open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hubert Kornelisz. Poot

**Hubert Kornelisz. Poot** (Abtswoude (ûnder Delft), 29 jannewaris 1689 - Delft, 31 desimber 1733) wie in Nederlânsk dichter.

## Libben
Poot wie boer, mar fielde him yn it foarste plak dichter. It súkses fan syn yn 1716 publisearre dichtbondel *Mengeldichten* (útjûn troch Arnold Willis yn Rotterdam, werprinte yn 1718) brocht him der yn 1723 ta om him ta wenjen te setten yn Delft en him hielendal oan de literatuer te wijen. Dat waard lykwols in teloarstelling, Poot waard depressyf, rekke oan de drank en in jier letter gie er werom nei syn doarp.

Yn 1732 troude er mei de frou dêr't er sa'n tsien jier efteroan sitten hie en ferhuze er opnij nei Delft, dêr't er in jier letter stoar oan in niersykte.

## Wurk
Poot wie net sa'n orizjineel dichter. Hy skreau in protte gelegenheidsgedichten, dêr't er in soad súkses mei hie, mar dy't no fergetten binne. By syn libben krige er faak besite fan pommeranten en studinten dy't wolris witte woene wa't dy dichtsjende boer wie. Dichtsjen waard ommers net dien troch minsken fan ienfâldich komôf.

Tsjintwurdich is der noch wol wurdearring foar syn eroatyske tinte minnedichten, ôfkomstich út syn 'Mengeldichten' (*Mars en Venus' beddepraet*, *De verliefde Venus* en *De maen by Endymion*). Dy waarden yn 1964 as *Minnezangen*, de titel dy't Poot al yn 'e holle hie foar de *Mengeldichten*) apart útjûn.

Poot syn natoergedichten (*Akkerleven*, *Nacht*) hearre ek ta syn bettere wurk.

*[[De Schoolmeester]]* (Gerrit van de Linde) skreau in skerp en koart grêfskrift foar him:

:*Hier ligt Poot,<br>Hij is dood.

== Keppelings om utens ==
* [http://www.dbnl.org/tekst/paas001loop01_01/ A. N. Paasman oer Poot by de DBNL]
* [http://www.dbnl.org/tekst/poot001gedi00/ Gedichten by de DBNL]
* [http://www.dbnl.org/tekst/poot001meng01_01/ *Mengeldichten'' by de DBNL]
Gerrit van de Linde

**Gerrit van de Linde** (Rotterdam, 12 maart 1808 – Londen, 27 jannewaris 1858) wie in Nederlânsk dichter dy't publisearre ûnder de skûlnamme ***De Schoolmeester***.

## Libben
Van de Linde studearre in skoft teology yn Leien, mar moast ophâlde doe't syn heit yn de skulden rekke, hy sels in ûnecht bern krige en in ferhâlding mei in heechlearaarsfrou oangie. Dat makke syn posysje ûnmooglik en in predikantskip siet der doe al hielendal net mear yn.

Doe't Van de Linde der sa oan ta wie ferfear er yn 1834 nei Ingelân. It slagge him en nim in kostskoalle yn Londen oer en meitsje der in súkselfol ynstitút fan. 

Yn it skriuwen fan faak lichte en sabeare-didaktyske gedichten rûn er derút. Syn fersen waarden tige bekend yn Nederlân mei troch de war dy't syn freon Jacob van Lennep die. Van Lennep naam nei 1851 gedichten fan him op yn syn almanak *Holland*. Van Lennep fersoarge ek de útjefte fan syn samle wurk ûnder te titel *Gedichten van den Schoolmeester* (1859).

## Publisearre wurk
**Gedichten**
**Gedichten van den Schoolmeester* (1859) 
**Gedichten van den Schoolmeester* (1942) 
**De Gedichten van den Schoolmeester* (faksimilee-edysje fan de sechde printinge út 1872, mei de krûdige yllustraasjes fan Anth. de Vries; ynlieding fan Tom van Deel en Marita Mathijsen; tredde, opnij besjoene en wiidweidige printinge, Kruseman, Den Haach 1979) 

**Brieven**
**Waarde van Lennep, brieven van de Schoolmeester* (karlêzing; 1977)
**De brieven van De Schoolmeester* (wiidweidich kommintaar en taljochting fan Marita Mathijsen, 2 dielen, 1987. Standertútjefte.) 

**Oer ''De Schoolmeester***
* , *Schandaal in Leiden* (1978)
* *De Schoolmeester.* Spesjaal nûmer fan it literêre tydskrift *Bzzlletin* (nr. 64, maart 1979)

== In pear bekende fragminten ==
*Een hond is vermaard*<br />
*Om zijn gezellige aard*<br />
*En 't kwispelen van zijn staart*.<br />
*Zijn neus, doorgaans rond*,<br />
*staat gewoonlijk in 't front*,<br />
*En zo lang die maar nat en fris is*,<br />
*Is 't een bewijs, dat meneer zo gezond als een vis is*.<br />
*(út: 'De hond')*

*Hier ligt Poot*:<br />
*Hij is dood*.<br />
*(Grafschriften. Op Poot).*

*Een leeuw is eigentlijk iemand*,<br />
*Die bang is voor niemand.*..<br />
*(út: 'De leeuw')*

*Hij die, uit vrije keus*, <br />
*En in zijn achter kamer*,<br />
*Met hoofdpijn als een hamer*,<br />
*En volgestopten neus*,<br />
*Met klemming op zijn water*,<br />
*En lusten als een kater*,<br />
*En met een stijven nek*,<br />
*En vijf gebroken ruiten*,<br />
*En deuren, die niet sluiten*,<br />
*En 't Pootjen in zijn kuiten*,<br />
*Er uitziet als een gek*;<br />
*Is min nog te beklagen*<br />
*Dan hy, die drie paar dagen*,<br />
*In 't woelziek schoolvertrek*,<br />
*De veestlucht en den drek*,<br />
*De snotneus, d'Ezelsvragen*,<br />
*'t Afzichtlijk nagelknagen*,<br />
*Het krabblend luis-verjagen*,<br />
*De vuile witte kragen*,<br />
*En 't hartverduiv'lend plagen*<br />
*Der Jonkheid moet verdragen*.<br />
*(Schoolmeesters)''

## Keppelings om utens
* Wurk fan De Schoolmeester
* Profyl by de Keninklike Bibleteek
Gunnar Berg (skilder)

**Gunnar Berg** (Svolvær, Lofoten, 21 maaie 1863  – Berlyn, 23 desimber 1893) wie in Noarsk keunstskilder dy't ferneamd is fan it skilderjen fan syn bertegrûn, de Lofoten. Hy wie earst keapman, mar waard letter keunstner.

Berg studearre earst oan de keunstakademy yn Düsseldorf, Dútslân. Fan 1883 oant syn dea hat Berg studearre en arbeide yn Düsseldorf en Berlyn. Berg wie thús yn Svolvær yn it fiskseizoen op de Lofoten. Hy skildere dan sênes út syn bertestêd, Noardlânske boaten, fiskers, bergen en de see. Syn skilderijen fan it deistich libben fan de fiskers binne memorabel. 

It oer it generaal meast wurdearre wurk is *Trollfjordslaget*in ôfbylding fan de Slach fan Trollfjord; it hinget yn it stedhûs fan Svolvær. 

## Galery

File:Gunnar Berg Trollfjordslaget.jpg| *Trollfjordslaget* ('De Slach fan  Trollfjord')
File:Gunnar Berg Svolvær.jpg| *Svolvær*
File:Gunnar Berg Reine kirkegård.jpg| *Reine kirkegård*
File:Gunnar Berg Fiskebåter ved Reine.jpg| *Fiskebåter ved Reine*
File:Gunnar Berg Gravferd i Lofoten.jpg| *Gravferd i Lofoten*
File:Gunnar Berg Fra Svolvær havn.jpg| *Fra Svolvær havn*

## Keppelings om utens
*Lofoten @rt on the www
*Skilderijen fan de Lofoten
*Gunnar Berg  by Jan Dagfinn Monssen
Thomas Hooker

**Thomas Hooker**  (Marefield, 5 july 1586 - Hartfort, 7 july 1647) wie in foaroansteand Puriteinsk religieuse en koloniale lieder, dy't de koloanje fan Konnetikut yn de Feriene Steaten stifte, nei't er him ôfskieden hie fan de Puriteinske lieders yn Massachusetts. Hy wie bekend as in grut sprekker en in lieder fan it algemiene kristlike lûd. Hooker hie ek in oandiel yn it opstellen fan de Fundearings Statuten fan Konnetikut, ien fan de earste skreaune grûnwetten.

## Libben
Thomas Hooker waard berne yn Marefield, Leicestershire yn Ingelân. Hy studearre oan it Emmanuel College en slagge yn 1608 foar syn B.A. en krige letter hjir yn 1611 syn M.A. Hy bleau noch inkelde jierren as in wurdearre meiwurker op it Emmanuel College en gie hjirnei as in predikant nei de gemeente fan Esher, dêr't er in reputaasje as in betûft sprekker opdie. Lykwols ferbea aartsbisskop William Laud yn 1629 tsjerkelêsings en Hooker moast him dêrom weromlûke nei Little Baddow. Uteinlik waard er fanwege syn Puriteinsk liederskip foarroppen fan (it tsjerklike) Hôf fan de hege kommisje. Hy ferlear syn kontrakt en flechtte nei Rotterdam en dêrfandinne emigrearre er op it skip de *Griffin* nei de Massachusetts Baaikoloanje.

Yn de Massachusetts Baaikoloanje waard Hooker hoeder fan de tsjerke fan Newetowne, it hjoeddeiske Cambridge, dêr't syn gemeente bekind waard as de Menear Hookers kompany.

Hooker stoar yn de âldens fan 61 jier ûnder in pestepidemy.

## Wurk
**The Application of Redemption*, 1659.
**A Brief Exposition of the Lord's Prayer*, 1645.
**The Christian's Two Chief Lessons: Self-Denial and Self-Trial*
**The Covenant of Grace Opened*
**The Danger of Desertion Or A Farewell Sermon of Mr. Thomas Hooker*
**An Expostion of the Principles of Religion*', 1645.
**The Poor Doubting Christian Drawn to Christ*, 1629.
**The Saint's Dignity and Duty*,1651.
**The Soul's Exaltation*, 1638.
**The Soul's Humiliation*
**The Soul's Ingrafting into Christ*, 1637.
**The Soul's Preparation for Christ: Or, A Treatise of Contrition, Wherein is discovered How God breaks the heart, and wounds the Soul, in the conversion of a Sinner to Himself The Soul's Preparation for Christ*, 1632.
**A Survey Of The Summe Of Church-Discipline: Wherein The Way Of The Churches Of New England Is Warranted Out Of The Word*, 1648.
Leif Eriksson

**Leif Eriksson** (Aldnoarsk: *Leifr Eiríksson*) (± 970 – ± 1020) wie in wytsing út Yslân, dy't wol jildt as *de* of *in* ûntdekker fan Amerika. Hy wie in soan fan Erik de Reade.

Der binne twa ferskillende sêgen dy't oer Leif Eriksson ferhelje, de *[[Sêge fan Erik de Reade]]* en de *[[Sêge fan de Grienlanners]]*. De *Sêge fan Erik de Reade* waard earder as de âldere en histoarysk meast betroubere beskôge, mar no wurdt dat fan de lêste ûndersteld.

## Sêge fan Erik de Reade
De *Sêge fan Erik de Rode* ferhellet rûchwei it neifolgjende: Leif ûntdekt Amearika yn it jier 1000, op wei fanút Noarwegen (999), dêr't er ta it kristendom bekeard is, nei Grienlân om dêr de nije religy te preekjen. De sêge hat it net oer it kolonisearjen fan dit diel fan Amearika.

## Sêge fan de Grienlanners
De '' Sêge fan de Grienlanners'' beskriuwt dat Amearika ûntdutsen (sjoen) waard troch Bjarni Herjolfsson, yn 986. Hy hie ûnderweis west fan Yslân nei Noarwegen, en hearde dêr dat syn heit nei Grienlân ta setten wie. Hy besleat him efternei te farren, miste it lân lykwols, en kaam oan de kust fan in ûnbekend lân (Noard-Amearika); hy kearde om en farde nei Grienlân. Hy is feitlik net lâne op Amerikaanske boaiem.

Leif kocht om 1000 hinne Bjarni's skip, en farde mei 35 man nei it troch him beskreaune lân. It earste dat er fûn, neamde er Hellulân (Lân fan de platte stiennen of grotten, mooglik Baffineilân), súdlik dêrfan fûn er Marklân (Houtlân, faaks Labrador), en noch fierder nei it suden Vinlân. Dêr stifte er in koloanje mei de namme 'Leifsbuðir' (Leifs hûzen). Vinlân (Wynlân) waard sa neamd om't in lid fan de groep wylde druven oantrof. It klimaat dêr wie myld, it frear net folle en it hiele jier rûn wie der grien gers. Hy oerwintere yn Vinlân en gie de folgjende maitiid (1001) werom nei Grienlân.

It plak fan *Vinland* is net wis. Guon histoarisy tinke dat it op Newfoundland lein hat, en dat de Noarske delsetting dy't yn de jierren 60 fûn is yn L'Anse aux Meadows troch ûndersiker Helge Ingstad en syn frou, de archeologe Anne Stine Ingstad, Leifsbuðir is. Oaren binne fan betinken dat Vinlân súdliker lein hawwe moat, bygelyks yn Nij-Ingelân.

## Lettere libben
Leif gie net werom nei Vinlân, hy bleau op Grienlân as ien fan de lieders fan de koloanje dêr. Der skynt yn dizze perioade in striid west te hawwen tusken de oanhingers fan de âlde religy, laat troch Erik, en de kristenen, ûnder lieding fan Leif.

Ta de minsken dy't yn dy tiid op Vinlân west hawwe binne Leif syn broer Thorvald Eriksson, syn suster Freydís Eiríksdóttir, Thorfinn Karlsefni en syn wiif Gudrid Thorbjarnardottir. Ek syn oare broer Thorstein Eriksson hat besocht om Vinland te berikken, mar hy bedarre op Grienlân, dêr't er stoar.
Departemint fan de Alde Isel

It **Departemint fan de Alde Isel** wie ien fan de acht departeminten fan de Bataafske Republyk. It hat bestien fan 1798 oant 1801 en hie as haadstêd Swol.

It departemint waard foarme nei it gearfoegjen fan:
* it goa Oerisel
* it lânskip Drinte
* it súdlike part fan it goa Fryslân (de Sânwâlden)
* it noardlike part fan it goa Gelderlân (de Feluwe)

De eilannen Urk en Skoklân wiene ek part fan it departemint.

By de stifting fan it Bataafske Mienebest, yn 1801, waard dizze weryndieling tebek set. Wol bleaunen Oerisel en Drinte mei-inoar ien departemint, it Departemint Oerisel. Noardlik Gelderlân waard diel fan it Departemint Gelderlân, wylst it súdlik part fan Fryslân by it Departemint Fryslân kaam.

## Keppeling om utens
* Kaart fan de Bataafske Republyk (1798-1801)
Bart Jan Spruyt

**Bastian Jan (Bart Jan) Spruyt** (Riddertsjerk, 29 jannewaris 1964) is in Nederlânsk skiedkundige, sjoernalist, kollumnist, publisist en rjochts-konservatyf tinker. Hy oriëntearret him foaral op it konservatisme en wol dit yn de Nederlânske mienskip ferspriede.

Spruyt studearre skiednis oan de Universiteit Utert en promovearre yn 1996 oan de Universiteit Leien op in tsjerkehistoarysk ûnderwurp, nammentlik in proefskrift oer Cornelis Hoen in jurist en protestant út de 16de iuw, dy't in wurk skreau oer it Hillich Jûnsmiel. Spruyt is belidend kristen, lid fan de Hersteld Herfoarme Tsjerke (wie lid fan de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân).

## Wurk
**De oorlog achter de oorlog*, 1995
**Lof van het conservatisme*, 2003
**De toekomst van de stad*, 2005
**Als je eenmaal hebt liefgehad. Over ds. J.T. Doornenbal, geloof, cultuur en politiek*, 2009
De Swalkers

**De Swalkers** (Russysk: передвижники, *peredvizjniki*) wie in groep Russyske keunstskilders út de lette 19e - begjin 20e iuw. Harren keunst wurdt ta it Realisme rekkene. Hja fersetten harren tsjin de beheinings dy't de keunstakademy fan Sint-Petersburch harren oplei en foarmen dêrom in gearwurkingsferbân. 

It doel fan de Swalkers wie om de keunst tichter by de minsken te bringen. Dêrom wiene har skilderijen faak sosjaal-kritysk. Dizze keunstners waarden stipe troch mesenas Pavel Tretjakov, waans kolleksje letter ûnderbrocht waard yn de Tretjakovgalery.

Letter waard harren keunst as foarbyld steld foar de Sowjet keunst, it sosjalistysk realisme.

Wichtige leden fan De Swalkers wiene:
* Nikolaj Bogdanov-Belski
* Aleksej Bogoljoebov
* Nikolaj Ge
* Archip Koeindzji
* Ivan Kramskoj
* Klavdi Lebedev
* Isaak Levitan
* Rafail Sergejevitsj Levitsky
* Vasili Perov
* Ilja Repin
* Aleksej Savrasov
* Valentin Serov 
* Ivan Sjisjkin
* Vasili Soerikov
* Apollinari Vasnetsov
* Viktor Vasnetsov

Oaren:
* Sergej Ivanov
* Leonid Pasternak

## Tentoanstellings

Fan 15 desimber 2001 oant en mei 7 april 2002 wie der in tentoanstelling *Het geheim van Rusland* mei it wurk fan Ilja Repin yn it  Grinzer Museum.
Fan septimber 2016 oant begjin april 2017 waard de tentoanstelling *Peredvizhniki - Russisch Realisme rond Repin 1870-1900* yn it Drintsk Museum yn Assen holden. Dêr waarden doe 72 wurken út it Russysk Museum yn Sint-Petersburg útstald, ûnder oaren Ilja Repin syn ferneamde skilderij ''de Wolgaslepers".

## Keppeling om utens
* De ûntstjerlike Swalkers

+
Rif (Skiermûntseach)

**It Rif** is in brede sânplaat yn de Waadsee dy't fêstwoeksen is oan de súdwestkante fan Skiermûntseach.

It Rif is frij heech, goed oardel meter boppe NAP, mei sûnt inkelde jierren wat dúnfoarming. De sânplaat ûntstie troch it ôfsluten fan de Lauwerssee yn 1969. Troch dizze ôfsluting streamde der minder wetter troch it soal tusken It Amelân en Skiermûntseach, dêr't it soal minder djip troch waard. It westerstrân fan Skier waard dêrby breder en der waakse in âlde sânplaat fêst oan it westerstrân; dizze sânplaat wurdt It Rif neamd.

Oan de ein fan de jierren 1990 wie de sânplaat noch in stowende flakte dêr’t gjin inkelde plant oerlibje koe. Yn 2004 rekken guon gebieten fan de plaat begroeid, benammen mei seekraal. 

## Sjoch ek
* Rif (sânplaat)
* Waadeilannen
Balch

De **Balch** is in sânplaat dy't eastlik fan Skiermûntseach yn de Waadsee leit. It leit hast tsjin Skiermûntseach oan op, nei alle gedachten, it âlde plak fan it eilân Bosch. De Balch is likernôch 0,7 kante kilometer grut.

De sânflakte is nei alle gedachten om 1800 hinne ûntstien en stadichoan waakse. Oant yn de midden fan de jierren ’70 fan de 20e iuw wie it in keale, stowende sânplaat. Sûnt dat stuit wreidet de sânplaat him jierliks út nei it easten. Dêrtroch binne der al lytse dunen ûntstien en waakse der planten op de Balch. Lykas as in soad oare sânplaten binne op de Balch ek seehûnen te sjen. Op de sânplaat kinne skulpen en barnstien fûn wurde.

De sânplaat kin besike wurde mei de Balchekspres, in trekker mei in kapwein deroan. De sânplaat is net altyd  berikber, by heech wetter stiet de Balch nammentlik folslein ûnder wetter.

Oant 1 jannewaris 2006 hearde de sânplaat ta de Grinslanner gemeente Iemsmûn, mar sûnt is de Balch ûnderdiel fan de gemeente Skiermûntseach. Dat is feroare omdat by in mooglike kalamiteit de gemeente Skiermûntseach better yngripe kin. Foar dizze grinskorreksje waard troch de gemeente Skiermûntseach en de provinsje Fryslân jild betelle oan de gemeente Eemsmond en oan de provinsje Grinslân. It gie om in bedrach fan €23.000 dat Skier oermakke hat nei Eemsmond, €13.970,- dat de provinsje oan Eemsmond joech en om €274.000 dat Fryslân oan Grinslân betelle.

## Keppeling om utens
* Balgexpres, mei ynformaasje oer de Balch.
Cornelis Janssens van Ceulen

**Cornelis Janssens van Ceulen**, ek neamd as *Cornelius Jonson van Ceulen*, *Cornelius Johnson* en *Cornelis Jansz. van Ceulen* (doopt Londen, 14 oktober 1593 – bedobbe Utert, 5 augustus 1661), wie in Nederlânske petretskilder.

Janssens van Ceulen waard yn Londen berne, mar syn âlden kamen út ('e) Nederlân(nen). Hy wie yn Ingelân net earder as 1618 warber. Hjir makke er petretten fan de kenings Jakobus I en Karel I en fan ferskate eallju. Yn 1643 ferfarde er nei Middelboarch, tusken 1646 en 1652 wenne er yn Amsterdam en hjirnei sette er him yn Utert ta wenjen.
William Whittingham

**William Whittingham** (±1524-1579) wie in Ingelsk Bibellearaar en religieus herfoarmer. Hy studearre op it Brasenose College yn Oxford. Hy wie in warber protestant en fûn it dêrom riedsum om nei Frankryk te flechten doe't Mary I op de Ingelske troan kaam.

Yn 1554 ferfolge Whittingham syn paad rjochting Frankfurt, dêr't er him oansleat by in ploech Protestanten, dy't ek fanwegen it regear fan Mary flechte wienen. Dêr mette er John Knox en waard in Kalvinist. Hy troude ek mei in suster fan Jehannes Kalvyn. Hy waard predikant fan de Ingelske flechtlingengemeente yn Genève in plak fan John Knox. Yn Genève begûn er mei it wurk, wêrtroch er it bekindst woarn is: De Bibeloersetting, dy't bekend woarn is as de Geneefske Bibel. 

Yn 1560 gie Whittingham werom nei Ingelân en waard dêr yn 1563 geastlike fan Durham, in amt dat er oan syn dea hâlden hat.
Tolstojanen

De **Tolstojanen** (Russysk:*Толстовцы*, *Tolstovtsji*) binne neifolgers fan de filosofyske en religieuze ideeën fan de Russyske romanskriuwer en tinker Lev Tolstoj (1828 - 1910). Tolstoy's fyzjes waarden foarme troch yngeande stúdzje fan de wurden fan Jesus Kristus yn de evangeeljes, benammen de Berchrede. De Tolstojanebeweging is stifte troch Tolstoj syn bêste freon en fertrouwensman, Vladimir Tsjertkov (1854-1936). Tolstoi sels hat him altyd fersetten tsjin it ynstitúsjonalisearjen fan syn lear.

Sy neame harsels kristenen, hoewol't sy ôfskied naam hawwe fan oare foarmen fan kristendom. De Tolstojanen rjochtsje harren op de lear fan Jesus as in minske mei in spesjale geastlike bân mei God, ynstee fan him te sjen as de Soan fan God. 

Sy nimme gjin diel oan en bemuoie harren net mei bestjoerlike- en wrâldske saken, dy't hja as ymmoreel en korrupt beskôgje. Dat hja kinne technysk sjoen wurde as anargisten, hoewol't net alle Tolstojanen harsels sa neame. In protte minsken beskôgje har as kristen anargisten omdat sy God allinne as gesachhawwend erkinne. Tolstoy's ideeën hawwe wol wat ynfloed hân op it anargistysk tinken en dan fral op it Anargo-pasifisme.

Sy wurde sjoen as kristen pasifisten en ferdigenje absolute geweldleazens yn alle omstannichheden, ek yn gefal fan selsferdigening. Sy basearje harren op Kristus syn geboden sa as 'kear de oare wang ta' en 'haw dyn fijannen leaf'. Mahatma Gandhi hantearre deselde strategy, beynfloede troch Tolstoj, by it oplossen fan skelen en konflikten mei de Britten yn India. Fanwegen harren leauwe hâlde Tolstojanen harren oan in fegetarysk of in feganistysk dieet.

De earste Tolstojanen krigen swierrichheden mei it Tsaristysk regear en letter noch mear mei de Bolsjewistyske. Om 1930 hinne moasten in soad Tolstojanen útwike nei Sibearje om oan likwidaasje, as wiene hja kûlakken, te ûntkommen, mar Stalin's plysje arrestearre se dochs en stjoerde harren nei wurkkampen yn de jierren fan 1936 oant 1939.

De ideeën fan it Tolstojanisme hawwe yn de earste helte fan de 20e iuw in sterke ynfloed hân op yntellektuelen sa as Pierre Ramus, John Ruskin en op de Israelyske kibboets-beweging. Oaren sjogge de Tolstojanen as wrâldfrjemde idealisten. Fan kristlike kant kaam krityk op it tolstojaanske rjochtsnihilisme fan Vladimir Solovjov.

## Yn Fryslân
Om 1900 hinne wie de ynfloed fan Tolsoi yn Fryslân ek grut. Syn radikaal kristendom spruts in protte frijsinnige predikanten oan. In part besocht it yn it koloanjelibben, oaren waarden fegetaarjer. Ek guon sosjalisten namen it gedachteguod fan Tolstoi oer (L. A. Bähler, Vitus Bruinsma, Anne de Koe, S. C Kijlstra, J. Sevenster, G. S. Stellingwerf-Jentink).

## Sjoch ek

* Lev Tolstoj
* 
## Keppelings om utens
* Review of ''Memoirs of Peasant Tolstoyans in Soviet Russia.'', William Edgerton, ed.
* Tolstoy's Legacy for Mankind: A Manifesto for Nonviolence, Part 1 
* Tolstoy's Legacy for Mankind: A Manifesto for Nonviolence, Part 2
Sofija Tolstaja

**S<u>o</u>fija Andr<u>e</u>jevna Tolstaja** (Russysk: Софья Андреевна Толстая; Moskou 3 septimber 1844 - Jasnaja Poljana 4 novimber 1919), berne *Behrs*, wie in Russysk skriuwster dy't hast fyftich jier troud west hat mei de Russyske skriuwer Lev Tolstoj.

## Libben
Sofija Behrs wie de dochter fan dokter Andrej Behrs, dy't yn it Kremlin wurke, en Ljoebov Alexandrovna Behrs. De famylje Behrs wie oarspronklik fan Prusysk komôf. 

Op har achttjinde waard der in soad wurk makke fan Sofija troch de sechtjin jier âldere greve Lev Tolstoj. Twa jier letter trouden se.

Sofija waard sechtjin kear swier; mar acht fan har bern waarden folwoeksen. Hja skamme har faak foar har man dy't seksuele ûnthâlding foarstie. Sy wie in tawijde húsfrou. Mei ingelegeduld skreau hja Tolstojs manuskripten oer. Mar nettsjinsteande har grutte tsjinstberens wie Sofija in sterke persoanlikheid, gefoelich en artistyk. Sy skreau sels in roman dy't in protte priizge waard, ferhalen, memoarjes en in deiboek, dat yn Nederlân ferskynde yn de rige Privé-Domein. Dêryn lit se in soad bewûndering foar Tolstoj syn wurk sjen, mar ûntfâldet se ek har skeel mei har man. Har aard wie wat hinne-en-wer, ympulsyf. Har yn alle earlikens skreaune ego-dokumint wjerspegelet dat.

Sofija Andrejevna har roman *Liet sûnder wurden*, skreaun tusken 1897 en 1910, ferskynde earst yn 2010. Ek dat boek ferhellet fan in frou dy't net lokkich troud is.

Sofija Tolstaja wie in entûsjast amateurfotografe; dat late ta in grutte samling famyljefoto's, mear as 1000. Sy oerlibbe har man njoggen jier en stoar yn 1919.

## Keppeling om utens
* (in)*Autobiografy fan Sofija Tolstaja* online op archive.org
Marten Jans van Houten

**Marten Jans van Houten** (De Rottefalle, 6 febrewaris 1801 - De Wylp, 6 desimber 1879), soan fan in houtkapper, wie in Frysk evangelist en mystikus, troch de 'Geast' laat en net ûnder te bringen yn in beskate groep. Der is net folle bekend oer dit 'Bern fan God', boarnen binne der hast net.

Van Houten wie boerearbeider, troude yn 1826 mei Grietje Pieters de Bij; it pear krige acht bern. Sy wennen yn De Houtigehage, Aldegea, Drachtster Kompenije en nei 1843 yn De Wylp. Van Houten wie sykjende nei wiere rjochtsinnigens dy't er net fine koe yn de Herfoarme Tsjerke en de Ofskiedenen. Dan wurdt er oanstutsen troch mystike skriuwers, earst troch de Siuwske Jakob Brill, en letter lêst er wurk fan Boehme, Tauler, Poiret, De Bourignon, Lodensteyn en Everhard en wurdt er troch harren beynfloede.

Van Houten spriek neffens wat de 'Geast' him ynjoech. It wie in nofteren man, dogmatyk moast er neat fan ha', ek net fan geleardens en eigenleafde; úterlik sei him ek neat. Driuw ta evangelisaasje hied er net safolle. Mei syn mystyk fundearre ôfwizing fan ierdske wetten en it de klam lizzen op de geast fan Kristus liket Van Houten de kant fan it Kristlik anargisme út te gean.

## "Secte"
Yn it súdeasten fan Fryslân, en it oanswettende Frysktalige stikje fan Grinslân, sjocht Waling Dykstra yn syn *[[Uit Friesland's Volksleven]]* (diel II, s. 149) in “secte” fan de *Kinderen Gods*, dy't oprjochte wêze soe troch in Van Houten. 'De groep lit him liede troch de Geast, troch it Ynderlik Ljocht. De bibel wurdt wol as ynspiraasjeboarne wurdearre, mar net allinne as paadwizer foar de wiere leauwige. God oppenearet him oan dejinge dy't der iepen foar stiet'. Waling-om tocht dat de groep in eigen eskatology hie en dat hja har útferkeazen achten.

G.A. Wumkes is ien fan mar in pear ûndersikers dy't omtinken joech oan dit selskip yn ien fan de earmste kriten fan Nederlân.

Nei syn dea waard er opfolge troch Eabele Gaukes Veenstra, dy't yn De Wylp in tsjerkje bouwe liet dêr't er syn 'oefeningen' yn hâlde.

## Publikaasje
* *Johannes 1:5. Het licht schijnt in de duisternis, maar de duisternis heeft hetzelve niet begrepen*, mei dêr oan taheakke: *Beknopte Grondslag voor alle Gezindten tot de leer der zaligheid nuttig tegen de dwaalleer onzer verwarde laatste dagen, die roepen: hier en daar is de Christus! Vragen van een Chr. Geref. predikant gedaan aan den landbouwer S. Pool te Grootegast op verzoek beantwoord door M.v. Houten, werkman te Wilp, wijlen meer dan veertig jaren Evangeliedienaar uit liefde om niet*.
Neostilen

**Neostilen** binne boustilen dêr't yn weromsjoen wurdt op de arsjitektuer fan de gotyk, de renêssânse en de barok.

Het tiidrek fan de neostilen makket opgong nei ± 1815. Eleminten út de âlde arsjitektuer wurde willekeurich tapast, somtiids sels kombinearre yn ien gebou (dat wie foaral it gefal by it saneamde eklektisisme). 

Amsterdam, bygelyks, ken nei ±1880 in grutte ekonomyske bloei, wêrtroch wer in protte boud en ferboud wurdt. Dat betsjutte ek in nije ympuls foar de arsjitektuer. Fral de neorenêssânse is dan tige populêr, in neostyl dêr't de "Oud-Hollandse stijl" fan begjin 17e iuw opnij yn libbet. Tafallich is dat net: men fielde de perioade as in "twadde Gouden Iuw". Der binne fral in protte iepenbiere gebouwen set yn dizze perioade. 

Yn it earstoan wie der in soad krityk op it bouwen yn dizze tiid, mar dat is feroare: de 19e iuwske arsjitektuer wurdt wer folop wurdearre. Faaks sil nostalgysk fielen harres dêr ta dwaan.

## Neo-Grec (1815-1845)
De Neo-Grec is in foarm fan neoklassisisme, in typyske oergongsstyl fan it lette klassisisme fan de 18e iuw nei de neostilen fan de 19e iuw. Skaaimerken binne de klassike foarmen, mei pylders, architraven en frontons. Ek de wytpleistere ynterieurs binne typysk foar dizze styl.

## Willem II-gotyk (1830-1860)
De fan kening Willem II propagearre gotyk hat as wichtich skaaimerk de wize wêrop konstruksjes dy't oarspronklik yn bakstien en natuerstien útfierd wiene, neimakke wurde yn gips en plasterwurk. In wichtich ferskil mei de lettere neogotyk is dat goatyske foarmen dekoratyf tapast wurde en dat de goatyske bouprinsipes nocch net begrepen waarden. Yn Willem II-gotyk waarden ek Ingelske romantyske ynfloeden ferwurke.

## [[Neogotyk]] (1850-1920)
Boustyl dy't benammen yn de tsjerkebou faak en lange tiid tapast is. Ynspiraasje kaam fan de midsiuwske foarbylden mei harren spitsbôgen, bôgefriezen, pinakels en trije- en fjouwerpasfoarmen. Nei om-en-de-by 1875 waard de gearhing tusken arsjitektuer en oanklaaiing fan tsjerken mear ta ien konsept.

## Eklektisisme (1850-1880)
Yn it eklektisisme wurde ferskillende histoaryske stilen gearfoege ta in nij gehiel. De basis is hjirfoar leit meast by it neoklassisisme.

## [[Neorenêssânse]] (1870-1915)
In faak foarkommende en lang tapaste boustyl dy't in soad farianten hat. De styl grypt werom op motiven fan de renêssânseboukeunst. By de Hollânske ferzje dêrfan binne trepgevels, speklagen, de horizontale linen dy't de gevel in 'flakken' ferdiele, blokken en krúskezinen binne wichtige skaaimerken. Fierders fynt men der ynfloeden út de Frânske boustyl fan de François I Loirekastielen mei rike, natuerstiennen gevels en ymposant dakpartijen, of Italjaanske foarbylden sa as pylders en rûnbôgen, yn de Neorenêssânse werom.

## Sjoch ek
* Barok (stylperioade)
Boeremoes

**Boeremoes** is in stamppotgerjocht dat makke wurdt fan boerekoal. It resept is sa Nederlânsk dat wol sein wurdt dat it it nasjonale gerjocht is. De boeremoes is it lekkers as der in nacht froast oerhinne gien is. De koal wurdt dan ek faak nei de earste froast rispe, sels wol de dei dat it iten wurdt.

De boeremoes wurdt tradisjoneel iten mei in gatsje yn ‘e midden mei sjú, woarst, moster en bakken spekjes. Soere tafoegings as sulversipels, augurk of jittik wurde tsjintwurdich ek brûkt.

## Hoe te meitsjen
### Yngrediïnten
* 600 gram boeremoes
* 1,25 kilo jirpels
* 2 sipels
* 200 gram meager drûch spek
* 2 speklappen
* 4 kowesausizen
* 1 ytleppel jittik

### It tameitsjen
De boerekoal yn 3 desiliter wetter siere litte foar tsien minuten. Dan de skilen en yn fjouweren snieden jirpels derby, lykas de siepels en de blokjes drûch spek. It moat op de boeremoes lein wurde en yn likernôch 25 minuten gear koaitsje wurde. Yn de tiid moatte de speklappen en de kowesausizen yn bûter brún makke wurde. Goai dan 2 desiliter jittik troch it fet en lit it koaitsje. 

As alles ree is de boeremoes en de jirpels troch elkoar stampe, en mei de speklappen en de sausizen op tafel sette. Ek de sjú kin derby.
Fair Isle

**Fair Isle** *(fan it [[Aldnoarsk]] Frjóey)* *[[Skotsk Gaelic]] *'Eileann nan Geansaidh**' is in eilân út de kust fan Skotlân. It leit sa'n bytsje healwei Shetland en de Orkney-eilannen. It is it fierst bûtenút lizzende bewenne eilân fan it Feriene Keninkryk en is bekend út reden fan syn fûgelobservatoarium en syn tradisjonele styl fan breidzjen. 

## Geografy
Fair Isle is 4.8 kilometer lang en 2.4 kilometer breed. It oerflak omfiemet 768 hektare. It is de tsiende yn grutte fan de Shetland Eilannen, dêr't it bestjoerlik ek ta heart.

De mearderheid fan de 70 bewenners wenje op it súdlik part fan it eilân yn *crofts*, lytse hierbuorkerijen. It noardlik diel is rotsich en begroeid mei sompige heide. De westkust bestiet út kliffen oant 200 meter heech. De minske hawwe ien legere skoalle ta har foldwaan. Foar it fuortset ûnderwiis moatte de bern nei Lerwick op de Orkney's, dêr't hja yn it skoalleseizoen yn in kosthûs ûnderbrocht wurde. Kafees en restaurants binne der net. It fûgelobservatoarium hat wol akkommodaasje foar de fûgeltoeristen. De befolking is stadichoan ôfnaam fan sa'n 100 yn 1900 nei sa'n 70 yn 2008.

## Skiednis
Fair Isle hat al sûnt de Brûnstiid bewenne west. Dat falt op, want it eilân hat praktysk gjin grûnstoffen, wol is it omjûn fan wetters mei in protte fisk.

Op 20 augustus 1588 fergiet it flaggeskip fan de Spaanske Armada, *El Gran Grifón*, yn de strjitte fan Stroms Heelor, dat de 300 bemanningsleden moasten seis wiken by de eilanners trochbringe. It wrak is yn 1970 ûntdutsen.

Fair Isle waard troch de *[[National Trust for Scotland]]* yn 1954 oankocht fan George Waterston, de stifter fan it fûgelobservatoarium.

## Ekonomy
Fair Isle is ferneamd troch sy breide truien, dat breidzjen is in wichtige boarne fan ynkomsten foar de froulju fan it eilânwith. De manlju binne foaral lytse hierboeren.

Sûnt 1982 wurdt twatredde fan de enerzjy troch wynturbines levere en it oare part komt fan dieselgenerators. 
It hat twa elekrisiteitsnetwurken neist elkoar, ien standertnet en in aparte foar elektryske ferwaarming. Dit lêste komt fan stroom wat de turbines oer hawwe en wat oers wei wurde soe. De boilers fan sawol partikulieren as fan de iepenbiere romten wurde automatysk regele neffens it ferlet fan enerzjy troch in kompjûter op ôfstân.

Op it heechste punt fan Fair Isle, Ward Hill (712 ft), boude de Royal Air Force yn de Twadde Wrâldkriich in radarstasjon, de oerbliuwsels derfan binne der noch. Fierders binne der noch flink wat brokstikken oer fan in ferûngelokke Dútske Heinkel He 111-bommesmiter.

Op 29 jannewaris 2004 krige Fair Isle de status fan Fairtrade Island.

## Kommunikaasje
Fair Isle hat twa GSM 900MHz basis stasjons eksploitearre troch Vodafone en Telefonica O2

## Transport
* Fan Fair Isle Airport kin flein wurde nei Lerwick en Kirkwall.
* It skip *Good Shepherd IV* ûnderhâldt in ferbining mei Fair Isle en Grutness.

## Keppelings om utens
* Fair Isle community website
* Fair Isle fûgel observatoarium
* Latest bird sightings
* Feiten oer it fleanfjild
* Fotografyske omgong
* Foarbylden fan Fair Isle breidwurk
Koardesân

**Koardesân** (Deensk: *Koresand*) is in hege sânbank yn Noardfryslân, yn it Deenske part fan de Waadsee. It leit súdwestlik fan Mandeach, oare kant de Mandeach-ril. Fierder nei it noarden leit Faaneach; súdlik leit Romeach, oare kant it Jûvredjip.

## Skiednis
Yn 1643 wurdt it sân foar it earst neamd, op in kaart fan it Hartochdom Sleeswyk. Mandeach is it noardlikste Sleeswykske eilân, en sanden west dêrfan binne, skreaun troch de kaartemaker yn de stavering fan syn tiid, *Uthkaarsandt* en *Indkaarsandt*, dat wol sizze: Bûten Koardesân en Binnen Koardesân. Yn dy tiid, nei 1558 doe't Mandeach troch in stoarm yn twaen bruts, binne it twa stikken waad, fan elkoar en fan it waad om Mandeach hinne skieden troch rillen. Op lettere kaarten wurdt allinnich Binnen Koardesân noch oanjûn, dat dan hjit it fan allinnich mar Koardesân. It wurdt dan al mear in eilân.

Yn dy tiid hat der ek in wier op it eilân west, oant it stuit yn de 19e iuw dat it eilân nei ferskate stoarmfloeden troch de bewenners ferlitten waard. Oan it begjin fan de 20e iuw wie it meastepart fan Koardesân waad. Yn de rin fan de iuw is de sânplaat grutter wurden, oant in rûsde 20 kante kilometer oan de ein fan de iuw.

## Waakst
Neffens de teory fan Niels Kingo Jacobsen foarmet it Koardesân de waakst fan Mandeach nei de blânskurve fan de Deenske Waadsee. Dêr is it noch net krekt oan ta, dat de plaat soe noch grutter wurde moatte. Dat bart ek, en op it stuit  is it Koardesân mei likernôch 30 kante kilometer ien fan de grutste sânbanken fan de Waadsee.

## Natoer en toerisme
Yn de simmermoannen wurde der waadrintochten nei de sânbank organisearre en ek tochten mei kapweinen fan Mandeach nei Koardesân. Dat kin ek goed om't de Mandeach-ril no by ebbe hielendal drûch falt. Op Koardesân is faak in soad barnstien te finen, trochdat de plaat by stoarm faak oerspield wurdt. Dat is ek wat oant no ta de plantewaakst tsjinhâld. Oan de súdkant fan it eilân binne faak seehûnen te sjen. It is no in reservaat wurden, mar it is al noch in goed stee om mei in fierker nei de bisten te sjen. Oan de westkant fan de plaat briedt sûnt 2007 in lyts groepke stirnzen.
Ellen Barkin

**Ellen Rona Barkin** (New York, 15 april 1954) is in Amerikaansk aktrise. Se wûn in Emmy Award en in Satellite Award foar har haadrol yn de telefyzjefilm *Before Women Had Wings* út 1997. Deselde film smiet Barkin har twadde nominaasje foar in Golden Globe op, nei't se earder nominearre waard foar *Switch* (1991).

Barkin troude yn 1988 mei akteur Gabriel Byrne, fan wa't hja in soan *Jack* (1989) en dochter *Romey Marion* (1992) krige. It houlik waard yn 1999 beëinige en yn 2000 troude hja mei de alve jier âldere miljardêr *Ronald O. Perelman*. Yn 2006 einige dat houlik ek yn skieding.

## Filmografy
*Sûnder de telefyzjefilms
Ivan Sjisjkin

**Ivan Ivanovitsj Sjisjkin** (Russysk: Иван Иванович Шишкин) (Jelaboega (Tatarstan), 13/25(*) jannewaris 1832 - 8/20(*) maart 1898) wie in Russysk lânskipsskilder. Hy hearde ta de groep fan de Swalkers.

Nei it gymnasium fan Kazan, studearre Sjisjkin earst oan de Moskouske skoalle foar skilderkeunst, byldhoukeunst en arsjitektuer. Nei fjouwer jier gie er fierder oan de Keizerlike Akademy fan de Keunsten yn Sint-Petersburch, dêr't er yn 1860 ôfstudearre, *cum laude* en mei in gouden medalje. Yn 1865 waard Sjisjkin beneamd ta lid fan de Akademy, en letter waard er professer fan 1873 oant 1898.

Sjisjkin hat in skoft yn Switserlân en Dútslân wenne, betelle fan in beurs fan de Akademy. Doe't er werom yn Ruslân kaam, sleat er him oan by de Swalkers. Sjisjkin is ferneamd wurden troch de romantyske boskgesichten, somtiids mei boartsjende jonge bearen, dy't er skildere hat.

(*)Noat: de earste datum is neffens de Juliaanske kalinder, dy't jilde oant de Oktoberrevolúsje fan 1917; de twadde datum is de datum sa't dy no wêze soe neffens de Gregoriaanske kalinder.

## Ferskaat
It skilderij "Moarntiid yn it dinnebosk" is yn de Sowjet-Uny fral bekend wurden nei't it ôfbyld wie op de ferpakking fan in populêre sûkelarjefersnapering.
Valentin Serov

**Valentin Aleksandrovitsj Serov** (Russysk: *Валентин Александрович Серов*) (Sint-Petersburch, 7/19 jannewaris(*) 1865 - Moskou, 22 novimber/5 desimber(*) 1911) wie in Russysk keunstskilder dy't ta it keunstnerskollektyf de Swalkers hearde.

## Biografy
Serov wie de soan fan komponist Aleksander Serov. Hy waard fral beynfloede troch syn learmaster Ilja Repin, syn freon Michail Vroebel en de keunstnerrûnte dy't yn Abramtsevo gearkamen. Serov lei jim ta op portrettearjen. Keunstners út syn fermidden wiene syn favorite modellen; bekende portretten binne bygelyks dy fan lânskipsskilder Isaak Levitan, de skriuwer Nikolaj Leskov en komponist Nikolaj Rimski-Korsakov (Tretjakovgalery).

Serov waard tige populêr, en krige opdrachten út de heechste fermiddens. Sjoch it skilderij fan gruthartoch Pavel Aleksandrovitsj. Tagelyk makke er lykwols ek yntime tafreeltsjes mei lytse bern dy't yn it gemoed taaste. 

Fan 1900 ôf gie Serov oer fan in ympresjonistyske styl nei mear modernistyske. Ut dy tiid binne bekend de portretten fan de skriuwer Maksim Gorki, de aktrise Maria Jermolajeva en de ferneamde bas Fjodor Sjaljapin. Uit protest tegen de *Bluodrige Snein* (9 jannewaris 1905) ferliet er de Akademy fan Skoandere Keunsten fan Sint-Petersburch. Dêrnei makke er meast histoarjestikken. Yn syn lettere jierren makke er ek faker lânskippen.

Serov wie learaar oan de Moskouske Skoalle foar Skilderkeunst, Byldhoukeunst en Arsjitektuer fan 1897 oant 1909. Hy hat dêr lesjûn oan ûnder oaren Pavel Koeznetsov, Nikolaj Sapoenov, Koezma Petrov-Vodkin, Nikolaj Oeljanov en Konstantin Joeon. Serov is bedobbe op it Novodevitsji-begraafplak yn Moskou. 

(*)Noat: de earste datum is neffens de Juliaanske kalinder, jildich oan de Oktoberrevolúsje fan 1917; de twadde datum is de datum neffens de Gregoriaanske kalinder fan no.

## Wurk (kar út)

Image:Emanuel Nobel.jpg|*Portret fan [[Emanuel Nobel]]*, 1881
Image:Serov Chistyakov.jpg|Pavel Kistjakov, 1881
Image:Walentin Alexandrowitsch Serow 001.jpg|*Domotkanovo*, 1886
Image:Serov Alexander Serov.jpg|*Komponist [[Aleksander Serov]] (heit),* 1887–1888
Image:Serov Leskov.jpg|*[[Nikolaj Leskov]]*, 1894
Image:SerovV MiropomazanNikolAlek.jpg|*Kroaning fan [[Nikolaas II fan Ruslân]]*
Image:Walentin Alexandrowitsch Serow 004.jpg|*Portret fan [[Nikolaj Rimsky-Korsakov]]* 1898
Image:Serov Botkina.jpg|*S.M. Botkina*, 1899
Image:Walentin_Alexandrowitsch_Serow_Children.jpg|*Bern*, 1899
Image:Valentin Alexandrovich Serov - Portrait of the Artist Isaac Levitan.jpg|Portret fan *[[Isaak Levitan]]* 1893
Image:Portrait_of_Ida_Rubenstein1.jpg|Portret fan *[[Ida Rubenstein|Ida Rubinstein]]* 1910
Image:Yermolova.jpg|Portret fan *[[Maria Yermolova]]* 1905
Image:Konstantin Balmont by Valentin Serov 1905.jpg| *Portret fan Konstantin Balmont*. 1905
Vasili Soerikov

**Vasili Ivanovitsj Soerikov** (Russysk: *Василий Иванович Суриков*) (Krasnojarsk, 24 jannewaris 1848 – Berjozovo, 19 maart 1916) wie in Russysk keunstskilder fan fral grutskalige histoarjestikken. Syn bêste wurk is tige bekend yn Ruslân.

Soerikov waard berne yn Krasnojarsk yn Sibearje en hearde by it yn 1870 oprjochte keunstnerskollektyf *[[De Swalkers]]* (*Peredvizjniki*), dy't de keunst tagonglik foar de gewoane man meitsje woe. 

Yn libbene en kleurige doeken bylde er it leafst mominten út it libben fan it gewoane Russyske folk út, fân de ferôvering fan Sibearje ôf oant Peter de Grutte (û.o. *De eksekúsje fan de Streltsy* út 1881, no yn de Tretjakovgalery.
 
Soerikov wie ien fan de earsten dy't besochten de didaktyske idealen fan de groep te ferbinen mei de nasjonale artistike tradysje.

## Galery

Image:Surikov streltsi.jpg|*De moarn fan [[Streltsy]]'s eksekúsje
Image:Boyaryna Morozova by V.Surikov (1884-1887, Tretyakov gallery).jpg|*Feodosia Morozova*
Image:Surikov horseman.jpg|*Brûnzen ruter*
Image:SurikovMenshikovBerezovo.jpg|*Mensjikov yn Berezov*
Image:SurikovSnowFortress.jpg|*Bestoarming fan it sniefort*
Image:Vasily Surikov - Suvorov Crossing the Alps in 1799 - Google Art Project.jpg|*Mars fan Soevorov troch de Alpen*
Image:Surikov manbody.jpg|*Man*
Image:Surikov_Pokoreniye_Sibiri_Yermakom.jpg|*Ferôvering fan Sibearje troch Jermak''
Ivan Kramskoj

**Ivan Nikolajevitsj Kramskoj** (Russysk: Иван Николаевич Крамской) (Ostrogozjsk, 27 maaie/8 juny(*) 1837 - 24 maart/5 april(*) 1887) wie in Russysk keunstskilder en keunstkritikus. Hy wie de yntellektuele lieder en ien fan de oprjochters fan de keunstnersgroep de Swalkers.

Kramskoj studearre fan 1857 oant 1863 oan de Keizerlike Akademy fan de Keunsten. As lieder fan de *opstân fan de fjirtjin*, dy't wegeren om in tekening neffens in eksamenopdracht te meitsjen, waard er fan de Akademy stjoerd, en begûn er in eigen groep, de *Artel fan keunstners*, in foarrinner fan de Swalkers.

Kramskoj waard tige beynfloede troch demokratyske revolúsjonêre tinkbylden, en wie fan betinken dat in keunstner in grutte plicht hie om it publyk by de sosjaal-krityske keunst te belûken. Dêrta moasten realistysk skildere wurde. Dizze ideeën hawwe laat ta de streaming fan de Swalkers. Yn de perioade 1863-1868 joech Kramskoj les; yn dat tiidrek makke er ek in soad portretten fan ferneamde skriuwers sa as Lev Tolstoj en Michail Saltikov-Sjtsjedrin, de skilder Ivan Sjisjkin, de keunstsamler en minsken as Pavel Tretjakov en de arts Sergej Botkin. Alle portretten binne ienfâldich fan komposysje sadat it karakter fan de portretearre goed útkomt.

Ién fan Kramskoj's wichtichste wurken is *Kristus yn de woastyn* út 1872. Hjirmei sette er de humanistyske line fan Alexander Ivanov fuort, mar brocht wol in religieusk aspekt yn it moraal-filosofysk ûntwerp. In de Kristusfiguer wurdt de heroyske selsopoffering dúdlik stâl jûn. Kramskoj is, troch syn wurk, keunstkrityk en ideeën essinsjeel west foar it ûntstean fan de Russyske *gouden iuw* fan de skilderkeunst.

(*)Noat: de earste datum is neffens de Juliaanske kalinder, dy't yn Ruslân oant de Oktoberrevolúsje yn 1917 jilde; de twadde neffens de Gregoriaanske kalinder fan no.


Image:Iwan Nikolajewitsch Kramskoj 002.jpg|De seemearminnen, 1871
Image:Kramskoi vanamees karguga.jpg|Ald man mei in kruk, 1872
Image:Kramskoi Christ dans le désert.jpg|Kristus yn de woastyn, 1872
Image:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1873.jpg|Portret fan skilder Ivan Sjisjkin, 1873.
Image:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Leo Tolstoy.jpg|Lev Tolstoj, 1873
Image:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1880.jpg|Ivan Sjisjkin, 1880
Image:Maria Feodorovna by Kramskoj.jpg|Maria Feodorovna, 1880s
Image:Kramskoy Portrait of a Woman.jpg|Portret fan in ûnbekende frou, 1883
Image:Vladimir-Solovyov.jpg|Vladimir Solovyov, 1885
Image:Kramskoy Alexander III.jpg|Alexander III, 1886


## Keppelings om utens
* Ivan Kramskoi's galery en biografy
* Ivan Kramskoi Gallery at MuseumSyndicate
Abram Archipov

**Abram Efimovitsj Archipov** (Russysk: Абрам Ефимович Архипов) (Rjazan, 27 augustus 1862 - Moskou, 25 septimber 1930) wie in Russysk realistysk keunstner. Hy wie lid fan it keunstnerskollektyf De Swalkers en ek fan de Uny fan Russyske Keunstners.

## Biografy
Arkhipov waard berne yn in religieuze, Russysk-otterdokse famylje fan lytse boeren. Hy ferliet syn âlderlik hûs yn 1877 om te studearjen oan de Skoalle foar Skilderkeunst, Arsjitektuer en Byldhoukunst yn Moskou. Yn Moskou kaam er ûnder de ynfloed fan ferskate Russyske skilders, dêr't Vasili Perov, Vasili Polenov en Vladimir Makovsky ûnder wiene.

Yn 1883 sette Arkhipov útein mei in stúdzje oan de Keizerlike Keunstakademy yn Sint-Petersburch. Hy bleau dêr twa jier foardat er weromkaam nei Moskou, dêr't er syn keunststúdzjes ôfmakke. Der binne oanwizingen dat de foarâlden fan Archipov earme russifisearre Joadske boeren wiene dy't nei de Oblast Ryazan ferhuze wiene. Antisemityske tiidgenoaten beskôgen Archipov, Ilya Repin en Isaak Levitan as Joadske frjemdlingen yn de Russyske kultuer. 

Yn 1891 waard Archipov lid fan de Peredvizjniki. Tusken 1886 en 1912 reizge er nei oare Europeeske lannen, wêrûnder Frankryk, Dútslân en Italië. Fan 1912 ôf reizge er faak nei it noarden fan Ruslân. Hy skilderde faak *en plein air* ('in de iepen loft'). Yn 1904 waard er ien fan de oprjochters fan de Feriening fan Russyske Keunstners.

Tema's dy't yn syn keunst foarkomme binne ûnder oare it libben fan Russyske froulju, wêrby't guon fan syn realistyske skilderijen har heislike deistige realiteit útbyldzje. Archipov skildere ek ferskate skilderijen fan plattelânsfroulju yn Ruslân, dy't er ôfbylde yn libbene tradisjonele jurken en nasjonale kostúms.

Nei de Oktoberrevolúsje waard Archipov in foaroansteand dosint oan inkelde Russyske keunstakadeemjes en lid fan de 'Russyske federaasje fan revolúsjonêre keunstners'. Yn 1927 waard er ûnderskieden mei de titel Folkskeunstner fan de USSR. Hy ferstoar yn 1930 yn de âldens fan 68 jier. Hy waard beïerdige op it begraafplak Vagankovo yn Moskou.

## Galery

File:Abram Arkhipov Smiling girl 1920s Belarusian National Museum of Arts.jpg|*Laitsjend famke*
File:MakovskiyVE YarmVPoltaveDP.jpg|*Merk yn Poltava*
File:Abram Jefimowitsch Archipow 002a.jpg|*De Waskfroulju* (± 1901) yn de Tretjakovgalery, Moskou.
File:Архипов Весенний-праздник 1913.jpg|*Krookjefakânsje* (1913)
File:Arkhipov In the evening.jpg|*Jûntiid*


## Keppeling om utens
* ArtRoots biografy fan Abram Arkhipov
Berchrede

De **Berchrede** is de rede of ûnderwizing dy't Jesus Kristus jûn hawwe soe op in berch. De Berchrede komt yn twa fan de evangeeljeboeken foar, nammentlik yn it Evangeelje fan Matteüs (Mat. 5-7) en yn it Evangeelje fan Lukas (Luc. 6: 17-49), mar wurdt allinnich yn it Matteusevangeelje "de Berchrede" neamd. De namme is lykwols misliedend want it is net in gearhingjende rede dy't Jesus hâlde, mar bestiet út in samling fan (nei gedachten) iere útspraken fan him, dy't beskôge wurde kin as de kearn fan syn boadskip. 

De Berchrede bestiet út de sillichsprekkingen, de weespreuken en inkele praktyske libbenrigels.