Tsjerke fan Rhaude

De **Tsjerke fan Rhaude** (Dútsk: *Rhauder Kirche*) is in luthersk tsjerkegebou yn it Eastfryske doarp Rhaude yn 'e gemeente Rhauderfehn (Nedersaksen). De tsjerke waard yn 'e earste helte fan 'e 14e iuw as in wartsjerke boud om de befolking tsjin rôvers of soldatefolk te beskermjen.

## Skiednis
De op in ferheging steande rjochthoekige sealtsjerke waard fan kleastermoppen boud. It is hjoed-de-dei net mear bekend oan hokker hillige de tsjerke eartiids wijd hie. Der is gjin folsleine ienriedigens oer de krekte âldens fan 'e tsjerke. Guon tinke dat de bou fan 'e apsis en it koer, mei in ferwizing nei de romanogoatyske stylfoarmen (rûnbôgefinsters, in polygonale plattegrûn en steunbearen), tsjin 'e ein fan 'e 13e iuw plakfûn. Oaren leauwe lykwols dat it koer earst yn 'e 15e iuw tafoege is. In letter yn 'e súdlike apsismuorre ynbrutsen hagioskoop is hjoed-de-dei tichtmitsele.

De frijsteande klokketoer is 15e-iuwsk en hat brûnzen klokken. De toer hat in ferwulft en twa galmgatten en tsjinnet as in poarte nei it hôf, dat om 'e tsjerke leit.

Nei de reformaasje naam de gemeente de grifformearde lear oan. Yn 'e Tritichjierrige Kriich waard de tsjerke ûndermine en ferneatige om tefoarren te kommen dat troepen fan Peter Ernst II fan Mansfeld de tsjerke as skûlplak brûke soene. By de rekonstruksje fan 'e tsjerke tusken 1652 en 1654 waarden nei alle gedachten de hjoeddeiske rûnbôgefinsters ynbrocht. Ien spitsbôgefinster bleau yn 'e súdmuorre bewarre. Om't de lokale neogoatyske siichportaal datearret ek út dy tiid.

Oant de ferskate turfkoloanjes op it eardere doarpsgebiet yn 'e 19e iuw selsstannige plakken waarden, wie Rhaude wat oerflak oanbelanget de grutste lutherske parochy yn East-Fryslân.

## Ynterieur
Oarspronklik hie it ynterieur in goatysk karakter en dêrfan tsjûgje de muorreskilderingen dy't by in restauraasje ûntdutsen binne. De tsjerke hat in houten tonferwulft en yn it doksaal sit in rûnbôgige trochgong nei it koer en twa sydapsissen,  dêr't oant de reformaasje sydalters stien ha kinne. Boppe binne njoggen goatyske nissen mei 15e-iuwske fresko's fan 'e tolve apostels. Troch it oargel op it doksaal binne de trije sintrale nissen net te sjen. 

It fan kleastermoppen boude alter hat oan 'e foarkant in holte, dêr't nei alle gedachten de reliken fan 'e patroanhillige bewarre waarden. It alterstik datearret út 'e twadde helte fan 'e 17e iuw of it begjin fan 'e 18e iuw en toant it lêste nachtmiel. Op 'e twa fleugels toane oan 'e lofterkant, de Ferkundiging en de Oanbidding fan 'e Hoeders, en oan 'e rjochterkant, de Besnijenis fan Jezus en de Trije Keningen. Oan 'e efterkant fan it alter is in list fan 'e dûmny's dy't yn 'e tsjerke wurken. Op 'e predella wurde de evangelisten ôfbylde, wylst it alterstik bekroand wurdt troch God de Heit dy't in wrâld fêsthâldt. It alterkrús is makke fan berchkristal út it Weserberchlân. Loft fan it alter is in nis mei in krús dêr't, yn 'e katolike tiid, it alderhillichste sakramint bewarre waard; oan 'e rjochterkant is in wijingskrús.

De preekstoel, mei syn reliëfs fan 'e evangelisten yn 'e fjilden, waard yn 1796 troch Caspar Hessemeier yn 'e rokokostyl boud. Foar de preekstoel oer wurde op buorden de fallen manlju by de Frânsk-Dútske Oarloch (1870-1872) en de Earste Wrâldoarloch betocht. Ien fan 'e twa koperen kroanluchters draacht de datum 1793. It doopfont datearret ek út 'e lette 18e iuw.

## Oargel
It oargel waard yn 1756 boud troch Johann Friedrich Constabel mei acht registers op ien manuaal en in oanhongen pedaal. Yn 1930 waard it âlde ynstrumint ferfongen troch in nij pneumatysk ynstrumint fan Lothar Welzel út Hannover. De oargelkas fan it ynstrumint bleau dêrby bewarre en nei't dat ynstrumint 50 jier letter ek net mear foldie, waard it ferfongen troch in nij oargel fan 'e bruorren Hillebrand. It oargel efter de kast fan Constabel hat no njoggen registers op ien manuaal en in selsstannich pedaal.