open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Houtwâl

In **houtwâl** of in **beamwâl** is in lege ierden wâl dy't de ôfskieding foarmet tusken ferskillende greiden, ikkers of tusken sok lân en wegen. Houtwâlen binne begroeid mei strewelleguod en oare ûndergroei en faak ek mei beammen, en komme in soad foar yn it easten en suden fan Fryslân. Se wiene, alteast oarspronklik, bedoeld as ôffreding en foar it beskutten en kearen fan fee en wyld.

Houtwâlen lizze benammen op hegere grûnen as by Twizelerheide, Eastermar, Easterwâlde, Aldeberkeap en Boyl. Se bestean benammen út iik, mar ek bjirken lysterbei, bytiden hagedoarn, krikel, hazzenút en hulst. De legere grûnen yn De Wâlden lizze faak mids elzesingels, meast yn de houtwâlen. Wylst de typyske houtwâlen oanlein binne, binne dizzen natoerlik ûntstien. Yn de streek tusken Bûtenpost en Drachten en yn stikken fan Dantumadiel wurdt it karakter fan it lânskip benammen troch elzesingels bepaald. Houtwâlen en elzesingels wurde meast foar kaphout brûkt. De bêste stamkes wurde bytiden sparre om út te groeien ta opgeande beammen. It hout waard faak as brân- en geriifhout brûkt.

## Sjoch ek
* Nasjonaal Lânskip Noardlike Fryske Wâlden
Johannes Lambertus Huber

**Johannes Lambertus Huber** (Ljouwert, 8 augustus 1750 - Blessum, 30 juny 1826) wie in steatsman en patriot.

Huber studearre Romeinsk en hjoeddeisk rjocht oan 'e Hegeskoalle fan Frjentsjer, mar makke dy stúdzje net ôf. Hy waard ûntfanger fan de konfoaien en lisinten yn Makkum (1769 -1780), letter ûntfanger fan de florenen en speesjen ym Menameradiel (1783-1787).

As patriot wie er befreone mei Court Lambertus fan Beyma, en die it sekretariaatswurk foar de eksersysjegenoatskippen (1785). Yn 1787 wykte hy út nei Saint-Omer. Stie ek yn Frânske tsjinst, mar kaam yn 1795 werom. Efkes stie er ek op de foargrûn, ûnder oare yn de Steaten-Generaal, mar waard al gau as federalist oan de kant skood.

Fan 1802 ôf wie Huber drost yn it njoggende drostamt (Baarderadiel, Hinnaarderadiel, Frjentsjer en Frjentsjerteradiel) fan Fryslân, fan 1806 oant 1810 allinne noch fan Menameradiel en Baarderadiel. Dêrneist wie er baljuw fan Menameradiel en Baarderadiel (fan 1807 ôf). Hy wie frederjochter fan Dronryp (1811-1812, 1813-1818) en de earste grytman fan It Bilt nei de Frânske tiid (1816-1826). Fan 1818 ôf wie er lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. 

## Famylje
Huber wie in soan fan mr. Ulrich Herman Huber (1727-1767), ûntfanger-generaal fan de florenen, en Catharina Berghuijs (1721-1778). Hy wie in broer fan Ulrich Jan Huber. Hy boaske oan Metje Tuinhout (1755-1802) en nei har ferstjerren mei Eliza Pratje (1765-1808), dy't de widdo fan Ayzo Boelardusz. van Boelens en mem fan Jan Hendrik van Boelens, bûtengewoan Keamerlid yn 1848.
Falerianus

**Publius Lisinius Falerianus**, bekend as **Falerianus I**, (berne tusken 193 en 200 - stoarn nei 260) wie Keizer fan Rome fan 253 oant 260.

## Komôf
Falerianus wie ôfkomstich út in foaroansteand Romeinsk laach en moat even foar 200 berne wêze. Fan syn iere libben is frijwol neat bekend útsein dat er senator wie yn Rome foardat er keizer waard, doe't Aemilianus yn 253 de macht grypte. 

Yn dy tiid waard Falerianus der op útstjoerd om troepen foar Trebonianus Gallus te heljen yn syn striid tsjin Aemilianus dy't yn opstân kommen wie tsjin de keizer. Lykwols ferklearen de troepen Falerianus ek ta keizer. Doe hy mei dat leger Itaalje berikte wie Trebonius Gallus al ferslein troch Aemilianus, en die bliken dat de nije keizer al wer fermoarde wie troch syn eigen troepen. Falerianus koe sûnder fierdere problemen keizer wurde. 

## Keizer
Ienmel op de troan beneamde Falerianus syn soan Gallienus ta mei-keizer. Hja ferdiele it wurk fan keizer; Gallienus soe it westen regeare en Falerianus it easten. 

Ien fan Falerianus earste dieden as keizer fan it easten wie it weroverjen fan Antiochje op de Perzen yn 257. Al gau krige hy yn Anatoalje te meitsjen mei in ynfal fan de Goaten. Hy stjoerde it leger derop ôf en bleau sels yn Antiochje, omdat er noch hieltyd de hannen fol hie oan de Perzen. Yn 259 waard it leger troffen troch in pokken-epidemy en moast er nei Edessa. Hy besiket frede te sluten mei de Perzen mar dat slagget him net. Syn missy rint út op in fiasko dêr't sels by finzen nommen wurdt troch de Perzyske kening Shapur I. As finzene oan it Perzyske hof komt Falerianus yn 260 te stjerren.

Kristlike skriuwers út dy perioade hienen de gek mei wat dizze keizer oerkommen wie. Sy skreaunen dat er as opstapke brûkt waard troch de Perzyske kening en letter, neidat er goud opdrinke moast, fild wêze soe. Syn ôfstrûpte hûd hong as trofee yn in seal. By in folgjende oerwinning fan de Romeinen kearde syn stoflik oerskot werom en waard hy kremeare. 

## Keppeling om utens
* R.D. Weigel, art. Valerian (A.D. 253-260) and Gallienus (A.D. 253-268), in ''DIR'' (1998).
MINK

**MINK** wie in Fryske band dy't yn 2009 bestie út  gitarist Eelco Engelsma en sjongster Minke Adema.

Minke Adema begûn har karriêre yn de tachtiger jierren by rockfeesten en song die mei ferskate bands. Nei it sjongen op ûnder oare bikerfeesten begûn se yn de njoggentiger jierren mei har freon Eelco Engelsma oan it komponearjen fan stevige rocksongs. Stadichoan ûntstie de fêste band Mink mei muzikanten Klaas Bos, Mark Maas, Erik Hof, Mark Hofman en Jeroen Seinstra. De single *Nim My Mei* ferskynde. Yn 2005 waard de lifeband Mink ûntdekt troch Willem van Kooten en de single *Searching* ferskynde, opnomd yn de studios fan Syb van der Ploeg en Nico Outhuijse. Eelco heakke ôf, mar de band wûn mei it album *Burning Photographs* yn 2005 de Arrow Classic Rock Award. Minke waard dat jier ek bekend op de waadeilannen mei de Horizontoer.

Van Kooten woe in twadde album mei Maaike as solo-artyste, mar hja fûn mear foldwaning yn it wurkjen mei de band en wegere. Oare bandleden ferskynden: Jan Koster (Sleeze Beez, Highway Chile, Jetland en û.o. producer Dylana Smith en Suburbs). Mei songs fan gitarist Kevin Hissink (Intwine) en muzikanten Michel Verschie, Leendert Haaksma, Hans Eijkenaar en Okky Huysdens waard it twadde album útbrocht. Mark en Erik koenen har net fine yn de songs fan Koster en stapten op, in heal jier letter folgen Jeroen en Mark (toetsen). Mei bassist Klaas Bos, Guido v/d Camp (toetsenist) Maikel Simmerling (drummer) Wietze Koning (lead gitaar) en Peter Krako (slachgitaar) makke Maaike in trochstart.

De band spile dêrnei as support fan de Golden Earring, Van Dik Hout en Di-rect. Yn 2008 folgje in konsert mei Bert Heerink (Vandenberg, Kayak) en in optreden mei it orkest De Glasblazers. Op youtube ferskynden mear en mear clips en wie Mink 7x te sjen as 'Fryske jakhals' yn de Fryske Top 100 fan Omrop Fryslân ein 2008.

Sjongster Minke keas yn 2009 mei Eelco Engelsma foar in weromgean nei it begjin en trede yn 2009 op as it duo Minke & Eelco yn de Fryske Music Night.

## Diskografy
### Albums
* *Burning Photographs* (Red Bullet) - 2005
* *Mink 1: AM* (Red Bullet) - 2006
### Singles
* *Searching* (Red Bullet) - 2005
* *Mink 1: AM* (Red Bullet) - 2006
* *Summer In NY* (promo Red Bullet) - 2007 en 2008
* *De Ranjaman* (eigen behear) - 2008

## Keppeling om utens
*  Webstee MINK <small>(deade link)</small>
* MINK by streektaalzang.nl
Lolke Hulshuis

**Lolke Hulshuis** (doopt op 29 augustus 1714 yn Ljouwert) wie in soan fan gritenijsiktaris fan Westdongeradiel Claes Jilles Hulshuis út Holwert en Boukje Lolkes Hommema (fan Jelsum). 

Lolke rekke behelle yn it pachtersoproer yn de Dongeradielen. Hy waard mei 20 oaren feroardiele en moast útwike nei Dútslân (Hamburch) en meunstere dêr yn 1756 oan by de VOC op de Gustaaf Willem fan de VOC-keamer Seelân. Hjiroer giet in nijsgjirrich reissjoernaal út 1749 dat bewarre wurdt by it argyf fan it Frysk Genoatskip.
Woodhenge (Amesbury)

**Woodhenge** is in *[[henge]]* justjes benoarden Amesbury yn Ingelân en bestie oarspronklik út in sirkel fan houten peallen. It is in monumint út de lette Stientiid of de iere Brûnstiid.

Woodhenge waard ûntdutsen yn 1925 nei in archeologysk loftferkenningsûndersyk troch Alexander Keiller en O.G.S. Crawford. Maud Cunnington hie de lieding oer de opgravings fan 1926 oant 1929.

Woodhenge wurdt sa neamd om't it bouplan liket op it megalityske Stonehenge. It waard fermoedlik yn de Brûnstiid delset om kultyske redenen.

Der binne no peallen fan beton dy't it plak fan de eardere houten peallen oantsjutte; sy foarmje 6 konsintryske (aairûne) ringen. De ringen binne yn ferskillende kleuren op de kaart oanjûn. De lange as fan de ellips wiist yn de rjochting fan it plak oan de kym dêr't by midsimmer (sjoch: sinnekear) de sinne opkomt.

Yn de midden fan de sirkels waard in grêf fûn fan in bern mei trochboarre plasse. It hiele kompleks hat in talúd en in sleat rûnom. In daam oan de noardeastside foarme de tagong fan it terrein.

## Fergelykbere bouwurken yn Nederlân
By de oanlis yn 1993 fan de wenwyk 'Ittersumerlanden' te Swol en yn 2005 by it 'Maalwater' te Heiloo binne grûnspoaren fûn fan in woodhengekonstruksje út de Prehistoarje.

## Keppelings om utens
* Earste melding op de BBC oer de ûntdekking yn Avebury, 1999
* English Heritage webside oer Woodhenge
Pachtersoproer

It **pachtersoproer** wie in útbarsting fan ferset yn 1748 yn Nederlân. It hie syn oarsprong yn de ekonomyske malêze fan de jierren'40. It wie rjochte tsjin de belestingen op nôt, en de ferpachtingen hjirfan. Dizze belestingen troffen benammen it gewoane folk. De hokjes fan de kommizen ('cherchers') by de mûnen waarden omsmiten.

## Yn Fryslân
It ferset begûn yn Grins op 17 maart en yn maaie yn Burgum en gie hieltiten fierder. Yn Ljouwert treden de Flytsters op. De reginten wienen machteleas. It folk ferwachte help fan Willem IV. It ferset boaze oan, ek tsjin oare drukkende lêsten as bygelykjs it passaazjejild oan de grins. Yn Wier gie Lautastate yn flammen op. Kollekteboeken waarden teskoard. Op foargong fan de Flytsters en de Harnzers kamen 300 folkskommitearden gear, earst yn de Grutte Tsjerke fan Ljouwert, letter op de Doelen (Doelisten). De lieding lei by de mennist Uilke Wytses de Vries. Men stelde 72 'pointen reformatoir' op; Fryske skippers brochten it nijs nei Amsterdam. It steedhâlderskip waard ek yn de froulike line erflik ferklearre. Willem IV besocht beide partijen te fermoedsoenjen, mar syn 'reglemint reformatoir' brocht net folle ferbettering, it foech fan de steedhâlder waard útwreide. De swiere belestingen en kûperij bleaune bestean. Dit soe letter it ferset tsjin de steedhâlder fersterkje.

De skriuwer Thomas Rosenboom keas de Fryske ûngeregeldheden om it Pachtersoproer hinne as dekôr foar syn roman *Gewassen vlees*. (Libris Literatuer Priis 1995.)

## Amsterdam

Yn Amsterdam begûn de rebûlje earst goed op moandeimoarn 24 juny op de Botermarkt, no Rembrandtplein. De strjitte waard iepen brutsen en der waard mei stiennen smiten. Dêrnei gie it folk de huzen fan de pachters by del. 39 huzen waarden plondere, alles waard fernield, iepen brutsen en opsûpt. Jild en kostber porslein bedarren yn de greft. Fierders wiene der trije deaden en ek ferwûnen.

De rebûlje duorre oant tiisdeijûn. De oare deis waard alle pacht foar in heal jier útsteld. Freed 28 juny soene twa manlju en in frou, de fiskferkeapster, Marretje Arents, ophongen wurde út in raam fan de Waach op de Dam. Dêr kaam in mannichte minsken op ôf. Ynienen waard der sketten út de Kalverstraat wei. Wer foelen der deaden. In protte minsken besochten te flechtsjen en sprongen yn it wetter fan it Damrak. Braatbard tocht dat der doe twahûndert lju fertrape of fersûpt binne.

## Sjoch ek
* Fiif speesjen
Huslotha

**Huslotha** wie in belêsting út de Midsiuwen dy't troch de Friezen oan it Frankyske Ryk betelle wurde moast. 
Dizze belesting op huzen wie grif in fuortsetting fan de troch de Denen opleine 'klipschilda'. Gjin hege skatting, mear in symboalyske erkenning fan it ryksgesach. Dat de Huslotha ek yn de Midsiuwen opbrocht waard stiet net fêst. Likemin as dat huslotha lyksteld wurde kin mei it hûsskot, dat by it stimrjocht in rol spile.
Fryske Music Night

De **Fryske Music Night** is in Frysk muzykbarren dat sûnt 2006 elts jier yn it WTC Expo yn Ljouwert hâlden wurdt.

By it evenemint trede in soad Fryske artysten op, sa hawwe De Kast, Piter Wilkens, Griet Wiersma, Rients Gratama en Gurbe Douwstra optredens jûn by it evenemint. Mar ek sjongers fan bûten Fryslân jouwe optredens, bygelyks Rob de Nijs, Henk Westbroek, Xander en Lee Towers.

## Prizen
Alle jierren wurde der twa prizen takend. Foar de meast opfallende persoan of selskip is der de *Sport- en Kultueraward*. Dêrneist wurdt de *Oeuvre-award* útrikt foar immens heule wurk.

***Sport- en Kultueraward**
**2006: Foppe de Haan
**2007: Epke Zonderland
**2008: Sven Kramer

***Oeuvre-award**
**2006: Riemer van der Velde
**2007: Henk Kroes
**2008: Rintje Ritsma

## Keppeling om uten
*Hiemside fan de Fryske Music Night
Houmanhou

**Houmanhou** is it eartiidske Hylper wurd foar fêsteljûn.
It sil grif ûntliend wêze oan in Midsiuwske festeljûnliet. Sûnt 1957 byldet de Hylper sjong- en drachtgroep ûnder oaren de gebrûken op Houmanhou út. Boarne hjirby is it gedicht *Houmanhou* fan S. O. Roosjen (1855).
Bjørnstjerne Bjørnson

**Bjørnstjerne Bjørnson** (Kvikne (Tynset, Hedmark), 8 desimber 1832 – Parys, 26 april 1910) wie in Noarske skriuwer, sjoernalist en politikus. Yn 1903 ûntfong Bjørnson de Nobelpriis foar de Literatuer. Hy is ek de auteur fan de tekst fan it Noarske folksliet *[[Ja, vi elsker dette landet]]*. Mei Henrik Ibsen, Jonas Lie en Alexander Kielland wurdt er rekkene ta de *Grutte Fjouwer* fan de Noarske letterkunde.

Yn 1857 publisearre Bjørnson *Synnøve Solbakken*, de earste fan syn boereromans. Yn 1858 waard dy folge troch *Arne*, yn 1860 troch *En glad Gut* ('In blide jonge'), en yn 1868 troch *Fiskerjenten* ('It fiskersfanke'). Dat binne de wichtichste fertsjintwurdigers fan syn boereferhalen, de *bonde-fortellinger*.

## Betiid wurk
Bjørnson woe graach sêgen út it eachpunt fan boeren wei skriuwe, dy't de foarm fan nasjonale drama's krije moasten, saneamde *folke-stykker*. De earste dêrfan wie in ien-akter dy't him yn de 12e iuw ôfspile, *Mellem Slagene* (Tusken de slaggen), skreaun yn 1855 en útbrocht yn 1857. Hy waard foaral beynfloede troch de stúdzje fan Jens Immanuel Baggesen en Adam Gottlob Oehlenschläger by dit stik, skipe by in besite oan Kopenhagen. *Mellem Slagene* waard folge troch *Halte-Hulda* (Lamme Hulda) yn 1858, en *Kong Sverre* (Kening Sverre) yn 1861. Syn wichtichste wurk oant doe ta wie de politike trilogy *Sigurd Slembe* (Sigurd de Minne), útbrocht yn 1862

## Bjørnson's hûshâlding
Bjørnson wie de soan fan dûmny Peder Bjørnson en Inger Elise Nordraach. Hy boaske Karoline Reimers (1835-1934) yn 1858. Sy krigen seis bern, dêr't fiif fan folwoeksen waarden:
* Bjørn Bjørnson (1859–1942)
* Einar Bjørnson (1864–1942)
* Erling Bjørnson (1868–1959)
* Bergliot Bjørnson (1869–1953)
* Dagny Bjørnson (1871–1872)
* Dagny Bjørnson (1876–1974)

## Wurk
 
* *Mellem Slagene*, ('Tusken de slaggen troch') sêge drama, 1857
* *Synnøve Solbakken*, boereferhaal, 1857
* *Arne*, 1859
* *En glad Gut*, ('In blide jonge) 1860
* *Halte-Hulda*, ('Lamme Hulda') 1858
* *Kong Sverre*, (Kening Sverre) 1861
* *Sigurd Slembe*, ('Sigurd de Minne') 1862
* *Maria Stuart i Skotland*, ('Mary Stuart yn Skotlân') 1863
* *De Nygifte*, ('De nij-trouden') 1865
* *Fiskerjenten*, 1868
* *Arnljot Gelline*, epyske rige 1870
* *Digte og Sange*, ('Gedichten en sangen') 1880
* *Brudeslåtten*, boereferhaal, 1872
* *Sigurd Jorsalafar*, sêge drama, 1872
* *En fallit*, ('De falliten ') drama, 1875
* *Redaktøren*, ('De redakteur') drama, 1875
* *Kaptejn Mansana*, (Kaptein Mansana) roman, 1875
* *Kongen*, ('De kening') 1877
* *Magnhild*, 1877
* *Det ny system*, ('It nije systeem') 1879
* *Leonarda*, 1879
* *En hanske* , 1883
* *Støv*, 1882
* *Over ævne, første stykke*, ('De minsklike macht te boppe - I') 1883
* *Det flager i byen og på havnen*, 1884
* *På guds veje*, ('Op God syn wize ') 1889
* *Fred*, oratoarium, 1891
* *Over oevne, annet stykke*, ('De minsklike macht te boppe - II') 1895
* *Paul Lange og Tora Parsberg*, 1898
* *Daglannet*, 1904
* *Når den ny vin blomstrer*, ('At de nije wyn bloeit') 1909
* *Norges Vel*, kantate, 1909

## Keppeling om utens
* Nobelpriisbiografy.
Alexander Kielland

**Alexander Lange Kielland** (Stavanger, 18 febrewaris 1849 - Bergen, 6 april 1906) wie in Noarsk skriuwer dy't mei Henrik Ibsen, Jonas Lie en Bjørnstjerne Bjørnson rekkene wurdt ta de *Grutte fjouwer* fan de Noarske literatuer.

Kielland kaam út in begoedige keapmanshûshâlding. Sels soe er him it lot fan de earmen syn hiele libben oanlûke, hoewol't er direkteur fan in stienfabryk wie en net wist wat earmoed wie. As direkteur behannele er syn arbeiders goed. Syn wurk wie tige realistysk. Om 1890 hinne joech er de skriuwerij deroan en sette útein mei in twadde karriêre yn de polityk. Hy waard earst boargemaster fan Stavanger en letter *Fylkesmann* fan de provinsje *Møre og Romsdal*. 

## Wurk
### Koarte ferhalen
* *Novelletter*, 1879 
* *Nye novelletter*, 1880
* *To Novelletter fra Danmark*, 1882
### Romans
* *Garman & Worse*, 1880 - 
* *Arbeidsfolk*, 1881
* *Else*, 1881
* *Skipper Worse*, 1882
* *Gift*, 1883
* *Fortuna*, 1884
* *Sne*, 1886
* *Sankt Hans Fest*, 1887
* *Jacob*, 1891

### Toanielstikken
* *Paa Hjemvejen*, 1878
* *Hans Majestæts Foged*, 1880
* *Det hele er Ingenting*, 1880
* *Tre par*, 1886
* *Bettys Formynder*, 1887
* *Professoren*, 1888
### Essays
* *Forsvarssagen*, 1890
* *Menneker og Dyr*, 1891
* *Omkring Napoleon*, 1905
Bonne Hylkema

**Bonne Sjoukes Hylkema** (Meskenwier ûnder Akkrum, 3 jannewaris 1862 - Grou 16 febrewaris 1935) wie in ûnderwizer en skriuwer.

Hy wurke lang as fersekeringsman, skreau 17 romantyske toanielstikken en wie wichtich as propagandist-organisator. Hy wie oprjochter en foarsitter fan it Bûn om utens (1904) en fan it Bûn fen Fryske Toanielskippen (1919) en propagandist fan it Selskip 1844 (1919-1923). Makke ek in propagandareis nei Amearika.

## Wurk
* *O, dy studinton! Blyspil mei sang yn twa bidriuwen, troch B.S. Hijlkema*. (Boalsert, P. de Jong, 1888)
* *Yn 'e sniderswinkel fen Hinne Skroar; blijspil yn ien utkomste, fen B.S. Hylkema*. (Ljouwert, W. A. Eisma os., 191?)
Sjouke Hylkema

**Sjouke Hylkes Hylkema** (Akkrum, 23 maaie 1852 - Velp, 23 oktober 1922) wie in sakeman, skriuwer en toanielleafhawwer. 

Hy wie mei-oprjochter en lieder fan it Ljouwerter Toanielsselskip (1881) en it Frysk Iisbûn (1886). Wurke ek mei oan Fryske tydskriften en skreau toanielstikken.
Wilhelmina van Idsinga

**Wilhelmina Geertruida van Idsinga** (Ljouwert, 10 novimber 1788 - dêre, 3 maaie 1819) wie in skilderesse.

## Libben en wurk
Wilhelmina fan Idsinga wie it iennichste bern fan jonker Johan van Idsinga (1751 - 1842), griffier fan de Steaten fan Fryslân, en Tjebbina Heimans. Doe t se seis jier wie stoar har mem, wêrnei't Johan van Idsinga fannijs troude mei Geertruida Stijl. It pear krige gjin bern. 

Van Idsinga begûn al jong mei it tekenjen en skilderjen fan portretten nei it libben, earst yn pastelkryt en letter ek yn oaljeferve. Les krige se fan de Fryske keunstskilders Carel Jacob van Baar van Slangenburgh en Willem Bartel van der Kooi. Om 1814 kaam har artistike talint ta bloei. Yn dat jier eksposearre hja yn De Haach en Amsterdam. Yn Amsterdam wie ûnder oare it portret fan in famke mei in kuorke mei blommen te sjen. Twa jier letter, yn 1816, stelde se in pasteltekening ten toan nei it skilderij "een historiële ordonnantie, zijnde de weduwe te Sarepta en de profeet Elias" fan Govert Flinck. Yn 1818 stelde Van Idsinga in portret fan in Fryske frou en in pasteltekening fan in âldere man tentoan op in útstalling fan libbene keunstners. De *Algemene Konst- en Letterbode* neamde de wurken "bliken dwaan fan in bedreaun skildertalint". Har heit lei foar en mei har in skilderijesamling oan. 

Wilhelmina van Idsinga stoar yn 1819 oan "eene borstkwaal" neffens de rouadvertinsje dy har heit en styfmem yn de Ljouwerter Krante setten. Se lieten Wilhelminas selsportret mei striehoed, dat troch Wumkes yn it *[[Nieuw Nederlands Biografisch Woordenboek]]* har bêste stik neamd wurdt, nei oan it Ald Burger Weeshûs, dêr't it noch altyd hinget.

## Galery

Ofbyld:Wilhelmina Geertruida van Idsinga - Portret van een meisje met hoed.jpg|Portret fan in famke mei hoed
Ofbyld:Jacobus Scheltema (1767-1835). Geschiedschrijver Rijksmuseum SK-C-1556.jpeg|Portret fan Jacobus Scheltema
Ofbyld:Wilhelmina Geertruida van Idsinga - Zeegezicht.jpg|Seesicht
Ofbyld:Wilhelmina Geertruida van Idsinga - State met gracht.jpg|State mei grêft
Bartle Idzerda

**Bartle Hendriks Idzerda** (Wânswert, 1753 - Beetstersweach 1810) wie in notaris en skoalmaster. 
Hy stie as skoalmaster yn Easterein en Dronryp. Waard doe notaris yn Beetstersweach. Skreau Fryske rimen.
Nina Hagerup

**Nina Grieg**, berne **Hagerup** (24 novimber 1845 yn Bergen, Noarwegen - Kopenhagen, 9 desimber 1935) wie in Deensk-Noarsk sjongster, in sopraan, en pianiste. Sy wie in dochter fan Herman Hagerup en Adelina Werligh en in nichtsje fan komponist Edvard Grieg; sy trouden op 11 juny 1867 yn Kopenhagen . 

It pear joech faak tegearre konserten yn Europa. Edvard beskôge har as de bêste fertolker fan syn lieten.

De Ingelske komponist Frederick Delius droech twa rigen lieten oan har op yn de jierren 1888 oant 1890. 

Nina trede op as soliste yn Felix Mendelssohn syn *Elijah* mei *Musikselskabet Harmonien* (letter bekend as it Bergensk Filharmoanysk Orkest) yn 1866.

Nei de dea fan Edvard yn 1907, ferfarde hja nei Denemark dêr't sy ek stoar. 

Nina Grieg hat nea wat opnomd as beropssjongster, mar der binne wol amateuropnames op waaksrollen bewarre bleaun, dy't lykwols yn minne steat ferkeare.
Rikard Nordraak

**Rikard Nordraak** (* 12 juny 1842 yn Christiania - 20 maart 1866 yn Berlyn) wie in Noarsk komponist. Hy komponearre as 18-jierrige it Noarske folksliet *[[Ja, vi elsker dette landet]]* („Ja, wy hawwe dit lân leaf“) nei in gedicht fan Bjørnstjerne Bjørnson .

Nordraak waard yn de Noarske haadstêd berne, mar studearre yn Kopenhagen. Mei 18 jier gie er nei Berlyn en studearre by Theodor Kullak en Friedrich Kiel. Hy stoar yn de âldens fan 23 jier yn Berlyn oan tuberkuloaze en waard dêr yn earsten ek begroeven. Nordraak wie in omkesizzer fan Bjørnstjerne Bjørnson en in freon fan Edvard Grieg, dy't er mei syn ideeën oer nasjonale Noarske muzyk sterk beynfloede. Foar syn dea makke Grieg in treurmars.

De 40e stjerdei fan Nordraak yn 1906 wie oanlieding om in mear represintatyf grêf stâl te jaan. Yn it ramt fan in feestdei ûntbleate de wilens âlde Bjørnson in fiif meter heech grêfmonumint, fan Noarsk granyt, op Nordraaks Berlynske grêf.

Yn 1925 waard Nordraaks stoflik omskot opgroeven en yn Oslo op it Noarsk Nasjonaal Hôf op 'en nij byset. It grêfmonumint yn Berlyn bleau ek bestean.

Yn Oslo (doetiids Kristiania) waard in stânbyld oprjochte, makke troch Gustav Vigeland yn 1911.


Image:Rikard Nordraak-first grave in Berlin-ME fec.jpg|*Rikard Nordraaks earste grêf yn [[Berlin-Kreuzberg]]*
Image:Rikard Nordraak-first grave in Berlin-backside-ME fec.jpg|*Rikard Nordraaks earste grêfstien*.
Image:Rikard Nordraak's tombstone.jpg|*Rikard Nordraak*'s grêf sûnt 1925 op *Vår Frelsers Gravlund* yn Oslo, Noarwegen
Imedaam

**Imedaam** is in buorskip by Molkwar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Oarspronklik wie er de stripe lân tusken Geau en Flait yn Himmelumer Aldefurd. Nei drûchmakking fan Flait kaam dêr in gemaal. Imedaam hie wat fabrykjes, ûnder oare de iikmealderij dy't de Gaasterlânske bast ferwurke.
Eelco Isbrandi

**Eelco Isbrandi** (*Jelsum) wie ein 16e iuw sekretaris fan de Steaten fan Fryslân.
Hy wie in freon fan Karel Roarda dy't him op 25 maart 1593 it berjochte brief stjoerde, wêrtroch't it ta in iepentlike brek kaam tusken Karel Roarda en Willem Loadewyk.
List fan grytmannen fan Frjentsjerteradiel

**List fan [[grytman]]nen fan [[Frjentsjerteradiel (gritenij)|Frjentsjerteradiel]] fan 1579 oant 1851**.

   
## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Frjentsjerteradiel

## Fuotnoaten
List fan grytmannen fan Ljouwerteradiel

**List fan [[grytman]]nen fan [[Ljouwerteradiel]] fan 1578 oant 1851**.

## Fuotnoaten




## Sjoch ek

* List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
Samuel Meyer Isaacs

**Samuel Meyer Isaacs** (Ljouwert, 4 jannewaris 1804 - New York, 19 maaie 1878) wie in rabbyn. 

Syn heit emigrearde út earmoede mei syn húshâlding nei Ingelân. (Neffens de Jewish Encyclopedia soe de heit bankier west hawwe, teminsten neffens de neisieten yn Amearika). Isaacs waard rabbyn yn Ingelân en yn 1839 yn New York. Hy troude yn Londen mei Jane Symmons (1823 - 1884. It waard ien fan de bekendste lieders en publisisten fan it otterdokse joadendom yn Amearika. Hy wie stifter fan it Mount Sinai Hospital yn New York.

Oan de Lytse Tsjerkestrjitte yn Ljouwert is yn 1 novimber 2010 in plakette ûntbleate foar Samuel Isaacs. De plechtichheid waard útfierd troch neisieten fan Isaacs út de Feriene Steaten en Israel.
Jonas Lie

**Jonas Lauritz Idemil Lie** (Modum, 6 novimber 1833 - Stavern, 5 july 1908) wie in Noarsk skriuwer, dy't hearde ta de *Grutte Fjouwer* fan de Noarske literatuer.

## Libben en wurk
Lie waard berne yn it suden fan Noarwegen, mar brocht in grut part fan syn jeugd troch yn Tromsø, dêr't syn heit haadynspekteur fan de plysje wurden wie. Hy gie nei de seefeartskoalle yn Fredriksværn, mar moast fanwege syn minne eagen in karriêre op see opjaan. Hy gie doe nei de Latynske skoalle yn Bergen en dêrnei gong er nei de Universiteit fan Kristiania yn 1851, dêr't er yn de kunde rekke mei Henrik Ibsen en Bjørnson. Yn 1857 wie er klear my de stúdzje Rjocht. 

Hy begûn mei in abbekatepraktyk yn Kongsvinger. De praktyk wie net drok, dat Lie hie it oan tiid en publisearre yn ferskate Noarske blêden. Yn 1866 ferskynde syn earste dichtbondel, *Digte*, dêr'er net folle súkses mei hie. Yn de neifolgjende jierren kaam er troch de tiid as sjoernalist. Hy fûn net in soad wurdearring foar syn wurk en fertsjinne min. Dan yn 1870 folge syn proazadebút mei *Dem Frensynte* in samling ferhalen oer de see en it byleauwe, dy't harren ôfspylje in Noard-Noarwegen. Fan 1870 oant 1893 reizge er - mei help fan in reisbeurs - troch Europa. Hy sette earst ôf nei Rome. Hy wenne in skoft yn Noard-Dútslân en brocht de winter faak troch yn Parys. Yn 1882 wie er efkes werom yn Noarwegen, mar al rillegau begûn it reizgjen nei Europa wer. Syn frijwillige ferballing kaam ta in ein yn de maitiid fan 1893, doe't er him deljoech yn Holskogen, by Kristiansund. 
 
Yn dy tiid publisearre er tal fan boeken. De famyljekronyk *Familien paa Gilje* út 1883 is syn bekendste boek. It is in sterk portret fan in offisiershúshâlding en it bytsje mooglikheden foar de dochters út sokke famyljes om harren maatskiplik te ûntjaan. Guon beskôgje it as it Noarske ekwifalint fan wurk fan Britske skriuwers as Jane Austen en de susters Brontë. Lie skreau ek in stikmannich mearkes. Thomas Mann hie Lie's wurk heech.

## Wurk
* *Digte* 1866
* *Den Fremsynte* 1870
* *Tremasteren Fremtiden* 1872
* *Fortællinger og Skildringer* 1872
* *Lodsen og hans Hustru* 1874
* *Faustina Strozzi* 1875
* *Thomas Ross* 1878
* *Adam Schrader* 1879
* *Rutland* 1880
* *Grabows Kat* 1880
* *Gaa paa!* 1882
* *Livsslaven* 1883
* *Familjen paa Gilje* 1883
* *En Malstrøm* 1884
* *Otte Fortællinger* 1885
* *Kommandørens Døtre* 1886
* *Et Samliv* 1887
* *Maisa Jons* 1888
* *Digte* 1889
* *Onde Magter* 1890
* *Trold I-II* 1891-92
* *Niobe* 1893
* *Lystige Koner* 1894
* *Naar Sol gaar ned* 1895
* *Dyre Rein* 1896
* *Lindelin* 1897
* *Wulffie & Co* 1897
* *Faste Forland* 1899
* *Naar Jerntæppet falder* 1901
* *Ulfvungerne* 1903
* *Østenfor Sol, vestenfor Maane og bagom Babylons Taarn!* 1905
* *Eventyr* 1908
* *Jonas Lie og hans samtidige* 1915
Jutlân

**Jutlân** is in skiereilân yn Noard-Europa. It noardlik part heart ta Denemark, it súdlik diel ta Sleeswyk-Holstein.

## Namme
De namme Jutlân komt fan de Juten, in Germaanske stam. Sy teagen yn de tiid fan it Grutte Folkeferfarren mei de Angelen, Friezen en Saksen nei Grut-Brittanje. 

De Latynske namme foar Jutlân is *Jutlandia*.

De Grykske geograaf Ptolemaeus neamde Jutlân nei de stam fan de Kimbren. It kin goed wêze dat Ptolemaeus dy namme net brûkte foar it skiereilân, mar foar in baai.

## Grins
Jutlân wurdt begrinzge troch de Noardsee yn it westen en de Eastsee yn it easten. 

Der binne ferskillende kritearia foar de súdgrins:
* De steatsgrins tusken Denemark en Dútslân. Dat is ek de grins tusken Noard-Sleeswyk en Súd-Sleeswyk; 
* De súdgrins fan Sleeswyk, dêr't de rivier de Eider streamt;
* Somtiden wurdt it histoaryske gebiet Holstein ek ta Jutlân rekkene.

## Bestjoerlike yndieling
Ta it Deenske part fan Jutlân wurde trije fan de fiif Deenske regio's rekkene:
* Nordjylland
* Midtjylland
* Syddanmark

De dielsteat Sleeswyk-Holstein beslacht it Dútske part fan it skiereilân.
Pieter de Groot

**Pieter Jan de Groot** (Ljouwert, 6 septimber 1946) is âld-redakteur by de Ljouwerter Krante. Hy is troud mei Johanneke Liemburg, âld boargemaster fan Littenseradiel.

## Libben
Nei de gemeentlike HBS oan Achter de Hoven gie De Groot yn 1964 nei Amsterdam. Hy studearre oan de Universiteit fan Amsterdam Politike en Sosjale Wittenskippen. De oplieding stie doe bekend as ‘de reade fakulteit’. Hy soe de stúdzje net ôfmeitsje. Hy organisearre mei Pier Boorsma, sy sieten doe yn it bestjoer fan de Fryske studinteferiening *Cygnus Resurgens* yn Amsterdam, it dichtersfestival yn *[[De Harmony (teater)|De Harmonie]]* (7 oktober 1967, ferneamd wurden troch de k.o. fan Vinkenoog troch Reve). It festijn betsjutte yndirekt it begjin fan It Skriuwersboun yn 1969 (Cygnus Resurgens betelle de Fryske dichters 25 gûne foar har optreden, de Nederlânske 150, om’t dat it taryf wie fan de VVL. De Fryske skriuwers hiene noch gjin fakbûn).
 
Yn 1969 waard it tydskrift *[[Sonde (tydskrift)|Sonde]]* oprjochte ûnder redaksje fan De Groot, Pier Boorsma, Johan Frieswijk en opmakker Sikke Doele, bedoeld om de Fryske Beweging yn beweging te krijen. Neidat er út Amsterdam weigie kaam er by de LC op de provinsjeredaksje en de Kultuerside. Wylst wie er ek dwaande mei it organisearjen fan literêre eveneminten as *Poem Power*, it earste lustrum fan Operaesje Fers yn (1973). Yn 1991 waard it songfestival Liet opsetten mei Gryt van Duinen en Rienk Terpstra. Yn 1992 sette er út ein mei de rubryk "Dwers" mei op oantrunen fan Freark Dam dy't in pear stikjes fan De Groot lêzen hie.

Letter krige Pieter de Groot by de Ljouwerter Krante de rubryk "Harje" dêr't hy de Fryske literêre wrâld yn opskrikt en de Ljouwerter betsjoerders kommintaar jout. Soks late faak ta striidskriuwerij. Yn de Freed-bylage skriuwt er de kollumn "Dwers" oer it Frysk en de Fryske kultuer. Hy wie sjuerylid foar de Gysbert Japicxpriis. Yn 2009 naam De Groot ôfskie fan syn wurk, mar gie wol troch mei skriuwen foar de LC.
Freark Dam

**Freark Dam** (Ketlik, 2 july 1924 - Snits, 4 july 2002) wie in Frysk sjoernalist, oersetter en dichter en hat in soad út de wei set foar de Fryske literatuer.

## Biografy
Freark Dam wie in soan fan Wieger Dam. Hy gie nei de W. A. Nijenhuis-skoalle yn Ketlik en dêrnei nei de MULO op It Hearrenfean. Letter folge er in oplieding ta útjouwer en helle er de MO-akte Nederlânsk en Frysk.

Yn de Twadde Wrâldkriich moast er ûnderdûke, waard oanholden yn de hjerst fan 1944 en bedarre yn in Dútsk finzenkamp; yn juny 1945 kaam er siik werom. Yn 1941 debutearre Dam as dichter yn it tydskrift 'It Heitelân'.

Hy wenne yn Drachten en letter yn Feanwâlden. Hy wie sjoernalist by de Drachtster Krante en joech ek lieding oan de útjouwerij anneks. Yn de jierren 50 en 60 boude er it útjouwersfûns fan Utjowerij Laverman op, dêr't in soad Fryske skriuwers yn fertsjintwurdige wiene. As redakteur fan de literêre blêden 'De Tsjerne' en 'De Strikel', hie er in protte kontakten yn de Fryske literêre wrâld.

Teffens hat er konservator fan it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum west fan 1969 oant 1986.
Hy wie belutsen by it útjaan fan it samle wurk fan sawol Fedde Schurer as Obe Postma.

Syn literêre produksje wie lyts. Yn 1946 ferskynde de dichtbondel 'Under fjouwer eagen' en yn 1960 ferskynde 'Sa sydlings'. De oarloch wie in wichtich tema yn syn wurk. It gedicht 'De Joadebern' is in klassyk betinkingsgedicht wurden.

## Wurk
;Ferzen:
* *Under fjouwer eagen* (1946)
* *Rjochtdei* (toanielbewurking fan Van den Vos Reinaerde, 1953)
* *Sa Sydlings* (1960)
;Toaniel: 
* 1945: *Dy't net weromkaem*
* 1955: *Dat wie doe* (koart tafrielespul foar de bifrijingsdei 1955)
* 1969: *Tusken goed en kwea* 

:Oersettingen en bewurkingen toaniel: 
* 1953: *Rjochtdei* (Reynaertbewurking, yn 1960 2e pr.)
* 1959: *Kristus wurdt jitris krusinge* (nei Niko Kazantzakis)
* 1960: *In ingel yn Babylon* (nei Friedrich Dürrenmatt)
* 1961: *De greate Keizer* (nei Friedrich Dürrenmatt)
* 1962: *In minske sûnder wryt of slyt* (nei Bertolt Brecht)
* 1963: *Op ien bitingst* (nei Friedrich Dürrenmatt)
* 1965: *Us stêd* (nei Thornton Wilder)
* 1969: *Deagewoan wonder* (nei E. Schwarz)
* 1968: *Ja dokter, né dokter* (nei Paul Rodenko) 
* 2003: *De âlde dame op besite* (nei Friedrich Dürrenmatt)
Karl von Richthofen

**Karl Otto Johannes Theresius baron von Richthofen** (Damsdorf by Striegau, 30 maaie 1811 - dêre, 7 maart 1888) wie in Dútske germanist, rjochtshistoarikus en heechlearaar te Berlyn. Hy hat him tige fertsjintstlik makke mei syn publikaasjes op it mêd fan it midiuwske Fryske rjocht.

## Libben
Fan 1842 oant 1860 wie Von Richthofen heechlearaar yn Berlyn. Yn 1849 waard er lid fan it Erfurter parlemint en letter ek fan it Hûs fan Offurdigen. Doe't er it amt fan heechlearaar oer joen hie, wije er him hielendal oan wittenskiplike stúdzje.

Yn de tiid dat er yn Fryslân en Grinslân tahâlde, hat Von Richthofen Aldfryske rjochtsboarnen opspoare. Von Richthofen hie te lijen fan in eachsykte en hat syn *Untersuchungen über friesische Rechtsgeschichte* skreaun doe't er al folslein blyn wie.

## Publikaasjes/Keppelings om utens
* 1840  ''Friesische Rechtsquellen''
* 1840 *Altfriesisches Wörterbuch*
* 1863 Lex Frisionum (yn *Monumenta Germaniae Historica*)
**Digitaal te rieplachtsjen
* 1880-1886 *Untersuchungen über friesische Rechtsgeschichte* (3 dielen)
**1e diel
**2e diel 1/2
**2e diel 2/2
**3e diel
* 1886  *Die ältere Egmonder Geschichtsquellen*
Johanneke Liemburg

**Johanneke Liemburg** (Terwispel, 19 july 1952) wie boargemaster fan de gemeente Littenseradiel fan 2000 oant 1 jannewaris 2018. Hja is lid fan de Partij fan de Arbeid fan 1973 ôf. 
Sy wie lid fan de Twadde Keamer fan 17 maaie 1994 oant 19 maaie 1998. Dêr wie hja wurdfierder foar ûnderwiis fan de PvdA-fraksje, lid fan de fêste Keamerkommisjes foar finansjen en foar ûnderwiis, kultuer en wittenskippen. 

Nei de tiid yn de Keamer wie Johanneke Liemburg boargemaster fan Littenseradiel en sette hja har ta wenjen yn Wommels.

## Oplieding
Politikology: bestjoerlike rjochting, Universiteit fan Amsterdam, fan 1973 oant 1981.

## Persoanlik
Se is troud mei Pieter de Groot en mem fan twa bern. Yn 2010 ferskynde fan 'e hân fan Liemburg de biografy *[[Fedde Schurer]] (1898-1968): Biografie van een Friese Koerier*.

## Keppelings om utens
*Johanneke Liemburg
Roel Slofstra

**Roel Iete Slofstra** (Zwartemeer, 19 febrewaris 1939) is in trûbadoer en wennet yn Rie. 

## Libben
As soan fan Jan Slofstra begûn er in stúdzje oan de Keninklike Akademy foar Byldzjende Keunsten. Letter studearre er oan it Keninklik Konservatorium yn Den Haach.
Yn 1969 kaam hy nei Fryslân om te wenjen en begûn in karriêre as Fryske trûbadoer. Hy begeliedet himsels en lit him ûnder oare troch Wilco Tukker op gitaar begeliede.
Roel Slofstra trede net allinnich op yn Nederlân mar ek yn Dútslân en Belgje. Dêrby wurke hy ek gear mei de Flaamske groep 't Kliekske.
Slofstra brûkt in soad teksten fan dichters (û.o. Fedde Schurer, Sybe Krol, Baukje Wytsma en David Hartsema) en folksferskes. De muzyk fan syn lieten is ûnder mear makke troch Louise Godin, Jan Slofstra en himsels. "Oer-Trûbadoer" Roel Slofstra song ek tegearre mei Maaike de Wilde.

## Tekstbondel
Yn de bondel *Alter ego, Lieten* (2007) steane de teksten fan synn lêste twa cd’s, dy't er sels skreaun hat. De teksten fan it album *Poste restante* (2000) gean foaral oer de leafde en meast oer de leafste dy't yn de steek litten wurdt. Op *Wis en wrachtich* (2006) stean lietsjes oer de dea fan syn mem (*Ofskie*), de âlde Frânske adel (*Compiègne*), oer de renovaasje fan syn hûs  (*De* *luchter*), syn kollega Piter Wilkens (*in sekere Piter W*.), syn hûn (*Pelle*) en skerpe teksten oer de amtnarij nei de Twadde Wrâldkriich (*Bryk jild*) en syn grifformearde jeugd (*De koepeltsjerke* en *Kryst*).

Yn 2008 ferskynde de poëzijbondel *Alter Ego* mei lietteksten en gedichten.

## Diskografy

### EP's
* *Leeuwarden* ( mei muzyk fan Cees Bijlstra, VVV Friesland Vivo 6802385, 19??)
* *O Krysttijd, o dû wûnd're dei* (1972)

### LP's
* *In spyltuech bin ik*, mei Maaike de Wilde (1969)
* *O Fryslân sa fol swidens* (1971)
* *'t Hert sil tille fan syn wille* (Elf Provinciën, ELF 15.18, 1973)
* *It goede libben* (1974)
* *Hjoed in jier* (Philips 6416 119, 1978)
* *De Histoarje fan [[Eije Wijkstra]]* (Universe DLS 33, 1980)
* *Freegje de kaai by de koster* (1980)

### CD's
* *Ferskes út Fryslan 1* (Dureco, 1995)
* *Ferskes ut Fryslan 2* (Dureco, ?)
* *Roel Slofstra singt Sybe Krol: "Moai yn september* (Marista, MCD 4508, 1994)
* *Fjoerfûgel* (Marista MCD 5410, 1998)
* *Poste restante* (Marista, 2000)
* *De Histoarje fan Eije Wijkstra* (2005)
* *Wis en wrachtig* (Marista MCD 7424, 2008)
* *In spyltuech bin ik*/*It goede libben* (werútjefte troch Wobbe van Sijen, 2015) 

### CD's mei oaren
* *De Beste fan Omroep Fryslân, diel 3* (Marista MCD 5380, 1998)
* *Fryslân muzyklân* (Marista, ?)
* *Fryslân muzyklân, 2* (Marista MCD 5940, 2001)
* *Rûzje wyn..., lieten út Fryslân sjongt* (Omrop Fryslân Afûk 001, 2000)
* *Dutch rare folk* (2-CD Food for thought FFT 7060157, 2007)
* *Cohen in het Fries* (Foreign Media Music, 2008)

## Keppeling om utens
* Oer Roel Slofstra
Steffen Bartstra

**Steffen Bartstra** (Warkum, 19 febrewaris 1861 - Haarlem, 28 augustus 1945) wie in Nederlânsk-herfoarme dûmny yn it Noard-Hollânske Heemstede.

## Libben
Bartstra waard berne yn Warkum, as de soan fan Douwe Bartstra en Akke Faber. Hy stie as predikant yn Westerbork (1886), Oldehove (1888) en Wytmarsum (1890). Yn 1890 stoar syn earste frou Leonarda Catharina Zuidema, dêr't er sûnt 1886 mei troud wie; de lettere skriuwer Jan Steffen Bartstra wie harren soan. Bartstra wertroude yn 1892 mei Geertruida Beckering Vinckers, beslette om nei de East te gean en fêstige him dêr as predikant yn 1892. Letter remigrearre er nei Nederlân  waard er yn 1911 predikant te De Rijp en letter yn Geertruidenberch en Zwartewaal. Op 5 septimber 1926 gong er mei emeritaat.

Hy skreau yn de earste jierren fan de Twadde Wrâldkriich in roman oer de Fryske rebel (of frijheidsstrider) Jancko Douwama dy't him fersette tsjin de Saksen en dit mei finzenskip bekeapje moast. Hy stjoerde syn manuskript nei de nasjonaalsosjalistyske útjouwerij De Schouw, dy't it manuskript graach útjaan woe mar it te tsjok fûn. Dêrom frege De Schouw oan J.K. Feijlbrief (better bekend ûnder syn skriuwerspseudonym J. van Oudshoorn) om de 600 siden fan it manuskript fannijs te skriuwen en yn te koartsjen. It slagge Feijlbrief it wurk te beheinen ta 262 siden, wêrnei't de roman ûnder de titel *Heer Jancko Douwama van Oldeboorn* yn 1943 it ljocht seach.
Jordanes

**Jordanes** (ek: Jornandes, Jordanis, Iordanes, Iordanis) († 552) wie in Goatysk skiedskriuwer út de seisde iuw. 

## Libben
Oer it libben fan Jordanes is net folle bekend. Fermoedlik is er berne op de Balkan en behearske er it Latyn en Gryksk. Hy wurke en wenne yn de haadstêd fan it East-Romeinske Ryk Konstantinopel. Ut syn wurk falt op te meitsjen dat er yn kontakt stie mei Kassiodorus. Foardat er syn wurken op papier sette, wie hy wurksum as sekretaris foar in hege offisier fan Goatysk komôf, Gunthigis. Mooglikerwiis trede er letter ta by de geastlike stân. 

## Wurken
Syn wichtichste wurk is de *De origine actibusque Getarum* (better bekend as "de Getika"), dat hannellet oer de skiednis fan de Goaten. Dat wurk is de ienige klassike boarne oer de iere skiednis fan de Goaten. 

Fierders is fan syn hân "Romana", dat er skreau neidat er de Getika foltôge hie en dat in soartemint kompendikum foarmet fan de meast nijsgjirrige foarfallen sûnt it begjin fan de skiednis oant en mei de oerwinnings behelle troch Narses, yn 552, oer kening Teia. 

## Keppeling om utens
*  Jordanes, ''The Origins and Deeds of the Goths'' (Oer de oarsprong en de dieden fan de Goaten), oerset troch Charles C. Mierow. 
*  C.E.P. Vermeulen (1999), "Op seek nei de ''Goatyske Tradysje''. Undersiik nei it wurk fan Kassiodorus' ''Variae'' en Jordanes' ''Getica''".
Jan Steffen Bartstra

**Jan Steffen Bartstra** (Westerbork, 30 juny 1887 - Haarlim, 19 novimber 1962) wie in Nederlânsk histoarikus.

Bartstra, soan fan predikant Steffen Bartstra, gie nei it gymnasium yn Snits, dêr't er aktyf dielnaam oan it ferieningslibben en warber wie mei propaganda op it mêd fan drankbestriding en it religieus sosjalisme. Hy studearre Nederlânske Letteren te Leien. Nei it doktoraal eksamen yn 1912 soe er by C.H.Th. Bussemaker promovearje, mar Bussemaker stoar yn 1914. Yn 1913 wurdt er learaar oan it gymnasium te Skiedam.

By Brugmans, heechlearaar oan de Universiteit te Amsterdam, promovearret er yn 1928. Yn 1938 wurdt er troch it kuratoarium op it twadde plak set foar de learstoel algemiene skiednis oan de Universiteit fan Amsterdam; yn 1939 wegeret er dy foar heitelânske skiednis.

Yn 1950 krijt er de Priis foar Masterskip fan de Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde en yn 1952 wurdt hy beneamd ta lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen, (KNAW).

Bartstra's iennige soan, J. S. Bartstra jr. waard ek histoarikus, mar kaam al yn 1961 te ferstjerren.

## Keppeling om utens
* Biografy, mei bibliografy, fan Bartstra yn it Biografysk Wurdboek fan Nederlân
Kristensosjalisme

**Kristensosjalisme** is in streaming yn it religieusk-sosjalisme. Kristensosjalisten miene dat Jezus Kristus de earste sosjalist wie, en dat men yn mienskip fan goed libje moatte soe (of yn elts gefal sober libje moatte soe), yn oerienstimming mei Hannelingen 2 en 4, dêr't eat oer it libben fam de earste kristenmienskip ferhelle wurdt. 

Yn it generaal is men tsjin militarisme, is men pasifistysk en stribbet men in sosjalistyske maatskippij nei. It Evangeelje, benammen de Berchrede is foar harren tige wichtich.

## Yn it bûtenlân
It kristensosjalisme wie en is fral bekend yn Grut-Brittanje, dêr't de *Christian-Socialist Movement* part is fan de *Labour Party*. Bekende Britske kristensosjalisten wiene: Frederick Denison Maurice, Charles Kingsley, Thomas Hughes, James Keir Hardie, Philip Snowden, Sir Stafford Cripps, Tom Mann, Katharine Glasier, Margaret McMillan, Rachel McMillan en Arthur Henderson. 

Yn de Feriene Steaten wiene by de oprjochters fan de *American Socialist Party* kristensosjalisten, sa as Norman Thomas en Upton Sinclair.

Ek de lettere befrijingsteology, in streaming yn de roomsk-katolike tsjerke dy't foaral yn Latynsk-Amearika neifolging fûn, kin ta it kristensosjalisme rekkene wurde.

## Yn Nederlân
Yn Nederlân wie de kristensosjalistyske beweging fral warber om de Earste Wrâldkriich hinne. 

De bekendste Nederlânske kristensosjalist wie ds. Willem Banning, in foaroansteand lid fan de SDAP en letter fan de PvdA. Inkele oare kristensosjalisten:
 
* Henriette Roland Holst (yn 't earstoan religieusk-sosjalisten; SDAP, CPH, Bond Communistische Propaganda Clubs)
* Eduard Redelé

Ta it kristensosjalisme wurde net de kristenen rekkene, dy't harren oansletten by sosjalistyske partijen, om't sy as kristen de sosjalistyske polityk foarstean. Dy kristenen stiene meast ûnder ynfloed fan de Switserske ds. Karl Barth, dy't sels in oertsjûge sosjalist wie. Syn oanhang, de bartianen, sletten har bewust oan by de sosjaaldemokratyske, sels radikaal-sosjalistyske partijen oan, omdat se kristlike partijfoarming ôfwiisden: *men operearret fanút jins libbensoertsjûging yn de sosjalistyske partij*. Wol wie der de Christelijk Democratische Unie, dêr't in soad bartianen lid fan wienen. De bekendste Nederlânske kristenen oansletten by sosjalistyske partijen wiene:

* Fedde Schurer (CDU, SDAP, PvdA)
* ds. Johannes Buskes (CDU, SDAP, PvdA)
* Gerard Hendrik Slotemaker de Bruïne (SDAP, PvdA, PSP)

## Literatuer
* , *Het christen-socialisme van John William Kruyt en Truus Kruyt-Hogerzeil*. Voorburg 1990.
* , *Niet met de wapenen der barbaren. Het christen-socialisme van Bart de Ligt*. Baarn 1994.
* , 'Antimilitarisme in het begin van deze eeuw. De bijdrage van Jos. Giesen (1881-1932), yn: Transaktie jiergong 26, 1997, nûmer 1, sd. 11-32.
Jan Jansonius

**Jan Gerbrandus Jansonius** (Drachten, 30 novimber 1870 – Haren, 14 desimber 1957) wie in politikus.

Hy wie de soan fan Gerbrandus Jansonius en Zwaantje Fokkema en troude yn 1903 mei Eva Postumus, se krigen twa soannen. Hy wie ien fan de oprjochters fan de SDAP en befreone mei Pieter Jelles Troelstra. Hy wie it earste sosjaal-demokratyske steatelid yn Nederlân (1904) en de tredde boargemaster (1928, fan Ljouwerteradiel). Hy wie in drankbestrider en religieus sosjalist, strider foar reklassearring en bestjoerslid fan de Feriening fan Tsjerkefâdijen fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke.

Yn Drachten is in strjitte nei Jansonius neamd.
Dwinger

* dwinger (jiskelân), jiskelân, iepenbier stoartplak foar ôffal
* dwinger (kompost),  kompost fan it ôffal út de grutte stêden dat ferkocht waard oan de boeren.
* dwinger (bastion), in synonym foar bastion
Durk Tabak

**Durk Tabak** (De Harkema, 1902 - Stynsgea, 1949) wie in moardner en artyst.

Durk Tabak wie it sechde bern fan Jehannes Tabak en Antsje Folkertsma. De húshâlding wie earm. Durk wie in koppich persoan, krekt sa as syn heit. Dêrtroch wie heit Tabak noch alris sûnder wurk.

Noch op de legere skoalle waard Durk betrape op stellerij. Hy waard 6 moanne nei in tuchtskoalle stjoerd. Letter bedarre er dêr nochris in skoft. Yn 1925 krige er fjouwer moanne finzenisstraf foar tramtaasje.

Durk koe him net deljaan ûnder in baas, dêrom waard hy muzikant. Tabak hie talint foar tekenjen, mar wie ek in fertsjinstlik trekharmonika-spiler en sjonger. Ta syn freonen hearden Eije Wijkstra fan Doezum en Jan Hut, mei wa't er wol spile op brulloften en feesten.

Yn 1930 waard Tabak feroardiele ta 15 jier sel nei't er yn it Drachtster kafee Jonker de 29-jierrige Jan van der Meulen deastutsen hie. Hy ferskûle him op it húske fan Jan Hut oan de Tsjerkestrjitte yn Drachten, mar waard rillegau arrestearre.

Yn 1945 kaam er frij. Inkele jierren letter, skeat er yn Stynsgea syn freondinne Grietje Groenland-Hayema dea. Efkes letter die er himsels tekoart mei in kûgel troch de holle.

### Anekdoate
Tabak hie ek syn goede kanten. It skynt dat er ris by in hûn yn it hok krûpte, doe't it bist benaud foar tonger wie.

## Keppelingen om utens
* [+(harkema) dirk harkema](http://www.archiefleeuwardercourant.nl/site/article.do?code=LC&date=19301030&id=LC-19301030-1003&words=+(+dirk)) Ferslach fjochterij yn kafee Jonker, Ljouwerter Krante 30 oktober 1930.
* blokhuispoort.nl oer Durk Tabak, mei foto's en tekeningen
Slow architecture

**Slow Architecture** is in arsjitektuerstyl of arsjitektueropfetting dêr't de gearhing mei it neistlizzend en de omkriten in wichtige rol spilet.

**Slow Architecture** is ek it starich en mei ferdrach bouwen, yn tsjinstelling mei it yn ien kear setten fan in gebou. Sa'n wize fan bouwen kin neffens de foarstanders ek jild besparje.

It gebrûkmeitsjen fan de mooglikheden en kwaliteiten fan besteande struktueren moat it nije gebou in sterkere bân mei de wenkrite en mienskip jaan. It besteande is it resultaat fan in spul fan in protte faktoaren, dy't mei-inoar in proses libben hâlde dêr't it hjoeddeistige it gefolch fan is.

Gebrûk meitsje fan de kontekst jout ek in kâns om pleatslike boutradysjes en unike bylden (fan doarp, stêd, lânskip) te behâlden. Net om te konservearjen, mar krekt om fuortgong yn in kontinu proses te ferankerjen.  

## Referinsjes
* Slow-archtecture.com
* Archinect.com