open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sword and sorcery

**Sword and sorcery** (Ingelsk foar "swurd en tsjoenderij"), gauris ôfkoarte ta **S&S**, is in subsjenre fan 'e fantasy, dat karakterisearre wurdt troch swurdfjochtsjende helden yn spannende en gewelddiedige aventoeren. Der komt ek tsjoenderij of magy yn foar, en faak binne der ek eleminten fan romantyk en it boppenatuerlike; sa moat de held faak in tsjeppe prinsesse of in oare jonkfrou yn need rêde en nimt er it op tsjin ien of mear meunsters. Oars as by hege fantasy lizze de ferhalen, hoewol't dy net minder dramatysk binne, har dochs mear ta op persoanlike wrakselings as wrâldbedriigjende saken. Ek komme yn sword and sorcery gjin fêste soarten mytyske wêzens foar, lykas elven, dwergen, draken en eardsken, dy't yn hege fantasy wol in rol spylje. Sword and sorcery oerlapet frijwat mei in oar fantasysubsjenre, heldhaftige fantasy. 

De term 'sword and sorcery' waard yn 1961 betocht troch de fierde Amerikaanske skriuwer Fritz Leiber, doe't syn Britske kollega Michael Moorcock yn it fanzine *Amra* oprôp ta it betinken fan in namme foar it soarte fantasy-aventoereferhaal dat fan 1929 ôf skreaun wie troch Robert E. Howard, de geastlike heit fan it ferneamde personaazje Conan de Barbaar.

Foarbylden fan sword and sorcery-literatuer binne dan yn it foarste plak ek de koarte ferhalen fan Howard oer Conan de Barbaar (begjinnend yn 1932) en Kull fan Atlantis (begjinnend yn 1929). Oare foarbylden binne de ferhalen oer Jirel fan Joiry fan C.L. Moore, begjinnend yn 1934, de rige *[[Fafhrd and the Gray Mouser]]* fan Fritz Leiber, begjinnend yn 1939, de *[[Elric]]*-syklus fan Michael Moorcock, begjinnend yn 1961, de *[[Kane (fantasyromansearje)|Kane]]*-romansearje fan Karl Edward Wagner, begjinnend yn 1970, en de *[[Return of Nevèrÿon]]*-syklus fan Samuel R. Delany, dy't publisearre waard fan 1979 oant 1987. 

De earste ferhalebondel fan it subsjenre wie *[[Swords and Sorcery (ferhalebondel)|Swords and Sorcery]]*, dy't yn 1963 útkaam ûnder redaksje fan L. Sprague de Camp. Nei't sword and sorcery yn 'e earste helte fan 'e 1980-er jierren syn hichtepunt berikte, ûntstie der yn 'e ienentweintichste iuw in beskate oplibbing mei de boeken fan auteurs as Steven Erikson en Joe Abercrombie, dy't skriuwe oer ûnderwerpen dy't mear gemien hawwe mei hege fantasy, mar dat dogge op in wize dy't wenst is by sword and sorcery.

Fantasyfilms dy't oanmurken wurde kinne foar sword and sorcery, binne bgl. *[[The Golden Voyage of Sinbad]]* (1973), *[[The 7th Voyage of Sinbad]]* (1984), *[[Dragonslayer (film út 1981)|Dragonslayer]]* (1981), *[[Conan the Barbarian (film út 1982)|Conan the Barbarian]]* (1982), *[[Conan the Destroyer]]* (1984), *[[Red Sonja (film)|Red Sonja]]* (1985), *[[The Princess Bride (film)|The Princess Bride]]* (1987), *[[Dragonheart]]* (1996), *[[Kull the Conqueror]]* (1997), *[[The Scorpion King (film)|The Scorpion King]]* (2002) en *[[Conan the Barbarian (film út 2011)|Conan the Barbarian]]* (2011). Foarbylden fan tillefyzjesearjes dy't ta sword and sorcery rekkene wurde kinne, binne **' en **'. 

## Sjoch ek
*sword and planet
Sedimintaasje

**Sedimintaasje** (fan it Frânske *sédimentation*) of **ôfsetting** is it sinken en ophoopjen fan sediminten, dêr't sedimintêr stiente by ûntstiet.

Yn flakke geaen streame rivieren stadiger oan. It wetter streamt stadich en it meinommen materiaal sakket nei de boaiem. Ek wyn en ranend lâniis lizze op in bepaald stuit it meinommen materiaal del. Sok materiaal dat troch wetter, iis, wyn en swiertekrêft meifierd wurdt bestiet benammen út sân, klaai, grind, liem en lutum en it sinken dêrfan hiet sedimintaasje. It bart ornaris troch streamend wetter fan rivieren en yn seeën. Sedimintaasje hinget fan in stikmannich faktoaren ôf, sa as bygelyks: faasje fan de streaming, grutte fan de kerrels, hoemannichte, de graad fan de delgong fan de streaming, ensafuorthinne.
Sedimint

**Sedimint**, **ôfsetting** of **besinksel**  is materiaal dy't troch wyn, wetter, iis en swiertekrêft ferfierd wurdt. Foarbylden fan sediminten binne sân, klaai, grind, liem en lutum. Wannear't sedimint ôfset wurdt, ûntstiet stadichoan sedimintêr stiente. Dat proses wurdt sedimintaasje neamd.

De boaiem fan Fryslân is opboud út sedimintêr stiente.

## Etymology
It wurd "sedimint" komt fan it Frânske *sédiment*, dat weromgiet op it Latynske *sedimentum*, mei deselde betsjutting. Dat is wer ôflaat fan *sedeo*, dat Latynsk is foar "ik sit".

## Soarten sediminten
* sediminten dy't ôfset wurde troch streamend wetter fan rivieren en beken (*fluviatyl*)
* sediminten dy't ôfset wurde yn seewetter (*maryn*)
* sediminten dy't ôfset wurde troch streamend wetter yn in mar (*lakustryn*)
* sediminten dy't ôfset wurde troch de wyn (*eolysk*)
* sediminten dy't ôfset wurde troch lâniis of gletsjers (*glasiaal*)
* sediminten dy't ôfset wurde troch raanwetter fan lâniis of gletsjers (*glasiofluviaal*)
* sediminten dy't ôfset wurde troch fulkaanútbarstings (*pyroklastysk*)

## Nijsgjirrich
Sedimintferfier bart oeral, yn uterdyks lân ûnder ynfloed fan it tij, binnendyks troch oerstreamings fan rivieren. Sa wurdt sân fan East-Skylge troch de streaming meinommen en wurdt it oan de westkant fan Amelân ôfset. Nei likernôch tsien jier draait it proses him om en komt de ôfsetting wer werom op Skylge. Yn de Waadsee is troch de sterke streaming ek dúdlik te sjen wat der mei it sedimint bart, want grutte parten fan de farrûten ferpleatse harren troch dat proses.

## Sjoch ek
* Sedimintaasje
Taekwondo op de Paralympyske Simmerspullen 2020

De XVI Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2021 yn de Japanske stêd Tokio hâlden. It wie de earste kear dat it taekwondo op it programma stie fan de Paralympyske Simmerspullen.

## Lokaasje
It taekwondo wie fan 2 oant 4 septimber 2021 yn de Makuhari Messe.

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it taekwondo medaljes wûn hawwe by de Paralympyske Simmerspullen fan 2020.

## Utslaggen

## Sjoch ek
*Taekwondo op de Olympyske Simmerspullen 2020
Dykhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2020

It dykhurdfytsen op de **[[Paralympyske Simmerspullen 2020| XVI Paralympyske Simmerspullen]]** yn Tokio, Japan, waard holden op de Fuji Speedway fan 31 augustus oant 3 septimber 2021.

## Manlju
### Tandem

### Twatsjillers
#### Dykwedstriid

#### Tiidrit

### Trijetsjillers

### Hânfytsers
#### Dykwedstriid

#### Tiidrit

## Froulju
### Tandem

### Twatsjillers
#### Dykwedstriid

#### Tiidrit

### Trijetsjillers

### Hânfytsers
#### Dykwedstriid

#### Tiidrit

## Mingd
### Ploege eftervolging

## Útslaggen Fryske dielnimmers

## Sjoch ek
* Baanhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2020
* Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2020
Église Saint-Rémi (Amiens)

De **Remigiustsjerke** (Frânsk: *Église Saint-Rémi*) is in parochytsjerke yn it sintrum fan 'e Frânske stêd Amiens. De tsjerke is sûnt 2001 in histoarysk monumint.

## Skiednis
De hjoeddeiske tsjerke waard tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw yn neogoatyske styl boud en ferfong de âlde Remigiustsjerke, dy't net fier fan 'e katedraal stie. Yn 'e tiid fan 'e Frânske Revolúsje waard dy tsjerke sletten en dêrnei as nasjonaal eigendom ferkocht en ôfbrutsen. Tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw waard wat fierderop in nije tsjerke boud, op it plak fan 'e âlde kleastertsjerke fan 'e observanten. 

De nije Remigiustsjerke waard ûnder tafersjoch fan 'e pastoar Louis Eugene Debeaumont (1818-1891) boud en is in ûntwerp fan 'e arsjitekt Paul Delefortrie. 

De bou sette yn 1889 útein, mar waard al yn 1891 fanwegen de hege kosten ûnderbrutsen, sadat allinne it koer en it dwersskip boud waarden. It oargel waard yn 1900 yn gebrûk nommen. 

De tsjerke rekke yn de Earste Wrâldkriich troch kriichsgeweld skeind. Nei de Earste Wrâldkriich boude arsjitekt Pierre Ansart de sakristy. Yn 2001 waard de tsjerke klassifisearre as histoarysk monumint.

It bisdom hat de tsjerke yn gebrûk jûn oan 'e Poalske katolike mienskip fan Amiens. Oan 'e westlike kant fan 'e tsjerke grinzgje de resten fan 'e eardere kleastertsjerke.

## Ynterieur
De brânskildere ramen yn 'e apsis fertelle it ferhaal fan Sint-Remigius. De ramen yn it trifoarium behannelje de skiednis fan 'e kleasteroarder. De tolve apostels, de Trije-ienheid en de Jongfaam wurde ôfbylde op 'e hege ramen. De ramen binne nei de Earste Wrâldkriich restaurearre. 

Yn 'e tsjerke stiet ek in monumintaal grêfmonumint fan Nicolas de Lannoy en Magdelaine de Mutterel. Oarspronklik stie it monumint yn it koer fan 'e eardere kleastertsjerke. It barokke grêfmonumint waard yn 1631 boud troch Nicolas Blasset.

Ut de foargonger fan 'e tsjerke binne ek noch in pear reliëfs, in skilderij en in relikwarium bewarre bleaun.

## Oargel
It oargel waard yn 1900 troch Salomon van Bever boud. Dêrby brûkte hy âlder materiaal fan it oargel út 'e eardere kleastertsjerke, in ynstrumint út 1842. Ek de oargelkas stamt fan it âlde oargel fan 'e foargonger fan 'e hjoeddeiske Remigiustsjerke.
Aube (departemint)

**Aube** is in departemint yn Frankryk yn de regio Grutte Easten (*Grand Est*).

## Skiednis

Aube is ien fan de 83 departeminten, dy't oprjochte waarden yn de tiid fan de Frânske Revolúsje en foarme is út de eardere provinsje Sjampanje. Fan 1960 oant 2015 makke Aube diel út fan de regio Sjampanje-Ardinnen, dy't yn 2016 yn de regio Grutte Easten opgyng.

## Namme
De namme fan it departemint is ûntliend oan de rivier de Aube.

## Geografy
It departemint falt ûnder de regio Grutte Easten (*Grand Est*). Yn it noarden grinzget it departemint oan de Marne, yn it easten oan Haut-Marne, yn it súdeasten oan Côte-d'Or, yn it súdwesten oan Yonne en yn it westen Seine-et-Marne. 

## Bestjoerlike yndieling
It departemint Aube is ûnder te ferdielen yn 3 arrondisseminten, 17 kantons en 431 gemeenten.

## Stêden

## Ekonomy
It departemint Aube hat it grutste Europeeske areaal dêr't himp ferboud wurdt. In grut diel fan de likernôch 5.000 hektare leit yn de eardere regio Sjampanje-Ardenne.

## Keppeling om utens
Goalball op de Paralympyske Simmerspullen 2020

De Goalball kompetysje op de **[[Paralympyske Simmerspullen 2020|XVIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden fan 25 augustus oant en mei 3 septimber 2021 hâlden yn Tokyo dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden waarden. De goalball kompetysje waard hâlden yn de *Makuhari Messe*. 

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

### Kwartfinales

### Heale finales

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking

## Froulju
### Groepsfaze
#### Groep C

#### Groep D

### Kwartfinales

### Heale finales

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Saza

** Saza ** binne Iraanske minsken dy't Sazaky sprekke, in taal dy't heart by de Yndo-Jeropeeske taalfamylje. Se wenje meast yn Turkije. Der binne sa'n 4-6 miljoen Saza.
Barbarisme

*barbarisme (hâlden en dragen), it hâlden en dragen fan barbaren
*barbarisme (maatskippij), in maatskippij sûnder regels en wetten
*barbarisme (kultuer), in primitive kultuer sûnder ferfining
*barbarisme (taalkunde), in wurd of útdrukking dy't staljûn is nei útlânsk foarbyld yn striid mei it taaleigen dêr't it foar brûkt wurdt (bgl. in hollanisme, germanisme, anglisisme ensfh.)
Lokaasje

In **lokaasje** (fan it Frânske *location*, mei deselde betsjutting) is in posysje of punt earne op it oerflak fan 'e Ierde of op in oar plak yn it hielal. In **setting** is in lokaasje dy't as eftergrûn brûkt wurdt foar in wurk fan fiksje, lykas in roman, film of fideospultsje. De term 'lokaasje' ymplisearret sadwaande oer it algemien in gruttere wissichheid oer wêr't dat plak is, as it wat dizenige wurd 'plak' sels. In absolute lokaasje kin faak definiëarre wurde mei behelp fan kartesyske koördinaten, lykas it gebrûk meitsjen fan spesifike breedtegraden en lingtegraden. Op 'e Ierde kinne geografyske koördinaten brûkt wurde om 'e posysje fan in lokaasje te spesifisearjen. Behalven absolút en fêststeand kin in lokaasje ek relatyf wêze; dêrby giet it om in posysje fan eat of immen foar eat of immen oars oer, lykas de oanwizing "it is tsien kilometer bewesten Ljouwert", wêrby't de lokaasje fan "it" definiëarre wurdt oan 'e hân fan 'e (bekendere) lokaasje fan Ljouwert.
Barbaar

In **barbaar** (fan it Aldgrykske βάρβαρος, *barbaros*) is in minske dy't, alteast yn 'e eagen fan oaren, ûnbeskaafd en/of primityf is. De oantsjutting wurdt ornaris brûkt yn meartalsfoarm, as 'barbaren', en wurdt dan almeast tapast as in generalisearring basearre op in stereotypearring fan in beskate etnyske groep, religieuze streaming of maatskiplike klasse. 'Barbaren' kinne leden wêze fan eltse naasje en elts folk. It kritearium is in ûnderskiedend skaaimerk dat foar oaren oanlieding is om harren as minder oarderlik te sjen (lykas in tribale maatskippij) of as primityf (lykas nomaden) of as ûnwittend fan of neat jaand om dingen as keunst en poëzij (lykas de histoaryske arbeidersklasse). 

Oer it algemien wurdt mei minachting op barbaren delsjoen, mar it komt ek foar dat sokken krekt bewûndering oproppe en romantisearre wurde as nommele wylden. Yn oerdrachtlike sin kin de term 'barbaar' fierders as in omskriuwende skelnamme brûkt wurde foar eltse persoan dy't ûnfatsoenlik, lomp, wreed of oarlochssuchtich is of as sadanich oerkomt. De maatskippij fan barbaren wurdt wol **bararisme** of **barbarij** neamd, wat termen mei in tige negative lading binne.

Yn it Alde Grikelân waard it wurd βάρβαρος (*barbaros*) brûkt as it tsjinstelde fan πολίτης (*politēs*), dat "boarger" betsjut, d.w.s. in ynwenner fan in πόλις (*polis*), in stêdsteat. Dêrby gie it yn it foarste plak om net-Helleenske folken, mar ek om banditen, fûgelfaaien, slaven en oaren dy't om 'e iene of oare reden net it boargerskip fan in stêd hiene. It wurd *barbaros* ûntstie yn it Aldgryksk as in klankneibearing fan 'e foar de Alde Griken ûnfersteanbere talen dy't útlanners sprieken. 

De Romeinen namen de term letter oer yn it Latynsk (as *barbarus*) foar de net-Romeinen, hoewol't se foar de Griken en de Etrusken almeast in útsûndering makken. Yn 'e Romeinske Tiid stiene dêrom folken as de Germanen, Kelten, Traasjers, Illyrjers, Sarmaten, ensfh. as barbaren bekend. Yn it gefal fan 'e Berbers fan Noard-Afrika bleau de term stykjen: "Berber" is in ferbastering fan "barbaar". It lân fan 'e Berbers yn 'e Magreb (no noardlik Marokko en Algerije) stie foarhinne ek bekend as Barbarije.
Populariteit

**Populariteit** is de mjitte wêryn't troch (oare) minsken holden wurdt fan in persoan, idee, lokaasje, foarwerp of oar konsept of yn hokker mjitte der status of prestiizje oan takend wurdt. De term komt fia it Frânske *popularité* fan it Latynske *popularis*, dat "mienskiplik" of "dierber" betsjut. It byhearrende eigenskipswurd is **populêr**. It tsjinstelde fan populariteit is **ympopulariteit**. De term 'populariteit' wurdt yn it deistich taalgebrûk almeast brûkt yn ferbân mei films, lieten, tillefyzjeprogramma's, websiden, fideospultsjes, boeken, aktiviteiten, klean ensfh. Mei-inoar foarmje dy dingen de hjoeddeistige popkultuer (in ferkoarte foarm fan 'populêre kultuer'). De term 'populêre muzyk' is yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw yn 'e Westerske kultuer sa ynboargere rekke, dat it in muzyksjenre wurden is: popmuzyk.

Populariteit kin lykwols ek betrekking hawwe op persoanen. Yn dy kontekst giet it almeast om hokker sjongers, akteurs, presintators, politisy en oare bekende persoanen de measte fans of oanhing hawwe ûnder it publyk. It kin lykwols ek gean oer wa't it populêrst is of fûn wurdt binnen in folle lytsere groep, lykas in skoalklasse. Yn ferbân mei persoanen hat populariteit neffens psychologe Tessa Lansu, fan 'e Radboud Universiteit Nimwegen, te krijen mei it wêzen fan it mulpunt fan in sosjale groep en it hawwen fan sosjale ynfloed op 'e oare leden fan dy groep.

Yn 'e sosjology wurdt yn 'e kontekst fan it ferskynsel populariteit it bestean fan ferskate prosessen erkend. Sa kin populariteit it gefolch wêze fan wjersidige sympaty, ynterpersoanlike oantrekking en sa mear, wylst ek sosjale status, dominânsje en superioriteit in rol spylje kinne, ek al binne dat konsepten dy't eins los steane fan populariteit op himsels. Sa kin, bygelyks, in aardige, freonlike persoan aardich fûn wurde en dêrom populêr wêze. Ek kin it wêze dat immen dy't ryk is (en dêrom sosjaal superieur) om dy inkele reden populariteit krije kin, mei't oare lju tsjin him of har opsjogge.

Der besteane twa primêre typen fan ynterpersoanlike populariteit: perseptueel en sosjometrysk. **Perseptuele populariteit** wurdt ûndersocht troch de leden fan in beskate groep te freegjen wa't de sosjaal wichtichste leden fan harren groep binne. It resultaat sil dan subjektyf wêze. **Sosjometryske populariteit** is in objektive mjitting wêrby't fêststeld wurdt hoefolle konneksjes in beskate persoan hat mei oare leden fan in groep. Immen kin sadwaande in hege perseptuele populariteit, mar in lege sosjometryske populariteit hawwe en oarsom.
Taalgebiet

In **taalgebiet** is in gebiet dêr't in beskate taal (memmetaal) en de dêroan besibbe dialekten sprutsen wurdt. In taalgebiet hoecht net perfoarst mank mei in steatkundige ienheid te wêzen. Sa beslacht it Fryske taalgebiet de provinsje Fryslân, sûnder de Stellingwerven, It Bilt, eastlik Kollumerlân, Flylân, It Amelân en Midslân op Skylge, mar wol wer de Grinslânske doarpen De Wylp, Mearum en De Grinzer Pein.

## Oare taalgebieten
* Arabysk yn de Arabyske wrâld. Ferskate lannen hawwe lykwols harren eigen spraakferiant.
* Dútsk yn Dútslân, Eastenryk, Lychtenstein, Lúksemboarch, Dútsktalich Switserlân en de Dútsktalige Mienskip yn Belgje. Ek is der in Dútsktalige mienskip yn Namybje, dêr't Dútsk de offisjele taal fan is.
* Ingelsk, feriene yn de Anglosfear (*Anglosphere*); Austraalje, it Feriene Keninkryk, Feriene Steaten, Ierlân, Kanada, Nij-Seelân en ferskate eardere Britske en Amerikaanske koloanjes dy't foar in grut part feriene binne yn it Mienebest fan Naasjes, dêr't Ingelsk njonken de lânseigen talen de offisjele taal is.
* Frânsk, feriene yn de Frankofony (*la Francophonie*); Frankryk, Belgje, Lúksemboarch, westlik Switserlân, Monako, eardere Frânske koloanjes yn Afrika, de Frânske Antillen, de Kanadeeske provinsjes Kebek en Nij-Breunswyk en parten fan de Feriene Steaten: Louisiana en noardlik Nij-Ingelân.
* Nederlânsk, feriene yn de Nederlânske Taaluny; Nederlân, Belgje, Suriname, Arûba, Kurasao en Sint-Marten.
* Portegeesk, feriene yn de Lusofony (*Lusofonia*); Portegal, Brazylje, eardere Portegeeske koloanjes yn Afrika, East-Timor en Makau.
* Spaansk, feriene yn de Hispanofony; Spanje, Hispano-Amearika, Ekwatoriaal-Guinee en ek wol it súdwesten fan de Feriene Steaten wurdt wol ta de Hispanofony rekkene.

## Sjoch ek
* Fryske dialekten
* Dialekt
* Dialektkontinuum
* Taal
* Lingua franca
Isoglosse

In **isoglosse**, fan it Aldgrykske ἴσος *ísos* "gelyk" en γλῶσσα *glōssa* "taal, dialekt, spake", of in **wurdgrins** is in grins yn in taalgebiet fan in bepaalde taalkundige eigenskip, sa as bygelyks de útspraak fan in fokaal, de betsjuttenis of in foarm fan in wurd. Dialekten wurde gauris yndield op grûn fan in "isoglossebondel", sa as de Benrather Liny dy't de Heechdútske dialekten fan de oare Westgermaanske dialekten skiedt, en de La Spezia-Rimini-Liny dy't de Italjaanske dialekten fan de Westromaanske dialekten skiedt. Te ferlykjen mei in isoglosse is in **isograaf** dat in ûnderskiedende eigenskip is yn in alfabet. Beide begripen wurde brûkt yn de histoaryske taalkunde.

## Foarbylden
* De skunnen/skuon isoglosse dy't de dialekten yn de Fryske Súdwesthoeke fan de Klaai en de Wâlden skiedt.
* De La Spezia-Rimini-Liny foarmet de skieding tusken de East- en Westromaanske talen.
* De kentum- en satemisoglosse wie in skieding yn de Yndo-Jeropeeske taalfamylje

De Benrather Liny is part fan in isoglossebondel dy't de skieding foarmet tusken de Heechdútsk dialekten, dy't de Heechdútske lûdferskowing ûndergien hawwe, fan de oare Westgermaanske dialekten dy't dat net ûndergien hawwe. Hy is de grins tusken *machen* en *maken*. De Uerdinger Liny markearret de grins tusken *ich*/*ech* en *ik*/*ek*. De Spierske Liny of Mainliny foarmet de grins tusken *Apfel* en *Appel*.

## Sjoch ek
* Dialekt
* Dialektkontinuum
* Sprachbund
* Uerdinger Liny
Ynternasjonaal Filmfestival fan de Hamptons

It **Ynternasjonaal Filmfestival fan de Hamptons** (Ingelsk: *Hamptons International Film Festival*), ôfkoarte ta **HIFF**, is in filmfestival dat elts jier mids oktober holden wurdt yn De Hamptons, in krite yn it easten fan Long Island yn 'e Amerikaanske steat New York. It evenemint waard yn 1992 oprjochte troch Joyce Robinson en fynt spesifyk plak yn East Hampton. Der wurdt benammen oandacht bestege oan ûnôfhinklike films. Dy beheining yn acht nommen wurde op it Ynternasjonaal Filmfestival fan 'e Hamptons sawol lange as koarte films fertoand, en sawol ferheljende films as dokumintêres.

It Ynternasjonaal Filmfestival fan 'e Hamptons is in fiifdeisk barren, dêr't elts jier omtrint 100 films fertoand wurde, ôfkomstich út teminsten tweintich ûnderskate lannen en territoaria. Der komme trochinoar sa'n 18.000 belangstellenden op it evenemint ôf. It doel fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan 'e Hamptons is om 'e bewenners fan Long Island yn 'e kunde te bringen mei ûnôfhinklike films fan om utens, dy't se oars nea sjen soene, en om 'e makkers fan ûnôfhinklike films mei-inoar en mei ferskillende perspektiven út 'e hiele wrâld yn kontakt te bringen. Behalven filmfertoanings omfettet it festival ek de presintaasje fan oanstoarmjend talint yn it segmint *Breakthrough Performers*, in iepenbier tagonklik fraachpetear mei in grutheid út 'e filmyndustry yn it segmint *A Conversation With*, en it beljochtsjen fan 'e reäliteiten fan oarloch en konflikten troch it gebrûk fan 'e filmkeunst yn it segmint *Conflict & Resolution*.

Op it Ynternasjonaal Filmfestival fan 'e Hamptons wurde ferskate prizen útrikt, mei in mienskiplik prizejild ter wearde fan $160.000. 
*Golden Starfish Award (de haadpriis fan it festival)
*Publykspriis
*Alfred P. Sloan Feature Film Award
*Zelda Penzel "Giving Voice to the Voiceless" Award
*Victor Rabinowitz & Joanne Grant Award for Social Justice
*Tangerine Entertainment Juice Award
*Views from Long Island Award
*Brizzolara Family Foundation Award

Fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan 'e Hamptons giet ek it Hamptons Screenwriters' Lab út, in besletten gearkomste dy't elts jier yn 'e maityd yn East Hampton holden wurdt, en wêrby't oankommende senarioskriuwers yn kontakt brocht wurde mei fêstige nammen út harren fak. It is de bedoeling dat dêrby in mentorskipsrelaasje ûntstiet dy't liede sil ta kennisoerdracht.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan 'e Hamptons
Weird menace

**Weird menace**, Ingelsk foar "nuvere bedriging" (útspr.: [wiːɹd ˈmɛnəs], likernôch: "ûiird men-nus"), is in subsjenre fan horror en detektivefiksje dat populêr wie yn 'e pulpbledsjes fan 'e 1930-er en iere 1940-er jierren. Tydskriften dy't koarte ferhalen fan dit sjenre ôfprinten, waarden ek wol *shudder pulps* ("huverpulps") neamd. Weird menace-ferhalen geane ornaris oer in held dy't op it spoar komt fan sadistyske smjunten, oanfolle mei grafyske beskriuwings fan martelings en geweld.

Weird menace ûntstie yn 'e iere 1930-er jierren, doe't Amerikaanske pulpbledsjes as *Detective-Dragnet*, *All Detective*, *Dime Detective* en it mar koart besteande *Strange Detective Stories* detektiveferhalen begûnen ôf te printsjen dy't oanlinge wiene mei boppenatuerlike en driigjende eleminten. Yn in tiidsbestek fan inkele jierren ûntjoegen sokke ferhalen har troch krúsbestowing fan detektivefiksje mei horror ta in nij subsjenre, dêr't aparte publikaasjes foar kamen, lykas *Dime Mystery Magazine*, dat úteinsette as in gewoan detektivepulpblêd, mar yn 1933 folslein oergie op weird menace. 

De merk fan it subsjenre waard dominearre troch útjouwerij Popular Publications, dy't net inkeld *Dime Mystery* útbrocht, mar ek twa oare weird menace-titels: *[[Terror Tales]]* en *[[Horror Stories (tydskrift)|Horror Stories]]*. Doe't der almar grafysker beskriuwings fan martelings en geweld yn 'e ferhalen opnommen waarden, ûntstie der yn 'e Feriene Steaten maatskiplik protest tsjin weird menace. Dat late ta in weromslach fan sensuer dy't it sjenre tsjin 'e iere 1940-er jierren fierhinne útrûge hie.

## Sjoch ek
*weird fiction
*weird western
Marne (departemint)

**Marne** is in departemint fan de Frânske regio Grutte Easten (*Grand Est*).

## Skiednis

Marne is ien fan de 83 departeminten, dy't op 4 maart 1790 oprjochte waarden yn de tiid fan de Frânske Revolúsje en foarme is út de eardere provinsje Champagne. Oarspronklik bestie it út de seis distrikten Châlons-sur-Marne, Épernay, Reims, Sainte-Menehould, Sézanne en Vitry-le-François.YN 1800 waarden fan de seis distrikten de fiif arrondisseminten Châlons-sur-Marne, Épernay, Reims, Sainte-Menehould en Vitry-le-François foarme. It arrondissemint Sainte-Menehould waard yn 2017 weryndield by it arrondissemint Châlons-en-Champagne.

Fan 1960 oant 2015 makke Marne diel út fan de regio Sjampanje-Ardinnen, dy't yn 2016 yn de regio Grutte Easten opgyng.

## Geografy
It departemint grinzget yn it noarden oan it departemint Ardennes, yn it easten oan it departemint Meuse, yn it súdeasten oan it departemint Haute-Marne, yn it suden oan it departemint Aube, yn it súdwesten oan it departemint Seine-et-Marne en yn it noardwesten oan it departemint Aisne.

Yn it departemint Marne leit de streek Champagne, dy't oer de hiele wrâld bekend is fanwegen de dêr produsearre sjampanje.

## Stêden

Neffens ynwennertal binne de grutste stêden fan it departemint:

## Bestjoerlike yndieling
It departemint Marne is ûnder te ferdielen yn 4 arrondisseminten, 23 kantons en 616 gemeenten.

## Keppeling om utens
De Drie Gemeenten

Wetterskip **De Drie Gemeenten** wie in wetterskip yn de eardere gemeenten Gaasterlân, Himmelumer Aldefurd en Noardwâlde yn Fryslân. It wie in selsstannich bestjoersorgaan fan 1916 oant 1920.

It wetterskip mei in oerflak fan 3700 hektare oerkoepele it tagelyk oprjochte Woudsend c.a. en De Grote Noordwolderpolder. Doel wie it stiftsjen, yn it wurk hâlden en ûnderhâlden fan in grut gemaal, dat beide wetterskippen bemealle moast; foar it wetterskip Woudsend c.a. wie dat it gebiet noardlik fan de Bokkeleane. Yn 1920 waard it wetterskip wer opheft en waarden de skulden ferparte oer de twa wetterskippen dy't bekoepele waarden.
After Earth

*After Earth (band), in Amerikaanske hardrockband
*''After Earth'' (film), in Amerikaanske science fiction-film út 2013
Uerdinger liny

De **Uerdinger liny** of **ik-ich-liny** is in isoglosse, dy't part fan in isoglossebondel is, dy't beskate Westgermaanske dialekten faninoar skiedt. De isoglosse is neamd nei it plak Uerdingen troch Georg Wenker en skiedt dialekten dy't it -k-lûd oan de ein fan in wurd fan dialekten dy't feroare binne ta de -ch-lûd oan de ein fan in wurd, sa as yn *ik* of *ek*, benoarden de Liny, ta *ich* of *ech*, besuden de liny. De Uerdinger liny is de noardlikste isoglosse dy't de Heechdútske en Middeldútsk dialekten, dy't de Heechdútske lûdferskowing ûndergien hawwe fan it Nederlânsk en Nederdútsk skiedt. De liny rint troch Belgje, Nederlân en Dútslân en benoarden de liny wurdt it Nederlânsk en Nederdútsk sprutsen en besuden dêrfan it Middeldútsk. Yn it gebiet tusken de Uerdinger en de Benrather liny, dy't súdliker leit, wurdt it Germaanske dialekt Limburchsk sprutsen. Benammen yn it easten fan Dútslân wurde de pleatslike dialekten sûnt de tweintichste iuw stadichoan ferkrongen troch it Standertdútsk.

Noardlik fan de Uerdinger liny wurdt bygelyks sein: *Ik goh noh Hus* (ik sil nei hûs ta) en súdlik dêrfan wurdt it Heechdútske *ich* of yn guon pleatslike dialekten *ech*, *esch* of *isch* en wurdt bygelyks sein fan: *Isch jon noh Huus* dat yn it Standertdútsk *Ich gehe nach Hause* betsjut.

## Ferrin
De Uerdinger liny skiedt likernôch it Noardnederfrankysk en it Brabânsk fan it Súdnederfrankysk en begjint by Leuven yn Belgje en rint dan oer Roermond, Fenlo en Viersen en rint dêrnei it Dútske Rynlân yn tusken Krefeld-Uerdingen en Duisburg-Mündelheim en krúst de Ryn, rint noardlik fan Mintard oan de Roer en dêrnei troch it Berchske Lân en komt by Wuppertal de Benrather liny temjitte. Dêrnei rint er mank mei de Benrather liny en de grins tusken it Siegerland (yn it suden) en it Sauerland (yn it noarden), dêr't er in skoftke himsels fan de Benrather liny skiedt en sa in part fan de gemeente Wenden ta it súdlike taalgebiet rekkene wurd. Dêr wurdt sein fan *ech make*. Hy rint dan fierder justjes benoarden Kassel, dêrnei justjes besuden Magdeburg en justjes benoarden Wittenberg. Fierder eastlik yn Brandenburch skiedt er himsels fannijs fan de Benrather Liny en rint dêre súdlik Berlyn foarby. Dêr wurdt sein fan *i(c)k mache*.

## Sjoch ek
* Benrather liny
* Spierske liny
* Heechdútske lûdferskowing
* Weißwurstäquator
Seine-et-Marne

**Seine-et-Marne** is in departemint fan de Frânske regio Île-de-France.

## Skiednis
It departemint is ien fan de 83 departeminten dy't op 4 maart 1790 oprjochte binne yn de tiid fan de Frânske Revolúsje troch de útfiering fan de wet fan 22 desimber 1789. Dêrby waard útgien fan in diel fan de provinsje Île-de-France.

## Geografy

Seine-et-Marne wurdt omfieme troch de departeminten Val-d'Oise, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne en Essonne yn it westen, Loiret en Yonne yn it suden, Aube en Marne yn it easten en Aisne en Oise yn it noarden.

In lyts diel fan it departemint is tsjintwurdich oan de stêdekloft Parys fêstgroeid, lykas de stêden Chelles en Villeparisis. It eastlike diel fan it departemint is noch foar in grut part lannelik.

De belangrykste rivieren van it departemint binne de Marne en de Seine, dy't yn it noarden resp. yn it suden nei westlike rjochting troch it gebiet streame, en de Yonne, dy't fanút it súdeasten yn Montereau-Fault-Yonne yn de Seine mûnet.

Yn it súdwesten fan it departemint lizze it Bois du Fontainebleau en it Parc naturel régional du Gâtinais français, dy't tegearre in grut natoergebiet foarmje.

## Demografy
Oarspronklik wie Seine-et-Marne hiel lanlik en tinbefolke. Troch útwreiding fan de stêdekloft Parys en de oanlis fan nije stêden is de befolking lykwols yn in heale iuw tiid trijeris oer de kop gien. Fan allinne doarpkes is in diel fan de regio feroare yn de agglomeraasje fan Parys.

De bewenners fan it departemint wurde Seine-et-Marnais neamd.

#### Befolkingsûntwikkeling sûnt 1960

## Stêden

Neffens ynwennertal binne de grutste stêden fan it departemint:

## Bestjoerlike yndieling
It departemint Marne is ûnder te ferdielen yn 5 arrondisseminten, 23 kantons en 510 gemeenten.

## Keppeling om utens
De Goutumer Oudlandsweg

**De Goutumer Oudlandsweg** wie in lyts wetterskip, mei in oerflak fan 196 hektare, yn de gemeenten Idaerderadiel en Ljouwerteradiel yn de provinsje Fryslân.

It wetterskip waard yn 1917 oprjochte  nei oanlieding fan in fersyk fan de brûkers fan de Goutumer Aldlandswei en de brêge yn dy dyk om te soargjen foar in goed ûnderhâld fan dy wei en de brêge. 

It wetterskip waard yn 1981 opheft en gie doe op yn wetterskip De Middelsékrite.  Yn 2004 waard it gebiet part fan it Wetterskip Fryslân.
Sportfiksje

**Sportfiksje** is in sjenre fan literatuer dat giet oer sport. Yn 'e measte gefallen giet it dêrby oer ien beskate sport. In roman fan dit sjenre hjit in sportroman en in koart ferhaal fan dit sjenre is in sportferhaal. Ek sportfilms en tillefyzjesearjes en fideospultsjes oer sport hearre ta dit sjenre. Sportfiksje hat ornaris in ferhaalline wêrby't in sporter of in sportteam in rige obstakels oerwinne moat om in kompetysje te winnen.
Ynterlingue

**Ynterlingue** is in keunsttaal, dy't yn 1922 troch de Edgar de Wahl gearstald waard, oarspronklik ûnder de namme **Occidental**.

## Literatuer
* Kajš, Jan Amos (1938) *Krasina, raconta del subterrania del Moravian carst*.
* Podobský, Jaroslav (1935/1947) *Li astres del Verne*.
* Costalago, Vicente (2021) *Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas*.
* Costalago, Vicente (2021) *Antologie hispan*.
* Costalago, Vicente (2021) *Fabules, racontas e mites*.

## Keppeling om utens
* Ynterlingue Wikipedia
Disibod

**Disibod** (619-700) wie in Ierske muonts dy't foar it earst yn in 9e-iuwske hilligebeskriuwing fan Hrabanus Maurus neamd wurdt. Hildegard fan Bingen skreau om 1170 hinne in *vita* fan Sint-Disibod.

Neffens de beskriuwings fan Hildegard kaam Disibod mei syn gesellen Giswald, Klemens en Sallust yn it jier 640 nei it Frankyske Ryk. 

Hja wiene aktyf yn de Fogezen en Ardinnen, oant Disibod in dream krige en fierder reizge en op it plak dêr't de rivieren de Nahe en de Glan gearrinne oan de foet fan de berch by in boarne hutten boude. Dêr brochten de muontsen it evangeelje ûnder de heidenske befolking. Dêrnjonken bouden de muontsen ek in doopkapel oan de noardeastlike foet fan de berch.

Disibod ferstoar op 8 july yn it jier 700 en waard yn syn sel begroeven. It grêf waard besocht troch in soad pylgers en yn 745 besocht ek Bonifatius syn grêf. Bonifatius liet syn bonkerak ûnder it alter fan de kleastertsjerke bysette, dat yn dy tiid neffens gebrûk delkaam op in offisjele hilligenferklearring.

Dy berch, dy't nei de hillige ferneamd waard, wie de lokaasje fan it lettere kleaster Disibodenberg.

De reformaasje waard yn 1559 yn Palts-Zweibrücken ynfierd en dêrmei kaam in ein oan de kleastermienskip. Sûnt binne de reliken fan Disibod ferdwûn. De gebouwen fan it kleaster bleaune lykwols noch stean oant de Frânske Revolúsje. De Frânsen, dy't yn dy tiid it gebiet lofts fan de Ryn besetten, ferkochten it as nasjonaal besit en brûkten de stiennen fan de gebouwen.

De bisdommen Trier en Speyer ferearje Disibod as ien fan harren patroanhilligen. Eartiids waard Disibod op 8 septimber betocht, tsjintwurdich is it 8 july.
Odernheim am Glan

**Odernheim am Glan** is in *ortsgemeinde* yn de lânkring Bad Kreuznach yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak falt ûnder de  Verbandsgemeinde Nahe-Glan.

## It besjen wurdich
De histoaryske kearn mei it riedshûs fan 1541 is it besjen wurdich. Fan de eardere stedsmuorre binne dielen bewarre bleaun. Ek is in poarte bewarre bleaun. It Zweibrücker Schloss giet werom op de 16e iuw. 

It meast bekend is Odernheim fanwegen de resten fan it eardere kleaster Disibodenberg, dêr't Hildegard fan Bingen 39 jier wenne hat.
Joadsk Begraafplak (Bingen am Rhein)

It **Joadsk Begraafplak** (Dútsk: *Jüdische Friedhof*) yn Bingen am Rhein is ien fan de grutste joadske begraafplakken yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It begraafplak is in beskermd monumint. It begraafplak leit oan de foet fan de Rupertsberg boppe it algemiene begraafplak. 

## Skiednis
De joaden fan Bingen begroeven oant yn de twadde helte fan de 16e iuw harren deaden yn Mainz. Doe waard it begraafplak yn Bingen oanlein en neffens it yn 1789 opstelde *Memorbuch* fan de gemeente waard yn 1562 foar it earst immen op it nije begraafplak begroeven.

It âldste diel fan it begraafplak leit yn it eastlike diel fan it 265 meter lange begraafplak. Ek oare joadske gemeenten om Bingen hinne makken gebrûk fan it begraafplak. Yn de rin fan de tiid moast der jimmeroan wer útwreide wurde. Nei alle gedachten waard it âldste diel, dêr't noch 610 stiennen steane, teminsten ienris romme en op 'e nij yn gebrûk nommen.

De hjoeddeiske tagong leit tusken it eastlike âldere diel en it westlike nijere diel yn, dat yn yn 1856 oanlein waard. Yn de súdwestlike hoeke fan it begraafplak leit sûnt 1872 it diel foar de otterdokse joadske gemeente, dat oant 1925 mei in muorre skieden wie fan de rest fan it begraafplak. 

It begraafplak waard ek yn de tiid fan it nasjonaal-sosjalisme net ferneatige. Mei mear as tûzen grêfstiennen is it ien fan de grutste begraafplakken fan Rynlân-Palts. De âldste stien datearret fan 1602.
Nije Bildtse Post

De ***Nije Bildtse Post*** is in hûs-oan-hûsblêd yn 'e Nederlânske provinsje Fryslân, dat yn 2021 ûntstie as opfolger fan 'e opdoekte krante de *[[Bildtse Post]]*. It krantsje ferskynde mids septimber fan dat jier foar de earste kear en waard yn in oplaach fan 8.000 eksimplaren ferspraat op It Bilt. 

Neffens oprjochter Pieter Jan Heidstra fan útjouwerij Heidstra Media út De Westereen hied er fan bedriuwen en partikulieren op It Bilt in protte entûsjaste reäksjes krigen oer syn inisjatyf om in ferfangend blêd te publisearjen doe't de *Bildtse Post* nei 85 jier ferdwûn. Hy kundige oan dat de nije krante mear djipte-ynterviews omfetsje soe, wylst de artikels skreaun wêze soene yn it Biltsk, Frysk of Nederlânsk.

Yn septimber 2023 kaam der wer in ein oan it blêd: it koe finansjeel dochs net út. 

De *[https://www.bildtsepost.nl/ Bildtse Post]* bestiet noch as webstek.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Heidstra Media
Nije Synagoge (Bingen am Rhein)

De **Nije Synagoge** wie in synagoge yn Bingen am Rhein yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De synagoge waard yn 1903-1905 boud en yn 1938 ferneatige. De synagoge, dêr't in diel fan bewarre bleaun is, stie eartiids yn de Rochusstraße.

## Alde synagoge
De âlde synagoge stie yn de Judengasse en baarnde yn 1689 ôf doe't de Frânsen yn de Njoggenjierrige Kriich de stêd ferneatigen. Op itselde plak folge yn 1689 nijbou, dy't yn 1789 útwreide waard. Fan dy synagoge wurde noch oantinkens yn musea bewarre. 

De âlde synagoge waard yn 1905 nei de ynwijing fan de nije synagoge ferkocht en dêrnei as herberch brûkt. Yn 1975 baarnde it gebou ôf.

## Nije synagoge

De nije synagoge waard boud foar it waaksjende ledetal neffens it ûntwerp fan de arsjitekt Ludwig Levy (1854-1907), dy't him dêrby oriïntearre op romaanske tsjerken. Tusken de treptuorren oan wjerskanten liede in trep nei in dûbel portaal mei dêrboppe yn in rûnbôge in grut reliëf fan twa liuwen dy't de tafels fan de Wet fêstholden. De glês-yn-leadramen waarden troch leden fan de mienskip skonken. De synagoge hie ek in oargel en bea plak oan 218 manlju en, op de galerijen, foar 171 froulju.

Op 21 septimber waard de synagoge plechtich ynwijd.

## Ferneatiging

De synagoge waard yn 1938 troch oanhingers fan de SA en oare nasjonaal-sosjalisten ferneatige. Yn 'e moarn fan 10 novimber 1938 wie it gebou al yn 'e brân stutsen, mar de koster koe it fjoer noch op 'e tiid dwêste. Om 17:00 hinne waard itselde nochris besocht en doe baarnde it gebou oant op de muorren út.

De joaden waarden twongen de ruïne te ferkeapjen en sa kaam de grûn yn hannen fan de feriening fan de wynboeren, dy't it tsjintwurdich noch besteande rjochter diel brûke om meiïnoar wyn te drinken. Yn 1962 kaam it yn besit fan de stêd Bingen, dy't de ruïne mei de yn dy tiid noch besteande eastlike gevel ôfbrekke liet.

It noch besteande diel stiet op de gemeentlike monumintenlist fan Bingen. Yn 1983 waard ta oantinken oan de eardere synagoge in plakette oanbrocht.

## Keppeling om utens
 Skiednis fan de Joadske mienskip fan Bingen op Alemannia-Judaica
Boarch Klopp

De **Boarch Klopp** (Dútsk: *Burg Klopp*) is hichteboarch yn Bingen am Rhein yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De boarch waard yn it midden fan de 19e iuw werboud troch de rike keapman Ludwig Cron út Keulen. De boarch is sûnt 2002 ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed Oberes Mittelrheintal.

## Skiednis
Tegearre mei de boarch Ehrenfels oan de oare kant fan de Ryn en de yn de 14e iuw boude Mûzetoer yn de Ryn moast de yn de jierren 1240-1277 boude boarch Klopp de tolgrins fan de Ryn beweitsje. Oars as wol ornearre wurdt is it net oannimlik dat de boarch in Romeinske oarsprong hat, om't neffens resint ûndersyk de berch dêr't it kastiel op stiet nea ûnderdiel west hat fan it Romeinske Bingium.

Nei't aartsbiskop Diederik Schenk fan Erbach de stêd en de boarch ferkocht oan it domkapittel fan Mainz, tsjinne de boarch om tafersjoch op de nei selstannigens stribjende stêd te hâlden. Nei in ferneatiging yn de Tritichjierrige Kriich folge in weropbou, mar yn 1689 waard de boarch troch Frânske troepen ferneatige. De lêste resten fan de âlde boarch waarden yn de Spaanske Súksesjekriich yn 1711-1712 troch Mainz opblaasd om tefoarren te kommen dat de fijân de boarch brûke koe. 

De ruïne kaam yn 1853 yn hannen fan de út Keulen ôfkomstige keapman Ludwig Maria Cron, dy't in grutskalige weropbou útfiere liet. It hjoeddeiske kastiel is it risseltaat fan in yn it ramt fan de Rynromantyk werboud kastiel. Brêge, poarte en wargong mei de toer waarden yn opdracht fan Cron boud. Yn de jierren 1875-1879 liet de arsjitekt en boargemaster Eberhard Soherr it neogoatyske haadgebou delsettte. Midsiuwsk binne allinne de ûnderste dielen fan de toer, de slotgrêft en dielen fan de súdlike ringmuorre mei resten fan in wargong.

Sûnt 1897 brûkt it stedsbestjoer it kastiel. Yn de toer is in museum ûnderbrocht. De toer is fan de maitiid oant de hjerst iepen om in besite te bringen.
Zeldenrust (Overasselt)

De **Zeldenrust** is in nôtmûne oan 'e Oude Kleefsebaan yn it Gelderske Overasselt. 

De standermûne waard yn 1736 yn Geertruidenberg boud en ferhûze fan dêr nei Raamsdonksveer en yn 1890 nei Overasselt. In swiere stoarm ferneatige de mûne yn novimber 1972 foar in diel, dy't doe al net mear goed ûnderholden wie. Allinne it ûnderste diel fan 'e kast en de standert stie noch oerein. Tsien jier letter, yn 1982, waard de mûne op 'e hjoeddeiske lokaasje werboud. 

De Zeldenrust besit twa koppel mealstiennen. Eigner fan 'e mûne is de gemeente Heumen. Op sneintemiddeis is de mûne iepen foar besikers.

## Keppeling om utens
* (Molendatabase mei oersjoch technyske ynformaasje oer de mûne)
* Allemolens.nl (ôfbylden)
* Fer. De Hollânske Mûne
Overasselt

**Overasselt** is in plak oan de Maas yn de Nederlânske gemeente Heumen yn de provinsje Gelderlân. Westlik fan Overasselt leit it doarp Nederasselt, eastlik leit Heumen en noardlik de stêd Nijmegen. Oarspronklik wie Overasselt in selstannige gemeente dêr't op 1 maaie 1923 de gemeente Balgoij by anneksearre waard. Op 1 july 1980 waard de gemeente sûnder it eartiids anneksearre Balgoij weryndield by de gemeente Heumen.

## It besjen wurdich
* De neoromaanske roomske Sint-Antonius Abttsjerke (1891).
* It koer fan in eardere, net mear besteande kleastertsjerke, dat letter tsjinst die as herfoarme tsjerke en tsjintwurdich yn gebrûk is as atelier (15e iuw).
* De standermûne Zeldenrust.

Bûten de doarpskearn:
* Sint-Walrickskapel (Sint-Walricksweg 7), 15e iuw, mei de lapkebeam
* Fierder telt it plak ferspraat oer it doarpsgebiet noch in pear monumintale 18e-iuwske pleatsen.
De Maasmûne

De **Maasmûne** is in nôtmûne yn Nederasselt yn 'e provinsje Gelderlân.

De standermûne stiet krekt wat bûten de doarpskearn oan 'e Maasdyk by in fiver. De Maasmûne is in sletten standermûne en waard yn 1741 wat mear it lân yn boud nei't de foargonger by in oerstreaming ferneatige waard. By in restauraasje yn 1973 ferhûze de mûne 160 meter fan it oarspronklike plak nei de hjoeddeiske lokaasje.

De letters HH yn 'e wynfaan ferwize nei de mûndersfamylje Heijnen, dy't yn 'e 19e iuw de mûne betsjinne. 

De mûne stie model foar de tredde bolwurkmûne yn it Brabânske Heusden.
## Keppeling om utens
* (Molendatabase mei oersjoch technyske ynformaasje oer de mûne)
* Allemolens.nl (ôfbylden)
* Fer. De Hollânske Mûne
Leo Brouwer (boargemaster)

**Leendert (Leo) Brouwer** (Moddergat, 24 jannewaris 1924 – Dirksland, 16 febrewaris 2003) wie in Nederlânske boargemaster fan Frysk komôf fan de CHU en letter it CDA.

Hy wie in soan fan in dûmny. Nei't er slagge wie foar it eineksamen by it Marnix Gymnasium yn Rotterdam dûkte er ûnder om foar te kommen dat er oppakt wurde soe troch de Dútske besetter. 
Nei de befrijing kaam er as stafemplojee yn tsjinst by de Nederlandsche Handel-Maatschappij; hy wurke dêrfoar yn Amsterdam, Rangoon, Hongkong, Osaka en Tokyo ear't er yn 1951 werom gie nei Nederlân en dêr syn wurk foar dat bedriuw fuortsette. 
Begjin 1953 gie er oan it wurk by de gemeentesekretary fan de gemeente Hazerswoude en yn juny 1954 folge syn beneaming ta boargemaster fan Zuid-Beijerland. Yn maaie 1958 waard Brouwer boargemaster fan Lemsterlân en fan 1966 ôf oant syn betide pinsjoenearring yn 1985 wied er boargemaster fan Aalsmeer. 

Brouwer stoar ier yn 2003 yn de âldens fan 79 jier.
Nederasselt

**Nederasselt** is in doarp yn de gemeente Heumen yn de provinsje Gelderlân.

## It besjen wurdich
* De trijskippige, neogoatyske Antonius Abttsjerke is in ûntwerp fan de arsjitekt Caspar Franssen (1860-1932). It ynterieur fan de roomske tsjerke is foar in grut diel noch yntakt. 
* De herfoarme tsjerke út 1802-1804 is al sûnt de jierren 1960 bûten gebrûk en docht hjoed-de-dei tsjinst as atelier.
* Eastlik fan it doarp stiet de Maasmûne, in standermûne út 1741.
Lucas Bunt

**Lucas Bunt** (Nijehaske, 17 april 1907 - It Hearrenfean, 21 april 1981) wie in Fryske  SS'er ûnder de Twadde Wrâldoarloch. Mei Fransoos Exaverius Lammers, Zacharias Sleijfer en Jan Meekhof behearde er ta de *beruchte fjouwer fan Fryslân*. Hy wie hoarekaûndernimmer en eksploitant fan it *Friesch Koffiehuis* yn Ljouwert. Yn 1944 waard er lid fan de Lânwacht. Teffens wied er lid fan de NSB. Hy arbeide in protte op mei de SD Ljouwert. 

Op 23 septimber 1947 waard er ta de deastraf feroardiele fanwegen kollaboraasje.  Letter waard de deastraf feroare yn in libbenslange finzenisstraf. Yn 1959 waard er frijlitten. 

Bunt stoar yn 1981 yn de âldens fan 74 jier. 

## Publikaasje
* Paul van de Water: *In dienst van de nazi's. Gewone mensen als gewelddadige collaborateurs*. Utjouwerij Omniboek, Utert, 2020. ISBN 978-9401916097
Rheydt

**Rheydt** is in stedsdiel fan de kringfrije stêd Mönchengladbach yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. Oant 1929 en fan 1933 oant 1974 wie Rheydt in selsstannige gemeente yn de Prusyske Rynprovinsje en yn Noardryn-Westfalen. Op 1 jannewaris 1975 waard de gemeente mei in gemeentlike weryndieling mei de gemeenten Mönchengladbach en Wikrath gearfoege ta de hjoeddeiske gemeente Mönchengladbach.

## Skiednis

Tusken 985 en 999 wikselen de bisdommen Keulen en Luik, wêrûnder de *parochiam Reithe* ûnderinoar út. De komôf fan de namme is net wis, mar mooglik komt it fan it Aldheechdútske *riuti*,dat "rûgje" (sa as bygelyks it rûgjen fan beammen) betsjut. It gea fan de Nederryn waard oarspronklik troch Kelten bewenne. Spoaren fan bewenning yn de Romeinske tiid binne lykwols fûn. De Germaanske stamme fan de Ubjers waarden troch de Romeinen tastien dêr nei wenjen te setten.

Rheydt hearde oant de ein fan de fjirtjinde iuw by it Hartochdom Gulik-Berch. Dêrnei ûntjoech Rheydt him suver selsstannich mei syn eigen administraasje.

Nei 1815 waard Rheydt part fan de Prusyske Rynprovinsje en de lânkring Gladbach (*Landkreis Gladbach*). Yn 1827 waard de stêd in *Titularstadt* (in lytsere stêd, foar *Großstadt* oer dy't in grutte stêd is) en yn 1856 krige er folsleine stedsrjochten. Op 1 april 1907 waard Rheydt in kringfrije stêd (*[[Kreisfreie Stadt]]*) yn de Prusyske regio Düsseldorf.

Op 1 augustus 1929 waard Rheydt mei de kringfrije stêd München-Gladbach, de gemeenten Odenkirchen (stedsrjochten sûnt 1856), Giesenkirchen en Schelsen gearfoege ta de krinfrije stêd Gladbach-Rheydt. Lykwols yn 1933 troch tadwaan fan de nazy-propaganda-minister Joseph Goebbels, dy't yn Rheydt berne waard, waard Rheydt wer fan Gladbach ôfspjalte en waard wer in selsstannige gemeente dy't njonken Rheydt ek de plakken Odenkirchen, Giesenkirchen en Schelsen befette.

It weropbouwen fan de swier skeinde binnenstêd folge nei de plannen fan de arsjitekt Alfons Leitl.

Op 12 septimber 1968 berikte de ynwennertal fan Rheydt de 100.000 en waard dêrmei in *Großstadt*. Yn 1974 foel it ynwennertal der wer justjes ûnder. Op 1 jannewaris 1975 waard Rheydt fannijs mei Mönchengladbach gearfoege.

## It besjen wurdich
* *Schloss Rheydt*, in boarch

## Berne yn Rheydt
* August Bach (1897-1966), Eastdútsk politikus
* Joseph Goebbels (1897-1945), nazy-minister foar propaganda
* Heinz Sielmann (1917-2006), natoerfilmer
* Sonja Oberem (1973), triatlete en langeôfstânsrinster

## Keppeling om utens
* Ynformaasje oer de stêd Rheydt