open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belgysk wytblau

It **Belgysk wytblau** is in koweras dat yn Belgje ûntstien is. De oarsprong fan it ras leit yn 'e 19e iuw en is it resultaat fan krusing tusken lokale Belgyske kij en ymportearre Shorthorns (ek wol Durhams neamd). Oarspronklik wie it ras ornearre as in dûbeld doelras foar sawol molke- as fleisproduksje.

Yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw hat troch yntinsive fokkerij in sterke spesjalisaasje rjochting fleisproduksje plakfûn. Dêrtroch is it hjoeddeiske Belgysk wytblau fral in fleisras woarn. Fanwegen de tige ûntwikkele bespiering, benammen yn 'e efterein, wurdt it ras yn it deistich spraakgebrûk ek wol oantsjut as dikbil.

## Uterlik en eigenskippen

It Belgysk wytblau wurdt karakterisearre troch in útsûnderlik sterke spierûntwikkeling, ek wol dûbele bespiering neamd. Dy eigenskip wurdt feroarsake troch in mutaasje yn it myostatine-gen, dat normaal sjoen de groei fan spierweefsel remt. Troch de fermindere funksje fan dat gen ûntstiet in grutter tal spierrizels as by de measte oare kowerassen.

Troch de sterke bespiering hat it ras in hege karkasopbringst en in effisjinte foeromsetting nei spiermassa. It fetgehalte fan it fleis is relatyf leech. De bisten binne meast blaugrizich fan kleur, mar ek wite of swarte eksimplaren komme foar. In ferlykbere foarm fan dûbele bespiering komt ek foar by it Italjaanske Piëmonteeske koweras.

## Fleiskwaliteit
It fleis fan it Belgysk wytblau wurdt omskreaun as meager en sêft. Troch it lege fetgehalte wurdt it as dieetfreonlik beskôge, al wurdt yn guon stúdzjes oanjûn dat dit ek ynfloed hawwe kin op smaak en struktuer yn ferlikening mei fleis fan rassen mei mear yntramuskulêr fet.

## Kontroverse en wolwêzen
It ras is ûnderwerp fan diskusje fanwegen wolwêzensproblemen. By rassuvere Belgysk wytblau-kij is it kealjen faak problematysk. Neffens Belgyske ûndersiken moat by in grut part fan 'e kij, benammen by it earste kealjen, in keizersneed tapast wurde. Dit wurdt taskreaun oan 'e kombinaasje fan in relatyf smelle bekkeniepening by de kij en it grutte gewicht fan 'e keallen.

De mooglikheid om keizersneden systematysk ta te passen ûntstie nei de Twadde Wrâldkriich, ûnder oare troch ferbettere feterinêre techniken en it beskikber kommen fan antibiotika, itjinge fierdere seleksje op ekstreme bespiering mooglik makke.

Dêrnjonken is yn wittenskiplik ûndersyk fêststeld dat guon ynterne organen, lykas de lever en longen, by Belgysk wytblau relatyf lytser binne as by mear tradisjonele rassen. Guon ûndersikers stelle dat soks gjin gefolgen hoecht te hawwen, wylst oaren wize op mooglik ferhege fetberens foar bygelyks luchtwei-ynfeksjes. Oare neamde sûnensproblemen binne stive poaten, swierrichheden by de berte en yn guon gefallen fergrutte tongen, wat it drinken en iten bemuoilikje kin.

## Wetjouwing en gebrûk
Fanwegen soargen oer it wolwêzen fan de bisten is de fok mei Belgysk wytblau yn guon lannen, lykas Sweden en Switserlân, ferbean of strang beheind. Yn oare lannen, ûnder oaren Frankryk en Dútslân, jilde regeljouwing en beheiningen om de gefolgen foar it dierwolwêzen te beheinen.
Garonne

De **Garonne** (Spaansk en Katalaansk: *Garona*) is de grutste rivier fan Súdwest-Frankryk.

## Sydrivieren fan de Garonne
* Ariège
* Gimone
* Save
* Gers
* Tarn
* Lot
* Dordonje

## [[Departeminten fan Frankryk|Departeminten]] oan de Garonne
* Haute-Garonne (31)
* Tarn-et-Garonne (82)
* Lot-et-Garonne (47)
* Gironde (33)

## Stêden oan de Garonne
* Saint-Gaudens
* Toulouse
* Castelsarrasin
* Agen
* Langon
* Bordeaux
Stikeltried

**Stikeltrie(d)** of **Skerp(e) trie(d)** is in metaaltried mei stikels deroan. Fanwegen dy stikels kinne bisten, oars as by oar metaaltried, der net de bealch tsjinoan triuwe oan it tried stikken is. Likesa kinne minsken der net sa maklik oerhinne klimme om't hja de stikels mishâlde moatte.

## Skiednis
Stikeltriid is útfûn yn de Feriene Steaten yn it midden fan de 19e iuw. It earste patint wie yn 1867 foar Lucien B. Smith. Yn 1873 waard in ferbettere ferzje útfûn troch Joseph F. Glidden. Yn dy tiid waarden stikelhagen wol brûkt om ôfskiednigs foar it fee te meitsjen. Ofskiedings fan stikeltried koenen flugger oanlein wurde as stikelhagen, en ek fluch wer fuorthelle of ferplakke. Dat foardiel wie fan belang foar it feehâlden op grutte skeal yn de Feriene Steaten, dat him no flugger oan nije sitewaasjes oanpasje koe. Lykwols koe it fansels ek in neidiel wêze at immen in oar syn stikeltriedstek fuorthelle woe mei minder goede bedoelings.

## Opbou
Stikeltried is ornaris makke fan twa metaaltrieden dy't om elkoar hinne draaid binne, dêr't regelmjittich koarte triedden omhinne wûn binne mei skerpe einen, om beide triedden of om mar ien. De skerpe úteinen stekke út en foarmje sa in groepke fan stikels. Der is tried dêr't alle kearen mar ien koarte tried ornaris twa kear om de lange triedden hinne wûn is, foar groepkes mei twa stikels, mar oar tried hat groepkes makke fan twa triedjes, foar fjouwer stikels dy't sa bûgd binne dat hja allegear yn oare rjochtings útstekke.


Barbed Wire, SC, Victoria, 15.9.2007.jpg|Stikeltried yn 'e greiden
Stacheldraht 05.jpg|De stikels om ien tried
Auschwitz I, March 2002.jpg|Stikeltried yn Auschwitz
Tarentaise (ko)

**Tarentaise** is in koweras dat ôfstammet fan kij út de Tarentaisedelling yn Frankryk. Sy hawwe dêr tûzenen jierren isolearre fan oare kowerassen libbe. 

De Tarentaise hat him oanpast oan it libben op grutte hichte, mei syn skeanten en rûch terrein. De molke fan it ras wurdt brûkt foar it meitsen fan tsiis mei in aparte smaak, dy't makke wurdt yn de berchdoarpen boppe de Tarentaisedelling. It ras wurdt oeral yn de wrâld ynkrúst. Yn de Feriene Steaten wurdt it ras yn it foarste plak ynkrúst om in gaadlik kobist te krijen foar it libben op grutte hichte ûnder drege omstannichheden. Tarentaise's wurde ek fokt om har skientme en har rêstige hâlden en dragen.

## Keppelings om utens
* Tarentaisefok
* Canadian Tarentaise Association
* American Tarentaise Association
Henk Hospes

**Henk Hospes** (It Hearrenfean?, 4 july 1956)  wie in koartebaanrider yn de jierren '70 en '80 fan de 20e iuw. Hy is de heit fan Rianne en Jesper Hospes, syn frou Anneke is in suster fan reedrider Sies Uilkema. 

Hospes wûn yn alle leeftydskategoryen de Fryske én de Nederlânske koartebaantitel. Yn 1980 waard er yn Finkegea Frysk kampioen koartebaan. Hy ûnttroande dêr de destiidske 'Rider fan de Iuw' Piet de Boer en de bruorren Mathijs en Geert Kuiper. Yn 1987 waard Hospes Nederlânsk kampioen by de senioaren. Hy siet ek yn de technyske kommisje fan it gewest Fryslân fan de KNSB.

## Utslaggen
Horeka Keatspartij

De **Horeka Keatspartij** is in keatswedstriid tusken teams fan hoarekagelegenheden. 

It inisjatyf en meiwurking kaam yn septimber 2007 fan de hoareka út Dongeradiel. Der wurdt spile op keatsfjild “it Keechje” yn Holwert. Sûnt 2008 begjint it keatsfeest mei in breamiel foar de winners fan it foarôfgeande jier. Dêrnei folget in tocht yn de koets nei it keatsfjild. Neist in gewoane priis is der ek in priis foar de measte boppeslaggen en de measte sitballen yn de earste omloop. As datum stiet de "12e snein fan juny.." en sûnt 2011 is der ek in priis foar dejinge dy't de bal it fierste út slacht.
Blonde d'Aquitaine

**Blonde d'Aquitaine** is in fleistypysk koweras. It is in relatyf jong ras dat sûnt 1963 in eigen stamboek hat. 

## Skiednis
It ras hat syn oarsprong yn de súdwest-Frânske regio Akwitaanje. Oant 1920 wiene der trije ûnderrassen yn Akwitaanje en omkriten, nammentlik de Garonnaise yn it gebiet om de river de Garonne hinne, tusken Agen en Bordeaux, de Quercy en de Blonde fan de Pyreneeën oan de foet fan de westlike Pyreneeën. Dy rassen waarden mei elkoar fermingd en krúst mei oare rassen, sa as de Limousin (ko) en Charolais (ko). Sa ûntstie in nij fleisras dat in tal unike eigenskippen yn him ferienige.

## Eigenskippen
Blonde d'Aquitainen kealje frijwat maklik omdat de keallen fan it ras fergelike mei oare fleistypyske rassen frijwat behindich binne. Blonde d'Aquitainen helje in goed eingewicht en kinne - at it moat - ta mei in skriel rantsoen. De bisten groeie troch oant sy sa'n 5-6 jier binne. Bollen helje yn dat skoft tiid in gewicht fan 1500 kilo en kij wurde sa'n 1100 kilo. Meidat Blonde d'Aquitainen goed libje kinne fan in skriel rantsoen, frijwat maklik ôfkealje en goede memme-eigenskippen hawwe, binne Blondes goed te brûken foar it beweidzjen fan natuergebieten.
Rotstekening

In **rotstekening** is in tekene ôfbylding op rotsen. By in grotskildering  is de ôfbylding oanbrocht op de wannen en/of plafonds fan grotten. De beneamingen wurde meastentiids brûkt foar ôfbyldings dy't makke binne yn de prehistoarje.

## Skiednis
De Kro-Magnonminsk wie de earste minsk dy't besocht hat de wrâld om him hinne, benammen besteande út bisten dêr't er op jage en foarwerpen, wer te jaan middels gravueres op de wannen yn hoalen en spelonken. Hjoed binne hûnderten gravueres bekend op rotswanden, meastentiids yn grotten fan mammoeten, oeroksen, wolhierrige noashoarns, hynders, kij, harten en sa, datearjend tusken de 30.000 en inkele tûzene jierren ferlyn. 

Yn in grot yn *[[Altamira (grot)|Altamira]]* (Spaanske Pyreneeën) is in tekening fan in *[[Bison]]* fûn op de souder skildere yn helder read, brún en swart. De kleuren binne noch hieltyd goed te sjen en amper dizenich wurden sûnt se op de rotsen oanbrocht waarden. Foar in diel is dat te tankjen oan it tsjuster en de evenredige temperatuer. 

Ek yn grotten yn de Dordogne (b.g. fan *[[Lascaux (grotten)|Lascaux]]* by Montignac) binne grotskilderingen ûntdutsen fan *bizons*, *hynders* en *herten* yn swart, giel en read. Oare grotten hawwe ôfbyldings fan folsleine jachttaferielen. Apart is dat de minsk sels sawat ûntbrekt op de skilderingen (inkeld wat skematysk foarsteld), wylst de bisten faak libbensecht en yn karakteristike hâldingen ôfbylde wurde. De ierste ôfbylden fan minsken op rots binne yn de Sahara  fûn en datearje út de saneamde 'Rûnekop-perioade', dy't likernôch 10.000 jierren lyn begûn. 

Ien fan de gebieten yn de Sahara dêr't in protte skilderingen fûn binne is it Tibesty berchtme. Op mear as fjouwerhûndert plakken binne likernôch 500.000 ôfbyldingen te finen dy't mei-elkoar in goeie ympresje jouwe fan it libben yn de Lette Stientyd.

## Technyk
De farve waard op ferskillende wizen oanbrocht: mei de fingers en teannen yn reade liem dope, mei ienfâldige kwasten of yn de mûle nommen en op de rotswand spuid. Soms waard it pigment yn reiden pypkes sammele en op in fochtich oerflak blaasd.

## Teoryen
Der bestiet in grut ferskaat oan teoryen oer de betsjutting fan de skilderingen troch de eardere makkers. Guon miene dat de reden foar ôfbylding de eangst foar dy bisten wie. Om dy eangst te beswarren waard oan de bêste tekener fan de stam frege om it bist op in rots te tekenjen mei houtskoal of kleurstoffen. Oaren hawwe steld dat it ôfbyldzjen fan proaibisten diel útmakke fan magyske jachtrituelen.

## Bedriging
Troch de grutte publike belangstelling foar de skilderingen hat it mikroklimaat fan de grotten slim te lijen hân: fochtigens en temperatuer binne tanomd, krektas it koalsoergehalte. In oantal skilderingen is dêrtroch sa bedrige dat hja net langer mear te besichtigjen binne. Fan de grot fan Lascaux, ien fan de moaiste, is lykwols in faksimilee makke dy't troch tûzenen toeristen yn de wike besocht wurdt.

## Sjoch ek
*List fan grotten
*Nasjonaal park Gobustan
*Petroglyf
Bretonne pie noir

De **Bretonne pie noir** (gjin "e" efter noir) is in âld Frânsk koweras.

It ras stammet ôf fan it Keltysk fee en bedarre al yn de lette Aldheid yn Bretanje, sa lang lyn dat it ras as lânseigen beskôge wurdt. 

De Bretonne is in frijwat behindich dûbelddoelras, it wurdt hâlden foar it fleis en de molke, mar yn it foarste plak foar de molke. De ko produsearret sa'n 3600 kg molke de laktaasjeperioade. De molke hat in fethalte fan 43 g/l en in aaiwytgehalte fan 34.9 g/l. De ko hat in trochsneed skofthichte fan 1.17 m en waacht trochstrings in 350 oant 450 kg. De bolle wurdt 1.23 m heech en sa'n 600 kg swier.


Image:Vaches_Bretonnes_Pie_Noir.JPG|*Bretonnes Pie Noir-keallen*
Image:Génisse_Bretonne_Pie_Noir.JPG|*Bretonne Pie Noir*
Image:Tête_Bretonne_Pie_Noir.JPG|*Kop en hoarnen*


## Sjoch ek
* List fan kowerassen

## Keppeling om utens
*  Offisjele webside Bretonne pie noir.
Blonde fan de Pyreneeën

De **Blonde fan de Pyreneeën** is in fleistypysk koweras en ien fan de rassen dy't yn 1963 opgien binne yn it stamboek foar de Blonde d'Aquitaine.

It is ien fan de trije ûnderrassen dy't yn de Súdwest-Frânske regio Akwitaanje ûntstien binne út kobisten dy't yn de 6e iuw mei stammen út Sintraal-Europa nei dy kontreien kaam binne. De namme fan it ras slacht op har blonde kleur dy't ek te sjen is by de Blonde d'Aquitaine en op it feit dat it ûnderras ûntstien is yn it gebiet fan de westlike Pyreneeën. Meidat Blonde's foaral yn de bergen hâlden waarden, binne sy lytser yn ferhâlding mei de oare rassen fan de Blonde d'Aquitaine, de Garonnaise en de Quercy.

## Sjoch ek
* List fan kowerassen
Quercy (ko)

De **Quercy** is in fleistypysk koweras en ien fan de rassen dy't yn 1963 opgien binne yn it stamboek foar de Blonde d'Aquitaine.

It is ien fan de trije ûnderrassen dy't yn de Súdwest-Frânske regio Akwitaanje ûntstien binne út kobisten dy't yn de 6e iuw mei stammen út Sintraal-Europa nei dy kontreien kaam binne.

Lykas by oare kowerassen ek it gefal is, is it ras neamd nei de regio dêr't it ûntstien is, hjir is dat Quercy in streek yn Akwitaanje. De Quercyko is yn 1920 ûntstien troch fokkers út de regio mei deselde namme fan it stamboek Garonnaise. De basis fan de Quercy wie de *Garonnaise de Coteaux*. Om it nije ras dúdlik te ûnderskieden fan de Garonnaise waard it in protte krúst mei it ras Limousin.

## Sjoch ek
* List fan kowerassen
Waris Dirie

**Waris Dirie** (Somalysk: *Waris Diiriye*; Arabysk: واريس ديري) (berne 1965) is in Somalysk fotomodel, skriuwster en foarfjochtster fan frouljusrjochten. Se is Eastenryksk steatsboarger en wie goodwill ambassadrise foar de Feriene Naasjes (1997-2003). Yn dy rol stridet sy tsjin frouljusbesnijenis. Yn 2007 waard sy huldige mei it Frânske *[[Légion d'honneur]]*.

Oars as dat gauris sein wurdt, is Dirie net besibbe oan it Somalyske model Iman Abdulmajid.

## Biografy
Sy waard berne yn 1965 yn de Darodstam. Mei fiif jier waard sy besnien. Sy kaam der goed ôf, mar in suster en twa nichtsjes stoaren nei sa'n yngreep.
Doe't sy trettjin jier wie woe har heit har trouwe litte mei in man fan 61. Om reden dêrfan flechte sy nei famylje yn Mogadisjû. Doe't in omke ambassadeur yn Londen waard, naam er Waris mei as tsjinstfaam. Nei fjouwer jier gie omke werom nei Somaalje. Waris bleau in skoft yllegaal yn Ingelân en wurke as skjinmakster by McDonald's. Yn dy tiid learde sy lêzen en skriuwen.

Tafallich krige sy kunde oan moadefotograaf Terence Donovan dy't der foar soarge dat sy yn 1987 op de Pirellikalinder kaam. Fan doe ôf makke sy opgong as fotomodel en posearre sy foar Revlon en Levi's. Yn 1987 hie hja yn rol yn de Bond-film *The Living Daylights*.

Yn 1997 kaam har besnijenis op it aljemint yn in ynterview mei it tydskrift Marie Claire. Foar Kofi Annan reden om har te beneamen ta FN-ambassadeur sadat sy har ynsette koe tsjin dat ferskynsel.

Yn 2002 rjochte sy de* Waris Dirie Foundation* op. De stifting sammelet jild yn foar ûntjouwingsprojekten yn Afrika. Sûnt 2003 is sy gjin FN-Ambassadeur mear. Alkoholproblemen soene dêr anneks oan wêze. Yn 2007 waard Waris Dirie de Martin Buber-plakette fan de Stichting Euriade (Kerkrade) takend.

Op 5 maart 2008 ferdwûn Waris Dirie yn Brussel. Op 7 maart 2008 waard sy sûn weromfûn. In pear dagen letter ferklearre sy dat de Brusselske plysje har as in hoer behannele hie, dat sy ûntfierd wie en benei ferkrêfte waard troch in taksjesjauffeur. De plysje wol neat witte fan dat ferhaal.

Yn 2014 waard de Priis foar de Frijheid fan de Liberale Ynternasjonale oan har takend. 

## Bibliografy
;Nederlânsk
* *Mijn woestijn* (1998);
* *Dochter van de nomaden* (2004);
* *Onze verborgen tranen* (2005);
* *Brief aan mijn moeder* (2007);
;Dútsk
* *Schwarze Frau, weißes Land* (2010).
Red poll

De **red poll** ('Read hoarnleas kobist') is in koweras út Ingelân.

It ras ûntstie begjin 19e iuw troch it krusen fan de *Norfolk Red* en de *Suffolk Dun* (no beide útstoarn). Red Poll's binne fan harsels sûnder hoarnen (Ingelsk: *polled*), lykas ek de Suffolk's wiene. Norfolk's hawwe wol hoarnen; it gen foar hoarnleazens is lykwols dominant.

Red Polls hawwe in djipbrún-reade kleur, mar hawwe út en troch in wite sturtplûm en wat wyt oan it jaar. It is in dûbelddoelras, mar sy wurde meast foar it fleis hâlden.

## Keppeling om utens
* Oer de Red poll
Nederlânske kampioenskippen koartebaanriden

De **Nederlânske kampioenskippen [[koartebaanriden]]** wurde sûnt 1924 as it kin moogliks alle jierren op natueriis ferriden. Sûnt 1947 steane de NK ûnder tafersjoch fan de KNSB.

It nasjonaal kampioenskip wurdet ferriden neffens it koartebaanprinsipe dus yn in rjochte line oer 160 meter foar de manlju en 140 meter foar de froulju. It kampioenskip bestiet út meardere rondes, yn de earste ronde ride alle dielnimmers twa kear de ôfstân, wêrnei't de snelste sechtjin riders trochgean nei de twadde ronde. Ut dizze twadde ronde geane der acht troch nei de heale finale en dêrnei fjouwer troch nei de finale. Yn dy finale ride alle riders ien kear tsjin elkoar, as ien rider al syn trije tsjinstanners ferslaat is hy of sy kampioen. Mocht der nimmen trije ritoerwinnings hawwe, dan wurde de tiden út de finale opteld en is dejinge mei de snelste tiid winner. Foar de plakken 2 oant en mei 4 telle altyd allinnich de tiden.

Tusken 2004 en 2007 wienen der yn Nederlân gjin keunstiisbanen dêr't koartebaanwedstriden ferriden wurde koenen en wie de sport ôfhinklik fan natueriis, sûnt 2007 kin it NK koartebaan by gebrek oan natueriis op de keunstiisbaan FlevOnice hâlden wurde.

## Winners
### Manlju
Fan 1987 ôf ynklusyf Junioaren-A

### Froulju

## Sjoch ek
* Nederlânske kampioenskippen reedriden supersprint
Nederlânske sprintkampioenskippen Manlju

It **Nederlânsk kampioenskip sprint** (meastal ôfkoarte ta *NK Sprint*) is in jierliks hâlden reedrydkampioenskip. De earste edysje foar de manlju waard hâlden yn 1969 en sûnt 1983 riden ek de froulju in NK sprint. It toernoai wurdt meastal yn jannewaris hâlden en giet oer fjouwer ôfstannen: sawol de 500 as de 1000 meter wurdt twa kear riden.

It toernoai wurdt meastal brûkt was kwalifikaasjetoernoai foar it WK Sprint. Kwalifikaasje foar it NK sprint kin op har beurt ûnder oare fia de Utrecht City Bokaal en de VPZ Sprintcup fertsjinne wurde.

## Oersjoch medaljewinners einklassemint

## Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2023 (top-10 klassemint):

## Sjoch ek
* Nederlânske Sprintkampioenskippen Froulju
Marten Hoekstra

**Marten Hoekstra** (Aldehaske?, 4 april 1945), wie in reedrider fan It Hearrenfean dy't benammen op de sprint súksessen helle. Hy hat trije sulveren medaljes wûn op it NK Sprint.

## Utslaggen
South Devon (ko)

De **South Devon**, ek wol 'Oranje Oaljefanten' (*Orange Elephants*) as 'Guodlike Reuzen' (*Gentle Giants*) neamd, is it grutste koweras dat yn Grut-Brittanje ûntstien is. Der wurdt oannaam dat se ôfskaaie fan it grutte reade Normandyske koweras dat al mei de Normandyske ynvaazje fan Ingelân (1066) ynfierd waard. It is in poerbêst ras dat meast read, mei in koperleurige wjerskyn, is. Yn it ferline waard it ras ek as melkko hâlden, mar tsjintwurdich suver alline foar it fleis. It stamboek wurdt offisjeel beheard troch *The South Devon Herd Book Society* dat yn 1891 stifte waard.

Begjin 20e iuw waard de Devon beskôge as in dûbelddoelras, dat it waard hâlden om de molke én it fleis. Hoewol't de measte keppels molken waarden oant yn en krekt nei de Twadde Wrâldkriich feroare dat dêrnei hurd en ein jierren 60 gie it allinne noch om de fleisproduksje. Nettsjinsteande dat feit bliuwt de molkproduksje fan belang foar it grutbringen fan de keallen.

Begjin 21e iuw waard besocht om it ras fannijs yn de melkerij te bringen. Yn it greefskip Devon hâldt Taverner's Farm in lyts keppel Devon's foar it meitsjen fan har eigen rjemmeiis (*Orange Elephant ice cream*). 

It ras kin him tige bêst oan ferskillende klimatologyske omstannichheden oanpasse en is ferspraat rekke oer fiif kontininten. Oeral wêr't de South Devon yntrodusearre waard dogge sy it bêst.

## Sjoch ek
* List fan kowerassen

## Keppeling om utens
*  ''South Devon Herd Book Society'', FK
Klaske Meijer

**Klaske Meijer** (It Hearrenfean, 23 juny 1956) wie in reedryster dy't aktyf wie tusken 1968 en 1983.	

Se wûn de brûnzen medalje by de nasjonale junioarekampioenskippen yn 1973 en it jier dêrnei de sulveren medalje. Se waard traind troch Wiebe Kort. Healwei 1970 wie se ien fan de wichtichste Nederlânske reedriders. Meijer helle ek goede resultaten by ynternasjonale wedstriden. Se waard lid fan de nasjonale ploech dy't traind waard troch Ab Krook. Se die mei oan de Nederlânske kampioenskippen allround yn 1977, 1978 en 1980.

## Utslaggen
Sies Uilkema

**Sies Uilkema** (26 maart 1958), wie in hurdrider yn de santiger en tachtiger jierren fan de 20e iuw. By it NK Sprint wûn er ien gouden en twa sulveren medaljes. Hie in skoft Gauke Nijholt as coach. Ek aktyf by it fuotbaljen en it skûtsjesilen yn Langwar. Yn 2010 rekke er syn noasbonke kwyt by in ûngelok mei it iissilen.

## Utslaggen
Romagnola

**Romagnola** is in fleiskoweras út de regio Emilia-Romagna yn Itaalje.

It ras wurdt yn it foarste plak fokt om it fleis en waard yn it ferline ek faak as lûkdier brûkt. Romagnola's binne wyt as griis mei swarte pigmintplakken en hawwe omheech steande hoarnen. Keallen wurde mei in reade facht berne, mar wurde rillegau griis. Iere jierren '70 (20e iuw) binne der in stikmannich nei Skotlân útfierd. Tsjintwurdich komt it ras ek foar yn Grut-Brittanje, Ierlân, Noard- en Súd-Amearika, Austraalje, Nij Seelân en Afrika.

## Keppelings om utens
*Romagnola fokferiening
*Fideo fan Romagnola stamboekshow op youtube
Dick van Zanten

**Dick van Zanten** (Lienden, 28 maart 1936 – Beek, 17 july 2021) wie in (langebaan)reedrider, notaris en sportbestjoerder.

## Biografy
### Karriêre
Van Zanten makke yn de jierren 1960 diel út fan de *Nederlandse Kernploeg Langebaanschaatsen*. By it Nederlânske kampioenskippen reedriden allround 1962 einige hy op it sechde plak. Syn tiden wiene: 500 m: 45.9 (11 ); 5000 m: 8.43,6 (7 ); 1500 m: 2.27,0 (8) en 10.000 m: 18.58,8 (7). Winner waard doe de wrâldkampioen allround 1961 Henk van der Grift.

Nei syn reedrydkarriêre waard er notaris yn ’s-Heerenberg, mar de sport liet him net los. Yn de jierren 1970 waard Van Zanten bestjoerlik aktyf yn de Koninklijke Nederlandsche Schaatsenrijders Bond (KNSB). Hy wie vice-foarsitter fan de KNSB yn 1984 yn de tiid fan it ynsidint mei it ferdwûne dopingkofferke mei de urine fan de reedriders Ria Visser en Yvonne van Gennip yn it Radboud Sikehûs yn Nijmegen. Hy wie dejinge dy't ûnderweis nei Davos net goed wurden bûnsdokter Rob Pluijmers op 14 jannewaris 1985 mei syn auto yn Dútslân ophelle. Tegearre mei direkteur Jurjen Osinga ûndernaam er fergees in wiidweidige speurtocht om de koffer boppe wetter te krijen.

Yn 1984 rjochte er Stichting Start op, dy't topreedriders maatskiplik begeliede soe. Fan 1997 ôf wie er Earelid by de KNSB.	

### Privee
Dick van Zanten wie in soan fan Johannes van Zanten, in fersetsstrider yn de Twadde Wrâldoarloch. Hy wie troud mei âld-reedrydster Lotte Oostendorp en hie twa dochters. 

Van Zanten ferstoar op 17 july 2021 yn de âldens fan 85 jier.

## Utslaggen
Rinske Zeinstra

**Rinske Zeinstra** (Wergea, 23 desimber 1947 - Ljouwert, 21 febrewaris 2006) wie in Frysk reedrydster.

Rinske Zeinstra wenne har hiele libben yn Wergea, en wie teffens aktyf kuorbalspiler.. Sy stoar yn de âldens fan 58 jier nei in slimme sykte.

## Utslaggen
List fan ferneamde predikanten

Dizze **list fan [[predikant]]en** is in kar-út ynternasjonaal ferneamde predikanten.

## A
*Wilbert Vere Awdry

## B
*Karl Barth
*Kjell Magne Bondevik
*Dietrich Bonhoeffer
*William Booth
*Guido de Brès
*Rudy Budiman
*John Bunyan
*Solomon Burke
*Frans Burman

## C
*Johannes Calvijn

## D
*Tommy Douglas

## E
*Jonathan Edwards

## F
*Jerry Falwell
*Robert Finlay

## G
*Billy Graham

## H
*Johann Gottfried von Herder
*Mike Huckabee

## I
*Edward Irving

## J
*Jesse Jackson

## K
*Martin Luther King

## L
*Jean de Labadie
*Tim LaHaye
*Martyn Lloyd-Jones
*Maarten Luther

## M
*Daniël François Malan
*Dwight L. Moody
*Jonathan Motzfeldt
*Kaj Munk
*Andrew Murray

## N
*Beyers Naudé
*Martin Niemöller

## P
*Ian Paisley
*David Pawson
*Fred Phelps
*Rudy Polanen

## R
*Efraín Ríos Montt
*Evan Roberts
*Pat Robertson

## S
*Robert H. Schuller
*William Seymour
*Charles Spurgeon

## T
*Zoltán Tildy
*László Tőkés

## U
*Siebold Ulfers
## V
*Adrianus van Veldhuizen

## W
*Rick Warren
*John Wesley
*George Whitefield
*David Wilkerson
*Jeremiah Wright
*Richard Wurmbrand

## Z
*Anne Zernike

## Sjoch ek
*List fan teologen
Geert Kuiper

**Geert Kuiper** (Wolvegea, 5 july 1960) is in earder reedrider en reedriderscoach. Hy helle op it NK Sprint  1 gouden en trije sulveren medaljes en ien kear sulver op it NK Ofstannen.

Fan 2018/2019 ôf oan is er technysk adviseur by it Kanadeeske reedrydbûn. . Hy kombinearret it wurk as trainer/coach mei syn feehâlderij en skreau kollums foar ûnder oare *de Volkskrant*. Ek wie er aktyf by de seleksje fan kuorbalklup SCO Aldeholtpea.

## Utslaggen
Senepol

De **Senepol** is in fleiskoweras dat ûntstien is op it Karibyske eilân St. Croix.

It ras waard foarme troch it krusen fan N'Dama-kij, dy't dêr ein 19e iuw ynfierd waarden út Senegal, mei de Red Poll. Dat barde yn de iere 20e iuw. Yn de Senepol binne eigenskippen fan de N'Dama, sa as wjerstân tsjin hjitte en ynsekten, feriene mei dy fan de Red Poll, sa as guodlikens, goed fleis en in hege molkproduksje. It ras hat gjin hoarnen, hat koart hier en is read, swart as brún fan kleur.

## Sjoch ek
* List fan kowerassen

## Keppelings om utens
* ''Senepol Cattle Breeders Association''
* Australyske ''Senepol Cattle Breeders Association''
* ''The Senepol Cattle Breeders' Society'' fan Súd Afrika
Yanbian (prefektuer)

**Yanbian** is in autonome prefektuer yn it easten fan de noardeastlike provinsje Jilin, Folksrepublyk Sina. Yanbian grinzet yn it easten oan Noard-Korea en de kraj Primorski fan Ruslân, en is de ienige prefektuer fan Jilin dy't oan dizze gebieten grinzet.

De haadstêd fan de prefektuer is Yanji; it gebiet beslacht 42.700 kante kilometer.

List mei it oantal fan de offisjële etnyske groepen fan de Folksrepublyk Sina yn dizze autonome prefektuer:
Piet de Boer

* Piet de Boer (hynsteman), út Gytsjerk
* Piet de Boer (hurdrider), út Jellum
* Piet de Boer (fuotballer) fan AFC út Amsterdam
Piet de Boer (fuotballer)

**Piet de Boer** (Amsterdam, 10 oktober 1919 - 8 febrewaris 1984) wie in Nederlânske fuotballer.

De Boer spile as oanfaller by KFC. Hy spile op 28 novimber 1937 yn 'e âldens fan achttjin jier syn iennige ynterlân foar it Nederlânsk fuotbalalvetal yn de wk-kwalifikaasjewedstrrid tsjin it Lúksemboarchsk fuotbalalvetal. De Boer skoarde trije kear yn de mei 4-0 wûne wedstriid en hat dêrmei yn trochsneed de measte doelpunten fan it Nederlânsk  alvetal. Hy siet ek by de seleksje foar it wrâldkampioenskip fuotbal yn 1938 mar kaam dêr, as yn Nederlân bliuwende reserve, net yn aksje.
Jeropeesk Ferdrach foar de Rjochten fan de Minske

It **Jeropeesk Ferdrach foar de Rjochten fan de Minske** of **Europeesk Ferdrach foar de Rjochten fan de Minske** (ôfkoarte EFRM), en ek wol bekend as it **Ferdrach fan Rome** is in ferdrach dat op 4 novimber 1950 yn Rome ôfsletten waard tusken de lidsteaten fan de Rie fan Jeropa. De oansletten lannen garandeare elkenien dy't ûnder harren rjochtsmacht falle in tal grûnrjochten en frijheden. It ferdrach sette útein op 3 septimber 1953. De ratifikaasje yn Nederlân fan it ferdrach barde yn 1954. 

It ferdrach is baseare op de Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske en neamt de frijheden dêr't foar ynstean wurde moat: it rjocht op libben, it rjocht op persoanlike frijheid en feiligens, it rjocht op in earlik proses, gjin straf sûnder wet, de frijheid fan godstsjinst, de frijheid fan mieningsútering, de frijheid fan ferieniging en gearkomste en it rjocht om te boasken en in eigen gesin te stiftsjen.

## Keppeling om utens
* Het EVRM
* Rijksoverheid.nl over het EVRM
* Snelzoeken in het EVRM
N'Dama

**N'Dama** is in koweras út West-Afrika fan it *[[Bos taurus]]*-type. Oare nammen foar it ras binne *Boenca* of *Boyenca* (Guinee-Bissau), *Fouta Jallon, Fouta Longhorn, Fouta Malinke, Futa, Malinke, Mandingo* (Libearia), *N'Dama Petite* (Senegal). Oarspronklik komme sy fan de heechlannen fan Guinee, mar hâlde no ek ta yn it suden fan Senegal, Guinee-Bissau, Gambia, Maly, Ivoarkust, Libearia, Nigeria en Sierra Leöane. It ras is trypanotolerant, dat it is in gaadlik ras foar kontreien dêr't de tseetseemich in protte foarkomt. N'Dama's hawwe in hege tsjinwar foar syktes dy't oerbrocht wurde troch tiken en foar beskate maachwjirmen (*Haemonchus contortus*).

Yn de 19e iuw waard N'Damafee út Senegal wei ymportearre op it Karibyske eilân St. Croix en dêr letter krúst mei Redpolls, dêr't it ras Senepol út ûntstie.

## Sjoch ek
* List fan kowerassen
Jan Roelof Kruithof

**Jan Roelof Kruithof** (Ousterhaule 16 desimber 1936) is in arsjitekt en earder maratonrider.

## Libben
Yn 1941 ferhuzet de famylje nei Kolderveen (Drinte). Yn 1948giet de boeresoan nei de ambachtsskoalle, ôfdieling timmerjen. Wurket nei 1950 yn de bou en wurdt yn 1953 opsichter - tekener op in arsjitekteburo. Yn 1965 rjochtet er yn Havelte sels in arsjitekteburo op.

Ried op 19-jierrige leeftiid de Alvestêdetocht. Ek yn 1963 ried er mei, mar kaam pas nei achten binnen en helle doe net in âlvestêdekrúske. Kruithof begûn aktyf te maratonriden yn 1969. Ried as ien fan de earste marathonriders mei reklame: Meubelgigant út Grins. Mei syn sterke gestel, syn hertslach yn rêst is bygelyks amper fjirtich slaggen yn de minút, treende er alle jierren foar de folgjende Alvestêdetocht. Syn grutste wapenfeit is dat hy tusken 1974 en 1991 9 kear de alternative Alvestêdetocht wûn. Bytiden lei er wol in kertier foar en stie bekend om syn einsprint. Hy treende dêrfoar yn in friessel fan in kuolhûs. Ek wûn hy 4 fan de 5 edysjes fan de Oldambtrit tusken 1969 en 1980, en fêstige twa wrâldoererekords, yn Ynzell ried hy op 23 febrewaris 1976 in ôfstân fan 36.971,00 m. Yn 1994 fêstige hy yn Baselga di Pinè in rekord foar de grutste ôfleine ôfstân op redens yn 24 oere: 655 kilometer en 700 meter.

Yn de jierren '70 en begjin jierren '80 gou hy as hast net te ferslaan yn wedstriden langer as 100 km, mar hy hie de pech dat de Alvestêdetocht yn dizze perioade net ferriden waard. Yn 1973 ferbettere er op keunstiis it wrâldoererekord fan Tonny Ferwerda en brocht it op 35,246 meter. Doe't yn 1985 lang om let de trettjjinde Alvestêdetocht dochs kaam, gou hy (startnûmer 708) noch altiten as grutte kânshawwer, nettsjinsteande it feit dat hy wyls 48 jier âld wie. Troch in falpartij by it klunen yn Kimswert ferlear hy lykwols oansluting by de kopgroep, en waard uteinlik tolfde. By de Alvestêdetocht fan it folgjende jier waard hy 52e. By de fyftjinde Alvestêdetocht yn 1997 finishte hy, earsuchtich as er wie, dield mei trije oaren as earste toerrider.

Yn 1995 die er mei oan de kuierâlvestêdetocht. 

## Prestaasjes
;Oldambtrit 
*1969 (1e)
;Grutte Feanpoldertocht
*1970 (1e)
; Hollân-Feneetsjetocht
* 1970 (1e), 1972 (1e)
;Wrâldoererekord
* 1973 ( 35,246 km )
;Etmelrekord
*1992 (608 km), 1994 (655 km)
;meidien oan Alvestêdetochten fan
* 1956, 1963, 1985 (12e) en 1986
;Alternative Alvetêdetochten
* 1974 (Noarwegen, 1e)
* 1976, 1977, 1980, 1981, 1982, 1984 (Finlân, allegear 1e)
* 1983 (Amearika, 1e)
;200km-tochten
* 1987 (Feluwemar, 1e)
* 1991 (Finlân, 1e)
Alie Boorsma

**Aaltje Grietje Boorsma**, meast Alie Boorsma (Drachten, 22 july 1959) is in earder Frysk reedrydster út Drachten.

## Utslaggen
Surinaamsk-Kreoalsk

It **Surinaamsk-Kreoalsk** (of koartwei **Surinaamsk**) is in yn Suriname sprutsen kreoalske taal (ek wol *Sranantongo* of koartwei *Sranan* neamd).

## Namme
De namme Surinaamsk-Kreoalsk wurdt troch minsken mei in Surinaamske eftergrûn as net korrekt sjoen, omdat der ûnder de befolkingsgroepen fan Suriname oare talen sprutsen wurde dy't beskôge wurde as like belangryk as it Sranan. In oare bekende Surinaamske taal is bygelyks it Sarnami dat foaral troch Hindûstanen sprutsen wurd.

Sarnami betsjut lykas Sranan "Surinaamsk"; gebrûk fan it Surinaamsk foar allinnich it Sranan kin dus as diskriminearjend beskôge wurde. Foaral foarhinne waard de taal ek wol ynformeel oantsjutten mei *Taki Taki* of 'Negeringelsk', mar die beneamingen wurde tsjintwurdich as denigrearjend field.

## Eftergrûn
It Surinaamsk-Kreoalsk is in Kreoalske taal basearre op it Ingelsk; dat wol sizze dat de (kearn)wurdskat foar it grutste part fan it Ingelsk ôfkomstich is. De taal is lykwols net foar sprekkers fan it Ingelsk fersteanber en by in soad wurden falt de oerienkomst mei harren Ingelske orizjinelen net op. Notiids is de taal leksikaal ôfhinklik fan it Nederlânsk, wat sizze wol dat nije wurden faak út it Nederlânsk ymportearre wurde.

It Sranan jildt, tagearre mei it Nederlânsk, as de *[[lingua franca]]* fan Suriname, in wiidfersprate kontakttaal, dy't yn it aldendeiske libben troch hast alle befolkingsgroepen brûkt wurdt. In skatting út 1997 joech 300.000 twadde-taalsprekkers, oftewol 80% fan de befolking fan Suriname.
Nelore

De **Nelore** of **Nellore** is in fleiskoweras dat ôfstammet fan de Ongole (Sebû as *[[Bos indicus]]*) út Yndia, dy't yn de 19e iuw ynfierd waard yn Brazylje. It ras is neamd nei it distrikt Nellore yn Andra Pradesj. De Nelore hat in opfallend grutte bulte op skouders en nekke.  Sy steane heech op de poaten sadat sy maklik troch wetter rinne kinne by it foerazjearjen. De Nelore kin him oan alle klimaten oanpasse, útsein de meast kâlde. Sy kinne in soad waarmte ferneare en hawwe in natuerlike wjerstân tsjin in protte parasiten en syktes. Brazylje is de grutste fokker fan de Nelore. Der is in natuerlike line fan it ras dat gjin hoarnen krijt.

## Skiednis
It earste pear Ongolekij kaam yn 1868 yn Brazylje oan. Yn 1878 kamen der noch twa út de bistetún fan Hamburg wei. It koarste lyn waarden hûndert bisten út Yndia ymportearre yn de jierren 60 (20e iuw). It Nelorestamboek waard oprjochte yn 1875.

Yn de earste tsientallen jierren fan de 20e iuw wie de Yndo-Brazyljaan it favorite sebûras yn Brazylje. Fan de jierren 1960 ôf waard de Nelore it foarneamste fleiskoweras dêre, omdat sy hurd binne, goed oer hjitte kinne, mei lege kwaliteit fiedsel ta kinne, de fokkerij maklik giet en minsklik yngripen foar it oerlibjen fan de keallen suver nea nedich is. Op it heden binne goed 80% fan de fleiskij yn Brazylje (sa'n 100.000.000 bisten) as folbloed- as Nelorehybride. Nelorebollen binne nei in protte oare lannen eksportearre yn de lêste desinniums, sa as nei de Feriene Steaten en Fenezuela.

## Meast wichtige foklinen yn Brazylje
Fierwei it grutste part fan de Nelores dy't hjoededei fokt wurde, skaaie út fan de linen dy't ynfierd binne yn Brazylje yn de jierren 50 en 60. Dy foklinen binne: Karvardy, Taj Mahal, Golias, Godhavary, Rastan, Akasamu en Padhu.

## Sjoch ek
* List fan kowerassen

## Keppelings om utens
* Nelore Cattle-Cattle Today
* Side yn it Ingelsk
* Koarte side yn it Ingelsk
Jan Jan Brouwer

**Jan Jan Brouwer** (It Hearrenfean, 23 maaie 1971), wie in reedrider út It Hearrenfean. Hy waard yn 1992 Nederlânsk Kampioen koartebaan foar Andries Kramer en Tjerk Terpstra.

## Utslaggen
Fagernes

**Fagernes** is in plak yn de gemeente Nord-Aurdal yn de provinsje Innlandet yn de streek Valdres yn Noarwegen. It is it bestjoerssintrum fan de gemeente Nord-Aurdal. Oanswettende gemeenten binne Øystre Slidre, Etnedal, Vestre Slidre, Hemsedal en Gol. 

Fagernes hat in fleanfjild, *Fagernes lufthavn*, Leirin. Yn Fagernes sit ek it Valdres Folkemuseum mei sa'n 95 gebouwen en 20.000 foarwerpen út de omkriten. Yn 2007 hie it plak 1762 ynwenners, it bestie doe 150 jier.

## Keppelings om utens
* Valdres Folkemuseum
* Fagernes op youtube
* Webkam yn Fagernes
* Toeristewebside Fagernes
Tonny Ferwerda

**Tonny Ferwerda** (Boalsert?, 25 juny 1943) wie yn de sechtiger jierren in ferneamd lange-ôfstân rider út Boalsert. Hy waard yn 1963 23e op it Nederlânsk Kampioenskip Allround en yn 1970 achtste op de NK sprint.

## Reedriders wurkpaad
Ferwerda syn talint waard yn 1963 opmurken by de Militêre Ljouwerter Kampioenskippen loft- en lânmacht op de Grutte Wielen. Ferwerda waard kampioen fan Ljouwert en de kapitein woe dat er meidie oan de Alvestêdetocht. Mar Ferwerda keas sels foar de toertocht en wie ien fan de pear riders dy't de tocht dat jier útried. 

Nei de ôfdijer fan 1963 treende Ferwerda hurd troch om him klear te meitsjen foar de folgjende Alvestêdetocht, ûnder oare mei kreative trenings mei fytsbannen. De útfining fan de reedrydplanke wie ek net in útfining fan Hans van Helden, sa't faak skreaun wurdt, mar fan Ferwerda. Yn 1964 kaam Ferwerda yn de Fryske seleksje. Hy fersloech yn 1966 yn Dimter sels Ard Schenk op de 500 meter yn in eintiid fan 43,5. Op de 1500 meter einige hy as tredde efter Jan Bols. Twarres die Ferwerda mei an de Nederlânske Kampioenskippen Langebaan.

### Wrâldoererekord
Hans van Helden miende yn him de júste persoan te hawwen dy't him helpe koe as gongmakker by syn besykjen it oererekord fan 32.970 meter te ferbetterjen op 11 febrewaris 1968. Dat stie al fjirtich jier op namme fan de Frânsman Leon Quaglia. It senario foar Ferwerda wie dúdlik: sa lang mooglik bybliuwe by Van Helden en dan stadichoan ôfheakje. Van Helden lei ek wat foar op Ferwerda, mar sakke stadichoan wei en Ferwerda helle de takomstige kampioen yn. It gat tusken de beëage wrâldoererekordhâlder en Ferwerda waard grutter en grutter. Uteinlik waard it talint Van Helden mar leafst trijeris lapt troch de Boalserter mitselder.
Demoralisearre stapte Van Helden út en Ferwerda glide op it bûteniis fan Thialf, mei hurde wyn, nei 34.205,15 meter, mear as trije rûntsjes mear as Léon Quaglia yn 1928. Ferwerda waard sa ek ta syn eigen ferrassing wrâldoererekordhâlder. Pas fiif jier letter soe Jan Roelof Kruithof dy ôfstân ferbetterje.

Ferwerda waard letter foarsitter fan de Boalserter Iisferiening.
Annemarie Hoogkamp

**Annemarie Hoogkamp** ( It Oranjewâld?, 19 febrewaris 1952) wie in hurdrydster.

Groeide op oan de Lollius Ademaleane yn It Oranjewâld. Waard yn 1969 kampioen by de B-junioaren op It Hearrenfean. 

Waard yn 1971 17e en yn 1972 12e op it NK Allround.
Bert de Jong

**Bert de Jong** (Grou, 12 juny 1955) is in earder reedrider út Grou. Hy naam diel oan de Olympyske Spullen fan 1980, yn Lake Placid, mar wist dêr gjin medalje te winnen.

## Utslaggen
Bauke Jonkman

**Bauke Jonkman** (Sint-Nyk, 23 juny 1967) wie in wedstriidrider op de sprint tusken 1984 en 1992.

## Utslaggen
Jan Heida

**Jan Heida** (Skarsterbrêge, 20 septimber 1953) wie in boeresoan en reedrider út Skarsterbrêge. Ek syn suske Marja Heida wûn by de jeugd in soad prizen.

## Utslaggen

## WK Junioaren 1973
klassement : 182,821
Andries Kramer

**Andries Kramer** (It Hearrenfean?, 29 febrewaris 1972) is in earder koartebaanrider. Hy wûn ien gouden, twa sulveren en twa brûnzen medaljes op it NK Ofstannen. Letter waar Kramer projektmanager by in yndustriële automatisearder.

## Karriêre as reedrider
Kramer wie mearfâldich Nederlânsk kampioen op de koartebaan. Yn 1998 kaam der in hommels ein oan syn karrière, doe't er by in trening hurd foel neidat hy troch in fallen hurdrider ûnderút gie. Kramer lei mear as in wike yn koma troch de skedelbasisfraktuer, bliedings en kniezings yn de harsens. Hoewol't hy nei in skoft better waard, siet in nije topsportkarriêre der net mear yn. Hy waard letter trener en wie yn it programma Holland Sport te sjen.

### Medaljes

### Resultaten
Matthijs Kuiper

**Matthijs Kuiper** (It Hearrenfean, 19 maart 1951) is in koartebaanrider en broer fan Geert Kuiper. Yn 1983 waard hy 20e op de NK Sprint. Yn 1985 waard er Frysk Kampioen koartebaan.

Nei de iepenbiere ULO yn Wolvegea gie er nei de rykskweekskoalle op It Hearrenfean.

## Utslaggen
Sijtje van der Lende

**Sijtje van der Lende** (Sonnegea, 31 jannewaris 1950) is in earder Frysk reedrydster. Nei har lange aktive riderstiid waard se reedridercoach, earst fan it gewest Fryslân, dêrnei fan de kommersjele ploech VPZ, mar hat ek bûnscoach fan Sina west.

## Biografy
Tusken 1974 en 1980 stie Van der Lende sân kear op it poadium by it NK Allround: yn 1976, 1977 en 1979 as winner, de oare kearen as tredde. Ein jierren 70 wie Van der Lende inkele jierren hâldster fan de Nederlânske rekords op de 1500 en 3000 meter.

Van der Lende die sân kear mei oan it WK Allround. It WK fan 1976 wie har súksesfolste toernoai, neist it fjirde plak (mar 0,040 punt efter Sheila Young) yn it einklassemint helle se de sulveren medalje op de 1500 meter.

Nei har rinbaan as rydster wurke Van der Lende lange tiid by de KNSB-gewest Fryslân, wie se aktyf as bûnscoach en wurke foar ferskate kommersjele ploegen. Se wie by it gewest ûnder oare de trainster fan Tonny de Jong. Fan seizoen 2005/2006 oant en mei seizoen 2007/2008 wie Van der Lende coach fan de ploech VPZ. By dit team wurke se ûnder mear mei Jorien Voorhuis en Ben Jongejan. Op 13 maaie 2008 waard bekend dat Van der Lende in kontrakt foar twa jier tekene hie as bûnscoach foar Sina. Neffens Van der Lende hie mear as de helte fan de Sineeske treners betinkings by har komst, mar neigeraden de Friezinne de treningsskema's oanpast hie en de resultaten folgen, waard de wjerstân lytser. Pupilen Yu Fengtong dy't goud wûn op de Aziatyske Spullen en brûns op it WK ôfstannen en Wang Fei dy't ek aardich meikomme koe yn de top hie se in behoarlik súkses

## Persoanlike rekôrs

## Resultaten


: NQ# = Net kwalifisearre foar de lêste ôfstân, mar wol as # einige yn de einrangskikking 
: DQ3 = Diskwalifikaasje op tredde ôfstân 


## Nederlânske rekôrs
Katedraal

In **katedraal** of **dom** is de tsjerke dêr't in biskop syn sit hat. De beneaming komt fan *"ecclesia cathedralis"*, dat tsjerke fan de sit betsjut. Dy sit is letterlik de sit fan de biskop, dy't oan de sydkant fan it prysterkoar fan de tsjerke opsteld stiet. De sit hiet yn it Latyn "cathedra".

Yn de Eastersk-otterdoksy wurdt in katedraal oantsjut mei katolikon.
Rixt Meijer

**Rixt Meijer** (21 febrewaris 1982) is in earder reedrydster út It Hearrenfean dy't spesjalisearre is yn it allround riden. Se treent by it Gewest Fryslân.

Har earste top-10 plak by in senioaren NK wie by it NK allround 2002 dêr't se debutearre mei in ferrassend 8e plak. Dizze prestasje wist se lykwols nea wer te oertreffen. By de NK ôfstannen 2010 ried se de 1500m en 3000m, wêrop se respectivelik 17e en 16e waard. fanôf it seizoen 2010/2011 wie Meijer ek aktyf yn it maratonriden.

## Persoanlike rekôrs

## Resultaten
Pietie Postma

**Pietie Heida-Postma** (Langwar, 19 augustus 1956) wie in talintfolle hurdrydster. Troude mei hurdrider Riekele Heida en helle in soad prizen by de junioaren. Yn 1975 (Assen) en 1976 (It Hearrenfean) waard se Nederlânsk kampioen by de junioaren foar Joke van Rijssel. Waard yn 1976 ek 14e op de NK Allround.
Boukje Keulen

**Boukje Keulen** (Jirnsum, 2 desimber 1963) wie in wedstriidrydster tusken 1983 en 1989. Se is in dochter fan Atje Keulen-Deelstra en Jelle Keulen. Ried yn 1986 de Alvestêdetocht.

Se wûn it, doetiids noch offisjeuze, Nederlânsk kampioenskip shorttrack yn 1983 en waard yn sawol 1981 as 1982 twadde. Yn 1990 wûn Keulen it Nederlânske kampioenskippen maratonriden op keunstiis. Yn 1985 wûn se de IJsselcup en yn it seizoen 1984 1988/89 it einklassemint om de KNSB Cup. Keulen wie mearfâldich junioarekampioen op 'e koartebaan.

## Utslaggen
Yvonne Nauta

**Yvonne Nauta** (Twellingea, 21 febrewaris 1991) is in earder Frysk reedrydster. Yn desimber 2013 wist Nauta har te pleatsen foar de Olympyske 5 km yn Sotsjy

## Persoanlike rekôrs

## Resultaten
Harm van der Pal

**Harm van der Pal** (19 maart 1959) wie in Fryske hurdrider. 

Makke yn it allroundriden al op 16-jierige leeftiid syn debút yn Jong Oranje en waard twa jier letter as benjamin opnomd yn de kearnploech. Syn karrière waard tekene troch blessueres. Doe't er yn 1983 syn nekke bruts by in dûk yn de Tsjûkemar en nei in lange perioade fan refalidaasje ek noch ris de Sykte fan Pfeiffer krige wie syn karriêre dien. Van der Pal is no sportsjoernalist, túnker, wettersporter en mei Antje âlder fan harren reedridende dochter Jeske.

## Resultaten
Anne Jan Portijk

**Anne Jan Portijk** (It Hearrenfean, 9 febrewaris 1968) wie in reedrider út It Hearrenfean.

### Resultaten
Sake Santema

**Sake Santema** (Wytgaard, 17 maart 1929, Akkrum 10 febrewaris 2024) [boarne nedich] út Akkrum wie in hurdrider, trainer en ynternasjonaal starter by it reedriden. Waard yn 1955 21e by it NK Allround en ried de Alvestêdetocht fan 1956.

Stalde foar de Akkrumer iisklup *Voarúwt 1862, Foarút 1987 : 125 jaar Ysclub Foarút* gear mei Hiltje de Jong-Herder.
Tjerk Terpstra

**Tjerk Terpstra** (De Jouwer, 14 july 1964) wie in koartebaanrider. Terpstra waard trije kear Nederlânsk kampioen koartebaan.
 
## NK Koartebaan
Yn 1986 waard Terpstra NK yn Zuid-Beijerland, foar Lieuwe de Boer en Ron den Braber. De twadde kear wie yn 1989 op Thialf. Gerard Adema einige as twadde, Ron den Braber wie tredde. Yn 1990 bleau hy Bauke Jonkman foar, Andries Kramer waard dat jier tredde. 

## NK Sprint
Yn 1990 wûn hy ek it NK Sprint. Yn 1992 waard Terpstra tredde op It Hearrenfean, efter kampioen Jan Jan Brouwer en Andries Kramer.

## FK Koartebaan
Twa kear waard Terpstra Frysk Kampioen koartebaan, yn 1991 yn Aldtsjerk en twa jier letter yn Stiens

## Resultaten
Sandra Zwolle

**Sandra Kornelia Zwolle** (15 maart 1971) is in eardere langebaanrydster. Zwolle is de mem fan reedrider Mathijs van Zwieten.

Sandra Zwolle hearde yn de hiele jierren 90 by  de Nederlânske riderstop. De yntroduksje fan de WK Ofstannen yn 1996 joech har ek de kâns om ynternasjonaal súkses te heljen. Daliks by de earste edysje yn Hamar sloech se har slach troch brûns te feroverjen op de 1500 meter, mei mar 0,04 efterstân op nûmer twa Claudia Pechstein. Ek op de 1000 meter helle se yn 1996 in goed resultaat, al einige se mei in fjirde plak krekt neist it poadium. In jier letter ferbettere se dizze prestaasje op de 1000 meter. By de WK Ofstannen fan 1997 yn Warschau ried se nei in twadde tiid en krige sadwaande in sulveren medalje omhong op it poadium.

Nei in punt setten te hawwen efter har aktive rydperioade, wurket Sandra Zwolle wyls by it iisstadion Thialf op It Hearrenfean as stadionspeaker. Dêr sprekt se it publyk ta by ferskate nasjonale en ynternasjonale rydbarrens.

## Resultaten

:*NC17 = net kwalifisearre foar de lêste ôfstân, mar wol as 17e kleassearre yn de einrangskikking*

### Medaljespegel
Boran (ko)

De **Boran** is in populêr fleiskoweras yn East-Afrika. It ras is ûntstien yn Kenia út de lânseigen Sebû, mei koarte hoarnen, fan it Borana-folk út it suden fan Etioopje. Boran binne meast wyt-griis, mar bollen binne donkerder (somtiids benei swart). Sy lykje in protte op de Amerikaanske Brahman, omdat sy ek ôfstamje fan de kij fan de westkust fan Yndia, allinne barde dat al folle earder. Meidat sy al goed tûzen jier yn Afrika tahâlde, hawwe sy har goed oanpast oan de pleatslike omstannichheden en parasiten.

## Keppelings om utens
* Boran Cattle Breeders Society Kenya
* Boranfokkers Súd-Afrika
* Oer it ras Boran
Bob de Vries

**Bob de Vries** (De Haule, 16 desimber 1984) is in reedrider. Bob is de broer fan rydster Elma de Vries.

## Resultaten