open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ron Popma

**Rinze Adriaan (Ron) Popma** (Drachten, 7 desimber 1941) is in eardere ynternasjonal sporter, dy't him earst talei op de atletyk. Letter stapte hy oer op squash. Yn beide dissiplines is hy foar it Oranjeteam útkomd.

## Squash
Yn de jierren santich spile Popma squash, yn deselde tiid as Robert Anjema.

## Atletyk
As atleet lei Ron Popma, dy't lid wie fan de Haachse atletykferiening Vlug en Lenig, lei him ta op de sprintnûmers, wêrby't hy yn de jierren sechtich namme makke. As ien fan de fjouwer atleten fan de 4 x 100 m estafetteploech fan syn klup ferovere hy yn 1964 de nasjonale clubtitel. In jier letter fêstige hy as lid fan de nasjonale estafetteploech twaris in nasjonaal rekord op de 4 x 100 m. Yn beide jierren wie hy ek dûbelkampioen (100 én 200 m) fan Súd-Hollân.

## Persoanlike atletykrekords

## Golf
In 1975 waard hy lid fan Orange All Stars, dêr't hy mei oare âld-ynternationals golf spile, mar pas om syn fjirtichste begûn hy serieus te spyljen en al gau hie hy hcp 4.

Popma is lid op Broekpolder en Rozenstein, dat ticht by syn hûs leit. Op Broekpolder waard hy klupkampioen in 1991, en senioarekampioen yn 1997 en 1998 en 2008.

## Ferskaat
Ron Popma, dy't yn Wassenaar in yn- en eksportbedriuw hat yn bakkerijgrûnstoffen, krige syn ropnamme 'Ron' troch in neef fan him mei deselde foarnamme as hy: Rinze.
Annet van der Hoek

**Annet (Antje) van der Hoek** (Drachten, 25 july 1952) is in eks-politika. 

## Karriêre
Yn de iere jierren 70 waard hja direksjesekretaresse by in wetterliedingbedriuw. Yn 1980 stapte se oer nei it Psychiatrysk Sikehûs Frjentsjer dêr't se ynearsten personielsfunksjonaris wie en letter ek oare funksjes hie. Fan mids 1982 ôf oan wie se 13 jier lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.

Fan 1998 - 2002 wie Van der Hoek lid fan de Twadde Keamer foar de PfdA. Yn 2009 wie hja waarnimmend boargemaster fan de gemeente Ten Boer.

Sûnt maaie 2019 sit se yn it deistich bestjoer fan Wetterskip Fryslân.
Handley Page Hampden

De **Handley Page Hampden** wie in Britske middelswiere bommesmiter dy't yn de Twadde Wrâldkriich troch de RAF brûkt waard. Mei de Hampden, de Whitley en de Wellington waarden yn it begjin fan de oarloch de earste oanfallen op Nazi-Dútslân útfierd..
It prototype fan de Hampden makke syn earste flecht op 21 juny 1936. Der binne sa'n 1500 fan de Hampden makke, dêrfan is benei de helte by aksjes ferlern gien.

De earste oanfallen mei de Hampden waarden dien op 4 septimber 1939, doel wie de Dútske float. Net ien bom wie lykwols raak.
De Hampden hie goede fleaneigenskippen, mar hie te min bewapening om brûkt te wurden foar opraasjes by deiljocht (dat jilde oars foar alle Britske bommesmiters út dy tiid). Dêrom waard de Hampden nei 18 desimber 1939 allinne by nachtoperaasjes brûkt. In ferneamde missy mei hampdens wie de oafal op it Dortmund-Iemskanaal by Münster op 12 augustus 1940. Yn de nacht fan 25 op 26 augustus 1940 dienen de tastellen mei oan it earste massale bombardemint op Berlyn en letter op Keulen. De Hampdens waarden yn 1942 weromlutsen út de tsjinst by it Bomber Command. Dêrnei waarden sy noch wol brûkt by it Coastal Command as torpedo-bommesmiter (de Hampden TB Mk I) en ferkenningsfleanmasine.

De Hampden hat tsjinne by de loftmachten fan Austraalje, Kanada, Sweden (ien tastel), Nij-Seelân, Sovjet-Uny (ien eksimplaar) en it Feriene Keninkryk

## Spesifikaasjes (Hampden T.B.Mk.I)

*Bemanning: 4
*Spanwiidte: 21,08 m
*Lingte: 16,33 m
*Hichte: 4,49 m
*Fleugeloerflak: 63,9 m²
*Gewicht leech: 5.345 kg
*Startgewicht: maks. 9.526 kg
*Oandriuwing: twa luchtkuolle stjermotoren *[[Bristol Pegasus|Bristol Pegasus XVIII]]* fan 710 kW startfermogen
*Topfaasje: 426 km/o op 4.720 m
*Krúsfaasje: 269 km/o
*Klimfaasje: 5 m/s op lege hichte
*Bewapening:
**ien fêste 7,7-mm-Browning-MG foaryn romp
**ien beweegbere 7,7-mm-Vickers K-MG foaryn romp
**ien beweegbere 7,7-mm-Vickers-dûbel-MG boppe yn romp
**ien beweegbere 7,7-mm-Vickers-MG ûnder yn romp
**ien beweegbere 7,7-mm-Vickers-MG ûnder yn romp
**Bommen: 4,000 lb (1.814 kg) of 1 × 18 inch (457 mm) torpedo of minen
Dortmund-Iemskanaal

It **Dortmund-Iemskanaal** (Dútsk: *Dortmund-Ems-Kanal*, ôfkoarte *DEK*) is in 265 kilometer lang kanaal tusken de haven fan Dortmund en Emden. It kanaal ferbynt ek it Ruhrgebiet en it Mittellandkanaal. It waard iepene yn 1899 en bestiet út in noardlik en in súdlik part. 

It súdlik diel rint fan Dortmund oan de splitsing fan it Mittellandkanaal ta. Dat part hat twa sluzen. It súdlik diel is it belangrykste en wudrt dêrom ferbrede en ferdjippe, sadat grut-rynskippen oer in pear jier troch it Wesel-Dattelnkanaal, it Dortmund-Emskanaal, it Mittellandkanaal, it Elbe-Havelkanaal en de Untere-Havelstrasse nei Berlyn komme kinne.

It noardlik diel hat tolve sluzen en is ekonomysk fan minder belang.


Image:Muenster DEK 6505.jpg|*Dortmund-Iemskanaal yn Münster*
File:Muenster Schleuse 6384.jpg|*Slûs yn Münster*
Ofbyld:Dortmund-Ems-Kanal.JL.jpg|*It kanaal yn Senden*
Image:Dortmund Ems Kanal im Winter bei Lüdinghausen Kanalhafen.jpg|*It kanaal by't winter by Lüdinghausen*


## Plakken oan it kanaal
Dortmund - 
Waltrop - 
Datteln - 
Olfen -
Lüdinghausen - 
Senden - 
Hiltrup - 
Münster - 
Dörenthe - 
Hörstel - 
Bevergern - 
Rheine - 
Hesselte - 
Lingen - 
Geeste - 
Meppen - 
Haren - 
Papenburg -
Düthe - 
Heede - 
Lehe - 
Aschendorf - 
Oldersum - 
Emden -
Klaas Koelstra

**Klaas Koelstra** (Balk, 3 maart 1914 - Snits, 14 july 1944) wie in fersetsstrider yn de Twadde Wrâldoarloch.

Koelstra waard berne yn 1914 in Balk as soan fan Hendrik Koelstra en fan Geeltje van Hout.  Hy wie yn de oarloch lid fan de Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers (L.O.) en wurke dêrneist as gemeenteamtner. Hy wenne oan de Troelstrakaai yn Snits. Yn de nacht fan 13 en 14 july 1944 waard hy troch fyftjin manlju út syn hûs helle en nei de Ljouwerterdyk brocht. Syn frou hie de doar iepen dien foar de Dútsers en hearde koart dêrnei in - wat hja neamde - 'satanyske laits'.

Koelstra waard om kertier foar trijen moarns op de Ljouwerterdyk op itselde plak eksekutearre troch in groep NSKK'ers, ûnder lieding fan Jan Ale Visser. Syn dea wie in repressaljemaatregel yn Snits foar de dea fan Gaele van der Kooij. Dy nacht gie de skiednisboeken yn as Snitser Bloednacht.

Klaas Koelstra leit begroeven op it Algemiene Begraafplak fan Snits. Yn de stêd binne ferskate monuminten dy't him betinke, wêrûnder it Oarlochsmonumint en it betinkingspaniel yn de Grutte of Martinytsjerke. Syn namme stiet ek op de Earelist fan Fallenen.
Earelist fan Fallenen 1940-1945

De **Earelist fan Fallenen 1940-1945** is in dokumint mei de nammen fan yn de Twadde Wrâldkriich sneuvele Nederlânske militêren en fersetsstriders.

## Skiednis

De list is opmakke troch it Ryksynstitút foar Oarlochsdokumintaasje. Op 4 maaie 1960 bea Keninginne Juliana de Eerelist oan de Steaten-Generaal oan. Sûnt hat de earelist in plak yn de hal fan de yngong fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal. Meidat it inisjatyf foar it opnimmen yn de list (útsein de militêren) by de neibesteanden lei, is de list ûnfolslein, om't net eltsenien werom fûn is.

## Ynhâld
De list hat likernôch 18.000 nammen ferparte oer fiif groepen:
* Militêren fan de Keninklike Lânmacht
* Offisieren en manskippen fan de Keninklike Marine
* Bemanningsleden fan Nederlânske keapfardijskippen
* Militêren fan it Keninklik Nederlânsk-Ynjysk Leger en leden fan it Yndysk ferset
* Fersetslju yn Nederlân.

## Sjoch ek
*Fersetskrús

## Keppeling om utens
* Digitale ferzje fan de Earelist
Drachten Diamonds

De **Drachten Diamonds** is in honkbal- en softbalferiening út Drachten

## Skiednis
De feriening waard op 20 april 1961 oprjochte as *Honkbal Vereniging Drachten*. Yn 1969 waard de titel feroare yn *Honk en Softbalvereniging Drachten* en no wurdt de namme *Drachten Diamonds* fierd. De oprjochters wiene in oantal honkbalentûsjasten dy't destiids allegear by de Philips-fêstiging yn Drachten wurken en it honkbal meinomd hiene út Eindhoven dêr't se spilen. Yn 1996 waard in jubileumboek útjûn ta eare fan it 35-jierrich bestean en yn 2001 waard it fjirtichjierrich jubileum fierd mei in grut toernoai.

## Feriening
Yn 2011 hat de feriening om de hûndert leden dy't yn meardere teams spylje. Der is in earste honkbalteam hearen dat útkomt yn de lanlike tredde klasse fan de KNBSB en in twadde heareteam. Yn de jeugd is der in junioarehonkbalteam foar spilers fan 16 oant 20 jaar, in aspirantehonkbalteam foar spilers fan 12 oant 16 jier, in mingd pupilleteam honkbal foar spiler fan 9 oant 12 jier en in mingd peanutbal-team foar bern boppe de fiif jier. De feriening hat ek in damessoftbalteam dat ek útkomt yn de lanlike bûnskompetysje yn de tredde klasse en in rekreanteteam. De feriening hat in eigen akkommodaasje oan de Sportleane mei eigen fjilden en in clubhûs.
Lingen (Iems)

**Lingen** is in plak yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, yn it distrikt  Iemslân.

## Ut de skiednis
Lingen waard foar it earst neamd yn it jier 975. De skiednis fan Lingen is fral fan de sechtjinde iuw ôf ferbûn mei it Hûs fan Oranje. Lingen lei op in krúspunt fan twa wichtige wegen, de Flaamske en de Fryske *"Straße"* en wie dêrom al yn de Midsiuwen in hannelsplak. Lingen hearde yn 1227 by it Greefskip Lingen, dat ta de Nederlannen rekkene waard. Yn 1597 ferôvere Maurits fan Oranje de festingstêd Lingen. Yn 1606 oermastere Ambrogio Spinola de stêd. Yn 1632 gong Lingen oer yn it besit fan it Hûs fan Oranje. Oant de dea fan steedhâlder Willem III yn 1702 wie it in diel fan de Nederlannen, dêrnei waard it Prusysk eigendom. Letter wienen efter elkoar Napoleon Bonaparte, Prusen, Hannover en nochris Prusen oan bar. Distiid is Lingen in selsstannige stêd yn Nedersaksen.

Oant om 1920 hinne wie it Nederlânsk noch altyd de taal fan de strjitte en yn tsjerke. Wilens hawwe it Dútsk en it Nedersaksysk it plak fan it Nederlânsk ynnaam.

## Gallery

Image:Lingen, kerk1 foto3 2011-05-07 14.19.JPG|*Lingen, tsjerke*
Ofbyld:Lingen-Ems-Altstadt-2.jpg|*Strjitte yn binnenstêd*
Ofbyld:Bahnhof Lingen2.JPG|*Stasjon Lingen*
Ofbyld:Lingen-Marktplatz-und-Rathaus.JPG|*Merk en riedhûs*


## Berne yn Lingen
* Dr. Hermann Wilhelm Berning (1877 - 1955), aartsbiskop, biskop fan Osnabrück (1914 - 1955)
* Thilo Leugers, (1991), Dútske fuotballer (FC Twente)
* Bernd Rosemeyer (1909 - 1938), autokûreur
* Annette Koop (* 1958), atlete, mearfâldich EK en WK yn de Masteratletyk
* Ingo Schultz (* 1975), atlete, ficewrâldkampioen (Edmonton, 2001) en EK (München, 2002)
* Stefan Wessels (* 1979), Dútske doelman (FC Basel)

## Keppeling om utens
* Skiednis Lingen by Oranjeôute.nl
Iemslân

It **Iemslân** is in distrikt (*[[Landkreis]]*) yn it westen fan de Dútske dielsteat Nedersaksen, dy't oprjochte waard yn 1977. It wie oant de weriening fan East- en West-Dútslân, mei in oerflak fan 2881 km², de grutste *Landkreis* fan Dútslân.

## Stêden en gemeenten

**Ienheidsgemeenten**
# ** [[Emsbüren]]**
# ** [[Geeste (gemeente)|Geeste]]**
# ** [[Haren (Iems)]]**, stêd
# ** [[Haselünne]]**, stêd
# ** [[Lingen (Iems)]]**, stêd
# ** [[Meppen (Nedersaksen)|Meppen]]**, stêd
# ** [[Papenburch]]**, stêd
# ** [[Rhede (Iems)]]**
# ** [[Salzbergen]]**
# ** [[Twist (Dútslân)|Twist]]**

**Samtgemeinden en har' meidwaande gemeenten**
***** haadplak fan de samtgemeinde

## Keppelings om utens
* Webside Iemslân 
* Toeristyske webside
Lingen

*Lingen (Iems), plak yn de Dútske dielsteat Nedersaksen
*Greefskip Lingen, in greefskip yn de Dútske dielsteat Nedersaksen
*Kernsintrale Lingen, in kernsintrale by it Dútske plak Lingen
Annebuorren (Súdwest-Fryslân)

**Annebuorren** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân en leit benoarden Turns en súdwest fan Reahûs.

Oant 2011 lei Annebuorren yn de eardere gemeente Wymbritseradiel. De buorskip hat mar ien strjitte: *Annebuorren*. Annebuorren is ek allinnich oer dy dyk te berikken. De buorskip bestiet fral út pleatsen.

De postkoade fan de buorskip is 8632, de postkoade fan Turns.

## Sjoch ek
* List fan Fryske doarpen
Armstrong Whitworth Whitley

De **Armstrong Whitworth Whitley** wie in twamotorige swiere bommesmiter, ûntwurpen en makke troch de Britske fleanmasinefabrikant Armstrong. De Whitley waard yn de Twadde Wrâldkriich fan maart 1937 oant febrewaris 1946 brûkt troch de RAF en it Fleet Air Arm, mar nei 1942 net mear as bommesmiter. In stikmannich waard nei de oarloch as ferkearsfleanmasine brûkt.

Mei de Short Stirling, Handley Page Hampden en de Vickers Wellington wie de Whitley de meast wichtige bommesmiter fan de Royal Air Force yn de earste jierren fan de oarloch.

## Spesifikaasjes
**Armstrong Whitworth Whitley V**
*Soarte: swiere bommesmiter, ûnderseeboatjager
*Spanwiidte: 25,6 m
*Langte: 21,5 m
*Hichte: 4,57 m
*Gewicht:
**Leech: 8766 kg
**Maksimaal: 15196 kg
*Oandriuwing: twa 12-sylinder Rolls-Royce Merlin X fan 1145 hk it stik
*Topfaasje: 357 km/o
*Krúsfaasje: 297 km/o
*Klimfaasje: 244 m/min
*Tsjinstplafond: 5400 - 6400 m
*Fleanberik: 756 km mei maks. lading / 2650 km mei 1361 kg bomlading
* Bewapening:
**1 x 7,7 mm Vickers K masinegewear 
**4 x 7,7 mm Browning M1919 yn de sturt
** oant 3175 kg bommen yn de romp en ûnder de fleugels
*Bemanning: 5
Nationalsozialistisches Kraftfahrkorps

It **Nationalsozialistisches Kraftfahrkorps** (NSKK) wie in paramilitêr part fan de NSDAP, oprjochte op 1 april 1931. It haaddoel fan it NSKK wie it fersprieden fan de 'motorisearringstins': dat it populêr meitsjen fan it auto- en motorgebrûk. Yn de Twadde Wrâldkriich wie it in helporganisaasje foar ûnder oaren de Luftwaffe. Yn de oarloch wie it NSKK in befoarriedingsienheid oan de ferskate fronten. Oant juny 1942 waard de NSKK laat fan Adolf Hühnlein; nei syn dea waard er opfolge troch Erwin Kraus.

De NSKK hinge de rasse-ideology fan de NSDAP oan en naam alinne lju mei in *Ariernachweis* as lid op. It NSKK wie teffens belutsen by de deportaasje fan joaden yn de besette gebieten yn East-Jeropa.

## Literatuer
* : *Ook gij behoort bij ons!* Nederlanners yn it NSKK, Alkmaar 2007, ISBN 978-90-811360-2-0
* : *Motorisierung und „Volksgemeinschaft“. Das Nationalsozialistische Kraftfahrkorps* (NSKK) 1931–1945. Oldenbourg, München 2004, ISBN 3-486-57570-8.
Henk Pruiksma

**Hendrik Sijmen (Henk) Pruiksma** (Makkum, 27 desimber 1947) is in rjochter en eartiids politikus. Nei syn slagjen foar de HBS-a yn Snits studearre hy, nei syn tsjinsttiid as reserve-offisier by de Keninklike Lânmacht, fiskaal rjocht yn Grins (1968 - 1973) en die hy yn 1982 in oanfoljend doktoraal eksamen Nederlânsk Rjocht oan de Universiteit Leien.

Yn 1973 wurdt Pruiksma ynspekteur fan de Ryksbelestingen, oant hy yn 1981 gerjochtsauditeur wurdt by it hof yn Ljouwert. Yn 1978 wurdt Pruiksma lid fan de ARP en gemeenteriedslid yn Ljouwert en yn 1980, by de fúzje fan ARP, KVP en CHU, út namme fan it CDA.

Yn 1985 wurdt hy rjochter by de arrondissemintsrjochtbank en yn 1988 riedshear by it gerjochtshof. Yn 1999 promovearret hy ta fise-presidint en yn 2000 wurdt hy koördinearjend fise-presidint.

Fan 1991 oant en mei 2003 is hy lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân, en yn 2005 folget hy foar twa jier Alis Koekkoek op yn de Earste Keamer, dy't ferstoarn is. Hy hâlde him yn de Earste Keamer dwaande mei Justysje, Underwiis en Binnenlânsk bestjoer en wie foarsitter fan de fêste kommisje foar Underwiis.

Hjirneist is hy ek sûnt 1998 lid (sûnt 2005 plakferfangend foarsitter) fan it Sintraal Tuchtkolleezje foar de Sûnenssoarch (Medysk tuchtkolleezje), wie hy fan 1989 - 2003 lid fan de Rykskommisje Fryske Taal en fan 1990 - 2004 foarsitter fan Stichting REPRO.

Pruiksma is lid yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Bjinse Wolters

**Bjinse Wolters** is in earder fierljepper fan Burgum. Hy ljepte syn persoanlik rekord fan 18.67 yn 1996 yn Burgum.

## Earelist
* Nederlânsk Kampioen Senioaren : 1992, 1995, 1996
* Frysks Kampioen Senioaren : 1994, 1995, 1998
* Frysk Kampioen Junioaren : 1978
* NFM Kampioen Senioaren : 1993, 1997

## Keppeling om utens
* Bjinse Wolters, by nederlandsefierljepbond.nl
Nasjonaal Lânskip Súdwest-Fryslân

**Nasjonaal Lânskip Súdwest-Fryslân** is in nasjonaal lânskip fan 51420 hektare yn it súdwesten fan de provinsje Fryslân. It is sûnt 2005 ien fan de tweintich nasjonale lânskipppen. Nasjonaal Lânskip Noardlike Fryske Wâlden is it oare Nasjonaal Lânskip yn Fryslân.

## Plak
It Nasjonaal Lânskip leit yn de gemeenten Súdwest-Fryslân en Gaasterlân-Sleat. It leit besuden de A7 en de stêden Boalsert en Snits en bewesten de A6 tusken De Jouwer en De Lemmer.

## Lânskip
It Nasjonaal Lânskip Súdwest-Fryslân kin opdield wurde yn trije lânskipstypen:
**Iselmarkust*: It gebiet tusken de plakken Makkum yn it noarden en De Lemmer yn it suden. Yn dy krite lizze de kustplakken Gaast, Laaksum, Murns, Molkwar, Skarl en Warns en trije fan de Fryske Alve Stêden: Warkum, Hylpen en Starum.
**[[Gaasterlân (krite)|Gaasterlân]]*: In krite mei bosk, greide, kliffen en stowâlen. In stikmannich plakken yn it gebiet binne Aldemardum, Riis, Nijemardum, Balk en Sondel. Dêr lizze ek balstienliembulten, as it Murnser Klif. Sintraal yn 't Gaasterlân leit de Rysterbosk, dêr't ek it heechste punt fan it Gaasterlân en it nasjonale lânskip Súdwest-Fryslân leit.
**Súdwestlike [[Fryske marren]]*: De marren en feangebieten fan de regio Súdwestlike Fryske Marren omklammet De Moarre, de Sleattemer Mar, de Hegemer Mar, de Fluezen en omkriten, en it natoergebiet de Aldegeaster Brekken, Fluezen en omjouwing.

## Keppeling om utens
* Hiemside nasjonale lânskippen
* fryslan.frl Nasjonaal Lânskip Súdwest-Fryslân
* IVN/Sudwesthoeke
* Ynformaasjesintrum Mar en Klif: Offisjele hiemside
Weinterper Skar

**Weinterper Schar** is de namme fan in Natura 2000-gebiet (gebietsnûmer 16) yn Fryslân. It gebiet leit yn de gemeente Opsterlân benoarden  Wynjewâld en súdlik fan it Alddjip.

## Beskriuwing
* Blaugerzen
* Grutte modderkrûper
* Lytse modderkrûper
Natura 2000

**Natura 2000** is in Europeesk netwurk fan beskerme natoergebieten op it grûngebiet fan de lidsteaten fan de Europeeske Uny, dat bestiet sûnt 1992. It Europeeske netwurk is in konkrete omsetting fan it natoerbelied fan de EU. Doel is de beskerming fan bedrige planten en bisten yn harren natuerlike wengebiet. Yn 2010 besloech it netwurk sa likernôch 18 persint fan it grûngebiet fan de Europeeske Uny
Fryske Miljeufederaasje

**Stichting Fryske Miljeu Federaasje** waard in 1972 oprjochte as gearwurkingsferbân fan natoerbeskermings- en miljeuorganisaasjes yn Fryslân en setelt yn Ljouwert. It is ien fan de 12 provinsjale miljeufederaasjes yn Nederlân. By de Fryske Miljeu Federaasje binne hast fjirtich lokale natoer- en miljeuorganisaasjes oansluten.

## Doel en organisaasje
De wichtichste doelstelling is it stypjen fan duorsume ûntwikkeling, miljeubeskerming en behâld en ûntwikkeling fan natoer en lânskip. 

## Taken
Yn 'e mande mei de oansluten organsaasjes set de Fryske Miljeu Federaasje him mei aksje, advys en foarljochting yn foar natoer, miljeu, lânskip en duorsume ûntwikkeling yn de provinsje Fryslân. Fierders is de federaasje aktyf by it oplossen fan natoer- en miljeuproblemen en it krijen fan draachflak foar needsaaklik achte miljeumaatregels.

## Oansluten organisaasjes
By de Fryske Miljeu Federaasje bine ferskate organisaasjes oansluten, op it mêd fan fûgelstúdzje, foarljochting, natoerkampen, lûd en gemeentlik miljeu-, natoer-, lânskip- of romtlik belied. Oansluten binne ûnder oare:

* IVN, ôfdieling It Hearrenfean e.o.; ôfdieling Eaststellingwerf; ôfdieling Súdwesthoeke; Noard-East Fryslân,
* Beammestichting
* Fryske Feriening foar Fjildbiology, 
* Iselmarferiening, 
* It Fryske Gea
* Jeugd Natoer Club “The Nature Kids” 
* Keninklike Nederlânske Jagersferiening, regio Fryslân 
* Keninklike Nederlânske Natoerhistoaryske Feriening; ôfdieling Drachten; ôfdieling Ljouwert 
* Miljeu Aktyf Skarsterlân 
* Miljeuplatfoarm Ljouwert 
* Miljeuwurkgroep Skylge 
* Natoer- en Lânskipsferiening 'De Wâlden, De Marren' 
* St. Bomenridders 
* St. Gaasterlân Natuerlân 
* St. It Griene Erfgoed 
* St. Miljeuplatfoarm It Hearrenfean e.o.
Hartog Beem

**Hartog Beem** (Harderwyk, 13 desimber 1892 - Rotterdam, 1 desimber 1987) wie in learaar Dútsk en pionier op it mêd fan de *mediene*-skiednisskriuwerij en saakkundige fan it Westjiddysk.

## Wurkpaad
Beem waard grutbrocht yn de lytse joadske gemeente fan Harderwyk. Nei it heljen fan de MULO en de kweekskoalle waard hy ûnderwizer, ûnder oaren yn De Helder en Sieriksee. Yn de jûnsoeren studearre er Dútsk. Augustus 1929 folge syn beneaming as learaar Dútsk oan de gemeentlike HBS yn Ljouwert, dat soe er bliuwe oant 1958. Yn de jierren 1940-1942 wie er rektor fan it Joadsk lyseum yn Ljouwert, dêrnei moast er mei syn frou ûnderdûke. Beem wie ek tige aktyf yn de Joadske gemeente Ljouwert, sa joech er les yn joadske skiednis en yn Jiddysk.

Nei de oarloch sette Beem útein mei de Joadske skiedskriuwing, benammen oer de *mediene*, de joadske mienskippen bûten Amsterdam, mar ek oer bygelyks Israel en it sionisme. Syn kollums ferskynden yn it Nieuw Israëlietisch Nieuwblad.

## Privee
Yn 1920 boaske Beem oan Rosette Kannewasser († 1973), sy krigen trije bern. De âldste ferlear al foar de oarloch it libben by in autoûngemak. De twa oare bern waarden yn de oarloch fermoarde yn in ferneatigingskamp.

## Wurk <small>(kar-út)</small>
* *Jeroscha* (1959)
* *Uit Mokum en de mediene* (1974)
* *De Joden van Leeuwarden*, Van Gorkum, Assen (1974)
* *Pinkas, Geschiedenis van de Joodse Gemeenschap in Nederland*, mei J. Michman,  en D. Michman ; Ede/Antwerpen 1985, Kluwer/ Jeruzalem 1985, Yad Vashem.
* *De Verdwenen Mediene, Mijmeringen over het vroeger joodse leven in de provincie*

## Priis
* 1980 Piter Jellespriis, foar syn wurk oer alle aspekten fan it Joadske libben yn in *miene*, en fan de Ljouwerter Joadske mienskip yn it bysûnder.

## Keppeling om utens
* Hartog Beem by de joodsebibliotheek.nl mei foto.
Bundesautobahn 28

De **Bundesautobahn 28** (BAB28) is in autodyk yn it noarden fan Dútslân. De wei rint fan Lier oer Aldenburch nei Bremen. De hiele autodyk, 92 kilometer lang, is ûnderdiel fan de E22.

By *[[Dreieck Leer]]* giet de A28 oer yn de A31 rjochting Oberhausen. It trasee tusken Dreieck Leer en Emden (fan de A31) ferrint middels in aparte ôfslach.

By Aldenburch makket it trasee fan de A28 in oantal draaien en rint dan foar in diel by de A293 en A29 del.

Berucht is de oansluting by Delmenhorst Dêr jout de B322 fan Dreieck Delmenhorst ôf oansluting op de A1. Dy minne ferbining feroarsaket in soad files. Yn 2008 wie de B322 hielendal omboud ta autosneldyk. De wei hat wyls al 2x2 rydstripen.

## Keppeling om utens
*  autobahn-online.de - Site mei ynfo oer de A28 en oare Dútsk autosnelwegen
Bundesautobahn 29

De **Bundesautobahn 29** (koartwei A29) is in Dútske ''Autobahn'' dy't Wilhelmshaven mei de A1 by Ahlhorn ferbynt. UNderweis slút by Aldenburch de A28 oan op de A29.

De A29 is meast as fjouwerstrookswei útfierd, en wurdt benoarden fan Oldenburg net folle brûkt. Mei de bou fan it JadeWeserPort yn Wilhelmshaven wurdt lykwols in flinke taname fan t ferkear op de A29 ferwachte.

Op it súdlike gedielte fan de A29 wie tusken de ôfritten Großenkneten en Ahlhorn oant oktober 2006 in saneamde *[[Snelwei-needfleanfjild|Autobahn-Notlandeplatz]]* (in gedielte autosnelwei dat yn relatyf koarte tiid ta lanningsbaan foar fleantugen omboud wurde koe). Wylst is de middelste betonstrook weihelle en is dy wer grien wurden.

Ta de bou fan de A29 waard yn 1968 besletten, en yn 1984 waard de hiele autosnelwei foar it ferkear iepene, de totale boukosten leine by 680 miljoen DM (sa. 350 miljoen euro).

## Keppeling om utens
*  autobahn-online.de - Site mei ynfo oer de A29 en oare Dútsk autosnelwegen
A28

*In ferkearswei:
**A28 (Belgje)
**A28 (Dútslân), sjoch Bundesautobahn 28
**A28 (Frankryk)
**A28 (Grut-Brittanje)
**A28 (Itaalje)
**A28 (Nederlân), sjoch Rykswei 28
**A28 (Noard-Ierlân)
**A28 (Portegal)
**A-28 (Spanje)
**A28 (Switserlân)
Bundesautobahn 293

De **Bundesautobahn 293** (koartwei A293) is in Dútske autosnelwei dy't westlik fan Aldenburch rint. It is in 7 kilometer lange ferbining tusken A28 yn it suden en de A29 yn it noarden.

## Keppeling om utens
*  autobahn-online.de - Site mei ynfo oer de A293 en oare Dútsk autosnelwegen
Bünting-Gruppe

De **Bünting-Gruppe** is in handelsûndernimming yn it noardwesten fan Dútslân, fêstige yn Leer (East-Fryslân). Mei mear as 9.500 meiwurkers is Bunting, wat de ynkomsten oanbelanget en it oantal wurknimmers ien fan de grutste bedriuwen en ien fan de wichtichste East-Fryske bedriuwen yn de regio ûntstien. By it bedriuw is in teemuseum. Yn maaie 2006 bestie Bunting twahûndert jier.
Bundesstraße 72

De **Bundesstraße 72** (B72), byneamd de *Ostfriesen Highway*, is in Dútske Bundesstraße yn dielsteat Nedersaksen, dy't yn 'e hjoeddeistige foarm yn 'e 1960-er jierren oanlein waard. De B72 rint fan de A1 by Cloppenburg oer Friesoythe en Auwerk nei de Noardseekust by Norddeich.

Tusken de oansluting mei de A1 en Cloppenburg is de B72 útfierd as *[[Autowei|Kraftfahrstraße]]* mei trije rydstripen. Fan Cloppenburg-Bethen oant Cloppenburg-Bühren as saneamde *[[dûbele rydbaan|Gelbe Autobahn]]*. Dat trasee foarmet in foarskot op de mooglike oanlis fan de A34. Dêrnei rint de B72 fierder as twastripewei oant Friesoythe wêrnei't de wei oant de oansluting op de A28 by Filsum wer útfierd is as trijestripewei. Uteinlik einiget de B72 nei inkelde stedstrochkrusings yn Norddeich.

It part tusken de oansluting op de A1 en Cloppenburg-Bühren is ûnderdiel fan de E233.
Eastfrysk Museum

It **Ostfriesisches Landesmuseum** (Eastfrysk Museum) is in regionaal museum yn Emden dêr't benammen omtinken jûn wurdt oan kulturele/skiedkundige saken út Emden, East-Fryslân en harren betsjutting yn de Europeeske kultuerskiednis.

## Skiednis

Op 26 maart 1820 setten seis manlju út Emden de kolleksje "Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer zu Emden" op om keunstskatten út priveekolleksjes tentoan te stellen. Reden wie de al earder begûne útferkeap fan kulturele guod yn oare regio's. Yn 1833 waard in eigen tentoanstellingsgebou oankocht. Dit East-Fryske Lânmuseum is it âldste museum yn East-Fryslân.

Yn 1934 krige it syn hjoedddeiske namme. Troch opslach yn de Twadde Wrâldkriich koe hast de hiele kolleksje rêden wurde. Yn 1962 waarden de "Gesellschaft für bildende Kunst und vaterländische Altertümer e. V." feriene mei de stêd Emden en sûnttiids binne se te sjen yn it werboude stedhûs fan de stêd.

Yn de jierren 2003 - 2005 is it museumgebou renovearre en wie doe meast ticht. De kosten fan de ferbouwing bedroegen mear as acht miljoen euro. Op 6 septimber 2005 waard de weriepening yn Emden fierd. Sûnttiid wurdt rekken hâlden mei de nijste edukative ynsichten foar museums. Yn it earste jier nei de ferbouwing, 2006, kamen der 80.000 besikers, in nij record foar in stêd fan 100.000 ynwenners.

## Permaninte tentoanstelling
It Landesmuseum is in regionaal museum mei in fokus op Emden, Fryslân en Europa. It giet oer de geografyske en kulturele skiednis fan it (East-) Fryske kustgebiet en de skiednis fan de stêd Emden en de situaasje fan Europese thema's troch de iuwen hinne. It Museum hat in grutte kolleksje midsiuwske harnassen, mar ek snij- en stekwapens fan lettere tiid. Dizze skylden en wapens út de fyftjinde en sechtjinde iuw waarden yn Emden droegen troch de boargerwacht. De permaninte tentoanstelling is ferdield yn sân tema's:

Prehistoarje en Iere Skiednis (fynsten út East-Fryslân út it Neolitikum oant de Midsiuwen mei it feanlyk fan Bernuthsfeld), skilderijekolleksje (Nederlânske skilderkeunst fan de 17de iuw), grafysk kabinet (histoaryske stedskaarten en printen), samling fan bylden, sulverôfdieling, muntekabinet en de earder neamde gemeentlike wapenkeamer.
Rod Jellema

Prof. dr. **Roderick (Rod) Jellema** (1927 - Washington, D.C., 11 maaie 2018) wie in Amerikaansk dichter, universitêr dosint en oersetter.

Jellema waard grutbrocht yn Holland, Michigan en yn Ann Arbor, Michigan. Hy helle in B.A. oan Calvin College en in PhD oan de Universiteit fan Edinboarch (Skotlân).

Jellema waard 1955 dosint oan de Universiteit fan Maryland, College Park, dêr't er kursus kreatyf-skriuwen stifte en ek late. Yn 1992 gie er mei emeritaat.

Jellema is de skriuwer fan fiif boeken oer poëzy en trije oer oersettingen. Syn wurk waard ûnderskieden mei de *Hart Crane Memorial Poetry Contest*, de Piter Jellespriis en in *Columbia University Translation Prize* foar it oersetten fan Fryske poezy. Fierders krige hy *fellowships* fan de *National Endowment for the Arts* en *Yaddo*. Syn wurk ferskynde yn blêden as *[[Atlanta Review]]*, *[[Beltway Poetry Quarterly]]*, *[[FIELD (blêd)|Field]]*, *[[Many Mountains Moving]]*, *[[Plum Review]]* en *[[Poet Lore]]*.

Hy brocht syn tiid bar om bar troch yn Washington DC, San Juan, Puerto Riko, en it dúngebiet oan Lake Michigan ûnder Montague, Michigan. 

Jellema wurke oan in boek oer de iere skiednis fan de New Orleanske jazz mei de titel *Really Hot: A New Hearing for Old New Orleans Jazz* (tegearre mei Gordon Darrah silger).

## Bibliografy
**Poëzy**
**Incarnality: The Collected Poems of Rod Jellema* (Eerdmans 2010)
**A Slender Grace: Poems* (Eerdmans, 2004)
**The Eighth Day: New & Selected Poems* (Dryad Press, 1984)
**Something Tugging the Line* (Dryad Press, 1974)
**The Lost Faces* (Dryad Press), 1979

**Oersettings**
**The Sound That Remains: A Historical Collection of Frisian Poetry* (Eerdmans, 1990)
**Country Fair: Poems from Friesland Since 1945* (Eerdmans, 1985)

## Keppelings om utens
*Offisjele webside
*Fiif gedichten fan Jellema yn *Beltway Poetry Quarterly*
Kees 't Hart

**Kees 't Hart** (De Haach, 12 july 1944) is in Nederlânsk skriuwer en dichter.

## Wurkpaad
Kees 't Hart studearre Nederlânske taal- en letterkunde oan de Universiteit fan Amsterdam, wurke yn it ûnderwiis as dosint en letter as stúdzjebegelieder Kultuerwittenskippen by de Open Universiteit Nederland. Hy skreau romans, poëzy- en ferhalebondels en in samling essays. Tusken 1994 en 1999 wie hy redakteur fan it literêr tydskrift De Revisor en hy makke foar it fuotbaltydskrift *Hard Gras* in apart nûmer oer de sportclub It Hearrenfean. Syn ûnderfinings mei de club foarmen de grûnslach foar it deiboek *Het mooiste leven…* (2001). 't Hart skriuwt resinsjes foar opinyblêd De Groene Amsterdammer en wennet sûnt 2004 yn De Haach.

## Prizen
*1997 - Piter Jelles-priis foar de roman *Blauw Curaçao*
*2000 - Multatulipriis foar *De revue*
*2000 - Ida Gerhardt Poëzypriis foar *Kinderen die leren lezen*
*2016 - J. Greshoff-priis foar *Het gelukkige schrijven*

## Bibliografy
*1988 - *Vitrines* (ferhalen)
*1989 - *Land van genade* (roman)
*1990 - *De neus van Pinokkio* (roman)
*1992 - *Zwembad* (roman)
*1996 - *Blauw Curaçao* (roman)
*1998 - *Kinderen die leren lezen* (poëzy)
*1998 - *Overlezen* (essay)
*1999 - *De revue* (roman)
*2001 - *Het mooiste leven...* ( dokumintêre)
*2002 - *De ziekte van de bewondering* (essays)
*2004 - *Ter navolging* (roman)
*2005 - *Grasbladen* (neffens Walt Whitmans *[[Leaves of Grass (boek)|Leaves of Grass]]* (1855)) (redaksje  Jacob Groot en Kees 't Hart) (ISBN 9021487586)
*2006 - *De Krokodil van Manhattan* (roman)
*2007 - *De Kunst van het Schrijven* (stúdzje)
*2007 - *The Road to Camden* (Ingelske oersetting fan "Camden", útjefte fan Rain Taxi Minneapolis)
*2008 - *Wees niet wreed* (karlêzing mei gedichten oer Elvis Presley, tegearre mei John Schoorl)
*2008 - *Ik weet nu alles weer* (poëzy)
*2008 - *De keizer en de astroloog* (roman, ferskynde 23 oktober)
*2010 - *Pleidooi voor arrogante romankunst* (Kellendonklêzing 2010)
*2010 - *"Onvermijdelijke voetbaltaal"* (mei Jan 't Hart en Hans Vonk)
*2010 - *Engelvisje & andere verhalen* (ferhalen)
*2012 - *Hotel Vertigo* (roman)
*2014 - *Teatro Olimpico* (roman)
*2015 - *Het gelukkige schrijven* (essays)
*2017 - *Wederzijs* (roman)
*2019 - *De ziekte van Weimar* (histoaryske roman)

## Keppelings om utens
* Hiemside Kees 't Hart
* [Biogafy, bibliografy en teksten yn de [DBNL]]
Eider (rivier)

De **Eider** (Dútsk: *Eider*; Deensk: *Ejderen*; Latyn: *Egdor* of *Egdore*) is mei 188 km de langste rivier fan de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. De Treene út it noarden wei, is in grutte sydrivier fan de Eider. 

De rivier ûntspringt besuden fan Kiel tichtby de Eastsee, mar floeit nei it westen, om yn de Waadsee út te kommen. Tusken de Flemhuder See en Rendsburg is de rivier brûkt as ûnderdiel fan it Noard-Eastseekanaal. Yn Rendsburg ûntspringt de Eider eins opnij, en folget no in sterk meänderjend trajekt rjochting it westen en noarden. Fan de slûs by Nordfeld ôf is de Eider in tijrivier. krekt foar Tönning ferbredet de rivier ta in estuarium, dat as ienige yn de Waadsee ôfsluten is mei in stoarmfloedkearing.

## Estuarium
It hjoeddeiske estuarium leit op it plak dêr't yn de midsiuwen in seeëarm it eilân Eiderstedt skiede fan it fêstelân. Troch lânoanwinning groeide Eiderstedt. Uteinlik waard it eilân mei de fêste wâl ferbûn. De seeëarm feroare sa yn in estuarium. 

It Eiderestuarium wie in net-temme waadgebiet mei in flink tij. It soal ferpleatste him hurd, faak wiene der oerstreamings yn de polders oan de Eider. Doe't yn 1936 de slûs by Nordfeld klear wie, begûn it estuarium sterk te fersânjen. Om dy redenen is 5 kilometer bewesten Tönning in stoarmfloedkearing boud, it Eidersperrwerk, dat yn 1972 klear wie. Krektas by de Easterskeldekearing wurdt de kearing allinnich by ekstreem hege wetterstannen sluten. Omdat de daam relatyf net folle skûven hat, wurdt it tij wat dimpe.

Tagelyk mei de bou fan it Eidersperrwerk waard oan de noardside fan it estuarium it Katinger Waad yndike. Dit is meast natoergebiet mei bosk en sompen. As briedgebiet foar in soad fûgels yn it gebiet hat it in belangrike ekologyske funksje.

It grutste diel fan it estuarium falt ûnder it natoergebiet Dithmarscher Eiderwad.

## De Eider as grinsrivier
Troch it ûntbrekken fan skreaune boarnen is oer de iere skiednis fan it goa om de rivier hinne hast neat bekend. Pas sûnt de iere midsiuwen is wat ynformaasje oerlevere. Dúdlik is dat de Juten, Angelen en Saksen allegear út it hjoeddeisk Sleeswyk-Holstein en omkriten komme. Yn de Grutte Folkeferfarren migrearren in soad fan har nei it westen en suden fan Ingelân, dêr't se in oantal keninkriken stiften. 

It thúslân fan de Juten lei yn it hjoeddeiske Denemarken, benoarden fan de Eider, en rikte grif oan Sleeswyk ta.
Sleeswyk en Holstein wiene grif de thúsbasis fan de Angelen, dy't har namme lienden oan it hjoeddeiske Ingelân. De Saksen wiene buorlju fan de Angelen en it is oannimlik dat de trije folken oan inoar besibbe wiene. 

Yn de iere midsiuwen foarme de Eider de grins tusken de Saksen en de Denen (neffens Adam fan Bremen yn 1076). Iuwenlang foarme se de grins tusken Denemark en it Hillige Roomske Ryk. 

Hjoed is it de grins tusken Hartochdom Sleeswyk en de streek Holstein, respektivelik de noardlike en súdlike dielen fan de hjoeddeiske dielsteat Sleeswyk-Holstein.
Eidersperrwerk

It **Eidersperrwerk** is in keardaam oan de mûning fan de Eider yn de Noardsee yn Tönning yn Sleeswyk-Holstein. It wichtichste doel fan de keardaam is om te beskermjen tsjin stoarmfloeden yn de Noardszee, it is it de grutste Dútske kustferdigeningkeunstwurk. Oan it bouprojekt hawwe ek de distrikten Norderdithmarschen (no ûnderdiel fan Dithmarschen) en Eiderstedt (no ûnderdiel fan it distrikt Noard-Fryslân) in bydrage levere. It Sperrwerk waard iepene op 20 maart 1973.

Neidat yn 1962, de stoarmfloed Hamburg en ek Tönning bedrige, en de fraach kaam oft de diken ferhege wurde moasten oft dat in keardaam boud wurde moast, waard keazen foar in daam yn de mûning fan de Eider. Doe't de bou yn 1967 begûn wie de wetterstreaming in grut probleem en rûnen de kosten op nei sa'n 170 miljoen DM (87 miljoen euro). De dyklingte fan 60 km yn de Eider waard ferkoarte mei 4,8 km. De feroare streamings waarden groeven yn de jierren dêrnei en de 28 meter djippe gatten oan beide siden fan de daam moasten yn 1993 mei 45.000 sânsekken fold wurde. 

De ôfsluting bestiet út twa ôfsûnderlike dielen, elk mei fiif iepeningen. By de bou waard in dûbele dyk makke om feilichheid te garandearjen. Tusken de poarten rint in wei dy't beskerme wurdt troch in 236 meter lange tunnel. Boppe de tunnel is in kuierpaad dat in goed sicht op de westkust en de Eider jout. Ek sitte der dûbelde doarren yn de slûs foar it skipfeartferkear. Mei de nij boude dyk fan 4,9 km lang, dy't  8,5 meter boppe de seespegel leit en 7 foet boppe trochsneed heechwetternivo. Fiif skowen fan 40 meter lang foarkomme by eb dat it wetter de Noardsee yn rint en by floed dat it seewetter de Eider yn rint. Dêrneist is der in 75 meter lange en 14 meter brede slûskolk, sadat de skippen út de neistlizzende haven yn de Noardsee komme kinne.
Bundesstraße 5

De **Bundesstraße 5** is in Dútske Bundesstraße fan de Deenske grins by Süderlügum oer Hamburch en Berlyn nei de Poalske grins by Frankfurt oan de Oder. Dizze wei waard yn 'e rin fan 'e 19e iuw oanlein. It trasee tusken Berlyn en Frankfurt oan de Oder bestie al yn 1803, en yn 1830 kaam it trasee tusken Berlyn en Hamburch ree. Letter waard de wei út Hamburch wei nei it noarden ta en út Frankfurt oan de Oder ta nei it easten trochlutsen.

De eardere *Reichsstraße 5* ferrûn oan 1945 fan Frankfurt (Oder) fierder yn Sileezje oer Crossen an der Oder, Grünberg in Schlesien en Breslau nei de destiidske Dútsk-Poalske grins by Beuthen.

## It besjen wurdich
Yn Sleeswyk-Holstein is de B5 ûnderdiel fan de *Grüne Kustenstraße* (Griene kustwei) en rint dy sa goed as bylâns de Noardseekust. De stêden Hüsem, Tönning, Friedrichstadt, Heide en Brunsbüttel wurde op dizze rûte oanmerkt as it besjen wurdige stêden. Fierders is der by Brunsbüttel in moai útsicht oer it Noard-Eastseekanaal dat dêr yn de Elbe útrint.

Meidat de B5 ek dwers roch it sintrum fan Berlyn giet, is dêr ek in soad te sjen. Bygelyks de Siegessäule en de Brandenburger Tor. Tusken dy beide is de Straße des 17. Juni ûnderdiel fan de B5. Yn it eartiidske East-Berlyn binne ûnder oare Unter den Linden en de Karl-Marx-Allee ûnderdiel fan de B5.
Bundesautobahn 27

De **Bundesautobahn 27** (koartweg A27), ek wol *Schnellfischlinie* neamd, is in Dútske autosnelwei dy't fan de Noardseekust by Cuxhaven oer Bremen nei Walsrode ferrint, wêr't er oanslút op de A7. Oer de hiele lingte is de A27 ek as E234 nûmere. 

Meidat de A27 in  ferbining foarmet tusken de havens fan Bremen, Bremerhaven en Cuxhaven wurdt dy in soad brûkt troch it frachtferkear.

De A27 ûntstie yn 'e tritiger jierren, doe't tusken 1933 en 1937 it earste grutte trasee oanlein waard. Fan 'e fyftiger jierren oant 1987 waard de wei oanhâldend yn sawol noardlike as súdlike rjochting ferlinge en ferbettere ta ferfanging fan de B6.

Yn novimber 2005 wie de ferbouwing fan 4 nei 6 rydstroken tusken Bremen-Überseestadt en Bremen-Burglesum (ek wol *Blocklandautobahn* neamd) klear, om de deiske stromen pindelers opfange te kinnen. Dêrby kaam it sels ta ûnienigens tusken Bremen en it stedsje Osterholz-Scharmbeck omdat troch nike bepaadwizering by de ôfrit Ritterhude-Süd it stedsje net mear op de ôfritboerden stie.

It neamen wurdich is ek de ôfrit Bremen-Sebaldsbrück. Dy leit net, sa't efrwachte wurde soe, yn de buert fan de wyk Sebaldsbrück, mar 5 kilometer der ôf by Bremen-Osterholz. Dat is mei opsetsin dien, om ferwikseling mei Osterholz-Scharmbeck foar te kommen.

## Keppeling om utens
*  autobahn-online.de - Site mei ynfo oer de A27 en oare Dútsk autosnelwegen
Typografy

**Typografy**, fan it Grykske τύπος (tupos: slach, foarm, ôfdruk) en γράφειν (grafein: skriuwen), is de keunst fan it foarmjaan, setten en drukken fan tekst, foar funksjonele en estetyske doeleinen.

Dêrby spilet de opmaak fan tekstblokken, de blêdspegel mar ek de keuze fan lettertypen, fette en skeane farianten, wytromte en ynterpunksje in wichtige rol.

Oarspronklik wie it belangrykste medium foar de typografy it boek. By formulieren, websites, ynteraktive cd-roms, reklame-uterings of warskôgingsbuorden is typografy lykwols ek net mear wei te tinken. Typografy moat rekken hâlde mei it medium en doel fan de skreaune teksten. Dy stelle ferskillende easken foar lêsberheid en opfallendheid.

## Nederlânsk typografen
* Bram de Does
* Johan H. van Eikeren
* Sem Hartz
* Jan van Krimpen
* Huib van Krimpen
* Abe Kuipers
* Martin Majoor
* Walter Nikkels
* Gerrit Noordzij
* Charles Nypels
* S.H. de Roos
* J.F. van Royen
* Helmut Salden
* Willem Sandberg
* A.A.M. Stols
* Fred Smeijers
* Dick Elffers

## Sjoch ek
* Alinea
* Boekdrukkeunst
* Cascading Style Sheets
* Corps (maat)
* Drukparse
* Kalligrafy
* Kerning
* Lettertype
* Lêsteken
* Sideopmaak
* Stripboekbelettering
* Typografyske ienheid
Folkert Posthuma

**Folkert Evert Posthuma** (Ljouwert, 20 maaie 1874 – Vorden, 3 juny 1943) wie in Nederlânsk lânboukundige, minister en nazy-kollaborateur, dy't dêrom yn 1943 troch it ferset fermoarde waard.

## Libben en wurk
Posthuma studearre Nederlânske lânbou oan de Ryks Hegere Lân-, Tún- en Boskbouskoalle yn Wageningen en oan it Lânbou-Ynstitút yn it Dútske Halle oan de Saale. Eardat er de polityk yn gie, wurke hy yn de suvelyndustry en it fersekeringswêzen.

Ein 1914, neidat de Earste Wrâldoarloch al in pear moanne oan de gong wie, waard hy minister fan Lânbou, Hannel en Niverheid yn it kabinet-Cort van der Linden. Hy wie belêste mei de distribúsje fan iten en moast dêrom in soad ympopulêre maatregels nimme. Hy wie pro-Dútsk en kaam iepentlik yn konflikt mei Treub, dy't pro-Entente wie. Foar en nei syn ministerskip beklaaide hy liedingjaande funksjes by fersekeringsmaatskippij Centraal Beheer. Posthuma wie yn de lânboufermiddens in tige achtenearre man, hy wist mei syn deskundichheid en ûnderfining yn de ekonomyske krisis fan de tritiger jierren oant syn dea harren betrouwen te winnen. Neist syn grutte ekonomyske kennis wie hy in tige foaroansteand suvelspesjalist. 
Foar it Nasjonale Bûn Lânbou en Maatskippij wie hy in belangryk oansprekpunt en adviseur. Doe't it bûn yn de besettingstiid oergie yn de Nederlandse Landstand bleau hy dy ek advys jaan. Hoewol't de mei nazy-Dútslân sympatisearjende Posthuma gjin lid fan de Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging (NSB) wie, waard er troch yr. A.A. Mussert frege as Machtige foar lânbou. Op 3 juny 1943 waard Posthuma yn syn wenning yn Vorden 69 jier âld likwidearre troch Jan Verleun, hearrende by de CS-6 groep fan it ferset. 

Hy waard beïerdige op it begraafplak yn Ruurlo.

## Underskiedingen
* Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw (28 augustus 1920)
* Kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau (1928)
* Kommandeur yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw (29 augustus 1938)
Taeke Cnossen

**Taeke Cnossen** (Idzegea, 20 juny 1896 - Ljouwert, 12 jannewaris 1988) wie in Nederlânske sjoernalist.

Doe't er achttjin jier âld wie makke Cnossen syn earste reis nei de Feriene Steaten, yn 1924 en 1929 reizge er troch Kanada, tegearre mei de yn Nederlân bekende grifformearde dûmny Henry Beets. Hy wie redakteur by it grifformearde Friesch Dagblad (1919-1921) en it antyrevolúsjonêre deiblêd De Standaard (1921-1943).

Cnossen wie ien fan de mei-oprjochters (mei prof. dr. A.A. van Schelven) fan de Grifformearde Emigraasje Feriening (GEV), oprjochte op 23 novimber 1927. Nei in reorganisaasje gie de GEV op in bredere protestantsk-kristlike basis fierder as de Kristlike Emigraasje Sintrale (CEC) sûnt 5 febrewaris 1938. Nei de Twadde Wrâldoarloch soe de CEC in grut oandiel hawwe yn de begelieding en organisaasje fan de Nederlânske lânferhuzing nei benammen Kanada, Austraalje en de Feriene Steaten, dêr't persintueel sjoen in soad grifformearden hinne teagen.

Yn septimber 1946 waard Cnossen direkteur fan de Sintrale Stichting Lânbou Emigraasje (CSLE), mar hy bleau aktyf binnen de CEC. Hy soe him mei Abraham Warnaar (1893-1975) oant april 1965 in entûsjast en flamboyant lieder fan dy emigraasjesintrale toane. Cnossen waard yn 1952 beneamd ta offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

## Publikaasjes
* *Dwars door Canada* (1927)
* *Emigratie*, *Antirevolutionaire Staatkunde. Orgaan van de Dr. Abraham Kuyperstichting* 6 (1930) 304-310.
* *Canada. Land van vrijheid, ruimte en ontplooiing* (Wageningen: Zomer en Keuning, 1951)
* *Emigratie, waarom en waarheen?* (Zeist: Dijkstra, 1952)
* *Australië en Nieuw-Zeeland*, yn 'e mande mei M. Apperloo (Wageningen: Zomer en Keuning, 1954)
* *Emigratie van agrariërs*, yn 'e mande mei J.M.A. Penders (De Haach, 1955)
* *Mensen en meningen. Journalistieke en politieke herinneringen* (Amsterdam, 1968)

## Literatuer
* Piet Koenes, *Interview met de heer T. Cnossen*, Patrimonium. Offisjeel orgaan fan it lanlik bûn Patrimonium 83.6 (juny 1972) 167-187.
* Enne Koops, *De dynamiek van een emigratiecultuur. De emigratie van gereformeerden, hervormden en katholieken naar Noord-Amerika in vergelijkend perspectief* (Hilfertsom: Verloren, 2010) 91-99.
* Pedro de Wit, *Wegen wijzen overzee. 65 jaar christelijk emigratiewerk* (Kampen: Kok, 1993)
* Argyf 'Christelijke Emigratie Centrale', Histoarysk Dokumintaasjesintrum, Frije Universiteit, Amsterdam
Sterkenburch

**Sterkenburch** of **Sibrenshûs** wie in state yn Sibrandahûs yn Dantumadiel.

Syds Tjaerda fan de Tjaerdastins yn Rinsumageast hie twa soannen, Worp en Bartele. Dy lêste krige of kocht in 1452 dy stins en foege de namme Sterkenburg oan syn famyljenamme ta. Tenei neamde hy him Barthold Tjaerda fan Sterkenburg.

Al gau fêstiget dizze staach fan de famylje Tjaerda him yn de Grinslanner Ommelannen. Se krigen dêr de boarch Wehe tichtby Liens. Dêr hawwe de neisieten fan Bartele iuwenlang wenne. De namme Sterkenburch waard ‘fergrinslanne’ ta Starckenborgh. Wannear't de state ferlitten waard troch de famylje is net dúdlik, yn elk gefal wie dat foar 1700. Oer it ferdwinen fan de state skriuwt de "Tegenwoordige Staat van Friesland" om 1785 allinnich  mar: "Van ’t oude huis Sterkenburg is thans maar alleen de Wier overig".

Yn de 50er jierren fan de tweintichste iuw stie op dit steed noch in pleats dy't eigendom wie fan it Douwe Egberts konsern en bewenne waard troch D. de Groot.

## Bewenners
* 1552 Bartele Tjaerda fan Sterkenburch

## Sjoch ek
* Wehe-den Hoorn
Baaiumerstins

De **Baaiumerstins** wie in stins oan de Alde Baijumerdyk yn Baaium, gemeente Littenseradiel. Fan de stins is neat werom te finen.

De Stins waard yn de 12e iuw boud.

Yn april 2000 waarden oan de Alde Baijumerdyk de restanten fan in oare 12e iuwske stins fûn. In diel fan de fundearring, dy't bestiet út keien en dowestien, is dêr fûn yn in nij groeven sleat.
Easterseestins

De **Easterseestate** of **Easterseestins** wie in stins yn Eastersee, gemeente De Fryske Marren. Fan de stins is neat werom te finen.

It hûs waard om 1500 boud.
De grytmannen fan Lemsterlân hienen de beskikking oer in stins yn Eastersee. Dy waard om 1500 setten troch Jancke fan Eastersee. Der binne gjin tekeningen fan bewarre bleaun.
Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen

**Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen** binne in kloft eilannen oan de râne fan de Skotiasee yn de súdlike Atlantyske Oseaan, hja foarmje in ûnderdiel fan de Skotiarêch.

De eilannekloft is in oerseesk gebietsdiel fan it Feriene Keninkryk en wurdt fanút de Falklâneilannen bestjoerd (ôfstân: 1455 km). De eilannen wurde ek klaimd troch Argentynje en wiene ynset ûnder de Falklânoarloch. Oarspronklik wiene de eilannen yndield by de Falklâneilannen, mar yn 1985 waarden Súd-Georgje en de Súdlike Sandwich eilannen as in apart territoarium foarme.

## Skiednis
Alhoewol't de eilannen op it heden gjin permaninte befolking hawwe, waard Súd-Georgje yn de 19e iuw as útfalsbasis brûkt foar de walfiskfeart. Sûnt 1908 binne de eilannen yn Britske hannen en oant 2001 hiene de Britten dêr in lytse basis fêstige. Dy basis wurdt tsjintwurdich brûkt foar permanint wittenskiplik ûndersyk. Ek is der in biologysk ûndersyksstasjon fêstige op Fûgeleilân.

## Geografyske yndieling
Geografysk wurde de eilannen sa yndield:
* Súd-Georgje:
** Súd-Georgia
** Annenkoveilân
** Fûgeleilân
** Coopereilân
** Gerseilân
** Pickersgilleilannen
** Wolkomeilannen
** Williseilannen
** Swarte Rotsen
** Ielskolfersrotsen
** Clerkerotsen
* Súdlike Sandwicheilannen:
** Traversayeilannen
*** Zavodovski-eilân
*** Leskoveilân (lytste)
*** Visokoi-eilân
*** Lichtmiseilân
*** Vindicatie-eilân
** Saunderseilân
** Montagu-eilân (grutste)
** Bristoleilân
** Súdlike Tule-eilannen
*** Bellingshauseneilân
*** Cookeilân (moat net betize wurde mei de Cookeilannen, yn de Grutte Oseaan)
*** Tule-eilân