open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Betsaïda

**Betsaïda** (as **Bethsaïda**) betsjut yn it Hebriuwsk 'fiskersdoarp'; it is de âlde namme fan in doarp oan de noardkant fan de Mar fan Tiberias, dêr't neffens Jehannes 1:45 de earste trije learlingen fan Jezus fan Nazareth, nammentlik Simon Petrus, Andreas en Filippus wei kamen.

De ruines fan it plak út de Aldheid waarden yn 1987 troch Bargil Pixner ûntdutsen op de hichte Et-Tel.

## Ruïnes fan Betsaïda

File:Ruins of Bethsaida village in summer 2011 (3).JPG
File:Ruins of Bethsaida village in summer 2011 (7).JPG
File:Ruins of Bethsaida village in summer 2011 (6).JPG


## Keppelings om utens
* Betsaïda yn de Joadske Ensyklopedy
Bargil Pixner

**Bargil Pixner** (Untermais, 23 maart 1921 - Jeruzalim, 5 april 2002) wie in amateur-archeolooch, Benediktiner muonts en saakkundige op it mêd fan de Deade Seerollen.

## Wurk
* *With Jesus Through Galilee: According to the Fifth Gospel*, Corazin Publishing, 1992, ISBN 0-8146-2427-8.
* *With Jesus In Jerusalem: His First and Last Days in Judea*, Corazin Publishing, 1996, ISBN 965-434-004-6.
Oade oan de Sipel

***Oade oan de Sipel*** yn it oarspronklike Spaansk: ***Oda a la Cebolla***, is in gedicht fan 'e hân fan 'e grutte Sileenske dichter en winner fan 'e Nobelpriis foar de Literatuer Pablo Neruda (1904-1973). It waard foar it earst útjûn yn 1954 as ûnderdiel fan 'e bondel *Odas Elementales* en wurdt algemien beskôge as it bêste gedicht út dat boek fan oades oan 'e lytse dingen yn it libben, en miskien wol as it bêste gedicht dat Neruda ea skreaun hat.

Yn 'e *Oda a la Cebolla* beskriuwt Neruda yn befleine bewurdings it bestean fan 'e sipel fan syn alderearste ûndergrûnske begjin oant syn ein 'e minsklike koken. In passaazje dy't jin bybliuwt, is dy dêr't er it ûntspruten fan 'e sipel yn 'e ierde ferliket mei de berte fan 'e Grykske goadinne Afrodite út 'e see, of dêr't er seit: *"Nos hiciste llorar sin afligirnos"* ("Do makkest ús oan it gûlen sûnder ús kwea te dwaan").

Mei't Neruda njonken syn libben as dichter ek politikus wie en tige aktyf yn 'e Sileenske Kommunistyske Partij, hawwe in soad minsken yn syn *Oda a la Cebolla* in polityk boadskip sjen wollen, en it is wier dat Neruda der neat ferkeards yn seach om syn dichtwurk as in fehikel foar syn politike gedachteguod te brûken. Mar yn dit gefal liket dat net op te gean. Twaris ferwiist er yn it gedicht nei de sipel as it iten fan 'e earmen, mar dat is net mear as in feitlike fêststelling, en fierders hat de *Oda a la Cebolla* gjin inkele politike lading.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *Oda a la Cebolla* ferskynde yn 1981 as *Oade oan de Sipel* yn in lyts boekje dat útjûn waard by útjouwerij De Hynsteblom, op 'e Jouwer. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Klaas Bruinsma en it tolve siden tellende boekje omfettet ek it Spaansktalige orizjineel. Oersetting, orizjineel en de printkladde fan 'e útjefte troch Karel F. Gildemacher binne op 'e noed fan Tresoar en kinne dêre ynsjoen wurde.
Tweintich Leafdesdichten en in Liet fan Wanhoop

***Tweintich Leafdesdichten en in Liet fan Wanhoop*** yn it oarspronklike Spaansk ***Veinte Poemas de Amor y Una Canción Desesperada***, is in samling romantyske gedichten fan 'e hân fan 'e grutte Sileenske dichter en winner fan 'e Nobelpriis foar de Literatuer Pablo Neruda (1904-1973). It wie syn twadde publikaasje en kaam foar it earst út yn 1924, doe't er njoggentjin jier wie. 

## Algemiene beskôging
Hoewol't Neruda der syn namme as dichter mei dizze dichtbondel fêstige en it noch altyd sjoen wurdt as ien fan syn wichtichste wurken, joech it doedestiden gâns opskuor fanwegen de eroatyske byldspraak, nammenste mear mei it each op 'e jonkheid (yn dy tiid sels noch minderjierrigens) fan 'e auteur. Troch de jierren hinne hat *Veinte Poemas de Amor y Una Canción Desesperada* him ûntjûn ta Neruda syn bekendste wurk, dêr't mear as in miljoen eksimplaren fan ferkocht binne. Dêrnjonken is it oerset yn withoefolle talen, wêrûnder it Frysk.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *Veinte Poemas de Amor y Una Canción Desesperada* ferskynde yn 2005 ûnder de titel *Tweintich Leafdesdichten en in Liet fan Wanhoop*. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Klaas Bruinsma en it 71 siden tellende boekje waard yn in beheinde oplaach fan 42 nûmere en 42 net nûmere eksimplaren útjûn troch útjouwer Steven Sterk, te Grins, by wize fan fiering dat Bruinsma foar de twadde kear de dr. Obe Postmapriis wûn hie. Teminsten ien gedicht út dizze bondel, *O Wiidte fan Dinnen* (*Ah Vastedad de Pinos*), wie earder yn 'e Fryske oersetting fan Bruinsma publisearre, te witten yn 2002 yn it tydskrift *[[Kistwurk]]* (fol. 2 (2002), ôfl. 8 (des.), s. 72-73).

## Bedriuwsnamme Bornmeer
Doe't Utjouwerij Steven Sterk en Utjouwerij Bornmeer yn 2006 de lapen gearsmieten, waard it nije bedriuw by de Keamer fan Keaphannel ynskreaun ûnder in "sneinske namme" (sa't Sterk it sels neamt yn syn foarwurd by Ovidius syn *[[Feroarings fan Stal]]*, in oare oersetting fan Klaas Bruinsma). Dy namme wie: Tweintich leafdesdichten en in liet fan wanhoop B.V. Hoewol't de namme Bornmeer folle mear brûkt wurdt, is dat eins de wichtichste ymprint fan Tweintich leafdesdichten en in liet fan wanhoop B.V..
Isabelle Gatti de Gamond

**Isabelle Gatti de Gamond** (Parys, 28 july 1839 - 11 oktober 1905) wie in Belgysk feministe.

Sy wie ien fan de earste froulju dy't harren fersetten tsjin it idee fan de *[[femmes savantes]]*. Dat wienen emansipearre froulju dy't troch te studearjen harren froulikens ferlern hienen. Gatti de Gamond seach it ûnderwiis wol as in wichtich wapen yn de striid foar like rjochten.
Beynfloede fan de pedagogyske skriuwsels fan har mem, Zoë de Gamond, begjint hja it tydskrift *Cahier de Femmes*. Yn dat blêd skriuwt hja oer har ideeën. In stikmannich jierren letter stichtet hja in middelbere famkesskoalle. De leararen binne allegear frijsinnigen en de learstof is syn tiid fier foarút.

It sosjalisme wurdt troch har as bûnsmaat beskôge. Op sosjalistyske kongressen ferdigenet sy de saak fan de frou. At de *Belgische Werkliedenpartij* (BWP) beslút om foarrang te jaan oan it algemien stimrjocht foar manlju is hja bot teloarsteld. It frouljusstimrjocht komt der pas yn 1948.

]
Zoé de Gamond

**Zoé Charlotte de Gamond** (Brussel, 11 febrewaris 1806 – 28 febrewaris 1854) wie in Belgysk ûnderwizeresse en feministe dy't ûnder it pseudonym **Marie de G***** skreau.

## Libben en wurk
Zoé de Gamond waard berne yn in begoedige liberale húshâlding. Har heit wie abbekaat en heechlearaar nei 1830. Har mem wie fan aadlik komôf en hold geregeldwei salons dêr't Zoé niget oan polityk krige.

Yn it earstoan hong hja de ideeën fan Saint-Simon oan, mar ferruile dy letter foar dy fan de utopysk sosjalist Charles Fourier. Yn de iere jierren 30 wie hja in aktyf stiper fan Italjaanske en  Poalske politike ballings. Yn dy snuorje moete hja ek de Poalske nasjonalist Jan Czyński, mei wa't sy *Le Roi des Paysans* skreau. Teffens skreau hja oer feminisme mids 30er jierren, en sy boaske yn dy tiid mei de Italjaanske keunstner Jean-Baptiste Gatti.

Ein tritiger jierren ferfarre it pear fan Brussel nei Parys, dêr't Zoé in tige súkses hie mei in wurk oer de filosofy fan Fourier, dat fiifris werprinte waard en ek yn it Ingelsk oerset waard. Mei stipe fan in begoedige Fourieroanhinger koenen de Gattis in phalanstère (Utopyske mienskip) fêstigje yn Cîteaux yn 1842. Dy ûndernimming waard lykwols in finansjele ramp. Hja gienen werom nei Brussel en hienen dêr in frijwat earmoedich bestean.

Mei help fan Charles Rogier waard Zoé beneamd ta ynspekteur fan beukerskoallen, famkesskoallen en skoallen foar ûnderwizeressen. Sy publisearre in tal hânboeken foar it ûnderwiis en ien foar it yn it wurk hâlden fan in psychiatryske ynrjochting.

Zoé Charlotte de Gamond stoar yn de âldens fan 48 jier; sy liet trije jonge dochter benefter, Isabelle ynbegrepen, dy't letter pedagoge en feministe wurde soe.

## Kar-út bibliografy
* *De la condition sociale des femmes au dix-neuvième siècle*, 1834
* *Esquisses sur les femmes*, 1836
* (mei Jan Czyński) *Le Roi des Paysans*, 1838
* *Fourier et son système*, 1838
* *Réalisation d'une commune sociétaire d'après la théorie de Charles Fourier*, 1840

## Referinsje
*  Piette, V., "de GAMOND, Zoé, Charlotte, pseudo Marie de G*** (1806&ndash;1854)" in E. Gubin, C. Jacques, V. Piette & J. Puissant (eds), *Dictionnaire des femmes belges: XIXe et XXe siècles.* Bruxelles: Éditions Racine, 2006. ISBN 2-87386-434-6
Listowel

**Listowel** is in plak yn it Ierske greefskip Kerry. Listowel leit oan de noardigge fan de rivier Feale.

## Geografy
Listowel leit oan de N69 tusken Tarbert en Tralee. Bus Éireann fersoarget deistige ferbinings mei Tralee, Cork en Limerick. It tichtsbylizzend spoarstasjon is yn Tralee.

Listowel hie destyds in eigen spoarstasjon oan in breedspoar tusken Tralee en Limerick. Yn 1963 gie de line ticht foar reizgersferfier en yn 1978 foar frachtferfier. Yn 1988 waard it spoar opbrutsen. It stasjonsgebou yn Listowel bleau bewarre en is no partikulier eigendom.

Listowel leit oan de noardigge fan de rivier Feale.

## Ut de skiednis
Listowel wurdt foar it earst neamd yn 1303 (yn de saneamde *Plea Roll*).

Yn 1888 waard tusken Listowel en Ballybunion de *[[Listowel Ballybunion Railway]]* iepene, de earste kommersjele monorail yn de wrâld. Der waard fracht en reizgers ferfierd. De spoarline waard troch Charles Lartigue boud. Sûnt 2001 hat Listowel in fêste útstalling oer de histoaryske spoarline.

De ruïne fan Listowel Castle út de 15e iuw waard fannijs boud en is no in toeristyske attraksje.


Ofbyld:Lartigue Monorail old 004.jpg|*Listowel Ballybunion Railway*
Ofbyld:Lartigue Monorail.jpg|*.. de earste monorail fan de wrâld*
File:Listowel bridge.jpg|Brêge oer de Feale yn Listowel


## Kultuer
Yn it ramt fan it grutte literatuerfestival, de *Listowel Writers' Week*, dy't alle jierren yn de maitiid yn Listowel syn beslacdh kreit, wurdt de *[[Kerry Group Irish Fiction Award]]* útrikt.

## Partnerstêden
*  Los Gatos (Feriene Steaten)
*  Shawnee (Feriene Steaten), sûnt 1985
*  Listowel yn Kanada waard ferneamd nei de Ierske stêd.

## Berne yn Listowel
* John B. Keane (1928), dichter en skriuwer
* Bryan McMahon, skriuwer
Feale

De rivier de **Feale** (*An Fhéil* of *Abhainn na Féile* yn it Iersk]) ûntspringt by Rockchapel yn it Mullaghareirkberchtme yn County Cork yn it súdwesten fan Ierlân. De rivier rint dêrnei nei it noardwesten troch  Abbeyfeale yn County Limerick en Listowel yn County Kerry foardat er útmûnet yn de estuarium fan de Shannon by Ballyduff en sa fierder nei de Atlantyske Oseaan.

## Sydrivieren
* Allaghaun (*An tUllachán*)
* Cashen (*An Casán*)
* Clydagh (*An Chlaoideach*)
* Deel (*An Daoil*)
* Owveg (*An Abha Bheag*)
* Smearlagh (*An Sméarlach*)
Walt Whitman

**Walter "Walt" Whitman** (West Hills (New York), 31 maaie 1819 – Camden (New Jersey), 26 maart 1892) wie in Amerikaansk dichter, sjoernalist en essayist waans dichtbondel *[[Leaves of Grass (boek)|Leaves of Grass]]* in mylpeal betsjutte yn de skiednis fan de Amerikaanske literatuer.

## Wurk
* 1855 *Leaves of Grass* — 95 siden.; 10 pp. foarwurd, 12 gedichten
* 1856 *Leaves of Grass* — 32 gedichten, mei proazabydragen
* 1860 *Leaves of Grass* — 456 siden.; 178 gedichten
* 1865 *Drum-Taps*
* 1865–1866 *Sequel to Drum-Taps*
* 1867 *Leaves of Grass* — nije edysje; taheakke *Drum-Taps*, *Sequel to Drum-Taps*, en *Songs Before Parting*; 6 nije gedichten
* 1871–72 *Leaves of Grass* — 120 siden mei 74 gedichten taheakke, 24 nije teksten
*1875 *Memoranda During the War*
* 1881–82 *Leaves of Grass* — 17 nije gedichten taheakke, 39 weilitten of oars oardere; 293 gedichten totaal, *Song of Myself* kriget foar 't earst dizze titel
* 1891–92 *Leaves of Grass* — gjin wichtich nij wurk
* 1982 *Poetry and Prose* (Justin Kaplan, ed.) (Library of America)
* 2003 *Selected Poems* (*American Poets Project*) (Harold Bloom, ed.) (Library of America)

## Keppelings om utens
*Blog oer Leaves of Grass
*Artikel fan Martijn Boven oer ''Leaves of Grass''
*Ebook projekt Gutenberg
Marie Popelin

**Marie Popelin** (Schaarbeek, 16 desimber 1846 - Brussel, 5 juny 1913) wie in Belgyske foarfjochtster fan de frouljusrjochten. Sy krewearre mei Isabelle Gatti de Gamond foar ûnderwiis foar famkes en waard sels de earste froulike doktor yn de rjochten.

Mei 37 jier sette hja yn 1883 úten mei har rjochtestúdzje oan de Université libre de Bruxelles. Nei har ôfstudearjen frege hja yn 1888 tagong ta it berop fan advokaat oan de baly fan Brussel. It Hof fan berop fersmiet har fersyk lykwols op 12 desimber 1888 mei arguminten oer de *natuer fan de frou* en har sosjale rol. Popelins kassaasjeberop waard ôfwiisd mei it argumint dat de wet soks net regele. De 'saak Popelin' krige in soad omtinken en wie wichtich yn de bewustwurding fan it feminisme.

Yn 1892 stichte Popelin de *Ligue belge du droit des femmes* ('Belgyske Liga foar Frouljusrjochten'), ûnder oaren yn 'e mande mei Isala Van Diest, de earste Belgyske froulike dokter. It troch har yn 1897 yn Brussel organisearre *Internationaal Feministisch Congres* joech fral byfal yn it bûtenlân. Yn 1905 stichte hja de Belgyske ôfdieling fan de *Conseil international des femmes*, de noch altyd besteande 'Nasjonale Frouljusried'.

## Ferskaat
* Marie Popelin waard stipe yn har striid troch de publikaasjes fan de Brusselske abbekaat Louis Franck (1864-1917).

## Literatuer
*, *En de vrouwen?*, Masereelfonds, Brussel, 1980

## Keppelings om utens
* RoSaDoc
* Koarte biografy fan Louis Franck

]
Rudolf Eickemeyer jr.

**Rudolf Eickemeyer junior** (Yonkers, 1862 – dêre, 1932) wie in Amerikaansk fotograaf. Hy wie aktyf fan ein 19e iuw oant de iere 20er jierren; wurdt wol rekkene ta de steaming fan it pikturalisme. 

Hy wie ien fan de earste Amerikanen (mei Alfred Stieglitz) dy't talitten waard by de Britske Linked Ring. Mei syn fotos hat er tsientallen prizen op útstallings oaral yn de wrâld wûn. Hy waard ferneamd mei syn portretten fan *high-society* froulju, benammen dy fan sjongster en model Evelyn Nesbit.  Eickemeyer's ferneamdste fots sitte yn de kolleksjes fan it Smithsonian Institution. 

## Bibliografy
**In and Out of the Nursery* (1900) (skreaun troch Eva Rowland, yllustrearre troch Eickemeyer)
**Down South* (1900)
**The Old Farm* (1901)
**Winter* (1903)
**Nature and Culture* (1904) (skreaun troch Hamilton Wright Mabie, yllustraasjes Eickemeyer)
**In the Open* (1911) (skreaun troch Stanton Davis Kirkham, yllustraasjes Eickemeyer)

## Galery

Ofbyld:Washdayontheplantage eickemeyer 1887.jpg|*Washing day on the plantage*, 1887
Ofbyld:Eickemeyer lilygather.jpg|*The lily gatherer*, 1892
Ofbyld:Eickemeyer jr 1893.jpg|*The last load*, 1893
Ofbyld:Eickemeyer line creek.jpg|*The line creek*, 1895
Ofbyld:Eickemeyer jr 1898.jpg|*The false tone*, Camera Notes 1898
Ofbyld:Eickemeyer the dance 1900.jpg|*The dance*, Camera Notes, 1900
Ofbyld:PORTRAIT-Study-No-ii-By-Rudolf-Eickemeyer.jpg|*Study*, 1900
Ofbyld:Rudolf Eickmeyer, 1894.jpg|*The steps*, 1894
Ofbyld:Eickemeyer 1895 sweet home.jpg|*Sweet home*, 1895, Camera Notes 1898
Ofbyld:Eickemeyer 1898 vesper bells.jpg|*Vesper bells*, Camera Notes 1898
Ofbyld:Mary Garden in Debussy's Pelléas et Mélisande 2.jpg|*Mary Garden, Palleas and Melisande*, 1908
Ofbyld:Eickemeyer jr 22.jpg|*Caught in misschief*, 1901


#### Evelyn Nesbit

Ofbyld:Eickemeyer nesbit.jpg|
Ofbyld:Eickemeyer Evelyn Nesbit2.jpg|
Ofbyld:Eickemeyer Evelyn Nesbit3.jpg|
Ofbyld:Nesbith Rudolf Eickemeyer.jpg|
Ofbyld:Eickemeyer Evelyn Nesbit.jpg|
Ofbyld:IN MY STUDIO, EVELYN NESBIT, TIRED BUTTERFLY, 1909.jpg|


## Literatuer
* Nesbit, Evelyn, Prodigal Days: the Untold Story, J. Messner, Inc., 1934
* The Photography of Rudolf Eickemeyer, Jr., Hudson River Museum Exhibition Catalogue, 1972

## Keppelings om utens
* Biografy op Broadway.edu
* Side oer Eickemeyer
* Down South, E-book
* The travel photo’s of Rudolf Eickemeyer, E-book
* Photography of Rudolf Eickemeyer, E-book, 1932
Siligo

**Siligo** is in plak en gemeente yn de provinsje Sassari, regio Sardynje yn Itaalje. It plak hat 764 ynwenners (2024) en in oerflakte fan 43,6 km².

## Demografy
It ynwennertal sakke neffens sifers fan folkstellingen fan ISTAT yn de perioade 1991-2001 mei 11,4%. Oant 2024 sakke it ynwennertal noch jimmeroan.

## Geografy
Siligo grinzet oan 'e folgjende gemeenten: Ardara, Banari, Bessude, Bonnanaro, Codrongianos, Florinas, Mores, Ploaghe.

## Berne yn Siligo
* Maria Carta, folk-sjongster
* Gavino Ledda, skriwer
Taekwondo op de Olympyske Simmerspullen

**[[Taekwondo]]** is in sport dy't fan de Spullen fan Sydney 2000 ôf op it Olympyske programma stiet.

## Skiednis
Tidens de Spullen fan 1988 en 1992 wie teakwondo al in demonstraasjesport mar pas fanôf de spullen fan 2000 stiet it op it Olympyske programma.

## Gewichtsklassen
Sûnt 2000 wurdt der by de manlju en de froulju striden yn fjouwer gewichtsklassen.

## Medaljespegel
Taekwondo op de Olympyske Simmerspullen 2008

De **[[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade]]** waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina.
It taekwondo hie plak yn it *Beijing Science and Technology University Gymnasium*.

## Manlju

## Froulju

## Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by it Teakwondo medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2008.
Taekwondo op de Olympyske Simmerspullen 2004

De **[[Olympyske Simmerspullen 2004]]**, ek wol de **XXVIIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân.
It taekwondo waard hâlden yn it *Faliro Sports Pavilion Arena*.

## Manlju

## Froulju

## Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it Teakwondo medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2004.
Elsie Ferguson

**Elsie Louise Ferguson** (New York City, 19 augustus 1883 - Nij Londen, 15 novimber 1961) wie in Amerikaansk aktrise. Sy wie bot ferneamd om har optredens op Broadway, dêr't hja in grutte stjer wie. Sy hat ek yn in protte stomme films spile.

Elsie Ferguson troude fjouwer kear en skiede trijeris. 

## Filmografy
* *The Rise of Jenny Cushing* (1917)
* *Barbary Sheep* (1917)
* *Under the Greenwood Tree* (1918)
* *The Spirit That Wins* (1918)
* *Heart of the Wilds* (1918)
* *The Danger Mark* (1918)
* *A Doll's House* (1918)
* *The Lie* (1918)
* *The Song of Songs* (1918)
* *Rose of the World* (1918)
* *Counterfeit* (1919)
* *The Witness for the Defense* (1919)
* *A Society Exile* (1919)
* *The Avalanche* (1919)
* *Eyes of the Soul* (1919)
* *The Marriage Price* (1919)
* *His Parisian Wife* (1919)
* *Lady Rose's Daughter* (1920)
* *His House in Order* (1920)
* *Forever* (1921)
* *Footlights* (1921)
* *Sacred and Profane Love* (1921)
* *Outcast* (1922)
* *The Unknown Lover* (1925)
* *Scarlet Pages* (1930)

## Keppeling om utens
* Elsie Ferguson yn de IMDb
Taekwondo op de Olympyske Simmerspullen 2000

De **[[Olympyske Simmerspullen 2000]]**, ek wol de **XXVIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney.
It taekwondo waard hâlden yn it *State Sports Centre*. It wie de earste kear dat it taekwondo op it Olympyske programma stie.

## Manlju

## Froulju

## Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by it Teakwondo medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2004.
Rugby op de Olympyske Simmerspullen

**[[Rugby]]** is in sport dy't fan de Spullen fan Parys 1900 ôf op it Olympyske programma stie.

## Skiednis
Tidens de Spullen fan 1900 stie rugby foar it earst op it Olympyske programma. Dêrnei hat it noch trije kear op it programma stien yn 1908, 1920 en tidens de spullen fan 1924 yn Parys foarearst foar it lêst. Yn 2009 waard besletten dat it Rugby tidens de Spullen fan 2016 wer werom komt op it programma.

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it rugby medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen. *Bywurke oant en mei 2024*
Rugby op de Olympyske Simmerspullen 1900

De **[[Olympyske Simmerspullen 1900]]**, ek wol de **IIe Olympiade** neamd waarden yn 1900 yn Parys, Frankryk hâlden. It Rugby waard hâlden yn it *Vélodrome de Vincennes*.

## Vélodrome de Vincennes
It vélodrome de Vincennes stiet yn Vincennes, sûnt 1929 in stêddiel fan Parys. It velodroom waard boud yn 1896 en brûkt foar de Olympyske spullen fan 1900 en fan 1924; tidens de spullen fan wie it it haadstadion en wie der ek it iepening- en sluitingsseremoanje. Hjoed de dei hjit it velodroom, Vélodrome Jacques Anquetil. foar hoefolle taskôgers der plak wie is net bekind.

## Manlju

## Einrangskikking
Rugby op de Olympyske Simmerspullen 1908

De **[[Olympyske Simmerspullen 1908]]**, ek wol de IVe Olympiade neamd waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. It atletyk waard hâlden yn it *White City Stadium*. It wie de twadde kear dat it rugby op it programma stie. Yn 1985 is it White City Stadium ôfbrutsen om plak te meitsjen foar de gebouwen fan in tillefyzjestjoerder. 

## Manlju

## Einrangskikking
Rugby op de Olympyske Simmerspullen 1920

**[[Rugby]] op de [[Olympyske Simmerspullen 1920]]** waard hâlden yn it Olympysk Stadion (Antwerpen). It wie de tredde kear dat it rugby op it programma fan de Olympyske Simmerspullen stie.

## Manlju

## Einrangskikking
Pleuritis

**Pleuritis** (ek wol **pleuris** ) is in ûntstekking oan it boarstflues dat de longen en de binnenkant fan de boarstkas (thorax) beklaaid, de pleura. 

It kin troch in firale- of in baktearjele ynfeksje (ek by in longûntstekking) komme of troch yrritaasje fan de pleura. Der bestiet ek in reumatyske foarm fan pleutitis. At der focht tusken de longfluezen ûntstiet wurdt sprutsen fan pleurafocht (in eksudaat). Dy foarm fan pleuritis hiet *pleuritis exsudativa* (wiete pleuris); by *pleuritis sicca* (drûge pleuris) wurdt gjin of mar in bytsje eksudaat foarme. Pleurafocht kin ynfektearre reitsje (ettter), sadat in empyeem ûntstiet. By trochgroei as útsiedzjen fan kankersellen tusken de pleurabladen wurdt praat fan pleuritis carcinomatosa.

Yn de 20e iuw waard pleuritis wol as in eufemisme foar tuberkuloaze brûkt, ek at der gjin sprake fan in tuberkuleuze pleuritis wie.

## Symptomen
Typysk ferskynsel fan in pleuritis is in stekkende pine dy’t slimmer wurdt by sykheljen en hoastjen, benammen yn it gefal fan de drûge foarm. It hinget fan it krekte plak fan de ûntstekking ôf oft der in útstrielende pine nei de bûk, de nekke of de skouders is. Meastal sykhellet de pasjint fluch en oerflakkich. Soms is der lichte koarts.

## Behanneling
Pleuritis wurdt behannele troch de oarsaak te behanneljen, sa nedich en at it mooglik is. Bakteriële pleuritis is meastal goed te behanneljen mei antibiotika, firale pleuritis troch ôf te wachtsjen en/of mei ûntstekkingsrimmers.
Rugby op de Olympyske Simmerspullen 1924

De **[[Olympyske Simmerspullen 1924]]**, ek wol de **VIIIe Olympiade** neamd waarden yn 1924 yn Parys, Frankryk hâlden. It rugby waard hâlden yn it *Stade de Colombes*. It wie de fjirde en lêste kear dat it rugby op it programma stie.

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.

## Stade de Colombes
It Stade de Colombes waard boud yn 1883 as hurddraversbaan. Yn 1907 waard it omboud ta Atletykstadion mei plak foar 45.000 taskôgers. Yn 1924 wie it it haadstadion fan de Olympyske Simmerspullen en waard ek de iepenings- en slútingseremoanje hjir hâlden. Hjoed de dei stiet it stadion bekend als it Stade Olympique Yves-du-Manoir en hat it plak foar 14.000 taskôgers.

## Manlju

## Einrangskikking

### Medaljewinners
Sivile technyk

**Sivile technyk** is de tapaste wittenskip dy't dwaande is mei it ûntwerpen, realisearjen en ûnderhâlden fan objekten dy't yn de grûn fêstsitte.

Foarbylde fan sokke objekten binne liedingen, kabels, brêgen, wegen en gebouwen, mar ek de stúdzje nei rivieren en kanalen falt ûnder sivile technyk. Sivile technyk rjochtet him op it benutsjen fan ús omwrâld.

Sivile technyk is ûntstien as tsjinhinger fan militêre technyk, sa't dy troch de sjeny bedreaun waard en noch wurdt. It ûntwerp en de oalis fan wegen, brêgen en kanalen wie begjin 19e iuw noch in feratwurdlikheid fan de sjeny.

## Underferdieling fan it mêd
Sivile technyk wurdt in it generaal ûnderferdield yn:

* baggeltechnyk
* beton- , stiel- en komposytkonstruksjes (bouwurken lykas brêgen en gebouwen)
* geotechnyk (bouwen yn en op de grûn)
* sûnenstechnyk (drinkwettersúvering, riolearring, ôffalwetterbehanneling)
* miljeukunde (grûnfersmoarging, grûnsanearringstechniken)
* offshore technology (fêste konstruksjes, driuwende konstruksjes, baggeltechnology, djipseetechnology)
* ferkearsboukunde (diminsjonearring fan ferhurdingen, spoarweikonstruksjes, en soks)
* ferkearskunde (planning en ûntwerp fan wegen, ferkearsôfhanneling, ferkearsynfrastruktuer)
* seismyske technyk
* wetterbehear (polders, yrrigaasje)
* wegeboukunde (oanlis fan wegen en spoarwegen)
* wetterboukunde (rivieren, kusten, kanalen, diken, sluzen, keardamen, havens).
* hydrology

## Opliedingen
### Nederlân
Yn Nederlân wurdt de oplieding ta sivyl yngenieur ( *ir.*) fersoarge troch de Technyske Universiteit Delft en de Universiteit Twinte. Dêrneist binne der in tal hegeskoallen dy't de oplieding sivile technyk jouwe, dêrûnder binne de Hegeskoalle Windesheim yn Swol, Hegeskoalle fan Arnhim en Nymwegen, Hegeskoalle Rotterdam, Avans Hegeskoalle, Hegeskoalle Inholland, Hegeskoalle Seelân, de Hanzehegeskoalle Grins, de Hegeskoalle Utert, Saxion Hegeskoallen, de Haachske Hegeskoalle en de Hegeskoalle fan Amsterdam. Dejinge dy't ôfstudearret oan dy hegeskoallen krijt ek de titel yngenieur, mar dy wurdt dan ôfkoarte ta *ing.*

## Keppeling om utens
Richard Doll

Professor Sir **William Richard Shaboe Doll** (Londen, 28 oktober 1912 – Oxford, 24 july 2005) wie in Britsk epidemiolooch.

Doll wie ien fan de earsten dy't bewiisde dat it smoken fan tabak longkanker feroarsaket en it risiko op hert- en fetsykten fergruttet. Yn de jierren fjirtich naam longkanker bot ta. Mun miende doe yn it generaal dat dat fan it asfaltearjen fan wegen, útlitgassen en Röntgenapparatuer kaam. Yn 1948 die Doll in case-control stúdzje nei longkanker. It die bliken dat smoke de wichtichste oarsaak fan longkanker wie, en dat it risiko op longkanker bot grutter waard mei it tal sigaretten dat smookt waard. Hy hâlde doe sels op mei smoken. 
De earste jierren waard syn ûndersyk amper leaud, hoewol't de Amerikaan Wynder en de Nederlanner W.F. Wassink te ferlykjen resultaten publisearren. Letter die bliken dat it ferbân tusken smoken en longkanker al yn 1943 troch ûnder oaren de nazi-artsen Schairer en Schöniger ûntdutsen wie.
Yn 1954 sette Richard Doll de *British Doctors Study* op. Dy prospektive kohort-stúdzje liet nochris sjen dat smoken grif longkanker feroarsaakje kin.

Doll hat ek paadsljochtsjend ûndersyk dien nei it ferbân tusken radioaktive strieling en leukemy, en dat tusken asbest en kanker. Passyf smoken siet er net oer yn.

Doll krige in soad prizen foar syn wittenskiplik wurk en yn 1971 is er troch de Britske keninginne ta *sir* beneamd.

## Krityk
Nei syn dea ûntstie der striderij oer in part fan syn wurk. It die bliken dat er lange tiid jild bard hie fan gemyske bedriuwen waans produkten er foar de rjochtbank ferdigene hie. Hy barde bygelyks US$ 1,500 op in dei fan de Monsanto Company foar tsjinsten dy't fan  1976 oant 2002 duorren. Hy barde ek fan Chemical Manufacturers Association, Dow Chemicals en ICI. Syn ferdigeners sizze dat syn bannen mei de yndustry by saakkundigen bekend wie en dat syn oardiel oer produkten objektyf wie en net altyd yn it belang fan de bedriuwen dy't him rieplachten. Hy wie sels fan betinken dat meiwurkjen mei bedriuwen nedich wie om in goed oardiel oer harren produkten te krijen.
Maaie (gedicht fan Herman Gorter)

***Maaie*** yn it oarspronklike Nederlânsk ***Mei***, is in lang gedicht fan 'e hân fan 'e njoggentjinde-iuwske Nederlânske dichter Herman Gorter (1864-1927), dat er tusken 1886 en 1889 skreau. It is in saneamd lyrysk epos, dêr't de Nederlânsk natoer yn besongen wurdt yn 'e allegoaryske foarm fan 'e moanne maaie. Dit gedicht wurdt, mei fanwegen syn fernijend taalgebrûk, beskôge as in hichtepunt út 'e Nederlânske literatuer. De earste sin, *"Een nieuwe lente en een nieuw geluid"*, binne ûnstjerlik wurden. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma is út 1998.

## Eftergrûn
Yn *Mei* makket Gorter in protte gebrûk fan wiidweidige ferlikings, dy't nei de Grykske dichter Homêros wol homearyske ferlikings neamd wurde. Hy makket fan *Mei* in heldedicht mei yn 'e haadrol it famke Maaie. Sels spilet er der ek in rol yn, wat doedestiden noch nea earder dien wie.

## Ynhâld
Yn it earste diel wurdt Maaie, de dochter fan 'e sinne en de moanne, berne, en sjocht se nachts hoe't oan it strân har âldere suster April begroeven wurdt. Neitiid begjint har eigen libben op 'e ierde, oan it strân en yn 'e frije natoer, dêr't se de bluossems fan 'e maityd bringt.

Yn it langere twadde diel stiget Maaie út 'e natoer wei op om oer de wrâld te fleanen. Under har flecht fangt hja in glimp op fan 'e godheid Balder wylst dy in liet sjongt. Maaie is daliks smoarfereale op him en giet nei him op 'e siik. Dêrby bedarret se yn 'e himel en moetet se Balder syn heit, de oergod Woadan, dy't har fertelt dat Balder omdoarmet. Nei't se har syktocht ferfette hat, fynt se Balder einlings en hy beäntwurdet har gefoelens foar him. Lykwols ferlit er har al gaueftich wer, mei't er kiest foar in iensum libben, in keunstner allyk.

Yn it trêde diel wurdt Maaie treast troch de dichter sels. Se ferbliuwt net mear yn 'e libbene natoer, mar yn in deadske stêd, dy't foarútwiist nei har eigen dea. Al belúnje har krêften sa njonkelytsen, dochs bringt Maaie noch ljocht oeral dêr't se yn 'e stêd giet. Mar dan is har tiid om en giet se ta de stêd út om te stjerren lykas har suster April foar har. De dichter, de sinne en de moanne en withoefolle oaren begrave har mei-inoar oan it strân.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *Mei* ferskynde yn 1998 ûnder de titel *Maaie* by Utjouwerij Frysk en Frij, letter yn gearwurking mei Utjouwerij Elikser en de Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân, en mei stipe fan 'e gemeente Gaasterlân-Sleat, de Boersma-Adema Stichting, de *[[Stichting Juckema-Siderius Fonds]]*, de Douwe Kalma Stifting en de provinsje Fryslân. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Klaas Bruinsma, twafâldich winner fan 'e dr. Obe Postmapriis, dy't ek ferantwurdlik is foar it oersetten yn it Frysk fan sokke klassiken as de *[[Ilias]]* en *[[Odyssee]]* fan Homêros, Fergilius syn *[[Lânwurk]]* en Ovidius syn *[[Feroarings fan Stal]]*.
Tonkin

*Tonkin (krite), in regio yn Fietnam
*Hanoi (âlde namme: *Tonkin*), de haadstêd fan Fietnam
*Golf fan Tonkin,de see tusken Sina en Fietnam
*Tonkin (motorfyts), in Britsk histoarysk motorfytsmerk
Polo op de Olympyske Simmerspullen 1900

De **[[Olympyske Simmerspullen 1900]]**, ek wol de **IIe Olympiade** neamd waarden yn 1900 yn Parys, Frankryk hâlden. It polo waard hâlden yn it *Bois de Boulogne*. Polo stie foar it earst op it programma

## Manlju
### Earste omloop

### Twadde omloop

## Einrangskikking
Polo op de Olympyske Simmerspullen 1908

De **[[Olympyske Simmerspullen 1908]]**, ek wol de IVe Olympiade neamd waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. It polo waard hâlden op it fjild fan de *Hurlingham Club*. It wie de twadde kear dat it polo op it programma stie. Alle ploegen dy't meidiene kamen út it Feriene Keninkryk.

## Hurlingham Club
De Hurlingham Club waard oprjochte yn 1869 en hie 17 hektare oan grûn wêr't foar de Twadde Wrâldkriich polo, golf en croquet spile waard. De earste ynternasjonale polo wedstriid waard op de fjilden fan de Hurlingham Club hâlden. Nei de kriich koe der gjin Polo mear spile wurde om't de club ferplichte waard de polofjilden te ferkeapjen foar sosjale wenningbou. Yn 1908 waard hjir it Olympyske Polo toernoai hâlden.

## Manlju

## Einrangskikking
Polo op de Olympyske Simmerspullen 1920

De **[[Olympyske Simmerspullen 1920]]**, ek wol de **VIIe Olympiade** neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden. It polo waard hâlden yn  *Oostende*. 

## Manlju
### Earste omloop

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Juan Gabriel Vásquez

**Juan Gabriel Vásquez** (Bogotá, 1973) is in Kolumbiaansk skriuwer en oersetter. 

Yn 2011 krige er de Premio Alfaguara foar syn roman *"El ruido de las cosas al caer"* (Ít lûd fan fallende dingen')

Vásquez wenne efterelkoar yn Bogotá, Parys en de Belgyske Ardennen. Dêrnei sette er him nei wenjen yn barselona.

## Wurk
* *Persona* (novelle, 1997)
* *Alina Suplicante* (roman, 1999)
* *Los amantes de Todos los Santos*, (koarte ferhalen dy't yn de Belgyske Ardinnen spylje, 2001)
* *Joseph Conrad: el hombre de ninguna parte*, 2004, Biografy fan Joseph Conrad
* *Los informantes*, 2004
* * Historia secreta de Costaguana*, (roman 2007)
* *El arte de la distorsión*, (essays, 2009)
* *El ruido de las cosas al caer*, 2010

De romans *Los informantes* (*De informanten*) en *Historia secreta de Costaguana (*De geheime geschiedenis van Costaguana'') waarden yn it Nederlânsk fertaald. Beide boeken ferskynden by útjouwerij Signatuur, yn 2008 en 2010.
Polo op de Olympyske Simmerspullen 1936

De **[[Olympyske Simmerspullen 1936]]**, ek wol de **XIe Olympiade** neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. It polo waard hâlden op it *Maifeld*. It wie de earste kear sûnt de Spullen fan 1924 dat it polo wer op it programma stie, mar it wie daaliks ek de lêste kear.

## Maifeld
It Maifeld is yn 1936 oanlein en hat plak foar 75.000 taskôgers. It Maifeld is 112.000 m² grut it fjild leit oan de west kant fan it *Olympiastadion*.
Alle jierren yn septimber wurde op de Maifeld de ynternasjonale fjoerwurkkampioenskippen *Pyronale* hâlden.
Op 21 maart 2013 wie der by in grutte oefening in helikopterûngelok wêrby't twa plysjehelikopters boppe de Maifeld botsten, mei ien deade en meardere ferwûnen ta gefolch.

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.

## Kompetysje
### Earste omloop

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking

### Medaljewinners
Elf

*11, it jier.
*11 (getal), it getal tusken tsien en tolve yn (de gongberste foarm dêrfan is trouwens "alve")
*Elf (band), in Amerikaanske popgroep
*''Elf'' (film), in Amerikaanske film
*elf (mytysk wêzen), in mytysk wêzen
**krystelf, in helper fan 'e krystman yn 'e amerikaanske krystfolkloare
**elf yn fantasyfiksje, in op minsken lykjend wêzen út 'e boeken fan J.R.R. Tolkien en letter fantasyfiksje
*Elf Aquitaine, in eardere oaljemaatskippij dy't opgien is yn *TotalFinaElf* (no Total)

**"ELF"** hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
*Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân, in Fryske útjouwerij
*Extremely Low Frequency, in bân út it radiospektrum
*ELF (motorfyts), in histoarysk merk fan motorfytsen
*ELF Voetbal (tydskrift), in fuotbalmoanneblêd
*Earth Liberation Front, in aksjegroep
*Executable and Linking Format, in bestânsformaat foar útfierbere programmakoade
Honkbal op de Olympyske Simmerspullen

**[[Honkbal]]** is ien fan de sporten dy't op de Olympyske Simmerspullen beoefene waard.

## Skiednis
Honkbal wie al yn 1912 yn stockholm in demonstraasjesport en nei noch in oantal kearen in demonstraasjesport west te hawwen stie it pas tiddens de Spullen fan 1992 yn Barselona foar it earst op it programma, waard doe wûn troch Kuba Mar waard nei de Spullen fan Peking yn 2008 wer fan it programma skrast. Yn 2020 stie honkbal foar ien kear wer op it programma.  De lêste Olympysk winner by it Honkbal wie Japan.

## Medaljes

## Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by honkbal medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen.
Medyske technology

**Medyske technology** is de technology dy't brûkt wurdt foar medysk diagnostyske (ûndersykjende) of terapeutyske (behanneljende) tapassingen om by de minsk brûkt te wurden foar:
* diagnoaze, previnsje, bewaking, behanneling, ferlichting of kompensaasje fan syktes, ferwûnings as in handikap;
* ûndersyk nei as ferfanging fan as feroaring fan de anatomt of fan in fysiologysk proses;
* behearsking fan de befruchting.

Foar it tapassen fan de medyske technology wurdt gebrûk makke fan medyske apparatuer as medyske software dy't allinne of yn kombinaasje brûkt wurdt.

## Medyske apparatuer

Medyske apparatuer kin yndield wurde yn diagnostyske en terapeutyske tapassings.

In tal diagnostyske tapassings, bygelyks troch byldfoarmjend medysk ûndersyk:
* Elektrokardiogram (ECG)
* Elektromyografy (EMG)
* Kompjûtertomografy (CT-scan)
* MRI-scanner

In tal terapeutyske tapassings:
* Defibrillator
* Ynfúspomp
* Pacemaker

## Regeljouwing
Untjouwing en tapassing fan medyske apparatuer is oan strange regels bûn.
De regeljouwing bestiet út wetten, noarmen en praktyske rjochtlinen:

;Wetten
* Wet Medyske Helpmiddelen
* Beslút Medyske Helpmiddelen
* Kwaliteitswet soarchynstellingen

;Noarmen
* IEC 60601-1
* Fjildnoarm

;Praktyske rjochtlinen
* NVZ praktykgids kwaliteitsboarging medyske systemen
* NVZ praktykgids risikomanagement medyske technology

## Sjoch ek
* Biomedyske technology
* Klinyske fysika
Dat Sei Zarathustra

***Dat Sei Zarathustra***, yn it oarspronklike Dútsk: ***Also Sprach Zarathustra***, is in filosofyske roman fan 'e hân fan 'e grutte njoggentjinde-iuwske Dútske filosoof, skriuwer, dichter, komponist en kultuerkritikus Friedrich Nietzsche (1844-1900). It hat de ûndertitel fan *In Boek foar Alleman en Gjinien* (*Ein Buch für Alle und Keinen*) en bestiet út fjouwer dielen dy't foar it earst yn ien bân útjûn waarden yn 1892. In grut part fan it wurk behannelet tema's as "de ivige werhelling fan itselde", de gelikenis fan "de dea fan God" en de "profesije fan 'e *Übermensch*". De Fryske oersetting fan Eric Hoekstra waard útjûn yn 2000.

## Eftergrûn
Nietzsche krige it idee foar *Also Sprach Zarathustra* doe't er yn 1882 *Die Fröhliche Wissenschaft* oan it skriuwen wie, oan 'e kant fan 'e Silvaplanersee, yn 'e Opperingadynske Delling yn Retoromaansktalich Switserlân. Hy skreau de earste trije dielen yn 1883 en hold neitiid út dat er foar elts diel net mear as tsien dagen nedich west hie. Dy earste trije dielen waarden yn 't earstoan apart publisearre, mar ferskynden yn 1887 yn ien kaft. Nietzsche hie oarspronklik de bedoeling hân om it dêrby te litten, mar betocht him letter en besleat om nochris trije dielen te skriuwen. Dat slagge lykwols net en allinne it fjirde diel (1885) kaam him troch de hannen. Dat fjirde diel ferskynde mar yn in tige beheinde útjefte fan fjirtich oant fyftich eksimplaren, oant alle fjouwer dielen yn maart 1892 foar it earst as ien boek útjûn waarden. Sûnt dy tiid omfetsje alle edysjes fan *Also Sprach Zarathustra* ornaris alle fjouwer dielen.

De ideeën dy't Nietzsche yn *Dat Sei Zarathustra* oppenearret, wurde oerbrocht mei breed skala oan ynnovative dichterlike en retoaryske metoaden. Mei't in protte fan dy ideeën ek út Nietzsche syn oare wurken nei foarren komme, liket *Dat Sei Zarathustra* wol in foarútrinder op syn lettere boeken te wêzen.

## Ynhâld
*Also Sprach Zarathustra* beskriuwt de fiktive reizen en ûnderrjochtings fan Zarathustra. Dy namme hat Nietzsche oernommen fan 'e Perzyske profeet út 'e Aldheid en grûnlizzer fan 'e soroästristyske godstsjinst, dy't yn it Frysk ornaris Soroäster (Avestaansk: Zaraθuštra) neamd wurdt. Lykwols, it is oerdúdlik dat Nietzsche it oer in optochte of alteast oare Zarathustra hat.

Doe't Zarathustra tritich jier wie, ferliet er syn bertegrûn en loek er him werom yn bergen. Nei tsien jier komt er werom en bejout er him wer ûnder de minsken, yn it selskip fan syn wize slange en earn. Dêrop begjint er de iepenbierings út te dragen dy't yn syn tsien jier fan klúznerskip ta him kommen binne, lykas dat alles him altyd werhellet en dat God dea is. In oar apart idee fan him is dat de minske fan hjoed de dei noch mar healwei is op syn ûntwikkeling fan aap nei *Übermensch*.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *Also Sprach Zarathustra* ferskynde yn 2000 ûnder de titel *Dat Sei Zarathustra* by Utjouwerij Bornmeer op De Gordyk. De Fryske fertaling is fan 'e hân fan Eric Hoekstra, dy't der yn 2002 de dr. Obe Postmapriis mei wûn. *Dat Sei Zarathustra* waard yn 2007 werútjûn troch de Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân te Ljouwert.
Jan Haken

**Jan Haken** (Finsterwolde, 13 oktober 1912 – Amsterdam, 20 novimber 1956) wie in Nederlânsk CPN-politikus.

Haken waard opbrocht yn in Grinlânske húshâlding fan lânarbeiders. Hy gie nei de kweekskoalle en waard dêrnei master op in legere skoalle en wie propagandist foar de CPN. Al yn it begjin de Twadde Wrâldkriich wie er warber yn it ferset; dêrom siet er tusken 1941 en 1945 fêst yn konsintraasjekamp Buchenwald.

By de Twadde Keamerferkiezings fan 1946 waard er yn de Twadde Keamer keazen. Fierders wie er lid fan it partijbestjoer fan de CPN en tusken 1947 en 1952 sekretaris fan it partijbestjoer de CPN. Dêrnei wie er sekretaris fan de fraksje fan de CPN. Hy die it wurd op it mêd fan ekonomyske saken, lânbou, ferkear en wettersteat, folkshúsfêsting en de PTT. Yn 1956 waard er fannijs keazen, mar hy stoar foar syn beëdiging as lid. Jan Haken syn broer Harm Haken wie tusken 1958 en 1963 lid fan de Earste Keamer.
Honkbal op de Olympyske Simmerspullen 2000

De **[[Olympyske Simmerspullen 2000]]**, ek wol de **XXVIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney.
De finale fan it honkbal waard hâlden yn it *Sydney Baseball Stadium*. Hjoed de dei ek wol bekind as it Sydney Showgrouwd Stadium.

## Groepsfaze

## Heale finales

## Brûnzen finale

## Finale

## Einrangskikking
Honkbal op de Olympyske Simmerspullen 2004

De **[[Olympyske Simmerspullen 2004]]**, ek wol de **XXVIIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân.
It honkbal waard spile yn it *Olympic Baseball Centre*.

## Groepsfaze

## Heale finales

## Brûnzen finale

## Finale

## Einrangskikking
Honkbal op de Olympyske Simmerspullen 2008

De **[[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade]]** waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina.
De finale fan it honkbal hie plak yn it *Wukesong Baseball Field*. Nei de Spullen is it stadion wer ôfbrutsen om plak te meitsjen foar in winkelsintrum.

## Groepsfaze

## Heale finales

## Brûnzen finale

## Finale

## Einrangskikking
Lacrosse op de Olympyske Simmerspullen

**[[Lacrosse]]** is in sport dy't fan de Spullen fan St. Louis 1904 ôf op it Olympyske programma stie.

## Skiednis
Tidens de Spullen fan 1904 stie Lacrosse foar it earst op it Olympyske programma. Yn 1908 stie it al wer foar it lêst op it programma. Tidens de Spullen fan 1928, 1932 en 1948 wie it in demonstraasjesport.

## Medaljespegel
Honkbal op de Olympyske Simmerspullen 1992

De **[[Olympyske Simmerspullen 1992]]**, ek wol de **XXVe Olympiade** neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barselona.
De finale fan it honkbal waard hâlden yn it *L'Hospitalet de Llobregat Baseball Stadium*. It wie de earste kear dat it Honkball op it programma stie fan de Olympyske Simmerspullen.

## Groepsfaze

## Heale finales

## Brûnzen finale

## Finale

## Einrangskikking
Honkbal op de Olympyske Simmerspullen 1996

De **[[Olympyske Simmerspullen 1996]]**, ek wol de **XXVIe Olympiade** neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta.
It honkbal waard hâlden yn it *Atlanta-Fulton County Stadium*. Yn 1997 is it stadion sloopt om pakrearromte te meitsjen foar it Turner Field. De kontoeren fan it stadion binne noch wol te sjen yn de strjitfluorring fan it parkearplak.

## Groepsfaze

## Heale finales

## Brûnzen finale

## Finale

## Einrangskikking
Lacrosse op de Olympyske Simmerspullen 1904

De **[[Olympyske Simmerspullen 1904]]**, ek wol de **IIIe Olympiade** neamd waarden yn 1904 yn St. Louis, de Feriene Steaten hâlden. It lacrosse waard hâlden op it *Francis Field*. It wie de earste kear dat it lacrosse op it programma stie. Der diene twa Kanadeeske en ien Amerikaanske ploech mei oan it toernoai.

## Francis Field
It Francis Field waard boud yn 1904 as ûnderdiel fan de wrâldtentoanstelling en wie it haadstadion fan de Olympyske Simmerspullen 1904. En it hie plak foar 19.000 taskôgers. Yn 1984 is it oantal sitplakken foar taskôgers werom brocht nei 4.000.

## Heale finales

## Finale

## Einrangskikking
Lacrosse op de Olympyske Simmerspullen 1908

De **[[Olympyske Simmerspullen 1908]]**, ek wol de **IVe Olympiade** neamd waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. It atletyk waard hâlden yn it *White City Stadium*. It wie de twadde en lêste kear dat it lacrosse op it programma stie, der diene mar twa lannen mei oan it toernoai.

## White City Stadium
It White City Stadium waard yn 1907 boud foar de Olympyske Simmerspullen yn 1908. It hie doe plak foar 93.000 taskôgers. It hie in Atletykbaan fan 536,44 m in baanhurdfytsbaan fan 660 meter in Swimbad fan 100 meter mei in dûktoer. De oarspronklike atletykbaan hat tsjinst dien oant 1914. Yn 1927 is de atletykbaan fuorthelle en ynsiedde mei gêrs om plak te meitsjen foar wynhûndraverijen. Yn 1985 is it White City Stadium ôfbrutsen om plak te meitsjen foar de gebouwen fan in tillefyzjestjoerder.

## Finale

## Einrangskikking
Motorboatracen op de Olympyske Simmerspullen

**[[Motorboatracen]]** is in sport dy't op de Spullen fan St. Louis 1908 op it Olympysk programma stie.

## Skiednis
Op de Spullen fan 1900 stie it motorboatracen alris as demonstraasjesport op it programma, mar allinne op de Olympyske Simmerspullen fan 1908 wie it in offisjele Olympyske sport. Der waard striden in ferskate klassen.

## Medaljespegel
Motorboatracen op de Olympyske Simmerspullen 1908

De **[[Olympyske Simmerspullen 1908]]**, ek wol de **IVe Olympiade** neamd waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. It motorboatracen waard hâlden by Ryde op de Noardsee.

## Utslaggen
### Manlju

## Medaljespegel
De top twa fan lannen dy't by it motorboatracen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1908.
Golf op de Olympyske Simmerspullen

**[[golf (sport)|Golf]]** is in sport dy't fan de Spullen fan Parys 1900 ôf op it Olympyske programma stiet.

## Skiednis
Under de Spullen fan 1900 stie Golf foar it earst op it Olympyske programma. Yn 1904 stie it al wer foar it lêst op it programma. Mar yn 2009 waard troch it YOK besletten dat it golf tidens de Spullen fan 2016 wer werom kaam op it programma.

## Dissipline
### Manlju

### Froulju

## Medaljespegel
*Medaljespegel is bywurke oant en mei de spullen fan 2020*
De top-9 fan lannen dy't by it golfjen medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen.
Golf op de Olympyske Simmerspullen 1900

De **[[Olympyske Simmerspullen 1900]]**, ek wol de **IIe Olympiade** neamd waarden yn 1900 yn Parys, Frankryk hâlden. It Golf waard hâlden op de golfbaan  yn  *Compiègne*. sa'n tachtich km fan Parys. It wie de earste kear dat it golf op it programma stie.

## Wedstriid
### Manlju
De manlju spillen twa omlopen mei in totaal fan 36 holes.

### Froulju
De froulju spilen in heale omloop fan 9 holes.

## Utslaggen
### Yndividueel

## Medaljespegel
De top-9 fan lannen dy't by it skermjen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2012.
Golf op de Olympyske Simmerspullen 1904

De **[[Olympyske Simmerspullen 1904]]**, ek wol de **IIIe Olympiade** neamd waarden yn 1904 yn Saint Louis, de Feriene Steaten hâlden. It golf waard hâlden op it *Glen Echo Country Club*. It wie de twadde en foarearst lêste kear dat it golf op it programma stie.

## Glen Echo Country Club
De Glen Echo Country Club is in private golfclub dy't iepene is yn 1901. Yn 1904 waard hjir it Olympyske Golftoernoai hâlden. De golfbaan bestiet út 18 holes. De golfbaan is ûntworpen troch James Foulis út Skotlân en is 5,8 km lang.

## Wedstriid
### Manlju
#### Yndividueel
De manlju spillen twa omlopen mei in totaal fan 36 holes. Wêrnei de bêste 32 golfers yn in match play toernoai om de medaljes spilen.

#### Lannen
De manlju spillen twa omlopen mei in totaal fan 36 holes. der diene alline teams út de Feriene Steaten mei.

## Utslaggen
#### Lannen

#### Yndividueel

## Medaljespegel
De top-9 fan lannen dy't by it skermjen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2012.