Wâldûle

De **wâldûle** of **boskûle** (*Strix aluco*) is in ûle yn it skaai *Strix* yn 'e famylje ûlefûgels (*Strigidae*).

## Ferskining

De fûgel is 40 oant 42 sm lang en wat grutter as in goudûle of in hoarnûle. De spanwiidte is 93 oant 98 sm. Se ha in relatyf grutte rûn kop, swartbrune eagen en in wat knobbich oansjen. It fearrekleed is meast griis, donkerbrún en readbrún. De ferhâldingen fan 'e kleuren ferskille mei de ûndersoarte. It fearrekleed is boppe en ûnder yn 'e lingte tekenen. De ûnderkant is ljochter as de boppekant.

## Fersprieding
Wâldûlen libje yn Europa en binne allinnich ôfwêzich yn it grutste part fan Skandinaavje, Ierlân en Yslân. Se komme ek yn dielen fan it westen fan Aazje en it noarden fan Marokko, Algerije en Tuneezje foar.    

Der wurde sân ûndersoarten ûnderskieden: 

* *S. a. aluco* (Linnaeus, 1758): noardlik, sintraal en súdeastlik Europa oer Oekraïne en Europeesk Ruslân .
* *S. a. biddulphi* (Scully, 1881): Pakistan en noardwestlik Yndia.
* *S. a. harmsi* (Zarudny, 1911): Kazachstan, Oezbekistan en Kirgyzje.
* *S. a. sanctinicolai* (Zarudny, 1905): noardeastlik Irak en westlik Iran.
* *S. a. siberiae* (Dementiev, 1933): fan it Oeralberchtme oant westlik Sibearje.
* *S. a. sylvatica* (Shaw, 1909): West- en Súd-Europa en West-Turkije.
* *S. a. willkonskii* (Menzbier, 1896): fan noardeastlik Turkije en noardwestlik Iran oant Turkmenistan.

It habitat bestiet út iepen leaf- en mingde bosken, parken, tunen mei genôch âlde beammen met holtes. Yn nullebosken komt de fûgel allinnich oan boskrânen foar. De soarte briedt ek yn 'e Nederlânske dunen, dêr't de fûgel knineholtes brûkt om yn te brieden. 

### Nederlân
De soarte hat him yn 'e 20e iuw yn Nederlân bot útwreide. Sûnt de jierren 1960 kolonisearre de wâldûle de dunerige en oare dielen fan West-Nederlân. Healwei de jierren 1970 folgen Noard-Brabân en Drinte en wat letter ek oare dielen fan it lân. Yn Fryslân komt de soarte yn it súdeasten foar mei hjir en dêr briedgefallen yn it noarden fan 'e provinsje.

## Hâlden en dragen

Wâldûlen wurde yn it easte jier geslachtsryp en briede fan febrewaris, mar meast maart, oant juny by foarkar yn beamholtes. Se kinne ek yn gebouwen of nêstkasten briede. Se binne monogaam en bliuwe in libben lang byinoar. Allinnich it wyfke briedt en sy sit tige fêst op 'e aaien. In lechsel bestiet meast út twa oant fjouwer aaien, mar kin fariëarje tusken 1 oant 7. De piken komme nei 28 oant 29 dagen nei it lizzen fan 'e aaien út. As de jonge fûgels 30 oant 32 dagen âld binne, ferlitte se it nêst. De âlders helpe de fûgels oant se harren rêde kinne en oant de hjerst bliuwe se yn 'e regel yn it territoarium. De stjerte ûnder de jongen is mei 50% yn it earste jier relatyf heech.     

Wâldûlen binne stânfûgels en bliuwe it hiele jier yn harren territoarium.  

It fretten fan wâldûlen yn Nederlân bestiet meast út mûzen, jonge kninen en fûgels en as der te min fretten is wolle se ek kikkerts, wjirms of ynsekten ite. De grutste fijân fan 'e wâldûle is de hauk. 

## Status
In rûzing út 2018 hâldt de folsleine populaasje op 1.580.000 oant 2.340.000 folwoeksen fûgels. Likernôch 80% fan 'e wrâldpopulaasje libbet yn Europa. Yn Nederlân wurdt it oantal pearkes op 5.200 oant 6.400 rûsd en de soarte nimt by ús licht ta. Strange winters kinne de populaasje wol negatyf beynfloedzje. De soarte wurdt troch de IUCN as net bedrige (*Least Concern*, 2024) beskôge.