open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sint-Fitustsjerke (Doezum)

De **Sint-Fitustsjerke** is de eardere herfoarme en tsjintwurdich de protestantske tsjerke fan Doezum. It noch foar in part út dowestien besteande gebou datearret út de tolfte iuw. 

## Skiednis
De oarspronklik oan Sint-Fitus wijde tsjerke waard yn 'e 12e iuw boud. Fan 'e fan dowestien boude tsjerke út de 12e iuw bleaune allinne in part fan it westwurk en de toer bestean. De súdlike en westlike muorre fan 'e toer binne fersierd mei bôgefriezen. It skip rint oan 'e súdlike kant fan it skip wat fierder troch as oan 'e noardlike kant, wêrtroch't de toer dêr opnommen wurdt yn it skip. Opmerklik binne de twa bline spitsbôgen yn 'e noardlike muorre fan 'e toer en de trije tichtmitsele yngongen yn 'e súdlike muorre fan 'e toer en it skip. Hjoed-de-dei hat de toer in sealtek, mar de toer hat ea in opmitsele spits as bekroaning hân.

Yn it earste fearn fan 'e 13e iuw waard de eastlike muorre fan it skip ôfbrutsen om de tsjerke mei in bakstiennen koer langer te meitsjen. It tsjerkeskip fan dowestien waard yn 'e 16e iuw ôfbrutsen en op 'e nij mei bakstien boud. It skip waard nochris ferfongen troch in nij skip yn 1808, wêrby't de nije muorren grutte rûnbôgefinsters krigen. Ek it fiifsidige koer krige sokke rûnbôgefinsters, dy't by in lettere restauraasje ferfongen waarden troch rekonstruearre romaanske finsters.   

Yn 1957 en 2010 folgen der grutte restauraasjes oan it gebou. 

De herfoarme en grifformearde gemeente fan Doezum foarmen yn 2008 in PKN-gemeente. Oant 2017 waarden de tsjinsten om bar holden yn 'e Herfoarme tsjerke en Grifformearde tsjerke. Tsjintwurdich tsjerkje de gemeenteleden allinne noch yn 'e Fitustsjerke.

## Ynterieur

De preekstoel stiet oan 'e súdlike muorre en is wyt oerfarve. Tegearre mei it klankboerd datearret er út 1829. Op 'e fjilden fan 'e preekstoel binne froulike figueren oanbrocht. Njonken de preekstoel hinget in rouboerd foar Daniel Onno de Hertoge, in feanter út Gruttegast. Njonken it noarmannepoartsje steane foar de preekstoel oer twa 18e-iuwske hearebanken; de koperen kandlers oan de banken binne oarspronklik ôfkomstich út de tsjerke fan Gruttegast. Ek de koperen kroanluchter is ôfkomstich út dy tsjerke. Boppe de banken hingje trije roubuorden foar de bewenners fan 'e boarch yn Lytsegast. Fierders lizze der noch in tal 17e-iuwske grêfsarken yn de flier.   

## Oargel
It ienmanualige oargel datearret út 1866 en is it iennige ynstrumint fan Grinzer oargelbouwer Geert Pieters Dik (1799-1870) dat noch bestiet. Yn 1911 waard it wite front yn in iken kleur oerskildere. Fanwegen de restauraasje fan 'e jierren 1950 waard it oargel demontearre en letter wer opboud, itjinge net saakkundich barde, sadat yn 'e jierren 1980 it oargel net mear te bespyljen wie. Oan it begjin fan 'e jierren 1980 brocht Bakker & Timmenga it oargel wer yn oarder. Ek krige it mei fykwurk fersierde front de orizjinele wite kleur werom. De oargelkreake stiet op twa doryske pylders.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Pesäpallo

**Pesäpallo**, ek wol bekend as **Finsk honkbal**, is in saneamde 'lytse' sport út Finlân (neffens grutte ferlykber mei keatsen of fierljeppen yn Fryslân). De Finske namme betsjut letterlik: "nêstbal" (fan 'fûgelnêst', en net it foarsetsel 'nêst'). It is in sport dy't sterk liket op it (Amerikaanske) honkbal, en dy't yn 1920 betocht waard troch de Finske sporter en militêr Lauri Pihkala. Pesäpallo wurdt behalven yn Finlân, dêr't it de nasjonale sport is, ek spile yn (dielen fan) Dútslân, Sweden en Switserlân, mar lang net sa algemien of sa fanatyk as yn Finlân.
__TOC__
## Beskriuwing
Foar leken is it grutste ferskil tusken pesäpallo en honkbal dat by profesjoneel pesäpallo alle spilers in helm drage en dat it sporttenu ûnder de reklame sit. De bal wurdt mei in kneppel it fjild ynslein, mar oars as by honkbal moat de bal earst de grûn reitsje binnen it trijehoekige gebiet dat foarme wurdt troch de honken, en mei er dêrnei pas trochstuitsje nei it bûtenfjild. Homeruns, wêrby't de bal sa hurd mooglik oer it bûtenfjild hinne de tribunes ynslein wurdt, binne by pesäpallo dus net mooglik.

Nei't de slachman de bal fuortslein hat, kin er in punt helje troch mei de klok mei by de honken lâns te draven. Krekt as by honkbal besiket de tsjinpartij syn bal te fangen en him dêrmei ôf te tikjen, en krekt as by honkbal is er 'feilich' salang't er mei in foet ien fan 'e honken oanrekket. It fjild hat by pesäpallo in wat oare foarm as by honkbal, mar de spilers fan 'e slachpartij moatte likegoed sjen om by it thúshonk te kommen. As harren dat slagget, krije se in punt. Pesäpallo wurdt spile yn fjouwer innings. It team dat oan slach is, mei trije jokers ynsette; dat binne spilers dy't ekstra goed slaan of drave kinne. 

De oare regels meitsje dat pesäpallo ek in oar soarte spiler hat as honkbal. Trochdat by honkbal yn prinsipe altyd besocht wurdt om in homerun te slaan, moatte honkballers fral spiersterk wêze en besykje om 'e bal sa hurd mooglik te reitsjen. Trochdat homeruns by pesäpallo net mooglik binne, moatte pesäpallospilers krekt hurd drave kinne en by steat wêze om atletyske dûken nei de bal of nei in honk te meitsjen. Sadwaande binne pesäpallospilers trochinoar folle lichter boud as honkbalspilers.
Betheltsjerke (Assen)

De **Betheltsjerke** oan 'e Grinzerstrjitte yn Assen is in tsjerkegebou fan 'e kristlik-grifformearde gemeente. De oarspronklik as synagoge boude tsjerke stamt út 1901 en is sûnt 1994 in ryksmonumint.

## Synagoge

Om't harren synagoge út 1832 te lyts waard, lieten de joaden fan Assen yn 1901 in nijen-ien bouwe. De opdracht waard jûn oan Jan Smallenbroek, dy't in eklektysk gebou ûntwurp. Opperrabbyn Abraham van Loen naam de synagoge yn gebrûk by in feest dat trije dagen duorre. In grut part fan de Asser joaden waard yn 'e Twadde Wrâldkriich deportearre en fermoarde en yn 1943 waard de gemeente opheft.

## Tsjerke

Nei de befrijing naam it synagogebestjoer it beslút om it gebou te ferhieren oan 'e frijmakke-grifformearde gemeente, dy't it gebou op 12 maaie 1947 yn gebrûk naam. Yn 1951 kochten de frijmakke grifformearden it gebou oan. Doe't de gemeente ferhûze nei de Noardertsjerke kaam de Betheltsjerke yn 'e ferkeap. It bleau jierren leech stean en brûkt foar de opslach fan meubilêr.   

Yn 1975 baarnde De Ark, it gebou fan 'e ûnôfhinklike baptistengemeente, ôf. Likernôch trije jier brûkten de baptisten in diel fan 'e Betheltsjerke, oant hja harren eigen gebou wer yn gebrûk nommen. 

De ôfbraak drige foar de eardere synagoge, doe't de Kristlike Grifformearde Tsjerke harren âlde tsjerke oan 'e Kanaalstrjitte 37 yn 1979 ferruilden foar it tsjintwurdige gebou. De tsjerke waard ferboud en renovearre en sûnt funksjonearret it as it tsjerklik sintrum fan 'e kristlik-grifformearde gemeente. Doe't de baptisten harren tsjerke op 'e nij troch brân kwyt rekken, fûnen se op 'e nij tydlik ûnderdak yn 'e Betheltsjerke oant yn 2007 harren eigen gebou foltôge waard.

Assen is ien fan 'e gemeenten yn Nederlân dy't mei de saneamde stroffelstiennen har fermoarde joadske ynwenners betinkt. By de Betheltsjerke is sûnt 2012 in plakette dy't útlis jout oer de eardere funksje fan 'e Betheltsjerke.

## Oargel
It oargel yn 'e tsjerke waard yn 1980 boud troch de firma Kaat & Tijhuis út Kampen. It ynstrumint is op in eigentiidske wize bassearre op wurk fan Andreas Silbermann (1678-1734) en syn soan Johann Andreas (1712-1783). De oargelkas fan read-brún skildere oregan-pine folget it skema fan dat fan Silbermann's oargel fan it kleaster Marmoutier yn 'e Elzas. It fykwurk oan it oargel waard makke troch frijwilligers. Op 5 jannewaris 1982 waard it oargel offisjeel yn gebrûk nommen.
 
## Keppelingen om utens
* Disposysje oargel op de side ''Orgels in Drenthe''
Mandiraja

**Mandiraja** is ûnderdistrikt yn it Regintskip Banjarnegara, yn de Provinsje Midden-Java (Jawa Tengah), yn Yndoneezje.
Grifformearde tsjerke (Easthim)

**'t Anker** yn Easthim is de namme fan 'e eardere grifformearde tsjerke, dy't tsjintwurdich funksjonearret as it tsjerklik sintrum foar de protestantske gemeente Easthim-Abbegea-Folsgeare. Fanwegen it oargel is de tsjerke in ryksmonumint.

## Skiednis

Ut ûnfrede mei de frijsinnigens yn 'e herfoarme tsjerke ûntstie op 30 april 1889 de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke fan Easthim, Abbegea en Folsgeare. Alhoewol't de measte leden fan 'e herfoarme tsjerke fan Easthim harren net fine koene yn de frijsinnigens yn 'e tsjerke, bleaune de measten trou yn 'e hope dat hja de tsjerke fan binnen út feroarje koene. De dolearende gemeente kaam ynearsten yn it tsiispakhûs yn Nijesyl byinoar, mar al gau waarden de tsjinsten ferlein nei Easthim yn in skuorre oan it tsjintwurdige Hernepaed. Hja lieten op dat plak in needtsjerkje bouwe en yn 1897 krige de gemeente de kâns om in stik grûn te keapjen oan de haadwei fan it doarp. Op 27 july waard dêr de earste stien lein foar de tsjerke en op 3 novimber koe de tsjerke yn gebrûk nommen wurde.

Sûnt 1992 foarmen de grifformearden mei de herfoarmen in Samen-op-Weg-gemeente, dy't op 15 april 2008 fusearre ta de protestanske gemeente Easthim-Abbegea-Folsgeare. De grifformearde tsjerke bleau mei de trije herfoarme tsjerken yn gebrûk by de gemeente.

## Oargel

De tsjerke hie yn 1897 noch gjin oargel en brûkte ynearsten in harmoanium, mar yn 1900 kocht de gemeente in ynstrumint oan fan Bakker & Timmenga, dat yn 1840 foar de Fermanje fan It Hearrenfean troch L.J. van Dam boud wie. By de weropbou fan it oargel waarden der hast gjin feroarings oanbrocht, allinne de spyltafel moast fan de achterkant nei de sydkant ferhûzje. 

It oargel waard yn 2003 restaurearre troch Flentrop Oargelbou út Saandam. Jan Jongepier naam it ynstrumint op 30 augustus 2003 mei in konsert wer yn gebrûk. Fanwegen it oargel is de tsjerke in ryksmonumint.

## Keppelingen om utens
* Disposysje oargel
Jan Smallenbroek (arsjitekt)

**Jan Smallenbroek** (De Like, 25 desimber 1852 - Assen, 18 maart 1932) wie in Nederlânsk arsjitekt.

## Libben en wurk
Smallenbroek wie in soan fan Albert Smallenbroek en Bouwina van der Velde. Syn heit en pake wiene wettermûnder yn de provinsje  Grinslân. Hy waard opsichter by Rykswettersteat en letter arsjitekt. Hy troude yn 1876 yn Assen mei Trijntje Offereins (1854-1913) en festige him yn Drinte. Harren soan Albert Smallenbroek gie yn de fuotleasten fan syn heit en waard ek arsjitekt. 

Smallenbroek stoar yn de âldens fan 79 jier en waard beïerdige op it Suderbegraafplak yn Assen.

## Bouwurken (in kar)


Stationsstraat 11 Assen - Ebbenerve.jpg|Assen, Stasjonsstrjitte 11
Torenlaan 11 Assen.jpg|Assen, Torenlaan 11
20130915 Vm Gemeentehuis Peize Dr NL.jpg|Peize, gemeentehûs


## Bibliografy
*  (1996) *Assen Architectuur en Stedebouw 1850-1940* Zwolle: Waanders ISBN 9040098123
* Gerding, M. (redaksje) (2013) *Buurt met karakter. Assen Oud-Zuid en haar inwoners*, Vereniging Assen Oud-Zuid. ISBN 978-90-9027936-7

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
Machtergreifung

**Machtergreifung** wie in oantsjutting dy't de nazys brûkten foar harren machtsoername yn 1933. It is in Dútsk wurd dat 'machtsoername' betsjut. It komt fan it haadwurd *Macht* en it tiidwurd *ergreifen*. It wurd waard ornaris brûkt, mar wurdt no hast útslutend foar de machtsoername fan de nazys brûkt. Mei dizze *Machtergreifung* makke Hitler winliken in ein oan de Weimarrepublyk. De Machtsergreifung waard folge troch de *[[Gleichschaltung]]*.

Nei't Adolf Hitler op 30 jannewaris 1933 ta Rykskânselier beneamd waard, waard der in lytse moanne letter it Ryksdeigebou yn Berlyn yn brân stutsen. De Nederlânske kommunist Marinus van der Lubbe waard fan dy Ryksdeibrân beskuldige, oppakt, en feroardield. Hitler brûkte de brân en fergrutsje syn macht. Hy helle Rykspresidint Paul von Hindenburg oer en jou de plysje mear foech mei in feroardering. De plysje pakte kommunisten en oare fijannen fan de nazys op. In soad waarden fermoarde of nei konsintraasjekampen stjoerd. Ek yn dy tiid besochten de nazys mei in propagandakampanje foar de ferkiezings fan de Ryksdei yn maart 1933 in nasjonale ienheidsgefoel te skeppen. Nettsjinsteande alle propaganda en útskeakeling fan politike fijannen, wûn de NSDAP fan Hitler net de absolute mearderheid. Hja wûnen mei krapoan 44 prosint fan de stimmen. Hitler woe alle macht yn hannnen krije, dus kaam er mei in útstel ta wiziging (Machtigingswet) fan de grûnwet op 23 maart 1933. Dat slagge Hitler mei stipe fan de konservative DNVP en de katolike Sintrumpartij. Mei de grûnwetswiziging krige Hitler en syn regear it foech om fjouwer jier lang bûten de Ryksdei om te regearjen en wetten te meitsjen. Dizze machtsoername troch Hitler wurdt oantsjutten as *Machtergreifung*. 

## Sjoch ek
*Gleichschaltung
*Ryksdeibrân
*Machtigingswet (1933)
Ryksdeibrânferoardering

De **Ryksdeibrânferoardering** (Dútsk: *Reichstagbrandverordnung*) of folút ***Feroardering fan de Rykspresidint ta Beskerming fan Folk en Steat*** (*Verordnung des Reichspräsidenten zum Schutz von Volk und Staat*) wie in feroardering op 28 febrewaris 1933, dy't ynsteld waard nei oanlieding fan de Ryksdeibrân in dei earder. De Nederlânske kommunist Marinus van der Lubbe waard troch de nazys dêrfan beskuldige en hy soe help fan de kommunisten krigen hawwe. De feroardering stelde wichtige boargerrjochten, sa't dy yn de Grûnwet fan Weimar steane, bûten wurking. De nazys koene dêrtroch harren politike tsjinstanners oppakke en publikaasjes, dy't tsjin it nasjonaalsosjalisme rjochte wie, ferbiede. Dizze feroardering wurdt mei de Machtigingswet fan 24 maart 1933 sjoen as in stap nei de ein fan de demokrasy fan de Weimarrepublyk en de folsleine machtsoername troch Adolf Hitler.

## Eftergrûn
Neffens artikel 48 fan de grûnwet fan Weimar hie de Rykspresidint de mooglikheid in feroardering út te skriuwen. Yn de tiid fan de Weimarrepublyk barde dat ferskate kearen, doe't it regear it net iens wurde koe.
Op 30 jannewaris 1933 waard Hitler ta Rykskânselier beneamd troch rykspresidint Paul von Hindenburg. Hitler trúnde by Von Hindenburg oan de Ryksdei te ûntbinen en skriuw nije ferkiezings út foar 5 maart 1933. In lytse moanne letter wie der in brân yn de Ryksdei, seis dagen foar de ferkiezings. De nazys joech de KPD, de Kommunistyske Party fan Dútslân de skuld fan de brân en beskuldigen hja derfan dat hja in revolúsje oan it tarieden wiene. Mei de feroardering koe Hitler de kommunisten oanpakke.

## Gefolgen
De feroardering beheinde de persoanlike frijheid, frijheid fan it uterjen fan de miening en de parse en de frijheid fan ferienings en gearkomsten. Ek yngrepen yn it brief-, post-, tillegraaf- en tillefoangeheim, befellen ta hûssiking,  ynbeslachnamen en eigendomsbeheinings waarden tastean. Dat wie dien út namme fan it beskermjen fan it folk en de steat. De feroardering waard tekene troch Von Hindenburg, Hitler, de minister fan ynlânske saken Wilhelm Frick en de minister fan jústysje dr. Franz Gürtner. Troch in soad propaganda besochten de nazys stipe fan it folk te krijen dat hja de ienheid fan it folk bewarje soene. De NSDAP fan Hitler krige lykwols net de absolute mearderheid by de ferkiezings. Mar mei stipe fan de konservative Dútsk Nasjonale Folkspartij en de katoliken fan de Dútske Sintrumpartij koe hij op 24 maart 1933 de Machtigingswet (1933) dertroch krije. Dêrmei koe it regear wetten meitsje bûten de Ryksdei om. Dat makke it paad frij foar totale diktatuer.

## Sjoch ek
*Ryksdeibrân
*Machtergreifung
*Machtigingswet (1933)
*Nacht fan de Lange Messen

## Keppeling om utens
* Verordnung des Reichspräsidenten zum Schutz vom Volk und Staat ("Reichstagsbrandverordnung") i documentArchiv.de
Pasjint

In **pasjint** (fan it Frânske *patient*, "immen dy't lijt", dat weromgiet op 'e Latynske tiidwurdsfoarm *patiens*) is immen oan wa't medyske, paramedyske of ferpleechkundige help ferliend wurdt. De behoefte oan sokke help wurdt feroarsake troch it oprinnen fan in sykte, in oandwaning of letsel. De pasjint is yn sa'n gefal in soarchbehoevende, dy't de soargen of it tafersjoch fan ien of mear soarchferlieners genietet. 

It medysk jargon ûnderskiedt ferskate foarmen fan pasjinten:
* in slachtoffer is immen dy't ferlet hat fan medyske help as gefolch fan in trauma.
* in kliïnt is immen dy't, meastal foar langere tiid, psychyske of psychiatryske soarch nedich is, of dy't help fan in maatskiplik wurker kriget. 
* in refalidant is in pasjint dy't oan it opbetterjen is fan sykte of letsel, en dêrta refalidearje moat.
* in bewenner of ferpleegde is in pasjint dy't (foar langere tiid) ynwenjend is yn in soarchynstelling of ferpleechhûs.
Fierders waard foarhinne wol de term 'residint' brûkt foar pasjinten dy't langere tiid yn soarchynstellings ferbliuwe moasten. Dy oantsjutting is lykwols út 'e moade rekke en foar it meastepart ferkrongen troch 'kliïnt' en 'bewenner'. Yn it amtlik jargon wurdt fierders ek faak de term 'soarchfreger' brûkt, foar alle soarten pasjinten, wêrby't dy oantsjutting kontrastearret mei de termen 'soarchferliener' foar alle medysk, paramedysk en ferpleegjend personiel, 'soarchferstrekker' foar sikehuzen en alle oare soarchynstellings, en 'soarchbemiddelder' foar soarchfersekeringsmaatskippijen.
Konkoers hippyk

In **konkoers hippyk** (fan it Frânske *concours hippique*, "hynstewedstryd") is in wedstrydbarren binnen de hynstesport. Sa'n evenemint bestiet almeast út ferskate ûnderdielen, lykas springen, dressuer en wedstriden en/of shows mei túchhynders. Soms komt ek in gearstalde wedstryd fan 'e mensport oan bod.

Fierders kinne oan in konkoers hippyk ek hurddraverijen en hynstekeurings ferbûn wêze. Yn 'e skoften wurde faak publyksdemonstraasjes fersoarge fan ferskate oare fasetten fan it wurkjen mei hynders of mei bisten yn it algemien. In konkoers hippyk wurdt yn 'e regel yn it simmerhealjier yn 'e iepen loft holden. It kin lykwols ek foarkomme dat sa'n evenemint yn in maneezje of in oare oerdutsen hal organisearre wurdt; yn dat gefal sprekt men ornaris fan in 'indoor-konkoers', wat net selden ferkoarte wurdt ta simpelwei 'indoor'.

Yn ferskate plakken yn Nederlân is it konkoers hippyk in jierliks weromkearend evenemint, dat yn guon gefallen op in lange skiednis fan soms wol mear as hûndert jier weromsjen kin. Yn Fryslân binne yn dit ferbân de wichtichste eveneminten it Konkoers Hippyk Bûtenpost, dat holden wurdt sûnt 1954, en it Konkoers Hippyk Riis, dat weromgiet oant 1945. In oar bekend konkoers hippyk yn Fryslân, Indoor Fryslân yn Ljouwert, waard yn 2007 opdoekt.
Konkoers Hippyk Bûtenpost

It **Konkoers Hippyk Bûtenpost** (Nederlânsk en offisjeel: *Concours Hippique Buitenpost*) is in konkoers hippyk dat sûnt 1954 elts jier plakfynt yn it Fryske doarp Bûtenpost, yn 'e gemeente Achtkarspelen. Dit evenemint wurdt tradisjoneel holden op 'e earste woansdei fan augustus, deselde deis dat òf yn Frjentsjer de PC ferkeatst wurdt, òf yn Wommels de Freulepartij plakfynt. Sadwaande stiet it Konkoers Hippyk Bûtenpost faak frijwat yn it skaad fan dy gruttere sportbarrens.

It konkoers hippyk fan Bûtenpost giet werom op 'e hynstemerk dy't iuwenlang ien kear yn 't jier yn it doarp holden waard. Dy merk berikte yn 'e 1930-er jierren syn hichtepunt, doe't der mear 800 hynders ferhannele waarden. Doe't it hynder syn funksje as wurkdier begûn te ferliezen en wat langer wat mear allinnich noch foar de leafhawwerij holden waard, rekke it mei de hynstemerk yn it neigean. Men besleat doe om op 'e dei fan 'e âlde hynstemerk in konkoers hippyk op te rjochtsjen, sadat de bân tusken Bûtenpost en it hynder beholden bliuwe soe.

Anno 2018 hat it Konkoers Hippyk Bûtenpost him, yn 'e mande mei it op 'e earste sneon yn augustus holden Konkoers Hippyk Riis, ûntjûn ta ien fan 'e beide grutste hynstesporteveneminten fan Fryslân, dêr't elts jier tûzenen besikers op ôf komme. It konkoers hippyk wurdt holden op it Mejontsmaterrein, dat yn Bûtenpost ynklamme leit tusken De Hoefslach, de Mejontsmastrjitte en de Troelstraleane. De organisaasje priizget it barren oan as "ien fan 'e moaiste iepenlofthynstesporteveneminten fan Nederlân" mei in "unike sfear", dat bedoeld is "foar it hiele gesin". It publyk kin him der fergapje kin oan springen, dressuer en wedstriden en shows mei túchhynders. De prizen wurde gauris útrikt troch de Keninginne fan Bûtenpost, dy't soms ek yn 'e sjuery sit.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Konkoers Hippyk Bûtenpost
Kleastertsjerke (Assen)

De **Kleaster- of Abdijtsjerke** yn it sintrum fan Assen wie eartiids in kleastertsjerke fan it sistersjinzerske nonnekleaster Mariënkamp.

## Skiednis
It kleaster waard yn 1276 yn in dokumint neamd, mar nei alle gedachten al yn 1260 stifte. Yn 1596 krige de Fryske steedhâlder Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg de opdracht fan 'e Steaten-Generaal om yn Drinte de reformaasje yn te fieren. Op it fieren fan de roomske misse waard doe it near lein. De fan hegerhân opleine reformaasje koe lykwols gjin gebrûk meitsje fan 'e kleastertsjerke foar de kalvinistyske earetsjinst, want yn 1601 stoartte de toer yn. Dêrby rekke de tsjerke swier skansearre. Assen wie yn dy tiid mar in lytse delsetting en om't Assen tsjerklik ûnder Rolde foel moast it hantsjefol minsken dat der wenne tsjerkje yn Rolde. 

Yn 1615 waard Assen in selsstannige herfoarme gemeente, dy't fanwegen brek oan in tsjerke de tsjinsten hâlde moast yn ien fan 'e oare kleasterromten. Pas yn 1662 waard de tsjerke wer opboud, dêrby bleau de midsiuwske súdlike muorre stean wylst de oare muorren op 'e nij opmitsele waarden. De nije tsjerke waard mar 25 meter lang, dat folle koarter wie as de oarspronklike kleastertsjerke, dy't op syn minst 40 meter lang wie.  

Mear as twa iuwen lang makke de herfoarme gemeente fan Assen gebrûk fan 'e kleastertsjerke. Yn 1810 waard der in kreake ynboud en yn 1817 waar it oan 'e eastlike kant útwreide mei in koer), dat de tsjerke likernôch 12 meter langer makke. Mar it tal ynwenners fan Assen naam ta en de tsjerke woarde te lyts. Yn 1848 naam de gemeente de nije Grutte Tsjerke oan it Tsjerkeplein yn gebrûk. De kleastertsjerke waard foar 10.000 gûne oan 'e gemeente Assen ferkocht, dy't de kleastertsjerke in iuw lang as gemeentehûs brûkte. Ek wie der oant 1904 in plysjeburo yn ûnderbrocht. Nei de restauraasje yn 1982 waard de tsjerke ûnderdiel fan it Drintsk Museum       

By de troch Wolter Hendrik Hofstede yn gong sette romtlike ûntjouwing fan Assen yn 1780 stie it tuorke fan de kleastertsjerke sintraal. Sawol de Haadleane fan it Asserbosk as de lêste oardel kilometer fan 'e Drintske Haadfeart binne sa oanlein, dat de assen dêrfan suverkrekt op 'e toer fan 'e kleastertsjerke oriëntearre binne.

By de restauraasje fan 'e tsjerke is de toer op 'e nij midden op 'e tsjerke set en fan in liedklok foarsjoen mei as râneskrift:

:*Ik ben zonder abdis,
:*nu het boek gesloten is,
:*en het bestuur is heengegaan,
:*de muzen toegedaan.''
Jehannestsjerke (Easthim)

De **Johannestsjerke** yn Easthim is ien fan de tsjerken fan 'e protestanske gemeente Easthim-Abbegea-Folsgeare. De tsjerke is in ryksmonumint. 

## Skiednis en beskriuwing
De earste tsjerke fan Easthim datearre al út de 12e iuw en bestie neffens in 19e-iuwske beskriuwing út dowestien. Oer de bouskiednis fan de tsjerke is net in soad bekend. De tsjerke hie in sealtektoer mei in lang, smel skip en oan 'e noardlike kant in útbou dat nei alle gedachten eartiids as sakristy tsjinst die en letter as skoalle. De toer datearre neffens de yn Abbegea berne dûmny Uiltje Foppes Wiersma (1838–1916) út it jier 1113 en hie de foarm fan dy fan Folsgeare en Boalsert, mar wie heger en dikker dan dy fan Folsgeare.  

De hjoeddeiske Jehannestsjerke ferfong yn 1860 de midsiuwske tsjerke fan Easthim. It neoklassisistyske tsjerkegebou waard yn 1860 neffens in ûntwerp fan Albert Breunissen Troost boud. It tsjerkeskip hat grutte rûnbôgefinsters mei dêrtusken lisenen en wurdt ôfsletten mei in trijesidich koer. De westlike gevel en de toer binne bespleistere. Yn it eastlike koer is in konsistoarje. 

Nei de restauraasje fan 'e jierren 1980 krige de herfoarme tsjerke de âlde namme werom. 
  
## Ynterieur
It ynterieur is bepleistere en wurdt oerkape troch in tonferwulft. De preekstoel mei doophek, de banken en de psalmbuorden datearje út 'e boutiid. Bysûnder binne de petroaljelampen, dy't yn 1900 oanskaft en yn 1959 elektrifisearre binne. Yn 'e tsjerke hingje twa buorden mei de nammen fan de predikanten dy't dêr tsjinne ha. De âldste fan 'e twa hat noch yn de midsiuwske tsjerke hongen. 

De klokken yn 'e toer binne yn 1949 troch Petit & Fritsen út Aarle-Rixtel getten en 827 resp. 586 kg. swier. De âldere klokken binne yn de Twadde Wrâldkriich foardere troch de besetter en net weromkommen.

It mechanyske oerwurk yn de toer waard yn 1915 levere troch Van Bergen, Midwolda en is letter elektrifisearre.
## Oargel
It oargel waard yn 1838 troch Willem van Gruisen boud en yn 1860 troch Willem Hardorff yn 'e nijbou set. By in restauraasje yn 1959 krige it oargel de oarsponklike disposysje werom. Yn 2015 ûndergyng it ynstrumint grut ûnderhâld.   

## Gemeente
Tsjerklik is de herfoarme gemeente fan Easthim al sûnt 1608 mei Abbegea en Folsgeare ferbûn. Sûnt 1992 foarmen de herfoarmen mei de grifformearden fan de trije doarpen in Samen-op-Weg-gemeente, dy't op 15 april 2008 fusearre ta de protestanske gemeente Easthim-Abbegea-Folsgeare. De grifformearde tsjerke bleau mei de trije herfoarme tsjerken as tsjerklik sintrum yn gebrûk by de gemeente.    

## Sjoch ek
* Grifformearde tsjerke, Easthim
* Gertrudistsjerke, Abbegea
* Laurentiustsjerke, Folsgeare
## Keppeling om utens
* Disposysje oargel op de Orgelside
* Ynfo tsjerke Easthim op homepage fan M. Engbers
Jikke Gaastra

**Jitske (Jikke) Minderhout - Gaastra** (Aldeboarn, 3 jannewaris 1888 - Arnhim, 6 april 1963), wie in Frysk reedrydster. Se wie yn 1912 de earste frou dy't de Alvestêdetocht ried. Se waard op de tocht begelaat troch har broer Jelle Gaastra.

Se ried de tocht lykwols net út. Yn Snits, dat jier de lêste stêd foar de finish yn Ljouwert om't de tocht tsjin de klok yn riden waard, krige Gaastra mei oare dielnimmers te hearren dat se net fierder ride mocht om't it Bestjoer foltôging fan de tocht te gefaarlik achte. Elkenien dy't Snits helle hie waard beskôge de tocht útriden te hawwen en ûntfong it Alvestêdekrúske.

Yn de wiken en moannen nei de tocht krige Gaastra brieven en geskinken, ek út it bûtenlân .

Jikke Gaastra troude op 18 maaie 1917 yn Capelle mei Jakob Minderhout (1892-1970), skuonmakker en fabryksopsichter. Sy krigen fjouwer dochters en in soan. Gaastra stoar yn de âldens fan 75 jier yn Arnhim. Sy waard beïerdige op de Algemene Begraafplaats Noord yn Oosterbeek. Haar redens  en in betinkingsteken, dat har broer Jelle yn 1960 meitsje litten hie, wurde bewarre yn it Frysk Skipfeartmuseum yn Snits.
Ankertsjerke (Aldegea)

De **Ankertsjerke** yn Aldegea yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân is de tsjerke fan 'e protestantske gemeente Aldegea. De tsjerke is in ryksmonumint.

## Skiednis

Yn Aldegea stie al yn 1132 in oan Martinus fan Tours wijde tsjerke (of kapel) dy't ûnder it kleaster fan Starum foel en dêr't yn 'e rin fan 'e tiid grif in soad oan ferboud is. Mar hoe âld de foargonger fan 'e hjoeddeiske tsjerke wie is net te sizzen. Op 'e âlde, út kleastermoppen besteande, fûneminten waard yn 1755 neffens in plan fan Jelte Eeljes de tsjintwurdige tsjerke boud. Oannimmer wie Eite Tjebbes fan 'e Gerdyk. De midsiuwske sealtektoer, dy't by de weropbou fan 'e tsjerke yn 1755 stean bleau, waard pas yn 1868 ôfbrutsen en ferfongen troch de houten geveltoer. Tagelyk waard de tsjerke doe yn 'e selde styl as de besteande bou nei it westen ta langer makke. 

Yn 1755 hie de tsjerke noch mar acht of njoggen finsters, wêrfan seis brânskilderde ramen mei wapens fan Ype Staak krigen. Lykas by in soad oare Fryske tsjerken waarden de brânskildere wapenramen yn 'e Frânske tiid ferwidere en ferfongen wurde troch gewoan glês. Yn 'e jierren 1960 binne twa ramen mei foar in part orizjineel glês rekonstruearre. Se krigen yn 'e jierren 1980 oan wjerskanten fan 'e preekstoel in plak yn 'e finsters.

Sûnt 2000 is de eardere Herfoarme tsjerke in PKN-tsjerke. By de foarming fan 'e PKN-gemeente waard de Grifformearde tsjerke sletten en ferkocht.

Restauraasjes fûnen yn 1954 en 2014 plak.

## Ynterieur
Oannommen wurdt dat de preekstoel yn 1755 troch Eite Tjebbes of ien fan syn feinten boud is. It doophek (1869) en de banken (1759) binne yn 1962 ferwidere en ferfongen. Tagelyk is doe it liturgysk sintrum ferhege. It doopfont is makke troch Jan van Luyn. 

De grêfsarken binne yn 'e flier fan it koer lein. Dêrûnder is in grêfsark út 1585 fan Rienck van Doiom mei in Gryksk opskrift. Ut de roomske tiid stamt de fan reade sânstien makke alterstien, dy't ek yn it koer leit.
     
De klok yn 'e toer hat in trochsneed fan 95 sintimeter en waard yn 1623 getten troch Franciscus Simon en Andreas Obertin.

## Oargel
It oargel waard yn 1874 troch L. van Dam en Soannen. Troch in earstige fersakking moast it oargel yn 2017-2018 restaurearre wurde. By dy restauraasje waard troch Bakker & Timmenga de dispoysje werom brocht nei de sitewaasje fan 1874. Op snein 25 maart 2018 waard it oargel wer yn gebrûk nommen. De oargelgalerij wie al earder ûnder hannen nommen en wer yn âlde steat hersteld.
Unitastsjerke

De **Unitastsjerke** wie de grifformearde tsjerke fan Wurdum. Yn ferbân mei de foarming fan in PKN-gemeente waard de tsjerke yn 2003 opjûn en te keap set. De protestantske gemeente fiert harren tsjinsten sûnt yn 'e Martinustsjerke.

## Skiednis
De tsjerke waard yn 1925 neffens in ûntwerp fan Ane Nauta boud foar de grifformearde gemeente fan Wurdum. It gebou ferfong de neogoatyske tsjerke út 1874 oan 'e Swichumerdyk 11. Dy foargonger bestiet noch jimmeroan en ek al is der in soad oan feroare, der is noch altiten oan it gebou te sjen dat it eartiids in tsjerke west hat.

Op 7 septimber 2003 waard de lêste tsjinst yn 'e Unitastsjerke holden. It monumintale gebou bleau lykwols sûnder al te grutte feroarings bewarre. De Unitastsjerke hat glês-yn-leadramen, dy't yn 1974 neffens it oarspronklike ûntwerp op 'e nij set binne.

## Oargel
Sûnt 1991 besiet de tsjerke in piipoargel út 1842 fan 'e Ingelske bouwers Fisher & Wilson, dat yn ferbân mei it sluten fan de tsjerke spitigernôch foar Fryslân ferlern gyng, mar wol bestean bleau. Nei de demontaazje ferhûze it ynstrumint nei de grifformeard-frijmakke tsjerke "Het Baken" yn Bergschenhoek.

## Keppeling om utens
* Prot. tsjerke Wurdum
De jure

**De jure**, yn klassyk Latyn skreaun as **de iure**, is in oantsjutting dat *neffens it rjocht* betsjut. It begryp stiet foar it begryp *[[de facto]]* oer, dat soksawat as "winliken" betsjut. *De jure* en *de facto* wurde yn de betsjuttenis fan *formeel* en *yn de praktyk* brûkt, wannear't men politike of juridyske tastannen beskriuwt.
Hûnewipperrock

**Hûnewipperrock** (de offisjele namme is Frysktalich) is in muzykfestival dat elts jier holden wurdt yn it Fryske doarp Rinsumageast. De namme is ûntliend oan 'e tradisjonele skelnamme foar ynwenners fan Rinsumageast, 'hûnewippers'. Neffens it ferhaal giet dy skelnamme werom op 'e gewoante dy't yn earder tiden op 'e merke yn it doarp bestie, om by wize fan folksfermaak hûnen oan in tou oer de brêge te slingerjen, wêrby't oan 'e oare kant mannen opsteld stiene dy't de bisten dan opfange moasten.
__TOC__
## Skiednis
Hûnewipperrock begûn yn 2011 as in út 'e hân rûn jierdeisfeest yn in partikuliere tún yn 'e buorren fan it doarp, dêr't sa'n 250 lju op ôf kamen. Yn 'e folgjende jierren woeks it evenemint út ta in wier muzykfestival, dat fergees tagonklik wie en dêr't ek foar it drinken net betelle hoegde te wurden. Fan 2012 ôf waard it holden yn in feesttinte dy't opboud wie yn in greide fuort bûten Rinsumageast. It besikerstal waard dat jiers ferdûbele ta 500 en bleau de folgjende jierren likernôch itselde. Yn 2016 berikte it festival foarearst in hichtepunt doe't der sels in camping tafoege wurde moast om alle besikers in sliepplak foar de nacht te jaan. Doe ûntstie yn Rinsumageast sa njonkelytsen it besef dat it net mear om in 'gewoan' feestje gie.

Yn 2017 die Hûnewipperrock in stap tebek doe't it evenemint net mear yn in tinte organisearre waard, mar yn it doarpshûs. Dat foel ôf, en nei ôfrin fan dy edysje oerhearske by de organisators sawol as de besikers dochs fral it gefoel dat it feest wier yn in feesttinte thúshearde. Om Hûnewipperrock betelber te hâlden, waard yn 2018 foar it earst yntreejild heft. Dat hie ferskate feroarings ta gefolch. Sa moast der dat jiers foar it earst in fergunning oanfrege wurde by de Gemeente Dantumadiel, wat earder nea hoegd hie om't it in partikulier feestje wie dêr't gjin yntree heft waard. Fierders waard foar de organisaasje fan it festival yn 2018 de Stifting Hûnewipperrock oprjochte. 

Yn 2020 kwam Corneum mei it nûmer 'Hûnewipperrock' (in oade oan it festival Hûnewipperrock) op nûmer 24 fan de Fryske Top 100 op Omrop Fryslân.

## Optredende bands
Manljusblêd

In **manljusblêd** of **heareblêd** is in tydskrift dat manlju as doelgroep hat, en dat omtinken jout oan alderhanne ûnderwerpen dêr't in soad manlju belangstelling foar hawwe. Dat kinne wêze: froulju, sport, seks, misdie, auto's en/of motorfytsen, manljusmoade, popmuzyk, ark en reau, beskate soarten boartersguod (bygelyks radiografysk bestjoerbere auto's of fleantugen), tillefyzjeprogramma's, films, manlike lifestyle-ûnderwerpen, iten en drinken, populêr-wittenskiplike ûnderwerpen en 'manljusferhalen', oer it algemien oer seksuële eskapades.

Foarbylden fan manljusblêden binne *[[Aktueel (tydskrift)|Aktueel]]*, *[[FHM]]*, *[[Maxim (tydskrift)|Maxim]]* en *[[Panorama (tydskrift)|Panorama]]*. In spesjaal soarte manljusblêd is it neakenblêd, dat foar in diel of benammen fotoreportaazjes opnimt fan neakene froulju. Foarbylden dêrfan binne de *[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]* en *[[Penthouse (tydskrift)|Penthouse]]*. Noch fierder geane pornoblêden, dy't pornografyske fotoreportaazjes útprintsje wêryn't de neakenmodellen ek wier seksuële omgong hawwe. Hoewol't pornoblêden oer it algemien wol deeglik foar in manlik publyk bedoeld binne, wurde se mar selden omskreaun as 'manljusblêden'. In apart soarte manljusblêd is fierders in tydskrift dat bedoeld is foar in homoseksueel lêzerspublyk.
Frijwilliger

In **frijwilliger** is immen dy't út frije wil wurk docht dêr't hy of sy net foar betelle wurdt. Sok wurk wurdt frijwilligerswurk neamd. It is folslein ûnbetelle of der stiet in ûnkostefergoeding foaroer dy't leger is as it minimumlean by betelle wurk.

It tradisjonele byld fan frijwilligers befiemet lju dy't jierrenlang by deselde organisaasje wurkje, faak ek yn deselde funksje. Mar ek lju dy't mei-inoar in putsje foar ien kear opknappe binne frijwilligers. Dêrby kin men bgl. tinke oan it opromjen fan rommel nei in stoarm, it opknappen fan in boarterstún of it ferbouwen fan in doarpshûs.

Ek foar militêren wurdt de term 'frijwilliger' brûkt. Dêrby giet it om lju dy't frijwillich tsjinst nimme by de striidkrêften as it oarloch is of as der oarloch driget út te brekken. (Yn fredestiid sprekt men by sokken ornaris net fan frijwilligers, mar fan beropsmilitêren.) Militêre frijwilligers wurde ûnderskaat fan tsjinstplichtigen, dy't yn oarlochssitewaasjes ferplichte wurde om yn it leger te tsjinjen.
Teätertsjerke Mammemahuis

De **Teätertsjerke Mammemahuis** yn Jellum is de eardere protestantske tsjerke út it ein fan de 19e iuw. De tsjerke stiet oan de âlde Middelseedyk. It tsjerkhôf en de stiennen brêge nei it tsjerkhôf foarmje in ryksmonumint. 

Tsjerklik foarmet Jellum sûnt 1971 ien gemeente mei de doarpen Bears, Jorwert en Weidum. 

## Skiednis
De tsjerke fan Jellum waard boud nei't de foargonger troch brân as gefolch fan bliksemynslach ferneatige waard. Dy foargonger datearre út 1700 en wie boud op de fûneminten fan de âlde tsjerke. De toer, yn 1832 al troch de bliksem rekke, wie folle âlder en de heechste fan Baarderadiel. It tsjerkemeubilêr en it oargel datearre foar in grut part út in noch âldere tsjerke fan foar de reformaasje. Oarspronklik hie de foargonger njoggen mei wapens fersierde brânskildere ramen. Yn de toer hong in klok út 1526.

Nei de brân krige Jellum tusken 1893 en 1895 in tsjerke mei in foar dy tiid typyske arsjitektuer. De sealtsjerke hat in fiifsidich koer en in toer fan 21 meter heech. 

De tsjerke sels is gjin ryksmonumint en waard dêrom yn de Stifting Behâld Tsjerke en Toer Jellum underbrocht. Yn de jierren 1990 waard de tsjerke restaurearre. 

Yn 2020 krigen twa doarpsbewenners tastimming om de flier fan de tsjerke iepen te brekken. Dêrby waard in 400 jier âlde grêfkelder ûntdutsen mei de oerbliuwsels fan de bewenners fan Mammemastate. 

## Nije funksje
Sûnt in skoft brûkte de PKN-gemeente Westerwert de tsjerke net mear foar tsjerketsjinsten. Der wie ynteresse foar de tsjerke om it gebou in nije funksje te jaan as teäter, mar dêr moasten de Jellumers earst noch bot oan wenne. Lang om let is de PKN akkoard gien mei it ferhieren fan de tsjerke oan de Stifting Mammemastate yn gearwurking mei in lokale horekaûndernimmer. De teätertsjerke is nei in ferbouwing yn 2022 iepene.  Om de tëatertsjerke fan Jellum ek foar toeristen oantrekliker te meitjen binne de bonkerakken fan Sicke fan Dekema en syn frou foar it besichtigjen yn in kiste mei in glêzen plaat te pronk lein.
## Ynterieur
Oant foar koart hie de tsjerke in foar de 19e iuw karakteristyk, geef ynterieur. By de ferbouwing foar de nije funksje yn 2021-2022 binne de tradisjonele banken ferfongen troch stuollen. 

It oerwurk en de klok stamt út 1895.

It oarspronklik romaanske stiennen doopfont út de 13e iuw stiet tsjintwurdich yn it Jannumer tsjerkemuseum. 

## Oargel
Ek it oargel fan Albertus fan Gruisen gyng mei de brân yn 1893 ferlern. Bakker & Timmenga boude foar de nije tsjerke in nij ynstrumint. Sûnt de bou yn 1895 is der nea wat feroare. Der is sels gjin elektryske wynmasjine oanwêzich.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
* PKN Westerwert
Jehannes de Dopertsjerke (Hilaard)

De **Jehannes de Dopertsjerke** oan it Skilpaed yn Hilaard is in tsjerkegebou fan de protestanske gemeente Hilaard-Húns-Leons.

## Skiednis en beskriuwing
Foar de bou fan de hjoeddeiske tsjerke om 1450 hinne hat der nei alle gedachten in houten tsjerke stien. De goatyske tsjerke waard noch foar de reformaasje boud en wijd oan Jehannes de Doper. Alder is de fan kleastermoppen boude toer, dy't út 1245 datearret en yn 1865 waard renovearre. Mooglik dat by dy restauraasje oan de westlike kant fan it sealtek in klokgeveltsje waard oanbrocht. Op in âldere tekening út 1723 binne de beide gevels noch gelyk.

Oan de noardlike kant fan de tsjerke binne steunbearen oanboud en op in tekening út 1723 is dêr ek in tagong te sjen, dy't tsjintwurdich tichtmitsele is. 

De sealtsjerke wurdt eastlik ôfsletten mei in fiifsidich koer.

De tsjerke is yn 2000 restaurearre.

## Ynterieur

Opfallend yn it ynterieur is it grutte moarmere epitaaf út 1656 foar Hobbe fan Aylva (1645) en Frouck fan Aylva (1617), dat fanôf de lambrisearing oant it houten tonferwulft rikt. De preekstoel stiet oan de meast eastlike muorre fan it koer en is 19e-iuwsk. Ek de twa oerkape hearebanken oan wjerssiden fan de preekstoel binne út dy tiid. De banken binne ferfongen troch stuollen.

Yn de toer hingje twa klokken. De lytse klok waard yn 1392 troch Hermanus getten en de grutte klok yn 1618 troch Hans Falck.

## Oargel
It twamanualige oargel waard yn 1880 boud troch L. van Dam en Soannen en ferfong doe in ynstrumint fan A. Hempenius út 1783. By in restauraasje troch W. Eppinga waard it front blau farve. Tagelyk waarden de dsiposysje feroare, de toetsen fan de manualen mei keunststof belein en de registers oerfarve. By de restauraasje fan de tsjerke yn 2000 waarden de oarspronklike kleuren fan it front hersteld. De oargelrestauraasje yn 2011 troch Bakker & Timmenga brocht it ynstrumint werom nei de oarspronklike sitewaasje. Ek waarden de registeropskriften op 'e nij skildere en is it keunststof belis op de toetsen ferfongen.

## Sjoch ek
* Nikolaastsjerke, Húns
* Katarinatsjerke, Leons

## Keppeling om utens
* Skiednis en disposysje Van Dam-oargel
* De tsjerke op de side fan it doarp
Hillige Marije- en Sint-Paulus fan Tebe-tsjerke

De **Hillige Marije- en Sint-Paulus fan Tebe-tsjerke** yn Hilaard is de tsjerke fan de Koptyske-otterdokse mienskip yn Fryslân. De tsjerke falt ûnder it Koptysk Otterdokse Bisdom fan Nederlân.  

## Skiednis
It tsjerkegebou waard yn 1888 foar de grifformearde gemeente boud en rekke mei de foarming fan in SOW-gemeente oerstallich. 

De grifformearde tsjerke hold in tsjerklike funksje mei de oername fan it gebou yn 2000 troch de Koptysk Otterdokske Tsjerke. Foar de nije eigner is it ynterieur oanpast oan de koptyske earetsjinst. Sûnt 10 oktober 2008 foarmet de Fryske koptyske gemeente in selsstannige gemeente.

Op 4 maaie 2015 kaam de koptyske paus Tawadros II nei Hilaard om de tsjerke yn te wijen. De wijing fan de tsjerke troch de paus wurdt mei in plakette oan de rjochter kant fan de yngong betocht.

## Keppelings om utens
*Side bisdom Koptyske Otterdokske Bisdom fan Nederlân
Syngronisaasje

**Syngronisaasje** is it proses fan eat dwaan of meitsje op deselde tiid. It is ôflaat fan de Grykske wurden συν (sýn) 'tegearre' en χρόνος (chrónos) 'tiid'. Yn de njoggentjinde iuw is syngronisaasje wichtiger wurden yn de skiednis fan de minske. Bygelyks it lyk setten fan de klokken njonken de spoarwei. Sa koene treinen neffens de tiden fan it spoarboekje ride. Sûnt doe is it belang fan syngronisaasje hieltyd grutter wurden.
Foarbylden fan it lykmeitsjen fan 'e tiid binne te finen by:
* Film, fideo: it lyk rinne litte fan byld en lûd.
* Telefyzjebylden: de bylden dy't troch it tillefyzjetastel komme, moatte lykrinne mei de ûntfongen bylden. Soksoarte syngronisaasje fynt ek plak op kompjûterskermen.
* Fotokamera en flits: mei it iepenjen fan de sluter tagelyk de flits ôfgean litte (ek flitssyngronisaasje neamd)
* Telekomunikaasje
* Triemsyngronisaasje
Farmhouse TV & Film

**Farmhouse TV & Film** is in Nederlânske filmstudio, dy't oprjochte is troch filmprodusint Klaas de Jong. It bedriuw stiet by de Keamer van Keaphannel registrearre as soe it fêstige wêze yn De Jong syn wenplak Earnewâld, mar it produksjekantoar stiet eins yn 'e Fryske haadstêd Ljouwert. Op 'e eigen webside lit Farmhouse him derop foarstean dat it in bedriuw "út de provinsje" is, wat ek ta utering komme soe yn 'e "bedriuwsfilosofy". It soe Farmhouse "in sterke affiniteit" jaan mei "it 'gewoane' libben", wat liede soe ta de produksje fan "echte publyksfilms".

## Katalogus
Farmhouse TV & Film waard yn 2010 troch Klaas de Jong oprjochte. De Jong naam doe syn besteande fûnskatalogus (fan earder makke films dêr't hy de rjochten op hie) mei nei it nije bedriuw. De folsleine katalogus fan Farmhouse sjocht der sadwaande sa út:
* 2003 – *Schippers van de Kameleon*
* 2005 – *Kameleon 2*
* 2007 – *De Scheepsjongens van Bontekoe*
* 2009 – *[[De Hel van '63]]*
* 2011 – *Bennie Stout*
* 2011 – *[[Penny's Shadow]]*
* 2013 – *Verliefd op Ibiza*
* 2014 – *Toscaanse Bruiloft*
* 2015 – *[[Michiel de Ruyter (film)|Michiel de Ruyter]]*
* 2015 – *Apenstreken*
* 2016 – *[[SneekWeek (film)|SneekWeek]]*
* 2017 – *Tuintje in Mijn Hart*
* 2018 – *[[Redbad (film)|Redbad]]*

Anno 2018 wiene de folgjende filmprojekten noch yn produksje:
* *A Bite of the Sea*
* *Batavia's Deathsong*
* *80 Jaar Oorlog*
* *Wine Masters: France*

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Farmhouse TV & Film
Eelke Bakker

**Eelke Bakker** (Ballum, 28 july 1910 – Dokkum, 3 maaie 2020) wie in Frysk âld-boer en âld-yngenieur, dy't op 8&nbsp;augustus 2018 de âldste Fryske man ea waard. Hy wie doe 108&nbsp;jier en 7&nbsp;dagen. Dêrmei ferbriek er it âlde rekôr, dat op 'e namme stie fan Yme van der Meer út Warkum, dy't yn 2001 yn 'e âlderdom fan 108&nbsp;jier en 6&nbsp;dagen ferstoar. (De âldste Fryske frou ea wie Johanna Zandstra-Giezen, dy't yn 1993 kaam te ferstjerren doe't hja 111&nbsp;jier en 9&nbsp;dagen âld wie.)

## Libben
Bakker waard yn 1910 berne yn it doarp Ballum op it Amelân. Yn 1928 ferhuze er mei 18&nbsp;jier nei Eanjum, op it fêstelân fan Fryslân, dêr't er boer wurde koe. Letter wurke er as yngenieur foar it Ministearje fan Rykswettersteat, en yn dy hoedanichheid wied er belutsen by de bou fan 'e Ofslútdyk.

Bakker troude yn Mitselwier mei Bauktje Sonnema, dy't yn 2007 yn 'e âlderdom fan 92&nbsp;jier kaam te ferstjerren. Mei har hie Bakker fjouwer bern: trije soannen en in dochter. Ien fan syn soannen ferstoar yn 2010. Yn 1959 fêstigen Bakker en de frou harren yn Dokkum. Yn 2009 krige er mei 99&nbsp;jier in pacemaker ymplantearre. Dêrtroch bettere syn sûnens, dy't de foargeande jierren wat yn 'e minnichte rekke wie, wer flink op.

Sûnt 30 maart 2013 wie Bakker de âldste libbene man fan Fryslân, en troch it ferstjerren fan 'e 107-jierrige Jan Willem van de Kamp waard er op 31&nbsp;maaie 2017 ek de âldste libbene man fan Nederlân. Doe't op 7&nbsp;maart 2018 de yn Belgje wenjende Nederlânske preester Jacques Clemens ferstoar, waard er ek de âldste libbene man yn 'e Benelúks. Foar syn hege jierren wie Bakker noch tige fit: hy rûn sûnder rollator of gongelstôk en hie gjin ferlet fan in lêsbril of gehoarapparaat. It geheim om lang te libjen wie neffens him elte dei brea mei in soad spek te iten.

Bakker wenne oant syn dea noch selsstannich yn Dokkum, dêr't er op 3 maaie 2020 yn 'e âlderdom fan 109 jier en 280 dagen kaam te ferstjerren.
PreHistorisch Dorp

It **preHistorisch Dorp** is in Nederlânsk iepenloftmuseum yn 'e Genneper Parken oan 'e Boutenslaan yn 'e stêd Eindhoven. It makket ûnderdiel út fan it gruttere ferbân fan it Eindhoven Museum. It preHistorisch Dorp is wijd oan 'e Nederlânske skiednis en beljochtet seis histoaryske tiidrekken, fan 'e prehistoarje oant de Tachtichjierrige Oarloch. It museum waard yn 1982 iepene, en yn it gemiddelde jier 2005 waarden der likernôch 60.000 besikers ferwolkomme. Dêrûnder binne fral in soad skoalgroepen, dy't, as dat nedich is, yn 'e museumpleatsen oernachtsje kinne. Yn 'e wykeinen en de fakânsjes komme der ek in protte deirekreänten yn it iepenloftmuseum.

## Ynformaasje-oerdracht
In diel fan 'e ynformaasje-oerdracht yn it preHistorisch Dorp wurdt dien yn 'e foarm fan libbene skiednis, dy't opfierd wurdt troch akteurs. Ek wurdt der geregeldwei op histoaryske wize itensean, kinne der Midsiuwske spultsjes dien wurde en wurde der workshops oanbean op it mêd fan bgl. beamstamkanofarren, bôgesjitten en it meitsjen fan fibula's. 

## Skiednis
It preHistorisch Dorp waard yn 1982 oprjochte troch in groep ûnderwizers, doe noch ûnder de namme Historisch OpenluchtMuseum Eindhoven. Yn 'e earste tsien jier waard mei help fan in protte frijwilligers en wurkleazen in doarp út 'e Izertiid opboud. Doe't dêr yn 1995 in libbenseksperimint holden waard, helle dat alle lanlike en in diel fan 'e bûtenlânske media. By dat eksperimint loek in lytse groep minsken (wêrûnder de doetiidske direktrise fan it museum, Anneke Boonstra) him werom om te besykjen en libje sa't de lju dat yn 'e Izertiid dien hiene.

Ein jierren '90 krige it iepenloftmuseum subsydzje fan 'e Jeropeeske Uny, wêrmei't it yn relatyf koarte tiid útwreidzje koe oant it twaris sa grut as it earder wie. Doe kaam der ek in oar grut temadoarp by, dat wijd wie oan 'e Midsiuwen. Sûnt dy tiid hawwe der ferskate koarte libbenseksperiminten yn it museum plakfûn.

Yn 2012 fúzjearren it Historisch OpenluchtMuseum Eindhoven en Museum Kempenland ta it nije Eindhoven Museum. Sûnt 2016 wurdt foar it iepenloftdiel fan dat museum de namme 'preHistorisch Dorp' brûkt. De lytse letter p en de grutte letter H binne bedoeld om dúdlik te meitsjen dat it net inkeld om 'e prehistoarje giet, mar ek om oare, histoaryske tiidrekken.

It preHistorisch Dorp is ien fan 'e oprjochtsjende lidorganisaasjes fan EXARC, de ynternasjonale feriening fan argeologyske iepenloftmuseä. Fan 2006 oant en mei 2009 wie it organisator fan in projekt dêr't acht argeologyske iepenloftmuseä yn Jeropa oan meidiene. Yn 2016 kende de Museumferiening oan it preHistorisch Dorp de Kidsproof-priis ta, wêrmei't it iepenloftmuseum ta de top-10 fan 'e bernfreonlikste museä yn Nederlân kaam te hearren.