Lucca

**Lucca** is de haadstêd fan 'e Italjaanske provinsje Lucca yn 'e regio Toskane. De stêd is ien fan 'e rykste stêden fan Noard-Itaalje en leit likernôch 20 km noardeastlik fan Pisa en sawat 80 km westlik fan Florâns. Lucca hat in rike skiednis en waard nei alle gedachten ea troch Etrusken stifte, it Etruskyske wurd *luk* betsjut sompe, mar neffens in oare teory soene it de Ligueren west ha dy 't de stêd stiften. De stêd is noch omfieme troch de âlde muorren, dy't hjoed-de-dei troch fytsers en kuierders brûkt wurde. Fral de tekstylyndustry hie grutte betsjutting yn Lucca.

## Iere tiid
De stêd waard foar it earst neamd troch de kronykskriuwer Titus Livius (yn Boek XXI) as it plak dêr't Sempronius him yn 218 f.Kr. weromluts nei de Slach by Trebia tsjin Hannibal (*Secundum eam pugnam Hannibal in Ligures, Sempronius Lucam concesit*). En alhoewol't der hieltiten wer oarloggen mei de Liguerjers wiene, waard Lucca dêrnmei foar it earst wer yn 180 f.Kr. neamd. Yn datselde jier waard Lucca as in Romeinske koloanje stifte, tagelyk mei Pisa (ek yn 180) en Luna (yn 177) om de hearskippij fan 'e Apuanen, dy't earder yn dat gebiet wennen, te brekken en it lân yn besit te nimmen foar Rome.

It rjochthoekige skaakboerdpatroan fan it stedssintrum, te ferlikenjen mei bygelyks dat fan 'e Súd-Frânske stêd Valbonne en it moderne New York, docht tinken oan it Romeinske strjitteplan fan 'e eardere Romeinske delsetting 'Luca' (mei ien 'c'). De Piazza San Michele lei op it plak fan it âlde foarum. Lucca wie in frij wichtige stêd yn 'e Romeinske tiid, om't it op 'e krusing lei fan trije militêre rûtes: de Via Cassia, de Via Aurelia en de Via Claudia.

Yn april 56 f.Kr. kamen Julius Caesar, Crassus en Pompejus yn Lucca byinoar om oer it fuortsetten fan harren politike gearwurking te praten. Plutarchus fan Chaeronea (46-120) beskriuwt wat bespraat waard yn haadstik 21 fan syn "It libben fan Julius Caesar". Njonken leden fan dat triumviraat wiene ek Appius, de gûverneur fan Sardynje en Nepos, de prokonsul fan Hispania oanwêzich, tegearre mei 120 liktoaren en 200 leden fan 'e senaat. De útkomst fan dy petearen wie dat Crassus en Pompejus it folgjende jier konsuls bleauwen, wylst Caesar foar in skoft fan fiif jier gûverneur waard fan Gallia Cisalpina (Noard-Itaalje), Gallia Transalpina (it diel fan Galje dat oan 'e oare kant fan 'e Alpen lei) en in diel fan Illyrje (it eardere Joegoslaavje).

Lucca waard plondere troch Odoäker, in Germaanske haadling dy't Romulus Augustulus as de lêste Westromeinske keizer yn 476 ôfsette. Nettsjinsteande groeide Lucca út ta in wichtige festingsstêd. Yn it jier 553 waard Lucca trije moannen lang belegere troch Narses, in generaal fan 'e Eastromeinske keizer Justinianus I by de weromferovering fan Itaalje op 'e Ostrogoaten.
 
Yn 'e tiid fan it Longobardyske Ryk wie Lucca de sit fan in hartoch en de haadstêd fan 'e provinsje Tuscia oant de 9e iuw en mocht Lucca eigen munten slaan. De stêd waard woltierich yn 'e iere 11e iuw troch de hannel yn side, wêrtroch't it in rivaal fan Byzantium waard. As haadstêd fan it markgreefskip fan Toskane wie Lucca mear of minder ûnôfhinklik, mar nominaal in fazal fan 'e Hillige Roomske keizer.

## Republyk
Nei de dea fan grevinne Matilda fan Toskane yn 1115 ûntwikkele Lucca himsels ta in selsstannig *commune* mei it hânfêst fan 1160. De stêd bleau hast 700 jier in ûnôfhinklike republyk: de Republyk Lucca. Lucca stie oan 'e kant fan 'e Welfen (oanhingers fan 'e Paus) yn 'e striid tsjin de Ghibellinen (oanhingers fan 'e keizer), om't de stêd stipe socht fan Florâns, de lieder fan it Welfebûn yn Toskane. Dante's Godlike Komeedzje befettet in soad ferwizings nei de grutte feodale famyljes fan dy tiid. Dante sels brocht in skoftke as balling troch yn Lucca.

Mei de Slach by Montecatini tichteby it hjoeddeiske Montecatini Terme wist it ghibellynske leger ûnder lieding fan Uguccione della Faggiuola it Welfyske leger in nederlaach ta te bringen en dêrmei ek de stêden Lucca en Pisa. Uguccione della Faggiuola waard hearsker fan 'e stêd, mar waard in jier letter troch de ynwenners ferdreaun. Sy joegen harren stêd yn 'e hannen fan 'e condottiere Castruccio Castracani (1284-1328) en dy slagge der yn om fan Lucca de wichtichste steat yn Sintraal-Itaalje te meitsjen, in rivaal fan Florâns. Hy waard beneamd ta hartoch fan Lucca troch keizer Loadewyk IV en leit dêr begroeven yn 'e Tsjerke fan San Francesco. Syn libben waard ûnder oaren beskreaun troch Niccolò Machiavelli. Yn 'e 14e iuw krige de republyk in Consiglio degli Anziani, in ried fan âldsten, en de stêd bloeide fannijs op.

Lucca wie de sit fan 'e synoade fan 1408, dy't besocht in ein te meitsjen oan it skisma fan it pausdom.

Yn 'e earste helte fan 'e 15e iuw waard Lucca besjoerd troch Paolo Guinigi. Hy makke de stêd moaier mei gebouwen lykas it Palazzo Guinigi. Yn 'e 15e en 16e iuw moast de stêd himsels ferdigenje tsjin Florâns. De brede stedsmuorre, dy't it stedssintrum noch altyd folslein omfiemet, datearret út dy perioade.

## Foarstedom Lucca en Piombino

Yn 1799 kaam de stêd ûnder Frânsk bewâld. Lucca waard troch ynspanningen fan 'e Frânske keizer Napoleon tegearre mei de omlizzende lannen yn 1805 in ûnôfhinklik prinsdom. Syn suster Elisa kaam as prinsesse op 'e troan fan dat prinsdom Lucca en Piombino .

## Hartochdom Lucca
It Kongres fan Wenen yn 1814 makke fan it foarstedom it hartochdom Lucca en sette dat ûnder it bewâld fan 'e Bourbons fan it hartochdom Parma.

Lucca waard yn 1847 troch de lêste hartoch, Karel Loadewyk fan Bourbon-Parma, oan it gruthartochdom Toskane oerdroegen en dêrnei sette in tiid fan ferfal yn. Yn 1860 waard it oermastere troch it keninkryk Sardynje en in jier letter, yn 1861, waard it ûnderdiel fan it keninkryk Itaalje.

## It besjen wurdich
### Pleinen

* It sintrum fan 'e stêd is it Piazza San Michele. It wie eartiids it foarum en is al mear as 2000 jier it sintrum fan 'e stêd. 
* It Piazza dell'Anfiteatro is in plein yn it noardeastlike diel fan it ommuorre sintrum fan Lucca. Het plein waard boud op in earder Romeinsk amfyteäter. 
* Op it Piazza Napoleone of Piazza Grande stie eartiids in grut fort dat yn 1322 boud wie. Hjoed-de-dei wurdt dêr simmerdeis it Lucca Summer Festival holden.

### Tsjerken

* Duomo di San Martino
* San Fredianobasilyk
* San Michele in Foro 

### Muorren

De stêd hat al sûnt 180 f.Kr. muorren, mar de hjoeddeiske muorren datearje fan 1504 oant 1645 en binne doe boud om de stêd tsjin de oanfallen fan Florâns te beskermjen. It is in foarbyld fan 'e iere moderne Europeeske fêstingwurken. De hjoeddeiske muorren ha nea oan militêre dringingen bleatstien, mar holden op 18 novimber 1812 wol de stêd drûch doe't de rivier de Serchio foar oerstreamingen yn 'e omkriten soarge. De muorren binne goed fjouwer km lang en is oan 'e basis 30 m breed en tolve meter heech. Se binne noch jimmeroan yn goede steat. Der binne seis poarten:

* Porta San Pietro (1565 – súd)
* Porta Santa Maria (1592 – noard)
* Porta San Donato (1629 – west) 
* Porta Elisa (1811 – east) 
* Porta Sant'Anna (1910 – west)
* Porta San Jacopo (1930 – noard)

### Paleizen
* Palazzo Guinigi
* Palazzo Mansi mei de Pinacoteca Nazionale
* Palazzo Orsetti

### Oars
* De Torre dell'Orologio oan 'e Via Filungo datearret fan 'e 13e iuw.
* De 45 m hege Torre Guinigi oan 'e Via Sant'Andrea is ien fan 'e pear tuorren dy't Lucca noch hat. 
* It Akwadukt fan Lucca datearret fan 1823-1851 en is in ûntwerp fan Lorenzo Nottolini.
* Oan 'e Corte San Lorenzo stiet it hûs fan 'e wrâldferneamde komponist Giacomo Puccini op 22 desimber 1858 berne waard.

### Musea
* *Lu.C.C.A. Lucca Center of Contemporary Art*
* *Museo della Cattedrale*
* *Museo nazionale di Villa Guinigi*
* *Museum of Villa Mansi*
* *Orto Botanico Comunale di Lucca*