open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nijesyl (Súdwest-Fryslân)

**Nijesyl** is in doarp as útbuorren yn de gemeente Súdwest-Fryslân, oan de iggen fan de Wide Wimerts; it had skaaimerken fan beide. Nijesyl leit foar in part yn 'e himrik fan Easthim en foar in oar yn 'e klokslach fan Drylts. Oars as wat men tinke soe leit de grins net oer de Wide Wymerts, mar krekt east dêrfan. Der wenje sawat 60 minsken yn de buorskip. Nijesyl leit oan it spoar fan Ljouwert nei Starum mar is oanwiisd op it stasjon fan Drylts.

## Strjitten
* *Nijesyl* - De haadstrjitte, dy't fan de oerdyk oan de westkant fan de buorskip noardeast troch de buorren rint. Dêrby krúst de strjitte de Wide Wymerts, en justjes fierder nei it easten ek de stêdsgrins. De hiele Nijesyl wurdt lykwols as ien strjitte beskôge en hat ek in trochrinnende nûmering.
**Sylspaad* - In paad oan de westkant fan de Wide Wimerts, fan de Nijesyl nei it noarden, de kant fan it spoar út.

## Namme
Doe't de feart tusken Drylts en Boalsert ferlein waard, krige Nijesyl ek in brêge. Mar omdat Drylts al in brêge hie, de *Syl*, waard  de namme de *Nijesyl*.
Nij Amearika

**Nij Amearika** is in buorskip en strjitte yn de gemeente De Fryske Marren. Nij Amearika leit benoarden Nijemardum, west fan Sondel en besuden de Bremer Wyldernis. 
Nij Amearika bestiet út in njoggental huzen en pleatsen.

De namme komt ek foar as Nieuw Amerika. As buorskippen yn 'wyld lân' ta ûntwikkeling kamen waarden se op mear plakken yn Nederlân neamd nei Amearika.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Noardein

**Noardein** is in buorskip yn de gemeente Ljouwert, yn 'e himrik fan Wytgaard. Noardein leit tusken Reduzum en Wytgaard yn de Reitsmapolder. Hy is neamd nei de lizzing noard fan it wetterke de Jokse dat de grins mei Reduzum foarmet.

De namme komt ek foar as *Noordend* en *Noord End*
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Nijbuorren

**Nijbuorren** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Nijbuorren leit eastlik fan Himmelum en besuden Galamadammen.
Easterboarn

**Easterboarn** is in buorskip yn de gemeente It Hearrenfean. Easterboarn leit eastlik fan Aldeboarn oan it Nijdjip en westlik fan de Ulesprong.

De buorskip is nei alle gedachten ûntstien yn de 15e iuw, mar waard foar it earst yn 18e iuw fermeld. Yn 1840 hie de buorskip 60 ynwenners, ferdield oer acht huzen dy't ferspraat stiene. Anno 2018 stean der fjirtjin huzen, dy't noch altyd ferspraat stean. De bewenning leit by sawol de rivier de Boarn as it Nijdjip.

Eartiids stie dêr in grutte pleats mei de namme Stoutenboarch (Stoutenburg).
Naarderbuorren

**Naarderbuorren** of **Narderbuorren** is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. It leit besuden Wergea. De namme komt ek foar as *Naardebuuren*, *Nadeburen* en *Henarderaburen, mar ek *Hennart''. Oant 1984 hearde hy by de gemeente Idaerderadiel, dêrnei by Boarnsterhim. De buorkip bestiet út ien strjitte mei deselde namme.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Nijebiltsyl

**Nijebiltsyl** (Biltsk: Nije-Syl) is in buorskip yn de gemeente It Bilt. Nijebiltsyl leit benoarden Aldebiltsyl en der wenje likernôch 150 minsken. De namme komt ek foar as *Nieuwe Biltzijl*, *Nijesyl*, *Nije Siel* en *Nye Syl*. Dy syl waard yn 1600 oanlein yn in nije seedyk. As ûnderskied mei Aldebiltsyl kaam er oan syn namme.

## Bysûnderheden
Fan de seedyk benoarden it buorskip ôf is by klear waar It Amelân goed te sjen. Efter de seedyk leit it kweldergebiet Noarderleech, dêr't hja kuierje kinne en wêr't boppedat in âlde bunker út de Twadde Wrâldkriich te besjen is.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Mûnebuorren (Ingwierrum)

**Mûnebuorren** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Mûnebuorren leit noardeastlik fan Ingwierrum oan de Dodingawei (sjoch ek: Dodingastate).

De buorskip is neamd nei de nôtmûne dy't dêr yn 1866 set waard. Yn 1913 ferlear de mûne syn wjukken, mar doe waard der al elektrysk meald. Oant yn de Twadde Wrâldkriich wie de mûne yn bedriuw.
Moskou (buorskip)

**Moskou** is in buorskip yn 'e gemeenten Opsterlân en Eaststellingwerf.

Moskou leit tusken Wynjewâld en Donkerbroek. Oan de oare kant fan de feart leit de buorskip Petersburch. Yn Moskou wenje mar in pear minsken. It âldste hûs fan 'e buorskip is fan 1867, in boerespultsje op Moskou 1. 

De namme komt wierskynlyk troch folkshumor, Petersburch lei ommers oan de oare kant fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart. Efterôfplakjes krigen wol faker de namme fan in fier oarde, lykas Egypte efter Nijeberkeap. 

De N381 rint yn it súdlike diel oer de Moskoureed dwers troch de buorskip hinne.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Middelbuorren (Nyegea)

**Middelbuorren** (Nederlânsk: *Middelburen*) is in buorskip yn de gemeente Smellingerlân, yn 'e himrik fan Nyegea. Middelbuorren leit tusken Aldegea en Nyegea yn, dêrfandinne de namme. Op 'e kaart fan omtrint 1700 waard de namme stavere as 'Middelbuiren'. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Noardwâlde-Súd

**Noardwâlde-Súd** is in buorskip yn de gemeente Weststellingwerf. Noarwâlde-Súd leit sawat twa kilometer besuden Noardwâlde. De kearn, mei ± 900 ynwenners en 300 wenningen hat in sletten lintbebouwing, it bûtengebiet hat in ferspriede bebouwing fan wenhuzen en pleatsen. Noardwolde-Súd leit foar it grutste part mids de bosken dy't fan Stienwyk oant Appelskea rinne. It rekreaasjegebiet Spoekedaam mei de Spoekeplas leit op rinôfstân.

Noardwâlde-Súd wie oarspronklik in gebiet fan heidefjilden, feanige leechtes en fersprate beamgroepen. Op party plakken yn de ûndergrûn is fean foarme. Dat fean waard brûkt as branje om iten te sieden en om waarm te bliuwen. It lânskip feroare yngreven troch de feanterij. Letter, yn de 19e iuw kamen de earste bewenners nei Noardwâlde-Súd.
Luchtenfjild

**Luchtenfjild** is in buorskip yn de gemeente Smellingerlân. Luchtenfjild leit tusken De Houtigehage en Drachtster Kompenije oan de Folgeraleane. De namme komt op âlde kaarten ek foar as *Lucht en Veld* en letter *Luchtenveld*.

De buorskip bestiet út in krúspunt mei wat huzen en in earder tsjerkje mei in hôf. Dat tsjerkje, "Jezus leeft", út 1928 waard troch Berend Overdijk (1894-1977) en syn soan Jan (1924-1997) boud om te preekjen foar minsken dy't de omlizzende tsjerken te frijsinnich fûnen. De tsjerke neamde him in *Vrije [[Evangelische Broedergemeente]]*. 
Yn 1998 preke G.J. van Loon, in kolonel fan it Súdafrikaanske "Ekklesia" Evangeeljekorps, dêr in skoftke, lykwols foar lege stuollen. It tsjerkje waard letter as bedriuwsromte brûkt.

Yn Luchtenfjild stoppe ek de tram fan Grins nei Drachten tusken 1918 en 1946; dêr wie in wiksel nei in parallelspoar dêr't frachtwagons parkearre wurde koenen.
Lytselollum

**Lytselollum** is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Hy leit súdeastlik fan Frjentsjer yn de Suderpolder, oan de N384 nei Dearsum. De buorskip hat ûngefear 30 ynwenners (2005).
It plak wurdt ek neamd as *Lollegum*, *Lutke Lollum en *Lutjelollum*.

De provinsjale wei Dearsum-Frjentsjer ferdielt de bewenners yn twa dielen. De measten wenje yn it rêstige diel fan Lytselollum, oan de âlde, smelle, slingerjende dyk parallel oan de drokke dyk. 

Lytselollum krige wat mear bekendheid troch it telefyzjeprogramma *Man bijt hond'', dat yn 2005-2006 fan Lytselollum nei Limmel luts "om te sjen wêr't minsken mei dwaande binne".
Barchjeblom

De **barchjeblom** (*Iris pseudacorus*) is in 80 sm oant ien meter hege ouwerplant fan swiet, stilsteand of stadich streamend wetter. De plant groeit yn ûndjip wetter dat oant sawat 30 sm djip is. De plant wurdt ek wol bargeblom, bargesnyl, earrebarreblom earrebarresnyl en floddermûtse neamd.

## Beskriuwing
De lange, smelle blêden hawwe in wat opsteande middennerf en bliuwe it hiele jier grien.

De blommen binne fan maaie oant juny te sjen en binne 5 oant 12 sm yn trochsneed. De blom hat in grut grien skutblêd, trije grutte ôfhingjende blomdekslippen, en trije lytsere kroanblêden. Nei de bloei sitte de siedden as in rôltsje munten opinoar steapele yn trijekantige sieddoazen (*barchjes*). Dizze befetsje loftholten wêrtroch't se driuwen bliuwe. Bern boartsje faak mei de fruchten troch der lúsjefersprikjes yn te stekken om sa bisten út te byldzjen.

## Fersprieding
Yn Fryslân is de barchjeblom in bekende plant by sleatten lâns en op oare sompige plakken mei ûndjip wetter. It oantal planten rûn ein 20e iuw in Nederlân slim werom, reden wêrom't de plant yn Nederlân wetlik beskerme west hat, mar no net mear.

## Ekologyske aspekten
Trochdat de barchjeblom safolle fiedingsstoffen út it wetter opnimt, kin de plant bydrage oan it skjinhâlden fan it wetter.

De nektar is nochal djip weistoppe, Bijen en hommels moatte der hielendal yn krûpe om by de nektar te kommen. At de blommen hielendal ryp binne, rôlje de siedden der út. De siedden driuwe oer it wetter oant se by de wâl stykjen bliuwe en ûntkime.

Oare planten yn de omjouwing binne bygelyks de dotterblom, kalmuswoartel en bûterblêden yn de buert.

De lissnúttuorre (*Mononychus punctum-album*) is in lyts (3-4 mm) tuorke dat libbet fan de sappen fan de barchjeblom, de rûp libbet fan en yn de siedden. 

## Tunen
De barchjeblom kan in túnfivers kweekt wurde. De fiver moat dêrfoar wol grut genôch wêze, oars groeit de fiver hurd ticht en ha de planten net folle profyt fan inoar. Yn de tún kin fermeardering troch siedfoarming (siedden drûch bewarje) én troch skuorren barre.

## Keppeling om utens
* SoortenBank.nl beskriuwing en ôfbylden
Lyts Midhuzen

**Lyts Midhuzen** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân.

Lyts Midhuzen leit noardeastlik fan Dokkum, súdlik fan Jouswier en noardwestlik fan Ie, tusken Grut Midhuzen en Eastrum. De kearn fan de bebouwing leit om de T-splitsing fan Winia's Reed en de Grienewei.

Dy twa wegen ferbine him mei de buorskip Grut Midhuzen. Mei-inoar wurde de twa ek wol oantsjut as Midhuzen, as ien mienskip. De twa wurde lykwols meastal as aparte buorskippen sjoen. Lyts Midhuzen falt ûnder Ie. Ek de bebouwing justjes fierderop oan de Grienewei rjochting Eastrum wurdt ek wol by Lyts Midhuzen rekkene, om't dy ek ûnder Ie falt.

## Skiednis
De buorskip Lyts Midhuzen is wierskynlik wat letter ûntstean as Grut Midhuzen. Doe't dy yn 1491 neamd waard, waard der nammentlik fan *Mydhusum* sprutsen. Dy plaknamme soe derop wize kinne dat it in buorren wie dy't yn it midden (mid) lei, wierskynlik tusken Jouswier en Ie.  

Yn 1664 wie der wol sprake fan *Cl. Medhuysen* en ek fan *Grut Medhuysen*, wêrút blykt dat der doe wol sprake wie fan de buorskip. Yn 1718 waard de buorskip neamd as *Kleyn Medhuysen* en 1768 as *Kl.  Medhuisen*. Yn 1899 sprekt men fan it mienskiplike plak Medhuizen, dat wol ûnderferdield waard yn Lyts en Grut Medhuizen.  

It taheakjen 'lyts' en 'grut' oan de plaknammen wiist derop dat de iene lytser en de oare grutter wie. Lyts Midhuzen is anno 2019 noch altyd wat lytser as Grut Midhuzen. Lyts Midhuzen lei oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 yn de eardere gemeente East-Dongeradiel. Dêrnei foel it oant 2019 ûnder de gemeente Dongeradiel, wêrnei't dy opgie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Grut Midhuzen

**Grut Midhuzen** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Grut Midhuzen leit noardeastlik fan Dokkum en súdeastlik fan Mitselwier, tusken Jouswier en Ie. De bebouwing fan de buorskip leit oan de Humaldawei (N358) en in part oan Winia's Reed. Dy lêste wei en de Grienewei ferbine him mei de buorskip Lyts Midhuzen.

Tegearre wurde de twa ek wol oantsjut as Midhuzen. De twa wurde lykwols meastal as aparte buorskippen sjoen. Grut Midhuzen falt foar in grut part ûnder Ie, in lyts diel falt ûnder Jouswier.  

Earder leinen hjir de staten Mockema, Tyaarda en mear westlik Ald Holdinga.

## Skiednis
Grut Midhuzen waard yn 1491 as *Mydhusum* neamd en yn 1511 as *Midhusen* en *Mijdhusen*. Dy nammen ferwize dernei dat Lyts Midhuzen doe noch net bestie. De plaknamme soe betsjutte kinne dat it in delsetting (huzen) wie dy't yn it midden (mid) tusken Jouswier en Ie lei.

Yn 1664 wie der wol sprake fan *Cl. Medhuysen* en ek fan *Groot Medhuysen*, wêrmei't it ûnderskied in feit wie. Yn 1786 waard it plak *Gr. Medhuisen* en yn 1861 *Groot Medhuizen* neamd. Yn 1899 is der sprake fan *Medhuizen*, dat wol ûnderferdield is yn Lyts en Grut Medhuizen. De tafoeging 'Groot' tsjut derop dat it in gruttere delsetting is as it letter ûntstiene Klein Medhuizen. Grut Midhuzen lei oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 yn de doetiidske gemeente Eastdongeradiel. Dêrnei foel it oant 2019 ûnder de gemeente Dongeradiel, wêrnei 't dy opgie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.

### Gemeentelike weryndieling
Sûnt 2019 leit Grut Midhuzen yn de gemeente Noardeast-Fryslân, foar 1984 lei de buorskip yn de gemeente Dongeradiel en dêrfoar yn East-Dongeradiel.
Lytshuzen

**Lytshuzen** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Lytshuzen heart ta de himrik fan Heech. Hy leit oan de dyk fan Osingahuzen nei Aldegea (Súdwest-Fryslân), noarwestlik fan Heech. Oan de eastkant giet hy oer yn buorskip Osingahuzen. By de buorskip leit ek de Palsepoel. 

De namme komt ek foar as Lijtshuzen, mooglik as pindant fan it eastliker lizzende Osingahuzen. De strjitnamme Lyts Hústerwei is in ferwizing nei Lytshuzen. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings

## Iepenbier ferfier
* Line 46: Snits - Jutryp - De Hommerts - Osingahuzen - Heech - Lytshuzen - Aldegea.
Lies

**Lies** is in doarp op Skylge. Lies leit tusken Hoarn en Formearum oan de Skylger Polder.
Op 1 jannewaris 2005 hie Lies 165 ynwenners. It doarp bestiet út in kearn fan pleatsen en wenten bylâns de Skylger haadwei en in twatal lytsere kearnen benoarden it doarp: Kathoek en Noardhoek. Ek it rekreaasewententerrein De Duunt heart by Lies. 

Noardeastlik fan Lies, op de grins mei it doarp Hoarn, leit in lyts elzehakhoutbosk, de Lergerbosk. 

Op Skylge wurdt in ynwenner fan Lies oantsjutten as Lerger.

In de dunen benoarden Lies leit it grutte reservaat de Koegelwieck. It Liesinger- of Liesterplak, yn it súdwesten fan dit reservaat, wurdt by't winter troch de ynwenners fan Lies as iisbaan brûkt.
Leechte

Leechte kin betsjutte: 

* Leechte as leechlizzend gebiet
* Leechte (buorskip) as buorskip yn Kollumerlân.
Krookjes

De **krookjes** binne in skaai fan bolgewaaksen út de famylje fan de irissen.
Twa soarten wurde wol ta de stinzeplanten rekkene: it krookje  (*Crocus vernus*) en it boerekrookje (*Crocus tommasinianus*).

In protte krookjes steane by 't maitiid te bloeien op Epemastate te Ysbrechtum.

## Sjoch ek
* List fan planten
De Leechte (buorskip)

**De Leechte** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De Leechte leit tusken Boerum en Muntsjesyl oan de Lauwerswei fan Warfstermûne nei Pitersyl yn Grinslân.

De namme komt ek foar as *De Leegte*, troch it leech lizzende terrein tusken de Keegenster Ryd en de Olle Lauwers.


Ofbyld:De Leegte vanaf Warfstermolen.jpg|De Leechte út de rjochting Warfstermolen ei sjoen
Ofbyld:De Leegte - huizen.jpg|Huzen yn De Leechte
Ofbyld:Oude Lauwers - richting zuiden.jpg|Alde Lauwers yn súdlike rjochting fanôf de brêge by De Leechte
Ofbyld:Oude Lauwers - richting noorden.jpg|Alde Lauwers nei it noarden ta
Ofbyld:De_Leegte_februari_2012(2).jpg|De Leechte, febrewaris 2012


## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Landerum

**Landerum** (Midslânsk: *Janderum*) is in doarp op Skylge. Landerum leit tusken Midslân en Formearum. Op 1 jannewaris 2005 hie Landerum 88 ynwenners.

It agraryske streekdoarp ûntwikkele him yn de 17e iuw op in strânwâl tusken Midslân en Hoarne yn. It bestiet út in fersprate bebouwing fan boerepleatsen en wenhuzen. Westlik is oan de kant fan Midslân op ienselde manier de buorskip Landerum ûntstien. Yn it doarp, sels, lange tiid beskôge as in buorskip, hat nea in tsjerke stien. 

## Pleatsen
It doarp bestiet út in rige pleatsen en wenten oan beide kanten fan de haadwei. Landerum is fanâlds in boeredoarp, mei feehâlderij as grutste ynkomsteboarne. Yn 2006 hie Landerum noch fjouwer feehâlders. De measte pleatsen binne ferboud en geskikt makke foar ferhier fan apparteminten oan toeristen. It eigen type fan de Skylger buorkerij is in fariant op de langhûsbuorkerij. Mei it wendiel en de skuorre mei stâlen en heafekken ûnder in trochrinnende, net dielde kape. It wendiel – de foarein – bestie oarspronklik út in foarkeamer en in binnenkeamer mei bedsteden. Dêrefter kaam de skuorre mei stâlromte, dy‘t oan de sydkant foar de dwersreed iepen is mei in houten útbou, in saneamd ‘skúntsje’ dêr‘t de haaiweinen troch ride koenen. Ien fan de bêst bewarre boerepleatsen fan dit type stiet yn Formearum-Súd, it ‘Spylske Huus’ út 1759, sa neamd omdat yn de boppekant fan it dak troch fersakkings wat bochten sichtber binne. De foarein hat in topgevel, fersierd mei flechtings en siermitselwurk. De buorkerij is al lange tiid net mear yn bedriuw en binnenyn is de wenfunksje frijwat oanpast. Troch de lizzing, de sterke haadfoarm en de detaillearring tsjûget de restaurearre boerepleats fan it agraryske ferline fan de polders fan it eilân. Oan it Súd fan Formearum en yn Landerum steane mear frij geve 19e-iuwske boerehuzen.

## Mûne
It doarpsgesicht wurdt dominearre troch in nôtmûne. De mûne wie yn 1838 boud op de Dellewâl yn West, mar is yn 1876 nei Formearum oerbrocht. De bedriuwsweardige mûne hat al lange tiid in horekabestimming. It is in achtkante houten stellingmole, dutsen mei reid, en op in potdeksele ûnderbou fan hout. It wjukkekrús hat in flecht fan tweintich meter.

## Ferskaat
Yn Landerum sit in garaazjebedriuw en in ferkeappunt foar Skylger huning.
Koaihuzen

**Koaihuzen** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân yn de himrik fan Piaam. Koaihuzen leit tusken Skuzum en Gaast, súdlik fan Piaam. Oan de westkant leit de Iselmar. By Koaihuzen lizze twa einekoaien, dêr't de plaknamme fan ôflaat is.

De buorskip bestiet út in fiiftal huzen en pleats dy't ferspraat lizze.
Koaipleats

*Koaipleats (It Amelân) - buorskip
*Koaipleats (Rinsumageast)
*Koaipleats (Terherne) - kemping
*Koaipleats (Damwâld) - kemping
*Koaipleats (Wûnseradiel) - buorskip
Kathuzum

**Kathuzum** of **Kâldehuzum** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân yn 'e himrik fan Wytmarsum. Kathuzum leit súdwestlik fan Wytmarsum en noardeastlik fan Wûns. 

## Geografy
De buorskip leit noardeastlik fan 'e de polder De Iendracht. De buorskip bestiet út twa pleatsen en twa hûzen en leit op it plak dêr't it dykje de Harkesyl en Kathústerdyk byïnoarkomme. De Harkesyl komt út yn de buorskip Harkesyl en de Kathústerdyk komt út yn Wytmarsum. Fan Kathuzum rint in paad nei buorskip De Kampen.

## Skiednis
It plak wurdt foar it earst neamd yn 1543 doe't farianten as *Caldehuysem* en *Coldahuysum* foarkamen. Yn 1546 waard *Caldehusum* en *Caldhuysen* stavere. Yn 1664 *Koldehuysum* en om 1700 hinne *Koudehuysum*.

It lêste part fan 'e namme is de datyffoarm fan it meartal fan it elemint *-hûs* ((wen)plak) en it earste part "kat/kâld" yn 'e betsjutting fan "net yn gebrûk", "ferlitten". It komt dêr op del dat der op dat plak ris huzen stiene dy't fanwegen wetteroerlêst in skoft net bewenne waarden.
Krabbuorren

**Krabbuorren** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Krabbuorren leit noardeastlik fan Munnekesyl oan de Olde Borchwei, noardeastlik fan de buorskip De Kolk. De buorskip komt sûnt de jierren 1960 op de kaarten foar.

De buorskip bestiet út in rige huzen oan de súdside fan de eardere seedyk om it midsiuwske Lauwerssee-eilân 't Oech. De oarsprong fan de namme Krabbuorren is net bekend. 

## Omkriten
Benoarden Krabbuorren leit de polder Nijkrúslân. Eastlik fan de buorskip stiet de pleats *Olde Borch*, súdlik de pleats *Muncke Borch* en benoarden de pleats *Nittershoek*. De lêste namme ferwiist nei de Nittershoeke of Groote Hoek, dêr't de seedyk yn it ferline in hoeke makke, foardat yn 1877 de dyk tusken Nittershoeke en Sâltkamp klear kaam; de bediking fan de Polder Wieringa (Fr.) en Nije Rûgesânsterpolder (Gr.). De Nittershoeke is sûnt de namme fan de buorskip benoarden Krabbuorren. Eastlik fan de buorskip stie op de Olde Dyk in loftwachttoer en eastlik leit de Krommekolk, een kolk dy't ûntstie nei in dyktrochbraak, faaks by de Alderheljenfloed fan 1570, mar in oare wettersneed kin it ek dien hawwe. In oare kolk mear eastlik by de mûne Rust Roest, waard ein 19e- begjin 20e iuw foar in part tichtsmiten. Beide kolken komme foar op in kaart út 1689.
Koartwâld (buorskip)

**Koartwâld** is in buorskip yn de gemeente Achtkarspelen. Koartwâld heart foar it grutste part ta de himrik fan Surhuzum. It westlik part leit yn de noardeasthoeke fan Surhústerfean, dêr't de Uterwei oer de Ald Feart giet.

De namme komt ek foar as *Cortwold* (1543), *Cor(d)wolde*, *Kortwoldumer tille* en *Kort Woolde* (1718). Koartwâld is ien fan de acht oarspronklike karspels dêr't de gemeente nei ferneamd waard. De plaknamme soe ferwize nei in koart/lyts sompebosk. 

De nôtmole yn Koartwâld is in achtkante stellingmole út 1864.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Koehoal

**Koehoal** is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Eartiids lei er yn Barradiel. Koehoal leit oan 'e Waadseedyk benoarden Tsjummearum en Easterbierrum. 

By Koehoal oan de seedyk is yn 2004 in brûnzen byld pleatst as oantinken oan de hjerringfiskerij by de Waadkust del. It byld hjit 'De Waadfisker' en is makke troch Frans Ram fan Hegebeintum.

De *Stelling Koehool* waard yn de Twadde Wrâldoarloch troch de Dútsker oanlein as part fan de Atlantikwall. Dy bestie út fjouwer bunkers. Ien bunker is bewarre bleaun en yn 2011 opknapt en waard yn 2011 in edukaasjesintrum.

## Ferskaat
* It boek "Lette Simmer Op ’t Koehoal"- fan Tjitte Piebenga waard yn 1993 bekroand mei de Rely Jorritsmapriis.
* Skriuwster Neeltsje Bonnema is berne op 10 juny 1949 op Koehoal.


Ofbyld:Tzummarum.Koehool.nr2.jpg|Ynformaasjeboerd *De Waadfisker*
Ofbyld:Bunker in de dijk bij Koehool 2.jpg|De restaurearre bunker
Ofbyld:Bunker in de dijk bij Koehool.jpg|Bunker yn de dyk by Koehool
Dykshoeke

**Dykshoeke** is in buorskip dy't ûnder Minnertsgea falt, yn de gemeente De Waadhoeke. Foar 1984 foel er ûnder Barradiel. Dykshoeke leit benoarden Tsjummearum oan de Griene Dyk.

De namme komt ek foar as *Dyckshoek*, *Dykshoek* en *Dijkshoek*. Op âlde kaarten wurdt er ek wol as herbeerh neamd.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Roptasyl

**Roptasyl** is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Roptasyl leit yn de himrik fan Pitersbierrum.

Roptasyl leit oan de Waadsee benoarden Harns en benoardwesten Winaam en de N393. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 1984 lei it yn de eardere gemeente Barradiel.

Foar de ôfwettering fan de Roptafeart en de Seisbierrumer Feart is der in spuislûs en in gemaal. By it gemaal waard in fisktrep oanlein.

## Skiednis

Roptasyl wie yn eigendom en behear fan de bewenners fan Nijehuis (pleats Wieger de Hoop, Winaam, Roptafeart). Yn 1424 wie de oerdracht fan Roptasyl oan Sikko fan Nijehuijs en waarden de betingsten dêrby fêststeld. De syl wie doe fan hout makke. Hy moast altiten troch Sikko ûnderhâlden, fernijd en tsjin alle skea hoede wurde, allinnich útsûndere as de Hollanners of oare fijannen *deselve verbranden mogten*, dan soenen op kosten ta werstelling beide partijen (bewenners fan Nijehuis oan de iene en Frjentsjerteradiel oan de oare kant) elk foar de helte 'hoede' wurde. Sikko moast in brêge fan tsien foet wiid oer de sylroede lizze en ûnderhâlde. De fiskerij mei netten yn de sylroede wie sûnder ferpachting oan nimmen tastien, *op verbeurte van acht ponden*. As fersekering fan it krekte neikommen fan it ferdrach stelde Sikko as ûnderpân *25 pondematen land over hoog en laag, gelegen in zijn en zijns broeders landeigendom Ingela geheten, op de Haula, welke landen door hem en zijn erfgenamen onvervreembaar moesten gehouden worden*. It brief dêrfan wie mei goedfinen fan grytmannen en rjochters, ried en miene gemeente, en ek de preesters fan Frjentsjerteradiel jûn en bekrêftige. Fan de oare side wie dit ferdrach troch Sikko sels en op syn fersyk troch hear Sjuk, pastoar yn Winaam, Sijwert Heslinga, wenjende oan de Vrawei en Jelmer op de Aijdelum, syn bysûndere freonen, mei tekene en besegele op Sint Magnus 1424.

Haula is noch wol bekend, mar de nammen Vrawei, Ingela en Aijdelum binne yn it ferjitboek rekke. Pas fjirtjin jier letter ûntstie der al wat skeel tusken Sikko en it gerjocht fan Frjentsjerteradiel, oangeande Roptasyl, benammen om de slatting fan de sylroede, wêroer skreaun waard *dat Franekeradeel geheel en volkomen zal houden en slatten de zijlroede binnendijks tot aan de zijl en buitendijks van de zijl tot aan de zee toe*. Dêr blykt dus al dúdlik út dat der bûten Roptasyl doe noch lân wie, dêr't troch de ôfwettering of sylroede nei see slatten en ûnderholden wurde moast. De kust is dus sûnt fiif iuwen frijwat minder wurden. Sikko moast, sa waard fierder fêststeld, neffens it earder ferdrach, de syl mei alle needsaaklike boustoffen foar syn rekken hâlde, *de zijl volkomen bruik- en sluitbaar houden en ook de kolk zoodanig van slijk zuiveren, dat de zijldeuren geopend en gesloten konden worden*. Dy útspraak waard dien troch de grytmannen en rjochters fan Barradiel.

## Literatuer
* , *Geschiedenis van Roptazijl* (Ljouwert, 2010)
Koartsweagen

**Koartsweagen** is in earder doarp yn de gemeente Opsterlân, mar no in buorskip yn 'e himrik fan De Gordyk. It leit oan de N392 yn it súdeasten fan De Gordyk. It doarp is troch de grutte útwreiding fan de Gordyk oan de flekke fêstgroeid. Tusken 1954 en 1964 sakke it ynwennertal fan 1110 nei 953. Yn de jierren fyftich is de Dwersfeart tichtsmiten.

## Tsjerke

De tsjerke fan Koartsweagen waard yn 2010 restaurearre. Yn 2010 waard ek úteinset mei de restauraasje fan de dakruter. Der binne twa hearebanken yn de tsjerke foar de fâden fan eartiids en in preekstoel. Oant ein 19e iuw stie der in klokkestoel by de tsjerke. Yn 1896 binne de klokken dêrút ferkocht. Ien fan dy klokken, in ryk fersierde 12e- of 13e-iuwske klok, is ferneamd as de âldste klok fan Nederlân en stiet yn it klokkemuseum yn Asten, yn Noard-Brabân. De klok hat ûnder mear in grut Marijemonogram en yn spegelbyld de tekst 'Ave Maria'. Dy Marijeklok komt nei alle gedachten út de Marijekapel dy't yn de Midsiuwen yn Koartsweagen stien hat. De hjoeddeiske klok yn de dakruter is fan 1947.

## Joadsk begraafplak

Om 1800 hinne hat de Joadske gemeente fan de Gordyk yn Koartsweagen oan de Dwersfeart in stik lân oankocht foar in begraafplak. Yn 1947 is de joadske gemeente gearfoege mei dy fan Ljouwert. De gemeente Opsterlân hat it joadske begraafplak noch yn ûnderhâld.

## Ferskaat
*Toanielselskip Ienfâld en Freonskip" is 18 septimber 1932 oprjochte yn Koartsweagen.
*Yn Koartsweagen stiet de Gordykster sporthal.

## Keppeling om utens
*Tsjerkje fan Koartsweagen
Kollumer Aldsyl

**Kollumer Aldsyl** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Kollumer Aldsyl leit oan de N358, de Wâlddyk benoarden Kollum en oan in ôfsniene meander fan it Dokkumer Grutdjip, it Ald Dokkumerdjip, eastlik fan de oansluting fan de Nije Swemmer op it Grutdjip.

Ein 2013 krige Kollumer Aldsyl plaknammebuorden.

## Skiednis

### Namme
De namme komt ek foar as *Kollumeroudzijl* (nei de oanlis fan de Lauwersmarwei), *Collumerzyl*, *Collumerzijl* en *Collumzyl*. 

### Gemeentelike weryndieling
Oant 1 jannewaris 2019 hearde de buorskip by de gemeente Kollumerlân, dy't doe opgien is yn de nije gemeente Noardeast-Fryslân.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Keningsbuert

De **Keningsbuert** (Nederlânsk: *Koningsbuurt*) is in wyk fan Harns, dat foarhinne in 'selsstannige' buorskip wie. De Keningsbuert leit yn it easten fan Harns, oan de súdkant fan it Van Harinxmakanaal yn it midden fan it yndustrygebiet fan Harns. Besuden de buorskip leit de wyk Easterpark.

De wyk is neamd nei de eardere buorskip dy't der lein hat, foar't de yndustry him dêre ûntjoech yn de 19e en 20e iuw. Dy buorskip waard yn 1664 neamd as *Koningsbuirte*, om 1700 hinne as *Konings Buiren* en yn de 19e iuw as *Koningsburen*. De bewenning ferdwûn hast folslein troch de stienfabriken dy't harren dêr fêstigen. Noardlik/noardwestlik lei de buorskip Gratingabuert. Dy buorskip wie part fan it doarp Almenum. Keningsbuert wie winliken in buorskip fan it doarp Mullum, al waard er ek wol ûnder Almenum rekkene.

De yndustry ûntjoech him om't it yndustryterrein tichteby de haven fan Harns lei, dochs lei noch hieltyd bûten de stêd. De wyk ûntstie troch it útwreidzjen fan de yndustry en de stêd sels yn de rin fan de tweintichste iuw. De nije Keningsbuert krige de namme fan de âldere buorskip dy't sa goed as ferdwûn wie. Ek it yndustryterrein dêromhinne wurdt as Keningsbuert oantsjut. Sa bestiet it grutste part fan Keningsbuert út yndustry.

## Sjoch ek
* Wiken en buerten yn Harns
De Kolk (buorskip)

**De Kolk** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De Kolk leit súdeastlik fan Munnekesyl en noardeastlik fan Warfstermûne.

It plakje leit oan de Olde Borchweg tusken Warfstermûne en Muntsjesyl, op it plak dêr't de Boarchwei oer de Nijlâns Ryd giet, súdwest fan de buorskip Krabbuorren. Benoarden De Kolk leit de polder Nij-Krúslân. De buorskip komt foar op kaarten sûnt de jierren 1960.

Troch de buorskip streamt in ôfwetteringssleat, dy't nei it noarden ta Nijlâns Ryd en nei it suden ta Aldlâns Ryd neamd wurdt. De buorskip bestiet út in rige huzen oan de súdkant fan de wei oer de âlde seedyk fan de Lauwerssee. De namme fan de buorskip ferwiist nei de kolk dy't hjir ûntstie yn de Aldlâns Ryd by in dyktrochbrek. Benoarden de buorskip stiet njonken in wyt hûs yn Nijkrúslân in stienen gebouke fan in (elektrysk) gemaal dat yn 1937 setten waard as ferfanging fan de poldermûne De Eastermûne (nei Easter Nijkrúslân en ta ûnderskieding fan De Westermûne by Kollumerpomp) dy't hjir stie tusken 1845 en 1937.


Ofbyld:De Kolk - vanaf Munnekezijl.jpg|*Fan de kant fan Muntsjesyl*
Ofbyld:De Kolk - huizen.jpg|
Ofbyld:De Kolk - gemaalhuisje en witte huis.jpg|*[[Gemaal]] en it wite hûske benoarden De Kolk*
De Koai (Smellingerlân)

**De Koai** is in buorskip yn de gemeente Smellingerlân. De Koai leit súdeastlik fan Aldegea (Smellingerlân), falt ek ûnder dat doarp, en benoarden de Wide Ie oan de Wolwarren.
Lyts Wieren

**Lyts Wieren** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân, yn de himrik fan Tersoal. Lyts Wieren leit besuden Tersoal oan de Bûtlânswei. In ein eastliker leit Grut Wieren.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Knolle

**De Knolle** is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. De Knolle leit yn de himrik fan Easterwâlde en besuden de N919, noardeastlik fan Easterwâlde.

De namme komt ek foar as* Cnolle* en *Knolle*. In 'knolle' is in lytse hichte.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Kystersyl

**Kystersyl** is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Kystersyl leit yn de himrik fan Frjentsjer oan it Van Harinxmakanaal tusken Frjentsjer en Hjerbeam. 
Ek de heechlizzende draaibrêge mei ôfslútbere iepeningen yn de wei oer de Slachte oer it Van Harinxmakanaal by Kie waard Kystersyl neamd.

De namme komt ek foar as *Kiesterzijl*, *Kiestersyl*, *Keesterzyl* en *Kiesterzyl*. De betsjuttings is dus 'slûs by Kie'.

De buorskip Kystersyl kaam earst ta ûntwikkeling doe't der yn 1857 in stienbakkerij boud waard. Op dat stuit stiene der fjouwer huzen tichtby de syl. Ien dêrfan wie de brêgewipperswenning, yn de oare huzen wennen lytse túnkers, gerniers. Foar it personiel fan de stienbakkerij waarden fuort al fiif huzen boud wêrûnder dat fan de masterfeint. De útwreiding gie fierder mei yn 1904 in betonfabryk en om 1917 hinne twa kalkovens. De stienbakkerij waard yn 1920 ôfbrutsen.  Wenten en bedriuwsgebouwen leine oarspronklik oan beide kanten fan it kanaal. By de ferbettering fan it kanaal waard de bocht by Kiestersyl ôfsnien (1942) en kaam de buorskip hielendal benoarden it Van Harinxmakanaal te lizzen. Tsjintwurdich is de buorskip ûnderdiel fan it yndustryterrein West Kystersyl. Yn 2017 bestie de buorskip út likernôch fyftjin wenhuzen en in pear bedriuwsgebouwen. It tal ynwenners waard doe rûsd op 35. Der stiet gjin plaknammeboerd mear, allinnich de strjitnamme docht noch tinken oan de buorskip en de syl.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Kie

**Kie** is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Kie leit besúdwesten Frjentsjer tusken it spoar Frjentsjer-Harns en it Van Harinxmakanaal. Oan de oare kant fan it Van Harinxmakanaal leit Kystersyl.

De namme komt ek foar as *Lutke Kie*, *Kye*, * De Kee* en *Kije*. De kearnnamme is in gearlûking út it Aldfrysk yn de betsjutting 'famyljelân, hiem'

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Keimpetille (buorskip)

**Keimpetille** is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Keimpetille leit oan it Van Harinxmakanaal tusken Dronryp en sawat fjouwer kilometer  beëasten Frjentsjer. Noardlik fan Kingmatille leit Sweins.

Ea wie Keimpetille in libbene wetterbuert mei middenstân en kafees. Wat westliker stie by de brêge oant sirka 1900 it tichelwurk, in stienbakkerij dy't in soad wurk joech. Der wennen inkele hûnderten minsken en oer de trekfeart lei in brêge. Ynearsten in tille (ophelbrêge), letter in draaibrêge.
Foar de oarloch waard begûn mei it omfoarmjen fan de âlde Harnzer Trekfeart ta it moderne Van Harinxmakanaal. Yn 1937 kundige de provinsje oan dat de brêge by Keimpetille te ferfallen komme soe. De wetterbuertbewenners makken beswier, en yn 1947 kaam der nei de kanalisaasje in platte pontfear. Dêr koenen weinen, auto's en lânboureau mei oersetten wurde. Kuierders en fytsers waarden mei in boartsje oersetten. Mei trekhouten en in strak lutsen kabel waarden se nei de oare kant lutsen.

## It pontsje

De Kingmatille, yn de folksmûle 'Keimpetille' is neamd nei de ferdwûne brêge oer de trekfeart. Dy brêge waard letter ferfongen troch in pontsje mar dat pontsje ferdwûn ek yn de jierren 60 fan de foarige iuw. Sûnt de simmer fan 2011 fart der wer in nij pontsje by Keimpetille oer it Van Harinxmakanaal.  It fearhûs, ûntwurpen troch Rein Hofstra, oan de Keimpetilster kant stiet ferstoppe yn in mei gers begroeide hichte, oan de noardside is in lânhaven mei in opfallend en dochs beskieden skippersûnderkommen. It oanlânplak leit in flink ein westliker as eartiids. Dêrtroch makket de pont alle kearen in slalom oer in kanaal.

Besuden it Van Harinxmakanaal stiet de wynmûne Keimpetille ûnder Dronryp. Yn it doarp sit ek in maneezje.

## Kingmastate
De Kingmastate (ek wol oantsjutten mei *Kinghum*)  wie in saneamde "rjochtfierende state" yn it Aester Fiarndel fan Frjentsjerteradiel. Kingmastate waard om 1500 hinne sette litten troch Jelle thoe Kingum. Oant ein 16e iuw wienen der neisieten om it besit te erven. Doe't Ignatius yn 1700 ferstoar gie it besit oer nei de besibbe famylje Lyklema thoe Kingma en noch letter nei de famylje Beyma. Kingmastate kaam troch Ghemmenich oan de Beyma's. Sa ûntstie de namme Beyma toe Kingma.
De state stiet op de Schotanuskaart fan 1698 oanjûn mei in wei nei Frjentsjer.
De state stie mei in opfeart yn ferbining mei de trekfeart. Oer in tille koe men oer de trekfeart fan Harns nei Frjentsjer komme. Oer in tsjerkepaaad kaam men yn Sweins. Yn de Reginatsjerke fan Sweins lizze ferskeidene Kingma's begroeven. Op ien fan de sarken stiet harren famyljewapen. 
Bylâns de opfeart rûn in oprydleane. It haadgebou stie mei de foarkant nei it easten (Sweins), oan de noardkant wie bosk. Der wienen ek in binnentún en in kokentún.
Nei it ferstjerren fan de lêste bewenner, Julius Matthijs fan Beyma thoe Kingma, midden 19e iuw waard it hûs ôfbrutsen. De grûnen waarden ôfgroeven en it lân ferdield. 

Neidat der in grutte reüny west hie mei "Simmer 2000" wol de famylje besykje om in nije Kingmastate del te setten.
Lytse Wiske

**Lytse Wiske** of **Warkumer Wiske** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân yn it stedsgebiet fan Warkum. Lytse Wiske leit eastlik fan Hylpen. Tusken Lytse Wiske en Hylpen leit Grutte Wiske. Lytse Wiske leit eastlik fan de slieperdyk, dat hjoed-de-dei part fan de N359 is, en de Nije Feart.

De Lytse Wiske leit oan de dyk Wiske yn de Lytse Wiskepolder en bestiet út in trijetal pleatsen en huzen. Wiske komt fan it wurd *wiska* itjinge "leech lizzende greide" betsjut.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Lyts Grins

**Lyts Grins** is in buorskip yn de gemeente Opsterlân, yn 'e himrik fan Wynjewâld. Lyts Grins leit noardeastlik fan Donkerbroek oan de N381 nei Wynjewâld.

De Opsterlânske Kompanjonsfeart makket yn Lyts Grins nei de brêge in heakse hoeke. Der stiet noch in âld molkfabryk, dy't al sûnt 1967 net mear brûkt wurdt. Hy is ûntstien as "turfstekkersdoarp" mei arbeiders út Grinslân. De namme komt ek foar as *Klein Groningen*.

De buorskip wurdt yn twaen spliten troch de N381. Mei de takomstige ferlizzing fan de wei komt der ek wer romte foar de buorskip om in gehiel te foarmjen. De buorskip is benammen bekend troch de earste trajektkontrole fan Nederlân dy't dêr delsetten is. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Kûkherne

**Kûkherne** is in buorskip dy't ferdield leit oer de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel en Tytsjerksteradiel. It leit foar it measteaprt yn 'e himrik fan it Achtkarspelster doarp Koatstertille.

It earste diel fan de namme is ûnbekend, 'herne' betsjut 'hoeke'. Kûkherne leit súdlik fan de spoarbrêge oer de Nije Feart tusken De Westereen en Feanwâlden. It noardlike diel heart ta De Westereen. By de ferbreding fan de brêge oer de De Swemmer (1881) waard de buorren (ûnder Tytsjerksteradiel) ôfbrutsen. Yn de 19e iuw it wenplak fan de wûnderdokter en duvelbanner "Grutte Wopke" (Wopke Harmens de Vries, 1821 - 1895). 

Eartiids wie hjir in soad drokte fan skippers en troch de feanterij, dêr't de buorskip troch ûntstien is. Fan om 1760 oant 1906 stie dêr yn it Dantumadielster part de bûtenpleats *[[Jagtlust (Kûkherne)|Jagtlust]]*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Kletterbuorren

**Kletterbuorren** is in buorskip dy’t yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Kletterbuorren leit eastlik fan Holwert en westlik fan Trijeboerehuzen. Kletterbuorren leit yn de himrik fan Holwert.  

De bebouwing fan de buorskip leit oan in koart syddykje lâns de Ternaarderdyk. De kearn bestiet út 2 adressen. 

## Namme
De namme komt ek foar as *Kletterbuurt*. 'Klater' soe wize kinne op 'weake grûn'.

## Skiednis
Sûnt 2019 leit Kletterbuorren yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it buorskip yn West-Dongeradiel.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Kegen

**De Kegen** (Nederlânsk en offisjeel: *De Keegen*) is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De Kegen leit noardlik fan Boerum. In keech is in ynpoldere stik lân. Tichteby De Kegen stiet It Grutte Ear, in grûnstasjon foar satellytkommunikaasje. 

De bebouwing fan de buorskip leit oan de Kegensterdyk en bestiet út 5 pleatsen en 1 wenhûs. 

## Skiednis

### Gemeentelike weryndieling
Sûnt 2019 leit De Kegen yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei de buorskip yn Kollumerlân en Nijkrúslân.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Jewier

**Jewier** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Jewier leit tusken Eanjum en De Skâns-Oostmahorn.

De bebouwing fan de buorskip leit oan de Healbeamswei en de Skânserwei en bestiet út sa'n 12 adressen.

## Skiednis

### Namme
De namme kaam ek foar as *Abbewier*, Tzijaewijer en *Abewier*.

### Gemeentelike weryndieling
Sûnt 2019 leit Jewier yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei de buorskip yn de gemeente Dongeradiel en dêrfoar yn de gritenij en gemeente East-Dongeradiel.

## Sjoch ek
* Heemstrastate (Eanjum)
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Jobbegea-Skuorregea

**Jobbegea-Skuorregea** is in buorskip yn de gemeente It Hearrenfean. Jobbegea-Skuorregea leit yn de himrik fan Jobbegea. Op de kaart fan Schotanus/Halma fan 1718 leit Jobbegea oan de "Binne Wech" en Skuorregea oan de "Buijten Wech". Hy leit tusken Aldhoarne en Hoarnstersweach. Nei de Twadde Wrâldoarloch krige Jobbegea troch de oanlis fan in ferhurde wei bylâns de Skoatterlânske Kompanjonsfeart in rjochtstreekse ferbining mei It Hearrenfean.

## Tredde Slûs en Skuorregea

Earder bestie Jobbegea út Jobbegea Tredde Slûs en Jobbegea-Skuorregea. No is der noch mar ien Jobbegea, it leit no tusken de doarpen Aldhoarne en Hoarnstersweach yn de easthoeke fan de gemeente.
De folksmûle brûkt noch faak de âlde oantsjuttings. Sa wurdt mei Jobbegea 3e Slûs it tichtst beboude gedielte fan it doarp yn de omkriten fan de eardere tredde slûs fan de Skoatterlânske Kompanjonsfeart bedoeld. De 3e slûs is yn 1774 boud. 

Jobbega-Skuorregea wie it dûbeldoarp oan de Skoatterlânskewei. It wie earst in boerestreekdoarp. Yn de 17e en 18e iuw waard dit gebiet ferfeante en ûntstie de min ofte-mear beruchte namme: Kompenije.
Benammen de libbensomstannichheden fan de bewenners oan de wiken en dan fral yn de omkriten fan de Belgyske Wyk wienen ferskuorrende min.

Jobbegea 3e slûs groeide yn de rin fan de tiid út ta in behoarlik sintrum mei in iepenbiere en in kristlike basisskoalle, in Nederlânsk Herfoarme tsjerke en in ferskaat oan winkels. Healwei de feart en de Skoatterlânskewei lizze in swimbad en sportfjilden.

## Untwikkeling
Fan betsjutting foar dizze streek ha west: 
*Buerthûs, tichtby Belgyske Wyk. Stifte yn 1930 mei as doel om troch kursussen en it hâlden fan lêzingen it lege libbenspeil te ferheegjen; 
*Koperative Suvelfabryk, oprjochte yn 1903, wêrtroch de lytse boeren it better krije koenen; 
*Ambachtsskoalle, boud yn 1933 en yn 1967 wer sluten. Der wienen opliedingen ta timmerman, mitselder en skilder.

## Tsjerkje
It tsjerkje yn Skuorregea is yn 1713 boud as ferfanger fan ien út 1580. De Stifting Alde Fryske Tsjerken is yn 1972 eigener wurden. Yn de njoggentiger jierren fan de foarrige iuw wie der in yngeande restauraasje.

De yn 1942 troch de Dútsers foardere klok yn de Nederlânsk Herfoarme tsjerke wie fan 1722.

## Iepenbier ferfier
* Line 13: Stienwyk - Eesfean - Nijensleek - Frederiksoard - Willemsoard - Noardwâlde - Sânhuzen - Aldeberkeap - Aldhoarne - Jobbegea Skuorregea - Lippenhuzen - De Gerdyk - Terwispel - Drachten - Nijtap - Rottefalle - Surhústerfean - De Harkema - Droegeham - Koatstertille - Jistrum - Noardburgum - Quatrebras - Hurdegaryp - Tytsjerk - Ljouwert
* Line 15: It Hearrenfean - Aldskoat - Mildaam - Ketlik - Nijhoarne - Aldhoarne - Jobbegea Skuorregea - Jobbegea - Hoarnstersweach - Donkerbroek - Easterwâlde - Appelskea - Smilde - Bovensmilde - Assen

## Ferskaat
Folksdichter Geart Japiks van den Berg is berne yn Skuorregea (2 desimber 1886).
Iniaheide

**Iniaheide** is in buorskip fan sa'n acht huzen yn de gemeente Tytsjerksteradiel. Iniaheide leit oan de N31 yn 'e himrik fan Garyp, benoarden Aldegea (Smellingerlân), eastlik fan Sigerswâld.

De Iniaheide wie yndertiid in hege sânkop. Lyts Inia State wie in saneamde “Slotpleats” mei in brede grêft der om hinne. De namme komt ek foar as
pleatsnamme Inia.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Heaburgen

**Heaburgen** is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. Heaburgen leit eastlik fan Nijemardum en súdwestlik fan Sondel.

De namme komt ek foar as *Hooibergen*, Hoybergen, De Hooy Bergen, Habergen en Hoeybeerghe.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Hústernoard

**Hústernoard** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Hústernoard leit westlik fan Kollum oan de Strobosser Trekfeart en besuden Aldwâld. De namme komt ek foar as *Huys ten Oort* en *Huis ter Noord*.

## Molkfabryk
Yn 1899 waard oan de noardkant fan de Trekfeart in molkfabryk boud. By it fabryk stiene in direkteurswenning en in went foar in masinist-sintrifugist. [ 9 ] Yn 1995 wiene ynvestearringen nedich om wer oan de jildende easken te foldwaan. Der waard lykwols besletten om Huisternoard fusearje te litten mei *De Twee Provinciën* yn Warkum, dy't fuortkaam út in fúzje fan *De Goede Verwachting* te Warkum en *De Twee Provinciën* yn Gerkeskleaster. Yn 1996 sleat it fabryk de doarren foar altyd, wêrnei't it fabryksgebou in sintrum foar *paintball* en *airsoft* waard. Ek is de direkteurswenning út 1926 noch oanwêzich. Achter it fabryksgebou is yn 2013 in camping mei rekreaasjehaven oanlein.

Reinder H. Postma (1956-2021) skreau it boek "It geheim fan Hústernoard" (1992)

## Mûne
By Hústernoar stie tusken 1858 en 1941 de achtkante stellingmûne *Huisternoord*, in nôt- en pelmûne. Yn de jierren 20 krige de mûne in diselhelpmotor. Letter kaam de mûne yn hannen fan it molkfabryk dy't him as opslachromte brûkte. De ûnderbou fan de mûne bestiet noch en wurdt brûkt as garaazje.


Ofbyld:Huisternoordaldwald.png|Molkfabryk *Huis ter Noord* yn de 30-er jierren fan de 20e iuw
Ofbyld:Ald molkfabryk Hústernoard yn 2015.JPG|It âld molkfabryk yn 2015


## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Hegeduerswâld

**Hegeduerswâld** is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf en heart ta de himrik fan Easterwâlde. Yn de rjochting fan Makkingea leit ek noch Legeduerswâld.

De namme komt ek foar as *Hoogeduurswoude*, *Hoogeduurswold*, *Duyrswolde*, *Duyrswoldt* en *Hoogduurswoude*. Yn de namme sit de jongesnamme 'Djurre'

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Konvenant Fryske Taal en Kultuer

It **Konvenant Fryske Taal en Kultuer** is in oerienkomst tusken de Nederlânske oerheid en de provinsje Fryslân. 
De Nederlânske oerheid joech yn 1996 it Frysk op ûnder Diel III fan it Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen. Dêryn wurde 48 mooglikheden foar taalbeskerming jûn.
As útfiering dêrfan waard yn 2001 it konvenant sletten.
Jardingea

**Jardingea** (Stellingwerfsk: *Jardinge*; Nederlânsk: *Jardinga*) is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. Jardinga leit yn de himrik fan Easterwâlde. Hy leit benoarden Easterwâlde en súdeastlik fan Donkerbroek.

Jardinge is net in folslein iesdoarp, mar mear in groep buorkerij-iezen. De struktuer is tsjintwurdich ek noch goed werom te kennen yn it lânskip.

De namme komt ek foar as Jardinga, Jardingermark en Jarding(h)en. Hy krige syn namme troch in eardere aadlike state mei dy namme dy't dêr sawat stien hat. By Jardinge hat yn de prehistoarje in slachtplak west. Dat konkludearje archeologen út Grins no't se opnij skonken en in fjoerstien út 5000 foar Christus fûn ha. De skonken binne fan in oerokse en in hart.
## Lannen yn Jardingea
* Hulshof
* de Mandeheir
* Het Hooge Holt
Frysk en Frij

* Frysk en Frij (wykblêd), wykblêd dat medio 1945 foar it earst ferskynde.
* Frysk en Frij (tydskrift) in tydskrift dat yn de foarrige iuw útjûn waard yn Fryslân troch de Stichting Jacobus van Loon.
* Frysk en Frij (útjouwerij), de útjouwerij fan Fryske boeken út Ljouwert.
Frysk en Frij (útjouwerij)

**Frysk en Frij**, oprjochte yn 1992, is in útjouwerij fan Fryske boeken. It bedriuw hat in eigen Taal- en Advysburo.

## Skriuwers
Fan de neifolgjende skriuwers en skriuwsters is wurk by Utjouwerij Frysk en Frij ferskynd:

A
* Willem Abma
* Froukje Annema-Noordenbos
B
* Jelle Bangma
* Giny Bastiaans
* Tite de Boer
* Doet Boersma - (skilder)
* Jan Braaksma
* Klaas Bruinsma
D
* Gerrit Damsma
* Jan Dotinga
* Swaantsje Duursma
* Lida Dykstra
G
* Anneke Gerbrandy-Posthuma
* Hylkje Goïnga
* Gysbert Japiks
H
* Marijke de Haan
* Bouke van der Hem
* Tsjêbbe Hettinga
* Wâtse Hiddema
* H.J. Hilarides
* Eric Hoekstra
* Kerst Huisman
* Saakje Huisman
J
* Klaas Jansma
* Alpita de Jong
* Ate de Jong
* Mentha de Jong
K
* Atze J. Keulen
* Douwe Hermans Kiestra
* Luuk Klazenga - (striptekener)
* Bertus Klazinga
* Douwe Kootstra
* Rienk Kruiderink
L
* Ernst Langhout - (sjonger/tekstskriuwer)
* Libbe Leistra
M
* Aggie van der Meer
* Aleid van der Meer
* Pieter van der Meer
* G.M. Mesland
* Andries Miedema
* Gys Miedema
* Tiny Mulder
P
* Tsjits Peanstra
* Hallgrírmur Pétursson
* Margryt Poortstra
* Obe Postma
R
* Dennis Reader
* Pim Rodenboog
* Hetty Runia-Algra
S
* Willem Schoorstra
* Robert Shanks
* Albertina Soepboer
* Janneke Spoelstra
T
* D.A. Tamminga
* Piter Terpstra
* Willem Tjerkstra
* Fré Travaille
* Henny van Tuinen-Nicolai - (kalindermakker)
V
* Jabik Veenbaas
* Foppe Venema
* Abe de Vries
* Nyk de Vries
W
* Piter Wilkens
* Mindert de Wit
* Gryt Witbraad
* Jaap Wolthuizen - (puzelmakker)
Z
* Jelle Zwart

## Sjoch ek
* Frysk en Frij

## Keppeling om utens
* Webstee fan de útjouwerij