open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferâldering

**Ferâldering** is it proses fan it âlder wurden, oftewol it berikken fan in gruttere âlderdom. Dat is yn prinsipe in hiel stadige ôftakeling dy't begjint mei it ophâlden fan 'e groei as in organisme folwoeksen wurdt en einiget mei it ferstjerren. Ferâldering is in ferskynsel dat benammen fan tapassing is op minsken, de measte bisten, skimmels en ien-, twa- en mearjierrige planten, wylst baktearjes, oerjierrige planten en beskate ienfâldige bisten potinsjeel ûnstjerlik binne en sadwaande dus ymmún foar ferâldering. Yn 'e biology en de genêskunde kin ferâldering brûkt wurde as oantsjutting foar wat der bart mei libbene sellen dy't harsels net mear opdiele. Yn 'e demografy is ferâldering (of fergrizing) in proses wêrby't yn in befolking minder bern te wrâld komme, mei as gefolch dat âldere leeftydsgroepen hieltyd grutter wurde yn ferhâlding ta jongere.

By minsken wurdt mei de term 'ferâldering' ornaris net inkeld ferwiisd nei in oanhâldend proses fan stadige lichaamlike ôftakeling, mar ek nei de psychyske, psychologyske en maatskiplike feroarings dy't dêrmei mank geane. Sa nimt bygelyks mei it oprinnen fan 'e âlderdom de fluggens ôf wêrmei't men op hommelse feroarings yn jins om-en-by reägearret. Oan 'e oare kant garret men mei it oprinnen fan 'e âlderdom stadichoan mear kennis fan 'e wrâld op, dêr't jins wiisheid grutter troch wurde kin. It minder wurden fan de lichaamlike kondysje troch ferâldering is ien fan 'e grutste oarsaken fan sykte by de minske. Fan 'e rûchwei 150.000 minsken dy't wrâldwiid eltse dei komme te ferstjerren, beswykt likernôch twatrêde part oan oarsaken dy't direkt of yndirekt te krijen hawwe mei ferâldering.

Wat it proses fan ferâldering krekt feroarsaket, is ûnwis. Anno 2018 binne de mienings fan saakkundigen op dit mêd ferdield. Guon hingje it saneamde 'skea-konsept' oan, en binne fan betinken dat ferâldering wierskynlik te witen is oan in kumulative opheaping fan oprûne skea (lykas DNA-oksidaasje). Dêrtroch soene biologyske systemen it úteinlik bejaan. Oaren hechtsje mear wearde oan it saneamde 'programmearre ferâlderingskonsept', dat ynhâldt dat ynterne prosessen yn libbene wêzens (lykas DNA-metylaasje) ferâldering feroarsaakje soene om't se dêrta 'programmearre' binne. De ûntdekking, yn 1934, dat kalory-restriksje de libbensspanne by rotten 50% langer meitsje kin, hat oanlieding jûn ta oanhâldend ûndersyk nei it fertraagjen en foarkommen fan ferâldering. De tûke fan 'e wittenskip dy't him taleit op sok ûndersyk, is de gerontology.
Bund Deutscher Mädel

It **Bund Deutscher Mädel** (Bûn fan Dútske Jongfammen) faak ôfkoarte ta **BDM** wie oprjochte yn 1930 en opheft yn 1945. It bûn en de dêroan besibbe *Jungmädelbund* (Jongfammebûn) wiene ôfdielings fan de Hitler-Jongerein en de Dútske Jonkfolk, dy't ornearre wiene foar famkes tusken tsien en achttjin jier âld. Kreksa as by de Hitler-Jongerein en it Dútske Jonkfolk rjochte it *Jungmädelbund* him op famkes tusken tsien en trettjin jier âld en it *Bund Deutscher Mädel* op famkes fan fjirtjin oant achttjin jier âld. De nazylear waard sa by froulju en famkes brocht. Hja krigen oplieding ta hûsfrou en waarden taret op de memmesteat en it krijen fan in soad bern, dat neffens it nasjonaalsosjalisme it ideaal fan de Dútske frou wêze moast.
Nei har achttjinde moast de jongfaam in jier op it lân wurkje, it saneamde *Landjahr* (lânjier). Dat wie de útwurking fan it "werom nei de natuer", dêr't de nazys foar stiene. Yn de natuer kaam de minske ta himsels, en de Dútske geast soe yn de ikebosken en de midberchtmen fan it Dútske lân wêze. It koe wêze dat in soad fammen dêrtroch tsjin harren sin swier waarden. Fan 1936 ôf waard lidwêzen ferplichte en it bûn wie yn 1944 de grutste jongereinferiening yn de wrâld.
Henryk Wieniawski

**Henryk Wieniawski** (Lublin, 10 july 1835 - Moskou, 31 maart 1880) wie in Poalsk komponist fan romantyske muzyk en fioelist.

## Biografy
Wieniawski wie fan Poalsk-Joadsk komôf. Heit Tobiasz Pietruszka, soan fan in joadske hierknipper, bekearde him ta it katolisisme. Wieniawski's talint foar fioelespyljen waard al ier bekend en al yn 1843 gie er nei it Konservatoarium yn Parys. Nei't er slagge wie, giedie op toernee en joech er in protte resitals. Hy waard faak begelaat troch syn broer Józef, dy't piano spile. Yn 1847 publisearre Wieniawski syn earste wurk, de *Grand Caprice Fantastique*. 

Dêrta útnûge troch Anton Rubinstein ferhuze er nei Sint-Petersburch dêr't er fan 1860 oant 1872 wenne. Dêr ûnderrjochte er in protte fioelestudinten ûnderjocht, wie er dirigint fan it orkest en spile er mei yn it strykkwartet fan it 'Russysk Muzikaal Genoatskap'. Fan 1872 oant 1874 toerde Wieniawski troch de Feriene Steaten mei Rubinstein. Yn 1875 ferfong er  Henri Vieuxtemps as dosint fioele oan it konservatoarium fan Brussel.

Yn Brussel rûn Wieniawski's sûnens bot tebek sadat er faak midden yn in konsert ophâlde moast mei spyljen. Hy joech in ôfskiedskonsert yn Odessa yn april 1879. In lyts jier letter stoar er oan in hertoanfal yn Moskou. Syn lichem waard byset op it begraafplak Powązki yn Warschau.

## Wurk
### Publisearre wurk
* *[[Grand Caprice Fantastique]]*, opus 1
* *[[Allegro de Sonate]]*, opus 2
* *[[Souvenir de Posen, Mazurka]]*, opus 3
* *[[Polonaise de Concert nr. 1]]*, opus 4
* *[[Adagio Élegiaque]]*, opus 5
* *[[Souvenir de Moscou, deux airs russes, foar fioele en piano]]*, opus 6
* *[[Capriccio-Valse]]*, opus 7
* *[[Grand Duo Polonaise foar fioele en piano]]*, opus 8
* *[[Romance sans Paroles et Rondo Elegant]]*, opus 9
* *[[L'École Moderne, 10 Etudes-Caprices foar solo fioele]]*, opus 10
* *[[Le Carnaval Russe, ymprovisaasjes en fariaasjes]]*, opus 11
* *[[2 Mazurkas de Salon]]*, opus 12
* *[[Fantaisie Pastorale]]*, opus 13
* *[[Concerto nr. 1 in fis mineur]]*, opus 14
* *[[Théme original varié]]*, opus 15
* *[[Scherzo-Tarantelle]]*, opus 16
* *[[Légende (Wieniawski)|Légende]]*, opus 17
* *[[Études-Caprices Na Dwoje Skrzypiec]]*, opus 18
* *[[2 Mazurkas, Obertasse et Le Menetrier]]*, opus. 19 
* *[[Fantaisie Brillante sur Gounod's "Faust"]]*, opus 20
* *[[Polonaise Brillante]]*, opus 21
* *[[Fioelekonsert nr. 2 (Wieniawski)|Fioelekonsert nr. 2 yn d mineur]]*, opus 22
* *[[Gigue in e mineur]]*, opus 23
* *[[Fantaisie Orientale]]*, opus 24

## Literatuer
* : *Wieniawski and the hard-earned years*. Yn: Ders.: *Franz Liszt, his circle, and his elusive oratorio*. Rowman & Littlefield, Lanham, Md. 2014, ISBN 978-1-4422-3802-2, s. 137–146.
Stevenstsjerke (Skingen)

De **Stevenstsjerke** is in protestantske tsjerke yn Skingen. Under de PKN-gemeente fan de tsjerke falle njonken Skingen ek de doarpen Doanjum, Peins, Sweins, Rie, Boer, Skalsum en Slappeterp. 

De tsjerke is ferneamd nei Stefanus, de earste martelder fan de kristlike mienskip.

## Skiednis

Skingen hie al yn de 11e of 12e iuw in oanspronklik romaanske of ier-goatyske tsjerke, dy't yn de rin fan de tiid ferboud waard. In tekening fan P.I. Poitier út 1755 lit in tsjerke mei in sealtektoer sjen. Yn de 19e iuw waard de tsjerke brekfallich. Dêrom mochten de ynwenners fan Skingen yn 1877 kieze foar nijbou of in weropbou fan de âlde tsjerke. De measte stimmen gyngen nei nijbou en yn augustus fan dat jier setten de bruorren Keuning út Ternaard op de âlde fûneminten útein mei de bou fan de hjoeddeiske tsjerke neffens in ûntwerp fan Foppe Brouwer út Koarnjum, De nijbou waard op 20 april 1878 oplevere.

Doe't de tsjerke yn de jierren 1990 wer oan in restauraasje ta wie sloech de Skinger mienskip de hannen gear om it gebou foar de takomst te behâlden. De tsjerke is gjin monumint, mar it doarp slagge der yn om mei help fan de tsjerkfâldij en de gemeente Menameradiel genôch jild yn te sammeljen. De kosten fan de restauraasje bedroegen likernôch € 500.000 en op 21 maaie waard de tsjerke wer op 'e nij iepene.   

## Ynterieur
It ynterieur fan de tsjerke is 19e-iuwsk. De preekstoel stiet yn it koer; lofts steane de banken dy't oarspronklik foar de manlju ornearre wiene en rjochts dy foar de froulju. By de lêste restauraasje binne tsien âlde grêfsarken ûntdutsen. Ien dêrfan is út 1614 en wie nei alle gedachten it grêf fan gemeentesekretaris Tiete Baerdt. De stiennen binne ûnder de flier lizzen bleaun.

## Oargel
It oargel is troch Bakker & Timmenga yn 1912 boud en yn 2003 restaurearre.

## Ofbylden

Skingen, Stevenstsjerke, kânsel.jpg|*Alter*
Skingen, Stevenstsjerke, detail klankboerd.jpg|*Detail klankboerd *
Skingen, Stevenstsjerke, oersjoch.jpg|*Oersjoch ynterieur rjochting oargel*


## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Marijetsjerke (Bears)

De **Marijetsjerke** yn Bears is in tsjerkegebou út de 13e iuw. Eigner fan de tsjerke is de Stifting Alde Fryske Tsjerken.

## Skiednis
De ier-goatyske tsjerke waard yn de 13e iuw boud en wijd oan de hillige Jongfaam Marije. It fiifsidige koer stamt út de 14e iuw. It hjoeddeiske oansjen krige de tsjerke healwei de 19e iuw, doe't de tsjerke yn de jierren 1858-1859 ommitsele waard, in nij westwurk krige en de âlde midsiuwske sealtektoer ferlear, dy't ferfongen waard troch in nije toer mei in ynsnuorre spits.

De tsjerke rekke yn de jierren 1960 yn ferfal nei't it gebou net mear troch de herfoarme gemeente brûkt waard. Yn 1975 waard it gebou oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken, dy't de tsjerke begjin jierren 1980 restaurearje liet. De 19e-iuwske ommitseling fan it skip en it koer waard ferwidere en ferfongen troch in nije ommitseling yn âlde giele en reade bakstien. Oan de noarlike kant waarden ek in pear steunbearen ferwidere. 

De súdlike tagong yn it tsjerkeskip is tichset. De noardelijke tagong hat boppe de doar in reliëf fan in monsterkop. Yn it noardlike diel fan it koer bleau in diels tichtset raam mei trasearing bewarre.

Yn de tsjerke is in besikerssintrum fan Uniastate ûnderbrocht.
## Ynterieur

De tsjerke hat foar in protestantske tsjerke in ryk ynterieur. It 18e-iuwske meubilêr bleau hast hielendal bewarre. De preekstoel stiet op it tradisjonele plak yn de dooptún oan de súdlike muorre en besit ryk fykwurk. Se is yn 1759 makke troch Eilardus Swalue út Ljouwert en fersierd mei allegoryske figuren. Op de kânsel leit in bibel út 1660. Ek de lambrisearring en de banken binne 18e iuwsk. De oerkape hearebank foar de preekstoel oer wie foar de famylje fan Aylva. De fersierings der fan binne yn de Frânske tiid fuorthelle. Ek de Aylvawapens oan it oargel en de preekstoel binne doe ferwidere. 

By de restauraasje fan de jierren 1980 is de houten flier ferwidere en kamen de sarken wer oan it ljocht. De sark fan sânstien is fan in preestergrêf út 1546. Under de sark fan Meijnsma is in grêfkelder oanwêzich.

## Oargel
It oargel waard yn 1880 troch Van Dam út Ljouwert boud mei gebrûk fan âlder materjaal fan it ynstrumint fan Pyter Sybes de Vries út 1750, dat yn 1786 renovearre en feroare waard troch Mathijs Hansen Hardorff. Ek it front stamt út 1880.

## Keppeling om utens
* De Marijetsjerke op de side fan de Stifing Alde Fryske Tsjerken
* Bouskiednis en disposysje oargel
Partoer

In **partoer** (yn 'e regel útsprutsen as "p'toer") is in sportteam yn it keatsen, dat ornaris út trije persoanen bestiet. Dy kinne spesjalisearre wêze as opslagger of as retoerslagger. Soms wurdt ek mei in partoer fan twa persoanen spile, bgl. as ien fan 'e trije leden fan in fêst partoer siik is of troch oare omstannichheden fan dielname wjerholden wurdt. It wurd 'partoer' komt oarspronklik (lykas in protte keatstermen) út it Frânsk, fan *parture*, dat in ferkoarte foarm is fan *departure* ("ôfreis"; yn dizze kontekst miskien "ôffurdiging"?).
Piet ten Thije

**Piet ten Thije** (Ljouwert, 18 april 1934 - 16 maaie 2015) wie in Frysk swimmer dy't yn de jierren 50 fan de 20e iuw kampioenskippen wûn.

Ten Thije wie lid fan de Ljouwerter Swimklup *Overdekte*. Hy waard Nederlânsk kampioen op de 1500 meter frije slach yn 1951 en 1953 en wie Nederlânsk rekordhâlder op dat nûmer fan septimber 1953 oant july 1956. It rekord fan de 500 meter frije slach stie op syn namme fan 1947 oant 1954. Teffens wie er kampioen frije slach op de 400 meter yn 1952 en 1953.

## Keppeling om utens
* Fraachpetear mei Ten Thije
PC 2018

De **[[PC]] fan [[2018]]** waard op woansdei 1 augustus ferkeatst. It wie de 165e edysje fan it evenemint, en fûn plak by sinneskynwaar en grutte waarmte, likernôch in wike foar't der einlings en te'n lêsten in ein kaam oan in lange rite fan grutte drûchte yn 'e simmer fan 2018. De winners fan 'e PC 2018 wiene Peter van Zuiden fan Tsjerkwert, Allard Hoekstra fan Frjentsjer en Thomas van Zuiden fan Boalsert. Allard Hoekstra waard ta kening keazen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Jan Schurer

* Jan Schurer (politikus) (1931-1989), in Frysk politikus
* Jan Schurer (keatser) (±1998), in Frysk keatser (soan fan Tunno Schurer)
Fruchtbere Grônd

***Fruchtbere Grônd*** (Biltsk foar: "Fruchtbere Grûn") wie in tentoanstelling dy't mids 2018 yn 'e Fryske lânstreek It&nbsp;Bilt holden waard yn it ramt fan it projekt Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018. It evenemint hie de foarm fan in keunstrûte dy't by sân jirpelskuorren oan de Aldebiltdyk yn Aldebiltsyl lâns rûn. Fan 21&nbsp;juny oant en mei 15&nbsp;july wiene dêr keunstwurken te sjen fan 44 keunstners út Fryslân, út 'e krite West-Fryslân yn Noard-Hollân en út 'e Dútske gebieten East-Fryslân en Noard-Fryslân. It wurk wie spesjaal foar dizze gelegenheid makke, en de keunstners hiene har ynspirearje litten troch it oansjen fan It&nbsp;Bilt.

De útstalling *Fruchtbere Grônd* waard organisearre troch de Stifting Biltske Jirpelwiken (BAW), en hearde ta it bredere LF2018-ûnderdiel *Potatoes Go Wild*. De tentoanstelling wie gearstald troch Anita van Os, de eigneresse fan Galery De Roos van Tudor yn Ljouwert (oarspronklik yn Frjentsjer), en fan 2013 oant en mei 2016 de konservator fan 'e Keunstmoanne It Amelân. De Stifting BAW woe mei *Fruchtbere Grônd* (en mei it projekt *Potatoes Go Wild* yn it algemien) de bân tusken keunst en lânbou ta útdrukking bringe, om sa mear begryp te kweken tusken boer en konsumint. 

*Fruchtbere Grônd* wie hielendal fergees tagonklik. Behalven útstallings fan keunstwurken omfieme it evenemint ek demonstraasjes yn ferskate techniken troch keunstners dy't op lokaasje kamen te wurkjen. Fierders wiene der optredens fan dichters dy't út eigen wurk foarliezen en waarden der lêzings holden oer it tema fan de tentoanstelling: de bân tusken keunst en lânbou. Ferspraat oan de Aldebiltdyk wiene fierders mear as tritich byldhouwurken opsteld, benammen yn de foartunen fan 'e monumintale pleatsen. De bylden bleaune oant 10&nbsp;septimber stean. 

*Fruchtbere Grônd* foel yn goede ierde, en mocht sa'n 25.000 besikers ferwolkomje, dy't net inkeld út Fryslân, mar ek út oare dielen fan Nederlân en soms út it bûtenlân kamen. Opfallend wie dat it publyk hast like ûnder de yndruk wie fan 'e jirpelskuorren sels as fan de keunst dy't dêr útstald wie. It bliek tige wurdearre te wurden dat it, alteast in part fan 'e tiid, mooglik wie om yn petear te gean mei de keunstner sawol as de boer dy't eigner fan 'e jirpelskuorre wie. De Stifting BAW seach dan ek mei grutte tefredenheid op it evenemint werom. Neitiid ferhuze de *Fruchtbere Grônd* foar it meastepart nei it Slot Evenboarch, yn it Eastfryske Lier. Fan begjin augustus oant 28&nbsp;oktober koe it publyk dêr deis tusken 10.00 en 18.00&nbsp;oere telâne.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Fruchtbere Grônd
*Webside fan it projekt ''Potatoes Go Wild'' fan LF2018
Franken (gebiet)

It **gebiet Franken** is it gebiet fan de âlde Hartochdom Franken fan de Midsiuwen. Yn it Dútsk en ek yn it Frysk en it Nederlânsk wurdt *Franken* brûkt. Yn oare talen en ek mei âldere nammen wurdt it wol oantsjutten as *Franconia*, *Franconie* of *Frankonie*. It gebiet foarmet gjin bestjoerlike ienheid. It grutste part fan Franken leit yn de dielsteat Beieren. Dat is ûnderferdield yn de Regierunsbezirke:
*Leechfranken (*Unterfranken*)
*Midfranken (*Mittelfranken*)
*Boppefranken (*Oberfranken*)
Boppedat wurdt de krite Heilbronn-Franken yn Baden-Wuertemberch en it súdlike part fan Tueringen by it gebiet Franken rekkene. Benammen yn de trije Frankyske Regierunsbezirke yn Beieren binne der groepen dy't stribje nei it foarmjen fan in nije dielsteat Franken yn de Bûnsrepublyk Dútslân. Yn 1989/90 hie de *Fränkische Bund* in petysje organisearre, mar ta de stifting fan in dielsteit kaam it einlings net. De Dútske Grûnwet biede der lykwols wol in wetlik grûn foar.

## Sjoch ek
*Hartochdom Franken
Monumint foar it Swarte Leger (Reims)

It **Monumint foar it Swarte Leger** (Frânsk en offisjeel: *Monument à l'Armée Noire*) is in tinkteken foar de Earste Wrâldoarloch, dat yn it Parc de Champagne yn 'e Frânske stêd Reims stiet. It betinkt de ynset fan 'e (negroïde) soldaten út 'e Frânske koloanjes yn Afrika besuden de Sahara, dy't fan 1914 oant en mei 1918 yn 'e rinfuorgen fan it Westfront yn 'e neite fan Reims fochten en sneuvelen.
__TOC__
## Skiednis
It oarspronklike Monumint foar it Swarte Leger waard nei de Earste Wrâldoarloch oprjochte op 'e hoeke fan 'e Boulevard Henry Vasnier en de Avenue du Général Giraud. De earste stien waard op 29&nbsp;oktober 1922 lein troch André Maginot, de Frânske minister fan Oarloch, dy't letter syn namme jaan soe oan 'e ferneamde Maginotliny. By dy gelegenheid hold de Senegaleeske lieder Blaise Diagne in taspraak. It tinkteken waard in sekuere replika fan in selse soarte monumint dat yn jannewaris 1924 yn Bamako, yn Maly, ûntbleate waard. It bestie út fiif figueren fan Afrikaanske Frânske soldaten mei in findel, dy't útseagen oer it slachfjild.

Yn july 1924 waard it tinkteken ynhuldige troch de Frânske minister fan Koloanjes Édouard Daladier, by in plechtichheid dy't mankgie mei grutte festiviteiten. De foarsitter fan it komitee dat it tafersjoch oer de oprjochting fan it tinkteken hie, wie generaal Louis Archinard. By de ûntbleating fan it monumint joech dyselde yn in taspraak benammen omtinken oan 'e rol dy't de Afrikaanske troepen fan it 1e Koloniale Ynfanterykorps yn 1918 spilen by de ferdigening fan Reims tsjin 'e Dútsers. Hja stiene benammen bekend om harren taaie ferdigening fan it Fort de la Pompelle, in fêsting eastlik fan 'e stêd (dêr't hjoed de dei in museum oer de Earste Wrâldoarloch fêstige is). De ûntbleating fan it tinkteken waard bywenne troch in mannichte fan 10.000 minsken. 

Nei't noardlik Frankryk ûnder de Twadde Wrâldoarloch, yn maaie 1940, by de Slach om Frankryk troch nazy-Dútslân beset wie, bliezen de besetters it Monumint foar it Swarte Leger yn septimber fan dat jier op. Yn septimber 1958, doe't de Afrikaanske ferdigening fan Reims ûnder de Earste Wrâldoarloch persiis fjirtich jier lyn wie, sette men útein mei de bou fan in nij monumint. Dat waard op 6&nbsp;oktober 1963 ûntbleate troch de Frânske minister fan Definsje Pierre Messmer, de minister fan Feteranesaken Jean Sainteny, siktaris-generaal fan it departemint Afrikaanske en Malagassyske Saken Jacques Foccart en generaal Georges Catroux, de grutkânselier fan it Légion d'Honneur. Yn 2008 waard by it monumint in grutte plechtichheid holden ta gelegenheid fan 'e 90e betinking fan 'e ferdigening fan Reims, bywenne troch steatssiktaris fan Feteranesaken Jean-Marie Bockel, steatssiktaris fan Bûtenlânske Saken en Minskerjochten Rama Yade en boargemaster fan Reims Adeline Hazan.
Marieke Lucas Rijneveld

**Marieke Lucas Rijneveld**, berne as **Marieke Rijneveld**, (Nieuwendijk, 20 april 1991) is in Nederlânsk skriuwer en dichter.

## [[Libben]] en wurk
Rijneveld waard berne op in pleats yn in grifformearde hûshâlding. Se studearre in jier Nederlânsk oan de dosinte-oplieding yn Utert en oan de Skriuwersfakskoalle yn Amsterdam. Har wurk waard publisearre yn ûnder oare de *[[VPRO Gids]]*, *[[Het liegend konijn]]* en *[[Hollands Maandblad]]*.

Rijneveld wûn de Hollands Maandblad Aanmoedigingsbeurs 2014/2015 en it C.C.S. Crone-stipendium 2015. Yn juny 2015 ferskynde har poëzydebút *Kalfsvlies* by Atlas Contact. *[[de Volkskrant]]* rôp har út ta literêr talint fan 2016. Se wûn mei dy bondel de C. Buddingh'-priis 2016 foar it bêste poëzydebút fan it jierr. Wilens wurke hja oan har roman *De avond is ongemak* dy't yn de rin fan 2018 in bestseller waard. De Ingelske fertaling *The Discomfort of Evening* helle de shortlist fan de International Booker Prize 2020. *Fantoommerrie*, har twadde dichtbondel, ferskynde yn febrewaris 2019 en wûn de Ida Gerhardt Poëzypriis 2020. 

Yn 2021 waard Rijneveld troch de Amerikaanske dichteres Amanda Gorman útkeazen om har wurk yn it Nederlânsk oer te setten. Rijneveld oanfurdige de opdracht ynearsten, mar luts har letter werom nei 't de Nederlânske rassefoarfjochtster Janice Deul de útjouwer bekritisearre foar it jaan fan in opdracht oan in blanke oersetter foar it wurk fan in swarte dichteres.

Yn septimber 2021 makke it CPNB bekend dat Rijneveld it boeke-essay foar de Boekewike fan 2022 skriuwe sil.

Njonken de skriuwerij wurket Rijneveld twa dagen yn 'e wike op in molkfeehâlderij.

## Lucas
Rijneveld woe yn groep trije fan de basisskoalle graach in jonkje wêze en betocht doe Lucas, in fantasyfreontsje. Ienris op 'e middelbere skoalle waard Rijneveld narre fanwegen in jongeseftich foarkommen en paste syn hâlden en dragen oan. Doe 't Rijneveld njoggentjin jier wie, kaam dat jongeseftige werom; yn 2010 heakke Rijneveld de namme Lucas ta as twadde foarnamme.

Rijneveld fynt it spitich dat der yn it Nederlânsk noch gjin foarnamwurd is foar non-binêre minsken. Rijneveld joech der in skoft yn ’t Ingelsk de foarkar oan om mei it genderneutrale persoanlik foarnamwurd 'they' oantsjut te wurden. Om 't der gjin better wurd is keas Rijneveld derfoar om har yn it Nederlânsk oantsjutte te litten mei 'zij'. Letter, yn jannewaris 2022, liet Rijneveld witte de foarnamwurden 'he' en 'him' te ferkiezen en 'hij' en hem'.

## [[Publikaasje]]s
;Dichtbondels
* *Kalfsvlies*. Atlas Contact, juny 2015.
* *Fantoommerrie*, 2019
;Romans
* *De avond is ongemak*. Atlas Contact, jannewaris 2018.
** 2020 - Ingelsk: *The Discomfort of Evening*, fertaling Michele Hutchison 
* *Mijn lieve gunsteling*. Atlas Contact   

## Prizen
* 2016 - C. Buddingh'-priis
* 2019 - ANV Debutantepriis
* 2020 - Peter van Straaten Psychologypriis foar *De avond is ongemak*. Tagelyk mei Esther Gerritsen en Yvonne Keuls. 
* 2020 - Ida Gerhardt Poëzypriis foar *Fantoommerrie*
* 2020 - Booker International Prize foar *The Discomfort of Evening*
Tsjerke fan Aldehaske

De **Tsjerke fan Aldehaske** oan de Badwei yn Aldehaske is ien fan de twa tsjerken fan de PKN-gemeente Haskeroard. Fanwegen it oargel is de tsjerke in ryksmonumint.

## Skiednis
#### Foargongers
De âldste tsjerke fan Aldehaske wie mooglik 12e-iuwsk. De krekte lokaasje dêrfan is net bekend en likemin wannear't de tsjerke ferdwûn is. In twadde tsjerke stie op it tsjerkhôf en datearre yn alle gefallen noch út de tiid foar 1600. Dy tsjerke hie in tradisjonele eastlike oriïntaasje en waard yn 1776 nochris fergrutte. Mooglik waard doe ek it sealtek fan de toer ferfongen troch in spits.  

#### Hjoeddeiske tsjerke
De hjoeddeiske tsjerke stamt út 1906 en ferfong it tsjerkegebou op it hôf. De gevelstien mei de tekst "*Dat uwe oogen open zijn nacht en dag over dit huis (1 Kon. 8:29a)*" betinkt de nijbou. 

## Ynterieur
It oarspronklike ynterieur waard nei ferbouwings yn 1959 en 2006 feroare. Eartiids stie de preekstoel achter in doophek ûnder it oargel. Oan wjerskanten fan in middenpaad stienen de banken resp. stuollen. Yn 1959 krige de tsjerke in nije preekstoel en in nije rige banken sûnder middenpaad. Ek krige de tsjerke twa brânskildere ramen fan Jentsje Popma mei in foarstelling fan Genesis 1:3 en Jehannes 11:25. By de ferbouwing fan 2006 waarden de banken sloopt en ferfongen troch stuollen. Ek krige de tsjerke in nij liturgysk sintrum boud oan it midden fan de westlike muorre en de stuollen waarden om it liturgysk sintrum hinne opsteld. De brânskildere ramen krigen in plak yn de finsters oan wjerskanten fan it liturgysk sintrum. Ek krige de tsjerke nije bygebouwen.

## Oargel
It ienmanualige oargel fan de tsjerke is in ryksmonumint en waard yn 1869 boud troch de bruorren Adema út Ljouwert. Yn 1906 ferhûze Bakker & Timmenga it oargel nei de tsjintwurdige tsjerke. Bysûnder is dat der oan it ynstrumint gjin feroarings west ha. It ynstrumint slút oan by it wurk fan Fan Dam út de iere 19e iuw.
Daniella Perkins

**Daniella Perkins** (ropnamme: Dani; folút: **Daniella Orion Perkins**; Anaheim (Kalifornje), 13 juny 2000) is in Amerikaansk aktrise en sjongster fan Afro-Amerikaansk etnysk komôf. Hja is benammen bekend wurden mei rollen yn tillefyzjesearjes op 'e bernestjoerder Nickelodeon, lykas *Legendary Dudas* en *Knight Squad*. Se is ek tige populêr op sosjale media as Twitter, Instagram en YouTube.

## Karriêre
Perkins waard yn 2000 berne yn 'e stêd Anaheim, ûnder de reek fan Los Angeles, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje. Hja sette yn 2014 mei fjirtjin&nbsp;jier útein mei har karriêre as aktrise, doe't se in lyts roltsje hie yn 'e koarte film *Senior Slasher*. Yn 2016 hie se in gastrol yn 'e jeugdsearje *Girl Meets World*, en datselde jiers waard se cast yn 'e rol fan Sophia yn 'e Nickelodeon-rige *Legendary Dudas*. 

Yn 2017 wie Perkins te sjen yn in gastrol yn 'e searje *Del Playa*. Ek fertolke se dat jiers de rol fan Violet yn 'e tillefyzjesearje *Painting Autumn*. Yn 2018 hie se in gastrol yn 'e ôflevering *Rhymth & Shoes* fan 'e searje *The Thundermans*, en ek spile se doe as Milly Turkel de haadrol yn 'e tillefyzjefilm *Blurt*. Nei noch in gastrol yn 'e searje *Nicky, Ricky, Dicky & Dawn* krige Perkins yn it tillefyzjeseizoen 2018-2019 ien fan 'e haadrollen yn 'e aventoeresearje foar bern *Knight Squad*, as Ciara. 

Yn 2018 presintearre Perkins de útrikking fan 'e Nickelodeon Kids' Choice Awards. Hja hat in jongere suster, Devenity Perkins, mei wa't se de Musical.ly-groep The Perkins Sisters foarmet, dy't mear as 2,2 miljoen folgers hat op 'e sosjale media.

## Priveelibben
Daniella Perkins is 1.55&nbsp;m lang en weaget 48&nbsp;kg. Har fermogen waard yn 2018 skat op $300.000. Yn 2017 hie se ferkearing mei kollega-akteur Zach Clayton.

## Keppelings om utens
*  Daniella Perkins op Twitter
*  Folsleine filmografy fan Daniella Perkins yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
Aventoeresearje

In **aventoeresearje** is in tillefyzjesjenre wêryn't de protagonist of protagonisten, koartsein, spannende aventoeren belibbet of belibje. Dit is in frij breed sjenre, dat nau besibbe is mei it sjenre fan 'e aksjesearje, en teffens reitsflakken hat mei oare sjenres, lykas de westernsearje en de histoaryske dramasearje. It ferskil mei aksjesearjes is dat aventoeresearjes in bredere opset hawwe, mei opienfolgings fan aksjesênes dy't net direkt mei-inoar te krijen hawwe (se fine plak op ferskillende lokaasjes, mei ferskillende tsjinstanners, wylst yn in aksjesearje de protagonist de hiele ôflevering troch mei deselde groep tsjinstanners te krijen hat, op faak min ofte mear deselde lokaasje, lykas yn ien en deselde stêd). Boppedat binne aventoeresearjes faak pleatst op eksoatyske lokaasjes en/of yn histoaryske tiidrekken.
Hartochdom Franken

It **Hartochdom Franken** wie ien fan de stamhartochdommen yn it Hillige Roomske Ryk, it stamlân fan de Franken. It hartochdom ûntstie yn de njoggende iuw en is sa stadichoan yn de tolfde iuw ophâlden te bestean, doe't it ferparte waard yn lytsere foarstendommen. It hartochdom omfieme it hjoeddeiske Hessen mei de stêd Frankfurt am Main, it noarden fan Baden-Wuertemberch, it suden fan Tueringen, parten fan Rynlân-Palts en de Frankyske gebieten yn Beieren. De gebieten yn Beieren binne hjoed-de-dei noch werom te finen yn de trije Beierske Regierungsbezirke Leechfranken, Midfranken en Boppefranken. De titel "hartoch fan Franken" fertsjinwurdige nei ferrin fan tiid gjin gebiet mear en gie stadichoan ferlern, ek om't it Frankyske Ryk in keninkryk en letter in keizerryk waard. De titel *Rex Francorum* (kening fan de Franken) gie letter oer nei de Frânske kening. 

## Hearskers
Konradinen
*Koenraad de Aldere, ferstoarn 906, hie in hartochlike titel yn it hartochdom
*Koenraad I fan Franken, ferstoarn 918, wie kening fan it Eastfrankyske Ryk. Der kin fanút gean wurde dat er ek in hartochstitel hie yn it hartochdom Franken
*Everhard III fan Franken,ferstoarn 939, broer fan Koenraad I, wie hartoch fan Franken.

Saaljers
*Koenraad de Reade, ferstoarn 955, wie greve yn Franken, dus dat wol sizze dat er greeflike folmacht hie

Staufen
*Freark I fan Swaben, ferstoarn 1105, hartoch fan Franken.
*Koenraad fan Staufen, ferstoarn 1152, hartoch fan Franken, Dútske kening.
Jehannestsjerke (Sint-Jânsgea)

De **Jehannestsjerke** oan de Streek yn Sint-Jânsgea is in tsjerkegebou fan de protestantske gemeente Sint-Jânsgea-Dolfsterhuzen.

## Skiednis
De earste tsjerke fan Sint-Jânsgea stie op it tsjerkhôf en waard yn 1608 boud. Yn 1812 waard dy tsjerke ferfongen troch nijbou op it plak foar de hjoeddeiske tsjerke oer. Om't de feangrûn fanwegen bemealling útdroege rekke dy twadde bou troch fersakking al gau brekfallich. De tredde tsjerke waard yn 1864 boud op it tsjintwurdige plak. It gyng om in ienfâldige sealtsjerke mei in houten geveltuorke. Yn 1940 folge in restauraasje en yn 1947 krige de tsjerke noch in nije klok. Op 24 febrewaris 1961 ûntstie der nei alle gedachten troch koartsluting brân, dy't de hiele tsjerke yn de lôge sette. It gebou gyng folslein ferlern, útsein it reau foar it Nachtmiel bleau bewarre. 

De hjoeddeiske tsjerke waard op 1 desimber 1963 yn gebrûk nommen. Dêrnjonken waard ek it ferieningsgebou "De Rank" iepene, dat noch altiten brûkt wurdt troch it ferieningslibben. By de iepening fan de tsjerke is in betinkingsstien mei de wurden "*Mijn huis zal een bedehuis heten voor alle volkeren*" yn it foarportaal ûnthulle.

## Sjoch ek
* Tsjerke fan Dolsterhuzen
Famyljefilm

De **famyljefilm** is in sjenre fan films dy't oars as bernefilms of jeugdfilms net spesjaal bedoeld binne foar in jongere leeftydsgroep, mar dy't wol gaadlik binne om troch bern sjoen te wurden. It kinne sawol dramafilms as komeedzjefilms wêze, hoewol't der frijwol altyd komyske eleminten yn ferwurke binne. Oer it algemien binne famyljefilms fierders spannend foar bern en ûnderhâldend foar folwoeksenen. De namme 'famyljefilm' wiist derop dat der mei it hiele gesin nei sjoen wurde kin. As typyske famyljefilms jilde in soad tekenfilms, lykas *The Lion King* (1994) en *Shrek* (2001), mar ek in protte 'gewoane' (*live action*) films, lykas *Mary Poppins* (1964), de *Herbie*-rige (fan 1968 ôf), *Little Lord Fauntleroy* (1980) en *Free Willy* (1993). In filmstudio dy't him by útstek talein hat op it meitsjen fan famyljefilms is it Amerikaanske Walt Disney Pictures. De oantsjutting 'Disney-film' is dêrtroch suver synonym wurden mei famyljefilm.
Regierungsbezirk

In **Regierunsbezirk** is in bestjoerlike regio yn Dútslân, in ûnderbestjoerlaach fan guon dielsteaten en is ûnderferparte yn distrikten, de Landkreis en de stêdlike Kreisfreie Stadt. Fjouwer fan de sechtjin dielsteaten binne ûnderferparte yn meiïnoar 19 Regierungsbezirke.
Yn 1808 stelden Prusen en Beieren de bestjoerslaach yn en by de weriening fan it Dútske Keizerryk yn 1871 hiene alle Dútske steaten in Regierungsbezirk, hoewol't guon in oare namme derfoar hiene. Nei de Dútske weriening yn 1990 namen de dielsteaten fan de eardere DDR, útsein Saksen en Saksen-Anhalt, de bestjoerslaach net mear oan.
Net alle dielsteaten hawwe dy bestjoerslaach dus. De measte dielsteaten binne gelyk ûnderferparte yn de distrikten. Yn Baden-Wuertemberch waard de bestjoerslaach yn 2005 fersterke, mar it fuortbestean derfan is lykwols net alhiel wis. Yn 1999 waarden de Regierungsbezirke yn Rynlân-Palts opheft en yn 2003 dy fan Saksen-Anhalt en yn2004 dy fan Nedersaksen. De namme Regierungsbezirke yn Saksen waard by in bestjoerlike weryndieling yn 2008 feroare ta *Direktionsbezirke*, dy't op 1 maart 2012 ta ien inkelde *Landesdirektion Saksen* gearfoege waarden.  Bremen, Hamburch, Sleeswyk-Holstein en it Saarlân hawwe nea Regierungsbezirke hân.

## Regierungsbezirke de dielsteat
*Beieren
**Middelfranken
**Nederbeieren
**Nederfranken
**Opperbeieren
**Opperfranken
**Opperpalts
**Swaben

*Baden-Wuertemberch
**Stuttgart
**Karlsruhe
**Freiburg
**Tübingen

*Hessen
**Darmstadt
**Gießen
**Kassel

*Noardryn-Westfalen
**Arnsberg
**Detmold
**Düsseldorf
**Keulen
**Münster

## Sjoch ek
*Landkreis
*Kreisfreie Stadt
Kreisfreie Stadt

In **Kreisfreie Stadt**, yn Baden-Wuertemberch in *Stadtkreis* neamd, is in grutte Dútske gemeente, dy't net by in Landkreis (distrikt) heart. In Landkreis is in part fan de bestjoerlike yndieling fan Dútslân. Ferskate grutte stêden yn Dútslân falle net ûnder in landkreis, kreis, maar fuort ûnder de dielsteat. Berlyn, Hamburch en Bremen mei Bremerhaven foarmje elts harren eigen steat. Yn Bremen foarmje Bremen en Bremerhaven elts in eigen gemeente.

## Sjoch ek
*Regierungsbezirk
*Landkreis
Kapel fan Rotstergaast

De **Kapel fan Rotstergaast** is de eardere herfoarme tsjerke fan Rotstergaast. It gebou docht tsjintwurdich tsjinst as doarpshûs.

## Skiednis
Yn 1315 hie Rotstergaast twa kapellen, wêrfan't ien in tsjerke waard. De tsjerke rekke yn de rin fan de tiid brekfallich en yn de 18e iuw wie der net mear as in stienbult fan oer. 

Yn 1928 krige Rotstergaast dochs wer in ienfâldich sealtsjerkje, dat yn 1986 de funksje fan tsjerke ferlear en tsjintwurdich as doarsphûs brûkt wurdt.

Achter de tsjerke leit it tsjerkhôf mei in klokkestoel. 

## Keppeling om utens
Trinitas (It Hearrenfean)

**Trinitas** is de namme fan in tsjerklik sintrum oan 'e Coehoorn van Scheltingawei op It Hearrenfean. De tsjerke is ien fan 'e trije PKN-tsjerken yn It Hearrenfean .   

## Skiednis
Yn 2011 waard útein set mei de ferbouwing en ôfbraak (foar in part) fan 'e besteande en eardere grifformearde Jeropaleanetsjerke ta in tsjerklik sintrum. Yn septimber 2010 waard der dêrom foar it lêst in tsjerketsjinst holden. Tagelyk waard oan it tsjerklik sintrum in grutte, nije tsjerke boud. By de feroarings bleau de 25 meter hege betonnen klokketoer stean. Op 3 juny 2012 waard de tsjerke wer yn gebrûk nommen. 

Yn 'e tsjerke is plak foar 650 minsken. Op 'e galerij is nochris in útwreiding fan 80 sitplakken mooglik. 

Nei de foltôging fan 'e nije tsjerke waarden de Krústsjerke en de Tsjerke oan de Fok troch de tsjerklike gemeente ôfstjitten en yn 'e ferkeap dien.

De tsjerke kin ek ferhierd wurde foar kulturele saken.

## Oargel
It oargel foar de tsjerke stamt út de sletten Krústsjerke en waard yn 1959 troch de firma Reil út Heerde boud. Reil brûkte dêrby piipwurk fan it âldere oargel fan 'e bruorren Rohlfing út Osnabrück út 1922. It ferhûze yn 2012 nei de nije tsjerke. Tagelyk mei de ferhûzing fûn in renovaasje en in technyske ferbettering plak.

## Sjoch ek
* Sionstsjerke
* Skoattertsjerke

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Revâns-Freule

De **Revâns-Freule** (de offisjele namme is Frysktalich) is in keatspartij dy't alle jierren yn mids augustus holden wurdt yn it Fryske twillingdoarp Jellum-Bears. Dit evenemint is ûntstien as reäksje op 'e bekendere Freulepartij yn Wommels.

## Regels
De Revâns-Freule is in wedstryd foar jonges fan 14 oant en mei 16&nbsp;jier, dêr't partoeren fan by it KNKB oansletten keatsferienings foar útnûge wurde dy't dat jiers goed prestearre hawwe. De Revâns-Freule fynt plak op in woansdei, persiis in wike nei de Freulepartij, dy't sels wer persiis in wike nei de PC yn Frjentsjer ferkeatst wurdt. De organisaasje fan 'e Revâns-Freule is yn 'e hannen fan Keatsferiening De Twa Doarpen fan Jellum-Bears.

## Skiednis
Yn 1964 hie Jellum-Bears in goed jongespartoer, dat lykwols op 'e Freulepartij yn Wommels krekt njonken de prizen griep. Wouter Swart, foarsitter fan Keatsferiening De Twa Doarpen, naam dêrop it inisjatyf foar de oprjochting fan 'e Revâns-Freule, dêr't jonges dy't it op 'e Freule krekt net helle hiene, revâns krije koene. Anno 2018 wie it sa dat Frjentsjer de Revâns-Freule njoggen kear wûn hie, en Wommels sân kear. Alve kear hie it winnende partoer fan 'e Freulepartij ek de Revâns-Freule op syn namme skriuwe kinnen.
Agneta Eckemyr

**Agneta Eckemyr** (Karlsborg, 2 july 1950 – Stockholm, 29 desimber 2018) wie in Sweedsk aktrise, model, en moade-ûntwerpster. 

## Libben en karriêre
Eckemyr waard yn 1950 berne yn Karlsborg, in stêd yn 'e Sweedske provinsje Westergautlân (*Västra Götaland*). As tiner begûn se modellewurk te dwaan en fanwegen har skientme waard se nei ferrin fan tiid ek frege foar rollen yn films en op 'e tillefyzje. Yn 1969 ferskynde der in fotoreportaazje fan har yn it Amerikaanske tydskrift *[[Life Magazine]]*, yn itselde nûmer dat ek fotoreportaazjes fan 'e fiif aktrises befette dy't kâns makken op 'e rol fan 'e tsjinspylster fan James Bond yn *[[On Her Majesty's Secret Service (film)|On Her Majesty's Secret Service]]*.

Yn 1974 hie Eckemyr ien fan 'e haadrollen yn 'e Disney-produksje *[[The Island at the Top of the World]]*. Dat wie in aventoerefilm wêryn't se in jongfaam spile út in Wytsingmienskip, dy't op in eilân yn it Noardpoalgebiet iuwenlang yn isolaasje oerlibbe hie. Yn 1975 hie Eckemyr de froulike haadrol yn 'e Sweedske film *Lejonet och Jungfrun* ("De Liuw en de Faam"), en datselde jiers posearre hja neaken yn it manljusblêd *[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]*, as de Playmate fan 'e moanne oktober 1975. Se stie ek op 'e omslach fan 'e edysje fan dy moanne.

Neitiid wie Eckemyr noch te sjen yn 'e Amerikaanske films *The Kentucky Fried Movie* (1977) en *Winter Kills* (1979) en yn in ôflevering fan 'e Amerikaanske tillefyzjesearje *CHiPS*. Ek spile se yn 'e Sweedske films *Kristoffers Hus* (1979), *Flygnivå 450* (1980), *Olsson per Sekund, eller: Det Finns Ingen Anledning till Oro* (1981) en *Brusten Himmel* (1982). Dêrnei breide Eckemyr in ein oan har karriêre as akstrise en fûn se harsels op 'e nij út as moade-ûntwerpster. Dêrta sette se har nei wenjen yn New York, yn in appartemint dat útseach oer Central Park. Har haute couture-ûntwerpen waarden dêr ferkocht yn har winkel *Älskling* (Sweedsk foar "Leafste" of "Skatsje"), dy't oan Columbus Avenue stie.

Doe't se yn 'e sechstich wie, rekke Eckemyr oanhelle mei de sykte fan Alzheimer. Nei in tal jierren mei dy stadichoan fierder oanboazjende oandwaning libbe te hawwen, kaam hja op 29&nbsp;desimber 2018 yn 'e âlderdom fan 68 jier yn Stockholm te ferstjerren.

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Agneta Eckemyr yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
Don

* Don (jongesnamme), in ferkoarte foarm fan 'e Skotsk- en Ingelsktalige namme Donald

## Titulatuer
* don (predikaat), in Spaansk, súdlik Italjaansk en Filipynsk predikaat, dat oan in namme tafoege wurdt om respekt foar dy persoan út te drukken
* don (misdie), in baas yn 'e organisearre misdie, te witten: yn 'e maffia
* don (universiteit), in ynformele titel fan perfesters of dosinten oan universiteiten yn it Feriene Keninkryk en Ierlân, yn 't bysûnder yn Oxford, Cambridge, St. Andrews en Dublin
## Fermaak
* ''Don'' (franchise), in Hindy-talige Yndiaaske gangsterfilmrige
** ''Don'' (film út 1978), in Yndiaaske film út 1978
** ''Don'' (Yndiaaske film út 2006), in Yndiaaske film út 2006
** *[[Don 2]]*, in Yndiaaske film út 2011
* ''Don'' (Nederlânske film út 2006), in Nederlânske film út 2006
* ''Don'' (film út 2007), in Telûgû-talige Yndiaaske film út 2007
* *[[Don Number One]]*, in Bingaalsktalige Yndiaaske film út 2012, in remake fan 'e film út 2007
* ''Don'' (telefyzjesearje), in Yndiaaske realitytelefyzjesearje
* ''Don'' (liet), in liet fan Miranda! út 2004
* *[[Battle Stadium D.O.N.]]*, in Japansk fideospultsje út 2006
## Geografy
* Don (Benyn), in plak yn Benyn
* Don (Frankryk), in plak en gemeente yn noardlik Frankryk
* Don (Itaalje), in plak en gemeente yn noardlik Itaalje
* Don (Tasmaanje), in doarp yn 'e Australyske steat Tasmaanje
* Don (West-Firginia), in plak yn 'e Amerikaanske steat West-Firginia
* Don Dang, in plak yn 'e Yndiaaske steat Gûdjarat

* Don (rivier yn Austraalje), in rivier yn Austraalje
* Don (rivier yn Ingelân), in rivier yn Ingelân
* Don (rivier yn Kanada), in rivier yn Kanada
* Don (rivier yn Ruslân), in rivier yn Ruslân
* Don (rivier yn Skotlân), in rivier yn Skotlân

* Republyk fan de Don, in *de facto* ûnôfhinklike steat sûnder ynternasjonale erkenning (1918-1920) yn súdlik Ruslân
## Striidkrêften
* DoN of DON, in ôfkoarting fan Department of the Navy, in ûnderdiel fan it Amerikaanske Ministearje fan Definsje
* Don-2N-radar, in Russysk radarsysteem dat bedoeld is om ballistyske raketten op te spoaren
## Wittenskip
* don (ienheid), in lytse Koreaanske gewichtsmjitte
* -don, in efterheaksel yn 'e wittenskiplike nammen fan in protte bisten, mei de betsjutting "-tosk"
*deoksynivalenol (DON), in giftige stof
## Oar
*Dôn, in goadinne yn 'e Welske mytology
*Don (tropyske stoarm), in tropyske stoarm út it orkaanseizoen fan 2011
*Don (hynsteras), in Russysk hynsteras
Don (predikaat)

**Don** (midden yn 'e sin mei in lytse letter skreaun: **don**) is in predikaat dat yn it Spaansk en it Italjaansk fan súdlik Itaalje foar de nammen fan manlju pleatst wurdt. Soks wurdt dien as teken fan respekt foar de persoan yn kwestje. It wurdt almeast foar de foarnamme set, mar it kin ek foar de efternamme pleatst wurde, as de foarnamme fuortlitten wurdt. Oars as dat gauris tocht wurdt, is 'don' op himsels gjin aadlike titel, noch is it oererfber, lykas by it Nederlânske predikaat jonkhear wol it gefal is.

'Don' is ôflaat fan it Latynske *dominus*, dat "hear" betsjut. Yn Spanje en súdlik Itaalje fungearre it oant yn 'e njoggentjinde iuw as oansprektitel foar persoanen fan adel en oare oansjenliken. Tsjintwurdich is it gebrûk algemiener, en wurdt it ek brûkt op 'e Filipinen (in eardere Spaanske koloanje) en hjir en dêr yn Spaansktalich Latynsk-Amearika. De froulike foarm is yn it Spaansk **doña** (útspr.: "donja"), en yn it Italjaansk **donna**. Yn it Portegeesk fan Portegal en Brazylje komt in ferlykber predikaat foar: **dom**, wêrfan't de froulike foarm **dona** is. Yn skriuwtaal wurde 'don' en 'dom' ôfkoarte as "D.", en de ûnderskate froulike foarmen as "Dª", "Da." of "D."

Bekende foarbylden fan it gebrûk fan dit predikaat kin men fine yn 'e titel fan it boek *[[Don Quichot]]*, de titel fan 'e opera *[[Don Giovanni]]*, de namme fan 'e legindaryske frouljusfersierder don Juan Tenorio ('Don Juan') en de namme fan 'e maffiabaas út 'e ''Godfather''-filmrige, don Corleone.
Tsjerke fan Nijskoat

De **Tsjerke fan Nijskoat** is de eardere herfoarme tsjerke fan Nijskoat. De tsjerke stiet yn it sintrum fan it midsiuwske hôf dat troch in beammekrâns  omklamme wurdt. Súdlik fan de tsjerke stiet it krematoarium en de tsjerke wurdt brûkt as aula. 

## Skiednis
Op it plak fan de hjoeddeiske tsjerke stie yn 1315 al in kapel. Eartiids stie de tsjerke tusken de bebouwing oan it Tsjerkepaad, de ferbiningswei tusken Aldskoat en Rotstergaast. Tsjintwurdich leit de letgoatyske tsjerke ôfsidich fan de bebouwing. De sealtsjerke mei in trijesidich koer is oplutsen fan op 'e nij brûkte reade kleastermoppen en hat nea in toer hân. Oannommen wurdt dat de tsjerke yn de 15e iuw fernijd waard, mar it is ek mooglik dat dy fernijing letter plakfûn hat. 

Yn de acht rûnbôgefinsters binne yn 1976 kleurde ramen fan Hans Niemeijer set.
  
De tsjerke wurdt al sûnt 1976 net mear foar sneinske tsjinsten brûkt. Wol binne der routsjinsten en mei Kryst wurdt der in krystfiering holden.

Oan de westlike kant fan de tsjerke stiet in klokkestoel mei in klok út de 15e iuw. De klok waard nei in ferbliuw yn it Museum It Hearrenfean en in  restauraasje werom hongen yn de toer. De yn 1986 troch Eijsbouts getten klok ferhûze doe nei de klokkestoel by de herfoarme tsjerke fan Mildaam.

## Keppeling om utens
Sint-Joazeftsjerke (De Haach)

De **Sint-Joazeftsjerke** (*Sint-Josephkerk*) wie in monumintale roomske tsjerke yn 'e Skilderswyk fan De Haach.

De parochy waard yn 1880 oprjochte yn in tiid doe't de Skilderswyk oanlein waard en it tal katoliken hurd oanwoeks. Ear't de tsjerke oan Joazef fan Nazaret ynwijd waard makken de katoliken gebrûk fan in houten needtsjerke oan 'e Van der Duynstraat.  

De tsjerke waard tusken 1886 en 1888 oan de Van Limburg Stirumstraat boud neffens in ûntwerp fan Evert Margry. De tsjerke foarme foar de arsjitekt it hichtepunt fan syn karriêre. It hie in ryk ynterieur en bakstiennen stjerferwulften.

De Sint-Joazeftsjerke wie in grutte, trijskepige neogoatyske krústsjerke mei in 86 hege toer. Fanwegen de ûnttsjerkliking en de swiere ûnderhâldslesten moast de tsjerke yn 1971 sletten wurde. Yn de jierren 1974-1975 fûn de ôfbraak fan de tsjerke plak. 

## Ofbylden

Sint-Jospephkerk Den Haag - Interieur - ca1900.jpg|Alter.
Interieur - 's-Gravenhage - 20085661 - RCE.jpg|Ynterieur yn 1971.
Sint-Jozefkerk tijdens afbraak - 's-Gravenhage - 20085662 - RCE.jpg|De ôfbraak yn 1975.
Slasherfilm

In **slasherfilm**, ek stavere as **slasher-film**, is in filmsjenre dat in subsjenre fan 'e horrorfilm is. It Ingelske wurd *slasher* betsjut "hakker", "houwer" of "snijer". Wat dit subsjenre fan oare horrorfilms ûnderskiedt, is dat de haadpersoan(en) te meitsjen krije mei in searjemoardner dy't almeast psychopatyske trekken fertoant of op in oare manear net goed by de holle is, en dy't syn slachtoffers deadet mei wapens as messen, swurden, bilen, seagen ensfh., wêrby't ornaris in soad bloed frijkomt. Nau oan 'e slasherfilm besibbe binne it subsjenre fan 'e splatterfilm (dat alhiel fiksearre is op bloed dat alle kanten útspat) en de psychologyske skriller (dy't gebrûk makket fan deselde skriktechniken, mar wêrby't de moardner alderhanne soarten wapens brûke kin).

Yn slasherfilms is de moardner meastal in maskere persoan, waans identiteit lang ûnbekend bliuwt, wat de spanning yn 'e film noch ekstra opdriuwt. De slachtoffers binne yn 'e regel tiners of adolesinten, en faak binne dat guons dy't wat op har kerfstôk hawwe (en dêrfoar "straft" wurde moatte), of dy't der in "ferbeane" libbensstyl op nei hâlde, bgl. mei drugsgebrûk en/of seks. Fan slasherfilms wurde gauris grutte oantallen ferfolgen makke, oant yn 'e dûbele sifers.

De âldste slasherfilm is *[[Thirteen Women]]*, út 1932. It gouden tiidrek fan 'e slasherfilm wie de 1980-er jierren en de iere 1990-er jierren, doe't filmrigen as *[[Halloween (filmsearje)|Halloween]]*, *[[Friday the 13th (film út 1980)|Friday the 13th]]* en *[[A Nightmare on Elm Street (franchise)|A Nightmare on Elm Street]]* útkamen. Oare bekende Amerikaanske slasherfilms binne: *[[The Texas Chainsaw Massacre (film út 1974)|The Texas Chainsaw Massacre]]* (1974), *[[Scream (film)|Scream]]* (1996), *[[I Know What You Did Last Summer (film)|I Know What You Did Last Summer]]* (1997) en *[[Saw]]* (2004). Yn 'e Nederlânske kontekst kinne foar slasherfilms oanmurken wurde: *[[Amsterdamned]]* (1988), *[[Sl8n8]]* (2006), *[[Sint (film)|Sint]]* (2010), *[[Welp (film)|Welp]]* (2014) en *[[SneekWeek (film)|SneekWeek]]* (2016).
John Lanting

**Johannes Frederik (John) Lanting** (Overveen, 30 maart 1930 – Breda, 15 augustus 2018) wie in Nederlânsk akteur, regisseur en produsint. Lanting waard benammen bekend om syn *Theater fan de Lach*. Oant 1996 trede de 'Kening fan ’e klucht' op yn de Nederlânske teaters. 

## Libben en wurk
Lanting gong nei syn hbs-oplieding reizgjen en wurke ûnder oare yn Frankryk, Spanje en Marokko. werom yn Nederlân wurke er as toanielknecht yn 'e Haarlimske skouboarch en letter as gids op rûnfeartbooten yn Amsterdam.  Yn 1956 studearre er ôf oan de Toanielskoalle yn Amsterdam. Yn 1958 hie er in lytse rol yn de tf-film *Cesare* fan Willy van Hemert. Oant 1964 spile er by it Rotterdamsk Toaniel. Dêrnei debutearre er yn 'e solofoarstelling *De Aap* fan Franz Kafka, in toanielstik dat er oant yn Japan ta spile. 

Yn 1972 begûn Lanting as teaterprodusint, yn 'e mande mei Jacques Senf, fan it Theater van de Lach. Bekende komeedzjes dy't Lanting brocht wiene *Nee Schat nu niet*, *In de kast op de kast*, *In kus van een Rus* en *Een trouwring mag niet knellen*.  Syn trochstrings hilaryske shows waarden troch de TROS yn de jierren '70 en '80 op 'e telefyzje útstjoerd.
Ek spile Lanting rollen yn telefyzjerigen lykas *M'n broer en ik* (1967-1969) en *Hamelen*. Yn dy lêste fertolke er de rol fan amtner Ogterop Deux. Yn 1974 wie er te sjen yn *De vloek van Woestewolf*.  

Yn 1987 ûntfong Lanting de Johan Kaartpriis. Dêrnei joech er lêzingen en brocht it boek *En clown zou ik worden* út. 

Lanting wie de lêste pear jier fan syn libben siik en stoar yn de âldens fan 88 jier. 

## Keppelingen om utens
* Profyl fan Lanting yn de Teäterensyklopedy
* John Lanting by it Nederlânsk Ynstitút foar Byld en Lûd
* Webstee Theater van de Lach
Oandwaning

In **oandwaning** is in ôfwiking fan 'e sûne tastân fan lichem en/of geast. It is in oerkoepeljend begryp foar ferskate samlings fan symptomen, syndromen, klinyske tekens, sykten, lichaamlike beheinings en letsels.