open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rinze Rinzes Yetsenga

**Rinze Rinzes Yetsenga** (Arum, 22 jannewaris 1898 - Ljouwert, 9 oktober 1973) wie in Frysk keatser.

Heeg helle 188  punten foar it ivich keatsklassemint. Op jonge leeftiid hie Yetsenga in slim ûngelok wêrby't er ferwûnings oprûn oan syn skonken, en dêrom krige er dispensaasje foar it dragen fan in lange wite broek. Ek syn ûnmiskenbere wite pet foel op.

Yn 1921 wûn er mei Taede Zijlstra fan Wytmarsum en Jan Ymtes Heeg fan Easterein, foar de earste kear de PC. It jier dêrnei, wist er mei deselde maten as yn 1921 de PC foar de twadde kear te winnen. Mar doe wie hy it dy't de eare takaam om ta kening keazen te wurden.

It hiene mear oerwinnings wêze kinnen as Yetsenga net twa kear ferstek gean litte moast fanwegen tryste famylje-omstannichheden. Krekt foar de PC fan 1919 ferstoar syn suster en yn 1923 ferstoar syn heit yn deselde tiid fan it jier. 

Yn 1922 krige Yetsenga mei in blessuere te meitsjen. Hy krige lêst fan in keatsearm, mar troch taktysk te keatsen hold er it noch tweintich jier fol. Ek op it iis koe Yetsenga prima út de fuotten. Sa ried er de alvestêdetocht op redens yn 1933, 1940, 1941, 1942 en 1947 mei sukses út.
Rinze Rinzes Yetsenga ferstoar op 9 oktober 1973 yn de âldens fan 75 jier. 

## Prizen
* 1916 - Jong Nederlân 4e priis
* 1917 - de Bond 3e priis
* 1919 - de Bond 2e priis
* 1921 - PC 1e priis
* 1922 - PC 1e priis
* 1925 - PC 4e priis
* 1931 - de Bond 4e priis
* 1933 - de Bond 2e priis
* 1934 - de Bond 4e priis
* 1935 - PC 3e priis
* 1936 - PC 4e priis
* 1937 - de Bond 5e priis
* 1938 - de Bond 4e priis
* 1941 - de Bond 3e priis
Klaas de Jager

**Klaas de Jager** (Wattenscheid Dútslân, 16 april 1901 - Ljouwert, 26 jannewaris 1988) wie in Frysk keatser en fjouwerfâldich PC-winner.

Klaas de Jager waard yn 1901 berne yn it Dútske Wattenscheid, mar in healjier letter nei syn berte ferhuze de húshâlding werom nei Harns. De Jager helle 363 punten foar it ivich keatsklassemint. Syn plak yn it partoer wie efteryn it perk en op de boppeline. It opslaan wie oan him net bestege en dêrom waard er ek komselden ta kening fan in partij útroppen.

Yn 1923 wûn er mei Michiel Miedema fan Frjentsjer en Ids Roukema fan Harns foar de earste kear de PC. It jier derop wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Hans Knol en Ids Roukema. Klaas de Jager waard ta kening útroppen. It soe dêrnei sân jier duorje foar't er yn 1931 foar de tredde kear de PC winne soe; dizze kear wiene Taede Zijlstra fan Wytmarsum en Pieter Helfrich syn maten. Trije jier letter wûn er foar de fjirde en lêste kear de PC, no mei Marten van der Hem fan Raerd en Harmen Bogaard.

Syn ôfskied kaam yn 1940 doe't er noch in twadde priis wûn yn syn eigen stêd.
Klaas de Jager ferstoar op 26 jannewaris 1988 yn de âldens fan 86 jier.

## Prizen
* 1918 - Jong Nederlân 4e priis
* 1923 - PC 1e priis
* 1924 - PC 1e priis 
* 1925 - de Bond 3e priis
* 1926 - de Bond 1e priis
* 1928 - de Bond 1e priis
* 1930 - de Bond 1e priis
* 1931 - de Bond 1e priis
* 1931 - PC 1e priis
* 1932 - de Bond 1e priis
* 1933 - PC 4e priis
* 1934 - PC 1e priis
* 1938 - de Bond 2e priis
Wet op de bistebeskerming

De **Wet op de bistebeskerming** wie in Nederlânske wet dy't fêststeld waard yn 1961. Doel wie foarsjenningen te treffen op it mêd fan bistebeskerming foar ûnder oare hûnen, katten en mestkeallen. Mei it yngean fan de Wet dieren is de Wet op de bistebeskerming mei yngong fan 1 july 2014 ynlutsen. 

## Utfiering troch [[Ryksoerheid|it Ryk]]
De Minister fan Lânbou, Natuer en Fiedselkwaliteit stelt regels foar it hâlden fan: 
* in hiemhûn
* mestkeallen
De Minister fan Underwiis, Kultuer en Wittenskippen stelt in list mei bisten gear dêr't eigeners of hâlders in fergunning foar by de Minister foar oanfreegje moatte om dizze bisten tentoan te stellen of te fertoanen, ôf te rjochtsjen of foar ferkeap op foarried te hawwen.

## Utfiering troch de Gemeente
Foar it útoefenjen fan bedriuwsmjittige aktiviteiten mei katten en/of hûnen (foar ûnder oare fokkers, kennels, bistewinkels, bistedokters en hûnetrainers) is in fergunning fan de gemeente nedich.

## Utfiering troch de Plysje
De plysje hat nachts it foech om losrinnende hûnen en katten op te fangen yn de iepenbiere bûtenromte. As hûnen en katten in gefaar foarmje foar oare bisten mei de plysje dy ek oerdeis en ek op hiemen fan huzen fange en as dat net slagget sels deameitsje. De plysje lit dit witte oan de eigener of hâlder fan it bist as dy bekend is. Dy moat op straffe fan in jildboete it bist, as dy noch yn libben is, binnen twa wiken ophelje.

## Keppeling om utens
*  Folsleine wettekst, sa't dy jilde op 30 juny 2013
Edwin Landseer

Sir **Edwin Henry Landseer** (Londen, 7 maart 1802 - dêre, 1 oktober 1873) wie in Ingelske keunstskilder, etser en byldhouwer. Hy wie spesjalisearre yn it skilderjen fan bisten, benammen hynders, hûnen en harten, mar makke ek portretten, ûnder oare fan Sir Walter Scott, en histoarjestikken. As byldhouwer is er benammen bekend fan de ferneamde liuwen oan de foet fan Nelson's Column op it Londenske Trafalgar Square, dy't yn 1867 ûntbleate waarden.

## Libben en wurk
Landseer wie in soan fan de graveur en skriuwer John Landseer (1769-1852) en waard yn syn jeugd beskôge as in wûnderbern. Hy studearre by syn heit en by de histoarjeskilder Benjamin Haydon. Doe't er noch mar 13 jier wie eksposearre er syn earste wurken by de Royal Academy of Arts.
Hy besocht Skotlân, 20 jier âld, en rekke besiele troch it lânskip, dat er geregeld werjoech yn syn bisteportretten. Tige ferneamde waard syn skilderij *Monarch of the Glen* (1851).

Doe't er 24 wie, waard Landseer keazen ta assosjearre lid fan de akademy en yn 1831 ta folslein lid. Hy wie in favoryt fan keninginne Fiktoaria, dy't him yn 1850 ta ridder ferhefte; sûnt dy tiid mocht er de titel *sir* fiere. Yn 1866 waard er keazen ta foarsitter fan de akademy, mar hy betanke foar de eare, dat dy posysje gie nei Francis Grant

Lânseers wurk berikte in grutte populariteit yn brede rûnte en in soad fan syn wurken fûnen yn de foarm fan etsen en litografyen har wei nei de muorren fan withoefolle húshâldingen.

De keunstner krige al op frij jonge jierren psychyske problemen, dêr't hy de rest fan syn libben mei wrakselje soe. Hy wie in hie swiere depresjes, dy't op lettere jierren slimmer waard troch alkohol - en drugsgebrûk. Hy wurke lykwols troch. Koart foar syn dea, yn 1872, liet syn famylje him kranksinnich ferklearje. 

Landseer ferstoar yn St John's Wood yn Londen en waard mei grutte eare byset yn St Paul's Cathedral.

By syn dea liet Landseer trije ûnfoltôge skilderijen efter: *Finding the Otter*, *Nell Gwynne*, en *The Dead Buck*, allegear op skildersezels yn syn atelier. It wie syn lêste winsk dat syn freon John Everett Millais de skilderijen foltôgje soe, en dat die er. It hûneras landseer is nei Edwin Landseer ferneamd.

## Galery

 Edwin Landseer. Falcon.JPG|*Falcon*, 1837
 A Distinguished Member of the Humane Society by Sir Edwin Landseer.jpg|*A Distinguished Member of the Humane Society*, 1838
 Edwin Landseer Trial By Jury.jpg|*Trial by Jury*, 1840
 Landseer - Queen Victoria on Horseback.jpg|*Queen Victoria on Horseback*, um 1840
 Windsor Castle in Modern Times. 1841-1845.jpg|*Windsor Castle in Modern Times*, 1841–1845
 Eos, A Favorite Greyhound of Prince Albert.jpg|*Eos, A Favorite Greyhound of Prince Albert*, 1841
 The Monarch of the Glen, by Edwin Henry Landseer.jpg|*Monarch of the Glen*, 1851
 Trafalgar square lion.JPG|Ien fan Landseer ûntwurpen brûzen liuwen op Trafalgar Square, 1866


## Keppelingen om utens
* 149 ôfbylden yn de Wikigallery
* Wurken mei taljochting op MuseumSyndicate
Pylos

**Pylos** (Gryksk: Πύλος) is in dielgemeente (*dimotiki enotita*) fan 'e fúzjegemeente (*dimos*) Pylos-Nestoras yn 'e Grykske bestjoerlike regio (*periferia*) Peloponnesos. It plak leit oan 'e westlike kust fan 'e Peloponnesos en is op in heuvel boud. Tichteby de stêd leit it eilân Sfaktiria

## Skiednis
Yn 'e midsiuwen hjitte Pylos Navaríno, in ferbastering fan de Grykske wurden "των Αβαρίνων" ("ton Avarínon"), itjinge "fan 'e Avaren" betsjut, in ferwizing nei de Avaren dy't hjir yn 'e 6e iuw binnenfoelen. It "Neokastro" ("Nij Fort) oan it súdein fan 'e baai waard yn 1573 oanlein troch de Turken en wie fan 1686 oant 1715 yn Feneesjaanske hannen.

Yn' e baai fan Navaríno fûn op 20 oktober 1827 yn it ramt fan 'e Grykske Unôfhinklikheidskriich tusken in Frânsk-Ingelsk-Russyske float mei de Turksk-Egyptyske float de slach fan Navaríno plak. Dy slach betsjutte de ein fan 'e Turkske besetting fan Grikelân.

Pylos is ek bekend fan in fjildslach yn 'e Peloponnezyske Kriich tusken Sparta en Atene. Nei alle gedachten lei Pylos eartiids op de rotseftige omjouwing noardlik fan 'e Baai fan Pylos. Dat plak hjit hjoed-de-dei Koriphasia. It plak waard troch de kronykskriuwer Thucydides beskreaun hoe't de Ateenske diplomaat Cleon in ekspedysje stjoerde om dat plak te oermasterjen. Atene wist in oantal Spartaanske krigers op it eilân Sfaktiria te isolearjen. De Spartanen woenen harren finzen nommen maten werom en sa kaam it ta in striid, dy't de Spartanen ferlear.
Ezelspinguïn

De **ezelspinguïn** (*Pygoscelis papua*) is ien fan 'e trije soarten yn it skaai boarstelsturtpinguïns (*Pygoscelis*) út 'e famylje pinguïns (*Spheniscidae*).

De spesifike namme *papua* is in fersin. Yn 'e wittenskiplike beskriuwing troch Johann Reinhold Forster, in natuerûndersiker dy't mei kaptein James Cook de wrâld omsile, mei fersin oan dat de soarte op Papoeä (Nij-Guineä) foarkaam, wylst de tichtstby libbjende fûgels sa'n 6.000 km súdliker nei it suden foarkomme (nammentlik op Macquarie Island).

## Ferskining

De ezelspinguïn wurdt likernôch 70 oant 90 sintimeter lang. Mantsjes weage likernôch 8 kg flak foar it ferfearjen en sakje krekt foar it pearseizoen nei sawat 5.5 kg. Wyfkes weage op har hichtepunt sawat 7.5 kg en sakje nei minder as 5 kg as se har jongen yn it nêst beweitsje. De fûgel hat in opfallende wite streek oer de boppekant fan 'e kop en in oranje snaffel. Hy hat de rop fan in ezel en is de rapst swimmende pinguïn, dy't oant 36 km yn 't oere helje kin.

De ezelspinguïn is nei de keizerspinguïn en de keningspinguïn de op twa nei grutste pinguïn.  

## Fersprieding en systematyk
Foar 2021 waarden mar twa ûndersoarten fan 'e ezelspingüin erkend: de *P. p. papua* (de subantarktyske ezelspinguïn) en de lytsere *P. p. ellsworthi* (Antarktyske ezelspinguïn). In stúdzje út 2020 stelde lykwols út om de ezelspinguïn yn fjouwer morfologysk ferlykbere, mar aparte soarten op te dielen. It International Ornithological Congress naam de resultaten fan 'e stúdzje yn 2021 oer, mar degradearre de nij erkende of nij beskreaune soarten ta ûndersoarten fan *P. papua*.

## Hâlden en dragen
De briedkoloanjes fan ezelspinguïn lizze op iisfrije flaktes. In koloanje kinne fuort oan 'e kust mar ek in pear km it lân yn lizze. In nêst, in steapel stiennen, bestiet út twa aaien, dy't troch beide âlden yn 34 oant 36 dagen útbret wurde. De jongen fûgels bliuwe sawat 30 dagen op it nêst foardat se har by oare jongen yn 'e koloanje oanslute en in kres foarmje. Nei 80 oant 100 dagen geane de jonge fûgels de see op.

De fûgel yt fisk, kreeft, kril en inketfisk. 

Op 'e see jeie seeloaihoarsen, seeliuwen en orka's op 'e pinguïn. Op it lân ha se as folwoeksen en sûne fûgel gjin fijannen, mar reuzestoarmfûgels en grutte skraitsen en oare seefûgels deadzje in soad jonge fûgels en stelle aaien. Ek falle se sike folwoeksen ezelpinguïns oan.  

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en it oantal briedpearen yn bekende koloanjes kin jier op jier grutte ferskillen toane. De oantallen yn it suden fan syn ferspriedingsgebiet, lykas op Antarktika, nimme ta, mar yn 'e súdwestlike Yndyske Oseaan nimme de oantallen ôf. Oer it algemien wurdt oannommen dat de wrâldbefolking stabyl is. Oant 2016 waard de fûgel troch de IUCN as hast bedrige op 'e Reade list klassifisearre. Hjoed-de-dei (2025) wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre. In rûzing fan 2016 giet út fan in populaasje fan 774.000 folwoeksen fûgels. Minsklike bedrigingen foarmje fersmoarging, oaljeloazings, fiskerij en rekreaasje-aktiviteiten.
Dwerchpinguïns

**Dwerchpinguïns** (*Eudyptula*) foarmje in fûgelskaai yn it skift pinguïneftigen (*Sphenisciformes*). De fûgels yn it skaai komme foar yn Nij-Seelân, Austraalje, Tasmaanje en de Chathameilannen.      

## Soarten
Ut in stúdzje fan Jonathan C. Banks e.o. die bliken dat de dwerchpinguïn genetysk yn twa dúdlike klades opdield wurde kin. Tusken 2010 en 2020 hienen DNA-ûndersiken ek dy opfallende útkomsten. Der binne twa dúdlik aparte haadgroepen te ûnderskieden: in Australyske en in Nijseelânske, dy't genetysk sterk fan inoar ôfwike. Dy twa haadgroepen binne al tsientûzenen jierren fan inoar isolearre en der is skraachwurk útwikseling tusken dy twa groepen. Njonken genetyske ferskillen stelden de ûndersiken ek ferskillen yn rop, briedgewoanten, it ferfearjen en in oantal subtile lichemsskaaimerken fêst. Oer de yndieling fan it skaai fynt noch debat plak. 

Op it stuit (2025) wurdt de dwerchpinguïn lykwols meast as ien soarte behannele:
* *Eudyptula minor* – dwerchpinguïn

Oaren ferdiele it skaai yn twa soarten.
* *Eudyptula minor* - Nijseelânske dwerchpinguïn   
* *Eudyptula novaehollandiae* - Australyske dwerchpinguïn

Dêropta is der ek noch in fossile soarte út dit skaai bekend:
* *Eudyptula wilsonae* - wilsonpinguïn of Wilsons pinguïn út it Let-Plioseen fan Nij-Seelân
Pylos-Nestoras

**Pylos-Nestoras** (Messeenje) (Gryksk: Πύλος-Νέστορας) is sûnt 2011 in fúzjegemeente (*dimos*) yn 'e Grykske bestjoerlike regio (*periferia*) Peloponnesos.

## Yndieling
De seis dielgemeenten (*dimotiki enotita*) fan 'e fúzjegemeente binne:

* Chiliochoria (Χιλιοχώρια)
* Koroni (Κορώνη)
* Methoni (Μεθώνη)
* Nestoras (Νέστορας)
* Papaflessas (Παπαφλέσσας)
* Pylos (Πύλος)
Grutte tropengint

De **grutte tropengint** (wittenskiplike namme: *Sula magna*), net te betiizjen mei de grutte gint (*Morus magnus*), in oare fossile gintfûgel, is in útstoarne fûgel út it skift fan 'e ginteftigen (*Suliformes*), de famylje fan 'e gintfûgels (*Sulidae*) en it skaai fan 'e tropenginten (*Sula*). Dizze fûgel libbe yn it Mioseen yn it doetiidske Perû.

## Lokaasje en datearring
Fossilen fan 'e grutte tropengint binne yn 2000 troch in M. Urbina opgroeven yn 'e Piscoformaasje, in rotsformaasje oan 'e súdlik-sintrale Pasifyske kust fan Perû, tusken de stêden Pisco yn it noarden en Chala yn it suden. It sekuere fynplak wie Nivel Montemar, yn 'e neite fan Lomas. De grûnlaach wêryn't de fossilen oantroffen waarden, datearre út it Let-Mioseen. Der wurdt sadwaande ornearre dat de grutte tropengint libbe fan likernôch 7,2&nbsp;miljoen oant 5,3&nbsp;miljoen jier lyn.

## Taksonomy
De grutte tropengint waard foar it earst yn 2003 wittenskiplik beskreaun troch de Perûviaanske paleöntolooch Marcelo Stucchi. De wittenskiplike namme *Sula magna* betsjut letterlik: "grutte" (*magna*) "tropengint" (*Sula*). It holotype bestiet út in boppe-earmbonke, it efterste part fan in piipbonke, in fragmintaryske karpometakarpus en in diel fan 'e ravensbeksbonke, allegearre fan 'e lofterside fan it lichem.

## Uterlike skaaimerken
De grutte tropengint ûnderskiedt him fan oare soarten (fossile en libbene) tropenginten troch in oansjenlik mânskere lichemsgrutte. Hy wie 20% grutter as de grutste libbene soarte tropengint fan tsjintwurdich. De grutte tropengint wie fan ferlykbere grutte mei de troch de Amerikaanske paleöntologe Hildegarde Howard yn 1978 beskreaune grutte gint (*Morus magnus*) út Kalifornje, in fûgel út it nau oan 'e tropenginten besibbe skaai fan 'e ginten (*Morus*).

## Sjoch ek
* grutte gint
* lytse tropengint
Lytse tropengint

De **lytse tropengint** (wittenskiplike namme: *Sula sulita*) is in útstoarne fûgel út it skift fan 'e ginteftigen (*Suliformes*), de famylje fan 'e gintfûgels (*Sulidae*) en it skaai fan 'e tropenginten (*Sula*). Dizze fûgel libbe yn it Mioseen yn it doetiidske Perû.

## Lokaasje en datearring
Fossilen fan 'e lytse tropengint binne yn 1998 en 2000 troch in M. Urbina opgroeven yn 'e Piscoformaasje, in rotsformaasje oan 'e súdlik-sintrale Pasifyske kust fan Perû, tusken de stêden Pisco yn it noarden en Chala yn it suden. It krekte fynplak wie Nivel Montemar, yn 'e neite fan Lomas. De grûnlaach wêryn't de fossilen oantroffen waarden, datearre út it Let-Mioseen. Der wurdt sadwaande ornearre dat de lytse tropengint libbe fan likernôch 7,2&nbsp;miljoen oant 5,3&nbsp;miljoen jier lyn.

## Taksonomy
De lytse tropengint waard foar it earst yn 2003 wittenskiplik beskreaun troch de Perûviaanske paleöntolooch Marcelo Stucchi. It soartspesifike diel (*sulita*) fan 'e wittenskiplike namme *Sula sulita* is de Spaanske ferlytsingsfoarm fan *Sula*. De namme betsjut dus: "lytse tropengint". It holotype bestiet út in ravensbeksbonke fan 'e rjochterside fan it lichem sûnder de boarstbonkeregio. It paratype is it distale diel (it diel dat it fierst fan 'e romp ôf sit) fan in boppe-earmbonke.

## Uterlike skaaimerken
De lytse tropengint wie in tige lytse soarte tropengint, dy't 10% oant 15% lytser wie as de hjoeddeistige readpoatgint (*Sula sula*). Dizze fûgel wie kwa grutte ferlykber mei Willetts gint (*Morus willetti*), in soarte út besibbe skaai fan 'e ginten (*Morus*) út it Let-Mioseen fan Kalifornje, dy't yn 1925 beskreaun waard troch de Amerikaanske paleöntolooch Loye H. Miller.

## Sjoch ek
* grutte tropengint
Abominable

*''Abominable'' (film út 2006), in Amerikaanske meunsterfilm út 2006
*''Abominable'' (film út 2019), in Amerikaansk-Sineeske tekenfilm út 2019
Kinriempinguïn

De **kinriempinguïn**, **kinbânpinguïn** of **stoarmbânpinguïn** (*Pygoscelis antarcticus*) is ien fan 'e trije soarten yn it skaai boarstelsturtpinguïns (*Pygoscelis*) út 'e famylje pinguïns (*Spheniscidae*).

## Ferskining

De kinriempinguïn wurdt 68 oat 76 sm en weaget 3.2 oant 5.3 kg, ôfhinklik fan 'e tiid fan it jier. Mantsjes binne swierder en grutter as wyfkes. 

It gesicht is wyt oant efter de readbrune eagen, it kin en de kiel binne ek wyt, wylst de mûtse en de koarte snaffel swart binne. Fan efter de eagen rint oer de râne fan it kin in swarte riem, dêrfandinne de namme. De wjukken fan 'e folwoeksen kinriempinguïn binne boppe swart mei in wite râne; de ûnderkant is wyt. De sterke poaten en de swimfuotten binne rôze. 

## Fersprieding
Kinriempinguïns libje om Antarktika hinne. Se briede yn Antarktika, Argentynje, op Bouveteilân, yn Sily, de Frânske Súdlike Territoaria, Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen. Swalkers binne yn Austraalje Nij-Seelân, Sint-Helena, Tristan da Cunha en Súd-Afrika waarnommen.

## Hâlden en dragen
De kinriempinguïns bouwe nêsten fan stien en se lizze twa aaien, dy't troch it mantsje en it wyfke útbret wurde. Se wikselje inoar om de seis dagen ôf en de jongen komme nei likernôch 37 dagen út. De piken ha in pluzige grize rêch en in ljochte foarkant. De jongen bliuwe 20-30 dagen yn it nêst foardat se by oare jongen yn 'e kres komme. Mei sawat 50-60 dagen ferfearje se en krije se it folwoeksen fearrekleed. Dan geane se nei see.

Kinriempinguïns wurde oer it generaal as de meast agressive en sinnige soarte pinguïns beskôge.

De wichtichste predator fan 'e pinguïn is de seeloaihoars. Alle jierren is allinnich de seeloaihoars al ferantwurdlik foar it opfretten fan likernôch 5% oant 20% fan 'e populaasje. Fijannen op lân binne de subantarktyske grutte skraits, de Súdpoalskraits en de súdlike reuzestoarmfûgel de grutste fijannen fan 'e pinguïn, dy't fral op 'e piken en aaien jeie. 

It iten fan 'e kinriempinguïn bestiet út lytse fiskjes, krill, garnalen en inketfisk. Alle dagen swimme se oant 80 km út 'e kust om dêr op te jeien. De ticht op inoar sittende fearren soargje foar in wettertichte jas sadat er yn beferzen wetter swimme kin. Dernjonken helpe dikke spekôfsettings foar it waarm hâlden fan 'e fûgel. 

## Status
Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte ôfnimme (2025). In bedriging foarmet de klimaatferoaring en yn ferskate dielen fan it ferspriedingsgebiet feroarsaket klimaatferoaring in fermindering fan 'e oerfloed fan kril, itjing ta minder briedsukses liedt. In ekspedysje yn 2019 nei de briedplakken fan Elephant Island wiisde bygelyks út dat yn minder as 50 jier de oantallen mei de helte tebek rûne wiene.  

De populaasjes binne lykwols net slim fragmintearre en op guon plakken nimme de oantallen ek ta. De soarte wurdt troch de IUCN as net bedrige (*Least Concern*, 2020) klassifisearre. In rûzing fan 1999 giet út fan 8 miljoen folwoeksen fûgels.
Gerben Koster

**Gerben (Germ) Koster** (Dokkum, 20 maaie 1891 - dêre, 1 april 1981 wie in Frysk keatser.

Koster helle 288 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1927 wûn er mei Sake Zijlstra fan Bitgum en Rinze Werkhoven fan Frjentsjer de PC. Gerben Koster waard ta kening útroppen.

Koster wie yn it fjild in rêstige, sympatike, sportive, taktyske spiler. Hy begûn as perkspiler en waard letter, as gefolch fan in net optimaal funksjonearjende earm, opslagger. Hy wie loftshandich en koe geweldich útslaan. Syn opslach mocht der ek wêze, want de ballen fleagen as kûgels nei it perk. Syn grutte klasse manifestearre er op de Bûnspartij, dat er fiif kear foar de keatsferiening Oostergo út Dokkum wist te winnen.
Gerben Koster ferstoar op 1 april 1981 yn de âldens fan 89 jier.

## Prizen
* 1918 - de Bond 5e priis
* 1920 - de Bond 1e priis
* 1921 - de Bond 1e priis
* 1921 - PC 3e priis
* 1923 - PC 3e priis
* 1924 - de Bond 1e priis
* 1926 - de Bond 5e priis
* 1927 - de Bond 1e priis
* 1927 - PC 1e priis
* 1928 - de Bond 2e priis
* 1929 - de Bond 1e priis
* 1929 - PC 3e priis
* 1930 - de Bond 4e priis
* 1931 - PC 2e priis
* 1932 - PC 2e priis
Klaas Wiebrens Kooistra

**Klaas Wiebrens Kooistra** (Dokkum, 24 april 1903 - dêre, 1 augustus 1955) wie in Frysk keatser en winner fan it klaverke Fjouwer.

Kooistra helle 251 punten foar it ivich keatsklassemint. Doe't er sechstjin jier âld wie wûn Klaas foar de keatsferiening Oostergo út Dokkum de Freulepartij yn Wommels en mocht it tradisjonele gouden horloazje yn ûntfangst nimme. In jier letter, yn 1920, wûn er de Jong Nederlânpartij. En as klap op de fjoerpylk wer in jier letter de Bûnspartij foar Senioaren.

Yn 1928 wûn er mei Ids Roukema fan Wommels en Dirk de Jong fan Wier foar de earste kear de PC. Klaas Wiebrens Kooistra waard ta kening útroppen. Twa jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Reinder Klaas Terpstra fan Bitgum en Nanning Koopmans fan Ljouwert.

Yn 1932 krige Kooistra skouderklachten en wie it feitlik dien mei syn optreden op it heechste nivo. 

Yn de Twadde Wrâldkriich rekken Kooistra en syn heit slim ferwûne. Op in dei kamen de Dútske besetters Dokkum ynriden. By de brêgewipperswenning stie Kooistra mei meardere ynwenners te praten. Ynienen iepenen de soldaten it fjoer. Twa persoanen wiene op slach dea en Kooistra krige in skot troch de long. In ferwûning dêr't er nea wer folslein fan werstelle soe, ek syn heit werstelde net folslein.
Klaas Wiebrens Kooistra ferstoar op 1 augustus 1955 yn de âldens fan 52 jier, oan problemen mei syn longen.

## Prizen
* 1919 - Freule 1e priis
* 1919 - Jong Nederlân 3e priis
* 1920 - Jong Nederlân 1e priis
* 1921 - Jong Nederlân 3e priis
* 1921 - de Bond 1e priis
* 1921 - PC 3e priis
* 1924 - de Bond 1e priis
* 1926 - de Bond 5e priis
* 1927 - de Bond 1e priis
* 1928 - de Bond 2e priis
* 1928 - PC 1e priis
* 1929 - de Bond 1e priis
* 1929 - PC 3e priis
* 1930 - de Bond 4e priis
* 1930 - PC 1e priis
Boarstelsturtpinguïns

It skaai **boarstelsturtpinguïns** (*Pygoscelis*) bestiet út trije soarten pinguïns (*Spheniscidae*). 

Neffens mitogondriaal en nukleêr DNA soe it skaai him sa'n 38 miljoen jier lyn fan oare pinguïns ôfsplitst ha, likernôch 2 miljoen jier nei de foarâlden fan it skaai grutte pinguïns (*Aptenodytes*). De Adéliepinguïns hawwe har op har beurt likernôch 19 miljoen jier lyn ôfsplitst fan 'e oare leden fan it skaai.

In stúdzje út 2020 konkludearre dat de ezelspinguïn eins in soartekompleks fan fjouwer ferlykbere, mar genetysk ferskillende soarten omfiemet: de noardlike ezelspinguïn (*P. papua*), de súdlike ezelspinguïn (*P. ellsworthi*), de eastlike ezelspinguïn (*P. taeniata*) en de nij beskreaune Súd-Georgyske ezelspinguïn (*P. poncetii*). Yn 2021 erkende it Ynternasjonaal Ornitologysk Kongres de útstelde soarten lykwols as ûndersoarten fan 'e *P. papua*. 

## Soarten
### Libbene soarten

### Fossile soarten
Dêrnjonken binne der ek noch trije fossile soarten:
*Calderapinguïn (*Pygoscelis calderensis*) út it Let-Mioseen fan Sily
*grutte boarstelsturtpinguïn (*Pygoscelis grandis*) út it Let-Mioseen oant Ier-Plioseen fan Sily
*tyreepinguïn of Tyree's pinguïn (*Pygoscelis tyreei*) út it Plioseen fan Nij-Seelân

De Calderapinguïn en de tyreepinguïn binne op provisjonele basis yn dit skaai pleatst.
Reinder Klaas Terpstra

**Reinder Klaas Terpstra** (Bitgum, 30 novimber 1908 - dêre, 7 oktober 1977) wie in Frysk keatser.

Reinder Klaas Terpstra wie in soan fan earder keaster Klaas Reinder Terpstra dy't yn 1907 in tredde priis op de PC wûn. Reinder Klaas Terpstra helle 103  punten foar it ivich keatsklassemint. 

Yn 1928 wie der in bysûndere útnûging foar Terpstra, want hy mocht as opslagger meidwaan oan in demonstraasje keatspartij op de Olympyske Spullen yn Amsterdam. As oantinken oan dy partij krige hy in fraaie medalje útrikt.

Yn 1930 wûn er mei Nanning Koopmans fan Ljouwert en  Klaas Wiebrens Kooistra fan Dokkum de PC. Reinder Klaas Terpstra waard ta kening útroppen.

Nei acht seizoenen as haadklasse keatser hie er oanstriid om him, fanwegen reumatyske klachten, fan it heechste nivo werom te lûken. Twa jier letter besocht er dochs werom te kommen, mar de faasje fan syn opslach wie foargoed foarby. Yn 1940 naam er ôfskied fan it keatsen.
Reinder Klaas Terpstra ferstoar op 7 oktober 1977 yn de âldens fan 68 jier.

## Prizen
* 1925 - Freule 3e priis
* 1927 - Jong Nederlân 5e priis
* 1930 - PC 1e priis
* 1931 - PC 3e priis
* 1932 - de Bond 5e priis
* 1934 - de Bond 3e priis
* 1936 - de Bond 3e priis
* 1938 - de Bond 3e priis
* 1939 - de Bond 7e priis
* 1931 - de Bond 5e priis
Sjakie Schram

**Jacob (Sjakie) Schram** (Amsterdam, 2 febrewaris 1927 – dêre, 20 maaie 1989) wie in Nederlânske folkssjonger.

## Karriêre
It meast bekend waard er yn 1966 mei it karnavalsnûmer *Glaasje op, laat je rijden*. Dat troch Willem van Kooten skreaune liet waard ek troch Veilig Verkeer Nederland brûkt by de kampanje *Glaasje op, niet achter het stuur* om automobilisten oan te trúnjen net mei drank op efter it stjoer plak te nimmen. 

Nei in optreden yn *Voor de vuist weg* mei Willem Duys briek er troch by it grutte publyk. It nûmer berikte in tredde plak yn de Top 40.

Yn de jierren 1965–1970 wied er tige bekend as folkssjonger. Doe't Ajax yn 1969 de Europa Cup-finale yn Madrid helle brocht er it nûmer *Ajax, geef hem van katoen* út.

Oare (karnavals)nûmers wiere:
* *Tante Mien, mag ik je poesje even zien* 
* *Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet* 
* *'k Heb niks gezien*
* *Allemaal op de bok*
* *Zuster, oh zuster*
* *Wat een spreker is die man* 
* *Overal met je strippenkaart* / *Laat je handjes maar 's wapperen* 
* *Oh Joke, kon jij maar koken* 
* *Manus Manus*

Schram ferstoar yn 1989 yn de âldens fan 62 jier oan in hertoanfal yn it Andreas Sikehûs yn Amsterdam.

## Keppeling om utens
* Singles op webstee NLdiscografie
Pieter Helfrich

**Pieter Helfrich** (Mullum, 11 april 1895 - Harns, 30 maart 1980) wie in Frysk keatser.

Helfrich helle 376 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1929 wûn er mei Taede Zijlstra fan Mitselwier en Ids Jousma fan Dokkum foar de earste kear de PC. Twa jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Taede Zijlstra en Klaas de Jager, Pieter Helfrich waard ta kening útroppen.

Helfrich hie yn syn deistich libben in swier berop. Hy wurke fan syn tolfde jier ôf by de boer en dêrnei gâns jierren, dei út dei yn, by it hânmjittich ôfgraven fan de Mullumer terp, dy't op guon plakken wol sân meter heech wie. It iennichste foardiel dêrfan wie dat er sterke earms krige. Sels moarns betiid, fier foar it begjin fan in keatspartij, wie er dêr al dwaande om dochs mar in part deilean te fertsjinjen. Hy ferhuze fan Mullum nei Winaam en yn 1928 nei Harns. Dêr gie er oan it wurk by de gemeentereiniging, in wat minder swier berop as terpôfgraver. 

By it publyk kaam er net altyd sympatyk oer omdat er te agressyf fûn, te min gefoel foar humor hie en er in nederlaach min akseptearje koe. Yn 1925 waard er sels foar in moanne skorst yn ferbân mei "it staken fan it spul". Syn lêste punten bemachtige er yn 1938. Nei syn aktive karriêre as keatser hold er foar de keatsferiening Eendracht, de gersmatte yn poerbêste kondysje en holp er by de opbou fan de tribune.

Pieter Helfrich ferstoar op 30 maart 1980 yn de âldens fan 84 jier. 

## Prizen
* 1921 - de Bond 5e priis
* 1924 - PC 2e priis
* 1927 - de Bond 2e priis
* 1928 - de Bond 1e priis
* 1929 - PC 1e priis
* 1930 - de Bond 1e priis
* 1931 - de Bond 1e priis
* 1931 - PC 1e priis
* 1932 - de Bond 1e priis
* 1933 - PC 4e priis
Grutte pinguïns

**Grutte pinguïns** (*Aptenodytes*) binne in fûgelskaai fan 'e famylje pinguïns (*Spheniscidae*). It skaai bestiet út twa foarkommende soarte. In tredde soarte is útstoarn. Grutte pinguïns komme foar yn it arktyske en subarktyske gebiet. 

De soarten yn it skaai binne de grutste en swierste pinguïns. De grutste soarte is de keizerspinguïn, de keningspinguïn is wat lytser. It lichem is goed oanpast oan ekstreme kjeld en se ha in dikke fetlaach ûnder de hûd om de waarmte te isolearjen. Fan 'e twa soarten kin de keizerspinguïn yn 'e kâldste gebieten libje. Opfallend binne de giele of oranje aksinten en de earstreek. 

Se kinne tige djip dûke (de keizerspinguïn sels oant mear as 500 m) en lang ûnder wetter bliuwe.  

In unike eigenskip fan it skaai is dat se briede sûnder nêst. It aai balansearret op 'e poaten en wurdt troch in tear yn 'e hûd waarm holden. By de keizerspinguïn briedt it mantsje it aai allinnich út, wylst it wyfke om iten is. By de keningspinguïn briede it wyfke en it mantsje om bar.    

Beide soarten libje yn grutte en tichte koloanjes fan tûzenen fûgels. Om harren partner en pyk werom te finen wurde lûdsinjalen brûkt.

## Soarten

## Utstoarn
* † *[[Aptenodytes ridgeni]]* (fossyl út it Plioseen)
Zootopia 2

***Zootopia 2*** (yn beskate lannen, wêrûnder Nederlân, útbrocht as ***Zootropolis 2***, sjoch hjirre) is in Amerikaanske kompjûteranimearre tekenfilm út 2026. De rezjy wie yn 'e hannen fan Byron Howard en Rich Moore, wylst de haadrollen ynsprutsen waarden troch stimakteurs Ginnifer Goodwin en Jason Bateman. De film briek nei de premiêre yn novimber 2026 rekôrs yn 'e bioskopen, en wie de fjirde tekenfilm út 'e skiednis fan 'e filmyndustry dy't mear as $1&nbsp;miljard opbrocht. *Zootopia 2* wûn de Oscar yn 'e kategory bêste tekenfilm en ferskate oare prestizjeuze prizen.
Willem Bosma

**Willem Bosma** (Boalsert, 3 april 1914 - dêre, 21 jannewaris 1992) wie in Frysk keatser.

Bosma helle 128  punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1936 wûn er mei Marten van der Hem fan Raerd en Anne Braam fan Seisbierum foar de earste kear de PC, Willem Bosma waard ta kening útroppen. Twa jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Folkert Hiddinga fan Weidum en Cornelis Kamminga fan Arum.

Bosma syn karriêre yn it keatsen kaam yn 1942 fanwegen de Twadde Wrâldkriich ta in ein. Nei de kriich hat er nea wer keatst.
Willem Bosma ferstoar op 21 jannewaris 1992 yn de âldens fan 77 jier. 

## Prizen
* 1930 - Freule 3e priis
* 1933 - de Bond 6e priis
* 1934 - Jong Nederlân 1e priis
* 1934 - de Bond 6e priis
* 1935 - de Bond 6e priis
* 1935 - PC 3e priis
* 1936 - de Bond 7e priis
* 1936 - PC 1e priis
* 1937 - PC 3e priis
* 1938 - PC 1e priis
* 1939 - PC 2e priis
Marten van der Hem

**Marten van der Hem** (Raerd, 17 novimber 1913 - Ljouwert, 28 febrewaris 1993) wie in Frysk keatser.

van der Hem helle 104 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1934 wûn er mei Harmen Bogaard en Klaas de Jager beide fan Hars foar de earste kear de PC. Marten van der Hem waard ta kening útroppen. Twa jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Anne Braam fan Seisbierum en Willem Bosma fan Boalsert. It soe dernei fjouwer jier duorje foar't er yn 1940 foar de tredde kear de PC wist te winnen, dizze kear wiene Lou Seerden fan Frjentsjer en Feite de Jager fan Harns syn maten. 

Van der Hem, dy't opslagger wie, wie in rêstige en beskieden keatser, dy't op it fuottenein fan it keatsgebiet wenne. Hy gie altyd op de fyts nei de keatspartijen ta. Dus al betiid op ' en paad, somtiden wol trije oeren foardat de wedstriid begûn, want nei Holwert of Ternaard wie wol fyftich kilometer. De keatspartijen yn dy tiid wiene jûns om in oere as sân ôfrûn, dan wer op de fyts werom en om tsien oere dus wer thús. En dan op snein op 'e nij nei te keatsen.

Nei syn karriêre as keatser yn 1948 waard Van der Hem, wurksum op it Lânbouhûs yn Ljouwert, foar it keatsen wie er noch lid fan de technyske kommisje en fan de strafkommisje en ek trede er as skiedsrjochter op.
Marten van der Hem ferstoar op 28 febrewaris 1993 yn de âldens fan 79 jier. 

## Prizen
* 1929 - Freule 4e priis
* 1930 - Freule 2e priis
* 1940 - de Bond 7e priis
* 1947 - de Bond 6e priis
* 1932 - PC 4e priis
* 1934 - PC 1e priis
* 1936 - PC 1e priis
* 1937 - PC 4e priis
* 1938 - de Bond 8e priis
* 1939 - PC 4e priis
* 1940 - PC 1e priis
Cornelis Kamminga

**Cornelis (Cees) Kamminga** (Arum, 2 febrewaris 1914 - dêre, 25 febrewaris 1996) wie in Frysk keatser.

Kamminga helle 151 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1930 wûn Cornelis foar Keatsferiening Willem Westra út Arum de Freulepartij yn Wommels en mocht it tradisjonele gouden horloazje yn ûntfangst nimme. Trije jier letter, yn 1933, wûn er de Jong Nederlânpartij. 

Kamminga yntúsken wurksum as timmerman makke yn 1931 syn debút by de senioaren, mar yn 1936 rekke er slim blessearre nei't er mei in sirkelseage in part fan twa fingers oan syn linkerhân ôfseage. Yn 1938 wûn er mei Folkert Hiddinga fan Weidum en Willem Bosma fan Boalsert de PC. Cornelis Kamminga waard ta kening útroppen.

Yn 1941 wûn er syn lêste earste priis yn de haadklasse. Dêrnei ferdwûnen de krêft en de sûplesse út it spul fan de foarsynse en hy soe syn karriêre as keatser net lang nei de Twadde Wrâldkriich beëinigje. Cornelis Kamminga wie dêrnei noch jierrenlang bestjoerslid fan de keatsferiening Willem Westra.
Cornelis Kamminga ferstoar op 25 febrewaris 1996 yn de âldens fan 82 jier. 

## Prizen
* 1930 - Freule 1e priis
* 1933 - Jong Nederlân 1e priis
* 1933 - de Bond 2e priis
* 1934 - Jong Nederlân 2e priis
* 1934 - de Bond 4e priis
* 1937 - de Bond 5e priis
* 1937 - PC 3e priis
* 1938 - de Bond 4e priis
* 1938 - PC 1e priis
* 1939 - PC 2e priis
* 1940 - PC 2e priis
* 1941 - de Bond 3e priis
* 1945 - PC 4e priis
Húsdunen

**Húsdunen** (Nederlânsk en offisjeel: *Huisduinen*) is in doarp yn 'e gemeente De Helder, yn de kop fan 'e provinsje Noard-Hollân. Yn 2009 hie it doarp sawat 1.000 ynwenners.

## Skiednis
It doarp waard foar it earst neamd tusken 918 en 948 as *Husidina*, wat yndie "hûs yn 'e dunen" betsjut. In delsetting fierder westlik wie bekend yn 866, mar ferdwûn yn 1170 yn 'e see. It twadde doarp ferdwûn yn 1570. It hjoeddeiske doarp waard boud om in fersterking út 1574. Yn 1610 waard in dyk boud nei Kallenseach en dêr't Húsdunen earder bytiden in eilân west hie, waard it no permanint part fan de fêstewal. Yn 1672 wie de Slach by Húsdunen by it doarp.

De Nederlânsk Herfoarme Tsjerke is in tsjerke mei sûnder sydskippen, dy't datearret út 1851. Tusken 1895 en 1896 is tsjerke in fierhinne feroare. De tsjerke befettet in houten model fan in walfiskskip út 1787.

Festing *Kijkduin* waard tusken 1811 en 1813 boud yn Húsdunen troch Napoleon I en tsjinne as beskermingfoar De Helder. Yn 1878 waard in fjoertoer, de Lange Jaap, boud benoarden de festing. Tsjintwurdich is der yn it fort in museum.

### Ynwenners
Huisduinen hie 327 ynwenners yn 1840. Yn 1942 waard it doarp troch de Dútske autoriteiten evakuearre. Yn 2009 hie it doarp likernôch tûsen ynwenners.

## Foto
Klaas Posthumus

**Klaas Posthumus** (Bears, 9 novimber 1915 - Wolvegea, 11 maart 1987) wie in Frysk keatser.

Posthumus helle 135 punten foar it ivich keatsklassemint. Omdat yn Bears gjin keatsferiening wie, kaam er op keatspartijen út foar de keatsferiening Nije Kriich fan Weidum.

Yn 1945 wûn er mei de Holwerter bruorren Pieter en Hiele de Haan de PC. Klaas Posthumus waard dizze dei ta earste kening fan de PC nei de Twadde Wrâldkriich útroppen.

Syn topjier soe 1946 wurde. Yn dat jier wûn hy de measte prizen op it heechste nivo. Nei syn aktive karriêre as keatser ferhuze Posthumus yn 1949 nei Wolvegea, om dêr oan it wurk te gean as assistint fan in notaris.

Klaas Posthumus ferstoar op 11 maart 1987 yn de âldens fan 71 jier. 

## Prizen
* 1932 - Freule 2e priis
* 1933 - Jong Nederlân 2e priis
* 1935 - Jong Nederlân 3e priis
* 1938 - PC 3e priis
* 1942 - de Bond 7e priis
* 1945 - PC 1e priis
* 1946 - PC 3e priis
Dooitzen de Bildt

**Dooitzen de Bildt** (Sint-Jabik, 1 april 1904 - dêre, 31 maart 1968) wie in Frysk keatser.

de Bildt helle 391 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1933 wûn er mei Hans Knol fan Harns en Anne van Sinderen fan Sint-Jabik foar de earste kear de PC. Dooitzen de Bildt waard ta kening útroppen. Twa jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Taede Zijlstra fan Wytmarsum en Sjouke Helfrich fan Sint-Jabik. Wer twa jier letter yn 1937 wist er foar de tredde kear de PC te winnen, dizze kear wiene Klaas Kuiken fan Sint-Jabik en Sjouke Helfrich fan Winaam syn maten. 

Dooitzen de Bildt ferstoar op 31 maart 1968 yn de âldens fan 63 jier, nei in lange tiid fan siik wezen. 

## Prizen
* 1924 - de Bond 4e priis
* 1925 - de Bond 5e priis
* 1926 - PC 3e priis
* 1927 - de Bond 4e priis
* 1929 - de Bond 2e priis
* 1930 - de Bond 5e priis
* 1931 - de Bond 2e priis
* 1931 - PC 3e priis
* 1933 - de Bond 1e priis
* 1933 - PC 1e priis
* 1934 - de Bond 1e priis
* 1934 - PC 3e priis
* 1935 - de Bond 1e priis
* 1935 - PC 1e priis
* 1936 - PC 2e priis
* 1937 - PC 1e priis
* 1939 - de Bond 3e priis
* 1940 - de Bond 5e priis
* 1940 - PC 2e priis
* 1942 - de Bond 8e priis
* 1948 - de Bond 4e priis
Grutte Boeda fan Tailân

De **Grutte Boeda fan Tailân** is in reuseftich byld fan 'e Boeda by it boedistyske kleaster Wat Muang yn it distrikt Wiset Chai Chan (ek transliterearre as Visejchaicharn) yn sintraal Tailân. De namme is yn it Taisk: พระพุทธมหานวมินทรศากยมุนีศรีวิเศษชัยชาญ (offisjele RTGS-transliteraasje: *Phra Phuttha Maha Nawaminthara Sakkayamuni Si Wiset Chai Chan*; âldere transliteraasje: *Phra Phuttha Mahanawamintra Sakayamunee Sri Visejchaicharn*, oersetting: "de Hear Boeda fan Wiset Chai Chan, Boud ta Eare fan Kening Bhumibol"; "Maha Nawaminthara" is de keningsnamme fan Bhumibol). It byld kaam yn 2008 ree. Mei in hichte fan 92&nbsp;m is de Grutte Boeda fan Tailân wrâlds grutste boedabyld.

## Skiednis
De Grutte Boeda fan Tailân stiet op it terrein fan it werboude boedistyske kleasterkompleks Wat Muang. It oarspronklike kleaster mei syn timpel waard yn 'e achttjinde iuw ferwoastge yn 'e Birmeesk-Siameeske Oarloch (1765–1767), doe't Birmeeske troepen Ayutthaya plonderen, de doetiidske haadstêd fan it Keninkryk Siam (no Tailân). Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw waard op it plak dêr't it kleaster ienris stien hie, in nij kleaster boud, dat yn 1982 ree kaam.

It boedabyld waard boud yn opdracht fan Phra Kru Vibul Arjarakhun, de earste abt fan it nije kleaster, dy't dêrmei kening Bhumibol fan Tailân earje woe. De bou waard hielendal finansierd út finansjele skinkings fan fromme boedisten dy't dat foar harrensels as in die fan fertsjinste beskôgen dêr't se goed karma mei opbouden. It budget bedroech likernôch 104,2&nbsp;miljoen Taiske baht (omrekkene anno 2025 sa'n €2,8&nbsp;miljoen). De bou fan 'e Grutte Boeda fan Tailân sette yn 1990 útein en duorre 18&nbsp;jier. It kaam ree yn 2008.

## Bysûnderheden
De Grutte Boeda fan Tailân is hielendal makke fan beton, dat polyst is en beskildere mei goudferve. It byld is 92&nbsp;m heech en 63&nbsp;m breed. Mei dy ôfmjittings is de Grutte Boeda fan Tailân wrâlds grutste boedabyld, it heechste byld fan Tailân, en it op acht nei heechste byld fan yn 'e wrâld. It byld jout de Boeda wer yn in sittende lichemshâlding dy't de ''maravijaya''-hâlding neamd wurdt. Om it byld hinne leit in tún dêr't loatusblommen bloeie (de loatus wurdt assosjearre mei de Boeda). Dêr steane ek mear (lytsere) bylden, dy't goaden, de keningen fan Tailân en foarfallen út 'e Birmeesk-Siameeske Oarloch fan 1765–1767 ôfbyldzje. 

## Keppelings om utens
*Mear foto's fan 'e Grutte Boeda fan Tailân
Lammert Heeringa

**Lammert Heeringa** (Ternaard, 14 maart 1922 - Rotterdam, 10 novimber 1994) wie in Frysk keatser.

Heeringa helle 68 punten foar it ivich keatsklassemint. Syn karriêre as keatser waard twa kear ûnderbrutsen. Yn 1943 troch de Twadde Wrâldkriich, dernei yn 1946 om't er foar wurk nei Hengelo ferhúze, en in jier lang alline op partijen bûten Fryslân út kaam. 

Yn 1941, wûn er mei de Holwerter bruorren Pieter en Hiele de Haan de Jong Nederlânpartij.
Yn 1949 wûn er mei Hotze Schuil fan Harns en Wytse Vlietstra fan Frjentsjer de PC. Lammert Heeringa waard ta kening útroppen. 

Eins soene Vlietstra en Heeringa mei Jan Faber fan Peins keatse, mar Faber wie doe tsjinstplichtig soldaat. In dei foar de PC waard de tsjinstplichtige Peinzer lykwols oppakt troch de militêre plysje, de organisaasje fan de PC hat der noch fan alles oan dien om Faber wer frij te krijen, mar dat slagge net. Hotze Schuil keatsend mei Sikke Olivier en Frans Helfrich gie er yn de earste omloop mei 5-5, 4-6 ôf tsjin it partoer fan Jan Rodenhuis, en waard bylotte yn it partoer fan Heeringa as ferfanger fan de fêstsittende keatser fan Peins. Yn 1950 helle by noch in tredde priis op de PC. 

Op de Bûnspartij wie wurktúchboukundige Heeringa ek in pear kear suksesfol. In fjirde priis yn 1939, in twadde priis yn 1940 en in tredde priis yn 1942 wiene de resultaten. Yn 1951 ferhuze er foar wurk nei Rotterdam en hâld er op mei keatsen op heech nivo. al keatste er in jier letter noch al in kear op de Bond
Lammert Heeringa ferstoar op 10 novimber 1994 yn de âldens fan 72 jier. 

## Prizen
* 1936 - Freule 3e priis
* 1937 - Freule 4e priis
* 1938 - Freule 2e priis
* 1939 - de Bond 4e priis
* 1940 - de Bond 2e priis
* 1941 - Jong Nederlân 1e priis
* 1941 - de Bond 5e priis
* 1942 - de Bond 3e priis
* 1942 - PC 2e priis
* 1947 - PC 3e priis
* 1949 - PC 1e priis 
* 1950 - PC 3e priis
* 1952 - de Bond 5e priis
Hiele de Haan

**Hiele de Haan** (Holwert, 1 novimber 1923 - Penjum, 10 novimber 1979) wie in Frysk keatser.

de Haan helle 247 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1941 wûn er mei syn broer Pieter en Lammert Heeringa fan Ternaard de Jong Nederlânpartij. Yn 1945 wûnen de bruorren De Haan mei Klaas Posthumus fan Ljouwert de earste PC nei de Twadde Wrâldkriich. Seis jier letter wûnen de bruorren foar de twadde kear de PC, dy kear mei Roel Hoekstra fan Ternaard. Hiele de Haan waard ta kening útroppen.

Hiele hie wilens syn karriêre as keatser in tal kear te krijen mei tsjinslach. Sa waard er yn 1949 sa siik dat er fan de haadklasse werom gie nei de earste klasse. Yn 1955 waard er troch boargemaster Nauta fan Harns oanriden. In jier letter waard er wer siik, hjirfan waard er net folslein better dat de Haan hâld dêrnei op mei keatsen. Hiele de Haan wie yntiid kafeehâlder yn Penjum wurden. 

Hiele de Haan ferstoar op 10 novimber 1979 hommels yn de âldens fan 56 jier. 

## Prizen
* 1937 - Freule 4e priis
* 1938 - Freule 2e priis
* 1939 - Freule 4e priis
* 1941 - Jong Nederlân 1e priis
* 1945 - PC 1e priis
* 1946 - PC 3e priis
* 1947 - PC 2e priis
* 1949 - PC 2e priis
* 1951 - PC 1e priis
Johannes Stavinga

**Johannes Stavinga** (Poppenwier, 6 novimber 1921 - dêre, 7 febrewaris 1994) wie in Frysk keatser.

Stavinga helle 247 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1954 wûn er mei Sipke van der Zee fan Ljouwert en Albert Veldkamp fan Huzum de PC. Johannes Stavinga waard ta kening útroppen.

Stavinga, dy't opslagger wie, wie in rêstige en beskieden keatser, dy't op it fuottenein fan it keatsgebiet wenne. Hy gie altyd op de bromfyts nei de keatspartijen ta. Dus al betiid op paad, somtiden wol twa oeren foardat de wedstriid begûn, dertroch kaam der faaks ferklomme oan. Gjin al te bêste tarieding op in wedstriid. Kaam er de earste omloop troch, dan waarden syn prestaasjes elke omloop better.

Johannes Stavinga ferstoar op 7 febrewaris 1994 yn de âldens fan 72 jier. 

## Prizen
* 1947 - de Bond 11e priis
* 1951 - PC 2e priis
* 1954 - PC 1e priis 
* 1958 - PC 4e priis
* 1959 - de Bond 5e priis
* 1961 - PC 2e priis
* 1962 - PC 2e priis
Wytse Vlietstra

**Wytse Vlietstra** (Frjentsjer, 4 maaie 1930 - dêre, 21 maart 2013) wie in Frysk keatser en ûndernimmer.

Vlietstra helle 330 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1949 wûn er mei Hotze Schuil fan Harns en Lammert Heeringa fan Holwert foar de earste kear de PC. 

Eins soene Vlietstra en Heeringa mei Jan Faber fan Peins keatse, mar Faber wie doe tsjinstplichtig soldaat. In dei foar de PC waard de tsjinstplichtige Peinzer lykwols oppakt troch de militêre plysje, de organisaasje fan de PC hat der noch fan alles oan dien om Faber wer frij te krijen, mar dat slagge net. Hotze Schuil keatsend mei Sikke Olivier en Frans Helfrich gie er yn de earste omloop mei 5-5, 4-6 ôf tsjin it partoer fan Jan Rodenhuis, en waard bylotte yn it partoer fan Heeringa as ferfanger fan de fêstsittende keatser fan Peins. 

Fjouwer jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Meindert van der Weerd fan Arum en Johannes Zijlstra fan Kreil. Wytse Vlietstra waard ta kening útroppen.

De maatskiplike karriêre fan Vlietstra begûn as skoarstienreager/glêzewasker. Mei in hânkarre luts er der destiids op út om dat wurk te dwaan. Geandewei ûntstie himmelbedriuw Vlietstra mei ferskate fêstigingen, benammen yn it noarden fan it lân. It haadkantoar fan it himmelbedriuw wie yn Frjentsjer op it terrein fan it eardere Fristho meubelfabryk.

Wytse Vlietstra ferstoar op 21 maart 2013 yn de âldens fan 82 jier. 

## Prizen
* 1945 - Freule 2e priis
* 1946 - Freule 3e priis
* 1947 - Freule 3e priis
* 1949 - PC 1e priis
* 1950 - Jong Nederlân 3e priis
* 1951 - PC 3e priis
* 1954 - de Bond 7e priis
* 1954 - PC 4e priis
* 1955 - de Bond 2e priis
* 1955 - PC 1e priis
* 1956 - de Bond 1e priis
* 1957 - de Bond 2e priis
* 1958 - de Bond 4e priis
* 1960 - de Bond 3e priis
* 1960 - PC 2e priis
* 1961 - de Bond 8e priis
* 1962 - PC 4e priis
* 1963 - de Bond 5e priis
* 1964 - de Bond 2e priis