open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Campbelleilân

**Campbell Island** is in eilân yn 'e súdlike Stille Oseaan, likernôch 660–700 km súdlik fan it Sudereilân fan Nij-Seelân. 

## Skiednis
It eilân waard ûntdutsen yn 1810 troch seehûnejagers en krige de namme fan it bedriuw fan 'e opdrachtjouwer. Sûnt 1954 is it eilân in natuerreservaat. Yn 'e 19e en iere 20e iuw waard it eilân brûkt foar de jacht op seehûnen en walfisken, letter tusken 1895 oant 1931 ek foar feehâlderij. De feehâlderij hie grutte gefolgen foar it ekosysteem fan it eilân. 

Letter is it eilân fan fee, katten en rotten frijmakke. De lêste rotten binne yn 2001 útroege. De natuer is him sûnt wer oan it werstellen. Yn 2014 waard it omlizzende seegebiet in maryn reservaat ûnder de namme Moutere Ihupuku / Campbell Island Marine Reserve. Dêrmei wurdt ek it libben op en yn see tsjin fiskerij en oare fersteuringen beskerme. 

Campbell Island is ûnderdiel fan 'e groep Nijseelânske Subarktyske Eilannen, in groep eilannen dy't yn 1998 opnommen waarden op 'e wrâlderfgoedlist fan UNESCO fanwegen de unike en goed bewarre natuerlike wearden: de biodiversiteit, de endemyske planten en dieren en in tige seldsum maryn en terrestrysk ekosysteem. 

## Beskriuwing
It is it súdlikste fan 'e subantarktyske eilannen fan Nij-Seelân. It oerflak is likernôch 11.300 hektare grut. De heechste berch is de 569 m hege Mount Honey. It lânskip is rotseftich mei hege kliffen, fral oan 'e westlike en súdlike kant. Oan 'e eastlike kant binne djippe ynholtes en baaien lykas Perseverance Harbour. 

Campbell Island hat in kâlt en krebûstich klimaat. De trochsnit jiertemperatuer is likernôch 6 °C en de temperatuer is selden heger boppe de 12 °S. Der falt in soad delslach en it reint of miggelt has 325 dagen yn't jier. De oanhâldende delslach en sterke wyn en de lizzing fier fan 'e evener soargje foar in barre omjouwing. It eilân is dan ek net geskikt foar bewenning of lânbou.  

It eilân is wol ryk oan natuer en der komme likernôch 128 oarspronklike lânseigen faskulêre planten (*Tracheophyta*). Guon komme firder nearne oars op 'e wrâld foar. Foar seefûgels en seesûchdieren is it eilân ek tige wichtich. Der briede seis soarten albatrossen, lykas ek de súdlike keningsalbatros, wêrfan't it grutste part fan 'e wrâldpopulaasje op it eilân libbet. Fierder libje der pinguïns, seeliuwen, pelsrobben en seeoaljefanten.
Brilpinguïns

**Brilpinguïns** (*Spheniscus*) foarmje in fûgelskaai yn 'e famylje pinguïns (*Spheniscidae*). De typesoarte is de brilpinguïn.  

De fjouwer soarten yn it skaai ha allegear in swartwite tekening mei in swarte rêch en kop en in wite búk mei donkere bannen oer it boarst. By de snaffel en eagen is ek in rôze, keal plak dat by de waarmteregulaasje helpt. De snaffel is yn ferlikening mei oare pinguïns relatyf stevich en lang.  

It binne middelgrutte pinguïns fan likernôch 45 oant 70 sintimeter grut. Se binne oanpast om rap te swimmen. De koarte poaten binne nei efter set om yn it wetter gong te meitsjen, mar se binne net sa handich op it lân. De wjukken (of finnen) wurde allinnich yn it wetter brûkt.    

Alle fjouwer soarten libje yn relatyf waarmere gebieten as oare pinguïns. Se binne bûn oan kâlde seestreamingen dy't in soad fisk oanfiere:

* Benguelastream (brilpinguïn)
* Humboldtstream (Humboldtpinguïn)
* Falklandstream (Magelhaenpinguïn)
* Cromwellstream (Galapagospinguïn)

De soarten briede yn koloanjes yn hoalen en ûnder strûken of tusken rotsen. In lechsel bestiet meastentiids út twa aaien. Beide âlden briede en fersoargje de piken. 

## Soarten
Easterein (Teksel)

**Easterein** (Nederlânsk: * Oosterend*; lokaal: *Strend*) is in doarp op Teksel, yn 'e provinsje Noard-Hollân. Yn 2009 hie it doarp 1200 ynwenners.
Jan Sijtsma

**Jan Sijtsma** (Rie, 15 april 1935 - Ljouwert, 3 novimber 2025) wie in Frysk keatser.

Sijtsma helle 161 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1957 wûn er mei Albert Rinia fan Makkum en Sake Faber fan Berltsum foar de earste kear de PC. Jan Sijtsma waard ta kening útroppen. It doarp Rie stie op 'e kop. Der waard gau in feest organisearre. Al wie Jan Sijtsma sels al wat letter op it feest as pland wie. Jan betocht dat er nei de PC wol efkes op de fyts nei Bitgum koe dêr't syn skoanheit wenne. Hy woe him graach de keningsbal sjen litte. Nei dêr efkes sitten te hawwen, gie Jan wer op de fyts werom nei Rie dêr't it korps al ûngeduldich stie te wachtsjen.

Trije jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Johannes Zijlstra fan Kreil en Dirk van der Zee fan Ljouwert. 

Njonken syn sportive suksessen op it fjild koe Jan ek triomfen op it iis. Yn de barre winter fan 1963 folbrocht er de swierste Alvestêdetocht fan alle tiden. Fan de 9294 dielnimmers berikten mar 69 de finish. Jan wie ien fan harren.

Nei syn karriêre as keatser wie er noch in tsiental jierren foarsitter fan de keatsferiening LKC Sonnenborgh yn Ljouwert.
Jan Sijtsma ferstoar op 3 novimber 2025 yn de âldens fan 90 jier. 

## Prizen
* 1956 - de Bond 4e priis
* 1957 - PC 1e priis
* 1958 - PC 2e priis
* 1959 - de Bond 6e priis
* 1960 - PC 1e priis
* 1961 - de Bond 4e priis
* 1961 - PC 3e priis
* 1964 - de Bond 3e priis
Johan Jansen

**Johan Jansen** (Harns, 16 maaie 1931 - dêre, 15 oktober 2001) wie in Frysk keatser.

Jansen helle 468  punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1956 wûn er mei Marten van der Leest fan Stiens en Arp Hiemstra fan Ljouwert foar de earste kear de PC. Twa jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Roel Hoekstra fan Ternaard en Albert Veldkamp fan Huzum. Johan Jansen waard ta kening útroppen. Twa jier dêrnei werhelle er dat nochris, no mei Rienk de Groot fan Ljouwert en Martinus Santema fan Easterlittens as maten. 

Yn 1967 naam er ôfskied fan de haadklasse mei de twadde priis yn Boalsert. Nei syn karriêre as keatser waard Jansen, dy't as kalkulator op de skipswerf Welgelegen yn Harns wurksum wie, bûnstrainer.
Johan Jansen ferstoar op 15 oktober 2001 yn de âldens fan 70 jier. 

## Prizen
* 1947 - Freule 2e priis
* 1950 - Jong Nederlân 1e priis
* 1951 - Jong Nederlân 1e priis
* 1951 - de Bond 5e priis
* 1952 - de Bond 2e priis
* 1953 - de Bond 4e priis
* 1956 - PC 1e priis
* 1957 - de Bond 8e priis
* 1958 - de Bond 1e priis
* 1958 - PC 1e priis
* 1960 - de Bond 2e priis
* 1961 - de Bond 1e priis
* 1961 - PC 1e priis
* 1962 - de Bond 4e priis
* 1962 - PC 3e priis
* 1963 - de Bond 2e priis
* 1965 - de Bond 1e priis
* 1966 - de Bond 1e priis
* 1953 - PC 4e priis
* 1955 - PC 4e priis
* 1964 - de Bond 4e priis
Easterein (betsjuttings)

* De side Easterein, oer it doarp Easterein yn de gemeente Súdwest-Fryslân;
* De side Aasterein, oer it doarp Easterein (Aasterein) op Skylge;
* De side Easterein (Teksel), oer it doarp Easterein (Strend) op Teksel.
Benguelastream

De **Benguelastream** is in kâlde seestream yn 'e súdeastlike Atlantyske Oseaan oan 'e westlike kust fan súdlik Afrika. De stream is fan grut belang foar it klimaat fan 'e regio en foar ien fan 'e rykste see-ekosystemen fan 'e wrâld. De stream rint fan súd nei noard by de kust lâns fan Súd-Afrika, Namybje en foar in part Angoala. De stream ûntstiet by Kaap de Goeie Hope as ôftakking fan 'e Westenwyndrift. 

De wettertemperatuer leit faak tusken 10 en 18 °C en dat is útsûnderlik kâld foar it gebiet. Mei't de stream it wetter krêftich opwâlet komt der fiedselryk wetter mei fosfaten, silisaten en nitraten nei boppe, dy't in groei fan plankton fersoarsaket. Dêrom is de rykdom oan fisk lykas sardines en ansjofisk ûnbidich.
Frans Weisz

**Frans Andor Benjamin Weisz** (Amsterdam, 23 july 1938 - dêre, 7 desimber 2025) wie in Nederlânske film- en telefyzjeregisseur. Bekende wurken fan him binne de films *De Inbreker" (1972), *Rooie Sien" (1975), *Charlotte* (1981), de trilogy *Leedvermaak* (1989), *Quvive* (2002), *Happy End* (2009), *Hoogste Tijd* (1995) en de telefyzjerige *Bij nader inzien* (1991).

## Libben en wurk
Frans Weisz wie de soan fan it Joadske pear Géza Weisz (1904-1944) en Sara Drielsma (1904-1979). Syn heit kaam om yn it ferneatigingskamp Auschwitz. 

Weisz begûn mei in stúdzje oan de toanielskoalle, mar joech dy nei in jier op om nei de Amsterdamske Filmakademy te gean. Hy krige in stúdzjebeurs foar de Italiaanske filmskoalle *Centro Sperimentale di Cinematografia* yn Rome. 

Weisz wie troud en wie heit fan akteur Géza Weisz (1986). Weisz wie oanhelle mei de sykte fan Alzheimer en ferstoar op 7 desimber 2025 yn de âldens fan 87 jier.

## Wurken
* 1964 · *Een zondag op het eiland van de Grande Jatte*
* 1964 · *Gli eroi di ieri, oggi, domani*
* 1966 · *Het gangstermeisje*
* 1969 - *In den beginne… tenslotte*
* 1972 · *[[De inbreker]]*
* 1973 · *[[Naakt over de schutting]]*
* 1975 · *[[Rooie Sien]]*
* 1975 · *[[Heb medelij, Jet!]]*
* 1978 · *Entrée Brussels*
* 1981 · *[[Charlotte (film)|Charlotte]]*
* 1982 · *[[Een zwoele zomeravond]]*
* 1987 · *[[Havinck (film)|Havinck]]*
* 1989 · *[[Leedvermaak (film)|Leedvermaak]]*
* 1991 · *Bij nader inzien* (tf-rig)
* 1993 · *[[Op afbetaling (film)|Op afbetaling]]*
* 1995 · *[[Hoogste tijd (film)|Hoogste tijd]]*
* 1998 · *Het jaar van de opvolging* (tf-rige)
* 1999 · *Een vrouw van het noorden*
* 2001 · *[[Qui vive (film)|Qui vive]]*
* 2001 · *Storm in mijn hoofd* (telefilm)
* 2003 · *[[Boy Ecury (film)|Boy Ecury]]* (telefilm)
* 2003 · *Ezelsoor* (telefyzjesearje)
* 2006 · *Hopsi Topsi Land*
* 2008 · *Terug naar Moreelse Park*
* 2009 · *Happy End*
* 2012 · *Life? or Theatre?* (dokumintêre)
* 2013 · *Finn*
* 2015 · *Het Wolfsuur* (dokumintêre)
* 2018 · *[[Het leven is vurrukkulluk (film)|Het Leven is Vurrukkulluk]]*
* 2020 . *Het vermoorde theater* (dokumintêre)

## Nominaasjes en prizen
Weisz krige Gouden Kalveren foar bêste regy foar *Leedvermaak* en *Bij nader inzien*. Foar *Een zondag op het eiland van de Grande Jatte* krige er in Sulveren Bear.

* 2019 – Shortcutz Amsterdam Career Award
* 2021 – Career Achievement Award fan Film by the Sea

Weisz waard yn 2018 by syn 50-jierige karriêre yn tsjinst fan de Nederlânske film riddere ta Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau fanwegen syn fertsjinsten foar de Nederlânske film.
Johannes Zijlstra

**Johannes Zijlstra** (Kimswert, 25 septimber 1929 - De Jouwer, 17 augustus 1990) wie in Frysk keatser.

Zijlstra helle 280 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn syn jongesjierren wie it yn syn bertedoarp dreech om in ôfdielingspartoer gear te stallen, omdat der yn dy kategory hast gjin keatsers wiene. Hy wie dêrom oanwiisd op wedstriden mei troch inoar lotsjen,en kaam meardere kearen mei in priis thús. Syn âlden ferhuzen letter nei Grou, mar omdat dêr kwealik keatst waard, ferkeas Zijlstra by syn pake en mem yn Kimswert te bliuwen.

Hy wie smidsfeint yn Achlum en waard dêr lid fan de keatsferiening mei deselde namme. Yn 1947 kaam er foar it earst út yn de haadklasse. Yn 1949 wûn hy de Jong Nederlânpartij foar dy feriening. De krêftich boude Zijlstra stie foaryn it perk en koe ek goed oerwei mei de opslach. Yn 1950 behelle er foar de keatsferiening Achlum de twadde priis op de Bûnspartij foar Senioaren.

Letter ferhuze Zijlstra nei De Jouwer en yn 1955 gie er nei Kreil yn de Noardeastpolder, dêr't er yn in smidderij wurkje soe. Op de motorfyts kaam er dan werom nei Fryslân om te keatsen. Daselde jier wûn er mei Meindert van der Weerd fan Arum en Wytse Vlietstra fan Frjentsjer foar de earste kear de PC. Fiif jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Jan Sijtsma fan Rie en Dirk van der Zee fan Ljouwert. Johannes Zijlstra waard ta kening útroppen. 

Om't der yn Kreil gjin keatsferiening wie, kaam er by ôfdielingswedstriden út foar de keatsferiening Snits. Foar dy feriening boekte er yn 1962 en 1963 noch wat suksessen. Yn dat lêste jier beëinige hy syn karriêre yn de haadklasse en kaam dêrnei noch geregeldwei út op earste klasse wedstriden.

Johannes Zijlstra ferstoar op 17 augustus 1990 op De Jouwer yn de âldens fan 60 jier. 

## Prizen
* 1948 - de Bond 9e priis
* 1949 - Jong Nederlân 1e priis
* 1950 - de Bond 2e priis
* 1962 - de Bond 3e priis
* 1963 - de Bond 3e priis
* 1964 - de Bond 6e priis
* 1951 - PC 4e priis
* 1955 - PC 1e priis
* 1960 - PC 1e priis
Martinus Santema

**Martinus (Tinus) Santema** (Easterlittens, 14 april 1940 - Grins, 24 novimber 2013) wie in Frysk keatser.

Santema helle 194 punten foar it ivich keatsklassemint. Doe't er santjin jier âld wie wûn Martinus foar de keatsferiening Onder Ons út Easterlittens de Freulepartij yn Wommels en mocht it tradisjonele gouden horloazje yn ûntfangst nimme. Yn 1961 wûn er mei Rienk de Groot fan Ljouwert en Johan Jansen fan Harns foar de earste kear de PC. Martinus Santema waard ta kening útroppen. Twa jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Gerrit Okkinga fan Easterein en Dreeuwes Smedinga fan Harns. Twa jier dêrnei werhelle er dat nochris, no mei Hein Zijlstra fan Deinum en Gerrit Langerak fan Snits as maten. 

Yn 1966 besleat Santema in punt efter syn karrêre te setten. Letter waard er dosint Ûnderwiskunde oan de Universiteit fan Grins en wie in skoft steatelid foar de Partij fan de Arbeid yn de provinsje Grinslân.
Martinus Santema ferstoar op 24 novimber 2013 yn 'e âldens fan 73 jier. 

## Prizen
* 1953 - Freule 2e priis
* 1954 - Freule 5e priis
* 1955 - Freule  3e priis
* 1956 - Freule  2e priis
* 1957 - Freule  1e priis
* 1958 - de Bond 8e priis
* 1959 - de Bond 2e priis
* 1960 - de Bond 8e priis
* 1961 - PC 1e priis
* 1962 - PC 3e priis
* 1963 - PC 1e priis
* 1965 - PC 1e priis
Grutte túfpinguïn

De **grutte túfpinguïn** of **grutte toefpinguïn** (*Eudyptes sclateri*) is in Nijseelânske pinguïn en in bedrige seefûgelsoart, dy't briedt op 'e Bountyeilannen en de Antypoade-eilannen.

## Ferskining

De grutte túfpinguïn wurdt 50 oant 70 sm lang en weaget 2,5 oant 6,0 kg.  It is in middelgrutte pinguïn, swart oan 'e boppekant mei in blauwe glâns op 'e rêch. De  pinguïn liket in soad op 'e Fjordlântúfpinguïn en hat ek in foarse snaffel dy't oranje oant readich is, mar mei in blau-grize basis en dêr in fleiskleurich flues. Fierder binne de wite streken op 'e kop ôfwêzich. De túf is giel en begjint leger, rint tichteby it each, en einiget yn in frij lange, faak omheech bûge túf. It mantsje is wat grutter as it wyfke en hat, lykas by de measte túfpinguïns, in gruttere snaffel.

## Fersprieding
Lykas alle pinguïnsoarten bringt de fûgel bûten it briedseizoen de tiid troch op 'e iepen see. De soarte wurdt op it hiele seegebiet súdlik en súdeastlik fan Nij-Seelân oantroffen. Se foerazjearje nei alle gedachten op krill, mar goed ûndersyk nei harren iten ûntbrekt. De grutste briedkoloanjes binne op 'e Bountyeilannen en de Antypoaden. De fûgel briedt op rotsige kusten, kliffen oant 75 m boppe seenivo, of op strannen en tusken gerspollen. 

## Hâlden en dragen

De grutte túfpinguïn leit twa aaien. Yn 1998 waard ûntdutsen dat in soad wyfkes it earste aai út it nêst rôlje. Om't it earste aai fan 'e soarte folle lytser (25% oant 70%) is as it twadde, kieze de memmen derfoar om it lêste te hâlden. Tocht wurdt dat it formaatferskil is te ferklearjen om't it earste aai foarme wurdt as de fûgels noch migrearje nei harren briedeilannen foar de súdkust fan Nij-Seelân. It twadde aai wurdt sawat fiif dagen nei it earste lein. It ferskil yn aaigrutte is by oare fûgelskaaien tige ûngewoan. Neffens ûndersyk soe de ferklearring fan it nuvere gedrach fan 'e pinguïn om it earste aai út it nêst te rôljen wêze, dat de hoemannichte krill en inketfisk folle minder is as yn 'e tiid fan har foarâlden.Science Alert, 13 oktober 2022.

## Status
De grutte túfpinguïn hat in lyts briedgebiet en dêrom is der in reële kâns op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje waard yn 2011 op 150.000 folwoeksen fûgels rûsd. Tusken 1978 en 1995 binne de oantallen mei de helte tebek rûn, alhoewol't de delgong hjoed-de-dei mooglik minder rap is. Dêrfandinne wurdt de soarte op 'e Reade list troch de IUCN as bedrige (*Threatened*, 2020) klassifisearre.
Dreeuwes Smedinga

**Dreeuwes Smedinga** (Dronryp, 15 maaie 1923 - Harns, 14 maart 1999) wie in Frysk keatser.

Smedinga helle 205 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1962 wûn er mei Gerrit Okkinga fan Easterein en Sjoerd Heeringa fan Tsjummearum foar de earste kear de PC, Dreeuwes Smedinga waard ta kening útroppen.. It jier der op wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Gerrit Okkinga en Martinus Santema fan Easterlittens. Yn 1964 sleat er syn haadklassetiidrek ôf mei in earste en in twadde priis.

Dreeuwes Smedinga ferstoar op 14 maart 1999 yn de âldens fan 75 jier. 

## Prizen
* 1949 - PC 4e priis
* 1951 - PC 2e priis
* 1952 - PC 3e priis
* 1955 - PC 3e priis
* 1959 - PC 2e priis
* 1960 - de Bond 2e priis
* 1962 - PC 1e priis
* 1963 - PC 1e priis
Johan Halbesma

**Johan Halbesma** (Harns, 7 oktober 1941) is in earder Frysk keatser.

Halbesma helle 429 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1964 wûn er mei Rienk de Groot fan Ljouwert en Sjoerd Heeringa fan Tsjummearum foar de earste kear de PC, Johan Halbesma waard ta kening útroppen. Trije jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Klaas van Wieren fan Marsum en Hotze Schuil. 

Yn 1976 hâld er op mei it keatsen om't er it te drok krigen hie mei syn wurk as direkteur fan in fiskfilearderij. Fan 1971 oant 1981 wie er ek noch bestjoerslid fan de KNKB dêr't er him dwaande hold mei de ynternasjonale kontakten.

## Prizen
* 1958 - Freule 5e priis
* 1959 - PC 3e priis
* 1961 - de Bond 1e priis
* 1962 - de Bond 4e priis
* 1964 - PC 1e priis
* 1965 - de Bond 1e priis
* 1963 - de Bond 2e priis
* 1964 - de Bond 4e priis
* 1966 - de Bond 1e priis
* 1967 - de Bond 2e priis
* 1967 - PC 1e priis
* 1970 - de Bond 9e priis
* 1971 - PC 3e priis
* 1972 - de Bond 6e priis
* 1974 - de Bond 8e priis
* 1974 - PC 4e priis
* 1975 - PC 2e priis
* 1976 - de Bond 4e priis
Hein Zijlstra

**Hein Zijlstra** (Deinum, 6 septimber 1946) wie in Frysk keatser.

Zijlstra helle 136 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1965 wûn er mei Martinus Santema fan Grins en Gerrit Langerak fan Snits de PC. Hein Zijlstra waard ta kening útroppen. Hy waard dêrmei as keatser fan achttjin jier âld ien fan de jongste keningen fan de PC.

Op de PC fan 1967 wûn er de tredde priis en yn 1972 kaam er ta de finale. Yn datselde jier sette Hein Zijlstra, dy't by syn heit op de pleats wurke, in punt efter syn koarte karriêre as keatser.

## Prizen
* 1965 - PC 1e priis 
* 1966 - de Bond 9e priis
* 1967 - PC 3e priis
* 1972 - PC 2e priis
Reitse Mienstra

**Reitse Mienstra** (It Hearrenfean, 29 oktober 1945) is in earder Frysk keatser.

Mienstra helle 78 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1971 wûn er mei Jarich van der Veen fan Ikkerwâld en Gerrit de Jong fan Ysbrechtum de PC. Reitse Mienstra waard ta kening útroppen. Yn 1972 yn Dronryp, sleat Mienstra syn koarte karriêre as keatser yn de haadklasse mei in boppeslach op 5 -5 en 6 -6 yn de finale ôf, fanwegen syn leauwen. Yn 1978 stie de sympatike spiler, op fersyk, noch in pear kear mar sûnder sukses yn de keats arena. Oan wedstriidsport die Reitse Mienstra dêrnei net mear, want it leauwen en syn húshâlding stiene no op it heechste plak fan it earepoadium.

## Prizen
* 1970 - PC 4e priis
* 1971 - de Bond 2e priis
* 1971 - PC 1e priis
Bert Rinia

**Tjerk (Bert) Albert Rinia** (Makkum, 20 maaie 1952) is in earder Frysk keatser.

Rinia soan fan earder PC winner Albert Rinia helle 202 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1970, wûn foar Makkum er de Jong Nederlânpartij. Yn 1972 wûn er mei Piet de Jong fan Wommels en André Roosenburg fan Frjentsjer de PC. Bert Rinia waard ta kening útroppen. Op de bûnspartij foar Senioaren wie er yn 1979 suksesfol foar de keatsferiening Makkum troch mei Henk Hellinga en broer Sjaak de earste priis te winnen. Troch stúdzje koe er net altyd optimaal traine en dêrtroch wie elke seizoenstart fan him oan de matige kant. Foar it begjin fan it keatsseizoen yn 1981 naam er ôfskied fan it keatsen yn de haadklasse. Yn datselde jier sette hy in skildersbedriuw op yn Makkum.

## Prizen
* 1968 - Freule 6e priis
* 1970 - Jong Nederlân 1e priis
* 1972 - PC 1e priis
* 1974 - Jong Nederlân 3e priis
* 1975 - de Bond 10e priis
* 1978 - de Bond 9e priis
* 1977 - de Bond 8e priis
* 1979 - de Bond 1e priis
* 1981 - de Bond 9e priis
Frânske Gatsje

It **Frânske Gatsje** is in ferbining oer it Waad dêr't in ûndjip skip súd fan It Gryn oerstekke kin tusken Flylân en Skylge.

Yn de 20e iuw hat dit in fêste ferbining west, fan de Flystream oan de eastkant nei de Flylander Balch oan de westkant. Om't It Gryn de ferbining beskerme, wie der net in protte golfslach, en om't it net in tijferbining wie, wie der net in protte streaming.

Sûnt hat it waad fan It Gryn him útwreide nei it suden, dat by heech wetter is der mar sa'n 80sm wetter, of krekt wat mear, mar by leech wetter kin it waad hielendal dreech komme te lizzen. Lykwols is der in rûte fan tonnen oanjûn fan de iene kant nei de oare; der is gjin grûn dy krekt bylâns te gean: it jout mar de rjochting fan it doel oan de oare kant fan it waad oan, mei de djipte oeral hast deselde.
Fjordlântúfpinguïn

De **Fjordlântúfpinguïn** of **Fjordlântoefpinguïn** (*Eudyptes pachyrhynchus*, Maoary: *tawaki*) is in Nijseelânske pinguïnsoarte. De pinguïn briedt oan 'e kusten fan Fjordlân en omlizzende eilannen en ek op Stewart Island.

## Ferskining
De Fjordlântúfpinguïn is 55 oant 71 sm lang en weaget 2,1 oant 5,1 kg. It is in middelgrutte pinguïn en syn boppekant is swart mei in blauwe glâns oer de rêch. De kop is swart mei trije oant seis wite wangstreken; it is de iennige soarte fan it skaai mei dat skaaimerk. De goudgiele wynbraustreek is frij breed en oan 'e ein rinne de fearren nei ûnder oant op 'e nekke. De snaffel is grut en dof oranje oant readeftich (ferlykbere soarten fan it skaai ha in rôzere snaffel). De poaten binne rôze. 

## Fersprieding
Lykas oare pinguïnsoarten bringt de fûgel bûten it briedseizoen de tiid op iepen see troch. De soarte wurdt om Nij-Seelân oantroffen en it seegebiet oant de kusten fan Tasmaanje en Súdeast-Austraalje. De fûgel briedt op rotsige hellingen yn 'e tichte, fochtige leafbosken fan Fjordlân en Stewart Island.

## Hâlden en dragen
In yn 2018 publisearre wiisde út dat de fûgels wol 2500 km fan harren briedgebiet yn it westen fan Nij-Seelân migrearje. Untdutsen waard dat de pinguïn goed twa moannen migrearret om te foerazjearjen en dan tusken de 3.500 en 6.800 km ôfleit. Dêrmei is harren migraasje ien fan 'e langste migraasjes foar de ferfearring is dy't registrearre waard. De fûgels lizze deis tusken de 20 en 80 km ôf. De pinguïns begjinne te migrearjen op it stuit dat de produktiviteit fan 'e oseaan op it hichtepunt is en it liket der dus op dat it ôflizzen fan tûzenen kilometers gjin echt nut tsjinnet. Oannommen wurdt dat it útsûnderlike hâlden en dragen te meitsjen hat mei in oerbliuwsel fan in fiere foarâlder, dy't him nei it suden yn it subantarktyske gebiet ûntwikkele foardat se it fêstelân fan Nij-Seelân befolken. Dat ferklearret ek wêrom't it briedgebiet fan 'e soarte konsintrearre is oan 'e súdlike westkust fan Nij-Seelân. Nei de migraasje komme se werom om te ferfearjen. 

## Status
De Fjordlântúfpinguïn hat in beheind briedgebiet en dêrom is der in reël risiko op útstjerren. De grutte fan 'e populaasje rutte waard yn 2019 rûsd op 12.500 oant 50.000 folwoeksen fûgels rûsd. De soarte hat te lijen fan yntrodusearre rôfdieren lykas hûnen, katten, harmkes en rotten. Oare bedrigingen binne fersteuring troch toeristen, fiskerij en grutskalige fiskkweek yn it gebiet. Dêrfandinne wurdt de soarte as "gefoelich" (*Near Threatened*, 2020) op 'e Reade list fan 'e IUCN klassifisearre.
Jarich van der Veen

**Jarich van der Veen** (Ikkerwâld, 17 maaie 1946) is in earder Frysk keatser.

Van der Veen helle 466 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1971 wûn er mei Gerrit de Jong fan Ysbrechtum en Reitse Mienstra fan It Hearrenfean foar de earste kear de PC. Trije jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Flip Soolsma fan Drachten en Gerrit de Jong, Jarich van der Veen waard ta kening útroppen. 

Nei it seizoen 1982 wie Van der Veen fan doel om op te hâlden, mar hy waard oerhelle om troch te gean. Mar fanwegen ôfnimmende prestaasjes, mei feroarsake troch in ûnwillige skouder, sette er yn july 1983 abrupt in punt efter syn karriêre as keatser.

## Prizen
* 1966 - de Bond 8e priis
* 1968 - de Bond 9e priis
* 1977 - de Bond 5e priis
* 1970 - PC 3e priis
* 1971 - PC 1e priis
* 1974 - PC 1e priis
* 1975 - PC 3e priis 
* 1976 - PC 3e priis
* 1977 - PC 3e priis
* 1980 - PC 4e priis
* 1981 - PC 3e priis
* 1982 - PC 2e priis
Grutte Keten

**Grutte Keten** (Nederlânsk en offisjeel: *Groote Keeten*, Westfrysk: *Groôte Keete*) is in doarp yn 'e gemeente Skagen, yn 'e provinsje Noard-Hollân. It doarp is in baaiplak.

## Skiednis
Groote Keeten hjitte oarspronklik fan *Dûbelddún*. It doarp waard boud op 'e resten fan it oerstreamde eilân* 't Oghe*. It gebiet dêr't it no leit, waard om 1600 hinne bedike; dat rûn doe hielendal oant Húsdunen ta. De polders wiene in wichtige basis foar it lettere ûntwetterjen fan 'e Anna Paulownapolder en de Wieringerwaard polders.

It plak groeide fan in buorskip út ta in doarp. Yn 1610 waard in soarte fan stedhûs, *een bekwame keet*, op 'e *Helmdijk* boud. Sa ûntstie de namme 'de grutte keten', dêr't de buorskip de oarspronklike namme troch ferlear.

It natoerreservaat * 't Botgat* is in bysûnder plak fanwegen de dúnfoarming yn 'e greiden. Under de Bataafske Republyk wie it yn 1799 in wichtich lâningsplak foar de Ingelske en Russyske legers. Der waard swier fjochte op dat plak, en in protte minsken binne derby ferstoarn. In protte Russyske soldaten waarden hastich begroeven op 'e oanbuorjende dyk; it is lokaal hieltiid noch bekend as it 'Russysk tsjerkhôf'.

It "Heersdiep" wie in grutte ynham dy't djip it lân yngong. It wie eartiids in flechtplak foar skippen dy't by min waar de Noardsee út flechten. Nei it weropbouwen steane dêr no pleatsen.

## It besjen wurdich
It dúngebiet is benammen it besjen wurdich, om't it noch oerbliuwsels hat fan it âlde eilân * 't Oghe*. It doarp hat in byldetún mei de namme 'De Booghgaard'.
Johannes van Dijk (keatser)

**Johannes van Dijk** (Seisbierrum, 31 augustus 1960 - Ljouwert, 29 maart 2016) wie in Frysk keatser.

Van Dijk helle 365 punten foar it ivich keatsklassemint. Van Dijk keatste yn syn jongesjierren by it Kristlike Fryske Keatsbûn  om't er út in grifformearde húshâlding kaam. Al op tsienjierrige leeftiid woe er de oerstap nei de KNKB meitsje, mar syn heit, dy't fan 1973 oant 1994 haadbestjoerslid fan de CFK wie, wie dêr poer op tsjin. Dy oerstap folge seis jier letter dochs en waard troch syn heit, dy't in tsjinstanner fan it keatsen op snein bleau, akseptearre.

Van Dijk wie in eigensinnige keatser dy't ferbaal mei klam oanwêzich wie en hy lei faak oeral mei skiedsrjochters en karmasters. Dat soms rekalsitrante gedrach kaam him op meardere skorsingen te stean. Hy stie sawol foaryn as efteryn it perk, de twadde opslach wie hiel fluch, yn 1983 promovearre er nei de haadklasse.

Yn 1985 wûn er mei Ruudt Rutten fan Winaam en Tjerk de Groot fan Froubuorren foar de earste kear de PC. Johannes van Dijk waard ta kening útroppen.

Nei it seizoen 1987, dat net al te bêst ferrûn, hie er it hân mei it keatsen. Hy hie syn nocht fan it gedoch om de keatswant hinne, de kollegialiteit tusken de keatsers ûnderling wie fier te sykjen, de arbitraazje stie by him net heech oanskreaun en partoer ôfspraken waarden net neikaam. Ek de sfear om it fjild hinne ûntbruts en it belied fan it haadbestjoer en fan de technyske kommisje wie him in toarne yn it each. Dêrom hong er syn keatswant oan 'e wylgen en waarden de fuotbalskuon út de kast helle.

Mei in soad ferve ferdigene hy yn 1988 en 1989 it doel fan de Broekster Boys yn Damwâld. Mar fuotbal hie foar Van Dijk ek syn skaadkanten. Hy bliek gefoelich foar blessueres, hy ûndergie in meniskusoperaasje, hy bruts in lyts bonkje yn syn foet en hy kaam dêrtroch faak yn de syktewet telâne, dat ta ûntefredenheid fan syn wurkjouwer, de PTT. Yn 1990 gie er wer keatsen, no as in rêstige en foarbyldige keatser.

Fjouwer jier nei syn weromkommen op it keatsfjild wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Coos Veltman fan De Jouwer en Hotse Rusticus fan Marsum. Oan it ein fan dat seizoen sette er definityf in punt efter it keatsen yn de haadklasse.

Johannes van Dijk ferstoar op 29 maart 2016, yn 'e âldens fan 55 jier, oan de gefolgen fan longkanker.

## Prizen
* 1980 - Jong Nederlân 2e priis
* 1982 - Jong Nederlân 3e priis
* 1982 - PC 4e priis
* 1981 - de Bond 1e priis
* 1983 - de Bond 8e priis
* 1984 - de Bond 1e priis
* 1985 - de Bond 9e priis
* 1985 - PC 1e priis
* 1986 - de Bond 2e priis
* 1986 - PC 2e priis
* 1987 - de Bond 2e priis
* 1991 - PC 4e priis
* 1992 - de Bond 1e priis
* 1992 - PC 3e priis
* 1993 - PC 2e priis
* 1994 - PC 1e priis
* 1995 - PC 3e priis
Johannes van Dijk

; Johannes van Dijk kin ferwize nei: 
* in Nederlânske roeier, Johannes van Dijk (roeier)
* in Fryske keatser berne yn 1960, Johannes van Dijk (keatser)
Westlike rotspinguïn

De **westlike rotspinguïn** (*Eudyptes chrysocome*) is in fûgel yn it skaai túfpinguïns (*Eudyptes*) út 'e famylje pinguïns (*Spheniscidae*). De spesifike namme fan 'e fûgel *chrysocome* bestjut goudhierich, in ferlatynsking fan it Grykske *khrusos* ("goud") en *kome* ("hier"). 

## Ferskining

De 51 oant 62 sm grutte fûgel weaget 2 oant 3,8 kg en is in relatyf lytse túfpinguïn. Fan boppe is de pinguïn swart oant blauswart en fan ûnder wyt. De giel túf is smel en rint fan 'e foarholle as in wynbraustreek boppe it each nei efter en foarmet dêr in losse ljochtgiel hingjende plûm. Ek de swarte fearren op 'e kroan foarmje in koarte túf, dy't soarget foar in karakteristike kop. De snaffel is oranje oant readeftich en de poaten binne ljochtrôze. Hy ferskilt wat fan 'e nau besibbe eastlike rotspinguïn (*Eudyptes chrysocome*) mei't er in rôze flues op 'e snaffel hat.

## Ferspriedingsgebiet
De westlike rotspinguïn komt fan Kaap Hoarn oant de Falklâneilannen foar. Bûten de briedtiid libje de fûgels op 'e iepen see. De briedkoloanjes lizze op de keale, rotseftige hellingen en strannen, op lavafjilden en gebieten mei gerspollen tichteby see. 

De eastlike rotspinguïn waard earder ek ta de soarte rekkene en guon dogge dat noch. It ynfloedrike Ynternasjonale Uny fan Ornitologen hat op basis fan stúdzjes, dy't morfologyske en genetyske ferskillen oantoane, yn 2025 beslettten de fûgel as in aparte soarte te beskôgjen. De noardlike rotspinguïn (*Eudyptes moseleyi*) waard yn it ferline ek as in ûndersoarte beskôge, mar wurdt hjoed-de-dei as in aparte soarte erkend. 

## Hâlden en dragen

Westlike rotspinguïns komme yn oktober werom yn harren briedgebiet. Der wurde twa aaien lein, dy't yn novimber en desimber yn 32 oant 34 dagen útbret wurde. Meastentiids rêdt ien pyk it, mar op 'e Falklâneilannen bringe de âlden ek twa piken grut. Dêr binne krusingen waarnommen mei de noardlike rotspinguïn (*Eudyptes moseleyi*) en de Macaronipinguïn (*Eudyptes chrysolophus*). De soarte yt fisk, kreeft en inketfisk.

## Status
De IUCN beöardielet de bedrigingsstatus fan 'e westlike en eastlike rotspinguïns mienskiplik. Harren populaasjes binne de lêste iuw slim ôfnommen, fral de lêste desinnia. Meardere populaasjes binne hast ynstoart. Sa binne der bygelyks tusken 1942 en 1986 1,5 miljoen pearkes fan 'e Campbelleilannen ferdwûn. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e Reade list fan 'e IUCN as kwetsber (*Vulnerable*, 2020) klassifisearre. De wrâldpopulaasje wurdt hjoed-de-dei op 2,5 miljoen folwoeksen fûgel rûsd, mei foar de nominaatfoarm de grutste briedpopulaasje op 'e Falklâneilannen en de *filholi* de grutste populaasje op 'e Prins Edwardeilannen.
Joop Bierma

**Johannes Hessel (Joop) Bierma** (Sint-Jabik, 13 maart 1962) is in earder Frysk keatser en winner fan it klaverke Fjouwer.

Bierma helle 162 punten foar it ivich keatsklassemint. Doe't er sechstjin jier âld wie wûn Joop foar de keatsferiening Het Noorden út Sint-Jabik de Freulepartij yn Wommels en mocht it tradisjonele gouden horloazje yn ûntfangst nimme. Fjouwer jier letter, yn 1982, wûn er de Jong Nederlânpartij en as klap op de fjoerpylk ek de Bûnspartij foar Senioaren. Yn 1989 wûn er mei Sake Porte fan Froubuorren en Hotse Rusticus fan Marsum de PC. Joop Bierma waard ta kening útroppen.

Nei dy oerwinning wûn Bierma net in protte prizen mear, nettsjinsteande dat hy mei deselde maten fan 1989 de twadde priis op de PC fan 1990 wûn. Yn 1991 krige er op in gure keatsdei yn Rie lêst fan in blessuere, dêr't er fierder it hiele seizoen lêst fan ûnderfine soe. Ek de stúdzje Masineboukunde yn Ynskedee, it op en del nei Twinte reizgjen wie net befoarderlik foar it beoefenjen fan de keatssport. Yn 1992 hong er de keatswant oan 'e wylgen nei't er lêst krige fan in ûnwillige spier yn 'e rêch.

## Prizen
* 1977 - Freule 2e priis
* 1976 - Freule 4e priis
* 1978 - Freule 1e priis
* 1981 - Jong Nederlân 3e priis
* 1982 - Jong Nederlân 1e priis
* 1982 - de Bond 1e priis
* 1983 - Jong Nederlân 1e priis
* 1984 - de Bond 2e priis
* 1986 - de Bond 9e priis
* 1987 - PC 2e priis
* 1989 - PC 1e priis
* 1990 - PC 2e priis
Coos Veltman

**Coos Veltman** (Dronryp, 20 desimber 1965) is in earder Frysk keatser en sportbestjoerder.

Veltman helle 397 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1985 en 1986 wûn er de Jong Nederlânpartij. Yn 1990 wûn er mei Piet Jetze Faber fan Froubuorren en Tunno Schurer fan Frjentsjer foar de earste kear de PC, Coos Veltman waard ta kening útroppen. Fjouwer jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Johannes van Dijk fan Ljouwert en Hotse Rusticus fan Marsum, Coos Veltman waard ek yn 1994 ta kening útroppen.

Yn 1997 beëinige Veltman syn karriêre as keatser yn de haadklasse mei in wedstriid yn syn bertedoarp Dronryp. Coos rjochte op De Hommerts yn 2006 keatsferiening De Boppeslach op. Yn 2022 waard Veltman keazen as foarsitter fan it KNKB, hy naam de foarsittershamer oer fan Wigle Sinnema.

## Prizen
* 1980 - Freule 7e priis
* 1982 - Freule 5e priis
* 1983 - Jong Nederlân 3e priis
* 1984 - PC 3e priis
* 1985 - Jong Nederlân 1e priis
* 1986 - Jong Nederlân 1e priis
* 1987 - Jong Nederlân 3e priis
* 1986 - de Bond 1e priis
* 1987 - de Bond 3e priis
* 1988 - de Bond 2e priis
* 1988 - PC 3e priis
* 1990 - PC 1e priis
* 1991 - PC 3e priis
* 1992 - de Bond 3e priis
* 1993 - PC 2e priis
* 1994 - de Bond 6e priis
* 1994 - PC 1e priis
* 1995 - PC 3e priis
* 1998 - de Bond 6e priis
Eastlike rotspinguïn

De **eastlike rotspinguïn** (*Eudyptes filholi*) is in fûgel yn it skaai túfpinguïns (*Eudyptes*) út 'e famylje pinguïns (*Spheniscidae*).

## Ferskining
De eastlike rotspinguïn is mei 51 oant 62 sm lingte in relatyf lytse soarte túfpinguïn. Fan boppe is er swart oant blauswart en ûnder is er wyt. De giele túf rint fan 'e foarholle as in wynbraustreek boppe it each nei efter it each en foarmet dêr in ljochtgiele hingjende plûm. De swarte fearren op 'e kroan foarmje in koarte túf en jouwe de fûgel syn karakteristike kop. De snaffel is oranje en hat in rôze flues oan 'e basis.

## Fersprieding
De eastlike rotspinguïn briedt op eilannen yn 'e súdlike Yndyske Oseaan en de Stille Oseaan: de Prins Edward-eilannen súdlik fan Súd-Afrika, de Crozeteilannen súdlik fan Madagaskar, de Kerguelen, op Heard Island yn it súdwesten en súd-sintrale diel fan 'e súdlike Yndyske Oseaan, Macquarie súdeastlik fan Austraalje, de Antypoade-eilannen súdeastlik fan Stewarteilân en de Aucklandeilannen en Campbelleilannen súdlik fan it Nij-Seelânske Sudereilân. 

De soarte waard foarhinne as in ûndersoarte fan 'e *[[Eudyptes chrysocome]]* behannele. Yn 2025 folge nei ûndersyk op basis fan morfologysk en genetyske ferskillen de erkenning fan 'e fûgel as in aparte soarte.

## Hâlden en dragen
De eastlike rotspinguïn briedt lykas syn neiste sibben yn grutte koloanjes. Se begjinne yn oktober of novimber te brieden. De fûgel foerazjearret op ferskillende seedieren, lykas krill, fisk en inketfisk. Winterdeis trekke guon nei it noarden. Unfolwoeksen fûgels en ferfearjende fûgels binne oan 'e kusten fan Súd-Afrika, Nij-Seelân en Austraalje waarnommen, mar de soarte bliuwt altiten foar de kust.

## Status
De IUCN beöardielet de bedrigingsstatus fan 'e westlike en eastlike rotspinguïns mienskiplik. Harren populaasjes binne de lêste iuw slim ôfnommen, fral de lêste desinnia. Meardere populaasjes binne hast of hielendal ynstoart. Sa binne der bygelyks tusken 1942 en 1986 1,5 miljoen pearkes fan 'e Campbelleilannen ferdwûn. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e Reade list fan 'e IUCN as kwetsber (*Vulnerable*, 2020) klassifisearre. De wrâldpopulaasje fan 'e westlike en eastlike túfpinguïn wurdt hjoed-de-dei op 2,5 miljoen folwoeksen fûgel rûsd, wêrfan't de eastlike rotspinguïn likernôch 420.000 pearkes telt. It grutste part fan 'e eastlike rotspinguïn briedt yn harren ferspriedingsgebiet yn it diel fan 'e Yndyske Oseaan.
Snarestúfpinguïn

De **Snarestúfpinguïn** of **Snarestoefpinguïn** (*Eudyptes robustus*) is in endemyske Nijseelânske pinguïn, dy't foarkomt op 'e Snareseilannen, dy't súdlik fan it it Sudereilân lizze.

## Ferskining

De soarte is in relatyf lytse pinguïn mei in lingte fan 50 oant 70 sintimeter en in gewicht fan 2,5 oant 4 kg. De fûgel hat donkerblauswarte boppedielen en in wite ûnderkant. Hy hat in felgiele wynbraustreek oant efter it each, dêr't er einiget yn in losse hingjende plûm. Oan 'e basis fan 'e readbrune snaffel hat er in rôze, waakseftige hûd. De fûgel hat rôze poaten.

## Fersprieiding en systematyk
De wichtichste koloanjes lizze op it North East Island, wylst oare koloanjes op Broughton Island en de rotseftige eilannen fan 'e Western Chain binne. Guon behannelje de soarte as in ûndersoarten fan 'e Fjordlântúfpinguïn (*Eudyptes pachyrhynchus*). De soarte wurdt meast as monotypysk beskôge, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn ûndersoarten is. 

## Ekology
De Snarestúfpipnguïn briedt yn lytse (tsien nêsten) oant grutte (1200 nêsten) koloanjes ûnder beammen of yn iepen gebiet. It iten bestiet meast út krill, dat likernôch 60% fan it iten útmakket. Fierder wurdt it iten oanfolle mei inketfisk en lytse fiskjes, dy't elts sa 20% fan it dieet útmeitsje.

## Status
De soarte wurdt troch de Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld klassifisearre as kwetsber (*VU*, 2018) om't it briedgebiet beheind is ta in relatyf lytse groep eilannen. De wrâldpopulaasje wurdt op likernôch 30.000 broedpearen rûsd. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is.
Wytwangpinguïn

De **wytwangpinguïn** (*Eudyptes schlegeli*) is in fûgelsoarte yn it skaai túfpinguïns (*Eudyptes*) út de famylje pinguïns (*Spheniscidae*). De fûgel waard yn 1876 troch de Dútske ornitolooch  Otto Finsch nei yn learmaster, de ornitolooch Hermann Schlegel ferneamd.

## Ferskining

De folwoeksen wytwangpinguïn wurdt likernôch 70 sm lang en weaget 5,5 kilogram. De boppedielen binne swart, de ûnderkant is wyt. Lykas oare pinguïns yn dit skaai hat er karakteristike giele, oranje en swarte plûmen op 'e holle. Hy ûnderskiedt him fan syn neist sibbe, de macaronipinguïn, troch it wite gesicht, dat by de macaronipinguïn swart is. De snaffel is oranje oant oranjebrún en de poaten binne rôze.  

## Fersprieding en systematyk
De fûgel briedt op Macquarie, dat likernôch healwei tusken Austraalje en Antarktika leit, en op lytsere eilannen yn itselde gebiet. Der binne lykwols ek lytsere oantallen waarnommen op oare subantarktyske eilannen lykas Súd-Georgje en Kerguelen, itjinge der op wize kin dat er ek earne oars briede kin.

Ut mitochondriaal DNA- en nukleêr DNA-ûndersyk hat bliken dien dat de soarte likernôch 1,5 miljoen jier lyn him fan syn neiste sibbe, de macaronipinguïn, ôfskate. De twa soarten lykje morfologysk tige op inoar en binne faak as ien en deselde soarte beskôge. Guon autoriteiten dogge dat noch jimmeroan.

## Ekology

De wytwangpinguïn briedt yn grutte koloanjes op flak sân, grint en rotsen. Se ite krill, fisk en inketfisk. Bûten it briedseizoen is der net in soad oer it hâlden en dragen fan 'e fûgel bekend.

## Status
Yn 'e 19e iuw waard der in soad op de wytwangpinguïn jage, mar de fûgel hat him dêrfan wersteld. Healwei de jierren 1980 brieden der neffens rûzing 850.000 pearkes op Macquarie, mei lytsere oantallen op 'e oanbuorjende eilannen Bishop en Clerk. Yn 2016 waard de hiele populaasje op likernôch 750.000 pearen rûsd. De Ynternasjonale Uny foar Natuerbehâld klassifisearret de soarte as net bedrige (Least Concern, 2022). Net dúdlik is hoe't de populaasje him ûntwikkelet.
Noardlike rotspinguïn

De **noardlike rotspinguïn** (*Eudyptes moseleyi*) is in pinguïnsoarte dy't besibbe is oan 'e rotspinguïn (*Eudyptes chrysocome*). 

## Ferskining

De fûgel is 51 oant 62 sm en weaget 2,4 oant 4,3 kg. It is in relatyf lytse soarte túfpinguïn, mar wat grutter as de súdlike rotspinguïn. De boppedielen fan 'e soarte binne laaigriis en ûnder is de fûgel wyt. De ljochtgiele túf begjint by it each en foarmet efter it each in losse giele, ôfhingjende plûm. De túf is wat gieler en tichter mei fearren as by de eastlike en westlike rotspinguïn. Op 'e kroan hat de noardlike rotspinguïn puntige swarte fearren. Der is ek in lyts ferskil yn 'e kleuren fan 'e ûnderkant fan 'e wjukken (of finnen). 

## Fersprieding
De fûgel komt foar yn it súdlike diel fan 'e Atlantyske- en de Yndyske Oseaan, dêr't er briedt op sân eilannen tusken 37° en 40° suderbreedte. 85% fan 'e populaasje libbet yn 'e Atlantyske Oseaan, op Tristan da Cunha en it oanbuorjende Gough Island. De oare 15% briedt op 'e eilannen Saint Paul en Amsterdam Island yn 'e súdlike Yndyske Oseaan. As swalker is de soarte waarnommen op 'e Falklâneilannen en Súd-Afrika. 

De noardlike rotspinguïn waard foarhinne as in ûndersoarte fan 'e *[[Eudyptes chrysocome]]* behannele, mar wurdt nei ûndersyk no oer it generaal as in aparte soarte erkend. De spesifike namme is ûntliend oan 'e Britske ûndersiker Henry Nottidge Moseley.

## Ekology
De noardelike rotspinguïn yt skaaldieren, krill en inketfisk. Ek fisk heart by it dieet, fral nei't de piken berne binne. It is in opportunistyske fûgel wat it foerazjeargedrach oanbelanget en hy brûkt foar en nei it brieden ferskillende gebieten.

Folwoeksen fûgels komme ein july en augustus by de briedkoloanjes oan. Yn 'e Atlantyske Oseaan briedt de fûgel in ferskillende habitats, fan grintstrân op
Gough Island en Tristan da Cunha oant gerspollen (fan *Spartina arundinacea*) op Nightingale, Alex (Middle) en Inaccessible. Yn 'e Yndyske Oseaan briedt de soarte op hellend terrein fan seenivo oant 170 meter boppe seenivo. 

## Status
De soarte wurdt bedrige en de oantallen nimme rap ôf. Op Gough Island bestie de populaasje yn 1956 noch út likernôch 2 miljoen fûgels, yn 2006 waard de populaasje op  64.700 rûsd. De delgong giet fierder troch en yn 30 jier tiid is de soarte mei 57% ôfnommen. Neffens in rûzing fan 2020 bestiet de wrâldpopulaasje út goed 200.000 pearkes. De IUCN klassifisearret de soarte as bedrige op 'e Reade list (*Endangered*, 2020). 

Bedrigingen binne klimaatferoaring, feroaring yn 'e marine ekosystemen en it oerbefiskjen fan inketfisk troch minsken. Mooglike bedrigingen binne ek fersteuring troch ekotoerisme en fersmoarging. Op 16 maart 2011 rekke it frachskip MS Oliva oan 'e grûn by Nightingale Island. It skip briek en der ûnstie in oaljeplak, dy't it eilân omfieme en de populaasje rotspinguïns bedrige. Nightingale Island hat gjin swiet wetter en de pinguïns moasten nei Tristan da Cunha brocht wurde om se dêr skjin te meitsjen.
Rinse Bleeker

**Rinse Bleeker** (Tsjummearum, 3 novimber 1967) is in earder Frysk keatser en fjouwerfâldich PC winer.

Bleeker helle 326 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1991 wûn er mei Erik Seerden fan Frjentsjer en Thomas van der Meer fan Hurdegaryp foar de earste kear de PC. It jier derop wûn itselde partoer foar de twadde kear de PC, Rinse Bleeker waard ta kening útroppen. En ek yn it jier 1993 wie it raak foar Bleeker en syn maten. Fjouwer jier dêrnei wûn Bleeker nochris de PC, no mei Pieter van Tuinen fan Grins en Chris Wassenaar fan Minnertsgea as maten. 

Yn 2001 naam Bleeker yn it deistich libben wurksum as sportynstrukteur ôfskied fan de haadklasse.

## Prizen
* 1983 - Freule 5e priis
* 1987 - Jong Nederlân 2e priis
* 1989 - Jong Nederlân 5e priis
* 1988 - de Bond 3e priis
* 1989 - de Bond 4e priis
* 1990 - PC 3e priis
* 1991 - PC 1e priis
* 1992 - PC 1e priis
* 1993 - de Bond 6e priis
* 1993 - PC 1e priis
* 1997 - de Bond 4e priis
* 1997 - PC 1e priis
* 1999 - de Bond 6e priis
Macaronipinguïn

De **Macaronipinguïn** (*Eudyptes chrysolophus*) is in pinguïn dy't op eilannen om Antarktika hinne foarkomt, fral op 'e Crozeteilannen. De soarte is mei de wytwangpinguïn de grutste yn it skaai fan 'e túfpinguïns (*Eudyptes*).

De spesifike namme fan 'e soarte is ôfkomstich fan Ingelske ûntdekkingsreizgers, dy't de fûgel *Macaroni Penguin* neamden, om't de giele plûmkes op 'e kop harren tinken die oan 'e doe populêre moade fan klean yn it 18e-iuwske Ingelân. Dy moadestyl wie oerdwealsk fersierd en de dragers dêrfan waarden *macaroni* neamd. 

## Ferskining
As folwoeksen fûgel wurdt de Macaronipinguïn 70 sm lang en weaget 5,5 kg. Hy ûnderskiedt him fan 'e wytwangpinguïn troch it swarte gesicht, dy't by de wytwangpinguïn wyt is.   

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit fan sub-Antarktika oant it Antarktysk Skiereilân. Der binne teminsten 216 briedkoloanjes op 50 ferskillende lokaasjes, wêrûnder Sily, de Falklâneilannen, de Súdlike Sanwicheilannen, de súdlike Orkney-eilannen, de súdlike Sjetlâneilannen, Bouvet, de Prins Edwardeilannen, de Crozeteilannen, Kerguelen, de Heard en McDonaldeilannen en lokaal ek op it Antarktysk Skiereilân. Groepen foerazjearje sa fier noardlik as Austraalje, Nij-Seelân, Súd-Brazylje, Tristan da Cunha en Súd-Afrika.

Ut mitochondriaal DNA en nukleêr DNA hat bliken dien dat de soarte him likernôch 1,5 miljoen jier lyn fan syn neiste sibbe de wytwangpinguïn (*Eudyptes schlegeli*) ôfskate. Dy twa besibbe soarten lykje morfologysk op inoar en binne faak as ûndersoarten beskôge.

## Status
De soarte wurdt op it stuit (2025) troch IUCN as kwetsber (*Vulnerable*, 2020) klassifisearre om't it oantal fûgels yn 'e lêste trije generaasjes (37 jier) mei 47% ôfnaam. Dy klassifikaasje is lykwols basearre op ekstrapolaasje fan lytskalich ûndersyk. Sa toande in stúdzje oan dat in briedpopulaasje op Súd-Georgje yn 'e jierren 1986-1998 mei 65% ôfnaam. In oare stúdzje fan Marion Island liet yn it tiidrek 1979-1998 in ôfname sjen fan 50%. 

De wrâldpopulaasje waard yn 2013 op 6,3 miljoen briedpearen yn teminsten 258 koloanjes op 55 lokaasjes rûsd. De grutste populaasje binne op de Crozeteilannen mei 2,2 miljoen pearkes, Kerguelen (1,8 miljoen), Heard Island (1 miljoen), Súd-Georgje (1 miljoen) en Marion Island (290.000 pearkes). Om te ferlikenjen bieden der allinnich al op Súd-Georgje yn 'e jierren 1980 5 miljoen pearkes. It is net dúdlik wêrom't de oantallen sa tebek rinne. Nei alle gedachten foarmje klimaatskommelingen, de beskikberens fan iten yn 'e wintertiid en konkurrinsje mei Antarktyske pelsrobben de wichtichste bydrage oan 'e delgong.  

De populaasje op 'e Kerguelen wurdt as stabyl beskôge.
Thomas van der Meer

**Thomas van der Meer** (Burgum, 2 april 1969) is in earder Frysk keatser.

van der Meer helle 376 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1991 wûn er mei Rinse Bleeker fan Tsjummearum en Erik Seerden fan Frjentsjer foar de earste kear de PC. It jier derop wûn itselde partoer foar de twadde kear de PC. En ek yn it jier 1993 wie it raak foar van der Meer en syn maten, Thomas van der Meer waard yn 1993 ta kening útroppen.

Thomas van der Meer keatste yn 2001 foar de fyftjinde en lêste kear op de PC en yn septimber fan dat jier naam er op de Aldehoupartij yn Ljouwert ôfskied fan de haadklasse.

## Prizen
* 1990 - Jong Nederlân 2e priis
* 1991 - de Bond 3e priis
* 1991 - PC 1e priis
* 1992 - PC 1e priis
* 1993 - PC 1e priis
* 1994 - PC 4e priis
* 1996 - de Bond 4e priis
* 1997 - de Bond 3e priis
* 1998 - PC 3e priis
* 2000 - de Bond 3e priis