open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roland Freisler

**Roland Freisler** (Celle, 30 oktober 1893 – Berlyn, 3 febrewaris 1945) wie in Dútske nazy-bewâldfierder en -rjochter. Hy waard steatssekretaris fan Adolf Hitler's Ryksministearje fan Justysje en presidint fan it *Volksgerichtshof* (folksrjochtbank), opset bûten de grûnwet om. Dit gerjochtshof behannele politike aksjes tsjin Hitler syn diktatoriale rezjym yn in rige fan sabeare prosessen. It makke Freisler wreed ferneamd, ek ûnder de Nazy's wie er net populêr.

## Literatuer
* : *Die Rückseite des Hakenkreuzes. Absonderliches aus den Akten des Dritten Reiches.* München: dtv dokumente 1993. ISBN 3-423-02967-6
* : *Furchtbare Juristen. Die unbewältigte Vergangenheit unserer Justiz*. München: Kindler 1987. ISBN 3-463-40038-3
* : *Der Hinrichter.* ISBN 3-88243-355-8

## Sjoch ek
* Hans Frank
* Hans-Joachim Rehse
* Carl Schmitt
* Otto Georg Thierack

## Keppeling om utens
* Uwe Wesel: ''Drei Todesurteile pro Tag'' Artikel oer Roland Freisler op www.zeit.de, 3 febrewaris 2005]
Hans Frank

**Hans Michael Frank** (Karlsruhe, 23 maaie 1900 - Neurenberch, 16 oktober 1946) wie in Dútske abbekaat, nazy-politikus, generaal fan de SS (*SS-Obergruppenführer*), en ien fan de meast grutte oarlochsmisdiedigers fan de Twadde Wrâldkriich. Efter inoar wie er lid fan de Ryksdei, ryksminister sûnder portefeuille, rykskommissaris foar lykskeakeling fan de justysje, presidint fan de ynternasjonale *Rechtskammer* en fan de *Akademie für deutsches Recht*, haad fan it boargerlik bestjoer fan Lodz, opperste bestjoerder fan de militêre gebieten West-Prusen, Posen, Lodz en Krakau en fierders gûverneur-generaal fan de besette Poalske gebieten.

Yn it Proses fan Neurenberch bekende er lang om let skuld, as ie fan mar in pear. Ha waard op 1 oktober 1946 ta de dea feroardield fanwege oarlochsmisdieden en misdieden tsjin de minsklikens. Hy waard op 16 oktober 1946 yn Neurenberch ophong.

## Literatuer
* : *Der Vater: eine Abrechnung* (Nederlânske titel: *Vader, ik haat je*). C. Bertelsmann, München 1987, ISBN 3-570-02352-4
* : *Hans Frank: lebensraum and the Holocaust*. Palgrave Macmillan, Houndmills / New York 2003, ISBN 1-4039-1579-2
* : *Hans Frank: aufstieg und Fall des NS-Juristen und Generalgouverneurs*. Lang, Frankfurt am Main u.a. 1988, ISBN 3-631-40622-3
Stedsk Muzykkorps Snits

It Keninklik Erkende **Steds Muzykkorps fan Snits** is in muzykferiening dy't yn oktober 1922 oprjochte is yn de stêd Snits. It is fuortkomd út it *Muziekcorps der dienstdoende Schutterij* dat destiids ek wol sa neamd waard. De measte stêden hienen earder wol in muzykkorps.

## Trije orkesten
De feriening hat in A-orkest dat ek faak oan konkoersen meidocht en dan yn de twadde difyzje spilet. *On the Move* is it opliedingsorkest, dêr't begjinnende spilers harren oplieding krije. Yn de blaasklasse wurdt les jûn oan bern dy't in ynstrunmint bespyljen leare. 

## Skiednis
Troch it wurd 'steds' blykt dat it korps destiids mei organisaasje of finansiering in bân hie mei de stêd. Neidat op 2 july 1906 it 'Muziekcorps d.d. Skutterij' ophâlde te bestean, waard fanwege de gemeente Snits, it 'Sneeker Muziekcorps' oprjochte. In part fan it harmonykorps bestie út leden fan it 'Muzykcorps d.d. Skutterij'. Nei twa kear ûntbûn te wêzen waard it yn 1922 foar de tredde kear oprjochte. Yn datselde jier waarden de Kristlike Muzykferiening 'Harmonie (in harmonyorkest, letter nei 1928 oergien yn in fanfareorkest) en Arbeidersmuzykferiening 'Steun in den Strijd' (doe fanfare, nei 1938 harmonyorkest) oprjochte. It hjoeddeiske orkest waard troch Snitsers meast oantsjutten as 'ut Stedelijk', mar dat is offisjeel earst nei de oarloch ûntstien op 27 july 1945 nei in fúzje tusken it *Sneeker Muziekcorps* en *Steun in den Strijd*. Hoewol't de woartels fan de feriening folle âlder binne, is it jier fan oprjochting 1922 bleaun.
Tamminga-Piebenga-Fûns

It **Tamminga-Piebenga-Fûns** is in fûns dat literêre ynisjativen bekostiget.
Nei it ferstjerren fan Sjoukje Piebenga en har man Douwe Tamminga die bliken dat by testamint bepaald wie dat der in Tamminga-Piebenga-Fûns út harren neilittenskip stifte wurde moast, dêr't literêre inisjativen út bekostige wurde kinne soene. It behear fan it Tamminga-Piebenga-Fûns wurdt fierd troch de Stifting Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum. Ien fan de doelen dêr't it fûns û.o. foar brûkt wurdt is it ûnderhâld fan de troch Rink van der Velde neilitten wenarke op De Feanhoop, dêr't skriuwers gebrûk fan meitsje kinne om in pear wike yn alle rêst oan literêr wurk te arbeidzjen. 

Ek nei it opgean fan it FLMD yn Tresoar is de Stifting Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum bestean bleaun.

## Sjoch ek
* Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum
Metryk stelsel

It **metrike stelsel** of **metryske stelsel** brûkt de meter as rekkenienheid foar lingte, oerflakte en ynhâld, yn tsjinstelling ta it âldere systeem, dat mei tommen, jelnen en fuotten wurke. Ofstân, oerflakte en ynhâld hawwe no deselde basisienheid, wêrtroch't omrekkenjen folle ienfâldiger wurdt.

It metrike stelsel waard net ynfierd buy de deistige tiidmjitting. Hjir is noch altiten sprake fan 12 moannen, 365 dagen, 24 oere, 60 minuten en 60 sekonden. Mar eenheden, lytser as in sekonde, binne wol desimaal, bygelyks 1/100 fan in sekonde. Yn de meganika en wittenskip is de sekonde as ienheid fan tiid lykwols al lang de standert. 

De ynfiering fan it metryk desimaal stelsel, yn 1799, kin beskôge wurde as ien fan de wêzentlikste feroarings fan de Frânske Revolúsje.

## Sjoch ek
* Nederlânsk metryk stelsel
* Typografyske ienheid
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2004/Strânfollybal

**[[Strânfollybal]]** is ien fan de twa dissiplines fan it follybal dy't spile waard op de Olympyske Simmerspullen 2004 yn Atene. De oare dissipline wie it sealfollybal. Der wie in toernoai foar manlju en froulju. De wedstriden setten op 15 augustus 2004 útein en einigen op 25 augustus 2004. It strânfollybal hie plak op it *Faliro Olympic Beach Volleyball Centre*

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen. Tusken skrabkes steane it oantal duo's dat fan dat lân meidiene.

## Manlju
Der diene 24 duo's mei oan dizze Olympyske Simmerspullen, dy wiene ferdield oer seis groepen mei elts fjouwer duo's. De twa bêste duo's fan eltse groep pleatsten harren foar de achtste finales, dy 12 duo's waarden oanfolle mei fjouwer duo's dy't as bêste nûmer trije yn harren groep einige wiene. 

### Foarwedstriden
#### Groep A


**Einstân Groep A**

#### Groep B


**Einstân Groep B**

#### Groep C


**Einstân Groep C**

#### Groep D


**Einstân Groep D**

#### Groep E


**Einstân Groep E**

#### Groep F

*De Griken Pavlos Beligratis en Athanasios Michalopoulos lutsen harren troch in blessuere werom foar de tredde wedstriid, yn de stân wurdt dat rekkene as in 2-0 ferlies*. 

**Einstân Groep F**

### Achtste finales

### Kwartfinales

### Heale Finales

### Wedstriid om brûns

### Finale

### Einrangskikking

## Froulju
Der diene 24 duo's mei oan dizze Olympyske Simmerspullen, dy wiene ferdield oer seis groepen mei elts fjouwer duo's. De twa bêste duo's fan eltse groep pleatsten harren foar de achtste finales, dy 12 duo's waarden oanfolle mei fjouwer duo's dy't as bêste nûmer trije yn harren groep einige wiene. 

### Foarwedstriden
#### Groep A


**Einstân Groep A**

#### Groep B


**Einstân Groep B**

#### Groep C


**Einstân Groep C**

#### Groep D


**Einstân Groep D**

#### Groep E


**Einstân Groep E**

#### Groep F


**Einstân Groep F**

### Achtste finales

### Kwartfinales

### Heale Finales

### Wedstriid om brûns

### Finale

### Einrangskikking

## Medaljespegel

## Sjoch ek
*Sealfollybal op de Olympyske Simmerspullen 2004
*Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2004

## Keppeling om utens
* Resultaten follybal op de Olympyske Simmerspullen 2004
WikiLeaks

**WikiLeaks** is in yn 2006 opsetten webside dy't bedoeld is om klokkelieders út oerheidsynstellingen en bedriuwen in plak te jaan dêr't se anonym dokuminten pleatse kinne om misstannen oan de kaak te stellen. WikiLeaks soe opsetten wêze troch wittenskippers, sjoernalisten en dissidenten út de Feriene Steaten, Europa, Súd Afrika en Taiwan, al binne dêroer gjin details bekend. Wikileaks is gjin ûnderdiel fan Wikipedia of de Wikimedia Foundation.

## Wurkwize en wurdfierders
WikiLeaks garandearret dat elts dy't dokuminten op de webside pleatst net te trasearjen is. Dat jild ek foar de inisjatyfnimmers. Bekend is dat it Amerikaanske bedriuw Dynadot de webside fasilitearre. Yn novimber 2007 stiene der 1,2 miljoen dokuminten op WikiLeaks. Op de fraach wa't der efter WikiLeaks sitte, kaam as antwurd dat it in projekt is fan *The Sunshine Press*. Sunshine slacht yn dit gefal nei alle gedachten op Queensland yn Austraalje dat ek wol *The Sunshine State* neamd wurdt. De wurdfierder fan WikiLeaks Julian Asange is dêr berne. Tsjintwurdich steane de WikiLeaks argiven op de servers fan it Sweedske bedriuw Bahnhof. As efterfang binne der in grut tal spegelsites yn de loft.

Wikileaks.org brûkt it ynhâldferwurkingssysteem MediaWiki. Yn earste opset wie WikiLeaks ynklaaid as in wikisite dêr't besikers siden oanpasse en harren kommentaar by pleatse koenen. Dy opset is letter loslitten. It is net langer mooglik om siden oan te passen, wat betsjut dat WikiLeaks, nettsjinsteande de namme, gjin wiki mear is.

Julian Assange en Birgitta Jónsdóttir trede meast op as wurdfierders foar WikiLeaks. Sy wiene op 21 juny 2010 beide as sprekker op de harksitting fan it Europeesk Parlemint yn Brussel oer (sels-)sensuer en frijheid fan mieningsútering yn Europa. Asange is in Australyske sjoernalist en Jónsdóttir is lid fan it parlemint fan Yslân.
De Dútser *Daniel Schmitt* (pseudonym fan Daniel Domscheit-Berg) treedt ek wol út namme fan WikiLeaks nei bûten. Schmitt dy't yn it eardere East Berlyn wennet, wie fan it begjin oan by WikiLeaks belutsen en krige nei eigen sizzen lykas Assange gjin salaris foar syn foltiids baan.

## Eksterne ferwizing
* Nederlânske spegel fan de offisjele website
Algemeen Nederlands Persbureau

It **Algemeen Nederlands Persbureau BV** (ANP) is it grutste Nederlânske parseburo. 

Jierliks levert it ANP mear as 160.000 nijsberjochten en 600.000 foto's.  It parseburo fersoarget alle dagen tsientallen radio-útstjoerings en fideoreportaazjes. It byldargyf fan it ANP beslacht 2,5 miljoen dia's en in digitaal argyf mei 2 miljoen bylden. Ek is it parseburo eigener fan de byldargiven fan KIPPA en Benelux Press. 

It ANP sit yn Rijswijk en hat redaksjes yn Amsterdam (ekonomy, stêd en entertainment), De Haach (polityk), Rotterdam (stêd), Utert (regio), Eindhoven (regio) en Brussel (Polityk). It parseburo hat rom 250 meiwurkers yn tsjinst, ûnder wa 160 sjoernalisten, en brûkt dêrneist nijs en foto's fan ynternasjonalke parseburo's en korrespondinten. 
Yn Nederlân fertsjinstwurdiget it ANP de parseburo's Agence France Presse (AFP), Deutsche Presse-Agentur (DPA), EFE (Spanje) en Belga (Belgje).

## Skiednis
De stichting Algemeen Nederlands Persbureau waard op 11 desimber 1934 oprjochte troch de Nederlânske Deiblêdparse (NDP). It ANP levert nijs oan kranten, omroppen, websites en tydskriften, mar ek oan bedriuwen, ynstellings en oerheden. It hat in reputaasje fan betrouberheid. Mei dêrtroch wist it de swarte flek út syn bestean, it yn de Twadde Wrâldoarloch "gewoan" trochwurkjen (wat it de bynamme "Adolfs Nijste Pappegaai" oplevere), nei de befrijing frij maklik út te wiskjen.

Yn 2000 waard de stichting omsetten yn in BV. Yn 2003 kocht NPM Capital, de partisipaasjemaatskippij fan it famyljebedriuw SHV, in belang fan 70% yn it parseburo fan ûnder mear de krantenútjouwers PCM Utjouwers, Telegraaf Media Groep en Wegener. De ynvestearder ferkocht yn 2004 dêrfan 15% wer troch oan ynvestearingsmaatskippij Halder, in dochter fan de Gewestlike Ynvestearingsmaatskippij foar Flaanderen (GIMV). NPM gunde it management fan it ANP in belang fan 10%.

In 2007 stapten de Nederlânske deiblêdútjouwers út it ANP en ferkochten se harren restearjende belang fan 30% oan NPM, Halder en de lieding fan it parseburo. De belangen fan NPM en Halder kamen hjirtroch elk op 43,75%. It management fan it ANP hâldt no in belang fan 12,5%.
Sûnt 29 oktober 2008 is der in databank online wêryn alle ANP-radiobulletins sûnt 1937 op te sykjen binne.

Op 28 maaie 2010 naam Feriening Veronica, fia ynvesteringstakke V-Ventures, alle oandelen fan it ANP oer.

Op 28 maart 2018 waard it ANP oernommen troch Talpa Network. Fuort dêrnei naam it ANP fotoburo Hollandse Hoogte oer. 

## Keppelingen om utens
* ANP
* ANP Byldbank
* ANP Histoarysk Fotoargyf
Olympyske Simmerspullen 2000

De **Olympyske Simmerspullen 2000**, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney.

## Medaljespegel

### Doping en leeftydsferfalsking
De Amerikaanske atlete Marion Jones wûn trije gouden en twa brûnzen medaljes sawol op yndividuele ûnderdielen as op estafettes. Dy binne troch it YOK fan har, en har team, ôfnommen neidat sy bekende dy medaljes net earlik wûn te hawwen om't se doping brûkte by dizze Spullen. 
Ek it 4x400 meter estafetteteam moast syn medaljes ynleverje nei dopinggebrûk.

Begjin 2010 waard bekend dat Sina in medalje foar it team ûnderdiel Gymnastyk by de froulju ynleverje moast omdat sy in gymnaste ynset hie dy't noch net âld genôch wie om mei te dwaan oan de Spullen.

## Sporten

## Dielnimmende lannen

199 lannen diene mei oan de Spullen. Dêr nêst diene der fjouwer sporters út East-Timor mei ûnder de namme Yndividuele Olympyske Atleten mei de Kode "IOA".

## Sjoch ek
* Paralympyske Simmerspullen 2000

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Olympysk Kommitee
Millau-fiadukt

De **Brêge fan Millau** (Frânsk: *Viaduc de Millau*) is in mearfâldige toaikonstruksje oer de rivier de Tarn, yn de gemeenten Millau en Creissels yn it departemint Aveyron yn Frankryk. De brêge, op 14 desimber 2004 troch doetiidsk presidint Jacques Chirac iepene, is de heechste brêge fan de wrâld: ien fan de pylders is 343 meter heech, justjes heger as de Eiffeltoer. De maksimale hichte fan it brêgedek wurdt allinnich troch de Royal Gorge Bridge (321 meter - Kolorado, Feriene Steaten) oertroffen. De brêge koste 394 miljoen euro.

De 2460 meter lange brêge draacht de autosneldyk A75/E11 (*La Méridienne*). De wei ferbynt Clermont-Ferrand yn it noarden mei Béziers en Montpellier yn it suden. Foardat de brêge der wie, moat alle ferkear fan Parys nei Perpignan troch Millau, of in omwei nimme nei it easten fia Lyon, 912 of 850 km (autosneldiken A6 en A7) of nei it westen fia de A20 Toulouse-Brive-Limoges-Vierzon, 800 km.

## Skaaimerken
It fiadukt bestiet út acht oerspanningen, ûnderstipe troch sân betonnen pylders. De middelste stikken oerspanne 342 meter, de uterste oerspanningen 204 meter. De brêge leit op 270 meter boppe de rivier de Tarn. Der binne sân mânske brêgepylders boud, wêrfan't de heechste 343 meter de loft yn rikt. Dat is de heechste brêgepylder fan de wrâld. It brêgedek is 32 meter breed, en hat twa rydstripen en in flechtstripe yn beide rydrjochtings.

It fiadukt is de grutste rydreaubrêge yn de wrâld, hast twa kear sa grut as de eardere Europeeske rekordhâlder, de Europabrücke yn Eastenryk. Wat brêgedekhichte oanbelanget komt it fiadukt nei de Royal Gorge Bridge yn Kolorado.

### Spesifikaasjes
* Totale lingte fan it weidek: 2460 m
* Oantal pylders: 7
* Hichte fan pylder 7, de koartste: 77 m
* Hichte fan pylder 2, de langste: 336 m (245 m op it nivo fan it weidek)
* Hichte fan pilonnen: 87 m
* Oantal keabels: 154
* Tsjokkens fan it weidek: 4,20 m
* Breedte fan it weidek: 32,05 m
* Totaal folume fan brûkt beton: 127.000 m³
* Totaal gewicht fan stiel: 19.000 ton
* Totaal gewicht fan de brêge: 290.000 ton
* Maksimale wynfaasje: 220 km/o (150 km/o maksimaal ea mjitten yn Millau)
* Temperatuergrinzen: -35&nbsp;°C - +45&nbsp;°C
* Totale krimp- of útsetlingte: 2,2 m
* Helling fan it weidek: 3%
* De brêge beskriuwt (foar in part) in sirkel mei in striel fan 20 km, sa like de brêge ûneinich lang.

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Skernehuzen

**Skernehuzen** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân yn de himrik fan Boerum. Hy leit oan de âlde Fryskestrjitwei besuden Boerum en bewesten Fiskflyt. Wat eastliker leit de pleats *Vrouwenklooster* tichtby it steed fan it kleaster Galilea. De buorskip bestiet út inkele ferspraat steande pleatsen, dêr't de pleats *Scharnehuizen* fan de meast eastlike is. 

It Fryske skar komt fan *skerne* ("dong") of *rûchskerne* ("dongbult").  

Eartiids waard miend dat om 1249 in dyk (dêr't gjin skreaune boarnen fan binne) oanlein waard tusken Skarnehuizen en Fiskflyt, mar tsjintwurdich wurdt tocht dat dit letter bard wêze moat. De namme Skarnehuizen komt foar it earst foar yn in dokumint út 1479, doe't in sate dêr oerdroegen waard fan it mienskiplike lân fan de kleasters Jeruzalim (út Gerkeskleaster) en Galilea nei de lêste. Yn 1543 waard de namme stavere as *Schernhuysen*. Yn 1580 waarden it kleastergoed konfiskearre troch de Steaten fan Fryslân, dy't se yn 1644 ferkochten.
Yn 2009 krige de buorskip nammebuordsjes.
Albrecht II fan Beieren

**Albrecht II fan Beieren** (1368 – Kelheim, 21 jannewaris, 1397) wie in soan fan Albrecht fan Beieren (1336-1404) en Margaretha fan Brieg. 

Hy regearre tegearre mei syn heit yn Hollân, Henegouwen en Seelân en bestjoerde sûnt 1389 ek de Beierske provinsje Straubing yn namme fan syn heit. Hy hâlde meast yn Straubing ta, dêr't hy toernoaien organisearre en de oanlis fan wegen befoardere. Hy steunde ek de tsjerke. Albrecht kaam net tusken beide yn de ynterne konflikten fan syn neven, de soannen fan syn omke Stefan II fan Beieren, mar steunde wol de oarloch tsjin in konfederaasje fan stêden út Swaben en de aartsbiskop Salzburg. Albert besocht meardere kearen de Nederlannen. Yn 1396 focht er yn 'e mande mei syn heit en syn âldere broer Willem VI fan Hollân tsjin de Friezen. Albert ferstoar op weromreis yn de stêd Kelheim, grif oan de gefolgen fan in longûntstekking.
Gaarkeuken (Grinslân)

**Gaarkeuken** (Grinslânsk: *Goarkeuk'n* of *Goarkeuken*) is in buorskip justjes besuden Grijpskerk, oan it Van Starkenborghkanaal yn de provinsje Grinslân. It plak hat syn namme fan de gaarkeuken (Frysk: *gearkoken*, in ienfâldich restaurant anneks kafee) dy't by it ferlaat yn de farferbining fan Grins mei Fryslân stie. Oarspronklik sie dy gaarkeuken oan it mear súdlik lizzende Knillesdjip. Dat stee wurdt no noch *Oude Gaarkeuken* neamd. 

## Skiednis
Yn 1654 waard in foar it grutste part nij kanaal dold tusken Grinslân en Fryslân; it roan fan Briltil oer Noardhornertolhek nei de Fryske grins by Gerkeskleaster. De gearkoken waard doe ferset nei it plak fan no op de krúsing fan it Van Starkenborghkanaal mei it Wolddjip en har noardlike ferlinging Poeldjip (it lêste stik is no dimpt; mûning Hoeredjip). Letter waard in trekwei by dizze Trekfeart of Hoendjip lâns oanlein en krigen de doarpen yn de omkriten in opfeart nei it kanaal. Twadde helte 19e iuw binne de farwegen oanpast oan de easken fan de tiid. Yn dat ramt waard ek de Slûs Gaarkeuken yn 1864 (sa'n bytsje) op it hjoeddeistige plak oanlein. It ferlaat luts minsken dy't guod leveren dêr't skippers ferlet fan hiene: yn it foarste plak sterke drank, mar ek proviand.

Op 26 juny 1829 barde der yn Gaarkeuken in ûngemak dêr't deaden by foelen. Trije bern rûnen by de skean omheech steande brêge op; doe't de kontragewichten ôfbrutsen, rekken de bern ûnder de brêge. 

Yn 1938 waard it Hoendjip ferbrede en útwreide oant it Van Starkenborghkanaal ta; dêr waard in nije slûs boud by Gaarkeuken. De bou fan de tredde slûs yn de jierren 1980 moasten fiif slûswachterswenten en 575 beammen foar wike.

Op 11 novimber 1944 waard de Gaarkeuken bombardearre troch 15 Ingelske Typhoons fan de fleanbasis Volkel. De brêge en sluzen en ek in stikmannich huzen waarden fernield. Meidat de wetterhúshâlding doe net mear yn de hân te hâlden wie, strûpte in grut gebiet ûnder.
Moscowa

**Moscowa** is in begraafplak en krematoarium yn de stêd Arnhim. De namme is ôflaat fan de pleats "Moskowa" (mei in "k") dy't fuort njonken it begraafplak stiet. It terrein wie ynearsten acht hektare grut, mar waard in oantal kearen útwreide nei de hjoeddeiske tritich hektare: der binne tusken de fjirtich- en fyftichtûzen minsken begroeven, yn ûngefear tweintichtûzen grêven.

## Skiednis
De pleats Moskowa wie in ûntginningspleats en waard yn 1847 boud troch Hendrik Jacob Carel Jan baron van Heeckeren van Enghuizen, dy't ek it lângoed Sonsbeek kocht yn 1821.

Yn 1837 kaam it ûnderwerp fan in begraafplak bûten de beboude kom foar it earst op de wurklist yn de Arnhimske gemeenteried: oant dan waard gebrûk makke fan it begraafplak *"Onder den Linden"*, mar de befolking fielde net folle foar dat plan. Yn 1864 waard it joadske diel fan it begraafplak oanlein, mar pas yn 1876 wie de earste begraffenis. Yn 1934 waard der in nij gedielte oan de oare side fan de wei taheakke, nei ûntwerp fan Dhr. Meier, dy't it grûnplan foarmjoech as in "flinter mei útsleine wjukken".
Yn 1968 waarden op it begraafplak in algemiene en in roomsk-katolike aula boud, dêr't de glês-yn-leadramen fan ûntwurpen waarden troch de grafikus Jan van Doorn (1911-1993). 

Yn 1974 waard Moscowa útwreide mei in krematoarium, wêryn jierliks sa'n 1500 kremaasjes binne. Der binne ferskate struifjilden, in kolumbarium en urnengrêven. Dêrneist is it mooglik de jiske fan de ferstoarne te ferstruien op it grêf, of yn in grêf by te setten.
Yn it ferline stie op it begraafplak ek in lokaal foar de skyndeaden.

### Mausoleum
Moscowa hat as ien fan de pear begraafplakken yn Nederlân in mausoleum, dat sintraal yn it âlde gedielte boud is. It mausoleum heart ta oan de famylje fan Wageningen-Romein en is boud út hurdstien yn 1895 of 1905. It hat klassisistyske ynfloeden: de orizjinele doarren binne ferfongen, mar it stekwurk mei palmetmotiven stiet der anno 2009 noch altiten.

## Bekende persoanen dy't op Moscowa begroeven binne
* Ien Dales - politika
* Jacques Coenraad Hartogs - sakeman
* D.C. Lewis - sjonger
* Clément van Maasdijk - loftfeartpionier
* Theodorus Niemeyer - tabaksfabrikant
* Dirk Troelstra - dichter en propagandist, broer fan Pieter Jelles Troelstra
*Cornelis Beets - byldhouwer, predikant en skilder 
*Carel Beke - (berneboek)eskriuwer
*Henk Bosveld - fuotballer
*Cornelis van den Bussche - politikus en minister
*Bernardus Hermanus Heldt - fakbûnslieder en politikus
*Louis Maximiliaan Hermans - útjouwer, politikus
*Antoon van Hooff - âld-direkteur fan Burgers Zoo
*Willem de Meijier - predikant en politikus
*Theodorus Niemeyer - tabaksfabrikant
*Gerrit Cornelis van Niftrik - teolooch, heachlearaar
*Ad Ploeg - politikus
*Ludolph Anne Jan Wilt Sloet van de Beele - jurist, politikus
*Johannes Anthonie de Visser - minister, politikus

## Bekende persoanen dy't op Moscowa kremearre binne
*Pierre Beek - zanger en bassist
*Rie de Boois - politika, biologe
*Jean Dulieu - skriuwer en tekener
*Wim Kan - kabaretier
Birgitta Jónsdóttir

**Birgitta Jónsdóttir** (Reykjavik, 17 april 1967) is in Yslânsk keunstnares, dichteresse, skriuwster, ynternetpionier, aktiviste en lid fan de Alþing (parlemint fan Yslân) foar de Boargerbeweging dêre. Jónsdóttir treedt ek faak op as wurdfierster fan WikiLeaks, de webside foar klokkelieders.

Birgitta Jónsdóttir wenne yn Denemark, Sweden, Noarwegen, Ingelân, Feriene Steaten, Austraalje en Nederlân en is no wer werom yn Yslân. Yn 1989 waard har earste gedichtebondel publisearre. Har poëzy is yn tolve talen oerset. Har keunst waard útstald yn ûnder de Feriene Steaten, Aazje en Europa.

Birgitta organisearre mei in tal oare keunstners en dichters fan Yslân de manifestaasje *Keunst tsjin oarloch* dêr't sy mei protestearren tsjin de kriich yn Irak. Yn 1996 rjochte hja de earste online keunstgalery fan Yslân op.

Yn 2010 wie sy belutsen by it projekt *Icelandic Modern Media Initiative*, dat it inysjatyf naam foar de wet mei deselde namme, dy't de frijheid fan ynformaasje, frije mieningsutering en frijheid fan ekspresje beskermje wol.

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
*  Biografy by it Yslânsk parlemint
Hawker Typhoon

De **Hawker Typhoon** wie in jachtfleanmasine - jachtbommesmiter yn tsjinst by de RAF yn de Twadde Wrâldkriich. It wie de opfolger fan de Hawker Hurricane en waard, lykas syn foargonger, ûntwurpen troch Sydney Camm yn 1937. It tastel wie ornearre as ûnderskeppingsjager, mar yn 1943 die bliken dat it tastel syn gelikense as jacht-bommesmiter net hie.

## Skiednis
It tastel syn earste flecht wie op 24 febrewaris 1940. Sawol yn de test- as de operasjonele faze wiene der in protte swierrichheden, dat it Ministearje fan Loftfeart tocht deroer om it tastel út tsjinst te heljen. Hawker ûntdekte it probleem lykwols op 'e tiid: metaalwurchens yn in lask fan it efterste part fan de romp.

Dat it type sa'n bêste jachtbommesmiter wie, siet him yn syn hege faasje dy't er op lege- en midshichten helje koe (602 km/o op 1600 m), sadat it in gaadlik tastel foar *hit and run*-oanfallen wie en ek mei súkses ynset wurde koe tsjin de Focke-Wulf Fw 190 doe't de Dútsers yn 1941 Britske kustynstallaasjes oanfoelen.

Benammen doe't de Typhoon mei de betroubere Sabre IIA-motor útrist waard koe it offensive taken ferfolle en de Dútske jagers en loftôfwar berinne.

De Tyhoon wie ek it earste alliearde tastel dat (net-late) loft-nei-grûn raketten krige (1943). Hy spile in wichtige rol yn de tarieding fan de lâning yn Normandje en de operaasjes dêrnei. Yn de twadde helte fan 1944 kaam de modernere Hawker Tempest, mar de hieltiid oanpaste Typhoon hat oant de ein fan de kriich ta tsjinne.

De Typhoon hat teffens tsjinne by de loftmacht fan Austraalje, Kanada en Nij Seelân. 

## Technyske feiten


Ofbyld:The Royal Air Force in Britain, May 1943 TR1091.jpg|Typhoon Ib *EK139* **N** "Dirty Dora" wurdt laden mei (227 kg) betonnen oefenbommen, ein 1943. 
Ofbyld:Hawker Typhoon showing salvo of rocket projectiles.jpg|Typhoon jout raketsalvo ôf


## Fergelykbere typen
* Hawker Tornado
* Focke-Wulf Fw 190 
* P-47 Thunderbolt

## Keppeling om utens
* Webside mei ynformaasje oer dit type
Jacob Wijngaard

**Jacob Wijngaard** (Arum, 10 juny 1944) is in Frysk wiskundige, emeritus heechlearaar Produksjemanagement oan Ryksuniversiteit Grins en ekspert op it gebiet fan foarriebehearsking en produskjebestjoering.

Wijngaard studearre wiskunde oan de Frije Universiteit Amsterdam oat 1968, en promovearre yn 1975 oan de Technyske Universiteit Eindhoven by Jaap Wessels op it gebiet fan operasjoneel ûndersyk.  

Nei syn ôfstudearjen wurke Wijngaard as wittenskiplik meiwurker oan de fakulteit bedriuwskunde fan de Technyske Universiteit Eindhoven. Yn 1982 folge hjir in oanstelling as heechlearaar Operasjonele Research. Fan 1986 - 1986 wie hy hjirneist part-time konsultant by Philips, en fan 1988 - 1992 by 
Berenschot. Yn 1991 waard hy heechlearaar Produksjemanagement oan de Fakulteit Ekonomy en Bedriuwskunde fan de Ryksuniversiteit Grins. Yn 2009 gie hy mei emiritaat. 

Wijngaard hat 25 promovendi begelaat, en wie bestjoerslid fan de Feriening Logistyk Management.

## Publikaasjes
* 1983. *Personeelplanning : theorie en praktijk*. Mei Jo van Nunen (red.). Alphen aan den Rijn : Samsom. 
* 1983. *Kwantitatieve methoden bij de bedrijfsvoering.*
* 1990. *Produktiebeheersing en material management*. Stenfert Kroese
* 1991. *Minimizing total weighted earliness, tardiness and setup costs*. Mei Hans ten Kate.
* 1992. *Commercieel samenwerken : intensiveren van de relatie tussen afnemer en leverancier*. 
* 1995. *Minimizing weighted total earliness, total tardiness and setup costs*. Mei Hans ten Kate.
* 1999. *Decomposed versus integrated control of a one-stage production system*. Mei A.L.A. Broersma en Gerard Sierksma. 
* 1998. *Produktiebeheersing en material management*. Mei Jan Willem Bertrand en Johan Wortmann.
Hawker Tornado

De **Hawker Tornado** wie in Britske jachtfleanmasine út begjin Twadde Wrâldkriich foar de Royal Air Force ûntwurpen as de ferfanger fan de Hawker Hurricane. De plannen foar de produksje fan de Tornados waarden ferlitten doe't bliken die dat de Rolls-Royce Vulture—motor tige ûnbetrouber wie. In fergelykbere konstruksje mei in Napier Sabre-motor waard wol yn produksje naam as de Hawker Typhoon.

In skoftke nei de earste flecht op 29 augustus 1941 mei de produksjeferzje waard stoppe mei Vulture programma en koart dêrnei waard de Tornado-oarder fan krapoan 2000 tastellen de RAF ek ôfsein. Op dat stuit hie de Avro-fabryk yn Yeadon, West Yorkshire fjouwer tastellen op priemmen te stean dy't nea ôfboud binne.

## Sjoch ek
*Hawker Typhoon
*Hawker Tempest

## Keppeling om utens
*British Aircraft of WWII
Mokkebankfestival

It **Mokkebankfestival** is in jierliks muzykfestival yn Bakhuzen. It wurdt yn novimber hâlden yn de sporthal fan De Gearte. 

Popmuzyk, fanfare, trûbadoers en koaren moetsje elkoar, folje elkoar oan en hawwe mienskiplike optredens. It festival foeget ferskate muzyksjenres gear en biedt in poadium foar regionale en Fryske artysten. Yn it ferline treden hjir al atrysten op as fanfare Euphonia, Geartsje de Boer en Piter Wilkens.
Jetze Doorman

**Jetze Doorman** (Balk, 2 july 1881 – Breda, 28 febrewaris 1931) wie in Frysk skermer. Hy die tusken 1908 en 1924 mei oan fjouwer Olympyske Spullen en wûn dêrby fjouwer brûnzen medaljes. Yn 1909 waard hy Nederlânsk kampioen Sabel.

## Olympyske Spullen
Doorman wie in beropsmilitêr. Hy trochrûn de Keninklike Militêre Akademy en wie efterelkoar twadde-luitenant, earste-luitenant en sûnt 1918 kapitein by de artillery. Yn 1906 die hy mei oan de offisjeuze Tuskenspullen yn Atene. In jier letter waard hy yn Parys Europeesk kampioen op de sabel, ûnder mear troch de Frânske greve Georges de la Falaise en de Grykske Olympysk kampioen fan 1896 Ioannis Georgiadis te ferslaan. In 1908 die hy yndividueel én yn teamferbân mei oan de Olympyske Spullen yn Londen, sûnder in medalje te winnen. Op de Spullen fan 1912, 1920 en 1924 foel hy wol yn de prizen. Yn 1912 wûn hy mei it Nederlânsk team brûns op de ûnderdielen degen en sabel, yn 1920 en 1924 wûn it team brûns mei de sabel. By de Spullen fan 1912 die er ek noch mei oan it ûnderdiel Moderne Fiifkamp.

## Reedriden
Behalven skermer wie Doorman ek in fertsjinstlik reedrider. Sa die er yn 1912 as wedstriidrider mei oan de twadde Alvestêdetocht. Doe hat er twa dielnimmers rêden dy't troch it iis sakke wiene, dêrnei moast er sels ferklomme opjaan. Yn 1914, koart foar it útbrekken fan de Earste Wrâldkriich, wie er legere yn in soarte fan fredesmissy yn it ûnôfhinklike Albaanje, dêrby kaam de Nederlânske majoar Lodewijk Thomson om. Jetze Doorman wie in folle neef fan skout-by-nacht Karel Doorman en in oerpakesizzer fan generaal-majoar J.D. Doorman.

## Prizen
* 1907:  EK Sabel 
* 1909:  NK Sabel
* 1912:  Stokholm 1912 Manljusteam Sabel
* 1912:  Stokholm 1912 Manljusteam Degen
* 1920:  Antwerpen 1920 Manljusteam Sabel
* 1924:  Parys 1924 Manljusteam Sabel
Eja Siepman van den Berg

**Eja Siepman van den Berg** (Eindhoven, 1943) is in Nederlânske byldhouster út Beetstersweach. 

Studearre fan 1962 - 1967 by Paul Grégoire en Piet Esser oan de Ryksakademy fan Byldzjende Keunsten yn Amsterdam. Se liet har sterk beynfloedzje troch Charles Despiau. Se kin ta de Groep van de figurative abstraksje rekkene wurde.

## Bewuste poaze
Eja Siepman van den Berg wurket selden oan de hân fan in libjend model foar de útwurking fan har byld en hja wurket út de 'bewuste poaze' wei. En dan noch giet it har om inkele foto's of in lyts waaksmodel. Dêrtroch abstrahearret hja eins yn in ier stadium fan har model. Pas yn de ôfwurking fan har bylden krije har bylden de úteinlike foarm. Har klam leit op de detaillearre útwurking yn it einstadium.  Fan har learmaster Grégoire hat se leard hoe wichtich de foarstúdzjes en tariedings binne.

## Figurative abstraksje
Neffens de tradysje fan 'De Groep' finede bylden harren ferstilling yn de figurative abstraksje en harren plak yn de romte. De figurative útwurking is dêroan ûndergeskikt. Sa misse, yn neifolging fan Despiau, in soad bylden sels hollen en earms, want safier hoecht har realiteit net te rikken.

Har bylden passe yn de figurative line en foldogge oan de noarmen fan de abstraksje. Troch de bestudearre poaze binne har bylden statysk. De arabesk is oant yn it detail werkenber. Eja Siepman van den Berg hat yn ferskate musea eksposearre en har wurk is yn meardere galerys te finen.

## Wurken (kar-út)
### Brûns
* 'Sigesage'
* 'Kâlde Stien'
* 'Steande jonge'
* 'Man'
* 'Faas'
* 'Jannie Sipkespriis' oanmoedigingspriis Haarlimmer keunstners

### Stien
* 'Steande earmen omheech' (wêrfan't de earms lykwols misse)
* 'Tors Frou'
beide yn moarmer.


Ofbyld:Staand Meisje Eja Siepman van den Berg Maliebaan.JPG| *Steand Famke* (1982) Bylderûte Maliebaan yn Utert
Ofbyld:Denhaag kunstwerk nike.jpg| *Nike* (1993), Sokkelplan yn De Haach
Ofbyld:ZigZag EjaSiepmanvandenBerg Leeuwarden Prinsentuin.JPG| *Sigesage* (1996), Prinsetún yn Ljouwert


## Underskiedings
Eja helle ferskate prestizjeuze prizen:
* 1967 Prix de Rome
* 1978 de Charlotte van Pallandtpriis
* In 1998 waard hja nominearre foar de Wilhelminaring (oeuvre-priis foar nasjonale skulptuer).
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2008

**[[Follybal]]** wie **op de [[Olympyske Simmerspullen 2008]]** yn Peking ien fan de Olympyske sporten.
Foar de follybalsport waard útkaam yn twa dissiplines: it sealfollybal en it strânfollybal.

## Medaljes froulju

## Medaljes manlju

## Medaljespegel

## Sjoch ek
* Follybal op de Olympyske Simmerspullen.
* Olympyske Simmerspullen 2008.

## Keppeling om utens
* Resultaten follybal op de Olympyske Simmerspullen 2008
Johannes van Hout

**Johannes Klaas van Hout** (Balk, 23 jannewaris 1905 - Snits, 12 juny 1972) wie in boargemaster. 

Van Hout begûn syn amtlike karriêre yn 1921 by de gemeentesekretary fan de gemeente Gaasterlân, dêr't syn heit gemeentesekretaris wie. Dêrnei wurke hy yn Boalsert dêr't hy haadkommys en waarnimmend sekretaris wie.
Hy waard oan de ein fan de Twadde Wrâldoarloch frege foar de funksje fan waarnimmend boargemaster fan Hinnaarderadiel, op 1 maaie 1946 waard hy befestige as boargemaster. Dêrnei wie hy sûnt 1957 boargemaster fan Wymbritseradiel. Op 30 jannewaris 1970 gie er mei pinsjoen. Hy ferstoar twa jier letter yn it sikehûs yn Snits, neidat der twa wiken nei in operaasje komplikaasjes optreden. 

Trije bruorren fan Van Hout waarden ek boargemaster: Thijs yn Starum (1956), Henk van Hout yn Gramsbergen en Bauke yn Marken (1952). Hy wie lid fan de CHU en ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2008/Sealfollybal

**[[Follybal|Sealfollybal]]** is ien fan de twa dissiplines fan it follybal dy't spile waard op de Olympyske Simmerspullen 2008 yn Peking. De oare dissipline wie it strânfollybal. De wedstriden foar it sealfollybal waarden spile yn it *Beijing Institute of Technology Gymnasium* en yn it *Capital Indoorstadion*, beide yn Peking.  De wedstriden setten op 9 augustus 2008 útein en einigen op 24 augustus 2008.

## Manlju

De 12 dielnimmende lannen wiene ferdield yn 2 groepen.
**Groep A**
*
*
*
*
*
*

**Groep B**
*
*
*
*
*
*

De earste fjouwer lannen fan eltse groep giene nei de kwartfinales. 
By de manlju waard de Feriene Steaten Olympysk kampioen troch Brazylje yn de finale mei 3-1 te ferslaan. Ruslân krige de brûnzen medalje troch te winnen fan de Itaalje mei 3-0.

### Foarwedstriden
Yn groep A giene de folgjende lannen nei de kwartfinales: de Feriene Steaten, Itaalje, Bulgarije en Sina. Yn groep B wiene dat Brazylje, Ruslân, Poalen en Servje.

#### Groep A

#### Groep B

### Kwartfinales

### Heale Finales

### Wedstriid om brûns

### Finale

### Einrangskikking

### Medaljewinners

## Froulju

De 12 dielnimmende lannen wiene ferdield yn 2 groepen.
**Groep A**
*
*
*
*
*
*

**Groep B**
*
*
*
*
*
*

De earste fjouwer lannen fan eltse groep giene nei de kwartfinales. 
By de froulju waard Brazylje Olympysk kampioen troch de Feriene Steaten yn de finale mei 3-1 te ferslaan. Sina krige de brûnzen medalje troch te winnen fan de Kuba mei 3-1.

### Foarwedstriden
Yn groep A giene de folgjende lannen nei de kwartfinales: Kuba, de Feriene Steaten, Sina en Japan. Yn groep B wiene dat Brazylje, Itaalje, Ruslân en de Servje.

#### Groep A

#### Groep B

### Kwartfinales

### Heale Finales

### Wedstriid om brûns

### Finale

### Einrangskikking

### Medaljewinners

## Medaljespegel

## Sjoch ek
* Strânfollybal op de Olympyske Simmerspullen 2008
* Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2008

## Keppeling om utens
* Resultaten follybal op de Olympyske Simmerspullen 2008
Hemmemapark

It **Hemmemapark** is in park yn Berltsum. It behear, fernijing en ûnderhâld, wurdt dien troch de Stichting Hemmemapark. De yngongen fan it park lizze oan de Wiersterdyk, de Bildtdyk en fanút de Singel. It súdlike diel fan it park leit op en om t histoaryske terrein fan Hemmemastate. Hjir is noch te sjen hoe't de terreinynrjochting fan in stateterrein út de midsiuwen der út seach. De state is om ± 1750 ôfbrutsen. 
 
It park is 7 hektare grut en bestiet út in wetterpartij mei in 400 m iisbaan, in âlde heechstamme hou, 2 km wannel- en fytspaden en 2 hektare ôfwikseljende soartenrike beplanting. 
De earste plannen binne fan 2002. De fiver is oanpakt, beammen binne plante, grûn fersetten en der binne paden en in brechje komd. 

Yn 2007 binne opnij skulpepaden oanlein en is der in útsjochtoer komd. By it ûntwerp is rekken hâlden mei de bysûndere lizzing neist de Klaaifeart. De Klaaifeart is no ûnderduiiel fan in kanorûte. De feart wie eartiids de farferbining tusken Berltsum en de Waadsee/Noardsee. Berltsum wie doe, sa'n sânhûndert jier lyn, in fiskers- en hannelsdoarp mei stedsrjochten. It ûntwerp is dêrom yn de foarm fan in beaken, setten op in terp. It binne symboalen foar in feilige skipfeart en feilich wejen yn in woelige see. 

It nije Hemmemastate bestiet út tsien huzen dy 't wat materiaal en foarmjouwing oanbelanget in ienhei foarmje mei it Hemmemapark. Der is in sichtas rjochte op de útsjochtoer. It symbolisearret it byld fan in earsere state mei haadgebou en meardere bygebouwen. Dit alles mids in grêft en in linebeamleane.

Yn 2009 kaam der in útwreiding yn de rjochting fan de Bildtdyk. Net allinnich gewoane beammen, yn it âlde fruitbeamgedielte is doe ek in picknicktafel delsetten. Yn it park kin kuiere, fiske en fytst wurde. Der wurde ek aktiviteiten dien mei it doarpsfeest, sa wiene der wetterspullen yn 2005. Foar skoallen wurde wol ekskurzjes hâlden en komt de Jûnsfjouwerdaachske der troch.
Bankrasmodel

It **Bankrasmodel** is de namme foar de, foar Nederlân, revolúsjonêre oanpak dêr't in groep follyballers mei in protte talint harren folslein by ynsetten om it heechste yn harren sport berike te kinnen. De follyballers dy't meidiene spilen sels net yn de nasjonale kompetysje, mar oefenen allinne foar ynternasjonale wedstriden. De grûnlizzer fan it Bankrasmodel wie follybalcoach Arie Selinger. Sûnt 2007 bestiet it Beach Team Holland foar it Nederlânske strânfollybal, dat wurdt ek wol it Bankrasmodel op it sân neamd.

Troch de oanpak waard der Olympysk sulver yn Barselona, 1992 helle en der waard sels goud helle yn Atlanta, 1996

De namme is ôflaat fan de *Bankrashal*, dat is in sporthal dy't te finen is yn Amstelveen. Dy hal wie de thúshaven fan Martinus, ien fan de follybalferienings dy't wichtich wie yn dit projekt.

## Dielnimmers oan it Bankrasmodel

Spilers:
* Peter Blangé
* Rob Grabert
* Olof van der Meulen
* Jan Posthuma
* Avital Selinger
* Ronald Zoodsma
* Ron Zwerver
* Edwin Benne
* Martin Teffer
* Martin van der Horst
* Ron Boudrie
* Henk-Jan Held
* Pieter Jan Leeuwerink

Trainers:
* Arie Selinger (trainer fan 1986 oant 1989)
* Harrie Brokking (trainer fan 1989 oant 1993)
Bumastate (Bitgummole)

De **Bumastate** (ek: *Buwema*, *Buwma* of *Buama*) wie in state yn Bitgum, sûnt 1963 yn it doarpsgebiet fan Bitgummole. De state stie earne by Dyksterhuzen 1.

De state wurdt foar it earst neamd yn 1511. Yn "Oudheden en gestichten van Friesland" (1723) stiet dat ûnder Bitgum de *"vermakelijke buurt Dyxtrahuizen"* leit *"daar de erfelijke sloten of stinsen Buwma en Aysma staan"*. De "Tegenwoordige Staat van Friesland" neamt se as ‘eigenerfde staten’.

Op de kaarten fan Schotanus en Eekhoff stiet Buma oanjûn benoarden de seedyk, dus ‘bûtendyks’. As der in Bumastins west hat, sil dy grif oan de oare kant fan de dyk stien hawwe. 
De âldst bekende bewenner wie Wybrandt Buama, dy't yn 1511 54 pûnsmiet nij lân en 7,5 pûnsmiet âld lân yn eigendom hie en der noch ris 27 pûnsmiet by hierde fan widdo Lyoets Roorda en 7 pûnsmiet fan twa oaren. Dat de eigeners fan de state sille in soad nij lân oanmakke hawwe. 

Om 1970 baarnde de lettere kapitale kop-hals-romppleats hielendal ôf. Op it plak fan de eardere state is nei 1970 wer in pleats boud.

## Bewenners
*  1511 Wybrandt Buama
*< 1549 Buwe Wybrandts fan Buma
* ± 1550 Minthie Buwes fan Buma
* om 1555 bewenne troch Hessel Hotthies fan Aysma en Wybrich fan Buma
* 1600 Watze Minthies Buma
* 1640 widdo W. Buma
* om 1700 Tjerk Reiners Buma
* 20e iuw famylje Binnema
Gento

**Gento** wie de tredde of fjirde, mar yn alle gefallen de jongste soan fan de Fandaalske kening Geiserik. Yn de âlde skriftlike boarne wurdt net in protte oer him rept. Hy wie  marine-offisier ûnder syn heit en yn de striid tsjin de Byzantinen suksesfol. By in oanfal op in Byzantynske float yn 468 intere hy in oarlochsskip mei de Legaat Jehannes oan board. Hy ûnthjitte him in earfolle finzenskip, mar Jehannes beslute oars en sprong yn de see. Gento ferstoar yn de striid, foar it jier 477. 

Gento hie minstens fjouwer bern, dêr't Guntamund en Trasamund kening fan de Fandalen waarden.

## Literatuer
* , *de Goten: vorsten en vazallen*, München 1979, blz. 158, 231-2, 237-8
Justin Bieber

**Justin Drew Bieber** (Stratford, Ontario, 1 maart 1994) is in Kanadeeske sjonger. Bieber syn karriêre begûn op YouTube.

## YouTube
Yn it earstoan sette Bieber filmkes fan it meidwaan oan in pleatslike sjongkriich op YouTube, foar famylje en freonen dy't dêr net by wêze koenen. In meiwurker fan it Ushers platelabel *Island Def Jam*, Scooter Braun, liet him oerfleane nei Atlanta om him troch Usher hifkje te litten. Oktober 2008 tekene Bieber in platekontrakt by Island Records.

## Debútalbum
Bieber syn earste album, *My World*, is yn Amearika útbrocht op 17 novimber 2009. It album kaam yn Nederlân al op 13 novimber út. De earste *single* en fideoklip, *One Time*, is yn july 2009 útkaam. De single helle it 12e plak in de *Canadian Hot 100* en in 20e plak yn de *[[Billboard Hot 100]]*.

## Filmografy
* 2011 - Justin Bieber: Never Say Never - Se Stesso
* 2010 - CSI: Crime Scene Investigation - Jason McCann (*Shock Waves* en *Targets of Obsession*)
* 2010 - Hubworld
* 2009 - True Jackson, VP

## Keppelings om utens
* Offisjeel webstee
* Never Say Never (film)
Kofi Annan

**Kofi Atta Annan** (Kumasy, 8 april 1938 - Bern, 18 augustus 2018) wie in diplomaat út Gana,
en wie fan 1997 oant en mei 2006 de sânde sekretaris-generaal fan de Feriene Naasjes. Hy jildt as in súksesfol herfoarmer, stimulator en brêgebouwer.

Annan begûn syn wurkpaad by de Wrâldsûnensorganisaasje (WHO), in agintskip fan de Feriene Naasjes, yn 1962. Op 1 jannewaris 1997 waard hy ynstallearre as nije sekretaris-generaal Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes. Hy folge Boutros Boutros-Ghali op, in Egyptner, en waard de earste swarte sekretaris-generaal fan de Feriene Naasjes.

## Koarte libbensrin
* Berne: 8 april 1938 yn Kumasi, Gana.
* Troud de Sweedske Nane, nicht fan Raoul Wallenberg. Sy krigen trije bern.
* Oplieding yn Gana, Genêve, Saint Paul (Minnesota) en Massachusetts (F.S.). Annan helle master titels yn ekonomy en management.
* Fan 1962-1992 hie er by de FN yn ferskate liedende funksjes (Egypte, Etioopje, Switserlân en New York).
* 1993: ûnder-sekretaris-generaal foar fredesoperaasjes, ferantwurdlik foar de festiging fan de FN-fredesmacht yn Bosnje.
* 1996 Keazen as sekretaris-generaal fan de FN, opfolger fan Boutros Boutros-Ghali.
* 1 jannewaris 1997 sette er útein as sekretaris-generaal.
* 2001 wurdt er op 'en nij keazen.
* 2012 waard er spesjaal ôffurdige foar de Feriene Naasjes en de Arabyske Liga foar de opstân yn Syrje tsjin presidint Bashar al-Assad. 

## ''Elder statesman''
Nei't er by de FN wei wie krige Kofi Annan de status fan âlde wrâldlieder. Yn july 2007 waard er opnaam yn it selskip *[[The Elders]]*, dat foarme wie om âld-presidint Nelson Mandela fan Súd-Afrika hinne. Annan spile ek in grutte rol by de foarming fan de reagering fan nasjonale ienheid yn Kenia, dêr't begjin 2008 in boargeroarloch driigde te ûntstean. Hy hat fierder ferskate kearen besocht om in ein te meitsjen oan de oarloch om Darfur.

## Underskiedingen
Op 13 july 2001 ûntfonger in earedoktoraat fan de Frije Universiteit Berlyn en yn oktober fan dat jier waard him de Nobelpriis foar de Frede útrikt.

Yn 2003 krige er de Sacharovpriis foar Frijheid fan Tinken fan it Europeesk Parlemint en itselde jier ûntfong er in earedoktoraat fan de Universiteit Gint.

2004: Four Freedoms Award Freedom medal

Yn 2006 waard er beneamd ta Ridder Grutkrús yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en ûntfong er de Olof Palme-priis.

## Literatuer
* : *Kofi Annan. Ein Leben*. S. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-10-009647-9.
* : *Kofi Annan - A man of Peace in a World of War*. John Wiley & Sons, New York 2007, ISBN 0-471-78744-2.
Giuseppe Garibaldi

**Giuseppe Garibaldi** (Nice, 4 july 1807 – Caprera, 2 juny 1882) wie in Italjaanske frijheidsstrider.

Yn 1848 focht Giuseppe Garibaldi oan de side fan Sardynje tsjin Eastenryk. Nei de oerwinning troch Eastenryk gie er nei Rome om de dêr oprjochte republyk helpe te ferdigenjen tsjin de Frânsken, dy't de paus te help komme wiene. Yn 1859 stie hy oan it haad fan in Sardynsk legerkorps dat mei sukses tsjin de Eastenrikers stride. In jier letter kaam hy, ûnder beskerming fan de Britske fleat, mei 1062 frijwilligers in opstân yn Sisylje te help, lâne dêrnei mei in kriichsmacht fan 10.000 man op it fêstelân en joech de legers fan Frans II fan Eastenryk foar him út nei Gaeta. 

Om de ienheid te bewarjen erkende Garibaldi, dy't sels oertsjûge republikein wie, Victor Emanuel as kening fan Itaalje. Oan de side fan de kening lûkt er op 7 novimber 1860 de stêd Napels binnen, mar wegere in offisjele funksje en alle bewizen fan ear. Noch twaris (1862 en 1867) besiket er syn ideaal, Rome (dat ûnder pauslik bewâld stie) ta haadstêd fan Itaalje te meitsjen, mar beide kearen waard syn leger ferslein. Nei de fal fan Napoleon III bea er syn tsjinsten oan oan de Tredde Republyk en stride tsjin de Dútsers. Yn 1874 waard hy yn Itaalje lid fan de Keamer fan Offeardigen. Yn 1876 loekt er him op Caprera werom.
Avro Manchester

De **Avro 679 Manchester** wie in Britske bommesmiter fan begjin Twadde Wrâldkriich. 

## Koarte skiednis
De earste flecht wie yn july 1939. *A.V. Roe and Company* makke mar 20 stiks fan de oarspronklike ferzje, Manchester Mk I. Fan de Manchester Mk IA mei gruttere rolroeren en in fan 6,71 m nei 10,06 m fergrutte sturtwjukspanwiidte, waarden 200 fabrisearre. Sy tsjinnen fan novimber 1940 oant mids 1942. De Manchester die bliken in mislearring te wêzen; har fleaneigenskippen wiene net sa min, mar de swierrichheden mei de ûnbetroubere RR-Vulture motoren wiene grut. De fuortsette ûntjouwing fan de fjouwermotorige Manchester Mk III late begjin 1941 lykwols ta de tige kapabele Avro Lancaster.

## Technyske feiten

## Keppeling om utens
*Yn Frankryk burgen Avro Manchester
Berlynske Loftbrêge

De **Berlynske Loftbrêge** wie de kampanje fan de Feriene Steaten en Grut-Brittanje om West-Berlyn te befoarriedzjen tusken 26 juny 1948 en 12 maaie 1949, yn de tiid fan de Kâlde Kriich.

Midden yn de Sovjet-besettingssône fan Dútslân lei Berlyn, dat nei de oerwinning fan de alliearden op nazi-Dútslân opdield wie yn in Amerikaanske, in Britske, in Frânske en in Sovjet-sektor. Doe't yn de westlike besettingssônes de D-mark ynfierd waard, ferklearre Stalin dat dat yn striid wie mei de mienskiplike ôfspraken. De oanlieding fan it ûntstean fan de loftbrêge is dat Stalin besletten hie om de blokkade fan Berlyn yn te fieren.

Totaal waard fan juny 1948 oant maaie 1949 sa'n 2,3 miljoen ton fracht, 1,44 miljoen ton stienkoal, 490.000 ton libbensmiddels en 160.000 ton boumaterialen foar it útbouwen fan de lofthavens ferfierd. Under likernôch 278.000 flechten kamen 78 minsken om by ûngemakken (31 Amerikanen, 41 Britten en 6 Dútsers).


Ofbyld:C-54 landing at Tempelhof.jpg |Douglas C-54 Skymaster lânet op fleanfjild Tempelhof, 1946
Ofbyld:C-47s at Tempelhof Airport Berlin 1948.jpg |C-47s op Tempelhof, 1948 
Ofbyld:Berlin Blockade Milk.jpg|Amerikaanske soldaten lade in fleantúch mei molke ornearre foar West-Berlyn