open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stêle

In **stêle** (fan it Frânske *stèle*) is in stiennen of houten plaat of peal, ornaris heger as dat er breed is, dy't oprjochte (rjochtop set) is as tinkteken. It oerflak is troch byldhouwurk oerdutsen mei tekst of reliëfbylden of beide. Benammen yn 'e Aldheid kaam it oprjochtsjen fan stêles in protte foar. Sokke artefakten binne bekend út Mesopotaamje, de Levant, Anatoalje, Transkaukaazje, it âlde Egypte, it âlde Grikelân en it Romeinske Ryk, mar ek û.o. út it Neolitikum fan Jeropa, fan 'e âlde Kelten, út it âlde Sina, fan 'e Maya-beskaving en oare kultueren fan Meso-Amearika en út it Aksûmityske Ryk yn 'e Hoarn fan Afrika.

Stêles waard oprjochte om in ferskaat fan redens. Grêfstêles waarden opsteld foar funerêre of kommemorative doelen. Keningen en oare hearskers rjochten gauris stêles op as tinkteken foar harren oerwinnings op it slachfjild of oare wichtige dieden. Yn it âlde Grikelân en it Romeinske Ryk waarden stêles ek brûkt as paadwizer of grinsstien. Hjoeddeistige foarmen fan stêles, hoewol't dy no oer it algemien net mear sa neamd wurde, binne grêfstiennen en obelisken. In oar foarbyld fan modern gebrûk is dat op it slachfjild fan Waterloo in stikmannich stêles oprjochte binne om 'e lokaasje fan wichtige gefjochtsaksjes ûnder de Slach by Waterloo te markearjen. 

## Sjoch ek
*grêfstien
*menhir

## Galery

File:Statuamenhirlaconi.jpg|neolityske menhir fan Sardynje, 2500&nbsp;f.Kr.
File:Milkau_Oberer_Teil_der_Stele_mit_dem_Text_von_Hammurapis_Gesetzescode_369-2.jpg|Kodeks Hammoerabi, Babyloanje, 1750 f.Kr.
File:Baal_thunderbolt_Louvre_AO15775.jpg|Baäl mei wjerljochts-slach, Oegarit, 1500 f.Kr.
File:Merenptah_Israel_Stele_Cairo.jpg|Stêle fan Merenptah, Egypte, 1200 f.Kr.
File:0007MAN-Herma.jpg|in Grykske herm of paadwizer, 520 f.Kr.
File:Stela aksum.jpg|stêle fan kening Ezana, Aksûmityske Ryk, 350&nbsp;n.Kr.
File:Yaxchilan_Stela_35.jpg|Maya-stêle, Meso-Amearika, 8e iuw
File:Yan Miao - northern courtyard - Zhizheng 9 - P1050466.JPG|timpelstêle, Sina, 1349
File:8_ligne_infanterie_stele.jpg|moderne stêle op it Slachfjild fan Waterloo
Ryk (steatkundige ienheid)

In **ryk**, ek **wrâldryk** of **ympearium** (fan it Latynske *imperium*), is in soevereine steat dy't geografysk opboud is út ferskate lannen en territoaria, en wêrfan't de befolking bestiet út in mingsel fan ûnderskate etnyske groepen. Sa'n ryk kin útslutend bestean út opinoar oanslutende gebieten, lykas it Perzyske Ryk of it Russyske Ryk, mar it is ek mooglik dat it bestiet út in memmelân oanfolle troch fierôf lizzende koloanjes, lykas it gefal wie mei it Spaanske Ryk of it Britske Ryk. Ut en troch is de term 'ryk' ek brûkt foar saneamde seerepubliken of talassokrasyen, lykas it âlde Atene en de Republyk Feneesje.

Histoarysk waarden riken yn 'e regel bestjoerd troch in monarch (bgl. in kening, hege kening of keizer), of troch in oligargy, in klyk fan machtige en rike famyljes út 'e maatskiplike hegerein (sa't it gefal wie by de Romeinske Republyk). It geografyske oerflak fan in ryk is almeast grutter as dat fan oare steaten. In protte fan 'e grutste histoaryske riken, lykas it Romeinske Ryk, it Mongoalske Ryk en it Britske Ryk, waarden karakterisearre troch oanhâldende oarlochfiering, feroverings, kolonisaasje, plonderings en ûnderwerping fan grutte oantallen lytsere steaten en folken, allegearre yn it foardiel fan hearsker en ekonomyske elite fan it ryk.

## Riken
Hebrecht

**Hebrecht** is in buorskip yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It falt ûnder it doarp Vlagtwedde en leit beëasten dêrfan deun tsjin de Dútske grins oan.

De buorskip bestiet út in súdlik part en in noardlik part. It noardlike part is de jongste feankoloanje fan Grinslân. Nijsgjirrich is dat dêr, net sa as op oare plakken, net it boppeste feanlaach ôfgroeven waard, mar dat de lânbou op it boppefean dien waard.

De buorskip telt 25 huzen mei sa'n 60 ynwenners.

## Namme
De namme is oarspronklik in streeknamme en docht te tinken oan de tsierderijen tusken it Bisdom Múnster en de stêd Grins oer it besit fan de streek. It Grinslânske *heb(be)recht* betsjut "rûzjesiker, in grutte albegear".

De namme komt yn 1867 foar as *Het Hebrecht*.

## Galery

Fietspad_op_de_grens_Nederland-Duitsland_-_panoramio.jpg|Fytspaad yn Hebrecht op de grins mei Dútslân dêr't it fytspaad yn Nederlân leit en it grindpaad yn Dútslân leit
J.Buiskoolweg.JPG|It ryksmonumint *J.Buiskoolweg*
Brücke_J.Buiskoolweg_2_3000px.jpg|It ryksmonumint de brêge *J.Buiskoolweg*
Jipsinghuizen

**Jipsinghuizen** (Grinslânsk: *Jipsenhoezen*) is in buorskip yn de gemeente Westerwâlde yn de regio Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It leit sa'n trije kilometer benoarden Sellingen oan de Ruiten Aa, it noardlike part fan de buorskip falt ûnder Vlagtwedde en it súdlike part falt ûnder Sellingen. Tegearre mei de njonkenlizzende útbuorren Plaggenborg wenje der sa'n 160 ynwenners. Jipsinghuizen sels hat likernôch 50 huzen mei 125 ynwenners.

It plak hat in beboude kom, dus hat it in blau plaknammeboerd, dus docht it oan foar in doarp, mar de postadressen falle ûnder Vlagtwedde en Sellingen. It plak hat in doarpshûs, in basisskoalle (*OBS Plaggenborg*) in lânboumeganisaasjebedriuw, in tankstasjon en in hotel.

Jipsinghuizen is ien fan de âlde boermarken fan it karspel Vlagtwedde.

## Skiednis
Om it plak hinne binne urnefjilden fûn út de lette Brûnstiid. It plak waard ferneamd om de Slach by Jipsinghuizen op 26 septimber 1665 yn de Earste Múnsterske Kriich. It plak waard as wraakaksje yn de nacht fan 15 op 16 novimber 1665 folslein platbaarnd troch weromlûkende Múnsterske troepen.

Yn 1915 krige Jipsinghuizen in stasjon oan de stoomtramline Wynskoat - Ter Apel fan de OG. Dy line waard yn 1948 opheft, dochs it stasjon stiet der noch hieltyd. In kilometer besúdeasten Jipsinghuizen leit de Jipsinghuizerslûs yn it Ruiten-Aa-kanaal. Dat kanaal kaam yn 1920 ree en waard oant nei de Twadde Wrâldkriich brûkt foar de beropsfeart. Hjoed-de-dei wurdt it benammen foar de plezierfeart brûkt.

### Wurkferskaffing
Yn de Ruiten-Aa stiet yn Jipsinghuizen in monumint dy't wijd is oan de wurkferskaffing yn Westerwâlde. De oanset waard jûn yn de iere tweintiger jierren fan de tweintichste iuw troch Jan Buiskool, dy't boargemaster fan efterinoar Vlagtwedde en Delfsyl wie, en ek ryksynspekteur foar de wurkferskaffing wie. De wurkferskaffing waard troch de yn 1924 oprjochte *[[N.V.Ontginningsmaatschappij De Vereenigde Groninger Gemeenten]]*, dêr't einlings fyftich Grinslânske gemeenten lid fan waarden. De wurkleazen waarden mei de tram nei Jipsinghuizen brocht en hja moasten de heide yn de omkriten fan it doarp oanmeitsje. Hja oernachten yn barakkekampen en se krigen in leger lean as algemien yn de lânbou gongber wie. It wurk dat hja dwaan moasten wie swier foar de lea en de measten wiene oan sok wurk net wend. It projekt waard wol de "Hel fan Jipsinghuizen" neamd.

De oanmakke gebieten wiene:
* Weenderveld, 525 bunder
* Jipsinghuizerveld, 264 bunder
* De Pallert, 92 bunder
* Rhederveld, 447 bunder
* Laudermarke, 253 bunder
* Loosterveen, 474 bunder
* Jipsingboertange, 204 bunder
* Sellingerbeetse, 790 bunder

## Natuer
Benoarden it doarp lizze gebieten dy't part fan it natuergebiet *Dal van de Ruiten Aa* (Delling fan de Ruiten Aa) fan Natuermonuminten binne. It giet dêr om opholpen meanders fan de Ruiten Aa. Besúdwesten it doarp lizze gebieten dy't troch Steatsboskbehear beheard wurde.
Jipsingboertange

**Jipsingboertange** (Grinslânsk: *Taange*) is in doarp yn de gemeente Westerwâlde yn de regio Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It is in lang streekdoarp tusken Jipsinghuizen en Mussel.

It doarp hat yn 1978 lykwols gjin eigen postkoade krigen en falt dêrom ûnder Sellingen. It doarp hat likernôch 150 huzen mei 380 ynwenners.

It doarp leit yn in boskryk gebiet. Dat bosk waard yn de tritiger jierren fan de tweintichste iuw oanlein doe't dat part fan Westerwâlde noch in grut heidefjild wie. Dat barde yn it ramt fan de wurkferskaffing ûnder tige minne omstannichheden. De grûn dy't it minst gaadlik foar lânbou wie, waard brûkt foar de boskbou.

## Namme
De namme Jipsingboertange ferwiist nei de sânrêch, yn in feangebiet (*tange*), dêr't it doarp op ûntstien is. It waard earder ek wol as *Jipsingbourtange* oantsjutten.
Vlagtwedde (plak)

**Vlagtwedde** is in doarp yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It doarp wie oant 1889 it haadplak fan de eardere gemeente Vlagtwedde. Under it doarp Vlagtwedde falle ek de buorskippen Ellersinghuizen, Harpel, Hebrecht, Jipsinghuizen (foar in part), Oud Veele, Plaggenborg, Poldert, Renneborg, Veele, Vlagtwedder-Barlage, Vlagtwedder-Veldhuis, Weende, Weenderveld, Weite, Wollinghuizen en in lyts part fan de buorskip Rhederveld. It doarp en de 16 buorskippen hawwe meiïnoar 3.125 ynwenners.

## Skiednis
Vlagtwedde ûntstie op ien fan de sânrêgen dy't yn it eardere Boertanger Fean lei. De hjoeddeistige tsjerke komt út de trettjinde iuw en komt foar op de list fan tsjerken fan de Abdij fan Corvey. Vlagtwedde wie ien fan de fiif karspels fan it gebiet Westerwâlde.

Yn 1811 waard Vlagtwedde in gemeente doe't der gemeenten op it plattelân ynfierd waarden. Yn 1822 waard dy gemeente gearfoege mei Bourtange ta in nije gemeente Vlagtwedde. Om't Sellingen mear sintraal yn de gemeente lei, waard it gemeentehûs nei dat doarp ferhuze. Yn 2018 waard de gemeente Vlagtwedde mei de gemeente Bellingwedde gearfoege ta de nije gemeente Westerwâlde.

## Foarsjennings
It doarp Vlagtwedde hat in sintrumfunksje foar it middelste part fan de gemeente. It hat twa basisskoallen: de iepenbiere basisskoalle *De Clockeslach* en de kristlike basisskoalle *De Zaaier*. Dy binne sûnt 2008 yn it multifunksjonele sintrum* 't Aambeeld* fêstige, tegearre mei in muzykskoalle, in stifting en pjutteboatersplak* 't Hummelhoeske*.

It doarp hat in grut winkeloanbod en der binne inkelde kroegen, in diskoteek en ferskate restaurants.

Tichteby it doarp leit it rekreaasjepark *Parc Emslandermeer*, mei in haven, in oerdutsen swimbad en in golfbaan.

## Berne yn Vlagtwedde
* Peter van der Velde (1918-2004), skriuwer
* Derk-Elsko Bruins (1923-1986), Oberscharführer (ûnderofsier) yn de Waffen-SS
* Harm Tees (1946-2013), politikus

## Ferneamde ynwenners
* Jan Beijering (1922-2012), SS'er en hoareka-ûndernimmer
* Henk Bleker (1953), CDA-politikus
Aebinga van Humalda

De famylje **Aebinga van Humalda** hearde ta de âlde adel fan Fryslân. De stamfaar is Andlef Abbengha, neamd yn 1438, eigener fan Abbengha state yn Blije. De neifolgjende generaasjes hiene de nammen Abbema, Abingen, Humalda, van Humalda en Aebinga van Humalda.

## Nederlânske adel
In lid fan de famylje waard by S.B. fan 28 augustus 1814 erkend as edele fan Fryslân en hearde sadwaande ta de Nederlânske adel mei it predikaat fan jonkhear. Dat wie mr. Idzerd Aebinga van Humalda (1754-1834). Hy waard yn 1825 bij KB beneamd yn de ridderskip fan Fryslân. Hy hie gjin bern dat mei him stoar de famylje út yn 1834.

## Inkelde leden
* Siuck (van) Humalda († foar desimber 1586), grytman fan Eastdongeradiel (1582-1585) (?)
* Binnert Philip Aebinga van Humalda (1709-1791), grytman fan Ferwerderadiel, Tytsjerksteradiel -1767 en Hinnaarderadiel 1767-†1791
* Jhr. mr. Idzerd Aebinga van Humalda (1754-1834), gûverneur fan Fryslân 1814-1826, Steatsried y.b.t. 1826-†1834
Barnflair

**Barnflair** is in buorskip yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân en falt ûnder Ter Apel

It plak leit besuden Ter Apel en is mei  dat plak ferbûn troch de lintbebouwing by it Ter Apelkanaal del. Tusken Barnflair en Ter Apel lizze de arbeiderswiken Burgemeester Beinsdorp en Agodorp.

It plakje waard bekend om't der in grinsoergong mei Dútslân is.

De namme betsjut "baarnende fean", dêr't *barn* brân betsjut en *fleer* betsjut leechfean. It wurdt ornaris útsprutsen as *Barnfleer*. De Frânske skriuwwize komt wol mear foar by Grinslânske plaknammen lykas Bourtange en Uskwert.

## Fjildskâns

Yn Barnflair binne noch de oerbliuwsels fan in fjildskâns (redûte), de *Batterij* neamd, dy't yn 1798 oanlein waard. By de oanfal fan biskop Kristoffel Bearend fan Galen yn de Earste Múnsterske Kriich bliek dat it gebiet besúdeasten Ter Apel slim te ferdigenjen wie, om't it feangebiet foar in grut part drûchfallen wie. Nei dy kriich waard yn 1666 in skâns by Ter Apel boud. Yn 1798 waard dy skâns útwreide mei in redûte yn Barnflair. Dy redûte foarme in part fan de ferdigeningsliny fan Coevorden oant Nijeskâns. Troch it opheffen fan de Earste Liny fan de Iems yn 1851 ferlearen de fêstings en de skânzen harren funksje en waarden ôfbrutsen of rekken yn it neigean.
Many Bloody Returns

***Many Bloody Returns*** is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel, gearstald troch de Amerikaanske redaktrises en skriuwsters Charlaine Harris en Toni L.P. Kelner. De titel betsjut "In Protte Bloedige Weromkearen", mar ek "Noch in Protte Bloedige Jierren Derby". *Many Bloody Returns* omfettet 13 koarte ferhalen fan it fantasysjenre dy't allegear wat mei fampieren en jierdagen te krijen hawwe. De ferhalen binne skreaun troch foaroansteande auteurs as Harris sels, P.N. Elrod, Jim Butcher en Tanya Huff. Alle ferhalen út *Many Bloody Returns* waarden yn dizze bondel foar it earst publisearre, hoewol't de measten neitiid troch de respektivelike skriuwers op 'e nij útjûn binne yn eigen ferhalebondels. *Many Bloody Returns* waard yn 2007 publisearre troch de New&nbsp;Yorkske útjouwerij Ace Books.

## Ferhalen
:*Charlaine Harris en Toni L.P. Kelner, *A Few Words* (wurd foarôf; essay)
# Charlaine Harris, *Dracula Night* (ûnderdiel fan 'e *Sookie Stackhouse*-rige)
# Christopher Golden, *The Mournful Cry of Owls* 
# Bill Crider, *I Was a Teenage Vampire* 
# Kelley Armstrong, *Twilight* (ûnderdiel fan *Women of Otherworld*)
# Jim Butcher, *[[It's My Birthday, Too]]* (ûnderdiel fan *[[The Dresden Files (romansearje)|The Dresden Files]]*)
# P.N. Elrod, *Grave-Robbed* (ûnderdiel fan *The Vampire Files*)
# Rachel Caine, *The First Day of the Rest of Your Life* (ûnderdiel fan *The Morganville Vampires*)
# Jeanne C. Stein, *The Witch and the Wicked* 
# Tanya Huff, *Blood Wrapped* (ûnderdiel fan *The Blood Books*)
# Carolyn Haines, *The Wish* 
# Lyda Morehouse (pseudonym: Tate Hallaway), *Fire, Ice and Linguini for Two* (ûnderdiel fan 'e *Garnet Lacey*-rige)
# Elaine Viets, *Vampire Hours* 
# Toni L.P. Kelner, *How Stella Got Her Grave Back*
Deimêd

In **deimêd**, **mêd** of **deimt** is in eardere Fryske en Grinslânske flaktemjitte. In deimt stie foar it hoemannichte lân, ornaris healân, dy't ien meaner op ien dei haaie koe mei de seine.

De grutte fan in deimêd ferskilde de streek. In deimêd kaam op ferskate plakken oerien mei in heale bunder. In Grinslânske deimt, dat fan it Aldfryske *deimeth*, fan dei en meth (mei de seine meand stik lân) wie 4.997 m².

## Sjoch ek
* Miedlân
* Flaktemjitte
Ruiten Aa

De **Ruiten Aa** is in lytse rivier of in beek yn it easten fan Grinslân yn de regio Westerwâlde en is 29,5 kilometer lang. It begjint by Ter Apel en streamt by Sellingen, Vlagtwedde, Smeerling, Ter Wupping del nei Wessinghuizen dêr't er tegearre mei de Mussel-Aa de Westerwâldske Aa foarmet. Dy mûnet by Nieuwe Statenzijl út yn de Doalert.

## Namme
De Ruiten Aa waard foar it earst neamd yn 1327 as *Ruetna*, dat ôflaat is fan it Proto-Germaanske **rûh-itha*. Dat betsjut "rûchte, beamkeguod, ûnkrûd", en it Grinslânske *roet, ruut*, dat "ûnkrûd" betsjut, docht dêr ek oan tinken. *Aa* betsjut "rinnend wetter".

## Skiednis
Eartiids begûn de Ruiten Aa súdliker, yn de omkriten fan it Bargerfean yn Drinte. De boarne waard foarme troch de *Zwarte Meer*, in feanmar. Dy mar rûn leech nei it graven fan de Verlengde Hoogeveense Vaart. It doarp Zwartemeer ûntstie dêrnei op dat plak. De bopperin hiet de Runde. Der wiene wer plannen om de Runde fannijs op te helpen. Op it plak dêr't it rivierke Grinslân ynrint krijt er de namme *Ruiten Aa*. Oan de oare kant fan de ryksgrins leit Rütenbrock, dy't nei de Ruiten Aa neamd is.

De delling fan de Ruiten Aa is tige breed foar in lytse stream. Yn de lêste Iistiid streamde de Iems troch Westerwâlde. Letter hat dy rivier syn rin ferlein. De Ruiten Aa is it oerbliuwsel dêrfan. De Ruiten Aa streamt by Laudermarke de âlde delling fan dy rivier yn nei it noarden ta. Besuden Vlagtwedde spjalt de Ruiten Aa him. It eastlike part dat troch Vlagtwedde rint, hjit Veelerdiep en it westlike part hâldt de namme Ruiten Aa. Tusken Wessinghuizen en Wedde komme beide streamkes wer byïnoar. It *Veelerdiep* is in oerbliuwsel fan it besykjen yn de fyftjinde iuw en graaf in kanaal tusken de Iems en de Westerwâldske Aa. Dat wie ornearre foar in ferbining fan it Bisdom Múnster nei de stêd Grins om de tol by Emden te ûntrinnen.

By it rivierke del binne noch in soad oerbliuwsels fan it iesdoarpegea. Rûne ikkers op heger sângrûn wikselje ôf mei leger lân yn de delling, dy't oarspronklik greidlân wie. Fan de beamwâlen en de lytse bosken dy't it gea in parkeftich oansjen joegen, is by de ruilferkavelings in soad oprêden.
De delling fan de Ruiten Aa wie wynliken as in rêchbonke foar Westerwâlde, dat yn in grut feangebiet, it Boertanger Fean, lei. Dat feangebiet is no foar it grutste part oanmakke.

De funksje  foar de wetterôffier fan Westerwâlde fan de Ruiten Aa naam ôf nei it graven fan it Ruiten-Aa-kanaal, it Mussel-Aa-kanaal en it B.L. Tijdenskanaal tusken 1911 en 1920. Dêrby waard besuden Vlagtwedde de rin fan de Ruiten Aa ûnderbrutsen en waard it wetter oer in lieding nei it Ruiten-Aa-kanaal laat. By de ruilferkavelings nei de Twadde Wrâldkriich waard de rin fan de Ruiten Aa op in soad plakken kanalisearre. Dat waard koartlyn lykwols weromdraaid. It rivierke hat syn meanders weromkrigen.

It gea om de Ruiten Aa hinne is part fan de ekologyske haadstruktuer fan Nederlân, dêr't in soad grûn natuergebiet wurden wie. By Wollinghuizen en by Sellingen waarden de meanders werombrocht.

Benoarden Smeerling binne de natuergebieten yn behear fan Steatsboskbehear. Dêr binne ek noch inkelde rivierdunen by in âlde rin fan de Ruiten Aa.
Ruiten-Aa-kanaal

It **Ruiten-Aa-kanaal** is in kanaal in it easten fan Grinslân tusken Veelerveen en Ter Apel. It tsjinnet foar it ôfwetterjen en is tagelyk ek te befarren foar de rekreaasjefeart mei in beheinde djipgong. By Ter Apel ferbynt it kanaal mei it Ter Apelkanaal en yn Veelerveen komt it tegearre mei it Mussel-Aa-Kanaal yn it B.L. Tijdenskanaal. It Ruiten-Aa-kanaal leit beëasten de lytse rivier de Ruiten Aa, dêr't it nei neamd is, en dêrfan't it in grut part fan de funksje foar wetterôffier oernaam. By Vlagtwedder-Veldhuis ûnderbrekt in lieding de rin fan dy beek, en fiert it grutste part fan it wetter fan de Ruiten Aa op de hichte fan Vlagtwedde ôf oer it Ruiten-Aa-kanaal.

It Ruiten-Aa-kanaal ûntstie op oansetten fan de *[[Vereniging ter bevordering van de kanalisatie van Westerwolde]]*, dy't oprjochte waard troch Boelo Luitjen Tijdens. Dy feriening wie ornearre en help Westerwâlde tsjin de wetteroerlêst dy't ûntstie nei de feanterij fan it Boertanger Fean. Yn 1920 kaam it Ruiten-Aa-kanaal ree. It hie tagelyk in ôfspjalting nei Bourtange en krige acht slûzen:

* Slûs by Veelerveen (No II)
* Slûs by Vlagtwedde (No III)
* Slûs by Bourtange (No IV)
* Slûs by Wollinghuizen (No V)
* Slûs by Jipsinghuizen (No VI)
* Slûs by Sellingen (No VII)
* Slûs by Zuidveld (No VIII)
* Slûs by Ter Apel (No IX)

Nei de Twadde Wrâldkriich ferlear it kanaal syn funksje foar de beropsfeart en waard it foar de skipfeart ôfsletten en de ôfspjalting nei Bourtange waard tichtsmiten. Yn de tachtiger en njoggentiger jierren fan de tweintichste iuw waard foar de toeristyske ûntjouwing fan Westerwâlde it kanaal fannijs iepene. It kanaal krige selsbetsjinningslûzen en -brêgen. De ôfspjalting nei Bourtange waard fannijs groeven.
Veelerveen

**Veelerveen** is in lintdoarp yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It doarp hie yn 2019 560 ynwenners en is ien fan de jongste feankoloanjes yn east-Grinslân.

## Skiednis
It plak ûntstie op it plak dêr't de B.L. Tijdenskanaal (1911), it Ruiten-Aa-kanaal (1920) en it Mussel-Aa-kanaal (1916) byïnoar komme. Dy kanalen waarden groeven op oansetten fan de *[[Vereniging ter bevordering van de kanalisatie van Westerwolde]]* dy't troch Boelo Luitjen Tijdens oprjochte waard.
Yn 1911 waard úteinsetten mei it Ruiten-Aa-kanaal, tusken Ter Apel en Bellingwolde en yn 1916 waard bewesten dêrfan it Mussel-Aa-kanaal fan Musselkanaal tusken Bellingwolde groeven. Beide kanalen waarden mei de hân groeven ûnder swiere omstannichheden. De kanalen waarden ornearre foar de skipfeart en it foltôgjen dêrfan yn 1920 late ta de ekonomyske ûntjouwing fan Westerwâlde.

Foarhinne wie der ek al wat bewenning, mar nei it oanlizzen fan de kanalen fêstige ierdappelmoalfabryk *Westerwolde* him yn it doarp. Nei de feanterij waard it doarp foar it grutste part agrarysk.

De kanalen waarden nei de Twadde Wrâldkriich sletten foar de skipfeart en krige allinnich de funksje foar de wetterhûshâlding fan Westerwâlde. De ierdappelmoalfabryk waard troch Avebe sletten en yn de lette tweintichste iuw waard besocht en ûntjou it gebiet foar toerisme. De kanalen waarden fannijs iepene, mar dan allinnich foar de rekreaasjefeart.

Op de kanaalkrusing leit in brêge mei trije earmen: *de Noabers Badde*, dy't alle trije ouwers ferbynt.

## Foarsjennings
Yn Veelerveen stiet in multyfunksjoneel sintrum dêr't trije foarsjennings yn sitte: doarpshûs *Naobershoes*, in aula en in gymnastykseal. Earder wie der ek in basisskoalle yn dat gebou, mar waard yn 2012 gearfoege mei dy fan Vriescheloo.

Yn de tsjerke waarden oant 2005 noch tsjinsten holden, mar sleat dêrnei. It tsjerkegebou hat hjoed-de-dei in hoarekafunksje.

By de slûs benoarden Veelerveen stiet de nôtmûne *Nieman's Meuln*.
Burgemeester Beinsdorp

**Burgemeester Beinsdorp** (ek wol *BB-dorp* neamd) is in wyk yn it doarp Ter Apel yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It leit by it sânde fallaat yn it Stedskanaal, dat pleatslik ek wol oantsjutten wurdt as *Ter Apelkanaal*. De wyk is neamd nei de eardere boargemaster Fredrik Adolf Beins fan de doetiidske gemeente Vlagtwedde.

Yn 1925 waard in stadich begjin makke mei it bouwen fan in arbeiderswyk tichteby Ter Apel foar wurklju út ûnbewenne ferklearre wenten, wenweinen en wenskippen út ûnder oaren Barnflair. Yn dy tiid waard in nije wyk wol gauris as "doarp" oantsjutten, sa as by Agodorp, dat ek in arbeiderswyk by Ter Apel is. Yn de omkriten lei it lêste heidelân fan dregio Westerwâlde dy't yn de krisisjierren oanmakke waarden yn it ramt fan de wurkferskaffing. Nei de Twadde Wrâldkriich waard de wyk dien makke.

## Nijsgjirrich
By it sânde fallaat steane in brêgewachterswente en in slûswachterswente sûnder wryt en slyt út 1875.
Agodorp

**Agodorp** is in wyk yn it doarp Ter Apel yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân en waard yn 1915 as in tûndoarp boud.

De wyk leit justjes besuden Ter Apel en waard foar de wurklju fan de *N.V. AGO, Maatschappij voor het drogen, veredelen en verwerken van hout* oanlein. De wyk is, lykas Burgemeester Beinsdorp, in bûtenwyk fan Ter Apel en leit yn it bosk dêr't it Kleaster Ter Apel stiet. De wyk bestiet út 90 arbeiderswenten, boud yn in uniforme styl, en trije wenten foar de direksje.

## Skiednis
Nei't it Ruiten-Aa-kanaal yn 1912 reekaam, waard yn 1917 in drûgerij en konservefabryk foar ierdappels, griente en fruit (*Aardappelen, Groenten en Ooft: AGO*) oprjochte oan dat kanaal. Om't de mooglikheden foar de útfier yn de Earste Wrâldkriich min wiene, begûn de fabryk yn 1919 mei in houtparserij. In bekend produkt waard *Lignostone* (stienhout). Dêrfoar waarden tinne houtlagen ûnder hege druk mei it taheakjen fan keunstharsen meiïnoar parse ta in houtprodukt dat hast like sterk as stiel wie, mar dan folle lichter. Fan dat guod waarden benammen weefspoelen en oare houten reauwen makke. Ek tafelblêden, skys, en propellers foar fleantugen fan ûnder oaren Fokker en De Havilland waarden dêr makke. Yn de Twadde Wrâldkriich hie de lieding fan de fabryk ek de lieding oer de sustermaatskippij *Röchling Limestone*, dy't brûkt waard om Nederlanners dêr wurkje te litten om sa ûnder de *[[Arbeitseinsatz]]* wei te kommen.

Yn 1965 waard de namme feroare ta *AGO Lignostone*. Yn de santiger jierren lijde it bedriuw ferlies en waard yn 1973 troch in Britsk bedriuw oernaam. Yn 1977 gie it bedriuw, nettsjinsteande de finansjele stipe dy't t bedriuw ferskate kearen krigen hat, fallyt. It bedriuw waard dêrnei oernaam troch de NOM  (Noardlike Untwikkelingsmaatskippij) en de Rotterdamske holdingmaatskippij Arcade. De nije namme waard *Lignostone*. It bedriuw waard ferpleatst nei de *Mercuriusweg*, en de âlde fabryksgebouwen waarden troch oare bedriuwen oernaam. Yn 1980 liet de NOM *Lignostone* fallyt gean om't dy gjin takomst yn it bedriuw mear seach. In wurknimmer naam it bedriuw lykwols oer en wist wer winst te meitsjen. Yn 2003 gie it bedriuw fannijs fallyt, mar makke in trochstart en is noch hieltyd warber oan de *Mercuriusweg*.
Marinus Adrianus Koekkoek (1873-1944)

**Marinus Adrianus Koekkoek** (Amsterdam, 29 jannewaris 1873 – Amsterdam, 30 maaie 1944) of **M.A. Koekkoek II** wie in Nederlânske tekener en skilder fan benammen bisten en fûgels. Hy kaam út de skildersfamylje Koekkoek. Syn âlde pake wie Johannes Hermanus Koekkoek (1778-1851), syn pake wie Hermanus Koekkoek (1815-1882), syn heit Willem Koekkoek (1839-1895) en syn broer wie Hermanus Willem Koekkoek (1867-1929).

## Skoalplaten
Koekkoek makke de akwarellen foar rigen fan 12 skoalplaten dy't brûkt waarden by it fak 'kennis fan de natuer':


In de weide.jpg|*In de weide*
Schoolplaat Dieren in hun omgeving - In sloot en plas (L Dorsman, K M Knip, A Mellink, M A Koekoek, uitg J B Wolters), collectie Centre Céramique, Maastricht.jpg|*In sloot en plas*
Schoolplaat Dieren in hun omgeving - Australië (J W Boerman, K M Knip, M A Koekoek, uitg J B Wolters), collectie Centre Céramique, Maastricht.jpg|*Dieren in hun omgeving - Australië*


## Fûgelyllustraasjes ''Ornithologia Neerlandica''

Koekkoek wie fan 1 jannewaris 1918 ôf oan as wittenskippelik tekener yn tsjinst fan it Ryksmuseum fan Natuerlike Histoarje yn Leien, dêr't er tweintich jier arbeide. Tusken 1922 en 1935 makke er 407 yllustraasjes foar it boek *Ornithologia Neerlandica*, better bekend as *De Vogels van Nederland* fan Eduard Daniël van Oort. Dy yllustraasjes waarden kopiearre yn *The Handbook of British Birds* fan Harry Forbes Witherby.

As frij keunstner skildere Koekkoek ympresjonistyske lânskippen mei fûgels en plomfee. 

## Ferskaat
Om him te earjen waard e slangesoarte *[[Typhlops koekkoeki]]* nei him ferneamd.

## Keppelingen om utens
* Biografyske gegevens: ''Marinus Adrianus Koekkoek (II).'' Yn: RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis
* ''Marinus Adrianus Koekkoek.'' Yn: Biografysk Portaal fan Nederlân
* ''Marinus Adrianus Koekkoek the Younger.'' Wurken fan Marinus Adrianus Koekkoek op artnet.com
* Gerrit van Hezel: ''Het schildersgeslacht Koekkoek en de Zuiderzee (1800 – 1956).'' Yn: Skoklân Museum, 11 maart 2014
Ter Apelkanaal

**Ter Apelkanaal** (Grinslânsk: *Troapelknoal*) is in streekdoarp yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It doarp leit oan wjerskanten fan it kanaal mei deselde namme, dat in fuortsetting fan it Stedskanaal is. It doarp grinzget oan Ter Apel en Musselkanaal.

Under it doarp falle de buorskippen Jipsingboermussel, Lauderbeetse, Lauderzwarteveen, Sellingerbeetse (foar in lyts part) en Slegge, en allinnich foar de postadressen it Grinslânske part fan it doarp Zandberg.

De buorskippen Zandberg en Jipsingboermussel foarmje de noardlike part fan it lintdoarp en it doarp sels is it súdlike part.

## Skiednis
Yn 1765 besleat de stêd Grins in kanaal grave te litten fan Bareveld oant Ter Apel, foarby de buorskippen Barnflair en Munnekemoer, dêr't it yn Drinte fierder giet as *Stads-Compascuum Kanaal*. It kanaal moast it oanmeitsjen fan it heechfean fan it Boertanger Fean befoarderje. It 38 kilometer lange kanaal kaam parallel oan de Semsliny te lizzen. It kanaal kaam ree yn 1856. It kanaal waard brûkt ynearsten foar de turffeart, en letter ek foar it ferfieren fan ierdappels foar de ierdappelyndustry en strie foar striekartonfabriken. Om dy plakken hinne fêstigen harren kafees en winkels, dat wer late ta it foarmjen fan in doarp.

Hjoed-de-dei wurdt it kanaal noch brûkt foar de rekreaasjefeart.

Fan 1924 oant 1935 hat der in stasjon fan de spoarline fan Stedskanaal nei Ter Apel stien. It stasjonsgebou út 1926 waard yn 1968 ôfbrutsen.

Yn 1926 waard der in houten tsjerkje yn it doarp pleatst dat yn Klazienaveen-Noard stien hat. Yn 1992 waard dy tsjerke ôfbrutsen.

## Avebe
Avebe hat in grut fabrykskompleks yn it doarp op it plak dêr't in lytse slach yn it kanaal sit. De ierdappelmoalfabryk waard yn 1904 as M & O (*Musselkanaal en Omstreken*) oprjochte troch 127 boeren. De fabryksgebouwen waarden yn 1913 boud.

Avebe, dat yn 1919 úteinsette as *Aardappelzetmeel Verkoop Bureau* (AVB), fuorsterke de ferkeap foar stikmannich selstannige koöperaasjes, wêrûnder M & O. Healwei de tweintichste iuw kamen de fabriken, dy't by Avebe oansletten wiene, mei in nij produkt: setmoalderivaten. Yn 1971 krige dat in nije ympuls doe't de fabriken en it ferkeapburo harren ta ien bedriuw ûntjoegen.

Yn 1964 fusearre de fabryk mei de ierdappelmoalfabriken *Westerwolde* út Veelerveen en *Ter Apel en Omstreken* út Ter Apel en waard de namme W.T.M. (*Westerwolde, Ter Apel en Musselkanaal en Omstreken*). Yn 1971 waard de fabryk dus in part fan it bedriuw Avebe.

## Berne yn Ter Apelkanaal
* Greetje de Vries-Leggedoor (1955), CDA-politikus
* Anja Hazekamp (1968), politikus fan de Partij foar de Dieren, lid fan it Jeropeesk Parlemint
Munnekemoer

**Munnekemoer** is in buorskip fan Ter Apel yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It is it súdlikste punt fan dy provinsje en leit tsjin Drinte en Dútslân oan. It leit besuden de buorskip Barnflair en it leit foar in part yn en foar in part bûten de beboude kom fan Ter Apel.

It plak hat 65 huzen mei 170 ynwenners.

It plak wie foar in pear jier in stopplak fan de spoarline STAR (Stedskanaal, Ter Apel, Ryksgrins) en dy line soe oan de Dútske kant fan de grins fierder rinne, mar dat waard nea wiermakke. Yn 1926 waard dy line lykwols opheft.

De namme Munnekemoer ferwiist nei "muontsen", dy't harren komôf fan it Kleaster Ter Apel hiene, en *moer* dat nei de feansompe ferwiist.
Fisflieterdjip

It **Fisflieterdjip** (Nederlânsk en offisjeel: *Visvlieterdiep*, yndertiid *Besheersdiep* neamd) is in lyts kanaal yn de provinsje Grinslân. It wetter rint fan de Lauwers by it doarp Fisfliet del nei it Van Starkenborghkanaal. Tusken Fisfliet en it kanaal leit in spoarbrêge yn de line Ljouwert-Grins en de *Sappentil* fan de Westerhornerweg.

Krekt foar it spoar, foarby de Sappentil is yn 2005 troch Wetterskip Fryslân in sompich gebiet oanlein foar otters.

## Namme
De namme Besheersdiep komt út in akte út 1543 dêr't yn stiet dat it ûnderhâld fan it djip *besheer* troch de bewenners fan de Ruigewaard en Lutjegast dien waard. It wurd "besheer" waard net goed begrepen en hja mienden dat it de namme fan it wetter wie, dat it "Diep Besheer"; letter waard dat "Besheersdiep". "Besheer" betsjutte lykwols "oant no ta" (ferlykje it Dútske *bisher*). De namme wurdt net folle mear brûkt, mar de polder oan de westkant fan it hjit noch de Besheerpolder. Yn de 20e iuw waard de namme *Visvlieter Vaart* brûkt en no de namme *Visvlietderdiep*.


Visvliet - Visvlieterdiep (noorden).jpg|Fisflieterdjip by Fisfliet by de mûning yn de Lauwers (rjochting noarden)
Visvliet - Visvlieterdiep (zuiden).jpg|Fisflieterdjip by Fisfliet rjochting suden sjoen
Jan Wijga

**Jan Wijga** (Jelsum, 13 desimber 1902 - Eindhoven, 10 desimber 1978) wie in Nederlânske grafysk ûntwerper, (reklame)tekener en yllustrator fan Frysk komôf.

## Libben en wurk
Wijga wie in soan fan bûtermakker Pieter Wijga en Doutje Huitenga. Jan groeit op yn Jelsum. Yn 1915 giet de húshâlding Wijga nei Amsterdam, dêr't heit Pieter keapman wurdt. Yn 1921 wurket Jan op in kantoar as er oproppen wurdt foar militêre tsjinst.
Nei syn tsjinsttiid folget hy in oplieding oan it 'Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs', de lettere Gerrit Rietveld Akademy en oan it 'Tekeninstituut Piersma' yn Amsterdam. Hy ûntjout him ta reklame-tekener. Yn 1927 ferskynt fan syn hân in reklameplaat fan de firma J.C. Boldoot. Neffens de krante Het Volk *"niet bepaald een specimen van moderne reklame, maar wel lief en charmant, dat Biedermeyermeisje temidden van bloesems..."*

Yn maart 1928 bringt de *[[KLM| Koninklijke Luchtvaartmaatschappij voor Nederland en Koloniën]]* in reklameplaat fan Wijga út mei it bekende "Vliegende Hollander" tema. Op dy plaat is in Fokker F.VIII te sjen mei it skip op de eftergrûn en de tekst 'Eens Legende - thans Werkelijkheid'. Datselde tema is noch hiel wat kearen en yn meardere talen troch de KLM brûkt, mei hieltyd modernere fleantugen.

Wijga makket yn de folgjende jierren reklame-printwurk foar û.o. de ynternasjonale tentoanstelling 'De Suiker' (1931), de spoarweitentoanstelling 'De Trein 1839-1939' (1939), de Amstel- en Oranjeboom-bierbrouwerijen, de Robinson-skuonfabriken, de Holland-Amerika Lijn, it Theebureau Koloniaal Instituut, Ford Nederlân en de Philips-fabriken. 
Ek wurket hy as yllustrator fan boeken, û.o. 'Het Bruine Monster' fan Han Hollander.

Fan 1944 ôf wennet Jan Wijga yn Amsterdam op it adres Plantage Parklaan 6, dêr't er syn atelier op de souderferdjipping hat. Yn 1957 ferhuzet Jan Wijga nei Eindhoven. Dêr is er op 10 desimber 1978 ferstoarn.

## Literatuer
* . *De reclame door Jan Rotgans, Piet van der Hem, en Jan Wijga*. Alternatyf, 1976.
Wollinghuizen

**Wollinghuizen** (Grinslânsk: *Wolnghoezen*) is in útbuorren yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It plak leit op de âlde dyk fan Vlagtwedde nei Sellingen en leit tusken de Ruiten Aa en it Ruiten-Aa-kanaal yn. Yn it Ruiten-Aa-kanaal stiet op de hichte fan Wollinghuizen in slûs yn it kanaal.

De útbuorren hat sa'n 15 huzen mei 40 ynwenners.

De namme is mooglik ôflaat fan de famyljenamme Walinga of Walenga.
Vlagtwedder-Veldhuis

**Vlagtwedder-Veldhuis** is in útbuorren yn de gemeente Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It leit yn de regio Westerwâlde 3 kilometer besúdeasten Vlagtwedde en falt ek ûnder dat doarp.

It leit tusken de Ruiten Aa en it Ruiten-Aa-kanaal yn. It plak hat sa'n 50 huzen mei 120 ynwenners.

It plak ûntstie foar 1634 om't op de kaart fan Cornelis Pijnacker út 1634 it plak oanjûn stie as *Veldhuys*.

Tusken 1915 en 1948 hie Vlagtwedder-Veldhuis in halte oan de stoomtramline Wynskoat - Ter Apel.
Zandberg (Grinslân-Drinte)

**Zandberg** (Grinslânsk: *Zanbaarge*, Drintsk: *Saandbarg*) is in doarp dat foar in part yn de gemeente Borger-Odoorn yn Drinte en foar in part yn de gemeenten Stedskanaal en Westerwâlde yn Grinslân leit. De doarpskearn mei tsjerke en skoalle leit yn Drinte, wylst it in buorskip oan de Grinslânske kant is ûnder de doarpen Ter Apelkanaal en Musselkanaal. It plak hat likernôch 300 ynwenners, dêr't der 60 fan in Drinte wenje, 40 ûnder Musselkanaal en 200 ûnder Ter Apelkanaal yn Grinslân.

## Namme
De namme komt fan de sânkop, dy't ek wol *Schaapsberg* (Skieppeberch) neamd wurdt, yn de griene gea by de beek del dy't mei de stream op *Valtherdiep* hjit en by de stream del hjit er Mussel-Aa. Dy heuvel waard brûkt om skiep te weidzjen. Mooglik hawwe der lytse hutten stien foar de hoeders fan it fee.

## Skiednis
It gebiet lei op de grins fan de marken Onstwedde en Valthe en waard troch beide bestriden. De Semsliny besliste yn it foardiel fan Valthe. It doarp ûntstie yn de iere njoggentjinde iuw as in feankoloanje. De earste bewenners wiene katolike boekweetboeren dy't justjes oer de grins by it Dútske Rütenbrock weikamen en it doarp waard in katolyk eilân yn it foar it measte part protestantske gebiet. Yn 1843 krige it doarp in eigen tsjerke en dy waard oan de Drintske kant boud. De hjoeddeistige Sint-Joazeftsjerke waard yn 1931 boud.

It plak wie fan 1924 oant 1935 it stopplak oan de spoarline STAR (Stedskanaal, Ter Apel, Ryksgrins). It stasjonsgebou fan 1924 bestiet noch hieltyd.

It doarp waard yn 2002 ferneamd om't de Omgong fan Itaalje troch it doarp gie.
Isselburg

**Isselburg** (Nederdútsk: *Isselbuorg*) is in stêd yn 'e Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd leit yn 'e kreis Borken oan 'e Issel, it Dútske diel fan 'e Alde Isel.

## Skiednis
#### Anholt
Yn 1169 waard yn in lienboek fan 'e biskop fan Utert al in hear fan Anholt neamd. Om de boarch hinne ûntstie in delsetting en op 25 maaie 1347 krige de delsetting stedsrjochten. Stêd en boarch wiene nau mei inoar ferbûn.   

Yn 'e rin fan 'e tiid waard Anholt ta in fêsting útboud. In stedsmuorre, trije poarten en grêften en wâlen soargen yn ûnrêstige tiden foar de feiligens fan 'e stêd. De skea yn 'e lêste dagen fan 'e Twadde Wrâldkriich hawwe spitigernôch it measte fan 'e lêste oantinkens út dy tiid ferneatige. It besjen wurdich binne it histoaryske riedshûs út 1567, dielen fan 'e bolwurken en grêften, in iiskelder út 1500, mar fral it wetterkastiel Anholt. 

#### Isselburg

Isselburg waard om 1300 hinne as "Yselberge" neamd. Yn 'e 14e iuw soe der al in kastiel stien ha. Dat kastiel waard om likernôch 1410 hinne troch de greve fan Kleef grutter makke en krige de namme "Neyenborg". Hartoch Adolf II fan Kleef joech Isselburg yn 1441 stedsrjochten. Yn 1570 gyng Isselburg op ien hûshâlding nei oer op de lutherske lear. Yn 'e 17e iuw ûnstie der ek in grifformearde gemeente, wêrfoar't yn 1689 in tsjerke boud waard. Yn 1785 bouden ek de katoliken wer in eigen tsjerke yn Isselburg.

Isselburg hearde mei it hartochdom Kleef yn 1609 by de Mark Brandenburch. De stêd waard yn 'e jierren 1624, 1669 en 1697 troffen troch grutte stedsbrannen. 

De yn 1794 oprjochte izerfabryk Minerva (sûnt 1874 Isselburger Hütte) brocht ekonomyske ûnwikkeling. Ek it ynwennertal naam yn 'e 19e iuw foars ta (1830: 660, 1867: 1140, 1900: 2235). De fabryk bleau oant it lêst fan 'e 20e iuw in wichtige ekonomyske pylder fan 'e gemeente. 

Resten fan 'e âlde stedsmuorre en de iennige wartoer oan 'e katolike tsjerke tsjûgje fan it formaat fan 'e boarch, dy't de hearen fan Kleef as eastlike foarpost fan harren ynfloed bouwe lieten. De toer, mei in noch folslein orizjinele wachterskeamer út de 15e iuw, is sûnt koart wer te besichtigjen.   

## Stedsyndieling
De stêd Isselburg bestiet út de *[[Ortsteil]]e* Isselburg, Anholt, Heelden, Herzebocholt, Vehlingen en Werth. Fan it súdeasten nei it noardwesten streamt troch de gemeente de rivier de Issel. De rivier joech de namme oan ien fan 'e meast westlike gemeentes fan Westfalen. Himelsbreed is de ôfstân tusken de meast eastlike gemeente fan Westfalen (Höxter-Corvey) en Isselburg-Anholt 205 kilometer.


Anholt, Ratskeller foto4 2010-07-19 14.55.JPG|Riedhûs fan Anholt.
Close up of the Gruftkapelle Anholt 2019 (cropped).jpg|Grêfkapel fan it hûs Salm-Salm.
Isselburg-Kirche.jpg|Katolike Bartoloméustsjerke mei wartoer yn Isselburg.


Vehlinger Mühle PM18-01.jpg|Mûne Vehlingen.
Isselburg Werth - Binnenstraße - Rathaus 01 ies.jpg|Riedhûs Werth.
Isselburg Werth - Turmwindmühle 04 ies.jpg|Mûne yn Werth.
Sunnery James & Ryan Marciano

**Sunnery James** (Amsterdam, 29 maart 1981) & **Ryan Marciano** (Amsterdam, 8 septimber 1982) is in Nederlânsk dj- en producerduo, dat bestiet út Sunnery Gorré en Ryan de Lange.

## Skiednis
De mannen moeten elkoar yn harren tsiener jierren. De Lange rûn staazje yn in skuonnesaak dêr't Gorré al langer manager fan wie. Se begjinne mei it meitsjen fan muzyk op de sliepkeamer fan De Lange. Op it lêst ruilje se fan baantsjes om ek werklik op te treden. It duo groeit út ta ien fan de ferneamdste Nederlânske DJ's, se hawwe optredens oer de hiele wrâld. 

### Optredens it neamen wurdich
* It grutskalige Belgyske iepenloft (outdoor) dancefestival Tomorrowland is al jierren part fan it programma fan de dj's. Se sieten ûnder oare yn de programmearing fan de edysjes fan 2013, 2014, 2016, 2017, 2018 en 2019.
* Yn 2016 wiene hja mei de artysten Nielson en Kovacs, ambassadeur fan it jierlikske Befrijingsfestival.
* It duo sleat op 4 july 2017 de lêste edysje fan it jierlikske dancefeest Sensation White ôf. Se hawwe yn totaal 15 kear meidien oan dat feest oer de hiele wrâld, ûnder oare de edysjes yn de Johan Cruijff ArenA, Rogers Centre yn Kanada, Palau Sant Jordi yn Barcelona en de edysje fan it feest yn Kaohsiung, Taiwan.
* Yn sawol jannewaris 2019 as 2020 stie it duo op it muzykfeest fan mear as ien dei De Vrienden van Amstel LIVE! yn Rotterdam Ahoy.
* Sunnery James & Ryan Marciano joegen op 18 oktober 2019 in solo-optreden op it Amsterdam Dance Event. It feest mei de namme *Exposed* wie yn AFAS Live.

### label
Yn 2017 hawwe Sunnery James & Ryan Marciano it label SONO MUSIC oprjochte. Dat is in sublabel fan it musiclabel fan Armin van Buuren mei de namme Armada Music.

## Priveelibben
Sawol Sunnery James as Ryan Marciano hawwe in soan en dochter. Sunnery James is fan 2010 ôf troud mei model Doutzen Kroes. 

Sunnery James spile doe't er noch jong wie by Ajax en rûn ek staazje by Chelsea FC. Doe't er dêr syn ankel op trije plakken bruts by in training wie it dien mei syn fuotbalkarriêre.

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Toni L.P. Kelner

**Toni L.P. Kelner** (Pensacola, 1961) is in Amerikaansk skriuwster fan romans en koarte ferhalen. Se brûkt ek wol it pseudonym **Leigh Perry**. It meastepart fan har wurk bestiet út detektivefiksje, mei dêropta wat fantasy.

## Libben en karriêre
Kelner waard yn 1961 berne yn Pensicola, yn 'e Panhandle fan Floarida. Hja groeide op yn Gulf Breeze (Floarida) en yn Charlotte, yn 'e Amerikaanske steat Noard-Karolina. Foar't se fan har fiksje libje koe, hie Kelner in baan as technysk skriuwer. 

Kelner is de auteur fan trije searjes detektiveromans en byhearrende koarte ferhalen: de *Laura Fleming*-searje, de *Where Are They Now?*-rige en de *Family Skeleton*-searje. Foar dy lêste rige brûkt se it pseudonym Leigh Perry. Dêrnjonken hat se ek as redaktrise by de gearstalling fan ferskate blomlêzings belutsen west, tegearre mei har kollega Charlaine Harris. 

Kelner is troud mei Stephen Paul Kelner jr., mei wa't se twa dochters hat, dy't Maggie en Valerie hjitte. It gesin wennet yn Malden, yn Massachusetts. Kelner is lid fan 'e American Crime Writers League, de International Thriller Writers, de Mystery Writers of America, de Short Mystery Fiction Society en de Sisters in Crime.

## Wurk
### Romans
**Laura Fleming*
** 1993 – *Down Home Murder*
** 1994 – *Dead Ringer*
** 1995 – *Trouble Looking for a Place to Happen*
** 1996 – *Country Comes to Town*
** 1998 – *Tight as a Tick*
** 1999 – *Death of a Damn Yankee*
** 2001 – *Mad as the Dickens*
** 2003 – *Wed and Buried*
** 2015 – *Crooked as a Dog's Hind Leg*
**Where Are They Now?*
** 2009 – *Curse of the Kissing Cousins* (oarspronklike titel: *Without Mercy*)
** 2010 – *Who Killed the Pinup Queen?*
** 2011 – *Blast from the Past*
** 2020 – *The Adventure of the Six Sherlocks* (novelle)
**Family Skeleton* (ûnder it pseudonym Leigh Perry)
** 2013 – *A Skeleton in the Family*
** 2014 – *The Skeleton Takes a Bow*
** 2015 – *The Skeleton Haunts a House*
** 2017 – *The Skeleton Paints a Picture*
** 2018 – *The Skeleton Makes a Friend*
** 2019 – *The Skeleton Stuffs a Stocking*
### Koarte ferhalen
* 2007 – *How Stella Got Her Grave Back* (yn 'e blomlêzing *[[Many Bloody Returns]]*)
* 2008 – *Keeping Watch over His Flock* (yn 'e blomlêzing *[[Wolfsbane and Mistletoe]]*)
* 2010 – *Taking the Long View* (yn 'e blomlêzing *Crimes by Moonlight*)
* 2010 – *Pirate Dave's Haunted Amusement Park* (yn 'e blomlêzing *Death's Excellent Vacation*)
* 2012 – *Pirate Dave and the Captain's Ghost* (yn 'e blomlêzing *An Apple for the Creature*)
* 2015 – *Laura Fleming Collection: Crooked as a Dog's Hind Leg* (ferhalebondel)
** *Gift of the Murderer* 
** *Marley's Ghost* 
** *The Death of Erik the Redneck* 
** *An Unmentionable Crime* 
** *Bible Belt* 
** *Old Dog Days* 
** *Lying-in-the-Road Death* 
### Blomlêzings (redaksje)
* 2007 – *[[Many Bloody Returns]]* (mei Charlaine Harris)
* 2008 – *[[Wolfsbane and Mistletoe]]* (mei Charlaine Harris)
* 2010 – *Death's Excellent Vacation* (mei Charlaine Harris)
* 2011 – *[[Home Improvement: Undead Edition]]* (mei Charlaine Harris)
* 2012 – *An Apple for the Creature* (mei Charlaine Harris)

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Toni L.P. Kelner
Naked City: Tales of Urban Fantasy

***Naked City: Tales of Urban Fantasy*** is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel, gearstald troch de Amerikaanske redaktrise Ellen Datlow. De titel betsjut "Neakene Stêd: Ferhalen fan Urban Fantasy". De bondel omfettet 20 koarte ferhalen fan it fantasysjenre dy't allegearre geane oer tsjoenderij yn 'e hjoeddeistige stêd. De ferhalen binne skreaun troch foaroansteande auteurs as Jim Butcher, Patricia Briggs en Naomi Novik. Alle ferhalen út *Naked City* waarden yn dizze bondel foar it earst publisearre, hoewol't de measten neitiid troch de respektivelike skriuwers op 'e nij útjûn binne yn eigen ferhalebondels. *Naked City: Tales of Urban Fantasy* waard yn 2011 publisearre troch de New&nbsp;Yorkske útjouwerij St. Martin's Griffin.

## Ferhalen
# Jim Butcher, *[[Curses (koart ferhaal)|Curses]]* (ûnderdiel fan *[[The Dresden Files (romansearje)|The Dresden Files]]*)
# Delia Sherman, *How the Pooka Came to New York City* 
# Richard Bowes, *On the Slide* 
# Ellen Kushner, *The Duke of Riverside* 
# Christopher Fowler, *Oblivion by Calvin Klein* 
# Patricia Briggs, *[[Fairy Gifts]]* (ûnderdiel fan 'e ''Mercy Thompson''-rige) 
# Pat Cadigan, *Picking Up the Pieces* 
# Peter S. Beagle, *Underbridge* 
# Naomi Novik, *Priced to Sell* 
# Matthew Kressel, *The Bricks of Gelecek* 
# Kit Reed, *Weston Walks* 
# Lavie Tidhar, *The Projected Girl* 
# Nathan Ballingrud, *The Way Station* 
# Melissa Marr, *Guns for the Dead* 
# John Crowley, *And Go Like This* 
# Holly Black, *Noble Rot* 
# Jeffrey Ford, *Daddy Longlegs of the Evening* 
# Lucius Shepard, *The Skinny Girl* 
# Caitlin R. Kiernan, *The Colliers' Venus (1893)* 
# Elizabeth Bear, *King Pole, Gallows Pole, Bottle Tree*
Sabotaazje

**Sabotaazje** is in opsetlike die mei as doel de posysje fan 'e tsjinstanner of fijân te ferswakjen. Dêrby wurdt besocht troch it tapassen fan behinderings, fersteurings en/of fernielings de besteande oarder skea ta te bringen. De term komt fan it Frânske *sabotage*, dat weromgiet op 'e grutte stakings fan 1886 yn it Waalske yndustrybekken om Luik hinne. Yn dy tiid droegen de arbeiders swiere klompen, mei't sok fuotark ek tsjinne as feilichheidsskuon. Doe't der in heechoprinnend arbeidskonflikt ûntstie (dêr't úteinlik tsientallen wurknimmers de dea by fûnen), smieten de arbeiders in klomp (Frânsk: *sabot*) tusken de rêden fan 'e masines yn 'e fabriken om 'e produksje stil te lizzen en de ynset fan stakingsbrekkers sinleas te meitsjen. In oare útlis fan it wurd is dat Belgyske spoarweiarbeiders by de grutte staking fan 1905 de spoarrails ûntdiene fan 'e keppelplaten dêr't se mei fêstmakke wiene, dy't yn it Frânsk *sabots* hieten.

Yn tiden fan oarloch wurdt de term 'sabotaazje' benammen brûkt om 'e ta skansearring of ferneatiging fan essinsjele fasiliteiten liedende aktiviteiten te omskriuwen fan in yndividu of in groep lju dy't net ûnderdiel útmakket fan it geregelde leger. Yn 'e Nederlânske kontekst giet it dan al rillegau oer de aksjes fan it ferset yn 'e Twadde Wrâldoarloch, dat besocht de doelen en foarsjennings fan 'e nazy-Dútske besettingsmacht te ûndergraven. Ien fan 'e bekendste sabotaazje-aksjes út 'e Twadde Wrâldoarloch wie de swierwettersabotaazje, wêrby't it Noarske ferset de plannen fan 'e nazys om in atoombom te produsearjen sadanich behindere dat dy jierren fertraging oprûnen. By sabotaazje-aksjes kinne behalven fitale fasiliteiten, lykas fabriken, keardammen, publike tsjinsten of opslachplakken foar wichtige foarrieden, ek persoanen it doelwyt wêze dy't in krúsjale rol ferfolje binnen de fijannige organisaasjestruktuer. Troch de partij dêr't de sabotaazje tsjin rjochte is, wurde sokke aksjes yn 'e regel útlein as in foarm fan terrorisme.