open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kastiel Rheinfels

It **kastiel Rheinfels** (Dútsk: *Burg Rheinfels*) is in ruïne fan in kastiel oan 'e Middenryn by Sankt Goar yn Dútslân. It kastiel is sûnt 2002 ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed Boppe-Middenryndelling.

## Skiednis

It kastiel waard yn 1245 troch greve Diether V fan Katzenelnbogen as tolkastiel boud. Al yn 'e jierren 1255-1256 moast it kastiel ferdigene wurde tsjin in belis fan it Rynlânske Stêdebûn, dy't fan doel wie om it bolwurk fan Fan Katzenelnbogen te ferneatigjen om in ein te meitsjen oan 'e tolheffing. Yn 'e 13e en 14e iuw waard Rheinfels útboud ta de residinsje fan it Benedengreefskip Katzenelnbogen. 

Nei it útstjerren fan it laach fan de Katzenelnbogen ferfoel it kastiel yn 1479 oan 'e lângreven fan Hessen. It kastiel waard troch de lângreven ta in fêsting útboud. De wurksumheden waarden yn 1527 ôfsletten. Lângreve Filips II joech ein 16e iuw opdracht om it kastiel tsjin hege kosten om te bouwen ta in renêssânsepaleis. 

Spaanske troepen besochten yn 1621 om 'e nocht it kastiel yn hannen te krijen, mar yn 1626 yn de Hessyske Kriich tusken de twa tûken fan it Hûs Hessen oermastere it Hûs Hessen-Darmstadt it kastiel. Oant 1647 bleau de fêsting yn it besit fan it Hûs Hessen-Darmstadt, dat as residinsje fan 'e lângreve Georg II tsjinne. Yn dat jier wist it hûs Hessen-Kassel it kastiel werom te feroverjen.   

As ien fan 'e seldsume fêstings oan 'e Ryn waard Rheinfels yn 'e Paltske Suksesjekriich om 'e nocht belegere en net ferneatige. 28.000 Frânske soldaten wiene net by machte om it kastiel te oermasterjen. Ek by in oare oanfal yn 1734 hold it kastiel stân. Yn 1794 moast it kastiel lang om let belies jaan en oerdroegen wurde oan 'e troepen fan 'e Frânske kening Loadewyk XIV. De Frânsen blaasden yn 1797 de berchfrede en it paleis op en lieten de bûtenste ferdigeningswurken ôfbrekke.    

Sûnt 1818 tsjinne it ruïnekompleks as stiengroeve foar de werbou fan 'e fêsting Ehrenbreitstein by Koblenz. Yn 1843 kocht prins Willem fan Prusen, de lettere keizer Wilhelm I, it midsiuwske diel fan 'e ruïne. Plannen om in diel wer op te bouwen neffens in ûntwerp fan 1844 waarden net útfierd.

Sûnt 1924 is de ruïne eigendom fan 'e Stêd Sankt Goar, dy't him dêrby ferplichte de ruïne net troch te ferkeapjen.
Flagge fan De Hommerts-Jutryp

De **flagge fan De Hommerts-Jutryp** is de flagge fan de doarpen De Hommerts en Jutryp, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. De flagge waard yn 2009 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Trije horisontale banen grien, wyt en swart en op de skieding fan broeking en flecht in read rút fan 6/7 flaggehichte en in breedte fan 9/14 flaggehichte mei dêrop in ikel en in ôfskuorde swynekop, boppe mekoar pleatst, beide fan giel.*

De kleuren komme út it wapen fan De Hommerts-Jutryp.

## Symbolyk

* Griene baan: ferwiist nei de greiden yn de omkriten fan de doarpen.
* Wite baan: ferwiist nei it wetter yn de omkriten fan de doarpen.
* Swarte baan: ferwiist nei it fean yn de omkriten fan de doarpen.
* Rút: symboal foar de rjochtsspraak. De reade kleur ferwiist nei de bebouwing fan de doarpen en de kleur is oernommen út it wapen fan de famylje Van Hettinga. Dizze famylje bewenne in stins by De Hommerts.
* Ikel: oernommen út de wapens fan de famyljes Van Hettinga en Van Terwisscha. Dizze leatste bewenne in stins by Jutryp.
* Swinekop: ferwiist nei de plaknamme "Jutryp". Dit is ek te skreauwen as *Jortryp* en/of *Jort*, dit is in ferkoarte foarm fan *Everhard*. Everhard betjsut soksawat as "sa sterk as in swyn".

## Sjoch ek

Ofbyld:De Hommerts-Jutryp wapen.svg|link=Bestand:De_Hommerts-Jutryp_wapen.svg|alt=Wapen van Hommerts-Jutrijp|Wapen fan De Hommerts-Jutryp
Ofbyld:Wymbritseradiel flag.svg|Flagge fan Wymbritseradiel
Ofbyld:Súdwest-Fryslân Gemeentevlag.svg|Flagge fan Súdwest-Fryslân
Flagge fan Eastermar

De **flagge fan Eastermar** is de flagge fan it doarp Eastermar, yn de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel. De flagge waard yn 1984 registrearre.

It ûntwerp is fan Piet Bultsma.

By gemeenteriedsbeslút fan 22 novimber 1984 waarden in wapen en flagge fêststeld foar de 16 doarpen fan de Tytsjerksteradiel.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Twa like hege banen fan blau en giel, in hijstrijehoek oant it krús, mei in giele ikel deryn.*

De kleuren komme út it wapen fan Eastermar.

## Symbolyk

* Ikel: ferwiist nei de beamwâlen mei ikebeammen yn de omkriten fan it doarp.

## Sjoch ek

Ofbyld:Eastermar wapen.svg|link=Bestand:Eastermar_wapen.svg|alt=Wapen van Eastermar|Wapen fan Eastermar
Ofbyld:Tytsjerksteradiel flag.svg|Flagge fan Tytsjerksteradiel
Wapen fan Nijskoat

It **wapen fan Nijskoat** is it wapen fan it doarp Nijskoat, yn de Fryske gemeente It Hearrenfean. It wapen waard yn 2007 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn goud in griene punt, oertoppe troch in reade swimmende ein; de punt yn de skyldfoet belein mei in sulveren kalver en oan wjerskanten beselskippe fan in ikel op in stâle en in blêd oan wjerskanten, alles fan grien.*

De heraldyske kleuren binne: goud, sinopel (grien), kiel (read) en sulver.

## Symbolyk

* Gouden fjild: ferwiist nei de sângrûn dêr't it doarp op leit.
* Griene punt: ferbyldet it diel "skoat" fan de plaknamme. Dit bestjut "foarút springend stik lân".
* Klaverblêd: ferwiist nei it agraryske karakter fan it doarp.
* Iketûken: ferwize nei de natuer yn de omkriten fan it doarp.
* Ein: ferwiist nei de eardere einekoaien yn de omkriten fan it doarp.

## Sjoch ek

Ofbyld:Nieuweschoot vlag.svg|link=Bestand:Nieuweschoot_vlag.svg|alt=Vlag van Nieuweschoot|Flagge fan Nijskoat
Ofbyld:Schoterland wapen.svg|Wapen fan Skoatterlân
Ofbyld:Heerenveen wapen.svg|Wapen fan It Hearrenfean
Wapen fan Bakkefean

It **wapen fan Bakkefean** is it wapen fan it doarp Bakkefean, yn de Fryske gemeente Opsterlân. It wapen waard yn 1999 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn goud twa griene flanken mei oer alles hinne in ferlege en Fersmelle dwersbalke, fan sulver op it grien en fan swart op goud; de flanken boppe de balke belein mei rjochts in rjochtopsteand gouden ikeblêd en lofts in gouden klaverblêd; it skyldhaad belein mei in read breedtearmich krúske, de skyldfoet belein mei in reade roas.*

De heraldyske kleuren binne: goud, sinopel, sulver, sabel (swart) en kiel (read).

## Symbolyk
* Gouden fjild: ferwiist nei de deksânrêge wêr't it doarp op leit.
* Griene flanken: ferwize nei it fean yn de omkriten fan it doarp.
* Sulveren dwersbalke: ferwiist nei de Drachtster Feart.
* Gouden ikeblêd: ferwiist nei de bosken yn de omkriten fan it doarp.
* Gouden klaverblêd: ferwiist nei de greiden yn de omkriten fan it doarp.
* Read krúske: ferwiist nei úthôf dy't it Kleaster Mariëngaard yn it doarp hie.
* Reade roas: oernommen út it wapen fan de famylje Van Eysinga.

Ofbyld:Van Eysinga wapen.svg|It wapen fan de famylje Van Eysinga.


## Sjoch ek

Ofbyld:Bakkeveen vlag.svg|link=Bestand:Bakkeveen_vlag.svg|alt=Vlag van Bakkeveen|Flagge fan Bakkefean
Ofbyld:Opsterland wapen.svg|Wapen fan Opsterlân
Dick Button

**Richard (Dick) Totten Button** (Englewood, 18 july 1929 - North Salem, 30 jannewaris 2025) wie in Amerikaanske keunstrider. Hy wie de ienigste Amerikaan dy't ea it Europeeske kampioenskip keunstriden wûn hat.

Hy die seis kear mei oan de Wrâldkampioenskippen keunstriden, ien kear oan it Europeeske kampioenskippen keunstriden en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1948 en 1952). Hy waard by dy kampioenskippen fiif kear wrâldkampioen, ien kear Europeesk kampioen en twa kear Olympysk kampioen.

In 1948 die Button mei oan de Europeeske kampioenskippen keunstriden yn Praach, it wie de fjirde en lêste kear dat der dielnimmers fan bûten Europa mei dwaan mochten oan de kampioenskippen. Nei dizze edysje waard dizze mooglikheid út de regleminten skrapt. Dick Button wûn de kompetysje by de manlju en is dêrmei de iennichste Amerikaan ea dy't it Europeeske kampioenskip keunstriden wûn hat. Nei de Olympyske Spullen fan 1952 yn Oslo beëinige Button syn sportkarriêre

Button gie yn 1960 oan it wurk as sportkommentator by de keunstriidswedstriden foar de Amerikaanske telefyzje. Hy boaske yn 1975 mei keunstriidster Slavka Kohout, it pear krige twa bern foar 't houlik op 'e non rûn.
Dick Button ferstoar op 30 jannewaris 2025, yn 'e âldens fan 95 jier.
Flagge fan Eagum

De **flagge fan Eagum** is de flagge fan it doarp Eagum, yn de Fryske gemeente Ljouwert. It wapen waard yn 1986 registrearre.

By it gemeenteriedsbeslút fan 8 desimber 1985 binne in wapen en flagge fêststeld foar de 18 doarpen fan de eardere gemeente Boarnsterhim.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Twa lingtebanen fan grien en read, mei in ferhâlding yn de lingte fan 2:1; yn de griene baan in giele trijepoat fan hoannepoaten.*

De kleuren komme út it wapen fan Eagum.

## Symbolyk
* Hoannepoaten: ferwize nei de ynterpretaasje fan Eagum as middelpunt fan Fryslân. Dit middelpunt soe trije hoannestappen fan de Nikolaastoer fan Eagum lizze.

## Sjoch ek

Ofbyld:Eagum wapen.svg|link=Bestand:Eagum_wapen.svg|alt=Wapen van Aegum|Wapen fan Eagum
Ofbyld:Idaerderadiel vlag.svg|Flagge fan Idaerderadiel
Ofbyld:Flag of Boarnsterhim.svg|Flagge fan Boarnsterhim
Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|Flagge fan Ljouwert
Wapen fan Garyp

It **wapen fan Garyp** is it wapen fan it doarp Garyp, yn de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel. It wapen waard yn 1984 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn grien in reade peal mei in sulveren seam; yn it skyldhaad trije puntige gouden ruten nêst elkoar; yn'e skyldfoet in krús mei brede gouden earms oant yn de wite seam.*

De heraldyske kleuren binne: sinopel (grien), kiel (read), sulver en goud.

## Symbolyk
* Griene fjilden: ferwize nei it bosk yn de omkriten fan it doarp.
* Sulveren seamen: ferwize nei it wetter yn de omkriten fan it doarp.
* Reade peal: ferwiist nei de plaknamme dy't bestiet út "ga" (doarp of doarpsgebiet) en "ryp" (lânstrook). De reade peal ferwiist nei de himrik fan it doarp.
* Gouden ruten: ferwize nei de rjochtsspraak. Achter de koer fan de Petrustsjerke fan Garyp leit in balstien dêr't nei alle gedachten de doarpsrjochter op siet wannear't hy spruts.
* Gouden krús: ferwiist nei it kleaster dat oant 1580 by it doarp yn de buorskip Sigerswâld stie.

## Sjoch ek

Ofbyld:Garijp vlag.svg|link=Bestand:Garijp_vlag.svg|alt=Vlag van Garijp|Flagge fan Garyp
Ofbyld:Coat of arms of Tietjerksteradeel.svg|Wapen fan Tytsjerksteradiel
Flagge fan Dongeradiel

De **flagge fan Dongeradiel** is de flagge fan de eardere gemeente Dongeradiel. It wapen waard op 27 oktober 1983 registrearre.

It wapen wurdt net langer brûkt omdat Dongeradiel sûnt 1 jannewaris 2019 part is fan Noardeast-Fryslân.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*In blauwe hijs wêryn boppe mekoar pleatste trije giele seispuntige stjerren; in flecht fan trije like hege weagjende banen fan read, wyt en read.*

## Beskriuwing
* Weagjende baan: ferwiist nei it rivierke De Peazens dat troch de gemeente rint.
* Kleuren read en wyt: oernommen út it wapen fan Eastergoa.
* Trije stjerren: ferwize nei de trije gemeenten dy't Dongeradiel foarmen: West-Dongeradiel, East-Dongeradiel en Dokkum.


Ofbyld:Oostergo wapen.svg|Wapen fan Eastergoa


## Wimpel

Ofbyld:Dongeradiel pennant.gif|Wimpel fan Dongeradiel
Tagelyk mei de flagge waard in wimpel oannommen mei de folgjende beskriuwing:

*In fjouwerkante hijs fan blau wêryn in giele seispuntige stjer; de flecht is in splitwimpel fan twa banen read en wyt.*

## Doarpsflaggen
De wapens en flaggen fan de doarpen yn de gemeente Dongeradiel begjinne fansels mei it wapen en de flagge fan Dokkum. De wapens en flaggen binne troch de gemeenteried fan de gemeente Dongeradiel goedkard en fêststeld by riedsbesluit fan 28 jannewaris 1988. De flagge fan De Skâns-Oostmahorn waard pas op 20 desimber 2006 oannommen.
Ofbyld:Bornwird vlag.svg|Flagge fan Boarnwert
Ofbyld:Brantgum vlag.svg|Flagge fan Brantgum
Ofbyld:Flag of Dokkum.svg|Flagge fan Dokkum
Ofbyld:Aalsum vlag.svg|Flagge fan Ealsum
Ofbyld:Anjum vlag.svg|Flagge fan Eanjum
Ofbyld:Easternijtsjerk vlag.svg|Flagge fan Easternijtsjerk
Ofbyld:Eastrum vlag.svg|Flagge fan Eastrum
Ofbyld:Foudgum vlag.svg|Flagge fan Foudgum
Ofbyld:Hantum vlag.svg|Flagge fan Hantum
Ofbyld:Hantumhuizen vlag.svg|Flagge fan Hantumhuzen
Ofbyld:Holwerd vlag.svg|Flagge fan Holwert
Ofbyld:Ie vlag.svg|Flagge fan Ie
Ofbyld:Ingwierrum vlag.svg|Flagge fan Ingwierrum
Ofbyld:Jouswier vlag.svg|Flagge fan Jouswier
Ofbyld:Hiaure vlag.svg|Flagge fan De Lytse Jouwer
Ofbyld:Lioessens vlag.svg|Flagge fan Ljussens
Ofbyld:Metslawier vlag.svg|Flagge fan Mitselwier
Ofbyld:Moarre vlag.svg|Flagge fan Moarre
Ofbyld:Nes (Dongeradiel) vlag.svg|Flagge fan Nes
Ofbyld:Nijewier vlag.svg|Flagge fan Nijewier
Ofbyld:Paesens and Moddergat vlag.svg|Flagge fan Peazens-Moddergat
Ofbyld:Raard vlag.svg|Flagge fan Raard
Ofbyld:Oostmahorn vlag.svg|Flagge fan De Skâns-Oostmahorn
Ofbyld:Ternaard vlag.svg|Flagge fan Ternaard
Ofbyld:Waaxens vlag.svg|Flagge fan Waaksens
Ofbyld:Wetsens vlag.svg|Flagge fan Wetsens
Ofbyld:Wierum vlag.svg|Flagge fan Wierum


## Sjoch ek

Ofbyld:Coat of arms of Dongeradeel.svg|link=Bestand:Coat_of_arms_of_Dongeradeel.svg|alt=Wapen van Dongeradeel|Wapen fan Dongeradiel
Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|Flagge fan Noardeast-Fryslân
Ofbyld:Westdongeradiel vlag.svg|Flagge fan West-Dongeradiel
Ofbyld:East-Dongeradiel vlag.svg|Flagge fan East-Dongeradiel
Gerhard Gustmann

**Gerhard Gustmann** (Berlyn, 13 augustus 1910 - Bonn, 30 maart 1992) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen mei Herbert Adamski en stjoerman Dieter Arend yn de twa-mei-stjoerman.
Yn 1937 wûn hy in Amsterdam de Europeeske Kampioenskippen mei Adamski en harren nije stjoerman Günter Holstein, en yn 1938 waarden de trije roeiers twadde by it EK yn Milaan.

Gerhard Gustmann ferstoar op 30 maart 1992, yn 'e âldens fan 81 jier.
The Murder of Roger Ackroyd

***The Murder of Roger Ackroyd*** (Ingelsk, "De moard op Roger Ackroyd") is in roman út 1926 fan de Ingelske skriuwster Agatha Christie, útjûn by William Collins, Sons. It ferhaal wie lykwols yn 1925 al as fúljeton ferskynd yn de London Evening News. It feit dat de skriuwster de lêzer troch gâns it boek wat mislaat hat, en de moardner op 'e ein net ynrekkene wurdt, joeg in mingde wurdearring fan de lêzers foar it ferhaal. Guon fûnen dit it bêste ferhaal wat Christie ea skreun hat, wylst oaren fûnen dat hja bedragen wienen.

## Ynhâld
Dr James Sheppard, de ferteller fan it ferhaal, wennet gear mei syn net-troude suster, Caroline. Hy docht ferslach fan de rike widdo, frou Ferrars, dy harsels tekoart dien hat nei de dea fan har man. Roger Ackroyd, rike widner en eigener fan Fernly Park, moat needich mei Sheppard prate, skriuwt er. Nei it iten, yn syn stúdzje, fertelt Ackroyd oan Dr Sheppard dat er ferskate moannen ferloofd wie mei frou Ferrars, en dat hja de dei derfoar tajûn hie dat hja har man fergiftige hie. Hja waard sjantearre, en hja hie in bryf nei Ackroyd stjoerd en lis it út.

Letter, thús, moat de dokter syn suster fertelle dat er no in telefoantsje krigen had dat ek Ackroyd dea is. As er werom is op Fernly Park, brekke hja de doar fan 'e stúdzje iepen, en fine Ackroyd dea yn syn stoel. De brief fan frou Ferrars is poater. De koartlyn pensjonearre detektive Hercule Poirot wurdt om help frege, en dy wol helpe, als Sheppard dan fersjach foar him hâld. 

Nei't er alle spoaren ûndersocht had, jout Poirot tsjin Sheppard oer oan wat neffens him de ferklearings fan de barrens is. De oare moarns sil er de plysje warskôgje, mar hy lit de moardner dy nacht de romte om sels in oplossing te finen.

## Wurdearring
* *The Murder of Roger Ackroyd* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Dieter Arend

**Dieter Arend** (14 augustus 1914 - ûnbekend) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen mei Gerhard Gustmann en stjoerman Herbert Adamski yn de twa-mei-stjoerman. Nei de Spullen waard Arend yn 1943 en 1944 noch ris twa kear Dútsk kampioen yn de fjouwer-mei-stjoerman.
Rudolf Eckstein

**Rudolf Eckstein** (1 jannewaris 1915 - 23 maaie 1993) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen mei Anton Rom, Martin Karl en Wilhelm Menne yn de fjouwer-sûnder-stjoerman. Eckstein waard yn ferskate boaten ek noch trijefâldich Europeesk kampioen.

Rudolf Eckstein ferstoar op 23 maaie 1993, yn 'e âldens fan 78 jier.
Flagge fan Haskerlân

De **flagge fan Haskerlân** is de flagge fan de eardere gemeente Haskerlân. De flagge waard yn 1983 regisgtrearre.

It ûntwerp is fan Klaas Sierksma.

De flagge is sûnt 1984 net mear yn gebrûk omdat Haskerlân doe part waard fan de gemeente Skarsterlân. Skarsterlân is sûnt 2014 part fan de gemeente De Fryske Marren.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Twa banen fan like hege banen fan blau en grien, mei oer alles hinne op de skieding tusken de banen in wite springende hazze, wêrfan de lingte in heale flaggelingte is.*

## Symbolyk

* Blauwe en griene baan: ferbyldet it griene gers mei in blauwe himel.
* Hazze: ferwiist nei de gemeentenamme. De namme Haskerlân ferwiist oarspronklik nei *haske* of *heesc*: in gerssoarte. In populêre ferklearring ûnder de befolking wie lykwols dat it fan it wurd hazze komme soe.

## Sjoch ek

Ofbyld:Haskerland wapen.svg|link=Bestand:Haskerland_wapen.svg|
Ofbyld:Flagge fan De Fryske Marren.png|
Ofbyld:Skarsterlan flag.svg|
Ofbyld:Flag of Doniawerstal.svg|
Ofbyld:Utingeradiel vlag.svg|
Martin Karl

**Martin Karl** (Würzburg, 3 juny 1911 - Michajałovka Sovjet-Uny, 1 maart 1942) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen mei Rudolf Eckstein, Anton Rom en Wilhelm Menne yn de fjouwer-sûnder-stjoerman. Karl wie mei dizze boat yn 1934 ek noch Europeesk kampioen wurden.

Martin Karl sneuvele op 1 maart 1942, yn 'e âldens fan 30 jier oan it eastfront yn de beurt fan Michajałovka.
Wilhelm Menne

**Wilhelm (Willi) Menne** (Würzburg, 11 augustus 1910 - Trenčín Slowakije, 27 maart 1945) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen mei Rudolf Eckstein, Anton Rom en Martin Karl yn de fjouwer-sûnder-stjoerman. Menne waard yn ferskate boaten ek noch twafâldich Europeesk kampioen. 

Wilhelm Menne sneuvele op 27 maart 1945, yn 'e âldens fan 34 jier yn de beurt fan Trenčín.
Hans Maier (roeier)

**Johann Adolf Friedrich (Hans) Maier** (Mannheim, 13 juny 1909 - Tuneezje, 6 maart 1943) wie in Dútsk roeier. 

Hans Maier die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 , 1932 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Olympysk kampioen. Yn 1936 mei Walter Volle, Ernst Gaber, Paul Söllner en stjoerman Fritz Bauer yn 'e fjouwer mei stjoerman yn 1932 wûn hy sulver mei Karl Aletter, Ernst Gaber en Walter Flinsch yn de fjouwer sûnder stjoerman.

Hans Maier snevuele op 6 maart 1943, yn 'e âldens fan 33 jier yn Tuneezje wilens de Noard-Afrikaanske fjildtocht.
Walter Volle

**Walter Rolf Volle** (Mannheim, 18 septimber 1913 - Berlyn, 27 oktober 2002) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen mei Hans Maier, Ernst Gaber, Paul Söllner en stjoerman Fritz Bauer yn 'e fjouwer mei stjoerman. Mei de Dútslân acht waard Volle yn 1938 Europeesk kampioen yn Milaan, nei't se yn 1937 al ris it sulver wûn hiene op de Bosbaan yn Amsterdam.

Nei syn eigen sportkariêre waard Volle yn 1958 haadtrainer by de Berlynske roeiferiening
Walter Volle ferstoar op 27 oktober 2002, yn 'e âldens fan 89 jier.
Ernst Gaber

**Ernst Ludwig Gaber** (Mannheim, 6 juny 1907 - 13 augustus 1975) wie in Dútsk roeier. 

Ernst Gaber die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 , 1932 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Olympysk kampioen. Yn 1936 mei Hans Maier, Walter Volle, Paul Söllner en stjoerman Fritz Bauer yn 'e fjouwer mei stjoerman, yn 1932 wûn hy sulver mei Karl Aletter, Hans Maier en Walter Flinsch yn de fjouwer sûnder stjoerman. Yn 1935 waard er mei Rudolf Eckstein, Anton Rom, Wilhelm Menne, en stjoerman Johann Pfadenhauer Europeesk kampioen yn de fjouwer mei stjoerman.

Gaber gie yn juny 1933 by de SS en waard yn augustus 1936 befoardere ta SS-Untersturmführer.
Ernst Gaber ferstoar op 13 augustus 1975, yn 'e âldens fan 68 jier.
Paul Söllner

**Paul Söllner** (Davos Switserlân, 5 juny 1911 - Murnau am Staffelsee, 8 april 1994) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen mei Hans Maier, Walter Volle, Ernst Gaber en stjoerman Fritz Bauer.

fan 1961 oant en mei 1967 wie Söllner luitenant-kolonel kommandant fan de sportskoalle van de Bundeswehr yn de regio Allgäu en yn 1972 wie hy ien fan de driuwende krêften efter de organisaasje fan de Olympyske Simmerspullen in München. 
Paul Söllner ferstoar op 8 april 1994, yn 'e âldens fan 79 jier.
Seibersbach

**Seibersbach** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e lânkring Bad Kreuznach yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak heart by de ferbânsgemeente Langenlonsheim-Stromberg.

## It besjen wurdich
* Protestantske doarpstsjerke mei in letgoatysk koer (1500) en barok skip (1770), toer 1901-1902.
* Roomske Sint-Joazeftsjerke, neogoatysk gebou út 1892–1894.

## Ofbylden

Seibersbach, protestantske tsjerke.jpg
Seibersbach, Sint-Joazeftsjerke.jpg
Torquemada

* Torquemada (gemeente) - Spaanske gemeente
* Torquemada (Edward Powys Mathers)   - skûlnamme fan Edward Powys Mathers
Fritz Bauer

**Fritz Bauer** (Breslau, 23 juny 1906 - Mannheim, 19 septimber 1992) wie in Dútsk roeier. 

Fritz Bauer die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 , 1932 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Olympysk kampioen. Yn 1936 mei Hans Maier, Walter Volle, Ernst Gaber en Paul Söllner. Yn 1938 waard er yn Milaan mei Paul Jung, Walter Gotthardt, Heinz Lückenga, en Ulrich Kleiner Europeesk kampioen yn de fjouwer mei stjoerman.

Fritz Bauer ferstoar op 19 septimber 1992, yn 'e âldens fan 86 jier.
Rotgoes

De **rotgoes** (*Branta bernicla*) is in fûgel fan it skaai seeguozzen (*Branta*) út de famylje einfûgels (*Anatidae*). Der binne trije ûndersoarten: de swartbúkrotgoes, de wytbúkrotgoes en de swart rotgoes.

## Beskriuwing
  
De swartbúkgoes is in lytse goes fan 55 oant 66 sm lang mei in swarte kop en in swart boarst. Op 'e hals sit in ljocht plak. De boppedielen binne griisbrún en de ûnderkant is brún. De anaalstreek en de ûndersturt is suver wyt en de sturt is swart en tige koart. De fûgels ha in koarte swarte snaffel. 

## Fersprieding
De rotgoes hat in grut ferspriedingsgebiet. De soarte briedt op 'e arktyske tûndra en oerwinteret yn súdliker streken fan Noard-Amearika en Europa en dielen fan East-Aazje.

Yn Nederlân binne swartbúkrotguozzen fral yn Seelân en yn 'e polders fan 'e Waadeilannen te sjen. Fierder is de soarte yn Fryslân faak yn Noarderleech, de Peazemerlannen, de Grutte Wielen en de Alde Feanen te sjen. De oare twa ûndersoarten binne hjir tige seldsum.

Sovon rûst it oantal oerwinterjende fûgels yn Nederlân op 51.600 oant 60.800.

## Undersoarten
De rotgoes is te ferdielen yn trije ûndersoarten. 

* De swartbúkrotgoes (*B. b. bernicla*) is in donker griisbrune fûgel, de flanken binne net ljochter as de rêch, de kop en nekke binne swart mei oan beide kanten in wyt plak op 'e nekke. Briedt oan de Arktyske kust fan West- en Sintraal Sibearje. Migrearret foar de winter nei West-Europa. 
* De wytbúkrotgoes (*B. b. hrota*) is in griisbrune fûgel. De blekere flanken en búk kontrastearje mear mei de rêch. Kop en nekke binne swart mei oan beide kanten in wyt plak op 'e nekke. Briedt foar it grutste part yn Noardeast-Kanada. Dy fûgels oerwinterje oan 'e Atlantyske kust fan 'e Feriene Steaten oant Georgia. Fierder binne der noch twa lytsere briedpopulaasjes. De iene briedt yn Noardeast-Grienlân, Spitsbergen en Frâns Joazeflân, dy't oerwinteret yn Denemark, Noardeast-Ingelân en Skotlân. De oare briedt yn 'e meast noardeastlike Kanadeeske eilannen en oerwinteret yn Ierlân, Súdwest-Ingelân en yn Manche (Noard-Frankryk) 
* De swarte rotgoes (*B. b. nigricans*) is in tige konstrastrike swartwite fûgel mei in donkerbrune rêch, in swarteftige búk en yn stee fan wite plakken yn 'e nekke in hast folslein wite kraach. De populaasje briedt yn Noardwest-Kanada, Alaska en East-Sibearje. Winterdeis is de fûgel te finen oan 'e westlike kust fan Noard-Amearika fan Súd-Alaska oant Kalifornje. Guon eksimplaren oerwinterje yn Japan, Koreä en Sina.


Branta bernicla bernicla - Brent-Goose.jpg|*B. b. bernicla*
Branta (bernicla) hrota.jpg|*B. b. hrota* 
Branta bernicla Puget Sound 0.jpg|*B. b. nigricans*


## Gedrach
Rotguozzen ite seegers, seekraal, algen en gersket ek wol op greide. It nêst wurdt op 'e grûn by wetter boud. In lechsel bestiet út 4 oant 6 aaien. Se briede yn maaie oant juny.

## Status
De IUCN klassifisearret de soarte op 'e Reade list as net bedrige. 
## Keppeling om utens
* Sovon
* Birdlife.
* Ebird.
* Avibase.
Pedro Ocón de Oro

**Pedro Ocón de Oro** (Madrid, 1932 - dêre, 27 juny 1999) wie in Spaanske puzelmakker dy't sa'n 125 ferskillende puzzeltypes ûntwurpen hat. Syn Spaanske puzels waarden publisearre yn boeken en yn de konservative Spaanske krante ABC.

## Biografy
Ocón de Oro waard yn 1931 berne yn de strjitte Cava Baja fan de wyk Madrid de los Austrias. Hy learde steno en typen, mar die gjin ferfolchstúdzje. Syn earste baan wie stenograaf. Doe't er noch mar 16 jier wie, wûn er de krúswurdpuzelwedstryd fan it deiblêd *Madrid*. Datselde jier betocht er it puzelsoarte *Jeroglífico* (hieroglyf) en begûn er eigen spultsjes en puzels te ûntwerpen. 
Under de troch him betochte opjeften en puzelsoarten wiene: 
* *Jeroglifico* in puzelfoarm dêr’t ôfbylden en symboalen brûkt wurde om wurden of sinnen te foarmjen.
* *Sopa de letras* (lettersop) - letter bekend as Wurdsiker of Speurpuzel. 
* *Oconograma*, lykas drûdels en de byldpuzels fan Dr. Denker)
* *Transfusión de letras*,  letters út ferskate wurden of sinnen wurde ferwiksele om nije wurden of sinnen te foarmjen.
* *Cuadrograma*, fergelykber mei drûdels en byldpuzels.

Syn kreaasjes waarden publisearre yn party Spaanske en Latynsk-Amerikaanske kranten, en ek yn de fjouwer tydskriften dêr't hy sels de redakteur fan wie: *Pasatiempos de Oro* (1958), *Crucigramas Oconoro* (1968), *Sopa de letras* (1976) en *Juegosramas*. 

Hy seach himsels in oanhinger fan Novejarque, de skriuwer fan 'e earste hiëroglyfen fan "Blanco y Negro", dy't er net persoanlik koe, "mar fan syn wurk, dat sa briljant wie", sei er. Yn antwurd op in brief stjoerd troch in lêzer fan ABC de Toledo, joech er as beskie dat neffens syn ynformaasje de earste hiëroglyfen dy't yn Spanje ferskynden, publisearre waarden yn ABC en 'Blanco y Negro’. Hy ûndertekene guon fan syn wurken bytiden mei pseudonimen lykas 'Benito' of 'Peter', mar meastentiids mei Ocón de Oro

Ocón de Oro bleau aktyf oant syn fjirtichste. Syn bedriuw waard fuortset troch syn dochters Chelo en Paloma.  Foar syn wurk waard hy bekroane mei trije Oscars foar Kommunikaasje, wêrfan de lêste yn febrewaris 1988.

## Utjeften (kar-út)
* *Problemas de ingenio*
* *100 ejercicios de gimnasia mental*
* *500 jeroglíficos de oro* ISBN 978-84-7927-592-1
* *Examínese Vd. mismo* ISBN 978-84-305-0952-2
* *Amenidades* ISBN 978-84-305-0805-1
* *Juegos para aprender a pensar* ISBN 978-84-7221-321-0
Nijseelânske swan

De **Nijseelânske swan** (*Cygnus sumnerensis*), yn'e taal fan Maori Poūwa, is in útstoarne swannesoarte. De fossile resten waarden yn 'e Moncks Cave by Christchurch en op 'e Chathameilannen op it Sudereilân fan Nij-Seelân fûn. De tafoeging *sumnerensis* slacht op op Sumner, in plakje by Christchurch dêr't de fossilen fûn waarden.

Earder waard de Nijseelânske swan ek as in ûndersoarte fan 'e swarte swan (*Cygnus atratus*) beskôge. Yn 2017 koe mei it DNA út de fossile bonken fêststeld wurde dat it om in aparte soarte gie. 

## Beskriuwing
De fûgel spjalte him nei alle gedachten twa oant ien miljoen jier ferlyn fan 'e swarte swan ôf. Op Nij-Seelân evoluearre de fûgel ta in aparte soarte, dy't likernôch 1 m heech, 20 oant 32% swierder as de Swarte Swan wie en in rûsd gewicht fan 6 oant 10 kg hie. De soarte op Nij Seelân hie boppedat langere poaten en koartere wjukken. De fûgel koe fleane, mar minder goed as de swarte swan en libbe mear op it lân. 

## Utstjerren
De soarte stoar út nei't minsken Nij-Seelân kolonisearren. Op it haadeilân wie dat om 1450 hinne en op de Chathameilannen om 1650 hinne. Om't de fossilen by Sumner fûn waarden mei pylken en resten fan moä's en oare bisten, is it wis dat de Maori op 'e fûgels jagen. De Nijseelânske swannen stoaren troch dy jacht en it sammeljen fan harren aaien út. 

Yn 'e jierren 1860 waard de Australyske swarte swan as eksoat op Nij-Seelân ynfierd.
Josephine Ouellet

**Josephine (Jo) Ouellet** (Quebec, 11 jannewaris 1923 - dêre, 8 juny 1997) wie in Frânsk-Kanadeeske skriuwster en puzelmakker.
 
Jo wie de dochter fan senator Josie (Dinan) Quart en Harry Stephen (Harry) Quart, nei wa’t de St. Stephen's Elementary School en St. Stephen's Chapel yn Sillery neamd binne. Hja waard Josephine doopt, mar elts neamde har *Tootsie* en professioneel *Jo*. 

## Redakteur
Har earste grutte ûndernimming wie it skriuwen en publisearjen fan tydskrift *The Quebecker*, in toeristysk blêd dat yn de keamers fan Château Frontenac en oare hotels dellein waard. Letter waard de namme feroare yn *Voilà Québec*. 
Ouellet wie de redakteur fan *En Route*, it inflight magazine fan Air Canada. Se skreau taspraken foar politisy. 
Se skreau in boek oer it Château Frontenac en oer de skiednis fan it Jeffery Hale Hospital. Har boek mei de titel *Instant French* wie bedoeld foar toeristen.

## Puzelmakker
As puzelûntwerpster betocht se de earste tematyske wurdsiker dy’t yn 1969 ferskynde.  Har grutste erfenis wie it opsetten fan Wonderword, dat al jierren yn mear as 200 kranten syndisearre wurdt. Wonderword is in Ingelske wurdsiker, de earste dy’t tematysk opboud is wêrby’t de oerbliuwende letters mei elkoar in koadewurd foarmje, it ‘wonderword’. In oar ferskil mei eardere wurdsikers wie dat Wonderworld eltse letter fan it letterfjild brûkte. Wonderword waard yn 1970 foar it earst syndisearre yn Edmonton en Montreal. Sûnt 1980 hat *Universal Press Syndicate* fan Kansas City de syndikaasjerjochten. Wonderword ferskynt yn mear as 225 kranten yn Noard-Amearika.
 
Har wurk waard letter fuortset troch har soan, David Ouellet, dy’t sûnt 1980 belutsen rekke by it meitsjen fan de puzels en yn 1984 de lieding oernaam.
Hja makke fierder ek in wurdsiker mei de namme ‘’Chronogram’’ foar de *Quebec Chronicle-Telegraph*.

## Oare aktiviteiten
Se siet yn in soad kommisjes, wêrûnder de lokale âlderferienging, dêr’t se keazen waard as vicefoarsitter, in funksje dy’t earder ynfold waard troch manlju. 

As frijwilliger skreau se in twatalige ferzje fan it Kanadeeske folsliet *O Canada*. Hja sette lietsjes oer nei it Ingelsk foar sjongers as Gilles Vigneault en Robert Charlebois. Dêrneist skreau se teksten foar advertearders fan de lokale televyzjestjoerder. 

## Bibliografy (seleksje)
* *Instant French* (1969) ISBN 9780770102326
* *WonderWord Treasury*
* *The Collected Wonderword*
Wonderword

**Wonderword** is in Ingelsktalige wurdsykpuzel. It wie de earste wurdsiker dy‘t tematysk opboud is en dêr't de oerbleaune letters mei-inoar in koadewurd foarmen.  Alle wurden yn it reaster wurde brûkt, de oerbleaune letters foarmje it oplossingswurd. It reaster hat in grutte fan 15×15 of 20×20.  Elke puzel hat in titel, in tema, in oplossingnûmer en in wurdlist.

## Skiednis
Wonderword waard foar it earst syndisearre (it fêstlizzen fan rjochten) yn 1970 yn Edmonton en Montreal. Sûnt 1980 hat Universal Press Syndicate fan Kansas City de syndikaasjerjochten hâlden. De puzel ferskynt yn twa formaten: in 15×15 reaster fan moandei oant en mei sneon en 20×20 foar sneinsedysjes. Om romteredenen publisearje guon sneinskranten in 15×15 ferzje ûnder de namme *Teleword*. Nei skatting berikt Wonderword mear as in miljoen lêzers deis. 

Wonderword waard oprjochte troch de Kanadeeske skriuwer Jo Ouellet (1923-1997). . Yn 1994 waard har soan David Ouellet ko-auteur oant har dea yn 1997. David Ouellet gie doe troch mei de rubryk mei syn frou Sophie Ouellet en redakteur Linda Boragina en in team fan meiwurkers.

## Publikaasjes
Wonderword ferskynt yn mear as 225 kranten yn Noard-Amearika. Wonderword jout boeken út yn twa soarten searjes. De *Treasury*-boeken bestiet út puzels dy't al publisearre binne út 1980. De Treasury-boeken befetsje likernôch 133 puzels, wêrfan 25 yn 'e gruttere 20×20-ôfmjitting. De twadde boekerige is de ‘’Collected Wonderword’’ in the Volume-rige. De puzels binne spesjaal foar it boek makke en hawwe soms in tema binnen in tema. Boektema's binne bygelyks 'Presidential Edition', 'Classical Television' en 'Book of Celebrities'. De Volume-boeken befetsje yn totaal 43 puzels, wêrfan 9 yn 'e gruttere 20 × 20-ôfmjitting. Wonderword ferskynt ek yn de “deistige-side" burokalinder.

## Utlis
De wurden binne yn alle rjochtingen: fertikaal, horizontaal, diagonaal en efterút. Spilers moatte alle wurden yn 'e wurdlist lêze en dan nei de puzel sjen. Sadree't in wurd fûn is, kin it omsirkele wurde of markearre. De letters wurde mear as ien kear brûkt, dus it is oan te rieden om net it hiele wurd te omsirkeljen. It kin nuttich wêze om earst de lange wurden te finen. As in wurd fûn wurdt, kin it yn de list trochstreke wurde. Nei it trochstreekjen fan alle wurden foarmje de oerbleaune letters de oplossing, of 'Wonderword'.

## Erkenning
Wonderword hat puzels makke dy't ûnder oaren de oandacht lutsen hawwe fan Boeing, Swarovski en Bill O'Reilly. Wonderword is ûnderdiel fan de ‘’Puzzle Society’’.
Wytrêchein

De **wytrêchein** (*Thalassornis leuconotus*) is in fûgel út de famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). It is de iennige soarte yn it monotypsyske skaai **wytrêcheinen** (*Thalassornis*). 

## Beskriuwing

Wytrêcheintsjes binne lytse eintsjes fan 38 oant 40 sm lang mei in brún bûnt fearrekleed, in swarte snaffel mei giele spikkels en griengrize poaten. Se ha in wyt plak by de basis fan 'e snaffel. Mantsjes en wyfkes binne allyk. Se wurde likernôch 45 sm en wege 625 oant 800 gram. De fûgels binne anatomysk perfekt oanpast oan it dûken en se kinne oant likernôch in heale minút ûnder wetter bliuwe en oant 65 m ôflizze. By it swimmen leit de sturt plat op it wetter. De wite rêch is allinne yn 'e flecht te sjen. 

## Fersprieding
Wytrêcheinen libje yn Afrika, fral tusken Senegal en Tsjaad yn it westen en Etioopje yn it easten en Súd-Afrika yn it suden. Harren biotoop bestiet út fivers, marren en sompen, dêr't se troch harren fearren net opfalle foar rôfdieren. It binne stânfûgels.  

## Undersoarten
Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden:

* *Thalassornis leuconotus leuconotus* 
* *Thalassornis leuconotus insularis*: libbet op Madagaskar en wurdt bedrige troch de jacht, it ferlies fan biotoop en de yntroduksjes fan konkurearjende eksoaten.

## Status
Birdlife International rûst de totale populaasje tusken 13.000 en 30.000 fûgels, itjinge delkomt op likernôch 8.500 oant 20.000 folwoeksen fûgels. De West-Afrikaanske populaasje liket ôf te nimmen en telt minder as 1.000 fûgels. Lokaal ferdwynt de wytrêchein ek op plakken yn Madagaskar, lykas de Alaotramar. Mooglik nimme de oantallen fierder ôf troch klimaatferoaring wêrtroch it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte oer likernôch 50 jier mei 30% ôfnimt. De soarte hat boppedat te lijen fan 'e jacht. Dochs stiet de wytrêchein as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN.  Op 'e ein is de Oerienkomst ta Behâld fan trekkende Afrikaansk-Euraziatyske wetterfûgels (AEWA) fan tapassing.

## Keppeling om utens
* Birdlife, oproppen 1 febrewaris 2025.
* IUCN, oproppen 1 febrewaris 2025.
* Ebird, oproppen 1 ferbewaris 2025.
* Avibase, oproppen 1 febrewaris 2025.
Amerikaanske stikelsturt

De **Amerikaanske stikelsturt** (*Oxyura jamaicensis*) is in fûgel út de famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). It is ien fan 'e seis soarten fan it skaai stikelsturten (*Oxyura*).

## Beskriuwing

Amerikaanske stikelsturten wurde 35 oant 43 sm lang en ha in spanwiidte fan 53 oant 62 sm. De jerk hat in swarte kop en hals mei wite wangen en in ljochtblauwe snaffel. It boarst, de flanken en de rêch binne kastanjeread, wylst de ûnderkant brún is en de ûndersturtdekfearren wyt. Se ha in donkere puntsturt en donkerblauwe poaten. It sijke hat in brúngrize kop mei in donkerbrune krún en in like donkerbrune streek fan 'e basis fan 'e snaffel oant it ear. Snaffel en poarten binne donker griisblau.    

## Fersprieding
Amerikaanske stikelsturten libje yn in grut part fan Noard-Amearika, útsein yn it hegere noarden. Se libje yn ûndjip wetter mei in soad begroeiïng. Bûten de briedtiid wurde de fûgels ek op grutte marren, brake lagune's en estuaria waarnommen.

## Eksoat
De fûgel is in eksoat yn West-Europa, fral yn Grut-Brittanje, dêr't de populaasje sûnt de jierren 1940 útgroeide ta likernôch 6.000 eksimplaren. Sûnt de jierren 1990 briede de soarte ek yn lytse oantallen yn Nederlân, fral yn it súdwesten. Dy briedfûgels wiene nei alle gedachten ôfkomstich út Grut-Brittanje, mooglik oanfolle mei fûgels dy't yn Nederlân ûntsnapt binne út fûgelkolleksjes.

Om't de Amerikaanske stikelsturt mei de bedrige wytkopein yn Spanje hybridisearre, jildt der yn Europa in kontroversjeel programma om de Amerikaanske stikelsturt út te roegjen. Dêrfandinne stiet de Amerikaanske stikelsturt sûnt 3 augustus 2016 op 'e Unylist foar ynvasive frjemde soarten en is der útein set mei de ferneatiging fan 'e Europeeske populaasje. Yn 2021 wie de populaasje fan it Feriene Keninkryk werom brocht ta noch mar 15-21 fûgels. It is langer ferbean om de Amerikaanske stikelsturten yn fûgelkolleksjes te hâlden.

## Nêst

Wyfkes briede al as se in jier âld binne, by mantsjes bart dat yn 'e regel as se twa jier binne. It nêst leit yn tichte begroeiïng by iepen wetter. In lechsel bestiet meast tusken seis oant tsien aaien. It brieden duorret 23 oant 26 dagen. De piken ferlitte it nêst al hiel gau nei it útkommen fan 'e aaien en wurde troch it sijke fuorre. Somtiden helpt ek it jerkje by it fuorjen. De piken kinne ek al gau dûke. Nei fjouwer wiken moatte de piken harren sels rêde en as se 50 oant 55 dagen âlde binne kinne se fleane.           

## Status
De IUCN klassifisearret de soarte as net bedrige op 'e Reade list. Neffens BirdLife International giet de soarte yn oantal efterút (2025), mar is der yn Noard-Amearika sprake fan in lichte taname.
## Keppeling om utens
* Birdlife, oproppen 2 febrewaris 2025.
* IUCN, oproppen 2 febrewaris 2025.
* Ebird, oproppen 2 febrewaris 2025.
* Avibase, oproppen 2 febrewaris 2025.
* Waarneming.nl
Afrikaanske stikelsturt

De **Afrikaanske stikelsturt** (*Oxyura maccoa*) is in fûgel út de famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). It is ien fan 'e seis soarten fan it skaai stikelsturten (*Oxyura*).

## Beskriuwing
De fûgel wurdt 46 oant 51 sm grut en de jerk hat in swarte kop en in swarte nekke en kiel. De snaffel is ljochtblau. Fierder is it bealchje kastanjebrún en is de sturt swart. It sijke is foar it grutste part brún en hat in feale kiel en wangstreek ûnder it each.

## Fersprieding
De fûgel komt yn it easten en suden fan Afrika foar, mar it ferspriedingsgebiet wurdt yn heech tempo lytser. Tusken 2002 en 2018 is de populaasje fan it suden fan Afrika mei 52% ôfnommen. De populaasje yn it easten fan Afrika is yn itselde tiidrek mei 99% ôfnommen.

Neffens BirdLife International bestie de eastlike populaasje yn 2016 út minder as 300 fûgels. Wetlands International rûsde yn 2021 it oantal fûgels yn it suden noch op likernôch 7.000-8.250, wêrfan't de measte fûgels yn Súd-Afrika libje. Yn Simbabwe is de fûgel seldsum (2017).

## Gedrach
Yn Súd-Afrika briedt de fûgel fan july oant april, mar fral yn 'e wiete tiid fan septimber oant novimber. Noardliker briede de fûgels ôfhinklik fan 'e reintiid. Afrikaanske stikelsturten binne omnifoaren en ite njonken planten ek wringeleaze dierkes. 

## Status
De populaasje fan East-Afrika rint al in hiel skoft tebek en oant noch net sa lang lyn waard oannommen dat de ôfname kompinsearre waard troch in taname fan 'e Súdafrikaanske populaasje. It hat lykwols bliken dien dat ek dêr de populaasje tebek rinte en dêrom is de status op 'e nij fêststeld. De reden fan 'e ôfname is net hielendal wis, mar hat nei alle gedachten fral te meitsjen mei fersmoarging, it omsetten fan wiete gebieten yn boulân en it brûken fan wetter út wiete gebieten foar yrrigaasje.    

De IUCN klassifisearret de soarte dêrom as bedrige op 'e Reade list. 

## Keppeling om utens
* Birdlife, oproppen 2 febrewaris 2025.
* IUCN, oproppen 2 febrewaris 2025.
* Ebird, oproppen 2 febrewaris 2025.
* Avibase, oproppen 2 febrewaris 2025.
Australyske stikelsturt

De **Australyske stikelsturt** (*Oxyura australis*) is in fûgel út de famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). It is ien fan 'e seis soarten fan it skaai stikelsturten (*Oxyura*).

## Beskriuwing
De Australyske stikelsturt is in lytse ein, wêrfan't sawol it jerkje as it sijke likernôch 40 sm lang is. It jerkje hat in laaigrize snaffel, dy't yn 'e briedtiid fel blau. Yn 'e briedtiid hat it jerkje in kastanjebrún fearrekleed, dat dêrnei donkergriis wurdt. It sijke hâldt it hiele jier troch in swart mei brún fearrekleed. De ein is endemysk foar Austraalje mei in tuskenbeide klimaat en libbet yn grutte groepen yn wiete gebieten en fivers.

It ferspreidingsgebiet leit fan it suden fan Queensland oant Victoria en Tasmaanje en ek yn it westen en súdwesten fan Austraalje. De soarte is selden oan 'e kusten fan New South Wales, útsein yn drûge tiden. De fûgel is it talrykst yn it Murray-Darlingbassin. 

## Gedrach
De fûgels binne omnivoaren en ite njonken planten ek lytse wringeleaze dieren. 

Lechsels besteane yn 'e regel út 5 oant 6 aaien. Der binne oanwizings dat guon wyfkes de aaien yn nêsten fan oare wetterfûgels lizze. Nei 26 oant 28 dagen komme de aaien út. Nei in dei ferlitte de piken al it nêst en nei acht wiken binne de piken like grut as de âlders. As se in jier binne, ha se it fearrekleed fan in folwoeksen fûgel.  

## Status
De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige. Bedrigingen foar de fûgels foarmje degradaasje fan it biotoop troch yntrodusearre fisken, it weidzjen fan fee en de ferleging fan it wetterpeil. De hiele populaasje waard yn 2021 op basis fan eardere tellingen op likernôch 15.000 folwoeksen fûgels rûsd.

## Keppeling om utens
* Birdlife, oproppen 2 febrewaris 2025.
* IUCN, oproppen 2 febrewaris 2025.
* Ebird, oproppen 2 febrewaris 2025.
* Avibase, oproppen 2 febrewaris 2025.
Argentynske stikelsturt

De **Argentynske stikelsturt** (*Oxyura vittata*) is in fûgel út de famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). It is ien fan 'e seis soarten fan it skaai stikelsturten (*Oxyura*).

## Beskriuwing

Argentynske stikelsturten binne lytse eintsjes fan 36 oant 46 sm lang. Jerken wegen 600 oant 850 gram en sijkes fan 510 oant 700 gram. Jerken ferskille fan 'e Andesstikelsturt (*Oxyura ferruginea*) troch in lytser formaat en in plattere kop. 

De jerk fan 'e Argentynske stikelsturt stiet yn it Guinness Book of World Records foar it hawwen fan 'e grutste penis ûnder de fûgels. Yn ferhâlding ta syn lingte hat de fûgel ek de langste penis fan 'e wringedieren. De measte mantsjes fan fûgelsoarten ha yn stee fan in penis in kloäka lykas wyfkes, mar einen ha wol in penis en fan in Argentynske stikelsturt út Córdoba, Argentynje is in lingte fan 42,5 sm metten. De lingte fan 'e penis kin hast like lang wurde as de fûgel sels, mar is meast likernôch de helte fan syn lingte.

## Fersprieding
De soarte libbet yn planteryk wetter lykas sompen en marren. Se hat in grut ferspriedingsgebiet yn Argentynje, Brazylje, Sily en Oerûguay. De fûgels binne yntrodusearre op 'e Falklâneilannen. Foar in part binne Argentynske stikelsturten trekfûgels.   

## Gedrach
Oer it iten fan 'e fûgel is net in soad bekend, mar oannommen wurdt dat it bestiet út sied, planten en lytse wringeleaze dieren. De briedtiid hinget fan it lân ôf. Foar Argentynje is dat fan oktober oant jannewaris.

## Status
De populaasje fan 'e soarte is stabyl en wurdt tusken de 25.000 oant 100.000 fûgels (Wetlands International, 2020) rûsd. Der binne gjin grutte bedrigings. De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige op 'e Reade list.

## Keppeling om utens
* BirdLife, oproppen 2 febrewaris 2025.
* IUCN, oproppen 2 febrewaris 2025.
* Ebird, oproppen 2 febrewaris 2025.
* Avibase, oproppen 2 febrewaris 2025.
Charles Day

**Charles Ward (Chuck) Day** (Colville, 19 oktober 1914 - Seattle, 26 maaie 1962) wie in Amerikaansk roeier. 

Charles wie in soan fan in toskedokter fan Iersk komôf. Hy die as studint yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen mei de Amearika acht.

Day studeare ôf as dokter, yn de Twadde Wrâldkriich tsjinne hy as dokter by de Amerikaanske Marine. Nei de kriich waard Day gynekolooch yn Seattle.
Charles Day ferstoar op 26 maaie 1962, yn 'e âldens fan 47 jier, oan de gefolgen fan longkanker.

## Amearika Acht 1936
*Herbert Morris   
*Gordon Adam
*John White
*James McMillin
*George Hunt
*Joseph Rantz
*Donald Hume
*Robert Moch (stjoerman)

### ''The Boys in the Boat''
It ferhaal fan de Amearika acht fan 1936 is yn 2013 optekene troch Daniel James Brown yn it boek *The Boys in the Boat*, it boek is yn 2023 ferfilme, troch George Clooney.
Stikelsturten

**Stikelsturten** of **stikelsturteinen** (*Oxyura*) binne in fûgelskaai yn 'e famylje fan 'e einfûgels.

De einen ha allegear lange, stive sturtfearren, dy't by it rêsten fakentiden rjocht omheech stean. Se ha fierder allegear relatyf grutte snaffels. It binne dûkeinen, dy't libje op swiertwettermarren en -sompen. De poaten steane fier nei efter, sadat se ûnhandich op it lân binne en leaver op it wetter tahâlde. 

## Soarten
Der binne seis besteande soarten yn it skaai. Ien soarte is yn 'e 16e iuw útstoarn.
Nijseelânske stikelsturt

De **Nijseelânske stikelsturt** (*Oxyura vantetsi*) wie in fûgel út de famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). It wie in soarte fan it skaai stikelsturten (*Oxyura*).

De soarte is allinne bekend fan subfossile resten en waard foar it earst as in útstoarne soarte troch Trevor Worthy yn 2005 beskreaun. De fûgel wie nau besibbe oan 'e Australyske stikelsturt, mar syn bonken wiene likernôch in tsiende lytser as de Australyske sibbe. It holotype waard yn 1967 fûn by de Poukawamar yn Hawke's Bay op it Nijseelânske Noardereilân en wurdt bewarre yn 'e kolleksje fan it Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa.

De soarte namme betinkt de Australyske ornitolooch Gerard Frederick van Tets (1929–1995), dy't yn 1983 as earste de relaasje fan 'e soarte mei de stikelsturteinen lei. 

Nei alle gedachten stoar de fûgel yn 'e 16e iuw út troch de jacht fan 'e Maori.
James McMillin

**	James Burge (Jim) McMillin** (Seattle, 3 septimber 1914 - Bremerton, 22 augustus 2005) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die as studint yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen mei de Amearika acht.

McMillin waard nei syn ôfstudearjen roeitrainer oan de *[[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]* yn de Twadde Wrâldkriich wurke hy yn it laboratorium fan de MIT. Nei de kriich gie McMillin by Boeing oan it wurk
James McMillin ferstoar op 22 augustus 2005, yn 'e âldens fan 90 jier.

## Amearika Acht 1936
*Herbert Morris
*Charles Day
*Gordon Adam
*John White
*George Hunt
*Joseph Rantz
*Donald Hume
*Robert Moch (stjoerman)

### ''The Boys in the Boat''
It ferhaal fan de Amearika acht fan 1936 is yn 2013 optekene troch Daniel James Brown yn it boek *The Boys in the Boat*, it boek is yn 2023 ferfilme, troch George Clooney.