open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikolaj Ge

**Nikolaj Nikolajevitsj Ge** (Russysk: *Николай Николаевич Ге*) (Voronezj, 27 febrewaris 1831 - Ivanovski Choetor (ûnder Tsjernigov), 13 april 1894) wie in Russysk keunstskilder fan Frânske komôf. Hy makke fral portretten en histoarjestikken. Hy wie ien fan de oprjochters fan it keunstnerskollektyf De Swalkers yn 1870.

## Libben en wurk
Ge syn pake emigrearre yn de 18e iuw nei Ruslân. Syn âlden stoaren doe't er noch in bern wie, dat hy waard grutbrocht troch in liifeigene fersoarchster. Ge kaam yn 1847 oan de universiteit fan Kiev, en in jier letter oan de universiteit fan Sint-Petersburch; hy studaerre natuerkunde en wiskunde. Fan 1850 oant 1857 studearre er oan de Keizerlike Akademy fan de Keunsten yn Sint-Petersburch. Hy slagge mei in gouden medalje foar it skilderij *De heks fan Endor ropt de geast fan de profeet Samuel oan*.

Dêrnei reizge er nei Itaalje (1860) om de klassike âldheid en de Renêssânse te bestudearjen. Yn 1863 waard Ge beneamd ta professer oan de Keizerlike Akademy fan de Keunsten. Yn 1864 giet er werom nei Florence dêr't er befreone rekke mei de pro-westerske tinker en skriuwer Aleksander Herzen en portrettearre him doe ek. It duorre oant 1869 ear't er foar altyd nei Ruslân werom gie. Ge syn betide wurk waard beynfloede troch Karl Brjoellov.

Hy kocht in lytse buorkerij yn Noard-Oekraïne en waard goede freon fan de skriuwer Lev Tolstoj, en in protte fan Tolstojs idealen wienen ek sines. (Ge skreau dat in minske agrarysk wurk dwaan moatte soe en dat keunst net te keap wêze moatte soe.) Ge wenne fan 1873 ôf op Tolstojs bûtenpleats Jasnaja Poljana ek yn noardlik Oekraïne. Yn dy tiid skildere Ge meast religieuze ûnderwerpen, dêr't er in protte bewûndering foar krige.

Fan 1880 ôf makke er ek wer portretten (*elts hat rjocht op in portret fan himsels*), de prizen liet er ôfhingje fan wat de portrettearde misse koe.

## Nei syn dea
In protte fan syn wurk is weiwurden, hoe as wat bliuwt in mystearje. Oan de ein fan syn libben skonk Ge al syn wurk oan syn Switserske goeddogger Beatrice de Vattville, yn ruil foar in lege hier foar de jierren dy't er noch belibje soe. Sy stoar yn 1952, mar fan Ge syn wurk waard neat fûn yn har kastiel. Under dat ferlern giene wurk wie ek Ge's ûnderstelde 'magna opus' *De Krusiging*. Earst yn 1974 waarden Ge's tekeningen weromfûn yn in twadde-hânssaak troch keunstsamlers .

## Kar út Ge syn wurk

Image:Carrara Ge.jpg|*Carrara* (Taganrog Museum of Art) 
Image:Herzen_ge.jpg|*[[Aleksander Herzen]]*, 1864
Image:Peter_the_Great_Interrogating_the_Tsarevich_Alexei_Petrovich.jpg|*[[Peter de Grutte]]* tantet syn soan Alexej Petrovitsj yn Peterhof*, 1871
Image:Nikolaj Nikolajewitsch Ge 002.jpg|*Gewisse: Judas*
Image:Ge Tolstoy.jpg|*Lev Tolstoj*, 1882
Image:Ge Sophia Tolstaya.jpg|[[Sofia Andrejevna Behrs|Sofia Tolstaja]] (wiif fan Lev Tolstoj)
Image:Nikolaj Nikolajewitsch Ge 003.jpg|Portret fan [[Alexej Potechin]]
Image:Ge golgofa.jpg|*Golgotha*
Image:Ge ChristandRobber.jpg|*Kristus en de dief''
Vasili Perov

**Vasili Grigorjevitsj Perov** (Russysk: Василий Григорьевич Перов) (Tobolsk, 21 desimber 1833 - Koezminki, 29 maaie 1882) wie in Russysk keunstskilder en ién fan de oprjochters fan de keunstnersgroep De Swalkers.

Syn oplieding sette Perov mei útein yn de stêd Arzamas. Yn 1853 waard er talitten op de Moskouske Skoalle foar Skilderkeunst, Byldhoukeunst en Arsjitektuer (SSBA). It wurk dat er foarlei oan de Keizerlike Akademy fan de Keunsten smiet in bûtenlânske reis op yn 1862. Hy hâlde in skoft ta yn Dútslân en gie letter nei Parys.

Werom yn Moskou, skildere Perov fan 1865 oant 1871 syn masterwurken, sa as *By it spoar* en *Jagers hawwe lins*. Yn 1871 waard er beneamd ta profester oan de Moskouske SSBA. Yn dy snuorje rekke er ek belutsen by de oprjochting fan it keunstnerskollektyf *De Swalkers*.

Perov stoar yn 1882 yn it doarp Koezminki (no in part fan Moskou) oan de gefolgen fan tuberkuloaze. Hy kaam op it hôf fan it Donskoj-kleaster.

## Wurk (kar-út)

Image:Wassili Grigorjewitsch Perow - Parisian rag pickers.jpg|Paryske foddeman, 1864
Image:Тройка_-_Василий_Григорьевич_Перов_(1866).jpg|*Troika. Learlingen helje wetter*, 1866
Image:Wassilij_Grigorjewitsch_Perow_002.jpg|*De ferdronkene*, 1867
Image:Perov Pticelov.jpg|*De fûgelfanger, 1870
Image:Спящие дети1.JPG|*Sliepende bern*, 1870
Image:Wassili Grigorjewitsch Perow - Hunters resting.jpg|*Jagers hawwe lins*, [[1871]]
Image:Alexander_Ostrovsky_by_Vasily_Perov.jpg|*Aleksandr Ostrovski*, [[1871]]
Image:Dostoevsky 1872.jpg|*Portret fan Fjodor Dostojevski*
Image:Perov guvernanka kupe.jpg|*In gûvernante komt by it hûs fan in keapman oan*
Image:Last Tavern at Town Gate (Perov, 1868).jpg|*De lêste herberch by de stedspoarte*
Image:Перов Суд Пугачева (ГИМ).jpg|*Poegatsjovs feroardieling*, [[1879]]
Image:PerovVG PervHristianKievGRM.jpg|*Earste kristenen fan Kiev*, [[1880]]
Image:Perow gefsiman.jpg|*Kristus op de Oliveberch*
Image:Nikita Pustosviat. Dispute on the Confession of Faith.jpg|*Nikita Pustosviat*. *Petear oer de geloofsbelidenis'', 1881


## Keppeling om utens
* Oersjoch fan Perov syn wurk
* Biografy Perovdes (ingelsk)
Kûzma Petrov-Vodkin

**Kûzma Sergejevitsj Petrov-Vodkin** (Chvalynsk no Oblast Saratov', 24 oktober/1844, 5 novimber - 15 febrewaris 1939), wie in ferneamde Russyske keunstskilder en skriuwer.
Fan syn 15e ôf wie Kûzma Petrov-Vodkin yn it earstoan in learling fan F.E. Boerov en dêrnei fan Valentin Serov. Hy krige syn oplieding yn de keunsten yn Sint-Petersburch, Moskou en München. 

Petrov-Vodkin syn styl waard beynfloede troch it West-Jeropeeske symbolisme en fauvisme, mar ek troch de kleurige ikoanen fan de stêd Novgorod. De felle kleurtsjinstellings, ienfâldige komposysje en grutte kleurflakken (faak skel read en blau) falle op. Syn wurk waard troch tiidgenoaten noch alris as blasfemysk en eroatysk feroardiele.

In soad fan syn wurk is te sjen yn it Russysk Museum yn Sint-Petersburch. 

## Wurk

Image:Kiss (Petrov-Vodkin).jpg|*Tút*
Image:Petrograd Madonna (Petrov-Vodkin).jpg|*Madonna fan Petrograd*
Image:Motherhood (Petrov-Vodkin).jpg|*Memwêze*
Image:On the Line of Fire_(Petrov-Vodkin).jpg|*Yn de fjoerliny*
Image:Sleep_(Petrov-Vodkin).jpg|*Dream*
Image:1919 Alarm_(Petrov-Vodkin).jpg|1919. *Alarm.*
Image:Boys playing_(Petrov-Vodkin).jpg|*Jonges*
Image:Death of a Commissar (Petrov-Vodkin).jpg|*Dea fan in kommisaris*
Image:Bathing of a Red Horse_(Petrov-Vodkin).jpg|*Baaien fan in read hynder*
Image:Moving party (Petrov-Vodkin).jpg|Moving party
Image:Theatre Farce_(Petrov-Vodkin).jpg|Teater. Farse.
Image:Teatr drama_(Petrov-Vodkin).jpg|*Teater. Trageedzje*.
Image:Herring (Petrov-Vodkin).jpg|*Hjerring*
Image:Bather's morning (Petrov-Vodkin).jpg|*Baaiers*
Image:Fisherman's daughter (Petrov-Vodkin).jpg|*Dochter fan fisker*
Image:Thirsty Warrior (Petrov-Vodkin).jpg|*Toarstige kriger*
Image:Lenin (Petrov-Vodkin).jpg|*[[Lenin]]*


## Keppeling om utens
* Ofbyldings en biografy
Jemeljan Pûgatsjov

**Jemeljan Ivanovitsj Pûgatsjov** (Russysk: *Емелья́н Ива́нович Пугачёв*) (Zimovejskaja oan de Don (oblast Don), 1742 - Moskou, 10 jannewaris 1775) wie de lieder fan in opstân fan 'e Kozakken tsjin it bewâld fan Katarina de Grutte. De skiednis fan dizze rebûlje is optekene troch Aleksander Pûsjkin; it barren hat er ek brûkt yn de novelle *De kapteinsdochter*.
Lâningte fan Panama

De **Lâningte fan Panama** is in lâningte, begrinzge troch de Karibyske See yn it noarden en de Stille Oseaan yn it suden, it is neamd nei it lân dêr’t it yn leit, Panama. De lâningte de ferbining tusken de wrâlddielen Noard-Amearika en Súd-Amearika en is likernôch trije miljoen jierren lyn ûntstien, yn de tiid fan it Plioseen.

Lykas in soad oare lâningten hat de lâningte in tige grutte strategyske wearde. Fanwegen harren lokaasje wie de Lâningte fan Panama dan ek tige geskikt foar de oanlis fan in kanaal. Tusken 1906 en 1914 waard hjir it Panamakanaal dolle. It kanaal krige in langte fan 81,6 kilometer en ferbynt sadwaande de Karibyske See mei de Stille Oseaan. Troch it kanaal waard de reis fan de eastkust nei de westkust fan Noard-Amearika mei de helte koarter.

Yn 1513 wie Vasco Núñez de Balbao de earste oermasterder dy’t de lâningte oer gie. Hy koe fêststelle dat Amearika in wrâlddiel wie, omdat hy útkaam by de Stille Oseaan.
John Elliot

**John Eliot** (±. 1604 - 21 maaie 1690) wie Puriteinske sindeling fan Amerikaanske Yndianen. Troch syn wurk wurd er ek wol de apostel fan de Yndianen neamd.

## Oplieding yn Ingelân en predikant yn Massachusetts
John Eliot waard berne yn Widford yn Hertfordshire (Ingelân) en libbe yn syn bernetiid yn Nazeing. Hy folge syn oplieding oan it "Jesus College" te Cambridge. Op 31 novimber 1631 arrivearre hy mei it skip "Lyon" yn Boston yn Massachusetts en waard predikant en learend âlderling fan de "First Church" yn Roxbury. Hy studearre dêr ek as learling by Thomas Hooker. Fierder fêstige hy him dêr en stifte yn 1645 de Roxbury Latin School. Fan 1649 oant 1674 waard er yn de gemeente fan Roxbury assisteare troch Samuel Danforth.

## Eliot School
Yn 1689 joech John Eliot 75 acres (300.000 m2) lân yn Jamaica Plain om de Eliot School, dy't yn 1676 stifte is, te stypjen. By dizze jefte wie in betingst opnaam dat de skoalle sûnder ûnderskied te meitsjen negers en yndianen talitte moast, wat foar dy tiid in grutte útsûndering wie. De skoalle bestiet as de "The Eliot School of Fine and Applied Arts" noch hieltiten tichteby it oarspronklik stee.
Hendrik van Rijgersma

**Hendrik Elingsz van Rijgersma ** (De Lemmer, 5 jannewaris 1835 - Sint-Marten, 4 maart 1877) wie in dokter en amateur-botanikus, malakolooch en ichtyolooch. Hy waard arts yn 1858 en hie in praktyk yn Jisp en op it eilân Marken. Yn 1861 troude er mei Maria Henriette Gräfing; hja krigen sân bern.

Doe't 1863 de slavernij yn de Nederlânske koloanjes ôfskaft waard, wie Van Rijgersma ien fan de seis artsen dy't fan it regear de medyske soarch foar de frijlitten slaven op Sint Maarten (Nederlânske Antillen) op 'e noed krige. Hy besette dy post oant syn hommels ferstjerren yn 'e âldens fan 42 jier. Op Sint Maarten garre er in soad fossilen, planten, fûgels, reptilen, skulpen, fisken en ynsekten. 

Hendrik van Rijgersma wie in betûft skilder en liet in protte, meast net publisearre, tekeningen, sketsen en akwarellen  fan planten en oare dingen dy't er bestudearre nei.

De bistesoarten dy't er samle hie, stjoerde er nei de Akademy fan Natuerlike Wittenskippen fan Philadelphia, dêr't er korrespondearjend lid fan wie.
De planten dy't er nei de Botanyske Tún yn Berlyn stjoerde, binne ferneatige. De Hortus Botanikus fan Leien skynt ek planten fan Van Rijgersma te hawwen en it Sweedsk Museum fan Natuerlike Histoarje hat 129 plantesoarten samle troch him; fan 74 binne ek yllustraasjes fan syn hân.

Om him te earjen waard der in slangesoarte nei him ferneamd, *Alsophis rijgersmaei*. 

## Wurk fan en oer Rijgersma
*WorldCat

## Keppeling om utens
* Plantesamling Rijgersma yn it Sweedsk Museum foar Natuerlike Histoarje
Paola

**Paola** is in Italjaanske frouljusfoarnamme.

De namme komt fan it Latynske wurd *pauca*, dat "lyts" betsjut. Sa betsjut de namme *lyts*, *dimmen*.
Nan Goldin

**Nan Goldin** (12 septimber 1953, Washington) is in Amerikaanske fotografe. Hja is begûn mei fotografearen doe't hja 16 jier âld wie, en hie har earste tentoanstelling, mei swart-wyt foto's fan "drag queens", doe't hja 19 jier wie. Hja studearre oan de *School of Fine Arts* yn Boston dêr't hja yn 1977 har Bachelor of Arts-eksamen die.

Yn 1978 ferfarde hja nei New York, en dêr is hja daliks mei har projekt "The ballad of Sexual Dependency" (*De ballade fan seksuele ôfhinklikens*) begûn, dat ûnder oaren yn Stokholm en Berlyn te sjen west hat. Op de foto's steane gewoane manlju en froulju yn deistige sitewaasjes, mar ek drugsgebrûk geweld, pearkes mei spul en mominten út har eigen libben. Guon kritisy fûnen dat hja dêrby heroïnegebrûk te moai foarstelde.

Har wurk wurdt it meast as in diafoarstelling toand, en it hat njonken keunstynstituten, ek te sjen west op filmfestivals. It tema fan har iere wurk is leafde, geslacht en seksualiteit. De foto's wurde ornaris makke mei ynfallend ljocht.

Sûnt 1995 hat hja foto's makke oer jongerein yn de foarstêden fan Tokio, lânskipsfoto's fan it stêdssilhûet fan New York, har frijer Siobhan, bern, âlderskip en gesinslibben. Hja wennet op it stuit yn Parys en yn New York.

Yn 2007 waard har de Hasselbladspriis takend.
Rolling Home

**Rolling Home** is in folksjongkoar fan sa'n fyftich sjongers út Snits dat yn 1994 stifte waard. Der waard begûn as shantykoar, mar dat gie al gau oer nei it folk sjenre, benammen Keltyske.

Rolling Home is ferneamd rekke om harren nûmer “Fries om utens” dat mei John Wright op de planken brocht waard. It nûmer stiet altyd heech yn de Fryske muzyklisten.

## Skiednis
Op it eardere Wippodium yn Snits trede yn 1994 it shantykoor de West Aleta Zangers op. It wie oanlieding foar Harm Rozenberg en Fokke de Jong om in advertinsje te setten foar sjongers om in koar op te setten. Fan it krekt ophefte "Old Time Dance Ensemble" kamen bassist Cees Hordijk en akkordeonist Harry van der Berg der by. Earst waard oefene yn it âlde kluphûs fan Harry, sûnt simmer 1999 wurdt oefene yn "De Hofnar" dat mei karnavalsferiening "De Oeletoeters" it kluphûs fan Rolling Home is.

De earste dirigint wie gitarist Dave Tearney. Hy seach yn syn boekje in saneamde "Forebitter" mei de namme "Rolling Home" stean. Forebitters wienen lieten dy't songen waarden oan board fan skippen dy't fan Austraalje nei hûs ta farden en dit waard sadwaande de namme fan it koar. 

## Diskografy
### Kompakt skiif
* *Twenty years young* (2015)
* *Rolling Home 15 years young/Rolling Home Celtic Life* (2009)
* *Rolling on' (2003)
** Together with Friends* (2000)
* *“Together” with Garva* (1997)
=== DVD ===
* *Rolling Home Going Celtic'' (2007)
Pavel Michailovitsj Tretjakov

**Pavel Michailovitsj Tretjakov** (Russysk: *Павел Михайлович Третьяков*) (Moskou, 27 desimber 1832 - dêre, 16 desimber 1898 Juliaanske kalinder) wie in stienrike Russyske tekstylfabrikant, filantroop en keunstsamler. Syn broer Sergej M. Tretjakov wie ek in ferneamd beskermer fan keunst en filantroop.
 
## Jonkheid
Tretjakov krige thús privee-ûnderwiis. Yn 1850 erfde er syn heite saak en boude dêrnei in bloeiende hannel yn flaaks op. Syn bedriuw makke ek linnen en ferkocht tekstyl. 

Mei oare Moskouske hannelslju stifte er in bank en waard ien fan de direkteuren; fierders stie er oan de widze fan grutte firmas en de Moskouske hannels- en yndustrymaatskippij. Hy wie goed foar sa'n 4.4 miljoen roebel, oan fêst guod (alinne yn Moskou fiif grutte huzen), fersekeringen en noch net betelle rekkens.

## Keunstsamling Tretjakov
Tretjakov sette útein mei it garjen fan keunst doe't er noch mar 24 jier wie; syn earste oankeap bestie út 10 doeken fan âlde Nederlânske masters, mar syn grutte doel wie om in nasjonale galery foar Russyske keunst te stiftsjen.

Hy is de skiednisboeken yngien as mesenas en grutte stiper fan de yn 1870 oprjochte skildersgroep *[[De Swalkers]]* (*Peredvizjniki*), dêr't û.o. Vasili Soerikov, Ilja Repin en Vasili Perov ta hearden. Yn 't earstoan hie er in galery yn syn eigen went, mar dy waard rillegau te lyts út reden fan syn hieltyd grutter wurdende samling. It hûs waard dêrom in pear kear oanpast en fergrutte tusken 1870-1880 nei in ûntwerp fan arsjitekt Kaminski. Fan 1881 ôf krige de gallery in soad oanrin; tsjin 1885 kamen er sa'n 30.000 minsken yn 't jier. 

Yn 1892 erfde Tretjakov de samling West-Jeropeeske skilderijen fan syn broer en sette dy yn twa aparte sealen. Tsjin dy tiid wie syn galery like wichtich as de oare grutte museums yn Ruslân; it hearde doe al ta de nijsgjirrichheden fan Moskou. 

De mânske keunstkolleksje (1287 skilderijen en 518 grafysk wurk fan de Russyske skoalle, 75 skilderijen fan West-Jeropeesk komôf, 15 bylden en in samling ikoanen) droech er yn 1892 oan de stêd Moskou oer en foarme dêre sa de grûn foar de hjoeddeiske Tretjakovgalery. Op 15 augustus 1893 wie de offisjele iepening fan it museum dat doe noch "Pavel en Sergej Tretjakov Stêds Keunstgalery" hjitte.
Tretjakov stoar mei 66 jier yn syn berteplak Moskou.

## Keppeling om utens
* Biografy fan Pavel Tretjakov
Archip Kûindzji

**Archip Ivanovitsj Kûindzji** (Mariûpol, 27 jannewaris 1841 - Sint-Petersburch?, 11 july 1910) wie in Russysk keunstskilder, dy't him spesjalisearre yn lânskippen. Hy hearde by de streaming fan de de Swalkers.

Kûindzji wie de soan fan in earme Grykske skuonmakker. Syn jeugd hold er lykwols fral ta yn Taganrog. Doe't er 6 jier wie ferstoaren syn âlden en moast er troch de tiid komme as harder en hie er baantsjes yn winkels en holp er by de bou fan de nije tsjerke. Fan 1860 oant 1865 hat er wurke yn in fotostudio yn Taganrog. Yn 1865 waard er learling fan Ivan Aivazovski, mar yn 1866 ferfear er nei Sint-Petersburch, doe't it him net slagge om sels in fotostudio te begjinnen.

Hy wie yn 't foarste plak autodidakt, mar nei 1868 krige er ek lessen op de Keizerlike Akademy fan Skiene Keunsten. Yn dy snuorje sleat er him oan by De Swalkers. Yn 1872 begûn er foar himsels en dat jier kocht Pavel Tretjakov foar it earst in skilderij (*Op it eilân Valaam*) fan Kûindzji. Yn 1873 die Kûindzhi mei oan de Ynternasjonale Keunst Tentoanstelling fan 1874 yn Londen. Hy krige in brûnzen medalje foar syn ynbring: *De Snie*.

Yn in lettere peroade begûn er te eksperimintearjen mei beljochting fan- en de hichte fan de kym yn syn lânskippen. Goede foarbylden dêrfan binne *Nacht op de Dnjepr* en *It bjirkebosk*. Yn 1892 waard er professer oan de Keizerlike Akademy foar Skoandere Keunsten en yn 1893 folslein lid. Yn 1894 kaam er oan it haad te stean fan de ôfdieling Lânskipsskilderjen, mar yn 1897 krige er dien út reden fan syn stipe oan in studinteopstân. 

## Wurk

Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 008.jpg|*It Ladogamar* (1873)
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 005.jpg|*Bjirkebosk* (1879) 
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 001.jpg|*[[Dnjepr]]* moarntyds 1881
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 006.jpg|*Nacht op de [[Dnjepr]]*(1881)
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 004.jpg|*Weagen en wolken*, 1882
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 002.jpg|*[[Elbroes]]*, 1890-1895
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 007.jpg|*Oekraynske nacht* (1878-1901)
Image:Archip Iwanowitsch Kuindshi 003.jpg|*Moanneljochtplakken yn de bosk, Winter* 1898-1908


## Keppelings om utens
* Koarte biografy en wat wurk.
* In oare biografy en wat wurk
Tretjakovgalery

De **Tretjakovgalery** (*Tretjakovskaja Galereja*) is in museum foar de keunstsamling dêr't de basis fan lein waard troch Pavel Tretjakov yn 1892 doe't er syn mânske kolleksje skilderijen en grafyk oerdroech oan de stêd Moskou. Dy waard ûnderbrocht yn in gebou dêr't de mearke-eftige fasade troch de skilder Viktor Vasnetsov foar ûntwurpen wie. It gebou waard tusken 1902 en 1904 boud en waard fan 1927 oant 1935 útwreide mei al besteande njonkenlizzende gebouwen. De Tretjakovgalery kaam yn 1918 oan de steat, wêrnei't de kolleksje tige útwreide waard. 

Wichtich is de unike samling ikoanen fan ûnder oaren Andrej Roebljov, dy't de kearn foarmet fan de ôfdieling Ald-Russyske keunst. It museum hat fierders in kolleksje Russyske skilderkeunst út de 18e, 19e en 20e iuw op 'e noed. Totaal binne der mear as 130,000 keunstwurken, fan Andrei Rubljov's *Trije-ienheid* oant de *Komposysje VII* fan Wassili Kandinski en it *Swarte Fjouwerkant* fan Kazimir Malevitsj.

Nei de delfal fan de Sovjet-Uny waard yn de buert fan it Gorki Park in nije ôfdieling set dêr't de 20e-iuwske keunst in ûnderkommen fûn.

De Tretjakovgalery hat wurk fan ûnder oaren Ilja Repin, Vasili Soerikov, Viktor Vasnetsov, Valentin Serov, Ivan Sjisjkin en Vasili Perov.

## Sjoch ek
* List fan museums yn Ruslân
Fiadukt

In **fiadukt** is in brêge dy’t twa punten fan deselde hichte mei elkoar ferbynt. Fiadukten wurde benammen tapast by krusings fan spoarlinen en diken foar snelferkear.

It wurd fiaduk is in nijmoadrige ôflieding fan de Latynske wurden *via* (wei) en *ducere* (-*ductum*; liede). De earste fiadukten waarden faak op deselde wize yn elkoar setten as de Romeinske akwadukten, de oerspanning bestiet dan út in stik as wat bôgen mei likernôch deselde hichte.

De Millau Brêge is in kabelbrêge dy’t de delte oer de rivier de Tarn deunby Millau yn Súd-Frankryk oer giet. De brêge waard úttocht troch de yngenieur Michel Virlogeux, yn gearwurking mei de arsjitekt Norman Robert Foster. It is heechste brêge fan de wrâld, wêrfan ien pylder 343 meter heech is, krekt wat langer as de Eiffeltoer en mar 38 meter leger as it Empire State Building. It waard iepene op 14 desimber 2004 troch de Frânske presidint fan dy tiid, Jacques Chirac, en gie twa dagen letter foar it ferkear iepen.

## Beheinde hichte
In grut neidiel fan fiadukten is de beheinde hichte. In hichte fan minimaal fjouwer meter jildt foar it weiferkear as genôch, op autosnelwegen wurde fiadukten meastentiids boud op in hichte fan 5,60 meter. By legere fiadukten wurde ferbodsboerden hinne setten en wurde mear maatregels nomd om tsjin te gean dat in ûnderdelkommend fiertúch it fiadukt of himsels skansearret.
Isaac Asimov

**Isaac Asimov** (Petrovitsji, 2 jannewaris 1920 – New York, 6 april 1992) wie in Amerikaansk skriuwer en biogemikus. Hy wie in tige súksesfol skriuwer fan science fiction- en fan populêr-wittenskiplike boeken foar in grut publyk. Hy hat om-ende-by 500 publikaasjes op syn namme. Troch syn fans wurdt hy noch hieltyd koezjend *The Good Doctor* neamd. Mei Arthur C. Clarke (1917-2008), en Robert Heinlein heart hy ta de 'Grutte Trije' fan de sciencefiction-skriuwers yn de 20e iuw.

### Populêr wittenskiplik wurk
De boeken fan Asimov oer ferskate wittenskiplike ûnderwerpen binne loftich en mei koartswyl skreaun. Men kin it sa mâl net betinke of Asimov hat der wol oer skreaun. Fan teology en bibelske skiednis oant abstrakte wiskunde. In kar út syn wurk: 

* *The Chemicals of Life* (1954), 
* *Inside the Atom* (1956), 
* *The World of Nitrogen* (1958), 
* *Asimov's guide to science* (1960), (wittenskipsskiednis)
* *Life and Energy* (1962), 
* *The Neutrino* (1966), 
* *Science, Numbers and I* (1968), 
* *The Dark Ages* (1969) Nederlânske oersetting: *De Donkere Middeleeuwen*(1970), 
* *Our World in Space* (1974), 
* *The Collapsing Universe* (1977) (Nederlânske oersetting: *Zwarte gaten. Het einde van het heelal?*),
* *Views of the Universe* (1981), 
* *Change!* (1982) (Nederlânsk: *Morgen! 71 toekomstbeelden van wetenschap, techniek en maatschappij*), 
* *Asimov's new guide to science* (1984), (opnij besjoene ferzje)
* *Asimov's guide to Halley's comet* (1985) (Nederlânsk: *De Komeet van Halley*). 

Asimov hat ek al trije (boek)dielen fan syn autobiografy klear. *In Memory Yet Green* (1979), *In Joy Still Felt* (1980), en *I. Asimov: A Memoir* (1994). 

Fierders skreau er noch ferskate essays, sa as *Thinking About Thinking* en *Science: Knock Plastic* (1967).
 
## Wichtichste prizen
**[[Hugo Award]]**
* *The Mule* (1996) - roman 
* *Foundation* rige (1966) - *all-time* rigen
* *The Gods Themselves* (1973) - roman
* *The Bicentennial Man* (1977) - romanette
* *Foundation's Edge* (1983) - novel
* *Gold* (1992) - novelette
* *I. Asimov: A Memoir* (1995) - non-fiksje

**[[Nebula Award]]**
* *The Gods Themselves* (1973) - roman
* *The Bicentennial Man* (1977) - romanette

**Nebula Grand Master Award** (1986)

**[[Locus Award]]**
* *The Gods Themselves* (1973) - roman
* *Before the Golden Age* (1975) - *reprint anthology*
* *The Bicentennial Man* (1977) - romanette
* *In Joy Still Felt: The Autobiography of Isaac Asimov, 1954-1978* (1981)
* *Foundation's Edge* (1983) - SF roman
* *Robot Dreams* * (1987) - koart ferhaal
* *I. Asimov: A Memoir* (1995) - nonfiksje

**Ferskaat**
* In krater op de planeet Mars waard *Asimov* neamd (2009)
* 14 earedoktoraten

## Keppelings om utens
* Asimov Online
* Folsleine bibliografy by Internet Speculative Fiction Database
Smeerenburch

**Smeerenburch** is in eardere delsetting fan Nederlânske walfiskfarders (fan de Noardske Kompanjy) op it eilân Amsterdam (Noarsk: *Amsterdamøya*) by Spitsbergen. Smeerenburg leit yn de poalsirkel op sa'n 1000 kilometer fan de Noardpoal.

## Skiednis
It stee dêr't Smeerenburch komme soe, waard foar it earst fan Hollanners besocht yn 1614, doe't skippen fan de Amsterdamske keamer fan de *Noordsche Compagnie* in tydlik walfiskstasjon mei tinten en ymprovisearre ûnen oprjochten. Yn 1619 waard in 500-tons skip mei hout en oare materialen nei Spitsbergen stjoerd en krige de delsetting in mear permanint karakter. Yn it plak stienen pakhuzen, wenten en in smidterij. 

De walfiskjacht waard mei lytse sloepen ûndernaam. De relatyf stadich swimmende en lang boppe wetter bliuwende Grienlânske walfisk wie de favorite proai. Yn de wetteren om Spitsbergen waarden dizze yn grutte tallen fongen en de fangsten yn Smeerenburch ferwurke ta traan. Tusken 1614 en sirka 1660 behearden ferskillende Nederlânske stêden harren eigen traansiederij op Smeerenburch. Amsterdam hie twa, fierders wiene dêr guonts fan Rotterdam, Hoarn, Middelburch, Inkhuzen, Delft; faaks hiene ek Veere en Zaanland dêr in traansiederij. Ut it spek (blabber) fan deade walfisken waard walfisktraan wûn yn hoefizerfoarmige ûnen. Dizze oalje wie ûnder oaren gaadlike lampeoalje.

Fan 1614 oant 1625 wienen der ek in kloft Denen op it eilân mei itselde doel. Lykwols waard harren stasjon yn 1625 troch Nederlanners en Ingelsken fernield en soe harren plak ynnaam wurde troch de keamers fan Hoarn, Inkhuzen, en Flissingen.

Der is nochal wat mytefoarming om - de grutte fan - Smeerenbuch hinne ûntstien. Ferskate boarnen hawwe, yn de rin fan de tiid, it tal minsken dat yn it jachtseizoen (simmer) op Smeerenburch wenne en wurke, rûsd op sa'n 1.000 oant 10.000.. Archeologysk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat der 16 à 17 huzen stien hawwe en in soarte fan fort, dan soe it om in delsetting fan inkelde hûnderten persoanen gean hawwe kind.

Smeerenburch’s ferfal begûn yn de betide jierren 1640.. De keamer fan Hoarn is der noch warber oant yn 1657. Om 1660 hinne waard it eilân ferlitten nei't de jacht wilens oergien wie op oare walfisksoarten. 
 
Yn 1973 waarden de oerbliuwsels fan Smeerenburch diel fan it Noarske nasjonale park fan Noardwest-Spitsbergen.

## De namme
De namme Smeerenburg ferwiist wierskynlik nei it fet (*smeer*) fan in walfisk, en faaks ek nei it smoarge wurk dat it walfiskslachtsjen en it sieden fan de walfiskblabs no ien kear wie.

## Smeerenburchkolleksje
By opdollings troch Nederlânske archeologen yn 1970-1979 en 1980-1989 binne tal fan gebrûksfoarwerpen fûn út de Nederlânske perioade. Dizze fynsten waarden earst yn Nederlân bewarre, ûnder oaren yn it Ryksmuseum Amsterdam. Op 19 novimber 2005 waard de saneamde Smeerenburchsamling oerdroegen oan de Noarske tsjinst foar Monumintesoarch yn Oslo. De kolleksje sil op Spitsbergen opslein wurde en dêr ek foar in part útstald wurde. In oar part fan de kolleksje is yn it Ryksmuseum Amsterdam efterbleaun.

## Sjoch ek
* Noardske Kompanjy

## Keppeling om utens
* de Smeerenburchkolleksje
Golden Gate Brêge

De **Golden Gate Brêge** is in hingbrêge oer de seestrjitte mei deselde namme Golden Gate dy't it skiereilân fan San Fransisko ferbynt mei Marin County dat noardlik fan de seestrjitte leit. De brêge is heech genôch foar de grutte seeskippen om de haven yn de baai fan San Fransisko te berikken. De brêge is 2737 m lang, en oerspant 1280 meter wetter. De brêge hinget oan kabels fan goed in meter (92,7 sm) trochsneed. 

De brêge is ferneamd nei de entree nei de Grutte Oseaan. John C. Fremont neamde de entree 'Chrysopylae', dat Gouden Poarte betsjut, omdat dy him tinken die oan de haven fan Istanbûl dy't 'Chrysoceras' hiet (Gouden Hoarne).

Eartiids waard der in Kalifornje goud fûn. In protte minsken kamen doe fia de baai fan San Fransisko nei Kalifornje om goud te sykjen. Doe't dy minsken yn de baai oankamen, neamden sy him de "Gouden Poarte" (Golden Gate). 

De brêge waard ûntwurpen troch Joseph B. Strauss en iepene op 28 maaie 1937. It is in tolbrêge, mar der wurdt allinnich tol heft fan ferkear nei San Fransisko ta. Omdat de brêge al mear as 70 jier âld is, is der hieltyd wer in soad ûnderhâld oan. 

## Oar
* It Amerikaanske netwurkbedriuw Cisco Systems ferwiist yn har logo nei de Golden Gate Brêge.
* Yn de earste 70 jier nei de iepening fan de brêge hawwe mear as 1300 minsken har sels te koart dien, troch fan de brêge ôf te springen. 
* Yn films is de brêge in "tankber" slachtoffer. Gjin inkele brêge is sa faak ynstoarten yn film as wol de Golden Gate Brêge. 

## Keppeling om utens
*  Golden Gate Bridge
Science fiction

**Science fiction** (SF) is in sjenre dat benammen foarkomt yn literatuer en film. Letterlik oersetten yn it Frysk betsjut de term "wittenskiplike betinksel" en dêrmei is it eartiids ek begûn, nammentlik as in besykjen om yn 'e takomst foarút te sjen troch natuerwittenskiplike ûntdekkings te ekstrapolearjen en dat by de minske ûnder de oandacht te bringen. 

Ien fan 'e earste science fiction-skriuwers yn de moderne sin wie Jules Verne. Ynearsten lei de klam hiel bot op nije ynsjoggen en ûntdekkings, grutte technologyske ûndernimmings en wûnderlike útfinings; letter kaam in tiidrek dêr't "aliens" (yntelliginte bûtenierdske wêzens) yn 'e belangstelling stiene. 

Yn 'e science fiction is faak in tendins waar te nimmen om oare mooglike maatskippijen te beskriuwen, dêr't de skriuwer foar himsels de frijheid nimt troch oare yntelliginte soarten of oare planten sà del te setten en de dingen sà yn te rjochtsjen dat it risseltaat plausibel is. Goede science fiction is meastentiids konsistint, it ferhaal stekt logysk yninoar. 

Yn 'e film is de science fiction noch grutdiels stykjen bleaun yn dingen dy't yn 'e SF-literatuer fan de jierren fjirtich en fyftich gongber wie, de saneamde 'space opera', karakterisearre troch flugge romteskippen, in protte bûtenierdske wêzens mei gauris minne bedoelings, laserkanonnen en romteslaggen. Letter kamen dêr de tiidreizgjen (nei de takomst of it ferline) by. Fral de *special effects*, mooglik makke troch avansearre kompjûtertechnologyen, joegen de regisseurs fan 'e SF-films net eardere kende mooglikheden harren films 'oan te klaaien'. Dêrby wurdt de elemintêre fysika almeast fergetten: fijannige romteskippen tongeren yn 'Star Wars' foarby nettsjinsteande it loftliddige tusken de skippen dêr't gjin lûd te hearren wêze kin. 

Yn 'e tsjintwurdige literatuer is der ek grutte oerlaping mei oare sjenres en dan benammentlik fantasy. Ek komt oerlaping mei it horror- en it thriller- of detektivesjenre foar. 

## Bekende SF-skriuwers
* Douglas Adams 
* Isaac Asimov 
* Alfred Bester 
* Lois McMaster Bujold
* Arthur C. Clarke 
* C.J. Cherryh
* Philip K. Dick 
* Stephen R. Donaldson 
* Philip José Farmer 
* Harry Harrison
* Robert A. Heinlein 
* Frank Herbert 
* James Patrick Hogan
* Ursula K. LeGuin 
* Fritz Leiber
* Julian May 
* Larry Niven 
* Jack Vance 
* Jules Verne 
* A.E. van Vogt 
* Kurt Vonnegut 
* H.G. Wells 
* Robert Silverberg 
* Theodore Sturgeon 
* John Wyndham
* Roger Zelazny

## Bekende SF-films en -filmsearjes

## Keppeling om utens
* [news:soc.history.what-if Science fiction Nijsgroep]
* Planet Aeon, Nederlânsk grutste Sf/Fantasy mienskip
Calais

**Calais** (histoarysk yn it Frysk **Kalês** of **Kales**) is in stêd en gemeente yn Frankryk oan 'e Opaalkust by it Kanaal, dêr't de ôfstân tusken Frankryk en it Feriene Keninkryk op it koartst is (it Nau fan Calais). Der wenje om-ende-by 67.000 minsken (2023). 

By Calais, yn Sangatte begjint de Kanaaltunnel dy trochrint nei Dover yn Ingelân. 

Eartiids makke Calais diel út fan it greefskip Arteesje. Troch de Ingelsen waard de stêd yn 1347 ferovere en wie oant en mei 1558 in Ingelske eksklave. Dêrnei kaam it yn besit fan 'e Frânsen. Fan 'e Spaanske Nederlannen út waard de stêd yn 1596 troch de Spanjerts ferovere en makke doe koart diel út fan 'e Nederlannen. De stêd waard yn 1598 by it Ferdrach fan Vervins weromjûn oan Frankryk. 

## Berne yn Calais
* Ford Madox Brown (1821-1893), Ingelsk keunstskilder, yllustrator en ûntwerper fan meubels en brânskildere glês (Prerafaeliten)
* Louis Daquin (1908-1980), akteur en filmregisseur
* Jean Jakus (1919 - 2008), dirigint Koar fan de Europeeske Mienskippen
* Djezon Boutoille (9 novimber 1975), fuotballer

## Untwikkeling ynwennertal

## Ofbylden

Auguste Rodin-Les Bourgeois de Calais-London.jpg|De Boargers fan Calais fan Rodin
Calais theatre.jpg|Teater fan Calais
Calais Pier.jpg|Pier fan Calais
Calais eglise notre dame.jpg|Us-Leaffrouwetsjerke.
Theodore Roosevelt

**Theodore Roosevelt** (New York, 27 oktober 1858 - Oyster Bay, New York, 6 jannewaris 1919) wie de 26ste presidint fan de Feriene Steaten fan 1901 oant 1909. Op 14 septimber 1901 nei de moardoanslach op presidint William McKinley waard hy presidint. Hy wie de earste Amerikaan dy't in Nobelpriis foar de Frede ûntfong.

## Roosevelt op film

## Keppeling om utens
* Theodore Roosevelt - ''The right of the people to rule'', lûdsopnameút 1919
Nau fan Calais

It **Nau fan Calais** of **Strjitte fan Dover** is in wetter tusken Grut-Brittanje en Frankryk. 

De nammen ferwize nei it plak Calais yn Frankryk en Dover yn Ingelân. It Nau fan Calais ferbynt It Kanaal en de Atlantyske Oseaan yn it westen mei de Noardsee yn it noarden.  De trochsneed breedte is 65 km.; tusken Dover en Calais is de breedte mar 32 kilometer. Dit feit makket it wetter in gaadlik plak foar feartsjinsten tusken Frankryk, Belgje en Ingelân. De Kanaaltunnel ûnder it Nau fan Calais ferbynt Grut-Brittanje mei Frankryk.
Kanaaltunnel

De **Kanaaltunnel** (ek wol **Eurotunnel**) is in tunnel ûnder it Nau fan Calais en ferbynt Frankryk mei Grut-Brittanje. De tunnel is 55,19 kilometer lang en bestiet út trije buizen dy't meiïnoar ferbûn binne. Twa buizen binne foar it treinferkear, ien foar elke rjochting, de tredde buis is in servicebuis. De tunnel waard tusken 1987 en 1994 boud.

## Skiednis
Plannen foar de tunnel wienen der al earder. Yn 1751 stelde de Frânsman Nicolas Desmaret út, om in ferbining tusken Ingelân en Frankryk te meitsjen. Yn 1802 waard it earste ûntwerp foar de tunnel presintearre. Yn dat ûntwerp soenen koetsen, lutsen troch hynders, ride moatte. Omdat it technysk net helber wie, en kriich tusken Ingelân en Frankryk útbriek, waard it plan net trochset. Dêrnei folgen oare plannen, lykas in stielkonstruksje op de seeboaiem. 

Yn 1984 kamen fiif konkrete útstellen foar in tunnel út Grut-Brittanje. Der kamen ferskate útstellen op it aljemint, net inkeld mei tunnels, mar ek dammen en hingbrêgen. Yn 1985 koenen ideeën ynstjoerd wurde foar de tunnel. It Britsk-Frânske bedriuw 'The Channel Tunnel Group Ltd/France-Manche SA' krige de opdracht. Yn 1987 begûn de boaring fan de tunnel yn Grut-Brittanje. Yn 1988 begûn it boaren oan de Frânske kant.

## Argewaasje
De tunnel kaam by de bou en nei de iepening gauris yn it nijs. De kosten fan de bou fan de tunnel wienen folle heger as tocht wie. Yn 'e rin fan de tiid binne de prizen foar de fearboat en de fleanmasine binne hieltyd goedkeaper wurden, wêrtoch de tunnel lêst hat fan konkurrinsje. Dêrneist komme de feilichheiseasken fan de oerheid. De tunnel is in mooglik doelwit foar terroristen en moat dêrom oan in oantal feilichheidsbetingsten fan de oerheid foldwaan. Yn 1996, 2006 en 2008 wie der brân yn 'e tunnel. De reparaasjekosten fan de lêste brân bedroegen sa likernôch 60 miljoen euro.

## Keppeling om utens
*  Offisjele hiemside fan de Eurotunnel
Earste Krystdei

**Earste krystdei** is de earste dei fan de kryst. Earste krystdei is alle jierren op 25 desimber.

Earste krystdei wurdt meastentiids thús of by famylje en/of freonen fierd. Faak geane de minsken moarns nei in tsjerketsjinst. Dêrnei wurdt der kofje dronken. Op ‘e jûn wurdt der faak in spesjale jûnsmiel iten, dy’t sels ree makke wurdt. Ek kin men mei famylje út iten gean.

Yn de Germaanske tradysje wie 25 desimber de earste dei fan it tolve dagen duorjende joelfeest, wêrop fierd waard dat de dagen wer langer waarden. Konstantyn de Grutte keppele dit Germaanske barren oan de berte fan Jezus Kristus en stelde fêst dat it krystfeest alle jierren op 25 desimber fierd wurde moast. 

Yn de measte tsjerken fynt der moarns in tsjerketsjinst plak yn it ramt fan de kryst, dizze tsjinsten wurde meastentiids goed besocht. Faak is der in tsjerkekoar en sjong men tradisjonele tsjerkeferskes. 

De dei nei earste krystdei heard twadde krystdei.
Wettersneed fan 838

De **Wettersneed fan 838** wie in stoarmfloed dy’t plak hie op twadde krystdei fan dat jier. By de stoarmfloed rûn in grut part fan Fryslân, yn it hjoeddeiske noardwest-Nederlân, ûnder wetter. Op dat stuit wienen der noch net in soad goeie diken, dat it wetter hie frij spul. It hat in wichtige oarsaak west fan de wettersneed. Likernôch 2.400 minsken kamen om it libben by dizze ramp. 

De stoarmfloed wurdt yn twa ûnôfhinklike skriften neamd. It earste skrift komt fan de Frânske biskop Prudentius fan Troyes. It twadde skrift dat ferhellet oer de wettersneed komt út de saneamde Annales Xantenses, in Karolingysk wurk. Beide skriften hawwe it oer grutte oerstreamings mei as gefolch dat in grut tal plakken ferwoaste waarden.

In East-Fryslân ûntstie de Leybocht troch de stoarmfloed, in seeëarm by de stêd Norden.
Gerard Adriaan Heineken

**Gerard Adriaan Heineken** (Amsterdam, 29 septimber 1841 – Amsterdam, 18 maart 1893) wie de stifter fan bierbrouwer Heineken. Op 15 febrewaris 1863 naam hy de brouwerij De Hooiberg oer oan de Niewezijds Voorburgwal yn Amsterdam, hjir begûn hy op 16 desimber fan dat jier mei it brouwen fan bier, ûnder de namme *Heineken & Co*.

Gerard Adriaan lei de klam op kwaliteit, wat al gau liede ta ynternasjonale prizen. Hy folge de moade út Dútslân troch oer te gean fan boppegisting nei ûndergisting en wie de earste brouwer op de wrâld mei in laboratoarium foar de kontrôle fan kwaliteit. Hy luts in learling oan fan Louis Pasteur as haad fan it laboratoarium. Dizze wittenskipper, dr. Elion, isolearre yn 1886 in gist fan poer bêste kwaliteit, it Heineken A-gist, dat tsjintwurdich noch hieltyd brûkt wurdt.

Heineken wie fan 1871 oant 1877 lid fan de Amsterdamske gemeenterie en spile in wichtige rol by de stichtin gan it Ryksmuseum, it Amstel Hotel en de oanliz fan it Noardseekanaal.

Tsjin de tiid dat Gerard Adriaan Heineken ferstoarn, wie de brouwerij útwaakse ta ien fan de grutste en wichtichste brouwerijen fan Nederlân. Syn soan Henry Pierre Heineken hie fan 1917 ôf de lieding oer it bedriuw en syn pakesizzer, Freddy Heineken (1923-2002), hat Heineken as brouwerij ynternasjonaal fierder útwreide. 

## Bibliografy
* Annejet van der Zijl, *Gerard Heineken; de man, de stad en het bier* (2014)  ISBN 9789021455440
Eesveen

**Eesveen** is in doarpke mei lintbebouwing en in lytse kearn yn de gemeente Stienwikerlân, yn de provinsje Oerisel. It doarpke leit yn de Kop fan Oerisel, oan de provinsjale wei N855 fan Stienwyk nei Frederiksoard (yn de gemeente hat it de namme *Eesveenseweg*). It leit noardlik fan Stienwyk en deunby de grins mei Drinte. Eesveen is yn de omkriten by de jongerein bekend troch de diskoteek *Smithy’s Palace* dy’t dêr al jierren stiet.

Westlik fan Eesveen leit de bûtenpleats De Eese, dat foar in part yn partikuliere hannen en foar in part yn hannen fan Steatsboskbehear is, it bestiet út lânbougebiet en bosken. Eastlik lizze de Eesveenster healannen. Dizze relatyf leech leine grûnen, tusken de 0 en 1 meter boppe NAP, lizze deunby de Stienwiker Aa. De namme komt fan it feit dat de earder te wiet wienen foar it greidsje fan it fee, dat se waarden brûkt as healân.

Yn 1914 waard de tramline Stienwyk – Hoek Makkingea fan de Nederlânske Tramwei Maatskippij iepene, Easfean lei oan de line en krige in stasjon. Yn 1947 waard it persoanenferfier op dizze line stop setten. De NTM gie lykwols troch mei it guodferfier op dizze line dy’t yn 1959 oernaam waard troch de Nederlânske Spoarwegen. Yn 1962 waard ek it guodferfier beëinige en waard de line opbrutsen.

## Iepenbier ferfier
De busline troch Eesveen wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Eesveen:

* **Line 18 Stienwyk - Easterwâlde fia Noardwâlde:** Stienwyk - *Hooilanden* - *Bultweg* - *De Eese* - *Gierwal* - *Bosschasteeg* - Nijensleek - Frederiksoard - Wilhelminaoard - Noardwâlde - Easterstreek - Boyl - Elslo - Makkingea - Easterwâlde

## Keppeling om utens
* Ynformaasje oer Eesveen op de hiemside fan Stienwikerlân
* Bûtenpleats De Eese
Baltasar Oomkens fan Esens

**Baltasar Oomkens fan Esens** († 1540) wie in East-Fryske haadling fan Esens, Wittmund en Stedesdorf dy't hearske oer Harlingerlân. Hy stoar by de belegering fan syn kastiel yn Esens. Hy waard troch syn neifolgers as de lêste wiere Fryske frijheidsstrider beskreaun, hoewol't guon syn, sa't it like, net te sêdzjen nocht oan geweld ôfkarden.

## Biografy en skiednis
Baltasar Oomkens fan Esens wie de soan fan Hero Oomkens fan Esens, Hear fan Harlingerlân, en Armgard Grevinne fan Aldenburch. De familie Oomkens hâlde ta yn East-Fryslân en yn it (Fryske) Oldambt yn de Grinzer Ommelannen.

Balthasar laat it ferwar fan de frije East-Fryske aristokrasy tsjin de protestantske famylje Sirksena, dy't besocht East-Fryslân ûnder har namme te ferienjen. Baltasar en syn heit bleaune trou oan de Katolike Tsjerke. 

Troch Balthasars ferset bleau Harlingerlân in frije provinsje mei eigen rjochtsfoech oant it yn 1744 oan Freark de Grutte fan Prusen kaam troch fererving. 

Balthasar Oomkens fan Esens is in populêre figuer by de Friezen bleaun. Hy wurdt yn 't generaal te binnen brocht as "Junker Balthasar" yn Esens (dat er yn 1527 stedsrjochten jûn hawwe soe), en der is dêre in jierliks festival ta syn eare.

## Literatuer en boarnen
* Ubbo Emmius: *Friesische Geschichte* ("Rerum Frisicarum Historia"). Wörner, Frankfurt/M. 1981/1982 (7 Bde., werprint fan Leidske útjefte 1616).
* Gerhard Anton von Halem: *Geschichte des Herzogtums Oldenburg*. Schuster, Leer 1974, ISBN 3-7963-0044-8 (Werprinte Bremen 1794).
* Heinrich Friedrich Wilhelm Perizonius: *Geschichte Ostfrieslands. Nach den besten Quellen bearbeitet*. Schuster, Leer 1974, ISBN 3-7963-0068-5 
* Wolfgang Rohde (Hrsg.): *Chronica van den groten daden der Graven van Oldenborch*. Isensee Verlag, Oldenburg 1993, ISBN 3-89442-160-6 (1537).
* Martin Tielke: *Biographisches Lexikon für Ostfriesland*. Ostfriesische Landschaft, Aurich 1993 (3 Bde.)
Richard Baxter

**Richard Baxter** (12 novimber 1615 - 8 desimber 1691) wie in Ingelske Puriteinske tsjerkelieder, dichter, hymn-skriuwer, teolooch en polemikus, troch Arthur Penrhyn Stanley "de wichtichste fan de Ingelske Protestantske leararen" neamd. Nei inkelde falske starten waard er bekend fanwege syn predikantskip yn Kidderminster en ek yn dy snuorje begûn in lange en glânzjende karriêre as skriuwer fan teologyske wurken. Nei de Restoraasje wegere hy befoardering, wylst er in net-ôfskieden presbyteriaanske stânpunt foarstean bleau, en waard ien fan de meast ynfloedrike lieders fan de nonkonformisten, dy't in de finzenis troch bringe moast.

## Bibliografy (in kar út)
* *The Reformed Pastor* (1656)
* *Saints Everlasting Rest
* *Life of Faith
* *A Christian Directory
* *Dying Thoughts
* *A Call to the Unconverted to Turn and Live
** The Saints' Everlasting Rest
* *Walking With God 
* *The Godly Home

### Nederlânske fertalingen
* *Geestelijke depressiviteit* (ISBN 9789075957464)
* *De reformatie van het pastoraat* (ISBN 9789492433367)
* *Met Christus te zijn* (ISBN 9789462782501)
Richard Bernard

**Richard Bernard** (1568-1641) wie in Ingelske puriteinske geastlike en skriuwer.

## Libben
Bernard waard berne yn Epworth yn Ingelân en folge syn oplieding oan it Christ's College yn Cambridge. He krige syn B.A. yn 1592, in twadde B.A. yn 1595 en waard MA yn 1598. Hy boaske yn 1601 en krige seis bern. Fam 1612 oant 1641 libbe er yn Somerset en wie predikant yn Batcombe yn Somerset.

Syn foargonger yn Batcombe wie in Dr. Bisse. Hy waard as predikant yn Batcombe troch de ferneamde Puriteinske teolooch Richard Alleine.
Anne Bradstreet

**Anne Bradstreet** (Northampton, Ingelân, 20 maart 1612 – Andover, Massachusetts Bay Colony, 16 septimber 1672) wie de earste Amerikaanske dichter fan betsjutting, en ek de earste frou, waans wurk publisearre waard yn puriteinsk, koloniaal Amearika, mar ek yn Jeropa wurdearring krige. Earst yn de 20e iuw krige se erkenning, benammen foar de rige religieuze gedichten *Contemplations* ('Beskôgings') dy't hja foar har famylje skreau.

## Wurk
### Gedichten
***'
***'
***'
***'
***'
***'
***'
***'
***'
***'
***'
***'
***'
***'
***'
*''Upon a Fit of Sickness, Anno 1632 Aetatis Suae, 19''
***'
**
* Bradstreet, Anne Dudley, *The Tenth Muse, Lately Sprung Up in America (1650) and, from the Manuscripts. Meditations Divine and Morall, Letters, and Occasional Poems*, Facsimile ed., 1965, Scholars' Facsimiles & Reprints, ISBN 9780820110066.

==Keppelings om utens==
*[http://xroads.virginia.edu/~HYPER/Bradstreet/bradstreet.html Gedichten fan Anne Bradstreet oan de Virginia Universiteit]
*[http://www.annebradstreet.com/anne_bradstreet_poems.htm Gedichten fan Anne Bradstreet op de oan har wijde webside]

==Boarnen en noaten==
**Encyclopedia Britannica 2008*:"*Bradstreet, Anne*"
**The Norton Anthology of American Literature'' 3e edysje diel 1
William Bridge

**William Bridge** (±. 1600 - 1670) wie in foaroansteand ôfskieden Ingelske dûmny, predikant en religieusk- en polityk skriuwer.

William Bridge wie ôfkomstich fan Cambridgeshire. Hy studearre oan it Emmanuel College yn Cambridge, en krige dêr yn 1626 syn M.A.

## Wurk
**A Lifting Up for the Downcast*
**The Wounded Conscience Cured, the Weak One Strengthened and the Doubting Satisfied by Way of Answer to [[Henry Ferne]]* (1642)
**Ioabs covnsell and King Davids seasonable hearing it* (1643), Fast Sermon for February 22
**The truth of the times vindicated* (1643)

De *Works of the Rev. William Bridge* waard yn 1845 publisearre en op 'en nij printe yn 1989 yn fiif dielen troch *Soli Deo Gloria Publications*.
Jeremiah Burroughs

**Jeremiah Burroughs** (soms Burroughes; om 1600 - Londen, 13 novimber 1646) wie in Ingelske puriteinsk dûmny. Hy krige syn oplieding oan it Emmanuel College yn Cambridge en waard letter ûnslein om syn non-konformisme.

## Publikaasjes
**Commentary on the Prophecy of Hosea* (ISBN 1-877611-03-4)
**The Rare Jewel of Christian Contentment* (ISBN 1-878442-28-7 and ISBN 0-85151-091-4)
**Learning to be Happy* (ISBN 0-946462-16-X)
**The Evil of Evils: The Exceeding Sinfulness of Sin* (ISBN 1-877611-48-4)
**Hope* (ISBN 1-57358-171-2)
**A Treatise on Earthly-Mindedness* (ISBN 1-877611-38-7)
**The Excellency of a Gracious Spirit: Delivered in a Treatise on Numbers 14:24* (ISBN 1-57358-024-4)
**Irenicum: Healing the Divisions Among God's People* (ISBN 1-57358-058-9)
**The Saint's Happiness: Sermons on the Beatitudes* (ISBN 99906-44-66-7 and ISBN 1-877611-00-X)
**The Saint's Treasury: Being Sundry Sermons Preached in London* (ISBN 1-877611-30-1)
**Gospel Worship, Or, the Right Manner of Sanctifying the Name of God* (ISBN 1-877611-12-3)
**Gospel Fear* (ISBN 1-877611-31-X)
**Gospel Conversation* (ISBN 1-877611-91-3)
**Gospel Revelation* (ISBN 1-56769-069-6)
**Gospel Remission* (ISBN 1-57358-014-7)
**Gospel Reconciliation, Or, Christ's Trumpet of Peace to the World* (ISBN 1-57358-042-2)
Edmund Calamy de Aldere

**Edmund Calamy** (Londen, febrewaris 1600 – 29 oktober 1666) wie in Ingelsk Presbyteriaansk tsjerkelieder dy’t in protte ynfloed hân hat yn de tiid fan Oliver Cromwell en de Ingelske restauraasje dêrnei. Hy wie bekend as **"de Aldere"**, de earste fan fjouwer generaasjes non-konformistyske predikanten mei deselde namme. De famylje Calamy wie nei't sy sels seinen fan Hugenoatsk komôf. 

Hy wie ûnder oaren tsjin de eksekúsje fan kening Karel I en krewearre by de Restauraasje foar syn weromkommen op de troan.  

## Wurk
Syn publikaasjes besteane meast út preken.

**The Art of Divine Meditation* (London: for Tho. Parkhurst, 1634) – gjin preken .
**An Answer to a Book entitled, An Humble Remonstrance* (1641) as lid fan *[[Smectymnuus]]*
**Gods Free Mercy to England* (1642)
**Englands Looking-glasse* (1642)
**Souldier's Pocket Bible* (1643) redakteur
**Jus Divinum Ministerii Evangelici* (1654)

## Literatuer
* , *Saints and Rebels: Seven Nonconformists in Stuart England* (1985), pp. 9-62
## External links
*The Life of John Milton Volume3 1643-1649 by David Masson
*''Profiles in Puritanism''
*''The Art of Divine Meditation''
Thomas Cartwright

**Thomas Cartwright** (Royston ?, om 1535 – 27 desimber 1603, Warwick) wie in Ingelske Presbyteriaansk Puritein.

## Literatuer
* A.F. Scott Pearson: *Thomas Cartwright and Elizabethan Puritanism*, 1925
* J.D. Douglas und Earle E. Cairns: *The International Dictionary of the Christian Church*, 1974