open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Noarddyk

**Noarddyk** (Nederlânsk en offisjeel: *Noorddijk*; Grinslânsk: *Noorddiek*) is in plak yn de gemeente Grins yn de provinsje Grinslân.

Foar 1969 wie Noarddyk it haadplak fan de gemeente mei deselde namme; it gemeentehûs stie yn Rúskerbrêge. De gemeente wie mar in pear kilometers breed en sa'n 10 km lang. By Noarderhegebrêge wie de gemeente sels mar 20 m breed.

It doarpke, dat no sa'n bytsje tsjin de wenwyk Lewenboarch oanleit, hat in romanogotyske Stefanustsjerke mei in bysûnder kleure tinkstien op de toer. Oarspronklik wie Noarddyk ien fan de kerspelen fan it Goarjocht.

Be-easten it doarp stiet de Noardermûne, in eardere poldermole dy't it noch altyd docht en dy't syn wetter útslacht op de *Borgsloot*, dy't ek wol Kardingermaar neamd wurdt.

Om it doarp hinne is him in grut natuergebiet oan it ûntjaan. 

Neffens guonts ferwiist de namme fan it doarp nei de dyk benoarden Grins, dy't in part wie fan Innersdyk. Neffens oaren ferwiist it nei de dyk dy't de direkte omkriten fan Noarddyk ferpartet yn in Noarder Polder (mei de Noardermûne) en in Súd Polder, nammentlik de Stedswei. Noarddyk betsjut sa "benoarden de dyk"

De namme Noarddyk waard oant 2014 brûkt foar in stedsdiel dat Noarddyk, Easterhegebrêge, Lewenboarch, Beijum, Ulgersmaboarch en Rúskerbrêge omfieme en dat yn 2006 33.310 ynwenners hie, mear as de oare stêdsdielen.
Marco Brouwers

**Marco Brouwers** (Amsterdam, 10 maart 1958) is in eardere Nederlânske follyballer.

Hy die ienris mei oan de Olympyske Spullen, nammentlik by de Olympyske Spullen fan 1988 yn Seoul. Yn Súd-Korea waard de Nederlânkse ploech fiifde. Yn totaal hat Marco Brouwers 294 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech. Yn syn aktive tiid as follyballer wie er oansletten by Follybalferiening Martinus yn Amstelveen.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Pieter Boeles (1795-1875)

**Pijtter (Pieter) Boeles** (Ferwert, 4 maart 1795 - Grins, 26 april 1875) wie in Nederlânse predikant en taalkundige.

## Libben en wurk
Pieter Boeles, soan fan Fryske lânbouwer Jetzo Boeles en Trijntje Pieters, studearre teology oan de universiteit fan Grins. Hy foltôge syn stúdzje yn 1817 mei in dissertaasje dy't útjûn waard troch útjouwerij J. Oomkens te Grins. Ek yn 1817 troude er yn Eelde mei Alberdina Janna Speckman. Efterinoar wie er predikant yn Penjum, Noardlaren en Noarddyk. It grutste part fan syn wurkpaad, fan 1827 oant 1870, wie er predikant by de herfoarme Stephanustsjerke fan Noarddyk. Dêrneist wie er lid fan it  provinsjaal tsjerkebestjoer, praeses fan it klassikaal bestjoer fan Grins en lid fan it kolleezje fan tafersjoch op de tsjerklike administraasje fan de herfoarmen yn Grinslân. Yn 1853 wie er foarsitter fan de lanlike synode fan de herfoarme tsjerke.

Boeles publisearre yn de tiid dat er predikant wie oer ferskate saken, op it mêd fan godstsjinst, godstsjinstûnderwiis, tsjerkerjocht en skiednis. Teffens wie er de auteur fan it earste wurdboek fan it Grinslânsk, it *Idioticon Groninganum: vergelijkend woordenboek van den Groningschen tongval* dat lykwols net útjûn waard. It manuskript waard earst yn de jierren njoggentich fan de 20e iuw weromfûn troch de heechlearaar Grinslânske taal en kultuer Siemon Reker, dy't it yn 1997 printsje liet.

Yn 1850 krige Boeles in earedoktoraat fan de Ryksuniversiteit Grins en doe't er fyftich jier predikant wie op 24 novimber 1867 waard er riddere yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.

Pieter Boeles stoar yn 1875 yn Grins yn de âldens fan tachtich jier. Syn soan Willem Boele Sophius Boeles (1832-1902) wie presidint fan it gerjochtshof yn Ljouwert.
Westfrysk Museum

It **Westfrysk Museum** is in regionaal histoarysk museum yn de Nederlânse stêd Hoorn.

It is 10 jannewaris 1880 iepene en sûnt festige yn in monumintaal gebou út 1632. Dit gebou wie yn 't earstoan it plak fan gearkomst fan de Kommittearre Rieden fan West-Fryslân en it Noarderkertier, in ûnderdiel fan de Steaten fan Hollân en West-Fryslân, en waard letter in rjochtbank. Oant 1932 sieten kantongerjocht en museum yn it gebouw. It pân is eigendom fan de Steat (Ryksgebouwetsjinst).

It museum hat in grutte kolleksje skilderijen, sulveren sier- en gebrûksfoarwerpen, porslein, skuttersstikken, foarwerpen fan de skutterij en VOC-guod. De samling wurdt útstald yn 25 sealen, dêr't in part fan ynrjochte is as stylkeamer.
Yn 1953 waarden 15e iuwske kelders ûnder it gebou ûntdutsen, no ynrjochte as útstallingsromte foar archeologyske fynsten út Hoorn en omkriten.

It museum wurdt stipe troch de 'Stichting Vrienden van het Westfries Museum' dy't oprjochte is op oanstean fan it Westfrysk Genoatskip. It pân is in ryksmonumint.

Doe't it museum 10 jannewaris 2005 (Kopermoandei) har 125-jierich bestean fiere woe die bliken dat dy nachts ynbrutsen wie en 21 skilderijen stellen wiene, ûnder oaren in jeugdwurk fan Jan van Goyen. Ek in part fan de sulverkolleksje wie fertsjustermoanne. De skea berûn miljoenen euro's.
Pûn

* pûn (massa), in ienheid fan massa
* pûn (muntienheid), ferskate muntienheden
** de bekendste dêrfan is it Britske pûn sterling
Pûn (massa)

In **pûn** is in ienheid fan massa.

It tradisjonele Nederlânske pûn woech ± 480 gram en wie ferdield yn (meastal) 16 ûns. Lykas mei in soad maten wienen der pleatslike ferskillen en ferskillen fan materiaal. 

Yn 1820, doe't Nederlânsk metryk stelsel ynfierd waard, waard de wearde fan it Nederlânske pûn bepaald op 1 kilogram. Dat is net sa gek as it liket. In pûn hie foar dy tiid ferskillende wearden. Mei dy ynfiering fan it metrike stelsel waarden dy wearden ôfskaft en wie de kilogram de offisjele ienheid foar massa (of gewicht). Mei oare wurden, de kilogram wie it moderne pûn.

Pas mei de Wet fan 7 april 1869 (Steatsbled No.57) waarden âlde beneamingen, wêrûnder ek it pûn, ôfskaft en ferfongen troch de tsjintwurdich brûkte oantsjuttings, lykas kilogram. Mei de Itichwet fan 1937 waard it pûn (mei in wearde fan in heale kilogram) offisjeel ôfskaft. Yn it deiske taalgebrûk hat it pûn de wearde fan in heale kilo hâlden; ien dy't ticht by de oarspronklike wearde fan foar 1820 leit.

## Wetlike aspekten
Omdat it pûn, oars as de kilogram, net wetlik omskreaun is, meie winkellju yn sommige lannen harren negoasje net mear it pûn ferkeapje. Yn Nederlân bygelyks, hat de Itichwet hjirop betrekking. By in wetlik fêststeld gewicht men him der altiten op beroppe dan men te min of te folle krigen hat. By in pûn is dat, fanwege it ûntbrekken fan sa'n wetlike fêstlizzing, net mooglik. In pûn soe krektlike goed in Imperial (Ingelsk) pûn wêze kinne. As in winkelman lykwols 'pûn' seit en 500 gram ôfwaacht, dan is der net folle reden om him fan bedroch te beskuldigjen, want elke Nederlânske klant tinkt by in pûn oan 500 gram. De wetlike sanksje sil yn de praktyk dan ek wol wat tafalle. Op priiskaartjes wurdt dan ek faak de priis per heale kio oanjûn.
Virgil

* De Ingelske namme foar de Romeinske dichter Vergilius
Plakken yn de Feriene Steaten:
* Virgil (Illinois)
* Virgil (Kansas)
* Virgil (South Dakota)
Persoanen mei de foarnamme Virgil:
* Virgil Breetveld, Nederlânsk fuotballer
* Virgil De Commer, Belgysk politikus
* Virgil Grissom, astronaut út de Feriene Steaten
* Virgil Riley Runnels Jr., profesjoneel wrakselder út de Feriene Steaten
* Virgil Riley Runnels III, profesjoneel wrakselder út de Feriene Steaten (soan fan de foargeande)
* Virgil Spier, Nederlânsk hurddraver
* Virgil Thomson, komponist en resinsint út de Feriene Steaten
* Virgil Tracy, personaazje út de poppe-telefyzjerige Thunderbirds
Silicon Valley

**Silicon Valley** is in high-tech yndustrygebiet yn Santa Clara Valley, besuden de Baai fan San Francisco yn Kalifornje. Yn it gebiet binne in protte bedriuwen fêstige dy't harren jild fertsjinje mei it meitsjen fan apparaten en/as programma's foar kompjûters. De namme *Silicon Valley* komt fan it elemint silisium. Dat elemint wurdt brûkt yn chips fan ferskate apparaten.

Yn 1946 waard by de Universiteit Stanford it *Stanford Research Institute* (hjoeddeiske namme SRI International) delset. De ekonomyske betsjutting krige it gebiet yn 1951, doe't njonken de Universiteit Stanford it *Stanford Industrial Park* iepene waard. Dêrtroch fêstigen ferskillende bedriuwen har yn Silicon Valley. Yn 1969 wie it Stanford Research Institute behearder fan ien fan de fjouwer apparaten dy't diel útmakken fan ARPANET, de foarrinder fan it ynternet. Hjoed de dei hawwe bedriuwen lykas Apple, Hewlett-Packard, Intel, Sun Microsystems, eBay, Google Inc., AMD en McAfee harren haadkertier yn Silicon Valley stean.
Myl

**Myl** is in lingte-ienheid. Fan oarsprong is it in Romeinske ienheid, eigentlik *mille passus*, tûzen stappen. Derby telden de Romeinen stappen mei deselde fuot, dat it wie in ôfstân fan tûzen dûbelde stappen. Ek nei de Romeinske tiid waarden reisôfstannen faak yn milen opjûn. Lykwols binne der yn de rin fan de tiid ferskillende milen kaam, elts mei in oare ôfstân. Yn it metrike stelsel binne dy milen ferfongen troch de kilometer, dy't dus eigentlik de moderne myl is en eartiids ek wol sa neamd waard.

Ferskate milen binne:
* in Romeinske myl, eigentlik *mille passus*, tûzen dûbeldstappen (1.478 m)
* in âlde Nederlânske maat, sjoch myl (Nederlân).
* in (ferâldere) namme út it Nederlânsk metryk stelsel foar de kilometer
* in Frânske myl (*mille*), lyk oan 1000 toise wat oarspronklik likernôch 1.800 m wie, en nei de revolusje sa'n 1.949 m.
* in Ingelske myl, 1.609,344 meter
* de U.S. survey-myl, 1609,347 meter, wat mar trije mm mear is as de Ingelske myl.
* in geografyske myl (7.400 m) (1/15 fan in breedtegraad fan de ierde)
* in seemyl (1,852 km) (in kwart fan de geografyske myl), brûkt yn de loft- en seefeart
* in Noarsk-Sweedske myl fan 10 km
* in Deenske myl fan ± 7,5 km
* in metryske mijl (yn sporten as atletyk en reedriden) fan 1500 m
* in Belgyske myl of in ôfstân fan 5 kilometer

## Sjoch ek
* 4 myl fan Grins, in hurdrinwedstriid yn de stêd Grins
Seemyl

In **seemyl** (Ingelsk: **Nautical mile**, ôfkoarte **NM** of **nmi**) is in lingtemjitte dy't lyk is oan 1852 meter. Dat in seemyl is langer as in (Ingelske) myl (1609,344 meter).

De seemyl wurdt as ienheid fan ôfstân brûkt yn de seefeart en de loftfeart. Ek de ôflate snelheidsmjitte knoop (seemyl yn 't oere) wurdt hjir in soad brûkt.

Lange tiid hat de lingte fan de seemyl net krekt definiearre west. De Ingelske wiskundige Richard Norwood besluet om 1635hinne de lingte fan in grutsirkel (lykas de evender of lykas alle grutsirkels dy't de lingtegraden bepale) krekt op te mjitten en stelde de wearde fan de seemyl op 1/60e fan in bôgegraad fan dizze grutsirkel, ién bôgeminút. Syn mjitting fan de ôfstân fan de Tower of London oant York, sa'n 280 kilometer, koste twa jier en siet der neffens hjoeddeiske mjitstêven mar 600 meter nêst, in fout fan 0,2%. Syn mjitting stelde de wearde fan in graad op 110,72 kilometer, wêrmei't syn seemyl op 1,845 kilometer kaam.

Letter waard yn Frankryk de grûnslach lein foar it metryk stelsel. Hjiryn waard bepaald dat de meter *per definysje* 1/10 000 000 diel wie fan ôfstân fan de evender oant de noardpoal, mjitten oer de meridiaan fan Parys. Los fan de lingte fan dy meridiaan krige de seemyl dêrmei de wearde fan *10 000/(60×90)* = 1,851 85 kilometer. 
Yn 1929 waard by de *International Extraordinary Hydrographic Conference* te Monako de lingte fan de seemyl fêststeld op eksakt 1852 meter.
Sûnt 1983 is de meter definiearre as de ôfstân dy't ljocht yn 1/299 792 458 sekonde yn fakuüm ôfleit.

By plakbepaling op see en yn de loft wurdt meast yn seemilen rekkene. De skaalferdieling fan seekaarten is dochs al yn graden en minuten, mei in passer kin dan ienfâldich de ôfstân yn seemilen lâns de fertikale side fan de kaart ôfmjitten wurde. Net lâns de horizontale side, omdat dy bôgeminuten "koarter" wurde neigeraden men fierder by de evener wei is.

De seemyl wurdt opdield yn tsien stikken fan 185,2 meter neamd keabellingtes.
Brokmerlân

**Brokmerlân** (Dútsk: Brookmerland; Nederlânsk (histoarysk): Broekmerland) is in lânskip en histoaryske krite yn it westen fan East-Fryslân en bestiet út de tsjintwurdige gemeenten Brookmerland en Südbrookmerland. Brokmerlân grinzet yn it easten oan it Harlingerlân en yn it noarden oan it Noarderlân.
Howard Hughes

**Howard Robard Hughes**, meast Howard Hughes, (Humble / Houston (Teksas), 24 desimber 1905 – dêre, 5 april 1976) wie in Amerikaansk piloat, fleantúchbouwer en - ûntwerper, filmprodusint, filmregisseur, *[[Playboy (libbenswize)|playboy]]*, eksintrikeling en klûzener. 

## Biografy
Hughes krige bekendheid troch syn ferhâldingen mei bekende aktrises en syn eksintrike hâlden en dragen op lettere jierren, wat destiids in soad omtinken yn de parse krige. Dêrneist bruts hy meardere rekords foar fleantugen en boude hy Trans World Airlines út ta ien fan de gruttere Amerikaanske loftfeartmaatskippijen. Hy wie ien fan de rykste minsken op de wrâld.

It feit dat hy him sa fier ûntwikkelje kind hat kaam foar in part ek troch syn heit "Big Howard" (as ûnderskied fan "Little Howard" of "Sonny"), dy't in handige útfiner fan ark wie, mei úttochte patinten op bysûndere boaren fia de Hughes Tools Company, dat foar in hast net leech te krijen jildboarne soarge. Op syn 18e wie Howard wees en naam hy -nei wat juridyske skermutselingen- de Hughes Tool Company oer.

Yn de tweintiger jierren krige hy ynteresse yn de filmyndustry en benammen yn moaie, jonge aktrises. Hy regissearre twa films: *[[Hell's Angels (film)|Hell's Angels]]* (1930) en *[[The Outlaw (film út 1943)|The Outlaw]]* (1943), mar wie benammen aktyf as filmprodusint. Fia syn films kaam er yn oanrekking mei de fleanderij. Benammen troch *Hell's Angels*, in film dy’t troch it hommelsk útstjerren fan de stomme film yn 1929 yn sân hasten fan lûd foarsjoen wurde moast, sadat teminsten echte fleantugen te hearren wiene. Earst helle er syn brevet en geandewei ferdjippe er him mear yn it ûntwerpen en bouwen fan fleantugen. Yn de tritiger jierren liet hy fan beide kanten in pear sterke staaltsjes sjen. Mei syn eigen H-1 ferbettere Hughes op 13 septimber 1935 it wrâldsnelheidsrekord. Syn 352,39 myl yn it oere (± 530 km/h) wie hast 40 myl hurder as it âlde rekord fan Raymond Delmotte. En noch mannich oar rekord sneuvele troch syn tadwaan. 

Der binne talleaze boeken oer Hughes skreaun. Yn Nederlân wijde Willem Frederik Hermans in essay oan him. Oer it libben fan Hughes binne ek trije films makke:

* *[[The Amazing Howard Hughes]]* (1977); rezjy William A. Graham, mei Tommy Lee Jones as Howard Hughes.
* *[[The Aviator]]* (2004); rezjy Martin Scorsese, mei Leonardo DiCaprio as Howard Hughes.
* *[[The Hoax]]* (2006); rezjy Lasse Hallström.

## Sjoch ek
* Hughes H-4 Hercules
Hirohito

**Hirohito** (Tokio, 29 april 1901 – dêre, 7 jannewaris 1989) (útspraak: "Hirosjto") wie de 124e keizer fan Japan. Hy folge yn 1926 syn heit Yoshihito op, neidat hy al yn 1921 as regint beneamd wie. Hy regearde oant syn dea yn 1989, in perioade fan yn totaal 62 jier en 13 dagen. Dêrmei is hy de keizer dy't it langst oer Japan hearske. Dy perioade stiet yn Japan bekend as dy fan de Showa (ferljochte frede). Shōwa is ek de namme dy't Hirohito postúm krige, en wêrûnder hy no yn Japan it bekendst is.

Yn 1924 troude Hirohito 'keizerinne Kōjun' (Prinses 'Nagako' fan Kuni: 1903-2000), dy't de titel prinsesse krige. Yn 1933 waard harren âldste soan en troanopfvolger, Akihito, berne. Nei de dea fan Hirohito folge dizze him op as keizer fan Japan.
Andrew Carnegie

**Andrew Carnegie** (Dunfermline (Skotlân), 25 novimber 1835 - Lenox (Massachusetts), 11 augustus 1919) wie in Amerikaansk stielmagnaat en filantroop fan Skotske komôf. Bûten Amerika is hy grif it bekendst troch syn bydrage oan de Carnegie Hall yn New York, mar syn namme is ek ferbûn mei it Haachske Fredespaleis.

## Biografy
Andrew Carnegie emigrearde mei syn âlden oan reapsein yn 1848 nei Pittsburgh, USA. Dêr stelden se fêst dat de arbeidssituaasje fan de wevers net folle better wie as thús yn Skotlân. Andrew syn heit wie in damastwever waens hânwurk ferkrongen waard troch de opkomst fan weefmasines. Andrew Carnegie begûn as trettjinjierrich helpke yn in katoenspinnerij. Dan fûn hy wurk by de Ohio Telegraph Company en letter by de Pennsylvania Railroad. Hy einige as eigener fan it grutste stielbedriuw fan de wrâld, de Carnegie Steel Company. Dit bedriuw ferkocht hy yn 1901 oan de bankier John Pierpont Morgan, dy't it ûnderbrocht yn U.S. Steel. Mei de opbringst waard Carnegie ien fan de rykste minsken fan de wrâld. 

Syn rykdommen woe er net allinnich oan syn neisieten neilitte, mar noch by libben oan goede doelen besteegje. Dat moast sa barre dat de minsken dy't derfan profitearren harsels ek fierder ûntwikkelje koene. Sa wie de sirkel wer rûn, want elkenien yn Amearika woe graach leauwe dat der in 'selfmade man' yn him skûle, en Carnegie woe de minsken de gelegenheid jaan om it séls te meitsjen.

Yn 1902 rjochte Carnegie it Carnegie Institution of Washington for Fundamental and Scientific Research op. Hy bestede it meastepart fan syn ferskuorrend grutte fortún ek oan de bou fan 2500 iepenbiere biblioteken yn tolve Ingelssprekkende lannen, wêrûnder Skotlân, de Fiji-eilannen en de Seychellen. De stêd dêr't de bibleteek kaam moast de bougrûn skinke en de boeken en dêrby moast it stêdsbestjoer ynstean foar de wurking derfan. By gebrek oan in famyljewapen kaam der in eks-libris dy't in opgeande sinne foarstelde, boeken en de spreuk *Let there be light*. 

Carnegie skonk yn 1903 in bedrach fan $1.500.000 foar de bou fan it Fredespaleis, dat tusken 1907 en 1913 yn De Haach boud waard en wêryn letter ek it Ynternasjonaal Gerjochtshof fêstige wurde soe.

## Bibliografy
* Alberto Manguel, *The Library at Night*. Utjouwerij Knopf, Kanada, 2006 (Nederlânske oersetting: *De bibliotheek bij nacht*, 2007 - sjoch haadstik IV: *De bibliotheek als macht*).
Arktika

* De Arktis, de regio om de Noardpoal;
* Arktika (geology), een paleokontinint;
* Arktika (Veneroida), in skulpegeslacht;
* it blêd fan Arctic Peoples Alert;
* de powermetal band Sonata Arctica.
Edmund Hillary

**Edmund Percival Hillary** (Auckland, 20 july 1919 - dêre, 11 jannewaris 2008) wie in Nij-Seelânske berchbeklimmer, ûntdekkingsreizger, diplomaat en publisist. Hy krige bekendheid as de earste berchbeklimmer dy’t de top fan de Mount Everest beklom, in prestaasje dy’t hy tegearre mei de Nepaleeske Sjerpa Tenzing Norgay op 29 maaie 1953 levere.

## Libbensrin
Hillary begûn mei klimmen as tsiener yn de Nij-Seelânske Alpen. Nei in koarte karriêre as bijker die hy yn 1951 mei oan in mislearre ekspedysje nei de Mount Everest. Twa jier letter berikte hy as lid fan een Britske ekspedysje ûnder lieding fan John Hunt de top fan Everest; dit makke him op slach ferneamd. Nei noch itselde jier ta ridder slein te wêzen, kaam hy yn 1956, '60, '61, '63, '64 en 1965 werom nei de Himalaya.

Tusken 1955 en 1958 late Hillary de British Commonwealth Trans-Antarctic Expedition, wêrby’t op 4 jannewaris 1958 de Súdpoal berikt waard. Hy rette it twadde diel ta fan de ekspedysje fan Vivian Fuchs, dy’t as earste Antarktica oerstuts. Yn de jierren santich late Hillary de earste ekspedysje dy’t mei in motorboot de Ganges opfarde.

Nei syn aktive klimkarriêre fêstige Hillary syn oandacht op de miljeuaspekten by de klimsport en de problemen fan de Nepaleeskse befolking. Yn 1975 die hy mei oan de parlemintsferkiezingen yn syn lân, as lid fan de Citizens for Rowling-campagne. Yn it ramt hjirfan soe hy gûverneur-generaal wurde, mar dit amt waard yn 1977 oan Keith Holyoake taoegekend. 

Fierder wie hy ien fan de twa libbene persoanen dy’t op in Nij-Seelânsk dollarbiljet ôfbylde stienen, nammentlik op dat fan fiif dollar. De oare persoan is keninginne Elisabeth II, dy’t op in biljet fan tweintich dollar ôfbylde stiet.

## Bibliografy
* *High adventure* (1955)
* *Nothing venture, nothing win* (1974)
* *From the ocean to the sky* (1979)
Tenzing Norgay

**Tenzing Norgay** (faaks kleaster Ghang La (Tibet), 15 maaie 1914 - Darjeeling (Yndia), 9 maaie 1986) wie in Nepaleeske Sjerpa, dy't tegearre mei Edmund Hillary as earste de top fan de heechste berch yn de wrâld, de Mount Everest, berikte. 

It is net witten wa't as earste op de top stie, Norgay en Hillary hienen ôfsprutsen dat net te sizzen. Omdat beide stoarn binne, sil it ek nea bekend wurde.

1953 wie foar Norgay in wichtich jier. Op 29 maaie 1953 berikten Hillary en Tenzing as earste minsken it heechste punt op ierde, de Mount Everest (8848m).

Tenzing Norgay wie drager fan in hege Britske ûnderskieding foar dapperens; de George Medalje.

Yn 1996 trêde syn soan Jamling Tenzing yn syn heite fuotleasten. By de klim, dy't ek wol de *"1996 Everest disaster"* neamd wurdt omdat der acht klimmers út in oar team omkamen, helle er mei twa oare klimmers de top fan de Mount Everest.
Kloppenburch

*Kloppenburch (Landkreis), in distrikt yn Nedersaksen
*Kloppenburch (stêd), de haadstêd fan it distrikt mei deselde namme
*Peek & Cloppenburg, in winkelkeatling
Kloppenburch (stêd)

**Kloppenburch** (Dútsk: *Cloppenburg*) is in Dútske stêd yn de dielsteat Nedersaksen en it haadplak fan de lânkring Kloppenburch.

Kloppenburch leit yn it Aldenburger Lân tusken Osnabrück en Aldenburch, net fier fan de A1, de grutte autowei dy't it Ruhrgebiet mei Bremen en Hamburch ferbynt.

## Skiednis

De earste histoarje fan in greefskip mei de namme *Cloppenburg* is út 814. It tsjerkedoarp woeks yn de midsiuwen ta in plak mei in doarpsplein, in bûtenpleats en in mûne. Greve Cloppenburg (1180-1251) hie nauwe bannen mei ferskate greefskippen yn Nederlân, lykas dy fan Arnhim en Sutfen fia de greve fan Sutfen, Otto II fan Gelre. De pleatsen leinen ferspraat om de doarpskearn hinne en de ynwenners bestienen fral fan de lânbou. Sûnt 1825 soargen de stienfabriken yn de uterwaarden ek foar wurkgelegenheid. De stêd hat hjoed-de-dei ek wat yndustry, bygelyks: Lumberg, (makket ferbiningssystemen) en Derby Cycle (fytsefabryk).

## Toerisme

Ien fan de grutste toeristelûkers is it Museumdoarp Kloppenburch, in neimakke midsiuwsk doarp mei rekonstruksjes fan gebouwen út it tiidrek 800 oant 1800. Der binne ek twa gebouwen út it Sealterlân.

## Ferneamde minsken
* Werner Baumbach (1916-1953), bommesmiterpiloat yn Twadde Wrâldkriich
* Manfred Zapatka (1942), akteur
* Lena Gercke (1988), model
Aldenburger Lân

It **Aldenburger Lân** *(Oldenburger Land)* is in gebiet yn de Dútske dielsteat Nedersaksen; it leit yn it gebiet fan it eardere Gruthartochdom Aldenburch (oant 1918), de lettere Frijsteat Aldenburch (oant 1946), oan de rivier de Hunte.

Yn dizze kontrei wurdt Dútsk en Nedersaksysk sprutsen en yn it Sealterlân ek Sealterfrysk.

It katolike súdlike part fan it gebiet hjit Aldenburger Münsterlân; it protestantske noarden wurdt yn ingere sin oantsjutten as *Oldenburger Land* (*Altoldenburg*).

## Plakken yn it Aldenboarger Lân
* Aldenburch
* Rastede
* Elsfleth
* Nordenham
* Hude
* Ganderkesee
* Bad Zwischenahn
* Kloppenburch (stêd)
* Sealterlân
Kaugom

**Kaugom** (Nederlânsk: **kauwgum**) is in soarte snobbersguod dat net bedoeld is om troch te slokken. Kaugom wurdt makke op basis fan gom, natuerlike en keunstmjittige smaak- en swietstoffen.

As útfiner fan de earste kommersjele kaugom wurdt de Amerikaan John B. Curtis sjoen.

Kaugom stipet de flibeproduksje en helpt neffens guon it oerflak fan tosken skjin te meitsjen. Dit kin lykwols perfoarst net it toskpoetsen ferfange. Om kariës foar te kommen, is it better in sûkerfrije kaugom te brûken. De measte kaugom wurdt lykwols swiete mei in swietmiddel as ksylitol, sorbitol of maltitolsjerp; sûkerhâldende kaugom is tsjintwurdich in útsûndering.

It is bekend fan Yndianen dat se al kôgen op it gom fan beammen, dat se mei krûden op smaak brochten. 

Kaugom sa't wy dat no kenne waard Europa ynbrocht troch it Amerikaanske befrijingsleger út de Twadde Wrâldoarloch. Se nommen pakjes kaugom mei út Amearika en ferparten dy ûnder de krekt fan oarloch ferloste Europeanen.

## Kaugombal
In **kaugombal** is in kaugom yn rûne foarm, dy't meast ferkocht wurdt yn in kaugombalautomaat. Kaugomballen binne der yn in soad formaten; de gruttere kaugomballen binne meast fan binnen hol. Dêr't de binnenkant wyt fan kleur is, is de bûtenkant mei in felle kleur fan sûker makke. 

Nei inkele minuten is de kaugom fan kaugomballen meastal taai en smaakleas.

## Bekende merken
In oantal bekende merken:
* Airwaves
* Bubblegum
* Bubblicious
* Dirol
* Freedent
* Hollywood 
* Hubba Bubba
* Jawbreakers
* Mentos
* Orbit
* Peppersmith Natural Chewing Gumhttp://en.wikipedia.org/wiki/Peppersmith_Chewing_Gum
* Stimorol
* Sportlife
* Stride
* V6
* Wrigley
* Xylifresh
Bôge fan Septimius Sevearus

De **Bôge fan Septimius Sevearus** is in triomfbôge op it Forum Romanum yn Rome. 

## De Bôge
De Bôge fan Septimius Sevearus is boud yn it jier 203 n.Kr. yn opdracht fan de Romeinske Senaat. It wie in geskink oan de keizer en syn soannen Karakalla en Geta foar twa oerwinnings op de Parten yn 195 en 197 n.Kr.
De triomfbôge is boud út bakstien en travertyn, en is beklaaid mei marmer. De bôge is 23 meter heech, 25 meter breed en 12 meter djip. Der binne trije trochgongen. De middelste is 12 meter heech en 7 meter breed, de twa sydbôgen binne 7,8 meter heech en 3 meter breed. Boppe de trochgong is in 5,6 meter hege attyk dêr't 4 keamers yn makke binne. Yn de súdlike pilaar is in trep dy't nei de souder liedt. Op de attyk stiet oan beide kanten in grutte ynskripsje dêr't de keizer en syn soan op betanke wurde foar it werom bringen fan de oarder yn it Romeinske Ryk.

De bôge is fersierd mei 8 komposytpylders en ûnderskate ôfbylden fan oerwûne folken. Boppe de sydtrochgongen hinge fjouwer grutte friezen dy't de oerwinnings fan Sevearus yn it Easten ôfbyldzje. Op âlde munten út de tiid fan Septimus Sevearus en Karakalla is te sjen dat boppe op de bôge in byldegroep stie fan in striidwein mei fjouwerspan. Dêryn stie Sevearus mei de goadinne Nikè en syn soannen Karakalla en Geta.

## Damnatio Memoriae
Nei de dea fan Septimius Sevearus yn 211 wurde de beide soannen tegearre keizer. Karakalla liet lykwols oan de ein fan 211 syn broer Geta fermoardzje sadat er sels alle macht yn hannen krije koe. Dêrnei liet Karakalla alle oantinkens oan syn broer wiskje, troch middel fan de Damnatio memoriae. De triomfbôge ûntkaam dêr ek net oan en de nammen en ôfbylden fan Geta wurde der fan wiske. Op de grutte ynskripsje op de attyk kinne noch de wurden "et Getae nobilissimo Caesari" rekonstruearre wurde oan de hân fan de gatten dêr't ea brûnzen letters yn fêstset wiene. 

## De Bôge tsjintwurdich
Yn de rin fan de iuwen wie it grûnnivo op it foarum gâns heger wurden. It ûnderste part fan de Bôge fan Septimius Sevearus befûn him ûnder de grûn wêrtroch't de bôge in stik leger like te wêzen. Yn de midsiuwen is de bôge noch foar in part ynboud yn in tsjerke dy't der tichteby leit en in fort. Dêrtroch is de bôge nea ôfbrutsen, wat mei in soad oare antike monuminten wol bard is. Yn de 18e iuw binne de grutte opgravings op it Foarum begûn en is de bôge yn âlde steat werom brocht. It is no ien fan de moaiste Romeinske bouwurken dy't oerbleaun is op it Foarum.

## Keppelings om utens
* Arch of Septimius Severus Foto’s en optochte film.
* Sights.Seindal.DK Beskriuwing fan de bôge en ynskripsjes.
Puntpeal

In **Puntpeal** is in grinspeal sa't dy bygelyks tusken Fryslân en Grinslân stiene. De bekendste puntpeal is Puntpeal 13 oan de Skieding noardeast fan Drachten. Op dit punt komme steatkundich de beide provinsjes by elkoar, mar ek (foar de gemeentlike weryndieling fan 1984) fjouwer gemeenten: Opsterlân, Smellingerlân, Gruttegast en Mearum. No binne dat noch trije gemeenten. Op de peal steane de twa provinsjewapens ôfbylde.

Yn de tiid fan de feanterij waard hjir in soad turf stutsen en súd fan de Lauwers wie de grins yn it sompige feanlân net goed te sjen. Yn 1619 kleiden de ynwenners fan Opende yn Grinslân dat de Friezen harren greppels oant yn Opende trochlutsen. Yn 1711 krige de Grinslanner lânmjitter Arnoldus Tideman (1667-1717/18) de opdracht om de sitewaasje yn kaart te bringen. Yn 1720 waarden de beide provinsjes it iens oer de grins en fjouwer jier letter waard dy grins yn it fjild útsetten. Doe blykten de wiken fanút de Drachtster feanen hûnderten meters troch te rinnen yn Grinslân. Dat dy ûntginningsgrûnen wienen de Friezen kwyt. Foar de dúdlikheid is yn 1874 in rige jitizeren grinspeallen setten. In soad puntpeallen steane der noch mar binne net yn sa'n goede kondysje. It buorskipke Puntpeal, grutter as ien of twa ûntginningspleatsen hat it nea west, krige syn namme troch dy yn de 19e iuw lutsen grinzen.

## Sjoch ek
* Banpeal
* Bidlersstien
Gerhardus Wijnandus Bruinsma

**Gerhardus Wijnandus Bruinsma** (Ljouwert, 1 septimber 1840 – Breda, 21 desimber 1914) wie in Nederlânske arts.

Heit wie eigner fan in katoenfabryk en koe letter rintenierje. Gerhardus studearre genêskunde oan de Ryksuniversiteit Grins, dêr't er yn 1866 promovearre. Dêrnei waard er genêshear en yn 1870 troude er yn Dalfsen mei de yn Haarlim berne M.G.P. Stoop.

Tegearre mei syn broer V.J. Bruinsma (1850-1916) skreau er yn 1878 it boekje *De kwakzalverij met geneesmiddelen en de middelen om haar te bestrijden. Een boek voor allen, die hun gezondheid en hun beurs liefhebben*. Yn 1881 stifte er mei deselde broer de Ferieniging tsjin de Kwaksalverij. Neist dokter yn Steenbergen wie hy ek de earste foarsitter fan dy feriening en redakteur fan it ferieningsblêd. Fierders wie er jierrenlang ûnderfoarsitter fan it *Nederlandsch Landbouwcomité*. 

Neidat Bruinsma yn 1897 mei dokterjen ophold, ferhuze er nei Breda dêr't er letter yn de âldens fan 74 jier stoar.

## Wurk
* *Iets over bloederziekte* (1866, dissertaasje)
* *De kwakzalverij met geneesmiddelen en de middelen om haar te bestrijden. Een boek voor allen, die hun gezondheid en hun beurs liefhebben* (1878), in 1880 herdrukt als *De hedendaagsche kwakzalver* (met Vitus Bruinsma)
* *Geneeskundig wetboek van Nederland* (1879)
* *De geneeskundige wetgeving in Nederland en de ontwerpen tot herziening*. Yn De Gids (jiergong 50)
* *De werkzaamheden der gezondheids-commissiën*. Yn De Gids (jiergong 68)

## Keppeling om utens
* Teksten fan G.W. Bruinsma yn de DBNL
Steve Jobs

**Steven Paul** "**Steve**" **Jobs** (San Fransisko, 24 febrewaris 1955 – Palo Alto, 5 oktober 2011) wie mei-oprjochter en topman fan Apple Inc. (earder Apple Computers) en hearde ta de Ried fan Bestjoer fan Pixar Animation Studios (Hy wie earder CEO fan Pixar oant The Walt Disney Company dizze studio yn 2006 oernaam). Hoewol't hy in symboalysk salaris fan $1 it jier fertsjinnet, is hy mei oandieleynkomsten fan $646,6 miljoen (2006) de bêstbetelle direkteur yn de Feriene Steaten. 

Jobs wurdt beskôge as pionier fan de kompjûteryndustry. Neidat hy by Xerox op it Palo Alto Research Center (PARC) in demonstraasje seach fan de grafyske brûkersomjouwing mei finsters en mûs, naam hy dizze ynterface op yn de Apple Lisa, dy't tige djoer wie en min ferkocht en al gau opfolge waard troch de Macintosh. Hy wie fierder ek de driuwende krêft efter de ûntwikkeling fan Mac OS X.

## Keppeling om utens
* Bloomberg Game Changers: Steve Jobs
* 'Biografy fan Steve Jobs'
List fan Fryske taalferienings

De **list fan taalferienings** omklammet ferskate ferienings, ynstituten en stiftings, dy’t de Fryske taal hoedzje en noedzje.

## Hjoeddeiske ferienings
### Behâld en ûntjouwing
*Ried fan de Fryske Beweging, taalbeweging, taalstipe en taalprojekten
*Feriening Frysk Underwiis, foar Frysk ûnderwiis
*Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse (ek bekend as Selskip 1844)
*Freonen fan Omrop Fryslân, feriening foar Frysktalige radio en telefyzje

### Taalynstellings mei oerheidsstipe
*Afûk, taalkursussen en taalprojekten
*Fryske Akademy, wittenskiplik taalûndersyk en wittenskiplike publikaasjes
*Tresoar, histoarysk en letterkundich sintrum

### Fryske taal en literatuer
*Jongfryske Mienskip, Fryske taal en literatuer
*Skriuwersbûn, fakbûn foar Fryske skriuwers mei literêre projekten

### Taalstipe yn beskate rûnten
*Kristlik Frysk Selskip, Frysk yn kristlike fermiddens
*Frysk Boun om Utens, Friezen om utens
*It Frysk Amateur Toaniel, fuortsterking fan Frysk amateurtoaniel
*Topografyske Wurkgroep Fryslân, wurkgroep foar Fryske toponimen

## Net mear besteande ferienings
*Roomsk Frysk Boun, opgien yn it KFS
*Frysk Ynformaasjeburo, ynformaasjeburo foar de Fryske taal yn Grand Rapids, Michigan

## Noardfrysk en Sealterfrysk
*Friisk Foriining, Noardfryske taalbeweging, taalstipe en taalprojekten
*Nordfriisk Instituut, taalynstitút foar it Noardfryske taalgebiet mei wittenskiplik taalûndersyk en wittenskiplike publikaasjes
*Ferring Stiftung, stifting foar it Noardfrysk fan it eilân Fear
*Sealtersk Bûn, taalferiening foar it Sealterfrysk

## Sjoch ek
*Frisistyk
*Fryske Beweging
*List fan Fryske aksjegroepen
Robyn (sjongster)

**Robin Miriam Carlsson** (Stokholm, 12 juny 1979), better kend ûnder har artystenamme **Robyn**, is in Sweedske sjongster. Ein jierren '90 hie se súkses mei de singles *Show me love* en *Do you know (What it takes)*. Yn 2007 kaam hja werom mei it nûmer *With every heartbeat*.

## Biografy
De earste sân jier fan har libben wie hja altyd op 'n paad, want har heit wie toanielregisseur en mem wie aktrise yn itselde toanielselskip. Doe't Robyn 13 wie, waard se ûntdekt troch de Sweedske sjongster Meja (fan *All 'bout the money*), doe't sy in selsskreaun liet oer de skieding fan har heit en mem song.

Nederlân kaam yn de kunde mei Robyn yn 1997 doe't hja in hit hie mei *Do you know (What it takes)*, folge troch it  album *Robyn is here*. Dêrnei helle *Show me love* yn 1998 nûmer 23 yn de Nederlânske Top 40. Dêrnei kaam sy earst werom yn 2002 mei de single *Keep the fire burning*, fan it album *Don't stop the music*. De single kaam net fierder as nûmer 33 yn de Top 40.

2007 kaam har 4e album *Robyn* út mei de track *With every heartbeat*. Yn de UK Singles Chart helle de single it earste plak, en yn Nederlân waard it har grutste hit oant no ta.

Yn 2008 stiet Robyn yn it foarprogramma fan guon optredens fan Madonna's *Sticky & Sweet Tour*, ûnder oaren op 2 septimber 2008 yn de Amsterdam ArenA.

Robyn docht ek mei op de CD *Junior* fan de Noarske band Royksopp.

## Diskografy
In kar-út:
* *Robyn Is Here* (1995)
* *My Truth* (1999)
* *Don't Stop the Music (Robyn album)* (2002)
* *Robyn (album)* (2005)
* *Body Talk Pt. 1* (2010)
* *Body Talk Pt. 2* (2010)
* *Body Talk* (2010)
* *Honey* (2018)

## Keppeling om utens
* Webside fan Robyn
Binnenste Hebriden

De **Binnenste Hebriden** (Skotsk-Gaelysk:*Na h-Eileanan a-staigh*) binne in eilannekloft foar de westkust fan Skotlân, dy't ta de Hebriden hearre. Sy lizze besúdeasten fan de Bûtenste Hebriden. De Binnenste Hebriden hawwe in oerflak fan sa'n 4.158 km².

Tradisjoneel wurde de Binnenste Hebriden ferdield yn twa groepen:

De **Binnenste Hebriden - Noardlike eilannen**, dy't bestjoerlik ta it riedsgebiet Heechlân hearre :
* Skye
* Raasay
* Scalpay
* Rona
* De *Lytse eilannen*
** Canna
** Eigg
** Muck
** Rum
** Soay

De **Binnenste Hebriden - Sudlike eilannen**, dy't bestjoerlik ta it riedsgebiet Argyll en Bute hearre : 
* Coll
* Colonsay
* Iona
* Islay
* Jura
* Mull
* Oronsay
* Rum
* Staffa
* Tiree
* Ulva

## Grutste eilannen

De tsien grutste eilannen.
Súd-Sûdan

**Súd-Sûdan** is in lân yn Afrika. De haadstêd is Jûba.

## Geografy

### Lizzing
Súd-Sûdan wurdt begrinzge troch: 
* Sûdan yn it noarden;
* de Sintraal-Afrikaanske Republyk yn it westen;
* de Demokratyske Republyk Kongo, Uganda en Kenia yn it suden
* Etioopje yn it easten;

## Skiednis
Op 12 en 13 juny 1947 waard yn Jûba, de notiidske haadstêd fan Súd-Sûdan, de saneamde Jûba Konferinsje holden. By dizze konferinsje waard troch it Britske koloniale bestjoer en fertsjintwurdigers fan Noard-Sûdan de werieniging fan Noard- en Súd-Sûdan besletten, sûnder bywêzigens fan Súd-Sûdaneeske fertsjintwurdigers. De konferinsje waard op priemmen set om foar te kommen dat it koloniale gebiet nei de ûnôfhinklikens net út elkoar falle soe. Benammen de fertsjintwurdigers fan Noard-Sûdan woenen ienheid ha, sadat der nei de ûnôfhinklikens ien sterke Sûdaneeske steat komme soe.

Yn 1956 waard Sûdan ûnôfhinklik. In protte Súd-Sûdanezen fielden har yn de grutte Sûdaneeske steat tekoartdien en ûnderdrukt. In wichtige faktor dy’t meispile wienen de demografyske ferskillen tusken Noard en Súd-Sûdan; it suden wie foar in grut diel negroïde en kristlik, it noarden wie foar in grut diel islamitysk en Arabysk. Yn it tiidrek 1955-1972 fochten rebellen dêrom foar in ûnôfhinklik Súd-Sûdan. De twadde boargerkriich fûn plak yn it tiidrek 1983-2005. Sûnt 1983 hie it Sûdaneeske Folksbefrijingsleger de lieding oer de Súd-Sûdaneeske rebellen. De twadde boargerkriich einige yn 2005 yn Kartûm mei in fredesoerienkomst. Mei de fredesoerienkomst krige Súd-Sûdan autonomy.

Fan 9 oant en mei 15 jannewaris 2011 fûn der in referindum plak oer de ûnôfhinklikens fan Súd-Sûdan. Neist it begryp Súd-Sûdan wurdt troch de Sûdaneeske Folksbefrijingsbeweging (SPLM/A) de namme New Sudan (Nij Sûdan) brûkt. 98,9 persint fan de Súd-Sûdanezen stimden foar ûnôfhinklikens.

## Befolking
It ynwennertal fan Súd-Sûdan hinget tusken de 7,5 en 13 miljoen minsken. Der binne ferskate folkstellingen, mar troch de ûnôhinklikenskriich en de nomadyske kultuer koenen gjin krekte tellingen dien wurde. Sûdan hat it ynwennertal fan Súd-Sûdan altyd oan 'e lege kant rûsd, om dêrmei it politike gewicht yn de regio lytser lykje te litten. Yn Súd-Sûdan is it kristendom de grutste religy.

## Keppeling om utens

* Hiemside fan it Súd-Sûdaneeske regear
Raasay

**Raasay** (Skotsk-Gaelysk: *Ratharsair*) is in eilân fan de Binnenste Hebriden; it leit tusken it eilân Skye en it Skotske fêstelân. Raasay betsjut "Eilân fan de ree".

Raasay is it berteplak fan de dichter Sorley MacLean (yn Osgaig), in wichtich persoan yn Skotske literêre renêssânse. Earder wie it eilân it thús fan de Clan MacSween; de MacLeods bestjoerden it eilân fan de 16e oant 19e iuw. Sûnt wiene ferskate partikuliere lâneigners hjir de baas, mar tsjinstwurdich is de measte grûn fan de steat. 

Benoarden Raasay leit Rona mei in stikmannich lytsere eilannen; Scalpay leit yn it súdeasten. Raasay is noard-súd sa'n 22 km lang en op it breedste punt 5 km.
It heechste punt, Dun Caan (444 m), is in tafelberch en wurdt faak besocht troch geologystudinten.

It eilân hat in fearferbining mei Sconser (op Skye), in tocht fan sa'n 15 minuten. It eilân hat in pear lytse doarpen.

De measte besikers fan Raasay binne geologen of natuerleafhawwers.

De beropsbefolking op Raasay bestiet benammen út fiskers, in part wurket foar de ferrymaatskippij of op Skye (yn Portree). Der is in legere skoalle; âldere learlingen geane yn Portree nei skoalle.

Raasay hat teffens in mânske koloanje Europeeske otters.

## Befolkingsoantal
Paul Alverdes

**Paul Alverdes** (Straatsburch, 6 maaie 1897 - München, 28 febrewaris 1979) wie in Dútske romanskriuwer en dichter.

Hy wie de soan fan de ûnderoffisier Hermann Alverdes en Paula Arnolsen. Yn syn gymnasiumtiid waard er lid fan de Dútske Jeugdbeweging. Yn de Earste Wrâldkriich gie er frijwillich ûnder tsjinst.  Hy rekke oan it front by de Somme ferwûne oan de strôtbal en lei dêrnei moannen yn in hospitaal yn Berlyn. Syn kriichsûnderfinings ferwurke er yn syn boeken.
Hy studearre Germanistyk en Keunstskiednis oan de Ludwig-Maximilians-Universiteit yn München en promovearre mei in dissertaasje oer it piëtisme yn 1921.

Tegearre mei Karl Benno von Mechow makke er it tydskrift *Das innere Reich.* Nei 1945 wurke er foar de *Bayerischen Rundfunk* en skreau er meast ferhalen foar bern, hoewol't er ek as senarioskriuwer behelle wie yn 'e produksje fan 'e film *[[Nachtwache]]*, út 1949. Yn 1961 krige Alverdes de Dútske *Jugendbuchpreis*.

## Wurk
* *Die Pfeiferstube* (1927) - (yn it Nederlânsk oerset as *Het Fluitersvertrek*)
* *Reinhold oder die Verwandelten*
* *Die Freiwilligen* (1934)
* *Das Winterlager*
* *Eine Infanterie – Division bricht durch*
* *Deutsches Andenkenbuch*
* *Das Zwiegesicht*
* *Dank und Dienst. Reden und Aufsätze*
* *Märchen (Das Männlein Mittenzwei)* (1937)
* *Grimmbarts Haus* (1949)
* *[[Nachtwache]]* (1949) - (senario, mei Harald Braun)
* *Legende vom Christ-Esel* (1953)

## Keppeling om utens
* Eleonore Gürge: In famylje út Pommeren http://www.maass-belgard.de/
Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen

It **Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen** wie in ferbûn fan ferskillende mienskippen en haadlingen út 1430. It bûn stie ûnder lieding fan de haadlingefamylje Sirksena en fersette him tsjin de tanimmende ûnderdrukking en de hieltyd hegere belestings ûnder it bewâld fan Fokko Ukena.

## Oanrin
Nei de Slach op de Wylde Ikers tsjin Okko II tom Brok wie Fokko Ukena hearsker wurden oer East-Fryslân. Ukena besocht syn posysje te fersterkjen mar de troch him hieltyd heger opleine belestings makken syn posysje lykwols swakker. De befolking, dy’t him ûnder Ukena frijfochten hie fan Okko II tom Brok, wie slim teloarsteld troch dizze nije ûnderdrukking. De ferskillende haadlingen hienen har ek fan Okko II tom Brok losmakke omdat dy gjin rjocht die oan de Fryske Frijheid.

Sa ûntstie om 1430 hinne in opstân yn it Brookmerlân (hjoeddeiske skriuwwize) mei stipe fan de famylje tom Brok. Nei in mislearre oanfal fan Ukena yn it Stêdlân by Bremen wreide de opstân him út. Nei de ferovering fan Oldersum en Auwerk ferienigen ferskillende Eastfryske kriten en haadlingen har op 14 novimber 1430 ûnder lieding fan Edzard Sirksena út Greetsiel yn it Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen.

## Utwurking
De leden fan it frijheidsbûn foelen mei-inoar it kastiel fan Ukena yn Lier oan. Doe’t de oanfal net mear te hâlden wie flechte Fokko Ukena nei Emden. De haadlingefamylje Sirksena wie dêrtroch sa machtich wurden dat se yn 1433 op eigen manneboet in ferbûn sleaten mei de stêd Hamburch. Hamburch hie al langer lêst fan piraten dy’t taholden yn East-Fryslân en woe dêrom wol in sterke Eastfryske bûnsmaat hawwe. De lêste stipe fan Fokko Ukena waard yn 1433 troch it Frijheidsbûn yn de Slach by Bargeboer ferslein. It Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen wie de grûnslach foar de hearskappij fan de Sirksena’s dy’t yn de iuwen dêrnei beskiedend wie foar East-Fryslân.
Gurbe

* Gurbe as eigennamme
** Gurbe Douwstra de sjonger
* Gurbe it tekene waarmantsje op de foarside fan de Ljouwerter Krante
** Gouden Gurbe as priis foar iepenloftspullen
Gurbe (waarmantsje)

**Gurbe** is it mantsje dat mei syn frou Loltsje kommentaar jout op it nijs op de foarside fan de Ljouwerter Krante.  

Doe’t tekener Frits Klein yn 1952 besite krige fan de Friese Koerier, frege dy him om “in Frysk mantsje” te tekenjen by it deistige waarberjocht. Gurbe ferskynde foar it earst yn de Friese Koerier as waarmantsje. Dit waarmantsje wie betocht troch Fedde Schurer, de namme letter troch waarman Hans de Jong. In jier lang hie it mantsje gjin namme, dat fûn Schurer net nedich, oant er beswike foar it argumint fan waarman Hans de Jong, dat it sa keal en ûnpersoanlik wie. Hans de Jong betocht de namme Gurbe. Twa jier letter, op 3 jannewaris 1955 yntrodusearre Gurbe syn sydsulver mei de útspraak: ”Segene Nijjier, ek fan Loltsje”. Op 30 jannewaris 1956 fertoanden se har it earst tegearre yn it iepenbier, as pearke mei de earms krúslings swierich ridend oer it iis. “Loltsje en ik ha de fuotten alris útslein”. Even hat in skieding mei Loltsje drige, mar dy is der net komd. De haadredaksje fan de LC, dy’t yn de jierren ’80 fûn dat de tekeninkjes te âldfrinzich waarden, stjoerde Gurbe op terapy. Tekener Frits Klein fûn dat sels ek al, en hat doe in nije searje tekeninkjes makke. Hy fernijde it hûs wat, sette der nij meubilêr yn en joech Gurbe nij ark (in kompjûter) om de moderne tiid wer treast te wêzen.

Beheinde Gurbe him yn it earstoan ta útspraken oer it waar en de natoer, letter waard er wat langer wat wiisnoaziger en liet er it waar oan de deskundige Hans de Jong oer.

## Ferskaat
* Gurbe en Loltsje sille op 30 jannewaris 2016 60 jier troud wêze.
Brookmerlân (Samtgemeinde)

De **''Samtgemeinde'' Brookmerlân** (Dútsk: *Samtgemeinde Brookmerland*) is in iepenbier lichem yn it distrikt Auwerk fan de dielsteat Nedersaksen.

## Buorgemeente
Besuden Brookmerlân leit de gemeente Südbrookmerland.

## Ut de skiednis
De Samtgemeinde Brookmerân ûntstie op 1 augustus 1969 en bestiet út seis gemeenten dy't mei-inoar likernôch 13.000 ynwenners hawwe.

## Polityk
### Gemeenteried
De Samtgemeinde ken in eigen gemeenterie, dy't út 31 sitten bestiet. Ien dêrfan is op grûn fan syn amt reservearre foar de boargemaster. 

1 Om syn amt

### Bestjoerlike yndieling
De dielnimmende gemeenten Mariënhafe, Leezdorf, Osteel, Rechtsupweg, Upgant-Schott en Wirdum hawwe harren juridyske en polityke ûnôfhinklikens behâlden. Wol wurde inkele taken mienskiplik útfierd. Haadplak fan de Samtgemeinde is Mariënhafe.

### Susterstêd
Brookmerlân hat in parnerskip mei Melksham, Wiltshire yn Ingelân.

## Keppelings om utens
* Webstee foar it t Brookmerân en East-Fryslân
* Hiemside fan de ''Samtgemeinde Brookmerland''
* It besjen wurdich yn Brookmerlân
Ted Turner

**Robert Edward "Ted" Turner III** (Cincinnati, 19 novimber 1938) is in Amerikaanske mediamagnaat en pionier fan kabeltelefyzje dy't yn 1980 de wrâldwide nijsstjoerder CNN oprjochte. Hy is de grutste priveegrûnbesitter fan de Feriene Steaten; syn hjoeddeiske fermogen wurdt rûsd op ûngefear 2,3 miljard dollar. Turner waard yn 1991 útroppen ta Man fan it Jier troch it tydskrift *[[Time (tydskrift)|TIME]]*.

Ted Turner is ek in bekende filantroop en sporter. Yn 1977 wûn hy de sylrace America's Cup. Hy joech yn 1998 in miljard dollar fan syn fortún om de United Nations Foundation op te setten.
Gurbe (namme)

**Gurbe** is in Fryske jongesnamme. De namme komt fan * Geerben*, Gerben, Girbe en it froulike Gerbina. It is in twastammige Germaanske namme út *Ger*- = 'spear' + -*bern* = bear. Sjoch ek *Bern* en *Gerbrand*.
## Sjoch ek
* Gurbe (waarmantsje)
* Gouden Gurbe
Eau Claire (Wiskonsin)

**Eau Claire** is in stêd yn it midwesten fan Wiskonsin, mei likernôch 66.278 ynwenners (2009). De stêd leit foar it meastepart yn Eau Claire County, dêr't er de haadstêd fan is, en foar in lyts part yn Chippewa County.

Eau Claire hat binnen Wikipedia de twivelige reputaasje dat ein 2010 immen perfoarst oeral op Wikipedia in ôfbyld fan de Eau Claire Municipal Band tafoegje woe, oan siden dêr't mar in sydlings ferbân mei wie.
Levantynske See

De **Levantynske See** is de namme foar it eastlik part fan de Middellânske See (beëasten 24° EL). De Levantynske See wurdt begrinzge troch Turkije yn it noarden, Syrje, Libanon en Israel yn it easten en Egypte yn it suden. Súdwestlik grinzget dizze see oan de Golf fan Sirte en yn it noardwesten oan de Egeyske See en de Ioanyske See. De Libyske See foarmet yn 'e measte definysjes it súdwestlikste diel fan 'e Levantynske See. It grutste eilân yn de Levantyske See is Syprus.

De grutste rivier dy't yn de Levantynske See mûnet is de Nyl. Eastlik fan de Nyldelta foarmet it Suezkanaal de ferbining mei de Reade See.

De namme Levantynske See ferwiisd nei de Levant, it eastlik kustgebiet fan de Middellânske See dat al sûnt de âldheid in wichtige hannelsbestimming is.