Sheriff

In ***sheriff*** is yn Ingelsktalige lannen in oerheidsfunksjonaris dy't belêstge is mei beskate wetlike, politike en/of seremoniële taken. Hoewol't men yn 'e regel by it hearren fan it wurd daliks oan it Wylde Westen tinkt, is it begryp *sheriff* net inkeld ta dy histoaryske perioade beheind, noch ta de funksje (min ofte mear gelyk oan dy fan in fjildwachter) dy't de *sheriffs* dêr hiene.

## Oarsprong fan 'e term
Hoewol't soms tocht wurdt dat *sheriff* in ferbastering is fan 'e Arabyske titel *[[sjarif]]*, dy't yn 'e tiid fan 'e Krústochten ta it Westen trochkrongen wêze soe, is dat sa net. Yn it echt is *sheriff* in gearlûking fan *shire reeve*, in Ingelske term dy't oerset wurde kinne soe as "distriktsskout", en dy't weromgiet op it Aldingelske *scīrgerefa*. Sokke funksjonarissen wiene yn it Midsiuwske Ingelân, sawol foar as nei de Normandyske Ferovering fan 1066, fan keningswegen belêstge mei it bewarjen fan 'e frede (*reeve*) yn 'e histoaryske greefskippen (*shires*) fan it lân. Ut Ingelân wei wreide de titel him letter út oer de rest fan 'e Ingelsktalige wrâld. Yn it Ingelsk wurdt it amt fan in sheriff of it gebiet dat binnen syn jurisdiksje leit in *shrievalty* neamd.

## Hjoeddeiske ''sheriffs''
*  Austraalje
:Yn Austraalje waard it amt fan *sheriff* ynsteld yn 1824. Foarhinne lei dizze funksjonaris rjochterlike beslissings op, fierde er lykskôgings út, hied er it tafersjoch oer it pleatslike tichthûs en bewurkmastere er eksekúsjes troch in anonime boal. Hjoed de dei binne *sheriffs* yn Austraalje ferantwurdlik foar it oplizzen en útfieren fan rjochterlike fûnissen, ynklusyf it ynjen fan boetes, it beslach lizzen op replik guod yn gefal fan ûnbetelle skulden, it ferrjochtsjen fan hûsútsettings en it beävensearjen fan it sjuerysysteem.
*  de Filipinen
:It amt fan *sheriff* fan Manilla waard yn 1901 ynsteld, doe't de Filipinen nei de Spaansk-Amerikaanske Oarloch krekt ûnder Amerikaansk bestjoer kommen wiene. Dizze *sheriff* twingt it neikommen fan rjochterlike útspraken ôf, lykas arrestaasje-, frijlittings- en útsettingsbefellen en dagings, en fungearret ek as parketplysje. 
*  Grut-Brittanje
**  /  Ingelân en Wales
::Yn Ingelân en Wales hat it (ûnbetelle) amt fan *[[high sheriff]]* troch in stadige evolúsje in frijwol folslein seremoniële funksje krigen. It wurdt útoefene troch in lid fan 'e pleatslike gemeenteried dy't dêrta fan hegerhân beneamd wurdt. It doel is om derfoar te soargjen dat fûnissen fan 'e Britske Hege Ried neilibbe wurde. Yn april 2004 waard de titel offisjeel feroare ta *High Court enforcement officer*, mar yn it deistich spraakgebrûk stiet er noch altyd bekend as *sheriff*. 
:*  Cornwall
::Neffens in oarkunde út 1337 is de *sheriff* fan Cornwall ien en deselde persoan as de hartoch fan Cornwall (in titel dy't tsjintwurdich droegen wurdt troch de Britske troanopfolger, dy't ek de prins fan Wales is). 
:*  Londen
::Yn 'e stêd Londen wurde elts jier twa *sheriffs* beneamd, wêrfan't ien in gemeenteriedslid is en de oare net. Harren taken binne om 'e boargemaster te helpen by it útoefenjen fan dy syn plichten, om oanwêzich te wêzen by sittings fan 'e stedsrjochtsbank, de *Old Bailey*, en om sa nedich petysjes fan 'e stêd oer te langjen oan it Britske parlemint.

:*  Noard-Ierlân
::Noard-Ierlân hat acht *high sheriff*s, ien foar eltse *county* en de beide grutste stêden (Belfast en Londonderry of Derry). Harren funksje is frijwol hielendal seremonieel, en omfiemet û.m. it beëdigjen fan 'e boargemasters fan 'e beide stêden.
:*  Skotlân
::Yn Skotlân is it amt fan *sheriffs* it ekwifalint fan wat yn Nederlân de kantonrjochters binne. 
*  Ierlân
:Yn Ierlân besteane twa soarten *sheriffs* (Iersk: *sirriam*). De stêd en *county* Dublin en de stêd en *county* Cork hawwe elts in *sheriff* dy't dêr in soarte fan gerjochtsdoarwarder is, wylst der ek amtners fan 'e belestingtsjinst binne dy't har *sheriff* neame meie.
*  Yndia
:Yn Yndia hawwe inkeld de stêden Bombay, Kalkutta en Madras, de trije eardere presidintskippen út 'e Britske koloniale tiid, in *sheriff*. Dy funksje is nei dy fan boargemaster de heechste yn it stedsbestjoer, en de *sheriffs* sitte ferskate eveneminten en konferinsjes foar en ferwolkomje bûtenlânske gasten fan kwizekwânsje yn 'e stêd.
*  Kanada
:Yn Kanada hawwe *sheriffs* oer it algemien op provinsjaal en ûnderprovinsjaal nivo de funksje fan parketplysje, en binne se benammentlik belêstge mei de befeiliging fan gerjochtsgebouwen, it oerbringen fan arrestanten nei de rjochtseal en oare soksoarte saken.
*  de Feriene Steaten fan Amearika
:Yn 'e Feriene Steaten is in *sheriff* meastal (mar net altyd) de heechste plysjefunksjonaris yn in ''county'' of ''parish''. Yn 'e measte gefallen wurde sokken by ferkiezings keazen troch de befolking fan 'e oangeande *county* of *parish*. Inkeld *countys* (dy't yn guon steaten *parishes* neamd wurde) hawwe in *sheriff*; yn stêden komt dy funksje net foar, mei as iennichste útsûndering de stêd New York. Yn guon gefallen wurdt de *sheriff* ynstee in *marshal* neamd, mar dy hat dan persiis deselde funksje. Yn beskate steaten is de *sheriff* trouwens offisjeel in *high sheriff*, mar dy folsleine titel wurdt yn 'e Feriene Steaten bûten wetlike dokuminten nea brûkt.