open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saddam Hoessein

**Saddam Hoessein Abdu al-Majid al-Tikriti** (Al-Auja ûnder Tikrit, 28 april 1937 - Bagdad, 30 desimber 2006) wie fan 16 july 1979 oant 9 april 2003 de fyfde (net-demokratysk keazen) presidint fan Irak. Hy wie de lieder fan de revolúsjonêre Ba'ath-partij.

## Polityk
Saddam waard yn 1956 lid fan de ferbeane Ba'ath-partij. Yn 1957 naam er diel oan in fergeze steatsgreep tsjin de Irakeze Kening Faisal II. Yn 1958 die er oan in twadde steatsgreep mei, ûnder lieding fan Generaal Abd al-Karim Qasim. Nei in mislearre oanslach op it libben fan premier Abdul Karim Qassem, naaide er fia Syrje nei Egypte út. Doe't er dêr wie, krige er fan it Iraakske regear de deastraf. Oan de Universiteit fan Kairo studearre Saddam rjochten, mar hy makke syn stúdzje net ôf. Op 8 febrewaris 1963 kaam Saddam werom yn Irak, nei in bluodderige steatsgreep fan de Ba'ath-partij. Nei de machtwiksel (Ramadanrevolúsje) waard er ta finzenisstraf feroardiele, mar naaide wer út. Doe't de Ba'ath-partij yn 1968 yn Irak oan de macht kaam, waard Saddam fisefoarsitter fan de Revolúsjonêre Kommandoried. Yn de neikommende jierren waard Saddam:
* 1968: Haad fan de feiligenstsjinst
* 1968: Haad fan it Ministearje fan Propaganda
* 1969: Fisepresidint
* 1972: Lieder oaljeherfoarmings, westlike oaljeûndernimmings wurde steatseigendom
* 1973: Generaal

## Kriich
Under it bewâld fan Saddam wienen der trije grutte oarloggen:
* Iraaksk-Iraanske Oarloch
* Golfoarloch
* Irakoarloch

## Dea
Saddam waard op 13 desimber 2006 pakt. Yn novimber 2006 waard Saddam feroardiele. Op 30 desimber waard Saddam deadien mei de strûp om 'e hals.
Ynternasjonaal Bedriuweterrein Fryslân

It **Ynternasjonaal Bedriuweterrein Fryslân (IBF)** is in grut yndustryterrein op It Hearrenfean. It gebiet leit oan de noardeastkante fan It Hearrenfean, yn de trijehoeke De Knipe - Tsjalbert - It Hearrenfean, it hat in grutte fan likernôch 160 hektare. Doel fan it IBF is it oanlûken fan ynternasjonale bedriuwen nei Fryslân, mei in grutte fan mear as 10 hektare. 

Al gau nei de oanlis fan it bedriuweterrein waard dúdlik dat der net genôch bedriuwen ynteresse hienen foar de lokaasje. Ideeën waarden ûntwikkele om it gebiet ek geskikt te meitsjen foar it midden- en lytsbedriuw. Tsjintwurdich mei dan ek lytsere bedriuwen harren sette op it IBF.

Neist bedriuwen hat ek it Fryslân Kolleezje in pân op it IBF.
Fryske marren

De **Fryske marren** is in sammelnamme foar de ferskate marren dy't  yn Fryslân lizze. De marren binne benammen te finen yn de Súdwesthoeke.

Op it kaartsje binne de ferskate marren nûmere. De nûmers komme oerien mei de list hjirûnder:

* 1. Hegemer Mar
* 2. Fluezen
* 3. De Holken
* 4. De Moarre
* 5. Sleattemer Mar
* 6. Grutte Brekken
* 7. De Kûfurd
* 8. Langwarder Wielen
* 9. Wite Brekken,  Swarte Brekken en Aldhôf
* 10. Tsjûkemar
* 11. Snitser Mar
* 12. Goaiïngarypster Puollen
* 13. Terkaplester Puollen
* 14. Idzegeaster Poel
* 15. Grutte Gaastmar
* 16. Sânmar
* 17. Ringwiel
* 18. Flakke Brekken
* 19. Aldegeaster Brekken
* 20. Jiskenhúster Mar
* 21. Terhernster Puollen
* 22. De Hoarne
* 23. Brandemar
* 24. Nannewiid

Ek yn de oare parten fan de provinsje binne marren te finen, bygelyks:
* Burgumer Mar
* De Leien
* Grutte Wielen
* Lauwersmar
* Pikmar
Oek de Jong

**Oebele Klaas Anne (Oek) de Jong** (Breda, 4 oktober 1952) is in Nederlânsk skriuwer. Hy is de soan fan de eardere steatssekretaris Klaas de Jong Ozn. Syn jeugd brocht er ûnder mear troch yn Dokkum en Goes, ferhuzingen dy't in gefoel fan ferfjemding by him feroarsaken. Hy studearre keunstskiednis yn Amsterdam.

Inkelde boeken fan de Jong binne yn it Dútsk, Deensk en it Frânsk oerset.

## Bibliografy
* *Het examen* (koart ferhaal)
* *De hemelvaart van Massimo* (ferhalen) (1977)
* *Lui oog* (Ferhaal) (1979)
* *Opwaaiende zomerjurken* (roman) (1979)
* *Cirkel in het gras* (Roman) (1985)
* *De inktvis* (Novellen) (1993)
* *Een man die in de toekomst springt* (essays) (1997)
* *Zijn muze was een harpij* (Frans Kellendonklêzing en essay oer Willem Frederik Hermans) (1998)
* *Hokwerda's kind* (roman) (2002)
* *De wonderen van de heilbot* (deiboek 1997-2002) (2006)
* *Mevrouw Len* (ferhaal, 2009)
* *Proloog 1952* (relaasjepresint VBK útjouwersgroep, 2010)
* *Brief aan een jonge Atlas* (essays, 2012)
* *Pier en oceaan* (roman, 2012)
* *Wat alleen de roman kan zeggen* (essay, 2013)
* *Het visioen aan de binnenbaai* (essays, 2016)
* *Zwarte schuur* (roman, 2019)
* *Het glanzend zwart van mosselen (essays, 2021)

=== Sekundêre literatuer ===
*  (red.), *Een klievende roman, over Opwaaiende Zomerjurken.* Amsterdam, Augustus, 2009.
*  (red.), *Het leven volgens Oek de Jong: Terug naar een naaktheid.* Zoetermeer, Klement, 2014.

== Prizen ==
* 1977: [[Reina Prinsen Geerligspriis]] foar *De hemelvaart van Massimo*
* 1979: [[F. Bordewijk-priis]] foar *Opwaaiende zomerjurken*
* 1998: [[Busken Huetpriis]] foar *Een man die in de toekomst springt*
* 2013: [[De Gouden Uil Literatuerpriis]] foar *Pier en oceaan*
* 2013: [[De Zeeuwse Boekenprijs]] foar *Pier en oceaan*
* 2013: [[F. Bordewijk-priis]] foar *Pier en oceaan*
* 2020: [[Boekebon Literatuerpriis]] foar *Zwarte schuur''
Westerbuorren

* Westerbuorren (Boarnsterhim), it westlike diel fan Warten
* Westerbuorren (Kollumerlân), buorskip by Westergeast
* Westerbuorren (Skiermûntseach), earder buorskip op Skiermûntseach
* Westerbuorren (Wymbritseradiel), buorskip noard fan Abbegea
Frans Kellendonk

**Franciscus Gerardus Petrus (Frans) Kellendonk** (Nymwegen, 7 jannewaris 1951 – Amsterdam, 15 febrewaris 1990) wie in Nederlânsk skriuwer en oersetter.

## Libben
It tydskrift De Revisor wie Kellendonks literêre widze. Fan 1978 oant 1983 wie hy haadredakteur fan dit blêd. Hy debutearre yn maaie 1977 mei de ferhalebondel *Bouwval* dêr't er de doe krekt ynstelde Anton Wachterpriis foar krige. De roman *Mystiek Lichaam* (1986) is syn súksesfolste wurk. It boek krige in soad lof en waard bekroane mei de Ferdinand Bordewijk Priis en nominearre foar de AKO Literatuerpriis, mar Kellendonk waard ek beskuldige fan antisemitisme en homofoby nei oanlieding fan dit wurk. Yn homoseksuele fermiddens, Kellendonk wie ek homoseksueel, wie Kellendonks fyzje op de "sterile libbensstyl" fan homo's in striidkwestje. Kellendonk ferwarde him tsjin dy krityk mei it klassike argumint dat in skriuwer net ferantwurdlik holden wurde kin foar tinkbylden fan syn romanpersonaazjes. 

Kellendonks stilistyske betûftens stie bûten kiif; syn kultuerkrityk waard lykwols faak ferhune. Kellendonks fermiend neo-konservative wrâldbyld, mei in herwurdering fan tradisjonele wearden, wie net yn de moade yn de jierren 80 yn Nederlân.

Kellendonk hearde ta de generaasje fan A.F.Th. van der Heijden en Oek de Jong. *Mystiek lichaam* befêstige syn plak yn de Nederlânske literatuer. Al foar't it boek útkaam oppenearre de sykte Aids him by Kellendonk. In boek oer de affêre-Kerwin Duinmeijer, dat er oant tarieden wie, is dêrom nea ôfmakke.

## Bibliografy
;eigen wurk
*1977 - *Bouwval*. Novelle.
*1979 - *De nietsnut: een vertelling*. Novelle.
*1982 - *Letter en geest: een spookverhaal*. Roman
*1983 - *Namen en gezichten*. Ferhalen.
*1986 - *Mystiek lichaam: een geschiedenis*. Roman.
*1988 - *Geschilderd eten: over Vondels Altaergeheimnissen*.
*1989 - *De halve wereld*. Reportaazjes.
*1992 - *Het complete werk*.
;oer Kellendonk
*2018 - Jaap Goedegebuure, *Kellendonk. Een biografie*, Querido

## Earste sin
De earste sin út Kellendonks debút, *Bouwval*:
:'In pear moanne nei't syn âlden besletten hiene om âld te wêzen en beide tagelyk harren tosken lûke litten hiene seach de kroanprins it skilderij foar it earst.'

## Keppeling om utens
* Profyl Kellendonk by de DBNL
Hotze Klots

**Hotze Klots** is de namme fan in Frysktalige printeboekerige. It stripke wurdt makke troch Aart Cornelissen en Otto Gielstra. Neist de eigene printeboeken binne de ferhalen fan Hotze Klots ek yn oare media te finen. 

Hotze Klots is in jongfeint út Makkum dy't út in ferneamd keatslaach komt. Yn syn boeken belibbet hy allegear aventoeren, hjiryn wurdt hy bystien troch in âld fisker. Lykas as syn foarâlden beskikt ek Hotze oer goed wat keatstalint, allinnich fynt Hotze neat oan it spultsje. Mar as de 'âlde fisker' yn it libben fan Hotze komt feroaret alles. Yn it twadde part fan de printeboekerige blykt dat Hotze ek goed reedride kin.

Op it stuit binne der twa albums fan de strip makke, oan in tredde wurdt op it stuit wurke:
# *Hotze Klots - De goudene keatswant*, ferskynd yn 2005
# *Hotze Klots - De opdracht fan Thialf*
# *Hotze Klots - De Blankco Cheague* (wurdt oan wurke)
Yndustryterrein

In **yndustryterrein**, **yndustrysône** of **yndustrypark**, is in gebiet dat nei de romtlike oardering ynrjochte is foar grutte bedriuwen en de ûntjouwing fan swiere yndustry. Dit soarte terreinen binne meastal te finen oan grutte ferkearsieren, dat de oan- en útfier fan grûnstoffen en produkten makliker makket.  

Foar lytse bedriuwen is sa'n terrein net sa gaadlik fanwegen de grutte fan de kavels, de ynfrastruktuer en de kosten dy't dêroan fêstsitte. Wat wol dien wurdt troch lytse ûndernimmings is it byelkoar kommen fan in ferskaat oan bedriuwen yn ien gebou op in yndustryterrein. Tsjintwurdich wurdt der faak in bedriuwsterrein foar datsoarte ûndernimmingen ynrjochte. Ek de wat gruttere doarpen hawwe hjoed de dei wol in (lyts) bedriuwsterrein.

Yn Fryslân binne yndustryterreinen te finen yn plakken as Ljouwert, It Hearrenfean en Drachten. Inkele grutte yndustryterreinen yn Fryslân binne:

*  Ynternasjonaal Bedriuwsterrein Fryslân (IBF) (Offisjeel Nederlânsk: *Internationaal Bedrijventerrein Friesland*) op It Hearrenfean.
*  Yndustryterrein It Hearrenfean Súd
*  Yndustryterrein It Hearrenfean West
*  Ljouwert West
*  Himrik (Ljouwert)
*  Newtonpark (Ljouwert)
*  De Haven (Drachten)
*  Azeven (Drachten)

## Oars
In yndustrygebiet is in krite mei in ekstreem hege konsintraasje yndustry. It is meastal ek sterk ferstedsk, lykas it Ruhrgebiet.
Rokoko

**Rokoko** is in Europeeske stylperioade dy't duorre fan ±1720 oant ±1775. De namme is in gearfoeging fan it Frânske *rocaille*, in asymmetrysk skulpmotyf dat yn de 18e iuw fûn wurdt yn benammen tapaste keunst, en it Italjaanske *barocco*, dat barok betsjut. 

Rokoko ûntstie yn Frankryk en wreide him foaral út nei Súd-Dútslân. Om 1760 hinne krijt men syn nocht fan dizze frivoale styl dy't dan wer plak meitsje moat foar in ta nij libben kommend klassisisme.

## Dekoraasje
Asymmetry is in wichtich Rokoko-skaaimerk, de klam leit op sierlikens en it leaflike- loftige karakter. It kleurgebrûk is út soarte sêft, faak yn pasteltinten.

Wat dekoraasje oanbelanget wurdt de Barok fuortset yn de Rokoko, mar it wurdt fragmintarysker en lytsskaliger. Monumintaliteit makket plak foar lossere foarmen, fleurigens en frivoliteit; de ûnderwerpen wurde minder earnstich. Dit falt tagelyk mei in minder strange sosjale en morele koade yn de doetiidske mienskip, alteast yn de boppelaach.

## Muzyk
Yn de muzykskiednis is Rokoko de styl dy't fuortkaam út de Barokmuzyk. Rokoko hat yntime keamermuzyk, tige ferfine opkreaze. Bekende rokoko-komponisten wienen:
* Johann Christian Bach
* Carl Philipp Emanuel Bach
* Louis-Claude d'Aquin
* Wolfgang Amadeus Mozart
* Jean-Philippe Rameau

## Literatuer
* : *Rococo in Nederland* 

## Keppelings om utens
* Foarbylden
* Rokoko yn de "History of Art"
Barok (stylperioade)

De **barok** is in Jeropeeske stylperioade, dy't duorre fan de 17e iuw oant de earste helte fan de 18e iuw. Hy hie syn oarsprong yn Itaalje en utere him yn de arsjitektuer, túnarsjitektuer, skilderkeunst, byldhoukeunst, literatuer en muzyk. It wurd *barok* komt fan it Portugeeske *barroco*, wat 'ûnregelmjittich foarme pearel' betsjut. Men ûnderskiedt iere-, hege- en lettebarok.

## Barok yn de boukeunst
De boukeunst út de barokperioade hat as skaaimerken: brûkme fan perspektyf en faak ovalen. Fierders:
* ryk en wielderich materiaalbrûkme;
* asymmetry;
* yngewikkelde patroanen;
* faak gebrûk fan fersiersels;
* goddelike ûnderwerpen
* brûkme fan konkaaf en konveks.

## Barok yn de Skilderkeunst
Skaaimerken:
* ekstreem realisme;
* dramatyske effekten;
* sterke ljocht-tsjuster kontrasten, clair-obscure
* in soad gefoel (op gesichten)
* faasje en beweging en drok-kringeljende figueren;
* berekkene djiptewurking;
* diagonalen.

## Barok yn de muzyk
Fierders waard brûk makke fan:
* monody op basis fan basso continuo;
* affektenlear as leidraad foar de muzikale ekspresje;
* harmoanysk kontrapunt;
* da capo aria en fuga;
* opera's mei serieuze tema's út de Grykske en Romeinske mytology en oratoria, op grûn fan bibelske ferhalen;
* typysk ynstrumintale foarmen, sa as it concerto grosso en de suite, bedoeld foar útfiering yn adelike fermiddens;
* ferskate nasjonale dûnsen, sa as allemande, bourree, gavotte, menuet, sarabande.

Yn de 19e iuw kriget de barok opnij omtinken en komt in neo-barokke styl op.

## Keppelings om utens
* De barok en rokoko kultuer
* It wichtichste wurk yn de Barok literatuer
* Webmuseum Parys
* Barok yn de "Skiednis fan keunst"
* Oer symboalen yn de barok
* Barok en de ynfloed fan Loadewyk XIV
Frislân

**Frislân**, ek wol *Frischlân*, *Fryslân*, *Freezelân*, *Frislandia* of *Fixlân* neamd, is de namme fan in mytysk eilân dat neffens tal fan kaarten út de 16e en 17e iuw yn de Atlantyske Oseaan lei. De namme fan it eilân moat net trochinoar helle wurde mei de Nederlânske provinsje Fryslân.

Hoewol't it eilân ek al op inkele eardere kaarten foarkomt, en dêrop hast wis in oare namme foar Yslân is (it moat ek net útsletten wurde dat it om de Faeröer-eilannen giet), kaam it lân echt yn de belangstelling te stean doe't it op kaarten fan de Fenesjaan Nicolò Zeno (1558) as ôfsûnderlik eilân besuden Yslân te sjen wie. Zeno makke de kaart by in ferslach fan tochten dy't syn foarâlden, Nicolò en Antonio Zeno, makke hienen nei it lân. In tiid lang stie it lân op alle Europeeske kaarten fan it gebiet, as in eilân besuden Yslân, op likernôch 60-61° NB. 

Martin Frobisher miende it sjoen te hawwen, mar hy moat by de súdkante fan Grienlân fard ha.

It nuvere oan it eilân is dat der wol tocht waard dat it om Yslân, de Faeroër-eilannen of om Grienlân gie, mar op guon kaarten steane dy trije lannen tegearre mei Frislân.

## Literatuer
*  - *No longer on the Map* (1972)
Aart Cornelissen

**Aart Cornelissen** (*1965?) is in yllustrator fan tydskriften, berneboeken strips en reklamewurk. Cornelissen hat in heale baan by de GGZ. Aart is autodidakt, mar folge lessen by Matthijs Röling oan de keunstakademy Minerva. 

Syn earste strip wie 'De Aventoeren fan Hotze Klots' út 2005 (skript troch Otto Gielstra). De strip giet oer Fryske tema's as keatsen en de Alvestêdetocht. In oar stripferhaal fan him is  'Simonsoog', dat ferskynde yn 'Wad en Stad' dat op de fearboaten nei de Fryske waadeilannen te krijen is.

## Keppeling om utens
*Webstee Aart Cornelissen
Zsa Zsa Gábor

**Zsa Zsa Gábor** (Boedapest, 6 febrewaris 1917 -  Los Angeles, 18 desimber 2016), berne as **Sari Gábor**, wie in Hongaarsk-Amerikaansk aktrise. Sy en har twa susters Magda (1917-1997) en Eva (1921-1995) wiene ferneamd om harren skientme en net yn 't foarste plak fanwegen harren akteartalint. Zsa Zsa stie ek bekend om har leafde foar juwielen en har sneedskens.

Gábor wie Miss Hongarije yn 1936.

Sûnt 2007 wie hja yn it nijs fanwegen finansjele swierricheden en tebekrinnende sûnens. Uteinlik waard in hertoanfal op 18 desimber 2016 har fataal.

## Houliken
Gábor is yn totaal njoggen kear troud:
* 1937: Burhan Belge. Oant 1941.
* 1942: Conrad Hilton. Ien dochter: Constance Francesca Hilton, neffens Gabor oanset nei in ferkrêfting troch har man. Skieding yn 1947
* 1949: George Sanders. Se skieden yn 1954, wêrnei't hy mei har suster Magda troude. Uiteinlik die hy himsels te koart.
* 1964: Herbert Hunter. Skieding yn 1966.
* 1966: Joshua S. Cosden, Jr. Skieding yn 1967.
* 1975: Jack Ryan. Hy wie útfiner en wurdt yn ferbân brocht mei de Barbiepoppe. Skieding yn 1976.
* 1977: Michael O'Hara. Oant 1982.
* 1983: Felipe de Alba (13 - 14 april 1983). Unjildich ferklearre meidat dejinge dy't it houlik slute dêrta gjin foech hie.
* 1986: Frederick Prinz von Anhalt. Hy is net berne as prins, mar krige dizze namme troch him adoptearje te litten.

## Films
Under oaren:
* Moulin Rouge - (1952) as *[[Jane Avril]]*
* Lili - (1953)
* The Girl in the Kremlin - (1957) dûbelrol
* Touch of Evil - (1958) as eignaresse fan in stripclub
* Queen of Outer Space - (1958)

Hja spile dêrnei noch in soad rollen yn films en op telefyzje, mar har aktearkwaliteit gie hieltyd mear efterút. Har lettere karriêre wie mear dy fan in 'VIP' yn stee fan in aktrise. Nei de jierren 60 hie hja noch wolris gastrollen yn films.

## Bibliografy
*  mei , *Zsa Zsa Gabor, My Story*, The World Publishing Company, 1960.
* , *How to Catch a Man, How to Keep a Man, and How to Get Rid of a Man*, Doubleday, 1970.
* , assistinsje en redaksje troch Wendy Leigh, *One Lifetime Is Not Enough*, Delacorte Press, 1991.  ISBN 0-385-29882-X
*  en , *Gaborabilia*, Three Rivers Press, 2001.  ISBN 0-609-80759-5

## Keppeling om utens
* Gabor family's webstee
* Biografy by ''whoswho.de''
Buma (laach)

**Buma** is in Nederlânsk patrysjerslaach ôfkomstich út Fryslân, lykwols net allegearre fan deselde stam.

## Beskriuwing
Bekend is it laach út Dearsum, dêr't ien fan de namme Buma oannimt fan syn frou. Dêr binne Gerlacus Buma (1732 - 1807), Bernardus Buma en Wiardus Willem Buma út fuortkaam.

By Weidum leit it partikuliere begraafplak fan de Fryske Buma's. De pleats yn de omkriten hie it hôf op 'e noed en de pachtopbringst waard brûkt foar it ûnderhâld. Op de homeie fan it hôf steane de liuwen fan it laach Buma en it laach Hora Siccama. As stifters fan dit tsjerkhôf kinne Rolina Hora Maria Siccema en har man, Bernhardus Buma (1770-1838), beskôge wurde. 

Yn 1839 kaam it tsjerkhôf yn famyljebesit, eigner waard harren soan Mr. Wiardus Willem Buma (1802-1873) troud mei Maria de With (1803-1878). Harren soan Bernhardus (1826-1892) naam de namme Hopperus Buma oan  en waard dêrtroch de stamheit fan it laach **Hopperus Buma**. In oare soan, Sijbrand van Haersma (1830-1886), naam de namme **Van Haersma Buma** oan  en waard sa de stamheit fan it laach Van Haersma Buma.

It falt op dat in protte leden fan dit laach wurken by it iepenbier bestjoer, justysje en de kriichsmacht. Harren grêven binne te finen op it famyljetsjerkhôf yn Weidum.

## Buma
* Bernardus Buma, grytman
* Wiardus Willem Buma (1802-1873), ûnder oare lid Provinsjale en Deputearre Steaten
* Wibo Bernhardus Buma (1807-1848), grytman fan Baarderadiel
* Bernhardus Jouke Buma (1835-1874), boargemaster fan Hemelumer Oldeferd en Noardwâlde

## Van Haersma Buma
* Wiardus Willem van Haersma Buma (1868-1927), boargemaster en kantonrjochter
* Michiel van Haersma Buma (1951), boargemaster
* Sybrand van Haersma Buma (1965), keamerlid en boargemaster

## Hopperus Buma
* Bernhardus Hopperus Buma (1826-1892), boargemaster fan Kollumerlân
* Wiardus Willem Hopperus Buma (1865-1934), boargemaster fan Hinnaarderadiel en luitenant skutterij
* J. C. Hopperus Buma, majoar fan de Huzaren en militêr sekretaris fan Prins Bernhard 
* W.W. Hopperus Buma, boargemaster fan Dwingeloo en Warnsveld
* B.W. Hopperus Buma, kolonel fan de Keninklike Maresjesee
* A.P.C.C. Hopperus Buma, kommandeur Arts fan de Keninklike Marine, Ynspekteur Militêre Sûnenssoarch
Pleats

In **pleats** is it hûs en de bedriuwsromte fan in buorkerij. Ek it lân, skuorren, it hiem, de stâlen, ensfh. wurde faak ûnder it wurd ferstien.

Yn Nederlân is der in grut ferskaat fan pleatsen. De pleatsen yn Fryslân of Grinslân binne oars boud as de pleatsen yn bygelyks Seelân of Limburch. De meast foarkommende pleats yn Fryslân is de saneamde kop-hals-romppleats. Yn Grinslân is it meast foarkommende soart pleats de stjelppleats.

In oar soarte pleats dat yn Fryslân wol foarkomt, benammen yn It Bilt, is in foarm fan de kop-hals-romppleats wêrby de wenning heaks op de stâl stiet. Dit is de saneamde Biltske pleats.
Tige Wichtich Persoan (VIP)

It begryp **vip** stiet foar *very important person* (**tige wichtich persoan**) en wurdt faak brûkt om bysûndere of ferneamde gasten mei oan te tsjutten. 

Foarbylden binne ferneamden (om watfoar reden ek), haden fan steat of regear, wichtige wurkjouwers, politisy, direkteuren fan *internationals*, tige rike yndividuen, of hokker opmerklik persoan dan ek, dy't yn it sintsje set wurde moat.

Op feesten en oare gearkomsten of manifestaasjes binne faak spesjale sônes frijhâlden foar vip's; it gwoane pyblyk mei dêr net komme sadat de ferneamde gasten net lêstich fallen wurde kinne. Vips drage faak in kenteken sadat befeiligingsmeiwurkers daliks witte mei wa't se te krijen hawwe.

In sponsor fan in manifestaasje wurdt somtiden ûntfongen yn in spesjale vip-romte, in saneamde Lounge.

It begryp 'vip' kin ek sarkastysk of koartswillich brûkt wurde, ôfhinklik fan de omstannichheden dêr't it yn brûkt wurdt.
Atypysk autisme

**Atypysk autisme** is in pervasive ûntwikkelingssteurnis. In protte symtoamen komme oerien mei dy fan autistyske steurnis, mar begjinne yn in letter stadium fan de ûntwikkeling fan it bern (nei it tredde libbensjier) of foldogge net oan de kritearia foar sosjale ynteraksje, kommunikaasje en ferbylding dy't foar autistyske steurnissen ynsteld binne.

Atypysk autisme wurdt faak sjoen by bern mei slimme mentale retardaasje of by bern mei in slimme spesifike ûntwikkelingssteurnis fan it taalfermogen.

Yn de ICD-10 is de oandwaning klassifisearre ûnder F84.1. It DSM-IV beskriuwt de oandwaning net ôfsûnderlik, mar neamt dizze yn de restgroep PDD-NOS.
Wegewaert (laach)

**Wegewaert** is de namme fan in ferneamde Nederlânske famylje fan klokkejitters út de 16e en 17e iuw. De famylje Wegewaert komt nei alle gedachten fan Múnster yn Dútslân.

### Willem Wegewaert de Jongere

### Hendrik Wegewaert de Jongere

### Hendrik Wegewaert de Aldere

### Willem Wegewaert de Aldere
Klokkejitter, dy't sûnt 1542 yn Dimter arbeide. Fan 1561 oant 1603 geat er 7 Fryske klokken.

### Kylianus Wegewaert

### Wouter Wegewaert
Domitianus

**Titus Flavius Domitianus** (24 oktober 51 - 18 septimber 96), wie keizer fan Rome fan 81 oant 96. Hy wie de soan fan Fespasianus en de broer fan Titus.

## Skiednis
Domitianus wie nei Titus de twadde keizer binnen de Flavyske dynasty dy't de troan troch fererving krige. By de Romeinske senaat, en benammen by de histoarikus Tasitus wie hy net tige populêr. Lykwols wied er in kundich bestjoerder en befelhawwer fan it leger dy't der in slagge de skatkiste wer fol te krijen. De legioenen oan de Limes (Ryn) waarden troch him reorganisearre. Hy ferpleatste it 22ste *Primigenia* fan Neder- nei Boppe-Germaanje en set in nij legioen derfoar yn it plak: de earste *Minervia*. Fijannige folken as de Sjatten ûnderwurp er en in part fan Germaanje (it tsjintwurdige Baden-Württemberg) kaam yn Romeinske hannen. 

Oan de Donau hie hy te krijen mei in slimme bedriging troch de Kwaden, Markomannen en Daasjers. In folslein Romeinsk legioen waard troch de Sarmaten ferneatige. Desebalus, de kening van Daasje luts de Donau oer Moesje yn en deade Oppius Sabinus, de Romeinske gûverneur. Dêrnei lutsen de Daasjers harren gau wer tebek. Domitianus sinde op wraak en stjoerde it Romeinske leger Daasje yn, dy't lykwols ferslein waard. Domitianus joech net op en stjoerde syn generaal Antonius Julianus op 'e nij it fijannige gebiet yn, diskear mei súkses. De Dasyske kening moast om frede freegje en keizer Domitianus hâlde in triomftocht yn Rome. 

Keizer Domitianus waard fermoarde troch in gearspanning yn syn paleis dêr't syn frou Domitia en offisieren fan de Praetorjaanske garde by belutsen wienen. 

## Sjoch ek
*List fan bouwurken fan Domitianus

## Keppeling om utens
*, art. Titus Flavius Domitianus (A.D. 81-96), yn ''DIR'' (1997).
Otto Gielstra

**Otto Gielstra** (1951/1952?) is freelance skriuwer en publisist. 

Hy studearre oan de keunstakademy mei spesjalisaasje grafyske keunst en keunstskiednis. Hy spesjalisearre him yn grafyk en keunsthistoarje. Boude yn syn stúdzjeperioade in grutte stripkolleksje op. Sûnt 1976 hat er in drukkerij en advertinsjeburo. Tusken 1984 en 1986 publisearre er alle wiken in strip oer 'Ynspekteur Ynze' yn de Makkumer Krante. Gielstra hat er in brede belangstelling, mar benammen foar de Fryske skiednis. Hy is oprjochter (1992) en foarsitter fan de Stifting Ald Makkum. Gielstra is belutsen by in humoristysk krantsje dat elk jier mei de Makkumer Merke ferskynt. 
De strip 'Hotze Klots' makket er yn de mande mei tekener Aart Cornelissen.

## Wurk
**Het panwerk van Lucas Ijsbrandsz en de familie Br*
**De aventoeren fan Hotze Klots* ( mei Aart Cornelissen )
**De Goudene keatswant*
**Fan de Grutte toer en de Lytse bal*

## Keppeling om utens
*  Otto Gielstra by lambiek,net
Sofia Hedwich fan Breunswyk-Wolfenbüttel

**Sofia Hedwich fan Breunswyk-Wolfenbüttel** (Dútsk: *Sophia Hedwig von Braunschweig-Wolfenbüttel*; Wolfenbüttel, 20 febrewaris 1594 - Arnhim, 23 jannewaris 1642), grevinne fan Spiegelberg, wie in dochter fan hartoch Hindrik Julius fan Breunswyk-Lüneburg en Elisabeth, prinsesse fan Denemark. Op 8 juny 1607 troude se Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz, wêrtroch't se ek de titel grevinne fan Nassau-Dietz krige. 
By har man krige se njoggen bern:
* deaberne dochter (1608)
* deaberne soan (1609)
* nammeleaze soan (1610-1610)
* Hindrik Kasimir I fan Nassau-Dietz (1612-1640)
* Willem Freark fan Nassau-Dietz (1613-1664) 
* Elisabeth (Ljouwert, 25 july 1614 - Ljouwert, 18 septimber 1614)
* Johan Ernst (Arnhim, 29 maart 1617 - maaie 1617)
* Maurits (Grins, 21 febrewaris 1619 - Grins, 18 septimber 1628)
* Elisabeth Friso (Ljouwert, 25 novimber 1620 - Grins, 20 septimber 1628) 

Hja is bekend troch it opfallende portret as "caritas" yn de kolleksje fan Ryksmuseum Paleis It Loo.
Thomas Gainsborough

**Thomas Gainsborough** (Sudbury (Suffolk), 14 maaie 1727 – Londen, 2 augustus 1788) wie in Ingelske keunstner, en is foaral bekend wurden troch syn portretten en lânskippen. Mei Sir Joshua Reynolds hearde Gainsborough ta de wichtichste en súksesfolste Britske keunstners fan de 18e iuw.

Om 1740 hinne ferhuze Thomas Gainsborough fan Suffolk nei Londen foar in keunststúdzje. Hy wenne dêre oant 1746. Gainsborough waard beynfloede troch Hollânke en Flaamske masters en de Frânske grafikus Hubert Gravelot.

Meast makke Thomas Gainsborough portretten fan grutte ôfmjittings, dêr't de persoan fan top ta tean ôfbylde waard. Letter waard syn wurk yntym ûnder ynfloed fan guonts as Van Dyck en Rubens. De kleuren waarden waarmer en de komposysjes yngewikkelder.

Thomas Gainsborough wie ien fan de oprjochters fan de Royal Academy of Arts. Hy wurke in protte yn opdracht. "Blue Boy" út 1770 is ien fan de bekendste skilderijen fan Gainsborough.

De keunststreamings Romantyk en Klassisisme binne it dúdlikst werom te finen yn syn wurk. 

## Galery

Image:Thomas Gainsborough - Landscape in Suffolk - Google Art Project.jpg|*Lânskip yn Suffolk* (1748)
Image:Thomas Gainsborough 024.jpg|*Selsportret* (1754)
Image:Thomas Gainsborough 017.jpg|*Twa dochters mei in kat* (± 1759)
Image:Thomas Gainsborough 025.jpg|*Sinne-ûndergong* (1760)
Image:Thomas Gainsborough 019.jpg|*De Dochters fan de Artyst, Molly en Peggy* (1760)
Image:Karl Friedrich Abel by Thomas Gainsborough.jpg|*Portret fan de Komponist Carl Friedrich Abel mei syn Viola da Gamba* (± 1765)
Image:4thDukeOfArgyll.jpg|*John Campbell, 4e Hartoch fan Argyll* (1767)
File:Thomas Gainsborough 001.jpg|*[[The Harvest Wagon]]/Boerewein* ± 1767
Image:Gainsb7.jpg|Lady in Blue (± 1770)
Image:Thomas Gainsborough 012.jpg|*Gainsborough`syn Dochter Mary* (1777)
Image:Thomas Gainsboroguh Georgiana Duchess of Devonshire 1783.jpg|*Georgiana, Hartoginne fan Devonshire* (1783)
File:Gainsborough-HarvestWagon1784.jpg|*[[The Harvest Wagon]]/Boerewein* ± 1784
File:Thomas Gainsborough - Mrs. Richard Brinsley Sheridan .jpg|*Mrs. Richard B. Sheridan* (1785-86)
Image:Thomas Gainsborough 005.jpg|*Plattelâns Famke mei Hûn en Kanne* (1785)
Image:Thomas Gainsborough 023.jpg|*Sels-Portret* (1787)
Image:GAINSBOROUGH River Landscape.jpg|*Rivierlânskip*
Image:Gainsborough - The Painters Daughters Chasing a Butterfly.jpg|*De Dochters fan de Skilder sitte in Flinter efter*
Image:Thomas Gainsborough Lady Georgiana Cavendish.jpg|*Lady Georgiana Cavendish, Hartoginne fan Devonshire*


## Keppelings om utens
* Webmuseum Parys: Thomas Gainsborough
* Victoria en Albert Museum samling
* Olga's Galery
* www.gac.culture.gov.uk/search/Artist.asp?maker_id=112361
* www.Thomas-Gainsborough.org 70 wurken fan Thomas Gainsboroug
Henk Scheltes

**Hendrik August Scheltes**, ek: **Henk Scheltes** (Amsterdam, 25 febrewaris 1921 - Rotterdam, 10 maaie 1987) wie in Nederlânske sjoernalist en kryptograaf. 

Mei syn gymnasium-A-diploma oan it Herfoarme Lyceum studearre er ekonomy. Neidat er yn de oarloch yn in Dútsk kamp sitten hie kaam er werom yn Nederlân, mar makke syn stúdzje ekonomy net ôf.

Fan 1 maaie 1946 oant 1982 wurke er by de NRC. Op 1 jannewaris 1947, waard hy beneamd ta redakteur binnenlân, dêr't er it sosjaal-ekonomysk nijs fersoarge. Op 28 oktober 1950 waard er nei it ferstjerren fan de eardere  puzelmakker frege troch haadredakteur Alexander Stempels om in dreger soarte puzel te meitsjen foar 'Z', de sneonske bylage fan it NRC. It waard it nije puzelsoarte kryptogram. Hielendal nij wie dy puzel net, omdat *De Groene Amsterdammer* koart dêrfoar ek al begûn wie mei kryptogrammen. Yn 1958 wurdt er haadredakteur.

Nei de fúzje tusken de 'Nieuwe Rotterdamse Courant' en it 'Algemeen Handelsblad' yn 1970 kaam de letter  'S', fan Scheltes der by te stean en hiet it yn dy krante *Scryptogram*. Nei 36 jier by de krante wurke te hawwen giet er yn 1982 yn de VUT. Maaie 1987 ferskynde syn lêste Scryptogram yn NRC Handelsblad. Ek foar 'Avenue' en wykblêd 'De Tijd' makke er kryptogrammen.

Scheltes stapte as ien fan de earsten of fan de gewoante om in dûbelde clou yn de omskriuwings te setten. De omskriuwings waarden dêrtroch ek koarter, wat letter de noarm waard by kryptogrammen. Se wurde dan ek wol Scrypto's neamd. Hy wie boppedat de earste dy’t gjin anagrammen mear brûkte yn syn puzels.

## Keppeling om utens
* Oer Henk Scheltes
Stifting Ald Makkum

**Stifting Ald Makkum**, in stifting oprjochte yn 1992 dy't alles yn kaart bringt en histoaryske pubikaasjes utjout oer Makkum en omkriten. Foarsitter is Otto Gielstra.

## Utjeften
*  - *'t Fortuin uit Zee*, Skiednis fan it siedpakhûs fan de famylje Kingma oan de Krommesleat ( diel 1 út de rige Makkumer-Sier )

*  - *Kingmahuizen*, (diel 3 út de rige Makkumer-sier.) 
*  *Spuonnen*, In samling rymkes
*  - *De puntjes op de Y, It ferhaal fan de famylje Sybrandy
*  - *Konst voedt 's menschen geluk*, It Makkumer dichtgenoatskip (1773-1777) 
*  - *Van Sloterdijck, een 18e eeuwse Makkumer koopmansfamilie''
Antonius Nicolai

**Antonius Nicolai fan Wassenaar** (Dokkum? - ± 1600) wie in pastoar en herfoarmer. 

As pastoar yn Hegebeintum hinge er al jong oer nei de herfoarming. Sadwaande moast Nicolai yn 1554? flechtsje nei East-Fryslân. Yn 1566 kaam er werom nei Fryslân en hâlde syn earste herfoarme preek yn Ljouwert. Hy tsjinne ferskate Fryske herfoarme gemeentes hy wie ien fan de grûnlizzers fan de Fryske Herfoarme Tsjerke.
Hiem

It **hiem** is it stik grûn dat by it hûs heart. Net allinnich de tún, mar ek dat wat op it hiem boud is wurdt ta it hiem rekkene, bygelyks in hikke of in skut, mar ek in beam. Mei in hiem wurdt meastentiids it gebiet fan in pleats bedoeld.

Neist de tún en wat dêr op boud is kin mei hiem ek de oprit oantsjutten wurde.
John Constable

**John Constable** (East Bergholt, 11 juny 1776 – Londen-Hampstead, 31 maart 1837) wie in Ingelske romantysk lânskipsskilder en akwarellist. 

Hy waard berne yn East Bergholt yn het greefskip Suffolk. 
It gebiet om Dedham Vale, bylâns Stour yn Suffolk stiet bekend as *Constable Country*. Flatford Mill, it ûnderwerp fan ien fan syn ferneamdste skilderijen, *The Haywain*, wie eigendom fan syn heit, in begoedige brouwer en nôthanneler.

Constable troude, nei lange tiid ôfwiist te wêzen troch har heit, om't er net goed genôch wie neffens him, mei Maria Bicknell. Sy hiene sân bern, doe't Maria stoar oan tuberkuloaze.

Constable hie foaral niget oan ljochteffekten en wolkeloften. Hy skildere ek in stikmannich moaie kustgesichten.
 
In part fan oan him taskreaun wurk is fermoedlik troch syn soannen makke tinkt men tsjintwurdich. Wichtige samlings fan Constables wurk hawwe de National Gallery, de Tate Gallery en it Victoria and Albert Museum yn Londen.


Ofbyld:Constable DeadhamVale.jpg|*Dedham Vale* (1802)
Ofbyld:John Constable - Maria Bicknell, Mrs John Constable.jpg|*Maria Bicknell, skildere troch Constable yn 1816*
Ofbyld:John Constable - The Cornfield.jpg|*The Cornfield, 1826*


## Keppeling om utens
* Sitaten fan John Constable op de Ingelske Wikikwote
* Constable's Great Landscapes: The Six-Foot Paintings at the National Gallery of Art, Washington, DC
* 390 skilderingen troch John Constable op www.John-Constable.org
* John Constable op ''Olga's Gallery''
* Biografy op ''Webmuseum, Parys''
*  John Constable at ''Find-A-Grave''
* John Constable — Engelske lânskipsskilder
* Galery fan Constable syn skilderingen op MuseumSyndicate
* Aug 2007-Lost Constable discovered
* John Constable paintings & timeline
* John Constable op ''Art-Route''
* Portraits by the artist as a young man: Constable's âlden einlik identifisearre, The Guardian, 4 maart, 2009
* Constable Museum - thatched cottages, Flatford
Johann Baptist Zimmermann

**Johann Baptist Zimmermann** (Wessobrunn, 3 jannewaris 1680 – begroeven München, 2 maart 1758) wie in Dútske skilder en stúkwurker út de stylperioade fan de Barok en Rokoko. In protte fan syn iere wurk is ferneatige, mar in foarbyld fan wurk út dy perioade, 1707-1709, is te sjen yn de pylgertsjerke yn Maria Schnee en de beafearttsjerke fan Wies.
Rinse van der Velde

**Rinse fan der Velde** (Oerterp, 13 desimber 1856 - Ljouwert, 10 oktober 1940) wie in Frysk boekhanneler en útjouwer, en de oprjochter fan Boekhannel Van der Velde.

## Libben en karriêre
Van der Velde waard yn 1856 yn Oerterp berne en folge letter yn 'e praktyk in oplieding op it mêd fan boekhannel en útjouwerij. Yn 1892 rjochte er oan 'e Nijstêd yn Ljouwert in eigen bedriuw op. Foarôfgeande oan 'e Twadde Wrâldoarloch wie dat in deftige saak dêr't de begoedige boargerij him foarljochtsje liet oer literatuer en oare boeken. 

Behalven boeken te ferkeapjen, joech Van der Velde se sels ek út. Yn dat ramt publisearre er in protte Frysktalich wurk út yn opdracht fan it Frysk Selskip, in organisaasje dêr't er sels ek lid fan wie. Under syn útjeften wie wurk fan Harmen Sytstra, Yme Schuitmaker, Pieter Jelles Troelstra, O.H. Sytstra en Jan Jelles Hof. Fierders publisearre er ek it *[[Frysk Lieteboek]]*, en yn 1918 kaam by him de fjirde werútjefte fan 'e *[[Rimen en Teltsjes]]* fan 'e bruorren Halbertsma út. 

Van der Velde kaam yn 1940, yn 'e âlderdom fan 83 jier, yn Ljouwert te ferstjerren. Dêrop naam syn soan de boekhannel en útjouwerij oer, dy't meitiid útgroeie soe ta de hjoeddeistige Boekhannel Van der Velde, mei fêstigings yn Ljouwert, Snits, Drachten en Grins. Yn 1992 organisearre it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum (FLMD) ta gelegenheid fan it hûndertjierrich bestean in tentoanstelling oer it bedriuw, wêrby't ek rûnom omtinken oan Rinse van der Velde skonken waard.
Stoomgemaal Arkemheen

It **Stoomgemaal Arkemheen** (foarhinne 'Stoomgemaal Hartoch Reijnout') stiet yn de polder Arkemheen by Nijkerk. It is yn 1882 boud om in gebiet fan sa'n 3.000 ha te bemeallen. It die tsjinst oant 1983, doe't in elektrysk gemaal de funksje oernaam. Dit stoomgemaal is it ienige noch wurkjende gemaal mei bûtenskeprêden. Yn 1996 en 1998 hat it gemaal noch meidraaid, doe't it elektryske gemaal alle wetter út de Arkemheenpolder net hurd genôch fuortpompe koe.

It gemaal wie foarhinne nei hartoch Reijnout II fan Gelre (berne 1295 – ferstoarn yn Arnhim op 12 oktober 1343) neamd, dy't tusken 1326 en 1339 greve fan Gelre wie en tusken 1339 en 1343 hartoch fan Gelre. Dy hartoch hat yn 'e midsiuwen in soad dien om it gebiet te beskermjen tsjin de Sudersee. Dat die er bygelyks troch it fersterkjen en oanlizzen fan diken.  

Yn 1985 is it gemaal restaurearre; sûnttiid is it geregeld iepen foar it publyk. Sa'n 12 mealdagen yn it jier wurdt it gemaal ûnder stoom brocht. Yn 2007 krige it gemaal in nije stoomtsjettel. It tsjettelhûs fan it gemaal kin ek ynrjochte wurde as restaurant foar selskippen.

Yn 'e âlde koaleloads njonken it gemaal sit no it besikerssintrum Arkemheen, mei in soad ynformaasje oer de polder Arkemheen, dy't ûnder oare oanwiisd is as fûgelreservaat.

Njonken it moderne gemaal oan 'e Seedyk om de polder Arkemheen stiet de ûnderbou fan de eardere wynwettermûne, dy't yn 1874 troch bliksemynslach ôfbaarnde. Yn 1883 waard de ûnderbou ferboud ta masinistewenning; it is no in partikulier wenhûs.

## Technyske gegevens
* boujier stoommasine: 1882
* fabrikant stoommasine: Bakker en Rueb Breda
* fermogen: 110 pk
* ynhâld stoomtsjettel: 8000 liter
* kapasiteit tsjettel: 1200 kilo stoom yn it oere
* wetterferpleatsing skoeperêden: 260 m³ yn it oere
* skoarstienhichte: 28 meter
* te bemeallen oerflak: ± 3000 ha.

## Keppeling om utens
*Webstee Stoomgemaal Arkemheem
Trochrinner

In **trochrinner**, ek **trochrinder** is in puzelsoarte sûnder swarte fakjes yn it diagram. 

De wurden moatte yn ien rigel of kolom efter elkoar ynfold wurde. De omskriuwings fan de wurden binne per rigel of kolom oanjûn, mar sûnder oan te jaan hoe lang oft de wurden binne. Dêrtroch is yn it begjin inkeld fan it earste of it lêste omskreaune wurd bekend wêr’t it krekt ynfold wurde moat. Soms is sels de rigel of kolom net nûmere, dit wurdt in folslein trochrinnende trochrinner neamd.
Troch it ûntbrekken fan swarte fekjes is it oplossen fan trochrinners lestiger as fan krúswurdpuzels. It is dan ek oan te rieden om te begjinnen mei ‘sekere' oplossingswurden fan de râne fan it diagram ôf.

Trochriners ûntstiene nei alle gedachten as fariant fan de krúswurdpuzel. De trochrinner waard yn de tritiger jierren fan de tweintichste iuw betocht troch de redakteur fan Denksport, Ger Goedegebuure. 

Wannear’t de earste Fryske trochrinpuzel publisearre waard is net bekend. Op 2 desimber 1978 ferskynde yn Frysk & Frij in trochrinder fan Tseard Elsinga út Grins. De puzel fan 11x11 blykte foar in soad puzelders wat te dreech. In wike letter ferskynde dêrom ûnder it kopke ‘Foar de pluzers’ fan guon horizontale omskriuwings it letteroantal fan it frege wurd lykas: 4. plak yn Fryslân (4); fortsjinste (4); 

## Swierrichheid
De Nederlânske puzelútjouwerij Denksport hat trochrinners yn fiif ferskillende swierrichheidsgradaasjes, rinnend fan 3 oant 7 stjerren. De Flaamske útjouwerij 'De Puzzelaar' hat trochrinners fan 3 stjerren.
Wurdriuwen

**Wurdriuwen** is in oanfolpuzel wêrby't dielen fan wurden oan elkoar plakt wurde moatte. Meastentiids wurdt it earste diel fan in gearstalling jûn en moat de twadde der by socht wurde. Faak is it nij te foarmjen wurd in gearstalling. Wurdriuwen wie in ûnderdiel fan it telefyzjeprogramma 'Tien voor Taal' en waard dêr 'wurdritsen' neamd.

## Farianten
By guon wurdriuwpuzels moat in wurd tusken twa oare wurden ynfold wurde. Der moat dan in wurd fûn wurde dat efter it linker wurd en foar it rjochter wurd in nij wurd foarmet. Soms jouwe stipkes of streepkes tusken twa wurden oan út hoefolle letters it sochte wurd bestiet. Bygelyks: bak - - - - -  goed (stien, want bakstien en stiengoed).

In wat langere foarm is de wurdkeatling wêrby 't  troch riuwen in tichte keatling makke wurde moat. De fûne twadde helte fan de gearstalling wurdt wer it earste part fan in folgjende gearstalling. Hjir moat dan opnij in twadde helte by socht wurde. Bygelyks KROL - STURT - KLOK - HÛS -... ensfh. Wurden wurde dan krekt salang oan elkoar riuwe oant der oansluting is op it startwurd. Dizze foarm waard ek yn it telefyzjeprogramma Tien voor Taal brûkt. 
De wurden kinne ek ûnder elkoar stean mei dêrtuskenyn in stipkestreek. Yn dat gefal moat in wurd socht wurde dat efter it boppeste wurd en foar it ûnderste wurd in nij wurd foarmet. Dit kaam ûnder oare foar by it ûnderdiel 'woordritsen' op de Tien voor Taal cd-roms.  

In fariant hjirop waard ûnder de namme adword as belspul spile yn bygelyks it programma 'Puzzeltijd' Hjirby waarden trije wurden jûn mei dêrfoar of dêrefter in stipkestreek. Hjirby moast op de stipkestreek in wurd ynfold wurde dat foar of efter al dizze wurden in nij wurd foarme. Hjirby joech it oantal stipkes it oantal letters fan it wurd oan. Bygelyks: bak ----, ----bân, wetter----. Hjir moat dan it wurd 'fyts' ynfold wurde: bak*fyts*, *fyts*bân, wetter*fyts.* 

In oar soarte ynfolpuzel is ôflaat fan krúswurdpuzels. Yn in diagram moat in wurd ynfold wurde dat efter in omskriuwing stiet as: beam-.........(9) wêrby ’t it wurd 'fersoarger' yn in puzeldiagram setten wurde moat. Dizze foarm wurdt yn puzelboekjes faak **ynfolkrúswurdpuzel** neamd.
Hannover

**Hannover** is in stêd yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. De stêd leit oan rivier de Leine.

De CeBIT is de grutste kompjûterbeurs fan de wrâld en wurdt ienris yn it jier yn de Hannover Messe holden. Yn it jier 2000 wie de wrâldútstalling Expo 2000 yn Hannover.

Tusken 1814-1866 wie Hannover de haadstêd fan it Keninkryk Hannover.

Yn 2006 wie Hannover ien fan de stêden dêr't it WK fuotbal holden waard.
Mannheim

**Mannheim** is in stêd yn it súdwesten fan Dútslân. De stêd hat goed 315.000 (2022) ynwenners en is dêrtroch de twadgrutste stêd fan dielsteat Baden-Wuertemberch, allinnich de haadstêd Stuttgart is grutter. De stêd leit op het plak dêr't de Neckar yn 'e Ryn útmûnet. De stêd is it sintrum fan de Rhein-Neckar-Dreieck, in stêdekloft mei sa'n 2,4 miljoen ynwoners.

 
Mannheim Altes Rathaus St Sebastian 3600.jpg|thumb|left|Alde Riedshûs.
Mannheim, Jesuitenkirche - Giebelseite, NO (2008-02-07 Sp).JPG|Jezuïtetsjerke.
SchlossEhrenhof 2017.jpg|Slot Ehrenhof.
20180925Wasserturm Mannheim08.jpg|Wetter|Wettertoer
Mannheim-2014-Kunsthalle-MA-051-053.jpg|Kunsthalle Mannheim.

## Berne
* Albert Speer (19 maart 1905 - 1981), arsjitekt en nazy-pommerant
* Steffi Graf (14 juny 1969), tennisster

## Keppelings om utens
* Bertha Benz Memorial Route (Mannheim-Pforzheim-Mannheim)
Nuldernau

It **Nuldernau** (Nederlânsk: *Nuldernauw*) is ien fan de Feluwerânemarren tusken Gelderlân en Flevolân. De mar grinzet yn it súdwesten oan it Nijkerkernau en it rint yn it noardeasten oer yn it Wolderwiid. It is tegearre mei it Nijkerkernau de smelste rânemar.

It Nuldernau wurdt troch in daam skieden fan it Nijkerkernau, yn dizze daam leit de Nijkerkerslûs, hjiroer rint de N301.

Oan it Nuldernau leit it Strân Nulde, in bekend rekreaasjeoard.

## Keppeling om utens
* Aktuele ynformaasje - Rykswettersteat
Nijkerkernau

It **Nijkerkernau** is ien fan de Rânemarren en leit tusken Gelderlân en Flevolân. De mar grinzet yn it súdeasten op de hichte fan Nijkerk oan it Nuldernau en rint yn it noardwesten, op de hichte fan Spakenburch oer yn de Eemmar. It is tegearre mei it Nuldernau de smelste rânemar. It is ûntstien yn 1968 troch de oanlis fan Súdlik Flevolân.

It Nijkerkernau wurdt troch in daam skieden fan it Nuldernau, yn dizze daam leit de Nijkerkerslûs, hjiroer rint de N301. 

## Keppeling om utens
* Aktuele ynformaasje - Rykswettersteat
Nijkerkerslûs

De **Nijkerkerslûs** is in slûs tusken it Nuldernau en it Nijkerkernau. Oan de noardkant is it wetter mei skuven ôfsluten, skippen moatte troch de lange smelle slûs oan de kant fan Nijkerk. Oer de slûs rint de N301 fan Nijkerk nei Flevolân.
Tasmansee

De **Tasmansee** (Ingelsk: *Tasman Sea*) is in rânesee fan de Grutte of Stille Oseaan. De see leit tusken de Australyske dielsteaten Nij-Súd-Wales, Fiktoaria en Tasmaanje yn it westen en Nij-Seelân yn it easten. Yn i tnoardwesten fan dizze see leit it eilân Lord Howe, dat ta Austraalje heart. Yn it noarden grinzget de see oan de Koraalsee. De Tasmansee is ferneamd nei de Nederlânske ûntdekkingsreizger Abel Tasman.
Ronald Smink

**Ronald Smink** (De Jouwer, 1984) is in kabaretier. Hy wûn yn 2007 de sjuery- en publykspriis op it Grinzer Studintekabaret Festival.

Syn mem Jelly Jacob spile yn Ljouwert by it amateurtoaniel. Neidat Smink fan De Jouwer nei Grins foar de stúdzje om kommunikaasjewittenskippen kaam ek it begjin fan syn optredens. Yn 2006 wûn er it 14e Swolsk Studinten Kabaretfestival en de publykspriis. Nei in optreden yn De Like folge in iepen poadium fan it Comedykafee yn Amsterdam. Dêrnei folge er yn Grins twa kabaretkursussen by Karin Noeken fan kabaretgroep 'Vrouw Holland'. Hy lei him ta op absurdistysk kabaret mei in soad fantasij. Aktrise Wimie Wilhelm rette him ta op syn optreden yn 2007 oan it 21e kabaretfestival yn Grins. Hja is yn 2009 noch altyd syn regisseur. Hy fertelde hjir mei syn Fryske tongfal hoe't er genietet fan it narjen fan Grinzer bussjauffeurs en oer it fersieren fan in famke yn de kroech. Mar ek oer it sketsen fan de sfear yn de Jouster tsjerke as de dûmny syn hannen fol hat oan it trouwe tsjerkefolk.

Mei syn earste jûnfoljende foarstelling *Bor Knok* wie hy fan 2008 ôf trije seizoenen lang te sjen yn de Nederlânske teäters. Yn 2011 folge syn foarstelling *Bonanza*. Yn 2015 spile Smink syn tredde jûnfoljende foarstelling *De opkomst van een Terriër*. Yn 2016 skreau er de krystmusical foar it Posthûsteäter op It Hearrenfean mei as titel *Afke`11de  de geboorte van Grutte Pier.  
Yn 2017 spile er *Out of the Box!* mei de meast absurdistyske stikken út syn teäterprogramma’s. 

Syn foarbylden binne [[Theo Maassen]], [[Wim Helsen]] en [[Droog Brood]].
Yn it seizoen 2009-2010 gie Ronald Smink op toernee mei syn earste jûnfoljende programma 'Bor Knok'. It wie te sjen op [[De Gordyk]], Emmeloord, It Hearrenfean en 't Haske op De Jouwer.

Ronald Smink makket diel út fan de stand-up-comedygroep De Hyena's dy't de earste woansdeitejûn fan de moanne optrede yn jazzkafee De Spieghel yn Grins. Oare leden binne Anne Jan Toonstra, Gijs Nillessen en Pieter Jouke. Fierders is er ûnderdiel fan de Comedy Explosion fan it Comedy Theater yn Amsterdam.
== Spyllist ==
* 2017 - *Out of the box!*
* 2015 - Afkes Elfde, de geboorte van Grutte Pier*
* 2013 - 2015 - *De opkomst van een terriër*
* 2011 - 2013 - *Bonanza*
* 2009 - 2011 - *Bor Knok*
Siegfried Woldhek

**Siegfried Woldhek** (4 maaie 1951) is in portrettekener en cartoonist.

## Biografy
Woldhek studearre biology en begûn mei it tekenjen fan fûgels. De belangstelling foar de natoer/fûgels waard yn syn jeugd sterk fieden troch de fakânsjes dy't er trochbrocht by Master Pe de Jong op De Tike of de famylje Boonstra op De Feanhoop. Hy wie direkteur fan Fûgelbeskerming Nederlân en it Wrâld Natoer Fûns. Sûnt de santiger jierren tekent er neist fûgels ek portretten fan BN'ers út dy jierren. Hy tekent sûnt 1976 foar Vrij Nederland en fan 1980 ôf yn NRC Handelsblad.

Siegfried Woldhek tekent mei subtile tearen, hûdwulvings, fetkwabkes, skeane tosken, hingjende eachlidden en wylde hierkes. Fan syn persoanen dikket er guon eigenskippen oan (karikatuer). Willem van Hanegem, Rintje Ritsma, Kees van Kooten en Astrid Jongerius en in soad oaren ûntkamen net oan syn trefsekere tekenpinne. Hy tekent mei pinne en wetterferve. Somtiids brûkt er ek wol potlead, pastel, kryt of filtstift foar syn cartoons. De technyk past er oan by it effekt dat berikt wurde moat. De iene kear is Woldhek mear cartoonist, in oare kear mear tekenjende keunstner yn in galery. 


Ofbyld:Siegfried Woldhek 649-eiderein-stoarmmiuw-troelstra.jpg|*Troch de opkomst fan de fierrekiker wie it net langer nedich om fûgels te fangen of te sjitten, [[Pieter Jelles Troelstra|Troelstra]] hie se tsjinkomme kind op Flylân* (1985)
Ofbyld:Siegfried Woldhek 642-j-slauerhoff-2.jpg|*[[J. Slauerhoff]]* (1995)	


## Wurk
* *Getekende Nederlanders*, (2009)
* *Literair variete* Skuorkalinder (2007) Interstat;  
* *Hoe dieren het doen*, (2006)
* *Wereldvrouwen*, (2004)
* *Knetterende Letteren*, (2003)
* *Sportportretten op maandag* - Gijs Holland (2002)
* *Tekeningen*, Stichting Pers en Prent (1987), foarwurd Peter van Straaten
* *Getekende schrijvers*, Nijgh en Van Ditmar (1986), foarwurd Jeroen Brouwers;
* *Literaire tekeningen*, De Bezige Bij (1980), foarwurd Rudy Kousbroek;