open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skingen

**Skingen** is in terpdoarp bewesten Dronryp yn de gemeente De Waadhoeke. 

Op  hie Skingen  ynwenners. 

## Skiednis
Fynsten út de Romeinske tiid yn de terp bewize dat op it plak al oan it begjin fan de jiertelling bewenne waard. De âldste bekende namme fan Skingen is 'Scinghnum' yn 1132, mar de betsjutting fan de namme bliuwt dizenich. 

De oan Marije wijde midsiuwske tsjerke moast al yn de 11e of 12e iuw boud wêze en hearde by it dekanaat fan Menaam. Nei de reformaasje waard Skingen tsjerklik kombinearre mei Slappeterp. De midsiuwske tsjerke waard yn 1877 ôfbrutsen en ferfongen troch in nije tsjerke neffens it ûntwerp fan F. Brouwer út Koarnjum.

Om't Skingen wat fansiden lei, hie it doarp net in soad lêst fan de striid tusken Fetkeapers en Skieringers. 

Yn 'e lette midsiuwen sloech de adel ek yn Skingen foar master op. Yn 1548 boude de nei alle gedachten grut-boer Symon Wobbinge it Wobbema-slot, dat yn de 17e iuw troch de Van Eminga's bewenne waard. Om 1700 hinne wie it slot al brekfallich woarn en yn 'e twadde helte fan de 18e iuw folge de ôfbraak. In lyts bytsje súdlik fan it Wobbema-slot stie oan de oare kant fan de hjoeddeiske A31 op it plak fan de Ryksstrjitwei 7 de Stedehoudersstate (ek: Stehoudersstate). Op de kaart fan Schotanus komme beide states noch foar. Wannear de Stedehoudersstate ôfbrutsen waard is net bekend. De hjoeddeiske pleats waard om 1780 hinne boud en by de bou dêrfan is sloopmateriaal fan de state brûkt. 

Yn 1842 waard de ryksstrjitwei fan Ljouwert nei Harns oanlein. Begjin jierren 1980 waard noardlik fan de Skalsumer Feart oer de himrik fan Skingen in diel fan de A31 tusken Dronryp en Harns oanlein.     

## Mienskip
Skingen foarmet mei Slappeterp in twillingdoarp. De doarpen hawwe in mienskiplik doarpsbelang en oan de Slappeterpsterdyk stiet tusken Skingen en Slappeterp it mienskiplike doarpshûs 'Op Healwei'.

### Tsjerke

* PKN-gemeente Ried-Skingen e.o.

### Ferienings
* Biljertklub De Kromme Keu 
* Kaartklub Troef Boer
* Keatsferiening Ontspanning
* Line Dance Klub
* Toanielselskip It sil heve
*(<small>Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [http://www.schingen-slappeterp.nl/verenigingen/167/eenlingenbeleid.html hiemside])</small>*

### Befolkingsferrin

*<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2013, 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/schalsum/ Alle Cijfers].)</small>*
### Berne
* Christianus Schotanus (1603), heechlearaar en histoarikus
* Philippus Hillebrand Breuker (1939), âld-heechlearaar Nederlânsk en Frysk, frisiast en publisist.
* Pieter Houtsma (1926), steatelid
* Pieter Breuker (1945), Frysk skriuwer

## Strjitten
Alddyk, Anemawei, Buorren, Slappeterpsterdyk, Wobbemaleane.

## Ferskaat
In ferneamde ynwenner fan Skingen wie Hillebrandus Goffredus (1483-1487), of Hillebrand Goffert, dy't letter pastoar yn Huzum wie. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Slappeterp

**Slappeterp** is in doarp west fan Menaam yn 'e gemeente De Waadhoeke. 

Op  hie Slappeterp  ynwenners. 

## Skiednis
It doarp is ûntstien op in lange kwelderwâl. It heart ta de rige terpen dy't fan Arkens by Frjentsjer oer Skalsum, Peins, Tamterp, en Slappeterp oant de Hege wier tusken Menaam en Berltsum rint. It doarp stie mei de Slappeterper Feart oer de Skingster Feart yn ferbining mei de Harnzer Trekfeart. 

Slappeterp is in âld doarp. Yn 'e 13e iuw hiet it Slepelterp en yn 1469 Slepperdorp. Hoe ier der bewenning west hat is net bekend, mar der is yn 'e terp Frankysk diggelguod út de 8e of 9e iuw fûn.

Foar de reformaasje wie Slappeterp in selsstannige parochy, dy't by it dekanaat Frjentsjer yndield wie. Nei de reformaasje foarme Slappeterp mei Skingen ien tsjerklike gemeente. Tsjintwurdich foarmje in grutter tal doarpen ien PKN-gemeente. 

De eartiids oan Sint-Dionysius wijde tsjerke is oan it begjin fan de 19e iuw fanwegen brekfalligens ôfbrutsen. Yn 1826 waard de earste stien lein foar in nije tsjerke, mar dy is yn 1926 wer ferfongen troch it hjoeddeiske gebou. 

It doarp hat gjin states hân. Wol wiene der in pear sate's.

## Mienskip
Slappeterp foarmet mei Slappeterp in twillingdoarp en de doarpen ha ien feriening foar doarpsbelang. It doarpshûs hjit 'Op Healwei' omdat it healwei Skingen en Slappeterp stiet. Yn 2007 is by it doarp swimfiver 'De Swanneblom' oanlein as fergees alternatyf foar it swimbad yn Menaam. 

### Tsjerke

* PKN-gemeente Ried-Skingen e.o.

### Ferienings
* Biljertklub De Kromme Keu 
* Kaartklub Troef Boer
* Keatsferiening Ontspanning
* Line Dance Klub
* Toanielselskip It sil heve
*(<small>Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [http://www.schingen-slappeterp.nl/verenigingen/167/eenlingenbeleid.html hiemside])</small>*

### Befolkingsferrin

*<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2013, 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/slappeterp/ Alle Cijfers].)</small>*

## Strjitten
Kleasterdyk, Menamerdyk, Skingsterdyk.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Suwâld

**Suwâld** is in doarp yn de gemeente Tytsjerksteradiel op de râne fan de Fryske Wâlden, súd fan Hurdegaryp en tsien kilometer súdeastlik fan Ljouwert. 

Suwâld hat  () ynwenners.
## Skiednis

De namme komt fan *suderwâld*. It streekdoarp is ûntstien op in lange smelle sânrêch bewesten de Wide Ie. Oan beide kanten fan de sânrêch lei leechfean. It doarp komt al as *Suethawald* foar yn 1328 en as *Zuwawald* yn 1419. Yn de 12e iuw moat der al in tsjerkje stien hawwe. 

Suwâld hat de earste sinnepont fan 'e wrâld, dy pont mei de namme 'Schalkediep' fart oer it Prinses Margrietkanaal en wurdt in soad brûkt troch fytsers. Yn it simmerseizoen fart hy alle dagen fan 11:00 oere oant 20.30 oere, sneins oant 18 oere. Oan it Prinses Margrietkanaal is in jachthaven foar passanten.

Suwâld hat  () ynwenners.

## Mienskip
Suwâld hat in aktyf ferieningslibben. Boppedat wenje der ferskate keunstners mei in eigen atelier dy't op ôfspraak foar de besiker ipen binne. Yn de buorren fan it doarp stean de restaurearre tsjerke en it doarpshûs 'De Suderfinne' mei de jeugdsoas It Pypke. De doarpskrante hjit 'Mei Inoar'. De bewenners wurde ek wol 'kanaäniten' neamd.

### Tsjerke

Suwâld hie njonken de herfoarme tsjerke ek in grifformearde tsjerke (sjoch: Eben-Haëzer (Suwâld)). De grifformearde tsjerke waard yn 2000 ferkocht nei't de grifformearden en herfoarmen tegearre gyngen en docht tsjintwurdich tsjinst as wenhûs. Yn it ramt fan de foarming fan in PKN-gemeente krige de herfoarme tsjerke de namme fan foar de reformaasje werom.    

### Skoalle

* Bernemienskip De Triangel (Prot.-kristlik)

### Ferienings
* Biljertklub *Keu's genoeg* 
* Muzykferiening 'Speelt wel'
* Oranjeferiening Suwâld
* Skaak- en damklub *Gezellig Samen zijn* 
* Shantykoar Pypkesjongers 
* Sportferienings Suwâld: gymnastykferiening, follybalferiening, fuotbalferiening Suwâld
* Toanielselskip Suwâld 'Kom mar Op'

### Befolkingsferrin

### Berne
* Petrus Overney (1636-1711), klokkejitter
* Douwe Algra (1900-1975), fersetsman

## Strjitten

Alde Lunewei, Aldemiede, Daniel Bouweswei, De Warren, Ds Oosterhuisstrjitte, Ds Pelstrjitte, Heechhiem, Louwsmarwei, Monnikenwei, Mostermûne, Noarderein, Symen Halbeswei, Suderein, Tsjerkebuert. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Wyns (Tytsjerksteradiel)

**Wyns** is in doarp oan de Dokkumer Ie en De Moark yn it noardwesten fan de gemeente Tytsjerksteradiel. De buorskippen Bartlehiem en Tergrêft (foar in part) falle ûnder Wyns. 

Wyns hat  () ynwenners.
## Skiednis
De delsetting *Weninge* waard yn 949 foar it earst neamd yn it register fan abt Hadamar fan it Dútske kleaster Fulda. De oan de hillige Fitus wijde tsjerke datearret út likernôch 1200. Wyns wie yn de midsiuwen in foaroansteand plak trochdat der rjocht sprutsen waard foar Eastergoa. Ek de grytmannen kamen wol gear yn it tsjerkje.

## Mienskip
De doarpskrante hjit 'De Wynzer Krante', De Fitustsjerke is tsjintwurdich it multyfunksjonele sintrum fan it doarp.

### Tsjerke

* PKN-gemeente Trynwâlden 

### Skoalle
De iepenbiere basisskoalle fan Wyns waard yn 2008 sletten. Op it lêst hie de skoalle noch mar 12 bern. 
### Befolkingsferrin

## Ferskaat
* By Wyns is in oerset oer de Ie.
* Op it eardere skoalplein stiet in keunstwurk út 1979 fan David van Kampen dat de skiednis fan it doarp útbyldet.
* Noardeast fan it doarp stiet de Wynzermûne út 1871.

## Strjitten
It doarp hat fierder gjin strjitnammen, allinne nûmers. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen

## Ofbylden

Ofbyld:Wijns.nr1.jpg|Dokkumer Ie by Wyns
Ofbyld:Wyns Wijns veerpont.jpg|Oerset
Ofbyld:Wijns.nr2.jpg|Keunstwurk 


## Keppeling om utens
* Wynzer tsjerkje
Dolsterhuzen

**Dolsterhuzen** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, earder Lemsterlân. It doarp hat likernôch 260 ynwenners. De oarspronklike  kearn fan it doarp leit dêr't de dyk ticht by de Tsjûkemar rint. Under it doarp falle de buorskippen Sânbuert en in part fan Fjouwerhûs. Omdat oant 1984 Ychtenbrêge yn twa gemeenten lei, mei de grins troch de Pier Christiaanssleat, waard it part dat dêrfan yn Haskerlân lei ek ta Dolsterhuzen rekkene. Dy brêgebuorren foarmet no it grutste part fan Dolsterhuzen, al is de gemeentegrins yn 1984 ferdwûn.

It doarp hat  ynwenners (, boarne: CBS).

## Skiednis

By de gemeentlike weryndieling yn 1984 is Dolsterhuzen by de gemeente Lemsterlân komd. Eartiids lei it doarp yn de gemeente Haskerlân en oant 1934 yn de gemeente Skoatterlân, hokker gemeente no foar in grut part de gemeente It Hearrenfean is. 
Dolsterhuzen hat in lange histoarje, it leit yn in leechfeangebiet en hat in oerflak fan 1145 ha. De namme soe komme fan it Aldfryske wurd ‘delva’ wat ôfgroeven of ôfgroeven grûn betsjut. Tink hjirby ek oan *dolle*. De huzen oan de dolde grûn dus Dolsterhuzen. 

It doarp lei yn de Sânwâlden. Dat gebiet wie yn de earste helte fan de 15e iuw ûntstien út in ferbûn fan sân dielen, nammentlik: Utingeradiel, Aenjewier, Easterseesterlân, Murderlân, Haskerlân, Skoatterlân en Doanjewerstâl. 
De ferfeanings dy't yn omlizzende plakken al in grutte omfang oannomd hienen, binne hjir folle letter op gong komd. Hjir en dêr wie in lyts begjin (graverijke), mar de echte ferfeaning kaam pas op gong yn de twadde helte fan de 19e iuw. It gebiet fan Dolsterhuzen hat hjirtroch in metamorfoaze ûndergien. Dat der yn Dolsterhuzen yn earder tiden in soad bosk west hat, bewize de stobben dy't by de lânûntginning en drûchmakking fan feangatten foar it ljocht komd binne.
It gebiet om Dolsterhuzen wurdt yn it easten begrinze troch de Broeresleat, oan de noardkant troch de Tsjûkemar, bewesten troch de Pier Christiaanssleat en yn it suden troch de âlde rivier de Tsjonger. Sa kenne wy no it doarp mei oanswettend buorskip de Sânbuert. It gebiet hat syn wiidsheid behâlden, mar hat noch dúdlik de skaaimerken fan in feanpoldergebiet.

## Mienskip
### Ferieningen
* Fuotbalferiening Dolsterhuzen
* Foar oare ferienings, sjoch de side Ychtenbrêge

### Tsjerke
* Protestanske tsjerke oan de Marwei

### Befolking

### Iepenbier Ferfier
De busline troch Dolsterhuzen wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Dolsterhuzen:

* **Line 48 De Lemmer - It Hearrenfean fia Sint-Jânsgea:** De Lemmer - Eastersee - Ychten - Ychtenbrêge - *Brêge* - *De Kampen* - *Herfoarme Tsjerke* - *Westerse Dyk* - Reahel - Rotsterhaule - Sint-Jânsgea - Rottum - It Hearrenfean

## Strjitten
Baalder, De Kampen, Kettingpaad, Marwei, Tsjongerpaad, Trekkerswei, Westerse Dyk.
 
## Sjoch ek
* Fryske doarpen.

## Keppeling om utens
* Webstee fan Dolsterhuzen, Ychten en Ychtenbrêge
*  Dolsterhuzen op de kaart
Eastersee-Buorren

**Eastersee-Buorren**, lokaal ek *De Buorren*, is in buorren yn de gemeente De Fryske Marren, earder Lemsterlân, oan de súdkant fan de Tsjûkemar. It is ien fan de beide buorrens fan it doarp Eastersee. De Buorren hat likernôch 350 ynwenners (2004).
Earder wie dit in selsstannich doarp, mar no foarmet it mei Eastersee-Giterskebrêge it doarp Eastersee. Troch de oanleine eilantsjes yn de Tsjûkemar is der mear rekreaasje komd yn it doarp. Sûnt 2006 streamt wer wetter troch de Giterske Feart. De feart waard ein jierren '60 ticht goaid, mar is wer útgroeven. It is ûnderdiel fan in projekt om it doarp oantrekliker te meitsjen foar toeristen.

Yn it ramt fan it projekt wurde ek huzen boud, strjitten opknapt en rekreaasjefoarsjennings oanlein. Ek op it plak fan it eardere molkfabryk binne huzen setten.

## Skiednis

Dit wie eartiids it haadplak fan Lemsterlân en it wenplak fan de grytman. Yn it doarp stiet in monumint foar de stins Roardastate dy't hjir sûnt 1651 stien hat. De earste stien fan Roardastate is ferwurke yn it monumint. 

It tsjerkje hat in klok út 1498. By it eardere kafee "De Brette Hoanne" is in jachthaven. Omdat de skippen tefolle lêst fan de golfslach hawwe krijt de haven in strekdaam.

## Mienskip
It doarp hat in basisskoalle: Eben Haezer.
### Befolking
*1954 - 507
*1959 - 477
*1964 - 455
*1969 - 416
*1973 - 481
*2004 - 350

### Ferienings
* Fuotbalferiening EBC ( Eastersee-Bantegea Combinatie )
* Oranjeferiening
* Tsjûkemarders - follybal

### Bekende ynwenner
* Douwe Kootstra - berne op 3 novimber 1951 yn Drachten

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Doanjum

**Doanjum** is in doarp dat yn de gemeente De Waadhoeke leit. Doanjum leit noardlik fan Frjentsjer, westlik fan Boer en besuden Tsjummearum.  De doarpskearn fan Doanjum leit om de Doarpsstrjitte en Tsjummearumerwei.

Op  hie Doanjum  ynwenners.

## Skiednis
Doanjum bestiet út in groep terpen op in âlde kwelderwâl. It gebiet  moat neffens grûnfynsten al yn de Romeinske tiid bewenne west hawwe. Ut opgroeven ierdewurk docht bliken dat de doetiidske bewenners yn in aardige wolstân libben. Fan de ein fan de Romeinske tiid oant yn de 5e iuw wie it gebiet nei alle gedachten ûnbewenne.

Yn it begjin fan de 17e iuw waard hjir de stins Goslinga State boud, dêr't letter de grytman en steatsman Sicco van Goslinga wenne, dy't yn 1731 ferstoar. Yn 1803 waard de stins ôfbrutsen. Yn de tsjerke fan Doanjum (1711) is in grêfmonumint fan Sicco van Goslinga.

Doanjum hie sûnt 1 oktober 1903 in stasjon oan it NFLS-spoar fan Frjentsjer nei Tsjummearum; de geografyske ôfkoarting wie *Dj*. By graafwurk foar it spoar waard yn 1911 in brûnzen byldsje út de Romeinske tiid fûn dat de Romeinske god Mars foarstelt. Op 8 oktober 1933 waard it stasjon sluten.

As wraak foar in oanslach op Grietje Sinnema út Rie, dy't as tolk en sekretaresse foar de besetter wurke op de *Abteilung für Ernährung und Landwirtschaft* yn Frjentsjer en ek ferantwurdlik wie foar de foardering fan hynders en hea foar de Dútske Wehrmacht, hellen de Dútsers op 8 maart 1945 fiif manlju út de Ljouwerter finzenis om dy oan 'e Riedsterdyk tusken Doanjum en Rie te fusillearjen. In monumint op it plak betinkt de fiif slachtoffers.

Sûnt 2018 leit Doanjum yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it yn de gemeente (Nij) Frjentsjerteradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Frjenstjerteradiel (noardertrimdiel).

## Mienskip
Mei it westlik oanbuorjende Boer hat Doanjum sûnt april 1969 de feriening Doarpsbelang. De feriening ûnderhaldt kontakten mei de gemeente, de wenningstifting en it sosjaal- en  maatskiplik wurk De Skûle. De iennige foarsjenning dy't Doanjum hjoeddedei noch hat is it yn 2004 boude doarpshûs 'De Boppeslach'. Sawat om de twa moanne komt de doarpskrante De Skûle út. 

### Tsjerke

De nei Donatus fan Münstereifel ferneamde Donatustsjerke is in tsjerke fan de PKN-gemeente Rie-Skingen.

### Skoalle
De iepenbiere skoalle 'De Twirre' waard fanwegen de ûnwisse takomst wat it tal bern oanbelanget yn 2016 sletten. Yn itselde jier waard ek it pjutteboartersplak sletten.

### Ferienings
* Aktiviteitenkommisje
* Toanielferiening 't Wouterke
* Keatsferiening 'Moed en Volharding'
* Iislub Neist 'e terp

### Befolkingsferrin

### Berne yn Doanjum
* Wytze Foppes Dongjuma (1707-1778), útfiner
* Æbe Haima (1927-2002), keatser 
* Gerrit Rombout (1930-2020), politikus

## Strjitten

Doarpsstrjitte, Frjentsjerterwei, Hovensreed, M C Willemsstrjitte, Marten Anemastrjitte, Noarderstrjitte, Riedsterwei, Tsjummearumerwei, Van Goslingastrjitte, Wytse Foppesstrjitte.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Jistergea

**Jistergea** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, benoarden De Lemmer en west fan Eastersee. Jistergea is in streekdoarp en foarmet in twillingdoarp mei Follegea.

Jistergea hat  ynwenners (). 

## Geografy
Jistergea is in trije kilometer lang doarp fuortendaliks noardlik fan De Lemmer en giet ûnmurken op yn it twillingdoarp Follegea. De twa doarpen binne streekdoarpen lykas it justjes fierderop lizzende Dunegea yn de eardere buorgemeente Skarsterlân, foar 1983 Doanjewerstâl. De rige doarpen lizze justjes westlik fan de A6 oan de âlde strjitwei fan Snits nei De Lemmer.

## Skiednis

Jistergea moat nei alle gedachten yn de midsiuwen ûntstien wêze. De namme, sa't op it earste gesicht liket komt net fan it wurd "jister", mar is in ferbûgde foarm fan it Aldfryske *ees* - ies - dat troch de taalûntjouwing in dûbellûd "jis" krige. It efterheaksel "-gea" betsjut "doarpsgebiet/himrik", dus sadwaande betsjut de namme "doarpsgebiet fan de ies". Yn 1505 komt de namme as *Eestergae* foar en yn 1579 as *Esterga*.

De buorkerijen leinen eartiids oan in hynstepaad, dat yn de achttjinde iuw ta in rydwei omfoarme waard. Yn 1843 waard de ryksstrjitwei oanlein fan De Lemmer nei Snits en kaam it doarp oan in drokke dyk te lizzen. Earder barde it measte ferkear oer it wetter. De Moleseleat ferbûn it doarp mei de Lemster Rien.

De pleatsen steane op in ôfstân faninoar ôf en fan De Lemmer ôf sjoen steane se oan de eastkant fan de âlde strjitwei. Nei in oardel kilometer steane se oan de westkant omreden de oriïntaasje fan it by de pleatsen hearrende lân.

Foar 2014 hearde Jistergea by de gemeente Lemsterlân dyt doe yn de nije gemeente De Fryske Marren opgie.

## Klokkestoel
Der hat in tsjerke stien, dy't om 1740 hinne ôfbrutsen is en foar de reformaasje oan Sint-Krysantus wijd wie.Corpus Roemeling Op it hôf stiet ek ien fan de klokkestuollen yn Fryslân út 1617. De stoel is makke fan bilingahout en is grien fan kleur mei in wite kape. De kape is in helmdak mei waarhoanne en it dak is dekt mei potdeksele planken. De klok is getten troch Henricus Meurs, hat in trochsneed fan 65 sm en waacht sa'n 200 kilo.

## Mienskip
Jistergea dielt de feriening foar doarpsbelang en oare ferienings mei it twillingdoarp Follegea. De Fûgelwacht is kombinearre mei Follegea en De Lemmer.

Sjoch foar de list fan ferienings op de side fan Follegea.

### Befolkingsferrin

* *nei grinswiziging*
*<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2013 en 2023: [https://allecijfers.nl/woonplaats/eesterga/ Alle Cijfers].)</small>*

### Bustsjinst
De busline troch Jistergea wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Jistergea:

* **Line 42 Snits - De Lemmer fia Spannenburch:** Snits - Drylts - Heech - De Hommerts - Kûfurderrige - Wâldsein - Tsjerkgaast - Spannenburch (Tsjerkgaast) - Follegea - *Jistergea* - De Lemmer

## Strjitten
Strjitwei.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Peins

**Peins** is in doarp dat yn de gemeente De Waadhoeke leit. Peins leit noardeastlik fan Frjentsjer en Skalsum, noardwestlik fan Skingen, súdwestlik fan Slappeterp en besuden Rie. De doarpskearn fan Peins leit om de Sint-Gertrudistsjerke, benammen oan de Doarpsstrjitte, en Master Frankstrjitte. Tegearre mei Boer, Sweins, Ried en Skalsum foarmet Peins it Frjentsjerter Fiifgea.

Op  hie Peins  ynwenners.

## Skiednis

Peins is in âld doarp dat ûntstie op in terp. It doarp ûnstie al foar de 1200. Aldere farianten fan Peins binne (Pesinghe), Pewenzee (1275), Peijnse (1406), Peynsera Gae (1422), Peijns en Peyns (sûnt 1480), Peyns en sûnt de 16 iuw ek Peins (of Peyns).

De hjoeddeiske Gertrudistsjerke is 14e iuwsk, mar resten fan tufstien bewize dat it gebou der al earder stie. De âlde sealtektoer is yn 1902 fanwegen brekfalligens ôfbrutsen en ferfongen troch it hjoeddeiske tuorke.

It doarp hie yn de 15e iuw twa stinzen: de Tammingastins en de Aesgemastins.

Sûnt 2018 leit Peins yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it yn de gemeente (nij) Frjentsjerteradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Frjentsjerteradiel (noardertrimdiel).

## Mienskip
It doarp hat in feriening foar Doarpsbelang dy't gearkomt yn Us Doarpshûs. Dorpskrante 't Roeke-each ferskynt tsien kear yn 't jier. De S.J. Boersma Stifting set him yn foar it yn stân hâlden fan in jeugdbibleteek.

Peinzers wurde tradisjoneel goatlingskrabers neamd. 

### Tsjerke

De eardere herfoarme Gertrudistsjerke wurdt út en troch noch brûkt troch de PKN-gemeente en is tsjintwurdich eigendom fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken. Yn 1913 stifte de Grifformearde Tsjerke fan Frjentsjer it evangelisaasjegebou Rehoboth. Rehoboth waard yn 2018 sletten en ferkocht. Tsjerklik foarmet protestantsk Peins ûnderdiel fan de PKN-gemeente Rie-Skingen. 

### Skoalle
In eigen skoalle hat Peins net. De bern fan Peins geane nei de iepenbiere skoalle 'De Oanset' yn Rie.  

### Ferienings
* Toanielferiening Nij Libben 
* Keatsferiening Pieter Jellema
*(<small>Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://www.uspeins.nl/nijs# hiemside])</small>* 

### Befolkingsferrin

*<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2013, 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/peins/ Alle Cijfers].)</small>*
### Berne yn Peins
* Josse de Haan (1941), Skriuwer en Dichter
* Pieter van Althuis (1983), Keatser

## Strjitten
Doarpsstrjitte, Master Frankstrjitte, Potterslân, Riedsterwei, Skalsumerwei, Slappeterpsterwei, Sweinserwei, Tsjerkestrjitte.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Pitersbierrum

**Pitersbierrum** is it meast westlike doarp fan de gemeente De Waadhoeke. Pitersbierrum leit noardeastlik fan Winaam, westlik fan Seisbierrum en besuden de Waadsee. De doarpskearn fan Pitersbierrum leit benammen om de Fan Hottingawei, dêr’t ek de tsjerke stiet. De op de westlike grins fan de himrik lizzende buorskip Roptasyl heart foar in part ek by Pitersbierrum. 

Op  hie Pitersbierrum  ynwenners.

## Skiednis
It twadde diel fan de doarpsnamme stamt fan it Aldfryske bêre, dat skuorre of hûs betsjut. Sint-Piter (Petrus) wie de patroanhillige fan de tsjerke en de namme kin dus as "Hûs fan Petrus" útlein wurde. Mooglik foarme Pitersbierrum mei Seisbierrum it âlde en net mear besteande doarp Westerbierrum. 

Yn de 19e iuw waard ek de midsiuwske tsjerke ôfbrutsen en ferfongen troch in 19e-iuwsk gebou, dat in jiermannich letter yn 1843 by swier waar ôfbaarnde. Dêrnei waard de hjoeddeiske tsjerke boud, de toer folge letter yn 1878. West fan de Pitertsjerke stie it barokke slot Hottingastate. Hottingastate waard yn 1844 foar de sloop ferkocht. 

Mei't yn 1909 it yn 1857 boude Walburgastate it gemeentehûs fan Barradiel waard, waard in lyts diel fan de himrik fan Pitersbierrum by Seisbierrum foege, sadat it gemeentehûs ek yn it haadplak stie. Nei de opheffing fan Barradiel yn 1984 waard de grûn wer oan 'e  Pitersbierrum werom jûn. Walburgastate is sûnt 2008 yn gebrûk as Thomashûs.

Sûnt 2018 leit Pitersbierrum yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it yn de gemeente Frjentsjerteradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Barradiel.

## Mienskip

Pitersbierrum foarmet mei Seisbierrum in dûbeldoarp. De doarpen binne de lêste 60 jier oan elkoar fêstgroeid en diele it ferieningslibben, it tsjerklik libben en alle foarsjennings. 

It doarpshûs It Waed fan de twa doarpen stiet yn Seisbierrum. Der wurdt wurke oan in nij Multy Funksjoneel Aktiviteitensintrum (2023).   

### Tsjerke

* PKN-gemeente Seisbierrum-Pitersbierrum 

### Skoalle
* Prot.-kristlik basisûnderwiis De Skeakel (Seisbierrum)

### Ferienings

*(<small>Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de [https://www.sexbierum-pietersbierum.nl/55/1/welkom-bij-sexbierum-pietersbierumnl.html hiemside])</small>*

### Befolkingsferrin

*<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/pietersbierum/ Alle Cijfers].)</small>*

### Berne yn Pitersbierrum
* Jelte Eelsma (1539), Frysk frijheidstrider
* Jan Durks van der Mei (1887), dichter

## Monuminten
* Tsjerke (1845), toer (1878) en pastorij (19e iuw, mooglik in diel 18e-iuwsk)
* Monumintale pleatsen: Hearewei 2, Hearewei 14, Hoarnestreek 7-9 (Gerbrandastate)
* Ienfâldich hûs tusken topgevels (1631) oan it Skippersdykje 1 

## Strjitten
Breed Plak, Hearewei, Hoarnestreek, Hoarpaad, Leane, Liauckamaleane, Skippersdykje, Van Hottingawei, Walburgastrjitte.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Sweins

**Sweins** is in doarp yn de gemeente De Waadhoeke. Sweins leit eastlik fan Frjentsjer en westlik fan Dronryp. De doarpskearn fan Sweins leit oan de Haadwei, wêr’t de Reginatsjerke ek stiet. De buorskip Keimpetille (diel) heart ek by Sweins. Tegearre mei Boer, Peins, Ried en Skalsum foarmet Sweins it Frjentsjerter Fiifgea.
 
Op  hie Sweins  ynwenners.

## Skiednis
Sweins ûntstie yn 'e midsiuwen as in terpdoarp, mar de doarpsterp is foar it measte ôfgroeven. Der wiene lykwols mear terpen yn 'e himrik en tusken Salwert en Sweins lei in rige terpen. By it ôfgraven fan de terp fan Keimpetille yn 1900 (de terp tusken de doarpsterp en dy fan Kingmastate) waard in ier-midsiuwsk grêffjild fûn, mei yn alle gefallen twa minsken en in hynder en bonkebeslach fan in kistje. Fierder hearden dêr nei alle gedachten noch twa bonkerakken en kralesnoeren by. De fynsten waarden datearre yn 'e 7e, 8e of 9e iuw. 

Yn 'e 13e iuw waard Sweins 'Sueninghe' neamd, yn 1427 'Sueyns', yn 1433 'Sweyne en yn 1511' Sweyns. It plak ferwiist nei it folk fan de persoan Sween of Swene. 

De fan giele kleastermoppen boude midsiuwske tsjerke waard yn 1783 ferfongen troch de hjoeddeiske tsjerke. Yn Sweins hat de Mûne fan Izaak de Swart stien. De mûne waard earne foar 1832 boud en is healwei de 19e ôfbrutsen. 

Sweins groeide yn 'e rin fan de tiid bûten de terp en in sletten kearn krige it net, sadat it doarp ek no noch in iepen karakter hat, dat oan in buorskip tinken docht.

Sûnt 2018 leit Sweins yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it yn de gemeente (nij) Frjentjerteradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Frjentsjerteradiel (noardertrimdiel).  

### States

Súdeastlik fan it doarp rjochting Keimpetille stie eartiids Kingma State. De state waard om 1500 hinne boud troch Jelle thoe Kingum en yn 1864 ôfbrutsen nei't de state al in skoft leech stien hie. Yn it lânskip is noch jimmeroan de tagongsleane te werkennen. Ek in lyts hûs oan it begjin fan de tagongsleane en dat tsjintwurdich troch in partikulier bewenne wurdt, hearde oarspronklik ta de state. De Stifting Herstel Kingma State set him al in skoft yn om op de histoaryske lokaasje in nije state yn moderne foarmen mei apparteminten te bouwen. De tariedings dêrfan binne yntusken yn gong set (2023). Oare states yn Sweins wiene Grut Herema en Rinnerda, mar dy wiene minder belangryk. It wapen fan Sweins mei de trije tuorren ferwiist nei de trije states fan it doarp.

## Mienskip
Der is in Feriening foar Doarpsbelang Sweins. Sûnt 1970 hat Sweins in eigen doarpshûs.

### Tsjerke

* PKN Ried-Skingen en omkriten

### Ferienings
* Fûgelwacht Frjentsjer
* Keatsferiening "Klaas Boorsma"  

### Befolkingsferrin

*<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2013, 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/zweins/ Alle Cijfers].)</small>*

### Berne
* Egidius van Beyma (1811), boargemaster;
* Sake Saakstra (1954), keatser.

## Strjitten
Haadwei, Kingmatille, Ryksstrjitwei.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
1345

## Foarfallen
* Slach by Warns.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Okko I tom Brok, East-Frysk kriichshear en haadling († 1391). *(Bertejier ûnwis)*

## Ferstoarn
*
1521

## Foarfallen
* 3 jannewaris - Paus Leo X ekskommunisearret Martin Luther. 

* De karolusgûne (munt) komt yn 'e omgong.
* Desiderius Erasmus festiget him yn Bazel.
* Hartoch Karel fan Gelre lit in blokhûs op De Lemmer sette as ûnderkomen fan in garnizoen. Hy leit dêrmei in kleem op de Fryske Súdwesthoeke.

## Berne

## Ferstoarn
* 27 april - Ferdinand Magellaan, Portegeesk ûntdekkingsreizger (*&nbsp;1480).
Tsjaad

De **Tsjaad** is in lân yn Afrika. De haadstêd is N'Djamena.

## Geografy
### Lizzing
It lân wurdt begrinzge troch:
* Lybje yn it noarden;
* Sûdan yn it easten;
* Sintraal-Afrikaanske Republyk yn it suden;
* Kameroen, Niger en Nigearia yn it westen.

### Lânskip
Tsjaad kin fan noard nei súd yn trije sônes yndield wurde:
* De Sahara yn it noarden mei it Tibesty berchtme mei as heechste punt de berch Emy Koussy (3415 m). 
* De Sahel yn it westen is in oergong fan de Sahara nei de Savanne. Sintraal yn dit diel fan Tsjaad leit de Tsjaadmar.
* De Savanne yn it suden mei har rivieren by de grins fan Nigearia en Kameroen lâns, dy't nei de Tsjaadmar streame. 

It suden hat in suver tropysk, bytiden wiettich klimaat, mei sa'n 1.100&nbsp;mm rein yn it jier. It woastynklimaat yn it noarden hat oerdeis hege temperaturen en in lyts bytsje rein, sa'n 20–40&nbsp;mm yn it jier. De berchgebieten yn it noarden hawwe sa'n 1.000&nbsp;mm rein yn it jier.

## Skiednis
Tsjaad waard yn 1902 in koloanje fan Frankryk. Nei't it yn 1960 ûnôhinklik woarn wie, begûn yn 1965 in boargerkriich. De moslimbefolking yn it noarden kaam yn opstân tsjin de belestings fan it regear en krige dêrby stipe fan Lybje, dat hawwe woe dat it rjocht op gebiet fan Tsjaad hie. Wilens wienen der ek strideraasjes tusken etnyske groepen yn it suden. Oan dy boargerkriich kaam yn 1996 in ein, mar troch de problemen yn Sûdan begûn yn 2003 in nije boargerkriich yn it easten fan it lân.

## Demografy
### Befolking
Yn Tsjaad libbe mear as 200 etnyske kloften en leit op de grins fan twa wrâlden, de troch Arabieren dominearre gebieten yn Afrika en de troch swarte Afrikanen bewenne gebieten. De befolking yn de eastlike en sintrale regio's hawwe troch lange kontakten mei Egypte en Soedan min of mear in Arabysk karakter. Mear as twatredde fan de befolking libbet op it plattelân. De Sara foarmje de grutste etnyske kloft 20%; fierders binne der noch de Bagirmi, Kreish, Teda en Mbum dy't grutte kloften foarmje.

### Religy
Ungefear 50% fan de befolking 50% is moslim, 30% is kristen en ûngefear 20% hinget in animistysk leauwen oan. De moslims wenje fral yn it noarden en easten fan it lân, de kristenen en animisten benammen yn it suden. Ndjamena (foarhinne Fort Lamy) is de sit fan in aartsbisdom. It lân is fan de oprjochting ôf yn 1969 al lid fan de *[[Organisaasje fan de Islamityske Konferinsje]]* (OIC).

### Taal
De offisjele talen fan Tsjaad binne it Frânsk en it Arabysk. Fierders hawwe de measte etnyske kloften noch har eigen taal.
Nederlânsktalige literatuer

**Nederlânsktalige literatuer** is de samling fan alle as literêr oan te merken Nederlânsktalige wurken.

## Skriuwers
Nederlânske literêre skriuwers binne ûnder oaren:

* Nicolaas Beets
* Bernlef
* Ferdinand Bordewijk
* Conrad Busken Huet
* Louis Couperus
* Frederik van Eeden (skriuwer)
* Jan de Hartog
* Willem Frederik Hermans
* Jacob van Lennep
* Harry Mulisch
* Multatuli
* Gerard Reve
* Herman Schönfeld Wichers - *Belcampo*
* Albertine Soepboer
* Simon Vestdijk
* Betje Wolff
* Jan Wolkers

## Sjoch ek
* Literatuerprizen foar Nederlânsktalige literatuer.
* De Nederlânske ferzje fan Wikiboarne omfettet ek Nederlânsktalige literatuer.
Longerhou

**Longerhou** is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, west fan Boalsert, east fan Skraard. It doarp leit justjes besuden de A7 fan Boalsert nei de Ofslútdyk, en oan in opfeart fan de Makkumer Feart. Longerhou arbeidet in soad op mei buordoarp Skettens, dat oan oare kant fan 'e A7 leit. 

Longerhou hat likernôch  ynwenners (). 

## Skiednis
Yn 1275 wurdt it doarp foar it earst neamd as *Langherahof*. Yn 1440 komt *Langerhoue* foar en yn 1495 *Longerhow*. Fan 1543 komt de fariant *Longerhou(w)* almeast foar. Om 1400 hinne wkomt ek *Howe* foar en yn 1379 wurde de bewenners fan it doarp as *Hofsetra* oantsjut. It earste part hat mooglik in ferbûgde foarm fan it Aldfryske eigenskipswurd *long* (lang), mooglik ferwizende nei de Lange Ie. It twadde part kin gean om in "hôf" as "boerehiem". Ek waard wol sûnder grûn tocht dat de namme ferwiist nei it "tsjerkhôf fan Lonjé" in buorskip tichteby yn it stedsgebiet fan Boalsert.

Longerhou is ûntstien op in terp s⌂dlik fan 'e eardere Marneslinke. It doarp lei isolearre en hat altyd lyts west en is ferbûn bleaun mei de lânbou. Dêr tsjûgje de stikmannich grutte pleatsen fan ferskillende typen. 

Oant 2011 lei Longerhou yn de eardere gemeente Wûnseradiel.

## Tsjerke

De tsjerke fan Longerhou is fan 1250, mar is yn 1757  yngreven ferboud. Yn 'e tsjerke stiet in preekstoel mei moai houtfykwurk en is in diel fan de 14e iuwske tsjerkeflier mei bewurke tegels te sjen.
Foar 1580 wie it doarp in selsstannige parochy. Nei 1580 foarmen Longerhou en Skettens tegearre ien tsjerklike gemeente. By de reformaasje moast it doarp de dûmny diele mei Skettens; it doarpswapen hat dêrom in krús dat yn twaen dield wurdt. Yn it midden fan de njoggentjinde iuw wie Longerhou it sintrum fan de Frysk Réveilbeweging om dûmny Jan Felix hinne. 

## Mienskip
De feriening doarpsbelang wurdt dield mei Skettens en is oansluten by de Feriening Lytse Doarpen en komt op foar de belangen fan Longerhou en Skettens. Se komme gear yn doarpshûs De Terp yn Skettens. De doarpskrante hjit Viadukt, neamd nei de fiadukt oer de A7 dy't alletwa doatrpen ferbynt. Der is fierders in kommisje foar de boarterstún en in kommisje foar de jierlikse doarpsfeesten Skettens-Longerhou. De bern giane oant skoaljier 2017/18 nei skoalle De Trijetine yn Skettens, dy't dêrnei syn doarren slute moast. Winterdeis is der soas op woansdeitemiddei yn De Terp.

### Tsjerke
* Protestantske gemeente Skettens, Skraard, Longerhou en Wûns

### Ferienings
* *Lyts Begjin* - kaarten
* Lofstim - koar
* *SLS* (Sportferiening Longerhou-Skettens) - keatsen 

### Befolkingsferrin

## Muzyk
* In bekend ferske fan J. Slofstra is "Sjouk fan Longerhou".
*Wiebren Altena/Doede Veeman skreaunen "De Ballade fan Longerhou"
* Longerhouster Folksliet

## Strjitten
Buorren, Skraarderleane.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
1519

## Foarfallen
* 20 septimber - De Portegeeske ûntdekkingsreizger Ferdinand Magellaan set mei fiif skippen út Spanje ôf foar in reis om 'e wrâld.
* novimber - De Spaanske *conquistador* Hernán Cortés giet oan lân yn it hjoeddeistige Meksiko en tsjocht it binnenlân yn nei Tenochtitlan, de haadstêd fan it Azteekske Ryk.

## Berne
* 5 febrewaris - René fan Châlon, prins fan Oranje, steedhâlder fan Hollân, Seelân, Utert, Gelre en Sutfen († 1544) 
* 16 febrewaris - Gaspard fan Coligny, Frânsk admiraal en hugenoatelieder († 1572) 
* 13 april - Katarina de' Medici, keninginne-gemalinne fan Frankryk († 1589) 
* 11 of 12 juny - Cosimo I de' Medici, hartoch fan Florâns en gruthartoch fan Toskane († 1574)
;datum ûnbekend
*Remigius Driutius, earste biskop fan Ljouwert († 1594)

## Ferstoarn
* 12 jannewaris - keizer Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk (* 1459)
* 2 maaie - Leonardo da Vinci, Italjaansk keunstskilder, byldhouwer, arsjitekt, útfiner, filosoof, dichter, natuerkundige en biolooch (* 1452) 
* 24 juny - Lukresia Borgia, Italjaansk ealfrouwe (* 1480)
Piaam

**Piaam** is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, súd fan Makkum. It doarpssicht fan Piaam is beskerme. 

It doarp hat  () ynwenners. De buorskip Koaihuzen falt ûnder de himrik fan Piaam.

## Skiednis en beskriuwing
Oare nammen foar Piaam wiene eartiids Pyangum (13e iuw), Pyanghem (1379), Pyangum (1482), Piaem (1504) en Peanghum (1505). Neffens guon ûnstie de namme út Padingahem, dat wenning fan it skaai fan Pada betsjutte soe. Mar dat wol de measten net oan, om't yn it Aldfrysk útfal fan 'e ynterfokale 'd' net bestie. Dêrom wurdt fan de persoansnamme Pya útgien. 

It bakstiennen tsjerkje fan Piaam waard al yn 'e 13e iuw boud. In pastorije hat Piaam net hân, om’t de tsjerklike gemeente in kombinaasje foarme mei Skuzum en de pastorije yn dat doarp stie. It lytse Piaam hat noch in twadde tjerke hân. Sûnt 1889 stie der in grifformearde tsjerke. Dy tsjerke waard yn 1969 sletten en letter as fûgelmuseum brûkt. 

Eartiids wie de lânbou yn 'e krite tige wichtich. Dêr is net folle mear fan oerbleaun; it is hjoed-de-dei allegear feehâlderij yn de omjouwing. In pear flinke stjelpen en wat huzen markearje de yntree fan it lytse doarp en twa monumintale kop-romppleatsen slute it doarp oan de eastkant wer ôf. 

De himrik leit mei de Polder Koaihuzen, neamd nei in buert fan buorkerijen en twa einekoaien, oant de yn 1876-1879 drûchmealde Feitemar en Parregeaster Mar yn it easten. De yn 'e âlde einekoaien fongen wetterfûgels waarden nei Hollân ferhannele; no wurdt ien fan 'e koaien brûkt foar it ringjen fan wetterfûgels.

Yn 1998 waard by graafwurk op in hiem yn Piaam 36 goudgûnen út de 15e iuw fûn.

Piaam wie by toeristen bekend fanwegen 't Fûgelhûs en de Nynkepleats. It doarp wie ien fan 'e trije doarpen oan 'e kultuerhistoaryske Aldfaers Erf-rûte. Yn 2020 waard it museum sletten.
By de seedyk stiet fûgelhutte De Ral yn 'e Koaiwaard. 

Oant 2011 lei Piaam yn de eardere gemeente Wûnseradiel.

## Mienskip

### Tsjerke

De tsjerke fan Piaam is in oanspronklik oan Nikolaas fan Myra wijd tsjerkegebou. It protestantske tsjerkegebou is in ryksmonumint.

### Befolkingsferrin

## Strjitten
Buorren, Koaireed. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen
* Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân
Himmelum

**Himmelum** is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, it doarp hie likernôch 500 ynwenners yn 2004 en 591 yn 2011. Himmelum is fan boeredoarp stadichoan mear toeristysk wurden. Oant 2011 lei Himmelum yn de eardere gemeente Nijefurd.

De ierste ynformaasje oer Himmelum is fan 1180. Himmelum hie in stins, in pear states en in kleaster. It frouljuskleaster fan de benediktiner oarder wie ien fan de earste kleasters yn Fryslân. Bûten nonnen wennen der by it kleaster ek beginen. It kleaster wie ôfhinklik fan de abt fan Starum.
 
Yn de Midsiuwen wennen by Himmelum de aadlike famyljes Epema en Galama.

De Nederlânsk herfoarme tsjerke fan Himmelum is yn 1668 boud op de fûneminten fan de âlde kleastertsjerke. Dizze kleastertradysje hat oan 'e ein fan de 20e iuw in fuortsetting krigen doe't yn it doarp in kleaster fan de Russysk-Otterdokske Tsjerke fêstige waard.

De measte minsken yn en om Himmelum wiene eartiids boer. In 1896 waard troch de feehâlders de *Coöperatieve Stoomzuivelfabriek Hemelum* oprjochte, in wichtige boarne fan wurkgelegenheid foar it doarp. Sûnt 1974 wurdt it gebou brûkt as wettersportbedriuw (û.o. sylskoalle). Yn en om it doarp kamen mear toeristyske bedriuwen, wêrûnder in fillapark.

Oan de gemeentlike weryndieling yn 1984 lei Himmelum yn de eardere gemeente Himmelumer Aldeferd, mei Koudum as haadplak.

## Mienskip
It doarp hat in feriening foar Doarpsbelang. De Himmelumer Feestferiening 'De Wimpel' organisearret in soad dingen, ek yn doarpshûs "De Begine". De Barte is de skoalle yn it doarp. 

### Tsjerke
* Nikolaastsjerke (PKN)

### Ferienings
* Kromme Keu, De Seleksje en De Klos - biljerten
* Bliuw Sûn - trimmen
* Nea Rest - toaniel
* de Swaeikom - haven 

### Befolking
* 1954 - 728
* 1959 - 644
* 1964 - 620
* 1969 - 557
* 1973 - 532
* 2001 - 585

### Bustsjinst
De buslinen troch Himmelum wurde fersoarge troch Qbuzz. De folgjende linen ride troch Himmelum:

* **Line 44 Boalsert - Snits fia Gaasterlân:** Boalsert - Tsjerkwert - Parregea - Warkum - Koudum - *Flinkeboskje* - *Nijbuorren* - Bakhuzen - Murns - Riis - Aldemardum - Nijemardum - Sondel - Wikel - Balk - Ypekolsgea - Wâldsein - Kûfurderrige - De Hommerts - Jutryp - Snits
* **Line 45 Snits - Himmelum fia Wâldsein:** Snits - Jutryp - De Hommerts - Kûfurderrige - Wâldsein - Ypekolsgea - Ealahuzen - Aldegea - Kolderwâlde - *Flinkeboskje*

## Strjitten
't Fort, 't Leantsje, 't Set, Abt Aggawei, Buorren, De Klaster, De Maren, De Soal, Flinkeboskje, Hegewei, Mientwei, Moarrepaad, Nicolaaswei, Nijbuorren, Sybren Sytsmastrjitte, Wâlikkers, Wite Burch, Yde B Yntemastrjitte.

## Berne yn Himmelum
* Jan Popkes van der Zee (1905), keunstner.
* Theunis Piersma (1958), biolooch en heechlearaar

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Lollum

**Lollum** is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, noardeastlik fan Wytmarsum en westlik fan 'e Slachtedyk. It doarp hat  ynwenners (). Troch it doarp hinne rint de Lollumer Feart.

De buorskip Barsum leit yn 'e himrik fan Lollum.

## Skiednis
Yn de âldste stikken wurdt it doarp ek *Lolinghum, Lolingum, Lolleghum, Lollegum, Lollinghum, Lollingum, Lovelinghum* en *Ruygelollum* neamd. It betsjut nei alle gedachten "hiem" fan 'e persoansnamme ""Lolle" of de famyljenamme "Lovelinga" of "Lollinga", dat himsels wer fan "Lolle" ôflaat is.
 
Lollum is in ‘bûtendyks’ terpdoarp, it leit nammentlik westlik fan de Slachtedyk. It doarp waard eartiids Rûgelollum neamd, ta ûnderskaat fan Lytselollum, in buorskip ûnder Frjentsjer. Lollum hat in buorren om de âlde, diels ôfgroeven terp hinne. Om de súdkant fan dy terp hinne rint in smelle feart mei ferbinings nei it westen en benammen nei it easten ta. Yn it suden en yn it noarden waarden wichtige buerten oan de útfalsdiken ûntwikkele. Oan de súdkant is dat foar it grutste part wenningbou út de perioaden nei de Twadde Wrâldkriich.

Oant 2011 lei Lollum yn de eardere gemeente Wûnseradiel. 

## Mienskip
It doarp docht in soad yn de mande mei buordoarp Waaksens, en de twa doarpen diele it doarpsbelang. It doarpshûs hjit De Nije Haven. 

### Ferienings
* Biljertferiening Lollum-Waaksens
* Damklub De Rûge Wolf
* Aldereinsoas Lollum-Waaksens e.o.
* Iisferiening "Sietse de Vries"
* Keatsferiening "Meiinoar Ien"
* Kristlike Muzykferiening Asaf
* Shantykoar "Sterk Spul"
* Utfeartferiening Lollum
* Begraffenisferiening Waaksens "Helpt Elkander"
* Herfoarme frouljusferiening "Wees een zegen"
* Mingd sjongkoar "Nocht en Wille"

### Tsjerke
* Protestantske gemeente Lollum-Waaksens
* Stifting Doarpstsjerken Lollum-Waaksens

### Befolkingsferrin

### Berne yn Lollum
* Geertje Lycklama à Nijeholt (1938), politikus
* Theunis Heukels (1880-1953), skoaldirekteur en politikus

## Gebouwen
### Tsjerken
* Hubertustsjerke; de âlde herfoarme tsjerke, tsjintwurdich PKN-tsjerke. It is in ienskippige tsjerke mei in healrûne koerôfsluting. en komt fan de 13e iuw. De grafstienkommisje fan 'e Fryske Akademy hat dêr yn july 2017 twa tige âlde preestersarken bleatlein fan de pastoars Jouke en Haaie.
* Grifformearde tsjerke; ôfstjitten yn 2014 is in rjocht sletten krústsjerke fan 1915.

### Mûne
Likernôch in kilometer noardwestlik fan it doarp stiet de poldermûne Marswâl.


Lollum kerk.JPG|Herfoarme tsjerke
Lollum,_grifformearde_tsjerke.jpg|Grifformearde tsjerke
Lollum - molen Meerswal.jpg|Mûne De Marswâl


## Strjitten
Ald Haven, Barsumerpaad, Bayumerleane, Berghuzerwei, Buorren, Elshoutbuert, Hizzaarderleane, It Fabryk,  Noarderein, Skoallebuert, Tsjerkestrjitte, Sytze van Abbemastrjitte, Waaksenserwei.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
De Falom

**De Falom** is in doarp dat yn de gemeente Dantumadiel leit. De Falom leit noardeastlik fan Feanwâlden, westlik fan De Westerein en súdeastlik fan Broeksterwâld. De Falom hat  () ynwenners. De Falom hat gjin doarpskearn, de bebouwing leit oan de Haadwei en de Falomster Feart (Mûnewei en Rinewâl). 

## Skiednis

De Falom is yn de 16e iuw ûntstien as feankoloanje, in delsetting foar feanarbeiders. De Falomsterfeart waard doe groeven om de ôfgroeven turf ôf te fieren. De feart wie ek om oerstallich wetter ôf te fieren. Om tsjin te gean dat der sâlt wetter, dat yn it gebiet beëasten De Falom stie, [boarne nedich] 	 troch de feart yn it grûnwetter komme soe, waarden der plannen makke om in slûs yn de feart te meitsjen. Troch jildpine kaam dy der net, wol waard der in *[[overtoom]]* oftewol in falom oanlein: in konstruksje om in skip oer lân fan it iene farwetter yn it oare te lûken. Sa waard it swiete en it sâlte wetter skieden holden. De Falom soe dêrtroch syn namme krigen hawwe. Nammekundigen ûntstride lykwols de krektens fan dy ferklearring.

Sûnt 1964 is De Falom in selsstannich doarp. Dêrfoar wie it in buorskip fan it eardere Moarrewâld.

De Falom hat altyd al yn sawol de gritenij as de gemeente Dantumadiel lein. 

## Mienskip
It doarp hat in Feriening Doarpsbelang. De Falom en Broeksterwâld dogge in soad meiïnoar. Sa stiet it doarpshûs 'De Pipegaal' fan De Falom oan de ds. Feitsmastrjitte yn Broeksterwâld. 

### Ferienings
* Doweferiening Wâldflucht 
* Fûgelwacht Ikkerwâld e.o.
* Foliêreferiening Fûgelnocht 
* Fuotbalferiening Broekster Boys
* Yntertsjerklik manljuskoar Dit is wat ús bynt
 
### Befolkingsferrin

## Strjitnammen

## Natoer

Súdeastlik fan it doarp leit oan de grins mei Feanwâlden de Houtwiel, in gebiet mei plassen en reitfjilden. De grins fan De Falom mei it doarpsgebiet fan Feanwâlden wurdt foarme troch de Goddeleaze Singel, in lokaasje dêr't ferskillende spûkferhalen oer besteane. It gebiet is relatyf ryk oan reiddompen. Yn it natoergebiet stiet tichteby de singel in tsjasker, dy't yn 2017 stikken waaide en yn 2019 wer nij boud is. By de brêge oer de Falomster Feart stiet it Goddeleaze Tolhûs. De Goddeleaze Singel foarmet ûnderdiel fan it Bonifatius Kleasterpaad. Yn it ramt fan de oanlis fan de Sintrale As is it gebiet súdlik fan de Falomster Feart ek werynrjochte as natoergebiet, dat no de Houtwiel ferbynt mei de Sweager Mieden. 

## Publikaasje(s)
*  "De Falom, tinzen fan Broer"

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Readtsjerk

**Readtsjerk** is in doarp dat yn de gemeente Dantumadiel leit. Readtsjerk leit noardeastlik fan Mûnein, eastlik fan Aldtsjerk, súdwestlik fan Rinsumageast en súdeastlik fan Burdaard. Readtsjerk hat  () ynwenners. Readstjerk hat net in doarpskearn, de measte wenten binne oan de Tsjerkestrjitte en de Koaiwei boud. 

Readtsjerk hat altyd yn sawol de gritenij as de gemeente Dantumadiel lein. 
## Skiednis
Readtsjerk is ûntstien út de buorskip Wearbuorren, it lânhûs "De  Healburd", en de pleats "De Seijewier". Om't oanwizings tsjutte op bewenning yn it twa kilometer noardlik fan it doarp leger lizzende diel, wurdt der fanút gien dat de oarspronklike lokaasje fan Readtsjerk opjûn is. Op kaarten fan Schotanus en Eekhoff binne dêr net mear bewenne terpen tekene. Ek wiist in fjildnamme dêr op it bestean fan in âld tsjerkhôf. Mooglik moast it âlde doarp fanwegen wetteroerlêst opjûn wurde en is it doarp doe ferhûze nei in útrinnende sânrêch fan de Trynwâlden. Om't de hjoeddeiske tsjerke oarspronklik 12e iuwsk is sil dat yn dy tiid plakfûn hawwe.    

Eartiids stie yn Readtsjerk Sickama State. De state is foar 1700 sloopt.

## Lizzing
Readtsjerk leit oan de grins fan de gemeente Tytsjerksteradiel op de eastlike râne fan de Trynwâlden. It doarp wurdt fan de Dokkumer Wâlden skieden troch in leger lizzend greidegebiet.

## Mienskip
De feriening foar Doarpsbelang is yn 'e mande mei it súdwestlik oanbuorjende Mûnein. Der wurdt in doarpsfeest mei Aldtsjerk en ien mei Mûnein fierd.

### Tsjerke

* Protestantsk Readtsjerk heart by de PKN Trynwâlden.   

### Ferienings
* Toanielferiening It Nije Doarp (mei Mûnein)

### Befolkingsferrin

## Gebouwen

Readtsjerk hat trije ryksmonuminten:
* De tsjerke (Tsjerkewei)
* East fan Readtsjerk stiet oan de Reidlânswei de poldermole De Hoop  
* in kop-hals-romppleats oan de Hjelburd 7 (noardlik fan Aldtsjerk)

## Strjitten
Bûtefjild - 
Boskwei -
Bûtefjildsterdyk -
Dokter Kijlstrawei -
Fjildwei
Hjelburd -
Iggewei -
Tsjerkewei -
Koaiwei -
Marwei -
Ottemawei -
Reidfjildswei -
Sickamawei -
Tuskendammen -
Tuskenmarren -
Wearbuorren.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.

## Keppeling om utens
* Trynwâlen online