open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rezjimint

In **rezjimint** of **regimint**, fan it Frânske *régiment*, is in militêre ienheid, wêrfan't de grutte en rol sterk útienrint yn ferskillende nasjonale kriichsmachten. Yn 'e Midsiuwen ferwiisde de term 'rezjimint' nei in grutte kloft fronttroepen wêrfan't de leden út ien en itselde geografyske gebiet ôfkomstich wiene, en ûnder lieding stiene fan in ofsier dy't teffens faak de lienhear fan 'e soldaten wie. Tsjin 'e santjinde iuw bestie in rezjimint meastal út sa'n 1.000 beropssoldaten ûnder befel fan in kolonel. Om dyselde snuorje hinne waarden rezjiminten, dy't út inkeld ynfantery, kavalery of artillery bestiene, yn guon legers ferfongen troch brigades, wêryn't dy trije ûnderdielen kombinearre waarden. 

Dêr't rezjiminten as militêre ienheden bestean bleaune, ûntjoegen se har yn 'e achttjinde iuw ta permaninte legerûnderdelen dy't har mei titels en unifoarmen fan oare ienheden ûnderskaten. De befelfierend ofsier wie in kolonel en in ynfanteryrezjimint bestie yn 'e regel út twa bataljons fan elk 800 man, ferdield oer 8 oant 10 kompanjyen. Yn guon legers waard in selsstannich rezjimint mei minder kompanjyen in **demy-rezjimint** neamd. By de kavalery bestie in rezjimint út 600 oant 900 man, wêrby't gjin bataljons foarkamen, en de 'kompanjyen' eskadrons neamd waarden.

Nei't rûnom de tsjinstplicht ynfierd wie, ûndergie it rezjimintssysteem yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw frijwol feroaring. Oan 'e Earste Wrâldoarloch ta bestiene ynfanteryrezjiminten op folle sterkte yn 'e legers fan Frankryk, Dútslân en Ruslân út fjouwer bataljons, mei 1.000 manskippen, wat it totaal op 4.000 man brocht. Kavaleryrezjiminten bestiene út 1.000 manskippen sûnder ferdieling yn bataljons. In opmerklike útsûndering wie de sitewaasje yn it Britske leger, dêr't in ynfanteryrezjimint út twa bataljons bestie dy't inoar ôfwikselen yn 'thústsjinst' en oerseeske tsjinst, wêrby't se mar komselden as in inkele ienheid gearkamen. 

Tsjintwurdich wurdt yn in protte legers de taak fan fronttroepen ferfolle troch bataljons, brigades en oare militêre ienheden, en is de oantsjutting fan 'rezjimint' inkeld noch beholden foar seremoniële ienheden. Moderne rezjiminten ferskille sterk yn grutte:
* lytser as in standertbataljon (lykas it Britske *Household Cavalry Mounted Regiment*);
* like grut as in bataljon (lykas it Frânske 3e Frjemdlinge-ynfanteryrezjimint);
* like grut as in brigade (lykas it Amerikaanske 8e Mariniersrezjimint);
* like grut as ferskate bataljons (lykas it Amerikaanske 3e Ynfanteryrezjimint).
It is sels mooglik dat in rezjimint in hiel kriichsmachtûnderdiel omfiemet, lykas it gefal is mei it Keninklike Australyske Rezjimint, dat alle ynfantery fan it Australyske leger omfettet (útsein de nasjonale reserve en de kommando's).
Little Rock

## Geografy
### Plakken
* Little Rock (Arkansas), de haadstêd fan 'e Amerikaanske steat Arkansas
* Little Rock (Indiana), in plak yn 'e Amerikaanske steat Indiana
* Little Rock (Iowa), in plak yn 'e Amerikaanske steat Iowa
* Little Rock (Beltrami County, Minnesota), in plak yn Beltrami County, yn 'e Amerikaanske steat Minnesota
* Little Rock (Morrison County, Minnesota). in plak yn Morrison County, yn 'e Amerikaanske steat Minnesota
* Little Rock (Súd-Karolina), in plak yn 'e Amerikaanske steat Súd-Karolina
* Littlerock (Kalifornje), in plak yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje
* Littlerock (Washington), in plak yn 'e Amerikaanske steat Washington

### Gebieten
* Little Rock Township (Illinois), in plattelânsdistrikt yn 'e Amerikaanske steat Illinois
* Little Rock Township (Minnesota), in plattelânsdistrikt yn 'e Amerikaanske steat Minnesota

### Wetters
*Little Rock Creek (beek yn Kalifornje), in beek yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje
*Little Rock Creek (Red Lake), in beek yn 'e Amerikaanske steat Minnesota
*Little Rock Creek (sydstream fan de Minnesota), in beek yn 'e Amerikaanske steat Minnesota
*Little Rock Creek (sydstream fan de Mississippy), in beek yn 'e Amerikaanske steat Minnesota

### Oare geografy
* Little Rock-keardaam, in keardaam yn 'e Little Rock Creek yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje
* Loftmachtbasis Little Rock, in Amerikaanske loftmachtbasis yn Jacksonville (Arkansas)

## Persoanen
* Little Rock (opperhaad) (1805-1868), in opperhaad fan 'e Súdlike Sjajinnen

## Muzyk
* ''Little Rock'' (liet fan Reba McEntire), in liet fan Reba McEntire út 1986
* ''Little Rock'' (liet fan Collin Raye), in liet fan Collin Raye út 1994

## Skiednis
* Njoggen fan Little Rock, njoggen Afro-Amerikaanske skoalbern dy't yn 1957 ûnder beskerming fan it Amerikaanske Leger nei in blanke skoalle yn Little Rock (Arkansas) giene
* Krisis fan Little Rock, de konfrontaasje tusken de steatsautoriteiten fan Arkansas en it Amerikaanske federale regear om 'e Njoggen fan Little Rock

## Oar
* ''Little Rock'' (gedicht), in gedicht fan 'e Kubaanske dichter Nicolás Guillén
* ''Littlerock'' (film), in Amerikaansk film út 2010
Washita (rivier)

De **Washita** is in rivier yn Teksas en Oklahoma yn de Feriene Steaten. De rivier is 475 km lang en einiget yn Lake Texoma yn Johnston County (ek Bryan County en Marshall County yn Oklahoma en de Reade Rivier fan it Suden.

It rivierbêd fan de  Washita bestiet út losse modder en sân. De iggen fan de rivier binne fan reade ierde en ûnderfine in protte earoazje. Dat makket dizze stream ien fan de meast slibbige rivieren fan Noard-Amearika.

De Washita ûntspringt yn it easten fan Roberts County yn Teksas ûnder de stêd Miami yn de Texas Panhandle.

## Skiednis
Frânske ûntdekkingsreizgers ûntdutsen de rivier yn de iere 18e iuw doe't se de *[[Red River of the South]]* streamop befearne. Sy tochten dat it deselde stream wie dy't befreone Choctaw as Ouachita River bekreaune, mar rillegau die bliken dat it in oare stream oanbelange, en sy joegen him de namme *Faux Ouachita* ('False Ouachita'). Dy namme waard letter ferbastere ta False Washita. Nei de Amerikaanske Boargeroarloch waard de rivier ienfâldich Washita neamd.

It Bloedbad oan 'e Washita wie op 27 novimber 1868 doe't oerste George Armstrong Custer syn 7e U.S. Cavalry Swarte Tsjettel syn Sjajinnedoarp oan de Washita (tichteby Cheyenne fan no) moarnsier oanfoel.

Generaal (letter presidint) Zachary Taylor stichte Fort Washita oan de ûnderin fan de rivier yn 1842 om boargers fan de Tsjoktou- en Tsjikkesoufolken te beskermjen tsjin de Prêrje-Yndianen. It fort lei sa'n 31 km boppe it plak dêr't de Washita yn de Red River útrint.

## Keppelings om utens s
*Washita River Paddling Information
*Oklahoma Digital Maps: Digital Collections of Oklahoma and Indian Territory
Tipaza (stêd)

**Tipaza** as **Tipasa** wie in wichtige Algerynske stêd oan de Middellânske See en hannelspost stichte troch de Fenysjers. De stêd waard ferovere troch Rome en omfoarme ta in strategyske militêre basis foar de fierdere ferôvering fan Mauretania.

Tipasa waard in Romeinske koloanje ûnder keizer Klaudius en letter sels in *municipium*. De stêd wie fan frijwat grut belang foar de regio en waard al yn de iere tredde iuw nei Kristus ta it Kristendom bekeard. Yn 484 stjoerde de Fandaalske kening Hunerik (477-484) in Ariaanske biskop nei Tipasa, wêrnei't in grut part fan de befolking nei Spanje flechte. Dêrnei rekke de stêd yn de nederklits.

It plak hat in unike groep fan Romeinske en Byzantynske ruïnes en monuminten, ûnder oaren de *Kbor er Roumia*, it keninklike mausoleum fan Mauritanië.

De stêd kaam yn 1982 op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO. Yn 2002 waard de kwalifikaasje fan Tipaza feroare yn bedrige Wrâlderfgoed, mar dy waard yn 2006 wer skrast.

## Galery

Image:Tipasa1.jpg|Romeinsk ruines fan Tipasa (basilika)
Image:Tipaza basilique.jpg|Oerbliuwsels fan de kristlike tsjerke
Image:Tipasa4.jpg|Romeinske ruïnes 
Image:Juba II of Numidia burial place.jpg|Keninklik Mausoleum fan Mauretania mei de tombe fan Juba II en Kleopatra Selene II


## Keppeling om utens
* Webstee UNESCO mei ynformaasje oer Tipaza
* Tipasa Museum
Pirmasens

**Pirmasens** is in Kreisfreie Stadt yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De stêd leit oan 'e westlike râne fan it Paltserwâld, net fier fan de grins mei Frankryk. De lânkring dy't Pirmasens omslút droech fan 1818 oant 1997 de namme fan 'e stêd, mar hjit tsjintwurdich Südwestpfalz.

## Skiednis
De namme fan 'e stêd giet werom op 'e hillige Pirminius, dy't it kleaster yn it oanbuorjende Hornbach stifte.  

Sûnt de 19e florearre de stêd troch de fabrikaazje fan skuon, mar hjoeddedei heart de stêd by de ekonomysk swakkere regio's fan Dútslân. 

Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard de stêd foar it earst op 9 augustus 1944 troch allieare loftoanfallen rekke. It oarspronklike doel fan 'e oanfal, wêrby't in soad boargers it libben lieten, wiene de stêden Stuttgart en München. Om't it waar lykwols net meiwurke moast dat bysteld wurde en sa waard Pirmasens it slachtoffer. Mei in folgjend bombardemint op 15 maart 1945 waard de binnenstêd hielendal ferneatige. Ien wike letter, op 22 maart 1945, namen Amerikaanske troepen de stêd yn.   

De oanwêzigens fan Amerikaanske troepen yn Pirmasens waard oant 1997 hast hielendal ôfboud.

## Berne yn Pirmasens
* Johann Michael Petzinger (1763-1833), keunstskilder en arsjitekt
* Hugo Ball (1886-1927), dadaïst en inisjatyfnimmer fan Kabaret Voltaire.


Pirmasens-Strecktalpark-04-Stadt mit St Pirmin-2008-gje.jpg
Pirmasens-Hauptbahnhof-06-2013-gje.jpg|Haadstasjon
Pirmasens-Exerzierplatz-18-2021-gje.jpg|Eksersysjeplein
Pirmasens-Jugendherberge-22-2021-gje.jpg|Jeugdherberch
Pirmasens-Alte Post-42-2015-gje.jpg|Earder postkantoar
Pirmasens-Rheinberger-54-Foyer Dynamikum-gje.jpg|Dynamikum
Pirmasens-Lutherkirche-09-2021-gje.jpg|Luterske tsjerke
Pirmasens-Neuffer am Park-5-gje.jpg|Eardere skuonfabryk
Pirmasens-Kant-Gymnasium-2b-2021-gje.jpg|Immanuel Kant-gymnasium
Pirmasens-Judenfriedhof Zeppelinstrasse-14-gje.jpg|Joadsk begraafplak
Fort Riley

**Fort Riley** is in basis fan it Amerikaanske Leger yn it noardeastlike part fan 'e Amerikaanske steat Kansas, dy't oan 'e rivier de Kansas leit, tusken de plakken Junction City en Manhattan yn. De basis beslacht in oerflak fan 407&nbsp;km² yn Geary County en Riley County, en omfiemet twa doarpen (*[[census-designated place]]s*): Fort Riley-Camp Whiteside en Fort Riley North, dat ek wol Custer Hill neamd wurdt. Oerdeis hat de basis in befolking fan krapoan 25.000 minsken, dy't lykwols net allegear ek op it terrein fan 'e basis wenje, sadat de befolking nachts lytser is.
__TOC__
## Skiednis
Fort Riley is ferneamd nei generaal-majoar Bennett C. Riley, de befelfierder oer de earste militêre eskorte oer it Santa Fe Trail, ien fan 'e rûtes dy't Amerikaanske kolonisten út it Easten yn 'e njoggentjinde iuw brûkten om de westkust te berikken. It fort waard yn 1853 stifte as in militêre foarpost dy't it Amerikaanske Leger brûke koe om tafersjoch te hâlden oer de trektocht fan kolonisten yn 'e rjochting fan it westen fia it Oregon Trail en oare rûtes, en om harren te beskermjen tsjin oanfallen fan 'e Yndianen.

Nei ôfrin fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) wie Fort Riley fan 1867 oant 1875 ien fan 'e wichtichste bases foar de Komantsjekampanje, tsjin 'e Komantsjen. Fan 1866 oant 1873 wie yn it fort it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer legere, dat hjirwei yn 1868 it Bloedbad oan de Washita oanrjochte ûnder de Súdlike Sjajinnen. Yn 1887 waard yn Fort Riley de praktykskoalle foar kavalerytaktyk fan it Amerikaanske Leger fêstige. Tusken 1886 en de 1930-er jierren wiene ek de ferneamde Amerikaanske 9e en 10e Kavaleryrezjiminten ferskate perioaden yn it fort legere, dy't folslein út Afro-Amerikanen bestiene, de saneamde 'bizonsoldaten' (*[[Buffalo Soldiers]]*).

Under de Earste Wrâldoarloch waard Fort Riley sterk útwreide en waard 8&nbsp;km eastlik fan it haadgebou in nij kantonnemint oanlein mei de namme Camp Funston. Der leine yn dy tiid 50.000 soldaten yn Fort Riley, en de basis wie ien fan 'e begjinpunten fan 'e pandemy fan 'e Spaanske gryp yn Noard-Amearika. Under de Twadde Wrâldoarloch waarden 125.000 Amerikaanske soldaten yn Fort Riley treend foar't se nei it front yn Jeropa of de Stille Oseaan stjoerd waarden. Fan 1955 oant 1996 wie op 'e basis de Amerikaanske 1e Ynfanterydifyzje legere, ek wol bekend as *Big Red One* (omreden fan it difyzje-ynsinje, dêr't in grutte reade 1 op stiet). Fan 1999 oant 2006 lei de 24e Meganisearre Ynfanterydifyzje yn Fort Riley, mar yn augustus 2006 kearde de *Big Red One* der werom út Dútslân wei.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Fort Riley
Maitydsgers

**Maitydsgers** (Sjajinsk: *Monâtseta’e*; Ingelske ferbastering: *Mo-nah-se-tah*; Ingelske oersetting: *Spring Grass*; op 'e súdlike Grutte Flakten (Feriene Steaten), ±1851 – yn Oklahoma, 1922) wie in Yndiaanske frou fan it folk fan 'e Súdlike Sjajinnen. Hja wie ek wol bekend ûnder de namme *Me-o-tzi*. Maitydsgers waard by it Bloedbad oan de Washita, yn 1868, troch de Amerikanen kriichsfinzen nommen, en soe neitiid twa bern krigen hawwe fan 'e ferneamde Amerikaanske legerofsier George Armstrong Custer.

## Libben
Maitydsgers waard omtrint 1851 berne yn it súdlike part fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hja wie de dochter fan it opperhaad Lytse Rots fan 'e Súdlike Sjajinnen. Har heit fûn op 27 novimber 1868 de dea by it Bloedbad oan de Washita, doe't it winterkamp fan it opperhaad Swarte Tsjettel (dy't sels ek omkaam) oanfallen waard troch it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint ûnder lieding fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer. Maitydsgers hearde ta de 53 Sjajinske froulju en bern dy't by dy gelegenheid troch de Amerikanen kriichsfinzen nommen waarden.

Neffens de mûnlinge oerlevering fan 'e Súdlike Sjajinnen, mar ek neffens it tsjûgenis fan kaptein Frederick Benteen en Custer syn haadferkenner Ben Clark ûnderhold Custer yn 'e winter fan 1868 op 1869 in seksuële relaasje mei de doe santjinjierrige Maitydsgers. Hja skonk yn jannewaris 1869 it libben oan in jonkje, dat de namme Giele Fûgel krige, en dat in soan fan Custer west hawwe soe. Mei't dat twa moanne nei it bloedbad wie, moat de relaasje al foartiid begûn wêze. Neffens de Sjajinske oerlevering krige Maitydsgers ein dat jiers noch in twadde bern, dat ek oanset wêze soe troch Custer. Letter soed er Maitydsgers en syn heal-Yndiaanske bern ûnder druk fan syn blanke frou Elizabeth Clift Bacon yn 'e steek litten hawwe.

Guon histoarisy leauwe lykwols dat Custer steryl wurden wie nei't er yn syn tiid as kadet oan de Amerikaanske Militêre Akademy te West Point gonorroe oprûn hie, en dat de heit fan 'e beide bern eins syn jongere broer Tom wie, dy't ek yn it 7e Kavaleryrezjimint tsjinne. Yn elts gefal is wol dúdlik dat de Sjajinnen dit houlik as jildich beskôgen. Neitiid joegen hja Custer de bynamme 'Langhier', om't er syn hier langer droech as dat foar de measte blanke manlju út syn tiid wenst wie. Oer it fierdere ferrin fan it libben fan Maitydsgers is net folle bekend, behalven dat hja yn 1922, yn de âlderdom fan 71 jier, yn Oklahoma ferstoar.
Medisynpylken

**Medisynpylken** (Ingelsk: *Medicine Arrows*; op 'e súdlike Grutte Flakten (Feriene Steaten), ±1795 – yn súdlik Montana, 1876) wie in opperhaad fan 'e Súdlike Sjajinnen, in lânseigen Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Syn eigentlike namme wie **Stiennen Foarholle** (Ingelsk: *Stone Forehead* of soms *Rock Forehead*), mar hy kaam ûnder de blanken bekend te stean as 'Medisynpylken' om't er de warder fan 'e hillige medisynpylken fan 'e Sjajinnen wie.

## Libben
Medisynpylken waard omtrint 1795 berne yn it súdlike part fan 'e Grutte Flakten, wierkskynlik yn 'e hjoeddeiske Amerikaanske steaten Kansas, Nebraska of Kolorado. Mank syn eigen folk stied er bekend ûnder de bynamme 'Rint-mei-de-Teannen-nei-Bûten-ta'. Medisynpylken wie in folle neef fan it bekendere opperhaad Swarte Tsjettel. Ferskaten fan syn bern namen diel oan gewelddiedige konfrontaasjes mei de blanken. Sa waard syn jongste soan, Foksesturt, yn 1866 yn Fort Zarah beskuldige fan 'e moard op in Meksikaanske cowboy ûnder in dronken fjochtpartij.

De âldste soan fan Medisynpylken, Lange Wolf, focht yn 1867 yn 'e Slach oan de Saline, en wie ien fan 'e oanfierders fan 'e Súdlike Sjajinnen dy't yn augustus 1868 blanke delsettings en boerspultsjes oanfoelen en kolonisten deaden yn 'e dellings fan 'e rivieren de Saline en de Solomon, yn Kansas. Dat wie ien fan 'e oanliedings foar de oerfal troch it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer op it winterkamp fan Swarte Tsjettel oan 'e rivier de Washita, yn westlik Oklahoma. By dat Bloedbad oan 'e Washita, op 27 novimber 1868, kaam Swarte Tsjettel om en waard syn kamp foar grut part útmoarde.

In dochter fan Medisynpylken, fan wa't de namme net oerlevere is, wie troud mei in man út 'e Hûnskrigerstroep fan Lange Bolle. Sy en har fjouwer bern oerlibben de Slach by Summit Springs, op 11 july 1869, wêrby't Lange Bolle syn doarp ferwoastge waard troch it Amerikaanske 5e Kavaleryrezjimint en de Hûnskrigers suvere útrûge waarden. Hja waarden kriichsfinzen nommen troch de Amerikanen, mar koarte tiid letter wer frijlitten.

Om't er nei ôfrin fan 'e Oarloch fan de Reade Rivier (1874-1875) bang wie foar repressaillemaatregels fan 'e Amerikanen, flechte Medisynpylken yn jannewaris 1875 út it Sjajinne en Arapaho Yndianereservaat fan it Yndiaanske Territoarium (it hjoeddeiske Oklahoma) wei, en joech er him by de Noardlike Sjajinnen, yn 'e krite fan 'e Powderrivier, yn súdlik Montana. Dêr stoar er yn 1876 freedsum yn syn sliep. Medisynpylken wie warder fan 'e hillige medisynpylken fan 1850 oant syn dea. Neitiid folge syn soan Swarte Hierrige Hûn him op, en dy waard letter sels wer opfolge troch Lytse Man, in omkesizzer fan Medisynpylken. Hjoed de dei wenje de ôfstammelingen fan Medisynpylken yn westlik Oklahoma.
Twigeast

In **twigeast** (in lienfertaling fan it Ingelske *two-spirit*) is in moderne oerkoepeljende term dy't troch in protte Yndianen yn Noard-Amearika brûkt wurdt om yn it Ingelsk persoanen mei in oare as normale geslachtsidentiteit yn harren mienskippen oan te tsjutten. Dizze term waard yn 1990 op in gearkomste fan homoseksuële, lesbyske, biseksuële en transseksuële Yndianen yn 'e Feriene Steaten oannommen as ferfanging foar de antropologyske term ***berdache***. Hoewol't in protte lju de term 'twigeast' handich fine foar yntertribale kontakten, konseptualisearje lang net alle Yndiaanske folken seksualiteit en geslachtsrollen op dizze wize. Yn eigen fermidden brûke leden fan 'e measte folken boppedat in oantsjutting út 'e eigen taal foar sokke persoanen. Yn elts gefal wurdt de oantsjutting 'twigeast' breder akseptearre as de as denigrearjend beskôge term *berdache*. 

It bestean fan twigeasten giet werom op 'e geslachtsrollen sa't dy foarhinne foarkamen by de Noardamerikaanske Yndianen. Net alle folken hiene (en hawwe) strang skate geslachtsrollen, mar by de measten dy't dat wol hiene, waarden yn 'e regel teminsten fjouwer fan sokke rollen erkend: froulike froulju, manlike froulju, froulike manlju en manlike manlju. De twigeasten (dy't dus wat fan beide seksen yn har geast hiene) belichemen de rollen fan 'e beide tuskenlizzende farianten, wêrby't se libben en klean droegen as oft se ta it tsjinstelde fysike geslacht hearden. Soks waard in protte sjoen as in spirituële rol. It bestean fan twigeasten mei in manlik lichem mar in froulike identiteit wie in fûneminteel elemint fan 'e kultuer fan 'e measte Yndiaanske folken fan Noard-Amearika, en neffens de foaroansteande antropolooch Will Roscoe binne twigeasten mei sawol manlike as froulike lichems bekend út mear as 130 Noardamerikaanske kultueren, út eltse regio fan it kontinint.
Frankenthal

**Frankenthal** is in *[[Kreisfreie Stadt]]* yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De stêd leit yn it noardeasten fan 'e Palts-regio tusken de stêden Worms en Ludwigshafen. Histoarysk wie Frankenthal fan 'e 16e oant de 18e iuw ien fan 'e wichtichste plakken fan it karfoarstedom fan de Palts. 

## Skiednis

Frankenthal wurdt foar it earst yn 722 yn in dokumint fan it kleaster Lorsch neamd. Yn 1119 waard hjir in Augustynsk kleaster boud. De oerbliuwsels fan dat kleaster binne noch jimmeroan te sjen yn it sintrum fan 'e stêd en wurde nei de stichter fan it kleaster *Erkenbertruine* neamd. It kleaster droech by oan 'e ûntjouwing fan Frankentahl en de omkriten.   

De twadde helte fan 'e 16e iuw brocht Frankenthal flechtlingen út Flaanderen, dy't om harren kalvinistyske leauwe harren lân ferlitte moasten en mei help fan karfoarst Freark III fan de Palts de sûnt de reformaasje lege kleastergebouwen krigen. De flechtlingen wiene oer it generaal warber en keunstsinnich en brochten it plak ta fierdere ûntjouwing. In soad flechtlingen wiene hannelslju, wevers, edelsmidden en keunstners. Hja stiften in skilderskoalle, dy't ûnder de namme *Frankenthaler Malerschule* bekend waard, wêrby't ferneamde lânskipskilders lykas Gillis van Coninxloo en Pieter Schoubroeck oansletten wiene.. Op 29 oktober 1577 waard de hurd groeiende mienskip beleanne mei stedsrjochten. 

Yn 'e 16e en 17e iuw waard Frankenhal útboud ta in fêsting. Dêrmei krige de stêd ek in rol yn 'e Tritichjierrige Kriich en de Njoggenjierrige Kriich. Yn septimber 1689 waard de stêd troch de Frânsen yn 'e brân stutsen en hast folslein ferneatige. Der folge wer in opbou fan 'e stêd en der ûntstiene yn 'e 18e iuw mear as 20 fabriken. Fan grut belang wie de yn 1755 oprjochte *Frankenthaler Porzellanmanufaktur*'. It diggelguod fan dat fabryk is hjoeddedei yn tal fan musea oer de hiele wrâld te finen.  

In nije stimulâns krige de stêd mei de yndustrialisaasje yn 'e 19e iuw en Frankenthal waard no in wichtich sintrum fan metaalferwurkjende yndustry.
  
Yn 'e Twadde Wrâldkriich ferlear de stêd by it bombardemint fan 1943 in grut part fan 'e âlde barokke bebouwing.

## Persoanen
* Abraham Heidanus (1597-1678), kalvinistysk teolooch.
* Jacob Marrel 1614–1681), keunstskilder.
* Georg Vierling (1820-1901), komponist.
* Konrad Mauer (1823-1902), rjochtshistoarikus.
* Franz Nissl (1860–1919), psychiater en neurolooch.
* Oskar Perron (1880-1975), wiskundige.
* August von Parseval (1861-1942) konstrukteur fan loftskippen.
* Arnold Fanck (1889-1974), regisseur. 
* Danny Blum (1991- ), fuotballer.

## Ôfbylden

Frankenthal BW 7.jpg|Poarte fan Speyer
Erkenbertruine.JPG|Kleasterruïne
Frankenthal BW 5.jpg|*Dreifaligkeitskirche*
Zwoelf-Apostel-Kirche (Frankenthal) 01.JPG|*Zwölf-Apostel-Kirche*
WormserTor.JPG|Wormser poarte
Landau in der Pfalz

**Landau in der Pfalz** (yn it lokale dialekt: Landaach) is in kreisfreie Stadt en it bestjoerssintrum fan it Landkreis Südliche Weinstraße yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Kwa oerflak is Landau mei  82,94 km² de tredgrutste stêd fan 'e Palts, nei Kaiserslautern en Neustadt an der Weinstraße. As der ek rekken holden wurdt mei it ynwennertal dan moat Landau ek de stêden Speyer en Ludwigshafen am Rhein noch foar gean litte. De stêd leit oan 'e Dútske wynrûte eastlik fan it Paltserwâld, it grutste oaniensletten bosk fan Jeropa. 

Sûnt 1990 is Landau in universiteitsstêd.

## Skiednis
Yn 'e Twadde Wrâldkriich hearde de stêd tegearre mei Mannheim mei syn foar de oarlochsfiering wichtige yndustry ta de meast bombardearre plakken fan Súd-Dútslân. Mear as 80% fan 'e binnenstêd waard troch de 124 bombardeminten op 'e stêdekloft ferwoastge. Njonken de befolking fan 'e stêd hiene ek de likernôch 50.000 bûtenlânske twangarbeiders swier te lijen fan it oarlochsgeweld. 

Sûnt de midsiuwen wennen der joaden yn Landau, dy't yn 'e Palts benammen yn 'e wynhannel warber wiene en de grutste joadske mienskip fan 'e Palts foarmen. De measten fan 'e likernôch 600 minsken tellende joadske mienskip ferlieten Landau al yn 1933. De joaden dy't bleanen waarden yn 1940 nei Gurs yn Súd-Frankryk ôffierd. Harren monumintale synagoge op 'e hoeke fan 'e *Friedrich-Ebert-Straße/Reiterstraße* út de jierren 1880-1882 waard op 9 novimber 1938 yn 'e jiske lein. Yn 'e *Kaufmannsgasse*stiet it *Frank-Loebsche-Haus*, dat yn 'e 19e iuw troch Zacharias Frank, de oerpake fan Anne Frank, kocht waard en yn 'e oarloch troch de nazy's as joadehûs oanwiisd waard. It *Frank-Loebsche-Haus* jout tsjintwurdich ûnderdak oan in útstalling oer de joadske skiednis fan Landau en de ferfolging fan 'e Paltser Sinty.      

## It besjen wurdich
* De âlste dielen fan it *Altes Kaufhaus* oan it *Rathausplatz* datearje út de 15e iuw.
* It teäter oan 'e Mahlastraße is in Jugendstil-monumint út de jierren 1905-1907 fan 'e arsjitekt Hermann Goerke. 
* De protestânske *Stiftskirche* is de grutste goatyske tsjerke fan 'e Palts en waard yn 'e 14e iuw boud. Yn 'e tsjerke binne fresko's bewarre bleaun.
* De katolike *Stadtpfarrkirche St. Maria* út 1908-1910 mei dûbele tuorren waard yn katedrale styl boud en is mei de *Gedächtniskirche* fan Speyer it tredgrutste tsjerkegebou yn de Palts. 
* De midsiuwske *Katharinenkapelle* wurdt hjoeddedei troch âldkatoliken en in ûnôfhinklike protestantske mienskip brûkt.
Kompanjy

* kompanjy (hannelsûndernimming), in hannelsûndernimming, lykas:
** de Feriene Eastyndyske Kompanjy
** de Westyndyske Kompanjy
** de Noardske Kompanjy
** de Skoatterlânske Kompanjy
** de Deenske Eastyndyske Kompanjy
** de Hudsonbaai Kompanjy
** de Ingelske Eastyndyske Kompanjy
*** de Britske Eastyndyske Kompanjy
** de Sweedske Eastyndyske Kompanjy
* kompanjy (militêre ienheid), in militêre ienheid fan 80-250 manskippen
* kompanjy (brânwacht), in ienheid fan 'e brânwacht
* kompanjy (wetterskip), in earder wetterskip yn Grinslân
Kompanjy (militêre ienheid)

In **kompanjy** (fan it Frânske *compagnie*) is in militêre ienheid besteande út 80-250 (mar meastal út 100-150) manskippen ûnder befel fan in majoar of in kaptein. In âlde namme foar in militêre ienheid fan dizze grutte is in **findel**. Fjouwer of mear kompanjyen, yn 'e mande mei in stêfkompanjy, foarmje in bataljon. Foarhinne wiene kompanjyen ek wol ûnderferdielings fan in rezjimint. In kompanjy kin sels ornaris ûnderferdield wurde yn seis pelotons (hoewol't it presize oantal fan lân ta lân ferskilt). Kompanjyen komme benammen foar by de ynfantery en ferlykbere kriichsmachtûnderdielen, lykas it marinierskorps. De kavalery brûkt de fierhinne ekwivalinte term eskadron.

Sûnt de Aldheid hawwe de measte legers in ûnderferdieling yn ienheden fan likernôch hûndert man brûkt. It bekendste is op dat mêd sûnder mis de Romeinske sintuerje (of 'hûndertman'), dy't oanfierd waard troch in ofsier dy't in sintuerion neamd waard. De kompanjy as sadanich ûntstie foar it earst ûnder de reorganisaasje fan it Sweedske leger troch kening Gustaaf&nbsp;II Adolf yn 1631. Dêrby waarden kompanjyen fan 150 man gearstald, dy't yn rezjiminten fan acht sokke ienheden ûnderbrocht waarden. Dat systeem waard neitiid oernommen troch de legers fan 'e measte oare Westerske lannen. Letter waarden ynfanterykompanjyen gearbrocht yn bataljons, dy't yn 'e mande mei kavalery- en artillery-ienheden in brigade foarmen. 

Doe't der tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw repeteargewearen en letter mitrailleurs en hângranaten ynfierd waarden as wapens foar de ynfantery, moasten gefjochtsformaasjes fanneeds sterk ferspraat operearje, wat geandewei de tweintichste iuw makliker makke waard troch it gebrûk fan radiokommunikaasje. Dêrtroch koene relatyf lytse oantallen manskippen in folle gruttere fjoerkrêft en gefjochtseffisjinsje ûntwikkelje as dat earder mooglik wie. De omfang fan 'e kompanjy as militêre ienheid is lykwols itselde bleaun, mooglik om't oantoand is dat minsken it bêste fjochtsje (mar ek libje, wurkje, sosjalisearje, ensfh.) yn organisaasjes fan omtrint 150 leden. Wat der feroare is, is dat de pelotons dy't mei-inoar in kompanjy foarmje no folle selsstanniger operearje as foarhinne.
Yellowstone-ekspedysje

* Yellowstone-ekspedysje (1818), in Amerikaanske ûntdekkingstocht yn it westen fan Noard-Amearika yn 1818, ek wol de Sloane-Atkinson-ekspedysje neamd
* Yellowstone-ekspedysje (1873), in Amerikaanske militêre ekspedysje nei Montana mei as doel it útsykjen fan in gaadlike rûte foar de Northern Pacific Railroad
John Honsinger

**John Honsinger** (?, 18?? – oan 'e rivier de Yellowstone (Montana), 4 augustus 1873) wie in Amerikaansk militêr bistedokter fan etnysk Dútsk komôf. Hy waard bekend om't er yn 1873 ûnder de Yellowstone-ekspedysje deade waard troch it Hûnkpapa-opperhaad Rein-yn-'t-Gesicht.

## Libben en stjerren
It is ûnbekend wannear't of wêr't John Honsinger berne is. As bistedokter naam er tsjinst yn it Amerikaanske Leger, by it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer, wierskynlik doe't dy ienheid noch yn Fort Riley, yn Kansas, stasjonearre wie. Yn 1873 waard it rezjimint oerpleatst nei Fort Abraham Lincoln, yn it tsjintwurdige Noard-Dakota. Datselde jiers naam Honsinger diel oan 'e Yellowstone-ekspedysje, in militêre ekspedysje nei Montana, mei as doel om in gaadlike rûte te sykjen foar de oanlis fan it spoar fan 'e Northern Pacific Railroad by de rivier de Yellowstone lâns.

Op 4 augustus 1873 bejoech Honsinger him oan 'e igge fan 'e Yellowstone, yn 'e neite fan it hjoeddeistige Miles City, mei twa soldaten en in hynstefersoarger dy't fan Baliran hiet, te fier fan 'e haadmacht fan 'e ekspedysje. Hja waarden opmurken troch it Hûnkpapa-opperhaad Rein-yn-'t-Gesicht, dy't mei in pear krigers op ferkenning wie. Rein-yn-'t-Gesicht deade Honsinger, Baliran en ien fan 'e soldaten, wylst de twadde soldaat nauwerneed wist te ûntkommen. Neitiid fûn in militêr treffen tusken de 7e Kavalery en de Lakota plak, dat ta eare fan Honsinger de namme fan 'e Slach by Honsinger Bluff krige.

## Neisleep
Nei't er weromkeard wie nei it Standing Rock Agintskip, waard Rein-yn-'t-Gesicht dêr yn 1874 foar de moard op Honsinger arrestearre troch luitenant Tom Custer, de broer fan George Armstrong Custer. Rein-yn-'t-Gesicht protestearre dat der gjin sprake fan moard wie, mar fan oarlochshannelings; der waard lykwols net nei him harke. Hy waard nei Fort Abraham Lincoln ta brocht, dêr't er yn it tichthûs smiten waard, mar nei ferrin fan tiid wist er te ûntsnappen (of waard er mooglik frijlitten troch Yndiaanske plysjeminsken dy't mei him sympatisearren). 

Dêrnei flechte er nei it streamgebiet fan 'e Powderrivier, dêr't er him by yn 'e maityd fan 1876, nei it útbrekken fan 'e Grutte Sû-Oarloch, by de oanwaaksende troep fan it Hûnkpapa-opperhaad Sittende Bolle joech. Dy simmers focht Rein-yn-'t-Gesicht mei yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, wêrby't de bruorren Custer mei fiif kompanjyen kavalery troch de Lakota en Noardlike Sjajinnen ynsletten en ferdylge waarden. Rein-yn-'t-Gesicht soe dêrby wraak nommen hawwe foar syn ûnrjochtlike finzenskip troch it Tom Custer it hert út it liif te snijen. Dy leginde, dy't fan in tige twifelich wierheidsgehalte is, waard letter ferivige yn it ferneamde epos *[[The Revenge of Rain-in-the-Face]]*, fan 'e Amerikaanske dichter Henry Wadsworth Longfellow.
Rosebud (rivier)

* Rosebud (rivier yn Alberta), in rivier yn 'e Kanadeeske provinsje Alberta
* Rosebud (rivier yn Montana), in sydstream fan 'e Stillwater, in rivier yn 'e Amerikaanske steat Montana

## Sjoch ek
* Rosebud Creek, in beek yn 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota
Ferdrach fan Fort Laramie

* Ferdrach fan Fort Laramie (1851), in ferdrach dat yn 1851 sletten waard tusken it regear fan 'e Feriene Steaten en beskate Yndiaanske stammen fan 'e Grutte Flakten
* Ferdrach fan Fort Laramie (1868), in ferdrach dat yn 1868 sletten waard tusken it regear fan 'e Feriene Steaten en beskate Yndiaanske stammen fan 'e Grutte Flakten
Ferdrach fan Fort Laramie (1851)

It **Ferdrach fan Fort Laramie** wie in oerienkomst dy't op 17 septimber 1851 sletten waard tusken it regear fan 'e Feriene Steaten en beskate Yndiaanske folken út it gebiet fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hoewol't in protte blanke kolonisten ûnderweis nei fêstigingsgebieten yn Oregon en Kalifornje tsjin dy tiid al oer de Flakten tein wiene, foel harren oantal yn it neat by de stream migranten dy't op gong kommen wie nei it útbrekken fan 'e Kalifornyske Goudkoarts, yn 1849. De measten fan dy lânferhuzers teagen nei it Westen ta oer it ferneamde Oregon Trail, in rûte dy't troch it wengebiet fan ferskate Yndiaanske folken rûn. Sadwaande besocht de Amerikaanske oerheid troch ûnderhannelings mei dy Yndianen ta in soarte fan rjocht fan reed te kommen, dat de feilichheid fan 'e reizgers waarboargje soe.

Yn Fort Laramie, yn it súdeasten fan wat letter de Amerikaanske steat Wyoming wurde soe, waarden ûnderhannelings fierd tusken folmachten fan it Amerikaanske regear en fertsjintwurdigers fan 'e Arapaho, Arikara, Assiniboin (*Assiniboine*), Hidatsa, Krieën (*Crow*), Mandan, Sjajinnen (*Cheyenne*) en Sû (*Sioux*). It ferdrach dêr't se it oer iens waarden, omfette de tradisjonele gebietsoanspraken fan 'e belutsen folken, dy't troch de Feriene Steaten erkend waarden. De Yndianen garandearren de feilige trochreis fan kolonisten oer it Oregon Trail yn ruil foar ûnthjitten fan in jierjild fan fyftichtûzen dollar it jier foar de folgjende de fyftich jier. Teffens stiene se ta dat op spesifyk oanjûne plakken op harren lân wegen en forten oanlein wurde mochten.

De Amerikaanske Senaat feroare letter op eigen manneboet de doer fan 'e jierjildbetellings sa't dy fêstlein wiene yn kêst 5 fan it ferdrach, fan fyftich jier nei tsien jier. Fan alle dielnimmende folken útsein de Krieën waard dêrfoar efterôf goedkarring loskrigen. Dit earste Ferdrach fan Fort Laramie brocht in perioade fan likernôch fyftjin jier dat de Flakten relatyf freedsum bleaune, mar fan 'e útfiering fan 'e plichten dy't it Amerikaanske regear mei de ûndertekening op him nommen hie, kaam neat op 'e hispel. Oan guon folken waarden de jierjilden nea útbetelle, wylst de oaren se faak te let of mar foar in diel krigen. It ferdrach bliek úteinlik neat wurdich te wêzen doe't de Feriene Steaten wegeren om 'e kolonisaasje fan 'e yn it ferdrach erkende wengebieten fan 'e Yndianen troch blanke kolonisten en goudsikers tsjin te hâlden. De Oarloch fan Reade Wolk, dy't yn 1866 in ein oan 'e frede makke, waard dan ek folslein feroarsake troch kontraktbrek fan Amerikaanske kant.
Ferdrach fan Fort Laramie (1868)

It **Ferdrach fan Fort Laramie** wie in oerienkomst dy't op 29 april 1868 sletten waard tusken it regear fan 'e Feriene Steaten en beskate Yndiaanske folken út it gebiet fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Dit ferdrach kaam fuort út ûnderhannelings dy't yn Fort Laramie, yn it súdeasten fan wat letter de Amerikaanske steat Wyoming wurde soe, holden wiene tusken folmachten fan 'e Amerikaanske oerheid en fertsjintwurdigers fan 'e Noardlike Arapaho, en de Oglala-, Minnikonzjû- en Brulee-stammen fan 'e Lakota en de Janktonai-stamme fan 'e Westlike Dakota. Hjirmei kaam in ein oan 'e Oarloch fan Reade Wolk (1866-1868), hoewol't ien fan 'e dielnimmende folken, de Noardlike Sjajinnen, net yn it ferdrach behelle wie en sadwaande feitlik yn oarloch bleau mei de Feriene Steaten.

Yn dit twadde Ferdrach fan Fort Laramie (nei it earste ferdrach út 1851) waard njonken oare lân- en jachtrjochten fêstlein dat de Black Hills eigendom fan 'e Lakota wiene, en dat it lân fan 'e Powderrivier, yn wat no súdeastlik Montana is, tenei ferbean gebiet wêze soe foar alle blanken, útsein oerheidsfunksjonarissen. Troch Amerikaanske ûnkunde of ûnferskilligens ûntstie troch dizze oerienkomst in nij probleem doe't it heitelân fan 'e Ponka oan 'e Lakota tawiisd waard. Sadwaande wiene de Feriene Steaten neitiid twongen om 'e Ponka fan harren eigen lân yn Nebraska nei folle skrielere grûn yn it Yndiaanske Territoarium (it lettere Oklahoma) te deportearjen.

It Ferdrach fan Fort Laramie brocht acht jier fan relative frede yn it noardlike part fan 'e Grutte Flakten, mar dêr kaam in ein oan doe't der ûnder de Ekspedysje nei de Black Hills goud fûn waard yn dat heuvellân, in gebiet dat hillich is foar de Lakota. Blanke goudsikers krongen doe ûnder de saneamde Goudkoarts fan de Black Hills sûnder har wat oan it ferdrach gelegen lizze te litten de heuvels binnen, en doe't it Amerikaanske regear wegere om dêrtsjin fanwegen te kommen, briek it dêrmei de oerienkomst mei de Yndianen. De Lakota besleaten doe sels de blanken fan har lân te ferdriuwen, wat late ta de Grutte Sû-Oarloch fan 1876. Dat konflikt einige yn 'e definitive nederlaach fan 'e Lakota en harren bûnsgenoaten, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho. Nei de oarloch ûntnadere it Amerikaanske regear de Lakota yn 1877 de Black Hills. Yn 1980 wiisde it Amerikaansk Heechgerjochtshôf oan acht Lakota- en oare Sû-stammen in skeafergoeding fan goed $105 miljoen ta: $17,1 miljoen dollar foar de merkwearde fan it lân yn 1877 en $88 miljoen oan rinte (fan 5% it jier). Mei't it hôf lykwols net harren rjochten op it lân sels erkende, wegeren de Lakota mei de skikking akkoart te gean

## Keppeling om utens
*  Tekst fan it ferdrach by The Avalon Project
Gimmick

In **gimmick** is in lienwurd út it Ingelsk wêrmei't yn 'e marketingterminology in unyk of opmerklik skaaimerk oantsjut wurdt, dat it foarwerp of de persoan dêr't it om giet opfalle lit en ûnderskiedt fan soartgelikense dingen of persoanen. Sa'n spesjaal skaaimerk hat lykwols ornaris net folle praktysk nut; it is dus wat opfallends poer om mei op te fallen. De term 'gimmick' ûntstie oarspronklik as oantsjutting foar de aksjes fan 'e assistinten fan oplichters en gûchelders, dêr't it publyk mei bedragen waard. Ek tsjintwurdich hat it wurd 'gimmick' noch wolris in negative lading. Foarbylden fan in gimmick kinne wêze in gongelstôk en hege hoed by in dûnser (sa't Fred Astaire bgl. wol droech) of in yn it each springend kleurmotyf fan in toskboarstel.
Gongelstôk

In **gongelstôk** of **gongstôk** is in stôk dy't brûkt of meidroegen wurdt as helpmiddel by it kuierjen, as assessoire yn it ramt fan 'e moade, omreden fan selsferdigening of soms as amtsteken (benammen by religieuze amten). Gongelstokken besteane der yn in protte foarmen en mjitten, mar wiene foarhinne mear yn gebrûk as hjoed de dei. Alde gongelstokken kinne sochte en dêrom kostbere soammeldersfoarwerpen wêze. It sammeljen fan âlde gongelstokken hjit rabology. Eartiids kaam ek de degenstôk wol foar, in gongelstôk wêrby't oan it hânsel in degen fêstsiet, dy't yn 'e stôk ferburgen siet. Sa'n degenstôk koe sawol foar ferdigening as oanfal brûkt wurde.

Tsjintwurdich sjocht men gongelstokken it measte as helpmiddels by it rinnen foar minsken dy't âld, krebintich, siik of swak binne. Dêrby is de útein ornaris oerdutsen mei in swart stik rubber, dat it fuortglydzjen op in glêde of wiete ûndergrûn foarkomme moat. In oare foarm dy't noch wol foarkomt, meast yn 'e foarm fan in sûvenier foar toeristen út it Alpengebiet, is de saneamde Alpenstôk (*Alpenstock*), in gongelstôk mei oan 'e útein in metalene punt, dy't oarspronklik bedoeld wie foar kuierjen yn 'e bergen en eventueel as in ferdigeningswapen tsjin wylde bisten.
Ienlingsbern

In **ienlingsbern**, **iennichst bern** of **iennich bern** is in persoan dy't gjin bruorren of susters hat, oft dy no biologysk binne of adoptearre. Besibbe begripen binne **ienlingssoan** en **ienlingsdochter**, mar sokken kinne noch wol susters, resp. bruorren hawwe, mei't yn dat gefal it prefiks "ienling-" inkeld slacht op 'e oantsjutting fan 'e sekse yn it twadde diel fan it wurd. Yn in gesin mei mear as ien bern kin it âldste bern as ienlingsbern beskôge wurde oant syn of har jongere broer/bruorren of suster(s) berne wurde, mar ornaris wurdt de beneaming 'ienlingsbern' allinnich mar brûkt foar persoanen dy't nea in broer of suster hân hawwe. 

Yn fierwei it grutste part fan 'e skiednis fan 'e minskheid wiene ienlingsbern ûngewoan. As men in gesin stifte, hie men òf in stikmannich bern, òf men hie alhielendal gjin bern (meastal om't ien fan beide âlden ûnfruchtber wie). Pas doe't yn 'e tweintichste iuw troch tanimmende wolfeart de bertesifers sterk omleech giene, waard it hawwen fan mar ien bern yn 'e Westerske wrâld ridlik gewoan. Fan 1979 oant 2015 hie de Folksrepublyk Sina in offisjeel ienbernbelied wêrby't âlden yn 'e measte gefallen mar ien bern hawwe mochten, mei as doel om 'e befolkingsgroei ôf te remjen.

Aldelju kinne derfoar kieze om mar ien bern te nimmen om't se dêr om persoanlike redens de foarkar oan jouwe, fanwegen redens fan gesinsplanning, út finansjele omtinkens, om't de sûnens fan 'e mem yn gefaar brocht wurdt troch swierwêzen of befalling, om't der swierrichheden yn 'e relasjonele sfear ûntstien binne of om't men skieden is, fanwegen edukative foardielen, fanwegen in let houlik, fanwegen ûnfruchtberens of fermindere fruchtberens, fanwegen brekme oan tiid of enerzjy, of om't ien fan beide âlden siik of stoarn is.

Men wol wol hawwe dat ienlingsbern mear bedoarn wurde as bern mei bruorren en susters. Ek wurdt wol beweard dat ienlingsbern, om't se mear tiid mei folwoeksenen trochbringe, foarliker binne op skoalle, en har faker iensum fiele. Soms kompinsearje se dy iensumens troch har mear op harsels te rjochtsjen of troch in rikere fantasij te ûntwikkeljen dat it bestean fan betochte freontsjes omfiemje kin. Ek bern fan wa't de iennichste bruorren en/of susters folle âlder binne as sysels sizze har soms krekt in ienlingsbern te fielen. Eat dat ienlingsbern foar hawwe boppe bern mei bruorren en susters, is dat se net te krijen hawwe mei rivaliteit tusken bruorren en susters.
Kres

In **kres**, **kresj** of **bernedeiferbliuw** (Nederlânsk: *crèche* of *kinderdagverblijf*) is in foarm fan berne-opfang dêr't jonge bern opfongen wurde wylst de âlden (of oare wetlike fâden) oan it wurk binne of nei skoalle geane. Dizze foarm fan opfang kin foar de hiele wurkdei of foar de heale dei jilde. Der besteane iepenbiere en partikuliere kressen yn Nederlân. De bern dy't dêr hinne geane, binne poppen en pjutten oant fjouwer jier. Aldere bern geane nei de basisskoalle, wêrfan't de earste beide jierren ynhâldlik oerienkomme mei de âlde beukerskoalle, dy't yn 1985 ôfskaft is. It is wenst dat der by in kres twa liedsters op maksimaal fjirtjin pjutten of twa liedsters of njoggen poppen wurkje. 

Der besteane yn Nederlân likernôch 4.400 legale kressen, dy't by de gemeente as sadanich registrearre binne en ûnder in beskaat tafersjoch steane fan 'e gemeentlike sûnenstsjinst (GGD) en oare oerheidsynstânsjes. De wetlike easken dêr't in kres oan foldwaan moat, binne yn Nederlân lykwols yn 2005 loslitten, en gemeenten hawwe sadwaande gjin foech mear om 'e kressen te toetsen op kwaliteitskritearia. De registraasje is wol ferplichte, en is regele ûnder kêst 46 fan 'e Wet op de Berne-opfang. Yn it register moat it adres, de bedriuwsnamme en de ekspoitaasjedatum fermelden wurde. De âlden en/of fâden fan 'e bern binne by it útsykjen fan in kres lykwols sels ferantwurdlik foar it kontrolearjen fan 'e gaadlikens fan 'e oangeande kres.
Skieding (houlik)

In **skieding** is de beëiniging fan in houlik, en kin sawol slaan op 'e beëiniging fan in boargerlik houlik as op dy fan in religieus houlik; faak omfiemet it beide begripen tagelyk. Skiedings binne net yn alle lannen tastien. Dêr't dat wol sa is, kin elts fan 'e beide houlikspartners, as hy of sy dat wol, neitiid op 'e nij mei immen in boargerlik houlik oangean. Op it mêd fan religieuze houliken leit dat oars; sa erkend bgl. de Roomsk-Katolike Tsjerke allinnich it earste houlik (al bestiet dêrby yn beskate gefallen wol wer de mooglikheid om in mislearre houlik neatich te ferklearjen). Faak begjint in skieding mei in perioade wêryn't de beide houlikspartners net mear yn itselde hûs wenje, mar foar de wet noch wol troud binne; sa'n sitewaasje wurdt in **skieding fan tafel en bêd** neamd.

De wetjouwing oangeande skiedings ferskilt sterk fan lân ta lân. Yn Nederlân kin in skieding sûnder swierrichheden oanfrege wurde troch te stellen dat de it oangeande houlik foargoed út 'e foegen skuord is, en wurdt dêrby gjin skuldfraach op 't aljemint brocht. Yn Belgje moat bygelyks wol oanjûn wurde wa syn skuld oft it is dat it houlik mislearre is. As dêrby immen de Swarte Pyt taspile kriget en it der net mei iens is, kin dy persoan in ferwarskrift opstelle. Fierdere juridyske kwestjes yn it ramt fan skiedings kinne gean oer it beteljen fan alimintaasje troch de iene eardere houlikspartner oan 'e oare; de fâdij oer de bern; besykrjocht fan 'e bern; de ferdieling fan replik guod en ûnreplik goed; ensfh.

Der binne hjoed oan 'e dei noch mar twa lannen yn 'e wrâld dy't hielendal gjin mooglikheid ta skieding kenne: de Filipinen en Fatikaanstêd. Lannen dy't frij resint foar it earst de mooglikheid ta skieding yn 'e wet opnommen hawwe, binne: Itaalje (1970), Portegal (1975), Brazylje (1977), Spanje (1981), Argentynje (1987), Paraguay (1991), Kolombia (1991), Andorra (1995), Ierlân (1996), Sily (2004) en Malta (2011). Yn 'e measte lannen is monogamy yn it ramt fan it oangean fan boargerlike houliken ferplichte; as men twa fan sokke houliken tagelyk oangiet, is der sprake fan bigamy, wat in misdriuw is dêr't finzenisstraf op stiet. Yn guon, benammen islamityske lannen is polygyny (it trouwen fan 'e manlike houlikspartner mei mear as ien frou) tastien, mar polyandry (it trouwen fan 'e froulike houlikspartner mei mear as ien man) net. Yn sokke lannen jout it skiedingsrjocht froulju lykwols de mooglikheid om in houliksbân te beëinigjen en mei in oare man te trouwen.
Caballero Home Video

**Caballero Home Video**, of koartwei **Caballero**, is Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't oprjochte waard yn 1974, en dêrmei ien fan 'e âldsten is dy't noch bestiet. Under it Gouden Tiidrek fan de Pornografy wie it ien fan 'e grutste en meast foaroansteande pornografyske studio's fan 'e Feriene Steaten. Caballero is fêstige yn Canoga Park, in wyk fan Los Angeles. De studio is tsjintwurdich in wichtige stiper fan it anty-sinsuerplatfoarm Free Speech Coalition. 

## Skiednis
Caballero waard yn 1974 oprjochte troch Noel C. Bloom ûnder de namme Caballero Control Corporation (CCC). Under it Gouden Tiidrek fan de Pornografy, ein santiger en begjin tachtiger jierren, wie it ien fan 'e grutste en meast toanoanjaande pornografyske studio's fan 'e Feriene Steaten. Fanwegen dy ynfloedrike posysje waard Caballero doedestiden wol de "General Motors fan 'e Porno" neamd.

Yn 'e jierren tachtich en de iere jierren njoggentich brocht de studio ferskate pornografyske films út dy't klassikers fan har sjenre wurden binne, wêrûnder *Insatiable* (1980), ûnder rezjy fan Godfrey Daniels, mei yn 'e haadrol Marilyn Chambers, en *Traci, I Love You* (1988), de iennichste tsjintwurdich noch legale film fan Traci Lords (want makke twa dagen nei har achttjinde jierdei), dy't de hiele pornoyndustry hast ûnder fuotten helle doe't útkaam dat se oer har âldens liigd hie en jierrenlang minderjierrich as pornoaktrise aktyf west hie.

Oare akteurs en aktrises dy't yn dy tiid in protte foar Caballero wurken, wiene grutte nammen as Seka, Ginger Lynn, John Holmes, Joey Silvera, Nina Hartley, Ron Jeremy en Christy Canyon. Caballero ûntfong yn 'e tachtiger jierren hûnderttûzenen dollars yn skeafergoeding nei't piraten yllegaal mei de produksjes fan it bedriuw oan 'e haal gien wiene. Yn dyselde snuorje naam it de hiele backlist fan konkurrint Cal Vista oer. Geandewei de jierren njoggentich rekke it mei Caballero lykwols wat yn it neigean, en hjoed de dei is it gjin grutte spiler mear yn 'e Amerikaanske pornoyndustry.

Yn septimber 2012 kaam Caballero Home Video yn it nijs doe't de studio foar de rjochter dage waard troch iiskoprodusint Ben and Jerry's út Fermont. Dat bedriuw makke der nammentlik beswier tsjin dat Caballero meilifte op 'e populariteit fan syn iiskoprodukten mei in pornofilmrige dy't as namme *Ben and Cherry's* hiet (*cherry*, dat letterlik "kers" betsjut is yn it Amerikaansk-Ingelsk ntl. ek in sprektaalwurd foar "fagina"). De rjochtsaak einige op 29 july 2013 mei in skikking wêrby't Caballero dermei ynstimde om yn takomstige publikaasjes net wer wurdspilings op 'e namme fan Ben and Jerry's te meitsjen.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Caballero Home Video
Earlel

It **earlel** (Latyn: *lobulus*) is yn 'e minsklike anatomy it ûnderste diel fan 'e earskelp, dy't it útwindige diel fan it ear útmakket. Oars as de earskelp bestiet it earlel net út kreakbien, mar út fetweefsel. De foarm fan earlellen ferskilt per persoan. By guon lju binne de earlellen oan 'e hûd fan 'e sydkant fan 'e hals fêstgroeid, wylst se by oaren los hingje en inkeld fan boppen oan it ear fêstsitte.

In protte minsken, benammen froulju, mar ek in soad manlju hawwe piercings troch de earlellen: by manlju ornaris troch ien fan beide earlellen en by froulju troch allebeide. Troch dy earlelpiercings hinne drage sokken by wize fan lichemsfersiering dan earbellen, earringen, earknoppen of oarsoartige sieraden. Dat gebrûk komt net inkeld yn 'e Westerske maatskippij foar, mar teffens yn grut tal oare sawol histoaryske as hjoeddeistige kultueren.

## Sjoch ek
*ear
*lel (fûgels) (in lichemsdiel by fûgels)
*earpiercing