Petkum

**Petkum** (Eastfrysk Plat: *Päitjem*) is it eastlikste stedsdiel fan Emden yn Eastfryslân. It doarp hearde oarspronklik by de Landkreis Leer, mar waard yn 1972 by Emden foege. Op 31 desimber 2024 hie Petkum 1.100 ynwenners. Yn 2006 fierde it doarp syn 1200-jierrich bestean. Lykas op mear plakken yn Eastfryslân waarden de earste wenten boud op terpen. 

## Lizzing
Petkum leit oan de noardlike igge fan de Iems. Yn it westen grinzget it oan Widdelswehr en yn it noarden oan Uphusen. Eastlik leit de gemeente Moormerlân yn de Landkreis Leer, mei dêrûnder it plak Gandersum.

Ta Petkum hearre ek in tal lytse buorskippen. Eastlik fan de kearn leit Petkumer Münte, in eardere foarwurk fan de Johanniterkommanderij Muhde. Noardlik leit de Petkumer Himrik mei ferskate pleatsen. Oan it Feantsjer Djip lei eartiids de pleats Petkumer Klappe, neamd nei in klapbrêge oer it wetter.

De doarpskearn leit yn klaaiïge merskgrûn (klaai). It lân direkt oan de Iems, dat pas yn de 20e iuw ynpoldere waard, bestiet út klaaigrûn, mar fierder nei it noarden komt ek feangrûn foar.

## Wetter
Petkum leit streekrjocht oan de Iems en hat in lytse haven mei in jachthaven. Dêrwei fart alle dagen it pontsje Ditzum–Petkum nei it Reiderlânske doarp Ditzum.

Noardlik fan de kearn rint it tusken 1894 en 1897 oanleine Ems-Seitenkanal. Dat kanaal krúst troch it Petkumer Syldjip, dat al om 1600 bestie en letter rjochtlutsen waard. It wetter streamt nei de Petkumer Syl, dy't útkomt yn de haven. De âlde syl út 1857/58 waard yn de jierren 1983–1987 ferfongen troch in nij, breder syl.

Fierder noardlik rint it Feantsjer Djip, in yn de 17e iuw oanlein kanaal dat de feangebieten mei Emden ferbûn foar it ferfier fan turf.

## Natuerbeskerming
Yn de kadastrale gemeente fan Petkum lizze de beide natuerbeskermingsgebieten fan Emden. It wichtichste dêrfan is it gebiet Petkumer Deichvorland, in likernôch 200 hektare grut foarwâlgebiet mei sâltgerslân oan de Iems. It makket diel út fan it Europeeske fûgelbeskermingsgebiet “Emsmarsch von Leer bis Emden”. Ek de Bansmar, in mar mei reidkragen, stiet sûnt 1975 ûnder natuerbeskerming.

## Skiednis
### Namme
De namme Petkum waard yn de 10e iuw as *Pettinghem* neamd. De namme kin ôflaat wêze fan “Patjingas hem” (hiem fan de lju fan Patjo) of fan “Bados Heim”. De útgong -um betsjut “hiem” en komt faker foar yn Eastfryslân.

### Midsiuwen en iere nije tiid

Yn de tiid fan de Eastfryske haadlingen wie Petkum in haadlingssit mei in stins, ferlykber mei oare ferdigeningswenten yn de regio. Nei’t de famylje Cirksena yn de 15e iuw de hearskippij yn Eastfryslân oernaam, behold Petkum in beskate selsstannigens as hearlikheid.

De aadlike famylje Ripperda krige yn 1474 de titel fan frijhearen. Petkum bleau oant yn de 18e iuw yn harren besit. Yn de tiid fan de reformaasje wie Petkum in wichtich plak foar lutersken út Emden, om’t yn de oerhearskjend kalvinistyske stêd lange tiid gjin luterske tsjinsten tastien wiene.

By de Krystfloed fan 1717 kamen yn Petkum 14 minsken om it libben. Nei 1744 kaam Petkum mei hiel Eastfryslân ûnder Prusen.

### 19e en 20e iuw
Yn de 19e iuw waard de spoarline *Rheine–Norddeich Mole* oanlein. Petkum sels krige gjin stasjon, dat kaam yn it buordoarp Widdelswehr.

Yn de tiid fan de Weimarrepublyk hie de SPD yn Petkum faak de mearderheid, mar yn 1932 waard de NSDAP de grutste partij. Yn de Twadde Wrâldoarloch waard it doarp ferskate kearen troch loftoanfallen rekke. Yn maaie 1945 waard Emden yn de omkriten fan Petkum sûnder fjochtsjen oan Kanadeeske troepen oerdroegen.

Nei 1945 naam Petkum minder flechtlingen út de eardere Dútske eastgebieten op as oare parten fan Eastfryslân, om’t der al in soad bombardearre Emder húshâldingen ûnderbrocht wienen.

By de gemeentlike weryndieling fan 1 july 1972 waard Petkum, dat sûnt 1932 by de Landkreis Leer heard hie, ynlive by Emden. Op dat stuit hie it doarp 1.008 ynwenners.

## Polityk
Lykas yn in grut part fan Eastfryslân is de SPD tradisjoneel sterk yn Petkum. By de bûnsdeiferkiezings fan 1972 helle de partij mear as 60 prosint fan de stimmen yn it doarp.

Nei de gemeentlike weryndieling fan 1972 krige Petkum in eigen doarsried mei in *doarpsfertsjintwurdiger*, mar dy organen binne letter opheft.

## Religy

De evangelysk-lutherske Sint-Antoniustsjerke datearret út de 13e iuw en befettet noch midsiuwske bou-eleminten. De gemeente hat formeel noch it patronaatsrjocht.

In grut part fan de befolking is lutersk; dêrneist binne der evangelysk-reformearren en in lyts tal roomsk-katoliken.

## Ekonomy en ferkear
De wichtichste ferkearswei is de L2, de eardere Bundesstraße 70, dy’t Petkum mei Emden en it binnenlân ferbynt.

De pont Ditzum–Petkum soarget foar in ferbining mei Ditzum oan de oare kant fan de Iems en wurdt tsjintwurdich benammen troch toeristen brûkt (û.o. yn it ramt fan de Doalert Rûte). Omdat de pont amper plak hat foar auto's, wurdt dy benammen troch fytstoeristen brûkt.

Noardlik fan it Ems-Seitenkanal bestiet it gebiet foar it grutste part út greiden en lânbougrûn.

It iepenbier ferfier wurdt fersoarge troch buslinen nei Emden en Lier.

## Underwiis
Bern út Petkum geane nei de basisskoalle Petkum/Widdelswehr. Fuortset ûnderwiis wurdt folge yn Emden, ûnder mear oan it Johannes-Althusius-Gymnasium Emden en it Max-Windmüller-Gymnasium Emden.

## Keppeling om utens
* Beskriuwing fan Petkum yn 'e doarpedatabnk fan it Ostfriesische Landschaft