open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herjuwsmastate

**Herjuwsmastate**, **Juwsmastate** of **Burmaniastate** wie in state of stins dy't besúdwesten Ferwert stie yn de gemeente Ferwerderadiel. Tsjintwurdich wurdt in diel fan it terrein oanjûn troch beplanting mei beammen.  

## Skiednis
Om 1500 wurdt de Herjuwsmastins foar it earst neamd, mar it boujier is ûnbekend. Oan de ein fan de 15e iuw wienen der twa aadlike huzen yn Ferwert: Camminghastate benoarden de tsjerke bûtendyks en Herjuwsmastate op de grutte terp súdwestlik fan it doarp binnendyks. It lân fan beide states grinze fuort oan de buorren en oan it geastlik goed om it doarp, dat de abdij Foswert yn 1298 tagelyk mei it patronaatsrjocht krigen hie fan de famylje Heslinga. De stins sil dan moai wis fan foar 1298 wêze. Neffens Upcke fan Burmania (1597) soenen de Herjuwsma's de nauwe ferbûnens mei de tsjerke ta útdrukking brocht hawwe troch it fieren fan in krús yn harren wapen.

Yn 1562 wie oan de state it rjocht ferbûn om in provenier fan de abdij Klaarkamp te beneamen. De sânstiennen sinnewizer oan de Ferwerter tsjerketoer wie in kado fan Rienck fan Burmania (1640) en waard yn 1704 fernijd troch Idzard fan Burmania, frij- en erfhear fan It Amelân. Op de kape fan de toer stiet in wynwizer mei de famyljewapens fan de Burmania’s, Schwarzenberg’s en Cammingha’s, dy't grif ek troch Rienck fan Burmania skonken waard.

Herjuwsma stiet as aadlik hûs op de kaart fan Sibrandus Leo (1579) oanjûn, mar ek op dy fan Winsemius (1622) en Schotanus (1664).

De tekening fan Stellingwerf lit in grut gearstald hûs sjen mei in ferdjipping oer alles hinne. Under in selsstannich tintedak stie mooglik it midsiuwske stinsdiel, dêr't letter de fleugels omhinne boud waarden. De linker topgevel mei draaide pinakels wie mooglik ein 16e-iuwsk en soe mei de seishoekige treptoer oan de lange gevel troch Gemme fan Burmania boud wêze kinne. Ek de trepgevel fan de fleugel oan de rjochter kant lit noch de smelle finsters sjen. It ûnderste diel koe mei in lûk sletten wurde. De legere oanbou noch fierder rjochts op de tekening wie mooglik 17e iuwsk. It midsiuwske diel hie sa't it liket yn 1722 in frij resinte yngong. De útbou oan de foarkant fan it âldste diel, dat mei in laaien dak dekt like te wêzen, soe de oarspronklike treptoer west hawwe kinne.

By it ôfgraven fan de grutte terp dêr't de state op stie, de Wester- of Burmaniaterp, kamen yn 1912 de fûneminten fan it gebou foar it ljocht.

## Bewenners/Eigeners
* ± 1500-1512 Gemme fan Herjuwsma
* 1525 Saepk Ydsma, widdo fan Gemme, troud mei Douwe fan Burmania
* -1602 Gemme fan Burmania
* 1602- Tako fan Burmania (soan fan Gemme)
* Rienk fan Burmania (soan fan Gemme)
* Idzart fan Burmania (soan fan Sjuck, pakesizzer fan Gemme)
* Jarich fan Burmania
* Idzart fan Burmania
* Jarich George fan Burmania
* Idzart Hobbe fan Burmania
* -1805 Frederik Willem Schratenbach van Burmania
Burmania State

* Burmaniastate (Goutum) yn Goutum
* Burmaniastate (Stiens) yn Stiens
* Burmaniastate (Ferwert) as oare namme foar Herjuwsmastate yn Ferwert
* Burmaniahûs of Catershûs yn Ljouwert.
Roulastins

De **Roulastins** of **Olde Stins Roula** wie in stins noard fan Ferwert by Blije. Op it terrein stiet tsjintwurdich in pleats.

## Skiednis
It boujier is ûnbekend, mar yn 1511 pachte Tiaerd to Aldesteens 60 pûnsmiet en 10 "gras" fan de abdij Foswert. Ek letter stie it bedriuw as Olde Stins of nei 18e iuwske eigeners as de Olde Stins Roula bekend. Om 1830 hinne wie noard en west fan it hiem noch in grêft oanwêzich. Oannimlik is dat it kleaster Foswert hjir in stins hie, sa't mear kleasters stinzen hienen op harren úthôven of op belangrike pachtpleatsen, lykas bygelyks de Skierstins yn Feanwâlden, de Grovestins yn De Gaastmar, de stinzen fan de abdij Lidlum en de Spiker yn Himmelum.

Yn 1832 wie de pleats eigendom fan widdo Johannes Haitsma yn Boalsert. Tsjintwurdich (2009) sit yn de pleats TF Boukunde.  

## Eigners
* 1511 Tiaerd to Aldesteens
* fam. Roula
* 2009 TF Boukunde
Het Volk

**Het Volk** wie in sosjalistysk deiblêd yn Nederlân. It wie fêstige yn Amsterdam en ferskynde foar it earst op 2 april 1900.

Al yn 1899 waard begûn mei de tariedings. Finansjele stipe kaam fan de âldere en kapitaalkrêftiger Dútske susterpartij Sozialdemokratische Partei Deutschlands. Der waard in útjouwerij oprjochte mei de namme De Arbeiderspers. Haadredakteur waard de polityklieder fan de SDAP, Pieter Jelles Troelstra, yn 1903 nei in konflikt ferfongen troch P.L. Tak.

Yn 1902 skreau de krante in priisfraach út om in tekener te finen foar in wyklikse politike print yn it sneintaheaksel *Het Zondagsblad*. De priisfraach waard wûn troch Albert Hahn, dy't dêrnei in fêst tsjinstferbân krige. Oare bekende meiwurkers wienen Fritz Behrendt, Jan Liber en Inte Onsman (ûnder de skûlnamme Leckie Down). 

Yn 1931 gie de krante oer nei in nijgebou oan it Hekelveld yn Amsterdam, yn de folksmûle "De reade burcht" neamd. Yn De Haach ferskynde in edysje ûnder de namme *Vooruit*, dêr't Simon Carmiggelt oan ferbûn wie.

Nei de Dútske ynfal yn 1940 besochten direksje en redaksje harren selsstannichheid feilich te stellen, nayf betrouwend op tasizzings fan de besetter. Op 20 july 1940 naam de NSB'er Rost van Tonningen lykwols it bedriuw oer. De krante waard nei de Twadde Wrâldoarloch fuortset ûnder de namme Het Vrije Volk. 

Fia de krantewebside fan de Keninklike Bibleteek binne de jiergongen 1910-1920 frij troch te sjen.
Scheltemastins

**Scheltemastins** wie in stins dy't by Boatebuorren yn Ferwert stie. By it terrein stiet in pleats. It diels noch troch in ‘grêft’ omsluten terrein njonken de pleats oan de Vogelzangsterwei fertoant nijsgjirrige ûneffenheden.

## Skiednis
Dizze stins en letter state sil mooglik fan foar 1200 wêze om't de stins fan dowestien boud wie. De namme Scheltema komt yn Ferwert yn 1418 foar: Thiabbeka en Siwrt Sceltemma besegelen doe in stik fan de rjochters fan Ferwerderadiel oer de jierrenlang slepende kwestje tusken de Roorda's fan Ginnum en de Eminga's fan Stiens.
Sûnt healwei de 15e iuw is de genealogy fan de Ferwerter Scheltema's dúdlik. Schelte Scheltema troude doe mei Beits Bolta, de widdo fan âlde Syurd Aebingha fan Blije. De neikommende eigener wie harren soan Sibet Scheltema. Dy troude yn syn twadde houlik mei Frouck Remmersma, de widdo Sipcke Heemstra. Troch dat houlik kamen de stinzen Heemstra te Moarre en Remmersmahûs te Dokkum oan de Scheltema's. Sibet Scheltema, dy't yn 1495 âlderman fan Dokkum wie, spile polityk en militêr yn de partijskelen oan de ein fan de 15e iuw in rol.

Yn 1511 wurdt Sibet's widdo Frouck Remmersma as eigeneresse neamd; yn 1540 wie har soan Schelte Scheltema eigener. Schelte syn soan Syds Scheltema erfde de stins, mar wenne dêr net. Mei syn frou Tiemck Aylva wenne hy nammentlik op Aylva of Minnoltsma yn Boarnwert. Yn 1611 ferkocht er de stins by syn state foar ôfbraak, sadat de frijkomde grûn brûkt wurde koe foar de lânbou. Opmerklik is dat by dy gelegenheid ek dy dowestien fan "seeckere stins staende toe Ferwert op Scheltema State ende grondt, ... boven die aerde ende in't fundament" - dus dowestien - neamd waard. As dy stien dêr earder brûkt wie, soe dat betsjutte dat de Scheltemastins al foar 1200 boud wie.
Yn harren testamint fan 1611 bepaalden Syds en Tiemck dat Scheltemastate op "geen vroupersonen sullen erven soe langhe daer wettelycke descendente manlycke erffgenamen zyn". Yn 1640 wie harren soan Frâns fan Scheltema eigener fan Scheltema. De pleats wie doe ferhierd.

It stinzeterrein leit op de hoeke fan de Vogelzangsterwei en de Foarstrjitte, ticht by it doarp Blije. Nettsjinsteande de ôfbraak fan de stins yn 1611 waard it goed yn 1622 en 1664 noch as aadlike stins oanjûn, yn 1718 wie dat al in gewoane pleats binnen romme singels. Tusken de jierren 1778-1798 waard de pleats ôfbrutsen. Fuort noardwest fan it stinzeterrein waard yn 1872 de hjoeddeiske pleats fan de famylje Boersma boud. Oan de eastrâne fan de lokaasje fan de eardere stins waarden yn de 19e iuw huzen boud. De streek waard bekend as de buorskip Boatebuorren, dy't ferneamd is nei de 18e iuwske eigner Boate Hendriks.

## Bewenners
* 1418 Thiabbeka en/of Siwrt Sceltemma ?
* Schelte Scheltema
* 1495 Sibet Scheltema en Frouck Remmersma
* 1511 Frouck Remmersma
* 1540 Schelte Scheltema
* 1611 Syds Scheltema
* 1640 Frâns fan Scheltema
* 1832 Ulbe Annes Noordenbos
* fam. Boersma
Aebingastate (Blije)

**Aebingastate** of **Humaldastate** stie oan de âlde wei nei Holwert noardwestlik fan Blije yn de gemeente Ferwerderadiel. Op it stee stiet no in pleats.

De oarsprong sil yn de 14e iuw lein hawwe as stamhûs fan de yn de 19e iuw útstoarne aadlike famylje Aebinga fan Humalda. Stamfaar wie Anloff Aebinga dy't sûnt 1419 fermelden waard. Syn soan Syurd Aebinga erve yn 1438 "Abingha statha ende huuss, stens ende stensweer mitter greft"; dy syn broer Tzalingh brocht it ta 22e abt fan Mariëngaarde (1427-1462). Syurd syn soan Anloff sluet him yn 1491 oan by it ferbûn mei de stêd Grins; yn 1511 wie hy ferstoarn en wenne syn widdo "Saepck Aebingen" op Aebinga. De 134 pûnsmiet lân (± 45 hektare) dy't ta de state hearde brûkte hja sels.
By in boelskieding krige yn 1524 Anloff syn soan Adzaert Aebbinga de state; in oare soan waard stamfaar fan de staach Aebinga fan Humalda; in tredde soan ferfear nei Amsterdam. Yn itselde jier noch makke Adsert syn testamint; syn frou Tyamck Cammingha soe op Aebingastate, mei syn "deel stens ende alle die landen die daertoe hore" wenjen bliuwe meie. Adsert ferstoar pas tweintich jier letter, tusken 1547 en 1549. Hy wertroude nei Tyamcks ferstjerren mei Wits Ytsma.

Nei it ferstjerren fan harren dochter Tiemck yn 1558 kaam de state oan leden fan besibbe famyljes (Aebinga fan Hijum, Wynia, Aylva). Yn 1640 wie de ritmaster Van Haren eigener. Hoe't Willem fan Haren oan de state kaam is net bekend, mar mooglik fia syn frou dy't in beppesizzer wie fan Tryn fan Beyma, waans omke Jan yn 1540 neamd wurdt as eigener fan lannen yn Blije. 
Yn 1698 heart de stim oan dr. Abelus Siccama *nomine uxore* foar de iene helte en de sekretaris Bruinsma foar de oare helte. It goed wie dus wyls in belizzingsobjekt woarn.

Op de kaarten fan Sibrandus Leo (1579) en Winsemius (1622) is Aebinga as edele state oanjûn. Yn 1718 wurdt de state noch binnen singels ôfbylde; yn 1832 stie op it doe noch oan trije siden omgrêfte terrein in kop-hals-romppleats. No noch binne in diel fan de grêft en de singel oanwêzich.  
;Bewenners  
* 1490 Anloff Aebinga. Soan:
* Syurd Aebinga. Soan:
* oant 1491 Anloff Aebinga, 1491. Soan:
* Adsert Aebinga. Dochter:
* Tiemck Aebinga, troud mei Goffe Douwes Aebinga fan Hijum. Hja testeart yn 1558. Aebingastate komt oan:
* Doytse Wynia, soan fan Tiemck Aebinga syn healsuster Fraw Renskama en Syuck Wynia. Doytses suster Saepk troude mei Ulbe Aylva.
* 1640 Willem fan Haren
* 1698 dr. Abelus Siccama nomine uxore en sekretaris Bruinsma
Ton van Duinhoven

**Antonius Mechel (Ton) van Duinhoven** (Skiedam, 12 maaie 1921 - Amsterdam, 26 augustus 2010) wie in Nederlânsk sjoernalist, akteur en tekstskriuwer.

Van Duinhoven begûn op de sportredaksje fan Het Parool. Yn 1948 stie er foar it earst op de planken yn it sjoernalistenkabaret De Inktvis, dêr't ek Annie M.G. Schmidt en Simon Carmiggelt oan meidienen. Dêrnei waard er beropskabaretier yn it ABC Cabaret fan Wim Kan en Corry Vonk.

Van Duinhoven die in protte ferskillend wurk; hy trede op foar radio en telefyzje, wie te sjen op toaniel en yn films, en yn 1960 makke er as sjonger diel út fan de Nederlânske ekyp op it Knokke Festival, mei Rita Reys, Corry Brokken, Teddy Scholten en Willy Alberti. Syn konferênses waarden op plaat útbrocht.

Ton van Duinhoven waard bekend by it grutte publyk troch syn optreden yn it programma Hadimassa, neist Annemarie Oster, Kees van Kooten en Wim de Bie, en it skeppen fan types dy't lang by minsken yn it ûnthâld bleaunen. Sa as dy yn de reklamespots fan Jamin, de Feyenoord-suppoast Crooswijk dy't altyd en ivich in min sin hie en typkes dy't er makke foar de "Van Speykshow" fan de KRO. Syn lêste grutte rol wie dy fan Ronald Reagan yn de VPRO-rige "Reagan – let’s finish the job."

Ton van Duinhoven troude yn 1960 mei de aktrise Ina van Faassen.

## Keppelingen om utens
* Biografy op ''Beeld en Geluid''
*  IMDB-profyl
Emingastate (Feinsum)

De **Emingastins** of **Emingastate** stie noard fan Feinsum yn de gemeente Ljouwerteradiel. Fan de stins is neat werom te finen. Ek ôfbylden en nammen fan bewenners binne ûnbekend. 

Dr. Abma skriuwt dat tusken Feinsum en Hijum de lânhear “Sijds Emingen” wenne, it boujier fan de stins is ûnbekend. De stins is foar 1786 ôfbrutsen, want de “Tegenwoordige Staat van Friesland” meldet (oars ferkeard ûnder Hijum): *Ook liggen hier de overblyfzels van het sterke Slot van Eminga, niet ver van Aebinga State. Weleer werden deeze Staten door twee haatdraagende zusters bewoond, welke een geweldigen kryg in deezen hoek veroorzaakten.*
Mooglik is dizze striid mei de oarsaak west fan it ferdwinen fan Emingastate yn kombinaasje mei it feit dat de measte lannen ûnder Hijum en Feinsum eigendom wienen fan it kleaster Mariëngaarde ûnder Hallum. Krektas de Aebinga’s hawwe ek de Eminga’s al frij gau dizze streek ferruile foar oarden dy't mear perspektyf joegen op it mêd fan (grut)grûnbesit.
Aebingastate

* Aebingastate (Blije) of Humaldastate by Blije
* Aebingastate (Hallum)
* Aebingastate (Huzum), ek Abbemahûs of Abbingastate, yn Huzum (Ljouwert)
* Aebingastate (Ie) of 'Oudt-Fenne sate' oan de Humaldawei ûnder Ie
Piter Jelles (skoallemienskip)

**Piter Jelles** is in iepenbiere skoallemienskip foar fuortset ûnderwiis mei alve skoallen yn de provinsje Fryslân.  De skoallemienskip ûntstie yn 1998 út in fúzje fan ferskate eardere ûnderwiisynstellings, en hat likernôch 4500 studinten en sa'n 600 meiwurkers.

Neist de skoallen yn Ljouwert binne der ek skoallen fan Piter Jelles yn Kollum, Dokkum en Sint Anne.

## Organisaasje
De skoallemienskip wurdt oanstjoerd troch in Kolleezje fan Bestjoer, dy't mei de direkteuren fan de skoallen, direkteur Serviceburo en de bestjoerssekretaris de koers fan de skoallemienskip bepaald. Wiebe Wieling is de kolleezjefoarsitter fan It Kolleezje fan Bestjoer, de foarsitter wurdt dêryn ûnderstipe troch de bestjoerssekretaris, Herman Kramer en de direkteur bedriuwsfiering, Roel de Wit. De direkteuren fan de skoallen hawwe de deistige lieding oer de skoallen fan Piter Jelles. Yn It Serviceburo wurkje meiwurkers dy't soargje foar it meitsjen en it útfieren fan it belied fan Piter Jelles.  
  
### Meisizzenskipsrie
By Piter Jelles wurdt it wichtich fûn dat âlders, learlingen en meiwurkers belutsen binne by it ûnderwiis fan Piter Jelles en dêryn ek ynfloed útoefenje kinne. Eltse skoalle binnen Piter Jelles hat in eigen rie, dy rie hâldt him dwaande mei de saken dy't spilje op de eigen skoalle. Dêrnjonken is der ek in meisizzenskipsrie, dy't him fral dwaande hâldt mei boppeskoalse tema's. Dy rie bestiet út acht minsken: twa âlders, twa learlingen en fjouwer meiwurkers. 

## It Frysk
Yn de earste klassen fan it Piter Jelles is it fak Frysk ferplichte foar alle learlingen. Yn de ûnderbou kinne de learlingen kieze om fierder te gean mei it Frysk. Der kin ek eksamen dien wurde yn it Frysk. Om it Frysk goed ûnderwize te kinnen wurdt fan alle learlingen de taaleftergrûn fêststeld.

## Skoallen
### Yn Ljouwert
*Ljouwerter Lyseum
*De Brêge
*De Dyk
*Steedlik Gymnasium Ljouwert
*Montessori Kolleezje
*Mplooi
*Ynsicht
*!mpulse

### Bûten Ljouwert
*!mpulse - Kollum
*Dalton - Dokkum
*De Foorakker - Sint Anne
Van Haersmasingel (skoalle)

It **Van Haersmasingel** (VHS) is in iepenbiere VMBO-skoalle yn Drachten, mei likernôch 950 learlingen en sa'n 130 meiwurkers. De skoalle is in ûnderdiel fan de Iepenbiere Skoallemienskip Singelland. It gebou fan it VHS datearret fan 2005.

Neist OOM en it teoretyske learpaad wurde yn it VMBO de neikommende sektoaren oanbean: Soarch en Wolwêzen, Technyk Breed, Konsumptive Technyk Breed, Hannel en Administraasje en de ICT-rûte. De VHS sit yn in nij skoalgebou.

## Keppelings om utens
* Singelland
* Webside fan de skoalle
ISG Singelland

**ISG Singelland** is een iepenbiere skoallemienskip, oprjochte yn 1996, mei sa’n 2800 learlingen en likernôch 380 meiwurkers, ferparte oer seis lokaasjes yn Fryslân. Fjouwer dêrfan binne yn Drachten, it Drachtster Lyceum, Van Haersmasingel, *De Venen* en de ISK. Fierder binne der de lokaasjes Burgum en Surhústerfean.

## It Drachtster Lyceum

## Van Haersmasingel

## ISK
De ISK Drachten is in skoalle foar bern mei in oare taaleftergrûn. De learlingen binne tusken de 12 en 18 jier en komme út alle parten fan de wrâld. Yn in perioade fan 1,5 oant 3 jier leare sy it Nederlânsk op sa'n nivo, dat sy 'skeakele'wurde kinne nei it gewoane fuortset ûnderwiis. Dizze lokaasje hat goed 80 learlingen en der is in team fan 35 minsken warber mei. De ISK Drachten is in gearwurkingsferbân tusken Singelland, CSG Liudger en it Stellingwerf Kolleezje.

## De Venen
De Venen is in skoalle foar praktykûnderwis, ornearre foar learlingen fan 12 oant 18 jier. It doel fan dit ûnderwiis is om de learlingen sa goed at it kin ta te rieden op de arbeidsmerk, in ferfolchoplieding of de maatskippij. Dit bart troch û.o. troch stagerinne. De skoalle telt sa'n 225 learlingen en it team bestiet út likernôch 40 persoanen. Yn 2009 hat De Venen in nije skoalle yn gebrûk naam. 

## Keppeling om utens
*Offisjele webside
Scheltemastate

**Scheltemastate**, ek: **Scheltingastate** stie noardeastlik fan Boksum yn de gemeente Menameradiel yn de hoeke fan de Hegedyk en de Tiltsjedyk. Dêr lizze noch twa lege terpkes dêr't neffens de atlas fan Eekhoff de Oedsmastate stien hawwe soe. Van den Akker skriuwt om 1940 dat Eekhoff him fersint mei syn oanname dat Oedsma en Scheltema deselde state west hawwe soene. Hjir stie Scheltemastate en Oedsmastate stie op de doarpsterp en soe identyk wêze oan Juckemastate. Sjoen de bewennersskiednis wurdt hjirûnder de fisy fan Van den Akker folge.

Der wurdt wol ûndersteld dat hjir de úthof fan Kleaster Lidlum mei de namme Ter Poorte stien hawwe soe. De úthof dêr't abt Eelco Liauckama troch de bewenners fermoarde waard. Oannimliker is dat de úthof in stikje noardliker stie, op de terp dêr't de Hegedyk oerhinne rint en flakby de krusing mei it Boksumer Soal. Dêr soe it as in echte poarte stien hawwe foar alle weiferkear nei it suden.

Bekend is dat in Sybe fan Scheltinga yn 1566 om syn leauwe band wurdt en letter werom komt. Nei de Reformaasje yn 1580 is hy op de lândei folmacht foar Eastergoa, hoewol't Boksum yn Westergoa leit. Neffens it stimkohier fan 1640 is Jan Arriens boer op Scheltemastate en eigener is dan Ulbe fan Aylva. Van Burmania fermeldt dat by testamint fan 29 septimber 1619 Insch fan Scheltema, de widdo fan Epo fan Aylva, *praelegateert Scheltema State met huys, hof en Poorte* ensfh. oan har twadde soan Sybe fan Aylva.
It stimkohier fan 1670 fermeldt *Juffr. Lycklama, wed van den Heere Ailva tot Witmarsum voor 2 parten ende de Here Grietman Jr. Sicco van Ailva voor een derde part eigenaars van Scheltema plaats*.
Yn 1698 en 1700 stiet grytman Hector fan Glinstra as eigenaar neamd en dêrnei yn 1708, 1718 en 1728 Johanna fan Vierssen, widdo Fan Glinstra. Yn 1738 is fermelde *Vrouwe Wyckel, wed. Glinstra* en fan 1748-1768 *Secr. Wyckel*. Fan 1708 - 1768 hat de famylje Oedsma de pleats yn gebrûk.

Under syn tekening skreau Stellingwerf: *Scheltema-state te Boxum van oude Mevr. Glinstra*. Mar ek ûnder syn tekening fan Ringiastate yn Blessum skreau hy dat der in frou Glinstra wenne. Wienen beide states bewenne troch dames Glinstra, de iene âlder as de oare, wienen se beide eigendom fan deselde frou of hat hy wer ien fan syn bekende fersinnen makke?
De gelikenis mei de oanbuorjende Ringiastate is dan ek grut. In foarbyld fan it type stins dêr't de kop-hals-romppleats ûntstien is.
De State hat in net sa grut, stinseftich foarhûs. Yn de gevel fan it wenhûs sitte twa krúsfinsters en hjir is ek de toge yngong yn de nei ferhâlding lange “hals”.
It terrein dêr't de state op stie wie hjir ek tagonklik troch in poartegebou, dat oer de grêft stie.  
;Bewenners
* 1566 Sybe fan Scheltinga
* oant 1619 Insch fan Scheltema, widdo Epo fan Aylva
* sûnt 1619 Sybe fan Aylva
* 1640 Ulbe fan Aylva
* 1670 Juffer Lycklama, widdo Fan Aylva en Sicco fan Ailva
* 1698 Hector fan Glinstra
* 1708-1728 Johanna fan Vierssen, widdo Fan Glinstra
* 1738 frou Fan Wyckel, widdo Fan Glinstra
* 1748 - 1768 sekretaris Fan Wyckel
Monsmastate (Blije)

**Monsmastate** of **Montzimastate** stie flak by de tsjerke fan Blije en de gemeente Ferwerderadiel. Der is neat fan de state werom te finen, it terrein rûn fan de hjoeddeiske Stasjonswei fan ûngefear nr. 10 o/m 22. 
 
Dizze state soe boud wêze yn 1588 mar moat fan oarsprong folle âlder wêze.  
Neffens "De historie gaat door het eigen dorp" fan Ale Algra stie de Monsma State krekt súdlik fan de tsjerke, "waar nu de stationsweg is in de buurt van het huis van Fokke Hoogterp". In plakbepaling dêr't wy no net folle mear mei kinne.
De famylje Monsma of Montzima hearde yn de 15e iuw grif net ta de stân fan haadlingen. Hy waard bekend troch it houlik yn 1539 fan Rints Aytta, de suster fan de machtige politikus Viglius fan Aytta, mei Popcke Takes Monthiema. Popcke syn heit Take Monthiema wie yn 1511 eigener, Popcke sels bewenne de state yn 1540. Troch it netwurk fan freonen en sibben fan Viglius krigen ferskate Montzima's oansjenlike funksjes yn Utert. Yn 1640 wienen dy Monsmas ta Utert eigeners fan de state.
Yn 1720 wurdt Monsmastate bewenne troch jonkhear H.D.E. fan Aylva, famylje fan de destiidske bewenners fan Unemastate noardlik fan de tsjerke fan Blije.

Under in tekening fan J. Stellingwerf út 1723 dy't Monsmastate foarstelle soe stiet dat de eigener Hessel Douwe Ernst fan Aylva is. Hessel wie lykwols gjin eigener fan Monsmastate en it is dan ek goed mooglik dat dizze ôfbylding net fan Monsma mar fan Unemastate is.
De tekening toant in ienfâldich hûs tusken trepgevels en mei mar ien skoarstien op in omgrêfte terrein. Nei alle gedachten leit de oarsprong fan it hûs yn in midsiuwske sealstins. Neffens Algra soe dizze state boud wêze yn 1588. Dat jiertal kaam yndie foar op in wapenstien yn de tagongspoarte. Sjoen it ienfâldige en midsiuwsk oandwaande karakter fan dy poarte sil dat grif in grutte opknapbeurt west hawwe. Dizze trepgevels en de gruttere ramen sille om 1588 oanbrocht wêze om de folsleine ienfâld fan it hûs wat 'op te tsjepjen' De oerbleaune smelle raamkes en de nis boppe de doar dogge lykwols noch typysk midsiuwsk oan. Ek de grêft soe yn 1588 groeven wêze, mar mooglik hat dit mar in ferbreding west fan in besteande grêft.

Op de kaart fan Schotanus fan 1718 wurdt it hûs binnen singels ôfbyld, tusken it doarp en de pleats. Yn 1832 wie it hûs ôfbrutsen, de grêft tichtsmiten en stie der allinnich de pleats. It grutste part fan hoarnleger fan Monsmastate wie doe eigendom fan Amelia Gerardina de Schepper, frou fan jonkhear. T.A.M.A. van Andringa de Kempenaer. In diel fan it stateterrein tsjin de tsjerketerp oan wie hjirfan ôfsplitst en eigendom fan de tsjerke, dêr't in grut hûs, mooglik de pastorije boud wie.
  
;Bewenners  
* 1511 Take Monthiema
* 1540 Popcke Takes Monthiema
* 1640 'die Monsma tot Utrecht'
* 1720 H.D.E. fan Aylva
* 1832 Amelia Gerardina de Schepper
Linda van Dyck

**Linda van Dyck**, akteursnamme fan **Linda Marianne de Hartogh** (Amsterdam, 18 maaie 1948 - dêre, 17 desimber 2023) wie in Nederlânsk aktrise.

Sy is in dochter fan Leo de Hartogh en Teddy Schaank. Somtiids waard hja neamd as 'Linda M. de Hartogh'. De akteur Ko van Dijk wie har styfheit. Yn de jierren '60 wie hja sjongster fan de band Boo and the Booboo's.

Van Dyck waard yn 1982 útroppen ta bêste Nederlânske filmaktrise út reden fan har rollen yn de films *Twee vorstinnen en een vorst* en *Ademloos*.

Op 7 jannewaris 2010 krige Van Dyck in keninklike ûnderskieding: Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.

Van Dyck waard yn 2021 troffen troch in harsenynfarkt, dêr 't se bliuwend foar in part ferlamme troch rekke  , Linda van Dyck ferstoar op 17 desimber 2023, yn 'e aldens fan 75 jier.

## Films
* *10:32* (1966)
* *Het Gangstermeisje* (1966)
* *Tiro* (1979)
* *Twee vorstinnen en een vorst* (1981)
* *Ademloos* (1982)
* *Ciske de Rat* (1984) - Muoike Jans
* *De grens* (1984)
* *In de schaduw van de overwinning* (1986)
* *Daens* (1992)
* *Suzy Q* (1999)
* *Magonia* (2001)
* *Floris* (2004)
* *Het Schnitzelparadijs* (2005)

## Toaniel
**De Vader*
**Jan Rap en z'n Maat* (nei it boek fan Yvonne Keuls (1978))
**Wolken* (1979-1980)
**Succes* (mei Willem Nijholt; 1982-1984)
**Nacht, Moeder* (1984/1985; as dochter)
**Agnes van God* (1986/1987)
**Separation* (1988/1989)
**Duet* (1993/1994)
**De Stille Kracht* (1997)
**Het neerstorten van de Hindenburgh en wat daarna gebeurde*(1997/1998)
**Spaanse Ruiters* (1999)
**De onverwachte man* (1999/2000)
**Stervelingen* (2001/2002)
**Onder onze ogen* (4 maaie 2001)
**Vrouwen van Eer* (2002)
**De dood en het meisje* (2003; neamd foar de NRC-publykspriis)
**The Goat of wie is Sylvia?* (2003/2004)
**Herfstsonate* (2005/2006; winner Toaniel Publykspriis 2006)
**Nacht, Moeder* (2006/2007; no as mem)
**Una Giornata Particolare* (2007/2008; neamd foar de Toneel Publieksprijs)
**Oog om Oog* - basearre op Dead Man Walking (2009)
* *Ontrouw* (2010/2011)
* *Wie is er bang voor Virginia Woolf* (2012)

## Tillefyzje

**Tanchelijn* (1973)
**Dubbelleven: dagleven, nachtleven* (1978)
**Kerstgeschenk* (1980)
**De Lemmings* (1980?)
**Noodlot* (1981)
**Try Out* (1981)
* *Willem van Oranje* (1984) as Anna fan Saksen
**Maya & An* (1987)
* *Recht voor zijn Raab*
**Suite 215*
**Gestolen uren* (1995)
**Unit 13* (seizoen 1998)
**Framed* (1998)
* *Suzy Q* (1999) (TV)
* *Baantjer* (2001) gastoptreden yn episoade: "De Cock en de moord in stijl"
* *Zwarte Tulp* as Marieke Vonk-Vermeulen (2015-)
Ritske Jelmera

**Ritske Jelmera** (Ternaard, 1383 - 1450) wie in Frysk haadling, dy't it bewâld oer It Amelân fierde. 

Syn stins stie ûnder Ballum. De neiteam fan syn pakesizzer Pieter krige de famyljenamme Cammingha.
Indira Gandhi

**Indira Priyadarshini Gandhi** (Allahabad, 19 novimber 1917 - New Delhi, 31 oktober 1984) wie de tredde en fiifde premier fan Yndia. Se regearde fan 1966 oant se yn 1984 fermoarde waard, mei in ûnderbrekking tusken 1977 en 1980. Se studearre oan Somerville College, ien fan de kolleezjes oan de Universiteit fan Oxford.

Indira wie it iennichst bern fan Jawaharlal Nehru, de earste premier fan Yndia. Har opfolger wie har soan Rajiv Gandhi.

## Keppeling om utens
* Indira Gandhi har biografy
Liauckamastate

**Liauckamastate** of **Liauckemastate** wie in state benoarden de doarpen Pitersbierrum en Seisbierrum yn it eardere Barradiel. 

It wie ien fan 'e grutste states fan Fryslân en waard bewenne troch leden fan it ferneamde skaai Liauckama. Liauckamastate waard foar it earst yn 1420 neamd. De eigentlike state, dy't nei alle gedachten in trettjinde-iuwske kearn hie, waard yn 1824 ôfbrutsen. Dêrfan binne inkeld de grêften, in singel en de monumintale poarte út 1604 oerbleaun. Nei de ôfbraak waard it terrein yn 1838 ferkocht, wêrnei't der yn 1862 in pleats fan giele Fryske stien set waard. Fierders steane op it terrein fan 'e oarspronklike state ek in arbeidershúske út 'e njoggentjinde iuw en in modern wenhûs. Sawol de âlde poarte as de njoggentjinde-iuwske pleats binne erkend as ryksmonumint. De pleats is omboud ta in hotel-restaurant.

## Pipenpoyske brulloft

Op Liauckemastate hongen oan it begjin fan de 19e iuw skilderijen, dy't yn de literatuer *Pipenpoyse bruiloft* neamd wurde.
Der wurdt tocht dat it foarstellingen wiene fan de boask fan Jel fan Liauckema en Ereart fan Pipenpoy yn 1616. Nei de sloop fan Liauckema ferdwûnen de skilderijen, útsein de twa doeken dy't yn 1964 oan it Frysk Museum skonken waarden. Yn 2012/2013 liet it Frysk Museum de skilderijen restaurearje troch de *Stichting Restauratie Atelier Limburg* (SRAL) yn Maastricht 

## Bewenners
* ± 1097 Sicco Liauckama en Eelco Liauckama (neven fan elkoar)
* - 1332 abt Eelco Liauckama
* 1398 - 1420 Schelte Liauckama en syn frou Ebil Hibbema (of Hobbema)
* 1420 - 1479 Schelte Liauckama (II) 'de âlde'
* 1479 - 1503 Schelte (III) Liauckama
* 1503 - 1535 Epo fan Liauckama
* 1535 - 1574 Schelte fan Liauckama
* 1579 - 1599 Sjouck fan Liauckama, troud mei Homme fan Camstra
* 1599 - 1618 Tjallingh fan Camstra
* 1618 - 1642 Jarich fan Liauckama
* 1642 - 1650 Jel (Juliana) fan Liauckama, troud mei Eraert fan Pipenpoy hear fan Merchten
* 1650 - 1670 Sophia Anna fan Pipenpoy, frijfrou fan Merchten, fan der Poort, ensfh.
* 1670 - 1702 Alexander Josephus fan der Laen en Merchten
* 1702 - 1724 Alexander Josephus fan der Laen en Merchten
* 1724 - 1787 Maria Christina baronesse fan der Laen fan Liauckama, troud mei Ernst fan Ewsum
* 1787 - 1800 Maria Walburgia Electa fan Ewsum (stjert sûnder bern)
* 1800 - 1842 Jhr. Ernestus Jodocus Rudolphus fan Grotenhuis fan Onstein. De state wurdt yn 1824 ôfbrutsen
* 1842 - 1947 famylje Hanekuyk
* 1947 - 1979 Rients Bruinsma
* 1979 - frou Rietveld út Woerden
* 1986 - Gosse Bloem út Woerden

## Ofbylden

Liauckamastate daglonershuisje.jpg|thumb|*deihiersarbeidershúske*
Seisbierrum Liauckema State Portier 1.jpg|thumb|*Liauckama State*
Seisbierrum Liauckema State 3.jpg|thumb|*Liauckama State*


Liauckamastate1.jpg|thumb|rjochts|*Pleats*
Seisbierrum Liauckama State 1995.jpg|*Liauckamastate (1995)*
Poortgebouw Liauckemastate.jpg|*Poartegebou*
Anton Geesink

**Anthonius Johannes (Anton) Geesink** (Utert, 6 april 1934 - Utert, 27 augustus 2010) wie Nederlânsk wrâldkampioen judo en lid fan it Ynternasjonaal Olympysk Komitee (IOC). 

Hy wie yn 1961 de earste net-Japanner dy't wrâldtitel yn de swierste klasse judo wûn, en wie ek yn 1965 de bêste fan de wrâld. Yn 1964 skokte hy it gastlân Japan doe't er op de Olympyske Spullen yn Tokio yn de finale de Japanner Akio Kaminaga fersloech en dêrtroch Olympysk kampioen judo waard.
Geesink waard 21 kear Europeesk kampioen en wûn yn Nederlân njonken 21 nasjonale titels yn it judo ek yn 1957, 1958, en 1959 in nasjonale titel yn it Gryksk-Romeinsk wrakseljen.

Nei syn judokarriêre bleau Geesink ek as bestjoerder aktyf yn de sportwrâld. Hy makke sûnt 1987 diel út fan it Ynternasjonaal Olympysk Kommitee. Anton Geesink ferstoar op 27 augustus 2010 yn de âldens fan 76 jier.
Daniel Rutherford

Professor **Daniel Rutherford** ( 3 novimber 1749 - 15 novimber 1819) wie in Skotsk gemikus en biolooch dy't ferneamd waard troch de isolearring fan stikstof yn 1772. 

Doe't Joseph Black de eigenskippen fan koalsoer bestudearre ûntdekte er dat in kears der net yn baarne woe. Hy lei it probleem foar oan syn studint út dy tiid, Daniel Rutherford. Rutherford hâlde in mûs yn in romte mei soerstof oant it bistke dea gie. Doe liet er in kears baarne yn de oerbleaune loft oant de kears útgie. Neitiid baarnde er dêr fosfor yn oant it net mear baarne woe. Doe liet er de loft troch in koalsoer absorbearjende oplossing gean. De oerbleaune loft holp net by it ferbaarnen en in mûs koe der net yn libje.

Rutherford neamde it gas (dat wy no stikstof neame) "skealike loft". Rutherford rapportearre it eksperimint yn 1772. 

Hy wie professor yn de botany oan de Universiteit fan Edinboarch en hâlder fan de Keninklike Botanyske Tún Edinboarch.
Nick Holonyak

**Nick Holonyak Jr.** (Zeigler (Illinois), 3 novimber 1928) is in Amerikaansk natuerkundige dy't yn 1962 de earste ljochtjaande dioade (led) makke. Op dat momint wie hy yn tsjinst as wittenskipper ferbûn oan it General Electric Company laboratory yn Syracuse, New York.

Yn 1963 foege hy him by John Bardeen oan de Universiteit fan Illinois en wurke oan kwantumwells en kwantumwell-lasers.

Sûnt 2003 hâldt hy de titel *John Bardeen Endowed Chair Professor* foar *Electrical and Computer Engineering and Physics* oan de Universiteit fan Illinois yn Urbana-Champaign en ûndersiket hy manieren foar it produsearjen fan kwantumdot-lasers.

Yn 2003 waard hy ûnderskieden mei de IEEE Medal of Honor en yn 2015 krige er de Charles Stark Draper Prize "foar de útfining, it ûntjaan en kommersjalisearring fan materialen en prosessen foar ljochtjaande diodes (LEDs)."
Ernest Rutherford

**Ernest Rutherford, 1e Baron Rutherford of Nelson** (Brightwater, 30 augustus 1871 - Cambridge, 19 oktober 1937) wie in Nij-Seelânsk-Britsk natuer-, skiekundige en heechlearaar. 

Hy wurdt ek wol de heit fan de kearnfysika neamd. Hy pionierde de baanteory fan it atoom troch de ûntdekking fan de ferstruiïng fan Rutherford.

It skiekundich elemint Rutherfordium is nei him neamd.
Barthold Douma fan Burmania

**Barthold Douma fan Burmania** (Hallum doopt 17 novimber 1695, - Wenen, 24 maart 1766) wie in Nederlânsk steatsman en ambassadeur oan it hof fan Wenen yn de 18e iuw. 

Van Burmania waard berne as in soan fan Jeepke fan Douma en Sjuck fan Burmania; wie militêr en wie letter fan 1710 oant 1721 riedsman oan it Hof fan Fryslân. Nei in karriêre as militêr waard Barthold ambassadeur yn Keulen yn 1739  en letter oan it Hof yn Wenen.

Van Burmania hie each foar humanitêre saken en wie foaral in trou freon fan de Joaden. Doe't Maria Theresa yn de jierren 1740 de ferbanning fan de Joaden út Praach (moast foar de ein fan jannewaris 1745 dien wêze) en hiel Bohemen (foar de ein fan juny 1745) hjitte, brûkte Burmania op fersyk fan de joadske mienskip fan Amsterdam, Rotterdam en De Haach, al syn ynfloed oan it hof om it edikt yn te lûken. Hy waard stipe troch de Ingelske minister, Sir Thomas Robinson. It resultaat fan syn krewearjen wie dat it útsteld waard oant de lêste dei fan febrewaris 1745. 

Op 'en nij dienen doe de joadske mienskippen út Nederlân in berop op Burmania, dy't wer pleite by de  Eastenrykske *Reichskanzler* (Kanselier), ûnder oaren mei it argumint dat "machthawwers, mear as oaren, ferantwurdlik foar God en minsken oer binne foar harren dieden." Dit smiet in ekstra moanne útstel op, mar op 31 maart 1745 waarden de Praachske joaden útset. Doe rjochte Burmania syn enerzjy op it foarkommen fan de ferballing út Bohemen; hy waard dêrby stipe troch de ambassadeurs fan Ingelân, Polen en Turkije.

Lykwols kaam der op 8 april 1745 in keninklik edikt dat ek alle joaden út Moraavje meikoarten emigrearje moasten. Burmania pleite ek wer foar harren mei fan gefolgen dat it edikt oanpast waard, de joaden mochten foarearst yn Bohemen en Moraavje bliuwe. Fierders sette Burmania him yn om it edikt fan 25 juny 1746, dat joaden ferbea yn in striel fan twa reisoeren fan Praach te wêzen, ynlutsen te krijen; dit slagge him lykwols net. Lang om let (14 july 1748) waard it edikt fan 18 desimber 1744 dochs troch Maria Theresa ynlutsen, "út reden fan druk troch bûtenlânske ambassadeurs," en waard it de joaden tastien om werom nei Praach te gean.
Herman Theodoor Colenbrander

**Herman Theodoor Colenbrander** (Drachten, 13 desimber 1871 - Leien, 8 oktober 1945) wie in Nederlânsk histoarikus.

Hy begûn syn wurkpaad as histoarikus as adjunkt-algemien ryksargivaris. Hy naam it inisjatyf ta it oprjochtsjen fan de Kommisje foar de Ryks Skiedkundige Publikaasjes dy't yn de rige mei deselde namme boarnen útjaan soe. Teffens wie er de earste direkteur fan it buro fan de RGP (it lettere Ynstitút foar Nederlânske Skiednis). Colenbrander wie fan 1918 oant 1925 heechlearaar yn de *geschiedenis van [[Nederlânsk-Ynje|Nederlandsch-Indië]] en de geschiedenis van de methode der zending* oan de Universiteit Leien. Yn 1925 waard er oan deselde universiteit beneamd ta  heechlearaar yn de skiednis fan it heitelân. 

Yn 1908 waard er beneamd ta lid fan de KNAW. Syn karriêre rekke besmoarge troch in saak yn 1933 oer plagiaat yn in artikel oer Willem fan Oranje.
Sijtse Jansma

**Sijtse Jansma** (Ljouwert, 22 maaie 1898 - Amsterdam, 4 desimber 1977) wie in Nederlânske toulûker dy't meidie oan de Olympyske Simmerspullen fan 1920 yn Antwerpen.

Yn 1920 wûn er de sulveren medalje as lid fan it Nederlânsk toulûkersteam. Sijtse Jansma ferstoar op 4 desimber 1977 yn de âldens fan 79 jier.

## Sjoch ek
* Toulûke op de Olympyske Simmerspullen 1920
James Clerk Maxwell

**James Clerk Maxwell** (Edinburgh, 13 juny 1831 – Cambridge, 5 novimber 1879) wie in 
Skotsk wis- en natuerkundige. Nei him binne de fjouwer *[[Wetten fan Maxwell|Maxwellfergelikingen]]* neamd. Op dizze grûnfergelikingen is de hiele klassike elektromagnetyske teory boud. Mei Albert Einstein en Isaac Newton wurdt hy ta de grutste natuerkundigen rekkene.
 
## Bibliografy
* *On the Description of Oval Curves, and those having a plurality of [[Focus (geometry)|Foci]]*. Proceedings of the Royal Society of Edinburgh, Vol. ii. (1846)
* *[[s:en:A Problem in Dynamics|A Problem in Dynamics]]* (1854) 
* *On the Stability of the Motion of Saturn's Rings* (1856)
* *Illustrations of the Dynamical Theory of Gases* (1860)
* *Colour Blindness* (1860)
* *[[:Bestand:On Physical Lines of Force.pdf|On Physical Lines of Force]]* (1861)
* *[[s:en: Dynamical Theory of the Electromagnetic Field|A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field]]* (1865)
* *[[s:en:On Governors|On Governors]]*. Proceedings of the Royal Society, Vol. 16 (1867-1868) siden 270-283.
* *Perception of Colour*
* *Theory of Heat* (1871)
* *On the Focal Lines of a Refracted Pencil*. Proceedings of the London Mathematical Society s1-4(1):337-343 (1871)
* *[[s:en:A Treatise on Electricity and Magnetism|A Treatise on Electricity and Magnetism]]* (1873) Clarendon Press, Oxford.
* *Molecules*, Nature (septimber 1873)
* *On Hamilton's Characteristic Function for a Narrow Beam of Light*. Proceedings of the London Mathematical Society s1-6(1):182-190, (1874)
* *Matter and Motion* (1876)
* *On the Results of Bernoulli's Theory of Gases as Applied to their Internal Friction, their Diffusion, and their Conductivity for Heat*
* "Ether", Encyclopædia Britannica, Ninth Edition (1875-89)
De Waterwolf

**De Wetterwolf** is in boezemgemaal yn de provinsje Grinslân.

De Wetterwolf, dat ien fan de grutste gemalen fan Nederlân is, stiet oan it Reitdiep by it buorskip Lammerburen, in kilometer of twa benoarden it doarp Oldehove, yn de gemeente Súdhorn. It gemaal stamt út 1920 en waard op 5 novimber fan dat jier offisjeel yn gebrûk nomd troch keninginne Wilhelmina. It wie it earste elektrysk oandreaun gemaal fan Nederlân. De Wetterwolf waard boud en beheard troch it wetterskip Electra. Dêrfandinne dat it gemaal en de plak dêr't it gebou stiet ek faak mei dy namme oantsjutten wurdt.

De Wetterwolf bemealt it noardwesten fan Grinslân en de kop fan de provinsje Drinte, op in peil fan -0,93 meter ten opsichte fan NAP. Dat peil wurdt it *Electrapeil* neamd, wylst ek de oantsjuttings *Hunsingopeil* en *Westerkertierpeil* yn omloop binne.

It gemaal hie fjouwer pompen, dy't yn totaal 4000 m³ wetter yn de minút útslaan koene. Yn 1997 is der in fiifde pomp by komd, dy't noch ris 500 m³ ferpleatse kin. Dat wie nedich ta bestriding fan de ekstra wetteroerlêst as gefolch fan de boaiemsakking troch de winning fan ierdgas (sjoch: Ierdgasfjild fan Slochteren). De pompen wurde tsjintwurdich oandreaun troch diselmotors.

It heech boppe it flakke lân oprizende gebou stiet op de monumintelist. Sûnt 1995 wurdt De Wetterwolf beheard troch it wetterskip Noorderzijlvest.


Ofbyld:Waterwolf 2 RA.JPG|De Wetterwolf fan de brêge ôf oer de Kommersylsterrijte (2005)
Ofbyld:080510_De_Waterwolf_Electra_Groningen_NL_(uitlaten).jpg|De Waterwolf, wetterynlitten (2008)
Farmsum

**Farmsum** (Grinslânsk: *Faarmsom*) is in doarp yn de Nederlânske provinsje Grinslân dat grinzet oan de stêd Delfsyl. Farmsum hat in soad bedriuwen en is  ek ryk oan ferienings.

## Skiednis

Om it jier 1000 hinne waard it doarp *Fretmarashem* neamd. Yn 1228 komt it foar as *Fermeshem*. Oan de ein fan de 14e iuw waard de namme as *Fyrmesen* skreaun en noch letter as *Fermissum* en *Farremsem*. De rjochtspraak, en ek de proasdij oer it easten fan Fivelingo en de Aldamten wie doe yn hannen fan de Ripperda's, de bewenners fan it Hûs yn Farmsum.

In de Frânske tiid, yn 1809, hat Farmsum in skoftke in selsstannige gemeente west. De Frânsen wiene fan doel en meitsje fan Farmsum en Delfsyl een twillingfêsting. Dit soe betsjutte dat Farmsum in *fortresse* wurde soe, mar dêr is neat fan telâne kaam. By it belis fan Delfsyl (1813-1814) hie Farmsum swier te lijen ûnder de besjittingen en oanfallen fan de Frânsen en it frijmeitsjen fan it skoatsfjild om de fêsting hinne.

## It besjen wurdich
Foar in doarp lykas Farmsum is de mânske tsjerke mei in hege toer opmerklik grut. De hjoeddeiske tsjerke waard yn 1869 boud om de brekfallige midsiuwske tsjerke te ferfangen. In oar monumint is de nôtmole Aeolus dy't yn 1977 fan plak feroare is.

## Ekonomy
Yn Farmsum binne mear as 300 bedriuwen fêstige. Dat komt om't de haven fan Delfsyl tsjin Farmsum oan leit. Súdlik fan Farmsum leit oan it Iemskanaal de Farmsumerhaven, in ynhaven as part fan de haven fan Delfsyl. Dy biedt in lisplak foar skippen en jout romte foar oerslach.

## Nijsgjirrich
Yn Farmsum wennet in lytse Molukske mienskip dy't troch de Nederlânske oerheid harren eigen wenwiken tawiisd krigen nei harre oankommen yn 1951.

## Berne
Farmsum is ek it berteplak fan de Nederlânske jurist Gerhardus Diephuis.

## Ofbylden

Ofbyld:BorgFarmsum.jpg|*[[Boarch]] te Farmsum*

Ofbyld:5104 Farmsum.JPG|*Aeolus*
Hendrik Spilman

**Hendrik Spilman** (Amsterdam, 17 febrewaris 1721 - Haarlim, 3 febrewaris 1784) wie in Nederlânsk topografysk graveur, tekener en keunstskilder. Hy wie in learling fan Abraham de Haen (de jongere, 1707-1748).

Spilman wie yn 1742 registrearre by it Haarlimmer Sint-Lucasgilde. Der binne mar in pear skilderijen fan him bekend, wêrûnder in "Gezicht op de Korte Spaarne te Haarlem", dat yn it Haarlimske Frans Hals Museum hinget. Der binne wol in soad tekeningen fan him bewarre bleaun, dy't oantoane dat er it lân yngie om gebouwen en lânskippen te sketsen, dy't letter ta tekeningen útwurke waarden. In foarbyld is in sketsboek fan syn hân yn it Ryksmuseum Amsterdam dêr't 65 sketsen fan Noard-Brabânske doarpsgesichten en kastielen yn opnomd binne.

As syn wichtichste wurk wurde syn sketsen yn it topografyske wurk: *[[Het Verheerlijkt Nederland]]* beskôge. Dit by Isaac Tirion útjûne wurk besloech njoggen dielen. Foar acht dêrfan makke hy mei elkoar sa'n 800 gravueres. Hjirfoar brûkte hy eigen wurk, mar ek makke hy gravueres nei wurk fan Jan de Beyer, Cornelis Pronk, en Abraham de Haen. Ek it wurk fan Cornelis Ploos van Amstel foarme foar him in ynspiraasjeboarne.


Rivierlandschap met ru?s.jpeg|Ruïnes
Slot Ramp.jpg|Kastiel Ramp
Kasteel Schonauwen 1750.jpg|Kastiel Schonauwen, 1750
Gerhardus Diephuis

**Gerhardus Diephuis** (Farmsum, 6 febrewaris 1817 - Grins, 4 novimber 1892) wie in Nederlânsk jurist en heechlearaar. 

## Oplieding
Diephuis studearre ôf yn de Letteren en de rjochtswittenskippen. 

## Wurkpaad
Diepenhuis waard mei 27 jier beneamd by bij de arrondissemintsrjochtbank te Wynskoat; neifolgjend waard er riedshear yn it provinsjaal rjochtshof te Grins. Yn 1859 folge er professor Boneval Faure op as heechlearaar privaatrjocht oan de Universiteit Grins. Dêrneist wie er ek lid fan de steatskommisje foar de *Herziening van het Burgerlijk Wetboek* (1880). Diephuis wie fierders lid fan it Rjochtskundich Genoatskip *Pro excolendo jure patrio*, ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw (1887), lid fan de Provinsjale Steaten fan Grinslân (1850) en lid fan de Ried fan de Gemeente Grins (1859).

## Wittenskiplik wurk
Om 1848 hinne skreau Diephuis it earste diel fan *Het Nederlands burgerlijk recht naar de volgorde van het burgerlijk wetboek*; dit wurk makke er dien yn 1855, mei it njoggende diel. Yn 1868 ferskynde it earste diel fan it ferfolch hjirop en yn 1891 it trettjinde en lêste part.

## Oeuvre
*1856. *Nederlandsch Burgerlijk Regt.*  J.B. Wolters. Grins (9 dielen).
*1859. *Handleiding tot de Kennis der Wetgeving op het Lager Onderwijs.* J.B. Wolters. Grins. 
*1869-1888. *Het Nederlands burgerlijk regt.* J.B. Wolters. Grins (11 dielen). 
*1874-1875. *Handboek voor het Nederlandsch handelsregt.* J.B. Wolters. Grins (3 dielen). 
*1885-1890. *Het Nederlandsch burgerlijk recht.* J.B. Wolters. Grins (13 dielen).    

## Keppeling om utens
*Gerhardus Diephuis yn de Digitale bibleteek foar de Nederlânske letteren
Dragan Bakema

**Dragan Bakema** (Appelskea, 12 maaie 1980) is in Nederlânsk akteur en skriuwer fan in Fryske heit en Servyske mem. Hy waard grut yn Easterwâlde en hat de toanieloplieding yn Arnhim folge.

Bakema is fral bekend wurden troch de film *Loverboy* (2003), mei de rol fan loverboy Michael, en troch *Zwarte Zwanen*. Foar dy lêste rol krige er yn 2005 in Gouden Keal-nominaasje. Bakema hat teffens fan 2006 ôf in ferhâlding mei aktrise Maria Kraakman dêr't er mei yn de films *Oliver etc en Hunting & zoon* te sjen wie.

Yn 2023 fertolke Bakema de rol fan Pontius Pilatus yn *The Passion*. Dizze edysje fûn plak yn Harns.

## Filmografy
*2001 *Drift* -  as Jakob  
*2001 *Morgen ga ik Zelf* - as Rinne  
*2002 *Bella Bettien* - as Slobodan  
*2003 *Loverboy* - as Michael  
*2004 *De Dominee* - as hitman  
*2004 *Gebroken Rood* - as Goran  
*2005 *Zwarte Zwanen* - as Vince  
*2005 *Medea* - as Thomas  
*2007 *Oliver etc* - as Olivier  
*2007 *Victor Nobel Victor* - as Nobel  
*2008 *Hitte/Harara* - as Michael  
*2008 *Hoe overleef ik mezelf?* - as Sam Meyer  
*2010 *De Troon* - as Kening Willem II (de jongere)  
*2010 *Hunting & Zn.* - as Tako Hunting  
*2010 *In Therapie* (telefyzjerige) - as Aron 
*2010 *[[Shocking Blue (film)|Shocking Blue]]* - as Wojtek
*2010 *[[Brownian Movement (film)|Brownian Movement]]* - as Max
*2011 *[[Rembrandt en ik]]* - as Rembrandt (de jongere)
*2011 *[[Claustrofobia]]*-
*2012 *[[De Geheimen van Barslet]]* - as Bjorn Moonen

## Teäter
* *[[Tramlijn Begeerte]]* (2012) - Stanley Kowalski, Toanielgroep Eastpoal
* 2012 - 2013 Erik Hazelhoff Roelfzema - Soldaat fan Oranje de musical
Piip (smookark)

In **piip** is in ynstrumint om smeuljende tabak te konsumearjen (smoke). De piip bestiet yn essinssje út in langere of koarte stâle mei in komfoarmige hâlder (kop) foar de tabak.

De earste pipen waarden makke fan wytbakte klaai. Letter kamen der ek pipen yn porselein, merskûm en bruyêrehout (woartelhout fan de beamheide = *Erica Arborea*). Der binne in soad ferskillende modellen, ûnderferdield yn soarten en maten, dochs is der yn grutte linen in ûnderferdieling te meitsjen.

## Klassike modellen
Ta meast súksesfolle model yn de rin fan de tiden is de BILLARD. In rjocht of bûgde, strak útbalansearre model fan minimaal gewicht. Fanút dit basistype binne in bulte nuânses makke. Oare klassike basisfoarmen binne "POT", "DUBLIN " en "APPLE".

Smoking pipe billard2.jpg|Billard
Smoking pipe pot2.jpg|Pot
Pipe cleaners (AM 604059-1)3.jpg|Apple
Savinelli Churchwarden2.jpg|Dublin


## Moderne modellen
Neist dat dizze in ôflate foarm hawwe fan de klassike modellen sjogge dizzen der wat sportiver út. Binne faak bûgd, hawwe in breed mûlstik, mar bliuwe foldwaan oan in estetysk ferantwurde útstrieling. 

## Musea
Yn de tweintichste iuw binne ferskate musea ûntstien dy 't de skiednis fan de piip sjen litte. Nei 2000 binne in pear dêrfan sletten. In pear net mear besteande tabaksmusea binne: Douwe Egberts pipekeamer, kofje- en teekabinet yn Utert (1939-2000), Niemeyer Tabaksmuseum, earst yn Amsterdam, letter yn Grins (1964-2011), Pipe- en ierdewurkmuseum *De Moriaen* yn Gouda (1938-2009). 
It Amsterdam Pipe Museum is in museum mei in nasjonale kolleksje op it mêd fan de piip. It museum toant in wrâldwiid oersjoch fan alle mooglike soarten pipen.

## Sjoch ek
* Tabak
* Smoke
* Sigaret
* Smookferslaving
* Wetterpiip
Feitsma

as efternamme fan de persoanen:
* Tony Feitsma, heechlearaar Frysk
* Jan Feitsma, jurist
* Sake Kornelis Feitsma, learaar en  boekferkeaper
of ien fan de States:
* Feitsma State (Hallum) by Hallum
* Feytsma State (Kollum) by Kollum
* Feytsma State (Huzum) yn Huzum