open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fêste Boarchtsjerke

De **Fêste Boarchtsjerke** (Nederlânsk: *Vaste Burchtkerk*) is in tsjerkegebiou oan de Menno van Coehornwei yn Wikel.

Sûnt 2004 hjit de tsjerke Fêste Boarchtsjerke. Oer it boujier fan de tsjerke bestiet ûndúdlikheid. De toer komt út de 15e iuw. Foar de werbou fan it skip wurdt it jier 1671 neamd, sa't ek oanjûn wurdt troch de jiertalankers op de toer. It kin ek wêze dat de tsjerke pas om 1695 werboud waard.
De toer waard yn 1821 restaurearre.  

Yn de tsjerke leit it prealgrêf fan Menno van Coehoorn (1641-1704). It waard ûntwurpen troch Daniël Marot en makke troch de byldhouwer Pieter van der Plas.  
Der styeane twa hearebanken. De grutste wie fan de famylje Van Coehoorn. It oargel komt út 1900 en is makke troch Bakker & Timmenga.


Ofbyld:20080504 Church Wijckel NL.jpg|De toer út it westen wei (2008)
Ofbyld:Wijckel Friesland imp 006.JPG|Yngong westside (2010)
Ofbyld:Wijckel Friesland imp 008.JPG|út it súdeasten (2010)


## Sjoch ek
*Tsjerken yn Fryslân
*List fan ryksmonuminten yn Wikel
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 2008

De **[[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade]]** waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina.
It hockey hie plak yn it *Olympic Green Hockey Field*.

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

### Heale finales

### Pleatsingsrûnde
#### om it 11e en 12e plak

#### om it 9e en 10e plak

#### om it 7e en 8e plak

#### om it 5e en 6e plak

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking

## Froulju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

### Heale finales

### Pleatsingsrûnde
#### om it 11e en 12e plak

#### om it 9e en 10e plak

#### om it 7e en 8e plak

#### om it 5e en 6e plak

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Poalsk-Russyske Oarloch (1919-1921)

De **Poalsk-Russyske oarloch** of **Poalsk-Russyske kriich** is de beneaming foar it konflikt dat nei de Earste Wrâldkriich ûntstie tusken de noch net konsolidearre Sowjetrussyske steat en it selsstannich wurden Poalen dat nei útwreiding fan grûngebiet stribbe. 

Neidat de Poalske staffunksjonaris Plsudski yn april 1919 in ferdrach mei Oekraïne sleat set de Poalske opmars tsjin de Russen útein. Al gau waard de stêd Kiev troch harren ynnaam, mar yn juny waarden de Poalen al wer tebekslein en op 2 july begûn de Russen op har bar mei in offinsyf. De Russen hopen dat rûnom de revolúsje losbarste soe, mar de kommunistyske opstân yn Dútslân en de rest fan Jeropa bleau út. Op 16 augustus 1919 diene de Poalen mei help fan Frankryk yn de tsjinoanfal dat resultearre yn in nederlaach foar de Sowjettroepen. By de Frede fan Riga (1921) krige Poalen West-Oekraïne, Galysje en Wolhynje dêrby.
Heamiel

In **heamiel** ek **margemiel** en **ûngetidersmiel** is in feestlik miel dat de boer oan syn wurkfolk jout. It waard oan de ein fan de ûngetiid hâlden as it hea binnen wie. It bestie fanâlds út spekpankoeken. 

Yn de Súdwesthoeke bestie it miel út rys mei resinen, broadsjes en sûkerbôle mei kofje en foar de leafhawwers in brandewyntsje mei of sûnder sûker. De Heamieldagen yn Boalsert binne hjirút fuortkomd.

De lêste heaweinen waarden op It Amelân mei flaggen fersierd.
Easteriems

De **Easteriems** (Dútsk: *Osterems*) is de eastlike ûnderrin fan de rivier de Iems yn de Iemsmûning, op it plak dêr't dy tusken de East-Fryske waadeilannen Júst en Borkum in seis kilometer brede see-earm foarmet om it eilân Memmert hinne. De Iems rint troch de Doalert en spjalt him op de hichte fan de Iemshaven yn de Westeriems en de Easteriems en komt sa yn de Noardsee út.

Fan 1810 oant 1814, yn de Frânske tiid, bestie der in departemint fan de Easteriems (*Ems-Oriental*).
Westeriems

De **Westeriems** (Dútsk: *Westerems*) is de westlike ûnderrin fan de rivier de Iems yn de Iemsmûn. De Iems streamt fia de Doalert; op likernôch de hichte fan de Iemshaven splitst er yn de Westeriems en de Easteriems. De Iems mûnet fia de Westeriems tusken de waadeilannen Borkum en Rottumereach út yn de Noardsee. De rin foarmet de grins tusken Dútslân en Nederlân.

Fan 1810 oant 1814, yn de Frânske tiid, bestie der in Frânsk Departemint Westeriems.
Tonderdoaze

De **tonderdoaze**, **tonderpôt, tûnderdoaze, tûnderpôt** of **fjoertontsje** is eins de foarrinder fan de lúsjefer, en waard brûkt om 'fjoer' te meitsjen. Tonderdoazen waarden al yn de 14e iuw brûkt. It wie in doaske dêr't de ynhâld fan bestie út tonder, in licht ûntflamber materiaal. Dat koe bygelyks in stikje wêze of net hielendal ferkoalle linnen, katoen of de drûge hoed fan de tonderswam. Hjirneist wie der in fjoerstientsje en in metalen ring nedich, it fjoerslach. Dy bestie út koalstofhâldend izer.Mei it stientsje waard op de fjoerslach slein. As de fjoerstien ticht genôch by it katoen hâlden waard, koe besocht wurde om mei de metalen ring in fûnk op de stof falle te litten. Wannear't soks slagge, koe in handige brûker troch wat te blazen in flamke meitsje. 

Begjin 20e iuw rekke de tonderdoaze yn ûnbrûk, benammen troch de opkomst fan lúsjefers, dy't folle makliker yn gebrûk wiene. Op it doaske fan *[[Swellelúsjefers|Zwaluw-Säkerhets Tandstickor]]* komt al it wurd *tonderswam* foar.
Yn it ferhaal fan Hans Christian Andersen wurdt in âlde njirre troch in soldaat har tonderdoaze ûntnadere troch har mei syn sabel te ûnthalzjen. Mei de tonderdoaze kin hy alles winskje wat hy wol. En syn ophinging der mei foarkomme.
Noar (reed)

In **Noar** is in reed mei ekstra lang izer. Dizze redens wurde brûkt by hurdriden, op in 400-meterbaan.

De standert noar is fan swart lear mei fitersluting, mar der binne ek modellen fan oare materialen.Der binne ek hege ferzjes fan de noar. Sokke redens wurde minder brûkt omdat se minder beweechlik binne.
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 2004

De **[[Olympyske Simmerspullen 2004]]**, ek wol de **XXVIIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân.
It hockey waard hâlden yn it *Helliniko Olympic Hockey Centre*.

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

### Heale finales

### Pleatsingsrûnde
#### om it 9e oant 12e plak

#### om it 11e en 12e plak

#### om it 9e en 10e plak

#### om it 5e oant 8e plak

#### om it 7e en 8e plak

#### om it 5e en 6e plak

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking

## Froulju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

### Heale finales

### Pleatsingsrûnde
#### om it 9e en 10e plak

#### om it 5e oant 8e plak

#### om it 7e en 8e plak

#### om it 5e en 6e plak

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Wisława Szymborska

**Wisława Szymborska**, Maria Wisława Anna Szymborska (Bnin (Kórnik), 2 july 1923 – Krakau, 1 febrewaris 2012) wie in Poalske dichteresse. 

Sy sette al útein mei dichtsjen doe't hja noch mar fjouwer jier wie. Sy wûn de Nobelpriis foar de Literatuer yn 1996. It wurk fan de 'Mozart fan de poëzy', sa't sy wol neamd is, wurdt skaaimerke troch in leafdefol sjen nei deistige saken. De gedichten fan Szymborska wurde faak omskreaun as 'boartlik', 'iroanysk', 'paradoksaal' en 'ferrassend'. Foar de bondel *Dwukropek* krige hja yn 2006 de publyksferzje fan de Poalske Nike-literatuerpriis.

John Albert Jansen makke in dokumintêre oer Szymborska foar de útstjoering fan *Het uur van de wolf* fan 14 juny 2011.

## Wichtichste wurk
* 1952: *Dlatego żyjemy* ("Dêrom libje wy")
* 1954: *Pytania zadawane sobie* ("Jinsels ôffreegje")
* 1957: *Wołanie do Yeti* ("Roppe om Yeti")
* 1962: *Sól* ("Sâlt")
* 1966: *101 wierszy* ("101 gedichten")
* 1967: *Sto pociech* ("Gjin ein oan wille")
* 1967: *Poezje wybrane* ("Kar-út poëzy")
* 1972: *Wszelki wypadek* ("Hawwe kind")
* 1976: *Wielka liczba* ("In grut oantal")
* 1986: *Ludzie na moście* ("Folk op de brêge")
* 1992: *Lektury nadobowiązkowe* ("Net-ferplichte lektuer")
* 1993: *Koniec i początek* ("De Ein it Begjin")
* 1996: *Widok z ziarnkiem piasku* ("Sicht mei in sânkerrel")
* 1997: *Sto wierszy - sto pociech* ("100 gedichten - 100 blide mominten")
* 2002: *Chwila* ("Momint")
* 2003: *Rymowanki dla dużych dzieci* ("Rimen foar grutte bern")
* 2005: *Dwukropek* 
* 2009: *Tutaj* ("Hjir")
Borkumer Kleinbahn

De **Borkumer Kleinbahn** is in smelspoarbaan, mei in spoarwiidte fan 900 mm, fan sa'n 7,5 kilometer op it East-Fryske waadeilân Boarkum. It spoar ferbynt de fearboathaven mei de stêd Boarkum.

## Skiednis
Neidat de âlde fjoertoer fan Boarkum troch brân ferwoastge wie, waard yn 1879 in hynstetramline oanlein. Dy line wie ornearre foar it ferfier fan boumaterialen foar de nije fjoertoer; hy roan fan de Waadsee nei it plak Boarkum. Fan 1883 ôf waarden ek stoomlokomotiven op it spoar brûkt. Yn de Twadde Wrâldkriich waard it spoar fral brûkt troch de marine. Nei de jierren 70 waard it spoar mear en mear wichtich foar it ferfier fan toeristen.

De eksplotaasje fan it spoar is tsjintwurdich yn hannen fan AG Ems.

## Literatuer
* : *Die Borkumer Kleinbahn und die Schiffe der A.G. "Ems"*. Schweers + Wall, Keulen 2007, ISBN 978-3-89494-132-1
* : *Deutsche Klein– und Privatbahnen. Band 9: Niedersachsen 1. Zwischen Weser und Ems.* EK-Verlag, Freiburg 2005, S. 13–33, ISBN 3-88255-668-4
* : *Archiv deutscher Klein– und Privatbahnen: Niedersachsen*. transpress, Stuttgart 1996, ISBN 3-344-71022-2
* : *Die Nordsee-Inselbahnen*. 6. Auflage, alba, Düsseldorf 1996, ISBN 3-87094-230-4

## Keppeling om utens
*  Hiemside fan de Borkumer Kleinbahn
Hynstetram

In **Hynstetram** is in tram dy't lutsen wurdt troch hynstetraksje. Ofhinklik fan de grutte fan de wein steane der ien of twa hynders foar.

De hynstetram is yn de 19e iuw ûtstien út de omnibus, dy't gebrûkt meitsje moast fan faak minne diken. It reizgerskomfort fan de tram wie in stik better omdat dy op rails ried.

De earste hynstetram ried yn 1832 yn Manhattan, yn New York yn de Feriene Steaten. De earste hynstetramline yn Nederlân waard yn 1864 iepene en rûn fan De Haach nei Scheveningen, de Oude Scheveningseweg bylâns. Yn 1875 waard yn Amsterdam (*Amsterdamsche Omnibus Maatschappij*) de earste hynstetramline iepenen en yn 1879 krige  Rotterdam (*Rotterdamsche tram*) syn hynstetram.

Tusken 1920-1929 makke de autobus bot opgong en dat betsjutte de ein fan de measte hynstetrams. De lêste hynstetram yn Nederlân ried yn 1930 tusken Makkum en Harkesyl yn Fryslân.

## Keppeling om utens

* Hynstetrams op Fryske Eilannen
* http://www.doebelner-pferdebahn.de
* Videos von der Döbelner Pferdestrassenbahn
* http://www.dvn-berlin.de/2agr/strab/agrstrab_fzb_bw573.htm
* http://www.niederelbe.de/ostemarsch/pferdebahnbruecke.htm
De Wyldeman (De Lemmer)

|
|-
|
|}
**De Wyldeman** is in monumintaal pân oan de Skulpen op 'e Lemmer.

## Beskriuwing

Neffens it jiertal yn de topgevel dateart it pân út 1773. It gebou wie boud as loazjemint of herberch en waard yn lettere tiden hotel en kafee-restaurant. It brede pân hat op de ferdjipping sân finstertraveeën. Op de ferdjipping is in breed skylddak boud. Oan de foarside, rjocht boppe de tagongsdoar, sit in saneamde Flaamske topgevel. Dit klokgeveltsje is ryk oan ornaminten, wêrûnder in ôfbylding fan in wyldeman. Ek it oan de rjochterside neistlizzende gebou is by it horekakompleks foege, wêrtroch't de lange foargevel noch ris fierder ferlings wurdt mei noch trije finstertraveeën.

Yn 1823 namen Jacob van Lennep en syn freon Dirk van Hogendorp op harren fuotreis troch Nederlân harren yntrek yn de herberch De Wyldeman op De Lemmer, doe't se der mei de nboat út Urrk wei oankamen. De oare deis *"betellen se foar tee, wyn jûnsiten, lozjys en de treflike betsjinning twa gûne de man"*. Sa'n oardel jier letter, yn febrewaris 1825, rûn it loazjemint gefaar doe't ûnder mear De Lemmer troffen waard troch in grutte oerstreaming.

Yn de jierren tritich fan de 20e-iuw is de âlde gevelstien mei de ôfbylding fan in wyldeman út de gevel fallen en ûnwerstelber beskeadige. Yn 1939 waard der in nije stien setten dy't makke wie troch de Lemster blokmakker M. Visser.

It pân is erkend as ryksmonumint. Anno 2011 stiet it pân leech fanwegen finansjele perikels.
Guovdageaidnu

**Kautokeino** (Samysk: *Guovdageaidnu*) is in gemeente fan de Noarske provinsje Finnmark. It haadplak is Kautokeino.

Wat oerflak oanbelanget is it fierwei de grutste gemeente fan it lân. It grutste part fan de ynwenners hat it Samysk as memmetaal. De gemeente is in part fan de heechflakte Finnmarksvidda, ferneamd as it gebiet dêr't de Samen har rindierkeppels hâlde.

## Grutste plakken yn de gemeente
* Kautokeino
* Masi
Zhuangology

**Zhuangology** is yn it generaal de stúdzje oer Zhuang en alle saken dy't ferbûn binne mei Zhuang;  yn sekuer wittenskiplike kontekst is it de stúdzje nei Zhuangeske talen en literatuer. Yn Europa wurdt zhuangology almeast beskôge as Zhuangeeske stúdzjes, mar yn de Feriene Steaten is sinology in subkategory fan Zhuangeeske stúdzjes. Huang Xianfan (1899-1982) wurdt beskôge as de feitlike grûnlizzer fan de stúdzjes nei it Zhuangology.

## Sjoch ek
* Tibetology
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1908

De **[[Olympyske Simmerspullen 1908]]**, ek wol de **IVe Olympiade** neamd waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. It hockey waard hâlden yn it *White City Stadium*. It wie de earste kear it hockey op it programma stie fan de Olympyske Simmerspullen.

## White City Stadium
It White City Stadium waard yn 1907 boud foar de Olympyske Simmerspullen yn 1908. It hie doe plak foar 93.000 taskôgers. It hie in Atletykbaan fan 536,44 m in baanhurdfytsbaan fan 660 meter in Swimbad fan 100 meter mei in dûktoer. De oarspronklike atletykbaan hat tsjinst dien oant 1914. Yn 1927 is de atletykbaan fuorthelle en ynsiedde mei gêrs om plak te meitsjen foar wynhûndraverijen. Yn 1985 is it White City Stadium ôfbrutsen om plak te meitsjen foar de gebouwen fan in tillefyzjestjoerder.

## Manlju
### 1e Omloop

### 2de omloop

### Finale

## Einrangskikking
Marijetsjerke (Oentsjerk)

De **Marijetsjerke** is in tsjerke yn Oentsjerk yn de gemeente Tytsjerksteradiel yn Fryslân. De tsjerke wurdt brûkt troch de Protestantske gemeente Trynwâlden.

## Beskriuwing
De tsjerke wie oarspronklik wijd oan Marije, de mem fan Jezus. It skip út de 13e iuw waard boud om in 12e iuwske romaanske foargonger te ferfangen. Yn de 14e iuw waard der in toer oan fêstboud dy't yn 1656 opklampe waard en in sealdak krige. De liedklok is fan 1493. De tsjerke hie twa transeptearms, mar dy binne letter wer ôfbrutsen. De fiifkante koarsluting is út de 19e iuw. 

De ynventaris hat in preekstoel út 1632, makke troch  Dirk Claesz, in oerkape hearebank (1641) en in stikmannich roubuorden. It oargel út 1872 is boud troch Petrus van Oeckelen.

## Klokken
Oant yn de Twadde Wrâldkriich hie de tsjerke twa klokken, ien út 1493 en ien út 1768. De klokken waarden yn de oarloch troch de besetter foardere, mar allinne de âldste  kaam werom nei Oentsjerk. Yn 2021 krige de tsjerke in ferfanger fan de klok út 1768. De yn Finsterwolde getten klok krige de namme Anna, nei de mem fan Marije, en draacht it opskrift "*in klok waard ús weinaam / troch iendracht kaam de nije / dat wy troch it hearren fan syn klank / ta God ús rjochtsje yn bea en tank*" .

## Oare tsjerken fan de Protestantske gemeente Trynwâlden
* Paulustsjerke (Aldtsjerk)
* Martinustsjerke (Gytsjerk)
* Ontmoetingskerk (Oentsjerk)

## Ofbylden

Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1114 - Oentsjerk - 20369379 - RCE.jpg|*Oargel*
Interieur, overzicht van de kerkzaal richting het westen - Oenkerk - 20425572 - RCE.jpg|*Oersjoch ynterieur*
Interieur, rouwbord voor Jan de With. Vanaf toren de eerste rechts - Oenkerk - 20425567 - RCE.jpg|*Rouboerd Jan de With*

## Sjoch ek
*Tsjerken yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Hoftsjerke (Hurdegaryp)

De **Hoftsjerke** is ien fan 'e twa tsjerken fan 'e PKN yn Hurdegaryp, Tytsjerksteradiel. De Hoftsjerke is in ryksmonumint.

## Beskriuwing
De hjoeddeiske tsjerke ferfong yn 1711-1714 in 13e-iuwsk tsjerkje mei sealtektoer, dat doedestiids oan 'e Simmerdyk stie.

De sealtsjerke hat in trijesidich sletten koer en in houten geveltoer mei ynsnuorre spits oan 'e westside. De tsjerke mei rûnbôgefinsters is boud troch master-timmerman Eilef Johannes út Wyns. Boppe de tagong sitte wapenstiennen mei de nammen fan tsjerkfâden en doarpskommitearren. 

Oarspronklik is de Hoftsjerke de Herfoarme tsjerke, wylst it oare tsjerkegebou mei de namme *[[Nieuw Perspectief (Hurdegaryp)|Nieuw Perspectief]]* de Grifformearde tsjerke fan Hurdegaryp wie. Sûnt de fúzje fan 'e trije grutte tsjerkmienskippen yn 2004 hearre beide gebouwen by de Protestanske Tsjerke yn Nederlân. 

## Ynrjochting
De tsjerke hat in preekstoel fan 1670 en in oerkape hearebank mei in wapenskyld fan Roorda, dat droegen wurdt troch twa ienhoarns. Tegearre mei in âlde sark stamme de preekstoel en de hearebank noch út it midsiuwske tsjerkje oan 'e Simmerdyk.   
## Oargel
It oargel út 1879 is makke troch Petrus van Oeckelen. Yn 1981 ferhûze it ynstrumint nei it koer. Foar dat doel moast in twadde hearebank opoffere wurde, dy't yn de tsjerke fan Feinsum telâne kaam. It oargel waard yn 2015 restaurearre troch Bakker & Timmenga.

## Sjoch ek
*Nieuw Perspectief
*Tsjerken yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel''
Petrus van Oeckelen

**Petrus van Oeckelen** (Breda, 15 augustus 1792 - Glimmen, 13 augustus 1878), wie in Nederlânske oargelbouwer.

Om 1808 hinne waard er beneamd as stedsbeierdier fan Breda. Yn 1810 ferhuze er nei Grins dêr't er beneaamd wie as  beiardier fan de Martinitoer. Yn 1837 festige er him as oargelbouwer yn Harendermolen, ûnder Glimmen. Dat jier naam er it bedriuw fan de ferstoarne oargelbouwer Johannes Wilhelmus Timpe oer.

Letter giene twa fan syn soannen, Cornelis Aldegundis en Antonius, mei it bedriuw fan har heit fierder.

## Oargels fan Van Oeckelen

De katolike Petrus van Oeckelen en syn soannen makken ferskate oargels foar tsjerken yn noard-Nederlân. Mei de firma van Dam út Ljouwert behearden sy yn de 19e iuw, by de meast produktive oargelbouwers yn it noarden fan it lân. Petrus van Oeckelen syn bedriuw hat ûnder oaren foar de neifolgjende tsjerken oargels boud:
*Kleastertsjerke (Assen) (1819, yn 1848 oerbrocht nei de Jozefkerk yn Assen en dêrnei nei de Clemenskerk yn Havelte
*Herfoarme tsjerke ynvormde kerk te Strijen (1839)
*Koepeltsjerke fan Smilde (1839)
*Broertsjerke (Grins) (1841, oerbrocht nei de Rehobothtsjerke yn Tholen)
*Jakobustsjerke (Rolde) (1847)
*Tsjerke fan Breede (1849)
*Tsjerke fan Garmerwolde (1851)
*Terptsjerke te Akkrum (1856)
*Grutte of Sint-Clementsjerke (Stienwijk) (1860)
*Tsjerke fan Odoorn (186y
*Alde tsjerke (Veenendaal) (1866)
*Luterske tsjerke (Nieuwe Pekela) (1868)
*Sint-Gangulfustsjerke (Fisfliet) (1869)
*Tsjerke fan Noardwyk (1871)
*Eastertsjerke (Amsterdam) (1871)
*Marijetsjerke (Oentsjerk) (1872)
*Tsjerke fan Ruinerwold (1872)
*Andreastsjerke (Westeremden) (1873)
*Tsjerke fan Eexta (1874)
*Nijtsjerkje fan Oosteinde (Grinslân) (1874)
*Koepeltsjerke (Sappemeer) (1875)
*Tsjerke fan Boerum (1876)
*Herfoarme tsjerke fan Veessen
*Herfoarme tsjerke (Stadskanaal) (1876)
*Bartholomeüstsjerke (Noardlaren) (1876, twa jier nei de bou stoar Van Oeckelen; hy kaam yn Noardlaren te hôf)
*Pleintsjerke Houten (1878)
*Hoftsjerke (Hurdegaryp) (1879)
Fierders waarden al besteande oargels troch him mferboud as oerbrocht nei oare tsjerken. Nei syn dea hawwe syn soannen noch it tal tsjerkoargels makke foar tsjerken yn Noard-Nederlân, mar ek op oare palkken yn it lân.

## Literatuer
* , *Petrus van Oeckelen: orgelmaker te Harenermolen bij Groningen*, uitg. Stichting Groningen Orgelland, Grins, 1985
* , *Repertorium van de orgels gebouwd door Petrus van Oeckelen, orgelmaker te Harendermolen (Groningen)*, útj. Gunnink, Swol, 1990 (doktoraalskripsje muzykwitteskip)
* , *Het orgel in de kerk van Tolbert - Andere activiteiten van de orgelmakers Van Oeckelen in het Zuidelijk Westerkwartier*, uitg. Stichting tot behoud van het Nederlandse Orgel, Elburg, 2001
Idscke Popkesate

De **Idscke Popkesate** is in monumintale pleats oan de Lorbuorren yn Harich, dy't neamd is nei de eigener fan de pleats, keapman Idske Poppes (1791-1863).

De monumintale *Idscke Popkesate* is in pleats fan it kop-hals-romptype. It foarhûs - de kop - is hielendal ûnderkeldere troch in molkenkelder. De natuerstienen oansetkrollen yn de foargevel drage de teksten *"ANNO"* en *"1811"*. Yn it ynterieur fan it foarhûs binne betimmeringen yn de Loadewyk XVI-styl oanbrocht. Yn de wenning sitte of sieten in pear tegeltablo's mei foarstellingen fan it boerebedriuw, wêrûnder ien mei de ôfbylding fan de pleats. It buorkerijgedielte - de romp - hat twa ûlebuorden mei swannen oan beide siden fan in makelder yn de foarm fan in harp. De pleats is erkend as ryksmonumint.
Latsmastate

De **Latsmastate** is in state by Seisbierrum dy't al yn de 15e iuw neamd wurdt. Latsma wurdt yn de Midsiuwen net eksplisyt in stins neamd.

De state bestiet út in grut hearehûs mei in te lytse skuorre. It hat twa foardoarren, in heale slotgrêft en in mânske bûk. De grutske pleats stiet op in smelle strook tusken it doarp en de Waadsee en is ien út in rige dy't de stienrike reder Jacob Willem Hanekuijk út Harns yn 1852 sette liet yn de noardwesthoeke.
Hy brocht syn fortún fan de see nei it lân. Doe't de walfiskfeart werom rûn belei er syn jild oars. De redersfamylje brûkte de state net allinnich as belizzing, mar ek as bûten.

Dwers troch it grutte foarhûs rint in brede moarmeren gong dy't it wengedielte yn twaen ferdielt.
Oan de foarkant it simmerferbliuw fan de grutgrûnbesitter, oan de oare kant it ûnderkommen fan de pachters.
Sa hie elts syn útgong. De hear stapte út de hûs wei troch de iepenslaande doarren syn ”plaisirtún” yn, de boer stie oan de efterside daliks yn de skuorre. As de Hanekuijks der yn de simmer op besite wiene, dan wiene de gong en it foarhûs ferbean terrein.

Yn it lettere pachtkontrakt stienen in soad bepalings foar de hierder. Sa moast yn de skuorre in plakje frijhâlden wurde foar it reau fan de redersfamylje en moast de skuorre frij fan spinreach wêze. Kontraktueel wie ek fêstlein dat der alle jierren in wein skulpesân oer it hiem brocht wurde moast.

## Keppeling om utens
* Wiidweidige skiednis fan Latsmastate by stinseninfriesland.nl
Sint-Lebuïnustsjerke

De **Sint-Lebuïnustsjerke** is de herfoarme tsjerke fan Molkwar. De tsjerke is oarspronklik wijd oan de hillige Sint-Lebuïnus.

Yn 1849 en 1850 waard de hjoeddeiske tsjerke boud as ferfanger fan de foarige tsjerke dy't der sûnt 1768 stie. De toer dêrfan wie grif 16e iuwsk. De âlde koperene kroanluchters ophongen. 
Yn 1850 kaam der in nij ynterieur. Yn 1873 skonk jonkhear Van Swinderen in lyts oargel oan de tsjerke en ek tusken 1949-1954 waard in soad oan it ynterieur feroare. Sa kaam der in nij doopfont, makke troch Stallman yn Hylpen en Dijkstra fan Snits makke in tinnen bekken mei lid. Stalmann maakte ek nije psalmboerden; in broer fan ds Schneider skonk yn 1954 it predikanteboerd.
De liedklokken binne yn 1649 getten troch de Ljouwerter brûnsjitter Jacob Noteman

Yn 1971-1972 krige de tsjerke flierferwaarming en waarden der nije banken opsteld, waard de souder blau en waard de kroanlist om it plafond moarmere.
Op ien kroanluchter steane de nammen fan de skinkers: Saelingh Reyns en Claes Pyters. It twadden-ien is fersierd mei trije skyldsjes, dêr't in man en in frou yn dracht op steane; it tredde hat as tekst: ‘Jongelingen en maagden. Dat zij de Naam des Heeren loven. Ps 148 vs 12 13’. 

It oargel dat Van Swinderen yn 1873 oan de tsjerke skonk en mooglik út it slot fan de Van Swinderens yn Riis kaam, hat in kast út ± 1680. 
## Keppeling om utens

## Boarnen
* Frysk Deiblêd, 3 july 2003
Tsjerke fan Rûgehuzen

De **tsjerke fan Rûgehuzen** is in net mear besteande tsjerke yn Rûgehuzen, dy't mids 18e iuw ôfbrutsen waard.

De tsjerke fan Rûgehuzen waard al yn 1421 neamd. It gebou waard yn 1721 tekene troch de kopiist Jacobus Stellingwerff (1667–1727). Op de tekening út 1721 hat Stellingwerff in frij fan de tsjerke steande klokkestoel mei skylddak ôfbylde. 

De âlde klokkestoel waard yn 1920 ôfbrutsen en yn 1956 ferfongen troch in nijen-ien. Yn de nij boude klokkestoel waard de âlde klok hongen. Dy klok wie yn 1746 jitten troch Ciprianus Crans út Amsterdam. Dizze klok hie de Twadde Wrâldoarloch oerlibbe, mar waard yn 1975 stellen. Yn 1979 waard de klokkestoel fernijd en waard in nije klok kocht, dy't yn 2003 ferfongen waard troch in swierderen-ien. De klokketoer is erkend as ryksmonumint. De klokkestoel mei in helmdak stiet op it tsjerkhou fan Rûgehuzen, dat op in terpachtich terrein oan de Tsjerkhofleane leit, oan de westside fan de buorskip.
Aung San Suu Kyi

**Aung San Suu Kyi** (Birmaansk: , útsprekke as "aoeng san soe tsji", IPA: [àuɴ sʰáɴ sṵ tʃì], flaainamme *the Lady* ) (Rangoon, 19 juny 1945) is in Myanmareeske opposysje-politika, oanfierdster fan de geweldleaze beweging foar de minskerjochten en demokrasy yn Myanmar (it eardere *Birma*) en winneres fan de Nobelpriis foar de Frede fan 1991 en tsientallen oare ynternasjonale ûnderskiedingen.

By de algemiene ferkiezings fan 1990, krige har Nasjonale Beweging foar Demokrasy-partij 59% of fan alle stimmen en 81% (392 fan 485) fan de sitten yn it parlemint. Sy hie foar de ferkiezing lykwols al húsarrest oplein krigen. Sy hat benei 15 fan de 21 jier sûnt 20 july 1989 húsarrest hân oant hja op 13 novimber 2010 frijlitten waard.

Sûnt 6 april 2016 is se de Adviseur fan Steat fan Myanmar (*State Councillor of Myanmar*, in funksje dy't te ferlykjen is mei dy fan  minister-presidint) en dêrom it haad fan it regear.

Yn 2017 kaam Aung San Suu Kyi te skande fanwegen it goedpraten fan de etnyske suveringen dy't it leger útfierd op de Rohingja, in islamityske etnyske groep yn it westen fan Myanmar. Yn desimber 2019 ferdigene hja it hanneljen fan de junta yn har lân by it Ynternasjonaal Gerjochtshof yn it Fredespaleis yn De Haach. 

De ferhâlding tusken Aung Sang Suu Kyi en it leger waard minder yn 2020. By de parlemintsferkiezingen yn novimber fan dat jaar waard har partij op 'en nij fierwei de grutste foar in termyn fan fiif jier.

Begjin febrearis 2021 naam it leger de macht fannijs oer en waard Aung Sang Suu Kyi arrestearre.

## Ferskaat
* It nûmer *Walk On* fan de Ierske rockband U2 is yn 2000 spesjaal skreaun foar Daw Aung San Suu Kyi. In sitaat út it nûmer: *"Walk on, what you got, they can't steal it..."*

## Keppeling om utens
* Webstee Aung San Suu Kyi
Pier Christiaanbrêge

De **Pier Christiaanbrêge** *(koart: PC-Brêge)* út 1958 is in ophelbrêge dy't de doarpen Ychtenbrêge en Dolsterhuzen yn de gemeente Lemsterlân ferbynt. De brêge fiert de N924 oer it yn de simmer tige drokke rekreaasjewetter Pier Christiaansleat. De brêge wurdt betsjinne troch de gemeente Lemsterlân mei in brêgejild fan € 2,- (2011) per wetterfartúch.
Lion Wagenaar

**Lion Wagenaar** (Amsterdam, 22 septimber 1855 - Amsterdam, 4 juny 1930) wie in Nederlânse opperrabbyn.

## Libben en wurk
Wagenaar waard yn Amsterdam berne as soan fan keapman Alexander Wagenaar en syn frou Nanette Ephraim van Praag. Hy boaske yn 1882 oan Helene Wormser (1857-1916), sy krigen tegearre fiif bern.

Wagenaar gie nei it Nederlânsk Israelitysk Seminarium, ûnder rektor Joseph Hirsch Dünner. Yn 1880 helle er de Moré-titel en it jier letter waard er konrektor fan it NIS.

Yn 1888 waard Wagenaar beneamd ta opperrabbyn fan het synagogaal resort Fryslân; hy folge dêr Baruch Bendit Dusnus op. Yn 1895 folget syn beneaming as opperrabbyn fan Gelderlân. Dêrneist wie er ferskate kearen *ad interim* opperrabbyn foar de ressorten Oerisel, Noard-Brabân, Limburch en Utert. Hy wie stifter en earste foarsitter fan de *Vergadering van Opperrabbijnen in Nederland*. Yn 1918 joech Wagenaar syn funksje as opperrabbyn oer en waard er rektor fan it Seminarium yn Amsterdam.

Wagenaar stoar yn de âldens fan 74 jier en waard njonken syn fou beïerdige op it joadske begraafplak Moscowa yn Arnhim.
Bernard Davids

**Aaron Barend (Bernard) Davids** (Amsterdam, 28 augustus 1895 - Bergen-Belsen, 22 febrewaris 1945) wie in Nederlânske opperrabbyn.. Hy wie ek bekend as **A.B.N. Davids** of **Aäron Jiisachar Davids**. Yn Rotterdam is it A.B.N. Davidsplein nei him ferneamd.

## Libben en wurk
Davids wie in soan fan diamantsliper Nehem Davids en Rosa Dinner/Dünner. Hy wie fan memmekant in pakesizzer fan rektor Joseph Hirsch Dünner. Hy troude mei Erika Feuchtwang, sy krigen trije bern.

Davids studearre yn Amsterdam oan it Nederlânsk Israelitysk Seminarium en helle dêrnjonken it kandidaatseksamen klassike letteren oan de Universiteit fan Amsterdam. Neidat hy syn moré-titel helle hie, studearre er noch in skoft oan it Seminarium yn Berlyn. 

Davids waard 1924 beneamd ta opperrabbyn fan it synagogaal resort Fryslân. Yn 1927 gie er oer nei Grinslân, dêr't er de jong ferstoarne Abraham Asscher opfolge. Op 6 april 1930 waard er ynstallearre as opperrabbyn fan it resort Rotterdam.

Yn de Twadde Wrâldkriich wegere Davids om ûnder te dûken, hy woe ticht by syn minsken stean bliuwe. Hy waard lykwols arrestearre en op 7 juny 1943 mei syn húshâlding oerbrocht nei kamp Westerbork. Op 11 jannewaris waard er op transport set nei konsintraasjekamp Bergen-Belsen, dêr't er in moanne letter yn de âldens fan 49 jier stoar.
Noard-Fjetnam

**Noard-Fjetnam**, offisjeel de **Demokratyske Republyk Fjetnam** (*Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam*), besloech it gebiet benoarden de demilitarisearre sône op de hichte fan likernôch de 17e breedtegraad. De kommunistyske steat wie troch Ho Chi Minh op 2 septimber 1945 útroppen, en waard yn 1954 ynternasjonaal erkend. At op 30 april 1975 Saigon falt, is dat it begjin fan it fannijs by elkoar kommen fan Noard- en Súd-Fjetnam. Dy reünifikaasje wie op 2 july 1976. Beide lannen gienen doe fierder as de Sosjalistyske  Republyk Fjetnam. 

## Keppelings om utens
* Unôfhinklikheidsferklearring fan Demokratyske Republyk Fjetnam
* Lûdsopname fan ûnôfhinklikheidsferklearring
* Fideo fan de seremoanje

## Sjoch ek
* Súd-Fjetnam
* Fjetnamkriich
Tolhûs

In **tolhûs** is in gebou dêr't tol betelle waard.

It koe gean om in soarte fan ynfierjild (dan wurdt ek wol sprutsen fan **aksynshûs**) of om tol foar wei- of wetterferbiningen (byg. tolwegen of tolbrêgen). Yn it lêste gefal wie it tolhûs ek meast de tsjinstwenning fan de tolgarder as tolpachter. Tollen waarden faak ferpachte. De tolpachter betelle in beskaat bedrach it jier oan de lânhear (letter de oerheid) foar it foech tol te heffen en it rjocht fan bewenning fan it tolhûs. Yn it Nederlân fan nei de midsiuwen waard tollen faak ferpachte troch de Steaten fan it goa of de stêd, letter troch de ryksoerheid, de provinsje of de gemeente fan. Yn de 19e en 20e iuw waarden de measte fan sokke tollen yn Nederlân opheft.

## Eardere tolhuzen yn Fryslân

Ofbyld:Iisherberch Huyckenstein.jpg|Iisherberch Huylckenstein (tolhûs) mei tolbrêge oer de Frjentsjerter Feart, op it krúswetter fan de Boalserter Feart mei de Frjentsjerterfeart te Easterlittens. Huylckenstein waard boud om 1509 hinne en yn 1932 sloopt
Ofbyld:Tolhuis langs de vaart bij Hoptille - Hijlaard. 1936.jpg|Tolhûs Hoptille yn 1936
Ofbyld:It tolhek - tolhûs tusken Tsjalhuzum en Ysbrechtum..jpg|It Tolhek, tusken Tsjalhuzum en Ysbrechtum
Ofbyld:Oranjewâld, Ald Tolhek. om 1930.jpg|It Tolhûs oan de *Koningin Julianaweg* hoeke *Burgemeester Falkenaweg* en *Tolhuisweg* op It Hearrenfean, om 1930 hinne.
Ofbyld:Lippenhuizen 31864 Tolgaardershuisje Swaechsterwei 7.JPG|Earder tolhûs oan de Sweachsterwei ûnder Lippenhuzen
Fyts

In **fyts** is in reau dat mei spierkrêft oandreaun wurdt. 

De hjoeddeiske standert fyts hat twa tsjillen, in frame, it seal, in stjoer, in fytskeatling en in traapas mei pedalen. Guon fytsen hawwe tsjintwurdich in (help)elektromotor.

## Sjoch ek
* Hânfyts
* Boatfyts
Simon Dasberg

**Simon Dasberg** (Dordrecht, 13 novimber 1902 - Bergen-Belsen, 24 febrewaris 1945) wie in Nederlânse opperrabbyn.

## Libben en wurk
Dasberg wie in soan fan rabbyn Samuel Dasberg en Dina de Vries. Hy troude 1929 mei Isabella Franck (1906-1945), sy krigen fjouwer bern.

Hy gie nei it gymnasium yn Dordrecht en gie doe nei Amsterdam dêr't er oan it Nederlânsk Israelitysk Seminarium, ûnder rektor Ph.J.B. Gobits en dy syn opfolger Lion Wagenaar, fierder studearre. Hy helle dêrneist syn kandidaats yn de Semityske talen oan de Universiteit fan Amsterdam. Yn 1927 krige er syn moré-titel. Hy waard haad fan de Israelyske Godstsjinstskoalle yn Amsterdam en wie lieder fan mizrachistyske jeugdgroepen.

Yn 1929 waard Dasberg ynstallearre as opperrabbyn fan Fryslân. Op 20 maart 1932 folge de ynstallaasje as opperrabbyn fan it resort Grinslân. Dêrneist bleau er ad interim yn Fryslân, oant er yn 1935 opfolge waard troch Abraham Salomon Levisson. 

Dasberg wie yn de Twadde Wrâldkriich lid fan de *[[Joadske Ried|Joodsche Raad]]*. Hy waard yn 1942 beneamd ta plakferfangend opperrabbyn fan Amsterdam. Op 29 septimber 1943 waard hy mei syn húshâlding nei kamp Westerbork deportearre en dêrwei op 11 jannewaris 1944 nei Bergen-Belsen brocht. Dêr stoar er oan lijen en brekme en in hertoanfal.
Maar

In **maar** is yn Grinslân en East-Fryslân de namme foar in wetterrin. Dy namme is besibbe oan de Fryske mear. Maren binne meast smelle, ûndjippe, natuerlike, soms ek net-natuerlike streamkes (fearten of sleaten) dy't al iuwenlang besteane. Sy komme it meast foar yn de Grinslanner goaen Hunsingo en Fivelingo en yn de Krummhörn.

In stikmannich foarbylden:
*it Abbemaar
*it Bierumermaar
*it Biessumermaar
*it Eenumermaar
*it Kardingermaar
*it Lellenstermaar
*it Lustigemaar
*it Pieterbuurstermaar
*it Potmaar
*it Sauwerdermaar
*it Sint-Nicolaasmaar
*it Stedumermaar
*it Uitwierdermaar
*it Warffumermaar
*it Westerwijtwerdermaar

By wetterskip Noardersylfest binne mear as 100 wetters dy't de útgong  "-maar" hawwe. Lytse wetters wurde meast oantsjut mei *tocht*. Yn it easten fan Grinslân wurdt faak praat fan *diep(je)* en *[[wetering|watering]]*.

## Maren yn East-Fryslân
De maren yn East-Fryslân lizze hast allinne yn de Krummhörn, mar ek binne der in pear yn it Reiderlân en yn Moormerlân. Foarbylden binne:
* Alte Maar (Rysum)
* Alte Maar (Oldersum)
* Alte Maar (Südbrookmerland)
* Borßumer Maar
* Campenerer Maar
* Dieler Maar (Weener)
* Gastmer Maar (Weener)
* Groothuser Maar
* Groothuser Neue Maar
* Große Maar (Loquard)
* Hammermaar (Rysum)
* Hamswehrumer Maar, no Hamswehrumer Tief
* Jarßumer Maar
* Kleine Maar (Loquard)
* Kurze Uphuser Maar
* Langemaar (Oldersum)
* Maar (Upgant-Schott)
* Maar-Tief (Arle)
* Neue Maar (Abbingwehr)
* Oldemaar (Hamswehrum)
* Oldemaar (Wybelsum)
* Oldemaar (Woquard)
* Pewsumer Maar

## Yn Fryslân
De gritenij Opsterlân wurdt op it 14e-iuwske lânskipssegel ek oantsjut as *S(uper) Haudmare*, dat is 'boppe it Haadmaar' of 'boppe de haadstream (lizzend)'. Mei *Haudmare* waard sa't it liket de Boarn bedoeld.
Rio de Janeiro

**Rio de Janeiro** (of koartwei **Rio**) is in gemeente en miljoenenstêd yn Brazylje. It is stifte yn 1565 en leit oan de Baai fan Guanabara. Oant 1960 wie Rio de Janeiro de haadstêd fan Brazylje. De stêd is ûnder oaren ferneamd om it drokke strân Copacabana en it stânbyld Kristus de Ferlosser. 

## Skiednis
De foarste Jeropeanen kamen op 1 jannewaris 1502 oan yn de Baai fan Guanabara. De Frânsken sieten sûnt 1555 in it gebiet, mar op 1 maart 1565 kaam de Portugees Estácio de Sá oan en hy stifte de stêd Saõ Sebastião do Rio de Janeiro om de oare Jeropeanen te ferdriuwen.

Brazylje wurde yn 1822 ûnôfhinklik fan Portugal en Rio de Janeiro waard ferkeazen ta haadstêd. Yn 1960 waard in nije haadstêd boud: Brasília.

De Olympyske Simmerspullen 2016 waarden yn Rio de Janeiro hâlden. It wie de earste kear dat de Olympyske Spullen yn Súd-Amearika organisearre waard. Rio de Janeiro wie ek ien fan de stêden fan it Wrâldkampioenskip fuotbal 2014.

## Partnerstêden
*  Atlanta, (Georgia, Feriene Steaten)
*  Barseloana (Kataloanje, Spanje)
*  Buenos Aires (Argentynje), sûnt 1996
*  Cabo Frio (Brazylje)
*  Durban (Súd-Afrika)
*  Kobe (Hyogo, Japan)
*  Lissabon (Portugal)
*  Luanda (Angoala)
*  M'banza Congo (Angoala)
*  Niterói (Brazylje)
*  Teresópolis (Brazylje)
*  Kasablanka (Marokko)
*  Bagdad (Irak)
*  Teresópolis (Brazylje)
*  Beirût (Libanon)
*  Istanbûl (Turkije)

## Berne
* Nelson Piquet (17 augustus 1952), Formule 1-koereur
Sparta Rotterdam

**Sparta** is in Nederlânske betellefuotbalklup út Rotterdam dy't yn de Earste Difyzje spilet. De klup is oprjochte op 1 april 1886 en is dêrmei de âldste klup in it Nederlânske betelle fuotbal. Oan it begjin fan de tweintichste iuw wie Sparta ien fan de wichtichste klups yn Nederlân.

## Earelist
**[[Nederlânsk kampioenskip fuotbal|Lânstitel]]**
: 1909, 1911, 1912, 1913, 1915, 1959

**[[KNVB beker]]**
: 1958, 1962, 1966

## Keppeling om utens
* Webstee fan de klup
Universiteit fan Cambridge

De **universiteit fan Cambridge** is in universiteit yn de Ingelske stêd Cambridge. It is de twads-âldste universiteit yn de Ingelsksprekkende wrâld (nei de Universiteit fan Oxford), en de sânde nei âldens yn de wrâld.

## Skiednis
De universiteit fan Cambridge waard yn 1209 stifte troch gelearden út Oxford, wierskynlik studinten dy't it net fine koenen mei de pleatslike befolking; dat harren besluten die om te ferfarren. De Universiteit fan Cambridge en de Universiteit fan Oxford wurde tegearre ek wol ynformeel oantsjut mei *Oxbridge*. Sy hawwe neist oerienkomsten ek in lange skiednis fan rivaliteit.

De universiteit bestiet út 31, oant op sekere hichte, ûnôfhinklike kolleezjes dy't faak om in plein as gersfjild (*court*) hinne boud binne en dêr't studinten yntern wenje. Elts kolleezje is apart stifte troch in foarst, geastlike of begoedige boarger. Fan de 31 kolleezjes, binne der 3 dy't allinne froulju talitte en twa dy't allinne *postgraduate*-studinten oannimme, m.o.w. op masters- of doktoraatsnivo.

By gelegenheid fan it 800-jierrich bestean yn 2009 organisearre de universiteit dat jier in rige eveneminten om de universiteit en har meast ferneamde alumni (sa as John Milton, Sir Isaac Newton en Charles Darwin) hinne.

De útjouwerstûke fan de universiteit, de *[[Cambridge University Press]]*, is de âldste printer en útjouwer yn de wrâld en de twads grutte unversiteitsútjouwerij yn de wrâld.

## Reputaasje
Op it mêd fan ûnderrjocht hat Cambridge in izersterke reputaasje. Neffens UCAS, it Ingelske systeem foar applikaasje fan studinten, binne Cambridge en Oxford de twa meast selektive universiteiten fan Ingelân. Der is in apart talittingsprogramma foar studinten dy't oan ien fan dy universiteiten studearje wolle.

Dat wurdt wjerspegele yn de kwaliteit fan it ûnderwiis en ûndersyk. *Trinity College* allinne al hat 36 Nobelpriiswinners ûnder har âld-studinten. In hiel Frankrijk binne dat sa'n 50. De hiele Universiteit fan Cambridge hat 65 Nobelpriiswinners opsmiten, mear as hokker oare universiteit yn de wrâld ek.

Yn ranglisten fan de Britske oerheid út 2001 en 2008 waard Cambridge beide kearen oantsjut as de bêste universiteit fan Ingelân. De "*Times Higher Education ranking*" foar de bêste universiteiten fan de wrâld, sette Cambridge yn 2009 op it twadde plak, nei de yn it Amerikaanske Cambridge húsmanjende Harvard-universiteit.

## De kolleezjes

## Keppeling om utens
* Offisjele webside fan de Universiteit fan Cambridge
Bonsai

**Bonsai** (盆栽) is in Japansk wurd dat letterlik 'beam yn pot' betsjut. It wurd hat betrekking op in troch manipulaasje lyts hâlden plant dy't lykwols de yllúzje jout in grut en âld eksimlaar te wêzen. Dit wurdt yn de praktyk berikt troch tûkesnoei, woartelsnoei, kweken yn lytse potten en troch stâlen en stammen mei help fan aluminium- of útgloeid kopertried yn de winske foarm groeie te litten. Sa kin in beam, dy't ûnder natuerlike omstannichheden útgroeit ta in inkele meters of tsientallen meters heech eksimplaar, in sierlike plant wurde op keamerplantformaat.

## Nije ûntwikkelingen
Neist de klassike, Japanske bonsaifoarmen mei de spesifike, estetyske regels, dogge nije termen lykas potensai, mallsai en snobsai de ronde. *Potensai* wurdt faak brûkt om in bonsai yn wurding mei oan te tsjutten. *Mallsai* is in massabonsai dy't mei net te folle tawijing en estetyske kritearia tige goedkeap oanbean wurdt yn supermerken of túnsintra. *Snobsai* is in oantsjutting foar in djoere bonsai dy't troch rike minsken sûnder greveltsje kennis fan bonsai kocht wurdt en as klearebare dekoraasje en/of statussymboal brûkt wurdt.
Colin Dexter

**Norman Colin Dexter** OBE (Stamford, Lincolnshire, Feriene Keninkryk 29 septimber 1930 - Oxford, 21 maart 2017) wie in Ingelsk misdiedskriuwer, bekend fan *[[Inspector Morse]]*. Dexter skreau de rige yn it tiidrek 1976-1999. Tusken 1987-2000 ferskynde de telefyzjebewurking. 

Ek wie er belutsen by de foarrige *[[Endeavour (telefyzjerige)|Endeavour]]*. 

De telefyzjerige *Inspector Morse* hat 33 ôfleveringen. Yn de measte ôfleverings hie Dexter in kameo-optreden, in byroltsje. De muzyk fan de searje, komponearre troch Barrington Pheloung, hat in motyf basearre op de morsekoade foar  M.O.R.S.E. (-- --- ·-· ··· ·)

Dexter siet yn it ûnderwiis, mar moast dêr fanwege tanimmende dôvens mei ophâlde. Dêrnei waard er *Senior Assistant Secretary* oan de Universiteit fan Oxford *Delegacy of Local Examinations* – in baan dy't er oan syn pinsjoen yn 1988 hâlde soe.
Hy sette útein mei it skriuwen fan mysteryferhalen yn 1973 op in fakânsje yn Wales. Dêr skreau er de earste paragrafen fan in potinsjeel detectiveferhaal mei de titel *Last Bus to Woodstock*, dat yn 1975 publisearre waard en it personaazje en de wrâld fan Inspector Morse yntrodusearre, in sinnige plysje-ynspekteur mei in kontroversjele wize fan wurkjen en grut leafhawwer foar klassike muzyk en krúswurdriedsels. 

## Bibliografy
;Inspector Morse romans
* 1975 - *Last Bus to Woodstock*
* 1976 - *Last Seen Wearing*
* 1977 - *The Silent World of Nicolas Quinn*
* 1979 - *Service of All the Dead*
* 1981 - *The Dead of Jericho*
* 1983 - *The Riddle of the Third Mile*
* 1986 - *The Secret of Annexe 3*
* 1989 - *The Wench is Dead*
* 1991 - *The Jewel That Was Ours*
* 1992 - *The Way Through the Woods*
* 1994 - *The Daughters of Cain*
* 1996 - *Death is Now My Neighbour*
* 1999 - *The Remorseful Day*

### Novelles en koart ferhaalsamlings
**The Inside Story* (1993)
**Neighbourhood Watch* (1993)
**Morse's Greatest Mystery* (1993); ek útbrocht as *As Good as Gold*
*# "As Good as Gold" (Morse)
*# "Morse's Greatest Mystery" (Morse)
*# "Evans Tries an O-Level"
*# "Dead as a Dodo" (Morse)
*# "At the Lulu-Bar Motel"
*# "Neighbourhood Watch" (Morse)
*# "A Case of Mis-Identity" (in Sherlock Holmes pastysj)
*# "The Inside Story" (Morse)
*# "Monty's Revolver"
*# "The Carpet-Bagger"
*# "Last Call" (Morse)

### Losse koarte ferhalen
* "The Burglar" yn *You, [[The Mail on Sunday]]* (1994)
* "The Double Crossing" yn *Mysterious Pleasures* (2003)
* "Between the Lines" yn *The Detection Collection* (2005)
* "The Case of the Curious Quorum" (mei Inspector Lewis) in *The Verdict of Us All* (2006)
* "The Other Half" yn *[[Strand Magazine|The Strand Magazine]]* (febrewaris–maaie 2007)
* "Morse and the Mystery of the Drunken Driver" yn *[[Daily Mail]]* (Desimber 2008)
* "Clued Up" (in ferhaal fan fjouwer siden; Lewis en Morse losse in krúswurdpuzzel op) yn *Cracking Cryptic Crosswords* (2009)

## Keppeling om utens
* Colin Dexter yn de *Internet Movie Database*
Nanning Hendrik Bulthuis

**Nanning Hendrik Bulthuis** (Ljouwert 28 april 1885 - dêre, 28 augustus 1977) wie in skipsbouwer en byldhouwer. Syn kolleksje wurdt bewarre yn it Frysk Museum

It restaurearjen en bouwen fan boaten brocht in nije beuzichheid mei. Op de botters moasten fersiersels yn hout makke wurde. Hy krige in soad niget oan dat reliëfwurk. Hy begûn ek bylden te snijen, dat lêste waard syn grutte hobby. Meastentiids makke hy bylden nei oanlieding fan barrens yn de maatskippij dy't him oangrypten.

Yn Huzum (Ljouwert) stie oant 2004 it Nanning Hendrik Bulthuis-museum. Yn it Museum foar Tsjerklike Keunst yn Warkum steane ek bylden fan him. 

## Literatuer
*  - *Nanning Hendrik Bulthuis. Zijn leven-zijn werk* 

## Keppeling om utens
* kerkelijkekunst.workum.nl
Bartlehiemtocht

De **Bartlehiemtocht** is in skeelertocht en reedriderstocht, dy't foar de earste kear holden waard yn 1988. De skeelertocht is 100 kilometer lang en stiet bekend as de swierste en langste skeelerwedstryd yn Nederlân en waard leafst acht kear wûn troch Erik Hulzebosch. De reedriderstocht wurdt organisearre troch de Ferwerter iisklup en giet oer 12 km, 30 km en 50 km. De startplakken binne Ferwert, Hallum, Burdaard, Dokkum en Bartlehiem en de rûte giet û.o. oer de Dokkumer Ie. 

De toertocht oer it iis waard hâlden op 8 febrewaris 2012 en dêrfoar foar it lêst yn 1997. Yn 2012 wie de opkomst oerweldigjend mei goed 3.000 dielnimmers.   

## Keppeling om utens
* webside fan de Ferwerter iisklup
De Friesche Vlag (sjerp)

**De Friesche Vlag** is in sjerpmerk dat makke wurdt troch de Suikerunie mei in fabryk yn Roosendaal (Noard-Brabân). Dêr komt ek de skinksjerp fan Van Gilse wei. Sjerp waard in soad brûkt oer sûpengroatenbrij, op bôle en op pankoeken.

## Skiednis
De firma Everts, Adema en Co (EAC) ûntstie doe't Gerrit Everts en Epke Adema yn 1858 in jirpelmoalfabryk oprjochten yn Huzum. It byprodukt sjerp waard makke út it setmoal fan de jirpels dy't oer de Wurdumer Feart en De Potmarge oanfierd waarden. By it prosedee ûntstie earst wite sjerp, mar troch lang bleatstellen oan de bûtenloft ûntstie in swarte kleur troch rotsjen . Nei in twadde bewurking ûntstie swarte sjerp, dêr't dan ek noch sûkersjerp fan sûkerbiten by dien waard. 

It Huzumer sjerpfabryk waard yn 1928 oernomd troch glukoazefabryk Verwey Spoorenberg yn Tiel yn in tiid dat der jirpels ferboud waarden. It merk De Friesche Vlag wurdt meast yn Noard-Nederlân ferkocht, yn it suden hjit it "De Zeeuwse boerin". De bekers dêr't de sjerp yn sit wurde makke troch it Finske bedriuw Huhtamaki.
Omrin fan de Lytse Wielen

De **Omrin fan de Lytse Wielen** is in reedriderstocht oer 6, 12, 18 en 24 kilometer op de rekreaasjmar de Lytse Wielen. Startplak foar de tocht is de kantine fan de Kamping de Kleine Wielen. De tocht waard foar it lêst hâlden op 8 febrewaris 2012 en dêrfoar yn 2010. De tocht wurdt organisearre troch de Iiswegensintrale Ljouwert.

## Keppeling om utens
* de Friesche IJsbond
Brekken (toponym)

It toponym **Brekken** betsjut safolle as 'troch it wetter brutsen lân'. It toponym komt in protte foar yn it Fryske leechfeangebiet, it 'Lege Midden'. Bygelyks de Grutte Brekken by De Lemmer. De wetters binne faak troch eroazje of ferfeanting ûntstien. It ferkavelingspatroan oan beide siden fan it wetter is meast itselde, wat der op tsjut dat it wetter earder lân wie.

## Toponimen mei Brekken
wetters:
*Bombrekken
*De Brekken yn de gemeente Skarsterlân
*Grutte Brekken
*Krúsbrekken
*Aldegeaster Brekken
*Swarte Brekken
*Flakke Brekken
*Wite Brekken

oare toponimen:
*Hoite Brekken, by Tsjerkgaast
*Holle Brekken by Sleat
*De Brekken, in troch de Petsleat trochsnien ferlâne marke besuden Driesum 
*De Lytse Brekken, in polder benoarden de Grutte Brekken.
*De Lytse Brekken, in eardere polder besuden de Grutte Brekken.
*De Brekken, in wyk op De Lemmer, yn de eardere polder Lytse Brekken.
*De Brekken, in wyk fan Snits, by de Wite- en Swarte Brekken.
Nils Blommér

**Nils Johan Olsson Blommér**, feitlik Nils Jakob Olsson, (12 juny 1816– Rome, 1 febrewaris 1853) wie in Sweedske keunstskilder.

Blommér syn wurkpaad begûn as learling yn Lund; hy eksperimintearre mei portretskilderjen doe't er 20 jier wie. Dat slagge him aardich en yn 1839 hie er genôch jild sparre om nei Stokholm te ferfarren. Dêr naam er de namme *Blommér* oan en skreau him yn by de *Fria konsternas akademi*. Nei it winnen fan ferskate prizen fan dy akadeemje krige er yn 1847 in beurs om nei it bûtelân te gean. Hy hâlde in skoft yn Parys ta, mar gie letter nei Itaalje, dêr't er novimber 1852 boaske oan Edla Gustafva Jansson, dy't ek skildere. In pear moanne letter krige er it op it boarst en stoar.

Blommér syn meast ferneamde wurk is grûnfeste op de Noarske mytology en folkloare. Dêr binne *Älfdrömmen*, *Sommarnattsdrömmen*, *Näcken och Ägirs döttrar*, *Brage och Iduna*, *Freja*, *Loke och Sigyn* en *Älfvor* ûnder.

## Galery

Image:Freya and Heimdall by Blommer.jpg|*Heimdal öfverlemnar till Freja smycket Bryfing*
Image:Ängsälvor - Nils Blommér 1850.jpg|'Greide-elven', 1850
Image:Idunn and Bragi by Blommer.jpg|*Brage en Iduna*
Image:Freja Seeking her Husband (Nils Blommér) - Nationalmuseum - 18201.tif |*Freja*
Image:The Water-Sprite and Ägir's Daughters (Nils Blommér) - Nationalmuseum - 18200.tif|*Näcken och Ägirs döttrar*