open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fairbanks (Alaska)

**Fairbanks** is in stêd (*city*) yn de Amerikaanske steat Alaska en teffens de haadstêd fan it distrikt (*Borough*) Fairbanks North Star. It is nei Anchorage de twadde stêd fan de steat

Fairbanks leit fier fan alles, yn de wyldernis, mar is oer ir spoar wol ferbûn mei ûnder oaren Anchorage. Dwers troch de stêd rint de rivier de Chena dy't súdlik fan de stêd útmûnet yn de Tanana.

Fairbanks hat in subarktysk klimaat mei lange, kâlde winters en koarte, waarme simmers. De measte delslach komt yn de simmer. Yn Fairbanks duorret de winter fan de lette septimber/iere oktober oant de lette april/iere maaie. De leechste temperatuer dy't dêr ea metten waard wie -54,4 °C.

Fairbanks húsmannet de Universiteit fan Alaska Fairbanks.

## Skiednis
De stêd waard yn 1902 troch goudsikers út de Klondike stifte en nei Charles W. Fairbanks neamd, senator út Indiana, letter fisepresidint ûnder Theodore Roosevelt. Fairbanks waard rillegau de grutste stêd fan Alaska.

Yn de Twadde Wrâldkriich waarden dêr twa Amerikaanske legerbases ynrjochte, dêr't ien fan (Fort Wainwright) ek ûnder de Kâlde kriich foar in soad wurkplakken soarge, omdat Alaska frijwat tich by de Sovjet-Uny lei.

Tusken 1975 en 1977 waard út Fairbanks wei de oanlis fan de *Trans-Alaska-Pipeline* organisearre.

## Keppeling om utens
It Apollohûs

**It Apollohûs** wie in gelegenheid foar eksperimintele muzyk en fisuele keunst en meast de kombinaasje fan dy twa keunstdissiplines dy't stâl krigen as *[[sound art]]*, yn Eindhoven oprjochte troch Remko Scha en Paul Panhuysen. It Apollohûs bestie fan 1980 oant en mei 2001; troch it ophâlden fan subsydzje waard it doe sletten.

In part fan it argyf fan It Apollohûs is oernaam troch it Van Abbemuseum.
Zakopane

**Zakopane** is in stêd yn it uterste suden fan Poalen. It hat 30.000 bewenners en leit yn it woiwodskip Lyts-Poalen. De stêd stiet bekend as it wintersportsintrum fan Poalen. It is ek in populêr startplak foar guons dy't yn de Tatra te kuierjen wolle.

## Lânskip
De stêd leit op in hichte fan 800 meter oan de foet fan de Giewontberch. Op it heden lûkt de stêd in protte toeristen en binne der in soad hotels en pensjons. Troch de karakteristike boustyl fan de Podhale mei houten huzen en in protte houtfykwurk, hat it stedsje noch hieltyd har doarpsk karakter behâlden. 

De pleatslike befolking, dy't yn Poalen de *Góraly* (= berchbewenners) neamd wurde, hechte bot oan tradysjes. Op strjitte is faak in *kapela* te hearren dy't tradisjonele Poalske muzyk út de omkriten spylje. 

Búten Zakopane leit in iisbaan, Tor Cos neamd dêr't yn febrewaris 2009 it WK reedriden foar junioren hâlden waard. 

## Skiednis
Lang lyn wie Zakopane net mear as in lyts berchdoarpke. Yn 1646 wennen der net mear as 43 ynwenners. Pas yn it midden fan de 19e iuw begûn Zakopane stadich in stêd fan betsjutting te wurden en luts toeristen en keunstners oan út it 100 km noardliker lizzend Krakau. Yn 1889 telde de stêd 3000 ynwenners. Sûnt dy tiid wie it ek makliker berikber troch in spoarferbining. 

Fan 3 jannewaris 1795 oant11 novimber 1918 hearde Zakopane by Eastenryk. Nei de ein fan de Earste Wrâldkriich kaam it werom by Poalen.

### Twadde Wrâldoarloch
Yn de maitiid fan 1940 wie der in gearkomst fan ôffurdigen fan de Gestapo en NKWD, de geheime tsjinst fan de Sowjet-Uny, yn Zakopane, om oer mienskiplike maatregels tsjin de Poalske fersetsbwegeging te praten.

Foar it Poalsk ferset wie Zakopane in wichtich tuskenstasjon yn it boadskippenet fan Warsjau en Krakau oer Slowakije nei Bûdapest. Guon ynwenners wiene koerier dy't boadskippen oer de bergen brochten, oaren wiene op mear as ien manier belutsen by it ferset tsjin de besetter.

Fan 1942 oant 1943, wie dêr ek in subkamp fan konsintraasjekamp Kraków-Płaszów; 1000 slaveärbeiders moasten dêr yn in stiengat arbeidzje.


Ofbyld:Zakopanearchitektur.jpg|Houtarsjitektuer yn Zakopane
Ofbyld:Klima_zakopane.png|Klimaatdiagram Zakopane
Ofbyld:Wielka_krokiew_2.jpg|Wielka Krokiew (Grutte Krokiew)
Ofbyld:CzarnyStawZakopane.jpg|Czarny Staw Gąsienicowy yn de Tatra


## Berne yn Zakopane
* Sebastian Karpiel-Bułecka, Poalske sjonger

## Sjoch ek
* Helena Wanda Błażusiakówna

## Keppeling om utens
* Zakopane - Resort Guide.
* Poalsk Buro foar Statistyk
Uniastate (Bears)

**Uniastate** is in eardere state of stins yn Bears, dy't yn of omtrint 1530 boud waard. Op it yn oarspronklike steat werombrochte terrein stiet noch in restaurearre tagongspoarte út 1610, en ek in stielen replika (loftspegeling) op wiere grutte fan de yn 1756 sloopte state. Fan Unia wie in laach fan grytmannen en offisieren, dy't meardere stinzen yn Fryslân hienen.

## Hjoeddeiske tastân
### Poartegebou
Op in daam yn 'e âlde grêft om 'e Uniastate hinne stiet de poarte út 1616 noch. De poarte waard yn 1960 restaurearre. Hy is boud fan lytse giele stiennen yn 'e Noardlike Maniëristyske styl. It poartehûs hat in geveldak mei in wynwizer mei it wapen fan Meynsma op 'e nok. Sawol de foar- as efterkant hawwe in gevel fersierd mei in krulwurksilhûet. De foargevel hat de earder neamde gevelstien mei it wapen fan 'e Tyara- en Buygers-alliânsje, mei derboppe twa finsters. De trochgong wurdt ôfsletten troch twa doarren. De boppekant fan 'e eftergevel hat 27 dowegatten, elk mei in stok. It poartehûs tsjinne ek as dowehok. Under de gatten binne twa finsters mei lûken en ien finster mei traaljes. Krekt boppe de efterste gong sit in gevelstien mei it wapen fan Meynsma.
It dowehok fan it poartehûs is noch altyd tagonklik fia in trep. It slachmeganisme dat brûkt waard om de dowen te fangen is fuorthelle. De nêstkasten binne ek fuort. Guon ornaminten fan 'e âlde stins besteane lykwols noch, en de souder hat in húslike sfear troch de tafel, stuollen en skou.


Ofbyld:Beers Poortgebouw 0177.JPG|Poartegebou
Ofbyld:Gevelsteen boven de doorgang, aan de achtergevel van het poortgebouw met wapensteen met het wapen van de familie Meynsma - Bears - 20536277 - RCE.jpg|
Ofbyld:Gevelsteen boven de doorgang, aan de voorgevel van het poortgebouw met het alliantiewapen van Tyara en Buygers - Bears - 20536276 - RCE.jpg|Gevelsteen met het alliantiewapen van Tjaerd Tyara en Ydt Buygers in het poortgebouw van de Uniastate]]


### Besikerssintrum
Yn de Marijetsjerke is it museum Besikerssintrum Uniastate ynrjochte, mei ynformaasje oer it libben op staten en stinzen fan eartiids. Op it terrein en yn de tsjerke binne wikseljende tentoanstellingen fan Fryske keunstners. Uniastate is ek troch de gemeenteried oanwiisd as troulokaasje.
Johannes Bureus

**Johannes Thomae Agrivillensis Bureus**, feitlik **Johan Bure**, (Uppsala, 1568 - 1652) wie in Sweedske (hof)argivaris en skriuwer.

Bureus waard maart 1568 yn Åkerby ûnder Uppsala berne as soan fan de luterske predikant Thomas Mattiae en Magdalena Burea.

Hy gie nei skoalle yn Uppsala en Stockholm en studearre letter ek yn Dútslân en Itaalje. 1591 boaske er oan Margaretha Mårtensdotter Bång

Al mei jonge jierren krige er niget oan esotearyske saken sa as de joadske Kabbala en de Roazekrusergeskriften. Fierders waard er yntrigearre troch de runestiennen dy't yn syn tiid noch in protte te finen wienen. Bureus is fral ferneamd wurden omdat hy runestiennen neitekene en oersette, in eigen rune-alfabet ('futhark') makke, in 'runelearboekje' skreau en dat ûnderwiisde oan de leden fan de Sweedske keninklike famylje. Bureus syn runesysyeem is in gefolch fan syn ûndersyk nei runen, mar waard ek beynfloede troch syn esotearyske ynteresses.

## Wurk
* *Monumenta veterum Gothorum in patria*, 1602
* *Runa-ABC-boken*, 1611
* *Ara Foederis Therapici*, 1616
* *FaMa e sCanzIa ReDUX*, 1616
* *Monumenta Sveogothica Hactentus Exculpta*, 1624
* *Adulruna Rediviva*

## Literatuer
* Susanna Åkerman: *Rose Cross Over The Baltic*, 1998, Brill Academic Publishers, 264 siden, ISBN 90-04-11030-5
* Susanna Åkerman: *The Gothic Kabbalah: Johannes Bureus, Runic Theosophy and Northern Apocalypticism* yn *The Expulsion Of The Jews - 1492 and after*, 1994, Garland, ISBN 0-8153-1681-X
* Stephen Edred Flowers: *Johannes Bureus and Adalruna*, 1998, Rûna Raven Press
* Thomas Karlsson: *Adulruna und die gotische Kabbala*, 2007, Roter Drache-edysje, 144 siden, ISBN 978-3939459040

## Keppeling om utens
* Biografy yn it Ingelsk
* Scan fan it ''Runa ABC boken''
Molkfabryk Eastersee

It **Molkfabryk yn Eastersee** waard yn 1891 oprjochte yn Eastersee (Giterskebrêge) en hat mear as hûndert jier ûnder ferskate bedriuwsnammen wurke.

## Skiednis
It molkfabryk waard yn 1891 oprjochte as *Particuliere Stoomzuivelfabriek Lemsterland*. It bedriuw begûn te draaien yn 1892. Yn 1903 waard it bedriuw omsetten yn de *[[Koöperaasje|Coöperative]] Stoomzuivelfabriek Lemsterland*. Mei dy namme soe it bedriuw langer as fyftich jier wurkje. Yn 1953 wie de *Coöperatieve Stoomzuivelfabriek Lemsterland* ien fan de stifters fan de *Coöperatieve Zuivelindustrie NOVAC* (= *Nieuw en Oud Voor Agrarische Concentratie*). Fiif jier letter, yn 1958, waard de âlde koöperaasje formeel ûntbûn. Yn it fabryk fan Eastersee waard tsiis en bûter makke. Troch in fúzje fan acht koöperative ferienings waard it fabryk yn 1983 ûnderdiel fan de *Coöperatieve Melkproductenbedrijven “Noord-Nederland” B.A.* Yn 1990 wie der noch in fúzje en gie it fabryk op yn *[[Friesland Frico Domo B.A.]]* 

Troch de merkomstannichheden moast it konsern de produsje fan molkprodukten werombringe. Yn 1992 waard besluten om it fabryk yn Eastersee te sluten. In staking fan it personiel hat dit beslút net keare kind. It fabryk waard dêrnei ferkocht oan de Dútser Hinzmann, dy't it gebou brûke woe foar syn elektrotechnysk bedriuw. Nei in oantal jierren waard besluten om it gebou plat te smiten. Ein 1999 waard begûn mei it weiheljen fan it asbest en yn 2000 waard de sloop fuortsetten. Dat nei hûndert jier wie it dien mei it gebou. Troch aksjes fan de lokale befolking en de belangstelling fan ûnder oaren de KPN koe de markante skoarstien behâlden bliuwe. 

It hie noch gâns fuotten yn it gat eardat de sloop fan it kompleks dien wie; dêrnei hat it terrein noch in jier as wat braak lein. Mar dêr kamen de omwenjenden in pear kear yn ferset. Yn 2006 waard begûn mei nijbou op it eardere fabryksterrein; der waarden wenningen, in appartemintenkompleks en in supermerk boud. Ek waard de Giterske Feart ferlinge nei de Tsjûkemar. De âlde skoarstien bleau stean as taastber teken fan de skiednis fan it molkfabryk yn Eastersee. Telekombedriuwen brûke de skoarstien foar harren mobile netwurken.
Inigo Jones

**Inigo Jones** (Londen, 15 july 1573 – dêre, 21 juny 1652) wurdt beskôge as de earste Ingelske arsjitekt fan belang. Hy hat ek ynfloed hân op ûntwerpen foar it teäter.

Ein 16e iuw wie hy ien fan de earste Ingelsken dy't arsjitektuer studearren yn Itaalje. Jones syn wurk lit sûnt in sterke ynfloed fan benammen Andrea Palladio sjen en heart dêrom by it Palladianisme. 

De ferneamdste gebouwen dy't er ûntwurpen hat binne de *Queen's House* yn Greenwich út 1616, en de *Banqueting Hall* yn it *Palace of Whitehall* út 1622. De lêste hat in plafond dat beskildere is troch Peter Paul Rubens.

Foar it toaniel makke Jones kostúms foar in tal *[[Maskerade|masque]]s* fan Ben Jonson. Jones brocht ek it beweegjend dekôr yn, yn it Ingelsk teater. 

Jones beynfloede it wurk fan ferskate arsjitekten út de 18e iuw, benammen Lord Burlington en William Kent.

## Jones syn bouwurken

File:Banqueting House London.jpg|*Banqueting House Whitehall*
File:Bottom storey façade Banqueting House.JPG|*Detail fan Banqueting House Whitehall*
File:Banqueting House 801.jpg|Ynterieur, *Banqueting House Whitehall*
File:Banqueting House Londres.JPG|Ynterieur, *Banqueting House Whitehall*
File:Banqueting House 803.jpg|*Plafond mei Rubens syn skilderings, Banqueting House Whitehal*l
File:Ingo Jones plan for a new palace at Whitehall 1638.jpg|Untwerp foar in nij *Whitehall Palace*
File:The Queen's House, Greenwich.JPG|Noardgevel, *The Queen's House*, Greenwich
File:Queenshouse.jpg|Súdgevel, *The Queen's House*, Greenwich
File:Queen's House Vit Brit edited.jpg|*Súdkant fan The Queen's House, Greenwich*
File:Queen's House plan.jpg|Plattegrûn *The Queen's House*, Greenwich
File:Nebot covent garden market clean.jpg|*Covent Garden*
File:Wilton House.jpg|*Wilton House*, Wiltshire
Doetinchem

**Doetinchem** (Nedersaksysk: sawol *Deutekem* as *Dörkum*) is in stêd en gemeente oan de Alde Isel en leit yn de Achterhoeke, yn de Nederlânske provinsje Gelderlân. De gemeente hat  ynwenners (, boarne: CBS), en hat in oerflak fan  79,07 km2 (dêr't 0,57&nbsp;km2 fan út wetter bestiet). Dêrmei is Doetinchem de tichtst befolke gemeente fan de Achterhoeke. De befolking is foar goed fjirtich persint fan protestantske sinjatuer en foar sawat likefolle fan katolike komôf. Foar it oare part bestiet de gemeente út guons dy't net tsjerklik binne of moslims.

De gemeente Doetinchem ûntstie op 1 jannewaris 1920 troch de fúzje fan 'e doetiidske gemeenten Stêd Doetinchem en Amt Doetinchem Op 1 jannewaris 2005 is de gemeente Wehl opheft en oan de gemeente Doetinchem taheakke. Ek waard Zelhemse Broek by de gemeente foege. 

### Betelle fuotbal
Mei BV De Graafschap hat Doetinchem syn eigen betelle fuotbalklup yn de gemeentegrinzen. It stadion De Vijverberg, dat leit yn it súdeasten fan de stêd, húsmannet de *Superboeren*.

Image:Doetinchem, Sint Catharinakerk RM13084 in straatzicht foto7 2012-07-22 14.54.jpg|Doetinchem, tsjerke, sjoen fan de winkelstrjitte ôf (2012)
Ofbyld:Benninkmûne, Doetinchem.jpg|De Benninkmûne yn Doetinchem (2021)


## Keppeling om utens
* Webside fan de gemeente Doetinchem
Tiel

**Tiel** is in stêd (in eardere Hânzestêd) en gemeente yn de Nederlânske provinsje Gelderlân, dy't yn 'e 13e iuw stedsrjochten krige. De gemeente hat  ynwenners (, boarne: Gemeente Tiel) en hat in oerflakte fan 34,81 km² (dêr't 2,17 km² fan út wetter bestiet). 

Tiel leit oan de A15 en kin berikt wurde fia de N834 en N835. De stêd leit ynklamme tusken de rivieren de Waal (yn it suden) en de Linge en it Amsterdam-Rijnkanaal (easten). Tiel fungearet as einpunt fan de spoarlinen Utert - Tiel en Arnhim - Tiel. Sûnt 2007 hat de wyk Passewaaij in stasjon op de line Utert - Tiel. Fierders hat Tiel in oernachtingshaven foar de binnenfeart. 

De maskotte fan de stêd is Flipke, it fruitbaaske (de stripfiguer fan de eardere lokale sjemfabriek De Betuwe). Fan Flipke stiet jin stânbyld yn 'e stêd.

## Keppelings om utens
* Gemeente Tiel
* De Saak fan de stêd
Rifka Lodeizen

**Rifka Lodeizen** (Amsterdam, 16 oktober 1972) is in Nederlânsk aktrise.

Lodeizen is in dochter fan byldzjend keunstner Frank Lodeizen. Sy die eineksamen vwo en studearre Nederlânsk. Lodeizen spile in lytse rol yn in Filmakademyfilm en gie dêrnei nei aktearstudio *De Trap* dêr't sy yn it earste jier sitten bleau. By it grutte publyk waard har gesicht bekend fan reklamespotsjes foar de belestingtsjinst. 

Sy hie in rol yn de telefyzjerige *Unit 13*, en wurke dêrneist yn kafee Wildschut. 
Filmregisseur Eddy Terstall ûntduts har dêr yn 1997 en joech har in rol yn *Hufters & hofdames*. Dêrnei spile sy yn ferskate Terstall-films. Foar har rol yn *Simon* waard hja nominearre foar in Gouden Kalf. Yn 2009 krige se yndie in Gouden Keal foar har rol yn *Kan door huid heen* fan Esther Rots. Yn 2019 krige se in *Gouden Kalf* foar har rol fan Astrid Holleeder yn de telefyzjerige *[[Judas (telefyzjerige)|Judas]]*. 

## Filmografy <small>(kar-út)</small>
**De Provincie* (1991)
**[[Unit 13]]* (1996; telefyzjerige)
**[[Hufters & hofdames]]* (1997)
**Het 14e kippetje* (1998)
**[[Babylon (film)|Babylon]]* (1998)
**Het Souterrain* (1998; telefyzjerige)
**[[De Boekverfilming]]* (1999)
**Rent a Friend* (2000)
**[[Wet & Waan]]* (2000; telefyzjerige)
**Mevrouw de minister* (2002; telefyzjerige)
**Villa des roses* (2002)
**[[Simon (2004)|Simon]]* (2004)
**[[Flirt (film)|Flirt]]* (2005)
**[[Keyzer & De Boer Advocaten]]* - Tanja van Vossen (Ofl., *Amice!*, 2005)
**[[Evelien (telefyzjerige)|Evelien]]* (2006; telefyzjerige)
**[[Escort (film)|Escort]]* (2006) - Chantal
**[[SEXtet]]* (2007) - Swiere frou
**Nadine* (2007) - Felice
**[[Taxandria (2008)|Taxandria]]* (2008) - Sus
**[[Tiramisu (film)]]* (2008) - Marieke
**[[Kan door huid heen]]* (2009) - Marieke
**[[Overspel (telefyzjerige)|Overspel]]* (2010) - Elsie
**[[De Nobelprijswinnaar]]* (2010)
**[[Onder ons]]* (2011) - Ilse
**[[Patatje oorlog (film)|Patatje oorlog]]* (2011) - Esmee
**[[Overspel (telefyzjerige)|Overspel]]* (2011-2015) - Elsie
**[[Hemel (film)|Hemel]]* - Sophie (2012)
**[[Plan C (2012)|Plan C]]* (2012) - Linda
**[[Tony 10]]* (2012) - Sissy 
**[[Hartenstraat (film)|Hartenstraat]]* (2014) - Joke
**[[Het leven volgens Nino]]* (2014) - Maria
**[[Jongens (telefyzjefilm)|Jongens]]* (2014) - Moeder Marc
**[[Cornea (film)|Cornea]]* (2015) - Marie
**[[Publieke Werken (film)|Publieke Werken]]* (2015) - Martha
**[[Tonio (film)| Tonio]]* (2016) - Mirjam
* *Verdwijnen* (2017) - Roos
* *De 12 van Oldenheim* (2017) - Daniëlle Boshuizen
* *La Holandesa* (2017) - Maud
* *Fenix* (2018) - Jara
* *Exportbaby* (telefyzjerige, 2018) - Hanna
* *Judas* (minyrige, 2019) - Astrid Holleeder (suster fan Willem Holleeder)
* *Ares* (2020) - Hester
* *Lieve Mama* (2020) - Helen
* *De K van Karlijn* (2021) - Mariëtte
**Maud en Babs (2021) - Maud
* [[Sleepers (telefyzjerige)|Sleepers]] (2022) - Judith Schouten
**Onder de blote hemel* (2023) - Emma
**Sphinx* (2024) - Eva Moorman
**Nesjomme* (2024) - Rusha (stim)
**Handicapable'' (2025 - tf-rige fiif dielen, Mari Sanders)

## Keppeling om utens
* Rifka Lodeizen yn de IMDb
Summit (Nij-Jersey)

**Summit** is in plak (*city*) yn de Amerikaanske steat Nij-Jersey dat bestjoerlik ûnder  Union County falt.


Ofbyld:United States Post Office Summit New Jersey 07901.jpg|Post
Ofbyld:Memorial Field tennis courts Brayton School 2009.jpg|Tennisfjild
Ofbyld:Public park with war memorial in Summit New Jersey 2009.jpg|Iepenbier park
Ofbyld:Summit Public Library Magazine Reading Area.jpg|Bibleteek


## Berne yn Summit
*Meryl Streep (22 juny 1949), aktrise
* Charles R. Jackson (1903–1968), skriuwer 
* Kai Wehmeier (* 1968), logikus en filosoof

## Ferskaat
* De stof Ritalin® waard by farmaseutysk bedriuw Ciba (no Schering-Plough-kampus) yn Summit ûntwikke.
* De rockband The Velvet Underground joech har earste betelle konsert by in dûnsfeest op de Summit High School.

## Keppeling om utens
* Ynformaasje, kaarten en statistiken
Museum Blokhûspoarte

**Museum Blokhûspoarte** is sûnt 2008 in museum yn de âlde finzenis fan Ljouwert.

De finzenis is al 500 jier âld. Yn it museum wurdt de tiidline fisualisearre tusken 1500 en 2012. Ald personiel fertelt oer de Bysûndere Straffinzenis en Hûs fan Bewarring. De Bysûndere Straffinzenis wie bedoeld foar manlju, feroardield ta fiif jier of langer. Dizze finzenisstraf waard yn ôfsûndering om mienskip ûndergien. It Hus fan Bewarring joech húsfesting oan previntive detinearden (út alle kategoryen), arrestanten, frjemdlingen en subsidiêr straften.

In soad stikken foar de tentoanstelling komme út it finzenismuseum yn Feanhuzen. Inisjatyfnimmers wienen Willem Helfrich en Sylvia Beers, dy't beide yn de finzenis wurke hawwe.

Der komme ek minsken yn it museum om ferhalen te fertellen oer famyljeleden of harren wurk of ûnderfiningen yn de finzenis. Sa fertelde Gerrit Fokkema yn 2011 oer syn befrijing op 8 desimber 1944 "De Oerfal". Der is in eksposysje oer "de Strafsel" oer isolearjen en straffen yn de finzenis. Der is ek in 3D spul, wêryn dielnimmers ûntsnappe moatte út de "Bunker".

Yn de filmseal is de presintaasje 'Blokhûs oant Blokhûspoarte 500 jier finzenis Ljouwer' te sjen. Hjir wurdt ek omtinken jûn oan Straffen yn de Midsiuwen, en is der filmympresje oer betsjinjen fan strafsel/feilichheidsbêd. Yn 2011 waard ek omtinken jûn oan tsjinstwegerders dy't yn de finzenis bedarren.

## Sjoch ek
* List fan musea yn Fryslân
* Blokhûspoarte
Burton upon Trent

**Burton upon Trent** is in plak yn it distrikt East Staffordshire, yn it Ingelske greefskip Staffordshire. It plak hat anno 2011 sa'n 64.000 ynwenners en leit oan de rivier de Trent.

It plak is fanâlds ferneamd om syn bierbrouwerijen.

## Berne yn Burton
* Sir Oswald Mosley, Bt. (1896–1980), stifter fan de Britske Uny fan Fasisten
* Joe Jackson (* 1954), sjonger en muzikant
* Martin Plowman (* 1987), Britsk hurdfytser
Geert en Aafkes Streekmuseum Oan 'e Swadde

**Geert en Aafkes Streekmuseum Oan 'e Swadde** sit oan de Bjirkewei yn Twizelerheide yn de gemeente Achtkarspelen. 

De kolleksje bestiet út goed 7000 pear redens, antike meganyske masines, antike muzykynstruminten, poppen, bearen en blikken boartersguod.

## Sjoch ek
* List fan musea yn Fryslân
Strykizermuseum Bouten fan Boudje

**Strykizermuseum Bouten fan Boudje** is in lyts museum yn Kaard op it waadeilân Skylge.

Untstie by it út 'e hân rinnen fan in hobby. De kolleksje bestiet út in samling strykizers, ploai- en mangelattributen. De 850 eksimplaren komme út meardere iuwen. Ek de âldste wize fan glêd meitsjen is te sjen: wriuwe mei in strykglês. Fierder parse-, ploai- en mangelattributen. Ek in biljardizer heart by de kolleksje. 

Yn Nederlân binne ek strykizer- en waskmusea yn Noardbroek, Hierden en Boxtel.

## Sjoch ek
* List fan musea yn Fryslân
Oscar Carré

**Oscar Carré** (Halberstadt, 22 desimber 1846 - Kopenhagen, 29 juny 1911) wie in soan fan Wilhelm Carré en de Nederlânske hynsterydster Cornelia Adriana de Gast (artystenamme: *Kätchen Carré*). Oscar wie ferantwurdlik foar de bou fan it ferneamde Sirkusteater Carré yn Amsterdam.

Carré kaam út in Dútske sirkusfamylje. Yn 1863 kaam de famylje Carré nei Nederlân. Yn Amsterdam joegen sy by de jierlikse merke hynsteshows. Yn 1869 naam Oscar de lieding fan it sirkus fan syn heit oer. It Sirkus Carré waard 2 desimber 1887 troch Oscar Carré iepene. It waard rillegau in grut súkses. Earder hy hy ek al fêste sirkusteaters oprjochte, earst yn Wenen (1873) en doe yn Keulen (1878).
De Bijenworf

**De Bijenworf**, oprjochte foàr 2012, is in museum oer it hâlden fan bijen yn Lies op it waadeilân Skylge. 

Yn in tradisjonele Skylger pleats is in tentoanstelling oer ymkers fan no en út it ferline: kuorren, kasten, klean, ark, huninglingers, ensfh. De eksposysje beslacht in tiidrek fan sa'n 150 jier ymkerjen.
Yn demonstraasjekasten sitte bijefolken om it gedrach en de biology te bestudearjen. Der is in spesjaal ynrjochte tún by. As de omstannichheden goed binne binne der demonstraasjes fan de ymker. Bern kinne in eigen waakskears draaie. Yn it winkeltsje binne huningsoarten, waakskearsen, stikjes huningsjippe en oare mei de bijen annekse produkten te krijen. 

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Poppe- en Berneweinmuseum

It **Poppe- en Berneweinmuseum** is in museum mei poppe- en berneweinen oan de Gealânswei yn Aldegea (Smellingerlân).

Waard yn 1996 opsetten troch Fennie van der Ploeg. It begûn mei skilderjen. Yn de rin fan de tiid skildere se mei oaljeferve, akwarelferve, mar tekene ek. Se makke poppen fan selshurdzjende, fimo- en modelene klaai. Doe't se  yn 1999 in ûne kocht, koe se folle mear porseleinen poppen út sels ûntwurpen mallen meitsje. Neist berne- en babypoppen makket hja ek fantasijpoppen yn alle soarten en maten. Ek de klean binne eigenmakke. Der kamen geandewei ek ferskate attributen by lykas babywaachskealen om de poppen better te toanen. No binne der wyls ek âlde poppeweintsjes en sa'n 100 berneweinen, út de jierren 1840 - 1960. Doe't de âlde berneweinen kamen moasten der fansels ek poppen út dy tiid yn. It paste net mear yn de keamer en sadwaande moast 180 m² fan de pleats brûkt wurde. It museum is simmerdeis op tongersdeitemiddeis en freedtemiddeis te besjen en oars op ôfspraak (0512-371253).
 
## Sjoch ek
* List fan Fryske musea

Ofbyld:Poppenmuseum Hânmakke Lotte en Iris.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum Hânmakke Hannelore, Marije en Monika.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum Hânmakke Denise.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum bernewein sa 1950.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum bernewein sa 1910.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum bernewein sa 1900.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum bernewein sa 1840.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum antyk Kate Kruse.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum antyk Kämmer und Reinhardt, Armand Marseille.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum antyk Baehr und Proeschild.jpg|
Ofbyld:Poppenmuseum bernewein.jpg|
It Swarte Paert

Stoeterij **It Swarte Paert** oan de Binnenwei yn De Himrik, iepene troch kommissaris fan de Keninginne Loek Hermans yn 1999, hat in eksposysjeromte oer alles wat mei it Frysk Hynder te krijen hat. It bringt de kultuer en histoarje fan it Fryske hynder yn byld.

Der steane reauwen, drachten mei byhearrende sieraden en belsliden. By de rûnlieding wurdt ferteld oer de Fryske kultuer en de skiednis fan it Fryske hynder en de betsjutting foar de Fryske kultuer. Ek de skiednis fan it SWS-sertifisearre dekstasjon en de dekhynsten komme oan bod. Foar besikers wurde bytiden shows hâlden mei oanspande hynders en ek mei dressuer. 

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Oranje Boppe

**Oranje Boppe** is in permaninte tentoanstelling yn de Oranjekeamer oan de Harinxmastrjitte yn Heech mei it Nederlânsk keninklik hûs as tema.

De kolleksje op de boppeferdjipping fan VVV Wymbrits, is gearstald troch frou Van der Heide, in ynwenster fan Heech. Ta de kolleksje hearre oranjegeskinken en -attributen, famyljeportretten en korrespondinsje mei it foarstenhûs. It museum is allinnich yn de simmer iepen. 

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Ygawolde Sate

**Igawolde Sate** is in lyts lânboumuseum yn Ealahuzen yn de gemeente De Fryske Marren. It museum sit yn in pleats fan 1800, dêr't tsjintwurdich biologysk buorke wurdt.

De kolleksje bestiet út in model fan in Fryske pleats yn ± 1800, boere-ark, tugen, in boerewein en âlde lânboumasines. Besikers kinne sels ûnderfine wat it boskwurk mei hynders ynhâldt en der wurde rûnritten mei hynder-en-wein fersoarge.

## Sjoch ek
* List fan musea yn Fryslân
Frysk Ridend Autobusmuseum

It **Frysk Ridend Autobusmuseum** is in museum oan de Tussendiepen yn Drachten, gemeente Smellingerlân, stichte troch Jan Hofstra.

Yn 1981 kaam in Switserske 'noasbus' yn Drachten (Saurer), kocht fan it Switserske leger. Yn 1970 gienen de Switserske sjassyfabriken Berna, FBW en Saurer mei Mersedes fierder ûnder de namme NAW. Geandewei kamen der mear oldtimerbussen by. Om se te ûnderhâlden en bewarjen waard yn 1991 it Ridend Autobusmuseum iepene. Benammen it ride litten fan de bussen stiet foarop, omdat sa de sfear fen eartiids better oan te fielen is. De 15 Switserske oldtimerbussen ride ek wol nei it bûtenlân en jouwe in moai oersjoch fan de ûntwikkeling fan de Switserske busbou fanôf 1930, 1937, 1949, de fyftiger jierren oant en mei 1968. Sa is der net allinnich de ferneamde Alpenwein IIIa (hjir te sjen), mar ek tige modern eagjende frontstjoerbus út 1968 dy't op de Europaline riden hat. Fierder in persoanenoanhinger, de foarrinder fan de gelede bus en inkele bagaazjeweintsjes om de post te ferfieren. 

De bussen wurde ferhierd oan selskippen en foar bepaalde gelegenheden.

## Sjoch ek
* List fan musea yn Fryslân
Mitselwier-Súd

**Mitselwier-súd** is in gasfjild ûnder Ie yn de gemeente Dongeradiel. 

It gasfjild waard ein 2011 ûntdutsen troch de NAM. It gasfjild, dat oanboarre is op in djipte fan 3932 meter, leit tusken dat by Mitselwier en dat ûnder Eastrum. Der wurdt rûsd dat der sa'n 4 miljard kubike meter gas sit. Dat betsjut dat it it grutste gasfjild op it fêstelân fan Nederlân is dat sûnt 1995 fûn is. It fjild wurdt (noch) wol klassifisearre as lyts gasfjild dêr't sa'n 2,5 miljoen húshâldings in jier op stoke kinne.

## Keppeling om utens
* Yn Trouw
* ''Grootste gasvondst op land door NAM sinds 1995'' op NAM.nl
Graham Maby

**Graham Maby** (berne 1952, Gosport, Ingelân), is in basgitarist. Hy hat fan it earste album ôf spile en toerd mei Joe Jackson. Ek yn tiden dat er gearwurke mei oare artysten bleau hy in fêste krêft by Jackson.

In it begjin fan de 90-er jierren stiet Maby ûnder oaren op it poadium mei Graham Parker, The Silos en Darden Smith. Yn 1996 slút hy him oan by They Might Be Giants. Fan 1998 oant 2002 spilet en toert Maby mei Natalie Merchant, Joan Baez, Freedy Johnston, Ian Hunter, Regina Spektor en Dar Williams.

Njonken syn wurk as muzikant hat Maby noch in tal nûmers produsearre foar Freedy Johnston en is hy as lid fan de Marshall Crenshaw's Band te sjen yn de film *Peggy Sue Got Married ([[1986]]).

== Diskografy ==
Mei *'Joe Jackson**:
*''Look Sharp!
*''I'm the Man
*''Beat Crazy
*''Jumpin' Jive
*''Night and Day
*''Mike's Murder
*''Body and Soul
*''Live 1980-86
*''Blaze of Glory
*''Laughter & Lust
*''Night Music
*''Summer in the City
*''Night and Day II
*''Volume 4
*''Afterlife
*''Rain
*''Live Music

Mei **They Might Be Giants**:
*''John Henry
*''Why Does The Sun Shine? (EP)
*''Back To Skull
*''Factory Showroom
*''Severe Tire Damage
*''Working Undercover For The Man

Mei **Natalie Merchant**:
*''Ophelia
*''Live in New York City
*''Motherland
*''The House Carpenter's Daughter

Mei **Freedy Johnston**:
*''Can You Fly
*''Unlucky
*''This Perfect World
*''Never Home
*''Right Between the Promises

Mei **Marshall Crenshaw**:
*''Mary Jean and Nine Others
*''Good Evening
*''My Truck Is My Home
*''What's In The Bag?

Mei **Ian Hunter**:
*''Shrunken Heads

Mei **Joan Baez**:
*''Bowery Songs

Mei **Dar Williams**:
*''The Green World

Mei **Regina Spektor**:
*''Soviet Kitsch

Mei **Chris Stamey**:
*''It's Alright
*''Fireworks

Mei **Darden Smith**:
*''Little Victories
*''Deep Fantastic Blue

Mei **Henry Lee Summer**:
*''Henry Lee Summer
*''I've Got Everything

Mei **Billy Simons*':
**Music For The Motion Picture
Tamyls

De **Tamyls** binne in befolkingskloft yn Súd-Indiaaske steat Tamyl Nadu, Sry Lanka, Singapore en Maleizje, alsmede inkele westerske lannen. Hja sprekke it Tamyl, in Dravidyske taal. Yn de hiele wrâld wenje om-ende-by 77 miljoen Tamyls.

## Religy

It meastepart fan de Tamyls is hindoeïstisch. Minderheden foarmje moslims en kristenen, en in relatyf lytse mannichheid jaïnisten.

De Tamyl-fariant fan it Hindoeïsme hat, lykas oare lokale farianten inkele ferskillen. De populêrste god is Murugan, dy't wierskynlik deselde is as Karthikeya, de soan fan Shiva, mar dy't likegoed oarspronklik in oare god hat wêze kind en in lokale figuer ferfongen hat. It oanbeane fan Amman of Mariamman, dêr't fan tocht wurdt dat dy ôflaat is fan in memmegodin út de âldheid, is ekk wiidfersprat. Kannagy, de held út it epos Silappatikaram wurdt ûnder de namme Paṭṭiny oanbean, fral op Sry Lanka. Dêrneist wurde ek de gewoane hindoe-goaden troch in protte minske oanbean. 

Wichtichste Tamyl-feesten binne Pongal, in eachstfeest dat yn het midden fan jannewaris hâlden wurdt, en Puthandu, it Tamyl Nijjier midden yn april. Fierder is ek it festival Diwali wichtich en binne der in protte oare, benammen pleatslike religieuze feesten. 

## Sry Lanka
De Tamyls op Sry Lanka wurde yn twa kloften ferdield. Der binne *Sry Lankaanske Tamyls*, de oarspronklike Tamyls fan Sry Lanka dy't ôfstamje fan de Tamyls fan it âlde keninkryk Jaffna, en der binne *Indiaaske Tamyls*, dy't letter troch de Britten fan India út oerbrocht binne nei Sry Lanke om op de teeplantaazjes te wurken. Dy lêste kloft wennet haadsaaklik yn de Sintrale Provinsje. De *Sry Lankaanske Tamyls* wenje meast yn de Noardlike- en Eastlike Provinsje. It meastepart fan de Tamyls binne hindoeïstysk en in minderheid kristlik. Hoewol't de Tamyls mar 18% fan de hiele befolking op Sry Lanka útmeitsje, is it in groep mei in sterke eigen identiteit.

De Tamyls op Sry Lanka stribje nei in eigen steat, dat Tamyl Eelam neamd wurdt. De wichtichste organisaasje dy't al trije desennia foar in eigen steat fjochtsje binne de Tamyltigers. 

## Maleizje
In grut part fan de Indiaaske Maleizjers is fan Tamyl komôf.
Hobbe fan Baerdt Tsjerke

De **Hobbe fan Baerdt Tsjerke** is in tsjerke op De Jouwer yn de gemeente Skarsterlân.
De tsjerke is neamd nei Hobbe fan Baerdt, grytman fan Haskerlân yn de perioade 1615-1650. Op de fronton boppe de yngongspoarte stiet *De heer Gritman Hobbe van Baerdt 1644*. Yn dat jier waard de troch him op 18 maart de earste stien lein foar it twabeukige (skip en sydbeuk) tsjerke as ferfanging fan in tsjerke út de 16e iuw. Oannimmer wie de 'biersteker' en timmerman Jeeyp Jeeyps foar de somma 23.000 karolusgûnen. Flak foar de bank is de grêfkelder fan de famylje Van Baerdt, dekt troch in grutte ûnfersierde stien. 

Op ien fan de draachbalken stiet te lêzen: 'Ano 1644 Den 18 marty is by Grietman over Hasker Heer Hobbe van Baerdt geleyd Eerste steen van dese Kerck'. Yn de toer fan trije lidden wie in riedkeamer en finzenis. De earste stien fan de Jouster Toer waard lein op 8 augustus 1628, sechtjin jier earder as de earste stien foar de tsjerke.

In grut diel fan de boukosten fan de tsjerke, sa’n 5.383 karolusgûnen, waard mar leafst troch 293 Jousters byelkoar brocht. Hobbe fan Baerdt hie dêryn mei 210 karolusgûnen in grut oandiel. In gefolch fan it mei elkoar beteljen wie dat, oars as in soad tsjerklike gemeenten yn de omkriten, de grutte, faak earne oars wenjende lânbesitters fan begjin ôf oan net folle te sizzen hiene yn de Jouster tsjerke. De Jouster mienskip betelle sels it ûnderhâld en de dûmny en berôp mei folle minder dominânsje fan de stimhawwende lâneigeners in nije predikant. Dochs hie Hobbe fan Baerdt grif in soad ynfloed. Sa stiet syn namme yn de balken boppe de yngongsdoar en stiet syn namme (of neffens oare boarnen dy fan syn heit en foargonger Dirck) yn de tsjerkeklokken. Boppedat hie de famylje in eigen hearebank en in grêfkelder yn de tsjerke. 

De klokken yn de toer binne jitten troch de klokkejitters: Gregorius Hall (1603), Jacob Noteman (1636) en L. Haverkamp (1790). Yn 1953 waard troch Douwe Egberts in klokkespul mei 37 klokken skonken.
It ynterieur wurdt dekt troch houten tonferwulften. It dûbele kapewurk rêst op 21 swiere pylders en ek binnen rêst it middendiel op noch ris fiif pylders. Ta de ynventaris hearre in hearebank (1645) fan de famylje Fan Baerdt (yn 1779 nei famylje Van Eysinga) en in hearebank (1694) fan de famylje Vegelin fan Claerbergen en in preekstoel út de 17e iuw fan de sloopte Galileërtsjerke yn Ljouwert. It oarspronklike oargel wie makke troch Fan Dam út Ljouwert. It oargel út 1978 is makke troch Jürgen Ahrend út it Dútske Lier.

Yn 1939 waard de tsjerke troch brân ferwoaste. It gebou baarnde foar it grutste part út, allinnich de 80 sm. dikke muorren bleaunen stean, mar de toer koe behâlden bliuwe. De werbou duorre fanwege de Twadde Wrâldoarloch oant 1947. De jongste restauraasje fan yn- en eksterieur wie yn de perioade 1995 - 2000. De weriepening wie op 12 novimber 2000.

## Sjoch ek
* Tsjerken yn Fryslân
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Floris Stoffelsma

**Floris Stoffelsma** (Utert, 19 febrewaris 1979) is freelance yllustrator út Almelo.

Hy waard grutbrocht yn De Jouwer en gie nei de keunstakademy 'Constantijn Huygens', ôfdieling Ylustraasje. Folge yn 2008 by de Muzerie 'BIK' CKV workshops foar basisskoallen 2008. Sûnt syn ôfstudearjen wurket er oan de Keunstakademy yn Kampen.

Stoffelsma wurke op de skoallen Noord Twente en De Telgenborch. Yllustrearre lesmetoades foar de basisskoallen (bg. *Goed Gelezen*, *Taal Actief*, *Leeskist* ) foar Utjouwerij Malmberg en Wolters-Noordhoff. Oare opdrachtjouwers wienen Stichting Natuur & Milieu, Eyeworks TV en Drama Producties, Omrop Fryslân, Vara TV magazine en Bartimeus. Fierder is er pedagogysk/keunstsinnich meiwurker KOV Borne. Neist tekenjen foar útjouwerijen hâldt er him ek dwaande mei it ûntwerpen en ûnderhâlden fan websiden/dvdhoezen/posters, jout freelance les op basisskoallen en is belutsen by koarte films. Hy wurke mei oan koarte films as *Ein fan 'e Wrald*, *Thibalt & Gronosji*, *Taakstraf*, *DagDroom* en *Komt een vrouw bij de dokter* (spylfilm).
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1980

De **[[Olympyske Simmerspullen 1980]]**, ek wol de XXIIe Olympiade neamd, waarden yn 1980 yn Moskou,  de Sowjetuny hâlden. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it *Grand Arena of the Central Lenin Stadium*,  dat letter omdoopt waard ta it *Grand Sports Arena of the Luzhniki Olympic Complex*.

## Lokaasjes
De wedstriden yn de groepsfaaze fan it fuotbal tidens de Olympyske Simmerspullen 1976 waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

#### Groep C

#### Groep D

### Kwartfinales

### Heale finales

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Kiekenberch

De **Kiekenberch** is in natoergebiet tusken Aldhoarne en Aldeberkeap. De hichten yn it gebiet hjitte de **Grutte Kiekenberch** (8 m.) en de **Lytse Kiekenberch**. De Grutte Kiekenberch is it heechste punt fan de heuvelrêch dy't fan Mildaam nei Hoarnstersweach rint. It is in rivierdún dat yn de lêste iistiid foarme is. Dit hege punt wie in feilige lokaasje foar nomadyske bewenners dy't yn it bytiden hege wetter fan de Tsjongerfallei tahâlden. De âldste spoaren fan bewenning komme út ± 11.000 f.Kr.

Dat de Romeinen hjir ek west hat docht bliken út de Romeinske skatfynst oan de Tsjonger. By it ploeien kamen in 14-tal Romeinske munten nei boppen, dy't yn it Frysk Museum bewarre wurde. De âldste munt is fan  ± 100 jier foar Kristus. Mooglik binne de munten bedobbe yn tiden fan oarloch of ûnrêst. De namme fan de berch soe neffens de folksoerlevering komd wêze troch de beide reuzen Kromme Knilles en Manke Meine dy't eartiids de Boarn groeven. Ien fan de reuzen smiet op in stuit hannen fol sân yn súdlike rjochting. “Kiek ’n berch” sei er doe tsjin syn maat. De hichte waard eartiids ek brûkt as útsjochpost foar freon en fijân. Yn 1942 binne by it archeologysk ûndersyk spoaren fan in kapeltsje en in midsiuwsk begraafplak fûn. Boaiemfynsten wize út dat it hjir om in kristlik kapeltsje út de 12e of 13e iuw giet. 

It gebiet is eigendom fan Steatsboskbehear dy't der ek wannelpaden útsetten hat. De Kiekenberch is in ôfwikseljend terrein mei bosk en âlde groeiplakken en de lânbougrûnen dy't troch elkoar rinne. Der binne in tal houtwâlden mei âlde beammen. De houtwâlen lizze ek op it âlde rivierdún. Yn de lege stikken fan it gebiet groeit heide, dat koart hâlden wurdt troch mobile skiepkuddes. Noardwest fan de Kiekenberch groeide de heide hast ticht en wurde mei frijwilligers de opsjittende beamkes weihelle op saneamde 'kapdagen'. By de Lytse Kiekenberch is in heidemarke, tichtby it saneamde Bommegat. Tichtby leit ek de Tolhiksbosk. Ek leit der in steapel swerfstiennen op it terrein.
L. Haverkamp

**L. Haverkamp** wie in brûnsjitter út Hoarn.

Haverkamp hie in wurkpleats yn Hoarn fan 1783 oant 1790, dêr't er liedklokken en geskut geat. De measte klokken fan him hingje yn Fryslân. De NH-tsjerken fan ûnder oaren De Jouwer, Twellingea en Dantumawâld en de klokkestoel fan Sniksweach hawwe in klok fan him.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1936

De **[[Olympyske Simmerspullen 1936]]**, ek wol de **XIe Olympiade** neamd, waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it *Olympiastadion Berlyn*. Nei ôfwêzichheid tidens de Spullen fan 1932, stie it fuotbal yn 1936 wer op it programma.

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.

## Stadions

## Kompetysje
### Earste omloop

### Kwartfinales

#### Kwarfinale Perû - Eastenryk
Perû skoarde yn de lêste minút fan de ferlinging, wêrtroch't de stân op 4-2 kaam. Nei dat doelpunt kamen supporters fan Perû it fjild op, dêrtroch waard fierder spyljen ûnmooglik. De sjuery  besleat nei protest fan Eastenryk om de wedstriid ûnjildich te ferklearjen en oerspylje te litten. Perû wie it net iens mei dy beslissing, en kaam dêrom net by de ôftraap fan de wedstriid. Eastenryk waard ta winner útroppen en pleatste har foar de heale finales.

### Heale finales

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking

### Medaljewinners
Hobbe Durks fan Baerdt

**Hobbe Durks fan Baerdt** (19 maaie 1591 - 11 maaie 1655) wie  grytman fan Haskerlân (1615-1650).

Van Baerdt waard studint yn Frjentsjer op 21 augustus 1610 en waard doe grytman. Hy wie folmacht op de Lândei en kommittearre fan de admiraliteit fan Dokkum yn 1620. Ek wie er deputearre foar de Steat 1638, 1653; Deputearre fan de Steaten Generaal 1650, kurator fan de Akademy fan Frjentsjer tusken 1652-1655. Soan fan Durk Hobbes fan Baerdt en Marij Clant.

Hy troude op 17 maart 1617 yn Ljouwert mei Apollonia fan Vierssen, dochter fan Willem fan Viersen en Titia Godefridi († 22 juny 1630. Nei har ferstjerren trout Hobbe op 15 maaie 1642 op De Jouwer mei Tintie fan Bootsma, dochter fan Hessel fan Bootsma en Tintie fan Idzaerda († De Jouwer, oktober 1652).

Ut it earste houlik komme sân bern, dêr't fjouwer fan jong stjerre. It laach waard fuortset troch de âldste soan Durk Hobbes fan Baerdt en Egbert Hobbes fan Baerdt, en troch Anna Maria fan Baerdt (Ljouwert, 11 febrewaris 1630 - dêre, 17 jannewaris 1651, troud yn Deinum op 22 maaie 1653 mei Jetze fan Sminia, it houlik dêr't Hobbe Baerdt fan Sminia (22 augustus 1655 - 21 oktober 1721) út komt.

De aadlike Baerdts stoaren út yn 1673 mei Durk Hobbes, mar de namme Baerdt bestiet sûnttiids by de neisieten fan dy syn suster Anna Maria, har soan Hobbe Baerdt fan Sminia en syn lykneamde neisieten, yn de doopnamme Hobbe Baerdt en sûnt 1877 yn de famyljenamme Van Baerdt van Sminia. It laach Baerdt hat troch syn grutte en breedte in frij grutte rol spile yn hast alle rangen en stannen fan de Fryske maatskippij, wylst it ek no noch net útstoarn is. It laach levere: grûnbesitters fan kwizekwânsje, magistraatspersoanen, gelearden, grytmannen en ferneamde gildebruorren neist ienfâldige hânwurklju en lânarbeiders.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Peter II van den Ghein

**Peter II van den Ghein** (ek wol 'Gheyn') wie de soan fan brûnsjitter Peter I (sr). Hy wurke yn Mechelen yn it tiidrek 1561-1593. Hy stoar dêr ek yn 1598.

Wis is it net, mar der wurdt oannaam dat hy klokkejitter waard nei it ferstjerren fan syn heit Peter I yn 1561. Peter jr. wie in begoedige man, mei troch in protte huzetransaksjes. 

It docht bliken dat Peter II oan syn dea yn 1598 aktyf wie, wat in lang skoft tiid wie. It soe kinne dat de lêste klokken út syn wurkpleats fan de hân fan syn soan Peter III west hawwe? Twa oare soannen, Hendrik en Jan III, waarden ek klokkejitter.

Oars as syn heit hat Peter II suver gjin beierds makke. Wol hat er meardere klokkespullen útwreide. As klokkejitter makke hy meast liedklokken.

Yn de Us-Leaffrou-basilyk yn Halle hingje klokken dy't troch him getten binne.

## Keppeling om utens
* Klokken yn Halle
Durk Hobbes fan Baerdt (Haskerlân)

**Durk Hobbes fan Baerdt** († 14 july 1615) wie grytman fan Haskerlân fan 1601-1615.

Soan fan Hobbe Sjoerds fan Baerdt en Lysbeth Delphi, en wenne yn 1592 yn Ljouwert. Wie deputearre fan Steat yn 1601, en deputearre fan de Steaten-Genaraal yn 1607. 
Troude mei Marij Clant († 10 febrewaris 1613 ), dochter fan Egbert Clant en Atke van Douma. Ut dit houlik kamen fjouwer bern, wêrûnder Hobbe Durks fan Baerdt.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Durk Hobbes fan Baerdt (Stellingwerven)

**Durk Hobbes fan  Baerdt** (20 july 1619 - 1673), wie grytman fan Eaststellingwerf en Weststellingwerf. 

Wie de soan fan Hobbe Durks en Apollonia fan Vierssen, phil. studint yn Frjentsjer op 22 maart 1637, luitenant 1638, grytman fan Eaststellingwerf 1639, fan Weststellingwerf 1639-1673. Deputearre fan Steat yn 1641, 1656, 1671; kurator fan de Frjentsjerter Akademy (1655 - 1573). Hy troude mei Wypck fan Bootsma te Sonnegea op 6 septimber 1646 (hja wie in dochter fan Abbe fan Bootsma en Hylckje Herbranda), († 1681 of 1682. Ut dit houlik is in dochter  berne, dy't noch gjin twa jier âld ferstoar en yn de grêfkelder yn Wolvegea begroeven leit.
Boomsmamuseum

It **Boomsmamuseum** is in museum fan Destillearderij Boomsma oan de Beginestrjitte yn Ljouwert. 
Der wurdt in film draaid oer de destillearderij yn de jierren tritich. Yn de rûnlieding wurde in tal tradisjonele erfstikken sjen litten dy't brûkt waarden om it krûdebitter te meitsjen. Yn it proeflokaal kin preaun wurde fan it Boomsma assortimint. Der is ek in sliterij by dêr't bearenburch of oare slokjes te keap binne.

## Sjoch ek
* List fan musea yn Fryslân
Hobbe Sjoerds fan Baerdt

**Hobbe Sjoerds fan Baerdt** (Marsum, 9 juny 15?? - 15??) wie sekretaris fan Frjentsjerteradiel en Harns.

Hy waard master yn de rjochten en yn 1558 boarger yn Frjentsjer, is dêr "gezworen gemeensman" yn 1569 en 1579. Sekretaris fan Frjentsjerteradiel tusken 1569-72, sekretaris fan Harns yn 1580 en 1583 en wurdt griffier fan it Hof fan Fryslân 1585-1591.

Hy boasket earst Hintke Hinnedochter yn Frjentsjer (1562-1563), dêrnei mei Lysbeth Delphi, dochter fan de sekretaris fan Frjentsjer, Dirck Gerrits fan Delft en de tredde kear mei Ida Swijns, dochter fan Jelte Andries Swijns. Ut it twadde houlik komt it grytmanslaach fan de Baerdts, dat mei in soad aadlike famyljes besibbe is, sa't bliken docht út it Stamboek fan de Fryske Adel fan M. de Haan Hettema (dl. II, kol. 61, oant. 20 by Douma). Dirk Hobbes fan Baerdt is syn soan.
Dirk fan Baerdt

* Dirk Hobbes fan Baerdt (Stellingwerven), grytman fan de Stellingwerven (1639-1673) 
* Dirk Hobbes fan Baerdt (Haskerlân), grytman fan Haskerlân (1601-1615)
Tsjiang Kai-sjek

**Tsjiang Kai-sjek** (offisjele transliteraasje: **Chiang Kai-shek**) of **Tsjang Tsjoen-tsjeng** (jiaxiang: Jiangsu, Yixing 江苏宜兴) (Fenghua, 31 oktober 1887 – Taipei, 5 april 1975) wie in Sineesk militêr en politikus. Nei de dea fan Sun Yatsen yn 1925 waard er de ûnomstriden lieder fan de nasjonale beweging, de Kwomintang. Yn 1926 ûndernaam hy in kûp dêr't hy ek it politike liederskip mei ferwurf. Yn 1927 rjochte Tsjiang in slachting oan ûnder linkse eleminten en festige in nasjonaal regear yn Nanking. Lang om let ferlear er de Sineeske Boargeroarloch tsjin de kommunisten ûnder Mao Zedong. Yn 1949 flechte er nei Taiwan dêr't er de Republyk Sina fuortsette, wylst Mao op it Sineeske fêstelân de Folksrepublyk Sina útrôp. It wie oan 'e stipe fan de Feriene Steaten oan Tsjiang te tankjen dat de kommunisten ôfseagen fan in ynvaazje fan Taiwan.
Egbert Hobbes fan Baerdt

**Egbert Hobbes fan Baerdt**, (6 oktober 1627 - 1673), wie grytman fan Haskerlân.

Egbert wie de soan fan Hobbe Dircks fan Baerdt en Apollonia van Vierssen. Hy waard juridysk studint yn Frjentsjer op 21 oktober 1646. Hy wie grytman fan Haskerlân tusken 1650-1669 en Deputearre fan Steat yn 1655, 1668, Deputearre fan Generale Steaten yn 1661. Op 22 maaie 1653 troude hy mei Aurelia fan Hillama (21 novimber 1636 - 10 novimber 1707), in dochter fan Frederik fan Hillama en Fockje fan Sminia. Hja wertroude mei dûmny Corn. Tenninck, predikant op De Jouwer (1668-1677) en ferstoar op 16 augustus 1677.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Sybrand Allard Waller Zeper

**Sybrand Allard Waller Zeper** (Ljouwert, 29 novimber 1874 - dêre, 4 jannewaris 1937)
wie in ryksargivaris.

Zeper kaam út in Ljouwerter laach fan sjippesieders en boargemasters. Hy studearre Nederlânske letteren en skiednis yn Leien en gie yn 1908 oan't wurk op it Ryksargyf Ljouwert. Yn 1921 waard er ryksargivaris yn Drinte en fan 1923 oant 1935 hie er dy funksje yn Fryslân.

## Sjoch ek
* Dirk Zeper
* Pier Zeper

## Keppeling om utens
* Biografy yn de DBNL
Heakbus

De **heakbus** of **lontslotgewear** (Frânsk: *arquebuse*) wie in frijwat primityf fjoerwapen dat fan de  15e oant de 17e iuw brûkt waard. It wie de foargonger fan de musket en wie lytser as eardere fjoerwapens, dat it koe makliker troch in persoan droegen wurde. It wapen waard ûntstutsen mei in lont. It wapen krige syn namme fan de heak oan de loop dêr’t it oan ophongen wurde koe. 

De heakbus waard ferneamd yn de Slach by Pavia yn 1525. It belies jaan fan Frânske ridders as gefolch fan in kûgelrein út heakbussen, ynspirearre oare legeroanfierders om it wapen ek te brûken. Oant dan ta waarden hân- en/of krúsbôgen brûkt. Alhoewol’t mei in heakbus lang sa skuer net sketten wurde koe as mei bôgen leverei t dochs strategysk foardiel op: heakbusskutters  wiene der folle mear as bôgeskutters. Sekuer bôgesjitten frege in lange oplieding en de bôgesjitter moast in kante keardel wêze, wylst it omgean mei in heakbus yn  in stikmannich wiken wol te learen wie en suver gjin easken oan de lichemsbou fan de skutter stelde.

Yn de 16e iuw waard de heakbus stadichoan ferfongen troch de musket, mar net yn lannen as  Japan en Korea, dêr’t de ûntjouwing fan fjoerwapens heakke meidat it gebrûk fan fjoerwapend dêr slim beheind waard.

## Keppeling om utens
*  ''Handgonnes and Matchlocks'' – Skiednis fan fjoerwapens oant 1500