open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yrrigaasje

**Yrrigaasje** (fan it Latynske *irrigatio* fia it Midfrânske *irrigation*) of **bewettering** is it mei fêste tuskenskoften tafoegjen fan in beskate hoemannichte wetter oan lânbougewaaksen as der in tekoart oan delslach bestiet. Dêrmei kin it bedriuwen fan lânbou mooglik makke wurde op plakken dy't dêr oars te drûch foar wêze soene, of kin it gewier (de opbringst) fan lânbou ferbettere wurde op plakken dy't mei te krappe delslach kampe. Lânbou dy't foar bewettering inkeld stipet op direkte delslach, wurdt drûge lânbou neamd; dat is it tsjinstelde fan yrrigaasjelânbou. Yrrigaasje wurdt gauris keppele oan drainaazje, dat de ôffier op natuerlike of keunstmjittige wize is fan oerskotten oan oerflaktewetter of grûnwetter.

Bûten de lânbou om wurdt yrrigaasje ek wol brûkt foar it behâld fan lânskippen (bgl. tunen) yn tiden fan drûchte of foar de refegetaasje fan fersteurde grûn yn drûge gebieten. Dêropta kin yrrigaasje ek ynset wurde foar oare doelen as eigentlike bewettering, lykas it beskermjen fan planten tsjin froast en it tsjingean fan setting (wêrby't de grûn ûnder ynfloed fan belêsting gearparse wurdt, wat de groei fan fegetaasje behinderet). Fierders wurde yrrigaasjesystemen ek tapast foar it tsjinkearen fan opwynderjen fan moude, it ôffieren fan ôffal fia rioelen en yn 'e mynbou.

Histoarysk wie yrrigaasje tige wichtich foar in grut ferskaat oan minsklike kultueren. It waard al yn it sechsde milennium f.Kr. yn it Midden-Easten bedreaun, en giet teminsten tebek oant it fjirde milennium f.Kr. op it Yndiaaske subkontinint en yn 'e Súdamerikaanske Andes, it trêde milennium f.Kr. yn Egypte en it twadde milennium f.Kr. yn Afrika besuden de Sahara.

Der besteane ferskate foarmen fan yrrigaasje. Ien fan 'e âldsten is om yn 'e alluviale flakte fan ien of mear rivieren in stelsel fan lytse yrrigaasjekanaaltsjes te graven dy't troch de rivieren oanhâldend fan nij wetter fersjoen wurde. Troch de wâlen fan sokke kanaaltsjes no en dan troch te brekken, kin it omlizzende lân bewettere wurde. In oare foarm is terrasyrrigaasje, wêrby't it wetter op berch- of heuvelskeanten efter de diken fan terrassen fêstholden wurdt. In soartgelikens systeem wurdt brûkt by floedflakte-yrrigaasje, wêrby't it wetter fan in bûten syn oeren trêdzjende rivier as it sakket efter de diken fan ikkers fêstholden wurdt. By dripyrrigaasje wurdt it wetter troch in stelsel fan buizen boppe- of ûndergrûnsk ompompt en troch iepenings yn 'e buizen op of ûnder de grûn dript. Noch wer in oare metoade is troch sprinklerynstallaasjes te brûken, wêrby't de gewaaksen fan boppenôf bespuite wurde.
Skoalboerd

In **skoalboerd** is in oerflak om op te skriuwen dat benammen yn it ûnderwiis in protte brûkt wurdt. It bestiet út in plat en meastal langwerpige paniel, dat foaroan yn in klaslokaal oan 'e muorre befêstige is en ornaris omheech en omleech skood wurde kin. Yn 'e regel bestiet it út trije panielen op in rige, wêrfan't de beide bûtensten, lofts en rjochts fan it 'haadboerd', nei foarren ta draaid en ynklapt wurde kinne. Dy beide panielen, dy't min ofte mear fjouwerkantich binne, kinne ek op 'e efterkant beskreaun wurde, wat it skriuwoerflak oansjenlik fergruttet. It haadboerd, wêrfan't de efterkant oan 'e muorre fêstsit, is twa kear sa grut as de beide sydpanielen, sadat de úteinen fan dy panielen inoar krekt net reitsje as se ynklapt wurde.

Skoalbuorden waarden omtrint 1840 foar it earst ynfierd. De oarspronklike eksimplaren bestiene út tinne platen fan swarte of dûnkergrize laaistien. Letter waarden se makke fan ienfâldich plaatmateriaal dat besmard wie mei in matte swarte ferve, saneamde 'skoalbuordeferve'. Noch wer letter begûn men skoalbuorden te meitsjen fan mattearre glês mei in swarte ûnderlaach derefter. Sûnt de 1980-er jierren is de orizjinele, swarte kleur fierhinne ferfongen troch dûnkergrien.

In skoalboerd wurdt beskreaun mei in krytsje, in sylinderfoarmich stikje kalk of (faker) gips, dat meastal wyt is, mar yn prinsipe eltse mooglike kleur hawwe kin. Neitiid kin it boerd dan wer skjinfage wurde mei in saneamde buordewisker, besteande út in laach filt, ornaris mei hânsel fan hout deroan. Nei ferrin fan tiid is in boerd troch te feien mei in buordewisker net mear goed skjin te krijen, en moat it mei wetter en in spûns himmele wurde, wêrnei't it wer in hiel skoft mei kin. It neidiel fan tradisjonele skoalbuorden is dat de krytsjes ôflitte en de skriuwer dus smoarge hannen kriget, en dat it wiskjen mei de buordewisker frijwat stowe kin. Sadwaande wurde sokke skoalbuorden tsjintwurdich gauris ferfongen troch whiteboards, dy't wyt binne en beskreaun wurde kinne mei spesjale filtstiften.
Souder

In **souder** is de boppeste ferdjipping fan in gebou, direkt ûnder it dak. Meastal giet it dêrby om gebouwen mei in skean dak (lykas in sealdak, in wolvedak, in skylddak of in puntdak). Sadwaande hawwe de measte souders teminsten twa wanden dy't skean omheech rinne en yn 'e midden byinoar komme. Fan gefolgen kin men net op 'e hiele souder rjochtop stean of rinne. Hat de boppeste ferdjipping fan in gebou alhiel gjin skeane wanden, dan mist it ien fan 'e wichtichste karakteristike fan in souder en wurdt it meastal ek net sa neamd. Oan 'e oare kant wurde by moles en tuorren ek de legere ferdjippings oantsjut as souders.

It wurd 'souder' komt oarspronklik fan it Latynske *solarium*. De oantsjutting 'souder' (of soudering) wurdt ek wol brûkt foar it plafon fan legere ferdjippings, al wurdt dêrby yn it Frysk ta ûnderskie fan 'e wiere souder faak de oantsjutting 'keamer-' ta foege: de keamerssouder. De reden dêrfoar is wierskynlik dat de measte huzen foarhinne út mar twa ferdjippings bestiene, en dat it plafond fan 'e ûnderferdjipping dêrom de ûnderkant fan 'e souder wie.

Souders wurde faak brûkt foar de opslach fan guod dat men net fuort dwaan wol, mar dêr't men likemin (faak) ferlet fan hat. Ek wurdt it gauris brûkt as in plak om 'e wask op te hingjen om te drûgjen. Fierders is yn in protte wenten de cv-tsjettel op 'e souder ynstallearre. Likegoed komt it foar dat in souder brûkt wurdt as ekstra sliepkeamer (faak foar wat âldere bern) of as studearromte. As in souder sa grut is dat der ien of mear keamers yn ôftimmere wurde kinne, dan wurde sokke fertrekken **souderkeamers** neamd.
Trauma

"**Trauma**", fan it Aldgrykske τραῦμα, *traûma* ("ferwûning"), hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* trauma (lichaamlik letsel), in ferwûning fan lichemsweefsel
* trauma (psychysk letsel) of psychotrauma, in ferwûning fan 'e minsklike psyche
* ''Trauma'' (film út 1962), in Amerikaanske film út 1962
* ''Trauma'' (film út 1993), in Italjaansk-Amerikaanske film út 1993
* ''Trauma'' (film út 2004), in Britske film út 2004
Eva Duijvestein

**Eva Duijvestein** (Delft, 19 desimber 1976) is in Nederlânsk aktrise.

Duijvestein is in dochter fan Kees Duijvestein, heechlearaar mileutechnysk ûntwerpen oan de Technyske Universiteit Delft. Nei de basisskoalle folge Duijvestein it vwo oan it Haachsk Montessori Lyseum. Yn de fyfde klasse waard se keazen foar de rol fan rikeljusdochter Reina de Zeeuw yn *[[Onderweg naar Morgen]]*. Om reden fan har eineksamens besleat Duijvestein nei in jier har kontrakt net te ferlingjen. Nei't se har vwo-diploma helle hie, die se in oplieding oan de Toanielskoalle fan Arnhim.

Sûnt spile hja tal fan rollen yn films, op toaniel en op telefyzje.

Duijvestein boaske yn septimber 2010 oan kabaretier Jan Jaap van der Wal.

## Rollen
### Film
* 2004 - *[[Simon (2004)|Simon]]* (as Ellen)
* 2004 - *[[Poot!]]* (as Tara)
* 2005 - *[[Eilandgasten]]* (as Dana)
* 2007 - *[[Kicks]]* (as Lisette)
* 2008 - *[[Vox Populi]]* (as Aimee)
* 2009 - *[[Val Dood!]] (as Chantal)
* 2013 - *LICHT TOE.1 (as Dominique)
* 2013 - *[[Bro's Before Ho's]]* (as Helma)
* 2014 - *[[Oorlogsgeheimen (film)|Oorlogsgeheimen]]* (as Mem Ramakers)
* 2014 - *[[Wonderbroeders]]*
* 2015 - *Rendez vous* (as Rita)
* 2015 - *De Grote Zwaen* (as Lisa)
* 2017 - *100% Coco* (film) (as Mem Coco)

### Telefyzje
* Oppassen!!! - Eva (1993)
* Onderweg naar Morgen - Reina de Zeeuw  (#1)  (1994-1995)
* SamSam - Floor (1997)
* 12 steden, 13 ongelukken - Floor (1998)
* Meiden van De Wit - Floor de Wit (2002-2005)
* Parels & Zwijnen - Daisy (2005-2006)
* Stille getuigen - pathologe Jessica (pilot; 2007)
* De Co-assistent - Tara (2009-2010)
* In therapie -  Lizzy van Veen-Smit (2011)
* Penoza II - Pamela Ooms (2012-2013)
* Flikken Maastricht - Eline Samuels(2013)
* Heer & Meester - Aimee de Beaufort (2014)
* Divorce - Eva van Munster (2014)
* Gouden Bergen (2015)
* Weemoedt - Juliet Trispel (2016)

### Toaniel
* De Theatercompagnie - *De Naam* (2004)
* Mighty Society - *Mighty Society 3* (2005)
* Het Nationale Toneel - *Closer* (2005)
* Annette Speelt - *De eeuw van mijn dochter* (2006/2007)
* MGA - *Sleep, Fuck and Die* (2007/2008)
* Toneelgroep Oostpool - *Wat het lichaam niet vergeet* (2008)
* Rick Engelkes Producties/MTV  - *Extreem!* (2009/2010)
* Monk - *SoyBomb2: Noord* (2010/2011)
* Noord Nederlands Toneel - *Dood en zo* (2017)

## Keppeling om utens
* Eva Duijvesteit yn de IMDb
Skjinmakker

In **skjinmakker** of **skjinmakster** is in betelle wurknimmer dy't, itsij yn leantsjinst by in bedriuw, itsij as partikulier, foar syn of har berop wen- en/of wurkromtes en/of iepenbiere romtes skjinmakket. Immen dy't syn of har eigen hûs of dat fan in oar himmelet sûnder dêrfoar betelle te krijen, kin net oanmurken wurde foar in (profesjonele) skjinmakker.

Skjinmakkers wurde fral ynset yn iepenbiere gebouwen, lykas skoallen en kantoaren, dêr't eltse dei himmele wurde moat. Om't it ûnderwiis of wurk dêr net ûnder lije mei, wurdt dat nei skoal- of wurktiid dien, mei as gefolch dat in protte skjinmakkers frijwat ûngewoane wurkoeren hawwe, meast let op 'e middei of jûns en soms ek wol moarns ier. Oangeande typyske wurksumheden fan skjinmakkers falt te tinken oan ôfstofjen, stofsûgen, it dweilen fan flierren en it himmeljen fan húskes.

Der besteane ferskate spesjalismen yn 'e skjinmakbrâns, lykas it wurk fan rutewaskers, dy't faak op (grutte) hichte oan 'e bûtenkant fan iepenbiere gebouwen wurkje. Yn hotels wurde de skjinmaksters, dy't dêr ek de handoeken en bêdrêding ferskjinje, yn 'e regel keamerfamkes neamd.
Hans van Tongeren

**Johannes Adrianus Maria (Hans) van Tongeren** (Breda, 18 jannewaris 1955 – Amsterdam, 25 augustus 1982) wie in Nederlânsk akteur.

## Wurkpaad
Van Tongeren debutearre yn 1980 yn de film *[[Spetters]]* fan regisseur Paul Verhoeven. Yn dy film spilet er *Rien*, in motorcrosstalint, dy't troch in ûngemak ferlamme rekket en yn in rolstoel bedarret. Castingdirector Hans Kemna wie Van Tongeren syn kroade by produsint Joop van den Ende en sadwaande krige er dy rol.

Nei it súkses fan *Spetters* spile Van Tongeren noch in tal byrôlen ynferskate Nederlânske films. Yn 1982 die er mei oan de Amerikaanske produksje *[[Summer Lovers]]*, mei as tsjinspilers Peter Gallagher en Daryl Hannah. Op 25 augustus dat jier makke er in ein oan syn libben. 

Neffens de media yn dy tiid soe Van Tongeren, dy't in tal kearen yn pschiatryske kliniken opnaam west hie, him te folle mei de rollen dy't er spile idintifisearre hawwe. Krekt foar syn ferstjerren wie er cast foar de film *[[Van de koele meren des doods (film)|Van de koele meren des doods]]*; lykas yn *Spetters* soe er dêryn in selsmoardner spylje.

Hans van Tongeren kaam te hôf yn syn berteplak. Syn grêf hat allinne syn namme.

## Filmografy
**[[Spetters]]* (1980) - Rien Hartman
**Het oponthoud* (telefyzjefilm, 1982) - Lex
**Summer Lovers* (1982) - Jan Tolin
**[[De smaak van water]]* (1982) - Stasjêr
**Pim* (telefyzjesearie) - Assistint (1983)

## Keppeling om utens
* Hans van Tongeren yn de IMDb
Byam Shaw

**John Byam Liston Shaw** (Madras, 13 novimber 1872 - Londen, 26 jannewaris 1919), wie in yn Britsk-Ynje berne Britsk keunstskilder, yllustrator, grafysk ûntwerper en keunstlearaar. Hy waard bot beynfloede troch de prerafaeliten. Oan syn heitekant stamme er út in laach fan abbekaten en predikanten út it Skotske greefskip Ayrshire, dat in sydtûke wie fan 'e famylje fan 'e haadlju fan 'e clan Shaw fan Tordarroch.

## Galery

Maud Tindal Atkinson.jpg|*The Caged Bird*, portret fan skilderesse Maud Tindal Atkinson
John Liston Byam Shaw Boer War.jpg|*Boer war*, ûndertitel neffens Christina Rossetti: *Last summer green things were greener, brambles fewer, the blue sky bluer*
John Liston Byam Shaw 001.jpg|*How Strange a Thing to be What Man Can Know, But as a Sacred Secret!*
John Liston Byam Shaw 013.jpg|*Truly the Light is Sweet*
Shaw John Liston Byam Amor Mundi.jpg|*Amor Mundi*
Shaw John Byam It Is Better To Hear The Rebuke Of The Wise Than For A Man To Hear The Song Of Foo.jpg|*It Is Better To Hear The Rebuke Of The Wise Than For A Man To Hear The Song Of Foo*
John Liston Byam Shaw The Woman The Man the Serpent.jpg|*The Woman The Man the Serpent*
Shaw John Byam Liston Now is Pilgrim Fair Autumn-s Charge.jpg|*Now Is the Pilgrim Year Fair Autumn's Charge*


## Literatuer
* Michael Robinson: *The Pre-Raphaelites*. Londen: Flame Tree Publishing, 2007. ISBN 978-184451-742-8

## Keppelings om utens
* Biografy op Answers.com
* Biografy op Artmagic
Francis Dicksee

Sir **Frank Bernard Dicksee** (Londen, 27 novimber 1853 – dêre, 17 oktober 1928) wie in Ingelsk keunstskilder en yllustrator. In protte fan syn - frijwat dramatyske - skilderijen binne makke yn de styl fan Prerafaeliten, hoewol't dy beweging doe't er berne waard al hast út de tiid wie.

Dicksee's suster Margaret Isabel (1858-1903) en syn broer Herbert Thomas (1862 - 1942) wie ek skilder, lykas ek syn omke John Robert Dicksee (1817 - 1905).

## Karriêre
Frank Dicksee studearre ynearste by syn heit, de portret- en sjenreskilder Thomas Francis Dicksee (1819 - 1895). Dêrnei studearre er fan 1871 ôf oan de oplieding fan de Royal Academy of Arts, dêr't er in sulveren en in gouden medalje mei syn wurk wûn. Hy krige dêr ûnderrjocht fan ûnder oaren Edmund Leighton en John Everett Millais.

Yn de jierren 1870 sette er ek út ein as yllustrator foar ferskate tydskriften wêr't Cassell's Magazine, Cornhill Magazine en The Graphic ûnder wiene. Yn de jierren 1880 yllustrearre er de útjeften fan Longfellow's gedicht *Evangeline* (1882) en fan William Shakespeare's *[[Othello]]* (1890) en *[[Romeo en Julia|Romeo and Juliet]]* (1884).

Dicksee syn skilderwurk bestie út dramatyske histoaryske, Bibelske en allegoryske tafrelen, sênes út literêre wurken en lânskippen. In protte súkses hie er mei portretten fan dames út begoedige rûnten. Teffens makke er in stikmannich ûnderwerpen foar brânskildere ruten.

Dicksee eksposearre syn wurk by de Akademy en ek wol by de Grosvenor Gallery. Yn 1881 waard er keazen ta assosjearre lid fan de Akademy; tsien jier letter waard die folslein lid en yn 1924 brocht er it ta presidint fan it ynstitút. Yn 1925 waard er riddere en yn 1927 ûntfong er de Keninklike Oarder fan Fiktoaria út hannen fan kening George V.

Dicksee die syn wurk foar de Academy mei gloede, mar syn hert lei by de tradisjonele keunst út it lêste part fan de 19e iuw. Sadwaande wie er net sa goed op de hichte fan de nije ûntjouwings en moast er der ek net folle fan hawwe.

Dicksee bleau syn libbenlang frijfeint.

## Galery

File:Dicksee-Chivalry-1885.jpg|*Chivalry*, 1885
File:Lady Palmer, by Sir Frank Dicksee.jpg|*Lady Palmer*
File:Dicksee-An Offering.jpg|*An Offering*
File:Christ of the Cornfield.jpg|*Christ of the Cornfield*, 1888
File:El funeral de un vikingo, por Frank Dicksee.jpg|'De beïerdiging fan in Wytsing', 1893



## Keppelings om utens
* Biografy en ôfbylden op webstee Art Renewal Center
* Biografy en ôfbylden op artmagick.com
* Ofbylden yn de Wikigallery
Luchtbân

In **luchtbân** is in opblaasber ringfoarmich ûnderdiel fan in modern tsjil dat oer de felch hinne oanbrocht wurdt. It is in holle bân fan rubber, dy't (faak fia in fentyl) opfolle wurdt mei lucht. Sokke bannen wurde brûkt foar auto's, frachtweinen, autobussen, motorfytsen, bromfytsen, fytsen, trekkers en oare lânbouwurktugen, kranen, shovels en oar swier materieel, fleanmasines, oanhingweinen, caravans, kroaden, rolstuollen en withoefolle oare tapassings. De luchtbân waard yn 1841 útfûn troch de Skot Robert William Thomson, dy't syn patint lykwols yn 1888 ferrinne liet, wêrnei't syn lânsman John Dunlop dermei oan 'e haal gie. Ear't der rubberen bannen ûntwikkele wiene, besloech men houten tsjillen simpelwei mei in bân fan izer om skansearjen en slitaazje tsjin te gean.

De materialen dy't brûkt wurde foar de makkelei fan luchtbannen binne syntetysk rubber, natuerlik rubber, weve stof, tried, swartsel (ek wol bekend as *carbon black*) en oare gemyske produkten. Yn 'e bûtenkant fan 'e bân is yn it rubber hast altyd in profyl oanbrocht, dat soarget foar ôfsettingskrêft tusken de bân en it weidek, en dêr't wetter op 'e wei troch ôffierd wurde kin, sadat akwaplaning foarkomd wurde kin. Teffens soarget de lucht yn 'e bannen foar in beskaat skokabsorbearjend fermogen.

Foarhinne bestie in luchtbân út in tinne binnenbân, dy't de eigentlike lucht fêsthold, en in tsjûkere en stevigere bûtenbân, dy't it kontakt mei it weidek makke. By fytsen is dat tsjintwurdich noch sa. Moderne autobannen, lykwols, hawwe eins frijwol nea mear binnenbannen, om't de nije konstruksje fan 'e bûtenbân dat net talit. De sydkanten ('wangen') binne dêr nammentlik te slop foar, wylst de binnenkant der te rûch foar is. In binnenbân soe dan by de bûtenbân lâns skuorje, mei as gefolch dat er te waarm wurde en lek gean soe. Fierders binne ek moderne autofelgen net geskikt foar binnenbannen. Sadwaande wurdt by de binnenbânleaze (tubeless) autobân troch de bannespanning de râne ('hakke') fan 'e luchtbân stevich tsjin 'e felch oandrukt sadat de lucht streekrjocht yn 'e bûtenbân pompt wurde kin sûnder dat dy ûntsnapt. It fentyl sit sadwaande no yn 'e regel yn 'e felch ynboud.
Stâl

In **stâl** is in oerdutsen romte dêr't fee holden wurdt. Meastal giet it dêrby om kij, skiep, geiten of bargen, mar it kin ek om hynders gean. Der bestiet in grut tal ferskillende soarten stâlen:
* beddestâl, in stâl foar it hâlden fan jonge bargen
* groppestâl of gropstâl, in no fierhinne yn ûnbrûk rekke stâl foar it hâlden fan kij (mei groppen foar de ôffier fan stront efter de eigentlike stâlen), foarhinne de meast foarkommende soarte stâl op molkfeehâlderijen yn Fryslân
* hynstestâl, in gebou of in inkele stâl yn in gebou dêr't hynders holden wurde
* lisboksstâl, in moderne stâl foar it hâlden fan kij
* melkstâl, in stâl dêr't kij molken wurde kinne
* potstâl, in âlderwetske skieppe- of kowestâl, no wer yn gebrûk yn 'e biologyske feehâlderij
* skieppekoai, in stâl of hok foar skiep
In hinnehok kin net oanmurken wurde foar in stâl, of it moat wêze dat it om in gebou ter grutte fan in loads giet. Op buorkerijen befynt in stâl him faak yn of fuort njonken de pleats. Foarhinne, doe't men noch fan hynstekrêft ôfhinklik wie, hiene in protte gewoane huzen ek in stâl foar it hâlden fan 'e eigen ryd- of lûkhynders.
Pine

**Pine** is aaklik gefoel en in ferfelende emosjonele ûnderfining dy't feroarsake wurdt troch yntinse en/of skeinende prikelings, lykas it stompen fan in tean, it brânen fan in finger of it oanbringen fan alkohol op in ferwûning. Om't pine in folslein subjektyf ferskynsel is, hat it foar de wittenskip tige dreech west om der in slutende definysje foar gear te stallen. Yn it ramt fan medyske diagnostyk wurdt pine beskôge as in symptoom.

Pine makket in persoan der opmerksum op dat der wat mei in beskaat diel fan syn lichem is. Dêrby giet it yn 'e regel om in sykte of oare stimulâns fan binnenút of om in ferwûning fan bûtenôf. As it te krijen hat mei prikelings fan binnenút, wurdt de pine faak nei it lichemsdiel neamd dat sear docht: pineholle, pinebúk, pinemûle. By ferwûnings motivearret pine in persoan om him werom te lûken út sitewaasjes dy't skea tabringe oan syn lichem, om in skansearre lichemsdiel ûnder it genêzingsproses te ûntsjen, en om soartgelikense sitewaasjes tenei te mijen.

Yn it oergrutte part fan 'e gefallen hâldt de pine geandewei it genêzingsproses stadichoan op, mar yn seldsume gefallen kin it oanhâlde nettsjinsteande dat it lichem genêzen liket te wêzen. It kin inkeld ek foarkomme dat men pine fielt wylst der neat mei jin mis is en ek nea west hat. Ienfâldige pinebestridende medisinen kinne yn 20% oant 70% fan sokke gefallen ferlichting bringe. In spesjaal en nuveraardich soarte oanhâldende of weromkearende pine is fantoompine, dat men troch ôfsniene senuwen gewaarwurdt yn in lichemsdiel dat amputearre is.

Pine is yn ûntwikkele lannen de meast foarkommende reden foar doktersbesyk. It is mei dêrom in tige wichtich symptoom by it fêststellen fan in grut ferskaat oan krupsjes, mar it kin in tige negative ynfloed hawwe op immens libbenskwaliteit en algemien funksjonearjen. Lykwols kinne psychyske faktoaren, lykas sosjale stipe, hypnoatyske suggestje, opwining en ôflieding in dúdlik merkbere ynfloed útoefenje op 'e yntinsiteit en mjitte fan aaklikheid fan 'e ûnderfûne pine. Oanhâldende pine is in wichtich elemint dat yn omtinken nommen wurdt by beslissings oangeande eutanasy foar terminaal sike pasjinten.

Njonken fysike pine bestiet ek psychyske pine, dat sels noch subjektiver en dreger te definiëarjen is om't it alhiel net metten wurde kin. Psychyske pine wurdt ek wol **smert** neamd. De meast foarkommende soarten binne fertriet (bygelyks rou om in ferstoarne neiste of leafdesfertriet om in ûnbeäntwurde leafde), en de psychyske pine dy't men ûnderfynt troch narjen. Pine kin ek in rol spylje by it belibjen fan seksueel geniet. It seksueel opwûn reitsjen troch it ûndergean fan pine hjit masogisme, wylst it seksueel opwûn reitsjen troch it tabringen fan pine sadisme hjit.
Grap

In **grap** is in koart humoristysk teltsje mei in klû of *[[punchline]]* (mop of bak), in boartlike hanneling mei in ferrassende útkomst (lykas in *[[practical joke]]* of in 1&nbsp;aprilgrap), of in humoristysk elemint yn in foarstelling, ferhaal, boek, liet, film, ensfh. Spesjale soarten grappen binne de *[[inside joke]]* (dy't inkeld grappich is as men op 'e hichte is fan 'e foarskiednis) en de weromkearende grap of *[[running joke]]*. Immen dy't foar syn berop grappen makket, is in komyk. Yn foarstellings waarden grappen yn it ferline faak troch twa komiken makke, wêrfan't de iene de oanjouwer wie en de oare de *[[punchliner]]*. Tsjintwurdich wurkje de mease komiken allinnich.
674 f.Kr.

## Foarfallen
* Yn Lyts-Aazje slagget it de Simmearjers, dy't twa jier lyn it keninkryk Frygje ynfallen binne, dat lân te feroverjen. Frygje wurdt alhiel ferwoastge. De Simmearjers kringe oant yn Paflagoanje troch nei it westen.

## Berne

## Ferstoarn
679 f.Kr.

## Foarfallen
* De Simmearjers falle ûnder lieding fan harren kening Teûsjpa út 'Hûbûsjna' (Kappadoasje?) wei de Assyryske koloanjes yn Silysje en Tabal oan. Se wurde lykwols beslissend ferslein troch de Assyryske kening Esarhaddon.

## Berne

## Ferstoarn
676 f.Kr.

## Foarfallen
* Yn Lyts-Aazje falle de Simmearjers foar de twadde kear it keninkryk Frygje binnen.

## Berne

## Ferstoarn
Achazja fan Israel

**Achazja** (Hebriuwsk: אֲחַזְיָה‎‎ ’Ăḥazyāhū, JHWH hâldt fêst; 870 f.Kr. — 850 f.Kr.) wie kening fan Israel en in soan fan kening Achab en keninginne Izébel. It bibelboek Keningen is net posityf oer syn keningskip fanwegen it folgjen fan syn heit oangeande de ferfolging fan oanhingers fan 'e God fan Israel en it oanmoedigjen fan 'e Baäl-ferearing yn syn ryk. Syn regear hat mar fan 850 oant 849 f.Kr. duorre.

Achazja folge syn heit op, nei't dy yn 'e striid tsjin 'e Arameeërs yn Gileäd foel. Under Achazja's bewâld kamen de Moäbiten tsjin him yn opstân. It bûn mei kening Josjafat bleau bestean, mar in útstel fan Achazja oan Josjafat om mei te dwaan oan in floatekspédysje om goud út Ofir te heljen, waard troch Josjafat ôfwiisd.  

Doe't de kening slim ferwûne rekke by in fal, stjoerde hy syn boadskippers nei de timpel fan Baäl-Sebûb, de god fan Ekron, om genêzing ôf te smeken. De profeet Elía waard troch in ingel warskôge en rûn de boadskippers fan 'e kening yn 'e mjitte om se te kearen. Nei't de profeet de fraach stelde oft der yn Israel soms gjin God wie dat hja nei Baäl-Sebûb gyngen, joech er har it boadskip foar de kening mei dat it bêd dêr't er no yn lei ek syn stjerbêd wurde soe. Dêrnei stjoerde de kening oant trije kear ta in ofsier mei 50 man der op út om Elía op te pakken, mar it slagge harren net om Elía te gripen. De earste twa kear waarden de manskippen fertard troch fjoer en fan it tredde fyftichtal gyng de ofsier foar Elía lizzen om it libben fan him en syn manlju te sparjen. Elía waard troch de ingel ynjûn net benaud te wêzen en mei dizze ofsier nei de kening te gean. Dêr spriek de profeet nochris de wurden dat de kening net mear út bêd wei komme soe en dat er gau stjerre soe om't er de God fan Israel ferlitten hie.

Kening Achazja stoar, neffens de Bibel krekt sa't de Heare troch Elía sein hie. Hy wie mar twa jier kening en hie gjin soan dy't him opfolgje koe. Dêrom folge syn jongere broer Joaram Achazja as kening fan Israel op.
Joaram fan Israel

**Joaram** (Hebriuwsk: יוֹרָם) wie tusken ± 852 en ± 841 foar Kristus kening fan Israel. Hy wie de opfolger fan syn broer Achazja en wie de lêste kening fan it hûs Omry. Joaram hat it Tsienstammeryk tolve jier regearre. Alhoewol't Joaram neffens it Alde Testamint trochgyng mei de sûnden fan Jerobeäm troch ôfgoaderij, wie hy as kening net sa slim as syn beide âlden. Sa liet Joaram de wijstien foar Baäl ferwiderje, dy't earder yn opdracht fan kening Achab delset wie.

## Striid mei de Moabiten
Al ûnder it bewâld fan syn broer Achazja wiene de Moäbiten yn opstân kaam tsjin Israel. Kening Mesja fan Moäb wegere no skatting te beteljen. Foar kening Joaram wie dat de oanlieding om 'e striid mei de Moäbiten oan te gean. Dêrby krige er help fan Josjafat, de kening fan Juda, en syn fazal, de kening fan Edom. It leger fan 'e trije keningen wist troch oanwizings fan 'e profeet Eliza stêd nei stêd te oerweldigjen, oant se by de muorren fan Kir-Charêsjet kamen. Op in momint dat de Moäbityske kening Mesja belies jaan moast, liet er op 'e muorre syn âldste soan as jefte oan 'e god Kamosj offerje en doe't de legers fan Israel dat seagen, brieken hja op en gyngen werom. 

## Kriich mei kening Hazael
Yn it lêste jier fan syn regear gyng Joaram tegearre mei Juda's kening Achazja, in soan fan Achab's dochter Atalja en dus in omkesizzer fan Joaram, yn Ramot-Gileäd de striid oan tsjin kening Hazael fan Aram-Damaskus. De Arameeërs rekken kening Joaram mei in pylk, dy't fanwegen de ferwûnings de striid opjaan moast. Joaram waard nei syn paleis werom brocht, dêr't Achazja by him bleau. 

## De dea fan Joaram
Yntusken wie Jehû al troch in learlingprofeet fan 'e profeet Eliza ta kening fan Israel salve. Dizze Jehû hie de opdracht krige om in ein meitsje oan 'e dynasty fanwegen de grutte sûnden fan Joaram's âlden Achab en Izébel. Kening Jehû teach mei syn soldaten nei it paleis yn Jizreël en ûnderweis kamen hja kening Joaram en kening Achazja elk al yn in wein yn 'e mjitte. Joaram besocht noch fuort te kommen, mar Jehû skeat him op 'e flecht mei in pylk dea. De kening fan Juda besocht in oare kant út te flechtsjen, mar ek dy kening wist net te ûntkommen oan it lot dat Elía earder al oansein hie nei't kening Achab de wyngerd fan Nabot ûnrjochtmjittich yn syn besit nommen hie.
Abby Rode

**Abby Rode**, echte namme ûnbekend (San Diego, 21 febrewaris 1979), is in Amerikaansk rêstend neakenmodel en pornografysk aktrise. Har skûlnamme wurdt ek wol (mis)stavere as Abby Rhode of Abby Rhodes. Hja sette yn 2007 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn frijwat films. Yn 2010 beëinige Rode har karriêre as pornoaktrise.

## Libben en karriêre
Rode waard yn 1979 berne yn San Diego, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje. As allinnichsteande mem makke se yn 2007 har debút yn in pornografyske film, doe't se 28 jier wie. Dêrby naam se de skûlnamme 'Abby Rode' oan, in ferwizing nei Abbey Road, yn Londen, de strjitte fan 'e ferneamde Abbey Road-studio's (dêr't The Beatles en oare grutte artysten opnamen makke hawwe).

Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile Rode dêrnei yn goed fjirtich pornofilms, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Digital Sin, Wicked Pictures, Adam & Eve, New Sensations, Sin City, Devil's Film, VCA Pictures en Hustler Video. Teffens wie Rode wol yn 't spier foar minder bekende filmstudio's, lykas Pure Play Media en Third Degree Films. Dêrnjonken wurke hja ek in protte foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder Brazzers en Naughty America. Yn 2010 loek Rode har út 'e Amerikaanske pornoyndustry werom, mei as doel om in wurkpaad yn 'e sportsjoernalistyk nei te stribjen.

## Lichemsskaaimerken
Abby Rode is blank, mei griene eagen en blûn hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.68&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 55&nbsp;kg, en kupmaat 36E, dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hat. Hja hat gjin piercings, behalven troch har earlellen, mar wol in tatoeaazje fan trije Sineeske karakters op har lofterkût en in noch ien op har rjochterbil.

## Keppelings om utens
* Biografy en filmografy fan Abby Rode yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Abby Rode yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Abby Rode op ''FreeOnes''
Hynstekeuring

In **hynstekeuring** is in ornaris op jierlikse basis holden en meastal publyk tagonklik barren, wêrby't jonge hynders beoardiele wurde troch in út saakkundigen besteande sjuery, mei it each op 'e seleksje foar it fokken en yn stân hâlden fan it oangeande hynsteras. It oantsjutting 'hynste-' yn 'hynstekeuring' kin yn dit ferbân sawol ferwize nei alle hynders fan in beskaat ras, as nei inkeld de hynsten. Yn it gefal fan it Keninklik Frysk Hynste Stamboek (KFHS) wurdt jiers bygelyks in aparte hynstekeuring en in aparte merjekeuring holden. De bedoeling fan sa'n keuring is om 'e meast gaadlike jonge hynders út te sykjen, dy't it bêste de sochte rasskaaimerken toane, sadat dêrmei trochfokt wurde kin.
Seal

* seal (romte), in grut fertrek dat brûkt wurdt foar it hâlden fan eveneminten
* seal (hynsteriden), in stik gereid dat op in ryddier bûn wurdt foar de ruter om op te sitten 
* seal (sitkjessen), it ûnderdiel fan in fyts, bromfyts of motorfyts dêr't de berider op sit
* seal (dak), in dak besteande út twa skeane flakken (of dakskylden), dy't yn 'e midden op 'e naal gearkomme
* Seal (sjonger), in Ingelsk sjonger berne yn 1963
**''Seal'' (album út 1991), in album fan Seal út 1991
**''Seal'' (album út 1994), in album fan Seal út 1994, soms *Seal II* neamd
***[[Seal IV]]*, in album fan Seal út 2003
*Navy SEALs, de kommando's fan 'e Amerikaanske Marine
Bewusteleazens

**Bewusteleazens** of **bewusteleasheid** is in tastân wêryn't men it bewustwêzen oer jins om-en-by ferliest. Yn tsjinstelling ta de natuerlike sliep kin men dêrby net troch oansprekken, skodzjen, knipen of oare sintúglike prikels út wekke wurde. Yn it Frysk sprekt men foar 'bewusteleas wêze' ek wol fan 'dûzje' of 'bûten westen', 'yn 'e sûs', 'yn 'e dûze', 'wei', 'deryn wei' of 'út 'e wei wêze'.

Yn 'e medyske diagnostyk wurdt bewusteleazens beskôge as in symptoom. Bewusteleazens wurdt hast altyd feroarsake troch ien fan twa dingen. Yn it foarste plak kin meganysk geweld wêze (ornaris in klap op 'e holle, bgl. troch in terwinkel fan in oare persoan of trochdat men by in ûngemak mei de holle earne tsjinoan smakt), dat resultearret yn in harsensskodding of in harsenskniezing. De oare meast foarkommende oarsaak is metaboale problematyk, lykas it tekoartsjitten fan 'e bloedfoarsjenning fan 'e harsens of de ynwurking fan giftige stoffen (lykas alkohol, morfine of koalmonokside) op 'e harsens. Oare oarsaken fan bewusteleazens kinne bygelyks wêze: in oerhaal, in oanfal fan epilepsy of in sterke ferheging fan 'e druk yn 'e skedelholte.

In koart duorjende, ûnskuldige foarm fan bewusteleazens is it flaufallen dat benammen foarkomt by lju dy't oanhelle binne mei in te lege bloeddruk, hjittens, benaudheid of oare omstannichheden dy't resultearje yn in tydlik fermindere bloedtafier nei de harsens. Dêrby passe de ieren har net fluch genôch oan en heapet him tefolle bloed yn 'e búk en de skonken op. In folle slimmere foarm fan bewusteleazens is in koma, dat soms ûntstiet nei in slimme klap op 'e holle en dat yn guon gefallen jierren duorje kin. By lang duorjende koma's wurdt men der faak nea wer út wekker. Soms wurde swierferwûne pasjinten troch harren dokters keunstmjittich yn koma holden om it genêzingsproses te befoarderjen. Algehiele anestesy is ek in foarm fan bewusteleazens.
Tentoanstelling

In **tentoanstelling** of **útstalling **is in gelegenheid wêrby't ien of mear persoanen of organisaasjes beskate foarwerpen sjen litte op in folslein of beheind iepenbier tagonklike lokaasje oan in publyk besteande út partikulieren of fertsjintwurdigers fan bedriuwen. Oare nammen foar in tentoanstelling binne **eksposysje** (fan it Latynske *expositio* fia it Aldfrânske *esposicion*, "oanbieding"), ***expo*** (in ferkoarting fan 'eksposysje', ek brûkt foar fakbeurzen) en **ekshibysje** (fan it Latynske *exhibitus*, "ik lit sjen"). De saken dy't by tentoanstellings ter besichtiging oanbean wurde, binne yn 'e regel keunstobjekten (skilderijen, byldhouwurken, foto's, ensfh.) of foarwerpen fan histoaryske wearde, mar kinne ek mear kommersjeel rjochte wêze, lykas op fak- en hannelsbeurzen. In dieretún soe ek as in tentoanstelling beskôge wurde kinne, te witten fan libbene bisten.

Hoewol't tentoanstellings yn prinsipe oeral holden wurde kinne, komme se ornaris benammen foar yn museä, keunstgalleryen en ekspohallen. Krektsa soe in tentoanstelling út ien inkeld foarwerp bestean kinne, mar yn 'e regel leit yn 'e oantsjutting besletten dat it om in kolleksje giet fan faak besibbe objekten, dy't bygelyks troch deselde keunstner makke binne, ta deselde keunststreaming hearre, út itselde histoaryske tiidrek datearje of fan deselde kultuer ôfkomstich binne. Tentoanstellings kinne foar fêst of tydlik wêze. De measte museä hawwe in fêste kolleksje dy't oanhâldend te besichtigjen is (útsein as guon foarwerpen útliend binne oan oare museä), wylst se dêrnjonken romte hâlde foar wikseljende, tydlike eksposysjes, wêrmei't se in fêst publyk fan museumgongers oanhâldend op 'e nij besykje te lokjen.
Fotoboek

In **fotoboek** is in boek dat publisearre wurdt mei de bedoeling om foto's sjen te litten. It kin wol wêze dat der ek tekst yn stiet, mar dy nimt in ûnderstypjende rol oan foar de foto's oer, bgl. troch te fertellen wêr't de foto nommen is en wat derop te sjen is. Soms befetsje fotoboeken alhiel gjin tekst. Sokke útjeften hawwe ornaris in grutter formaat as dat foar in boek gewoan is. Se wurde almeast yn in beheinde oplaach publisearre om't der net in geweldich soad fan ferkocht wurde, en dat feit yn 'e mande mei it grutte formaat en it ôfdrukken fan plaatsjes, dat dochs al djoerder is as it ôfdrukken fan tekst, makket fotoboeken yn 'e regel frij prizich. It fotoboek is besibbe oan it coffee table book en wurdt ek gauris as sadanich brûkt.

De ierste fotoboeken waarden karakterisearre troch it gebrûk fan fotografyske printingsmetoaden as ûnderdiel fan harren reprografyske technology. Fotografyske printen waarden dêrby oan it boek tafoege ynstee fan der yn ôfprinte te wurden op itselde papier dat ek foar de tekst brûkt waard. Sadwaande waarden fotoboeken oarspronklik útbrocht yn tige beheinde oplagen oan in netwurk fan befoarrjochte lêzers. Om't sokke wurken tige kwetsber wiene foar ljocht en skansearrings dy't feroarsake waarden troch gebrûk, binne der tsjintwurdich frijwol gjint mear fan oer. It earste fotoboek fan allegear wie mooglik *Photographs of British Algae: Cyanotype Impressions*, út 1853, fan Anna Atkins. *Ayuのデジデジ日記* (*Ayu no Deji Deji Nikki*), fan 'e Japanske popsjongster Ayumi Hamasaki, dat yn 2009 publisearre waard, wie it earste fotoboek ea dêr't mear as 100.000 eksimplaren fan ferkocht waarden.
Earfolle fermelding

In **earfolle fermelding** is in foarm fan erkenning op it mêd fan in levere prestaasje wêrfoar't men net yn oanmerking komt foar in priis of ûnderskieding, mar dy't dochs it fermelden wurdich achte wurdt. Oan in earfolle fermelding is gjin ûnderskiedingsteken lykas in lintsje of in earebeker ferbûn, noch lykfol hokker oare foarm fan taastbere erkenning, soms útsein in formeel dokumint dêr't de earfolle fermelding skriftlik yn fêstlein is.
Fotoanika

**Fotoanika** of **opto-elektroanika** is in wittenskiplike en technyske dissipline dy't him taleit op 'e wikselwurking tusken ljocht (fotoanen) en elektroanika (elektroanen). Ienfâldich gearfet draait it om eleminten dy't elektryske stroom omsette yn ljocht en eleminten dy't ljocht omsette yn elektryske stroom. Under de ljochtboarnen dy't troch de fotoanika bestudearre wurde, binne benammen led (ljocht emittearjende diodes), laser en lcd (likwide kristallene displays). Praktyske tapassings fan dizze stúdzje kinne yn in grut tal sektoaren fûn wurde. Dêrby moat men tinke oan byldskermen fan kompjûters en mobile tillefoans, mar ek oan webcams, bewekkingskamera's, ynfrareadkikers, lasertechnyk om cd's en dvd's mei te beskriuwen en sinnesellen foar sinnepanielen.
Omry fan Israel

**Omry** († 869, 874 of 871 f.Kr.), wie tusken 876 en 869 f.Kr. (ek 885–874 f.Kr. of 882-878/871 f.Kr.) kening fan Israel. Syn regear duorre tolve jier. 

## Striid om de opfolging
Neffens de Bibel wie Omry oarspronklik kommandant yn it leger fan kening Ela fan Israel. Nei't in dronken Ela nei twa jier keningsskip troch de legerkommandant Simry deaslein waard en it pak fan Ela as kening ynnaam, rôp it folk Israel noch dyselde deis Omry út ta kening. Omry teach dêrnei mei gâns folk nei Tirsa om Simry ôf te setten. It slagge Simry net de stêd te ferdigenjen en dêrom stiek er it paleis yn 'e brân en makke er him sels fan kant. Nei de dea fan Simry rekke it folk ferdield: it iene diel woe Tibny as kening, it oare diel Omry. De striid waar yn it foardiel fan Omry beslochte.

## It regear fan Omry
Omry waard kening fan Israel en hy regearre tolve jier. Seis jier bleau Omry residearjen yn 'e âlde haadstêd Tirsa. Dêrnei kocht kening Omry fan in sekere Sjêmer in berch en begûn dêr mei de bou fan 'e nije haadstêd Samaria, dy't sa better te ferdigenjen wie. 

Yn 'e Bibel wurdt Omry as in wize kening beskreaun. Tagelyk wurdt syn religieus belied negatyf beöardiele: Omry die wat ferkeard wie yn 'e eagen fan 'e Heare, slimmer as alle oaren foar him.

Omry's hearskippij fan it keninkryk Israel wie stevich genôch om it ryk oan syn soan Achab nei te litten. Sa begûn in nije dynasty dy ek wol de dynasty fan de Omriden neamd wurdt. Syn neiteam regearre net allinnich oer it keninkryk Israel, mar ek foar in koart skoft oer it keninkryk Juda. 

Omry wurdt yn teksten fan Moäbiten en ynskriften fan Assyrjers neamd, dy't Israel noch lang nei syn dea as it "Lân fan Omry" of it "Hûs fan Omry" beskriuwe.
Heger Algemien Fuortset Underwiis

It **Heger Algemien Fuortset Underwiis** (Nederlânsk: *Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs*), yn 'e regel ôfkoarte ta **HAVO** (of inkeldris **HAFU**), is in skoalsoarte yn it Nederlânske ûnderwiisstelsel, dy't yn 1968 ynfierd waard neffens kêst&nbsp;9 fan 'e Wet op it Fuortset Underwiis (yn 'e folksmûle de 'Mammoetwet' neamd). Dêrby kaam dizze skoalsoarte tegearre mei it Tariedend Wittenskiplik Underwiis (VWO) yn it plak fan 'e âldere HBS (Hegere Boarger Skoalle). It trochrinnen fan 'e HAVO duorret fiif jier (as in learling teminsten net sitten bliuwt) en is bedoeld foar learlingen fan tolve oant santjin jier. Der is in ûnderbou (de earste trije jier, wêrfan't it earste jier noch wer apart bekendstiet as de brêchklasse) en in boppebou (de lêste twa jier). Nei it VWO fertsjintwurdiget de HAVO it op ien nei heechste nivo fan fuortset ûnderwiis yn Nederlân. Fan alle basisskoallelearlingen giet likernôch 20% rjochtstreeks nei de HAVO, mar geandewei streame der (benammen yn 'e fjirde klasse) ek learlingen yn fan 'e MAVO ôf.

De HAVO is gjin ein- of beropsoplieding, mar in algemien foarmjende, teoretyske foarm fan ûnderwiis. De bedoeling fan 'e HAVO is om 'e learlingen ta te rieden op ferfolchopliedings yn it ramt fan it Heger Beropsûnderwiis (HBO), mar as de earste trije jier goed trochrûn binne, kin in HAVO-learling dêrnei ek trochstreame nei it Middelber Beropsûnderwiis (MBO). It diploma fan 'e HAVO jout boppedat ek tagong ta de fyfde klasse fan it VWO. Oarspronklik hiene learlingen fan 'e HAVO de frije kar om sels in saneamd karpakket fan sân skoalfakken gear te stallen dêr't se eksamen yn dwaan woene, ûnder it betingst dat it Nederlânsk en teminsten ien frjemde taal (sûnt 1993 spesifisearre as it Ingelsk) ferplichte wiene. Oare fakken dêr't eksamen yn dien wurde koe, wiene: Dútsk, Frânsk, Frysk, Spaansk, skiednis, keunstskiednis, tekenjen, hânfeardichheid, muzyk, ierdrykskunde, maatskippijlear, ekonomy, hannelskennis (of hannelswittenskippen), biology, natuerkunde, skiekunde en wiskunde (nei 1990 opspjalten yn wiskunde A en wiskunde B).

Sûnt 1998 kin der lykwols allinnich noch mar keazen wurde út fjouwer saneamde 'profilen', dy't in min ofte mear fêst fakkepakket omfiemje:
*natoer en technyk
*natoer en sûnens
*ekonomy en maatskippij
*kultuer en maatskippij
In stikmannich skoallen makket dêrnjonken ek gebrûk fan 'e 'kombinaasjeprofilen':
*natoer, technyk en sûnens
*ekonomy, kultuer en maatskippij
De profilen binne opboud út in mienskiplik diel dat foar alle profilen gelikens is; in profyldiel dat foar alle profilen ferskillend is; en in frij diel dat de learlingen ynfolje kinne mei fakken dy't eins ta oare profilen hearre, mar dêr't se in bysûndere affiniteit mei hawwe.
Snoadfoan

In **snoadfoan** (Ingelsk: *smartphone*) is in mobile tillefoan dy soad kompjûtermooglikheden biedt en foar it earst yntrodusearre waard yn 1999. Yn 2013 waarden der mear as in miljard snoadfoans ferkocht.


Ofbyld:Nokia_Communicator_9000_Opened_01.jpg|Ien fan de earste snoadfoans (1996)
Ofbyld:Treo 300.jpg|Snoadfoan mei Palm OS (2003)
Ofbyld:T-Mobile G1 launch event 2.jpg|Earste Android-snoadfoan (2008)


## Skaaimerken

Folle mobile telefoantsjes biede de mooglikheid adressen en ôfspraken op te slaan, mobyl ynternet (e-maile, op it ynternet surfe en chatte), musyk te beharkje en filmkes te besjen, mar in snoadfoan biedt faak noch justjes mear. Se kinne bygelyks in inboude gps-ûntfanger hawwe, de mooglikheid om te syngronisearje mei Microsoft Outlook of Lotus Notes, en/of de mooglikheid hawwe ferbining te meitsjen mei bedriuwsnetwurken.

## Bestjoeringssystemen
* Android fan Google Inc.
* Firefox OS fan Mozilla Foundation
* iOS fan Apple Inc.
* Tizen fan Samsung Electronics
* Ubuntu Phone fan Canonical Ltd.
* Windows Phone fan Microsoft
* Sailfish OS fan Jolla
Simry fan Israel

**Simry** (Hebriuwsk: זמרי‎; †886 of 885 of 882 f.Kr.) regearde sân dagen lang as kening fan Israel.

De koarte hearskippij fan Simry wurdt yn it Alde Testamint yn 1 Keningen 16:8-20 beskreaun. Simry wie kommandant oer de helte fan 'e striidweinen fan kening Ela. Hy die in greep nei de macht troch kening Ela dea te slaan, doe't dy op besite wie by de hofmaarskalk yn Tirsa en him dêr bedronken hie. Mei dizze misdied kaam de profesije fan 'e profeet Jehû út, dy't earder de ûndergong fan it hûs fan Basa foarsein hie oan kening Basa, om't dy it sûndige belied fan Jerobeäm fuortsette. Nei't Simry de troan ynnommen hie, liet er it hiele hûs fan Basa útroegje.  

Simry bleau net lang op de troan sitten, want hy krige gjin militêre stipe. Doe't de soldaten, dy't op dat stuit de stêd Gibbeton belegeren, fan 'e steatsgreep hearden, keazen dy harren kommandant Omry ta kening. Op dat stuit hie Israel dus twa keningen. Der koe mar ien kening wêze en dêrom briek Omry op en teach mei syn leger nei Tirsa om dêr de troan op te easkjen. 

Nei't Omry de stêd ynnommen hie, seach Simry yn dat er gjin kâns makke. Hy loek him werom yn 'e stins fan it paleis en stiek dêr it bouwurk yn 'e brân. Simry kaam yn it fjoer om.
695 f.Kr.

## Foarfallen
* Yn Lyts-Aazje feroverje de Simmearjers it keninkryk Frygje. De Frygyske kening Midas nimt fergif yn om foar te kommen dat er kriichsfinzen nommen wurdt.

## Berne

## Ferstoarn
Nadab fan Israel

**Nadab** († 906 f.Kr.; oare boarnen 910 f.Kr. oant 909 f.Kr.) wie de soan fan Jerobeäm en de twadde kening fan it Tsienstammeryk Israel. 

In soad is der net bekend fan Nadab, want syn regear duorre mar twa jier. Nadab besocht de Filistynske stêd Gibbeton te feroverjen. Doe't er de stêd belegere, spande de fjildhear Basa gear tsjin kening Nadab en deade him dêr. Basa grypte de macht en waard kening fan it lân en liet dêrnei fuort it hiele neiteam fan Jerobeäm útroegje.

De oarsaak fan 'e fal fan kening Nadab leit neffens de Tenach yn it opstellen fan twa gouden keallen op 'e hillige plakken Bet-El en Dan. Jerobeäm hie yn 'e tiid fan syn regear dy ôfgoaden oprjochtsje litten om se te ferearjen en offers te bringen.. 

Mei it útmoardzjen fan Nadab en syn famylje kaam de profesij fan 'e profeet Achía fan Sjilo út, dy't er foarsein hie oan 'e frou fan Jerobeäm.
Basa fan Israel

**Basa** († 877 f.Kr.) wie de tredde kening fan it keninkryk Israel. Syn regear foel tusken 900 en 877 f.Kr.

Neffens it Alde Testamint wie Basa in soan fan Achía út de stam Issakar. Hy waard kening troch syn foargonger kening Nadab te deadzjen, op in momint dat Israel de Filistynske stêd Gibbeton belegere. Nei't Basa de macht grypte, liet er de hiele famylje fan syn foargonger útroegje. 

Basa hie oanhâldend kriich mei kening Asa fan Juda en yn syn 23-jierrich regear ferbûn Basa Israel mei Syrje. Hy foel it súdlike keninkryk Juda oan en boude de Benjaminityske stêd Rama út ta in fêsting om sa de ôf- en oanfierwegen fan Juda ôf te snijen. Kening Asa fan Juda helle doe al it goud en sulver út syn paleis en de timpel en wist dêrmei de Syryske kening Benhadad om te keapjen en oan syn kant te krijen. 

No't de kening fan Syrje it bûn mei Israel ferbriek en de side fan Juda keas, feroaren de ferhâldings. Juda en Syrje foelen de stêden fan Israel oan en feroveren grutte gebieten yn it noardwestlike diel fan de Mar fan Galileä. Ek de stêd Rama moast Basa opjaan. Asa liet de fersterkings fan Rama ôfbrekke en mei it frijkommen boumaterjaal de stêden Geba-yn-Benjamin en Mispa befêstigje. 

De profeet Jehû foarsei dat de dynasty fan Basa net bliuwend wie. De opfolger fan Basa wie syn soan Ela. Ela waard fermoarde troch Simry, dy't nei it gripen fan 'e macht it hiele neiteam fan Basa útroege. 

Kening Basa waard nei syn ferstjerren by syn foarfaars yn de residinsjestêd Tirsa begroeven.
Ela fan Israel

**Ela** († 876 f.Kr., oare boarnen sizze 885 f.Kr.) wie as soan en opfolger fan Basa de fjirde kening fan it tsienstammeryk Israel. 

It regear fan Ela duorre mar twa jier en wurdt datearre op 877-876 f.Kr. (ek 886-885 f.Kr.). De kening bleau de ôfgoaderij, dy't syn heit Basa net ôfskaft hie, gewoan tastean en dat brocht de kening yn konflikt mei de profeten fan 'e God fan Israel. 

Doe't Ela him by in hofmaarskalk yn Tirsa bedronken hie, waard er troch syn kommandant Simry fermoarde. Dy kommandant rôp himsels ta kening fan Israel út en roege dêrnei de hiele famylje fan Ela út. Simry moast de oanspraak op 'e troan al nei sân dagen yn it foardiel fan Omry opjaan, om't er gjin stipe fan it leger krige.

De moard wurdt yn 'e Tenach sjoen as de ferfolling fan 'e profesije fan 'e profeet Jehû, neffens wa it hûs fan Basa fanwegen harren ûndieden útroege wurde soe.