open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bedrige soarte

In **bedrige soarte** is in soarte bist, plant of skimmel wêrfan't it foarkommen sa seldsum is dat de kâns op útstjerren yn 'e neie takomst as oansjenlik beskôge wurde moat. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natoer (IUCN), de meast foaroansteande autoriteit op dit mêd, hantearret trije oanboazjende gradaasjes fan bedriigdheid, te witten: "kwetsber", "bedrige" en "krityk bedrige". De folsleine yndieling is sa:
* net bedrige (LC: *least concern*)
* gefoelich (NT: *near threatened*)
* **kwetsber** (VU: *vulnerable*)
* **bedrige** (EN: *endangered*)
* **krityk bedrige** (CR: *critically endangered*)
* útstoarn yn it wyld (EW: *extinct in the wild*)
* útstoarn (EX: *extinct*)
Oare ynternasjonale organisaasjes en oerheidsynstellings yn ûnderskate lannen en territoaria hantearje faak in yndieling dy't krekt justjes oars is. Oer it algemien kin lykwols steld wurde dat in soarte bedrige is as er opnommen is op in reade list.

Behalven soarten kinne ek ûndersoarten en populaasjes oantsjut wurde as "bedrige". Sa is bgl. de rottekop yn Nederlân in bedrige bistesoarte, hoewol't er yn Skandinaavje en Sibearje noch folop foarkomt. Ek fan rassen domestisearre bisten kin sein wurde dat se yn it fuortbestean bedrige wurde as se sa'n bytsje mear holden wurde dat se amper noch foarkomme.

## Sjoch ek
*útstjerren
*Reade List fan 'e IUCN
Desson Thomson

**Desson Thomson** (folút: **Desson Patrick Thomson**; Surrey, 1958) is in Britsk-Amerikaansk sjoernalist, dy't ûnder presidint Barack Obama as speechwriter wurke foar leden fan it Amerikaanske regear, en dêrfoar aktyf wie as filmkritikus foar *[[The Washington Post]]*. Hy stie bekend as **Desson Howe** oant er yn 2003 weriene waard mei syn biologyske heit en dy syn efternamme 'Thomson' oannaam.

## Libben en karriêre
### Jonkheid en oplieding
Thomson waard yn 1958 berne yn it Ingelske greefskip Surrey. Hy genoat syn oplieding oan 'e Amerikaanske Universiteit (AU) yn Washington, D.C., dêr't er fan 1975 ôf de stúdzje fisuele kommunikaasje en sinemastúdzjes folge en yn 'e maityd fan 1980 ôfstudearre.

### Karriêre
#### As filmkritikus
Yn 1983 fûn Thomson wurk by de renommearre krante *[[The Washington Post]]* yn Washington,&nbsp;D.C. Yn 't earstoan wied er dêr kopij-assistint foar it katern *Style*, mar tsjin 1984 skreau er op freelance basis al eigen artikels foar it deiblêd. Yn 1987 waard er oansteld as filmkritikus.

As resinsint fan films brocht Thomson gauris in miening op 't aljemint dy't ôfwiek fan wat de measte filmkritisy fûnen. Sa skreau er yn 1994 in negative resinsje fan 'e mearfâldich bekroande finzenisfilm *[[The Shawshank Redemption]]*, en stelde er yn 1993 yn syn beoardieling fan *[[Groundhog Day (film)|Groundhog Day]]* dat dy film elts gefal "nea as nasjonale filmskat oantsjut wurde sil troch de Library of Congress". Dy útspraak soe him lang efterfolgje doe't de Library of Congress *Groundhog Day* trettjin jier letter wol deeglik útornearre foar preservearring foar de ivichheid yn it Nasjonaal Film Register.

#### As speechwriter
Yn 2008 ferliet Thomson *The Washington Post* nei in wurkferbân fan 25 jier. Yn 2010 begûn er in nij wurkpaad as speechwriter foar leden fan it regear fan presidint Barack Obama. Fan febrewaris oant novimber 2010 wenne er yn 'e Britske haadstêd Londen, dêr't er diel útmakke fan 'e stêf fan 'e Amerikaanske ambassadeur Louis Susman. 

Yn desimber fan dat jier kaam Thomson op it Amerikaansk Ministearje fan Bûtenlânske Saken te wurkjen, dêr't er taspraken skreau foar minister Hillary Clinton. Fan febrewaris 2012 ôf wied er speechwriter foar de ûnderminister fan Diplomasy en Iepenbiere Saken. Letter waard er yn deselde funksje oansteld yn 'e stêf fan Charles H. Rivkin, de ûnderminister foar Ekonomyske Saken. Thomson behold dy funksje oant de ein fan 'e twadde presidintskipstermyn fan Obama yn jannewaris 2017.
Femme fatale

In **femme fatale** (útspr.: [fɛm faˈtal], likernôch: "fem fa-tal", Frânsk foar "fatale frou" oftewol "deadlike frou"), soms ek in **manljusslynster** neamd, is in weromkearend froulik stereotype en narratologysk ynstrumint yn 'e fiksje en keunst fan 'e Westerske wrâld en oare kultueren. It giet om in mysterieuze, tsjeppe en ferliedlike frou, dy't manlju mei har seksuele oantrekkingskrêft bestrûpt en harren nei de ûndergong liedt. Dat docht sa'n personaazje almeast mei opsetsin, hoewol't it soms ek foarkomt dat it bart sûnder dat de frou it wol of der war foar docht. 

Yn 'e ierste ferzjes, út folksferhalen, wie de femme fatale in almeast boasaardige ferliedster mei boppenatuerlike krêften. Ek tsjintwurdich noch wurdt de femme fatale faak foarsteld as boasaardich, of alteast moreel ambigu, en altyd wurdt hja assosjearre mei in gefoel fan riedseleftigens en ûnnoflikens. Yn in protte ferhalen besiket de femme fatale har ferburgen doel te fertsjustermoanjen troch ien of mear manlju ôf te lieden mei har skientme, sjarme of sensualiteit. Gauris is har hâlding foar seksualiteit oer frivoal of yntrigearjend. Yn guon gefallen brûkt se leagens en/of sjantaazje ynstee fan sjarme. Ek komt soms it gebrûk fan helpmiddels foar om in (lichaamlik sterkere) man oermânsk te wurden, lykas in bedwelmingsmiddel. (Dat kin sjoen wurde as in moderne analogy fan 'e magyske krêften dêr't se yn âldere ferhalen soms oer beskikte.) Wat ek gauris foarkomt, is dat de femme fatale it foarkomme lit as is se in slachtoffer dat fêst sit yn in sitewaasje dêr't se harsels net út befrije kin.

Foarbylden fan 'e femme fatale út 'e Bibel binne Eva (dy't Adam der yn 'e Hôf fan Eden ta brocht om fan 'e ferbeane apel te iten), Delila (dy't de Israelityske foaroanman Simson útlevere oan 'e Filistinen), keninginne Jezébel (de frou fan kening Achab fan Israel) en prinsesse Salomé (dy't har omke Heroades Antipas deryn rinne liet om Jehannes de Doper de deastraf te jaan). In foarbyld út 'e iere Westerske literatuer is Morgan Le Fay út 'e Arthurleginden. In moderne ferzje fan 'e femme fatale is it stripfiguer Catwoman, de langjierrige rivale fan 'e superheld Batman. Foarbylden út 'e sinema binne de personaazjes spile troch Glenn Close yn *[[Dangerous Liaisons (film út 1988)|Dangrous Liaisons]]*, Sharon Stone yn *[[Basic Instinct]]*, Sarah Michelle Gellar yn *[[Cruel Intentions (film)|Cruel Intentions]]*, Rebecca Romijn yn *[[Femme Fatale (film út 2002)|Femme Fatale]]* en Rosamund Pike yn *[[Gone Girl (film)|Gone Girl]]*.

## Sjoch ek
*fee
*heks
*jonkfrou yn need
Wrâldjongereindagen

De **Wrâldjongereindagen** (WJD) is in ynternasjonaal barren dat om de trije jier troch de Roomsk-Katolike Tsjerke organisearre wurdt. De dagen wurde earne yn of by in grutte stêd holden en wurde yn 'e regel troch hunderttûzenen katolike jonge minsken bywenne.   

De Wrâldjongereindagen is in inisjatyf út de tiid fan it pontifikaat fan paus Jehannes Paulus II. Doel is om jonge katoliken tusken de 16 en 35 jier sterker te meitsjen yn harren leauwen en om nei te tinken oer de rol fan God yn it libben. 

Yn 2000 waarden de wrâldjongereindagen yn Rome holden om't dat jier in jubeljier wie. 

Ornaris wurde de dagen om de trije jier organisearre. It tal dielnimmers fan de dagen hinget sterk ôf fan de lokaasje dêr't de dagen holden wurde en kin fariearje fan in pear hûnderttûzend oant in pear miljoen.   

Yn 'e jierren dat der gjin ynternasjonaal barren is, wurdt in wrâldjongereindei (iental) organisearre per lân of bisdom. Dy dei fynt altiten plak op Palmpeaske en sûnt 2021 op Kristus-Kening, de lêste snein fan it tsjerklik jier.  

It Fatikaan publisearre yn it ramt fan de Wrâldjongereindagen in dekreet, dêr't yn fêstlein waard dat dielnimmers in ôflaat krije kinne. Dan moat der wol foldien wurde oan de folgjende betingsten: 

* net yn de steat fan de sûnde ferkeare en dielnimme oan de bycht,
* nei de kommuny gean,
* bidde foar de paus.

## Jiertallen en plakken Wrâldjongereindagen
Scheme

**Scheme** is in programmeartaal yn de Lisp-famylje. Scheme is yn de jierren '70 fan de 20e iuw betocht troch Guy L. Steele en Gerald Jay Sussman, dy't beide wurken oan de Massachusetts Institute of Technology. De taal wurdt beskreaun troch noarm 1178-1990 fan IEEE. Noarmen dy't yn de praktyk mear gefolch hawwe, binne opsteld yn dokuminten mei de namme Revised Report on the Algorithmic Language Scheme (Ingelsk foar: Korrizjearre rapport oer de algoritmyske taal Scheme), faak wol RnRS neamd. De nijste fan dizze dokuminten is R7RS, dy't opsteld wurden is yn 2013.

## Syntaksis
De syntaksis fan Scheme is yn de regel frij ienfâldich. Ekspresjes wurden omsletten mei heakjes. It earste elemint nei in heakje is in proseduere of in kaaiwurd. Bygelyks:

```scheme
(/ 9 3) ;; Njoggen diele troch trije
> 3     ;; jout trije
```

It teken / ferwiist hjir nei in proseduere foar it dielen fan getallen. De getallen 9 en 3 wurde joen as arguminten foar dizze proseduere.
Hal Hinson

**Hal Hinson** (folút: **Harold Hinson**) is in Amerikaansk sjoernalist dy't wurke hat as filmkritikus. 

## Libben en karriêre
Hinson wie mids 1980-er jierren as filmkritikus aktyf foar it tydskrift *[[Film Comment]]*. Dêrnjonken skreau er yn 1984 in essay oer akteur Montgomery Clift, mei as titel *Some Notes on Method Acting*. Fan 1987 oant en mei 1997 wied er filmkritikus foar de krante *[[The Washington Post]]*. Yn july 2015 wiene 887 fan 'e resinsjes dy't er yn dy snuorje skreau, opnommen yn 'e beoardieling fan films op 'e resinsjewebside Rotten Tomatoes.

Hinson wurdt gauris neamd as foarbyld fan in filmkritikus dy't ympopulêr wie by syn kollega's, om't er gauris tsjin 'e stream yn swom en net benaud wie om resinsjes te skriuwen dy't troch oaren as polarisearjend beskôge waarden. In foarbyld is de loovjende beoardieling dy't er joech fan 'e aksjefilm *[[Hudson Hawk]]* (1991), mei Bruce Willis yn 'e haadrol, dy't de measte oare kritisy ôfrinne lieten. In oar foarbyld is syn resinsje fan *[[Super Mario Bros.]]* (1993), dy't krektlyk loovjend en dêrmei tsjinsteld oan 'e algemiene konsensus wie.

## Keppelings om utens
*  Karriêre-oersjoch fan Hal Hinson op LinkedIn <small>(fergese ynskriuwing needsaaklik)</small>
Fruit

**Fruit** is in sammelnamme foar de ytbere fruchten fan planten en dêrop lykjende ytbere skynfruchten. Net alle ytbere fruchten wurde lykwols ta it fruit rekkene. Hurde fruchten, lykas nuten, wurde oer it algemien as in aparte kategory beskôge, wylst guon fruchten, lykas de tomaat en de komkommer, ornaris ta de grienten rekkene wurde. Wêr't de grins tusken fruit en griente lutsen wurdt, is frij willekeurich en benammen kultureel bepaald. 

Der besteane ferskate beneamings foar groepen fruit. In bei is in type lytse, fleizige frucht, dy't fuortkomt út in inkele blom en dy't ien sied befettet. Súdfruchten is in oerkoepeljende beneaming foar alle fruit dat allinnich mar yn lannen en territoaria mei in waarmer klimaat as Nederlân groeie wol. Sitrusfruchten binne beskate besibbe sophâldende fruchten lykas de sinesapel, sitroen en grapefruit. 

## Foarbylden
Foarbylden fan fruit binne:

) binne eins fruchten, mar wurde ornaris ta de grienten rekkene

## Sjoch ek
*griente
Griente

**Griente** (útspr.: [ˈɡri̭əntə], "grien-tuh" of [ˈɡrjɪntə], "grjin-tuh") is de oantsjutting foar dielen fan ytbere planten dy't troch minsken iten wurde. Sokke dielen kinne de blommen, fruchten, stâle, blêden, woartels of it sied fan in plant wêze. 

## Beskriuwing
Wat griente is en wat net, is frij dizenich en foar in grut part kultureel bepaald. Gruttere, soppige fruchten wurde ornaris ûnder de beneaming fruit los fan griente sjoen, hoewol't "griente en fruit" faak wol op ien sike neamd wurde. Ek lytsere, hurde fruchten, oftewol nuten, wurde yn 'e regel net ta griente rekkene. Fierders wurdt de jirpel oer it algemien net sjoen as in griente, hoewol't dêr gjin stekhâldende reden foar is. Oan 'e oare kant wurde tomaten en komkommers, dy't eins mear gemien hawwe mei fruit, oer it generaal wól as grienten sjoen, en yn 'e itensiederij wurde ek ytbere poddestuollen, lykas sjampynjons, foar grienten oanmurken. 

Fan oarsprong wiene grienten wylde planten, dy't sammele waarden troch jager-sammelderkultueren fan oer de hiele wrâld. Tsjintwurdich binne se foar it meastepart kultuergewaaksen, dy't troch de minske oanplante en ferboud wurde yn 'e túnbou, in aparte sektor fan 'e bredere lânbou. De measte hjoeddeistige grienten waarden foar it earst tusken 10.000 en 7.000&nbsp;f.Kr. troch de minske kultivearre. Trochkweking hat derfoar soarge dat grienten foarkomme yn in soad ferskillende kleuren dy't faak net natuerlik binne. 

In protte grienten binne pas ytber nei't se sean binne, mar guon kinne sûnder tarieding iten wurde as raukost. Grienten binne mar in beheinde perioade hâldber nei't se rispe binne, om't úteinlik bedjer ynset, wat derfoar soarget dat se net mear ytber binne. De yntroduksje fan moderne apparatuer, lykas de kuolkast, hat makke dat grienten langer bewarre wurde kinne, mei't lege temperatueren it bedjerproses ôfremje. In protte grienten kinne it bêst om it friespunt hinne bewarre wurde, mar dat jildt net foar alle grienten en guon bliuwe sels it langst goed by in temperatuer fan 18&nbsp;°C (auberzjines).

## Foarbylden
Foarbylden fan grienten binne:

## Sjoch ek
*fruit
Lawrence Van Gelder

**Lawrence Van Gelder** (folút: **Lawrence Ralph Van Gelder**; New York, 17&nbsp;febrewaris 1933 – dêre, 11&nbsp;maart 2016) wie in Amerikaansk sjoernalist, filmkritikus en dosint sjoernalistyk.

## Libben en karriêre
### Komôf, jonkheid en oplieding
Van Gelder waard yn 1933 berne yn New York yn in famylje fan etnysk Nederlânsk komôf. De foaroansteande biolooch Richard Van Gelder wie syn broer, en Gordon Van Gelder, in boekeredakteur en de útjouwer fan *[[The Magazine of Fantasy & Science Fiction]]*, wie syn omkesizzer. De argeologe Leslie Van Gelder wie ek in omkesizzer fan him. Van Gelder krige syn oplieding oan 'e Columbia Universiteit, dêr't er yn 1953 ôfstudearre.

### Karriêre
Yn syn lange karriêre wurke Van Gelder by ferskate kranten yn syn berteplak New York. Dêrûnder wiene de *[[New York Daily Mirror]]*, de *[[New York Journal-American]]* en de *[[World-Journal-Tribune]]*. Oant en mei 2010 wie er senior redakteur fan it wyklikse katern *Arts and Leisure* ("Keunsten en Frije Tiid") fan *[[The New York Times]]*. Dêrnjonken skreau er ek filmresinsjes foar dat deiblêd.

### Ferstjerren
Lawrence Van Gelder ferstoar yn 2016 yn 'e âlderdom fan 83 jier oan leiomyosarkoom, in foarm fan kanker.

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Lawrence Van Gelder yn 'e Internet Movie Database (IMDb)
Joe Leydon

**Joe Leydon** (folút: **Joseph Patrick Michael Leydon**; New Orleans, 22 augustus 1952) is in Amerikaansk sjoernalist en publisist, dy't bekendheid krigen hat as filmkritikus en filmhistoarikus.

## Libben en karriêre
### Jonkheid en oplieding
Leydon waard yn 1952 berne yn New Orleans, yn 'e Amerikaanske steat Louisiana. Syn oplieding genoat er oan 'e roomske Loyola Universiteit New Orleans, dêr't er ôfstudearre mei in bachelorgraad yn sjoernalistyk mei as byfak filmstúdzjes. Op lettere leeftyd learde er yn 2007 noch troch oan 'e Universiteit fan Houston om in mastergraad yn 'e skiene keunsten te heljen.

### Karriêre
Leydon wie fan 1982 ôf filmkritikus foar de *[[Houston Post]]*. Hy bleau by dy krante yn 'e tsjinst oant dy yn 1995 opheft waard. Dêrnjonken wied er fan 1990 ôf filmkritikus en ferslachjouwer foar it tydskrift *[[Variety (tydskrift)|Variety]]*, in funksje dy't er behold oant syn pinsjonearring. Behalven yn 'e boppeneamde beide publikaasjes ferskynden syn resinsjes ek yn û.m. *[[The Houston Press]]* en *[[The San Francisco Examiner]]* en op 'e websiden fan tillefyzjenetwurk MSNBC en de pleatslike tillefyzjestjoerder KPRC-TV yn Houston. Anno 2021 hie Rotten Tomatoes, in webside dy't filmresinsjes sammelet, 1.225 resinsjes fan Leydon gearfandele.

De artikels fan Leydon as sjoernalist en interviewer waarden fierders ek publisearre yn 'e *[[New York Daily News]]*, de *[[Los Angeles Times]]*, *[[Newsday]]*, *[[The Tennessean]]*, *[[The Boston Globe]]*, de *[[Toronto Star]]*, de *[[Austin American-Statesman]]*, *[[Film Comment]]*, *[[MovieMaker]]*, *[[Houstonia (tydskrift)|Houstonia]]* en *[[Cowboys & Indians Magazine]]*. Hy publisearre it boek *Joe Leydon's Guide to Essential Movies You Must See* en droech by oan *[[Leonard Maltin]]'s Movie Guide*. Leydon is ek in oprjochtsjend lid fan it Genoatskip fan Filmkritisy fan Houston (HFCS) en in stimberjochtige lid by de Critics' Choice Movie Awards. 

Njonken syn sjoernalistike wurk wie Leydon fan 2001 oant en mei 2021 dosint film en kommunikaasje oan it Houston Community College en de Jack J. Valenti School of Communications fan 'e Universiteit fan Houston.

### Priveelibben
Yn desimber 2011 makke Leydon fia syn bloch bekend dat der yn 2009 prostaatkanker by him fêststeld wie, mar dat er de behanneling trochstien hie en dat er no kankerfrij ferklearre wie.

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Joe Leydon yn 'e Internet Movie Database (IMDb)
Eastlike goffers

De **eastlike goffers** of **flaktegoffers** (wittenskiplike namme: *Geomys*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (*Castorimorpha*), it tuskenskift fan 'e goffereftigen (*Geomorpha*), de boppefamylje fan 'e goffers en mûsgoffers (*Geomyoidea*) en de famylje fan 'e goffers (*Geomyidae*). Ta dit skaai hearre tolve soarten goffers, dy't foarkomme yn 'e midden en it easten fan Noard-Amearika. 

## Soarten
Hendrik Anthonie Meijer

**Hendrik Anthonie Meijer** (Linden ûnder Hannover, 1744/1745 – Amsterdam, 19 juny 1812) wie in Nederlânske oargelbouwer fan Dútske komôf.

Hy wie in soan fan Hendrik Meijer. Hy wie yn de tiid fan syn ferstjerren troud mei in Grietje Sonders. It pear wenne yn 1812 oan de Kalverstraat; syn akte fan ferstjerren seit dat er 66 jier âld wie.

Hy boude benammen lytse piipoargels en hûsoargels. Ien fan syn oargels, in kabinetoargel, oarspronklik makke foar Edam, is te sjen  yn de Nederlânsk Herfoarme Stephanustsjerke te Aldeholtpea. Ek it oargel fan it Museum Ons' Lieve Heer op Solder soe fan him wêze.
Richard Brody

**Richard Brody** (1958) is in Amerikaansk sjoernalist, dy't sûnt 1999 as filmkritikus wurke hat foar it tydskrift *[[The New Yorker]]*.

## Libben en karriêre
### Jonkheid en oplieding
Brody groeide op yn Roslyn, yn 'e Amerikaanske steat New York. Hy is fan etnysk Joadsk komôf mar is gjin religieuze joad, mei't er him identifisearret as ateïst. Brody genoat syn oplieding oan 'e Universiteit fan Princeton yn Nij-Jersey, dêr't er yn 1980 ôfstudearre mei in bachelorgraad yn ferlykjende letterkunde. 

### Karriêre
Brody syn belangstelling foar it medium film datearre fan syn earste jier oan Princeton, doe't er *[[À bout de souffle]]* (1960) seach, in produksje fan 'e Frânske regisseur Jean-Luc Godard. Yn 'e iere 1980-er jierren, koart nei syn ôfstudearjen, wenne Brody in skoft yn Parys. Letter skreau er in biografy fan Godard.

Foar't er filmkritikus waard, wurke Brody mei oan 'e produksje fan ferskate dokumintêres en teffens makke er inkele ûnôfhinklike lowbudgetfilms. Yn 1999 waard er filmkritikus foar it ynfloedrike tydskrift *[[The New Yorker]]*, dêr't er anno 2023 noch altyd wurket.

### Priveelibben
Brody is troud en hat twa bern. Syn frou Maja is in ymmigrante yn 'e Feriene Steaten dy't oarspronklik emigrearre út wat doe noch Joegoslaavje wie. Yn desimber 2014 waard Brody as ridder opnommen yn 'e Frânske Oarder fan 'e Keunsten en de Letteren foar syn ynset foar de Frânske sinema yn 'e Feriene Steaten.

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Richard Brody yn 'e Internet Movie Database (IMDb)
Omgong fan Itaalje 2017

De 100ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 5 oant en mei 28 maaie 2017. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Alghero, in havenstêd op it Italjaanske eilân Sardynje, dy't diel útmakket fan 'e 'provinsje Sassari.

De einstreek lei yn Milaan de haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije. Teffens is it de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Verona.

Yn dizze 100ste edysje waarden safolle mooglik Italjaanske regio's oandien. De start fûn plak op Sardynje en bleau dêr noch trije dagen. Dizze edysje bleau, op in tige koarte lus oer Switsersk grûngebiet nei, ek folslein binnen Itaalje.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Bergenske Skoalle

De **Bergenske Skoalle** (*Bergense School*) is in streaming yn de Nederlânske skilderkeunst tusken 1915 en 1925 dy 't karakterisearre wurdt troch in ekspresjonistyske styl mei kubistyske ynfloeden en donkere tinten. De keunstners wennen en wurken yn of tichtby it keunstnersdoarp Bergen yn Noard-Hollân.

De skilders hiene in foarkar foar it stillibben en de minsklike figuer. De beweging waard in earste orizjinele utering fan wat letter it Nederlânske ekspresjonisme hjitte soe.

## Skiednis
Yn Bergen (NH) hawwe al in soad Nederlânske keunstners libbe en wurke; it plak is bekend as 'keunstnerskoloanje'. Tusken 1915 en 1925 krige de Bergense School dêr yn de Nederlânske skilderkeunst stal. De measte skilders fan de groep fûnen ticht byinoar húsfesting oan de Buerwei, yn de buorskip Westdoarp, tusken Bergen en Bergen oan See.

De Frânske skilder Henri Le Fauconnier en de Nederlânske skilder Piet van Wijngaerdt wiene grûnlizzers fan dizze streaming. Se krigen in soad neifolging fan jonge skilders, dy 't tsjin it ympresjonisme agearren, krekt sa 't dat yn Frankryk barde mei it fauvisme en yn Dútslân mei it ekspresjonisme. De skilderkeunstige teoryen fan de groep binne troch Le Fauconnier foar in grut part opskreaun yn it tydskrift *Het Signaal*. De keunsthistoarikus Friedrich Markus Huebner wie de earste dy 't deroer skreau. 

## Fertsjintwurdigers fan de streaming
Ta de meast oansprekkende en konsekwinte keunstners, dy 't ta de groep fan Bergenske avant-gardisten rekkene wurde, hearden Charley Toorop, Leo Gestel en John Rädecker. Benammen de Amsterdamske keunstsamlers Piet Boendermaker  en Kees Baard soargen foar de bekendheid fan de Bergenske Skoalle. By de Bergenske skoalle wurde ek rekkene:

* Else Berg
* Gerrit van Blaaderen
* Kees Boendermaker
* Arnout Colnot
* Edgar Fernhout
* Dirk Filarski
* Johannes Graadt van Roggen
* Adriaan Lubbers
* Jaap Weyand
* Jan van Herwijnen
* Frans Huysmans
* Fokke Kamstra
* Jac. J. Koeman
* Germ de Jong
* Harry Kuyten
* Kees Maks
* Kasper Niehaus
* Jan Ponstijn
* Marie van Regteren Altena
* Jan Hendrik Roggeveen 
* Frieda Rutgers van der Loeff
* Jaap Sax
* Mommie Schwarz
* Jan Sluijters
* Wim Schuhmacher
* Dirk Vis
* Tjipke Visser
* Matthieu Wiegman
* Piet Wiegman 
* Piet Worm

Besibbe skilders binne fierder Jelle Troelstra, Henri ten Holt, Bernard Essers, Hendrik Chabot  en Thé Lau. De skilders Karel Colnot, Jaap Min en Henk van den Idsert binne fan in lettere generaasje, mar se binne harren skilderkeunst yn de trant fan de Bergense School begûn. Letter keazen se in oar paad. 

## Besibbe streamingen
Henri Le Fauconnier wie al yn 1912, mei Fernand Léger en Piet Mondriaan, lid fan de Amsterdamske Moderne Kunstkring. Yn Grins waard yn 1917-1918, in pear jier nei it ûntstean fan de *Bergense School*, De Ploeg oprjochte. De sintrale figuer dêr wie Jan Wiegers. Dêr waard ek ekspresjonistysk wurke, mar wol waard it kleurepalet hiel wat útbundiger hantearre. De Ploeg waard yn de wize fan skilderjen troch it Dútske ekspresjonisme fan Ernst Kirchner beynfloede en maatskiplik troch it opkommende sosjalisme.

## Keppeling om utens
* Stedelijk Museum Alkmaar - ''Bergense School''
Omgong fan Itaalje 2016

De 99ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 6 oant en mei 29 maaie 2016. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Apeldoarn, in stêd yn de Nederlânske provinsje Gelderlân en it haadplak fan de gemeente Apeldoarn.

De einstreek lei yn Turyn in stêd dy't súdwestlik fan Milaan leit en noardwest fan Savona en is de haadstêd fan de regio Piëmont en de provinsje Turyn.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Tonnis Holthuis

**Tonnis Holthuis** (Nieuwe Pekela, 23 maart 1880 - Grins, 26 desimber 1937), yn de literatuer faak oantsjut mei **T. Holthuis**, wie in Nederlânske arsjitekt.

Hy wie de âldste soan fan K.H. Holthuis (1852-1942), dy 't ek arsjitekt wie en dêr 't er geregeld mei op arbeide. It troch harren ûntwurpen nôtpakhûs *Friesland* oan de Aweg yn Grins is sûnt 1995 in ryksmonumint. Hy ûntwurp ek yn 1925 de filla *Sara-Anna* oan de Verlengde Hereweg 184, njonken de earder troch syn heit Kornelis ûntwurpen filla *Honk* op nûmer 186.

Holthuis ferstoar op twadde krystdei 1937 yn de âldens fan 57 jier en waard beïerdige op it Esserveld

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
Federico Bahamontes

**Federico Martín Bahamontes** (Santo Domingo, 9 july 1928 – Valladolid, 8 augustus 2023), bynamme *De Earn fan Toledo*, wie in Spaansk hurdfytser. Hoewol't berne as Federico Martín, brûkte er wilens syn Karriêre op de fyts de efternamme fan syn mem, Bahamontes. Yn 1959 waard er de earste Spaanske winner fan de Omgong fan Frankryk.

## Karriêre
Yn 1959 wûn er de Omgong fan Frankryk. Boppedat einige er yn 1963 en 1964 as twadde, respektyflik tredde yn it einklassemint. Hy wie in erkend klimmer, mei as bynamme *De Earn fan Toledo*. Hy ferovere seis kear it berchklassemint yn de Omgong fan Frankryk: yn 1954, 1958, 1959, 1962, 1963 en 1964. Yn totaal hat er sân etappes yn de Tour wûn.

Yn 1957 einige er as twadde yn it einklassemint fan de Omgong fan Spanje. Yn dat jier en it jier dêrop wûn er boppedat it berchklassemint fan dy omgong. Hy helle twa etappe-oerwinningen yn de Vuelta.

Ek it berchklassemint fan de Omgong fan Itaalje hat er wûn: yn 1956. In jier letter wûn er in rit yn de Giro.

Federico Bahamontes ferstoar op 8 augustus 2023, yn 'e âldens fan 95 jier.

## Dielname oan grutte omgongen
### Dielname oan de Omgong fan Frankryk
		
* 1954 -  25e;   	
* 1956 - 4e;
* 1957 - net finisht;
* 1958 -  8e; winner 14e en de 20ste etappe.
* 1959 -   1e; winner 15e etappe.
* 1960 - net finisht;
* 1962 -  14e; winner 13e etappe.
* 1963 -  2e; winner 15e etappe.
* 1964 -  3e; winner 8ste en de 16e etappe.
* 1965 - net finisht;

### Dielname oan de Omgong fan Spanje
* 1955 - 21e;  
* 1956 - 4e;
* 1957 -  2e; winner 3e etappe.
* 1958 -  6e; 
* 1959 - net finisht; winner 4e etappe.
* 1960 - net finisht; winner 13e etappe.
* 1965 - 10e 

### Dielname oan de Omgong fan Itaalje
* 1956 -  net finisht;
* 1958 - 17e; winner 4e etappe.
* 1961 - net finisht;

## Ploegen
* 1954 - Mondia
* 1955 - Terrot-Hutchinson
* 1956 - Girardengo-ICEP
* 1957 - Mobylette-Caobania
* 1958 - Faema
* 1959 - Condor
* 1960 - Faema
* 1961 - VOV
* 1962-1965 - Margnat-Palona
Wûnder te Lidlum

It **Wûnder te Lidlum** is in Fryske sêge, optekene yn *[[Friesche sagen]]* fan Theun de Vries.

## It ferhaal
De sulveren nachtlampe brânt yn 'e sel fan 'e abt fan Lidlum en hy skriuwt yn in brevier en lêst gebeden yn it Latyn. Hy hiet ea Eelco Liauckama en wie besitter fan lângoed en stinzen. De ridder hie syn goed oan 'e tsjerke skonken en wie nei it kleaster fan Lidlum gien en wie muonts wurden. Hy snoert him de linen yn aseze en brûkt selskastijing om de ierdske begearten te ûnderdrukken. In deadskop stiet op 'e tafel en dy nimt de abt op en mjit de koartens fan it libben fan 'e minske.

De oare muontsen hâlde tefolle fan it libben en begripe neat fan it wûnder fan 'e mis. De loflieten wurde skril fan 'e wynbesmarde kielen en se waggelje fan dronkenskip en ûntucht. Nachts sykje se wille en se libje as foarsten, om't der in soad oan de tsjerke offere wurdt. Se dogge boete, mar Eelco sjocht dat it falske skuldbelidenissen binne en giet iensum nei syn sel en lêst de mis yn de kleasterkapel. De doar giet iepen en broeder Syardus, de fjochtersbaas, komt deryn en de oare muontsen folgje ek. Se nûgje him út oan tafel om in bokaal te leegjen op it wolwêzen fan it Lidlumer kleaster, mar de abt skoddet fan 'nee'.

Eelco wit dat dit rûzje jaan sil en hy seit dat er graach in dronk útbringe sil, mar koart bliuwe sil. Elkenien sjocht ta hoe ’t er oan it hollenein fan de tafel in proast útbringt en in frjemde roes oerfalt him. Hy is de wyn net wend en der wurdt in twadde beker oanrikt. Hy smyt it druvefocht yn syn wide mouwen en ek it iten ferdwynt dêryn. Broeder Syardus sjocht it en ferhellet it troch en de bruorren wolle sjen wat er yn syn mouwen ferberget. Hy krúst de earms oer it boarst, mar Syardus slacht him mei in sulferskotel en hy sakket yn 'e stoel en de bruorren sjogge dat der allinne roazen út 'e pij falle en de seal nei amber en huning rûkt.

## Sjoch ek
* Kleaster-Lidlum
Simmersliep

In **simmersliep** of **estivaasje** (fan it Frânske *estivation*, fan it Latynske *aestes*, "simmer") is in steat fan djippe sliep dêr't guon bistesoarten yn weisakje as de temperatuer te heech oprint. Dizze steat is frijwol itselde as de bekendere wintersliep of hibernaasje, mei it ferskil dat in wintersliep yn 'e winter plakfynt en in simmersliep yn 'e simmer. 

In simmersliep wurdt net inkeld karakterisearre troch ynaktiviteit, mar ek troch fysiologyske feroarings yn it oangeande organisme. Foarbylden dêrfan binne in ferlege metabolisme, in stadiger klopjen fan it hert en in lichter sykheljen. It is dêrmei in steat dy't djipper is as gewoane sliep, mar ek wer net sa djip dat wekker wurden lang duorje moat. It doel fan in simmersliep is om skea troch hege temperatueren en drûchte te ûntrinnen en útdrûging te mijen. Ut ûndersyk fan fossilen hat bliken dien dat it ferskynsel simmersliep him nei alle gedachten ferskate hûnderten miljoenen jierren lyn foar it earst ûntjûn hat.

It hâlden fan in simmersliep komt foar by sawol bisten dy't op lân libbje as by guon wetterdieren. Foarbylden binne:
* slakken lykas de sânslak (*Theba pisana*), wyngerdslak (*Helix pomatia*) en de bolle dúnslak (*Cernuella virgata*); 
* ynsekten lykas langpoaten en de ûnechte hunicheamel (*Prenolepis imparis*); 
* kreefteftigen lykas de tropyske swietwetterkrab (*Austrothelphusa transversa*); 
* fisken lykas de Westafrikaanske longfisk (*Protopterus annectens*) en it salamanderfiskje (*Lepidogalaxias salamandroides*);
* amfibyen lykas de reuzepod (*Rhinella marina*) en de grutte sirene (*Siren lacertina*); 
* reptilen lykas de woastynskylpod (*Gopherus agassizii*) en in protte soarten krokkedillen; 
* sûchdieren lykas it rotsiikhoarntsje (*Otospermophilus variegatus*) en it Kalifornysk grûniikhoarntsje (*Otospermophilus beecheyi*) yn Noard-Amearika, de dwerchsoeslik (*Spermophilus pygmaeus*) yn Jeraazje en de fetsturtkatmaky (*Cheirogaleus medius*) yn Madagaskar.

## Sjoch ek
*wintersliep
De klokken fan Sint Odolf

**De klokken fan Sint Odolf** is in Fryske sêge opskreaun yn de *[[Friesche sagen]]* fan Theun de Vries.

## It ferhaal
Biskop Baldederik fan Utert sjocht in muonts fan it Odulfuskleaster by Starum yn syn studearsel. De muonts tutet de seame fan it biskoplik gewaad en fertelt dat er broer Egbertus is. De abt fan it kleaster is ferstoarn neidat de prior him de lêste sakraminten jûn hat en liet him by him komme. Egbertus hearde fan de abt dat hûndert jier dêrfoar it kleaster boud is, mar men fergeat de klokken fan 'e kapel te wijen. Hy is de sechsde abt dy 't dit geheim mei him meidraacht en wol dat Egbertus nei Utert giet sadat de klokken net yn hannen fan de Boaze falle. De biskop ferklearret dat de klokken foar de Duvel binne en bliuwe en der stekt in stoarm op en in wyn blaast troch de sel. De minsken besykje harren huzen te befeiligjen en de oare moarns hat de Boaze it kleaster fan Sint Odolf berikt.

De duvel nimt de ûnwijde klokken mei yn 'e loft en se slaan heal yn 'e ierde. Hy skuort se út de grûn en komt by de dyk tusken De Fluezen en de Moarre. Der wennet in jongere duvel mei in suster en in âlde heks dy 't tsjoenders útnûget foar in nachtfeest. Se fleane op biezemstâlen en dûnsje op it duvelske plak.
Satan komt by syn neef del en krijt in hoarn fol siedende oalje. De duvels slingerje de klokken oer de marren lykas keatsen spile wurdt en flearmûzen fladderje om har hinne. De jonge duvel tinkt der net om en de klokken falle yn de marren De Fluesen en de Moarre. De Boaze is lilk en syn neef flechtet mei de hekse, mar de klokken binne foar Satan ferlern gien. Biskop Balderik heart fan reizgjende 
marsedragers dat it kleaster fan Sint Odolf yn de weagen ferswolge is. Elkenien is omkommen en de biskop hjit dat yn alle parochys sielemissen lêzen wurde, sadat de ferdommenis opheft wurdt. Ut de djipten fan De Fluesen en de Moarre heart men soms it lieden fan klokken.
Alet Schouten

**Alet Schouten** (Westkapelle, 1 septimber 1917 – Heemstede, 23 jannewaris 1995) wie in Nederlânske skriuwster fan benammen berneboeken.

Schouten folge in tekenoplieding oan de *[[Kunstnijverheidsschool Quellinus]]* yn Amsterdam. Se ûntduts dat se har tekeningen makliker publisearre krige as der in ferhaal by siet. Nei har debút yn it tydskrift Taptoe wûn se mei itselde ferhaal, *Het teken van Wichart*, in priisfraach foar auteurs dy 't noch net yn boekfoarm publisearre hiene.

Schouten hie in soad niget oan skiednis, archeology, myten en sêgen. In grut tal fan har ferhalen spilje dêrom yn it ferline. Se hie in foarkar foar ferhalen yn Europa oant it jier 1000 (boeken as: *De zeeridder* en *Het vege kolkje*), mar ek de 17e en de 19e iuw. Har gefoelichheid foar tekens út de natuer docht bliken út de boeken dy 't yn de takomst spylje (lykas *Het Varenwoud*). Sterk autobiografysk binne de ferhalen oer Yndonezië, dêr 't se in grut part fan har jonkheid trochbrocht (lykas *Zoete meisjes en een tijger*). Katteferhalen (lykas *Het huis van Roos en Lap*) nimme yn har oeuvre in apart plak yn.

## Bibliografy
* 1969 - *Het teken van Wichart*
* 1970 - *De mare van de witte toren* (Gouden Griffel)
* 1970 - *De zeeridder*
* 1971 - *De wateren van Finn*
* 1971 - *De zomer van de staartstar*
* 1972 - *In de greep van de citroenzucht*
* 1973 - *De stederedders*
* 1974 - *Iolo komt niet spelen* (Gouden Griffel)
* 1975 - *De tinnen huzaar*
* 1975 - *Huon en de ganzenjonkvrouw*
* 1976 - *Het vege kolkje*
* 1977 - *Kantjil, dwerghert bij het Tobameer*
* 1978 - *Het huis van Roos en Lap* (Sulveren Griffel)
* 1978 - *Het Varenwoud*
* 1979 - *De hertesprong*
* 1979 - *De wilg aan het begin van de wereld*
* 1980 - *Het erf van Roos en Lap*
* 1980 - *Het pad van de Wildeman*
* 1981 - *De vier wezen*
* 1982 - *De vrouw met de hondekar*
* 1982 - *Van Hector die een kater was*
* 1983 - *Gina*
* 1984 - *De molen en de Boeseknor*
* 1984 - *Tonkie in de wildernis*
* 1986 - *Rokus en het tiende leven*
* 1986 - *Zoete meisjes en een tijger*
* 1987 - *De kikkerbruid*
* 1988 - *De komst van de Katteturk*
* 1989 - *Jan Teerkoper*
Aspen Shortsfest

It **Aspen Shortsfest** is in filmfestival op it mêd fan koarte films dat elts jier yn april holden wurdt yn it lúksueuze wintersportoard Aspen, yn 'e Rocky Mountains fan 'e Amerikaanske steat Colorado. Dit evenemint genietet ynternasjonale erkenning en is ien fan 'e wichtichste festivals foar koarte films yn Noard-Amearika. It bestiet sûnt 1979. It Aspen Shortsfest wurdt beävensarre troch Aspen Filmfest, in organisaasje dy't yn Aspen ek it filmfestival mei deselde namme foar lange films berêdt. De winners op it Aspen Shortsfest tingje automatysk yn deselde kategoryen mei nei de Oscars.  

Op it filmfestival wurde sawol ferheljende koarte films fertoand as koarte dokumintêres, en sawol live-action as koarte tekenfilms. Behalven út filmfertoanings bestiet it evenemint út paneldiskusjes, workshops en oare festiviteiten dy't wijd binne oan 'e keunst fan it meitsjen fan koarte films. It Aspen Shortsfest is in kompetatyf filmfestival, dêr't de as bêste beoardiele ynstjoerings bekroand wurde mei prizen dy't takend wurde troch in faksjuery. De filmfertoanngs fine plak op trije lokaasjes yn Aspen: 
*it Wheeler Opera House (in skouboarch, eins bedoeld foar opera's, boud yn 1889)
*it Isis Theatre (in bioskoop boud yn 1915)
*it Crystal Theatre (in moderne bioskoop mei 125 sitten yn in âld gebou yn 'e binnenstêd)

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Aspen Shortsfest
Agresje

**Agresje** (fan it Frânske *agression*, dat weromgiet op it Latynske *aggressio*, "oanfal") is in foarm fan fijannich en tsjinwurkjend hâlden en dragen, dy't sawol by de minske as by in protte bistesoarten foarkomt en faak útmûnet yn it brûken fan geweld. It kin reäktyf wêze as it oproppen wurdt troch it hâlden en dragen fan oaren, mar it kin ek foarkomme sûnder provokaasje foarôf. Yn 'e sosjology en de gedrachswittenskip wurdt agresje definiëarre as eltse foarm fan hâlden en dragen fan in yndividu dy't mei opsetsin ûnoangenaam is foar in oar. In resultaat fan agresje, sels as der gjin geweld by brûkt wurdt, kin yntimidaasje fan it slachtoffer wêze. By minsken en húsdieren wurdt agresje sjoen as in foarm fan probleemgedrach.

By minsken is it in gemoedstastân dy't oproppen wurde kin troch in ferskaat oan dingen, fan frustraasje oer dwerseide doelen oant it gefoel dat oaren gjin respekt foar jin hawwe. It kin ek op ûnnatuerlike wize feroarsake wurde troch it ynnimmen fan beskate soarten medisinen of drugs. Minsklike agresje kin klassifisearre wurde as direkte en yndirekte agresje. Direkte agresje bestiet út fysyk en/of ferbaal geweld, en is rjochte op it tabringen fan lichaamlike en/of geastlike skea oan oaren. Yndirekte agresje is hâlden en dragen dat derop rjochte is om skea ta te bringen oan 'e sosjale relaasjes fan in persoan of groep. Agresje is net folslein negatyf, mei't it soms brûkt wurde kin foar kreätive en praktyske dingen, lykas by it beoefenjen fan fjochtsport, de training fan militêren of it ferdigenjen fan jinsels of jins neisten tsjin kriminelen.

By bisten besteane ek ferskate soarten agresje. By groepen binnen ien soarte draait agresje ornaris om it fêststellen fan 'e pikoarder (of dominânsjehierargy). Dat wurdt dien troch agressive botsings tusken wat faak mantsjes binne, mar soms ek wyfkes of mantsjes èn wyfkes. Faak giet it dêrby úteinlik om it rjocht om te pearjen. Yntersoartlike agresje is hiel wat oars en draait ornaris om predaasje troch de iene soarte op 'e oare. De agressive botsing fynt dan plak tusken in rôfdier dat syn proai besiket te oermasterjen om it opfrette te kinnen, wylst de proai fjochtet om te oerlibjen en fuort te kommen. By agressive mimikry hat it rôfdier troch evolúsje de foarm fan in ûngefaarlik organisme krigen mei as doel om proaien oan te lokjen en dan ûnferhoeds oan te fallen.
TheWrap

***TheWrap*** (skreaun sûnder spaasje) is in Amerikaansk online-tydskrift dat ferslach docht fan 'e entertainmentsektor, yn 't bysûnder fan 'e filmyndustry fan Hollywood. It wol sawol in nijsplatfoarm foar bûtensteanders wêze as in fakblêd foar ynwijden. It waard yn 2009 oprjochte troch sjoernaliste Sharon Waxman. 

*TheWrap* hat ferskate prizen wûn, wêrûnder guon foar syn webside, lykas de SoCal Journalism Award ("SoCal" is in ôfkoarting foar *Southern California*) en de National Arts and Entertainment Journalism Award. Ek de fotografy fan *TheWrap* en it bloch fan Waxman binne bekroane.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan ''TheWrap''
Omgong fan Itaalje 2014

De 97ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 9 oant en mei 1 juny 2014. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Belfast, is de haadstêd fan Noard-Ierlân, en is de grutste stêd yn de provinsje Ulster.

De einstreek lei yn Triëst in stêd eastlik fan Feneesje, oan de grins mei Sloveenje.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Omgong fan Itaalje 2013

De 96ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 4 oant en mei 26 maaie 2013. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Napels, in stêd yn Mezzogiorno (Súd-Itaalje). Napels is de haadstêd fan de Kampanje (Campania) en fan de provinsje Napels.

De einstreek lei yn Brescia in stêd yn Noard-Itaalje westlik fan de Gardamar. It is de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Omgong fan Itaalje 2012

De 95ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 5 oant en mei 27 maaie 2012. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Herning, in stêd yn Denemark, yn de regio Midden-Jutlân, en haadplak fan de gemeente mei deselde namme.

De einstreek lei yn Milaan, de haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije. Teffens is it de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Verona. 

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Omgong fan Itaalje 2010

De 93ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 8 oant en mei 30 maaie 2010. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Amsterdam, de haadstêd fan Nederlân.

De einstreek lei yn Verona de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme Verona yn de regio Veneto. De stêd leit eastlik fan Milaan, bewesten Feneesje en  westnoardwestlik fan Padûa.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Omgong fan Itaalje 2009

De 92ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 9 oant en mei 31 maaie 2009. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Lido di Venezia, in plak (frazione) yn de Italjaanske gemeente Feneesje.

De einstreek lei yn Rome de haadstêd fan Itaalje en tagelyk haadstêd fan de regio Latium en de provinsje mei deselde namme *Rome*.

## Earste Fryske dielnimmer
Maarten Tjallingii fan Ljouwert fytsend foar it Nederlânske Rabobank, wie yn 2009 de earste Fries dy't meidie oan de Omgong fan Itaalje. Hy waard 100ste yn it einklassemint. 

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Filmfestival fan Coronado Island

It **Filmfestival fan Coronado Island** (Ingelsk: *Coronado Island Film Festival*), soms ôfkoarte ta **CIFF**, is in filmfestival dat elts jier yn novimber holden wurdt yn  Coronado, in foarstêd fan San Diego, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje. It is in fjouwerdeisk evenemint dat bestiet sûnt 2016.

## Skiednis
It Filmfestival fan Coronado Island waard yn 2016 oprjochte. It wurdt elts jier holden yn it ikoanyske Hotel del Coronado, dat bekend waard as de opnamelokaasje foar de filmklassiker *[[Some Like It Hot (film út 1959)|Some Like It Hot]]* (1959), mei Marilyn Monroe en Jack Lemmon. De iepeningsfilm fan 'e earste edysje wie *[[The Finest Hours (film út 2016)|The Finest Hours]]*, mei yn 'e haadrol Chris Pine. De foaroansteande Amerikaanske filmkritikus Leonard Maltin hat fan it begjin ôf oan earefoarsitter fan 'e sjuery fan it filmfestival west.

Bekende filmstjerren dy't it Filmfestival fan Coronado Island yn it ferline bywenne hawwe, binne û.o. Jacqueline Bisset, Geena Davis, Richard Dreyfuss en Andy Garcia.

## Prizen
Op it Filmfestival fan Coronado Island wurde prizen útrikt dy't de Hubbells hjitte en ferneamd binne nei byldhouwer James Hubbell. Der wiene oarspronklik trije kategoryen:
*de Dale St. Denis Award foar bêste froulike filmmakker
*de Dr. George Sanger Award foar bêste studintefilm
*de Ken Fitzgerald and Ruby Carr Emerald Award (in oeuvrepriis)
De oeuvrepriis is yn it ferline postúm takend oan û.o. Jack Lemmon, Gene Kelly en Errol Flynn.

Dêrnjonken waard op 'e edysje fan it Filmfestival fan Coronado Island fan 2021 foar it earst de Leonard Maltin Tribute Award ferjûn foar baanbrekkende prestaasjes op it mêd fan 'e filmyndustry (dat jiers gie dy priis nei regisseur Chloé Zhao foar har film *[[Nomadland (film)|Nomadland]]*).

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Filmfestival fan Coronado Island
Sân (kleur)

**Sân** is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan brún of fan bêzje. De namme ferwiist nei de kleur fan it sân op 'e measte strannen yn 'e wrâld. 

As namme foar in kleur waard it wurd *sand* yn it Ingelsk foar it earst optekene yn 1627.

De normalisearre kleurkoördinaten foar sân binne (frijwol) gelyk oan dy foar ekru.

## Sjoch ek
*sândún (kleur)
*woastynsân (kleur)
Rûnbôge

In **rûnbôge**  is in bôge yn 'e foarm fan in heale sirkel fan presiis 180 graden. Dat betsjut dat de ûnderste twa foegen horizontaal binne. De hichte fan de bôge is altiten de helte fan de oerspanning allyk.    

De rûnbôge wie lang de oerhearskjende technyk by it bouwen fan bôgen. De Romeinen perfeksjonearren de technyk en pasten de rûnbôge yn in soad gebouwen ta. Dat wurke yn de romaanske arsjitektuer troch.

Mei de oergong fan de romaanske nei de goatyske boustyl waard de rûnbôge yn de arsjitektuer ferfongen troch de spitsbôge.
Segmintbôge

In **segmintbôge** (of in platte bôge) is in bôge mei in lytsere hoek as 180°. De segmintbôge is dus lytser as in heale sirkel en dêrtroch is de segmintbôge flakker as de healrûne rûnbôge. De sydlingse druk is by in segmintbôge grutter as by de rûnbôge. Dêrom wurde segmintbôgen foar lytsere oerspannings tapast, lykas by ramen of doarren. 

De flakke segmintbôgen binne in foardiel by wide oerspannings yn brêgen. By brêgen wurdt de driuwende krêft fan de segmintbôgen oerbrocht yn 'e oangrinzende boaiem. Dêrtroch kinne brêgen mei segmintbôgen folle flakker boud wurde as brêgen mei healrûne bôgen.
Spitsbôge

De **Spitsbôge** of **goatyske bôge** is in bôge, dêr't twa symmetryske sirkeldielen fan inoar nei boppe ta snije en sa dêr spits einigje. De spitsbôge is in sintraal elemint yn 'e goatyske arsjitektuer.

De earste spitsbôgen yn de Europeeske arsjitektuer ferskynden yn Boergonje. Yn de goatyske tsjerkegebou waard de spitsbôge foar it earst yn 'e earste helte fan de 12e iuw tapast. Om 1200 hinne fersprate de spitsbôge him nei oare dielen fan Europa. Oant de opgong fan de renêssânse yn 'e 16e iuw bleau de goatyske spitsbôge populêr. Iuwen letter waard yn 'e neogoatyske arsjitektuer weromgrypt op de foar de goatyske boustyl typyske spitsbôge.    

As in goatyske spitsbôge hiel smel is, hjit sa'n bôge in lansetbôge.

## Fariaasjes
Fariaasjes op de spitsbôge binne:
* de Tudorbôge
* de kylbôge
* de gerdynbôge


Tudorbåge.png|*Tudorbôge
Ogee-shaped arch.svg|*Kylbôge*
Draperibåge.png|*Gerdynbôge''


## Sjoch ek
* Tudorstyl
Sije Visser

**Sije Visser** (Menaam, 27 augustus 1950) is in âld-fuotballer en sportbestjoerder.

Visser sette as semy-prof by Hermes D.V.S. útein as lofter ferdigener. Nei 1971 wied er folslein proffuotballer by N.E.C. en foar dy klub soed er oant 1986 hast 500 wedstriden spylje. Doe wie it dien as profspiler en waard er bestjoerslid technyske saken by N.E.C.. Dat wie net fuort in sukses en yn septimber 1986 waard er foarsitter fan in scoutingkommisje by de klub. Yn 1992 kaam er werom as bestjoerslid. 

Healwei 2014 hold er as bestjoerslid technyske saken op. Dêrnjonken wurke er ek as belestingadviseur.     

## Keppeling om utens
* Sije Visser op de side Fuotbalstatistiken
Grutte marters

De **grutte marters** (wittenskiplike namme: *Guloninae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e hûndieren (*Caniformia*), it tuskenskift fan 'e poalrôfdieren (*Arctoidea*), de boppefamylje fan 'e marterdieren (*Musteloidea*) en de famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*). 

Ta dizze ûnderfamylje hearre 11 libbene soarten martereftigen. Dêrûnder binne de Amerikaanske marter (*Martes americana*), de beamotter (*Martes martes*), de fiskmarter (*Pekania pennanti*), de stienmurd (*Martes foina*) en de warch (*Gulo gulo*). De grutte marters waarden yn 2021 gearstald by in yngeande reorganisaasje fan 'e taksonomyske struktuer fan 'e martereftigen.

## Underfamylje-opbou
Theo Smit

; Theo Smit kin ferwize nei: 
* in Nederlânsk hurdfytser berne yn 1951,  Theo Smit (hurdfytser)
* in Nederlânsk muzikant bekind van de The Howdy Boys, Theo Smit (muzikant)
Andrés Oliva

**Andrés Oliva Sanchez** (Ocaña, 7 desimber 1948 – Ocaña,5 july 2023), wie in Spaansk hurdfytser. Hy wûn twaris it berchklassemint yn de Omgong fan Itaalje en trijris yn de Omgong fan Spanje.

Andrés Oliva ferstoar op 5 july 2023, yn 'e âldens fan 74 jier.

## Dielname oan grutte omgongen
### Dielname oan de Omgong fan Frankryk
* 1974 - 19e;
* 1978 - 39ste; 
* 1979 - 83ste; 
* 1980 - net finisht;

### Dielname oan de Omgong fan Spanje
* 1971 - 22ste;  
* 1972 - 11e; 
* 1973 - 32ste;
* 1974 - net finisht;
* 1975 -  15e;
* 1976 -  13e;
* 1977 - 17e;
* 1978 -  11e;
* 1980 - net finisht;

### Dielname oan de Omgong fan Itaalje
* 1975 -  14e;
* 1976 -  21ste;

## Ploegen
* 1971-1974 - La Casera-Peña Bahamontes
* 1975-1977 - KAS
* 1978-1979 - Teka
* 1980 - Kelme