open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muonts

In **muonts** of **mûnts** (of as it om in frou giet, in **non**) is ien dy't him fanút syn godstsjinstige oertsjûging bûten de maatskippij ophâldt. It wurd komt út it Gryksk μοναχος (*monachos*) en betsjut sokswat as 'de útsûnderlike', 'de folmakke' of 'allinnich'. Muontsen libje neffens harren eigen aparte libbensopfettings en wenje byïnoar yn in kleaster of abdij. In muonts wurdt dêrom ek wol in **kleasterling** neamd. Ek sprekt men wol fan in **broer** of in frater, of as it om in non giet, fan in **suster**.

Muontsen en nonnen hâlde der in eigen dei-yndieling op nei dy't folslein wijd is oan oefening yn en beöefening fan harren religy. Dy oefening yn religy krijt ûnder oaren stal yn *assese*. Assese is it safolle mooglik opjaan fan lichemlike geneuchten. Jin sizze dat muontsen dêrtroch in gruttere geastlike groei berikke kinne. De beöefening fan de religy krijt foarm yn de mystyk; de geastlike gewaarwurding giet dan oer de eigen lichemlike begrinze hinne, al dan net gearstald mei it godlike.

In non wurdt ek wol oantsjutten mei 'suster', in muonts mei 'broer'. Sawol by it boedisme, it hindoeïsme as yn it kristendom komme muontsen en nonnen foar. In muonts dy't yn ôfsûndering libbet wurdt ek wol in heremyt neamd.
Ketter

In **Ketter** is de beneaming foar ien dy't gjin of oars leaut dan in Kristen, bygelyks in heiden. It wurd hat foaral in negative betsjutting en waard eartiids benammen troch de Roomsk-katoliken in soad brûkt om oarstinkenden mei oan te tsjutten of te beledigjen. Ien dy't him fan syn leauwen ôfkeart wurdt somtiden ek wol beskôge as in ketter.

De útdrukking fan ketter stammet út de Midsiuwen, it tiidrek dat de Roomsk-Katolike Tsjerke yn konflikt wie mei de saneamde Kataren yn Súdeast-Frankryk. Fan dat wurd stammet *ketter* dan ek ôf. 

## Ferfolging
De Kataren waarden troch de Tsjerke yn 13e iuw ferfolge om harren leauwensopfetting. Dy ferfolgings kamen en gongen yn weagen en wienen betiden útsûnderlik wreed. Dêrby spile sawol de tsjerklike as de wrâldske oerheid in rol fan betsjutting. Ynearsten stie op ketterij foaral naderjen fan besit en finzenskip. Letter waard fêstlein dat op "ketterij" de deastraf stie. Dêrby hie de Tsjerke de foech om fêst te stellen oft ien wol of net in ketter wie. In protte ketters einigen harren libben op de brânstapel.

## Sjoch ek
*Ynkwisysje
*Heidendom
Manigeïsme

It **manigeïsme** is in âlde religy dy't eartiids troch de profeet Many (216-276) stifte waard yn it âlde Perzje. Many groeide op yn 'e joadsk-kristlike sekte fan de elkesaïten (dy't mooglik besibbe wie oan 'e religy fan it mandeïsme), mar ferkundige op eigen manneboet, op grûn fan eigen gewaarwurdings, syn godstsjinstige ynsichten oan 'e minsken. Dizze ynsichten holden harren benammen dwaande mei de folsleine tsjinstelling tusken ljocht en tsjuster, tusken goed en kwea, tusken siel en stof. Dizze lear waard letter nei him it manigeïsme neamd. Yn dit gnostysk dualisme seach Many himsels as de troch Jezus taseine úteinlike iepenbierder. Many frege fan syn folgelings dat sy harren oan in strange askeze en oan in fegetaryske libbenshâlding holden. Neffens Many koe de siel weromkeare nei it ljocht. It manigeïsme beskikte oer in wiidweidige mytology.
Bruto Ynlânsk Produkt

It **Bruto Ynlânsk Produkt** (ôfkoarte; BYP) is ien fan de manieren om de ekonomy fan in lân of regio te mjitten. It BYP beskiedet de merkwearde fan al it produsearre guod en tsjinsten yn in lân binnen in bepaalde tiid (ornaris ien jier). 

It BYP kin sa berekkene wurde:
**BYP** = *konsumpsje* + *ynvestearrings* + *(útjeften oerheid)* + *(eksport - ymport)*

De ynternasjonale standert om it BYP te mjitten is omskreaun yn it boek System of National Accounts (1993), dat skreaun is fan fertsjinwurdigers fan it Ynternasjonaal Monetêr Fûns, Jeropeeske Uny, Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling, Feriene Naasjes en de Wrâldbank. Ornaris wurdt der nei referearre mei SNA93, om net yn 'e tiis te reitsjen mei in foarige edysje fan 1968 (mei de namme SNA68).
Ferdrach fan Rome

It **Ferdrach fan Rome**, ûndertekene troch Frankryk, West-Dútslân, Itaalje en de Benelúks (Belgje, Nederlân en Lúksemboarch) op 25 maart 1957, wie de stifting fan de Jeropeeske Ekonomyske Mienskip en waard fan 1 jannewaris 1958 ôf jildich ferklearre.

It ferdrach waard ûndertekene troch:
One Seat

De aksje **One Seat** hat it doel de funksjes fan it Jeropeeske Parlemint allegear yn Brussel te fêstigjen.

Op it stuit rint in aksje by in stikmannich leden fan it Jeropeesk Parlemint, wêr in grut tal leden, om it moanneliks ferhúzjen tusken Brussel en Strassbourg, dy't de belêstingbeteljer jierliks 136.000.000 EURO kostet, ôf te skaffen en alles yn Brussel te organisearjen. Hja hawwe út ein set mei in webside (http://www.oneseat.eu), wêr boargers in petysje tekenje kinne.
Kwaden

De **Kwaden** (of Latyn *Quadi*) wie in nomadyske  Germaanske stam dy't yn de earste iuwen nei Kristus rôverstochten holden troch it tsjintwurdige Súd-Dútslân, West-Tsjechje en Eastenryk. Sy wienen in part fan it gruttere losse stamferbân fan de Sueben, dêr't ek de Markomannen ta hearden. Tegearre lutsen sy in ferwoastend spoar troch de Balkan. 

Om 150 hinne slagget de Romeinske keizer Antoninus Pius dêryn de Kwaden oan him te binen troch in kening oer harren te beneamen dy't loyaal wie oan Rome. Lykwols soe dy loyaliteit net lang duorje. Yn 166 foel in alliânsje fan Kwaden, Markomannen en Sarmaten it Romeinske Ryk yn. Dizze kriich - dy't bekend stiet as de Markomannenoarloch - wie in tige serieuze bedriging foar Rome sadat keizer Markus Aurelius him nei it front ta sette om de legers oan te fieren. 

De neikommende iuwen bleaune de Kwaden in oanhâldende boarne fan argewaasje foar de Romeinen en lutsen sy wol gauris de grinzen oer. Yn de rin fan 4e iuw wienen der faak gefjochten tusken de Romeinske legers en in ferbûn fan Kwaden, Sarmaten en Goaten. Yn 375 koe keizer Falentinianus I harren lykwols foar fêst ferslaan. In grut part fan de Kwaden gong doe op yn it folk fan de Fandalen en soe letter mei ferfarre nei Galysje op it Iberyske skiereilân. It oare part fan de Kwaden gong op yn it folk fan de Langobarden. Hjirmei kaam in ein oan de politike, militêre en kulturele ienheid fan de Kwaden.
Limitanei

**Limitanei** of *ripenses* wienen grinstroepen yn it lette Romeinske leger. Sy wienen legere oan de grinzen fan de Ryn en Donau, de saneamde *[[Limes]]*. It wienen foaral lichte troepen dy't ta harren taak hienen om ynfallers tydlik tsjin te hâlden oant swierdere legerienheden arrivearren.

## Skiednis
Oant en mei it begjin fan de 4e iuw wie it Romeinske leger benammen legere oan de grinzen fan it ryk. De ynfallen yn de 3e iuw dienen de Romeinen beseffen dat it Romeinske lineêr en statyske ferdigeningswurk net goed mear funksjonearre. Dêrom waard in folle dynamysker ferdigening betocht. It meastepart fan it leger waard tenei yn it binnenlân legere, op goede strategyske plakken, dêr't sy gau oplûke koe tsjin ynfallers. Dizze militêre ienheden waarden *[[comitatenses]]* neamd. 

De oan de grins sels legere ienheden *limitanei* wienen húsfeste yn stiennen *castella* of *castra*. Sy moasten sels foar harren iten soargje. Yn de omjouwing fan harren legerplakken leinen lânbougrûnen dêr't sy sels fiedsel ferbouden. Sy wienen heal soldaat, heal boer en net grut yn oantal. It wie harren taak om it achterlizzende lân te beskermjen tsjin plonderers, of tsjin lytse ynkringende fijannen. Omdat de grinstroepen net manmachtich wienen, wienen sy net by steat om yndied werklik fijannige legers yn in slach tsjinstân te bieden. Foar dy taak wienen de comitatenses ferantwurdlik.

Nêst de *comitatenses* en de *limitanei* wied er ek noch in oare groep militêren by de ferdigening fan de grinzen belutsen. Dizze militêren wienen de foederaty of helptroepen dy't levere waarden troch de omlizzende grinsfolken. Yn de rin fan de skiednis soenen de Romeinen hieltyd faker in berop dwaan op dizze *foederaty*.

## Gefolgen
Alhoewol't de militêre feroarings in folle doelmjittiger ferdigening oplevere foar it Romeinske ryk, hie it ek syn kearside. De kwaliteit fan de grinstroepen rûn nammentlik efterút, omdat de *limitanei* faak yn earme omstannichheden oan de grinzen libben, wylst de kondysjes foar de troepen yn it binnenlân folle better wienen. De omstannichheden hienen foaral in grutte ynfloed op de dissipline en it moraal fan de troepen.

## Literatuer
* , *De Franken*, Baarn-1988.
Jacques Offenbach

**Jacques Offenbach** (Keulen, 20 juny 1819 - Parys, 5 oktober 1880) wie in Dútsk-frânsk komponist en sellist fan joadsk komôf. Hy jildt as ien fan de skeppers fan de moderne operette, mar hy hat ek in opera skreaun dy't noch altyd útfierd wurdt: *Les contes d'Hoffmann*.

## Keppelings om utens
* Les folies Offenbach
* Offenbach Edition Keck fan Jean-Christophe Keck
* Oeuvre, katalogus en diskografy (Dútsk)
* List fan opera's
* List fan Offenbach syn wurk
* Ofbylden fan Offenbach
* Sekuere biografyske- en oeuvrefeiten (Frânsk)
* oevrelist fan Jacques Offenbach
Satellyt

Yn de astronomy is in **satellyt** in objekt dat ûnder ynfloed fan de swiertekrêft yn in baan om in oar objekt hinne beweecht. Der wurdt ek wol sein dat de satellyt him binnen de swiertekrêft horizon fan it oare objekt befynt. 

In satellyt dy't him yn in baan om in himellichem befynt lykas in planeet wurdt ek wol **moanne** neamd. *[[Natuerlike moanne]]n* binne meastal objekten mei de struktuer fan in lytse planeet of planetoïde dy't ynfong binne troch de swiertekrêft fan de planeet.
Satelliten of 'keunstmoannen' binne ûnbemanne tastellen dy't troch de minsk yn in baan om de ierde brocht binne. 

Objekten dy't om in stjer hinne draaie krekt as ús sinne, wurdt meastal gjin satellyt mar planeet, dwerchplaneet, planetoïde of komeet neamd, allinne by dûbelstjerren wurde de stjerren yn banen om de haadstjer wol satellyt neamd.

Op grutter skaal wurde lytsere molkenpaadstelsels (lykas bygelyks Messier 32 en Messier 110) en bolfoarmige stjerreheapen dy't rûndraaie om grutte molkweistelsels ek satelliten of satellytstelsels neamd.

## Sjoch ek
* Lagrangepunt
* Autonavigaasje
Aswandaam

De **Aswandaam** is in keardaam yn de rivier de Nyl. De daam leit sa'n kilometer te suden fan de âlde daam yn Egypte. De bou fan de nije Aswandaam gie hân yn hân mei de nasjonalisaasje fan it Suezkanaal. De bou fan de daam wie in projekt fan nasjonale grutskens en is begûn tidens it regear fan Nasser.
De bou fan de daam is begûn yn 1960 en wie klear yn 1970. De hege daam is in grut bouwurk fan 3600 meter lang, en hat in hichte fan 111 meter. Foar de daam is 17 kear mear materiaal ferwurke as oan de piramide fan Geops en 26 kear mear materiaal as de âlde daam. 

## De foardielen
Troch de daam is der tsjintwurdich it hiele jier troch yrrigaasje mooglik. Foar de yrrigaasje wurdt likernôch 165 miljoen kubike meter wetter brûkt. De mar hat in kapasiteit fan 157 miljoen kubike meter. In diel fan dit wetter wurdt brûkt om ûnfruchtber lân yn kultuer te bringen. De daam makket in einde oan de jierlikse oerstreaming fan de Nyl en soarget foar in konstant nivo fan de rivier. 

## De neidielen
It Nylslib komt net mear yn it Nyldal, mar bliuwt efter de daam. Dêrtroch is it dal net mear sa fruchtber as eartiids. Al dat slib drukt tsjin de daam oan dit kin gefaarlik wurde yn de takomst. De see gnibbelt hieltyd in bytsje mear fan de delte of. It sâltgehalte is dan ek folle heger wurden. Trochdat it lân minder fruchtber is moatte de boeren hieltyd mear keunstmest brûke. Dit soarget foar sûnens problematyk. Troch it ferdampen fan it wetter yn de mar is it klimaat feroare. Troch de grutte mar binne in soad monuminten ûnder wetter kommen. En mocht de daam ea bombardearre wurde dan leit hiel Egypte ûnder wetter.
Ferdrach fan Parys (1951)

Op 18 april 1951 waard it **Ferdrach fan Parys** tekene, dêr't de JMKS (*Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel*) troch ûntstie. Neikommende lannen hawwe it ferdrach tekene:
*  Belgje
*  Frankryk
*  Itaalje
*  Lúksemboarch
*  Nederlân
*  West-Dútslân

It ferdrach hie ta doel dat de prizen en produksje op it mêd fan koalen en stiel mienskiplik te regeljen.

## Keppeling om utens
* It ferdrach fan de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel Ingelsk
* Skiednis fan de Jeropeeske Uny, tiidrek 1945-1957 Ingelsk
Everhard van Hanecroot

**Everhard Willem van Hanecroot** (eins: Eberhard Wilhelm Hanecroth; Meurs, 1663 – ?, 1716) wie in Dútsk ofsier dy't op de Trieme wenne (dêr't in strjitte nei him ferneamd is). Van Hanecroot kaam út Meurs en studearre fan 1679 ôf yn Duisburch en fan 1683 ôf oan 'e Universiteit fan Frjentsjer. Yn 1697 tsjinne er as luitenant yn it liifrezjimint Oranje-Fryslân. Datselde jiers troude er op 7 novimber mei in Catharina Margaretha, itsij yn Deinum (dêr't sy skynber wei kaam), itsij yn syn berteplak Meurs. Ut dat houlik kamen twa bern fuort: Willem Mauritz (1701) en Maria Foecke (1704). Van Hanecroot kaam yn 1716 te ferstjerren, doe't er 53 jier wie.
Robert Schuman

**Robert Schuman** (Lúksemboarch, 29 juny 1886 - Scy-Chazelles, 4 septimber 1963) wie in Frânsk politikus.

Schuman wurdt beskôge as ien fan de oprjochters fan de Jeropeeske Uny en wie twaris de premier fan Frankryk.

Schuman is nea troud en libbe selibatêr. Hy wie in fromme roomsk-katolyk kristen, mei in yngeand gebedslibben, dy't sawol fan de Frânske as de Dútske kultuer hâlde.

## Libbensrin

* Yn 1919 wurdt er foar de earste kear keazen yn in regionaal parlemint.
* 1940, Schuman waard frege foar it oarlochsregear fan Paul Reynaud. 
* 1940, Schuman wurdt in finzene fan de Nazi's.
* 1942, nei it finzenskip giet er yn it ferset.
* 24 novimber 1947 - 26 july 1948, Premier fan Frankryk.
* Op 5 septimber 1948 wurdt Schuman op 'e nij Premier fan Frankryk. It duorret lykwols seis dagen oant de alfde septimber fan 1948.
* 1949-1950, Schuman reizget oeral hinne om op it belang fan in Jeropeeske Mienskip te tidigjen.
* Op 18 april 1951 wurdt it Ferdrach fan Parys tekene om ta in Jeropeeske Mienskip fan Koalen en Stiel te kommen.


LUX Geburtshaus Robert Schuman KSG 1570 pK.jpg|Bertehûs fan Robert Schuman
Schuman Washington.jpg|Schuman yn de Frânske ambassade yn Washington, 1949
Robert Schuman grave.jpg|Grêf fan Robert Schuman yn Scy-Chazelles
Fjoerstien

**Floerstien** is in stiensoarte dy't faak yn klompen kalkstien fûn wurdt en meastal brún of griis fan kleur. It is tige hurd en bestiet út kryptokristallyn silisiumdiokside. As der in hurde klap op jûn wurdt dan ûntstiet op de sydkanten in skerpe râne. 

De stien wurdt *fjoerstien* neamd fanwege har eigenskippen. As mei dizze stien tsjin in stik izer slein wurdt, springe der fonken ôf, dêr't maklik fjoer mei makke wurde kin, bygelyks as ien der in drûch brânber stik materiaal tsjinoan hâldt (lykas in pluske katoen of drûch mosk). De fûnken ûntsteane troch lytse izerdieltjes dy't spontaan yn de loft oksidearje wêrby in soad waarmte frij komt sadat de dieltsjes gloeien geane.

Yn prehistoaryske tiden (de stientiid) makken minsken lykas de Neandertalers en de Kro-Magnonminsk by foarkar stiennen gebrûksfoarwerpen fan fjoerstien, bygelyks skrabbers, pylkpunten, bilen en klingen . 

De âldens fan fjoerstiennen foarwerpen kin skatten wurde oan de mjitte fan ferfining fan de technyk dy't brûkt is by it meitsjen. Omdat de fjoerstiennen gebrûksfoarwerpen net fergean kinne binne sy njonken al dan net bewurke bonken de ienige spoaren dy't wy hawwe fan de prehistoaryske minsk.
Kristlike Basisskoalle De Grûnslach

**Kristlike Basisskoalle De Grûnslach** is in kristlike basisskoalle yn Wjelsryp, dy't yn 1872 oprjochte waard. It is ien fan de sân skoallen dy't tegearre PKBU-Littenseradiel foarmje.
Cro-Magnonminske

De **Cro-Magnonminske** is de beneaming fan in prehistoarysk minske út it Lette Paleolitikum dêr't yn West-Jeropa fossile resten fan fûn binne, û.o. brûk- en sierfoarwerpen fan stien, bonke en ivoar. Dy minske is ferneamd nei har fynplak Abri de Cro-Magnon by Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil yn de Frânske Dordonje. Soms wurdt de Cro-Magnonminske oantsjutten mei de selsstannige ûndersoarte *Homo sapiens diluvialis* of *cromagnonensis*, mar de measte wittenskippers binne it der oer iens dat de *Homo sapiens* nea ûndersoarten hân hat en dat de Cro-Magnons "gewoane" moderne minsken wienen. 

### Oarsprong
Neffens datearrings fan archeologyske fynsten ferskint de Cro-Magnonminske sa om-ende-by 40.000 jier lyn yn Jeropa. De Cro-Magnonminske wie in lettere tiidgenoat fan de Neandertaler. Wêr't hy wei kaam is net bekend. Anatomysk sjoen ferskilt er net fan de moderne minske, mar wol fan de Neandertaler dy't nei syn komst stadichoan seldsumer waard en úteinlik útstjerre soe. Fergelike mei dy wie de Cro-magnonminske wat lichemsbou oangiet behindiger en minder spierd, mar wol langer: trochstrings mjitten wie hy 1,75 m oant 1,80 m. De plassen fan beiden soarten ferskilden ek fan elkoar. 

De Cro-Magnonminske is bekend wurden troch fynsten yn ûnder oare Cro-Magnon, Aurignac en La-Madeleine. Hy wie de earste minsk dy't ôfbylden makke. Op rotswanden en yn grotten brocht er skilderings oan fan de bisten dêr't op jeie waard, ûnder oare grut wyld as wolhierige en de wolhierige noashoarn. De ôfbyldings litte sjen dat hy jager wie op grut wyld. 

Greffynsten binne û.o. bekend fan Soengir yn Ruslân. 

## Fersprieding fan de Cro-Magnonminske
De út West-Aazje wei kommende Cro-Magnonminsk hat him relatyf sjoen gau ferspraat oer Noard-Afrika en fia it Heine-Easten oer Jeropa. Yn Jeropa nimme hja it plak oer fan de neadertalers. Allinnich it Ibearysk skiereilân besuden fan de Ebro (de saneamde 'Ebro-swette') hat noch in inkele tûzenen jierren frij west fan de fan de Cro-Magnonminske.


Ofbyld:Cro-Magnon range 37,500 ybp.svg|om-ende-by 37.500 BP
Ofbyld:Cro-Magnon range 35,000 ybp.svg|om-ende-by 35.000 BP
Ofbyld:Cro-Magnon range 32,500 ybp.svg|om-ende-by 32.500 BP
Ofbyld:Cro-Magnon range 30,000 ybp.svg|om-ende-by 30.000 BP


## Sjoch ek
* Homo sapiens
* Neandertaler
* Grottekening
* artefakt
* Wolhierrige mammoet
* Wolhierrige noashoarn
Pleistoseen

It **Pleistoseen** (foarhinne ek wol **diluvium** neamd) is in tiidrek yn de skiednis fan de ierde tusken 1,64 miljoen jier en 10.000 jier ferlyn. Dat tiidsrek makket diel út fan it Senozoïkum en is de tiid fan de grutte iistiden. Grutte parten fan de ierde gongen doe skûl ûnder in tsjok pak iis. It is noch net hielendal dúdlik hoe't de iistiden ûntstien binne. 

De geologen hawwe op it noardlik healrûn oanwizings fûn fan fjouwer iistiiden, allegearre yn it Pleistosene tiidsrek. De lêste duorre oant likernôch 8000 f.Kr., wat noch net sa hiel lang lyn is. De tiid dêrnei wurdt it Holoseen neamd. 

Tidens it Pleistoseen ferskynt ek de minske op ierde.
Partij foar Unôfhinklikheid fan Porto Riko

De **Partij foar ûnôfhinklikheid fan Porto Riko** (*[[Spaanks]]: Partido Independentista Puertorriqueño, PIP*) is in politike partij út Porto Riko dy't kampanje fiert foar ûnôfhinklikens fan Porto Riko fan de Feriene Steaten. 

It is ien fan de trije wichtichste politike partijen en de op twa nei âldste fan it lân.
Brûns

**Brûns** is in legearing fan koper mei likernôch 10 oant 30% tin. It wurd 'brûns' komt fan it Frânske *bronze*, dat fia it Italjaanske *bronzo* úteinlik weromgiet op it Perzyske برنج‎ ‎(*birindj* of *birandj*, dat "messing" betsjut.

Tradisjoneel is brûns it tredde 'earemetaal': immen dy't by in wedstriid it tredde plak behellet krijt in brûnzen medalje. Brûns is ek in ljochtbrune kleur.

It tiidrek wêryn in soad metalen foarwerpen fan brûns makke waarden, hiet de brûnstiid. Brûns is it earste metaal (op inkele eardere foarwerpen fan koper út it neolitikum nei) dat yn de lege lannen troch de minsk brûkt waard, en dat it gebrûk fan stien stadichoan ferfong. Brûns is taai materiaal en opwoeksen tsjin korroazje, dat him lient foar bewurking. Brûnzen foarwerpen wurde faak jitten. Tsjerkeklokken binne altyd fan brûns, krekt as in protte stânbylden.

Brûns wurdt ek wol betize mei messing of gielbrûns, foaral wannear't it materiaal ferware is. Nije brûnzen objekten binne makliker te ûnderskieden oan de kleur. Messing is wat gieler fan kleur en brûns is mear read/roazich fan kleur.


Ofbyld:Assorted bronze castings.JPG|In stik brûns.
Ofbyld:Bronze Marcus Aurelius Louvre Br45.jpg|Fragmint fan in brûnzen byld fan Markus Aurelius.


## Sjoch ek
* brûnsjitten
Bloedplaatsjes

**Bloedplaatsjes** *(trombositen)* wurde krekt as de oare bloedsellen yn it bienmurch oanmakke. Lykwols brekke sy fuortendaliks ôf yn lytske partsjes en binne einliks gjin folsleine sellen mar fragmintsjes. Harren wichtichste funksje is it stjurjen fan it bloed as der sprake is fan blieden by ferwûnings fan it lichem.
One World Trade Center

**One World Trade Center** (âldere namme en bynamme *Freedom Tower*, "Frijheidstoer") is de namme fan in gebou yn New York City dat yn 2013 reekaam en yn 2014 iepene waard. It stiet deunby it plak dêr't foarhinne de beide tuorren fan it World Trade Center stienen, dy't troch terroristyske oanslaggen op 11 septimber 2001 (9/11) ynstoarten. De toer is in ûntwerp fan boumaster Daniel Libeskind. Neist One World Trade Center binne 5 oare tuorren boud: WTC 7 dy't der al stie, 200 Greenwich, 175 Greenwich, 150 Greenwich en Tower 5.

## Skiednis
Yn 't earstoan soe de toer de namme *Freedom tower* ("Frijheidstoer") krije. Yn maart 2009 keas de eigner, de havenautoriteit fan New York en New Jersey, foar de namme *One World Trade Center* omdat dat kommersjeel better wêze soe.  Dêr wie in protte krityk op.

## Eigenskippen
De toer is boud yn 'e noardwesterhoeke yn in gebiet fan 6,5 hektare dêr't eartiids it World Trade Center stie. De toer is 1776 foet heech wurde, dat ferwiist nei it jier 1776, doe't it Amerikaanske Kongres de ûnôfhinklikens fan 'e Feriene Steaten útrôp. Nei it heechste dak is de toer 415 meter heech. Op 27 april 2006 waard begûn mei de fundearrings.

## Yndieling
De toer hat 108 ferdjippings. De yndieling fan de toer is as folget
* Ferdjippings 1-19: sokkel fan de toer
* 20-63: buro's
* 64: Skylobby
* 65-88: Buro's 
* 89-99: Meganyk
* 100–101: Restaurant
* 102: Utsichtplatfoarm
* 103–108: Meganyk / Kommunikaasjeapparatuer
* Dak: Iepen útsichtplatfoarm

## Nijsgjirrichheden
* Der is in monumint komme foar de Twin Towers. It monumint hjit *reflecting absence* en is ûntwurpen troch Michel Arad.
* Der binne romtes yn de etaazjes ûnder de grûn dêr't minsken hinne kinne om 11 septimber te betinken. De twa kelderetaazjes binne oanlein op itselde plak dêr't de Twin Towers stienen.

;Gallery

Ofbyld:Freedom tower 2007-mar26.jpg|maart 2006
Ofbyld:Freedom tower 2007-mar26.jpg|maart 2007
Ofbyld:Picure of Ground Zero.jpg|oktober 2008
Ofbyld:OneWTC-Construction-Feb2009.jpg|febrewaris 2009
Ofbyld:Freedomtowerdecember.jpg|desimber 2009
Ofbyld:WTC on September 11, 2010.jpg|Septimber 2010
Ofbyld:New York City, Lower Manhattan, World Trade Center (WTC) - Ground Zero.jpg|jannewaris 2011
Ofbyld:Wtc05022011.jpg|maaie 2011
Ofbyld:OneWTCAug16.jpg|augustus 2011
Ofbyld:WTC-30-11-2011.jpg|novimber 2011
Ofbyld:OneWTC-Jan2012(1).jpg|jannewaris 2012
Ofbyld:4.28.12FreedomTowerByLuigiNovi1.jpg|april 2012


## Keppeling om utens

* World Trade Center Hiemside foar it World Trade Center kompleks.
* www.wtcprogress.com Webside oer de fuortgong fan de bou
Izertiid

De **izertiid** is in tiidrek yn 'e prehistoarje nei de brûnstiid.

De izertiid is de lêste perioade fan de prehistoarje. By guon kultueren hat de izertiid wat langer duorre as by oare kultueren, dat kin ek mei it plak te krijen ha.
 
Ornaris is it yn West-Jeropa sa dat er begjint om 800 foar Kr. oant de Romeinen om it begjin fan de jiertelling hinne har gebiet útwreiden oan de súdgrins fan Fryslân ta. Mear nei it súd-easten fan Jeropa en it Midden-Easten ta begjint de stientiid om 1200 foar Kr. hinne. 

It leit yn 'e reden en de namme izertiid tsjut oan dat der in soad gebrûk makke waard fan izeren ark en oare foarwerpen fan izer. Izer is op ferskâte mêden better as brûns:
* it is hurder, dat it is gaadlik foar wapens en ark
* it is ienfâldiger te bewurkjen
* it is maklik te reparearjen
* de grûnstof is op de meast plakken wol te finen
* langere duorsumens fan it materiaal

It duorre hiel lang eardat de minsken fan doe wisten hoe't se metaal út erts krije koenen.

De foardielen soargen derfoar dat izer brûkt waard om wapens (benammen swurden) en ark te meitsjen. It brûns wurdt dan mear brûkt foar sieraden.
Stientiid

De **stientiid** is in tiidrek yn 'e prehistoarje dêr't de minsken fan doe ark fan stien makken (oan 'e ein fan de stientiid waarden foar it earst sieraden fan metaal makke). It leit yn 'e reden dat der doe ek al hout bewurke waard mar dêr is net folle fan bewarre bleaun. Yn Dútslân waarden lykwols yn 1994 by it plak Schöningen houten spearen fûn fan likernôch 350.000 jier lyn. 

It is net altiten mei wissichheid fêst te stellen wannear't de stientiid ôfrûn is: foar guon lytse folken op Borneo en Nij-Guinea is er noch mar krekt ôfrûn.

Meast wurdt de stientiid ûnderskieden yn trije tiidrekken:
* it paleolitikum hat it langst duorre, fan ûngefear 2,5 miljoen jier lyn oant de ein fan de lêste iistiid, likernôch 10.000 jier lyn;
* mei it mesolitikum wurde de kultueren fan de jager-samlers nei de ein fan de lêste iistiid oantsjut;
* mei it neolitikum wurdt de kultuer oantsjut dêr't de lanbou meast fan belang wie.
 
Oan 'e ein fan de stientiid waard út en troch al ark fan koper makke, archeologen brûke dêrfoar it begryp kopertiid of galkolitikum, dêrnei komt de brûnstiid en de izertiid. It is mooglik dat yn Mesopotaamje en yn it Alde Egypte it skrift wilens de brûnstiid al syn gerak krige, fan datoangeande wie de prehistoarje dêr al foarby en wurdt dêr dan praat fan de izertiid. 

De datearring en krekte tiid dat de stientiid duorre hat is noch ûnwis omdat der noch fûleindich praat wurdt wat de betingsten wêze moatte om net of wol fan in stientiid te praten. De âlde stientiid begjint rûchwei 2,5 miljoen jier lyn yn Afrika, doe't dêr it earste ark fan stien makke waard.
731

## Foarfallen
* 11 febrewaris - Paus Gregoarius III folget paus Gregoarius II op.
* *datum ûnbekend* - De Angelsaksyske mûnts Beda foltôget syn *[[Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum]]*, in skiedskriuwing oer it Ingelske folk.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* emir Abd al-Rachman I fan Kordoba († 788)

## Ferstoarn
* 11 febrewaris - paus Gregoarius II (* 669)
;*datum ûnbekend*
* Ragenfrid, Frankysk hofmeier (* 6??)
Trâns

In **trâns** (fan it Frânske *trance*) is in tastân dêr't in minske himsels net langer gewaar yn is. De tastân fan ien dy't him yn trâns befynt is sadanich wizige dat er mooglik boppenatuerlike dingen gewaar wurdt. It is benammen in steat fan ûnderfining of geastferfiering, bygelyks as ekstaze. Yn natoerreligy's makket it ferskynsel fan *yn trâns rekje* of *yn trâns gean* faak in wichtich plak út fan de rituëlen. Guon kinne yn trâns reitsje troch te dûnsjen.

Yn trâns reitsje is net itselde as meditaasje.
Babyloanje

**Babyloanje** of it **Babyloanyske Ryk** wie yn 'e Aldheid in monargy yn it súdeasten fan Mesopotaamje. Dizze naasje wie ferneamd nei syn haadstêd, Babylon. Yn 'e regel wurde it twa aparte riken ûnderskaat, te witten it Aldbabyloanyske Ryk (1830-1531 f.Kr.) en it Nijbabyloanyske Ryk (626-539 f.Kr., ek wol it Galdeeske Ryk neamd. Yn 'e tuskenlizzende perioade waard Babyloanje oerhearske troch de Kassiten en de Assyrjers.

Op hjoeddeiske kaarten soe it gebiet fan Babyloanje rûchwei sa oantsjut wêze moatte: 
* besuden Bagdad;
* benoarden de Perzyske Golf;
* dêrtuskenyn by de rivieren de Tigris en de Eufraat lâns.

## Skiednis
Babylon waard yn 1894/1830/1806 foar Kr. - de gronology hinget noch - stifte troch de Amoriten. Doe't Hammûraby (1795/1728/1704 1750/1686/1664) de 6e kening fan Babyloanje waard feroare der gâns. Hammûraby wist dat de stêd Babylon op in tige gaadlik plak lei, omdat de hannelsrûtes fan de Eufraat en de Tigris deun by de stêd leine en dat wie ek fan militêr belang. Under it bewâld fan Hammûraby woeks de stêd en ferovere hy oare keninkrykjes yn Mesopotaamje. Sa waard it Ald-Babyloanyske Ryk tige machtich yn Mesopotaamje.

Yn 1595 foar Kr. (of 1531 foar Kr. neffens in oare boarne) feroverden de Kassiten Babyloanje. Der is út dy tiid net folle oerlevere, mar it is wis dat healwei de 12e iuw foar Kr. de macht fan de Kassiten ferdwûn en it Ryk fan Elam en it Assyryske Ryk de nije machthawwers wienen. Yn 'e neikommende iuwen sloech it Assiryske Ryk foar master op.

Yn 627 foar Kr. stoar de lêste machtige Assiryske kening Assurbanipal. In jier letter kaam Nabopolassar, in Galdeeske generaal, yn opstân tsjin it Assiryske Ryk. Nabopolassor wurdt de earste kening fan it Nije-Babyloanyske Ryk.
Elma

**Elma** is in froulike foarnamme, fan Germaansk komôf, dy't fral yn gebrûk is yn 'e Dútsktalige lannen en yn it Nederlânske taalgebiet. It is in froulike ferkoarting fan Helmer.

De namme wurdt ek wol brûkt as ropnamme foar Elizabeth.
Tine (famkesnamme)

**Tine** is in froulike foarnamme, ornaris in ferkoarting fan Katarina, Martine, Albertine as Konstantine.
Gerrit Bennerpriis

De **Gerrit Bennerpriis** is in twajierlikse priis foar byldzjende keunst dy't op 17 desimber 2003 ynsteld is troch de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Neffens tradysje neamt de provinsje har prizen nei histoaryske persoanen fan in dissipline: Gerrit Benner wie in ferneamd 20e-iuwske Fryske lânskipsskilder. De priis is foar yn Fryslân wenjende en wurkjende keunstners en betreft de iene kear in oeuvrepriis en de oare kear in priis foar in wichtige ûntwikkeling yn de foarôfgeande twa jierren yn it wurk dat foarop rint yn it keunstoanbod fan de provinsje.

De priis is ynsteld om it byldzjende-keunstklimaat in ympuls te jaan en de oandacht foar de byldzjende keunst ûnder it publyk te fergrutsjen. De priiswinner krijt in oarkunde, in jildbedrach en in eksposysje yn it Frysk Museum yn Ljouwert. Earfolle fermeldingen wurde beleanne mei in oarkunde en in jildbedrach.

## Priiswinners
Yn 2005 waard de priis foar it earst útrikt.
* 2023: Kinke Kooi foar har hiele oeuvre
* 2021: O.C. Hooymeijer (*wichtige ûntwikkeling*)
* 2019: Auke de Vries foar syn hiele oeuvre
* 2017: Pedro Bakker
* 2015: Sjoerd de Vries foar syn hiele oeuvre
* 2013: Tryntsje Nauta 
* 2011: Paul Panhuysen foar syn hiele oeuvre
* 2009: Zoltin Peeter, foar syn ‘konsekwint en noch hieltiten ûntwikkeljend oeuvre’
* 2007: Louis G. le Roy *(priis foar hiele oeuvre wêrûnder de [[Eko-katedraal]] yn [[Mildaam]])* - jildpriis 5.000 euro.
* 2005: B.C. Epker *(wichtige ûntwikkeling)* - jildpriis 4.000 euro.
Sportferiening Fryslân

De **Sportferiening Fryslân** (SF Fryslân), fêstige yn Sint-Jabik, is de grutste hurdrinferiening fan Noard-Nederlân. De Sportferiening is op 1 april 1980 oprjochte en is sûnt 1 maaie 1984 oansluten by de KNAU (Atletykuny). Wyls hat SV Fryslân mear as 700 leden en organisearret se mear as 30 rineveneminten yn Fryslân.

De earste aktiviteit fan SV Fryslân wie de Bildtske toerfytstocht op 1 maaie 1980 (500 dielnimmers) en op 1 novimber 1980 organisearre SV Fryslân de 50 km lange kuiertocht fan Harns nei Holwert oer de seedyk (36 dielnimmers). De tredde aktiviteit wie op 30 april 1981 wer de Bildtske toerfytstocht (470 dielnimmers). De folgjende aktiviteit wie de earste trimloop fan SV Friesland. Op 10 oktober 1981 gienen 70 hurdrinners mei min waar yn Seisbierrum fan start foar 2 – 5 – 10 of 20 km.

De grutste en bekendste binne de Amelânske Adventure Run en de Skylge Maraton Bearenrin. Oare rineveneminten fan SV Friesland binne:
*De Lytse Wielenrin (Ljouwert)
*Befrijdingsrin (Sint Anne)
*Stienzerrin (Stiens)
*Fiskerijdagenrin (Harns)
*Glêzenstêdrin (Berltsum)
*Marderhoekrin (Aldemardum)

## Keppeling om utens
* Webstee SF Fryslân
Allardseach

**Allardseach** is in buorskip yn 'e himrik fan Bakkefean, tichtby it trije-provinsjes-punt fan Fryslân, Grinslân en Drinte.

Yn in tún fan in hûs oan de Allardseachsterwei stiet in grinspeal dy't it krekte punt oanjout dêr't de trije provinsjes oan inoar grinzje. Allardseach is bekend fan de earste folkshegeskoalle fan Nederlân, de Folkshegeskoalle Allardseach, stifte troch Jarich van der Wielen.

Oer de heide fan Allardseach rint in âlde midsiuwske wei. Dy holle wei wie sûnt de midsiuwen in wichtige rûte fan Fryslân nei Grinslân/Drinte. Dêrneist lizze op de heide in tal grêfhichten út it Neolitikum.

Op de grins fan Fryslân en Drinte leit de Lânwar, in let-midsiuwsk ferdigeningswurk. De Lânwar wie it earste natoergebiet dat It Fryske Gea in syn besit krige.

Yn in earder skoalgebou yn Allardseach sit in *[[Nivon]] [[Nivon|Natoerfreonehûs]]*.


Ofbyld:heide_van_allardsoog.jpg|Heide fan Allardseach
Ofbyld:Monument Allardsoog.JPG|Monumint ta neitins oan de fusilearring fan û.o. Hendrik Nicolaas Werkman
Ofbyld:De Landweer bij Allardsoog.jpg|De Lânwar by Allardseach
Ofbyld:Natuurvriendenhuis Allardsoog.JPG|Natoerfreonehûs Allardseach


## Keppelings om utens
* Webstee fan Allardseach
* Makette fan de Folkshegeskoalle Allardseach yn Madurodam
* Artikel yn "Noorderbreedte" oer it trije-provinsjes-punt yn Allardeach
Beringsee

De **Beringsee** is in see yn it noardlik diel fan de Grutte Oseaan mei in oerflakte fan mear as 2 miljoen fjouwerkante kilometer. De Beringsee wurdt yn it noarden begrinze troch de Noardlike Iissee, yn it easten troch Alaska, yn it suden troch de skiereilannen fan Alaska en de Aleoeten en yn it westen troch Ruslân. De Beringsee is ferneamd nei de Deenske ûntdekkingsreizger Vitus Bering.

Bekende eilannen yn de Beringsee binne:
* Aleoeten
* Diomedeseilannen
**Lyts-Diomedes
**Ratmanov
* Karaginsky
* King
* Kommandeurseilannen
** Beringeilân
* Pribilofeilannen
* St. Lawrence
* St. Matthew
Strange Onions

**Strange Onions** is in fjouwermansband dy’t stevige eigentiidske gitaarrock spilet. De band spilet eigen nûmers. De faak iroanyske teksten geane foar it grutste part oer teloarsteljende foarfallen yn it libben en yn ‘e leafde.

## Skiednis
Strange Onions is oprjochte yn 1994 as in hobbybandsje fan trije Drachtsters dy’t ienris yn ‘e fjirtjin dagen muzyk meitsje woenen. De groep spile hast allinnich mar *covers* en in stik as acht eigen nûmers. De helte fan dy nûmers hie Ingelske teksten, de oare helte wie Frysk.

Yn 1997 naam de groep yn de Sing-sing studio’s yn Mitselwier in cd mei fiif nûmers op. De titel fan de cd wie ‘Strange Onions’. De titel klinkt Ingelsk, mar is eins oerset Frysk. Dêrmei waard werjûn dat op dy cd sawol Fryske as Ingelske teksten songen waarden. De titel fan de cd waard dan ek de namme fan de band. Ut de namme sprekt ek in bepaalde selsrelativearring.

Yn 1999 waard de band útwreide mei in twadde gitarist en waard it eigen repertôre hieltyd grutter. Nei 2004 leit de groep him op it spyljen fan eigen repertoire ta. By harren earste optreden foar publyk waarden de Strange Onions yn 2004 útroppen ta winner fan Lytske Aaipop.

Strange Onions bestiet út de folgjende persoanen:
* Sint Baron, drums;
* Fokke van der Veen, gitaar;
* Wilko Westerhof, bas en sang;
* Folkert de Jong, slachgitaar en sang.

## Diskografy
*1997 – Strange Onions
*2003 – Smelle Ie
*2005 – Altyd like fleurich
*2008 – Neat mear oan te dwaan

## Keppeling om utens
*Webstek Strange Onions
*Oer Strange Onions
Siel

De **siel** is in begryp dat meastal in godstsjinstige betsjutting hat dy't wer nei godstsjinst ferskille kin. Al sûnt de klassike âldheid wurdt de siel sjoen as it prinsipe fan it libben. Neffens guon betsjuttings soe in minske troch de heechste foarm fan de siel tagong hawwe ta it godlike.

## Keppeling om utens
*
Sesamstraat

**Sesamstraat** ("Sesamstrjitte") is in bernetillefyzjesearje mei poppen, mei it doel de ûntjouwing fan bern te befoarderjen. De searje is begûn yn Amearika op 10 novimber 1969, as *Sesame Street*, mar is oernaam en bewurke yn lannen oeral op 'e wrâld. Op de Nederlânske Omrop is de searje te sjen as *Sesamstraat* sûnt 4 jannewaris 1976.

Krekt as in protte deistige tillefyzjesearjes foar folwoeksenen jout de searje wer wat der bart mei de bewenners fan in fiktive strjitte, Sesamstrjitte. Yn dit gefal binne de bewenners lykwols in mjuks fan minsklike akteurs en spylpoppen. Twa fan dy poppen binne it duo Bert en Ernie.

## Keppelingen om utens
* sesamstraat.ntr.nl
*  Sesamstraat yn de IMDb
Mesopotaamje

**Mesopotaamje** (fan it Gryksk foar *tusken de rivieren*) is de eartiidske namme foar it gebiet tusken de rivieren Tigris en Eufraat. In oare namme foar it gebiet wie *Twastreamelân*. It grûngebiet leit foar in grut part binnen de grinzen fan de hjoeddeistige lannen Irak, Syrje en Iran. Krekt as yn Egypte wie der fruchtber lân omdat de rivieren alle jierren oerstreamen. 

## Skiednis
Troch it fruchtbere lân wie Mesopotaamje foar folken tige bekoarlik om te wenjen, mar om it lân yn besit te krijen en te hâlden moast der kriich om fierd wurde. In rige fan folken hat yn rin fan de tiid it gebiet koarter as langer yn besit hân. Guon dêrfan hellen in heech beskavingsnivo en makke in bloeitiid troch. Sa om-ende-by de 3500 f.Kr. libben de Sumearjers yn it suden en de Akkadjers mear yn it noarden. Sy waarden opfolge troch de Babiloanjers ûnder Hammuraby 1710 f.Kr.-1668 f.Kr.) dy't oant sirka 1100 f.Kr. it foar sizzen hienen. Nei de Babiloanjers oermastere de Assyrjers it hiele gebiet. Iuwen letter soe der in nij Babylonysk ryk ûnder Nebukadnezar wer in koarte bloeitiid krije. Ek de Perzen hawwe it gebiet yn besit hân tusken 538 f.Kr. oant 331 f.Kr., wêrnei't it yn de hannen foel fan Aleksander de Grutte út Masedoanje.

## Skaaimerken fan de Mesopotamyske keunst
Trochdat de folken yn Mesopotaamje hieltyd striden moasten foar it behâldt fan harren fruchtbere lân is der as in mienskiplik skaaimerk yn it karakter fan de keunst in soad militêre ynfloed werom te finen. Benammen yn de byldzjende keunst kaam dat ta utering yn de faak realistyske útbylding fan striid- en jachttafrielen. Minsk en dier waarden neffens harren natuerlike stal werjûn.
 
Der binne mânske paleizen boud yn Mesopotaamje. Dêrby waard in protte gebrûk makke fan klaai. Pylders, lykas de Griken en Romeinen dy hienen, kamen dêrby nea foar. Troch in tekoart oan hout waard oan ferwulfbou dien en op de terrassen waarden beammen en strewellen plante wêrtroch de Hingjende tunen fan Babylon ûntstienen. Yn it paleis wie de timpel, dêr't de timpeltoer Zikoerrat fan neamd waard. Op de top fan dizze Zikoerrat wienen in altear en it plak dêr't astrologen de stjerren bestudearren.
Anna-Maria Ravnopolska-Dean

**Anna-Maria Ravnopolska-Dean**, Bulgaarsk: Анна-Мария Равнополска-Дийн, (Sofia, 3 augustus 1960) is in ferneamde Bulgaarske harpiste en komponiste. Ravnopolska-Dean studearre yn Roemeenje en yn de Feriene Steaten. Har earste komposysje is "Improvisation".

## Diskografy
* *Bulgarian Harp Favorites*, Arpa d’oro, CD 2003, 
* *Legende: French Music for Harp*, Gega compact disc, 1999, 
* *Harpist at the Opera (honoring the Donizetti bicentennial)*, Arpa d'oro CD, 1997, 
* *Harps of the Americas (Paraguayan and pedal harps)*, Arpa d'oro CD, 1996, 
* *Erich Schubert Pop Harp Festival*, Gega CD, 1994, 
* *A Harpist's Invitation to the Dance*, Gega CD, 1992.
Tigris

De **Tigris** (Arabysk: دجلة, *Didjla*, Armeensk: Տիգրիս *Tigris*, Turksk: *Dicle*) is in rivier yn it Midden-Easten, ien fan de twa grutte rivieren fan it eartiidske twastreamelân Mesopotaamje. De rivier is 1900 kilometer lang en streamt fanút de bergen fan East-Turkije (Koerdistan), lâns de Iraakske stêden Mosûl, Tikrit, Samarra en Bagdad nei it súdeasten. By Korna, sa om-ende-by 150 kilometer foar de útrin, komt de Tigris tegearre mei de Eufraat en streamt as de Sjatt al-Arab troch in grutte sompe nei de Perzyske Golf.

It lân tusken de Eufraat en de Tigris is tige fruchtber en stie oan de widze fan ferskate âlde beskavings lykas dy fan de Sumearjers, de Babyloanjers en de Assyrjers.
Arabyske Rivier

De **Sjatt al-Arab** (Perzysk: اروندرود Arvandrud, Arabysk: شط العرب "Arabyske Stream") is de rivier dêr't de Tigris en de Eufraat yn byinoar komme. De rivier is sawat 200 kilometer lang en in part der fan foarmet de grins tusken Iran en Irak.

De sompen yn de omkriten fan de Sjatt al-Arab binne fanâlds it gebiet dêr't de Moerasarabieren wenje.
Eufraat

De **Eufraat** (Arabysk: الفرات, *Al Foerat*, Turksk: *Fırat*, Gryksk: Εὐφράτης) is de wichtichste rivier yn it Midden-Easten. De rivier is 2735 kilometer lang en har streamgebiet is 673.000 km² grut. Fanút de bergen yn Noardeast-Turkije streamt it fia Syrje nei Irak, dêr't it noardlik fan Basra gearrint mei de Tigris en as de *[[Sjatt al-Arab]]* ferfolgens troch in sompich gebiet fia Abadan útrint yn de Perzyske Golf.

It lân tusken de Eufraat en de Tigris is tige fruchtber en stie oan de widze fan ferskate âlde beskavings lykas dy fan de Sumearjers, de Babyloanjers en de Assyrjers.
Moslim

Mei in **moslim** (*[[Arabysk]]:* مسلم, *moeslim*) wurdt yn it generaal in oanhinger bedoeld fan de Islam. Letterlik betsjut it wurd: *immen dy't him oerjout*, wat slagget op him oerjaan oan God. 

Neffens de shahadah moat in moslim boppe alles yn God leauwe en wurdt de profeet Mohammed dy't ornaris dêrop folget 'inkeld' beskôge as syn boadskipper. Lykwols sjogge de measte moslims, benammen Soeniten yn Mohammed in folslein minsk. Sy besykje dêrom sa trou mooglik him nei te folgjen en dogge dat sawol yn wurd en died, omdat neffens harren de Koran dat skriuwt. Lykwols binne der oare moslims dy't dat wer bestride. 

## Oare beneamings
In oar wurdt foar moslim is *islamyt*. In froulike moslim wurdt meastal in *moslima* neamd. Moslims neame harsels ornaris *moslim*. De oatsjutting *Mohammedaan* karre moslims ôf, om't it neffens harren betsjutte soe dat sy Mohammed folgje, wylst Mohammed inkeld de Godlike boadskip brocht hat.

Ek wurdt in moslim wol *muzelman* neamd, dat komt út it Turksk fan *musluman* wat wer ôflaat is fan it Perzyske meartal *musliman*. 

Moslims wize der faak op dat de wurden *islam* en *moslim* ferbân hâlde mei it Arabyske wurd foar *frede*: *[[salam]]*. Alle trije binne ôfkomstich fan deselde trijeletterige woartel ***'سلم***' (S-L-M), dy't ûnder oare "him oerjaan, ûnderwerpe" betsjut.

## It leauwen en de ferplichtings fan in moslim
De Soennityske Islam stelt de Fiif pylders fan de Islam foarop. De pylders wurde apart fan inoar neamd yn de Koran. De Hadith en tradysjes jouwe dêrby in tige wichtige ynfolling dy't net ferjitten wurde mei.

De Pylder fan leauwen jout krekt oan wat in moslim leauwe moat. Dizze Pylders ferskille somtiden, mar binne hiel dúdlik yn de ferplichting dat in moslim yn it bysûnder altyd monoteïst wêze moat. Njonken dat moat hy alle profeten (lykas Musa en Isa), de Koran en de oare islamityske hillige boeken (lykas de Tora en de Indjil) erkenne. Guon, benammen Sjiïten, neame faak ek de jihad as ien fan de Pylders. 

Moslim wurde kin op ferskate wizen. Ornaris wurdt dan dien troch yn bywêzen fan in imam of in koranlearde en yn bywêzen fan op syn minst twa tsjûgen de leauwensbelidenis fan de islam yn it Arabysk op te sizzen. Mei it útsprekken fan dizze *shahadah* wurdt it kredo fan de Islam beliden, nammentlik dat der mar ien godheid is, God, en dat Mohammed syn profeet en boadskipper is. 

Sintraal yn de islamityske omgong mei inoar stiet it Godlike. Op in ferwachting foar de takomst wurdt sein *[[Insha'Allah]]* (as God it wol), dêrop moat alyksa antwurd jûn wurde mei *insha'Allah*. Op grûn fan de Koran wurdt fan in moslim ferwachte dat hy syn gasten op tige goede wize behannelt. Dêrnjonken winsket men inoar by begroetsjen de frede ta. Dizze wurdt hieltyd yn it Arabysk útsprutsen mei de wurden 'assalam alaikum' (frede sy mei jo) of koartwei 'salam' (frede), wêrnei't ien dy't oansprutsen wurdt op syn minst werom seit 'wa-alaikum assalam' (en mei jo de frede) of koartwei 'salam' (frede) of 'wa-alaikum' (en mei jo).

## Sjoch ek
* Islam
* Moslimekstremisme
* Moslimmienskip
* Fiif Pylders fan de Islam
* Pylders fan leauwen

----
Slach by Waterloo

De **Slach by Waterloo** wie de fjildslach op 18 juny 1815 dêr't Napoleon nei de weromkear fan syn ballingsoard Elba foarfêst ferslein waard troch de Alliearden, dy't ûnder lieding stienen fan de Britske generaal Wellington. 

## De slach
It plak dêr't de slach him ôfspylle, Waterloo yn Belgje, wie troch Wellington keazen as strategysk punt om werom te lûken fan Quatre Bras, dêr't de legers ûnder lieding fan Wellington en fan Von Blücher gear brocht waarden. Napoleon foel de twa legers, de earsten fan de alliearde legers dy't wer beskiber wienen oan, yn 'e hope dat er dat part fan de eardere grutte koalysje oerwinne koe ear't de oaren wer tsjin him oplutsen. De partijen ûntrûnen inoar net folle, mar úteinlik waard de slach in oerwinning foar de Alliearden. Hoewol't it hiele Frânske leger ferslein waard, koe Napoleon net finzen naam wurde, om't dy weromgongen wie nei Parys om foar te kommen dat dêr in opstân útbrekke soe. Earst doe't bliken die dat er yn Parys net mear as keizer erkend waard, frege er asyl oan by Grut Brittanje. Dat krige er op it eilân Sint Helena.
Molkfabryk Freia

**Molkfabryk Freia** wie de earste molkfabryk yn Fryslân, fêstige te Feanwâlden. 

## Skiednis
De partikuliere molkfabryk waard oprjochte troch Mindert Bokma de Boer. Yn 1874 hie hy in reis makke troch Denemark. Yn dat lân wienen al molkfabriken. 

Yn 1878 waard mei de bou fan it stoommolkfabryk in Feanwâlden begûn en yn septimber 1879 folge de iepening fan Freia. Nei in pear jier mei ferlies draaid te hawwen waard Hero Brouwer fan De Jouwer yn 1882 de nije eigener. Yn 1890 waard it fabryk ferkocht oan Gentius Wybrandi, dy't yn 1905 kaam te ferstjerren. De nije eigener waard Klaas W. Anema. Yn 1918 waard it fabryk oansluten op it elektrisiteitsnet. Yn 1919 hie it bedriiuw mear as fyftich wurknimmers yn tsjinst en wie dêrmei ien fan de grutste molkfabriken yn Fryslân. De famylje Anema bleau oant 1969 eigener fan it bedriuw. It fabryk yn Wynskoat dat it fabryk oernaam beëinige de produksje nei in koarte perioade lykwols al yn 1970. 

Yn 1991, mear as tweintich jier nei de sluting, waard it âldste diel fan it fabryk ôfbrutsen en yn it Nederlânsk Iepenloftmuseum yn Arnhim wer opboud. It bedriuwsargyf wurdt bewarre by Tresoar.
Denzel Washington

**Denzel Jermaine Washington, Jr.** (Mount Vernon New York, 28 desimber 1954) is in Amerikaansk akteur.

Hy studearre nei de middelbere skoalle sjoernalistyk oan de universiteit fan Fordham. Dêrnei gong er nei it Amerikaansk Teater Konservatorium, lykwols hâlde hy dêr al gau mei op om wurk te sykjen as akteur. Syn earste grutte rol wie yn *Carbon Copy* (1981), mar by it grutte publyk waard er foaral bekend troch syn rol yn de sikehûssearje *[[St. Elsewhere]]*, dêr't hy tusken 1982 en 1988 yn 25 ôfleverings meispile. 

Denzel Washington wûn twa Oscars foar de films *Training Day* en *Glory* en waard nominearre foar syn rollen yn *[[Cry Freedom]]*, *[[The Hurricane]]* en *Malcolm X*.

## Filmografy
* *[[Carbon Copy]]* (1981)
* *[[A Soldier's Story]]* (1984)
* *[[Power]]* (1986)
* *[[Cry Freedom]]* (1987)
* *[[For Queen and Country]]* (1988)
* *[[The Mighty Quinn]]* (1989)
* *[[Glory]]* (1989)
* *[[Heart Condition]]* (1990)
* *[[Mo' Better Blues]]* (1990)
* *[[Mississippi Masala]]* (1991)
* *[[Ricochet (film)|Ricochet]]* (1991)
* *[[Malcolm X (film)|Malcolm X]]* (1992)
* *[[Much Ado About Nothing (film út 1993)|Much Ado About Nothing]]* (1993)
* *[[The Pelican Brief]]* (1993)
* *[[Philadelphia (film)|Philadelphia]]* (1993)
* *[[Crimson Tide]]* (1995)
* *[[Virtuosity]]* (1995)
* *[[Devil in a Blue Dress]]* (1995)
* *[[Courage Under Fire]]* (1996)
* *[[The Preacher's Wife]]* (1996)
* *[[Fallen (film)|Fallen]]* (1998)
* *[[He Got Game]]* (1998)
* *[[The Siege]]* (1998)
* *[[The Bone Collector]]* (1999)
* *[[The Hurricane]]* (1999)
* *[[Remember the Titans]]* (2000)
* *[[Training Day]]* (2001)
* *[[John Q]]* (2002)
* *[[Antwone Fisher]]* (2002)
* *[[Out of Time]]* (2003)
* *[[Man on Fire]]* (2004)
* *[[The Manchurian Candidate (film út 2004)|The Manchurian Candidate]]* (2004)
* *[[Inside Man]]* (2006)
* *[[Déjà Vu (film)|Déjà Vu]]* (2006)
* *[[American Gangster]]* (2007)
* *[[The Great Debaters]]* (2007)
* *[[The Taking of Pelham 1 2 3]]* (2009)
* *[[Asalto em luanda 3]]* (2009)
* *[[The Book of Eli]]* (2010) - Eli
* *[[Unstoppable (film út 2010)|Unstoppable]]* (2010)
* *[[Safe House (film út 2012)|Safe House]]* (2012) - Tobin Frost
* *[[Flight (film út 2012)|Flight]]* (2012) - piloat Whip Whitaker
* *[[2 Guns (film)|2 Guns]]* (2013) - Robert 'Bobby' Trench
* *[[The Equalizer (film)|The Equalizer]]* (2014) - Robert McCall
* *[[The Magnificent Seven (film út 2016)|The Magnificent Seven]]* (2016) - Sam Chisolm
* *[[Fences]]* (2016) - Troy Maxson (ek regy)
* *[[Roman J. Israel, Esq.]]* (2017) - Roman J. Israel
* *[[The Equalizer 2]]* (2018) - Robert McCall
* *[[The Little Things (film út 2021)|The Little Things]]* (2021) - Deputy Sheriff Joe "Deke" Deacon
* *[[The Tragedy of Macbeth (film út 2021)|The Tragedy of Macbeth]]* (2021) - Lord Macbeth

## Keppeling om utens
* internet movie database