open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fulkaankolibry

De **fulkaankolibry** (*Selasphorus flammula*) is in tige lyts fûgeltsje út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). De fûgel tanket syn namme oan syn leefgebiet: de iepen, heechlizzende berchhellingen fan 'e fulkanen yn Midden-Amearika.

## Etymology
*Selasphorus* komt fan it Gryksk en betsjut ljochtdragend (*selas* = glâns en *phoros* = dragend). *Flammula* is it Latynske ferlytsingswurd fan *flamma* (flam), itjinge dus "flamke" betsjut. De Fryske namme fulkaankolibry ferwiist nei it spesifike habitat fan 'e fûgel op 'e toppen fan fulkanysk berchtme.

## Ferskining

De fulkaankolibry wurdt likernôch 7,5 oant 8 sintimeter lang en weaget tusken de 2,5 en 3 gram. Opfallend is dat de kleur fan 'e kiel fan it mantsje ôfhinklik is fan it berchtme dêr't er libbet. Op it Irazú-Turrialba massyf is de kiel pearsread, yn 'e Talamanca-bergen griispears en op 'e Poásfulkaan ljochtread. De rêch is brûnsgrien. It wyfke hat in wite kiel mei lytse donkere plakjes en is fierder skier fan kleur.

## Fersprieding en systematyk
De fûgel is endemysk foar de heechlannen fan Kosta Rika en it westen fan Panama. Se libje op grutte hichten, meastentiids boppe de 2.500 meter, yn iepen gebieten lykas de páramo (heechlângreiden) en strewellen op 'e fulkaanhellingen. Der wurde neffens de kleuren op 'e kiel trije ûndersoarten erkend:

**S. f. flammula*: de fulkanen Irazú en Turrialba.
**S. f. tormentosus*: berchrêch fan Talamanca.
**S. f. simoni*: de fulkanen Poás, Barva en Irazú.

## Ekology
Lykas oare kolibrysoarten yt de it fûgeltsje nektar fan lytse blommen en fange ek lytse ynsekten. Se binne faak te finen by de blommen fan 'e saly (*Salvia*) en beltsjeblommen (*Fuchsia*)). It mantsje ferdigenet syn territoarium fûl tsjin oare kolibrys. It nêst is in lyts bekerke fan plantemateriaal, moas en spinreach, faak leech by de grûn boud om de hurde wyn op de berchtoppen te mijen.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de fulkaankolibry de status net bedrige (*Least Concern*). Hoewol't de populaasje op it stuit as stabyl beskôge wurdt, is de soarte kwetsber om't it leefgebiet lyts en isolearre is op ferskillende bergen. Dêrby is in foardiel dat in grut part fan harren leefgebiet yn nasjonale parken leit.
Readbrune kolibry

De **readbrune kolibry** (*Selasphorus rufus*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). De soarte stiet bekend om syn grutte ôfstannen dy't er trekt en syn fûle, agressive gedrach by syn foerplakken.

## Etymology
De wittenskiplike namme hat de folgjende betsjutting: *Selasphorus* komt út it Gryksk (*selas* = ljocht, glâns en *phoros* = drager), wat "ljochtdragend" betsjut. De spesifike namme *rufus* komt fan it Latyn en betsjut readbrún. De Fryske namme is in streekrjochte oersetting fan 'e Latynske soartenamme en ferwiist nei de dominante kleur fan it mantsje.

## Ferskining

De readbrune kolibry is likernôch 7 oant 9 sintimeter lang. It mantsje is maklik te werkennen oan syn hast folslein readbrune rêch, flanken en sturt en in glânzgjende oranjereade kiel. It komt ek út en troch foar dat mantsjes wat grien op 'e rêch ha, wat it dreech makket om se te ûnderskieden fan 'e nau besibbe Allenkolibry. It wyfke hat in griene rêch mei skier readbrune flanken en lytse streekjes oer de kiel, faak mei in pear oranje fearkes op it midden fan it boarst.

## Fersprieding en systematyk
Dizze kolibry is ien fan 'e meast noardlik briedende kolibrysoarten; se briede fan it noardwesten fan 'e Feriene Steaten oant yn it suden fan Alaska. It binne trekfûgels dy't oerwinterje yn Meksiko. De trektocht, dy't faak tûzenen kilometers beslacht, folget yn 'e maitiid de kustline en yn de neisimmer de Rocky Mountains. De soarte wurdt as monotypysk beskôge.
## Ekology
De readbrune kolibry is bekend om syn agressiviteit; mantsjes ferdigenje blommetunen en foerbakken fûl tsjin oare kolibrys, sels tsjin soarten dy't folle grutter binne. Se ite nektar en lytse ynsekten. Om de lange migraasje út te hâlden, kinne se harren gewicht yn koarte tiid hast ferdûbelje troch fet op te slaan.
## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de readbrune kolibry sûnt 2018 de status hast bedrige (*Near Threatened*). Ut gegevens fan BirdLife en Partners in Flight docht bliken dat de populaasje sûnt 1970 mei 65% ôfnommen is. De wichtichste bedrigingen binne habitatferlies yn sawol de bried- as oerwinteringsgebieden en de gefolgen fan klimaatferoaring, itjinge in fersteuring feroarsaket yn 'e bloei fan blommen oan 'e trekrûtes.
Adolphe Delattre

**Pierre Adolphe Delattre** (of De Lattre) (Tours, 12 febrewaris 1805 – Nice, 3 jannewaris 1854) wie in Frânske ornitolooch. 

Hy ûndernaam ferskate ekspedysjes nei Amearika fan 1831 oant 1851, dêr't er benammen kolibrys bestudearre. Allinnich of mei Jules Bourcier neamde er ferskate soarten. Yn 1839 beneamde er tegearre mei syn kollega René Primevère Lesson sân nije kolibrys, lykas de Swartsturtkolibry (*Metallura phoebe*). De fûgelsoarte *Lophornis delattrei* is nei him neamd. 

Syn broer wie de natuerkundige Henri Delattre (1801–1867).
Kalliopekolibry

De **Kalliopekolibry** (*Selasphorus calliope*) is in tige lyts fûgeltsje út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is de lytste fûgelsoarte dy't yn 'e Feriene Steaten en Kanada briedt.

## Etymology
De wittenskiplike namme hat de folgjende betsjutting. *Selasphorus* komt út it Gryksk (*selas* = ljocht, glâns en *phoros*= drager), wat ljochtdrager betsjut. De spesifike namme *calliope* ferwiist nei Kalliope, de muze fan it heroysk epos út 'e Grykske mytology. De namme betsjut letterlik 'mei in moaie stim', al wurdt de namme hjir fral as earbetoan oan har skientme brûkt. 

## Ferskining

De Kalliopekolibry is mei in lingte fan 7 oant 10 sintimeter en in gewicht fan mar 2 oant 3 gram in dwerch ûnder de fûgels. It mantsje hat lange, smelle, maginta- oant wynreade fearkes op in ljochte kiel, dy't útstutsen wurde kinne by de balts. De rêch is grien en de sturt is relatyf koart. It wyfke hat in griene rêch en in wyteftige ûnderkant mei in ljochte perzikkleurige gloed op 'e flanken.

## Fersprieding en systematyk
De Kalliopekolibry briedt yn 'e berchgebieten fan it westen fan Noard-Amearika, fan Britsk-Kolumbia yn Kanada oant Kalifornje en Utah. It is in trekfûgel dy't yn it suden fan Meksiko oerwinteret. De fûgel briedt fral yn iepen plakken yn 'e dinnebosken en yn wylgestrewellen oan beken op grutte hichten. De soarte is monotypysk. DNA-ûndersyk hat útwiisd dat dizze soarte, nettsjinsteande syn ôfwikende uterlik, nau besibbe is oan 'e oare soarten yn it skaai *Selasphorus*.

## Ekology

De Kalliopekolibry is mar in  hiel lyts fûgeltsje, mar kin yn it rûge klimaat yn 'e bergen goed oerlibje. Se fuorje harrensels mei nektar fan lege planten en fange in soad lytse ynsekten yn 'e loft. Mantsjes ferdigenje harren territoarium fûl troch heech yn 'e loft te klimmen en dan yn in U-foarmige dûk nei ûnderen te sjitten, wêrby't se in skerp lûd meitsje mei harren sturtfearren.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de Kalliopekolibry de status net bedrige (*Least Concern*). Neffens ûndersyk fan Meehan et al. (2018) is der sprake fan in tanimmende trend yn 'e populaasje-oantallen. Mooglike bedrigingen binne habitatferlies yn 'e oerwinteringsgebieten yn Meksiko en de ynfloed fan klimaatferoaring yn 'e briedgebieten.
Gleone ljochtdrager

De **gleone ljochtdrager** (*Selasphorus ardens*) is in tige lyts fûgeltsje út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is in endemyske soarte dy't mar yn in hiel lyts gebiet foarkomt en dêrtroch ien fan 'e meast bedrige kolibrys fan Midden-Amearika is.

## Nammeferklearring
De skaainamme *Selasphorus* komt út it Gryksk (*selas* = glâns en *phoros* = drager) en betsjut ljochtdrager. De spesifike namme *ardens* komt fan it Latyn en betsjut baarnend of gleon. 

## Ferskining
De gleone ljochtdrager is in lytse kolibry fan likernôch 7 sintimeter. It mantsje hat in spektakulêre glânzgjende kiel, rôzeread oant oranjeread fan kleur, dy't yn it sinneljocht hast liket te gloeien. De boppekant is brûnzich-grien en de sturt is foar it meastepart readbrún mei swarte rânen. It wyfke is minder opfallend mei in griene rêch, in ljochtbrune ûnderkant en in wytige kiel mei lytse donkere streekjes.

## Fersprieding en systematyk
De fûgel hat in tige beheind ferspriedingsgebiet en wurdt mar op in pear lokaasjes yn 'e heechlannen fan it westen fan Panama, benammen yn 'e provinsjes Chiriquí en Veraguas (ûnder oare op Cerro Flores). Dêr komme se op hichten tusken de 1.500 en 2.200 meter yn iepen strewelleboskjes en oan 'e rânen fan it berchwâld foar. De soarte is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin erkende ûndersoarten binne.

## Ekology
Oer de ekology fan 'e soarte is noch net alles bekend. Se fiede harren mei nektar fan blommen en lytse ynsekten en wurde faak yn gebieten mei in soad strewellen sjoen, dy't ûntstien binne nei it kapjen of ferbaarnen fan bosk. Se ha nei alle gedachten wol spesifike natuerlike iepen plakken nedich om te oerlibjen.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de gleone ljochtdrager de status bedrige (*Endangered*). It totale leefgebiet is tige lyts. Hoewol't it ferspriedingsgebiet rûsd wurdt op sa'n 3.000 km², beslacht it feitlike leefgebiet neffens rûzing mar 120 oant 280 km². De populaasje is lyts, fragmintearre en wurdt rûsd op mar 2.000 oant 12.000 folwoeksen fûgels, wylst tocht wurdt dat de oantallen fierder ôfnimme. Om't de fûgel seldsum is, wurdt oannommen dat de rûzing earder by it legere oantal leit. De wichtichste bedriging is it ferlies fan habitat troch lânbou, it ferbaarnen fan fegetaasje en mooglik de ynfloed fan klimaatferoaring op 'e spesifike hichten dêr't se libje.
Eliotkolibry

De **Eliotkolibry** (*Selasphorus ellioti*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is ien fan 'e lytste fûgelsoarten fan 'e wrâld.

## Namme
De wittenskiplike soartenamme ferwiist nei de Amerikaanske ornitolooch Daniel Giraud Elliot. De namme fan it skaai, *Selasphorus*, betsjut "ljochtdrager" (Gryksk: *selas* = glâns, *phoros* = drager), wat ferwiist nei de irisearjende fearren.

## Ferskining
De Eliotkolibry is in tige lytse kolibry, dy't mar sa'n 6,5 oant 7 sintimeter lang wurdt. It mantsje hat in opfallende, glânzgjende maginta-rôze kiel wêrfan't de fearkes oan 'e kanten wat útstekke. De boppekant fan it lichem is brûnsgrien en de flanken hawwe in kanielkleurige glâns. It wyfke is minder opfallend; hja hat in wytige kiel mei donkere spikkels en mist de felle kleuren fan it mantsje. De sturt is koart mei rustbrune rânen en wite punten oan 'e bûtenste fearren.

## Fersprieding en systematyk
De Eliotkolibry komt yn 'e heechlannen fan Midden-Amearika foar. Syn ferspriedingsgebiet leit fan it suden fan Meksiko (Chiapas) oer westlik Gûatemala en noardlik El Salvador oant yn Hondoeras. Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *S. e. ellioti*: Súd-Meksiko en Gûatemala.
* *S. e. selasphoroides*: Honduras en El Salvador.

## Ekology
De fûgel libbet yn fochtige oant healfochtige berchbosken, benammen yn gebieten mei dinne- en ikebeammen, op hichten tusken de 1.500 en 2.500-3.500 meter. Se fuorje harren mei nektar fan ferskate blommen en lytse ynsekten. Fanwegen harren lytse formaat kinne se somtiden sûnder erch nektar helje yn it territoarium fan gruttere en agressivere kolibrysoarten.

By de balts set it mantsje de fearkes fan 'e maginta-rôze kiel op om yndruk by it wyfke te meitsjen. It wyfke is ferantwurdlik foar de folsleine soarch fan it nêst. Hja bout in lyts, komfoarmich nêst fan planten, moas en spinreach, faak goed ferstoppe op in tûke tusken de 1 en 4 meter boppe de grûn. Ornaris wurde der twa wite aaikes lein. De piken wurde troch de mem fuorre mei in mingsel fan nektar en lytse ynsekten foar de aaiwiten.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de Eliotkolibry de status net bedrige (*Least Concern*). De soarte wurdt lokaal yn Meksiko as bedrige beskôge troch it ferlies fan habitat troch boskkap en lânbou en oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne.
Ljochtdragers

**Ljochtdragers** (*Selasphorus*) foarmje in skaai út 'e famylje fan 'e kolibrys (*Trochilidae*). It skaai bestiet út njoggen soarten lytse kolibrys dy't yn Noard-Amearika en Midden-Amearika foarkomme.
De fûgels yn dit skaai steane bekend om harren irisearjende (glânzgjende) kielen by de mantsjes en harren lytse bealchjes. In oantal soarten út it noarden binne  trekfûgels dy't oer grutte ôfstannen migrearje. De namme *Selasphorus* komt út it Gryksk en betsjut letterlik "ljochtdrager".

## Taksonomy
It skaai bestiet út njoggen erkende soarten, wêrûnder de eardere soarten út it skaai *Stellula* (Kalliopekolibry) en *Atthis* (Eliotkolibry en Holderkolibry).
Goudsturtkomeet

De **goudsturtkomeet** (*Sappho sparganurus*) is in opfallende fûgel út de famylje fan 'e kolibrys (*Trochilidae*). De soarte is ferneamd om tige lange, glânzgjende sturt fan it mantsje en komt foar yn 'e sintrale en súdlike Andes.
## Etymology
De wittenskiplike namme hat de folgjende betsjutting. It skaai *Sappho* ferwiist nei de ferneamde Grykske dichteresse Sappho fan it eilân Lesbos. De spesifike namme *sparganurus* komt fan 'e Aldgrykske wurden *sparganóō* (σπαργανόω = 'ynwikkelje', 'yn bannen lizze') en *oura* (ουρά = sturt), wat tsjut op 'e lange sturtfearren. Yn it Ketsjûa hjit de fûgel *Q'ori Kenti* (gouden kolibry).

## Ferskining
De goudsturtkomeet is ien fan 'e meast spektakulêre fûgels fan 'e Andes. It mantsje hat in goudgriene kop en boarst, mar falt foaral op troch de tige lange sturt dy't irisearjend goud- oant read glânzget. De rêch is ek readich fan kleur. It wyfke is folle ienfâldiger kleure; hja hat in grienige rêch, in ljochte ûnderkant mei spikkels en in folle koartere sturt sûnder de mjitte fan glâns fan it mantsje.

## Fersprieding en systematyk

De goudsturtkomeet libbet yn 'e heechlizzende dellingen fan 'e Andes yn Bolivia en Argentynje en komt somtiden ek foar yn dielen fan Sily en Perû. It is de iennichste soarte yn skaai *Sappho*. De fûgel wurdt meast fûn op hichten tusken de 1.500 en 4.000 meter yn drûge gebieten mei strewellen, iepen bosk en tunen. Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden:

* *S. s. sparganurus*: komt foar yn it noarden en sintraal Bolivia.
* *S. s. sappho*: komt foar yn súdlik Bolivia en it noarden fan Argentynje.

## Ekology
De fûgel yt nektar fan ferskate blommen, lykas dy fan 'e tabaksbeam en ferskate soarten kaktussen. It binne territoriale fûgels dy't harren fiedselboarnen fûl ferdigenje tsjin oare kolibrys. By de balts brûkt it mantsje syn lange sturt om de oandacht fan it wyfke te lûken troch flugge toeren yn 'e loft te meitsjen.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de goudsturtkomeet de status net bedrige (*Least Concern*). Hoewol't de populaasje net krekt teld is, wurdt der fan útgien dat de oantallen stabyl binne om't de fûgel him ridlik goed oanpasse kin oan feroarings yn it lânskip en sels foarkomt yn tunen.
Goudsturtkometen

De **goudsturtkometen** (*Sappho*) foarmje in skaai fan 'e famylje fan 'e kolibrys (*Trochilidae*). It skaai is monotypysk, wat betsjut dat it mar út ien soarte bestiet: de goudsturtkomeet (*Sappho sparganurus*).

De namme fan it skaai is in earbetoan oan 'e Grykske dichteresse Sappho, dy't yn 'e Aldheid op it eilân Lesbos libbe. De Fryske namme ferwiist nei de opfallende irisearjende gouden glâns fan 'e lange sturtfearren.

De mantsjes fan 'e fûgels yn it skaai ha tige lange, djip foarke sturten mei in opfallende glâns dy't wikselet tusken goud, oranje en fjoerread. De sturtfearren binne sa lang dat se by it fleanen mei wat ynbylding wat wei hawwe fan 'e sturt fan in komeet. De mantsjes hawwe in irisearjende kiel, wylst de wyfkes ienfâldiger kleure binne mei in ljochte, bespikkelde ûnderkant. De wyfkes ha in koartere sturt mar wol mei de irisearjende gouden, oranje en reade kleuren.

Goudsturtkometen komme foar yn de heechlizzende dellingen en berchgebieten fan 'e Andes yn it suden fan Bolivia en it noarden fan Argentynje. Se hâlde fan drûge habitatten mei strewellen en iepen bosk.

## Systematyk
It skaai waard yn 1849 yntrodusearre troch de Dútske biolooch Ludwig Reichenbach. Hoewol't der binnen de soarte twa ûndersoarten erkend wurde, bliuwt it skaai sels beheind ta ien fûgel.
Porsleinhinnen

**Porsleinhinnen** (*Porzana*) is in fûgelskaai út de famylje fan 'e ralfûgels (*Rallidae*). It skaai wurdt yn 3 soarten ûnderferdield. Earder bestie it skaai út folle mear soarten, mar in grut part dêrfan waard om 2015 hinne yn oare skaaien pleatst, ynklusyf it skaai Zapornia.

## Soarten
It skaai telt trije libbene soarten:
* Sorahintsje (*Porzana carolina*), Noard- en Midden-Amearika,
* bûnt reidhintsje of porsleinhin (*Porzana porzana*), Jeraazje en Afrika,
* Australyske porsleinhin (*Porzana fluminea*), Austraalje.
Teapertrallen

**Teapertrallen** of **sompehinnen** (*Zapornia*) foarmje in fûgelskaai út de famylje fan 'e ralfûgels (*Rallidae*). Oarspronklik (yn 1816) waard de skaainamme Zapornia tawiisd oan it lyts reidhintsje (*Zapornia parva*). Yn 'e rin fan 'e 19e iuw waard dizze soarte oerdroegen oan it skaai fan 'e porseleinhinnen (*Porzana*) en waard de namme Zapornia opjûn. Mei de werklassifikaasje fan 'e ralfûgels om 'e wikseling fan 'e 20e/21e iuw waard de skaainamme *[[Zapornia]]* opnij yntrodusearre, foar in grut oantal *Porzana*-soarten.

De Zapornia-sompehintsjes binnen fûgeltsjes fan it eastlik healrûn. Yn Jeropa komme allinnich it lyts reidhintsje en it dwerchreidhintsje foar, mei ek in pear briedpearen yn Nederlân jierliks. Guon fan 'e sompehin-soarten binne sûnt útstoarn: nei har kolonisaasje fan eilannen yn 'e Stille Oseaan ferlearen se har fermogen om te fleanen fanwegen in gebrek oan rôfdieren. Dit die bliken fataal foar har te wêzen by de komst fan Westerse minsken tegearre mei de fauna dy't se mei har brochten.

## Soarten
It skaai telt tsien libbene en fiif ústoarne soarten:
* readbrún sompehintsje (*Zapornia fusca*), SE-Aazje
* Mandarynsompehintsje (*Zapornia paykullii*), Sina
* brún reidhintsje (*Zapornia akool*), SE-Aazje
* swart sompehintsje (*Zapornia flavirostra*), Afrika
* lyts reidhintsje (*Zapornia parva*), Jeraazje
* dwerchreidhintsje (*Zapornia pusilla*), Jeraazje, Afrika, Austraalje
* Sint-Helenasompehintsje (*Zapornia astrictocarpus*) †
* Laysansompehintsje (*Zapornia palmeri*) †
* Sakalavasompehintsje (*Zapornia olivieri*), Madagaskar
* swartsturtsompehintsje (*Zapornia bicolor*), Aazje
* Hawaiisompehintsje (*Zapornia sandwichensis*) †
* Tahitisompehintsje (*Zapornia nigra*) †
* Hendersonsompehintsje (*Zapornia atra*)
* roetbrún sompehintsje (*Zapornia tabuensis*), Austraalje
* Kosraesompehintsje (*Zapornia monasa*) †
Oranjekielljochtdrager

De **oranjekielljochtdrager** of **Allenkolibry** (*Selasphorus sasin*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). De fûgel briedt yn in smelle stripe oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan yn Noard-Amearika.

## Nammeferklearring

De skaainamme *Selasphorus* komt út it Gryksk (*selas* = ljocht, glâns en *phoros* = drager) en betsjut ljochtdrager. De spesifike namme *sasin* komt   út 'e taal fan 'e Yurok-yndianen en betsjut kolibry. De Fryske namme oranjekielljochtdrager ferwiist nei de felle, irisearjende oranjereade kiel fan it mantsje.

## Ferskining
De oranjekielljochtdrager is in lytse kolibry fan sa'n 7,5 oant 9 sintimeter lang. It mantsje hat in felle oranjereade kiel, oranjebrune flanken en in griene rêch. Dat lêste is it wichtichste ferskil mei de nau besibbe readbrune kolibry, dy't meastentiids in folslein brune rêch hat. It wyfke hat in griene rêch en in wytige ûnderkant mei ljochtbrune flanken en in kiel mei lytse rigen spikkels.

## Fersprieding en systematyk
De fûgel briedt fral yn Kalifornje en it uterste suden fan Oregon. Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *S. s. sasin*: briedt yn it noarden en lûkt yn winterdeis nei Sintraal-Meksiko.
* *S. s. sedentarius*: bliuwt it hiele jier troch yn it suden fan Kalifornje en op 'e Channel Islands.

De fûgel libbet yn strûken, tunen en yn bosken tichteby de kust.

## Ekology

Lykas oare soarten yn it skaai binne se tige territoriaal en agressyf by it ferdigenjen fan 'e plakken dêr't se ite. Se drinke nektar en lytse ynsekten. It mantsje makket by de balts in hege dûkflucht yn in slingerbeweging, wêrby't de sturtfearren in karakteristyk, fluitend lûd meitsje.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de oranjekielljochtdrager de status net bedrige (*Least Concern*). De noardlike ûndersoarte hat it sûnt de jierren 1970 dreech hân, wylst de súdlike stânfûgel syn leefgebiet útwreide. Neffens BirdLife wurdt tocht dat de soarte yn oantallen tanimt. De grutste bedrigingen binne it ferlies fan habitat troch stedsútwreiding yn 'e kustgebieten en de gefolgen fan klimaatferoaring op 'e beskikberens fan blommen.
Chiapas

**Chiapas** is in steat yn it súdeasten fan Meksiko. De steat grinzget yn it noarden oan Tabasco, yn it easten oan Gûatemala, yn it suden oan 'e Stille Oseaan en yn it westen oan Oaxaca en Veracruz. Chiapas hat in oerflak fan 73.211 km² en telt 5.543.828 ynwenners (2020). De haadstêd en tagelyk grutste stêd is Tuxtla Gutiérrez, mar de koloniale stêd San Cristóbal de las Casas wurdt sjoen as it kulturele hert.

## Geografy

Chiapas hat in grut ferskaat oan gea en is ryk oan natoer. De Sierra Madre del Sur (Súdlike Sierra Madre) rint parallel oan 'e kust. It leechlân fan 'e Selva Lacandona (Lakandoanyske Wâld) is ien fan 'e grutste tropyske reinwâlden fan Noard-Amearika. De steat is ferneamd om syn wetterrykdom mei grutte rivieren lykas de Grijalva en de Usumacinta. In hichtepunt is de Cañón del Sumidero, in kleau mei piken dy't wol tûzen meter boppe de rivier útstekke. Ek binne der tal fan wetterfallen, lykas de turkwaze Cascadas de Agua Azul (Wetterfallen fan it Blauwe Wetter).
## Skiednis
Eartiids wie Chiapas in sintrum fan 'e Maya-beskaving en de ruïnestêd Palenque is dêr it meast ferneamde foarbyld fan. Yn 'e koloniale tiid foel Chiapas net fuort ûnder Meksiko, mar ûnder it Keninkryk Gûatemala. Op 14 septimber 1824 keas Chiapas formeel foar de oansluting by Meksiko nei in tiid fan ûnwissens en ûnôfhinklikens dy't op 'e fal fan it Meksikaanske Keizerryk yn 1823 folge. Yn 1994 helle Chiapas it wrâldnijs troch de opstân fan it Zapatistysk Nasjonaal Befrijingsleger (EZLN), in loftse wapene revolúsjonêre beweging dy't opkaam foar de lânseigen befolking. 

## Bestjoerlike yndieling
Chiapas is ferdield yn 124 gemeenten (*municipios*). De steat hat in grut tal lytse gemeenten dy't ferspraat lizze yn 'e bergen en it reinwâld. De politike macht sit yn Tuxtla Gutiérrez, mar guon gebieten binne autonoom en wurde troch de Zapatistas as de saneamde 'Caracoles' bestjoerd. De steat wurdt bestjoerd troch in gûverneur, dy't foar seis jier keazen wurdt.

## Befolking

Chiapas hat ien fan 'e heechste persintaazjes lânseigen befolking fan Meksiko. In grut part fan 'e ynwenners stammet streekrjocht fan 'e Maya's ôf, benammen de folken fan 'e Tsotsyl en Tseltal. Dy groepen hâlde harren eigen talen, dracht en tradysjes yn eare. In bekend plak is San Juan Chamula, dêr't it leauwe in unike miks is fan it katolisisme en âlde Maya-rituelen.

## Toerisme
Toerisme is in wichtige boarne fan ynkomsten foar de steat. De kombinaasje fan koloniale skiednis, Maya-kultuer en ekotoerisme lûkt besikers út de hiele wrâld. San Cristóbal de las Casas is populêr om syn klinkerstrjitsjes en merken mei kleurryk weve tekstyl. Foar leafhawwers fan archeology binne Palenque, Yaxchilán en Bonampak essinsjele lokaasjes.

De natoer biedt mooglikheden foar boattochten troch de Sumidero-kleau en in besite oan 'e marren fan Montebello, dy't bekend steane om harren wikseljende kleuren blau en grien.
Colima

**Colima** is ien fan 'e lytste steaten fan Meksiko. De steat leit oan 'e sintrale westkust oan 'e Stille Oseaan en grinzget yn it noarden en easten oan Jalisco en yn it suden oan Michoacán. Nettsjinsteande it lytse oerflak is de steat fan grut ekonomysk belang. De haadstêd is Colima, mar de havenstêd Manzanillo is de grutste stêd.

## Skiednis
Foar de Spaanske oerwinning waard de regio bewenne troch ferskate lânseigen folken dy't ûnder it keninkryk Coliman foelen. De namme 'Colima' komt út it Nahuatl en betsjut 'plak dêr't de âlde god hearsket'. Yn 1523 stifte de Spaanske konkwistador Gonzalo de Sandoval de stêd Colima. Yn 'e koloniale tiid wie de regio ferneamd om syn produksje fan kakao en kokosnuten. Nei de Meksikaanske Unôfhinklikheidsoarloch krige Colima op 9 desimber 1856 de status fan in selsstannige steat.

## Geografy en geology

It lânskip fan Colima wurdt behearske troch twa grutte fulkanen op 'e grins mei Jalisco: de Volcán de Colima (ek wol *Volcán de Fuego* neamd), ien fan 'e meast aktive fulkanen fan Meksiko, en de sliepende fulkaan Nevado de Colima. It klimaat yn 'e steat is tropysk oan 'e kust en yn 'e bergen koeler. Ta de steat hearre ek de Revillagigedo-eilannen, dy't sa'n 800 kilometer út de kust yn 'e oseaan lizze en op 'e Wrâlderfgoedlist fan UNESCO steane.

De steat leit flakby de Middenamerikaanske troch, dêr't de Riveraplaat en de Kokosplaat ûnder de Noardamerikaanske plaat skowe (subduksje). Dy beweging soarget yn it gebiet foar in soad spanning dy't geregeldwei frijkomt yn 'e foarm fan ierdskoddings. Swiere ierdskoddings wiene dêr yn 1932 (8.2 op 'e Skaal fan Richter), 1995 (8.0) tichteby Manzanillo mei as gefolch in lytse tsûnamy, 2003 (7.6) dy't benammen de stêd Colima trof en 2022 (7.6-7.7) dy't yn 'e hiele steat te fielen wie.  

## Bestjoerlike yndieling
Colima is ferdield yn 10 gemeenten (*municipios*). De ekonomy fan 'e steat driuwt op 'e haven fan Manzanillo, de wichtichste hannelspoarte fan Meksiko oan 'e Stille Oseaan foar fracht út Aazje. Dêrnjonken is de lânbou (sitroenen, bananen en kofje) in wichtige pylder fan 'e lokale wolfeart.

## Befolking
Mei minder as in miljoen ynwenners is Colima ien fan 'e steaten mei it lytste tal bewenners, mar de befolkingstichtens is relatyf heech fanwegen it lytse oerflak. De measte ynwenners binne fan mestysk komôf. 

## Toerisme

Toerisme rjochtet him foaral op 'e strannen fan Manzanillo. Foar leafhawwers fan kultuer en skiednis is it "Magyske Doarp" (*Pueblo Mágico*) Comala in wichtige attraksje, ferneamd om syn wite huzen mei reade dakken. De regio is ek populêr by ekotoeristen dy't de fulkanen besykje of nei de Revillagigedo-eilannen wolle fanwegen de floara en fauna.
Flaggesturtkolibry

De **flaggesturtkolibry** (*Discosura longicaudus*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). De soarte falt foaral op troch de twa spektakulêre sturtfearren fan it mantsje, dy't einigje yn "flachjes".

## Namme
De wittenskiplike soartenamme *longicaudus* komt út it Latyn en betsjut "langsturt" (*longus* = lang, *cauda* = sturt). De namme fan it skaai, *Discosura*, ferwiist ek nei de foarm fan de sturtfearren (Gryksk: *diskos* = skiif, *oura* = sturt), al ha de measte soarten fan it skaai in puntige sturt. 

## Ferskining
De flaggesturtkolibry is in lytse kolibry mei in lichemslingte fan likernôch 10 sintimeter (ynklusyf de lange sturtfearren fan it mantsje). It mantsje hat in glânzgjend grien fearrekleed mei in koperkleurige glâns op 'e krún en de kiel. Syn meast opfallende skaaimerk is de djip foarke sturt, wêrfan de bûtenste fearren tige lang binne en spatelfoarmich einigje.

It wyfke is wat lytsers as it mantsje en mist de lange sturtfearren. Hja hat in griene boppekant en in witige kiel mei donkere spikkels. De sturt fan it wyfke is koart en hat wite punten oan 'e einen. Beide skaaien ha in ljochte bân oer de stút.

## Fersprieding en systematyk
De flaggesturtkolibry komt foar yn 'e tropyske leechlannen fan it noardeasten fan Súd-Amearika. Syn ferspriedingsgebiet omfiemet Suriname, Guyana en Frânsk-Guyana en it noarden fan Brazylje (benammen it Amazônebekken). Dielen fan súdlik Fenezuëla en it uterste easten fan Kolombia.
Der wurde binnen dizze soarte gjin ûndersoarten erkend (monotypysk).

## Ekology
De fûgel libbet benammen yn 'e boppeste lagen fan it reinwâld en oan 'e rânen fan fochtige bosken. Se wurde ek wol sjoen yn iepen boskgebieten en yn tunen. De flaggesturtkolibry yt nektar fan bloeiende beammen en strûken en fangt dêrnjonken lytse ynsekten yn 'e loft foar de nedige aaiwiten. Troch harren lytse formaat en de manier fan fleanen lykje se somtiden mear op in grutte bij of in mot as op in fûgel. Krekt as oare kolibrys binne se tige beweeglik en kinne se yn 'e loft stilhingje wylst se nektar drinke.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de flaggesturtkolibry de status net bedrige (*Least Concern*). Hoewol't it ferspriedingsgebiet grut is, wurdt de populaasje lokaal bedrige troch it ferlies fan habitat troch it ûntboskjen. De fûgel komt net algemien foar en se wurde selden sjoen. Der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme.
Michoacán de Ocampo

**Michoacán de Ocampo**, ornaris koartwei **Michoacán** neamd, is in steat yn it sintrale westen fan Meksiko. De steat leit oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan en grinzget oan 'e steaten Colima, Jalisco, Guanajuato, Querétaro, Meksiko en Guerrero. De haadstêd en grutste stêd is Morelia en de steat brûkt yn toeristyske promoasje de slogan "El alma de México" (de siel fan Meksiko) fanwegen de rike lânseigen kultuer en tradysjes.

## Skiednis
Foar de komst fan 'e Spanjerts wie de regio it hert fan it machtige Purépecha-ryk, dat sels troch de Azteken nea ferslein waard nettsjinsteande ferskate oarloggen. De namme 'Michoacán' komt út it Nahuatl en betsjut 'plak fan 'e fiskers'. Yn 'e koloniale tiid waard de regio in wichtich religieus en edukatyf sintrum. De tafoeging 'de Ocampo' is in earbetoan oan 'e politikus Melchor Ocampo (1814-1861), dy't yn 'e steat berne waard. Michoacán spile in krúsjale rol yn 'e Meksikaanske Unôfhinklikheidsoarloch; Morelia is de bertestêd fan frijheidsstrider José María Morelos. De stêd hjitte oarspronklik Valladolid. Yn 1828 waard de namme feroare nei Morelia ta eare fan Morelos.

## Geografy en natuer

It lânskip fan Michoacán is tige fariearre, fan 'e rûge kustline oant de hege piken fan 'e Eje Volcánico Transversal. In ferneamd geologysk ferskynsel is de Paricutín, in fulkaan dy't yn 1943 ynienen yn in maïsfjild ûntstie. De fulkaan groeide yn in pear jier tiid ta in fulkaan fan mear as 400 meter.

Yn 'e steat leit it biosfearreservaat fan de monarchflinter. Alle jierren migrearje miljoenen monarchflinters út Kanada en de Feriene Steaten nei de bosken fan it reservaat yn it easten fan 'e steat om dêr te oerwinterjen. It reservaat stiet op 'e wrâlderfgoedlist fan UNESCO.

## Bestjoerlike yndieling
Michoacán is ferdield yn 113 gemeenten (*municipios*). De ekonomy is sterk ôfhinklik fan 'e lânbou. De steat is de grutste avokadoprodusearjende regio yn Meksiko en Meksiko is de grutste produsint yn 'e wrâld. Ek de haven fan Lázaro Cárdenas is fan grut strategysk belang foar de ynternasjonale hannel.

## Kultuer en toerisme

Michoacán hat in libbene lânseigen kultuer. De fiering fan 'e Dei fan de Deaden (*Día de Muertos*) op 'e mar fan Pátzcuaro en it eilân Janitzio is oer de hiele wrâld ferneamd. De haadstêd Morelia is ferneamd om it koloniale sintrum fan rôze fulkanysk stien, dat ek UNESCO-wrâlderfgoed is.

De lokale keuken mei gerjochten as *carnitas* en *uchepos* wurdt as ien fan 'e boarnen foar de tradisjonele Meksikaanske gastronomy beskôge. Yn 2010 waard tradisjonele Meksikaanske keuken (mei in sterke basis yn Michoacán) UNESCO-erfgoed. Fierders is de steat bekend om ambachten lykas it koperwurk fan Santa Clara del Cobre en de gitaren fan Paracho.
Koperen triedkolibry

De **koperen triedkolibry** (*Discosura letitiae*) is in tige mystearieuze fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*).  De soarte is ien fan 'e grutste riedsels út de fûgelkunde.

## Namme
De wittenskiplike soartenamme *letitiae* is in earbetoan oan Letitia Gould, de dochter fan 'e ferneamde Britske ornitolooch en biolooch John Gould. It skaai *Discosura* ferwiist nei de spatelfoarmige úteinen fan 'e sturtfearren by it mantsje.

## Ferskining
De koperen triedkolibry is in lytse kolibry dy't nau besibbe is oan de flaggesturtkolibry (*D. longicaudus*). It mantsje hat in glânzgjend brûnsgrien fearrekleed mei in opfallend griene krún en kiel. De rêch is koperbrún fan kleur. In hiel dúdlik skaaimerk is de brede wite bân, dy't oer de ûnderkant fan 'e rêch krekt boppe de sturt rint. De sturt is donkerpears-brún en djip foarke wêrfan't de bûtenste fearren triedeftige skachten ha en lang binne. It wyfke is nea wittenskiplik beskreaun, mar der wurdt oannommen dat hja gjin lange sturtfearren hat en de felle koperkleur mist.

## Fersprieding en systematyk
Dizze soarte is allinnich bekend fan twa mantsjes dy't yn 1852 sammele binne yn Bolivia. De krekte lokaasje fan harren fynst is lykwols nea hielendal dúdlik wurden, wat laat hat ta spekulaasje oer it krekte ferspriedingsgebiet. Guon saakkundigen tinke dat de fûgels mooglik út 'e regio fan 'e Yungas yn it noarden fan Bolivia kamen (de Yungas is in subtropyske boskregio op 'e eastlike hellingen fan it Andesberchtme).

In hiel skoft wie der twifel of de koperen triedkolibry wol in aparte soarte wie of mooglik in hybride tusken twa oare kolibrysoarten. Genetysk ûndersyk en detaillearre stúdzjes fan 'e fearren hawwe lykwols oantoand dat it yndie om in aparte soarte giet.

## Ekology
Oer it gedrach, it brieden en it spesifike habitat fan 'e koperen triedkolibry is neat bekend. Der wurdt fan útgien dat harren libbenswize ferlykber is mei dy fan oare triedkolibrys, dy't benammen yn de boppeste lagen fan tropyske bosken libje en nektar en lytse ynsekten ite.

## Status en bedrigingen
De fûgel is sûnt de 19e iuw net mear mei wissichheid sjoen yn it wyld. Hoewol't guon ornitologen tinke dat de soarte útstoarn is, is it mooglik dat der noch lytse populaasjes libje yn ûntagonklike dielen fan 'e Boliviaanske of Peruaanske Andes. Spesifike ekspedysjes nei de soarte hawwe oant no ta neat opsmiten. Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de kopertriedkolibry de status *Data Deficient* (Brek oan gegevens).
Griene triedkolibry

De **griene triedkolibry** (*Discosura conversii*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is in lytse kolibry dy't foaral opfalt troch de lange, smelle sturt fan it mantsje.

## Namme
De wittenskiplike soartenamme *conversii* is in ferneaming nei de Frânske natuerûndersiker Convers, dy't yn 'e 19e iuw de earste eksimplaren yn Kolombia ûntduts. It skaai *Discosura* ferwiist nei de bysûndere sturtfoarmen dy't yn it skaai foarkomme.

## Ferskining

De griene triedkolibry is in lytse soarte. It mantsje wurdt ynklusyf de sturt likernôch 10 sintimeter lang en it wyfke likernôch 7 sintimeter.. It mantsje is hast hielendal glânzgjend grien. Hy hat in koarte, rjochte swarte snaffel. De sturt is djip foarke en de bûtenste fearren binne tige lang en triedeftich. In wichtich skaaimerk is de smelle wite bân oer de stút.

It wyfke hat in koarte, donkere sturt mei wite punten. Hja is boppe grien, mar hat in opfallende brede wite snorstreek en in swarte kiel mei wite spikkels. Ek it wyfke hat de wite bân oer de stút.

## Fersprieding en systematyk
De griene triedkolibry komt foar yn 'e fochtige tropyske bosken fan Midden- en Súd-Amearika. It ferspriedingsgebiet rint fan Kosta Rika en Panama oant de Pasifyske kustregio fan Kolombia en Ekwador. De soarte libbet benammen yn 'e hegere dielen fan it reinwâld en oan 'e rânen fan it bosk, op hichten tusken de 700 en 1.400 meter boppe de seespegel.

## Ekology
Dizze kolibry yt nektar fan ferskate bloeiende beammen en strûken, lykas dy út de skaaien *Inga* en *Calliandra*. Se wurde faak sjoen wylst se stilhingje foar de blommen yn 'e boppeste lagen fan it bosk. Dêrnjonken fangt de soarte lytse ynsekten yn 'e loft. Troch harren lytse formaat en rappe manier fan fleanen kinne se somtiden foar grutte ynsekten oansjoen wurde.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de griene triedkolibry de status net bedrige (*Least Concern*). Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e soarte tebekrinne troch it ûntboskjen yn syn ferspriedingsgebiet.
Túftriedkolibry

De **túftriedkolibry** of **toeftriedkolibry** (*Discosura popelairii*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). Dizze soarte is ferneamd om syn opfallende túf en syn lange, tinne sturt fan it mantsje.

## Namme
De wittenskiplike soartenamme *popelairii* is in earbetoan oan 'e Belgyske natuerûndersiker en ûntdekkingsreizger Jean-Baptiste Popelaire de Terloo, dy't yn 'e 19e iuw ferskate nije fûgelsoarten yn Súd-Amearika sammele. De Fryske namme ferwiist nei de opfallende túf op 'e kop en de triedeftige sturtfearren fan 'e mantsjes yn it skaai . 

## Ferskining

De túftriedkolibry is in tige lytse kolibry. It mantsje wurdt ynklusyf de sturt sa'n 10 oant 11 sintimeter lang en it wyfke sa'n 7 oant 8 sintimeter. It mantsje hat in briljantgriene krún en kiel. Hy hat lange, smelle túffearkes op de kop, dy't faak wat oerein steane. De rêch is donkergrien mei in koperkleurige glâns, en lykas by oare soarten yn it skaai rint der in dúdlike wite bân oer de stút. De sturt is djip foarke en bestiet út hiele tinne, triedeftige fearren dy't yn in punt einigje.

It wyfke hat gjin túf en in koartere sturt. Hja hat in griene boppekant, in wytige ûnderkant mei donkere spikkels en in opfallende wite streek ûnder it each.

## Fersprieding en systematyk
De túftriedkolibry komt oan 'e eastkant fan it Andes-berchtme yn Súd-Amearika foar. Syn ferspriedingsgebiet rint fan it easten fan Kolombia en Ekwador oant it easten fan Perû en it noardwesten fan Bolivia.

De fûgel libbet yn de fochtige tropyske en subtropyske bosken op 'e hellingen fan 'e Andes, meastentiids op hichten tusken de 500 en 1.500 meter.

## Ekology
De soarte libbet yn 'e beamtoppen, dêr't se nektar helje út de blommen fan beammen lykas de *Inga*. Se fleane mei in hiele rappe, ynsekt-eftige beweging. Lykas  oare kolibrys fange se ek lytse ynsekten foar harren dieet. It nêst wurdt faak boud op in hege tûke, goed ferstoppe tusken moas en koarstmoas.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de túftriedkolibry de status net bedrige (*Least Concern*). Oannommen wurdt dat de populaasje te lijen hat fan 'e bedrigingen fan syn habitat troch it ûntboskjen en de mynbou en dat de oantallen ôfnimme.
Jules Bourcier

**Jules Bourcier** (Cuisery, 20 febrewaris 1797 - Parys, 9 maart 1873) wie in Frânske ornitolooch spesjalisearre yn kolibrys. Hy beskreau 45 nije kolibrysoarten, bygelyks de *[[Loddigesia mirabilis]]*. Dêrneist beskreau her mei Adolphe Delattre as mei-auteur 11 soarten en yn ‘e mande mei Étienne Mulsant 17 soarten

Hy wie boargemaster fan Millery, Rhône fan 1832 oant 1837, en ek ambassadeur fan Frankryk yn Ekwador fan 1849 oant 1850. Yn 1857 waard er korrespondearjend lid fan de *Societe linnéenne de Lyon*.

In Súd-Amerikaanske slangesoarte, *[[Saphenophis|Saphenophis boursieri]]*, waard yn 1867 nei him ferneamd troch Giorgio Jan. It weakdieregeslacht *Bourciera* waard nei him ferneamd, basearre op eksimplaren dy't er sammele foar Louis Pfeiffer.

## Publikaasjes
**Descriptions de nouvelles espèces d'oiseaux-mouches*, 1839 (mei Étienne Mulsant & Jules Verreaux).
**Collection typique d'oiseaux mouches (Trochilidés)*, postúm 1874.
Swartbúktriedkolibry

De **swartbúktriedkolibry** (*Discosura langsdorffi*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is in lytse kolibry dy't fral yn 'e boppeste lagen fan it tropysk reinwâld yn Súd-Amearika libbet.

## Namme
De wittenskiplike soartenamme *langsdorffi* is in earbetoan oan 'e Dútsk-Russyske natuerûndersiker en ûntdekkingsreizger Georg Heinrich von Langsdorff, dy't yn 'e iere 19e iuw grutte ekspedysjes yn Brazylje late. De Fryske namme ferwiist nei de donkere, hast swarte búk dy't karakteristyk is foar it mantsje.

## Ferskining
De swartbúktriedkolibry hat in totale lingte fan sa'n 12 oant 13,5 sintimeter, wêrfan de sturt it grutste part útmakket. De kiel, it boarst en de búk binne sa donker dat se hast swart lykje (inkeld mei in hiel djippe griene of brûnzen glâns by in goede ljochtfal). Op 'e flanken binne opfallende wite plakken. De sturt is djip foarke mei lange, tinne en pearsbrune triedfearren, dy't yn in punt einigje. Lykas oare soarten yn it skaai hat er in wite bân oer de stút.

It wyfke is lytser (sa'n 7,5 sm) en hat gjin lange sturt. Hja hat in griene boppekant, in swart kin en in bûnt boarst mei dêrûnder in brede swarte bân. De búk is bûnt mei wite flanken. Ek it wyfke hat de karakteristike wite bân oer de stút.

## Fersprieding en systematyk
De swartbúktriedkolibry hat twa aparte ferspriedingsgebieten yn Súd-Amearika. Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *D. l. langsdorffi*: East-Brazylje (de kustregio fan Bahia oant Rio de Janeiro).
* *D. l. melanosternon*: It westlik Amazônebekken (súdeast-Kolombia, east-Ekwador, east-Perû, noard-Bolivia en west-Brazylje).

Guon ûndersikers hawwe suggerearre dat de westlike ûndersoarte *melanosternon* mooglik in aparte soarte foarmje kin, mar dat wurdt yn 'e measte taksonomyske oersichten noch net algemien akseptearre.

De soarte libbet yn fochtige tropyske leechlânbosken, faak yn 'e beamtoppen op hichten oant 700 meter boppe de seespegel.

## Ekology
Dizze kolibry yt nektar fan bloeiende beammen en strûken, benammen út de famyljes *Fabaceae* en *Bombacaceae*. Se fange ek lytse ynsekten yn 'e loft. Troch harren lytse formaat en rappe, skommeljende flecht lykje se faak op grutte bijen of motten as se fan blom nei blom geane.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de swartbúktriedkolibry de status net bedrige (*Least Concern*). Hoewol't de populaasje yn it Amazônegebiet stabyl liket, wurdt de populaasje oan de kust fan Brazylje (de Mata Atlântica) bedrige troch habitatferlies en fersnippering fan it bosk.
Triedkolibrys

De **triedkolibry** (*Discosura*) is in skaai út 'e famylje fan 'e kolibrys (*Trochilidae*). De typesoarte fan it skaai is de flaggesturtkolibry (*Discosura longicaudus*), dy't yn 1850 troch Charles Lucien Bonaparte oanwiisd waard as de basis foar de beskriuwing fan it skaai. De fûgels komme foar yn 'e tropyske bosken fan Súd-Amearika.

De mantsjes hawwe sterk ferlinge bûtenste sturtfearren, dy't by guon soarten tige tin en triedeftich binne en by oare soarten yn spatelfoarmige úteinen einigje. It binne lytse, beweechlike fûgels dy't fral yn 'e boppeste lagen fan it reinwâld foarkomme. Wyfkes binne folle minder opfallend en hawwe in koartere sturt, mar by de measte soarten hawwe sawol mantsjes as wyfkes in karakteristike wite bân oer de stút.
## Ekology
De fûgels út it skaai *Discosura* fiede harren mei nektar fan bloeiende beammen en strûken. Troch harren lytse formaat en rappe manier fan fleanen lykje se somtiden mear op grutte ynsekten as op fûgels. Se fange ek lytse, fleanende ynsekten yn 'e loft foar de aaiwiten. Se wurde faak sjoen oan rânen fan it bosk of yn iepen plakken yn it wâld dêr't in soad blommen binne.

## Taksonomy
It skaai omfettet fiif erkende soarten. 

De taksonomy fan 'e groep is yn it ferline ferskate kearen oanpast; fjouwer fan de fiif soarten (behalven de typesoarte) waarden earder faak ûnder it skaai *Popelairia* pleatst. Tsjintwurdich wurde se op basis fan genetysk en morfologysk ûndersyk allegear by de triedkolibrys (*Discosura*) rekkenearre.
Guanajuato (steat)

**Guanajuato** is in steat yn it sintrale diel fan Meksiko. De steat leit yn 'e regio El Bajío en grinzget yn it noarden oan San Luis Potosí, yn it easten oan Querétaro, yn it suden oan Michoacán en yn it westen oan Jalisco. Mei in oerflak fan 30.608 km² is it mei 6.166.934 ynwenners (2020) ien fan 'e meast tichtbefolke steaten fan it lân. De haadstêd is de histoaryske stêd Guanajuato, mar de grutste stêd is it yndustriële León.
## Skiednis
Foar de komst fan 'e Spanjerts waard it gebiet bewenne troch de Chichimeken en de Purépecha. Yn 'e koloniale tiid waard Guanajuato ien fan 'e rykste regio's fan Nij-Spanje troch de ûntdekking fan grutte sulverfoarrieden yn 'e 16e iuw. De steat spile in krúsjale rol yn 'e Meksikaanske Unôfhinklikheidsoarloch; yn it plakje Dolores (no Dolores Hidalgo) rôp de pryster Miguel Hidalgo yn 1810 op ta de opstân tsjin Spanje (de *Grito de Dolores*). Guanajuato waard op 20 desimber 1823 offisjeel in frije steat fan Meksiko.

## Geografy

It lânskip fan Guanajuato is in miks fan rûge berchtmen en fruchtbere dellingen. It noarden en easten wurde behearske troch de berchketens fan 'e Sierra Madre Oriental en de Sierra Gorda. De sintrale flakten, de Bajío, steane bekend as de "nôtskuorre fan Meksiko" fanwegen de intensive lânbou. Wichtige rivieren binne de Lerma en de Turbio. It klimaat fariëarret fan semy-aride yn it noarden oant tuskenbeide en fochtich yn 'e dellingen.

## Bestjoerlike yndieling
Guanajuato is ûnderferdield yn 46 gemeenten. De wichtichste ekonomyske- en befolkingssintra binne de haadstêd Guanajuato, ferneamd om syn tunnels, sulverminen en koloniale arsjitektuer, León, it ekonomyske hert fan de steat, San Miguel de Allende, in wrâlderfgoedstêd dy't populêr is by keunstners en bûtenlânske toeristen en Celaya en Irapuato, wichtige sintra foar de auto-yndustry en lânbouferwurking. 

## Befolking

De befolking bestiet foar it grutste part út Mestizen. Guanajuato hat in rike kulturele tradysje dy't sterk beynfloede is troch it Spaanske ferline. In bekend fenomeen yn 'e haadstêd binne de *Callejoneadas*, kuierjende muzykgroepen dy't troch de smelle steechjes fan 'e stêd rinne. De steat hat ek in grutte diaspora yn 'e Feriene Steaten, wat fan grutte ynfloed is op 'e lokale ekonomy mei't de emigrearre minsken jild stjoere.

## Toerisme

* De stêd Guanajuato is UNESCO Wrâlderfgoed en stiet bekend om de likernôch 9 km lange tunnels, dy't oarspronklik oanlein binne foar de minen en de wetterôfier en no brûkt wurde as ûndergrûnsk netwurk foar ferkear, it Teatro Juárez en it Museo de las Momias (mummymuseum).
* San Miguel de Allende hat in koloniale sfear en is bekend om de neogoatyske tsjerke.
* It Festival Internacional Cervantino is ien fan 'e wichtichste kulturele festivals fan Súd-Amearika en wurdt alle jierren yn oktober holden.
* De Sulverrûte giet by âlde minen lykas de Mina de Valenciana lâns
* Op 'e berch Cerro del Cubilete, it geografyske sintrum fan Meksiko, stiet in ûnbidich byld fan Kristus-Kening (Cristo Rey)

## Keppeling om utens
Visit Guanajuato.
Guerrero (steat)

**Guerrero** is in steat yn it suden fan Meksiko oan 'e Stille Oseaan. De steat grinzget yn it noardwesten oan Michoacán, yn it noarden oan Meksiko en Morelos, yn it noardeasten oan Puebla en yn it easten oan 'e steat Oaxaca. Mei in oerflak fan 63.596 km² is it in middelgrutte Meksikaanske steat. De haadstêd is Chilpancingo de los Bravo, mar de grutste en meast bekende stêd is de havenstêd Acapulco de Juárez.
## Skiednis
Foar de koloniale tiid waard it gebiet bewenne troch ferskate folken, wêrûnder de Me'phaa en de Tlapaneken. De steat is ferneamd nei Vicente Guerrero, ien fan 'e wichtichste lieders yn 'e Meksikaanske Unôfhinklikheidsoarloch en de twadde presidint fan Meksiko. Yn 1813 waard yn Chilpancingo it earste Meksikaanske kongres hâlden, dêr't de earste ûnôfhinklikheidsferklearring ûndertekene waard. De steat Guerrero waard offisjeel oprjochte op 27 oktober 1849 út dielen fan 'e steaten Meksiko, Puebla en Michoacán.
## Geografy

It lânskip fan Guerrero is tige rûch en bergeftich. In grut part fan 'e steat wurdt ynnommen troch de Sierra Madre del Sur, dy't de kuststripe skiedt fan it binnenlân. Yn it noarden leit de delling fan 'e rivier de Balsas, ien fan 'e wichtichste rivieren fan it lân. De kustkrite, de Costa Grande en de Costa Chica, hat in tropysk klimaat mei strannen en lagunes.
## Bestjoerlike yndieling
Guerrero is ûnderferdield yn 85 gemeenten. De wichtichste ekonomyske en befolkingssintra binne Acapulco, in toeristysk sintrum mei in wichtige haven en
Chilpancingo de los Bravo, it bestjoerlike en politike hert fan 'e steat. 

## Befolking
De befolking is in mingsel fan Mestizen en in grut oantal lânseigen groepen, lykas de Nahua, Mixteken en Amuzgo's. Guerrero hat ek ien fan 'e grutste Afro-Meksikaanske mienskippen fan it lân, fral yn 'e regio Costa Chica. De steat is kultureel ryk mei dûnsen lykas de *Danza de los Tlacololeros* en in lange tradysje fan ambachtswurk, lykas it lakwurk fan Olinalá.

## Toerisme

* De Trijehoek fan de Sinne (Triángulo del Sol) is in toeristysk gebiet dêr't Acapulco, Taxco en Ixtapa-Zihuatanejo lizze.
* By La Quebrada yn Acapulco dûke minsken fan 35 m hichte de see yn.
* Taxco de Alarcón is in "Pueblo Mágico" (Magysk plak) en bekend om syn sulverkeunst en koloniale strjitsjes.
* Zihuatanejo en Ixtapa binne populêre fakânsjeplakken oan 'e kust.
* Yn Iguala de la Independencia waard de earste Meksikaanske flagge makke.
* De Grutas de Cacahuamilpa foarmje ien fan 'e grutste grottesystemen fan 'e wrâld.

## Keppeling om utens
Visit Guerrero.