open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Readkopkardinaal

De **readkopkardinaal** (*Piranga erythrocephala*) is in fûgelsoarte fan it skaai *Piranga's* yn 'e famylje kardinaalfûgels (*Cardinalidae*). De soarte is endemysk yn Meksiko en wurdt dêr yn 'e heechlannen mei ike- en dinnebosk oantroffen. Alhoewol't de fûgel seldsum is, beöardielet de IUCN de soarte as net bedrige.

## Beskriuwing
De readkopkardinaal is mei in lingte fan 15 sm in relatyf lyts lid fan it skaai. It mantsje hat in tige opfallende reade kop en kiel mei in lyts swart masker, grienige boppedielen en gielige ûnderdielen. De dekfearren fan 'e earen binne minder read. It wyfke mist de reade kleur en is oer it algemien frij dof grienich en giel mei in griis masker en grize wangen. Ek hat se in ljochtere búk.

## Fersprieding
De readkopkardinaal wurdt ferdield yn twa ûndersoarten mei de folgjende fersprieding:

* *Piranga erythrocephala candida* - komt foar yn 'e Sierra Madre Occidental yn westlik Meksiko (súdeastlik Sonora oant noardwestlik Jalisco)
* *Piranga erythrocephala erythrocephala* - komt foar yn 'e bergen fan súdlik Meksiko (Jalisco en Guanajuato oant Oaxaca)

It skaai *Piranga* stie earder yn 'e famylje tangarefûgels (*Thraupidae*) yndield, mar út DNA-stúdzjes die bliken dat it kardinaalfûgels binne, nau besibbe oan 'e typesoarte fan 'e famylje, de reade kardinaal.

## Hâlden en dragen
De readkopkardinaal bewennet de heechlannen fan Meksiko mei dinne- en ikebosken, boskrânen en plantaazjes, op hichten tusken 800 en 2600 meter. De fûgel libbet yn pearkes of groepkes yn 'e hegere beamlagen, faak mei oare fûgelsoarten. Syn iten bestiet út ynsekten, lytse fruchten en beien. It nêst wurdt fan tûkjes en oare fegetaasje heech yn in beam boud. 

## Status
De soarte hat in relatyf lytse wrâldpopulaasje, dy't op minder as 50.000 folwoeksen fûgels rûsd wurdt. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal ôfnimt, mar net bot genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de soarte dêrfandinne as net bedrige (LC).
Karmozynkopkardinaal

De **Karmozynkopkardinaal** (*Piranga rubriceps*) is in fûgelsoarte yn 'e kardinaalfûgels (*Cardinalidae*) fan it skaai *Piranga's*. 

## Beskriuwing
De fûgel hat in opfallend fearrekleed, giel mei in ierbeireade kop en donkere wjukken mei giele rânen op 'e fearren. It reade fan it mantsje it útwrydsker as by it wyfke. Syn sang  bestiet út koarte útbarstings fan dúdlike, hege toanen, dy't ferrassend fier oer de berchhellingen klinke. 

## Fersprieding
De fûgel komt foar yn 'e Andes fan Kolombia en noardeastlik Perû (Huánuco). De soarte wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat hy net yn ûndersoarten ferdield is.

## Taksonomy
It skaai *Piranga* waard earder yn 'e famylje tangarefûgels (Thraupidae) set, mar DNA-stúdzjes hawwe oantoand dat it eins kardinaalfûgels binne, nau besibbe oan 'e typesoarte fan 'e famylje, de reade kardinaal. 

## Hâlden en dragen
De karmozynkardinaal is in seldsume fûgel fan dizewâlden op hichten fan 1.310 en 3.520 m. Faak libbet de fûgel yn pearkes, lytse groepkes of mingde groepen, meastentiids yn 'e hege beamlagen. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat de soarte yn oantal ôfnimt. De ôfname is lykwols net bot genôch om de soarte as bedrige te beskôgjen en dêrfandinne klassifisearret de IUCN de fûgel as net bedrige (LC).
Marsellus II

Paus **Marsellus II**, bêrne as **Marcello Cervini**  (Montepulciano, 6 maaie 1501 – Rome, 1 maaie 1555) wie de 222ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Syn pontifikaat duorre 22 dagen, fan 9 april oant 1 maaie 1555.

Marcellus studearre oan de universiteit fan Siena arsjitektuer, astronomy en wiskunde. 
Hy waard op 19 desimber 1539 troch paus Paulus III ta kardinaal kreëarre. Hy wie dêrfoar al biskop fan Nicastro.
Hy waard lykwols pas ta biskop wijd nei syn pausferkiezing. Fanwegen syn oplieding waard Marcello Corvini bibliotekaris fan de Fatikaanske Biblioteek. Fan 1545 ôf die er mei oan it Konsily fan Trente; hy fungearre as ien fan de foarsitters.

Syn namme is ûnskiedber ferbûn oan de *Missa Papae Marcelli*, dy't Giovanni Pierluigi da Palestrina ta eare fan Marsellus II komponearre hawwe soe. Marsellus II wie de omke fan Robertus Bellarminus dy't yn 1930 hillich ferklearre waard. 

Trochdat Marsellus II al sa betiid nei syn ferkiezing stoar, heart syn pausskip ta de koartste tsien pontifikaten yn de skiednis fan it pausdom.
Sisinnius (paus)

Paus **Sisinnius**  (Syrje – Rome, 4 febrewaris 708) wie de 87ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Syn pontifikaat duorre 21 dagen, fan 15 jannewaris oant 4 febrewaris 708.

Hy waard berne yn Syrje as soan fan in sekere Jehannes. Hy joech by syn koarte pontifikaat opdracht om de muorren fan Rome werstelle te litten, ek wijde er flak foar syn dea de nije biskop fan Korsika.

Trochdat Sisinnius al sa betiid nei syn ferkiezing stoar, heart syn pausskip ta de koartste fiif pontifikaten yn de skiednis fan it pausdom.
Piranga's

**Piranga's** (*Piranga*) is in fûgelskaai yn 'e famylje kardinaalfûgels (*Cardinalidae*). De wittenskiplike namme fan it skaai waard foar it earst publisearre yn 1808 troch Vieillot.

De fûgels fan it skaai waarden earder yn 'e tanagerfamylje (*Thraupidae*) set, mar út DNA-ûndersyk die bliken dat se nauwe sibben fan 'e reade kardinaal (*Cardinalis cardinalis*) binne en dêrfandinne wurde se hjoed-de-dei ta de famylje kardinaalfûgels rekkene.

Se wurde yn Noard- en Súd-Amearika oantroffen en libje dêr yn 'e hegere beamlagen. Njonken ynsekten ite se ek fruit. Ferskillende soarten binne trekfûgels, oaren binne stânfûgel.  

## Soarten
It skaai bestiet út 11 soarten:
Teodoarus II

Paus **Teodoarus II**  (Rome, 840 – dêre, desimber 897) wie de 115e paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Syn pontifikaat duorre 20 dagen.

Hy rehabilitearre paus Formosus troch syn ferrjochte dieden en wijdingen te erkennen. Fierder liet er it lichem fan Formosus út it grêf helje dêr't it begroeven wie nei't it yn Tiber smiten wie. It lichem waard opnij begroeven yn de Sint-Pitersbasilyk.

Trochdat Teodoarus II al sa betiid nei syn ferkiezing stoar, heart syn pausskip ta de koartste fiif pontifikaten yn de skiednis fan it pausdom.
Selestinus IV

Paus **Selestinus IV** bêrne as **Goffredo Castiglione** (Milaan – Rome, 10 novimber 1241) wie de 179ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Syn pontifikaat duorre 17 dagen.

Selestinus IV wie de earste paus dy't yn in konklaaf keazen waard. Hy wie in omkesizzer fan paus Urbanus III. Hy die senator Matteo Rosso Orsini fanwegen syn wangedrach yn de ban. Dy hie tsien kardinalen opsletten en twongen om in nije paus te kiezen. Ien fan harren ferstoar hjirby en de oaren waarden siik.

Trochdat Selestinus IV al sa betiid nei syn ferkiezing stoar, heart syn pausskip ta de koartste trije pontifikaten yn de skiednis fan it pausdom.
Bonifatius VI

Paus **Bonifatius VI** (Rome – Rome, april 896) wie de 112e paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Hy waard nei de oproer nei de dea fan paus Formosus keazen as nije paus syn pontifikaat duorre om en de by 16 dagen. 

As geastlike wie er oant twa kear ta út it amt set fanwegen ymmoreel gedrach: as ûnderdeken en as preester. Der bestean mear ferzjes, wêrom't syn pontifikaat mar in pear dagen duorre.

Trochdat Bonifatius VI al sa betiid nei syn ferkiezing stoar, heart syn pausskip ta de koartste trije pontifikaten yn de skiednis fan it pausdom.

Hoewol't syn namme foarkomt op de list fan pausen, waard de beneaming fan Bonifatius VI yn 898 ûnjildich ferklearre troch paus Jehannes IX ûnder in troch him beleine synoade te Rome.
Urbanus VII

Paus **Urbanus VII**, bêrne as **Giambattista Catagna**  (Rome, 4 augustus 1521 - Rome, 27 septimber 1590) wie de 229ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Syn pontifikaat duorre 13 dagen, fan 15 septimber oant 27 septimber 1590.

Yn 1553 waard er aartsbiskop fan Rossano en yn 1583 folge syn beneaming ta kardinaal. Paus Urbanus VII ferstoar lykwols twa wiken nei syn ferkiezing oan malaria, it pontifikaat fan Urbanus VII is de  koartste yn de skiednis fan it pausdom oant no ta.

Nettsjinsteande dat hat er al it earste bekende smookferbod yn publike romten op syn namme stean. Hy drige elkenien te ekskommunisearjen dy't itsij yn'e pyldergong, itsij yn tsjerke, tabak brûkte; dat jilde foar sawol pyptabak, prûmtabak as foar snúftabak.
Leo I

; Leo I kin ferwize nei: 
* in paus yn 'e 5e iuw, Leo I (paus)
* in keizer fan it Byzantynske Ryk, Leo I fan Byzantsium
* in kening fan Armeenje (1129-1140) Leo I fan Armeenje
* in grutfoarst fan Kiev (1271 -1301) en kening fan Galysje-Wolhynje (1293 -1301) Leo I fan Galysje
* in yn 1950 troch Albert George Wilson ûntdutsen dwerchstjerrestelsel. Leo I (dwerchstjerrestelsel)
Maurits I fan Aldenburch

**Maurits I fan Aldenburch** (Dútsk: *Moritz I. von Oldenburg*; ±1145 – 1209) wie greve fan Aldenburch fan 1167 oant syn dea yn 1209. Hy spile in wichtige rol yn de politike ûntjouwings fan it hjoeddeistige Noardwest-Dútslân yn de 12e iuw en wie belutsen by ferskate konflikten en machtsstriid yn de regio.

## Libben
Maurits wie de soan fan greve Kristiaan I en Kunigunde, dy't nei alle gedachten út it hûs Versfleht kaam. Nei de dea fan syn heit yn 1167 wie Maurits noch net folwoeksen, wêrtroch hartoch Hindrik de Liuw fan Saksen Aldenburch ûnder syn hearskippij brocht. Maurits waard troch Hindrik ferballe en tsjinne dêrnei jierrenlang by aartsbiskop Filips I fan Heinsberg fan Keulen. Yn 1178 die Filips in mislearre besykjen om Maurits wer yn syn rjocht as greve te werstellen.

Yn 1180 en 1181 naam Maurits diel oan de ryksoarloch tsjin Heinrich de Liuw. As beleanning foar syn trou krige hy fan keizer Freark I Barbarossa syn hearskippij oer Aldenburch werom. Hoewol't it net dúdlik is hoe lang de Welfen noch ynfloed hiene yn Aldenburch, wurdt oannommen dat dat oant 1218 of sels 1227 duorre.

Maurits hie konflikten mei de Wildeshausener line fan it Aldenburger grevehûs, dy't troch syn omke Hindrik I oprjochte wie, en mei de aartsbiskoppen fan Bremen. Hy waard tydlik ekskommunisearre en moast as feint fan de aartsbiskop bliuwe. Syn namme komt om 1200 hinne faak foar yn de tsjûge-rigen fan aartsbiskoplike oarkonden.

Om erfskiedings te foarkommen, waard syn broer Christian de Krúsfarder fermoarde, mooglik op oanstean fan Maurits. De *Rasteder Chronik* suggerearret teminsten dat Maurits derfan op 'e hichte wie. De ridders fan Hatten, Döhlen en Sannum waarden as de moardners ûntmaskere en neffens deselde boarne eksekutearre, útsein dejingen dy't ûntkomme koene troch te flechtsjen.

Tusken 1192 en 1198 stifte Maurits tegearre mei syn mem Kunigunde in kleaster yn Bergedorf (tsjintwurdich diel fan Ganderkesee), op it plak dêr't syn broer fermoarde waard. It kleaster waard earst bewenne troch nonnen út Bremen en letter troch Sistersjenzers út Marienthal by Helmstedt. It kleaster bloeide lykwols net en waard yn 1232 ferpleatst nei Hude.

Yn 1198 stipe Maurits de Welfen yn de Dútske troanstriid en hy stipe Holstein tsjin Denemark. Troch it bouwen fan kastielen provosearre hy opstannen yn de Fryske goaën Östringen en Rüstringen.

## Houlik en neiteam
Maurits troude mei Salome fan Hochstaden-Wickrath, dochter fan greve Otto II fan Wickrath en Adelheid fan Hochstaden. Ut dat houlik kamen fiif bern:
* Otto I fan Aldenburch (±1175–1251), troude mei Mechthild fan Woldenberg
* Hedwig († 1228), troude mei Hildebold II fan Roden
* Salome († 1267), fan 1224 ôf abdis fan Bassum
* Kunigunde († ±1290), troude mei Giselbert II, hear fan Bronckhorst
* Kristiaan II fan Aldenburch († 1233), opfolger fan Maurits as greve fan Aldenburch
Wytwjukkardinaal

De **wytwjukkardinaal** (*Piranga leucoptera*) is in fûgelsoarte yn it skaai piranga's (*Piranga*) út de famylje kardinaalfûgels (*Cardinalidae*). De soarte libbet yn 'e berchbosken fan Meksiko yn it noarden oant Bolivia yn it suden. De soarte nimt yn oantal ôf, mar de populaasje wurdt as net bedrige beskôge. Lykas oare soarten fan it skaai waard de soarte lang yn 'e famylje tangarefûgels set, mar genetyske stúdzjes hawwe dúdlik makke dat de fûgel ta de kardinaalfûgels heart.

## Beskriuwing
De soarte is in relatyf lytse piranga. It mantsje is tige opfallend, helderread mei in swart eachmasker en swarte wjukken mei wite bannen. It wyfke hat itselde patroan as it mantsje, mar is grienich en giel. De rop bestiet út helder, lispeljend fluitsjen. 

## Fersprieding
De wytwjukkardinaal libbet fan eastlik Meksiko oant súdlik Bolivia en wurdt yn fjouwer ûndersoarten mei de folgjende fersprieding ûnderferdield: 

* *Piranga leucoptera leucoptera* - eastlik Sierra Madre Oriental yn eastlik Meksiko (*Tamaulipas*) nei Nikaragûa.
* *Piranga leucoptera latifasciata* - Kosta Rika en westlik Panama (eastlik nei Veraguas).
* *Piranga leucoptera venezuelae* – Andes fan Kolombia oant Fenezuëla en noardlik Brazylje.
* *Piranga leucoptera ardens* - Andes fan súdwestlik Kolombia (Nariño) oant noardwestlik Bolivia.

It skaai *Piranga* stie earder yn 'e tangarefûgels (*Thraupidae*). DNA-stúdzjes hawwe lykwols oantoand dat it kardinaalfûgels binne, nau besibbe oan 'e typesoarte fan 'e famylje, de reade kardinaal.

De soarte libbet yn bercheftige regio's fan grienbliuwende wâlden dinne- en ikebosken. Wytwjukkardinalen wurde yn 'e heechste lagen fan beamen oantroffen, meastentiids yn pearkes of lytse groepkes, somtiden mei oare groepkes foerazjearjende soarten.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de populaasje ôfnimt, mar net genôch om as bedrige beskôge te wurden. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) neamt de soarte as net bedrige (LC). De populaasje wurdt tusken de 50.000 en in heal miljoen folwoeksen fûgels rûsd.
Papenburch

**Papenburch** (Dútsk: *Papenburg*) is in stêd en gemeente yn de Landkreis Emsland, krekt súdlik fan East-Fryslân, yn 'e dielsteat Nedersaksen yn Dútslân. De stêd leit oan de Iems en hat in langhalige struktuer fanwegen syn groei by ferskate kanalen lâns. Papenburch is benammen bekend fanwegen de Meyer Werft, ien fan 'e grutste skipwerven fan Europa.

## Skiednis
It gebiet fan Papenburch waard oarspronklik bewenne troch feanfakkers en boeren. De namme waard foar it earst neamd yn in dokumint út 1431 oer de "Papenborch", in boarch dy't mooglik bewenne waard troch geastliken of ûnder har beskerming stie.

Yn 1630 kocht Dietrich von Velen de saneamde Papenborch en stifte dêr in kolonisaasjeprojekt foar it omlizzende feangrûn. De earste permaninte delsetting ûntstie yn 1631, wat as it offisjele stiftingsjier fan it plak beskôge wurdt.

Yn de 18e en 19e iuw ûntwikkele Papenburch him ta in wichtich sintrum foar skipbou en feanterij. De stêd waard lang as de "âldste feankoloanje fan Dútslân" beskôge. De skipfeart oer de Iems en de ûntwikkeling fan kanalen wienen essinsjeel foar de ekonomyske groei.

## Geografy
Papenburch leit yn it noarden fan it Iemslân, tichtby de grins mei East-Fryslân en Grinslân yn Nederlân. It stedsgebiet hat in langhalige foarm fanwegen de ûntwikkeling lâns it Haadkanaal, it Suder- en Noarderkanaal, en oare wetterwegen.

De stêd bestiet út ferskate distrikten:
* Obenende (noardlik part)
* Untenende (súdlik part)
* Aschendorf – eardtiids in selsstannich doarp
* Herbrum
* Bokel
* Tunxdorf

## Ekonomy
De wichtichste ekonomyske pylder fan Papenburch is sûnder mis de Meyer Werft, dy't grutte cruiseskippen bout foar ynternasjonale rederijen. De werf hat mear as 3.000 meiwurkers en is ien fan 'e modernste skipwerven yn Europa.

Neist skipbou is der ek yndustry yn logistyk, lânbou, toerisme en tsjinsten. De toeristyske sektor profitearret fan it skipboumuseum, it besikerssintrum fan de werf en it histoaryske stedsbyld mei syn kanalen en âlde skippen.

## Ferfier
Papenburch is goed oansletten op it ferkearsnet fan Dútslân:
* Diken: De Bundesstraße 70 rint troch de stêd. De Autobahn A31 is net fier fuort.
* Spoar: Stasjon Bahnhof Papenburg (Ems) is in halte op de Emslandstrecke tusken Múnster en Emden.
* Binnenfeart: Papenburch hat in oansluting op de Eems en ferskate kanalen, wat wichtich is foar yndustriële transport.

## Kultuer en ûnderwiis
De stêd hat ferskate musea:
* It *Papenburger Zeitspeicher*, in ynformaasjesintrum oer de skiednis fan 'e stêd
* It *Von-Velen-Anlage*, in iepenloftmuseum oer de feankoloanjes
* It besikerssintrum fan Meyer Werft

Der binne meardere skoallen yn de stêd, fan basisûnderwiis oant fuortset ûnderwiis. Foar heger ûnderwiis is de regio oars ôfhinklik fan stêden lykas Lier, Aldenburch of Grins.

## Eveneminten
* Maritime Wike: Jierlikse festiviteiten rûnom de skiednis fan skipbou en feart
* Merke: In grut folksevenemint yn de simmermoannen
* *Advent* yn Papenburg: Krystmerk en wintereveneminten

## Sjoch ek
* Meyer Werft
* Iems

## Keppelings om utens
* Offisjele webstee fan Papenburch
* Besikerssintrum fan Meyer Werft
Bundesstraße 70

De **Bundesstraße 70** (B70) is in wichtige ferkearsferbining yn it noardwestlike diel fan Dútslân. De wei begjint yn Neermoor yn Eastfryslân en rint fan dêrút nei it suden ta en einiget yn Wesel yn Noardryn-Westfalen. Mei in lingte fan sa’n 234 kilometer ferbynt de B70 wichtige regio’s yn Eastfryslân en de Nederryn yn it westen fan Dútslân.

## Skiednis
De B70 waard al yn de 19e iuw as regionale ferbiningswei oanlein. Under it Dútske Ryk waard de wei opnaam yn it rykssnelweinetwurk. Nei de Twadde Wrâldoarloch waard de B70 offisjeel as Bundesstraße oanwiisd en waard de wei stadichoan modernisearre. Bypasses om gruttere stêden hinne binne yn de rin fan de jierren oanlein om ferkearsfersmoarging yn bewenne gebieten foar te kommen.

Yn de 21e iuw hat de wei ferskate grutte ûnderhâlds- en útwreidingsprojekten ûndergien, wêrûnder it ferfangen fan brêgen en it oanlizzen fan nij asfalt.
Silvester I

Paus **Silvester I**, (Sant'Angelo a Scala - Rome, 31 desimber 335) wie de 33ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke, hy stie as paus oan it haad fan de Roomsk-Katolike Tsjerke fan 314 oant 335. 

Silvester wurdt as hillige fereare. Syn feestdei is by de katoliken op 31 desimber, wat ek syn stjerdei wie. De Tsjerke fan Grikelân en Bulgaarsk-Ortodokse Tsjerke betinke him op 2 jannewaris. De feestdei âldjiersdei, wurd derom ek wol *Silvester* as *Silvesterjûn* neamt. Hy is patroanhillige fan de húsdieren, de goede risping en it nije jier.
Aleksander III (paus)

Paus **Aleksander III**, (Siena, begjin 12e iuw - Rome, 30 augustus 1181) wie de 170ste paus (ynklusyf de tsjinpausen) fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Hy wie paus fan 1159 oant 1181. 

## Libbensrin
Hy wie in ferneamd *magister iuris* yn Bologna, waard yn 1150 kardinaal en yn 1153 kânselier fan de Tsjerke fan Rome en riedsjouwer fan paus Adrianus IV, syn foargonger.

As syn opfolger fersette er him op de ryksdei fan Besançon (1157) tsjin de rykskânselier Rainald fan Dassel. Op 7 septimber 1159 keazen de anty-ymperialen him ta opfolger fan paus Adrianus IV.

Syn pontifikaat stie yn it teken fan de grutte botsing mei keizer Frederik I Barbarossa, dy’t de tsjerklike polityk fan syn Salyske foargongers besocht te fernijen en dêrom de Ghibellynske tsjinpausen Fiktor IV, Paskalis III en Kalikstus III, stipe.

Aleksander moast nei Frankryk flechtsje (1161–1165), mar fûn stipe by de measte Europeeske foarsten, benammen by it Lombardyske stêdebûn, dy't him fûleindich tsjin de Itajaanske polityk fan Barbarossa fersette. Har fêsting Alessandria waard nei him ferneamd. Yn de maitiid fan 1163 lei er, yn oanwêzigens fan Loadewyk VII fan Frankryk, de earste stien fan de Notre-Dame yn Parys.

Yn hiel it paus-keizerkonflikt toande Aleksander III him in master yn it diplomatike spul, wat him troch alle belutsenen net hieltyd yn tank ôfnommen waard. In selde foarsichtige polityk folge er oangeande Hendrik II fan Ingelân yn dy syn konflikt mei Thomas Becket (yn 1170 fermoarde, yn 1174 troch Aleksander III hillich ferklearre). Hy stipe fierders de nije kleasterbewegings, benammen de oarder fan de Sistersjinzers (1175: hillichferklearring fan Bernard fan Clairvaux). Aleksander III die útspraak yn in soad konflikten, mar ek yn mear gewoane rjochtsaken, dêr't er delegearre rjochters foar oanstelde. Under syn pontifikaat naam it oantal en it belang fan de pauslike dekretalen sterk ta. Fanwegen reboelje moast er op it lêst Rome ferlitte. Hy waard opfolge troch ien fan syn adviseurs yn it Barbarossa-konflikt, paus Lusius III.
Sint-Bavotsjerke (Raamsdonk)

De **Sint-Bavotsjerke** oan it Kerkplein 2 is de roomske parochytsjerke fan Raamsdonk yn 'e provinsje Noard-Brabân. De tsjerke is yn 'e jierren 1888-1889 neffens it ûntwerp fan 'e arsjitekt Carl Weber boud. 

## Skiednis
De katoliken fan Raamsdonk ferlearen nei de ynfiering fan 'e reformaasje harren Lambertustsjerke yn 1609. Se koenen allinnich sûnt 1690 in skuorretsjerke yn 'e  Waspikske buorskip Benedenkerk brûke. Yn 1787 mochten se ek in skuorretsjerke yn Raamsdonk stiftsje. Dy stie oan 'e Bergenstrjitte en wie wijd oan Sint-Bavo. Alhoewol't de katoliken yn 1798 nochris besochten om de âlde Lambertustsjerke werom te krijen, waard dat net tastien. Wol krigen se doe finansjele kompensaasje.

Op 18 april 1888 waard útein set mei de bou fan 'e nije Sint-Baafstsjerke, dy't op 16 septimber 1889 ynwijd waard. Yn 1969 waarden ferljochte wizerplaten op 'e koepel set en yn 'e jierren 2010-2011 folge in yngreven restauraasje.

## Gebou

De Sint-Bavo waard ûntwurpen troch arsjitekt Carl Weber en wurdt beskôge as in hichtepunt fan syn wurk. It is in krúsbasilyk yn neoromanogoatyske styl. Karakteristyk is de hege koepel, dy't wat bûten ferhâlding liket. Dat komt troch it feit der yn 'e plannen ek westlike tuorren wiene, mar dy binne nea foltôge fanwegen jildbrek.

De tsjerke hat in fergulde koperen monstrâns út 'e 17e iuw. Der binne twa oargels: in Pels-oargel út 1930 en in Verschueren-oargel út 1986 .
Meyer Werft

**Meyer Werft** is in skipswerf yn Papenburch, Nedersaksen, Dútslân. It bedriuw waard oprjochte yn 1795 troch Willm Rolf Meyer en is ien fan 'e grutste en meast moderne skipwerven yn 'e wrâld. De werf is benammen bekend fanwegen de bou fan grutte, moderne en technologysk avansearre cruiseskippen.

## Skiednis
De Meyer Werft waard yn 1795 oprjochte as in famyljebedriuw troch Willm Rolf Meyer. Yn de earste jierren boude it houten sylskippen foar de binnenfeart. Yn de 19e iuw waard ûnder Josef Lambert Meyer oergien op de bou fan izeren skippen.

Yn de 20e iuw boude de werf ek stielen skippen en spesjale projekten lykas it stoomskip *Goetzen* (1913), dat nei de Earste Wrâldoarloch wer opdûkte as de MV *Liemba* en tsjintwurdich noch altyd yn gebrûk is op de Tanganjikamar.

Yn de rin fan de jierren boude de werf ek tenkers, kontenerskippen en fearboaten. Fanôf de jierren 1980 rjochte Meyer Werft him hieltyd mear op de merk fan cruiseskippen.

Yn 2024 krige de Meyer Werft te krijen mei finansjele swierrichheden fanwege lege fraach yn de cruise-yndustry nei de COVID-19-pandemy, hegere enerzjy- en materiaalprizen en ynternasjonale ynstabiliteit. De Bûnsrepublyk Dútslân en de dielsteat Nedersaksen kamen ta help en ferlienden finansjele stipe om it bedriuw en de mear as 3.000 banen te rêden.

## Produksje en fasiliteiten

De Meyer Werft is bekend fanwege har grutte oerdekte skipbouhallen yn Papenburch. Dokhal 2 is ien fan 'e grutste skipbouhallen fan 'e wrâld, mei in lingte fan mear as 500 meter.

De skippen wurde kompleet yn 'e hal gearstald en wurde dêrnei troch de Iems nei de Noardsee brocht. Dy tocht is geregeldwei in spektakel en lûkt in soad publyk.

De skippen dy't Meyer Werft bout, wurde foaral makke foar ynternasjonale rederijen lykas:
* Royal Caribbean International
* Norwegian Cruise Line
* Disney Cruise Line
* Carnival Cruise Line

### Besikerssintrum
It besikerssintrum fan Meyer Werft yn Papenburch is ien fan 'e meast populêre attraksjes yn East-Fryslân/Iemslân. Dêr binne û.o. eksposysjes oer skipsbou, in útsjoch op de produksjehallen en multymediale presintaasjes. 

## Oare lokaasjes
Meyer Werft hat ek oare produksjelokaasjes:
* Neptun Werft yn Rostock – foar rivierkruiseskippen en masineseksjes
* Meyer Turku yn Turku, Finlân – foar grutte cruiseskippen foar de Noardske merk

## Keppelings om utens
* Offisjele webstee fan Meyer Werft
* Besikerssintrum fan Meyer Werft
Leo I (paus)

Paus **Leo I** *de grutte*, (Toskane - Rome, 10 novimber 461) wie de 45ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke, hy stie as paus oan it haad fan de Roomsk-Katolike Tsjerke fan 440 oant 461. Is de earste paus waans libbensrin dúdlik bekend is en oer wa't ynformaasje bewarre bleaun is. Hy die de ynvaazje fan Attila de Hun yn in petear yn syn kampemint oan de Gardamar yn 452 en late de sintralisaasje fan de Tsjerke.

Wilens it pontifikaat fan Leo I spilen in tal langrinnende kwestjes, lykas it fraachstik fan it Pelagianisme en de machtsstriid yn Galje. Leo I reagearre op dit soarte fan saken út in konservatyf, strang teologysk stânpunt wei. Syn pontifikaat hat dêrom de namme konservatyf west te hawwen. 

By it pontifikaat fan Leo waarden de manigeïsten troch de Fandalen nei Rome dreaun. Yn it geheim holden dizze gearkomsten, dêr't se har leauwe op beleden. Doe't Leo I hjir efter kaam, ferbrânde er yn it iepenbier de manigeïstyske boeken en hold er in publyklik debat oer dizze lear, wêrnei't de keizer op 19 juny 445 it Manigeïsme ferbea. Ek pelagianisten yn it bisdom Aquileia, dy't tegearre mei de katolike haadstream nei tsjerke giene sûnder har leauwen ôf te swarren, pakte paus Leo I hurd oan. It yn Spanje opkommen priskulanisme ûntsnapte ek net oan de oandacht fan de paus. Biskop Turrubius fan Astorga stjoerde in brief nei alle Spaanske biskoppen, lykas in kopy nei de paus, dêr't er it probleem yn taljochte. Leo I, dy't de kâns op macht yn Spanje net sjitte litte woe, stjoerde in brief werom mei dúdlike rjochtlinen oangeande de priskillianisten. De biskop fan ]Sisylje krige ek in foarse ôfstraffing, nei't bliken die dat syn preesters har net oan alle foarskreaune wetten en rjochtlinen holden.

Leo I stoar op 10 novimber 461 en hy wie de earste paus dy't yn de Sint-Pitersbasilyk begroeven waard. Dat is ek syn katolike, evangelyske en anglikaanske feestdei. Oant 1969 waard er op 11 april betocht. De ortodokse tsjerke betinkt him op 18 febrewaris. Paus Leo I wurdt yn de keunst ôfbylde mei in draak en is patroanhillige fan de sjongers, muzikanten en organisten.
Adrianus I

Paus **Adrianus I** (Latyn: **Hadrianus I**), (Rome, begjin 8e iuw - Rome, 25 desimber 795) wie de 95ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Hy stie as paus oan it haad fan de Roomsk-Katolike Tsjerke fan 772 oant 795. 

Hy wie de soan fan Teodoarus, in Romeinsk ealman. Rillegau nei syn ferkiezing foel Desidearius, de kening fan de Longobarden, it grûngebiet fan de paus binnen. Adrianus I rôp de help yn fan de kening fan de Franken, Karel de Grutte. Dy foel Itaalje yn mei in geweldich leger, bestoarme it regear yn Pavia en naam de stêd yn. Desidearius flechte nei de abdij fan Corbie yn Frankryk. Karel efterfolge him, en beneamde himsels ta kening fan ’e Longobarden.

Adrianus wie mei in pontifikaat fan 23 jier en 328 dagen ien fan de langstsittende pausen.
Benediktus IX

Paus **Benediktus IX**, berne as **Teofylaktus III fan Tuskulum**  (Rome – Grottaferrata) wie paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke fan 1032 oant 1044, fan 1045 oant 1046 en fan 1047 oant 1048. Hy wie de jongste paus ea, hy wie earne tusken de 12 en de 18 jier âld doe't er foar it earst ta paus keazen waard. Syn heit Alberich soe it Petrusambt nei de dea fan paus Jehannes XIX troch omkeaperij foar syn soan ferkrigen hawwe. Keizer Koenraad II erkende Benediktus IX as rjochtmjittich ferkeazen paus.

## Libbensrin
It hâlden en dragen fan Benediktus hat net bysûnder stichtlik west. Yn septimber 1044 waard er troch de befolking fan Rome ferdreaun sadat syn broer greve Gregoarius II fan Tuskulum him ta help komme moast en de oarder werstelle. Yn jannewaris 1045 waard Jehannes fan Sabina útroppen ta paus Silvester III, mar yn maart siet Benediktus IX alwer yn Rome. Silvester III waard nei syn oarspronklike biskopssit yn Sabina ferdreaun. Blykber koe Benediktus IX de oarder lykwols net mear werstelle, sadat er besleat syn amt op 1 maaie 1045 foar sulver te ferkeapjen oan syn peetomke Gregoarius VI en dêrmei foar de twadde kear syn setel kwyt te wêzen.

Mids 1045 rûnen der yn Itaalje dus trije pausen om. Under ynwurking fan de herfoarmingsbeweging fan Cluny, dy't yn de 11e iuw pleite tsjin omkeaperij en Nicolaïsme (ôfwizing fan it preesterselibaat) besleat Hendrik III, sûnt 1046 keizer, skjin skip te meitsjen. Under syn oanwizingen kaam de Synoade fan Sutri op 20 desimber 1046 yn Sutri byinoar, dêr't de pausen Silvester III en Gregoarius VI beiden ôfset waarden. Op de ferfolchsitting fan 23 en 24 desimber yn Rome waard as lêste ek Benediktus IX ôfset. Op de synoade waard Hendrik III it privileezje takend om kandidaten te beneamen. It ôfsetten fan Benediktus IX waard fuortendaliks folge troch de beneaming fan paus Klemins II. In dei letter kroande de nije paus Hendrik III en syn frou Agnes fan Poitou ta keizer en keizerinne. 

Nei de dea fan Klemins II op 9 oktober 1047 luts Benediktus IX mei help fan markgreve Bonifatius III fan Toskane Rome binnen en ferklearre him ta rjochtmjittige paus. It yngripen fan keizer Hendrik III troch de beneaming fan Poppo fan Brixen ta paus Damasus II hie yn earste ynstânsje gjin gefolch, omdat Poppo der net yn slagge Rome yn te kommen. Om de driging fan in keizerlike fjildtocht tsjin de markgreve fan Toskane ôf te kearen, moast Bonifatius Poppo fan Brixen nei Rome bringe. Op 16 july 1048 teach Damasus II Rome yn. Dêrop wie Benediktus IX syn amt foar de tredde kear kwyt. 

It is net wis wêrom't er yn 1048 besleat fan de pauslike troan ôf te sjen. Der wurdt spekulearre dat er jild krigen hawwe soe. Oare boarnen beweare dat er út skamte foar syn losbannige libben ôfstân fan it pausdom die. Hy luts him úteinlik yn in kleaster yn Grottaferrata werom.
Tsjinpaus

In **tsjinpaus**, of **antypaus,** is in út protest keazen katolike tsjerkelieder. Yn beskate ûnrêstige perioaden fan de skiednis fan de Roomsk-Katolike Tsjerke waard de keazen paus troch guon groepen net erkend. Dy ferkeazen dan harren eigen paus as saneamde tsjinpaus. De earste tsjinpaus wie Hippolytus (217-235), dy't keazen waard út protest tsjin paus Kalikstus I.

De perioade fan tsjinpausen mei de measte ferdieldens wie dy fan it Westersk skisma: fan 1378 oant 1418. It wie net altyd dúdlik hokker fan de twa (of soms sels ek trije) rivalisearjende pausen de "echte" paus wie en hokker de (of in) tsjinpaus. De dúdlikens dy't hjiroer tsjintwurdich liket te bestean is pas efterôf ta stân kommen. Kardinalen dy't troch tsjinpausen kreëarre waarden, waarden letter pseudokardinalen neamd.

Neffens de tradisjonele skiedskriuwing hat der sûnt 1449 gjin tsjinpaus mear west. 

## Sjoch ek
* Paus
* List fan pausen
Woastynkardinaal

De **woastynkardinaal** (*Cardinalis sinuatus*) is in fûgelsoarte yn it skaai kardinalen (*Cardinalis*) út de famylje kardinaalfûgels (*Cardinalidae*). De soarte is in nauwe sibbe fan 'e reade kardinaal (*C. cardinalis*) en wurdt fûn yn it súdwesten fan 'e Feriene Steaten en noardwestlik Meksiko oantroffen.

## Skaaimerken

Woastynkardinalen wurde 19 oan 21,5 sm lang en binne like grut as syn nauwe sibbe de reade kardinaal. Se ha in ferlykbere sterke snaffel en túf op 'e kop. De snaffel sjocht der lykwols oars út: koart, nei ûnderen bûgd en gielich ynstee fan read. De túf op 'e kop is ek oars en langer en puntiger. It fearrekleed is grizer mei read op 'e túf, it gesicht, yn 'e wjukken, op 'e sturt en sintraal ûnder de snaffel oant nei de búk. Se misse ek it swarte gesichtsmasker fan 'e reade kardinaal.

De sang en de rop is ferlykber mei dy fan 'e reade kardinaal, mar de sang is skerper en helderder, wylst de rop langer en piipjender is.

## Fersprieding
De woastynkardinaal is ferdield yn trije ûndersoarten mei de folgjende fersprieding:

* *Cardinalis sinuatus fulvescens* - komt foar yn woastyngebieten fan súdlik Arizona en noardwestlik Meksiko (Sonora oant noardlik Nayarit)
* *Cardinalis sinuatus sinuatus* - komt foar yn drûge gebieten fan súdlik Nij-Meksiko oant súdeastlik Teksas en noardeastlik Meksiko
* *Cardinalis sinuatus skiereilân* - komt foar yn Baja California (súd fan 'e 27 breedtegraad noard)

## Hâlde en dragen
De woastynkardinaal libbet lykas de namme seit yn woastyneftige, drûge gebieten, mar ek yn rivierbosklânskippen, lânbougebieten en wenwiken mei omlizzend bosk. Bûten it briedseizoen kinne guon woastynkardinalen nei mear stedske omjouwings migrearje. Harren iten bestiet út sied fan gerzen, (kaktus)fruchten en gruttere ynsekten dy't se op 'e grûn en yn strewellen sykje. 

It briedseizoen begjint meastentiids healwei maart en einiget healwei augustus. It komfoarmige nêst wurdt 1,5-5 m boppe de grûn boud yn tichte strûken yn iepener gebieten as de reade kardinaal. In lechsel bestiet út twa oant fjouwer aaikes dy't wyfeftich binne mei griene of grize stipkes, dy't yn 14 dagen útbret wurde. It wyfke briedt en it mantsje fuorret dan it wyfke. De jongen fleane út as se sa'n 10 dagen âld binne, wylst sawol it mantsje as it wyfke de jongen fersoargje. Nei likernôch in moanne nei it útfleanen rêde de juvenilen harren sels. Winterdeis wurde se somtiden sjoen yn kloften fan tûzen fûgels. 
## Status
De soarte hat in grutte populaasje en in grut ferspriedingsgebiet, mar se tinke dat de oantallen ôfnimme, lykwols net bot genôch om as bedrige beskôge te wurden. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (LC). Neffens rûzings soe de populaasje fan 'e Feriene Steaten tusken 1966 en 2014 ôfnaam wêze.
Hillige Sit

De **Hillige Sit** (Latyn: *Sancta Sedes*) is de formele beneaming fan de steatsrjochtlike posysje fan it Fatikaan en tsjut de paus oan yn 'e mande mei it Steatssekretariaat en de ûnderskate kongregaasjes en pauslike rieden. 

De Hillige Sit kin beskôge wurde as it sintrale bestjoersorgaan fan de Katolike Tsjerke. Ynformeel sprekt men ek wol fan "It Fatikaan". Soms wurdt yn stee fan 'e beneaming Hillige Sit ek de term **Apostolyske Sit** (Latyn: *Sedes Apostolica*) brûkt om sa te ûnderstreekjen dat de paus de opfolger is fan'e apostel Petrus. Mar omdat der mear as ien Apostolyske Sit is, is it better fan de Hillige Sit te sprekken. Yn de begjintiid fan it kristendom stichten ommers de evangelist Markus (yn Aleksanderje) en de apostel Andréas (yn Konstantinopel) ek harren bisdom mei elk syn eigen Apostolyske Sit.

De Hillige Sit hat neffens it Ferdrach fan Lateranen yn 1929 de eksklusive jurisdiksje krigen oer de doe nij te foarmjen steat Fatikaanstêd, de Status *Civitatis Vaticanae* of *Stato della Città del Vaticano*.

De Hillige Sit stiet ûnder lieding fan 'e paus, mar faak wurdt mei de oantsjutting "Hillige Sit" ek wol it amt of jurisdiksje fan 'e paus bedoeld. De Hillige Stoel bliuwt bestean as der tydlik gjin paus is, nei syn dea of ôftrêden. Yn dizze tiid fan ôfwêzigens fan de paus (*[[Sedisfakaasje]]*) wurde de Katolike Tsjerke en Fatikaanstêd bestjoerd troch it Kolleezje fan Kardinalen.
Kolleezje fan Kardinalen

It **Kolleezje fan Kardinalen** (Latyn: *Collegium Cardinalium*), oprjochte yn de rin fan de njoggende iuw, bestiet út alle kardinalen fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Dat kolleezje spilet twa rollen foar de Tsjerke:
* meidwaan oan it konklaaf as de Hillige Sit fakant is (*foar alle kardinalen dy't net âlder binne as 80 jier*);
* It advisearjen fan de paus oer tsjerkesaken as er it kolleezje opropt ta in konsistoarje.

## Macht fan it Kolleezje fan Kardinalen
It kolleezje hat gjin útfierende macht, útsein yn in perioade fan Sedisfakaasje, mar sels dan is syn macht tige beheind neffens *Universi Dominici Gregis*, de apostolyske konstitúsje fan paus Jehannes Paulus II, dy't rjochtlinen jout foar de Sedisfakaasje.

## Omfieming
It Kolleezje hie lange tiid in troch paus Sikstus V yn 1588 fêststelde, maksimale omfieming fan 70 kardinalen. Paus Jehannes XXIII wie de earste dy't, oars sûnder de Sixtijnske regeljouwing oan te passen, it oantal fan 70 euro oertrêde: hy liet by syn ferstjerren yn 1963 in kolleezje fan 82 kardinalen nei.

Under paus Paulus VI binne de hjoeddeistige regels fêststeld. Yn it konsistoarje fan 22 febrewaris 1965, doe't er 27 kardinalen kreëarre, gie er oer it oantal fan 100 kardinalen hinne. Yn syn *motu proprio Ingravescentem Ætatem* bepaalde er dat kardinalen dy't op syn minst de leeftiid fan tachtich jier berikt hawwe gjin stimrjocht mear hawwe yn it konklaaf. Kardinalen dy't dy leeftiid passearre binne bliuwe har sitting hâlden yn it Kolleezje fan Kardinalen.

Dit motu proprio is lykwols in rjochtline en gjin strikte wet. Der kinne dus mear as 120 kiesberjochtige kardinalen wêze. It is ek foarkaam dat it oantal fan 120 mei guon oerskreaun waard. De paus antisipearret dêrmei op de oansteande 80e jierdei fan in tal kardinalen, dy't op dat stuit dus harren kiesrjocht ferlieze sille. It tal kardinalen dat oan in konklaaf dielnimme mei is wol strikt beheind ta 120. Op in pear mominten yn de skiednis gie it tal kiesberjochtige kardinalen dochs oer de 120 hinne, om't de paus mear kardinalen kreëarre hie. Dit wie ûnder oare it gefal yn 2025. Doe wiene der 133 kiesberjochtige kardinalen dy't oan it konklaaf meinamen. Foar it gefal dat werklik sa is yn in perioade fan sedisfakaasje, is lykwols neat spesifyk regele.

### Foarsitter
It kolleezje wurdt foarsitten troch de paus of troch de deken fan it kolleezje fan Kardinalen. Paus Fransiskus bepaalde dat fan 2020 ôf de kardinaaldeken foar in perioade fan fiif jier ferkeazen wurdt en dat dizze termyn ien kear op'e nij nijber is.
Romeinske Kuery

De **Romeinske Kuery** (Latyn: *Curia Romana*) is it bestjoersapparaat fan de paus en wurdt foarme troch de organen fan de Hillige Sit dy't de paus bysteane yn it ferfoljen fan syn taken as haad fan de Roomsk-Katolike Tsjerke.

It wurd Kuery is ôflaat fan it Latynske *curia*, dat ferwiist nei it plak dêr't yn de klassike âldheid de Romeinske senaat fergadere. Letter waard de term brûkt om it paleis fan de foarst oan te tsjutten en súntsjeswei ek foar it "foarstlike hûs", de hofhâlding dy’t de foarst bystie yn syn bestjoerstaak.

## Skiednis
Yn 'e midsiuwen wie der in striid tusken de macht fan de konsilys (*konsiliarisme*) en de hofhâlding fan 'e paus: de kuery. In wichtige ûntjouwing yn dizze machtsferhâldingen fûn plak yn 1059, doe't paus Nikolaas II de kardinalen it eksklusive rjocht joech om de paus te ferkiezen, wat de ynfloed fan 'e kuery oanmerklik fersterke.

Hoewol't paus Martinus V troch it Konsily fan Konstanz (1414-1418) keazen waard om út de striid tusken trije pausen te kommen, naam er gjin inkeld foech oan út hannen fan de kuery. Ek syn opfolger paus Eugenius IV ûntbûn yn sân hasten it Konsily fan Basel (yn 1433) doe't dat tefolle wjerstân bea. Yn 1588 begûn paus Sikstus V de kuery in nije struktuer te jaan troch de konsistoarjes om te foarmjen ta kongregaasjes, elk mei spesifike foegen.

Yn 1870, nei de *dogmatisearring* fan de pauslike ûnfeilberens by it Earste Fatikaansk Konsily, waard de autoriteit en it berik fan de kuery fierder fergrutte om de paus te stypjen yn syn bestjoer oer de tsjerke.

Mei it *Motu proprio Integrae servandae* fan 7 desimber 1965 joech paus Paulus VI nije statuten oan it Hillich Offisje, dat sûnt *Kongregaasje foar de lear fan it leauwe* hiet. De apostolyske konstitúsje *Regimini Ecclesiae Universae* fan dizze paus fan 15 augustus 1967 befette in folsleine reorganisaasje fan de kuery en wurdt sjoen as de grûnwet fan de Hillige Sit. It tal kongregaasjes waard beheind ta maksimaal tsien en in protte feroaren fan namme. Der kamen rieden en sekretariaten by en ek it foech fan it steatssekretariaat waard yngreven feroare.

Mei de apostolyske konstitúsje *Pastor Bonus* fan 28 juny 1988 fierde paus Jehannes Paulus II in nije herfoarming fan de kuery troch, dy't temjitte kaam oan de nije noaden fan in sterk ynternasjonalisearre Tsjerke. De apostolyske konstitúsje *Episcopalis Communio* waard yn 2018 útfurdige troch paus Fransiskus. Dy konstitúsje fersterke de rol fan de biskopssynoade.

Paus Fransiskus kundige op 5 juny 2022 in nije apostolyske konstitúsje ôf, *Praediate Evangelium*. Alle kongregaasjes en pauslike rieden waarden opheft; harren taakgebieten waarden opnommen yn de nij ynstelde dikasteryen. De lieding dêrfan waard iepensteld foar leken, en dêrmei foar froulju.

Under it bewâld fan paus Fransiskus naam it tal froulju ta dat in bestjoerlike funksje yn de Kuery beset. Op 6 jannewaris 2025 beneamde Franciscus foar it earst in frou oan it haad fan in departemint en dêrmei ta lid fan de Kuery: suster Simona Brambilla.
Simona Brambilla

**Simona Brambilla** (Monza, 27 maart 1965) is in Italjaanske non. Sûnt 6 jannewaris 2025 is sy de Prefekt fan it Dikastearje foar Instituten van Wijd Libben en foar Mienskippen fan Apostolysk Libben. Se is de earste frou oan it haad fan in departemint fan de Romeinske Kuery.

## Libbensrin
Brambilla helle har diploma as ferpleechster yn 1986. Yn Merate wurke se yn in sikehûs. Yn 1988 trede Brambilla ta yn it Ynstitút fan de Missysusters fan Consolata. Sûnt 1999, nei har kleastergeloften, late se in jongereinpastoraat yn Mozambyk.

Oan de Pauselijke Universiteit Gregoriana studearre Brambilla Psychology, dêr't se yn 1998 har diploma foar krige. Oan dyselde universiteit dosearre Brambilla yn it tiidrek 2002-2006 psychology. Yn 2008 helle se ek har doktoraat.

Yn 2011 en 2017 waard Brambilla keazen as generaal-oerste fan de frouljustak fan de Consolata Missionarissen, in funksje dy't se oant maaie 2023 hie. 

Paus Fransiskus beneamde op 8 july 2019 Brambilla en seis oare froulju ta leden fan it Dikastearje foar Instituten van Wijd Libben en foar Mienskippen fan Apostolysk Libben. Net earder wiene froulju hjirfan lid.

Yn 2022 bepaalde paus Fransiskus dat net langer allinne manlike preesters in ôfdieling fan de Kuery liede meie soene, mar ek manlike en froulike net-preesters. Op 7 oktober 2023 waard Brambilla de earste froulike sekretaris fan it dikastearje dêr't se al lid fan wie. Dyselde moanne die se mei oan de Synoade oer Synodaliteit.

De Argentynske heechlearaar sosjology María Lía Zervino en Brambilla waarden yn desimber 2024 de earste froulike leden fan in ried dy't tasjocht op de útfiering fan de besluten fan de biskopssynoade.

Yn jannewaris 2025 beneamde paus Fransiskus, Brambilla ta Prefekt fan it Dikastearje foar Instituten van Wijd Libben en foar Mienskippen fan Apostolysk Libben. Dêrmei waard sy de earste frou dy't in dicastearje liedt. It dikastearje hâldt him dwaande mei religieuze oarders en kongregaasjes, moat goedkarring jaan foar nije mienskippen en fúzjes, opheffingen begeliede en besluten nimme oer it fuortgean fan leden út in oarder of kongregaasje. De Spaanske kardinaal Angél Fernández Artime waard pro-prefekt, omdat guon taken fan in prefekt ferrjochte wurde moatte troch immen dy't ta preester wijd is.

Mei it ferstjerren fan paus Fransiskus yn april fan dat jier kaam der automatysk in ein oan Brambilla's termyn, mar yn maaie besleat de nij keazen paus Leo XIV dat alle leden fan de Kuery oanbliuwe mochten.
Fermiljoenkardinaal

De **fermiljoenkardinaal** (*Cardinalis phoeniceus*) is in fûgelsoarte en ien fan 'e trije soarten yn it skaai kardinalen (*Cardinalis*) út 'e famylje kardinaalfûgels (*Cardinalidae*). De fermiljoenkardinaal is mear besibbe oan 'e woastynkardinaal (*C. sinuatus*) as de reade kardinaal (*C. cardinalis*).

## Skaaimerken
De fermiljoenkardinaal wurdt 19 sm lang. Beide skaaien ha lange opsteande fearren op 'e kroan. It mantsje is hast hielendal read, alhoewol't it fan tige helderread oan wat donkerder ferskilt. It hat in smelle swarte bân om it ûnderste diel fan syn swiere grize snaffel. De kroan fan it wyfke is griis en de lange fearren fan 'e túf binne readeftich. De rest fan 'e kop is brúnichgriis mei wite plakken by de snaffel. De boppekanten fan it wyfke binne griisbrún oant waarmbrún op 'e stút, wylst se fan ûnder feal kanielkleurich is. Juvenilen binne lykas it wyfke, mar bruner.

De sang fan 'e soarte bestiet út in melodysk en stadich fluitsjen.  

De fûgel wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat er net yn ûndersoarten wurdt ferdield. 

## Fersprieding
De soarte hat twa aparte ferspriedingsgebieten. It iene ferspriedingsgebiet leit fan noardeastlik Kolombia oant ýn 'e steat Lara yn noardlik Fenezuëla. It oare diel leit fierder eastlik yn Fenezuëla fan 'e steat Anzoátegui oant Sucre, ynklusyf Margarita Island.   

## Hâlden en dragen
De fermiljoenkardinaal is in gewoane fûgel yn drûge lânskippen mei leechhout en kaktussen oant in hichte fan 300 m. Faak wurdt de soarte yn pearkes oantroffen, rjochtop sittend op tûken. It iten bestiet út wringeleazen, fruchtfleis en sied. Allinnich it wyfke briedt de aaien út, mar beide âlders fuorje de jonge fûgels.  

## Status
De soarte hat in beheind ferspriedingsgebiet en nimt in oantallen ôf, mar net sa bot dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. It fangen fan fûgels om se foar de hannel as fûgelhokfûgel te ferkeapjen hat in negatyf effekt op 'e populaasje. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige.
Kardinaal (geastlike)

In **kardinaal** of Prins fan'e Tsjerke (ôfkomstich fan it Latynske *Cardo* = spil, "wêr't eat om hinne draait") is in tige hege rang, (eins mear: in weardichheid) yn 'e hierargy fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke. It is nei de paus de heechste rang. Se sprekke fan it kreëarjen fan kardinalen. Dat bart troch de paus yn de saneamde konsistoarjes. De paus hat it allinnichrjocht op 'e kreaasje fan kardinalen. Hy beslist alhiel neffens eigen ynsjoch oan wa't er de weardichheid takent. Los fan alderlei oare foarrjochten, beskikke kardinalen (alteast hja dy't jonger binne as tachtich jier) oer it rjocht om yn in konklaaf in nije paus te kiezen. De kardinalen binne feriene yn it Kolleezje fan Kardinalen.

## Rangoarder
De kardinalen wurde ûnderskieden yn:
* Kardinaal-biskop, 
* Kardinaal-preester,
* Kardinaal-diaken,
Dy binne ek titulêr oan it bisdom Rome ferbûn as respektyflik biskop, preester of diaken.Oan elke kardinaal preester of diaken wurdt in titeltsjerke yn Rome oanwiisd. De kardinaal-biskoppen drage lykwols de titel fan in bisdom fan in bisdom yn de omkriten fan Rome, wylst de kardinaal deken dêr de titel fan it bisdom Ostia oan taheakket. De kardinaal-diakens wurkje binnen de kuery. Kardinaal-preesters, dy't fierwei de grutste groep foarmje binnen it kolleezje fan kardinalen, binne meastentiids aartsbiskop fan in aartsbisdom.

Kardinalen, alhoewol't allegear gelyk, kinne fan in oarder of rang nei de oare oergean. In kardinaal-diaken wurdt nei tsien jier kardinaal-preester en in kardinaal-preester kin kardinaal-biskop wurde. Sels in kardinaal-diaken kin kardinaal-biskop wurde (sûnder kardinaal-prester west te hawwen). Dit soarte oergongen komt geregeld foar. It is lykwols net mooglik te "degradearjen". In kardinaal-preester kin gjin kardinaal-diaken mear wurde.

## Klean

Foar alle trije rangen binne de foarskriften foar klean gelyk, útsein de miter fan de kardinaal-diaken.

;Deiske klean
* Eigen boargerlike klean. Om wille fan de werkenberens faak in krúske. In protte biskoppen en dus ek de kardinalen drage lykwols altyd it preesterboard.
* Preesterhimd mei preesterboard, faak wurdt dêrby ek it pektorale droegen; it werkenningstekken foar in biskop.
* Alhiel swarte soutane mei reade seame en reade knopen, oanfolle mei in reade sjerp, reade solideo, reade bonnet mei reade plûs.

;Koarklean
Folslein reade soutane mei reade seame en reade sjerp en reade mosetta, stola, superply, en reade solideo.

;Liturgyske klean
Albe,, amikt, stola, kazufel, reade solideo, miter, en in krúske oan in reade koarde.

Wat de miter oangiet is der in lyts ferskil. Yn prinsipe jildt dat eltse biskop elke miter drage mei. Lykwols, as it hiele of meastepart fan it Kolleezje fan Kardinalen byinoar is (bygelyks yn in Konsistoarje of ûnder de útfeart fan de paus), drage de kardinaal-diakens in wat lytsere miter as de oare kardinalen: de *mitra simplex* (letterlik: *ienfâldige miter*).
Kardinalen

**Kardinalen** (*Cardinalis*) is in fûgelskaai út de famylje fan 'e kardinaalfûgels (*Cardinalidae*). De wittenskiplike namme fan it skaai waard foar it earst publisearre yn 1838 troch Bonaparte.

Kardinalen libje fan Noard-Amearika oant it noarden fan Súd-Amearika.

It binne fûgels tusken 19 en 22 sm lang. De meast ûnderskiedende skaaimerken binne de opfallende túf en in tsjokke en sterke konyske snaffel. Der is seksueel dimorfisme: mantsjes hawwe in gruttere hoemannichte read yn har fearren, en wyfkes binne oerhearskjend griis oant brún. De opfallende reade fearren fan 'e fûgel wurde ferlikene mei de klean fan in katolike kardinaal en ek de namme *cardinalis* ferwiist dêrnei. 

## Soarten
It skaai bestiet út trije soarten: