open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Strjitten yn Twizelerheide

De **Strjitten yn [[Twizelerheide]]:**

## B
* Bjirkewei -  

## D
* De Biezen -  
* De Elzen -  
* De Popels -  
* De Reiden -  
* De Resken -  
* De String -  
* De Welle -  
* Doarpsstrjitte -  
* Ds Zylstrawei -  

## F
* Fokke Zwaagmanbuorren -  

## G
* Gealewei -  

## H
* Hegekamp -  
* Hillebrandsloane -  
* Hillebrandsreed -  
* Hiltsjemuoiswâlden -  

## I
* Ikewei -  
* It Heideloantsje -  
* It Skeanpaad -  

## J
* Jinkepaad -  

## K
* Koekoeksblom -  
* Koelstrawei -  
* Kûkhernsterpaed -  

## N
* Nije Buorren -  

## O
* Oane Binnesloane -  

## P
* Pleinpaad -  

## R
* Reapdraaiersreed -  

## S
* Sije Hesterstrjitte -  
* Skoalstrjitte -  
* Smitswei -  
* Stuolwynderspaad -  
* Swaddepaad -  

## T
* Tsjerkepaad -  
* Turreplant - reidplant Tuorrebout

## W
* Wetterroas -  
* Wyldekamp -  
* Wyldpaed East -  
* Wyldpaed West -  
* Wylgewei -
Strjitten yn Warten

De **Strjitten yn [[Warten]]:**

## A
* Ald Djip -  
* Ald Fean -  
* Aldhiem -  

## B
* Boargemaster Waldastrjitte -  
* Bûtenstreek -  

## W
* De Bleek - Blikke
* De Greiden - Greide 
* De Mieden -  Miede
* De Nije Reed -  

## E
* Easterbuorren -  

## G
* Grêft -  

## H
* Hellingpaad -  
* Haadstrjitte -  

## K
* Karriderspaad -  

## L
* Leechlân -  

## M
* *Master van Loonpaad* - skoalmaster Jimke fan Loan 
* Meagere Weide - beëasten Warstiens, eartiids *Magere weyde* yn de betsjutting fan lân dat net folle opbringt. 
* Midsbuorren -

## N
* Nijpaad -  

## O
* Oeble Om Wei -  
* Oer de Barten -   

## P
* Princehof -  

## R
* Rûnwei -  

## S
* Skoallestrjitte -  
* Stoatersreed -  
* Stûkenwei -  
* Stûkleane -  

## T
* Taanpôle -  
* Tsjerkepaad -
Strjitten yn Winsum

De **Strjitten yn [[Winsum (Fryslân)|Winsum]]:**

## B
* Boskdyk - 

## D
* De Haven -  
* De Nije Herne -  
* De Omrin -  
* De Terp -  

## F
* Fikarusleane -  
* Froonackerdyk - dyk nei Frjentsjer, dat eartiids Froonacker hjitte  
* Grutte Streek -

## H
* Hegeterp -  

## I
* Iisbaanstrjitte -  
* It Heechhout -  

## K
* Kleasterdyk -  
* Koaidyk -  

## L
* Lytse Streek -  

## M
* Meamert - buorskip Meamert east fan Winsum en noardwestlik fan Baard  
* Meamerterdyk - dyk nei Meamert 
* Mied'igge -  
* Molepaad -

## P
* Pier Winsemiusleane - abbekaat en skiedskriuwer Pier Winsemius

## S
* Sint-Japiksdyk - dyk nei it eardere Sint-Japikskleaster  
* Skâns -  
* Skyldummerreed - reed nei de buorskip Skyldum
* Spannumerdyk - dyk nei it doarp Spannum
* St. Michaelsberch -  
* Stjelpdyk -  
* Sulverstrjitte -

## T
* Tsjerkebuorren -  

## U
* Utbuorren -  

## W
* Weakens - Weakens is in buorskip besuden Winsum.
José Vigeveno

**José Vigeveno** (Amsterdam 30 maaie 1891 - Kamp Westerbork, 12 novimber 1943) wie fise-konsul fan Nikaragûa en ûndernimmer. 

Vigeveno wie fan joadsk komôf. Hy wie in soan fan Gabriël Vigeveno en Henriëtte Goudstikker. Yn Amsterdam hie er ek de lieding oer keunsthannel Goudstikker. Op 30 maaie 1922 boaske er yn Charlottenburg, (Dútslân) oan Ilse Benario (*Hamboarch, 1899). 

Yn 1925 wie Vigeveno ien fan de oprjochters fan de N.V. Nederlandsche Thermochemische Fabrieken (NTF) yn Amsterdam, no Rendac. Yn 1926 waard yn Sumar de earste fabryk iepene, it saneamde 'stjonkfabryk'. It wie de earste fabryk yn Nederlân foar it ferwurkjen fan kadavers.

Vigeveno stoar yn Kamp Westerbork oan in 'hertferlamming' . 

Yn Sumar is in strjitte nei him neamd.

## Keppeling om utens
* José Vigeveno op www.joodsmonument.nl
Aebingastate (Ie)

**Aebingastate** of **Oudt-Fenne sate** wie in state oan de Humaldawei ûnder Ie, yn de gemeente Dongeradiel.  Op it eardere stateterrein stiet in pleats út 1805.

It is ûndúdlik wêr't de Humaldastate krekt stien hat. Neffens Paul Noomen stie  Humaldastate op it stee noardwest fan it doarp dêr't no in tal wenten steane oan de Humaldawei en net op it steed wat fierder fan it doarp, dêr't no de pleats Æbinga State stiet. De betizing is mooglik ûntstien meidat Humaldastate yn 1640 en 1700 yn de stim- en floreenadministraasje Æbinghastate neamd wurdt.

Æbingastate waard yn it earstoan Oudt Fenne-sate neamd. Dit goed, tichtby Humalda, is tusken 1640 en 1700 eigendom fan de Aebinga fan Humalda's wurden. Yn 1832 lei der noch in brede grêft om de pleats. De hjoeddeiske pleats waard yn 1805 foar it grutste part boud fan ôfbraakmateriaal. Dat wie doe wizânsje troch de krapte oan boumaterialen ûnder de Frânske oerhearsking.

## Bewenners
* 1640 Jan fan Aysma fan Marrum, eigener Lammert Symens, brûker
* 1698 jonker Frans Binnert Glins fan Humalda, eigener Frans Reiners, brûker
* 1728 "de kinderen van Reitse Sapes vrouw", eigener Pieter Siux, brûker
* 1832 erven Reitse Iepes Humalda en mei-eigener
Bedford (Ingelân)

**Bedford** is in plak yn it bestjoerlike gebiet Bedford, in het Ingelske greefskip Bedfordshire.

## Skiednis
De namme ofan de stêd soe ôflaat wêze fan in Saksyske haadman mei de namme Beda en de furde fan de rivier de Great Ouse. Bedford wie in merkstedsje fan de iere midsiuwen ôf. De angelsaksyske kening Offa fan Mercia waard yn 796 beïerdige yn Bedford. Yn 886 waard it in grinsstêd tusken Wesseks en Danelaw. It wie it haadplak fan de Barony Bedford. Yn 919 boude Edward de Alde it earst bekende fort oan de súdouwer fan de Ouse. It ford waard ferneatige troch de Denen. Willem II skonk de barony Bedford oan Paine de Beauchamp dy't dêr in nije sterke fêsting boude yn 1224 dêr't no allinne in lytse hichte fan oer is.

Bedford krige syn *borough*-status by sjarter yn 1166 fan Hindrik II en furdige twa leden ôf nei it *unreformed House of Commons*.

Bedford bleau in lytse agraryske stêd; in de stêd en omkriten wie wol de meast wichtige yndustry it langste skoft fan de Midsiuwen.  Fan likernôch 1560 ôf waarden Bedford en Bedfordshire ien fan de grutte sintrums fan de Ingelske kantyndustry, dêr't betûfte faklju sa as Famingen en letter ek Hugenoaten har nei wenjen en wurkjeb sette,, ek yn de oanswettende *[[Greefskippen fan Ingelân|county]]*. Kant bleau ekonomysk fan belang foar Bedford oant de iere 20e iuw.

De rivier Great Ouse waard befarber oant Bedford ta yn 1689. Wol waard doe fan minder belang en de brouwerij waard de meast wichtige yndustry yn de stêd.

Yn 1660 waard John Bunyan foar 12 jier fêstset yn de finzenis fan Bedford. Dêr hat er syn *The Pilgrim's Progress* skreaun.

Yn 19e iuw feroare Bedford yn in technysk sintrum fan belang. Yn 1832 kaam dêr gasferljochting, it spoar berikte Bedford yn 1846, de earste nôtbeurs waard boud yn 1849 en ôfwettering en rioelen waarden yn 1864 oanlein.

## Demografy
Bedford hat in opfallend heech persintaazje minsken fan Italjaansk komôf. Benei 30% fan de befolking hawwe Italjaanske foarâlden (folkstelling 2001).

## Berne yn Bedford
* Denys G. Wells (1881-1973), keunstskilder
* Harold Abrahams (1899-1978), atleet
* John Le Mesurier (1912-1983), akteur
* Ronnie Barker (1929-2005), komyk en akteur
* Holly Aitchison (1987), golfster
* Jonathan Stroud (* 1970), skriuwer
Karspel

**Karspel** of **kerspel** (Aldfrysk: *zerskspel, zerkspul, ziurkspil*) is de midsiuwske namme foar parochy, tsjerkedoarp of tsjerkegemeente.

It karspel as gebiet fan in parochy of tsjerklike gemeente wie fanâlds part fan de tsjerklike organisaasje fan in bisdom. De grinzen datearje faak út de 11e of 12e iuw. Fanwege  befolkingsgroei en ûntginning fan woaste grûn of spjalting waarden dy grinzen wizige. Nei de reformaasje kaam it by de protestantsk wurden parochys ek ta grinsferoarings. Omdat de grinzen fan in karspel meast deselde wienen as dy fan it richteramt of skoutambt wurdt it wurd karspel ek wolris as synonym dêrfoar brûkt.

Fan de 16e iuw ôf waard it begryp karspel hieltyd mear brûkt om de bestjoerlike ienheid oan te tsjutten dy't nei de Bataafske Revolúsje 1795 de boargerlike gemeente foarmje soe. Somtiids binne by de foarming fan de gemeenten karspels gearfoege ta ien gemeente.

Yn geografyske nammen komt karspel faak foar. Bygelyks wie it gebiet om de stêd Swol hinne oant 1967 in selsstannige gemeente ûnder de namme Swollerkerspel en bestie oant 1966 besuden Weesp de gemeente Weesperkarspel.

Ek de nammen fan de gemeentes Achtkarspelen (de acht tsjerkedoarpen dy't ta it Bisdom Munster hearden) en Harenkarspel (Noard-Hollân) en in tal Noard-Hollânske plakken ferwize noch nei de tsjerklike skiednis. Soms falt in karspel ûnder de parochy fan in plak mar leit it yn in oare gemeente. 

Streekoantsjuttingen foar it gebiet dat gearfoel mei it karspel of dat it nivo boppe of ûnder it kerspel foarme, binne ûnder oaren:
*ambacht
*(boer)marke
*buorskip of boerskip
*gritenij
Salisbury (Ingelân)

**Salisbury** (histoaryske nammen: *New Sarum* en *Sorbiodunum*) is in stêd (*city*) yn de *[[unitary authority]]* Wiltshire, yn it Ingelske seremoanjele greefskip Wiltshire, yn de regio Súdwest. De stêd leit oan de rivier de Avon.

De skiednis fan de stêd giet werom oant de izertiid. De Romeinen neamden it plak "Sorbiodunum". De Normandjers bouden dêr in kastiel dat sy "Sarum" neamden. De oerlevering wol hawwe dat Willem de Oermasterder dêr syn lienmannen byinoar rôp om him fannijs trou te swarren. It plak hjit no Old Sarum.

Yn 1220 sette biskop Richard Poore út ein mei de bou fan de katedraal, dy't yn mar 38 jier - foar it grutste part - foltôge waard. De 123 meter hege toerspits is fan 1330 en is de heechste fan it Feriene Keninkryk. De bibleteek fan de katedraal hat ien fan de fjouwer oerbleaune eksemplaren fan de oarspronklike Magna Karta. De stêd, dy't doe noch New Sarum hiet, krige yn 1227 stedrjochten.

Op 13 km noardeastlik fan de stêd, op de *[[Flakte fan Salisbury|Salisbury Plain]]*, leit it pre-histoaryske monumint Stonehenge.

## Partnerstêden
*  Saintes (Frankryk), sûnt 1990
*  Ksanten (Dútslân), sûnt 23 april 2006

## Berne yn Salisbury
* Michael Crawford (19 jannewaris 1942), akteur
* John Rhys-Davies (Salisbury, 5 maaie 1944), akteur
* Anthony Daniels (21 febrewaris 1946), akteur
* Tim Hodgkinson (1 maaie 1949), musikus en komponist
* Joseph Fiennes (27 maaie 1970), akteur
* Duncan James (7 april 1979), sjonger


Ofbyld:Queen Elizabeth Gardens 2011.jpg|*De Keninginne Elisabet-tún oan de Avon*
Ofbyld:Salisbury, England 01.jpg|*Strjitte yn Salisbury*
Ofbyld:Salisbury by 03.JPG|*Sintrum* 

## Keppeling om utens
* Offisjele webside foar toeristen
Terskmasine

In **terskmasine** (in útfining út 1784 fan de Skot Andrew Meikle (1719 – 1811)) wurdt brûkt foar it terskjen fan nôt. Foar de komst fan de meantersker (*combine*) waard in stasjonêre terskmasine brûkt, dy't it terskjen mei de flaai ferfong. 

Ek wienen der terskmasines dy't mei de hân oandreaun waarden. 


Ofbyld:Bundesarchiv Bild183-R0210-354, Dahlwitz, Dreschen des Getreides.jpg|Dútske terskmasine anno 1948
Ofbyld:Trebbiatura.JPG|Stasjonêre terskmasine
Ofbyld:Batteuse 1881.jpg|Troch hynders oandreaune terskmasine út 1881
Sibylle van Griethuysen

**Sibylle van Griethuysen** (Buren, 1621 - Veenendaal, 1699) wie in Nederlânsk dichteresse út Kollum, neamd yn it wurk fan Gysbert Japix as 'dy blomm' in Peerl fen Grinzerlân'.

## Libben en wurk
Sibylle waard berne as njoggende en lêste bern fan in ienfâldige glêsmakker. Op har 17e jier troude Beliken sa't sy thús neamd waard, mei Upke Hermans Wytzema, in Fryske apteker mei wa't sy har yn Kollum nei wenjen sette. Se learde Frânsk en Latyn, lei har ta op de stúdzje fan de letterkunde yn dy talen en skreau op fersyk fan de Ljouwerter drukker en útjouwer Claude Fonteyne, lofdichten foar de boeken dy't hy útjoech.

Dy lofdichten op bestelling wienen, út soarte, tige froed en deugdsum. Har earste frije dichtwurk lykwols, dat hja op har 25e skreau, joech fuortendaliks in protte opskuor. It pear wie wilens nei Appingedam ferhuze, dêr't op dat stuit striderij wie tusken twa grifformearde predikanten. Fan Griethuysen beskreau de kwestje yn in stikeldicht mei de titel: *Spreeckende schildery*.

It pear wenne noch oant yn 1654 yn Appingedam, eardat sy yn 1654 nei Grins ferfearen. Yntusken hie Sibylle har mear rjochte op lju fan in heger seedlik en yntellektueel nivo en hie sy kunde krigen oan Hollânske dichters sa as Constantijn Huygens, Jan Vos, Hendrik Bruno en Joan Blasius, mei wa't hja korrespondearre en gedichten útwiksele.

Nei de dea fan har man gong se werom nei Buren. Op 16 augustus 1674 boaske se twads oan Reynier Cornelis Groenevelt, in begoedige widner, mei in protte ynfloed, út Veenendaal. De tsjerke dêr't it houlik ynseinige waard, de Alde (of Sint-Salvator) Tsjerke oan de merk yn Veenendaal, is ek it plak dêr't Sibylle yn 1699 en har man, acht jier earder beïerdige waarden.

## Wurk
* 1645 - *Sibyllae à Griethuysens in rijm gestelde Claeg-liederen Jeremiae, met verlichtinge derselver* (Digitale ferzje)
* 1646 - *Sibylle van Griethuysens Spreeckende schildery. Afbeeldende een corte verclaringe over het vierde vers des eersten capittels, uyt het Hoge Liedt Salomons: Cantic. 1. vers. 4. Treckt my, ...* (Digitale ferzje)

## Keppeling om utens
* [Profyl by de [DBNL]]
Adriaen Brouwer

**Adriaen Brouwer** (Oudenaarde, 1605 - Antwerpen, foar 1 febrewaris 1638) wie in Flaamsk of Brabânsk keunstskilder út de barokperioade en tekener dy't benammen yn de Noardlike Nederlannen wurke.

Brouwer wie ien fan de bekendste sjenreskilders út de 17e iuw. Hy soe op skilders as de ''Van Ostade''-bruorren en David Teniers de Jonge in grutte ynfloed hân hawwe. Syn wurk waard sels troch keunstners as Rembrandt en Rubens samle en bestudearre. Fan Adriaen Brouwer binne mar 60 net-datearre wurken bewarre bleaun.

Brouwer stoarn blykber as in earme maan en waard begroeven yn de tsjerke fan de Karmeliten.

## Literatuer
*  - *Adriaen Brouwer und das niederlandische Bauerngenre 1600-60*, tentoanstellingskatalogus (München, Alte Pinakothek, 1986)
*  - *Adriaan Brouwer*, 1948.
Aert de Gelder

**Aert (of: Arent) de Gelder** (Doardt, 26 oktober 1645 - dêre, 27 augustus 1727) wie in Nederlânske keunstskilder.

De Gelder wie earst learling fan Samuel fan Hoogstraten en gie dêrnei nei Amsterdam, dêr't hy fan 1661 - 1667 by Rembrandt wurke en dy syn lêste learling wie.
Daarna gied er werom nei. Hy bleau wurkjen yn de trant fan syn learmaster: brede pensielstreken, skrassen yn de ferve en soksoarte ljochtkontrasten. De Gelder skildere benammen bibelske ûnderwerpen en portretten. 

## Skilderijen
* Juda en Thamar, ± 1681 (Wenen, Gemäldegalerie der Akademie der bildenden Künste)
* Kening David, ± 1683 (Amsterdam, Ryksmuseum Amsterdam, ynfolnûmer A 2695)
* It toilet fan Esther, ± 1684 (München, Alte Pinakothek)
* Portret fan tsaar Peter de Grutte (Amsterdam, Ryksmuseum?)
* Selsportret as Zeuxis (Frankfurt am Main, Städelsches Kunstinstitut, ynfolnûmer 1015))
* Passyrige (± 1715, 22 doeken, wêrfan tsien yn Aschaffenburg, Schloss Johannisburg, en twa yn Amsterdam, Ryksmuseum)
* Portret fan Hermannus Boerhaave mei syn frou en dochterke, ± 1724 (Amsterdam, Ryksmuseum, ynfolnûmer A 4034)

## Literatuer
* Tentoanstellingskatalogus Dordrechts Museum, *Arent de Gelder (1645-1727), Rembrandts laatste leerling*. Dordrecht / Keulen / Gint, 1998.

## Keppeling om utens
* Ryksmuseum
* Steateoersetting
Banka

* Banka (Banka-Billiton), in Yndonesysk eilân yn de provinsje Banka Billiton.
* Banka (Noard-Celebes), in Yndonesysk eilân yn de provinsje Noard-Celebes.
* Banka (distrikt), in distrikt de Yndiaaske steat Bihar.
* Banka (Yndia), it haadplak fan dat distrikt

* Strjitte Banka (Sumatra), in Yndonesyske seestrjitte tusken de eilannen Sumatra en Banka.
* Strjitte Banka (Celebes), in Yndonesyske seestrjitte tusken de eilannen Celebes en Banka.
Anna Bijns

**Anna Bijns** (Antwerpen, 1493 - 1575) wie in dichteresse út de oergongstiid tusken midsiuwen en renêssânse.

Hja bleau net-troud en joech les op in Antwerpske skoalle. Wyls wie de reformaasje yn folle gong, in ûntwikkeling dy't Anna fel ôfwisde. Gedichtebondels fan har hân kamen út yn 1528, 1548 en 1567. Dêryn keart se har fûleindich tsjin de lutheranen, dy't se as ôfgryslike ketters beskôge.

## Rederikerspoëzij

Har werk fertoant in soad trekken fan de rederikerspoëzij en ta dy rederikers wurdt se dan ek rekkene. Al hienen de rederikers meast in drok selskipslibben, Anna Bijns hat har as frou nea by in rederikerskeamer oanslute mocht. Lidmaatskip wie allinnich tastien foar manlju.

De "refereinen" (gedichten) dy't se skreau, fertoane in grut masterskip fan de foarm. Yn ûndersteand fragmint út *Dit sijn de miraculen die Luther doet* falle de kenmerken fan rederikerspoëzij waar te nimmen:

::*[[Maarten Luther|Luther]] werct wondere, ic bens orcondere.* (tsjûge)
::*Dat* (wat) * hier voortijts recht was, maekt hij nu crom;*
::*Duecht heet hij sonde, ende ooc bijsondere* (deugd neamt hy sûnde)
::*Wijse geleerde mannen maect hij dom*.

De brûkte stylfiguer is bedoeld om de pointe te ûnderstreekjen: troch de irony (krekt it omkearde fan wat hja bedoelde) wurdt it stânpunt fan de dichteresse krekt beklamme, en dat stânpunt is: Luther syn opponinten binne wiswol wiis en geleard. Luther pervertearret de wierheid. Irony is in soad brûkt ynstrumint by de Rederikers.

Ek yn de foarm binne rederikerseleminten werom te kennen: it binnenrym yn de earste rigel: *wondere — orcondere*, en de wurdboarterij *sonde — bijsondere* yn de tredde. As lêste toane de tsjinstellings *voortijts — nu*, *recht — crom*, *wijse — dom* grote, en neidruklike, oandacht foar it wurdspul.

## Har wurken

**[[Schoon ende suverlijc boecxken inhoudende veel constige refereinen]]* (Antwerpen 1528).
**Refereinen*, A. Bogaers e.a. ed. (Rotterdam 1875).
**Nieuwe refereinen*, W.J.A. Jonckbloet e.a. ed. (Gint 1886).
**Onuitgegeven gedichten'’, A. Soens, ed. Leuvensche Bijdragen 4 (1902) 199-368. 
**Schoon ende suverlijc boecxken*, L. Roose ed. 2 dielen (Leuven 1987) ([[faksimilee]] edysje).
**t Is al vrouwenwerk. Refreinen*, H. Pleij ed.(Amsterdam 1987).

==Literêre priis==
Sûnt 1985 wurdt de [[Anna Bijns Priis]] alle jierren útrikt, om en om foar [[poëzy]] en [[proaza]], oan in frouljus auteur. 

== Keppeling om utens==
* Portret yn [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/Bijns,%20Anna Digitaal Frouljuleksikon]
* [http://www.annabijns.nl/index.html Side Anna Bijns Priis]
* [http://users.telenet.be/gaston.d.haese/anna_bijns.html *Priesters zijn menschen als ander liên''] - Gedicht Anna Bijns online
* De trjie gedichtesamlingen by dbnl.nl
Kim Kardashian

**Kimberly Noel "Kim" Kardashian** (Los Angeles, 21 oktober 1980) is in Amerikaanske styliste, aktrise, model en telefyzjebekendheid fan Armeensk, Nederlânsk en Skotsk komôf. Se is fral bekend troch har turbulinte priveelibben, realityshow *Keeping Up with the Kardashians*. Teffens hat sy in moade- en in parfumline.

## Famylje
Kardashian is de dochter fan de Iraanse Robert Kardashian (1944-2003), dy't bekend wurden is as abbekaat fan de destiids fan moard beskuldige O.J. Simpson. Har mem is Kris Jenner (Houghton, San Diego, 1955). Sy hat in âldere suster, Kourtney (1979), in jongere suster, Khloe (1984), in jongere broer, Robert Jr. (1987) en twa healsusters, dyt har mem krige mei atleet Bruce Jenner: Kylie en Kendall. Fia Jenner hat Kim Kardashian ek styfbroers Burton, Brandon en Brody en styfsuster Casey.
Al dy sibben hawwe in rol yn de rige *Keeping Up With The Kardashians*, útsein Robert Kardashian, dy't nei syn skieding fan Kris Jenner oan kanker stoar.

## Sekstape
Kardashian har priveelibben waard net folle oer praat oant der in fideobân foar it ljocht kaam dêr't op te sjen wie hoe't sy seks hie mei har freon fan doe R&B sjonger Ray J (de broer fan sjongster Brandy). Sy klage Vivid Entertainment oan, dy't de bân útbrocht hie. Nei in skikking fan fiif miljoen dollar luts sy de oanklacht yn.

## Aktivisme
Kardashian stipet de erkenning fan de Armeenske genoside yn it iepenbier sa faak at sy kin en hat Barack Obama en it regear fan de Feriene Steaten oantrune de genoside ta te jaan. 

Op 1 april 1 2010 die Kardashian mei oan Cyndi Lauper har *Give a Damn*kampanje dy't liede moast ta in breder bewustwêzen fan diskriminaasje fan de LGBT-mienskip yn it ramt fan har *True Colors Fund*. De kampanje rôp hetero's op om it op te nimmen foar homo's, lesbyske froulju, biseksuelen, transgenders en de diskriminaasje te stopjen.

## Filmografy

|-

|-
| 2008
| *[[Disaster Movie]]*
| Lisa
| 
|-
| 2009
| *[[Deep in the Valley]]*
| Summa Eve
| 
|-
| 2013
| **'
| Ava
| 
|-
| 2016
| **'
| As har sels (stimme)
| 
|-
| 2018
| *[[Ocean's 8]]*
| As har sels
| Cameo appearance
|-
| 2021
| *[[PAW Patrol: The Movie]]*
| Delores (stimme)
| 
|}

## Televisie en oar wurk
* *[[WrestleMania XXIV]]* (maart 2008)
* *[[WWE Raw]]* (1 ôflevering, maart 2008)
* Fideoklip *[[Thnks fr th Mmrs]]* fan Fall Out Boy (2007)
* *[[The Tyra Banks Show]]* (1 ôflevering, 2007)
* *[[Chelsea Lately]]* (2007)
* *Más vale tarde* (2007)
* *[[Keeping Up with the Kardashians]]* (8 ôfleveringen; 2007, 8 ôfleveringen; 2008)
* *[[The View (televisie)|The View]]* (1 ôflevering, novimber 2007)
* *[[Entertainment Tonight]]* (1 ôflevering, septimber 2007)
* *[[Sunset Tan]]* (1 ôflevering, 2007)
* *[[Beyond the Break]]* (1 ôflevering, 2006)
* *[[The Simple Life]]* (2 ôfleverings, 2006)
* *[[MTV Cribs]]* (1 ôflevering, 2007)
* *[[Kourtney and Kim take New York]]* (hiele seizoen 1, 2011)
Boltastate (Holwert)

**Boltastate** lei fier east fan Holwert, yn de gemeente Dongeradiel en tichter by de buordoarpen Ternaard en Hantum as by Holwert. Op it âlde steed stiet yn 2009 in pleats.

De âldste boarnen neame it pachtgoed sûnt 1511, mar it hûs moat al earder bewenne west hawwe. 
Aldst bekende bewenner is pachter Goewert Bolte yn 1511, en wurdt it *Bolte guedt* en *Bolte state* neamd; yn 1640 Boltha en yn 1718 en 1850 Bouta. De namme Bolta wie fan in mei "-bold" gearstalde persoansnamme ôflaat. Yn de lette midsiuwen waard er neffens it famyljewapen Bolta lykwols mei "bout", pylk, yn ferbân brocht.
Bolta wie yn 1511 foar it grutste part eigendom fan Tzalingh Entez (Bolta), dy't him nei syn frou Eysinga neamen gie. De komôf fan Boltastate wurdt begryplik tsjin de eftergrûn fan wat yn it Burmaniaboek oer Tzalinghs foarteam stiet: "deze Tialingh was de zoon van Inte Bolta uit Fokel Helbada te Ferwerd; en Intes ouders waren weer Poppe Bolta in Holwerd en Ets Jaerla". As famyljewapen wurdt opjûn: trije pylken of "bolten".

Bolta, 56 pûnsmiet grut, waard yn 1511 dus troch in neikommeling fan de âlde Bolta's ferpachte; ek de pastoar en de prebendaris fan Holwert en de Fransiskanen en Dominikanen lutsen doe in rinte út it goed; it gehiel waard foar 29 floreen oanslein. Yn 1640 wie Doed fan Holdinga, in efterefterpakesizzer fan Tzalingh Bolta alias Eysinga, de eigneresse fan Bolta. Yn 1700 wie de grutte wyls 80 pûnsmiet, mar it floreenbedrach wie sa goed as lyk oan dat fan 1511: fl. 28. It wie doe eigendom fan "de Gravinne Carlson" oftewol Isabella Susanna thoe Schwarzenberg en Hohenlansberg fan Grut Terherne yn Bitgum. It waard ferpachte oan Gaetske Jans, widdo fan Jacob Jacobs. Isabella ferstoar yn 1723 en har erfgenamten hawwe dit goed blykber ferkocht, want yn 1728 wie it eigendom fan Sybe Gerbens Potter en Djurre Clasen, elts foar de helte, dy't it ferhierden oan Æbe Thijssen. Mear as 100 jier letter binne de erfgenamten fan Klaas Tigler út Ljouwert eigeners.

Fan Bolta binne gjin âlde ôfbylden bewarre bleaun. Op de kaart fan Winsemius út 1622 komt ûnder Holwert Bolta as "edele state" foar, miskien betize mei Bonga; fan soksoarte betizing wie yn elk gefal op de âlde Schotanuskaart (1664) sprake.
Bolta lei yn it uterste easten fan de parochy Holwert, oan de Tsjettelfeart. It fertoant op kaarten gjin bysûndere skaaimerken dy't oan de âlde status tinken diene: gjin stinswier, en ek gjin brede grêft.

## Eigeners
* Poppe Bolta te Holwert, troud mei Ets Jaerla. Soan:
* Inte Bolta, troud mei Fokel Helbada út Ferwert. Soan:
* Tialingh Bolta, troud mei Hac Eysinga. Tialingh wie eigener yn 1511. Soan:
* ?Feye Eysinga, troud mei Trin Hobbes Hermana. Dochter:
* ?Hack Eysinga, troud mei Botte fan Holdinga fan Eanjum. Soan:
* ?Wilcke fan Holdinga, troud mei Haring Roorda. Dochter:
* Doedt fan Holdinga, eigenaresse yn 1640
* Isabella Susanna thoe Schwarzenberg en Hohenlansberg, eigenaresse yn 1700
* Sybe Gerbens Potter en Djurre Clasen (50/50) eigeners yn 1728
* erven Klaas Tigler, eigeners yn 1832
Jong-Turken

De **Jong-Turken** of **Jongturken** is de bynamme foar in groep Turkske ofsieren dy't yn 1908 in steatsgreep útfierden. Sy hiene har' nocht fan de it ôfbroazeljen fan it Osmaanske Ryk en de dekadinsje oan it hof, dat hja ferienigen har yn in geheime feriening, it sekuliere en nasjonalistyske "Komittee foar Ienheid en Foarútgong", mei de bynamme *Jong-Turken*. De pleatslike ôfdielingen organisearren har lykas de Italjaanske Karbonary op de manier fan frijmitselderslôzjes.

De Jong-Turken, laat fan Mustafa Kemal Atatürk, hawwe Turkije omfoarme ta in sekuliere en op it westen rjochte steat.
Maria Sibylla Merian

**Maria Sibylla Merian** (Frankfurt am Main, 2 april 1647 - Amsterdam, 13 jannewaris 1717) wie in Dútske keunstneresse en entomologe dy't planten en ynsekten bestudearre en dêr detaillearre tekeningen fan makke. Har waarnimmingen en dokumintaasje fan de metamorfoaze fan rûpen oant flinters binne in wichtige, mar net sa bekende, bydrage oan de entomology. Foar safier't witten is wie sy de earste dy't ynsekten mei de planten dêr't sy op libje tekene hat. 

Maria Merian wie in healsuster fan de graveur Caspar Merian.

## Bibliografy
* Maria Sibylla Merian: *Neues Blumenbuch*, Neurenberch, 1675
* Maria Sibylla Merian: *Der Raupen wunderbare Verwandlung und sonderbare Blumennahrung*, 3 Bde. Graff, Neirenberch 1679-1683
* Maria Sibylla Merian: *Metamorphosis insectorum Surinamensium*, Amsterdam, Gerard Valck, 1705.
* Maria Sibylla Merian, *Metamorphosis of the Insects of Surinam*, De Walburg Press, Sutfen, 1982. ISBN 90-6011-077-3 


Ofbyld:Merian insectes Surinam.jpg
Ofbyld:Merian Metamorphosis XXVII.jpg
Ofbyld:Merian Metamorphosis XXIII.jpg
Ofbyld:Guavenzweig.jpg


## Literatuer
* Eckhard Hollmann (Editor): *Maria Sibylla Merian: The St. Petersburg Watercolours* (Hurdkaft) Prestel publishing, 2003 ISBN 3-7913-2927-8
* Kim Todd: Chrysalis: *Maria Sibylla Merian and the Secrets of Metamorphosis.* Harcourt publishers 1e ed (2007) ISBN 0-15-101108-7
* Maria Sibylla Merian: Flowers, Butterflies and Insects: All 154 Engravings from "Erucarum Ortus" (Dover Pictorial Archive Series)Dover Publications (1991)ISBN 0-486-26636-2
* Kurt Wettengl (red). *Maria Sibylla Merian: kunstenares en natuuronderzoekster 1647-1717* (1998) Haarlim: Teylers Museum ; Bloemendaal: Becht ISBN 90-230-0976-2
* Ella Reitsma: *Maria Sibylla Merian & Dochters, Vrouwenlevens tussen kunst en wetenschap*. Swol: Waanders, 2008. ISBN 978-90-400-8457-7

## Keppelings om utens
* [Biografy yn [Digitaal Frouljus Leksikon fan Nederlân|DVN]]
*  webside oer M.S.Merian
* online ferzje fan *Metamorphosis insectorum Surinamensium*
* Online ferzje fan 'der Raupen wunderbare Verwandlung' 
* webside fan Ella Reitsma oer boek oer M.S.Merian
Djipswâl (Súdhorn)

**Djipswâl** (Nederlânsk en offisjeel: *Diepswal*) is in buorskip/streek yn de gemeente Westerkertier yn Grinslân.

Djipswâl bestiet út inkele huzen oan de "stille" kant fan it Hoendjip — oan de "drokke" kant is de provinsjale wei fan Enumatil nei Briltil.

De lizzing ferklearret ek fuort de namme: lizzen op de *wâl* (= kaai of ouwer) lâns it (Hoen)*djip*. De kaai is de wetterskieding fan de Fanerpolder. De wei nei it gemaaltsje fan it Moledjip, fan dizze polder is dan ek de ienige (dearinnende) dyk fan it buorskip.
Bernhard Mets

Jonker **Bernhard Mets**, ek: **Metz, Metzsch, Metsk**, waard mei de ridders W. fan Schaumburg en W. fan Harrys en mei jonker Nittert Foks yn 1498 troch Albrecht fan Saksen, beselskippe troch de ôffurdigen foar Westergoa, nei Fryslân stjoerd om it lân foar him yn besit te nimmen en neamd kertier te beskermjen tsjin de frjemde feinten. Oan de dêrop folgjende gefjochten hat ek jonker Bernard meidien, benammen oan dy, dy't levere waarden tsjin de bewenners fan Sânwâlden om dyen te ûnderwerpen. Sa die hy mei oan de tocht dêrhinne dy't al yn Akkrum staakt waard (1 juny 1498), omdat de wâldlju de tafier fan geskut en libbensmiddels wisten te ûnderskeppen en fierder it lân by Aalsum ûnder wetter setten.
Om Pinksteren hinne wie der in nije tocht, dêr't ek Metsch oan meidie. Dizze tocht, fan Starum út ûndernomd, late ta in grutte oerwinning op de net oefene wâldlju dy't, fertrouwende op harren oermacht, sels de komst fan harren Ljouwerter bûnsmaten net ôfwachte hienen. Gaasterlân waard dêrnei brânskatte.

Foar jonker Metsch duorre de rêst net lang. Al op 29 july gie hy mei jonker Slens (Slenitz) en jonker Hans fan Grumbach en harren kriichsfolk út Snits nei Aelsum om fan dêrút de wâlden yn te lûken. Mar nochris waarden de slûzen iepensetten en moasten se sûnder eat bedijd te hawwen nei Snits werom. 

Dêrnei wurdt lange tiid neat mear fan Mets heard. Seker is wol dat hy ek de soannen fan hartoch Albrecht tsjinsten bewezen hat. Sa wie hy de fertsjintwurdiger fan harren partij op de deifeart, dy't yn Ksanten bepaald waard ynstee fan yn Dimter. Foar Dimter hie de biskop fan Utert al frijgeliede oanfrege ten bate fan de Grinzers (1505). Mets wie yn dy tiid amtman yn Harns. 

Yn 1512 treffe wy him oan as ien fan de reginten en rieden fan it Hof fan Fryslân; trouwens ek noch yn 1514, dus ûnder it bestjoer fan greve Everwyn fan Bentheim. Hy sil koart dêrnei grif, mei de ûndergong fan it Saksyske bestjoer, ek út Fryslân ferdwûn wêze.

Yn deselde tiid of wat earder komt de ( grif in neisiet fan Bernard) Hans Metsch foar, en wol as ûndermaarskalk fan hartoch Ernst fan Saksen (1464-1465).
Barnwert

**Barnwert** is in buorskip yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. It leit oan de wei fan Aduard nei Saaksum mear as in kilometer noardlik fan Den Ham. 

De buorskip bestiet út trije huzen oan de foet fan in foar in part ôfgroeven wier. De hichte fan de wier is 2,3 meter boppe NAP. Yn de wier binne bewenningspoaren en diggels fûn út ûnder oare de iere Izertiid, de Romeinske en de midsiuwske perioade. 

De namme soe ôflaat wêze kinne fan it Aldfryske *bar* = bier, ûnbegroeid en *wert* = wier.

By de wier hat eartiids de boarch of stins Fritsinga of Fritsinge stien.

## Literatuer
* Jelsma, J. (2005), *Een inventariserend archeologisch veldonderzoek op de wierde Barnwerd, Oldehove*. Grins: De Steekproef.
Englumboarch

De **Englumboarch** wie in eardere boarch dy't in eintsje benoarden Oldehove stien hat. De namme fan de boarch klinkt noch troch yn it streekje Englum dat even benoarden de destiidske boarch leit. Englumboarch is benammen bekend as wenning fan de *aventoersman* Johan Willem Ripperda, dy't de boarch koarte tiid bewenne hat yn it begjin fan de achttjinde iuw.

De boarch is fermoedlik fuortkomd út ien fan de trije hearden wêrop it gritenijrjocht lei ûnder jurisdiksje fan de kluft Oldehove-Saaksum; Bennemaheard, Ulsemaheard en Wilsmaheard, wêrfan Ulsemaheard as fermoedlike foargonger fan de Englumboarch neamd wurdt.

De boarch wurdt foar it earst as sadanich neamd yn 1656. As bewenner wurdt dan neamd in lid fan de famylje Fan Ewsum. De boarch sil nei alle gedachten ûntstien wêze út ien fan de trije *edele hearden* yn de 'kluft' Englum. Oan de ein fan de 17e iuw wurdt de Englumboarch kocht troch Jan Clant fan Aduard, dy't syn ynfloed yn it Humsterlân besiket út te wreidzjen. Clant ferkeapet de boarch, grif sûnder de rjochten yn 1705 oan Ripperda.

Fan de boarch is noch mar in restant fan de grêft efter in pleats oer, grif it eardere skathûs. It is ûndúdlik wannear't de boarch sloopt is; de lêste bewenners dy't neamd wurde binne de jonker Jacob Willem fan Rossum en syn frou Jacomina Werndley dy't de boarch tusken 1760 en 1772 bewennen. Fan Rossum ferstoar yn 1772 en sette syn frou de boarch yn 1773 en 1774 te keap, mei yn it twadde jier de fermelding dat de boarch 'gesleten' (sloopt) wurde moast. In jier letter waard it materiaal fan de sloop te keap oanbean. Yn 1774 ferkocht Jacomina Werndley de rjochten fan de boarch oan har soan Jan Willem Hendrik fan Rossum, dy't dizze yn 1777 wer ferkocht en nei East-Ynje ferhuze.
Fransum

**Fransum** is in âld tsjerkedoarpke yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. It doarp bestiet út in romaansk tsjerkje út de 13e iuw en twa huzen. It leit op in wier.

Fransum leit op it eardere skiereilân Middag yn it Westerkertier. Fanôf Den Ham rint in smelle wei nei de wier, wêrfan it lêste stik ûnferhurde. Oannomd wurdt dat de wier út de 5e oant 8e iuw komt.

It tsjerkje waard brûkt oant 1965. Tsjintwurdich is it eigendom fan de Stichting Alde Grinslanner Tsjerken. De dichter C.O. Jellema hat ien fan syn  gedichten wijd oan it tsjerkje. Even besuden de wier hat in pleatslike boer in eigen tsjerkje, it Tsjerkje fan Harkema boud.

## Sjoch ek
* Tsjerke fan Fransum

## Ofbylden

Ofbyld:Fransum - boerderij - winter.jpg|
Ofbyld:Fransumer Voorwerk - bebouwing.jpg|
Ofbyld:20080510 De Eolus Den Ham NL.jpg|
Ofbyld:Kerk van Fransum.jpg|


## Literatuer
* Meinema, J. (1997), *Fransum: uit de geschiedenis van Fransum en zijn kerk*. Onnen: 't Widde Vool. 31 s.
* IJzerman, M.J. et al. (1996), *Den Ham en Fransum door de jaren heen*. Bedum: Profiel. 94 s.
Fransumer Voorwerk

**Fransumer Voorwerk** is in buorskip yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. It leit besúdeasten de wier Fransum. 

De buorskip bestiet út in wier mei dêrop de pleatsen *Bellevue* en *de Jong*, dy't op it plak steane dêr't it kleaster fan Aduard yn de midsiuwen in foarwurk hân hat. Wat mear nei it suden leit Aduarderfoarwurk, ek stifte as in úthôf fan it kleaster.

De wier leit op in âlde kwelderrêch en hat in omtrek fan ûngefear 225 meter en in hichte fan ûngefear 2,78 meter boppe NAP. De wier is ôfgroeven oan de noardeast- en súdeastside. Yn de wier binne spoaren fan bewenning út de Romeinske tiid fûn. Spoaren út de midsiuwen ûntbrekke, wat derop wiist dat de wier mooglik in skoft ferlitten west hat.

*
Tsjerke fan Fransum

De **tsjerke fan Fransum** is in romaansk tsjerkje dat oarspronklik datearret út de 13e iuw, yn it doarp Fransum yn de gemeente Súdhorn yn de provinsje Grinslân. Yn de 16e iuw is it gebou oanpast. It skip is it âldste diel. It trijesidige koar en de westgevel binne de jongste dielen. De tsjerke hat gjin toer mar in dakruter. De oarspronklike tsjerkeklok út 1704, getten troch Mammes Fremy, waard yn 1942 troch de Dútske besetter rôve. Earst yn 1999 kaam dêr in klok út 1958 út de Savatortsjerke fan Beverwyk foar yn 't plak. 


Ofbyld:Fransum 2007.jpg|*De wier mei de tsjerke sjoen fan de dyk ôf*
Ofbyld:Kerk van Fransum - achterzijde.jpg|*Efterside tsjerke*
Doarpstsjerke (Huzum)

De **Doarpstsjerke** is in tsjerke yn Huzum (Ljouwert) yn de Nederlânske provinsje Fryslân.

## Beskriuwing
De tsjerke wie earst wijd oan Jehannes de Doper. Hy stamt út de 12e iuw en hat in pleistert midskip. Yn de sealdaktoer út de 13e iuw hingje twa klokken. De klok út 1529 waard getten troch  Geart fan Wou II. It jiertalanker 1655 jout in jier fan restauraasje oan. De tsjerke is in ryksmonumint.

It ynterieur is dekt troch in houten tonneferwulf. De trije hearebanken en de preekstoel datearje út de 17e iuw en it oargel út 1849 is makke troch Van Dam.


20180612 dorpskerk Huizum interieur1 Leeuwarden.jpg|Ynterieur mei preekstoel en hearebanken
20180612 dorpskerk Huizum herenbank Leeuwarden.jpg|Hearebank
20180612 dorpskerk Huizum rozet met Christus monogram Leeuwarden.jpg|Ornamint ferwulft


De tsjerke waard yn 2013 eigendom fan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Fan 2014 ôf wurdt troch de pleatslike kommisje it Kultureel Poadium Doarpstsjerke Huzum organisearre.
 
## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten yn Ljouwert (plak)
* Tsjerken yn Fryslân
Frytum

**Frytum** is in wier, yn it Grinslânsk wierde, yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. De wier, dy't noch folslein geef is, leit oan de râne fan it eardere eilân Humsterlân, sawat healwei de doarpen Oldehove en Noardhorn en hat in hichte fan 2,1 meter boppe NAP. Oarspronklik waard de wier *Mewerd* of *Meerwerd* (mooglik de ierste namme) neamd.

By de wier hat eartiids in boarch stien, it Fritemahûs. De earste fermelding fan dy boarch, doe grif noch in stienhûs, is fan 1453. Yn 1678 hie it hûs al net folle betsjutting mear. It steed fan de boarch is noch in bytsje yn it lân te sjen oan in flauwe leechte. Dêrnjonken stiet no de pleats Frytemaheard, dy't in gevelstien mei it jier 1818 hat. Oan de efterkant fan dizze pleats restearet noch in stik fan de eardere grêft fan it Fritemahûs. Oan de oare kant fan de wei stiet in pleats dêr't de namme 'Frytema' en it jiertal '1785' op in gevelstien oanjûn steane.
Gaaikemadyk

**Gaaikemadyk** (Nederlânsk: *Gaaikemadijk*) is in streekje yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. It bestiet út in oantal pleatsen dy't oan de lykneamde dyk lizze. De namme komt fan in eartiidske boarch dy't dêr stien hat, de Gaykingaheard. Op it âlde steed stiet no de pleats *Gaaikemaheerd*.

De dyk rint tsjintwurdich by it Van Starkenborghkanaal lâns en makket even besuden it Aduarderdjip in heakske bocht nei it suden. De dyk slingeret dêrnei troch it lânskip om efkes bewesten Slaperstil by de Fryskestrjitwei út te kommen. It lêste stik fan de dyk leit yn de gemeente Grins. De dyk sil ea oanlein wêze doe't in stik lân westlik fan Dorkwert ynpoldere waard yn de 12e iuw. De Gaaikemadyk wie de westlike begrinzing fan dy polder.
Tsjerkje fan Harkema

It **tsjerkje fan Harkema** is de beneaming fan in tsjerkje tusken Aduard en Fraansum. It is in toeristyske bestimming.

It tsjerkje is eigenhandich boud troch boer Albert Harkema (sylger). Syn pleats stiet op in plak dêr't yn it ferline in pleats stien hat fan it kleaster fan Aduard. Nei eigen sizzen hat dat Harkema mei ynspirearre om yn syn frije tiid earst de grêft om syn pleats út te djipjen en te fergrutsjen (in karwei dat him nei eigen sizzen mear as 30 jier koste), dan in miniatuer te meitsjen fan in kop-hals-romppleats en op it lêst ta syn libbenswurk te meitsjen; in tsjerkje, kompleet mei oargel (út IJhorst), preekstoel, tsjerkebanken, marijebylden en oar tabehearren. Yn it earstoan woe er allinnich in toer bouwe (foar de dowen). Dêrnei like in kapeltsje him ek wol wat, mar úteinlik besleat er ta de bou fan de tsjerke. De bou fan dy tsjerke duorre 13 jier, oant likernôch 2000. De nedige 12.000 stienen liet Harkema oerkomme út Belgje. Letter boude er der ek noch in teehûs by yn de styl fan de kleastertsjerke fan Aduard, alles lykwols sûnder fergunnings en ek nei in opleine boustop. It tsjerkje waard lykwols in grutte toeristyske attraksje mei op 'en doer inkele tsientûzenen deirekreänten yn it jier (net op it lêste plak troch Harkema syn eigen oanwêzichheid; hy wie in smoute prater). Sadwaande besleat de gemeente Súdhorn Harkema yn in nij bestimmingsplan mear mooglikheden te jaan (troch it te bestimpeljen as rekreatieve funksje) en om de tagongswei (in betonnen lânwei) te ferbreedzjen; de buorlju hienen nammentlik lêst fan de protte besikers. 

Nei it ferstjerren fan syn frou en sykte fan Harkema waarden pleats, tsjerke en teehûs úteinlik ferkocht oan in oare boer, wêrfan't de frou it sûnttiids eksploitearret. Harkema ferstoar yn 2011.

Om it tsjerkje en it teehûs binne in tal grêften mei ferskate soarten brêgen, lykas in ophelbrêge, stienen bôgebrêge en in draaibrêge. Yn it wetter steane ûnder oare twa neiboude miniatuerfjoertuorren. 

In tsjerkje dat Harkema noch yn de skuorre stean hie, stiet no by pleats *[[Altenaauw]]*, noardeastlik fan Den Ham.


Ofbyld:Kerkje van Harkema met theehuis.jpg|*Sydoansjoch mei links it teehúske*
Ofbyld:Kerkje van Harkema - interieur richting orgel.jpg|*Ynterieur rjochting it oargeltsje...*
Ofbyld:Kerkje van Harkema - interieur richting preekstoel.jpg|*... en yn de rjochting fan de preekstoel
Ofbyld:Kerkje van Harkema - kop-hals-rompboerderijtje.jpg|*Neiboud kop-hals-romppleatske*
Ofbyld:Kerkje van harkema - ophaalbrug met grachten.jpg|*Ophelbrechje mei op de eftergrûn de pleats*
Ofbyld:Kerkje van Harkema - vuurtoren en boerderij.jpg|*Grêft mei in neiboud fjoertuorke''


## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Robert Wadlow

**Robert Pershing Wadlow** (Alton, 22 febrewaris 1918 – Manistee, 15 july 1940) wie neffens it Guinness Book of Records mei syn 2,72 meter de langste minsk dy't ea libbe hat.

## Biografy
Robert Wadlow waard berne yn Alton, Illinois. Syn âlden wienen Harold Franklin en Addie Johnson-Wadlow. 

Op syn fjirde wie hy al 1,63 meter, op syn achtste wie hy 1,88 meter, op syn tsiende 1,98 meter en op syn fjirtjinde jier wie hy al 2,24 meter. Doe't hy sechtjin jier wie woech hy 166 kg en wie hy 2,40 meter lang, mei 17 jier 180 kg en 2,48 meter, mei 18 jier 2,54 meter en 177 kg, mei 19 jier 2,60 meter en 197 kg. Om dizze tiid hie hy troch syn bûtengewoane grutte al bienbûgels nedich om rinne te kinnen. Op 27 juny 1940, 18 dagen foar syn dea, waard troch de artsen syn grutste lingte mjitten: 2,72 meter. Op 4 july waard hy yn it sikehûs opnomd wegens in ynfeksje oan syn ankel. Hy stoar op 15 july 1940 yn syn sliep. Der wurdt tocht dat syn abnormale groei feroarsake waard troch hypertrofy fan de hypofyze.

By syn begraffenis op 19 july 1940 wienen sa'n 40.000 minsken oanwêzich.

## Monumint
Sûnt 1975 stiet der in libbensgrut stânbyld fan him by de 'Southern Illinois University Edwardsville School of Dental Medicine'.

## Sjoch ek
* Trijntje Keever, de langste frou eat
* List fan ferneamde lange manlju

## Keppeling om utens

* Fideoclip oer Robert Wadlow
Dundee

**Dundee** (Skotsk-Gaelysk: *Dùn Dèagh*) is in stêd (*city*) yn Skotlân. De stêd is de op trije nei grutste fan Skotlân. Dundee leit yn it easten fan Skotlân, oan de Firth of Tay, it estuarium fan de rivier de Tay. It is teffens in riedsgebiet (*council area*).

Eartiids wie Dundeel ferneamd as stêd fan "jute, jam, en sjoernalisme"; der waarden ferskate kranten printe.

Dundee hat 37 basisskoallen en 9 middelbere skoallen en twa universiteiten: de Universiteit fan Dundee en de Universiteit fan Abertay Dundee. Dêr wenje sa'n 17.000 studinten.

## Sport
Dundee hat twa profesjonele fuotbalklups dy’t yn de Skotske kompetyske spylje .
* Dundee FC spilet yn de 1e difyzje yn Skotlân
* Dundee United spilet yn de Scottish Premier League.

De stadions fan de klups lizze neist elkoar.

## Lju út Dundee
* James Barrie (1860-1937), Skotsk toanielskriuwer en skepper fan Peter Pan
* Liz McColgan (24 maart 1964), hurdrinster
* Andy Webster (23 april 1982), fuotballer
* Brian Cox (1 juni 1946), akteur
Coldstream

**Coldstream** (Skotsk-Gaelysk: *An t-Alltan Fuar*) is in lytse stêd yn it Borders distrikt fan Skotlân. It leit oan de noardouwer fan de rivier de Tweed yn Berwickshire, Northumberland yn Ingelân begjint op de súdigge. Coldstream wie earder in *burgh* (frije stêd) en is de thúsbasis fan de Coldstream Guards, in yn 1650 oprjochte rezjymint yn it Britske leger. Coldstream is ek it plak dêr't Edward I fan Ingelân syn ynvaazje fan Skotlân begûn yn 1296.

Yn de 18e en 19e iuw wie Coldstream populêr by lju dy't stiekum trouwe woenen, út reden fan syn lizzing oan de grutte dyk, lykas ek it plak Gretna Green. It besjen wurdich binne it tolhûs, dêr't houliken sletten wurde, en 'The Hirsel', it foarâlderlik hûs fan de Greven fan Home.

Henderson Park hat in goed útsjoch oer de rivier en it 'Nonnepaadsje'("Nun's Walk") rint deun neist it wetter.

## Ferskaat
De mars by ôftiteling fan eltse ôflevering fan de Ingelske telefyzjerige *Dad's Army* wurdt spile troch de Band fan de Coldstream Guards. 

## Keppeling om utens
* Hiemside Colstream Guards
Johan Derksen

**Johannes Gerrit (Johan) Derksen** (Heteren, 31 jannewaris 1949) is in eardere fuotballer. Hy wie beropsfuotballer tusken 1966 en 1978 by fiif clubs: Go Ahead, SC Cambuur, SC Veendam,  Haarlim en MVV.

Nei syn aktive sportkarriêre makke er namme as sportsjoernalist, mei as spesjalisme fuotbal. Hy wie fan 2000 oant en mei 2013 haadredakteur fan it wykblêd *[[Voetbal International]]*.
Dêrneist waard Derksen bekend op telefyzje as meipresintator fan de talkshow *Veronica Inside*, it eardere *Voetbal Inside*. Derksen syn bydrage oan dat programma smiet him yn 2011 in nominaasje op foar de Sulveren Televizier-Stjer. Sûnt 2022 is hy meipresintator fan it programma *VI Vandaag* (letter ûnder de namme *Vandaag Inside*). Hy is teffens presintator fan in muzykprogramma by Radio Drenthe. 
Op 26 maaie 2021 brocht útjouwer *Inside* de biografy fan Derksen út. 

Tusken 1995 en 1998 wie er manager fan Cuby + Blizzards.
SBS 6

**SBS 6** is in Nederlânske kommersjele tillefyzjestjoerder, ûnderdiel fan it Finske Sanoma en Talpa. Neist SBS 6 meitsje ek de stjoerders NET 5, Veronica, it produksjebedriuw SBS Productions en de Veronica Utjouwerij (ferantwurdlik foar ûnder oare Veronica Magazine) diel út fan Sanoma. SBS 6 stjoert sûnt 28 augustus 1995 út. De stjoerder is fia de kabel, digitenne of skûtelantenne yn ûngefear 6,6 miljoen húshâldens te ûntfangen.
Kanofarren op de Olympyske Simmerspullen 2004

De Olympyske Simmerspullen 2004, ek wol de **XXVIIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân.
It kanofarren hie plak yn  yn it *Schinias Olympic Rowing and Canoeing Centre*, en yn it *Helliniko Olympic Canoe/Kayak Slalom Centre*

## Utslaggen
de **C** stiet foar Kanadeeske kano, de **K** stiet foar Kajak en de sifers (1, 2, 4) jouwe it oantal persoanen yn de boat oan.

### Slalom
#### K1

#### C1

#### C2

### Flakwetter
#### K1 500 meter

#### K1 1.000 meter

#### K2 500 meter

#### K2 1.000 meter

#### K4 500 meter

#### K4 1.000 meter

#### C1 500 meter

#### C1 1.000 meter

#### C2 500 meter

#### C2 1.000 meter

## Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it kanofarren medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2008.
San Yuste

**Cuacos de Yuste** is in gemeente yn de Spaanske provinsje Cáceres yn de regio Extremadura mei in oerflak fan 53 km². Yn 2007 hie Cuacos de Yuste 937 ynwenners. It doarp mei har midsiuwske doarpsplein leit oan de foet fan de Sierra de Gredos yn de streek La Vera.

Yn it berchdoarp stiet it kleaster dêr't keizer Karel V syn lêste libbensjierren trochbrocht. Hy kaam yn Cuacos de Yuste fia de wyls nei him neamde wannelrûte "el ruta del Emperador" dy't út Jarandilla de la Vera wei en troch Aldeanueva de la Vera rint oer de toppen fan de bergen fan Sierra de Gredos nei it kleaster yn Cuacos de Yuste. De keizer liet him drage yn de draachstoel dy't yn it museum fan it eardere paleis te besjen is. Dizze yntocht fan de keizer wurdt noch jierliks yn maaie betocht troch de "ruta del Emperador" te wanneljen, op hynders en op motors en quads te riden, beselskippe troch in toanielselskip dat de yntocht útbyldet.

De meast boerebefolking libbet fan de tylt fan tabak, kersen, paprikapoeier, framboazen en figen. Ek is der in oliifoaljemôle en in fabryk fan geitetsiis. It toerisme is in grutte ynkomstenboarne.
Tutor

* Tutor (Romeinsk rjocht), foud oer in minderjierrige.
* tutor (opfiedkunde),  soarchferliener yn ûnderwiissituaasjes.
Filips de Skiene

**Filips de Skiene**, yn Spanje **Filips I fan Kastylje** neamd (Brugge, 22 july 1478 - Burgos, 25 septimber 1506), wie de soan fan Maksimiliaan fan Eastenryk en fan Marije fan Boergonje.

Filips erfde fan syn heit it grutste part fan it Hartochdom Boergonje en fan syn mem de Boergondyske Nederlannen (as Filips IV), en siet koart op de troan fan de Kroan fan Kastylje omdat er boaske wie oan keninginne Joanna fan Kastylje, dy't ek erfgenamt fan de Kroan fan Aragon wie. Filips wie de earste Habsburchske moarch yn Spanje. Hy erfde nea de fierdere gebieten dêr't syn heit oer hearske en waard ek gjin Keizer fan it Hillige Roomske Ryk omdat er earder as syn heit stoar, mar syn soan keizer Karel V slagge it om de Habsburchske, Boergondyske, Kastyljaanske en Aragoneeske besittingen te ferienigjen.

## Neiteam
Jehanna fan Kastylje en Filips de Skiene hienen seis bern:
* Eleonora (15 novimber 1498 - 25 febrewaris 1558), keninginne fan Portegal (troch har houlik mei Emanuel I) en Frankryk (troch har twadde houlik mei Frâns I fan Frankryk)
* Karel V (24 febrewaris 1500 - 21 septimber 1558) keizer fan it Hillige Roomske Ryk en kening fan Spanje, troude mei Isabella fan Portegal
* Isabella (18 july 1501 - 19 jannewaris 1526), keninginne fan Denemark troch har houlik mei Kristiaan II
* Ferdinand I (10 maart 1503 - 25 july 1564), keizer fan it Hillige Roomske Ryk, troude mei Anna fan Bohemen
* Marije fan Hongarije (18 septimber 1505 - 18 oktober 1558), keninginne fan Hongarije troch har houlik mei Loadewyk II
* Katharina (14 jannewaris 1507 - 12 febrewaris 1578) keninginne fan Portegal troch har houlik mei Johan III