open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wytwanggoudfink

De **wytwanggoudfink** of de **Filipynske goudfink** (*Pyrrhula leucogenis*) is in sjongfûgel yn it skaai goudfinken (*Pyrrhula*) út de famylje finkfûgels (*Fringillidae*).

## Skaaimerken
De wytwanggoudfink is in middelgrutte fink fan 15 oan 16,5 sm lang. De fearren binne oer it algemien ljochtbrún mei in wat ljochtere búk en swart op it gesicht, de kroan, de sturt, it ûnderste diel fan 'e wjuk en op 'e skouder. Lykas de namme seit hat de fûgel in wyt plak op it wang. Ek de stút fan 'e fûgel is wyt. De sterke snaffel fan 'e fûgel is swart.

## Fersprieding
De wytwangoudfink komt allinnich foar op 'e Filipinen en wurdt yn twa ûndersoarten ferdield:

* *Pyrrhula leucogenis leucogenis*: komt foar yn 'e bercheftige gebieten fan noardwestlik Luzon.
* *Pyrrhula leucogenis steerei*: komt foar yn 'e bercheftige gebieten fan Mindanao.

It habitat fan 'e soarte bestiet út bosken en boskrânen en legere berchgebieten op in hichte fan 1250 oant 1750 m. 

## Hâlden en dragen
Wytwangfinken ite beien en blommen. Bûten it briedseizoen foarmet de fûgel groepen fan mingde soarten. Fûgels yn briedkondysje binne yn maart en april oantroffen, mar fierder is der net in soad bekend oer syn briedgedrach. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de soarte yn oantal ôfnimt, alhoewol net sa slim dat er as bedrige beskôge wurde kin. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer klassifisearret de soarte as net bedrige (''Least Concern, 2024) op 'e Reade list.
Massa (Itaalje)

De stêd **Massa** leit yn it noardwesten fan 'e Italjaanske regio Toskane oan de foet fan 'e Apeninen en net fier fan 'e Tyrreenske See. Se is de haadstêd fan 'e provinsje Massa-Carrara, dy't bekend stiet om it wite moarmer. 

## Skiednis
De skiednis fan Massa is nijsgjirrich, om't de stêd in oergong foarmet tusken de kustkultuer fan Liguerje en de lânlike dielen fan Toskane. It gebiet wie al  yn 'e Etruskyske en Romeinske tiid bewenne. Oannommen wurdt dat it in lyts plak west ha, mooglik in Romeinske pleats of fêsting en Massa waard pas letter in  stêd. Nei it Romeinske Ryk foel de regio ûnder de Langobarden (6e–8e iuw) en dêrnei it Frankyske ryk.

Yn 'e 12e iuw waard Massa it sintrum fan in lytse feodale steat ûnder it hûs Malaspina, in machtich aadlik laach dat oer grutte parten fan 'e Apeninen hearske. It bewâld waard letter yn 'e 15e iuw oernommen troch in oare tûke fan dy famylje: de Cybo-Malaspina's. Under har ûntwikkele Massa him ta in lytse hofstêd.

Yn 1473 waard Ricciarda Cybo-Malaspina grevinne fan Massa en hja troude mei Lorenzo Cibo, in neef fan paus Innosintius VIII. De famylje boude it grutte Castello Malaspina, dat hjoed-de-dei noch boppe de stêd stiet.

Yn 1568 waard Massa formeel it sintrum fan it foarstedom Massa en Carrara, dat oant de Napoleontyske tiid (begjin 19e iuw) selsstannich bleau. Mei't de lêste prinsesse Maria Beatrice d'Este ferstoar kaam der in ein oan it bewâld fan it hûs Cybo-Malaspina. It gebiet waard doe yntegrearre yn it hartochdom Modena.

Yn 1861 waard Massa ûnderdiel fan it nije Keninkryk Itaalje. 

Massa lei yn 'e Twadde Wrâldkriich oan 'e Gotenstellung, in ferdigeningsliny dy't de Dútsers bouden nei't Itaalje yn 1943 kapitulearre en fan 'e Tyrreenske See by Massa oant de Adriatyske kust by Rimini rûn. Sa kaam Massa yn it frontgebiet te lizzen: de Alliearden (benammen Britten en Amerikanen) besochten fanút súdlik Toskane troch te brekken nei it noarden, wylst de Dútsers en faksisten de tagong ta de Po-flakte ferdigenen. Sûnt 1944 waard Massa swier bombardearre troch de Alliearden om Dútske posysjes en ferbiningswegen te ferneatigjen. In grut part fan it histoaryske sintrum waard dêrby skansearre of ferneatige. In soad ynwenners flechten nei de bergen of waarden twongen om foar de Dútsers te wurkjen oan ferdigeningswurken. 

De swier skansearre stêd waard op 10 april 1945 troch Amerikaanske troepen fan it 5e leger befrijd. Nei de oarloch waard Massa werboud en waard se ekonomysk sterk ferbûn mei Carrara troch de moarmeryndustry en toerisme.

## It besjen wurdich
Massa is hjoed-de-dei in rêstige, mar histoarysk tige nijsgjirrige stêd mei:

* it Castello Malaspina, in midsiuwske fêsting mei útsjoch oer de see;
* de Sint-Piterkatedraal mei romaanske en barokke eleminten;
* it 16e-iuwske paleis fan 'e hartoch.
Katedraal fan Massa

De Katedraal fan Massa (Italjaansk: *Duomo di Massa*; *Cattedrale dei Santi Pietro e Francesco*) is in roomske katedraal yn 'e Toskaanske stêd Massa, Itaalje. 

## Skiednis
De hjoeddeiske katedraal fan Massa hat syn oarsprong yn in Fransiskaansk kleaster, dat oan 'e ein fan 'e 15e iuw stifte waard. Yn 1460 krige Taddea Pico della Mirandola, de frou fan Jacopo Malaspina, fan paus Pius II tastimming om in klaster te bouwen foar de Frati Minori Osservanti, in tûke fan 'e fransiskanen. De earste stien waard op 4 jannewaris 1477 lein en de nije kleastertsjerke waard wijd oan de hillige Fransiskus fan Assisi.

Yn 'e 17e iuw folge in grutte ferbouwing ûnder de arsjitekt Giovanni Francesco Bergamini en syn soan, dy't de tsjerke in grutter en mear monumintaal karakter joegen. Doe waard ek de Cappella Ducale (Kapel fan 'e Hartoch) tafoege, in keninklike sydkapel dêr't de leden fan it foarstedom Massa en Carrara yn byset waarden.

Mei't yn 1807 yn opdracht fan Elisa Baciocchi (de suster fan Napoleon Bonaparte) de âlde Sint-Piterkatedraal yn it hert fan Massa ôfbrutsen waard, waard de fransiskaanske tsjerke oanwiisd as nije biskopstsjerke. Dy krige dêrom de dûbele titel fan Cattedrale dei Santi Pietro e Francesco (Piter en Fransiskuskatedraal). Yn 1822 waard dat offisjeel befêstige troch paus Pius VII. Letter, yn 1936, waard de gevel fernijd neffens in ûntwerp fan Cesario Fellini, en yn 1964 waard de tsjerke troch de paus ferheven ta *[[basilica minor]]*.

## Beskriuwing

De Duomo di Massa stiet oan 'e Piazza Aranci, it grutte sintrale plein fan 'e stêd, dêr't ek it eardere paleis fan de hartoggen fan Massa stiet. De gevel is makke fan wyt moarmer út de moarmergroeven fan Carrara en hat in klassisistyske, symmetryske opbou mei in brede trep en in trijehoekich fronton boppe de yngong. It ûntwerp út 1936 hat de tsjerke in weardich oansjen jûn dat goed past by de stedsomjouwing.

De tsjerke hat in basilikale grûnfoarm mei trije skippen, ferdield troch moarmeren pylders en rûnbôgen. It ljocht falt troch hege finsters nei binnen. 

Efter de apsis leit de Cappella Ducale, in rike barokke oanbou út de 17e iuw, dêr't de famylje Cybo-Malaspina harren grêven hat.

## Ynterieur

De muorren yn 'e tsjerke binne meast ljocht, mar de alters en sydkapellen binne ryk fersierd mei kleurich moarmer, stúkwurk en keunstwurken út ferskate iuwen.

Der binne njonken it haadalter yn 'e apsis noch acht sydaltars. It haadaltaar is in foarbyld fan 17e-iuwske Italjaanske barok. Under de koepel fan it preesterkoer steane bylden fan Sint-Piter en Sint-Fransiskus, de patroanhilligen fan 'e tsjerke.

Bysûnder binne de skilderijen fan ferneamde keunstners lykas Carlo Maratta en Luigi Garzi en in oan Sint-Fransiskus wijd alterstik, dat tradisjoneel oan Pinturicchio taskreaun wurdt. De doopkapel fan Riccomanni út Pietrasanta, datearjend út de 15e iuw, heart ta de âldste dielen fan it gebou.

De Cappella delle Stimmate (Kapel fan Stigmata) hat in stien mei in ynskripsje út 1389 dat de stiftingsstien fan 'e tsjerke is dy't dêr earder op it plak stie.
Balchsân

It **Balchsân** (Nederlânsk: *Balgzand*) is in grutte sânplaat en natoergebiet yn 'e Waadsee tusken De Helder en Wieringen yn 'e Kop fan Noard-Hollân.

## Beskriuwing
It gebiet wie yn 'e iere midsiuwen part fan in grut feangebiet tusken Teksel en Wieringen. Nei't parten fan it fean oanmakke waarden begûn de grûn te sakjen. Dat late ta it hieltyd faker ûnder wetter kommen fan it gebiet. Nei grutte stoarmfloeden yn 'e 12e en 13e iuw ûntstiene de Waadsee en Sudersee nei't grutte hompen lân fuortslein waarden.

It natoergebiet is 6.000 bunder grut. By floed is de sânplaat ûnder wetter, mar by ebbe falt der in gebiet drûch dêr't tsientûzenen fûgels iten komme te sykjen. Tsjin de dyk oan lizze skoarren, plakken dy't almeast drûch bliuwe by floed. Dêr briede ferskate fûgelsoarten lykas kluten, wytstirnzen, fan alle soarten protters en ek leppelbekken. Winterdeis komme dêr in soad smjunten, rotgouzzen en oare wetterfûgels.

Yn 1923 waard der in nije seedyk op it Balchsân lein, de Balchsândyk, om it bedykjen fan it Koegras better beskermje te kinnen. Tagelyk waard yndyks it Balchsânkannaal groeven dy't de Amstelmar mei it Noardhollânsk Kanaal ferbûn.

De BBL-piiplieding fan 'e Bacton Balgzand Line Company is in piiplieding foar ierdgas, dy't Nederlân mei Bacton yn Ingelân ferbynt.

## Keppelings om utens
* Natuurkaart.nl - Argivearre
* Balchsân, Landschap Noord-Holland
Livorno

De Toskaanske stêd **Livorno** is in havenstêd oan 'e Ligueryske See yn Itaalje. 

## Skiednis
It plak ûnstie as in lyts fiskersplak by Pisa en waard foar it earst yn 'e 11e iuw as Liburnum neamd. De ûntwikkeling ta in wichtige havenstad sette lykwols pas goed útein yn 'e 16e iuw ûnder it bewâld fan de Medici-famylje, dy't doe ek oer Florâns hearske.

Ferdinando I de' Medici makke fan Livorno in frije haven (*Porto Franco*) om hannel te driuwen. Dêrmei waard de stêd in taflecht foar keaplju en ek joaden, Armenen en oare groepen dy't yn oare dielen fan Jeropa net wolkom wiene. Ek de leden fan 'e Nazione Olandese-Alemanna (letterlik Nederlânsk-Dútske naasje) krige tastimming om him te fêstigjen yn Livorno. De hannelsmienskip hie in eigen begraafplak en in eigen protestantsk-grifformearde tsjerke, dy't oan it kanaal Fosso Reale stie. De hjoeddeiske tsjerke in neogoatysk gebou út 1862-1864

Yn dy tiid waard it sintrum boud neffens in plan fan 'e arsjitekt Bernardo Buontalenti. Dêr komt ek de bynamme "Venezia Nuova" (Nij Feneesje) wei, om’t de wiken dêr trochkrúst wurde troch kanalen lykas yn Feneesje.

Yn 'e 18e en 19e iuw bleau Livorno in bloeiende hannelstêd, benammen troch skipfeart en eksport fan Toskaanske produkten. Sûnt 1860 hearde Livorno by it Keninkryk Itaalje. 

De haven waard yn 'e Twadde Wrâldoarloch swier bombardearre, mar letter wer opboud.

Hjoed-de-dei is Livorno in libbene havenstêd mei in mingeling fan âld en modern.

## It besjen wurdich

* De histoaryske wyk Venezia Nuova hat kanalen, brêgen en âlde pakhuzen út de 17e iuw.
* De Piazza Grande mei de domtsjerke Sint-Fransiskus foarmet it hert fan 'e stêd.
* De Chiesa di San Jacopo is fral fanwegen de lokaasje oan 'e see it besjen wurdich. De skiednis fan 'e tsjerke giet werom op it jier 1160, mar it hjoeddeiske oansjen datearret fan 1897.
* De Fortezza Vecchia (Alde Fêsting) oan 'e haven is in troch de Medici boude fêsting út de 16e iuw. 
* De Fortezza Nuova is in jongere fêsting út de 17e iuw yn it sintrum. 
* De Mercato Centrale is ien fan 'e grutste oerdutsen merken fan Itaalje mei in rike kar oan fisk, tsiis, fleis en lokale produkten. 
* It Terrazza Mascagni is in promenadeterras oan see.
* It Acquario di Livorno is it grutste seeakwarium fan Toskane mei skyldpodden, roggen en oare bistesoarten fan 'e Middellânske See. 
* De synagoge fan Livorno is in modern, mar tige opfallend gebou fan nei de Twadde Wrâldkriich en betinkt de kosmopolityske skiednis fan 'e stêd.
* De haven en it strân fan Antignano leit oan 'e súdlike kant fan 'e stêd en is ryk oan terrassen en baaiplakken.  
* It Museo Civico Giovanni Fattori is wijd oan 'e Toskaanske keunstner Giovanni Fattori, ien fan 'e saneamde Macchiaioli (in skildergroep út de 19e iuw dy't foarôfgie oan it ympresjonisme).
----

Livorno - Fortezza Vecchia - 2.jpg|Alde Fêsting.
Derk Hoekstra Stodyk

De **Derk Hoekstra Stodyk** is in stodyk oan de noardkant fan de Boskplaat, dy't fan 1932 oant 1936 oanlein waard troch Rykswettersteat. It doel wie de behearsking fan de dúnen fan de Boskplaat, mar de lokaasje makke ek dat de Boskplaat dêrmei permanent oan Skylge fêstwoeks. De stodyk hat in lingte fan hast 9 km, fan strânpeal 20 ôf.
Sil de Strânjutter

**Sil de Strânjutter** (*Sil de strandjutter*) is in boek fan de Nederlânske skriuwer Cor Bruijn fan 1940; in streekroman oer Skylge.

It boek is troch H.N. Booy en F. Drost bewurke ta in toanielstik, wat troch Jan de Vries oerset is nei it Frysk ta. Der is yn 1976 ek in tillefyzjesearje yn sân episoaden fan makke, in gearwurking fan de NKRF en de BRT. Yn de haadrollen ûnder oaren Jan Decleir, Monique van de Ven en Elsje Scherjon. 

By it Aasterein stiet in byld foar Sil, troch Frans Schot en Jetze de Beer, dêr't in skip op it strân by toand wurdt, de dúnen, en in jutter op syn hynder. It stânbyld kaam ta stân troch it Kommitee 'Oade oan Sil'.
Katedraal fan Livorno

De **Domtsjerke Sint-Fransiskus** is een katedraal yn 'e Toskaanske stêd Livorno, Itaalje. 

## Skiednis
Doe't de Medici-famylje yn 'e 16e iuw fan Livorno in nije havenstêd meitsje woe, liet Ferdinando I de' Medici ek in grut plein oanlizze, it hjoeddeiske Piazza Grande. De bou fan 'e tsjerke oan dat plein sette yn 1594 neffens in ûntwerp fan 'e hôfarsjitekt Alessandro Pieroni útein. De tsjerke waard yn 1602 wijd oan Marije, Fransiskus fan Assisi en Sint-Julia en is sûnt 1806 de katedraal fan it troch Pius VII stifte bisdom. De bou fan 'e klokketoer folge letter yn 1599. De tsjerke krige in moai ynterieur mei moarmeren koerbanken, alters en in tige moai houten plafond fan Vincenzo Ricordati.

De oarspronklik rjochthoekige tsjerke waard yn 'e 18e iuw ferboud en útwreide. Doe krige de tsjerke troch it tafoegjen fan in dwersskip mei sydkapellen in krúsfoarm. Tusken 1716 en 1720 wie de bou fan 'e Kapel fan it Hillich Sakramint, wylst de Kapel fan 'e Unbesmodzge Untfinzenis yn 1727 foltôge waard. De kapellen waarden fersierd mei barokke keunstwurken fan Giovanni Baratta en Giuseppe Maria Terreni.

Yn 1817 waard de âlde 17e iuwske klokketoer efter de tsjerke ferfongen troch in nijenien fan 50 m heech fan Gaspero Pampaloni, om't de âlde troch de ierdskodding fan 1814 brekfallich woarn wie. 

By de bombardeminten fan 1943–1944 op 'e stêd waard Livorno foar in grut part ferneatige en ek de katedraal en it Piazza Grande leinen foar it grutste part yn pún. Nei de oarloch waard de katedraal tusken 1950 en 1952 werboud ûnder lieding fan arsjitekt Savino del Bene. It oarspronklik ûntwerp fan Pieroni waard folge, mar de werbou fûn mei moderne techniken en materialen plak. De katedraal waard yn 1952 op 'e nij ynwijd.

## Ynterieur

De tsjerke is trijeskippich en hat in heechalter en ferskate sydkapellen. De katedraal hie eartiids in soad keunstwurken fan 17e-iuwske Toskaanske skilders. In oantal dêrfan is mei in soad fresko's en ek it houten plafond by de bombardeminten ferlern gien, mar guon binne bewarre bleaun of restaurearre.

De katedraal is fral bekend om it skilderij Kristus mei de Toarnekroan fan Fra Angelico út ± 1420. Oare wurken binne fan Jacopo Ligozzi (Sint-Fransiskus), Domenico Cresti (Madonna mei Bern en hilligen), Giovanni Bilivert (Sint Anne mei Marije).   

Foar de oarloch hongen der seis klokken yn 'e toer. Fan 'e ferneatige klokken binne nei de oarloch fiif nije klokken getten.
PC 1894

De **[[PC]] fan [[1894]]** waard op woansdei 1 augustus ferkeatst. It wie de 43ste edysje fan it evenemint.  De finale gie tusken partoer 11 Bierma en partoer 18 Reitsma. De 43ste edysje waard wûn troch it partoer fan Johannes Douwes Bierma, Klaas Dirks Leeuwen beide fan Sint Jabik en Klaas Dirks Leeuwen fan Berltsum. Johannes Douwes Bierma waard ta kening útroppen.

## Steande nûmers
Jan Reitsma hie op de tredde list in steand nûmer en gie derom daalks troch nei de heale finale. Johannes Douwes Bierma hie yn de heale finale in steand nûmer en gie dêrom nei de tredde list daalks troch nei de finale.

## Earste list

## Twadde list

## Tredde list

## Heale finale

## Finale
Stinson Reliant

De **Stinson Reliant** (SR) wie in Amerikaanske fjouwer- oant fiifsits hege-fleugel iendekker mei ien motor, ûntwikkele en boud troch de Stinson Aircraft Company en oandreaun troch in ferkaat oan radiaalmotors. De fleugels wiene mei fleugelstutten oan 'e romp befestige. It fleantúch makke syn earste flecht yn 1933. Yn totaal waarden der 1.327 fan boud. De Stinson Reliant waard oarspronklik produsearre foar sivyl gebrûk (SR, SR-1 - SR-10). Under de Twadde Wrâldoarloch tsjinnen spesjale militêre ferzjes (AT-19/UC-81/V-77) fan 1942 ôf by de Amerikaanske en Britske legers as lesfleantúch, ferkenner en licht transportfleantúch.

## Technyske gegevens (SR-10)

## Ferlykbere fleanmasines
* Noorduyn Norseman
* De Havilland Beaver
* Cessna Airmaster
Feale woastynfink

De **feale woastynfink** (*Rhodospiza obsoleta*) is in sjongfûgel út de famylje finkfûgels (*Fringillidae*). It is de iennige soarte yn it monotypysk skaai *Rhodospiza*. De taksonomy fan 'e fûgel is betiizgjend en hy waard earder yn *[[Fringilla]]*, *[[Bucanetes]]*, *[[Carduelis]]* en *[[Rhodopechys]]* set.

## Skaaimerken

De feale woastynfink is in sânkleurige fink mei in lichemslingte fan 13-14 sintimeter en in spanwiidte fan 26 sm. De fûgel is meast waarm sânbrún mei helder rôze en sulvergriis op 'e wjukken en in ljochtere búk. De skaaien binne wakker allyk, mar it mantsje hat in diffús swarteftich masker fan 'e foarkant fan it each oant de basis fan 'e snaffel, dy't it wyfke net hat. De snaffel is swart.

## Fersprieding
Woastynfinken wurde lokaal yn bercheftige regio's fan súdeastlik Turkije oant noardlik Sina en noardlik Pakistan oantroffen. De soarte is lokaal in trekfûgel en hy wurdt ek yn Libanon, Irak (dêr't er mooglik yn it noarden briedt) en winterdeis ûnregelmjittich yn noardeastlik Egypte sjoen. De soarte wurdt út en troch as dwaalgast yn Armeenje, Azerbeidzjan, Koeweit en Katar waarnommen of op Syprus. 

Oars as de namme tinken docht leit syn ferspriedingsgebiet net yn woastinen, mar yn drûge, iepen gebieten mei hjir en dêr beammen oant 1500 m hichte. De soarte komt ek op lânbougrûn foar.   

## Hâlden en dragen
De fûgel yt sied en ek wol ynsekten. Yn 'e maitiid boud de fûgel syn nêst, faak yn fruchtbeammen, en it wyfke leit 4 oant 6 feale griene aaikes mei spikkels. It wyfke briedt se ek út. De fûgel foerazjearret yn grutte kloften fan syn eigen soarte of mei oare finkesoarten.

## Status
De feale woastynfink hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabyle ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de IUCN de soarte as net bedrige (Least Concern 2025) op 'e Reade list.
Robyntsjes

**Robyntsjes** (*Linaria*) foarmje in fûgelskaai fan sjongfûgels út de famylje finkfûgels (*Fringillidae*). De soarten stiene earder yn it skaai *[[Carduelis]]*, mar út in publikaasje fan in molekulêre fylogenetyske stûzje yn 2012 die bliken dat it skaai polyfyletysk wie. 

It skaai bestiet út slanke finkefûgels fan 12–15 sm fûgels mei in koarte, sterke snaffel, dy't geskikt is om sied te iten. De soarten ha in dúdlike seksuele dimorfy. Bûten de briedtiid wurde se faak yn groepen sjoen. It ferspriedingsgebiet fan it skaai leit yn Europa fan Madeira en de Kanaryske Eilannen eastlik troch it Midden-Easten en Aazje oant Mongoalje en westlik Sina mei twa isolearre soarten op it Arabysk skiereilân en yn Somaalje. It habitat bestiet út iepen gebiet lykas heide, steppes, greiden, agraryske lânskip en somtiden ek dunen oan 'e kust en boskrânen op hichten oant maksimaal de beamgrins.

## Soarten
It skaai telt fjouwer soarten:
Grutte klikstirns

De **grutte klikstirns** of **Kaspyske klikstirns** (*Hydroprogne caspia*, ek wol *Sterna caspia*) is in fûgel yn it monotypyske skaai *Hydroprogne*. De fûgel hat gjin erkende ûndersoarten.

## Skaaimerken

De grutte klikstirns is mei 48 oant 60 sm, in spanwiidte fan 127 oant 145 sm en in gewicht fan 530 oant 782 gram de grutste stirns. Folwoeksen fûgels ha swarte poarten en in lange oranjereade snaffel mei swart op 'e punt. De kop is boppe swart oant ûnder it each en fierder wyt. Ek de nekke, de búk en de sturt binne wyt.  De boppewjukken en rêch binne feal griis en sa ek de ûnderwjukken mar dan mei donkere primêre fearren. Yn 'e flecht is de sturt minder foarke as by oare stirnzen. Ek oars as by oare stirnzen hat de grutte klikstirns winterdeis noch in swarte kroan, mar mei wat wite streken.

## Fersprieding
De soarte briedt by de grutte marren en oseaankusten fan Noard-Amearika en lokaal yn Europa (Eastsee en Swarte See), Aazje, Afrika en Australaazje. Noardamearikaanske fûgels migrearje nei de súdlike kusten, de Westyndyske fûgels nei it meast noardlike diel fan Súd-Amearika en de Europeeske en Aziatyske fûgels yn 'e tropen fan 'e Alde Wrâld. De fûgels fan Afrika, Austraalje en Nij-Seelân binne stânfûgels of migrearje oer lytse ôfstannen.   

Yn Nederlân wurdt de fûgel meast yn augustus en septimber waarnommen en dan fral oan 'e Fryske Iselmarkust. De oantallen fariearje en hingje ôf fan it briedsukses yn 'e Eastsee. Sûnt 1990 wurde der alle jierren mear grutte klikstirnzen waarnommen yn Nederlân.   

## Hâlden en dragen

Se dûke nei fisk en ite út en troch ek ynsekten, jongen en aaien fan oare fûgels of kjifdieren en kinne oant 60 km fan 'e briedkoloanje fleane om fisk te fangen. 

De fûgels briede yn 'e maitiid en de simmer yn koloanjes of mei oare stirzen en seefûgels. It nêst leit tusken grind en sân en bestiet út ien oant trije ljochtblaugriene aaien mei brune plakken. De briedtiid duorret 26 oant 28 dagen en de piken binne ljocht krêmkleurich oant donkerder griisbrún. De kleurfariaasje helpt de âlden om harren piken nei it foerazjearjen werom te finen. De piken rêde harren sels nei 35 oant 45 dagen.

## Status
De wrâldpopulaasje fan 'e fûgel wurdt op 250.000-470.000 fûgels rûsd (Wetlands International 2015). De Europeeske populaasje soe bestean út likernôch 11.800-14.800 pearkes (23.600-29.600 folwoeksen fûgels (BirdLife International 2015). Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme, fral yn Noard-Amearika dêr't de soarte it briedareaal nei it noarden útwreidet, mar ek yn Europa. De fûgel wurdt as net bedrige (*Least Concern*, 2018) op 'e Reade list fan 'e IUCN klassifisearre.
Echte mûsgoffers

De **echte mûsgoffers** (wittenskiplike namme: *Heteromyinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (*Castorimorpha*), it tuskenskift fan 'e goffereftigen (*Geomorpha*), de boppefamylje fan 'e goffers en mûsgoffers (*Geomyoidea*) en de famylje fan 'e mûsgoffers (*Heteromyidae*). 

## Beskriuwing
Ta dizze ûnderfamylje heart ien inkeld libben skaai, dat fan 'e stikelmûsgoffers (*Heteromys*), mei dêropta twa fossile skaaien. It skaai fan 'e stikelmûsgoffers is yn 2007 útwreide mei alle soarten út it eardere skaai *Liomys*, nei't by nij DNA-ûndersyk bleken wie dat dat skaai parafyletysk (en dus ûnjildich) wie.

De echte mûsgoffers foarmje de susterkloft fan 'e skeintoskmûsgoffers (*Perognathinae*). De beide ûnderfamyljes binne nei skatting 23 oant 22&nbsp;miljoen jier ferlyn fuortkommen út in mienskiplike foarâlder. De lêste mienskiplike foarâlder fan alle echte mûsgoffersoarten moat nei alle gedachten 15 oant 12&nbsp;miljoen jier ferlyn libbe hawwe.

## Underfamylje-opbou
Stikelmûsgoffers

De **stikelmûsgoffers** (wittenskiplike namme: *Heteromys*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (*Castorimorpha*), it tuskenskift fan 'e goffereftigen (*Geomorpha*), de boppefamylje fan 'e goffers en mûsgoffers (*Geomyoidea*), de famylje fan 'e mûsgoffers (*Heteromyidae*) en de ûnderfamylje fan 'e echte mûsgoffers (*Heteromyinae*). 

## Taksonomy
De stikelmûsgoffers foarmje it iennichste libbene skaai fan 'e ûnderfamylje fan 'e echte mûsgoffers (*Heteromyinae*), dêr't fierders ek de fossile skaaien fan 'e twabergemûzen (*Diprionomys*) en de Seviermûzen (*Metaliomys*) ta rekkene wurde. It skaai fan 'e stikelmûsgoffers is yn 2007 útwreide mei alle soarten út it eardere skaai *Liomys*, nei't by nij DNA-ûndersyk bleken wie dat dat skaai parafyletysk (en dus ûnjildich) wie.

## Beskriuwing
Ta de stikelmûsgoffers hearre 16 ûnderskate soarten, dy't foarkomme fan Teksas, yn it suden fan Noard-Amearika, oant yn Ekwador, yn it noarden fan Súd-Amearika. De oarsprong fan 'e ûnderfamylje leit lykwols yn Noard-Amearika. Stikelmûsgoffers arrivearren noch mar relatyf resint yn Súd-Amearika, as ûnderdiel fan 'e Grutte Amerikaanske Utwikseling doe't der (yn 'e foarm fan 'e Lâningte fan Panama) in lânbrêge tusken de beide kontininten ûntstie. 

Karakteristike skaaimerken foar stikelmûsgoffers binne in sêfte pels mei lytse stikels dertrochhinne en in lange sturt. Se libje foar it meastepart yn wâlden, wylst guon soarten ek foarkomme yn savanne- en/of steppe-eftige biotopen. It dieet fan 'e bistkes bestiet fierhinne út sieden, hoewol't faak ek oar plantaardich guod en lyts wringeleas dierte fretten wurdt. De siedsjes bewarje se yn 'e eksterne wangpûden oan 'e bûtenkant fan 'e kop oant se weromgeane nei har hoale.

## Soarten
Hendrik Stevin

**Hendrik Stevin** (1614 - 1668) wie in wetterboukundige. Hy wie de soan fan Simon Stevin.

## Libben
Hendrik Stevin studearre oan 'e Universiteit Leien wiskunde (ôfstudearre 14 febrewaris 1639) en wie fan 1640 ôf ambachtshear fan Alfen en Rietveld. Hy fersoarge de útjefte fan neilitten wurk fan syn heit Simon Stevin.

Hy wie yngenieur yn it Steatske leger fan 'e Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen en makke it plan en brûk de Alde Ryn tusken Utert en Leien as trekfeart (1663). Hendrik Stevin ûntwikkele it ierst bekende plan en slút de Sudersee ôf (1667). Dat plan wie doe noch net út te fieren, mar ynspirearre oare plannen dy't dêr ta late ta it wurk fan Lely. De Stevinslûzen - it slûzekompleks by Den Oever yn 'e Ofslútdyk - binne nei him neamd.

Oant de Bataafske Revolúsje fan 1795 hong der yn de Alfenske tsjerke noch it rouboerd fan Hendrik Stevin, dêr't it famyljewapen op ôfbylde stie: de *Clootcrans* en it famyljebiedwurd fan syn heit Simon Stevin: *Wonder en is geen wonder*.
Maina's

De **maina's** of **mainaprotters** foarmje in fûgelskaai fan middelgrutte protterfûgels út Súd- en Súdeast-Aazje. Hja binne tige oanpast oan minsklike omjouwingen en komme gauris foar yn stêden, doarpen en op plattelân. De bekendste soarte is de treurmaina (*Acridotheres tristis*), dy't mei help fan minsken ek bûten it oarspronklike ferspriedingsgebiet in soad nije populaasjes fêstige hat, lykas yn Austraalje en op oare eilannen yn 'e Yndyske Oseaan.

Mainaprotters hawwe oer it generaal in donkerbrún oant swart fearrekleed, mei ljochtere of giele details om 'e eagen en snaffel hinne. Se rinne graach oer de grûn en hawwe in stevige, rjochte snaffel. It binne lûdroftige, tige sosjale fûgels mei in breed repertoire oan roppen en lûden en guon soarten kinne minsklike stimmen neidwaan.

It iten bestiet út in miks fan ynsekten, fruit, sied en lytse dieren. Hja ha in wichtige rol as fruchtenfersprieders, mar kinne as ynvasive soarte grutte skea oan lokale fûgelpopulaasjes feroarsaakje.

De typesoarte fan it skaai is de treurmaina (*Acridotheres tristis*), oarspronklik beskreaun troch Linnaeus yn 1766 as *Gracula tristis*.

## It skaai telt alve soarten
Treurmaina

De **treurmaina** of **treurprotter**  (*Acridotheres tristis*) is in sjongfûgel út de famylje protterfûgels (*Sturnidae*). De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en wurdt by ús as in ynvasive soarte beskôge. 

## Skaaimerken

De soarte is in brune fûgel fan likernôch 23 sm lang. De kop is swart mei in giel neaken plak om 'e eagen en in giele snaffel en poaten. Op 'e wjukken binne grutte wite plakken, dy't yn 'e flecht goed te sjen binne.   

## Fersprieding
De treurmaina komt oarspronklik yn tropyske gebieten fan Súdeast-Aazje foar yn iepen boskeftige kriten, lânbougebieten, by delsettings en yn stêden.

Fan 'e soarte wurde twa ûndersoarten erkend:

* *Acridotheres tristis tristis*: fan súdlik Kazachstan, Turkmenistan en eastlik Iran oant súdlik Sina, Yndosina, Malakka en súdlik Yndia. 
* *Acridotheres tristis melanosternus*: Sry Lanka.

Troch ûntsnapte koaifûgels en yntrodusearre fûgels binne der populaasjes op in soad plakken bûten it oarspronklike ferspriedingsgebiet ûntstien, benammen yn grutte dielen fan it Midden-Easten, Sintraal-Aazje, Austraalje en Nij-Seelân, mar ek op eilannegroepen yn Oseaanje, yn 'e Yndyske Oseaan (Komoaren, Seysjellen ) en de Atlantyske Oseaan (Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha) en yn Afrika (Súd-Afrika, Egypte en Simbabwe). Waarnimmings yn Jeropa (ynklusyf de Kanaryske Eilannen, Frankryk en Itaalje) komme nei alle gedachten fan dy fûgels ynstee fan 'e oarspronklike populaasje. 

De soarte is yn 2021 ek yn It Hearrenfean waarnommen. De provinsje Fryslân hie opdracht jûn om de fûgels út de natuer te ferwiderjen. De oarsprong fan 'e fûgels wiene mooglik ûntsnapt of út finzenskip frijlitten. As se fongen waarden, soene se nei in spesjalisearre opfang brocht wurde.

## Hâlden en dragen

Treurmaina's binne net tier en ite ynsekten, fruit, griente en meie ek wol by jiskebulten omskarrelje oft dêr wat fan harren gading is. Se kinne in fruchtbeam plonderje en wurde dêrfandinne as pleachfûgel beskôge. 

De treurmaina is monogaam en boud it nêst yn in beam holte of yn muorren en oare keunstmjittige nêstplakken. De nêsten wurde fan blêd, gers, fearren en ôfeart makke en in lechsel bestiet út fjouwer oant seis aaien. De âlders briede de aaien yn 13 oant 18 dagen út en fleane nei likernôch 30 dagen út. Nei in jier binne se geslachtsryp. Ofhinklik fan it ferspriedingsgebiet kin de fûgel mear as ien kear briede. Se wurde likernôch 4 jier âld.  

De treurmaina kin minsken neiprate.

## Koaifûgel
De treurmaina is in populêre koaifûgel en libbet graach tichteby minsken. Sûnt 2019 wurdt de fûgel troch de EU as ynvasyf beskôge. It is dêrom yn 'e EU ferbean om de soarte te fokken, te hâlden, te ferhanneljen, út te wikseljen of te ferfieren.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mar nimt yn it oarspronklike gebiet yn oantallen ôf. De wrâldpopulaasje wurdt op 200 miljoen fûgels rûsd (2017). De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024).
PC 1893

De **[[PC]] fan [[1893]]** waard op woansdei 2 augustus ferkeatst. It wie de 42ste edysje fan it evenemint.  De finale gie tusken partoer 9 Anema en partoer 17 Massolt. De 42ste edysje waard wûn troch it partoer fan Johannes Gerlofs Anema fan Skingen, Jan Reitsma fan Penjum en Pieter Baukes Yetsenga fan Arum. Jan Reitsma waard ta kening útroppen.

## Steande nûmers
Jan Arjens Osinga hie op de twadde list in steand nûmer en gie derom daalks fan de earste list troch nei de tredde list. Frits Massolt hie yn de heale finale in steand nûmer en gie dêrom nei de tredde list daalks troch nei de finale.

## Earste list

## Twadde list

## Tredde list

## Heale finale

## Finale
Madagaskarprotter

De **Madagaskarprotter** (*Hartlaubius auratus*) is in fûgel út 'e famylje protterfûgels (*Sturnidae*). De fûgel is de iennige yn it monotypyske skaai *Hartlaubius* en is endemysk op Madagaskar. 

## Beskriuwing
Madagaskarprotters wurde sawat 20 sm lang en 40 gram swier. Mantsjes ha in donkerbrune kop en binne wat ljochter brún op 'e boppeste dielen fan it bealchje. De wjukken binne fiolet glânzgjend donkerblau mei oan 'e bûtenkant in wite streek en in ovaal plak oan 'e binnenkant fan 'e bûtenste wjukfearren.
De sturt is donkerblau mei in bytsje glâns, wylst de bûtenste sturtfearren wite rânen hawwe. It ûnderste diel fan it boarst en de flanken binne donkerbrún en de ûnderbúk, dijen en fearren ûnder de sturt binne wyt. De eagen fan 'e fûgel binne donkerbrún en de snaffel en poaten binne swart. 

Wyfkes glânzgje wat minder as mantsjes en de boppekant fan 'e kop en nekke binne brún, mei ljochtere rânen op 'e fearren. Fan it kin oant it boarst en de siden binne de fearren mear griisbrún mei donkere streken yn 'e midden fan 'e fearren. Juvenilen lykje in soad op wyfkes.

## Taksonomy
Somtiden wurdt de fûgel noch as *Saroglossa aurata* yn it skaai moarmerprotters (*Saroglossa*) behannele, mar út DNA-stúdzjes die bliken dat de soarte net sa nau mei de oare soarte fan dat skaai besibbe is.

## Fersprieding
De Madagaskar komme it meast foar yn reinwâlden, mar kin ek sjoen wurde yn drûge leafbosken, galerijbosken, gebieten mei strûken en op plantaazjes. Hy wurdt meastentiids allinnich of yn lytse groepen faak by fruchtbeammen waarnommen.

## Briedgedrach
Madagaskarprotters briede fan septimber oant novimber. Se briede faak yn beamholtes en de aaien binne feal blau mei brune plakken. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat er yn oantal ôfnimt, mar net sa bot om as bedrige beskôge te wurden. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2018).

## Namme
De wittenskiplike skaainamme fan 'e fûgel is in earbetoan oan 'e Dútske ornitolooch Gustav Hartlaub (1814–1900).
Túfmaina

De **túfmaina** of **toefmaina** (*Acridotheres cristatellus*) is in sjongfûgel út de famylje protterfûgels (*Sturnidae*).

## Skaaimerken
De túfmaina is in middelgrutte protterfûgel. Hy is foar it measte part swart mei in túf op 'e foarholle. Yn 'e flecht is goed te sjen dat in part fan 'e bûtenste wjukfearren wyt binne. De sturt is wyt oan 'e úteinen. De snaffel is giel mei útsûndering fan it begjin oan 'e ûnderkant. De eagen en de poaten binne giel-oranje.

Mantsjes en wyfkes binne dreech fan inoar te ûnderskieden.

## Fersprieding
De túfmaina wurdt ferdield yn trije ûndersoarten mei de folgjende fersprieding:

* *Acridotheres cristatellus cristatellus* - komt foar fan eastlik Birma oant noardlik Yndosina, súdeastlik en sintraal Sina.
* *Acridotheres cristatellus brevipennis* - komt foar op Hainan yn súdlik Sina.
* *Acridotheres cristatellus formosanus* - komt foar op Taiwan.

Untsnapte koaifûgels hawwe ek populaasjes fêstige yn Argentynje (Buenos Aires), Japan, Maleizje (Penang), [Singapoer, de noardlike [Filipinen (om Manila hinne) en Portegal. Sûnt de jierren 1980 wie der ek foar in lang skoft in populaasje yn Vancouver, Kanada, mar dy is no útstoarn. De fûgel wurdt sporadysk yn Tailân oantroffen. 

## Hâlden en dragen
De soarte wurdt yn iepen gebieten by beammen, faak yn lytse groepkes, sjoen. Hy yt fruit, ynsekten en wringeleazen. De fûgel briedt tusken april en augustus, op Taiwan fan maart en yn 'e Filipinen yn april-maaie. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia klassifisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (Least Concern, 2024). De fûgel is gewoan yn it hiele ferspriedingsgebiet.

Sûnt 2025 wurdt de fûgel troch de EU as ynvasyf beskôge. It is dêrom yn 'e EU ferbean om de soarte te fokken, te ymportearjen, te hâlden, te ferhanneljen, út te wikseljen of te ferfieren.
Katedraal fan Como

De **katedraal fan Como** (Duomo di Como) is it wichtichste religieuze monumint fan Como yn 'e Italjaanske regio Lombardije. It is ek ien fan 'e moaiste goatyske gebouwen fan Noard-Itaalje. De oan 'e himelfeart fan Marije wijde bou duorre mear as trije iuwen fan 1396 oant 1740 en  fertsjintwurdiget dêrtroch in rike mingfoarm fan stilen fan 'e lette gotyk oant de rokoko. Paus Pius XII joech yn 1951 de katedraal de status fan *[[basilica minor]]*. 

## Skiednis

Mei de bou waard útein set op it plak fan in âlder romaansk tsjerkegebou út de 11e iuw, dy’t wijd wie oan 'e Jongfaam Marije. De earste arsjitekten kamen út de Lombardyske tradysje fan stienhouwers en masterbouwers en der is dúdlike ynfloed fan 'e goatyske styl fan 'e domtsjerke fan Milaan.

Yn 'e 15e en 16e iuw waard de gevel ôfmakke mei fjouwer fertikale rigen bylden en moarmeren dekoraasjes, makke troch de bruorren Rodolfo en Tommaso Rodari út Maroggia (Switserlân). Yn 'e 17e en 18e iuw waarden de koepel en it lêste diel fan 'e bou útfierd. De koepel sels waard ûntwurpen troch Filippo Juvarra en foltôge troch Simone Cantoni yn 1740. It is in koepel dy't it silhouet fan de stêd hjoed noch bepaalt.

Opfallend binne de bylden fan Plinius de Aldere en Plinius de Jongere oan wjerskanten fan de haadyngong, twa ferneamde Romeinen dy't yn Como berne binne.

## Ynterieur

De trijeskippige katedraal is 87 m lang en oant de top fan 'e koepel boppe de krusing 75 m heech. It gebou hat in oerflak fan in Latynsk krús en in renêssânse dwersskip. De apsis en it koer binne 16e iuwk. 

Yn 'e tsjerke hinget in searje fan njoggen grutte tapijten mei foarstellingen út it libben fan Marije út de ein fan 'e 16e iuw, dy't makke binne yn Ferrara, Florâns en Brussel. Der binne ek in oantal skilderijen út de 16e iuw fan Bernardino Luini en Gaudenzio Ferrari. It haadalter is barok mei in tabernakel fan fersierd moarmer en in byld fan Marije-Himelfeart.

## Oargels
De katedraal hat in grut oargel dat yn 1932 boud waard troch de Milaneeske oargelbouwer Balbiani Vegezzi-Bossi en yn 1998 troch Mascioni restaurearre en fergrutte waard. It ynstrumint telt 69 registers (6.515 pipen) en twa effektregisters op fjouwer manualen en pedaal.

It haadwurk, swelwurk en posityf binne ûnderbrocht yn twa histoaryske, ryk fersierde oargelkassen yn it middenskip dy't út de 17e iuw datearje. It koerwurk (Organo corale) is boppe de krusing en it echowurk boppe de tagong fan 'e sakristy.

## Ofbylden

Como Cattedrale di Santa Maria Assunta Interno Coro Altare Maggiore 5.jpg|Haadalter.
Cathedral of Como (14).jpg|Oargel.
Giuseppe Arcimboldo - Dormition of the Virgin - WGA00796.jpg|Tapijt fan 'e ûntsliepenis fan Marije. 
Como Cattedrale di Santa Maria Assunta Interno Navata Pulpito 3.jpg|Preekstoel.


## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje oargel.
Daniel Naroditsky

**Daniel Naroditsky** (San Mateo, 9 novimber 1995 - Charlotte, 19 oktober 2025) wie in Amerikaansk skaakgrutmaster.

## Libbensrin
Daniel Naroditsky wie de soan fan in wiskundige út Oekraïne en in pianiste fan Azerbeidzjan; de fiertaal yn 'e húshâlding wie Russysk. Hy learde skaken doe't er in jier as seis âld wie. Yn 2004 en 2005 wûn er de Amerikaanske skoalskaakkampioenskippen. Yn 2007 waard er wrâldkampioen yn de âlderdomskategory oant tolve jier. Yn 2010 publisearre er syn earste skaakboek en waard dêrmei de jongste auteur fan skaakliteratuer ea. Yn 2011 krige er de FIDE-titel ynternasjonaal master en yn 2013 de titel grutmaster. Yn 2015 begûn er in stúdzje oan de Stanford-universiteit, dêr't er yn 2019 ôfstudearre yn skiednis.

Dêrneist wurke hy ûnder mear as kommentator foar it skaakplatfoarm Chess.com en as skaakkollumnist foar de New York Times. Yn Nederlân waard Naroditsky bekend as analist en kommentator by it jierlikse skaaktoernoai yn Wijk aan Zee, en wie er aktyf op YouTube en tsjen. Mei goed 800.000 folgers waard er ien fan de bekendste streamers op skaakgebiet.
Daniel Naroditsky ferstoar op 19 oktober 2025, yn 'e âldens fan 29 jier.
Filippo Juvarra

**Filippo Juvarra** (berne op 7 maart 1678 yn Messina, ferstoarn op 31 jannewaris 1736 yn Madrid) wie in Italjaanske arsjitekt.  

Juvarra wie in learling fan 'e arsjitekt Carlo Fontana.

It iennige noch besteande bouwurk yn Rome fan Juvarra is de Cappella Antamoro (1708-1710) yn 'e tsjerke fan San Girolamo della Carità, tichteby it Piazza Farnese. De kapel hat in rike moarmeren lambrisearing en in orizjineel alterstik dat de himelfeart fan Sint-Filippus Neri foarsteld. It byld waard makke troch Pierre Legros de Jongere.

Juvarra is fral bekend fanwegen it ûntwerp foar de Basilyk fan Superga (1716-1727) yn Turyn. Dy waard út tankberens boud foar de befrijing fan Turyn nei it Frânske belis fan 1706. Lykas de measte barokke arsjitekten hie Juvarra in soad omtinken foar de lokaasje. De tsjerke stiet boppe op in steile heuvel, 450 m boppe de stêd. It ûntwerp is sa dat de klam op 'e koepel en de portikus komt te lizzen. De koepel waard beyfloede troch de koepel fan 'e Sint-Piter. De portikus is klassyk, mar de tuorkes binne yn 'e hege barokstyl mei woartels yn Borromini. De komplisearre bôge foarmen wiene lykwols seldsum yn Itaalje en komme mear yn Eastenryk en Súd-Dútslân foar, in typyske miks yn 'e letter ynternasjonale styl.
Martellikat

De **martellikat** of **Martelli's kat** (wittenskiplike namme: *Felis lunensis*) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*), de ûnderfamylje fan 'e lytse katten (*Felinae*) en it skaai fan 'e wylde katten (*Felis*). Dit bist is bekend fan ferskate fossilen út Itaalje en Hongarije, dy't datearje út it Plioseen en it Pleistoseen. De martellikat libbe fan likernôch 2.500.000 oant 78.000&nbsp;jier lyn.

## Taksonomy
De martellikat waard foar it earst yn 1906 wittenskiplik beskreaun troch de Italjaanske paleöntolooch en faksistyske politikus Alessandro Martelli. Hy joech it bist de wittenskiplike namme *Felis lunensis*, mar it waard letter faak nei himsels oantsjut as de martellikat of Martelli's kat. Martelli basearre him foar syn beskriuwing op in fragmintaryske ûnderkaak dy't fûn wie yn in út it Plioseen datearjende grûnlaach yn 'e neite fan Olivola yn Toskane. Dat holotype is tsjintwurdich op 'e noed fan it Paleöntologysk Museum fan 'e Universiteit fan Florâns. Letter binne ferskate oare fossilen fan 'e martellikant opdobbe, sawol yn Itaalje as yn Hongarije, dy't datearje út it Plioseen en it Pleistoseen.

## Evolúsje
It skaai fan 'e wylde katten (*Felis*), dat omtrint 12&nbsp;miljoen&nbsp;jier lyn ûntstie, spjalte him úteinlings op yn 'e ûnderskate soarten wylde katten dy't hjoed de dei besteane. De martellikat, dy't him likernôch 2,5&nbsp;miljoen&nbsp;jier lyn ûntjoech yn it Plioseen, wie ien fan 'e earste moderne wylde-kattesoarten. De útkomsten fan ûndersyk nei de fossilen fan dit bist wize op 'e mooglikheid dat de tsjintwurdige Jeropeeske wylde kat (*Felis silvestris*) yn it Mid-Pleistoseen troch evolúsje út 'e martellikat ûntstien wêze kin. Dat hat derta laat dat de martellikat soms as in fossile ûndersoarte fan 'e Jeropeeske wylde kat behannele wurdt.

## Sjoch ek
* Wężekat
Ace Frehley

**Paul Daniel Frehley** (New York, 27 april 1951 - Morristown, 16 oktober 2025), better bekend ûnder de namme **Ace Frehley**,wie in Amerikaansk gitarist. Frehley wie benammen bekend as gitarist fan Kiss.

## Wurkpaad
Ace Frehley waard nei in audysje foar Paul Stanley, Gene Simmons en Peter Criss yn it begjin fan 1973 de sologitarist fan KISS. As gefolch fan oermjittich drank - en drugsgebrûk waard Frehley yn 1982 troch de oare bandleden út de band set. Yn 1987 brocht Ace mei syn nije band, neamd *Frehley's Comet*, in album mei deselde namme út. Nei twa albums gie  *Frehley's Comet* by inoar wei, en gie Frehley ûnder syn eigen namme solo fierder.

Yn 1995  hie Kiss in *"unplugged"* (in optreden sûnder fersterkers) optreden by MTV en Ace Frehley die mei as "special guest". Dit resultearre yn it weromkommen fan Ace Frehley by Kiss, wêrnei't in tal tournees folgen. Yn 2000 besleaten Paul Stanley en Gene Simmons, nei de "Farewell Tour", om dochs noch troch te gean mei toeren, mar Frehley ferliet op 'e nij de band.
Yn 2009 kaam syn fjirde solo studioalbum *Anomaly* út, goed 20 jier nei foargonger *Trouble Walkin*.Yn 2011 folge in autobiografy mei as titel *No Regrets - A Rock 'N' Roll Memoir*.

Ace Frehley ferstoar op 16 oktober 2025, yn 'e âldens fan 74 jier, oan de gefolgen fan in falpartij yn syn studio trije wiken earder.

## Diskografy
### Albums
Kristen-nasjonalisme

**Kristen-nasjonalisme** (ek stavere as **kristennasjonalisme** en soms foutyf **kristlik nasjonalisme** neamd) is in foarm fan nasjonalisme op religieuze grûnslach. Dizze streaming leit him ta op it útdragen fan noarmen en wearden dy't beskôge wurde as tradisjoneel ferbûn mei it kristendom, hoewol't se net needsaaklikerwize oerien hoege te kommen mei de lear fan Jezus Kristus yn it Nije Testamint fan 'e Bibel. 

Kristen-nasjonalisten ferbine de nasjonale identiteit fan in folk en/of fan in lân mei wat sy sjogge as it wiere kristendom, dat yn harren optyk polityk en sosjaal konservatyf is. Faak omfetsje harren ideeën eleminten as religieus fûnemintalisme, in letterlike útlis fan 'e Bibel, antysemitisme, islamofoby, homofoby, transfoby, anty-feminisme, anty-abortus-ideology, anty-kommunisme, anty-sosjalisme en/of anty-syndikalisme. Harren doel is om dy ideeën dominant te meitsjen yn it politike, kulturele en maatskiplike libben fan harren lân, of, as se dat al binne, om dy dominânsje te behâlden. Yn lannen dêr't in steatstsjerke bestiet, wolle kristen-nasjonalisten de status fan 'e kristlike steat bewarje en de ynfiering fan skieding fan tsjerke en steat foarkomme.

Kristen-nasjonalisme is benammen bekend út 'e Feriene Steaten. Amerikaanske kristen-nasjonalisten leauwe, en drage it idee út, dat de Feriene Steaten in lân foarmje dat (letterlik) troch God skepen is om in kristlike naasje te wêzen. Behalven alle boppeneamde eleminten omfettet Amerikaansk kristen-nasjonalisme ek rasisme tsjin swarten, Latino's en ymmigranten, neoliberale politike ideeën, it oanhingjen fan it rjocht op frij wapenbesit, in ôfkear fan oerheidsynminging yn it libben fan gewoane boargers en in dúdlike foarkar foar in sa lyts mooglike oerheid. Sûnt de 2010-er jierren binne ek gearspanningsteoryen lykas QAnon der yn opnommen. It Amerikaanske kristen-nasjonalisme wie fan grut belang by de werferkiezing fan Donald Trump ta presidint fan 'e Feriene Steaten yn 2024. In bekende kristen-nasjonalist wie de aktivist Charlie Kirk, dy't yn 2025 by in moardoanslach deasketten waard.

Dêrnjonken komt kristen-nasjonalisme ek in protte foar yn Eastjeropeeske lannen, lykas Ruslân, Poalen, Servje, Hongarije en de Oekraïne. Yn West-Jeropa is it fral wichtich yn Finlân. Yn Nederlân is kristen-nasjonalisme, mei troch it tige sekularisearre karakter fan 'e Nederlânske maatskippij, mar in marzjinaal ferskynsel sûnder folle oanhing, hoewol't guon tinkbylden fan 'e SGP, in partij dy't yn 'e Twadde Keamer de swiere grifformearden fertsjintwurdiget, as kristen-nasjonalistysk oantsjut wurde kinne.

De wichtichste krityk op it kristen-nasjonalisme is dat it benammen bedoeld liket te wêzen om minsken bûten te sluten dy't net ta de eigen etnyske groep hearre, in oare religy as it kristendom belide of in oare ynfolling oan it kristendom jouwe. Dr. Anthea Butler, heechleararesse religieuze stúdzjes oan 'e Universiteit fan Pennsylvania, omskreau kristen-nasjonalisme sa: "It pleatst de leafde foar jins heitelân en politike aksje boppe God, en giet derfan út dat God it iene lân befoardielet oer it oare."
Fersoargingsplak Monumint

It **Fersoargingsplak Monumint** is in fersoargingsplak oan de A7 Saandam - Bad Nijeskâns op 'e Ofslútdyk en is yn alletwa rjochtingen te berikken. It fersoargingsplak is neamd nei de Flietermonumint op dat plak. It plak leit likernôch 5 km noardeastlik fan it Noardhollânske doarp Den Oever en falt ûnder de gemeente Hollâns Kroan.

Oan 'e rjochting Saandam nei Bad Nijeskâns leit hoarekagelegenheid Lunchroom 't Monument dy't yn 1935 iepene waard. Guodzen dy't fan 'e oare kant komme kinne de hoarekagelegenheid oer in fuotgongersbrêge berikke. 

It Stânbyld fan Lely stiet by it fersoargingsplak.