open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miljuschka Witzenhausen

**Miljuschka Lola Witzenhausen** (Amsterdam, 10 july 1985) is in Nederlânske presintatrise, FJ, soapaktrise, kulinêr ekspert en telefyzjekok.

## Karriêre
Behelle yn 2004 har gymnasiumdiploma op it Vossius Gymnasium yn Amsterdam en studearre dêrnei twa jier rjochten. Fia it modelleburo dêr't se wurke kaam sy úteinlik by de jongereintelefyzjestjoerder TMF terjochte, dêr't se fan 5 febrewaris 2005 ôf wurksum wie.
Witzenhausen presintearre tegearre mei Nikkie Plessen en Valerio Zeno it programma Re-action en presintearre ek de Dei Top 5, Kweekvijver en TMF op Weg. Yn 2006 en 2007 presintearre sy de TMF Awards. Op 30 oktober datselde jier ferliet se de jongereinstjoerder.

Yn 2008 wie Witzenhausen njonken Peggy Vrijens en Everon Jackson Hooi te sjen yn de ynternetsoapsearje Sound as DJ Joy. Ek spile sy fan ein 2008 ôf mei yn de soapsearje Onderweg naar Morgen as Jacqueline Brunel. Op 15 jannewaris 2010 wie se foar it lêst te sjen yn Onderweg naar Morgen.

Hjirnei presintearre se yn 2008 en 2009 noch it realityprogramma Op safari foar de regionale telefyzjestjoerder RTV Noard-Hollân en presintearre se yn 2009 de Radiobitches Awards 2009 yn Studio 21 te Hilfertsom.

Yn 2014 wie Witzenhausen te sjen as saakkundige op it mêd fan fieding en lifestyle yn it SBS 6 programma Shownieuws. Ek wie se dat jier ien fan de presintatoaren fan it middeisprogramma. Hier moet je zijn op RTL 4. Yn 2015 begûn se mei it programma Miljuschka's Food Trucks op itensiedersstjoerder 24Kitchen.

Sûnt 2016 is Witzenhausen in fêst gesicht op de RTL-stjoerders RTL 4 en RTL 5. Sûnt 2016 is se te sjen as sûnens - en fiedingssaakkundige yn RTL Boulevard. Yn 2016 presintearre se Ja, ik wil... in taart tegearre mei John Williams. Yn 2017 presintearre se tegearre mei Martijn Krabbé Topchef Academy op RTL 5. Ek wie se dit jier te sjen yn it RTL 4 programma Een goed stel hersens. Yn 2017 en 2018 wie Witzenhausen presintatrise fan RTL Boulevard *(wykeinedysje)* en De Chocolade Show yn 2017. Yn it neijier fan 2018 foarme Witzenhausen in presintaasjeduo mei Kaj Gorgels foar it RTL 4 programma Decembernieuws. Yn de simmer fan 2020 presintearre Witzenhausen alle wurkdagen by RTL 4 it programma Miljuschka Kookt. Yn de maitiid fan 2021 presintearret Witzenhausen it programma Snackmasters mei Martijn Krabbé. Yn 2022 presintearre se it programma Obese op RTL 5.

### Oersjoch karriêre

## Priveelibben
Witzenhausen waard berne yn Amsterdam, as dochter fan abbekate Astrid Holleeder en Jaap Witzenhausen dy't wurke as bedriuwslieder fan in bordeel en letter as keunsthanneler. Fan memmekant, strafrjochtabbekaat Astrid Holleeder, is hja in omkesizzer fan Willem Holleeder.
Witzenhausen is skieden en hat twa bern.
Nikkie Plessen

**Nikkie Plessen** (Utert, 8 maaie 1985) is in Nederlânske aktrise, presintatrise en model. Sy is ûnder oaren bekend fan de deistige soaprige *Onderweg naar Morgen* en hat in gastrol hân yn de bernesearje Hotnews.nl. Teffens is Plessen ambasadrise foar Dance4Life.

## Privee
Sûnt 2003 hat Nikkie ferkearing mei in *Ruben Bontekoe*.
Op 30 maaie 2010 krige Plessen in sûne dochter, dy't Jolie Lisa Lotte hjit, Lotte is Nikkie's jongere suske..

## Filmografy
### Film
* De Grot - Vera (2000)

### Telefyzje
* Onderweg naar morgen - Marieke de Jong (1998 - 1999)
* Goede tijden, slechte tijden - Nikki (2001)
* Wet en Waan - gastrol, Bianca (2001)
* Costa! - gastrol, Berdien (2002)
* IC - gastrol, Tessa (2002)
* Onderweg naar morgen - Lizzy Vehmeijer (#2) (2003 - 2005)
* Kees & Co - Mariël Speier (2004 - 2006)
* Hotnews.nl - Irina van Beek (2006)
* TMF - VJ Nikkie (2006 - 2008)
* Dancing with the Stars 3 (2007)
* Can't buy me love - presintaasje en gastspiler (2008)
* We Love The 90's (tf-programma) - presintaasje (2009)
* Ibiza 24/7 (tf-programma) - presintaasje (2009)
* Holland's Best Fashion Designer (tf-programma) - presintaasje (2010)
* X Cherso (telefyzjeprogramma) - presintaasje (2011)
* De 15... (televisieprogramma) - presintaasje (2010 - no)
* New Chicks: Brabantse Nachten op Curacao (tf-programma) - presintaasje (2011)
* AVRO Junior Dance - VIP-sjurylid (2012)
* RTL Boulevard - lifestylesaakkundige (2014 - no)
Giel Beelen

**Michiel Antonius Adrianus (Giel) Beelen** (Haarlim, 25 maaie 1977) is in Nederlânske radio-dj en presintator.

### Oersjoch radioprogrammas

### Telefyzje
#### Presintator
* De Wereld Draait Door: faak tafelhear
* Telefyzjeútstjoering fan radioprogramma Nachtegiel
* Zomer 2007: Presintator talkshow GIEL
* Zomer 2008: Presintator Factor Giel
* Top of Flop: DJ

### Presintator fan in evenement
* Pinkpop
* Befrijingspop
* studintedemonstraasje, Amsterdam 30 novimber 2007
* Dance4life 2006
* Heale finale *Clash of the Coverbands* 2009 yn Paradiso

## Bynammen dy't Beelen betocht hat
**Dramaandag* (moandei)
**Langzaamaandag* (moandei)
**Wansmaakwoensdag* (woansdei)
**Vragen-staat-vrijdag* (freed)
*"Mammanouk" (Anouk)
**Bijlmer Bierhal* (Heineken Music Hall)
**Jannes in een zak* (Jannes)
*"Geilie Mineuk" (Kylie Minogue)
**Yousouf is 'n Hoer* (Youssou N'Dour)
*Paul Gabbering (Paul Rabbering)
**Fli Roda* (Flo Rida)
**Rihannahannahanna* (Rihanna)
**Shut the Crackers* (Crack the Shutters fan Snow Patrol)
**De Televaag* (De Telegraaf)
**Amy Huiswijn* (Amy Winehouse)
**Lady Gaargaar* (Lady Gaga)

## Keppelings om utens
*Website fan it radioprogramma *GIEL*
*Profiel van Giel Beelen op website van 3FM
Sulveren Krystbal

De **Sulveren Krystbal** is de kultuerpriis fan Snits. De ûnderskieding wurdt alle jierren útrikt oan immen dy't him op it mêd fan muzyk en kultuer foar Snits en omkriten ynset hat. Ornaris wurdt op de sneon nei Kryst it Oaljekoekenkonsert fan Rolling Home holden. Op dat konsert wurdt dan troch dejinge dy't in jier earder de Sulveren Krystbal ûntfongen hat de nije Krystbal útrikt.

## Untfangers
* 2023 - Jan Blanksma, dirigint 
* 2022 - Tseard Verbeek, dirigint
* 2021 - Kees Poiesz, ynset stifting Sneek 75 vrij.
* 2020 - net útrikt 
* 2019 - Lieuwe Toren, eardere direkteur fan Cultuur Kwartier
* 2018 - Douwe Visser, skûtsjeskipper
* 2017 - Showkorps Advendo
* 2016 - Teäter Snits - Ben van der Knaap
* 2015 - Bob Reek - muzykman
* 2014 - Harm Rozenberg, "Mister Waterpoort", mei-oprjochter fan Rolling Home.
* 2013 - Hans Faber, foaroanman fan Rolling Home, foar syn wurk foar it koar, en benammen wat er dien hat foar it iepenloftspul De Drie Gebroeders.
* 2012 - De Blauhúster Dakkapel
* 2011 - Wiesje Jansma,  regisseurske fan ûnder oaren *Hoe no, Robin Hood*, wat de Gouden Gurbe wûn hie. 
* 2010 - Riek Landman
* 2009 - Jan de Wreede
* 2008 - Yde van Dijk
* 2007 - Bennie Hoogstra, 25 jier tamboer-majoar fan Advendo
* 2006 - Yede van Dijk, toanielspiler
* 2005 - Maaike Schuurmans, musikalstjer
* 2004 - Henk van der Veer, skriuwer
* 2003 - Diba Concerts: Bauke Algera en Dick Jaarsma
* 2001 - Coen Dijkstra, Advendo
* 2000 - Steven de Jong, regisseur
* Jan de Wreede, ynstrukteur Advendo
* Dave Tearney, lieder Rolling Home
* Anne Oosterhaven, dirigint
* Dirk Donker, organist
* Riek Landman
* Theo Wiersma
Kanaal fan Bristol

It **Kanaal fan Bristol** (Ingelsk: *Bristol Channel*, Welsk: *Môr Hafren*) is in grutte ynholte en ferbynt it estuarium fan de rivier de Severn mei it Sint-Georgekanaal (Atlantyske Oseaan).

De ynholte skiedt Súd West Ingelân fan Súd Wales. Op it breedste punt is it Kanaal fan Bristol 50 km breed.

Eilannen yn it kanaal binne Lundy, Steep Holm en Flat Holm.
Jurjen Mellema

**Jurjen Tammo (Jur) Mellema** (Nij-Scheemda (Grinslân) 18 septimber 1923 – 11 maaie 2017) wie in Grinzer heareboer, dy't yn jierren sechtich yn de Twadde Keamer it wurd fierde foar de CHU oer lânbou en keninkrykssaken. Hy folge yn 1967 Beernink op as fraksjefoarsitter. Hy besocht om fan de CHU in moderne partij mei in sintrum-politike ynstelling te meitsjen en sa om har ryp te meitsjen foar de kristendemokratyske fúzje. Hy lansearre de slogan *"samen uit, samen thuis"*. Mei Schmelzer en Biesheuvel hold er it Kabinet-De Jong oerein. Op 26 juny 1968 joech er it fraksjefoarsitterskip oer nei in feroardieling ta twa wiken finzenis fanwege it ûnder ynfloed fan alkohol feroarsaakjen fan in ferkearsûngemak. Fierders waard syn riidbewiis foar 1 jier ynholden.

Neitiid wie Mellema foarsitter produktskip. Hy hie yn 'e jierren santich in ferhâlding mei Carla Mutsaerts, de frou fan Norbert Schmelzer, mei wa't er op 9 maaie 1980 troude, nei't harren beider houliken ûntbûn wiene.
Barend Biesheuvel

**Barend Willem Biesheuvel** (Haarlimmerliede, 5 april 1920 – Haarlim, 29 april 2001) wie in Nederlânske politikus en minister-presidint fan de kabinetten Biesheuvel I en Biesheuvel II.

Nei it heljen fan it mulo-diploma gie de grifformearde Biesheuvel nei it Kristlik Lyceum te Haarlim. Hy helle it diploma gymnasium-A, wêrnei't er rjochten studearre oan de Frije Universiteit te Amsterdam. Hy slagge foar it doktoraal eksamen rjochtsgeleardheid yn septimber 1945. Fan 1945 oant 1947 wie er sekretaris fan de Provinsjale Fiedselkommissaris fan Noard-Hollân te Alkmaar. Yn 1947 waard er sekretaris fan de ôfdieling bûtenlân fan de Stichting foar de Lânbou, de foarrinnen fan it Lânbouskip. Biesheuvel waard yn 1952 algemien sekretaris fan it Nederlânske Kristlike Boeren en Túndersbûn (CBTB) en yn 1959 foarsitter. Fanôf 1959 wie er ek lid fan it bestjoer fan it Lânbouskip, fan de Stichting fan de Arbeid, fan de Sintrale Raiffeisenbank en fan de Heidemij.

Fan 1956 oant 1963 wie er foar de Anti-Revolúsjonêre Partij (ARP) lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal en fan 1957 oant 1961 lid fan de Riedjaande Fergadering fan de Ried fan Europa en fan 1961 oant 1963 lid fan het Europeesk Parlemint. Yn de Kabinetten fan Victor Marijnen, Cals en Zijlstra wie er fan 24 july 1963 oant 5 april 1967 ficeminister-presidint, belêste mei Keninkrykssaken, en minister fan Lânbou en Fiskerij.

Fan 1967 ôf wie er fannijs lid fan de Twadde Keamer fan de Staten-Generaal en foarsitter fan de ARP-fraksje. Yn dy perioade wie er ek foarsitter fan it Kolleezje fan de Skipsbou en foarsitter fan de kommisje Heroriëntaasje oerheidsfoarljochting.

Fan 6 july 1971 oant 11 maaie 1973 wie Biesheuvel minister-presidint en minister fan Algemiene Saken fan twa kabinetten mei syn namme. It kabinet-Biesheuvel I stroffele yn july 1972 oer de begrutting 1973. Nei it fuortgean fan DS'70-ministers út it kabinet, dy't in suniger belied woenen, makke Biesheuvel in trochstart mei in minderheidskabinet dat Biesheuvel II neamd waard; der waarden betide ferkiezings útskreaun foar 1973. Biesheuvel II koe it oan dy ferkiezingen úthâlde.

Biesheuvel hat nei syn politike karriêre noch in protte funksjes by de oerheid en it bedriuwslibben hân. 

Barend Biesheuvel stoar yn de âldens fan 81 jier en kaam te hôf oan de Bergweg yn Bloemendaal.

## Keppeling om utens
* Mr. B.W. (Barend) Biesheuvel, Parlement.com
Europeesk kampioenskip follybal manlju 2009

It **[[Europeesk kampioenskip follybal|Europeesk kampioenskip]] [[follybal]] [[2009]] foar manlju** waard hâlden fan 3 oant en mei 13 septimber 2009 yn de Turkske plakken Izmir en Istanbûl.

## De opset
De top-6 fan it Europeesk kampioenskip fan 2007 pleatsten har fuortdaliks foar it kampioenskip yn 2009. Turkije is as gastlân automatysk pleatst. Dêr kamen noch njoggen lannen by dy't har kwalifisearre hawwe fia de kwalifikaasjetoernoaien. Yn de earste omloop binnen de sechstsjin ûnderferdield yn fjouwer groepen. De top-3 fan dy groep giet troch nei de folgjende omloop, dêr't spile wurdt yn twa groepen mei elts seis lannen. De twa bêste lannen fan dy groepen geane nei de heale finales. It Europeesk kampioenskip waard organisearre troch de CEV, it Europeeske follybalbûn. It Europeesk kampioenskip waard organisearre troch de CEV, it Europeeske follybalbûn.

## De Nederlânske seleksje en technyske stêf
### Nederlânske seleksje
De Nederlânske seleksje foar dit Europeesk kampioenskip wie sa:

	

### Nederlânske technyske stêf
De Nederlânske technyske stêf foar dit Europeesk kampioenskip wie sa:

	

## Earste omloop

### Groep A

### Groep B

### Groep C

### Groep D

## Twadde omloop

### Groep E

### Groep F
 

## Heale finales

## Wedstriid om brûns

## Finale

## Einrangskikking
Hylke Michiel Tromp

**Hylke Michiel Tromp** (Wâldsein, 9 febrewaris 1866 - Den Haach, 14 maaie 1935) wie in Nederlânsk boargemaster.

Tromp wie in soan fan boargemaster Michiel Hylkes Tromp en Sipkje Sipkes de Boer. Hy gie nei de skoalle fan de Evangelyske Bruorgemeente yn Zeist en slagge dêr yn 1886 foar it diploma gemeente-administraasje. Yn 1887 waard er oansteld op de sekretary fan de gemeente Frjentsjer. 

Yn 1893 waard er beneamd as boargemaster fan Hemelumer Oldephaert en Noordwolde. Teffens wie er ûntfanger fan it wetterskip. Yn 1906 ferhûze er nei Snîts doe't er syn heit opfolge as boargemaster fan Wymbritseradiel. Dêrneist wie er ûnder oaren tsjerkfâld, direkteur fan de pleatslike spaarbank en lid fan de fâdijried. Yn 1931 waard him as borgemaster earfol ûntslach ferliend. Tromp waard foar syn tsjinsten ta Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau beneamd.
Sjuck van Welderen baron Rengers

**Sjuck van Welderen baron Rengers** (Grins, 8 novimber 1799 - Ljouwert, 22 oktober 1870) wie in Nederlânsk politikus.

Rengers waard 17 novimber 1799 doopt yn de Martinitsjerke. Hy wie in soan fan Bernard Walraad fan Welderen baron Rengers (1777-1823) en syn frou Louise Christina Alberda fan Bloemersma (1778-1855). Yn 1811 ferfarde de hûshâlding nei de Epemastate yn Ysbrechtum. Hy studearre Letteren yn Grins en dêrnei Romeinsk en hjoeddeisk rjocht yn Utert.

## Wurkpaad
Yn 1823 waard er, lykas syn heit, pake en oerpake Sjuck fan Burmania Rengers foar him, grytman yn Wymbritseradiel. Nei de grûnwetsferoaring fan 1848, waard yn 1851 in nije Gemeentewet ynfierd en it grytmanskip ôfskaft. Rengers wie it dêr net mei iens en trede ôf yn 1853.

Neist grytman wie Rengers ûnder oaren lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân (1823-1830, 1843-1845 en 1850-1870), lid fan de Twadde Keamer (1826-1842), lid fan de Earste Keamer (1845-1850) en lid van Deputearre Steaten van Fryslân (1853-1870). Hy waard mear as ien kear ûnderskieden en wie Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en Kommandeur yn de Oarder fan de Ikenkroan.
Bernardus Gerbrandi Furmerius

**Bernardus Gerbrandi Furmerius** (Ljouwert, 12 oktober 1542 - dêre, 6 augustus 1616) wie in histoarikus.

Hy wie in learling fan Suffridus Petrus oan de Latynske skoalle yn Ljouwert; studearre ûnder oaren yn Bazel, en waard yn 1597 Suffridus syn opfolger as lânshistoarjeskriuwer. Hy ferdigene him tsjin Ubbo Emmius, mar wie gjin neifolger sûnder krityk fan him.

## Wurk

### Emblemata
* *De rerum usu et abusu auctore Bernardo Furmerio Phrysio*. Antwerpen, 1575. Werprint: Leien en Antwerpen, 1585. (Foar in part reprodusearre, diels oerset troch D. V. Coornhert yn: *Recht ghebruyck ende misbruyck van tydlycke have*).

* Histoariografy: *Bellum Salicum trimestre Provinciarum Foederatarum anni 1597*. Frjentsjer, 1598 (Knuttel 999)

* *Peroratio contra Ubbonem Emmium Fris. Gretan. Scholae Gruninganae rectorem*. Frjentsjer, 1603. Efter: *Suffridus Petri, Apologia… Frisiorum*. (Werprinte Frjentsjer, 1699) 

* *Hyperaspistes apologiae de origine et antiquitatibus Frisiorum ad Ubbonem Emmium* ….  Ljouwert, 1604.

* *Annalium Phrisicorum libri tres*. Frjentsjer, 1609.

* *Annalium Phrisicorum trias altera.* Frjentsjer, 1612.

* *Annalium Phrisicorum trias tertia …  post mortem auctoris edita a Pierio Winsemio*.  Ljouwert, 1617.

* *Chronicon Iohannis de Beka … usque ad annum 1345 expletum …  appendice  deducta ad annum Christi 1574 auctore Suffrido Petri …Bernardus Furmerius … recensuit et notis illustravit*. Frjentsjer, 1611.\
* Autobiografy: *Diarium Furnerii : dagboek van Bernardus Gerbrandi Furmerius, 1603-1615, landsgeschiedschrijver van Friesland*, ynl., ed. en oerset (út it Latyn) D.W.Kok; annot. Onno Hellinga. Ljouwert, 2006

## Literatuer
* , *Bernardus Furmerius’ Emblemen*, yn syn: Paden fen Fryslân, Boalsert, I,1932, 146-152,  
* , *Een late roeping: het leven van de historicus Furmerius*, yn: De Vrije Fries,  76 (1996), 55-66, 
* , *Twee eeuwen Friese geschiedschrijving*. Grins, 1952.

## Keppeling om utens
* Biografyen op biografischportaal.nl
Sophie Zijlstra

**Sophie Zijlstra** (Den Haach, 1967) is in Nederlânsk sinologe en skriuwster.

Nei har stúdzje Sineesk hâlde hja in skoft byn Kaapstêd ta en waard dêrnei reislieder foar reizen nei it Fiere Easten. Anno 2010 wennet en wurket sy yn Rotterdam. Sy is troud en hat trije soannen.

Zijlstra har debút as skriuwer wie yn 2007 mei de roman *Mevrouw Couperus*, dy't in soad omtinken yn de media krige. Yn septimber 2010 ferskynde har twadde roman, *Potifars vrouw*.

## Wurk
* 2007: *Mevrouw Couperus*
* 2010: *Potifars vrouw*, politike roman
* 2012: *Margot*, biografy, oarlochsroman
* 2016: *De verlossing van Liesbeth Bede*, roman
Bernard Walraad fan Welderen Rengers

**Bernard Walraad fan Welderen baron Rengers** (Ysbrechtum, 29 maart 1777 - Ljouwert, 23 septimber 1823) wie in Nederlânsk bestjoerder fan Frysk komôf.

Rengers waard doopt op 2 april 1777 yn de Jakobinertsjerke yn Ljouwert. Hy wie in soan fan Egbert fan Burmania Rengers en Wilhelmina de Beijer. De hûshâlding wenne op Epemastate yn Ysbrechtum. Syn heit, dy't grytman en dykgraaf fan Wymbritseradiel wie, waard yn 1795 (Frânske tiid) ôfset en ferfear nei Ljouwert. Rengers sels gie út Ljouwert wei yn 1796 om rjochtsgeleardheid te studearjen yn Grins. Yn 1798 troude er dêr mei Louise Christina Alberda fan Bloemersma (1778-1855). Sy setten harren nei wenjen op de Epemastate tusken 1806 en 1811. Yn 1814 krige Rengers it predikaat jonkhear en fan 1822 ôf mocht er him baron neame.

## Karriêre
Rengers waard yn 1806 drost fan de gritenijen Rauwerd en Wymbritseradiel. Dêrnei waard er kertierdrost (1807-1811) en sous-prefekt (1811-1813) fan Snits. Hy wie lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân (1814-1823) en yn 1815 bûtengewoan lid fan de Steaten-Generaal. Lykas syn heit en pake earder wiene, waard er yn 1816 grytman yn Wymbritseradiel. Yn 1823 waard er yn dit amt opfolge troch syn soan Sjuck.
Sinology

**Sinology** is yn it generaal de stúdzje oer Sjina en alle saken dy't ferbûn binne mei Sjina; yn sekuer wittenskiplike kontekst is it de stúdzje nei Sjineeske talen en literatuer.

*Sino-* is yn it Latyn *Sinae* en betsjut *Sjinezen*. De oarsprong fan de betsjutting is lykwols striderij oer.

Yn Europa wurdt *sinologie* almeast beskôge as *Sjineeske stúdzjes*, mar yn de Feriene Steaten is *sinology* in subkategory fan *Sjineeske stúdzjes*

## Sjoch ek
* Oriïntalistyk
* Tibetology
* Sinifikaasje
List fan drosten fan Drinte

De titel **Drost fan Drinte** waard ynsteld om it jier 1400 hinne.

It wie de heechste titel yn it Lânskip Drinte, de provinsje Drinte fan no.
Anna fan Aldenburch

**Anna fan Aldenburch** (Aldenburch, 14 novimber 1501 - Emden, 24 septimber 1575) wie in dochter fan Jehan V fan Aldenburch en fan Anna fan Anhalt-Zerbst. Hja boaske mei Enno II fan Eastfryslân. Nei syn betide dea yn 1540 naam hja it regintskip oer foar har minderjierrige soannen Edzard, Kristoffel en Jehan. Dat regintskip soe duorje oant 1561. Hja krige dêrby de stipe fan de stannen. Sels grifformeard, liet hja alle godstsjinstige gesindten ta yn it greefskip en it is mar de fraach fan de keizer dat hja yn 1549 de werdopers it grûngebiet ûntseit. Anna herfoarme fierders de rjochtspraak fan East-Fryslân yn 1545. Yn 1556 lôge noch in amerij it konflikt mei Harlingerlân op, mar Anna brocht de saak foar it rykskeamergerjocht en wûn it pleit. Yn 1558 skafte hja de primogenituer ôf yn East-Fryslân, wêrtroch't har trije soannen opfolgingsgrjocht krigen. Mooglik barde dat om de ynfloed fan it Hûs Wasa te beheinen. Katarina, de frou fan har âldste soan Edzard wie ommers in dochter fan Gustaaf Wasa. Dy beslissing late ta in feitlike twadieling fan it greefskip, ek omdat Edzard luthersk wie, en syn broer Jehan en Anna sels oanhingers wienen fan it kalvinisme.

## Bern
* Elizabeth, * 1531, † 1555 in 1553 troud mei greve Johann V fan Schaumburg-Pinneberg (1531-60),
* Edzard II * 1532, † 1599
* Hedwig, * 1535, † 1616 (in 1562 troud mei hartoch Otto II fan Breunswyk-Harburg (1528-1603),
* Anna, * 1534, 1552
* Kristoffel, * 1536, † 1566
* Jehan, * 1538, † 1591.
Katarina fan Sweden

**Katarina fan Sweden** (6 juny 1539 - 21 desimber 1610) wie de âldste dochter fan kening Gustaaf I fan Sweden en syn twadde frou Margaretha Leijonhufvud. Katarina boaske yn 1559 mei Edzard II fan East-Fryslân en waard de mem fan: 
# Margareta 1560-1588
# Anna fan East-Fryslân, 1562-1621, yn 1583 troud mei karfoarst Loadewyk VI fan de Palts,
# Enno III fan East-Fryslân, 1563-1625
# Jan III fan Rietberg, 1566- 1625
# Christoffel, 1569-1636
# Edzard, 1572?-1573
# Elisabeth, 1572?-1573
# Sophia, 1574-1630
# Karel Otto
# Maria, 1582-1616, frou fan Julius Ernst fan Breunswyk-Dannenberg.
Enno III fan Eastfryslân

**Enno III fan Eastfryslân** (Auwerk, 30 septimber 1563 – Leerort, 19 augustus 1625) wie de âldste soan fan greve Edzard II fan Eastfryslân en Katarina Wasa, âldste dochter fan Gustaaf I fan Sweden. Hy folge yn 1599 syn heit op as greve fan Eastfryslân.

Yn 1602 belegeren de troepen fan Enno III omdôch it opstannige Emden. Hy moast yn 1603 it ferdrach fan De Haach slute, wêryn't er net allinnich de oanwêzichheid fan in Hollânsk garnizoen yn Emden akseptearje moast, mar ek de kosten fan it garnizoen betelje moast. Yn 1609 bruts de striid fannijs los. De Emders wûnen by de skermutselingen yn Grytsjesyl en besetten tydlik de greeflike residinsje yn Aurich. Yn 1611 legeren de Hollanners troepen yn Leerort. Op 24 maaie waard it akkoart fan Osterhusen tekene, wêrtroch't de soevereiniteit fan de greve fan Eastfryslân beheind waard en de oanwêzichheid fan in Hollânsk garnizoen yn Emden beëinige waard.

## Houliken en bern
Enno III wie twaris troud. In earste kear troude hy mei Walburga fan Rietberg (1556-1586), dochter en erfgenamte fan greve Jehan II fan Rietberg, hear fan Esens, Stedesdorf en Wittmund. Hja brocht Harlingerland en Rietberg mei. SE hienen trije bern:
# Sabina Catharina (1582 – 1618), yn 1601 troud mei Jehan III fan Eastfryslân,
# Agnes (1584 – 1616), yn 1603 troud mei Gundakar fan Liechtenstein,
# Johan Edzard, ( 1586 - 1586).

Walburga fan Rietberg stoar inkele dagen nei har soan, nei alle gedachten troch fergiftiging. Doe't de manlike staach fan de greven fan Rietberg útstoar, folgen de greven fan Eastfryslân op troch it houlik fan Enno III mei Walburga.

Yn 1598 troude Enno III mei Anna fan Holstein-Gottorp, dochter fan hartoch Adolf fan Sleeswyk-Holstein-Gottorp. Hja hiene fiif bern:
# Edzard Gustaaf ( 1599 – 18–1612)
# Kristina Sofia ( 1609 – 1658), yn 1632 troud mei Filips fan Hessen-Butzbach,
# Anna Maria ( 1601 – 1634), yn 1622 troud mei Adolf Frederik I fan Mecklenburg-Schwerin,
# Rudolf Kristiaan fan Eastfryslân ( 1602 – 1628)
# Ulrich II fan Eastfryslân ( 1605 – 1648).
Fjoer en Fidúsje

**Fjoer en Fidúsje** is in komposysje foar fanfareorkest fan de komponist Carl Wittrock.

It wurk waard yn 2007 komponearre yn opdracht fan de Kristlike Muzykferiening De Bazuin Stynsgea ta gelegenheid fan it 100-jierrige jubileum (1907-2007). Earstiids stienen yn De Wâlden kleasters. It wienen feilige plakken yn in rûge omjouwing. De komponist waard ynspirearre troch de boeken fan skriuwer Theun de Vries. Yn de boeken komt nei foaren, dat de paden tusken de ferskate doarpen en buorskippen tige ûnfeilich wienen. Eangst oerhearske. It wie rûch folk; boppedat wie der in soad earmoede. 
Dizze komposysje waard by it 16e Wrâld Muzyk Konkoers (WMC) yn Kerkrade yn 2009 ferplicht steld yn de seksje fanfareorkesten útkommend yn de 3e difyzje. 

## Muzyk
De sfear fan eangst en ûnrjocht wurdt yn dizze komposysje fielber makke. De Slach om de brêge by Blauforlaet (Twadde Wrâldoarloch) spilet in wichtige rol yn *Fjoer en Fidúsje*. Fjoer jout de triuw, it trochsettingsfermogen en de sterke belutsenheid fan de minsken oan om de earmoede en it ûnrjocht te bestriden. Fidúsje hat de befolking yn de Wâlden altyd hân; yn harsels en party ek yn God. It koraal oan de ein yn dizze komposysje jout dit goed wer. 

## Diskografy
It wurk waard op cd opnomd troch de Keninklike Muzykferiening De Leiezonen Desselgem ûnder lieding fan Diederik De Roek op it label "Mirasound Media Services bv" WWM 500.159 - *Highlights WMC 2009 - Fanfare*.

## Orkestraasje
* sopraansaksofoan, altsaksofoan I+II, tenorsaksofoan, baritonsaksofoan;
* flügelhorn yn es, flügelhorn yn bes I+II+III, hoarns I+II+III+IV, trompetten I+II+III, trombônes I+II+III, bariton (fioelesleutel) I+II, eufonium, tuba yn es, tuba yn bes;
* pauken, mallets, slachreau I+II
Marian Haveman

**Maria Janna (Marian) Vegt-Haveman** (Sint Nyk, 23 jannewaris 1946) is in Nederlânsk boargemaster, lid fan D66.

Yn 1971 studearre sy ôf yn de rjochten oan de Ryksuniversiteit Grins en wurke fan 1972 ôf op it provinsjehûs yn Assen. Yn desimber 1987 waard hja boargemaster yn de gemeente Peize.

Ein 1993 ferruile sy dy gemeente foar Frjentsjerteradiel, dêr't oant 1 jannewaris 2010 boargemaster wie; hja gie mei betiid pensjoen.

Yn desimber 2009 waard bekend dat sy beneamd wie ta Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Duco fan Haren

**Duco van Haren** (Den Haach, 6 novimber 1747 - Weimar, 1801) wie in Nederlânse jonkhear en steatsman.

## Libbensrin
### Komôf
Duco van Haren stamde út de aadlike familie *[[Van Haren]]*. Syn heit wie jonker Onno Zwier van Haren (1713-1779), grytman fan Weststellingwerf en in foaroansteand Nederlânsk steatsman. Onno Zwier fan Haren wie ek in fertsjinstlik skriuwer yn de 18e iuw. Yn 1759 waard in skandaal syn delfal.

## Karriêre
Duco fan Haren beklaaide in stikmannich hege amten yn Fryslân en Amsterdam. Yn Amsterdam rêde er it libben fan Sara van den Heuvel by in brân yn de Skouwburg fan Amsterdam op 11 maaie 1772; in skoftke letter troude er mei har. Nei syn houlik wurke er foar syn skoanheit, in keapman dy't hannele op West-Ynje. Yn 1787, nei de Prusyske ynfal, sette er him nei wenjen yn Fryslân. In jier letter waard er beneamd ta grytman fan It Bildt. Yn dy tiid wenne er yn St. Anne. 

Duco fan Haren waard yn 1795 as gefolch fan de Bataafske Revolúsje ôfset en flechte nei Dútslân. Ut reden fan jildkrapte yn Dútslân waard er gûverneur fan de jonge prins fan Saksen-Weimar-Eisenach. 

Fan Haren kaam oan syn ein troch in tragysk ûngemak: by it omfallen fan in postwein krige er in swiere koffer op it boarst. Hy stoar letter oan syn ferwûningen yn Weimar.

## Sjoch ek
*Onno Zwier van Haren
Tsjoch

**Tsjoch** is in netwurk (yn 'e foarm fan in feriening) fan Fryske muzikanten, oprjochte yn 1979. Dizze organisaasje organisearret festivals, konserten en iepen poadiums yn Fryslân. Leden hawwe ek de mooglikheid om kursussen en *workshops* te folgjen. Om yn kontakt te kommen mei artysten fan Tsjoch stiet in oersjoch mei artysten op de webstee fan Tsjoch. Ek is der in fûns foar artysten.

Ein jierren santich wienen der in soad folkartysten dy't op ferskate lytse festivals spilen. In tal muzikanten rjochte doe yn Snits de Feriening fan Fryske Folksmuzikanten op. Tsjoch biedt in platfoarm foar alle dielnimmers. It festival waard earst alle jierren op in oar plak yn Fryslân hâlden. No't it festival te grut wurden is, wurdt it om en om yn Ljouwert en Drachten hâlden. Sa stadichoan is de klam wat mear nei folk ferskood. Boppedat krije ek dûns en gitaren harren gerak.

## Tsjong
Der is ek in bernefestival en in Iepen poadium foar begjinnende artysten: **Tsjong**. Boppedat wurde der winterdeis konserten organisearre. Hjirby is meast in jong talint keppele oan in artyst mei ûnderfining. Optredens lizze op it mêd fan muzyk, dûns, toaniel, kabaret, foardracht ensafuorthinne. Soks bart meast yn de Skippersseal fan Aldegea (Smellingerlân) yn de moannen jannewaris, maart en novimber.

## Keppeling om utens
* Webstee Tsjoch (deade keppeling)
Simmerhûs (Ljouwert)

It **Simmerhûs** stie yn de Prinsetún fan Ljouwert en waard yn of koart nei 1684 boud. 

Steedhâlder Willem Freark fan Nassau-Dietz (1613-1664) krige yn it fredesjier 1648 fan it stedsbestjoer fan Ljouwert tastimming om de romte binnen it bastion "de Doeledwinger" te brûken as lusthôf. Hy liet dêr in prachtige renêssânsetún oanlizze mei lange leanen op de wâlen fan it bastion. Dêrnei waard it gebiet geandwewei útwreide en der waard ûnder oaren in toernoaifjild oanlein.
Syn skoandochter Henriëtte Amalia fan Anhalt-Dessau, dy't troude mei Hindrik Kasimir II, naam yn 1684 it beslút om it hoveniershûs ferfange te litten troch in grut simmerhûs.

Yn 1734 waard de Prinsetún opnij ynrjochte by gelegenheid fan it houlik fan de lettere steedhâlder Willem IV mei de Ingelske keningsdochter Anna fan Hannover. De tún feroare no yn Frânske, barokke tún. Yn 1842 pakte Roodbaard it park opnij oan, wêrby't de hege wâlen ferlege waarden en it Simmerhûs ferfongen waard troch in nij gebou.

## Bewenners
* 1648 - 1664 Steedhâlder Willem Freark fan Nassau-Dietz
* 1664 - 1711 Henriëtte Amalia fan Anhalt-Dessau
* 1711 - 1665 Maria Louise fan Hessen-Kassel
* 1665 - 1795 Steedhâlder Willem V fan Oranje-Nassau
* 1819 Gemeente Ljouwert
Ierske See

De **Ierske See** (Ingelsk: *Irish Sea*, Iersk: *Muir Éireann*) is in see tusken Ierlân en Grut-Brittanje. De see is ferbûn mei de Atlantyske Oseaan troch it Sint-Georgekanaal tusken Ierlân en Wales yn it suden en fia it Noarderkanaal tusken Noard-Ierlân en Skotlân yn it noarden.
It eilân Man leit middenyn de Ierske See.

De see is fan ekonomysk belang foar regionale hannel, skipfeart en transport, fiskjen en enerzjyopwekking in de foarm fan wynmûnes en kearnsintrales. 

Fearboatferbiningen tusken Grut-Brittanje en Ierlân oer de Ierske See binne:
* Swansea - Cork
* Fishguard en Pembroke - Rosslare
* Holyhead - Dún Laoghaire
* Stranraer - Belfast en Larne
* Cairnryan - Larne.
Der is ek in ferbining tusken Liverpool en Belfast fia Man. Elts jier wurde sa'n 12 miljoen passazjiers oerset.

De Ierske See hat tige fersmoarge west troch radioaktive stoffen út de kearnsintrale by Windscale (it Sellafield fan no) dêr't de earste Britske kearnwapens makke waarden. Yn de earste tweintich jier is sa'n 250 kg plutonium yn de Ierske See telâne kaam.

De Ierske See, alteast it middenpart, hat yn de lêste iistiid faaks in swietwettermar west. Doe't it iis him sa'n 10.000 jier lyn tebekluts, waard it mar op 'en nij ferbûn mei de see.
Minnoltsmastate

**Minnoltsmastate**, ek: **Sitsemastate** en **Aylvastate (Boarnwert)** wie in state yn Boarnwert yn de gemeente Dongeradiel.  De state lei ticht by de tsjerke tsjin de eastlike kant fan de doarpsterp. Op it plak fan de state stiet no in pleats.

De oarsprong fan dizze stins leit nei alle gedachten yn de 14e iuw. De nammen Sitsema, Minnoltsma en Aylva ûntliende de stins oan de bewenners yn de 15e iuw en earste helte 16e iuw. De âldst bekende besitster is Fettie toe Bornwirt. Hja libbe midden 15e iuw en soe út de family Remmertsma komme kinne, dy't yn de 15e iuw in foarname posysje yn Dokkum hie. Earst troude hja mei Sids Sitsma of Sytziema fan Hallum, dêrnei mei Sape Minnoltsma. 

Fan Fets of Fettie binne trije dochters bekend: Kinsck Sithema, dy't troude mei Sybren Ropta fan Mitselwier, Syttye Sytziema dy't troude mei Meyt Sappema fan Lutjegast, en Luts Minnoltsma dy't troude mei Sitse Aelua, de soan fan Juw Aelua op Scheltema te Huzum. Nei de stins yn Boarnwert waard Sitse Aelua ek wol mei de tanamme Boernwyrdt of Sytziema oantsjutten; syn neiteam stiet bekend as de staach "Aylva fan Boarnwert". Hy spile fan 1517 - 1544 in grutte politike rol, wie grytman fan Westdongeradiel en Achtkarspelen en *van ’s Konings wege Ouderman te Dockum*. 

By it bouwen fan in rinstâl op it terrein binne yn 1974 16e-iuwske gebrûksfoarwerpen en diggels oan it ljocht komd. Troch it ferdwinen fan grêft en singel wiist neat mear op in bysûnder ferline fan dit stee.

## Eigeners / bewenners
* Fettie toe Bornwirt, troude (1) Sids Sitsma en (2) Sape Minnoltsma. 
* 1543 Luts Minnoltsma en Sitse Aelua 
* 1548 Sitse Aelua
* 1548 Frans Aylva en Ricxt Unia
* Tiemck fan Aylva en Syds Scheltema
* 1640 Frans fan Scheltema
* Regnerus Briffoo
* 1698 Agatha fan Bolten, widdo fan Regnerus Briffoo
* 1728 Jan Altinga
* 1832 Pieter Cats
Montzemastate

**Montzemastate** ek: **Monsmasate** lei yn de himrik fan Brantgum, yn de gemeente Dongeradiel, oan de wei nei Hantum. De oarsprong is ûnbekend, ek is net mei wissichheid te sizzen oft it in state west hat. Op it stee stiet in mânske kop-hals-romppleats op in omgrêfte terrein mei in smei-izeren tagongsstek oan homeiepeallen fan getten izer.
 
Yn 1511 wurdt Kempe Montie neamd as it grutste besit, dat er lykwols pachtet fan 'Heer Laes met zijn susteren, Remmert op Spriens, Peter Hayens en de pastoor'. Tusken 1575 - 1579 komt Monsma foar yn de dekretale ferkeapen. It hûs 'op Montyema' wurdt yn 1615 beskreaun as: 'een huis, bestaande uit een voorhuijs, keucken, dorschhuijs ende achterhuijs', samen 17 vak lang'. 
Yn 1698/1700 foarmet de pleats fan 100 pûnsmiet noch it grutste bedriuw en hearde ta oan de bruorren Lieuwe en Jacob Lieuwes. Yn 1728 is it eigendom fan Aaltje Rinses dy't yn 1724 te Holwert boaske mei Lieuwe Melis. Aaltje kaam doe fan Brantgum en Lieuwe fan Holwert, dêr't se nei alle gedachten ek wenjen gienen. Monsma waard brûkt troch Bauke Alberts. 

Yn 1832 steane de “erven R. Ripperda” te Ljouwert as eigeners oanjûn.
## Eigeners/bewenners
* 1511 'Heer Laes met zijn susteren, Remmert op Spriens, Peter Hayens en de pastoor', gebruiker Kempe Montie
* 1698 Lieuwe en Jacob Lieuwes
* 1728 Aaltje Rinses en Lieuwe Melis
* 1832 erven R. Ripperda
Marklastins

**Marklastins** stie benoardeasten Hallum yn de bocht fan de Jousmabuertsterwei. 
It ûntstean fan de stins is ûnbekend, dat fan it goed leit yn de 11e iuw of earder. Yn 1718 wie neist de sate noch in stinswier; yn 1989 stie neist it terrein allinnich noch in hûs. 

De âldste fermelding fan dit goed is út 1483. De haadling Jeppe Jeppema fan Westernijtsjerk liet yn dat jier *Mercle guth* oan syn frou Luts Feitsma as 'dowarie' nei. Yn de Dútske oersetting fan syn testamint hjit it: *item Lutge sal haben Mercle guth, alzo als es ist, ewig und erblich, auszgescheyden funff marck renthen dy Ethie kindere darinn habenn en item Mercla guth, das Lutge haben sall, das sall Feye, Onthia und Gerit frey machen in alle rechten, auszgeschlossen dy funff marck renthen dy Ethie kinder darinn haben*.

De namme Mercle of Markla is ûntliend oan dat fan de buorskip Mercelum of Merselum dêr't it goed ta hearde. Dy buorskip op de wyls ferdwûne, westlike terp oan de Jousmabuertsterwei wurdt al yn de om 1230 ta stân kommen libbensbeskriuwing fan abt Fredericus fan Mariengaarde (1163-1175) as wenplak fan in ealman neamd. De identifikaasje fan dit aadlike wenplak yn de lettere kleasterkronyk fan Sibrandus Leo (16e iuw) mei Marckla is fanwege de yn 1718 noch besteande stinswier te leauwen.

De stinswier fan Marckla lei yn 1718 op de terp fan Merselum. Dy terp lei op de kwelderwâl, dêr't de doarpen Hijum en Hallum op lizze en wêrop bewesten Hallum ek de terp fan Ondersmabuorren lei. Archeologysk ûndersyk is oant 2010 net dien, wol trof Tjamme Valk hjir in segelstimpel en stikken dowestien oan.
 
## Eigeners
* NN san Merselum, berne om 1080
* Renik fan Merselum, berne om 1110
* Wibrand Renekenga fan Merselum, berne om 1140 
* Renik jr. fan Merselum, berne om 1170
* Sibrand Renekenga, berne om 1200
* Bernard fan Merselum, yn 1369 rjochter fan it distrikt Wininge 
* Jeppe Jeppema (test. 1483) en Luts Feitsma 
* Tialing Jellinga en Luts Feitsma
* Auck Jellinga alias Markla mei 1. Taco Mockema en 2. mooglik Wyger Feytsma. 
* Taeck Takesdr Mockema en 1. Lieuwe Beyma en 2. dr Hessel Aysma
* Siurdt (Lieuwez) Beyema hie yn 1561 in rinte út Merclasaete.
Blinefink

**Blinefink** is in gerjocht, makke fan krûde gehak, omwuolle mei in tin lapke fleis (bygelyks keallefleis of skinke). In bysûndere foarm fan de bline fink is de slaadfink dêr't it gehak by omwuolle wurdt mei spek.

De blinefink wurdt bret en oer it generaal iten by it jûnsmiel mei jirpels en griente. Dêrby wurdt (in diel fan) it fet dêr't it fleis yn bret is, oer de jirpels getten.

De blinefink is ien fan de earste troch de Nederlânske slachters tarieden kombinaasjeprodukten.
Tsjaardastins

De **Tsjaardastins**, ek: **Tziarda** wie in stins yn Hallum. Fan de stins is neat werom te finen. 

Oer it ûntstean is neat bekend, mar yn de 16e iuw wenne dêr de - wyls útstoarne - aadlike famylje Tsjarda en it wie it bertehûs fan de Mariengaarder abt Wilko Tziarda (1350-1353). Yn 1511 en 1540 wienen Jemme Herjuwsma fan Ferwert en nei him syn rjochtsopfolger Douwe fan Burmania eigener. Dêrneist hie ek Ritske Boelema rjochten op dit goed.

It is goed mooglik dat Tsjarda net fier beëasten it doarp stie. Yn 1578 leinen ûndermear de huzen fan twa kûpers, it wenhûs fan de widdo Sythiema en dat fan de prebendaris nammentlik yn Tsjaardema Espel.
 
## Bewenners
* Jemme Herjuwsma
* Douwe fan Burmania
* Ritske Boelema (diels)
Sint-Georgekanaal

It **Sint-Georgekanaal** of it **Kanaal fan Sint Joaris** (Ingelsk: *St George's Channel*, Welsk: *Sianel San Siôr*, Iersk: *Muir Bhreatan*, yn 't Nederlânsk ek wol: *Sint-Joriskanaal*) is in seestrjitte tusken Ierlân en Wales dy't de Ierske See mei de Atlantyske Oseaan yn it suden ferbynt.

It Kanaal fan Bristol is ferbûn mei it Sint-Georgekanaal.

## Sjoch ek
* Keltyske See
Slafink

In **slafink** is in rôltsje bargegehak omwuolle mei spek. Dat wurdt sa yn de bûter of oalje bret yn in koekpanne en as fleis by it middeis- of jûnsmiel iten. It is belangryk dat it brieden op net te heech fjoer dien wurdt, oars is it spek oanbaarnd eardat it gehak gear is. De foarm fan de slafink giet werom op in brette slachfink en hat neat mei s(a)laad te krijen.

De slafink is ien fan de meast iten kant-en-kleare fleisprodukten yn Nederlân, nettsjinsteande de priis, want omrekkene de kilo, wurdt by de slafink it meast foar it gehak betelle. 

Oarspronklik wie in goede slafink omwuolle troch trije plakjes spek.  Troch it koste-aspekt en de produksjetiid meitsje in soad slachters de slafinken tsjintwurdich mei ien of op syn heechst twa plakjes spek.

De slafink is in fariant fan de oarspronklike bline fink.

## Referinsjes


## Keppeling om utens
* Beskriuwing op vlees.nl
Burrito

In **burrito** is in Meksikaansk gerjocht dat in oarsprong hat yn it noarden fan Meksiko of it súdwesten fan de Feriene Steaten fan Amearika.

In burrito bestiet út in tortilla, meastal opfold mei beannen en fleis (meast gehak of hin, soms ek tsiis), en oprôle sadat de folling yn de tortilla sit.

De namme "burrito" komt fan it Spaanske *burro*, dat *ezel* betsjut. Dat in *burrito* is in *ezeltsje*. It is ek in delikatesse fan de Meksikaanske kultuer.
Fryske ruter

In **Fryske ruter** (ek wol **Spaanske ruter**) (Frânsk: *cheval de frise*) is in sûnt de midsiuwen brûkte, te fersetten militêr hindernis. 

De ruter bestiet út in as fan lange balken fan hout of stiel dêr't pinnen, of spearen útstekke of dêr't stikeltried omhinne wuolle is. Faak rêste de balken op twa pear krúsfoarmige dwersbalkan oan de úteinen. 

It ferdigeningsmiddel soe syn namme krigen hawwe yn de Tachtichjierrige Oarloch, doe't er troch de Spanjerts tapast waard om bestoarming troch ruters fan de stêd Grins foar te kommen. De ferwizing nei de Friezen soe de krijen hawwe mei it feit dat dy sels net folle kavalery hiene en oanwiisd wiene op ark dat fijannige ruters behinderje koe. De term waard letter ek brûkt foar elts obstakel mei skerpe punten, sa as muorren mei glêsdiggels derop mitsele.

De ruter wie oarspronklik bedoeld om kavalery de trochgong te behinderjen, mar no wurdt er ek tapast om ynfantery en licht reau op te kearen, dan meast as dykôfsetting. In fariant is it seispuntige anti-tank obstakel besteande út trije oan elkoar laske reels, al as net fêstset yn ierde of beton. Foar de Atlantic Wall waarden miljoenen fan dy behinderings oanlein.

## Sjoch ek
* Fuotangel
Fuotangel

In **fuotangel** of **kraaiepoat** is in wapen mei fjouwer of mear punten dêr't der altyd ien fan nei boppe wiisd. De kraaiepoat hat syn namme te tankjen oan syn likenis mei de fûgelpoat.

In fuotangel wie bedoeld om de opmars fan ynfantery of kavalery (hynders, oaljefanten, kamelen) te fertraagjen troch it ferwûnen fan foet of poat. Tsjintwurdich wurdt de kraaiepoat almeast tapast as wapen tsjin reau; de skerpe punt tsjinnet dan om luchtbannen lek te stekken.

De fuotangel wurdt al beskreaun troch  Romeinske histoarisy. Neffens Quintus Curtius (*Historiae Alexandri Magni*, boek IV.13.36) soe de fuotangel, by de Romeinen *tribulus* of *murex ferreus* neamd, al yn de Slach by Gaugamela yn 331 f.Kr. troch Aleksander de Grutte brûkt wêze. De lettere skriuwer Vegetius jout yn syn *De Re Militari* (boek 3.XXIV) foarskriften oer it gebrûk fan de fuotangel.  

## Fuotangels

File:Caltrop closeup.JPG|Let midsiuwske fuotangel
File:Caltrope (PSF).jpg|Fuotangel
File:Tetsubishi 1.jpg|Japaneeske fuotangel of *makibishi*
File:Caltrop from Vietnam 1968.jpg|Amerikaanske fuotangel, Fietnam 1968


## Sjoch ek
* Fryske ruter
Henk van der Veer

**Henk van der Veer** (Snits, 24 oktober 1954) is in ûnderwizer en Frysk en Snitsersk skriuwer en dichter. 

## Libben
Hy wie in neikommerke yn de grifformearde húshâlding fan Benedictus van der Veer (1911-1990) en Cornelia Petstra (1913-1991). Hy gie nei de Eben Haëzerskoalle oan it Ald tsjerkhof yn Snits. Nei de ULO wol Van der Veer nei de skoalle foar Sjoernalistyk yn Utert, mar syn heit stjoert him nei kweekskoalle De Him. Nei in wike militêre tsjinst komt er werom en docht dan ferfangingswurk oan ferskate legere skoallen. Fan 1978 - 1983 is er ûnderwizer oan de Van Haersma Bumaskoalle yn De Hommerts. Hy stapt dan oer nei it spesjaal ûnderwiis yn Snits en leit him mear ta op it Frysk. 

Skriuwen docht er lykwols ek in soad yn it Snitsersk. Wurk fan him ferskynt dan yn it Sneeker Nieuwsblad, Wijd & Zijd, Boer en Bedrijf, De Strikel, Hjir en Trotwaer en De Moanne (dêr't er ien fan de redakteuren is). Sa hat er sûnt 2010 yn de Friesland Post in fêste rubryk oer nijsgjirrige boeken dy't mei Fryslân te krijen hawwe. Fierders yn tematydskriften fan de Afûk en bytiden in artikel yn de Fryske deiblêden. Boppedat treedt er in soad op yn kroegen en tehuzen. Sûnt 2000 wurket er in soad gear mei fotograaf en ûntwerper Paul van Goor. Tegearre wurkje se oan 'Kajapoetoaly'. Yn de hjerst fan 2003 ferskynt *Spoetnik*, in kalinder en posters mei tolve fersen oer de moannen fan it jier. 

Yn 2004 waard Snitser stedsdichter Van der Veer troch de gemeente Snits ûnderskieden mei de Sulveren Krystbal, de kultuerpriis fan Snits.
 
## Bibliografy
Yn 1989 ferskynt de earste boekpublikaasje *Skrousk*, in dichtbondel yn 't Frysk. Nei it ferstjerren fan syn âlden en de oanliedings dêrfan ferskynt noch in Fryske bondel *Deagewoandea*. Mar de toan is mei it Snitskers yn *Je mutte hore wie ut seit*, út 1992, al setten. 'Dàt ok noch' en *Melkboerehonnehaar* wurde ek yn it Stedsfrysk skreaun.
; Dichtbondels
* 2003 - *Spoetnik* 
* 2000 - *Kajapoetoaly*
* 2000 - *Om 'e noard*
* 2000 - *Fanou ut Plein*
* 1994 - *Deagewoandea*
* 1994 - *Melkboerehonnehaar*
* 1992 - *Dàt ok noch*
* 1992 - *Je mutte hore wie ut seit*
* 1989 - *Skrousk*
; Ferskaat
* 2007 - *Als ik later groot ben ...* (jubileumboek)
* 1997 - *v.v. HJSC 1947-1997* (jubileumboek)
* 1995 - *In útjouwerij fan QuizeQuânsje* (jubleumboek Koperative Utjouwerij)
* 1990 - *Willem Santema in fersetsman* (Willem Santema)
Bigos

**Bigos** is in tradisjoneel Poalsk en Litouwsk gerjocht. It is in stoofpot fan wite koal, soerkoal en fleis.
It is winliken in jachtskûtel.
Aed Levwerd

**Aad Levwerd** is de histoaryske feriening fan de stêd Ljouwert. 
De feriening is op 27 jannewaris 2000 fuortkomd út in fúzje fan de feriening Stúdzjegroep Skiednis Ljouwert (1985) en de Stichting Aed Levwerd (1990). 

It tydskrift *Leovardia* ferskynt trije kear jiers en is in útjefte fan it Histoarysk Sintrum Ljouwert en Aed Levwerd.

## Wurkgroepen
De feriening Aad Levwerd hat as wurkgroepen:
* *Leovardia* : it ferline fan de stêd fergrutsje en ûnder de minsken bringe.
* *Archeology* : befoarderjen archeologysk ûndersyk mei de beliedsadviseur fan Ljouwert.
* *Ljouwerter Histoaryske Rige* (LHR): útjefte fan wittenskiplike publikaasjes oer de skiednis fan Ljouwert.
* *Iepen Monuminten Dei* (OMD) : opsetten yn de mande mei de gemeente Ljouwert.
* *Liwwadderdag* : opsetten fan in ynformative dei foar en troch ien stedsdiel (om de trije jier).
* *Romtlike oardering en kultuer* : behâlden en stypjen fan kultureel erfgoed yn Ljouwert.

## Keppeling om utens
* Webstek Aad Levwerd
Puddingbroadsje

In **rjemmebroadsje** of **puddingbroadsje** is in Nederlânske lekkernij dy't bestiet út in swiet wyt puntbroadsje of boltsje mei in rjemmemfolling en bestruid mei poeiersûker. De rjemmefolling kin banketbakkersrjemme, slachrjemme, pudding of saromapudding wêze, hoewol't banketbakkersrjemme it meast brûkt wurdt.

Der binne in stik as wat farianten op it yn Nederlân bekende rjemmebroadsje:
*It *sûkelarjerjemmebroadsje*, mei in laagje sûkelade der oerhinne;
*It *Hongkongs rjemmebroadsje*, in soarte Sjineesk gebak bestruid mei raspe kokos.
Fariseeër (drank)

**Fariseeër** (Dútsk: **Pharisäer**) is hjitte kofje mei in snjit rum oerdutsen mei slachrjemme. De waarme alkohoalyske drank is in regionale spesjaliteit fan Noard-Fryslân, yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein.

## Skiednis
Yn de 19e iuw krige de azetyske dûmny Georg Bleyer, dy't op it Noardfryske eilân Noardstrân stie, te meitsjen mei in gemeente dy't wol ien mocht. Dat wie de dûmny min nei 't sin, dat hy ferbea it drinken fanôf de preekstoel. Dêr't dûmny by wie waard allinne kofje dronken. By de doop fan it sechde of sânde bern fan boer Peter Johannsen , woene hja dat net sûnder in slokje fiere, dat der waard in list betocht en men makke boppe neamde drank. De laach slachrjemme moast de alkohollucht markearje. Fansels tocht dûmny dat der gewoane kofje mei slachrjemme dronken waard en hy krige fansels alkoholfrije kofje foarset.

Doe't it selskip frijwat oansketten wie krige dûmny aan fan it bedroch, waard lilk en rôp: *"Ihr Pharisäer!"* ('jimme Fariseeërs!'), dêr't er mei ferwiisde nei de hypokrisy fan dy geastliken.
Candy Dulfer

**Candy Dulfer** (Amsterdam, 19 septimber 1969) is in Nederlânsk saksofoniste. Candy Dulfer is de dochter fan Hans Dulfer, ek in ferneamd saksofonist.

## Diskografy
In kar-út.
* *[[Saxuality]]* (1990)
* *[[Sax-a-Go-Go]]* (1993)
* *[[Big Girl]]* (1995)
* *[[For the Love of You]]* (1997)
* *[[The Best of Candy Dulfer]]* (1998)
* *[[Girls Night Out]]* (1999)
* *[[Dulfer Dulfer]]* (2002)
* *[[Right in My Soul]]* (2003)
* *[[Candy Store (album)|Candy Store]]* (2007)
* *[[Funked Up & Chilled Out]]* (2009)
* *Crazy* (2011)

## Keppelings om utens
* NPS programma ''Candy Meets…''
* Candy meets Hans Dulfer op YouTube
* Candy Dulfer & Band - live konsert fideo op Fabchannel.com
* Candy spilet mei Maceo Parker
Kruudmoes

**Kruudmoes** () is in âld Geldersk en Oeriselsk gerjocht fan grôt, sûpe, spek, rikke woarst, resinen en in soad farske krûden. In soadbrûkte krûden binne piipkrûd, piterseelje, selderij, finkelgrien of dille, kruzemunt en soerstâle. It gerjocht wie bedoeld as stevige en streksume brij foar de wurkers op it (bou)lân. Tsjintwurdich wurdt it net folle mear iten. Kruudmoes kin waarm, lij en kâld iten wurde. 

### Wat der yn giet
:*100gr gort*
:*1l water*
:*10gr sâlt*
:*300gr rikke woarst*
:*100gr resinen*
:*1,5 ytleppel kervel*
:*1,5 ytleppel piterseelje*
:*1,5 ytleppel kruzemunt*
:*2,5 dl sûpe*

## Ferskaat
Under de namme *Gait-Jan Kruutmoes* presintearre Kees Schilperoort yn de jierren 1970 en de jierren 1980 it radioprogramma *De Boertjes van Buuten*.

## Keppeling om utens
* Oer sprieding fan gebrûk en gearstalling, sjoch: Anne Tannes Kruidenklets-site (annetanne.be)
Europeesk kampioenskip follybal froulju 2007

It **[[Europeesk kampioenskip follybal|Europeesk kampioenskip]] [[follybal]] [[2007]] foar froulju** waard hâlden fan 25 septimber oant en mei 4 oktober 2007 yn Belgje en Lúksemboarch.

## De opset
Der diene by dit Europeesk kampioenskip foar it earst sechstjin lannen mei, dêrtroch waard der yn de earste omloop spile yn fjouwer groepen fan fjouwer lannen. De top-3 fan dy groep giet troch nei de folgjende omloop, dêr't spile wurdt yn twa groepen mei elts seis lannen. De twa bêste lannen fan dy groepen geane nei de heale finales.
It Europeesk kampioenskip waard organisearre troch de CEV, it Europeeske follybalbûn. 

## De Nederlânske seleksje en technyske stêf
### Nederlânske seleksje
De Nederlânske seleksje foar dit Europeesk kampioenskip wie sa:

	

### Nederlânske technyske stêf
De Nederlânske technyske stêf foar dit Europeesk kampioenskip wie sa:

## Earste omloop

### Groep A

### Groep B

### Groep C

### Groep D

## Twadde omloop

### Groep E

### Groep F

## Heale finales

## Wedstriid om it brûns

## Finale

## Einrangskikking