open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apollo Trio

It **Apollo Trio** fan De Jouwer wie in bandsje dat benammen yn it lêste fearnspart fan de 20e iuw bekend wie yn Fryslân. 

Apollo waard yn 1969 oprjochte troch Tjeerd Hooisma, dy 't letter spile yn *[[Duo Sunrise]]*. Oare bandleden fan it trio wiene Sietse Melen en Willem de Jong. Yn de oarspronklike besetting - mei Foeke Middendorp - waarden allinnich Fryske lietsjes spile. Bert Tinge levere ûnder oare de teksten, wêrûnder it bekende * Nynke*. Tinge wie lieder fan de band The Specials dy't ein sechtiger jierren populêr wie yn de noardlike provinsjes. Om 1981 hinne kaam Tietsia Brandenburg út Arum der as sjongster by. 

Nei 1982 waard it Apollo Trio eins in oare band mei de Ljouwerter Johan Postma (slachwurk), Berend Balkema (toetsen) en Hettie Bouwmeester (sang).

## Diskografy
* * Dat beetje geluk / Een bruiloft zonder gasten* (Ivory Tower ITS 394, 1991)
* *Mama, is het ver naar de hemel? / Een huisvrouw is nooit vrij* (Ivory Tower ITS 379, 1990)
* *Het kleutergrafje achter op het kerkhof / Kom terug* (1990)
* * We dansten tot diep in de nacht / Een avond om nooit meer te vergeten* (Ivory Tower ITS 356, 1989)
* *Op een tropisch eiland / Levenslang en 14 dagen* (1989) 
* *Ik verlang geen rode rozen / 4 kleine woorden* (1988) 
* *Samen in een bootje / Alles was spel* (1988)
* *Adio amore / Met anemonen* (1987) 
* *Een klein momentje / Leven en laten leven* (1987)
* *Een huis met een tuintje / Alleen nog maar een foto* (1986)
* *Morgen / Zaterdagavond* (1982)
* *It is wer simmer / Oh Wietske* (1981)
* *Au revoir mes amis / Apollo-polka* (1980)
* *Fryske polka - Ik bin mar in hippy / Friese polka * (1979)
* *Ik bin in Fries / Jitske v.d. Meulen* (1978) 
* *Op it wetter / Brune wietske* (1977) 
* *Ik kom út Fryslân* / Mata Hari'' (1976)
Welmoed Fearsma

**Welmoed Fearsma** (1962) is in earder Frysk sjongster.

Welmoed wie in sjongster yn ferskate bands. Yn dy tiid waard har namme stavere as *Veersma*. Fan 1996 oant 1999 song se yn de gothic-rock-metalband Autumn. Yn 2002 begûn se as solo-sjongster en yn 2003 hat hja de stavering fan har namme nei de Fryske stavering feroarje litten: Welmoed Fearsma.

Har programma bestiet út rêstige harklietsjes en blues. Dêrneist sjongt se ek heftige lietsjes en rapt ze. Yn 2003 helle Fearsma op it Lytske Aaipopfestival it dielde twadde plak, tegearre mei de groep Pierewaayer.
Karst Berkenbosch

**Karst Berkenbosch** (* 1950, It Hearrenfean) is in keunstner, sjonger, skriuwer en oant 2000 learaar út Aldeberkeap. Hy sjongt kabareteske lietsjes yn it Stellingwerfsk, Nederlânsk en Frânsk. Hy wurke dêrby yn Flatties Haemerslag tegearre mei Guus Huis in't Veld. Berkenbosch wurke ek gear mei gitarist Doeke Dokter út Wolvegea.

Yn de jierren santich spile hy mei yn it Stellingwerfske kabaretprogramma fan Et Harbargespul en it kabaretprogramma fan Leo Dijkstra, it Selskip Leo Dykstra. Yn 1985 song hy op it Nasjonale Befrijingsfeest it liet Lottie op in tekst fan Johan Veenstra. Fierders wie Berkenbosch kollumnist fan de Ljouwerter Krante; de lêste tiid skriuwt er kollums foar de Nieuwe Ooststellingwerver en in de Stellingwerver. Boppedat hat er foarsitter fan it Fryske Filmfûns west. 

Karst Berkenbosch hie oant 1 jannewaris 2009 in eigen festbûseteater yn de âlde Legere Lânbouskoalle yn Berkeap. 
Yn 2010 hat Berkenbosch in boek skreaun yn opdracht fan Steatsboskbehear mei as titel ‘Wat West is’. It jout yn it Stellingwerfsk oan dat it oer de skiednis giet, mar yn it Nederlânsk wat it op dit stuit is. It giet oer de kultuer-histoaryske eftergrûn fan de natoergebieten yn West-Stellingwerf. 

## Diskografy
Syn earste LP *Zaangrond* ferskynde yn 1987. Wurk fan him stiet ek op ferskate Sammel CD's mei oaren. As CD ferskynden fierder:
* *Lullige liederen* (mei Doeke Dokter, 1999)
* *Zomer op Ameland* (2000)
* *Karst zingt Berkoop* (2003)
* *Hero in Japan* (2006)
* *Rozen in de winter* (Nederlânske CD, 2008)
Teatske Alzum

**Teatske Alzum** (Moarre, 29 oktober 1899 - Dokkum, 13 juny 1962) wie in winkelfrou en Frysktalich skriuwster út Moarre, Dongeradiel.

## Libben
Teatske Alzum wenne har hiele libben yn Moarre. Dêr hie hja mei har suster, by wa't se ek ynwenne, in winkeltsje yn harren âlderlik hûs. Yn 't earstoan skreau hja yn it Nederlânsk. Yn de oarlochsjierren (WO II) folge se in kursus Frysk. Oer de skriuwerij yn it Frysk hat Alzum ris sein: 'Wat nuver dat men der mei pielt, net?'

Har boeken ferskynden by de Kristlik Fryske Folksbibleteek (KFFB).

## Publikaasjes

### Eigen wurk
* Koarte ferhalen, ûnder oare ferskynd yn it Frysk Deiblêd, Frysk en Frij, De Fleanende Krie en De Stim fan Fryslân.
* Toanielstikken
* *Diggels*, ferhalebondel (1965)
* *Iepen finsters*, roman (1963)
* *Boete dwaen*, (blomlêzing út Diggels (1978)

### Telefyzjespul
* *Boete dwaen* (1978). Bewurking fan trije ferhalen foar telefyzje yn opdracht fan de NCRV, rezjy Klaas Rusticus

### Oer Teatske Alzum
*  - *Teatske Alzum har wrâld*,  mei in omstavere werprintinge fan 38 ferhalen  (2004)
* Reportaazje oer Teatske Alzum mei har suster Folkje Alzum en Ate Leegstra yn Moarre by Ljussens. - Ljouwert : Omrop Fryslân, 2009. Hjir:http://www1.omropfryslan.nl/Radio_Buro_de_Vries_09-08-09.aspx te beharkjen.
* Koart portret fan Teatske Alzum op de Fryske Jûn, NCRV-telefyzje, 8 novimber 1978.
Peter Sijbenga

**Peter Sijbenga** (Ljouwert, 1964) is komponist en multy-ynstrumintalist út Reduzum. Hy spilet basgitaar, elektroanika, gitaar, synthesizer, toetsynstruminten en hy sjongt.
Fan 1985 oant 1987 siet er yn 'e Fryske punkband It Dockumer Lokaeltsje. 
Letter spile er yn Deinum, dêr't er ien Frysktalige (Bernewrâld) en ien Ingelsktalige CD mei útbrocht.

Sûnt midden njoggentiger jierren makket hy muzyk foar teäterproduksjes fan teäterselskip Tryater û.o. *[[Hamlet]]* (1995), *Pak 'm Stanzi* (1997/8), *[[Kening Lear]]* (2003), *Abiku*, *[[Peer Gynt]]*, *11stêdetocht* (2008/9). Foar de lêste twa produksjes wurke hy gear mei slachwurker Sietze Pruiksma. Ek wie er belutsen by de iepening fan Sportstêd It Hearrenfean. De musical *Tritichtûzen doazen* skreau hy yn gearwurking mei Baukje Wytsma.
Fierders wie hy tweintich jier lang fêste begelieder fan Rients Gratama en wurke hy mei oan foarstellings fan it Noard Nederlânsk Toaniel en tg.Max.. 

De lêste jierren makket Sijbenga ek geregeld Fryske oersettingen foar teäter en skriuwt er toanielteksten. De tekst foar de famyljefoarstelling "It Geheim fan 'e Kânselier" fan Tryater, dy't jannewaris 2012 yn premjêre gong, is troch him skreaun.

## Spile yn besetting fan
* Deinum (band) - sjongen 
* It Dockumer Lokaeltsje, basgitaar, sjongen 
* Solbakken, syntesizer 
* Sex Ettek, (ûnder de skûlnamme M. de Vivo), elektroanika 
* Dish Hunt, gitaar, sjongen
Janna van der Meulen

**Janna van der Meulen**, letter **Janna de Boer-Van der Meulen** (Wergea, 16 april 1907 – Grou, 8 desimber 1981) wie in hurdrydster út Goaiïngahuzen. Fan 1939 ôf wie se dêr boerinne op "It Heechhiem".  

Se wûn al yn 1917 wedstriden op de koarte baan, mar makke echt namme tusken 1924-1933. Se krige de bynamme "winterkeninginne fan 1924". Fiif jier lang wie hja ien fan bêste riders fan Fryslân.

Van der Meulen stoar yn Grou yn de âldens fan 74 jier oan de gefolgen fan in slimme sykte.
Johan Veenstra

**Johan Veenstra** (Wolvegea, 6 jannewaris 1946) is ien fan de bekendste Stellingwerfske skriuwers. Hy skriuwt Stellingwerfske dichtbondels, ferhalen en romans. Johan Veenstra is berne yn de Wolvegea, mar hat syn hiele libben yn Nijeholtpea wenne. Njoggen jier lang skreau en spruts er kollums (*Stellingwarver Stiekelstokkies*) foar Omrop Fryslân radio. Hy skriuwt no kollums foar de Ljouwerter Krante. 

Johan Veenstra is yn 2001 beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau, foar syn wurk yn en foar it Stellingwerfsk.
Yn 2020 wûn Veenstra de Rink van der Veldepriis. Hy krige de priis foar syn boek *Vroeger is veurgoed veurbi'j*. It wie foar it earst dat de priis takend waard foar in boek dat yn in streektaal skreaun is. Yn maart 2021 waard Veenstra beneamd ta eareboarger fan de gemeente Weststellingwerf. 

## Boeken
**Wilde Gaanzen*, ferhalen en gedichten, 1974
**Fluitekruud*, ferhalen, 1977
**As de wilde roze bluuit*, gedichten, 1979
**Een vlinder van zulver*, roman, 1981
**Naachs goelen de honnen*, roman, 1984
**Lamert en Lutske*, verhaelen, 1987
**De toren van De Lichtmis*, gedichten, 1988
**Lamert, Lutske en Doerak*, ferhalen, 1990
**Stellingwarver Stiekelstokkies*, radioteltsjes, 1991
**De boot naor Valhöll*, ferhalen, 1992
**Stellingwarver Stiekelstokkies 2*, radioteltsjes, 1993
**Sletel parredies*, gedichten, 1994
**Stellingwarver Stiekelstokkies 3*, radioteltsjes, 1995
**Een meenske is gien eerpel*, ferhalen, 1997
**Verrassend Stellingwarfs*, oersettings, 1998
**Toegift*, roman, 1999
**Winterlaand*, gedichten, 2001
**Wonder boven wonder*, folksferhalen, 2002
**De wereld is gek*, ferhalen, 2004
**[[Een brogge van glas]]*, roman, 2006
**Longerlaand*, gedichten (tegearre mei Peter Hiemstra), 2007
**Et geheim van de wiend*, roman, 2009
**In brêge fan glês*, roman, 2009 (Fryske oersetting fan Een brogge van glas)
**Laandschop*, gedichten/keunst (tegearre mei Peter Hiemstra), (2009)
**Mit et waeter veur de dokter*, ferhalen, (2012)
**Een vrouw van ivoor*, roman, 2015
**De overkaant van et waeter*, gedichten, 2017
**Vroeger is veurgoed veurbi'j*, roman, 2018
**Et liek in de Lende*, skriller, 2021
**Naozoemerlaand*, ferhalen, 2023

## Prizen en ûnderskiedings
*H.J. Bergveld-priis, 1984 foar *Naachs goelen de honnen*
*H.J. Bergveld-priis, 1991 foar *Een vlinder van zulver*
*Siemonsma Kultuerpriis, 2002
*Streektaalpriis 2009 Dagblad van het Noorden, 2010 foar *Et geheim van de wiend*
*Stellingwarf-Trofee, 2010
*Streektaalprijs 2015 Dagblad van het Noorden, 2016, foar *Een vrouw van ivoor*
*Rink van der Veldepriis, 2020, foar *Vroeger is veurgoed veurbi’j*
*Sulveren Anjer, 2021

## Keppelings om utens
*Webside Johan Veenstra
Kristoffel fan Meurs

Greve **Kristoffel fan Meurs** († 1566) wie in legeroanfierder fan Karel fan Egmond. Hy folge Maarten fan Rossum op. Tsjin Georg Schenk fan Toutenburch moast hy it ôflizze.
Bauke Miedema

**Bauke Tjibbeles Miedema** (Minnertsgea, 16 april 1909 – Frjentsjer, 6 july 1995) wie in boer, astronoom en ynstrumintmakker.

Nei de túnbouskoalle makke er sa'n 20 astronomyske kikers, makke sels in draaibank, stativen en buizen. Hy die sels berekkenings, krektas it slypjen en polysten. Syn produkten waarden benammen bûten Fryslân ferkocht. By de stjerrewacht waard in lins têsten troch Opticon yn Grins en dy sieten eins mei de hannen yn it hier, se koenen nammentlik net ien fout yn de lins fine. Soks is op himsels net sa frjemd, mar Bauke Miedema slipe syn linzen op gefoel. Hy koe letterlik mei de wiete finger fiele wêr't der noch in stikje ôfslipe wurde moast of net.

Miedema skreau ek gedichten.

## Keppelingen om utens
* Filmke oer en mei Bauke Miedema, Van Gewest tot Gewest, 21 jannewaris 1965 (04:43)
* Foarbylden fan Miedemateleskopen
Justinus van der Brugghen

Mr. **Justinus Jacob** (of **Jacobus**) **Leonard van der Brugghen** (Nijmegen, 6 augustus 1804 – Ubbergen, 2 oktober 1863) wie in abbekaat en rjochter út Nymwegen. Van der Brugghen wie antirevolúsjonêr, mar oanhinger fan de etyske rjochting.

Van der Brugghen wie Twadde Keamerlid foar it distrikt Sutfen en waard yn 1856 troch kening Willem III frege as formateur. Hy moast in oplossing fine foar de skoalkwestje, dêr't sawol de liberalen as de protestanten tefreden oer wêze koene.

Van der Brugghen waard sels minister fan Justysje en lieder fan it kabinet-Van der Brugghen. Hy ferdigene it op en nij besjen fan de Leger-ûnderwiswet, dy't net stroke mei de ideeën fan syn politike freon Groen van Prinsterer; dy beskôge him dêrnei net mear as syn freon.

Yn 1858 einige syn ministerskip en politike karriêre.

## Boarne
* Mr. J.J.L. van der Brugghen, Parlement & Politiek
Fancy Answers

**Fancy Answers** is in koarte film fan MGM út 1941, dêr't Pete Smith it publyk in stik as tsien grappige mearkarfragen yn freget, en dan tsien sekonden letter it andert jout. It wie in koart filmke, dêr't tiid mei op opfolle waar oant de haadfilm begûn.

Fancy Answers wie de earste film dêr't Ava Gardner oan meidie.
Sjoerd Span

**Sjoerd Span** (Koarnjum, 14 juny 1915 - dêre, 19 april 2001) wie boer en oprjochter fan it fierljeppen yn wedstriidferbân yn Fryslân.

Mei Lykle Miedema fan Winsum sette Span tusken 1956/1959 it wedstriidljeppen op. Sa ûntstie 1960 it Frysk Ljeppers Boun (FLB). Span wie foarsitter fan de FLK en FLB fan 1957 oant 1975, dêrnei noch oant 1981 algemien bestjoerslid fan it FLB.
Boppedat wie er jierrenlang foarsitter fan it Bûn fan Fryske Fûgelwachten (BFVW) fan 1949-1975. Fierders in FNP-foaroanman, steatelid yn it provinsjaal bestjoer fan Fryslan 1974-1975 foar de FNP. Ek hat er noch bestjoerslid west fan natoerbeskermingsorganisaasje It Fryske Gea. 

Under syn lieding groeide it Bûn fan Fryske Fûgelwachten yn de fyftiger jierren út ta in troch de massa droegen beweging, mei “fûgelwachten” op hast alle Fryske doarpen. Mei troch him waard fierljeppen fan folkloare in sport. It fierljeppen is ûntstien fanút de BFVW, op 27 april 1957 joech de Algemiene Gearkomst yn de Harmonie yn Ljouwert it griene ljocht foar de earste wedstriidljepperij op 10 augustus 1957 yn Winsum. De earste wedstriid wie fuortendaliks in grut súkses en der kamen tûzenen minsken te sjen. Sjoerd Span wie de heit fan Roel Bokke Span, de legindaryske fierljepper, dy't yn de jierren sechtich acht kear Frysk Kampioen en ien kear Nederlânsk Kampioen (1972) waard. 

## Sjoch ek
* Span Award
* Frysk Ljeppers Bûn
Lykle Miedema

**Lykle Sybrens Miedema** (Winsum, 11 desimber 1905 - Ljouwert (stêd), 18 jannewaris 1974) wie in fabrikant fan lânbou-ark en reau, oprjochter fan Miedema Machinefabrieken.
 
Yn 1940 hierde Lykele Miedema in part fan it leechstaande suvelfabryk yn Winsum en rjochte dy yn foar de fabrikaazje fan lânbouweinen en elektryske lânôffredingsapparaten. Letter waarden der ek tranporteurs en sûkerreidweinen makke. Yn 1957 waard de ûndernimming in NV. Der waard foar it binnenlân produsearre mar der waard ek eksportearre nei it Heine, Midden- en Fiere Easten, Noard-Afrika, Súd-Amearika, Belgje en Dútslân. Mids fyftiger jierren wurken der sa'n 125 man.

Miedema siet ek yn in komitee fan fûgelwachters, wêrûnder de Stienzer boer Sjoerd Span, de heit fan Roel Bokke Span dat yn 1957 it fierljeppen yn Winsum opsette. Dêr waard doe fuort in Frysk Kampioenskip hâlden. 

## Biografy
* , *Bij leven en welzijn. Fabrikant en ondernemer Lijkele Miedema 1905-1974*.
Roel Bokke Span

**Roel Bokke Span** (Koarnjum, 20 maaie 1943 - 29 septimber 2024)  wie in fierljepper en reedrider.

## Ljeppe
Doe’t syn heit Sjoerd Span ien fan de oprjochters fan it wedstrydljeppen waard, begûn Roel Bokke ek mei dy sport. De boeresoan wûn hy op 10 augustus 1963 de sânde edysje fan it Frysk Kampioenskip Fierljeppen. Doe't er fjirtjin jier wie wûn er syn earste wedstriid, yn Wânswert ûnder Burdaard. Hy slagge dêrnei om acht kear Frysk kampioen te wurden, in rekord. Yn 1964 en 1968 wûn George Valkema, mar oant en mei 1972 wie it Roel Bokke dy't de krânse en de Sulveren Pols wûn.

Hy wie fluch, eken en koe hiel hurd rinne wêrtroch't er de stok fier yn it wetter sette koe. Sa koed er wol in pear klimslaggen meitsje. Hy klom oan de sydkante fan’e pols. Net lyk as no, mei de pols tusken de fuotten. Want mei de útsprong koe yn dy tiid wûn wurde. En dat wie syn spesjaliteit. Troch syn linigens hoegde er net nei te tinken oer dy horizontale útsprong. Hy waard ek twaris nasjonaal kampioen. Yn 1966 ûntstie de twakamp Hollân-Fryslân, in wedstriid tusken de bêste springers fan de Fryske en Hollânske Ljeppersbûnen. Yn 1972 ienen de earste Nederlânske Kampioenskippen Fierljeppen. De houten polsen wienen doe al ferfongen troch aluminium polsen en hienen in lingte fan 8,50 oant 11 meter. Troch ien opsetstik fan ûnbeperkte lingte koe de stok ferlinge wurde. Ek waard de technyk ferbettere. De earste Nederlânsk Kampioen wie Roel Bokke Span mei in sprong fan 15.45 meter. Yn dy tiid kamen der wol in trije- minsken te sjen. 

De sykte MS betsjutte letter in grutte oanslach op it libben fan de sportman dy't neist ljepper ek keatser en reedrider wie. Tige grutsk wie er op de priis *Meest verdienstelijke Friese langebaanrijder* dy't er krige fan in groep langebaanriders dêr't er yn de jierren sechtich mei nei de wedstriden ta gie.

## Ride
Waard yn 1967 as reedrider 22e op it NK Allround.

## Keppeling om utens
* ''Fierljepper Roel Bokke Span, fenomeen met hoofdletter F'', Frysk Deiblêd, 25 maaie 2010
Merakelboek fan Us Leaffrou fan Sânwâlden

It ***Merakelboek fan Us Leaffrou fan Sânwâlden*** (Nederlânsk: *Mirakelboek van Onze Lieve Vrouwe van Zevenwouden*) is in hânskreaun boek út 1550.

Hjiryn wurde in rige wûndergenêzingen fan minsken út 46 Fryske plakken beskreaun: *zekere beschrijving van teekenen en mirakelen, die geschied zijn volgens het beeld van de Godbarende Maagd Maria binnen Bolsward.* 
In kopy troch H. H. Bruynsma (1890) wurdt bewarre yn de roomske pastorije yn Boalsert.
Frâns Sipkes fan Minnema

**Frâns Sipkes fan Minnema** wie begjin 16e iuw in âlderman yn Ljouwert en lid fan de rie fan de hartoch fan Saksen (1518). 

Syn wapen hie lykas dat fan Ljouwert, in liuw. Frans Sipkes wenne op Minnemastate en hie grûn fan de Foarstreek oant de Iewâl. Minnemastate waard letter hotel Nieuwe Doelen. De famylje Fan Minnema is yn 1588 útstoarn.
Miserikorde

**Miserikordes** (Latyn: *misericordia* = 'barmhertigens') binne klossefoarmige steuntsjes ûnder útklapbere koarbankjes yn 'e tsjerke. De steunklossen sitte bygelyks oan de ûnderkant fan de tsjerkebankjes yn de Martinitsjerke te Boalsert. Se wurde brûkt sûnt de 13e iuw dêr't de geastliken heal steande tsjinoan lynje koene. Miserikordes binne faak fersierd.

## Literatuer
* Haslinghuis, E.J. en Janse, H. (2005) *Bouwkundige termen*. Leien: Primavera Pers. ISBN 90 5997 033 0.
* jhr dr J.S. Witsen Elias, *Koorbanken, koorhekken en kansels*, Contact Amsterdam, 1946
Petronella Moens

**Petronella Moens** (Kûbaard, 16 novimber 1762  - Utert, 3 jannewaris 1843) wie in bline skriuwster en dichteresse.

Se is de dochter fan dûmny Petrus Moens fan Kûbaard (1758 - 1764) en Maria Lycklama à Nijeholt. Hja waard grutbroch yn Ossendrecht en Aardenburch (Siuwsk-Flaanderen). Har mem stoar yn 1766 yn it kreambêd by de berte fan har suske Baukje. Doe't Petronella yn dat jier by in omke en muoike yn IJzendijke útfanhuze krige se bernepokken. Hjirtroch waard se sa goed as blyn. Dochs hat se tsientallen gedichten en boeken skreaun. Petronella wûn wol tsien priisfragen en korrespondearre mei in soad lju. Yn it 'Liedboek voor de Kerken' stiet it troch har oersette liet 432, *Wat God docht dat is woldien*. 

Nei Moens is yn Kûbaard in strjitte neamd. Yn Aardenburg stiet in boarstbyld foar har by de Baafstsjerke. It is makke troch byldhouster Ineke Ekkers.
Op 1 febrewaris 2000 is de *Stichting Petronella Moens, De Vriendin van ’t Vaderland* oprjochte.
 
## Wurk
* *Letter-kransje voor lieve en brave kinderen (1806)
* *De kleine Suse Bronkhorst (1808)
* *De dankbare Willem, of Het huisgezin van den heer Lausbach* (1815)
* *Aardenburg, of de onbekende Vollkspanting in Zuid-Amerika* (1817)
* *Klein geschenk aan de lieve Nederlandsche jeugd / van hare heilwenschende vriendin Petronella Moens* (1825)
* *Klein geschenk voor zoete en gehoorzame kinderen / door hunne liefhebbende vriendin Petronella Moens (1838)
* *Gelegenheids-gedichtjes voor de Nederlandsche jeugd (1839)
* *Aardenburg of de onbekende volksplanting in Zuid-Amerika* (2001; werútjefte, mei ynlieding fan Ans Veltman-van den Bos en Jan de Vet) ISBN 9053565329 / ISBN 9789053565322

## Keppelings om utens
*  Petronella Moens
*  [Digitale edysje fan it [Album Amoricum]]
Meindert Rozenga

**Meindert Siegers Rozenga** (Hallum, 7 desimber 1854 - Koarnjum, 19 novimber 1901) wie in ûnderwizer en akteur.

Hy fersoarge mei Simke Molenaar in soad Winterjûnenocht-programma's. Hy die in soad foar de Fryske foardrachtskeunst. Skreaun sels ek stikken.

## Bibliografy
* *Fryske winterjounenocht : foardrachten en sangen*. Cornelis Wielsma; Meindert Rozenga; Simke Molenaar; Utjouwer: Ljouwert : Van der Velde, 1897.
Simke Molenaar

**Simke Tjerks Molenaar** (Grou, 14 maaie 1874 - dêre, 16 febrewaris 1965) wie seilmakker en deklamator.

Hy wie in learling fan Cornelis Wielsma en joech mei Meindert Rozenga (1895-1899), "Oept en Kekke!" en letter (1904-1926) mei Lambertus Krips ( "It Spantsje") Winterjûnenocht.
Anton Molkenboer

**Antonius (Antoon** of **Anton) Henricus Johannes Molkenboer** (Ljouwert, 8 april 1872 – Haarlim, 10 maart 1960) wie in Nederlânsk keunstner. Hy wie skilder, glêsskilder, boekbânûntwerper, dekoraasjeskilder, (fan ynterieurs), tekener, grafysk foarmjouwer, teaterdekorateur en glêskeunstner. Hy wie in soan fan byldhouwer en tekener Willem Molkenboer en broer fan de keunstners Theo en Phemia Molkenboer. 

Syn oplieding krige er fan 1889 - 1892 oan de - troch syn heit oprjochte - Ryksnormaalskoalle foar Tekenûnderwizers yn Amsterdam. 

Hy hat wurke yn de Feriene Steaten fan Amearika yn de perioade 1905 - 1910. Molkenboer wurke globaal fan 1895 - 1905 yn Amsterdam, yn De Haach fan 1910 - 1942 en yn Haarlim fan 1942 - 1960. 

Op inisjatyf fan Jac. van den Bosch, H. Hana, Klaas van Leeuwen, W. Penaat en Antoon Molkenboer waard yn 1904 de Nederlandsche Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst V.A.N.K. oprjochte. Hjiryn ferienen har de keunstniverders fan Nederlân dy't foar dy tiid oansluten west hiene by skilders- of arsjitektenferienings.

Sa om 1900 stie yn in ferhúsberjocht fan de drukkerij Ipenbuur & Seldam yn Amsterdam: *Wij verbonden aan onze inrichting twee bekende kunstschilders de Heeren Th. en Antoon Molkenboer die zich bereid verklaarden voor het ontwerpen van aanplakbiljeten, diploma's, boekillustraties, show-cards, adreskaarten, briefhoofden en wat dies meer zij, zoodanig te maken dat hun teekeningen voor reproductie op steen of voor den boekdruk geschikt zijn*.

Under filatelisten is Molkenboer benammen bekend fan de trije opfolgjende searjes bernepostsegels, yn de jierren 1925, 1926 en 1927, wêryn hy de wapens fan de destiidske 11 provinsjes ferwurke yn symboalyske foarstellings út de natoer.

## Kar út syn wurk

Denhaag monument albert vogel.jpg|Monumint foar Albert Vogel sr. op it Frederik Hendrikplein yn De Haach (ûntwerp Antoon Molkenboer)
Postzegel 1927 voor het kind.jpg|Bernesegels 1927 neffens ûntwerp fan Anthoon Molkenboer
Majestic Theatre Los Angeles opened 1908 01.jpg|Ynterieur fan it Majestic Theatre yn Los Angeles, 1908
Majestic Theatre Los Angeles opened 1908 02.jpg|Majestic Theatre, 1908
Majestic Theatre Los Angeles opened 1908 03.jpg|Majestic Theatre, 1908


## Keppelings om utens
* Webstee oer libben en wurk fan Anton Molkenboer
* In bloch oer Anton Molkenboer
* RKD, biografyske gegevens
Theo Molkenboer (skilder)

**Theodorus Henricus Antonius Adolph Molkenboer** (Ljouwert, 23 febrewaris 1871 - Lugano (Switserlân), 1 desimber 1920) wie in Nederlânsk skilder, en wurke as boukundich tekener, byldhouwer, portretskilder, kostúmhistoarikus, grafikus, ûntwerper en boekbânûntwerper. 

## Libben en wurk
Hy wie de âldste soan fan byldhouwer / tekener Willem Molkenboer en Marie Derkinderen, de suster fan byldzjend keunstner prof Antoon Derkinderen. Hy wie de broer fan de keunstners Anton en Phemia Molkenboer en fan de Vondelkenner prof. Bernard Molkenboer. 

Theo Molkenboer studearre yn 1891-1892 oan de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten yn Amsterdam. Hy krige dêr ûnder oaren les fan syn omke Antoon Derkinderen en fan Gerrit Willem Dijsselhof. Yn 1890 waard hy ûnderskieden mei de Willink van Collen priis.
Yn 1891 studearre er ôf oan de - troch syn heit oprjochte - Ryksnormaalskoalle foar tekenûnderwiis ôfd. Boukunde en rjochtlinich tekenjen. Yn datdelde jier helle hy de MU-akten foar hântekenjen, en foar bou- en wurktúchboukundich tekenjen. Fan 1890-1892 wurke hy yn it atelier fan Dr. Pierre Cuypers, arsjitekt yn Amsterdam, as boukundich tekener. 

Fan 1892-1896 wie hy direkteur eigener fan de tekenskoalle Hendrik de Keijser. Hy naam ek as lid fan de Rykskommisje foar MU-akten eksamens ôf foar tekenfakken. 

Dêrnei wurke hy ûnder mear as keunstniverder, benammen as artistyk lieder foar it Petielfabryk Holland yn Utert fan 1901-1904. Hy skildere, tekene, etste en litografearre in soad portretten fan bekende persoanlikheden yn syn tiid. Yn neifolging fan syn broer Anton luts hy yn 1909 nei de Feriene Steaten, dêr't beide in soad opdrachten krigen. Molkenboer skildere dêr ûnder oare in portret fan de destiidske presidint William Howard Taft. Yn 1913 kaam er werom nei Nederlân. 

Theo Molkenboer ferstoar yn 1920 op 49-jierrige leeftiid oan tuberkuloaze, yn in sanatoarium yn Agra (Lugano, Switserlân).


File:Molkenboer Linnenkast.jpg|Mem yn 'e linnenkast (1895)
Ofbyld: Theo Molkenboer - La Toilette 1903.jpg|*La toilette* (1903)
Ofbyld: Laat mij binnen - ik breng nieuw licht.jpg|Affysje (1918)
Ofbyld:Theo Molkenboer - Portret van mevr. Ebbenhorst-Koert.jpg|*Theo Molkenboer. Portret fan frou Ebbenhorst-Koert.*
Ofbyld:De_geschiedenis_van_een_stadhuis_en_van_eene_kathedraal.jpg|*boekbânûntwerp Theo Molkenboer*
Claas Mulder

**Claas Mulder** (Ljouwert, 6 oktober 1796 - Amsterdam, 4 maaie 1867) wie in medikus.

Wie arts yn Makkum (1818), op De Jouwer (1821) en heechlearaar yn botany, gemy en farmasy yn Frjentsjer (1822) yn skiekunde (1841) en biology (1851) yn Grins.
Rudolph Cleveringa

**Rudolph Pabus Cleveringa** (Appingedam, 2 april 1894 – Oegstgeest, 15 desimber 1980) wie in Nederlânske heechlearaar rjochten. Op 26 novimber 1940 protestearre hy yn in rede tsjin it dien krijen fan joadske kollega's.

## Jonkheid en oplieding
Cleveringa waard berne yn Appingedam. Doe't er fjouwer wie, ferhuze de hûshâlding nei It Hearrenfean. Dêr krige er kunde oan de lettere minister fan Bûtenlânske Saken Eelco van Kleffens. Cleveringa helle de hbs yn Grins, die doe steatseksamen gymnasium, en studearre tagelyk mei Van Kleffens oan de Universiteit Leien. Hy die yn juny 1917 syn doktoraaleksamen en promovearre yn 1919 *cum laude*. Syn dissertaasje, *De zakelijke werking van de ontbindende voorwaarde*, hie in sterk rjochtshistoarysk karakter.
 
## Wurk en ferset
Nei in skoftke as rjochter te Alkmaar, waard er yn 1927 oansteld as heechlearaar hannelsrjocht en boargerlik prosesrjocht oan de universiteit yn Leien. Dêr hold er op 26 novimber 1940 in rede dy't him ferneamd makke, hy protestearre tsjin it troch de Dútske besetter oankundige ûntslach fan syn learmaster en kollega prof. Eduard Maurits Meijers en oare joadske kollega's. Cleveringa waard troch de Sicherheitspolizei oppakt en oant yn de simmer fan 1941 fêstholden yn Oranjehotel, de finzenis fan Scheveningen. De Leidske studinten hawwe doe besletten ta in staking, mei fan gefolgen dat de universiteit sletten waard. Yn septimber 1945 waard er wer iepene. Yn 1944 waard Cleveringa as gizeler opsletten yn Kamp Vught. Neifolgjend wie er by it College van Vertrouwensmannen dat it ferset koördinearre.

## Nei de oarloch en erfskip
Nei de oarloch waard Cleveringa wer heechlearaar te Leien. In 1946 wie er earepromotor by it ferlienen fan in earedoktoraat oan sir Winston Churchill yn de Leienske Pitertsjerke. Yn 1958 gong er mei emeritaat. Hy waard lid fan de Ried fan Steat, oant 1963, en doe steatsried yn bûtengewoane tsjinst.
De Universiteit Leien hat de *Cleveringa-learstoel* ynsteld en organisearret elts jier de *Cleveringa-oraasje*, omdat Cleveringa troch syn rede it motto fan de universiteit ‘Praesidium libertatis’ (*Bolwurk fan de frijheid*) op ymposante wize stâl joech. Elts jier organisearret it Leids Universiteits Fonds op of om 26 novimber de Cleveringalêzingen op tal fan plakken op de wrâld. Hy waard troch de lêzers fan Mare, it Leienske universiteitsblêd, keazen ta de grutste universtêre "Leienaar".
Cleveringa ûntfong fan it Amerikaanske regear op 8 april 1953 de 'Medal of Freedom' foar syn fersetswurk.


Ofbyld:Cleveringa.JPG|Boarstbyld fan Cleveringa by it akademygebou yn Leien(makker Eja Siepman van den Berg)
Ofbyld:CleveringaToga.JPG|Cleveringa syn toga
SoulDada

**SoulDada** wie oant 2012 in Fryske band om Herman Woltman hinne. Dizze sjonger, gitarist en toetsenist makket mankelike lietsjes op Súd-Amerikaanske en Súd-Jeropeeske muzyk. De groep bringt dy lietsjes yn ferskate talen wêrûnder Frysk, Afrikaansk, Portugeesk, Gryksk, Frânsk en Nederlânsk. *Núnder* en *Salsabern* binne in pear fan de Fryske nûmers. Baukje Wytsma sette de bossa nova Mais feliz oer yn *Gelok*.

Souldada bestiet neist Woltman út Carel van Leeuwen (sello), Maeike Sijtsma (sang), Femke Hoeksma (sang), Bart Soeters (basgitaar) en Willem Smid (perkusje).  

## Diskografy
* *Souldada* (CD, 2005)
* *Canção* (CD, 2007) 
* *Dutch World Music, Vol. 1* ( CD mei oaren, 2007) 
* *Oer de grins* (CD 2011)
* *Watervolk* (CD 2013)
Alde Gea Sjongers

De **Alde Gea Sjongers** komme fan Aldegea (Smellingerlân) en binne ûntstien by in optreden yn 1994. Op it Stjitfestival "Alde Gea dei" songen in oantal entûsjastelingen Fryske lieten. Dat optreden wie sa súksesfol dat de groep dêrnei bestean bleau.
De sjonggroep bestiet út 8 froulju en 7 manlju. Se songen earst ûnder lieding fan Tiety Smid en Klaas Tulp. Tsjintwurdich is de begelieder Willem Sylstra.
De sjongsters en sjongers fan Aldegea sjonge bekende en minder bekende lietsjes, allinnich yn it Frysk, begeliede troch piano en akkordeon. Guon ferskes wurde útbylde mei lytse sketskes.
Soekarno

**Soekarno** (of **Sukarno**) (Soerabaja 6 juny 1901 – Djakarta, 21 juny 1970) wie in Yndonezysk steatsman en de earste presidint fan de nije Republyk Yndoneezje. Nei de Javaanske wizânsje hie hy mar ien namme. De foarnamme "Achmed", dy't wol tafoege wurdt, is in folslein fiktyf betinksel fan in Britske sjoernalist, dy't ornearre dat de Britske krantlêzers yn betizing reitsje soene fan immen dy't mar ien namme hie. Yn Yndoneezje waard Soekarno meastentiids *Bung Karno* neamd (faak tegearre mei Mohammad Hatta, dy't *Bung Hatta* neamd waard).

## Skiednis
Soekarno waard berne yn Soerabaja en wie al op jonge leeftyd aktyf yn de nasjonale beweging. Hy slute him oan by it ferset tsjin de Nederlânske oerhearsking fan it doe noch Nederlânsk-Ynje, dêr't er in hieltiten prominintere rôle yn spile oant hy lieder fan it ferset wurden wie. Troch him waard yn 1927 de "Partai Nasionalis Indonesia" stiften. Fan 1929 oant 1932 ferbleau er yn de finzenis en fan 1933 oant 1942 yn ballingskip, dêr't er troch de Jappaners út befrije waard. Alhoewol't hy net fel anty-Nederlânsk wie, wie hy wol oertsjûge pro-Aziatysk. Om dy reden wurke er yn de Twadde Wrâldkriich mei de Japanners gear, dat him nei de oarloch op it ferwyt kaam te stean dat er in kollaborateur wie. 

Nei de Japanske kapitulaasje rôp Soekarno op 17 augustus 1945 de *Republyk Yndoneezje* út, dêr't er de earste presidint fan waard. Yn 1948 tidens de polisjonele aksjes waard er troch de Nederlanners arrestearre, mar ûnder druk fan de Feiligensried fan de Feriene Naasjes frijlitten. Nei de soevereiniteitsoerdracht yn desimber 1949 waard er presidint fan Yndoneezje en soe dat amt oant 1967 beklaaie. 

Under syn regear wienen der spannings tusken kommunisten en moslims. Om de oanhâldende binnenlânske swierrichheden better ûnder kontrôle te krijen, wende er him hieltyd mear ta it leger. Fierders fierde Soekarno in sterke nasjonalistyske polityk om alle ferskate folken fan Yndoneezje oan 'e leie te hâlden. Fan 1959 ôf kaam Yndoneezje yn diktatoriaal farwetter en lit er him yn 1963 ta presidint foar it libben beneamen. Mei buorlân Maleizje, dat er derfan beskuldige de islamityske krêften yn syn lân te ûnderstipen, kaam it sawat ta in kriich. 

Yn 1965 ferlit Yndoneezje de Feriene Naasjes en datselde jier komt it ta grutte rebûljes dêr't hûnderttûzenen minsken by om it libben komme. De kommunisten ferlieze de slach en Soekarno syn posysje komt yn gefaar. Yn 'e maaitiid fan 1966 wurdt er twongen om de macht oer te dragen oan generaal Soeharto en yn 1967 rekke er syn foegens as presidint kwyt. Troch it nij regear wurdt er ûnder húsarrest set, dat oant syn dea yn 1970 yn stân hâlden wurdt.
Wynoldus Munniks

**Wynoldus Munniks** (De Jouwer, 4 desimber 1744 - Grins, 8 septimber 1806) wie in medikus en heechlearaar. Hy wie in soan fan Bernhard Munniks, gritenijsekretaris fan de gemeente Haskerlân.

Munniks studearre genêskunde yn Grins, Leien en Parys. Hy die yn july 1769 yn Doanjewerstâl proeven om in middel tsjin feepest te finen en gie der letter mei fierder yn Blauhûs. Yn 1771 waard er heechlearaar anatomy, sjirurgy, fysiology, obstetry, Materies Medica en plantkunde yn Grins, nei't de heechlearaar Petrus Camper syn funksje oerjoen hie.

Munniks kocht yn 1797 Oldengaerde, in eardere havezate yn it Drintske Dwingeloo. Hy hat it lânguod ferrike mei in protte nije plantesoarten, dêr't ek it (Drintsk)krintebeamke (*Amelanchier lamarkii*) by wie, dat er út Kanada helle hie. De krinteboskjes by Dwingeloo hawwe har bestean dêroan te tankjen.

Yn 1780 troude er mei Antonia Haasbaart fan Amsterdam dy't foar him stoar yn 1806.
Emanuel Murant

**Emanuel Murant** (Amsterdam, 1622 - Ljouwert, ± 1700) wie in keunstskilder. Hy reizge lange tiid troch Frankryk. Hy trout yn 1670 yn Ljouwert. Wurk fan him hinget yn it Frysk Museum. Syn wurk 'It pleisterplak' is yn 1897 oankocht troch it Ryksmuseum mei finansjele steun fen de Feriening Rembrandt.

Arnold Houbraken oer Murant yn syn De groote schouburgh der Neder­lantsche konstschilders en schilderessen: *Zyn geneigtheid viel op het verbeelden van Hollandsche Dorpen Landgezigten, en wel inzonderheid op het verbeelden van bouwvallige boere keeten, en huisjes, welke hy zoodanig uitvoerig verbeeld heeft, dat men de steenen van 't muurwerk konde tellen; waar uit wel af te meten is, dat hy geen groot getal van Schilderyen in de waereld gebragt heeft; aangezien dusdanige wyze van schilderen veel tyd met zig sleept. Zyn Broeder David Murant, tot Amsterdam, bezit wel het meeste getal van zyne konstwerken die hier te land zyn, wyl hy veele jaren in Vrankryk en elders gereist heeft. Inzonderheid was zyn Konst in Vriesland gewild: daar hy met 'er woon naar toe trok. Dog hy is te Leeuwaarden in 't jaar 1700 gestorven. Hy was een Leerling van [[Philip Wouwerman]]*. Yn Wouwerman syn skoalle krige er it helder en sulvereftich koloryt, dat syn skilderwurk, besteande benammen út doarpsgeschten mei gebouwen, brêgen, hutten, boufallen ensfh. ûnderskiedt. Se binne sa krekt skildere dat de pannen en stienen mei in fergrutglês te tellen wêze soene. Ien fan syn lânskippen stiet fol mei byldsjes, skiep en fûgels en hie in pleats op de foargrûn yn de manier fan Paulus Potter.

## Keppeling om utens
* Wurk fan Murant op Artnet
Ike Nienhuis

**Ilktje Nienhuis**, of **Ike Nienhuis ** (Makkingea, 1921 - Assen, 28 jannewaris 2001) wie in Fryske koartebaanrydster út Makkingea.

Se waard trijeris kampioene fan Fryslân en ek fan Nederlân 1946-1948. Se wûn 12 kampioenskippen yn de tweintich jier dat se yn de baan wie (1937-1957). Yn 1999 hearde se ta de nominaasjes foar "Rydster fan de iuw" neist Martha Wieringa, Klasina Seinstra en Tonny de Jong en Atsje Keulen-Deelstra dy't it wurde soe. 

## Prestaasjes

## Keppeling om utens
* Ike Nienhuis op redens
Needstâl

In **needstâl**, **njidstâl** of **travalje** is in houten of metalen konstruksje wêryn't in hynder fêstsetten wurde koe om bekapt en beslein te wurden troch de hoefsmid. It hynder waard fêstsetten yn dizze konstruksje, mei oan de foar-, syd- en efterkant houten balken. Ienkear fêstsetten yn de travalje koe it hynder suver gjin kant mear út. Mei izeren keatlings (soms waarden touwen brûkt) koenen de stâljonges de hoeven makliker optille. De keatlingen of touwen gienen ien kear om de poat hinne en waarden dan op de houten balk tild om dan it keatling nochris om de skonk en de houten balke te draaien. De hoefsmid koe sa de hoef bekappe en/of beslaan sûnder it risiko te rinnen om in traap te krijen of it folle gewicht fan it hynder op him te krijen.

## Oarsprong

It wurd ‘travalje’ is in ferbastering fan ‘travaille’ fan it Frânske tiidwurd *travailler* = 'arbeidzje, wurkje': yn feite dus in wurkplak(je). De travalje stamt fan healwei de 18e iuw en is nei alle gedachten Frânsk fan oarsprong. De Frânske legers nommen  in mobile travalje op in karre mei; sadwaande koene de hynders ûnderweis troch in hoefsmid byhâlden wurde. Foar de komst fan de travalje waarden de hynders yn Nederlân foar it beslaan gewoan oan de muorre fan de pleats fêstsetten.

Travaljes wiene benammen yn grutte dielen fan Seelân en in part fan Súd-Hollân en yn Belgje te finen. Se waarden faak yn de buert fan in hoefsmid setten, meastal yn de lingterjochting fan de gevel, en hienen in sintrale funksje yn de buorren. In inkeling hie ien binnendoar, mar de measte travaljes stienen bûten, guon oerkape.
Jacob Nieweg

**Jacob Nieweg**, letter ek **Jaap Nieweg** (Hegebeintum, 26 maaie 1877 - Amersfoart, 4 augustus 1955) wie in dûmny dy't nei 1914 keunstskilder waard. 

As âldste fan fjouwer bern folge hy earst de famyljetradysje en waard dûmny. Mei op oanrieden fan de bekende keunstpedagooch H.P. Bremmer út Grins wijde er him hielendal oan de keunst. Om 1914 jout Nieweg it predikantwêzen yn Winsum en letter Bellingweer oer. 

It sfearfolle realisme fan syn skilderijen is in utering fan de weromkommend omtinken foar de waarnimbere wurklikheid dy't yn de twadde helte fan de jierren ’20 yn de Nederlânske byldzjende keunst opkaam. Underwerpen binne lânskippen, stillibbens en blommen.

Jacob Nieweg wie lid en oprjochter fan De Brug, bestjoerslid fan it *Amersfoorts Kunstenaars Genootschap* (AKG) en  bestjoerslid fan de *Vereniging Vrije Kunstenaars*. Elisabeth Catharina Bergsma wie in learlinge fan him.

## Literatuer
* Boer; Jantien de [et al.] *Het wonder van de werkelijkheid: Jakob Nieweg 1877-1955*, Grins, 2007
* Heij, Jan Jaap *Vernieuwing & bezinning: Nederlandse beeldende kunst en kunstnijverheid ca. 1885-1935*, Swol/Assen, 2004
* Linde-Beins, Renske van der [et al.] *Jakob Nieweg: in stille bewondering*, Museum Flehite, Amersfoart, 2001
* Nieweg, Jakob *Frederick William Robertson*, proefskrift Grins, 1905
Het Noorderland

**Het Noorderland** wie in moanneblêd fan de Stichting Saxo-Frisia ûnder lieding fan de germanist J.M.N. Kapteyn dat tusken 1941-1944 ferskynde. De Stichting Saxo-Frisia wie yn prinsipe polityk neutraal, mar foel sûnt 1941 ûnder de Nederlânske SS. Yn Het Noorderland fentilearre benammen Kapteyn syn pro-Dútske politike opfettings.

Yn it earste jier fan ferskinen wiene der in lytse 300 abonnees.

Der stienen bydragen oer Fryslân yn fan ûnder oaren Tj. W. R. de Haan, M. W. Heslinga, W. Hielkema, Jan de Jager, Douwe Kalma, Douwe Kiestra, Dirk Kerst Koopmans, S.J. van der Molen, H. J. Popping, Klaas Sierksma, H. van der Vliet Sr. J. B. Vries (1911-1944), J. Werkhoven en germanist en folkskundige J.P.M.L. de Vries.
Ierappelrebûlje

De **ierappelrebûlje** wie in rebûlje yn 1917 op de eastlike eilannen en yn de Czaar Peterbuert fan Amsterdam.

## Oarsaak
Yn it begjin fan de 20e iuw kaam der mear fiedsel ta foldwaan fan arbeiders. De Earste Wrâldkriich makke oan dizze ûntwikkeling in ein. Nederlân wie net yn oarloch, mar ûnderfûn wol hinder fan de omstannichheden. De ynfier en útfier fan allerhanne guod stûke en bôle en oar fiedsel gong op de bon. Der kamen gearkeukens en yn jannewaris 1917 kaam bôle op rantsoen. 

Op 28 juny 1917, doe't der al skoftlang gjin ierdappel mear te krijen wie, waard yn de folkswiken fan Amsterdam bekend, dat der yn de Prinsengracht in skip mei ierappels bestimd foar it leger lei. De arbeidersfroulje fan de Eastlike Eilannen en de Czaar Peterbuert teagen derhinne en plonderjen it skip om harren húshâldings fiede te kinnen. 

## Moarderij
Yn de earste wike fan july boaze de rebûlje oan, de arbeiders kamen no sels ek yn aksje en pakhuzen en winkels waarden plondere. De Amsterdamske plysje stie machteleas en it leger kaam der oan te pas. De rebûlje mûne út yn in grutte fjildslach op 5 july 1917, wêrby't militêren mei kûgels op de mannichte skeaten dy't byinoarkommen wie op it Haarlimmerplein. De opstân einige yn in moarderij dêr't 9 deaden en 114 ferwûnen by foelen. 

Yn it lêste oarlochsjier 1918 soe de fiedselsituaasje yn Nederlân noch minder wurde. In protte minsken moasten op de râne fan de hongersdea libje en de wurkleasheid naam ta. De Spaanske gryp-epidemy sloech ta en easke tûzenen slachtoffers dy't troch it gebrek oan fiedsel bot ferswakke wienen. De wapenstilstân op 11 novimber 1918 kaam foar Nederlân krekt op tiid. In nije winter mei honger en kjeld foar de arbeiders waard foarkommen, lykas in driigjende revolúsje.

## Oantins

Nei oanlieding fan de rebûlje binne betinkingsboarden makke. Op ien dêrfan út 1918 dat te sjen is yn it Amsterdamsk Histoarysk Museum is doetiidsk minister fan Lânbou en Distribúsje Folkert Posthuma op koartwillige wize werjûn.
Sybrand fan Okkinga

**Sybrand fan Okkinga** (Ljouwert 16?? - dêre?, 1698) wie ûntfanger-generaal floreenrinte. Hy hie in foarleafde foar kartografy, besiet feanen yn Bakkefean en joech om 1680 in kaart út fan Opsterlân. Dy waard ferbettere oernomd troch Bernardus Schotanus à Sterringa yn de gritenijatlas (1698, 1718).
Oegekleaster

**Oegekleaster** of **Kleaster Marijepoarte** (*eartiids: Ogacloster*) wie in úthôf fan kleaster Blomkamp by Hartwert. Hy waard troch ôfskaffing fan de konversen yn 1414 ferhierd oan susters tertsjaressen, dy't der Marijepoarte (*Mariënpoort*) stiften. It is nei in brân yn 1497 nijboud, mar yn 1572 ferwoaste troch de geuzen.
Notaris

In **notaris** (fan it latynske *notarius*, "skriuwer") is in iepenbier skriuwer fan private oarkundes. It amt komt út de âldheid, kaam yn de lette Midsiuwen fia Súd-Frankryk nei it noarden ta en komt dan mei it Romeinske Rjocht yn de 15e iuw nei Fryslân ta en wurdt dan beöefene troch inkele 'keizers-orkenen' (tsjûgen). Yn de Saksyske tiid (1505) komt de namme Notaris op. 

De Keizerlike Ordonnânsje fan 7 oktober 1531 kêst 4 (Chtb. II, 594) en 4 oktober 1540 (Chtb. II, 798) en de Lâns Ordonnânsje fan 1602 regelje it amt. Yn 1540 foarskreaun protokol (register fan passearde stikken) dêr't gjin depot foar bestie, rekke yn ûnbrûk en wie nei 1723 net mear ferplichte. Bewarre is ien diel fan Claes Cleutingh út Ljouwert út 1554 - 1571. Yn de 18e iuw konkurrinsje fan bygelyks prokkereurs, doarpsrjochters. Sûnt 1809 is it amt lanlik by de wet regele. It protokol befettet no de oarspronklike stikken (minuten), it repertoire de ynhâld dêrfan en fan de net minutisearre brefetakten.

## Keppelings om utens
* Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie - publiekswebsite
* Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie - corporate website
* Stichting tot Bevordering der Notariële Wetenschap
* Wet op het notarisambt
Oerokse

De **oerokse** is in Europeeske wylde ko dy't yn de 17e iuw útstoarn is. De lêste gebieten dêr't er foarkaam wiene Poalen, Litouwen, Wyt-Ruslân, de Oekraïne, Roemeenje en Moldaavje. De lêst bekende oerokse gie dea yn it Jaktorów-wâld yn Poalen, yn 1627.

Yn Nederlân libbe it kobist nei alle gedachten noch foar 500. Neist yn it wyld libjende oeroksen kamen ek domestisearre foar, út krusing mei de koarthoarnko. Ek yn Fryslân binne skeletresten fûn yn terpen, ûnder oare yn Britsum en Ferwert.
Hendrik Okma

**Hendrik Okma** (Diken, 27 augustus 1868 - Snits, 25 oktober 1907) wie in jurist en politikus.

Okma kaam út in boerelaach. Hy studearre theology en rjochten oan de Frije Universiteit yn Amsterdam oant 1894 en promovearre oan de Ryksuniversiteit Grins op 10 maart 1894 op de dissertaasje *"Iets over de in art. 45 Wetboek van Strafrecht aan de officier van justitie verleende bevoegdheid"*
Fan 1894 oant 25 oktober 1907 hie er in abbekatekantoar (tegearre mei syn neef mr. D. Okma) yn Snits.
 
Yn 1901 waard er út namme fan de ARP lid fan de Twadde Keamer foar it kiesdistrikt Snits. Yn de keamer pleite er foar in âlderdomsfersekering. Skreau *Schets ener ouderdomsverzekering*. Yn 1905 stie er syn sit ôf oan Abraham Kuyper. .

Hy boaske yn Moarrewâld 10 augustus 1899 oan Catharina Oberman, in muoike fan Piet Oberman. It pear krige fjouwer soannen en twa dochters.

Hy wie promotor foar it Frysk Deiblêd.
Saxo-Frisia (tydskrift)

**Saxo-Frisia** wie twamoanliks tydskrift ta it beroarderjen fan kennis oer lânskip, skiednis, taal en letteren, folkskunde en maatskippij yn Noard-Nederlân (Fryske en Saksyske goaen).

It tydskrift ferskynde fan 1939 oant 1944 by Van Gorcum yn Assen en joech ferskillende foar Fryslân wichtige artikelen.

De, letter nasjonaal-sosjalistyske, heechlearaar germanistyk J. M. N. Kapteyn wie redakteur. Mei universitêre dosinten op oare mêden hie Kapteyn it blêd opset sûnder politike bedoelings. Saxo-Frisia hat him yn de besettingstiid meast net bemuoid mei polityk en ideology. De meidoggers yn en nei 1941 moatte lykwols wol witten hawwe fan Kapteyns politike opfettings, dy't er dúdlik oppenearre fia de Stichting Saxo-Frisia en yn har tydskrift Het Noorderland .
Lucas Oling

**Lucas Oling** (Weenderen East-Fryslân, ±1752 - Ljouwert, 20 april 1806) wie in sulversmid út East-Fryslân dy't him yn Ljouwert fêstige. Dêr krige er 1797 it boargerrjocht en waard er yn 1779 mastersmid. Wurk fan him wurdt bewarre troch it Frysk Museum. 

Oling wie tige saakkundich yn de skiednis, natuerkunde en rekkenkunde.

## Wurk
* *Over eenige gewigtige pligten opzigtelijk de oogen: tot onderrichting en waarschouwing* Amsterdam Ljouwert 1806 8.
* *Rekenkundige voorstellen ontleend uit de Natuur-, Sterre- en Zeevaartkunde enz.*, útjûn troch M. Lemans, Amsterdam en Ljouwert 1803-5 2e pr. 4 stikken Antwerpen 1827. Mei dit wurk wie Prof. Swinden tige wiis.
* *Over de nieu-uitgevondene filtreer-werktuigen in Alg. Vad. Lett.* 1803, D. XIII, st. 2 s. 441.
Lânoanmakkerij

**Lânoanmakkerij**  of **ûntginning** is it yn kultuer bringen fan woaste grûn (woast lân). Earst wurdt der gewoanwei foar drûchlizzing soarge. At soks needsaaklik is wurde der diken oanlein en folget de einlike ûntginning: it ferneatigjen fan de âlde fegetaasje, it sortearen fan profyllagen en egalisaasje fan minne ûndergrûn. As lêste it regelmjittich ferdielen fan de beskikbere goede grûn. 

## Yn Fryslân
Fan âlds is der meast oanmakke op it sân (De Wâlden) en it fean (Lege Midden en lâns de Kompanjonsfearten. Nei ± 1880 waarden tûzenen bunders heide oanmakke en in grutte oerflakte feangrûnen, no de feanpolders. De oerflakte woaste grûn is dêrtroch ôfnomd, in diel is ek tige geskikt foar bebosking, natoerreservaar en rekreaasje. Sa skatte it Agrarysk Wolfeartsplan Fryslân dat yn 1957 noch sa'n 4500 bunder woaste grûn neamd wurde kin. it gie dan meast om woaste feangebieten petgatkompleksen út de âlde, min-ofte-mear wylde ferfeantingen yn de Stellingwerven, Haskerlân, It Hearrenfean en Dantumadiel. Foar de Fryske lânbou hat it oanmeitsjen dan net folle belang mear.

Wol fan betsjutting is it oanmeitsjen fan kultuerlân dat eartiids ferkeard oanmakke waard, of sterk ferâldere. Dêrfoar kamen yn Fryslân yn 1957 rûchwei 55.000 ha yn de beneaming, ofwol 20% fan de kultuergrûn. It fannijs oanmeitsjen kin bestean yn egalisearje, brekke en skuorre fan min trochlittende lagen, sortearjen fan lagen ( minne nei ûnderen en goede nei boppe ta wurkje) en út in kombinaasje dêrfan. De grins tusken oanmeitsjen en fannijs oanmeitsjen is lykwols net altyd goed oan te jaan. Yn in kompleks fan petgatten kinne de gatten as goede grûn en de sethagen as minne kultuergrûn opfetten wurde. 

Foarbylden fan fannijs oanmeitsjen yn Fryslân: djipspitten fan âlde heideprofilen, fan âlde feangrûnen; ploeien of spitten fan it saneamde skalterfean yn it suden fan it Lege Midden , in plaatfoarmich bulterige en tige drûchtegefoelige steurende laach; sleatdimpen en egalisearjen; djipploeien fan minne knipkaaigrûn ensfh. en fannijs oanmeitsjen kin mei de hân dien wurde of masinaal. It earste is allinnich rendabel yn it ramt fan wurkleazensbestriding. De kosten fan it fannijs oanmeitsjen fariearre sterk, it hinge ôf fan de djipte fan bewurking en de eventuele needsaak fan sortearjen fan de lagen. By it fannijs oanmeitsjen kinne bygelyks wetterbehearsking, ûntsluting en ferkaveling rindabel wurde. It ekonomysk buorkjen wurdt dan ek befoardere.