open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herfoarme tsjerke (Heechwâld)

De **herfoarme tsjerke** fan it Noard-Hollânske plak Heechwâld is ien fan 'e tsjerken fan 'e protestantske gemeente Midden Westfryslân. Fan it tsjintwurdige gebou binne de ûnderste dielen fan 'e toer fan 'e goatyske nijbou fuort nei 1472. It tsjerkeskip datearret fan it lêste fearn fan 'e 17e iuw en it boppeste diel fan 'e toer mei de spits binne yn 1886 tafoege.

## Skiednis
Hoe fier de skiednis fan 'e tsjerke yn Heechwâld werom giet is net wis, mar tsjin it lêste fearn fan 'e 15e iuw waard de besteande tsjerke ferboud ta in krústsjerke. Dat barde nei it ynstoarten fan 'e toer op 18 juny 1472. De âlde tsjerke wie wijd oan Marije, mar de ferboude krústsjerke waard wijd oan Jehannes de Doper. Noch flak foar de reformaasje krige de tsjerke it patrosinium fan de berte fan Jehannes de Doper. Nei de reformaasje waard in âld Marije-alter fan de yntusken protestantske tsjerke noch jimmeroan in soad besocht troch katoliken. 

Yn 1674 waard de tsjerke troffen troch grut ûnheil doe't in stoarm de âlde toer en in diel fan de tsjerke ferneatige. Boumaster Thys Janssoan fernijde de tsjerke en út dy tiid datearret de hjoeddeiske letgoatyske sealtsjerke mei in fiifsidich koer.

Alhoewol't de tsjerke mei de reformaasje oergyng yn protestantske hannen, bleau in foars diel fan Heechwâld trou oan de âlde leare. De katoliken tsjerkten tenei yn in skûltsjerke en in houten tsjerke, oant yn 1821 in nije stiennen tsjerke boud waard, dy't yn de jierren 1863-1865 ferfongen waard troch de nije trijeskippige krústsjerke yn it súdlike diel fan Heechwâld.  

De tsjerke is yn de jierren 1966-1967 restaurearre.    

## Ynterieur
It doopfont fan de tsjerke datearret noch fan foar de reformaasje en is 15e-iuwsk. De preekstoel mei it doopstek binne 17e-iuwsk. Foar de preekstoel oer stiet de hearebank út 1634. De trije grutte kroanen binne ek 17e-iuwsk en fierder is der noch in Wetsboerd út 1687. De tsjerke is ryk oan âlde grêfsarken. 

De klok dy't yn de toer hinget waard yn 1650 getten fan twa âldere klokken en oerlibbe de stoarm fan 1674.

## Oargel
De tsjerke hat in oargel fan de firma L. van Dam & Sn. út 1878.

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje en ynformaasje oargel
De Lastdrager

**De Lastdrager** is in nôtmûne yn it Noard-Hollânske Heechwâld yn 'e gemeente Opmar.

## Skiednis
Om 1608 hinne waard yn Heechwâld de earste nôtmûne boud, mar nei alle gedachten wie dat net de hjoeddeiske mûne, werfan't tocht wurdt dat dy om 1650 hinne boud is. Oarspronklik wie de mûne in binnenkruier, dy't yn 1732 ta bûtenkruier ferboud is.   

Nei't yn 1935 de binnenroede briek, waard de mûne stilset. It 17e-iuwske geande wurk waard doe ferwidere en de lege romp brûkt foar opslach. It mealbedriuw ferhûze mei in koppel stiennen út 'e mûne en in dieselmotor nei in skuorre njonken de mûne. Letter ferdwûnen ek de bûtenroede en de sturt fan 'e mûne. 

De mûne krige mei help fan roeden fan oare mûnen yn 1957 it âlde oansjen werom. De mûnder kocht yn 1968 de mûne en ferkocht dy dêrnei troch oan 'e Stifting de Westfryske Mûne. In grutte restauraasje folge yn 1972 en sûnt 1977 draaide de mûne wer regelmjittich.

Yn 2018 wûn De Lastdrager EUR 95.000 fan 'e 'BankGiro Loterij Molenprijs'. Dêrmei koe útein set wurde mei in 3,5 ton kostjende restauraasje fan 'e earder ferwidere mealynrjochting. De Lastdrager waard op 18 septimber 2021 op 'e nij iepene en kin sûnt ek wer mealle.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl
* De mûne op de side fan it Westfrysk Genoatskip
De Herder (Medemblik)

**De Herder** is in achtkante, reiddutsen stellingmûne yn it Noard-Hollânske Medemblik.

De mûne wurdt troch frijwilligers oan it wurk holden en is fan april oant oktober regelmjittich te besjen. Winterdeis bliuwt de mûnewinkel iepen. Fanwegen de houten ûnderdielen is de mûne in ryksmonumint. De mûne hat in grutte lânskiplike wearde.

## Skiednis
De Herder is in mûne dy't yn 1988 û.o. út ûnderdielen fan in oare mûne boud waard. It houten achtkant is oarspronklik fan in yn 1695 boude oaljemûne mei deselde namme út Wormer. Nei de sloop fan dy mûne dêr, ferhûze it achtkant en de kape nei Willeskop (Utert), dêr't de mûne oant 1941 op wynkrêft wurke. Yn 1949 folge de ûnttakeling en wat oerbleau waard brûkt as silo. Sûnt de jierren 1980 ûntstiene plannen om ek de rest fan 'e mûne ôf te brekken. Under de ynwenners fan Willeskop ûnstie wjerstân, mar it slagge de befolking net om de mûne foar eigen doarp te behâlden. 

Yntusken wie yn Medemblik healwei de jierren 1980 in stifting oprjochte om in nije nôtmûne oan 'e Westerdyk te bouwen, dy't dêr yn 1948 ôfbrutsen wie. Nei de ôfbraak fan de ûnttakele mûne yn Willeskop, ferhûze it achtkant yn 1986 nei Medemblik, werfan't de grutte balken op 'e nij brûkt waarden foar de weropbou yn 'e jierren 1986-1990. 

Op 9 maaie 1990 waard de mûne offisjeel iepene troch prins Claus. Yn 2023/2024 folge in restauraasje.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl
Die Another Day

*''Die Another Day'' (film), in Britsk-Amerikaanske *James Bond*-film út 2002
*''Die Another Day'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e film út 2002
*''Die Another Day'' (liet fan Madonna), de titelsong fan 'e film út 2002, songen troch Madonna
*''Die Another Day'' (liet fan Korn), in liet fan Korn út 2013
*''Die Another Day'' (album fan Beatrice Eli), in album fan Beatrice Eli út 2014
De Lage Hoek (Heechwâld)

**De Lage Hoek** is in poldermûne yn it buorskip Langereis by Heechwâld yn it bûtengebiet fan 'e Noard-Hollânske gemeente Opmar. De namme **De Vier Winden** waard yn 1960 jûn troch de doetiidske bewenner en dêrfandinne komt ek dy namme noch wol foar, mar de hjoeddeiske eigner erkend dy namme net. Eigner fan 'e mûne is de Stifting 'De Westfryske Mûnen'. 

## Skiednis
'De Lage Hoek' waard yn 1891 boud foar it drûchhâlden fan 'e polder mei deselde namme en ferfong in âldere mûne, dy't ôfbaarnd wie troch bliksemynslach. Ynearsten hie de mûne in skroef fan stiel, mar hjoed-de-dei hat de mûne wer in houten skroef.

It skeelde net in soad of de mûne hie der net mear stien. Yn 1960 krige de mûne by in stoarm de silen op 'e hakken en der koe mar krekt tefoarren kommen wurde dat er ôfbaarnde. 

De mûne is mealree en wurdt by in soad wetter tegearre mei it gemaal oan it wurk set.

## Beskriuwing
'De Lage Hoek' is in achtkante muonts en lykas in soad Noard-Hollânske poldermûnen in binnenkruier. De houten skroef hat in diameter fan 1,9 meter en de skroefbalke sels in diameter fan 60 sintimeter. By genôch wyn kin de skroef likernôch 50 oant 60 m³ wetter ferwurkje. It wjukkekrús makket 20 draaiïngs en de úteinen fan 'e wjukken hawwe dan in gong fan likernôch 99 kilometer yn 't oere. De mûne hat in flecht fan 26,2 meter.

De kap fan 'e mûne hat in oare foarm as oare binnenkruiers yn Noard-Hollân. Op fersyk fan 'e doetiidske mûnder is de kap heger makke, sadat er ienfâldiger de as smarre koe, itjinge noch jimmeroan mei rizel (it búksmoar fan 'e baarch) dien wurdt.

Allinne op 'e Nasjonale Mûnedei en op Iepen Monumintedei is de mûne te besjen.
## Keppeling om utens
*  Mûnedatabase
*  De Hollânske Mûne
*  Allemolens.nl
*  De mûne op de side fan it Westfrysk Genoatskip
Noardlike Njonkenlinen

Under de namme **Noardlike Njonkenlinen** wurde de sân net-elektrifisearre spoarlinen foar reizgersferfier yn de provinsjes Fryslân en Grinslân oantsjutten. 

## Linen
;Fryslân
* Ljouwert nei Grins (Steatsline B)
* Ljouwert nei Harns (Steatsline B)
* Ljouwert nei Starum

;Grinslân
* Grins nei Ljouwert (Steatsline B)
* Hêgelânspoar (Sauwerd nei Iemshaven)
* Grins nei Delfsyl
* Grins nei Bad Nijeskâns (Steatsline B)
* Grins nei Feandam

;Treinen op de Noardlike Njonkenlinen
*Blauwe Ingels, 1953 o/m 1983
*Waadrinners, 1981 o/m 2006
*Spurt, fan 2006 ôf
*Wink, fan 2021 ôf

## Treinskema op de Noardlike Njonknlinen

Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.

## Skiednis
De line Harns – Ljouwert – Grins – Bad Nijeskâns waard troch de Steat fan de Nederlannen oanlein as Steatsline B en in eksploitaasje jûn yn it tiidrek 1863 -1868. Trije jier letter, yn 1866, waard de line ferlinge nei Grins en yn 1868 waard de line ferlinge nei Nijeskâns by de Dútske grins. Yn 1884 waard de spoarline Grins – Delfsyl iepene en yn 1893 de sydtûke fan Sauwerd nei Roodeschool. De spoarline Ljouwert – Starum waard yn 1883 -1885 yn gebrûk nommen troch de *[[Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij]]* as part fan de ferbining tusken Amsterdam en de Fryske haaadstêd oer de rûte Amsterdam - Inkhuzen - Starum - Ljouwert. Tusken Inkhuzen en Starum wie der in feartsjinst oer de Sudersee. De spoarline Súdbroek – Feandam is ûnderdiel fan de spoarline Stedskanaal - Súdbroek en waard iepene yn 1910. De line waard yn 1953 foar reizgersferfier sletten, mar bleau yn gebrûk foar frachtferfier. Sûnt 2011 ride der út Grins wei wer reizgerstreinen nei Feandam.
De line nei Roodeschool waard yn 2018 ferlinge oant Stasjon Iemshaven. 

De line fan Grins nei Lier yn East-Fryslân krige in eigen namme: de Wiederline.

Yn 1999 waard de eksploitaasje fan de trije Fryske linen troch de Nederlânske Spoarwegen oan NoardNed, in bedriuw dêr't de NS ynearsten noch mei-eigener fan wie, oerdroegen. In jier letter waarden ek de trije Grinslânske linen oerdroegen. Sûnt 2003 binne alle oandielen yn eigendom fan Arriva. Yn desimber 2005 krige Arriva de konsesje foar fyftjin jier, oant desimber 2020, dy't dêrnei ferlinge waard oant 2035. De Waadrinners waarden yn 2006/07 ferfongen troch dielelektrysk ark, type GTW fan de Switserske fabrikant Stadler Rail. Dy treinstellen waarden troch Arriva de Spurt neamd. Dêr waarden yn 2021 hybride treinstellen fan it type Arriva WINK, ek fan Stadler, oan taheakke.

## Keppeling om utens
* Webstee fan Arriva
Kapeltsjerke (Drachten)

De Kapeltsjerke is in tsjerkegebou yn Drachten, gemeente Smellingerlân.

De sealtsjerke mei in rjochthoekige plattegrûn hat in symmetryske foargevel, dy't oerhearske wurdt troch in klokketoer mei in fjouwerkante spits. De entree en de ruten yn de foargevel binne rûnbôgefoarmich. Yn 1969 waard in nij oargel pleatst troch de firma Pels & Van Leeuwen. De Kapeltsjerke bleau sûnt de bou geef en net feroare, wat net sein wurde kin fan de boude omjouwing. De tsjerke stiek earst boppe de bebouwing út, sûnt de lêste desennia fan de 20e iuw falt it gebou suver wei tusken de kantoar- en appartemintegebouwen dy't oan alle kanten om de tsjerke hinne steane.

## Keppeling om utens
* Herfoarme Kapelgemeente Drachten
NOFX

**NOFX** is in Amerikaanske punkband út Los Angeles, Kalifornje dy 't yn 1983 oprjochte waard troch Fat Mike, Eric Melvin en Erik Sandin. Yn 1991 kaam El Hefe nei ferskate oare besettingen ek by de band. NOFX waard yn 1994 bekend mei syn fiifde studioalalbum *Punk yn Drublic*, dat wrâldwiid mear as in miljoen kear ferkocht waard en yn Amearika de goudstatus behelle.

## Diskografy
### Studio-albums

### Live-albums

### Kompilaasje-albums
Sint-Martinustsjerke (Medemblik)

De **Sint-Martinustsjerke** is de oan Sint-Marten wijde roomske tsjerke fan 'e Noard-Hollânske stêd Medemblik.

## Skiednis
De skiednis fan 'e parochy giet werom op it jier 1118, it jier dat der foar it earst yn de kroniken skreaun wurdt oer in tsjerke yn Medemblik. Mei de ynfiering fan 'e reformaasje waard de Bonifatiustsjerke oerdroegen oan 'e protestanten. Sûnt de jierren 1670 hiene de katoliken wer in gebou dêr't de misse opdroegen wurde koe en dy tsjerke waard yn 1782 ferfongen troch in ienfâldige nijbou, dy't yn 1904 ôfbrutsen waard om plak te meitsjen foar it hjoeddeiske tsjerkegebou.       

Yn 1904 waard de trijeskippige krústsjerke boud neffens in ûntwerp fan T. Slinger, in learling fan Pierre Cuypers. De tsjerke waard yn neogoatyske styl mei neoromaanske eleminten boud, werfan't de hiele spits fan hout boud waard.  

Yn 'e Twadde Wrâldkriich waarden by de befrijing de dakruter en de toer troch de Dútsers stikken sketten, wêrby't de spits yn 'e brân fleach. Yn 1948 waard de hiele toer ferboud, wêrby de Marienkirche fan Lübeck it foarbyld wie. De 65 meter hege toer stiet súdeastlik fan de tsjerke en krige yn 1949 in nije klok fan Eijsbouts, nei't de eardere klok yn de oarloch foardere en omraand wie.   

## Ynterieur
Yn it ramt fan 'e liturgyske fernijings fan de jierren 1960 waard it oarspronklike ynterieur wat feroare. It heechalter mei bibelske foarstellings en oan wjerskanten de bylden fan Martinus en Willibrord en de preekstoel bleaune lykwols beholden. De krúswei is yn de jierren 1920 skildere troch J. Windhausen út Roermond. De Noard-Hollânske keunstskilder Jan Dunselman brocht de muorrebeskildering fan de fjouwer evangelisten boppe it presbyterium oan.

## Oargels
It oargel fan 'e tsjerke is yn 1905 boud troch Jos Vermeulen út Alkmar. Yn 1909 waard it oargel útwreide mei in twadde manuaal. Yn 1974 folge nochris in útwreiding en in feroaring fan de disposysje. Sûnt 2015 besit de parochy ek in koeroargel fan de bruorren Van Vulpen út 1957. 

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje oargel
Hegelânspoar

|}
It **Hegelânspoar ** is in spoarwei yn Grinslân, tusken Sauwerd en de Iemshaven en is eins in sydttakke fan it spoar nei Delfsyl fanôf Sauwerd de sydtakke hat in lingte fan 26,9 km. De spoarwei oant en mei Roodeschool wie ree yn 1893 en waard yn 2018 ferlinge oant en mei de Iemshaven. Arriva docht it treinferkear. Yn 1980 barde op dit trajekt de Treinramp by Winsum. Derop is yn 1981 de CRVL ôfskaft en is it trajekt foarsjoen fan ljochtseinen. Ein 2007 krige de spoarline it treinbeynfloedingssysteem ATB Nije Generaasje.

## Stasjons en gebouwen
*(kursyf: earder stasjon)*
Spoar fan Grins nei Bad Nijeskâns

It **Spoar fan Grins nei Bad Nijeskâns** ferbynt de stêd Grins mei Bad Nijeskâns. It spoar bestiet sûnt 27 oktober 1868. It spoar wie yn it ferline  ûnderdiel fan de steatsline B, dy't rûn fan Harns oant Nijeskâns. Utsein de monumintale stasjonsgebouwen is der noch in wichtich oantinken oan de histoarje fan Steatsline B lâns de line werom te finen: yn Bad Nijeskâns stiet noch de oarspronklike lokomotyfloads út 1876. Nei Bad Nijeskâns slút it spoar oan op it spoar yn Dútslân *([[Wiederline]]).
*
## Stasjons en gebouwen
*(kursyf: earder stasjon)*
Wiederline

De **Wiederline** ek wol ***Wunderline*** neamd is de namme fan in treintsjinst tusken Grins yn de Nederlânske provinsje Grinslân en Lier yn it Dútske East-Fryslân. De Wiederline hat in lingte fan 64,7 kilometer. De line is in gearstalling fan it Nederlânske trajekt Grins - Bad Nijeskâns en it Dútske trajekt Bunde - Lier.

Yn 2015 rekke de Friezebrêge oer de Iems swier skansearre troch in oanfarring wêrtroch ferwachte oan 2025 gjin treinferkear mooglik is tusken Grins en Lier. De treinen ride oant doe net fjirder as Weener. Yn de takomst is it doel om de Wiederline troch te lûken oant Bremen.
Spoar fan Grins nei Feandam

It **Spoar fan Grins nei Feandam** is in spoarwei yn Grinslân, In diel fan it trajekt makket diel út fan it eardere NOLS Spoar fan Stedskanaal nei Súdbroek, dit part is wer yn gebrûk sûnt 2011, Arriva docht it treinferkear. Der binne plannen om it trajekt yn de takomst oer Stedskanaal troch te lûken nei Emmen.

## Stasjons en gebouwen
*(kursyf: earder stasjon)*
Eben-Haëzertsjerke (Drachten)

De **Eben-Haëzertsjerke** is in Kristlik Grifformearde Tsjerke yn Drachten yn de gemeente Smellingerlân.

## Skiednis
De Kristlike Grifformearde gemeente yn Drachten waard stifte yn 1909. Yn 1911 waard in tsjerke boud oan it Eastein (yn de folksmûle 'de Bopperein', oan de Suderdwersfeart. De earste stien waard yn maart fan dat jier lein troch dûmny M. Koomans.

Yn it begjin fan de sechstiger jierren groeide Drachten hurd, wat ek effekt hie op it ledetal fan de Kristlike Grifformearde Tsjerke. De tsjerke waard te lyts en der waard besletten om in nije tsjerke te bouwen oan de Houtleane 27. It waard in typysk neioarlochsk grifformeard tsjerkegebou: grut, fjouwerkant en heech en fan bûten net folle opfallend, mei troch de klokketoer fan beskieden ôfmjittingen. De earste stien waard lein op 26 maart 1965 en yn itselde jier waard de tsjerke yn gebrûk naam. De tsjerke waard boud troch oannimmersbedriuw Offringa út Waskemar ûnder arsjitektuer fan H.G. Geels út Arnhim.

Om't de gemeente groeien bleau, waard it gebou yn 1971 -79 yngeand ferboud en útwreide mei in tal fasilitêre romten lykas gearkomstesealen en in keuken. Ek waard de tsjerkeseal fergrutte ta goed seishûndert sitplakken. Arsjitekt Van der Tas draaide de tsjerkeseal in fearnsslach wêrtroch't de kânsel tsjin in muorre mei ruten kaam te stean. Foar de ruten waarden beskildere panielen set mei de útbylding fan it skeppingsferhaal. It oargel waard yn 1980 boud troch de firma Hendriksen & Reitsma Orgelbouw út Nunspeet.

## Keppeling om utens
* Webside Kristlike Grifformearde Tsjerke Eben Haëzer
Hegedrukgebiet

In **hegedrukgebiet** is in gebiet dêr't de luchtdruk heger is as yn it gebiet deromhinne. In hegedrukgebiet stiet foar in legedrukgebiet oer, dêr't de luchtdruk leech is. It symboal fan in hegedrukgebiet is de letter **H**. Dy wurde op waarkaarten brûkt om oan te jaan wêr't in hegedrukgebiet is en wurde yn de kearn fan it hegedrukgebiet oanjûn dêr't de luchtdruk it heechst is.

Wannear't de luchtdruk tanimt, is der ornaris in ferbettering yn it waar geande, wylst in sakjende luchtdruk minder waar jout. It hoecht net altyd sa te wêzen. Dat hat te krijen mei sakjende lucht yn it hegedrukgebiet.

De wyn om in hegedrukgebiet draait op it noardlik healrûn oer it ierdoerflak mei de wizers fan de klok mei, wylst er op it súdlik healrûn tsjin de wizers fan de klok yn draait. Dat komt troch it draaien fan de ierde.

Hegedrukgebieten bewege folle stadiger oer it ierdoerflak as legedrukgebieten. Somtiden steane se lang stil. As in hegedrukgebiet boppe Skandinaavje, noardlik fan Fryslân, stilstiet, sil der yn Fryslân in eastewyn waaie. Winterdeis sil er kâlde lucht oanfiere út it easten wei. Simmerdeis bringt sa'n noardlik hegedrukgebiet ta in waarme drûge eastewyn.

Hege- en legedrukgebieten bepale it ferpleatsen fan de luchtdruk yn de atmosfear; dat wurdt atmosfearyske sirkulaasje neamd.

## Sjoch ek
* Legedrukgebiet
* Luchtdruk
* Atmosfearyske sirkulaasje
Legedrukgebiet

In **legedrukgebiet** of **depresje** is in gebiet dêr't de luchtdruk leger is as it gebiet deromhinne. In legedrukgebiet stiet foar in hegedrukgebiet oer, dêr't de luchtdruk krekt heech is.

Troch de lege druk streamt de lucht nei it sintrum, as in spiraal troch wriuwing en de Korioliskrêft. De isobaren komme inoar dêr temjitte. De wyn yn in legedrukgebiet waait op it noardlik healrûn tsjin de klok yn en op it súdlik healrûn mei de klok mei. Troch it gearstreamen fan de lucht moat de lucht nei boppe ta útwike. Trochdat omheech geande lucht ôfkuollet, sil de loft by genôch fochtigens belûke mei mooglik delslach.

It symboal foar in legedrukgebiet is **L** dy't op de waarkaarten oanjout wêr't in legedrukgebiet is. It jout altyd de kearn fan in legedrukgebiet oan dêr't de luchtdruk it leechst is. Ek de fronten fan in legedrukgebiet wurde op de kaart oanjûn, om't dy min waar meibringe.

## Untstean
Depresjes ûntsteane yn it grinsgebiet tusken twa ferskillende luchtsoarten. By de 60e breedtegraad ûntstean gauris depresjes troch dat de atmosfearyske sirkulaasje de kâlde lucht fan de poal de waarme lucht fan de 30e breedtegraad temjitte komt. By de skieding fan de kâlde en waarme lucht ûntstean weagen dêr't de waarme lucht him yn de kâlde lucht by lûkt. In weach giet oer yn in kyl dêr't oan de foarkant in waarmtefront en oan de efterkant in kjeldfront by foarme wurdt. It kjeldfront ferpleatst him flugger as it waarmtefront, dêr't de luchtdruk yn de kearn flugger troch sakje sil. Op it plak dêr't it kjeldfront it waarmtefront ynhelle hat, ûntstiet in okklúzjefront. De depresje is dan folslein op it stuit dat dy trije fronten foarme binne. 

De tsjinstellings yn temperatuer dy't yn de omkriten fan fronten foarkomme, kinne ta it foarmjen fan delslach, sa as rein, of buien liede. Efter in kjeldfront kin de luchtdruk tige tanimme, dêr't der hurde wyn troch ûntstiet. Flugge feroarings yn de luchtdruk barre hast altyd mank mei min waar. 

## Sjoch ek
* Hegedrukgebiet
* Luchtdruk
* Atmosfearyske sirkulaasje
Ynternasjonaal Filmfestival fan Locarno

It **Ynternasjonaal Filmfestival fan Locarno** (Italjaansk: *Festival Internazionale del Film di Locarno*) is in filmfestival dat elts jier yn augustus holden wurdt yn 'e stêd Locarno, yn it Italjaansktalige diel fan Switserlân. It evenemint bestiet sûnt 1946 en hat as wichtichste priis it Gouden Loaihoars (Italjaansk: *Pardo d'Oro*). It Ynternasjonaal Filmfestival fan Locarno omfiemet ferskate kompetative en net-kompetative seksjes. Der wurde sawol lange as koarte films en ferheljende films as dokumintêres fertoand.

## Skiednis
It Ynternasjonaal Filmfestival fan Locarno waard foar it earst holden yn 'e simmer fan 1946, doe't it úteinsette mei in fertoaning, op 23&nbsp;augustus fan dat jier, fan 'e film *[[O Sole Mio (film)|O&nbsp;Sole Mio]]* fan Giacomo Gentilomo. Der waarden dat jiers yn totaal fyftjin films draaid, wêrûnder guon fan Roberto Rossellini en Billy Wilder. Op lettere edysjes wiene ek koarte films wolkom. Yn 2020 gie it festival oer omreden fan 'e koroanafiruspandemy, mar fan 4 oant 14&nbsp;augustus 2021 fûn de 74e edysje fan it evenemint plak, dêr't in publyk fan mear as 75.000 minsken op ôf kaam.

## Prizen
De wichtichste priis fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Locarno is it Gouden Loaihoars, dat ferjûn wurdt oan 'e as bêste beoardiele film út 'e Ynternasjonale Kompetysje. In folsleine opsomming fan 'e prizen op it festival is sa:
*Ynternasjonale Kompetysje (*Concorso Internazionale*)
**Gouden Loaihoars (*Pardo d'Oro*) foar de bêste film, takend troch de stêd Locarno
**Spesjale Sjuerypriis foar de op ien nei bêste film, takend troch de stêden Ascona en Losone
**Loaihoars foar Bêste Rezjy
**Loaihoars foar Bêste Akteur
**Loaihoars foar Bêste Aktrise
**Swatch First Feature Award, takend troch in sjuery besteande út ynternasjonale filmkritisy oan in debút fan in regisseur.

*Filmmakkers fan Hjoed Kompetysje (*Concorso Cineasti del Presente*)
**Gouden Loaihoars – Filmmakkers fan Hjoed foar bêste film
**Ciné+ Spesjale Sjuerypriis – Filmmakkers fan Hjoed, útrikt troch de Frânske tillefyzjestjoerder Ciné+ Club, besteande út útstjoerrjochten fan 'e winnende film
**Loaihoars foar de Bêste Nije Regisseur (*Pardo per il Miglior Regista Emergente*)
**Loaihoars foar de Bêste Earste Film (*Pardo per la Migliore Opera Prima*) (2006-2009)

*Loaihoarsen fan Moarn (*Pardi di Domani*)
**Gouden Loaihoarske (*Pardino d'Oro*) foar de Bêste Ynternasjonale Koarte Film
**Gouden Loaihoarske foar de Bêste Switserske Koarte Film
**Sulveren Loaihoarske (*Pardino d'Argento*) foar de Ynternasjonale Kompetysje
**Sulveren Loaihoarske foar de Switserske Kompetysje
**Pianificapriis (koarte film dy't troch it Ynternasjonaal Filmfestival fan Locarno nominearre wurdt foar de European Film Awards)
**Priis foar Bêste Switserske Nijynkommeling
**Premio Medien Patent Verwaltung A.G. (wint fergese ûndertiteling fan 'e film yn trije Middenjeropeeske talen) 

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Locarno
Wynpûster

In **wynpûster**, **wynstjit** of in **wynskuor** is in wyn dy't hommels hurd tanimt.

Swiere wynpûsters binne skuorwinen en hawwe in wynfaasje fan mear as 75 km/o. Tige swiere wynpûsters kinne in faasje hawwe fan mear as 100 km/o. Wynpûsters kinne troch it gânse jier foarkomme. Yn 'e winter by stoarm en yn 'e simmer by tongerbuien. Wynpûsters by buien binne it meast ferriedlik, om't de wyn samar ynienen fluch tanimt oant fier boppe de trochsneed faasje.

Stjalprein by buien komme bytiden tagelyk mei wynpûsters.

Yn de lêste hûndert jier kamen der yn Nederlân wol tsien stoarmen mei wynpûsters fan om de 150 km/o hinne foar, almeast yn 'e winter, dochs ek wol yn it midden fan 'e simmer. Op 27 augustus 1912 waard de slimste simmerstoarm mei in wynkrêft fan 10 en wynpûsters oant 148 km/o metten.

Yn de tige swiere stoarm fan 25 jannewaris 1990 waard der op Skiphol in pûster metten fan 163 km/o. Fierder it lân yn kamen doe wynpûsters fan 145 km/o foar. By de swierste stoarm fan de tweintichste iuw, op 7 septimber 1944 kamen der yn Flissingen wynpûsters foar fan likernôch 175 km/o. Op 5 novimber 1948 luts in wynhoas krekt oer in wynmjitter op Flylân dy't in wynpûster fan 202 km/o, de heechste yn Nederlân ea, metten hie.
Christian Fellowship Drachten

De **Christian Fellowship Drachten** is in tsjerklike mienskip yn Drachten yn de provinsje Fryslân.

## Skiednis

It tsjerkegebou is in gemeentlik monumint en waard yn 1924 nei in ûntwerp fan arsjitekt Tj. van der Kooi boud as ferieningsgebou mei konsjerzjewent foar de Kristlike Belangeferiening 'Pro Rege'. In jier letter waard in berchromte tafoege. De symmetryske foargevel bestiet út in heger middenpart, mei dêryn de dûbele yngong ûnder luifen. Sawol it oarspronklike ûntwerp as de lettere útwreidings binne karakteristyk foar har tiid.

Yn 1953 waard it pân nei in ynwindige ferbouwing en útwreiding, ek nei in ûntwerp fan Van der Kooi, troch de Grifformearde Tsjerken frijmakke as tsjerke 'Rehoboth' yn gebrûk naam. Dy gemeente naam yn 1993 de Fonteintsjerke (fan dat stuit ôf 'De Fontein' hjitten) yn wyk De Swetten oer fan de Grifformearde Tsjerke fan Drachten, dy't har trije tsjerken (Fonteintsjerke, Noardertsjerke en De Opdracht) ferfong troch de nij boude tsjerke De Oase oan de Ringwei.

De tsjerke waard yn 1993 ferkocht oan de pinksterbeweging 'Philadelphia' en is fan 2000 ôf yn gebrûk fan de evangeeljegemeente Christian Fellowship.

## Keppeling om utens
* Webstee Christian Fellowship Drachten
Jisp

**Jisp** is in doarp yn de Noard-Hollânske gemeente Wormerlân. Oant 1991 wie Jisp ek it haadplak fan in selstannige gemeente Jisp.

## Skiednis
Jisp makke yn de 17e- en 18e iuw in tiid fan grutte bloei mei troch de walfiskfeart. Yn dy tiid hie Jisp wol 3.800 ynwenners. Hjoed-de-dei hat Jisp mar 445 ynwenners (2021). 

## Geografy
Jisp leit oan de wei fan Neck nei Wormer yn it natoergebiet Wormer- en Jisperfjild. 

## It besjen wurdich
It histoaryske riedhûs fan Jisp datearret fan 1650.

De tsjerke fan Jisp is in ryksmonumint en waard boud yn 1822 op it plak fan in folle gruttere, letmidsiuwske tsjerke. In part fan de ynrjochting stamt noch út de âlde tsjerke. De tsjerke waard yn 2006 oerdroegen oan de Stifting Alde Hollânske Tsjerken (*Stichting Oude Hollandse Kerken*). Ek de eardere pastorij oan de Doarpsstrjitte 75 is in ryksmonumint.

Oan de Doarpsstrjitte stean mearder houten hûzen, dêrûnder in 17e-iuwsk hûs.
Standertstasjons fan de Steatsspoarwegen

Tusken 1860 en 1873 waarden lâns de troch de Steat fan de Nederlannen oanleine spoarlinen tal fan stasjonsgebouwen neffens in standertmodel boud. Fan 1863 ôf waarden de measte eksploitearre troch de Maatskippij ta Eksploitaasje fan Steatsspoarwegen (SS), allinnich de line Den Helder - Amsterdam kaam by de HIJSM yn eksploitaasje. De stasjons waarden boud troch de oerheidstsjinst Rykswettersteat, hja prate dan ek wol fan "Wettersteatstasjons". Standerdisaasje hie as doel it ferheegjen fan it boutempo en it goedkeaper bouwen, mar beäntwurde tagelyk oan de winsk om de útstrieling fan de gebouwen lâns it spoar te uniformearjen. De yndieling yn klassen gie oer de grutte fan it stasjon. De klasse wie relatearre oan it tal ynwenners fan it plak dêr 't it stasjon komme soe. It type SS earste klasse wie it grutste model, bestimd foar gruttere provinsjestêden. Type SS fiifde klasse wie it lytste model. De arsjitekt wie de spoarwei-ynzjenieur Karel Hendrik van Brederode. Alline it ûntwerp fan it type SS earste klasse wie fan arsjitekt Nicolaas Johannes Kamperdijk.

## Oersjoch fan de gebouwen
Depresje

*depresje (anatomy), in beweging fan 'e skoudergurle
*depresje (ekonomy), in perioade fan sterk fermindere ekonomyske aktiviteit
**Grutte Depresje (1873-1896)
**Grutte Depresje (1929-1939)
*depresje (geastlike oandwaning), in stimmingssteuring dy't karakterisearre wurdt troch in ferlies oan libbensnocht of swiere ûnmoedichheid
*depresje (geografy), in relatyf leech lein geografysk gebiet
*depresje (meteorology), in gebiet dêr't de luchtdruk leger is as dêromhinne
Isobaar (meteorology)

In **isobaar** is in line op in waarkaart of yn in diagram dy't punten fan deselde druk mei-inoar ferbynt. Ynearsten waard de ienheid fan druk yn bar oanjûn, dochs wurdt de ienheid hjoed-de-dei ornaris yn paskal oanjûn. De linen wurde almeast op in ôfstân fan fiif hektopaskal luchtdrukferskil fan inoar oanjûn. In isobaar is in foarbyld fan in isoline dy't njonken yn de meteorology ek yn de termodynamika brûkt wurdt. It wurd isobaar kin ek eigeskiplik brûkt wurde: sjoch *[[isobaar proses]]*.

Troch de ferskillen yn druk yn in gas of in floeistof is der sprake fan in drukgradiïntkrêft en sil der in streaming op gong komme fan it hegedrukgebiet nei it legedrukgebiet. De bewegingsrjochting is leadrjocht op de isobaren.

## Meteorology
Op draaiende planeten, lykas Ierde, komme der lykwols nijsgjirrige effekten foar. Foar de wynrjochting is de Korioliskrêft de wichtichste. De wynrjochting dy't leadrjocht op de isobaren begjint, feroaret dêrtroch. Sadree't de lucht begjint te bewegen, krijt er in krêft leadrjocht op de rjochting fan dy beweging. De Wet fan Buys Ballot jout oan hokker rjochting. Op Ierde is op it noardlik healrûn de ôfwiking nei rjochts: by in legedrukgebiet is de rjochting fan de wyn tsjin de klok yn, en by in hegedrukgebiet mei de klok mei. Op it súdlik healrûn is de ôfwiking nei lofts en binne de ferdraaiïngs krekt oarsom. Lang om let draait de wyn almeast by oant er hast lykop rint mei de isobaren. Soks hjit in geostrofyske wyn.
Korioliskrêft

De **korioliskrêft**, of it **korioliseffekt** is in krêft dy't fûn wurdt yn in draaiend objekt. De Frânske ynzjenieur Gaspard-Gustave de Coriolis hat dy krêft foar it earst yn 1835 beskreaun. De krêft ferklearret de baan fan in foarwerp dy't beweecht yn in draaiend systeem. De korioliskrêft kin it bêste sjoen wurde by beweging fan in grutte hoemannichte wolken dy't by in legedrukgebiet net nei it sintrum, mar deromhinne rinne. Op it noardlik healrûn draaie se ôf tsjin de klok yn en op it súdlik healrûn mei de klok mei. Dat stiet bekend as de Wet fan Buys Ballot. By in hegedrukgebiet is der itselde effekt, dochs draaie se tsjinoersteld.

Ien foarbyld fan de korioliskrêft dat gauris beskreaun is, is dat wetter dat yn in trjochter nei ûnderen streamt, yn tsjinoerstelde rjochtingen nei ûnderen streamt yn beide healrûnen. De korioliskrêft is lykwols net te sjen by lytse hoemannichten wetter.

## Foarbyld
De korioliskrêft waard foar it earst yn 1835 beskreaun troch de Frânske wittenskipper Gaspard-Gustave Coriolis. Hy bestudearre de beweging fan biljertballen op in rûndraaiende tafel, sa as oanjûn yn de yllustraasje hjirnjonken.

De boppeste animaasje lit in boppe-oansicht sjen fan de draaiende tafel. De swarte biljertbal rôlet, sa't fan boppe sjoen wurdt, yn in rjochte line oer de tafel. De kûgel beskriuwt de baan dy't ferwachte wurdt: de ienpearige beweging yn rjochte line. De tafel draait suver ûnder de biljertbal troch. Der wurdt oannommen dat der gjin wriuwing tusken de bal en de tafel is.

Op de ûnderste animaasje wurdt de sitewaasje sjen litten fan in waarnimmer dy't op de tafel stiet, de reade stip. Dy waarnimmer draait mei it draaien fan de tafel mei en is dus part fan it draaiend systeem. Foar dy waarnimmer sjocht it der út as soe de biljertbal earst nei him ta rôlje. Dêrnei wykt de biljertbal ôf, en liket it derop as der in net te ferklearjen krêft op wurket. De baan dy't de biljertbal oer de draaiende tafel makket, wurdt oanjûn is de giele kromme line. Om utens sjoen is dy line gewoan in rjochte line.

## Sjoch ek
* Wet fan Buys Ballot
* Drukgradiïntkrêft

## Keppeling om utens

* Korioliskrêft yn bad
* Korioliskrêft op youtube: hjir en hjir
Krêft

Yn de natuerkunde is de **krêft** dy't de beweging fan in foarwerp feroarje kin. In krêft kin in foarwerp mei massa syn foarm en faasje feroarje. Troch it wurkjen fan in krêft kin der arbeid dien wurde. Krêften kinne neamd wurde nei de wurking dy't se op in foarwerp hawwe, lykas **lûkkrêft**, **driuwkrêft** en **dwerskrêft** Krêften kinne ek neamd wurde nei harren oarsaak of wurking, lykas swiertekrêft, wriuwingskrêft en midpuntsykjende krêft.

In krêft kin oerbrocht wurde troch kontakt tusken foarwerpen of dieltsjes dy't yn in fêste, floeibere, gasfoarmige aggregaasjetastân binne of troch in krêftefjild. Dy krêftefjilden binne yn de klaasike natuerkunde elektromagnetysk of gravitasjoneel.

## Wetten fan Newton

Neffens de twadde wet fan Newton wurdt de krêft sa formulearre: 

: \vec F = \frac{\mathrm{d}\vec p}{\mathrm{d}t} = \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t} (m \vec v) = \vec v \,\frac{\mathrm{d}m}{\mathrm{d}t} + m \,\frac{\mathrm{d}\vec v}{\mathrm{d}t}

As de massa net feroaret jildt foar de krêft
: \vec F = m\,\frac{\mathrm{d}\vec v}{\mathrm{d}t} = m\,\vec a
mei

*   m de massa fan it foarwerp
* \vec a de akseleraasje (feroaring fan de faasje de tiidsienheid) fan it swiertepunt fan it foarwerp.
De rjochting fan de krêft is de rjochting fan de akseleraasje.

## Ienheid
De SI-ienheid foar krêft is neamd nei de Ingelske wittenskipper Sir Isaac Newton en wurdt útdrukt yn newton mei de symboal "N".

## Oare krêften
* Hynstekrêft is in ferâldere ienheid fan fermogen, net fan krêft
* Wynkrêft is de faasje of de druk fan de wyn.
Wetten fan Newton

De **wetten fan Newton** besteane út trije natuerwetten dy't streekrjochte relaasje biede tusken de krêft dy't op in foarwerp útoefene wurdt en de beweging fan dat foarwerp. Hja waarden foar it earst gearstald troch Sir Isaac Newton yn syn wurk *[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]* (1687). 

## De trije wetten
### Earste wet: de wet fan de stadigens
In foarwerp sil yn rêst bliuwe of mei in oanhâldende faasje bewegen bliuwe, of it moat wêze dat der in netto krêft op wurket. As der gjin resultearjende krêft op in foarwerp ynwurket, kin der gjin feroaring yn de faasje plakfine.

### Twadde wet: krêft feroaret de faasje
De feroaring fan de ympuls is rjocht lykredich mei de resultearjende krêft en folget de rjochte line dêr't de krêft yn wurket.
De netto krêft op in foarwerp is itselde as syn massa fermannichfâldige mei syn akseleraasje. De formule is:

: \vec F = \frac{\mathrm{d}\vec p}{\mathrm{d}t} = \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t} (m \vec v) = \vec v \,\frac{\mathrm{d}m}{\mathrm{d}t} + m \,\frac{\mathrm{d}\vec v}{\mathrm{d}t}

As de massa net feroaret jildt foar de krêft
: \vec F = m\,\frac{\mathrm{d}\vec v}{\mathrm{d}t} = m\,\vec a
mei

*   m de massa fan it foarwerp
* \vec a de akseleraasje (feroaring fan de faasje de tiidsienheid) fan it swiertepunt fan it foarwerp

### Tredde wet: aksje en reaksje
As in foarwerp A in krêft \vec F_\text{aksje} op in foarwerp B útoefenet, giet dy krêft mank mei deselde grutte, mar tsjinoerstelde rjochte krêft \vec F_\text{reaksje} fan B op A. Foar eltse aksje is der deselde of in tsjinstelde reaksje. De sterke foarm fan de wet stelt fierder dat dy twa krêften yn deselde line wurkje. Dy wet wurdt gauris ferienfâldige nei de sin "Eltse aksje hat deselde en tsjinoerstelde reaksje".

## Gravitaasjewet fan Newton
Fierder is der noch de gravitaasjewet fan Newton, dy't ek wol de fierde wet fan Newton neamd wurdt. As allinnich de earste trije wetten bedoeld wurde, wurde dy ek wol oantsjut as de **bewegingswetten fan Newton**. De gravitaasjewet fan Newton is: 

* Eltse puntmassa oefenet in krêft út op eltse oare puntmassa. Dy krêft is rjochte by de line del dy't beide punten ferbynt en is lykredich mei it produkt fan de massa's en is omkeard lykredich mei it kwadraat fan de ôfstân tusken beide massa's.
Wet fan Buys Ballot

De **wet fan Buys ballot** is in wet út de meteorology dy't oanjout hokker ôfwiking luchtstreamen krije troch it draaien fan de ierde. De wet waard neamd nei de Nederlânske meteorolooch Christophorus Buys Ballot, dy't de wet yn novimber 1857 publisearre yn de *Comptes Rendus*.

In jier foar de ûntdekking troch Buys Ballot waard de ferskining dêr't de wet op basearre wie al troch de Amerikaanske waarkundigen J.H. Coffin en William Ferrell beskreaun. Buys Ballot wie lykwols de earste dy't in empiryske ûnderbouwing by harren teory wist te leverjen.

## Wet
As immen op it noardlik healrûn mei de rêch yn de wyn stiet, is de luchtdruk oan de lofterkant leger as oan de rjochterkant. Op it súdlik healrûn is it krekt oarsom.
Op it noardlik healrûn waait de wyn fan in hegedrukgebiet nei in legedrukgebiet mei in ôfwiking nei rjochts. Op it súdlik healrûn wykt er ôf nei lofts. Dat komt troch it draaien fan de ierde om syn as hinne.

## Korioliskrêft

De korioliskrêft jout de grûnslach foar de wet fan Buys Ballot. As de Ierde net om syn as hinne draaie soe, soene streamende luchtmassa's yn in rjochte line bewege as der fierder gjin oare krêft op wurkje soe. It draaien fan de Ierde hat foar de atmosfear ta gefolch dat bewegende luchtmassa's, dêr't fierders gjin oare krêft op wurket, fansiden flugger bewege. Op it noardlik healrûn fynt in akseleraasje plak nei rjochts neffens de rjochting dêr't de lucht op dat stuit yn streamt, en op it súdlik healrûn in akseleraasje nei lofts.

Is der earne in legedrukgebiet, streamt de lucht ornars dêr nei ta. Mar troch it korioliseffekt streamt de lucht dêromhinne. Lucht dy't troch wriuwing syn faasje justjes ferliest, sil troch de krêft fan it luchtdrukferskil justjes flugger yn de rjochting fan it sintrum fan it legedrukgebiet streame, dochs de korioliskrêft makket it sa dat de faasje wer heech bliuwt.

## Keppeling om utens
* Buys-Ballot: *Note sur le rapport de l'intensité et de la direction du vent avec les écarts simultanés du baromètre*, *[http://visualiseur.bnf.fr/CadresFenetre?O=NUMM-3002&M=tdm Académie des sciences (France). Comptes rendus hebdomadaires]*, TOME XLV, JUILLET - DÉCEMBRE (1857) siden 765–768.
Tonnema

**Tonnema & Co.** is in pipermuntfabryk yn Snits yn de Nederlânske gemeente Súdwest-Fryslân (Fryslân) dy 't oprjochte waard yn 1902 en hjoed-de-dei in breder produksjepakket hat.

## Skiednis
It bedriuw waard yn 1902 oprjochte troch de Nicolaas de Vries, dy 't it fak learde by de *Friesche Suikerwerk en Pepermuntfabriek*, yn de folksmûle 'Klontsjefabryk' neamd. De namme Tonnema hat it bedriuw te tankjen oan Gerrit Tonnema, in pleatslike winkelman, dy't foar it startkapitaal soarge en De Vries by steat stelde him fan masterfeint ta fabrikant te ûntwikkeljen. Oare fennoaten wiene de hearen Zandstra en Wip.

It wichtichste merk wie King, in merknamme dy't betocht wêze soe by in kuier troch Ingelân. Dat merk waard yn 1922 registrearre. King soe de ôfkoarting wêze fan 'Kwaliteit in Niets Geëvenaard'. Yn 1926 waard it dropmerk Italiano yntrodusearre destiids noch yn pûdsjes fan 100 gram. It waard oanpriizge as medisyn foar ferkâldenheid.

It fabryk wie fêstige oan de Gedempte Pol, hoeke Prins Hendrikkade, en ferhuze yn 1905 nei it Lytssân. Yn 1924 kocht De Vries de lêste fennoat (Anne Zandstra) út en kaam it bedriuw hielendal yn hannen fan de famylje De Vries. Om 1935 hinne droech De Vries de sizzenskip oer oan syn trije soannen. Yn datselde jier yntrodusearre Tonnema it sûkeladesnoepke Rocco. Yn 1956 waard it suetsje Rang yntrodusearre yn in frucht- en mentholfariant.

Yn 1988 waard Tonnema oernaam troch Van Nelle dat op syn beurt yn 1989 oernaam waard troch Sara Lee/Douwe Egberts. Yn 1990 waard Tonnema oernaam troch de Centrale Suiker Maatschappij. Yn 2005 is it in ûnderdiel fan Leaf Holland wurden en nei de fúzje fan Leaf mei Cloetta, yn 2012, (in Sweedske produsint fan suertsjes) is King yn hannen fan Cloetta. Yn 2002 waard de produksje fan kaugom út Amsterdam wei nei in fernijde fabryk yn Snits ferpleatst.

Yn it fabryk, oan de Oude Oppenhuizerweg, wurdt snobbersguod, sûkerhagel en kaugom produsearre. It Tonnemafabryk út 1955 is in yndustrieel monumint (mei de wetlike status fan ryksmonumint) as in wichtich foarbyld fan weropbouarsjitektuer. De âlde fabryksgebouwen oan it Lytssân binne sloopt en hawwe plak makke foar it appartemintekompleks *De Eerste Rang*.
Lambaréné

**Lambaréné** is in stêd (*milieu urbain*, *ville*) en gemeente (*kommune*) en de haadstêd fan de provinsje Moyen-Ogooué fan Gabon. De stêd hat sa 'n 40.000 ynwenners en leit efkes súdlik fan'e evener. 

Lambaréné leit op in eilân yn de rivier Ogooué, sa'n 250 km fan de haadstêd Libreville, en hat in haven foar hannel en fiskerij. De stêd is ek ferbûn mei de rest fan it lân troch ferskate diken en de nasjonale lofthaven Lambaréné.

De stêd is bekend troch it sikehûs dat Albert Schweitzer yn 1913 dêr stichte en dêr't er oant syn dea yn de âldens fan 90 jier yn 1965 wurkjen bleau.


File:Musee Albert Schweitzer (44463359680).jpg|It Albert Schweitzermuseum (earder sikehûs)
File:Lambaréné-grumes2.jpg|Houtflot op de Ogooué-rivier yn Lambaréné, Gabon 2006
File:Port Gentil Ferries (45310769765).jpg|Alle wiken befarre boaten lykas dizze ferkate kearen de Ogooue tusken Lambaréné en Port Gentil
File:Washing Clothes in the River (44441716610).jpg|De froulju fan it doarp Abongo, yn de buert fan Lambaréné, waskje har klean yn de rivier de Ogooue.
Stasjon Wolvegea

**Stasjon Wolvegea** is in spoarstasjon oan it spoar fan Swol nei Ljouwert. It stasjon waard iepene op 15 jannewaris 1868. It Stasjonsgebou is boud yn 1865, type SS fjirde klasse.

## Ferbinings
*ien kear kear yn 'e oere in Sprinter Ljouwert - Lelystêd *(en werom)*.
Standerttype Douma

It **Standerttype Douma** is in stasjonsûntwerp fan arsjitekt Cees Douma dat yn de jierren sechtsich en santich brûkt waard foar sânentweintich spoarstasjons yn Nederlân. Fan dy gebouwen binne der noch achttjin oanwêzich. 

## Soart gebou
Standerttype Douma is in rjochthoekich bakstiennen ûntwerp mei in soad glês en in bakstienskiif oan strjitkant mei in keunstwurk troch in  lokale keunstner. Njonken it haadûntwerp waard der ek in ienfâldiger fariaasje fan dit ûntwerp brûkt, dy wurd ek wol Standerttype Beilen neamt.

## Stasjons fan it type Douma
Tal boud: 10, tal noch oanwêzich: 7.

### Stasjons fan it type Beilen
Tal boud: 17, tal noch oanwêzich: 11.
Standerttype Snits

It **Standerttype Snits** is in stasjonsûntwerp dat yn de jierren 1881 -1885 brûkt waard foar seis spoarstasjons yn Nederlân. Fan dizze gebouwen binne der noch trije oanwêzich.

## Soart gebou
It symmetryske stasjonsgebou, nei alle gedachten ûntwurpen troch de arsjitekt M.A. van Wadenoijen, bestiet út in sintraal, twa boulagen heech part mei fjouwerkante plattegrûn en twa fleugels mei rjochthoekige plattegrûn. De totale breedte ferskilt troch de lingte fan de sydfleugels: Tiel hat by elke fleugel fjouwer sydruten (lykas eartiids Appingedam, Gorkum en Warkum), Snits fiif en Delfsyl sân. It sintrale part wurdt troch in brutsen skylddak dutsen, dêr 't fjouwer skoarstiennen op pleatst binne, de fleugels wurde troch skylddakken dutsen. Op it foarste dakskyld fan it sintrale diel stiet in dakkapel mei sealdakje en klok. It gebou is út brune bakstien oplutsen, de dekorative gevelbannen binne wyt bepleistere. Delfsyl hat as iennichste in gebou dat folslein út brune bakstien oplutsen is. De hoeken wurde ôfsletten troch pilasters, de gevels ûnder de daklist wurde ôfsletten troch in trochrinnend fries, dekorearre mei sirkelfoarmige eleminten. Finsters en doarren, sawol oan de foar- as oan de efterkant, binne by de noch besteande gebouwen troch nije ferfongen. De measten sitte wol op it oarspronklike plak yn de gevels. Tsjin de eastlike sydgevel en oer de hiele lingte fan de eftergevel is in perronoerkaping pleatst, dy't yn de styl fan de Jugendstil útfierd is. De pylders fan getten izer mei Korintyske kapitelen stypje in foarse houten luifel.

## Stasjons fan it type Snits
Doctor Zhivago

"**Doctor Zhivago**" of "**Doktor Zjivago**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*''Doktor Zjivago'' (roman), in Russyske roman fan Boris Pasternak út 1957
;dêrop basearre
*''Doctor Zhivago'' (film), in Amerikaansk-Britsk-Italjaanske film út 1965 fan David Lean, mei Omar Sharif yn 'e titelrol
*''Doctor Zhivago'' (tillefyzjesearje), in Britske minysearje út 2002
*''Doktor Zjivago'' (tillefyzjesearje), in Russyske minysearje út 2006
*''Doctor Zhivago'' (musical), in musical fan Lucy Simon út 2006
Standerttype Loppersum

It **Standerttype Loppersum** is in stasjonsûntwerp dat yn 1882 en 1883 brûkt waard foar inkelde fan de stasjonsgebouwen oan de Spoarline Ljouwert - Starum en de Spoarline Grins - Delfsyl fan de Steatsspoarwegen. Fan de yn totaal njoggen boude stasjons stiet der tsjintwurdich noch ien oerein dy yn Loppersum.

## Stasjons fan it type Loppersum
Frank Leyendekker

**Frank Leyendekker** (Wytmarsum, 4 augustus 1928 – Visalia (Kalifornje), 15 jannewaris 2022) wie in Amerikaansk boer fan etnysk Frysk komôf, dy't bekendheid krige troch syn net wurch te krijen ynset foar it behâld fan it Fryske hynder.  

## Libben
### Wurk en leafhawwerij
Leyendekker waard yn 1928 berne yn it Fryske doarp Wytmarsum en emigrearre yn 1948, nei ôfrin fan 'e Twadde Wrâldoarloch, as jongeman fan tweintich jier nei de Feriene Steaten. Dêr sette er him nei wenjen yn Visalia, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, dêr't er in melkfeehâlderijbedriuw begûn.

Yn Fryslân hie Leyendekker altyd mei Fryske hynders wurke, en doe't er yn syn nije heitelân ris nei in konkoers hippyk gie, seach er dêr in fjouwerspan riden en betocht er hoefolste moaier oft dat der útsjen soe mei Fryske hynders, dy't op dat stuit oare kant de Atlantyske Oseaan frijwol ûnbekend wiene. Dat idee liet him net mear los.

Doe't Leyendekker yn 1976 werom yn Fryslân wie foar famyljebesite, hearde er dat it der min foarstie mei it Fryske hynder. Hy besleat twa merjes en in hynstefôle oan te keapjen om se mei werom te nimmen nei Amearika. Doedestiden betsjutte dat in wikenlange reis per skip. Leyendekker fûn dat ûnnedich en regele dat de hynders yn 1977 mei it fleantúch nei Kalifornje ta oerflein waarden. Mei dy trije bisten leid er de grûnslach fan 'e Friezefokkerij yn 'e Feriene Steaten.

Leyendekker ûntpopte him ta in wiere promoater fan it Fryske hynder yn Noard-Amearika. Hy kocht mear Friezen en drukte as hynstefokker syn stimpel op it fuortbestean fan it Fryske hynder mei 292 hynders út syn eigen stâl, wêrûnder tsien stamboekhynsten. Mei in fjouwerspan naam er diel oan konkoers hippyks yn 'e hiele Feriene Steaten en ek yn Kanada.

Fierders hied er by it opsetten fan in stamboek yn 1984 in wichtige rol as ien fan 'e grûnlizzers fan 'e Friesian Horse Association North America (FHANA), de Noardamerikaanske susterorganisaasje fan it Keninklik Frysk Hynste Stamboek (KFPS). Leyendekker waard sels noch wat in filmstjer, doe't er yn 1988 mei syn hynders figurearre yn 'e Hollywood-komeedzje *[[Coming to America]]*, mei Eddie Murphy.

### Privee-libben
Frank Leyendekker wie 66 jier troud mei syn frou Adrianna, dy't him yn novimber 2021 ûntfoel. Hy wie net lang widner, mei't er sels in pear moannen letter kaam te ferstjerren, op 15&nbsp;jannewaris 2022, yn syn wenplak Visalia. Hy liet 8 bern nei (Catharina, Gerben, Nickolas, Nonning, Edward, Ena, Hendrik en Art), 29 pakesizzers en 41 oerpakesizzers.
Isobaar

*isobaar (meteorology), in geografyske line dy't punten fan gelikense luchtdruk mei-inoar ferbynt
*isobaar (kearnfysika), ien fan in tal nukliden mei gelikense oantallen kearndieltsjes
*isobaar proses, in termodynamysk proses dat plakfynt by konstante druk
Standerttype Velsen-Zeeweg

It **Standerttype Velsen-Zeeweg** wie in stasjonsûntwerp dat foar inkelde Nederlânske spoarstasjons ein jierren fyftich fan de tweintichste iuw brûkt waard. It wie in lyts standerthaltegeboutsje mei ienfâldige houten kezinen en in lessenersdakje. De arsjitekt fan dit type wie Willem Kloos (1904 -1960). Fan dit type binne fjouwer stasjons boud, dy 't allegear sloopt binne.

## Stasjons fan it type Velsen-Zeeweg