open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1450

## Foarfallen
*Brantgum wurdt neamd yn de trou-akte fan Aede Jongema Teytsma en Harka Eijsingha.
*Om dizze tiid hinne wurdt benoarden Oentsjerk Eysingastate boud.
*Der wurdt foar it earst skreaun oer *Aegum*, destiids faak skreaun as *Ægum*
* Kristiaan I fan Denemark wurdt ek kening fan Noarwegen.
* Heechwâld (Noard-Hollân) krijt offisjeel stedsrjochten. (Yn 1414 waarden dizze al takend, no wurdt it pas befêstige)

## Berne
*(wierskynlik) Hieronymus Bosch, Nederlânsk skilder († 1516)
*(likernôch) Ygo Gaeles Galama, Frysk haadling († 1492)

## Ferstoarn
* 10 juny - William Tresham, Ingelsk politikus
* 9 july - Giovanni d'Alamagna, Italjaansk keunstskilder
* Shalu Lochen Legpa Gyaltsen (75), Tibetaansk geastlike

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:Jean Fouquet 005.jpg|*Maria mei bern* (om 1450) Jean Fouquet, Antwerpen
Ofbyld:Rogier van der Weyden 024.jpg|*Francesco d'Este* (1450) Rogier fan der Weyden 


## Boukeunst

Ofbyld:Clun Bridge - geograph.org.uk - 1208.jpg|*Clun Bridge* Ingelân (1450)
Ofbyld:NHKerk.Waalwijk.jpg|*NH tsjerke*, Waalwyk (± 1450)
1451

## Foarfallen
* Jan IV fan Nassau, Hear fan Breda, ervet de Dútske besittings fan syn sûnder bern stoarne broer Hindrik. Sa wurde de Nederlânske en Dútske grûnen opnij feriene.

## Berne
* 10 july: Jabik III, kening fan Skotlân († 1488)
* Kristoffel Kolumbus, Italiaansk ûntdekkingsreizger ( †1506)

## Ferstoarn
* 3 febrewaris - sultan Moerad II (47), fan it Ottomaanske Ryk

## Byldzjende keunst

Ofbyld:Rogier van der Weyden 006.jpg|*Maria Magdalena* (om 1451) Rogier fan der Weyden


## Boukeunst

Ofbyld:Goe-Junkerschänke-Erker.JPG|*Junkerschänke*, Göttingen (1451)
1452

## Foarfallen
* De fiif doarpen fan it Snitser Fiifgea wurde oantsjut as in *dae Ffiiffgeam*.
* It earste diel fan de Gutenberch-bibel, it earste drukte boek, wurdt yn Dútslân útjûn.
* Yn Regensburch komt de earste *Regeling foar kreamheinsters*.

## Berne
* 10 maart - Ferdinand II fan Aragón, kening fan Spanje († 1516).

* 15 april - Leonardo da Vinci, Italiaansk arsjitekt, útfiner, yngenieur, byldhouwer, skriuwer en skilder
* 21 septimber - Dominikaan en Florentynsk hearsker Girolamo Savonarola
* 2 oktober - Richard III fan Ingelân
* De Gutenberch-Bibel ûntstiet tusken 1452 en 1454 yn Mainz. 
## Ferstoarn
Latium

**Latium** (Italjaansk: *Lazio*) is in regio yn it sintrum fan Itaalje, dy't oprjochte waard yn 1948. De regio wurdt begrinzge troch Toskane, Umbrje, Abruzzen, Molise, Kampaanje en de Tyrreenske See. Haadstêd fan 'e regio is Rome. Njonken de metropolitane stêd Rome bestiet de regio út noch fjouwer provinsjes. De namme komt fan *Latium*, fan it âlde folk fan 'e Latinen. It is de widze fan 'e Latynske taal, en dêrmei ek fan alle Romaanske talen.

Mei Rome as haadstêd is Lazio in tige wichtich gebiet wat kultuer yn it algemien en skiednis, keunst, arsjitektuer, archeology, religy  yn it bysûnder oanbelanget. Ek bûten Rome falt in protte te sjen op dat mêd.

## Provinsjes
Gemeentes in de provincies:

* *Rome is gjin provinsje mar hat de status yn Itaalje fan in metropolitane stêd.*

## Wichtige stêden
Understeande tabel toant de gemeenten yn 'e regio Latium mei in befolking fan mear as 50.000 ynwenners (peildatum 31.08.2023)

## Ofbylden

Rome Tiber and Vatican.jpg|Rome en Fatikaanstêd
Rieti's Centre Landscape (5434403544).jpg|Rieti
Terminillo (3123067005).jpg|Monte Terminillo
Monte Cassino Abbey 2019 02.jpg|Monte Cassino


Viterbo, palazzo e loggia dei papi, 05.jpg|Viterbo
Villa Hadriana (Villa Adriana Tivoli) 1000 03.jpg|Tivoli (Villa Adriana)
Itri 2012 by-RaBoe 05.jpg|Kastiel fan Itri (Latina)
Alatri dal colle delle Civette - panoramio.jpg|Alatri

## Keppeling om utens
* Offisjele side fan de regio Lazio
1453

## Foarfallen
* Winter - De Sâltoarloch feroarsaket grutte skea op it Flaamske plattelân.
* 30 maaie: De fal fan Konstantinopel; ynname fan Konstantinopel troch de Ottomanen. Ein fan it Byzantynske Ryk 

* 23 july - Yn de Slach om Gavere ferslaat Filips de Goede de opstannige stêd Gint. It ferset fan de Gintenaren foarkomt in plondering fan de stêd.
* No't it lêste krewearjen om Bordeaux te weroverjen op neat útrûn is slút Ingelân út kleare earmoede frede mei Frankryk. Fan it Anglo-Frânske ryk is allinnich noch Kalais oer. Dit is de ein fan de Hûndertjierrige Oarloch.

## Berne
* 13 oktober - Eduard fan Westminster

## Ferstoarn
* 30 maaie - Konstantyn XI (49), lêste keizer fan Byzantium sneuvelt op de stedsmuorren.
* Niccolo Baroncelly, Italjaanske byldhouwer 
* 24 desimber - John Dunstaple, Ingelsk komponist
Liguerje

**Liguerje** (Italjaansk: *Liguria*; Liguerysk: *Ligûria*) is in regio, dy't yn 1948 oprjochte waard. De regio leit oan de kust fan it noardwesten fan Itaalje en is de op twa nei lytste. It grinzget yn it westen oan Frankryk  en oan de Italjaanske regio's Piëmont yn it noarden en Emilia-Romagna en Toskane yn it easten. De namme *Liguria* komt út de pre-Romeinske tiid. 

Liguerje leit oan de Golf fan Genua, dy't in part is fan de Ligueryske See, dat wer it noardlikste stik is fan de Middellânske See. De kuststripe wurdt ek wol de *Ligueryske kust* neamd. In oare namme is de *Italjaanske of [[blommeriviêra]]*, dêr't in soad aardige kustplakjes lizze. 

Om-ende-by de helte fan it lânoerflak is begroeid mei bosk. Fan de befolking wennet 50 % yn ien fan de fjouwer provinsjehaadstêden. It oare part fan de befolking wennet yn haadsaak tichteby de kust. It bercheftige binnenlân is tin befolke.  

## Klimaat
De Ligueryske kust hat in myld seeklimaat. Yn jannewaris wurdt it yn Genua trochstrings sa'n 8° oant 10°C. It friest dêr selden, útsein yn it bergeftich gebiet fan it binnenlân. Simmerdeis komt de temperatuer op sa'n 24-25°C út. De reinfal kin somtiden oerfloedich wêze; fanwege de bergen ticht by de kust is der in soad wolkefoarming sadat yn Genua alle jierren likernôch 2000 mm rein falt. Lykwols hawwe oare gebieten de gewoane wearden fan it Middellânske Seegebiet (500-800 mm).

## Nijsgjirrichheden
* De nijsgjirrichste plakken yn de regio binne: Genua, de doarpen fan de Cinque Terre, Albenga, Camogli, Sestri Levante, Noli, San Remo en Chiavari.
* De wichtichste natuergebieten fan Liguerje binne: Cinque Terre, it skiereilân fan Portofino, de Ligueryske Alpen en it karstlânskip om de plak Finale Ligure hinne.

## Provinsjes
De regio bestiet út de metropolitane stêd Genua en trije provinsjes:

## Grutste gemeenten
Op 28-02-2024 wiene de tsien grutste gemeenten yn 'e regio:

* *Nasjonaal Ynstitút foar Statistyk fan Itaalje, 1 jannewaris 2024.)*
## Ofbylden

Cinque Terre (Italy, October 2020) - 47 (50543734182).jpg|Cinque Terre.
Genova-Liguria-Italy - Creative Commons by gnuckx (3620206164).jpg|Genua.
Sestri Levante and Baia del Silenzio, the Bay of Silence.jpg|Sestri Levante.
Panoramica dal Fronté verso Nord-Ovest.jpg|Monte Saccarello.


18038 Sanremo IM, Italy - panoramio (46).jpg|San Remo
La Spezia Harbor 1.JPG|La Spezia
Le torri del Brandale.jpg|Savona
Rapallo da Sant'Ambrogio-panorama (2020).jpg|Rapallo
Frysk Bûn

It **Bûn fan Kiesferienings op Kristlik-Histoaryske Grûnslach yn de provinsje Fryslân**, koartwei it **Frysk Bûn**, wie in politike partij dy’t opkaam foar it protestantske karakter fan de Nederlânske naasje en wiisde in neutrale steat ôf. It Frysk Bûn wie net allinnich yn Fryslân aktyf. Ek yn ûnder oare Súd-Hollân hie de bûn ôfdielings.

## Skiednis
De partij waard op 24 maart 1898 yn Ljouwert stifte troch de dûmny Philippus Jacobus Hoedemaker. It bûn wie ien fan de talrike politike partijen dy’t yn de jierren ’90 fan de 19e iuw stifte waarden. Dizze partijen waarden stifte tsjin it liederskip en ideology fan Abraham Kuyper, de lieder fan de Anti Revolúsjonêre Partij (ARP). Kuyper hie yn dy tiid in nije politike koers foar it protestantisme yn Nederlân úttocht. 

De Fryske Kristlik-Histoarysken kearden harren tsjin de ôfskieding (de doleânsje), fan de grifformearden út de Herfoarme Tsjerke. Dêrneist wienen se, mear noch as oare protestantske partijen, anty-Roomsk. It bûn kearde har dan ek tsjin de gearwurking fan de ARP mei de katoliken.

Mei de ferkiezings fan 1901 wûn it Fryske Bûn ien sit yn foar it parlemint. Dit barde yn it distrikt Harns wêr't dûmny Jan Schokking keazen waard. Yn de ferkiezings fan 1905 wist de partij de sit fêst te hâlden. Yn july 1908 giet it Fryske Bûn tegearre mei de Kristlik Histoaryske Partij (KHP) op yn de nije politike partij Kristlik-Histoaryske Uny (CHU). De besprekkings foar dizze fúzje wienen al yn maaie 1907 begûn.

## Begjinsels
It Fryske Bûn wie in konservative protestantske partij. It seach de tsjerke as in troch de oerheid ynstelde godlike ynstelling, dy’t yn har ûntstean en bestean ôfhinklik wie fan de steat. De oerheid moast wol oerienkomstich de Bibelske noarmen optrede. De histoaryske ûntwikkeling hat der ta laat dat Nederlân in protestantske, herfoarme naasje wie. It karakter fan de steat moast neffens it Fryske Bûn bewarre bliuwe. De steat moast dus net neutraal wêze, mar ‘in Steat fan de Bibel’.

De troch Abraham Kuyper oanbrochte skieding tusken de leauwigen en de net-leauwers waard troch it Bûn ôfwêzen.

## Namme
De kar foar de lange namme, Bûn fan Kiesferienings op Kristlik-Histoaryske Grûnslach yn de provinsje Fryslân, waard makke om inkele misferstannen te foarkommen. De partij waard net sintraal bestjoerd, it wie in gearwurking fan meardere lokale partijen. De term Kristlik-Histoarysk waard brûkt om oanhingers fan de Anti-Revolúsjonêre Partij fan Kuyper bûten te sluten.

## Foarmannen
De foarmannen fan it Frysk Bûn wienen de dûmny’s Jan Schokking en Hoedemaker. It Fryske Bûn wie in prekerspartij, wêrfan Hoedemaker de stifter en inisjatyfnimmer wie. Hoedemaker waard nei syn libben as dûmny, heechlearaar oan de Frije Universiteit. It bûn wie oprjochte rûn in troch himsels lieden wykblêd, ‘De Herfoarme Tsjerke’ neamd.

De ienige fertsjintwurdiger yn de histoarje fan it Frysk Bûn yn it parlemint wie Jan Schokking. Schokking wie predikant yn Koudum. Hy waard keazen yn it distrikt Harns. 

Nei de fúzje fan 1908 siet de út it Fryske Bûn ôfkomstige Jan Ankerman yn de Twadde Keamer. Ek hy waard keazen yn it distrikt Harns.
Sompe

In **sompe** (of **somp**), ek **moeras** of **ûnlân**, is in oergongsgebiet tusken wetter en lân. It bestiet út in gebiet dat regelmjittich oerstreamd wurdt mei wetter, wêrnei't it stadichoan wer opdrûget. 

## Beskriuwing
Sompen wurde karakterisearre troch in bysûnder ferskaat oan plant- en bistesoarten. Yn sompen binne in protte gerssoarten te finen. Ek reid, tuorrebout en oare krûdeftige plânten binne in protte te finen yn de omkriten fan sompen. It wetter yn in sompe kin sawol farsk- as sâltwetter wêze. Tsjintwurdich sprekt men ek gauris oer in *wetland*. Foar guon fûgels is in sompe de wichtichste lokaasje as briedplak.

Yn wêzen is in moeras in tuskenfaze yn de ûntwikkeling dy't yn stân hâlden wurdt troch bisten of minsken. By bisten moate wy tinke oan bygelyks de Eastfardersplassen yn Flevolân. Hjir hâlde guozzen harren eigen libbensgebiet yn stân troch it iten fan reid. As der in tiidlang lykwols neat bart, dan sil in sompe stadichoan ‘ferlânje’. It wurdt dan dus wer gewoan lân.

Oan de kust bestean ek sompen, de saneamde ‘tijmoerassen’. Dizzen binne meastal te finen by de mûnings fan rivieren en tusken sânbanken tichtby de kust en it fêstelân. Se besteane út gebieten mei in protte sân of tinne klaai. 

By in sompe fynt faak in ôfbraak proses plak fan deade planten en bisten. Dit proses produsearret gassen dy’t moerasgassen hjitte. Dat gas kin troch sels-ûntflamming as dwaalljocht, in ljochtblau ljocht, boppe in sompe sjoen wurde.

Hjoed de dei wurde troch minsken ek wel keunstmjittige moerassen oanlein om bygelyks ôffalwetter út fifers te suverjen. 

## Foarbylden fan sompen

### Noard-Amearika
*Great Dismal Swamp (Florida)
*Okefenokeemoeras (Floarida)
*Everglades (Floarida)
*Leechlânmoerassen (Súd-Karolina)
*Moerassen fan Centla (Meksiko)

### Súd-Amearika
*Pantanal (Brazylje, Bolivia en Paraguay)
*Llanos (Kolombia en Fenezuëla)

### Jeropa
*Biebrzamoerassen (Poalen) 
*Biisbosk (Nederlân)
*Camargue (Frankryk)
*Flow Country (Skotlân)
*Hortobágy (Hongarije) 
*Pripjatmoerassen (Wyt-Ruslân en de Oekraïne)

### Afrika
*Okavangodelta (Botswana)
*Sudd (Sûdan)

### Oseaanje
*Waitinalagune (Nij-Seelân)
*Coorong (Austraalje)

## Keppelings om utens
*Marschen, aus wat wird land (Dútsk)
*Marshes of de Lowcountry (Ingelsk)
*Webstee oer de Ibera Sompen (Ingelsk en Spaansk)
Portegeesk

It **Portegeesk** is in Romaanske taal dy’t yn grutte parten fan de wrâld sprutsen wurdt. Bygelyks yn Brazylje, Angoala en Mozambyk. De taal het likernôch 210 miljoen memmetaal sprekkers, noch ris 20 miljoen oare minsken binne de taal machtich. Mei in tal sprekkers fan 230 miljoen minsken is it Portegeesk de fjirde taal op de wrâld. De Portegeesk sprekkende lannen wurkje op it mêd fan taal gear yn de Mienskip fan Portegeesksprekkende lannen.

De taal is in offisjele taal yn de gearwurkingsferbannen fan de Jeropeeske Uny, de Mercosul, en de Mienskip fan Portegeesksprekkende lannen.

It Portegeesk yn Brazylje wykt of fan it Portegeesk yn oare lannen, net allinnich wat útspraak en idioom betsjut, mar ek de stavering is oars. Dit komt troch in staveringsherfoarming, it saneamde Acordo Ortográfico út 1990 (letter wizige yn 1998), dy’t ôfsprutsen is yn it gearwurkingsferbân fan Portugeesksprekkende lannen. Dochs is dizze herfoarming nea oeral trochfiert, omdat net alle lannen it ferdrach ratifiseare ha.

## Lannen en gebieten wêr’t Portegeesk sprutsen wurdt
### As nasjonale taal
* Brazylje
* Portegal

### As offisjele taal
* Angoala
* Kaapverdje
* East-Timor
* Guinee-Bissau
* Ekwatoriaal-Guinee
* Makau
* Mozambyk
* Sao Tomee en Prinsyp

### As erkende minderheidstaal
* Súd-Afrika

### Sûnder foarm fan erkenning
* Goa
* Daman en Diu
* Malakka
* Andorra	
* Lúksemboarch
* Namybje

## Wurdlist
1454

## Foarfallen
* Gutenberg bout earste drukparse yn Jeropa, syn earste printinge wie in aflaatbrief.
* Margaretha fan Villesexel ruilet de Deakleed fan Turyn foar in kastiel yn Varambon (ûnder Lyon) en in slompe jild mei Loadewyk fan Savoye

## Berne
* 9 maart - Amerigo Vespucci, Italjaansk ûntdekkingsreizger
* 14 july - Angelo Poliziano, Italjaansk dichter en humanist
* 12 septimber - Johann Wassenberch, Duisburger geastlike en skiedskriuwer 

## Ferstoarn
* 4 jannewaris - Ralph Cromwell, Ingelsk steatsman (* 1398) 
* 20 july - kening Johan II fan Kastylje (* 1405)
* 14 novimber - Gerrit Potter fan der Loo, lid fan de ried fan Hollân en oersetter

## Boukeunst

Ofbyld:LittleMoretonHall.jpg|*Little Moreton Hall*, Ingelân (± 1454)
1455

## Foarfallen
 
* Boalsert krijt stedsrjochten.
* Johannes Gutenberch foltôget syn Gutenberchbibel: De Fulgata. De earste bibel dy't net skreaun, mar printe waard yn Jeropa.

## Berne
*2 febrewaris - Hans fan Denemark, kening fan Denemark († 1513)
* 9 novimber - Johan V fan Nassau

## Ferstoarn
* 18 febrewaris - Fra Angelico,  skilder-frater yn Florence
1456

## Foarfallen
* Paus Calikstus III wersjocht it fûnis tsjin Jeanne d'Arc
* In grutte brân ferwoastet Brielle.
* Snits krijt dit jier stedsrjochten (wierskynlik)

## Berne
* 23 juny - Margaret fan Denmark, keninginne fan James III fan Skotlân ( † 1486) 
## Ferstoarn
1457

## Foarfallen
*Kristiaan I fan Denemark wurdt kening fan Sweden en ferienet dêrme Denemark, Noarwegen, en Sweden ûnder him.
## Berne
* 28 jannewaris - Hindrik VII fan Ingelân
* 13 febrewaris - Maria fan Boergonje, hartoginne fan Boergonje

## Ferstoarn
1458

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Atene wurdt tafoege oan it Osmaanske Ryk. 
* *sûnder datum* - Yn Fryslân brekt de Donia-oarloch tusken Skieringers en Fetkeapers út
* *sûnder datum* - De Republyk Ragûsa wurdt in fazalsteat fan it Osmaanske Ryk.

## Berne
* 2 maaie: Eleonore fan Portegal, keninginne fan Portegal († 1525) 
* 3 oktober - Kasimir, Poalske kening en hillige († 1484)

## Ferstoarn
* 6 augustus - Kalikstus III (79), paus fan 1455 oant 1458 
* 24 desimber - hartoch Artur III fan Bretanje
1459

## Foarfallen
* Servje wurdt diel fan it Osmaanske Ryk

## Berne
* 2 maart - Adriaan Florenszoon Boeyens. Waard yn 1522 paus Adrianus VI.
* 22 maart - Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk, Dútsk keizer en aartshartoch fan Eastenryk.
* 27 desimber: Johan I, kening fan Poalen (1492–1501) († 1501)

## Ferstoarn
*3 maaie - Earik VII fan Denemark, kening fan Denemark, Noarwegen en Sweden
1460

## Foarfallen

## Berne
* Jeroen Bosch, keunstskilder
* Hans Holbein - Dútske skilder

## Ferstoarn
* Hindrik de Seefarder
Remon de Jong

**Remon de Jong**, ek wol **MC Remon**, is in Fryske Hiphop-artyst út It Hearrenfean. MC Remon trede fan lyts ôf oan al op, op festivals as Eurosonic, Metropolis en Graspop mei syn net mear besteande band Swart op Wyt. Sûnt 1995 is hy aktyf as repper. Ek is hy ûnder mear ferneamd fan fideoklips op de muzykstjoerder The Box en programma’s as Gotcha! fan Veronica, 6Pack fan SBS6 en Faktor Freed fan Omrop Fryslân. De teksten fan de repper ha in humoristyske dochs skerp maatskiplike eftergrûn. 

Neist syn karriêre as muzykmakker is hy ek keunstner fan muorreskilderings en portretten. Hy jout ek kursussen yn it reppen en striptekenjen.  

Yn maart 2008 presintearre de repper op it Aaipop Festival yn Nijlân syn nije skiif: FriesStyle. 

## Diskografy
### Albums
*FriesStyle (2008)
*Kleurplaat (2006) - Swart op Wyt (Zwart op Wit)

### Singels
*Simmermoarn (2005, tegearre mei Piter Wilkens)

### DVD-singels
*Unwennigens Blues (2005, yn gearwurking mei Ernst Langhout en Johan Keus)

### Ferneamde nûmers
*De Ljip (tegearre mei Piter Wilkens)
*Ik wurd der gek fan
*It lân fan
*Famke
*Ik kom út Fryslân

## Keppeling om utens
*Webstee fan Remon de Jong
*Hyves-side fan Remon de Jong
1461

## Foarfallen
* De Kanaaleilannen wurde troch Frankryk ynnomd.
* 4 maart Edward IV lit him ta kening fan Ingelân útroppe. Hjirmei komt it Hûs fan York op de troan.

## Berne
* Edzard I, ek wol Edzard de Grutte, greve fan East-Fryslân

## Ferstoarn
* 22 july - kening Karel VII fan Frankryk (* 1403)
1462

## Foarfallen
* Vlad Tepes begjint in oarloch tsjin de Ottomanen. 
* Untstean fan it Noard-Hollânske doarp Folendam. 
* Iwan III wurdt hearsker oer Ruslân
* De Inka's feroverje Ekwador (oant 1471)

## Berne
* 15 febrewaris - Edzard I, soan fan Ulrich I
* 27 juny - Loadewyk XII, kening fan Frankryk († 1515). 
* Johanna fan Kastylje, Prinsesse fan Kastylje en keninginne fan Portegal († 1530).
* Piero di Cosimo, Italjaansk keunstschilder († 1521)
* Pietro Pomponazzi, Italjaansk filosoof († 1525)

## Ferstoarn
* Bernard II fan La Marche

## Boukeunst

Ofbyld:Driekoningenkerk Noordgouwe.jpg|*Trijekeningentsjerke*, Noordgouwe (1462)
1463

## Foarfallen
* 25 maaie - Sultan Mechmed de Oermasterder fan it Osmaanske Ryk feroveret en anneksearret it Keninkryk Bosnje en lit de lêste Bosnyske kening, Steffen Tomassoan, ûnthalzje.
* 11 oktober - Yn Fryslân behelje de Fetkeapers yn it ramt fan 'e Donia-oarloch in oerwinning op 'e Skieringers yn 'e Slach by Mounesyl.
* *sûnder datum* - Kleaster Griendyk, by Snits, wurdt stifte as in kleaster fan 'e grauwe beginen.
* *sûnder datum* - De Bosk wurdt troffen troch in swiere brân.

## Berne
* 24 febrewaris - Giovanni Pico della Mirandola, Italjaansk filosoof († 1494)

## Ferstoarn
* 25 maaie - kening Steffen Tomassoan fan Bosnje (Stjepan Tomašević) (* 1438)
* 2 desimber - aartshartoch Albrecht VI fan Eastenryk (* 1418) 
* 29 novimber - Marije fan Anzjû, keninginne-gemalinne fan Frankryk (* 1404)
1464

## Foarfallen
* De Offenwierster Syl brekt troch
* Albrecht fan Saksen trout Sidonia, dochter fan George fan Podiebrad, kening fan Bohemen.
* Paus Pius II ropt op ta in krústocht tsjin de Ottomanen nei oanlieding fan de ferovering fan Konstantinopel en de Morea.

## Berne
* 23 april - Johanna fan Frankryk, earste frou fan de lettere kening Loadewyk XII fan Frankryk en nei skieding kleastersuster († 1505)
 
## Ferstoarn
* 18 juny - Rogier fan der Weyden, Flaamsk skilder
* 1 augustus - Kosimo fan Medisy de Alde (74), Florentynsk bankier en bestjoerder.
* 15 augustus - Paus Pius II (Aeneas Silvius) (58), (paus fan 1458 oant 1464)

## Boukeunst

Ofbyld:Domkirche St. Aegydius Graz.jpg|*Dom*, Graz (1464)
Ofbyld:Huis met de Hoofden.jpg|*Huis met de Hoofden*, Swol (1464)
1465

## Foarfallen
* Adolf fan Egmond set syn heit ôf as hartoch fan Gelre en nimt syn plak yn.
* Ulrik Sirksena moat as ien fan de lêste haadlingen, nei oantrunen fan keizer Friedrich III, East-Fryslân opgean litte yn it Nederrynsk Westfaalske Keninkryk.
* 30 jannewaris - Karel VIII fan Sweden wurdt ôfsetten. Geastlike Kettil Karlsson Vasa wurdt regint fan Sweden.

## Berne
* 4 febrewaris - Jonker Frans fan Brederode, haadrolspiler yn de Jonker Franssenoarloch by de Hoekse en Kabbeljauske twisten.
* Johann Tetzel, Dútske dominikaanske pryster († 1519)
* Hans Holbein de Aldere, Dútsk skilder († 1524)

## Ferstoarn
* Isabella fan Bourbon, mem fan Maria fan Boergonje
* 11 augustus - Kettil Karlsson, regint fan Sweden (* 1433)
Tij-eilân

In **Tij-eilân** is in stik lân dat ferbûn is mei it fêstelân troch in natuerlike, of oanleine, daam, dy’t by heechwetter ûnder wetter rint. 

Omdat it gehiel fan tij-eilannen in mystyk karakter hat, binne in protte fan dizze eilannen útgroeid ta religieuze beafeartsoarden. Mont Saint Michel is hjir in foarbyld fan. Ek binne in protte fan dizze eilannen brûkt as festingplakken wêr’t forten op boud waarden. It ferneamde Bennelong Point, wêr't it Sydney Opera House op stiet, wie foarhinne ek in tij-eilân.

## List fan Tij-eilannen

### Frankryk
*Mont Saint Michel
*Île de Noirmoutier

### Dútslân/Denemark
*De Halligen

### Guernsey
*Lihou

### Ierlân
*Omey Eilân

### Peru
*Farao’s Eilân

### Sri Lanka
*Taprobane Eilân

### Feriene Keninkryk
*Gugh
*Llanddwyn Island
*Lindisfarne
*Northey Island
*Oronsay
*St Michael's Mount
*St Mary's Lighthouse

### Feriene Steaten
*Bar Island
*High Island
*Long Point Island
*Cana Island Lighthouse
*Battery Point Light
Hoarn fan Afrika

De **Hoarn fan Afrika** is in skiereilân oan de uterste eastpunt fan Afrika, dêr't de Reade See útmûnet yn de Arabyske See, in part fan de Yndyske Oseaan. It skiereilân rikt foar sa’n 400 kilometer de Arabyske See yn.

De namme wurdt ek brûkt foar it oanlizzende gebiet. Yn dat gebiet lizze de lannen Etioopje, Somaalje, Eritrea en Dzjibûty. Dat gebiet hat in grutte fan likernôch 2 miljoen kante kilometer en it hat sa’n 90 miljoen ynwenners. Wichtige talen yn dit gebiet binne it Amhaarsk, it Somalysk, it Oromoosk en it Arabysk.

De term waard ferneamd nei de Ogadenkriich tusken Somaalje en Etioopje yn 1977-1978.
1466

## Foarfallen
* De Jouwer krijt merkrjocht
* 19 oktober - mei de ûndertekening fan de Frede fan Thorn komt in ein oan de Trettjinjierrige Oarloch (1453-1466) tusken de Dútske Oarder en Poalen
 
## Berne

* fermoedlik 27 oktober - Erasmus fan Rotterdam, Hollânske Humanist († 1536) 
 
## Ferstoarn
* 30 juny - Peter fan Arragon, Portugeesk politikus en militêr (* 1429) 
* 26 septimber - Ulrich I
Predikaat Keninklik

It **Predikaat Keninklik** is in predikaat dat oan grutte ûndernimmings of ferienings útrikt wurde kin. Dit predikaat is yntrodusearre troch de kening Loadewyk Napoleon. Hy rikte it predikaat yn 1807 út oan kulturele ynstellings. Op it stuit binne der likernôch 550 bedriuwen, ferienings en ynstellings dy’t it predikaat fiere meie.

## Proseduere
De kening kin in bedriuw, feriening of oare ynstelling it rjocht jaan om it predikaat Keninklik te fieren. Om yn oanmerking te kommen foar it predikaat moat in organisaasje oan in tal fan betingsten foldwaan.

De organisaasje moat:
* In belangryk plak yn it fakgebiet ynnimme.
* In lanlike rol ha.
* Hûndert jier of langer bestean (hjir wurde útsûnderings op makke).

Ornaris ûnderskiedt de kening net mear as ien organisaasje it fakgebiet. Medyske en finansjele ynstellings komme net yn oanmerking, likemin as organisaasjes dy’t in politike en/of religieuze doelstelling ha.

Om yn oanmerking te kommen foar it predikaat *Keninklik* kin in ûndernimming, feriening of ynstelling in fersyk dwaan by de boargemaster fan it plak dêr’t de organisaasje fêstige is. De boargemaster sil dan ynformaasje ynwinne by de Kommissaris fan de Keninginne, ministearjes en de Keamer fan Keaphannel. 

As de oanfraach goedkard wurdt, moat de ûndernimming of feriening har ferbine oan de ‘Bepalings dy't it predikaat Keninklik oanbelangje’. De belangrykste ferplichting is dat de organisaasje alles litte sil wat de reputaasje fan de ynstelling skea oandwaan kin. Dêrneist wurdt de organisaasje ferplichte om de dokuminten (it ôfskrift fan de Keninklike Beskikking, de oarkonde en it eksimplaar fan de bepalings) dy’t by it predikaat hearre soarchsum te bewarjen. De feriening mei, as it predikaat útrikt is, de namme ‘Keninklik’ oan de namme tafoege wurde. Ek mei de Keninklike Kroan, of in ferzje hjirfan, yn it embleem opnimme.

In predikaat wurdt allinnich by in bysûnder jubileum útrikt, bygelyks by it 100-, 125-, of 150-jierrich bestean. De organisaasje moat fan ûnbesprutsen gedrach en finansjeel sûn wêze. It predikaat wurdt foar 25 jier oan in ynstelling útrikt.

Ek kin in predikaat tuskentiids ôfnomd wurde. De Keninklike Ahold NF is hjir in foarbyld fan. Nei it boekhâldskandaal fan it bedriuw rûn it bedriuw it gefaar om it predikaat kwyt te reitsjen. Op 24 july 2006 makke Keninginne Beatrix bekend dat Ahold it predikaat hâlde mocht.

## Foarbylden
In pear foarbylden fan ynstellings dy’t it predikaat Keninklik fiere meie:
* It Keninklike Nederlânske Keatsbûn
* It Keninklike Nederlânske Fuotbalbûn
* Friesland Foods
* Douwe Egberts
* Keninklike Philips Elektroniks NV
* De Keninklike Feriening De Fryske Alve Stêden

## Keppelings om utens
Ynformaasje oer it predikaat Keninklik op it webstee fan it Keninklik Hús.
1467

## Foarfallen
* De Trieme wurdt neamd yn in akte as *op 'e Trema* ("op de seewarring").

* 28 oktober - Slach by Brustem
* By de ynhuldiging fan Karel de Stoute as greve fan Flaanderen komt it yn Gint ta ûngeregeldheden, dy't mei hurde hân delslein wurde.

## Berne
* 1 jannewaris - Sigismund I, kening fan Poalen († 1548) 
* 28 oktober - Desiderius Erasmus, filosoof 
* 9 novimber, Karel fan Gelre, hartoch fan Gelre en greve fan Sutfen.
 
## Ferstoarn
* 15 juny - Filips de Goede, hartoch fan Boergonje.

## Boukeunst

Ofbyld:De Librije.jpg|*[[De Librije]]*, Swol (om 1467)
1468

## Foarfallen
* 14 oktober - kening Loadewyk XI fan Frankryk en hartoch Karel fan de Kühne út Boergonje slute de frede fan Péronne oer Frânsk besit yn it greefskip Flaanderen. 
* 21 oktober - De Ursulafloed treft benammen it gebiet om Rotterdam.
 
## Berne

 
## Ferstoarn
* 17 jannewaris - Skanderbeg, Albaneesk opstanneling (* 1405)
* 3 febrewaris - Johannes Gutenberg, ien fan de útfiners fan de boekdrukkeunst
1469

## Foarfallen
* 19 oktober - prins Ferdinand fan Arragon boasket mei prinsesse Isabelle fan Kastylje. Dit sil liede ta in feriene Spanje yn 1516. 
 
## Berne
* Vasco da Gama - Portugeesk seefarder († 1524) 
* 31 maaie - kening Manuel I fan Portegal († 1521)  
* Niccolò Machiavelli, skiedkundige en polityk skriuwer († 1527)
## Ferstoarn
1470

## Foarfallen
* 15 maaie - Sten Sture de Aldere wurdt regint fan Sweden. 

 
## Berne
* 2 oktober - Isabella fan Portegal
* 3 novimber - Edward V fan Ingelân

## Ferstoarn
* Karel VIII fan Sweden, kening fan Sweden en Noarwegen
Abruzzen

De **Abruzzen** (Italjaansk: *Abruzzi* of *Abruzzo*) is in yn 1964 oprjochte regio yn Sintraal-Itaalje. De namme is ôflaat fan it Latynske *Aprutium*, dat safolle betsjut as *Lân fan de swinen*. Foarhinne makke de regio tegearre mei Molise diel út fan de regio Abruzzen en Molise. Yn it noardwesten grinzget de regio oan De Marken, yn it westen oan Latium, yn it súdeasten oan Molise en yn it easten oan de Adriatyske See.

## Lânskip

De regio beskikt oer in soad moaie natuergebieten en der binne trije grutte nasjonale parken: *Gran Sasso-Laga*, *Maiella* en *Abruzzo*. Yn it lêste park libbe noch brune bearen. De twa heechste toppen fan de Apeninen lizze ek yn Abruzzo, it binne de Gran Sasso d'Italia (2.912 meter) en de Majella (2.795 meter). Oare natuerlike nijsgjirrichheden binne de Salanchi fan Atri en it uterste suden fan de Abruzzyske kust: de Punta Penna en Costa dei trabocchi. De regio is ek ryk oan marren dy't al dan net stood binne krektas it Mar fan Barrea, Mar fan Campotosto en Mar fan Bomba. 

## Natuerparken

Yn de Abruzzen binne fjouwer grutte natuerparken. De bysûnder rike berchfloara en -fauna is beskerme. Neist de earder neamde brune bear libje der yn it gebiet ek Apenynske wolven en stienbokken. 

* Parco Nazionale d'Abruzzo 
* Parco Nazionale del Gran Sasso e Monti della Laga
* Parco Nazionale della Maiella 
* Parco Regionale Sirente Velino

## Nijsgjirrichheden
De meast nijsgjirrige stêden fan de regio binne L'Aquila, Teramo, Sulmona, Lanciano, Chieti, Vasto en Atri. De grutste stêd is Pescara, it ekonomyske hert fan de regio. Dy stêd hat de toerist lykwols útsein de moaie strânbûlevaar net folle te bieden. De berchdoarpen fan Abruzzo binne yn it meastepart fan de gefallen, benammen yn 'e provinsje L'Aquila, tige moai en net troch de tiid oantaaste. In prachtich foarbyld dêrfan is Pacentro.

Oan de kust is it toerisme reedlik ûntwikkele. De wichtichste plakken hjir binne Roseto degli Abruzzi, Pineto, Giulianova en Montesilvano

## Provinsjes
De regio bestiet út fjouwer provinsjes:

## Gemeenten

De fyftjin grutste gemeenten fan 'e regio binne neffens ynwennertal (haadstêden fan 'e provinsjes binne mei fette letter wjerjûn:



## Ofbylden

Pescara - foce del fiume vista dal ponte del mare.JPG|Pescara.
Ofbyld:Rocca Calascio -Castello- 2015 by-RaBoe 072.jpg|Rocca Calaskio.
Ofbyld:Lanciano panorama del centro 01.JPG|Lansiano.
Ofbyld:Abruzzo_pacentro.jpg|Pasentro.
Ofbyld:Trabocco0001.jpg|Trabucco.


## Keppeling om utens
* Regio Abruzzo
* Abruzzo Turismo
Apeninen

De **Apeninen** (Italjaansk: *Appennini*) is in berchtme yn Itaalje, dat sawat it hiele skiereilân beslacht, begjinnend yn Ligury yn it noardwesten fan Itaalje oant yn Kalabrje, 1350 kilometer súdliker, yn it súdwesten. Hoewol't beide úteinen fan it geberchte oan de westkust lizze, beslacht de Apeninen dêrtusken foaral it eastlik part fan it skiereilân. Dêr't it geberchte oan de westside stadichoan ôfrint yn de rjochting fan de see, is de ôfdaling yn it easten folle steiler.

De Apeninen berikke har heechste punt yn de regio Abruzzen by de Gran Sasso. De heechste pyk is de Korno Grande mei 2912 meter. Dêr leit boppedat de súdlikste gletsjer fan Jeropa.


Ofbyld:Pietra bismantova.jpg|Apeninen yn Emilia (*Pietra di Bismantova*)
Ofbyld:Parco Nazionale d'Abruzzo, Lazio e Molise.jpg|Abruzzo Nasjonaal Park
Ofbyld:Source du Tibre.jpg|Boarne fan de Tiber. In earn jout it plak oan.
Ofbyld:Monte Pollino (2.248 m) e serra Dolcedorme (2.267 m). Salendo su serra del Prete (2.181 m).JPG|Berch Pollino, súdlike Apeninen
1471

## Foarfallen
* maart - Karel de Stoute, de hartoch fan Boergonje, helpt syn sweager Edwert IV om fannijs de Ingelske troan te bemachtigjen.
* *sûnder datum* - De Universiteit fan Genua wurdt stifte.

## Berne
* 21 maaie - Albrecht Dürer, Dútsk keunstskilder en graveur († 1528) 
* 27 augustus - Joaris mei it Burd, hartoch fan Saksen en potestaat fan Fryslân († 1539) 
* 7 oktober - kening Freark I fan Denemark en Noarwegen († 1533)

## Ferstoarn
* 12 maart - Dionysius de Karthuizer, Flaamsk gelearde en mystikus (* 1402 of 1403) 
* 22 maart - Joaris fan Podjebrad, kening fan Bohemen (* 1420) 
* 25 july - Tomas fan Kempen, Nederlânsk preester, skriuwer en mystikus (* 1380)
* 26 july - paus Paulus II (* 1417)
1473

## Foarfallen
* Johan Roorda bepaalt yn syn testamint dat der in beginekleaster boud wurde moat. Dat wurdt it kleaster Bethanië yn de Mieden ûnder Tsjummearum.
* Karel de Dryste oerweldiget Gelre, en nimt de seis jier âlde Karel fan Gelre mei nei Gint sa't dy oan it Boergondyske hof grutbrocht wurde kin.
* It hartochdom Limburch en Oermaas konfederearje harren Steaten ta de Steaten fan Limburch en de Lannen fan Oermaas
* Mei 1540 is dit ien fan de hjitste simmers yn de skiednis. De maitiid begjint yn maart mei noflike temperaturen, mar einiget ûnnoflik waarm yn maaie. De simmer is hetsich gleon mei bosk-, heide-, steds- en doarpsbrannen. De beruchte brân yn it Bohemer Wâld soe 18 wiken duorre hawwe.
* De stêd Grins krijt it steapelrjocht fan nôt. Ek mei yn it gewest allinnich bier skonken wurde út de stêd Grins.
## Berne
* 19 febrewaris - Nicolaus Kopernicus, gelearde en astronoom
* 16 maart - Hindrik fan Saksen, ek wol: Hindrik de Fromme.

## Ferstoarn
* 23 febrewaris - Arnold fan Gelre hartoch fan Gelre (* 1410)
* Johannes Brugman - Fransiskaner pater en reedner
* Agnes fan Baden, Markgrevinne fan Baden, hartoginne fan Sleeswyk, grevinne fan Holstein.
1474

## Foarfallen
* Boalsert krijt in nij gemeentehûs.
* Frede fan Utert

## Berne

## Ferstoarn
* 24 jannewaris: Anna fan Lichtenberch, Erfdochter fan it Hearskip Lichtenberch, grevinne fan Hanau-Lichtenberch (* 1442)
* 11 desimber - kening Hindrik IV fan Kastylje (* 1425)
Wolmearum

**Wolmearum** wie earst in plak op Skylge. It doarpke lei tichtby de buorskip Dellewâl. It doarp lei op de Plaat, in ûnderdiel fan it havengebiet fan West-Skylge, dat troch dammen tsjin de see beskerme is. De Plaat makket diel út fan de Waadsee en stiet ûnder ynfloed fan eb en floed. 

Oarspronklik lei Wolmearum yn it westen fan de Skylger-polder. Yn 1557 stienen der alve huzen. It plak en de polder deromhinne waarden tsjin eb en floed beskerme troch in wierdyk, dêr't de kwaliteit min fan wie.

## Ferdwining
It havengebiet fan West-Skylge hie tusken 1600 en 1800 in protte lêst fan kustôfslach. Dat waard feroarsake troch de havengeul dy’t him hieltyd mear nei it noarden ferpleatste. Ek de wierdyk waard dêrtroch skansearre. Uteinlik waard besluten om eastliker fan de wierdyk in sterkere dyk te bouwen. Dy dyk waard de Nije Dyk neamd en makket diel út fan de hjoeddeiske waaddyk fan Skylge. Nei de oanlis fan de Nije Dyk en it ferdwinen fan de âlde wierdyk kaam Wolmearum bûtendyks te lizzen en ferdwûn it stadichoan yn de Waadsee. Sûnt de 18e iuw wenje der gjin minsken mear yn Wolmearum.
1475

## Foarfallen
* De toer fan de Herfoarme tsjerke yn Welsum om dizze tiid hinne boud.
* It kanaat fan de Krim wurdt in Ottomaanske fazalsteat.

## Berne
* 6 maart Michelangelo: Italjaanske skilder, byldhouwer, arsjitekt en dichter († 1564) 

## Ferstoarn
* 3 febrewaris - Jan IV fan Nassau
* 6 septimber - Adolf II fan Nassau, aartsbiskop fan Mainz (1462–1475) (* ± 1423)
David Ben-Gurion

**David Ben-Gurion** (Płońsk, 16 oktober 1886 – Ramat Gan, 1 desimber 1973) wie de earste premier fan Israel. 

Hy waard berne as **David Grün** yn Poalen mar ferhuze letter nei Palestina yn 1906. Dêr wurke hy as sjoernalist en naam dêr ek syn Hebriuwske namme oan, wat 'soan fan in jonge liuw' betsjut. 

Ben-Gurion spile in haadrol yn de politike aktiviteiten fan de sionistyske arbeiders organisaasje en by de stifting fan de steat Israel yn 1948. Hy liede Israel twa jier tidens har ûnôfhinklikheidkriich en tsjinne dêrnei mei in ûnderbrekking fan twa jier tusken 1953 en 1955 as premier fan it lân, fan 25 jannewaris 1948 oant 1963. Yn 1953 kundige Ben-Goerion oan om mei pensjoen te gean en syn lêste dagen te sliten yn de kibboets. 

## Sjoch ek
* List fan Israelyske premiers

## Keppeling om utens
* www.time.com/time/time100/leaders/profile/bengurion.html
List fan Israelyske premiers

**List fan [[Israel]]yske premiers**.

## Sjoch ek
* List fan Israelyske presidinten


Ben Gurion 1957.jpg|*David Ben-Gurion*
Golda Meir 03265u.jpg|*Golda Meïr*
Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11).jpg|*Yitzhak Rabin*
Menachem Begin, Andrews AFB, 1978.JPG|*Menachem Begin*
Yitzhak Shamir 1988.jpg|*Yitzhak Shamir*
Ariel Sharon.jpg|*Ariel Sharon*
Portrait of Benjamin Netanyahu.jpg|*Benjamin Netanyahu*
Naftali Bennett Official (cropped).jpg|*Naftali Bennett*
Yair Lapid 2021 (cropped).jpg|*Yair Lapid*
1476

## Foarfallen
* Sistersjinzer mûntsen fan Gerkeskleaster slaan in slûs yn de Lauwers. Letter groeit dy út ta Muntsjesyl.
* 22 juny - de Switsers ferslaan Karel de Stoute by Murten
* Mainz krijt foar it earst in universiteit
## Berne

## Ferstoarn
* desimber - Vlad de Speetser, foarst fan Walachije (* tusken 1428 en 1431) (mooglik stoarn yn jannewaris 1477)
;*datum ûnbekend*
* Heba, dochter fan Ulrich I (* 1457)
1477

## Foarfallen
* Maksimiliaan I boasket mei Maria fan Boergonje, de dochter fan Karel de Stoute en erfgenamte fan Boergonje.
* 27 septimber - De Kosmas- en Damianusfloed treft de kusten fan de Noardsee en makket in protte slachtoffers.

## Keunst

Ofbyld:Sandro Botticelli (1445 - 1510) - The Virgin and Child with singing Angels (Raczyński Tondo) - 102A - Gemäldegalerie.jpg|Sandro Botticelli: *Madonna mei bern en sjongende ingelen*
Ofbyld:Matteo di Giovanni Madonna della Neve.jpg|Matteo di Giovanni: *Madonna della Neve*
Ofbyld:Carlo Crivelli St James of the Marches 1477.jpg|Carlo Crivelli: *De Hillige Jacobus fan Marche*
Ofbyld:Melozzo da Forlì 001.jpg|Melozzo da Forli: *[[Sixtus IV]] beneamt Platina ta prefekt fan de Fatikaanske bibleteek*


## Berne

## Ferstoarn
* 5 jannewaris - Karel de Stoute, hartoch fan Boergonje
* foàr 10 jannewaris - Vlad de Speetser, foarst fan Walachije (* tusken 1428 en 1431) (mooglik stoarn yn desimber 1476)
* 25 of 26 jannewaris - Anna fan Bretanje, hartoginne fan Bretanje en keninginne fan Frankryk († 1514)
Jan Brander

**Jan Brander** (Wergea, 1946) is in Fryske amateurhurdfytser, dy't sûnt april 2007 hâlder is fan it UCI wrâldoererekord foar sechtich-plussers (42,370 km).

Brander is berne yn Wergea, mar groeide op yn Hilfertsom en letter Duerswâld (sûnt 1974 diel fan Wynjewâld). Hy is makeler yn Drachten en wennet tsjintwurdich yn Oerterp. Op sportyf mêd wie hy yn it earstoan aktyf as amateur-fuotballer, mar yn 1996, doe't hy fyftich jier wie, begûn hy mei hurdfytsen. 

Hy wûn ûngefear 120 weiwedstriden en tiidritten en waard twa kear Nederlânsk kampioen tiidriden yn de kategory 50+. Brander die tsien kear mei oan it Nederlânsk Kampioenskip op de wei, wêrby't hy njoggen kear yn de top-10 einige. Yn april 2007 helle hy op de fytsbaan fan Alkmar it wrâldoererekord yn de kategory 60+ (42,370 km), wêrmei't hy teffens € 12.000 foar in goed doel ophelle.

## Resultaten
***2005**
:  Kampioen Open NK Masters 50+
: 4e plak UCI WK Masters 50+ Time Trial

***2006**
:  Kampioen Open NK Masters 50+
: 2e NK Masters 50+
: 3e UCI WK Masters 50+ Time Trial

***2007**
:   Wrâldoererekord kategory 60+
: 2e UCI WK Masters 60+ Time Trial

**2008*
:  Kampioen Open NK Masters 60+
: 3e UCI WK Masters 60+ Time Trial

**2009*
:  Kampioen Open NK Masters 60+
: 9e UCI WK Masters 60+ Time Trial *(lekriden)*

## Boarne
*Johan Rijwielen - Profyl Jan Brander 
*Frysk Deiblêd, 21 april 2007 - Line Atsma: ''Brander snelt naar werelduurrecord'' 
*Frysk Deiblêd, 18 april 2007 - Ron Hemmink: ''Trainingsbeest van zestig op recordjacht'' 
*De Krant, 10 april 2007 - Wielrenner gaat voor werelduurrecord en Toermalijn Roden
1478

## Foarfallen
* 1 novimber - Ynstelling fan 'e Spaanske Ynkwisysje.
* 28 desimber - Yn 'e Slach by Giornico ferslane de Switsers de Milanezen.

## Berne
* 7 febrewaris - Thomas More, Ingelsk filosoof, skriuwer en steatsman († 1535)
* 26 maaie - paus Klemins VII († 1534) 
* 22 juny -  Filips de Skiene, kening fan Kastylje, hartoch fan Boergonje en hear fan 'e Nederlannen († 1506) 
* 2 july - karfoarst Loadewyk V fan de Palts († 1544) 
* 15 july - Berber fan Poalen, hartoginne-gemalinne fan Saksen († 1534)

## Ferstoarn
* 12 juny - Loadewyk III Gonzaga, markys fan Mantua (* 1412) 

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:Botticelli-primavera.jpg|*La Primavera* (ca 1478) Sandro Botticelli, Uffizi-museum Florâns
Ofbyld:Leonardo da Vinci Madonna of the Carnation.jpg|*Madonna mei de anjer* (1478) Leonardo da Vinci, Alte Pinakothek
1479

## Foarfallen
* Rudolphus Agricola komt werom nei Grins.
* July: Ynname en plondering fan De Haach troch de Hoekske fjildhearen Wolffert fan Borsselen en Reynier fan Broeckhuysen

## Berne
* Lisa del Giocondo, frou fan Francesco del Giocondo, skildere troch Leonardo da Vinci. It skilderij waard bekend as de Mona Lisa.
* Jehanna de Sljochtsinnige, mem fan Karel V

## Ferstoarn
* 20 jannewaris - kening Jehan II fan Aragon (* 1397)
1480

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Bou fan it koar fan 'e Grutte- of Sint-Werenfridustsjerke yn Warkum.
* *sûnder datum* - It doarp Ljussens wurdt foar de earste kear neamd yn in brief fan David fan Boergonje, de biskop fan Utert.

## Berne
* 10 jannewaris - Margareta fan Savoaye, lânfâdesse fan 'e Nederlannen († 1530) 
* maityd - Ferdinand Magellaan (Fernão Magelhães), Portegeesk ûntdekkingsreizger († 1521) 
* 18 april - Lukresia Borgia, Italjaansk ealfrouwe († 1519)
;*datum ûnbekend*
*Grutte Pier (Pier Gerlofs Doania), Frysk frijheidsstrider († 1520)

## Ferstoarn
* 6 juny - Vecchietta (Francesco di Giorgio e di Lorenzo), Italjaansk keunstskilder, byldhouwer, goudsmid en arsjitekt (* 1410)
1481

## Foarfallen
* Generaal greve Adolf fan Nassau wit foar Maksimiliaan Gelderlân te betwingen, wêr't de opstannelingen in bûnsgenoatskip mei de Frânsen oangien wiene.
* oktober - De Gintse Baljuw Jan fan Dadizeele wurdt fermoarde; dit is in swiere slach foar Maksimiliaan.
* 26 desimber - Slach by Westbroek, Hollân ferslaat de troepen fan Utert.
## Berne
* 1 july - Kristiaan II fan Denemark, kening fan Denemark en Noarwegen († 1559)
## Ferstoarn
* 21 maaie - kening Kristiaan I fan Denemark
1482

## Foarfallen

*27 maart- Maria fan Boergonje stjert nei in fal fan it hynder. Har trijejierrich soantsje Filips I fan Kastylje folget har op ûnder foudijskip fan syn ûnpopulêre heit Maksimiliaan fan Eastenryk. Syn soantsje en dy syn suske binne lykwols noch altyd yn hannen fan de Gintenaren.
*De fâdij fan Maksimiliaan falt by Flaanderen en Brabân ferkeard. Hja wolle perfoarst dat der frede mei Frankryk sluten wurdt, mar de foarst fielt net folle foar de ûngeunstige betingsten fan de Frede fan Atrecht te akseptearjen, ûnder oaren omdat dêrmei it hartochdom Boergonje foargoed priisjûn wurdt.
*16 july - De Kabbeljauske ruteroanfierder Jan fan Schaffelaar springt fan de toer fan Barneveld. Hy oerlibbet de fal en wurdt likegoed noch troch de Hoeken deamakke.

## Berne
* 29 juny - Maria fan Aragón, keninginne fan Portegal († 1517)
;*datum ûnbekend*
*Janko Douwama, Frysk politikus en frijheidsstrider († 1533)

## Ferstoarn
* Skerne Wibe, de bynamme fan Wijbe Sjoerds van Grovestins út Ingelum
* 27 maart - Marije de Rike, hartoginne fan Boergonje
* 16 maaie - Anthonis de Roovere, dichter en prozaskriuwer út Brugge
* Margarete fan Anjou, frou fan Hindrik VI fan Ingelân en regintesse
* 17 septimber - Willem III, hartoch fan Lúksemburch (* 1430)
* Hugo fan der Goes - Nederlânske skilder (* ± 1440)
1483

## Foarfallen
* Leonardo da Vinci makket syn ûntwerp fan in parasjute. 
* Yn Hollân wurdt de opstân tsjin Maksimiliaan fan Habsburch nei twa jier delslein troch hartoch Albrecht fan Saksen
* 15 augustus - Yn Rome wurdt troch paus Sikstus IV de Sikstynske kapel ynwijd.
## Berne
* 6 april - Rafael, Italjaansk skilder
* 10 novimber - Maarten Luther, Dútsk protestantske teolooch en herfoarmer
* Hillebrand Goffert - geleard pastoar út Skingen.

## Ferstoarn
* 9 april - Edward IV fan Ingelân
* 30 augustus - Loadewyk XI fan Frankryk (* 1423).
1485

## Foarfallen
* It earste drukte boek yn it Frysk ferskynt, de Alde Druk fan it Fryske Lânrjocht.
* De prinsen Ernst en Albrecht diele it Keurfoarstendom Saksen fan harren heit. Ernst krijt it easten, mei de keurfoarstlike weardichheid, Albrecht it wolfarrender westen, Saksen-Meißen.

## Berne
*15 desimber - Katharina fan Arragon, keninginne fan Ingelân 

## Ferstoarn
* 22 augustus - Richard III fan Ingelân
1484

## Foarfallen
* Kleaster Ingwert wurdt troch de Fransiskanen oerlitten oan Tertsiaressen fan Ealsum.
## Berne
* 1 jannewaris - Huldrych Zwingli, Switsersk tsjerkeherfoarmer

## Ferstoarn
1486

## Foarfallen
*Maksimiliaan I fan Eastenryk wurdt keazen ta kening fan it Hillige Roomske Ryk.
*Haye Cammingha, krijt fan de Dútske keizer Maksimiliaan I foarinoar, dat dy it Amelân as in ûnôfhinklik part fan Fryslân erkent.

## Berne
* Johan Eck - teolooch
* 20 septimber - Arthur, Prins fan Wales, soan fan Hindrik VII fan Ingelân († 1502)

## Ferstoarn
* 14 july: Margareta fan Denemark, keninginne fan Skotlân (* 1456)
* 26 augustus: Ernst fan Saksen, Karfoarst fan Saksen, hartoch fan Saksen, lângreve yn Türingen en Markgreve fan Meißen (* 1441)
Apûlje

**Apûlje** (Italjaansk: *Puglia*) is in regio yn Súdeast-Itaalje, oprjochte yn 1861. Apûlje omfettet de hakke fan de Lears fan Itaalje en it gebiet by de kust lâns noardwestlik dêrfan. It leit oan 'e Adriatyske See, de Strjitte fan Otranto en de Ioanyske See (ûnder oare Golf fan Tarente). Apûlje is de eastlikste regio fan Itaalje. De haadstêd is Bari. 
 
Yn it súdlikste diel fan Apûlje, yn de omkriten fan Salento wurdt in protte wyn ferboud wêrûnder de ferneamde Negroamaro en Primitivo. Yn Apûlje wurde fan Itaalje ek de measte oliven produsearre.

## Nijsgjirrichheden

It toeristyske sintrum fan de regio leit yn it uterste noarden op it skiereilân Gargano. Hjir lizze de ferneamde badplakken Fieste, Peschici en Mattinata. De moaiste keunststêd fan de regio is Lecce, dat beskôge wurdt as ien fan de wichtichste barokstêden fan de wrâld. Súdwest fan Bari leit Alberobello mei syn bysûndere trulli. Dy wite rûne huzen mei harren kegelfoarmige dakken hawwe dat plak in soad bekendheid jûn. 

It binnenlân op de grins mei de regio Basilikata, de Murge, is rûch, keal en tige tin befolke. De kuststripe tusken Barletta en Brindisi is it tichtst befolke diel fan Apûlje en tige yndustrialisearre. 

## Provinsjes
De regio bestiet út de metropolitane stêd Bari en fiif oare provinsjes:

## Gemeenten
Understeande tabel jout de gemeenten mei in befolking fan mear as 40.000 ynwenners wer (Sifers ISTAT / 01.01.2015). Haadstêden fan provinsjes wurde mei **fette** letters wjerjûn. 





## Ofbylden

Verdi colline.jpg|Nasjonaal park Alta Murgia
Castel del Monte Apulia.jpeg|Castel del Monte.
Foggia gargano.jpg|Gargano.
Monopoli-ItalyiDec052021.jpg 13.jpg|Monopoli.
Torre Sant'Andrea (Lecce).jpg|Kust by Lecce.


## Keppeling om utens
* Regio Apûlje
* Puglia Turismo
1488

## Foarfallen
* Yn in Aldfryske Oarkonde wurdt ek de namme Fonte(r)buorren brûkt, it lettere Foutebuorren.
* 25 july -  De Portegeeske seefarder Bartolomeus Diaz fart om Kaap de Goede Hoop (Afrika). Hy rjochtet in krús op yn Diaz punt en Krús punt.
* Leonardo da Vinci skilderet It Lêste Jûnsmiel
* 28 april - yn Amsterdam wurdt de earste stien lein foar de Sint Antonyspoarte, de hjoeddeiske Waach.
* 16 maaie - De Regint Maksimiliaan, fêstholden yn it opstannige Flaanderen, slút in akkoart en mei yn ruil foar gizelers fertrekke.
* 18 novimber - In opstannich legerke ûnder jonkhear Frans fan Brederode bringt Rotterdam yn Hoekse hannen.
* Maksimiliaan fan Eastenryk, regint fan de Boergondyske gewesten foar syn minderjierrige soan, furdiget de Ordonnânsje op de Admiraliteit út, dêr't yn de ôfsonderlike oarlochsfloaten fan de seegewesten ûnder ien admiraal steld wurde.
* Johan Cicero fan Brandenburch fiert as keurfoarst fan Brandenburch de aksyns op bier yn.

## Berne
* 19 maart - Johannes Magnus, Sweedske geastlike († 1544) 

## Ferstoarn
* 11 juny - kening Jakobus II fan Skotlân (* 1451) 
* 9 septimber - hartoch Frâns II fan Bretanje (* 1433)
1489

## Foarfallen
* Greve Jan III fan Egmont, Maksimiliaans trouwe bûnsgenoat en steedhâlder, wit de stêd Rotterdam, dy't yn Hoekse hannen wie, ta oerjefte te twingen troch úthongering.
* It krúsfarders-keninkryk Syprus fan keninginne Katerina Cornaro wurdt oernom troch de Fenesjanen.
* Almería is, nei Moarske oerhearsking, wer Spaansk.

## Berne

## Ferstoarn