open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1764

## Foarfallen
* Joazef II wurdt in Frankfurt ta Roomsk-Dútsk kening keazen.
* James Hargreaves bout syn spinmasine, *spinning jenny*.

## Berne
* 1 jannewaris - Johannes Kinker - Nederlânsk dichter, filosoof, advokaat († 1845)
* 17 april - Rudolf Ackermann - ynfierder fan de litografy yn Ingelân.
* Marten Joukes - skoalmaster en skriuwer.
* Keimpe Heines (nei 1811 Kempenaar), kastlein op De Westerein. Syn herberch spile yn febrewaris 1797 in haadrol yn it Kollumer Oproer.

## Ferstoarn
* 15 april - Madame de Pompadour,  Jeanne-Antoinne Poisson maîtresse fan de Frânske kening Loadewyk XV (* 1721)
* 26 july - Jacobus Deketh, Frysk marine-ofsier (* 1726)
1765

## Foarfallen
* 18 augustus - Joazef II wurdt keizer fan it Hillige Roomske Ryk.

## Berne
* 7 maart - Joseph Nicephore Niépce, Frânsk útfiner fan de fotografy († 1833) 
* 21 augustus - kening Willem IV fan it Feriene Keninkryk († 1837) 
* 30 septimber - José María Morelos, Meksikaansk ûnôfhinklikheidsstrider († 1815) 
* 14 novimber - Robert Fulton, Amerikaansk keunstskilder, yngenieur en útfiner († 1815) 
* 17 novimber - Jacques MacDonald, Frânsk generaal († 1840)

## Ferstoarn
* 9 april - Maria Louise fan Hessen-Kassel, regintesse fan Fryslân, Grinslân en Drinte (* 1688) 
* 18 augustus - keizer Frâns I Steffen fan it Hillige Roomske Ryk (* 1708)
1766

## Foarfallen
* 29 jannewaris - Earste konsert fan Mozart yn Amsterdam.
* 23 febrewaris - Mei it ferstjerren fan Stanislaus Leszczsynski komt it Hartochdom Lotaringen oan de Frânske Kroan.
* Henry Cavendish ûntdekt wetterstof.

## Berne
* 17 augustus - Thijs Feenstra, Fryske politikus en keapman, fan remonstrantske komôf. († 1840)
* 6 septimber - John Dalton, grûnlizzer fan de atoomteory
* 4 novimber - John Adams, Britske seefarder en oproerling op Bounty († 1829)

## Ferstoarn
* 1 jannewaris - James Edward Stuart, Britsk troanpretindint
* 14 febrewaris - kening Freark V fan Denemark
* 24 maart - Barthold Douma fan Burmania, Nederlânsk steatsman en ambassadeur (* 1695)
* 7 april - Tiberius Hemsterhuis, Nederlânsk filolooch en kritikus (* 1685) 
* 9 novimber - Unico Wilhelm van Wassenaer, Nederlânsk komponist en diplomaat
1767

## Foarfallen
* 19 juny - De boer en herbergier Jean Chastel sjit it Bist fan Gévaudan dea, dat súdlik-sintraal Frankryk trije jier lang terrorisearre en mear as hûndert minsken de dea ynjage hat.
* 3 july - De âldste, noch besteande, krante fan Noarwegen, *Adresseavisen*, ferskynt foar it earst.
* 24 augustus - De earste offisjele fierljepwedstriid wurdt holden yn Baard.
* 4 oktober - Steedhâlder Willem V fan Oranje-Nassau boasket oan Wilhelmina fan Prusen.
* *sûnder datum* - Duerswâld kriget mei de Opsterlânske Kompanjonsfeart ferbining mei De Gordyk.
* *sûnder datum* - Epke Roos van Bienema lit it bûten Feanwyk, yn Aldskoat, fergrutsje, it Woutersberchje opsmite en in grêfkelder oanlizze.

## Berne
* 11 jannewaris - Gerrit van der Wielen, Frysk arsjitekt († 1858)
* 15 maart - Andrew Jackson, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1845)
* 29 maaie - Julius Coulon, Frysk dokter († 1843)
* 11 july - John Quincy Adams, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1848)
* 2 augustus - Johannes Galenus fan Sytzama, Frysk militêr en politikus († 1839)
* 12 septimber - Nicolaas Baur, Frysk keunstskilder († 1820)

## Ferstoarn
* 25 juny - Georg Philipp Telemann, Dútsk komponist, dirigint en oargelist (* 1681)
1762

## Foarfallen
* 7 juny - De earste stien foar de Fermanje op It Hearrenfean wurdt lein.
* 24 juny - De Drachtster doarpskronikeur Bearn Lap wurdt feroardiele ta twa jier sel.
* Jean-Jacques Rousseau ûntwikkelet yn "Du Contrat Social ou Principes du droit Politique" de lear fan de 'folkssoevereiniteit'. Hy giet yn ballingskip neidat it Parlemint fan Parys de beul befel jûn hat syn boek Emile te ferbaarnen.
* Spanje feroveret de Frânske bezittings yn Amearika, dêrûnder Louisiana.

## Berne
* 1 febrewaris - Christiaan Hindrik Persoon, Sud-Afrikaansk mykolooch
* 12 augustus - George IV, kening fan Grut-Brittanje en Ierlân 
* 21 oktober - Herman Willem Daendels, lieder fan de patriotten en gûverneur-generaal fan Nederlânsk-Ynje
* 27 oktober - Gysbert Karel van Hogendorp, Nederlânsk konservatyf politikus.
* 16 novimber - Petronella Moens, Nederlânske romanskriuwster

## Ferstoarn
* 18 maart - Paul II Anton Esterházy, Eastenryksk-Hongaarsk fjildmaarskalk 
* 26 juny - Kening George IV fan Grut-Brittanje
* 13 july - James Bradley, Ingelsk astronoom
* 25 desimber - Elizabeth I fan Ruslân
1768

## Foarfallen
* 3 febrewaris - De Britske dissidint John Wilkes komt werom út Frânske ballingskip en wurdt feestlik ynhelle yn Londen.
* 25 augustus - De 'Endeavour' ûnder kommando fan James Cook begjint oan de earste grutte reis nei de Pasifiks.
* 25 septimber - De Osmaanske sultan Mustafa III ferklearret de oarloch oan it Russyske Ryk, de Russysk-Turkske Kriich (1768-1774), omdat de Russen massamoard op de befolking fan Balta begien hawwe soene.

## Berne
* 28 jannewaris - Freark VI fan Denemark, kening fan Denemark en Noarwegen († 1839) 
* 21 maart - Jean Baptiste Joseph Fourier, Frânsk wis- en natuerkundige 
* 13 maaie - Willem Bartel van der Kooi, Frysk keunstskilder († 1836)
* 30 maaie - Obe Sikkes Bangma, Frysk wis- en seefeartkundige († 1829)
* 1 desimber - Harmen Thieden Ament, Nederlânsk notaris, apteker en patriot († 1839)

## Ferstoarn
* 8 juny - Johann Winckelmann, Dútsk keunsthistoarikus en archeolooch. Hy wurdt wol beskôge as de heit fan de archeology. (* 1717)
* 4 july - Willem van Haren, Frysk dichter, politikus en diplomaat (* 1710)
* 8 oktober - Anna Folkema, Frysk graveur en skilderesse beïerdige (* 1695)
1770

## Foarfallen
* De bou fan de tsjerke fan Goaiïngaryp set út ein.
* 22 desimber - It Izerkoeke-oproer yn Coevorden

## Berne
* 24 septimber - Johannes Jelgerhuis, Nederlânsk keunstskilder, yllustrator en akteur († 1836)
* 6 oktober - Sieds Johannes Rienks, Frysk boer en ynstrumintmakker († 1845)

## Ferstoarn
* 7 jannewaris - Carl Gustaf Tessin, Sweedske politikus (* 1695). 
* 18 desimber - Foeke Sjoerds, Frysk skoalmaster, rjochter en publisist (* 1713)
;*datum ûnbekend*
* Horatius Hiddema van Knyff, grytman fan Ferwerderadiel (*1703)
1771

## Foarfallen
* Hartwert krijt in klokkestoel as ferfanging fan it eardere tsjerkje.
* It gearkomstegebou fan it Admiraliteitskolleezje yn Harns baarnt ôf en dêrby gie it argyf ferlern.

## Berne
* 27 april - Jean Rapp, Frânske generaal († 1821)
* 6 juny - Daam Fockema, Frysk abbekaat en polityk aktivist († 1855)
* 5 juny - Ernst August I fan Hannover, lettere hartoch fan Cumberland, kening fan Hannover en hartoch fan Brunswyk-Lüneburg († 1851)
* 14 augustus - Walter Scott, Skotsk skriuwer († 1832)
* 5 septimber - Karel fan Eastenryk-Teschen, lânfâd fan de Eastenrykske Nederlannen († 1847)
* 6 novimber - Alois Senefelder, Dútsk útfiner fan de *stiendruk* of litografy († 1834)
;*datum ûnbekend*
* Stevan Sinđelić, Servysk opstanneling († 1809)

## Ferstoarn
* 12 febrewaris - Adolf Freark, kening fan Sweden
* 30 july - Thomas Gray, Ingelsk dichter 
* 14 oktober - František Xaver Brixi (39), Boheemske komponist, kapelmaster en oargelist 
* 27 oktober - Johann Gottlieb Graun (69), yn Saksen berne fioelist en komponist.
1772

## Foarfallen
* 14 jannewaris - De Frijmitselers wurde aktyf yn Grins
* 17 jannewaris - Steatsgreep yn Denemark. De ferljochte steatsminister Struensee wurdt ôfsetten en oppakt. Syn fernijings lykas de ôfskaffing fan de sinsuer en fan marteling, wurde ûngedien makke.
* 24 jannewaris - De Crozeteilannen wurde ûntdekt troch de ekspedysje fan Marc-Joseph Marion du Fresne, in Frânske ûntdekkingsreizger en opeaske foar Frankryk.
* 22 septimber - De Earste Poalske Dieling: Ruslân, Prusen en Eastenryk anneksearje alletrije in oansjenlik part fan it Poalske Mienebêst.
* *sûnder datum* - Der wurdt foar it earst skreaun oer de heechfeankoloanje Kompenije.
* *sûnder datum* - De tsjerke (mei sealdaktoer) fan Surch wurdt ôfbrutsen, mar de toer bliuwt stean om syn funksje as beaken foar de skipfeart.
* *sûnder datum* - De Republyk wurdt troffen troch in rige fallisseminten yn de bankewrâld. Dat is noch in gefolch fan de Sânjierrige oarloch en fan minne belizzings yn de Britske Eastyndyske Kompanjy.
* *sûnder datum* - Daniel Rutherford ûntdekt it gemyske elemint stikstof.

## Berne
* 4 juny - Jan Reinders Radersma, Frysk oargelbouwer († 1816)
* 24 augustus - kening Willem I fan de Nederlannen († 1843)
* 21 oktober -  Samuel Taylor Coleridge, Ingelsk dichter en kritikus († 1834)

## Ferstoarn
* 8 febrewaris - Augusta fan Saksen-Gotha-Altenburg, prinsesse fan Wales (* 1719) 
* 29 maart - Emanuel Swedenborg, Sweedsk wittenskipper, filosoof en teolooch (* 1688) 
* 18 juny - Gerard van Swieten, Nederlânsk-Eastenryksk dokter (* 1700)
1763

## Foarfallen
* 10 febrewaris - Under de betingsten fan 'e Frede fan Parys, dy't in ein makket oan 'e Frânske en Yndiaanske Oarloch yn Noard-Amearika, stiet Frankryk al syn koloniale besittings yn dat wrâlddiel ôf oan 'e Britten, ynklusyf Kebek, Louisiana, Kaap Bretoneilân en Fermont. Frankryk behâldt inkeld Nijfûnlân en de eilantsjes Sint-Pierre en Miquelon. Spanje, in bûnsgenoat fan 'e Frânsen, stiet by dizze selde Frede fan Parys Floarida ôf oan 'e Britten.
* 15 febrewaris - Mei de Frede fan Hubertusburg komt der in ein oan 'e Sânjierrige Oarloch.
* 14 juny - Oproer op it VOC-skip *[[Nijenburg]]*
* *sûnder datum* - Katarina de Grutte, de keizerinne fan Ruslân (dy't sels fan Dútsk komôf is) furdiget in dekreet út dat foar Dútsers frije ymmigraasje yn Ruslân mooglik makket. Benammen yn tinbefolke kriten, lykas op 'e flakten fan 'e Oekraïne en oan 'e ouwers fan de Wolga, fêstigje har tûzenen Dútsers. Dêrby giet it faak om lju dy't yn har heitelân om harren leauwe ferfolge wurde, lykas minnisten.

## Berne
* 13 jannewaris - Pieter Cats, Frysk keapman en deputearre († 1832)
* 26 jannewaris - Jean-Baptiste Jules Bernadotte, Frânsk maarskalk dy't letter ûnder de namme fan Karel XIV Jehan kening fan Sweden (en as Karel III Jehan kening fan Noarwegen) wie († 1844) 
* 6 maart - Jean-Xavier Lefèvre, Switsersk-Frânsk klarinettist, muzykpedagooch en komponist († 1829)
* 24 maart - Sebald Justinus Brugmans, Frysk dokter, botanikus en heechlearaar († 1819)
* 8 maaie - Johannes Goldberg, Nederlânsk politikus († 1828)
* 23 juny - Josephine de Beauharnais, keizerinne fan Frankryk († 1814)

## Ferstoarn
* 29 jannewaris - Johan Ludvig Holstein, kânselier fan Denemark (* 1694) 
* 12 febrewaris - Pierre Carlet de Marivaux, Frânsk skriuwer (* 1688)
* 9 augustus - Jan Althuysen, Frysk skriuwer (* 1715)
* 30 augustus - Kening Hagler (*King Hagler*), opperhaad fan 'e Katôba (* 1700)
* 17 desimber - karfoarst Freark Kristiaan fan Saksen (* 1722)
1773

## Foarfallen
* Earste izeren hingbrêge yn Ingelân.
* Yn Nederlân komt de earste psalmberiming ta stân fanwege de Steaten-Generaal

## Berne
* 9 febrewaris - William Henry Harrison, njoggende presidint fan de Feriene Steaten
* 15 maart - François René Gebauer, Frânsk komponist, professor en fagottist
* 31 maart - Cornelis Ekama, Frysk astronoom en wiskundige († 1824) 
* 13 juny - Thomas Young, Ingelsk natuerkundige, egyptolooch en arts
* 27 desimber - George Cayley, Britsk loftfeartpionier (†  1857)

## Ferstoarn
* 1 maart - Jan Wagenaar, Nederlânsk skiedskriuwer
* 27 july - Johan Vegelin fan Claerbergen, Frysk politikus, kartograaf en grytman (* 1690)

## Muzyk
* Johann Christian Bach skriuwt *Symfonieën Opus 9*.
* Domenico Cimarosa komponearret *La finta parigina*.
* Johann Baptist Vanhal komponearret it *Strykkwartet no. 3 in C gr.t.*.
* Joseph Haydn komponearret *Symfonie nr. 50*.
* Antonio Salieri komponearret *Konsert foar oargel en orkest* yn C gr.t.

## Literatuer
* Johann Wolfgang von Goethe: *Götz von Berlichingen*
* Johann Gottfried von Herder publisearret *Von deutscher Art und Kunst*
*26 maart: *Kjærlighet uten strømper* fan Johan Herman Wessel wurdt foar it earst opfierd

## Boukeunst

Ofbyld:Kropswolde Kerk.JPG|Herfoarme tsjerke, Kropswolde (1773)
1774

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Eise Eisinga begjint mei de bou fan syn planetarium yn Frjentsjer.(†1828)
* *sûnder datum* - Bou fan de tsjerke fan Idaerd.
* *sûnder datum* - De famylje Heloma lit de Helomafeart of Jonkersfeart (offisjeel Jonkers- of Helomavaort) grave.
* *sûnder datum* - Untdekking fan stikstof yn loft troch Henry Cavendish
* *sûnder datum* - Joseph Priestley sûndert it gas soerstof ôf troch read kwikokside te hjit te meitsjen.

## Berne
* 1 jannewaris - André Marie Constant Duméril, Frânsk biolooch en anatoom († 1860)
* 15 febrewaris - prins Willem George Freark fan Oranje-Nassau, de jongere broer fan kening Willem I fan de Nederlannen († 1799)
* 29 febrewaris - Carl Johan Fahlcrantz, Sweedsk keunstskilder († 1861)  
* 16 maart - Matthew Flinders, Ingelsk ûntdekkingsreizger en kartograaf († 1814)
* 24 july - Valerius Lodewijk Vegelin van Claerbergen, Frysk politikus, rjochter en grytman († 1844)
* 3 septimber - Willem François Boreel, Nederlânsk militêr († 1851)
* oktober - Ald Opperhaad Smook (*Old Chief Smoke*), opperhaad fan 'e Lakota († 1864)
* 18 novimber - Wilhelmina fan Prusen, keninginne-gemalinne fan de Nederlannen († 1837)

## Ferstoarn
* 10 april - Johannes Hanedoes, Frysk dokter en medysk ynspekteur (* 1689)
* 10 maaie - kening Loadewyk XV fan Frankryk (* 1710) 
* 1 juny - Agnes Alida Huber, Frysk filantrope (* 1702)
* 22 septimber - paus Klemins XIV (* 1705) 
* 10 desimber - Alexander Comrie, Skotsk-Nederlânsk predikant en teolooch (* 1706) 
* 16 desimber - François Quesnay, Frânske dokter en ekonoom (* 1694)
1779

## Foarfallen
* 14 febrewaris - James Cook komt om by in troch himsels folslein ferkeard ynskatten konfrontaasje mei de lânseigen befolking fan 'e Hawaï-eilannen.
* 12 april - Nei it sluten fan it Ferdrach fan Aranjuez nimt Spanje as in bûnsgenoat fan 'e Feriene Steaten diel oan 'e Amerikaanske Unôfhinlikheidsoarloch.
* *sûnder datum* - Kollum krijt in eigen Waachgebou.

## Berne
* 5 febrewaris - Frans van Campenhout, Flaamsk sjonger, dirigint en komponist († 1848)
* 22 febrewaris - Joachim Nicolas Eggert, Sweedsk komponist en dirigint († 1813)
* 9 july - Isabelle de Gélieu, Switsersk skriuwster en oersetster († 1834)
* 18 oktober - Willem Hindrik Scheltes van Heemstra, Frysk militêr en politikus († 1826)

## Ferstoarn
* 7 febrewaris -  William Boyce, Ingelsk komponist (* 1711)
* 14 febrewaris - James Cook, Ingelsk ûntdekkingsreizger (* 1728)
* 6 april - Tommaso Traetta, Italjaansk komponist (* 1727)
* 21 augustus - Murk van Phelsum - Frysk dokter en biolooch (* 1732)
* 2 septimber - Onno Zwier van Haren, Frysk skriuwer, diplomaat en politikus (*1713)
1780

## Foarfallen
* Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch: De Ingelsken boeke oerwinnings yn de slach by Charleston (12 maaie) en de slach by Camden (16 augustus)
* De frede van Stockholm wurdt tekene.
* Horace de Saussure fynt de hygrometer út.
* Karel fan Lorreinen folget Maria Anna fan Eastenryk op as lânfâd fan de Nederlannen.
* De Drintske Haadfeart wurdt trochlutsen oant Assen.
* Kong Kristian wurdt oannomd as keninklik folksliet fan Denemark.

## Berne
* 2 febrewaris - Johannes van den Bosch, Nederlânsk politikus
* 24 septimber - Hendrik Tollens, Nederlânsk dichter
* 12 novimber - Piet Retief, Súd-Afrikaansk lieder fan de Foartrekkers

## Ferstoarn
* 14 febrewaris - William Blackstone (56), Ingelsk rjochtsgelearde 
* 3 maart - Joseph Highmore (87), Ingelsk keunstskilder 
* 3 oktober - Cynthia Lenige, Frysk dichteresse (* 1755)
* 16 novimber - Nicolas Gilbert (29), Frânsk dichter 
* 29 novimber - Maria Theresa fan Eastenryk, hartoginne fan Eastenryk, keninginne fan Hongarije en Bohemen.
1776

## Foarfallen
* 4 july - It Amerikaanske Kongres nimt de Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring oan, troch Thomas Jefferson yn gearwurking mei oaren ûntwurpen. 
* *sûnder datum* - De Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen stipet de Feriene Steaten troch it ferkeapjen fan wapens op de Nederlânske Antillen oan Amerikaanske frijheidsstriders. (De erkenning fan de ûnôfhinklikheid fan 'e Feriene Steaten komt pas yn it jier 1782; dêrby nimme de Steaten fan Fryslân it foartou.)
* *sûnder datum* - Bou fan de tsjerke fan Mitselwier.
* *sûnder datum* - Huzinge Lindenoord yn Wolvegea wurdt boud foar Onno Zwier van Haren. 
* *sûnder datum* - Earste stoomboat, izeren spoarwei en arbeidersfakbûn yn Ingelân.

## Berne
* 17 jannewaris - Jane Porter, Ingelsk skriuwster († 1850)
* 24 jannewaris - E.T.A. Hoffmann, Dútsk skriuwer, jurist en muzikant († 1822)
* 18 maart - Willem Jan baron fan Dedem, Nederlânsk ferfeanter († 1851)
* 13 july - Karoline fan Baden, keninginne-gemalinne fan Beieren (beppe fan keizer Frans Joazef I fan Eastenryk en dy syn frou keizerinne Sissi) († 1841)
* 8 oktober - Pieter Gerardus fan Os, Nederlânsk keunstskilder († 1839)
* 13 oktober - Peter Barlow, Ingelsk natuer- en wiskundige († 1862)
* 16 desimber - Johann Wilhelm Ritter, Dútsk skie- en natuerkundige († 1810)

## Ferstoarn
* 24 maart - John Harrison, Ingelsk útfiner (* 1693)
* 25 augustus - David Hume, Skotsk filosoof en skiedskriuwer (* 1711)
* 6 septimbe - Jan Bouman, Nederlânsk arsjitekt (* 1706)
* 30 oktober - Simón de Anda y Salazar, Spaansk koloniaal bestjoerder (* 1701)

## Literatuer
;non-fiksje
* Adam Smith, *[[Wealth of Nations]]*
1782

## Foarfallen
* 19 april - De Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen erkent de FS as selsstannige steatsienheid en wol diplomatike betrekkingen oangean. Nicolaas van Staphorst organisearret in earste liening oan de FS fan fiif miljoen gûne. 
* 29 juny - Mei 30 graden Celsius, mjitten yn Utert, is dit de waarmste dei fan it jier.
* 30 novimber - De fredesbetingsten, opsteld troch Benjamin Franklin en John Adams, wurde troch Ingelân en de Ferienen Steaten akseptearre.
* *sûnder datum* - De Ingelsen nimme op 'e nij it Fort Amsterdam yn.
* *sûnder datum* - It tsjerkje fan Lytsewâld wurdt boud.
* *sûnder datum* - By Boarnsweach wurdt oan de Langwarder Wielen de Sweachmermole boud.

## Berne
* 20 jannewaris - Lucas Pieters Roodbaard, Nederlânsk túnarsjitekt († 1851)
* 21 april - Friedrich Wilhelm August Fröbel, Dútsk opfiedingsdeskundige († 1852)
* 11 oktober - Steen Steensen Blicher, Deensk skriuwer, dichter en predikant († 1848)
* 5 desimber - Martin Van Buren, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1862)

## Ferstoarn
* 17 maart - Daniel Bernoulli, Nederlânsk-Switsersk wis- en natuerkundige (* 1700)
* 24 septimber - Hylke Jans Kingma, Frysk skipper, reder, skipsbouwer en keapman (* 1708)
* 21 novimber - Jacques de Vaucanson, Frânsk útfiner fan de robot (* 1709)

## Boukeunst

Ofbyld:Kerkje Augsbuurt.jpg|*Herfoarme tsjerke* Lytsewâld
1777

## Foarfallen
* Bou fan wat no it museum Kokelhûs fan Jan en Sjut yn Earnewâld is. 
* De markys de Lafayette slút him tsjin it sin fan it Frânske Hof oan by de Amerikaanske opstannelingen.
* De earste stoommasine fan James Watt wurdt yn in myngroeve yn Cornwall yn gebrûk nomd.

## Berne
* 30 april  -Carl Gauss, Dútsk wiskundige
* 12 maaie - Nicolaas Anslijn, Nederlânsk skriuwer (stoarn 1838)
* 14 augustus - Hans Christian Ørsted, Deensk natuerkundige
* 28 desimber - Alexander I fan Ruslân, Russysk tsaar

## Ferstoarn
* 25 septimber - Johann Heinrich Lambert, Dútsk-Switserske wittenskipper
* 9 novimber - Boelardus Augustinus fan Boelens, Frysk dichter (* 1722)
* 12 desimber - Albrecht von Haller (69), Switsersk arts, dichter, natuerwittenskipper en magistraat
1785

## Foarfallen
* Jannewaris - In provinsjaal leger dat inkele moannen nei de Keteloarloch en it fuortgean fan de hartoch fan Brunswyk formearre waard ropt in soad wjerstân op.
* 1 jannewaris - It earste eksimplaar *The Daily Universal Register* (de lettere Times) ferskynt.
* Patriottyske rellen yn De Haach wurde ûnderdrukt troch it garnizoen fan de stêd.
* De Steaten fan Hollân ûntnimme steedhâlder Willem V fan Oranje-Nassau it befel oer it garnizoen fan De Haach. 
* 12 july - De earste ballonfeart boppe Nederlân. Jean Pierre Blanchard en in passazjier, de Ingelske luitenant Honinckton, farre fan Paleis Noordeinde nei Zevenhuizen. 

## Berne
* 4 jannewaris - Jakob Grimm, Dútsk filogist, folklorist en skriuwer († 1863)
* 22 febrewaris - Ulbe Piers Draisma, Frysk boer, ûndernimmer en bestjoerder († 1830)
* 27 maart - kening Loadewyk XVII fan Frankryk († 1795)
* 27 desimber - Binnert Tinga, Frysk tekenmaster en keunstskilder († 1838)
;*datum ûnbekend*
* Mâle Bear, opperhaad fan 'e Assiniboin († 1856)

## Ferstoarn
* 23 jannewaris - Matthew Stewart, Skotsk wiskundige (* 1717) 
 
## Literatuer
;poëzij
* Friedrich von Schiller, *Ode an die Freude*
1786

## Foarfallen
* 2 augustus - Yn de stêd Utert is de fjirde nasjonale gearkomst fan frijkorpsen organisearre.
* Court Lambertus fan Beyma, J. Roorda, A.C.J. de Beere, Cornelis van den Burg en J.L. Huber gean nei de lanlike byienkomst fan frijkorpsen en eksersysjegenoatskippen yn Utert, saneamd *allinnich om te hearren en te sjen*. H.W. Daendels en Cornelis van den Burg, boargemaster fan Boalsert waarden ynspirearre troch de foarfallen yn Utert. Daendels fersette him tsjin de beneaming fan twa prinsgesinde kandidaten yn de ried fan Hattem, mar op 31 augustus kamen de steedhâlderlike troepen om de oarder te werstellen. Yn Boalsert frege it eksersysjegenoatskip om mear munysje om in eventuele werhelling yn Fryslân te foarkommen. Yn septimber waard de frijheid fan drukparse en gearkomst yn de gewesten Gelderlân en Fryslân beheind. De stêd Utert feroare yn in legerkamp, om de patriottyske froedskip te ferdigenjen.
* 8 augustus - Earste beklimming fan de Mont Blanc troch Jacques Balmat en Michel Paccard.
* Freark Willem II wurdt kening fan Prusen (oant 1797).
* Frijhandelsferdrach mei Ingelân

## Berne
* 13 febrewaris - Titia Bergsma earste westerske frou yn Japan († 1821)
* 1 april - William Mulready, Iersk-Ingelsk keunstskilder († 1863) 
* 16 april - Albrecht Adam, Dútsk keunstskilder († 1862)
* 17 augustus - Davy Crockett, Amerikaansk militêr  († 1836) 
* 18 septimber - kening Kristiaan VIII fan Denemark († 1848)
* 10 oktober - Pyter Jentsjes Rollema, Frysk arsjitekt († 1848)
* 18 novimber - Carl Maria von Weber, Dútsk komponist († 1826)

## Ferstoarn
* 21 maaie - Carl Wilhelm Scheele, Sweedsk skiekundige (* 1742) 
* 17 augustus - kening Freark de Grutte fan Prusen (* 1712)
* novimber - Moluntha, opperhaad fan 'e Sjâny (* 1692)
* desimber - Nonhelema, froulik opperhaad fan 'e Sjâny (* 1720)
1781

## Foarfallen

* Eise Eisinga foltôget syn planetarium yn Frjentsjer
* 6 jannewaris - Op de Royal Square yn Saint Helier op it Kanaaleilân Jersy ferslaan de Ingelsken de Frânsken yn de Slach om Jersy.
* John Hanson wurdt keazen ta earste *Presidint fan de [[Feriene Steaten]] yn Kongres gear*. Neffens guon (en ferkearde) boarnen is Hanson de earste Amerikaanske presidint, en net George Washington 
* 13 maart - Astronoom William Herschel ûntdekt de planeet Uranus. Hy bewiist ek it bestean fan de ynfrareade strielen, dy't bûten it sichtbere spektrum lizze.
* july - Keizer Joazef II reizget ynkognito as Greve fan Frankenstein troch de Nederlannen.
* 5 augustus - Slach by de Doggersbank. De Ingelske float falt in Nederlânsk konfoai oan by de Doggersbank. De slach einiget feitlik ûnbeslist, mar wurdt yn Nederlân as in geweldige oerwinning fierd en wurdt dêrnei alle jierren troch de patriotten betocht mei taspraken en banketten.  
* 19 oktober - Yn Yorktown, Firginia, jout it ynsluten Ingelske legerke fan Charles Cornwallis him oer oan George Washington. Dat momint wurdt sjoen as de feitlike ein fan de Amerikaanske ûnôfhinklikenskriich.
* 12 novimber - Joazef II furdiget in dekreet oer de tolerânsje út. "Net-katoliken", d.w.s. joaden mar ek protestanten krije yn Belgje godstsjinstfrijens, de kultusfrijens bliuw ta de privee-sfear beheind.

## Berne
* 4 maart - George Ord, Amerikaansk biolooch († 1866)
* 20 maaie - Froukje Herbig, Frysk ûnderwizeresse en skriuwster († 1857)
* 9 juny - George Stephenson, Ingelsk útfiner fan de stoomlokomotyf

## Ferstoarn
* 15 jannewaris - Maria Anna fan Spanje (Portegal), prinsesse fan Spanje en keninginne fan Portegal (* 1718)
* 11 maaie - Ignatius fan Lakony (80), Italjaanske lekebroer en hillige 
* 27 maaie - Giovanni Battista Beccaria (64), Italjaansk natuerkundige
1787

## Foarfallen
* begjin maaie - Ut Amersfoart wei wurdt in oanfal dien op it patriottyske bolwurk Utert. 
* 28 juny - Prinsesse Wilhelmina besiket fanút Nymwegen De Haach te berikken om stipe te krijen. Hja wurdt by Vlist oanholden troch patriotten en nei Goejanverwelleslûs brocht. 
* heal augustus - Hollân freget om stipe út de oare gewesten, omdat Freark Willem II, de kening fan Prusen en de broer fan prinsesse Wilhelmina, driget mei yntervinsje as Hollân net syn ûntskuldigings oanbiedt foar har behanneling. Yn Delft wurdt noch in patriottysk stedsbestjoer ynsteld. In tsiental patriottyske steateleden yn Fryslân wegeret him del te lizzen by de reäksjonêre besluten en lûkt him werom yn Frjentsjer. Yn ferskate stêden wurde definsive maatregels troffen. De spanning rint op. 
* 10 septimber - Prusen stelt in ultimatum yn dat oer trije dagen ôfrint.
* 15 septimber - In Prusysk leger tsjocht op tsjin 'e stêd Utert, ferdigene troch Freark III fan Salm-Kyrburg. De patriotten út Utert naaie út nei Amsterdam. Yn Fryslân hâlde de patriotten it noch in wike langer út. As de stimming ûnder de befolking omslein is, wurde ek Frjentsjer en Boalsert opjûn.
* 20 septimber - Prinsesse Wilhelmina giet werom nei De Haach. De steedhâlder Willem V keart trije dagen letter werom.
* hjerst - Troch de yntervinsje fan Prusen is de driigjende boargeroarloch tusken de patriotten en de prinselju smoard. In soad patriotten wurde finzen nommen of pike út nei Frankryk.
* 7 desimber - Delaware wurdt, troch de  Amerikaanske Grûnwet te ratifisearjen, de 1e steat fan 'e Feriene Steaten.
* 12 desimber - Pennsylvania wurdt, troch de  Amerikaanske Grûnwet te ratifisearjen, de 2e steat fan 'e Feriene Steaten.
* 18 desimber - Nij-Jersey wurdt, troch de  Amerikaanske Grûnwet te ratifisearjen, as 3e steat talitten ta de Feriene Steaten.
* *sûnder datum* - De nôt- en pelmûne Windlust yn Boerum wurdt boud.

## Berne
* 7 febrewaris - Oluf Braren, Noardfrysk keunstskilder († 1839)
* 16 maart - Georg Ohm, Dútsk natuerkundige († 1854)
* 5 novimber - John Richardson, Skotsk biolooch en ûntdekkingsreizger († 1865)
* 24 desimber - Willem fan Hessen-Kassel, Dútsk-Nederlânsk ealman († 1867)
;*datum ûnbekend*
*Maria Emma Gray, Ingelsk biologe en keunstneresse († 1876)

## Ferstoarn
* 5 maart - Karolina fan Oranje-Nassau, Frysk ealfrouwe (* 1743)

## Boukeunst

Ofbyld:Windlust molen windmill Burum.jpg|*[[Windlust (Burum)|Nôtmûne Windlust]]* Boerum (1787)
Henk van Brussel

**Henk van Brussel** (Rijssen, 12 juny 1936 - Turkije, 7 oktober 2007) wie in Nederlânske proffuotballer en fuotbaltrainer.

## Biografy
Van Brussel spile jierrenlang foar Go Ahead Eagles. Mei dizze ploech debutearre hy yn de jierren fyftich yn de Twadde difyzje. Yn 1959 promovearre hy nei de Earste difyzje en yn 1963 promovearre hy mei Go Ahead nei de Earedifyzje. In jier letter gong hy foar de Zwolsche Boys spyljen. Letter wie hy noch spiler fan De Greefskip, mei die ploech degradearre hy fan de Earste difyzje nei de Twadde difyzje.

Nei syn rin as fuotballer waard Van Brussel trainer. Hy begûn syn trainersrin by de amateurklup Koninklijke UD. Dêrnei waard hy trainer by de amateurs fan Daventria út Dimter. Fan 1971 oant 1979 wie hy assistint-trainer fan Go Ahead Eagles, ek wy hy inkele kearen de haadtrainer fan de klup as der in trainer ûntslein wie. Sa wist hy derfoar te soargjen dat yn 1978 de klup yn de Earedifyzje bleau. Yn jierren 1979-1980 trainde hy de amateurs fan Rohda Raalte, wêr’t hy twa kear kampioen mei waard. 

Fan 1980 oant 1985 wie hy trainer fan SK It Hearrenfean. De perioade fan Van Brussel as trainer by It Hearrenfean waard ferneamd as de 'Brusselske Kermis'. Oanfallend fuotbal en hurd wurkje wie wat Van Brussel fan syn ploech ferwachte. Net sûnder súkses. Yn de seizoenen 1980-1981 en 1981-1982 behelle hy mei It Hearrenfean de neikompetysje, mar ta promoasje liede dit beide kearen net. Mei syn wurk stie hy oan it begjin fan de weropstanning fan SK It Hearrenfean.

Nei syn perioade by It Fean gie hy oan de slach by De Greefskip (1985-1987). Yn it seizoen 1987-1988 wie hy de trainer fan FK Grins. Hjir folge hy nei fjouwer wedstriden Rob Jacobs op dy't ûntslein wie. Tegearre mei Martin Koeman waard fia de neikompetysje in plak yn de UEFA Kup behelle. Nei de lêste wedstriid, in 1-1 lykspul út tsjin FK Twinte, waard Van Brussel troch syn spilers op de skouders naam. Doch waard syn kontrakt net ferlingd, it seizoen derop waard Hans Westerhof de nije trainer fan Grins.

Fan 1988 oant 1990 wie hy trainer fan SK Herakles. Hjir moast hy ophâlde as trainer omdat hy op in training syn achillespees ôfskuorde. 

Van Brussel wie in leafhawwer fan oanfallend fuotbal. Hy wie fan miening dat fuotbal foar it publyk spile wurde moast en net foar bestjoersleden.

De lêste jierren fan syn libben wie hy aktyf as skout fan Go Ahead Eagles. Hy ferstoarn op 7 oktober 2007 op in fakânsje yn Turkije oan de gefolgen fan in hertoanfal.

## Keppelings om utens
*De Brusselse Kermis is niet meer.
*Altijd feest en spektakel op ‘Brusselse kermis’.
1788

## Foarfallen
* 1 jannewaris - De Ingelske krante *[[The Times]]*, earder *The Daily Universal Register*, ferskynt foar de earste kear.
* 2 jannewaris - Georgia wurdt, troch de  Amerikaanske Grûnwet te ratifisearjen, de 4e steat fan 'e Feriene Steaten.
* 9 jannewaris - Konettikut wurdt, troch de  Amerikaanske Grûnwet te ratifisearjen, de 5e steat fan 'e Feriene Steaten.
* 23 maaie - Súd-Karolina wurdt, troch de  Amerikaanske Grûnwet te ratifisearjen, de 8e steat fan 'e Feriene Steaten.
* 21 juny - Nij-Hampshire wurdt, troch de  Amerikaanske Grûnwet te ratifisearjen, de 9e steat fan 'e Feriene Steaten.
* 25 juny - Firginia wurdt, troch de  Amerikaanske Grûnwet te ratifisearjen, de 10e steat fan 'e Feriene Steaten.
* 13 septimber - New York wurdt ynearsten haadstêd fan de Feriene Steaten fan Amearika.
* *sûnder datum* - Christian Jürgensen Thomsen, Deensk argeolooch, yntrodusearret it idee fan de prehistoarje.
* *sûnder datum* - Der wurdt begûn mei de bou fan de Brandenburger Tor yn Berlyn.

## Berne
* 22 jannewaris - George Gordon Byron (Lord Byron), Ingelsk dichter († 1824)
* 16 maart - Fenna Mastenbroek, skriuwster, benammen fan berneboeken († 1826)
* 8 july - Eelke Jelles Eelkema (ek: Eelkama), Frysk keunstskilder en tekener († 1839)
* 21 septimber - Geert Adriaans Boomgaard, Nederlânsk skipper, de twadde ynternasjonaal erkende âldste minske († 1899)
* 10 novimber - Wilhelmina van Idsinga, Frysk keunstskilderesse († 1819)
;*datum ûnbekend*
*Sacajawea, Yndiaansk gids fan 'e Ekspedysje fan Lewis en Clark († 1812?)

## Ferstoarn
* 2 augustus - Thomas Gainsborough, Ingelsk keunstskilder (* 1727) 
* 14 desimber - Carl Philipp Emanuel Bach, Dútsk komponist (* 1714) 
* 14 desimber - kening Karel III fan Spanje (* 1716)
1789

## Foarfallen
* 4 febrewaris - George Washington wurdt keazen ta earste presidint fan de Feriene Steaten.
* 14 july - Mei de Bestoarming fan de Bastille begjint de Frânske Revolúsje.
* 18 juny - Keizer Joazef II skaft de Blide Ynkomst ôf, de feitlike grûnwet fan it Hartochdom Brabân.
* *sûnder datum* - De Dútske skiekundige Martin Heinrich Klaproth ûntdekt de stof uranium.
* *sûnder datum* - Antoine Lavoisier is fan oardiel dat it totaal oan matearje yn de wrâld ûnferoare bliuwt en identifisearret soerstof as dat diel fan 'e loft dat by de ferbrâning opbrûkt wurdt.
* *sûnder datum* - De mûne 'De Rozenboom' wurdt yn Huzum boud. (Sil letter yn Hantum komme te stean.)

## Berne
* 2 juny - Maurits Pico Diederik baron fan Sytzama, Frysk politikus en bestjoerder († 1848)
* 15 septimber - Engelbertus Batavus van den Bosch, Nederlânsk minister en militêr († 1851)
* 15 septimber - James Fenimore Cooper, Amerikaansk skriuwer († 1851)
* 23 oktober - Joast Hiddes Halbertsma, Frysk skriuwer en predikant († 1869)

## Ferstoarn
* 27 april - Antonius Brugmans, Frysk filosoof en natuerkundige (* 1732)
* 4 juny - kroanprins Loadewyk Joazef fan Frankryk (* 1781)
1093

## Foarfallen
*Robrecht I de Fries wurdt opfolge troch Robrecht II fan Jeruzalem as greve fan Flaanderen.

## Berne
* Boudewyn VII, bynamme: *Boudewyn mei de Bile*, greve fan Flaanderen (r. 1111 - 1119)

## Ferstoarn
* 13 oktober - Robrecht I fan Flaanderen, ek: *Robrecht I d'n Frys*, greve fan Flaanderen fan 1071 oant syn dea en regint fan it Greefskip Hollân nammens de minderjierrige Durk V. (*1030)
1001

## Foarfallen
* Begjin fan it regear fan kening Udayadityavarman I fan it Khmer-ryk. Hy folget Jayavarman V op.
* Eduard de Marteler wurdt hillige.
* Stefanus I de Hillige wurdt troch de paus erkend as earste kristlike kening fan Hongarije.
* De Frânske stêd Le Cateau-Cambrésis krijt merkt- en muntrjocht.
* De grutste katedraal fan Ani wurdt foltôge.

## Berne
* Duncan I fan Skotlân

## Ferstoarn
* Albert fan Genêve
Museum Hindeloopen

It **Museum Hindeloopen** (oant yn 2008 'Hidde Nijland Museum Hylpen') is in kultuerhistorysk museum yn it stedsje Hylpen.
## Skiednis
It Hidde Nijland Museum, dat iepene waard op 16 july 1919, is ien fan de âldste musea fan Fryslân. It ta stân kommen fan it museum wie in inisjatyf fan it pear *Hidde en Adriana Nijland-Volker* (de âlden fan de keunstskilder Dirk Nijland). Nijland (1856-1931) wie in keunst- en antyksamler, dy't yn 1917 syn grutte kolleksje Hylper farwerpen oan de desstiidske gemeente Hylpen skonk, mei it betingst dat se yn it eardere stedhûs eksposearre wurde soenen. . De gemeente akseptearre dit oanbod en Nijlands samling waard tentoansteld op de boppeferdjipping fan it gebou.

Yn de earste fjouwer desennia fan syn bestean wie it gjin opfallend museum. De samling waard amper útwreide en pas yn 1958 waard foar it earst in konservator oansteld. In jier letter begûn it museum, mei nei oanlieding fan syn fjitrichjierrich bestean, in nij en mear aktyf belied te fieren, dêrta finansjeel by steat steld troch de provinsje Fryslân en it Ryk. Sûnt de jierren sechtich groeide de kolleksje geregeldwei troch skinkingen fan partikulieren en troch oankeapen. It pân bliek te lyts en waard yn 1964 fergrutte mei in oanbou, wêryn't de entreehal en de wente fan de konservator yn ûnderbrocht waarden. Seis jier letter waard it museum sluten foar in yngreven restauraasje en in werynrjochting fan it gebou. De weriepening wie yn 1971. It romtegebrek wie lykwols bliuwend, sadat yn 1982 ek it hûs fan de konservator by it museum lutsen waard. Yn 1990 waard it pân foar in part restaurearre en waard de tún der omhinne nij ynrjochte.

Sûnt in wiziging yn it Nederlânsk museumbelied yn 1991, wêrtroch't  de provinsje en it ryk beide harren subsydzje ynlutsen, wurdt it museum finansjeel stipe troch de yn 1984 foarme gemeente Nijefurd.

Yn 2004 waard it museum yntern ferboud. Sûnt 1 july 2008 is it museum ferselsstannige en krige it de namme Museum Hindeloopen. Op 18 septimber fan dat jier is de Vereniging Vrienden Museum Hindeloopen offisjeel oprjochte.

## De kolleksje
De kolleksje fan it Hidde Nijland Museum omfet ûnder mear Hylper skilderkeunst, Hylper klaaiïnge en ynterieurs. Ek binne foarwerpen te sjen dy't ferbân hâlde mei de skipfearthistoarje en de fiskerij. Dêrneist wurdt omtinken jûn oan de skiednis fan de stêd.

It museum hat teffens in edukative funksje, dy't benammen rjochte is op bern út it basisûnderwiis.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Cornelia Johanna van den Berg-Van der Vlis

**Cornelia (Cor) Johanna van den Berg-Van der Vlis** (De Haach, 28 oktober 1892 - Vries, 8 septimber 1944) wie in fersetsstrydster yn de Twadde Wrâldkriich.

Van den Berg wie aktyf yn it Fryske ferset. Har fersetsnamme wie "Annie Westland". Se wie aktyf as lid fan de OD en LO yn Ljouwert. Hja wie haadkoerierster yn Fryslân fan de Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers. Troch ferrie waard se doe't se koerierstsjinsten yn Utert die der oppakt oan de Alde Grêft op 9 augustus 1944 yn in pân dat krekt dêrfoar troch de Sicherheits Polizei ynnomd wie. Se setten in mûklist foar Van den Berg op. Nei har arrestaasje waard se fia Ljouwert nei Grins brocht, dêr't se yn it Scholtenhûs heard waard. Se is tagelyk mei ds. Lourens Touwen fusillearre yn de omkriten fan it doarp Vries, by Assen. Se wie widdo fan kapitein fan 'e ynfantery Christiaan Frederik van den Berg dy't al in jier earder troch de Dütsers deamakke wie.

Nei de befrijing binne de stoflike oerbliuwsels fan Van den Berg en har man njonken inoar opnij begroeven op it Nederlânske earehôf fan it begraafplak Rusthof te Leusden.

Nei de oarloch waard Van den Berg by Keninklik Beslút fan 25 july 1952 ûnderskieden mei it Fersetskrús 1940-1945. Ek krige se it Fersetsbetinkingskrús. Yn Ljouwert binne in flat en in strjitte nei har neamd, de Annie Westlandflat en de Annie Westlandstrjitte. 

Op 8 septimber 1994, krekt 50 jier neidat se fusillearre binne, is yn Zeijer Strubben, yn it bywêzen fan neibesteanden en útnûgen, in monumint ûntbleate, besteande út in tal stiennen, dêr 't in brûnzen plakette op oanbrocht is dêr 't de nammen fan Cornelia Johanna van den Berg van der Vlis en ds. Louwen op fermeld binne, en ek harren bertejierren en de datum fan eksekúsje.

## Literatuer
* , *Vrouwen van het Friese verzet: gevecht op vele fronten*, Dokkum, 2024 (Wijdemeer), ISBN 9789083344843.
Lammert Zwanenburg

**Lammert Zwanenburg** (Aldhoarne, 22 juny 1894 - Kamp Westerbork, 19 oktober 1944) wie in Fryske fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich.

## Libben

Lammert Zwanenburg waard berne as boeresoan yn Aldhoarne yn de eardere gemeente Skoatterlân. Hy buorke op in pleats yn de omkriten fan it Drintske Beilen, dêr't hy mei syn frou en bern, Yntze en Wietske. wenne. Allegear wiene se belutsen by it wurk fan de LO. Fan de pleats út waarden yllegale blêden en, by distribúsjeoerfallen bútmakke, distribúsjestamkaarten ferspraat. De pleats joech ek ferskûl oan ûnderdûkers, ûnder oaren oan Nico Polak, dy't nei de oarloch riedshear by de Hege Rie wurde soe. By trije gelegenheden yn 1943 en 1944 waarden der Amerikaanske piloaten opfongen.

Yn oktober 1944 neamde immen oars, in yn Drinte arrestearre ûnderdûker, dy't distribúsjebeskieden fia Zwanenburg krige, ûnder druk by in ferhear, syn namme. Dêrnei waard de buorkerij yn de nacht fan 18 op 19 oktober 1944 bestoarme troch Lânwachters. Zwanenburg waard arrestearre, mar de ûnderdûkers waarden net fûn en koenen ûntkomme nei in pleats yn de buert fan Jan Oosterveen. Yn de rin fan de dei waard Zwanenburg syn pleats yngeand troch de SD trochsocht, wêrby't in soad bewiis foar yllegale aktiviteiten fûn waard. Noch dyselde jûn waard Zwanenburg, dy't al slim tramtearre wie, yn Kamp Westerbork deasketten. Hy is beïerdige op it Nije Gemeentlike Begraafplak yn Beilen.

## Fersetskrús
By Keninklik Beslút Nr. 58 fan 25 july 1952 waard Lammert Zwanenburg postúm ûnderskieden mei it Fersetskrús 1940-1945. Op foarspraak fan ien fan "syn" joadske ûnderdûkers, Peter Mazur, waard Zwanenburg yn 1988 troch Yad Vashem ta 'Rjochtfeardige ûnder de Folken' beneamd en waard him de byhearrende earemedalje takend.

## Keppeling om utens
* [Webstee Oarlochsgrêvestifting - Foto grêf Lammert Zwanenburg](http://www.ogs.nl/graffoto/Kopie%20(2)%20van%20BruulsmaLambertusWiegersHendrikZwanenburgLammert.JPG)
* Webstee Nederlânske Ridderoarders en Underskiedingen - Lammert Zwanenburg
* Webstee Oarlochsgrêvestifting - Slachtofferregister
* Nominaasjebrief fan Peter Mazur aan Yad Vashem
Tongtút

In **tongtút**, **tongepat** of *French Kiss* is in eroatysk tinte tút wêrby't de tútsjenden inoar mei iepene mûle tútsje, sadat de tongen inoar reitsje kinne, wêrby 't se tsjin inoar yn bewege,. Faak wurdt de tonge yn de mûle fan de partner brocht. Yn fergeliking mei in gewoane tút duorret in tongtút meastentiids folle langer. Tongtútsjen of *tonkjen* wurdt faak dien yn seksueel getinte kontekst. Troch it stimulearjen fan gefoeleige gedieltes lykas de lippen en de tonge kin men opwûn reitsje.

Tongtútsjen ûnder twang of tsjin it sin by immen falt yn Nederlân juridysk ûnder de term ferkrêfting.

Hoewo't troch en tongtút geslachtssykten (SOO) net oerdraachber binne moat men wol oppasse. By it tonkjefrijen kinne wol *gewoane* oerdraachbere syktes as gryp en ferkâldheid oerdroegen wurde. Ek mei in aktive koartslippe moat men foarsichtich wêze.

## Ferskaat
* It tonkjefrijen fan Madonna mei Britney Spears en Christina Aguilera yn de live-útstjoering fan de MTV Fideo Music Awards 2003 feroarsake wat argewaasje.
* Gemiddeld wurdt der by tongtútsjen útwiksele:
** 9 mg wetter
** 0,7 mg albumine
** 0,7 mg fetstoffen
** 0,18 g organyske matearje
** 0,45 mg sâlten
** 250 fersate soarten baktearjes
Bûter

**Bûter** is in smarbere en almeast ytbere stof, op basis fan molke. Letter is besocht om bûter yn fabriken nei te meitsjen op basis fan oalje en fetten, dat wurdt margarine neamd. Letter waarden de begripen wolris troch elkoar brûkt en seinen in soad minsken bûter tsjin margarine. Om oan te tsjutten dat it om bûter op basis fan fette molke gie waard bûter dan ek wol as 'rjemmebûter' of 'boerebûter' oantsjutten. De persize soarte bûter wurdt oantsjut troch de grûnstof der yn de namme foar te setten. Foar *rjemmebûter*, bûter op basis fan rjemme, wurdt ornaris gewoan *bûter* sein.

## Ferskate soarten
Der binne ferskate bûtersoarten, basearre op ferskate soarten fet as oalje:
* Rjemmebûter, de tsjerne rjemme fan komolke;
* Ghee, in Yndiaaske foarm fan klearde bûter;
* Jakbûter, bûter makke fan Jak-molke;
* Kakaobûter, it fet dat fan natuere foarkomt yn de kakaobean;
* Karitebûter, bûter makke fan de drûge nuten fan de bûterbeam;
* Kuolhûsbûter, lang yn in kuolhûs bewarre bûter dy't dêrom gjin wetlik gjin 'rjemmebûter' neamd wurde mei;
* Mangobûter, it giel-krêmkleurige fet yn de pit fan de mango;
* Margarine of halvarine, ferfangers fan bûter, ornaris op p lantebasis;
* Tonkabûter, bûter fan de oalje fan de tonkabean.

Oare soarten binne bûter mei wat deroan tafoege:
* Krûdebûter, bûter dêr't túnkrûden as petersealje, bieslook en knyflok yn ferwurke binne;
* Wytbûter, bûter dêr't THC, in psychoaktive stof, yn oplost is.

## Sjoch ek
* Pûntsjebûter

## Keppeling om utens
* Bûter yn de kanon fan de Fryske skiednis
1002

## Foarfallen
* 13 novimber - Op in soad plakken yn Ingelân wurde de Denen dy't der wenje fermoarde. Ek at sy yn in tsjerke om asyl freegje, wurdt de tsjerke yn 'e brân stutsen. Er wurdt tocht dat kening Ethelred II hjirta befel jûn hat.
* Robert de Fromme wurdt greve fan Auxerre
* Hindrik II wurdt kening fan Dútslân
* De Yslânske ûntdekkingsreizger Thorfinn Karlsefni boasket mei Gudrid Thorbjarnardottir

## Berne
* 21 juny - Paus Leo IX (Bruno fan Egisheim en Dagsburch), Paus fan 1049 oant 1054

## Ferstoarn
* 23 jannewaris - Otto III, keizer fan it Hillige Roomske Ryk
* 8 augustus - al-Mansur, Spaansk Moslimlieder
* Ekhard I fan Meißen
1003

## Foarfallen
* Kening Sven Vorkbaard fan Denemark begjint in grutte oanfal op Ingelân
* It slagget Robert II fan Frankryk net om Hartochdom Boergonje oan syn ryk ta te foegjen.
* Lambert I mei it Burd wurdt greve fan Leuven.

## Berne
* Koenraad II fan Karintië

## Ferstoarn
* 26 jannewaris - Rosela fan Ivrea, frou fan Arnulf II fan Flaanderen
* 4 maaie - Herman II fan Swaben
* Erik de Reade, stifter fan de earste Skandinavyske delsetting op it tsjintwurdige Grienlân
1006

## Foarfallen
* Tiel wurdt troch de Noarmannen plondere.
* De helderste supernova ea registrearre, SN 1006, is opmurken yn it stjerrebyld Wolf.
* Poppo treedt yn by de benediktinen yn it kleaster Saint-Thierry yn Reims

## Berne
* Ísleifur Gissurarson

## Ferstoarn
* Gisela fan Boergonje
1005

## Foarfallen
* Malcolm II deadet Kenneth III en folget him op as kening fan Skotlân.

## Berne
* Edward de Belider - Ingelske kening († 1066)
* Eleonora - lettere twadde frou fan Boudewyn IV fan Flaanderen

## Ferstoarn
* Liudgarde fan Lúksemboarch (* 955)
1004

## Foarfallen
* Robert de Fromme wurdt hartoch fan Boergonje
* Hindrik I fan Lúksemburch wurdt as Hindrik V hartoch fan Beieren
* It hartochdom Boergonje wurdt anneksearre troch Hindrik I fan Frankryk

## Berne
* Edward de Belider
* Willem VI fan Akwitaanje

## Ferstoarn
* Hebus, Fryske strider dy’t yn Rome op syn njoggentjinde ferstjert.
* 30 septimber - Theobald II fan Blois
* 4 novimber - Otto I fan Karintië
* Abbo fan Fleury
* Saverik III fan Thouars
* Fulko fan Perche
1007

## Foarfallen
* Kening Ethelred II keapet in fredesbestân ôf mei de Denen foar 36.000 pûn sulver (Denejild).
* Keizer Hindrik II stiftet it bisdom fan Bamberch en beneamt Poppo fan Babenberch as domproost.
* Foar de twadde kear giet de katedraal Notre Dame yn Straatsburch yn 'e brân.
* Zoetermeer stifte

## Berne
* Isaak I fan Byzantium
* Petrus Damiani, Italjaansk tsjerkeherfoarmer, teolooch, biskop en tsjerkelearaar († 1072)
* De hillige Emmerik fan Hongarije

## Ferstoarn
* 21 july - Gisela fan Boergonje, hartoginne fan Beieren (* 950)
1008

## Foarfallen

* Kening Olof fan Sweden lit him dope. Hy wurdt dêrmei de earste kristenkening fan it lân.
* De stêd Mechelen wurdt foar it earst neamd yn in noch besteande oarkunde as *Machlines*.

## Berne
* 4 maaie - Hindrik I, kening fan Frankryk († 1060)

## Ferstoarn
* 25 maaie - Mathildis fan Saksen, frou fan Boudewyn III fan Flaanderen
1009

## Foarfallen
* De Hillige Grêftsjerke yn Jeruzalem wurdt op befel fan de Fatimidyske kalyf Al-Hakim ta de lêste stien en mei it fûnemint ferneatige.
* Thorfinn Karlsefni liedet in ekspedysje mei trije skippen en sa'n 160 kolonisten nei Amearika, troch de Wytsingen *Vínland* (Wynlân) neamd, en stiftet dêr de delsetting Straumsfjord.

## Berne
* Adela fan Mesen

## Ferstoarn
* Paus Johannes XVIII, (Paus fan 1003 oant 1009)
1010

## Foarfallen
* De Yslânske Wytsing Thorfinn Karlsefni liedet in ekspedysje nei Noard-Amearika en besiket dêr in koloanje te stiftsjen.
* Adelbold II wurdt prins-biskop fan Utert

## Berne
* Michael IV fan Byzantium

## Ferstoarn
* 3 maaie - Ansfridus, biskop fan Prinsbisdom Utert.
1011

## Foarfallen
* Bernhard II wurdt hartoch fan Saksen

## Berne
* Robert I fan Boergonje

## Ferstoarn
* Albert I fan Namen
* Bernhard I fan Saksen
1012

## Foarfallen
* De Denen fermoardzje aartsbiskop Alphege fan Canterbury en plonderje de stêd.
* Kening Ethelred II keapet nochris frede mei de Denen ôf, diskear foar in bedrach fan 48.000 pûn sulver (Denejild).
* Boudewyn mei it Burd boasket mei Ogiva, dochter fan Freark I, greve fan Lúksemburch, en fan Irmentrude fan Gleiberch. Yn ditselde jier wurdt ek Boudewyn troch Hindrik II beliend mei de Siuwske eilannen, en mei hy him greve fan Seelân neame.
* Freark wurdt greve fan Ferdun as syn broer Godfried de Berneleaze ôfstân docht, en hartoch fan Neder-Lotharingen wurdt.
* Ernst wurdt hartoch fan Swaben

## Berne
* Otto fan Akwitaanje

## Ferstoarn
* 12 septimber - Guido fan Anderlecht
* Otto II fan Neder-Lotharingen
* Hugo de Wite, hear fan Lusignan
1013

## Foarfallen
* 10 oktober - By de slach om Tienen wurdt Herman, greve fan Ferdun, finzen nommen
* Wytsingekening Sven Gaffelburd feroveret, mei de steun fan syn soan Knoet de Ingelske troan. Sven sil lykwols inkele wiken letter ferstjerre, wêrnei't Knoet de troan oernimt.

## Berne
* Boudewyn V fan Flaanderen
* Hugo VI fan Lusignan
* Godfried fan Provence

## Ferstoarn
* Reinier IV fan Henegouwen
1014

## Foarfallen
* 14 febrewaris — Paus Benediktus VIII erkent Hindrik II fan Beieren as Kening fan it Dútske Ryk.
* febrewaris - Knoet de Grutte wurdt troch de Deenske float ta kening fan Ingelân útroppen.
* Nei de dea fan Sweyn I giet Ethelred II nei Ingelân werom en nimt opnij de Ingelske troan Knoet de Grutte giet werom nei Denemark.
* Holmgang wurdt wetlik ferbean yn Noarwegen.
* 23 april - Brian Boru, de 'ard ri' (Hege Kening fan Ierlân) ferslaat de Wytsingen yn de Slach by Clontarf, mar wurdt sels deade.
* 28 septimber - De Nederlânske kust wurdt swier troffen troch in stoarmfloed.

## Berne
* Prinsesse Constance fan Frankryk, dochter fan Robert II de Fromme

## Ferstoarn
* 3 febrewaris - Sven Gaffelburd, kening fan Denemark, Noarwegen en Ingelân
* 23 april — Brian Boru, kening fan Munster en de ferneamdste  ''ard rí'' fan Ierlân
* Sigurd, Viking greve fan de Orkney eilannen.
1015

## Foarfallen
* Olav Haraldsson wurdt kening fan Noarwegen.

## Berne
* Harald III fan Noarwegen (†1066)

## Ferstoarn
* Vladimir fan Kiëv
1016

## Foarfallen
* Edmund II fan Ingelân wurdt kening fan Ingelân.
* Nei it ferstjerren fan Edmund II slagget it de Deenske kening Knoet de Grutte om ek kening fan Ingelân te wurden.
* De Normandjers ferslaan de Sarasenen yn Súd-Itaalje en stiftsje in ryk op Sisylje.

## Berne

## Ferstoarn
* 23 april - kening Ethelred II fan Ingelân
* 30 novimber - kening Edmund II fan Ingelân