open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Douma

;persoan
* Akke Cornelia Radsma-Douma of Akke Radsma, Frysk toanielspylster en foardrachtskeunstneresse
* Anneke Douma, Frysk sjongster
* Barthold Douma fan Burmania, Nederlânsk steatsman en ambassadeur
* Cees Douma, Nederlânsk arsjitekt
* Epo fan Douma, Frysk ealman
* Geartsje Douma, Frysk skriuwster
* Jelle Douma, perkusjonist yn 'e band Okke Hel
* Johan Edzard fan Douma of Erasmus fan Douma, grytman fan Aenjewier
* Karin Douma, omropster by de NCRV yn 1992
* Piet Douma, bandlid fan Ramsk
* Robin Douma, akteur yn De Sportman fan de Ieu
* Sytse Douma, Nederlânsk bedriuwskundige
* Theo Douma, Frysk hûsdokter, sjonger en lietsjeskriuwer fan Oerémis
* Wim Douma, Frysk hûsdokter, gitarist en lietsjeskriuwer fan Oerémis
;state of stins
* Domastate, ek Doumastate of Clemijnsstate, ûnder Eanjum
* Doumastate (Seisbierrum)
* Doumastins, letter Doumastate, yn Langwar
* Douwemastate of Doumastate yn Jislum
* Gerbadastate, ek Herbadastate en letter Doumastate en Sixmabosch, besuden Hallum
* Jornsmastate (Britsum) of Doumastate yn Britsum
;oars
* Jopie Douma Ferkeapet Jurkjes Band, sjoch de Fryske band Skuor
Arent fan Haersma

;persoan
* Arent Eerckes fan Haersma, grytman fan Smellingerlân tusken 1625-1637
* Arent fan Haersma (1645-1709), grytman fan Smellingerlân tusken 1660-1694
* Arent fan Haersma (1700-1723), grytman fan Smellingerlân tusken 1715-1723
Aulus fan Haersma

;persoan
* Aulus fan Haersma (1611-1669), grytman fan Smellingerlân tusken 1637-1660
* Aulus fan Haersma (1670-1717), grytman fan Smellingerlân tusken 1694-1715
Provinsjale Steaten (histoarysk)

De **Provinsjale Steaten** of **Steaten-provinsjaal** wienen yn de Lege Lannen in gearkomste fan ôffurdigen fan 'e stannen út in gewest (*provinsje*). Se ûntstiene earstoan as in kolleezje foar advys oan en oerlis mei de foarst.

*Steaten* of *Provinsjale Steaten* bleau de beneaming foar it deistich bestjoer yn in gewest, yn 'e perioade 1581-1795 ûnder de Tachtichjierrige Oarloch.

Fan 1588 ôf hannelje se yn 'e noardlike feriene gewesten selsstannich.

## Sjoch ek
* Steaten fan Fryslân
* Provinsjale Steaten nei 1815

## Keppelings om utens
* definitie-overzicht
* oud.digischool.nl
Tomas Lieske

**Tomas Lieske**, pseudonym fan **Antonius Theodorus (Ton) van Drunen**, (De Haach, 8 juny 1943) is in Nederlânsk skriuwer en dichter.

Hy studearre Nederlânske taal- en letterkunde en teäterwittenskippen oan de Universiteit Leien en wie in pear jier dosint oan it Haachsk Montessori Lyseum.

Lieske wie al 38 doe't syn gedichten foar it earst yn de literêre tydskriften ''Tirade'' en ''De Revisor'' ferskynden. Yn dy perioade werd er ek frege om foar Tirade in poëzykronyk te skriuwen. Dy essays kamen te lâne yn de bondel *Een hoofd in de toendra*. Lieske hie doe al twa toen al dichtbondels op syn namme brocht.

Mei syn proazadebút *Oorlogstuinen* (1992) fertsjinne er de Geertjan Lubberhuizenpriis. Syn dêrnei folgjende roman *Nachtkwartier* waard nominearre foar de Libris Literatuer Priis 1996, mar it wie de roman *Franklin* dêr't Lieske yn 2001 de Libris Literatuer Priis en de Inktaap mei wûn. De roman *Dünya* waard yn 2008 nominearre foar de AKO Literatuerpriis, mar dy gie lykwols nei Doeschka Meijsing. Lieskes wurk is yn ferskate talen oerset, ûnder mear yn het Turksk.

De bondel *Hoe je geliefde te herkennen* waard yn 2007 bekroand mei de VSB-poëzypriis foar de bêste bondel fan it jier. Yn 2024 waard de Constantijn Huygens-priis oan him takend.

## Bibliografy
* *De ijsgeneraals* (1987)
* *Een hoofd in de toendra* (1989)
* *Een tijger onderweg* (1989)
* *Oorlogstuinen* (1992)
* *Grondheer* (1993)
* *Nachtkwartier* (1995)
* *Gods eigen kleinzoon* (1996)
* *De achterste kamer* (1997)
* *Franklin* (2000) bekroand mei De Inktaap - dé literêre jongereinpriis fan it Nederlânsk taalgebiet
* *Mijn soevereine liefde* (2005)
* *Hoe je geliefde te herkennen* (poëzy) (2006)
* *Gran Café Boulevard* (2004)
* *Dünya* (2007)
* *Een ijzersterke jeugd* (2008)
* *Alles kantelt* (2010)
* *Door de waterspiegel* (2014)
* *Retourschip De Liefde* (2015)
* *Daedalea* (poëzy) (2016)
* *De vrolijke verrijzenis van Arago* (roman) (2018)
* *Keto Stiefcommando* (poëzy) (2019)
* *Honderd hoge dagen* (roman) (2020)
* *Niets dat hier hemelt* (roman) (2023) bekroand me de F. Bordewijk-prijs
* *Brandende kevers* (poëzy, kar-út eigen wurk (154 gedichten)) (2023)
* *Wij van de Ripetta* (roman) (2024)

## Keppeling om utens
*Profyl Tomas Lieske by de Keninklike Bibleteeek
Durk fan Hollân (biskop)

**Durk fan Hollân** (11?? - Pavia, 28 augustus 1197) wie biskop fan Sticht Utert yn 1197. 

Durk fan Hollân wie in soan fan greve Durk VI fan Hollân en Sofia fan Bentheim en dêrtroch in broer fan greve Floaris III en biskop Boudewyn II.

Dirk waard yn 1196 domproast yn Utert. Nei de dea fan syn broer waardie troch de Hollânske partij as kandidaat foar de Utertske sit nei foaren skood, dêrby stipe fan keizer Hindrik VI. Gelre kaam mei Arnold fan Isenburg, mei stipe fan de paus en de aartsbiskop fan Keulen. Dêrtroch ûntstie in ympasse mei erkenning fan Durk as biskop fan it Nedersticht en Arnold fan Isenburg as biskop fan it Oersticht.

Beide kandidaten reizgen dêrnei nei Rome, dêr't Arnold yn 1196 troch paus Innosentius III ta biskop fan Utert wijd waard. Rillegau dêrnei kaam er te fersjerren en waard Dirk I dochs noch konsakrearre. Hy stoar op de weromreis fan Rome nei Utert yn Pavia.
Tsjerke fan Weinterp

De **Tsjerke fan Weinterp** is ien fan de twa tsjerkegebouwen fan de Herfoarme PKN-gemeente yn Wynjewâld.

## Skiednis

Oarspronklik stie de oan Nikolaas fan Myra wijde midsiuwske tsjerke fan Weinterp op in oar plak, nammentlik yn it natoergebiet it Weinterper Skar. De tsjerke waard dêr yn it lêste fearn fan de 18e iuw ôfbrutsen en dêrnei op it hjoeddeiske plak wer opboud. Yn it ramt fan de foltôging fan de tsjerke waard boppe de tagong in stien ynmitsele mei de tekst: *De Here kendt de gene die de sijne zijn / Een legelijk die den naam van christus noemdt / Sta af zijn ongeregtigheidt* (De Heare ken dy't sines binne en elk dy't de namme fan de Hear neamt, moat him fier hâlde fan ûngejochtichheid; 2 Timóteüs 2:19).

## Ynterieur
Oan de súdlike muorre stiet in preekstoel út 1778. De kûp is fersierd mei fykwurk, dat Moazes mei de Wet, de evangelisten mei harren symboalen en yn de hân in guozzefear útbyldet. Yn de dooptún, dy't troch it doopstek omheind wurdt, stiet lofts de bank foar de âlderlingen en rjochts de bank foar de diakenen. Foar de preekstoel oer stiet in hearebank mei it wapen fan Daniël de Blocq Lycklama à Nijeholt. Ut de goatyske tiid stamme in tal wangen oan de banken fan de froulju. Se binne dekorearre mei in twakoppige earn, in earn, in liuw en in okse en komme nei alle gedachten noch út de âlde tsjerke. Yn 2009 waarden twa kroanluchters mei tolve earms foar kjersen út de tsjerke wei stellen. De kroanluchters binne ferfongen troch replika's mei elektryske ferljochting. 

## Oargel
It oargel waard yn 1914 fan Jan Proper út Kampen oankocht. De oarsprong fan it oargel is net bekend. It ynstrumint wie waard twaddehâns levere en bestie út ûnderdielen ferkillende oargels. In oargel foldie net en al yn de jierren 1940 fertoande it ynstrumint mankeminten. De lêste desinnia fan de 20e iuw die it noch amper tsjinst. 

Oargelbouwer S. Haarsma út Drachten wurke in pear jier oan in restauraasje. Hy ferfong dêrby ûnderdielen en feroare de disposysje mei it doel om der wer in harmonieus gehiel fan te meitsjen. It oargel waard op 1 july 2005 wer yn gebrûk nommen mei in sjongjûn en in konsert fan de Siuwske oargelbouwer René Nijsse, dy't Haarsma by de restauraasje holpen hie.

## Klokkestoel
Ut de tiid fan de bou fan de tsjerke datearret ek de klokkestoel. It is ien fan mar in pear klokkestuollen yn Nederlân dêr't trije klokken yn hingje. Yn 1984 waard de klokkestoel hielendal renovearre. De klokken binne yn 2015 restaurearre. 

Oan de súdkant fan it hôf stiet noch in bysûnder izeren krús. Yn it krús binne symboalen fan it Leauwe, de Hope en de Leafde, in sânglês foar de fergongklikens fan it libben, twa seinen en it jiertal 1865 op in orizjinele wize ferwurke.

## Sjoch ek
Tsjerke fan Duerswâld
Tsjerke fan Koartehimmen

De **Tsjerke fan [[Koartehimmen]]** of de **Kleastertsjerke** is in romanogoatysk tsjerkegebou út likernôch 1300. It tsjerkje is ien fan de âldste gebouwen fan de gemeente Smellingerlân en waard yn 2013 oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken, mar de protestanske gemeente fan Boarnburgum-Koartehimmen (dêr't De Wylgen, De Feanhoop en Smelle Ie ek ta hearre) makket noch regelmjittich gebrûk fan de tsjerke. 

## Skiednis
It tsjerkje waard om likernôch 1300 op in sânrêch lâns it rivierke de Drait as katolyk tserkje boud yn romanogoatyske styl. Muontsen fan it kleaster Smelne hawwe de ynwenners fan Koartehimmen by de bou fan de tsjerke holpen. De fûneminten fan de tsjerke steane op fjildstiennen, in oanwizing dat it plak earder in heidensk offerplak west hat. 
Fan de tsjerke bleau de noardlike muorre it meast oarspronklik. Yn 1620 waard de tsjerke geskikt makke foar de protestanske earetsjinst. Yn pleats fan in koer krige de tsjerke as eastlike ôfsluting in flakke gevel. By dy ferbouwing waard ek it reiden tek fan de tsjerke ferfongen. In mei in holtsje fan in ingel fersierde gevelstien oan de súdlike muorre en de jiertalankers oan de eastlike gevel binne doe oanbrocht. It fleugele ingeltsje krige ek in plak yn it wapen fan Koartehimmen. Yn de rin fan de tiid ferlear de tsjerke ek de noardlike yngong foar froulju en de súdlike yngong foar manlju, dy't beide tichtmistele binne; de tagong is no oan de westlike kant. In toer hat de tsjerke nea hân. Yn stee dêrfan kaam der in klokkestoel mei in liedklok út 1750. De klok waard yn de Twadde Wrâldkriich foardere, mar is net omraand en letter werom fûn.

### Tekst gevelstien
Op 'e gevelstien stiet dizze tekst (Nederlânsk):
*"[Martini] Joachimi, postulant, Hendrick [Geerts] [Peter] Crijns kerckvoochde(n) va(n) Corte[hemmen] [Liu]ppe Gauwes dor[psrechter] Geert H[endricks] [Ei]generfde, Johannes Martinides." *
Martinus en syn soan Johannes binne foarâlden fan it geslacht Hemminga.

## Ynterieur
It ynterieur fan de tsjerke is oerdekt mei in houten tonferwulft. De trekbalken moasten by de restauraasje fan it ynterieur yn 2002 ferfongen wurden om't se oantaast wiene troch de houtkrobbe. De preekstoel en it doophek datearje fan nei de reformaasje en binne 16e- of 17e-iuwsk. De kânsel is fersierd mei renêssânse fykwurk fan planten, fûgels en gesichten. De steatebibel stamt út 1643.

De banken binne 18e-iuwsk. Fierder binne der noch sân sarken. Yn de tsjerke hingje noch petroaljelampen dy't net mear brûkt wurde.  

## Oargel
It oargel fan de tsjerke stamt út 1938 en is boud troch de firma Bakker & Timmenga, Ljouwert.

## Gebrûk
De tsjerke fan Koartehimmen wurdt noch regelmjittich brûkt troch de protestanske gemeente fan Boarnburgum-Koartehimmen. Dêrnjonken wurde der eksposysjes, presintaasjes, lêzings en konserten yn it tsjerkje organisearre. Ek foarmet de tsjerke in populêre lokaasje foar rou- en troutsjinsten.
Dokkum (gemeente)

**Dokkum** wie foarhinne in gemeente yn Fryslân dy't inkeld de stêd Dokkum besloech. De gemeente Dokkum hie op 1 jannewaris 1980 in befolking fan 12.071 minsken, en besloech in oerflak fan 9,88&nbsp;km².

## Geografy
De gemeente Dokkum lei yn it noardeasten fan Fryslân ynklamme tusken trije folle gruttere buorgemeenten. Yn it noardwesten grinzge it oan West-Dongeradiel, yn it noardeasten oan East-Dongeradiel en yn it suden oan Dantumadiel. Yn totaal hie de gemeente in oerflak fan 9,88&nbsp;km².

## Skiednis
It jier 1298, doe't Dokkum stedsrjochten krige, kin sjoen wurde as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. Oars as by de measte oare Fryske stêden it gefal wie, hie Dokkum gjin klokslach en einige it domein fan 'e gemeente fuort bûten de stedswâlen. Yn 1925 waarden dielen fan 'e oangrinzgjende gemeenten East-Dongeradiel en West-Dongeradiel anneksearre om romte te krijen foar de útwreiding fan 'e stêd.

By de gemeentlike weryndieling fan 1984 waard de gemeente Dokkum opheft, om yn 'e mande mei East- en West-Dongeradiel op te gean yn 'e nije gemeente Dongeradiel. Op 1 jannewaris 2019 gie Dongerdiel mei de buorgemeenten Ferwerderadiel en Kollumerlân en Nijkrúslân op syn beurt op yn 'e nije fúzjegemeente Noardeast-Fryslân.

## Demografy
Op 1 jannewaris 1980 hie de gemeente Dokkum in befolking fan 12.071 minsken. De befolkingstichtens bedroech doe 1.221,8 minsken de km².

Op it mêd fan 'e godstsjinst wie yn 1971 26% fan 'e befolking fan Dokkum herfoarme, 44% grifformeard en 5% roomsk. Fierders bestie 14% fan 'e ynwenners út ateïsten en agnosten.

Wat de polityk oangie, wie it CDA yn Dokkum fierwei de grutste partij. By de ferkiezings foar de Provinsjale Steaten fan Fryslân fan 1978 krigen de CHU, ARP en KVP (dy't yn 1980 fúzjearje soene ta it CDA) mei-inoar 58,1% fan 'e stimmen; de PvdA 22,2%; de VVD 7,5%; de FNP 3,0%; en D66 2,3%.

Yn 1971 wie fan 'e befolking fan 'e gemeente Dokkum 36,8% wurksum yn 'e yndustry en 57,4% yn 'e tsjinstesektor. It wurkleasheidspersintaazje bedroech yn 1981 foar manlju 7,9% en foar froulju 8,3%.

## Sjoch ek
*Dokkum
*List fan boargemasters fan Dokkum
*Dongeradiel
*Noardeast-Fryslân
Synagoge fan Baden-Baden

De **synagoge fan Baden-Baden** waard yn 1899 boud foar de joadske mienskip fan Baden-Baden en foar it grutte tal joadske spa-gasten dy't it kueroard besochten. Sûnt de 18e iuw hie Baden-Baden him ûntjûn as in wichtich kuerplak mei in goede reputaasje yn hiel Jeropa. De synagoge waard yn 1938 troch de nazy's ferwoastge .

## Skiednis
Pas nei 1862 stie it joaden frij harren as lykweardige boargers yn Baden-Baden te fêstigjen. Nei in foarse groei fan de joadske mienskip waard op 2 novimber 1890 de joadske gemeente Baden-Baden stifte en al gau waard der ek besletten om in provisoaryske gebedsseal yn in hotel yn te wikseljen foar de nijbou fan in grutte synagoge. 

It ûntwerp fan it gebou wie ôfkomstich fan de joadske arsjitekt Ludwig Levy (1854-1907), dy't yn Dútslân al meardere synagogen boud hie, lykas dy fan Pforzheim, Barmen en Kaiserslautern.

De nije synagoge fan it kuerplak waard yn neoromaanske styl boud, mei in rûnbôgeportaal en in grut roasfinster oan 'e súdlike kant. It grûnplan fan de synagoge wie krúsfoarmich en it bouwurk krige twa tuorren mei treppen nei de galerij foar de froulju. Njonken de synagoge stie it hûs fan de joadske gemeente.

Op de ynwijing fan de synagoge op 16 augustus 1899 hold rabyn Baruch Mayer út Bühl in feestlike preek. De earetsjinst yn 'e gemeente fûn plak neffens it otterdokse ritueel. In oargel wie net oanwêzich, likemin wie it de froulju tastien te sjongen.

## 10 novimber 1938
Op 10 novimber 1938 waarden sûnt moarnsier likernôch 80 joaden út harren hûs helle en nei it sintrale plysjeburo brocht. Oan it ein fan 'e moarn gie de poarte wer iepen en waarden de manlju yn kolonne mei oan beide kanten bewakers nei bûten fierd en twongen om ta fermaak fan belangstellenden troch de strjitten fan Baden-Baden te marsjearjen. De measte ynwenners fan Baden-Baden lieten it lykwols ôfwitte en bleaune yn 'e hûs. It minste stik wie doe't de kolonne de synagoge benei kaam, dêr't uniformearre lju en oar nazy-folk harren by de tagong fersammele hiene. De joaden waarden twongen om oer de gebedsmantel hinne te wâdzjen en sa de synagoge yn te gean. Dêr moasten de joaden yn 'e banken sitte en harkje nei stikken út Mein Kampf, dy't troch guon foaroansteande joaden foarlêzen waarden. Ek waarden hja meardere kearen twongen it Horst Wessel-liet te sjongen. Wylst wiene SS-ers op de kreake foar de froulju drok dwaande tariedings te meitsjen om it gebou yn 'e lôge te setten. Dêrnei waarden de joaden yn ôfwachting fan deportaasje nei Dachau nei in hotel brocht, dêr't se te iten krigen.

Noch deselde deis baarne de synagoge folslein út. Yn 'e wiken neitiid waard de synagoge sloopt, de kosten dêrfan wiene foar de rekken fan'e joadske mienskip.

## Nei de ferwoasting

It plak dêr't eartiids de synagoge stie bleau oant nei de Twadde Wrâldkriich braak lizzen. Dêrnei krige it de funksje fan parkearplak. Ta neitins fan 'e synagoge stiet op it plak tsjintwurdich in ienfâldich monumint.
Piet Visser (boargemaster)

**Pieter Fokkes (Piet) Visser** (Skiermûntseach, 13 maaie 1942) is in Nederlânsk politikus fan de ARP en later het CDA.

Nei de mulo gie er, hie wie doe 16 jier, oan 't wurk op de gemeentesekretary fan Skiermûntseach. Yn de jierren dêrnei wurke er by de gemeentesekretaryen yn Ezinge (1960), Weststellingwerf (1966) en dêrnei Ten Boer (1968) dêr't er it brocht ta loko-gemeentesekretaris. Op 1 jannewaris 1978 waardie boargemaster fan de doetiidske gemeente Westdongeradiel. Hast seis jier letter, op 1 oktober 1983, folge syn beneaming ta boargemaster fan Kollumerlân. Dêr wie er trije terminen fan seis jier boargemaster en nei 42 jier tsjinst by de oerheid gie Visser yn oktober 2001 mei 59 jier betiid mei pinsjoen.
Willem de Jong

**Willem Julius Emile Herman Marten de Jong** (Skiermûntseach, 21 oktober 1872 – De Haach, 14 desimber 1918) wie in Nederlânsk ûnderwizer en politikus foar de Liberale Uny.

## Libben
Willem de Jong wie in soan fan Maarten de Jong en Luisa Elisabeth Lauer. Nei de middelbere skoalle studearre er fierder oan de Kweekskoalle foar ûnderwizers. Hy waard dêrnei ûnderwizer yn Middelharnis. Hy sie lange jierren oan skoalle en gie dêrnei de polityk yn. Fan 3 maaie 1912 oant 17 septimber 1918 hie de Jong in sit yn de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal. Dêrneist hat er noch ferskate njonkenfunksjes hân.

De Jong waard op in stuit beskuldige fan korrupsje by de distribúsjefoarsjenning. Hy waard letter foar in part rehabilitearre, mar die himsels te koart yn 1918.

Op 20 july 1897 boaske Willem de Jong yn Kampen oan Jacomina Hindrika van Heuven; sy krigen trije bern.

## Literatuer
* *Onze Afgevaardigden*, 1913
* , skripsje Staatkundig-Historische Studiën, RU Leien (1976)
Klaas van der Geest

**Klaas van der Geest**, (Skiermûntseach, 27 novimber 1903 - Swol, 10 oktober 1964) wie in Nederlânsk seeman en skriuwer fan maatskippijkrityske streekromans en berneboeken.

## Libben en wurk
Van der Geest folge de Hegere Seefeartskoalle, makke de oplieding dien yn Amsterdam en gie oan 't wurk as stjoerman op de grutte feart en befear alle wrâldseeën. Op see skreau er al yn syn frije tiid, mar troch de krisis fan de jierren 30 rekke er út it wurk wei en koe er him oan 'e wâl folslein oan de skriuwerij wijde. Hy hie syn skriuwersdebút yn 1937 mei de roman *Eiland in de branding*. Hy skreau de roman *Gezegend is het land* op syn wenboat yn it Oranjekanaal by Schoonoord. It krityske boek feroarsake in soad ûnrêst ûnder de pleatslike befolking. Dêrom moast er ferhúzje en fûn er yn Frederiksoard in nij lizzersplak. Yn 1950 krige er de D.A. Thiemepriis foar dat boek.

;Privee
Van der Geest hat twa kear troud west. Ut syn earste houlik mei Bernarda Antonetta Schut, binne twa bern berne. Nei syn skieding yn 1940 troude er koart dêrnei yn Haren (Gr) mei Aaltje Natadeel. Yn de oarloch wenne it pear yn de stêd Grins en waard yn de perioade 1942 -1943 in ôfstammingsûndersyk nei Aaltje útfierd. 

;Polityk
Van der Geest en syn earste frou B.A. Schut wiene yn oanrin nei de Twadde Wrâldoarloch aktyf yn de Kommunistyske partij. Syn frou wie yn 1934 ponghâlder fan de lokale ôfdieling fan de C.P.N. yn De Helder. Van der Geest waard yn in rapport fan de Sintrale Ynljochtinge tsjinst 1919-1940 (CID) yn 1939 omskreaun as in fûleindige kommunist, dy't besocht om op Kurasao in kommunistyske sel op te rjochtsjen. 

Yn 1951 makke Van der Geest diel út fan in kulturele delegaasje dy't troch Moskou útnûge wie. Yn it Vrije Volk skreau er syn ûnderfinings op, dêr't er dúdlik yn makke dat er him bewust wurden wie troch Moskou brûkt te wêzen foar propaganda. Dat waard him kwea-ôf nommen en hy waard yn it deiblêd *De Waarheid* yn in rige artikels as ferrieder fan it Kommunisme ôfskildere. 

## Bibliografy <small>(ûnfolslein)</small>
;Romans
**Eiland in de branding* (1937)
**Thuisreis* (1938)
**Wrakhout* (1939)
**Margreet* (1940)
**Deining* (1948)
**Mijn oom Becker* (1948)
**Gezegend is het land* (1949)
**Jonker Hendrik onder de rovers* (1949)
**Morgen schijnt weer de zon* (1950)
**Toch wachtte het leven* (1953)
**Vogels in de nacht* (1953)
**Op weg naar de toekomst* (1954)
**Zon door de ruit* (1956)
**Mist* (1957)
**De krielhaan* (1960)
**Attentiesein neer!* (1962)
**016* (1962)
**Gezegend is het leven* (1963), oer de Maatskippij fan Woldiedichheid yn Frederiksoard.
**Tijgers van de sneeuwvelden.* Roman oer it libben fan Sjerpa Tenzing (1963)
**Vaart naar het Einde* (1964)
;Berneboeken
**Pieter Pieterszoon* (1940)
**Het houtenmannetje* (1952)
**Invasie in San Salvador* (1952)
**De schrik der Wadden* (1953)
**Op 't Zuydlandt gestrand* (1955)
**Jan Bernards onverwachte vakantie* (1955)
**De beer van Jannie* (1958)
**De reis rond Kaap Hoorn* (1960)
**Overval op Juan Fernandez* (1961)
**Orkaan Old Joe* (1961)
**Vlucht uit Kongo* (1961)
**Onrust op het eiland* (1963)

## Literatuer
* Nijkeuter, *Drentse literatuur
*
Klaas Visser

**Klaas Visser** (Skiermûntseach, 31 desimber 1891 - Ljouwert, 12 juny 1959) wie in Nederlânsk gesachfierder fan de walfiskfarder Willem Barendsz en eareboarger fan Skiermûntseach.

## Libben en wurk

Visser waard op âldjiersdei 1891 berne as soan fan Gerben Visser en Pietje Onnes. Visser wie gesachfierder en wurke by de *Stoomvaart Maatschappij Oostzee*. Nei de Twadde Wrâldoarloch kaam er as gesachfierder yn tsjinst fan de *[[Nederlandsche Maatschappij voor de Walvischvaart]]*. Hy late tusken 1946 en 1950 fjouweris in ekspedysje fan de Willem Barendsz nei it súdpoalgebiet. Foar it wurk op de Willem Barendsz helle er in protte bewenners fan syn bertedoarp oan . Visser nam yn 1950 twa ûndertseaken fan in blauwe finfisk mei nei hûs. Sûnt 1951 steane de tseaken yn in bôge by de Willemshof yn Skiermûntseach.

Visser waard foar syn fertsjinsten foar de befolking fan Skiermûntseach beneamd ta eareboarger fan de gemeente. Foar syn krewearjen foar de walfiskfeart waard er yn 1948 ûnderskieden mei de gouden De Ruyter-medalje.

Visser troude yn 1917 op Skiermuontseach mei Carolina Janna Hedlund. Hy stoar yn juny 1959 yn de âldens fan op 67 jier yn it Sint-Bonifatius Hospitaal yn Ljouwert. Hy waard op Skiermûntseach beïerdige.
Habermann (film)

**Habermann** (Tsjechysk: *Habermannův mlýn*) is in Dútsk-Eastenryksk-Tsjechyske filmproduksje út 2010. De histoaryske film giet oer de skiednis fan de ûndernimmer en Sudetendútser August Habermann yn de Twadde Wrâldkriich en is basearre op de roman *Habermanns Mühle* (Tsjechysk: *Habermannův mlýn*) fan de Tsjech Josef Urban.

## Ferhaal
August Habermann hie yn de jierren 1930 de lieding oer in houtseagerij. Op de houtseachmûne fan de Folksdútser, in echt famyljebedriuw, wurken net allinnich Dútsers mar wiene ek in soad wurknimmers fan Tsjechysk komôf. Habermann hie in soad oansjen yn it doarp en troude krekt foar de Dútske ynfal yn 1938 mei de kreaze frou Jana. Hja wie by de nonnen grut brocht en tawijd katolyk, mar wat hja sels net wit is dat har heit fan joadske komôf wie en dat hja neffens de rassewetten fan de nazy's offisjeel as in healjoad klassifisearre waard. 

Fan ôf it momint dat it Tredde Ryk it Sudetelân *heim ins Reich* hellet, komt der in ein oan it fredige bestean yn it doarp. Mei de komst fan Sturmbannführer Koslowski brekt in perioade fan ferdieling en geweld oan. Der ûnstiet yn de mienskip in djippe kleau en Habermann, dy't net ynteresearre is yn polityk, komt tusken de fronten fan de ferskate groepen te stean. Foar de nazy's jildt Habermann as ien dy't it mei de Tsjechen hâldt en foar de Tsjechen is Habermann in besetter woarn.

Nei't de nazy's ferdreaun binne, folget der in nije weach fan geweld en no foarmje de Tsjechen de dieders en de Sudetendútsers it slachtoffer. It ûnrjocht tsjin de Sudetendútsers is in tema dat mei ferfilming fan de roman fan Josef Urban foar it earst op it wite doek breder omtinken krige.

## Rolverdieling
* Mark Waschke - August Habermann
* Hannah Herzsprung - Jana Habermann
* Wilson Gonzalez Ochsenknecht - Hans Habermann
* Karel Roden - Karel Březina
* Franziska Weisz - Martha Březina
* Ben Becker - Koslowski
* Erika Guntherova - doarpsynwenner
* Andrej Hryc - Hartel
* Zuzana Kronerová - Eliška

## Underskiedings
* Bayerischer Filmpreis (bêste regy en bêste akteur) 
* Earste priis fan it Jewish World Film Festival 2010.
* Underskieden mei it "Prädikat Besonders Wertvoll" fan de Deutsche Film- und Medienbewertung.
 
## Keppeling om utens
*  IMDb Habermann
Sleat (gemeente)

**Sleat** (Nederlânsk en offisjeel: *Sloten*) is in eardere gemeente yn it suden fan Fryslân, dy't inkeld it histoaryske stedsje Sleat omfieme. De gemeente Sleat hie op 1&nbsp;jannewaris 1980 658 ynwenners, en besloech in oerflak fan 2,26 km². De gemeente Sleat gie yn 1984 op yn Gaasterlân-Sleat.

## Geografy
De gemeente Sleat lei yn it suden fan Fryslân, oan 'e súdlike igge fan 'e Sleattemer Mar. Yn it westen grinzge it oan 'e buorgemeente Gaasterlân, yn it suden oan Lemsterlân en yn it easten en noardeasten oan Doanjewerstâl. Yn totaal hie de gemeente Sleat in oerflak fan 2,26 km². 

## Skiednis
Sleat krige yn 1426 stedsrjochten, wat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. It hearde ta it kertier Sânwâlden en wie binnen dat kertier de iennichste Fryske stêd. By de gemeentlike weryndieling fan 1984 waard Sleat as gemeente opheft en mei de oanbuorjende gemeente Gaasterlân en in diel fan 'e gemeente Himmelumer Aldefurd gearfoege ta in nije gemeente. Dy hiet yn 't earstoan ek fan Gaasterlân, mar naam yn juny 1985 de namme Gaasterlân-Sleat oan. 

Gaasterlân-Sleat waard yn 2014 op syn beurt opheft en mei Lemsterlân en Skarsterlân gearfoege ta De Fryske Marren.

## Demografy
Op 1 jannewaris 1980 hie de gemeente Sleat in befolking fan 658 minsken. De befolkingstichtens bedroech doe 291,2 minsken de km².

Op it mêd fan 'e godstsjinst wie yn 1971 50% fan 'e befolking fan Sleat herfoarme, 23% grifformeard en 11% roomsk. Fierders bestie 13% fan 'e ynwenners út ateïsten en agnosten.

Wat de polityk oangie, wie it CDA yn Sleat fierwei de grutste partij. Fierders hie ek de FNP der in soad oanhing. By de ferkiezings foar de Provinsjale Steaten fan Fryslân fan 1978 krigen de CHU, ARP en KVP (dy't yn 1980 fúzjearje soene ta it CDA) mei-inoar 55,0% fan 'e stimmen; de FNP 18,6%; de PvdA 12,8%; de VVD 8,5%; en D66 0,5%.

Yn 1971 wie fan 'e befolking fan 'e gemeente Sleat 10,6% wurksum yn 'e lânbou; 53,2% yn 'e yndustry; en 31,9% yn 'e tsjinstesektor.

## Sjoch ek
*Sleat (stêd)
*List fan boargemasters fan Sleat
*Gaasterlân-Sleat
*De Fryske Marren
Nijegea

**Nijegea** (Nederlânsk en offisjeel: *Nijega*) wie in doarp yn 'e Gritenij Himmelumer Aldefurd en fan 1851 ôf yn 'e Gemeente Himmelumer Aldefurd. It lei yn 'e lânstreek Noardwâlde of De Wâlde, it diel fan Himmelumer Aldefurd oan 'e eastkant fan De Fluezen. Yn 1966 kaam Nijegea mei ferlies fan eigen plaknamme ta it oanbuorjende Ealahuzen te hearren. De namme fan 'e Nijegeaster Feart, dy't it doarp ferbûn mei De Fluezen, is noch in oantinken oan it bestean fan Nijegea. It doarp hie yn 1840 in ynwennertal fan 214; yn 1900 fan 533; en yn 1950 fan 317. Nei de gearfoeging mei Ealahuzen kaam it eardere Nijegea yn 1984, nei de opheffing fan Himmelumer Aldefurd, ta de gemeente Gaasterlân-Sleat te hearren, dy't yn 2014 opgie yn 'e nije fúzjegemeente De Fryske Marren.
Wapen fan Himmelumer Aldefurd

|
|-
|
|-
|}
It **wapen fan Himmelumer Aldefurd** is it wapen dat fan 1851 oant 1984 fierd waard troch de eardere gemeente Himmelumer Aldefurd, yn 'e Fryske Súdwesthoeke, en dêrfoar troch de Gritenij Himmelumer Aldefurd.  

Yn it begjin fan 'e achttjinde iuw bestie it gritenijwapen fan Himmelumer Aldefurd út twa horizontaal faninoar skate flakken fan gelikense grutte: goud boppe en read ûnder. Letter kaam der in ekstra flak by, sadat der trije banen fan gelikense grutte ûntstiene, mei de kleuren goud, blau en read. Meitiid ferkleure it goud ta grien, wylst it read ta swart waard. Doe't op 25 maart 1818 troch de Hege Ried fan de Adel formeel in wapen oan Himmelumer Aldefurd ferliend waard, wie dat it trijekleurige wapen mei trije horizontale banen grien-blau-swart, dutsen troch in gouden kroan.

Op 26 novimber 1964 waard troch de Hege Ried fan de Adel in nij wapen oan Himmelumer Aldefurd ferliend, wêryn't de âlde en nije kleuren fan it wapen feriene wiene. Dat wie dien troch oer de trije horizontale banen grien-blau-swart hinne in hertskyld te pleatsen mei de oarspronklike flakken goud en read. Dit twadde wapen bleau yn gebrûk oant de opheffing fan Himmelumer Aldefurd by de gemeentlike weryndieling fan 1984.
D.A. Thiemepriis

De **D.A. Thiemepriis** is in priis dy't ynsteld is foar in persoan of organisaasje dy't in útsûnderlike prestaasje levere hat yn of om it Nederlânske  boekefak.

It D.A. Thiemefûns is yn 1879 oprjochte troch freonen fan D.A. Thieme, in wichtige útjouwer yn syn tiid. De priis, dy't ûnregelmjittich útrikt wurdt, bestiet út in sertifikaat en in gouden peinje mei ynskripsje.

It fûns wurdt beheard troch it bestjoer fan de Keninklike Feriening fan it Boekefak.

## Laureäten
* 1881 - Carel Vosmaer
* 1884 - Pieter Louwerse 
* 1887 - Leendert Burgersdijk 
* 1888 - H.D. Tjeenk Willink
* 1889 - Louis Couperus
* 1896 - Willem Kloos
* 1905 - A. Pit
* 1911 - Carel Steven Adama van Scheltema, 
* 1920 - Johan Huizinga
* 1924 - N.V. Martinus Nijhoff's Boekhandel en Uitgevers Mij
* 1926 - J.W.F. Werumeus Buning
* 1932 - J.H. Gunning Wzn.
* 1935 - W.L. & J. Brusse's Uitgevers-Mij.
* 1938 - Adriaan Roland Holst
* 1947 - A.A.M. Stols
* 1947 - N.V. Em. Querido's Uitgevers Mij.
* 1950 - Klaas van der Geest
* 1953 - G.A. van Oorschot
* 1956 - Casper Höweler
* 1959 - N.V. Uitgevers Mij. Elsevier
* 1962 - W. Banning
* 1965 - Paul Brand
* 1990 - Dick Bruna
* 2003 - Caesarius Mommers
* 2005 - Aad Nuis
* 2006 - Wim Karssen
Wapen fan Warkum

It **wapen fan Warkum** is it wapen fan 'e eardere Gemeente Warkum, dy't yn 1984 opheft waard. It wurdt noch altyd fierd troch de stêd Warkum. Dit wapen is yn de lingte trochsnien. De rjochterhelte fan goud, beladen mei in heale swarte earn; en de linkerhelte swart, beladen mei 3 goude leeljes. It skyld is dekt mei in gouden kroan, de kroan hat fiif blêden. 

It wapen is sûnt de 15e iuw bekend op stêdssegels. It earste segel út 1420 fertoant noch net it wapen, mar in Goatyske nis, wêryn Sint Geertruid, yn de rjochterhân in blom, yn de linker in palmtûke; oan beide kanten in knibbeljende muonts. In twadde segel út 1496 (Van den Bergh) of 1426 (ynfo gemeente Nijefurd) fertoant al wol it wapen mei de earn en de leeljes. Ek op alle folgjende segels en ôfbylden stiet it wapen sa oanjûn.
 
Wêr't it wapen wei komt is net bekend. De heale earn is in faak brûkte figuer yn persoanswapens yn Fryslân. It soe dus ôflaat wêze kine fan in grytman of stedsbestjoerder fan Warkum yn de 15e iuw. De leeljes soenen of út in persoanswapen, of fan de Mariaferearing ôflaat wêze kinne.
Willem Barendsz (I)

De ***Willem Barendsz'' (I)''' wie it earste Nederlânske [[walfiskfabryksskip]] dat tusken 1946 en 1955 brûkt waard as memme- en fabryksskip foar njoggen ekspedysjes yn de seeën om [[Antarktika]] hinne foar de [[Nederlandsche Maatschappij voor de Walvischvaart]] (NMW).

== Skiednis ==
It skip waard yn 1931 boud as [[tanker]] fan 10.409 [[registerton|brt]] ûnder de name ***Pan Gothia*** troch de werf Götaverken yn [[Göteborg (stêd)|Göteborg]]. Yn 1945 kocht de NMW-yn-oprjochting de tanker om dy om te bouwen ta fabryksskip foar de earste Nederlânske walfiskfearteksepedysje nei it Súdpoalgebiet.

It tankskip waard troch de [[Amsterdamsche Droogdok Maatschappij]] en de [[Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij]] omboud ta driuwende  traansiederij. Dêrfoar waard yn it efterskip in ''slipway'' makke wêrmei't de walfisken op it haaddek lutsen wurde koene om dêr ferwurke te wurden. Nei de ferbouwing wie it tonnaazje 10.635 brt.

De earste Nederlânske walfiskfeartekspedysje mei de ''Willem Barendsz'' (I) duorre fan desimber 1946 oant maaie 1947. Op 17 desimber begûn de fangst, op 21 maaie 1947 gie it skip werom nei Amsterdam.


Yn 1951 bestelde de maatskippij in nij skip en it seizoen 1954-1955 wie it lêste dêr't de ''Willem Barendsz'' (I) as memmeskip oan meidie. Nei de oplevering fan it nije skip, de [[Willem Barendsz (II)|''Willem Barendsz'']] (II), yn july 1955 waard it âlde skip omdoopt ta ***Bloemendael***. Under dy namme bleau it skip noch oant juny 1960 foar de maatskippij yn tsjinst yn syn oarspronklike funksje fan tanker. Yn it fangstseizoen fierde it as "shuttle tanker" tusken it nije memmeskip en de fêste wâl branje oan en helle traan op. Bûten it fangstseizoen waard it as tanker oan tredden ferhierd.

Yn juny 1960 waard it skip ferkocht oan Nitto Hogei KK yn [[Tokyo]] en fannijs doopt yn ***Nitto Maru***, dy't it yn 1964 ferkochten oan Nippon Suisan KK dy't e namme feroaren yn de ***Nichiei Maru**'. Yn septimber 1966 kaam it skip yn Aioi (Japan) oan om sloopt te wurden.

## Sjoch ek
* Klaas Visser, gesachfierder op de Willem Barendsz.
Wapen fan Drylts

It **wapen fan Drylts** is it wapen dat foarhinne troch de Gemeente Drylts fierd waard, dy't yn 1984 opheft waard. Tsjintwurdich wurdt it noch fierd troch de stêd Drylts.

Op it wapen *Fan lazuer beladen mei in skip fan goud, silende op in see fan lazuer en goud. It skyld is dekt mei in gouden kroan.* It wapen wie eartiids in kogge ynstee fan in trijemêster lykas yn it hjoeddeiske wapen. It wapen is bekend sûnt 1584, mar út 1496 is in segel mei in kogge bekend. Op in oar 16e-iuwsk segel stiet lykwols in soldaat mei in swurd yn de rjochterhân.

De kogge is yn de rin fan de tiid faker fan foarm feroare. Uteinlik waard yn 1818 in trijemêster ferliend. Omdat de kleuren net bekend wienen waard it wapen yn rykskleuren ferliend. Neffens in folksferhaal soe it in skip sunder roer wêze en yn it wapen setten wêze, mei't in bepaalde kaptein altiten syn skip sûnder roer de haven yn wist te farren. Op it wapen stiet sûnt 1968 in wat ôfwikende kroan. Ynstee fan de fiifblêdige kroan waard de yn Nederlân frjemde muorrekroan brûkt. Dit wapen waard ek op gemeentlike foertugen setten. It wapen waard opnomd as hertskyld yn it nijste wapen fan Wymbritseradiel.
Drylts (gemeente)

**Drylts** (Nederlânsk en offisjeel: *IJlst*) is in eardere gemeente yn 'e Súdwesthoeke fan Fryslân, dy't inkeld it histoaryske stedsje Drylts en syn klokslach omfieme. De gemeente Drylts hie op 1&nbsp;jannewaris 1981 2.819 ynwenners, en besloech in oerflak fan 6,59&nbsp;km². Yn 1984 gie de gemeente Drylts op yn 'e nije gemeente Wymbritseradiel.

## Geografy
De gemeente Drylts lei yn 'e Fryske Súdwesthoeke en grinzge yn it easten en noardeasten oan 'e gemeente Snits. Fierders waard it grûngebiet fan Drylts folslein omjûn troch dat fan 'e âlde gemeente Wymbritseradiel. De gemeente Drylts hie in oerflak fan yn totaal 6,59&nbsp;km².

## Skiednis
Drylts krige yn 1268 stedsrjochten, wat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. It hearde ta it kertier Westergoa, krektlyk as de stêden Boalsert, Frjentsjer, Harns, Hylpen, Snits, Starum en Warkum. Drylts stie fan 'e Midsiuwen oant de njoggentjinde iuw bekend om syn skipsbou en houthannel. Lange tiid bestie der in beskate rivaliteit mei de buorstêd Snits, dy't nammentlik allegeduerigen mar úteinlik fierhinne om 'e nocht besocht om Drylts syn beskieden sintrumposysje ôf te nimmen.

By de gemeentlike weryndieling fan 1984 waard Drylts as gemeente opheft en mei de âlde gemeente Wymbritseradiel en parten fan Doanjewerstâl en Wûnseradiel gearfoege ta de nije gemeente Wymbritseradiel. Oarspronklik hie it de bedoeling west dat ek de gemeente Snits yn 'e nije bestjoerlike ienheid opgean soe, mar ferheftige protesten yn 'e Wetterpoartestêd kamen dat foar. It gemeentehûs fan Wymbritseradiel, dat foartiid yn Snits stien hie, kaam yn 1986 yn Drylts te stean.

By in nije gemeentlike weryndieling, yn 2011, waard Wymbritseradiel ek opheft en mei de gemeenten Boalsert, Nijefurd, Snits en Wûnseradiel gearfoege ta de nije fúzjegemeente Súdwest-Fryslân.

## Demografy
Op 1 jannewaris 1981 hie de gemeente Drylts in befolking fan 2.819 minsken. De befolkingstichtens bedroech doe 427,8 minsken de km².

Op it mêd fan 'e godstsjinst wie yn 1971 45,7% fan 'e befolking fan Drylts herfoarme, 28,1% grifformeard en 3,1% roomsk. Fierders bestie 16,3% fan 'e ynwenners út ateïsten en agnosten.

Wat de polityk oangie, wie it CDA yn Drylts fierwei de grutste partij. By de ferkiezings foar de Provinsjale Steaten fan Fryslân fan 1978 krigen de CHU, ARP en KVP (dy't yn 1980 fúzjearje soene ta it CDA) mei-inoar 51,5% fan 'e stimmen; de PvdA 26,3%; de VVD 9,2%; de FNP 6,6%; en D66 4,2%.

Yn 1971 wie fan 'e befolking fan 'e gemeente Drylts 7,6% wurksum yn 'e lânbou; 47,1% yn 'e yndustry; en 37,8% yn 'e tsjinstesektor. It wurkleasheidspersintaazje bedroech yn 1981 foar manlju 5,5% en foar froulju 10,0%.

## Sjoch ek
*Drylts
*list fan boargemasters fan Drylts
*Wymbritseradiel (1984-2011)
*Súdwest-Fryslân
Starum (gemeente)

**Starum** (Nederlânsk en offisjeel: *Stavoren*, earder en argaysk *Staveren*) is in eardere gemeente yn 'e Súdwesthoeke fan Fryslân, dy't inkeld it histoaryske stedsje Starum omfieme. De gemeente Starum hie op 1&nbsp;jannewaris 1981 991 ynwenners, en besloech in oerflak fan 3,84&nbsp;km². De gemeente Starum gie yn 1984 op yn Nijefurd.

## Geografy
De gemeente Starum lei op in skiereilantsje ynklamme tusken de Iselmar (foar 1932 de Sudersee) yn it noardwesten, westen en súdwesten, en de buorgemeente Himmelumer Aldefurd yn it easten. It iennichste plak yn 'e gemeente wie it stedsje Starum. Yn totaal hie de gemeente Starum in oerflak fan 3,84&nbsp;km².
 

## Skiednis
Starum krige yn 1061 stedsrjochten, wat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. It hearde ta it kertier Westergoa, krektlyk as de stêden Boalsert, Drylts, Frjentsjer, Harns, Hylpen, Snits en Warkum. Starum wie yn 'e Midsiuwen in grut hannelssintrum, dat grutte wolfeart koe. It behold dy posysje yn ôfnimmende mjitte oant de ein fan 'e achttjinde iuw. Yn 1714 waarden der noch 1.604 ynwenners telt. Letter rekke it ekonomysk mei it stedsje yn it neigean.

By de gemeentlike weryndieling fan 1984 waard Starum as gemeente opheft en mei de gemeenten Hylpen en Warkum en it grutste diel fan Himmelumer Aldefurd gearfoege ta de nije gemeente Nijefurd. It gemeentehûs kaam doe yn Warkum te stean. By in nije gemeentlike weryndieling, yn 2011, waard Nijefurd op syn beurt opheft en mei Boalsert, Snits, Wymbritseradiel en Wûnseradiel gearfoege ta Súdwest-Fryslân.

## Demografy
Op 1 jannewaris 1981 hie de gemeente Starum in befolking fan 991 minsken. De befolkingstichtens bedroech doe 258,1 minsken de km².

Op it mêd fan 'e godstsjinst wie yn 1981 47,5% fan 'e befolking fan Starum herfoarme en 15,8% grifformeard. Fierders bestie 18% fan 'e ynwenners út ateïsten en agnosten. De rest (17,5%) wie foar it meastepart minnistysk of baptistysk. Roomsen wennen der yn Starum amper.

Wat de polityk oangie, sloech it CDA yn Starum foar master op. By de ferkiezings foar de Provinsjale Steaten fan Fryslân fan 1978 krigen de CHU, ARP en KVP (dy't yn 1980 fúzjearje soene ta it CDA) mei-inoar 49,1% fan 'e stimmen; de PvdA 25,4%; de VVD 11,8%; de FNP 7,7%; en D66 3,0%.

Yn 1971 wie fan 'e befolking fan 'e gemeente Starum 11,5% wurksum yn 'e lânbou (en fiskerij); 32,8% yn 'e yndustry; en 49,2% yn 'e tsjinstesektor.

## Sjoch ek
*Starum
*List fan boargemasters fan Starum
*Nijefurd
*Súdwest-Fryslân
Herfoarme tsjerke (De Grinzer Pein)

De **Herfoarme tsjerke** yn De Grinzer Pein is de tsjerke fan 'e Herfoarme gemeente De Grinzer Pein-Kornhorn. De gemeente is oansletten by de PKN. Sûnt 1973 is de tsjerke in ryksmonumint.

## Beskriuwing

De tsjerke stiet yn it eastlike diel fan it doarp op 'e hoeke fan 'e Provinsjalewei en de Peinderwei op in ferhege hôf. Tusken de tsjerke en de Provinsjalewei rint in brede lykreed, mei oan wjerskanten kastanjebeammen.  

It oarspronklike tsjerkegebou datearre nei alle gedachten fan omtrint 1600. Yn 1612 waard de earste dûmny, dy't ek skoalmaster wie, yn tsjinst nommen. Nei alle gedachten datearret de bou fan 'e earste tsjerke ek út dy tiid. Yn 1748 waard de tsjerke ôfbrutsen en op 'e nij boud. De foargevel is yn 1915 fernijd. Boppe de tagong binne fjouwer gevelstiennen ynmitsele mei û.o. de nammen fan de âlderlingen en diakens fan it jier 1748.

Yn 1930 waard oan 'e eastlike kant dwers op de âlde sealtsjerke in breder diel boud. Sûnt dy tiid hat de tsjerke in T-foarm as grûnplan.

## Ynterieur
It ynterieur fan 'e tsjerke waard yn de jierren 1983-1984 restaurearre. Fan it oarspronklike meubilêr stamt de preekstoel út de earste helte fan 'e 18e iuw. De tsjerke hat noch in jûnsmielbeker út 1635. Op de beker is *Ao XVIXXXV (Anno 1635) Karcken Becker van Uppende. V.A. Pastoor* gravearre. De pastoar "V.A." (Valentius Artopaeus) wie de fyfte dûmny fan 'e Grinzer Pein en stie fan 1626 oant 1649 dêr op de kânsel. It oare jûnsmielreau stamt út 1822. De kânselbibel is fan 1864.

## Oargel
It oargel is yn 1966 troch Bakker & Timmenga út Ljouwert boud. 

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel op de side ''Kerk en Orgel''
Grifformearde tsjerke (De Grinzer Pein)

De **Grifformearde tsjerke** yn De Grinzer Pein is it tsjerklik sintrum fan 'e grifformearde gemeente De Grinzer Pein-Kornhorn. De tsjerke stiet oan de Provinsjalewei 80 en is oansletten by de PKN.

## Skiednis
Oarspronklik foelen de grifformearde ynwenners fan 'e Grinzer Pein ûnder de grifformearde gemeente fan Surhústerfean. Mar nei't der yn 1920 in kristlike skoalle stifte wie, ûntstie der ek yn 'e Grinzer Pein de winsk om dêr in eigen grifformearde tsjerke te bouwen. Yn dy tiid wennen der yn it doarp likernôch 100 grifformearde hûshâldings. Op 10 juny 1924 waard der in selsstannige Grifformearde gemeente stifte. Krekt efkes earder wie der al útein set mei it ynsammeljen fan jild foar in nije tsjerke. Yn koarte tiid wisten de grifformearden al 9.000 gûne by inoar te bringen.

Ynearsten tsjinne de kristlike skoalle as ûnderkommen foar de tsjerketsjinsten. Foar de bou fan de tsjerke joech in gemeentelid in stik grûn wei en op 12 septimber 1925 koe de bou begjinne. Noch yn itselde jier, op 15 desimber, waard de tsjerke yn gebrûk nommen.

Yn 1945 ferlear de Grifformearde gemeente de dûmny en sa'n 120 leden oan 'e frijmakking. Hja bouden oan 'e selde Provinsjalewei in eigen tsjerke, dy't yn 2002 sletten waard en op 3 desimber 2004 ôfbaarnde. 

Oan 'e grifformearde tsjerke feroare fierder net in soad mear. Yn 1980 folge achter de tsjerke noch de bou fan in aktiviteitesintrum, dat de namme "*Pro Deo*" krige.   

Op 1 jannewaris 2017 waarden de grifformearde gemeenten fan 'e Grinzer Pein en Kornhorn gearfoege ta ien gemeente. Besletten waard op de tsjerke fan 'e Grinzer Pein oan te hâlden en dy fan Kornhorn ôf te stjitten.
Wymbritseradiel

* Wymbrits of Waghenbrugghe, in Midsiuwsk part fan Westergoa
* Wymbritseradiel (gritenij), in gritenij yn Westergoa dy't bestie tusken omtrint 1500 en 1851
* Wymbritseradiel (1851-1984), in gemeente yn Fryslân dy't bestie fan 1851 oant 1984
* Wymbritseradiel (1984-2011), in gemeente yn Fryslân dy't bestie fan 1984 oant 2011
Hylpen (gemeente)

**Hylpen** (Nederlânsk en offisjeel: *Hindeloopen*) is in eardere gemeente yn 'e Súdwesthoeke fan Fryslân, dy't inkeld it histoaryske stedsje Hylpen mei syn klokslach omfieme. De gemeente Hylpen hie op 1&nbsp;jannewaris 1981 858 ynwenners, en besloech in oerflak fan 5,03&nbsp;km². De gemeente Hylpen gie yn 1984 op yn Nijefurd.

## Geografy
De gemeente Hylpen lei yn 'e Fryske Súdwesthoeke, oan 'e kust fan 'e Iselmar (foar 1932 de Sudersee). It gebiet waard yn it noarden begrinzge troch de gemeente Warkum, yn it easten en súdeasten troch de gemeente Himmelumer Aldefurd en yn it westen troch de it wetter. Yn totaal hie de gemeente Hylpen in oerflak fan 5,03&nbsp;km². 

## Skiednis
Hylpen krige yn 1372 stedsrjochten, wat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. It hearde ta it kertier Westergoa, krektlyk as de stêden Boalsert, Drylts, Frjentsjer, Harns, Snits, Starum en Warkum. Hylpen wie fan 'e ein fan 'e Midsiuwen oant de achttjinde iuw in wichtich hannelssintrum, dat grutte wolfeart koe. Yn 1714 waarden der noch 2.230 ynwenners telt. Letter rekke it ekonomysk mei it stedsje yn it neigean.

By de gemeentlike weryndieling fan 1984 waard Hylpen as gemeente opheft en mei de gemeenten Starum en Warkum en it grutste diel fan Himmelumer Aldefurd gearfoege ta de nije gemeente Nijefurd. It gemeentehûs kaam doe yn Warkum te stean. By in nije gemeentlike weryndieling, yn 2011, waard Nijefurd op syn beurt opheft en mei Boalsert, Snits, Wymbritseradiel en Wûnseradiel gearfoege ta Súdwest-Fryslân.

## Demografy
Op 1 jannewaris 1981 hie de gemeente Hylpen in befolking fan 858 minsken. De befolkingstichtens bedroech doe 170,6 minsken de km².

Op it mêd fan 'e godstsjinst wie yn 1971 54,5% fan 'e befolking fan Hylpen herfoarme, 13,5% grifformeard en 7% minnistysk. Roomsen wiene der yn Hylpen mar amper. Fierders bestie 25% fan 'e ynwenners út ateïsten en agnosten.

Wat de polityk oangie, wie de PvdA yn Hylpen de grutste partij. By de ferkiezings foar de Provinsjale Steaten fan Fryslân fan 1978 krigen de CHU, ARP en KVP (dy't yn 1980 fúzjearje soene ta it CDA) mei-inoar 37,2% fan 'e stimmen; de PvdA 41,8%; de VVD 9,3%; de FNP 3,3%; en D66 0,8%.

Yn 1971 wie fan 'e befolking fan 'e gemeente Hylpen 8,8% wurksum yn 'e lânbou (en de fiskerij); 43,9% yn 'e yndustry; en 33,3% yn 'e tsjinstesektor. It wurkleasheidspersintaazje bedroech yn 1981 foar manlju 14,4% en foar froulju 16,7%.

## Sjoch ek
*Hylpen
*List fan boargemasters fan Hylpen
*Nijefurd
*Súdwest-Fryslân
Seerden

De famyljenamme **Seerden** heart ta in Fryske famylje, ôfkomstich fan Weart yn de Nederlânske provinsje Limburch. De famylje wie yn Weart in mitseldersfamylje en is benammen bekend troch de prestaasjes op it gebiet fan it keatsen. 

## Skiednis: earste Seerden yn Fryslân
Henricus Lambertus (Henny) Seerden (1881-1969) út Weert troude yn 1907 yn Viersen (yn Kreis Viersen), dêr't er wurk hie, mei Antje Ligthart fan Westhim. Foar de Earste Wrâldkriich, om 1915 hinne, ferhuzen se nei Frjentsjer. Uteinlik krige it pear ien dochter en seis soannen. Henny waard foar syn fertsjinsten foar de Roomsk-Katolike Tsjerke ûnderskieden mei de pauslike ûnderskieding Pro Ecclesia et Pontifice.

## Bekende Seerdens (keatsen)
Benammen soannen Lou en Han en harren neiteam binne fertsjinstlik yn it keatsen:
* Lou Seerden, PC-winner, keatsskiedsrjochter
** Henricus (Henk) Seerden (1936-2018), lytse premy op PC (1955, 1956 en 1965)
*** Ludwig Seerden, súkselfol 50+-keatser (û.o. NK 50+),  keatsbestjoerder (foarsitter Keatsferiening Jan Bogtstra, ponghâlder Lanenkeatsen)
** Jan Seerden, PC-dielnimmer, Freule-winner 
*** Erik Jan Seerden
**** Djurre Seerden, winner Jong Nederlânpartij
* Johannes (Han) Seerden, keatsbestjoerder (Keatsferiening Jan Bogtstra)
** Henricus (Hennie) Seerden, winner earste Bûnspartij foar Jonges en Freule (beide mei syn takomstige sweager Anske de Boer).
*** Erik Seerden, PC-winner, winner Klaverke Fjouwer

## Bekende oare (skoan)famylje
* Anske de Boer, keatser, is troud mei Mia Seerden, in dochter fan Han Seerden.
* Patrick Scheepstra, PC-keatser, is in pakesizzer fan Henk Seerden (1936) 
* Manon Scheepstra, winner fan 'e Frouljus-PC, is in pakesizzer fan Henk Seerden (1936) en hat in relaasje mei Daniël Iseger.
Wapen fan Hinnaarderadiel

It **wapen fan Hinnaarderadiel** is it wapen dat fan 1851 oant 1984 troch de gemeente Hinnaarderadiel fierd waard en dêrfoar troch de gritenij Hinnaarderadiel. It bestiet út in blau fjild mei in lofterskeanbalke (d.w.s. in diagonale baan fan loftsûnder nei rjochtsboppe) fan sulver (of wyt). De skeanbalke is belein mei, fan boppen nei ûnderen: in trijeblêdige klaver fan grien, in reade heraldyske roas en in griene seispuntige stjer.

It wapen waard omtrint 1640 gearstald. It klaverblêd, de roas en de stjer binne eleminten fan wapens fan aadlike of foaroansteande eigenierde famyljes dy't yn of koart nei de Midsiuwen yn 'e gritenij wennen. De klaver ferwiist nei grûnbesit en de stjer nei macht, wylst de roas in symboal is dat betrekking hat op it kristendom.