oan fisken. 

## Ynfrastruktuer
Salawati leit tichteby Sorong, de belangrykste tagongspoarte ta de Raja Ampat-eilannen. Ut dy stêd wei binne der boatferbinings mei Salawati.  

De ynfrastruktuer fan Salawati is ienfâldich. Der binne lokale havens, lytse doarpen en in pear resorts. It toerisme is lytsskalich.
Swellesturtglee

De **swellesturtglee**  (*Elanoides forficatus*) is in rôffûgel yn 'e famylje haukfûgels (*Accipitridae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 publisearre as *Falco forficatus* troch Carolus Linnaeus. 

## Beskriuwing
De swellesturtglee is maklik te werkennen oan syn ûnderskiedende swarte en wite fearren en lange foarkesturt. De fûgel is 50 oant 68 sm lang en hat in spanwiidte fan sawat 130 sm. De wjukken binne relatyf lang, mar de poaten binne koart. Tusken mantsjes en wyfkes is gjin ferskil. 

## Fersprieding
Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden: 

* *Elanoides forficatus forficatus*: súdeastlike Feriene Steaten en noardlik en eastlik Meksiko.
* *Elanoides forficatus yetapa* ( Vieillot , 1818 ): fan súdlik Meksiko oant noardlik Argentynje.

## Hâlden en dragen
De glee jaget op ynsekten, lytse hagedissen, slangen en fûgels. Al de proaien net te grut binne, wurde se opfretten sûnder de grûn te reitsjen. Ek kin de fûgel drinke as er fleant. Se wurde faak yn grutte groepen fan 30 of mear fûgels sjoen.

De soarte briedt fan maart oant maaie en bout it nêst yn 'e heechste beammen fan it gebiet, leafst dinnebeammen fan 'e soarte *Pinus taeda* en oars yn 'e moerassipres (*Taxodium distichum*). It wyfke leit twa oant fjouwer aaien, dy't yn 28 dagen útbret wurde. Nei 36 oant 42 dagen fleane de jongen út.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en tocht wurdt dat de populaasje groeit. Dêrfandinne kategorisearret de IUCN de soarte as net bedrige (Least Concern, 2016). Yn 'e Feriene Steaten hat de soarte grutte dielen fan it eardere ferspriedingsgebiet ferlern, mar de oantallen binne de lêste desinnia wer tanommen. Mooglike bedrigingen foarmje it habitatferlies troch útwreiding fan 'e lânbou, houtkap en urbanisaasje. Earder waard der ek in soad op 'e fûgel jage.
Skiere glee

De **skiere** of **grize glee** (*Elanus caeruleus*) is in rôffûgel. De namme suggerearret in relaasje mei oare gleeën lykas de swarte glee, mar de grize glee foarmet mei de Australyske grize glee, de Amerikaanske grize glee en de letterglee in aparte groep yn 'e famylje fan 'e haukfûgels. De soarte komt yn Afrika en tropysk Aazje foar, mar wreidet him oer Súd-Europa út. 

## Skaaimerken

De fûgel wurdt 31 oant 36 sm lang en hat in spanwiidte fan 71–85 sm. Dêrmei is de grize glee wat grutter as in reade wikel en lytser as de reade glee. Lykas de wikel stiet ek de grize glee faak stil yn 'e loft te bidden. De fûgel is fan boppe blaugriis en hat swarte earmdekfearren en swarte hânpinnen. De wjukken binne breder as dy fan 'e wikel. De kop en ûnderkant is wyt en om it each is in swart masker. De poaten binne giel.

## Fersprieding
De soarte komt û.o. foar yn Noard-Afrika en Afrika súdlik fan 'e Sahara en fierder yn Súd-Aazje en Súdeast-Aazje oant op 'e Filipinen. De fûgel wreidet syn ferspriedingsgebiet fanút Afrika út nei Europa en komt ek yn Spanje, Portegal en it suden fan Frankryk foar. De soarte kolonisearret ek Irak, Iran, Israel en mooglik ek Turkije.

De grize glee wurdt yn trije ûndersoarten ûnderferdield:

* *Elanus caeruleus caeruleus*: súdwestlik Ibearysk Skiereilân, Afrika en súdwestlik Araabje
* *Elanus caeruleus vociferus*: fan Pakistan oant eastlik Sina, Malakka en Yndosina.
* *Elanus caeruleus hypoleucus*: de Grutte- en Lytse Sûnda-eilannen, de Filipinen, Selebes en Nij-Guineä.

De grize glee is in dwaalgast yn West- en Noard-Europa. Yn Nederlân wie de grize glee oant 2015 tige seldsum mei mar acht goed dokumintearre waarnimmingen. Sûnt dat jier nimt it oantal waarnimmingen bot ta en alle jierren wurde der meardere fûgels yn Nederlân sjoen. 

## Hâlden en dragen

De grize glee komt foar yn savannes, greide, lânbougebieten en jaget fanôf beammen, telefoanpeallen en telefoantriedden op lytse sûchdieren en reptilen.

## Status
Yn in soad gebieten is dizze soarte de meast foarkommende rôffûgel. De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de IUCN de soarte as net bedrige (Least Concern, 2019) op 'e Reade list.
Rene Louiche Desfontaines

**René Louiche Desfontaine** (14 febrewaris 1750 – 16 novimber 1833) wie in Frânske botanikus. De standert-auteursôfkoarting **Desf** wurdt brûkt om him as de skriuwer oan te jaan by it neamen fan in botanyske namme.

## Biografy
Desfontaines waard berne yn Tremblay yn Bretagne. Hy folge it Collège de Rennes en yn 1773 gie er nei Parys om genêskunde te studearjen. Syn niget oan 'e plantkunde ûntstie troch lêzingen fan Louis Guillaume Lemonnier by de Jardin des Plantes. Hy blonk út yn syn nije fakgebiet en waard ferkeazen as lid fan de Académie des Sciences yn 1783. Hy wie ek lid fan 'e Académie Nationale de Médecine.

Desfontaines hold twa jier ta yn Tuneezje en Algerije, en kaam werom mei in grutte kolleksje planten. Hy skreau de *Flora Atlantica * (1798–1799, 2 dielen), dy't 300 genera omfette dy't nij wiene foar de wittenskip.

Derneist wurke er ek oan ornitology, en presintearre er de útkomsten fan syn ekspedysjes nei Afrika foar ien fan 'e Memoires de L'Académie Royale des Sciences. Hoewol't de Mémoire oerienkomt mei it jier 1787, waard it earst yn 1789 publisearre troch L'Imprimerie Royal as ûnderdiel fan 'e Histoire de L'Académie Royale de Sciences. De opskuor fan 'e Frânske Revolúsje kin de tagong ta de tekst sa krap makke hawwe dat de ornitolooch Alfred Newton yn 1880 de orizjinele tekst opnij publisearre ûnder de titel *Desfontaines's Mémoire sur quelques nouvelles espèces d'oiseaux des côtes de Barbarie* yn opdracht fan 'e Willughby Society fan Londen.

Yn 1786 waard er beneamd ta heechlearaar botany oan 'e Jardin des Plantes; hy ferfong dêr Lemonnier. Letter waard er direkteur fan it Muséum National d'Histoire Naturelle, wie ien fan 'e oprjochters fan it Institut de France, presidint fan 'e Akademy fan Wittenskippen, en waard keazen ta lid fan it Légion d'honneur. Under de Frânske Revolúsje waard er beneamd ta lid fan 'e Commission Temporaire des Arts, dêr't hy in nije fisy op Natuerhistoarje foarme.

It plantegeslachten *[[Desfontainia]]* en *[[Fontanesia]]* binne nei him ferneamd.

## Wurk

* *Flora atlantica ...*, 2 dielen, 1798–1799
* *Tableau de l'école de botanique ...*, 1804
* *Choix des plantes du Corollaire des instituts de Tournefort*, 1808
* *Histoire des arbres et des arbrisseaux ...*, 1809
* *Voyage dans les Régences de Tunis et d'Alger*, 1838
Griene man

*griene man (arsjitektoanysk motyf), in arsjitektoanysk motyf yn 'e foarm fan in kop omjûn troch leafblêden as fersiering fan gebouwen
*griene man (mytysk wêzen), in mytysk wêzen út 'e Ingelske folkloare
Griene man (mytysk wêzen)

**Griene man** is in term mei in ferskaat oan konnotaasjes yn 'e folkloare fan Ingelân.

Yn 'e Ier-Moderne Tiid wie yn Ingelân it stal fan in man klaaid yn leafblêden, en ornaris mei in houtene kneppel yn 'e hân, in fariant fan 'e bredere Jeropeeske heraldyske motyf fan 'e wyldeman. Tsjin 'e ein fan 'e sechstjinde iuw waard de term 'griene man' yn Ingelân brûkt foar in man dy't oerdutsen mei blêden en moas dielnaam oan optochten of seremoanjes. Fakentiden hie sa'nent de funksje fan 'e *whiffler*, ien dy't in paad troch de minskemannichte klearret foar de optocht dy't of it optreden dat efter him oan komt. Fan 'e santjinde iuw ôf waarden sokke figueren gauris brûkt yn 'e nammen fan pubs en dêrom neiskildere op úthingbuorden.

Yn 1939 publisearre Julia Somerset, lady Raglan in ynfloedryk artikel yn it tydskrift *[[Folklore (tydskrift)|Folklore]]*, wêryn't se it artistike motyf fan 'e griene man út 'e Midsiuwske tsjerke-arsjitektuer yn ferbân brocht mei oare "griene" konsepten, lykas de heraldyske griene man, de pubs dy't ferneamd wiene nei de griene man, it Jack in the Green-kostúm út 'e Ingelske folkstradysjes en de fierings fan Maaiedei (1&nbsp;maaie). Hja brocht yn it artikel de teory op 't aljemint dat de griene man eins in heidenske fruchtberensgodheid foarstelt en yn 'e kultuer fan 'e prekristlike Angelsaksen trochkrongen wie út it leauwe fan 'e eardere Keltyske bewenners fan Ingelan dy't nei de ferovering fan harren lân (troch de fan it Jeropeeske fêstelân ôfkomstige Angelsaksen) kultureel assimilearre waarden. 

Dat idee is bestriden troch oare folkloristen, dy't úthâlde dat lady Raglan gjin bewizen oandroegen hat foar de troch har ûnderstelde bân tusken de ferskillende eleminten dy't hja yn har artikel ta ien gehiel oaninoar reau, noch foar it idee dat de griene man fan heidenske oarsprong is. Nettsjinsteande dat is de teory fan lady Raglan tige dreech út te rûgjen bleken. Fan 'e 1960-er jierren ôf waarden har ideeën oannommen troch de New Age-beweging en Ingelske denominaasjes fan it moderne heidendom, wêryn't de griene man beskôge wurdt as in mytysk wêzen dat ticht by de natoer stiet. Guon auteurs binne fan tinken dat de griene man in jungiaansk archetype fertsjintwurdiget. De opkomst fan 'e hjoeddeistige ideeën oer de griene man en de feroarings yn it tinken oer dit figuer binne wol omskreaun as "tweintichste-iuwske folkloare".
Motion capture

**Motion capture** (útspr.: [ˈmoʊʃən ˈkæpʧəɹ], likernôch: "moo-sjun kep-tjur"; Ingelsk foar, letterlik oerset, "bewegingsfangst" of, frijer oerset, "bewegingsopnamen"), soms ôfkoarte ta **mo-cap** of **mocap**, is it opnimmen fan 'e bewegings fan minsken, bisten of foarwerpen, wêrby't gebrûk makke wurde fan beskate techniken. Motion capture wurdt brûkt foar militêre doelen en ferskate foarmen fan fermaak, yn 'e sportwrâld, foar medyske tapassings en foar de ûntwikkeling fan bgl. robots. 

By it meitsjen fan films en fideospultsjes ferwiist dizze term nei it opnimmen fan 'e aksjes fan minsklike akteurs mei as doel dy ynformaasje te brûken om modellen fan digitale personaazjes te animearjen yn 2D of 3D. As sokke opnamen ek lytse bewegings fan 'e fingers en subtile gesichtsútdrukkings omfetsje, sprekt men fan **performance capture**. Op in protte wurkmêden wurdt motion capture soms **motion tracking** neamd, mar by it meitsjen fan films en fideospultsjes wurdt mei motion tracking ornaris wat oars bedoeld, nammentlik match moving (sjoch fierderop).

By motion-capturesesjes foar films en fideospultsjes wurde de bewegings fan ien of mear akteurs withoefaak per sekonde registrearre. Faak is it by sokke opnamen inkeld en allinne de bedoeling om 'e bewegings fan 'e akteurs fêst te lizzen, en net hoe't se der útsjogge. Sokke animaasjedata wurde oer in 3D-model hinne lein, sadat it model deselde bewegings makket as de akteur. 

Kamerabewegings kinne ek ûnderwerp fan motion capture wêze, sadat in firtuele kamera yn 'e sêne ynzoome, útzoome, skean sakje, rûndraaie of fan posysje feroarje kin al nei't de kameraman wol, wylst de akteur foar de kamera de op te nimmen bewegings makket. It motion-capturesysteem kin dêrby tagelyk de bewegings fan akteur en dy fan 'e kamera registrearje. Dêrtroch kinne kompjûteranimearre personaazjes, bylden en sets itselde perspektyf hawwe as de fideobylden fan 'e kamera. In kompjûter ferwurket de data en lit de bewegings fan 'e akteur sjen, en leveret tagelyk de winske kameraposysjes en -bewegings. It mei weromwurkjende krêft tafoegjen fan kamerabewegings oan 'e motion-capturebylden kin ek; dat wurdt match moving of camera tracking neamd. 

De alderierste, noch tige primitive motion-capturetechniken waarden foar it earst tapast yn 1993. Ferskate films út 'e 1990-er jierren omfetsje in bytsje motion capture by wize fan special effects (bgl. *[[Batman Forever]]* út 1995). Mar motion-capture yn 'e moderne betsjutting fan in animearre personaazje yn in live-actionfilm waard foar it earst tapast yn 'e science&nbsp;fictionfilm *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]*, fan George Lucas út 1999. It earste folslein mei motion-capturetechniken produsearre personaazje ea wie nammentlik Jar Jar Binks (út dy film), spile troch Ahmed Best.
Skiere gleeën

**Skiere gleeën** (*Elanus*) foarmje in rôffûgelskaai út de famylje haukfûgels (*Accipitridae*). De wittenskiplike namme fan it skaai waard yn 1809 troch  Marie Jules César Savigny publisearre. De typesoarte fan it skaai is de skiere glee (*Elanus caeruleus*).

Skiere gleeën binne oer it generaal middelgrut, slanker as mûzefalken, en se ha in spanwiidte fan likernôch 80–100 sm. De fearren binne benammen ljochtgriis en wyt. De boppeside fan 'e wjukken hat donkere, hast swart-griize fearren. Harren eagen binne opfallend read oant djip read, itjinge harren in skerpe, hast ûnheilspellende blik jout. De sturt is relatyf koart en rûn of licht fjouwerkant.

Se hawwe in karakteristike, flintereftige en sierlike flecht, lykas in reade wikel. Faak hingje se stil yn 'e loft (biddend), wylst se de grûn oereidzje nei proai. Se jeije benammen op lytse sûchdieren (lykas mûzen), mar ek wol op grutte ynsekten en lytse fûgels.

De fûgels komme meast yn iepen lân foar, faak yn savannes, op steppes, greiden en agrarysk gebiet. Se binne sosjaler as de measte rôffûgels en se sitte en jeije somtiden yn lytse groepkes. De nêsten wurde meastentiids yn beammen boud, soms yn lytsere koloanjes.

It skaai komt yn waarmere gebieten fan sawol Afrika, Aazje, Austraalje en Amearika en Súd-Europa foar. De soarten ha in grut ferspriedingsgebiet en se kinne harren goed oan feroarjende lânskippen oanpasse. 

## Soarten
It skaai bestiet út fjouwer soarten:
Populisme

**Populisme** is in omstriden begryp foar ferskate politike stânpunten dy't de neidruk lizze op it idee fan it "gewoane folk", faak yn tsjinstelling ta in ûnderstelde elite. It wurdt gauris assosiearre mei anty-establishment en anty-politike sentiminten. It begryp ûntstie oan 'e ein fan de 19e iuw en wurdt sûnt brûkt foar ferskate politisy, partijen en bewegings, almeast yn negative ssin. Yn 'e politikology en oare sosjale wittenskippen wurde ferskate definysjes fan populisme brûkt. It komt faak foar as ûnderdiel fan politike idiologyen oan 'e rjochter as de lofterkant fan it politike spektrum.

## Terminology en skiednis
It begryp kaam foar it earst foar yn 'e mid-19e iuw. Yn it Russyske Keizerryk waard it begryp assosjearre mei de *[[narodniki]]*, in loftse agraryske beweging dêr't de namme faak fan oerset wurdt as "populisten". It Russyske populisme oan 'e ein fan 'e 19e iuw hie ta doel de politike macht oer te dragen oan boeremienskippen troch middel fan in radikaal program fan agrarsyke herfoarmings, en soe in fiedboaiem foamje dy't de Russyske revolúsjes beynfloedzje. Yn 'e Feriene Steaten krige it begryp mear bekendheid troch it gebrûk dêr fan troch de yn 'e Feriene Steaten fêstige People's Party en syn foargongers, dy't warber wiene yn 'e ein fan 'e 19e iuw en begjin fan 'e 20e iuw. De parti kaam op foar lytse boeren, pleite foar in ekspansionistysk monitêr belied en tagonklike krediten, en wie foar dy tiid reedlik progressyf op it mêd fan frouljus- en minderheidsrjochten. Hoewol't de Russyske as de Amerikaanske beweging as 'populistysk" beskôge waarden, ferskilden se yn har ideologyske ynhâld en histoaryske trajekt.

Yn it begjin fan 'e 20e iuw, benammen yn Frankryk, ferskode it begryp nei de literatuer, dêr't er in sjenre fan romans oantsjutten gie dat it libben fan de legere klassen op sympatike wize beskreau. Léon Lemonnier publisearre yn 1929 in manifest foar it sjenre en Antonine Coullet-Tessier stelde der yn 1931 in priis foar yn.

It begryp kaam yn it neikriichske tiidrek yn it Latynsk-Amerikaanske politike wurdskat telâne en waard in beskaat skaaimerk fan it politike lânskip yn de regio. Yn 'e media waard it begryp ynearsten assosiearre mei garismatyske lieders dy't yn steat wiene resintlike ferstedske befolkingsgroepen te mobilisearjen, benammen insken dy't troch migraasje fan it plattelân ferdreaun waarden. Dy nije stedske groepen, dy't hieltyd mear yntegrearre rekken yn 'e elektorale polityk, waarden sjoen as in ûntsnapping oan âlder systemen fan kliïntelistyske kontrôle en begûnen it nasjonale politike libben in nije definysje te jaan. Hoewol't populisme yn dy kontekst gauris mei erchtinken besjoen waard en yn ferbân mei manipulaasje of bespyljen, hie it gauris in positive lading en waard it iepenlik troch politike figueren omearme.
Letterglee

De **letterglee** (*Elanus scriptus*) is in rôffûgel yn it skaai skiere gleeën (*Elanus*) út de famylje haukfûgels (*Accipitridae*).

## Skaaimerken

De letterglee is in lytse 34 oant 37 sm lange fûgel mei in spanwiidte fan 84 oant 100 sm. De fûgel hat in rûne kop en lange wjukken, dy't as er sit foarby de punt fan 'e sturt rikke. De fûgel hat ljochtgrize boppedielen. De dekfearren fan 'e wjukken binne swart en de hânfearren donkergriis. Under is de fûgel meast wyt mei ûnder de wjuk in swarte streek. De eagen binne read en de snaffel is swart.

De letterglee is nau oan 'e Australyske skiere glee besibbe mei wa't er it ferspriedingsgebiet dielt, mar de krún is wat grizer en de eagen binne wat grutter as dy fan 'e Australyske skiere glee, sadat it gesicht wat fan in ûle kriget. In wichtich ferskil mei de Australyske skiere glee is ek de swarte bân ûnder de wjuk fan 'e letterglee, dy't fan 'e oksel nei de basis fan 'e hânfearren rint. 

## Fersprieding
De letterglee komt yn 'e ynlânske regio's fan Austraalje en minder regelmjittich oan 'e kusten foar. Hy wurdt behannele as monotypysk, wat betsjut dat hy net ferdield is yn ûndersoarten. De fûgel libbet yn gebieten mei greidlân mei net in soad beammen en net fier fan wetter. De fûgel is tige ôfhinklik fan 'e reinfal en de populaasjes fan syn proaien. As de omstannichheden geunstich binne foarmje se broedkoloanjes.  

## Status
De soarte hat in relatyf grut ferspriedingsgebiet en allinnich dêrom is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e populaasje is yn 2021 rûsd op 1000 oant 2000   folwoeksen fûgels. Alhoewol't de populaasje stabyl beöardiele wurdt, stiet de fûgel op 'e Reade list fan 'e IUCN as gefoelich (*Near Threatened*, 2022) klassifisearre. De fûgel is kwetsber foar perioaden mei drûchte en in sterke delgong fan proaien. Fersteuring fan nêsten en it brûken fan gifstoffen yn 'e lânbou binne oare bedrigingen.