open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marjon Brandsma

**Marjon Brandsma** (Grins, 20 septimber 1943 - Amsterdam, 19 jannewaris 2024) wie in Nederlânske aktrise.

## Libbensrin
Marjon Brandsma woe yn earsten dûnseres wurde. Se gie nei har middelbere skoalle nei Amsterdam om Nederlânsk te studearjen, mar yn 1966 al nei in jier dat se oan de stúdzje Nederlânsk begûn wie, besleat se oer te stappen nei de Amsterdamske Toanielskoalle, yn 1970 behelle se har diploma. Dêrnei wie se inkelde jierren ferbûn oan it Ynstitút foar ûndersyk fan it Nederlânsk teäter. Dêr kaam se yn'e kunde mei it eksperimintele toaniel. Mei regisseur Leonard Frank en in groep jonge akteurs, wêrûnder Kitty Courbois en Hans Dagelet, hearde se yn 1973 ta de inisjators fan Tonielgroep Baal. Se spile by ûnder oare de Haachske Komeedzje, It Nasjonale Toniel, Publieksteäter, Tonielgroep Amsterdam en Tonielgroep De Appel.

Bekende rollen fan Brandsma wiene *Vera* yn *Voor het pensioen* fan Thomas Bernhard, *Rakel* yn *Na de repetitie* fan Ingmar Bergman en de foar har skreaune solofoarstelling *De Caracal* fan Judith Herzberg. Yn 1979 rôp wykblêd *[[Vrij Nederland]]* har út ta "de bêste Nederlânske aktrise fan nei 1945". Foar de rol fan *Araminte* yn *Leugens onder de roos*  fan Marivaux by de Haachske Komeedzje waard hja yn 1982 bekroand mei de Theo d'Or.

Neist har optredens yn it teäter, fertolke se rollen yn ûnderskate films en op telefyzje, ûnder oare yn *[[Grijpstra en De Gier]]*, *[[Ernstige Delicten]]* en *[[Waltz]]*. Yn 2010 spile hja in rol yn ** in fjouwerdielige VPRO-thrillersearje nei de boeken fan Charles den Tex. Brandsma spile ek yn de spylfilms *The Gambler* yn 1997 en *[[Doodslag (film)|Doodslag]]* yn 2012. De foarstelling *Oom Wanja* regissearre troch Gerardjan Rijnders yn 2012 wie it lêste toanieloptreden fan Brandsma. 

Marjon Brandsma ferstoar op 19 jannewaris 2024, yn 'e âldens fan 80 jier.
Olga Fikotová

**Olga Fikotová** ek bekend as **Olga Connolly** (Praach, 13 novimber 1932 - Costa Mesa, 12 april 2024) wie in Tsjechoslowaaksk en letter Amerikaansk atlete, dy wie spesjalisearre wie yn Diskussmiten. Se waard olympysk kampioene, twafâldich Tsjechoslowaaksk en fiiffâldich Amerikaansk kampioene discussmiten. Se naam yn totaal fiif kear diel oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1956, 1960, 1964, 1968 en 1972), mar it bleau by ien kear goud.

## Libbensrin
Fikotová wie in natuertalint, net allinnich op atletykgebiet, mar ek yn basketbal en hânbal, sporten dy't se earst beoefene, foardat sy yn 1954 oerstapte op atletyk, benammen op it diskussmiten. Mei dy bewegingsrjochte sporten as basis hoegde hja har feitlik allinnich mar te rjochtsjen op it oanlearen fan de technyk. In jier letter ferovere hja dan ek al har earste nasjonale titel en de studinte medisinen oan de Karelsuniversiteit fan Praach wie noch mar krekt 24, doe't hja yn 1956 troch Tsjechoslowakije útstjoerd waard nei de Olympyske Spullen yn it Australyske Melbourne. Hjir soarge sy foar in grutte ferrassing troch mei de olympyske rekôrstân fan 53,96 m de gouden medalje foar har op te easkjen. Doe fersloech se de Russyske atletes Irina Begljakova (52,54) en Nina Ponomarjova (52,02). It wie, nei letter bliken dwaan soe, ek fuort it hichtepunt fan har karriêre. 

Boppedat learde sy op dizze Spullen de Amerikaanske kûgelslingerer Harold Connolly kinnen. Se boasken yn oktober 1957 en Fikotová kaam sûnt dy tiid ûnder de namme *Olga Connolly* út foar de Feriene Steaten. Yn har twadde heitelân ferovere sy dêrnei noch fiif nasjonale titels by it diskussmiten. Fikotová soe dêrnei de Feriene Steaten noch fjouwer kear op de Olympyske Spullen fertsjintwurdigje, mar in olympyske medalje wie der foar har net mear by. Op har lêste Spullen, de Olympyske Spullen fan München, droech se de flagge fan it Amerikaanske team.

Fikotová hie fjouwer bern, har soan Jim wie in goede tsienkamper ; hy ferovere yn dizze dissipline ûnder mear it sulver op de Universiade fan 1987. Sûnt healwei de 1970-er jierren libbe hja skieden fan Harold Connolly. Olga Fikotová ferstoar op  12 april 2024, yn 'e âldens fan 91 jier, oan de gefolgen fan boarstkanker.
Wayne Osmond

**Melvin Wayne Osmond** (Ogden (Utah), 28 augustus 1951 - Salt Lake City, 1 jannewaris 2025) wie in Amerikaanske popsjonger. Hy wie de op ien nei âldste fan de oarspronklike sjongers fan The Osmond Brothers en de op trije nei âldste fan de njoggen Osmond-bern.

## Karriêre
Fan 1958 ôf begûnen Wayne en trije fan syn bruorren (Alan, Merrill en Jay) te sjongen as in barbershop koar. Yn de jierren 60, doe't se yn Disneyland spilen en geregeld yn *The [[Andy Williams]] Show (in show op'e amerikaanske telefyzje)* optreden. Yn Sweden brutsen se troch doe't se mei de populêre sjonger Lars Lönndahl wurken. Sân seizoenen lang wiene de bruorren úteinlik te gast by *The Andy Williams Show*. De jongere broer Donny wie ûnderwilens oan it fjouwertal tafoege. Yn Nederlân kaam it grutte sukses yn 1972 mei *"Crazy Horses"* nei in optreden fan de groep yn it televyzje programma *Eén van de Acht* fan Mies Bouwman en kaam krekt as de opfolger *"Down by the Lazy River"* op nûmer 1 fan de hitparade. The Osmond Brothers hawwe jierren yn harren eigen teäter yn Branson, Missouri, optreden. Yn 2006 giene Wayne, Merrill, Jay en Jimmy opnij toeren. Yn 2012, krekt foar de start fan in nije UK-toer, krige Wayne in beroerte en moast er it optreden farwol sizze.

## Priveelibben
Wayne Osmond waard yn Ogden (Utah) as de op trije nei âldste fan de úteinlik njoggen Osmond-bern. Op 13 desimber 1974 troude Wayne mei Kathlyn White, in eardere Miss Davis County Fair en Miss Utah fan 1974. Se krigen fiif bern, trije dochters en twa soannen. Yn de jierren 1990 ferhuze Osmond nei Branson (Missouri). Yn 1997 waard by him in harsentumor konstatearre dy't mei sukses behannele waard, mar ta skea gie fan syn gehoar; de behanneling skansearre syn slakkehûs, wêrtroch't Osmond hast dôf waard. In beroerte yn 2012 soarge derfoar dat hy net mear op optrede koe. Hy hie in fleanbrevet, en bleau fleantugen bestjoeren oant mobiliteitsproblemen him hjirfan wjerholden tsjin ’e ein fan syn libben. Wayne Osmond ferstoar op 1 jannewaris 2025, yn 'e âldens fan 73 jier, oan de gefolgen fan in beroerte.

## Diskografy
### Studio-albums
Wapen fan Tsjalbert

It **wapen fan Tsjalbert** is it wapen fan it doarp Tsjalbert, yn de Fryske gemeente It Hearrenfean. It wapen is yn syn hjoeddeiske foarm yn 2000 registrearre.

## Skiednis
It wapen komt fan in nachtmielsbeker fan de Aenjewierder Tsjerke fan Tsjalbert. Dy beker komt út de 17e iuw. Om't de wapens siswizen yn it Latyn befetsje, kin de skriuwer mooglik in geastlike wêze. De eide soe wize op it rjochtshûs dy't yn Tsjalbert stien hat. Hoewol't it wapen al in skoft bekend wie, waard it yn 2000 offisjeel registrearre op inisjatyf fan Pleatslik Belang.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn grien in eide fan goud, mei 16 punten fan sulver, de eide pleatst as in rút. Wapenspreuk: op in grien lint yn wite kapitalen: "Justitia"* 

De heraldyske kleuren binne: sinopel (grien), goud en sulver.

## Sjoch ek

Ofbyld:Coat of arms of Aengwirden.svg|Wapen fan Aenjewier
Ofbyld:Heerenveen wapen.svg|Wapen fan It Hearrenfean
Ofbyld:Terband wapen.svg|Wapen fan Terbant
Ofbyld:Luinjeberd wapen.svg|Wapen fan Lúnbert
Ofbyld:Gersleat wapen.svg|Wapen fan Gersleat
Ofbyld:Gersloot polder wapen.svg|Wapen fan Gersleat-Polder
Flagge fan Donkerbroek

De **flagge fan Donkerbroek** (Stellingwerfsk: *vlagge van Donkerbroek*) is de flagge fan it doarp Donkerbroek, yn de Fryske gemeente Eaststellingwerf. It wapen waard yn 1980 registrearre.

It ûntwerp is fan Piet Bultsma.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Trije banen fan grien en giel, dêr't de hichten har fan ferhâlde as 2: 1: 2, mei in swarte broekingstrijehoeke fan swart, mei dêrop in griffioen fan read*.

De kleuren komme út it wapen fan Donkerbroek.

## Symbolyk

* Griene banen: ferwize nei it agraryske karakter fan it doarp.
* Giele baan: symboal foar de Hearrewei dy troch it doarp hinne rint.
* Swarte broekingstrijehoeke: ferwiist nei it fean yn de omkriten fan it doarp.
* Griffioen: oernommen út it wapen fan Eaststellingwerf.

Ofbyld:Ooststellingwerf wapen.svg|Wapen fan Eaststellingwerf


## Sjoch ek

Ofbyld:Donkerbroek wapen.svg|link=Bestand:Donkerbroek_wapen.svg|alt=Wapen van Donkerbroek|Wapen fan Donkerbroek
Flagge fan Surhuzum

De **flagge fan Surhuzum** is de flagge fan it doarp Surhuzum, yn de Fryske gemeente Achtkarspelen. De flagge waard yn 1991 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Trije banen giel-blau-giel elk fan 1/3 flaggehichte, in reade broekingstrijehoeke, reitsjend oant 2/3 flaggehichte. De reade punt belein mei in giele leelje fan 3/5 flaggehichte, de middelline fan de leelje op 1/5 flaggehichte fan de broek.*

De kleuren komme út it wapen fan Surhuzum.

## Symbolyk

* Blauwe baan: ferwiist nei it rivierke De Lauwers eastlik fan it doarp.
* Leelje: symboal foar it Sistersjinzers kleaster Jeruzalim. De leelje komt ek foar yn it wapen fan de famylje Fan Haersma.
* Reade punt mei blau krús: ferwizing nei in blau krús dat neist de tsjerketoer ferskine wêze soe nei in preek fan Olivier fan Keulen yn 1214.
* Giel: ferwiist nei de sângrûn dêr't it doarp op leit.

## Sjoch ek

Ofbyld:Surhuzum wapen.svg|link=Bestand:Surhuzum_wapen.svg|alt=Wapen van Surhuizum|Wapen fan Surhuzum
Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|Flagge fan Achtkarspelen
Gûadelûpara

De **Gûadelûpara** of **Lyts-Antiljaanske ara** (*Ara guadeloupensis*) is in hypotetyske útstoarne arasoarte, wêrfan't tocht wurdt dat dy endemysk wie op Gûadelûp, in eilân dat diel útmakket fan de Lytse Antillen. Alhoewol't der gjin eksimplaren fan bewarre binne, beskriuwe ferskillende rapporten út dy tiid de fûgel yn details. Ek binne der in oantal yllustraasjes fan bewarre.   

De Amerikaanske soölooch Austin Hobart Clark beskreau de soarte op basis fan dy rapporten yn 1905 en joech it syn wittenskiplike namme. Clark stelde út dat de soarte mooglik ek libbe op 'e eilannen Dominika en Martinyk, wêrby't er him basearre op fermeldingen dat dêr ek reade ara's libben. Yn syn boek *Extinct Birds* fan 1907 stelde de Britske soölooch Walter Rothschild dêrfoaroer dat elk eilân in eigen soarte hie en dat it ferspriedingsgebiet fan 'e Gûadelûpara beheind wie ta Gûadelûp sels.  

It ûntbrekken fan fysike resten fan 'e fûgel en de mooglikheid dat de waarnimmingen ôfkomstich wiene fan it Súd-Amerikaanske fêstelân, feroarsaken twifels oer it bestean fan 'e soarte.

In stikje fan 'e poat fan it eilân Marie-Galante befêstige lykwols it bestean fan in like grutte ara, dy't dêr foar de komst fan minsken libbe en waard mei de Gûadelûpara yn ferbân brocht. 

Neffens beskriuwingen út dy tiid hie de Gûadelûpara in reade bealch. De wjukken wiene read, blau en giel. De reade sturtfearren wiene tusken 38 en 51 sm lang. Los fan it lytsere foarkommen en de folslein reade sturtfearren like de fûgel op 'e reade ara en hy kin dêrom nau besibbe west ha oan dy soarte. It iten bestie út fruit, ynklusyf de giftige fruchten fan 'e Manzanillabeam. De fûgel wie monogaam, boude de nêsten yn beammen en lei twa aaien yn 't jier of yn 'e twa jier. 

Neffens de earste fermeldingen wie de fûgel talryk op Gûadelûp. Tsjin 1760 wie de fûgel al seldsum en allinne noch yn ûnbewenne gebieten te finen. Nei alle gedachten ha jacht en sykte al gau dêrnei de fûgels útroege. 

De Gûadelûpara is ien fan 'e 13 útstoarne ara-soarten, wêrfan't ferûndersteld wurdt dat dy op 'e Karibyske eilannen libbe ha. Oer in grut part dêrfan bestiet lykwols twifel om't fan mar trije soarten fysike resten bekend binne en der binne hjoed-de-dei gjin besteande endemyske ara's op 'e eilannen.
Wapen fan Aldegea (Súdwest-Fryslân)

It **wapen fan Aldegea** is it wapen fan it doarp Aldegea, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. It wapen waard yn 1999 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Trochsnien: I yn grien in kanton, geare fan goud en read fan acht stikken; it kanton beselskippe fan in oansjende kowekop fan sulver; II yn goud in ferhege weagjende blauwe skyldfoet, belein mei fiif steande, neist mekoar pleatste fisken fan sulver, dêr't de twadde en de fjirde fan leger pleatst binne.*

De heraldyske kleuren binne: sinopel (grien), goud, kiel (read), sulver en azuer (blau).

## Symbolyk
* Blau fjild: ferwiist nei it wetter yn de omkriten fan it doarp.
* Grien fjild: ferwiist nei it gêslân yn de omkriten fan it doarp.
* Fisken: ferwize nei de fiskerij. De fisken swimme dan ek "út it wetter". De fisken binne pleatst as de leeljes yn it wapen fan Wymbritseradiel, de gemeente wêr't it doarp eartiidske part fan wie.
* Frijkertier: symboal foar Doris Mooltsje, in mûne by it doarp.
* Kleurstelling: oernommen út it wapen fan Sudergoa.

Ofbyld:Wymbritseradeel wapen.svg|link=Bestand:Wymbritseradeel_wapen.svg|alt=Het wapen van Wymbritseradeel.|Wapen fan Wymbritseradiel
Ofbyld:Spinnenkopmolen Oudega 01.jpg|link=Bestand:Spinnenkopmolen_Oudega_01.jpg|Doris Mooltsje


## Sjoch ek

Ofbyld:Oudega (Súdwest-Fryslân) vlag.svg|link=Bestand:Oudega_(Súdwest-Fryslân)_vlag.svg|alt=Vlag van Oudega|Flagge fan Aldegea
Ofbyld:Sûdwest-Fryslân wapen nieuw.svg|Wapen fan Súdwest-Fryslân
Flagge fan Reduzum

De **flagge fan Reduzum** is de flagge fan it doarp Reduzum, yn de Fryske gemeente Ljouwert. It wapen is yn 1986 reigstrearre.

By it gemeenteriedsbeslút fan 8 desimber 1985 binne in wapen en flagge fêststeld foar de 18 doarpen fan de eardere gemeente Boarnsterhim.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Twa lingtebanen fan blau en giel, ferhâlding is 2:1; yn de blauwe baan in giele nôtskeaf.*

De kleuren komme út it wapen fan Reduzum.

## Symbolyk

* Nôtskeaf: oernommen út it wapen fan de famylje Fan Aytta. Leden fan dizze famylje bewennen meardere state yn it doarp.

Ofbyld:Nikolaastsjerke, Swichum wapenstien I (ôfkomstich fan it Aytta-Godshûs).jpg|link=Bestand:Nikolaastsjerke,_Swichum_wapenstien_I_(ôfkomstich_fan_it_Aytta-Godshûs).jpg|alt=Het wapen van het geslacht Van Aytta.|It wapen fan de famylje Fan Aytta.


## Sjoch ek

Ofbyld:Reduzum wapen.svg|link=Bestand:Reduzum_wapen.svg|alt=Wapen van Roordahuizum|Wapen fan Reduzum
Ofbyld:Idaarderadeel vlag.gif|Flagge fan Idaerderadiel
Ofbyld:Flag of Boarnsterhim.svg|Flagge fan Boarnsterhim
Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|Flagge fan Ljouwert
Wapen fan Burchwert

It **wapen fan Burchwert** is it wapen fan it doarp Burchwert, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. It wapen waard yn syn hjoeddeiske foarm yn 1969 registrearre.

## Skiednis
Yn de Jehannestsjerke fan Burchwert is in skildering bewarre bleaun fan in kastiel op in terp mei stjerren oan beide kanten. It kastiel en de terp meitsje it wapen ta in sprekkend wapen.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn sulver in reade stins mei blau dak op in griene terp, en fierder twa reade seispuntige stjerren.*

De heraldyske kleuren binne: sulver, kiel (read), azuer (blau) en sinopel (grien).

## Symbolyk

* Stjerren: oernommen út it wapen fan de famylje Fan Ockinga, dy't twa stinsen yn it doarp bewenne.

## Sjoch ek

Ofbyld:Burgwerd vlag.svg|link=Bestand:Burgwerd_vlag.svg|alt=Vlag van Burgwerd|Flagge fan Burchwert
Ofbyld:Wonseradeel wapen.svg|Wapen fan Wûnseradiel
Ofbyld:Sûdwest-Fryslân wapen nieuw.svg|Wapen fan Súdwest-Fryslân
Flagge fan Sint-Anne

De **flagge fan Sint-Anne** is it wapen fan it doarp Sint-Anne, yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. It wapen waard yn 2001 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Njoggen like hege horizontale banen wyt-read; in giele broekingstrijehoeke, nei de broekside ferlinge mei 2/9 flaggelingte en mei de top op it midden fan de flagge; de broektrijehoeke belein mei in swarte pot sûnder hingsel yn de broektop, in swarte panne yn de broekhoeke en yn de punt in blauwe seispuntige stjer.*

De kleuren komme út it wapen fan Sint-Anne.

## Sjoch ek

Ofbyld:SINT ANNAPAROCHIE wapen.svg|link=Bestand:SINT_ANNAPAROCHIE_wapen.svg|alt=Wapen van Sint Annaparochie|Wapen fan Sint-Anne
Ofbyld:Flag of Het Bildt.svg|Flagge fan It Bilt
Ofbyld:Waadhoeke vlag.svg|Flagge fan De Waadhoeke
Wapen fan Tytsjerk

It **wapen fan Tytsjerk** is it wapen fan it doarp Tytsjerk, yn de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel. It wapen waard yn 1984 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Trochsnien fan read en blau; oer alles hinne as in Andreaskrús in skepnet en in seine, beide fan sulver.*

De heraldyske kleuren binne: kiel (read), azuer (blau) en sulver.

## Symbolyk

* Skepnet en seine: ek oanwêzich yn in kertier fan it wapen fan Tytsjerksteradiel.

Ofbyld:TIETJERKSTERADEEL wapen 1818.svg|link=Bestand:TIETJERKSTERADEEL_wapen_1818.svg|alt=Het wapen van Tietjerksteradeel (1818)|Wapen fan Tytsjerksteradiel (1818)


## Sjoch ek

Ofbyld:Tietjerk vlag.svg|link=Bestand:Tietjerk_vlag.svg|alt=Vlag van Tietjerk|Flagge fan Tytsjerk
Ofbyld:Coat of arms of Tietjerksteradeel.svg|Wapen fan Tytsjerksteradiel
Jan van Veen

; Jan van Veen kin ferwize nei: 
* in Nederlânsk radio presintator berne yn 1944, Jan van Veen (presintator)
* in Nederlânsk trainer berne yn 1970, Jan van Veen (trainer)
Beverly LaHaye

**Beverly LaHaye** (Detroit, 30 april 1929 - El Cajon, 14 april 2024) wie in Amerikaansk skriuwster en kristlik aktiviste. Hja wie de oarehelte fan Tim LaHaye, dy't ek kristlike boeken skreau (in inkelde hawwe se tegearre skreaun). Lykas har man hearde hja ta it Evangelysk kristendom. LaHaye rjochte yn 1979 *"Concerned Women for America"* (CWA) *('Besoarge Froulju foar Amearika')* op. Dizze Amerikaanske kristlike organisaasje is tsjin op it homohoulik, pornografy, abortus ensfh. 

Beverly LaHaye ferstoar op 14 april 2024, yn 'e âldens fan 94 jier.
Françoise Hardy

**Françoise Madeleine Hardy** (Parys, 17 jannewaris 1944 - Neuilly-sur-Seine, 11 juny 2024) wie in Frânsk sjongeres en aktrise. 

## Libbensrin
Har mem wurke as assistint-akkountant en har heit wie manager by in fabryk dy't rekkenmasines produsearre. Françoise en har jongere suster Michèle waarden allinnich troch har mem grutbrocht, om't har heit al troud wie en as bigamist it bestean fan syn twa dochters geheim hold foar syn wettige oarehelte. De famkesjierren fan Françoise Hardy spile him ôf yn it 9e arrondissemint fan Parys. Op fersyk fan har mem joech har heit Françoise in gitaar as beleanning foar it slagjen foar har eineksamen yn juny 1961. Dêrfoar hie Françoise besocht ferskes te komponearjen. Op syk nei harsels en in berop dat ferbân hold mei har muzikale omjouwing, gie se nei de partikuliere muzykskoalle *Petit Conservatoire Mireille Artuche*. Wylst hja it konservatoarium besocht, gie Françoise, op advys fan har mem nei de Universiteit fan Parys om te studearjen oan de Fakulteit Politike Wittenskippen. Nei it earste jier oan de universiteit seach Françoise in advertinsje yn de krante *"France Soir"* foar in audysje foar jonge sjongers en se waard selektearre.

Françoise Hardy tekene har earste kontrakt mei it platelabel *Disques Vogue* yn novimber 1961. Yn april 1962, koart neidat se eineksamen dien hie, ferskynde har earste album. Yn 1963 fertsjintwurdige se Monako by it Eurofyzjesjongfestival mei *L'amour s'en va* en berikte it fiifde plak. Yn 1991 krige Hardy ta fertriet fan Dutronc in nije relaasje, mar sy bleaune oant de ein fan har libben troud. 

Yn 1981 boaske Hardy mei har âlde freon en kollega Jacques Dutronc, mei wa't hja fan 1967 ôf in relaasje hie en yn 1973 in soan krige, fan 1988 ôf wennen se apart; Hardy yn Parys en Dutronc yn Monticello op Korsika.
Françoise Hardy ferstoar op 11 juny 2024, yn 'e âldens fan 80 jier, oan de gefolgen fan kanker.
Readwangara

De **readwangara** (*Ara rubrogenys*) is in fûgel út it skaai echte ara's. Se binne endemysk yn Bolivia en ha in lyts ferspriedingsgebiet yn in semy-aride en bercheftich gebiet. De soarte is tige seldsum en rint gefaar om yn it wyld út te stjerren. Dêrfoaroer binne readwangara's yn finzenskip frij gewoan en kinne se mei in goede fersoarging ta brieden brocht wurde. Somtiden wurdt de fûgel ek **Lafresnaye's ara** neamd, nei de Frânske ornitolooch Frédéric de Lafresnaye, dy't de fûgel foar it earst wittenskiplik beskreau.

## Beskriuwing
 
De ara is in lytse arasoarte. De fûgel is likernôch 60 sm lang en hat in trochsnit spanwiidte fan goed 81 sm. Se wege tusken de 425 en 550 gram en foarmje sadwaande de lichtste arasoarte. 

De fûgel is foar it measte heldergrien en hat in reade foarholle, in swarte snaffel en in read plak oer de earen. Om de eagen is de hûd oant de snaffel rôze-eftich en keal. De wjukken binne oranje en grien mei ljochtblauwe slachpinnen. Syn sturtfearren binne blau, mei wat giel en grien en de fearkes om 'e poaten hinne binne read.

## Fersprieding
Readwangara's komme yn it bercheftige gebiet fan Súd- en Sintraal-Bolivia foar, likernôch 200 km westlik fan Santa Cruz yn it departemint mei deselde namme. It klimaat is dêr semy-aride mei kâlde nachten en warme dagen. De begroeiing bestiet fral út grutte en lytse kaktussen en toarneftige beammen en strewellen. It reint mei ûnregelmjittige stoarmen.  

## Nêst
De fûgels briede ienris yn 't jier tusken oktober en maart. Arasoarten briede yn 'e holtes fan hege beammen, mar yn it ferspriedingsgebiet fan 'e readwangara binne gjin hege beammen dus boud de fûgel syn nêst yn spjalten fan rotsen. Se lizze ien oant trije aaien en de ynkubaasjetiid duorret likernôch 26 dagen.   

## Status

In soad fûgels binne yn it ferline foar de hannel fongen of deade om't de boeren lêst fan 'e fûgels hiene. Oan it begjin fan 'e jierren 1990 waard de wylde populaasje op noch 4.000 fûgels rûsd. Yn 2017 telde de wylde populaasje noch mar 600-800 fûgels. Troch de meast foarsichtige rûzing te nimmen, wêrby't allinne de briedende fûgels rekkene wurde, soe dat delkomme op in oantal fan likernôch 134-272 folwoeksen fûgels. Dêrfandinne wurdt de sitewaasje fan 'e fûgel troch de IUCN as krityk klassifisearre.
Readkopara

De **readkopara** (*Ara erythrocephala*) is in hypotetyske soarte ara, dy't op Jamaika endemysk wie. De fûgel soe yn 'e 19e iuw útstoarn wêze. 

De readkopara waard yn 1847 troch Philip Henry Gosse neffens berjochten út de jierren 1810 en 1842 beskreaun. It earste berjocht stamde fan in sekere White, de eigner fan it Oxford Estate op Jamaika, dy't de fûgel yn dat jier yn 'e bergen fan Trelawny Parish en Saint Ann Parish sjoen hawwe soe. It twadde berjocht stamde fan Comard út 1842, dy't twa grute fûgels yn it berchtme fan Saint James Parish waarnommen hawwe soe. De arasoarte waard mooglik earder al troch Johann Friedrich Gmelin ûnder de namme *Anadorhynchus caerulens* neamd. 

## Beskriuwing
Neffens Gosses' beskriuwing wie de kop fan 'e fûgel read. De nekke, de skouders en de ûnderkant hie lochte- en gielgriene kleuren. De grutte dekfearren en slachpinnen wiene blau. De sturt wie oan 'e boppekant ljochtread en blau. It ûnderkleed fan 'e wjukken en de sturt wiene oranjegiel.  

## Utstjerren
Nei alle gedachten waard de readkopara troch jacht útroege.
Grienwjukara

De **grienwjukara** (*Ara chloropterus*) is in grutte fûgelsoarte fan it skaai ara's. De fûgel is ien fan 'e grutste soarten fan it skaai en hat in grut ferspriedingsgebiet yn 'e bosken fan Noard- en Sintraal-Súd-Amearika. Troch yllegale strûperij en it ferlies oan biotoop is de fûgel lykas oare arasoarten yn oantal efterút gien.    

## Beskriuwing

De grienwjukara is maklik te ûnderskieden fan 'e reade ara. Wylst it boarst fan beide fûgels helderread is, binne de grutte dekfearren fan 'e grienwjukara foar it grutste part grien (wylst dy fan 'e reade ara meast giel of giel en grien binne). Dêrnjonken hat de grienwjukara karakteristike reade streekjes om 'e eagen fan lytse fearkes op 'e fierder neakene wite hûd. De irisearjende blaugriene fearren fan 'e sturt binne mei read ôfset. De grienwjukara is ek dúdlik grutter as de reade ara. 

Wat de lingte oanbelanget is de grienwjukara op ien nei de grutste ara. Allinne de hyasintara is noch grutter. In folwoeksen grienwjukara is likernôch 90 oant 95 sm lang en weecht tusken 1 en 1,7 kg. 

## Nêst
Grienwjukara's foarmje in pearke foar it libben. It wyfke leit twa oant trije aaien yn in beamholte. De aaien wurde likernôch 28 dagen bebret en nei it útkommen fleane de piken nei 90 dagen út.

## Fersprieding

De fûgels komme yn bosk en savanne's oant in hichte 1500 m foar.

De histoaryske fersprieding fan 'e soarte wie nei it suden ta oant de Argentynske provinsjes Chaco, Corrientes, Formosa en Misione. De jacht foar it fleis, de hannel as kouwefûgel en feroaringen yn it lângebrûk wiene de oarsaak fan it ferdwinen fan 'e fûgel yn Argentynje yn 'e jierren 1960. Foar Argentynje stiet de fûgel as krityk klassifisearre. Healwei de jierren 2010 binne der wer fûgels ûntdutsen yn it Nasjonaal Park Iguazú en sûnt 2019 is de soarte ek werom yn it Provinsjale Park Puerto Penínsyla. Fierder is der in weryntroduksjeprogramma fan ferskillende dielnimmende organisaasjes yn it Provinsjale Reservaat Iberá yn 'e provinsje Corrientes. Fûgels út Britske finzenskip binne yn 2015 ymportearre en binne yn febrewaris 2019 frijlitten. 

Sûnt 1999 komt de fûgel ek foar op Trinidad. Mooglik binne dy fûgels út finzenskip ûntsnapt, mar it is ek mooglik dat se dêr út harren sels kommen binne en dêrmei harren ferspriedingsgebiet útwreide ha.  

De wylde populaasje fan 'e grienwjukara wurdt op it stuit tusken 50.000 en 499.999 fûgels rûst.
Dwerchara

De **dwerchara** (*Ara severus*) is in arasoarte út de famylje pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard as *Psittacus severus* troch Carolus Linnaeus yn 1758 publisearre.

## Beskriuwing
 
De fûgel is ynklusyf de sturt likernôch 45 sm lang. It fearrekleed fan 'e dwerchara is fral grien mei oan 'e foarkant reade en blauwe plakken op 'e wjukken. Op 'e foarholle sit boppe de swarte snaffel in kastanjebrún plak. Oer de kiel rint in smelle, kastanjebrune streek. Om 'e giele eagen is de neakene hûd bêzje mei smelle streekjes fan lytse brune fearkes. De griene sturt hat in foar ara's typyske puntige foarm en is likernôch 20 sm lang en is oan 'e ûnderkant brúnread. De poaten binne ljochtgriis. 

De dwerchara weecht tusken de 300 en 390 gram. Mantsjes binne wat grutter as wyfkes, mar der is gjin ferskil yn kleuren.  

## Fersprieding
Dwerchara's libje yn grutte dielen fan it noarden fan Súd-Amerika. De fûgel komt foar yn it suden fan Panama, it noardlike diel fan Bolivia en Fenezuëla, it noardlike diel fan it Amazônebekken yn Brazylje, Suriname en Guyana. Yn 'e Feriene Steaten is de dwerchara yntrodusearre. 

Syn natuerlike biotoop binne it reinwâld en de iggen fan rivieren. 

## Iten

De fûgels ite fruchten, sied, nuten, fruit fan palmbeammen en beien. Se komme ek faak yn groepen by klaaiôfsettings foar mineralen, dy't it gif fan it iten neutralisearje.    

## Nêst
Dwerchara's binne hoalebrieders. It wyfke leit yn in beamholte meastentiids twa oant trije wite aaien, dy't yn 28 dagen útbret wurde. De jongen bliuwe dan noch 70 dagen yn it nêst en fleane dan út. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Yn it westen fan Ekwador en it noarden fan Fenezuëla ferliest de fûgel biotoop troch it feroarjende lângebrûk lykas as omsetten fan bosk yn lân foar boeren. Ek wurdt de fûgel yllegaal fongen foar de hannel. Alhoewol't net bekend is hoe grut de populaasje is en de populaasje ôfnimt, stiet de dwerchara as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Lalla Latifa Hammou

**Lalla Latifa Hammou** (Khénifra, 1946 - Rabat, 29 juny 2024) wie de oarehelte fan kening Hassan II fan Marokko en de mem fan prinsesse Lalla Meryem, kening Mohammed VI, prinsesse Lalla Asma, prinses Lalla Hasna en prins Moulay Rachid. Se hie net de titel fan keninginne. Lalla Latifa wurdt ek wol *"Mère des enfants royaux"* neamd, *(mem fan de keninklike bern)*.

Se komt út de Zaianes Berberstam en boaske op 9 novimber 1961 mei Hassan II. Nei de dea fan Hassan II troude se yn 2000 mei de liifwacht fan har ferstoarne man en âld-haad fan de befeiliging fan it Keninklik Paleis, Mohamed Mediouri. Lalla Latifa ferstoar op 29 juny 2024, yn 'e âldens fan 78 jier.
Blaukopara

De **blaukopara** (*Primolius couloni*) of **berchara** is in fûgelsoarte út it skaai lytse ara's (*Primolius*), dy't yn it súdwestlike diel fan 'e Amazône en oan 'e eastlike heuvels fan 'e Andes libbet. 

## Beskriuwing
De fûgel heart ta de lytse ara's en hat in lingte fan likernôch 41 sm. De fûgel is foar it meast grien (faak oliifgrien, fral ûnder); de kop, de slachpinnen en de primêre dekfearren binne blau. De boppesturt is by de basis readbrún mei in sintrale griene streek yn 'e midden, dy't einiget yn in blauwe punt. Under de wjukken en de sturt hat de soarte griengiele fearren. De snaffel is griis-hoarnkleurich mei in swarte basis, itjinge fariëarret, mar de boppesnaffel is by folwoeksen fûgels meast hoarnkleurich. De iris is wyteftich mei in smelle, hat net waar te nimmen kastanjebrune eachring. Oars as oare arasoarten is de hûd fan it gesicht fan 'e blaukopara donkergriis. De poatsjes binne rôze. 

Juvenilen lykje op 'e folwoeksen fûgels, mar ha in folslein swarte snaffel, grizere poatsjes, in donkere iris en in wite hûd op it gesicht.  

## Fersprieding
Blaukopara's libje yn it súdwesten fan 'e Amazône en de oangrinzgjende eastlike heuvels fan 'e Andes. De fûgels ha in foarkar foar fochtige bosken oan rivieren en iepen plakken, mar se binne ek waarnommen yn sompen mei Mauritiuspalmbeammen en bûtenwiken fan stedjes. Se komme oant in hichte fan 1550 m foar.   

## Hâlden en dragen
Der is net in soad bekend oer de fûgel. In mooglik nêst is fûn yn in holte fan in bamboebeam en in oarenien yn in beamholte. Yn finzenskip briede de fûgels sa'n bytsje alle jierren op twa oant fjouwer aaien. Yn it wyld wurdt de fûgel faak yn groepkes fan twa oant fjouwer waarnommen, somtiden wurde der groepen oant likernôch 60 fûgels teld. Syn rop is heger en sêfter as dy fan 'e measte oare ara's. 

Lykas oare ara's bringe blaukopara's in besite oan klaaiôfsettings, om dêr mineraalrike klaai te iten.

## Status
Oant net lang ferlyn waard de fûgel noch as algemien klassifisearre. BirdLife International konkludearre yn 2006 dat de soarte in ôfnimmende populaasje fan 1.000 oant 2.500 fûgels hie. Dêrom waard de blaukopara yn 2007 op 'e Reade list fan 'e IUCN as bedrige set. Dielen fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte binne net goed ûndersocht, mar neffens Tobias & Brightsmith (2007) wiene de eardere rûzingen te leech en 9.200-46.000 folwoeksen fûgels soe realistysker wêze. Dêrom waard útsteld dat de kategory 'gefoelich' better op 'e soarte fan tapassing wie.

It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is noch foar in grut part yntakt. Lokaal kin it ferlies fan biotoop in bedriging wêze, lykas dat yn guon beskerme gebieten al plakfynt. It fangen fan 'e fûgels foar de hannel is in reëele bedriging. De fûgel wurdt net in soad yn finzenskip holden en de prizen lizze heech.
Ank Reinders

**Anna Christina (Ank) Reinders** (De Haach, 13 novimber 1931 - Leien, 4 july 2024) wie in Nederlânsk sopraan. 

## Libbensrin
Yn earste ynstânsje seach it der net nei út dat se yn de muzykwrâld bedarje soe, alhoewol't se al jong pianoles krige. Ienkear it gymnasium yn Den Haach ôfrûne, studearre se Frânske taal en letterkunde oan de Universiteit Leien. Op it gymnasium en letter de universiteit song se yn it skoalle- en universiteitskoar. Dat resultearre yn sang ûnder lieding fan Felix de Nobel en Jaap Stotijn. Mooglik ûnder harren ynfloed beëinige hja har stúdzje Frânsk en begûn in sjongoplieding oan it Haachsk Konservatoarium. Yn oanfolling dêrop folge se oan it Mozarteum in koarte kursus op heech nivo fan Elisabeth Höngen en Ferdinand Grossmann.

Hja naam yn de fyftiger jierren net ûnfertsjinstlik diel oan sjongkonkoersen, mar in earste priis wie net foar har weilein. Al wie se yn dy perioade ferfangster foar sike solisten yn opera’s. Yn maart 1959 ferbûn se har oan it Wiener Kammeroper. Yn 1968 wie se ien fan de oprjochters fan it *Nederland Vokalisten Ensemble* ûnder lieding fan Cris Verhoog. It selskip spesjalisearre him yn âlde en nije muzyk, mar foel in oantal jierren letter útinoar. Se luts dêrnei suksesfol troch Europa en de Feriene Steaten.

Fan 1974 ôf begûn se in lange karriêre binnen de sjongedukaasje, begjinnend mei koarte kursussen oan universiteiten. De klam fan har pedagogyk lei yn de medyske eftergrûn fan it sjongen. Hja ferbûn har earst oan it Heger Ynstitút foar Dramatyske Keunsten oergeand yn Studio Herman Teirlinck. Dêrnei yn 1982 ferbûn se har oan it Konservatoarium fan Twinte yn Ynskedee, dêr't se mear as tsien jier les jaan soe. Yn dyselde perioade (1975-1985) wie se eksaminator by steatseksamens sang. Se joech ek in tal kursussen oan de *[[Hochschule für Musik Hanns Eisler Berlin]]* yn Berlyn yn de perioade dat de Berlynske Muorre delhelle waard. 

Foar har betsjutting yn de sjongwrâld waard se yn 1981 beneamd ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau, twa jier letter yn 1983 beëinige se har aktive sjongkarriêre. Ank Reinders wie troud mei arsjitekt Cor Westerduin (1928-2010). Ank Reinders ferstoar op 4 july 2024, yn 'e âldens fan 92 jier.
Tonke Dragt

**Antonia Johanna (Tonke) Dragt ** (Batavia, 12 novimber 1930 - De Haach, 12 july 2024) wie in Nederlânsk berneboekeskriuwster. Yn 1962 skreau se it boek *De brief voor de koning*. Op 5 oktober 2004 krige se foar *De brief voor de koning* ta gelegenheid fan de fyftichste Berneboekewike de 'Griffel der Griffels' foar it bêste berneboek fan de ôfrûne fyftich jier. It boek is yn 2008 ferfilme troch Pieter Verhoeff.

Tonke Dragt ferstoar op 12 july 2024, yn 'e âldens fan 93 jier.
Wieteke van Dort

**Louisa Johanna Theodora (Wieteke) van Dort ** (Soerabaja, 16 maaie 1943 - De Haach, 15 july 2024) wie in Nederlânsk aktrise, kabaretiêre en sjongeres. Dy't ûnder oaren bekend wurden is troch in protte berneprogramma's, lykas de *De Stratemakeropzeeshow* mei Aart Staartjes. Op 29 april 1999 waard Van Dort beneamd ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

Wieteke van Dort ferstoar op 15 july 2024, yn 'e âldens fan 81 jier, oan de gefolgen fan kanker. In goed wike nei't har oarehelte stoarn wie.
Dominika-ara

De **Dominika-ara** (*Ara atwoodi*) of **Atwoods-ara** is in hypotetysk útstoarne arasoarte, dy't libbe hawwe soe op it eilân Dominika. De fûgel is allinne bekend fan 'e beskriuwingen fan 'e Britske koloniale rjochter Thomas Atwood yn syn yn 1791 publisearre boek "The History of the Island of Dominica".

Neffens de beskriuwing fan Atwood wiene it lûdroftige fûgels mei in prachtich grien en giel fearrekleed. De hûd om it each wie oant de woartel fan 'e snaffel readeftich. Se hiene harren nêsten heech yn 'e beammen, dêr't se yn grutte groepen beien ieten. Op 'e fûgel waard jage foar it fleis, dat tige fet wie en net in soad smaak hie. Dêrom waard fan 'e fûgels fral sop makke, dat as tige streksum beskôge waard. 

De soölooch Austin Hobart Clark dielde yn 1905 de fûgel ynearsten by de Gûadelûpara (*Ara guadeloupensis*) yn, mar nei't Clark op 'e beskriuwing fan Atwood attindearre waard, fermelde er yn 1908 de fûgel as in aparte soarte. Om 't der gjin argeologyske resten fan 'e fûgels fûn binne, wurdt de Dominika-ara meast as in hypotetysk útstoarne soarte beskôge.
Kea Homan

**Kea Martha Homan** (Assen, 17 maaie 1939 - dêre, 17 july 2024) wie in Nederlânsk keunstskilder, grafikus en dosinte tekenjen.

## Libbensrin
Homan krige oan de Rijks Hogere Burgerschool yn Assen les fan de skilder Bart Pots. Se ferfolge har oplieding oan de Akademy Minerva yn de stêd Grins, dêr't se in learling wie fan Nico Bulder (grafyske techniken), Evert Musch (skilderjen) en Willem Valk (boetsearje). Yn 1961 studearre se ôf en waard dosinte tekenjen oan de húshâldskoallen yn Stienwyk, Dokkum en Tolbert, oant 1992 joech se les oan in mavo yn Rolde. Homan hold him as keunstner earst benammen dwaande mei skilderjen, tekenjen, etsen en lithografearen, mar ferlei de fokus nei it meitsjen fan houtfiken. Se sleat har oan by it Drents Schildersgenootschap dat har, mei help fan it Anjerfûns yn steat stelde stúdzjereizen te meitsjen. Oersjochútstalling fan har wurk wiene ûnder mear te sjen yn it Drintsk Museum (1986) en by Pictura (1997) yn Grins. Homan wie lid fan de Drintske beoardielingskommisje foar de Byldzjende Keunstners Regeling (BKR), en siet fan 1973 oant en mei 1976 foar de Partij fan de Arbeid yn de gemeenteried fan Assen. Kea Homan ferstoar op 17 july 2024, yn 'e âldens fan 85 jier.
Hinke Luiten

**Hinke Maria Luiten** (Haarlim, 14 april 1955 - Dimter, 1 augustus 2024) wie in Nederlânsk kûpeuze en byldzjend keunstneresse.

## Libbensrin
Hinke Luiten waard berne yn Haarlim en is opgroeid yn Ynskedee. Yn 1992 helle se har diploma foar de kûpeuze oplieding fan de ENSAID moadefakskoalle. Troch jildkrapte is Luiten eksperimintearje mei ferskate ôffalmaterialen, dêr't se draachbere klean fan makke. Mei dizze kreaasjes kaam se yn de media. Sa waard der op 21 febrewaris 2002 in ôflevering fan *[[Het Klokhuis]]* oan har ûntwerpen wijd. Troch de tanimmende bekendheid krige se hieltyd mear materialen oanbean. Yn Keninginnedei 2003 yn Dimter waarden inkelde fan har ûntwerpen toand oan de keninklike besite. Fan 9350 knopen út de Dimter Knopenfabryk makke Luiten in 10 kilo weagjende jurk, dy't yn 2003 tentoan steld waard yn it Admiraliteitshûs yn Dokkum, wêrnei wie de jurk yn 2005 te sjen yn de ynternasjonale eksposysje *"Pracht & Kraal"* yn it Tropenmuseum te Amsterdam. Njonken de ferskate ôffalmaterialen, brûkte Luiten ek jild om klean mei te meitsjen, sa ûntwurp se yn 2017 in jas foar de Nederlandsche Bank makke fan 50-euro biljetten, ta gelegenheid fan de yntroduksje fan it nije 50-euro biljet. Nei’t se yn 2007 ek al ris in jurk fan sinten makke hie, dy’t in dikke 19,5 kilo woech.  Yn 2021 hâlde se op mei wurkjen, ûnder har karriêre makke Luiten yn totaal 120 draachbere keunstkreaasjes. Hinke Luiten ferstoar op 1 augustus 2024, yn 'e âldens fan 69 jier.

## Wurken fan Hinke Luiten

CD-jurk, Hinke Luiten 1999.jpg|*CD-jurk (1999)*
Deventer-stadsplattegrond-cape, Hinke Luiten 2001.jpg|*Stedsplattegrûnjas (2001)*
Knopenjurk.jpg|*Knopenjurk (2003)*
Bromfietsplaatjesjas, Hinke Luiten 2006.jpg|Bromfytsplaatsjesjas (2006)*
Nederlandse centenjurk.jpg|*Sintenjurk (2007)*
Sieradenjurk, Hinke Luiten.jpg|*Sieradenjurk (2008)*
Hinke Luiten (21831630926).jpg|*kofjekupkesjas (2014)*
50-eurobiljettenjas, Hinke Luiten 2017.jpg|*50-eurobiljettenjas (2017)''
Wapen fan Berltsum

It **wapen fan Berltsum** is it wapen fan de flekke Berltsum, yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. It wapen waard yn syn hjoeddeiske foarm yn 1991 registrearre.

## Skiednis
Berltsum is ien fan de Fryske plakken wêr fan in âld wapen oerlevere is. Yn 1470 wurdt in stedssegel fan Berltsum neamd. In ôfbielding fan in tsjerke mei it Laam fan God is oanwêzich op in jûnsmielsbeker út 1601 en op in midiuwske stien yn de Koepeltsjerke fan Berltsum. De stien komt út de Tichelerspiip, in brêge westlik fan it plak. It wapen fan Berltsum tsjinne ûnder mear as basis foar it logo fan de pleatslike fuotbalferiering SC Berltsum. Yn 2002 waard de flagge fan Berltsum registrearre.
Ofbyld:Steen_met_daarop_een_kerk_afgebeeld_-_Berlikum_-_20033983_-_RCE.jpg|link=Bestand:Steen_met_daarop_een_kerk_afgebeeld_-_Berlikum_-_20033983_-_RCE.jpg|alt=Middeleeuwse steen in de Koepelkerk van Berlikum.| Midsiuwske stien yn de Koepeltsjerke fan Berlikum.


## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn goud in omkearde reade tsjerke mei in toer sûnder spits; de tsjerke mei trije sletten finsters en in sletten syddoar, op it fries (of de goate?) in omsjende Agnus Deï hâldend in skeanlinks pleatste sulveren swellesturt-krúsflagge mei read krús tusken de foarpoaten en ôfhingjende nei de toer; de toer mei op elke hoeke fan de ôfplatting in sulveren kûgel en in fjouwerkantich galmgat en dêryn sichtber in sulveren liedklok. It skyld dutsen mei in flekkekroan, fan goud mei op de hollebân sichtber trije moerbeiblêden en twa pearelpunten en yn de hollebân trije reade rútfoarmige stiennen mei dêrtusken twa griene ovale stiennen; de kroan fuorre fan read.*

De heraldyske kleuren binne: goud, kiel (read) en sulver. It skyld wurdt bedutsen troch in saneamde "flekke kroan".

## Symbolyk

* Tsjerkegebou: soe in ôfbielding wêze fan de foargonger fan de hjoeddeiske Koepeltsjerke fan Berltsum. 
* Laam fan God: symboal foar Jezus.
* Kroan: it wapen wurdt bedutsen troch in saneamde "flekke kroan", brûkt by wapens fan plakken mei stedske kinmerken (flekke). 

## Sjoch ek

Ofbyld:Berlikum vlag.svg|link=Bestand:Berlikum_vlag.svg|alt=Vlag van Berlikum|Flagge fan Berltsum
Ofbyld:Coat of arms of Menaldumadeel.svg|Wapen fan Menameradiel
Ofbyld:Waadhoeke wapen.svg|Wapen fan De Waadhoeke
Flagge fan Molkwar

De **flagge fan Molkwar** is de flagge fan de flekke Molkwar, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. De flagge waard yn syn hjoeddeiske foarm yn 1995 registrearre.

## Skiednis
De flagge fan Molkwar is al lang bekend, al wie de útfiering wikseljend. De flagge ferskynde koart nei 1700 op de earste flaggekaart foar seelju, útjûn yn Amsterdam. Dêr is de flagge blau mei in wite swan. Fierder komt de flagge foar yn in Italjaansk hânskrift fan om 1650 hinne; dêr is de flagge swart mei yn it midden oan de ûnderkant fan de flagge in lytse swimmende swan op eat wat neffens alle mieningen it wetter foarstelle moat. En dan is der noch in bekende rymke: "De zwaan in het zwart, zit Molkwerummers in het hart".
Ofbyld:Blad uit een vlaggenboek met vlaggen uit Europa, Noord-Afrika, Nabije en Verre Oosten, voorstellende de vlag van, NG-2018-301-97.jpg|link=Bestand:Blad_uit_een_vlaggenboek_met_vlaggen_uit_Europa,_Noord-Afrika,_Nabije_en_Verre_Oosten,_voorstellende_de_vlag_van,_NG-2018-301-97.jpg|alt=Vlag van Molkwerum in een Frans vlaggenboek uit de periode 1667-1670.|Flagge fan Molkwar yn in Frânsk flaggeboek út de perioade 1667-1670.
Ofbyld:Vlag van Molkwerum, wapenboek van Gerrit Hesman (1708).jpg|link=Bestand:Vlag_van_Molkwerum,_wapenboek_van_Gerrit_Hesman_(1708).jpg|alt=De vlag van Molkwerum in het Wapen- en Vlaggenboek van Gerrit Hesman uit 1708.|De flagge fan Molkwar yn it *Wapen- en vlaggenboek* fan Gerrit Hesman út 1708.


## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Yn swart in swimmende wite swan mei opsleinde fleugels en giele bek. De swan 2/3 flaggehichte, pleatse oan de broekside.*

De kleuren komme út it wapen fan Molkwar.

## Sjoch ek

Ofbyld:Molkwar wapen.svg|link=Bestand:Molkwar_wapen.svg|alt=Wapen van Molkwerum|Wapen fan Molkwar
Ofbyld:Flag of Hemelumer Oldeferd.svg|Flagge fan Himmelumer Aldefurd
Ofbyld:Nijefurd flag.svg|Flagge fan Nijefurd
Ofbyld:Súdwest-Fryslân Gemeentevlag.svg|Flagge fan Súdwest-Fryslân
Wapen fan Balk

It **wapen fan Balk** is it wapen fan de flekke Balk, yn de Fryske gemeente De Fryske Marren. It wapen waard yn 1989 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn goud in weagjende peal fan sinopel; krúst troch in ferkoarte dwersbalke fan kiel, belein mei in seispuntige stjer fan goud, en beselskippe fan fjouwer linebeamblêden fan sinopel. It skyld bedutsen mei in gouden kroan fan trije blêden en twa pearels.*

De heraldyske kleuren binne: goud, sinopel (grien) en kiel (read). It skyld wurdt bedutsen troch in saneamde "flekke kroan".

## Symbolyk

* Griene peal: ferwiist nei de rivier De Luts, dy't troch Balk streamt.
* Reade balke: symboal foar de balkbrêge oer De Luts, wêr't Balk syn namme oan ûntlient.
* Stjer: dit is in saneamde "haadstjer", yn de Fryske heraldyk ferwiist sa'n stjer nei in haadplak. Balk wie it haadplak fan de gritenij en gemeente Gaasterlân en de gemeente Gaasterlân-Sleat.
* Linebeamblêden: linebeammen komme foar lâns De Luts.
* Kroan: it wapen wurd bedutsen troch in "flekke kroan", brûkt by wapens fan plakken mei stedske kinmerken (flekke). Sa hie Balk in eigen rjochtshûs en waach.

## Sjoch ek

Ofbyld:Balk vlag.svg|link=Bestand:Balk_vlag.svg|alt=Vlag van Balk|Flagge fan Balk
Ofbyld:Gaasterland wapen.svg|Wapen fan Gaasterlân
Ofbyld:Gaasterland-Sloten wapen.svg|Wapen fan Gaasterlân-Sleat
Ofbyld:De Fryske Marren wapen.svg|Wapen fan De Fryske Marren
Galina Zybina

**Galina Ivanovna Zybina** (Leningrad, 22 jannewaris 1931 - Sint-Petersburch, 10 augustus 2024) wie in Russyske atlete, dy't útkaam foar de Sovjet-Uny. 

Sy die fiif kear mei oan it Europeesk kampioenskip en fjouwer kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1952, 1956, 1960 en 1964). Sy waard by dizze kampioenskippen ien kear ien kear Olympysk kampioene en ien kear Europeesk kampioene. Tusken 1952 en 1956 fêstige se acht wrâldrekôrs en 14 nasjonale rekôrs yn it kûgelstjitten. Yn 1953 waard se de earste frou dy't oer de 16 meter smiet, mei in worp fan 16,20 meter. 

Galina Zybina ferstoar op 10 augustus 2024, yn 'e âldens fan 93 jier.
Echte ara's

**Echte ara's** (*Ara*) binne in fûgelskaai fan 'e famylje fan 'e Pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). Se libje yn Súd-Amearika en Midden-Amearika. Oer de omfang fan it skaai bestiet sûnt lang gjin ienriedigens. Neffens de lêste konsensus falle ûnder it skaai noch acht besteande soarten. Twa soarten binne útstoarn.

It wurdt ara is lânseigen en in klankimitaasje út de rop fan 'e fûgels. Dy typyske lûden binne allinne eigen oan 'e gruttere soarten. It skaai waard foar it east definiearre troch de Frânske natoerûndersiker Bernhard Germain de Lacépède yn 1799.

## Algemien akseptearre soarten
Alle arasoarten geane yn oantallen efterút of wurde bedrige. Fan trije is de wylde populaasje sa lyts, dat se grut gefaar rinne út te stjerren.  

### List fan echte ara's

## Hypotetyske soarten
Ara's waarden al foar de komst fan Europeanen troch de lânseigen folken fan Súd-Amearika nei Karibyske eilannen transportearre. De Paleo-Amerikanen joegen op de fûgels foar it fleis en de fearren en hannelen yn 'e fûgels. Se joegen inoar en letter ek Kristoffel Kolumbus ara's as geskink. Dêrom is it lestich fêst te stellen of de eartiidske fermeldingen fan ara's op dy eilannen endemyske soarten wiene of dat it om ynfierde fûgels gyng. 

Der soene teminsten trettjin Karibyske útstoarne soarten ara's west ha. Fan mar trije soarten dêrfan binne resten oerbleaun: de Kubaanske ara (*Ara tricolor*), de Gûadelûpara  (*Ara guadeloupensis*) en de Porto Rikaanske ara (*Ara autocthones*; ek: Saint Croix-ara). Foar sa fier se bestean ha, binne alle arasoarten op 'e Kariben útstoarn. 

Njonken dy trije bekende soarten binne der ek hypotetyske soarten, dy't allinne bekend binne fan rapporten en ferslaggen. In oantal fan dy soarten waarden oan it begjin fan 'e 20e iuw troch Walter Rothschild neamd en krigen in namme.

Der waarden ek oare soarten neamd, mar de measten krigen nea in wittenskiplike namme.

### List fan hypotetyske soarten ara's
Flagge fan Balk

De **flagge fan Balk** is de flagge fan de flekke Balk, yn de Fryske gemeente De Fryske marren. De flagge waard yn 1989 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*In reade hijs mei in lingte fan 1/3 flaggehichte; yn de hijs in giele seispuntige stjer; de flecht fan trije like hege banen fan giel-grien-giel mei yn de boppeste giele faan oan de hyskant in grien linebeamblêd mei stâle.*

De kleuren komme út it wapen fan Balk.

## Symbolyk

* Griene baan: ferwiist nei de rivier De Luts, dy't troch Blak streamt.
* Reade hijs: symboal foar de balkbrêge oer De Luts, dêr't Balk syn namme oan ûntlient.
* Stjer: dit is in saneamde "haadstjer", yn de Fryske heraldyk ferwiist sa'n stjer nei in haadplak. Balk wie it haadplak fan de gritenij en gemeente Gaasterlân en de gemeente Gaasterlân-Sleat.
* Linebeamblêden: linebeammen komme foar lâns De Luts.

## Sjoch ek

Ofbyld:Balk wapen.svg|link=Bestand:Balk_wapen.svg|alt=Wapen van Balk|Wapen fan Balk
Ofbyld:Gaasterlân vlag 1963.svg|Flagge fan Gaasterlân
Ofbyld:Gaasterlan-Sleat flag.svg|Flagge fan Gaasterlân-Sleat
Ofbyld:Flagge fan De Fryske Marren.png|Flagge fan De Fryske Marren