open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frigas

**Frigas** wie in yntergemeentlik gasbedriuw. Oprjochte op 24 novimber 1972 troch Barradiel, It Bilt, Frjentsjer, Frjentsjerteradiel, Harns, Ljouwert, Ljouwerteradiel en Menameradiel. Utsein Frjentsjer hienen op dat stuit alle oansletten gemeentes harren eigen gasbedriuw. Neist de distribúsje fan gas oan sa'n 48.000 ferbrûkers  (belutsen fan de NV Nederlânske Gasuny) fersoarge men ek de distribúsje fan elektrisiteit yn de gemeente Ljouwert oan likernôch 34.000 ferbrûkers.

Yn 1973 waard ± 230.000 m³ gas ôflevere en ± 170 miljoen kWh elektrisiteit. Frigas NV hie in ynformaasjesintrum en in haadkantoar yn Ljouwert en distriktskantoaren yn Frjentsjer, Harns en Tsjummearum.

## Sjoch ek
* Frigem
Stasjon Hurdegaryp

**Stasjon Hurdegaryp** (**Hdg**)  is in spoarweistasjon yn it doarp Hurdegaryp yn de gemeente Tytsjerksteradiel. En waard iepene yn 1866 oan de Steatsline B (Harns Haven - Bad Nijeskâns). 

## Gebou

It oarspronklike spoarweistasjon fan Hurdegaryp wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS fiifde Klasse, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw en ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dy klasse boud wie. It gebou wie ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode It stasjon waard sûnt de iepening meardere kearen ferboud. Yn 1891 krige it gebou oan wjerskanten in fleugel; yn 1915 krige it middenpart der in ferdjipping by.

It stasjon waard yn 1964 ferfongen troch in nij gebou bekend as Standerttype Vierlingsbeek fan de hân fan arsjitekt Willem Bernhard Kloos. It stasjonsgebou is hjoed-de-dei yn gebrûk as jongerensintrum. 

Op 30 maaie 1999 waard de eardere stasjonsnamme *Hardegarijp* oanpast oan de sûnt 1989 offisjele Fryske namme.

## Treinferbinings
Juan Manuel Fangio

**Juan Manuel Fangio** (Balcarce, 24 juny 1911 - Buenos Aires, 17 july 1995) wie in Formule 1-koereur. Hy wie wrâldkampioen yn 1951, 1954, 1955, 1956 en 1957.

## Statistiken
* Aktive jierren: 1950, 1951, 1953 - 1958 
* Grand Prix: 51
* Pole positions: 29
* Oerwinnings: 24
* WK punten: 278
* Fluchste rûnten: 23

## Keppeling om utens
* Juan Manuel Fangio op motorsportmemorial.org *(Ingelsk)*
Sybrandus Johannes Fockema Andreae (rjochtshistoarikus)

**Sybrandus Johannes Fockema Andreae** (Beetstersweach, 4 juny 1844 - Leien, 17 jannewaris 1921) wie in Frysk heechlearaar yn it Aldhollânsk rjocht. 

## Biografy
Fockema Andreae wie de heit fan Joachimus Pieter Fockema Andreae en de pake fan argivaris Sybrandus Johannes Fockema Andreae.

Fockema Andreae gie nei it gymnasium yn Ljouwert en waard yn 1863 studint yn Leien; promovearre yn 1868 ta doktor yn de rjochtswittenskip op in dissertaasje oer it burorjocht.
Fockema Andreae waard beneamd ta kantonrjochter op De Lemmer en Hillegersberg, dêrnei ta rjochter yn Leien en Amsterdam. Yn oktober 1877 waard hy beneamd ta heechlearaar oan de Leidske Hegeskoalle nei it emeritaat fan Johan de Wal en koart dêrop naam er dat amt oan mei de oraasje *Gronden voor de beoefening der Germaanse Rechtsgeschiedenis* en waard hy belêste mei it ûnderwiis yn de Nederlânske rjochtsskiednis.

Yn syn heechlearaarskip hat er mei syn ûndersyk de grûnslaggen foar de hjoeddeistige beoefening fan it âldheitelânsk rjocht lein. Yn 1886 waard er lid fan de Keninklike Nederlânske Akadeemje fan Wittenskippen en yn 1894 waard er lid fan de Keninklike Flaamske Akadeemje fan Belgje foar Wittenskippen en Keunsten (*Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten*). Yn it stúdzjejier 1893-1894 hie er de funksje fan rektor magnifikus. Yn dy eigenskip spruts er de rede *Het rechtsgeleert bedrijf in Nederland* út. Yn 1914 gie er mei emeritaat. 

Hy krige yn 1919 in earedoktoraat fan de Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universiteit yn Bonn. Foar syn publikaasje *Untersuchungen zur Erbenfolge der Ost-Germanischen Rechte* waard er beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw. Fierder wie er earelid fan de Juridyske Gesellschaft yn Berlyn.

## Publikaasjes (in kar-út)
* *Beschouwingen over Burenrecht.* Leien 1868
* *Gronden voor de beoefening der Germaansche Rechtsgeschiedenis.* Leien 1877
* *Overzicht van Oud-Nederlandschr Rechtsbronnen.* Haarlim 1881
* *De Stad Vollenhoven en haar recht, eene bijdrage tot de Overijsselsche rechtsgeschiedenis.* Swolle 1885
* *De partijen in Nederland.* 1891
* *Het rechtsgeleerd bedrijf in Nederland.* Leien 1894
* *Het Oud-Nederlandsch burgerlijk recht.* Haarlim 1906, 2.
* *Hugo de Groot, Inleiding tot de Hollandsche Rechtsgeleerdheit, met aanteekeningen.* Arnhim 1895, 1910
Jos Verstappen

**Johannes Franciscus 'Jos' Verstappen** (Montfort, 4 maart 1972) wie in Nederlânsk Formule 1-koereur. Jos Verstappen is de heit fan Formule 1 koereur Max Verstappen.

## Teams Formule 1
*Benetton (1994)
*Simtek (1995)
*Arrows (1996)
*Tyrrell (1997)
*Stewart (1998)
*Arrows (2000-2001)
*Minardi (2003)

### Oersjoch Formule 1-karriêre

## Keppeling om utens
*Webstee fan Jos Verstappen
*
Pornoakteur

In **pornoakteur** of **pornoaktrise** (ek stavere as **porno-akteur** of **porno-aktrise**; en koart foar **pornografysk akteur** of **pornografysk aktrise**) is immen dy't in pornografyske rol spilet (d.w.s. dy't seksuële ferrjochtings docht) yn in film, dat ornaris in pornografyske film wêze sil. Om't sokke pornofilms besykje om in oansprekkende seksuële fantasij ta libben te bringen, wurde pornoakteurs benammen selektearre op lichaamlike skaaimerken dy't by sa'n soarte fantasij passe. It fermogen om wier aktearje te kinnen is dêroan ûnderhearrich. Dat wol net sizze dat pornoakteurs net hoege te aktearjen, sa't gauris beweard wurdt. Want allinnich al om oertsjûgjend te bearen dat men mei immen seks hawwe wol dy't men eins kâld lit of miskien wol net lije mei, ûnoantreklik fynt of sels net útstean kin, is op himsels al in flinke aktearprestaasje.

## Ferneamde pornoakteurs

Om't de pornoyndustry him benammen rjochtet op heteroseksuële manlju, binne it de pornoaktrises dy't yn 'e regel fierwei it bekendst en populêrst binne. By pornografyske films ûnderskiedt men de haadkategoryen sêfte pornografy of *softcore* en hurde pornografy of *hardcore*. By sêfte pornografy hawwe de akteurs gjin wier geslachtsferkear mei-inoar, mar simulearje se dat allinnich mar. By hurde pornografy fynt wier geslachtsferkear plak. Foarbylden fan ferneamde *softcore*-aktrises binne Sylvia Kristel en Laura Gemser, dy't yn 'e 1970-er jierren de haadrol hiene yn 'e *Emanuelle*-rige, resp. de *Black Emanuelle*-rige.

Oer it algemien wurde *softcore*-aktrises lykwols mar selden sa bekend en populêr as dat *hardcore*-aktrises faak wurde. Guon bekende Nederlânske *hardcore*-aktrises binne Kim Holland, Bobbi Eden en Zara Whites. It sintrum fan 'e wrâldwide pornoyndustry is súdlik Kalifornje. Sadwaande binne beskate Amerikaanske pornoaktrises bekend wurden oer de hiele wrâld. Guon fan harren hawwe sels de oerstap (*[[crossover (pornografy)|crossover]]*) witten te meitsjen nei de *mainstream*-entertainmentyndustry, lykas Jenna Jameson, Jesse Jane, Tera Patrick, Lisa Ann, Nikki Benz en Mary Carey. Foarbylden fan manlike pornoakteurs dy't itselde dien hawwe, binne Ron Jeremy en Seymore Butts.

## Spesjaliteiten
Faak hawwe pornoakeurs in spesjaliteit binnen it sjenre, en binne hja allinnich bekend by leafhawwers fan dy spesjaliteit. Dêrby kin men yn it foarste plak tinke oan lesbyske, homoseksuële, biseksuële of transseksuële pornografy. Mar ek binnen de heteroseksuële pornografy besteane subsjenres, lykas orale seks, anale seks, dûbele penetraasje, it grutte-boarstesjenre, ynterrasiale pornografy, ''ebony''-pornografy, Aziatyske pornografy, Latino-pornografy, milf- en *[[cougar (sprektaal)|cougar]]*-pornografy, gangbang-pornografy, bondaazje, parodyen, ensfh. Los fan it sjenre wurdt fan pornoakteurs yn 'e regel ferwachte dat se in grut part fan 'e tiid neaken foar de kamera omspringe.

## Sjoch ek
* Prostituee
Frysk en Frij (wykblêd)

**Fryske en Frij** wie in wykblêd dat mids 1945 foar it earst ferskynde as útjefte fan it Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse, it Roomsk Frysk Bûn en it Bûn fan Frysk Nasjonale Jongerein. 

It blêd kaam, nei in perioade fan bloei (mei op it hichtepunt - it wol bestride oantal fan - 20.000 abonnees), yn de jierren '50 yn moeilikheden, doe't de selskippen har weromlutsen. Ein 1956 drige it blêd al te ferdwinen, mar by in bliksemaksje koe genôch jild oprûn wurde om it blêd mooglik te meitsjen. De útjouwende parseferiening Freonen fan Frysk en Frij besocht mei ferskillende aksjes yn de jierren '60 om it blêd nij libben yn te blazen, mar op 28 oktober 1966 kaam it lêste nûmer út. Redakteuren wiene doe Pieter Terpstra en Durk van der Ploeg. It blêd hie doe ± 2500 abonnees. In soad wurk waard fersetten troch Boucke Visser.
Frysk en Frij (tydskrift)

**Frysk en Frij** wie in tydskrift, yn it earstoan moanneblêd, útjûn troch de Stichting Jacobus van Loon. 

It earste nûmer ferskynde fan 1 jannewaris 1972; it blêd bestie oant en mei 1997. Troch in hurd oprinnend oantal abonnees koe de ferskiningsfrekwinsje opfierd wurde nei ienkear yn de fjirtjin dagen. Sûnt oktober 1974 gie dat nei ien kear yn de wike. It tal abonnees wie doe ± 8000 (ynklusyf regionale edysje Kontakt). De eksploitaasje wie benammen mooglik troch de tydskrifteregeling.

## Meiwurkers en âld-meiwurkers
Fryske Kultuerried

Stichting **De Fryske Kultuerried** wie oprjochte om de kultuer yn Fryslân yn it algemien te fersterkjen en de Benammen de Fryske kultuer. It stimulearjen ta en bondeljen fan kulturele aktiviteiten stie foarop, wêrby't it foarmings- en ûntwikkelingswurk ynbegrepen wiene. Dizze Stifting waard oprjochte yn 1945.

Praktysk alle ferienings en organisaasjes op kultureel mêd wiene yn de Fryske Kultuerried fertsjintwurdige. Nei 1970 hawwe yn de organisaasje in oantal grutte feroarings west: de âlde kommisjes binne omsetten yn seksjes dy't mei elkoar it hiele skala fan kulturele aktiviteiten bestrykten. Yn 1974 wienen dat de seksjes:
* Byldzjende Keunst en Boukeunst
* Dûns en Beweging
* Byld en Lûd
* Toaniel en Foardracht
* Muzyk en Sang
* Literatuer
* Foarmings- en ûntwikkelingswurk
* Massamedia
* Mediateken en Tentoanstellingswêzen
* Wenje en Libje
* Sosjaal-kulturele sintra

By de reorganisaasje waard in splitsing makke tusken it advisearjende wurk yn de seksjes en it útfierende wurk. Dit lêste waard fersoarge troch it Buro foar Kulturele saken, dat organisatoaryske, administrative, boekhâldkundige en oare praktyske tsjinsten ferlient op provinsjaal nivo en bemiddelt by it opsetten fan opliedingen (muzyk, toaniel, film) en aktiviteiten op gemeentlik en pletslik nivo. Fierders bemiddelt it buro by de ynskeakeling fan deskundigen/dosinten foar aktiviteiten en opliedingen, wylst ek in materialedepot beheard wurdt, wêrút apparatuer as in fideorekorder, bânrekorder, kamera's en projektors liend wurde kinne.

Sûnt 1973 is oan it FK it Buro Kulturele Paspoarten Fryslân ferbûn ( dêrfoar, sûnt 1967 de Kommisje Kultureel Jongeren Paspoart), mei as taak it útjaan fan kulturele paspoarten (CJP en 65+). Yn 1975 waard in nije kultuernota útbrocht, wêryn oan Deputearre Steaten fan Fryslân beliedsadvizen jûn waarden oer it hiele, troch de FK bestykte terrein. It FK siet sûnt 1954 yn it Keunstsintrum Prinsetún, yn 1973 gie it oer nei in pân oan de grutte Tsjerkestrjitte. Op fersyk fan de stêd Ljouwert
waard, mei in spesjale subsydzje, troch de FK it behear oer it Keunstsintrum en it Museum Pier Pander fersoarge.
## Tentoanstellingstsjinst
Foar it tentoanstellingswurk waard yn 1973 oan de tentoanstellingstsjinst fan de Kultuerried in stêflid beneamd foar advisearjend en bemiddeljend wurk by it opsetten fan en roulearje litten fan grutte en lytse eksposysjes. De tsjinst ferhierde ek opboumateriaal.

## Fryske Kultuer
As risseltaat fan de oanrikkemendearrings fan de kommisje-Van Ommen koe yn 1972 in meiwurker oanlutsen wurde foar Frysk-eigene kulturele aktiviteiten.
Frysk Ljeppers Bûn

It **Frysk Ljeppers Bûn** is in organisaasje fan fierljeppers dy 't yn 1957 oprjochte waard op in gearkomst fan fûgelwachters yn Winsum. Animator wie Sjoerd Bokke Span dy't by de oprjochting foarsitter waard. It haadbestjoer bestiet út 5 leden. De Technyske Kommisje telt 7 leden. 

Yn 1974 wienen der 15 ôfdielings mei sa'n 150 aktive leden. Yn 2010 bestiet it bûn út de ôfdielings Bûtenpost, It Heidenskip, Burgum, Drylts, Gryptsjerk (Grinslân) en Winsum (Fryslân).
Frysk útjeftefûns

It **Frysk útjeftefûns** ( **FúF** ) waard yn 1968 yn Ljouwert oprjochte om it útjaan en opnij útjaan fan Frysktalige boeken te stimulearjen. 

It wie in inisjatyf fan de Sintrale Bibleteektsjinst foar Fryslân en de iepenbiere bibleteken om jierliks in bepaald bedrach ( 1968: f 19.500,-; 1974: f 29.500 ) te stoarten yn in fûns. De bibleteken ûntfongen fan it ryk in ekstra subsydzje foar Frysk boekebesit op kondysje dat de provinsje en de gemeentes ek in bydrage leveren, nammentlik minimaal elk in fjirde fan de ryksbydrage. Ien seisde fan it totale bedrach jouwe de bibleteken frijwillich oan it FúF. Sûnt 1968 binne mear as 70 útjeften ( benammen romans, dichtbondels en jeugdboeken) subsidiearre. Sûnt 19972 is it FúF ek advysorgaan by de ferdieling fan provinsjale subsydzjes foar Fryske útjeften.

It bestjoer is gearstald út twa fertsjintwurdigers fan de Fryske iepenbiere bibleteken, twa fan de Stifting It Fryske Boek, ien fan de "Kommisje Befoardering Frysk Taalgebrûk", twa út it lêzerspublyk en ien fan de Sintrale Bibleteektsjinst foar Fryslân. Utjouwers dy 't in subsydzje by it FúF oanfregen, makken gebrûk fan in standert-subsydzje-oanfraachformulier. Nei akkoartferklearring troch it FúF-bestjoer waard per útjefte in oerienkomst opmakke mei de útjouwer oer ferkeappriis, oplage, printinge en subsydzjebedrach.
Fryslân Oerein

**Fryslân Oerein** wie it orgaan fan de Federaasje fan Fryske Studinteferienings (oprjochte yn 1930). 

Yn jannewaris 1971 is it blêd opgien yn De Stiennen Man, it kaderblêd fan de Fryske beweging.
Fryslân Post

**Fryslân Post** wie in hûs-oan-hûs yn Fryslân ferskinend advertinsjeblêd. 

It ferskynde yn 1973 trije kear en waard ein 1973 opheft. It blêd stiet los fan it yn 1974 oprjochte magazine Friesland Post.
Niki Lauda

**Andreas Nikolaus „Niki“ Lauda** (Wenen, 22 febrewaris 1949 -Zürich, 20 maaie 2019) wie in Eastenryksk Formule 1-koereur. Hy wie wrâldkampioen yn 1975, 1977 en 1984.
## Statistiken
* Aktive jierren: 1971 - 1979, 1982 - 1985 
* Grand Prix: 171
* Pole positions: 24
* Oerwinnings: 25
* WK punten: 421
* Fluchste rûnten: 25

### Oerwinningen yn de Formule 1

### Oersjoch Formule 1-karriêre

## Literatuer
* Thomas Mudri, Heike Kossdorf und Daniel Winkler: *Niki Lauda. Alles unter einer Kappe.* Styria Verlag, 2009, ISBN 3-222-13266-6
* Martin G. Wanko: *Die Wüste lebt! Der Tag an dem Niki Lauda starb.* Edition Keiper, 2008, ISBN 3-9502516-0-X
* Ernst Hofbauer: *Ich pfeif’ auf Österreich. Tricky Nikis Heimniederlage.* Ibera, 2001, ISBN 3-85052-121-4
* Niki Lauda und Herbert Völker: *Das dritte Leben.* Heyne, 1996, ISBN 3-453-11572-4 (gebunden), ISBN 3-453-13880-5 (Taschenbuch)
* Niki Lauda, Fritz Indra und Herbert Völker: *Die neue Formel 1. Das Turbo-Zeitalter.* Orac Verlag, 1992, ISBN 3-85368-910-8
* Helmut Zwickl: *Niki Lauda. Reportage einer Karriere.* Ueberreuter, 1992, ISBN 3-8000-3133-7
* Peter Lanz: *Niki Lauda. Der Weg zum Triumph.* Ullstein Taschenbuchverlag, 1985, ISBN 3-548-34292-2
* Niki Lauda (in Zus. mit Herbert Völker): *Meine Story* (engl. *To hell and back*). Orac Verlag, 1985, ISBN 3-7015-0025-8
* Peter Lanz: *Niki Lauda. Ein Lebensbild.* Nymphenburger Verlag, 1984, ISBN 3-485-01782-5
* Niki Lauda (in Zus. mit Herbert Völker): *Protokoll. Meine Jahre mit Ferrari.* Motorbuch Verlag, 1977, ISBN 0-10-322090-9
* Niki Lauda, Fritz Indra und Herbert Völker: *Formel 1. Technik und Praxis des Grand-Prix-Sports.* Motorbuch Verlag, 1975, ISBN 3-85368-817-9
 
## Keppeling om utens
Alain Prost

**Alain Marie Pascal Prost** (Saint-Chamond, 24 febrewaris 1955) wie in Frânsk Formule 1-koereur. Wie wrâldkampioen yn 1985, 1986, 1991 en 1993.

## Statistiken
* Aktive jierren: 1980 - 1991, 1993 
* Grand Prix: 199
* Pole positions: 33
* Oerwinnings: 51
* WK punten: 799
* fluchste rûnten: 41

## Keppeling om utens
Helga Ruebsamen

**Helga Margot Erika Ruebsamen** (Batavia, Weltevreden (Nederlânsk-Ynje), 4 septimber 1934 - De Haach, 8 novimber 2016) wie in Nederlânsk auteur fan romans, koarte ferhalen en kollumns. 

## Libben en wurk
Ruebsamen wie de dochter fan in Dútske heit en in Nederlânske mem. Har ierste jeugd brocht se yn Nederlânsk-Ynje troch. Yn Den Haach gie se nei it Maerlant-Lyceum, wêrnei 't se nei Parys ôfsette en dêr balletlessen by Olga Preobrazjenskaja folge. Op har sânde begûn se mei skriuwen. Oan publisearjen tocht se net, mar doe 't har earste man Serein Pfeiffer ein jierren fyftich bûten har meiwitten inkelde ferhalen ynstjoerde foar de Reina Prinsen Geerligspriis waard se bekroand mei de oanmoedigingspriis. Dochs duorre it noch fiif jier, oant 1963, foardat se har debút *De kameleon en andre verhalen* ferskine liet. Dêrnei ferskynden twa romans en wer in ferhalebondel, wêrnei 't in stilte fan fyftjin jier folge, wêryn 't se wol skriuwen bleau mar neat publisearre.

De fiif fleurige ferhalen út *Op Scheveningen* spylje har allegear yn De Haach ôf. Feestfierend geane de personaazjes de goate en har ûndergong temjitte. Kroegen en bordelen foarmje it dekôr. Fan it ferhaal *De meisjes uit Marlot* waarden tweintich ferzjes makke. Dêr blykt in perfeksjonistyske ynstelling út te dy 't ek tekenjend is foar de troch har bewûndere Willem Elsschot. 

Yn de foar foar in part autobiografyske roman *Het lied en de waarheid*, dy't de F. Bordewijkpriis wûn, skreau se dat har heit in Joadske dokter wie en ûnder de Twadde Wrâldoarloch ûnder de Dútske besetting ûnder de Joadenferfolging te lijen hân hie, mar dat die bliken net wier te wêzen. Har âlden wiene net Joaden, sy ek net. 

Yn har wurk set se har ôf tsjin it boargerdom en lit hja in foarkar foar de selskant fan it libben sjen. Har wurk is oerset yn it Dútsk, Ingelsk en Frânsk. Se wie ek aktyf as kollumniste yn *[[de Volkskrant]]*. 

Helga Ruebsamen wie troud mei de trompettist Serein Pfeiffer en mei de âld-Ingelânfarder Kas de Graaf. Se ferstoar yn de âldens fan 82 jier yn De Haach. 

## Prizen
*Reina Prinsen Geerligspriis 1959 foar trije novellen, mei de titel *Voor de kantlijn*.
*Litterêre Witte Priis 1989 foar *Op Scheveningen*.
*Ferdinand Bordewijkpriis 1998 foar *Het lied en de waarheid*.
*Annie Romeinpriis 2001 foar har hiele oeuvre.
*Anna Bijns Priis 2003 foar har hiele oeuvre.

## Wurk
**De kameleon* (1964)
**De heksenvriend* (1966) 
**Wonderolie* (1970) 
**De ondergang van Makarov* (1971) 
**Op Scheveningen* (1988) 
**Pasdame* (1988) 
**Olijfje en andere verhalen* (1989) 
**De dansende kater* (1992) 
**Alleen met Internet* (1996, mei Rogi Wieg) 
**Het lied en de waarheid* (1997) 
**Beer is terug* (1999) 
**De bevrijding* (1999) 
**Jonge liefde en oud zeer : de verhalen* (diel 1, 2001)
**Jonge liefde en oud zeer : de verhalen* (diel 2, 2001)
**Zoet en zondig : de mooiste verhalen uit Indonesië* (2003)

## Keppeling om utens
* Helga Ruebsamen Utjouwerij Contact
* Helga Ruebsamen: ‘Mijn herinneringen zijn als kraaien’ Vrij Nederland, 15 novimber 2003, troch Martje Breedt Bruyn
* Helga Ruebsamen by de DBNL
Frysk Nasjonael Boun

It **Frysk Nasjonael Boun** wie in bewegingsorganisaasje dy't fuortkaam út it Boun fan Frysk Nasjonale Jongerein (1936). 

It bûn makke yn it earstoan grutte opgong; by de oprjochting yn 1939 hie it al sa'n 2000 leden. Yn 1950 wienen der 1800 leden, yn 1957 noch 280. Troch it Frysk Nasjonael Boun en it dêroan foarôfgeand bûn binne in soad inisjativen nomd; ûnder mear toaniel, foarmingskampen ( Skylge ), sutelaksjes (mei Fryske boeken). Ein 1969 is it bûn opheft. It orgaan De Stiennen Man bleau bestean.
Fryske útstjoering

De **Fryske útstjoering** hinget gear mei de gewestlike disintralisaasje wêrnei't binnen de RONO stribbe waard, hat de útstjoering in wichtiger plak krigen. Fan ien oere yn de wike kaam men fia twa kear 40 minuten op seis kear 30 minuten yn de wike. Utsein sneintejûns wie der alle dagen in úststjoering. Op 1 jannewaris 1969 krige de stêf in eigen ûnderkommen by de yn 1964 iepene helpstudio yn de Prinsetún fan Ljouwert. Einredakteur waard doe Heinze Bakker as opfolger fan drs. Douwe van Dam.

Begjin 1975 folge Klaas Wielinga de yn 1974 opstapte Heinze Bakker op as einredakteur. Troch de útwreiding fan de mooglikheden hat se in eigen plak ferovere yn it kulturele, sosjale en sportive libben yn Fryslân. Kabaret, muzyk, literatuer, ûnderwiis en typysk Fryske sporten binne dêrrtroch stimulearre en begelieden. Boppedat waard dêrtroch omtinken jûn oan pleatslike ûntwikkelings yn benammen Ljouwert en Drachten. Yn de programma's wurdt benammen eftergrûnynformaasje jûn; in bulte aktiviteiten wurde behannele yn it RONO-radiosjoernaal, dêr't de Fryske redaksje oan meiwurket.

Nei de útwreiding fan de telefyzjestjoertiid nei betider op 'e jûn, is fan ferskillende kanten oansitten op it mooglik meitsjen fan Fryske útstjoerings op oare tiden as tusken healwei sânen en sân oere.
Lena Horne

**Lena Mary Calhoun Horne** (New York City, 30 juny 1917 – dêre, 9 maaie 2010 ), wie in aktrise, jazz-sjongster e minskerjochte-aktiviste. 

Se wie yn de jierren ’30 en ’40 ien fan de earste swarten dy’t trochbrutsen yn de showbisness.
Horne begûn har karriêre as dûnseres yn The Cotton Club, in ferneamde nachtklup yn New York. Letter gie hja nei Hollywood, dêr’t se yn tsientallen films spile, ûnder oare yn *The Wis* út 1978.

As jazz-sjongster makke se tsientallen platen, dêr’t se fjouwer Grammy’s mei wûn. Lena Horne spile fierder in grutte rol yn de Amerikaanske boargerrjochtebeweging.

## Diskografy (kar-út)
* Charlie Barnet: *the Transscription Performances* (1941)
* *Lena Horne with the Dixieland Jazz Group of NBC's Chamber Music of Lower basin Street* (RCA)
* Sidney Bechet: *1923–1936* (Classics)
* Billy Eckstine: *Together* (Spotlite, 1945)
* Lionel Hampton: *Vibebrations* (Giants of Jazz, 1945)
* Artie Shaw: *1940–1941* (Classics)
* *It's Love* (RCA, 1955)
* *[[Porgy and Bess]]* (mei Harry Belafonte, RCA, 1959),
* *Songs By Burke and Van Heusen* (RCA, 1959)
* *Lena on the Blue Side* (RCA, 1962)
* *Lena Lovely & Alive * (RCA, 1963) mei it Marty Paich Orchestra
* *Lena Sings Your Requests* (1963)
* *Lena Goes Latin* (1963)
* *Here's Lena Now* (United Artists, 1964)
* *Lena Soul* (1966)
* *Lena and Gabor* (Skye, 1970)
* *Lena and [[Michel Legrand|Michel]]* (RCA, 1975)
* *Lena, a New Album* (RCA, 1976)
* *We'll Be Together Again* (Blue Note, 1994)
* *An Evening with Lena Horne* (Blue Note, 1995)
* *Being Myself* (Blue Note, 1998)

## Keppelings om utens
* Lena-Horne Tribute Site
* Biografy
* Remembering Lena Horne - slideshow yn Life magazine''
Nelson Piquet (1952)

**Nelson Fredo Piquet Sotto Maior** (neamd **Nelson Piquet**) (Rio de Janeiro, 17 augustus 1952) is in earder  Brazyljaansk Formule 1-koereur. Hy wie wrâldkampioen yn 1981, 1983 en 1987. Nelson Piquet is de heit fan de eardere Formule 1 koereur Nelson Piquet

## Statistiken
* Aktive jierren: 1978 - 1991 
* Grand Prix: 204
* Pole positions: 24
* Oerwinnings: 23
* WK punten: 486
* snelste rûnten: 23

## Keppeling om utens
Durkje Rienks-Wallinga

**Durkje Rienks Wallinga** (Hantumhuzen, 14 augustus 1902 - Noardburgum, 5 desimber 1998) wie redakteur fan it wykblêd Sljucht en Rjucht fan 1937 - 1941. Se sette har ek tige yn foar de Fryske Foardrachtskriich, de foarrinder fan it Frysk FeRstival.

Sy wie fan 8 maart 1927 oant syn dea op 24 jannewaris 1973 troud mei Klaas Rienks.

## Keppelingen om utens
* Foto's fan Durkje Wallinga by Tresoar
* D. Riensk-Wallinga yn de DBNL
Deputearre

**Deputearren** binne leden fan Deputearre Steaten, in kolleezje dat keazen wurdt troch Provinsjale Steaten, ûnder foarsitterskip fan de Kommissaris fan de Keninginne, en dat it deistich bestjoer fan de provinsje foarmet. Yn Fryslân hienen sitting:

* 1954 - 1958
** Jan Lauws Hoogland (PvdA)
** Jan Brouwer (PvdA)
** Jan Okkinga (PvdA) (oant 1955, doe't er boargemaster fan Skylge waard)
** Paul van Krevelen (PvdA) (sûnt 1955, as opfolger fan Okkinga)
** Sytze van Abbema (AR)
** Dirk Hendriks Okma (AR)
** Harmen Martens Gerbrandy (CHU)
** D. Humalda (CHU)
* 1958 - 1962
** Jan Lauws Hoogland (PvdA)
** Jan Brouwer (PvdA)
** Paul van Krevelen (PvdA)
** Sytze van Abbema (AR)
** Dirk Hendriks Okma (AR)
** Harmen Martens Gerbrandy (CHU)
** A. Bergsma (CHU)
* 1962 - 1966
** Jan Lauws Hoogland (PvdA)
** Jan Brouwer (PvdA)
** Paul van Krevelen (PvdA)**
** Dirk Hendriks Okma (AR)
** P. van der Mark (AR)
** Harmen Martens Gerbrandy (CHU)
* 1966 - 1970
** Paul van Krevelen (PvdA)
** Jan Spiekhout (PvdA)
** Henk de Wilde (PvdA)
** Dirk Hendriks Okma (AR)
** Pieter van der Mark (AR)
** Harmen Martens Gerbrandy (CHU)
* 1970 - 1974
** Paul van Krevelen (PvdA)
** Jan Spiekhout (PvdA)
** Pieter van der Mark (AR)
** Riemer Renkema (AR)
** Lieuwe Eringa (CHU)
** Lammert Hilarides (VVD)
* 1974-1978
** Paul van Krevelen (PvdA)
** Jan Spiekhout (PvdA)
** Pieter van der Mark AR (oant begjin 1975)
** Jakob Mulder (AR) (sûnt begjin 1975, as opfolger fan Van der Mark)
** Riemer Renkema (AR)
** Lieuwe Eringa (CHU)
** Lammert Hilarides (VVD)
Henk Helmantel

**Henk Helmantel** (Westeremden, 22 febrewaris 1945) is in Nederlânsk keunstskilder. Hy wurdt beskôge as besibbe oan de 3e generaasje fan de Groep fan de figurative abstraksje, yn 't koart: 'De Groep'. Hy wurdt ek wol rekkene ta de Noardlike Realisten en de Unôfhinklike Realisten.

## Biografy
Helmantel is de middelste fan fiif bern en groeide op as bern fan âlden dy't in eigen kwekerij hiene. It kristendom wie wichtich yn de famylje; Helmantel is lid fan de PKN. Helmantel hat fan 1961 oant 1965 studearre oan de Akademy Minerva yn Grins. 

Helmantel wurdt beskôge as in fynskilder. Dat betsjut dat er syn ûnderwerpen tige sekuer ôfbyld. Hy makket in soad stillibbens en ynterieurs fan midsiuwske tsjerken en kleasters. Hy rjochtet him benammen op de romaanske en ier-goatyske boukeunst, sawol yn Nederlân as oare gebieten yn West-Europa. Hy neamt Rembrandt as in wichtige boarne fan ynspiraasje foar syn wurk.

Op 25 febrewaris 2000 waarden in tal skilderijen, brûnzen bylden en antike dingen stellen út de eksposysjeromte fan Helmantel. Op 18 july 2000 waarden twa persoanen oanholden doe't hja besochten losjild fan Helmantel te krijen. Alle keunststikken kamen sûnder skea werom by de skilder.

In 2007 wegere direkteur Kees van Twist fan it Grinzer Museum it wurk fan Helmantel út te stallen, om't it net passe soe yn it belied fan it museum. Dat hat laat ta in protte lilkens. . Dat feroare yn 2014, doe 't in wurk fan Helmantel oankocht waard.

Helmantel is ek bekend as foarfjochter fan it kultuerhistoarysk erfgoed fan Grinslân. Hy sloopte syn âlde wente, in filla út de iere 20e iuw, en boude fan 1974 ôf de midsiuwske pastorije dy't yn 1912 ôfbrutsen wie opnij. It slagge him om dêrfoar subsydzje fan de Rykstsjinst foar de Monumintesoarch te krijen.

Henk Helmantel laat ek begraffenissen op it tsjerkhôf yn Westeremden. Yn Grins hat er in oantal grêfstiennen op it Joadsk tsjerkhôf oan de Moesstrjitte restaurearre.

Op 31 oktober 2008 waard Helmantel útroppen ta Keunstner fan it jier 2008. Dêrmei fersloech er sân oare bekende byldzjend keunstners, wêrûnder Marlene Dumas, Armando, Anton Corbijn en Erwin Olaf. Yn 2014 waard er beneamd ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.


WLANL - MicheleLovesArt - ING - Henk Helmantel - Kerkinterieur (1970).jpg|Skilderij fan Henk Helmantel út de samling fan de ING
WLANL - MicheleLovesArt - ING - Henk Helmantel - Zuidbeuk van de kerk te Loppersum (1969).jpg|Súdbeuk fan de tsjerke yn Loppersum (1969)
Westeremden - weem - interieur (1).jpg|Tentoanstellingsromte yn de weem


## Keunstsamling
De keunstner hat yn 'e mande mei syn frou Babs in mânske keunst- en antyksamling oanlein, wêrûnder in tal wurken fan Rembrandt, dy 't geregeld toand wurde op tentoanstellingen.  

Sûnt juny 2016 is der yn it haadgebou fan it Hof fan Saksen, yn Nooitgedacht (Drinte), de Kolleksje Harms Rolde, dêr't in tsiental skilderijen fan Helmantel by binne.

## Keppelings om utens
*Offisjele webstee - Helmantel.nl
*EO - ''Met Niets Begonnen'': Henk Helmantel
Sam Drukker

**Sam Drukker** (Goes, 20 novimber 1957) is in Nederlânsk keunstskilder en tekener.

Drukker waard grut yn Assen. Hy studearre oan de Akademy Minerva (1977-1982) yn Grins, dêr't er ûnder oaren les krige fan Matthijs Röling. Dêrneist folge er de Learare-oplieding Ubbo Emmius (1978-1984) yn Grins.

Hy wenne en wurke nei syn stúdzje yn Parys (1984-1985) en Amsterdam; sûnt 1997 wennet er ôfwikseljend yn Barselona en Amsterdam. Fan 1990 jout er les oan de Wackers Akademy yn Amsterdam. De skilder Drukker wurdt rekkene ta de fjirde generaasje fan De Groep en de ûnôfhinklike realisten. Hy wie ek mei-oprjochter fan "Het Nederlands Portretschap" (1991).

Foar Assen makke Drukker yn 1990 in Joadsk monumint. Drukker hat in joadske heit en in net-joadske mem. Hy hat himsels yn 'e hoksen sittend ôfbylde op it monumint.

Tusken 2012 en 2014 sildere Drukker tsien Joadske manlju dy't folwoeksen wiene yn de Twadde Wrâldoarloch. Doe't er dy malju skildere wiene se tusken de 83 en 103 jier. De tsien Minje-skilderijen en achttjin foarstúdzjes op papier waarden yn 2014 útstald yn it Keunstkammenet fan it Joadsk Histoarysk Museum yn Amsterdam. It Minje-projekt wie dêrnei te sjen yn museum BAC yn Switserlân en by Pictura yn Grins.

### Wurdearring
Yn 2011 waard Sam Drukker keazen ta Keunstner fan it Jier. Nei oanlieding fan dy ferkiezing eksposearre Drukker fan 13 novimber 2011 oant en mei 13 febrewaris 2012 yn Museum Flehite te Amersfoart. By dy gelegenheid kaam it boek "Een dunne huid" út. De tentoanstelling luts mear as 17.000 besikers.

## Wurk yn iepenbiere kolleksjes (in kar)
* Joadsk Histoarysk Museum, Amsterdam
* Ryksmuseum Amsterdam,
* Drintsk Museum, Assen
* Museum Flehite, Amersfoart
* Histoarysk Museum de Bevelannen, Goes
* MEAM, Barseloana
* Museum BAC, Roggwil Switserlân
Jacob Menno Houwen

**Jacob Menno Houwen** (Drachten, 15 septimber 1869 - Zeist, 25 oktober 1936) wie ûnderwizer, hanneler en politikus.

## Libben en wurk
Houwen waard berne as soan fan Sijpko Houwen, haad fan de Boppebuertskoalle yn Drachten. Hy helle sels ek de ûnderwiisakte.

Jacob Houwen troude mei Trijntje Zoovele, dochter fan Jan Zoovele, sigaremakker, keapman, winkelman en riedslid, en ferliet doe de klasse en waard sakeman. Hy begûn in hannel yn wyn en distilleard en wie dêrneist warber yn de polityk.
Sa wie er riedslid fan Smellingerlân fan 1905 oant 1909 en fan 1909 oant 1920 wethâlder. Tusken 1913 en 1927 wie er lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân.

It ûnderwiis bleau him lykwols oanlûken, want hy wie belutsen by de oprjochting fan de ambachtsskoalle yn 1909, de Ryks HBS yn 1919 en de Rykslânbouwinterskoalle yn 1920. Dan wie er ek noch warber foar de *Maatschappij tot Nut van het Algemeen* en de Feriening fan Pleatslik Belang.

Yn 1917 ferkocht Houwen syn bedriuw oan Jacob Meekma en gie er werom nei it ûnderwiis, earst as skoalopsjenner yn Beetstersweach en letter yn deselde funksje op It Hearrenfean. Hy hat dat wurk dien oant er siik waard.
Heechterp-Skieringen

**Heechterp-Skieringen** is in wyk yn it easten fan Ljouwert, dy't ûnder mear bekendheid krigen hat troch de 40 wiken fan Vogelaar. De wyk bestiet út de buerten Heechterp, Skieringen en De Sintrale. Yn Heechterp wenje likernôch 1870 ynwenners en yn Skieringen 2000 (2008). De Sintrale beslacht it yndustryterrein fan FrieslandCampina

Lange tiid hat *Heechterp* in efterstânswyk west, mei in soad  kriminaliteit, drugsoerlest en sosjale en maatskiplike problemen. Ferâldere flats waarden doe ôfbrutsen, en derfoar yn it plak waarden doe *keapwenten* boud, itjinge de wyk totaal feroare hat. Dat wie alles al foardat der sprake wie fan *Vogelaarwiken*. Yn dat ramt binne mar in pear boarterstúntsjes opknapt.

Op de flats fan Heechterp is in sinne-enerzjysintrale dy't doe ien fan de grutste yn Nederlân wie.

De Moskee Assalam stiet yn de wyk.
Hannah Ludwig

**Johanna Ludwig** better bekend as **Hannah Ludwig** (Assen, 4 febrewaris 1943 - Frjentsjer, 1 novimber 2013) wie sjoernaliste, riedslid, wethâlder en steatelid foar de PvdA. 

Ludwig wie fan 1974 oant 1994 aktyf út namme fan de PvdA yn de rie fan Frjentsjerteradiel en wie fan 1995 oant 2007 lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.

Teffens hat hja fise-foarsitter fan it Frysk Festival, foarsitter 50 jier Befrijing Frjentsjer, lid Agrarysk Komitee, foarsitter fan de 'Groot Franeker van het Jaar', foarsitter fan Simmer 2000 yn Frjentsjer en foarsitter fan it 'Vrijwilligerswerk Franekeradeel' west. By it ôfskie fan de steaten waard se lid yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

Se wie troud mei skriuwer Tjitte Piebenga (stoarn 2007). Sy wûn fiif kear de Rely Jorritsmapriis yn de kategory Poëzy en krige de Fryske literatuerpriis ûnder oaren foar har *Trilogy fan de ierdmantsjes*.
London Eye

It **London Eye** is in reuzerêd yn Londen, Ingelân op de súdlike ouwer fan de Teems. It is 135 meter heech, waacht 1.700 ton en hat 32 tichte kapsules.

It London Eye waard boud yn 1999 en wie by de iepening yn 2000 it grutste reuzerêd fan de wrâld. Wylst hawwe in tal oare reuzerêden it London Eye al oertroffen yn hichte. Op dit momint is de *[[Singapore Flyer]]* mei in hichte fan 165 meter de rekordhâlder. 

It rêd stiet op de súdlike ouwer fan de Teems, foar it Palace of Westminster oer. It London Eye is boud by gelegenheid fan de millenniumwikseling yn 2000 en wurdt dêrom ek wol it Millennium Wheel neamd. It rêd wie, troch technyske problemen, pas letter yn dat jier tagonklik. In ritsje yn it reuzerêd duorret rom 27 minuten (trochsneed gong: 0.26 m/s) en biedt in rom útsjoch op Londen en it lânskip dêr omhinne. It rêd draait sa stadich dat it foar yn- en -útstappen fan de passazjiers net stilsetten hoecht te wurden. Boppe-yn binne by helder waar 7 greefskippen, 3 lofthavens, 13 fuotbalstadions en 36 brêgen oer de Teems te sjen.

It London Eye is it op trije nei heechste bouwurk fan Londen wêrfan de top berikber is en draait it jier sawat 6000 kear yn de rûnte.

## Bou
De attraksje mei dan wol yn Londen stean, de fabrikaazje is yn in soad dielen fan Europa dien. De kabines waarden yn Frankryk makke troch in spesjalist yn skiliften. It glêswurk foar de kabines komt lykwols út Itaalje. Tsjechje naam de fabrikaazje fan de 23 meter lange (335 ton swiere) middenas en naaf foar syn rekken. Yn Nederlân waarden de stielen felch en de poaten (310 ton swier) makke, ek de oandriuwing en bestjoering is yn Nederlân ûntwikkele en boud (troch de firma Bosch Rexroth). Dútslân krige de opdracht foar it meitsjen fan de lagers.

## Skiednis
De arsjitekten binne David Marks, Julia Barfield, Malcolm Cook, Mark Sparrowhawk, Steven Chilton, en Nic Bailey.
It *London Eye* is iepene troch de Ingelske minister-presidint Tony Blair op 31 desimber 1999, mar foar it publyk gie it, troch technyske problemen, pas yn maart 2000 iepen. Sûnt de iepening wurdt it reuzerêd yn it wurk hâlden troch de Tussauds Group en sponsore troch British Airways.
Yn 2000 is it Londen Eye bekroand mei de Nasjonale Stielpriis, Kategory D *Ynfrastruktuer en oare stielkonstruksjes*.

## Keppeling om utens
* www.londoneye.com
It Grutte Tsjil

**It Grutte Tsjil** (*The Great Wheel*) wie in reuzerêd yn Londen dat boud waard foar de Keizerryk Yndia Utstalling yn Earls Court.

Yn maart 1894 sette de bou út ein. en de atraksje waard iepene foar it publyk op 17 july 1895. It ûntwerp foar it tsjil wie makke nei it orzjineel, it * Ferris Wheel* yn Chicago. It ding wie 94 meter heech en wie de earste fan 200 Ferristsjillen dy't de Australyske yngenieurs Adam Gaddelin en Gareth Watson bouwe soenen. It tsjil die tsjinst oant 1906; tsjin dy tiid hienen sa'n 2.5 miljoen minsken yn de 40 bakken fan it Grutte Tsjil sitten. Eltse bak koe 40 minsken hâlde.

It Grutte Tsjil is yn 1907 ôfbrutsen.

## Sjoch ek
* George Ferris
George Ferris

**George Washington Gale Ferris jr.** (Galesburg (Illinois), 16 febrewaris 1859 - Pittsburgh (Pennsylvania), 22 novimber 1896) wie in Amerikaansk yngenieur. Hy studearre ôf yn 1881 yn de boukunde oan de *Rensselaer Polytechnyske Universiteit*. Doe krige er in karriêre yn de spoaryndustry, mar hy hie ek niget oan brêgebou. Hy begûn in bedriuw, 'G.W.G. Ferris & Co.' yn Pittsburgh, Pennsylvania, dat metalen teste en it spoar en brêgen ynspektearre.

Hy is meast bekend wurden troch it útfinen fan it reuzerêd (*Ferris Wheel*) dat makke waard foar de Kolombyske Wrâldtentoanstelling yn Chicago. Hy stribbe nei it meitsjen fan eat dat likefolle yndruk meitsje soe as de Eiffeltoer yn Parys, Frankryk.

## Literatuer
*  *Circles in the Sky: The Life and Times of George Ferris*. Reston, Va.: American Society of Civil Engineers, 2009.
Watse Hiddema

**Watse Hiddema** (Balk, 4 augustus 1928 - Frjentsjer, 25 desimber 2011) wie genêshear-direkteur fan de Psychiatryske Ynrjochting yn Frjentsjer. Neist syn wurk makke er in soad tiid frij foar de Fryske kultuer. Sa wie er foarsitter fan de Federaasje fan Fryske Studinteferienings, Ried fan de Fryske Beweging, de Fryske Rie en de Fryske Kultuerried. Ek wie er bestjoerslid fan It Skriuwersboun, dêr't yn 1994 it sulveren jubileum fierd waard. Hy hat tegearre mei Jelle Bangma de skiednis fan it Boun teboeksteld. Jierrenlang wie er samler fan it Rely Jorritsma Fûns. Dêrneist koe Hiddema in soad Fryske lieten út 'e holle, fan Piter Jelles oant dy fan Tetman. Hiddema ferstoar op earste krystdei 2011 yn 'e âldens fan 83 jier.
Hielke Hielkema

**Hielke Willems Hielkema** (Harich, 17 desimber 1917- dêr ferstoarn 18 july 1965) wie in feehâlder yn Balk en foarsiter fan it CBTB sûnt 1962, wethâlder fan Gaasterlân, lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân foar de CHU sûnt 1956. Fierder foarsitter fan de Grûnkeamer, âldfoarsitter Sudergoa en de Provinsjale Foudijrie.
Teake Hoekema

**Teake Binnert Hoekema** (It Hearrenfean, 28 novimber 1923 - Súdhorn, 16 febrewaris 2003), wie in frisist en wittenskiplik haadmeiwurker fan de Ryksuniversiteit Grins. 

Wurke ûnder lieding fan K. Heeroma sûnt 1953 as heechlearaar yn de Nedersaksyske dialekten mei oan de *Taalatlas fan East-Nederlân* en a.g. Wie mei-redakteur fan earebondels foar de heechleraren Klaas Fokkema en W.J. Buma. Publisearre ûnder oaren *Frisisk-Dansk* út de 17e en 18e iuw, supplemint I (mei A. Feitsma, 1969) en de *Grouster Almenak* (1974).

## Keppeling om utens
* Portret fan Hoekema by Tresoar
Thalenpark

It **Thalenpark** is in lyts park oan de Lange West yn Drachten. It park hat in iepen struktuer mei beammen, gersfjild en in heakfoarmige fiver, mei treppen en in kaskade.

It park is yn 1958 ûntwurpen troch yr. Hein Otto (1916-1994) en neamd nei Jan Lourens Thalen (1909-1960) dy’t boargemaster fan Smellingerlân wie fan 1956 oant 1960. Oant 1989 stie er in houten tuorke mei in kariljon. De klokken hawwe in plak krige yn it nije kariljon in it sintrum fan Drachten.

Begjin 21e iuw lei it der frijwat fertutearzge hinne. Der waard in aksjegroep 'Red het Thalenpark' oprjochte. Nei in soad striderij en ynsprekjûnen oer foarm en fral bestimming leit der maitiid 2010 in plan foar de fernijing fan it parkje. De  haadstruktuer fan it oarspronklike plan bliuwt, mar der wurdt noch wol ien en oar oan taheakke lykas muzykpoadia. It wurk waard simmer 2010 mei úteinset en septimber 2011 koe it nije park offisjeel iepene wurde.

Juny 2014 waard it Thalenpark in potinsjeel nij ryksmonumint yn it ramt fan *Beschermingsprogramma Wederopbouw 1959-1965*, in list fan 90 objekten út de twadde helte fan de weropbou-perioade. Maitiid 2018 waard it park offisjeel ryksmonumint.

## Keppeling om utens
* Filmkes oer de aksje Red het Thalenpark
Jackie Stewart

Sir **John Young „Jackie“ Stewart**, KBE ( *Member of the Order of the British Empire* ), (Milton, West Dunbartonshire, Skotlân), (11 juny 1939) wie in Britsk Formule 1-koereur. Hy wie wrâldkampioen yn 1969, 1971 en 1973.

## Statistiken
* Aktive jierren: 1965 - 1973
* Grand Prix: 99 
* Pole positions: 17 
* Oerwinnings: 27 
* WK punten: 360 
* snelste rûnten: 15 

## Keppeling om utens
Godferdomme

**Godferdomme** is in krêftwurd yn 'e foarm fan in flokwurd dat brûkt wurdt as ien goed lulk is of him sear docht. Meastentiids wurdt it sein sûnder derby nei te tinken en floept it der samar ut. Der binne ek guons dy't it as stopwurd brûke. Letterlik betsjut it wurd "God, ferdom my".
Pieter Klazes Pel (1797-1878)

**Pieter Klazes Pel** (Drachten, 4 febrewaris 1797 - dêre, 25 maaie 1878) wie dokter en froedmaster.

## Libben en wurk
Pieter Pel syn âldepake hie in pelmûne by Ljouwert en joech de famylje syn namme. Syn heit, Klaas Pieters Pel, hie him opwurke fan klerk op de sekretary nei prokureur-fiskaal fan Smellingerlân. Pieter Pel troude mei Corneliske Andries Andringa.

Hy studearre oan de Universiteit fan Amsterdam en waard dêrnei hielmaster en froedmaster yn Oentsjerk fan 1817 oant 1821. Yn Drachten hie er deselde funksje fan 1821 oan 1857. Al yn 1832 wie er mei-oprjochter fan de earste feriening foar drankbestriding yn Nederlân, de 'Maatschappij van Matigheid te Drachten'.

Pel hie in soad niget oan lânbousaken. Yn 1852, by de oprjochting fan de *Friese Maatschappij van Landbouw*, waard er bestjoerslid fan de 9e ôfdieling fan de Fryske Mij. Yn dy snuorje hat er teffens riedslid en wethâlder fan Smellingerlân west. Doe't er yn 1857 syn dokterspraktyk oerdien hie oan syn soan Klaas Pieters Pel, ferhuze er nei Drachtster Kompenije en bejoech er him yn de lânûntginning. Hy liet dinnebosken op de heide sette om in humuslaach te krijen. Nei ferrin fan jierren waard de bosk kapt en waard der bou- en weidlân fan makke. Pel stifte ek in pear pleatsen op it nije lân, ûnder oaren 'Agronomielust' ûnder de Kompenije. Yn Oerterp hie er de bûtenpleats 'Rustwijk' dêr't er ek faak tahâlde; yn 1871 ferkocht er dit hearehûs. 

Yn septimber en oktober 1903 ferskynde it fúljeton *De familie Pel* yn de Drachtster Krante. Pieter Pel wurdt dêryn omskreuan as in man *"onbesproken gedrag en een matige en spaarzame levenswijze"*. Yn Drachten is in strjitte nei dokter Pel neamd, de P. K. Pelstrjitte.

## Literatuer
*, *Pieter Klazes Pel 1797- 1878. Arts te Oenkerk en Drachten*, yn It Beaken: meidielingen fan de Fryske Akademy, ISSN 0005-738X (1980), s. 286-299
Sjoerd Spanninga

**Jan Dijkstra**, skûlnamme **Sjoerd Spanninga** (De Jouwer, 8 febrewaris 1906 - Skagen, 27 july 1985) wie in Frysk dichter.

Spanninga syn poëtysk oeuvre hat yn de Fryske literatuer in unyk plak. Hy wurdt wol omskreaun as in oarspronklik dichter mei in rike fantasy, dy't eksoatyske bylden tapast en yn mystike ynslach hat.  

## Wurk
### Poëzij
*1949 : *Spegelskrift* 
*1950 : *Núnders* 
*1957 : *Finzen en frij* 
*1962 : *Rattelmansreau* 
*1964 : *Kymgong* 
*1992 : *Samle fersen*. Holder-rige 13. Fryske Akademy, Ljouwert 1992. Akademy-nûmer 743. Besoarge troch Tineke Steenmeijer-Wielenga

### Oersettings út it Frysk
* *De Lytse Karavaen* (1968)
* *Elbrich* fan Ype Poortinga
* *De Smearlappen* fan Anne Wadman

### Oersettings nei it Frysk
* *[[De "Mary Gloster"]]* (nei Rudyard Kipling, 1968)

## Prizen
*1951 : Gysbert Japicxpriis foar *Spegelskrift en Núnders*
Hendrik Copijn

**Hendrik Copijn**  (Groenekan, 3 maart 1842 - Utert, 23 desimber 1923) wie in Nederlânsk túnarsjitekt. Hy wie de soan fan Jan Copijn, beamkweker en arsjitekt. Hendrik syn soan Lodewijk Wilhelmus Copijn waard ek túnarsjitekt.

Hendrik gie oan 't wurk by syn heit yn de firma J.Copijn&Soan, nei't er yn 1859 de Technyske Skoalle yn Utert ôfmakke hie. Oant ûngefear 1890 ûntwurp er allinne tunen yn de lette lânskipsstyl.

## Túnûntwerpen
* Steedlik Museum Roermond, wente fan Pierre Cuypers en de wurkpleatsen foar religieuze keunst fan it Atelier Cuypers en Stoltzenberg. (1850-1853)
* Zandbergen yn Huis ter Heide (1860)
* Den Hemelschen Berg yn Oosterbeek (1872-1876)
* Hydepark yn Driebergen (1885-1888)
* Hoogland en Houtwijkerveld yn Utert (1888)
* Rams Woerthe yn Stienwyk (1899)
* Rengerspark yn Ljouwert (1904)
* Pinetum Blijdenstein yn Hilfertsom (1909)
* it terrein om kastiel De Haar yn Haarzuilens (1894-1914)
* De Dorschkamp by Wageningen (1915)


File:Doorn - Hydepark Brug en rotspartij RM530573.JPG|Hydepark Doarn (1888)
File:Oude Algemene Begraafplaats Zeist 08.JPG|Alde Algemien Begraafplak, Zeist (1890)
File:WLM - Lumperjack - sightseeing in castle park "De Haar", (the garden).jpg|Terrein om Kastiel de Haar hinne (1894)


## Keppelings om utens
* Copijn, Hendrik (1842-1923), Biografysk Wurdboek fan Nederlân
* Untwerpen fan H. en soan L.W. Copijn hat de Collectie TUiN en binne foar in part tagonklik oer de Databank Tuin fan Bibliotheek Wageningen UR.
Saco Rienk de Boer

**Saco Rienk de Boer** (letter, yn Amearika: **DeBoer**; Oerterp, 7 septimber 1883 - Denver, 16 augustus 1974) wie in Amerikaansk tún- en lânskipsarsjitekt en stêdeplanner fan Frysk komôf. 

## Libben
De Boer hie te lijen fan tuberkuloaze en emigrearre yn 1908 nei Amearika om yn in drûger klimaat ferlichting te finen. Hy hâlde in skoftke ta yn Maxwell City, yn Nij-Meksiko, mar ferfear rillegau nei Denver dêr't er yn de stedskwekerij oant wurk koe.

Hy waard, nei de dea fan Denver's earste lânskipsarsjitekt Reinhart Schuetze, de offisjele lânskipsarsjitekt fan Denver fan 1910 oant 1931. Hy makke ek de earste ûntwerpen foar Boulder City yn Nevada.

Saco Rienk de Boer hat tsientallen stedsparken en hûnderten priveetunen ûntwurpen. As stêdeplanner hat er meiwurke oan de earste bestimmingsplannen fan Denver, mar ek oan it ûntwerp fan it spoar en hat er ûntwerpen makke foar parken tsjin berchskeanten oan. Foar in part is er ek ferantwurdlik foar de Botanyske Tunen fan Denver en *Red Rocks Amphitheatre*.

De Boer die ek in soad bûten Denver. Hy wie konsultant foar in protte stêden oan de *Front Range* – sa as Greeley, Grand Junction, Boulder, Golden, Longmont, Aurora, Fort Collins, en Englewood – en fierders Scottsbluff, Nebraska; Brainerd, Minnesota; Ruidoso, Nij Meksiko; Idaho Falls, Idaho; Boulder City, Nevada; en Glendive, Montana. Dan hat er ek noch oant wurk west by de *National Resources Planning*, dat gie om gruttere ûntwerpen; hy hat tsien jier arbeide oan bestimmingsplannen foar de steaten Utah, Nij Meksiko, en Wyoming.

Yn 't koart: Saco de Boer hat in wichtige bydrage levere oan de stedske ûntjouwingen fan it bergige westen fan de Feriene Steaten.
Bratislava

**Bratislava**, foarhinne ek bekend ûnder de Hongaarske namme **Pozsony** en de Dútske namme **Preßburg**, is de haadstêd fan Slowakije en mei sa likernôch 426.000 ynwenners ek de grutste stêd fan it lân. De stêd leit yn it súdwesten fan Slowakije, oan beide iggen fan de Donau. De stêd leit oan de grins mei Eastenryk en Hongarije, en is dêrmei de iennichste haadstêd op de wrâld dy't oan twa oare lannen grinzet. Beide lannen hawwe in grutte ynfloed op de ûntjouwing fan de stêd hân. Wenen leit op 60 km ôfstân fan Bratislava. 

## Befolking
Bratislava hat in frij grutte Hongaarske minderheid, sa likernôch 16.000 minsken. Dêrneist wenje der noch 7.500 Tsjechen en 1.200 Dútskpraters.

## Berne yn Bratislava
* Johann Nepomuk Hummel (1778-1837), Boheemsk komponist en pianist
* Philipp Eduard Anton Lenard (1862-1947), Hongaarsk natuerkundige en Nobelpriiswinner
* Edita Gruberová (* 1946), operasjongster
* Ľubomír Ftáčnik (1957), skaker
* Martina Schindler (1988), sjongster

## Stedsbyld

Ofbyld:Bratislava Panorama R01.jpg|Boarch fan Bratislava oan de Donau
Ofbyld:Bratislava Cityscape.jpg|Bratislava
Ofbyld:Grassalkovich Palace (2).jpg|Presidinsjeel paleis
Ofbyld:Primate's Palace Bratislava.jpg|Aartsbiskoplik paleis
Ofbyld:Hviezdoslavovo námestie (10266936594).jpg|Slowaaksk nasjonaal teäter
Ofbyld:Bratislava-14.jpg|Most Apollo (Apollo brêge)
Ofbyld:Modrý kostol svätej Alžbety. Iglesia Azul 4.jpg|Blauwe tsjerke
Ofbyld:Trinitarian Church of Bratislava (10267484535).jpg|Kleaster Trinitárov