open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dirk Fontein de Jong

**Dirk Fontein de Jong** (Ikkerwâld, 14 july 1836 - Moarrewâld, 29 jannewaris 1898) wie boer, lid fan Provinsjale Steaten fan 1871 oant 29 jannewaris 1898 en lid fan Deputearre Steaten fan 8 novimber 1881 oant 29 jannewaris 1898. Yn de krisisperioade fan 1882 - 1895 wie De Jong foarsitter fan de Fryske Mij fan Lânbou.

Dirk Fontein de Jong wie in soan fan de minniste predikant Arnoldus de Jong, dy't fan 1827 - 1854 yn Dantumawâld stie en Anna de Jong-Fontein. Fontein de Jong wie sûkereifabrikant en hie twa drûgerijen yn Dantumawâld en ien yn Moarrewâld. Hy wie liberaal riedslid en lid fan it provinsjaal bestjoer, deputearre en haadbestjoerslid fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. 

Op lânboukundich mêd makke er namme; hy wie lid fan de Oarder fan de Nederlânske Liuw en oprjochter fan de 'Onderlinge Dantumadeel'. Dirk Fontein de Jong naam yn 1872 it inisjatyf ta oprjochting fan de *Onderlinge Brandwaarborgmaatschappij Dantumadeel*. 

Hy waard beneamd as sekretaris/boekhâlder, dat er oant 1897 die. Yn 1864 krige hy sitting yn de kommisje, dy't as doel hie om de Jantsjeyn te rjochtsjen. Yn 1878 waard er bestjoerslid fan it Noarder Reidfjild ûnder Broek ûnder Ikkerwâld en wie yn dat jier sekretaris fan de wetterskippen Tusken Lytsen en de Fennen en Hoogfenne ûnder Ikkerwâld, wylst hy sitting krige yn de kommisje, dy't as taak hie it wetterskip De Borken op te rjochtsjen. Fierders wie hy foarsitter fan it bestjoer fan de naai- en breiskoalle yn Broek ûnder Ikkerwâld, dy't yn 1872 oprjochte waard en ponghâlder fan de naai- en breiskoalle yn Moarrewâld. 

Yn 1881 waard de sparbank fan 'it Nut' orjochte as fuortsetting fan de sparkassen yn de ferskate doarpen. Dirk Fontein de Jong hie mei Arnoldus Prakken it behear fan de sparbank yn Moarrewâld. Op 29 jannewaris 1898 ferstoar Dirk de Jong hommels, hy waard 61 jier.
Hindrik Linzes de Jong

**Hindrik Linzes de Jong** (Boppeknipe, 4 jannewaris 1831 - It Mar, 4 novimber 1917) wie in ûnderwizer. Hy wie skoalhaad yn Haulerwyk-Beneden en Appelskea en letter riedslid fan de gemeente Skoatterlân.

Hy spruts op Nutsjûnen en skreau Fryske gelegenheidspoëzij.
Jacob de Jong

**Jacob de Jong** (Ljouwert, 16 july 1937) wie in swimmer fan de Ljouwerter Swimklup Oerdekte. 

Hy waard Nederlânsk kampioen op de 400 meter frije slach (1954 en 1956). Fan april 1955 - desimber 1956 wie er hâlder fan it Nederlânsk rekord op de trije kear 100 meter wikselslach persoanlik.
Sybe Douwes de Jong

**Sybe Douwes de Jong** (Stiens, 1 jannewaris 1897 - Ljouwert, 4 augustus 1951) wie in sjoernalist en dichter.  

De Jong siet yn de redaksje fan de Ljouwerter Krante en skreau oer lânboufraachstikken. Hy wie ien fan de makkers fan de earste Fryske spylfilm Kar út twa; fierders joech er toanielwurk út:
* *Frâns Winia* (1930)
* *Hwa't ienris stroffelet (1934)
en gedichten:
* *Hwet farby gie'' (1929)
Jan Lieuwes de Jong

**Jan Lieuwes de Jong** (Beetstersweach, 31 maaie 1893 – It Hearrenfean, 18 augustus 1966) wie in musikus, musikolooch en musykresinsint. Hy levere musykhistoaryske en -estetyske bydragen oan periodiken.
## Sankjes
* *Toudounserssankje : in gonkje, in spronkje, fan hup-la-kee* (1942)
* *Silen en farren : op ús moaie Fryske marren* (1942)
* *In rigele lytse famkes : in rigele lytse famkes, rûn lêsten op 'e dyk* (1942).
* *Ald wyfke Tiet : bûten op de bare romte wennet it âld wyfke Tiet* (1942)
* *It berneklokje : as 't sintsje nei it westen lûkt* (1942)
* * Sankje : swaaie, draaie, skûle-bûle-baaie* (1942)
* *Riedling : fjouwer lange wiven, mei lange wite liven Canon* 

## Wurk
* *Bundel Friesche kinderliederen* (1939)
* *De Noardske Balke* (Assen, 1942)
* *Bundel Schotse drie-muziek* (1953)
* *Bundel Friesche canons* (1955)
Jongema

**Jongema** wie in aadlik geslacht fan Boazum. Aede Keympes (deamakke troch de Fetkeapers yn Sondel, 1439) hie twa soannen:
*Hessel, (fermoarde yn Raerd, 1439 ) soannen:
**Epe († 1489 ), troude Jouck Aukes Walta († 1481 ). Harren soannen namen de namme fan de mem oan, mar harren oerpake- en oerbeppesizzers Laes, lid fan it Ferbûn fan Eallju, deputearre ( 1580 ), gesant nei Ingelân ( 1585 ), makke as erfgenamt fan de heit fan de earste frou fan syn heit wer de namme Jongema oan. Mei syn soan Frans († 1640), ried yn it Hof ( 1608 ) stoar it geslacht út.
**Aede († fermoarde troch de Fetkeapers yn Dokkum, 1474), waans staach útstoar mei syn pakesizzer Laes, dy't de soan mei deselde namme fan syn skoansoan ta erfgenamt beneamde.
*Keympe († 1468). Pakesizzers ûnder oare Edo Hessels Jongema († 1536), bekend troch syn ferset tsjin it besykjen fan de Saksers it lienstelsel yn te fieren. ('Wy Friezen witte fan nin lien to sizzen'), en Keimpe fan Jongema.
Edo Hessels Jongema

**Edo Hessels Jongema** of *Aede Aedes Jongema* (of Jongema) (Raerd, ? - ?, 1536) wie in skieringer ealman.

Hy ûnderhannele mei de Boergonjers, stried tsjin de Saksen en wie befreone mei Jancko Douwama. Hy skreau in ûnbekend bleaune Fryske kronyk.
Hessel Aedes Jongema

**Hessel Aedes Jongema** wie in ealman dy't ein 10e iuw yn Boazum wenne. Unrjochtlik as ferrieder oanklage fersloech er syn fijannen.
Cornelis Jongsma (sulversmid)

**Cornelis Jongsma** (Ljouwert, 1??? - dêre, 1744) wie master-sulversmid yn Ljouwert (1696). Wie ek provinsjaal stimpelsnijer. Wurk fan him wurdt bewarre yn it Frysk Museum.
Ernst Jongsma

**Ernst Jongsma** (Deinum, 28 jannewaris 1827 - Ljouwert, 15 febrewaris 1894) wie boargemaster fan Dokkum, rjochter yn Snits en Ljouwert. Hy wie ek sekretaris-ponghâlder fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Skreaun *De paardenfokkerij in Friesland*.
Jacobus Jongsma

**Jacobus Jongsma** (Ljouwert, 1686 - dêre, 1726) wie in sulversmid, en master yn 1707. Hy wie in learling fan Johannes van der Lely. Wurk fan him wurdt bewarre yn it Frysk Museum.
Peter Jørgensen

**Peter Jørgensen** (Vottum, 12 septimber 1899 - 19 novimber 1970) wie in Deensk filolooch. Hy wie perfester Germaanske filology (1958-1969) oan de Universiteit fan Kopenhagen.

Publisearre as germanist ek oer it Frysk. Hy samle de fjildnammen yn Noardfryslân.

## Bibliografy
* *Nordfriesische  Beiträge aus dem Nachlasz Hermann Möllers* (Køpenhavn, 1938)
* *Über die Herkunft der Nordfriesen (Køpenhavn 1946)
* *artikels yn Acta phil. Scandinavica XII (1937-1938) en XIX (1950)
* *Travaux du Cercle linguistique de Copenhague I (1945) 
* *B.x* (1948)
* *Zeitschrift d. Gesellsch. f. Schlesw.Holstein. Geschichte, 77 (1949)
* *Niederdeutsche Mittelungen, 6 (1950)
* *Philologica Frisica'' (1956)
Juckema

**Juckema** wie in aadlik geslacht fan Stiens dat yn 1703 útstoar. It bekendste lid wie Worp († 1510), Skieringer dy't Ljouwert ynnaam (1487). Hy waard gûverneur fan Ljouwert en grytman fan Ferwerderadiel (± 1505).

Ien fan de lêste leden, Edwert († 1682 troude mei Doecke Martena fan Burmania (1627 - 1692). Ut dit houlik ûnder oare Sjuck Gerold J. fan Burmania (1652-1720). Syn ienichste soan ferstoar sûnder bern, en syn dochter Titia Barbara (1686 - 1714) troude Egbert Rengers (1687-1745). Harren âldste soan wie Sjuck Gerrold fan Burmania Rengers (1713 - 1784). In diel fan syn neiteam bleau dizze namme dragen, sûnt 1876 as famyljenamme. De staach is yn 1951 yn manlike line útstoarn.
Simon Kamminga

**Simon Kamminga** (Harns, 22 febrewaris 1895 – Berltsum, 17 maart 1984) wie in autodidaktysk keunstskilder út Berltsum. Syn wurk bestiet meast út lânskippen, de Waadsee, hynders ensfh. Der is in stifting oprjochte troch syn dochter om syn wurk yn feilichheid te bringen.
Rensumaboarch

De **Rensumaboarch** is in boarch yn Uithuizermeeden. It bouwurk wurdt foar it earst om 1500 hinne neamd. Yn 1695 kaam de boarch yn it besit fan de famylje Alberda van Menkema. Yn 1710 waard de boarch  ferboud en krige it syn hjoeddeiske oansjen.

Nei ekonomyske tsjinspoed waard de boarch yn 1829 by opbod ferkocht en ferlear it syn funksje as wenhûs. Lange tiid is de boarch brûkt as túnbouskoalle. Yn 1996 is de boarch kocht troch de Rensuma Boon Stichting en is it lângoed yn âlde steat werom brocht. De boarch hat in 17e, 18e en 19e iuwsk ynterieur.

De boarch is net te besichtigjen, mar it terrein is wol tagonklik foar publyk.


Ofbyld:Beckeringh - Borg Rensuma, Uithuizermeeden.jpg|De boarch op de kaart fan Theodorus Beckeringh (1781)
Departemint fan de Amstel

It **Departement fan de Amstel** bestie fan 1798 oant 1801. De haadstad wie Amsterdam. 

It wie in part fan de Bataafske Republyk en omfieme Amsterdam en omkriten, dat earder part wie fan it goa Hollân.

Yn 1801 waard de weryndieling weromdraaid en waard it gebiet part fan it Departemint Hollân. Yn 1807 nei it foarmjen fan it Keninkryk Hollân waard dat departemint yn twaen spjalte ta it Departeminten Maaslân en Departemint Amstellân. Foar Amstellân wie Haarlim de haadstêd fan it gebiet besuden de IJ en Hoarn fan it gebiet benoarden dêrfan. Doe't it Keninkryk Hollân part fan it Earste Frânske Keizerryk waard, waard Amstellân gearfoege mei it Departemint Utert ta it Departemint Sudersee. Yn 1814 nei de Frânske tiid waarden it eardere Amstellân en Maaslân gearfoege ta de provinsje Hollân.

## Keppeling om utens
* Kaart fan de Bataafske Republyk 1798-1801
Departemint fan de Ryn

It **Departemint fan de Ryn** bestie fan 1798 oant 1801. De haadstêd wie Arnhim. It departemint wie in part fan de Bataafske Republyk.

It departemint waard foarme troch it gearfoegjen fan:
* de kertieren Sutfen, Nymwegen en de súdlike Feluwe fan it goa Gelderlân
* it eastlik part fan it goa Utert
* in stikje fan it goa Hollân (likernôch de Biisbosk)

De Waal foarme de súdgrins fan it departemint.

Yn 1801 waard de weryndieling weromdraaid. De Gelderske kertieren waarden part fan it Departemint Gelderlân, eastlik Utert fan it Departemint Utert. De Biisbosk waard oan it Departemint Hollân taheakke.

## Keppeling om utens
* Kaart fan de Bataafske Republyk 1798-1801
Sjuck fan Burmania Rengers

**Sjuck Gerrolt Juckema baron fan Burmania Rengers**, hear fan Oosterbroek en Cammingaborg, mei de bynamme *Lange Sjuck*, (Ljouwert, 6 maart 1713 - Ysbrechtum, 30 maart 1784) wie grytman fan Frjentsjerteradiel (1732), grytman en dykgraaf fan Wymbritseradiel (1747), Kurator fan de Universiteit fan Frjentsjer en deputearre op de gearkomst fan de Steaten-Generaal yn 1746, 1749, 1751-1755, 1761-1763. Neifolgjend hie er in sit yn de Ried fan Steat. 

Sjuck waard berne yn Ljouwert as soan fan Egbert Rengers (1687-1745), hear fan Farmsum, Tuinga, Oldenhuis en Tammingahuizen, bewâldfierder fan de Feriene Eastyndyske Kompanjy, kommittearde yn de ried fan de Ommelannen en kurator fan de Grinzer Hegeskoalle, en syn earste frou Titia Barbara fan Burmania (1686-1714). Hy wenne op Epema State nei syn houlik yn 1743 mei Odilia Amelia H.R., ryksgrevinne fan Welderen (24 novimber 1723 - 19 oktober 1788). Hy stoar yn 'e âldens fan 61 jier. Hy ferkocht yn 1781 de havezate Oosterbroek oan de Grinzer advokaat en ûndernimmer Tonco Modderman. 

Hy wie de heit fan Egbert fan Burmania Rengers, boargemaster fan Ljouwert en lid fan it Steatsbewâld en fan Duco Gerrolt Rengers van Farmsum (1750-1810), dy't ûnder oare lid fan it *[[Wetjaand Lichem|Wetgevend Lichaam]]* wie.
 
It Rengerspark yn Ljouwert is nei in neikommeling fan Sjuck neamd.
Anna fan Hannover

**Anna fan Hannover** (Ingelsk: *Anne, Princess Royal and Princess of Orange*) (kastiel Herrenhausen by Hannover, 2 novimber 1709 – Den Haach, 12 jannewaris 1759) wie it twadde bern fan de lettere Britske kening George II, út reden dêrfan waard hja sawol yn Ingelân as yn Nederlân 'Princess Royal' neamd. Sy waard fral bekend as frou fan prins Willem IV, erfsteedhâlder fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Sy wie regintesse fan de Nederlannen fan 1751-1759.

Prinses Anna hie grutte keunstsinnige talinten: hja koe goed skilderje, song, spile klavesimbel en dwersfluit en hat nei alle gedachten ek komponearre. Teffens wie hja de wichtichste politike adviseur fan Willem IV. De húshâlding wenne earst yn Ljouwert en ferfear letter nei De Haach.

## Skiednis
Anna waard berne op 2 novimber 1709 te Hannover. Hja wie it twadde bern fan de lettere kening George II en Caroline van Brandenburg-Ansbach.

Sy learde Dútsk, Frânsk en Ingelsk en krige muzyk ûnderrjocht (mei sang en klavesimbel fan Georg Friedrich Händel. Händel dy't net graach lesjoech, sei letter dat er allinnich foar Anna dy't er prinsesseblom neamd, in útsûndering makke. 

Nei de houliksplechtigens dy't yn 1734 te Londen hâlden waard, reizge sy mei har man prins Willem Karel Hendrik Friso oer de Noardsee en ferfolgens fia Amsterdam mei skip oer de Sudersee, om fia Harns yn Ljouwert telâne te kommen, dêr't sy it stee fan ferskillende lagen Fryske steedhâlders fan Nassau-Dietz beluts: it Stêdhâlderlik Hof (op it stuit in hotel) skean tsjinoer it âlde stedshûs fan de Fryske haadstêd. 

Doe't har man earst steedhâlder wurden wie fan Grins, Drinte, Gelderlân en Fryslân en yn 1747 as erfsteedhâlder en kapitein-generaal en admiraal fan de Uny waard beneamd - dus fan de hiele Republyk fan de Feriene Provinsjes - ferfear de steedhâlderlike family mei sawat de folsleine hofhâlding (goed 120 persoanen) fan Ljouwert nei De Haach, nei paleis Hûs de Bosk. 

Ut it houlik fan Anne en Willem waarden fiif bern berne, dêr't twa fan grut waarden, Wilhelmina ''Carolina'' (1743-1787) dy't troude mei Karel Christiaan fan Nassau-Weilburg en ''Willem'' Batavus (1748-1806), de lettere erfsteedhâlder Willem V, troude mei Wilhelmina fan Pruisen.

Nei de dea fan har man wie Anna fan 1751-1759 regintesse foar har ienige soan prins Willem. Dêrby stipe sy bot op Douwe Sirtema fan Grovestins.
Tsjerkestove

In **tsjerkestove** is in stove om yn de tsjerke waarme fuotten te hâlden. Kachels binne betreklik let yn de tsjerken komd. Oant fier nei 1850 naam elke frou noch in stoofke mei, (faak mei snijwurk) of men liet se troch de tsjinstfaam drage. De koster levere tsjin betelling in koaltsje fjoer of folde tsjerkestoven dy't yn de tsjerke efterbleaune. De herfoarme tsjerke yn Bitgum hat der noch in stookgelegenheid foar. In soad tsjerkestoven binne yn it Frysk Museum.
Stove

In **stove** is in foarwerp om eat waarm te hâlden. It is gjin kachel, gjin ûne en gjin fornús, mar kin der wol as in soarte kachel útsjen. In stove komt tsjintwurdich net mear foar, yn de sechtiger jierren wienen der ek elektryske stoven, mar mei de sintrale ferwaarming binne de stoven ferdwûn. In stove is meast plat oan de boppekant, sadat der ek pannen mei iten opsetten wurde kinne. 

In *fuotstoof* bestiet út in houten kistke, dat oan ien kant iepen is, mei gatten oan de boppekant. Yn de stove waard in têst (kom)têst fan ierdewurk setten dêr't gleonhjitte houtskoalen yn lein waarden. De fuotten waarden op de stove setten sadat dy waarm bleaunen. Troch in tekken, in jas of in jurk oer de skonken en stove te dwaan, bleaun dy lang waarm en waarden ek de ûnderfuotten ferwaarme. Sneins waarden ek wol tsjerkestoven brûkt.

Yn de skiekunde wurde ek elektryske *drûchstoven*' brûkt, bygelyks om in stof te drûgjen om sadwaande wetterfrije suvere stof te krijen.
Tsjerkefersiering

**Tsjerkefersiering** is it fersieren fan tsjerken mei religieuze bylden en skilderingen. Yn âlde tsjerken dy't protestantsk waarden,  binne de bylden nei de reformaasje, út freze foar oanbidding en ferearing, út 'e tsjerke helle. Muorreskilderingen bleaune wol, mar binne nei de earste tiid net fernijd of waarden oerkalke. Yn it strakke kalvinisme wie earetsjinst in tsjinst fan It Wurd. De earste echt protestantske fersiering (neist Midsiuwske resten as koarbanken Boalsert, kreake Easterein, muorreskilderingen Frjentsjer, Boazum) komt dan ek oan 17e-iuwske, soms mei snijwurk oerladen preekstuollen. Dan: fraaie oargelfronten, rouboerden fol symboalen. Yn Jelsum en Huzum rozetten út de earste herfoarmingstiid. Nei de Twadde Wrâldoarloch ûntstiet nije oandacht foar sierende eleminten, bygelyks kânselkleed (Lippenhuzen), jûnsmieltafel (Oerterp) en doopfet; ek soms in kleurich raam of muorreskildering (Nyegea, Smellingerlân).

## Sjoch ek
* Byldestoarm
* Glêsskilderkeunst
Klaas Duursma

**Klaas Duursma** (De Wylp, 1959) is in Nederlânsk skriuwer yn it Nedersaksysk.

Duursma is yn 1959 yn De Wylp berne. Hy skriuwt yn it Westerkertiersk en hat yn 2009 mei *Swaarven zunder grenzen* syn earste gedichtebondel útjûn.

## Wurk
* *Swaarven zunder grenzen.* 2006, ISBN 9789077487341
Tsjernmûne

In **tsjernmûne** is in konstruksje om molke te tsjernjen.

Nei 1650 kaam de 'hynstedraaimole' op yn Fryslân dy't op grutte skaal it mei de hân tsjernjen oarnaam. It tsjernhynder (mei in blynkape tsjin dûzelichheid en in bakje ûnder de sturt foar de figen) draaide bytiden oeren oanien mei de sinne mei lâns it (faak mei klaai oanstampte) tsjernpaadsje en hold sa de tsjernmole ( meast foar yn de skuorre) yn beweging. Tusken hântsjerne en tsjernmûne yn stie in lichter type tsjernmûne, in troch in hân beweechde (meast op de eilannen). In houten meganisme (ûnder oare de tsjernwidze) tusken tsjernmûne en tsjerne (yn de tsjernhoeke) sette de draaiende beweging om yn in fersneld op-en-del-gean fan de tsjernpols. 

Mei it bûtermeitsjen op de pleats ferdwûn ek de tsjernmûne. Noch inkele tsjernmûnen binne noch werom te finen yn Fryslân.
Longemboly

In **longemboly** is in tromboaze (ôfsluting) fan in longslachier (*arteria pulmonalis*), sadat it dêrtroch fersoarge longweefsel net, of mar foar in part, fan bloed foarsjoen wurde kin. Dat hat negative gefolgen foar de soerstofopname yn de longen, foar it oantaaste diel fan de long sels (al ûntstiet meastal gjin longynfarkt omdat de long in soad kollateraalfetten, omliedingen, ta foldwaan hat). De ôfsluting is hast altiten in klute stjurre bloed, hoewol't ûnder tige bysûndere omstannichheden oare embolyen wol ris optrede kinne (bygelyks mei lucht of fet). 

In ruteremboly is in folsleine ôfsluting fan beide longslachieren en bestjut in akute dea.

## Diagnoaze
De diagnoaze wurdt steld troch in longperfúzjescan of, nijmoadriger, in CT-scan fan de longen. In ferheging fan de stof D-dimear yn it bloed is in wichtige oanwizing foar in tromboaze of emboly.

## Symptomen
Faak binne der gjin symptomen, fral by lytse embolyen. Longemboly wie grif ien fan de diagnoazen dy't mist waard. As de emboly wat grutter is, kin men de neifolgjende ferskynsels ferwachtsje.:

* Hurd en oerflakkich sykheljen (92%)
* Benaudens/pûstich (dyspnoe) (84%)
* Pine op it boarst (88%), dy't fêstsit oan it sykheljen (74%)
* Sa mar ynienen hoastje (53%)
* Ferhege hertslach (44%)
* Lichte ferheging (subfebrile koarts) (43%)
* Bytsje bloed yn it sputum (30%)
Presidinten en premiers fan Súd-Afrika

Hjirûnder folget in **list fan [[presidint]]en en premiers fan [[Súd-Afrika]]**.

## Tiidline yn it koart
*1910: Uny fan Súd-Afrika.
*1931: dominion status.
*1961: Súd-Afrikaanske Republyk.
*1994: ôfskaffing apartheid, Nelson Mandela (ANC) presidint.

## Steatspresidinten

## Presidinten

## Premiers
Tsjerkesulver

**Tsjerkesulver** is sulver dat makke is foar earetsjinsten. 

Ut de Midsiuwen is alles  - op in inkele mistsjelke, in beker en in hostydoaske nei - ferdwûn. Nei 1600 ûntstie opnij roomsk tsjerkesulver, benammen tsjelken, foar in part yn Fryslân makke troch masters as Jarich en Johannes van der Lely, Claes Baerdt en foar in part út Flaanderen en Brabân ynfierd. Letter ek lampen, relykhâlders, kandlers en wijreekfetten. Fan it âlde tsjerkesulver binne inkele stikken yn aartsbiskoplike en Frysk Museum. It wurk folget de tiidstyl oant de neogotyk. Sûnt dy tiid oerhearsket wurk fan bûten Fryslân, nei de oarloch benammen fan edelsmidte Brom yn Utert. It jongere tsjerkesulver is faak fergulde.
 
## Literatuer
* , *Friezen uit vroeger eeuwen*, (Frjentsjer: Wever Van Wijnen, 2007). Sjoch: Friezen uit vroeger eeuwen webside fan de skriuwer
Dokumintaasjesintrum Jobbegea-Skuorregea-Hoarnstersweach

**Dokumintaasjesintrum Jobbegea-Skuorregea-Hoarnstersweach** is in groep minsken dy't him dwaande hâldt mei de skiednis fan de doarpen Jobbegea, Skuorregea en Hoarnstersweach. 
De groep ûntstie yn 2006 doe't in tal frijwilligers oan de gong gienen om histoaryske en aktuele gegevens oer de doarpen op in oersichtlike wize by elkoar te bringen.
Dokumintaasjesintrum Jobbegea - Skuorregea - Hoarnstersweach presintearre harsels yn septimber 2007 tegearre mei Pleatslik Belang op de Expansie. Se komme gear yn it dokumintaasjesintrum yn de iepenbiere bibleteek fan Jobbegea.
Yn 2011 is de gearwurking fan bibleteek, gemeente en Dokumintaasjesintrum Jobbegea, Skuorregea, Hoarnstersweach útgroeid oant in Histoarysk Ynformaasje Punt (HIP). In HIP is in fêst plak yn de iepenbiere bibleteek dêr't eltsenien by de ynformaasje fan it doarp en de omkriten kin.

It HIP befet orizjinelen en kopyen fan kaarten, brieven, foto's, films en boeken mei de skiednis en hjoeddeiske ynformaasje oer de streek. Alle materiaal wurdt opnomd yn it bibleteeksysteem, sadat eltsenien -ek thús op ynternet- yn de katalogus sjen kin wat der oer de omjouwing te finen is. Dit beskikbere materiaal wurdt presintearre yn in apart gedielte fan de bibleteek yn kasten, dy't troch in finansjele bydrage fan Pleatslik Belang Jobbegea - Hoarnstersweach oanskaft wurde koenen.
It materiaal kin ek brûkt wurde foar arranzjeminten foar toeristen en de minsken fan de doarpen.

Sa giet aktueel en histoarysk materiaal net ferlern en is it op ien plak yn de streek by elkoar te finen. Eltsenien kin materiaal op alle soarten media oanleverje, fan boeken, films, dia's, krantenknipsels en -artikelen, brosjueres, foto's, plakboeken, dvd's en kassettebantsjes. 

## Keppeling om utens
*Foto's fan it Dokumintaasjesintrum JSH
*Artikel oer DS JSH
Tsjerkefâd

In **tsjerkefâd** of **tsjerkfâd** wie foar de Reformaasje in lekebehearder fan it tsjerkegoed (sjoch: tsjerke-atte), tegearre mei de pastoar. Tsjerkefâden waarden meast keazen troch de parochianen, yn de stêden soms troch it stedsbestjoer; yn gefal fan ynkorporaasje wie de abt sels wolris tsjerkefâd. Tsjerkefâden moasten rekkenskip ôflizze oan de patroan en oan de deken (yn dekensitten oan de aartsdiaken). Foar ferfrjemding fan goed wie nei 1542 ferlof nedich fan it Hof. Yn de grifformearde tsjerke ûnder de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen wiene de aadlike en eigenerfde grûnbesitters tsjerkefâd. Troch it tsjerklik stimrjocht hienen se faak grutte macht en makken dêr bytiden misbrûk fan.
Inzell

**Inzell** is in gemeente en kueroarde yn Dútslân. Inzell leit op 700 m. hichte en telt 4484 ynwenners (2009). Inzell heart ta it distrikt Traunstein, yn de dielsteat Beieren. Inzell is benammen winterdeis in bekend fakânsjeplak en telt 6000 sliepplakken foar gasten. It doarp telt 4535 ha, by in lingte fan noard nei súd 5 km, fan east nei west 6 km, 51 kearnen en buorskippen, grutte bosk-, greide- en beskerme natoergebiet. Inzell is yn Nederlân benammen bekend wurden troch de keunstiisbaan (Ludwig Schwablstadion). Benammen foar de opmars fan de oerdekte iisbanen waarden in soad grutte kampioenskippen hjir ferriden. Yn Dútslân stiet Inzell mear bekend as luchtkueroarde. Inzell telt op jierbasis 110.000 gasten mei yn totaal 800.000 overnachtings jiers. 

## Skiednis
Nei de iepening fan it kleaster St. Zeno by Reichenhall hat Aartsbiskop Conrad fan Salzburg op 20 septimber 1177 oan de abt Zeno en syn kleasterbruorren it "lan en bosk Inzella" jûn. Al in 1195, nei de bou fan de St. Michael tsjerke, wurdt Inzell troch it ôfsplitsen fan Vachendorf in selsstannige parochy. Yn 1811 wurdt it kastiel Inzell ôfbrutsen. Inzell wurdt dan yn 1818 in selsstannige politike gemeente. 

## Reedriden
Yn de winter fan 1959/1960 waard op de Frillensee yn Inzell in iisbaan iepene. Fan 1963 oant 1965 waard it hjoeddeiske Ludwig Schwabl Stadion boud. .
Yn 1974 waard it wrâldkampioenskip reedriden yn Inzell wûn troch de Noar Sten Stensen. Bêste Nederlanner (twadde) wie Harm Kuipers.

Yn 1986 waard it wrâldkampioenskip reedriden yn Inzell wûn troch Hein Vergeer, foar Oleg Bogiev en Hilbert van der Duim.

Yn 1996 waard it wrâldkampioenskip reedriden yn Inzell wûn troch Rintje Ritsma, foar Ids Postma en Keiji Shirahata.

In maaie 2009 waard, nei lang toulûken mei it Dútske Ridersbûn (DESV), de regering fan Beieren en de gemeente Inzell, besluten om de iisbaan te oerdekken. Mei it wurk is yn wike 34 fan 2009 begûn. Foar Inzell is dizze oerdekking wichtich om grutte hurdriden ferride te litten, lykas de WK Ofstannen fan 10 oant 13 maart 2011 en alle oare nasjonale en ynternasjonale wedstriden.
Mels Crouwel

**Mels Crouwel** (Ootmarsum, 16 july 1953) is in Nederlânske arsjitekt. Mels Crouwel is de soan fan Wim Crouwel. Hy studearre yn 1978 ôf as boukundich yngenieur oan de Technyske Universiteit Delft. Yn 1979 stifte er tegearre mei Jan Benthem it buro Benthem Crouwel Arsjitekten yn Amsterdam. 

Fan 1 oktober 2004 ôf oant 15 augustus 2008 wie Mels Crouwel Ryksboumaster. 

## Sjoch ek
*Nederlânske Arsjitekten
Roel Oostra

**Roelof Jacobs (Roel) Oostra** (Easthim, 29 augustus 1921 - Drachten, 18 novimber 2025) wie oprjochter, tekstskriuwer en regisseur fan it Fryske kabaretselskip De Spinnekop.

Hy brocht syn legere skoaltiid troch yn Wolvegea. Yn 1962 waard Oostra direkteur fan it kultureel sintrum De Lawei yn Drachten en soe dat 25 jier bliuwe. Yn 1971 krige hy de Fryske Parsepriis. Yn de jierren 1996 - 2002 skreau en produsearre Oostra noch fjouwer programma's yn it Stellingwerfsk foar *et Stellingwarfs kabberet*.

Yn 2008 eare De Lawei Oostra mei it omneamen fan de 'lytse seal' ta de Roel Oostraseal. Oostra fierde yn 2021 syn 100e jierdei.
Hy stoar yn de âldens fan 104 jier.
Irolt

**Irolt** wie in Fryske muzykgroep dy't begûn yn 1975. 

Fan dy tiid ôf wie Nanne Kalma (gitaren, banjo, mandoline, autoharp en sang) de driuwende krêft. Yn de earste besetting spilen ek Geppy Haarsma (akkordeon) en Hans Kerkhoven (gitaren) mei. Yn de begjinperiode spilen ek George Snijder (drums) en Aart Kuyt mei. Soms spile Piet Kok mei. Sûnt 1980 wienen Sytze Wagemakers (akkordeon) en Jan Ottevanger (basgitaar, gitaar en tuba) fan de partij.
Oant 1983 wie Inez Timmer sjongster by dizze bekende folkgroep. Dêrnei naam Ankie van der Meer dy taak oer.

De earste lp fan de folkgroep, *De Gudrun sêge* mei teksten fan Sybe Krol, Jan Tulp en Herke Wijnalda, krige daliks al lanlike oandacht. 

Irolt krige lanlike bekendheid en trede ek op folkfestivals yn Ingelân op. Yn 1979 ferskynt de lp *De smid fan Earnewâld*. Muzyk is wer fan Kalma, de teksten binne foar it grutste part fan Pyt Jon Sikkema, wylst Hessel van der Wal en Herke Wijnalda elk ien lekst en Sybe Krol twa teksten skreaun hawwe. Dy teksten lizze yn itselde flak as dy fan de oare beide Irolt-platen: lange - oer 't generaal lugubere - ferhalen oer moard, spûkerij, iensumens, ivichheid en oarloch yn it Fryslân fan in pear iuwen lyn. 

Yn 1984 brocht Irolt de lp *Doarmje* út mei toansetten teksten fan de Fryske dichteresse Berber van der Geest.

De groep stoppe yn 1987. Nanne Kalma en Ankie van der Meer spylje no yn *Kat yn 't Seil*. Kerkhoven spilet yn *Kalis* en Ottevanger yn *Om 'e Noard*. 

## Diskografy
Singles:

* *Gurbe & Loltsje* (LC)
* *De bûzehappert* (LC, 1977)
 
LP's:
* *Gudrun sège* (Universe HOT 107, 1975)
* *Kattekwea* (Philips 6416 113, 1977)
* *De smid van Earnewâld* (Philips 6423 300, 1979)
* *Bûter tsjerne* (Universe DLS 89, 1982)
* *De spylman*(Universe DLS 90, 1983)
* *Doarmje* (Universe DLS 91, 1984)
* *Wêr sille wy ûs nei wenjen sette?* (Universe DLS 92, 1985) 
CD mei lieteboek:
* *Ier of let* (4-CD Universe CDLS 94117 21/24, 1994) 
CD tegearre mei oaren:
* *Dutch rare folk* (2-CD Food for thought FFT 7060157, 2007) 
## Keppeling om utens
* Oer irolt
* Oer De Smid fan Earnewâld
Nanne & Ankie

**Nanne & Ankie** is in sjongduo dat bestiet út Nanne Kalma (Amersfoart, 1949) en Ankie van der Meer (Gytsjerk, 1959). Nanne wennet yn Burgum en is gitaarleraar oan de muzykskoalle yn Drachten. Ankie is learares Frânsk en Ingelsk oan it Friesland College yn Ljouwert. Beiden binne pioniers op it mêd van de Frysktalige muzyk. Se binne al jierren aktyf en songen ûnder oare yn Irolt.

Tsjitwurdich sjonge se yn Kat yn 't Seil en Liereliet mar ek as duo. Sa songen se smertlapen op it Tsjoch-festival.
Oan harren cd *Mei de guozen mei* ferliende ek it duo Ferbean meiwurking. As duo, mar ek mei Kat yn't Seil en Ferbean hienen se faker optredens yn Amearika en in soad oare lannen.

Nanne Kalma krige yn 2000 de Fryske Anjer fan it Prins Bernhard Kultuerfûns en yn 2003 waard er Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau.

Yn 2008 ferskynde by it 75-jierrich bestean fan de stichting It Fryske Boek de cd *Smûzje*. Op 3 septimber 2009 waard 'It Smûzers alfabet' op de rymposter fan Stichting it Fryske Berneboek. Tidens dy presintaasje yn it spekjesfabryk fan Frisia te Harns songen Nanne en Ankie de folsleine tekst fan dit alfabet mei de oanwêzige bern.

## Diskografy
;CD-single
* *Een kind op de afsluitdijk / Een dijk vol muziek* (Nederlânsktalich Marista MCD 7306, 2007) 
;CD fan Nanne Kalma
* *Hé joh jij daar!* (1998) 
;CD fan Nanne Kalma en Ankie van der Meer
* *Mei de guozzen mei* (2004)
* *Spreuklieten* (2007)
* *Dijk vol muziek* (2007) 
* *The song of life*' (2008)
* *Smûzje* (2009)
* *Moai mei dij* (2009)
;CD's mei oaren
* *Muziekcaféesten* (2001)
* *Rûzje wyn..., lieten út Fryslân sjongt* (2000)
* *De reis naar de wilde kust* (200?)
Joseph Crouwel

**Joseph Crouwel** (Utert, 15 maart 1885 - De Haach, 16 febrewaris 1962) wie in troch de Amsterdamske Skoalle beynfloede Nederlânske arsjitekt.

Crouwel kaam nei syn oplieding oan de Quellinusskoalle yn Amsterdam yn tsjinst by de buro's fan Karel de Bazel en H.P. Berlage. Hy besleat yn 1917 om as arsjitekt by de Ryksgebouwetsjinst oan it wurk te gean. Crouwel ûntwurp in protte gebouwen foar de PTT. Syn meast opfallende wurk binne de postkantoaren yn Utert, Haarlim, Bussum, it ferwoastge tillefoan/tillegraafgebou yn Arnhim, en in skoalle yn Harns.

## Boarne
* Ikoanen fan de post
Ankie van der Meer

**Ankie van der Meer** (Akkrum, 7 april 1959) is in Fryske sjongster út Gytsjerk. Se is leraresse Frânsk en Ingelsk oan it Friesland College yn Ljouwert.

Ankie is de twillingsuster fan Didi van der Meer (PvdA-riedslid yn Tytsjerksteradiel), groeide op yn Akkrum en ferhuze op har fyftjinde nei Hurdegaryp.
Se spile mei Nanne Kalma yn Irolt. Nei in toernee yn Hongarije, dêr't se gjin oankundigingen dwaan koene yn Frânsk, Dútsk, Ingelsk, Nederlânsk of Frysk, dat Ankie begûn mei it learen fan it Esperanto. Nei it ôfskiedskonsert fan Irolt freget se Nanne, hoe't hy it fine soe om muzyk te meitsjen yn it Esperanto. Hy fynt soks tige ynspirearjend en yn 1987 set hy de earste Esperanto-teksten op muzyk. Se freegje Marita Kruijswijk en Marian Nesse om mei te dwaan en sa krijt de groep in twadde namme: Kajto. Omdat it repertwaar fan de groep hieltiten mear in mingfoarm wurdt en se in soad yn it maritime sirkwy spylje, brûke hja ynstee fan *De Perelaar* ek in oare namme: *Kat yn 't Seil*. Tegearre mei Marita Kruijswijk en Marian Nesse makke se diel út fan de muzykgroep Froufolk. Fierders sjongt se ek noch yn Ferbean.

Sûnt ein njoggentiger jierren groeit der by Ankie en Nanne ferlet om wer mear mei Fryske teksten te dwaan. Se beslute as duo Nanne & Ankie muzyk te meitsjen, op te treden en om cd's op te nimmen. De ûnderwerpen binne gauris maritym en histoarysk, mar geane ek oer grappige aldendeiske foarfallen. Se meie graach Fryske poezij op muzyk sette.

## Keppeling om utens
* Webstee fan Nanne en Ankie
Bruce McLaren

**Bruce McLaren** (Auckland, 30 augustus 1937 - Goodwood, 2 juny 1970) wie in auto-koereur út Nij-Seelân en ek designer en útfiner. Dêrneist wie hy oprjochter fan it Formule 1 team McLaren, mei 19 wrâldtitels ien fan de meast súksesfolle autosportteams ea.

Bruce McLaren wie al op jonge leeftyd ynteressearre yn auto's; benammen dy fan it snelle soarte. Sûnt er tegearre mei syn heit in Austin 7 Ulster restaurearre hie, soe dat de start wêze fan in karriêre yn de autosport.

Foar it earst útkommend yn de New Zealand International Grand Prix, kaam McLaren yn kontakt mei Jack Brabham; in koereur útkommend yn it team fan Cooper. Brabham soarge derfoar McLaren in plek yn it Cooper Formule 2 team krige.

Op 2 juny 1970 sloeg it needlot ta. Tidens it testen fan een Can-Am auto op it Goodwood sirkwy yn Ingelân gie it ferkeard en spinde de auto fan de baan. De auto crashte mei hege snelheid op in betonnen platfoarm en de bestjoerder Bruce McLaren kaam hjirby om it liben.
## Literatuer
* Eoin Young, Jack Brabham: *McLaren Memories: A Biography of Bruce McLaren*. J. H. Haynes & Co Ltd, 2005, ISBN 1844251195.
Henk van Woerden

**Henk van Woerden** (Leiden, 6 desimber 1947 - Ann Arbor, 16 novimber 2005) wie in Súdafrikaansk en Nederlânsk skilder en skriuwer. Mei njoggen jier emigrearre Van Woerden mei syn âlden nei Kaapstêd yn Súd-Afrika. Hy gie yn maaie 1968 werom nei Europa. (*I hardly existed at that stage. I had refused to register for national service, carried no "White" pass, paid no taxes, and in effect remained in South Africa illegally, which was the preferred state of affairs.* — van Woerden oer it ferlitten fan Súd-Afrika) 

Yn 1980 krige Van Woerden de Keninklike Subsydzje foar de Skilderkeunst takend. Hy wie as learaar ferbûn oan de AKI yn Ynskedee. Neist syn skilderwurk wie Van Woerden ek warber as skriuwer: hy skreau in trijelûk oer Súd-Afrika dat nasjonaal en ynternasjonaal in protte omtinken krige (*Moenie kyk nie*, *Tikoes* en *Een mond vol glas*). Yn 2003 krige Van Woerden de Frans Kellendonkpriis.

Yn 2005 stoar er mei 57 jier yn 'e sliep oan, nei alle wierskyn, in hertstilstân yn Ann Arbor (Michigan) dêr't er ek dosearre as *Writer in Residence* oan de Universiteit fan Michigan by de fakulteit Ingelske Letteren.

Yn 2006 krige er postúm *De Gouden Uil*, de wichtichste Belgyske literatuerpriis foar it boek *Ultramarijn*. Yn 2007 waard dat boek bekroane mei de *Inktaap*, de literêre jongereinpriis fan it Nederlânske taalgebiet.

Syn boeken binne yn mear as tsien talen oerset.

## Bibliografy
* 1993 : *Moenie kyk nie*
* 1996 : *Tikoes*
* 1998 : *Een mond vol glas*
* 2002 : *Notities van een luchtfietser*
* 2005 : *Ultramarijn*

## Keppeling om utens
* Webstee Henk van Woerden
* Biografy
Rienk Keijert

**Rienk Keijert** (Ljouwert, 1709 - dêre, 1775) wie in keunstskilder.

Hy studearre fan 1728 - 1731 oan de Akademy yn De Haach. Letter waard er keamerbewarder op it lânskipshûs yn Ljouwert. 

Keijert skildere portretten, behangsels en bas-reliefs. Wurk fan him hinget yn it Frysk Museum en yn de riedsseal fan it stedhûs fan Ljouwert.

## Galery

Ofbyld:Rienk Keyert - Portret familie Van Coehoorn.jpg|Portret fan de famylje fan Gosewijn Theodoor van Coehoorn (1679-1737)


## Literatuer
* J.G. Avis, 'Rienk Keyert, portret- en decoratieschilder tevens kamerbewaarder der Staten van Friesland', yn: De Vrije Vries XXXVII (1943), p. 84-104
* J. van Tatenhove, 'Niet Theodoor van Thulden maar Rienk Keyert', Delineavit et Sculpsit nr. 9, maart 1993, s. 17-21
Jan Kiestra

**Jan Jans Kiestra** (Itens, 4 febrewaris 1814 - Ie, 14 jannewaris 1891) wie hiel- en froedmaster dy't mear as fyftich jier yn Ie wurke. Hy bestudearre skiednis en genêskunde (ûnder oare Hendrik fan Deventer (1651-1724); sette stikken fan Ossian oer yn it Frysk.

## Keppeling om utens
* Koarte biografy Kiestra yn it NNBW
Berneskrik

In **berneskrik** is yn de folkskultuer in figuer, bygelyks in boeman, dy't foarkomme moat dat bern skealike dingen dogge, dôfhûdich binne, lykas tichtby it wetter boartsje, it nôt ynrinne of te let thúskomme. 

Bekende nammen hjirfoar yn Fryslân binne: *bern(e)dieven*, *kilekanen* (Menaam) en *tientoanen* (It Bilt);
*foar wetter: *boezehappert*, *wâlmûs* (Suwâld), *wâlhûn* (Trynwâlden)
*foar nôt: *Antsje mei it tsjil* of *Hantsje Plús* (De Wâlden), *de naakte man* (It Bilt)

As it yn in primitive pedagogy brûkt wurdt dan kin de berneskrik in mytologyske eftergrûn hawwe.
Jilles Klazes

**Jilles Klazes** (Ternaard, 19 oktober 1822 - Hoarne, 17 juny 1897) wie siktaris en boargemaster. 

Jilles Klazes wie in soan fan Jan Klaasesz, notaris en sekretaris fan West-Dongeradiel, en wenne op Herweystate en fan Rinske Boekhoudt. Hy krige nei de legere skoalle ûnderrjocht oan it ynstitút Kinsbergen yn Elburch en oan de Latynske skoalle yn Dokkum

Hy wie sekretaris fan West-Dongeradiel (1847) en letter boargemaster fan dy gemeente (1862). Hy sette him yn foar de Fryske taal en sang en publisearre ferzen yn Swanneblommen (1852-1874), Iduna (1857, 1867) en Forjit my net (1876). In stikmannich ferzen fan him binne op muzyk set en opnaam yn it Frysk Lieteboek.

Hy boaske oan Maria Diderica de Boer fan Sappemeer; it pear hat jierrenlang op Herwey wenne .
Kloklieden

It **kloklieden** of mei in âldere namme, it **kloklet**, is it lieden fan de tsjerkeklok en hat yn de folkskunde in eigen plak. It folk tinkt om it lûd, soks blykt út in rymke dat de Boarnburgumer kloklet in 'belle', de Koartehimster in 'skelle' of 'brommer', de Beetster in 'brommer', de Beetstersweachster in 'sjonger' neamt en de Olterterpster tsjûget dat hy moai liedt, mar dat Súddrachten de kroan spant. Ek 'heart' men fan alles yn de klokkestim: 'Kom nei de tsjerke ta' (Aldehou), 'Earm Dokkum' (Dokkum), 'Ketlik, ryk doarp, stuollen en banken' (Ketlik), in befêstiging of ûntkenning fan wat jo yn berie hawwe ('Trou net' of 'Trou wol'), wylst it folksleauwe út de klank fan it kloklet in stjergefal foarseit ('Der hinget immen oan it kloklieden'). De sêge ken de stellen klokken (Snitsers stielen dy fan Goaiïngaryp), 'biskoppen' dy fan Siegerswâld, Frânsen dy fan Oerterp), it lieden fan de fersonken klokken (Tsjûkemar, Warten, Bonifatiuskapel of Kapellepôle by Weinterp), de troch de duvel yn it wetter smiten net-wijde klokken (fan Sint-Odulfuskleaster yn de Fluezen, fan Westergeast yn de Dollen) en it lieden fan ûnbekende klokken yn in poel by Feankleaster.

Der wurdt let om de tiid oan te jaan (tiidlieden) by ferstjerren en begraffenis, by kalinderfeesten (Sint Tomas, Aldjiersjûn) by fleurige gelegenheden foar lân en folk om oan te jaan oft der moarnstsjinst holden wurdt (op sneontejûn: 'dûmny lûkt in skjin himd oan') en om de leauwenden op te roppen. Yn de 19e iuw wie it kloklieden benammen yn de Wâlden in fermeits foar de jonge lju dy't besochten om 'moai' te lieden (klokstjoeren). Yn de Midsiuwen skynt men, neffens de opskriften, let te hawwen tsjin ûnwaar en demoanen.
Departemint fan de Skelde en Maas

**Departemint fan de Skelde en Maas** wie de namme fan in departemint fan de Bataafske Republyk dat bestien hat fan 1798 oant 1801. De haadstêd wie Middelburch.

It omfieme, nei it opnij besjen fan de grûnwet yn 1798, likernôch it grûngebiet fan de eardere goaen Seelân (mar sûnder Siuwsk-Flaanderen), Hollân (besuden de Maas) en it westlik diel fan Bataafsk-Brabân.

By de opstelling fan it Steatsbewâld yn 1801 waard it departemint wer opheft en jilden de âlde grinzen fan de goaen op 'en nij: de departeminten Brabân, Hollân en Seelân waarden ynsteld.

## Yndieling
Boppe de ferskate steds- en doarpsbestjoeren bestie it departemint fan de Skelde en Maas ek út sân 'ringen'. In 'ring' wie in bestjoerlike laach dy't hjoed-de-dei tusken it gemeentlik en provinsjale nivo sitte soe.

## Keppeling om utens
Kaart fan de Bataafske Republyk 1798-1801
Kistekleed

In **kistekleed** of **deakleed** is in swart kleed dat oer de bier leit. Eartiids faak fan de diakonij, letter fan de begraffenisferiening. It deakleed wurdt oer de kiste en dan oer it grêf sprieden.
Tiidlieden

**Tiidlieden** is in beneaming yn De Wâlden foar it lieden fan de klok om de tiid oan te jaan. It waard nei de Twadde Wrâldoarloch noch twa oant trije kear op in dei dien op it plattelân. It tiidlieden kin faaks sjoen wurde as in oerbliuwsel út de Midsiuwen, doe't kloklieden trijeris deis it hillige oere oankundige en men yn 'e hûs en op it fjild it Ingel-des-Hearen hie.
De Klok

* De Klok (wetter) as diel fan de Snitser Mar.
* De Klok (wykblêd) as namme foar in wykblêd dat om 1900 ferskynde yn Skoatterlân en om Wolvegea hinne.
De Klok (wykblêd)

**De Klok** wie in wykblêd dat tusken 1888 - 1913 ferskynde. It begûn as wykblêd foar de Folkspartij yn de distrikten Skoatterlân en Wolvegea en waard letter it orgaan fan Geart Lourens van der Zwaag, dy't jierren de redaksje fierde en de measte artikels skreau.

Der wienen mear as 1000 abonnees en de ynfloed yn de Súdeasthoeke wie grut. De Klok foarme in frije tribune dêr't alderlei klachten oan de oarder kamen. De ideeën fan it frije sosjalisme fûnen wjerklang. Doe't Van der Zwaak lid fan Deputearre Steaten waard (1907), krige hy W.Havers neist him as redakteur. It blêd koe him stees dreger hanthavenje, wie noch efkes blêd fan it Lânarbeidersbûn (1911-1913) en ferdwûn doe.
Lammert Skeltes Hilarides

**Lammert Skeltes Hilarides** (Penjum, 7 april 1868 - Ljouwert, 19 july 1934) wie in boer, keatser en bestjoerslid út Penjum. As keatser stie er bekend om syn hurde opslaggen en skeane oanloop. As boeresoan learde er keatsen yn it bûthús. Doe't er sechtjin jier wie begûn er mei wedstrydkeatsen en ferskynde al gau by earsteklas (no haadklasse) wedstriden en wûn yn 1886 meardere prizen. Yn 1887 wûn er mei de PC mei Klaas Willems Boorsma en Jacob K. Wassenaar en waard ta kening útroppen. Soks barde nochris yn 1888 en 1889. Mei elkoar kaam er fjouwer kear op de PC út. 

Hy wie jierrenlang bestjoerslid fan alderlei ferienings en ynstânsjes. Foar de keatsferiening 'Jan Reitsma' wie er in wolbesprake bestjoerder. Boppedat wie er skiedsrjochter by it bûn en hie dy funksje fyftjin jier (1919 - 1933) by de PC. Elke moarn fan de PC-dei mocht er mei de foarsitter yn de koets de tradisjonele rit troch Frjentsjer meitsje. Syn optreden as skiedsrechter wie beskieden, mei kennis fan saken en rjochtfeardigens. Dat lêste makke er net allinnich freonen mei, want op de PC fan 1924 kamen twa spilers te let en it partoer waard fan dielname útsluten. De oare keatsers wienen it hjir net mei iens en drigen mei in staking. De PC-kommisje besluet de beide útsluten spilers yn 'e mjitte te kommen en dêrnei koe de wedstryd begjinne. Beide spilers waarden wol foar de rest fan it seizoen, sawat seis wike, útsletten en troch solidariteit fan de oare spilers waarden gjin wedstriden mear op it heechste nivo holden. Yn 1925 koe der wer gewoan keatst wurde.

Lammert Skeltes Hilarides ferstoar op 19 july 1934 yn 'e âldens fan 66 jier, nei in koart siik wêzen. Foar syn fertsjinsten krige er yn 1937 in monumint oan de Grutte Buorren yn Penjum. It monumint is makke troch Gerhardus Jan Adema dy't ek it byld fan Us Mem makke hat foar de provinsje Fryslân. De Lammert Skeltesstrjitte is ek nei him neamd.

## Prizen
* 1887 - PC 1e priis
* 1888 - PC 1e priis
* 1889 - PC 1e priis
Sent Klijnsma

**Sent Foppes Klijnstra** (Wolvegea, 7 novimber 1790 - dêre, 7 maart 1874) wie in kriichskundich yngenieur. Hy wie troud mei Anna Elisabeth van Giffen.

Nei syn militêre loopbaan, dy't er einige as bataljonskommandant yn Arnhim, fêstige er him yn 1853 yn Wolvegea. Dêr wijde er him oan in histoaryske stúdzje (ûnder oare oer de Van Harens) en oan in biografysk wurdboek fan wis-, natuer- en stjerrekundigen.
Franca Treur

**Franca Treur** (Meliskerke, 23 juny 1979) is in Nederlânsk skriuwster en freelance sjoernaliste dy't wurket foar NRC Handelsblad en nrc.next.

## Libben
Treur waard grutbrocht yn Meliskerke yn Seelân, yn in *bevindelijk* grifformeard fermidden, en studearre Nederlânsk en literatuerwittenskip oan de Universiteit Leien.

Yn Leien waard hja lid fan de reformatoaryske studinteferiening *Civitas Studiosorum in Fundamento Reformato*, ek wol bekend as *Panoplia*. Sy begûn oan har leauwe te twifeljen nei in diskusje oer de fraach oft God him ek bemuoie soe mei de útkomst fan in spultsje Risk. Yn har stúdzje kaam hja yn oanrekking mei de Babyloanyske mytologyske ferhalen út it *[[Enuma Elisj]]*, mei it ''Gilgamesj''-epos en ûntduts se de opfallende oerienkomsten tusken dy ferhalen en dy út de Bibel. Teffens rekke sy bekend mei it kritysk bibelûndersyk. Fan gefolgen ferlear hja lang om let har leauwe.

Ein 2010 waard bekend dat *Column Film* de filmrjochten fan *Dorsvloer vol confetti* kocht hat. De film draaide yn 2014 yn de bioskoop. Jannewaris 2014 waard har twadde roman útbrocht, *De woongroep*.

## Publikaasjes
### Essay
**Maak iets van je leven! Maar wat?* (2006)

### Romans en ferhalen
**Dorsvloer vol confetti* (2009; fiktive psychologyske roman oer in 12-jierrich famke dat begjin jierren njoggentich yn Seelân grutbrocht wurdt yn in strang grifformearde boerehúshâlding)
* *De woongroep* (jannewaris 2014)
**Ik zou maar nergens op rekenen*, Siuwsk boekewikepresint 2015
**X&Y* (ferhalen), 2016
* *Hoor nu mijn stem* (2017)
**Slapend rijk en andere verhalen* (2018, ISBN 9789044636864, mei tekeningen fan Olivia Ettema, foar in part earder ferskynd op de achterside fan nrc.next.
* *Regieaanwijzingen voor de liefde*, roman (7 febrewaris 2019)
* *De golf*, novelle (earder as fúljeton ferskynd yn NRC Handelsblad, 2021)

## Prizen
Treur wûn yn 2006  mei *Maak iets van je leven! Maar wat?* in essaywedstriid dy't útskreaun waard troch *Contrast Magazine* en *nrc.next*, mei as tema *Macht en onmacht*. Yn 2010 wûn se de Selexyz debútpriis en de Zeeuwse Boekenprijs. *Dorsvloer vol confetti* waard mear as ien kear nominearre, ûnder oaren foar de NS Publykspriis.

## Keppeling om utens
*Webstee Franca Treur
*Biografy
Wilco Holdinga Lycklama à Nijeholt

**Wilco Holdinga Lycklama à Nijeholt**, jonkhear Wilco Holdinga, (Ljouwert, 12 febrewaris 1801 - Aldeboarn, 5 septimber 1872) wie luitenant, boargemaster en konservatyf steatelid en lid fan de Twadde Keamer.

## Skiednis
Wilco wie de tredde soan fan jhr. T.M. Lycklama à Nijeholt en E.H. thoe Schwartzenberg en Hohenlandsberg. Hy waard luitenant by de lichte dragonders en krige op fersyk yn 1830 ûnstlach út de militêre tsjinst. It wie de bedoeling om syn ferstoarne broer Aug. Georg op te folgjen as grytman fan Utingeradiel. Hy waard op 21 maart 1830 ek beneamd, syn plak wie oardel jier iepenholden. Yn 1831 die er as kapitein fan de skutterij mei oan de Tsiendeiske Fjildtocht. Al op 1 juny 1824 wie hy as militêr, troch de ridderschap fan de gritenij East-Stellingwerf ta lid fan de Fryske Steaten keazen, mar troch it stadichoan reglemintêr ferminderjen fan it tal leden fan 84 op 54 foel hy by de ferkiezing op 1 juny 1827 ynearsten ôf. Op 1 juny 1830 waard hy dochs troch de hiele ridderskip fan Fryslân opnij keazen. Op 3 novimber 1845 waard er lid fan de Twadde Keamer. Hy hearde ta de konservative partij, mar feriene him mei de grûnwetswersjenning, op twa haadstikken nei, dy't er om redenen fan detail ôfstimde.

By de ferkiezings fan de Twadde Keamer ein 1848 waard er lid fan de Steaten fan Fryslân. Op 8 juny 1858 kaam er as konservatyf kandidaat foar it distrikt Snits wer yn de Twadde Keamer. By syn reglemintêre ôftreden yn 1862, doe't Fryslân wer liberaal wurden wie, waard hy by werkeazen, trochdat hy de roomske liberaal Jongstra foar him oer stean hie. Yn 1866 gie er út de Keamer en op 12 juny 1867 naam er ûntslach as boargemaster. Hy wie lange tiid bestjoerslid fan de kontribúsje-Himmelumer Aldefurds seediken.

Wilco boaske op 9 juny 1832 mei Jeanne Henriette van Vloten, (10 desimber 1810 - 27 oktober 1881). It houlik bleau sûnder bern. Sy wennen op Andrigastate yn Aldeboarn.