open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rudolf Steiner

**Rudolf Steiner** (27 febrewaris 1861 - 30 maart 1925) wie in Eastenrykske filosoof, literêr wittenskipper, arsjitekt en ûnderwizer dy't benammen bekend wurden is as grûnlizzer fan de antroposofy en har praktyske tapassingen, ûnder oare de Frije Skoalle en de Biodynamyske agrikultuer.

Steiner wie fan betinken dat skiednis ûntstiet troch feroarings, dy't har foarme hawwe troch in trochsettende ûntwikkeling fan it minsklike bewust wêze. De aktiviteit fan it yndividuele tinken seach er as in relatyf sjoen resinte ûntwikkeling mei fierstrekkende gefolgen as de Renessânse en de Yndustriële Revolúsje. Hy seach it ryk fan de spirituelen, tsjinoer it ryk fan de fysika yn de aktiviteit fan it minsklik tinken. Steiner karakterisearre syn systeem fan antroposofy mei de folgjende wurden:

## Libben
De heit fan Steiner wie jager yn tsjinst fan greve Hoyos yn Geras, en waard letter telegrafist en stasjonssjef by de Súdeastenrykse spoarweimaatskippij. Doe't Rudolf berne waard, wie syn heit stasjonearre yn Donji Kraljevec yn de provinsje Međimurje, tsjintwurdich de meast noardlike provinsje fan Kroaasje, mar dêrfoar in part fan Eastenryk-Hongarije. Doe hy twa jier âld wie, ferfarre it gesin nei it Burgelân yn Eastenryk.

Steiner hie in skerp ferstân en wie al jong ynteressearre yn wiskunde en filosofy. Fan 1879 oant 1883, studearre hy oan de technyske universiteit yn Wenen, dêr't er him spesjalisearre yn wiskunde, natuerkunde en gemy. Yn 1891 promovearre hy yn de filosofy oan de universiteit fan Rostock mei in dissertaasje ûnder de titel *Die Grundfrage der Erkenntnistheorie*. Inkele jierren letter waard dizze dissertaasje útbrocht ûnder de titel *Wahrheit und Wissenschaft*. 

Yn 1888 waard Steiner troch de gruthartochin fan Saksen, Sophie van Saksen, útnûge om de folsleine edysje fan Goethes syn wittenskiplike wurken te yn Weimar te bewurkjen. Hjiroan wurke hy oant 1896. Yn dizze tiid wurke hy ek oan in edysje fan it folsleien wurk fan Arthur Schopenhauer.

Steiner skreau syn filosofyske haadwurk, *Die Philosophie der Freiheit* (De filosofy fan fijheid) yn 1894. Dat wurk soe letter troch himsels beskôge wurde as grûnlizzend foar syn wurk yn de antroposofy. Hy beargumentearet dêryn de mooglikheid dat minske spiritueel frije wezens wêze kinne troch it bewuste tinken. Syn besyking yn dat boek om it transsindentaal idealisme, de filosofy fan Immanuel Kant, te ûntkrêftsjen waard ôfwiisd troch sommige filosofen en akseptearre troch oaren, mar bleau by de measten ûnbekend. 

Yn 1919 krige Steiner yn Stuttgart de lieding oer de “Freie Waldorfschule”, opsetten troch de fabrikant Emil Mohlt, eigener fan de sigaretten fabryk Waldorf-Astoria, om de arbeiders en de direkteuren tichter ta elkoar te bringen. Hy ûntwikkele in pedagogy dy't ta grûnslach komme te lizzen soe fan de wrâldwide frije skoallebeweging, mei skoallen foar basis- en middelber ûnderwiis yn in protte lannen. 

## Keppelings om utens
* Antroposofyske feriening yn Nederlân
* Steiner Books
* Rudolf Steiner Stifting
* Ferdigening fan Steiner
Alde Willem

Alde Willem kin betsjutte:
*Alde Willem as buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf.
*Alde Willem as buorskip yn de Drintske gemeente Westerveld.
Houtribdyk

De **Houtribdyk**, ek wol de **Markerwaerddyk** en **Dyk Inkhuzen-Lelystêd**, is in wetterkearing yn Nederlân. De dyk, eins in daam, waard oanlein tusken 1963 en 1976 en is in ûnderdiel fan de Suderseewurken. Hy skiedt de Iselmar en de Markermar (dat ek wol it *Súdlik Iselmar* neamd wurdt) fan inoar. De dyk rint yn noard-westlike rjochting en hat in lingte fan 26 kilometer. Eins wie de dyk bedoeld foar it ynpolderjen fan it súdlik part fan de Iselmar ta de Markerwaard. De ynpoldering is nea útein set en yn 2003 waard foarfêst besletten de polder net oan te lizzen.

## Wei
Oer de Houtribdyk leit in wei dy't de stêden Inkhuzen (provinsje Noard-Hollân) en Lelystêd (provinsje Flevolân) ferbynt. Dizze wei makket ûnderdiel út fan de N302. Likernôch healwei de dyk leit de flechthaven Trintelhaven.

De gemeente Lelystêd joech de wei oer de dyk de namme *Markerwaarddyk*. Offisjeel is dizze namme allinnich fan tapassing op it part fan Lelystêd oant de provinsjegrins mei Noard-Hollân. Dochs wurdt de namme ek wol foar de hiele dyk brûkt.

Foar de skipfeart binne der trije slúskompleksen oanlein: De Krabbersgatslûzen (beropsfeart), it Navidukt Krabbersgat by Inkhuzen (foar de rekreaasjefeart) en de Houtribssluzen by Lelystêd. By Inkhuzen krúsje de skipfeart en it dykferkear inoar by it navidukt. Neist de Krabbersgatslûzen en de Houtribslûzen lizze de spuislûzen, dy binne nedich foar de regeling fan it wetterpeil yn de Markermar en de Iselmar. 

## Underhâld en fernijing

Fan 2019 oant juny 2020 hat Rykswettersteat oan de Houtribdijk in fersterkingsprojekt útfierd.  De dyk foldie net mear oan de feilichheidsnoarm fan de Wetterwet. Hy is fersterke mei sân en stien en is no bestân tsjin stoarmen dy 't gemiddeld ien kear yn de 10.000 jier foarkomme. De dyk is foar in part tradisjoneel fersterke mei brekstien en gytasfalt en diels ynnovatyf mei grutte sânpakketten dy 't tsjin de dyk oanlein binne. Dêrtroch ûntstiene brede, sânige wâlskanten mei in folume fan 10 miljoen m FEM sân, dêr 't de klappen fan it wetter mei opfongen wurde. 

Boppedat biedt de dyk sa kânsen ta natuerûntwikkeling. De sêfte oergong fan sân nei wetter wykt ôf fan in soad stienwâlskanten yn it Iselmargebiet. Dit lûkt oare fisken en wetterbisten oan, wêrtroch 't it bioferskaat yn de Markermar en Iselmar tanimt en ek de wetterkwaliteit ferbetteret.

Ek binne oare mooglikheden foar natuer en rekreaasje ûntwikkele. Healwei is oan de súdkant fan de Houtribdijk rjochting Enkhuizen mei sân en slib in nij, wiet natuergebiet yn de Markermar kreëarre, it Trintelsân. Dat plas-dras gebiet lûkt fûgels en oar libben oan. By Lelystêd ferriist it Bataviastrân, in nij wettersportstrân. Oan de súdeastlike kant, op njoggen kilometer farren fan Lelystêd en op fjouwer kilometer fan de Houtribdyk, is it natuerprojekt Marker Wadden realisearre.

## Galery

Ofbyld:Houtribdijk.jpg|thumb|Houtribbyk by Lelystêd.
Ofbyld:Houtribdijk Netherlands Satellite Photo by Sentinel-2 30 June 2018.jpg|thumb|Houtribdyk
Ofbyld:IJsselmeer satellite.jpg|200px|thumb|De Houtribdyk tusken de Iselmar en Markerwaard yn
Bombarje

**Bombarje** is in Frysktalige punk- en rockband. De band sette útein yn 1990, mar yn 1997 waard besletten om der mei op te hâlden. Yn 2001 kaam Bombarje noch efkes werom mei in optrêden op it Lytske Aaipop. Sûnt 2025 spilet Bombarje wer.

De band is ûnder oare ferneamd fan twa ferskes foar de Fryske ferzje fan de Kameleon-film (Kameleon Sjocht Yn It Waar), wêrûnder it iepeningsnûmer *Pyt*.

## Gearstalling
*Durk Dikland - sjonger, gitarist
*Germ Dikland - drummer
*Willem Dikland - gitarist
*Bauke Bakker - sjonger, gitarist
*Jan Hendrik Feenstra - sjonger
*Sjerp Stefan Jansen - basgitarist

## Diskografy
Tape
* Spartamet (1992)

Kompaktskiif
*Better as seks (1995) 
*Bombarje sjongt (2001)

## Keppeling om utens
* Springbreak Menaam brengt oud fenomeen terug: “In stikje nostalgy slacht oan 4 april 2025”
* Folle Lok en Rock Met De Hûnekop + Jitiizer + Bombarje 4 jannewaris 2026
Microsoft OneNote

**Microsoft Office OneNote**, koartsein **Microsoft OneNote**, is in notysjeprogramma fan de Microsoft Office-famylje, wêrfan't de oarspronklike ferzje datearret fan 2003. Ferzje 2007 fan OneNote hat û.o. in snelle sykfunksje ynboud dêr't ferskate seksjes, seksjegroepen en notysjeblokken mei trochsocht wurde kinne. 

## Keppeling om utens
* Microsoft Office Online
Martin Bormann

**Martin Bormann** (Halberstadt, 17 juny 1900 – Berlyn, 2 maaie 1945) wie in Dútsk nasjonaal-sosjalistysk politikus en wie de siktaris fan Adolf Hitler.

Bormann waard op 17 febrewaris 1927 lid fan de NSDAP en makke frij gau kariêre. Yn 1928 kaam er yn de staf fan de Sturmabteilung (SA). Doe't Hitler yn 1933 diktator waard, waard Bormann beneamd ta partijorganisator (Reichsleiter) en ponghâlder fan de partij.

Op 20 july 1944 mislearre de oanslach fan kolonel Claus von Stauffenberg op Adolf Hitler. Dêrnei fertroude Hitler allinnich mar syn eigen partij en de SS. Dêrtroch waarden Bormann (as partijlieder) en Heinrich Himmler (haad SS) de wichtichste mannen fan it Tredde Ryk. Nei de Dútske nederlaach en Hitler syn selsmoard, besochten Bormann en in stik as wat oare ofsieren Berlyn te ûntflechtsjen om oan it Reade Leger te ûntkommen. Doe't dat lykwols net slagge, died er himsels tekoart op in brêge deunby it *Hauptbahnhof*.
Claus von Stauffenberg

**Claus von Stauffenberg**, folút **Claus Philipp Maria Schenk Graf von Stauffenberg**, (15 novimber 1907, Jettingen – 21 july 1944, Berlyn) wie in Dútske kolonel en fersetsstrider, dy't it besocht hat om Adolf Hitler mei in oanslach dea te dwaan. De oanslach mislearre en Von Stauffenberg waard fêst set en eksekutearre.

As offisier fan de Wehrmacht die er mei oan fjildtochten yn Poalen, Frankryk en Ruslân. Yn 1943 siet er yn it romrofte Afrikakorps fan Erwin Rommel, ferlear yn dy tiid troch in oanfal fan in jachtbommesmiter syn linkereach, rjochterhân en twa fingers fan syn linkerhân.


File:Bundesarchiv Bild 183-C0716-0046-003, Claus Schenk Graf v. Stauffenberg.jpg|Von Stauffenberg, 1926
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 146-1984-079-02, Führerhauptquartier, Stauffenberg, Hitler, Keitel.jpg|Claus von Stauffenberg (it fierst lofts) en Adolf Hitler (1944).


## Keppeling om utens
* Valkyrie - Amerikaanske film (feskynd yn 2009) oer de oanslach fan Claus fan Stauffenberg op Hitler, Tom Cruise spilet Von Stauffenberg.
Alde Willem (Eaststellingwerf)

**Alde Willem** is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf, yn 'e himrik fan Appelskea. 

Oer de Drintske grins yn de gemeente Westerveld leit ek in buorskip Alde Willem.
Alde Willem (Westerfjild)

**Alde Willem** (Nederlânsk en offisjeel: **Oude Willem**, Stellingwerfsk: *Olde Willem*) is in buorskip yn de gemeente Westerfjild yn de provinsje Drinte. It buorskip falt offisjeel ûnder Diever. 

Der leit ek in Alde Willem yn de gemeente Eaststellingwerf. Dit leit neist it Drintske buorskip. 

Alde Willem leit middenyn it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld It hat anno 2008 in meast agraryske funksje. Yn de takomst moat dizze plak meitsje foar nije natoer. Dit ek om de oarspronklike wetterfoarsjenning fan de Vledder Aa te werstellen. Hjir is lykwols in soad ferset tsjin. 

Tichtby Alde Willem leit it natoergebiet fan 75 hektare de Hoekenbrink. Steatsboskbehear hat hjir in soad beammen kapt mei de bedoeling it gebiet om te foarmjen fan in sânflakte ta in heidefjild.

## Joadsk wurkkamp
Tichtoan Oude Willem wie yn 1941-1942 in Joads wurkkamp festige, it Kamp Diever A.

## Tinkteken by Alde Willem

Yn de bosken by Alde Willem stiet in tinkteken foar de bemanning fan de Kanadeeske Halifax B11. W231 dy't op dat plak op 22 novimber 1943 delstoarten is. It fleantúch makke diel út fan in groep fan 776 bommesmiters, wêrfan 764 Berlyn as doel hiene en 12 Leverkusen. It fleantúch wie opstiigd om 16.33 oere yn Ingelân en waard om 19.00 oere delsketten troch in Dútske nachtjager. De sân bemanningsleden (6 Kanadezen en 1 Brit) kamen om it libben en lizze begroeven op it Algemiene Begraafplak yn Diever.
Tom Cruise

**Tom Cruise** (* berne 3 july 1962) is in Amerikaansk akteur en filmregiseur. Hy wie ek faak yn it nijs mei de Scientology-tsjerke.

## Skiednis
Tom Cruise spile yn 1981 foar de earste kear mei yn in spylfilm, *Endless Love*. Wrâldferneamd waard er mei syn haadrol yn *[[Top Gun (film út 1986)|Top Gun]]*, dêr't Cruise in marinepiloat yn is. Yn 1996 ferskynde it earste part fan de *Mission: Impossible* trilogy.

## Filmografy (net folslein)
* *Endless Love* (1981) 
* *Freak Business* (1983) 
* *[[Legend (film út 1985)|Legend]]* (1985)
* *[[Top Gun (film út 1986)|Top Gun]]* (1986) 
* *The Color of Money* (1986) 
* *[[Cocktail (film út 1988)|Cocktail]]* (1988) 
* *[[Rain Man]]* (1988) 
* *Born on the Fourth of July* (1989) 
* *Days of Thunder* (1990) 
* *Far and Away* (1992) 
* *A Few Good Men* (1992) 
* *The Firm* (1993) 
* *[[Interview with the Vampire (film)|Interview with the Vampire]]* (1994) 
* *Mission: Impossible* (1996) 
* *[[Jerry Maguire]]* (1996) 
* *Eyes Wide Shut* (1999) 
* *Magnolia* (1999) 
* *Mission: Impossible II* (2000) 
* *Vanilla Sky* (2001) 
* *Minority Report* (2002) 
* *The Last Samurai* (2003) 
* *Effection* (2005) 
* *War of the Worlds* (2005) 
* *Mission: Impossible III* (2006) 
* *[[Valkyrie (film)|Valkyrie]]* (2008)
* *[[Edge of Tomorrow (film)|Edge of Tomorrow]]* (2014)
* *[[The Mummy (film út 2017)|The Mummy]]* (2017)
* *American Made* (2017)
* *Mission: Impossible - Fallout* (2018)
* *Top Gun: Maverick* (2022)
* *Mission: Impossible - Dead Reckoning Part One* (2023)

## Keppeling om utens
*  Hiemside fan Tom Cruise
Scientology

**Scientology** is in religieuze beweging. De beweging sette yn de fyftiger jierren útein. De ideology komt fan de Amerikaanske skriuwer L. Ron Hubbard. De measte lannen en minsken dy't der fierders net oan leauwe sjogge der trochstrings mei in skalk each nei. Scientology is tige kontroversjeel omdat it neffens guon in kult is dy't jild fertsjinnet oan syn folgers. 

## Ideology
Tusken 1950 en 1986 hat L. Ron Hubbard de ideologyske boeken foar it Scientology-leauwe skreaun. 

By Scientology giet it om de Xenu myte. Xenu is in romtewêzen dat kwea wol en *Thetans* oer de wrâld ferspraat hat dy't yn minsken húsmanje. In minske moat him neffens Scientology op ferskate wizen ferbetterje, mei as doel rêding fan syn ûndergong.

Om ta dat doel te kommen moatte Scientology leden leare fan de ideologyske boeken fan L. Ron Hubbard. Wilens wurdt de *E-meter* brûkt om te sjen hoe fier as de persoan mei syn ûntjouwing is.

## Ledetal
Neffens Scientology hat de beweging likernôch 10 miljoen leden. Neffens oare tellingen binne dat gâns minder. Yn de sechtiger jierren wurdt it ledetal tusken de 50.000 oant 100.000 rûsd. Yn de njoggentiger jierren 45.000. Stadichoan liket de beweging nije leden te werven, yn 2004 binne der sa'n 55.000 leden. 

## Pommeranten
* Kirstie Alley 
* Tom Cruise
* Katie Holmes
* Lisa Marie Presley
* John Travolta

## Keppeling om utens
* Hiemside fan Scientology
Vredeman de Vries-priis

De **Vredeman de Vries-priis** is in priis dy't ferneamd is nei Hans Vredeman de Vries, in wichtige 16e-iuwske arsjitekt, ôfkomstich út Fryslân. De priis wurdt alle jierren weijûn, mar yn de foarm fan twa twajierlikse prizen. It iene jier is der in priis foar arsjitektuer en it jier dêrop in priis foar foarmjouwing.

De priis is yn 2000 ynsteld troch de Provinsje Fryslân en wurdt stipe troch ARK (sintrum foar Arsjitektuer en Romtlike Kwaliteit), Keunstwurk en Hûs en Hiem.

De winner wurdt troch in sjuery oanwiisd. De priiswinner krijt in bedrach fan 5.000 euro en in oarkunde. Dêrneist is der ek de Leeuwarder Courant-Publykspriis.

## Priis foar Arsjitektuer

## Priis foar Foarmjouwing

## Keppeling om utens
* Keunstwurk.nl
Planolooch

In **planolooch** is ien dy't wurksum is op it mêd fan de romtlike oardering, it planmjittige opdielen fan de (iepenbiere) romte, dat alle winske en needsaaklike funksjes har plak dêryn krije. Planologen wurkje meastentiids by de oerheden (it Ryk, provinsjes of gemeenten) of by advysburos.

## Sjoch ek
* Planology 

## Keppeling om utens
* www.vrom.nl - Ministearje fan Folkssûnens, Romtlike Oardering en Miljeubehear
Masinegewear

In **masinegewear** as **mitrailleur** is in gewear, dat trochgiet mei sjitten at it ien kear ôffjurre wurdt. Ornaris is dat mooglik trochdat in part fan de eksploazjekrêft (gas) fan de munysje brûkt wurdt foar it laden fan nije munysje, wêrtroch't it wapen wer fjoerree is. De lytste soarte fan masinegewear is it masinepistoal. It masinegewear waard yn 1862 yn 'e Feriene Steaten útfûn.

Fluchfjoerkanonnen, tapast op fleanmasines en ynfanterypânserreau, lykje op masinegewearen, mar fersjitte lytse granaten; sy kinne mear as sechtich kear de sekonde fjoer jaan.
Faak binne dy fluchfjoerkanonnen basearre op it type masinegewear de *[[Gatling gun]]*, mei rotearjende lopen. In moderne fariant fan de *Gatling Gun* is bygelyks it boardkanon fan de F-16 Fighting Falcon en de A-10 Thunderbolt II. Oare foarbylden binne it 25mm kanon fan de M2 Bradley en de 30mm, 35mm en 40mm sa't dy brûkt wurde op de ferskate farianten fan de Sweedske ynfanterygefjochtswein CV90.

## Sjoch ek
* Pistoalmitrailleur
American Saddlebred (hynder)

**American Saddlebred** is in hynsteras, oarspronklik út de Feriene Steaten. De American Saddlebred wurdt benammen as showhynder brûkt.

## Karakter

De stokmaat is leit tusken de 152 en 163 sm. De American Saddlebred is ljocht- of donkerbrún, swart of readbrún mei swarte ôftekeningen. It is in treflik rydhynder mei in tige freonlik karakter. It hynder hat in in grutske hâlding, dy't de kop heech hat en de sturt heech draacht. Se hawwe in lange, lichte hals dy't moai bûge is, in koarte rêch en fine, sterke skonken. Harren bewegings binne heech en fluch en it binne yntelliginte en freonlike hynders. Se wolle graach foar de ruter wurkje en leare fluch nije dingen.

Njonken de stap, draf en galop (*three-gaited saddlebreds*) kinne guon ek de telgong en de hurddraversgalop (*five-gaited saddlebreds*) útfiere.  

## Skiednis
It ras fynt syn oarsprong yn 'e Amerikaanske steaten Kentucky en Virginia en is ûntstien út in krusing tusken de Narragansett Pacer (in rydhynder dat no útstoarn is) en de Ingelske Folbloed. Letter is der ek bloed fan 'e Morgan en de Standardbred by kaam. Yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861–1865) wie de Saddlebred it favorite hynder fan 'e ofsieren. Bekende generaals lykas Robert E. Lee (mei syn hynder Traveller) en Ulysses S. Grant rieden op Saddlebreds. Se waarden keazen om't se sterk en fluch wiene, mar ek in grut úthâldingsfermogen hiene op it slachfjild.

Nei de oarloch krige it ras de namme "Kentucky Saddler". It waard it symboal fan 'e aristokrasy yn it suden fan 'e Feriene Steaten. Yn 1891 waard de American Saddlebred Horse Association oprjochte; dat wie it earste stamboek foar in eigen Amerikaansk hynderras.

Yn 'e 20e iuw feroare de rol fan it hynder. It wie langer net allinne in ferfiermiddel foar op it lân of yn 'e oarloch, mar it hynder waard hieltyd populêrder foar hynsteshows. 

## Namme
De ynformele en histoaryske namme fan it hynder wie yn 'e 19e en begjin 20e iuw "Kentucky Saddler". De offisjele rasnamme wie "American Saddle Horse" doe't yn 1891 it stamboek oprjochte waard. Yn 1981 feroare it stamboek de rasnamme yn "American Saddlebred" om it Amerikaanske karakter en de foktradysje better te ûnderstreekjen.
Aberdeen

**Aberdeen** (*[[Skotsk-Gaelysk]]: Obar Dheathain*) is in stêd yn Noardeast-Skotlân, yn Aberdeenshire. It is nei ynwennertal de tredde stêd fan Skotlân. Aberdeen leit oan de Noardsee by de mûningen fan de rivieren Dee en Don.

De twa universiteiten, de University of Aberdeen, oprjochte yn 1495, en de Robert Gorden University (RGU), dy't earst yn 1992 universiteitsstatus krige, meitsje fan Aberdeen de studintestêd fan it noarden. De stêd wie al yn de 12e iuw fan belang.

De tradisjonele papier-, skip- en tekstylyndustryen, ûntstien yn de tiid fan de Yndustriële Revolúsje, binne de lêste jierren foarbystribbe troch de oaljeyndustry en de seehaven. Itselde jildt foar de fiskyndustry. De helyhaven fan Aberdeen is ien fan de drokste kommersjele helyhavens yn de wrâld, en de seehaven is de grutste fan Noardeast-Skotlân.

## Keppelings om utens
* Universiteit fan Aberdeen
* De Robert Gordon Universiteit, Aberdeen
Nisbet

Nisbet is in lyts plakje yn Roxburghshire yn Skotlân oan de rivier de Teviot. De namme Nisbet komt werom yn ferskate lokaasjes: Nisbet, East Nisbet, West Nisbet, Nisbetmill, Upper Nisbet en Upper Nisbet Moor.
Langli

**Langli** is it noardlikste fan de Waadeilannen. It eilân leit yn de Ho-Bocht foar de kust fan Denemark by Hjerting. Langli is in ûnbewenne sompe-eilân fan 2 kilometer lang en 800 meter breed. By leechwetter is it eilân oer in trije kilometer lange ferhege seewei te berikken, dy't fan súdlik fan it plakje Ho begjint.

## Skiednis
Langli wie oant de stoarmfloed fan 1634 part fan in skiereilân. Dêrnei hat it skiereilân him op 'e nij foarme, mar is it opskood nei see ta, dat it hjoeddeiske Skallingen skermet it eilân ôf fan de weagen fan de Noardsee.

It eilân waard sûnt de 16e iuw brûkt foar lânbou, mar de earste fêste bewenning kaam earst yn 1840 doe der twa famyljes op it eilân te wenjen kamen. Yn 1911 libben der 38 ynwenners en wie der sels in skoalle. Yn 1915 lutsen dizze minsken wer fuort trochdat it eilân troch twa floedweagen oerspield waard en der gjin help fan de oerheid kaam om it eilân wer op te bouwen. In lettere ynwenner fan it eilân boude foar himsels in hûske op Langli. 

Yn 1970 waard it eilân by de gemeente Ho foege. Yn 1982 naam de Deenske oerheid Langli oer en is der in wittenskiplik sintrum op it eilân festige. Sûnt de gemeenteherfoarmingen yn Denemark yn 2007 is it ûnderdiel fan de gemeente Varde. 

Langli is it ienige ûnbewenne waadeilân oan de kust fan Denemark.

## Natoer
Langli is alle jierren tusken 16 july en 15 septimber iepensteld foar rinners. Op it eilân briedet in ferskaat oan fûgels, bygelyks mokken en stirnzen.
Eiderstedt

**Eiderstedt** (Noardfrysk: *Ääderstää*) is in skiereilân yn Dútslân. It is in ûnderdiel fan Noard-Fryslân yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. It skiereilân is likernôch 30 kilometer lang en 15 kilometer yn de breedte. Eiderstedt is ûntstien troch ynpoldering fan trije eilannen: Eiderstedt (de omkriten fan Tönning), Utholm (om Tating hinne) en Evershop (om Garding hinne). It ynpolderje fan it gebiet begûn om it jier 1000.

De troch de see ôfsette grûn is tige gaadlik foar lânbou. Hjoed de dei soarget toerisme foar in grutte boarne fan ynkomsten. Benammen oan de westlike kante fan it eilân, oan de Waadsee yn de omkriten fan Sankt Peter-Ording, komme in protte besykers. De Westerhever fjoertoer is in wichtige toeristelûker fan it skiereilân en it meast promininte fan Dútslân. Oare bouwurken dêr't in protte minsken op ôfkomme binne de Eidersperrwerkdaam en it Katinger Watt.

Wichtichste plakken yn it gebiet binne: 
*Tönning (4975 ynwenners)
*Garding (2666 ynwenners)
*Tating (983 ynwenners)
*Sankt Peter-Ording (4174 ynwenners)

## Geografy

Oan it begjin fan lânfoarming tusken de ferskate eilannen ûntstienen lântongen dêr't slyk op ôfset waard. Omdat de trije eilannen allegear selsstannige distrikten, in saneamde herad, waard it ûntstiene gebiet ek wol *Dreilände* (Trije Lannen) neamd. Oan de westkuste fan Eiderstedt, foar Sankt Peter-Ording en Westerhever, lizze inkelde sânbanken en sâltflaktes. Al mei al bestiet it lânskip fan Eidersteds út sa'n 175 hektare dunen. In grut part fan dizze dunen lizze binnen de seediken, hjirtroch komt der gjin nij sân by de dunen wêrtroch se stadichoan ferdwine.

## Skiednis
Trochdat Eiderstedt hieltyd bleat stie oan it wetter waarden de ynwenners fan it gebiet twongen om har oan te passen. Der waarden al yn in betiid stadium diken oanlein.

It gebiet waard yn de 8e iuw kolonisearre troch de Friezen. Letter, sûnt de 14e iuw, waard it ûnderdiel fan it Hartogdom fan Sleeswyk.

Yn 1864 kaam it Deenske Hartochdom fan Sleeswyk yn hannen fan de Prusen. De Prusen makken yn 1867 fan Eiderstedt in eigen distrikt (*[[Kreis]]*). Yn 1970, waarden de distrikten Eiderstedt, Hüsem en Súdtondern gearfoege ta it distrikt Noardfryslân.

## Mienskippen

Eiderstedt is in Dútsk *[[amt (funksje)|amt]]*. It is wer ûnderferdield yn 16 ferskate mienskippen:

#Garding
#Garding, Kirchspiel 
#Grothusenkoog 
#Katharinenheerd 
#Kotzenbüll 
#Norderfriedrichskoog 
#Oldenswort 
#Osterhever 
#Poppenbüll
#Sankt Peter-Ording 
#Tating 
#Tetenbüll 
#Tümlauer Koog 
#Vollerwiek 
#Welt
#Westerhever

## Plaknammen
Oan de plaknammen op Eiderstedt is te sjen dat in protte gebieten wûn binne op de Waadsee troch ynpoldering. In protte plaknammen ha *koog* yn de namme, dat it Dútske wurd foar 'polder'  is. 

Inkelde foarbylden binne: Wasserkoog, Norderheverkoog, Heverkoog en Holmkoog.

Der binne ek in protte plaknammen mei 'deich' (dyk) yn de namme.

## Keppeling om utens
* Eiderstedt.net
* Eider-Kurier
* Webstee fan it Toeristeburo fan Eiderstedt
Botter

In **Botter** is in platboaiem mei in bytsje útstekkende kyl.

Mei botters waard foaral op de eardere Sudersee fiske en wurde troch saakkundigen beskôge as in fiskersskip dat hurd sile kin. Botters waarden ek wol brûkt foar kustfiskerij op de Noardsee en de Waadsee. Dit boattype is ûntstien yn de earste helte fan de 19e iuw en is besibbe oan it wetterskip en de tochtskúte.
Hamburger Hallig

It **Hamburger Hallig** (Noard-Frysk: *Hamborjer Håli*) is ien fan de Halligen yn Dútslân. De Halligen wurde rekkene ta de Noard-Fryske Eilannen. It Hamburger Hallig wie in eilân, oarspronklik in part fan it eardere eilân Strân, mar is sûnt 1860 troch in daam mei de fêste wal ferbûn. Oan dy daam sitte wer kwelders Fêst, dat yn stee fan in eilân kin der tsjintwurdich earder sprutsen wurde fan in skiereilân. 

Bestjoerlik sjoen is it eilân in ûnderdiel fan de gemeente Reussenköge, oant 1899 hat it in gemeentefrij goeddistrikt west. Oan de westkante fan it Hamburger Hallig leit in dyk dy't it lân tsjin fierdere ôfslach beskermje moat.

## Terpen

Der binne twa terpen op it eilân, plus ien oan de daam nei de fêste wâl:
***Hauptwarft**: Op dizze terp stiet in restaurant, it Hallig Krog, en in gebou fan it Nasjonaal Park dat allinnich yn de simmer bewenne is. De Hauptwarft leit oan de noardkante fan it eilân.
***Kuhberg**: Dizze terp wurdt brûkt troch skiep. De terp is in net ôfûntwikkele terp en leit likernôch 300 meter súdliker as de Hauptwarft.
***Schafsberg**: De Schafsberg leit healwei de daam, twa kilometer eastlik fan de Hauptwarft, krekt wat besuden de daam. Op dizze terp stiet in ynformaasjesintrum fan de NABU, it gebou is sa no en dan bewenne troch frijwilligers fan de NABU. Dizze terp foarmet gjin ûnderdiel fan de hallig; it is earder in terp foar de fêstewal fan de Sönke-Nissen-Koog.
Jordsân

**Jordsân** (Deensk: *Jordsand*) wie in lytse Deenske Hallig yn de Waadsee. It eilân lei súdlik fan it Waadeilân Rem en eastlik fan Söl. Jordsân moat ferbûn west hawwe mei it fêstelân en mei Söl, mar it krekte ûntstean fan it eilân is net fêstlein. Yn it Kening Waldemars Grûnboek fan 1231 wie it al opnaam as eilân.

## Namme
It eilân wie earder wol bekend ûnder de namme *Hiortsân*, dat fan it Skandinavyske *hjort* (hart) komt. De âlde namme ferwiist mooglik nei de oanwêzigens fan harten op it eilân.

## Skiednis
Yn it Kening Waldemars Grûnboek stiet it eilân opnaam mei in mjitte fan 20 kante kilometer. Der wiene ferskate terpen op it eilân. De ûndergong fan Jordsân waard ynlet troch in rige stoarmfloeden. Yn 1807 moat it eilân noch 40,7 hektare grut west ha, yn 1873 wie dat noch mar 18,4 hektare. Yn 1895 waard ek de lêste terp troch in stoarm fernield en waard it eilân hielendal ferlitten, it waard in briedeilân foar fûgels. Tusken de Dútsk-Deenske Oarloch yn 1864 en it Referindum yn Sleeswyk fan 1920 makke Jordsân ûnderdiel út fan it Hartochdom Sleeswyk yn it Dútske Ryk. Yn de 20e iuw is besocht om Jordsân fan de ûndergang te rêden. Yn de jierren '70 waard probearre it eilân tsjin it wetter te beskermjen, mar dat is nea goed slagge omdat der gjin diken oanlein waarden. It eilân kromp fierder yn oant in grutte fan 2,3 hektare. Yn de winter fan 1998/1999 waard Jordsân troch heech wetter hielendal fuortslein. Jordsân makke ûnderdiel út fan de gemeente Hjerpstedt.

Tsjintwurdich is Jordsân in sânplaat dêr't fûgels en seehûnen op ferbliuwe. 

De namme fan Jordsân komt noch werom yn ien fan Dútslânsk âldste miljeu organisaasjes, *Verein Jordsand*, stifte yn 1907.

## Keppeling om utens
*Foto's en ynformaasje fan Jordsân.
Burmaniapark

**Burmaniapark** is in nijbouwyk yn Drachten, noardlik fan de rest fan Drachten. De wyk is neamd nei de âlde Fryske adel mei de achternamme *[[Burmania]]*.

De wyk leit flakby de N31, de autowei dy't Ljouwert en Drachten mei elkoar ferbynt. Tusken de N31 en Burmaniapark binne al plannen foar de nije wenwyk Frijburgh.

Burmaniapark is foar it grutste part bewenne en oan de râne fan de wyk steane in pear bedriuwen. Der binne gjin winkels yn de wyk, foar de boadskippen is it tichtbylizzende winkelsintrum Noarderpoarte. Der is ek gjin basisûnderwiis yn de wyk. De skoallen steane yn de wyk De Folgeren.

Strjitten yn de wyk binne neamd nei edelstiennen:

* Jade
* Pyryt
* Ametist
* Smaragd
* Karneool
* Saffier
* Jaspis
* Topaas

De wyk is op twa plakken tagonklik, nammentlik troch de strjitte Nytap of de Kletserleane. Beide tagongswegen lizze oan de Jade, wêrtroch't dizze strjitte ek de ienichste tagongswei is nei de oare strjitten fan de wyk. Oan de Jade steane ek de measte bedriuwspannen.

Oan de Smaragd stiet in keunstwurk. It stelt in rôze beam fan stielenbuizen foar. Boppe yn de 'tûken' fan de beam sitte mooltsjes dy yn beweging brocht wurde troch de wyn.
The Perennial Philosophy

***The Perennial Philosophy*** (oerset yn it Nederlânsk as: *Eeuwige Wijsheid*) is Aldous Huxley syn baanbrekkende bondeling fan mystike teksten dy't foar it earst publisearre waard yn 1944. Syn boek wurdt beskôge as in blomlêzing fan passaazjes út de meast útien rinnende boarnen, sawol dy fan it Westen as fan it Easten. Oan de hân fan in protte sitaten yllustrearret *The Perennial Philosophy* dat oan alle grutte religys ien grutste miene dieler ta grûnslach leit. It boek is troch de skriuuwer oardere nei ûnderwurp en ynbêde yn in ferklearjend kommentaar.
Sint-Petersburch

**Sint-Petersburch** (Russysk: *Санкт-Петербург, Sankt-Peterboerg*) is de twadwichtichste stêd fan Ruslân nei Moskou. It is in havenstêd dêr't in soad yndustry is, mar it is ek in wichtich wittenskiplik en kultureel sintrum. Beskiedend is de 18e en 19e-iuwske boukeunst; de grêften, grutte lange diken, tunen, parken en paleizen binne foar toeristen tige nijsgjirrich. 

## Skiednis
* 1703, Sint-Petersburch wurdt stifte troch Peter de Grutte en wurdt haadstêd fan Ruslân.
* 1918, Moskau wurdt haadstêd fan Ruslân.
* 1914-1924, Sint-Petersburch hjit Petrograd omdat Sint-Petersburch te Dútsk klinke soe wylst de Russen fochten yn de Earste Wrâldkriich.
* 1917, Oktoberrevolúsje dêr't Vladimir Lenin in wichtige rol yn spile hat.
* Yn de Twadde Wrâldkriich belegerje de Dútsers Sint-Petersburch foar 29 moannen.
* 1924-1991, Sint-Petersburch hjit Leningrad.

## Geografy
De rivier de Neva mûnet yn de Finske Golf. De stêd leit yn it deltagebiet fan dy rivier. De stêd is boud op 42 eilannen. Heechwetter is in gefaar foar de stêd omdat de stêd net sa heech boppe seenivo boud is.

## Demografy
Der wenje likernôch 5 miljoen minsken. Al yn it ferline hawwe in soad minsken út it westen har nei wenjen set yn Sint-Petersburch. Yn 2009 wie 89,1 % fan de ynwenners etnyske Russen. Dêrby komme 2,1 % Joaden, 1,9 % Oekraïners, 1,9 % Wyt-Russen en lytsere mienskippen fan Tataren, Kaukazen, Oezbeken en Finnen.

### Befolkingsûntjouwing


Ofbyld:Saint Petersburg 30.36553E 59.94613N.jpg|Satelytfoto Sint-Petersburch
Ofbyld:San pietroburgo Prospettiva nevsky.jpg|Nevski prospekt
Ofbyld:KoepelHermitage.JPG|Koepel yn de Hermitaazje
Ofbyld:Nicolaas 1.JPG|Nikolaas I


## Transport
Sint-Petersburch hat in seehaven, in fleanfjild (*Пулково Poelkovo*) en farwetter nei de Wolga/Baltyske steaten. Yn de stêd ryd sûnt 1955 in metro. Sûnt 2008 leit der in 115 km lange ringdyk om de stêd hinne.

## Ekonomy
Der is in protte yndustry, lykas stielyndustry, gemy, skepebou en masinebou. Der is in grutte autoyndustry. Bedriuwen út it bûtenlân binne Wrigley, Gillette, Rothmans, Unilever, Japan Tobacco en Coca-Cola. De bierbrouwerij Baltika hat hast in miljard euro omset (yn 2005). Baltika is de grutste bierbrouwerij yn Ruslân en East-Jeropa, en de twadgrutste fan Jeropa nei Heineken. Dútslân is op ekonomysk mêd tige fan belang foar Sint-Petersburch.

## Underrjocht
De Russyske Akademy fan Wittenskippen sit yn de stêd en der binne ûndersyksynstituten by de roes, fierders binne der trije universiteiten, dêr't de Steatsuniversiteit fan Sint-Petersburch de âldste fan is, en in konservatoarium.

## Kultuer
Der binne sa'n 120 museums, bygelyks de Hermitaazje en it Russysk Museum. Der binne 50 teaters, sa as it Mariinskiteater. It Eastersk-Ortodokse Alexander Nevski-kleaster is ien fan de wichtichste bouwurken yn de stêd. Neffens UNESCO sit Sint-Petersburch yn de top tsien fan reisdoelen fan de wrâld.

Ofbyld:Нарвские ворота.jpg|Narva-triomfbôge
Ofbyld:Peterhof Grote Cascade.jpg|It grutte paleis fan Peterhof mei de Grutte Kaskade
Ofbyld:Catherine Palace in Tsarskoe Selo.jpg|It Katarinapaleis yn Poesjkin
De Wiken

**De Wiken** is in wenwyk fan 160 ha. oan de eastkant fan Drachten út de jierren 60, en leit ynklamme tusken de Noarder Dwersfeart, N31 (Wâldwei) en de Splitting. De wyk telt ûngefear 6.000 ynwenners en  2.750 wenningen.

De earste stien fan de earste wenning oan de Heechlânsdyk waard yn 1965 lein. Yn heech tempo folgen strjitten as de Hagewyk, Ingwerd, Foswert, Stjelpswyk, Langewyk, Dwerswyk ensfh. Yn in twatal jierren waarden mear as 1000 wenningen boud. Alle (rychjes)huzen yn de Wiken noard binne sawat allegear lyk, de saneamde revolúsjebou. De wyk hat in ferfeelsum imago, troch renovaasjeprojekten besykje gemeente en wenningbouferieningen hjir wat oan te dwaan. Alle strjitten binne neamd nei de wiken (sleatten) dy't eartiids yn dat gebiet rûnen. De wyk telt relatyf in soad galerijflats.

De wyk hat in eigen winkelsintrum mei ûnder oare in supermerk (Poiesz), drogist, apteek, boekewinkel, kapsalon, bakkerij, bank, fytsewinkel en húshâldwinkel. Fierders hat de wyk in wyksintrum en in tsjerke en steane der meardere basisskoallen.
Drachten Noardeast

**Noardeast** is in wenwyk fan 98 ha. oan de noardeastkant fan it sintrum fan Drachten út de perioade 1945-1960. De wyk leit rûchwei tusken de Noarder Dwersfeart, Ringwei en Stasjonswei en de Súdkade en hat ûngefear 3.900 unwenners en 2.100 wenningen. De earste strjitte wie de yn de jierren tweintich boude strjitte Beter Wonen, dit wienen wenningwetwenningen. Letter, nei de Twadde Wrâldoarloch, waard de wyk geandewei folboud mei meast hierwenningen. De wyk wie om 1960 hielendal klear. 

De wyk hat in saneamde leanestruktuer, lange leanen mei oan beide kanten beammen. De ferkearsrekonstruksje yn de jierren tachtich hat in diel fan dizze struktuer fernield. Hjir en dêr sieten doe op strittehoeken in sliterij, kapperssaak en oare winkeltsjes, dit joech libbenens yn de wyk dy't der tsjintwurdich net mear is yn de nije wiken.

Begjin jierren '80 begûn de wyk te ferpauperjen en anno 2006 is it de grutste probleemwyk fan Drachten. Drank- en drugsoerlêst en prostitúsje binne yn Noardeast mear regel as útsûndering. Yn it begjin fan de 21e iuw hat de gemeente Smellingerlân yn gearwurking mei de wenningbouferieningen it grut sanearingsplan ûntwikkele. De kommende jierren sille der sa'n 600 wenningen en flats sloopt wurde en sil der ferfangende nijbou foar yn 't plak komme.
In grut diel fan dizze nijbou sil út keapwenningen bestean om de sosjale gearhing yn de wyk yn lykwicht te bringen. Ek sil de ynfrastruktuer oanpakt wurde om de âlde leanestruktuer werom te krijen.

De wyk hat sûnt begjin 21e iuw in winkelsintrum 'Noarderpoarte'. Al liket dit winkelsintrum rjochte te wêzen op de oanswettende wiken Finnepark en De Folgeren, geografysk besjoen leit it yn Noardeast. Ek binne der genôch skoallen, wêrûnder basis- en fuortset ûnderwiis.
Drachtster Feart

**Drachtster Feart** kin ferwize nei: 
*Drachtster Feart (wetter) as feart yn Smellingerlân
*Drachtster Feart (wenwyk) as wenwyk fan Drachten
Drachtster Feart (wenwyk)

De **Drachtster Feart** is ien fan de nijbouwiken yn it westen fan Drachten yn de gemeente Smellingerlân. 

De wyk hat trije útgongen, ien oan de Postleane en twa oan de Lauwers. Dy wegen jouwe tagong nei de rest fan Drachten en de A7.

Ek steane hast alle huzen oan (iepen) farwetter dat tagong jout ta de jachthaven fan Drachten it Prinses Margrietkanaal en de Fryske marren. Der kin mei lytse boaten nei it sintrum fan Drachten fearn wurde fia de nij oanleine Drachtsterfeart.

Yn de wyk sille 900 wenningen en in winkelsintrum komme, mar gjin basisskoalle. Dy foarsjennings hat de oanbuorjende wyk De Drait wol.

## Strjitten
De strjitten yn de wyk binne neamd nei bekende Drachtsters of lju dy't in bân mei Drachten hiene:

* Theo van Doesburgstrjitte
* Kurt Schwittersstrjitte
* Thijs Rinsemastrjitte
* Cornelis Rienks de Boerstrjitte
* Gjalt de Jongstrjitte
* Arjen Witteveenstrrjitte
* Gerben van Manenstrjitte
* Jelle Plantingstrjitte
* Thomas Romeinstrjitte
* Rinze Wibbelinkstrjitte
Himsterhout

It **Himsterhout** is ien fan de jongste nijbouwiken fan Drachten. De wyk leit neist de wiken De Moarre, De Trisken en De Drait oan de súdwestkant fan Drachten. It Himsterhout hie yn 2007 1638 ynwenners en yn 2017 2005; dêrfan wie de grutste groep tusken de 35 en 44 jier.
 
It Himsterhout is opboud út trije fazes, Faze I, II en III. 

Foar foarsjennings lykas supermerken, skoallen en hûsartsen is de wyk oanwiisd op dy yn de buertwiken De Trisken en De Drait (supermerk: Jumbo en Lidl).
De Peppel

**De Peppel** is in lytse wenwyk yn Drachten.

De wyk leit ynklamme tusken de Gauke Boelenstrjitte, T. Wagenaarstrjitte, Suderhegewei en it Mûnein. It is ien fan de saneamde 'ynwreidingslokaasjes' fan Drachten. Eartiids sieten op it plak it Kijlstra betonfabryk en in sportpark. It bedriuw is yn de jierren '70 ferhuze nei bedriuweterrein Tuskendjippen. Ein jierren '80 makke de gemeente Smellingerlân in wenningbouplan foar dat gebiet. Neffens de sketsen koenen op it terrein sa'n 250 wenningen komme.

Tusken 1992 en 1994 waard de wyk boud. Der kamen rychjeshuzen, twa ûnder-ien-kapen en frijsteande wenningen. Neffens guon kritisy binne de huzen te ticht opelkoar boud, mei fan gefolgen in wyk mei in soad stien en beton en net folle iepenbier grien.

De wyk hat gjin skoallen en winkels omdat it sintrum mei winkels en alle fierdere foarsjennings tichtby is.
De Singels

**De Singels** is in wenwyk oan de súdwestside fan it sintrum fan Drachten.

De wyk waard boud yn de jierren '60 en '70 fan de 20e iuw en leit ynklamme tusken de Suderhegewei, Ikesingel, Boargemaster Wuitewei en de Gauke Boelensstrjitte. Der is in grut ferskaat oan wenningen. Sa binne der rychjeswenningen, twa-ûnder-ien-kapehuzen, frijsteande wenningen en apparteminten te finen. De struktuer is frij fariearre wat mei komd is troch de stadige ûntwikkeling en groei fan de wyk, want dy waard net yn in pear jier folboud.

Yn de wyk wie ea in draafbaan mei de namme 'draafbaan Drachten'. Troch besunigingen fan de draaf- en rinsport feriening Nederlân is de baan yn de jierren '90 opjûn en kaam de grûn yn eigendom fan de gemeente. De gemeente hat dit gebiet begjin 21e iuw tegearre mei in projektûntwikkelder fannijs ûntwikkele, der is no in kombinaasje fan wenjen en rekreëarjen makke. It gebiet is omfoarme ta in stedspark om yn te wenjen. Fierders binne der in soad wetterpartijen en in swimfiver oanlein. Boppedat is der in subtropysk swimparadys en offisjeel 50 meter wedstrydbad 'De Welle' yn de wyk. Dy leit troch de werûntwikkeling fan it draafbaangebiet midden yn it stedspark. De gemeente tinkt oer ferpleatsing fan dit swimbad omdat it bad ferâldere is en net mear yn it gebiet past.

De wyk hat in plein mei de namme 'Kiryat Onoplein' (ferneamd nei susterstêd Kiryat Ono yn Israel), it teater De Lawei en de grutste supermerk fan Fryslân. Dy supermerk op it plak fan it eardere plysjeburo (1967-1995), wie earst in ’Nieuwe Weme’, letter Konmar en no in Albert Heijn. De wyk hat ek in basisskoalle, pjutte-opfang en fuortset ûnderwiis.
Binne Bolleman van der Veen

**Binne Bolleman van der Veen** (Drachten, 24 maart 1818 - Zoeterwoude, 9 july 1892) wie in dûmny en skriuwer. Hy wie fan 1844-1852 helppreker yn Earnewâld en waard dêr dêrnei dumny oant 1885. Sûnt july 1885 wie er yn betsjinning yn Stevenswaard. Hy skreaun oer floreenplichtigen en de kosterij.

Van der Veen troude yn 1844 mei Sjoukje Duursma (†1870) en yn 1871 mei Maria Elizabeth Zaalberg yn Nieuw Beijerland.

## Literatuer
**De Floreenpligtingen en de gereformeerde gemeenten ten platten lande in Friesland in wederzijdsche betrekking*, Snits 1855, 2e printinge, 1858; 
* *De kosterie in Friesland als godsdienstig-kerkelijke instelling in haar verband met de Hervormde Kerk en hare stelling tegenover den staat. Eene studie op het gebied van Kerk- en Staatsregt*, Ljouwert 1862. **Charles Spurgeon, Engelands meest beroemde kanselredenaar van den tegenwoordigen tijd*, Drachten 1860. (Frije oersetting nei it Heechdútsk)
*brosjueres en bydragen yn tydskriften oer skiedkunde, âldheidkunde en letterkunde.
Evert Rinsema

**Evert Rinsema** (De Gerdyk, 28 augustus 1880 – It Hearrenfean, 4 july 1958) wie in Fryske skuonmakker en skriuwer/dichter en geastbesibbe fan keunstbeweging De Styl.

## Libben

Hy wie in broer fan byldzjend keunstner Thijs Rinsema (1877-1947) en wenne yn Drachten. Hy wie skuonmakker en lies yn syn frije tiid yntinsyf it wurk en de libbensferhalen fan de grutte filosofen. Yn syn mobilisaasje-perioade, fan 1914 oant 1916, flakby it Noard-Brabânske Alphen, rekke hy befreone mei skriuwer en byldzjend keunstner Theo van Doesburg. Van Doesburg wie benammen ûnder de yndruk fan Rinsema omdat hy faak abstrakte en min te trochgrûnjen filosofyske tinkbylden yn it deistige libben weromseach. Hy makke om dy reden it hjir ôfbylde portret fan Rinsema, dêr't hy him yn werjoech as Friedrich Nietzsche. Van Doesburg soe letter faker by him yn Drachten op besite komme. Ek brocht Van Doesburg yn 1920 Rinsema syn dichtbondel *Verzamelde volzinnen* út. Yn septimber fan dat jier stelde Rinsema him foar oan arsjitekt Cees Rienks de Boer (1881-1966), dy't Van Doesburg beluts by it ûntwerp fan in oantal 'middenstânswenningen' en de Lânbouwinterskoalle yn Drachten. Begjin jierren tritich ferhuze Rinsema nei Assen, dêr't hy oan it Kanaal 175 in wenhûs yn modernistyske styl bouwe liet nei ûntwerp fan arsjitekt J.F.A. Göbel. Nei de Twadde Wrâldoarloch kaam hy werom nei Drachten. In bekende útspraak fan Rinsema is: 'Komt door te zwijgen niets tot stand, door spreken blijft niets staande' (1947).

## Publikaasjes
**Verzamelde volzinnen van Evert Rinsema.* Leien: De Styl, 1920.
**Wat ik dacht.* Assen, 1947.
**De mens is van nature hoekig.* Bergen: Van der Wal, 1980.
**Wat achterbleef. Volzinnen.* Woubrugge: Avalon Pers, 1982.
**Verwaaide bloemen. Gedichten en gedachten.* Drachten: Streekmuseum "It Bleekerhûs", [1983].
**Woorden op laag-water.* Drachten: (eigen behear), 1984.
**Geeft uw bloemen als u bloemen hebt, geleidelijk en langzaam water...* [Woubrugge: Avalon Pers, 1995].

## Keppelingen om utens
*Koarte biografy Thijs en Evert Rinsema, mei foarbylden fan Thijs syn wurk (Ynternet Argyf)
*Bruorren Rinsema, wurk en libben (Ynternet Argyf)
Thijs Rinsema

**Thijs Rinsema** (Drachten, 18 juny 1877 – dêre, 1 maart 1947) wie in skuonmakker en keunstner.
Rinsema wie in autodidaktysk skilder dy't in skoft yn kubistyske styl skildere en kollaazjes makke. Syn wurk is letter mear bedêst, drôgjend en realistysk. Skildert dan mear stillibbens mei bygelyks blommen en fruchten.

## Biografy

Thijs wie lykas syn jongere broer Evert skuonmakker, wat er oant in jier foar syn dea bleau. Troch syn broer kaam Thijs yn de kunde mei Theo van Doesburg en syn wurk, wat makke dat er hieltyd mear rjochting de stilen, De Styl en Dada, skilderje soe.

Stadichoan moete er ek oare bekende keunstners en krige er in tal prizen foar syn wurk. Thijs wie as ien fan de earste keunstners dwaande mei it skilderjen fan fuotballers. VV Drachten iepene yn dy tiid, syn soan Dirk waard der lid fan, dat dêr gie er hinne te sjen om der de abstrakte skilderijen fan te meitsjen, dy't no syn ferneamste wurken binne. Ek tekene er hynders op de hurddraversbaan. Troch Van Doesburg kaam Thijs ek yn kontakt mei de Dútser Kurt Schwitters, mei wa't er oparbeide.

Hoewol't Thijs ynearsten net folle bining mei Dada hie, waard er dêr dochs faak mei identifisearre. Minsken groeten him faak mei 'dada' yn 't plak fan 'dei', wat er prachtich fûn. De jierren 1920-1930 wiene it hichtpunt fan syn wurken. Van Doesburg stoar yn 1931 en yn 1937 wie it ek dien mei it kontakt mei Kurt Schwitters, dy't dat jier, op de flecht foar it nazisme, nei Noarwegen ferfarre.

Moarns arbeide Thijs yn de skuonmakkerij en middeis gie er der op út om blommen te sykjen, dy't er yn in faas sette en dêrnei skildere. Drachten hie him net folle te bieden op kultuereel mêd, dat út en troch gie er nei Amsterdam of Rotterdam om dêr de musea, oare keunstners of (keunst)boekwinkels te besykjen.

Koart nei de oarloch krige er kanker wêr't er yn 1947 oan kaam te ferstjerren.

## Wurk

Inkelde wurken:
* *Abstrakte Komposysje* (1923)
* *Portret fan Kurt Schwitters* (1923) - Museum Smellingerlân
* *De idele kening* (1920-1930)
* *Stillibben mei gitaar* (1920-1930) - Museum Smellingerlân
* *Stillibben mei lampe*
* *Fuotballer* (1925)
* *Komposysje mei mandoline en blauwe tsjelk* (1922)

## Utstalling
* *Gebroeders Rinsema* fan 30 oktober 2011 oant 18 maart 2012 yn Museum Drachten yn Drachten  

## Sjoch ek
* Dadaïsme
* De Styl
* Konstruktivisme

## Keppelingen om utens
*Koarte biografy Thijs en Evert Rinsema, mei foarbylden fan Thijs syn wurk (Ynternet Argyf)
*Bruorren Rinsema, wurk en libben (Ynternet Argyf)
Sjoerd Leiker

**Sjoerd Leiker** (Drachten, 28 maaie 1914 - Hoarn, 15 desimber 1988) wie in Frysk skriuwer, dichter en fersetsman, dy't yn it Frysk en Nederlânsk publisearre.

## Biografy
Leiker hat in ûnderwizersoplieding folge. Hy wurke by in útjouwerij, yn de sjoernalistyk as sjef redakteur by Het Vrije Volk yn Ljouwert en by de radio (R.O.N.; Regionale Omrop Noard út Grins). Syn literêre debút makke hy mei in oantal gedichten yn De Vrije Bladen. Syn meast bekende wurk is de roman *Drie getuigen*, dy't ferskynde ûnder it pseudonym Menno Haarsma by de mei troch him opsette útjouwerij De Bezige Bij. In soad fan syn wurk giet oer de Twadde Wrâldoarloch. De ferhalen spylje gauris yn de Fryske Wâlden. Hy skreau ek harkspullen lykas *Daar was de vrede, hier is de pijn*.

Leiker boaske yn 1937 mei Margit Kis; syn krigen in dochter. Yn 1953 troude Leiker fannijs mei  Kommerijn Gerittine Kooijmans, widdo fan NSB'er jhr. Johannes Anthony Boreel de Mauregnault. Yn 1992 waard troch widdo Leiker de Sjoerd Leikerpriis ynsteld dy't oant 3 septimber 2004 bestean soe.

## Bibliografy
* 1940 - *De laatste man* (roman)
* 1941 - *Johannes Wezeman* (roman)
* 1941 - *Zwarte Jan* (roman)
* 1942 - *Herinneringen aan een mens* (ferhalen)
* 1944 - *Drie getuigen* (roman, ûnder it pseudonym Menno Haarsma)
* 1946 - *Spionnen in het rijk van Attila* (roman)
* 1949 - *Buitengaats* (novelle)
* 1953 - *De voorspelling* (roman)
* 1958 - *Smalle bruggen naar de vrijheid* (novelle)
* 1967 - *De achtervolgers* (roman)
* 1968 - *Wachten bij de grens* (roman)
* 1970 - *Op blote voeten* (roman)
* 1974 - *In wolk fan tsjûgen* (blomlêzing)
* 1980 - *Het geweer naast de schemerlamp*
* 1991 - *De waterklok*

## Harkspullen
Harkspul foar de NCRV:
* *Het goud van Peru*  - útstjoerd: 25-12-1970
* *De weg is de wereld*  - útsjoerd: 07-06-1973
* *Daar was vrede, hier is de pijn* - útstjoerd: 21-10-1973

## Prizen
* 1971 - Marianne Philipspriis foar syn hiele oeuvre
* 1984 - Piter Jellespriis foar syn hiele oeuvre

## Keppeling om utens
* Sjoerd Leiker in de Digitale Bibleteek foar de Nederlânske Letteren
* Sjoerd Leiker yn it Biografysk Wurdboek fan Nederlân
Sjoerd Leikerpriis

De **Sjoerd Leikerpriis** wie yn 1992 ynsteld troch Kommerijn Gerrittine Leiker-Kooijmans (Den Haach, 31 jannewaris 1915 - Bilthoven, 24 juny 2008), de widdo fan de skriuwer Sjoerd Leiker.
 
De priis, in jildbedrach, waard ien kear yn de trije jier útrikt oan auteurs fan fyftich jier of âlder. Op 3 septimber 2004 waard de lêste priis útrikt en hefte de stichting dy't de priis takende himsels op meidat der net genôch belangstelling út de literêre wrâld foar wie.

## Lauwerden
*1992 - F.B. Hotz
*1995 - Hanny Michaelis
*1998 - Guillaume van der Graft
*2001 - Willem G. van Maanen
*2004 - Koos van Zomeren