Diana Rigg

Dame **Diana Rigg** (folút: **Enid Diana Elizabeth Rigg**; Doncaster, 20 july 1938 – Londen, 10 septimber 2020) wie in foaroansteand Ingelsk tillefyzje-, toaniel- en filmaktrise. Hja waard bûten har heitelân benammen bekend mei har rol as Emma Peel yn 'e detektivesearje *The Avengers* (dy't yn Nederlân útstjoerd waard ûnder de titel *De Wrekers*) en mei har rol as grevinne Teresa di Vicenzo yn 'e ''James Bond''-film *[[On Her Majesty's Secret Service (film)|On Her Majesty's Secret Service]]*. Op jierren skittere Rigg inkele jierren foar har ferstjerren nochris as Olenna Tyrell yn 'e fantasysearje *[[Game of Thrones (tillefyzjesearje)|Game of Thrones]].

==Libben en karriêre==
===Jonkheid en oplieding===
Rigg waard yn [[1938]] [[berne]] yn [[Doncaster]] (no yn [[Súd-Yorkshire]]), as de [[dochter]] fan Louis Rigg ([[1903]]-[[1968]]), dy't liedingjaande funksje by de [[spoarwegen]] hie, en dy syn [[oarehelte|frou]] Beryl Hilda Helliwell ([[1908]]-[[1981]]). Fan twa [[moanne (tiid)|moanne]] oant acht jier âld wenne Rigg yn [[Bikaner]], yn wat no de [[Yndia]]aske steat [[Radjastan]] is, yn wat doe de [[koloanje]] [[Britsk-Ynje]] wie. Har [[heit]] wurke dêr by de [[Bikaner State Railway]]. Yn dy tiid learde Rigg [[Hindy]] oan as [[twadde taal]]. 

Yn [[1946]] waard se weromstjoerd nei Ingelân, dêr't se op in [[kostskoalle]] [[famkesskoalle|foar famkes]] by [[Pudsey]] yn [[Yorkshire]] kaam. Rigg fertelde letter dat se in grouwéligen hekel oan har tiid op 'e kostskoalle hie, mar se wie fan miening dat Yorkshire in gruttere ynfloed op 'e foarming fan har [[identiteit]] hân hie as Britsk-Ynje. Fan [[1955]] oant [[1957]] folge se in [[oplieding]] yn [[aktearjen]] oan 'e [[Keninklike Akademy foar de Dramatyske Keunsten]] yn [[Londen]], dêr't se yn deselde [[klasse (ûnderwiis)|klasse]] siet as [[Glenda Jackson]] en [[Siân Phillips]]. 

===Aktearkarriêre===
Rigg begûn har [[karriêre]] as [[aktrise]] mei in [[rol]] yn in [[opfiering]] fan *The Caucasian Chalk Circle* op it [[Festival fan York]] yn [[1957]]. Fan [[1959]] oant [[1967]] spile se mei de [[Royal Shakespeare Company]]. Se briek yn [[1965]] troch mei har rol as Emma Peel yn 'e [[Grut-Brittanje|Britske]] [[detektivesearje]] *The Avengers* (yn [[Nederlân]] útstjoerd as *De Wrekers*), wêryn't se de [[tsjinspylster]] wie fan [[Patrick Macnee]] yn syn rol as John Steed. De rol fan Emma Peel soe oarspronklik spile wurde troch [[Elizabeth Shepherd]], dy't lykwols al nei twa [[ôflevering]]s [[ûntslach]] krige. It wie foar Rigg hiel koart dei om har op te folgjen, mar it slagge har wûnderwol. Se groeide op slach út ta in [[sekssymboal]] (eat dat har skokte). Rigg spile de rol fan Peel oant [[1968]] yn 51 ôfleverings fan *The Avengers*. It wie net har favorite tiid; doe't se foar it twadde [[seizoen (omrop)|seizoen]] easke dat se itselde betelle krije soe as Macnee, waard se troch de [[media]] ôfskildere as in ynklauwerige hierlinge. Macnee sei letter yn [[fraachpetear]] dat se him ris ferteld hie dat hy en har [[sjauffeur]] de iennichsten op 'e [[filmset|set]] fan *The Avengers* wiene mei wa't se in [[freonskip]]like [[relaasje (ynterpersoanlike bân)|omgong]] hie.

Op it [[wite doek]] makke Rigg har [[debút]] yn [[1968]] as Helena yn in filmadaptaasje fan [[Shakespeare]] syn [[toanielstik]] *A Midsummer Night's Dream*. Yn [[1969]] hie se in oare tige bekende rol as de [[Korsika]]anske [[grevinne]] Teresa di Vincenzo, dy't mei de Britske [[geheim agint]] [[James Bond]] [[trouwen|trout]] yn 'e [[James Bond (filmsearje)|*James Bond*-film]] *On Her Majesty's Secret Service*. Har tsjinspiler yn dy film wie de [[Austraalje (lân)|Australyske]] akteur [[George Lazenby]]. Guon oare [[film]]s dêr't Rigg yn spile, wiene *Julius Caesar* ([[1970]]), *Theatre of Blood* ([[1973]]), *A Little Night Music* ([[1977]]), [[Agatha Christie]] har *Evil under the Sun* ([[1982]]), *Snow White* ([[1987]], as de boaze [[styfmem]]), *A Good Man in Africa* ([[1994]]), *Heidi* ([[2005]], as de [[beppe]] fan [[Heidi (personaazje)|Heidi]]), en *Breathe* ([[2017]]).

Op 'e [[tillefyzje]] spile Rigg yn [[1973]] en [[1974]] de [[haadrol]] yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[komeedzjesearje]] *Diana*, dy't lykwols mar in koart libben beskern wie. Se wie ek te sjen yn [[tillefyzjefilm]]s en [[minysearje]]s dy't adaptaasjes wiene fan bekende [[toanielstik]]ken, lykas *Oresteia* ([[1979]]), *Hedda Gabler* ([[1981]]), *Little Eyolf* ([[1982]]) en *King Lear* ([[1983]]). Ek spile se yn tillefyzjefilms as *In This House of Brede* ([[1975]]), *A Hazard of Hearts* ([[1987]]) en *Mrs. ’Arris Goes to Paris* ([[1992]]), in ferfilming fan 'e [[roman]] mei deselde namme fan [[Paul Gallico]]. Foar har rol as frou Danvers yn 'e minysearje *Rebecca* wûn se yn [[1997]] in [[Emmy Award]]. Se waard yn [[2001]] nochris foar deselde [[priis (ûnderskieding)|priis]] nominearre foar har rol as [[baronesse]] [[Louise Lehzen]] yn 'e minysearje *Victoria & Albert*, oer de jonge jierren fan [[keninginne]] [[Fiktoaria fan it Feriene Keninkryk|Fiktoaria]].


Op jierren spile Rigg fan [[2013]] oant [[2017]] de rol fan Olenna Tyrell yn achttjin ôfleverings fan 'e tige populêre [[fantasytillefyzjesearje]] *Game of Thrones*. Foar dy rol waard hja yn [[2013]], [[2014]], [[2015]] en [[2018]] nominearre foar in [[Emmy Award]] en yn [[2013]] en [[2014]] ek foar in [[Critics' Choice Award]]. Yn deselde snuorje hie Rigg yn [[2013]] ek in [[gastrol]] yn in ôflevering fan 'e [[science fiction-tillefyzjesearje]] *Doctor Who*, spile se yn [[2017]] [[Charlotte Montagu Douglas Scott, hartoginne fan Buccleuch]] yn njoggen ôfleverings fan 'e populêre [[biografy]]ske minysearje *Victoria*, en wie se te sjen as harsels yn 'e [[komeedzje|komyske]] [[tillefyzjespecial]] foar de [[kryst]] *A Christmas Carol Goes Wrong* ([[2017]]).

Njonken har karriêre as film- en tillefyzje-aktrise hold Rigg ek har hiele libben oan mei it spyljen fan toanielrollen. Dêrby waard se trijeris nominearre foar in [[Tony Award]]: foar har rol yn *Abelard and Heloïse* yn [[1971]], foar har rol yn *The Misanthrope* ([[1975]]), en foar har rol yn *My Fair Lady* ([[2018]]). Se wûn de Tony ien kear, yn [[1992]] foar har rol yn *Medéa* fan [[Euripides]]. Oare toanielstikken dêr't Rigg yn spile, wiene û.m. *King Lear*, *Macbeth*, *Twelfth Night* en *Anthony and Cleopatra* fan [[Shakespeare]], *Pygmalion* fan [[George Bernard Shaw]], *Who's Afraid of Virginia Woolf* fan [[Edward Albee]] en *The Cherry Orchard* fan [[Anton Tsjechov]]. Rigg har lêste rol hie se yn 'e film *Last Night in Soho*, dy't yn [[2021]] [[postúm]] útkaam.

===Priveelibben===
Yn 'e [[1960-er jierren]] [[gearwenjen|wenne Rigg acht jier lang gear]] mei [[regisseur]] [[Philip Saville]], wat ta kontroverse yn 'e [[media]] late om't Saville in stik âlder en boppedat al [[troud]] wie. Letter wie se fan [[1973]] oant har [[skieding (houlik)|skieding]] yn [[1976]] troud mei de [[Israel]]yske [[keunstskilder]] [[Menachem Gueffen]]. Yn [[1982]] wertroude se mei [[Archibald Stirling]], in [[toanielprodusint]] en âld-[[militêr]], mei wa't se yn [[1977]], fiif jier foar de [[trouwerij]], in [[dochter]] krige, de aktrise [[Rachael Stirling]]. Yn [[1990]] liet Rigg har fan Stirling skiede nei't dy in [[oerhoer|affêre]] hân hie mei de aktrise [[Joely Richardson]]. 

Rigg wie fan [[1998]] oant [[2008]] [[kânselier]] fan 'e [[Universiteit fan Stirling]], yn [[Skotlân]], wat in [[seremoniële]] rol is en net in [[bestjoer]]likenien. Se waard yn [[1988]] beneamd ta [[kommandeur (rang)|kommandeur]] yn 'e [[Oarder fan it Britske Ryk]] (OBE). Yn [[1994]] krige se it [[predikaat]] *dame* (de [[froulik]]e foarm fan *sir*) foar har [[namme]]. Rigg begûn mei achttjin jier te [[smoken]] en pafte der yn [[2009]], doe't se 71 wie, op ien dei noch altyd 20 [[sigaret]]ten trochhinne. Tsjin [[desimber]] [[2017]] wie se dêrmei opholden, nei't har smoken inkele moannen earder in [[hert]]operaasje nedich makke hie. In foech healjier earder wie se [[beppe]] wurden, doe't har dochter Rachael en [[Guy Garvey]], de [[sjonger]] fan 'e [[band]] [[Elbow (band)|Elbow]], in lytsen krigen.

===Ferstjerren===
Diana Rigg [[ferstoar]] thús yn [[Londen]] op [[10&nbsp;septimber]] [[2020]] yn 'e [[âlderdom]] fan 82 jier. Neffens har dochter Rachael wie de deadsoarsaak [[kanker]], in [[sykte|krupsje]] dy't yn [[maart]] [[2020]] by har mem fêststeld wie.

==Filmografy==

|-

|-
|align="center"| 1959 || *A Midsummer Night's Dream* || [[figurant]] || [[tillefyzjefilm]]
|-
|align="center"| 1961 || *Ondine* || figurant || útstjoerd [[toanielstik]]
|-
|align="center"| 1963 || *The Sentimental Agent* || Francy Wilde || [[gastrol]]; [[ôfl.]] *A Very Desirable Plot*
|-
|align="center"| 1964 || *Festival* || Adriana || gastrol; ôfl. *The Comedy of Errors*
|-
|align="center"| 1964 || *Armchair Theatre* || Anita Fender || gastrol; ôfl. *The Hothouse*
|-
|align="center"| 1965 || *ITV Play of the Week* || Bianca || gastrol; ôfl. *Women Beware Women*
|-
|align="center"| 1965–1968 || *The Avengers* || Emma Peel || [[fêste rol]]; 51 ôfl.<br>2 × nom. foar in [[Emmy Award]] foar bêste aktrise yn in [[dramasearje]]
|-
|align="center"| 1970 || *ITV Saturday Night Theatre* || Liz Jardine || gastrol; ôfl. *Married Alive*
|-
|align="center"| 1973 || *The Diana Rigg Show* || Diana Smythe || net útstjoerde [[pilotôflevering]]
|-
|align="center"| 1973–1974|| *Diana* || Diana Smythe || fêste rol; 15 ôfl.
|-
|align="center"| 1974 || *Affairs of the Heart* || Grace Gracedew || gastrol; ôfl. *Grace*
|-
|align="center"| 1975 || *In This House of Brede* || Philippa || tillefyzjefilm<br>nom. foar in [[Emmy Award]] foar bêste aktrise yn in [[tillefyzjespecial|spesjaal programma]] (drama of komeedzje)
|-
|align="center"| 1975 || *The Morecambe & Wise Show* || Nell Gwynne || [[sketch]] yn in [[kryst]]show
|-
|align="center"| 1977 || *Three Piece Suite* || ferskaat || [[weromkearende rol]]; 6 ôfl.
|-
|align="center"| 1979 || *Oresteia* || [[Klytemnêstra]] || [[minysearje]]
|-
|align="center"| 1980 || *The Marquise* || Eloise || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1981 || *Hedda Gabler* || Hedda Gabler || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1982 || *Play of the Month* || Rita Allmers || gastrol; ôfl. *Little Eyolf*
|-
|align="center"| 1982 || *Witness for the Prosecution* || Christine Vole || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1983 || *King Lear* || Regan || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1985 || *Bleak House* || [[lady]] Honoria Dedlock || minysearje
|-
|align="center"| 1986 || *The Worst Witch* || Constance Hardbroom || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1987 || *A Hazard of Hearts* || lady Harriet Vulcan || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1989 || *The Play on One* || Lydia || gastrol; ôfl. *Unexplained Laughter*
|-
|align="center"| 1989 || *Mother Love* || Helena Vesey || minysearje<br>[[BAFTA|BAFTA TV Award]] foar bêste aktrise
|-
|align="center"| 1992 || *Mrs. 'Arris Goes to Paris* || madame Colbert || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1993 || *Road to Avonlea* || lady Blackwell || gastrol; ôfl. *The Disappearance*
|-
|align="center"| 1993 || *Running Delilah* || Judith || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1993 || *Screen Two* || [[baronesse]] Frieda von Stangel || gastrol; ôfl. *Genghis Cohn*
|-
|align="center"| 1995 || *Zoya* || Evgenia || tillefyzjefilm
|- 
|align="center"| 1995 || *The Haunting of Helen Walker* || frou Grose || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1996 || *The Fortunes and Misfortunes of Moll Flanders* || frou Golightly || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1996 || *Samson and Delilah* || Mara || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1997 || *Rebecca* || frou Danvers || minysearje;<br>[[Emmy Award]] foar bêste [[byrol]] fan in [[aktrise]] yn in minysearje of tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1998 || *The American* || madame De Bellegarde || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1998–2000 || *The Mrs Bradley Mysteries* || Adela Bradley || fêste rol; 5 ôfl.
|-
|align="center"| 2000 || *In the Beginning* || de folwoeksen [[aartsmem]] [[Rebekka]] || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 2001 || *Victoria & Albert* || baronesse [[Louise Lehzen]] || minysearje;<br>nom. foar in Emmy Award foar bêste byrol fan in aktrise yn in minysearje of tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 2003 || *Murder in Mind* || Jill Craig || gastrol; ôfl. *Suicide*
|-
|align="center"| 2003 || *Charles II: The Power and the Passion* || [[keninginne]] [[Hinriëtte Marije fan Frankryk|Hinriëtte Marije]] || minysearje
|-
|align="center"| 2006 || *Extras* || harsels || gastrol; ôfl. *Daniel Radcliffe*
|-
|align="center"| 2013–2017 || *Game of Thrones* || Olenna Tyrell || [[weromkearende rol]]; 18 ôfl.;<br>4 × nom. foar in Emmy Award foar bêste gastaktrise yn in [[dramasearje]]<br>2 × nom. foar in [[Critics' Choice Television Award]] foar bêste gastoptreden yn in dramasearje
|-
|align="center"| 2013 || *Doctor Who* || Winifred Gillyflower || gastrol; ôfl. *The Crimson Horror*
|-
|align="center"| 2015 || *Penn Zero: Part-Time Hero* || [[boargemaster]] Pink Panda || as [[stimaktrise]]; weromkearende rol; 3 ôfl.
|-
|align="center"| 2015 || *You, Me and the Apocalypse* || Sutton || weromkearende rol; 5 ôfl.
|-
|align="center"| 2015 || *Professor Branestawm Returns* || lady Pagwell || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 2017|| *Detectorists* || Veronica || weromkearende rol; 6 ôfl.
|-
|align="center"| 2017 || *Victoria* || [[Charlotte Montagu Douglas Scott, hartoginne fan Buccleugh]] || weromkearende rol; 9 ôfl.
|-
|align="center"| 2017 || *A Christmas Carol Goes Wrong* || harsels / [[voice-over|fertelster]] || [[tillefyzjespecial]] yn it ramt fan 'e [[kryst]]
|-
|align="center"| 2019 || *The Snail and the Whale* || fertelster || [[koarte film|koarte]] [[tekenfilm]]
|-
|align="center"| 2020 || *All Creatures Great and Small* || frou Pumphrey || gastrol; 2 ôfl.
|-
|align="center"| 2020 || *Black Narcissus* || [[mem-oerste|mem]] Dorothea || [[postúm]] útstjoerd
|-

|-
|align="center"| 1968 || *A Midsummer Night's Dream* || Helena || 
|-
|align="center"| 1969 || *Mini-Killers* || ? || [[koarte film]]
|-
|align="center"| 1969 || *The Assassination Bureau* || Sonya Winter || 
|-
|align="center"| 1969 || *On Her Majesty's Secret Service* || [[grevinne]] Teresa "Tracy" di Vincenzo || 
|-
|align="center"| 1970 || *Julius Caesar* || Portia || 
|-
|align="center"| 1971 || *The Hospital* || Barbara Drummond || nom. foar in [[Golden Globe]] foar bêste [[byrol]] fan in [[aktrise]] yn in [[spylfilm]]
|-
|align="center"| 1973 || *Theatre of Blood* || Edwina Lionheart || 
|-
|align="center"| 1977 || *A Little Night Music* || grevinne Charlotte Mittelheim || 
|-
|align="center"| 1981 || *The Great Muppet Caper* || lady Holiday || 
|-
|align="center"| 1982 || *Evil under the Sun* || Arlena Marshall || 
|-
|align="center"| 1987 || *Snow White* || de [[boaze styfmem]] || 
|-
|align="center"| 1994 || *A Good Man in Africa* || Chloe Fanshawe || 
|-
|align="center"| 1999 || *Parting Shots* || Lisa || 
|-
|align="center"| 2005 || *Heidi* || [[beppe]] fan Heidi || 
|-
|align="center"| 2006 || *The Painted Veil* || [[mem-oerste]] || 
|-
|align="center"| 2015 || *The Honourable Rebel* || fertelster || 
|-
|align="center"| 2017 || *Breathe* || lady Neville || 
|-
|align="center"| 2021 || *Last Night in Soho'' || frou Collins || postúm útbrocht
|-
|}

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Diana Rigg yn 'e Internet Movie Database (IMDb)