open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wiebe van Dijk

**Wiebe van Dijk** (Blije, 8 desimber 1889 - Ermelo, 1 oktober 1978) wie in Nederlânsk grifformearde predikant en sindeling op it eilân Soemba yn Yndoneezje.

## Biografy
Hy wie de sânde fan acht bern fan kapper en skuonmakker Jan van Dijk (28-11-1850, Ferwerderadiel, † 24-04-1914, Opsterlân) en Frouwkje Klazes Wielenga (11-08-1853 in Ferwerderadiel, † 09-10-1932, Opsterlân). Wiebe studearre lykas ek twa fan syn âldere bruorren (Klaas van Dijk en Douwe van Dijk) ôf yn de teology. Foar Wiebe syn stúdzje waard de húshâlding  stipe fan de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân yn East-Fryslân (Dútslân).

Nei syn stúdzje waard Wiebe dûmny yn Campen (Krummhörn, East-Fryslân. Dêr moete er Kuna Sweers (Neermoor, 5 septimber 1894 - † Ermelo, 11 maaie 1989), de dochter fan Sweer Weerts Sweers, grutte boer en ek boargemaster fan Neermoor, en Janna Behrends, mei wa't er boasket. It pear ferfear nei it eilân Soemba yn 1923 dêr't Wiebe as sindeling oan it wurk gie. Se krije sân bern, mar twa dêrfan (Sweer Sweers en Froukje) stjerre al jong út reden fan de primitive omstannichheden op Soemba.

### Op Soemba
* Fan 1923 oant 1946 is Karuni op West-Soemba it stânplak fan de misjonêr predikant Wiebe van Dijkstand, beneamd troch de tsjerke fan Nijverdal, as opfolger fan dûnmy Krijger. Der waarden in tsjerke, in sikehûs, in skoalle en in ynternaat yn Kurundi boud.
* Yn 1937 freget ds. Van Dijk him yn in ferslach ôf oft men op de goede wei wie om kristlike Soembanezen dy't in twadde frou namen, út te sluten fan de sakraminten. Neffens him hie polygamy in wichtige sosjale funksje, meidat it ferbûnens yn de Soembaneeske mienskip brocht.

### Twadde Wrâldoarloch en letter
* Ds. van Dijk en de frou en harren jongste soan oerlibben de oarloch skieden fan elkoar it jappekamp. De oare fjouwer bern giene op dat stuit nei skoallen yn Nederlân;
* Kuno van Dijk wurdt letter heechlearaar psychiatry yn Nederlân en S.S. van Dijk (Eri) gie yn de fuotleasten fan syn heit. Hy waard earst predikant yn Nij-Guineä en letter predikant fan de *Iglesias Reformadas en Argentina* yn Buenos Aires yn Argentynje.

Wiebe van Dijk stoar yn de âldens fan 88 jier.

## Foto's

Ofbyld:Ikat_soemba.jpg|Bern Van Dijk yn Ikat-klean fan Soemba
Ofbyld:FamilieDsVanDijkBijFord.jpg|Húshâlding Van Dijk by de earste auto op Soemba, om 1930
Ofbyld:0094 Indonesie 2007 Soemba.JPG|Famyljegrêf yn Karuni, van Sweer Sweers († 1925) en Froukje van Dijk († 1935), makke troch Wiebe van Dijk.
Ofbyld:KerkGKSin_KaruniSoemba.JPG|Tsjerkje fan de GKS yn Karuni op Soemba


## Keppeling om utens
* Film 1928 (Sjoch: Grafprediking door ds. Van Dijk op 10 min 04 sec.)
Piet Bambergen

**Piet Bambergen** (wiere namme: **Pieter van Bambergen**; Amsterdam, 3 maart 1931 – op Kreta, 15 juny 1996) wie in Nederlânsk komyk, en akteur. Hy briek begjin jierren sechstich troch as de iene helte fan it duo De Mounties, en spile ek los fan syn partner René van Vooren in protte yn komeedzjes. Dêrnjonken hie Bambergen ek serieuze rollen.

## Libben en karriêre
Bambergen waard yn 1931 berne yn Amsterdam. Fan 1948 ôf foarme er tegearre mei Chris Houthuizen it komyske duo De Mounties, mar yn 1950 waard Houthuizen ferfongen troch Fred Plevier, dy't sels yn 1956 plakmakke foar Ab Smit. Smit wie feitlik yn 1946 mei Houthuizen ien fan 'e beide oprjochters fan De Mounties, en foar him wie Bambergen sels yn 't plak kommen. Yn De Mounties hie Bambergen de funksje fan *[[punchliner]]*, dejinge dy't de grappen makke, wylst syn opienfolgjende tsjinspilers de funksje fan oanjouwer ferfollen.

Nei't Bambergen en Smit yn 1960 spul krigen hiene, stapte Smit op, en kearde Plevier werom as oanjouwer. Om dyselde snuorje hinne waarden De Mounties ûntdutsen troch programmamakker Rudi Carrell; dêrnei wiene se ek op 'e tillefyzje te sjen, wat foar harren de trochbraak betsjutte. Doe't Plevier yn oktober 1965 by in rippetysje oan in hertoanfal kaam te ferstjerren, waard de rol fan oanjouwer oernommen troch René van Vooren. Hoewol't Bambergen en Van Vooren in muoisume relaasje hiene en privee beslist gjin freonen wiene, foarmen se op it toaniel in tige súksesfol komysk duo. 

Behalven yn sketches mei Van Vooren, sawol yn it teäter as op 'e tillefyzje, wie Bambergen ek geregeldwei as toanielakteur yn kluchten te sjen, wêrfan't faak ek in tillefyzjeregistraasje makke waard. Sa spile er mei Van Vooren en Joke Bruijs yn it stik *Drie in de Pan*, mei Van Vooren en û.m. Sylvia de Leur yn it stik *Er Is Er Een Jarig* en mei Van Vooren en û.m. Brûni Heinke yn *Lief Zijn voor Elkaar*. Teffens wurke er in protte gear mei Rudi Falkenhagen, û.m. yn 'e stikken *Goeie Buren*, *Huwelijk in de Steigers* en *Joost Mag Het Weten*.

Fierders wie Bambergen ek yn ferskate films te sjen, wêrûnder *Help! De Dokter Verzuipt...*, út 1974, en *Laat de Dokter Maar Schuiven*, út 1980. Yn 1975 hied er de titelrol yn 'e komeedzje *De Dwaze Lotgevallen van Sherlock Jones*. Ek fertolke Bambergen, benammen letter yn syn karriêre, ferskate rollen yn serieuze toanielstikken en musicals. Syn lêst rol wie dy fan Dr. Doolittle yn 'e Nederlânske ferzje fan *[[My Fair Lady]]*. Njonken syn aktearwurk naam Bambergen ek ferskate, ornaris komyske, lieten op, foar in grut part tegearre mei René van Vooren as De Mounties. 

### Ferstjerren
Syn lêste jierren wenne Bambergen yn it Noardhollânske stedsje De Ryp, dêr't er havenmaster wie. Hy ferstoar yn 1996 yn 'e âlderdom fan 65 jier oan itn hertoanfal op it Grykske eilân Kreta, ûnder in besyk oan syn dochter Tanya.

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Piet Bambergen yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
Massawa

**Massawa** ( ek *Massaua, Massauwa, Mitsiwa* of Arabysk: *Mussuwa*) is in middelgrutte stad in Eritrea. It is in havenstêd oan de Reade See, ek marinehaven, mei sa'n 53.000 ynwenners. Massawa wie oant 1897 de haadstêd fan de koloanje Italjaansk-Eritreä. Letter waard Asmara de haadstêd, dêr't de stêd mei ferbûn is troch it Massawa-Asmaraspoar.


Ofbyld:Massaua - hotel Torino.jpg|Gebou út ûngefear 1900 mei Osmaanske styleleminten
Ofbyld:Massawa harbour.JPG|De haven fan Massawa
Ofbyld:War Memory Square in Massawa.jpg|Oarlochsbetinkingsplein Massawa
Mendefera

**Mendefera** (earder **Adi Ugri**, Tegrynja: መንደፈራ) is in stêd yn Eritreä en it haadplak fan de regio Debub.
Mendefera hie 25.332 ynwenners yn 2012.

## Ut de skiednis
Mendefera waard al yn de fyfde iuw foar Kristus stichte. It plak ûntjûch him ta in wichige stêd fan de Aksumske beskaving. Sûnt 1959 binne tal fan âlde gebouwen bleatlein; fynsten wiene krusen, lokale en Romeinske munten. Der binne noch in protte gebieten yn de stêd en omkriten, mei û.o. tombes, net ûndersocht.

Mendefera is hjoeddeisk in drokke merkstêd yn in fruchtbere regio fan Eritreä. It plak hat fral lytse yndustry, mar ek wat gruttere bedriuwen.
Anny Bosma-Banning

**Anny Bosma-Banning** (Wynjewâld, 23 oktober 1913 – Drachten, 24 febrewaris 2008) wie in Frysk leararesse en ûntwikkelster fan Fryske learmiddels. Hja stie oan 'e widze fan 'e kursussen Frysk foar net-Frysktaligen, en naam yn 1969 de kursus *Bûter, Brea en Griene Tsiis* op. 

## Libben en karriêre
Anny Banning waard yn 1913 berne yn Wynjewâld. Nei har trouwen mei Jan Bosma, yn 1935, sette it pear him yn Drachten nei wenjen. Dêr kaam Banning yn it bestjoer fan 'e pleatslike Fryske Krite en waard se haadbestjoerslid fan it Ald Selskip. Under de Twadde Wrâldoarloch die se in protte oan toaniel. Nei de oarloch helle se de Fryske Akte foar it leger ûnderwiis by Douwe Kalma thús. Doe't har yn 'e 1950-er jierren in protte nijynkommelingen fan bûten de provinsje yn Drachten fêstigen, fanwegen de wurkgelegenheid dy't it Philips-fabryk dêr bea, ûntjoech Bosma-Banning har ta in pionier op it mêd fan it fersoargjen fan kursussen Frysk foar net-Frysktaligen.

Op oantrún fan haadredakteur Freark Dam skreau se in rige taallessen dy't ôfprinte waarden yn 'e *[[Drachtster Krante]]*. Neitiid makke se op fersyk fan 'e RONO in radiokursus Frysk en dêrnei ek in kursus dy't publisearre waard op grammofoanplaten. Dy kursus krige de namme *Bûter, Brea en Griene Tsiis*, en waard yn 1969 opnommen yn Olterterp, yn it lettere ûnderkommen fan it Fryske Gea. Oanslutend op har kursus Frysk foar begjinners soarge Bosma-Banning ek foar ferfolchkursussen op lokaasje, dy't bedoeld wiene om 'e meidoggers te stimulearjen en oefenje har Fryskpraten. Ien fan Bosma-Banning har learlingen wie de doetiidske boargemaster fan Smellingerlân, Willem Ernest baron van Knobelsdorff. 

Nei't se yn 1961 ek de Fryske Akte foar it middelber ûnderwiis helle hie, folge Bosma-Banning Geale de Vries op as dosint Frysk oan 'e Ryks-HBS te Ljouwert. Fan 1968 ôf joech se ek Frysk en Nederlânsk oan it lyseum op it Hearrenfean. Fierders joech se ek kolleezjes Frysk foar net-Friezen oan 'e Ryksuniversiteit Grins. Mei Geale de Vries stalde Bosma-Banning in blomlêzing gear foar de leechste klassen fan it middelber ûnderwiis, mei as titel *Maskelyn*. Tegearre wiene hja ek de driuwende krêft efter de foardrachtswedstryd *Ferstival*, dy't doedestiden op jierlikse basis holden waard yn 'e Lawei te Drachten.

Bosma-Banning wie alhiel twer fan 'e Steatestavering dy't yn 1980 op in neffens har ûnfatsoenlike wize ynfierd waard. Yn 1999 wurke se op fersyk fan FNP-gemeenteriedslid Repke Hollema, dy't har betitele as "*la grande dame* fan it Frysk", mei oan in opfriskursus Frysk foar de lokale omrop fan Smellingerlân. Doe't in Hollanner har ris frege hoe't er sa fluch mooglik Frysk leare koe, rette hja him oan om mei in Frysktalige frou te trouwen. Anny Bosma-Banning ferstoar op 24 febrewaris 2008 yn har wenplak Drachten, yn 'e âlderdom fan 94 jier.
Willem Ernest baron van Knobelsdorff

**Willem Ernest [[baron]] van Knobelsdorff** (De Haach, 15 july 1916 – Beetstersweach, 18 april 1975) wie in Nederlânsk politikus foar de CHU.

## Libben en wurk
Van Knobelsdorff, telch út de famylje Van Knobelsdorff, wie in soan fan Frederik Wilhelm Adriaan Karel baron van Knobelsdorff (1865-1932) en Jantje Bredewout (1890-1972). Hy boaske oan Mary Cecilia Erica Belinfante; sy krigen fiif bern. Syn broer Johannes (1917) wie boargemaster fan Goedereede, Stellendam en Sassenheim. Hy studearre ekonomy yn Amsterdam en Rotterdam. Om reden fan de oarloch koe er dy stúdzje earst yn 1946 ôfmeitsje. Hy wie adjunkt-ynspekteur (1946) by de Thesaury-ynspeksje fan it departemint fan Finansjen. Yn 1947 waard er finansjeel meiwurker by de Bataafse Petroleum Maatschappij, yn 1950 bedriuwsekonoom by de Shell. Yn dy snuorje waard er ek lid fan it bestjoer fan útjouwerij Belinfante yn De Haach en waard dêr yn 1954 direkteur.

Yn 1955 waard Van Knobelsdorff foar de CHU beneamd ta boargemaster fan de gemeente Reeuwijk. Yn 1962 folge syn beneaming yn Smellingerlân dêr't er Adriaan Blaauboer opfolge. Hy wie sûnt 1973 Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

Op 18 apri 1975 kaam van Knobelsdorff yn 'e âldens fan 58 jier om it libben by in auto-ûngemak op de Rykswei 43 by Beetstersweach.

It yn 1992 iepene busstation Van Knobelsdorffplein yn it sintrum fan Drachten is nei de omkommen boargemaster neamt. It eardere plein op dit plak hjitte sûnt de 1970-er jierren ek al it Van Knobelsdorffplein.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Smellingerlân
Haye Thomas

**Haye Thomas** (Amsterdam, 26 juny 1936 – Hilversum, 11 novimber 1996) wie in Nederlânsk sjoernalist en ferslachjouwer. Hoewol't er ek foar de skriuwende parse wurke, waard er benammen bekend troch syn ferslachjouwing op 'e tillefyzje, û.m. foar it *NOS Journaal*.

## Libben en karriêre
Thomas waard yn 1936 berne as de soan fan sjoernalist Fred Thomas, en wie fan hûs út roomsk. Hy sette syn karriêre yn 'e sjoernalistyk ûnder de Seisdeiske Oarloch, yn 1967, útein as oersetter fan Ingelsktalige kranten foar it Nederlânske deiblêd *[[De Tijd (Nederlânsk deiblêd)|De Tijd]]*. Letter datselde jiers krige er in fêste oanstelling as korrespondint yn 'e Britske haadstêd Londen.

Nei't *De Tijd* yn 1973 opdoekt wie, fûn Thomas nij wurk by de omrop NCRV, dêr't er û.m. bydroech oan 'e aktualiteiterubryk *Hier en Nu*. Yn dy tiid waard it noch as bysûnder ornearre dat in roomsk sjoernalist foar in protestantske omrop wurke. Yn 1979 stapte Thomas oer nei de NOS, en waard er yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C. ferslachjouwer foar it *NOS Journaal*, en dêrnjonken ek foar de *[[Haagsche Courant]]*. Dy posysje behold er oant 1986, doe't er opfolge waard troch Charles Groenhuijsen. Neitiid wied er oant 1990 wer korrespondint yn Londen, en dêrnei yn Brussel.

Haye Thomas ferstoar yn 1996 yn Hilversum mei 59 jier oan in hertstilstân, wylst er ûnderweis wie nei it de opnamen fan it EO-programma *Het Elfde Uur*, dêr't er as haadgast meiwurkje soe oan in fraachpetear. De duorjende populariteit dy't Thomas hie ûnder de Nederlânske tillefyzjesjoggers die bliken doe't er ein jannewaris 2006, rom njoggen jier nei syn ûntidich ferstjerren, tegearre mei Charles Groenhuijsen útkeazen waard ta bêste ferslachjouwer yn fyftich jier *NOS Journaal*. 

## Keppelings om utens
*  ''Haye Thomas praatte graag in hele zinnen'', Artikel yn 'e ''Folkskrante'', 16 novimber 1996
Jade

*Jade (mineraal), in stientme
*Jade (rivier), rivier yn Dútslân
*Jade (stêd), in stêd yn Dútslân
*Jade (film), in Amerikaanske film út 1995
*Jade (foarnamme), in famkesnamme
*Jade Cargo, in Sineeske loftfeartmaatskippij
*Jade (DC Comics), in persoan fan DC Comics
*Jade Ewen, in Britske sjongster
*Jade (plant), folksnamme fan it planteskaai *[[Crassula]]* 

*Claude Jade, in Frânsk aktrise
Jade (stêd)

**Jade** is in stêd en gemeente yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, yn de landkreis Wesermarsch oan de rivier de Jade. Gemeenten yn de omkriten binne ûnder oaren Berne, Brake (Unterweser) en Butjadingen. Jade leit sa'n 25&nbsp;Kilometer benoarden Aldenburch en ûngefear 30 km súdlik fan Wilhelmshaven.

De gemeente Jade hat in 25 km lange kust mei de Jadeboezem.

## Plakken yn de gemeente
De wichtichste fan de 19 doarpen yn de gemeente Jade binne:
* Jaderberg
* Schweiburg
* Jade
* Mentzhausen
* Diekmannshausen
Maimi Yajima

**Maimi Yajima** (Japansk: 矢島 舞美, *Yajima Maimi*; Saitama, 7 febrewaris 1992) is in Japansk sjongster en aktrise. Hja is de liedster fan 'e fammegroep Cute, dy't diel útmakket fan it Hello! Project. 

## Libben en karriêre
Yajima joech har 2002, doe't se tsien jier wie, by it Hello! Project as ien fan fyftjin bern dy't útkeazen wiene by de audysjes foar Hello! Project Kids, nei't se dêr it nûmer *Momoiro Kataomoi* fan Aya Matsuura songen hie. Datselde jiers makke se har akteardebút yn 'e film *Koinu Dan no Monogatari*, wêryn't se de rol fan ien fan 'e smjunten spile. Yn 2003 waard se lid fan ZYX, in bernesjonggroep binnen it Hello! Project, wêrmei't se twa singles útbrocht. 

Yn 2004 waard de groep Berryz Kobo foarme, mei it doel om 'e famkes fan it Hello! Project dêr om bar oan dielnimme te litten. Yajima hearde net ta it groepke dat dêr fuortendaliks foar útornearre waard, en letter stoar dit diel fan it projekt in sêfte dea. De oare fammen, wêrûnder Yajima, foarmen yn 2005 de groep Cute. Hoewol't se net it âldste lid fan dat bandsje wie, krige Yajima wol de liedersrol taparte doe't Erika Umeda witte liet dêr neat foar te fielen. It duorre oant 2006 ear't Cute foar it earst in optreden fersoarge, en de earste single kaam pas yn febrewaris 2007 út.

Njonken har lidmaatskip fan Cute is Yajima ek belutsen by de Little Gatas, in groep binnen it Hello! Project Kids. Fierders presintearret hja in wykliks radioprogramma mei as titel *Cutie Party*, dat se oernommen hat fan Megumi Murakami doe't dy Cute ferliet. Yn 2008 waard Yajima selektearre as lid fan High-King, in nije groep binnen it Hello! Project. Ek spile se yn 2009 yn 'e film *Fuyu no Kaidan* ("Winterspûkferhaal"), yn 2012 yn 'e tillefyzjesearje *Sūgaku Joshi Gakuen* en stie se datselde jiers op 'e planken as Hitomi Kisugi yn it toanielstik *Cat's Eye*.

## Trivia
Yajima har jongere nicht Akari Takeuchi is in lid fan S/mileage, in oare groep binnen it Hello! Project. Yajima har fans hawwe har de bynamme Ameonna of "Reinfaam" jûn, om't sy ferantwurdlik wêze soe foar it feit dat it sa faak reind by optredens fan Cute.

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan it Hello! Project
Graham Greene

* Graham Greene (skriuwer) (1904-1991), Ingelsk skriuwer
* Graham Greene (akteur) (1952-2025), Kanadeesk akteur fan Yndiaansk komôf
Lexi Diamond

**Lexi Diamond**, echte namme: **Stephanie Fone** (Palmdale (Kalifornje), 28 desimber 1990 - Los Angeles, 31 oktober 2021) wie in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan etnysk Meksikaansk komôf. Har skûlnamme waard ek wol stavere as Lexxi Diamond, en hja wurke ek wol ûnder de namme Flexy Lexi. Diamond sette yn 2009 útein mei in karriêre yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en wenne yn Los Angeles.

## Libben en karriêre
Diamond waard yn 1990 berne yn in Latino-gesin yn Palmdale, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje. Hja hie twa jongere susters. Doe't har freon wurkleas rekke, besleat Diamond yn 2009 om in karriêre yn 'e Amerikaanske pornoyndustry te begjinnen. Dêrta naam se kontakt op mei Jim South fan it ympressariaat World Modeling, dy't har daliks ynskreau.

Ein 2009, doe't se njoggentjin jier wie, makke Diamond sadwaande har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile se neitiid yn sa'n 75 films, hoewol't dêr ek in tal kompilaasjes tusken sitte dy't gebrûk makken fan eardere opnamen. Diamond wurke yn har karriêre foar sokke foaroansteande labels as Jules Jordan Video, Red Light District, Devil's Film, Pure Play Media, Zero Tolerance, New Sensations, Digital Sin en Third Degree Films. Noch mear wie se aktyf foar ûnderskate pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder Brazzers, Reality Kings, Naughty America en Muffia. Njonken har aktearwurk wie Diamond ek aktyf as neakenmodel. Yn 2013 breide se in ein oan har wurkpaad yn 'e pornoyndustry.

Lexi Diamond stoar op 31 oktober 2021 yn 'e âldens fan 30 jier doe't se op 'e strjitte oanriden waard troch in automobilist dy't neitiid trochried. Dêrby rûn se slim letsel oan har holle op.

## Lichemsskaaimerken
Diamond stie bekend om har ranke, atletyske lichemsbou en har koarte stal, dy't har mei-inoar ta in stek-yn-'e-bûs makken. Hja wie blank, mei blauwe eagen en brún hier. Neffens har offisjele opjefte wie se 1.57&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 43&nbsp;kg. Diamond hie oarspronklik in A-kup, mar ûndergie yn maaie 2010 in boarstfergruttingsoperaasje ta in beskieden kup 34C. Se hie gjin piercings of tatoeaazjes.

## Keppelings om utens
* Biografy en filmografy fan Lexi Diamond yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Lexi Diamond yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Lexi Diamond op ''FreeOnes''
Woodbridge (Suffolk)

**Woodbridge** is in plak (*town*) yn it distrikt Kust fan Suffolk, yn it Ingelske greefskip Suffolk. It plak hat in lytse 8.000 ynwenners, leit sa'n 13 km fan de kust, oan de rivier de Deben. It plak leit oan it spoar Ipswich-Lowestoft en leit mar in pear kilometer fan it stedsgebiet Ipswich. Tichteby Woodbridge leit it wichtige Angelsaksyske argeologysk fynplak Sutton Hoo mei in skipsgrêf út it jier 625.

## Berne yn Woodbridge
* Brian Eno (1948), muzykprodusint (fan û.o. Talking Heads, Genesis, U2) en muzikant (û.o Roxy Music, David Byrne)


Woodbridge_Tide_Mill_(1).jpg|Tijmûne, Woodbridge
Woodbridge_-_Shire_Hall.jpg|Shire Hall
Woodbridge - The Old Bell and Steelyard Inn.jpg|Herberch *The Old Bell and Steelyard Inn*
Tijmole

In **tijmole** of **tijmûne** wurdt oandreaun troch it tij. By heech tij wurdt in bassin fold en by eb lege. De tijstream driuwt in wetterrêd oan. Sokke mûnen waarden oan de kust boud. Lykas wynmûnen waarden se foar ferskate doelen brûk. Tsjintwurdich wurdt it konsept fan de tijmûne ek tapast om elektrisiteit te meitsjen.


File:Moulin maree brehat.jpg|Tijmûne yn Bretanje
Image:Molino de mareas.jpg|Tijmûne yn Spanje
Image:Olhao_Tide_Mill.jpg|Tijmûne fan Olhão, Portegal


## Literatuer
* McErlean, T. & Crothers, N.: *Harnessing the Tides: The Early Medieval Tide Mills at Nendrum Monastery, Strangford Lough*, 2007, The Stationery Office, UK, ISBN 0-337-08877-2
* Minchinton, W. E. : *Early Tide Mills: Some Problems*, in: *Technology and Culture*, Bd. 20, Nr. 4 (okt. 1979), s. 777-786
* Rynne, Colin: *Milling in the 7th Century – Europe’s earliest tide mills*, yn: *Archaeology Ireland* 6, 1992
* Spain, Rob: ''A possible Roman Tide Mill'' (PDF; 1,9&nbsp;MB), Paper submitted to the *Kent Archaeological Society*
Blickling

**Blickling** is in plak en civil parish yn it bestjoerlik gebiet Broadland, yn it Ingelske greefskip Norfolk mei 136 ynwenners (folkstelling 2001). it plak leitt sa'n 2,4 km noardweslik fan Aylsham en 206 km fan it sintrum fan Londen. 

Sûnt de 17e iuw binne de buorren fan it doarp konsintrearre op twa plakken, by de tsjerke en by de yngong fan Blickling Hall, dat mooglik it bertehûs fan Anna Boleyn is. Ferskate leden fan de famylje Boleyn hawwe yn it doarp wenne. Njonken de *hall* stiet de pub *Buckinghamshire Arms*. De pub (mei skuorre) sa't dy der no hinne leit waard boud yn 1700, mar al yn de iere 17e iuw waard der sprutsen fan in *ale house* op itselde plak.


Blickling.JPG|*Buckinghamshire Arms*, pub
Blickling1.JPG|Buorskip Silvergate, Blickling
File:Blickling Hall Ben W Bell 21 10 2005.jpg|Opleane nei Blickling Hall


## Keppelings om utens
*Skiednis fan de wettermûne fan Blickling
*The Buckinghamshire Arms (pub)
*Tsjerken yn Norfolk- St Andrews, Blickling
*Blickling conservation area
Uitgeverij De Fontein

**Uitgeverij De Fontein** is in Nederlânske útjouwerij dy't fêstige is yn Utert. It bedriuw waard oprjochte yn 1946, en leit him benammen ta op 'e publikaasje fan fiksje en non-fiksje op it mêd fan 'e misdie, lykas skrillers, misdieromans en *[[true crime]]*-boeken.

## Skiednis
Uitgeverij De Fontein waard yn 1946 oprjochte en wie mear as fyftich jier fêstige yn Baarn. Yn 2011 beloek de útjouwerij in bedriuwspân yn 'e stêd Utert. Yn 1998 waard Uitgeverij De Kern oernommen, wêrnei't dy namme oant 2013 as in ymprint fan De Fontein yn gebrûk bleau. Fan 2009 oant 2012 wie De Fontein fúzjearre mei Trion Uitgevers ta Uitgeverij De Fontein Trion, mar nei trije jier waard it nije bedriuw wer opspjalten. Trion gie dêrnei yn 2014 op yn Kosmos Uitgevers, mar De Fontein bleau selsstannich.

## Utjeften
De útjeften fan Uitgeverij De Fontein kinne ferdield wurde yn trije kategoryen. Yn it foarste plak binne der skrillers, misdieromans en *[[true crime]]*-ferslaggen fan binnen- en bûtenlânske skriuwers, wêrûnder Appie Baantjer en Peter R. de Vries, dy't ûnder de haadymprint fan De Fontein útbrocht waarden. Mei de tafoeging fan De Kern sette de útjouwerij fan 1998 ôf ek útein mei de publikaasje fan boeken dy't op 'e froulike doelgroep rjochte wiene, mei populêre fiksje, ferheljende non-fiksje en dieetliteratuer fan auteurs as Joanne Harris, Jojo Moyes en Robert Atkins. Dêrnjonken bringt De Fontein ûnder ymprint De Fontein Jeugd ek berne- en jongereinliteratuer út, lykas wurk fan Roald Dahl, Bette Westra, Marion van de Coolwijk en Jacqueline Wilson.

## Ymprints
* De Fontein: skrillers, misdieromans en *[[true crime]]*
* De Kern (oant 2013): romans en non-fiksje foar froulju
* De Fontein Jeugd: berne- en jongereinliteratuer

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Uitgeverij De Fontein
Sergie Sovoroff

**Sergie Sovoroff** (Nikolski (Alaska), 17 septimber 1902 – dêre, 27 septimber 1989) wie in Amerikaansk kajakbouwer fan etnysk Aleoetysk komôf. Syn wurk wie fan krúsjaal belang foar it behâld fan 'e kennis fan 'e bou fan 'e tradisjonele Aleoetyske seekajak, de *iqya-x*. Sovoroff gie sa'n bytsje as iennichste troch mei it bouwen fan sokke boaten, sij it meast yn miniatuerfoarm. Dêrnjonken wied er ek aktyf as ûnderwizer om syn kennis troch te jaan.

## Libben
Sovoroff waard yn 1902 berne yn it doarp Nikolski, op it eilân Umnak, dat diel útmakket fan 'e Aleoeten, yn 'e Amerikaanske steat Alaska. Hy wie noch mar njoggen jier âld doe't it Amerikaanske regear de jacht op 'e see-otter ferbea, mei't dat bist mei útstjerren bedrige waard. Sadwaande kaam der yn 1911 abrupt in ein oan it ferlet en gebrûk fan 'e *iqya-x* (útspr.: [iqjax], likernôch: "ikûjach"), de Aleoetyske fariant fan 'e kajak, dy't ek bekend stiet ûnder de fan oarsprong Russyske beneaming *[[baidarka]]*.

Sovoroff beskôge it bouwen fan sokke boatsjes lykwols as in wichtich ûnderdiel fan 'e Aleoetyske kultuer, en sette sadwaande ein jierren 1910 útein mei it meitsjen fan sokke boaten, meast yn miniatuerfoarm, as in utering fan keunst. Hy gie dêrmei troch oant fier yn 'e jierren tachtich.

Dêrmei spile Sovoroff in krúsjale rol by it behâld fan 'e tradisjonele Aleoetyske kennis oangeande de bou fan sokke boaten, dy't oars wierskynlik ferlern gien wie. In protte fan 'e miniatuer-*iqya-x* dy't hy makke, binne tsjintwurdich yn museä oer de hiele wrâld te bewûnderjen. Dizze kajaks hawwe faak trije sitplakken (en wurde dan eins gjin *iqya-x*, mar *uluxtax* neamd), wêrby't in Russysk-otterdokse preester it middelste plak ynnimt. Fierders binne se gauris tarist mei in roer oan 'e efterstjûne fan 'e kajak.

Behalven dat er sels sokke boatsjes boude, joech Sovoroff syn kennis ek troch oan oaren, wêrmei't er de werberte en refitalisaazje fan it bouwen fan Aleoetyske seekajaks, sawol yn miniatuerfoarm as op wiere grutte, oan 'e ein fan 'e tweintichste en it begjin fan 'e ienentweintichste iuw mooglik makke. Sovoroff stoar op 27 septimber 1989 yn 'e âlderdom fan 87 jier, en leit begroeven yn syn berteplak Nikolski.
Chastity Lynn

**Chastity Lynn**, echte namme: **Ashton Butler** (Seattle, 10 augustus 1987), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenamme Hailey. Har 'offisjele' skûlnamme wurdt ek misstavere as Chastity Lyn of Chastity Lynne. Se sette yn 2008 útein mei in karriêre yn 'e Amerikaanske pornoyndustry.

## Libben en karriêre
Chastity Lynn waard yn 1987 berne yn Seattle, yn 'e noardwestlike Amerikaanske steat Washington. As bern folge se ûnderwiis oan in roomsk-katolike famkesskoalle, mar yn har tinerjierren gie se nei in iepenbiere middelbere skoalle, dy't sawol manlike as froulike learlingen hie. 

Har karriêre yn 'e pornoyndustry kaam oan it rôljen doe't Chastity Lynn op in feestje yn 'e kunde kaam mei pornoaktrise Ellie Idol. Yn 2008 makke se mei 21 jier har debút yn in pornografyske film. Yn 't earstoan die se inkeld lesbyske pornosênes mei Idol, mar al rillegau wie se ek mei manlike tsjinspilers te sjen. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt yn mear as 350 films spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Vivid Entertainment, Penthouse, Adam & Eve, Evil Angel, Devil's Film, New Sensations, Jules Jordan Video, Digital Sin, Hustler Video, Red Light District, Shane's World en Digital Playground. 

Fierders hat Chastity Lynn ek wol yn 't spier west foar minder bekende Amerikaanske studio's, lykas West Coast Productions, Third Degree Films, Girlfriends Films en Platinum X Pictures. Ek hat se wurke foar de Frânske studio Vidéo Marc Dorcel en foar Amerikaanske pornosites op it ynternet, lykas Brazzers, Kink.com en BlacksOnBlondes. Foar har wurk hat Chastity Lynn fjouwer kear nominearre west foar in AVN Award (de Oskar fan 'e pornowrâld). Njonken har aktearwurk is se ek aktyf as neakenmodel.

## Lichemsskaaimerken
Neffens har offisjele opjefte is Chastity Lynn 1.62&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 55&nbsp;kg, en natuerlike kupmaat 34B. Hja is blank en hat blûn hier en blauwe eagen. Op har heup hat se in tatoeaazje fan in loatusblom. Piercings hat se yn har earlellen, nâle en tonge.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Chastity Lynn
* Biografy en filmografy fan Chastity Lynn yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Chastity Lynn yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Chastity Lynn op ''FreeOnes''
* Fanwebside oer Chastity Lynn
* De unoffisjele biografy fan Chastity Lynn
Bruce Venture

**Bruce Venture**, echte namme **Garrett Don Couto** (Fresno (Kalifornje), 5 juny 1985), is in Amerikaansk pornografysk akteur fan etnysk Portegeesk komôf. Hy sette yn 2010 útein mei in karriêre yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en hat sûnt grutte populariteit witten te winnen.

## Libben en karriêre
Venture waard yn 1985 berne yn Fresno, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje. Hy makke yn 2010, doe't er 25 jier wie, syn debút yn in pornografyske film. Fan syn skûlnamme ûntliende er 'Bruce' oan 'e namme fan syn hûn en oan it feit dat er in fan fan akteur en fjochtsporter Bruce Lee is, en 'Venture' oan 'e namme fan 'e middelbere skoalle dêr't er op sitten hat.

Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie Venture tsjin ein 2015 yn 165 films spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as New Sensations, Wicked Pictures, Evil Angel, Hustler Video, Red Light District, Devil's Film, Digital Sin, Adam & Eve en Diabolic Video. Teffens hat Venture wol foar minder bekende studio's wurke, lykas Pure Play Media en Girlfriends Films. Dêrnjonken hat er ek in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder Brazzers, Kink.com en PornPros.

Under syn karriêre hat Venture û.m. wurke mei aktrises as A.J. Applegate, Briana Banks, Cassidy Banks, Summer Brielle, Casey Calvert, Mercedes Carrera, Lily Carter, Adriana Chechik, Tiffany Doll, Noelle Easton, Gina Gerson, Dillion Harper, Marica Hase, Tara Holiday, Diamond Jackson, Eva Karera, Diamond Kitty, Lisa Ann, Brandi Love, Valentina Nappi, Trinity St. Clair, Dakota Skye, Saya Song, Puma Swede, August Taylor, Jessie Volt en Jennifer White. Yn 2012 waard er nominearre foar in  AVN Award (de Oscar fan 'e pornowrâld) yn 'e kategory bêste manlike nijynkommeling. Teffens ûntfong er dat jiers in nominaasje foar in XRCO Award yn 'e kategory bêste nije dekhynst.

## Lichemsskaaimerken
Bruce Venture is blank en hat brune eagen en brún hier. Neffens syn offisjele opjefte is er 1.88&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 84&nbsp;kg. Hy hat gjin piercings of tatoeaazjes. Syn penis is yn ereksje likernôch 20&nbsp;sm lang, en falt op trochdat er twakleurich is: de nút en útein, dêr't Venture besnien is, binne tige ljocht fan kleur, wylst de rest fan syn geslachtsdiel frij dûnker is, mei in skerpe demarkaasjeline tusken de beide kleurgebieten.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Biografy en filmografy fan Bruce Venture yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Bruce Venture yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Eve Laurence

**Eve Laurence**, echte namme: **Melissa Ann Wilson** (Queen Anne (Marylân), 4 oktober 1985), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan mingd Dútsk, Iersk, Ingelsk en Yndiaansk etnysk komôf. Har skûlnamme wurdt gauris misstavere as **Eve Lawrence**, en hja har yn it ferline ek wurke ûnder de nammen Eva Laurence en Eve L. Laurence sette yn 2004 útein mei in karriêre yn 'e Amerikaanske pornoyndustry. Sûnt likernôch 2010 is se benammen aktyf as webcamgirl.

## Libben en karriêre
Laurence waard yn 1985 berne yn Queen Anne, yn 'e Amerikaanske steat Marylân. Hja groeide op yn in progressyf fermidden en sette yn 2003, koart nei har achttjinde jierdei, útein mei te wurkjen as neakenmodel. Dêrnjonken hie se in baan by in Mercedes-Benz-garaazje yn Annapolis en letter wie se koart as hierknipster yn in kapsalon wurksum. Yn 2004, doe't se njoggentjin jier wie, makke Laurence har debút yn in pornografyske film. Yn 2005 loek hja har tydlik wer út 'e pornoyndustry werom om har oplieding yn it heger ûnderwiis ôf te meitsjen en in hoart foar in hypoteekbank te wurkjen. Yn 2006 kearde se werom as pornoaktrise, hoewol't se it jiers dêrop fannijs in skoft wat oars die. 

Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat Laurence sûnt 2004 yn totaal yn mear as 180 pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as New Sensations, Diabolic Video, Hustler Video, Zero Tolerance, Jules Jordan Video, Evil Angel, Digital Sin, Vivid Entertainment, Sin City, Wicked Pictures, Elegant Angel, Adam & Eve en Red Light District. Teffens hat se wol foar minder bekende studio's wurke, lykas Third Degree Films, Gina Lynn Productions, Pure Play Media, Taylor Wane Entertainment en Big Top Video. Fierders hat Laurence ek in protte yn 't spier west foar pornosites op it ynternet, wêrûnder Brazzers en Reality Kings.

Laurence waard yn 2007 tegearre mei har tsjinspiler Chris Cannon nominearre foar in AVN Award (de Oscar fan 'e pornowrâld) yn 'e kategory bêste duo yn in sekssêne, foar harren gearwurking yn 'e film *Janine's Been Blackmaled*. Yn 2010 dage Laurence ferskate websiden foar de rjochter dy't profitearren fan it misstaverjen fan har namme, mei as gefolch dat dy dêrmei ophâlde moasten. Sûnt likernôch 2010 wurket se út en troch noch mei oan in pornofilm, mar is se yn haadsaak aktyf as webcamgirl op har eigen webside.

## Lichemsskaaimerken
Eve Laurence is blank en hat brune eagen en dûnkerblond oant brún hier, dat hja gauris blondearret of read fervet. Neffens har offisjele opjefte is se 1.70&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 52&nbsp;kg. Se hat kupmaat 36D, dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hat. Fierders hat se in nâlpiercing en in tattoeaazje op har rêch tusken har skouderblêden.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Eve Laurence
* Biografy en filmografy fan Eve Laurence yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Eve Laurence yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Eve Laurence op ''FreeOnes''
Antoon van Hooff

**Antoon van Hooff** (folút: **Antoon Jozef Jacques Johan Maria van Hooff**; Arnhim, 24 septimber 1937 – dêre, 3 augustus 2004) wie in Nederlânsk dieretúndirekteur en tillefyzjepresintator. Hy makke yn Nederlân de dieretún yn 'e nije styl populêr en stie oan 'e widze fan 'e moderne Burgers' Zoo. Teffens fersoarge Van Hooff de Nederlânske voice-over by withoefolle natoerdokumintêres op 'e tillefyzje.

## Libben en karriêre
Van Hooff waard yn 1937 berne yn Arnhim as de soan fan Lucie Burgers, de dochter fan Burgers' Dierenpark-oprjochter Johan Burgers, en har man Reinier van Hooff. Hy makke mei hoe't syn âlden yn 1945, nei de Slach om Arnhim, de ferwuostge dieretún wer opbouden. Van Hooff genoat middelber ûnderwiis op it ynternaat by de jezuïten oan it Canisius Kolleezje yn Nimwegen. Nei't er syn tsjinstplicht ferfolle hie, gied er yn 1958 nei Utert ta om foar bistedokter te learen, mar hy moast syn stúdzje ôfbrekke doe't syn heit slim siik waard en syn mem ferlet hie fan help by de bedriuwsfiering fan 'e dieretún. 

Tusken 1963 en 1968 die Van Hooff foar it earst ûnderfining mei de tillefyzje op, doe't er mei syn broer Jan it AVRO-programma *Zoo Zoo* presintearre. Yn 1968 naam Van Hooff mei syn frou Greet de lieding oer de Burgers Dierenpark oer fan syn mem. Fan 1976 ôf waard er bekend by hiel tillefyzjesjoggend Nederlân doe't er as ekspêr op it mêd fan wylde, eksoatyske bisten meiwurke oan it NCRV-natoerkwis *Ja, Natuurlijk*, dy't presintearre waard troch Kick Stokhuyzen, doe troch Jan-Just Bos en úteinlik troch Karin de Groot.

Yn 'e 1980-er jierren fersoarge Van Hooff de Nederlânske voice-over foar withoefolle natoerdokumintêres, oant it publyk sa oan syn breikjende r-en en sêfte g-en wend wie, dat men se miste as der in oare kommentaarstim brûkt waard. Ek skreau er tegearre mei Henk van der Horst yn 1996 it boek *Dierentuinen in Europa*. Van Hooff wie in grut foarstanner fan 'e fernijing fan dieretunen, wêrby't de bisten mear romte krigen en yn in natuerliker om-en-by holden waarden. Yn Burgers Dierenpark brocht er dat yn 'e praktyk troch de âlde dieretún om te foarmjen ta in soarte fan safarypark, dat de namme Burgers' Zoo krige en wêrfan't de ferskillende lokaasjes (Burgers' Bush, Burgers' Desert, enfh.) tusken 1988 yn 2000 iepengiene.

Van Hooff, sûnt 1989 Ofsier yn de Oarder fan Oranje-Nassau, kaam yn 2004 yn syn berteplak Arnhim te ferstjerren, yn 'e âlderdom fan 66 jier. Syn soan Alex van Hooff folge him op as direkteur fan Burgers' Zoo. It plein foar de dieretún (en sadwaande ek it adres fan Burgers' Zoo) is nei Van Hooff ferneamd: it Antoon van Hooffplein. Hy waard beïerdige op it begraafplak Moscowa, mar syn famylje iveret foar in werbegraffenis op it terrein fan Burgers' Zoo.

## Bibliografy
* , *Dierentuinen in Europa*, 1996 (Uitgeverij de Fontein y.g.m. de NCRV), ISBN 9 02 61 09 210.
Lisa Kelly (frachtweinsjauffeur)

**Lisa Kelly** (Grand Rapids (Michigan), 8 desimber 1980) is in Amerikaansk frachtweinsjauffeur fan etnysk Iersk komôf. Se krige bekendheid doe't se yn 2009 as iennichste frou dielnaam oan 'e realitytillefyzjesearje *Ice Road Truckers*. Neitiid wie se ek te sjen yn 'e spin-off-rige *Deadliest Roads*. 

## Libben en karriêre
### Jonkheid en oplieding
Kelly waard ein 1980 berne yn Grand Rapids, yn 'e Amerikaanske steat Michigan. Doe't se seis jier wie, ferhuzen har âldelju mei har nei in lyts boerespultsje yn Sterling, yn 'e steat Alaska, dêr't se fierder opgroeide. As tiner kearde Kelly werom nei Grand Rapids foar in stúdzje oan 'e Cornerstone Universiteit dêre, mar nei ien semester besleat se dat studearjen neat foar har wie en briek se har stúdzje ôf.

### Wurkpaad
Neitiid wurke Kelly as sjauffeur fan in skoalbus, as meiwurkster by in benzinestasjon en as pytsabesoarchster. Teffens die se oan motorcross, en wie se in jier de freestyle motorcrosskampioene fan Alaska. Uteinlik besleat se har ta te lizzen op in karriêre as frachtweinsjauffeur, om't dat har, yn har eigen wurden, "ynteressant taliek". Se helle har grut rydbewiis en fûn in baan by it bedriuw Carlile Transportation, in transportûndernimming yn Alaska. Neffens Kelly moast se, om't se in frou wie, twaris sa hurd wurkje om dy baan te bemachtigjen as har manlike kollega's. 

### Realitytillefyzje
Yn 2009 wie Kelly foar it earst op 'e tillefyzje te sjen yn seizoen 3 fan 'e realitytillefyzjesearje *Ice Road Truckers*, oer frachtweinsjauffeurs dy't yn Kanada en Alaska by 't winter oer saneamde iiswegen (beferzen rivieren en marren) ride. Kelly foel op om't se de iennichste froulike sjauffeur wie oant Maya Sieber der yn seizoen 5 by kaam. Neitiid naam Kelly ek diel oan 'e seizoenen 4 en 5 (2010 en 2011) en 7 oant en mei 9 (2013-2015). Kelly waard ek frege foar seizoen 6 (2012), mar besleat doe in jier frij te nimmen. 

Yn 'e mande mei har manlike kollega's Rick Yemm, Dave Redmond en Alex Debogorski naam Kelly yn 2010 en 2011 ek diel oan seizoen 1 en 2 fan *Ice Road Truckers: Deadliest Roads*, in spin-off-rige fan 'e oarspronklike searje. Dêryn waarden de frachtweinsjauffeurs de 'deadlikste diken' op stjoerd yn 'e Yndiaaske Himalaya (seizoen 1) en yn 'e Andes fan Bolivia, Perû en Sily (seizoen 2).

### Priveelibben
Nei't se fjouwer jier mei him omgien wie, troude Kelly yn 2008 mei har man Traves, in folbloed-Aleoet dy't in fûleindich dirtbiker is. Hja hawwe gjin bern. Kelly har hobbys binne motorcrossen, hynsteriden, skydiving, hanggliding en snowboarding. Se is de eigneresse fan in miniatuerhynder dat fan Rocky hjit en in kat mei as namme Tanzi. Kelly en har man wenje yn Wasilla, yn Alaska.

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan Lisa Kelly
Lisa Kelly

* Lisa Kelly (sjongster) (1977), Iersk sjongster
* Lisa Kelly (frachtweinsjauffeur) (1980), Amerikaansk frachtweinsjauffeur en realitypersoanlikheid
* Lisa Robin Kelly (1970-2013), Amerikaansk aktrise
Garry Marshall

**Garry Kent Masciarelli** (New York, 13 novimber 1934 - Burbank (Kalifornje), 19 july 2016) wie in Amerikaansk akteur, regisseur en prdusint.

Hy is fral bekend fan de films *[[Pretty Woman (film)|Pretty Woman]]*, *[[Runaway Bride]]* en *[[Valentine's Day (2010)|Valentine's Day]]*. Ek wie er de betinker fan de telefyzjerigen *The Odd Couple*, *[[Happy Days]]*, en *[[Mork & Mindy]]*.

## Filmografy

|-

|-
| 1961 || *The Phony American* || Amerikaanske rekrutearringsfunksjonaris ||
|-
|rowspan=3| 1968 || *Maryjane* || pompbetsjinner ||
|-
| *Psych-Out* || Plysje yn boarger
|-
| *How Sweet It Is!* || Man op it boppeste bêd || Stimme, Net neamd
|-
| 1977 || *[[Grand Theft Auto (film)|Grand Theft Auto]]* || Underworld Boss ||
|-
| 1985 || *[[Lost in America]]* || Casino Manager 
|-
| 1986 || *[[Jumpin' Jack Flash (film)|Jumpin' Jack Flash]]* || Police Detective 
|-
| 1987 || *Overboard* || Drummer ||rowspan=3| Net neamd
|-
| 1988 || *Beaches* || Audition Director 
|-
|rowspan=2| 1990 || *[[Pretty Woman]]* || Bum Tour Guide
|-
| *Secret Agent OO Soul* ||  ||
|-
| 1991 || *Soapdish* || Edmund Edwards ||
|-
| 1992 || *A League of Their Own* || Walter Harvey ||
|-
| 1993 || *[[Hocus Pocus (film út 1993)|Hocus Pocus]]* || Devil || Net neamd
|-
| 1994 || 'Exit to Eden* || Priscilla's Client || Stimme, Net neamd
|-
|1995 || *Live Nude Girls* || Mobster Don || Net neamd

|-
|rowspan=3| 1996 || *Mary Jane's Not a Virgin Anymore* || Klagende klant ||
|-
|| *Dear God* || Preston Sweeney || Net neamd
|-
| *The Twilight of the Golds* || Walter Gold || 
|-
|rowspan=2| 1998 || *With Friends Like These...* || Frank Minetti ||
|-
| *Hole in the Paper Sky* || Warren || Koarte film
|-
|rowspan=5| 1999 || *Runaway Bride* || First Baseman in Softball || Net neamd
|-
| *Kismet* || Stepfather || Koarte film
|-
| *Never Been Kissed* || Rigfort ||
|-
| *The Space Between Us* || Steve Mayland ||
|-
| *Can't Be Heaven* || Pântsjehûsmakeler || 
|-
| 2000 || *It's a Shame About Ray* || Mr. Brezhnev || Koarte film
|-
|rowspan=3| 2001 || *Tomcats* || Omke Murray || Net neamd
|-
| *The Hollywood Sign* || Director ||
|-
| *The Majestic* || Studio-direkteur || Stimme
|-
|rowspan=2| 2002 || *Orange County* || Arthur Gantner ||
|-
| *Mother Ghost* || Arthur ||
|-
|rowspan=3| 2003 || *The Long Ride Home* || Arthur ||
|-
| *They Call Him Sasquatch* || Stu Glassman ||
|-
| *Devil's Knight* || Big Eddie ||
|-
| 2004 || *The Princess Diaries 2: Royal Engagement* || Drummer ||
|-
|rowspan=2| 2005 || *Mute* || Pastor || Koarte film
|-
| *Chicken Little* || Buck Cluck || Stimme
|-
| 2006 || *Keeping Up with the Steins* || Irwin Fiedler ||
|-
| 2008 || *Chronic Town* || De dokter ||
|-
|rowspan=2| 2009| *Race to Witch Mountain* || Dr. Donald Harlan ||
|-
| *Grand Drip* || Larry Rosenberg || Koarte film
|-
| 2010 || *Valentine's Day* || Muzikant || Net neamd
|-
| 2014 || *Life After Beth* || Pake ||
|-
| 2015 || *Scooby-Doo! And Kiss: Rock and Roll Mystery'' || Manny Goldman || Stimme
|-
|}
Nemeten

De **Nemeten** (Latyn, **Nemetes**) wiene in Germaanske stam út de tiid fan it Romeinske Ryk. Oarspronklik wie harren stamgebiet in part fan Gallia Belgica, letter hearde it by de Romeinske provinsje Germania Superior.

De Nemeten wennen de linkerigge fan de Ryn bylâns. Yn it noarden wie it gebiet fan de ek Germaanske Fangionen, yn it suden wennen de Germaanske Triboken. De wichtichste stêd wie Noviomagum, it Speyer fan no.

Yn de Slavyske talen, it Hongaarsk en Roemeensk is it wurd Nemet de offisjele oantsjutting foar Dútsk(ers) yn it generaal.
Ferdrach fan Grins

It **Ferdrach fan Grins** is it bûn dat op 25 april 1444 sletten waard tusken de stêd Grins en it Fryske Eastergoa, mei it doel it rjocht te hanthavenjen en it hâlden fan mienskiplike gearkomsten te regeljen. Der waard ôfsprutsen dat der alle jierren twa *warven* (fergaderingen) hâlden wurde soene, ien yn Grins en ien op in oar gaadlik plak. It ferdrach befette ek de ferplichting fan de meidoggers om Westergoa oer te heljen him by it ferbûn oan te sluten.

It ferdrach fan Grins is ien fan de protte skriftlike oerienkomsten út it tiidrek fan de Fryske Frijheid, in perioade sûnder  feodale strukturen dy't makke dat rjochsregels net ôftwongen wurde koene, dat sines die ta it ûntstean fan slim skeel yn de Fryslannen. Mei ôfspraken en ferdraggen besochten de Friezen de rjochtshanthaving te ferbetterjen.

## Sjoch ek
* Frede fan Grins
Gryt Doele-Bokma

**Gryt Doele-Bokma** (folút: **Grietje Doele-Bokma**; Ruinen, 25 desimber 1911 – Ljouwert, 6 juny 1996) wie in Frysk húsfrou en de oarehelte fan 'e Fryske beweger, ûnderwizer, sjoernalist, oersetter en bestjoerder Halbe Sikkes Doele. Hja waard yn 1989 troch de Israelyske organisaasje Yad Vashem útroppen ta Rjochtfeardigen ûnder de Folken.

## Libben
Gryt Bokma waard yn 1911 berne yn it Drintske Ruinen as de dochter fan Pieter Bokma en Jeltsje Okkinga. Hja troude yn 1940 mei Halbe Sikkes Doele (1911-1967), dy't doe as amtner by de gemeente It Hearrenfean wurke. Mei him krige hja twa soannen, wêrûnder de lettere Fryske skriuwer en dichter Sikke Doele (1942-2002). Under de Twadde Wrâldoarloch wenne de húshâlding earst in jier op It Hearrenfean, mar nei't Doele yn 1941 syn baan kwytrekke om't er troch de Dútske besetter as te ûnbûchsum beskôge waard, ferfearen se nei De Himrik.

Dêr wurke Doele as fersekeringsman. Hoewol't it gesin it der krap hie, namen se yn 1944 Carolina Selina Hoogstraat, in tsienjierrich Joadsk famke, yn 'e hûs. Dy hie earder ûnderdûkt west yn Drachten, mar wie dêr net mear feilich. It famke bleau by de Doeles oant de simmer fan 1945, doe't se nei in muoike yn Amsterdam brocht waard. Hoogstraat hold oant harren dea kontakt mei de Doeles, ek nei't se nei Israel ta emigrearre wie. Doele en de frou beaen fierders ek in pear dagen beskûl oan in Joadsk jonkje.

Nei de oarloch wennen de Doeles lange tiid op it Skylge, dêr't Halbe Sikkes Doele ien fan 'e oprjochters en de earste direkteur fan 'e folkshegeskoalle *[[Schylgeralân]]* wie. Doele-Bokma waard widdo by it ferstjerren fan har man, yn 1967. Op 3 maaie 1989 waarden Gryt Doele-Bokma en (postúm) Halbe Sikkes Doele troch de Israelyske organisaasje Yad Vashem foar harren rol by de rêding fan Joadske bern fan 'e Holokaust erkend as Rjochtfeardigen ûnder de Folken.

## Keppeling om utens
* The Righteous Among The Nations, famylje Doele
Sikke

**Sikke** (útspr.: [ˈsɪkə]) is in ridlik algemien foarkommende Fryske jongesnamme. Dizze namme hat him ûntjûn út in ferkoarting en flaaifoarm fan Germaanske foarnammen dy't begjinne mei *-*, wat "oerwinning" betsjut. Sikke stammet fan deselde wurdfoarm ôf as it Fryske haadwurd "sege" (ek Nederlânsk **' en [[Dútsk]] **'). De ekwivalinte Nederlânsktalige nammefoarm is Sicco, dy't fan oarsprong út Grinslân (en mooglik Drinte) stammet, en beskôge wurde kin as in fernederlânsking fan 'e âldere Fryske foarm.

Troch de sterke ynfloed fan it Nederlânsk yn Fryslân binne Fryske lju dy't fan Sikke hieten, bûten de provinsje faak bekend wurden as Sicco. Sa is it bygelyks gien mei de diplomaat Sikke van Goslinga, dy't bûten Fryslân bekendstiet as 'Sicco van Goslinga'. Dat wie gjin isolearre ûntwikkeling, mar in algemien gebrûk, en itselde barde mei dragers fan oare typysk Fryske nammen. Sa kaam de tsjerkeherfoarmer Minne Simens bûten Fryslân bekend te stean as 'Menno Simons', in beneaming dy't sa ynfloedryk wie dat er no sels yn Fryslân meastal sa neamd wurdt.

De Fryske famkesnamme dy't ekwivalint is oan Sikke, is eins Sikje, mar dat is in namme dy't sa seldsum is, dat men him frijwol nea mear heard. In modernere Fryske famkesnamme dy't basearre is op Sikke, is Sikkelina.

## Minsken mei de namme Sikke
*Sikke Douwes Sjaardema (1328-±1422), Frysk ealman en lieder fan 'e Skieringers
*Sikke van Goslinga (1664-1731), Frysk ealman, diplomaat en politikus
*Sikke Sleeswijk (1841-1908), Frysk abbekaat en rjochter
*Sikke Sibes Koldijk (1861-1927), Frysk arsjitekt en dichter
*Sikke Bruinsma (1889-1963), Frysk sportsjitter
*Sikke Smeding (1889-1967), Frysk lânboukundich yngenieur
*Sikke Venema (1937-1999), Frysk fuotballer
*Sikke Doele (1942-2002), Frysk skriuwer en dichter