open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Museum Hert fan Fryslân

**Museum Hert fan Fryslân** (foarhinne: **Museum De Trije Gritenijen**) wie in streekmuseum yn Grou.

## Skiednis
It museum begûn as gemeentemuseum oan de Stasjonswei yn in diel fan de ûnderferdjipping fan it âlde riedhûs fan Idaarderadiel út 1942. Nei in grutte skinking dy't romte foar útstalling easke waard tn 1956 de Stifting Gemeentemuseum oprjochte.

Begjin 2012 gie it museum ticht om't it âlde gemeentehûs ferkocht wie oan in notariskantoar, dat it gebou restaurearje liet. De lêste tentoanstelling hie merklapen as tema ûnder de titel 'Stekje foar Stekje'. Yn 2013 waard it museum as fernijd museum Hert fan Fryslân iepene yn itselde gebou dêr't ek it notariskantoar is. 

It museum moast yn 2020 de doarren foar it publyk slute nei't de hûsfêsting langer net om 'e nocht wie en der finansjele soargen ûntstiene. Der wurdt hope op in weriepening fan it museum yn in nij, takomstich multyfunksjoneel sintrum fan Grou.

## Samling
De kolleksje omfieme in oersjoch fan sa'n achttjin doarpen yn Boarnsterhim. Boarnsterhim is ûntstien út de trije gritenijen Idaarderadiel, Raarderhim en Utingeradiel. 

Spesjaal omtinken waard jûn oan:
* De bruorren Halbertsma en harren betsjutting foar de Fryske Taal- en letterkunde en de ekonomy fan Grou (Idaarderadielseal).
* Kolleksje sulver, goud en diggelguod. 

Dêrneist wiene der wikseljende eksposysjes yn de Utingeradielseal en waarden der kuierrûtes foar groepen troch it doarp Grou útset. Ek de bining mei it wetter wie in weromkommend tema.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea

## Webstee
* museumhertfanfryslan.nl
Harnzer Ierdewurkmuseum

It **Harnzer Ierdewurkmuseum** wie oant 2015 in museum yn de stêd Harns oer ierdewurk dat tusken 1620 en 1910 makke waard yn Harns, Warkum en Boalsert. De kolleksje is ûnderferdield yn tinglazuer- en kerfsneedierdewurk.

## Skiednis
Al inkelde jierren foar de iepening wie M. van den Akker dwaande de gemeenteried fan Harns te bewegen ta de oprjochting fan in Harnzer ierdewurkmuseum.  De gemeenteried gie hjir net yn mei en dêrom besleat Van den Akker om sels in museum te iepenjen op de begeane grûn fan syn wenning. Yn 1992 iepene it museum syn doarren. Fan 2015 ôf bleau it museum ticht foar it publyk yn ferbân mei persoanlike omstannichheden. Yn septimber 2017 waard de kolleksje fan eigener Van den Akker feild, neidat inkelde topstikken ûnderbrocht wiene by lokale en provinsjale musea.

It museum siet oan de Sâltsleat yn in hûs mei klokgevel út 1786 dat in ryksmonumint en ûnderdiel fan it beskerme stedsgesicht fan Harns is. Yn 1967 is it pân restaurearre troch de Hein Buismanstichting. 


Ofbyld:WLANL - 23dingenvoormusea - tulpenvaas.jpg|Tulpefaas
Ofbyld:WLANL - MicheleLovesArt - Harlinger Aardewerkmuseum - Klok (kerfsnee), Workum (de Boer), 1902.jpg|Klok (kerfsneed)
Ofbyld:WLANL - MicheleLovesArt - Harlinger Aardewerkmuseum - Bloempot (kerfsnee), Sneek, 19de eeuw.jpg|Blompot (kerfsneed)
Ofbyld:WLANL - 23dingenvoormusea - kerfsnee spaarvarken.jpg|Sparbaarch (kerfsneed)


## Literatuer
* - Fries aardewerk. Majolica, faience, kerfsnee. Kolleksje Minze van den Akker (2007). 

## Sjoch ek
* Hannemahûs
* Keninklike Tichelaar Makkum
* List fan musea yn Fryslân
Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum

It **Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum** is sûnt 1925 in museum op It Hearrenfean en ûnderdiel fan it Museum Willem van Haren. It is wijd oan dûmny, frijtinker, anargist, antymilitarist, sosjalist en boppe-alles strider tsjin maatskiplik ûnrjocht, Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919). Domela hie in soad oanhingers yn de súdeasthoeke fan Fryslân en krige de bynamme *Us ferlosser*. Hy kaam rûnom te sprekken mei ûnderwerpen as algemien kiesrjocht, ôfskaffing fan berne-arbeid en ynfiering fan de achtoerige wurkdei. Domela Nieuwenhuis wie in belêzen man en De studearkeamer yn it museum is ynrjochte mei it orizjinele ynterieur fan syn studearkeamer.

## Keppeling om utens
* Webstee fan it Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum
Spaanske Peal

**Spaanske Peal** is it oanslútpunt fan de eastlike earmdyk fan de Ternaarderpolderseedyk op de seedyk fan West-Dongeradiel by It Skoar.

Neffens oerlevering dêr eartiids liifstraffen útdield wêze. De namme soe lykwols komme kinne út de Spaanske tiid (1574), doe't dêr by skeel oer de dykferlizzing arbitrale útspraken dien waarden.
FFS (fuotbalklub)

**FFS** (*Fuotbal Feriening Stobbegea*) is de fuotbalferiening fan Vegelinsoard dy't oprjochte is op 11 maaie 1945. De klup spilet op it Sportpark Vegelinsoard oan de Grevenwei.  It tenu fan de klup bestiet út in wyt shirt mei swarte diagonale streek, in swarte broek en sokken yn deselde kleur.

## Skiednis
De earste wedstriden waarden spile yn de greiden fan de famylje Hoks, efter de pleats. Letter ferhuze FFS. nei de Welle, wer in greide efter in pleats. It tredde plak wie ek wer in greide. Yn dit fjild sieten frijwat "heuvels en dellings". As men efter it iene doel siet, dan koe men noch krekt de doellatte oan'e oare kant fan it fjild sjen. Alle sneonen wie it foar de klup hurd wurkjen om it fjild spylklear te krijen foar de sneins. Dong sykje (troch de wike wie it ommers gewoan greide) en krieten mei útluste kalk fan smidderij Wassenaar fan De Jouwer.

Yn 1967 krige FFS in "echt" fjild. By de ruilferkaveling waard it eardere trekgat tusken Ludze Holtrop en IJben tichtmakke en dit waard it Sportpark Vegelinsoard.

Fan 1967 ôf krige FFS ek in jeugdteam. Yn it begjin trainden de jonges allinnich mar. Letter waard ek dielnommen oan de kompetysje. Yn 1970 kaam dêr, ek noch in frouljusteam by. 

### Klaaikeamers
By de komst fan it sportfjild waard, troch eigen leden, in tydlike klaaikeamer boud. Dit wie de helte fan in skuorke Yn 1969 kaam der in kreas klaaigebou. Yn 1979 waard dit klaaigebou ferfongen troch in folslein nije klaaikkommodaasje. Yn 1983 kaam der sels de earste kantine. It houten gebouke mei puntdak hat jierren tsjinst dien. Ein 1990-er jierren waard in âld klasselokaal kocht foar ƒ1,- en troch de leden sels omboud ta kantine.
SC Flamingo

**SC Flamingo** is in fuotbalklup fan Ljouwert. De klup is oprjochte op 9 maart 1991 en spilet oan it Kealledykje.
It earste alvetal spilet yn de 3e klasse A (2008-2009)
 
*Tenu: shirt, read/swarte banen, swarte broek en reade sokken

## Keppeling om utens
* Webstee SC Flamingo
Houtboumuseum De Helling

**Houtbouwmuseum De Helling** is in museum yn Heech. It museum jout sûnt 2002 in byld fan âlde Fryske houten skippen en dan benammen fan de ielaak en de ielhannel fan Heech op Londen. Yn in loads njonken it museum bout Pier Piersma in replika fan de Korneliske Ykes II. De bou kin folge wurde út it museum wei. In de ynteraktive romte is in film oer Fryske sylskippen te sjen. 

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Sjouke van der Kooi

**Sjouke van der Kooi** (Hylpen, 3 july 1851 - Ljouwert, 9 july 1944), wie in Fryske ûnderwizer en kenner fan it Hylpersk.

Sjouke van der Kooi wurke as haad fan kristlike skoallen yn in tal Fryske plakken. Hy wie kenner fan it Hylperske dialekt en skreau *Hinlepper Fertoltsjes*. Yn Wurdum is in strjitte nei him neamd
Fuotbalferiening Foarút

**Fuotbalferiening Foarút** (VV Foarút) is in amateurfuotbalferiening út Menaam. De klup spilet op Schatzenburg oan de Rypsterdyk. De klup is oprjochte op 12 july 1930. Ein juny 2008 waard de earste peal slein foar it nije klupgebou.

It earste alvetal spilet yn de Fyfde klasse sneon (2016/17).

Fan it seizoen 2016/2017 ôf gie de jeugd fan VV Foarút tegearre mei de jeugd fan VV Dronryp fierder as DFC (Dronryp-Foarút kombinaasje); earder spilen sy tegearre ûnder de namme SJO Dronryp Foarút.

*Tenu: grien-wyt shirt, wite broek en griene sportsokken

## Keppeling om utens
*Webstee Foarút
FC De Fochtel

**FC De Fochtel**, oprjochte op 20 maaie 1977, spilet op Et Legien oan it Zuideinde yn De Fochtel. It tenu fan de klup bestiet út in wyt shirt mei blauwe streken oant healwei de mul, in blauwe broek en sokken yn deselde kleur.
Flaaksbewurkingsmuseum

It **Flaaksbewurkingsmuseum** of **It Braakhok** sit oan de Foeke Sjoerdsstrjitte yn Ie.

Yn dit âlde braakhok waard oant 1900 flaaks mei de hân ferwurke ta linnen.

Guon âldere ynwenners fan Ie litte op fêste tiden sjen hoe't dat gie. In soad fan it âlde ark is der noch: flaakskammen, rûpelbanken, bûkers, gaffels en in âlde skeal. De frijwilligers hawwe by de rûnliedings faak âlde boereklean oan.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
GAVC

**GAVC** (*Grouster Amateur Voetbal Club*) is de fuotbalklup fan Grou en spilet op de fjilden op it sportkompleks Nesserdyk oan de P.J. Troelstrawei. De letters GAVC binne in ôfkoarting fan *Grouster Amateur Voetbal Vereniging* dy't oprjochte waard op 22 desimber 1922.

*Tenu: giel shirt, swarte broek en swart-giel streke sportsokken

GAVC hat sa'n 600 leden en hat in protte teams, wêrûnder dames/famkes fuotbal. It earste alvetal spilet yn de 3e klasse fan it sneinsamateurfuotbal. Ald-fuotballers fan GAVC binne ûnder oare Foppe de Haan en Agil Etemadi.

## Keppeling om utens
*Webstee GAVC
Ljippeblom

De **ljippeblom** of ek wol **wylde ljippeblom** (*Fritillaria meleagris*) is in soarte yn it skaai fan de ljippeblommen (*Fritillaria*). De soarte stie op de list fan wetlik beskerme planten yn Nederlân.

## Klassifikaasje
* *Skaai*: ljippeblommen (*Fritillaria*)
** *Soarte*: **ljippeblom** (*Fritillaria meleagris*)

## Ferskaat
Dizze blom is in part fan it nasjonale symboal fan Kroaasje.
Tsjerkemuseum

It **Tsjerkemuseum** fan Jannum stiet oan de Tsjerkestrjitte. It is yn 1947 stifte as úthôf fan it Frysk Museum. Yn it âlde tsjerkje fan sirka 1250 stiet de op ien nei grutste kolleksje stiennen deakisten (sarkofagen) en deksels. Guon fan de readstiennen sarkofagen komme fan oare plakken yn Fryslân. De âldste komme út de 12e iuw. Hjir wurdt ek it ienige Fryske romaanske sânstiennen doopfont út sirka 1200 bewarre.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Hantumermûne

De **Hantumermûne** oan de Stoepawei is in poldermole by it doarp Hantum yn de gemeente Noardeast-Fryslân.

## Skiednis
De Hantumermûne is in mealreeë muonts, dy’t súdlik fan it doarp oan de Hantumer Feart stiet. De mûne waard boud troch G.R. fan Wieren út Jannum yn it ramt fan de stifting fan it wetterskip It Hantumerleech yn 1880 mei in oerflak fan likernôch 480 hektare.  

De mûne krige om 1932 hinne selsswichting op beide roeden. Ien dêrfan bruts yn de fyftiger jierren. Mei troch de bou fan it elektrysk gemaal wie it wif oft de mûne wol bestean bliuwe koe. De Hantumermûne waard lykwols yn 1978 restaurearre en op 'e nij yn 1999. Al stiet der in gemaal, de mûne is dochs noch altyd de haadbemealling fan de Hantumerleech. Hy mealt tusken de 220 en 320 oeren yn 't jier, benammen winterdeis at der meastentiids mear wetter falt. De Hantumermûne is eigendom is fan de Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân en kin op ôfspraak en as er yn bedriuw is, besichtige wurde.

Op 9 jannewaris 2022 ferstoar Oane Visser (1944-2022) út De Lytse Jouwer, de lêste mounder fan de Hantumermûne. Goed 25 jier wied er mounder foar de Stifting Monumintebehâld Dongeradiel. De wjukken fan alle mûnen fan Noardeast Fryslân en guon fan oanbuorjende gemeente waarden ta syn neitins in wike yn 'e roustân set. Yn 'e selde moanne waard útein set mei de restauraasje fan de mûne.
 
Yn 2022 waard útein set mei in restauraasje fan de mûne. It achtkant krige fan de mûnebouwers fan Jellema út Burdaard in nije skroef, in nij reiden tek en waard op 'e nij farve. De kosten fan de renovaasje wiene goed 125.000 euro.

## Beskriuwing
De Hantumermûne is in achtkante muonts mei mitsele fjildmuorren. De romp en de kape binne reiddutsen. De wjukken binne Aldhollânsk ophekke, mar tusken 1932 en 1957 hiene beide roeden selsswichting.  

## Dokumintêre
De Hantumermûne is te sjen yn in koarte dokumintêre 'Foar it wurk'.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank - 'Hantum, De Hantumermûne'
* De Hollandsche Molen - 'De Hantumermolen te Hantum'
Hooglandmole

De **Hooglandmole** is in poldermole by it doarp Goutum yn de gemeente Ljouwert.

De Hooglandmole, mei in flecht fan 9,24 m., stie earder mei de Kramersmole flakby it Van Harinxmakanaal by Wurdum, wêr’t se tegearre de polder *Wurdumer Nijlân* bemealden. Se ferlearen dy funksje lykwols en rekken yn boufallige steat. De Stifting De Fryske Mole, dy’t de beide spinnekopmoles yn 1985/1986 oankocht, besluet se te fersetten nei in lokaasje oan de Swette sawat twa kilometer west fan Goutum en se dêr te restaurearjen. De Hooglandmole wie as earste klear, mar waard yn 1999 troch brânstichting ferwoaste. Ynearsten waard allinnich de ûndertoer fan de mole wer opboud. Mei de restauraasje fan de Kramersmole waard yn 2000 begûn, mar dy waard pas yn 2004 foltôge. Beide moles binne mealree en kinne op ôfspraak besichtige wurde.

## Zie ook
*Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Moledatabank - ''Goutum, Hooglandmole''
*De Hollandsche Molen - ''fh. Hooglandmole te Goutum''
*De Hollandsche Molen - ''vf. Kramersmole te Goutum''
Museum Dekemastate

**Museum Dekemastate** stiet oan de Jelsumerwei yn Jelsum. De iuwenâlde bûtenpleats en de state dy't bekend stiet as Dekemastate binne in ryksmonumint. Sûnt 1996 is it in museum. It hûs is ynrjochte as yn de tiid foar de oarloch. 

Bysûnderheden:
* De iepenstelde *tún mei [[stinzeplant]]en*  dy't yn de maaitiid bloeie.
* *Portrettekolleksje*, besteande út de bewenners fan Dekemastate dy't har skilderje lieten fan de 15e iuw ôf. Dêrby ek de earste fan Wageningen, Gerardus van Wageningen dy't op Dekemastate kaam te wenjen troch syn houlik mei Juliana Lucia Elisabeth Maria Houth. De famylje hat sûnt dy tiid twa iuwen op Dekemastate wenne. De oantrouden namen famyljeportretten mei. Yn 2004 waard in tentoanstelling wijd oan de famylje Dekema. 
* *Ferklaaiersklean*: bern kinne har ûnder begelieding fan de âlden ferklaaie yn klean út de perioade 1700 - 1920 
* Audiotour op MP3-spilers: makke foar en troch tsieners

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Museum De Jouwer

**Museum De Jouwer**, oprjochte yn 1976, oan de Gieljittersstrjitte op De Jouwer bestiet út meardere histoaryske gebouwen. In soad gebouwen steane yn ferbân mei Douwe Egberts, lykas oan de Midstrjitte it winkeltsje 'De Witte Os' en dêrnjonken it hearehûs Midstrjitte 99, mar ek it pakhûs út 1898 en it bertehúske fan Egbert Douwes út Jiskenhuzen. It museum jout in byld fan it 19e-iuwsk De Jouwer en hat kolleksjes op it mêd fan: 
* Fryske klokmakkerij
* gieljitterij hjir waarden ûnderdielen makke foar de klokmakkerij, de skipswerven en it molkfabryk (Kadehûs)
* Goud- en sulversmid - mei masines fan de Ljouwerter firma Attema (Ambachtegebou)
* Koperslaggerij fan Dykstra út Snits (Kadegebou)
* Teepakkerij (Entreegebou)
* Bakkerij fan de Jouster bakker Wesseling (Keverlinggebou)
* Boekdrukkerij - yn it Frysk Grafysk Museum (Keverlinggebou)
* Kofjebaarnderij (museumwinkel De Witte Os oan de Midstrjitte
* It bertehúske fan Douwe Egberts en in 19e-iuwske opkeamer
* Keunst 


Pakhuis in ambachtelijk-traditionele stijl.JPG|Pakhûs
Interieur Douwe Egberts museum, Joure (16).jpg|Ynterieur werkplaats gieljitterij
Voorm. geelgieterij Keverling, ovengebouw en slijperij, Joure.jpg|Koperjitterij en drukkerij


## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Kazemattemuseum

It **Kazemattemuseum** by de spuislûzen fan Koarnwertersân jout in byld fan it libben yn kazematten en de rol dy't se yn de Twadde Wrâldkriich spile hawwe. Nei it oanlizzen fan 'e Ofslútdyk yn 1932 waarden yn 1932-1933 de kazematten fan Koarnwertersân boud. Yn de earste liny by Koarnwertersân is yn de maaiedagen fan 1940 fûleindich striden. De Dútsers waarden dêr opkeard. It museum is oprjochte yn 1985.
Der wurdt omtinken jûn oan de oanfal fan de Dútsers en de loftôfwar. Ek oer wat him fierders by Kornwertersân ôfspile hat: By de stelling is in Ingelske Lockheed Hudson delstoart. Doe binne der fjouwer Ingelsken en de fjouwer Nederlânske "spionnen" omkomd.

It kazemattemuseum bestiet út fiif (fan de 17) grutte kazematten, in Dútsk wachtlokaal, in Dútske bunker, in agregaatkazemat en in besikerssintrum.
De fiif kazematten binne:
*kommandokazemat
*de keuken 
*loftdoelrefyzjekazemat
*mitrailleurkazemat
*kanonnekazemat
*sykljochtkazemat
Boppedat wurdt omtinken jûn oan it ferset yn it algemien, de kanonnearboat Johan Maurits van Nassau, de Wûnsstelling en de fjoerwapens fan de Twadde Wrâldkriich.


Kazemattenmuseum Kornwerderzand - Luchtafweergeschut.jpg|*Opstelling loftôfwargeskut yn it museum*
Ofbyld:RM516502 - Kornwerderzand (foto 1).jpg|*Kanonkazemat*
Ofbyld:RM516500 - Kornwerderzand.jpg|*Kommandokazemat*
Ofbyld:RM516515 - Kornwerderzand.jpg|*Dútsk kanonkazemat*
Ofbyld:HNLMS Johan Maurits van Nassau.jpg|*Kanonnearboat [[Hr. Ms. Johan Maurits van Nassau (1933)|Johan Maurits van Nassau]]*


## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Kazemat

It wurd **kazemat** komt fan it Spaanske *casa armata*, dat 'bewapene hûs' betsjut. Oarspronklik is de kazemat in militêr gebou, dat bewapene is en brûkt wurdt foar ferdigening. Letter wurde alle oerdekte romtes kazematten neamd. De oerdekking kin bestean út inkeld balken of in mitsele of betonnen ferwulf ûnder in ierden wâl. Mei in kazemat kin ek in frijsteand bomfrij stiennen of betonnen gebou bedoeld wurde. Kazematten wurde foar ferdigening brûkt, mar ek foar it bewarjen fan foarrieden munysje en iten. Yn oarlochstiid wurde se ek as wenromte foar militêren brûkt.

Sûnt de Twadde Wrâldoarloch wurde betonnen ûnderkommens yn de folksmûle faak oantsjutten mei 'bunker', it Ingelske wurd foar it Nederlânske kazemat. Sûnder geskutsfunksje wurdt in kazemat in groepsskûlplak neamd.

Yn Koarnwertersân sit it Kazemattemuseum.
SC Frjentsjer

**SC Frjentsjer** (folút: **Sportclub Frjentsjer**; Nederlânsk en offisjeel: *SC Franeker*) is in fuotbalklup út 'e Fryske stêd Frjentsjer. De feriening omfiemet likernôch fjirtich teams, en it earste alvetal spilet yn 'e tredde klasse fan 'e sneinskompetysje fan it KNVB. Sûnt 2015 hat SC Frjentsjer nei in ûnderbrekking fan acht seizoenen ek wer in standertalvetal dat yn 'e sneonskompetysje spilet en útkomt yn 'e fjirde klasse.

It tenu bestiet út in giel shirt mei blauwe skouders en kraach, in blauwe broek en blauwe sokken. De fjilden fan 'e feriening lizze oan it Jan Rodenhuisplein. 

SC Frjentsjer is op 1 july 1970 ûntstien út in fúzje fan twa eardere fuotbalklups. Dat wiene Froonacker, út Frjentsjer, dy't sels oprjochte waard yn 1949, en Freno (in ôfkoarting fan *Franeker en omstreken*) út Skalsum, dy't datearre fan 1926.

Yn 2018 hie SC Frjentsjer krapoan 600 leden út Frjentsjer en omlizzende doarpen, wêrfan 400 jonger as njoggentjin jier. Yn 2008 hie de klup noch 754 leden.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan SC Frjentsjer
Prins fan Oranje

**Prins fan Oranje** is in erflike titel, dy't sawol troch it keningshûs fan Oranje-Nassau as troch it hûs Hohenzollern droegen wurdt. Oarspronklik wie de titel ferbûn oan it selsstannige  prinsdom Oranje (Orange) yn it suden fan Frankryk.

De titel kaam ynearsten allinnich de manlike neisieten fan Willem fan Oranje ta. Doe't de Fryske steedhâlder Johan Willem Friso op 14 july 1711 by Moerdijk ferdronk, ûntstie der in skeel oer de erfnis. Sawol prins Willem IV as kening Frederik fan Pruisen makken oanspraak op de titel. Dat konflikt waard yn 1732 oplost mei it Traktaat fan Partage. De kening fan Pruisen hie al yn 1713 ôfstân dien fan syn rjochten op it prinsdom Orange yn Frankryk. No dienen ek de Nassau's ôfstân. Lykwols holden beide aadlike huzen it rjocht op de titel *Prins fan Oranje*.
Oant de wetswiziging fan 1983 mochten allinne manlju de titel Prins fan Oranje drage.
Museum Mr. Andreae

**Kollumer Museum Mr. Andreae**, ek **Aldheidkeamer Mr. Andreae**, is in streekmuseum oan de Oosteburgstrjitte yn Kollum. It museum is ferneamd nei notaris en (amateur)histoarikus Arnoldus Johannes Andreae.

It museum húsmanne fan 1980 ôf oan yn it eardere postkantoar oan de Eyso de Wendtstrjitte. Yn 2017 waard de âldheidskeamer ûnderbrocht yn 'Oostenburg', in earder wurkhûs foar earmelju út 1838 en no in multyfunksjoneel sintrum. It gebou is in ryksmonumint. It museum hat sûnt 2009 ek it *Archeologisch Steunpunt voor Kollumerland* dat yn 2016 ferhuze nei de hal fan it gemeentehûs fan de eardere gemeente Kollumerlân.

It museum hat:
* In stylkeamer fan om 1900 hinne
* In orizjinele tsjinstboadekeamer mei bedsteed en tabehearren
* Wurkplak mei âlde ambachten: in kûperij, in timmerwurkplak
* In winkeltsje dat yn de styl fan 1900 ynrjochte is. 
* Findels yn soarten en maten dy't troch ferienings brûkt waarden yn optochten
* Klaaiïnge yn de foarm fan rouklean, sitsen klean
* Gouden earizers
* In fitrine mei sieraden. 
* Jûnsmielsulver en oar guod fan it tsjerkje yn Lytsewâld
* In skoallokaal mei learmiddels út om 1920 mei houten skoaltassen en in grutte kolleksje skoalplaten
* Ald ark út it wurkplak fan de goud- en sulversmid
* Ark fan reiddekkers en klompmakkers
* In fotoatelier mei it grutte fototastel fan de Kollumer fotograaf de Leeuw. 

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Gilgamesj

**Gilgamesj** wie neffens de list mei keningen fan Sûmearje de fiifde kening fan Uruk. Hy regearre omtrint 2600 f.Kr. en wie opfolger fan Dumuzy. Hy wie in soan fan kening Lugalbanda en de goadinne Ninsun. Hy wurdt beskreaun as twatredde god en ientredde minske.  

Gilgamesj is benammen bekend wurde troch it Gilgamesjepos. Dat epos is gearstald út in samling heldeferhalen mei Gilgamesj as haadpersoan. De ferhalen waarden iuwenlang mûnling oerlevere en pas letter delskreaun yn it spikerskrift. De úteinlike ferzje fan it epos datearret nei alle gedachten út de 12e iuw f.Kr.

Fan Gilgamesj wurdt skreaun dat er de selsstannigens fan Uruk foltôge en de stedsmuorren bouwe liet. 

Neffens de leginde wie it Gilgamesj dy't Agga, kening fan Kish, fersloech en sadwaande in ein makke oan de hearskippij fan Kish oer Sumearje. Likegoed wie it net Uruk, de stêd fan Gilgamesj, dy't in soad fan de oerwinning profitearre mar de stêd Ur. Yn dizze stêd waard om-ende-by deselde tiid in nije dynasty stifte troch Meshannepada, dy't oer it grutste part fan Sumearje hearskje soe en as earste dynasty fan Ur optekene waard.
Seestrjitte

In **seestrjitte** of **seenaute** is in smelle trochgong tusken twa seeën dy't tagelyk de skieding foarmje tusken twa lânmassa's. Seestrjitten binne wichtich foar de skipfeart en dêrtroch fan grut ekonomysk en militêr belang. De ferneamdste seestrjitten yn Jeropa binne de Strjitte fan Gibraltar, de Bosporus en de Sont, dy't alle trije de ienige wetterferbining foarmje mei in grutte binnensee. 

#### List fan wichtige seestrjitten yn Jeropa
* Bosporus
* Dardanellen
* Karyske Poarte
* Nau fan Kalais of Strjitte fan Dover
* Sont
* Strjitte fan Gibraltar
* Strjitte fan Kertsj
* Strjitte fan Messina
* Strjitte fan Otranto
* Kanaal fan Malta
* Kanaal fan Sysylje

#### List fan wichtige seestrjitten bûten Jeropa
* Beringstrjitte
* Strjitte fan Davis
* Strjitte fan Magellaan
* Strjitte fan Hormûz
* Strjitte fan Malakka
* Strjitte Tsugaru
* Strjitte fan Drake
* Strjitte fan Luzon
Nearo

**Nearo**, folút **Nearo Claudius Caesar Augustus Germanicus**. (Antium, 15 desimber 37 - Rome, 9 juny 68) wie keizer fan Rome fan 13 oktober 54 oant en mei syn dea op 9 juny 68. Under syn bewâld fûn foar it earst kristenferfolgings plak.

## Komôf
Nearo wie de soan fan Agrippina en fia har besibbe oan keizer Augustus Oktavianus.

Yn 50 krige syn mem Agrippina dy't troud wie mei keizer Klaudius, dizze sa fier dat er him as soan adoptearre. De filosoof Seneka de Jongere wie belêste mei syn opfieding. Yn 53 troude hy mei de dochter fan de keizer, Klaudia Oktavia. Yn oktober 54 waard Klaudius troch Agrippina fergiftige en de soan fan de keizer Britannikus fêst set op fertinking fan moard. Sadwaande koe Nearo sûnder fierdere konkurrinsje ta opfolger fan Klaudius útroppen wurde. Britannikus stoar 11 febrewaris 55, alyksa fergiftige.

## Keizerskip
Yn it begjin fan it regear fan Nearo hie syn mem grutte ynfloed op him, mar nei de dea fan Britannikus waard sy troch him fan it paleis fuort stjoerd, sadat Nearo op 18-jierrige leeftyd alle macht yn hannen krige. Syn wichtichste adviseurs waarden Seneka en de prefekt fan de Praetorjaanske garde, Burrus. Fjouwer jier letter liet er syn mem deadzje. 

De earste fiif jierren fan syn bewâld wienen in gouden tiid foar Rome en it Romeinske Ryk. Oeral hearske frede en wolfeart troch de kundige advizen fan Seneka en Burrus. Nei dizze fiif jier begûn Nearo him lykwols hieltyd minder te bemuoien mei it lânsbestjoer, mar hâlde er him ynstee dêrfan foaral dwaande mei syn passy's foar de Grykske kultuer, keunst, benammen mei toaniel en muzyk, mar ek drank, seks en minne perversiteiten. 

Yn 62 kaam Burrus om it libben (neffens geroften wie er troch Nearo fermoarde) en tsjinne Seneka syn ûntslach yn, wat troch Nearo wegere waard. Ek liet er syn frou Klaudia terjochtstelle en ferfong har troch syn matresse Poppaea, de eks-frou fan syn eardere freon Oto dy't er fuort promovearre hie as gûverneur fan Lusitania (tsjintwurdich Portegal). 

### Kristenferfolgings
Sûnt dizze tiid gong it berchôf mei Nearo. Nearo hold him allinnich noch mar dwaande mei syn passy's en trede sels op as dichter, sjonger en toanielspiler. De senaat en it Romeinske folk koenen dat mar min wurdearje. Doe't in grutte brân yn 64 in grut part fan de stêd Rome ferwoaste, gongen alderlei (nei alle gedachten falske) geroften rûn dat Nearo hjir sels opdracht foar jûn hie. Neffens de tradisjonele skiedskriuwerij waard letter oanfierd dat keizer Nearo de kristenen dêrnei alle skuld jûn hawwe soe foar dizze grutte brân om himsels frij te pleitsjen. 

Lang om let soe in opstân yn 68 yn Galje soargje foar de ein fan Nearo syn bewâld.

## Keppeling om utens
* , art. Nero (54-68 A.D.), yn ''DIR'' (2007). 
* , art. Nero (54-68 A.D.), yn ''DIR'' (2006). 
* , art. Nero (54-68 A.D.), yn ''DIR'' (2004²).
68

## Foarfallen
* De Bataafske opstân brekt út yn Romeinsk Nederlân,
* Fjouwerkeizerjier.

## Berne

## Ferstoarn
* 9 juny - Nearo, Romeinske keizer (30), docht himsels tekoart.
37

## Foarfallen

## Berne
* 15 desimber - Nearo, Romeinske keizer.

## Ferstoarn
* Marbod, kening fan de Markomannen.
54

## Foarfallen
* De Friezen besette op inisjatyf fan Ferritus en Maloriks, de Romeinske buffersône by de Ryn lâns.

## Berne

## Ferstoarn
* Julia Agrippina, de mem fan keizer Nearo, wurdt fergiftige.
Franz Kafka

**Franz Kafka** (Praach, 3 july 1883 - Kierling (ûnder Wenen), 3 juny 1924) wie in Dútsktalige skriuwer fan romans en ferhalen út in Joadske famylje yn Praach. Kafka is ien fan de wichtichste skriuwers fan de 20e-iuwske Dútske literatuer.

Foar syn dea bea Kafka syn freon Max Brod om syn manuskripten te ferneatigjen. Brod die dat lykwols net, mei it argumint dat er Kafka altiten dúdlik witte litten hie, dat er alles dwaan soe om syn wurk fuortbestean te litten. Dat Kafka it him frege hie, soe der op tsjutten hawwe, dat dy de kar oan Brod liet.

## Bibliografy
* *Das Urteil* (1913) 
* *Die Verwandlung* (1915) 
* *In der Strafkolonie* (1919) 
* *Ein Landarzt* (1920) 
* *Ein Hungerkünstler* (1924) 
* *[[Der Process]]* (1925) 
* *Das Schloß* (1926) 
* *Amerika* (1927)

### Fryske oersettingen
Yn 2021 ferskynde by de Ljouwerter útjouwerij Elikser *De Metamorfoaze*.

## Sjoch ek
* Dútsktalige skriuwers.
* Le Monde's 100 boeken fan de iuw.

## Keppelings om utens

Biografyske ynformaasje;
*  The Kafka Project: biografy - Wiidweidige biografy op www.kafka.org

Teksten fan Kafka;
*  Aforismen fan Kafka
*  Kafka by Projekt Gutenberg-DE
*  Kafka by DigBib.org
*  Kafka by literaturnetz.org
*  Teksten en sitaten by kafka.ch.vu

Tekeningen van Kafka;
*  Tekeningen fan Kafka

Oar;
* Nederlandse Franz Kafka-Kring
*  Kafka en Praach
* Kafka's Album
Brno

**Brno** (Dútsk: *Brünn*) is de grutste stêd fan Moraavje en de twadgrutste stêd fan Tsjechje dêr't sa'n 400.000 minsken wenje. De rivieren Svitava en Svratka streame troch de stêd. Oant 1945 wenne der in Dútske mienskip yn 'e stêd mar dy waard fuort nei de Twadde Wrâldkriich fuortjage troch de Tsjechyske ynwenners. De Masaryk Universiteit yn Brno waard oprjochte yn 1919.

## It besjen wurdich yn Brno
* kastiel Spielberg
* Filla Tugendhat
* Petrus en Paulus-katedraal
* Mahenovo divadlo (Alde teater)
* Janáčkovo divadlo (Nije Teater - Tsjechysk Nasjonaal Teater yn Brno)
* Stará radnice (Alde stedhûs)
* Stedspark Lužánky
* Náměstí svobody (Frijheidsplein)
* Moravysk museum

Yn de omkriten:
* Burcht Veveří, byn de opslachmar fan Brno

## Persoanen
### Berne yn Brno
* Ernst Mach (18 febrewaris 1838-1916), natuerkundige en filosoof
* Adolf Loos (10 desimber 1870-1933), arsjitekt
* Erich Korngold (28 maaie 1897-1957), Amerikaansk komponist
* Kurt Gödel (28 april 1906-1978), wiskundige
* Milan Kundera (1 april 1929), skriuwer
* Milan Ohnisko (16 july 1965), dichter en redakteur

### Bining mei Brno
* Gregor Mendel (20 july 1822), wittenskipper
* Leoš Janáček (3 july 1854), komponist
* Robert Musil (6 novimber 1880), skriuwer
* Ludwig Mies van der Rohe (27 maart 1886), arsjitekt

## Susterstêden
*  Dallas, Feriene Steaten
*  Kaunas, Litouwen
*  Leeds, Feriene Keninkryk
*  Leipzig, Dútslân
*  Plovdiv, Bulgarije
*  Poznań, Poalen
*  Rennes, Frankryk
*  Sankt Pölten, Eastenryk
*  Stuttgart, Dútslân
*  Utert, Nederlân
*  Voronezj, Ruslân
*  Wenen, Eastenryk

## Keppelings om utens
* Masaryk Universiteit
* Stêdebân Brno-Utert
Pilsen

**Pilsen** (Tsjechysk: *Plzeň*) is in stêd yn it westen fan Tsjechje. Der wenje likernôch 165.000 minsken en is nei Praach, Brno en Ostrava de fjirde grutste stêd fan Tsjechje. De stêd is ferneamd om de pils, dy't yn Pilsen ûntstien is, en it autofabryk Škoda. Pilsen leit oan de sneldyk E50 fan de Dútsk-Tsjechyske grins nei Praach.
Fuotbalferiening Giel Wyt

**Fuotbalferiening Giel Wyt** is de klup fan Nes op It Amelân. Giel Wyt is oprjochte op 9 maaie 1934. It tenu fan de klup bestiet út in giel shirt mei blauwe flanken, in wite broek en sokken.

## Skiednis
Op 5 maaie [1934] seach de Nesser Sport Club (NSC) it libbensljocht en fjouwer dagen letter hie ek Bueren syn fuotbalklup, de Roomsk Katolike Sport Klup Giel Wyt. De oprjochting fûn plak yn it grutte lokaal fan de iepenbiere legere skoalle, tsjintwurdich hotel De Klok oan de haadwei.

Op foarstel fan Menear Pastoar waard besletten om de earstfolgjende woansdeitejûn wer byinoar te kommen yn de skoalle. De pastoar wist ien en't oar oer fuotbal stelde himsels beskikber om op it boerd wat útlis te jaan oangeande opstelling fan 'e alvetallen en it neilibjen fan 'e spulregels.

Pas op de dêrop folgjende ledegearkomste fan [13 july krige de feriening in namme. Nei't ferskate suggestjes ôfwiisd waarden, waard besletten om de klup nei de pauslike kleuren Giel Wyt te neamen. Njonken Giel Wyt en NSC koe It Amelân noch in feriening: HVV út Hollum, dy klup wie al yn 1928 ûntstien. Mei troch it fuortgean fan spilers nei see of earne oars rûn it ledetal werom en koene de ferieningen ein jierren tritich amper ien team formearje. Giel Wyt wie fan oarsprong in katolike feriening, yn 1970 waard de bân mei de tsjerke loslitten en waard Geel Wit in algemiene feriening. 

### Akkommodaasje
It earste fjild fan de feriening wie oan de Koaiwei yn Bueren. Sûnt 1953 spilet Giel Wyt op de fjilden tusken Nes en Bueren. 
Doe't Giel Wyt yn 1970 ta de KNVB kaam, waard it kompleks útwreide sadat der ek in oefenfjild oanlein wurde koe. Yn 1971 en 1972 waarden der klaaikeamers boud. Yn 1992 waard de tribune boud, mei de namme Wâdkânt. De tribune biedt plak oan goed 200 taskôgers.
Bosporus

De **Bosporus** (Turksk: *Bogaziçi*) is in seestrjitte yn Turkije dy't de See fan Marmara ferbynt mei de Swarte See en Jeropa skiedt fan Aazje. Oan wjerskanten fan de seestrjitte leit de stêd Istanbûl. Op har smelst mjit de Bosporus amper 640 meter. De lingte bedraacht 32 kilometer. De djipte fariearret fan 36 oant 124 meter. 

De namme komt út it Gryksk (*Βόσπορος*) wat tsjut op in plak wêr't in ko it wetter oerstekt. De namme is ûntstien troch de 
myte fan Io dy't yn it stal fan in ko de seestrjitte oerstuts. Der lizze twa brêgen oer de Bosporus: de 1074 meter lange Bogaziçy-brêge út 1973 en de 1090 meter lange Fatih Sultan Mehmed-brêge út 1988. Yn maaie 2004 hinne se begûn mei de bou fan in spoartunnel. 

It frije skipsferkear troch de Bosporus hat altyd fan grut belang west foar de grutte lannen, benammen foar Ruslân. Hoewol't de Bosporus ta it Turkske grûngebiet heart jilde der ynternasjonale oerienkomsten dy't frije trochfeart mooglik meitsje. 

## Untstean

Ut resint ûndersyk docht bliken dat de Bosporus ûntstien is troch in oerweldige floedweach, wêrby it wetter út de Midslânske See wei ta grutte hichte opstood waard, ûnder oare yn de rjochting fan it plak dêr't no de Bosporus leit. De frij smelle lânstripe dy't doe de Swarte See ôfskiede fan de Midslânske See waard oerstreamd en troch de krêft fan it wetter ûntstie de trochgong dy't wy yn distiid as de "seestrjitte fan Bosporus" kenne. Foar dat barren wie de Swarte See in mar mei in grutte fan om-ende-by 30% fan tsjintwurdich. 

Oan de oere fan dat mar wennen destiids minsken. Archeologen hawwe alderlei spoaren fan bewenning werom fûn en út harren ûndersyk is fêst komd te stean dat dizze grutte oerstreaming plak fûn hat likernôch 7600 jier lyn. Troch klimatologyske feroarings as gefolch fan stigende temperatueren kaam in ein oan de lytse iistiid en raande in soad iis wêrtroch it wetterpeil fan de seeën stiigde. De archeologen - en yn har kylwetter bibeldeskundigen en oare skiedkundigen - bûgje har no oer de fraach oft dizze oerstreaming ek lieden hat ta legindefoarming wêrút it het ferhaal fan de Ark fan Noäch fuortkomd is. Ek yn it Gilgamesjepos in ferhaal út de Sumearyske wrâld is sprake fan enoarme oerstreamings.
Skânsk

**Skânsk** of **Skaansk** (*skånsk*) is de streektaal yn de súdlike provinsjes fan Sweden, *Skâne*, *Blekinge* en foar in part *Halland*, en fan it eilân Bornholm yn Denemarken. De taal is in East-Skandinavyske taal, fan ûntstean tichter besibbe oan Deensk as oan Sweedsk, mûglik om't it suden fan it hjoeddeiske Sweden foar 1658 Deensk wie. Troch Sweden wurdt lykwols in polityk fierd dêr't Skânsk allinnich as dialekt fan it Sweedsk yn sjoen wurde mei.

It wichtichste argumint dat Skânsk in dialekt fan it Sweedsk wêze soe, is dat it Skânsk gjin taal wêze kin om't sprekkers fan Standertsweedsk en Skânsk elkoars taal begripe kinne. De measte minsken út Skandinaavje kinne lykwols elkoars taal begripe, dat út dat argumint soe fuortkomme dat der mar ien Skandinavyske taal is. It Skânsk, dat as earste fan de Skandinavyske talen fêstlein is, soe dan de ienichste taal wêze, wylst de oare talen yn Sweden, Denemarken en Noarwegen as dialekten dêrfan beskôge wurde moatte.

De ISO 639-3 taalkoade foar Skânsk is *cpy*.

## Keppeling om utens
* Skânsk yn Ethnologue
Ostrava

**Ostrava** is mei 310.000 ynwenners de tredgrutste stêd fan Tsjechje. It leit op de grins fan de histoaryske regio's Moraavje en Sileezje. FC Baník Ostrava is it wichtichste fuotbaltiim fan de stêd. Ostrava hat trije universiteiten. Nijsgjirrich foar jongerein is de *Stodolní ulice* dêr't sa'n 60 kafee's en disko's binne.

Ostrava is gadingmakker foar de titel fan Kulturele haadstêd fan Europa 2015.

## Geografy
Ostrava leit yn it easten fan Tsjechje en yn it noardeasten fan Moraavje. De stêd leit 15 km súdlik fan de grins mei Poalen en 55 km westlik fan de grins mei Slowakije. Tusken de Sudeten en de Beskiden yn de noardlike útgong fan de Moravyske Poarte leit de stêd oan de histoaryske grins tusken Moraavje en Sileezje.

## Skiednis
Ostrava leit yn de Moravyske Poarte oan in tige âlde hannelsrûte, de Barnstienrûte. Archeologyske fynsten docht út bliken dat de omkriten fan Ostrava al 25.000 jier foar fêst bewenne west hat. De earste fernijingen fan de stêd binne fan 1229 (Silezysk Ostrava) en 1267 (Moravysk Ostrava), mar Ostrava syn ûntjouwing kaam earst nei 1763 goed op gong. Dat jier waard de stienkoal fûn dy't fan Ostrava in wichtich mynbousintrum makke mei in grutte oanrin fan nije ymmigranten. Yn de 19e iuw kaam ek de stielyndustry op. Yn de Twadde Wrâldkriich hat Ostrava – as in belangrike stielleveransier foar de wapenyndustry – slim te lijen hân fan ferskate swiere bombardeminten.

De lêste myn is wilens yn 1994 ticht gien. Ek in grut part fan de metaalyndustry is sûnt de Flewielen Revolúsje fan 1989 ferdwûn. De wurkleazens is dêr dan ek heger as in oare parten fan it lân (18,4% yn 2004). De stielprodusint Vitkovice Steel, part fan de Evrazgroep is ek fêstige yn Ostrava. Netsjinsteande it ferdwinen fan de swiere yndustry bliuwt Ostrava ien fan de meast fersmoarge stêden fan de EU.

## Ferkear
By de stêd leit in ynternasjonaal fleanfjild mei de namme *Leoš Janáček Airport Ostrava *. Foar it iepenbiere ferfier yn de stêd hat Ostrava in tramnetwurk, ferskate trolleybussen en gewoane buslinen.

Ostrava leit oan de wichtichste treinferbining tusken Wenen en Warsjau, en de stêd hat in direkte spoarferbining mei Praach. 

## Befolking

## Gallery

Image:Ostravapz.jpg|*Winkelstrjitte*
Image:Ostrava Divadlo Dvoraka.jpg|*It "Antonín Dvořák Teater" yn Ostrava*
Image:Ostrava, Nová radnice 1.jpg|*Gemeentehûs Ostrava*
Image:Mariánské Hory, kostel 2.jpg|*Mariánské Hory (tsjerke)*
Olomouc

**Olomouc** (Dútsk: *Olmütz*) is de fyfde grutste stêd fan Tsjechje yn de histoaryske regio Moraavje, yn it easten fan Tsjechje. De stêd leit oan de rivier de Morava.  Der wenje sa'n 100.000 minsken. Olomouc hat in eigen universiteit, de Palacky-Universiteit Olomouc.


Image:Olomouc (CZE) - location map.svg|Lizzing fan Olomouc yn Tsjechje
Image:Olomouc panorama.jpg|Panorama Olomouc
Image:Orloj in Olomouc.jpg|Astronomyske klok yn Olomouc

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside
Sportferiening De Griffioen

**Sportferiening De Griffioen** is de in ûnderdiel fan Sportferiening De Griffioen út Easterwâlde. Der is in ôfdieling G-fuotbal foar minsken mei in beperking en in futsalôfdieling. De feriening is oprjochte op 21 oktober 1959 en spilet op de fjilden oan de Kuipenstreek.

Oantal teams (2008)
*4 senioaren 
*4 junioaren en 1 famkesteam
*9 pupillen
*Tenu: read shirt, wite broek en blauwe sokken

## Keppeling om utens
*Webstee fuotbalklub De Griffioen
Fuotbalferiening Fryske Boys

**Fuotbalferiening Fryske Boys** komt fan Kollumersweach. De feriening is oprjochte op 1 augustus 1947 en spilet op sportpark "De Seadkampe" oan de Beukerstrjitte.  It tenu fan de klup bestiet út in read shirt mei witte streken, in swarte broek en reade sokken mei trije witte streken oan de boppekant.
Fuotbalferiening De Gordyk

**Fuotbalferiening De Gordyk** spilet op it Sportpark Koartsweagen oan de Mientewei op de De Gordyk. De feriening is oprjochte op 25 augustus 1920. It tenu fan de klup bestiet út in wyt-blau streke shirt, swarte broek en sportsokken.
GSVV

**GSVV** (*Gerkeskleaster Strobos Voetbal Vereniging*) is de fuotbalklup fan Gerkeskleaster. De klup is oprjochte op 16 juny 1966 en spilet op  Sportpark it Kleaster oan de Poorthoek. It tenu fan de klup bestiet út in read shirt mei wite mouwen, in wite broek en reade sportsokken.
Morfeem

In **morfeem** (meartal: morfemen) is in elemint fan in wurd mei in eigen betsjutting/funksje, dat net opdield wurde kin. 

Der binne twa typen morfemen:
* Dy't as selsstannich wurd bestean.
* De net selsstannich foarkommende wurdfoarmjende eleminten (affiksen). Affiksen binne der yn twa haadsoarten, de prefiks en de suffiks. 

In ferbiningslûd (of bynmorfeem) is in tusken -s- of in tusken -e-: doarp-s-tsjerke, bern-e-boek. 

## Foarbyld
It wurd **doarpstsjerkje** hat de neikommende morfemen:
# Selsstannich morfeem 'doarp'
# It ferbiningslûd 's'
# Selsstannich morfeem 'tsjerke'
# De suffiks '-je'

It wurd **berneboekje** hat de neikommende morfemen:
# Selsstannich morfeem 'bern'
# It ferbiningslûd 'e'
# Selsstannich morfeem 'boek'
# De suffiks '-je'

## Sjoch ek
* Morfology
Museum De Grutterswinkel

**Museum De Grutterswinkel**, oprjochte yn 1992, is in museum yn Ljouwert. It is in autentyk winkeltsje yn in pân út 1596 oan de Nieuwesteeg. Nei 1900 waarden yn dat winkeltsje koloniaal guod en winkelguod ferkocht troch de famylje Feenstra oant 1973. 

Yn 1991 waard in aksje fierd ûnder it motto “Ons winkeltsje mut blieve”.
Op de earste ferdjipping wurde geregeld eksposysjes hâlden. Sa wiene der yn 2008 guons mei as tema "Ald Ark" en "Fan Kloksjippe oant Verkade".


Museum De Grutterswinkel Leeuwarden.jpg|Foargevel
Nieuwe Steeg 5 Leeuwarden 3.jpg|Ynterieur
Nieuwe Steeg 5 Leeuwarden 2.jpg|Ynterieur


## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
De Mearmin (Damwâld)

**De Mearmin** (earder: **Geastmermarmûne** of **Marmearmin**) is in poldermûne op it terrein fan it iepenloftmuseum 'De Sûkerei' yn Damwâld yn de gemeente Dantumadiel. De houten achtkante muonts, mei stiennen fjildmuorren, is dekt mei horizontale houten dielen en hat in flecht fan 15,20 m.

## Skiednis

De Mearmin, in grûnsiler, waard yn 1968 boud foar it ynmeallen fan wetter foar de Geastmermar, in natuergebiet dat efkes súdwest fan Dokkum by de Wâldfeart leit. Hy waard gearstald út ûnderdielen dy’t fan oare sloopte Fryske mûnen kamen, wêrûnder in poldermûne fan 1892 út Readtsjerk. De mûne, dy’t partikulier eigendom wie, stie der yn 2008 ferfallen by, mei troch de “ferbosking” fan de Geastmermar. 

Yn 2012 makke de stifting De Sûkerei bekend belangstelling te hawwen om it ferfallen ryksmonumint oan te keapjen. Tsjin it sin fan de Rykstsjinst foar Kultureel Erfguod joech it gemeentebestjoer tastimming om de mûne ôf te brekken en wer op te bouwen op it terrein fan De Sûkerei yn Damwâld.
. 
De ferfallen mûne rekke hjirtroch de status as monumint kwyt..

Yn juny 2016 waard de restauraasje fan de mûne troch De Molenmakers B.V. út Tsjummearum op it nije plak foltôge. 
    
## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank - 'Dokkum, De Marmearmin/Geastmermarmûne'
*  'De Mearmin'
* Museum De Sûkerei
Hillichdom

In **hillichdom** is in plak dat troch de minske as hillich beskôge wurdt en dêr't meastepart in tsjerke of timpel stiet. 

Sawat oeral op de wrâld hawwe folken hillige plakken. Beammen, iepen plakken yn bosken, bergen, marren en rivieren binne útkeazen om as hillichdom te brûken en op sokke plakke komme minske gear om harren godstsjinsten te beöefenjen. Al sûnt de prehistoarje wurde dizze plakken ûnderskieden as bysûnder plak, bygelyks troch it te beplantsjen mei beammen, dy't dan as hillich beskôge wurde, of mei stiennen: menhirs, stiensirkels en hunebêden. Letter waarden op dizze hillige plakken timpels, tsjerken en katedralen boud.
Affiks

In **affiks** is in morfeem dat op himsels gjin betsjutting hat, dat oan in oar wurd taheakke wurde kin. Troch it ta te heakjen oan in besteand wurd kin der fan it besteande wurd in tiidwurd of eigenskipswurd makke wurde. Soms wurdt der brûkme makke fan affiksen om froulike wurden te meitsjen.

Der binne ferskate soarten affiksen:
* Produktive affiksen
** It foarheaksel (prefiks)
** It efterheaksel (suffiks)
* Ymproduktive affiksen (affiksen dy't net of amper mear brûkt wurde om nije wurden mei te foarmjen)
* Healsuffiksen
* Partikels
Stonehenge

**Stonehenge** is in megalitysk momumint út de Prehistoarje. It leit tichtby it plakje Amesbury, op de Salisbury Plain, yn it Ingelske greefskip Wiltshire. It monumint bestiet út grutte stiennen dy't yn in sirkel steane. It wurd *henge* yn "Stonehenge" is fan Germaanske komôf en betsjut sokssawat as "hingje". Nei alle gedachten waard Stonehenge boud tusken 3500 en 1500 f.Kr., in krekte datearring is lykwols net te meitsjen. Wat de bouwers mei de konstruksje fan doel wienen is tsjuster. Der binne guons dy't tinke dat it brûkt waard troch prehistoaryske astronomen, oaren hâlde it derop dat it te krijen hat mei religy. 

## Undersyk nei funksje
Archeologen fan de universiteit fan Sheffield hawwe mei koalstofdatearring fan jiske-oerbliuwsels fan minsken sjen litte kinnen dat it monumint krekt nei syn opjochting yn 3000 f.Kr. in rol spile hawwe kin yn in deadekultus. Dy funksje soe it plak oant 2500 f.Kr. hân hawwe. Ek by stientiidmonuminten yn de omkriten fan Stonehenge binne oerbliuwsels fan kremearre minsken oantroffen. Guon saakkundigen hâlde it op oerbliuwsels fan in elite of dynasty fan hearskers.

Opgravingeen stipe fan National Geographic op it stee fan Durrington Walls yn de Stonehenge World Heritage site hawwe in grutte delsetting bleatlein, dêr't hûnderten minsken wenne hawwe kind. Guon archeologen tinke dat de bouwers fan Stonehenge dêr tahâlden hawwe..

Under ien fan de megaliten fan Stonehenge is koperokside fûn, wat betsjutte kin dat dêr in koperen ding as in soarte fan 'bouoffer' bedobbe is.

Yn septimber 2008 makken Britske archeologen, foar it earst sûnt 1946, nije befinings bekend.. Sy datearren it monumint op 2300 f.Kr., dat is 300 jier jonger as wat earder oannaam waard. Neffens dizze ûndersikers wie Stonehenge in soarte fan 'sûnenssintrum', omdat der is soad bonkerakken fan minsken mei in oandwaning fûn waarden, dy't boppedat ek fan oare plakken yn de omkriten lykje te kommen. Dizze archeologen sjogge Stonehenge as in Lourdes fan de âldheid. Neffens de ûndersikers hienen fral de blauwe stiennen (út Wales) in wichtige funksje.

Yn july 2010 waard op 900 meter fan Stonehenge in oare *henge* mei pealgatten ûntdutsen. De fynst is dien yn it ramt fan it *Stonehenge New Landscapes Project*. It projekt sil oant yn 2013 duorje en wol in byld jaan fan it lânskip yn de tiid fan de bou fan Stonehenge en de relaasje mei stientiidmonuminten yn de omkriten.

## Lyksoartige bousels
Lyksoartige bousels - alhoewol net krekt itselde - binne fûn yn:
* Frankryk (Karnak)
* Korsika
* Skotlân
* Drinte (Hunebêden)
* Belgje (Dolmens & menhirs)
Morfology

**Morfology** is in dielmêd yn de taalkunde, de lear fan wurdfoarmen en wurdfoarming. It lytste betsjuttingshawwende elemint fan in wurd hjit in morfeem. Yn de morfology komme saken as de bûging en opbou fan wurden op it aljemint.

## Skiednis
Yn de grammatika is de morfology de foarmleare fan it wurd, dat omfiemet wurdfoarming, wurdbûging en opbou fan wurden.

Taalwittenskippers brûkten it begryp morfology al yn de 19e iuw, om de stúdzje nei wurdfoarmen mei oan te tsjutten. Oarspronklik komt it begryp morfology fan Goethe, mar it wie August Schleicher dy't it yn 1860 foar de taalkunde brûkte.  Leonard Bloomfield bringt it begryp morfeem foar it earste op it aljemint yn 1933.

## Morfologyske begripen
* Oflieding, besteand wurd + in net los besteand elemint. Dy net los foarkommende eleminten hjitte affiksen. Dy binne yn twa haadgroepen te ûnderskieden:
# Prefiksen, be-, fer- as troch-
# Suffiksen, -eftich, -ich as -lik
* Gearstalling, twa wurden dy't los fan inoar brûkt wurde kinne.
* Geartallende ôflieding, dat binne wurden as **ienaaiïch**. By 'ienaaiïch' binne ien en aai de grûnwurden dy't gearstald binne yn ien wurd. Troch it taheakjen fan it suffiks -ich wurdt it in gearstalde ôflieding.
* Gearkeppeling (ek wol 'gearsetting') binne der yn twa soarten:
# Gearsettings dy't mei ferrin fan tiid gearrane binne ta ien wurd. Dat binne wurden as hegeskoalle (hege skoalle) en fuottenein (fuotten ein). 
# In oare soart gearsetting is dy fan ien of twa eigenskipswurden as ien gehiel. Dat binne wurden as Amerikaansk-Iraansk (it Amerikaansk-Iraanske oparbeidzjen) en sosjaal-ekonomysk (it sosjaal-ekonomysk stelsel).
* Leksikalisaasje is in proses fan wurdfoarming wêrby't de nije wurden in oare betsjutting krije.

## Ferwizing nei boarne


## Keppeling om utens
* Morfo-projekt fan de Fryske Akademy