open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nieuw-Beerta

**Nieuw-Beerta**, earder **Beertsterhamrik** (Grinslânsk: *Nij Beerte, Beertsterhammerk*) is in doarp yn de gemeente Aldamt yn de provinsje Grinslân. Yn 2021 hie it doarp neffens it CBS 110 ynwenners.

It doarp leit benoardeasten Beerta en bewesten Bad Nijeskâns. It is in langhalich streekdoarp mei monumintale pleatsen. Yn de doarpskearn steane de wenten fan de wurklju en de middenstân. It doarp is beskerme doarpsgesicht.

## Skiednis
Nieuw-Beerta ûntstie yn de sechtjinde iuw op it plak fan it ferdronken doarp Wynedaham, dat om 1500 hinne by Beerta foege waard. It gebiet rekke lykwols nea alhiel ûnbewenne, want de pleatsen stiene noardliker yn de saneamde *Binnenlanden* op ferhege hiemen of oerbliuwende stikken heechfean dy't letter ferdwûn binne. Nei it oanlizzen fan de Hamsterdyk, ek wol Beertsterhamdyk neamd, healwei de sechtjinde iuw, ferhuzen dy pleatsen stadichoan nei dy dyk. Oer de dyk hinne rûn in fuotpaad, en yn 1840 waard der in ferhurde dyk oanlein. De wichtichste ferbining wie de Hamwei (*Hamweg*), dy't yn 1541 al neamd waard en dy't fan Beerta besuden de Tsjamme rjochting Drieborg rûn.

Nei't yn 1657 de *Schanskerdijk* oanlein waard, feroaren de grutte kwelders yn in fruchtber poldergea. It doarp wie in dochterdelsetting fan Beerta. Dêrom waard it ynearsten *Beertsterhamrik* (bûtengebiet fan Beerta) neamd. 

Yn 1665 krige Nieuw-Beerta in eigen tsjerke. It doarp waard in selsstannige tsjerklike gemeente, mar it tsjerkeguod bleau oant 1680 mienskiplik mei Beerta. De earste tsjerke wie al gau in boufal en waard yn 1696 fernijd. De hjoeddeiske tsjerke komt út 1856.

It doarp hie al in skoalle. Yn 1663 krigen de bewenners tastimming en bou in nôtmûne, om't de mûne fan Beerta it wurk net benei komme koe.

Yn it doarpsgebiet ûntstiene yn de achttjinde iuw de buorskippen Drieborg en Oudedijk (earder Stocksterhorn neamd, en fierder de polderdelsettings Kroonpolder (1696) en Stadspolder (1740). Yn *Stadspolder* wie plak frijmakke foar in tsjerke en in tsjerkhôf, mar dy plannen waarden nea wiermakke. By Bad Nijeskâns lei it plak Oudezijl mei in kloft huzen.

De njoggentjinde iuw wie in tiidrek fan rike ûntjouwing, benammen yn de lânbou. Moaie pleatsen komme fan dy tiid. Fan de ein fan dy iuw ôf, rekke de ekonomy fan it gebiet yn it neigean. Ynearsten gie dat tegearre mei de fûle striid tusken de boeren en de lânwurklju. It sosjalisme en letter kommunisme waarden tige populêr by de lânwurklju.
 
De fierder geande meganisaasje yn de lânbou, soarge foar it dien jaan fan de lânwurklju. Om't it doarp gjin oare mooglikeheden bea, teagen in soad fan de wurklju fuort.

## Nijsgjirrich
Nieuw-Beerta leit oan de Jeropeeske kuierrûte E9.

## Galery

Kerk van Nieuw-Beerta2.jpg|*De [[Tsjerke fan Nieuw-Beerta]]*
Hoofdweg81_Nieuw-Beerta.jpg|*Filla yn oergongsstyl oan 'e Hoofdweg*
Hoofdweg103_Nieuw-Beerta.jpg|*Aldamster dwershûspleats oan 'e Hoofdweg*
Het_weidse_land_van_Reiderland_-_panoramio.jpg|*It gea fan it Reiderlân*
Sint-Klarabasilyk (Assisi)

|
|-
|
|
|}
De **Sint-Klarabasilyk** (Italjaansk: *Basilika Santa Chiara*) is in oan Sint-Klara wijde beafeartstsjerke  yn Assisi, Itaalje.

De Sint-Klarabasilyk foarmet ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed 'Assisi, de Basilyk fan San Francesco en oare Fransiskaanske Gebieten'. 
## Foargonger
Op it plak fan 'e tsjerke stie al earder de Sint-Joaristsjerke (*Chiesa di San Giorgio*). Ynearsten waard Fransiskus fan Assisi yn dy tsjerke byset, oant yn 1230 syn reliken nei de Sint-Fransiskusbasilyk oerbrocht waarden. Paus Gregoarius IX ferklearre Fransiskus yn 1228 yn 'e Sint-Joaristsjerke hillich. Ek Sint-Klara waard byset yn dy Joaristsjerke. Dat barde op in plak dat noch lang geheim bleau, oant har grêf yn 1850 werom fûn waard. De reliken fan Klara waarden dêrnei oerbrocht nei in spesjaal foar har boude neogoatyske krypte. 

## Skiednis hjoeddeiske basilyk
De bou fan 'e tsjerke mei in oanbuorjend kleaster sette nei alle gedachten ûnder lieding fan Filippo da Campello yn 1257 útein. Dat wie fjouwer jier nei de dea fan Sint-Klara en twa jier nei har hillichferklearring. Oant dy tiid hiene de nonnen yn it kleaster fan San Damiano wenne.  

By de bou fan 'e basilyk waard in diel fan âlde Joaristsjerke yn 'e nijbou yntegrearre. Karakteristyk foar de basilyk binne de trije loftbôgen, dy't yn 'e 14e iuw tafoege binne om it gebou de fersterken.

It ynterieur fan 'e ienskippige tsjerke fan fjouwer traveeën is ienfâldich en hat in grûnplan fan in latynsk krús mei ôfslutend in apsis. Oarspronklik wie de tsjerke fersierd mei in syklus fan fresko's oer it libben fan Sint-Klara, mar dy binne nei it 18e-iuwske oerkalkjen en de skea fan 'e ierdskodding fan 13 jannewaris 1832 allinne fragmintarysk bewarre bleaun.
 
Yn it skip is mar ien kapel, dy't oan Sint-Agnes, in suster fan Klara, wijd waard en ek yn 'e basilyk begroeven waard. De fresko's yn dy kapel binne yn 1914 oanbrocht troch Girolamo Marinelli en Sigismondo Spagnoli.
 
Oan 'e rjochter kant foarmet it dwersskip it diel fan 'e âlde Sint-Joaristsjerke. Dy romte wurdt yn twaën ferdield. Ien romte is hjoeddedei de mei fresko's fan Pace di Bartolo, Puccio Capanna en in 14e iuwske master, dy't him beynfloedzje liet troch Giotto en Pietro Lorenzetti, fersierde Sakramintskapel. Oan 'e muorre efter it alter binne fragminten fan muorreskilderings út de 13e en 14e iuw iuw. 

De Sakramintskapel jout tagong ta it oratoarium fan it Krús. Dêr hinget it krús fan San Damiano dat sa'n grutte rol spile by de bekearing fan Fransiskus en dat tsjin Sint-Fransiskus spriek en him de opdracht joech de ferfallen tsjerke fan San Damiano wer op te bouwen. De fresko's binne fan Francesco Tartaglia (1527). Efter it traaljewurk wurde reliken bewarre fan Fransiskus, Klara en Agnes, lykas de sûtane fan Sint-Fransiskus, in liturgysk kleed fan Fransiskus mei borduerwurk fan Sint-Klara, in kistje mei de skedel fan Sint-Agnes, in krús en in koarde fan Sint-Klara en in sandaal fan Sint-Franssikus. It triptyk mei in Madonna en Bern is fan Rinaldo di Ranuccio .
 
Paus Pius X joech op 9 augustus 1912 de tsjerke de earetitel basilica minor.
Wynedaham

**Wynedaham** is in ferdronken tsjerkedoarp yn it Reiderlân.

## Namme
De namme is, kreksa as dy fan Wynskoat en Wymeer, nei alle gedachten ôflaat fan de Germaanske *winithi-*, dat "greide", "miede" betsjut, mei it efterheaksel *-ham*, dat "hoeke", "oerd" of "finne" betsjut. De doarpen Houwingaham en Blijham krigen harren namme ek fan it lege klaailân, dat by de Westerwâldske Aa del lei.

## Skiednis
*Wyneda ham* waard foar it earst neamd yn in ferdrach út 1391. By it fernijen fan it ferdrach yn 1420 komt it plak foar as *Wiveldaham*. Wynedaham foel ûnder it bisdom Múnster yn tsjinstelling ta de neiere plakken Beerta en Ulsda dy't ûnder Osnabrück foelen.

Wynedaham moast net fier fan it plak lein hawwe, dêr't de Tsjamme yn de Reider Ie útmûne. De Tsjamme wie tagelyk ek de skieding fan it grûngebiet fan Wynedaham mei de oanbuorjende doarpen Reiderwâlde en Megenham.

Yn Wynedaham stie de boarch fan de Reiderlânske haadling Tidde Wyneda, dy't yn 1391 *Tydwyneda borch*, en yn 1420 *Twiddingaborch* neamd waard. Wynedaham ferdwûn yn de fyftjinde iuw, want yn in list fan kerspels fan it Bisdom Múnster út de fyftjinde iuw stie Wynedaham  yn de kategory ferdronken doarpen (*Ecclesiae vacantes aqua depost submersae omnes*) en yn in sechtjinde iuwske list fan ferdronken doarpen waard*Wymelda ham* neamd. Wynedaham waard by de oerstreamings troch wetter fan de Doalert foar it grutste part ûnderstrûpt. De oerbliuwende ynwenners fan Wynedaham en Houwingahof waarden tenei by it kerspel Beerta yndield.

De namme fan it plak waard stadichoan fergetten. Neffens in beskriuwing út 1620 rûn de Tsjamme oarspronklik fan de *Meden* oant *Winingaham*. By plannen foar it yndykjen fan de polder yn 1636 hannelen fertsjintwurdigers fan Beerta noch hieltyd  foar de lânbesitters yn Ulsda en *Wijnegaham*. It uterdyks lân waard yn lettere kaarten wol "âld lân" neamd. Pleatsen yn de *Beertsterham* en *[[Stocksterhorn]]* leine ynskarre en wiene mienskiplik besit (in mienskar of buorfinne), dy't yn 1629 troch de stêd Grins oankocht waarden fan it kerspel Beerta. Dy kwelders waarden fan 1696 ôf part fan de Kroonpolder.

Der waard oannaam dat Wynedaham yn de *Kroonpolder* lein hat. A.J. Smith dy't fan âldere kaarten útgie tekene Wynedaham as earste efterdyks. Dat bliek in fersin te wêzen. De kaart dêr't er nei ferwiisde, komt nei alle gedachten út 1605. Dêrop waarden by Drieborg al inkelde uterdykse huzen oanjûn, dêr't de tsjerken fan *Winedaham, Megham, Houuingaham alias Opham & Utham* letter yntekene waarden. Wynedaham lei neffens dy kaart yn *De Binnenlanden* by Nieuw-Beerta yn de pleats *Hamsterhof*, dêr't yn de njoggentjinde iuw fûneminten fan in tsjerke fûn waarden. It efterheaksel *-hof* ferwiisd nei in âld tsjerkhôf, dus der wurdt fan útgien dat dat it tsjerkhôf fan Wynedaham wie.

Ek de hjoeddeiske tsjerke fan Nieuw-Beerta waard yn 1665 op in lape tsjerkelân dy't mooglik fan in eardere parochy wie. 

Wynedaham moat lykwols net mei Wynham, dat justjes fierderop lei, betiisd wurde.
Narendra Modi

**Narendra Damodardas Modi** (Vadnagar, 17 septimber 1950) is in Yndiaaske politikus. Hy is de 14e minister-presidint fan Yndia sûnt maaie 2014. Hy wie  haadminister (*Chief minister*) fan de dielsteat Gujarat fan 2001 oant 2014 en is lid fan it parlemint foar it kiesdistrikt Varanasi. Modi is lid fan 'e Bharatiya Janata Partij.
Agnes fan Assisi

**Agnes fan Assisi** (Assisi, Itaalje, 1197 of 1198 - San Damiano by Assisi, 16 novimber 1253) wie in non en de jongere suster fan 'e hillige Klara fan Assisi. Paus Benediktus XIV ferklearre Agnes yn 1753 hillich.

## Libben
Agnes stamme út de rike Italjaanske famylje fan 'e Offreducci yn Assisi. Yn april 1212 folge hja har suster Klara nei it kleaster San Damiano, dy't sechtjin dagen earder dêr in nonnemienskip stifte hie. 

De famylje wie it net iens mei dy stap en besocht har dêr wei te krijen troch har omke Monaldo mei wapene ridders nei it kleaster te stjoeren. Hja soene Agnes twinge mei werom nei hûs te gean, mar dat mislearre. Neffens de oerlevering wegere it swurd, wêrmei't Monaldo Agnes drige, tsjinst te dwaan. Doe't de ridders besochten Agnes út it kleaster te lûken soe har lichem sa swier woarn wêze, dat al it krewearjen om 'e nocht bleau. 

Likernôch om it jier 1220 (of 1221) naam hja op fersyk fan Fransiskus fan Assisi de lieding fan it kleaster fan Monticelli yn 'e omkriten fan Florâns. Ut Monticelli wei stifte Agnes ferskillende kleasters, lykas yn Mantua, Feneesje en Padua.

Yn 1253 kaam Agnes werom nei San Damiano om har suster Klara op it stjerbêd by te stean. Op 11 augustus dat jier ferstoar Klara. Net lang dêrnei ferstoar ek Agnes. Hja waard begroeven yn de Sint-Joaristsjerke fan Assisi.

## Feestdei
* Roomsk-katolyk: 16 novimber (as feest fan de Fransiskaanske oarder: 19 novimber).
Drieborg

**Drieborg** (Grinslânsk: *Drijbörg*) is in doarp yn de gemeente Aldamt yn de provinsje Grinslân. Op 1 jannewaris 2019 hie it doarp en syn himrik neffens it CBS 480 ynwenners.

## Skiednis
Drieborg ûntstie nei it oanlizzen fan de *[[Kroonpolder]]* yn 1696 op de eardere seedyk of *[[Oudedijk (Aldamt)|Oudedijk]]*. Dêrfoar lei der al in lytse delsetting mei inkelde pleatsen op ferhege hiemen by dy dyk del, dy't *[[Stocksterhorn]]* neamd waard. Ien fan dy pleatsen hiet neffens in âlde kaart *Het Zuijder Huijs*. Yn de Midsiuwen lei yn dy omkriten it tsjerkedoarp Wynedaham.

Drieborg wie ynearsten part fan it doarp Oudedijk. De namme *Drieborg* komt foar it earst neamd yn 1818 en ferskynt yn 1850 pas op topografyske kaarten en yn registers fan de boargerlike stân. Mei it wurd *drijbörg* wurdt trochstrings in hûs mei trije wenten bedoeld. Ek wurdt der wol nei de trije diken, dy't dêr byïnoar komme, ferwiisd.

Benoarden it doarp lizze de *[[Stadspolder]]* en de *Kroonpolder*. De twa polders lizze goed ien meter heger as it âldere lân besuden it doarp, dat minder heech opslike waard en dêr't de klinige (feanige) ûndergrûn ynklonken is.

Drieborg wie altyd in lânwurkersdoarp. De wurklju wurken op de grutte pleatsen yn de omkriten. It Aldamt woeks yn de achttjinde en njoggentjinde iuw, om't der wer lân fan de see werom wûn waard. It waard de "nôtskuorre fan Nederlân", dêr't de ferhâldings tusken de boeren en de wurklju hieltyd minder waarden.

Nei de Twadde Wrâldkriich sette de meganisaasje yn de lânbou útein en wie der hieltyd minder ferlet fan arbeidskrêften. Dat late ta it fuorttôgjen fan bewenners. Yn Drieborg waarden der dêrtroch in grut tal huzen sloopt.

## Berne yn Drieborg
* Koert Stek (1926-2012), kommunistysk politikus
Kroonpolder

De **Kroonpolder** is in polder en in earder wetterskip yn it easten fan  de provinsje Grinslân.

## Skiednis
De polder ûntstie yn 1696 troch it ynpolderjen fan in part fan de Doalert en it leit benoardeasten Aldedyk en de *Schanskerdijk* yn Drieborg. De bûtendiken wiene fan east nei west: *Vleugedijk* by de Westerwâldske Aa del, *Middendijk* fan Oude Statenzijl oant Kostverloren. De polder hat in oerflak fan 480 bunder en waard yndike troch de Siuw Antonius de Huybert van Kruin (of Kruiningen), dy't as betingst it lân sechtich jier bewurkje mocht. De namme *Kruiningspolder* waard stadichoan ferfoarme ta *Kroonpolder*. Yn 1757 joech de stêd Grins as behearder fan de stedsjurisdiksje de grûn út neffens beklamrjocht. Letter waard de grûn ferkocht.

Kroonpolder is lykwols nea in selsstannige kerspel wurden, al wie der wol grûn foar in tsjerke en tsjerkhôf frijmakke. Alteast yn 1785 oant 1840 hie de polder in eigen skoalle, dêrfoar waard nei alle gedachten gebrûk fan in keamer fan ien fan de pleatsen makke.

## Polder
De polder smiet syn wetter út troch in dûker, de *Marijke* of *Merijke* neamd, troch de Aldedyk yn de Binnentsjamme en hie dêrmei itselde peil as de *[[Nieuwe Spitlanden]]*, dêr't it fan 1906 ôf bestjoerlik ien gehiel mei foarme. Yn 1968 waard it part fan it wetterskip Reiderlân en sûnt 2000 waard it part fan it wetterskip Hunze en Aa's.
Beklamrjocht

**Beklamrjocht** of **rjocht fan klam** is in ivich duorjend, ûndielber saaklik rjocht op in ûnreplik goed fan in oar. Ien kin eigener wurde fan alle gebouwen en gewaaksen op de grûn, mar wurdt dochs gjin eigener fan de grûn sels. It liket op in kombinaasje fan it rjocht fan opstal en erfpacht. Beklamrjocht komt hast allinnich yn de provinsje Grinslân foar. De mooglikheid en festigje in beklamrjocht is ôfskaft, mar âlde beklamrjochten jilde hieltyd noch salang't se net ôfkocht binne.

## Skaaimerken
Dyjinge dy't hâlder fan it beklamrjocht (de pachter) is, hiet de "beklamme meier" (hierboer) of koartsein "meier". Hy hat de folsleine beskikking oer de grûn. De eigener wurdt in "bleat eigener" neamd, of eigener yn beklamrjochtlike sin. Yn it gefal dat de stêd Grins de eigener wie of is, sa as bygelyks yn de Grinzer Feankoloanjes wurdt de meier "stedsmeier" neamd. 

Sûnder tastimming fan de eigener, kin it beklamrjocht net splitst wurde; sels by fererving net.

It grutste ferskil mei erfpacht is dat it hieren foar in ûnbepaalde tiid fêststeld is. Yn 't jier betellet de meier de eigener in fêste hiersomme. Om't dy hiersomme net feroaret, wurdt it troch de tiid hinne in frij leech bedrach.
Aldedyk (Aldamt)

**Aldedyk** (Nederlânsk en offisjeel **Oudedijk**) is in buorskip yn de gemeente Aldamt yn de provinsje Grinslân. It plak leit tusken Drieborg en Kostverloren en it bestiet benammen út wenten fan lânwurklju by de dyk del op grûn dy't almeast eigendom fan de boeren wiene. It wiene beneammen ienkeamerwenten mei in skuorre en túngrûn foar it ferbouwen fan ierdappels. De pleatsen, dêr't de lânwurklju wurken, steane fierderop yn de flakby lizzende *Stadspolder*. Yn it midden fan de húskes stiet in grutter hûs dat tsjintwurdich *t Huize Oude Dijk* (it Hûs Alde Dyk) neamd wurdt. De measte lânwurkershuzen binne yn de rin fan de tweintichste iuw sloopt.

Om 1650 hinne hiet Aldedyk noch *Ham(ster) Dyk* of *Stockhornsterdyk*. De earste lânwurkershuzen waarden nei it oanlizzen fan de *[[Kroonpolder]]* yn 1696 boud. In part fan it doarp waard om 1850 hinne Drieborg neamd.

Nijsgjirrich is it hichteferskil oan beide kanten fan de dyk. Besuden de dyk is it lân tige ynklonken en leit it in goed meter ûnder NAP. Mooglik siet dêr in laach fean ûnder. Benoarden de dyk is de boaiem heech opslike en leit it oerflak boppe NAP.

## Oare plakken Aldedyk
De namme Aldedyk (Oudedijk) komt yn Grinslân gauris foar, benammen Aldedyk by Piterbuorren yn de gemeente It Hegelân en de *Oude Dijk* by Uithuizermeeden. Der wie ek in buorskip Aldedyk op de grins fan de kerspels Súdbroek en Scheemda. Dat gebiet stie ek wol bekend as de *[[Utbeerte|Uterbeerta]]*.

By de dyk fan Nieuwolda-East del lei ik in útbuorren Aldedyk, dat út sa'n fiif pleatsen en trije arbeiderswenten bestie. Trije pleatsen waarden letter sloopt en de oerbliuwsels fan de dyk waarden yn it ramt fan de ruilferkaveling egalisearre.
Kristlike Basisskoalle De Earnewjuk

**Kristlike Basisskoalle De Earnewjuk** (offisjeel: *Christelijke Basisschool De Earnewjuk*) wie in basisskoalle yn it Fryske doarp Easterlittens. De skoalle waard yn 2020 opheft.

## Skiednis
Kristlike Basisskoalle De Earnewjuk waard (net ûnder dy namme) yn 1920 oprjochte. Oan 'e ein fan 'e tweintichste en it begjin fan 'e ienentweintichste iuw krige de skoalle almar minder learlingen. Yn 2015 wiene der noch 38 skoalbern, mar yn it skoaljier 2019-2020 wie dat weromrûn oant 28, en yn it skoaljier 2020-2021 soene der noch 18 oer wêze. Yn 2019 fusearre De Earnewjuk mei Kristlike Skoalle De Reinbôge, yn Hilaard, dy't dat jiers tichtgie, mar dat levere mar ien nije learling op, mei't fierwei de measte skoalbern út Hilaard wei nei it tichterby leine Weidum nei skoalle giene.

De Earnewjuk wie dêrtroch net mear libbensfetber. De skoalle gie yn petear oer in fúzje mei Kristlike Basisskoalle De Stjelp, yn Baard, mar de koepelorganisaasje dêr't dy basisskoalle by oansletten wie, Gearhing, wie dwaande mei de oprjochting fan in regioskoalle en woe dêrom op dat stuit gjin fúzje trochfiere. Ut oerlis mei de âlden fan 'e learlingen fan De Earnewjuk waard fêststeld dat de skoalle eventueel noch in jier trochgean koe, mar úteinlik seach it bestjoer dêrfan ôf. Der waard besletten om 'e skoalle noch yn 2020 op te heffen. 

Op 1&nbsp;july fan dat jier fûn tagelyk mei de opheffing ek de fiering fan it hûndertjierrich bestean plak. De feestlikheden waarden besletten mei it symboalysk op 't slot dwaan fan 'e skoaldoarren troch de jongste learling en de âldste noch yn Easterlittens wenjende learling (âld-wethâlder fan Littenseradiel Tine Folkerts). Dêrnei rûnen de learlingen troch in earehage fan ûnderwizers en âldelju nei hûs.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Kristlike Basisskoalle De Earnewjuk (deade link)
San Damiano

|
|-
|
|
|}
**San Damiano** is de namme fan in tsjerke en in earder kleaster yn Assisi, Itaalje. It plak spile in grutte rol yn it libben fan 'e hillige Fransiskus en Sint-Klara en foarmet hjoeddedei mei de oare oantinkens fan 'e twa hilligen yn Assisi in wichtich beafeartsplak.

San Damiano foarmet ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed 'Assisi, de Basilyk fan San Francesco en oare Fransiskaanske Gebieten'. 

## Lokaasje
San Damiano leit likernôch 20 minuten te gean ûnder Assisi tusken fjild en olivebeammen.

## Betsjutting
Nei de dea fan Fransiskus fan Assisi waarden de measte tsjerken fan Assisi moaier makke. Yn it gefal fan Portiuncula, de kapel dêr't Fransiskus ferstoar, folge de bou fan 'e ûnbidige Santa Maria degli Angeli-basilyk. San Damiano is mei Eremo delle Carceri lykwols in útsûndering en bleau foar it measte oarspronklik. Op dy twa plakken kinne minsken dy't in beafeart meitsje nei Assisi noch it bêste in foarstelling meitsje hoe't Fransiskus libbe hat: ienfâldich, yn iensumens en mei de natoer ferbûn. 

## Fizioen fan Fransiskus

Yn 'e tiid fan Fransiskus wie San Damiano in kapel, dy't net mear brûkt waard. Foar in diel wie de kapel al troch boeren, dy't de stiennen wol brûke koene, al ôfbrutsen. Neffens de oerlevering hearde Fransiskus yn 1205 it noch besteande krús yn 'e kapel sizzen: "Fransiskus, meitsje myn hûs wer yn oarder, dat lykastû sjochtste hielendal brekfallich woarn is". Tsjintwurdich hinget it orizjinele krús fan San Damiano yn 'e Sint-Klarabasilyk fan Assisi.

## Klarissen
Yn 1212 stifte Sint-Klara yn San Damiano op it plak it earste kleaster fan 'e Klarissen. Ek har suster Agnes en harren mem, dy't widdofrou woarn wie, sletten har by dy mienskip oan. Klara ferstoar yn 1253 yn San Damiano en waard begroeven yn 'e Sint-Joaristsjerke. Oant 1260 bleaune de Klarissen yn San Damiano wenjen. 

## It Sinneliet
Fransiskus mocht him ek graach werom lûke yn San Damiano om sa it drokke Assisi efkes te mijen. Yn 'e jierren 1224 en 1225 skreau Fransiskus yn San Damiano it ferneamde *Cantico delle Creature* (Liet fan 'e skepsels), ek bekend as it Sinneliet fan 'e hillige Fransiskus.

## Beskriuwing
Rjochts fan 'e iepen foarhal foar de tsjerke stiet de kapel fan 'e hillige Hieronymus, dêr't fresko's út 1520 fan Tiberio d’Assisi te sjen binne.

Yn 'e ienskippige tsjerke hinget in replika fan it oarspronklike krús fan San Damiano. De fresko's yn 'e tsjerke oer û.o. it libben fan Fransiskus binne yn it begjin fan 'e 14e iuw oanbrocht. Rjochts foar it alter jout in trep mei in fresko fan 'e krusiging fan Pier Antonio Mezzastris (1482) tagong nei de kleastergong, de binnenhôf en de oare kleastergebouwen. Yn 'e kleastergong binne fresko's fan Eusebio da San Giorgio (1507). Yn it refektoarium, dat noch it meast yn 'e orizjinele steat bewarre bleaun is, binne fresko's fan Dono Doni te sjen.
Eremo delle Carceri

|
|-
|
|
|}
It **Eremo delle Carceri** (Hermitaazje fan Carceri) is in lyts kleaster yn in steile kleau oan 'e Monte Subasio, Umbrje, Itaalje. It kleaster leit op in hichte fan 791 meter en fjouwer kilometer fan Assisi. De treppen en bôgen fan it lytse kleaster oerspanne in grot, it saneamde Duvelsgat. De namme *Carceri* ferwiist nei it Latynske wurd carceres, itjinge 'isolearre plak' of 'finzenis' betsjut. 

Yn 'e grot mei dêrnjonken in lytse kapel socht de letter hillich ferklearre Fransiskus yn 'e 13e iuw de iensumens om dêr te bidden. 

Nei alle gedachten krige Fransiskus om 1215 hinne de kapel en it plak fan 'e Benediktinen, tagelyk mei de Portiuncula yn 'e delling ûnder Assisi.

Ek letter mocht Fransiskus dêr graach wêze om de tiid yn gebed en meditaasje troch te bringen. By in stiennen brêge stiet noch de ikebeam, weryn't neffens de leginde de fûgels sieten te harkjen nei de preken fan Fransiskus. 
 
Om 1400 hinne liet Bernardinus fan Siena op it plak in lyts kleaster bouwe. Tagelyk waard de kapel útwreide ta in tsjerke mei de namme Santa Maria delle Carceri. 

It kleaster wurdt tsjintwurdich troch Fransiskanen bewenne en is iepen foar minsken dy't in besite bringe wolle. Sûnt it jier 2000 is it kleaster ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed 'Assisi, de Basilyk fan San Francesco en oare Fransiskaanske Gebieten'.
Santa Maria sopra Minerva

De **Santa Maria sopra Minerva**, ek de **Timpel fan Minerva**, is in tsjerke oan 'e *Piazza del Comune* yn 'e Italjaanske stêd Assisi. Lykas de basilyk mei deselde namme yn Rome giet it om in eardere Romeinske timpel út de foar-kristlike tiid, dy't wijd wie oan 'e goadinne Minerva. Fan 'e oarspronklike timpel binne de gevel en de pronaos bewarre bleaun.

## Skiednis
De Romeinske timpel waard yn 'e earste iuw foar Kristus troch de *quattuorviri* Gneus Cesius en Titus Cesius Priscus betelle en boud. Oarspronklik wie de timpel wijd oan de god Herkules. De namme Minerva, de goadinne fan de wiisheid, datearret fan in lettere ynterpretaasje fanwegen de fynst fan in byld fan in frou. Letter die bliken út in plakette dat de timpel oan Herkules wijd wie. Yn 'e Romeinske tiid tsjinne it foarum foar de timpel as it sintrum fan Asisium, sa't de delsetting doe hiet. Njonken oare aktiviteiten waarden op dat plak nei alle gedachten ek de earste kristlike martlers eksekutearre. 

Nei de ynfiering fan it Kristendom rekke de Minerva-timpel bûten gebrûk, mar der fûn gjin sloop plak. Tsjin 'e ein fan 'e 6e iuw restaurearren Benediktynske muontsen de timpel. It ynterieur waard yn twa ferdjippings ferdield. It boppediel waard as wenromte ynrjochte en it ûnderste diel as tsjerke, dy't oan Sint-Donatus (*San Donato*) wijd waard.

De muontsen ferhierden de timpel yn 'e 13e iuw oan 'e stêd Assisi, dy't de romte brûkte as bestjoerssintrum en de benedenromte as finzenis. Sûnt 1456 waard de timpel wer as Sint-Donatustsjerke iepene.

Nei in besite oan 'e stêd yn 1539 joech paus Paulus III opdracht om it gebou te restaurearjen. Yn dy tiid krige de tsjerke de nije namme *Santa Maria sopra Minerva* (de Sint-Marije oer Minerva). 

De tsjerke waard yn 1613 troch de biskop fan Assisi oan 'e Tredde Oarder fan 'e hillige Fransiskus oerdroegen, dy't it ynterieur yn barokke styl ferbouden en dêr regelmjittich missen opdroegen.

## Arsjitektuer
Fan 'e Romeinske tiid bleau de gevel mei seis korintyske pylders, de argitraaf en de trijehoekige gevel bewarre. By de bou fan 'e tsjerke yn 'e 16e iuw waard de cella folslein ôfbrutsen. Opfallend is it kontrast tusken de klassike gevel en de lytse binnenromte, dy't troch de arsjitekt Giacomo Giorgetti út Assisi yn de 17e iuw yn barokke styl ferboud waard.
Pekel A

De **Pekel A**, of **Pekel Aa** is in lytse rivier tusken Oude Pekela en De Bult beëasten Wynskoat dêr't it yn de Westerwâldske Aa útmûnet.

De nammen fan de doarpen Oude Pekela, Nieuwe Pekela en Boven Pekela krigen harren namme fan de Pekel A. It part dat troch de Pekela's rint wie eartiids in part fan de bopperin. De boarne fan de feanrivier lei yn de Hoetmansmar bewesten it hjoeddeiske Boppe Pekela. Yn de fyftjinde iuw boude de stêd Grins by Suderfean de Pekelboarch.

De namme Pekel A komt nei alle gedachten fan it wurd *pekel* (pikel, mei sâlt sêde wetter) en *A* ferwiist nei in wetterrin, dus de Pekel A betsjut "sâlte wetterstream". Troch it ûnderstrûpen fan it lân troch it wetter fan de Doalert waard de mûning fan it rivierke, dat fan de heechfean yn see rûn, sâltich. Neffens in oerlevering fan de sechtjinde iuw wie yn 1418 it tijferskil tusken Wynskoat en Blijham te sjen. Yn 1427 wie de rivier de skieding tusken Westerwâlde, mei Blijham en Bellingwolde en it westlikste part fan de Fryske goa Reiderlân, dat letter by de goa it Aldamt foege wurde soe. Yn 1566 waard de rivier foar it earst *Pekell Ae* neamd, wylst de Pekelboarch al yn 1482 neamd waard.

De oarspronklike namme koe de Reider Ae west hawwe, want in kaart út 1616/1617 neamt de namme *Olde Reijder Ae alias Olde Pekel Ae*. Oare dokuminten stelle de Pekel A lyk oan de *Rydt* of Rensel, dy't de grins tusken Wynskoat en Blijham foarme. Dy grins rûn fierder súdlik yn de foarm fan in ferdwûne sydstream. Letter kaam de *Veensloot* of *Veenkensloot* (1562) dêrfoar yn 't plak, dy't him ôfspjalte fan de Pekel A en dêrnei súdliker rûn.

Yn it begjin fan de sechtjinde iuw hie de Doalert syn wiidste omfieming en doe ferdwûn suver de ûnderrin fan de rivier oant likernôch it hjoeddeiske doarp Oude Pekela ta. Yn de twadde helte fan de sechtjinde iuw foel it lân om de âlde ûnderrin hinne wer drûch troch it opslykjen en doe ûntstie der in nije wetterrin, dy't de namme Pekel A krige. Ynearsten lei der in slûs by Wynskoaterhegebrêge, dy't by nije ynpolderings ferskate kearen ferpleatst waard. Om 1590 hinne ûntstie de delsetting Wynskoatersyl.

Oarspronklik rûn de Pekel A bewesten it eilân fan Ulsda en mûne justjes fierderop út yn de Westerwâldske Aa. By Wynskoat ferienige er mei de Rensel, in lytse feanrivier dy't by Westerlee ûntsprong. Yn 1596 waard der in nije trochbraak nei de Westerwâldske Aa makke by De Bult, dy't de "Nije Rensel" neamd waard. It ôfdamme part waard *Heerensloot* of *Olde Rensel* neamd. Dy wie wichtich benammen as grinssleat tusken Beerta en it besit fan de stêd Grins op it eardere eilân Ulsda. Inkelde meänders fan de rivier waarden om 1600 hinne rjochtlutsen en oare stikken waarden ôfsnien. It nije kanaal krige de namme *Clocks Nieuwe Diep*, wylst de kringeljende âlde rin tenei *Olde Aa* neamd waard.

Yn 1728 waard de Pekel A kanalisearre en krige doe de namme *Pekelder(hoofd)diep*. Dy kanalisaasje wie nedich fanwegen de feanterij. By it kanaal del ûntstiene dêrnei de doarpen Oude, Nieuwe en Boven Pekela.
Rensel

De **Rensel** is in eardere lytse feanrivier yn Grinslân, dêr't de ferdwûne bopperin fan de grins tusken Wynskoat en Westerlee foarme. Dêr waard oarspronklik de Pekel A mei bedoeld.

Yn 1445 waard der foar it earst sprutsen fan de Rensel. Neffens taalkundige Wobbe de Vries is de namme Rensel ôflaat fan it wurd *ransil*, dat "streamend wetter", mar ek "stilsteand wetter" betsjutte kin. It is nei alle gedachten ôflaat fan it Aldfryske wurd *rene* (streame) mei it taheaksel *-ele* (wetterrin).

It ferlingde fan de Rensel waard letter Pekel A neamd. Yn 1596 waard der in trochbraak yn de rjochting fan de Westerwâldske Aa groeven, dy't ek wol de "Nije Rensel" neamd waard. De âlde rin fan de rivier bewesten Ulsda stie yn de santjinde iuw bekend as *Olde Rensel*, *Heerensloot* of *Olde Reijder Ae alias Olde Pekel Ae*.

De bopperin fan de Rensel waard yn 1636 part fan de Wynskoaterdjip of ek wol de Trekfeart neamd. Yn 1955 waard dat part foar it grutste part tichtsmiten en waard de Wynskoaterdjip ferlein benoarden Hilligerlee. 

It lêste stik dat fan de Trekfeart oerbleau beëasten Wynskoat wurdt noch wol Rensel neamd. Dat waard yn 1923 ferbrede, sa't it gaadliker foar in haven wêze koe. Hjoed-de-dei is it ferbûn mei de Aldamtmar en wurdt it benammen foar rekreaasje bedoeld. De Rensel slút ek oan op de ferbrede Wynskoaterdjip en is ûnder behear fan de provinsje Grinslân.
Westerwâldske Aa

De **Westerwâldske Aa** (Nederlânsk: *Westerwoldse Aa*, ferâldere: *Westerwoldsche Aa*, Dútsk: *Westerwolder Aa*) is in grinsrivier tusken Nederlân en Dútslân.

De Westerwâldske Aa ûntstiet by Wessinghuizen yn de gemeente Stedskanaal by de gearrin fan de Mussel Aa en de gruttere Ruiten Aa, dy't as de bopperin beskôge wurde kin.

## Rin
De rin fan de Ruiten Aa begjint hjoed-de-dei oan de eastlike râne fan Ter Apel. Dêrnei rint er, yn bytsje kringeljend, nei it noarden. It doarp Sellingen leit tusken de rivier en de parallel lizzende Ruiten-Aa-kanaal beëasten it doarp yn. Tsien kilometer nei it noarden rint it wetter tusken Vlagtwedde en Onstwedde en rint gear mei de Mussel Aa. Op dat plak begjint de Westerwâldske Aa.

Dêrnei rint er troch Wedde en dan eastlik by Blijham del. By de útbuorren De Bult by Aldeskâns mûnet de Pekel A yn de rivier út. Dêr wei is skipfeart yn de rivier mooglik. Justjes foar Bad Nijeskâns komt it B.L. Tijdenskanaal út yn de rivier. Dêrnei rint it rivierke by Bad Nijeskâns del nei it noarden  dêr't it yn de Doalert útmûnet. Fan Bad Nijeskâns ôf foarmet de rivier de ryksgrins tusken Nederlân en Dútslân.

Uterdyks, yn de Doalert, wurdt er Bûten Aa of *Schanskerdiep* neamd, en rint sa'n 2½ kilometer westlik by de Nederlânske ouwer del, foar't it nei it noarden yn de rjochting fan de *[[Groote Gat]]* rint, dat ek ta de rin fan de rivier rekkene wurde kin.

## Skiednis
Yn de Midsiuwen waard de Westerwâldske Aa nei it binnenkommen fan de goa Reiderlân mooglik de Reider Ie neamd. Hy rûn ta oant de Punt fan Reide dêr't it yn de Iems útmûne. De grins tusken Westerwâlde en it Reiderlân lei tusken de karspels Blijham en Vriescheloo. Oare boarnen sizze dat dêrmei de Pekel A bedoeld waard.

Yn 1634 waard de namme *Westwolder Aa* foar it earst brûkt troch Cornelis Pijnacker op syn kaart fan Drinte.
Cornelis Pijnacker

**Cornelis Pijnacker** (Pijnacker, 6 july 1570 - Frjentsjer, 12 jannewaris 1645) wie in Nederlânske kartograaf, heechlearaar en diplomaat.

## Biografy
Pijnacker wie in soan fan Adam Dirckss.van Kerckhoven/Pijnacker en Johanna (Jannetje) Adriaensdr. van Polanen. Hy studearre ûnder oare teology yn Leien en yn Heidelberch. Yn 1597 promovearre er yn de rjochten oan de Universiteit Leien. Dêrnei wied er in hoart abbekaat. Doe't er 27 jier wie waard er heechlearaar yn Leiden. Op in hier ôf miste er in promoasje ta rektor fan de universiteit fan Leiden. Teloarsteld oer de gong fan saken sollisitearre er nei in selde soarte posysje yn Grins, wat him yn Leien op ûntslach kaam te stean. Yn 1614 waard er beneamd ta heechlearaar yn de rjochten fan de nije Universiteit fan Grins. Twa jier letter waard er *[[rector magnificus]]* fan dy universiteit.

Pijnacker, *"in de orientaelsche spraecken wel ervaren"*, wie teffens gesant fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen yn ferskate lannen yn it Middellânske Seegebiet, ûnder mear yn Algiers en yn Tunis. 

Hy krige yn it bysûnder de opdracht om in fredesferdrach mei de Barbarijske seerôvers te sluten, eat wat ek nei in twadde útstjoering net bot slagge. Hy rekke yn finansjele problemen ferwikkele troch de hege kosten fan it frijkeapjen fan slaven. Hy gong werom nei Nederlân en festige  him yn 1627 yn Drinte, dêr't er njoggen jier wenjen bliuwe soe. Yn dy tiid brocht er de saken wer op oarder. Hy wie der advokaat, juridysk adviseur en kaartmakker. It wie de tiid dat er de earste sekuere lânkaart fan de provinsje Drinte en fan Westerwolde makke. Westerwolde ûntbriek op eardere kaarten, om 't it as in saneamd generaliteitslân kocht wie troch de stêd Grins yn 1619 en dêrtroch gjin diel útmakke fan de provinsje Grinslân . 

Nei syn Drintske perioade waard er yn de âldens fan 66 jier beneamd ta heechlearaar oan de Universiteit fan Frjentsjer en beklaaide ek dêr de funksje fan rektor magnifikus. Hy soe oan dy universiteit ferbûn bliuwe oant syn dea yn 1645.

Pijnacker wie boaske oan Suzanna van Treslong, dochter fan de geuze-oanfierder Willem Bloys van Treslong en Cornelia van den Heuvel. Nei har ferstjerren troude er fannijs mei Sybilla Boterpot.

Pijnacker is ôfbyld op it betinkrút *Deo Patriae Academiae* (1914) yn it treppehûs fan it Akademygebou yn Grins.

## Publikaasje
**Historysch verhael van den steden Thunes, Algiers ende andere steden in Barbarien gelegen* Dit ferslach waard earst yn 1975 printe.
Reider Ie

De **Reider Ie** of **Reider Ae** wie de fuortsetting fan de Westerwâldske Aa en de wichtichste stream yn it Reiderlân. De Reider Ie bûgde op it plak dêr't de hjoeddeiske Westerwâldske Aa yn de doe folle lytsere Doalert nei it noardwesten en mûne op hichte fan de hjoeddeiske Punt fan Reide út yn de Iems.

De namme *Reider Ae* waard yn de iere santjinde iuw pas neamd, earder waard der allinnich sprutsen fan *Ae* of *Ee*. In kaart út 1616/1617 stelt dat it by dy namme giet om de Pekel A, dy't dêryn as *Olde Pekel alias Reijder A* oantsjutten waard. Ek de Rensel waard yn 1559 *die Rydt* neamd. De eardere rin fan de Westerwâldske Aa by Blijham stie yn de santjinde iuw bekend as *Olde Ae* of *Olde Recker Aa*.

De Reider Ie ferparte it Reiderlân yn twaen. Noch foar de earste trochbraak fan de Doalert waard it Reiderlân bestjoerlik al ferparte en it gebiet beëasten de Reider Ie kaam by East-Fryslân. It is net wis mei hokker rjocht it Reiderlân ferparte waard, mar yn 1427 wie dat al dien. Mooglik late de tsierderijen tusken Skier en Fet yn de iere fyftjinde iuw dêrta. De Reider Ie waard de grins fan it greefskip East-Fryslân.

Nei it trochbrekken fan de Doalert hold de Reider Ie frijwol deselde rin, oant dy yn de iere achttjinde iuw nei it noardwesten begûn te ferskowen. It waard letter ek de ryksgrins tusken Nederlân en Dútslân en it ferskowen fan de rin late ta argewaasje oan beide kanten. Hjoed-de-dei wurdt de namme Reider Ie hast net mear brûkt. Yn plak dêrfan wurdt de namme fan de Westerwâldske Aa brûkt, en uterdyks foar de stream yn de Doalert wurdt de namme *Buiten Aa* brûkt.
Drûchlizzing

*drûchlizzing (alkoholferbod), in ferbod op produksje, opslach, ferfier, ferkeap, besit en konsumpsje fan alkoholhâldende dranken
** Drûchlizzing (Feriene Steaten), it tiidrek dat de drûchlizzing yn 'e Feriene Steaten fan krêft wie, tusken 1920 en 1933
*drûchlizzing (polder), in drûchmeald stik lân dat foarhinne in mar wie of diel fan 'e see útmakke
*drûchlizzing (ûntwettering), it drainearjen fan in wiet stik lân
Goldhoorn

**Goldhoorn** is in útbuorren yn de gemeente Aldamt yn de provinsje Grinslân en leit healwei Finsterwolde en Oostwold. Goldhoorn leit oan de noardkant fan it Blauwestêd-projekt.

## Namme
De namme Goldhoorn is wierskynlik ôflaat fan *gold* (goud) en *horn* (hoeke/herne), dat "tige goede grûn" betsjutte kin. *Goldhoorn* is ek de namme fan in pleats by Loppersum, beëasten Westeremden.

## Skiednis
Tichteby de hjoeddeiske útbuorren stie yn de Midsiuwen in kommanderije (kleaster) fan de Johanniteroarder. De kommanderije waard foar it earst yn skriftlike boarnen yn 1319 neamd, mar is nei alle gedachten earder stifte. It oarderhûs *Fynserwald* foel ûnder de kommanderije fan Steinfurt. Yn 1424 waard it grûnbesit útwreide mei in grut lângoed yn Heiselhusen troch in skinking fan de haadling Brunger fan Locquard. It is net dúdlik wêrom't dat skinken dien waard yn it fier fuort lizzende Goldhoorn. Yn 1446 wiene de tsjinstellings tusken Goldhoorn en Heiselhusen sa grut wurden, dat besletten waard en meitsje fan Heiselhusen in selsstannige kleaster. Tusken 1454 en 1494 waard de selsstannigens fan de kommanderije yn Goldhoorn opheft en waard it in foarwurk fan Easterwierrum

Goldhoorn foel krekt binnen de needdyk fan 1454, dy't fan de Punt fan Reide nei Finsterwolde rûn. It hie ek lêst fan de oerstreamings fan de Doalert, mar nei alle gedachten nei 1509. Yn 1540 waard neamd dat de *gangria in Galkohren* troch de oerstreamings noch mar in bytsje opbrocht. Om 1560 hinne waard de kommanderije ferkocht. Yn 1574 waard it lânguod ferkocht oan de aadlike famylje Sickinge fan Warffum, dy't in tichelwurk úteinsette. Hja sleaten yn dat jier ek in oerienkomst mei it karspel Oostwold om tegearre de mûning fan de Alde Ae ôf te damjen mei in dyk fan goed ien meter heech. It wetter fan de Doalert moast oer de Alde Ae binnenkommen wêze. It tichelwurk stie nei alle gedachten uterdyks en hat oant om 1700 hinne bestien.

It gebiet benoarden Goldhoorn waard stik by stik fannijs ynpoldere; de *[[Oostwolderpolder]]* yn 1769 en de *[[Finsterwolderpolder]]* yn 1819.

It lânguod fan de kommanderije wie nei alle gedachten yn de lânpunt tusken de karspels Oostwold en Finsterwolde, dêr't twa grutte pleatsen steane. It bedriuw Goldhoorn 33 yn Oostwold waard fanâlds de *plaatze Golthoorn* neamd. De oerbliuwsels fan de kommanderij binne faaks yn in stik lân benefter de hjoeddeiske pleats Goldhoorn 14 yn Oostwold. De provinsjekaart fan Beckeringh út 1781 tekenet dêr in tagongsleane mei wat bebouwing.

Benefter de pleats wiene guon klaaiputten, dêr't fanâlds potklaai groeven waard. Al yn de sechtjinde iuw waard dy grûnstof ferkocht oan pottebakkers yn Emden. 

De namme 'Goldhoorn' waard letter brûkt foar in oare boerebedriuw, Goldhoorn 33 yn Finsterwolde. It foarhûs fan dy moaie pleats komt út 1857.
Georgjers

De **Georgjers**, ek stavere as **Georgiërs**, (Georgysk: ქართველები, *kartvelebi*) binne in folk of etnyske kloft dy't har oarsprong hat yn de Kaukasus. Harren taal is it Georgysk, en almeast binne hja Georgysk-otterdoks.

## Ferwizing nei boarne
*Eastmond, Anthony (2010), Royal Imagery in Medieval Georgia, Penn State Press
*Suny, R. G. (1994), The Making of the Georgian Nation, Indiana University Press
*Lang, D. M. (1966), The Georgians, Thames & Hudson
*Rayfield, D. (2013), Edge of Empires: A History of Georgia, Reaktion Books
*Rapp, S. H. Jr. (2016) The Sasanian World Through Georgian Eyes, Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature, Sam Houston State University, USA, Routledge
*Toumanoff, C. (1963) Studies in Christian Caucasian History, Georgetown University Press
Some Like It Hot

## Films
*''Some Like It Hot'' (film út 1939), in Amerikaanske film út 1939
*''Some Like It Hot'' (film út 1959), in Amerikaanske film út 1959 (mei Marilyn Monroe)
*''Some Like It Hot'' (film út 2016), de Ingelske namme fan in Sineeske film út 2016

## Literatuer
*''Some Like It Hot'' (roman fan Zoey Dean), in roman fan Zoey Dean út 2006
*''Some Like It Hot'' (roman fan Lori Wilde), in roman fan Lori Wilde út 2006
*''Some Like It Hot'' (koart ferhaal), in koart ferhaal fan 2004, út 'e bondel *Tales of the Vampires*

## Muzyk
### Albums
*''Some Like It Hot'' (album fan Lou McGarity), in album fan Lou McGarity út 1957
*''Some Like It Hot'' (album fan Barney Kessel), in album fan Barney Kessel út 1959

### Lieten
*''Some Like It Hot'' (liet fan Irene Daye), in liet fan Irene Daye út 1939
*''Some Like It Hot'' (liet fan Sammy Masters), in liet fan Sammy Masters út 1956
*''Some Like It Hot'' (liet fan Matty Malneck en I.A.L. Diamond), in liet fan Matty Malneck en I.A.L. Diamond út 1959 (de titelsong fan 'e film mei deselde namme út dat jier)
*''Some Like It Hot'' (liet fan Coney Hatch), in liet fan Coney Hatch út 1983
*''Some Like It Hot'' (liet fan Power Station), in liet fan Power Station út 1985
**[[It's Hot (Some Like It Hot)]]*, in liet fan Jay-Z út 1999
East-Finsterwolde

**East-Finsterwolde** wie yn de Midsiuwen in karspel yn it Wâld-Aldamt yn de Fryske goa Aldamt, en foel ûnder it Bisdom Múnster.

De Sint-Nikolaastsjerke fan East-Finsterwolde (*Astwinserwalda* of *Oistfinsterwolda*) waard neamd yn in tal grinsferdraggen út 1391 en 1420 en yn in pauslike beneamingsbrief foar pastoar Folkardis de Voestfinzervoelda út 1429. Troch it oanmeitsjen fan de feangrûn wie de delsetting, dy't earst noardliker lei, al earder ferpleatst nei in plak heger op it fean. Yn in karspellist fan it Bisdom Múnster yn de ein fan de fyftjinde iuw wurdt it plak *Astwinserwalda* neamd. It ferpleatsen en it ferdwinen fan it doarp waard altyd taskreaun oan it trochbrekken fan de Doalert, mar it wetter fan de doalert berikte it gebiet pas oan 'e ein fan de fyftjinde iuw. Yn in parochylist út 1500 waard neamd:*Oistfinsterwolde aqua destructa* (East-Finsterwolde troch it wetter fernield). Einlings waard it doarpsgebiet ferlitten fanwegen it trochbrekken fan de Doalert en dêrnei bedobbe rekke ûnder in laach seeklaai en it opslike lân waard yn de sechtjinde iuw fannijs yndike.

De nije namme *Veenhuisen* of *Veenhuißen* waard foar it earst brûkt yn in ferdrach mei de stêd Grins út 1435. Yn in oar dokumint út datselde jier hjit it doarp noch as earder *Oestfinzerwold*. Nei alle gedachten ferhuzen in part fan de bewenners nei in feiliger plak tichter by de Tsjamme. Dêr ûntstie yn de sechtjinde iuw de buorskip Veenhuizen. Om 1520 hinne waard ûnder Termunten in lâneigener út *Veenhussen* neamd, dêr't mooglik dy delsetting mei bedoeld wurde kin. 

De fûneminten fan in krústsjerke mei in toer waarden yn 1826 fûn besuden Ganzedijk yn in tsjerkeheuvel yn de polder de *Vledder* tichteby de mûnen fan Finsterwolde. Dêr waarden ek twa êlder sarkofagen fûn yn in stiennen ferwulft. De fûneminten waarden yn 1844 oprêden en it pún waard brûkt foar it ferhurdzjen fan de dyk troch Nieuw-Beerta. De langhalige tsjerkeheuvel fan East-Finsterwolde hat inkelde iuwen lang eigendom west fan de Nederlânsk-Herfoarme tsjerke fan Finsterwolde. De tsjerkekavel waard yn 1821 ferkocht oan D.J. Mulder om mei de opbringst dêrfan in nije toer finansierje te kinnen.

In foargonger fan dy krústsjerke lei nei alle gedachten op 'e hichte fan Ganzedijk.

Beëasten it Midsiuwske karspel East-Finsterwolde hat nei alle gedachten de delsetting Torpsen lein. Berjochten út de njoggentjinde iuw neame erbliuwsels fan stinzen, dy't hjir en dêr yn it gebiet ferspraat leine.
2279 f.Kr.

## Foarfallen
* Ferstjerren fan kening Sargon, de stifter fan it Akkadyske Ryk. Hy wurdt opfolge troch syn soan Rimûsj.

## Berne

## Ferstoarn
* kening Sargon fan Akkad (* ±2355 f.Kr.) (mooglik ynstee ferstoarn yn 2284 f.Kr.)
2255 f.Kr.

## Foarfallen
* Kening Manisjtûsjû fan Akkad wurdt fermoarde by in gearspanning yn syn hofhâlding. Hy wurdt as hearsker oer it Akkadyske Ryk opfolge troch syn soan Naram-Sin.

## Berne

## Ferstoarn
* kening Manisjtûsjû fan Akkad (* 23?? f.Kr.)
2218 f.Kr.

## Foarfallen
* Kening Naram-Sin fan Akkad komt te ferstjerren. Hy wurdt as hearsker oer it Akkadyske Ryk opfolge troch syn soan Sjar-Kali-Sjarri.

## Berne

## Ferstoarn
* kening Naram-Sin fan Akkad (* 22?? f.Kr.)
2189 f.Kr.

## Foarfallen
* Dûdû stjit Ilûlû fan 'e troan en grypt sa de macht yn it Akkadyske Ryk. Dêrmei makket er in ein oan in trijejierrige snuorje fan gaos, dy't ek wol karakterisearre is as in ynterregnum.

## Berne

## Ferstoarn
2270 f.Kr.

## Foarfallen
* Kening Rimûsj fan it Akkadyske Ryk wurdt fermoarde by in gearspanning fan leden fan syn hofhâlding. Hy wurdt opfolge troch syn broer Manisjtûsjû.

## Berne

## Ferstoarn
* kening Rimûsj fan Akkad (* 23?? f.Kr.)
2169 f.Kr.

## Foarfallen
* Kening Dûdû komt te ferstjerren. Syn soan Sjû-Toerûl folget him op as hearsker oer it Akkadyske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
* kening Dûdû fan Akkad (* 22?? f.Kr.)
2192 f.Kr.

## Foarfallen
* Yn in snuorje fan gaos yn it Akkadyske Ryk komt Imi op 'e troan foar Igigi yn 't plak.

## Berne

## Ferstoarn
Tjalling Hidde Friso Halbertsma

**Tjalling Hidde Friso Halbertsma** (Doorn, 6 maart 1969) is in Nederlânske jurist, antropolooch en Mongoalje-saakkundige.

Hy studearre rjochten oan de Universiteit Maastricht en sosjale antropology oan de Universiteit fan Amsterdam. Yn 1994 rûne er beide stúdzjes ôf.

Tusken 1999 en 2006 wurke er yn Mongoalje en Sina. Halbertsma publisearre ferskate boeken oer syn reizen en skriuwt geregeldwei oer Mongoalje en Sina yn de South China Morning Post, Asian Art en de Nederlânske krante Trouw.

Hy wie kampanje-adviseur fan de minister-presidint en presidint fan Mongoalje en de earste bûtenlanner dy't op it kantoar fan de presidint fan dat lân wurke. Yn 2007 promovearre er op it Nestoriaanske erfgoed fan Binnen-Mongoalje oan de Universiteit Leien.

Halbertsma is bysûnder heechlearaar oan de Universiteit fan Grins.

## Njonkenfunksjes
* CEASG Director International
* Bestjoerslid Halbertsma Stichting
* Bestjoerslid Karel van Lennep Jr. Stichting
* Bestjoerslid Stichting Hudde Fonds

## Bibliografy
**De Verloren Lotuskruisen*, Haarlim: Altamira-Becht, 2002
**Steppeland: Berichten uit Mongolië*, Haarlim, Hollandia-Dominicus, 2003. (Oerset yn it Sineesk en het Tsjechysk)
**Mongolië*, Amsterdam, Koninklijk Instituut voor de Tropen ; De Haach, Novib ; Brussel, 11.11.11, (2005)
**Sprong naar het Westen: In het spoor van de Chinese ontdekker van Europa*, Haarlim: Hollandia-Dominicus, (oktober 2005)
**Nestorian Remains of Inner Mongolia: Discovery, Reconstruction and Appropriation*, 2007, proefskrift, Leien
**Yeti jagers, het verborgen onderzoek naar de Wilde Mens van Centraal-Azië*, Hollandia, 2008
**Early Christian Remains of Inner Mongolia, Discovery, Reconstruction and Appropriation*, Brill, hjerst 2008 (hannelsferzje fan dissertaasje *Nestorian Remains of Inner Mongolia*)

## Keppeling om utens
* halbertsma.com - webside fan Tjalling Halbertsma
1750 f.Kr.

## Foarfallen
*Hammoerabi, kening fan it Aldbabyloanyske Ryk, komt te ferstjerren. Hy wurdt opfolge troch Samsû-ilûna.

## Berne

## Ferstoarn
*kening Hammoerabi fan Babyloanje (*±1810 f.Kr.)
1595 f.Kr.

## Foarfallen
* De Kassiten feroverje Babylon en meitsje dêrmei in ein oan it Aldbabyloanyske Ryk. Se stiftsje de Kassityske Dynasty fan it Babyloanyske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
2004 f.Kr.

## Foarfallen
* In ynfal fan 'e Elamiten en barbaarske stammen út it Sagrosberchtme meitsje in ein oan it bewâld fan 'e Trêde Dynasty fan Oer. De stêd Oer wurdt ferovere en plondere, en de lêste kening, Ibbi-Sin, wurdt kriichsfinzen nommen en meifierd nei Elam.

## Berne

## Ferstoarn
2254 f.Kr.

## Foarfallen
* Naram-Sin, kening fan it Akkadyske Ryk, ferslacht de barbaarske Lûllûby, yn wat no westlik Iraan is.

## Berne

## Ferstoarn
2028 f.Kr.

## Foarfallen
* Kening Sjû-Sin fan Oer komt te ferstjerren. Hy wurdt opfolge troch syn soan Ibbi-Sin, dy't de lêste kening út 'e Tredde Dynasty fan Oer wurde sil.

## Berne

## Ferstoarn
* kening Sjû-Sin fan Oer (* 20?? f.Kr.)
2033 f.Kr.

## Foarfallen
* Yn Mesopotaamje lit Sjû-Sin, de kening fan Oer, de Muorre fan Martû bouwe. Dat is in grutskalich ferdigeningswurk yn 'e alluviale flakte tusken de rivieren de Eufraat en de Tigris, dat as doel hat om fierdere ynfallen fan 'e nomadyske Amoriten yn Mesopotaamje tsjin te kearen.

## Berne

## Ferstoarn