open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
De Geau (Drylts)

**De Geau** is in wetter tusken de stêden Drylts en Snits yn de gemeente Súdwest-Fryslân. *Geau* is krekt as *gau* in namme foar in wetter.

De Geau is in ûnderdiel fan de ferbining Snitser Mar - Hegemer Mar en wurdt dêrtroch yn 'e simmer drok befearn. Krekt bûten it sintrum fan de stêd Snits is de Geaubrêge, ien fan de fiif brêgen oer de rivier. Op dat punt krúst de Stêdsrûnwei Súd de rivier. De Geaubrêge is de grutste oerspanning fan de rivier, mei in hichte fan 3.16 m. en in breedte fan wol 9 meter.

By dizze brêge wurdt boud oan it Geau-akwadukt dy't nei alle gedachten yn 2008 foltôge wurdt.

Yn Snits markeart de Toppenhúster Brêge de einpunt fan de rivier; it wetter giet dan mûglik fierder as de Snitser Aldfeart. Oan de súdwesteind giet it wetter as De Feart fierder troch Drylts nei it westen en einiget dan yn it Wiiddraai. Op âlde kaarten is te sjen dat der eartiids in wetter fierder nei it westen gong; it Wiiddraai is mooglik earst ûntstien doe't de Wide Wimerts groeven is.

Markante gebouwen oan de rivier binne Wettermole De Rat yn Drylts en Wetterpoarte yn Snits.
Goaiïngarypster Puollen

De **Goaiïngarypster Puollen** is in wetter yn de gemeente De Fryske Marren. 

It stiet op meardere plakken yn direkte ferbining mei de Snitser Mar en is hjir allinnich mar fan skieden troch de eilantsjes de *Grutte Griene* en de *Lytse Griene*. Troch de Noarder Alde Wei  stiet de mar oan de súdkant yn ferbining mei de Langwarder Wielen. Oan de mar leit it doarp Goaiïngaryp mei jachthaven.

Krekt as de Snitser Mar binne der simmerdeis in soad wettersporters op en by de Goaiïngarypster Puollen.

De marren binne part fan it Natura 2000-gebiet Snitsermargebiet.
Grutte Wielen

De **Grutte Wielen** is in mar eastlik fan Ljouwert yn de gemeente Ljouwert. It leit krekt benoarden de provinsjale Grinzerstrjitwei (N355). In *wiel* is de beneaming foar in plasse dy't ûntstien is troch in dyktrochbraak.

Yn it noarden gean de Grutte Wielen oer yn it Houtwiel. 
Yn it easten rint de Ryptsjerkster Feart troch nei Ryptsjerk. Yn it westen gean de Grutte Wielen oer yn de Wielhals en slút oan op it Alddeel.
Oan de súdkant fan de mar is in jachthaven, restaurant en in surfstrân.

De Grutte Wielen wurdt foar it grut gedielte beheard troch It Fryske Gea. It is ûnderdiel fan it natoergebiet de Grutte Wielen. Dit gebiet is oanwiisd as fûgelrjochtlinegebiet.
Idzegeaster Poel

De **Idzegeaster Poel** is in mar yn 'e neite fan it doarpke Idzegea yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Dizze feanmar fan 3 ha is ûntstien troch turfôfgravingen. Folle mear fan sokke marren binne ûntstien troch it winnen fan sâlt út fean.

Op dizze mar wurdt in soad syld. Oan de poel lizze stikken grûn fan Steatsboskbehear.
Langwarder Wielen

De **Langwarder Wielen** is in langhalige mar besuden de Snitser Mar.

Op de mar is in soad rekreaasjefeart. Om de Langwarder Wielen lizze de doarpen Langwar en Boarnsweach. De mar hat ek ferbining mei it Prinses Margrietkanaal, de Snitser Mar en de Kûfurd.

Oan de Langwarder Wielen, stiet de Sweachmermole, in polder- en nôtmole út 1782. Dy mûne mealde earder de Grutte Polder fan Langwar, Diken en Boarnsweach drûch. 

## Ofbylden

Ofbyld: Langweer 20040902_2219.jpg|Langwar en Langwarder Wielen út de loft besjoen
Ofbyld: sneekermeer_kl.jpg|Offisjele wetternammen yn de omkriten
Linde

**De Linde** (Stellingwerfsk en offisjeel: *De Lende*) is in rivierke yn de gemeente Weststellingwerf, dat foar in diel de grins foarmet mei Stienwikerlân en Eaststellingwerf. Tusken it marke It Wide en it doarp Slikenboarch foarmet er de natuerlike grins tusken Oerisel en Fryslân. De boarne fan de Linde leit yn de buert fan Tronde. 
De rivier streamt besuden de rige doarpen Aldeholtpea - Wolvegea - Sonnegea - Aldetrine en benoarden de doarperige Boyl - Noardwâlde -Finkegea - Steggerda - Pepergea - Blesdike - Oldemarkt. By de Kúnder lei foar de oanlis fan de Noardeastpolder de mûning yn de Sudersee. 

It rivierke leit yn in delling dy't yn it Saalien troch in gletsjertonge foarme is. Fan oarsprong is de Linde in sydtûke fan de Tsjonger. De delling is letter mei heechfean oergroeid rekke, dat oan de ein fan de 18e iuw ferfeante waard. Tusken 1922 en 1927 is de rivier kanalisearre. Yn de jierren tritich begûn de ûntginningsmaatskippij *De Drie Provinciën* dielen fan it dal fan de Linde te ûntginnen as projekt fan de wurkferskaffing. Yn 1933 kaam de Lindepolder klear. 

Yn de jierren tritich waarden trilfeanen en blaugerslannen ûntdekt mei kenmerkjende plantesoarten as parnassia, grienknolorchis en feanmoasorchis. Dêrom woe It Fryske Gea se graach hawwe as natuergebieten. Yn 1938 waard it earste gebiet oankocht. Yn 2007 wie der al 785 hektare  yn eigendom krigen, wêrûnder de gebieten Helomapolder, Driessenpolder, Gorterspolder, Botkereservaat, Unlân en Alde Streamdal. It reservaat wurdt troch It Fryske Gea *Lindevallei* neamd. It dal foarmet ek in ferbining tusken it nasjonaal park Wieden-Weerribben en it natuerreservaat Rottige Meente.

Yn 1672 waard bylâns de Linde de *Lindeliny*, ûnderdiel fan de Fryske Wetterliny, oanlein om biskop Bernhard fan Galen fan Münster te kearen. Dy liny rûn fan de Swartedyksterskâns bewesten Ien nei Slikenboarch. Bylâns de Linde binne de restanten de Bekhofskâns besuden Aldeberkeap noch te finen. As fedigening fan Fryslân is by in oanfal troch Bernhard fan Galen yn 1672 de Lindedelling blank setten.


Ofbyld:Weststellingwerf-tussen Wolvega en De Blesse, de Linde IMG 8501 2023-09-11 16.29.jpg|De Linde tusken Wolvega en De Blesse
Ofbyld:De Linde.jpg|De Linde tichtby Ossensyl
Ofbyld:Lindevallei nabij De Blesse.JPG|De Lindedelling by De Blesse


## Boarnen
* - *De wereld van het Friese landschap*, (Wolters Noordhoff 1993 ISBN 90-01-95519-3)
* -*Door It Fryske Gea* (It Fryske Gea 1993)

## Keppeling om utens
* webstee It Fryske Gea  
* webstee de Stellinwerven
Ie (Drylts)

De **Ie** is in rivierke yn de gemeente Súdwest-Fryslân dat earder in ferbinding wie tusken de Middelsee en de Sudersee/Flevomar. Oan dizze rivier is de stêd Drylts ûntstien. De Ie streamt noch altyd troch it âlde stedssintrum. Earder foarme dizze wetterrin in ienheid mei de Ie yn Gaasterlân.

Tsjintwurdich streamt de Ie tusken De Geau en mei in bocht komt it rivierke fia de Wynsleat op de Wide Wimerts út.
Engelenfeart

De **Engelenfeart** is in kanaal tusken de Tsjonger en it Nije Hearrenfeanster Kanaal en de Hearresleat. De namme komt fan de adellike Daniël Engelen dy't yn 1838 kantonrjochter waard op It Hearrenfean. Dy famylje liet it kanaal om 1850 hinne grave.

De Engelenfeart, allinnich brûkt troch de plezierfeart, foarmet de westlike grins fan It Hearrenfean en foarmet ek de grins mei de gemeente De Fryske Marren. It diel fan de feart benoarden (bylâns it rekreaasjegebiet De Heide) en besuden de brêge by Nijskoat is foar de boaten in favoryt lisplak foar ien of mear oernachtingen.
Muntjesylster Ryd

De **Muntjesylster Ryd** is in âlde slinke en kanaal dy't rint fan Muntsjesyl, Lauwerssyl bylâns nei de Fryske slûs by Sâltkamp. 

De ryd is de eardere útrin fan de Lauwers. It earste stik is ek de grins fan Fryslân en Grinslân is, mar it stik fan Lauwerssyl ôf leit hielendal yn Grinslân. It kanaal oant it Ryddjip is groeven yn 1754. Om't der doe swierrichheden wiene mei it ôfwetterjen oan de eastkant fan it Ryddjip is der in daam yn lein en is in kanaal parallel oan it Ryddjip groeven oan de Fryske Slûs ta. In pear hûndert meter foarby de Fryske slûs komme de twa streamen yn de Lauwersmar by elkoar.

De monumintale spilslûs fan Muntsjesyl mei de Nije Fryske Brêge leit yn it yn 1881 groeven streamkanaal by De Skâns. It streamkanaal en de slûs waarden troch de provinsje Fryslân lein as ferbettering fan de wetterôffier. Bewesten De Skâns leit de âlde slûs út 1741 (ferfanger fan de slûs fan 1476).
De Moarre

**De Moarre** is in mar yn it súdwesten fan Fryslân tusken de Fluezen en de Iselmar by Starum. De mar is, krekt as de Fluezen, ûntstien yn de foarlêste iistiid. De mar ûntstie neidat it iis tusken de kearwâlen fan Warns, Koudum en Gaasterlân tebekwiek.
NBA Live

De ***NBA Live*** searje fan basketbalspultsjes fan EA Sports, is op it stuit de meast ferkochte NBA-simulaasje, oarpronklik útbrocht yn 1994. De wichtichste konkurrint is de NBA 2K rige fan Sega. It begûn mei *NBA Live 95*, en waard alle jierren foar de wichtichste spulkompjûters útbrocht.

Yn it earstoan wie de NBA Live searje inkeld foar de Sega Genesis en de SNES spulkompjûters. Beide ferzjes hiene wol wat fan mekoar en de wichtichste opsjes wienen foar beide ferzjes beskikber.

## Keppeling om utens
* offisjele webstek fan NBA Elite 11
EyeToy

De **EyeToy** is in digitale kamera, dy't wol wat hat fan in webkam, foar de PlayStation 2 en de PlayStation Portable. Mei help fan dy kamera kin de spiler sels meispylje yn it spultsje.
Yn it earstoan waard de EyeToy makke troch Logitech, lettere ferzjes komme fan Nam Tai.

## Spesifikaasje
De EyeToy kin mei in USB 2.0-ferbining oansletten wurde. Hy brûkt 50 mA en is 173 gram. De maten binne 44 mm × 53mm × 89mm en de kabel is 2m lang.

## Skiednis
De EyeToy wie earst in idee fan Dr. Richard Marks, hy woe in webkam kombinearje mei Playstation 2. Hy wie lykwols net de earste mei it idee, want de Game Boy Kamera wie der al earder, lykas de DreamEye fan Sega. Mei it krêftigere Playstation 2 en modernere kamera's wiene der wol mear mooglikheden, dy't net kind hiene mei de Game Boy en Sega. *[[SCEE]] London Studio* die wat mei it idee, en kaam yn 2002 mei in konsept en fjouwer spultsjes. It idee wie in súkses en yn july 2003 waard de EyeToy mei it earste spultsje ** útbrocht.

## Spultsjes
### 2003
* EyeToy: Play
* EyeToy: Groove

### 2004
* EyeToy: Antigrav
* Sega SuperStars 
* U Move Super Sports
* EyeToy: Chat - in fideofoan-systeem dat brûkt wurde kin mei help fan in netwurkoanpassing.
* EyeToy: Play 2
* Disney Move 
* Nicktoons Movin'

### 2005
* EyeToy: Monkey Mania
* EyeToy: Kinetic
* EyeToy: EduKids
* EyeToy: Play 3
* EyeToy: Operation Spy
* Clumsy Shumsy (Phoenix Games Ltd.)

### 2006
* Rhythmic Star

## Keppeling om utens
*Webstee fan EyeToy
Brongergea

**Brongergea** of **Brommegea** is in buorskip ûnder It Oranjewâld yn de gemeente It Hearrenfean. De namme betsjut de parochy fan Bronger.

Brongergea wie yn earder tiden in lyts tsjerkedoarp (14e – 16e iuw). It gebiet lei tusken de lettere Skoatterlânske Kompanjonsfeart oant de rivier de Tsjonger. 

Eartiids stuon hjir de Pauwenburch, boud om 1600 hinne troch de Oenema's. Yn 1992 kaam it terrein yn besit fan Steatsboskbehear dy it ta heide omfoarme.
Ek it bûten Carolineburch hat hjir stuon oan de súdkant fan it tsjerkhôf.
Fan de lytse bûtens yn it Wâld is Klemburch yn Brommegea noch it ienige foarbyld.

De tsjerke, wijt oan Sint Agatha, wurdt yn 1315 al neamd, mar wie healwei de 17e iuw al ferfallen, it tsjerkhôf is der noch altiten. It tsjerkhôf hat in klokkestoel en der binne grêfkelders fan de famyljes Van Limburg Stirum en De Blocq fan Scheltinga. 
Yn de buert op de *Berch fan Brongergea*, tsjinoer Klemburch, stiet in Belvedêre, dy't in moai útsicht oer de omjouwing jout.

Oan de noardkant fan Brongergea, ûntstie by de kompanjonsfeart it buorskip Nij Brongergea (Benedenknipe), dat letter mei Nij Ketlik it hjoeddeiske doarp De Knipe foarme. By de Tsjonger ûntstie it doarp Mildaam. It oerbleaune gebiet yn de midden heart no by de himrik fan Oranjewâld. Earst yn de Frânske tiid is it Wâld in doarp wurden.


Ofbyld:Brongerga w01.JPG|*Brongergea*
Ofbyld: Brongerga w03.JPG|*Tsjerkhôf*
Ofbyld: Brongera Belvedere 03.JPG|*útsjoch fan de Belvedêre ôf*
De Luts

**De Luts** (ek wol **De Larts** of **De Lerts**) is in rivierke yn de gemeente De Fryske Marren.

De oarsprong fan de Luts wie yn de foarlêste iistiid. De Luts leit tusken twa rêgen fan balstienliem, dy fan Harich en dy fan Wikel. Doe't nei dy iistiid de temperatueren oprûnen, streamde it teiwetter troch dat natuerlike bêd. It rûn fan it hjoeddeiske lânhûs Kippenburch ôf yn de "Balkster Mar", it súdwestlike stik fan de Sleattemer Mar.

Tusken 1820 en 1830 is de Luts ferlinge, dat no rint dy fan de Sleattemer Mar, troch Balk nei De Holken. De Alvestêdetocht op redens brûkt ornaris dy ferbining om fan Sleat nei Starum.

De Luts is ek de namme fan it wetterskip besuden de Sleattemer Mar.

## Sjoch ek
* Fryske wetters
* De Lits
Alddjip

* It Alddjip by Goutum.
* It Alddjip yn Opsterlân, bopperin fan de Boarn.
* It Alddjip net fier fan Poppenhuzen.
* It Alddjip by Aldegea (Smellingerlân).
* It Alddjip by Soarremoarre.
* It Alddjip nei Dokkumer Nije Silen.
Opsterlânske Kompanjonsfeart

De **Opsterlânske kompanjonsfeart** is in kanaal tusken de Nije Feart by De Gordyk en de Drintske Haadfeart by Appelskea en is ûnderdiel fan de Turfrûte. 

## Skiednis
Foar de feanterij en it ferfier fan turf begûn men yn 1630 by De Gordyk de feanfeart te graven en nei 200 jier wie in einpunt berikt.

Fan De Gerdyk yn de (gemeente Opsterlân) rint it kanaal lâns in oantal buorskippen en doarpen: Hanebuorren, Foksebuorren, Himrikerferlaat, Weinterpferlaat, Lyts Grins (hjir makket de feart in rjochte hoeke en begjint de gemeente Eaststellingwerf, Moskou, Donkerbroek, Easterwâlde en komt út by Appelskea.
Tusken De Gordyk en Appelskea lizze njoggen slûzen yn de feart. Dit komt trochdat Appelskea ûngefear 12 meter heger leit as De Gordyk. Alle slûzen wurde mei de hân betsjinne.
De measte grutte brêgen binne elektrysk, mar op De Gordyk wurde de lytse brechjes mei de hân draaid. Hjir leit by de brêge ek in slûs. 
Yn 1974 wienen der plannen om de feart te dimpen. Pater van Ulden naam it inisjatyf om tsjin de dimping te protestearjen, wat úteinlik slagge is. Yn it sintrum fan De Gordyk is in draaibrêge nei him neamd.. Nei oanlieding fan dizze aksje is de Stifting De Nije Kompanjons oprjochte mei as doel it yn stân hâlden fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart.

## De Tsjonger
Tusken Donkerbroek en Easterwâlde giet De Tsjonger ûnder de Opsterlânske Kompanjonsfeart troch middels in dûker. Dat is om foar te kommen dat yn De Tsjonger wetter fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart komt. Fia Slûs III is der tagong ta De Tsjonger.

## Rekreaasje
De Opsterlânske Kompanjonsfeart hat har funksje foar de beropsfeart al lang ferlern. Dêrfoar yn it plak is de plezierfeart komd. Der komme ûngefear 1500 boaten jiers troch de feart. 

Skippen mei in djipgong fan maksimaal 1.10 meter kinne der troch. Troch fêste brêgen yn it trajekt is de maksimale hochte 3.70 meter.

## Slûzen
De feart is mei 9 skutslûzen ferdield yn 8 panden mei in djipte fan twa meter. De slûzen yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart (streamôfwerts fan Appelskea ôf): Daamslûs, Boppestferlaat, Stokersferlaat, Fochtelerferlaat, Nanningaferlaat, Weinterpferlaat, Himrikerferlaat en Slûs Gordyk.

Yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart binne gjin foarsjennings om it wetter oppompe te kinnen. Alle wetter dat troch de feart streamt komt fan it gebiet sels. Dy tige lege wetterstaannen kin der ekstra wetter ynlitten wurde fanút de Drintske Haadfeart.

## Sjoch ek
* Slûzen en keardamen yn Fryslân
Ringwiel

It **Ringwiel** is in (110 ha) hielendal ôfsluten marke (wiel) yn de buert fan de Aldegeaster Brekken yn Wymbritseradiel. Oan de noardkant sit in útstulping, It Hop, mei de buorskip Sânfurd. Tegearre foarmje se it natuergebiet Ringwiel en Hop dat beheard wurdt troch It Fryske Gea. Súdeastlik leit by de Liuwe Daam Lytse Gaastmar.

Grutte stikken binne ûndjip en allinnich mar mei iepen sylboatsjes te befarren. Oare stikken hawwe djiptes tusken de 1,30 m en 1,70 m.

## Keppeling om utens
* [[It Fryske Gea]: Ringwiel en Hop]
Aldhôf

De **Aldhôf** is in mar fan sa. 25 ha. súdeast fan Snits. 

## Lokaasje
Ea wie it dêr't de gemeenten Wymbritseradiel en Doanjewerstâl moeten. By de Gemeentlike weryndieling fam 1984 waarden it de eardere gemeenten Wymbritseradiel en Skarsterlân. sûnt begjin 20e iuw is it lykwols Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren.

## Wetters
It wurdt trochsnien troch it Prinses Margrietkanaal. Fia It Nau is de noardkant ferbûn mei de Wite Brekken. Oan de westkant is de mar neffens de Easterwimerts ferbûn mei de Swarte Brekken.

## Eilân
De mar feroaret stadich fan foarm, om't it leechfeangebiet is. Ek har de oanlis fan it Prinses Margrietkanaal it oansjen feroare.  Yn de mar leit in lyts eilantsje mei in fakânsjehúske. Op dit eilantsje skynt ek in saneamd ferlitten hôf te lizzen. In ferlitten tsjerkhôf is in oerbliuwsel fan in ferdwûne delsetting. Se komme yn Fryslân benammen foar yn feangebieten.

## Sjoch ek
* Wite en Swarte Brekken en Aldhôf
Sleattemer Mar

De **Sleattemer Mar** is in mar fan 140 ha. tusken de plakken Sleat, Balk, en Wâldsein yn de gemeenten Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren. Twa mei tûnen oanjûne farwetters ferbine dy plakken mei-inoar. De mar is net botte djip, bûten de fargeul bytiden mar 1,20 m. Oan de eastkant fan de fargeul is de wetterdjipte mar sawat ien meter; sa is de Wikeler Hop ek ûndjip.
Bit

In **bit** is de lytste ynformaasje-ienheid dêr't jo kompjûter mei wurket. Dy ynformaasje bestiet út ien ien- of nulkoade. Oft jo dy ien- of nulkoaden fertale nei ljochtstrielen, oan of út, of nei magnetisme is net fan belang. Ien bit hawwe jo eins neat oan, mar as jo him ûnderdiel fan in fêst oantal meitsje dan kinne jo der wat mei útdrukke.
Tink mar oan it seinen mei in seinlampe. Likelange ljochtflitsen sizze net safolle, mar yn it foar ôfsprutsen sinjalen mei lange en koarte flitsen kin de oare op ôfstân fertelle wat jo bedoele.
Kompjûtertalen wurkje mei fêste tallen bitten, bygelyks de byte en de kleurdjipte.
De *byte* hat in fêst tal fan 8 bitten en wurdt ûnder oare brûkt om (skriuw)tekens yn triemmen fêst te lizzen. De *kleurdjipte* kin in tal fan 0 oant en mei 256 bitten hawwe. 
Hoe grutter it tal bitten, hoe grutter tal kleurtinten jo foar ôfbyldings fêstlizze kinne.

## Betiizjend
It spraakgebrûk is somtiden in bytsje betiizjend. Sawol foar de eigentlike digitale ynformaasje as foar it plak dêr't de bitten fysyk bewarre wurde kinne, skiven ensfh., wurdt de ienheid bit brûkt.
Wite Brekken

De **Wite Brekken** is in mar súdlik fan Snits yn de eardere gemeente Wymbritseradiel, no yn de gemeente Súdwest-Fryslân.

## Goa
Yn it noardwesten giet de mar oer yn de Swarte Brekken. Yn it noarden fan de mar komme de Wâldfeart en de Broersleat út. Troch de Modderige Ryd stiet de eastkant yn ferbining mei de Easterwimerts en fia It Nau yn it suden mei it marke de Aldhôf. De Wite Brekken meitsje ûnderdiel út fan it natuergebiet Wite en Swarte Brekken en Aldhôf, dêr't ek de omlizzende boezemlannen en de simmerpolders ûnder falle. De behearder is Steatsboskbehear. It gebiet is oanwiisd as Fûgelrjochtlinegebiet omdat winterdeis 17% fan de wrâldpopulaasje oan Wink hjir sliept, benammen yn de polder De Lange Warren. Yn it ferline wie it gebiet in bolwurk foar de Ljippeblom, mar dy is hjir al lang útstoarn.
Swette

* Swette as algemiene namme foar in (grins)sleat
* De Swette as oare namme foar Snitser Trekfeart
* Swette (Smellingerlân), wetter tusken Aldeboarn en de Modderige Bol
* Swette (dyk) of swettedyk as eigennamme
* Swette (wetterskip), it boezemwetterskip yn Boarnsterhim, Opsterlân en Smellingerlân.
Jeltesleat

De **Jeltesleat** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It is in drokke farferbining tusken it Prinses Margrietkanaal en de Hegemer Mar. Yn wêzen is it de fuortsetting fan it Johan Frisokanaal dat fan Starum nei Heech rint. By de krusing mei de wei Snits-De Lemmer (de N354) is in akwadukt boud: it Akwadukt Jeltesleat. It akwadukt waard boud yn it ramt Fryske Marreprojekt.
Hofmar

De **Hofmar** is in ûndjip marke yn It Heidenskip by Brânbuorren yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
De oerflakte is 15 ha. en it wetter is ferbûn mei De Fluezen.
Hissemar

De **Hissemar** is in ûndjip marke fan 20 ha yn de gemeente Wymbritseradiel.
It is ferbûn mei de Lange Sleat nei Aldegea. Oan de eastkant is it marke ferbûn mei de Pikemar. Yn 1957 binne der plannen west om de Hissemar en de Pikemar drûch te lizzen. De boaiem is feangrûn.
Kippenburch

**Kippenburch** is in buorskip en lânhûs yn de gemeente De Fryske Marren. De buorskip leit oan de De Luts súdwestlik fan Balk. De namme komt krektas hotel Hanenburg fan it wat gekoanstekkerich oantsjutten fan in boerepleats. It lânhûs Kippenburch is in ryksmonumint 

## Lânhûs Kippenburg
Sawat 300 meter fan de Luts liet grytman Gerard van Swinderen oan it begjin fan de 19e iuw in hinnefokkerij en in lânhûs op de 26 ha. grûn sette. Doe't de fokkerij net mear genôch oplevere waard it hûs ta herberch ferboud. Yn 1985 waard it hotel sluten en it gebou restaurearre. It kin no hierd wurde. 
Yn de pleats sit no in dekstasjon en der is in maneezje by. It is yn eigendom by in neisiet fan de famylje Van Swinderen. 

Der is tsjinoer de útgong fan it gebou, op it plak fan de âlde gersdrûgerij, in sintrum foar jongerein boud.

Kippenburch wie yn 1992 in dekôr foar de film *Voor een verloren soldaat* fan regisseur Roeland Kerbosch. 

## Lângoed
Nei mear as in iuw wurdt der wer in Wyldemerk holden. Sûnt 1338 wie dat in jiermerk, mar sûnt 2003 is it in kultuer-histoarysk evenemint mei in soad teäter. Der wurde streekprodukten ferkocht en boppedat fine jo der trûbadoers, ferhalefertellers, muzyk en hynstesport.

## Keppeling om utens
* Oer de herberch
Knillesdjip

It **Knillesdjip** (*Kolonelsdiep*) is in kanaal tusken de Burgumer Mar en de Grinslanner grins by Strobos. It is eins it ferlingde fan it Prinses Margrietkanaal. 

Oarspronklik rûn it wetter fan de Gerben Allesferlaat en de hjoeddeiske Lauwers nei Strobos. Dit âlde stik is foar 1650 oanlein. It wie eartiids troch seis skutsluzen yn stikken ferdield. Sokke stikken hjitte kanaalpanden.

Wierskynlik is it Knillesdjip om 1570 hinne oanlizze litten troch de Spaanske kolonel en steedhâlder Caspar de Robles. (It wetter hat de Nederlânske namme ek krigen troch dizze kolonel). Dat wie yn de tiid fan de Tachtichjierrige oarloch. 

Dêrfoar gie de ferbining mei Grinslân meast oer de Waadsee. Dan hienen de skippen in soad lêst fan wettergeuzen. It kanaal rûn fan it Grinslanner Briltil en Niekerk nei de Alde Feanster Feart en troch de marren fan Oldekerk en Sibaldebuorren. 

Letter is it wetter ferbrede en ferdjippe. It Knillesdjip is no sawat 3 meter djip.
Kûkhernster Feart

De **Kûkhernster Feart** is in wetter tusken Kûkherne en de Burgumer Mar. It is in part fan it streamkanaal De Swemmer nei Dokkumer Nije Silen.

Om 1450 is de ferfeanting yn dit gebiet al oan de gang. It Sint Nikolaaskleaster fan Burgum lei besuden Kûkherne. Wierskynlik hawwe de muontsen út dit kleaster de Kûkhernster Feart groeven om it fean fanút de Burgumer Mar ôf te fieren of om it fean berikke te kinnen.
Slach by Adrianopel

De **slach by Adrianopel** wie op 9 augustus 378 yn Adrianopel, (tsjintwurdich Edirne) en gie tusken Romeinske en Fisigoatyske troepen. It leger fan de Romeinen stie ûnder befel fan keizer Falens en dat fan de Fisigoaten waard oanfierd troch kening Fritigern.
De swiere nederlaach dy't de Romeinske leger oprûn wurdt sjoen as it begjin fan de delgong fan it West-Romeinske Ryk. It wie sadanich, dat al gauris sprutsen waard oer in twadde Cannae'. De oerwinning fan de Fisigoaten soe de earste oanset foarmje ta grutte oermasteringstochten dy't hja sûnt dy tiid troch Jeropa ûndernommen.

## Oanlieding
De oanlieding foar dizze slach is dúdlik. Inkele jierren earder hienen de Fisigoaten tastimming krigen fan de Romeinen om harren yn it Romeinske Ryk te festigjen. Hja wienen troch de Hunnen út harren wengebieten ferdreaun, mar de yntegraasje yn it Ryk ferrûn lykwols min. De Fisigoaten waard swiere belestingen oplein en waarden as twadderangs boargers beskôge. De frustraasjes hjiroer late yn 378 ta de Slach by Adrianopel.

## De slach
De Romeinske keizer Falens fierde sels it befel oer it Romeinske leger dat út likernôch 12.000 oant 15.000 soldaten bestie. It advys fan syn riedsmannen om te wachtsjen op fersterkings sloech hy yn de wyn. Hy miende him foarôf al oerwinner. De Goaten wienen by dizze fjildslach yn de mearderheid, alhoewol dizze mearderheid wierskynlik letter troch Romeinske skiednisskriuwers oerdreaun is. By it earste treffen wie de Goatyske (swiere) kavalery sels hielendal net oanwêzich, omdat dizze de moarns tefoaren it kamp ferlitten hie. De efterbleaune Goatyske ynfantery hie har ferskânze yn in saneamd 'Laager', in sirkel fan weinen. Doe't de Romeinen der net yn slaggen om dizze ynfantery te ferslaan kearde de striid him tsjin de Romeinen troch de komst fan de werom roppen Goatyske kavalery.

De slach sels barde yn de heuvels by de stêd. It Romeinske leger rekke al gau ynsletten troch de nûmerike sterkere tsjinstanner en úteinlik einige de striid yn in ferskuorrende nederlaach foar de Romeinen. De oerwinning wie folslein omdat keizer Valens sels by de deaden hearde. Amper in tredde fan de Romeinen soe de slach oerlibje.

## Betsjutting
De Fisigoaten koenen lykwols net fuortendaliks profitearje fan harren oerwinning. Hja koenen Adrianopel net oermasterje en harren oanfal op Konstantinopel waard in komplete mislearring. Dochs beskikten sy wol oer in enoarme machtsposysje. Uteinlik wienen sy tefreden mei it opnij befestigjen fan de ôfspraak mei de Romeinen oer harren festigingsrjochten yn it Romeinske Ryk. 

De gefolgen fan de slach op lange termyn wie lykwols illendich foar it Romeinske ryk. Se soenen de slach nea wer teboppe komme. Benammen it leger soe it grutte ferlies oan mankrêft net mear op rêde.

## Boarne en Literatuerferwizing
* Ammianus Marsellinus, *Rerum gestarum libri XXXI*, jout in wiidweidige beskriuwing fan de Slach by Adrianopel.
* Hermann Schreiber, *De Goten, vorsten en vazallen*, Amsterdam - 1979.
De Swemmer

**De Swemmer** is in kanaal dat fan de Burgumer Mar oant Dokkumer Nije Silen rint; it wetter fiert in grut part fan it oerstallige wetter fan de Fryske boezem ôf nei it Lauwersmar.

It wetter bestiet út de parten: de Kûkhernster Feart, de Nije Feart, de Petsleat en de Nije Swemmer.

Yn it ramt fan it Fryske Marren Projekt is De Swemmer yn 2003 en 2004 bot oanpakt. De Swemmer is dêryn in part fan de Lits-Lauwersmar Rûte. It kanaal is útbaggere, mei de bagger binne de kades ferhege sadat de wetterlossing fan de Fryske boezem ferbettere is. Fierders binne der foar de rekreaasje ekstra oanlisplakken oanlein en binne der fytspaden kaam.
De Swemmer is ek in ûnderdiel fan de Ekologyske ferbiningssône tusken de Lauwersmar en de Fryske Marren. Hjirfoar binne binnen it projekt ek in oantal natoergebieten oanlein yn de Sweagermieden dy't tagelyk ek wer soarge hawwe foar in fergrutsjen fan de Fryske boezem.

## Boarne
* omskriuwing projekt by gemeente Kollumerlân
Lange Mear

**Lange Mear** is in diel fan it Van Harinxmakanaal fan it Langdeel nei it easten. It stik dêrnei hjit it Skalkedjip dat op it Prinses Margrietkanaal útkomt besuden Suwâld.

It Lange Mear yn de gemeente Ljouwert, foarme earder de skieding tusken Boarnsterhim en Tytsjerksteradiel.
Palsepoel

De **Palsepoel** is in ûndjip marke fan 12 ha tusken Aldegea en Heech, westlik fan Lytshuzen. Noardwestlik leit de Skûtelpoel, yn de rjochting fan Heech komt men troch in naute yn de Rintsjepoel en de Lange Sleat.

Oan de noardkant fan de poel leit in kampearterrein mei de namme *Poelzicht*.
Lytse Wielen

De **Lytse Wielen** is in wetter west fan Tytsjerk yn de gemeente Ljouwert. It wetter wurdt foarme troch in stikmannich plassen. It binne net wier wielen, maar mei elkoar ferbûne feanplassen, dy't yn de Midsiuwen ûntstien binne troch ûntwettering en feanterij.

## Gea
Yn it gebiet groeit in soad reiden en siggen. Yn 'e mande mei de plassen fan de Grutte Wielen foarmje de Lytse Wielen dêrtroch in wichtich briedgebiet foar trekfûgels en wetterfûgels. De sompe- en ouwerlannen fan de Wielen binne fan belang as briedgebiet foar ûnder oaren de Reidsjonger.

Yn de Wielen wurdt altyd in soad fiske. Yn it wetter swimt meast brazem en foarn. Yn 2006 is der in fûgelsjochhutte boud.

## Rekreaasje
Oan de Lytse Wielen lizze in paviljoen en in kemping en earder wie der ek in swimbad. Yn it plan Lytse Geast stienen de plannen foar rekreaasjeterrein De Griene Stjer dat der flakby leit.
Hoendjip

It **Hoendiep** (Grinslânsk: *Houndaip*) is in kanaal tusken de stêd Grins en Súdhorn (Noardhornergea). Foar 1938 hiet it hjoeddeiske stik fan it Van Starkenborghkanaal fan Súdhorn oant de Fryske grins ek Hoendjip. 

It Hoendjip rûn oarspronklik fan in punt bewesten de Grinzer *Aapoarte* nei De Poffert. Dêrwei farde men, om yn Fryslân te kommen, oer de *Gave* (no foar it grutste part ferdwûn) nei it *Lettelberterdjip*. Dêrwei gie men fierder oant Briltil en dan nei it *Niekersterdjip* en it yn 1572-1576 yn opdracht fan de Spaanske steedhâlder Caspar de Robles groeven kanaal, it Knillesdjip, nei de Burgumer Mar. Oan it Hoendjip lizze Grins, Heechtsjerk, De Poffert, Enumatil, Súdhorn en Briltil.

Yn 1616 waard it Hoendjip fan de Poffert ferlein nei it Lettelberterdjip (no De Poffert - Enumatil). De Gave by Eastwold ferlear syn betsjutting en fersâne.

Fan 1654 - 1657 waard it Hoendjip fan de Bril ferlinge nei it noarden oant Noardhornertolhikke. Dêrwei gie men nei it westen, it besteande stik fan it Van Starkenborghkanaal, oant it wer oanslute by it *Kolonel Roblesdjip*.
Yn 1863 is in ferbining fia de *Westerhaven* (in stik fan de eardere stedgrêft) mei it Hoarnsedjip groeven en waard de *Westerhavenslûs* oanlein. It lânferkear bylâns de Westerhaven nei Paterswolde, dat de nije ferbining tusken it Hoendjip en de Westerhaven kruse moast, makke doe gebrûk fan de *Kroodersbrêge*. Om de dochs wol bochtige skipfeartrûte te ferbetterjen, is yn 1909 it *Iendrachtskanaal* in gebrûk nommen. Letter binne de Westerhaven en it stik fan it djip tusken de haven en it Iendrachtskanaal tichtsmiten. De strjitnamme is noch altyd Hoendjip.
It hjoeddeiske djip is 15 jm lang.
Pikemar

De **Pikemar** is in marke fan 12 ha. yn de gemeente Wymbritseradiel. It leit súdwestlik fan Easthim en noardeastlik fan Aldegea by Pikesyl. It marke is troch in sleat ferbûn mei de westliker lizzende, en ek ûndjippe Hissemar.
Pinkegat

It **Pinkegat** is in seegat tusken It Amelân en de Ingelsmanplaat. It is ien fan de seegatten dy’t de Noardsee mei de Waadsee ferbynt. It wetter falt ûnder de gemeente Noardeast-Fryslân.
Poepedobbe

De **Poepedobbe** is in plasse fan 7,5 ha beëasten Bakkefean yn it Mandefjild. It is wierskynlik in âlde pingo út it Würmglasiaal. Om dit natuermonumint hinne leit heide en spjirrebosk. De Poepedobbe is fan belang foar de wetterfûgels.
Langdeel

It **Langdeel** is een kanaal yn de gemeente Ljouwert en foarmet fierder noardlik de grins tusken de gemeenten Tytsjerksteradiel. It Langdeel ferbynt Wartenster Wiid west fan Warten en it Prinses Margrietkanaal súdlik fan Ljouwert. It kanaal rint by Warstiens lâns.

Oant 2008 rûn it kanaal ûnder in brêge troch yn de A31 (Wâldwei). It Langdeel rint no oer it  westliker lizzende Akwadukt Langdeel. 
De polder oan de westkant hjit ek Langdeel.
Noardermar

**Noardermar** is in buorskip noardeastlik fan Burgum. Eartiids hiet it plak *Nordmera* en wie it oant de reformaasje nei alle gedachten in selsstannich doarp.

It lêste stikje - mar fan de namme giet werom op de sompige gebiet oan de Ie, dêr't de Burgumer Mar in oerbliuwsel fan is.
De namme komt ek foar as *Noordermeer*, *Nordameer*, *Noerdermer* en *Noordermeer*.

Yn it gebiet hat de stins it 'Hoge Huys' stien. Yn 2002 waard eastlik fan de lokaasje dêr't it Hege Hûs stien hie in stinswier ûntdutsen. Hokker stins dêr stien hat is lykwols net bekend. Fan it Hege Hûs is bekend dat it hûs om 1640 hinne boud is as jachthûs foar steedhâlder Hindrik Kasimir I fan Nassau-Dietz. Dêrnei hat Menno fan Coehoorn dêr mei syn âlden wenne. De stins is yn 1771 ôfbrutsen en nei Menno fan Coehoorn is de strjitte ferneamd.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Rie

**De Rie** of **De Ried** is in âlde slinke fan Berltsum nei Doanjum en fan Getswertersyl nei Roptasyl. It stie eartiids yn ferbining mei de Noardsee. Letter is it fergroeven ta streamkanaal. It wetter leit yn de gemeente De Waadhoeke. Oan de Rie leit it doarp Rie. 
De Rie is in stik fan de Alvestêdetocht-rûte, simmerdeis is it opnommen yn de "Klaairûte"" foar boatsjeminsken.

## Namme
In ried of *red, tith* en tsjintwurdich *rie(t), riet, rij(t)* is in namme dy't frij faak foar komt.
Faak yn eigennammen, lykas:
*Driezumer Ryd
*Alde Sylsrid by Jistrum
*Ouwe Rij by Froubuorren
*Alde Ried by Burchwert en Bûtenpost
Rome (betsjuttingsside)

"**Rome**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*Rome (stêd), de haadstêd fan Itaalje
*Rome (natuergebiet), in natoergebiet by Beetstersweach
*it Romeinske Ryk, in ryk yn 'e Aldheid mei de stêd Rome as mulpunt
Skieppedobbe

De **Skieppedobbe** (Stellingwerfsk: **Schaopedobbe**) is in natuermonumint by Elslo. It gebiet is eigendom fan It Fryske Gea.
De Skieppedobbe krige syn namme trochdat de heideskiep der earder yn wosken waarden.
Oan de súdwestkant wurdt op it stuit wurke om fan 22 bunder lânbougrûn twa nije stikken natuergebiet te meitsjen. De boppeste laach wurdt mei kraanmasines fuorthelle. Dêrtroch sille der wer planten groeie en komt der letter mooglik wer heide. 

Doel is ek dat op trije plakken yn it nije natoergebiet de âlde wetterkes weromkomme. De plannen binne diel fan de EHS, de ekologyske haadstruktuer. 

## Keppeling om utens
* side fan It Fryske Gea oer de dobbe
Skoatterlânske Kompanjonsfeart

De **Skoatterlânske Kompanjonsfeart**, earst Grift neamd, is in feanfeart tusken De Knipe en it noarden fan 'e himrik fan Hoarnstersweach, east fan Jobbegea. Eartiids rûn it oan de âlde tramline Weinterp-Donkerbroek ta. It is in feanfeart.

## Skiednis
Yn 1551 begûn men foar de feanûntginning yn It Hearrenfean fan de Hearresleat yn eastlike rjochting te graven, lâns de doarpen De Knipe, Bontebok en Jobbegea - mei in ôfsplitsing rjochting De Tsjonger. By Bontebok, Aldhoarne en Jobbegea wienen slûskes.

Tusken De Gordyk en Donkerbroek rint de Skoatterlânske Kompanjonsfeart bylâns de Opsterlânske Kompanjonsfeart.

Yn de feart leine fjouwer slûzen om it hichteferskil te oerbrêgjen. 
De feart hie twa funksjes: de krite koe der troch ûntwettere wurde en it wie in farwei. De turf waard ôffierd mei skûtsjes en it kanaal wie, by gebrek oan wegen, de ienige wize fan ferfier.

De súdkant fan de Skoatterlânske Kompanjonsfeart waard de draaikeskant neamd. 

Troch it útgraven fan 'e feart en de wiken leine hjirlâns de liemen wâlen.

Yn de jierren 60 waard it part tusken It Hearrenfean en De Knipe tichtsmiten. Dat trochgeande skipfeart kin net mear.
Sylroede

In **Sylroede** (ek: **sylsdjip**, **syldjip**, of **Sieltief**, **sylstocht**, **sylmaar** of **sylsleat**) is it wetter nei in syl ta. It is al in hiel âld wurd dat yn âlde wetten brûkt wurdt. Earst wie it de namme foar it groeven widere/djippere stik fan de haadier. Letter ek foar in grutter stik fan it wetter. In diel fan de rivier De Lauwers wurdt Syldjip neamd. 

Yn Fryslân:
* Nesker Sylroede
* Offenwierster Sylroede
* Grutte en Lytse Sylroede by Makkum
* Jouster Sylroede, tusken de Jousterslûs en De Jouwer
* Sylroede (Hylpen) yn Hylpen
* Sylroede (De Lemmer) by De Lemmer
* Sibrandabuorster Sylroede by Sibrandabuorren

## Sjoch ek
* Spuislûs
Nije Swemmer

De **Nije Swemmer** is in kanaal dat rint tusken de Strobosser Trekfeart en it Dokkumer Grutdjip. It is in part fan it kanaal De Swemmer tusken it Burgumer Mar en Dokkumer Nije Silen.

Ear't de Nije Swemmer groeven waard, wie de ôfwettering fan dit gebiet fersoarge troch de Aldswemmer. Dy rûn fan it begjinpunt flakby de Petsleat ôf in stik noardliker en kaam by de Aldwâldmersyl yn it Dokkumer Djip út.
Skakraf

**Skakraf** is in boekje út de Midsiuwen oer it Westerlauwersk Rjocht. Der stean gefallen yn oer berôvingen mei geweld.
Stimhúske

**Stimhúskes** wienen huzen dy't meitelden om te bepalen oft in grûnbesitter stimrjocht hie. Net elk keppeltsje huzen of hoarnleger telde doe mei om stimrjocht te krijen. It rjocht "Reglemint Reformatoir"  skreau foar dat elke stimhawwende oer genôch grûn en in hoarnleger mei in hûs derby hawwe moast om stimhawwend te wêzen. Flak foar de ferkiezings tusken 1748 en 1795 waarden mei it each op ferkiezings noch wol gau ris in ekstra hûs setten. Sokke huzen wienen dan meastal net botte deechlik boud.

Yn Sint Jabik hawwe begjin 20e iuw noch huzen stien mei de namme stimhúske.
Turbe

It **turbe** is in ûndersyk nei it gewoanterjocht, wêrby't de tsjûgenis fan in oantal persoanen tagelyk heard waard. Letter waard it oantal tsjûgen beheind ta in pear ter sake kundige persoanen.
Twiska

De **Twiska** wie in âlde binnedyk dy't foar it earst neamd waard yn 1443. De dyk rûn fan Skelwâlderhim en Moarrehim ( by Abbegeasterketting ) nei Westhim. 
Nei alle gedachten lei de Twiska oan de Middelsee.
Ferneamen

**Ferneamen** is yn Fryslân it gebrûk dêr't de foarnammen by yn de famylje bewarre bliuwe. De nammen meie eins net feroare wurde. It komt tsjintwurdich hieltyd minder foar as eartiids.

Regels by it ferneamen:

* De earste soan - syn pake fan heitekant (stamhâlder) 
* It earstberne famke - har beppe fan memmekant.
* De twadde soan - syn pake fan memmekant.
* In twadde famke - har beppe fan heitekant

Nei de âlden komme de bruorren en susters oan bar om ferneamd te wurden. 

As in bern stoar gie de namme faak oer op in letter broerke of suske.
Yn in soad famyljes is it in foarm fan affeksje mei de âlden, mar it kin ek as in rjocht opfetten wurde. It net ferneamen koe in soad spul jaan yn de famylje. Ein 20e iuw waard it ferneamen hieltyd minder dien.
De Wimerts (Wâldsein)

**De Wimerts** is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân tusken Wâldsein en Nijesyl. It noardlike diel hjit Wide Wimerts en it súdlike stik Nauwe Wimerts.
De feart Nijesyl - Boalsert wurdt ek wol Wimerts neamd. Yn 2007 wurde de ouwers fan de Wide Wimerts natoerfreonliker makke tusken Heech en Drylts.

Sûnt 15 maart 2007 is de offisjele namme fan it wetter De Wimerts, foarhinne Wijmerts of Bolswarderzeilvaart.
Lêsûnthâld

Yn it **lêsûnthâld**, yn it Ingelsk *Read Only Memory (ROM)* neamd, binne benammen de masine-ynstellings fêstlein dy't de kompjûter by it starten lêst en ynstelt.
Sânemar

De **Sânemar** is in marke yn de De Alde Feanen by Earnewâld. It wetter fan 12 ha is yn behear by It Fryske Gea. Op de westlike ouwer steane simmerhúskes.

De skûtsjes fan de SKS komme meastal ek op de Sânemar.
It Swin

* It Swin, in seeslinke yn Belgje by Brugge
* It Swin, in feart tusken Grou en Reduzum
* It Swin, in poel en natuerreservaat by Ealahuzen
Slach by Skoattersyl

De **Slach by Skoattersyl** wie in fjildslach tusken it leger fan de Hollânske greve hartoch Albrecht fan Beieren tsjin in Fryske striidmacht ûnder oanfiering fan potestaat Juw Juwinga. De slach fûn plak op 29 augustus 1396 by it buorskip Skoattersyl en duorre twa dagen. It gefjocht waard de dea foar tûzenen striders en is úteinlik wûn troch de Hollânske greve.

## Foarskiednis
Al earder hienen Hollânske greven besocht harren greeflike oanspraken op Fryslân wier te meitsjen. De fjildtochten dy't Albrecht fan Beieren tusken 1398 en 1401 tsjin de Friezen makke moatte yn dat ramt sjoen wurde. 

Hartoch Albrecht hie him ûnder syn regear al ferskate kearen drok dwaande holden mei alderlei krigen. De fjildtocht dy't er mei syn soan tsjin de Friezen op tou sette, hie wol wat it karakter fan in krústocht dêr't Henegouske en Beierske ridders en Frânske militêren en Ingelske bôgesjitters oan mei dienen. It risseltaat wie in foar dy tiid geweldich grut leger, mei as doel foar altiten in ein te meitsjen oan de Fryske frijheid yn Fryslân.

## De slach
Yn 1396 hie Albracht syn leger op oarder en by De Kúnder kaam er oan wâl. Hy sette him op wei rjochting Skoattersyl, dêr't op it stelde stuit in grut Frysk leger ûnder lieding fan Juw Juwinga nei it suden ta luts. Op 29 augustus 1396 makken beide legers kontakt mei inoar en ûntstienen fûle gefjochten hinne en wer. De Hollânske greve brûkte yn de slach muzikanten dy't troch trompetsjen de befellen fan Albrecht oan syn soldaten troch jûnen. Sy wienen dêrtroch in wichtich doelwyt foar de Friezen. 

Twa dagen lang waard der fûleindich fjochten oant de slach yn it foardiel fan it Hollânske leger einige dat folle grutter wie as it Fryske leger. Mear as tûzen Friezen wiene doe sneuvele en ek de Fryske oanfierder Juw Juwinga hie it libben derby yn sketten. Oan de oare kant hienen ek de Beiersen grutte ferliezen laat en in protte minsken ferlern, mooglik ek tûzenen. 

Uteinlik sette de oerwinning net folle seadden oan de dyk. Mûglik hat it grutte tal deaden hjir meispile; mûglik wie it idee fan in krústocht dy't it Fryske probleem oplosse soe teloargongen; faaks wie it ek te dreech om it grutte leger yn fijannich gebiet te befoarriedzjen. Yn alle gefallen luts de Hollânske greve him nei in dei as tsien al wer werom nei Hollân.

## Neiskiednis
Twa jier nei de oerwinning kearde Albrecht werom nei Fryslân. Diskear slagge hy foar koarte tiid (tusken 1398-1400) der wol yn syn gesach oer Fryslân te festigjen. Lykwols duorre dat mar even, want yn 1400 hienen de Friezen syn bewâld al wer oan de kant skood. Foar in tredde kear luts er op nei Fryslân mei in kriichsmacht, wat yn 1401 resultearre yn de Frede fan Boalsert.

Uteinlik hawwe de fjildtochten fan Albrecht him net folle opsmiten want yn 1414 hienen de Friezen de Hollanners út har lêste steunpunt yn Fryslân ferdreaun (Starum).

## Literatuer
* , *Een muziekgeschiedenis der Nederlanden*, side 34, Amsterdam University Press, 2001.
* , *De Nederlanden in de late Middeleeuwen*, Utrecht, 1987.
1800

## Foarfallen
* 15 maaie - Napoleon Bonaparte lûkt oer de St. Bernhardpas.
* 14 juny - Napoleon Bonaparte hellet in grutte oerwinning op de Eastenrikers by Marengo.
* 5 septimber - Malta, dat troch de Frânsken beset wie, falt yn hannen fan de Britten.
* 30 septimber - Ph. Lebon krijt patint op it meitsjen fan ljochtgas út stienkoal.
* 1 novimber – It Wite Hûs yn Washington wurdt yn gebrûk nomd.
* 3 desimber - De Slach by Hohenlinden, Napoleon ferslacht de Eastenrikers noch in kear.
* 24 desimber - Moardoanslach op Napoleon. In bom ûntploft njonken syn rydtúch as hy ûnderweis is nei de opera.
* *sûnder datum* - Hendry Maudslay fynt de draaibank mei skroefoandriuwing út.
* *sûnder datum* - Earste symfony fan Ludwig van Beethoven.

## Berne
* 7 jannewaris - Millard Fillmore, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1874)
* 12 febrewaris - John Edward Gray, Ingelsk biolooch († 1875)
* 7 novimber - Gosling Posthumus, Frysk keunstskilder († 1832)
* 29 desimber - Charles Goodyear, Amerikaansk ûndernimmer  († 1866)
;*datum ûnbekend*
*Oerwinnende Bear (*Conquering Bear*), opperhaad fan 'e Lakota († 1854)

## Ferstoarn
* 7 maaie - Niccolò Piccinni, Italjaansk komponist (* 1728)
;*datum ûnbekend*
*Adam Ruurds de Boer (Adam Hurdrider) Frysk hurdrider (* 1721)
Aant Liuwespoel

De **Aant Liuwespoel** is in marke yn It Heidenskip. Nei it noardwesten rint de Heidenskipster Feart nei de Ursulapoel en der rint in feart nei de mear súdlike De Fluezen.
Yn april 1905 is der flakby in Herkules Metallicus-wynmotor pleatst.
Abbegeaster Opfeart

De **Abbegeaster Opfeart** (*Offisjeel Frysk*) is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Dizze opfeart rint fan de Boalserter Feart ôf nei it suden nei Abbegea. De namme Abbegeaster Opfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Abbegaasteropvaart*.

## Sjoch ek
* Fryske wetters
Akkrumer Rak

It **Akkrumer Rak** is in wetter dat de Terkaplester Puollen mei It Deel ferbynt, súdwestlik fan Akkrum.

In *Rak* is in stik wetter dat sa goed as rjocht is. By it silen wurdt in rjocht stik fan boei nei boei ek in rak neamd. Dat slaat it dus mear op it farren as op it wetter.
Der binne mear rakken yn Fryslân, lykas it  Burstumer Rak, it Lange Rak, it Rak fan Ungemak en it Slingerrak.

Fan 1929 oant 1969  bestie in wetterskip Meinesleat-Akkrumer Rak.
Achlumer Feart

De **Achlumer Feart** (*Foar in part offisjeel Frysk*) is in feart yn de gemeenten De Waadhoeke en Harns, fan de Arumer Feart Achlum bylâns nei it Van Harinxmakanaal by Harns.

De namme *Achlumer Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 yn Frjentsjerteradiel as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Achlumervaart*. Yn Harns is doe lykwols oan dy eardere namme fêstholden.

## Sjoch ek
* Wetters yn Fryslân
Nessemer Wettertoer

De **wettertoer** yn Nes by Akkrum is ûntwurpen troch arsjitekt A. P. Wesselman van Helmond en boud yn 1957. 

De wettertoer hat in hichte fan 41 meter en hat ien wettertank fan 515 m3. De toer is sûnt 2016 yn gebrûk as hotel. De toer is krekt-en-gelyk oan de wettertoer yn Sint Jabik. 

Ea stie op it terrein fan de wettertoer in kleaster.

Mei Simmer 2000 wie de toer feroare yn in mânske skimerlampe. 

Begjin 2007 waard de toer te keap set foar 35.000 euro en waard er nominearre as ryksmonumint. Dat jier is ek in aksjegroep oprjochte om de wettertoer te behâlden. 
Op 19 juny die bliken dat de wettertoer fan Nes ferkocht is oan Merwerd Syperda, de broer fan de skûtsjeskipper Allard Syperda. De wettertoer waard ferkocht as betingst dat er allinnich brûkt wurde soe op toeristysk/rekreätyf mêd, mar mocht lykwols gjin wurking ha dy't ekstra ferkear oanlûke soe. Yn 2012 makke Sijperda bekend dêr faaks in hotel yn bouwe litte te wollen, itjinge dêr't in soad ynwenners fan Nes op tsjin wiene. De wettertoer soe te ticht by it doarp stean en dêrtroch it priveelibben fan de ynwenners fersteure. Dêrop waard besletten de ruten dy't op it doarp útsjen te blyndearjen. Yn 2015 waard mei de ferbouwing úteinset en meitsje fan de wetteropslachromte twa hotelkeamers. Yn 'e maitiid fan 2016 wie de bou dien en op 6 maaie dat jiers waard de hotel yn de wettertoer troch Foppe de Haan iepene.

## Keppelings om utens
* Wettertoer ferkocht
* Hiemside fan it hotel
Iisein

De **iisein** (*Clangula hyemalis*) is in fûgel út it monotypyske skaai fan de **iiseinen**. 

## Foarkommen
Iiseinen binne lytse see-einen. De jerk wurdt sa'n 55 sm. ynklusyf de lange sturtfearren, it wyfke mar 40 sm. grut. De fûgels wage tusken de 650 en 850 gram. It mantsje is it opfallendst swart fan ûnder en op de wjukken en meast wyt op it boarst, de kop en de rêch. Fierders hat er in opfallend donker plak op de sydkant fan de kop.

## Fersprieding
Iiseinen komme foar yn it noarden fan de toendra oant de râne fan it pakiis en se binne dêr de einesoart dy't dêr it measte foarkomt. Yn súdliker gebieten meitsje se harren nêsten yn berchtmen. De wintermoannen lûke wat súdliker nei de seekusten. Foaral de Eastseekust is in belangryk oerwinteringsgebiet, dêr sitte dan wol inkele miljoenen iiseinen. Oan de Nederlânske kust en ek yn Fryslân binne meast mar in pear fûgels te sjen.

## Iten
De iiseinen siket syn fretten it leafst op de seeboaiem oant wol 30 meter djipte. Hjir sykje se benammen nei moksels en kreeften en somtiden lytse fiskjes. De iisein kin wol oant 2 minuten ûnder wetter bliuwe. De jongen ite op de marren meast lytse kreeften en ynsektelarven.

## Fuortplanting
De tiid dat de fûgels harren nêst meitsje is eins de ienichste tiid dat se net op see binne. Se meitsje harren nêst it leafst op lytse einlantsjes, yn markes op de toendra. Begjin juny begjint it wyfke te brieden op 5 oant 10 aaien. Nei in dei as 23 komme de aaien út.
Apepoel

De **Apepoel** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Aepemeer*) is in heidemarke yn de gemeente Eaststellingwerf, yn de eastpunt fan Boskwachterij Appelskea. 

De namme *Aepemeer* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Apenpoel*.

## Sjoch ek
* Fryske wetters

## Keppeling om utens
* kuierpaad by de Apepoel del.
1304

## Foarfallen
* july - Greve Willem III fan Hollân belegeret de stêd Skoanhoven, dy't mei Flaamske stipe tsjin him yn opstân kommen is.
* 10-11 augustus - Yn 'e Slach by Sieriksee ferslacht in Frânsk-Hollânske seemacht de Flaamske float.
* 18 augustus - De Slach by Pevelenberg, tusken Flaamske en Frânske troepen, einiget ûnbeslist.

## Berne
* 20 july - Francesco Petrarca, Italjaansk dichter en humanist († 1374)
;*datum ûnbekend*
* greve Loadewyk I fan Flaanderen  († 1346)

## Ferstoarn
* koart foàr 4 maart - Robert fan Bruce, 6e hear fan Annandale, Skotsk ealman (* 1243)
* 18 augustus - Willem fan Gulik de Jongere, Flaamsk-Dútsk ealman (* 1275)
Detern

**Detern** is in plak en gemeente yn it distrikt Leer fan de Dútske dielstaat Nedersaksen. Bestjoerlik wurdt gearwurke middels de Samtgemeinde Jümme. De gemeente leit yn de regio East-Fryslân.

## Geografy
It plak leit op om-ende-by 70 kilometer fan de grins mei Nederlân en op likernôch 50 kilometer fan de Noardseekust. De rivier de Jümme streamt troch de gemeente.

## Bestjoerlike yndieling
*Amdorf
*Detern
*Neuburg
*Stickhausen
*Velde