Wesel (stêd)

**Wesel** is in stêd yn it *Regierungsbezirk Düsseldorf* yn 'e Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd is it bestjoerlike sintrum fan 'e kreis mei deselde namme en leit tusken it Ruhrgebiet en de Nederlânske grins. Wesel telt 60.338 ynwenners (31.12.2023). 

## Skiednis
Yn 'e lette midsiuwen ûntwikkele Wesel him ta in wichtige hannelsstêd. Yn 1407 waard Wesel lid fan it Hânzebûn. Ut dy tiid stamt it histoaryske riedshûs, werfan't de yn 'e Twadde Wrâldkriich ferneatige gevel oant 2011 rekonstruearre waard. 

Oars as yn 'e omkriten krige de reformaasje al gau ynfloed yn Wesel. Mei Peaske 1540 waard yn 'e domtsjerke fan Wesel it nachtmiel foar it earst ek op protestantske wize holden. Fanôf dat stuit wie Wesel in protestantske stêd en de stêd waard in taflecht foar in soad minsken út de Nederlannen. Yn novimber 1568 kamen hja byinoar yn it saneamde Konvint fan Wesel. De ôfspraken dy't dêr makke binne hiene grutte ynfloed op 'e protestantske tsjerkeoarders fan Nederlân en ek Dútslân. De stêd krige yn 1578 twa sierbokalen fan 'e flechtlingen mei de yngravearre tekst *Vesalia hospitalis* (gastfrij Wesel).

Wesel foel yn 1609 mei it Hartochdom Kleef oan 'e karfoarsten fan Brandenburch ta. Yn 'e Tachtichjierrige Kriich waard Wesel troch Spanje beset, oant de stêd yn 1629 troch Nederlânske troepen oermastere waard. Yn 'e Frânsk-Nederlânske Kriich waard Wesel yn 1672 troch de Frânsen beset, dy't de stêd oant 1680 besetten en leechplonderen.  

Under karfoarst Freark Willem waard Wesel lang om let útboud ta in fêsting en om 'e stêd waarden grêften en bastions oanlein. De stêd bestie doe út de histoaryske binnenstêd en de Mathena-foarstêd en hie trettjin poarten, wêrfan't der noch fjouwer bewarre binne. Ut de 16e oant 19e iuw datearret in rige fan fêstingwurken, dy't benammen troch Prusen en Frankryk oanlein binne. Oant yn 'e 20 iuw soe de militêre oanwêzigens yn Wesel in stimpel op 'e stêd sette. De sitadel is tsjintwurdich in kultureel sintrum, dêr't ferskate ynstellings ûnderdak fine. 

Yn 'e Earste Wrâldkriich waarden fanút Wesel troepen nei it westlike front stjoerd. Mei de demilitarisearring fan it Rynlân yn it ramt fan it Ferdrach fan Versailles rekke Wesel syn militêre status kwyt, wylst der foar de strategyske stedsdielen oant oktober 1924 in alliearde besetting folge. Mei it begjin fan it werbewapenjen fan 'e Wehrmacht yn 'e tiid fan it nasjonaalsosjalisme waarden der op 'e nij troepen yn Wesel stasjonearre.

## Twadde Wrâldkriich

Fanwegen de strategyske lokaasje kaam de stêd yn 1945 slim ûnder fjoer te lizzen. Nei fûleinich ferset fan 'e Dútsers slaggen alliearde troepen by Wesel in brêge oer de Ryn oan te lizzen om dêrnei it Ruhrgebiet te oermasterjen. Om de opmars mooglik te meitsjen moast Wesel earst troch alliearde bombardeminten en besjittings op 16, 17 en 19 febrewaris hast folslein ferneatige wurde. De Wehrmacht liet alle brêgen oer de Ryn en de Lippe opblaze, lykas ek de lêste brêge oer de Ryn dy't noch yn Dútske hannen wie: de op 10 maart opblaasde en 1950 meter lange spoarbrêge. Fan dy spoarbrêge is noch in lang stik yn it lânskip werom te finen. Op 23 maart waard de stêd nochris bombardearre en doe't de alliearde troepen de stêd lang om let ynteagen wie 97% fan it stedsgebiet folslein ferneatige.  

## Weropbou

Sûnt healwei 1946 waard in planmjittich begjin makke mei it romjen fan it pún. In soad histoaryske gebouwen waarden net wer opboud. Fan de al rekonstruearre bouwurken binne benammen de Willibrordusdom en it riedshûs it neamen wurdich. 

## Bestjoer
De stêd is sûnt 1842 it bestjoerlike sintrum fan 'e kreis Wesel. Mei de weryndielings fan 1969 en 1975 waarden de gemeentegrinzen in stik útwreide. Sûnt dy tiid omfiemet de gemeente in grutter lannelik gebiet, dat boppe de Ryn ek út de útbaggere Auesee en bosken bestiet.

## Stedsyndieling
Wesel is te ferdielen yn fiif stedsdielen (*[[Stadtteil]]e*), dy't wer fierder ûnder te ferdielen binne yn saneamde *[[Ortsteil]]e*:  

De stedsdielen besteane út de folgjende *Ortsteile*:

* Wesel: binnenstêd, Blumenkamp, Feldmark, Fusternberg en Schepersfeld
* Flüren: Flüren
* Obrighoven-Lackhausen: Lackhausen, Obrighoven en Wittenberg
* Bislich: Bergerfurth, Bislich en Diersfordt
* Büderich: Büderich, Ginderich en Werrich/Perrich

## Ezels fan Wesel
Ferneamd is de echo op 'e fraach "Hoe hjit de boargemaster fan Wesel" (ezel). Tsjintwurdich steane yn 'e stêd dêrom oeral libbensgrutte ezels, dy't kleurryk beskildere binne. De trije bistjes yn it wapen fan de stêd binne lykwols gjin ezels mar wezelings.

WES28012.jpg|Goatysk riedshûs Wesel.
Wallfahrtskirche ginderich 03-2007.JPG|Beafearttsjerke Marije-Himelfeart, Ginderich.
Alte Rheinbrücke Wesel 2013 (takens).jpg|Alde Rynbrêge.
Wesel-Bunter Esel-Stadtmaskottchen.jpg|Ien fan de ezels fan Wesel'.
Wesel, Rheinbrücke der Bundesstraße 58 -- 2016 -- 4295-301.jpg|Nije brêge oer de Ryn. 
Wesel, Zitadelle, Haupttor -- 2016 -- 4321-7.jpg|Poarte sitadel.