open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hunebêd D43

**Hunebed D43** flakby Emmen is it ienichste hunebêd yn Nederlân fan it langgrêf-type. It datearret fan likernôch 3000 foar ús jiertelling. 

It is 40 meter lang en seis meter breed. De stiennen út de krânse steane mei de flakke kant nei búten keard. Binnen de stienkrânse lizze twa grêven. It noardlike grêf is in lytse fiif meter lang en bestiet út 6 siidstiennen mei 3 dekstiennen. It súdlike grêf wie wat grutter, sa'n 8 meter lang en mei 10 sydstiennen en 5 dekstiennen (wêrfan der mar twa oanwêzich binne). Beide grêven hawwe in yngongspartij fan ien pear poartestiennen.

Yn de 19e iuw waard al oer dit hunebêd publisearre (ûnder oare troch prof. dr. L.J.F. Janssen) en waard besocht dit hunebêd te werstellen. Dit barde lykwols tige unsaakkundich (en nei alle gedachten ûnder opoffering fan it weiwurden hunebêd (D43a) wat bliken docht út in lilk artikel yn de *Provinciale Drentsche en Asser Courant*.

Yn 1913 waard it hunebêd foar it earst systematysk ûndersocht troch dr. J.H. Holwerda. Ut dit ûndersyk die bliken dat it langgrêf yn fazes boud is. De noardlike grêfkelder is it earst boud en it oare in skoftsje letter. Yn dizze lêste faze is de stienkrâns ek grutter makke. Yn in tredde faze is de stienkrânse nei it suden nog grutter makke. Dêr wurde nog wat potdiggels en in stiennen beitel fûn.

By in ûndersyk fan Dr. van Giffen yn 1960 kamen trije offerkûlen foar it ljocht, twa bûten de stienkrânse, ien binnen de stienkrânse. De bûtenste twa waarden bedutsen mei in stien dy't út de stienkrânse ôfkomstich wiene. Dizze wiene al yn de prehistoarje omlutsen. Ek die bliken dat it grêfmonumint oant yn de brûnstiid noch út en troch brûkt waard as begraafplak.

Yn itselde jier 1960 waard it hunebêd ek foar in part restaurearre.


Ofbyld:Hunedbed D43 Emmen-1.JPG| de stienkrâns oan de noardeastkant
Ofbyld:Hunedbed D43 Emmen-2.JPG| oersjoch fan it suden
Ofbyld:Hunedbed D43 Emmen-3.JPG| it noardlike grêf
Grienlânsee

De **Grienlânsee** (Noarsk en Deensk: *Grønlandshavet*, Russysk: *Гренландское море*) is in part fan de Noardlike Iissee tusken Grienlân, Spitsbergen, Jan Mayen en Yslân en omfiemet sa'n 1.205.000 km². De see foarmet de 'earm' fan de Noardlike Iissee en is de wichtichste ferbining mei de Atlantyske Oseaan. It kâlde wetter fan de Iissee streamt mei de East-Grienlânstream nei de Atlantyske Oseaan. Troch Arktysk driuwiis is it noardlik diel hast noait iepen foar de skipfeart.

De trochsnee djipte fan de Grienlânsee is likernôch 1450 meter. It djipste punt is metten op 5600 meter  yn de Djipte fan Molloy, yn de Fram Strjitte, tusken noardeast Grienlân en Spitsbergen. 

De Grienlânsee tilt op fan legere libbensfoarmen dy't de basis fan de fiedselstring foarmje. Grutte fisken sa as kabeljau, hjerring, Atlantyske salm, heilbot en skol, fûgels en sûchdieren (sa as seehûnen, walfisken en dolfinen) ite allegearre ûngewervelden en lytse organismen.

## Keppelings om utens
* IARC
* Measurements of the Greenland Sea ice extent - University of Illinois Urbana-Champaign
* Greenland Sea ice cover, data animations 1979-1998 - Technyske Universiteit fan Denemark (DTU)
Doris Day

**Doris Mary Ann Kappelhoff** (Cincinnati, 3 april 1922 – Carmel Valley Village, 13 maaie 2019, wie in Amerikaansk sjongster, aktrise en diere-aktiviste. Hja waard bekend ûnder de artystenamme **Doris Day**. 

Day's artistike karriêre begûn yn har lette tsienerjierren as sjongster yn in *big band*. Yn 1945 hie hja har earste hit, "Sentimental Journey", en yn 1948 ferskynde hja yn de film *Romance on the High Seas*. Yn har artistike karriêre hat hja yn 39 films spile en hat se mear as 650 lieten opnaam, ûntfong sy in Oscar-nominaasje, wûn in Golden Globe en in Grammy Award, en krige yn 1989 de Cecil B. DeMille Award foar al har fertsjinsten yn spylfilms.

Day hat fjour kear troud west. Earst mei Al Jorden, in trombonist, dy't de heit waard fan har iennichst bern, Terry. Ferfolgens waard it George Weidler. Doe't dat houlik yn in skieding einige boaske hja oan Martin Melcher en bleaun by him oant er yn 1968 ferstoar. Melcher adoptearre har soan, dy waard doe Terry Melcher. Har fjirde en lêste houlik mei Barry Comden duorre mar koart en einige ek yn in skieding. Doris Day wennet yn Carmel, Kalifornje ûnder de namme Clara Kappelhoff. Day is mei Shirley Temple de iennichste frou yn de top tsien fan filmartysten dy't it measte publyk lutsen hat.

## Populêr
Doris Day hat har grutte populêrens fral te tankjen oan har rollen yn romantyske komeedzjes: 
* *Pajama Game* - 1957; 
* *Pillow Talk* - 1959; 
* *The Thrill of It All* - 1963;
* *Send Me No Flowers - 1964; 
* *Do Not Ddisturb* - 1965
en in oantal súksesfolle filmlietsjes:
* *It's Magic* út *Romance on the High Seas* - 1948; 
* *Secret Love* út *Calamity Jane* - 1953; 
* *Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)* út [[Alfred Hitchcock]] syn film *The man who knew too much* - 1956. 
Yn 1975 ferskynden har memôres ûnder de titel *Doris Day: her own story*.

Fan 1968 oant 1973 spile se yn de telefyzjerige *The Doris Day Show'', dy't yn de jierren 70 ek yn Nederlân op de byldbuis kaam.

## Keppelings om utens
* Filmografy
* Diskografy
* Doris Day Animal League
* Foto's en bibliografy
Taipei 101

De **Taipei 101** is in wolkekliuwer yn de Taiwaneeske haadstêd Taipei. Mei antenne is it gebou 508 meter heech, sûnder antenne 449 meter. Mei de bou fan de toer waard útein set yn 1998 en it wie klear yn 2004. Oant en mei 21 july 2007 wie it de heechste wolkekliuwer fan de wrâld. Op it stuit is de Burj Dûbai yn Dûbai offisjeel it heechste gebou. 

## Plannen en konstruksje
Oarspronklik wie it de bedoeling om it gebou mar 66 ferdjippings heech wurde te litten. Earst neidat mei de bou útein set wie op 13 jannewaris waard besletten om it gebou te ferheegjen oant 101 ferdjippings. Hjirtroch rûn de bou fertraging op. Net folle letter trof in ierdskodding Taipei en omkriten mei in kreft fan 6.8 op de skaal fan Richter. Twa kranen foelen del mei fan gefolgen fiif deaden en sân moannen ophâld. De top waard op 1 july 2003 berikt. 
 
## Strukturele feiten
Taiwan leit op de grins fan twa tektonyske platen, dêrtroch komme ierdskoddingen regelmjittich foar. Hjir moast men rekkening mei hâlde en dêrom is der keazen foar *[[tuned mass damper]]*, in grut bolfoarmich gewicht (goed 800 ton) yn de top fan it gebou dat tsjin de triid yn beweget by trillings. It gewicht fan de bol nimt in diel fan de bewegingsenerzjy op at it gebou trillet, bygelyks fan stoarmen of ierdskoddingen. 

It ûntwerp fan it gebou is beynfloede troch de lear fan Feng Shui. De foarm fan it gebou hat wol wat fan in pagode wei.

## Keppeling om utens
* Taipei 101 op Emporis.com
Philip Nye

**Philip Nye** (±. 1595-1672) wie in foaroansteand Ingelsk ôfskieden teolooch. Hy studearre ôf oan Magdalen Hall yn Oxford yn 1622. Fan 1633 oant 1640 wie er ferbanneling yn Nederlân.

Hy moast neat hawwe fan astrology.
John Preston

**John Preston** (1587 - 1628) wie in Ingelske Puriteinsk predikant en haad fan it Emmanuel College yn Cambridge.

## Hikke en tein
John Preston wie de soan fan de boer Thomas Preston; hy waard berne yn Upper Heyford yn de gemeente fan Bugbrook yn Ingelân. Hy waard doopt yn de tsjerke fan Bugbrook op 27 oktober 1587. Syn mem wie Alice Marsh. Har omke oan memmekant wie Creswell, dy't boargemaster fan Northampton wie. Om't hy âld-om ryk wie en gjin bern hie, adoptearre er Preston en stjoerde him nei de Northampton grammar school en dêrnei nei in geastlike út Bedfordshire, dy't fan Guest hiet, om him Gryksk leare te litten. Op 5 july 1604 skreau er him as studint mei in beurs yn op it King's College yn Cambridge. Syn fâld waard dêr Busse, dy't yn 1606 haad fan Eton College waard. Yn 1606 gie er nei Queens' College yn Cambridge, dêr't syn fâd Oliver Bowles B.D wie. Creswell hie him wat ûnreplik guod neilitten en hy wie fan doel in diplomatike karriêre te folgjen. Fan gefolgen sleat er in kontrakt mei in keapman, dy't regele dat er in setsje nei Parys koe, mar doe't de keapman dea gie, ferfoel dy regeling. Preston gie doe fierder mei in stúdzje filosofy dêr't er ek troch Porter, dy't Bowles as syn fâld opfolge, yn stimulearre waard. Troch de konneksje fan Porter mei Humprey Tyndall, haad fan Queens en deken fan Ely, waard Preston, dy't yn 1607 ôfstudearre as B.A., oansteld as meiwurker yn 1609. Fan filosofy skeakele er no oer op medisinen. Hy krige no wat praktyske kunde troch it wenjen by in freon, dy't dokter yn Kent wie en hiel bekind fanwege syn praktyk. Hy studearre astrology, dat men doe seach as yn tsjinst te stean fan de genêskunde.

## Karriêre as dûmny
Om 1611 hinne, it jier wêryn er mei syn M.A. begûn, hearde hy in preek yn de St. Mary fan John Cotton, doe meiwurker fan it Emannuel College yn Cambridge, dy't foar him in nije karriêre iepene. Cotton lei op in bêste namme as in betûft sprekker, mar dit wie mar in sljochte evangelyske preek, en syn harkers wienen yn him teloarsteld. Hy gie werom nei syn keamers en wie wat delslein fanwege syn ûntfangst, doe't Preston op syn doar kloppe, en op dat stuit de fêste religieuse freonskip begûn, dy't hieltiten de libbens foar inoar beynfloede hat. Preston sette him no folslein ta de stúdzje fan de skolastyke godleardens; Thomas fan Aquino skynt foar him de wichtigste west te wêsen; hy makke him ek alhiel Dun Scotus en Willem fan Ockham eigen.

Syn biograaf ferteld ús in nijsgjirrich ferhaal oer syn ynset foar it fêstlizzen fan de ferkiezing yn 1614 fan John Davenant as opfolger fan Tyndal as haad fan it Queens' College. George Montaigne, letter aartsbisskop fan York, hie syn sin setten op dizze posysje; mar fuortendaliks nei de dea fan Tyndal, rie Preston yn sân hasten nei Londen, dêr't er foar it dei waard Whitehall, it paleis fan de kening, berikte. Hjir brûkte er syn ynfloed by Robert Carr om in hôfregeling foar de kar foar Davenant fêst te lizzen. Doe't er werom gie hie er de ferkiezing regele ear't Montaigne aan fan de fakatuere hie

By de besite fan Jakobus I yn maart 1615 oan Cambridge, foel Preston op as in disputer.
Cambridgeshire

**Cambridgeshire** is in greefskip yn Ingelân, oprjochte yn 1974. Cambridgeshire grinzet oan Lincolnshire yn it noarden, Norfolk yn it noardeasten, Suffolk yn it easten, Esseks en Hertfordshire yn it suden, en Bedfordshire en Northamptonshire yn it westen. Cambridgeshire beslacht it grutste part fan *[[Silicon Fen]]*. Cambridge is de haadstêd.

## Oersjoch distrikten
Ragnar Östberg

**Ragnar Östberg** (14 july 1866, Stockholm - 5 febrewaris 1945, Stockholm) wie Sweedsk arsjitekt dy't it meast bekend is fan it ûntwerpen fan it stedhûs fan Stockholm. Hy is de meast ferneamde arsjitekt út de saneamde 'nasjonale romantyske' beweging yn Sweden.

## Gebouwen
**Nedre Manilla*, Djurgården, Stockholm 
**Villa Ekarne* (1905), Djurgården, Stockholm
**Villa Pauli*, Djursholm (1905) 
**Scharinska villan*, Umeå (1905) 
**Aschanska villan*, Umeå (1906) 
**Teaterhuset*, Umeå (1906-1907) 
**Östermalms läroverk*, "Östra Real", Stockholm (1906-1910) 
**Patent- och registeringsverket*, Stockholm (1911-1921) 
*Stockholm, stedhûs (1923) 
*Krematoarium, Helsingborg (1929) 
**Riksbron* (brêge), Stockholm (1926-1930) 
* It opnij boude paleis op it eilân Strömsborg (1929-1930) 
*De Stagnelius skoalle, Kalmar (1931-32) 
*It Museum fan Maritime Skiednis yn Stockholm (1933-1936) 
*It Zorn Museum yn Mora (1938-1939)


Ofbyld:Villa Ekarne 2007.jpg|*Villa Ekarne* 
Ofbyld:Villa Pauli_2007.jpg|*Villa Pauli*
Ofbyld:Villa_Mullberget_sommar.jpg|*Villa Mullberget*
Ofbyld:Diplomatstaden 2008 Dipl 2.jpg|*Villa Geber*
Ofbyld:Villa_Mullberget_vinter.jpg|*Villa Mullberget* 
Ofbyld:Carl_Eldh_2006a.jpg|*Carl Eldhs ateljémuseum* 
Ofbyld:Sjöhistoriska 2008.jpg|*Sjöhistoriska museet*
Ofbyld:Diplomatstaden 2008 Amb 3.jpg|*Villa Bonnier*
It Machtige Heapke

**It Machtige Heapke** (Russysk: Могучая Кучка, *Mogoetsjaja koetsjka*) ek wol **De Fiif** en **It machtige Hanfol** wie in selskip fan fiif wichtige Russyske komponisten om 1870 hinne: 


Ofbyld:Balakirev1860s_CuiIP_73_600.jpg|Mili Balakirev (1837-1910), inisjatyfnimmer
Ofbyld:Borodin CuiIP 119 600.JPG|Aleksander Borodin (1833-1887)
Ofbyld:Cesar cui.jpg|César Cui (1835-1918)
Ofbyld:Modest Músorgski, por Iliá Repin.jpg|Modest Moessorgski (1839-1881)
Ofbyld:Walentin Alexandrowitsch Serow 004.jpg|Nikolaj Rimski-Korsakov (1844-1908)

Dizze komponisten krewearren foar nasjonalistyske muzyk, dêr't Michail Glinka de grûnlizzer fan neamd wurde kin, en wiene dêrby fral oriïntalistysk oriïntearre. Oriïntalisme waard yn it Westen feitlik it meast bekende aspekt fan de Russyske muzyk en waard beskôge as in priuwke fan it Russysk nasjonaal karakter. Oant dan ta wie alle klassike muzyk yn Ruslân 'ymport' út fral Dútslân en Itaalje.
 
Utsein Balakirev, dy't noch wat muzikaal ûnderrjochte wie, hie net ien fan dizze komponisten in muzikale eftergrûn; Cui, Moessorgski en Rimski-Korsakov wienen militêren en Borodin wie gemikus. Hja setten útein mei *selsûnderrjocht*; dit hold yn dat 'wy al it wurk fan de grutte komponisten trochspilen en elts stik wat technyk en kreativiteit oangie bekritisearren en analysearren.' (C.A. Cui, *Izbrannje stat'i*).

De komponisten rjochten harren benammen op de Russyske folksmuzyk, dy't gaadlik wie út reden fan har tagonklikens (it selskip hie ommers mar in bytsje muzikale kennis) en troch it feit dat it tige oansleat by it nasjonalistysk tinken. Vooral Balakirev ferwurke in protte melodieën fan folkssankjes yn syn wurk.

De nuveraardige namme fan de groep ûntstie sa: yn 1867 wie der in konsert ûnder lieding fan Balakirev. In Vladimir Stassov brûkte de folgjende wurden yn syn resinsje:

*"God jout, dat ús Slavyske gasten dit konsert noait ferjitte. Mei God jaan, dat hja foar altyd ûnthâlde, hoefolle poëzij, gefoel, talint en fakmanskip it lytse, mar *'machtige heapke*' fan Russyske komponisten ta harren foldwaan hat.*

Dat de namme *It Machtige Heapke* is fan de muzykresinsist Stassov.
Folkebûn

It **Folkebûn** waard op 25 jannewaris 1919 oprjochte op grûn fan it Ferdrach fan Versailles en wie festige yn Genêve. It hie as doel om fia in supranasjonale organisaasje 'in ein oan alle oarloggen' meitsje te kinnen. It folkebûn wie yn de jierren (1934-1935) op har grutst mei 58 oansletten lannen as leden. It Folkebûn waard op 20 april 1946 opheft, ien dei nei har lêste gearkomste. De Feriene Naasjes is te beskôgjen as de opfolger fan it Folkebûn.
Thomas Watson

**Thomas Watson** (±1620-1686) wie in Ingelsk ôfskieden Puriteinsk predikant en skriuwer.
Hy studearre oan it Emmanuel Kolleezje te Cambridge, dêr't er opfoel troch syn yngeand krewearjen foar syn stúdzje. Yn 1646 begûn er in 16 jier duorjend pastoraat by de St. Stephen yn Walbrook.

## Wurk
Fan Watson binne noch tal fan titels te krijen. In kar:

**All Things for Good* (ynearsten publisearre as *A Divine Cordial*) ISBN 0-85151-478-2
**[[The Godly Man's Picture]]* ISBN 0-85151-595-9
**The Ten Commandments* ISBN 0-85151-146-5
**The Doctrine of Repentance* ISBN 0-85151-521-5
**Sermons of Thomas Watson* (samling) ISBN 1-877611-23-9
**A Plea for the Godly: And Other Sermons* ISBN 1-877611-74-3
**The Duty of Self-Denial: (And 10 Other Sermons)* ISBN 1-57358-015-5
**The Fight of Faith Crowned: The Remaining Sermons of Thomas Watson, Rector of St. Stephen's Walbrook, London* ISBN 1-57358-047-3
**The Beatitudes* ISBN 0-85151-035-3
**The Lord's Prayer* ISBN 0-85151-145-7
**The Lord's Supper* ISBN 0-85151-854-0
**The Art of Divine Contentment* ISBN 1-57358-113-5
**The Happiness of Drawing Near to God* ISBN 
**The Saints' Delight* ISBN 
**Jerusalem's Glory: A Puritan's View of the Church* ISBN 1-85792-569-6
**Heaven Taken by Storm: Showing the Holy Violence a Christian Is to Put Forth in the Pursuit After Glory* ISBN 1-877611-50-6
**The Mischief of Sin* ISBN 1-877611-85-9
**A Body of Divinity: Contained in Sermons upon the Westminster Assembly's Catechism* ISBN 0-85151-383-2 and ISBN 1-58960-314-1
**Gleanings from Thomas Watson* (a compilation) ISBN 1-57358-009-0
**Harmless as Doves: A Puritan's view of the Christian Life* ISBN 1-85792-040-6

## Keppeling om utens
* Wurk fan Watson yn de Christian Classics Ethereal Library
* WGeskriften by PuritanLibrary.com en by Monergism.com
* Preken fan Watson
Andrew Perne

**Andrew Perne** (1596-1654) wie in Ingelske geastlike mei Puriteinske opfettings en lid fan de Synoade fan Westminster.
William Phelps

**William Phelps** (± 1593 - 14 july 1672) wie in Ingelske puritein, dy't yn 1630 emigrearre nei de Amerikaanske koloanjes. Hy wie ien fan de stifters fan sawol Dorchester yn Massachusetts as Windsor yn Konnetikut, foarsitter fan de *grand jury* yn Nij-Ingelân, tsjinne in grutste part fan syn libben yn it iere koloniale regear en spile in wichtige rol yn it foarmjen fan it earste demokratyske stêdsregear yn de Amerikaanske koloanjes.
Dorchester (Massachusetts)

**Dorchester** (no in wyk fan Boston) in plak yn Massachusetts yn de  Feriene Steaten. De stêd is stifte yn 1630 troch puriteinen dy't emigrearre wiene út Dorchester, Ingelân.
Anne van der Mark

**Anne van der Mark** (Ljouwert, 15 desimber 1921 - Koatstertille, 9 april 1993) wie û.o. postkantoarhâlder yn Koatstertille, mar fral bekend as Frysk komponist en tekstdichter.

Van der Mark skreau ferskes, musikals en kaberetteksten sawol yn it Nederlânsk as yn it Frysk. Hy skreau teksten foar Henk van der Heide en De Sambrinco's. De Fryske 'toppers' lykas *It Dokkumer lokaeltsje* (oer de ferdwûne spoarline tusken Dokkum en Ljouwert) en *Skûtsjesile* (oer it wichtige simmerevenemint yn Fryslân) wienen fan syn hân. Sels wied er ek in goede sjonger.  

## Keppeling om utens
* Anne van der Mark op Streektaalzang *ANNE VAN DER MARK en de PERS*
Joseph Mede

**Joseph Mede** (Berden, 1586 – 1639) wie in Ingelsk gelearde dy't op ferskate fjilden betûft wie. Hy waard oplaad oan it Christ's College yn Cambridge, dêr't er yn 1613 meiwurker waard. Hy is hjoeddedei ferneamd as in Bibelgelearde. Hy wie ek in natuerkundige en Egyptelooch. Hy wie Hebrieïst en waard dosint Gryksk.

## Wurk
Syn *Clavis Apocalyptica* (Yn it Latyn 1627, Ingelske oersetting yn 1643, *Key of the Revelation Searched and Demonstrated*) wie in wurk mei in soad ynfloed op it útlizzen fan it bibelboek Iepenbieringen. It foarsei de ein fan de wrâld tsjin 1716: faaks al yn 1654. 

Christopher Hill tinkt dat Mede mei opset sin ôfseach fan publikaasje. De ynterpretaasje fan it boek Danjel waard postúm útjûn, en *The Apostasy of Latter Times* ek. Oer it beseten wêzen fan demoanen wie er fan betinken dat dat as in foarm fan geastessykte beskôge wurde moast. Syn samle wurk waard yn 1665 útbrocht.
Walter Mildmay

**Sir Walter Mildmay** (foar 1523 - 31 maaie 1589) wie in Ingelsk politikus; minister fan Finansjen yn de tiid fan kenininginne Elizabeth I en stifter fan it Emmanuel Kolleezje fan de Universiteit fan Cambridge
John Maynard

**Sir John Maynard** KS (Tavistock (Devon), 1602 – 9 oktober 1690), wie in Ingelsk rjochtgelearde en politikus, foaroansteand ûnder it bewâld fan Karel I fan Ingelân, the Commonwealth, Karel II fan Ingelân, Jakobus II fan Ingelân en Willem III fan Ingelân.
John Milton

**John Milton** (9 desimber 1608 – 8 novimber 1674) wie in Ingelsk dichter, skriuwer, polemikus en boarger yn tsjinst fan de Commonwealth. Hy is ferneamd fanwege syn epysk gedicht 'It ferlerne Paradys' en fan syn traktaat, dêr't er sinsuer yn feroardielet: *[[Areopagitica]]*.

Hy jildt as ien fan de wichtichste skriuwers út de Ingelske literatuerskiednis. Milton wie in foaroanman yn de Puriteinske beweging en minister foar frjemde talen yn it regear fan Oliver Cromwell. Hy skreau tal fan pamfletten om it Puritanisme en Cromwell syn regear te stypjen.

Milton waard blyn; dêr hat er it sonnet *On his Blindness* ('Oer syn blinens') oer skreaun.

Milton waard bot beynfloede troch epyske dichters lykas de Romeinske dichter Vergilius, Dante, Geoffrey Chaucer en Edmund Spenser. *Paradise Lost* is it lêste grutte epyske gedicht yn de Ingelske poëzy.

## Drama en poëtysk wurk
* *[[L Allegro|L'Allegro]]* (1631)
* *Il Penseroso* (1631)
* *[[Comus (John Milton)|Comus]]* (yn maskerade) (1634)
* *[[Lycidas (geslacht)|Lycidas]]* (1638)
* *[[Poems of Mr John Milton, Both English and Latin]]* (1645)
* *[[Paradise Lost]]* (1667)
**  Fryske oersetting: *[[It Paradys Ferlern]]* (fert. Geart fan der Mear, 2009)
* *Paradise Regained* (1671)
* *Samson Agonistes* (1671)
* *Poems, &c, Upon Several Occasions* (1673)

## Politike, filosofyske en religieuze proaza
* *Of Reformation* (1641)
* *Of Prelatical Episcopacy* (1641)
* *Animadversions* (1641)
* *The Reason of Church-Government Urged against Prelaty* (1642)
* *Apology for Smectymnuus* (1642)
* *Doctrine and Discipline of Divorce* (1643)
* *Judgement of Martin Bucer Concerning Divorce* (1644)
* *Of Education* (1644)
* *Areopagitica* (1644)
* *Tetrachordon* (1645)
* *Colasterion* (1645)
* *The Tenure of Kings and Magistrates* (1649)
* *Eikonoklastes* (1649)
* *Defensio pro Populo Anglicano* (1651)
* *Defensio Secunda* (1654)
* *A treatise of Civil Power* (1659)
* *The Likeliest Means to Remove Hirelings from the Church* (1659)
* *The Ready and Easy Way to Establish a Free Commonwealth* (1660)
* *Brief Notes Upon a Late Sermon* (1660)
* *Accedence Commenced Grammar* (1669)
* *History of Britain* (1670)
* *Artis logicae plenior institutio* (1672)
* *Of True Religion* (1673)
* *Epistolae Familiaries* (1674)
* *Prolusiones* (1674)
* *A brief History of Moscovia, and other less known Countries lying Eastward of Russia as far as Cathay, gathered from the writings of several Eye-witnesses* (1682)
* *De Doctrina Christiana* (1823)

## Keppeling om utens
* Yn de 'Milton Reading Room' kin in part fan Milton syn wurl besjoen wurde
Richard Mather

**Richard Mather** (Lowton, Lancashire, 1596 - Dorchester, (Massachusetts), 22 april 1669), wie in puriteinsk geastlike yn koloanjaal Boston, Massachusetts. Hy wie de heit fan Increase Mather en de pake fan Cotton Mather (1596 - 22 april 1669)
Mary Rowlandson

**Mary (White) Rowlandson** (±1637 - 5 jannewaris 1711) wie in Amerikaanske frou út de koloniale tiid, dy't fan de yndianen yn de Kening Filips oarloch finzen naam waard en 11 wiken lang fêsthâlden waard, ear't hja foar in lossom frijkaam. Nei har frijlitten skreau sy in boek oer har ûnderfinings, *De Souvereiniteit en Goedens fan God: nammentlik in ferhaal oer de finzenskip en frijlitten fan Mefrou Mary Rowlandson*. It boek wie tige populêr. Yn de Amerikaanske literatuer wurdt it boek fan Rowlandson beskôge as it earste saneamde *[[Captivity narrative]]*, in literêr sjenre dat letter fierder útwurke waard troch ûnder oaren James Fenimore Cooper.

## Keppelings om utens
* Works by Mary White Rowlandson by Internet Archive (scande boeken, digitalisearre faksimilees)
* ''A Narrative of the Captivity and Restoration of Mrs. Mary Rowlandson'', audioboek fan LibriVox
* ''Mary White Rowlandson'' op Women's History, About.com
Obadiah Sedgwick

**Obadiah Sedgwick** (1600?-jannewaris 1658) wie in Ingelske geastlike mei presbyteriaanske ynsichten en lid fan de Synoade fan Westminster.

## Wurk
Hy publisearre in protte preken tusken 1639 en 1657. Njonken dy en in kategismus, publisearre er: 

* *Christ's Counsell to ... Sardis*, 1640.
* *The Doubting Beleever*, 1641; 1653. 
* *The Humbled Sinner*, 1656; 1660. 
* *The Fountain Opened*, 1657. 
* *The Riches of Grace*, 1657; 1658. 

Postúm: 
* *The Shepherd of Israel*, 1658. 
* *The Parable of the Prodigal*, 1660.
* *The Anatomy of Secret Sins*, 1660.
* *The Bowels of Tender Mercy*, 1661.
Jeremiah Shepard

**Jeremiah Shepard** (Cambridge, Massachusetts, 11 augustus 1648 – Lynn (Massachusetts), 2 juny 1720) wie in Amearikaansk Puriteinske predikant en de jongste soan fan Thomas Shepard, in foaroansteand persoan yn de stiftersginneraasje fan de Puriteinen yn Nij-Ingelân, en Margaret Borodell. Hy wie by de earste dy't oan de Harvard Universiteit ôfstudearren, de jiergong 1669.
Richard Sibbes

**Richard Sibbes** (of **Sibbs**) (Tostock, Suffolk, 1577 - 1635) wie in Ingelsk teolooch. Hy is ferneamd as in Bibelútlizzer en as in fertsjinwurdiger mei William Perkins en John Preston fan de saneamde haadrjochting fan it Puritanisme.

## Literatuer
* , *Richard Sibbes' Theology of Grace and the Division of English Reformed Theology* (1996)
* , *Richard Sibbes: Puritanism and Calvinism in Late Elizabethan and Early Stuart England* (2000).

## Keppelings om utens
* Biografy (''Memoirs of the Puritans'')
* Koarte biografyske skets mei keppelings nei Sibbes syn wurk op ynternet
* Tekst fan ''The Bruised Reed''
*  kommintaar op ''The Bruised Reed''
*  'Richard Sibbes and The Bruised Reed', J. William Black, Banner of Truth Magazine Issue 299-300, Aug-Sept 1988, pp.&nbsp;49–58.
* op Theopedia
* ''A Description of Christ'' fan Richard Sibbes, on www.theologynetwork.org
Sidrach Simpson

**Sidrach Simpson** (±1600-1655) wie in Ingelske ûnôfhinklik predikant, ien fan de lieders fan de ûnôfhinklike partij yn de Synoade fan Westminster.
Pinakoteek

In **pinakoteek** *([[Gryksk]]: pinax = planke, tafeltsje, skilderij)* is in skilderijesamling of keunstkabinet; fan oarsprong yn it âlde Grikelân en Rome.

De namme komt fan in fjouwerkante seal mei dy namme, in útbou fan de Propylaeën te Athene, yn de tiid fan de skriuwer Pausanias (2e iuw nei Kr.), dy't doe noch muorreskilderingen hie. Yn de Romeinske tiid hie hast eltse begoedige Romein syn eigen pinakoteek.

It wurd is no noch yn gebrûk foar trije museums yn München en ferskate musea yn Itaalje, ûnder oaren yn Fatikaanstêd en yn Brazylje is ek ien.
Taimyr-skiereilân

It **Taimyr-skiereilân** (**Полуостров Таймыр**, **Таймырский полуостров**) is in skiereilân yn Sibearje; it foarmet it meast noardlike diel fan it fêste lân fan Euraazje en Aazje. It leit tusken de Golf fan Jenisej fan de Karasee en de Golf fan Chatanga yn de Laptevsee yn Krasnoyarsk Krai, Ruslân.

It Taimyr-mar en it Byrranga-berchtme lizze op it tige grutte Taimyr-skiereilân.

It skiereilân soe it plak wêze dêr't de yn it wyld libjende muskusokse sa'n 2000 jier útstoarn is, alteast bûten Noard-Amearika. Hja waarden dêr op 'en nij ynbrocht yn 1975.

Kaap Tsjeljoeskin, it meast noardlike punt fan it Euraziatyske kontinent, leit op it noardein fan it Taimyr-skiereilân.

## Befolking
It Nganasan folk koe syn sjamanistyske praktiken oant yn de 20e iuw hanthavenje út reden fan de isolearre lizzing fan harren wenplak.

## Ekonomy
MMC Norilsk Nickel is de eksploitant fan de minen yn dizze kontrei. It bedriuw raant it nikkel út dizze kriten yn de stêd Norilsk, net fier fan it skiereilân. It nikkelerts en oare produkten fan it bedriuw wurde oer in koart spoar nei Dudinka oan de rivier de Jenisej ferfierd, en dêrwei mei it skip nei Moermansk en oare havenstêden.

## Klimaat
Tusken likernôch septimber en juny binne de kustwetters fan it Taimyr-skiereilân beferzen. De simmers binne koart, fral oan de noardeast kust (Laptevsee).

It binnenlân fan it skiereilân hat in lânklimaat. De winters binne strang mei in soad sniestoarms en ekstreem lege temperatueren.

## Bibliografy
* . *Sámánok Eurázsiában*, 2005. Utjouwer: Akadémiai Kiadó, Budapest isbn=963-05-8295-3 2 De titel betsjut “Sjamanen yn Euraazje”, skreaun yn it Hongaarsk, mar it is ek yn it Dútsk, Estsk en Finsk útbrocht. Side fan de útjouwer, yn it Hongaarsk, koarte ynhâld fan it boek

## Keppeling om utens
* Fotos

## Referinsjes
Jim Clark

**James Clark jr.**, better bekend as **Jim Clark** (Fife (Skotlân), 4 maart 1936 - Hockenheim (Dútslân), 7 april 1968) wie in Britsk Formule 1-koereur. Hy waard wrâldkampioen yn 1963 en 1965. 

Oarspronklik wie in skieppeboer út Skotlân, mar al gau foel syn grutte racetalent op by teameigeners. Syn earste GP yn de Formule 1 wie de Grutte Priis fan Nederlân op it Sirkwy Zandvoort op 6 juny 1960. Clark kwalifisearre him as alfte en einige op it tolfde plak. Yn syn twadde wedstryd, de Grutte Priis fan Belgje op it sirkwy fan Spa Francorchamps, rydt hy mei in fiifde plak foar it earst yn de punten. Yn Reims werhellet er dizze prestaasje, syn earste poadiumplak hellet hy by de GP fan Portegal, efter Bruce McLaren en winner Jack Brabham. Hy slút it seizoen ôf as alfte yn de ranglist. Ienkear opnomd yn it reesteam Lotus fan Colin Chapman, boekte hy hjirmei súksessen. 

Yn it jier 1963 wint hy sân fan de tsien GP's en wurdt foar it earst kampioen mei 73 punten. Twadde einige Ritchie Ginther en tredde Graham Hill beide útkommend foar BRM. 

Yn 1964 wint hy de GP's fan Nederlân, Belgje, en dy fan Ingelân op it sirkwy fan Brands Hatch. Uteinlik wurdt hy tredde efter de nûmer twa John Surtees yn de Ferrari en wrâldkampioen Graham Hill yn de BRM.

1965 wie in súksesfol jier mei seis Formule 1 oerwinnings en wûn ek noch de Indianapolis 500. Clark waard kampioen mei 54 punten, twadde waard Graham Hill mei 47 punten en tredde waard de Skot Jackie Stewart mei 34 punten, beide útkommend foar BRM.

It seizoen 1966 wie minder súksesfol mei mar ien oerwinning: de GP fan Amearika op it sirkwy fan Watkins Glenn. Clark einige as seisde mei 16 punten yn it kampioenskip. 

Yn 1967 wûn Clark fjouwer GP's en waard tredde mei 41 punten efter Jack Brabham en kampioen Denny Hulme. 

Yn 1968 skreaun hy ien GP op syn namme, dy fan Súd-Afrika op it sirkwy fan Kyalami. Dit soe teffens syn lêste oerwinning blike. Jim Clark kaam om it libben yn in Lotus 48 by in ûngefal by in Formule 2-rees op it Dútske sirkwy fan Hockenheim yn 1968. In stikkene bân of tsjilnaaf wie der nei alle gedachten de oarsaak fan dat syn auto sa goed as op topsnelheid ûnkontrolearber waard en tsjin in beam ta stilstân kaam.

Mei de Lotus 25 en 33 waarden de wrâldtitels Formule 1 helle. Clark waard beskôge as de bêste autoracer fan syn tiid, fergelykber mei Juan Manuel Fangio yn de jierren fyftich en Ayrton Senna yn de iere jierren njoggentich. Foar in soad fans út dy perioade stie hy ek bekend as it prototype fan de 'gentleman racer'.

De Lotus 33 en 49 fan Jim Clark binne neimalke en rydber oanwêzich yn de racesimulaasje Grand prix legends.

## Statistiken
* Aktive jierren: 1960 - 1968 
* Grand Prix: 73
* Pole positions: 33
* Oerwinnings: 25
* WK punten: 255
* opjeftes: 25
* snelste rûnten: 27

## Keppeling om utens
Peter Smart

**Peter Smart** (1569-1652?) wie in Ingelske Puritein, dy't 12 jier lang fêst setten hat fanwegen syn preek tsjin feroarings yn de seremoanjes yn Katedraal fan Durham.
William Spurstowe

**William Spurstowe (Spurstow)** (±1605–1666) wie in Ingelske geastlike, teolooch en lid fan de Synoade fan Westminster.

## Wurk
* *Englands Patterne and Duty in Its Monthly Fasts* (1643)
* *Englands eminent judgments, caus'd by the abuse of Gods eminent mercies* (1644)
* *The Magistrate's Dignity and Duty* (1653) 
* *The Wells of Salvation Opened* (1655)
* *Death and the Grave No Bar to Believers Happinesse* (1656)
* *A Crown of Life, the Reward of Faithfulnesse* (1662)
* *The Spiritual Chymist* (1666)
* *Satana Nohmata: or, The Wiles of Satan* (1666), online ekstrakt
Edmund Staunton

**Edmund Staunton** (Stanton) (Woburn, Bedfordshire, 20 oktober 1600- Bovingdon, 14 july 1671) wie in Ingelsk geastlike, keazen troch it parlemint as presidint fan it Corpus Christi College yn Oxford, en lid fan de Synoade fan Westminster. Letter wie er in ûnôfhinklik predikant.
Golf fan Chatanga

De **Golf fan Chatanga** (Russysk: *Хатангский залив*) is in golf of baai yn de Laptevsee oan de mûning fan de rivier de Chatanga, besuden it Taymyr Skiereilân en benoarden it Noard-Sibearysk Leechlân.

De lingte fan de golf berint 220 kilometer, de breedte 54 kilometer (op it breedste punt). It eilân Grut-Begitsjev ferdielt de golf yn twa strjitten; de noardlike mei in breedte fan 13 kilometer en de eastlike mei in breedte fan 8 kilometer. De golf is maksimaal 29 meter djip en hat hege kusten dy't abrupt skroar en grillich ferrinne. It tijferskil is 1,4 meter. De golf is it grutste part fan it jier fan iis bedutsen.

De eardere delsetting en strafkoloanje by Nordvik lei oan in ynholte oan de eastlike strjitte fan de Chatanga Golf en hiet Boekhta Nordvik.
Nikifor Begitsjev

**Nikifor Aleksejevitsj Begitsjev** (7 febrewaris/(19 febrewaris 1874 – 18 maaie 1927) wie in Russysk seeman en poalreizger.

Hy die mei oan baron Eduard Toll syn **Russyske poalekspedysje** fan 1900–1903 as de *bosun* fan it skip *[[Zarya (poalskip)|Zarya]]*. Letter tsjinne er yn de Russysk-Japanske Kriich. Op fersyk fan it Noarsk regear yn 1922, late Nikifor Begitsjev in Sovjetsykekspedyske nei de bemanningsleden Peter Tessem en Paul Knutsen fan Roald Amundsen's ekspedysje (1918) mei de *[[Maud (skip)|Maud]]*, mar hy hie gjin súkses. Begitsjev wie ien fan de ûndersikers dy't it Taymyr Skiereilân mei Nikolaj Oervantsjev yn 1923–1924 ferkenden. By dy ferkennings fûn er twa eilannen dy't letter nei him neamd binne: Bolsjoj Begitsjev Eilân en Malij Begitsjev Eilân.

Nikifor Begitsjev stoar by de oerwintering oan de mûning fan de rivier Pjasina. Yn 1964 hat men in monumint ta oantins fan Begitsjev oprjochte yn de delsetting Dikson.
Nika-opstân

De * 'Nika opstân*' of de **Nika-oproer** wie in folksopstân yn Konstantinopel ûnder it bewâld fan de Eastromeinske keizer Justinianus I yn it jier 532. It wie in tige gewelddiedich om't sawat de helte fan de stêd hjirby ferwoaste of ôfbaarnd waard. 

## Sjoch ek
* Striidwein

## Keppeling om utens
* Bylden fan it Hippodroom fan Konstantinopel, Byzantsium1200.com.
* Procopius' beskriuwing fan it Nika-oproer (Ingelsk)
* Theophanes Kronyk oer de Grienen en de Blauwen (Ingelsk)
49 f.Kr.

## Foarfallen
* 10 jannewaris - Julius Caesar stekt mei it Romeinske Legioen "XIII Gemina" de Rubikon oer, in grinsrivier tusken Gallia isalpina en Italia te suden fan de Italjaanske Alpen. Dêrby sprekt hy de beruchte wurden: "Alea iacta est" (de tearling is wurpen). Koart dêrnei marsjeart Caesar triomfearjend Rome binnen en makket him master fan staatskatkist yn de Timpel fan Saturnus.

## Berne

## Ferstoarn
Grigori Raspûtin

**Grig<u>o</u>ri Jef<u>i</u>movitsj Rasp<u>û</u>tin** (Pokrovskoje, 22 jannewaris 1869 – Petrograd, 30 desimber 1916) wie in Russyske religieuze figuer en gebedsgenêzer.

Raspûtin krige bekendheid as pilgrim en waard letter in omstriden persoan oan it hof fan tsaar Nicolaas II.

## Libben

Raspûtin kaam oarspronklik út in boerefamylje yn it distrikt Tjûmen yn Sibearje. Hy hie al betiid belangstelling foar religy en it kleasterlibben, mar keas der úteinlik foar om as pilgrim om te reizgjen.

Doe't Raspûtin yn 1904 yn Sint-Petersburch arrivearre, kaam er net fuortendaliks by de tsjarefamylje telâne; hy krige pas yn novimber 1905 foar it earst kontakt mei de famylje. Twa jier letter waard er útnûge op it paleis. Syn oanwêzigens hie in kalmearjend effekt op de tsarevitsj Aleksej, dy't swier oan syn bloedsykte lijde.

Yn july 1914 waard Raspûtin by in oanslach mei in dolk midden yn it doarp swier ferwûne. Hy lei sa’n sân wiken yn it sikehûs en herstelde mar stadich. Neffens syn dochter Maria feroare er dêrnei en begûn er mear te drinken.

Sûnt augustus 1915 ferbleau tsaar Nicolaas II oan it front, wylst de tsarina yn Petrograd in wichtige rol yn it bestjoer hie. Yn dy perioade krige Raspûtin benammen ynfloed op har en har direkte omjouwing. Omdat er him tsjin de oarloch útsprutsen hie, waard er troch guon as pro-Dútsk beskôge en troch de Russyske adel en troch in part fan de polityk as in gefaar sjoen.

Raspûtin waard yn de nacht fan 29 op 30 desimber 1916 yn de kelder fan it paleis fermoarde troch in groepke gearspanners ûnder lieding fan prins Feliks Jûsûpov. Hy waard troch trije kûgels rekke: yn it liif, de rêch en it foarholle. Syn lichem waard dêrnei mei in auto nei in rivier brocht en yn in wak smiten, dêr’t it pas twa dagen letter weromfûn waard. By it ûndersyk waard gjin gif oantroffen, mar alkohol. It stoflik omskot waard letter yn opdracht fan de nije regearing opgroeven út de tún fan it paleis wei en kremaearre, sa't der neat mear oan him oantinken bliuwe soe.

## Literatuer

* Ton Jansen: *De Balkan is geen oorlog waard! Raspoetin, Rusland en de Eerste Wereldoorlog. De moordaanslag van 12 juli 1914* (Utjouwerij Palladion, 2014)
* Pim van der Meiden (1991) *Raspoetin en de val van het tsarenrijk*. Amsterdam, De Bataafsche Leeuw; ISBN 9067072788
* Nelipa, Margarita (2017) Killing Rasputin. The Murder That Ended the Russian Empire
* Edvard Radzinski: *Raspoetin; de bezeten monnik* (Utjouwerij Balans, 2001)

## Referinsjes
Penisilline

**Penisilline** is in groep fan antibiotika. De yn 1928 troch de Britske arts-bakteriolooch Alexander Fleming ûntdutsen antibakteariële stof dy't it earste algemien te brûken antibiotikum oplevere wie benzylpenisilline (penisilline G).
Rubikon

De **Rubikon** (Lat. *Rubico*, It. *Rubicone*) is in rivierke fan 29 kilometer lang yn de Italjaanske regio Emilia-Romagna, útmûnjend yn de Adriatyske See by Ravenna. 

Yn de tiid fan de Romeinske Republyk wie de Rubikon in grinsrivier tusken Latium, dat troch de Senaat bestjoerd waard, en de Romeinske provinsje Gallia Cisalpina. It wie yn de Romeinske wet fêstlein dat in generaal mei in steand leger de Rubikon net oerstekke mocht. 

De rivier is ferneamd wurden doe't Julius Caesar en syn legioenen yn 49 f.Kr. de rivier súdwearts oerstieken neidat sy it gebiet ferovere hienen dat letter Gallia Transalpina hjitte soe. Sadwaande ûntstie in brek mei de Senaat en in steatsgreep koe dêrtroch net fermijd wurde. Caesar spriek by it oerstekken fan de rivier de yllustere wurden *[[Alea iacta est]]* (Latyn: *de tearling is wurpen*).

Oft de histoaryske *Rubiko* deselde is as de tsjintwurdige Rubikon is net folslein wis.. De tsjintwurdige rivier krige har namme yn 1933, doe't by dekreet fan Benito Mussolini it plak Savignano nel Romagna him Savignano sul Rubicone neame mocht. 

## Fuotnoat
Pomoaren

**Pomoaren** (Russysk: поморы; *pom<u>o</u>ry*) is in etnonym foar de bewenners fan it Russyske Noarden, benammen yn de krite Pomoarje. Oarspronklik binne de Pomoaren Russyske migranten, dy't harren fêstigen oan de kusten fan de Wite See en de gebieten fan rûchwei de hjoeddeiske oblast Archangelsk en Vologda befolken. De Pomoaren wurde dêrom ek wol in *subetnos* fan de Russen neamd. Bekende Pomoaren wiene Michail Lomonosov, Fedot Sjoebin, Semjon Dezjnjov en Jerofej Chabarov.

## Skiednis
Al yn de 12e iuw lutsen bewenners fan Novgorod oer de Noardlike Dvina en de Onega nei de Wite See en stichten dêr delsettings oan de kusten. Letter giene hja fierder nei de kriten oan de kust fan de Barentssee, it skiereilân Kola, Spitsbergen en Nova Sembla. De Pomoaren bedarren ek oan de oare kant fan Oeral yn Noard-Sibearje, dêr't hja om 1500 hinne be-easten fan it Jamal-skiereilân de hannelsstêd Mangazeja stiften. De noardlike hannelsrûte tusken Archangelsk en Sibearje waard fan de Pomoaren ûntdutsen en befard. Foar't Archangelsk yn it opkommen wie, oan it ein fan de 16e iuw, wie Cholmogori harren wichtichste stêd. 

Fan de 12e oant de 15e iuw wie Pomoarje in grutte koloanje fan Grut Novgorod. Begjin 16e iuw wie de anneksaasje fan Pomoarje troch Moskou lykwols foltôge. Yn de 17e iuw wiene der 22 Pomoaredistrikten. De mearderheid fan de befolking bestie doe út frije boeren. In diel fan it lân wie yn hannen fan kleasters en de Stroganov hannelers, mar der wiene gjin oare lâneigners yn Pomoarje. De Pomoaren wiene fral fiskers, mar wiene ek dwaande mei de winning fan mika en sâlt en oare ûndernimmingen.

De Pomoaren hawwe altyd Russysk-Otterdoks west.

Dat, tradisjoneel wienen de Pomoaren fral dwaande mei fiskfangst, walfiskfeart en oare formen fan jeien, sa as de pelsjacht. Yn de toendra hâlden hja ek rindieren. De nôt- en fiskhannel mei Noarwegen wie ek foarnaam, sa wichtich sels dat der om 1750 hinne in Ryssysk-Noarske Pidgin-taal ûntstien wie bekend ûnder de namme Russenoarsk. Dizze hannelstaal waard oan de Noarske kusten brûkt oant likernôch 1920.

Nei it ferdwinen fan de Sovjet-Uny kaam de fraach op oft de Pomoaren as in apart folk beskôge wurde koe en op grûn dêrfan rjocht hiene op in eigen autonome republyk. Om't it gie om etnyske Russen waard dat lykwols neat. By de Russyske folkstelling fan 2002 neamden mar 6.571 minsken harsels Pomoaren, op 127 nei kamen dy allegearre út de oblast Archangelsk.

## Taal
De Pomoaren sprekke in Noard-Russysk dialekt, dat in protte argayske trekken fan it Russysk behâlden hat. It wichtichste skaaimerk fan dizze dialekten is it saneamde *ókanje* (оканье - "*o* sizzen"): de *o* sûnder klam wurdt net redusearre, mar útsprutsen as [o]. De "g" yn genityffoarmen fan eigenskipswurden dy't yn modern Russysk útsprutsen wurdt as "w" wurdt hjir noch as in "g" útsprutsen. Oant sa'n 1950 wiken de Noard-Russyske dialekten ek wat leksikon oanbelanget sterk ôf fan it Russysk út oare dielen fan Ruslân. Troch de isolearre lizzing fan in protte Promoarekriten hiene benammem dizze dialekten in soad Russyske argaïsmen behâlden. 

## Keppeling om utens
* Tatiana Shrader Across the Borders: the Pomor Trade. (ingelsk)
Jamal-skiereilân

It **Jamal-skiereiland** (Russysk: полуостров Ямал, *poloe<u>o</u>strov Jam<u>a</u>l]*) is in skiereilân yn it Russyske autonome distrikt Jamaalje (dat wer part fan it distrikt Jamalski is) yn Noardwest-Sibearje noardeastlik fan de Arktyske Oeral. It rint, mei in oerflak fan 120.000 km² (krekt grutter as Bulgarije), fanút it noardwestlike diel fan it West-Sibearysk Leechlân oer in lingte fan sa'n 700 kilometer nei de Karasee yn it westen en de Obboezem yn it easten en hat in trochsnee breedte fan 240 kilometer. Oan de noardkant leit it eilân Bely, dêr't it fan skieden wurdt troch de Malyginstrjitte. De beneaming *"Jamal"* komt út it Nenetsk en betsjut soksawat as "ein fan de wrâld". It is it meast noardwestlike part fan Aazje.

It skiereilân bestiet meast út permafrost en is mei in libbenstiid fan noch gjin 10.000 jier geologysk besjoen in jong gebiet. It gebiet waard troch gletsjers yn de lêste iistiden ôfflakke (de hichte rint fan 50 oant 84 meter) en wurdt oerhearske troch toendra. De temperatuer skommelt tusken -22 oant -26&nbsp;°C yn jannewaris en tusken 4 oant 10&nbsp;°C yn july. Mei in jierlikse delfal fan 240-250 millimeter it jier kin it beskôge wurde as in toendrasteppe. It noarden hat arktyske toendra, yn it sintrale diel mei moassen, koarstmoassen en strûktoendra en in sompich gebiet mei in protte markes (grutste: Jarroto, Jamboeto en Nejto) en rivieren (langste: Sjojacha, Joeribej en Charasavej) en yn it úterste suden begjint de gurdel fan de bosktoendra.

## Befolking en ekonomy
De pleatslike befolking yn it tige tinbefolke gebiet binne de Nenetsen dy't der al fier foar de komst fan de Russen wennen. Lykas de Sjanten binne hja it hiele jier troch nomadyske rindierhâlders. De rindierfeehâlderij hjirre is de grutste fan Ruslân mei inkelde tûzenen harders en sa'n 500.000 bisten. Dizze wize fan libjen wurdt lykwols bedrige troch oerbeweiding en konkurrinsje fan de gasyndustrie, omdat Jamal ien fan de grutste ierdgasfoarieden fan Ruslân hat. Gasgigant Gazprom eksploitearret dizze fjilden en bringt it gas fia grutte piipliedingen (de JAMAL-Europalieding) nei de Europeeske merken. Op it skiereiland binne fierders ek grutte populaasjes trekfûgels.

## Keppeling om utens
*  Sintrum foar Arktyske Stúdzjes Yamal Culture
Peter I-eilân

**Peter I-eilân** (Noarsk: *Peter 1.s øy*) is in eilân by Antarktika. It eilân waard troch Fabian Gottlieb von Bellingshausen ûntdekt op 21 jannewaris 1821. It eilân waard neamd nei de tsaar fan Ruslân, Peter I. Ola Olstad lâne as earste op it eilân op 2 febrewaris 1929, en easke it eilân op foar Noarwegen.

It eilân hat in oerflak fan 243 km², en it heechste punt is Lars Christensen Pyk, mei 1755 meter. It is in fulkaan, mar oft er it noch docht is net wis. It is omjûn fan pakiis en it hiele jier troch foar 93% bedutsen mei iis.

Peter I-eilân wurdt ta de Sub-Antarktyske eilannen rekkene.
Akademyprekers

Ferskate heechlearen fan de Universiteit fan Frjentsjer wiene **akademyprekers**. Harren tsjinsten yn de Grutte Tsjerke fan Frjentsjer mocht eltsenien hinne. Om frjemdlingen yn 'e mjitte te kommen waard ek yn it Latyn preke, bygelyks troch Meinardus Schotanus en Hermannus Venema.

De Frjentsjerter dûmny's seagen de heechleararen as konkurrint en dat joech somtiden swierrichheden. Johannes  Cloppenburgh hat him dêroer beklage.
Bouvet (eilân)

**Bouvet** (Noarsk: *Bouvetøya*) is in eilân op 54°26'ZB, 3°24'EL yn de súdlike Atlantyske Oseaan. It lytse eilân (58,5 km²) heart by Noarwegen en falt ûnder it Antarktysk Ferdrach. It is feitlik in fulkaantop bedutsen mei in permaninte iislaach. It is ûnbewenne en tsjinnet offisjeel as waarstasjon.

## Skiednis
It eilân waard yn 1739 ûntdekt troch de Frânske marine-offisier Jean-Baptiste Bouvet de Lozier. Yn 1772 koe kaptein James Cook it eilân net fine en konkludearre dat Bouvet de Lozier fermoedlik in iisberch sjoen hie. It eilân waard earst yn 1808 wer sjoen troch James Lindsay, kaptein fan in walfiskfarder. Hy bepaalde de posysje fan Bouvet foar it earst sekuer. Earst yn desimber 1825 waard der oanspraak makke op it eilân troch de Britten. Kaptein Norris fan de Samuel Enderby & Sons's walfiskfarder *Sprightly and Lively*, lâne op it eilân en neamde it *Liverpool Island*. Op 1 desimber 1927 namen de Noaren (yn de persoan fan ekspedysjelieder Lars Christensen) it yn en it jier dêrnei hawwe de Britten it fierders mar gewurde litten. Yn 1971 waarden Bouvet en de wetters rûnom ta natoerreservaat ferklearre.

Yn 1994 stiften de Noaren in fjildstasjon op Bouvet. Op 19 oktober 2007 fernijde it Noarsk Poal Ynstitút dat it stasjon net mear te sjen wie op satellytfoto's. It wie fermoedlik fernield troch in iislawine. Der binne plannen om it stasjon te ferfangen yn 2009. It ûnbemanne waarstasjon stiet noch wol yn it wurk.

Bouvet hat in eigen ''top level domein'', hoewol't net bewenne is. Dat is .bv en wurdt troch Noarwegen beheard, mar der kin net op registrearre wurde. In protte ynternetapplikaasjes biede lykwols dochs by de kar út lannen de mooglikheid om Bouvet te kiezen.

## Keppeling om utens
* Bouveteilân, it CIA World Factbook
* Bouvet-eilân op satellytfoto's
Johannes Cloppenburgh

**Johannes Cloppenburgh** (Amsterdam, 13 maaie 1592 - Frjentsjer, 30 july 1652 wie in teolooch.

Hy wie earst heechlearaar yn Harderwyk en letter oan de Universiteit fan Frjentsjer, fan 1644 oant 1652. Hy wie in strang kalvinist dy't him tsjin dopersken, remonstranten en sosinianen kearde.


File:Cloppenburgh, Johannes – De foenore et usuris brevis institutio, 1640 – BEIC 14866859.jpg|*De foenore et usuris brevis institutio*, 1640


## Keppeling om utens
* Portret Cloppenburgh
Robert Abbot

**Robert Abbot** (1588? - 1662?) wie in Ingelske teolooch, dy't puriteinske ynsichten útdroech. Hy wenne yn Cranbrook, Kent, skreau anty-katolike wurken en kultivearre in pleatslike rûnte ûnder de adel fan Kent.

## Biografy
Robert Abbot studearre oan de Universiteit fan Cambridge en letter oan de Universiteit fan Oxford. De details fan Abbot's tsjerklike karriêre binne nochal ûndúdlik, en kinne allinne gearstald wurde út fragmintarysk bewiismateriaal, mar basearre op eat dat er skreau yn syn wurk *Bee Thankfull London and her Sisters*, hat it der in protte fan dat er it tsjinjen fan de tsjerke begûn mei in detasjearring as "assistant to a reverend divine". Ut in oantekening yn de marzje docht bliken dat de preester yn kwestje "Master Haiward of Wool Church" yn Dorset wie. Yn 1616 waard er troch George Abbot beneamd ta dûmny fan Cranbrook yn Kent. Syn amt yn Cranbrook waard as súksesfol beskôge, mar hy stie bekend om syn gebrek oan tolerânsje foar non-konformisten oer. Yn 1643 ferliet Abbot Cranbrook en waard predikant fan Southwick yn Hampshire. Letter waard er pastor fan de "extruded" Udall of St Austin's yn Londen, dêr't er blykber yn 1657 noch hieltyd tsjinne. Tusken 1657 en 1658, en yn 1662, liket Abbot út de ferslaggen te ferdwinen en is der oer syn aktiviteiten neat witten.

## Wurk
De boeken fan Robert Abbot falle op ûnder de wurken fan syn tiid mei't se relatyf koart binne en om harren ferskaat. Njonken de boppe neamde wurken skreau er *Triall of our Church-Forsakers* (1639), *Milk for Babes, or a Mother's Catechism for her Children* (1646) en *A Christian Family builded by God, or Directions for Governors of Families* (1653).
Sub-Antarktyske eilannen

De **sub-antarktyske eilannen** binne de eilannen yn de Súdlike Oseaan om Antarktika hinne, mar 
benoarden de Antarktyske Sirkel (66° 33' 38"). 
Dizze eilannen binne:

* Balleny-eilannen
* Bouveteilân
* Crozeteilannen
* Diego Ramirez Eilanden
* Heard en McDonaldeilannen
* Kerguelen
* Macquarie-eilân
* Peter I-eilân
* Prins Edward-eilannen
* Scotteilân
* Súdlike Orkneyeilannen
* Súdlike Shetlâneilannen
* Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen