open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naasjesteat

In **naasjesteat** is in soarte fan steatsfoarm dy't de politike entiteit fan in steatkundige ienheid kombinearret mei de kulturele entiteit fan in naasje. Dêrút wint it dan syn politike legitimiteit om te hearskjen oer syn befolking en te fungearjen as in soevereine steat. In steat is spesifyk in politike en geopolitike entiteit, wylst in naasje yn it foarste plak in kulturele en etnyske entiteit is; de term 'naasjesteat' hâldt yn dat dy beide begripen gearfalle as in steat fan en foar in beskate kulturele en/of etnyske groep, de saneamde **steatsdragende naasje**. Begripen dy't tsjinsteld binne oan 'e naasjesteat, binne: de mearfolkesteat, de stedsteat, it ympearium, de konfederaasje en ferskate oare steatsfoarmen.

It idee fan 'e naasjesteat stammet út 'e njoggentjinde iuw. It doel fan sa'n steat is om as thús te fungearjen foar de steatsdragende naasje, mei as gefolch dat der binnen de grinzen fan 'e naasjesteat gjin of mar in bytsje lju wenje dy't net ta de steatsdragende naasje hearre, wylst der bûten de grinzen fan 'e naasjesteat gjin of mar in bytsje minsken tahâlde dy't wól ta de steatsdragende naasje hearre. It berikken fan 'e fêstiging fan in naasjesteat is ornaris ien fan 'e doelstellings fan it nasjonalisme. Goede foarbylden fan naasjesteaten binne Frankryk (de steat fan en foar de etnyske Frânsen) en Dútslân (de steat fan en foar de etnyske Dútsers). Soms slagget it fêstigjen fan sa'n steat mar heal, mei as gefolch dat der oansjenlike minderheden fan 'e steatsdragende naasje bûten de naasjesteat bliuwe. In goed foarbyld fan sa'n sitewaasje is Hongarije, dat de naasjesteat fan en foar de etnyske Hongaren is, mar dat net de grutte etnysk Hongaarske minderheden yn Roemeenje, Servje, Kroaasje, Sloveenje, Eastenryk, Slowakije en de Oekraïne omfiemet.
Nasjonale taal

In **nasjonale taal** is in taal dy't de iene of oare wetlike of feitlike bân hat mei in folk en it gebiet dat troch dat folk bewenne wurdt. Yn 'e regel is de nasjonale taal de wichtichste taal fan in beskaat lân of territoarium, en yn 'e measte gefallen komt de nasjonale taal oerien mei de offisjele taal fan dat lân of territoarium. As der lykwols gjin as sadanich wetlik fêstleine offisjele taal bestiet (lykas yn it gefal fan 'e Feriene Steaten), wurdt gauris fan in 'nasjonale taal' sprutsen om te ferwizen nei de taal (yn it gefal fan 'e Feriene Steaten it Ingelsk) dy't him *de facto* de funksje fan in offisjele taal ta-eigene hat.

Soms wurdt de term 'nasjonale taal' ek brûkt om 'e legere offisjele status fan regionale offisjele talen oan te jaan; sa hat de Demokratyske Republyk Kongo mar ien offisjele taal, it Frânsk, mar besteane der dêrnjonken fjouwer as sadanich by wet fêstleine nasjonale talen (Kongo, Lingala, Lûba en Swahily), dy't in offisjele status hawwe yn ien of mear provinsjes. Yn dit ramt soe de status fan it Frysk yn Nederlân as 'twadde rykstaal' ekwivalint wêze oan 'e status fan in nasjonale taal.

## Sjoch ek
*offisjele taal
*standerttaal
*skriuwtaal
*sprektaal
Swahily

"**Swahily**" of "**Swahili**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Swahily (folk), in folk yn East-Afrika
* Swahily (taal), de taal fan dat folk, yn grutte dielen fan East-Afrika as lingua franca brûkt
* Swahilykust, in diel fan 'e Eastafrikaanske kust, dêr't de Swahily en harren taal lânseigen binne
Digraaf

In **digraaf** (út it Latyn, letterlik "twa-skrift") is in letter (eins sekuerder omskreaun as in grafeem) dy't twa symboalen kombinearret om as ien inkeld elemint yn 'e stavering te fungearjen. Yn it Frysk en it Nederlânsk komt datoangeande de ĳ (haadletter Ĳ) foar. Hoewol't dy, benammen by it typen, ornaris i-j stavere wurdt, feroaret dat neat oan 'e útspraak. By it skriuwen sitte de ôfsûnderlike eleminten fan dizze digraaf faak oaninoar, en sels as dat net sa is, bliuwt it dochs in digraaf, om't it foar ien inkeld lûd stiet, nammentlik de twaklank [ɛi̭]. Ek yn oare talen komme sokke oaninoar skreaune digrafen foar: yn it Dútsk de ß (fan 'sz'); yn it Frânsk de œ (fan 'oe') en yn 'e Skandinavyske talen de æ (fan 'ae'). Mar net alle digrafen wurde oaninoar skreaun. Sa kinne yn it Frysk ek 'ng', 'nj' en 'sj' foar digrafen oanmurken wurde. It begryp 'digraaf', dat útgiet fan 'e útspraak, moat net betize wurde mei de term 'ligatuer', wêrmei't ferwiisd wurdt nei in typografysk oaninoar skreaune letterkombinaasje, lykas de digrafen ĳ, ß of æ, mar ek lykas №, ₢, ₧ en ﬂ, dat dúdlik gjin digrafen binne (om't se net ien inkeld lûd fertsjintwurdigje).
Sankt Goar-Oberwesel

**Sankt Goar-Oberwesel** wie in *[[Verbandsgemeinde]]* yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts, dy't yn 1972 oprjochte waard. De gemeente lei likernôch 30 kilometer súdeastlik fan Koblenz en waard fanút de stêd Oberwesel bestjoerd. 

De gemeente fusearre op 1 jannewaris 2020 mei de ferbânsgemeente Emmelshausen ta de ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein.

## Gemeenteyndieling
De gemeente bestie út de plakken: 

* Damscheid
* Laudert
* Niederburg
* Oberwesel
* Perscheid
* Sankt Goar
* Urbar
* Wiebelsheim

## Keppeling om útens en boarne
* Side Verbandsgemeinde Hunsrück-Mittelrhein
Niederburg

**Niederburg** is in Ortsgemeinde yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

## Skiednis
It plak wurdt foar it earst yn in skinkingsoarkonde fan 1256 neamd. Sûnt 1309 hat it doarp in tsjerke, dy't yn 1386 fan prins-biskop Werner von Falkenstein de status fan parochytsjerke krige. 

Niederburg hie yn 'e 14e iuw foarrjochten en om 1550 hinne wie Niederburg nei Oberwesel it grutste plak fan it Kar-Trierske amt Oberwesel. De stêd Oberwesel krige it lykwols oan 'e stok mei de Trierske aartsbiskop Von Falkenstein. It gefolch wie de saneamde Weseler Kriich. De aartsbiskop liet geskut opstelle yn Niederburg en de stêd Oberwesel waard mear as in jier lang belegere. Op 9 oktober 1391 joech de stêd it ferset op. Oant dy tiid hjitte it plak Niederenberg, mar sûnt krige it de hjoeddeiske name Niederburg. Fanwegen de kriich waard de ôfhinklikens fan Oberwesel opheven en der binne sels oanwizings dat Niederburg yn 1414 de status fan stêd hie. Yn 1434 waard dy stelstannigens lykwols wer opheven en yn opdracht fan aartsbiskop Raban von Hemlstatt waard Niederburg wer by de stêd Oberwesel foege. De ferdigeningswurken fan Niederburg bleaune lykwols oant 1852 noch foar in grut diel bewarre. 

Sûnt 1786 foarmet Niederburg in selsstannige gemeente. Yn 1794 besetten de troepen fan Napoleon de lofter kant fan 'e Ryn en dêrmei waard Niederburg Frânsk. It Kongres fan Wenen ornearre it plak letter oan it keninkryk Prusen en nei de Earste Wrâldkriich waard it plak op 'e nij beset troch de Frânsen. 

Op 21 novimber 1944 waarden der troch de alliearden fuort nei 13:00 oere 52 bommen op en om Niederburg smiten. It doel fan 'e oanfal wie nei alle gedachten it fernielen fan it spoar yn 'e Ryndelte, mar der kamen ek in pear bommen yn it sintrum fan it doarp telâne. Twa minsken ferlearen by dat bombardemint harren libben. 

Sûnt 1946 makket it plak diel út fan de doe stifte dielsteat Rynlân-Palts.

## It besjen wurdich
* De Stefanustsjerke mei in romaanske toer út likernôch 1300.
* Fan 'e midsieuske ferdigeningswurken bleau allinnich in stik muorre mei hoektuorren bewarre.

## Keppelings om útens
* Skiednis fan Niederburg
* Beskriuwing fan de boarch
* Beskriuwing Stefanustsjerke
Floaridabaai

De **Floaridabaai** (Ingelsk: *Florida Bay*), is in baai foar de súdkust fan 'e Amerikaanske steat Floarida, dy't ta de Golf fan Meksiko rekkene wurdt. Dit wetter skiedt de eilannekeatling fan 'e Florida Keys yn it suden en súdeasten fan 'e súdpunt fan it Floarida-skiereilân yn it noarden. It wetter mjit sa'n 80&nbsp;km fan east nei west by likernôch 50&nbsp;km fan noard nei súd (op it breedste punt). Oan 'e eastkant einiget de baai yn in punt dêr't de Florida Keys en de kust fan it skiereilân byinoar komme; yn it westen wurdt de grins ornaris lutsen as in rjochte line fan noard nei súd op 'e hichte fan Kaap Sable (oan 'e súdwestkust fan it skiereilân) en de stêd Marathon op 'e Keys. Om't de westgrins frij willekeurich lutsen is, wurdt it oerflak fan 'e Floaridabaai yn ferskillende boarnen jûns as 2.100&nbsp;km², 2.200&nbsp;km² of sels 2.600&nbsp;km².

Hast de hiele Floaridabaai makket ûnderdiel út fan it Nasjonaal Park de Everglades, dat benammen it sompelân op 'e punt fan it Floarida-skiereilân omfiemet. De súdlike râne fan 'e baai, by de eilannen lâns, heart ta it Nasjonaal Seereservaat de Florida Keys. De baai bestiet út sânbanken mei ferskate dobben dertusken, dêr't it goed fiskjen is op grize seebears, makriel en oare fisken. It tilt der op fan 'e reade leppelbekken, dy't oan 'e kusten fan 'e baai nestelje. Foarhinne diene Amerikaanske flamingo's itselde. Fan 'e ûndergrûn fan 'e baai binne op guon plakken boarmeunsters nommen om ûndersyk te dwaan nei de paleontology fan eardere geologyske tiidrekken.

Oangeande de Floaridabaai besteane swierrichheden op it mêd fan miljeufersmoarging. Troch de fuortspielde keunstmest dy't fia it oerflaktewetter út it fêstelân fan Floardia ôffierd wurdt nei de Everglades en dêrwei nei de Floaridabaai, wurdt de baai no op plakken oerwoekere mei algen. Dêr fuorje beskate baktearjes harsels mei, dy't sadwaande yn sokke grutte oantallen foarkomme dat se alle soerstof út it wetter helje. Oare mikroben hawwe wer baat by sa'n soerstoffrij miljeu, en jouwe sels giftige gassen ôf dy't eltse oare plantegroei tsjinkeart. Fisken en kreefteftigen ferlitte sokke gebieten om't se der net oerlibje kinne, mei as gefolch dat fûgels der gjin fretten fine en sokke kriten ek mije. It probleem wurdt noch oanboaze trochdat der no in protte swiet wetter út 'e Everglades helle wurdt om 'e grutte stêden fan súdeastlik Floarida fan drinkwetter te foarsjen. Dêrtroch wurdt de trochstreaming yn 'e Floaridabaai fermindere, en komt der troch de keunstmest fiersten tefolle stikstof yn it wetter te sitten.
Tampabaai

De **Tampabaai** of **Baai fan Tampa** (Ingelsk: *Tampa Bay*), is in baai oan 'e westkust fan it Floarida-skiereilân, dy't diel útmakket fan 'e Golf fan Meksiko. Dit wetter hat in oerflak fan rom 1.000&nbsp;km². It djiptegemiddelde is mar 3,7&nbsp;m, en de boaiem bestiet út slib en sân. Op it breedste punt mjit dit wetter likernôch 25&nbsp;km fan east nei west, en op it langste punt sa'n 60&nbsp;km fan noard nei súd. 

De Tampabaai foarmet in natuerlike haven, dy't fan 'e iepen see fan 'e Golf fan Meksiko ôfskutte wurdt troch in lyts skiereilantsje dat út it noarden wei by de westkust fan Floarida útstiket nei it suden. It diel fan 'e baai dat yn kontakt stiet mei de iepen see, wurdt de Neder-Tampabaai neamd. Fierder it lân yn, op nei it noardeasten, giet dy oer yn 'e Midden-Tampabaai. Noardlik fan 'e Midden-Tampabaai lizze twa lytsere baaien dy't faninoar skaat wurde troch in út it noarden wei útstykjende lântonge. De lytse baai westlik dêrfan hjit de Alde Tampabaai, dy eastlik derfan is de Hillsborobaai. Oan 'e noardeastlike kust fan dat lêste wetter befynt him in noch wer lytser baaike, dat de McKaybaai hjit.

It gebiet om 'e Tampabaai hinne is tichtbefolke, mei't har oan 'e natuerlike haven ferskate grutte stêden ûntjûn hawwe. Der wenje sa'n 4 miljoen minsken, wêrfan 350.000 yn 'e stêd Tampa, oan 'e eastkust fan 'e Midden-Tampabaai en de Hillsborobaai, en 245.000 yn St. Petersburg, dat oan 'e westkust fan 'e Midden-Tampabaai en de Alde Tampabaai leit, op 'e súdlike útein fan it skiereilân dat de Tampabaai fan 'e Golf fan Meksiko skiedt. Oare grutte plakken dy't diel útmeitsje fan 'e stêdekloft fan Tampa, binne Clearwater, Lakeland, Plant City en Largo. 

Ferskate brêgen oerspanne (dielen fan) de Tampabaai, lykas de Sunshine Skyway Brêge, út 1954, oer de mûning fan 'e baai hinne, en de Howard Frankland Brêge, út 1960, oer de Alde Tampabaai hinne. Foarhinne wrimele de Tampabaai fan floara en fauna, mar troch de grutte befolkingstichtens fan it gebiet is de natoer der sûnt de 1950-er jierren sterk ûnder druk kommen te stean. Sûnt de ein fan 'e 1980-er jierren hawwe de ferskate oerheden yn it gebiet dêrom war dien om 'e effekten fan 'e minsklike bewenning safolle mooglik te beheinen, en dêrtroch is û.m. de wetterkwaliteit fan 'e baai der stadichoan op foarút gien. Dat is net inkeld yn it belang fan planten en bisten, mar ek fan 'e minsklike bewenners, mei't de ekonomy fan it gebiet om 'e Tampabaai hinne sterk linet op it toerisme.
Motel

In **motel** is in ienfâldich soarte hotel yn 'e foarm fan in plat gebou mei oaninoargrinzgjende keamers dy't útkomme op in mienskiplik parkearplak of in oare mienskiplike romte. Yn dy keamers kinne gasten tsjin betelling oernachtsje of ûnderdak krije. It wurd 'motel' komt út in Ingelsk en is in gearlûking fan **mot**or en ho**tel**.

De measte motels hawwe in I-, L- of U-struktuer dy't opboud is út 'e ôfsûnderlike keamers, de resepsjebaalje mei dêrefter it kantoar fan 'e manager, en soms ek noch in lyts restaurant. Se binne faak werom te kennen oan grutte neönbuorden. Motels binne yn 'e regel fêstige by de kant fan in trochgeande wei lâns, en binne bedoel om automobilisten op trochreis in plak te bieden om te oernachtsjen. De earste motels ûntstiene yn 'e 1920-er jierren yn 'e Feriene Steaten, dêr't der fanwegen de grutte ôfstannen folle mear ferlet fan wie as yn bgl. Nederlân.

De ferskillen tusken in motel en in hotel moatte behalven yn 'e lokaasje socht wurde yn 'e anonimiteit, dy't waarboarge wurdt troch bûtendoarren nei de keamers ta, wylst yn hotels de keamers op in gong of oerrin iepenje. Dy anonimiteit jout motels ek faak in wat snústerich imago, mei't der lju ferbliuwe dy't dy anonimiteit opsykje. Dêrby kin men tinke oan kriminelen dy't in skûlplak sykje, drugsdealers of wapenkeaplju dy't der har yllegale waar ferhannelje, en prostituees dy't der har berop útoefenje. Yn dy foarm sjocht men motels dan ek faak yn films werom.
Hotel (betsjuttingsside)

"**Hotel**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* hotel, in hoarekagelegenheid dêr't men tsjin betelling útfanhûzje kin

## Oare betsjuttings
* *[[hôtel particulier]]*, in binnenstedske aadlike wente
* ''Hotel'' (spultsje), in boerdspul
* ''Hotel'' (film út 1967), in Amerikaanske film út 1967
* ''Hotel'' (film út 2001), in Britsk-Italjaanske film út 2001
* ''Hotel'' (telefyzjesearje), in Amerikaanske telefyzjesearje
Kastlein

* kastlein (kastielhear), de eigner (en bewenner) of warder fan in kastiel (oarspronklike betsjutting)
* kastlein (weard), de eigner herberch, kafee, kroech of bar
Nasjonaal Rêdingmuseum Dorus Rijkers

**Nasjonaal Rêdingmuseum Dorus Rijkers** yn De Helder jout in byld fan de skiednis fan it Nederlânsk rêdingswêzen op see. Dy skiednis giet fral oer dy fan de Keninklike Nederlânske Rêding Maatskippij (KNRM), mar ek fan de Rêdingsbrigade Nederlân (REDNED) de Kustwacht en de Maatskippij ta Rêding fan Drinkelingen (MRD). 

## Skiednis
It Rêdingmuseum, stichte yn 1982, sit sûnt 2003 op it hiem fan de eardere rykswerf Willemsoarde yn in earder wurkplak foar motorûnderhâld. Dat gebou is nij opmakke en krige in moderne fleugel. It museum hat "Nationaal" yn de namme meidat it him net beheind ta de lokale skiednis, mar it rêdingswêzen oan de hiele kust fan it Swin oant oan de Iems en Sudersee, it lettere Iselmar, omfiemet.

## Samling
Oarspronklike swart-wytfilms, modellen, skilderijen en echte rêdingsboaten (yn it gebou en bûtendoar) ferhelje fan de skiednis fan it Nederlânske rêdingswêzen. It museum hat ek de farrende histoaryske rêdingsboaten Insulinde (1927), Johan de Witt (1941), Prins Hendrik (1951), Javazee (1967) en Tjerck Hiddes (1975).


Ofbyld:Prins Hendrik voor museum.jpg|It museum mei de rêdingsboat Prins Hendrik
File:Holland20114 DSC1926.JPG| De *Javazee*
Reddingsmuseum Twenthe.jpg|Rêdingsboat *Twenthe*
Okeechobeemar

De **Okeechobeemar** (Ingelsk: *Lake Okeechobee*; útspr.: [le:k oʊki'ʧoʊbi], likernôch: "leek oo-ki-tsjoo-by"), is in grutte mar yn Noard-Amearika dy't pleatslik ek wol bekendstiet as *The Lake* ("De Mar") of *The Big O* ("De Grutte O"). Dit wetterlichem leit yn 'e Amerikaanske steat Floarida, yn it súdlike part fan it Floaridaskiereilân. It is it grutste swietwetterlichem fan Floarida en de op ien nei grutste mar yn 'e legere 48 steaten dy't hielendal troch it grûngebiet fan 'e Feriene Steaten omsletten wurdt (de grutste is de Michiganmar). De Okeechobeemar is ek de grutste mar yn 'e legere 48 Amerikaanske steaten dy't hielenendal troch it grûngebiet fan ien steat omsletten wurdt. De namme fan 'e mar is in gearstalling fan 'e Mikasûky-wurden *oki* ("wetter") en *chubi* ("grut"), en betsjut dus eins gewoan 'Grut Wetter'.

De Okeechobeemar hat in oerflak fan 1.900&nbsp;km². It djiptegemiddelde is 2,7&nbsp;m, mei in djipste punt op 3,7&nbsp;m ûnder it wetteroerflak. Op it breedste punt mjit dit wetter 46,6&nbsp;km fan east nei west, en op it langste punt 57,5&nbsp;km fan noard nei súd. De mar befettet nei skatting 5,2&nbsp;km³ wetter. Der lizze njoggen lytse eilantsjes yn 'e Okeechobeemar, wêrfan't Kreamer, Ritta en Torey it wichtichst binne. Dy trije lizze oan 'e súdkant fan 'e mar en wiene foarhinne bewenne troch blanke kolonisten oant se mids 1960-er jierren ûntfolke rekken om't de grûn der eins te wiet wie om rindabel buorkje te kinnen. Bestjoerlik is De Okeechobeemar ferdield oer de countys Glades, Okeechobee, Martin, Palm Beach en Hendry. De grinzen fan allefiif neamde countys komme gear net fier fan it geografyske mulpunt fan 'e mar.

De Okeechobeemar leit yn in bedelte yn it suden fan it Floaridaskiereilân, en is tusken 6.000 en 4.000 jier lyn ûntstien. In grut diel fan sintraal en súdlik Floarida wetteret ôf yn 'e mar, foar 60% fia de rivier de Kissimmee en foar 9% fia de Fisheating Creek. De Okeechobeemar sels foarmet wer de boarne fan it sompelân fan 'e Everglades, yn 'e súdlike punt fan it skiereilân. De mar wurdt omjûn troch in 9&nbsp;m hege dyk, de Herbert Hoover Dike, dy't yn 1928 ûnder it presidintskip fan Herbert Hoover oanlein waard troch it Korps Sjeny fan it Amerikaanske Leger, nei't by in orkaan de âldere dyk trochbrutsen wie, wat resultearre yn in wettersneed yn it omlizzende lân dy't teminsten 2.500 minsken it libben koste. De grûn dy't nedich wie foar de oanlis fan 'e dyk waard der fuort njonken útgroeven, sadat der om in grut part fan 'e Okeechobeemar hinne in rânekanaal ûntstie, dat djippernôch is om befarber te bliuwen as de ûndjippe mar sels yn tiden fan drûchte net mear befearn wurde kin.
Ines Ridere

**Ines Ridere**, echte namme ûnbekend (29 maart 1976), is in rêstend Letsk neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't ek wol ûnder de artystenammen Ines, Inês en Inese wurke hat. Har jongere suster Inga Ridere wie ek pornoaktrise.

## Libben en karriêre
Ridere waard yn 1976 berne yn Letlân. Nei't har jongere suster Inga yn 1997 troch de Frânske pornoregisseur Pierre Woodman ûntdutsen wie en datselde jiers noch úteinsette mei in karriêre yn 'e pornoyndustry, rekke Ines Ridere yn 1998 sels ek by dy brâns belutsen en makke se mei 22 jier har debút yn in pornografyske film. Hja spile dêrnei yn in sântal films, dy't sûnder útsûndering útbrocht waarden troch de Sweedske Private-studio. De bekendste dêrfan wie it twadde diel fan 'e *[[Tatiana 1|Tatiana]]*-trilogy, ûnder rezjy fan Woodman.

## Keppelings om utens
* Biografy en filmografy fan Inga Ridere yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Inga Ridere yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Inga Ridere

**Inga Ridere**, echte namme ûnbekend (31 oktober 1977), is in rêstend Letsk neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't ek wol ûnder de artystenamme **Inga** wurke hat. Har âldere suster Ines Ridere wie ek pornoaktrise.

## Libben en karriêre
Ridere waard yn 1977 berne yn Letlân. Hja waard yn 1997 ûntdutsen troch de Frânske pornoregisseur Pierre Woodman, wêrnei't hja datselde jiers noch, mei 20 jier, har debút yn in pornografyske film makke. Hja spile dêrnei yn rom tsien films, foar it meastepart foar de Sweedske Private-studio. De bekendsten dêrfan wiene de trije dielen fan 'e *[[Tatiana 1|Tatiana]]*-trilogy, ûnder rezjy fan Woodman, wêrfan't it earste útkaam yn 1997 en it twadde en trêde yn 1998.

Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile Ridere yn totaal yn santjin pornofilms, mar dêrby binne ferskate kompilaasjes fan earder wurk meiteld. Yn 2002 hie se in rol yn 'e Amerikaanske produksje *Superfuckers 14*, fan it label Hustler Video. Neitiid loek Ridere har út 'e pornoyndustry werom. Har âldere suster Ines Ridere hat ek as pornoaktrise wurke.

## Lichemsskaaimerken
Ridere hat brún hier en in lingte fan 1.70&nbsp;sm. Har kupmaat is 34A. Hja hat gjin tatoeaazjes of piercings.

## Keppelings om utens
* Biografy en filmografy fan Inga Ridere yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Inga Ridere yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Brún hier

**Brún hier** is de op ien nei meast foarkommende soarte fan minsklik hier, nei swart hier. Dizze hierkleur docht him foar yn in wiid ferskaat oan tinten, fan hiel ljochtbrún oant frijwol swart. Brún hier ûnderskiedt him fan oare hiersoarten trochdat it mear fan it dûnkere pigmint eumelanine befettet en minder fan it bleke pigmint feomelanine. Brune hierren binne tsjûker as blûne hierren, mar minder tsjûk as reade hierren. Froulju dy't brún hier hawwe, wurde gauris oantsjut as **brunettes** of **brúntsjes** (*brunette* is de sjikere, Frânske foarm fan "brúntsje"). 

Brún hier komt foar mank in grut tal minsklike populaasjes yn 'e Westerske wrâld, benammen by lju dy't út Midden-Jeropa, Noardwest-Jeropa, de Britske Eilannen, East-Jeropa en Súd-Jeropa komme of dêrwei ôfstamje (wat teffens in grut part fan 'e befolking fan Noard- en Súd-Amearika, Súd-Afrika en Australaazje omfiemet). Fierders is brún hier ek tige gewoan ûnder Australyske Aborizjinees en Melaneziërs, út it gebiet fan 'e súdwestlike Stille Oseaan.

Tinten fan brún hier kinne wêze:
Swart hier

**Swart hier** is sawol de dûnkerste as de meast foarkommende soarte fan minsklik hier. It hawwen fan dizze hierkleur is in dominant genetysk skaaimerk, dat foarkomt by lju fan alle eftergrûnen en etnyske groepen, hoewol by guon mear as oaren. Swart hier ûnderskiedt him fan oare hiersoarten trochdat it in hege konsintraasje fan it dûnkere pigmint eumelanine befettet en trochdat it minder ticht is as oare kleuren hier. Soms wurdt hiel dûnkerbrún hier foutyf foar swart holden. Mooglik om wier swart hier fan sok dûnkerbrún hier te ûnderskieden, wurdt gauris sprutsen fan gitswart, ravenswart of inketswart hier, hoewol't der fan swart eins mar ien kleurnuânse mooglik is.

Faak wurdt swart hier assosjearre mei minsken mei in dûnkere hûdskleur, mar it komt likegoed foar by lju dy't in hiel ljochte hûdskleur hawwe, lykas etnyske Japanners en Inûyt en by blanken út Jeropa. Bûten Jeropa hat de grutte mearderheid fan 'e minskheid swart hier. Nei gedachten wie dit de oarspronklike hierkleur fan *[[homo sapiens]]*. Yn 'e heechste konsintraasjes komt swart hier foar yn Afrika, op it Arabysk Skiereilân, yn Súd-Aazje, Sintraal-Aazje, Súdeast-Aazje, East-Aazje, Mikroneezje, Polyneezje, mank de lânseigen befolking fan Sibearje, de Yndianen en de Inûyt. Ek yn 'e Fruchtbere Healmoanne fan it Midden-Easten, yn Súd-Jeropa, de Kaukasus en op 'e Balkan komt it in protte foar. Yn West-Jeropa steane de westlike Ieren bekend om harren tige dûnkerbrune hier dat yn it ferline faak foar swart oansjoen waard; dêrfandinne de beneaming 'Swarte Ieren'.
Preemjejager

In **preemjejager**, ek wol bekend ûnder de Ingelske oantsjutting *bounty hunter*, is in partikulier persoan dy't besiket om lju finzen te nimmen dy't socht wurde troch de plysje en foar wa't dêrom in preemje útloofd is. As er sa'nent oan 'e autoriteiten oerdraacht, kriget de preemjejager dy preemje (yn 'e regel in beskaat jildbedrach) útkeard. Preemjejagers binne benammen in Amerikaansk fenomeen. Se wurde ornaris assosjearre mei it Wylde Westen, doe't der gauris preemjes útloofd waarden ûnder de kop *"wanted: dead or alive"* ("socht, dea of libben"). Yn dy tiid waarden sochte persoanen troch in preemjejager faak daliks deasketten, om't er dan minder muoite hoegde te dwaan om 'e oangeande persoan nei de autoriteiten ta te begelieden.

Mar ek hjoed de dei komme der yn 'e Feriene Steaten noch preemjejagers foar, dy't no benammen op lju jeie dy't útnaaid binne wylst se op boarchtocht frijlitten wiene yn ôfwachting fan harren rjochtsaak. Preemjejagers neame harsels no yn 'e regel *bail recovery agent* ("boarchweromwinningsagint") of *bail enforcement agent* ("boarchôftwingingsagint"). Sokken wurkje faak foar in boarchstellingsburo, dat tsjin in beskate rinte de boarchsom foarsjit foar lju dy't op boarchtocht frij komme. As sokken útnaaie, is sa'n buro de boarchsom kwyt, dus hat it der alle belang by dat de sochte persoan wer oan 'e autoriteiten oerdroegen wurdt. Soms neame preemjejagers harsels ek *fugitive recovery agent* ("weromwinningsagint fan fuortflechtigen"). De National Association of Fugitive Recovery Agents is in Amerikaanske lanlike fakferiening dy't de preemjejagersbrâns fertsjintwurdiget.

Preemjejagers foarmje in ynteressant en dêrom tankber ûnderwerp foar de Amerikaanske filmyndustry fan Hollywood. Sadwaande binne der frijwat films oer dit ûnderwerp. Foarbylden binne *[[The Hunter (film út 1980)|The Hunter]]* (1980), mei Steve McQueen; ** (1986), mei Rutger Hauer en Gene Simmons; *[[Midnight Run (film)|Midnight Run]]* (1988), mei Robert De Niro; *[[Domino (film út 2005)|Domino]]* (2005), mei Keira Knightley; *[[The Bounty Hunter (film út 2010)|The Bounty Hunter]]* (2010), mei Gerard Butler en Jennifer Aniston; *[[One for the Money (film)|One for the Money]]* (2012), mei Katherine Heigl; en *[[Django Unchained]]* (2012), fan regisseur Quentin Tarantino.
Kanonnier

In **kanonnier** is in soldaat by de artillery, dy't him benammen taleit op it betsjinjen fan kanonnen (dêrfandinne de namme). 

Oare nammen fan spesifike militêre rangen by de artillery binne:
* rider (ynstee fan kanonnier), by de ridende artillery;
* wachtmaster (ynstee fan sersjant);
* opperwachtmaster (ynstee fan sersjant-majoar);
* kornet (ynstee fan faandrich).

De rangen fan wachtmaster, opperwachtmaster en kornet komme ek foar by de kavalery, dat krekt as de artillery fan âlds in wapen te pearde wie. Oars as by de kavalery hjit de kaptein by de artillery gewoan 'kaptein', en gjin ritmaster.

In kanonnier is yndield by in ûnderdiel, dat yn 'e regel de betsjinning fan ien of mear stikken geskut omfiemet. Fan lyts nei grut binne sokke ûnderdielen by de artillery: peloton, batterij en ôfdieling.
Karan Armstrong

**Karan Armstrong** (Havre (Montana), 14 desimber 1941 — Marbella (Spanje), 28&nbsp;septimber 2021) wie in Amerikaansk operasjongster fan etnysk Skotsk komôf. Hoewol't se yn 't earstoan foar pianiste learde, ûntpopte se har ta in talintearre sjongster. Armstrong fertolke ûnder har lange wurkpaad withoefolle rollen. Hja sette har karriêre yn 'e 1960-er jierren yn 'e Feriene Steaten útein, mar wie fan 'e 1970-er jierren ôf ek yn Jeropa aktyf.

## Libben en karriêre
### Jonkheid en oplieding
Armstrong waard yn 1941 berne yn Havre, yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Montana. Hja learde oarspronklik foar pianiste, en studearre yn 1963 ôf mei in bachelorstitel yn muzyk oan it Concordia Kolleezje yn Minnesota. Letter learde se fierder ûnder Lotte Lehmann, yn it Kalifornyske Santa Barbara.

### Karriêre
Yn 1965 makke Armstrong har debút as operasjongster yn 'e rol fan Musette yn *La Bohème*, mei in twadderangs selskip út San Francisco. It jiers dêrop fertolke se rol fan Elvira yn *L'Italiana in Algeri*, mei de San Fransisco Spring Opera. Ek yn 1966 wûn Armstrong de Metropolitan Opera National Council Auditions, mei as gefolch dat se neitiid troch de prestizjeuze Metropolitan Opera fan New York oansocht waard foar ferskate lytse roltsjes. Datoangeande ûndergie se har fjoerdoop op 2 oktober 1966 as ien fan 'e tsjinstfammen yn *Die Frau ohne Schatten*.

Armstrong bleau aktyf foar de Metropolitan Opera oant mids 1969, doe't se in better kontrakt oanbean krige fan 'e New York City Opera. Har earste rol dêre hie se as de Keninginne fan Chémakhâ yn *Le Coq d'Or*. Oant en mei 1977 fertolke Armstrong withoefolle rollen foar de New York City Opera. Yn 1974 wurke hja dêrnjonken foar it earst yn Jeropa, dêr't se foar de Opéra du Rhin, út Straatsburch, de rol fan Micaëla yn *Carmen* spile. Letter wie se ek wurksum yn Feneesje, op it Bayreuth Ferstival yn Dútslân, en yn Berlyn, Wenen en Parys. Yn Londen song se yn Covent Garden, en yn Moskou yn it ferneamde Bolsjoj-teäter.

Armstrong song yn har karriêre ferskate premiêrestikken, wêrûnder *Jesu Hochzeit* fan Gottfried von Einem (as de Dea), *Lou Salomé* fan Giuseppe Sinopoli, *Un Re in Ascolto* fan Luciano Berio, *Maître et Marguerite* fan York Höller, en *Desdemona und Ihre Schwestern* fan Siegfried Matthus. Yn 1985 waard Armstrong yn Stuttgart útroppen ta *Kammersängerin*, en yn 1994 ûntfong hja deselde titel yn Berlyn. Resinte rollen song hja û.m. yn Erfurt, Berlyn, Antwerpen en Sjenêve. Nei 2016 wie se net mear aktyf as sjongster.

### Priveelibben
Armstrong wie troud mei de toanielregisseur en ympressario Götz Friedrich. Mei him krige hja in soan, Johannes. Fan 2000 ôf wie se widdo.

### Ferstjerren
Karan Armstrong kaam op 28 septimber 2021 yn 'e âlderdom fan 79 jier te ferstjerren yn it Spaanske Marbella.

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Karan Armstrong yn 'e Internet Movie Database (IMDb)
Jehanna fan Ingelân

* Jehanna fan Ingelân, keninginne fan Sisylje (1165-1199), in dochter fan kening Hindrik II fan Ingelân, troud mei kening Willem II fan Sisylje
* Jehanna fan Ingelân, keninginne fan Skotlân (1210-1238), in dochter fan kening Jan sûnder Lân fan Ingelân, troud mei kening Aleksander II fan Skotlân
* Jehanna fan Ingelân, frouwe fan Wales († 1236), in bastertdochter fan kening Jan sûnder Lân fan Ingelân, troud mei prins Llewelyn de Grutte fan Wales
* Jehanna fan Ingelân, grevinne fen Gloucester (1272-1307), better bekend as Jehanna fan Akre, in dochter fan kening Edwert I fan Ingelân, troud mei Gilbert fan Clare, greve fan Gloucester en Hertford
* Jehanna fan Ingelân, keninginne fan Skotlân (1321-1362), better bekend as Jehanna fan de Toer, in dochter fan kening Edwert II fan Ingelân, troud mei kening David II fan Skotlân
* Jehanna fan Kent (1328-1385), in dochteer fan Edmond fan Woodstock, greve fan Kent (in soan fan kening Edwert I fan Ingelân), troud mei har folle neef kroanprins Edwert fan Ingelân, byneamd de Swarte Prins
* Jehanna fan Ingelân (1335-1348), in dochter fan kening Edwert III fan Ingelân
Cochem-Zell

De lânkring (*Landkreis*) **Cochem-Zell** is in regionale bestjoersienheid yn it sintrale diel fan de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De lânkring waard oprjochte yn 1969. De haadstêd is Cochem. 

## Geografy
Cochem-Zell bestiet út trije ferskate lânskippen. De Mûzeldelte mei in soad wynbou snijt it gebiet yn twa dielen. It noardwestlike diel makket diel út fan de Eifel en it súdeastlike diel fan de Hunsrück. 

## Stêd en gemeenten
It gebiet hat in oerflak fan 691,82 km² en bestiet út fjouwer saneamde *[[Verbandsgemeinde|Ferbânsgemeenten]]*:

* 1. Verbandsgemeinde Cochem
* 2. Verbandsgemeinde Kaisersesch
* 3. Verbandsgemeinde Ulmen
* 4. Verbandsgemeinde Zell 

Under de ferbânsgemeenten falle de folgjende plakken:

***1. [[Cochem (Verbandsgemeinde)|Cochem]]** 

***2. [[Kaiseresch (Verbandsgemeinde)|Kaisersesch]]** 

***3. [[Ulmen (Verbandsgemeinde)|Ulmen]]**

***4. [[Zell (Verbandsgemeinde)|Zell]]**

## Keppeling om utens
Read hier

**Read hier** is de seldsumste soarte fan minsklik hier, dy't mar by 1 oant 2% fan 'e wrâldbefolking fan natuere foarkomt. Dêrby binne readhearrigen konsintrearre yn noardlik en westlik Jeropa, dêr't se 2 oant 6% fan 'e befolking útmeitsje. Dizze hierkleur, dy't eins mear oranje as read is, ûntstiet yn 'e regel troch in genetyske mutaasje wêrby't minsken twa kopyen fan in resessyf allel op gromosoom 16 hawwe, mei as gefolch de produksje fan in alternative ferzje fan 'e MC1R-proteïne. 
__NOTOC__
## Skaaimerken
Read hier docht him foar yn in wiid ferskaat oan tinten, fan djip fjoerread oant rodzich. It ûnderskiedt him fan oare hiersoarten trochdat it minder fan it dûnkere pigmint eumelanine befettet en mear fan it bleke mar readige pigmint feomelanine. Reade hierren binne tsjûker as yndividuële hierren fan lykfol hokker oare hierkleur. Readhierrige minsken hawwe mar 90.000 yndividuële hierren, wylst dat oantal foar lju mei swart hier op 108.000 leit, foar lju mei brún hier op 110.000 en foar lju mei blûn hier op 140.000. It hawwen fan read hier giet ornaris mank mei ljochtere eachkleuren (griis, blau, grien en bêzje) en mei in hiel ljochte hûd, dy't tige kwetsber is foar sinnebrân en op guon plakken beset is mei skeinspruten, benammen op 'e noas (of yn it gesicht as gehiel) en op 'e skouders en earms.

## Fersprieding
Read hier wurdt almeast assosjearre mei de Kelten, en yn 't bysûnder mei de Ieren, hoewol't it yn Grut-Brittanje ek in protte foarkomt. Yn Skotlân hat bgl. 10% fan 'e befolking read hier. Readhierrigens komt lykwols ek by oare folken in protte foar, lykas de Oedmoerten út 'e Wolga-regio en de Montenegrinen fan 'e Balkan. Ek yn Noard-Afrika en it Midden-Easten komt it wol foar, dêr't it him by manlju benammen uteret yn it hawwen fan reade burden. 

## Kulturele reäksje
Kulturele reäksjes foar readhierrigen oer rinne útinoar. Foarhinne waarden se gauris bespot en ferhune (as 'reade', 'readkop', 'fjoertoer', ensfh.), en wie readhierrigens faak wier wat om jin foar te skamjen. In protte manlju fine readhierrige froulju net oantreklik, hoewol't de kombinaasje read hier en griene eagen wol faak wer as skientme-ideaal neamd wurdt (krekt as de kombinaasje blûn hier en blauwe eagen). Readhierrigens wurdt ek gauris ôfskildere as mank geand mei in fjurrich temperamint.

## Underskate tinten fan read hier
Tinten fan read hier kinne wêze:
* blijread
* dûnkerread
* fjoerread
* ljochtread
* rodzich
Senheim

It plak **Senheim**  is in *[[Ortsgemeinde]]*, dy't diel útmakket fan de *[[Verbandsgemeinde]]* Cochem, yn de lânkring Cochem-Zell yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

Senheim leit tusken wyngerds oan de Mûzel en foarmet mei it oan de oare kant fan de Mûzel lizzende Senhals ien gemeente. De beide dielen wurde sûnt 1967 troch in brêge ferbûn. 

## Skiednis
Yn 'e midsiuwen lei hjir in wichtige oergong yn de rivier foar de hannel út de Lege Lannen nei Frankfurt am Main en Augsburg. Wynbou wie ek yn dy tiid al in wichtige foarm fan bestean.   

Op 13 augustus 1839 waard Senheim troffen troch in grutte brân. It âlde, midsiuwske oansjen fan it plak mei ferdigeningsmuorren, tuorren en poarten gyng doe hast folslein ferlern. De tsjerke mei in pronkfol barok alter fan Januarius Zick, de pastorij en de romaanske wentoer wisten de ramp te trochstean. Senheim waard wer opboud mei in grutskalich strjittenplan. Tritich famyljes koene troch in tekoart oan romte net mear te plak yn harren âlde wenstee en moasten ferhûzje nei in nij stifte delsetting heger op de Hunsrück. Dit plak krige, nei de inisjatyfnimmer Friedrich Alexander Moritz, de namme Moritzheim.      

Sûnt 1946 makket Senheim part út fan de nij stifte dielsteat Rynlân-palts. Op 7 novimber 1970 waard it plak by de ferbânsgemeente Cochem foege.

## It besjen wurdich
Senheim en Senhals binne katolike plakken. Benammen de mei fresko's fersierde Maria Magadalenakapel yn Senhals is it besjen wurdich. Ek de barokke Katharinatsjerke fan Senheim mei de letromaanske toer foarmet in wichtich monumint. De wentoer út de earste helte fan de 13e iuw wie ea in diel fan in fersterke fâdij en waard yn 1307 mei de fâdij ûnderdiel fan de ferdigeningswurken.

## Ôfbylden

Senheim St. Katharina.jpg|*Katharinatsjerke (Senheim)*
Senhals, Magdalenakapel.jpg|*Magdalenakapel (Senhals)*


Senheim, Vogtei, barok muorrereliëf.jpg|*Barok muorrereliëf (Senheim)*
Senheim Kriegerdenkmal 249.JPG|*Kriichsmonumint (Senheim)*
Earm

In **earm** (meartal: earms of earmen) is ien fan 'e beide boppeste lidden fan it lichem. De earm bestiet út twa dielen: de **boppe-earm** (*brachium*) en de **ûnderearm** (*antebrachium*), wêrfan't de boppe-earm it diel fan it lichem beslacht dat tusken it skoudergewricht en it earmtakkegewricht yn leit, wylst de ûnderearm it diel fan it lichem is tusken it earmtakkegewricht en it polsgewricht yn. By de pols giet de earm oer yn 'e hân. Boppe-oan heart it skouder mei syn bonken en spierstruktuer anatomysk ta de earm, mar ornaris wurdt ornearre dat de earm oan 'e sydkant fan it skouder begjint.

Frijwol alle wringedieren hawwe twa foarste of boppeste lidden en twa efterste of ûnderste lidden. By de minske, mar ek by minskapen en apen, wurde de boppeste of foarste lidden 'earms' neamd; by oare soarten bisten wurde de ekwivalinte lichemsdielen yn 'e regel betitele as foarpoaten. Troch middel fan 'e hân hawwe earms by de minske in wichtige funksje as grypmeganisme; foar fuortbeweging, dêr't earms by minskapen en apen (en foarpoaten by oare bistesoarten) in protte of yn haadsaak foar brûkt wurde, binne se by de minske troch de rjochtoppige hâlding op 'e skonken (by bisten: de efterpoaten) minder fan belang. Inkeld by klimmen, swimmen en om by hurddraven it lykwicht te bewarjen brûke sûne minsken de earms by fuortbeweging.

De bonkestruktuer fan 'e earm wurdt beweechber makke troch de oanwêzigens fan trije gewrichten. Boppe-oan de earm sit it skoudergewricht, dat in kûgelgewricht is en oer trije draai-assen artikulearre wurde kin. Healwei de earm, dêr't de boppe- en de ûnderearm gearkomme, sit it earmtakkegewricht, dat in kniergewricht is dat mar oer ien as beweegd wurde kin. Hielendal ûnderoan sit it polsgewricht, in saneamd aaigewricht, dat oer twa assen beweegd wurde kin. It skouder en de earmtakke wurde mei-inoar ferbûn troch de boppe-earmbonke, dy't tige sterk is en net maklik brekt. Undersyk (mei minsklike kadavers) hat útwiisd dat in boppe-earmbonke wol in gewicht fan 140&nbsp;kg drage kin ear't er knapt. Tusken de earmtakke en de pols sitte njonken inoar de speakbonke en de piipbonke, dy't folle lichter binne en dêrom ek makliker brekke. De wichtichste spieren yn 'e earm binne de biseps en de triseps, dy't beide yn 'e boppe-earm sitte, en dêr't de ûnderearm mei bûgd en strutsen wurde kin.
Earm (betsjuttingsside)

"**Earm**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* earm, in lichemsdiel tusken skouder en pols
** boppe-earm, it lichemsdiel tusken skouder en earmtakke
** ûnderearm, it lichemsdiel tusken earmtakke en pols
* sterke earm (der wet), in ynformele beneaming foar de plysje
* earm of mouwe, in diel fan in stik klean
* rivierearm, in ôftakking fan in rivier of beek
* earm (masine), in ûnderdiel fan in masine
* slingerearm of slingerblijde, in beneaming foar ferskate Midsiuwske wapens
* earm (natuerkunde), in de ôfstân tusken it oangryppunt fan in krêft en it draaipunt fan it foarwerp dêr't krêft op útoefene wurdt.
* earm, eigenskipswurd fan earmoede
Earmtakke

In **earmtakke** (Latyn: *articulus cubiti*) is it gewricht dat yn 'e anatomy fan minsken, apen en beskate oare bistesoarten de ferbining foarmet trusken de boppe-earm en de ûnderearm. It is in bysûnder gewricht, mei't der út 'e boppe-earm ien bonke, de boppe-earmbonke, en út 'e ûnderearm twa bonken, de speakbonke en de piipbonke, gearkomme. It is in kniergewricht, dat mar oer ien inkele as bûgd wurde kin. Behalven dat de earmtakke it bûgen fan 'e ûnderearm foar de boppe-earm oer fersoargje moat, bewurkmasteret dit gewricht ek de draaiïng fan 'e beide bonken yn 'e ûnderearm foarinoar oer. Dêrby draait de speakbonke (*radius*) om 'e piipbonke (*ulna*) hinne. 

De stevichheid fan it earmtakkegewricht by de minske komt fuort út bynweefselbannen dy't oan 'e binnenkant en de bûtenkant fan it gewricht rinne. De earmtakke is ien fan 'e gewrichten dy't geregeldwei oanhelle rekket mei rimmetyk. As it nedich is, bygelyks fanwegen reumatoïde artritis of om't it by in fal of oar ûngemak brutsen is, kin it earmtakkegewricht tsjintwurdich ferfongen wurde troch in proteze. Yn 'e minsklik anatomy ferfollet de knibbel by de skonken in funksje dy't fierhinne ekwivalint is oan dy fan 'e earmtakke by de earms.

## Sjoch ek
*earm
*elektrysk bonkje
*boppe-earmbonke
*piipbonke
*speakbonke
Pols

* pols (lichemsdiel), it diel fan it minsklik lichem dat de earm mei de hân ferbynt
** polsslach (faak pols neamd), it troch de hertslach feroarsake fielbere klopjen yn 'e pols
* pols (fierljeppen), in lange stôk om mei oer in sleat te spingen
* pols (dûns), in Noarske folksdûns
Kato

## Persoanen
* Kato (efternamme), in Japanske efternamme
*Kato de Aldere (234-149 f.Kr.), in Romeinsk steatsman
*Kato de Jongere (95-46 f.Kr.), in Romeinsk steatsman
*Kato (muzykprodusint) (1986), in Amerikaansk muzykprodusint
*Kato (discjockey) (1981), in Deensk live-discjockey
*Kato, bynamme fan steampunk-moademodel Kate Lambert
*Kato, artystenamme fan 'e Kanadeeske wrakselder Paul Diamond

## Geografy
*Kato (Japan), in plak yn Japan
*Kato (Ivoarkust), in plak yn Ivoarkust
*Kato (distrikt) in distrikt yn 'e Japanske prefektuer Hyōgo

## Folkekunde
* Kato (folk) (Ingelsk: *Cahto* of *Kato*), in Yndiaansk folk yn 'e Feriene Steaten
** Kato, de útstoarne taal fan dat folk
** Kato Yndianestamme fan de Laytonville Rancheria, in federaal erkende Amerikaanske stamme-organisaasje dy't de Kato fertsjintwurdiget

## Oar
*Kato (ynstrumint), in tradisjoneel muzykynstrumint yn Yndia en Pakistan
*Kato Airline, in lytse Noarske loftfeartmaatskippij
Pols (lichemsdiel)

De **pols** (Latyn: *carpus*) is it diel fan it minsklik lichem (en fan it lichem fan guon bisten, lykas apen) dat de ûnderearm mei de hân ferbynt. Dêrby kin de oantsjutting 'pols' nei ferskate dingen ferwize:
* it kompleks fan acht bonken dy't mei-inoar it skelet yn dit diel fan it lichem foarmje;
* de dûbelassige, aaifoarmige knier (gewricht) dy't de frije beweging fan 'e hân mooglik makket;
* de hiele anatomyske regio fan 'e pols, sêft weefsel, ieren, senuwen, spieren en hûd ynbegrepen.
Meastal bedoelt men mei 'pols' lykwols de knier, dy't bewegings fan 'e hân mooglik makket dy't yn it medysk jargon oantsjut wurde as palmêrfleksje, dorsaalfleksje, radiaalabduksje en ulnêrabduksje. Palmêrfleksje is it bûgen fan 'e hânpalm nei de pols ta; Dorsaalfleksje is it bûgen fan 'e rêch fan 'e hân nei de pols ta; radiaalabduksje is de sydlingse beweging fan 'e tomme nei de pols ta; en ulnêrabduksje is de sydlingse beweging fan 'e pink nei de pols ta.

Om't oan 'e binnenkant fan 'e pols de slachier dy't bloed nei de hân ta liedt ticht oan it oerflak leit, is de hertslach by de pols goed waarnimber, mei't men it klopjen fan it hert (of eins it ritmysk opstowen fan it bloed feroarsake troch it gearlûken fan 'e hertspier) fiele kin as men in finger op 'e polsslachier leit. Omtrint 325 f.Kr. ûntdiek Praksagoras fan Kos dat it opnimmen fan dizze polsslach in nuttich helpmiddel wie foar de diagnoaze fan in ferskaat oan krupsjes.
Sara (aartsmem)

**Sara** (Hebrieusk: שָׂרָה)  is de namme fan in bibelsk persoan út it bibelboek Genesis. Hja is de frou fan de aartsfaar Abraham en de aartsmem fan it folk fan Israel.

Sara hiet ynearsten Sarai. Foar de berte fan har soan Izaäk feroaret God de nammen fan har en har man Abram yn Sara en Abraham. Har namme betsjut prinses. 

## De bibelske Sara
Sarai kin fanwegen har ûnfruchtberens gjin bern krije. Neffens âld gebrûk biedt Sarai har slavinne Hagar oan Abram oan, om yn har plak foar neiteam te soargjen. Hagar rekket swier fan Abram, mar om't hja har lytsachtsjend nei Sarai hâld en draacht krije de froulju spul meiinoar en Hagar flechtet dan de wyldernis yn. Dêr jout Hagar de berte oan in soan dy't de namme Ismael kriget. God jout har opdracht om werom te gean en ûnhjit har soan in ryk neigeslacht.        

In stikmannich jierren letter ûnthjit God Abram en Sarai ek in soan. As God it ferbûn mei Abram befêstiget en ûnthjit dat hy Abram segenje sil mei in grut neigeslacht, krije Abram en Sara de nammen Abraham en Sara. Efkes letter komme trije ingels del, dy't troch Abram gastfrij ûnthelle wurde. Hja fertelle Abraham dat syn frou Sara swier wurde sil. Sara heart dat wylst hja wat fansiden mei sit te harkjen en laket om dat boadskip. Hja wie ommers al yn de âldens fan 90 jier en hoe soe hja op dy leeftyd noch swier reitsje kinne? De profesije komt lykwols út en Sara kriget in soan dy't de namme Izaäk (Hebrieusk: יִצְחָק; betsjutting: hy laket) kriget.      

As Sara 127 jier is stjert hja. Sara wurdt troch Abraham te rêste lein yn in grot by Hebron. Nei syn ferstjerren wurdt Abraham troch syn beide soannen Izaäk en Ismael yn deselde grot te rêste lein.

## Boarne
* Bibelboek Genesis.
Atapaskyske talen

De **Atapaskyske talen** of **Atabaskyske talen** foarmje in taalgroep fan 'e Na-Dené-talen, dêr't se fierwei it grutste part fan útmeitsje. Se wurde sprutsen troch in oansjenlik tal Yndiaanske folken yn Alaska, noardwestlik Kanada, it Súdwesten fan 'e Feriene Steaten en by de Pasifyske kust fan Oregon en noardlik Kalifornje lâns. Yn 2010 waard besifere dat it totale taalgebiet fan 'e 44 Atapaskyske talen yn Noard-Amearika 4.022.000&nbsp;km² bedraacht. Hoewol't de term 'Atapaskysk' noch altyd it meast brûkt wurdt yn 'e taalkunde en de antropology, bestiet der in groeiende trend om ynstee fan **Dené-talen** te sprekken.

## Etymology
De term 'Atapaskysk' komt fan in anglisearre foarm fan 'e namme yn 'e Algonkwynske Kry-taal foar de Atabaskamar, op 'e grins fan 'e Kanadeeske provinsjes Saskatchewan en Alberta. Yn it Kry is dy namme *Aδapaska˙w*, wat betsjut "dêr't reiden binne, de iene nei de oare". De namme 'Atapaskysk' waard yn 1836 troch de taalkundige Albert Gallatin oan 'e taalgroep jûn, doe't er besocht de Yndiaanske talen fan Noard-Amearika te klassifisearjen. Dêrby joech er ta dat de namme en de taalgroep net folle mei-inoar te krijen hiene, en dat er de namme op willekeurige basis tawiisd hie. De staverings mei in p ('Atapaskysk') en mei in b ('Atabaskysk') komme yn 'e wittenskiplike literatuer frijwol likefolle foar.

## Oarsprong
It oarsprongsgebiet fan 'e Atapaskyske taalfamylje is wierskynlik de Delling fan 'e Tanana, yn it eastlik-sintrale part fan Alaska. Troch taalkundich en argeologysk ûndersyk is nammentlik fêststeld dat der in protte oerienkomsten binne tusken de wurdskat fan it Proto-Atapaskysk, de oertaal dêr't alle Atapaskyske talen op weromgeane, en argeologyske fynplakken lykas Upward Sun, Swan Point en Broken Mammoth. De Noardatapaskyske taalgroep omfiemet fierders ek de talen dy't de measte en sterkste taalkundich argayske skaaimerken hawwe, lykas it Kojûkon, it Aatna, it Tanaina en it Dragersk (*Carrier*).

## Talen
De Atapaskyske talen falle útinoar yn trije lytsere taalkloften, te witten de Noardatapaskyske talen yn Alaska en noardwestlik Kanada; de Pasifysk-Atapaskyske talen by de Pasifyske kust fan Oregon en noardlik Kalifornje lâns; en de Súdatapaskyske talen yn it Súdwesten fan 'e Feriene Steaten.

De grutste Atapaskyske taal is it Navaho, út 'e súdlike groep, dat 170.000 sprekkers hat. Ek alle Apache-talen hearre ta de Súdatapaskyske taalgroep, en it Westlik Apache is mei 14.000 sprekkers de op ien nei grutste Atapaskyske taal. Fan 'e oare talen, benammen út 'e Pasifyske groep en de Noardatapaskyske talen út Alaska, ferkeare in protte op it rântsje fan it útstjerren, mei mar inkele hûnderten of sels mar tsientallen sprekkers. It Tsjippewaien, in Noardatapaskyske taal út noardwestlik Kanada, mei 12.000 sprekkers, hat kwa oerflak it grutste taalgebiet fan alle Yndiaanske talen yn Noard-Amearika.

## Underferdieling
N.B.: de Noardatapaskyske talen en de Pasifysk-Atapaskyske talen wurde ornaris foar de oersichtlikheid yndield yn ferskate subgroepen, dy't lykwols inkeld op basis fan geografy gearstald binne, en neat sizze oer de ûnderlinge besibskip fan 'e oangeande talen.
Noardatapaskyske talen

De **Noardatapaskyske talen** of **Noardatabaskyske talen** foarmje in taalgroep binnen de gruttere Atapaskyske kloft fan 'e Na-Dené-taalfamylje. Dizze talen wurde sprutsen troch sa'n 28.000 leden fan Yndiaanske folken yn 'e Amerikaanske steat Alaska en it noardwestlike diel fan Kanada. De grutste taal fan dizze groep is it Tsjippewaien, fan noardwestlik Kanada, mei 12.000 sprekkers. Dyselde taal hat kwa oerflak it grutste ferspriedingsgebiet fan alle Yndiaanske talen yn Noard-Amearika.

## Underferdieling
N.B.: de Noardatapaskyske talen wurde ornaris foar de oersichtlikheid yndield yn ferskate subgroepen, dy't lykwols inkeld op basis fan geografy gearstald binne, en neat sizze oer de ûnderlinge besibskip fan 'e oangeande talen.