open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marja Wiersma

**Marja Wiersma** (Frjentsjer, 1968) is in ferslachjouster by de NCRV-telefyzje. Nei de middelbere skoalle yn Frjentsjer gie se nei Los Angeles as au-pair. Doe't se werom kaam wurke hja in skoftke yn in âldereinhûs en gie nei de Skoalle foar Sjoernalistyk yn Amersfoart. Se keas foar in staazjeplak by de NCRV-telefyzje by Rondom Tien, by dokumintêres en in talkshow. 

Yn 1994 kaam se by Omrop Fryslân en die aktualiteiten by "Hjoed" en "Boppedat".

Doe kaam se te wurkjen by it VARA-programma "Middageditie" en ferhuze nei in wenboat oan de Prinsegrêft yn Amsterdam. Nei in pear jier makke se de oerstap nei "Hier en Nu" fan de NCRV. Se is belutsen by it meitsjen fan reportaazjes foar de aktualiteiterubryk Netwerk.
Freark Smink

**Freark Smink** (Sondel, 28 maart 1948) is in Frysk akteur, toanielspiler en regisseur.

Smink spile yn it earstoan benammen yn programma's foar de Skoalle-TV en sûnt 1975 foar Fryske teaterproduksjes by de Toaniel Stifting Tryater. Dêrneist wie er te sjen yn in grut tal films en telefyzjeproduksjes as Spijkerhoek, Baantjer, De Brug, Grijpstra & de Gier en Coverstory.

## Telefyzjerollen
* *[[De Dream]]* - Skoalmaster Piter Jelsma (1985)
* *[[Sybe Satellyt & Sjef]]* - Jierrenlang wie Sybe de alter ego fan Freark op Omrop Fryslân in dizze bernesearje 
* *[[Medisch Centrum West]]* - Ben Glastra (1989)
* *[[De Brug]]* - Rooie Willem (1990)
* *[[Spijkerhoek]]* - Paul Starrenburg (1991)
* *[[Coverstory]]* - Tonnie Karper (1995)
* *[[De legende van de bokkerijders]]* - Henry le Groit (1994)
* *[[Baantjer (telefyzjesearje)|Baantjer]]* - Rens Schouten (*De Cock en de motorclubmoord, 1995*)/Leo Koers (*De Cock en de moord op het water, 2003*)
* *[[Grijpstra & De Gier]]* - Bram van Wezel (2006)
* *[[Spoorloos Verdwenen]]* - Meneer Spoelstra (2007)
* *[[Celblok H]]* - Vincent Holt (2014)

## Filmrollen
* *[[Amsterdamned]]* - dokter yn sikehûs (1988)
* *[[Flodder 3]]* - erchtinkende plysjeman (1995)

## Keppeling om utens
* Freark Smink yn de Internet Movie Database
De Waach

* De waach fan Aldeboarn.
* It Ierdewurkmuseum De Waach yn Makkum.

Fansels is der ek in side oer it begryp "waach".
Helen Parkhurst

**Helen Parkhurst** (Durand, Wiskonsin, 3 jannewaris 1887 - New Milford, Konnetikut, 1 juny 1973) wie in Amerikaanske pedagooch dy’t it Daltonûnderwiis betocht hat.
 
It Daltonûnderwiis is stifte troch Helen Parkhurst. Har freonen rjochten yn it plakje Dalton yn de Feriene Steaten in skoalle op. Dy skoalle naam de prinsipes fan Parkhurst oer. Sy fûn dat sa moai en se wie sa tankber dat se har ideeën neamde nei it plakje Dalton. 

## Wurkpaad
Yn 1904 begûn sy har rinbaan oan in lytse skoalle mei 48 bern. Sy woe de bern sa goed mooglik yndividualisearjend ûnderwiis jaan. Dit wie it begjin fan it Daltonûnderwiis. Yn 1914 folge Parkhurst in kursus by Maria Montessori. Nei de kursus waard sy de fertsjintwurdichster fan de Italjaanske ûnderwiisherfoarmer yn de Feriene Steaten. Mar Parkhurst twifele oan it systematisearre ûnderwiis fan Montessori. Se lei har taak del en gie fierder mei eigen eksperiminten. 

Yn 1924 kamen de ideeën ek nei Nederlân ta. In kommisje besocht in oantal Ingelske Daltonskoallen. It rapport dat nei oanlieding fan dit besyk skeaun waard droech as titel ‘scholen met een losser klasseverband’. In jier letter waard de earste Daltonskoalle yn De Haach stifte.
 
Yn 1931 waard de earste Nederlânske Daltonferiening oprjochte. Parkhurst hat gjin útwurke systeem útjaan wold. Sy wie fan miening dat skoallen har oanpasse moasten oan nije omstannichheden. Se hat wol útgongspunten beskreaun. Dit alles hat as foardiel dat it Daltonûnderwiis fleksibel is en altyd aktueel.

## Daltonûnderwiis yn Nederlân
Parkhurst paste har prinsipes ta by bern fan likernôch njoggen jier ôf. Yn Nederlân wurdt it Daltonûnderwiis ek tapast op beukers. It wurdt no tapast fan it begjin fan de basisskoalle oant it middelber beropsûnderwiis. Yn Nederlân binne yn 2007 285 Daltonskoallen foar it basisûnderwiis, 18 foar it fuortset ûnderwiis en 21 op HBU-nivo. Op ferskate plakken lykas yn Almere en Tilburch steane skoallen dy’t nei har ferneamd binne. 

## Keppeling om utens
* Daltonunderwiis yn de praktyk
* Nederlânske Dalton Feriening
* Ingelsktalige webstee oer Parkhurst
* Side oer Parkhurst
* Dútsk artikel fan Peter Thiel oer Parkhurst (Verband der Lehrer an beruflichen Schulen in Bayern)
Gouden Boaiem

De **Gouden Boaiem** is in polder fan 175 ha. tusken Heech en Wâldsein, tusken de Hegemer Mar en de Noarderie. It hat syn namme wierskynlik krigen troch de goede grûn. It waard eartiids "Gold Boerda" neamd wat *goed buorkje* betsjutte koe. Op it eilân stiet ien simmerhúske en twa buorkerijen. De polder is eigendom fan Steatsboskbehear dat yn de jierren '70 it earste diel kocht en yn 1988 it hiele eigendom yn besit krige. Boeren dogge it natuerlike behearwurk. Sa wurde greidefûgels beskerme en mei der gjin keunstmest struid wurde. De boezemlannen steane winterdeis ûnder wetter en wurde pas nei 7 july meand om de hoantsen net te fersteuren.
Tamara Schoppert

**Tamara Schoppert** (Amsterdam, 30 maart 1968) is in Nederlânske aktrise en regisseuse. Sy spile by toanielselkip Tryater en presintearre Skoalletelefyzjeprogramma's. 

Tamara Schoppert is berne yn Amsterdam, mar groeide op yn in pleechgesin yn Wynjewâld. Dêrtroch praat Tamara pas sûnt har njoggende Frysk. Nei har diploma oan de Pedagogyske Akademy helle te hawwen folge se in oplieding ta dramadosinte. Se joech trije jier les oan de Teäterskoalle yn Ljouwert. Nei in audysje foar de bernefoarstelling "De Lytse Seemearmin" fan Judith Herzberg koe se oan de slach by Tryater.

By it grutte publyk waard se bekend troch har rol yn *Pak'm Stanzi*. Dêryn stie de wrakselsport sintraal en hat har hiel wat blauwe plakken oplevere.

Yn 1999 spile se yn gearwurking mei de Ljouwerter Harmony by it Bos Teäter in stik dat skreaun is troch Bouke Oldenhof. Letter die se ek sels de regy fan toanielstikken.

Se spile ek mei yn de film Sportman fan de Ieu

Foar de Skoalle-TV presintearret se *De Ezel van Quast*, dy't útstjoerd wurdt op Z@ppelin (Nederland 3).

Se spile mei yn:
**It Perfekte Byld*
**Pak'm Stanzi*

## Keppeling om utens
* Profyl by theaterencyclopedie.nl
Garnalefabryk (Moddergat)

It **Garnalefabryk** is in gebou dat oan 'e seedyk krekt bewesten it Fryske doarp Moddergat stiet, yn 'e gemeente Noardeast-Fryslân. It is in readbakstiennene skuorre, dêr't eartiids in masinale garnaledrûgerij en -pellerij húsfêste wie. Garnaledrûgerijen wiene foarhinne frij algemien oan 'e Nederlânske kust. Dy by Moddergat is de lêste dy't oerbleaun is. Tsjintwurdich wurdt it gebou brûkt foar kulturele eveneminten.

## Skiednis
Yn 'e njoggentjinde iuw hiene de fiskers oan 'e Fryske noardkust in earmoedich bestean. Begjin tweintichste iuw ûntstie de fiskerij op garnalen (yn it Frysk ek wol 'grenaten' neamd). Dy fangst wie net foar minsklike konsumpsje bedoeld, mar as hinnefoer. Letter kamen der grutte loggers, en in soad ynwenners fan Moddergat giene doe yn 'e tsjinst fan reders út Emden en Flaardingen. Nei de Earste Wrâldoarloch waarden in soad garnalen fongen yn 'e Lauwerssee en de Waadsee, wat foar de garnalefiskers in goed bestean opsmiet.

Om't de fangst net bedjerre mocht, waarden de garnalen earst sean en dêrnei drûge. It drûgjen barde yn 't earstoan troch se yn 'e sinne út te lizzen op 'e seedyk, mar letter kaam der in masinale drûgerij yn Sâltkamp. Nei't der in koöperaasje oprjochte wie, krige Moddergat yn 1924 in eigen drûgerij in eintsje bûten it doarp. Lytse boatsjes hellen de fangst op en dan waard it oer de dyk nei it fabryk ta brocht. De garnalen waarden sortearre op in apart terrein en dan sean yn grutte tsjettels. It drûgjen barde op grutte perforearre platen dêr't drûge lucht ûndertroch blaasd waard. De garnalen moasten dêrby wol hieltyd keard wurde. Nachts waard der trochwurke yn in ferskuorrende stank. Dêrnei waarden de garnalen yn jutesekken dien. Yn 1930 bliek it fabryk te lyts en waarden der oerkapings oan 'e bûtenkant oanboud. 

Yn 'e Twadde Wrâldoarloch rûn de fiskerij efterút, en ek waarden de jutesekken te djoer, wie it transport lestich en mochten der fan 'e Dútske besetter allinnich noch garnalen oanfierd wurde oer de Dokkumer Nije Silen. Nei de oarloch kaam it net wer goed mei it garnalefabrykje, dat ynhelle waard troch de tiid. Dat wie benammen debet oan 'e lizzing by Moddergat, dy't foar produsint en ôfnimmer oer gewoan te ûngeunstich wie. Sadwaande waard yn 1947 de koöperaasje opheft en it fabryk ferkocht. Lang stie it gebou dêrnei leech. 

De sosjaal-ekonomyske betsjutting fan it fabryk makke dat de Stifting It Fiskershúske begjin ienentweintichste iuw in fersyk die om it op 'e Monumintelist te krijen. It waard yn 2003 oankocht troch Museum It Fiskershûske en yn 2004 folge in restauraasje. It Garnalefabryk tsjinnet no as besikerssintrum en om kulturele eveneminten en gearkomsten te hâlden. By wize fan wurkgelegenheidsprojekt waard der fierders in nije (Wierumer) aak boud, dy't op 8&nbsp;maart 2008 te wetter litten waard.

Fan 2011 oan mids 2014 waard op 'e werf fan it Garnalefabryk de âlde rêdingboat fan Moddergat, de *L.A. Buma III*, restaurearre. It kasko waard kocht troch Stifting It Fiskershúske, dy't sels it restauraasjebedrach fan €350.000 ek byinoar wist te swyljen. De boat wurdt sûnt brûkt foar demonstraasjes.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan It Grenatefabryk
Domeinnamme

In **domeinnamme** is de namme dêr't in domein op it ynternet mei oantsjut wurdt. It ynternet is formeel in netwurk fan netwurken.  De kompjûters fan elts netwurk, elts *domein*, wurde dêrby nûmere mei IP-nûmers. Om't soksoarte fan nûmers, bygelyks 123.15.78.984, foar minsken net maklik te ûnthâlden binne, is der in domeinnammesysteem opset, dat it mûglik makket alle domeinen nammen te jaan, de *domeinnammen*.

Binnen in domein kinne alle losse kompjûters ek wer in namme krije. Soks binne de nammen dy't minsken brûken foar addressen op it ynternet, lykas *http://www.fryskebeweging.nl/*. Ynformeel wurde ek dy wol oantsjut as *domeinnammen*. Dat is fral sa om't de strikte keppeling tusken komjûters en nammen loslitten is, dêrtroch kin in kompjûter, of sels in stikmannich triemmen op in kompjûter mear as ien namme hawwe. Sa kinne de romten dy't brûkers hiere of besjogge by in webkedizer ferskate nammen hawwe, mar dat seit neat mear oer de kompjûters dy't der wier foar brûkt wurde.

In domeinnamme kin yn Nederlân bestean út de letters a-z, sifers 0-9 en it ûnderstreekje _. Dat betsjut dat in protte Fryske nammen net akseptearre wurde as ynternetnammen. Soks kin wol oanpast wurde, mar it Ministearje fan Ferkear en Wettersteat en de Stifting Ynternet Domeinregistraasje Nederlân litte it elts oan de oar oer dêryn it inisjatyf te nimmen.

In goed keazen domeinnamme kin der foar soargje dat in webstee heger terjochte komt yn de resultaten fan sykmasines lykas Google. 

## Statistiken
Ein 1995 wienen der yn Nederlân noch mar 10.000 .nl-domeinnammen útjûn. Yn 2007 wienen dat der al mear as 2,5 miljoen. 

## Sjoch ek
* .fy
* Top level domain
Hiemerter Mole

De **Hiemerter Mole** (ek: **Hiemertmole**), tusken Burchwert en Wytmarsum, yn 'e himrik fan Wytmarsum, is in poldermole fan it type spinnekop.

## Skiednis
De mole is yn 1811 boud foar it bemeallen fan de Hiemerterpolder en hat oant 1957 de polder op wynkrêft bemeald. Yn dat jier waard yn de mole in diselmotor ynboud. Sûnt 1969 is net mear op de wyn meald en rekke de Hiemerter yn ferfal. Yn 1973 kocht de feriening de Hollandsche Molen de Hiemerter Mole oan en liet dy restaurearje. De mole is sûnt 1988 eigendom fan Stifting De Fryske Mole. It is in ryksmonumint. 

De dieselmotor is der út helle en de Hiemerter bemealt no (2007) op frijwillige basis de polder. De mole is op ôfspraak te besichtigjen.

Tichteby stiet rjochting Wytmarsum de Pankoekstermole.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân
Monarchflinter

De **monarchflinter** (*Danaus plexippus*) is in soarte yn it skaai fan de monarchflinters (*Danaus*). 

## Foarkommen
De monarchflinter hat mar in pear populaasjes yn it suden fan Jeropa. Hy is ferneamd wurden om syn trekneigingen en kin as seldsume gast yn de kuststreken fan noardwest-Jeropa sjoen wurde. De populaasjes lizze op waarme oant tige waarme drûge plakken lykas eroazjeslinken. De flinter komt ek wol foar yn tunen en parken. De populaasjes binne lyts en libje yn 'e lânbougebieten. Se wurde mei útstjerren bedrige troch it gebrûk fan herbisiden en ynsektisiden, brânen en it stoarten fan ôffal. 

## Fljochtiid
De flinter fljocht fan begjin april oant ein septimber. Se fleane yn ferskillende generaasjes. 

## De rûp
Yn Spanje wurde aaikes ôfsetten op de Ascepias curassavica, op de Kanaryske Eilannen ek op de Gomphocarpus fruticosus. De flinters plantsje harren yn meardere generaasje fuort. 

## Sjoch ek
* List fan flinters
Tolvejierrich Bestân

It **Tolvejierrich Bestân** is in bestân fan tolve jier dêr't net yn fochten is yn de Tachtichjierrige Oarloch. 

## Perioade fan frede yn de Tachtichjierrige Oarloch
It bestân duorre fan 1609 oant 1621. It bestân is sletten troch Johan fan Oldenbarnevelt. Foaral de Hollânske keaplju woenen graach frede, de striid koste in slompe jild en blokkearre de frije hannel. 

Dit soarge foar spanningen tusken minsken dy’t frede woenen en minsken dy’t trochfjochtsje woenen. Ien fan dy minsken dy’t trochfjochtsje woenen wie Prins Maurits. Yn 1600 wie Prins Maurits it net iens om in leger nei Dúnkerken te stjoeren. De Slach by Nijpoart dy’t yn dy fjildtocht plakfûn waard mar krekt wûn troch Maurits. Hy kaam dan ek poer thús. Oan de goede gearwurking tusken Johan fan Oldenbarnevelt en Prins Maurits kaam dan ek in ein.

## Arminius en Gomarus
It bestân soarge foar rêst yn Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Dat soarge derfoar dat âld sear nij oan de oerflakte kaam. Der kamen godstsjinsttsjinstellingen nei boppe. Johan fan Oldenbarnevelt frege mear romte foar de remonstrantske lear fan de Leiense heechlearaar Jakobus Arminius. Prins Maurits stipe de kontra-remonstranten fan de heechlearaar Franciscus Gomarus. Oft Prins Maurits dat die omdat er echt leaude yn Gomarus falt te betwifeljen. Hy wie der ek op út om Johan fan Oldenbarnevelt de foet dwars te setten. De rúzje tusken Arminius en Gomarus makke wat los yn it lân. Sûnder in mienskiplike fijân gienen de minsken tsjinelkoar te kear. It skeel waard oplost troch in synoade. De remonstrantske lear waard ferbean. De remonstrantske reginten hienen yn Hollân in resolúsje oannaam ek wol de “Skerpe resolúsje” neamd. Deryn waard bepaald dat de stêden yn Hollân hiertroepen oannimme mochten. Prins Maurits seach dit as in oantaasting fan syn gesach. Hy liet Johan fan Oldenbarneveld, Hugo de Groot en oare minsken arrestearje. Johan fan Oldenbarnevelt waard ta de dea feroardiele en yn De Haach ûnthalze.

## De striid gie troch
Yn 1621 waard de striid tsjin Spanje trochset, neidat Albertus fan Eastenryk de lanfâd fan de súdlike Nederlân sûnder bern ferstoar en de súdlike Nederlannen wer ûnder de Spaanske kening foelen.
It hie de bedoeling west dat it bestân útrinne soe op in definitive frede. Mar de mieningsferskillen wienen djipgeand. Dy mieningsferskillen sieten him yn de hannel mei East- Ynje, dy’t neffens de Spanjerts ophâlde moast. Ek de posysje fan de katoliken wie de Spanjoalen slim yn 'e wei. It oantal katoliken wie yn it noarden noch sa grut, dat de protestantske hegerein tige foar de oarloch wie.
Himmole

De **Himmole** is yn 1800 yn Grou delset en yn 1982 fersetten en oerbrocht nei Snits. Op sneon 12 jannewaris 2008 is in fan de roeden brutsen troch houtrot/âlderdom.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Himmole yn de Moledatabank
Nearo Klaudius Drusus

**Drusus** folút **Nearo Klaudius Drusus** (14 jannewaris 38 f.Kr. – simmer 9 f.Kr.), wie in Romeinsk generaal ûnder keizer Augustus dy't him as syn bêste befelhawwer beskôge. Hy hat de earste Romeinske *dux* west dy't de noardlike oseaan befarde en ûnder him waard it noarden fan Nederlân troch de Romeinen beset.  

## Libben
Nearo Klaudius Drusus wie de jongste soan fan Livia en Tibearius Klaudius Nearo, man fan Antonia; heit fan Klaudius (de takomstige keizer), Germanikus en Livilla. Hy wie de broer fan de lettere keizer Tiberius en de takomstige keizers Kaligula en Nearo wienen neisieten fan him.

Troch keizer Augustus dy't mei syn mem troude neidat er earst syn heit twongen hie om fan har te skieden, waard er grutbrocht as wied er syn eigen soan.  

Om 18 f.Kr. troude Drusus mei Antonia, in nicht fan de keizer. Yn de koarte tiid dat sy tegearre wienen, krigen sy trije bern, nammentlik Germanikus, berne om-ende-by  15 f.Kr., Livilla yn 13 f.Kr., en de gammelige Tibearius yn 10 f.Kr., dy't letter keizer wurde soe.

Hy wie in súksesfol Romeinsk militêr dy't in protte gearwurke mei syn broer Tibearius. Hy stoar op 29-jierrige leeftyd yn 9 f.Kr. nei in ûngelokkige fal fan syn hynder. 

## Drusus yn Fryslân
Yn Fryslân is Drusus fral bekend wurden troch syn oerweldiging fan Germaanje yn 12 f.Kr. Troch him waarden de Friezen skatplichtich makke oan it Romeinske ryk en levere sy helptroepen oan it ynvaazjeleger fan de Romeinen. Fryske seelju hawwe de Romeinske float oer de waadsee loadse en yn it gebiet fan de Sjauken ticht by de kust yn it noarden wie de Fryske stipe ûnmisber. 

Omdat er it nij oermastere gebiet goed yn de knipe hâlde woe, hat er in keatling fan wachtposten en legerplakken oanlizze litten. Lâns de Ryn hawwe dat mear as 50 west. Oaren hat er bouwen litten lâns de Iems, Weser en Elbe. Ek liet er de Drususgrêft oanlizze en om de tafier fan wetter goed regelje te kinnen, liet er by de splitsing fan de Ryn en de Waal de **Drususdaam** bouwe.  De Germanen hawwe dy daam letter ferwoaste.  

Yn 9 f.Kr. marsjearre Drusus foar de fjirde kear de Ryn oer Germaanje yn. Hy luts troch it gebiet fan de Sjatten en Sueben nei dat fan de Sjerusken, yn it streamgebiet fan de Midden-Weser. Neidat er dy rivier oerstutsen hie, berikte hy de ouwer fan de Elbe en makke him ree foar de weromreis. Noch djip yn it Germaanske gebiet bruts er by in fal fan syn hynder e kûtbonke en rûn derby bloedfergiftiging. Neffens Suetonius beswykte hy 30 dagen letter oan de gefolgen dêrfan yn in tydlik simmerkamp. 

Nei syn dea yn Mainz waard Drusus op talrike plakken troch de Romeinske legioenen yn Boppe-Germaanje en Neder-Germaanje fereare. De „Drususstien“ yn Mainz (doe noch: Mogontiacum) is nei alle gedachten in oerbliuwsel fan in tige grut monumint dat oprjochte waard foar Drusus.
Ynternasjonaal Romtestasjon

It **Ynternasjonale Romtestasjon ISS** (Ingelsk: International Space Station) is in romtestasjon yn in baan om de ierde, dat troch ferskate lannen stipe wurdt. Op 20 novimber 1998 is it foarste diel de romte yn gien en sûnt 2 novimber 2000 libje der permanint romtefarders yn. De Feriene Steaten en Ruslân hawwe tige nau oparbeide by de Russyske Mir dêr't wittenskippers in protte fan leard ha, wat fertuten die foar it ISS projekt. It ISS projekt is it grutste wittenskiplik projekt dat ea bestean hat. Yn it earste desennium fan de 21e iuw is it stasjon hieltyd mear útwreide. Op 27 maaie 2011 waard de bou fan it ISS foareast foltôge mei de ynstallaasje fan de Alpha Magnetic Spectrometer (AMS). It is de bedoeling dat nei 2018 noch twa Russyske modules tafoege wurde sil: Nauka, ek Multipurpose Laboratory Module (MLM) neamd, en de Nodal Module. 

## Modulen
It ISS beslacht meiïnoar 14 modulen mei in folume fan 1.000 kubike meters. Dat binne keppel-, ûndersyk-, wenmodules en luchtslusen. Eltse module wurdt mei in Space Shuttle, Proton raket of Sojoez raket lansearre.

## Dielnimmende lannen

Dielnimmende lannen binne:

## Foto's fan it ISS en de kontrôlesintrums

Ofbyld:TORU docking system.jpg|Yn it romtestasjon.
Ofbyld:John Phillips working on Elektron.jpg| Wurkje yn it romtestasjon.
Ofbyld:Iss013e60794.jpg| Tarieding foar in romtekuier.
Ofbyld:ISS-14-Williams-EVA.jpg | Himmelje.
Ofbyld:Anousheh Ansari at lunch in space.jpg| Ite yn it romtestasjon.
Ofbyld:ISS15 Crew with yellow hats.jpg| Wurkje yn it laboratoarium. 
Ofbyld:Russian ISS Flight Control Room.jpg| It Russyske ISS kontrôlesintrum, Korolev Ruslân.
Ofbyld:ISS Flight Control Room 2006.jpg| It Amerikaanske ISS kontrôlesintrum, Houston Feriene Steaten. 


## Keppeling om utens
;Offisjele ISS websiden fan dielnimmende agintskippen: 
*Understeande websiden binne Ingelsktalich*

 Feriene Steaten
* ISS op de webside fan de NASA

 Itaalje
:* ISS op de webside fan de ASI

 Japan
* ISS op de webside fan de JAXA

 Jeropa
* ISS op de webside fan de ESA

 Kanada
* ISS op de webside fan de CSA

 Ruslân
* ISS op de webside fan de RKK Energia
Jacobus Deketh

**Jacobus Deketh** (Harns, 1726 - Almenum, 26 july 1764) wie kaptein by de Fryske Admiraliteit.

Hy is de soan fan Jan Goverts Deketh en Anna Gardinius. Op 9 april 1726 waard hy yn de Grutte Tsjerke te Harns doopt. Syn heit krige yn 1701 in baan as amtner fan de ûntfanger-generaal fan de Fryske Admiraliteit. Fan 1721 ôf naam hy sels de funksje fan ûntfanger-generaal waar. Mem Anna Gardinius wie ek al ferbûn oan de Fryske Admiraliteit, hja wie de widdo fan de kaptein Peter Coderq. Ek Jacobus rôle sa de marinewrâld yn. Op syn 18e, yn 1744 foardat hy as luitenant fear hy foar de earste kear nei East-Ynje. Letter soe hy, ek as kaptein, meardere kearen de tocht ûndernimme om konfoaien te beskermjen, mar ek om striid te leverjen tsjin Frânske marineskippen wêrmei't de Republyk troch de Eastenrykske Suksesjeoarloch yn konflikt wie. Nei 1758 gie it hurd mei de karriêre. Yn 1759 waard hy beneamd as kaptein by de Friese Admiraliteit en yn 1760 fierde hy it befel oer de *Prins Willem mei*, in fregat mei 36 kanons. Hjirmei begeliede hy ferskeidene konfoaien nei ûnder mear Itaalje, Ingelân en Frankryk. Dêrneist ûndernom hy yn opdracht fan de republyk ferskillende reizen nei Algiers wêrfoar't hy geskinken meinom. Dizze wiene bedoeld om by de Barbarijske seerôvers yn de geunst te kommen dy't doe de Middellânske See ûnfeilich makken.

## Portret
Deketh syn portret waard op 13 july 1761 yn Livorno skildere troch Ranieri Ducci. Op it skilderij hâldt, ûnferwachts, er in boek fêst mei de Ingelske titel *Guardian Volume 1*, dat ûnder in restauraasje fan it skilderij bliken die in lettere *pentimento* te wêzen, mei dêryn in ôfbyld fan in miniatuer fan in dame. It Frysk Skipfeartmuseum kocht it skilderij fan in man út De Bosk, nei't er it sjen litten hie yn in ôflevering fan it Nederlânske telefyzjeprogramma *Tussen Kunst & Kitsch*.  

## Keppelings om utens
* Webstee Frysk Skipfeartmuseum
*''Journaal, gehouden door den schrijver H. van den Burch op 's Lands schip Edam, onder bevel achtereenvolgens van den kapitein F. Wijs en den commandeur J. Deketh, gedurende zijn reis naar de Middellandsche zee. 1757–1758'' ship's log in two parts 14 July 1757&nbsp;– 4 jannewaris 1758 en 5 jannewaris 1758 &nbsp;– 26 augustus 1758 yn it Nederlânske Nasjonaal Argyf.
*Leanlist fan de Prins Willem, mei kaptein J. Deketh. 1760–1763 Argyfbestân
**Journaal, gehouden door den schrijver J. Blom op 's Lands schip Prins Willem, onder bevel van den kapitein J. Deketh, gedurende zijn reis naar de Middellandsche zee*. 25 novimber 1760&nbsp;– 26 july 1762 Nationaal Archief, Den Haag, Admiraliteitscolleges, 1586–1795, nummer toegang 1.01.46, inventarisnummer 3346 argyfbestân
**Journal, gehouden door den kapitein J. Deketh op 's Lands schip Prins Willem gedurende zijn reis naar de Middellandsche zee*. 1761–1763 3 dielen (12 feb 1761&nbsp;– 30 april 1762, 1 maaie 1762&nbsp;– 28 feb 1763, 1 maart 1763&nbsp;– 27 july 1763) Nationaal Archief, Den Haag, Admiraliteitscolleges, 1586–1795, nûmer tagong 1.01.46, ynventarisnûmer 3348 3349 en 3350
*''Varend Personeel van de Friese Admiraliteit'' Eimert Smits FAzn, Dokkum 1994 In list fan skippen en kapteins fan de Admiraliteit fan Fryslân
Mearke

In **Mearke** is in soarte fan folksferhaal dat faak oan bern ferteld wurdt en meastentiids giet oer hekse, kabouters, elfkes, trollen, dwergen, reuzen en oare fantasijwêzens. Ek geane sy faak oer prinsen, prinsessen en keningen.

Yn mearkes kin ek in moraal ferstoppe sitte. Dat lêste is faak it gefal mei de ferhalen fan de bruorren Grimm en in soad ferhalen fan Hans Christian Andersen. In mearke hat almeast in goed ein, mar soms rint it min ôf mei de haadpersoan, fral mei wa't him earder yn it ferhaal min holden en droegen hat.

De ferhalen fan de bruorren Grimm binne optekene út de mûle fan de fertellers. It giet hjir om mearkes dy't fan generaasje op generaasje oerlevere binne. De measte mearkes fan Andersen en oare moderne skriuwers binne troch harren sels optocht. Yn Fryslân hawwen de bruorren Joast en Eeltsje Halbertsma mearkes, sêgen en teltsjes by inoar sammelje, dy't publisearre binne yn *Rimen en Teltsjes*.

## Keppeling om utens
*
Lytse apolloflinter

De **lytse apolloflinter** (*Parnassius phoebus*) is in soarte yn it skaai fan de echte apolloflinters (*Parnassius*).

## Foarkommen
De flinter komt yn Jeropa allinnich yn de Alpen foar. Yn de Frânske, Italjaanske, Switserske en Eastenrykske Alpen. De flinter is tige seldsum yn Lychtenstein en Súd-Dútslân. De flinter fljocht tusken de 1200 en 2800 meter. De measte populaasjes binne te finen tusken de 1800 oant 2200 meter. De lytse apolloflinter fljocht yn de bergen foaral op fochtige plakken. Lykas by markes en of beekjes en plakken dy tydlik oerstreame. 

De flinter is bot efterútgien de lêste 25 jier. Se binne dan ek kwetsber. 

## Fljochtiid
De flinter fljocht fan begjin july ôf oant ein augustus. 

## De flinter
De flinter hat syn namme te danken oan de Grykske god Apollo. Apollo is ûnder oare de god fan it ljocht.

Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Cervières (Hautes-Alpes) male dos.jpg|♂
Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Cervières (Hautes-Alpes) male ventre.jpg|♂ △ 
Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Arvieux female dos.jpg|♀ 
Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Arvieux female ventre.jpg|♀△


## De rûp
De weardplant de *[[Saxifraga aizoides]]* groeit op plakken wêr't it fochtich is. It wyfke leit de aaikes op de weardplant mar ek wol yn de buert derfan. De tige jonge rûpen oerwinterje yn it aai of der bûten as in healwaaks rûp. De folwoeksen rûpen binne dofswart mei op eltse side in rige oranjereade of giele plakken. Oan it begjin fan de simmer spinne se ûnderoan de waerdplant of op de grûn in kokon om harren dêryn te ferpopkjen. 

## Sjoch ek
* List fan flinters
Peter Petersen

**Peter Petersen** (Großenwiehe (Sleeswyk-Holstein), 26 juny 1884 – Jena, 21 maart 1952), is de betinker fan it Jenaplan ûnderwiis.

## Syn libben
Yn 1923 waard Petersen heechlearaar *Erziehungwissenschaft* yn Jena yn Dútslân. Yn 1924 starte hy in beskieden eksperimint mei in oare opset fan it ûnderwiis, wêrby't bern yn in neffens leeftyd mingde groepen ûnderwiis krigen. Sa'n mingde groep neamde hy in stamgroep. Dit waakste stadichoan út ta in skoalle foar 6- oant 15-jierrige bern. Letter wreide hy dit ek út mei in beukerskoalle en groepen foar spesjaal ûnderwiis. Wichtich wie ek it ûndersyk yn de praktyk dat yn dizze skoalle ferrjochte waard, benammen troch Petersen syn frou, Elze.

Nei de Twadde Wrâldkriich betocht Petersen op grûn fan syn ûnderfinings en ynsichten in totaalopset foar it ûnderwiis oan bern fan 4 oant 18 jier. Syn ûnderwiiskundige haadwurk is de "Führungslehre des Unterrichts" oersetten as "Fan didaktyk nei ûnderwiispedagogyk". Yn de nazytiid stie de skoalle fan Petersen ûnder in grutte druk, mar de skoalle mocht iepen bliuwe. Dit hat laat ta krityske beskôgingen oer de persoan en tinkbylden fan Petersen. Dochs hawwe se him net op Nazitinkbylden betraapje kind. Nei de kriich lei Jena yn de Russyske besettingssône. Dêr krige Petersen problemen mei de kommunistyske autoriteiten en yn 1949 waard syn skoalle sletten. Yn dy tiid bestie der noch frij ferkear tusken de besettingssônes, dat Petersen besocht yn West-Dútslân in heechlearaarskip te bemachtigjen, mar dat mislearre. Yn 1952 ferstoar er yn Jena.
Wykels Hallum

**Wykels Hallum** is de amateurfuotbalklup út Hallum. It earste alvetal spile yn it seizoen 2007-2008 yn twadde klasse K op sneon. De klup promovearre dêrhinne yn it seizoen 2005/2006.

Wykels Hallum is yn 1991 ûntstien út in fúzje tusken SV Hallum en SV Wykels.
De klup spilet yn read/giel streke shirts. 

Foar legere senioare-alvetallen waard yn 2008 it earste Rinze Wagenaar-toernoai spile.

## Sjoch ek
*List fan Fryske fuotbalklubs

## Keppeling om utens
*Webstee Wykels-Hallum
De Rôt (Drylts)

**De Rôt** is in muonts-stellingmûne yn Drylts dy't yn oarspronklik boud waard yn de Saanstreek as oaljemûne mei de namme "De Walrot", letter ferboud ta houtseachmûne. Earder waard tocht dat de mûne al yn 1683 bestie, mar argyfûndersyk, dendrochronology en in ynskripsje yn in âlde balke litte sjen dat de mûne yn werklikheid yn 1711 boud is.

Yn 1828 waard *De Walrot* op in feiling kocht troch Willem Ringnalda en Hessel Aten Vellinga en dêrnei ferpleatst nei Drylts en omneamd ta De Rôt. Yn 1918 waard in elektromotor fan 30 hk (22 kW) ynstallearre. De kap, de wjukken en de stelling waarden yn 1920 fuorthelle; de mûne wurke doe folslein op elektrisiteit. Dat duorre oant 1950. Dêrnei rekke de mûne brekfallich. 

De Rôt is ien fan de trije houtseachmûnen yn Fryslân. De oaren binne de De Jager yn Wâldsein en De Swel yn Burdaard. 
Sûnt de ein 70-er jierren is de mûne wer opknapt en draait sûnt dy tiid alle wiken. Ein 20e iuw is njonken de wynmole in mûnderswente boud. De mole wurdt noch brûkt om te seagjen en kin besichtige wurde. De Rôt is in ryksmonumint.

Nei dizze mûne is ek in wenwyk neamd, Plan de Rôt.

## Mûnders
;Saanstreek
*Cornelis Gijs (1683- )
*Jan Janszoon Koningh ( -1707)
*Jan IJsbrandsz Koningh (1707–27)
**Famylje Koningh*
*IJsbrand Koningh ( -1805)
*Jacob Schippers (1810- )

;Drylts
*William Hotzes Ringnalda (1828- )
*Jan Janszoon te Velde (1852–54)
*Gerben Ringnalda (1952–54)
*H A Ringnalda & Co (1854–91)
*Widdo W.J. Oppedijk (1891- )
*NV Houthandel ( -1950)

## Sjoch ek
* Mûne yn Fryslân

## Keppeling om utens
* De Rôt yn de moledatabank
ISS

*Ynternasjonaal Romtestasjon
*Europeesk Ynstitút foar feilichheidsstúdzjes
*Internet Security Systems ISS
*INHOLLAND Select Studies, in Nederlânske partikuliere Hegeskoalle yn Rotterdam
*Institute of Social Studies yn De Haach
*ISS Facility Services, in ynternasjonaal (Deensk) tsjinstferlienend bedriuw
It Swaantsje (Nijemardum)

**It Swaantsje** is in wynmûne en ryksmonumint by Nijemardum fan 1893. De achtkante boppekruier, ek wol 'muonts' is in grûnsiler en hat as funksje poldermûne. Yn de mole sit ek in gemaal.

De mûne is boud op de fundearring fan de earste mûne, dy't in iuw âlder wie mar troch brân ferlêrn gongen wie. De hjoeddeiske mûne is yn 1956 ûntmantele en allinnich de romp is oerbleaun. Der is doe in diselmotor ynkaam, dat de mûne hat al noch pompt yn dy tiid. Foar 1987 waard de mûne al net mear brûkt. Dat jier is er restaurearre. It hjir fan de restauraasje stiet yn it strietek.

De wjukken en de vyzel fan de mune binne yn 2007 troch mûnebouwer Dijkstra út Sleat fernijd. Eigener is Stifting De Fryske Mole.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Swaantsje yn de moledatabank


Ofbyld: Zwaantje molen Nijemirdum 19.JPG|It Swaantsje yn it fjild.
Ereksje

Mei in **ereksje** wurdt meastal it proses bedoeld wêrby't de swollichems yn de penis fold wurde mei bloed, wêrtroch't hy opswolt en geskikt wurdt foar geslachtsferkear. Dit bart trochdat de ôffierende ier tichtknypt wurdt. It wurd *ereksje* betsjut *rjochtwurding* of *oprjochting*. Ek de klitoris en de spienen fan de boarsten kinne by seksuele opwining in ereksje fertoane. Yn de klitoris bart dat ek troch swollichems, yn de spienen net.

At in man gjin ereksje krije kin, of net genôch ereksje om in goede geslachtsferkear hawwe te kinnen, neamt men dat ympotinsje of spesifiker *ereksjesteuring*, dat lêste slaat benammen op de ereksje sels wylst der by ympotinsje ek de gearhing fan fermindere seksueel langstme of te gau klearkommen bedoeld wurde kin. Gauris tinkt men dan ek oan dy problemen los fan de ereksjesteuring by it wurd ympotinsje, mar it is allinnich yn gearhing mei de ereksjesteurnis.

Lykas foar in soad oare termen út de seksualiteit wurde der foar it wurd ereksje ek oare wurden brûkt.

De man hat faak at hy moarns wekker wurdt in ereksje, de saneamde *moarnsereksje*. Dizze hat neat mei seksuele gedachten of dreamen te krijen, mar kin wol de sin yn seks dy't in soad manlju moarns hawwe ferklearje. De moarnsereksje is in oerbliuwende ereksje út de lêste saneamde REM-sliep, en treedt dêrtroch faak op as de man út himsels wekker wurdt, en net as hy wekker makke wurdt. 

## Keppeling om utens
* Ereksje.ynfo
* Erekjesjesteuring.nl
Tadema's Mole

**Tadema’s Mole** by Boalsert is neamd nei ien fan de moolners en waard boud yn 1824. De wynmole is in achtkante grûnsiler, ek wol 'muonts' neamd, en de funksje is poldermole. Njonken de mole stiet de moolnerswente. Eigener is Wetterskip It Marnelân.

Dizze mole wurdt noch altyd brûkt om de polder te bemeallen. De fizel kin elektrysk mar ek mei wynkrêft oandreaun wurde. De mole is in ryksmonumint.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Moledatabank oer Tadema's mole
Muonts (mole)

In **muonts**, ek **muontsemole** of **mûnts** (Nederlânsk: *monnikmolen*; ek *grondzeiler*) is in achtkante boppekruier dy't fan de grûn ôf betsjinne wurde kin. De wjukken reitsje hast de grûn, dêr't de mounder de silen om de wjukken bine kin. Om't de draaiende wjukken in grut gefaar foarmje kinne, is it needsaaklik om de muonts in ôffreding del te setten. 

De funksje fan in muonts is it regeljen fan de wetterhûshâlding yn de polder. Muontsen hearre dêrom ornaris op iepen plakken te stean, lykas bygelyks yn de keale polders fan westlik en noardlik Nederlân en East- en Noard-Fryslân.  

Muontsen kinne foarsere poldermûnen wêze, mar yn Fryslân komme faak tige lytse mûntsjes foar. Sa is de De Lytse Mûne yn Stiens mei in flecht fan mar 9 meter de lytste achtkante mûne fan Fryslân èn Nederlân. In muonts stiet op in stiennen ûnderbou en it achtkant is mei reid of mei planken dutsen. 

In mûne op in keunstmjitte ferheging wurdt in bult -of berchmûne neamd.
Sweachmermole

De **Sweachmermole** of **Langwarder mole** yn Boarnsweach by Langwar waard boud yn 1782 yn opdracht fan grytman jonkhear Frans Julius Johan van Eijsinga.

De wynmole is in achtkante boppekruier. De funksje fan de stellingmole wie polder- en nôtmole. Troch de bou fan in elektrysk gemaal yn 1925 ferlear de mole syn funksje. Nei jierren fan ferfal waard yn 1949 de ‘Stichting ta ynstânhâlding fan de Langwarder mole’ oprjochte. Sûnt 1998 kin de mole wer wetter út de polder mealle. Sûnt 2010 kin de Sweachmermole sawol wetter as nôt bemealle. It is in ryksmonumint.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Moledatabank oer de Sweachmermole
De Jager (Wâldsein)

**De Jager** is in mealreeë stellingmûne en ryksmonumint yn Wâldsein. De Jager is sûnt 1971 in ryksmonumint.

## Skiednis

De Jager waard nei alle gedachten yn 1719 boud. Sûnt de jierren 1930 draaide de mûne net mear op wynkrêft. De mûne ferlear dêrnei de kape, de wjukken en de stelling. 

Yn 1965 kocht de stifting Zon en Vrijheid út Amsterdam de ferfallen romp mei de mûnderswente en sân hûskes foar de feinten fan de mûnder oan, om dy as fakânsjehúskes foar jongerein en kânsearme minsken te eksploitearjen. Alhoewol't it ynearsten net it doel wie, waard de mûne lang om let yn 1976 dochs restaurearre. Yn 1994 folge noch in restauraasje.  

De Jager is ien fan de trije noch besteande Fryske houtseachmûnen. De oare twa binne De Rôt yn Drylts en De Swel yn Burdaard.

De houtseachmûne is in achtkante, reitdutsen stellingmûne op in fjouwerkante houten ûnderbou en skuorren. De stelling hat in hichte fan goed seis meter. De roeden hawwe âld-hollânsk hekwurk en letter is it systeem Fauel op beide roeden oanbrocht. De flecht fan de mûne is 19,04 meter.  

Wâldsein is twa tradisjonele mûnen ryk; de oare is de nôt- en pelmûne 't Laam.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Moledatabank oer De Jager
*De mûne op de side fan de De Hollandsche Molen
De Hoop (Dokkum)

**De Hoop** (yn 'e folksmûle ek **Broekema's mûne**) is in nôtmûne út 1849 yn Dokkum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De mûne is mei de Zeldenrust tige wichtich foar it stedsoansjen fan Dokkum. 

## Skiednis
De mûne waard as nôt- en pelmûne boud op it bolwurk, dêr't oant 1840 in standermûne mei de namme  'De Grutte Mûne' stie. Troch ferkeap kaam de mûne yn 1924 yn hannen fan de famylje Broekema, dy't de mûne santich jier draaie liet. Dêrom waard de mûne ek wol Broekema's mûne neamd.  Yn 1994 kocht de gemeente de mûne oan, dy't de mûne ûnderbrocht yn de Stifting Monumintebehâld Dongeradiel, dy't sûnt de gemeentefúzje yn 2022 de Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân hjit. 

Restauraasjes fûnen yn 1965, 1995 en 2022-2023 plak. 

## Beskriuwing
De boppekruier is in achtkante stellingmûne, wêrfan't de stelling op in hichte fan 7,44 meter oanbrocht is. De mûne hat in houten ûnderbou en in reiddutsen boppebou mei kape. De binnenroede is Aldhollânsk ophekke en hat fokken mei in útnimber wynboerd. De bûtenroede hat Ten Have remkleppen en in Van Bussel streamlinenoas. De Hoop hat in flecht fan 22,75 meter en is de âldste fan de twa Dokkumer bolwurkmûnen. 

## De Zeldenrust

De oare Dokkumer mûne is de Zeldenrust, dy't tichteby op it Baantjebolwurk stiet. 

## Oars
Yn 2015 presintearren de Dokkumers Warner Banga en Karel Jongsma fan de wurkgroep 'Molenerf' in plan om in tredde mûne op ien fan de Dokkumer bolwurken te bouwen. De doetiidske gemeente Dongeradiel wiisde oardel jier letter it inisjatyf fan de wurkgroep ôf, om't it plan net passe soe yn de romtlike oardering en it bestimmingsplan. De gemeente omskreau in rekonstruksje fan de mûne op it plak as in 'nijboud dekôrstik'.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank oer De Hoop
Zeldenrust (Dokkum)

De **Zeldenrust** ('Seldenrêst') is in nôt- en pelmûne yn Dokkum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De mûne is foar it stedsoansjen fan de stêd fan tige grut belang. 

## Skiednis
De mûne waard yn 1862 boud op it plak, dêr't de yn 1861 ôfbaarnde Trijepypstermûne stie. De Trijepypstermûne stie der nei alle gedachten al sûnt 1753. Foar dy tiid stie op it plak in standermûne.

Grutte restauraasjes fan de mûne hawwe yn 1968-1969, 1995 en 2010-2011 plakfûn.

## Beskriuwing
De Seldenrêst is in achtkante stellingmûne mei in stiennen ûnderbou en in houten, reiddutsen romp mei kape. De stelling hat in hichte fan 8,85 meter en de wjukken binne Aldhollânsk ophekt en hawwe in flecht fan 22 meter. De Seldenrêst is boud as pel- en nôtmûne en is dat noch jimmeroan. Eigener is de Stifting Monumintebehâld Dongeradiel, dy't sûnt de gemeentefúzje yn 2022 de Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân hjit. 

## De Hoop

De oare Dokkumer mûne op ien fan 'e bolwurken is De Hoop. 

## Oars
Yn 2015 presintearren de Dokkumers Warner Banga en Karel Jongsma fan de wurkgroep 'Molenerf' in plan om in tredde mûne op ien fan de Dokkumer bolwurken te bouwen. De doetiidske gemeente Dongeradiel wiisde oardel jier letter it inisjatyf fan de wurkgroep ôf, om't it plan net passe soe yn de romtlike oardening en it bestimmingsplan. De gemeente omskreau in rekonstruksje fan de mûne op it plak as in 'nijboud dekorstik'.
## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Mûnedatabank oer De Seldenrêst
De Modderige Bol

**De Modderige Bol** by Goaiïngahuzen yn Smellingerlân, ferneamd nei it wetter de Modderige Bol, is in poldermole fan it type spinnekop. It is in ryksmonumint út 1848 (of mooglik earder). De mole is sûnt 1978 eigendom fan Stifting De Fryske Mole. Foarhinne bemealde de mole de polder Adamse; tsjitwurdich hat de mole gjin funksje mear en mealt wetter yn in sirkwy rûn.

De Modderige Bol stiet by in camping. Der stean trije  moles yn Goaiïngahuzen. De aoare beide binne de De Jansmole, dy't 100 meter eastliker stiet, en de mole Heechhiem, dy't in kilometer westliker stiet.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Moledatabank oer De Modderige Bol
Jansmole

De **Jansmole**, by Goaiïngahuzen yn Smellingerlân, is in poldermole fan it type spinnenkop. De mole is sûnt 1978 eigendom fan Stifting De Fryske Mole. It is in ryksmonumint.

De mole is draairee en de lânskiplike wearde is tige grut.

De oare beide moles yn Goaiïngahuzen stean westliker: De Modderige Bol op 100 meter en de mole Heechhiem op in kilometer ôfstân.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Moledatabank oer De Jansmole
Heechhiem (Goaiïngahuzen)

De mole **Heechhiem**, by Goaiïngahuzen yn Smellingerlân, is in poldermole fan it type spinnenkop. De mole, dy't wierskynlik boud is yn 1820, is sûnt 1978 eigendom fan Stifting De Fryske Mole. It is in ryksmonumint.
De wjukken hawwe in flecht fan 14,10 meter.

De oare beide moles yn Goaiïngahuzen, De Modderige Bol en de De Jansmole, stean in kilometer eastliker.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Moledatabank oer Heechhiem
Welgelegen (It Hearrenfean)

**Welgelegen** of **Tjepkema’s Mole** is in wynmole en ryksmonumint op It Hearrenfean út 1849. De stellingmole is in achtkante boppekruier. De funksje is nôtmole. Eigener is de gemeente It Hearrenfean.

## Skiednis
Yn 'e folksmûle wurdt de mûne Tjepkema's mole neamd, in ferwizing nei Johannes Melis Tjepkema, dy't yn 1872 de mûne kocht en der in goed wurkjend bedriuw fan makke. 

Fanwegen wynbelemmering troch de oanbuorjende bebouwing waard de mole yn 1898 mei hast seis meter ferhege, sadat de stelling no 10 meter heech is. De mole soe yn 1931 hast ôfbrutsen wurde, mar de 'Feriening de Hollânske Mole' wist de gemeente Aengwirden oer te heljen om de mûne dat jier oer te keapjen fan de sloper.

Sûnt 1974 waarden plannen makke om de mûne wer mealree makke. De 'Stifting Mole Welgelegen' waard oprjochte, dy't in restauraasje tariede. Yn 1990 fûn de grutte restauraasje plak, dy't fan Welgelegen wer in goed wurkjende mole makke.

Yn 2017/2018 waarden de kap, de fokken en it boppetsjil fernijd. Op 21 april 2018 waard de mûne feestlik fannijs iepene. Ein 2021, begjin 2022 waarden de fokken fan de mûne ferfongen. Dy binne net mear donkergrien skildere, mar yn 'e kleur fan it hout litten.

## Beskriuwing
Welgelegen is in achtkante stellingmole mei in flecht fan 22,60 m. De ûnderbou is fan stien en it houten achtkant is reiddutsen. De wjukken binne mei it systeem Fauël mei automatyske remkleppen op beide roeden útrist.

## Publikaasje
* : *Van Tjepkema tot Welgelegen (De Historie van een 175-jarige molen)* ISBN 978-90-83-36611-1 (2024)
## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank oer Welgelegen
*  Webstee fan Welgelegen
De Ferwachting (Hollum)

**De Ferwachting** is in achtkante wynmole yn Hollum op It Amelân út 1991. De stellingmole hat as funksje nôtmole en is mealree. 

Op it stee fan dizze mole stie in foargonger út 1840, dy't lykwols yn 1949 sloopt waard. Yn 1991 waard in mole út Brucht op dat plak werboud. Yn 1994 waard de mole offisjeel iepene. Eigener is de gemeente It Amelân. 

De oare mole op It Amelân is de De Feniks yn Nes.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân
* List fan Fryske musea

## Keppeling om utens
* Moledatabank oer De Ferwachting
De Flyt (Koudum)

De mole **De Flyt** stiet oan de Molebuert yn Koudum, yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân.

De mole waard oarspronklik yn de 18e iuw boud as poldermole yn Toppenhuzen. 
Yn 1986 waard de mole ferpleatst nei syn hjoeddeiske lokaasje en ferboud ta in nôtstellingmole, type spinnekop.

Konstruksje: de romp fan de ûndertoer is dekt mei dakpannen; de kape is dekt mei houten dielen en hielendal tarre, mei in flecht fan 16,40 m.  
De mole is mealree en it meallen fan nôt bart op frijwillige basis. 

Eigener is de Mûnestifting Súdwest-Fryslân. Moolners binne H. en L. Veenstra. 

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank oer De Flyt
De Hoop (Holwert)

**De Hoop** is in stellingmûne yn Holwert út ± 1713. De achtkante boppekruier wie yn gebrûk as nôt- en pelmûne en wurket tsjintwurdich regelmjittich mei frijwillige mûnders. 

## Skiednis
De mûne De Hoop is in mûne dy't yn alle gefallen al foar 1713 bestie. Healwei de 18e iuw wie it mealwurk net mear lykas earder en koe de mûne mar foar in diel ynset wurde. Nei alle gedachten binne doe de roggestiennen bûten wurking steld en die de mûne allinne noch tsjinst as pelmûne. 

Troch de opgong fan de moalfabriken gyng it yn 'e rin fan de tiid jimmeroan minder mei de mûne, wylst de pellerij benammen nei 1945 bot yn 't neigean rekke.  

De Hoop waard yn de jierren 1950 bûten gebrûk steld en it binnenwurk waard weihelle. Yn 1963 kocht de gemeente Westdongeradiel De Hoop oan. Dêrnei ûndergyng de mûne ferskate restauraasjes, ûnder oare yn 1970 en 1980. 

Yn 1994 waard Stifting Monumintebehâld Dongeradiel de nije eigener, dy't nei de gemeentlike weryndieling fan 2019 de namme Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân krige. 

## Beskriuwing
De Hoop is in achtkante, reiddutsen nôt- en pelmûne op in stiennen ûnderbou. De hichte fan de stelling is 6,30. De wjukken hawwe in flecht fan 23,65 meter en binne âldhollânsk ophekke. Njonken de bemealling wurdt de mûne ek as lesmûne brûkt.  

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Monumintebehâld Noardeast-Fryslân
* Moledatabank oer De Hoop fan Holwert
De Weyert

**De Weyert** is in achtkante stellingmole yn Makkingea út 1868. De wynmûne hat as funksje nôtmûne.

## Skiednis
Oarspronklik waard de mûne yn 1868 op De Gordyk boud en dêr brûkt as houtseachmole. 

Yn 1913 ferhûze de mûne nei it buorskip Twitel by Makkingea. Yn 1925 ferhûze de mûne op 'e nij nei it hjoeddeiske plak. 

Yn 1984 wie der in restauraasje. Eigner fan de mûne is de gemeente, de mûne wurdt beheard troch Stifting nôtmole De Weyert. It is in ryksmonumint.

De Weyert ferwiist nei Weyert Zeephat, de mounder dy't de mûne yn Twitel en dêrnei yn it doarp werbouwe liet en oant de âldens fan 90 jier op 'e mûne wurke.    

## Beskriuwing
De Weyert is in achtkante, reiddutsen stellingmûne op in fjouwerkante, foar in part stiennen ûnderbou. De wjukken fan de mûne hawwe in selsswichtingsysteem (kleppen ynstee fan seilen) en hawwe in flecht fan 19,10 meter. De stelling is 6,35 meter heech. 

## Gebrûk
De Weyert is in mealreeë mûne en der is in winkel foar produkten fan de mûne. Yn 'e ûnderbou fan de mûne is it museum Oold Ark ûnderbrocht mei in samling âld reau.  

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank oer De Weyert
Eelko Liaukama

**Eelko Liaukama** of **Eelko Liaukama fan Lidlum**, ek  skreaun as *Eelco Liauckama* (Seisbierrum, ± 1260 - Boksum, 22 maart 1322) , wie abt fan Kleaster Lidlum en fan aadlik komôf.

Hy rekke betize yn de striid tusken Skier en Fet. Hy waard yn 1322 troch de muontsen fan it úthôf yn Boksum, *Terpoorte* neamd, op ferriederlike wize fermoarde. Hy wie as abt fan Lidlum nei dizze úthof gien om de muontsen dêr ta goede seden oan te setten. Hy wie in from man yn in rûge tiid. Troch de Norbertinen wurdt Eelko as hillige fereare.

## Keppeling om utens
*  Z.Eelco Liaukama, abt en marteler (HeiligenNet)
Emo fan Witewierrum

**Emo fan Witewierrum**, ek wol neamd *Emo fan Blomhôf* of *Emo fan Huzinge*, (sa. 1170-1237)  wie abt fan it kleaster te Witewierrum. Hy is ferneamd fan de kronyk dy't troch him skreaun is oer it kleaster. 

## Libben
Op jonge leeftyd waard Emo troch syn âlden nei de kleasterskoalle stjoerd yn Feldwert. Hy wie in flugge learling want doe't er fyftsjin jier âld wie joech er sels les. Mei syn broer Addo gie er nei de universiteiten fan Oksford (1190), Parys en Orleon om fierder te learen. Doe't er weromkaam waard er ynearsten master yn Westeremden en doe doarpspastoar yn Huzinge, oant er yn 1209 sels in kleastermienskip begûn yn Witewierrum.

## Literatuer
* , *Kroniek van het klooster Bloemhof te Wittewierum*, (Hilfertsom-1992).
Abt

In **abt** (of **abdis(se)** froulik) is de lieder, it haad, fan in abdij. Hy is de 'primus inter pares' fan de muontsen (of nonnen) en wurdt yn de hiërargy folge troch de prior. Yn syn wurk wurdt de abt bystien troch de 'ried', in lytse groep muontsen, dêrûnder de prior, dy't yn gearwurking mei it deistich bestjoer, de abdij bestjoere. De abt wurdt yn de benediktynske tradysje troch de muontsen sels keazen. 

In abt kin in **mitere** of in **net-mitere** abt wêze. Yn it earste gefal wurdt hy tsjerkerjochtlik op itselde nivo sjoen as in biskop en hat de jurisdiksje oer de abdij, lykas in biskop oer in bisdom. Der is dan sprake fan in saneamde **eksimpte abdij**. Eartiids wie it mooglik dat in eksimpte abt de legere wijingen oant en mei it subdiakonaat tatsjinne oan de geastliken yn syn machtsgebiet. Nei it ôfskaffen fan dy legere wijingen is dat allinnich noch mooglik troch in biskop. 

By de minderbruorren wurdt de oerste de gardiaan neamd.