open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Achmeatoer

De **Achmeatoer** is in kantoarflat yn it sintrum fan Ljouwert. It gebou is 115 meter heech en hat 24 ferdjippings. Dêrmei is de Achmeatoer it heechste gebou fan Ljouwert en tagelyk fan Fryslân en de rest fan hiel Noard-Nederlân. 

De toer is boud yn opdracht fan Achmea Fêstgoed en ûntwurpen troch de arsjitekten Abe Bonnema en Jan van der Leij fan Bonnema Arsjitekten út Hurdegaryp. Yn 2002 is de toer oplevere. De Achmeatoer is oant fier yn de omkriten fan Ljouwert te sjen. 

Karakteristyk binne de swarte platen fan natuerstien dy't oan it gebou fêstmakke binne. Yn 2001 en 2002 liet mei in stoarm in oantal fan dy platen los, wêrtroch't de strjitten deromhinne ôfsetten wurde moasten.

De Achmeatoer hat 4 liften dy't elts in faasje hawwe fan 21,6 km yn it oere (6 m/s). Oarspronklik hellen de liften sels 32,4 km yn it oere (9 m/s), mar trochdat minsken mislik waarden as gefolch fan de reedlik grutte fersnelling is de maksimale faasje no mei 10,8 km yn it oere fermindere (3 m/s). Op it heden jout dy faasje noch hieltyd in nuver gefoel. De earen gean by dy faasje tichtsitten trochdat in reedlik grutte ôfstân oerbrêge wurdt. 

## Beswieren
De bou fan de Achmeatoer joech yn 1999 al beswieren fan de loftfeartside, yn ferbân mei de tichtbylizzende militêre fleanbasis Ljouwert. Mar de bou waard dochs tastien fanwege it maatskiplik belang fan de toer. Arsjitektenburo Bonnema pleatste tsjin it sin fjouwer ljochtsjes op de hoekpunten. Letter waarden dy ljochtsjes ferfongen troch in ljochtbalke dy't hielendal om de top fan de toer rint.

Troch nije foarskriften fan dyselde Ryksloftfearttsjinst is it net mear tastien om binnen in striel fan fjouwer kilometer om de fleanbasis heger te bouwen as 45 meter. 

## Heechste wolkekliuwer fan Noard Nederlân

De Achmeatoer is mei 115 meter fierwei de heechste wolkekliuwer fan Noard- en East-Nederlân. Yn Grins hawwe sy ea plannen hân foar in 150 meter hege toer, mar dy plannen binne lykwols ôfsein. Lykas de Aldehou is de Achmeatoer foar Ljouwert tige byldbeskiedend en is mei helder waar yn in grut part fan Fryslân te sjen.
Opper-Normandje

**Opper-Normandje** of **Heech-Normandje** (Frânsk: *Haute-Normandie*, Normandysk: *Ĥâote-Normaundie*) wie fan 1982 oant 2016 in regio yn it noardwesten fan Frankryk. Op 1 jannewaris 2016 waard dizze krite mei it oanswettende Neder-Normandje gearfoege ta de nije regio Normandje.

## Sjoch ek
* List fan departeminten en arrondisseminten yn Heech-Normandje
Neder-Normandje

**Neder-Normandje** of **Leech-Normandje** (Frânsk: *Basse-Normandie*, Normandysk: *Basse-Normaundie*) wie fan 1982 oant 2016 in regio yn it noardwesten fan Frankryk. Op 1 jannewaris 2016 waard dizze krite mei it oanswettende Neder-Normandje gearfoege ta de nije regio Normandje.

## Skiednis
Dizze regio waard yn 1956 opjrochte, en bestie út trije departeminten: Calvados, Manche en Orne. Neder-Normandje komt oerien it westlik part fan de eardere provinsje Normandje.

## Fleanfjilden
It fleanfjild fan Caen-Carpiquet is wat it reizgerstal oanbelanget fierwei it wichtigste fleanfjild fan Normandje. De fêste linen nei Lyon soargje derfoar dat men ynternasjonaal ferbûn is.

De fleanfjilden fan Deauville-Saint-Gatien en Cherbourg-Maupertus fersoargje inkelde ferbinings mei Ingelân.

## Keppeling om utens
* Conseil régional
Midy-Pyreneeën

**Midy-Pyreneeën** (Frânsk: *Midi-Pyrénées*, Oksitaansk: *Miègjorn-Pirenèus*, Gaskoansk: *Miegjorn-Pirenèus*) wie fan 1982 oant 2016 in bestjoerlike regio yn it suden fan Frankryk. Sûnt 1 jannewaris 2016 foarmet dit gebiet, yn 'e mande mei it oanbuorjende Languedoc-Roussillon, de nije bestjoerlike regio Oksitaanje.
Doarpskrante

In **doarpskrante** is in krante mei nijs oer dat doarp. Lytsere doarpen hawwe ek wolris in krantsje foar mear as harren eigen doarp (4H). 
De doarpskrantsjes kinne útjûn wurde troch Pleatslik Belang of in kommisje dêrfan mar ek troch in groepke minsken dat der niget oan hat of him ferantwurdlik fielt.

De ûnderwerpen en rubriken binne tige ferskillend: doarpsfyzje, doarpsskiednis, nije ynwenners, ferieningsnijs, ferslaggen en sa mear.

De namme fan in doarpskrantsje kin ûntliend wêze oan it doarp, bg. Op 'e Hichte foar in terpdoarp of in algemiene namme as It Pompeblêd.

Krantsjes ferskine bytiden fjouwer kear yn 't jier mar ek wol tsien of alve kear yn 't jier. De lêste jierren komme de krantsjes hieltyd faker digitaal beskikber op de webstee fan it doarp. Der binne ek doarpen dy't der oer tinke om de krante yn de takomst allinnich noch mar op de webstee beskikber te stellen. De feriening Doarpswurk hat tips foar de redaksjes doarpswebside jûn.

De gemeente Tytsjerksteradiel hat in kursus foar Frysk skriuwen opset foar redaksjes fan doarpskranten.

## Sjoch ek
*List fan doarpskranten yn Fryslân

## Keppelings om utens
*Feriening Doarpswurk mei tips foar redaksjes doarpswebsiden
*
Normandje

**Normandje** (Frânsk: *Normandie*, Normandysk: *Normaundie*) is in bestjoerlike regio yn it noardwesten fan Frankryk, dy't tsjin it Kanaal oan leit tusken Pikardje en Bretanje. Oant 2016 bestie de krite út twa bestjoerlike regio's, Opper-Normandje oan 'e mûning fan 'e Seine, dêr't de Pont de Normandje de rivier de Seine oerkrúst en de westliker lizzende regio Neder-Normandje mei it skiereilân Cotentin. By Opper-Normandje hearden de departeminten Seine-Maritime en Eure, wylst Neder-Normandje út de departeminten Orne, Calvados en Manche bestie. Op 1 jannewaris 2016 waarden beide administrative regio's gearfoege ta ien Normandje.

## Skiednis

De namme Normandje stamt fan 'e Noarmannen ôf. Harren lieder Rollo krige yn 911 it hartochdom Normandje yn lien tawiisd fan 'e Westfrankyske kening Karel de Ienfâldige. Dat wienen Germanen ôfkomstich út Skandinaavje, dy't in Noard-Germaanske taal sprutsen. Lykwols wienen sy net grut yn tal, sadat inkeld in lytse boppelaach oer de oarspronklike befolking fan Normandje hearske, dy't sûnt de tiid fan 'e Romeinen Romaansk-talich wie. yn in pear generaasjes tiid praten al it neiteam fan 'e Noarmannen allinnich noch de taal fan 'e befolking, dat letter 'Normandysk' neamd waard. In neisiet fan Rollo, Willem de Oermasterder oerweldige yn 1066 Ingelân. De Normandyske eallju, dy't ek de nije boppelaach fan Ingelân foarmje soenen, hawwe de Angelsaksyske taal mei harren eigen Normandyske dialekt lykwols djip beynfloede, sadat it moderne Ingelsk ek hjoed-de-dei noch in soad Romaanske (Frânske) wurden hat. Nei de Slach by Bouvines (1214) ferlear de Ingelske kening Jan sûnder Lân (dy't ek hartoch fan Normandje wie) it hartochdom oan 'e Frânske kening. 

Om't Ingelân fan Normandje út oermasterre wie, is Ingelân noch iuwen lang op papier in lien west fan 'e Frânske keningen, mar feitlik wie dêr neat fan te merken. 

De Ingelsen soenen Normandje yn 1346, oan it begjin fan 'e Hûndertjierrige Oarloch, nei de Slach by Kresy, en yn 1415, nei de Slach by Azincourt feroverje, om it yn 'e lêste desennia fan 'e kriich alhiel te ferliezen. De Kanaaleilannen, dy't by Normandje hearden, soenen lykwols foarfêst by Ingelân bliuwe. 

Normandje spile yn 'e Twadde Wrâldkriich in tige wichtige rol fanwege de lanning fan 'e alliearde troepen op D-Day (6 juny 1944). Yn 'e dêrop folgjende gefjochten hawwe benammen de stêden Caen en Saint-Lô in protte skea oprûn.

## Demografy
Yn Normandje wenje 3,3 miljoen minsken. De grutste stêden binne Rouen, Le Havre, Caen, Cherbourg en Évreux. Rouen wie ea de haadstêd fan hiel Normandje. Tsjintwurdich is it dat fan Opper-Normandje, wylst Caen de haadstêd fan Neder-Normandje is.

## Kultuer
De omkriten fan Normandje is bekend fan 'e tsizen lykas camembert, de pont l'Évêque en de livarot, fan 'e Appels en fan dranken as calvados en sider. In lyts part fan 'e bewenners sprekt noch hieltyd de Normandyske streektaal.

## Sjoch ek
* List fan departeminten en arrondisseminten yn Normandje

## Keppeling om utens
* Mear as 90 rivieren yn Normandje 
* D-Day 6.6.1944
Bretanje (betsjuttingsside)

* Bretanje, in skiereilân en histoaryske provinsje oan 'e westkust fan Frankryk
* Bretanje (regio), in bestjoerlike regio yn Frankryk
* Keninkryk Bretanje, in ûnôfhinklike steat yn West-Jeropa tusken 851 en 939
* Hartochdom Bretanje, in ûnôfhinklike steat yn West-Jeropa tusken 939 en 1532
Nijfryske literatuer

It tiidrek fan de **Nijfryske literatuer** begjint yn 1800. Alles wat hjoed de dei skreaun wurdt heart by de Nijfryske literatuer.

## 19e iuw
Yn 'e 19e iuw griepen Fryske skriuwers faak werom nei teksten fan Gysbert Japiks (1603-1666) en it wittenskiplik wurk fan professor Everwinus Wassenbergh (1742-1826). In skaaimerk fan de Romantyk yn Fryslân is dat it de Dútske ûntjouwings folge, it langje nei âlde folkslieten en folksferhalen binne der in wichtich elemint fan. Yn 'e tiid fan de Romantyk wie it Fryske skriuwers net frjemd om har ferhalen te skriuwen yn 'e Aldfryske stavering, lykas Montanus Hettema (1796-1873). In griemmank fan nasjonalistyske eleminten opponearre him yn boeken en skriuwsels fan Harmen Sytstra (1817-1862), Tiede Roelofs Dykstra (1820-1862), Gerben Piters Colmjon (1828-1884) en Johan Winkler (1840-1916).

Yn 'e 19e iuw kamen der mear oersettings foar 't ljocht, bygelyks dy fan Rinse Posthumus (1790-1859), Dirks Ankringa (1793-1860) en Wopke Jabikssoan de Jong (1799-1852).

Meidat der net folle oerlevere waard fan de Midfryske literatuer wie it Frysk noch net in echte literêre taal. De taalpioniers fan de iere 19e iuw binne Albartus Telting (1803-1863), Eeltsje (1797-1858) en Joast Halbertsma (1789-1869), Cornelis Pieter Salverda (1783-1836), Rein Baukes Windsma (1801-1862) en Jacob Roorda (1802-1834). 
Waling Dykstra (1821-1914) kin mei boeken as *Doaitse mei de Noardske balke* fan 1848 en syn wurk op it wurdboekmêd taalbouwer neamd wurde. 

Piter Jelles Troelstra (1860-1930) wie master yn 'e rjochten en sosjalistysk politikus, mar hat lyksa wichtich west foar de Fryske literatuer, syn earste eigen stik *Oan 'e sédyk* ferskynt yn 1881. Literêre meiwurkers binne Sjoukje Maria Diederika Bokma de Boer (Nynke fan Hichtum) (1860-1939), Tsjalling Eeltsjes Halbertsma (1848-1912) en Cornelis Wielsma (1845-1922).

Oare 19e-iuwske skriuwers fan belang binne Hjerre Gjerrits van der Veen (1816-1887), Tsjibbe Gearts van der Meulen (1824-1906), Lucius Columba Marray Bakker (1822-1911), Gerben Postma (1847-1925), Sake Knjilles Feitsma (1850-1918), Lútzen Harmens Wagenaar (1855-1910), Oebele Stellingwerf (1848-1897), Geertruida Christina Jentink (1852-1918), Japik Hepkema (1845-1919), Sikke Sibes Koldyk (1861-1927), Sybren Valkema (1850-1921).

## 20e iuw

## 21e iuw

De bestsellers binne noch hieltyd fan skriuwers as Hylke Speerstra (1936 - hjoed) en Rink van der Velde (1932 - 2001). Oare skriuwers binne Abe de Vries, Albertina Soepboer, Arjan Hut, Eric Hoekstra, Henk Wolf, Jetske Bilker, Marga Claus en Nyk de Vries.

## Sjoch ek
* Fryske literatuer
* Nijfrysk

## Literatuer
*  - *Lyts hânboek fan de Fryske literatuer*, AFûK, ISBN 90-70010-52-6 
*  -  **NL** *Zolang de wind de wolkend waait*, útjouwer Bert Bakker, ISBN 90-351-3017-0
Leginde

In **leginde** (fan it Latynske *legenda*, "wat lêzen wurde moat") is in subsjenre fan it folksferhaal dat ynearsten in libbensbeskriuwing fan in hillige omfieme, wêryn't faak alderlei wûndertekens beskreaun waarden. Eartiids waard yn kleasters by de metten en by it miel foarlêzen út hilligenlibbens, boeken mei libbensbeskriuwings fan hilligen. Dy teksten waarden yn it Latyn fan de Midsiuwen oantsjutten mei *legenda*. It wurd foar *les* is ek hjirfan ôflaat.

Stadichoan is de betsjutting fan *leginde* alhiel útwreide nei alderlei oare ferhalen dy't trochferteld waarden as wier bard, alhoewol't hja histoarysk sjoen net bewiisd wurde kinne, bygelyks it bestean fan it Meunster fan Loch Ness en de Yeti.

## List fan Fryske leginden
* Adam Ruurds de Boer
* Magnusfane
* Redbadsberch
* It Rypster ljocht
* Sint Piter

## Sjoch ek
* folksferhaal
* myte
* sêge
* oerlevering
Cormick

**Cormick** is in Fryske gitaar-rockband dy't yn 2000 oprjochte is.

Cormick hat optredens fersoarge op ûnder oaren Klinkslach yn Koudum, it 'Noord Nederlands liedjesfestival' yn Assen en Easterwâlde, Strandpop op De Skâns, Lytske Aaipop yn Nijlân en de Lytse priis fan Snits yn Bakhuzen ensafuorthinne.

Yn de simmer fan 2001 makke Cormick yn eigen behear har earste demo cd yn studio Btys. Dizze cd hat de namme *Tessa* krigen. In jier letter waard yn de Landscape studio te Gau de cd *Soup-Pain-Grφt-Tin-Bray* opnommen.
Cormick bestiet út (âld)leden fan de Kloft, Lethargy en de band Xigatze.

* Jan Tiemersma (slachreau)
* Leo Smit (basgitaar en sang)
* Hedser Jan Tijtsma (gitaar en sang)
Ljoubjr

**LJOUBJR** is in Fryske folkband oprjochte yn 2003. 

LJOUBJR waard yn 2003 oprjochte is troch Eelke Wiegersma út Ljouwert en Hedser Jan Tijtsma fan Winsum. Ljoubjr makket mei de akoestyske gitaar ferskes dy't lizze tusken de folk en rock oant mankelike harkferskes.

As earste optreden joech Ljoubjr glâns oan de iepening fan in tentoanstelling yn it Frysk Museum. Fierder waard der spile op Aaipop yn 2004 en op ferskate strjittefestivals.
Yn de simmer fan 2007 sette Ljoubjr de Tsjerketour op tou. Dy tournee besloech
santjin optredens yn âlde Fryske tsjerken, yn it selskip fan de band Novelle en dichters Eeltsje Hettinga en Arjan Hut.

Yn 2005 kaam Ljoubjr mei de kompaktskiif *Streamingen* en yn oktober 2006 de opfolger *De Sinne Giet Ûnder*. 

Op 17 maaie 2008 wûn Ljoubjr de Steven Sterkpriis mei de tekst 'Skreau'op it sjongfestival Liet 2008.
 
## Keppeling om utens
* Ljoubjr by frieslandpop.nl
Oerlevering

In **oerlevering** is in ferhaal dêr't yn ferhelle wurdt oer wat eartiids bard is, mar dêr't fan sein wurdt dat it histoarysk besjoen net kloppet. Faak sit er wol in kearn fan wierheid yn it ferhaal en is benammen de ferteller dêrfan oertsjûge. In protte sêgen en legindes binne oerleverings. 

## Nederlân
K. ter Laan is ien fan de sammelers fan Nederlânske mûnlinge oerleverings (al as net beynfloede fan skriftlike literatuer), dy't er yn syn *Nederlandse overleveringen* (2 dielen) publisearre hat. It docht bliken dat in unyk folksferhaal net sa faak foarkomt as altyd tocht waard; de measte folksferhalen dogge ynternasjonaal de rûnte, sûnder ûnderskied te meitsjen fan lân- as taalgrinzen. It die bliken dat net allinne Grutte Pier enoarm sterk west hat, mar ek in *Dubbele Arend fan Meden* út Meeden, *Freers fan Wurst* út Wurst (East-Fryslân), *Wille Beekman* (út de Hümmling), *[[Jan de Sterke 02308348|Jan de Sterke]]* út Gorinchem en ferskate oare personaazjes út binnen- en bûtenlân.

Oare ferhalegarders fan Nederlânske oerleverings binne J.R.W. Sinninghe (1904-1988) en G.J. Boekenoogen (1868-1930).

## Sjoch ek
* Sêge
* Leginde
Departeminten fan Frankryk

It **departemint** (*département*) is de tredde bestjoerslaach yn Frankryk, nei it nasjonaal nivo en de regio (*région*). De departeminten binne sels ek wer ûnderferdield yn arrondisseminten.
Loataringen (Frankryk)

It moderne Frânske **Loataringen** (klam op it earste wurdlid; Frânsk: *Lorraine*, Dútsk: *Lothringen*, Lúksemboarchsk: *Loutrengen*) wie fan 1982 oant 2016 in bestjoerlike regio in it noardeasten fan Frankryk. It omfette de departeminten Meurthe-et-Moselle, Meuse, Moselle en Vosges. De haadstêd fan Loataringen is Metz. 

Histoarysk sjoen bestiet it út it âlde hartochdom Loataringen, it hartochdom Bar en de saneamde Trije Bisdommen (Trois-Évêchés: Metz, Toul en Ferdun). Sûnt 1 jannewaris 2016 makket de krite diel út fan 'e nije bestjoerlike regio fan it Grutte Easten (*Grand Est*).
Caipirinha

In **Caipirinha** is in cocktail út Brazylje.

De yngrediïnten binne:
* Limoen
* Cachaça
* Brune sûker
* Iis
Regio's fan Frankryk

De **regio's fan Frankryk** (Frânsk: *régions*) foarmje in bestjoerslaach fan Frankryk, fuort ûnder it nivo fan 'e sintrale steat. De regio's wurde ûnderferdield yn ien of meardere departeminten, dy't te ferlikenjen binne mei de provinsjes yn Nederlân (dy't histoarysk weromgeane op 'e departeminten yn Nederlân).

Frankryk telt achttjin regio's: tolve op it Europeeske fêstelân, Korsika (dat in aparte status hat) en fiif oerseeske regio's dy't gearfalle mei de fiif oerseeske departeminten. De regio Korsika hat in spesjale autonome status fan *Collectivité territoriale de Corse*.

De regio's waarden yn 1956 oprjochte en binne sadwaande jonger as de departeminten. Oant 1 jannewaris 2016 bestie Frankryk út 21 regio's op it Europeeske fêstelân. Op 23 july 2014 naam de *Assemblée Nationale* in wet oan dy't dat oantal werombrocht nei tolve.

## Regio's yn Frankrijk

## Regio's (ynklusyf Korsika en oerseeske regio's) en har departeminten

*(* Regio's dy't yn 2016 net feroaren.)*
West-Jeropa

**West-Jeropa** is de geografyske namme fan it westlike part fan Jeropa.

De lannen dy't meastens ta West-Jeropa rekkene wurde binne: 
* Nederlân
* Belgje
* Lúksemboarch
* Frankryk
* It Feriene Keninkryk
* Ierlân 

Ek Dútslân, Switserlân, Eastenryk, Monako en Lychtenstein wurde somtiden ta West-Jeropa rekkene, mar meastentiids wurde dizze lannen Sintraal-Jeropeeske lannen neamd, útsein Monako, dat ta Súd-Jeropa rekkene wurdt. Frankryk, mei namme Súd-Frankryk, wurdt troch syn kultuer ek wol ta Súd-Jeropa rekkene.

## Definysjes
Der binne mear as ien definysje fan hokker lannen no krekt by West-Jeropa hearre.

Sa is de definysje fan de Feriene Naasjes dat Dútslân, Lychtenstein, Switserlân, Eastenryk en Monako wol ta West-Jeropa rekkene wurde, mar dat it Feriene Keninkryk en Ierlân der net by hearre.

Mei de Kâlde Kriich waard mei West-Jeropa ek wol bedoeld alle Jeropeeske lannen dy't bewesten it Izeren Gerdyn leinen, it oare part fan Jeropa waard yn dy tiid East-Jeropa neamd. Dizze dieling is mei it oansluten fan in grut part fan de eardere Eastblok-lannen ta de Jeropeeske Uny net mear sa skerp. Tsjintwurdich wurdt der dan ek meast sprutsen oer West-Jeropa, Noard-Jeropa, East-Jeropa, Sintraal-Jeropa en Súd-Jeropa.

## Sjoch ek
* East-Jeropa
* Noard-Jeropa
* Noardwest-Jeropa
* Sintraal-Jeropa
* Súd-Jeropa
It Frysk Amateur Toaniel

**It Frysk Amateur Toaniel** (IFAT) is in buro dat Ryksjilden ferpartet fia in ferdielkaai oan toanielselskippen dy’t Frysktalich toaniel op ‘e planken bringe. 

De frijwilligersorganisaasje IFAT is yn 1953 oprjochte troch 3 organisaasjes. It is de lanlike organisaasje foar Frysktalich amateurtoaniel mei lanlik subsydzje. Se kriget fan 1953 ôf lanlik subsydzje: sûnt 2002 yn it ramt fan de Bestjoersôfspraak “Friese Taal en Cultuur”. IFAT stiet foar it: Fuortsterkjen fan … oansetten jaan ta … befoarderje fan … partisipearje yn … kwalitatyf stypjen fan … aktiviteiten fan de trije ûndersteande organisaasjes en harren leden:

1. BFT – Bûn Fryske Toanielselskippen – Sûnt 2001 – STAF (Stifting Amateur Toaniel Fryslân).

2. Frysk Bûn om Utens – kriten bûten Fryslân

3. Selskip foar Fryske Tael en Skriftekennisse
Akwitaanje

**Akwitaanje** (Frânsk: *Aquitaine*, Okkitaansk: *Aquitània*, Baskysk: *Akitania*, Poitevin-Saintongeais: *Aguiéne*) wie fan 1982 oant 1 jannewaris 2016 in bestjoerlike regio yn it súdwesten fan Frankryk, mei Bordeaux as haadstêd. No makket it gebiet diel út fan 'e nije regio Nij-Akwitaanje. Earder wie Akwitaanje efterienfolgens in Romeinske provinsje, in keninkryk en in hartochdom. De namme, dy't *wetterryk gebiet* betsjutte soe is ôflaat fan it Latynske *aqua* (wetter) en feroare yn 'e rin fan de tiid yn **Guyenne**. Under de namme Guyenne-Gascogne wie it in Frânske provinsje oant de Frânske revolúsje.
Auvernje

**Auvernje ** (Frânsk: *Auvergne*; Oksitaansk: *Auvèrnha* of *Auvèrnhe*) wie fan 1982 oant 1 jannewaris 2016 in bestjoerlike regio yn it sintrum fan Frankryk, yn it Sintraal Massyf. De ynwenners fan it gebiet wurde Auvernjaten neamd. De haadstêd wie Clermont-Ferrand. Tsjintwurdich makket dizze krite diel út fan 'e nije regio Auvernje-Rône-Alpen.
Boergonje (regio)

**Boergonje** (Frânsk: *Bourgogne*) wie fan 1982 oant 2016 ien fan de 26 regio's yn Frankryk en beskikt oer in lange skiednis. Yn it ferline makke Boergonje û.o. diel út fan it Boergondysk Keninkryk, it Hartochdom Boergonje en wie it iuwenlang in wichtich machtssintrum. Oant de Frânske revolúsje wie it in selsstandige Frânske provinsje mei Dijon as haadstêd. Yn 1790 kaam dêr in ein oan en waard it opdield yn departeminten. Sûnt 1 jannewaris 2016 heart it ta de nije regio Boergonje-Franche-Comté.
Sintrum-Loiredelling

**Sintrum-Loiredelling** (Frânsk: *Centre-Val de Loire*), ek wol Midden-Frankryk neamd, is sûnt 1982 in bestjoerlike regio yn 'e midden fan Frankryk.

## Geografy
De regio Sintrum-Loiredelling leit sintraal yn Frankryk midden tusken de regio's Île-de-France, Boergonje-Franche-Comté, Auvernje-Rône-Alpen, Nij-Akwitaanje, it Lân fan de Loire en Normandje. In wichtich ûnderdiel fan 'e regio, benammen foar it toerisme foarmet de Loiredelling. 

## Keppeling om utens
* conseil régional
Limousin

**Limousin** (Oksitaansk: *Lemosin*) wie fan 1982 oant 2016 ien in bestjoerlike regio yn de midden fan Frankryk. De haadstêd fan 'e Limousin is Limoges. Tsjintwurdich heart de krite ta de nije regio Nij-Akwitaanje.

Limousin hat trije departeminten: 
* Corrèze
* Creuse
* Heech-Fienne

Limousin wurdt ek ûnderferdield yn:
* Opper-Limousin
* Neder-Limousin

## Skiednis
Oant Frânske revolúsje wie Limousin in selsstannige Frânske provinsje.

## Sjoch ek
* Limousin (ko) foar it koweras út dizze omkriten
Boergonje

* Boergonje (regio), in regio fan Frankryk
* Boergondyske Ryk, it Ier-Midsieuske Keninkryk Boergonje
* Hartochdom Boergonje, in letter hartochdom yn Frankryk mei besittings yn 'e Lege Lannen

Sjoch ek:
* Boergonden, in Eastgermaansk folk út 'e Lette Aldheid en de Iere Midsiuwen dat him yn eastlik Frankryk nei wenjen sette
* Boergondysk (Germaansk), de Eastgermaanske taal fan 'e Boergonden
* Boergondysk (Romaansk), de hjoeddeistige Romaanske sprektaal yn 'e regio Boergonje
Lannen fan de Loire

De **Lannen fan de Loire** (Frânsk: *Pays de la Loire*) binne sûnt 1982 in bestjoerlike regio yn it westen fan Frankryk.

Histoarysk sjoen giet it by dizze regio om 'e âlde provinsje Maine (de hjoeddeistige departeminten Mayenne en Sarthe), de provinsje Anzjû (hjoeddeistich Maine-et-Loire) en parten fan 'e provinsjes Poitou (hjoeddeistich Vendée) en Bretanje (hjoeddeistich Loire-Atlantique). Dy âlde provinsjes fan Frankryk waarden ek wol *pays* (Frysk: lân) neamd. De namme *Pays de la Loire* moat yn it meartal lêzen wurde: de 'Lannen oan 'e rivier de Loire'.

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
* Toerisme NL
Teudebert II

**Teudebert II** (586 - 612) wie in Frankysk kening fan Austraasje fan 595 oant 612. Nei alle gedachten rekke hy belutsen yn in kriich mei de Friezen en waard troch de Fryske kening Audulf ferslein.

## Skiednis
### Famylje
Teudebert wie in bastertsoan fan kening Gildebert II en krige nei de dea fan syn heit it bewâld oer Austraasje, wylst syn broer Teuderik as Teuderik II it keninkryk Boergonje tawiisd krige. Syn beppe Brunhilda (of Brunichild) waard ynearsten syn regintesse. 

Hy hy in soan dy't Mérovee hiete en in dochter fan him, Emma wie troud mei kening Eadbald fan Kent.

### Foarfallen
Teudebert hie gauris wat te stellen mei syn broer Teuderik. Sy fierden striid tsjin inoar mar wurken ek tegearre. Yn 599 wienen sy yn oarloch en fersloech Teuderik him by Sens, mar in oarlochssuchtige neef Klotarius II, dy't kening fan Neustrje wie, dreau harren nei inoar ta. De bruorren foelen tegearre it keninkryk fan Klotarius oan en fersloegen him by Dormelles (tichteby Montereau), en krigen troch de oerwinning in soad lân derby (600). De dêrop folgjende fjildtocht nei it suden tsjin de Basken, dy't it lân ynfallen wienen, wie ek súksesfol en einige mei de ynrjochting fan grins hartochdommen tusken de Pyreneeën en de Garonne. 

Lykwols krigen sy nei dizze oerwinning op 'e nij spul en hienen wer kriich. By Etampes ferlear Teudebert fan syn broer en wegere syn broer him stipe te jaan doe't er yn 605 te krijen hie mei in ynfal fan Klotarius en Saksen en Friezen. 

Nei 610 waard it hieltyd grimmiger tusken beide. Teodebert waard twongen om de Elsas ôf te stean oan syn broer. Mar dat wie net genôch om de frede te bewarjen, want Teuderik luts tsjin him te striden. Yn 612 late dit ta in finale slach tusken de bruorren. Teudebert II waard finzen nommen en - tegearre mei syn soannen - op befel fan Teuderik II fermoarde.

## Teudebert en de Friezen
Teudebert II komt it meast yn de beneaming foar de Frankyske kening dêr't om 605 troch de Fryske kening Audulf in prachtige oerwinning behelle waard. Yn in slach by Keulen soe in alliânsje fan Saksen en Friezen fan de Franken wûn hawwe. .

## Boarne
* Paulus Warnfried, *De Gentis Langobardis, IV, 31*

## Fuotnoat
605

## Foarfallen
* De Fryske kening Audulf hellet by Keulen tegearre mei Saksen in oerwinning op de Frankyske kening Teudebert II.

## Berne
* 26 maart - Pakal de Grutte

## Ferstoarn
* 26 maaie - Augustinus fan Kanterbury (nei alle gedachten)
Pikardje

**Pikardje** (Frânsk en Pikardysk: *Picardie*) wie fan 1982 oant 2016 in bestjoerlike regio yn Noard-Frankryk, noardeastlik fan Normandje. De regio bestie út trije departeminten: Somme, Oise en Aisne, dy't allegearre ferneamd binne nei harren wichtige rivieren. De haadstêd wie Amiens.

Oant de Frânske revolúsje doe it opdield waard yn trije departeminten, wie it gebiet boppe de rivier de Somme ûnderdiel fan de Nederlannen (De liuwen yn de Pikardyske flagge ferwize dêrnei). Under de doetiidske grins leine Oise en Aisne, dy't yn dy tiid diel útmakken fan it Ile-de-France. De Pikardyske kust is in stripe fan likernôch sechstich kilometer, mei ôfwikseljend krytrotsen en sânstrannen. Pikardje hat in wichtige rol spile yn de kultuerskiednis en wurdt ek wol sjoen as de widze fan de goatyk. Benammen Amiens, Beauvais en Laon, mar ek Soissons en Noyon hawwe ferneamde katedralen.

Sûnt 1 jannewaris 2016 makket Pikardje, yn 'e mande mei it eardere Noarden-Nau fan Kalês, bestjoerlik diel út fan 'e nije regio Opper-Frankryk.
Mausoleum

In **mausoleum** is in gebou dêr't it lichem fan in ferstoarn persoan, meastentiids in hearsker bewarre wurdt. 

It wurd komt fan it Mausoleum fan Halikarnassus, in grêftombe foar Maussollos, satraap fan Karje tusken 377 f.Kr. en 353 f.Kr., dat rekkene wurdt oant de Sân Wrâldswûnders út de klassike âldheid.

Foarbylden fan mausoleums :
* it Mausoleum fan Lenin op it Reade Plein yn Moskou.
* Taj Mahal yn Agra (Yndia)
* Enver Hoxha's mausoleum yn Tirana (Albaanje)
* Che Guevara's mausoleum yn Santa Clara (Kuba)
* Timoer Lenk's mausoleum "Gur-e Amir" yn Samarkand (Oezbekistan)
* Grant's tombe yn New York 
* Mausoleum yn Aldenburch (Dútslân)
* it Mausoleum fan Augustus en de Ingelenburcht yn Rome.
* it Masoleum fan Anit Kabir yn Ankara fan Atatürk.
* it Mausoleum fan Hodja Ahmed Yasavi yn Turkestan yn Kazachstan.
* it mausoleum fan Diderik de Grutte yn Ravenna.
* it mausoleum foar Jan Amos Comenius yn Naarden.
* it mausoleum foar Hastings Kamuzu Banda yn Lilongwe, (Banda wie eartiids diktator fan it Afrikaanske lân Malawy).
* it mausoleum fan Kim Il Sung yn Pyongyang.
* it mausoleum fan de famylje Medici yn Cappelle Medicee fan de Basilica San Lorenzo yn Florâns.
* it mausoleum fan Folkert Harmens Kuipers by Coopersburg yn Akkrum
* it mausoleum fan Hồ Chí Minh yn Hanoi (Fietnam)
* it mausoleum foar fersetsstriders uit de Twadde Wrâldoarloch op it Earebegraafplak yn Ede
* it mausoleum mei it terrakottaleger fan keizer Qin Shi Huang yn Xian
List fan Fryske gymnastykferienings

Op de **List fan Fryske gymnastykferienings** stean de gymnastykferienings ( gf) en turnferienings per plaknamme:

*Adonis Acrogym - Drachten
*Adundo – Dokkum
*Advendo - Langsweagen
*AFC - Appelskea
*Alita - Snits
*SC Amelandia - Hollum
*Animo - Tsjom
*Arena - Wolvegea
*ATC - Sint Nyk
*ATC Snits - Snits
*Beo - Bakhuzen
*Be Quick - Frjentsjer
*SC Boarnburgum '80 - Boarnburgum
*gf Berltsum
*Charietto – Holwert
*Contra - Oerterp
*CSC - De Jouwer
*CSC '45 – It Hearrenfean
*gf Damwâld - Damwâld
*SF Deinum - Deinum
*DES - Makkum
*DFS – Burgum
*DGC - Drachten
*DIO – Gerkeskleaster, Penjum
*Sportferiening Donkerbroek - Donkerbroek
*Dynamyk - Bitgum
*DIO Easterwâlde - Easterwâlde
*DJS ( De Jonge Spartaan) - It Oranjewâld
*DOL II - Lekkum
*Door Fusie Sterk – Burgum
*DOS (Door Oefening Sterk) – Dronryp, De Lemmer
*Dwarres – Gytsjerk
*De Evenwichtsbalk - Balk
*Excelsior – Dokkum
*gf Feanwâlden
*Flying Lions – Ljouwert
*Frisia - Beetstersweach
*Friso - Stiens
*gf Goutum
*Hânzestêd - Boalsert
*Hercules – Aldeboarn
*Hercules – Gersleat
*Hercules – De Harkema
*Hercules – Tsjalbert
*HSV – Hurdegaryp
*gf Kollumersweach
*K en V – Ferwert
*K & V - De Lemmer
*Kwiek – Bakkefean
*Kwiek - Wolvegea
*De Lege Wâlden - Eagmaryp
*gf Ljouwert
*Longa - Easterlittens
*Longa - Wynjewâld
*MAAS – Bûtenpost
*gf Makkingea - Makkingea
*Sportferiening NOK - Nijemardum
*OBQ – Ljouwert
*ODI (Ontspanning door Inspanning) – Easterein
*ODI (Ontspanning door Inspanning) - Sint-Jânsgea
*Sportferiening Oeverzwaluwen – Koudum
*OKC - De Knipe
*gf Parregea - Parregea
*RSO - Aldegea
*Set 'm op – Stynsgea
*SFK - Drachtster Kompenije
*Shell - Aldehaske
*Shell - Jutryp/De Hommerts
*SMI - Wjelsryp
*Sparta - Arum
*Spirit Vitesse - Sint Nyk
*Sport Maakt Sterk – Minnertsgea
*Sportferiening Surhuzum - Surhuzum
*Sportferiening Ternaard – Ternaard
*Sport Vereent - Aldeberkeap
*SSS (Sport Staalt Spieren) – Grou
*SSS - Heech
*SSS - Sint-Anne
*SSS - Skearnegoutum
*Stânfries –Drylts
*Stânfries - De Gordyk
*gf Starum - Starum
*Stiennen Man - Harns
*SVS – Aldwâld
*SVT – Twizelerheide
*SVW - Warkum
*The Sportsclub - Drachten
*Sportferiening THOR - Lippenhuzen
*gf Tynje - De Tynje
*Togido - Noardwâlde
*Toneo - De Pein
*Tsjongerturners - Mildaam
*De Tuimelaar - Aldegea
*Turnlust – Droegeham, Hallum
*UDA - Terwispel
*UDI – Wergea
*UDIROS - Nijhoarne
*Unitas - Menaam
*Untwikkeling - Langwar
*UTY - Eagmaryp
*V en K – Ljouwert
*V en O - Wytmarsum
*V en V – Garyp
*V&KH - De Jouwer
*Vlugheid & Kracht – Toppenhuzen
*VSV '31 - Flylân
*Wardy – Kollum
*gf Warns -Warns
*WATS - Ychten
*Wês Warber – Stiens
*WIK-FTC – It Hearrenfean
*Wispolia - Terwispel
*WSBF – Surhústerfean
Nachtswimmers

**Nachtswimmers** is in Frysktalige dichtbondel, de debútbondel fan Arjan Hut. It ferskynde febrewaris 2004 by Utjouwerij Bornmeer, tagelyk mei Hertbyt, de debútbondel fan Elmar Kuiper.

## Ynhâld
# Nachtswimmers ûvertuere
# Tarieding op de dûns
# De ûnreis
# De jacht op de simmer
# Einleaze simmer
# Nij ferlet fan âlde dagen
# Frjemd fereale
# Hjeldagen duorje mar
# Op stjerren
# Spoekbyld Nautilus
#*Spoekbyld Nautilus is opnaam yn de twadde Spiegel van de Friese Poëzie.
# By de roazen op de hege plaat
# Broei
# Sliepertrein
#*Sliepertrein ferskynde ein 2003 foar it earst yn it literêr tydskrift Hjir. It is ek opnaam yn De Honderd Mooiste Friese Gedichten, ( kleine Uil, 2006).
# De Nochtmerje
# De ferdwûne boeresoan
# Boem
# Ko
# Foar de oanfal
# Oh jas
# It paad troch de lannen
# Portret
# Dronk
# Wat is sliep
# De fracht
# Wetterspegel
# Helm
# Taaie earms
# Foardat de rein komt
# Brutsen lieten
# Poldergeist
# Luna
# It ûngemak
# Wolkom yn it fabryk
# Achter ingelen
# Tegearre yn tiid
# Har namme
# Nachtswimmers
# Winters fersteklingen

## Ferskaat

* De wurktitel fan Nachtswimmers wie *Widdo's wrâld*.
* Hut wurke oan Nachtswimmers mei Abe de Vries as redakteur. Nei Nachtswimmers hat Hut net mear mei in redakteur oan poëzij wurke.
* De tram op de foarside is skildere troch Arjan Hut
* Nachtswimmers, it fers, is opnommen yn De 100 mooiste Friese Gedichten (kleine Uil, 2007)
* Nachtswimmers telt 71 siden en is opdield yn trije skiften: Nachtswimmers I, Wolkom yn it Foyer en Nachtswimmers II.
Perû

**Perû** (Spaansk: Perú), Quechua en Aymara: *Piruw*) is in lân oan de westkust fan Súd-Amearika.

### Lizzing
It wurdt begrinzge troch:
* Ekwador en Kolombia yn it noarden, 
* Brazylje en Bolivia yn it easten, 
* Sily yn it suden, 
* de Grutte Oseaan yn it westen.

### Lânskip

De geografy fan Perû bestiet eins út trije parten.
* De kuststreek bestiet meast út in drûge en net al te waarme woastyn.
* It noardeasten bestiet út tropysk leechlân, en is in part fan it Amazônegebiet.
* Dêr tusken leit it heechgeberchte fan de Andes

## Skiednis
Perû wie yn it tiidrek foar de komst fan de Spaanske konkwistadores it heart fan it Inka Ryk, dêr't Kuzko haadstêd wie. Fan de oermastering ôf yn 1572 oant it begjin fan de 19e iuw, waard it lân troch Spanjerts bestjoerd. Yn 1821 waard it lân ûnôfhinklik fan Spanje en sûnt dy tiid ôfwiksjend troch militêre en boargerregearingen bestjoerd. Ek kamen sa no en dan diktators oan de macht. 

Tusken 1836 en 1839 foarme Perû in konfederaasje mei Bolivia en fan 1864 oant 1866 fierde Perû kriich tsjin Spanje oer de Peruaanske guano-eilannen (de Ballestaseilannen). Spanje hie nammentlik ien fan dizze eilannen beset, dêr't Perû it net mei iens wie. De oarloch waard troch Perû wûn mei help fan har buorlannen Ekwador, Bolivia en Sily.

Tegearre mei Bolivia hat Perû ek kriich fiere tsjin Sily tusken 1879 en 1883, de saneamde Salpeterkriich. Sily hie doe nammentlik de kuststripe fan Perû ynfallen en de woastyn fan Perû beset, dêr't in soad kostber sâlt te finen wie. Perû ferlear de kriich en moast twa fan har provinsjes ôfstean oan Sily. 

Yn it tiidrek fan 1980 oant 1992 hie de Peruaanske befolking te lijen fan gewelddiedige aksjes troch de Maoistyske terreurbeweging Ljochtsjend Paad, dy't as doel hie de maatskippy omfier te smiten. Har brute geweld hat nei gedachten oan sa'n tritichtûzen minsken it libben koste en nei skatting 29,5 miljard euro oan materiële skea. Doe't yn 1992 de lieding fan dizze beweging finzen nomd waard, kaam der in ein oan it geweld.

## Demografy

### Befolking
Perû hie yn 2005 26.152.265 ynwenners, wêrfan 45% yndianen (*indigena*), 37% mestizen (*mestizo*), 15% blanken en 3% swarten, Japanners en Sjinezen 

### Taal
It Spaansk is de offisjele taal fan it lân. Yn gebieten dêr't it Quechua en it Aymara sterk steane, binne sy ko-offisjeel, dus njonken it Spaansk. Dizze ynlânske talen wurde benammen sprutsen yn de Andes, dêr't in protte yndianen wenje. 

De libbensferwachting bedraacht 68,05 jier foar manlju en 71,71 jier foar froulju (2006).

### Religy
Goed 81% fan de Perûvianen is katolyk (2006).
Doar Boek

***Doar Boek*** is in ferhalebondel mei in seleksje teksten fan skriuwers tusken de 3 en 33 jier dy 't earder publisearre waarden op de webside Doar. Doar Boek is besoarge troch Arjan Hut en Elizabeth Hietkamp, beide redakteurs fan Doar. It boek ferskynde by Utjouwerij Venus yn febrewaris 2006. De presintaasje wie by boekhannel Van der Velde oan de Nijstêd yn Ljouwert. It earste eksimplaar waard oanbean oan Cor Jousma, earder fan de Ried fan de Fryske Beweging.
Skriuwers dy't yn Doar Boek oan de oarder komme binne ûnder oaren Rixt Weiland, Henk Wolf, Grytsje Schaaf, Else Feike van der Berg, Trevor Scarse en Martin Kobus.
Doar Boek telt 214 siden.
Mei Pioniersleazens Tekenje Ik de Stêd op 'e Nij

***Mei Pionierslearzens Tekenje Ik de Stêd op 'e Nij*** is in film troch Wyld Hynder Films (Marc R. Kooij en Elmar Kuiper) oer it stedsdichterskip fan skriuwer Arjan Hut. De film, dy't 20 minuten duorret, draaide op it Noordelijk Film Festival 2006.

## Foardrachten yn Pionierslearzens
* Plan B  (troch Luciënne Ooijman)
* Keetwaltsje (troch Arjan Hut)
* Berjochten yn in hertslach (troch Arjan Hut en Elizabeth Hietkamp)
* Oud Indise Wyk (troch Arjan Hut)
* Rin Thomasz (troch Elmar Kuiper en Marc R. Kooij)
* Pace et Justitia (troch Ed Nijpels)
* Fjoertoer de Aldehou (troch Alfred Stücki)
* Under de toer (troch Remco Kuiper)
* Houliksnacht (troch Remco Kuiper)
Neustrje

**Neustrje** wie in Frankysk keninkryk dat ûntstie doe't yn 511, nei de dea fan de Merovingyske kening Klovis I syn ryk neffens Frankysk wenst ferparte waard ûnder syn soannen. 

It gebiet waard begrinze troch de Skelde yn it noarden en de Loire (Akwitaanje) yn it suden. Yn it westen lei Bretanje en de Atlantyske Oseaan en Bretanje, noardeastlik Austraasje en súdeastlik Boergonje.

Mear as hûndert jierren fierden de keningen fan Neustrje kriich mei harren buorlân, Austraasje, it eastlike part fan it eardere Frankyske ryk.

Nettsjinsteande de krigen wienen de twa Frankyske gebieten mar trije kear efkes feriene. De earste kear barde dat troch Klotar I en de twadde kear troch Klotar II. Lykwols wie dat beide kearen mar koart, om't it ryk dan wer tusken soannen opdield waard. De tredde kear wie koart ûnder it bewâld fan Gilderik II.

Yn 687 koe Pippyn fan Herstal, hofmeier fan Austraasje, Neustrje ferslaan en waarden de twa lannen foar langere tiid ferienige.
Sint-Werenfridustsjerke

De **Sint-Werenfridustsjerke** yn Warkum is in roomsk-katolike pseudo-basilikale krústsjerke út 1877. 

## Skiednis en beskriuwing
Nei de reformaasje duorre it oant healwei de 17e iuw dat de katoliken wer in skûltsjerke krigen. By Brânbuorren waard de helte fan in boerreskuorre geskikt makke foar dat doel, dy't lykwols yn 1665 ôfbaarnde. De bou fan in nij tsjerkje foar sa'n 250 persoanen folge oan it Noard. Sûnt 1696 wie dy tsjerke oan Sint-Werenfridus wijd. De tsjerke waard yn 1753 ferfongen troch nijbou en tsjin it ein fan 'e 18e iuw en healwei de 19e iuw nochris útwreide.   

De hjoeddeiske neogoatyske tsjerke mei de pastorije waard yn 1877 boud neffens in ûntwerp fan arsjitekt Alfred Tepe boud, dy't fjouwer tsjerken yn Fryslân boude. De toer is 65 meter heech.  

De tsjerke is sûnt 1976 ryksmonumint en waard tusken 1989-2003 restaurearre. It oargel waard yn 2004 restaurearre. De tsjerke krige in bedrach fan 2,7 miljoen gûne om't it as kanjermonumint oanmerkt wie. In kanjermonumint is in ryksmonumint dat in restauraasje-efterstân hat en ekstra jild krijt). 

Yn 'e eardere pastorije fan de tsjerke wie in Museum foar Tsjerklike Keunst mei in kolleksje roomske gebrûksfoarwerpen en in oantal skilderijen fan pastoar Janning silger ûnderbrocht. Dat museum waard yn 2017 sletten.

### Sluting
Yn 2020 waard bekend makke dat de út 1877 datearjende tsjerke in oare funksje krije soe. Yn 2022 waard de tsjerke ferkocht oan in projektûntwikkeler. It plan wie om de tsjerke te ferbouwen ta 25 apparteminten foar dementearjende âlderen. Troch ek de pastorij en de tún foar in diel te bebouwen koe dat tal nei 32 útwreide wurde. 
 

Yn 2022 waard foar it lêst in misse fierd. Yn 2023 ferhûze it folsleine ynterieur fan 'e Sint-Werenfridustsjerke nei de yn 2018 ôfbaarnde en dêrnei werboude Sint-Urbanustsjerke yn Amstelveen-Bovenkerk, dêrûnder ek it heechalter en de sydalters út it atelier fan byldhouwer Friedrich Wilhelm Mengelberg.  

## Oargel
It tsjerke-oargel út 1884 waard troch Adema út Amsterdam boud. Ek it 20 jier earder restaurearre oargel ferhûze nei de weropboude tsjerke fan Amstelveen-Bovenkerk.

## Keppeling om utens
* Museum tsjerklike keunst yn Warkum
Grevensmole

De **Grevensmole** of **Deelsmole** yn de Haskerfeanpolder by Vegelinsoard oan it wetter de Grevensfeart en it Nije Hearrenfeanster Kanaal waard boud yn 1859. Op de wynmole stiet lykwols it jiertal 1860. De mole is in achtkante grûnsiler. De funksje wie poldermole fan de Haskerfeanpolder. Eigener is de gemeente De Fryske Marren.

Men kin hjirút ek de noardliker lizzende mole, de Mellemole, oan It Deel sjen. Dy stiet wol oan 'e oare kant fan it wetter, mar is mei in fytspontsje oan ta te kommen.



## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân
Maksiminus Traks

**Maksiminus Traks** (ek **Maksiminus I** en somstiden **Maksiminus de Traasjer** neamd) (sa. 173 – maaie 238) wie tusken 235 oant maitiid 238) keizer fan it Romeinske ryk. Syn folsleine Latynske namme wie **Gaius Julius Verus Maximinus**, mei de bynamme 'Traks' foar 'de Traasjer'. Hie wie de earste yn rige fan saneamde "soldatekeizers".

## Libben
Maksiminus waard berne yn in ienfâldich Trasysk feehoedersfamylje. As jongfeint waard er soldaat yn it Romeinske leger en ûnder keizer Septimius Severus makke hy al gau opgong. 

Hy stie bekend om syn enoarme lingte en legindaryske krêft. Keizer Septimius Severus wie sa ûnder de yndruk fan syn prestaasjes as wrakseler dat er him ta syn persoanlike liifwacht beneamde. En ek by de opfolger fan Septimius Severus, Karakalla wie hy populêr. Nei de dea fan Karakalla ferliet er leger en kaam werom ûnder Severus Aleksander, dy't him in hêge ofsiersposysje joech.

Hy wie tige populêr by de soldaten en waard fuortendaliks troch de troepen ta nije keizer útroppen nei de moard op Severus Aleksander.
Syn soan Maksimus beneamde hy ta *Caesar*. 

## Keizer
As keizer fierde Maksimus oanhâldend kriich tsjin de fijannen fan it Romeinske ryk. Yn Germaanje en by de Donau del behelle hy grutte súksessen. Lywols kosten syn militêre kampanjes in slompe jild en dêrom waarden troch him de belestings drastysk ferhege om dat bekostigje te kinnen. Yn de Romeinske senaat joech dat in soad argewaasje en sy besleaten om him yn 238 as keizer ôf te setten en waard ta steatsfijân ferklearre. Yn it ryk brutsen alderlei opstannen út en benammen de opstân yn Afrika krige de stipe fan de senaat. De opstân yn Afrika waard laat troch Gordianus I en Gordianus II, dy't beide as keizer erkend waarden. 

Doe't de opstân nei inkele wiken mislearre en de beide Gordianen sneuvele wienen, beneamde de senaat Pupienus en Balbinus ta keizers om Itaalje te bestjoeren en te ferdigenjen tsjin de ôfsetten keizer Maksimus. 

Doe't Maksimus it nijs te hearren krige dat er troch de senaat ôfsetten wie, luts er op nei Rome om de haadstêd te ûnderwerpen. By Aksuileia yn Noard-Itaalje waard hy lykswol tsjinhâlden troch in sterke ferdigening. It belis om Aksuileia die net folle fertuten. Uteinlik soed er mei syn soan fermoarde wurde tusken april en juny 238 troch syn eigen soldaten, noch foardat sy Rome berikke koenen.

## Keppeling om utens
 artikel oer Maksiminus Thraks, yn ''DIR'', (1997), (Ingelsk) ]
703

## Foarfallen
* Nepal wurdt ûnôfhinklik fan Tibet.
* Genmei wurdt regintesse foar keizer Monmu nei de dea fan eks-keizerinne Jito.

## Berne

## Ferstoarn
* 20 maart - Wulfram
704

## Foarfallen
* Coenred wurdt kening fan Mersia, neidat syn omke Aethelred ôfstân docht fan de troan om mûnts te wurden yn Bardne
## Berne

## Ferstoarn
* 23 septimber - Adomnán (76), Iersk abt en hagiograaf
* Aldfrith, kening fan Northumbria
* Tridu Songtsen (34), kening fan Tibet
705

## Foarfallen
* Justinianus II fan Byzantium slagget deryn syn plak op de troan fannijs yn te nimmen. Hy draacht in gouden noas en lit in tolk foar him it wurd dwaan fanwege syn ôfsniene noas en tonge.
* Paus Johannes VII folget Paus Johannes VI op.
* Der komt in ein oan de Kristenferfolging yn Sina.
* 17 septimber - Biskop Lambertus wurdt fermoarde, wêrnei't hy yn 720 troch biskop Hubertus hillich ferklearre wurdt. Begroeven wurdt hy yn Luik dêr't  op syn grêf letter in tsjerke boud wurdt.
## Berne

## Ferstoarn
706

## Foarfallen

* Oemajaden-kalyf Al-Walid I begjint de bou fan de Grutte Moskee fan Damaskus.
* It earste bekende hospitaal (*bimaristan*) yn de islamityske wrâld wurdt boud yn Damaskus troch kalyf al-Walid I.
* 11 maart - Vindicianus, de biskop fan Kamerijk, soe hjoed in besite brocht hawwe oan 'Bruocsella' (Brussel).

## Berne
* Al-Walid II, Arabysk kalyf (datum wierskynlik)

## Ferstoarn
* Lambertus (68), biskop fan Maastricht (of 705)
* 15 febrewaris - Leontios II, keizer fan it Byzantynske Ryk
707

## Foarfallen
* Keizerinne Genmei fan Japan komt op de troan.
* Paus Johannes VII draacht it pontifikaat oer oan Paus Sisinnius
* Yn it 10e iuwske Liber Traditionum fan de Gintske Sint-Pitersabdij wurde in oantal skinkingen fermeld, ûnder oare fan in Engelwara dy't 12 *marisci* (moerassen) skinkt lizzend yn *pago Rodannensi id est Rodenburch*. Neffens ynwijden ûntlient it plak har namme oan it rivierke de Rudannâ en betsjut de namme Rodenburg dat yn de loop fan de Midsiuwen deroarje sil yn Aardenburg.
* Yn it 11e jier fan kening Mercurios wurdt de katedraal fan Faras útboud nei 24,5 x 24 m

## Berne

## Ferstoarn
* Keizer Mommu fan Japan
* 18 oktober - Paus Johannes VII, (Paus fan 705 oant 707)
708

## Foarfallen
* It Japanske hof ferhuzet fan Heian nei Nara.
* 25 maart - Paus Konstantyn wurdt konsakrearre. 
* St. Aubert stiftet in kapel op de Mont Saint-Michel

## Berne

## Ferstoarn
* Drogo, hartoch yn Sjampanje
* 4 febrewaris - Paus Sisinnius, (paus fan 15 jannewaris 708 - 4 febrewaris 708)
900

## Foarfallen
* 13 augustus - De ôfsetten kening Swentibold fan Lotaringen sneuvelt by Susteren.
* Om dit jier berikke de Wytsingen foar it earst Grienlân
* De Noarman Gunbjörn sloech by in stoarm út de koers en ûntdekte ûnbekend lân dat hy Gunbjörnkür (Grienlân) neamde. Dêrnei gie er werom nei Yslân.
* Paus Benediktus IV folget Johannes IX op.
* Kening Karel de Ienfâldige ropt in oantal hege edelen gear om in mienskiplike strategy tsjin de ynfallen fan de Noarmannen ôf te praten. It liedet lykwols net ta folle praktysk resultaat.

## Berne

## Ferstoarn
*Paus Johannes IX, paus fan 898-900
* Biskop Fulk fan Reims, fermoarde troch tadwaan fan Boudewyn II fan Flaanderen.
* 13 augustus - Swentibold
* kening Donald II fan Skotlân
* Buo fan Ierlân
901

## Foarfallen
* Paus Benediktus IV kroanet Loadewyk de Bline ta keizer fan it Hillige Roomske Ryk.
* No't ek Eudokia Baiane, de tredde frou fan keizer Leo VI an Byzantsium yn it kreambêd stoarn is hat de keizer in probleem. Der is nog altyd gjin erfgenamt en de tsjerke hie al grutte beswieren tsjin in tredde houlik. Infjirde wurdt beskôge as net folle better as bestialiteit.

## Berne

## Ferstoarn
* 18 febrewaris - Tabit ibn Kwurra, Arabysk astronoom en wiskundige.
902

## Foarfallen
* De Arabieren nimme Taormina yn en foltôgje dêrmei harren ferovering fan Sisylje.
* De moslims feroverje de Balearen.
## Berne

## Ferstoarn
903

## Foarfallen
* Ynfal fan de Wytsingen yn Ingelân. 
* Paus Leo V wurdt ta paus keazen (oant 904).
* Kristofoarus wurdt tsjinpaus 
* De Arabieren feroverje de Balearen. De eilannen wurde diel fan Moarsk Spanje.
* Pskov wurdt stifte.

## Berne

## Ferstoarn
904

## Foarfallen
* Paus Sergius III wurdt paus 
* De pauslike troan rekket yn de ban fan greve Teofylaktus. Tegearre mei syn frou Teodoara en syn dochter Marosy stelt hy pausen oan en set se like hurd wer ôf.
* De Arabyske gelearde Al-Razi wurket oan de fierdere ûntwikkeling fan de atoomteory fan Demokritus fan Abdeara.
* De Arabieren nimme Tessalonika yn.
* Simeon I fan Bulgarije berikt nei tsien jier fan striid in geunstige frede mei it Byzantynske Ryk: Masedoanje en dielen fan Albaanje en Grikelân komme by Bulgarije.
## Berne
* Ethelweard, kening fan Ingelân (924)
* Muhammad ibn Yusuf al-Warraq, Noard-Afrikaansk geograaf

## Ferstoarn
905

## Foarfallen
* Sansjo I fan Navarra wurdt de earste kening fan dit berchkeninkryk yn de Pyreneeën.
* maaie - Leo VI fan Byzantsium hat einlik in soan by syn mêtresse Zoe Karbûnopsina. Patriarch Nicolaas wol neat fan in fjirde houlik witte en wegert sels om de jonge prins te dopen as Zoe net nei in kleaster ôfierd wurdt. Leo skynt yn te stimmen mar keapet dochs in pryster om dy't Zoe en him yn de echt ferbynt. De lilke Patriarch ûntseit him alle tagong ta de tsjerke.

## Berne
* Konstantyn VII fan Byzantsium, keizer fan Byzantsium.

## Ferstoarn
237

## Foarfallen
* De Goaten geane de Donaugrins (*Limes*) oer, se plonderje Traasje en Masedoanje. Keizer Maksiminus I Traks betellet in skatting nei't de stêd Histria (Roemeenje) troch de "barbaren" ferwoastge is.

## Berne
* Filippus II keizer fan Rome.

## Ferstoarn
238

## Foarfallen
* Slach by Kartago

## Berne

## Ferstoarn
* Maksiminus Traks, Romeinsk keizer (fermoarde troch syn soldaten)
* Gordianus I, Romeinsk moard (selsmoard)
* Gordianus II, mei-keizer fan it Romeinske Ryk (sneuvelet yn de slach by Kartago)
239

## Foarfallen
* Origenes jout in oersetting fan it Alde Testamint yn fiif talen út.

## Berne
* De Hillige Gregorius de Ferljochter, apostel fan Armeenje
## Ferstoarn
* Cao Rui (34), keizer fan it Keninkryk Wei
240

## Foarfallen
* Germaanske oanfallen meitsje in ein oan it Romeinske Alfen oan de Ryn as wichtich hannelssintrum yn de regio. 
## Berne

## Ferstoarn
601

## Foarfallen
* Leova II folget kening Rekkared I fan de Fisigoaten op.

## Berne
* Sigebert II, kening fan Boergonje en Austraasje (613)

## Ferstoarn
* 13 maart - Leander, aartsbiskop fan Sevilla.
* Comgall fan Bangor, Iersk abt
602

## Foarfallen
* Pokas makket keizer Mauritius dea en makket himsels ta keizer
* Begjin fan in rige oarloggen tusken it Byzantynske en it Perzyske Ryk fan de Sassaniden.
## Berne
* Adoald, kening fan de Longobarden (stoarn 625)
* Moe'awija I, stichter fan de Omajjaden-dynasty (stoarn 680)
* Teodorus fan Tarsus, aartsbiskop fan Canterbury (stoarn 690)
* Ksuanzang, Sineesk boedistysk muonts en reizger (stoarn 664)

## Ferstoarn
235

## Foarfallen
* Maksiminus Traks wurdt keizer fan it Romeinske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
* 18 maart - Marcus Aurelius Severus Aleksander (26), keizer fan it Romeinske Ryk
* Julia Mamaea, keizerinne en mem fan Alexander Severus