open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Súdamerikaanske pylksturt

De **Súdamerikaanske pylksturt** (*Anas georgica*) is in fûgelsoarte út de famylje einfûgels (*Anatidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte is foar it earst yn 1789 troch Gmelin publisearre.

## Beskriuwing
De mantsjes fan 'e nominaatfoarm *Anas georgica georgica* wurde trochstrings 630 gram, wyfkes 535 gram. De ûndersoarte *Anas georgica niceforoi* is wat swierder en weegje tusken de 700 en 800 gram.    

Súdamerikaanske pylksturten ha gjin opfallend prachtkleed. By mantsjes is de kop en de hals lykwols wat ljochter readbrún. Troch de dúdlik langere middelste sturtfearren krige de fûgel syn namme. Opfallend oan 'e jerken is de snaffel, dy't oan 'e sydkanten giel is mei in brede, donkergrize streek. By wyfkes is it giel fan 'e snaffel ferfongen troch gielgrien en harren middelste sturtfearren binne wol puntich, mar minder lang. De kop en de hals binne earder griisbrún befearre.   

Somtiden wurdt de soarte betiizge mei de gielsnaffeltsjilling (*Anas flavirostris*). Dy hat ek in giele snaffel mar is lytser en kompakter boud. Oan 'e flanken binne dy einen minder flekkerich en in soad fûgels fan dy soarte ha in wyt ûnderbealchje. De súdlike pylksturt ûnderskiedt him fan 'e Súdamerikaanske pylksturt troch de blaugrize snaffel. 

## Fersprieding

De soarte komt yn it west en súd fan Súd-Amearika foar. Der binne trije ûndersoarten. Ien ûndersoarte is sûnt 1952 net mear waarnommen en wurdt sûnt 1956 as útstoarn beskôge:  

* *Anas georgica georgica*: de lytste soarte, komt allinne op Súd-Georgia foar.
* *Anas georgica spinicauda*: de measte foarkommende soarte; komt foar yn Súd-Amearika en op 'e Falklâneilannen.
* *Anas georgica niceforoi*: wie eigen yn sintraal Kolombia, sûnt 1952 net mear waarnommen.

## Beskermingsstatus
De populaasje fan 'e nominaatfoarm (*Anas georgica georgica*) is bot ôfnommen. Fral oan it ein fan 'e 19e iuw en it begjin fan 'e 20e iuw hie dy populaasje slim te lijen fan 'e jacht fan walfiskfarders. De effekten fan 'e op it eilân Súd-Georgia ynfierde ratten is noch net goed ûndersocht. It oantal fan 'e ûndersoarte wurdt op noch mar 2.000 fûgels rûsd. Somtiden wurde dwaalgasten fan 'e ûndersoarte op 'e Sjetlâneilannen waarnommen. De *Anas georgica spinicauda* komt dêrfoaroer yn in grut part fan Súd-Amerika foar. Allinne de Argentynske populaasje wurdt al op 300.000 fûgels rûsd. Yn lytsere oantallen wurdt de fûgel ek op 'e Falklâneilannen sjoen, dêr't op 'e fûgels jage wurdt ek al soe de fûgel dêr neffens guon ornitologen in hegere beskermingsstatus ha moatte. De noardlike (*Anas georgica niceforoi*) kaam allinne yn Kolomobia foar en wurdt sûnt 1956 as útstoarn beskôge. 

Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de soarte de status fan net bedrige, al wurdt der fanút gien dat it tal fûgels fan 'e soarte ôfnimt.
Chathamein

De **Chathamein** (*Anas chathamica*) is in útstoarne einfûgel, dy't ea op 'e Nij-Seelânske Chathameilannen yn it súdwesten fan 'e Pasifyske Oseaan libbe. Nei alle gedachten stoar de ein yn 'e 16e iuw troch de jacht fan minsken út.

## Taksonomy
De soarte waard earder yn it monotypyske skaai *Pachyanas* yndield. Neffens in analyse fan mitogondriaal DNA fan in subfossyl koe oantoand wurde dat de Chathamein yn it skaai einen (*Anas*) thúshearde. Fan 'e noch libjende fûgels hiene se de measte sibskip mei de Nij-Seelânske Aucklandtsjilling, de Campelltsjilling en de brune tsjilling.    

## Beskriuwing
De Chathamein waard mei help fan bonken út 'e samling fan it Canterbury Museum yn Christchurch yn 1955 troch Walter Oliver yn 'e twadde edysje fan *New Zealand Birds* as in stevich boude ein beskreaun. Guon skriuwers ha suggerearre dat de fûgel net fleane koe, mar yn ferlikening mei oare einesoarten wiene de bonken fan 'e wjukken fan 'e soarte net bot redusearre.
Filipynske ein

De **Filipynske ein** (*Anas luzonica*) is in grutte einfûgel fan it skaai einen *Anas*. It is in endemyske soarte op 'e Filipinen en de fûgel wurdt dêr *papan* neamd.

De soarte hat gjin ûndersoarten en heart mei de Hawaï-ein, de Laysanein, de wynbrau-ein en de útstoarne Marianenein ta it Pasifyske skaai fan 'e einen. 

## Beskriuwing

Filipynske einen binne 48 oant 58 sm grutte opfallende einen mei in swarte krún, nekke- en eachstreek en in kanielkleurige kop en nekke. De rest fan it bealchje is griiseftich brún mei in glânzgjende griene spegel op 'e wjuk. De poatsjes binne griiseftich brún en de snaffel is blau-eftich griis. It wyfke is wat lytser as it jerkje, mar fierder wakker allyk.  

## Fersprieding
De Filipynske ein komt op alle grutte Filipynske eilannen foar en acht lytsere eilannen, mar sûnt de jierren 1980 wurde de measte waarnimmings op Luzon en Mindanao dien.

De fûgel libbet yn syn ferspriedingsgebiet yn alle soarten wiet lân, mar hy jout de foarkar oan ûndjippe swietwetter sompen.  

## Iten
De ein yt garnalen, fiskjes, ynsekten en fegetaasje. 

## Status
De ein is op de Reade list fan 'e IUCN as kwestber klassifisearre. Yn 1993 waard de populaasje noch op 10.000 oant 100.000 fûgels rûsd, mar hjoed-de-dei binne dat der 3.300 oant 6.700 folwoeksen einen. Sûnt de jierren 1970 hat de soarte in soad te lijen fan biotoopferlies troch ûntwettering fan wiete gebieten, akwakultuer en it ferneatigjen fan mangroves. Dêrnjonken wie der sûnt 1960 oant fier yn 'e jierren 1980 swiere jacht op 'e ein. Dy faktoaren ha der ta laat dat de populaasje dramatysk lytser waard. 

De soarte komt yn ferskillende beskerme gebieten op 'e Filipinnen foar, mar lykas yn 'e rest fan it lân wurdt de jacht ek dêr net goed hanthavene.
Jitske de Hoop

**Jitske de Hoop** (Dokkum, 1971) is in Fryske ferslachjouwer en beliedsadviseur by Omrop Fryslân. 

Nei it Lauwers Kolleezje studearre De Hoop Marketing en Bedriuwskommunikaasje oan de Universiteit fan Grins. Nei ferskate kommunikaasje- en marketingfunksjes by bedriuwen as TNO, NIMA wurke se sûnt 2008 by Omrop Fryslân as ferslachjouwer. Letter waard se by de omrop adviseur Marketing en Kommunikaasje en sûnt 2022 beliedsadviseur Fryske taal en kultuer.
 
De Hoop is bestjoersfoarsitter fan de stifting Fryske Folkshegeskoalle Schylgeralân op Skylge. Sûnt 2023 hat hja as bestjoerder fan DINGtiid de portefúlje Fryske taal en kultuer.
Froukje Sijtsma

**Froukje Sijtsma** (Hallum, 1984) is in Frysk sjoernalist, kollumnist, redakteur en kommunikaasjeadviseur.  

## Oplieding
Froukje Sijtsma studearre Frysk en Radio- en telefyzjesjoernalistyk oan de Universiteit fan Grins. Har masterstaazje Frysk rûn hja by de marketing en kommunikaasjeôfdieling fan Omrop Fryslân.

## Sjoernalist
Nei har stúdzje wurke hja in heal jieryn Suriname foar ferskate mediabedriuwen. Sa wie se dêr aktyf as nijslêzer by radiostasjon SKY, einredakteur by deiblêd De Ware Tijd en telefyzjeredakteur by rtv-stasjon ABC. 

Sûnt 2013 wurket se as ferslachjouwer foar opdrachtjouwers as Omrop Fryslân, de Moanne de Ljouwerter Krante, Afûk, Cedin en de Ryksuniversiteit Grins.

As sjoernalist makke se ferhalen foar HEA! en Buro de Vries.
Yn de rubryk 'De Toan fan Froukje Sijtsma' makke se kollumns lykas *Slagget de Slachte?*, *De wylde boerinne* en *Botox en bonkerakjes*. Yn ien fan har kollumns skriuwt se hoe’t se troch de jierren foarsichtiger wurden is mei sinne en sinnebrânkrêm.

## Ferskaat
Yn 2016 waard se kommunikaasjeadviseur fan DINGtiid. Sijtsma is sjoernalistlid fan de Ried foar de Sjoernalistyk.
Het Drents Schildersgenootschap

**Het Drents Schildersgenootschap** is in Nederlânsk keunstkollektyf.

It genoatskip waard yn novimber 1954 oprjochte troch in tal Drintske keunstskilders, wêrûnder Erasmus Herman van Dulmen Krumpelman, Evert Musch en Arent Ronda.  Sy wiene earder belutsen by keunstrûnte De Drentse Schilders, dy 't yn 1953 te sjen gien wie. Yn tsjinstelling ta de eardere keunstrûnte, waarden troch it genoatskip easken steld oan kwaliteit; allinnich keunstners dy 't in sa heech mooglik artistyk nivo neistribben koene. Earste foarsitter waard Karst Hinderikus Lambers, boargemaster fan Anloo. Yn de rin fan de jierren waarden meardere útstallingen organisearre, mei in tal jubileumeksposysjes yn it Drents Museum.

Yn 1977 waard de Kulturele priis fan Drinte oan it genoatskip takend. It lidmaatskip is net langer foarbehâlden oan skilders, ek oare keunstners as grafisy, keramisten en byldhouwers kinne optrede. Leden binne ûnder oaren Flip Drukker, Kea Homan, Herman van de Poll, Bart Pots en Lydeke von Dülmen Krumpelmann

## Literatuer
*  (2004) *Gekleurd beeld, 50 jaar Drents Schildersgenootschap*. Beilen: Het Drentse Boek

## Keppeling om utens
* drentsschildersgenootschap.nl
Waaier

In **waaier** is in ynstrumint om immen kuoltme mei fiele te litten. Dat hoecht net beslist troch koelere lucht te wêzen; faak wurdt troch de waaier lucht oer de hûd blaast, wêrtroch de hûd waarmte ferlearet troch it beweegjen.
Sa kin belyks in hânwaaier brûkt wurde om jinsels ôf te kuollen mei lucht dy't op himsels net kâlder is as oare lucht yn de keamer.

## Hânwaaier
In protte brûkt is de hânwaaier. Dy kin faak tichtkeard wurde ta in soartemint stêfke, mar iepen teard ta in healrûn - somtiden hielrûn - flak, fan fearren of fan papier, wat brûkt wurde kin en blaas jinsels koele lucht ta. It kin ek foarkomme dat de kuolte net it haaddoel is, mar dat de mûglikens de iepene siden sjen te litten it doel is, bygelyks yn dûns.

## Oare foarmen
Der binne ek foarmen dy't net tearn wurde kinne, mar al mei de hân hâlden wurde kinne, as dy't grutter binne en mei in stêf beweegd wurde. Fral by searemoanjes fan in steatshaad út de tiid fòàr mechanyske kuoling, kin men faak grutte  waaiers sjen. In waaier is dan net allinnich mar kuolte, mar it kin ek in symboal wêze foar bygelyks de Sineeske keizer.


Non electric fan aka solfjader.jpg|In waaier
Fan, Japanese.png|19e-iuwske Japanske waaier
Taizong1.jpg|Froulike betsjinners fan keizer Taisong mei grutte langwerpige waaiers
Madagaskarein

De **Madagaskarein** (*Anas melleri*) is in ein út de famylje  fan 'e einfûgels (*Anatidae*). De soarte waard yn 1865 wittenskiplik beskreaun troch Philip Lutley Sclater. It is in endemyske fûgelsoarte op Madagaskar, dy't bedrige wurdt.

## Beskriuwing

De fûgel is 55 oant 68 sm lang en ien fan 'e grutste soarten fan it eineskaai (*Anas*). Op it earste gesicht liket de ein op it wyfke fan'e wylde ein (*Anas platyrhynchos*), mar hy is wat grutter en de ein hat gjin wynbraustreek. De wjuk hat in griene spegel, ôfset mei in smelle wite râne. De wjuk is ûnder opfallend ljocht. De snaffel is lang, bleekgriis mei donkere flekken by de basis. De Madagaskarein hat oranje poaten. 

## Fersprieding
De ein is endemysk yn it eastlike diel fan Madagaskar. Yn 'e 18e iuw waarden de einen op Mauritius ynfierd, mar dy populaasje is nei alle gedachten troch biotoopferlies en konkurrinsje mei oare soarten útstoarn. De Madagaskareinen libje op swiet wetter yn it berchlân ûnder de 2000 m boppe seenivo. Meastentiids binne dat stadich streamende wetterkes en marren yn fochtich bosk. Somtiden mar minder is de fûgel ek te sjen yn rysfjilden.  

## Brieden
De ein briedt op Madagaskar ôfhinklik fan 'e lokale omstannichheden hast it hiele jier troch, mar net yn maaie en juny. Der is waarnommen dat de Mauritiaanske populaasje yn oktober en novimber briedt. Oars as de meast oan 'e ein besibbe soarten binne se yn 'e briedtiid fûl territoariaal. Allinne de Afrikaanske swarte ein foarmet dêrby in útsûndering. Boppedat bliuwe pearkes byinoar oant de jongen selstannich binne.

## Beskerming
De soarte stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as bedrige fûgel. De wiete gebieten fan 'e Alaotramar, dêr't eartiids de grutste populaasje fan 'e fûgel libbe, ha yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw slim te lijen hân fan biotoopferneatiging. De populaasjes fan 'e wetter fûgels binne dramatysk ôfnommen. De madagaskardûkein waard yn 2006 op 'e nij ûntdutsen, mar net yn it gebiet fan 'e Alaotramar.

De noch besteande populaasje is lyts en tige fragmintearre yn it ferspriedingsgebiet. De tebekgong fan 'e populaasje giet fierder troch jacht, ferlies fan biotoop en fersteuring, mar der wurdt wurke oan de útwreiding fan it beskerme biotoop fan 'e einen. De totale wylde populaasje wurdt op 1.300 oant 3.300 wylde fûgels rûsd. 

## Behâld
Lang waard der net in soad oan it behâld fan 'e soarte dien, om 't de fûgel net op in soad belangstelling rekkenje koe. Fanwegen syn net sa kleurrike, wat gewoane ferskining en syn territoariale gewoantes is de ein net bot populêr ûnder hâlders fan sierfûgels, ek al is de soarte yn finzenskip maklik oant it brieden te krijen as der betingsten goed binne. Alhoewol't der as in ûnderdiel fan it *European Endangered Species Programme* in fokprogramma bestiet, wurdt de soarte ek net in soad yn dieretunen oantroffen. Madagaskareinen binne yn 'e dieretunen fan Keulen, Edinburgh en Zürich te sjen.
Europapark

; Europapark kin ferwize nei: 
* in Dútsk ferdivedaazjepark iepene yn 1975, Europa-Park
* in stasjon yn de stêd Grins iepene yn 2012, Stasjon Grins Europapark
* in wenwyk yn de stêd Grins, Europapark (Grins)
* in wenwyk yn de stêd Sittard, Europapark (Sittard)
* in fuotbalstadion yn de Dútske stêd Freiburg im Breisgau iepene yn 2021, Europa-Park Stadion
Sineeske gielpuntsnaffelein

De **Sineeske gielpuntsnaffelein** (*Anas zonorhyncha*) is in fûgel út de famylje einfûgels (*Anatidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte is foar it earst yn 1866 troch Swinhoe publisearre. Earder waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e Yndyske gielpuntsnaffelein (*Anas poecilorhyncha*) beskôge. 

## Taksonomy

Oarspronklik waard de Sineeske gielpuntsnaffelein as in ûndersoarte fan 'e Yndyske gielpuntsnaffelein beskôge. De Amerikaanske ornitolooch Bradley Livezey stelde yn 1991 yn in morfologyske stúdzje út om de ein as in aparte soarte te behanneljen. Fjildwurk yn Hong Kong wiisde dêrnei út dat, alhoewol't beide einen yn 'e selde tiid yn dat gebiet brieden, der hast gjin sprake wie fan mingde pearkes. Dy observaasje brocht de  *American Ornithologists' Union* der ta om yn 2008 de Sineeske gielpuntsnaffelein as in aparte soarte te erkennen. 

De measte taksonomen behannelje de Sineeske gielpuntsnaffelein no as in aparte soarte. Der is yn it easten fan Ruslân oant in bepaalde hichte sprake fan hybridisaasje mei de wylde ein. De jerken fan de Sineeske gielpuntsnaffelein ha mear oanstriid om mei wyfkes fan 'e wylde ein te pearen as oarsom.      

## Beskriuwing

De fûgel is 55 oant 63 sm lang en hat in spanwiidte fan 93 oant 95 sm mei in gewicht fan 790 oant 1500 gram. De ein is like grut as de wylde ein en hat in fearrekleed mei in skobbich patroan en in blauwe spegel op 'e wjuk. De lange nekke en de swarte snaffel mei de giele punt binne ûnderskiedend.  

De Sineeske gielpuntsnaffelein is donkerder en bruner as de Yndyske gielpuntsnaffelein en hat gjin oranjeread plak op 'e basis fan 'e snaffel. Ek hat de Sineeske gielpuntsnaffelein in blauwe spegel, wylst dy fan 'e Yndyske gielpuntsnaffelein grien is. It fearrekleed fan 'e Sineeske gielpuntsnaffelein hat mear oerienkomsten mei de wynbrau-ein.

## Fersprieding
De soarte komt yn Sina en it súdeasten fan Aazje foar. Sineeske gielpuntsnaffeleinen binne trekfûgels en oerwinterje yn it suden fan Sina en mooglik Súdeast-Aazje. Bûten de briedtiid is it in sosjale fûgel, dy't yn groepen libbet. De populaasjes fan Japan en it Russyske Fiere Easten hawwe harren ferspriedingsgebiet sûnt it begjin fan 'e 20e iuw sa'n 500 km nei it noarden ta útwreide.

It biotoop fan 'e ein bestiet út marren en sompen yn relatyf iepen lân. De einen ite yn 'e jûntiid of nachts en sykje fral nei plantaardich fiedsel. 

## Nêst

De briedtiid is ôfhinklik fan 'e reintiid en de wetterkondysje, mar leit ornaris tusken april en july. It nêst is op 'e grûn tusken begroeiïng by wetter en it lechsel bestiet út sân oant njoggen aaien. De aaien kommen 24 dagen nei it lizzen út en de einepiken ha in soad fan dy fan 'e wylde ein, mar ha dan in bredere eachstreek.

## Status
De Sineeske gielpuntsnaffelein hat in grut ferspriedingsgebiet. Allinne dêrom al is de kâns op útstjerren lyts, mar de oantallen rinne tebek. De grutte fan 'e populaasje wurdt op 0,8 oant 1,6 miljoen fûgels rûsd. Mei't de tebekgong de lêste 10 jier noch ûnder de 30% leit, stiet de fûgel op de Reade list fan 'e IUCN as net bedrige.
Yndyske gielpuntsnaffelein

The **Yndyske gielpuntsnaffelein** (*Anas poecilorhyncha*) is in grutte einesoarte fan it Yndyske subkontinint.

## Beskriuwing

De krún fan 'e kop is donkerbrún. Fanút de krún rint oer de nekke oant it bealchje in smelle streek yn 'e selde kleur. Ek hat de ein in donkerbrune eachstreek. De rest fan 'e kop en de hals binne griiswyt. De fearren op 'e rêch en de skouderfearren binne donkerbrún mei in ljochte seame. De wjuk hat in griene spegel mei dêrboppe in wite flek. De snaffel is swart en hat in giele punt; wylst by de basis fan 'e snaffel boppe oan wjerskanten reade plakjes sitte. De poaten fan 'e ein binne helder oranje. 

De ein is 45 oant 60 sm grut en dêrmei like grut as de wylde ein. Mantsjes en wyfkes binne hast allyk. 

## Fersprieding
De Yndyske gielpuntsnaffelein is in stânfûgel en komt op it Yndyske subkontinint en oangrinzgjende lannen foar. De ein libbet yn ûndjippe marren, dobben en fivers mei in soad begroeiïng. 

 
Eartiids bestie de soarte út trije soarten. Ien dêrfan, de Sineeske gielpuntsnaffelein, wurdt sûnt 2006 as in aparte soarte behannele. Dêrfandinne binne der no noch twa ûndersoarten:  

* *A. p. poecilorhyncha*: Yndia en Sry Lanka.
* *A. p. haringtoni*: van Birma oant súdlik Sina en Fjetnam.

De Yndyske gielpuntsnaffelein is ljochter en minder brún as de Sineeske gielpuntsnaffelein. Ek hat de Sineeske gielpuntsnaffelein gjin oranjereade plakken op 'e basis fan 'e snaffel. Dêrnjonken hat de Yndyske gielpuntsnaffelein in griene spegel op 'e wjuk, wylst dy fan 'e Sineeske gielpuntsnaffelein blau is.

## Nêst
Yndyske gielpuntsnaffeleinen briede tusken maaie en desimber en bouwe harren nêst fan planten oan 'e kant fan wetter. In nêst bestiet út 8 oant 14 brúneftige of bleekgriene aaien. Nei it lizzen fan 'e aaien duorret it 26 oant 28 dagen dat se útkomme. Oan 'e ein fan it earste jier binne de fûgels geslachtsryp.    

## Status
De Yndyske gielpuntsnaffelein hat in grut ferspriedingsgebiet. De populaasje wurdt op 150.000 oant 1.100.000 rûsd. De oantallen fan 'e fûgel rinne lykwols tebek, mar net hurd genôch sadat de fûgel op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige wurdt klassifisearre.    

## Sierfûgels
De fûgel is in populêre sierfûgel. De fûgel is winterhurd, mar krúst maklik mei wylde einen en moat dêrom apart holden wurde.
Omgong fan Itaalje foar froulju 2024

De 35ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje foar froulju]]** wurd hâlden fan 7 oant en mei 14 july 2024. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Brescia in stêd yn Noard-Itaalje westlik fan de Gardamar. It is de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De einstreek leit yn L'Aquila de regionale haadstêd fan de Italjaanske regio Abruzzen en de provinsje mei deselde namme.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Albert Jensma

**Albert Jensma** (1957) is in Frysk redakteur, kameraman en programma- en dokumintêremakker foar FryslânDOK by Omrop Fryslân.

Nei de Pedagogyske Akademy folge Jensma opliedings tekenjen, keunstskiednis en frij skilderjen by Akademy Minerva. Neidat er in tal jierren redakteur by it Frysk Deiblêd west hie, waard hy yn 1993 nijsferslachjouwer by Omrop Fryslân. 
As redakteur en programmamakker makke Jensma in soad dokumintêres en wie gearstaller fan keunst- en kultuerprogramma’s.

Jensma is bestjoerslid fan Liet Ynternasjonaal.

## Circom 2021
Yn 2021 wûn Jensma mei kameraman Jorrit Meinsma en kollumnist Ate de Jong foar Omrop Fryslân de Circom 2021 yn de kategory muzyk en keunst. De Circom is in prestizjeuze Europeeske priis foar de bêste produksje fan de regionale omroppen. Yn de bekroane DOK-dokumintêre ‘It Masterstik’ makket Hans Jouta in byld fan Johan Cruijff.  It byld fan Cruijff stiet by de Johan Cruijff Arena yn Amsterdam. 

## Programma’s (kar-út)
* *Opus Exit* (2008)
* *Moai Fryslân* (2014)
* *Mannen fan it frije fjild* (2017)
* *Arbeidsmigratie op het Friese platteland* (2019)
* *Beklimmers van het vlakke land* (2020)
* *Wol tusken priis en wearde* (2022)
* ''Steenmarter, jakhals, wolf' (2023)
Omgong fan Frankryk foar froulju 2024

De 3e edysje fan de **[[Omgong fan Frankryk foar froulju]]** wurd hâlden fan 12 oant en mei 18 augustus 2024. De wedstriid fynt plak tusken de Olympyske Spullen fan Parys en de Paralympyske Spullen yn. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start is yn Rotterdam, in havenstêd yn it westen fan Nederlân, yn de provinsje Súd-Hollân. Dit is de earste edysje fan de Omgong fan Frankryk foar froulju dy't bûten Frankryk start, en sels foar it earst bûten Frankryk rydt. De einstreek fan de tredde edysje leit op de Alpe d'Huez, in skyoard yn de Frânske Alpen op in hichte fan 1860 meter.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Gielsnaffeltsjilling

De **gielsnaffeltsjilling** (*Anas flavirostris*) is in fûgel út 'e famylje einfûgels (*Anatidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soart is foar it earst publisearre yn 1816 troch Vieillot.

## Taksonomy
Oarspronklik foarme de soart mei de Andestsjilling (*Anas andium*) ien skaai *Anas flavirostris*, mar hjoed-de-dei is de *Anas flavirostris* yn twa aparte  soarten opdield. 

## Beskriuwing
De ein hat in giele snaffel mei in swart punt en in swarte streek boppe de snaffel. De soarte liket op de gruttere Súdamerikaanske pylksturt mar hat in donkerder kopke, in koartere nekke en griiseftige flanken.

## Fersprieding

De gielsnaffeltsjillings komme foar yn Argentynje, de Falklâneilannen, Sily, Perû, Bolivia, Oerûguay en Brazylje. Sûnt 1971 briedt de fûgel ek op Súd-Georgje. 

De soarte bestiet út twa ûndersoarten:

* *A. f. oxyptera* (Meyen, 1834): fan noardlik Perû oant noardlik Sily en Argentynje.
* *A. f. flavirostris*  (Vieillot, 1816): it suden fan Súd-Amearika oant súd Brazylje en noardlik Argentynje, de Falklâneilannen en Súd-Georgia.

De fûgels libje yn swietwettersompen.

## Status
De gielsnaffeltsjilling wurdt op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige klassifisearre. It is net bekend hoe grut de populaasje is en alhoewol't oannommen wurdt dat it oantal fûgels ôfnimt, hat de gielsnaffeltsjilling noch in grut ferspriedingsgebiet.
Sargenroth

**Sargenroth** is in Ortsgemeinde yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak leit yn 'e ferbânsgemeente Simmern-Rheinböllen.

## Skiednis
It plak hearde yn 'e midsiuwen ta it rjochtsdistrikt fan 'e nonnetsjerke en dêrmei ta it proasdijgebiet fan it kleaster Ravengiersburg. Yn 1408 foel it kleasterbesit mei Sargenroth ta oan 'e paltsgreven en it troch har yn 1410 stifte hartochdom Simmern, dat yn 1566 de reformaasje ynfierde. Yn 1673 waard it plak wer by Kar-Palts foege. Mei de besetting fan 'e lofter kant fan 'e Ryn troch Frânske revolúsjetroepen waard it plak Frânsk en sûnt 1815 waard it plak nei it Kongres fan Wenen Prusysk. Nei de Earste Wrâldkriich waard it wer foar in skoft troch Frânsen beset. Sûnt 1946 foarmet Sargenroth ûnderdiel fan 'e doe nij stifte dielsteat Rynlân-Palts.   

## It besjen wurdich

* De histoaryske nonnetsjerke is hjoed-de-dei de protestantske tsjerke. De toer en dielen fan it skip binne 12e iuwsk en yn 'e tsjerke binne weardefolle muorreskilderingen te sjen. De tsjerke waard yn 1745 langer makke en ferboud. By de tsjerke steane op it hôf in tal monumintale beammen. 
* Eastlik fan de tsjerke stiet de 18 meter hege Bismarcktoer, dy't op 31 augustus 1902 iepene waard.
* It Rochusfjild tusken de tsjerke en de Bismarcktoer is in lyts natoergebiet, dêr't it yn juny optilt fan 'e orchideeën. 
* Bûten it doarp stiet yn it súdeastlike doarpsgebiet op de Wildburghöhe de ruïne fan 'e Wildburg. Fan it eardere kastiel fan 'e hearen fan Wiltburg is net in soad oer. De ruïne bestiet út in ovaal fan 100 by 140 m en wurdt omfieme troch in grêft. Yn 'e midden fan 'e ruïne leit in rotseftige berchkaam, dy't it kastiel yn twa helten opdielde en beboud wie. Dat is it heechste diel fan it kastiel, dêr de ruïne fan in toer stiet.  

## Evenminten
Op it Rochusfjild wurdt alle jierren yn septimber de tradisjonele Nunkircher Markt holden. 

## Ofbylden

2024 Sargenroth, yngong doarp en de katolike Sint-Joazefkapel.jpg|Sint-Joazefkapel.
2024 Sargenroth, monumintale linebeam op it tsjerkhôf (2).jpg|Monumintale linebeam op it hôf.
Sargenroth – der Bismarckturm wurde am 31.08.1902 fertiggestellt - panoramio (1).jpg|Bismarcktoer.
Simmern-Rheinböllen

De **Verbandsgemeinde Simmern-Rheinböllen** is in gemeenteferbân yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts (Rhein-Hunsrück-Kreis) mei de sit yn Simmern. De ferbânsgemeente ûnstie op 1 jannewaris 2020 troch gearfoeging fan 'e eardere ferbânsgemeenten Rheinböllen en Simmern. Yn 'e stêd Rheinböllen is in dependânse fan 'e ferbânsgemeente. 

## Yndieling
De ferbânsgemeente bestiet út de folgjende 44 *[[Ortsgemeinde]]n*:
Ate de Jong

* Ate de Jong (aktivist) (1951), in Frysk sjoernalist en aktivist
* Ate de Jong (filmregisseur) (1953), in Nederlânsk filmregisseur en filmprodusint
Ate de Jong (filmregisseur)

**Ate de Jong** (Aardenburg, 1953) is in Nederlânske filmregisseur en filmprodusint.

## Karriêre

Ate de Jong regissearre de films *Drop Dead Fred*, *Highway to Hell* en *In de schaduw van de overwinning*. Yn 1987 regissearre hy ek in ôflevering fan de Amerikaanske plysjerige *Miami Vice*.

Yn 1998 rjochte hy mei Jeroen Krabbé en Edwin de Vries de produksjemaatskippij Mulholland Pictures op. De Jong wie ko-produsint fan de films *Left Luggage*, *Enigma*, *The Discovery of Heaven* en *Zomerhitte*.

Ein 2012 regissearre De Jong *Het Bombardement*. Yn 2016 publisearre De Jong it boek *De stalen madonna*  foar in diel basearre op syn persoanlike ûnderfinings yn Hollywood.

## Filmografy
* *Alle dagen feest* (1976)
* *Blindgangers* (1977)
* *Dag Dokter* (1978)
* *Bekende gezichten, gemengde gevoelens* (1980)
* *Een vlucht regenwulpen* (1981)
* *Brandende liefde* (1983)
* *In de schaduw van de overwinning* (1986)
* *Drop Dead Fred* (1991)
* *Highway to Hell* (1992)
* *All Men Are Mortal* (1995)
* *Wenn ich nicht mehr lebe* (1996)
* *Wenn der Präsident 2x klingelt* (1997)
* *Fogbound* (2002)
* *Ek lief jou* (2011)
* *Het bombardement* (2012)
* *Deadly Virtues: Love.Honour.Obey* (2014)
* *Love is thicker than water* (2016)

## Bibliografy
* *De stalen madonna* (2016)
Bûnte seachbek

De **bûnte seachbek** (*Mergus serrator*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). De fûgel waard foar it earst offisjeel yn 1758 troch de Sweedske biolooch Carolus Linnaeus beskreaun yn 'e tsiende edysje fan syn *Systema Naturae* ûnder de binomiale namme *Mergus serrator*. It skaai *Mergus* is in Latynsk wurd, dat troch Romeinske skriuwers brûkt waard om te ferwizen nei in net-spesifike wetterfûgel. De namme *serrator* is Latyn foar seager, itjinge ferwiist nei de tosken wêrmei 't de bûnte seachbek glêde fiskjes goed snippe kin. 

De soarte is monotypysk, dat wol sizze dat der gjin ûndersoarten erkend wurde. 

## Beskriuwing

Bûnte seachbekken binne 52 oant 58 sm lang en ha in spanwiidte fan 67 oant 82 sm. De fûgel hat in pikerige toef en in lange, tinne reade snaffel mei rânen dêr't lytse toskjes op sitte. In folwoeksen jerk hat in donkerblauwe oant swarte kop mei in griene glâns en reade eachjes, in wite hals mei in roestbrún boarst. It jerkje is swart op 'e rêch en wyt fan ûnder. 

In folwoeksen wyfke hat in oranjebrune kop, oranje eachjes en in griiseftich bealchje. 

Juvenilen ha in soad fan 'e wyfkes, mar misse de wite kraach en ha minder wyt op 'e wjukken. De bûnte seachbek is wat lytser as de grutte seachbek. Fierder ferskilt it folwoeksen jerkje mei it jerkje fan 'e grutte seachbek troch de pikerige toef en it brune boarst. De grutte seachbek hat in folslein wyt boarst en net sa'n toef. 

## Iten
De ein yt benammen lytse fiskjes, wetterynsekten, skaaldierkes en amfibyen. 

## Fersprieding

Bûnte seachbekken briede yn swietwettermarren en rivieren yn noardlik Noard-Amearika, Grienlân, Europa en Aazje. Se hawwe it nêst op smoute plakken op 'e grûn by wetter. It is in trekfûgel dy't oan 'e kusten súd fan it briedgebiet oerwinteret. Oant 1977 wie de bûnte seachbek yn Nederlân in ûnregelmjittige briedfûgel. Hjoed-de-dei wurdt de briedpopulaasje op 40 oant 60 pearkes rûsd (2023). It tal fûgels dat oerwinteret is heger en wurdt tusken 4.500 en 7.500 rûsd, wylst 4.500 oant 7.500 yn novimber en maart trochtsjen. De oantallen binne yn 'e jierren 1980 en 1990 foars tanommen. De measte kâns om winterdeis bûnte seachbekken te sjen is yn it westlike Waadgebiet en Grevelingen tusken Seelân en Súd-Hollân. Briedgefallen komme foar yn it Siuwske Deltagebiet en in pear yn it Waadgebiet.    

## Status
De fûgel wurdt op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige klassifisearre. De wrâldpopulaasje is stabyl en wurdt op 495.000 oant 605.000 fûgels rûsd. De Europeeske populaasje wurdt op 140.000 oant 240.000 fûgels rûsd.
Toverland

**Toverland** is in diels oerdútsen attraksjepark yn Sevenum yn de provinsje Limburch. It is ien fan de jongste attraksjeparken fan Nederlân. Toverland iepene op 19 maaie 2001 as oerdutsen boarterstún en is ûnderwilens útgroeid ta in folweardich attraksjepark.

## Skiednis
It attraksjepark is boud op de yntusken ferdwûne *Steegberchheide*. Dizze heide ferdwûn troch minsklik hanneljen yn de jierren 30 fan de tweintichste iuw. Der waarden greiden en beekjes oanlein lykas de Wertemerloop. Dy't hjoed-de-dei tusken it parkearterrein en it attraksjepark troch rint. Fan 1912 oant en mei 1915 waard in part fan it terrein brûkt foar proefboarrings nei stienkoal. Foar it attraksjepark oer stiet in monumint dat dêr oan tinken docht. It idee foar in oerdekte boarterstún yn Limburch ûntstie wilens in reinbui op it momint dat de famylje Gelissen it *Steinerbosk* besocht.

Kwa lokaasje wiene ferskate lokaasjes útkeazen lykas Stein en oare plakken yn Súd-Limburch. Om foar in part politike redenen waarden de lokaasjes úteinlik net as geskikt sjoen. In grut stik grûn by it Noard-Limburchske Sevenum, in oantreklike lokaasje om't dêr genoch grûn oanwêzich wie foar eventuele takomstige útwreidings. De oerdutsen boarterstún iepene op 19 maaie 2001.

Toverland iepene as in oerdutsen boarterstún mei ferskate attraksjes, benammen rjochte op jonge bern. Attraksjes fan de earste oere wiene ûnder oare: achtbaan *Toos-Express* en teekopkes attraksje *Theekopjes*. De hal hat yntusken ferskate metamorfoazes ûndergien en giet no troch it libben as *Land van Toos*.

Al yn 2004 waard de earste útwreiding iepene foar it publyk. It bestie út in twadde oerdutsen part ûnder namme *Magic Forest*, it hjoeddeistige temagebiet *Wunder Wald*, mei seis attraksjes wêrûnder: roadelbaan *Woudracer*, Beamstamattraksje *Backstroke* en cakewalk *Villa Fiasco*, july 2004 iepene de achtbaan *Booster Bike* as earste attraksje dy 't him folslein bûten befûn en it begjin fan de omslach fan park foar jonge bêrn nei park foar de folsleine famylje. Yn july 2007 waard achtbaan *Troy* iepene de heechste en langste houtene achtbaan fan de Benelúks. De achtbaan is 35 meter heech en 1.077 meter lang. Yn 2013 iepene wyldwetterbaan *Djengu River*. Yn 2015 waard roadelbaan *Blitz Bahn* iepene as ferfanger fan de roadelbaan *Woudracer* út 2004. Yn de jierren 10 fan de 21e iuw folgen er fierdere útwreidingen en mear attraksjes.

## Ferneamde attraksjes

## Ferdwûne ferneamde attraksjes
Belgweiler

**Ravengiersburg** is in Ortsgemeinde yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis op 'e Hunsrück yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

It plak leit yn 'e ferbânsgemeente Simmern-Rheinböllen. By de gemeente Belgweiler heart ek it Ortsteil Wimmersbacherhof.
Mario Botta

**Mario Botta** (Mendrisio, 1 april 1943) is in Switsersk arsjitekt, berne yn it Italiaansktalige kanton Ticino. Tegearre mei Aurelio Galfetti, Luigi Snozzi en Livio Vacchini makket er diel út fan de Tessiner Skoalle.

## Wurkpaad
Botta ûntwurp syn earste gebou, in twagesinswenning yn Morbio Superiore yn Ticino, doe 't er noch mar 16 jier âld wie.

Hy studearre oan it Liceo Artistico yn Milaan en it Istituto Universitario di Architettura yn Fenetië. Syn ideeën binne beynfloede troch Le Corbusier, Carlo Scarpa en Louis Kahn. Hy begûn syn eigen arsjitekteburo yn 1970 yn Lugano, Switserlân.

Yn Nederlân boude er ein jierren 90 it kantoare- en appartemintekompleks *[[La Fortezza]]* oan de Avenue Céramique yn Maastricht en yn 2008 it appartemintekompleks *La Vista* yn it doarp Cruquius (Haarlimmermar).


File:BancadelGottardo(Botta).JPG|Haadkantoar Gotthardbank yn Lugano (kanton Ticino), 1982-87
|Kathedraal van Évry, 1988-90
File:Watarium.jpg|Watarimuseum foar hjoeddeiske keunst yn Shibuya-ku (Tokyo), ûntwerp 1990
File:San Francisco MOMA.jpg|San Francisco Museum of Modern Art, 1990-95
File:Maastricht2013, Avenue Céramique01.jpg|*La Fortezza*, Maastricht-Céramique, 1991-99
File:Tinguely Museum.jpg|Museum Tinguely, Bazel, 1995-96
File:MART - ingresso.jpg|MART, museum foar hjoeddeiske keunst, Rovereto, 2002
File:Botta Cardada.jpg|Wenten yn Locarno (Ticino), 2002
File:StLB Dortmund.jpg|Sintrale bibleteek yn Dortmund
File:BechtlerMuseumCharlotte.jpg|It Bechtler Museum of Modern Art yn Charlotte, Noard-Karolina


## Keppelings om utens
*Offisjele webside
*Swiss Architecture troch Mario Botta op de Francisco Marroquín University
*Katedraal fan de Opstanning fan Évry
Chathamseachbek

De **Chathamseachbek** (*Mergus milleneri*) is in útstoarne einfûgel út it skaai seachbekken (*Mergus*). De fûgel libbe op de Nijseelânske Chathameilannen. De binomiale namme ferwiist nei Philip Millener, dy't materiaal fan 'e soarte sammele. 

## Beskriuwing
De soarte is allinne bekend fanwegen de fynst fan subfossilen. Oer de fûgel is net in soad bekend. It wie de lytste fan alle Mergussoarten. Neffens de fynsten kaam de fûgel op it hiele eilân foar, mar net op it lytsere tichteby lizzende eilân. 

## Sjoch ek
* Nijseelânske seachbek.
Moannegoes

De moannegoes (*Chenonetta jubata*) is in fûgelsoarte út de famylje einfûgels (*Anatidae*). Sûnt it útstjerren fan 'e gruttere Nijseelânske moannegoes (*Chenonetta finschi*) is de moannegoes de iennige soarte yn it skaai moanneguozzen (*Chenonetta*). Hjoed-de-dei is syn meast besibbe fûgel de ringtsjilling (*Callonetta leucophrys*). De ein hat in grut ferspriedingsgebiet yn Austraalje en Tasmaanje en der wurdt in soad jage op de ein.

## Beskriuwing

De moannegoes is in middelgrutte ein fan likernôch 45 oant 51 sm lang. Oars as de namme oanjout is de fûgel gjin goes mar in ein. De fûgel liket op in lytse goes. De poaten binne yn ferhâlding lang, de snaffel is koart en de kop is relatyf grut. Jerken en wyfkes binne like grut. Yn 'e regel libbet de ein yn groepen. Yn 'e flecht falle fral de wite fearren fan 'e wjukken op, dy't sterk kontrastearje mei de donkere búk en sturt. 

Jerken ha in brune kop mei donkerbrune eagen en in spikkelich, wytswart oant griisswart boarst. Efter op 'e kop ha se in moanneeftige fearren, dy't se ek opsette kinne. De fearren fan it bealchje ha in fyn griis patroan, wylst de rêch, romp, sturt en de búk swartbrún binne. De snaffel is donkergriis. De poaten binne griisbrún. Simmerdeis by it ferfearjen feroaret it mantsje en kriget dan faak de kleuren fan it wyfke. Mooglik dat soks allinne plakfynt as mantsjes suksesfol foar neiteam soarge hat.        

Wyfkes ha in ljochtgrize kop en foar de rest is se griisbrún. Under en boppe de eagen binne twa wyteftige streken. It boarst is lykas by it jerkje spikkelich. Op de ûnderkant fan it bealch binne brúne streken. 

Jonge fûgels lykje wat kleuren oanbelanget op 'e wyfkes. Se binne byinoar nommen wat bleker en by har is it boarst streke en net spikkelich. 

## Fersprieding
De ein libbet yn Austraalje en Tasmaanje en komt dêr yn in grut gebiet foar, útsein de drûge gebieten. As troch rein drûge gebieten feroarje witte se al hiel gau it gebiet te kolonisearjen. Yn gebieten dy't altiten wiet genôch binne trekke se net en neffens ringûnderysk bliuwe de measte moanneguozzen yn in relatyf lytse gebieten omhingjen. De fûgel is somtiden as dwaalgast op it Nijseelânske Sudereilân te sjen. 

## Iten en nêst

Moanneguozzen binne monogaam en bliuwe mooglik sels in libben lang by inoar. As it wyfke briedt hinget it jerkje yn 'e buert fan it nêst om en as sy it nêst ferlit om te iten bliuwt it jerkje by it wyfke. Se briede yn holtes fan beammen en suksesfolle pearkes brûke de holtes yn 'e regel op 'e nij foar it folgjende nêst. De briedtiid is sterk ôfhinklik fan 'e geografyske fersprieding fan 'e soarte. In lechsel bestiet út acht oant tolve krêmkleurige aaien, dy't yn in tiidrek fan 28 dagen útbret wurde. Nei it útkommen ferlitte de piken al gau it nêst. Fijannen fan 'e ein binne rôffûgels en katten.  

De moannegoes yt planten, lykas gers, sied en krûden. Mei it plantemateriaal nimme se ek ynsekten op. Jonge piken ite fral ynsekten. 

## Status
De populaasje moanneguozzen wurdt op sa 500.000 fûgels rûsd. It liket der op dat de populaasje fan Tasmaanje groeit. Yn jierren mei in soad rein kin it oantal ek oer de miljoen gean. De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige.
Nijseelânske moannegoes

De **Nijseelânske moannegoes** (*Chenonetta finschi*) wie in grutte, flechtleaze ein en endemysk yn Nij-Seelân wie. De soarte waard oarspronklik yn it monotyske skaai *Euryanas* yndield. Hjoed-de-dei wurdt de fûgel as in sibbe fan 'e moannegoes beskôge en dêrom yn it skaai *Chenonetta* set. It ûnstien fan in aparte soarte leit nei alle gedachten noch net hiel fier werom. De fûgel wurdt ek wol nei de Dútske ornitolooch Otto Finsch **Finschein** neamd, dy't de fûgel foar it earst as in aparte soarte herkende.

## Beskriuwing
De Nijseelânske moannegoes wie folle grutter as de besibbe moannegoes en nei alle gedachten twaris sa swier. Ek hie de fûgel folle gruttere poaten. De wjukken wiene boppedat bot redusearre en neffens fynsten fan fossilen, wurdt der fanút gien dat de fûgel yn 10.000 jier tiid 10% fan 'e wjuklingte ferlear om 't de fûgel dêr gjin fijannen hie. Doe't de fûgel útstoar wie de soarte nei alle gedachten al hielendal net mear yn steat om te fleanen. De ôfspjalting fan 'e moannegoes is werom te lieden op syn sterk op it lân rjochte libbenswize. De soarte libbe yn bosk, strewellen en gerslân.

Om 't de moannegoes fral plantaardich materiaal yt en wringeleaze dierkes tafallich mei planten opfret, wurdt der oannommen dat ek de Nijseelânske moannegoes in plante-iter wie. De soarte boude it nêst nei alle gedachten yn grûnholtes.  

## Utstjerren
De belangrykste oarsaken fan ít útstjerren fan 'e Nijseelânske moannegoes binne de jacht troch de Maori's en de komst fan rotten. De maori's kamen likernôch 1000 n. Kr. nei Nij-Seelân en namen doe de rotten mei, dy't de nêsten plonderen en ek oare fûgels sûnder fleanfermogen slim bedrigen. Yn jiskebulten fan maori's is in soad fossyl bewiis fûn, dy't ta de konklúzje late dat der bot jage waard op 'e fûgel. Mei help fan radiokoalstofdatearing koe mei wissens fêststeld wurde dat de soarte noch oant yn 'e lette 15e iuw en mooglik sels noch oant healwei de 17e iuw libbe. It is sels net út te sluten dat de fûgel noch libbe nei't de earste Europeanen kamen. Neffens in berjocht soene yn 1870 hûnen yn 'e buert fan Opotiki in grutte, flechtleaze goes mei readbrune fearren fongen ha, itjinge betsjutte kin dat de soarte it noch oant yn 'e 19e iuw fol holden hat.
Moanneguozzen

**Moanneguozzen** (*Chenonetta*) foarmje in fûgelskaai út de famylje einfûgels (*Anatidae*). Der binne twa soarten fan it skaai bekend, wêrfan't ien soarte útstoarn is. 

## Soarten
Japanske seachbek

De **Japanske seachbek** (*Shiriyanetta hasegawai*) is in útstoarne see-ein. De fûgel libbe yn Japan en koe net fleane, lykas de ek útstoarne dûkgoes (*Chendytes lawi*), dy't oan 'e oare kant fan 'e Pasifyske Oseaan oan 'e Kalifornyske kust libbe. 

De Japanske seachbek stoar yn it Pleistoseen út.
Dark Waters (film út 2019)

**Dark Waters** is in Amerikaanske dramafilm út 2019 ûnder regy fan Todd Haynes. De film is ynpirearre op 'e lange, juridyske striid dy't abbekaat Robert Bilott ein jierren 1990 begûn te fieren tsjin DuPont, ien fan 'e grutste gemykoncerns fan 'e wrâld. De haadrollen wurde spile troch Mark Ruffalo, Anne Hathaway, Tim Robbins en Bill Pullman.

## Ferhaal
Bill Elliot wurket krekt by in grut abbekatekantoar as bedriuwsabbekaat foar grutte gemybedriuwen en wurdt troch de boer Wilbur Tennant út West Virginia benadere, dy't by syn beppe yn 'e buert wennet en seit dat syn bedriuw slim te lijen hat fan it loazen fan gif. Fan syn fee is net folle oer en wat er noch hat is siik.  Ynearsten hâldt Elliot de saak ôf om't er foar gemykonserns wurket, mar as er by syn beppe delgiet en ek de boer in besite bringt, besiket er mear oer de saak út te finen. As Elliot dochs beslút de saak op him te nimmen, kriget er mei wjerstân yn syn bedriuw te meitsjen, dat DuPont net fertsjintwurdiget, mar wol in goede bân mei it bedriuw ûnderhâldt as ûnderdiel fan 'e gemyske yndustry. 

Neffens in rapport soene de problemen op de pleats fan Tennant te witen wêze oan in minne bedriuwsfiering fan 'e boer. Mar yn 'e jierren dêrnei ûntdekt Elliot dat DuPont gemykaliën lykas perfluoroktaansoer (PFOA) en oare gefaarlike stoffen brûkte, ek al wiene se by DuPont sûnt de jierren 1960 troch ferskillende ûndersiken al bekend mei de giftige effekten. Foar de polityk en de ynwenners waard it gebrûk fan PFOA troch DuPont stilholden en bagatellisearre. Net allinne de eigen meiwurkers fan DuPont waarden by it wurk oan PFOA bleatsteld, mar ek de ynwenners fan Parkersburg om't PFOA yn it drinkwetter telâne kaam. It gefaar wie boppedat net allinne regionaal, want PFOA fûn syn wei nei hûshâldings oer de hiele wrâld troch produkten as teflonpannen.

Elliott wit foar de ûndertusken oan kanker lijende Tennant in regeling te treffen, mar bliuwt fjochtsjen fanwegen it gefaar foar de hiele samenleving en nimt de Environmental Protection Agency yn 'e hân. Dy feroardielet DuPont ta it beteljen fan in boete fan USD 16,5 miljoen, wat neat foarsteld om 't in miljardenbedriuw allinne al mei de teflonaktiviteiten alle jierren 1 miljard winst makket. Mar Elliott en syn lytse team wolle mear: om 't ynwenners fan Parkersburg lije oan  syktes dy't mooglik ferbân hâlde mei de fersmoarging fan PFOA wol hy ha dat DuPont de ynwenners yn it gebiet fergoedet foar in libbenslange sûnenskontrole op dat soarte syktes. Om dat safier te krijen moat Elliot in ferbân oantoane tusken PFOA en de syktes fan 'e ynwenners. In soad ynwenners wurkje mei en likernôch 69.000 minsken jouwe foar dat doel bloed. 

De saak bliuwt jierren en jierren trochslepen. Om 't de testresulaten wol lang duorje wurdt Elliott foar in soad wachtsjende ynwenners in persona non grata en om 't der gjin skot yn 'e saak komt en hy net de saak loslitte wol, kriget er ek swierrichheden mei syn karriêre en ynkommen. It giet net goed mei syn sûnens en syn frou ferwyt him dat er gjin tiid foar hûshâlding hat, sadat ek syn relaasje mei syn frou der net better op wurdt.   

## Rolferdieling

## Keppeling om utens
* IMDb
* Moviemeter
Blaupoatsje

It **blaupoatsje** (*Anser brachyrhynchus*) is in goes út it skaai guozzen (*Anser*). De fûgel briedt yn East-Grienlân, Yslân en Spitsbergen en oerwinteret yn Noardwest-Europa. Oant 2009 oerwinteren tsientûzenen blaupoatsjes yn Súdwest-Fryslân. Mei't in soad blaupoatsjes hjoed-de-dei foar Denemark kieze, is der sûnt in foarse tebekgong fan 'e soarte yn Fryslân.

## Beskriuwing

It blaupoatsje hat in soad fan 'e Taigawink (Anser fabalis), mar hat gjin oranje mar rôze poaten. Fierder hat it blaupoatsje in ljochtgrize rêch en griisbrún streke fearren, in donkere kop en in wat koartere snaffel mei in rôze bân. Mei in gewicht fan 2,5 oant 3,5 kg, in lingte fan trochstrings 66 sm en in spanwiidte fan 130 oant 170 sm is de fûgel ek wat lytser as de Taigawink.

## Fersprieding
De blaupoatsjes binne trekfûgels, dy't harren mei oare guozzen op 'e trek oanslute. Winterdeis binne se te sjen op 'e Britske Eilannen, yn Nederlân en de kustgebieten fan Noard-Dútslân en Denemark. De fûgels yn 'e Britske wintergebieten briede yn Grienlân en Yslân, wylst de fûgels fan it Europeeske fêstelân op Spitsbergen briede. Yn it Europeeske binnenlân is de fûgel seldsum. Dwaalgasten binne út en troch ek yn 'e Kanadeeske provinsjes Kebek en Newfoundland en Labrador te sjen.   

Earder oerwintere likernôch 60% fan alle Europeeske blaupoatsjes yn Nederlân. De oerwinterjende Nederlânske populaasje sit hast hielendal yn Fryslân. In lytse Nederlânske populaasje is fierder te finen tusken De Haach en Rotterdam. Mei't de fûgels yn Denemark yn 'e hjerst in rynsk oanbod oan maisstoppels ûntdutsen, bliuwe in soad fûgels noardliker hingjen. Dat ferklearret de foarse taname fan 'e oerwinterjende populaasje yn Denemark, wylst dy fan Fryslân foars tebek rûn.

## Iten

De fûgels ite yn harren briedgebieten planten, blêd, beien en sied. Winterdeis ite se gers en krûden, mar ek wat der op 'e fjilden fan 'e lânbou lizzen bliuwt. Yn 'e 19e iuw learde de goes bygelyks om ierappels te iten, dy't nei de rispinge lizzen bleaune en dy't nei de froast weak waarden. Ierappels foarmje foar de yn Grut-Brittanje oerwinterjende blaupoatsjes de wichtichste fiedselboarne.

## Briedtiid
Begjin juny begjint de briedtiid nei't yn maaie de fûgels út harren wintergebieten oankamen. Se briede yn iepen koloanjes oan 'e râne fan kliffen en rotsen of op eilannen yn rivieren. Ut en troch binne nêsten te finen op 'e iepen toendra. Der binne fûgels dy't deselde lokaasje faker brûke foar it bouwen fan in nêst.    

De 3 oant 7 aaien wurde yn goed trijeënheale wike útbret. Mantsjes briede, net mar hâlde tafersjoch op syn wyfke en piken. De piken ferlitte al gau it nêst en kinne nei likernôch 2 moanne fleane. As yn july de folwoeksen fûgels ferfearje en likernôch 25 dagen net fleane kinne, foarmje se mei soartegenoaten grutte groepen. Ornaris begjint yn augustus de trek nei de oerwinteringsgebieten. As de jonge fûgels trije wurde, begjinne se sels te brieden. 
 
## Status
De wrâldpopulaasje is foars groeid en rûsd wurdt dat der likernôch 410.000 fûgels binne. De Europeeske populaasje wurdt op 114.000 oant 148.000 fûgels rûsd (2015). Dêrfandinne wurdt de soarte troch de IUCN as net bedrige klassifisearre.
Planig

**Planig** is in *[[Ortsbezirk]]* fan 'e stêd Bad Kreuznach yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

It plak leit oan 'e eastlike râne fan Bad Kreuznach oan 'e Appelbach en de foet fan it Rynhessyske heuvellân. Om it plak lizze ikkerfjilden en oan 'e heuvels yn it súdeasten wynbergen. Yn it wêst rjochting Bad Kreuznach leit in yndustryterrein.   

Yn 'e midsiuwen ûntwikkele Planig him om 'e hjoeddeiske protestantske Opstanningstsjerke. It oarspronklik romaanske bouwurk datearret út de 12e iuw. Dêr is it ûnderste diel fan 'e toer noch fan bewarre bleaun. Yn 1492 waard it skip fan 'e tsjerke ferboud en yn 1507 folge de bou fan in nij goatysk koer. Sûnt de reformaasje yn 'e 16e iuw wie der in soad tsierderij tusken de protestanten en roomsen oer it gebrûk fan 'e tsjerke. Mei de nijbou fan 'e katolike Sint-Gordianus yn 1899 kaam dêr in ein oan. De Gordianustsjerke waard neoromaanske styl boud en yn 1901 ynwijd.     

Oant 1969 wie Planig in selsstannige gemeente. Sûnt dat jier is in stedsdiel fan Bad Kreuznach. 

## Ofbylden

Ofbyld:2024 Planig, Sint-Gordianustsjerke.jpg|Sint-Gordianusstsjerke.
Ofbyld:BAD KREUZNACH PLANIG DENKMALZONE ORTSKERN BILD 5.jpg|Mainzer Straße.
Ofbyld:Planig, Biebelsheimer Straße, heilig huisje.JPG|Hillich hûske.
Ofbyld:BAD KREUZNACH PLANIG DENKMALZONE ORTSKERN BILD 1.jpg|Appelbach.