open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ShUM-lokaasjes fan Spiers, Worms en Mainz

De **ShUM-lokaasjes fan Spiers, Worms en Mainz** besteane út fjouwer ferskillende lokaasjes fan joadsk erfgoed yn 'e Dútske stêden Spiers, Worms en Mainz. It erfgoed is sûnt 2021 ûnder dy namme ynskreaun op 'e list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO.   

It wurd 'ShUM' (שו״מ‎) is in akronym fan de Hebriuwske begjinletters fan Speyer (Spira), Worms (Warmaisa) en Mainz (Magenza).  

## It erfgoed

It Joadesân yn Mainz is it âldste joadske begraafplak fan Europa. 

Yn Spiers is de joadehof mei de resten fan in synagoge, in yntakte mikwe, de gebedsromte fan de froulju en de resten fan in jesjiva (religieuze skoalle) ynskreaun.

De stêd Worms hat twa SchUM-lokaasjes: de synagoge fan Worms en it Hillige Sân, it joadske begraafplak.

## Skiednis
Sûnt de 10e iuw ûnstiene der oan de Ryn joadske gemeenten: yn Mainz healwei de 10e iuw, yn Worms om 1000 hinne en yn Spiers op syn lêst yn 1084. Nei alle gedachten wiene dy joaden út Frankryk en Itaalje ôfkomstich. 

De mienskippen fan de trije gemeenten hiene nauwe kontakten meiïnoar, dy't yn in yntellektuele útwikseling resultearre. Sa waarden dy stêden de widze fan it Asjkenazyske joadendom. Ut alle dielen fan Europa kamen studinten om by de gelearden fan de mienskip te studearjen. Der waarden ek religieuze wetten formulearre, dy't ek no noch fan tapassing binne op in diel fan 'e mienskip, lykas it ferbod op polygamy. 

De SchUM-mienskippen oan 'e Ryn hiene faak lêst fan geweld en pogroms. Wylst de biskop fan Speyer der yn 'e tiid fan 'e Earste Krústocht der yn slagge de joaden te beskermjen, ferlearen de autoriteiten fan Mainz en Worms yn 1096 de kontrole op it folk en waarden dêr hûnderten joaden fermoarde. Ek by oare krústochten fûnen der geweldútspattings plak, lykwols op in minder grutte skaal as yn 1096.

De grutte bloei fan de ShUM einige om 1350 hinne. De pest yn 'e 14e iuw en de dêr op folgjende pogroms makken in ein oan de grutte bloei fan de ShUM. Der ûnstiene wol wer joadske mienskippen yn Mainz, Spiers en Worms, mar de ynfloed dy't dy mienskip foarhinne hie op Joadsk Europa wie foargoed foarby. 

## Keppeling om utens
* Offisjele side fan de ShUM-lokaasjes
* De lokaasjes op de side fan UNESCO
Mieke van der Weij

**Maria Idske (Mieke) van der Weij** (Rotterdam, 2 augustus 1953) is in Nederlânske radio- en telefyzjepresintatrise en berneboekeskriuwster.

Mieke van der Weij groeide op yn Genderen (Noard-Brabân), dêr't har heit haad fan de Skoalle mei de Bibel wie en har mem ûnderwizeres. Se trochrûn gymnasium alfa oan it Gymnasium Camphusianum yn Gorkum en studearre Nederlânske taal- en letterkunde oan de Universiteit fan Amsterdam, dêr't se yn 1982 ôfstudearre mei in skripsje oer letmidsiuwske folksliteratuer. 

## Wurkpaad
Van der Weij har sjoernalistike karriêre begûn by de krante Het Parool. Dêrnei wurke se by de AVRO-radio, de VPRO en de Humanistische Omroepstichting (HOS). Sûnt 26 oktober 1996 presintearret se de *TROS Nieuwsshow*, tegearre mei Peter de Bie, sûnt 2018 *Nieuwsweekend* fan Omrop MAX.   Se is ek ien fan de presintatoaren fan *Met het Oog op Morgen* op Radio 1 en fan *Opium op 4* op Radio 4.

Foar de telefyzje presintearre sy by AT 5 yn Amsterdam, fierder by de NPS (*Kunstmest*) en de NCRV (*Andere Ogen*, *Nationale Nieuwsquiz*). Fan oktober 2005 ôf presintearre se it NCRV-programma *Keurmeesters*. Yn maaie 2006 fierde se har tsienjierrich jubileum as presintatrise fan *De Rijdende Rechter*. Yn july 2007 makke de NCRV buorkundich har yn dy rol te ferfangen troch Jetske van den Elsen. Se hat ek de Nasjonale Bibeltest presintearre. Van der Weij hat in rubryk yn de NCRV-gids.

Van der Weij fynt it spitich dat se yn it 'lichte sjenre' telâne kommen is. Se soe graach oan sjoernalistyk-ynhâldlike telefyzjeprogramma's meiwurke hawwe, mar seach yn dat se dêr net oan fêsthâlde moast doe't it net slagge. 

Tegearre mei har suster Joke van der Weij skreau Mieke van der Weij (ûnder de namme Mieke van der Wey) twa berneboeken: *De kattenbende van Beestenvreugd* (1992) en ''Turias en de dansende beer (1995).

Van der Weij is in grut bewûnderer fan de skriuwer Louis Couperus. 

Op 28 april 2004 troude Van der Weij mei Sijbolt Noorda, de doetiidske foarsitter fan it Kolleezje fan Bestjoer fan de Universiteit fan Amsterdam. Beide hawwe in grifformearde eftergrûn.

Yn 2019 waard de Sulveren Reissmikrofoan oan har takend.
Bisdom Spiers

It **bisdom Spiers** (Dútsk: *Bistum Speyer*; Latyn: *Dioecesis Spirensis*) is in roomsk-katolyk bisdom yn it súdwesten fan Dútslân. It bisdom makket ûnderdiel út fan 'e tsjerkeprovinsje Bamberg. 

## Skiednis
It bisdom Spiers waard yn 'e 4e iuw stifte en is sadwaande ien fan 'e âldste bisdommen fan Dútslân. It âldste dokumint dêr't út bliken docht dat Spiers in biskop hie datearret fan it jier 346. 

Tusken 1085 en 1803 stie it bisdom bekend as Kar-Palts. Troch privileezjes wiene de prinsbiskoppen fan Kar-Palts sawol wrâldske as geastlike hearskers. Kar-Palts waard mei de sekularisaasje yn 1803 opheft. 

It bisdom Spiers yn 'e hjoeddeiske foarm datearret fan 1817 en hâldt de grinzen oan fan 'e eardere Beierske Palts, in apart distrikt fan it eardere keninkryk Beieren. Om dy histoaryske redenen heart Spiers by it aartsbisdom Bamberg yn Beieren, ek al hat it gjin direkte grins mei ien fan 'e bisdommen fan dat aartsbisdom. 

## Katedraal
 
De katedraal fan it bisdom is de Marije- en Stefanuskatedraal yn Spiers.

## Dekenaten
* Bad Dürkheim
* Donnersberg
* Germersheim
* Kaiserslautern
* Kusel
* Landau
* Ludwigshafen
* Pirmasens
* Saarpfalz
* Spiers
Roes

**Roes** (útspraak 'reus') is in doarp yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. 

## Bestjoer
Roes is in *[[Ortsgemeinde]]* en is ûnderdiel fan 'e ferbânsgemeente Kaisersesch, dy't wer ûnderdiel foarmet fan 'e lânkring Cochem-Zell. 

## It besjen wurdich
* De Egidiustsjerke is in tsjerkegebou út 1861/1862.
* Eastlik fan it doarp rjochting Pillig stiet it kastiel Pyrmont.
* By de wetterfal yn 'e Elzbachstiet stiet tichteby it kastiel de Pyrmonter Mühle út de 18e en 19e iuw. Ek de brêge mei in kapel is it besjen wurdich. 
* De Swannetsjerke krekt bûten it doarp is in beafeartstsjerke.
* It Elzbachtal is in natuerlike rivierke troch in rûgel delling met rotsen en in 11 km lange kuierrûte, Pyrmonter Felsensteig.
## Ofbylden

Roes. Zwanenkerk 1.jpg|Swannetsjerke.
2025 Roes, kriichsmonumint.jpg|Oarlochsmonumint.
2025 Roes, Sint-Egidiustsjerke.jpg|Egidiustsjerke.


2011-02-04 02-11 Eifel 215 Burg Pyrmont.jpg|Mûne.
Roes, Burg Pyrmont, 2012-08 CN-02.jpg|Kastiel Pyrmont.
Kaisersesch (Verbandsgemeinde)

**Kaisersesch** is in ferbânsgemeente yn 'e Dútske lânkring Cochem-Zell yn Rynlân-Palts. It haadplak fan de ferbânsgemeente is Kaisersesch. 

Op 1 july 2014 waard de gemeente mei acht plakken fan 'e eardere ferbânsgemeente Treis-Karden útwreide. 

## Gemeenteyndieling
Under de ferbânsgemeente Kaisersesch falle de folgjende *[[Ortsgemeinde]]*:
Sharon den Adel

**Sharon Janny den Adel** (Waddinxveen, 12 july 1974) is in Nederlânske sjongeres.  Den adel is foaral bekend as sjongeres fan de band Within Temptation.

As bern reizge har famylje in protte om. Doe't Sharon nei de middelbere skoalle moast, kamen se werom yn Nederlân. Yn 1996 rjochtse se mei gitarist Robert Westerholt de band Within Temptation op. Hja spilen earst foaral metal mar dat is yn de rin fan de jierren mear en mear rjochting rockmuzyk gongen. Sharon den Adel hat as gastmuzikant meisongen op single's fan oare artysten werûnder After Forever, Armin van Buuren, Tarja Turunen en Delain. In 2018 brocht se in solo album út *"My Indigo"*. 

Sharon den Adel hat in relaasje mei Robert Westerholt. Tegearre ha se trije bern.

## Diskografy
### Albums

### As gastmuzikant
Maud Dolsma

**Maud Dolsma** (It Hearrenfean, 11 april 1984) is in Nederlânske aktrise en politika.

## Karriêre
### Aktrise
Dolsma studearre yn 2008 ôf oan de Toanielakademy Maastricht. Op har oplieding spile Dolsma by Het Noord Nederlands Toneel, De Theaterompagnie, Het Zuidelijk Toneel en Toneelgroep Oostpool.

Yn de plysjesearje *[[Flikken Maastricht]]* spile sy 11 seizoenen de rol fan Fleur de Keyzer-Wolfs, dochter fan Floris Wolfs.

### Polityk
Sûnt de gemeenteriedsferkiezingen 2018 is Dolsma gemeenteriedslid fan de gemeente Arnhim út namme fan GrienLinks. 

## Filmografy
*2001      - Spangen - Roos Verweij yn seizoen 3, ôflevering 3: *Meisjes*
*2001      - Drift - Liesbeth
*2007-2017  - Flikken Maastricht (telefyzjesearje) - Fleur de Keyzer-Wolfs
*2009      - De Storm - freondinne fan Julia
*2009      - Julia's Hart - net bekend
*2012      - Süskind - frou mei lytse poppe
*2012      - De Meisjes van Thijs - Aletta

## Toaniel
*2014       - *Beschuit met muisjes*
*2016       - *Alice in wonderland*

## Keppeling om utens
* Webside (Groenlinks.nl)
Omgong fan Itaalje 1975

De 58ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 17 maaie oant en mei 7 juny 1975. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Milaan de haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije. Teffens is it de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Verona.

De einstreek lei op de Stelviopas in op 2758 meter hichte lizzend berchpas yn de Italjaanske Alpen. De Stelvio is ien fan de swierste beklimmingen yn de hurdfytssport fanwege de lingte en it hichteferskil fan de klim. De klim fanút Prato Allo Stelvio hat 48 hierspjeldbochten dy't fan de beamgrins ôf (en de top) goed sichtber binne.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Omgong fan Itaalje 1974

De 57ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 16 maaie oant en mei 8 juny 1974. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Fatikaanstêd it lytste ûnôfhinklike lân yn de wrâld en foarmet it territoarium fan de Hillige Sit. Fatikaanstêd sels wurdt hielendal omsletten troch de stêd Rome; ta it grûngebiet fan de steat hearre fierder inkele plakken yn Rome en it simmerferbliuw fan de paus yn Castel Gandolfo.

De einstreek lei yn Milaan de haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije. Teffens is it de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Verona.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Volkert Adrianus Heringa van Haersma de With

**Volkert Adrianus Heringa van Haersma de With** (Mitselwier, 18 febrewaris 1831 - Bûtenpost, Haersmastate, 29 maart 1909) wie in Nederlânske boargemaster.

## Libben en wurk
De With wie in telch út it geslacht De With en in soan fan de militêr en bestjoerder Daniel de Blocq van Haersma de With (1797-1857) en Adriana Heringa (1764-1828 ). Hy wie in broer fan bestjoerder jhr. mr. Jan Minnema van Haersma de With (1821-1889).

Fan 1857 ôf wie De With boargemaster fan de gemeente Achtkarspelen. Fan 1864 oant 1869 wie er ek kantonrjochter-plakferfanger yn Burgum. 

Jhr. V.A.H. van Haersma de With ferstoar, as frijfeint, yn 1909 op Haersmastate yn de âldens fan 78 jier.
Bisdom Kopenhagen (Deenske Folkstsjerke)

It **bisdom Kopenhagen** (Deensk: *Københavns Stift*) is ien fan 'e alve bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke, wêrfan tsien yn Denemark en ien yn Grienlân lizze. De Deenske Folkstsjerke is in evangelysk-luthersk tsjerkegenoatskip.

## Skiednis
Yn 2022 wie it 100 jier lyn dat it bisdom Kopenhagen ûntstie troch de opdieling fan it âlde bisdom Seelân yn it bisdom Kopenhagen en it bisdom Roskilde. De biskop fan it bisdom Seelân wenne yn Kopenhagen, wylst de domtsjerke fan it bisdom yn Roskilde stie.

Op 1 jannewaris rekke it bisdom Kopenhagen mei de stifting fan it bisdom Helsingør in diel fan it gebiet kwyt. It bisdom bestiet út de stêd Kopenhagen mei in pear oangrinzgjende gemeenten en it eilân Bornholm. 

## Domtsjerke

De domtsjerke fan it bisdom is de Us-Leaffrouwetsjerke yn Kopenhagen. 

## Leden
Yn 2021 telde it bisdom 469.759 leden, itjinge 56% fan 'e befolking yn it bisdom útmakket.   
 
## Organisaasje
It bisdom is ûnderferdield yn 9 proasdijen (*provstier*). 

* Amagerbro Provsti
* Amagerland Provsti
* Bispebjerg-Brønshøj Provsti
* Bornholms Provsti
* Frederiksberg Provsti
* Holmens og Østerbro Provsti
* Nørrebro Provsti
* Valby-Vanløse Provsti
* Vor Frue-Vesterbro Provsti

## List biskoppen
* 1922-1934 Harald Ostenfeld
* 1934-1960 Hans Fuglsang-Damgaard
* 1960-1975 Willy Westergaard Madsen
* 1975-1992 Ole Bertelsen
* 1992-2009 Erik Norman Svendsen
* 2009- Peter Skov-Jakobsen
Bisdom Helsingør

It **Bisdom Helsingør** (Deensk: *Helsingør Stift*) is ien fan 'e alve bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke, wêrfan't tsien yn Denemark en ien yn Grienlân lizze. De Deenske Folkstsjerke is in evangelysk-luthersk tsjerkegenoatskip.

## Skiednis
It bisdom waard op 1 jannewaris 1961 troch in ôfsplitsing fan it bisdom Kopenhagen stifte. Under it bisdom falt de regio Hovedstaden, útsein de stêd Kopenhagen mei in pear rânegemeenten fan Kopenhagen. 

## Domtsjerke

De domtsjerke is de Sint-Olaftsjerke (*Sct. Olai Domkirke*) yn Helsingør.

## Organisaasje
It bisdom bestiet út trettjin proasdijen (*provstier*), dy't ûnderferdield binne yn 147 parochy's  (*sogne*) en 165 tsjerken (sifers fan 2023). 

Under it bisdom falle de folgjende proasdijen:

* Ballerup-Furesø Provsti
* Fredensborg Provsti
* Frederikssund Provsti
* Frederiksværk Provsti
* Gentofte Provsti
* Gladsaxe-Herlev Provsti
* Glostrup Provsti
* Helsingør Domprovsti
* Hillerød Provsti
* Høje Taastrup Provsti
* Kongens Lyngby Provsti
* Rødovre-Hvidovre Provsti
* Rudersdal Provsti

## Biskoppen
* 1961–1980: J.B. Leer-Andersen 
* 1980–1995: Johannes Johansen 
* 1995-2021: Lise-Lotte Rebel 1995 - 2021
* 2021-    : Peter Birch

## Keppeling om utens
* Hiemside bisdom Helsingør
Bisdom Ribe

It **Bisdom Ribe** (Deensk: *Ribe Stift*) is ien fan 'e alve bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke, wêrfan't tsien yn Denemark en ien yn Grienlân lizze. De Deenske Folkstsjerke is in evangelysk-luthersk tsjerkegenoatskip.

## Domtsjerke

De domtsjerke fan it bisdom is de Us-Leaffrouwetsjerke (*Vor Frue Maria Domkirke*) yn Ribe.

## Ledetal
Yn 2023 wennen yn it bisdom Ribe 355.750 minsken, wêrfan krapoan 81% by de Deenske Folktsjerke hearde.   

## Organisaasje
It bisdom bestiet út út acht proasdijen (*provstier*), dy't ûnderferdield binne yn 200 parochy's  (*sogne*). It bisdom telt 233 tsjerken (sifers fan 2023). 

Under it bisdom falle de acht folgjende proadijen:
 
* Grene Provsti
* Malt Provsti
* Ribe Domprovsti
* Ringkøbing Provsti
* Skads Provsti
* Skjern Provsti
* Tønder Provsti
* Varde Provsti

## List biskoppen

## Keppeling om utens
* Hiemside fan it bisdom
Bisdom Roskilde

It **Bisdom Roskilde** (Deensk: *Roskilde Stift*) is ien fan 'e alve bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke, wêrfan't tsien yn Denemark en ien yn Grienlân lizze. De Deenske Folkstsjerke is in evangelysk-luthersk tsjerkegenoatskip. It bisdom leit foar in grut part yn 'e regio Seelân. 

## Skiednis
Yn 2022 wie it 100 jier lyn dat it bisdom Roskilde ûntstie troch in opdieling fan it âlde bisdom Seelân yn it bisdom Kopenhagen en it bisdom Roskilde. De biskop fan it bisdom Seelân wenne yn Kopenhagen, wylst de domtsjerke fan it bisdom yn Roskilde stie.

## Domtsjerke

De domtsjerke fan it bisdom is de domtsjerke fan Roskilde.

## Organisaasje
It bisdom is ûnderferdield yn tolve proasdijen (*provstier*): 
 
* Holbæk Provsti
* Kalundborg Provsti
* Køge Provsti
* Lejre Provsti
* Næstved Provsti
* Ods og Skippinge Provsti
* Ringsted-Sorø Provsti
* Roskilde Domprovsti
* Skælskør Provsti
* Slagelse Provsti
* Stege-Vordingborg Provsti
* Tryggevælde Provsti

De proasdijen binne fieder ûnderferdield yn saneamde *sogne* (parochy's).

## Keppeling om utens
* Side bisdom Roskilde
Pieter Leonard Willinge Prins

**Pieter Leonard Willinge Prins** (Aldeberkeap, 29 desimber 1901 - Drouwenersân, gemeente Borger, 15 april 1950) wie in Nederlânske boargemaster.

## Libben en wurk
Willinge Prins wie in soan fan Petrus Lambertus Willinge Prins en Leonaryers Petronella Catharina Cornelia de Gaaij Fortman. Willige Prins stamde út in geslacht fan Fryske en Drintske bestjoerders. Hy studearre yn Wageningen foar lânboukundich yngenieur. Nei syn stúdzje fêstige er him yn 1933 mei syn frou op de troch H.P. Berlage, yn opdracht fan Helene Kröller-Müller, ûntwurpen pleats "De Schipborg ", krekt súdlik fan it Drintske doarp Schipborg. Hy hierde dy pleats fan de doetiidske eigener greve Maximilian Ferdinand Droste zu Vischering út Darfeld yn Westfalen. 

Willinge Prins waard yn 1945 as riedslid beneamd ta waarnimmend boargemaster fan Anloo. Yn 1946 waard er offisjeel beneamd ta boargemaster fan dizze gemeente. Hy kaam hjirmei yn de fuotleasten fan syn foarfaars út Dwingeloo, dy ’t dêr fan 1667 oant 1811 skulte wiene. Syn boargemasterskip duorre fjouwer jier. 
Yn april 1950 ferstoar er as gefolch fan in fataal ûngelok. By in jachtrit troch it Drouwenersân makke er in deadlike fal fan syn hynder. Hy waard ûnder grutte belangstelling beïerdige yn syn berteplak Aldeberkeap. 

Willinge Prins troude op 27 maaie 1930 yn Amsterdam mei Clara Wilhelmina Visser (1907-1977). Hja wie op it stuit fan it ferstjerren fan har man lid fan Provinsjale Steaten fan Drinte en foarsitter fan it Nederlânsk Bûn fan Plattelânsfroulju. Yn 1952 waard hja beneamd as earste froulike heechlearaar fan de doetiidske Lânbouhegeskoalle Wageningen.
Bisdom Fún

It **Bisdom Fún** (Deensk: *Fyens Stift*) is ien fan 'e alve bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke, wêrfan't tsien yn Denemark en ien yn Grienlân lizze. De Deenske Folkstsjerke is in evangelysk-luthersk tsjerkegenoatskip.

## Skiednis
It bisdom Othinia (ske namme fan Odense) waard yn 988 fanút it bisdom Sleeswyk stifte, dat sels in suffragaan bisdom fan it aartsstift Hamburch-Bremen wie. De earste histoarysk bekend biskop wie de Ingelsman Reginbert (ek Reginar), dy't om 1020 hinne troch aartsbiskop Æthelnoth fan Canterbury wijd wie. 

Al yn 'e midsiuwen wie de domtsjerke fan bysûnder belang as grêftsjerke fan kening Knût de hillige, dy't yn 1086 yn de foargonger fan de tsjerke fermoarde waard.  

Nei de reformaasje waard ynstee fan it katolike bisdom it lutherske bisdom Fún stifte. 

## Domtsjerke

De domtsjerke is de Sint-Knûdtsjerke (*Sankt Knuds Kirke*) yn Odense.

## Leden
Op 1 jannewaris 2023 wiene fan 'e 505.026 ynwenners yn it bisdom 390.171 (goed 77%) lid fan 'e Deenske Folkstsjerke.   

## Organisaasje
It bisdom bestiet út tolve proasdijen (*provstier*), dêr 't 234 parochy's (*sogne*) en 251 tsjerken (sifers fan 2023) ûnder falle. 

De proasdijen binne:
* Ærø Provsti
* Assens Provsti
* Bogense Provsti
* Faaborg Provsti
* Hjallese Provsti
* Kerteminde Provsti
* Langelands Provsti
* Middelfart Provsti
* Nyborg Provsti
* Odense Sankt Knuds Provsti
* Midtfyn Provsti
* Svendborg Provsti

## List biskoppen (sûnt de reformaasje)

* 1537-1559: Jørgen Sadolin
* 1587–1606: Jacob Madsen Vejle 
* 1606–1616: Hans Knudsen Vejle
* 1651–1663: Laurids Jacobsen Hindsholm 
* 1663–1676: Niels Hansen Bang
* 1677–1703: Thomas Kingo
* 1704–1712: Christian Rudolf Müller
* 1712–1717: Christian Muus 
* 1717–1732: *Fakant*
* 1763–1785: Jacob Ramus
* 1786–1803: Tønne Bloch 
* 1804–1810: Peder Hansen, 
* 1811–1834: Fredrik Plum
* 1834–1848: Nicolai Faber
* 1848–1851: *Fakant*
* 1851–1889: Christian Thorning Engelsoft 
* 1889–1900: *Fakant* 
* 1900–1903: Hans Valdemar Sthyr 
* 1903–1922: Laurits Nicolai Balslev 
* 1922–1958: *Fakant* 
* 1958     : Hans Øllgard
* 1958–1984: Knud Christian Holm 
* 1984–1995: Vincent Lind 
* 1995–2012: Kresten Drejergaard
* 2012–2023: Tine Lindhardt
* 2023-    : Mads Davidsens 

## Keppeling om utens
* Hiemside fan it bisdom Fún
Omgong fan Itaalje 1973

De 56ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 18 maaie oant en mei 9 juny 1973. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn it Belgyske Verviers in stêd yn 'e provinsje Luik, en leit oan de rivier de Vesder. De einstreek lei yn Triëst in stêd eastlik fan Feneesje, oan de grins mei Sloveenje.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Bisdom Viborg

It **Bisdom Viborg**  (Deensk: *Viborg  Stift*) is ien fan 'e alve bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke, wêrfan't tsien yn Denemark en ien yn Grienlân lizze. De Deenske Folkstsjerke is in evangelysk-luthersk tsjerkegenoatskip.

## Skiednis
It bisdom Viborg waard om 1065 hinne troch opdieling fan it bisdom Ribe stifte. De earste stiennen domtsjerke waard tusken 1125 en 1200 boud. Yn 'e midsiuwen wie de grêfkapel fan de yn 1188 hillich ferklearre domproast Kjeld in wichtich beafeartsplak. 

Yn 'e tiid fan 'e reformaasje wie Viborg ien fan de sintra fan wêrút it lutheranisme him oer it lân fersprate. Al yn 1525 koe de tsjerkeherfoarmer Hans Tausen dêr protestantsk preekje en net lang dêrnei troch in printerij syn preken ûnder de minsken bringe. Kening Kristiaan III liet yn 1536 de lêste roomsk-katolike biskop Jørgen Friis yn 'e finzenis smite. Sûnt is Viborg in luthersk bisdom.

## Domtsjerke

De domtsjerke fan it bisdom is de Us-Leaffrouwetsjerke (*Vor Frue Maria Domkirke*) yn Viborg.

## Oantal leden
Yn 2016 hearde 86% fan 'e befolking yn it bisdom by de Deenske Folkstsjerke.

## Organisaasje
It bisdom bestiet út alve proasdijen (*provstier*), dêr't 290 parochy's (*sogne*) ûnder falle. 
* Viborg Domprovsti	 	 	 	
* Viborg Østre Provsti	 	 	 	
* Herning Nordre Provsti 	 	 	 	
* Herning Søndre Provsti	 	 	 	
* Holstebro Provsti	 	 	 	
* Ikast-Brande Provsti
* Lemvig Provsti 	 	 	 	
* Salling Provsti	 	 	
* Skive Provsti	 	 	 	
* Struer Provsti 	 	 	 	
* Vesthimmerlands Provsti

## Biskoppen

## Keppeling om utens
* Hiemside Viborg Stift
Bisdom Lolland-Falster

It **Bisdom Lolland-Falster**  (Deensk: *Lolland-Falster Stift*) is ien fan 'e alve bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke, dêr't tsien fan yn Denemark en ien yn Grienlân lizze. De Deenske Folkstsjerke is in evangelysk-luthersk tsjerkegenoatskip.

## Skiednis
It bisdom ûntstie yn 1803 troch ôfskieding fan it bisdom Fún.

## Domtsjerke

De domtsjerke fan it bisdom is de oarspronklik oan Marije en Sint-Birgitta wijde tsjerke yn Maribo.

## Oantal leden
Yn 2023 wiene fan 'e 100.620 ynwenners yn it bisdom 80.874 lid fan 'e Deenske Folkstsjerke. Dat is 80,4% fan 'e befolking. 

## Organisaasje
It bisdom is te ferdielen yn fjouwer proasdijen (*provstis*), dêr't 94 parochy's (*sogns*) mei 108 tsjerken ûnder falle. De fjouwer proasdijen binne: 
 
* Falster Provsti
* Lolland Østre Provsti
* Lolland Vestre Provsti
* Maribo Domprovsti

## List fan biskoppen

## Keppeling om utens
* Hiemside fan it bisdom Lolland-Falster
Bisdom Haderslev

It **Bisdom Haderslev**  (Deensk: *Haderslev Stift*) is ien fan 'e alve bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke, wêrfan't tsien yn Denemark en ien yn Grienlân lizze. De Deenske Folkstsjerke is in evangelysk-luthersk tsjerkegenoatskip.

## Skiednis
It bisdom ûntstie nei de weryndieling fan dielen fan it hartochdom Sleeswyk by Denemark nei it referindum fan 1920. Oarspronklik omfieme it bisdom Sleeswyk ek it hjoeddeiske suden fan Denemark, dat yn Dútslân yn 'e regel oantsjut wurdt mei Noard-Sleeswyk en yn Denemark mei Súd-Jutlân. Nei't it gebiet by Denemark kaam waard ek de fiertaal dêr Deensk. 

It Deenske bisdom Haderslev hat oer de Dútske grins ek in ferantwurdlikens foar de Deensktalige minderheid yn Sleeswyk-Holstein. De Deenske Tsjerke yn Súd-Sleeswyk (Dansk Kirke i Sydslesvig) is in federaasje fan Deenske gemeenten yn 'e Dútske dielsteat.

## Domtsjerke

De domtsjerke fan it bisdom is de Us-Leaffrouwetsjerke (*Vor Frue Kirke)*) yn Haderslev.

## Oantal leden
Yn 2023 wenne yn it bisdom in befolking fan 478.084 minsken, wêrfan 374.918 lid wiene fan 'e Deenske Folkstsjerke. Dat is 77,1% fan 'e befolking.

## Organisaasje
It bisdom bestiet út sân proasdijen (*provstier*), dêr't 173 parochy's (*sogne*) en 208 tsjerken ûnder falle. De proasdijen binne:

* Aabenraa Provsti
* Fredericia Provsti
* Haderslev Domprovsti
* Hedensted Provsti
* Kolding Provsti
* Sønderborg Provsti
* Vejle Provsti

## List biskoppen
* 1923–1936: Valdemar Ammundsen (1875–1936)
* 1936–1955: Carl W. Noack (1885–1960)
* 1956–1964: Frode Beyer (1894–1976)
* 1964–1980: Thyge Vilhelm Kragh (1910–1999)
* 1980–1999: Olav Christian Lindegaard (* 1929)
* 1999–2013: Niels Henrik Arendt (1950–2015)
* 2013–    : Marianne Christiansen (* 1963)

## Keppeling om utens
* Hiemside fan it bisdom Hadeslev
Wolfeftigen

De **wolfeftigen** (wittenskiplike namme: *Canina*) foarmje in ûndertûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e hûndieren (*Caniformia*), it tuskenskift fan 'e echte hûndieren (*Cynoidea*), de famylje fan 'e hûneftigen (*Canidae*), de ûnderfamylje fan 'e echte hûneftigen (*Caninae*) en de tûke fan 'e echte hûnen (*Canini*). Dizze taksonomyske groep omfettet de op wolven lykjende hûneftigen.

## Undertûke-opbou
Bisdom Aalborg

It **Bisdom Aalborg** (Deensk: *Aalborg Stift*) is ien fan 'e alve bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke, wêrfan't tsien yn Denemark en ien yn Grienlân lizze. De Deenske Folkstsjerke is in evangelysk-luthersk tsjerkegenoatskip.

## Skiednis
It hjoeddeiske bisdom Aalborg hat syn woartels yn it eardere bisdom Børglum, dat nei de reformaasje opheft waard. Mei de ynfiering fan it lutheranisme waard de lêste roomske biskop Stygge Krumpen yn 1536 ôfset. De biskopssit ferhûze doe ynearsten nei Nykøbing Mors, dêrnei nei Thisted en doe nei Hjørring. Yn 1554 ferhûze de biskopssit nei Aalborg.

## Domtsjerke

De domtsjerke fan it bisdom Aalborg is de De Sint-Botulfustsjerke (Deensk: *Budolfi Kirke*) yn Aalborg. 

## Leden
Yn 2023 wiene 433.130 ynwenners fan it bisdomgebiet lid fan 'e Deenske Folkstsjerke, mear as 80% fan it totale oantal bewenners yn it gebiet. 

## Organisaasje

It bisdom Aalborg omfiemet 10 fan 'e 11 gemeenten yn Noard-Jutlân (de gemeente Vesthimmerland is by it bisdom Viborg yndield) en makket mei goed 7.000 km² goed in sechde út fan it oerflak fan Denemark. 

It bisdom is ferdield yn 14 proasdijen (*provstier*), dêr't 296 parochy's (*sogne*) en 330 tsjerken by hearre (sifers 2023).  

## List biskoppen

## Keppeling om utens
* Hiemside fan it bisdom Aalborg
Bisdom Kopenhagen (Roomsk-Katolike Tsjerke)

Het roomsk-katolike **bisdom Kopenhagen** (Latyn: *Dioecesis Hafniae*) is it iennige roomske bisdom fan it hiele keninkryk Denemark, ynklúsyf Grienlân en de Fêreu-eilannen. Dêrmei is it wat oerflak oanbelanget it grutste bisdom fan 'e wrâld. It bisdom stiet fuort ûnder de Hillige Stoel. De katedraal fan it bisdom stiet yn Kopenhagen en is oan de hillige Ansgar wijd, de apostel fan Skandinaavje. 

## Skiednis
Yn it jier 1536 waard yn it keninkryk Denemark de reformaasje ynfierd. De katolike biskoppen waarden ôfset en troch lutherske superyntendinten ferfongen, dy't yn 'e 17e iuw wer de biskopstitel oannommen. Pas yn 'e 19e iuw waarden wer katolike misjonarissen yn it lân tastien, dy't op 7 augustus 1868 it Apostoalysk Fikariaat Noardmissy stiften, dat fuort ûnder de Hillige Stoel foel en it hiele lân omfieme. Ut de yn 1855 stifte Noardpoalmissy (*Praefectura Apostolica Poli Arctici*) waarden Iislân, Grienlân en de Fêreu-eilannen en fanút it Sweedske fikariaat it eilân Bornholm tafoege.

Al in jier letter waard it fikariaat degradearre ta de Apostolyske Prefektuer fan Denemark. Op 15 maart 1892 waard de prefektuer wer opwurdearre ta it Apostoalysk Fikariaat fan Denemark. Yn 1920 waard Súd-Jutlân mei de *Breve Quae catholico* fanút de Apostoalyske Prefektuer Sleeswyk-Holstein oan it Deenske fikariaat oerdroegen.

De parochianen fan de Roomske Tsjerke yn Denemark besteane fral út migranten en harren neiteam. 

## Grienlân
Neffens de kronyk fan Adam fan Bremen wie Grienlân al yn 1076 kerstene. Yn it earste fearn fan 'e 12e iuw bestie der in biskopssit yn Garðar (hjoed-de-dei Igaliku). It bisdom Gardar waard yn 1126 stifte en yn 1378 opheft, mar yn 1996 wer op 'e nij stifte as it titulêrbisdom Gardar. 

Mei't de Inuit it eilân kolonisearren, kaam der om 1400 hinne in ein oan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke op Grienlân. Sûnt de 18e iuw waard it eilân troch protestantske prekers op 'e nij kerstene. 

De roomske mienskip fan Grienlân telt mar in pear hûndert minsken, dy't ûnder ien parochy falle, de Kristus-Kening-parochy yn Nuuk. Dy parochy is wat oerflak oanbelanget de grutste parochy fan 'e wrâld.

## Fêreu-eilannen
Op de Fêreu-eilannen wenje likernôch 150 katoliken út in grut tal ferskillende lannen. De mienskip hat in troch de arsjitekt Arni Winther ûntwurpen Marijetsjerke (Mariukirkjan) yn Tórshavn.
## Biskoppen
De earste trije biskoppen fan Kopenhagen wiene titulêr biskopp en apostoalysk fikaris.
Domtsjerke fan Aalborg

De **Sint-Botolftsjerke** (Deensk: *Budolfi Kirke*) yn 'e Deenske stêd Aalborg is de sit fan it lutherske bisdom Aalborg.

## Skiednis
Patroanhillige fan 'e domtsjerke is de 7e-iuwske hillich ferklearre Angelsaksyske abt Botolf. Yn Denemark wiene eartiids sân tsjerken oan de hillige wijd, wêrfan allinne de tsjerken fan Aalborg en op Bornholm de namme holden hat.

Foar de reformaasje wie de Botolftsjerke net in katedraal. Dy stie doe yn Børglum. Nei de reformaasje waard yn 1553  besletten dat de biskopssit nei Aalborg ferhûzje moast.

De tsjerke waard om 1450 hinne boud. Pas na de reformaasje waard de tsjerke in lutherske biskopstsjerke.

Healwei de 15e iuw waard it goatyske skip boud en de toer folge yn 'e jierren 1778-1790. De goatyske spits fan 'e toer wurdt tsjintwurdich bekroand fan it Aalborger stedswapen. Yn 1817 krige de toer fjouwer wizerplaten en op de súdlike kant in sinnewizer. Yn 'e toer hingje trije klokken.

Yn 1899 waard in sakristy oan it noardlike sydskip boud. Yn 'e jierren 1942-1943 waard it koer 14 meter langer makke en oan it noardlike skip in kapel tafoege. Hjoed-de-dei is de tsjerke 56 meter lang en 22 meter breed.

## Ynterieur

Om 1500 hinne waarden de ferwulften mei fresko's beskildere. De status as domtsjerke wurdt wjerspegele yn it rike meubilêr. It ierbarokke alter mei in foarstelling fan 'e krusiging waard yn 1689 troch Lauritz Jensen makke. Op 'e predella fan it alter wurdt it Lêste Nachtmiel útbylde en yn it boppeste diel in skilderij fan de grêflizzing fan Jezus. 

De preekstoel datearret fan 1692 en is ek troch Lauritz Jensen makke. Op tsien panelen wurdt dêr it lijen fan Jezus útbylde.

It doopfont fan wyt moarmer is in skinking fan 1728. Oan 'e noardlike kant waard yn 1766 in lôzje foar de kening ynboud. 

Fierder binne der in stikmannich epitafen. De belangrykste dêrfan binne dy fan Karine Hansdatter út 1583 (renêssânse) en it ierklassisistyske epitaaf foar Jacob Himmerig fan 1773-1774.

## Oargel

It hjoeddeiske oargel stiet op 'e westlike kreake en waard yn 1959 troch Marcussen & Søn út Aabenraa boud. It sleeplade-ynstrumint hat 43 registers op trije manualen en pedaal en stiet efter in histoaryske oargelkas fan Hartvig Jochum Müller út it jier 1749. De traktueren binne mechanysk, de registertraktueren ek elektrysk. Om't it rêchposityf by de nijbou fan 1959 nij tafoege waard, wie dat doe in nij ûntwerp fan Leopold Teschl. It passe lykwols wat styl oanbelanget net goed by de histoaryske oargel kas en waard dêrom yn 2007 oanpast.
Lars de Leeuw

**Lars de Leeuw** (Ljouwert, 7 desimber 1995) is in Frysk sjoernalist en presintator.

## Stúdzje
Hy gie fjouwer jier nei it Stedsk Gymnasium yn Ljouwert, mar hat syn middelbere skoaltiid úteinlik ôfmakke oan it Piter Jelles Ljouwerter lyseum dêr't er slagge foar syn FWU-diploma. Yn 2019 helle er syn bachelor Sjoernalistyk oan de Hegeskoalle Windesheim yn Swol.

## Sjoernalist en presintator
Fan 2018 ôf wurket De Leeuw by Omrop Fryslân. Hy begûn dêr as stazjêr by de ynternet- en sportredaksje. Nei it heljen fan syn bachelor is er oan de slach gien as sjoernalist op de ynternetredaksje, as ferslachjouwer en as oersetter. 

Sûnt novimber 2022 presintearret er it radioprogramma *No yn Fryslân*. Sûnt 25 septimber 2023 is er ek op telefyzje te sjen as presintator fan it nijsprogramma *Fryslân Hjoed*.

## Programma's
* *No yn Fryslân*
* *Fryslân Hjoed*
Abeno Harukas

De **Abeno Harukas** (Japansk: あべのハルカス) is in wolkekliuwer yn Osaka, Japan. It gebou is 300 meter heech. Der binne 60 ferdjippings.
Der is fan 2010 oan 2014 oan de wolkekliuwer boud. Op it dak is in útsjochpost dy't iepen foar toeristen is.

## Sjoch ek
* Wolkekliuwer

## Keppeling om utens

*  Abeno Harukas
Domtsjerke fan Haderslev

De **Domtsjerke fan Haderslev** of **Us-Leaffrouwetsjerke** (Deensk: *Haderslev Domkirke* of *Vor Frue Kirke*) is it grutste tsjerkegebou fan Súd-Jutlân, Denemark. Sûnt  1922 is de Marijetsjerke de sit fan it lutherske bisdom Haderslev, sadat de tsjerke de status fan dom krige.

## Skiednis

Yn 'e 13e iuw ûntwikkele Haderslev him ta ien fan 'e belangrike stêden yn 'e krite. Yn dy tiid waard de lytsere graniten tsjerke ferfongen troch in heechgoatysk gebou fan reade bakstien. It trijeskippige gebou hat in koer, in dwersskip, in barok portaal, in sakristy en in pear kapellen. Mei it hegere middenskip sit de tsjerke wat tusken it type fan in halletsjerke en in basilyk yn. 

Yn 'e 15e iuw waard it noch romaanske koer ek trijeskippich en op 'e selde hichte brocht as it haadskip. De goatyske koerfinsters binne 15,9 meter heech. 

Flechtsjende troepen feroarsaken yn 'e Tritichjierrige Kriich yn 1627 in slimme brân, dy't de tsjerke en in grut part fan 'e stêd trof. De toer en it westlike diel dêrfan en it noardwestlike diel fan it hjoeddeiske tsjerkegebou rekken slim skeind troch it fjoer. De werbou gie stadich en waard pas yn 1650 foltôge. Der wie gjin jild mear om 'e tsjerke yn 'e oarspronklike foarm te werbouwen. Sa waard de ynstoarte toer net werboud. De tsjerke krige doe in nij portaal yn in oergongsstyl fan renêssânse nei barok.

## Ynrjochting

It triomfkrús boppe it alter datearret út likernôch 1300. It krús komt oarspronklik út de tsjerke fan 
Egebjerg by Holbæk. De goatyske bylden fan Marije en Jehannes de Doper datearje út de tsjerke fan Seem by Ribe. 

It brûnzen doopfont waard yn 1485 yn Flensburg getten. It bekken wurdt droegen troch de fjouwer evangelisten en it is fersierd mei bibelske foarstellings. Sokke doopfonten binne ek yn de wichtichste tsjerken fan Flensburg, de Marijetsjerke en de Nikolaastsjerke, en de Nikolaastsjerke fan Eckernförde te sjen. 

It ikehouten deksel waard yn 1639 troch Hans Bertram en de frou skonken. In pear jier letter is de preekstoel troch Georg von Ahlefeldt en Margarethe Blumen skonken. Yn 'e tsjerke hingje 18 kroanluchters, wêrfan de âldste út 1605 datearje. Yn it noardlik sydsip hinget it fotyfskip *Fyn*. De epitafen datearje út de 17e en 18e iuw.

By in 19e-iuwske restauraasje krige de tsjerke in nije tegelflier. Yn it ramt dêrfan binne in grut tal sarken ferlern gien. Yn 'e oarlochsjierren waarden der by in restauraasje fresko's ûntdutsen fan û.o. wapens fan Sleeswiker en Holsteine adel, dy't restaurearre en rekonstruearre binne. Yn it súdlike sydskip is in fresko fan Sint-Piter en yn it noardlike sydskip in fresko fan 'e hillige Barbara bewarre bleaun.

### Oargel
De oargelas fan it grutte oargel op 'e westlike kreake waard yn 1652 troch Peter Carstensen boud. It ynstrumint waard yn 1948 troch Marcussen & Søn boud mei gebrûk fan âldere pipen. It oargel hat 72 registers op fjouwer manualen en pedaal.


Haderslev Domkirke baptismal font S.jpg|*Doopfont*
OrgelfacadeHadDom.jpg|*Oargel*
Haderslev(34)Kalkmaleri i nordre sideskib, Barbara.JPG|*Fresko Sint-Barbara*
Alde blauwe seeklaai

**Alde blauwe seeklaai**, of gewoanwei **âlde seeklaai**, is in laach seeklaai yn de ûndergrûn fan Noard-Nederlân, Noardwest-Dútslân, it westen fan Nederlân en Flaanderen en Frânsk-Flaanderen. Earder hearde dy ta de Ofsetting fan Calais, mar yn de hjoeddeisstige litostratigrafyske yndieling fan Nederlân wurde dy ôfsettings ta it Wormer Leechpakket yn de Formaasje fan Naaldwijk rekkene.

De klaailaach waard tusken 8000 en 4000 jier ferlyn foarme, rûchwei yn it tiidrek Atlantikum. De seespegel gie doe fluch omheech troch it ranen fan de iiskapen út de lêste iistiid. Foar de kust waarden strânwâlen foarme, mar troch it fluch omheech gean fan de seespegel biek de see dêr gauris trochhinne en ûntstiene dêr lagunen benefter dy strânwâlen, dat te ferlikenjen is mei de Waadsee. Dêr foarme in tsjok pakket sânige en klaaiige kwelder- en waadôfsettings. 

Njonken de âlde seeklaai bestiet ek jonge seeklaai dat letter foarme waard.

## Kepeling om utens
* Geology fan Nederlân - Seeklaaiôfsettings en kwelders
Dumb and Dumber

*''Dumb and Dumber'' (franchise), in Amerikaanske mediafranchise
*''Dumb and Dumber'' (film), in Amerikaanske film út 1994, it begjin fan 'e franchise
*''Dumb and Dumber'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske tekenfilmsearje út 1995–1996, basearre op 'e film út 1994
**[[Dumb and Dumberer: When Harry Met Lloyd]]*, in Amerikaanske film út 2003, in prequel fan 'e film út 1994
**[[Dumb and Dumber To]]*, in Amerikaanske film út 2014, in ferfolch op 'e film út 1994
*''Dumb & Dumber'' (liet), in liet fan iKon út 2016

## Sjoch ek
**[[Dum and Dummer]]*, in album fan Young Dolph en Key Glock út 2019
Bierum (Noardeast-Fryslân)

**Bierum** is in buorskip dy’t yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Bierum leit súdeastlik fan Hantum, besuden Hantumhuzen en noardeastlik fan Lytse Wier. Bierum leit yn de himrik fan Hantumerútbuorren.

De bebouwing fan de buorskip leit oan de Fennewei. De kearn bestiet út 4 adressen.

## Skiednis
Sûnt 2019 leit Bierum yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei de buorskip yn sawol de gritenij as de gemeente West-Dongeradiel.
Heinrich Dittmers

**Heinrich Dittmers** of **Henderick Dittmars/Dithmar** (nei alle gedachten berne yn Hamburg yn 1625 - 1677 (beïerdige 19 maaie 1677 yn Kopenhagen)) wie in Dútske keunstskilder en graveur dy't hofskilder yn Denemark wie.

## Libben
Heinrich Dittmers kaam nei alle gedachten út in keunstnersfamylje yn Hamburch. Gert Dittmers, mooglik syn broer, dy't mei Heinrich yn Denemark wurke en syn eigen wurken yn de omkriten fan Hamburg makke, ferskynt yn deselde tiid as hy.

Om syn oplieding ôf te meitsjen reizge Heinrich Dittmers nei alle gedachte nei Italië en Nederlân, sadwaande learde er de wichtige sintra fan de skilderkeunst fan syn tiid kennen. Om 1665 hinne gie er nei Denemarken en wurke dêr oan it Deenske keninklike hôf as histoarjeskilder (*Schilder*) en portretskilder (*contrefeyer*). Hy makke ek wurken foar de adel en de boargerij fan Kopenhagen. Op 9 desimber 1674 waard er offisjeel beneamd ta hofskilder.

Heinrich Dittmer's stjerdatum is net bekend; hy waard te hôf brocht yn Kopenhagen op 19 maaie 1677.

## Wurk
Yn 1665 skildere er *Eneboeren i sin Hule* ('Kluzener yn syn grot', in portret fan de folkskeunstner Abraham Simon, no yn it Statens Museum for Kunst), en fiif jier letter it grutte skilderij *Frederik III paradeseng* (Frederik III op syn stjerbêd) foar de kapel fan Frederik III yn de Domtsjerke fan Roskilde.

Der binne hiel wat skilderijen fan Dittmers yn Denemarken, in hiele searje yn it Museum fan Nasjonale Histoarje yn Slot Frederiksborg (Det Nationalhistoriske Museum på Frederiksborg Slot), ek yn Slot Rosenborg, Rosenholm, Gavnø. Yn de Kunsthalle yn Hamburch is 'De oanbidding fan de hoeders' (*Hyrdernes Tilbedelse*) te sjen, yn it Mauritshûs yn De Haach in manljusportret. Der binne twa portretgravueres fan Dittmers bekend (Kristiaan V en oaren). Ferskate wurken fan Dittmers waarden gravearre troch Johan Martin Preisler en oaren. De Keninklike Gravuerekolleksje yn Kopenhagen hat nei alle gedachten syn tekene selsportret.

## Galery

Portrait of a Man by Heinrich Dittmers Mauritshuis 228.jpg|Portret fan in man (Mauritshûs)
Heinrich Dittmers - The Alchemist Lorens Weiskopf - KMSsp818 - Statens Museum for Kunst.jpg|De algemist Lorens Weiskopf
Heinrich Dittmers - The Flemish Painter Anthoni Schoonjans - KMS6 - Statens Museum for Kunst.jpg|De Flaamske skilder Anthoni Schoonjans
Domtsjerke fan Maribo

De **Domtsjerke fan Maribo** (Deensk: *Maribo Domkirke*) is de domtsjerke fan it lutherske bisdom Lolland-Falster. 

## Skiednis

Yn 1416 stifte de abt fan it kleaster Vadstena yn Sweden in Birgittynsk kleaster op it eilân Lolland yn it eartiidske doarp Skimminge, dat letter Maribo neamd waard. Keninginne Margareta I soarge foar it jild foar de bou fan in kleaster en tsjerke. De bou soe oant yn 'e 16e iuw duorje. Fan de kleastergebouwen binne allinne noch ruïnes oer, mar de kleastertsjerke stiet der noch jimmeroan en is hjoed-de-dei de domtsjerke fan it bisdom Lolland-Falster

De âldste dielen fan 'e tsjerke besteane út it koer en de earste fjouwer westlike traveeën (foltôge yn 1446) fan 'e tsjerke, dy't fan 'e selde bakstien boud binne. Yn 'e twadde helte fan 'e 15e iuw waard de tsjerke nei it easten ta langer makke en tagelyk waard de westlike gevel mei tije spitbôgige ramen foltôge. De slanke westlike toer waard oarspronklik yn 'e 16e iuw boud, mar letter ôfbrutsen en yn 1891 yn it ramt fan in restauraasje werboud.  

Neffens de ideeën fan Sint-Birgitta wie it mooglik dat nonnen en muontsen spiritueel yn in mienskip libje koene, mar net fysyk. Dêrom waard de tsjerke sa boud, dat de nonnen en de muontsen troch in muorre fan inoar skieden wiene en de religieuzen elts in eigen koer hiene. 

Yn 'e tsjerke binne noch oantinkens oan it katolike ferline te finen, lykas in wijreekfet, in abtshoed en in tsjelk mei gravearre foarstellings fan it lijen fan Kristus, mooglik skonken troch Margretha I.

Nei de reformaasje yn 1536 waard it kleaster sletten. Oant 1621 funksjonearre it noch as in protestantsk konvint foar aadlike froulju. Yn dy tiid waard de tsjerke al brûkt as de parochytsjerke fan Maribo. Mei't de âlde tsjerke fan de stêd yn 1596 ôfbaarnde waard de tsjerke nammentlik oerdroegen oan de stêd.

Yn 1803 waard it bisdom Lolland-Falster stifte, mar it duorre noch oant 1924 dat de eardere kleastertsjerke de status fan domtsjerke krige.

## Ynterieur

It barokke alter út 1641 is in wurk fan 'e byldhouwer Henrik Werner út Noard-Dútslân. Sintraal wurdt tusken pylders it Lêste Nachtmiel útbylde. Dêrûnder is Kristus te sjen yn 'e hôf fan Gestsemane en boppe de opstanning fan Kristus. Ek binne bylden fan 'e fjouwer evangelisten te sjen.

It sânstiennen doopfont datearret fan 1777. Op de renêssânse preekstoel út 1606 wurde op fiif panelen de evangelisten en Kristus toant. De foet mei de evangelisten yn reliëf is lykwols âlder en fan in ier 17e-iuwsk doopfont. 

It krúsbyld fan 'e koerbôge hat in ein 15e-iuwske korpus. It krús sels is net sa âld.

It Augustinus-alter datearret út it ein fan 'e 15e iuw en toant it byld fan Sint-Augustinus yn biskopsklean, flankearre troch skilderijen fan de hillige Trije-ienheid, de Gregoarius-misse, de Ferkundiging en Sint-Anne. 

Fan belang is ek it Birgitta-alter út it ein fan 'e 15e iuw, mei in skilderij fan in frou dy't mooglik Sint-Birgitta of de Jongfaam Marije foarsteld. It doek is yn in kast mei twa doarren yntegrearre en it soe nei alle gedachten it âldste skilderij op doek fan Skandinaavje wêze.
Folkstsjerke yn Grienlân

De **Folkstsjerke yn Grienlân** (Grienlânsk: *Ilagiit*, letterlik: "De Kongregaasje", Deensk: *Grønland Stift*), ek it **bisdom fan Grienlân**, is de offisjele lutherske tsjerke fan Grienlân. 

De Folkstsjerke yn Grienlân is ien fan 'e alve bisdommen yn 'e Deenske Folkstsjerke, mar falt sawol wat de wetjouwing as de finansiering oanbelanget ûnder de autonomy fan Grienlân. Dêrmei ferskilt de Grienlânske Tsjerke fan de Tsjerke op 'e Fêreu-eilannen, dy't op 29 july 2007 hielendal út 'e Deenske Folkstsjerke stapte en sûnt  in ûnôfhinklike Folkstsjerke is.

## Skiednis
Foar de reformaasje stie it bisdom Grienlân bekend as it bisdom Garðar. Dat âlde bisdom rekke yn 'e 14e iuw mei de dea fan biskop Álfur yn 1378 yn it neigean. Dochs waarden der oant 1537 noch altiten biskoppen beneamd, mar gjint dêrfan kaam ea op Grienlân. Fan 1905 oant 1923 wie Grienlân ûnderdiel fan it net mear besteande bisdom Seelân en tusken 1923 en 1993 fan it bisdom Kopenhagen. 

Yn 1980 krige Grienlân in eigen biskop dy't noch ûnder it bisdom Kopenhagen foel en yn 1993 waard Grienlân in selstannich bisdom. 

## Selsstannigens
De Folkstsjerke fan Grienlân wurdt lykas mear ynstituten yn Grienlân fanút Denemark bestjoerd, mar hat in grutte mjitte fan selsstannigens. De Grienlânske Folkstsjerke hat mar ien bisdom, dy't ûnderdiel is fan de Deenske Folkstsjerke, mar yn 'e rjochting fan folsleine ûnôfhinklikens beweecht, lykas earder ek de Tsjerke op 'e Fêreu-eilannen, dy't ek út ien bisdom bestiet en folsleine ûnôfhinklikens krige fan 'e Deenske Folkstsjerke. 

Sûnt 21 juny 2009 hat it Grienlânske bisdom in status aparte. Grienlân hat de ferantwurdlikens foar it bisdom, wylst de oare bisdommen fan 'e Deenske Folkstsjerke ûnder it Deenske parlemint falle.

## Keppeling om utens
* Hiemside Tsjerke fan Grienlân
Domtsjerke fan Nuuk

De **Ferlossertsjerke** (Grienlânsk: *Annaassisup Oqaluffia*, Deensk: *Vor Frelser kirke*) is de houten domtsjerke fan de Folkstsjerke yn Grienlân. De tsjerke stiet yn it histoaryske sintrum fan Nuuk
, de haadstêd fan Grienlân en waard yn 1849 op in opfallend plak boud

Oars as de oare lutherske tsjerke fan Nuuk hat de domtsjerke in reade kleur. Dêrfandinne wurdt de tsjerke ek wol Reade Tsjerke neamd (de moderne lutherske Hans Egede-tsjerke is wyt fan kleur en wurdt Wite Tsjerke neamd). 

## Skiednis
De tsjerke stiet oan 'e haven yn it âldste diel fan Nuuk en waard yn 'e jierren 1848-1849 en op 6 april 1849 ynwijd. Nei de foltôging fan de tsjerke waarden de âldere tsjerken fan Nuuk oerstallich, wêrfan e âldste út 1758 stamde. It dakruterke waard net earder as yn 1928 tafoege. Sûnt 1949 hat de tsjerke elektrysk ljocht.

Mei yngong fan de Deenske wet Tsjerke en Skoalle op Grienlân hat de tsjerke sûnt 6 maaie 1993 in status aparte yn 'e Deenske Folkstsjerke. Sûnt 1995 is Nuuk in selsstannich bisdom yn 'e Folkstsjerke, dy't ûnder de oerheid fan Grienlân falt. De earste biskop fan Grienlân sûnt 616 jier wie Kristian Mørk, dy't in jier letter yn 1995 opfolge waard troch de doe 39 jier âlde Sofie Petersen. Hja wie de twadde froulike biskop fan 'e Deenske Folkstsjerke.

De Noarske Tsjerke joech de twa grutte koperen kandelers op it alter.  

## Bylden
By de tsjerke steane twa bylden. Ien dêrfan is it boarstbyld fan 'e organist en dichter Jonathan Petersen. Wat fierder fan 'e tsjerke stiet op in rots in byld fan de Deensk-Noarske apostel fan Grienlân, Hans Egede. Dat byld waard yn 1921 oprjochte en is in replika fan it byld dat foar de Moarmeren tsjerke yn Kopenhagen stiet.
Stasjon Warns

**Warns (Wns)** is in earder stopplak oan it spoar fan Ljouwert nei Starum. It stopplak fan Warns is brûkt fan 28 novimber 1885 oant 15 maaie 1938.