open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Basilikata

**Basilikata** (ek wol Lûkaanje neamd) is in regio yn it suden fan Itaalje. De regio waard yn 1948 oprjochte. De regio grinzget oan Kampaanje yn it westen, Apûlje yn it easten en Kalaabrje yn it suden. It hat in koarte kuststripe mei de Tyrreenske See en mei de Golf fan Tarente (part fan de Ioanyske See) oan de súdeastkant. 

Oer it algemien is de regio bercheftich, mei as heechste punt op de súdlike Apeninen, de Monte Pollino (2.197 m). Monte Fulture, yn de noardwestlike hoeke, is in útdôve fulkaan (1.310 m). Basilikata is nei de regio Aostadelling yn it noarden fan it lân de tinst befolke regio fan Itaalje. 

## Nijsgjirrichheden

Basilikata is in regio dy't noch net echt ûntdekt is troch it toerisme. De meast nijsgjirrichste stêd om te besjen yn de regio is Matera mei har *[[Sassi di Matera]]*, de prehistoaryske grotwenten. Fierders beskikt it gebiet oer in protte karakteristike lytse plakjes krektas Pistissi, Melfi, Verrandina en it ferlitten Craco. Tichtby de Ioanyske kust, mei syn sânstrânen, leit it archeologyske park fan Metaponto mei ruïnes fan in Grykske timpel út de 7e iuw f.Kr. 

## Provinsjes
De regio bestiet út de twa provinsjes Matera en Potenza:

## Grutste plakken
De grutste plakken neffens ynwennertal (sifers ISTAT desimber 2021) binne: 

## Ofbylden

Basilicata Matera6 tango7174.jpg|Matera
Craco il paese fantasma.jpg|Craco.
Dolomitilucane0001.jpg||De Lukanyske Dolomiten
Basento0001.jpg|thumb|Utsjoch op 'e delling fan Basento
Monte Papa, vetta (2005 metri).jpg|Monte Papa.


## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan de regio Basilikata
* La Valle del Melandro
Ioanyske See

De **Ioanyske See** is de see besúdeasten de Lears fan Itaalje, eastlik fan Sisylje en westlik fan Albaanje en Grikelân. Oan de noardkant foarmet de Strjitte fan Otranto de trochgong nei de Adriatyske See. De Strjitte fan Messina is de ferbining mei de Tyrreenske See. Al dizze seeën meitsje part út fan de Middellânske See. De Ioanyske See hat neat út te stean mei de lânstreek Ioanje, dy't oan 'e westkust fan Lyts-Aazje leit.
Potenza (stêd)

**Potenza** is de haadstêd fan de Súd-Italjaanske regio Basilikata en fan de provinsje mei deselde namme Potenza. De stêd leit eastlik fan Salerno en súdwest fan Bari. 

Potenza leit yn in bercheftich gebiet (it súdlike diel fan de Apeninen) en is in sintrum foar lânbou en hannel.

Yn de 2e iuw f.Kr. is de stêd troch de Romeinen stifte en hiet doe *Potentia*. De patroanhillige fan de stêd is de hillige Gerardus (San Gerardo).

## Keppeling om utens
* Webstee fan de gemeente Potenza
Johanna Hendrina Leenmans

**Johanna (Jo) Hendrina Leenmans** (Aldemardum, 17 maaie 1918 - Elburch, 7 maart 2005) wie in dochter fan de herfoarme predikant H.A. Leenmans (1887-1960) en Alida Peter. Skoaljuffer yn Wekerom. Hja troude op 21 augustus 1941 te Ede mei Hette Gerrit Abma.
1490

## Foarfallen
* Douwe Geales Galema lit in stins bouwe by Warns.
* 23 july - Yn de Slach by Brouwershaven wurdt jonker Frans fan Brederode swier ferwûne finzen nommen. HJirmei komt definityf in ein oan de Jonker Fransenoarloch en oan de Hoekse en Kabbeljauske Twisten.

## Berne
* 21 febrewaris: Hans Dürer, Dútske skilder, tekener en graveur
* (omtrint 1490) Wijard Sybrens Donia , Fryske kriger, piraat en frijheidsstrider.
## Ferstoarn
* 11 augustus - jonker Frans fan Brederode, haadrolspiler yn de Jonker Franssenoarloch by de Hoekse en Kabbeljauske twisten. (*1465)
1491

## Foarfallen
* Sint Maartensdyk op Toalen krijt stedsrjochten.

## Berne
* 28 juny - Hindrik VIII, kening fan Ingelân en Ierlân († 1547)
* 31 desimber - Jacques Cartier, Bretonsk ûntdekkingsreizger († 1557)

## Ferstoarn
* 22 febrewaris - Enno I (*1460), soan fan Ulrich I
1494

## Foarfallen
* 22 july - Filips de Skiene wurdt mearderjierrich en nimt it bestjoer oer de Nederlannen yn eigen hân.
* 25 desimber - Teneryf wurdt as lêste Kanaryske eilân troch de Spanjerts ferovere.
* *sûnder datum* - Julius Juw Dekema fan Baard (of Julius Dekama toe Beard, of Juw Hettes Dekama) (1449 of 1450 – 1523) wurdt op 'e Fryske lândei fan Snits keazen as 17e en lêste potestaat fan Fryslân. 

## Berne
* 12 septimber - kening Frâns I fan Frankryk († 1547)

## Ferstoarn
* 11 augustus - Hans Memling, Flaamsk keunstskilder (* ±1430-1440)
* 17 novimber - Giovanni Pico della Mirandola, Italjaansk filosoof (* 1463)
Chaim Weizmann

**Chaim Weizmann** (Motol, 27 novimber 1874 - Rehovot, 9 novimber 1952) wie skiekundige, de fjirde presidint fan it ynternasjonale Sionistebûn, de earste presidint fan Israel en de oprjochter fan in ûndersykynstitút yn Israel, dat bekend wurde soe as it Weizmann Ynstitút fan Wittenskippen.

Chaim Weizmann is oarspronklik fan Russyske komôf. Hy wie earst skiedkundige fan berop mar waard yn 1905 keazen as presidint fan it ynternasjonale Sionisten Bûn. Oant dat momint wenne Weizmann yn Ingelân. Yn de Earste Wrâldkriich late er in laboratoarium. Dêr krige er kunde oan de Ingelske lieders. Ingelân wie op dat stuit de baas yn Palestina. 

Nei de Earste Wrâldkriich waard Weizmann nei Palestina stjoerd om te ûnderhanneljen oer in eigen steat foar de Joaden en de Arabieren yn it Midden-Easten. Mar it duorre noch oant nei de Twadde Wrâldkriich ear't it safier wie. Weizmann spile in wichtige rol by it skiedingsplan fan de Feriene Naasjes en de erkenning fan de steat Israel troch de Feriene Steaten. 

Chaim Weizmann is presidint bleaun oant syn dea op 9 novimber 1925. Nei syn dea is Albert Einstein frege om him op te folgjen. Einstein gie lykwols net yn op dit oanbod

## Sjoch ek
* List fan Israelyske presidinten
List fan Israelyske presidinten

De **presidint fan Israel** hat foaral seremoanjele rol yn it Israelyske steatsbestel, mar hat wol macht by it oanstellen fan hege rjochters. 

List fan presidinten:
# Chaim Weizmann 1949-1952 
# Itzhak Ben-Zvi 1952-1963
# Zalman Shazar 1963-1973 
# Ephraim Katzir 1973-1978
# Yitzhak Navon 1978-1983 
# Chaim Herzog 1983-1993
# Ezer Weizman 1993-2000
# Moshe Katsav 2000 - 2007; is ôftreden nei in tal klachten op seksueel mêd. (25 jan. 2007)
# Dalia Itzik waarnimmend, is foarsitter Knesset
# Shimon Peres 2007 - 2014
# Reuven Rivlin 2014 - 2021
# Isaac Herzog fan 2021 ôf

## Sjoch ek
* List fan Israelyske premiers

## Keppeling om utens
* Webside fan de presidint (Ingelsktallich)
* Webside fan de presidint (haadpagina)
Kalaabrje

**Kalaabrje** (Italjaansk: *Calabria*) is in regio yn it suden fan Itaalje, súdlik fan Napels, dy't oprjochte waard yn 1861. De regio foarmet feitlik de súdwestlike *punt* oan de foarkant fan de Lears fan Itaalje. Yn it noarden wurdt er begrinze troch de regio Basilikata, yn it westen troch de Tyrreenske See en yn it easten troch de Ioanyske See. Kalaabrje leit foar it eilân Sisylje oer mei dêr tusken  de Strjitte fan Messina. It oerflak fan de regio beslacht sa'n 15.200 km² en der wenje likernôch 1,8 miljoen minsken (2024).

De regionale haadstêd is Catanzaro. Simmerdeis wurdt de regio in soad troch toeristen besocht.    

## Skiednis
Kalaabrje wie eartiids in wichtich sintrum fan de Grykske beskaving, noch foar de opkomst fan it Romeinske Ryk. Dêr libbe ek de ferneamde wiskundige Pytagoras. Yn it Nasjonaal Museum fan Reggio Calabria steane de bekende Grykske bylden, de Bronzi di Riace. 
 
De regio makke jierren diel út fan it Romeinske Ryk en hearde dêrnei by it Byzantynske Ryk. Letter kaam er ûnder de macht fan Noarmannen, dy't it keninkryk Napels stiften dat lange tiid oer Kalaabrje hearskje soe oant en mei de ienwurding fan Itaalje. Ferskate dynastyen hawwe oer it keninkryk hearske. Al dy tiid bleau Kalaabrje in earm en eftersteld gebiet. De Aspromonte, in bercheftige krite yn sintraal Kalaabrje, wie ek it toaniel fan de ferneamde slach fan de Risorgimento (ienwurding fan Itaalje) dêr't Garibaldi ferwûne rekke.

Lang hat de organisearre misdied yn 'e regio sterk oanwêzich west, itjinge tsjintwurdich yn betsjutting ôfnimt  . 

## Provinsjes
De regio is opdield yn fiif provinsjes, dy't nei de haadstêden ferneamd binne. 

## Gemeenten

## Ofbylden

Il Castello tra le case.jpg|Reggio Calabria.
Santa Maria dell'Isola - Tropea - Calabria - Italy - July 25th 2013 - 03.jpg|Santa Maria dell'Isola, Tropea.
Scilla - Comune di Scilla - 3.jpg|Scilla.
Cosenza20231.jpg|Cosenza.
Varia di Palmi 2013 - 004.jpg|Varia di Palmi (lêste snein augustus).
L'Aquila (stêd)

**L'Aquila** is in stêd yn sintraal Itaalje. It is de regionale haadstêd fan de Italjaanske regio Abruzzen en de provinsje mei deselde namme. De stêd leit tichtby Rome, de haadstêd fan Itaalje. Yn L'Aquila is in protte elektroanika-yndustry fêstige. 

## Ynwennertal

## Nijsgjirrichheden yn en om L'Aquila
* De *Rocca*, in Spaansk fort út de 16e iuw.
* Romaanske basilika fan St. Maria fan Kollemaggio
* Basilika fan St. Bernardino
* Midsiuwske *Fontana delle 99 Cannelle*
* *Fontana Luminosa* (Ferljochte fontein')
* Romeinske ruïnes yn de omkriten
* Amiternum (Romeinske stêd yn de omkriten)
* Alde kleasters
* Kastielen, wêrûnder de *Rocca Calascio*, it heechste kastiel fan Itaalje.
* Sky-oarden yn de omjouwing


Image:L'aquila04.jpg|Sintrum
Ofbyld:L'Aquila Piazza del Duomo 2007 by-RaBoe.jpg|*Piazza del Duomo*
Image:San bernardino basilica-L'Aquila.jpg|Basilika fan St. Bernardino
Ofbyld:L'Aquila 2007 -Fontana delle 99 cannelle- -by-RaBoe- 12.jpg|*Fontana delle 99 cannelle*


## Keppeling om utens
* Gemeente fan L'Aquila
Festus Hommius

**Festus Hommius** (Jelsum, 10 febrewaris 1576 - Leien, 5 july 1642) wie in teolooch en predikant. Hommius is berne as **Fetse Hommes** en wie de soan fan Homme Homminga Sixtuszn. en Anna Schierhusius Fetzedr.  

Yn 1593 waard er studint teology yn Frjentsjer. Dêrnei La Rochelle 1595 en Leien 1596. Hy hat predikant west yn Warmond om 1597 hinne, Dokkum (1599) en Leien (1602).

Hommes wie skriba by de Dordtske Synoade en krektas Johannes Bogerman in fûl tsjinstanner fan de Remonstranten. Doe't Cornelisz as meiwurker oan de Steatebibel yn 1619 stoar naam Hommes syn wurk by it oersetten fan it Nije Testamint fan him oer.

## Keppeling om utens
*Oer de Steatebibel
1495

## Foarfallen
* 7 augustus - Dimter en Kampen wurde op 'e Ryksdei te Worms troch keizer Maksimilliaan I ta Ryksstêden beneamd.
* 30 novimber - Ruslân falt Sweden oan oer de Karelyske Lâningte, mar de Russyske troepen wurde weromslein by Vyborg.

## Berne
* 1 augustus - Jan van Scorel, Nederlânsk keunstskilder († 1563)

## Ferstoarn
* 25 oktober - kening Jehan II fan Portegal (* 1455)

## Literatuer
;toaniel
* anonimus, *[[Elckerlijc]]* (oerset yn it Frysk as *Elkenien*)
Umbrje

**Umbrje** (Italjaansk: **Umbria**), "it lân fan Fransiskus fan Assisi", is in regio dy't oprjochte is yn 1948. 

## Geografy
It is in gebiet mei griene, sêft gloaiende heuvels begroeid mei in protte wyngerds en olivekwekerijen mar ek mei in protte ikkers dêr't weet, sûkerbiten, tabak en sinneblommen ferboud wurdt. De regio leit yn Sintraal-Itaalje, yn de delling fan de rivier de Tiber mei de opslachmar Lago di Korbara. Umbrje wurdt ek wol it griene hert fan Itaalje neamd en hat in sêft mediterraansk klimaat mei drûge waarme simmers en kâlde wiete winters. Umbrje grinzget yn it westen oan Toskane (Trasimeenske Mar), yn it easten oan 'e  Marken en de Apeninen en yn it suden oan Lazio. It lânskip wurdt skaaimerke troch âlde ommuorre stêdjes op in hichte mei steile strjitsjes, dy't tsjûgen binne fan in rike kultuerskiednis.

## Skiednis
De regio is ferneamd nei de Umbri, in Latynske stamme dy't yn 'e 6e iuw f.Kr. yn it gebiet wenne. Harren taal wie it Umbrysk, in Italyske taal dy't besibbe is oan it Latyn. 

Letter waard de krite oermastere troch de Romeinen en makke it foar mear as tûzen jier diel út fan harren ryk. De stêden groeiden yn 'e midsiuwen út ta foarstedommen, dy't oer de omlizzende gebieten hearsken. 

## Provinsjes
De regio bestiet út twa provinsjes:

## Gemeenten mei mear as 15.000 ynwenners

## Ofbylden

Orvieto08.jpg|Orvieto.
BasilicaDiSanFrancescoAssisiMar262024 02.jpg|Assisi.
Duomo di terni, esterno 06.jpg|Terni.
Rocca Albornoz and Ponte delle Torri, Spoleto.jpg|Spoleto.
CastiglioneDelLagoMar302024 05.jpg|Castiglione del Lago.


## Keppeling om utens
*  Offisjeel webstee fan 'e regio Umbrje
*  Umbria (grutte oersjochside mei in protte eigen fotografy en beskriuwings)
Cosenza

**Cosenza** is de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme, Cosenza, yn de Italjaanske regio Kalaabrje. De stêd leit oan de foet fan it Sila-berchtme en wurdt trochsnien troch de rivier de Busento. 

 
It histoaryske sintrum fan de stêd leit op lytse ôfstân fan it tsjintwurdige sintrum.

Yn 410 stoar yn de stêd Alarik I, de Fisigoatyske lieder, dy't fan 390 oant 410 tsjin de Romeinen focht. Hy stoar wylst hy dwaande wie mei tariedings om oer te stekken nei Afrika. 

## Keppeling om utens
* Gemeente Cosenza
* Reisgids fan Cosenza
1497

## Foarfallen
* Albrecht fan Saksen nimt it bewâld yn Fryslân oer, en ferbrekt de ferbining mei Grins.
* 10 maaie - Amerigo Vespucci ferlit Cádiz foar syn earste reis nei de Nije Wrâld. 
* 8 july - Vasco da Gama's float set ôf út Lissabon, en begjint oan in ekspedysje nei Yndia.

## Berne
* Hans Holbein de Jongere, Dútske skilder († 1543)

## Ferstoarn
1501

## Foarfallen
* De beide soannen fan Albrecht, Hindrik en Joaris, jouwe in part fan 200 moargen fan it noch net ynpoldere lân oan harren haadstêd Frjentsjer, om't de stêd by de opstân oan de Saksyske kant bleaun wie.
* Amerigo Vespucci ferkent Brazylje. 
* Jeroen Bosch skildert de fersiking fan de Hillige Antonius.
* De Spaanske foarsten karre it stjoeren fan inkele swarte slaven dy't noch út de Moarske tiid yn Spanje wienen nei Amearika goed. Dat is it begjin fan de swarte slavernij yn de Nije Wrâld.

## Berne
* 20 maaie - Isabella fan Eastenryk, Deenske keninginne-gemalinne († 1526)
;*datum ûnbekend*
* Anna Boleyn, keninginne-gemalinne fan Ingelân († 1536)

## Ferstoarn
1502

## Foarfallen
* Jancko Douwama komt werom yn Fryslân en wurdt ien fan de lieders fan de ûntefreden Friezen yn de Saksetiid.
* Begjin fan de Gelderske oarloggen
* Nei syn ûntdekkingsreis fan 1499 fart Amerigo Vespucci foar in twadde kear nei it westen en komt ta de konklúzje dat Súd-Amearika net in diel fan Yndia is; hy neamt it *Mundus Novus*, de Nije Wrâld. 
* Fjirde reis fan Kristoffel Kolumbus. Hy ûntdekt Hondûras mar yn Spanje stjert syn beskermfrou keninginne Isabella fan Kastylje wat de ein fan de reizen fan Kolumbus betsjut.
* De Spanjerts ûntdekke Argentynje.
* De Portegezen ûntdekke Sint Helena

## Berne
* 6 juny - kening Jehan III fan Portegal († 1557)

## Ferstoarn
* Arthur, Prins fan Wales, soan fan Hindrik VII fan Ingelân
1503

## Foarfallen
* Grutte brân yn Harderwyk, dêrtroch en mei it fersânjen fan de Sudersee by Harderwyk naam it belang fan de stêd ôf.
* De paus stiet de Ridders fan de Dútske Oarder ta om ôflaten te ferkeapjen.
* Yn de Noardske Uny-oarloch wikselje de grinsprovinsjes tusken Denemark en Sweden geregeld fan eigener.
* De Hânze leit op Deensk fersyk Sweden in hannelsembargo op.

## Berne
* 10 maart - Ferdinand I fan Habsburch, broer fan keizer Karel V
* 2 augustus - Kristiaan III fan Denemark, kening fan Denemark en Noarwegen († 1559)
* Isabella fan Portegal, de lettere frou fan Karel V.

## Ferstoarn

* 11 febrewaris - Elizabeth fan York (37) (yn it kreambêd), wiif fan Hindrik VII fan Ingelân
* 3 july - Pierre d'Aubusson (80), 40e grutmaster fan de Oarder fan Sint Jan fan Jeruzalem
* 18 augustus - Paus Aleksander VI (72) (ferjûn), paus fan 1492 oant 1503
* 17 septimber - Giovanni Pontano (77), Italiaansk humanist en dichter
* 10 oktober - Peter II fan Bourbon (64), greve fan La Marche, hartoch fan Bourbon
* 18 oktober - Paus Pius III (64), paus yn 1503
* 23 novimber - Margareta fan York (57), tredde frou fan Karel de Stoute
* 14 desimber - Sten Sture de Aldere (63), Sweedsk steatsman
* 28 desimber - Piero di Lorenzo de' Medici (32), hear fan Florence
PC 1997

De **[[PC]] fan [[1997]]** waard op woansdei 30 july ferkeatst. De 144ste edysje waard wûn troch it partoer fan Pieter van Tuinen, Rinse Bleeker en Chris Wassenaar. De opslagger Pieter van Tuinen waard keazen ta kening.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale
 

## Finale

## Kening PC 1997
* Pieter van Tuinen
1504

## Foarfallen
* Troch de grutte weverijen yn Warkum wurde de Warkumer Jellen de standert foar gâns Fryslân.
* Hindrik greve fan Stolburch regearret as lânfâd oer Fryslân.
* Doeke Hessels fan Martena wennet op Martena State yn Koarnjum
* 3 july , It Hof fan Fryslân sprekt tenei rjocht nei de saneamde Saksyske Ordonnânsje op oanstean fan hartoch George fan Saksen.
* De Kânselarij yn Ljouwert wurdt boud.

## Berne
* Worp fan Ropta, Frysk politikus († 1551)
* Paus Pius V († 1572)

## Ferstoarn
* 26 july - Isabella fan Kastylje (* 1451)
Veneto

**Veneto** (Fenesiaansk: *Vèneto*) is in yn 1948 oprjochte regio yn Itaalje. De regio grinzget oan: Eastenryk, Friûly-Julysk Feneesje, de Golf fan Feneesje (Adriatyske See, Middellânske See), Emylje-Romanje, Lombardije en Trentino-Súd-Tiroal. De regio strekt him út fan de Karnyske Alpen yn it noarden oant en mei de rivier de Po yn it suden. Yn it westen wurdt Veneto begrinze troch de Gardamar en de rivier de Minsio, yn it easten troch de Adriatyske See en de rivier de Tagliamento. De haadstêd is Feneesje.

## Lânskip
Wat it lânskip oanbelanget is Veneto yn trije stikken te ferpartsjen:
### [[Geberchte]]
De eastlike Dolomiten en in part fan de súdlike Karnyske Alpen hearre by Veneto. Dat gebiet komt sawat oerien mei de provinsje Belluno. Cortina d'Ampezzo is hjir it wichtichste wintersport- en simmerferbliuwplak. 
### [[Leechflakte]]

Yn 'e leechflakte lizze de grutste stêden fan 'e regio: Feneetsje, Verona en Padûa. Fierders is dit in wichtich lânbougebiet, dêr't in protte wyn produsearre wurdt. Besuden fan Padûa en Vicenza wurdt de leechflakte ûnderbrutsen troch in lyts heuveleftich gebiet, de *Monti Berici* en de *Colli Euganei*. 
### [[Kust]]
It grutste part fan 'e kust wurdt yn beslach nommen troch de lagunes en de delta fan 'e rivier de Po. De regionale haadstêd Feneesje is boud op in oantal eilannen yn 'e grutste lagune: de *[[Laguna Veneta]]*. Oan it noardlikste diel fan 'e kust lizze in soad sânstrânen - hjir lizze ek de drokbesochte baaiplakken Jesolo, Bibione en Caorle.

## Provinsjes
Njonken de metropolitane stêd Feneesje telt de regio noch seis provinsjes. 

## Gemeenten
De regio hat fan 'e 560 gemeenten sechtjin gemeenten mei mear as 30.000 ynwenners (sifers ISTAT 30 juny 2024). De haadstêden fan 'e provinsjes wurde mei **fette** letter wjerjûn.  

## Trivia
* Yn 'e regio Veneto wennet ek in Dútsktalige minderheid, dy't Zimbern neamd wurdt.

## Ofbylden

0 Venise, Canal della Giudecca, Dogana, Santa. Maria della Salute et Canal Grande.JPG|Feneesje.
Monte Pelmo da val Fiorentina 2.JPG|Monte Pelmo.
Santagiustina2 padova italy.jpg|Padûa.
20110720 Verona 3084.jpg|Verona.
Basilica di Vicenza-1.jpg|Vicenza.

## Keppeling om utens
1505

## Foarfallen
* It Bilt wurdt drûchlein troch it oanlizzen fan de Aldebiltdyk.
* George fan Saksen stiet al syn rjochten ôf oan Hindrik de Fromme.
* Filips fan Boergonje wurdt troch syn heit, Maksimiliaan beliend mei Gelre.
* Yn Augsburch ferskynt de earste krante.
* Klokkejitter Geert van Wou jit 13 liedklokken foar de Domtoer fan Utert
* Amsterdam fiert de ferplichting yn om nei njoggen oere jûns op strjitte in lantearntsje mei te dragen. Dat kin sjoen wurde as de foarrinder fan de iepenbiere strjitferljochting.

## Berne
* 18 septimber - Marije fan Hongarije, dochter fan Filips de Skoandere en Johanna fan Kastylje.

## Ferstoarn
* 4 febrewaris - Jehanna fan Frankryk, earste frou fan de lettere kening Loadewijk XII fan Frankryk en nei skieding kleastersuster.
Mathieu Sprengers

**Mathieu (Jeu) Sprengers** (Tegelen, 24 maaie 1938 – 6 april 2008) wie in Nederlânsk fuotbalbestjoerder. Hy wy ûnder oare foarsitter fan de KNFB en lid fan it bestjoer fan de UEFA.

## Libbensrin
Sprengers waard berne as soan fan in slachter. Nei syn oplieding Business Economics oan de Universiteit fan Tilburch begûn hy in karriêre as konsult. Dêrnei waard hy direkteur fan in boubedriuw.

Yn 1976 begûn Sprengers syn rinbaan yn it betelle fuotbal. Hy waard skathâlder fan de fuotbalklub VVV-Venlo. Nei fiif jier, yn 1981, waard hy foarsitter fan de klub. Dit die hy oan 1990 ta. Yn dat jier krige hy in hertynfarkt, wêrnei't hy syn funksje del lei en letter wer begûn by syn boubedriuw wêr’t hy earder ek wurke. Neidat hy wurke yn in funksje op de finansjele ôfdieling fan de KNFB folge hy yn 1993 Jo van Marle op as foarsitter fan it Nederlânske fuotbalbûn. Yn 2000, doe’t hy der foar soarge hy dat Nederlân tegearre my Belgje it Jeropeesk Kampioenskip fuotbal organisearje mocht, waard hy ek skathâlder by de UEFA, it Jeropeeske fuotbalbûn. Yn 2004 waard hy fice-foarsitter fan Euro 2004.

Op 27 maart 2008 waard bekend dat Sprengers in libbensbedrigende sykte hie wêrtroch't hy fuortendaliks stopje moast mei al syn funksjes. Hy ûndergie in operaasje yn it Belgyske Genk, mar ferstoarn noch op 69-jierrige leeftiid as gefolch fan de sykte yn de nacht fan 5 op 6 april fan dat jier. Op 8 desimber 2008 waard er postúm ta earelid fan de KNVB beneamd.

### Karriêre yn it betelle fuotbal
*1976-1981: Skathâlder fan VVV-Venlo
*1981-1990: Foarsitter fan VVV-Venlo
*1993-2008: Foarsitter fan de KNFB
*2000-2007: Skathâlder fan de UEFA
*2007-2008: Lid fan it bestjoer fan de UEFA
*2004: Fice-foarsitter Euro 2004

## Oars
Yn it seizoen 1972-1973 wie Jeu Sprengers, ûnder de namme Prins Jeu I de prins fan it Fenlooske karnavalferiening Jocus. 

## Keppelings om utens
*Artikel nei de dea fan Sprengers op de webstee fan de Limburger.
1506

## Foarfallen
* 'Gerrit Gerritssoan' lit syn namme ferlatynskje ta Desiderius Erasmus Roterodamus.
* De pleats fan Pier Donia, ( Grutte Pier ) yn Kimswert, de Osinga State, wurdt troch Saksyske hiersoldaten platbaarnd.
* 25 septimber - De lettere keizer Karel V, amper seis jier âld, wurdt by it hommelse ferstjerren fan syn heit, Filips de Skoandere, foarst fan de Nederlânske gewesten ûnder regintskip fan syn pake, Maksimiliaan I fan Eastenryk. It regintskip wurdt lykwols útoefene troch dy syn dochter, Margareta fan Eastenryk.

## Berne
* 15 febrewaris - Juliana fan Stolberch, frou fan Willem de Rike († 1580)
* 1 july - Loadewyk II, kening fan Hongarije en Bohemen († 1526)

## Ferstoarn
* 20 maaie - Kolumbus, Italjaansk ûntdekkingsreizger
* 15 ? - Aleksander Agrikola (60 ?), sjongmaster en komponist út de groep fan de Nederlânske polyfonisten
;septimber
* 13 - Andrea Mantegna (75), Italiaansk keunstskilder
* 25 septimber - Filips de Skiene, foarst fan de Boergondyske Nederlannen, kening fan Kastylje

## Byldzjende keunst

Ofbyld:Gerard David Aankondiging.jpg|*De aankondiging* (1506) Gerard David, Metropolitan Museum of Art, New York
Ofbyld:Durer Young Hare.jpg|*Jonge haas* (1506) Albrecht Dürer
Ofbyld:Ritratto di maddalena strozzi.jpg|*Maddalena Doni Strozzi* (1506) Rafael Santi
Claude Auclair

**Claude Auclair** (Nantes, 1 maaie 1943 - 20 jannewaris 1990) wie in Frânsk striptekener. Hy is benammen bekend wurden troch de rige post-apokalyptyske sciencefiction-tekentelsjes *[[Simon van de Rivier]]*, dy't yn de jierren sântich ferskynden yn it stripblêd Kuifje. Oare strips dy't er makke wienen *De Sage van de Grizzly* en *It eilân fan Arroyoka* op senario fan Greg. 

Auclair makke ek stripromans, û.o. 'Bran Ruz' en 'Hy'. It lêste diel fan 'Hy' koe hy troch syn sykte net ôfmeitsje. Doe't er stoar is dy striproman ôfmakke troch de tekeners Jacques Tardi en Jean-Claude Mézières.

## Bibliografy
*Jason Muller
*Sery: Simon fan de Rivier, 9 dielen (wêrfan de lêste 4 op senario fan Riondet)
*De Sêge fan de Grizzly
*It eilân Arroyaka, senario Greg
*Bran Ruz, senario Deschamps 
*Hy 1, senario Riondet
*Hy 2, senario Riondet

## Underskiedings
*1975 : Prix Saint-Michel à Bruxelles foar Simon fan de rivier
*1976 : Grand Prix Phénix à Paris foar Simon fan de rivier
*1977 : Prix de la BD réaliste (Saint-Michel) foar Simon fan de rivier
Trentino-Súd-Tiroal

**Trentino-Súd-Tiroal** (Italjaansk: *Trentino-Alto Adige*, Dútsk: *Trentino-Südtirol*) is in autonome regio yn it noarden fan Itaalje, dy't yn 1947 oprjochte waard. De regio is opdield yn twa provinsjes: Trente en Súd-Tiroal. De provinsje Trente is sawat folslein Italjaansktalich mei lytse Dútske en Ladinyske (Reto-Romaanske) minderheden, wylst de provinsje Súd-Tiroal oer in grutte Dútsktalige mearderheid beskikt. 

Fan de bewenners yn de regio sprekt likernôch sechtich persint Italjaansk, sawat fjirtich persint Dútsk en inkele persinten Ladinysk. De Dútsksprekkende minderheid wurdt Zimbern neamd. 

## Geografy

Trentino-Súd-Tiroal grinzet oan de Italjaanske regio's Feneto en Lombardije en Eastenryk en Switserlân. Simmers wurdt der in soad dien oan berchbeklimmen en winterdeis is it in drok skygebiet.

Yn de streek lizze in oantal goede wyngebieten, dêr't de unike druvesoarte Lagrein foarkomt.

## Provinsjes
De regio bestiet út de twa provinsjes Trente en Bolzano. 

## Gemeenten
Trentino-Súd-Tiroal bestiet út 282 gemeenten (166 yn 'e provinsje Trento en 116 yn 'e provinsje Bolzano). Yn 'e tabel wurde gemeenten mei 10.000 ynwenners neamd.

## Ofbylden

Panorama Bolzano.jpg|Bolzano.
Brenta Gruppe 2019-09-05 3.jpg|Dolomiten.
Reschensee with Graun Church tower and boat.jpg|Lago di Resia.
Torre d'Augusto in Trient.jpg|Torre d'Augusto in Trente.
Abtei Marienberg 2023c.jpg|Abdij Marienberg.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee
Fritz Korbach

**Fritz Korbach** (Diez an der Lahn, 18 july 1945 - Ljouwert, 14 augustus 2011) wie in Dútske fuotbaltrainer. Korbach waard yn it Dútske Diez an der Lahn berne, en hie in Dútske heit en in Nederlânske mem.

## Biografy
As fuotballer kaam Korbach net fierder as de amateurs fan Patria Zeist en Baarn, mar as trainer spilet hy in wichtiger rol yn it fuotbal. Korbach syn karriêre as fuotbaltrainer begûn al yn 1968, doe’t hy assistint fan USV Elinkwyk waard. Letter wie hy ek noch trainer fan ûnder oare Cambuur Ljouwert en SK It Hearrenfean. Yn it seizoen 2006-2007 wie hy noch in skoftke trainer fan de amateurs fan de Harkemase Boys. Hjir waard hy yn maaie 2007 op non-aktyf setten.

Yn 2007 waard in boek oer Korbach publisearre. It boek waard skreaun troch Vincent Ronnes en giet oer it libben fan Korbach yn syn tiid as fuotballer en trainer.

Begjin 2011 waard by Korbach kielkanker yn in fier stadium konstatearre. Yn de simmer fan dat jier folge de diagnose dat er noch inkele moannen te libjen hie. Op 14 augustus 2011 stoar er yn it Medysk Sintrum Ljouwert oan de gefolgen fan in hertoanfal. Op tongersdei 18 augustus koe elkenien ôfskie nimme fan Korbach yn it Kambuur-stadion. De freed dêrop waard Korbach te hôf brocht.

## Trainerskarriêre
* 1968-1970: USV Elinkwyk (assistint-trainer)
* 1970-1973: FC Utert (assistint-trainer)
* 1973-1977: FC Wageningen (haadtrainer)
* 1977-1982: PEC Swol (haadtrainer)
* 1982-1983: FC Folendam (haadtrainer)
* 1983-1986: FC Twente (haadtrainer)
* 1986-1988: Cambuur Ljouwert (haadtrainer)
* 1988-1990: Go Ahead Eagles (oant en mei febrewaris 1990; haadtrainer)
* 1990-1992: SK It Hearrenfean (oant en mei oktober 1992; haadtrainer)
* 1992-1993: FC Folendam (fan novimber 1992 oant en mei oktober 1993; haadtrainer)
* 1993-1995: Cambuur Ljouwert (fan oktober 1993 oant en mei febrewaris 1995; haadtrainer)
* 1995: Istanbulspor (fan july 1995 oant en mei oktober 1995; assistint-trainer en waarnimmend-trainer)
* 1995-1998: De Greefskip (fan novimber 1995 oant en mei desimber 1998; haadtrainer)
* 1999-2001: Herakles Almelo (haadtrainer)
* 2003: Sparta (jannewaris 2003; nei twa dagen opstapt nei advys fan de dokter)
* 2004-2005: Rohda Raalte (haadtrainer)
* 2005-2006: PSM Makassar (Yndoneezje; haadtrainer)
* 2006-2007: Harkemase Boys (fan oktober 2006 oant en mei maaie 2007; haadtrainer)

## Bysûnderheden
*1974: promoasje nei de earedifyzje mei FC Wageningen
*1975: degradearre út de earedifyzje mei FC Wageningen
*1978: promoasje nei de earedifyzje mei PEC Swol
*1983: promoasje nei de earedifyzje mei FC Folendam
*1984: promoasje nei de earedifyzje mei FC Twente
*1990: promoasje nei de earedifyzje mei SK It Hearrenfean
*1991: degradearre út de earedifyzje mei SK It Hearrenfean
*1994: degradearre út de earedifyzje mei Cambuur Ljouwert
*2005: Rohda Raalte hanthavene yn de haadklasse C
*2007: degradearre út de hoofdklasse C mei de Harkemase Boys
Florâns

**Florâns** (Italjaansk: *Firenze*) is in stêd yn Itaalje. It is de haadstêd fan de regio Toskane en de provinsje Florâns. Yn de stêd wenje sa'n 370.000 minsken en leit oan de rivier de Arno. De stêd stiet bekend as de widze fan de Renêssânse en jildt dêrmei as ien fan de wichtichste kultuerstêden fan Jeropa. 

## Skiednis
Florâns waard stifte yn it jier 59 troch Romeinske feteranen dy't út it leger ûntslein waarden. Sy neamden harren stêd 'Florentia' (Latyn foar 'bloei'). 

Iuwenlang soe de stêd bestjoerd wurde troch de bankiersfamylje de Medisi, wêrfan de measten in grutte belangstelling foar keunsten hiene krekt as de skilderkeunst, byldhoukeunst, arsjitektuer en literatuer. De Medisi regearen sûnt de 15e iuw oant 1737. 

## Florâns en de Renêssânse
Florâns is de meast útsprutsen renêssânsestêd fan Itaalje. Nearne oars yn Itaalje binne sa'n protte gebouwen en keunstwurken út dat tiidrek. 

It belang fan Florâns as hannelsstêd docht ûnder mear bliken út it feit dat de pleatslike munt, de *fiorino d'oro* of Gouden Florijn, de namme liende oan in protte oare, krekt as de Hongaarske forint en dy fan Nederlân. 

## Nijsgjirrichheden
### Tsjerken
* Santa Maria del Fiore, dy't yn de folksmûle **Duomo** (*dom*) neamd wurdt, mei de grutte koepel, dy't ûntwurpen is troch Brunelleschi, hat de stêd ynternasjonale faam jûn. 
* Basilica San Lorenzo
* Santa Maria del Carmine mei de kapel *La Capella Brancacci*
* Santa Maria Novella
* Tsjerke Santa Croce
* Orsanmichele
* San Miniato al Monte
* Santo Spirito

### Brêgen
* Ponte Vecchio (*âlde brêge*), dy't boud is yn 1345, en de **Corridoio Vasariano**, dy't ûntwurpen is yn 1565, lûke in soad toeristen. Wat de Ponte Vecchio unyk makket is de gong dy't boppe de winkeltjes rint. Eartiids rûnen de leden fan de foaroansteande Medisi-famylje hjir by lâns sadat sy har net ûnder it gewoane folk hoegden te bejaan. 


Ofbyld:Santa Maria del Fiore.jpg|Santa Maria del Fiore, in foarbyld fan de renêssânsestyl
Ofbyld:Firenze-palazzovecchio.jpg|Palazzo Vecchio
Ofbyld:Ponte vecchio.jpg|Ponte Vecchio
Ofbyld:Firenze-riflessi sull'arno2.jpg|De rivier de Arno 
Ofbyld:046_Campanile.jpgCampanile (njonken de dom)
Ofbyld:Sandro_Botticelli_-_La_nascita_di_Venere_-_Google_Art_Project_-_edited.jpg|De berte fan Fenus troch Sandro Botticelli (sa. 1485) 
Ofbyld:Florence_italy_duomo.jpg|De *Duomo*, Santa Maria del Fiore
Ofbyld:Perseo_Cellini.jpg|Perseus-standbyld fan Cellini in de "Loggia dei Lanzi"
Ofbyld:Firenze.PalVecchio.Uffizi02.JPG|"Uffizi" en "Palazzo Vecchio"


## Keppeling om utens
* Wikivoyage Florence
Earedifyzje

**Earedifyzje** is de namme fan tal fan sportkompetysjes op it heechste nivo yn Nederlân en België, ûnder oaren:

*Earedifyzje fuotbal
*Earedifyzje fuotbal foar froulju
*Earedifyzje iishockey
ABC-eilannen

De **ABC-eilannen** binne in groep eilannen yn de Karibyske See. De eilannegroep bestiet út de eilannen Arûba, Bonêre en Kurasau (Nederlânsk: Curaçao) en hearre ta de Underwynske Eilannen.

Arûba, Bonêre en Kurasau lizze foar de kust fan Fenezuëla, en meitsje diel út fan de Nederlânske Antillen (Arûba makket sûnt 1986 bestjoerlik sjoen net mear diel út fan de Nederlânske Antillen, it eilân hat in status aparte). De eilannen binne foarmje in part fan de Lytse Antillen.

Op de eilannen wurdt de kreoalske taal Papiamintsk sprutsen, yn tsjinstelling mei de SSS-eilannen, wêr't Ingelsk sprutsen wurdt.

## Sjoch ek
* SSS-eilannen
* Arûba
* Bonêre
* Kurasau
SSS-eilannen

De **SSS-eilannen** is in groep eilannen yn de Karibyske See. De eilannegroep bestiet út de eilannen Saba, Sint-Marten en Sint-Eustasius. De eilannen meitsje diel út fan de Nederlânske Antillen en hearre ta de Boppewynske Eilannen.

Op de SSS-eilannen wurdt, yn tsjinstelling ta de ABC-eilannen, wêr’t Papiamintsk sprutsen wurdt, Ingelsk sprutsen.

## Sjoch ek
* ABC-eilannen
* Saba
* Sint-Eustasius
* Sint-Marten
Skandinavysk Skiereilân

It **Skandinavysk Skiereilân** is in skiereilân yn Jeropa. It uterste suden fan it gebiet leit yn it Sweedske Skania, en it rint nei it noarden ta oant de Noardkaap. De lannen Noarwegen en Sweden lizze yn it gebiet. Ek it noardlik part fan Finlân makket yn sommige definysjes diel út fan it skiereilân. Wêr't de eastlike grins leit is net hielendal wis. Meastal wurde de grinzen fan Noarwegen en Sweden brûkt.

It lânskip fan it skiereilân wurdt dominearre troch it Skandinavysk Heechlân. Yn it westen fan it Skandinavysk Skiereilân lizze de Noarske fjorden, yn it suden lizze de grutte marren, it Vänermar en it Vättermar. Foar de kust fan it skiereilân lizze in protte lytse rotseilantsjes, saneamde skeren.
Nije lannen

De **Nije Lannen** binne it gebiet dêr't earder de Middelsee lei. De Middelsee wie in see-earm dy’t fan wêr't no It Bilt is nei it suden Fryslân yn stuts. Mei't de see tichtslibbe mei slyk út de Noardsee kaam der stadichoan nij lân frij op de boaiem fan de see. Lykwols wie it net allinnich in natuerlik proses: yn de rin fan de tiid waard de see ek bepoldere, oant der mei it bepolderjen fan It Bilt neat mear fan oer wie.  

## Untstean

Al yn de 11e iuw waard begûn mei it bedykjen fan Eastergoa en Westergoa. Ek yn die tiid begûn de Middelsee minder djip en grut te wurden troch it slyk dat oanspielde. Bytsje by bytsje waard der troch de minsken lân wûn op de see. It lân dat sadwaande ûntstie waard de Nije Lannen neamd. De measte grûn dy’t wûn waard, waard ferdield oer de al besteande plakken om de Middelsee hinne. Sadwaande is der Mantgummer Nijlân, Stienser Nijlân ensafuorthinne. De parten fan de doarpen dy dêrfoar al bestien hienen waarden krekt sa it Mantgummer Aldlân, ensafuorthinne. De grins tusken de twa is ornaris goed te sjen om't dêr de âlde Middelseedyken lizze.

## Hjoeddeisk gebrûk
De Nije Lannen hawwe nea yntinsyf bewenne west. Ek hjoed wenje der, relatyf sjoen, net in protte minsken yn it gebiet. Op de kaart is goed te sjen dat der mar in pear doarpen lizze yn de Nije Lannen. It doarpke Nijlân, dat syn namme te tankjen hat oan de Nije Lannen, is sa’n plak dat op it lân fan de âlde Middelsee boud waard. It grutste part fan de Nije Lannen waard brûkt foar lânbou, omdat de grûn fan dêr tige fruchtber wie en ek no noch hieltyd is. Yn de 16e iuw wie It Bilt it sintrum fan de Nederlânske nôt-yndustry. Dêrtroch ûntstie der in wisse wolfeart om de Nije Lannen hinne.

## List fan Nijlannen
* Boazummer Nijlân
* Britsummer Nijlân
* Dearsummer Nijlân
* Easterwierrum Nijlân
* Goutummer Nijlân
* Huzummer Nijlân
* Jelsummer Nijlân
* Koarnjummer Nijlân
* Mantgummer Nijlân
* Raarder Nijlân
* Stienser Nijlân
* Wirdummer Nijlân
1508

## Foarfallen

## Berne
* 23 april - Georg Sabinus, Dútsk gelearde
* 29 oktober - Berte yn it Spaanske Piedrahita fan Fernando Alvarez de Toledo, better bekend as de hartoch fan Alva, Spaansk offisier en steatsman.
* 8 desimber - Gemma Frisius, Frysk geograaf, wiskundige en dokter († 1555)

## Ferstoarn
* july: Goffa Adema, pastoar fan Abbegea.
* datum net witten: Jitschak Abarbanel, Spaansk-Portegeesk filosoof, politikus en rabbyn
1507

## Foarfallen
* 18 maart - Margareta fan Eastenryk wurdt lânfâd fan de Nederlannen.
 
* It Sistersjinzer Kleaster Menterna yn Grinslân wurdt stifte.

## Berne
* 19 oktober- Wigle fan Aytta, Frysk rjochtsgelearde en politikus († 1577)
* 29 oktober - don Fernando Álvarez de Toledo, hartoch fan Alva, Spaansk politikus en militêr († 1582)

## Ferstoarn
* 23 febrewaris - Gentile Bellini, Fenesiaansk keunstskilder (* 1429)
1509

## Foarfallen
* 22 april - Kening Hindrik VIII fan Ingelân bestiget de troan fan Ingelân nei de dea fan syn heit Hindrik VII.
* 11 juny - Kening Hindrik VIII fan Ingelân boasket oan Katarina fan Aragon.
* 24 juny - Hindrik VIII wurdt formeel kroane ta kening fan Ingelân.
* 26 septimber - De twadde Kosmas- en Damianusfloed treft benammen Walcheren, mar ek it gebiet tusken it IJ en de Alde Ryn komt splis te stean.

## Berne
* 10 july - Jehannes Kalvyn (Jean Cauvin), Frânsk-Switsersk tsjerkeherfoarmer, teolooch en stifter fan it kalvinisme († 1564) 

## Ferstoarn
* 21 april - kening Hindrik VII fan Ingelân (* 1457)
1510

## Foarfallen
* Juw Dekema wurdt magistraat yn Baarderadiel.
* Kastiel De Kinkhorst yn Meppel wurdt boud troch Roleff fan Múnster.
* Earste prosesje fan Us Leaffrou fan Ljouwert nei in grutte oerstreaming.

## Berne
*5 juny - Loadewyk II, hartoch fan Longueville
*22 july - Alessandro de' Medici, hartoch fan Penne en Firenze
*25 oktober - Franciscus Borgia, generaal-oerste fan de jezuïeten (1564-1572)
*25 oktober - Renate, Frânsk prinsesse

* Arnoldus Arlenius, humanist
* Karel fan Berlaymont, Súd-Nederlânsk ealman
* François Clouet, Frans maniëristysk skilder
* Philibert Delorme, Frânsk arsjitekt
* Frâns I, hartoch fan Saksen-Lauenburch (1543-1571, 1574-1581)
* Kornelis fan de Goude, Nederlânsk skilder
* Maarten fan Horne, greve fan Horn
* William Howard, Ingelsk steatsman
* Kornelius Jansenius, biskop fan Gint (1568-1576)
* Françoise de Lannoy, Nederlânsk ealfrou
* Bernard fan Merode, Nederlânsk ealman
* Alonso Mudarra, Spaansk komponist
* Nikolaas fan Nieuwland, biskop fan Haarlim (1562-1569)
* Albertus Risaeus, Nederlânsk tsjerkeherfoarmer
* Johannes Sullaqa, earste patriarch fan de Galdeesk-Katolike Tsjerke (1553-1555)
* Tecuichpotzin, Azteeksk prinsesse
* Thomas Vaux, Ingelsk dichter

## Ferstoarn
* 1 febrewaris - Sidonia fan Bohemen (60), hartoginne fan Saksen
* 10 april - Jacopo IV Appiano, hear fan Piombino
* 20 april - Wilwolt fan Schaumberch, Dútsk legeroerste (* 1446)
* 17 maaie - Sandro Botticelli (65), Italjaansk skilder
* 10 july - Katarina Kornaro (55), keninginne fan Syprus (1474-1489)
* 27 july - Giovanni Sforza (44), greve fan Kotignola
* 17 augustus - Richard Empson, Ingelsk steatsman
* 15 septimber - Katarina fan Genua, Italjaansk hillige
* 25 oktober - Giorgione, Italjaansk skilder
* 14 desimber - Frederik fan Saksen (37), grutmaster fan de Dútske Oarder (1498-1510)

## Byldzjende keunst

Ofbyld:Tilman Riemenschneider Barbara-1.jpg|Hillige Barbara* (om 1510) [[Tilman Riemenschneider]], München, Bayerisches Nationalmuseum
Ofbyld:Fra Bartolomeo 001.png|*Oanbidding fan it Bern* (om 1510) [[Fra Bartolomeo]], [[Galleria Borghese]]
Ofbyld:Raffael 058.jpg|De *Skoalle fan Atene'', Rafael Santi
1514

## Foarfallen
* De Swarte Heap wurdt ynset by it Belis fan Grins.
* De stins Friesburch, letter Leemburg neamd, oan de hjoeddeiske Vriesburgerwei yn Nijeholtpea wurdt troch Gelderske troepen belegere en ferwoaste.
* Begjin fan trije jierren striid fan Edzard I tsjin hartoch Albrecht fan Saksen.
* 14 juny - De Eastfriezen keare de *Swarte Garde* op, yn 'e tiid fan it Saksysk Skeel.
* Slach by Hartwarden tusken Skieringers en Fetkeapers, tsjin 'e greve fan Bremen. 
* 30 septimber - De Sint-Jeronimusfloed treft Hollân en Seelân.
* Keizer Friedrich III woe dat de hartoch fan Saksen greve fan East-Fryslân waard. Greve Edzard fan East-Fryslân woe dat net akseptearje, foar in hear oer dat folle grutter as him wie. Fjouwer-en-tweintich Dútske hartoggen en prinsen teagen nei East-Fryslân mei har legers. Alhoewol't it Dútske leger folle grutter en sterker wie, koenen hja Edzard net ferslaan.
* It *[[Register van de Aanbreng]]* wurdt fierder útwreide.

## Berne
* 15 july - Petreius Tiara, Frysk dokter, dosint en bestjoerder († 1586)

## Ferstoarn
* 9 jannewaris - Anna fan Bretanje, hartoginne fan Bretanje en keninginne fan Frankryk (* 1477)
1512

## Foarfallen
* Hiertroepen fan Karel fan Gelre falle Amsterdam oan. Se plonderje de Lastage, de winterhaven en skipshelling fan de stêd. Der wurdt in soad fernield.

## Berne
* 5 maart - Gerardus Mercator, Flaamsk kartograaf
* 10 april - kening Jakobus V fan Skotlân († 1542)

## Ferstoarn
* 21 jannewaris - Svante, regint fan Sweden (* 1460)
* 22 febrewaris - Amerigo Vespucci, Italjaansk ûntdekkingsreizger.
1513

## Foarfallen
* 9 septimber - Slach by Flodden - Hindrik VIII's leger ûnder de greve fan Surrey deadet kening Jakobus IV fan Skotlân.

## Berne

## Ferstoarn
* 20 febrewaris - Jehan I fan Denemark, kening fan Denemark
* 9 septimber - Jakobus IV fan Skotlân
1516

## Foarfallen
* 23 jannewaris - Karel V wurdt kening fan Kastylje en Aragon; dit wurdt beskôge as de feriening fan Spanje, hoewol't de beide keninkriken formeel noch oant 1715 bestean bliuwe sille.
* 26 oktober - De Oustertrijegeaën wurde foar it earst neamd yn in tekst fan Worp fan Thabor.
* *sûnder datum* - De Kleaster Ludingatsjerke yn Mullum wurdt ôfbrutsen.
* *sûnder datum* - Palestina wurdt yn it Osmaanske ryk opnomd en fan Konstantinopel út bestjoerd.
* *sûnder datum* - Yn it Súddútske Augsburg wurdt de Fuggerei boud: in diel fan 'e stêd wurdt wijd oan it húsfêstjen fan behoeftige boargers. It is de âldste sosjale folkshúsfêsting yn 'e wrâld.
* *sûnder datum* - Yn De Bosk brekt de pest út.

## Berne
* 18 febrewaris - keninginne Marije I fan Ingelân (*Bloody Mary*) († 1558) 
* 27 oktober - Ruy Gómez de Silva, prins fan Éboli, Spaansk ealman en politikus († 1573)
; datum ûnbekend
* André Thevet - Frânske preester, ûntdekkingsreizger, geograaf en skriuwer († 1590)

## Ferstoarn
* 23 juny - kening Ferdinand II fan Aragon (* 1452) 
* 30 july - greve Jan V fan Nassau-Dillenburg (* 1455) 
* begjin augustus - Jeroen Bosch, Nederlânsk keunstskilder (* ±1450) 

## Literatuer
;romans
* Thomas More, *[[Utopia (boek)|Utopia]]* (oerset yn it Frysk as *Utopia*)
Genua (stêd)

**Genua** (Italjaansk: *Genova*, Liguerysk: *Zena*) is in stêd yn Noardwest-Itaalje, súdwestlik fan Milaan en eastlik fan Savona oan 'e Ligueryske See. It is de haadstêd fan 'e regio Liguerje. Yn Genua wenje om-ende-by 600.000 minsken en de stêd beskikt oer de grutste haven fan Itaalje. 

De ferneamdste Genuees wie sûnder mis de ûntdekkingsreizger Kristoffel Kolumbus.

## Skiednis
Genua wie yn 'e Romeinske tiid in wichtige floatbasis. Nei de fal fan it West-Romeinske ryk hie it te krijen mei ferskate oerhearskers (û.o. Eastgoaten, Byzantinen en sûnt 774 mei it Frankyske ryk. Yn de 11e iuw kaam oan dy situaasje in ein, doe't keaplju en boargerij fan Genua in stêdsrepublyk meitsje makken. Genua berikte doe mei oare Italjaanske stêden as Feneesje, Pisa en Amalfy) in protte macht en rykdom. De stêd hie it foar it sizzen oer Liguerje, it suden fan Piëmont en ferskate gebieten oersee, wêrûnder Korsika, Elba en parten fan Sardynje, mar ek yn de Levant, oan de Swarte See, op Syprus en yn Noard-Afrika. 

Tusken 1257 en 1381 focht Genua ferskate oarloggen út mei Feneesje. De opkomst fan it Osmaanske Ryk yn de 15e iuw makke lykwols in ein oan harren macht. Dêrnei kaam Genua yn Frânske hannen en yn 1463 waard Genua oan de stêd Milaan ûnderhearrich. Under Andrea Doria, dy't help krige fan Karel V, waard de stêd wer ûnôfhinklik. Bonaparte feroverde Genua yn 1797 en foarme it ta de Ligueryske Republyk om. Yn 1804 waard de Republyk Genua wersteld, mar it Wener Kongres foege Genua by it keninkryk Sardynje, wêrmei it yn 1860 opgie yn it nije keninkryk Itaalje. 

## Nijsgjirrichheden

* Katedraal di San Lorenzo út (1118)
* Palazzo Reale (Keninklik Paleis) (1643)
* Palazzo San Giorgio (1260)
* Akwarium
* Piazza Banchi en Piazza San Matteo
* La Lanterna (fjoertoer) (1543)
* Piazza de Ferrari
1518

## Foarfallen
* 7 desimber - Hartoch Karel fan Gelre trout mei hartoginne Elizabeth fan Breunswyk-Lüneburg. 
* *sûnder datum* - Willem fan Roggendorf wurdt steedhâlder fan Fryslân (en sil dat bliuwe oant 1521).

## Berne
* 29 septimber - Tintoretto (Iacopo Robusti), Italjaansk keunstskilder († 1594)

## Ferstoarn
* koart foàr 20 novimber - Pierre de la Rue, Flaamsk komponist en sjonger (* ±1450)

## Literatuer
;toaniel
* anonimus, *[[Mariken van Nieumeghen]]* (oerset yn it Frysk as *Marike fan Nijmegen*)
1523

## Foarfallen
*Sleat falt as lêste Fryske fêstiging yn hannen fan de erfgenamten fan de greven fan Hollân. By it belis fan Sleat, dêr't Fryske en Gelderske troepen legere wienen, is de Hollânske ealman Jan fan Wassenaar deadlik ferwûne rekke. De ealman wie de lêste Hollander dy't omkaam yn de striid om de hearskippij oer Fryslân.
*Yn Wâldsein wurdt in blokhûs boud by it kleaster.
*6 juny Sweden wurdt mei it ferkiezen fan Gustav Vasa in ûnôfhinklik keninkryk en is gjin lid mear fan de Uny fan Kalmar.
*12 juny - De Fryske frijheidsstrider Janko Douwama wurdt finzen set.

## Berne
;april
* 5 - Blaise de Vigenère († 1596)
* 11 - Joachim Hoppers, Frysk jurist en rjochtsgelearde († 1576)
;*datum ûnbekend*
*Gemme fan Burmania, Frysk politikus († 1602)

## Ferstoarn
* 24 oktober Juw Dekema - santjinde en lêste Fryske potestaat en Skieringer. Hy wenne yn de buert fan Weidum en Baard

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:Portrait of Erasmus of Rotterdam by Hans Holbein d. J. in Kunstmuseum Basel.jpg|*[[Desiderius Erasmus]]* troch Hans Holbein de Jongere


## Boukeunst

Ofbyld:Palazzetto Le Roy Rome.jpg|*Palazzo Braschi*, Rome (1523)
1525

## Foarfallen
* It tsjerkje fan Ketlik wurdt boud. Om dizze tiid hinne krijt ek Aldeholtpea in tsjerke.
* Fryslân falt ûnder keizer Karel V.
* Troch Jeropeanen ferspriede sykten spûkje troch de Andes. Tûzenen stjerre, derûnder in soad Inka's.
*13 juny - Houlik fan Maarten Luther en Katharina von Bora yn Wittenberg. 

## Berne

## Ferstoarn
* 17 novimber: Eleonore, keninginne fan Portegal (* 2 maaie 1485)

## Byldzjende Keunst

Image:Quentin Massys - The Virgin Enthroned - 1525 - Staatliche Museen, Berlin.jpg|*De faam Marije* (1525), Quinten Matsijs


## Boukeunst

Ofbyld:Rotterdam laurenskerk.jpg|*[[Grutte of Sint-Laurenstsjerke (Rotterdam)|Laurenstsjerke]]*, Rotterdam (1525) Hendrick de Keyser 
Ofbyld:Besiendershuis.jpg|'Besiendershûs', Nymwegen (± 1525)
1526

## Foarfallen
* Karel V boasket mei Isabella fan Portegal.
## Berne
* 21 maaie - kening Filips II fan Spanje († 1598) 
;*datum ûnbekend*
* Kenau Simonsdochter Hasselaer, Nederlânsk oarlochsheldinne († 1588)

## Ferstoarn
* 29 augustus - Loadewyk II, kening fan Hongarije en Bohemen
1528

## Foarfallen
* Mei jildlike stipe fan Hollân wurdt in Utert oan de bou fan de Fredenburch begûn. It is de bedoeling dat dêrfoar de roerige gilden einlik it swijen oplein wurdt en de stêd foargoed yn de Boergondyske stokken brocht wurdt.
* Hindrik fan Beieren, biskop fan Utert, stiet de wrâldske macht fan Utert ôf oan Karel V, foar syn beskerming tsjin Gelre.
* Karel V wurdt lienhear fan Utert en it Oersticht.

* Troepen fan de Gelderske fjildhear Maarten fan Rossum plonderje en brânskatte De Haach

## Berne
* 25 augustus - Luis de Requesens y Zuñiga, Spaansk ealman, militêr en lânfâd fan de Nederlannen († 1576)
;*datum ûnbekend*
* Hessel fan Aysma, Frysk jurist en steatsman († 1592) (mooglik berne yn 1527)
* Sibrandus Leo, Frysk skiedskriuwer en geograaf († 1583) (mooglik berne yn 1529)

## Ferstoarn
* Albrecht Dürer -  Dútske skilder en graveur (*1471).
* 14 febrewaris - Edzard I, Edzard de Grutte yn Emden (*1461) greve fan East-Fryslân fan 1492 ôf.
Kampaanje

**Kampaanje** of **Kampanië** (Italjaansk: **Campania**) is in regio yn Súd-Itaalje, dy't oprjochte waard yn 1948. Kampaanje grinzget oan de regio's Latium, Molise, Apûlje en Basilikata en oan de Tyrreenske See. De namme is streekrjocht út it Latyn ôflaat, want de Romeinen neamden de regio nammentlik **Campania felix**, wat *lokkich lânskip* betsjutte. De haadstêd is Napels en de regio is opdield yn fiif provinsjes.

Tusken 600 en 200 f.Kr. wie Capua de wichtichste stêd fan Kampaanje. Yn de iere midsiuwen wie dat Amalfi en yn de lette midsiuwen waard Napels de dominante stêd en is dat ek bleaun. 

## Nijsgjirrichheden yn Kampaanje

* Grot fan de Sibylle te Cumae
* Grykske timpels te Paestum
* Romeinske stêden te Pompeii en Herculaneum
* Romeinske filla's fan Oplontis en Stabiae
* Fulkanen fan de Fesuvius
* Solfatara (fulkaan)
* Costiera Amalfitana fan Sorrento oant Salerno
* Eilannen Capri en Ischia

## Eilannen fan Kampaanje
*Capri
*Ischia
*Procida

## Provinsjes

## Gemeenten
Gemeenten mei mear as 50.000 ynwenners. Provinsjehaadstêden wurde mei **fette** letter wjerjûn. 





## Ofbylden

I08 088 Napoli.jpg|Napels.
Paestum Poseindontempel2.JPG|Timpel fan Paestum.
Castello Aragonese di Ischia 1.JPG|Castello Aragonese fan Ischia.
Corricella 2016, Procida (4).jpg|Corricella.
Parco nazionale vesuvio.jpg|Fesuvius.


## Keppeling om utens
* Offisjele side fan de regio Kampaanje
* Fesuvius