open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Noardseesykte

De **Noardseesykte** (ek wol 'Fryske sykte' neamd) is in slimme, seldsume neurologyske oandwaning wêrby't pasjinten lêst hawwe fan in 
lykwichtsteuring yn kombinaasje mei progressive myokloanyske epilepsy (spierskokken ). Ein 2016 wiene der wrâldwiid likernôch 25 pasjinten mei dizze sykte bekend. De sykte is fan de berte ôf oanwêzich.

## Oarsprong
De sykte wurdt Noardseesykte neamd omdat de pasjinten allegearre âlden of foarâlden hawwe dy't ôfkomstich binne út lannen om de Noardsee hinne. It sintrum liket yn Fryslân te lizzen. Yn 2012 waarden yn it Universitêr Medysk Sintrum Grins de earste pasjinten diagnostisearre. In jier earder ûntdutsen dokters yn Melbourne by pasjinten út fiif ferskillende húshâldingen, dy't allegear in lykwichtsstoarnis hiene en ûnkontrolearre bewegingen makken, deselde genetyske ôfwiking. Dizze minsken wiene út Nederlân, Noard-Dútslân, Denemark en it westen fan Ingelân nei Australië emigrearre.

## Oarsaak
Noardseesykte wurdt feroarsake troch in ôfwiking yn it erflik materiaal, it DNA. Op gromosoom 17 leit it krekte plak fan de ôfwiking, nammentlik yn it GOSR 2 - gen. Troch in flater yn dit gen wurdt in beskaat aaiwyt net goed oanmakke, it saneamde Golgi SNAP-reseptorkompleks II-aaiwyt. Dat aaiwyt soarget foar it ferfier fan allegear oare aaiwiten yn de sellen fan it lichem. Der is noch gjin fermoeden hoe 't it tekoart oan dit aaiwyt krekt soarget foar it ûntstean fan de klachten.

De sykte komt like faak foar by manlju as by froulju. Ien krijt pas de sykte as op beide gromosomen 17 in ôfwiking yn it GOSR 2 - gen oanwêzich is. As ien mei de Noardseesykte bern krijt, dan hawwe dizze bern de sykte meastentiids net, mar binne wol drager fan de sykte. De bern kinne allinnich de sykte krije as de partner fan de pasjint sels ek de sykte hat, of drager is fan de sykte. De kâns dêrop is tige lyts.

## Behanneling
Der is op dit stuit (2019) gjin genêzing mooglik. In stúdzje toant oan dat guon pasjinten profitearje kinne fan in oanpast Atkins-dieet mei oanhâldende sûnensrelatearre kwaliteit fan ferbettering fan it libben. Net alle pasjinten giene troch mei it dieet, mar likegoed kin dat beskôge wurde as in mooglike behanneling foar dizze krupsje.

## Keppelingen om utens
* pdf-dokumint Noordzeeziekte
* Stichting Noordzeeziekte
Adriaan Jacob Domela Nieuwenhuis

**Adriaan Jacob Domela Nieuwenhuis** (Amsterdam, 27 maart 1850 - Rotterdam, 26 maaie 1935) wie in Nederlânske  keunstsamler. Hy wie de jongste soan fan Ferdinand Jacob Domela Nieuwenhuis. De sosjaal-anargist Ferdinand Domela Nieuwenhuis wie syn âldere broer.

Adriaan studearre gemy yn Karlsruhe en yn Berlyn en hie yn Dútslân ferskate bestjoerlike funksjes. Hy troude yn 1876 mei Ulrika Weissenborn. Al yn 1885 luts er him werom út saken, omdat er troch handige ynvestearringen in begoedich man wurden wie. Hy fêstige him yn München en sette dêr útein mei it samlen fan keunstwurken. Hy studearre filosofy en promovearre yn 1889 te Halle mei it proefskrift *Das Sparen öconomischer und socialer Grundsatz*. Nei de WO I hie er oanstriid om troch de hyperynflaasje yn Dútslân syn kolleksje fan 'e hân te dwaan yn ruil foar in liifrinte. Hy bleau lykwols aktyf belutsen by syn kolleksje, dy't yn 1923 in ûnderkommen yn Museum Boijmans yn Rotterdam krigen hie.
Doe 't er yn 1935 stoar liet er in aardich fermogen nei.

Adriaan Jacob Domela Nieuwenhuis wie kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Salm (kleur)

**Salm** is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan rôze of fan read. It kin omskreaun wurde as in wat nei oranje útskaaiende fleiskleur. 

## Ferneaming
De kleur salm is ferneamd nei it fleis fan 'e salm, in fiskesoarte dy't yn see libbet, mar him fuortplantet yn 'e bopperin fan rivieren. De eigentlike kleur fan salmfleis fariëarret fan brutsen wyt oant ljochtoranje, ôfhinklik fan it nivo fan 'e karotenoïde astaksantine. Dat is in stof dy't de salm binnen kriget troch in dieet fan krill en garnalen. Yn fiskkwekerijen wurde salmen fuorre mei oare soarten iten, wat har fleis deselde witige kleur jaan soe as by oare fisken. Om't dat net geunstich is foar de ferkeap, wurdt der in keunstmjittige kleurstof troch it iten mongen, sadat har fleis salmkleurich wurdt.

## Kleurtechnyk
By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is salm in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch ferminging fan alle trije primêre kleuren (read, blau en grien). By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it ek in tertiêre kleur, dy't yn teory produsearre wurdt troch it fermingen fan 'e primêre kleuren syaan, maginta en giel. Yn 'e praktyk wurdt lykwols in bytsje swart tafoege yn it stee fan syaan, om't dat bettere resultaten jout.

## Salmtinten
De wichtichste tinten salm binne:
Underdûken

**Underdûken** is in praktyk wêrby't men jin beskûl hâldt, en (almeast tydlik) út it iepenbiere libben ferdwynt, om beskate maatregels te ûntrinnen. Yn 'e Nederlânske kontekst wurdt by 'ûnderdûken' al gau oan 'e besetting fan Nederlân troch nazy-Dútslân yn 'e Twadde Wrâldoarloch tocht, doe't in protte minsken ûnderdûke moasten om oan 'e nazys te ûntkommen. Sa waarden Joaden en Roma socht om fermoarde te wurden yn ferneatigingskampen, mar ek oare lju wiene op 'e flecht, lykas fersetslju fan wa't de identiteit bekend wurden wie, jongemannen dy't net meiwurkje woene oan 'e Arbeitseinsatz, Jehova's Tsjûgen, homoseksuelen, soldaten dy't net wer yn kriichsfinzenskip gean woene, Alliëarde piloaten dy't it delstoarten fan harren fleantugen oerlibbe hiene, ensfh.

Ek tsjintwurdich komt ûnderdûken noch wol foar, bgl. as in politikus, sjoernalist of tsjûge yn in rjochtsaak en syn of har húshâlding bedrige wurde. De opfang fan slachtoffers fan húslik geweld en oare foarmen fan frouljusmishanneling yn in Blijf-van-Mijn-Lijfhûs is ek in foarm fan ûnderdûken, en itselde jildt foar lju dy't in nije identiteit oanmetten krije yn it ramt fan in tsjûgebeskermingsprogramma.

Der bestiet gâns ferskil tusken dizze foarbylden fan hjoeddeistich ûnderdûken en it ûnderdûken sa't dat bgl. yn 'e Twadde Wrâldoarloch foarkaam, en op guon plakken yn 'e wrâld no noch wol. Yn 'e oarloch moasten boargers harren foar de oerheid (en kollaborearjende oare boargers) ferside hâlde, mei't de oerheid in ferfolging fan beskate groepen ynsteld hie. Guon fan dy groepen moasten har yn alle opsichten ûnsichtber meitsje om oan dy ferfolging te ûntkommen, wat yn feite late ta it útwiksjen fan harren bestean yn 'e maatskippij. By it ûnderdûken sa't dat hjoed oan 'e dei yn Nederlân noch foarkomt, wurde minsken net troch de oerheid efternei sitten, mar troch persoanen of troch groepen út 'e maatskippij. Dêrby is der altiten sprake fan in besteande konneksje fan 'e ûnderdûker mei dejinge foar wa't er ûnderdûkt en wurdt de ûnderdûker dus net fan 'e kant fan 'e oerheid rjochteleas makke.
Return of the Jedi (betsjuttingsside)

"**Return of the Jedi**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**[[Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi]]*, in Amerikaanske film út 1983
*''Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e film út 1983
*''Return of the Jedi'' (roman), de ferboeking fan 'e film út 1983
*''Return of the Jedi'' (fideospultsje út 1984), in fideospultsje út 1984 op basis fan 'e film út 1983
*''Return of the Jedi'' (fideospultsje út 1988), in fideospultsje út 1988 op basis fan 'e film út 1983
**[[Super Star Wars: Return of the Jedi]]*, in fideospultsje út 1994 op basis fan 'e film út 1983
*''Return of the Jedi'' (harkspul), in harkspul út 1996 op basis fan 'e film út 1983
Date Hendrik Keuning

**Date Hendrik Keuning** (Oerterp, 11 maart 1942) is in eardere Nederlânske politikus fan de PvdA.

Yn 1966 waard er wittenskiplik meiwurker ferbûn oan de ôfdieling tapaste wiskunde en technyske meganika fan de Ryksuniversiteit Grins. Ein 1970 promovearre hy op it proefskrift mei de titel *On the theory of incomplete, piezoelectric bimorphs with experimental verification*.

Hy hat dosearre oan de Lânbou Hegeskoalle yn Wageningen, mar wie ek aktyf yn de lokale polityk. Sa wie er gemeenteriedslid en wethâlder yn Ede. Yn oktober 1985 waard Keuning beneamd ta boargemaster fan de Drintske gemeente Borger. By de gemeentlike weryndieling yn Drinte op 1 jannewaris 1998 fusearre Borger mei de gemeente Odoorn ta de nije gemeente Borger-Odoorn wêrmei't syn funksje ferfoel. Begjin 2000 waard bekend dat er syn lidmaatskip fan de PvdA opsein hie om 't er neffens eigen sizzen neat murken hat fan de taseine help fan de PvdA oan neisoarch foar bûten spul rekke bestjoerders.
Boris- en Glebkleaster (Dmitrov)

It **Boris- en Glebkleaster** (Russysk: Борисоглебский монастырь; transl. Borisoglebski-kleaster) yn 'e Russyske stêd Dmitrov is in kleaster fan it Russysk-otterdokse bisdom Sergiev Posad. De earste skriftlike boarne fan it kleaster is út 1472, mar de stifting fan it kleaster is mei wissens folle âlder en giet werom op 'e groeiende ynfloed fan it foarstedom Dmitrov. Neffens de oerlevering soe it kleaster troch Joeri Dolgorûki stifte wêze, dy't ek Dmitrov yn 1154 stifte.
 
## Skiednis

Oant yn 'e 17e iuw wie it Boris- en Glebkleaster in prinslik kleaster. Foar it behear en ûnderhâld wie it ôfhinklik fan syn beskermhearen, de prinsen fan Dmitrov en Moskou. Mooglik dat de abt fan it kleaster al sûnt de 15e iuw de status fan argimandryt hie. 

Nei it dekreet fan Katarina II om kleasters te sekularisearjen, wie it Boris-en Glebkleaster it iennige kleaster fan Dmitrov en omkriten dat iepen bleau. Wol rekke it kleaster yn dy tiid grûn en besit lykas delsettings kwyt. Op basis fan in foutive datearing fan in ûntdutsen byldhoud wyt krús mei de foarstellings fan 'e Trij-ienheid, de Krusiging en de hilligen Basilius, Nikolaas en Joaris waard yn 1888 it 500-jierrich bestean fan it kleaster fierd. Alhoewol't it jubileum net kloppe, brocht de fiering it kleaster wol wer yn 'e belangstelling en yn it ramt dêrfan waarden de katedraal yn 'e oarspronklike foarmen restaurearre en de gebouwen renovearre. 

## Oktoberrevolúsje
Nei de revolúsje waarden de muontsen nei in oar kleaster stjoerd. Hja waarden ferfongen troch ferballe religieuzen út de Oekraïne. Yn 1926 waard it kleaster sletten troch de autoriteiten om tenei as museum te tsjinjen. Yn 'e jierren 1930 waard it kleaster oerdroegen oan it wurkkamp Dmitlag, dy't it brûkte foar de sintrale administraasje. Yn 'e Twadde Wrâldkriich oant de jierren 1970 brûkten militêren de gebouwen en letter sieten der oant de weromjefte oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke noch ferskillende ynstellings yn. 

It kleaster waard yn 1993 restaurearre en sûnt 2003 wennet der yn it Boris- en Glebkleaster wer in lytse kleastermienskip.

## Gebouwen

De stiennen 16e-iuwske Boris- en Glebkatedraal waard yn deselde styl as en nei alle gedachten tagelyk boud mei de Marije-Himelfeartkatedraal yn it kremlyn fan Dmitrov. Yn 'e Tiid fan Unstjoer ferneatigen Poalsk-Litouske bendes yn 1610 Dmitrov en stieken it kleaster yn 'e brân. Mei de brân gyng it hiele kleasterargyf ferlern en it duorre tsien jier ear't der wer útein set wurde koe mei de weropbou. In nije brân yn 1672 soarge wer foar in soad skea, mar no waarden de oarspronklik houten kleastermuorren en it gebou foar de muontsen yn stien werboud. Yn 1685-1687 folge de bou fan 'e stiennen Poartetsjerke fan Sint-Nikolaas. Dêrmei wy it kompleks sa't dat hjoeddedei noch  bestiet foltôge. Yn 1702 waard noch in kapel tafoege, dy't tsjintwurdich net mear bestiet, en yn 2004 folge de bou fan in foarse kapel yn neo-russyske styl.
Elisabeth Versluys

**Elizabeth Catharina Versluijs** (Rotterdam, 27 desimber 1923 – Amsterdam, 18 novimber 2011, bekend as Elisabeth Versluys, wie in Nederlânske aktrise. Se wurke yn it teäter, wie te sjen op telefyzje en yn films en die mei oan harkspullen.

## Libben en wurk

Elisabeth Versluys wie in dochter fan Leunis David Versluijs en de aktrise Stine Lerou. Se gie yn Rotterdam  nei it gymnasium en folge yn de jierren 1943-1946 de toanielskoalle yn Amsterdam. Yn it seizoen 1946/1947 debutearre se by Comedia yn *De hemel komt later wel* fan Harry Sega. Se wurke de jierren dêrnei ôfwikseljend foar Comedia en it Rotterdamsk Toaniel. Yn 1948 troude se mei de akteur en toanielregisseur Joan Remmelts, dy 't destiids ek oan it Rotterdamsk Toaniel ferbûn wie,  mei wa 't se twa soannen krige.

Fan de midden fan de jierren fyftich ôf wie Versluys in protte te sjen op telefyzje, ûnder oare yn de searjes *Maigret*, *De fabryk* en as Tante Tip yn *Oppassen!!!* Har lêste grutte rol op telefyzje wie yn *Toen was geluk heel gewoon*. Se spile dêryn de rol fan Lea van Vliet, de mem fan Nel Kooiman (Joke Bruijs) en skoanmem fan Jaap Kooiman (Gerard Cox).

Versluys ferstoar yn novimber 2011 yn de âldens fan 87 jier nei in koart siikbêd en waard beïerdige op Zorgvlied yn Amsterdam.

## Filmografy
### Film
* *[[Twee vorstinnen en een vorst (film)]]* (1981)
* *[[Grijpstra en De Gier (film)|Grijpstra & De Gier]]* - ferpleechster (1979)
* *Doodzonde* (1978)
* *Kapsalon* (1972)
* *De Blanke Slaaf* (1969)
* *Bezeten - Het gat in de muur* (1969)
* *Amsterdam Affaire* (1968)

### Telefyzjerigen
* *[[Maigret]] en de inbrekersvrouw* - as ynbrekkersfrou, mei akteur Leo Thonhauser as de ynbrekker (1964)
* *Oorlogswinter* - as frou Knopper (1975)
* *[[Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer?]]* - Trol Mutte (seizoen 3), Brechtje de Wijn en Wenzela de IJsheks (seizoen 5)
* *[[De Fabriek]]* - Frou Voors
* *[[Medisch Centrum West]]* - Agnes van der Voort (1988-1989)
* *Zonder Ernst* - Vera Polman (1992-1995)
* *[[Toen was geluk heel gewoon (telefyzjesearje)|Toen was geluk heel gewoon]]* - Lea van Vliet (1994-2009)
* *[[Oppassen!!!]]* - Dorothea *Tante Tip* Buys (1993-2001)
* *Het Zonnetje in Huis* - Mathilde Dijkman (Mem Catharina) (1996)
* *[[Baantjer (telefyzjesearje)|Baantjer]]: De Cock en de geslepen moord* - Isabel van Lookeren (1999)
* *Kees & Co* - Muoike Cor (2000-2001)

### Harkspul
* *[[Het tuinfeest (harkspul)|Het tuinfeest]]*
* *[[De leugen (harkspul)|De leugen]]*
* *[[Een kerstboom staat overal]]*
* *[[Epeios, de timmerman]]*
* *[[Alleen maar nieuwsgierig]]*
* *[[Het leven is een mysterie]]*
* *[[Wolf in schaapskleed]]*
* *[[Ongeval met dodelijke afloop]]*
* *[[Schaduwen van de geest]]*
* *[[Ik huurde deze kamer]]*
Claude Dornier

**Claude (Claudius) Honoré Desiré Dornier** (Kempten, Landkreis Oberallgáu, 14 maaie 1884 - Zug, 5 desimber 1969) wie in Dútske loftfeartpionier en fleantúchbouwer. It fleantúchbedriuw Dornier waard nei him neamd. Dornier hie de Frânske nasjonaliteit en waard yn 1913 naturalisearre ta Dútser.

Yn 1910, trije jier nei it ôfmeitsjen fan syn oplieding oan de technyske universiteit fan München, kaam Dornier yn tsjinst fan it loftskipfabryk Luftschiffbau Zeppelin GmbH yn Friedrichshafen. Yn 1911 ûntwurp er in folslein metalen fleantúch en Ferdinand von Zeppelin joech him de lieding oer de "Abteilung Do", in aparte difyzje binnen it bedriuw.

Dornier rjochte him benammen, mar net allinnich, op de bou fan fleanboaten. Yn 1925 ferkende de poalreizger Roald Amundsen de Noardpoal mei in Dornier Wal-fleanboat.

Yn 1929 yntrodusearre Dornier de Dornier Do X, doe de grutste fleanmasine fan de wrâld. Yn 1931 fleach it tastel, dat 169 passazjiers ferfiere koe, fan Dútslân nei New York. Fanwegen de hege kosten waard de Do X gjin kommersjeel sukses.

Nei't Dútslân him fannijs bewapene wreide it Dornier-fabryk him fan 1933 ôf oan út. Nei politike druk sleat er him yn 1940 by de Nazi partij oan. Syn bedriuw makke yn it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch de Dornier Do 17, dy't mei de Junkers Ju 88 en de Heinkel He 111, ien fan de wichtichste bommesmiters fan de Dútske Luftwaffe wie. Nei de oarloch, by de denazifikaasje fan Dútslân waard Claude Dornier klassifisearre as in *Mitläufer* (in 'meirinner' út opportunisme).

Doe't yn it nei-oarlochske Dútslân de bou fan fleantugen troch de alliearden ferbean waard, fêstige Dornier in fabryk yn Spanje dy't de basis fan it nije fleantúchfabryk fan Dornier wurde soe.

Koart nei de opheffing fan it ferbod yn 1955 iepene Dornier in fabryk by München. Dêr waard de Dornier Do 27 produsearre; in tastel  dat brûkt wurde koe as ferkennings -, ambulânse - of transportfleantúch.

Yn 1962 luts Dornier him werom út de lieding fan it bedriuw. Nei syn dea op 5 desimber 1969 gie de Dornier-groep oer op syn widdo en seis soannen.
Andrew Fletcher

**Andrew John Leonard Fletcher** (Nottingham, 8 july 1961- 26 maaie 2022) wie in ingelsk bassist en sjonger. Hy waard bekend as oprjochter fan Depeche Mode. 

Fletcher begûn syn karriêre as bassist yn de band *No Romance in China*, tegearre mei skoalfreon Clarke. De band rjochte him neffens styl op The Cure. Yn 1979 ruile Fletcher de bas om foar in keyboard en rjochte tegearre mei Clarke en Martin Gore de band *Composition of Sound* op. Neidat Dave Gahan as sjonger ta de band kaam, waard de namme wizige yn Depeche Mode. Depeche Mode makke earst mei syntesizers makke elektropopmuzyk. It earste album wie *Speak and spel*l mei de Britske hitsingles New life en Just can't get enough yn 1981. Depeche Mode krige dêrnei ynternasjonale bekendheid. 

Hy ferstoar hommels op 26 maaie 2022 yn de âldens fan 60 jier.
Alan White (drummer)

**Alan White** (Pelton, 14 juny 1949 - 26 maaie 2022) wie in ingelsk drummer. Hy waard bekend as drummer fan Yes. 

White begûn op syn trettjinde yn in lokale bands te spyljen. Nei de nedige bekendheid bemachtige te hawwen, waard him yn 1968 frege om te spyljen by *Ginger Baker's Airforce* (mei ûnder oaren Steve Winwood). In jier letter waard er troch John Lennon by de *Plastic Ono Band* frege. Ek wie er te hearren op it album *All Things Must* Pass fan George Harrison. Under in toer mei Joe Cocker yn 1972 waard White frege om by Yes spyljen te kommen as opfolger fan Bill Bruford, dy't nei King Crimson ôfset waard. White bleau oant syn ferstjerren lid fan de band en wie op alle offisjele albums fan Yes fan 1972 ôf oant syn ferstjerren te hearren. White wie net allinnich perkusjonist, mar spile ek fertsjinstlik piano. Yn 1975 brocht er it soloalbum *Ramshackled* út; yn 2006 in cd ûnder de groepsnamme White, mei deselde titel. 

Op 26 maaie 2022 ferstoar White yn de âlderdom fan 72 jier yn syn hûs yn Seattle.
Novgorod (oblast)

De **oblast Novgorod**  (Russysk: Новгоро́дская о́бласть, Novgorodskaja oblast) is in oblast yn de Russyske Federaasje yn it noardwesten fan it Europeeske diel fan it lân. De oblast makket diel út fan it Noardwestlik Federaal Distrikt.

Haadstêd fan de oblast is Veliki Novgorod .

De oblast waard mei in beslút fan it presidium fan de USSR fan 5 july 1944 foarme. It folget yn histoarysk opsicht it yn 1727 stifte gûvernemint Novgorod op. 
 
## Geografy
It oerflak fan de oblast is 54.500 km². Dêrmei is it de sechde fan de sân regio's fan it Noardwestlik Federaal Distrikt. De lingte fan west nei east is 385 km en fan noard nei súd 278 km. Oan it westen en súdwesten grinzget de oblast oan de Pskov, yn it suden en súdeasten oan de Tver, yn it noarden en noardwesten oan de Leningrad en yn it noardeasten oan de Vologda. De grutste rivieren binne de Volchhov, de Mologa, de Msta, de Lovat, de Sias en de Sjelon.  

It westlike diel fan de oblast bestiet út leechlân om de Ilmenmar, wylst it eastlike diel mei útrinnners fan de Waldajheuvels heger leit.

## Yndieling
De oblast Novgorod is te ferdielen yn 21 rajons en trije stedsregio's. Under de 21 rajons falle meiïnoar 177 gemeenten en 19 lytsere stêden. 

De stedsregio's binne:
*Borovitsji
*Staraja Russa
*Veliki Novgorod

## Grutste plakken

## Befolkingsûntwikkeling
Separatisme

**Separatisme** (fan it Frânske *séparatisme*) is in politike streaming dy't it stribjen foarstiet fan minsken om har werom te lûken út in besteande organisaasje of steat, mei as doel om har oan te sluten by in in oare organisaasje of steat, of om sels in nije organisaasje of steat op te rjochtsjen. Yn 'e praktyk wurdt de term benammen brûkt foar sitewaasjes wêryn't in befolkingsgroep (ornaris in etnyske groep of religieuze groep) him weromlûke wol út in steat om in eigen steat op te rjochtsjen of om him oan te sluten by in buorlân. De die fan it jin weromlûken út in organisaasje of steat hjit sesesje of ôfskieding. In organisaasje dy't soks neistribbet of ferskate organisaasjes dy't soks yn gearwurking mei-inoar neistribje, wurde wol in **ôfskiedingsbeweging** of **ûnôfhinklikheidsbeweging** neamd. 

Motivaasjes foar separatisme kinne wêze:
*emosjonele wrok en haat tusken rivalisearjende befolkingsgroepen
*it rjochtsetten fan in histoarysk ûnrjocht
*ekonomyske en politike oerhearsking troch in mearderheid dy't de macht net diele wol
*ûnderdrukking troch de mearderheidsbefolkingsgroep, bgl. troch denigrearjen fan 'e taal, de kultuer en/of de religy fan in minderheid 
*selsbeskerming tsjin genoside en etnyske suverings

Foarbylden fan gefallen fan separatisme út it ferline binne de (mislearre) ôfskieding fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika fan 'e Feriene Steaten yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865), de ôfskieding fan Ierlân fan it Feriene Keninkryk yn 1921 en de ynstoarting fan 'e Sovjet-Uny (wêrby't dy útinoar foel yn 15 ûnôfhinklike steaten) yn 1991.

Foarbylden fan moderne ôfskiedingsbewegings dy't stribje nei de fêstiging fan in eigen steat, binne de Skotske Nasjonale Partij, dy't Skotlân ôfskiede wol fan it Feriene Keninkryk; de Katalaanske ûnôfhinklikheidsbeweging, dy't Kataloanje fan Spanje ôfskiede wol; en de Koerdyske Demokratyske Partij en de Patriottyske Uny fan Koerdistan, dy't Iraaksk-Koerdistan fan Irak ôfskiede wolle.

Foarbylden fan moderne ôfskiedingsbewegings dy't stribje nei oansluting by in buorlân, binne Sinn Fein, in politike partij dy't Noard-Ierlân oanslute wol by Ierlân; de Servyske Republyk yn Bosnje-Hertsegovina, dy't oansluting neistribbet by Servje; en de Folksrepublyk Donjetsk en de Folksrepublyk Lûhansk yn it easten fan 'e Oekraïne, dy't oansluting by Ruslân neistribje.

## Sjoch ek
*sesesje
Ofskieding (polityk)

**Ofskieding** of **sesesje** (fan it Latynske *secessio*, "weromlûking") is it him weromlûken fan in groep út in grutter ferbân, yn 't bysûnder in steatsferbân, al kin de term ek brûkt wurde foar oare organisaasjes, lykas tsjerklike denominaasjes of politike partijen. It stribjen nei ôfskieding hjit separatisme. In organisaasje dy't nei ôfskieding stribbet, wurdt faak in ôfskiedingsbeweging of ûnôfhinklikheidsbeweging neamd. 

Ornaris wurdt de term sesesje brûkt foar de ôfskieding fan in subnasjonale entiteit, lykas in provinsje of it wengebiet fan in etnyske groep dy't in eigen steat fêstigje wol. Ut it proses fan sesesje ûntsteane sadwaande faak nije lannen, hoewol't it ek wêze kin dat it ôfskate gebiet net selsstannich wurde of bliuwe wol, mar ynstee stribbet nei oansluting by in buorlân. Fral oan 'e ein fan grutte konflikten komt it gauris foar dat gruttere steaten útinoar falle en troch sesesje nije steaten ûntsteane. Sa foel nei de Earste Wrâldoarloch Eastenryk-Hongarije útinoar yn Eastenryk, Hongarije, Joegoslaavje, Tsjechoslowakije, Transsylvaanje (dat by Roemeenje kaam te hearren) en Galysje (dat ûnderdiel fan Poalen waard), en foel yn 1991, oan 'e ein fan 'e Kâlde Oarloch, de Sovjet-Uny útinoar yn fyftjin ûnderskate nije steaten.

Sesesje liedt gauris ta oarloch as de steat dêr't it ôfskate gebiet earder ta hearde, him net dellizze wol by it ferlies oan grûngebiet. Dan kin it wêze dat de oarspronklike steat triomfearret en it ôfskate gebiet wer weromkomt by it lân dêr't it earder te hearde. Soks barde bygelyks nei de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) mei de Konfederearre Steaten fan Amearika, dy't wer diel útmakken fan 'e Feriene Steaten, en nei de Biafraanske Oarloch (1967-1970) mei Biafra, dat wer by Nigearia kaam. It kin lykwols ek wêze dat sa'n konflikt einiget yn 'e nederlaach fan 'e oarspronklike steat, wêrnei't it ôfskate gebiet foargoed ûnôfhinklik wurdt. Soks barde mei Kroaasje nei't Joegoslaavje ferslein wie yn 'e Kroätyske Unôfhinklikheidsoarloch en mei Súd-Sûdan nei de oerwinning op Sûdan yn 'e Sûdaneeske Boargeroarloch.

## Sjoch ek
*separatisme
Staraja Rûssa

**Staraja Rûssa** (Russysk: Старая Русса) is in histoaryske stêd yn de oblast Novgorod, Ruslân. Yn de rin fan de tiid is it ynwennertal fan de stêd foars tebek rûn. Yn 1989 hie de stêd noch in ynwenntertal fan 41.548; yn 2022 noch mar 27.377 ynwenners.

## Geografy
Staraja Rûssa leit likernôch 250 kilometer súdlik fan Sint-Petersburch en 99 kilometer súdlik fan de distriktshaadstêd Veliki Novgorod. De stêd leit oan de rivier de Polist. Staraja Russa is it bestjoerssintrum fan it rajon mei deselde namme.

## Skiednis
De stêd wurdt foar it earst yn 1167 yn de kroniken neamd ûnder de namme Rûssa (Руса) as ien fan de trije belangrykste stêden fan de Republyk Novgorod, mar de stêd moat earne healwei de 10e iuw stifte wêze. Sûnt 1478 waard de stêd ûnderdiel fan it Grutfoarstendom Moskou. Al yn de 13e iuw wiene der sâltwurken yn Rûssa. Letter koe de stêd him mei tank oan de hannelsrûte fan de Varjagen nei de Griken ek ta in hannelssintrum ûntjaan. Sûnt it midden fan de 16e iuw droech it plak de namme Staraja Rûssa (Старая Руса), dat as Ald-Rûssa oerset wurde kin.

De stêd waard yn 1608 by in Poals-Litouske oanfal foar in grut part ferneatige. De weropbou fûn in pear jier letter plak, mar Staraja Rûssa soe dy klap nea wer hielendal te boppe komme wat de hannel oanbelanget. In fjoersee lei yn 1763 de stêd yn 'e jiske. Der folge in weropbou neffens in nij strjitteplan mei stiennen hûzen. Wat letter, yn 1776, krige Staraja Rûssa stedsrjochten en waard de stêd ûnderdiel fan it gûvernemint Novgorod.

Oan it begjin fan de 19e iuw kaam der in ein oan de sâltwinning. Yn stee dêrfan waard yn 1828 in begjin makke oan de ûntjouwing fan Staraja Rûssa as kuerplak. De stêd krige yn 1858 oer de Ilmenmar in wetterferbining mei Novgorod en in tweintich jier letter ek in spoarferbining mei dy stêd. 

Fan 1875 oant 1878 en 1880 wenne de dichter Fjodor Dostojevski yn Staraja Rûssa. Tsjintwurdich betinkt de stêd mei in museum en in monumint syn ferneamde ynwenner.

Yn de Twadde Wrâldkriich waard de stêd fan augustus 1941 oant febrewaris 1944 troch de Dútske Wehrmacht beset. Pas mei it Leningrad–Novgorod offinsyf koe de stêd troch it Reade Leger befrijd wurde.  

## Befolkingsferrin

## Berne
De komponist Sergej Rachmaninov waard yn 1873 by Staraja Rûssa berne en libbe dêr oant de ferhûzing fan de famylje nei Sint-Petersburch yn 1882.

## Sjoch ek
* Ferrizeniskatedraal (Staraja Rûssa)
## Ofbylden

Ofbyld:Staraya Russa. Dostoyevsky House P7200936 2350.jpg|*Hûs fan Fjodor Dostojevski*
Ofbyld:Staraya Russa asv2018-07 various17 Eagle Obelisk.jpg|*Earn-monumint*
Ofbyld:Старая Русса, ул. Георгиевская, 44.JPG|*Sint-Menastsjerke*
Ofbyld:Staraya Russa asv2018-07 various01 StNicholas Church.jpg|*Sint-Nikolaastsjerke*
Ofbyld:Staraya Russa asv2018-07 various29 SP Monastery.jpg|*Spaso-Preobrazjenskikleaster (of Transfiguraasjekleaster)*
Ofbyld:Водонапорная башня в Старой Руссе.jpg|*Wettertoer*
Ferrizeniskatedraal (Staraja Rûssa)

De **Ferrizeniskatedraal** (Russysk: Воскресенский собор, *Voskresenski sobor*) is in Russysk-otterdokse katedraal yn Staraja Rûssa, Ruslân.

## Skiednis

De katedraal waard yn 'e jierren 1692-1696 boud oan 'e rivier de Polist. Earder stie der op it plak in oan Sint-Jan wijde tsjerke, dy't yn 'e Tiid fan Unstjoer ferneatige waard. De âlde toer waard yn 'e jierren 1797-1801 ferfongen troch in trije ferdjippings hege nije toer. Manlju út Tûla getten de acht klokken, dy't yn 1811 yn 'e toer ophongen waarden.

De katedraal krige it hjoeddeiske oansjen yn 'e jierren 1828-1833, doe't it gebou grutter makke en yn Russysk-byzantynske styl ferboud waard. In pear jier letter waard de toer mei noch in ferdjipping ferhege. In lêste grutte restauraasje foar de Oktoberrevolúsje fûn plak oan it begjin fan 'e 20 iuw, doe't de fûneminten fanwegen fersakking en skuorren ferbettere wurde moasten. 

## Sovjet-tiid
Lykas foar de hiele Russysk-Otterdokse Tsjerke briek ûnder bolsjewistysk bewâld foar de katedraal in drege tiid oan. Yn 1935 waard de katedraal foar de earetsjinst sletten. Sûnt 1937 waard it gebou oerdroegen oan in museum. Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard de katedraal brûkt as sikehûs. By de bombardeminten op 'e stêd yn 1944 rekke de katedraal slim skeind, mar nei de kriich dochs wer yn gebrûk nommen as bioskoop en pakhûs. Sûnt 1984 waard de tsjerke ferboud en troch it Museum fan it Noardwestlik Front yn gebrûk nommen.

## Weromjefte
Yn 1992 waard de katedraal werom jûn oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke en it museum ferhûze nei in oare lokaasje yn 'e stêd. Op 1 oktober 1993 waard de katedraal wer iepene foar de earetsjinst. Yn itselde jier krige de tsjerke wer acht klokken, dy't getten binne yn 'e Oeral. De tsjerke waard restaurearre en krige by dy restauraasje reade kleuren.
Polist

De **Polist** (Russysk: Поли́сть) is in sydrivier fan de Lovat yn 'e Russyske oblasten Pskov en Novgorod.

De boarne fan de Polist leit yn de 31,6 km² grutte Polistomar yn de oblast Pskov. Dêrwei streamt de dan 10-20 meter brede rivier troch heechfean yn noard-noardeastlike rjochting troch de rajons Poddorje en Staraja Rûssa yn it súdwêst fan de oblast Novgorod. Yn de stêd Staraja Rûssa streamt de Porûsja yn de Polist en lang om let mûnet de dan 30 oant 40 meter brede Polist yn de Lovat, dy't nei 15 kilometer yn de Ilmenmar útmûnet. 

De Polist is 176 kilometer lang en ûntwetteret in gebiet fan 3.630 km². Tusken ein novimber en healwei april is de rivier beferzen. Oant Staraja Rûssa is skipferkear mooglik.
Willibrord Frequin

**Willibrordus Jan Louis Maria Frequin** (Arnhim, 6 septimber 1941 – Laren, 26 maaie 2022) wie in Nederlânsk sjoernalist en telefyzjepresintator.

Frequin waard berne as âldste bern fan Louis Frequin, dy 't lange tiid haadredakteur wie fan it deiblêd De Gelderlander. Hy groeide op yn Nijmegen. Op skoalle bleau er hieltyd sitten. As lêste waard er as drege learling nei de kostskoalle it Canisius College yn Nijmegen stjoerd.

Frequin begûn yn 1963 syn sjoernalistike karriêre by de KRO as assistint-regisseur by Studio Sport en grutte eveneminten. Hy waard foaral bekend as reporter foar KRO’s Brandpunt. Yn dy hoedanichheid trof er ûnder oaren Paus Jehannes Paulus II en Mem Teresa. Yn 1976 wie Frequin de iennige ferslachjouwer dy't prins Bernhard fan Lippe-Biesterfeld streekrjocht frege wat er fûn fan de beskuldigingen tsjin him oangeande de Lockheed-affêre.

Yn jannewaris 1989 laten twa reportaazjes troch Frequin ta opskuor, in reportaazje oer de produksje fan XTC-pillen bliek nep, en in reportaazje oer de libbene hannel yn minskehollen die bliken dat de hannel sa libben net wie as dat Frequin bewearde. Uteinlik late dit ta Frequins ûntslach by KRO al bleau er dêr noch oant 1993 yn tsjinst. Yn de njoggentiger jierren gie Frequin oan de slach by RTL 4, RTL 5 en letter SBS 6 as presintator.

Syn sjoernalistike metoade wie agressyf en net botte objektyf, en waard al gau as kontroversjeel bestimpele. Persiflaazjes fan syn optreden en efterfolgingen ferskynden yn satiryske telefyzjeprogramma's. Frequin helle in pear kear sels it nijs om syn net al te sjoernalastike wize fan wurkjen en dêrút fuortfloeiende aksjes mei koartduorjende arrestaasjes ta gefolch.

Frequin boaske fjouwer kear, yn 2019 sels mei in 20 jier jongere frou. Hy krige twa dochters en in soan.
Joop Mink

**Joop Berendsz Mink** (29 april 1935 - Snits, 27 maaie 2022) wie in Frysk skûtsjeskipper fan it skûtsje It Doarp Grou .

Mink siet fan 1976 oant en mei 1987 oan it helmhout fan it Grouster skûtsje wêrmei 't er acht oerwinningen behelle. Syn earste winst berikte hy op 5 july 1977 by Earnewâld. Nei 't Joop Mink sels ophâlden wie as skûtsjeskipper, wie er noch jierrenlang adviseur by syn soan Berend. Yn 2000 waarden heit en soan Mink tegearre op It Doarp Grou SKS-kampioen.

Joop Mink stoar yn de âldens fan 87 jier yn in hospice yn Snits.
Jenisejsk

**Jenisejsk** (Russysk: Енисейск, Jenisejsk) is in stêd oan de rivier de Jenisej yn de Russyske kraj Krasnojarsk.

## Skiednis
Jenisejsk waard yn 1619 as in militêr fort  stifte as earste stêd oan de rivier Jenisej. Yn 1635 krige it plak stedsrjocht. Yn de kolonisaasje fan East-Sibearje hie de stêd yn de 17e en 18e iuw in wichtige rol as oerslachplak foar goud en bont. Yn dy tiid kaam likernôch 90% fan al it Russyske goud hjir wei en de monumintale hûzen út dy tiid tsjûgje dêr noch fan. Oardel iuw lang tsjinne de stêd as poarte nei East-Sibearje.

Al sûnt de stifting wie de stêd foar minsken dy't yn ûngenede foelen in plak fan ferballing. Under Stalin waarden finzenen fan de Gûlag troch Jenisejsk yn skippen nei de noardeastlike goudminen fan Kolyma brocht.

Op 3 july 1869 soarge in grutte brân foar in soad skea yn 'e stêd. Mar de brân fan 27 augustus 1869 wie noch slimmer en lei hast de hiele stêd (útsein it heger lizzende diel) yn 'e jiske. Troch in hurde wyn sloegen de flammen oer nei it stedssintrum. De gebouwen fan de oerheid, likernôch 2000 hûzen en fiif tsjerken baarnden ôf. De oanlis fan it Trans-Sibearyske spoar nei Krasnojarsk tsjin it ein fan de 19e iuw brocht Jenisejsk in grutte tebekslach. It ynwenneral sakke fan 11.500 yn 1897 nei 7.100 yn 1917.   

It âlde sintrum fan de stêd is troch it federale regear op 'e foarriedige list fan it wrâlderfgoed set. 

## Befolkingsferrin
Wies van Dongen (1931-2022)

**Wies van Dongen** (Breda, 30 july 1931 – 25 maaie 2022) wie in Nederlânsk hurdfytser.

Van Dongen die twaris mei oan de Omgong fan Frankryk, yn 1955 en 1956. Beide kearen helle er de finish net. Hy ried benammen kriteariums. Yn 1955 waard er tsiende yn de Omgong fan Nederlân. Nei syn hurdfytskarriêre kaam Van Dongen yn de hoareka telâne en runde kafees yn Belgje en letter yn Breda. Wies van Dongen is de heit fan earder hurdfytser Wies van Dongen.
Gijs de Lange

**Gijs de Lange** (Rotterdam, 3 novimber 1956 - Amsterdam, 25 maaie 2022) wie in Nederlânsk akteur en toanielregisseur.

Nei't de Lange yn 1975 it gymnasium ôfrûne hie, folge er fjouwer jier de Toanielskoalle yn Maastricht. De Lange wie sûnt 1987 ferbûn oan de *Toneelgroep Amsterdam*. Sûnt 2001 wie er wurksum as freelance regisseur by ûnder oaren Het *Nationale Toneel*, *Het Toneel Speelt*, *De Appel* en *Toneelschap Beumer en Drost*. Hy wurke as regisseur by muzykteaterproduksjes fan *Orkater*. Foar it *Holland Festival* regissearre hy ferskate opera's lykas foar de *Nationale Reisoper*a. De Lange wie ek geregeld wurksum as dosint by de Toanielakademy yn Maastricht en de Amsterdamske Toanielskoalle & Kleinkunstacademie.

By it telefyzjepublyk waard De Lange benammen bekend as de smoarge kok Alberdink Thijm yn it berneprogramma Het Klokhuis. Yn 2007 spruts De Lange de stim yn fan Skinner yn de film Ratatouille. Hy spile ferskate rollen yn tv-searjes.

De Lange wie fan 2009 oant 2015 boaske mei de Kanadeeske sopraan Barbara Hannigan. De Lange ferstoar op 25 maaie 2022 nei in koart sykbêd yn Amsterdam.
Wies van Dongen

; Carlos Sainz kin ferwize nei: 
* in Nederlânsk hurdfytser berne yn 1931, Wies van Dongen (1931-2022)
* in Nederlânsk hurdfytser berne yn 1957, Wies van Dongen (1957)
Wies van Dongen (1957)

**Wies van Dongen** (Breda, 8 oktober 1957) is in earder Nederlânsk hurdfytser.

Van Dongen ried benammen kriteariums, mar wist twadde te wurden yn in etappe yn de Ronde fan de Takomst yn 1979. Yn 1981 waard er 16e yn de Omgong fan Nederlân, wêryn 't er as twadde einige wie yn de prolooch. Yn 1981 moast Wies van Dongen opjaan yn de Omgong fan Spanje en yn 1985 einige van Dongen yn de efterhoede yn de Omgong fan Itaalje. Wies van Dongen is in soan fan hurdfytser Wies van Dongen.
Aleijda Wolfsen

**Aleijda Wolfsen** (Swol, 22 oktober 1648 – dêre, 25 augustus 1692) wie in skilderes yn de Gouden Iuw.

## Biografy
Sy waard berne yn Swol as dochter fan de begoedige boargemaster Hendrik Wolfsen (1615-1684) en Aleijda Verwers (1626-1665) yn it hûs oan de *Grote Aa bij de Wal*, it lettere Melkmarkt 53. Har heit hie wichtige politike funksjes. 
Yn 1657 ferhuze de húshâlding nei De Haach, hoewol't sy it hûs yn Swolle oanholden. De jonge Aleijda waard learlinge fan Caspar Netscher. Sy wie befreone mei de famylje, dy't sy mooglik koe út Swolle, dêr't Netscher learling west hie fan Gerard ter Borch. Har namme kaam faak foar as tsjûge by de oanjefte fan de berte fan Netscher syn bern. Yn 1665 stoar Aleijda's mem yn it kreambêd by de berte fan har alfde bern. Har heit troude trije jier letter yn 1668, mar net foardat Aleijda sels op 5 oktober 1667 yn Rijswijk troud wie mei de boargemaster fan Swol Pieter Soury.
Hja beluts mei har man it hûs yn Swol en hold, sa 't har heit ek dien hie, it hûs oan, nettsjinsteande dat hja mei har man in pear jier nei De Haach en Amsterdam ferhuze. Ek nei har houlik skilderje se, wat ûngebrûklik wie foar har tiid. Har heit skreau in gedicht yn in album dat Gesina ter Borch yn 1660 byhold, wat derop wiist dat de famylje yn keunstnersrûnten tahold.

Har biografy, skreaun troch Jacob Campo Weyerman, betitelet har as **penseelprinses**.

Wolfsen stoar by de berte fan har fyftjinde bern dat mei har begroeven is. Tsien fan har bern oerlibben har.


Aleijda Wolfsen - Seated woman in a flower brocade dress with dog and seashell with landscape beyond.jpg|Frou mei hûn
A. Wolfsen - Portret van Arent van Haersma - OP126 - Cultural Heritage Agency of the Netherlands Art Collection.jpg|Portret fan Arent fan Haersma	
A. Wolfsen - Portret van Aurelia van Haersma - OP127 - Cultural Heritage Agency of the Netherlands Art Collection.jpg|Portret fan Aurelia fan Haersma	


## Keppeling om utens
* Aleijda Wolfsen op ArtNet
Baukje Jongsma

**Baukje Jongsma** (Ljouwert, 8 desimber 1926 - 20 augustus 2013) wie in Nederlânske atlete, dy't har talein hie op de sprint.

## Karriêre
Jongsma waard flak nei de oarloch lid fan atletykferiening Vitesse yn Ljouwert. Op 31 july 1949 waard se mei in team fan har feriening kampioen op de 4 x 100 m estafette yn 51,1 s. De Ljouwerter Krante neamde it ien fan de moaiste haadstikken yn de Fryske Atletykskiednis. It team bestie njonken Jongsma út Imi Miedema, Foekje Dillema en Nellie de Jager. Yn de finale waard ûnder oare Sagitta, it team fan Fanny Blankers-Koen, ferslein. Op de 4 x 200 m ferlear Vitesse krekt fan Sagitta.
Datselde jier ferbettere Vitesse op it gers fan de iisbaan yn Ljouwert it nasjonale rekôr op de 4 x 200 m yn 1.48,3. Nellie de Jager wie ferfongen troch Corry Hospes. 
Jongsma rekke ein 1949 yn ferwachting fan har earste dochter en beëinige op dat stuit har sportkarriêre.
Anjenette Joustra-Reinders

**Anjenette Joustra-Reinders** (Hoogezand, 27 april 1828  – Snits, 9 maart 1901) wie in Nederlânske ûndernimmer, makker fan Bearenburch en waard bekend as *[[Widdo Joustra|Weduwe Joustra]]*.

## Biografy
### Jonkheid
Anjenette Reinders waard berne as âldste fan fiif bern en waard nei har beppe Anje Ukes ferneamd. Har heit Uko Reinders (1786-1872) wie mûnder en houtkeapman en de húshâlding wenne by de eardere houtseachmûne *Overwater* oan it Winschoterdiep. Doe 't har mem yn 1851 ferstoar bleau Reinders foar har heit soargjen. Sy troude op 2 novimber 1854  mei Steven Joustra, boekferkeaper by en lettere eigener fan boekhannel *Joustra en Van der Baan* yn Hoogezand. Yn 1860 ferhuzen Anjenette Joustra-Reinders, har man en bern nei Snits.

### Widdo Joustra
Doe 't yn 1865 har man stoar  ferfette Reinders ûnder de namme *Weduwe Joustra* de wyn- en distillearde drankehannel fan har man. Se ferkocht ûnder oare tsjin postwiksel of ûnder rembours 'skiekundich ûndersochte cognac' yn kuorflessen  en lúkse sigaren. Reinders late har saken suksesfol, sa koe se yn 1876 twa eigen pannen keapje wêrûnder it pân oan it Kleinzand, in grêftsje yn de binnenstêd fan Snits dêr 't de winkel noch hieltyd fêstige is. Ut it Kleinzand wei koene de skûtsjes fan leveransiers en grutte ôfnimmers foar de doar lade en losse. Doe't se yn oanrekking kaam mei *Oprechte Maag-Kruiden fan Beerenburg* besleat se dêr sels in ferzje fan te meitsjen. De reseptuer is yn al dy jierren nea oanpast en jildt as in famyljegeheim. Allinnich bedriuwslieder Heleen Sonnenberg fan no en har heit Jaap Sonnenberg kenne de resepten. 

### Priveelibben
Tegearre mei har man Steven krige Anjenette Reinders fjouwer bern. Nei it ferstjerren fan har man waard se de fâd oer har bern, mei har sweager Hendrik Joustra as tasjend fâd.
Eirtaé Ballory

**Eirtaé Ballory** (útspr.: [ɛːɹˈtaːeː ˈbɑloɹi], likernôch: "êr-taa-ee bal-loar-y"); folút: **Eirtama Ballory**) is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e ''Star Wars''-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hja is in hofdame fan keninginne Padmé Amidala fan Naboo en waard yntrodusearre yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]* (1999). De rol fan Eirtaé waard spile troch Friday "Liz" Wilson.
__TOC__
## Fiktive biografy
Eirtaé Ballory is berne op 'e planeet Naboo. Se docht mei oan in workshop op it mêd fan aktearjen dy't ferbân hâldt mei har oplieding ta setdesigner, as har troch kaptein Quarsh Panaka, de kommandant fan 'e paleiswacht, frege wurdt om hofdame te wurden fan 'e nije, koartby ferkeazen keninginne Padmé Amidala. Hja wurdt by Panaka foar dy posysje oanrikkemandearre troch in oare jonge gadingmakster foar de funksje fan hofdame, Saché Adova. Eirtaé nimt it oanbod oan en swart se trou oant yn 'e dea oan Padmé.

Yn 'e Nabookrisis, dy't letter dat jiers útbrekt, wurdt Eirtaé yn 'e mande mei de keninginne, de oare hofdames Saché, Sabé, Rabé en Yané, Panaka en syn mannen en gûverneur Sio Bibble finzen nommen troch Nute Gunray, de ûnderkening fan 'e Hannelsfederaasje. Dyselde wol Padmé in ferdrach ûndertekenje litte dat Naboo alhiel oan 'e Hannelsfederaasje oerleverje soe, mar Padmé wegeret. Underweis nei in finzenekamp wurdt it selskip befrijd troch de Jedi Qui-Gon Jinn en Obi-Wan Kenobi. Neitiid bliuwt Eirtaé by keninginne Padmé as dyselde nei de haadstêd fan 'e Galaktyske Republyk op Coruscant reizget, yn in fergees besykjen om stipe los te krijen fan 'e Galaktyske Senaat en fan kânselier Finis Valorum. 

Nei't se sûnder wat bedijd te hawwen weromkeard binne nei Naboo, beselskippet Eirtaé de keninginne nei de Gunganen, it ras fan bûtenierdske wêzens dat op Nabou lânseigen is. Se is tsjûge fan it militêr bûnsgenoatskip dat Padmé mei de Gungaanske lieder baas Nass slút. Letter bliuwt se by Padmé as dy mei har entoeraazje it keninklik paleis yn 'e Nabooaanske haadstêd Theed bestoarmet. Yn 'e gefjochten ferliest Eirtaé Padmé út it each, en as se har letter in paad nei de troanseal ta fjochtet, ûntdekt se dat Padmé en Panaka ûnderwilens Gunray al finzen nommen hawwe. Dêrmei komt in ein oan 'e blokkade en besetting fan Naboo. 

Nei't Padmé har termyn as keninginne fan Naboo fjouwer jier letter úttsjinne hat, ferfart Eirtaé nei de Gungaanske ûnderwetterstêd Otoh Gunga, om har leafde foar de poadiumkeunsten te folgjen. Dêr bestudearret se de manear dy't de Gunganen hawwe om fakua oan te meitsjen. Se besiket dêrmei nije manearen foar setdekoraasje te finen, mar ûntdekt ûnbedoeld in nije en bettere kweekmetoade fan blauwieren, dy't yn 'e Nabooaanske lânbou as keunstdong brûkt wurde.

## Keppelings om utens
*Artikel oer Eirtaé Ballory yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
Sebulba

**Sebulba** is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e ''Star Wars''-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Dug fan 'e planeet Malastare en in koereur dy't dielnimt oan in race troch de woastyn op 'e planeet Tatooine. Sebulba waard yntrodusearre yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]* (1999). Hy wie folslein it resultaat fan fisuele effekten; syn dialooch waard ynsprutsen troch stimakteur Lewis MacLeod.
__TOC__
## Fiktive biografy
Sebulba is in Dug, dy't berne is op Malastare, de thúswrâld fan 'e Dugs. Hy wie ienris in slaaf, mar wist syn frijheid te winnen troch syn talinten as koereur. Sebulba is tige arrogant en kompetatyf, en skrillet net tebek foar falskspyljen as er dêrmei in race winne kin. Dêrom hat er syn podracer foarsjoen fan in ferskaat oan yllegaal wapenreau dat er brûkt om tsjinstanners dy't er oars net de baas kinne soe, lytsman te meitsjen. (Sa sit der yn syn loftermotor bgl. in flammewerper ynboud.)

Yn *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]* nimt Sebulba diel oan 'e Boontajûnklassiker, in race troch de woastyn fan 'e planeet Tatooine, dêr't er de ferwachte winner is. Hy bewissiget him fan syn kânsen op 'e oerwinning troch al ier yn race in oare dielnimmer, Mawhonic, út te skeakeljen en neitiid noch ferskate oare koereurs dy't driigje de lieding fan it fjild fan him oer te nimmen. 

Ien fan 'e oare koereurs is de njoggenjierrige minsklik slavejonge Anakin Skywalker. Dyselde giet troch sabotaazje fan Sebulba mar dreech fan start en kriget, op 'e nij troch Sebulba syn tadwaan, oan 'e ein fan 'e twadde omgong suver in deadlik ûngemak. Mar syn wetterflugge, troch de Krêft ûnderstipe refleksen rêde him. Anakin komt werom, en Sebulba en hy stride om it earste plak oant Sebulba mei syn cockpit te ticht by de motors fan 'e podracer fan Anakin komt en delstoart. Dat klearret it paad foar it  winnen troch Anakin fan 'e Boontajûnklassiker, wêrmei't er tagelyk syn frijheid wint.

Om't er yn it mulle sân fan 'e woastyn delkomt, oerlibbet Sebulba it delstoarten fan syn podracer. Hy giet neitiid troch mei racen oant de Kloane-oarloggen al lang en breed úteinset binne. Dêrnei jout er it podracen deroan en set er útein mei in nije karriêre yn it 'kriichsracen', in noch ekstremere sport.

## Keppelings om utens
*Artikel oer Sebulba yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
Rabé Tonsort

**Rabé Tonsort** (útspr.: [ɹɑˈbeː ˈtɔnsɔɹt], likernôch: "ra-bee tòn-sôrt"); folút: **Rabene Tonsort**) is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e ''Star Wars''-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hja is in hofdame fan keninginne Padmé Amidala fan Naboo en waard yntrodusearre yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]* (1999). De rol fan Rabé waard spile troch Cristina da Silva.
__TOC__
## Fiktive biografy
Rabé Tonsort is berne yn 'e Westlike Provinsjes fan 'e planeet Naboo. Hja giet nei in prestizjeuze keunstakademy, dêr't se û.m. skilderjen, byldhouwen en aktearjen leart. Hoewol't se talint hat foar sokke dingen, is se de liedster fan in groepke studinten dat begjint mei it ferfalskjen fan keunstwurken om dy te ferkeapjen oan lju fan oare planeten dy't gjin weet hawwe fan Nabooaanske keunst. As Rabé úteinlik tsjin 'e lampe rint, wurdt har frege om sels har stúdzje ôf te brekken, om't de skoalle in skandaal foarkomme wol.

Net folle letter wurdt har troch kaptein Quarsh Panaka, de kommandant fan 'e paleiswacht, frege om hofdame te wurden fan 'e nije, koartby ferkeazen keninginne Padmé Amidala. Panaka is fan miening dat Rabé, mei har licht kriminele eftergrûn, de yn syn eagen naïve Padmé bedroch bybringe kin, eat dêr't in politika net sûnder kin. Nei in earste moeting mei de keninginne tinkt Rabé dat Panaka syn soeverein ûnderskat, mar nettsjinsteande dat nimt se de posysje fan hofdame oan en swart se trou oant yn 'e dea oan Padmé.

Yn 'e Nabookrisis, dy't letter dat jiers útbrekt, wykt Rabé net fan Padmé har side. Se is behelle yn it ferwikseljen fan Padmé foar in oare hofdame, Sabé, dy't har plak ynnimt om har te beskermjen. Mei Sabé, Padmé, Panaka en trije oare hofdames, Yané, Saché Adova en Eirtaé Ballory, wurdt Rabé finzen nommen as Naboo beset wurdt troch de troepen fan 'e Hannelsfederaasje. Nei't se befrijd binne troch de Jedi Qui-Gon Jinn en Obi-Wan Kenobi, reizget se mei Padmé-en-dy nei de haadstêd fan 'e Galaktyske Republyk op Coruscant yn in fergees besykjen om stipe los te krijen fan 'e Galaktyske Senaat en kânselier Finis Valorum. 

Nei't se sûnder wat bedijd te hawwen weromkeard binne nei Naboo, beselskippet Rabé de keninginne nei de amfibyske Gunganen, it ras fan bûtenierdske wêzens dat op Nabou lânseigen is. Se is tsjûge fan it militêr bûnsgenoatskip dat Padmé mei de Gungaanske lieder baas Nass slút. Letter bliuwt se by Padmé as dy mei har entoeraazje it keninklik paleis yn 'e Nabooaanske haadstêd Theed bestoarmet. Yn 'e gefjochten ferliest Rabé Padmé út it each, en as se harsels letter in paad nei de troanseal ta fjochtet, ûntdekt se dat Padmé en kaptein Panaka Nute Gunray, de ûnderkening fan 'e Hannelsfederaasje, al finzen nommen hawwe. Dêrmei komt in ein oan 'e blokkade en besetting fan Naboo. 

Nei't Padmé har termyn as keninginne fan Naboo fjouwer jier letter úttsjinne hat, begjint Rabé in nije karriêre as musika oan in prestizjeus konservatoarium yn Theed.

## Keppelings om utens
*Artikel oer Rabé Tonsort yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy