open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harald Madsen

**Harald Martin Bergmann Madsen** (Silkeborg, 20 novimber 1890 - Usseroed, 13 july 1949) wie in Deensk filmakteur en komyk. Hy die mei oan 51 films tusken 1917 en 1948. 

Madsen wie de helte fan it koartswillich duo "Fyrtaartet og Bivogen" dat yn Nederlân bekend waard as "Watt en Halfwatt". Madsen wie dêrfoar sirkusartyst en fariëtee-artyst. Under de Twadde Wrâldoarloch wurke er foar *Cirkus Benneweis*.

## Filmografy

* *Han, hun og Hamlet* (1932)
* *I kantonnement* (1932)
* *I de gode gamle dage* (1940)
* *Calle og Palle* (1947)

## Keppelingen om utens
* Profyl Madsen yn de IMDb
* Madsen yn de Deenske Film Database
* Foto's en literatuer
MQ-9 Reaper

De **MQ-9 Reaper** is in ûnbemanne fleanmasine dy’t op ôfstân fleane kin. It fleantúch is ûntwikkele troch General Atomics en wurdt ûnder oaren brûkt troch it Amerikaanske en Britske leger. 

De MQ-9 is grutter en swierder as syn foargonger MQ-1 Predator en hat mear kapasiteiten.  Oan syn wjukken kinne fjouwer wapensystemen hongen wurde mei in maksimum fan 1361 kilogram. Dat binne de AGM-114 Hellfire, AGM-175 Griffin, de GBU-12 Paveway II en GBU-38 JDAM. Mooglik sil dêr yn de takomst de GBU-39 SDB noch by komme.

Yn 2013 die it Ministearje fan Definsje te witten dat se fjouwer drones en in grûnstasjon kocht hienen. It grûnstasjon en de fjouwer drones komme op de fleanbasis Ljouwert en sille yn 2016 operasjoneel wurde moatte.
Pancoasttumor

In **Pancoasttumor**, ek wol **pulmonêre sulkus tumor**, is in tumor yn de longtop. It is alline in oantsjutting fan it plak fan de tumor. Hoewol't it meast giet om in Net-Lytssellige Longkanker wurdt der net in tumor fan in beskaat seltype mei bedoeld.

Fanwege it plak fan de tumor kin der trochgroei nei de ribben en rêchbonke foarkomme en druk op de vena brachiosefalis, arteria subklavia, nervus frenikus, nervus rekurrens, nervus vagus ûntstean, of, hiel karakteristyk, druk op in sympatysk ganglion mei in tal symptomen fan gefolgen dy't it Syndroom fan Horner neamd wurdt.

Pancoasttumors waarden ferneamd nei Henry Pancoast, in Amerikaansk radiolooch, dy't se yn 1924 en 1932 beskreau.

Image:Pancoast_Tumor_1.jpg|Pancoasttumor op in röntgenfoto
Image:Pancoast_Tumor_2.jpg|Pancoasttumor op in CT-scan
Peebosk

**Peebosk** (Nederlânsk en offisjeel: *Peebos*; pleatslik ek *Piebos*) is in buorskip en streek yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. Peebosk leit bewesten Doezum tsjin de grins mei Fryslân. De namme komt fan de bosk dat dêr wie en dat eigendom fan in Pebe (*Piebe*) wie. Yn it ferline waard it ek wol *Pebebosch* neamd.

## Bosk en [[Sylroede]]
It wie lange tiid in rûge kontrei fan leechlizzend broek- en feanlân, dy't begroeid wiene mei reid, elzen en wylgen en grinzge oan de delling fan de Lauwers. Yn it eastlik part lei in bosk, rûchwei noardwestlik fan de krúsung tusken de Peebosk en de Doezumertocht. De lêste stikken bosk ferdwûnen yn de Twadde Wrâldoarloch. Oan de Doezumertocht leit noch een houtseagerij en -handel (Van der Naald).

Besuden de bosk rûn de Oude Zijlroe, in âlde tochtsleat dy't nei alle gedachten om 1490 troch muontsen oanlein waard om de wetterôffier te ferbetterjen en dy't fan de Opender Meeden Peebosk bylâns (dêr't no de wei Peebos leit), De Ees(t) en Dorp nei de *Schalkendam* (om 1300 as 'syl' opheven, tichtby it plak fan de Hilmahuistermole fan no) rûn en lettter (doe't it Kolonelsdjip groeven wie) útmûne by de Dorpstertil yn de Doezumertocht. De Oude Zijlroe bestiet net mear; op guon plakken is de rin dêrfan oernaam troch de Doezumertocht. De wei tusken Peebosk (nei de ophelbrêge út 1930) en de Polder Bombay (Doezumertocht) is bygelyks diels oanlei neist de Oude Zijlroe, dy't dêr letter Doezumertocht kaam te hjitten.

## De Zanden
It westlik diel fan it gebiet waard ek *De Zanden* neamd (no in pleats oan de wei Peebos 4) en eartiids *Curringerzand*, ferneamd nei in ûntginner mei de namme  Curringer, ^nei wa't ek Kornhorn ferneamd waard. Yn De Zanden liet jonker Johan Polman I (1579-1653) fan de noardeastliker lizzende boarch Ees(t) (dêr't no buorskip De Eest leit) yn de 17e iuw in ûtginningspleats sette. Ek de Polmalaan is nei him neamd; dy rint út Peebosk wei nei it suden troch it fean dat er om 1630 oankocht hie om te ûntginnen.

## Doezumermieden
Noardwestlik fan de buorskip, yn polder de *Doezumermieden*, lizze in grut tal petgatten dy't oerbleaun binne fan de ferfeanting; meiïnoar wurde dy *De Petten* neamd. Yn guon fan de petgatten komt de groene glazenmaker foar, in libellesoort dy't seldsum is. It pettelân wie besit fan gernier Melle Visser, dy't it letter oan Steatsboskbehear ferkocht. Yn 't earstoan woe Steatsboskbehear gjin minsken yn it gebiet hawwe wat de pleatlike befolking min nei't sin wie. Letter waarden der kuierpaden oanlein dêr't de nammen fan ferwize nei de skiednis fan it gebiet (Pettepaad en Melle’s paad út 1999 en Pebe’s paad út 2007).

## Keppelings om utens
* Peebosch yn it Ierdrykskundich Wurdboek fan Van der Aa
* ''In de voetsporen van Pebe en Melle'', Paul Straatsma (DVHN, 30 oktober 2009)
Lancaster (New York)

**Lancaster** is in *town* yn Erie County, New York, yn de Feriene Steaten, net fier beëasten Buffalo.

## Skiednis

Yn 1803 ferkocht de Holland Land Company syn earste perseel grûn op it plak fan de lettere stêd. De *Town of Lancaster* ûntstie yn 1833 út de *Town of [[Clarence (New York)|Clarence]]* yn New York wei. It plak waard neamd nei Lancaster yn Massachusetts, mar it wêrom fan de ferneaming is ûnbekend. Oarspronklik wie de namme Cayuga Creek, mar doe't it in *town* waard krige it plak de hjoeddeiske namme.

Lancaster hat it âlste stiennen gebou fan Erie County, it Warren Hull House, dat opnaam waard yn it *National Register of Historic Places* yn 1992. Teffens hat de stêd de âldste houten konstruksje fan de county, de Gipple cabin. Dy hutte stiet op priveegrûn yn it fierste noarden fan de stêd. De *Lancaster District School No. 6* waard 2008 opnaam yn it National Register of Historic Places.

Yn 1857 waard it súdpart fan de stêd de selsstannige *Town of [[Elma (New York)|Elma]]*.

Lancaster krige earst koartlyn in foarstêdsk karakter. Begjin jierren njoggentich fan de 20e iuw waakste de *town* bot, mei in protte nijbou, twa nije skoallen en oare foarsjennings, yn it suden en easten fan de stêd.

## Keppelings om utens
* Oer de skiednis fan Lancaster
Remonstrantske Tsjerke (Friedrichstadt)

De **Remonstrantske Tsjerke**  (Dútsk: *Remonstrantenkirche*) yn it Súd-Sleeswykske Friedrichstadt waard yn 1624 boud, nei't flechtlingen út Nederlân harren hjir op útnûging fan hartoch Frederik III nei wenjen setten. Yn Friedrichstadt mochten de flechtlingen harren leauwen frij en sûnder beheining praktisearje. It is de iennichste remonstrantske tsjerke bûten Nederlân. 

## Skiednis
Nei de oprjochting fan de tsjerklike gemeente, de earste remonstrantske gemeente fan 'e wrâld, waard der fuort útein setten mei de bou fan in eigen tsjerke. De gemeente bestie foar in grut part út hannelslju mei goede ynternasjonale konneksjes en waard sadwaande nei ferrin fan tiid in rike gemeente. 

It tsjerkgebou hat bot litten ûnder de Dútske bombardeminten op de stêd yn 'e de Earste Dútsk-Deenske Oarloch yn 1850 en moast fan 1852 oant 1854 alhiel op 'e nij opboud wurde. Lykas de Minnistentsjerke fan Friedrichstadt is de Remonstrantske Tsjerke ienfâldich en sûnder útwrydske dekoraasje.

It âlde hôf achter de tsjerke waard al yn 1621 oanlein. 

De tsjerke waard yn 2003-2010 opknapt en yn 2011 waard de restauraasje fan it oargel ôfsletten. De gemeente winsket no noch in klok foar yn de toer.

Boppe de yngong docht in plakette tinken oan de werbou fan de tsjerke. De (Nederlânsktalige) tekst seit:

*Gebouwd in 1624, door de stichters dezer stad, uitgeweken uit Holland om der vrije godsdienst wille, genaamd remonstranten. Vernield door het oorlogsvuur 5 october 1850. Herbouwd 1854. God geve hier vrede, Hem zij de eer.*

## Eksterne trochferwizing
*   De tsjerke op de side Remonstranten
Polemyk

In **polemyk** (fan it Grykske wurd πόλεμέω, *póleméo*, dat 'kriich fiere' betsjut) as **striidskriuwerij**, is stride mei de pen troch guons dy't it net mei elkoar iens binne en harren stânpunten oer en wer op papier oanfalle of ferdigenje. It is in striid dy't him meastentiids ôfspilet tusken fakgenoaten. Polemiken binne faak it gefolch fan konfliktearjende stânpunten dêr't de opponinten betogen oer skriuwe. In polemyk manifistearret him yn elkoar opfolgjende artikelen yn tydskriften of kranten, mar ek yn boeken, ynternetforums, weblogs.
Henry Pancoast

**Henry Khunrath Pancoast** (Philadelphia, 26 febrewaris 1875 – Merion (Pennsylvania), 20 maaie 1939) wie in Amerikaansk radiolooch nei wa't in type longkanker ferneamd waard (Pancoasttumor).

Pancoast wie in soan fan foaroansteande Quakers; syn heit wie dokter. Hy krige ûnderrjocht oan de *(Society of) Friends Central High School*. Hy studearre medisinen oan de Universiteit fan Pennsylvania en promovearre yn 1898.

Pancoast syn earste baan wie yn it Sikehûs fan de Universiteit Pennsylvania. Yn 1900 sette er dêr út ein mei in oplieding ta sjirurch. Doe't de earste radiolooch fan dat sikehûs, Charles Lester Leonard (1861–1913), yn 1903 mei pinsjoen gie, sollisitearre Pancoast nei dy funksje.

Pancoast waard beneamd ta heechlearaar radiology oan it Hospital of the University of Pennsylvania in Philadelphia yn 1912.  Hy wie de earste heechlearaar yn de radiology yn de Feriene Steaten. Yn 1939 folge Eugene Pendergrass him yn dy funksje op.

## Publikaasje <small>(kar-út)</small>
* : *Pneumoconiosis (silicosis)*. New York, 1926.

## Literatuer
* : *Historical perspectives in occupational medicine. Pancoast and the image of silicosis.* Yn: *American journal of industrial medicine.* Bân 18, nûmer 5, 1990, sd. 599–612, ISSN 0271-3586. PMID 2244632.

## Keppeling om utens
*  Henry Khunrath Pancoast
Hirzenach

It doarp **Hirzenach** leit op de linker kant fan de Ryn en is ien fan de tsien sahjitten *Ortsbezirken* fan de stêd Boppard yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Sûnt 31 desimber 1975 kaam der in ein oan it bestean fan it doarp as selsstannige gemeente en waard it by de stêd Boppard foege. 

Hirzenach leit tusken de plakken Sankt Goar en Bad Salzig. It leit sintraal yn it UNESCO-wrâlderfskip "Midden-Ryndelte", in streek dy't ferneamd is fanwegen de kastielen, histoaryske stêden en wynbou. Foar toeristen binne der yn 'e omkriten fan it doarp tal fan kuierpaden troch de natuer oanlein. It plak leit oan it spoar en hat in stasjon.

## Skiednis
De skiednis fan it doarp is nau ferbûn oan de stifting fan in kleaster. Yn it begjin fan de 12e iuw waard troch keizer Hindrik V in lape grûn oan de Benediktynske abdij fan Siegburg oerdroegen. Dêrby waard de opdracht jûn om der in kleaster op te stiftsjen. 

Yn 1802 kaam der as gefolch fan de sekularisaasje in ein oan it bestean fan it kleaster. Fan it kleaster tsjûget hjoeddedei noch de foar 1110 boude en yn ferhâlding ta it doarp grutte romaanske tsjerke, dy't wijd is oan de apostel Bartoloméus en tsjintwurdich de parochytsjerke is fan it yn mearderheid roomske doarp.

## Ofbylden

Ofbyld:Hirzenach - Bartholomeüskerk.jpg|Sint-Bartoloméustsjerke
Ofbyld:Hirzenach Proosdijtuin.jpg|Proasdijtún
Ofbyld:Hirzenach - de Rijn bij Hirzenach.jpg|Sicht op 'e Ryn by Hirzenach
Ofbyld:Hirzenach, Aloysiuskapel.jpg|Aloisiuskapel
Herman Bernard Wiardi Beckman

**Herman Bernard Wiardi Beckman**, mei de bynamme *Stuuf* (Nijmegen, 4 febrewaris 1904 – Dachau, 15 maart 1945), wie in Nederlânsk politikus en fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich. Wiardi Beckman wie út namme fan de Sosjaal-Demokratyske Arbeiderspartij (SDAP) lid fan de Earste Keamer.

## Famylje
Wiardi Beckman stammet út in patrysjerslaach. Meindert Wiardi Beckman, syn oerpake, wie fan 1857 oant 1858 minister foar Herfoarme Earetsjinst en lid fan de Ried fan Steat (1858-1863); syn heit Jacob Wiardi Beckman wie senuwdokter en psychiater en syn mem Everdina Suzanna Kuenen kaam út in laach fan wittenskippers.

Op 3 desimber 1927 boaske er oan Maria Petronella Margaretha Wackie Eysten, mei wa't er trije dochters krige.

## Wurkpaad

Troch syn mem rekke er yn'e besnijing fan it sosjalisme. De lettere fraksjefoarsitter fan de PvdA Marinus van der Goes van Naters helle Wiardi Beckman oer om lid te wurden fan de SDAP, hy wie doe achtjin jier. Wiardi Beckman studearre op dat stuit skiednis oan de Leienske universiteit by de ferneamde histoarikus Johan Huizinga en wie in warber lid fan it Leienske studintekorps. Letter waard er troch it partijbestjoer fan de SDAP oanlutsen om Pieter Jelles Troelstra te helpen by it dienmeitsjen fan dy syn *Gedenkschriften*. Nei it ferstjerren fan Troelstra yn 1930 skreau Wiardi Beckman it lêste part dêrfan.

Dêrnei gie er oan de gong by de krante *[[Het Volk (Nederland)|Het Volk]]*, earst as assistint-haadredakteur en letter (1937-1940) as algemien polityk haadredakteur. Yn 1937 waard er ek lid fan de Earste Keamer. By de mobilisaasje yn septimber 1939 gie Wiardi Beckman frijwillich it leger yn. Maaie 1940 waard er by de Generale Stêf yndield en wie er ien fan de opstellers fan de proklamaasje wêryn't generaal Winkelman it Nederlânske folk de kapitulaasje fernijde.

## [[Twadde Wrâldoarloch]]

Yn de besettingstiid wie Wiardi lid fan de redaksje fan de yllegale krante *[[Het Parool]]*.

Yn de nacht fan 17 op 18 jannewaris 1942 waard er op it strân by Skeveningen oanholden doe't er besocht nei Ingelân te ûntkommen. Hy siet ûnder oaren yn de konsintraasjekampen Natzweiler en Dachau. Yn Dachau moete er op 2 oktober 1944 Nico Rost. Rost en Beckman praten oer sjoernalistyk en de politike tastân yn Nederlân nei de oarloch dy't hja hawwe woene.

Wiardi Beckman stoar yn de nacht fan 14 op 15 maart 1945 yn Dachau oan flektyfus; hy waard 41 jier. Ien fan de oare finzenen, de Nederlânske dichter Ed. Hoornik, skreau letter yn in memoariam:

:*Toen schoof hij zacht zijn arm onder de mijne door.*
:*Zeg mij – zijn stem werd warm – aan wien ik toebehoor.*

Postúm waard him it Fersetskrús 1940-1945 takend.

## Ferneaming
It wittenskiplik buro fan de Partij fan de Arbeid is nei him neamd: de Wiardi Beckman Stichting.

## Literatuer
*Johan S. Wijne, *Stuuf Wiardi Beckman: patriciër en sociaal-democraat*. 1987, Thomas Rap
*H.B. Wiardi Beckman, *En die twee jongens zijn wij: brieven aan M. van der Goes van Naters*. 2007, Mets & Schilt
*Frans Becker & Menno Hurenkamp, *Onszelf blijven: H.B. Wiardi Beckman, baanbreker van de moderne sociaaldemocratie*. 2010, Bert Bakker
Lofthaven Skiphol

**Lofthaven Skiphol** is de grutste lofthaven fan Nederlân. Nei Londen Heathrow, Parys-Charles de Gaulle, Frankfurt am Main en Istanbûl Atatürk is it de fyfde drokste lofthaven fan Jeropa. Skiphol leit yn 'e gemeente Haarlimmermar, sa'n 15 kilometer besúdwesten  Amsterdam.

Skiphol is de thúshaven fan 'e Nederlânske loftfeartmaatskippijen Arke, Corendon Dutch, KLM, KLM Cityhopper, Martinair Cargo en Transavia. Fierders is it in *hub* fan 'e bûtenlânske loftfeartmaatskippijen Delta Air Lines, easyJet en Vueling. De lofthaven leit inkelde meters ûnder seenivo en hat seis start- en lâningsbanen. Op it plak dêr't Skiphol no leit, hat earder it doarp Ryk lein. De namme "Skiphol" wurdt ek brûkt as plaknamme, krekt as Skiphol-East en Skiphol-Ryk.

De lofthaven is eigendom fan 'e Skiphol-Groep (formele namme: "N.V. Luchthaven Schiphol"), mei as oandielhâlders de Nederlânske Steat, gemeente Amsterdam en gemeente Rotterdam.


Ofbyld:Schiphol-plaza-ns.jpg|*Skiphol*
File:Hal-schiphol-plaza-ns.jpg|*De hal fan Skiphol Plaza/NS* (2006)
Ofbyld:EHAM Terminal E.jpg|*Terminal E*
Ofbyld:Verkeerstorens Schiphol.jpg|*Nije en âlde ferkearstoer*


## Tal passazjiers en fleanbewegings

Op Skiphol startte en lâne it folgjend tal fleanmasines:

## Keppelings om utens
* Offisjeel webstee: schiphol.nl
* SchipholTV.com
Bloedsomrin

It **bloedfettestelsel** of de **bloedsomrin** by de minsk is it sletten systeem fan fetten dêr't it bloed trochhinne streamt. Der binne twa bloedsomrinnen, de lytse en de grutte. De fetten ferbine it hert en de organen en soargje foar de oanfier fan soerstof en fiedingsstoffen en foar de ôffier fan ôffalstoffen lykas koalstofdiokside. De bloedsomrin soarget ek foar sirkulaasje fan hormoanen en ôfwarstoffen en waarmte.

It **fettestelsel** is it gehiel fan bloedfetten yn it lichem. Dat stelsel is opdield yn de oanfierende slachieren (arterieel stelsel) en de ôffierende ieren (feneusk stelsel). 
De grutste mannichte bloed hawwe de ieren. Yn it ierstelsel is de bloeddruk relatyf leech. Yn de slachieren (arteriën) sit in relatyf lyts part fan it bloed, mar dêr hearsket in folle hegere druk. Dat is de bloeddruk dy't by de dokter metten wurdt. Om reden fan dy hege druk kin by in slachierlike blieding rillegau in soad bloed ferlern wurde en dy't ta de slimme tastân shock late kin.

## Sjoch ek
* bloed
* bloeddruk
* bloedfet
* hert
Meindert Wiardi Beckman

**Meindert Wiardi Beckman** (Amsterdam, 16 jannewaris 1795 - De Haach, 8 april 1863) wie in Nederlands rjochter en konservatyf politikus.

Wiardi Beckman wie rjochter yn it Amsterdamsk gerjochtshof, gemeenteriedslid yn Amsterdam en wie yn it kabinet-Van der Brugghen goed in jier minister foar Herfoarme Earetsjinst. Dêrnei waard er lid fan de Ried fan Steat.

Hy wie de oerpake fan Herman Bernard Wiardi Beckman dêr't de Wiardi Beckman Stichting nei ferneamd waard.
Bloed

**Bloed** is in floeistof dy't yn it lichem fan in minske of bist sirkulearret en soarget foar de oanfier fan soerstof en fiedingstoffen en de ôffier fan oerstallige stoffen fan de stofwikseling.

By hegere dieren, lykas reptilen, fûgels, amfibyen en sûchdieren (ynklusyf minsk) soarget it ek foar it ferfier fan soerstof en de ôffier fan it ferbaarningsprodukt koalstofdioxide en waarmte. By hegere bisten wurdt it bloed troch in hert rûnpompe yn in sletten systeem fan slachieren, ieren en hierfetten.

Ynsekten lykwols hawwe gjin sletten sirkulaasjesysteem, faak ek gjin soerstofbinende bestândielen yn it bloed en hat it bloed gjin funksje by it sykheljen. Yn sa'n gefal hjit de floeistof hemolymfe.

Oare lidpoatigen hawwe soms wol bloed dat soerstof transportearret, mar meastentiids giet soks net mei hemoglobine, mar mei hemosyanine, in koperhâldend soerstoftransportaaiwyt dat yn it bloed oplost sit.

## Funksjes fan bloed
Bloed hat in protte functies en is feitlik in floeiber orgaan. Funksjes, in kar:
* soerstoftransport
* koalsoertransport
* transport fan hormoanen
* transport fan fiedingstoffen:
** sûkers,
** aminosoeren,
** mineralen,
** fitamines
* ferdigening tsjin ynkringers:
** sellulêre immuniteit
** humorale immuniteit, mei help fan it
*** komplemintsysteem, en
*** antystoffen
* stjurjen fan bloed by ferwûnings
* transport fan waarmte benammen by dieren mei in konstante lichemstemperatuer
Filippustsjerke (Kopenhagen)

De **Fillipustsjerke** (Deensk: *Filips Kirke*) is in lutherske tsjerke yn 'e Deenske haadstêd Kopenhagen.

## Skiednis

Mei de útwreiding fan de stêd waard op 19 oktober 1907 de nije Fillipusparochy stifte. De earste Fillipustsjerke wie in houten bouwurk, mar tusken 1924 en 1928 makke it houten gebou plak foar de stiennen tsjerke sa't dy der hjoeddedei noch stiet. 

It gebou is in ûntwerp fan de Deenske arsjitekt Rasmus Rue (* 1863- † 1944), dy't it gebou yn de styl fan in Deenske doarpstsjerke bouwe liet. It mienskipshûs waard in 1928 oan de tsjerke fêstboud. 

Boppe de yngong fan de tsjerke is in reliëf ynlein mei in foarstelling fan Jezus mei Natanael en Fillipus. Dêrûnder stean de wurden út it evangeelje fan Jehannes 1:47: *Filip siger: Kom og se!* (oersetting: Fillipus sei: Kom en sjoch!).  

Yn 'e tsjerke is plak foar likernôch 450 leauwigen.

## Keppeling om utens
*  Side fan de Filippustsjerke
Ferlossertsjerke (Kopenhagen)

De **Ferlossertsjerke** (Deensk: *Vor Frelsers Kirke*) is in barokke tsjerke yn de Deenske haadstêd Kopenhagen. De karakteristyke toer hat in swarte spits mei fergulde dekoraasje en in trep, dy't tsjin de klok yn om 'e spits hinne rint. 

De Ferlossertsjerke waard yn de jierren 1682-1696 ûnder lieding fan de yn Noarwegen berne arsjitekt Lambert van Haven boud. It gebou folget de styl fan de Nederlânske barok en hat de foarm fan in gryksk krús. Jierren letter, yn 1752, waard troch de arsjitekt Laurids de Thurah de toer tafoege. De ynspiraasje foar de spits fûn de arsjitekt yn de Sant'Ivo alla Sapienza te Rome, dy't in soartgelike toer hat.

Yn 'e toer fan de Ferlossertsjerke hinget it grutste klokkespul fan Skandinaavje. Ien fan harren klokken waard troch Deenske soldaten as oarlochsbút út it Sweedske Vänersborg meinommen. 

Besikers kinne oer 400 trêden de toer beklimme, oer de lêste 150 trêden moat men bûten om de spits hinne rinne. Boppe op de toer stiet in fjouwer meter heech ferguld byld fan de opstiene Kristus. 

It alter fan Nicodemus Tessin en it grutte oargel mei 57 registers binne it besjen wurdich. 

## Ofbylden

Ofbyld:Vor Frelsers Kirke-inside1.jpg|*Kânsel*
Ofbyld:Vor Frelsers Kirke Copenhagen altar.jpg|*Alter*
Ofbyld:Vor Frelsers Kirke Copenhagen organ.jpg|*Oargel*


Ofbyld:Vor Frelsers Kirke Copenhagen font enclosure.jpg|*Doopkapel*
Ofbyld:The spiral staircase of Vor Frelsers Kirke in Copenhagen, Denmark.jpg|*De trep fan de toerspits*


## Keppeling om utens
*  Side fan de Ferlossertsjerke, Kopenhagen
Frearkstsjerke (Kopenhagen)

De **Frearkstsjerke** (Deensk: *Frederiks kirke*) is in Luthersk tsjerkegebou yn Kopenhagen, de haadstêd fan Denemark. De tsjerke stiet krekt eefkes westlik fan de Amalienborg en wurdt yn 'e folksmûle ek wol **Moarmeren Tsjerke** (*Marmorkirken*) neamd.

## Skiednis

De tsjerke waard yn 1740 ûntwurpen troch de Deenske arsjitekt Nicolai Eigtved en wie ornearre om it 300-jierrich jubileum fan it keningshûs glâns te jaan. Op 31 oktober 1749 lei kening Frederik V de earste stien foar it gebou. De tsjerke soe folslein fan Noarsk moarmer boud wurde, mar it plan pakte fierstente te djoer út. 

Nei it ferstjerren van de arsjitekt waarden de plannen troch de Frânske arsjitekt Nicolas Henri Jardin oerarbeide, mar yn 1770 liet greve Johann Friedrich Struensee lykwols de bou stopsette. Nei't Struensee twa jier letter ta de dea feroardield wie, waard der ferskate kearen besocht om wer mei de bou útein te setten, mar alle goede bedoelings mislearren hieltiten wer.

De tsjerke stie al hast 150 jier as ruïne, doe't de yndustrieel Carl Frederik Tietgen it grûnstik yn hannen krige ûnder betingst dat hy foar it jild soargje soe om de tsjerke ôf te bouwen.

De tsjerke waard lang om let foltôge neffens de tekeningen fan arsjitekt Ferdinand Meldahl en op 18 augustus 1894 ynwijd. 

De koepel fan de Frederikstsjerke rêst op 12 pylders en is mei in trochsnee fan 31 meter de grutste fan Skandinaavje.  

## Ofbylden

Ofbyld:Marmorkirken Copenhagen ceiling.jpg|*Koepel*
Ofbyld:Marmorkirken Copenhagen old organ.jpg|*Oargel*
Ofbyld:Marmorkirken Copenhagen old font.jpg|*Doopfont*

## Keppeling om utens
*  Side fan de Frederikstsjerke, Kopenhagen
Hoboken (Nij-Jersey)

**Hoboken** is in tichtbefolke Amerikaanske city op de westigge fan de rivier de Hudson yn de provinsje Hudson, Nij-Jersey. De stêd leit net fier fan Manhattan yn New York. Yn 2010 hie de stêd 50.005 ynwenners.

## Berne yn Hoboken
* Alfred Stieglitz (1864-1946), fotograaf
* Alfred Kinsey (23 juny 1894-1956), seksuolooch en biolooch
* Alfred L. Kroeber
* Dorothea Lange (1895-1965), fotografe
* Frank Sinatra (12 desimber 1915-1998), sjonger en akteur
* Joe Pantoliano (12 septimber 1951), akteur
* Pia Zadora (4 maaie 1954), aktrise en sjongster
* Michael Chang (22 febrewaris 1972), tennisser
Homestead Act

De **Homestead Act** wie in wet yn de Feriene Steaten dy't op 20 maaie 1862 tekene waard troch presidint Abraham Lincoln. De wet hold yn dat in famylje dy't 5 jier lang op in bepaald stik lân wenne en wurke hat, dat opeaskje koe as priveebesit. Dit mei in grins fan 65 bunder. Oft in famylje al 6 moanne in stik lân bewurke hie, mar noch gjin 5 jier koe it kocht wurde foar de tige lege priis, fan 1,25 dollar de acre of 308 dollar de km². 

De Homestead Act spile in wichtige rol by it ferôverjen fan it Wylde Westen (it westen fan de Feriene Steaten) en it hieltyd ferlizzen fan de westlike grins. It hat miljoenen Jeropeanen oanmoedige en emigrearje nei de Feriene Steaten. De wet hat der benammen oan bydroegen dat Amerikanen sljocht binne op it hawwen fan priveebesit. 

Tusken 1862 en 1934 hawwe 1,6 miljoen 'homesteaders' in oerflak fan sa'n 1.087.795 km² krigen. Dat is in tsiende part fan it totaal oerflak fan de Feriene Steaten.  

It bewurkjen fan it neffens dizze wet krigen lân is net altyd slagge. Der is rûsd dat ûngefear de helte fan dizze 'homesteaders' der net yn slagge is bou in bestean op mei de opbringsten fan harren nije lân. Dêr koene ferskate redens foar wêze, lykas klimaat, gebrek oan kunde en middels foar it bewurkjen fan it lân. 

Yn 1976 is dizze wet ferfongen troch de wet Federal Land Policy and Management Act útsein foar Alaska, dat dêr yn 1986 einige. De oerheid woe de kontrôle en behear fan de noch oerbliuwende nasjonale gebieten yn hannen hâlde. 

## Lês ek
* Dick, Everett, 1970. *The Lure of the Land: A Social History of the Public Lands from the Articles of Confederation to the New Deal*.
* Gates, Paul W., 1996. *The Jeffersonian Dream: Studies in the History of American Land Policy and Development'.
* Hyman, Harold M., 1986. *American Singularity: The 1787 Northwest Ordinance, the 1862 Homestead and Morrill Acts, and the 1944 G.I. Bill*.
* Lause, Mark A., 2005. *Young America: Land, Labor, and the Republican Community*.
* Phillips, Sarah T., 2000, "Antebellum Agricultural Reform, Republican Ideology, and Sectional Tension." *Agricultural History 74(4)*: 799–822. ISSN 0002-1482
* Puter, Stephen A. Douglas. Stevens, Horace – 1907 "Looters of the Public Domain".
* Richardson, Heather Cox, 1997. *The Greatest Nation of the Earth: Republican Economic Policies during the Civil War*.
* Robbins, Roy M., 1942. *Our Landed Heritage: The Public Domain, 1776–1936*.
* Smith, Henry Nash. *Virgin Land: The American West as Symbol and Myth*. New York: Vintage, 1959.
*Treffouse, Hans L., 1989. *Andrew Johnson: A Biography''.Norton. ISBN 0-393-31742-0

## Keppeling om utens
* Homestead Act. – Library of Congress
* Homestead National Monument of America. – National Park Service
* Homestead Act of 1862. – National Archives and Records Administration
* "Adeline Hornbek and the Homestead Act: A Colorado Success Story"
Hanny Alders

**Hanny Alders** (Rotterdam, 18 juny 1946 - Skoarl, 22 july 2010) wie in skriuwster fan histoaryske romans. Yn 1987 publisearre hja har debútroman *Non Nobis*, oer de ûndergong fan de Timpeliers, dy't bekroane waard mei it Gouden Ezelsoor foar it bêst ferkochte debút. Sûnt brocht hja noch ferskate histoaryske romans dy't allegear ferfolging om it leauwe en konflikten tusk oarstinkenden as tema hawwe.

Alders har wurk waard ek foar in part yn it Dútsk oerset.

## Bibliografy
* *Non Nobis*, roman (1987)
* *Waarom vraag je me te zingen?*, roman (1988)
* *Marcabru*, roman (1992)
* *Jan van Scorel*, roman (1995)
* *De volmaakte ketter*, roman (1999)
* *In het spoor van de troubadour*, reisferslach (2002)
* *In het spoor van de katharen*, reisferslach (1999)
* *In het spoor van de moor*, reisferslach (2004)
* *De kopiist*, roman (2010)

## Keppeling om utens
* [Biografyen en werken yn de [dbnl]]
Sully Prudhomme

**Sully Prudhomme**  (echte namme **René François Armand Prudhomme**) (Parys, 16 maart 1839 – Châtenay-Malabry, 7 septimber 1907) wie in Frânsk skriuwer en dichter. Hy wie yn 1901 de earste dy't de Nobelpriis foar de Literatuer krige. Syn ferneamdste gedicht is *Le Vase brisé* (1865), oer in ûngelokkige leafde.

## Libben
Prudhomme waard opbrocht yn Parys yn in Roomsk-katolike hûshâlding en die oan it Lycée Bonaparte earst eineksamen yn natuerwittenskippen (*baccalauréat scientifique*) en dêrnei yn literatuer en klassike talen (*baccalauréat de lettres*). Nei in koartskoft as yngenieur by de vooruitstrevende firma Schneider yn Le Creusot wurke te hawwen makke er syn rjochtestúdzje dien en wurke, wer in skoftke, as advokaat yn Parys.

Meidat er al jierrenlang dichte, liet er mids jierren tweintich yn him omgean wat er mei syn erfde fermogen dwaan soe en besleat doe om him hielendal te wijen oan de literatuer en de filosofy, wêrby't er besocht de wrâld fan technyk en wittenskip mei dy fan de geast en de skientme te ferbinen.

Yn 't earstoan skreau Sully Prudhomme, syn skriuwersnamme, keunstige sierlike gedichten yn de frijwat koele styl fan de Parnassiens (samle yn *Stances et Poèmes,* 1865; *Les épreuves,* 1866; *Les écuries d'Augias* en *Les solitudes,* beide 1869). Syn meidwaan oan de Prusysk-Frânske Oarloch yn 1870/71 ferwurke er yn *Impressions de la guerre* (1872) en *La France* (1874).

Dêrnei waard waard er mear in dichter fan "poésie personnelle", dat wol sizze gedichten dy't formele elegânsje mei moaie bylden, tinzen en gefoelens yn har ferienigen en b y de lêzers fan dy tiid likegoed yn de smaak foelen as de noflik lêsbere filosofyske essays oer allerhanne tema's dy't er skreau en yn grutte tallen publisearre.

Yn 1881 waard syn skriuwerij beleane mei it lidmaatskip fan de Académie française en syn morele autoriteit yn 1895 erkend mei de beneaming ta Chevalier de la Légion d'honneur (Ridder fan it Earelegioen). Doe't de earste Nobelpriis foar de Literatuer yn 1901 útrikt waard, wie it fansels dat hy him krige, sa ferneamd en wurdearre as er wie yn hiel Europa.

Sully Prudhomme syn lêaste rêstplak is de Cimetière du Père-Lachaise yn Parys.

## Wurken
;Poëzy
* *Stances et poèmes* (gedichten, 1865)
* *Les épreuves* (gedichten, 1866)
* *Les solitudes* (1869)
* *Les destins* (gedichten, 1872)
* *La justice* (gedichten, 1878)
* *Croquis italiens*
* *Les vaines tendresses* (1875)
* *Le prisme* (gedichten, 1886)
* *Le bonheur* (gedichten, 1888)
* *Testament poétique*
* *Journal intime*
* *Réfléxions sur l'art des vers* (artikel, 1892)
* *Épaves*, (gedichten, postúm 1908)

## Keppelings om utens
Rainer Maria Rilke

**Rainer Maria Rilke** (Praach, 4 desimber 1875 – Montreux, 29 desimber 1926) wie ien fan wichtichste lyryske dichters yn it Dútsk. Njonken dat skreau er ferhalen, in roman, opstellen oer keunst en kultuer en ek tal fan fertalingen fan literêr wurk en lyryk. Rilke syn mânske briefwikseling is in wichtich part fan syn literêre erfskip.

## Gedichten

## Sekundêre literatuer
* Karl Joseph Hahn, *Rainer Maria Rilke, Eine Studie* - Josef Habbel Verlag Regensburg, 1949
* Manfred Engel, Dorothea Lauterbach (Hg.), *Rilke Handbuch. Leben - Werk - Wirkung*. Stuttgart und Weimar 2004.
* Ralph Freedman, *Life of a Poet*, North Western University Press, 1998.
* Wolfgang Leppmann, *Rilke. Sein Leben, seine Welt, sein Werk*. Bern 1981.
* Ingeborg Schnack, *Rainer Maria Rilke. Chronik seines Lebens und seines Werkes*. Frankfurt/M. 1991.
* Cornelia Pechota Vuilleumier, *Heim und Unheimlichkeit bei Rainer Maria Rilke und Lou Andreas-Salomé. Literarische Wechselwirkungen*. Olms, Hildesheim 2010.

## Keppelings om utens
* http://www.rilke.ch Ynternasjonaal Rilkeselskip
* http://www.rilkegedichte.de Gedichten, samle wurk en biografy.
* http://www.rilke.de
* http://www.sonett-archiv.com/r/rilke.htm Dútskstalige sonnetten
* http://projekt.gutenberg.de/autoren/rilke.htm
Us-Leaffrouwetsjerke (Kalundborg)

De **Us-Leaffrouwetsjerke** (Deensk: *Vor Frue Kirke*) is in bysûnder midsiuwske tsjerke yn de Deenske stêd Kalundborg. It bouwurk hat fiif tuorren en is de lutherske parochytsjerke fan de binnenstêd-gemeente fan Kalundborg.  

## Skiednis
De tsjerke waard gaueftich nei 1200 yn romaanske styl boud op inisjatyf fan de eale Peder Strangesen en syn frou Ingeborg. De heit fan Peder Strangesen wie de stifter fan Kalundborg en stie yn heech oansjen. De sakristy oan de noardlike muorre fan it koar út likernôch 1400 is goed bewarre bleaun. Om 1500 hinne krige de sakristy der in ferdjipping by.

Nei it delstoarten yn 1827 troch boukundige tekoartkommingen waard de fieringtoer oant 1871 rekonstruearre. De tsjerke stiet op in hichte en hat wat wei fan in boarch, mar it hat nea de funksje hân om de fijân te kearen en it stie likemin yn ferbining mei de stêdsferdigening. Folle mear ferwiist de boufoarm nei it Himelsk Jeruzalim, dat yn 'e midsiuwen as in fersterkte stêd mei fiif tuorren foarsteld waard. 

Yn desimber 2008 hat de gemeente Kalundborg mei stipe fan in tal heechoanskreaune Deenske arsjitekten in fersyk yntsjinne by de kulturele autoriteiten om de tsjerke in plak te jaan op 'e list fan it wrâlderfskip fan UNESCO.

## Arsjitektuer
It grûnplan fan de sintraalbou foarmt in gryksk krús. Yn it midden riist in 44 meter hege toer op, dy't op fjouwer graniten pylders stiet. De fjouwer earmen fan it krús besteane allegear út in achthoekige, 34 meter hege toer. De middelste toer is ferneamd nei de hillige Jongaam Marije, de oare tuorren binne ferneamd nei de hilligen Sint-Anne (east), Sint-Gertrude (west), Marije Magdalena (súd) en Sint-Katarina (noard).

In bou lykas de Us Leaffrou-tsjerke fan Kalundborg sjocht men hiel seldsum yn West-Jeropa, mar namste mear by de eastersk-otterdokse tsjerken. De Leaffrou-tsjerke is net allinnich ien fan de meast útsûnderlike bouwurken fan Denemark, mar fan hiel Noard-Jeropa.

## Keppeling om utens
*  Side fan de Us Leaffrou-tsjerke, Kalundbor
Leonid Pasternak

**Leonid Osipovitsj Pasternak** (Russysk: Леони́д О́сипович Пастерна́к) (Odessa, 4 april 1862 - Oxford 31 maaie 1945) wie in Joadsk-Russysk keunstskilder. Hy wie de heit fan skriuwer-dichter Boris Pasternak.

## Biografy
Pasternak wie in soan fan in Joadske herbergier, de jongste fan seis bern, en hie as bern al in soad niget oan tekenjen en skilderjen. De earste dy't syn wurk kocht wie in strjitfeier, hy wie doe sân jier. Fan 1881 oant 1885 studearre er oan de medyske fakulteit fan de Universiteit fan Moskou, mar noch foar syn ôfstudearjen gie nei de Akademy foar Byldzjende Keunsten yn München. Dêr makke er syn stúdzjes ôf yn 1887, gie werom nei Ruslân en waard keunstskilder.

It earste skilderij dat er útstalde waard kocht troch de bekende keunstsamler Pavel Tretjakov, de wichtichste keunststiper yn Ruslân fan dy tiid. Syn namme as skilder krige rillegau klank. Hy waard lid fan de Polenov-rûnte (mei ûnder oaren Valentin Serov, Isaak Levitan, Michail Nesterov en Konstantin Korovin), en letter ek fan de keunstnersbewegingen Peredvizjniki (‘swalkers’) en Mir Iskoesstva (‘Wrâld fan de keunst’). Syn iere wurk is noch frijwat realistysk, mar letter wurdt er fral rekkene ta it postympresjonisme. Hy dosearre oan de ‘Keizerlike Hegeskoalle foar Skilderkeunst, Byldhoukeunst en Arsjitektuer’.

Yn 1889 troude Pasternak mei de pianiste Rosa Kaufman, dochter fan Isidor Kaufman, in Joadske fabrykseigner. Sy krigen fjouwer bern dêr't Boris Pasternak de âldste fan wie (Moskou, 1890). Pasternak wie befreone mei skriuwer Leo Tolstoj, dy't er faak skildere op syn bûtenpleats Jasnaja Poljana en foar wa't er ferskate wurken yllustrearre. Foar de yllustraasje fan de roman Oarloch en Frede krige er in gouden medalje by de Wrâldtentoanstelling 1900 yn Parys.

Yn 1921 reisgen Pasternak en de frou nei Berlyn foar in eachoperaasje en hy besleat lang om let om dêr te bliuwen, syn soannen Boris en Alexander bleaune yn Ruslân efter. Yn 1938 flechte er foar de nazi's nei Ingelân, dêr't er op 31 maaie 1945 yn Oxford stoar.

## Galery

Ofbyld:Pasternakluchsolnzaint.jpg|Sinnestriel
Ofbyld:Pasternakuoknaosen.jpg|Oan it raam, hjerst
Ofbyld:Pasternakmoskwazimoj.jpg|Moskou by't winter (1912)
Ofbyld:Pasternak ptlevinoj.jpg|E. Levina (1916)
Ofbyld:Pasternakportretvsuka.jpg|Portret fan de komponist Vjatseslav Suk
Ofbyld:Leonid Pasternak. At parents' house.jpg|Yn 't âlderlik hûs (1891)
Ofbyld:Pasternak leo tolstoy.jpg|Leo Tolstoj (1881)
Ofbyld:Pasternak podlampoj.jpg|Tolstoj yn famyljefermidden (1902)
Ofbyld:Leonid_Pasternak_-_Boris_and_Alexander.jpg|Soannen Boris en Alexander
Ofbyld:Pasternak VyachIvanov Berdyaev Bely.jpg|Tekening fan Vjatseslav Ivanov, Lev Kobilinski-Ellis, Nikolaj Berdjajev, Andrej Bely
File:Leonid Pasternak - News from Motherland (1889, GTG).jpg|Nijs út it heitelân (1889)
File:Pasternaksosnyimore.jpg|Dinnen oan see


## Keppelings om utens
* Biografy en wurk
* Biografy fan Leonid Pasternak
Grundtvigstsjerke (Kopenhagen)

De **Grundtvigstsjerke** (Deensk: *Grundtvigs Kirke*) in Bispebjerg, in stedsdiel fan Kopenhagen, is ien fan de meast opfallende tsjerken fan de stêd. It is in seldsum foarbyld fan in ekspresjonistysk bouwurk mei neogotyske styleleminten. De tsjerke waard boud tusken 1921 en 1940.

## Skiednis
Yn ferbân mei de bouplannen waard in arsjitektuerwedstriid útskreaun, dy't de arsjitekt Peder Jensen-Klint yn 1913 wûn. De tsjerke waard ferneamd nei de Deenske filosoof, dichter, histoarikus, politikus en dûmny Nikolai Frederik Severin Grundtvig.

De earste stien fan de tsjerke waard op 8 septimber 1921 lein. It wie doe krekt 138 jier lyn dat Grundtvig berne waard. De tsjerketoer kaam ree yn 1927. Ynearsten waard der op de ûnderste ferdjipping in seal ynrjochte foar de fiering fan tsjerketsjinsten. Nei it ferstjerren fan de arsjitekt naam syn soan Kaare Klint de lieding fan de bou oer. De bou fan de tsjerke kaam yn 1940 ree.

## Arsjitektuer
De arsjitekt liet him ynspirearje troch Deenske doarpstsjerken en ferbûn yn syn ûntwerp moderne, geometryske foarmen fan it bakstienekspresjonisme mei de klassike fertikale linen fan de goatyk. It meast opfallend is it machtige westwurk, dat tinken docht oan de kast fan in tsjerke-oargel. Yn it westwurk is de 49 meter hege klokketoer yntegrearre. It tsjerkeskip hat opfallende trepgevels, dy't faak oantroffen wurde by Deenske tsjerken. De foarmen binne lykwols modern en elke trepgevel hat dûbele toppen.  

De tsjerke hat plak foar 1800 minsken. De Grundtvigstsjerke hat dêrmei de measte sitplakken fan alle Deenske tsjerken. It bouwurk bestiet út likernôch 6 miljoen bakstiennen. Allinnich it doopfont waard makke fan ljochte kalkstien út Fakse.

## Ofbylden

Ofbyld:Grundtvigs Kirke Copenhagen 2.jpg|*De tsjerke út it súdeasten wei*
Ofbyld:Grundtvigskirken-nord-2005.jpg|*Noardlik skip*
Ofbyld:Grundtvigskirken-orgel-2005.jpg|*Oargel*


## Keppeling om utens
*  Side fan de Grundtvigstsjerke
De Oosterpoort

**De Oosterpoort** is in kultuersintrum yn Grins, dat yn 1975 iepene waard yn in nijboud gebou. It gebou stiet fuort besúdeasten de binnenstêd oan de Trompsingel oan de noardrâne fan de Oosterpoortwyk.

De Oosterpoort hat twa konsertsealen. De grutte seal, foar in part mei amfiteater, hat 1150 sitplakken. By it ûntwerpen fan dy seal hat  ûndersyksynstitút TNO besocht om de unike akoestyk fan de ôfbrutsen konsertseal De Harmonie sa goed at koe nei te meitsjen. Dat slagge lykwols net, meidat it in folslein oar soarte seal oanbelange. De lytse seal hat 450 sitplakken. It kompleks hat in ûndergrûnske parkeargaraazje dêr't auto's mei in LPG-ynstallaasje net yn meie.

Fêste spiler yn De Oosterpoort is it Noard Nederlânsk Orkest. It Noorderslagfestival wurdt dêr ek alle jierren holden.

## Keppeling om utens
* Oosterpoort.nl
Mediastinum

It **mediastinum** (siz: 'mediástinum ) is de romte tusken de beide longen yn, dy't fentraal (oan de foarkant) begrinze wurdt troch de boarstbonke (*os sternum*) en dorsaal (oan de efterkant) troch de rêchbonke. 

Yn it mediastinum sitte ûnder mear it hert, de luchtpiip, de slokterm, in part fan de aorta, in tal grutte bloedfetten, in grut tal senuwen (û.o. *nerves frenikus* en de *nervus fagus*), de tymus en in protte lymfeklieren. 

Meidat al dy wichtige organen tich by elkoar lizze hawwe sykteprosessen lykas ûntstekkings of groei fan kwea-aardige sellen (kanker) yn it mediastinum faak slimme gefolgen.
Brân fan Kopenhagen (1728)

De **Brân fan Kopenhagen** yn 1728 wie de grutste brân yn 'e skiednis fan Denemark. It tal deaden en ferwûnen is net fêstlein mar hie, sjoen de ûnbidige ferwoastgingen, folle slimmer kind. Nettsjinsteande dat wiene de kulturele ferliezen enoarm. It âlde stedhûs, fiif tsjerken, tal fan hûzen en in grut tal keunstwurken gyngen foar ivich ferlern. Mei de Universiteit fan Kopenhagen waarden ek 35.000 dokuminten mei in grut argyf en tal fan unike wurken fertarre troch it fjoer.
 
De brân begûn op de jûn van 20 oktober earne tusken 18:00 en 20:00 oere en bleau trochbaarnen oant 23 oktober. Likernôch 28% fan de stêd waard yn 'e jiske lein. Sawat 20% fan de befolking rekke hûs en húsrie kwyt (sa'n 70.000 persoanen) en de weropbou duorre oant 1737. Fan de âlde midsiuwske stêd gyng sels 47% folslein ferlern. Tegearre mei de brân fan 1795 is de brân fan 1728 de oarsaak dat der yn it hjoeddeiske Kopenhagen hast gjin tsjûgen fan midsiuwske boukeunst mear te finen binne.  

De lokaasje wêr't de brân ûntstie wie oan it doedestiidske *Vester Kvarter 146* (tsjintwurdich likernôch it plak dêr't *Frederiksberggade* op it *Rådhuspladsen* einiget). Dêr wenne de widdo Signe Hansen, dy't har hûs foar in part ferhierde oan Peder Rasmussen en syn frou Anne Iversdatter dy't dêr in ytgelegenheid hiene. De brân ûntstie op de twadde ferdjipping. Nei de brân ferklearren sawol Peder as syn frou Anne dat harren soan fan 7 jier âld troch ûngelok in kandler mei in baarnende kjers omstjitten hie. It hat der in protte fan dat de man en syn oare helte de soan de skuld yn 'e skuon skoden, om sa harren eigen ûnfoarsichtigens ta te dekken en straf tefoarren te kommen. 

Troch in gearrin fan omstannichheden wist it fjoer rap om him hinne te gripen. Trije dagen raasde it fjoer troch Kopenhagen oant it op sneon 23 oktober stadichoan oan krêft ferlear. It folk lei it dôvjen fan it fjoer op sneon út as in godlike yntervinsje. Kening Kristiaan VI stelde yn 1731 dy dei, de 23ste oktober, as in nasjonale feestdei yn en om God te tankjen waarden op dy dei yn alle tsjerken fan Kopenhagen tanktsjinsten holden. Yn 1770 waard de feestdei mei in herfoarming fan de feestdagen wer fan de kalinder helle.

Nei de brân waard een kommisje beneamd foar in nij strjitteplan fan it ferwoastge stedsdiel. De kommisje kaam mei in útstel foar in nij strjitteplan en in ferbod op de bou fan vakwurkhûzen. Lang hat it ferbod op vakwurkhûzen net duorre: yn 1731 waard it wer opheven om't hûzen fan bakstien folle djoerder útpakten. It midsiuwske Kopenhagen wie by it reekommen fan de rekonstruksje yn 1737 lykwols bliuwend skeind: stegen en strjitten folgen net mear de oarspronklike paden en guon holden sels op te bestean.
Iduna (Drachten)

***Iduna*** is een poppoadium yn Drachten. De grutte seal hat in kapasiteit fan 600 persoanen. Iduna is ien fan de 39 Nederlânse kearnpoadiums en ûnderdiel fan wolwêzensorganisaasje 'Maatschappelijke Onderneming Smallingerland' (M.O.S.). Iduna sit oan de Oliemolenstraat 16 yn Drachten. 

Yn 2014 wie der in ferbou en útwreiding fan it gebou.

## Skiednis
Iduna sette útein yn maart 1983 yn in lytse pleats oan de Noarderdwersfeart yn Drachten; it wie doe in jongereinsintrum. De funksje fan Iduna wie destiids moetingssintrum foar de jongerein, mei frijwilligers en meiwurkers dy't út de jongerenproblematyk wei tochten. Tsien jier letter ferhuze Iduna nei de Oliemolenstraat. Iduna ûntjoech him dêr hieltyd mear ta in poppoadium mei in ferskaat oan aktiviteiten.

Sûnt de jierren 2000 binne der alle jierren mear as 50 produksjes fan nasjonale en ynternasjonale artysten. It oanbod is breed: teater, film en fansels muzyk yn allerhanne stilen. Teffens kin de sealen foar eigen produksjes hierd wurde; der binne twa oefenromtes foar begjinnende bands en dj's en der is in ytkafee. 

### Eveneminten
Yn 2009 organisearre Iduna syn earste bûtendoarfestival, 'Dencity'. Dat wie op it Kiryat Onoplein. Letter ek op oare lokaasjes en fan 2012 ôf yn it Thalenpark, dat efter it poppoadium leit. Yn de rin fan de jierren hat Iduna ek 'Popcity' en de 'Jûn fan Peije' ûntwikkele.

Yn de rin fan de tiid hawwe in protte bekende bands yn Iduna optreden. Yn de resinte skiednis wiene dat ûnder oaren Bill Wyman (eks-Rolling Stone), Ignite, Kayak, New Cool Collective, Pioneers of Love, The Adicts, Van Dik Hout en Vanderbuyst.

## Keppeling om utens
*Website Iduna
ß

De letter **ß** (ek wol de *ringel-s*, Dútsk: *esszett* of *scharfes S*) is in letter yn it Dútske alfabet. It is de iennichste letter út it Dútske alfabet dat net foarkomt yn it Latynske alfabet.

## ss of ß
De lêste staveringsferoaring fan 1996 waard yn 1998 fan krêft. Yn 2004 en 2006 waard de staveringsferoaring fan 1996 oanpast. Nei de staveringsferoaring en de twa oanpassingen sjocht de regel foar it brûken fan ss of ß der sa út:

* ß nei in lange fokaal of twalûd (*heiß*, *bloß*, *Straße*, *beißen*, *draußen*),
* ss nei in koarte fokaal (*dass*, *Fass*, *bisschen*, *nass*).

Foarbyld: *Er verga*'ß**, da**ss** das hei**ß**e Fa**ss** ein bi**ss**chen na**ss*' war.*

## Switserlân en Lychtenstein
Fan it hiele Dútske taalgebiet brûke allinnich Lychtenstein en Switserlân de letter ß net. Yn Switserlân waard de letter yn 'e rin fan de 20e iuw ferballe troch de minsken. Yn 1974 wie de Neue Zürcher Zeitung de lêste krante yn Switserlân dy't ophold mei it brûken fan de letter. Foar de ß is de „ss“ yn it plak kommen. Dy skriuwregel is ek bestjoerlik fêstlein.
Klovis IV

Kening **Klovis** / **Klodovech** **IV** (of Klovis III) (682-695) wie fan 691 oant 695 kening fan Neustrje, Boergonje en Austraasje nei de dea fan syn heit Teuderik III. De hofmeier Pepyn fan Herstal hie út syn namme de macht.
Fan doe ôf oan lutsen "hofmeiers" de macht nei har ta en waard de kening hast net mear belutsen yn politike saken.

Klovis IV waard mar trettjin jier en waard opfolge troch syn broer Gildebert III.

## Sjoch ek
* Klovis III
Maximilian Schell

**Maximilian Schell** (Wenen, 8 desimber 1930 - Innsbruck, 1 febrewaris 2014) wie in Eastenryksk-Switsersk akteur, filmregisseur en skriuwer.

Maximilian Schell waard berne yn Wenen en opbrocht yn Zürich, dêr't de húshâlding hinne gien wie yn 1938 nei de *[[Anschluss]]* fan Eastenryk by Nazy-Dútslân. Hy wie in soan fan skriuwer, dichter en apteker Ferdinand Hermann Schell en aktrise Margarete Schell Noé. Syn broer Carl en susters Maria en Immy wiene ek akteurs. Schell studearre filosofy, keunstskiednis en myzyk- en teäterwittenskippen oan de universiteit fan Zürich en ek yn Basel en München. Schell fuotballe by Grasshopper Club Zürich, dêr't er oant syn dea ta fan fan bliuwe soe. Yn 1952 hat er noch oan it konservatoarium yn Bern studearre.

Sûnt 1955 wie er yn films te sjen. Syn earste filmrol dy't bekend waard wie yn *[[The Young Lions]]* út 1958. Foar syn rol yn de film *[[Judgment at Nuremberg]]* (1961) krige er in Academy Award foar Bêste Akteur. Fierders spile er karakterrollen op toaniel, wie er telefyzje akteur en keunstskilder.

Schell wie befreone mei skriuwer en lettere presidint fan Tsjechje Václav Havel.

## Filmografy <small>(kar-út)</small>
* 1999:*[[Joan of Arc]]*
* 1998:*[[Deep Impact (film)|Deep Impact]]*
* 1998:*[[Vampires]]*
* 1998:*[[Left Luggage]]*
* 1993:*[[Candles in the Dark]]*
* 1990:*[[The Freshman]]*
* 1979:*[[The Black Hole]]*
* 1977:*[[A Bridge Too Far (film)|A Bridge Too Far]]*
* 1977:*[[Cross of Iron]]*
* 1974:*[[The Odessa File]]*
* 1964:*[[Topkapi (film)|Topkapi]]*
* 1961:*[[Judgment at Nuremberg]]*
* 1958:*[[The Young Lions]]*

## Keppeling om utens
* Schell yn de IMDb
Skeveningen

**Skeveningen** (Nederlânsk en offisjeel: *Scheveningen*) is in baaiplak, fiskersplak en stedsdiel fan De Haach.

## Wiken
Skeveningen bestiet út de lytsere wiken:
* Renbaankwartier
* Belgisch Park
* Duinoord
* Duindorp
* Geuzen- en Statenkwartier
* Havenkertier
* Oostduinen
* Scheveningen-Dorp (sintrum)
* Van Stolkpark
* Westbroekpark en Duttendel
* Zorgvliet

## Berne yn Skeveningen
* Philip Bloemendal (1918-1999), nijslêzer, presintator fan Polygoon-sjoernaal
* Cees den Heyer (1942), teolooch
* Sugar Lee Hooper (1948-2010), sjongster
* Frédérique Huydts (1967-2006), aktrise
* Cornelis Jol alias 'Houtebeen' (1597-1641), admiraal en piraat
* Wim Kan (1911-1983), kabaretier
* Jan Pronk (1940), PvdA-politikus
* Jean Pierre Rawie (1951), dichter en oersetter

## Keppelings om utens
* Skeveningen-doarp
* Scheveningsnieuws.com Deistich nijs út Skeveningen
Biatlon op de Olympyske Winterspullen 2014

De **[[Olympyske Winterspullen 2014|XXIIe Olympyske Winterspullen]]** waarden fan 7 oant en mei 23 febrewaris 2014 hâlden yn Sotsji, yn Ruslân.
It biatlon wie yn it *Laura Biathlon & Ski Complex*.

## Utslaggen
#### Lannen

#### 4 x 7,5 km lannen

#### 4 x 6 km lannen

#### 12.5 km efterfolging

#### 10 km efterfolging

#### 10 km sprint

#### 7,5 km sprint

#### 20 km

#### 15 km

#### 15 km massastart

#### 12,5 km massastart

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it biatlon medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 2014.

## Sjoch ek
* Biatlon op de Paralympyske Winterspullen 2014