open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Douwesleat

De **Douwesleat** is in sleat yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Foar de weryndieling wie it de grinssleat tusken de gemeenten Snits en Wymbritseradiel. De sleat rint noardeastlik fan
Toppenhuzen en ferbynt It Ges mei de Modderige Geau.

Neffens in âld ferhaal wennen yn dizze omkriten earder trije bjusterbaarlik grutte reuzen, de bruorren: Broer, Douwe en Jarich. Mei in heale pream as skeppen groeven se alle trije in feart. Sa soenen de Douwesleat, mar ek de Broersleat en de Jarichsleat ûntstien wêze.
De Dolte (Eagmaryp)

**De Dolte** is in wetter yn de gemeente De Fryske Marren. De feart ferbynt de Swarte Sleat mei de Lange Sleat. It rint noard-súd troch de Blaugerzen by Eagmaryp en Terkaple.
Draaisleat

De **Draaisleat** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De Draaisleat leit besuden de wyk Duinterpen en rint fan de Swarte Brekken earst nei it noarden, bûcht ôf nei it easten en komt dan út yn de Wâldfeart.
Widsith

**Widsith** is in Aldingelsk gedicht fan 143 rigels. It is foaral in wiidweidige rige mei nammen fan hearskers, stammen, folken en helden út tige útienrinnende tiidrekken.

## Datearring
It gedicht is bewarre bleaun yn in manuskript út de 10e iuw, it *[[Exeter Book]]*. It gedicht sels is wierskynlik út de 6e iuw. It is anonym en opboud sadat doe wenst wie mei alliterearjende fersen, sûnder einrym.

## It ferhaal
It gedicht giet oer Widsith (de namme betsjut 'fiere reis'), in omreizgjende minstreel. Hy skriuwt dat er by de *Myrgings* heard, in stam dy't allinnich yn it gedicht foarkomd, mar dy't mooglik buorlju wienen fan de Angelen. 

It gedicht befettet benammen in wiidwijdige rige fan hearskers, stammen, folken en helden út bot útienrinnende tiidrekken, dy't ferneamd  wienen yn de Germaanske wrâld fan de 6e iuw. De skriuwer linet mei syn gedicht op de tradysje fan mûnlinge oerleverings. Der wurde folken neamd lykas de Goaten, de Angelen, de Saksen, de Franken, de Romeinen en de Friezen en figueren lykas Julius Caesar en Offa, mar ek de Fryske kening Finn wurdt neamd. 

It wie foaral de taak fan in minstreel om de heldedieden fan folken en benammen keningen te besjongen. It belang hjirfan wie tige grut en in sjonger koe dan ek rynsk beleanne wurde. Widsith beskriuwt yn it gedicht in oantal rike jeften dy't er krige en beslút mei de oertinkingen fan de omreizgjende minstreel dy't de lof 'sjongt fan eltsenien dy't him goed beleannet'. 

## Keppeling om utens
*De tekst yn it Aldingelsk
*In oersetting yn fersfoarm yn modern Ingelsk
*In oersetting yn modern Ingelsk proaza
Terp Tsjitsma

De **Terp Tsjitsma**, tsjintwurdich ek wol bekend as de *Keningsterp*, is ien fan de rige terpen eastlik fan Winaam. It is in betreklik lege terp, dy't sa'n twa meter boppe de omkriten útstekt. Op de terp stjit allinne in pleats. De terp is ferneamd wurden troch opgravings dy't dêr wiene yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw troch meiwurkers fan de archeologyske ynstituten fan de unversiteiten út Grins en Amsterdam.

## Skiednis
### (175-325)<br>
De terp ûntstie koart foar 175 n.Kr. doe't de earste bewenners in lyts dykje bouden om harren ikkers te beskermen tsjin heech bûtenwetter. Stadichoan ûntstie de terp, opboud út plaggen en klaaisjudden. De ierste bewenners kamen mooglik fan it súdliker lizzende terperige gebiet en holden harren foaral mei lânbou dwaande. Nei 325 waard de terp ferlitten. De efterútgong yn befolking hat te krijen mei it grutte tal migraasjes yn dat tiidrek dat bekend stie as de Grutte Folkeferfarren.

### (425-750)<br>
Om 425 hinne setten har op 'e nij minsken op de terp Tsjitsma nei wenjen. Wêr't de nije bewenners weikamen is net wis. Ierdewurk lit oerienkomsten sjen mei de bewenners út Noard-Dútslân en der binne metaalfynsten dien dy't tinken dogge oan ynfloeden út Súd-Skandinaavje. 

## Fryske keningen
It ûndersyk fan de universiteiten fan Grins en Amsterdam krige ynternasjonaal omtinken fanwege de bysûndere fynsten dy't dêr dien waarden. De útkomsten fan it ûndersyk joegen ek oanleiding om te tinken dat Winaam it haadplak west hat fan in Fryske kening. De fynst fan in muntstimpel mei de ynskripsje (AUDWULF FRISIA) begjin 2006 docht ek bot tinken dat de Fryske kening Audulf dêr syn residinsje hie. 

Ut eardere fynsten wie al dúdlik wurden dat der yn ferskate tiidrekken goudsmidden wurken. De sieraden fan de Fryske adel waarden mei wissichheid yn dit gebiet makke. It is net wis oft de Fryske keningen echt taholden op terp Tjitsma, it wie ommers wizânsje dat de Fryske keningen op ferskate plakken yn har lân wienen foar it bywenjen fan plechtichheden en seremoanjes.

## Literatuerferwizing
* Arnold Carmiggelt, *De 'Keningsterp' fan Winaam*, Abcoude-2000.
Kwelderwâl

De **kwelderwâl** is in hegerlizzend part fan in kwelder, dêr't by oerstreamings faak grouwer materiaal ôfsetten wurdt. Se ûntsteane foaral oan 'e rânen fan it kweldergebiet en by streamkes lâns. In goed foarbyld fan kwelderwâlen binne de kwelderwâlen fan de âlde Middelsee yn Fryslân. Dy binne yn it lânskip goed te sjen trochdat dêrop de terpen en doarpen ûntstienen. Bygelyks de rige fan doarpen Hijum, Hallum, Marrum, Ferwert, Blije en Holwert. De kwelderwâlen wurde fierder kenmerke troch (ikker)bou omdat de grûn lichter (sâniger) is as de oare kweldergrûnen.
991

## Foarfallen
* Ynfal fan de Wytsings by Starum dêr't it omlizzende gebiet plondere wurdt.
* De slach by Maldon, Esseks. De Angelsaksen wurden troch de Wytsings ferslein.
* Kening Aetelred laat de earste *leger-belêsting* ynje foar syn hiele keninkryk.
* Pietro Orseolo II wurdt doge fan Feneesje. Mei him begjint in tiidrek fan werstel fan de stêd en it dogeschap.

## Berne
* Kening Edward fan Ingelân, fermoarde yn Corfe, Dorset

## Ferstoarn
Driezumer Mar

De **Driezumer Mar** is in mar yn de gemeente Dantumadiel. De mar leit tusken Driezum en de Strobosser Trekfeart. De Driezumer Feart rint fan de mar nei it súdliker lizzende Driezum.

De Driezumer Mar is sa'n 20 ha. grut, dêr't sa'n 30 persint fan wetter is en it oare part sompich gerslân. Foarm en grutte fan de mar binne yn de rin fan de tiid feroare. It gebiet is eigendom fan Steatsboskbehear. Der binne altyd in soad fûgels.

De namme *Driezumer Mar* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Driesumer meer*
Driezumer Ryd

De **Driezumer Ryd** is in wetter yn de gemeente Dantumadiel. De feart rint fan de Strobosser Trekfeart foarby de Driezumer Terp en komt op it Dokkumer Grutdjip.

In *ried* of *red*, *rith* en tsjintwurdich *rie(t)*, *riet*, *rij(t)* is in namme dy't faker foar komt. It betsjut faak in lytser streamke, op in grutter wetter útrinnend. 

De namme *Driezumer Ryd* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Driesumer ried*.

Earder hiet de feart de *Driezumer Sylried* om't it doe útkaam op de Driezumer Syl. Fan Driesum wie it oer de Driezumer Feart en de Driezumer Mar de ferbining mei Dokkum en de Lauwerssee.
HaFaBra

**HaFaBra** is it muzyksjenre dat makke wurdt troch muzykkorpsen. De namme is in gearlûking fan 'e earste wurdlidden fan 'e ferskillende soarten muzykkorpsen. 'Ha' stiet foar harmony-orkest. Yn in harmony-orkest spylje houtblaasynstruminten (saksofoan, klarinet, dwersfluit, hobo en fagot) en koperblaasynstruminten (trompet, bugel, tromboane, tuba, ensafh.). 'Fa' stiet foar fanfare. Dêryn spylje ek hout- en koperblaasynstruminten, hoewol't dat yn earste eachopslach net sa is. Saksofoanen (de iennichste houtblaasynstruminten dy't by fanfares foarkomme) lykje foar de leek koperblaasynstruminten te wêzen, mar dat is net sa. 'Bra', ta einbeslút, stiet foar brassband. Dêryn spylje allinnich koperblaasynstruminten. Behalven blaasynstruminten hat elts HaFaBra-orkest ek slachwurk (trommen, pauken, drumstellen, triangels, ensfh.).
Brassband

In **brassband** is ien fan de trije rjochtingen út it HaFaBra-fjild. Dêrby stiet de Ha foar Harmony, de Fa foar Fanfare en de Bra foar Brassband. Yn in brassband wurde allinnich koperynstruminten bespile (en slachwurk). In brassband hat in standertbesetting hoewol't dêr inkeldris fan ôfwykt wurdt troch mear minsken deselde partij spylje te litten.

*De besetting sjocht der sa út:*

*1 principal kornet
*2 solo kornet
*3 solo kornet
*4 solo kornet
*5 bugel (of flügelhorn)
*6 es kornet
*7 repriano kornet
*8 twadde kornet
*9 twadde kornet
*10 tredde kornet
*11 tredde kornet
*12 solo alt
*13 earste alt
*14 twadde alt
*15 earste bariton
*16 twadde bariton
*17 earste euphonium
*18 twadde euponium
*19 solo tromboane
*20 twadde tromboane
*21 bastromboane
*22 bes bas
*23 bes bas
*24 es bas
*25 es bas
*26 slachwurk

De bettere brassbands út Fryslân behearskje de lanlike top by de Nederlânske Brassband Kampioenskippen en dogge it knap yn de Jeropeeske top. Dêr sitte se yn de middenmoat. Sa't Limboarch bekend stiet om syn harmonyen, stiet Fryslân bekend om syn brassbands:

De bekendste brassbands yn Fryslân binne (2007):

*De Wâldsang - Bûtenpost

*Soli Brass (earder Soli Deo Gloria) - Ljouwert

*De Bazuin - Oentsjerk

Hoewol't dy bands ferbûn binne mei in plaknamme, betsjut dat net dat it pleatslike ferienings binne. Eins binne it provinsjale ferienings. De leden komme út alle parten fan de provinsje en spylje - meastentiids - ek yn de brassband fan harren eigen wenplak.

## Keppelings om utens
De Wâldsang

Soli Brass

De Bazuin
Hindrik Kasimir II fan Nassau-Dietz

**Hindrik Kasimir II** (De Haach, 18 jannewaris 1657 – Ljouwert, 25 maart 1696) wie fan 1664 oant 1696 foarst fan Nassau-Dietz en steedhâlder fan Fryslân en Grinslân.

## Libben
Hindrik Kasimir wie de âldste soan fan Willem Freark fan Nassau-Dietz en Albertine Agnes fan Nassau. Hy folge, ûnder fâdijskip fan syn mem, syn heit op as steedhâlder fan Fryslân en Grinslân. Yn 1675 ferklearren de Steaten fan Fryslân it steedhâlderskip erflik foar it Hûs Nassau-Dietz. Hindrik Kasimir waard dêrtroch de earste Fryske erfsteedhâlder. Lykas syn foargongers waard hy offisier yn it leger fan de Republyk, mar mei syn neef en oerbefelhawwer Willem III fan Oranje koe hy lykwols min oerwei. Yn 1674 rûn er sels oer nei de Frânsken. Hy soe weromkomme yn 1688 tidens de Njoggenjierrige Oarloch, en yn 1689 waard hy ta tredde fjildmaarskalk yn it Steatske leger beneamd. Doe't hy nei de dea fan Waldeck, de earste fjildmaarskalk, yn 1692 net syn posysje tadield krige, fielde hy him passearre en naam yn 1693 opnij ûntslach.

Hy waard as steedhâlder opfolge troch syn soan Johan Willem Friso.

## Houlik en bern
Hindrik Kasimir troude yn 1683 mei syn nicht Henriëtte Amalia fan Anhalt-Dessau (1666-1726). Ut dit houlik kamen njoggen bern:
* In betiid stoarne soan
* Henriëtte Albertine (1686-1754)
* Johan Willem Friso (1687-1711), boaske mei Maria Louise fan Hessen-Kassel (1688-1765)
* Maria Amalia (1689-1771)
* Sophia Hedwig (1690-1734), boaske mei hartoch Karel Leopold fan Mecklenburg-Schwerin (1678-1747)
* Isabella Charlotte (1692-1757), boaske mei Kristiaan fan Nassau-Dillenburg (1688-1739)
* Johanna Agnes (1693-1765)
* Louise Leopoldina (1695-1758)
* Henriëtte Casimira (1696-1738)
Alliteraasje

Fan **alliteraasje**, ek *begjinrym*, *stêfrym* of *letterrym* neamd, sprekt men by gelykheid fan klank (rym) oan it begjin fan de beklamme wurdlidden.
* Mei twa wurden:
** **d**ream - **d**oarp
** **F**rysk - **f**rij
* Mei mear wurden:
** **h**earlik - **h**elder - **H**eineken
* yn gearstallingen:
** **b**lom**b**êd
** **h**eide**h**ipper
** **m**igge**m**oanne
** **T**op-en-**T**wel

Begjinrym wurdt ek wol *Germaansk rym* neamd, omdat it in soad brûkt wurdt yn de Germaanske en Noarske mytology en literatuer, lykas Skaldenpoëzij.

Fan Guido Gezelle komt de definysje: Stêfrimen binne stapstiennen wêrop men steunt mei de stimme.

In twatal bekende foarbylden fan begjinrijm is it rymke 
*Wa wit wêr't [[Willem Watze Wever]] wennet? Willem Watze Wever wennet witwêr!* 

Begjinrym komt faak foar yn siswizen: peal en perk, leaf en leed, skots en skeef, mei man en mûs, hûs en hurd.
## Stripferhalen
In protte albums fan Suske en Wiske hawwwe in titel mei begjinrym, krektas de boekesearje fan Bob Evers.
Yn it Suske en Wiskealbum: *De geverniste zeerovers* stean op ien heale side allinnich mar wurden dy 't mei in V begjinne. (*"Verbrijzelen van verre vraagt van volwassen verschutters veel vakmanschap"*)

Begjinrijm is ek populêr yn nammen fan stripfigueren: Donald Duck, Mickey Mouse en Bulle Bas.

## Keppeling om utens - Boarne
* Encyclopedia Belgica - Alliteraasje
Healrym

Fan **healrym** sprekt men by likense lûden (rym) de lûden fan de beklamme wurdlidden. Healrym wurdt ek wel assonânsje neamd.

Healrym fan twa wurden:
* behimmelje - ferhinderje
* beker - segel
* skier - giel
* heal - gear
Healrym yn gearstallings:
* Soarremoarre
* letterfretter
* hookstrooks
* reakhea
* harrebarre
Hindrik Kasimir I fan Nassau-Dietz

**Hindrik Kasimir I** (Arnhim, 31 jannewaris of 10 febrewaris 1612 – Hulst, 12 of 22 july 1640) wie greve fan Nassau-Dietz en steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte fan 1632 ôf oant syn dea. Hy wie opfolger fan syn heit Ernst Kasimir, dy't sneuvele yn de Slach by Roermond.

## Libben
Under it bewâld fan Hindrik Kasimir gong it Fryslân ekonomysk foar de wyn. Polityk sjoen hie Hindrik Kasimir net folle yn te bringen: hy krige in beheinde ynstruksje en wie foaral in bestjoerlik amtner. It wantrouwen tsjin de steedhâlder en de lokale machthawwers boaze oan troch de ferdieling fan de oarlochslêsten. 

Yn 1635 stjoerden njoggen Fryske stêden de troch de steedhâlder beneamde froedskipsleden fuort. Sy woenen krektas Frjentsjer en Ljouwert in frije riedsbestelling. De broer fan de 17e histoarikus Lieuwe van Aitzema spile hjiryn in wichtige rol as boargemaster fan Dokkum. Op 5 novimber 1637 waarden de saken werom draaid, neidat de steedhâlder drige om Harns te besetten.
Inkeld troch militêr yngripen en tuskenbeide kommen fan de Steatsrie yn 1637 slagge it om de rest yn Fryslân werom te krijen. Ferfolgens waarden foar eltse stêd regeringsregleminten opsteld, dy't bleaunen oant 1748. 

Hindrik Kasimir wie in betûft militêr, dy't net opfoel. As Fryske steedhâlder mocht er net op eigen gesach it leger ferpleatste. Hy wie belutsen by de oermastering fan Breda yn 1638, tegearre mei steedhâlder Freark Hindrik. Op 12 july 1640 rekke hy ferwûne yn Sint Jansteen by de Slach by Hulst. De folgjende dei ferstoar hy oan syn ferwûnings. Hindrik Kasimir leit begroeven yn Ljouwert. 

Hindrik Kasimir wie net troud en hie gjin bern. Hy waard as steedhâlder yn Fryslân opfolge troch syn broer Willem Freark.

## Boarne
* Plaat, G. van der (2003) Eendracht als opdracht. Lieuwe van Aitzema’s bijdrage aan het publieke debat in de zeventiende-eeuwse Republiek, p. 134-9.

## Keppeling om utens
* http://www.rijksmuseum.nl/collectie/zoeken/asset.jsp?id=NG-NM-1104&lang=en
* http://www.iec.nhl.nl/socvak/grotekerk/prinsenstallen/hencas.htm
Fryske Marreprojekt

It **Fryske Marreprojekt** is in grutskalich projekt fan de Provinsje Fryslân dat ta doel hat it wettersportgebiet yn Fryslân te ferbetterjen en dêrtroch wurk yn de toeristyske sektor te behâlden en út te wreidzjen. De provinsje is yn 2000 útein setten mei it projekt. It projekt hat in stik as wat doelen, de wurkgelegenheid yn de wettersportsektor moat mei 30% omheech en de libbenstierigens en it fêstigingsklimaat moat ferbettere, dat moat barre troch in bettere trochstreaming fan it weiferkear, koartere wachttiden foar de brêgen en it fersterkjen fan de natoer.

Yn it ramt fan it Fryske Marreprojekt wurde 500 kilometer oan kanalen en fearten útbaggele. Dêrnjonken wurde sa'n 50 fêste brêgen ferhege sadat dêr gruttere skippen farre kinne. Fierders wurdt der ek noch wurke oan it ferminderjen fan de wachttiden by brêgen. Op fiif plakken wurde de brêgen ferfongen troch in akwadukt. Der wurde ek 12 beweechbere brêgen oanpast. Der wurde 2000 oanlisplakken oanlein yn de doarpen en stêden, mei sanitêre foarsjennings. Dêrneist wurde der ferskate fytspaden oanlein.

## Trajekten
It Fryske Marreprojekt is yn 13 trajekten ferparte:
* Starum - Snits & Galamadammen - Sleattemer Mar
* Sleattemer Mar/De Lemmer - Linthorsthomanslús 
* Tsjûkemar  - Snitser Mar : Ferbetterjen fan de farrûte tusken dy marren, measte oanpassings by Langwar. Der wurde in fytspaad en oanlisplakken oanlein by de Noarder Alde Wei, de Langwarder Wielen wurde útdjippe. De Ruijtenschildtbrêge en de fytsbrêge oer de Broeresleat wurde ferhege.
* Sicht op de mar: werynrjochting fan it Pottengebiet, it Starteilân en it Skareilân by de Snitser Mar.  
* Faras Snits: 
* Drachten - Ljouwert
* Akkrum - Ljouwert 
* Middelseerûte
* Ljouwert 
* Lits-Lauwersmarrûte: Rûte is gaagli makke foar boaten mei in hichte oant trije meter; tal fan brêgen binnr dêrfoar ferhege. Ek binne ferskate fytspaden oanlein en de fêste brêge yn de Lauwersmarwei oer de Kollumer Ryd is feroare yn in beweegbere brêge sadat Kollum ek berikber is foar boaten mei in steande mest.
* Makkum - Boalsert - De Fluezen  
* Polderhoofdkanaal 
* Noardlike Alvestederûte: It geskikt meitsjen fan de Noardlike Alvestederûte foar boaten oant in hichte fan 2,5 meter. Fyftjin brêgen wurde oanpast en der wurde twa slûzen oanlein by Wier en Alde Leie, fierders wurde fearten útdjippe en ferbrede.

## Akwadukten
* Akwadukt De Geau
* Akwadukt Galamadammen
* Houkesleat Akwadukt
* Akwadukt Jeltesleat 
* Ie-Akwadukt

## Keppeling om utens
* Webstee fan it Fryske Marreprojekt
Droege Dolte

De **Droege Dolte** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It wetter rint oan de noardkant fan Warkum en stiet yn ferbining mei de Yskebuorrefeart.

Dolte komt fan * dolle, grave* krektas it Nederlânske Delft en Droege is in oanwizing foar *ûndjip*. Warkum wie eartiids gjin fersterke stêd mar der rûnen wol bûtengrêften omhinne: de Djippe Dolte en de Droege Dolte.

De namme *Droege Dolte* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Drooge Dolte*.
Anagram

In **Anagram** is in wurd of sin, dy't hielendal bestiet út de letters fan in oar wurd of in oare sin. It meitsjen fan angrammen is in faak diene wurdboarterij. Anagrammen wurde ek faak brûkt as pseudonym.
## Anagram fan ien wurd
 
* dripstien - presidint
* epistel - sliepte
* skiter - estrik
* iderien - neiride
* riedsel - lieders
## Anagram fan meardere wurden

* tegearre - Ate + Gerre
* torpedo - op de toer
## Anagrammen fan Fryske plaknammen

## Anagrammen fan persoanenammen
* Abe Lenstra - earsten bal
* Geert Wilders - dwerste liger
* Rients Gratama - tsarina geramt
* Ronnie Tober - rotboerinne

## Sjoch ek
* Anagrampuzel
* Palindroom
Drintske Wyk

De **Drintske Wyk** is in feart yn de gemeente Opsterlân. De wyk rint yn it Mandefjild besuden de Bakkefeanster Dunen yn de rjochting fan Drinte.

In Wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart, faak om turf ôf te fieren.
De namme *Drintske Wyk* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Drentsche Wijk*.
Trijepiipstergrêft

De **Trijepiipstergrêft** (Dokkumersk en offisjeel: *Drypypstergracht*) is in grêft yn Dokkum yn de gemeente Dongeradiel. Oer de grêft leit in houten fuotgongersbrêge tusken it Hellingpaad en Westerbolwurk.

De namme *Drypypstergracht* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Drie Pypstergracht*.
Reitsje Him (Bitgum)

**Reitsje Him** wie de Bitgumer ôfdieling fan it CFK (Kristlik Frysk Keatsbûn). De club wie oprjochte yn 1934 en gie yn 1996 op yn it gruttere OKK Bitgum.

Hjoeddeis hjitte de keatsferienings yn Lekkum en Hurderyp noch altyd sa.
Dwersdjip

It **Dwersdjip** is in feart yn de gemeente Achtkarspelen. De feart rint tusken de Blauhústerwei, ûnder de Parkster Reed troch, nei de súdliker lizzende Koartewyk noardwestlik fan Boelensloane.
Dwarsmear

It **Dwarsmear** is in feart yn de gemeenten Dongeradiel en Ferwerderadiel. De Dwarsmear rint noardeastlik fan Lichtaard en is in súdwest-noardeast rinnend stik fan de Holwerter Feart. De Holwerter Feart makket foar De Mear, op de gemeentegrins fan Dongeradiel en Ferwerderadiel, mei in knik nei it noardeasten. It stik nei De Mear is it begjin fan de Blijer Feart. De Dwarsmear stiet dus dwers op de rjochting fan de Holwerter Feart.

*Mear* is in âld wurd foar skiedingssleat en komt ek yn Grinslân in protte foar.

De namme *Dwarsmear* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Dwarsmeer*.
Duursma's Dobbe

**Duursma's Dobbe** is in dobbe of marke yn de gemeente Opsterlân. De dobbe leit yn it noardlike diel fan de Duerswâldster Heide, eastlik fan Wynjewâld. It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear.

## Keppelings om utens
*http://waarneming.nl/gebied_informatie.php?id=6518 - loftfoto fan it gebiet
*  -  oer de Duerswâldster Heide
Minze de Vries

**Minze de Vries** (folút: **Minze Johannes de Vries**; Bitgum, 10 oktober 1874 – Bitgum, 30 augustus 1965) wie in bekend keatser út Bitgum Hy sloech mei lofts op en die dat fûleindich en mei heupslach. Mei faasje kamen syn ballen skean op it perk oan. Hy keatste ek wol om utens en spriek tige ta de ferbylding fan keatsers en keatsleafhawwers. Minze de Vries wûn de PC yn 1896, 1897, 1900 en 1903. De earste trije kear waard er kening. Yn 1903 waard er dat eins ek mar doe skonk er dy titel oan syn keatsfreon Jan Reitsma.

Meiïnoar helle De Vries 28 earste, 33 twadde en 10 tredde prizen en dy soargen foar in puntetotaal fan 160, de punten fan de bûnspartijen dêrby net meirekkene. Tal fan keningskippen waarden him takend. Syn bêste keatsjierren wiene dy fan 1892 oant 1911.

De Vries fertsjinne de kost as boerearbeider en skearbaas. Hy wie ek amateur-keunstkilder en hold fan toaniel.
Minze de Vries ferstoar op 30 augustus 1965 yn 'e âldens fan 90 jier.

## Prizen
* 1896 - PC 1e priis
* 1897 - de Bond 2e priis
* 1897 - PC 1e priis
* 1899 - PC 3e priis
* 1900 - de Bond 2e priis
* 1900 - PC 1e priis
* 1901 - de Bond 1e priis
* 1901 - PC 2e priis
* 1903 - de Bond 2e priis
* 1904 - de Bond 3e priis
* 1905 - de Bond 3e priis
* 1906 - de Bond 2e priis
* 1911 - de Bond 4e priis
* 1902 - PC 2e priis
* 1903 - PC 1e priis
* 1907 - PC 3e priis
* 1911 - PC 2e priis
Slach by Fouillé

De **Slach by Fouillé** of ***Campus Vogladensis*** wie in fjildslach yn de maitiid fan 507 tusken it leger fan de Fisigoaten en it leger fan in gelegenheidskoalysje fan Salyske Franken en Boergonden. De Franken waarden laat fan kening Klovis en de Fisigoaten hienen kening Alarik II as oanfierder. De slach waard wûn troch de Franken en Boergonden. Dat telider slaan wie de ein fan de Fisigoatyske supremasy yn it eardere Romeinsk Galje en it begjin fan de opgong nei it ûntstean fan  Frankryk. 

## Oanlieding
Nei de delgong fan it West-Romeinske Ryk en de opkomst fan de Germaanske keninkriken wienen der twa riken dy't yn 'e slach wiene om de macht fan Galje. De Frankyske kening Klovis hie al ferskate kearen stride tsjin syn opponint kening Alarik. Neffens de analen oermasteren de Fisigoaten Saintes yn 496 wer en krigen de Franken yn 498 Bordeaux yn hannen. 

Op in stuit akkordearre Klovis mei Anastasius I fan it Byzantynske Ryk dat elk fan har kant de Fisigoaten oanfalle soenen. Ek slagge it de Franken troch yngeande diplomasy fan biskop Avitus fan Fienne, om Gundobad kening fan de Boergonden oan harren kant te krijen. 

## De slach
Yn de maitiid fan 507 setten de Franken de rivier de Loire oer en foelen it noardlik grinsgebiet fan it Fisigoatyske Ryk yn. Klovis hie him net allinnich fan de kant fan de Boergonden fersterke mar ek mei soldaten fan besibbe Frankyske riken, û.o mei de soan fan Sigebert de Lamme. Tagelyk foel út it easten syn Boergondyske bûnsmaat Gundobad oan. By Fouillé, in plak tichteby Poitiers, kamen de legers inoar tsjin. Rillegau moasten de Fisigoaten belies jaan. Yn dy slach sloech Klovis Alarik dea en waard it leger fan de Fisigoten ferslein. In leger fan de Ostrogoatyske bûnsmaten dat troch Diderik de Grutte út Itaalje stjoerd waard, kaam te let om har stamsibben te helpen. Lykwols wie it wol by steat om de Boergonden in fikse tebeksetter te jaan.

## Betsjutting
De útkomst fan de slach wie wichtich foar de takomst fan Galje. Nei de slach waarden de Fisigoaten twongen har werom te lûken nei Septimaanje, dêr't sy noch in skoftlang stânholden. It súkses by Fouillé makke it mooglik dat de Franken it súdwestlike diel fan Frankryk behearsken, en Toulouse, de haadstêd fan de Fisigoaten yn besit krige. Alariks syn net-wettige soan Gesalik besocht werom te slaan by Narbonne, mar hy waard ôfset en lang om let fermoarde doe't Narbonne ynnommen waard troch Boergondyske bûnsmaten fan de Franken dy't dêr hoekholden oant 511.
Johannes Hoornbeeck

**Johannes Hoornbeeck** (Haarlim, 4 novimber 1617 - 1666) wie in godgelearde, in fertsjintwurdiger fan de Fierdere Reformaasje. Johannes Hoornbeeck wie de soan fan Tobias Hoornbeeck, dy't fan Flaamsk komôf wie, en Janneke Baerts. 

Johannes Hoornbeeck wie in learling fan Gysbert Voet en fan Antonius Walaeus, en lykas Voet hat er les jûn yn de Universiteit fan Utert, ûnder oaren oan Herman Witsius.
Oars as Voet fûn Hoornbeeck dat, wylst der redenen foar in rjochtfeardige oarloch wêze koenen, religy dêr net by hearre koe. Hy seach fersprieding fan religy dan ek fral troch missy plak hawwen en stie in wrâldwiid missynetwurk foar. Oant 1643 wie er predikant yn Mülheim by Keulen. Fan 1645 ôf wie er predikant te Utert en heechlearaar. Yn 1654 giet er nei Leien.

## Wurk <small>(kar-út)</small>
* *Tractatus de ratione concionandi* (1645)
* *De paradoxis et heterodoxis weigelianus commentarius* (1646)
* *Euthanasia, ofte wel sterven* (1651)
* *Summa controversiarum religionis* (1653)
* T*heologia pratica* (1663-1666)

## Literatuer
*B. Oosterom, *Johannes Hoornbeeck als zendingstheoloog*, yn: *Theologia reformata* 13 (1970), 81-98 online ferzje
* J.W. Hofmeyr, *Johannes Hoornbeeck as polemikus* (Kampen: Kok, 1975)
* A.Th. Boone, * 'Tot verbreydinge van het rĳcke onses Heeren Jesu Christi': een inleiding tot de zendingsgedachten binnen het gereformeerd piëtisme in Nederland*, yn: Documentatieblad Nadere Reformatie 17-1 (1993), 1-17, m.n. 8-14 online ferzje
*G. van 't Spijker, *Ik zal u niet verlaten: een pastorale handreiking in geestelĳke verlatenheid aan de hand van Gisbertus Voetius en Johannes Hoornbeeck* (Leien: Groen, 1996)
*T. Brienen, *Johannes Hoornbeeck (1617-1666): eminent geleerde en pastoraal theoloog* (Kampen: De Groot Goudriaan, 2008), jout ek  fertaling fan in stikmannich kearnteksten.
Meinardus Schotanus

**Meinardus Schotanus** (Frjentsjer, 13 oktober 1593 - Utert, 8 april 1644) wie in heechlearaar yn de teology. Heechlearaar teology wie er earst yn Utert en letter yn Frjentsjer fan 1636 oant 1644.
Wilhelmus à Brakel

**Wilhelmus à Brakel** (Ljouwert, 2 jannewaris 1635 - Rotterdam, 30 oktober 1711) wie in Frysk predikant yn de tradysje fan de Fierdere Reformaasje.

Hy wie in soan fan de Fryske predikant Theodorus à Brakel. Hy studearre teology oan de Universiteit fan Frjentsjer en dy fan Utert. Hy stie as dûmny yn Eksmoarre (1662), Starum (1665), Harns (1670), Ljouwert (1675) en úteinlik fan novimber 1683 ôf te Rotterdam. 

Hy is bekend wurden troch syn boek *Redelijke Godsdienst, een laagdrempelige dogmatiek*, bedoeld foar de gewoane tsjerkelear. De dogmatyk yn it boek ûnderskiedet him fan oaren fanwegen de ûnderfining nei it persoanlike libben. Njonken it mear dogmatyske behannele Brakel ek saken as tankberens, it sjongen fan Psalmen en Kristlike nederigens.

Troch de tagonklikens hat it boek in protte ynfloed hân op it konservative Protestantisme. Ek hjoed-de-dei wurdt it noch hieltyd lêzen troch ûnder oaren minsken fan de Werstelde Herfoarme Tsjerke en de Grifformearde Gemeenten. Yn 2006 hat der noch in nije printinge west it boek.

## Wurk

* *Waarachtich verhaal van de rekenschap, gegeven van d. Wilhelmus à Brakel, wegens zijn E. verdediging van’t recht der Kerke*, Utert 1682.
* *Toekomst voor Israël.*
* *Keer weder, o Sulammith.* *Een niet eerder uitgegeven preek over Hooglied 6:13.* Hertaald troch ds. J.A. de Kok út Utert.
* *Halleluja of lof des Heeren over het Genadeverbond.* Herschreven door ds. C.J. Meeuse.
Samuel Maresius

**Samuel Maresius** (Frankryk, 1599-1673); wie û.o. heechlearaar oan de Universiteit fan Grins. Der is yn 1935 troch Doede Nauta in dissertaasje oer him skreaun.
Dwerswyk

De **Dwerswyk** is in feart yn de gemeente Achtkarspelen. De wyk rint súdlik fan Bûtenpost tusken de Miedsleat en de Bûtenpostmer Feart.

In Wyk is in sydkanaal fan in haadfeart, meast ornearre om turf en wetter út fean ôf te fieren.

De namme *Dwerswyk* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Dwarswijk*.
Dyksfeart (Seisbierrum)

De **Dyksfeart** is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint oan de binnekant fan de seedyk by de Waadsee tusken Harns en Koehoal.

De namme *Dyksfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Dijkvaart*.
Claes Jacobsz. Wits

**Claes Jacobsz. Wits** (Inkhuzen, 1599-1669) wie boargemaster yn Inkhuzen en dichter.

## Keppeling om utens
* [Wits yn de [DBNL]]
Dyksgrêft

De **Dyksgrêft** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint bylâns de Griene Dyk fan de Sibrandabuorster Feart nei de Tersoalster Sylroede

De namme *Dyksgrêft* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Dijksgracht*.
Dwersryd

De **Dwersryd** (Kollumerlânsk en offisjeel: *Dwarsryd*) is in feart yn de gemeente Kollumerlân. De Dwarsryd leit noardeast fan Kollum en rint fan Pompsterhoeke lâns De Terp nei de Sylster Ryd.

*Ryd* is in alde beneaming foar wetterrin.

De namme *Dwarsryd* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Dwarsried*.
Kryst

**Kryst** of **Krysttiid** is in sinnekearfeest, wat ta in kristlike hjeldei makke waard, en hjoeddeis oer de gânse wrâld fierd wurdt.

## Ynhâld
Oarspronklik wie de kristlike Kryst it feest fan de berte fan it berntsje Jezus; yn it Italjaansk wurdt kryst dan ek *natale* neamd, wat letterlik *berte* betsjut. Troch de ûnttsjerkliking giet it hjoeddeis lykwols hieltyd mear om de noflikheid mei de famylje en freonen. Yn Amerika is it feest foaral foar de bern, dy't kado's krije fan de Krystman, dy 't fergelykber is mei Sinteklaas yn Nederlân.

## Dagen
*Krystdei* is op 25. Yn Nederlân is it usansje en fier ek in *twadde krystdei*, Sint-Steffensdei op 26 desimber. Der binne ek lannen dêr't tolve dagen Kryst fierd wurdt, om't it foar-kristlik feest sa lang wie, al is it sa dat de tsjerke de fiering yn de 9e iuw ta fjouwer dagen beheind hat. Nederlân hat de fiering yn de 18e iuw beheind ta twa dagen. Lykwols is de drang om gau wer oan it wurk ôfnaam, dat hieltiid faker fiere minsken in *Tredde Krystdei*, dêr't gjin grutte fierings binne.

## Deromhinne
De kryst wurdt foarôf gong troch it advint; de dagen foarby de Kryst binne de grutte krysttiid. In soad minsken hâlde fan kryst om't alles noflik dekorearre wurdt mei krystbeammen, lampkes, krystballen, en sa fierder. Oarsom binne der minsken dy't, al of net út de grûn fan it feest, hâlde fan it tiidrek as in perioade foar ynkear.
Dyksleat (Aldeouwer)

De **Dyksleat** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint yn de Trijegaaster Feanpolder fan Aldeouwer nei de Tsjûkemar njonken de Jan Veldstrawei.

De namme *Dyksleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Dijksloot*.
Dyksleat (De Lemmer)

De **Dyksleat** is in sleat yn de gemeente De Fryske Marren. De sleat rint
oan de noardkant fan de N359 nei de Prinses Margrietslûs west fan De Lemmer.

De namme *Dyksleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Dijksloot*.
Dykster Feart

De **Dykster Feart** is in feart yn de gemeente Dongeradiel. De feart rint fan Moarre nei it noardeasten oant de Boltawei. De Boltawei is de wei fan Peazens nei Eanjum.
De Dykster Feart wurdt beskôge as in natuerlik wetter.
De namme *Dykster Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Dijkster Vaart*.
Eagumerdjip

It **Eagumerdjip** is in wetter yn de gemeente Ljouwert. It Djip is in ûnderdiel fan it farwetter tusken Yn 'e Lijte (de jachthaven fan Grou) nei it noarden oant Wergea. Fan Grou ôf komt men dan earst troch de Nauwe Galle, en nei de Kromme Sleat rochting Idaerd hjit it wetter it Eagumerdjip. Fan Domwier ôf hjit it Wergeaster Feart.

De namme 'Eagumerdjip' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Aegumerdiep*.
Ealsumer Feart

De **Ealsumer Feart** is in feart yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De feart rint fan Dokkum nei it noarden, westlik om Ealsum hinne en komt út yn de Peazens.

De namme *Ealsumer Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Aalsumervaart*.
Willem de Rike fan Nassau-Dillenburg

**Willem I fan Nassau-Dillenburg** as **Willem de Rike** (Dillenburch, 10 april 1487 - dêre, 6 oktober 1559) wie greve fan Nassau yn Siegen, Dillenburg, Hadamar en Herborn en greve fan Katzenelnbogen, Vianden en Dietz.

De bynamme 'Rike' hat er krigen fanwegen it tal bern dat hy en syn frou Juliana fan Stolberch krigen ha: 12 (5 soannen en 7 dochters); boppedat hie er út syn eardere houlik mei Walburga fan Egmont al 2 bern en syn frou Juliana hie út har houlik mei Filips fan Hanau 5 bern.

## Bern
* Willem fan Oranje (1533-1584)
* Hermanna fan Nassau (1534-1534)
* Jan fan Nassau (1536-1606)
* Loadewyk fan Nassau (1538-1574)
* Maria fan Nassau (1539-1599)
* Adolf fan Nassau (1540-1568)
* Anna fan Nassau (1541-1616)
* Elisabet fan Nassau (1542-1603)
* Katarina fan Nassau (1542-1624)
* Juliana fan Nassau (1546-1588)
* Magdalena fan Nassau (1547-1633)
* Hindrik fan Nassau (1550-1574)
Eanjumer Opfeart

De **Eanjumer Opfeart** is in feart yn de gemeente Dongeradiel. De feart rint fan Eanjum nei it súdwesten en fia de Moerssleat út yn de Súdie.

In opfeart is de beneaming foar in kanaal dat min ofte mear heaks *op* in oar kanaal stiet. De namme wurdt benammen yn Fryslân en Grinslân brûkt. In opfeart wurdt ek wol skipsleat, skipfeart of brânsleat neamd.

Opfearten binne foaral oanlein om de fruchtbere terpgrûn of turf ferfiere te kinnen.

De namme 'brânsleat' ferwiist nei de oare reden om sa’n wetter oan te lizzen: de beskikking ha oer genôch bluswetter yn gefal fan brân.

In soad opfearten hawwe harren funksje ferlern en binne no tichtsmiten.

De namme *Eanjumer Opfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Anjumer opvaart*.
Juliana fan Stolberch

**Juliana fan Stolberch** (Stolberch, 15 febrewaris 1506 – Dillenburch, 18 juny 1580) wie in dochter fan Botho fan Stolberch en Anna fan Eppstein-Königstein. Hja wie earst troud mei Filips fan Hanau († 1529) en dêrnei sûnt 20 septimber 1531 mei Willem fan Nassau. Ut it lêste houlik waard Willem fan Oranje berne.

## Keppelings om utens
* Portret yn it Digitaal Frouljusleksikon Nederlân
* inghist.nl- brieven fan Juliana fan Stolberch
* Kastiel Stolberg yn de Harz - dêr waard Juliana fan Stolberch berne
Falentinus

**Falentinus** (sa. 100-160) wie in gnostysk learaar en de grûnlizzer fan it falentinianisme, in streaming yn de gnostyk.

## Libben en wurk
Falentinus waard om-ende-by it jier 100 berne yn Neder-Egypte. Hy waard wierskynlik op jonge leeftyd kristen en folge yn Aleksandrje in wittenskiplike oplieding. Letter gong er nei Rome, dêr't hy fan 135 oant 165 wurksum wie. Hast wie er biskop fan Rome wurden, mar de gemeente keas Pius de martelder as nije biskop. Falentinus is ek noch nei Syprus ferfard.

Hy wie in tige ûntwikkele man (út en thús mei Plato, de Stoa, Pilo ensafuorthinne) en tige bejeftige. Yn de wurden fan de gnosisbestrider Tertullianus: 'et ingenio et eloquio poterat': 'hy wie én geniaal én bespraakt'. Ek hie der in protte learlingen: û.o. Teodotus, Markus de Tsjoender, Ptolemaeus en Herakleon. Falentinus ferkeas de 'mytos' boppe de 'ratio'. Ta dat betinken wie er komd troch religieuze ûnderfining. Hy hie in kear in fisioen oer in krekt berne bern. Hy frege oan dat bern: 'Wa bisto?'. It bern andere dy fraach mei: 'Ik bin de Logos'. Oan Falentinus wie, krekt as earder by de apostel Paulus op wei nei Damaskus, de ivige Kristus ferskynd.

Fan Falentinus sels binne Grykske tekstfragminten bewarre bleaun. Nei gedachten is it *[[Evangeelje fan de Wierheid]]* fan syn hân.
Bevers

De **bevers** (wittenskiplike namme: *Castor*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e bevereftigen (*Castoridae*) en de lyknammige ûnderfamylje fan 'e bevereftigen (*Castorinae*). Ta dit skaai hearre allebeide noch libbene soarten bevers. Dat binne grutte, semy-akwatyske, herbivoare kjifdieren dy't yn groepen libje en yn it wetter flugger en liniger binne as op it lân. Se hawwe in ôfplatte sturt dy't har helpt by it swimmen, en se lizze damen oan om har boarch te befeiligjen. De âldste fossilen dy't fan bevers fûn binne, komme út Dútslân en datearje fan 10 oant 12 miljoen jier lyn. Njonken twa libbene soarten omfettet dit skaai ek trije ûtstoarne soarten. 

## Soarten
Laser

In **laser** is in ljochtboarne dy't in smelle koherinte bondel útstrielje kin. It ljocht fan in laser is dêrom benei monogromatysk. Soks yn tsjinstelling ta in soad boarnen dy't ljocht nei alle rjochtings ta striele, yn in breed spektrum fan golflingten en fazen. 

It wurd **laser** is hjir de ôfkoarting fan **L**ight **A**mplification by **S**timulated **E**mission of **R**adiation, frij oerset nei it Frysk ta: fersterke ljochtstrieling troch stimulearre emisje fan beskate dieltsjes.
Sjalom

**Sjalom** of **shalom** (שָׁלוֹם) is in Hebriuwsk wurd dat *[[frede]]* betsjut. It wurdt útsprutsen as 'sjalom', mei in lange 'a' en in koarte 'o'. It wurd kin identyk frede oantsjutte tusken twa grutheden (lykas God en de minsk, of tusken twa lannen), mar it kin ek de ynderlike frede oantsjutte fan ien yndividu.

It wurd wurdt ek brûkt as groet, identyk yn 'e foarm fan 'goeie' as yn 'oant sjen'. It wurd komt yn in protte nammen en útdrukkingen foar.

It ekwifalinte wurd yn it Arabysk is *[[salam]]*.

## Etymology
It wurd sjalom komt fan de stam sjin-lamed-mem (ש.ל.ם). Dizze stam hat ekwifalinten yn in protte oare Semitiske talen en betekent *folsleinens*, *ferfolling*, *wolwêzen*.

It brûken fan it wurd *sjalom* yn 'e Hebriuwske bibel ferwiist dus meastal nei begripen dy't mei frede gearhingje, lykas feilichheid, sûnens of foarspoed fan likensee yndividuen of lannen.

## Utdrukkingen
Sjalom wurdt in protte brûkt yn allerhanne útdrukkingen yn it skreaune en yn it sprutsen Hebriuwsk:
* *[[Sjalom aleichem (begroeting)|Sjalom aleichem]]* (שָׁלוֹם עֲלֵיכֶם; *frede mei oer jo komme*), in groet. Dizze groet wurdt beantwurde mei *oer jo de frede*, (*aleichem sjalom*). 
* *[[Sjabbat sjalom]]* (שַׁבָּת שָׁלוֹם) in algemiene groet dy't brûkt wurdt by it begjin fan de sjabbat. 

## As namme
*Sjalom* wurdt yn Israel brûkt as namme. De namme is besibbe mei *Shlomo* (Hebriuwsk foar 'Salomo'). Bekende minsken mei de namme Sjalom (ofwol Shalom yn algemien brûkte transliteraasje) binne:
* Silvan Shalom (Israelisk politikus)
* Sholom Aleichem (Jiddiske skriuwer; pseudonym)
* Shalom Harlow (model en aktrise)
* Shalom Carmy (rabbyn)
* Shalom Shachna (rabbyn)
* Yosef Sholom Eliashiv (rabbyn)

Ek gebouwen of organisaasjes hawwe faak sjalom as namme, bygelyks de Nefe Shalom-synagoge en de Joadsk-Turksk wykblêd Şalom yn Istanbûl.
Earnewarrepoel

De **Earnewarrepoel** is in marke yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De poel leit noard fan Earnewâld en westlik fan Sigerswâld oan de Feantersdyk.

De namme *Earnewarrepoel* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Eernewarrepoel*.
Earnsleat

De **Earnsleat** is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart rint fan súdeast nei noardwest benoarden Earnewâld. It is de ferbining tusken de Tsjerkweisfeart en de Ringfeart by it Prinses Margrietkanaal. It gebiet, mei in fûgelsjochhutte, is yn behear by It Fryske Gea.

De namme *Earnsleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Eernesloot*.

## Keppeling om utens
*http://www.vogelkijkhut.nl/vkh_info.php?id=69 - fûgelsjochhutte
Avitus fan Fienne

**Avitus fan Fienne**, yn it Latynsk: **Alcimus Ecdicius Avitus** (sirka 470 - 5 febrewaris 517 of 519) en ek bekend as Sint Avitus, wie biskop fan Fienne fan 494 oant syn dea.

## Biografy
Avitus wie ôfkomstich út in aadlik Gallo-Romeinsk skaai. Hy wie in pakesizzer fan de eardere Romeinske keizer Avitus († 457). Yn 494 waard hy yn neifolging fan syn heit biskop fan Fienne en mei de tiid yn fan de wichtichste Galyske biskoppen. Hy stride tsjin it Ariaanske leauwen, dêr't de Boergonden doe der tiids  oanhingers fan wienen, wêrby hy yn 497 deryn slagge, Sigismund, de soan en erfgenamt fan kening Gundobad oer te heljen him ta it katolisisme te bekearjen. Tanksy yntinsive diplomasy troch Avitus keas Gundobad de side fan de Franken en net dy fan de Ostrogoaten. Mede hjirtroch koe de Frankyske kening Klovis yn 507 de Fisigoaten ferslein by Fouillé en wichtichste kening yn Galje wurden.

In oar wapenfeit wie syn oanhâldende striid tsjin it semy-Pelagianisme en foar it primaat fan de biskop fan Rome as haad fan de katolike tsjerke. Fierder wie Avitus foaral bekend as skriuwer.

## Wurk
* *5 Libelli de spiritalis historiae gestis*
: I. *De origine mundi*
: II. *De originali peccato*
: III. *De sententia Dei*
: IV. *De diluvio mundi*
: V. *De transitu maris rubri*
* *De laude virginitatis*
* *Epistulae*

## Literatuerferwizing
* Edward James, *De Franken*, Baarn, 1988.
Easterbrêgesleat

De **Easterbrêgefeart** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint bewesten Twellingea, mei it dea-ein fan de eardere Atesleat nei It Ges, en dêrnei troch de buorren fan Twellingea nei it súden en op it lêst nei it easten nei it Prinses Margrietkanaal.

De grûn foar de wat nuvere sigesage is dat eartiids de Easterbrêgefeart en de Westerbrêgefeart tegearre de ferbining foarmen tusken de Modderige Geau en it Aldhof. Mei de Tramwei De Jouwer - Snits waarden dat twa parten, en mei de oanlis fan it Prinses Margrietkanaal waard de westlike útein fan de Easterbrêgesleat in haventsje. Mei de oanlis fan de A7, wie it eastlike part fan de Atesleat 'oer', dat dy binne ferbûn.

De namme *Easterbrêgefeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Oosterbrug sloot*.
Hear

* hear (fatsoenlike man), in man mei goede manieren
* hear (titel), in aadlike titel
* hear (kaartspul), in hege kaart út it kaartspul
* Hear of Heare, in bibelske beneaming foar God
* Heer (Belgje), in doarp yn 'e provinsje Namen
* Heer (Nederlân), in earder doarp yn 'e gemeente Maastricht
Klokhûs

In **klokhûs** is in stellaazje foar it ophingjen fan ien as mear liedklokken. It klokhûs jout de klok romte om te slingerjen. Fral by in ynwindich klokhûs komt dêr by dat it ek de trillings dimpt dy't oars fan de ophinging op it gebou oergean soenen en sa op 'e lange doer it gebou stikken trilje soenen.

In protte tsjerken hawwe in ynwindich klokhûs, guon hawwe in los klokhûs, en in inkelde hat in oanhingjend klokhûs.

## Losse klokhuzen
In los klokhûs hat ornaris in dak, mar is fierders iepen foar it waar. In útsûndering is it klokhûs fan Snits, dat allinne stiet, mar betimmere is. Lytsere klokhuzen steane faak op in hôf, fral at der gjin tsjerke mear by is. Losse klokhuzen waarden fral boud út ekonomys motyf: in lyts tsjerkje mei in klokhûs wie in goedkeapere manier om doarp te wurden as in stiennen tsjerke mei ek wer in klokhûs.

## Sjoch ek
* Klokkestuollen yn Fryslân

*
Easterbûtengrêft

De **Easterbûtengrêft** is in grêft yn de stêd Sleat. 

De namme *Easterbûtengrêft* jildt mei yngong fan 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Oosterbuitengracht*.
Wearjild

**Wearjild** of **werjild** (ek manjild, soenjild, mar net "warjild", want it komt fan deselde oarsprong as "wearwolf", ntl. fan in âld wurd foar man; ferlykje it Latynske wurd *vir*) wie neffens de Germaanske rjochtsboarnen de wearde fan in man yn jild. De hichte fan it warjild wie ôfhinklik fan de stân fan de man.

By ûnkwalifisearde deaslach moast de dieder it folle warjild fan it slachtoffer fergoedzje, by minder swiere misdriuwen in evenredich diel en by swierdere misdriuwen in mearfâld. It warjild moast betelle wurde oan it slachtoffer of dyns sibbe. Njonken it warjild moast de dieder fredesjild betelle oan de kening om de oantaasting fan de iepenbiere frede goed te meitsjen.
Synoade

In **synoade** (Gryksk foar 'meiïnoar op wei', fan *syn* = meiïnoar, *hodos* = de wei) is in tsjerklike gearkomste, sawol by de protestantske als yn de Roomsk-Katolike Tsjerke.

Yn de Roomsk-katolike Tjerke wurdt in grutte gearkomste mei it út it Latynsk ôfkomstige wurd konsily oantsjutten. It wurd 'synoade' wurdt yn dizze tradysje allinne brûkt foar in gearkomste op provinsjaal nivo. Paus Paulus VI hat yn 1965 de Biskoppesynoade, as in bysûndere foarm fan 'synoade' oprjochte.

## Roomsk-katolike synoades
*synoade fan Arles (314)
*synoade fan Egypte (320)
*synoade fan Sardica (343)
*synoade fan Aleksanderje (362)
*synoade fan Kartago (418)
*synoade fan Efeze (449)
*synoade fan Orange (529)
*synoade fan Whitby(664)
*synoade fan Aken (816)
*synoade fan Thionville (821) 
*Kadaversynoade (897)
*synoade fan Thionville (1004)
*synoade fan Sutri (1046)
*pauslike synoade (1075)
*synoade fan Clermont (1095)
*synoade fan Cashel (1172)
*synoade fan Jeruzalim (1672)
*synoade fan Pistoia (1786)
*synoade fan Rome (1980)

## Protestantske synoades
*synoade fan Parys (1559)
*synoade fan Wezel (1568)
*synoade fan Emden (1571)
*synoade fan De Haach (1586)
*synoade fan Doardt (1618-1619)
*synoade fan Westminster (1643-1649)
*synoade fan Oerisel (1652)
*synoade fan Middelburch (1896)
*synoade fan Assen (1926)
*synoade fan Barmen (1934)
*synoade fan Amsterdam (1945)
Edward Burnett Tylor

Sir **Edward Burnett Tylor** (Camberwell, Londen, 2 oktober 1832 – Wellington, Somerset, 2 jannewaris 1917) wie in Ingelske antropolooch.

Tylor is in echte evolúsjonist. Yn syn wurk *Primitive culture* en *Anthropology*, seit er dat antropology basearre wurde kin op de evolúsjonêre teory fan Charles Darwin. Hy leaude dat der in begjinpunt wie fan ûntwikkeling yn in beskaving en yn religy. E.B. Tylor kin beskôge wurde as ien fan de earste figueren dy’t de antropology echt foarm jûn hat. Syn wurk wurdt sjoen as wichtich en bliuwt in sekere wearde hâlden. 

E.B. Tylor hat de term “animisme” yntrodusearre as in normaal wurd. Dit animisme wie de earste faze yn de ûntwikkeling fan religy. De fases sa as E.B Tylor se sein hat: Animisme, Polyteisme, Monoteïsme, Ateïsme. 

## Libben
E.B. Tylor wie de soan fan Joseph Tylor en Harriet Skipper. Doe 't syn âlden ferstoaren moast Tylor de saak fan syn heit oernimme. Mar hy krige de symptoanen fan Tuberkuloaze en de saak oernimme gie dan ek net troch. It advys wie om sa gau mooglik nei in waarm klimaat te gean. Derom ferliet Tylor Ingelân yn 1855 om nei Sintraal Amearika te gean. Dit soarge derfoar dat hy ynteressearre rekke yn oare kultueren. 

Op ien fan syn reizen moete hy Henry Cristy in etnologist en in archeolooch. Christy soarge derfoar dat Tylor mear en mear ynteressearre rekke yn antropology. En dat er by de antropology de skiednis brûke moast. Hy makke oantekenings fan de minsken dy’t hy tsjin kaam en dan foaral oantekenings oer religy. Neidat hy wer nei Ingelân gie hat er nea wer reizge. Dôchs is er trochgien my de stúdzje nei oare minsken en kultueren. 

Yn 1871 krige Tylor it dokterskip fan de universiteit fan Oksford. Hy waard yn 1896 de earste antropolooch mei in learstoel. Dizze learstoel wie ek oan de universiteit fan Oksford. Tylor is riddere yn 1912.

## Wurk
* *Anahuac: Or Mexico and the Mexicans, Ancient and Modern* (1861) 
* *Researches into the Early History of Mankind and the Development of Civilization* (1865)
* *Primitive Culture* (1871) 
* *Anthropology* (1881)