open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zandeweer

**Zandeweer** (Grinslânsk: *Zanneweer*) is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. Hy leit besuden Uithuizen. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1990 hearde it by de eardere gemeente Kantens. Dêrnei waard Zandeweer by de gemeente Iemsmûn yndield en sûnt 1 jannewaris 2019 falt Zandeweer ûnder de gemeente It Hegelân. Zandeweer hat ûngefear 450 ynwenners.

It doarp is ûntstien op in krúspunt fan twa lândiken. De bebouwing konsintrearret him noch foar it meastepart bylâns dy âlde diken.

De tsjerke fan Zandeweer stamt oarspronklik út de 13e iuw. De losse sealdaktoer komt út de 15e iuw. De tsjerke hat in oargel út 1731 boud troch Albertus Antoni Hinsz, in learling fan Arp Schnitger. 

De nôtmole Windlust stamt út 1818. Ek dêrfoar hat der yn Zandeweer in mole stien. De sarrieshut dy't dêrby hearde is der noch.

It doarp hat amper foarsjennings. Neist in doarpshûs is der allinnich in iepenbiere basisskoalle. Der is wol in aktyf ferieningslibben. Bekend is de folkloristyske dûnsgroep de Grunneger Daansers. 

## Ryksmonuminten

Kerk van Zandeweer.JPG|Tsjerke fan Zandeweer
Zandeweer - pastorie en verenigingsgebouw hervormde evangelisatie Irene.JPG|Herfoarme pastorij (l.) en ferieningsgebou 'Irene'


## Berne yn Zandeweer
* Derk Jacob Clant (1638-1700), lânjonker
* Siert Triezenberg (1870-1931), boargemaster en jurist
* Berend Jager (1884-1945), arsjitekt
* Hendrik de Wit (1888-?), politikus
* Aldert van der Ziel (1910-1991), natuerkundige en skriuwer dy't in protte ynternasjonale prizen wûn.
Pella (Iowa)

**Pella (Iowa)** is in stedsje yn de steat Iowa yn de Feriene Steaten fan Amearika.

It stedsje hat in grut tal ynwenners mei Nederlânske foarfaren, sa as de ôfskieden dûmny Hendrik Scholte. Dêr is in iepenloftmuseum wijd oan Hollân, mei ûnder oaren in stellingmole, de 'Vermeer Mill' dy't mealree is. Alle jierren, yn maaie, wurdt it Hollânsk ferline fierd mei it *Tulip Time Festival* (mei tulpetunen, klompdûnsjen, âlde ambachten en optochten). 

Dêr wurdt Pella-Nederlânsk praat: in dialekt ôflaat fan it Súd-Geldersk.
Sien van Hulst

Juffer **Aafke Gesina van Hulst** (Harns, 28 jannewaris 1868 – Utert, 11 oktober 1930) wie inisjatyfnimster foar de wykferpleging en kreamsoarch. 

## Wurkpaad
De organisaasje fûn yn 1902 oansluting by de hurd groeiende organisaasje it Griene Krús. Se wurke foar it Griene Krús yn Fryslân en begûn al yn 1894 op eigen inisjatyf mei wykferpleging yn Harns. De fersoarging barde sûnt 1908 ûnder har trije R's: *Rêst, Reinheid en Regelmaat*. Yn 1896 rjochte se yn Harns in "Vereniging voor Wijkverpleging en Ziekenzorg" op. Yn Harns die se paadsljochtsjend wurk. It Harnzer magazyn waard ûnder har lieding sa goed ynrjochte dat it faak oan oare ôfdielingen as foarbyld steld waard. Doe't yn 1902 it Griene Krús yn Harns oprjochte wie wreide Sien van Hulst har wurk út oer heul Fryslân. Yn Harns organisearre hja mem- en bakerkursussen. Harns waard hjirtroch de "bakermatte" fan de bakers (âlde namme foar ferloskundigen). Sien van Hulst sette har yn foar promoasjedoeleinen, it opsetten fan ôfdieleing troch hiel Nederlân en foar it jaan fan kursussen. Yn de kursus hie se in soad omtinken oan it jaan fan boarstfieding. Se betocht de nije funksje wyk-kream-ferpleechster en wurke mei diplomearre ferpleechsters en baaksters, wat har fanút net-diplomearre hoeke op in soad kommintaar kwam te stean.
Doe't se ym 1930 ferstoar liet se har fermogen (sparre troch sunich te libjen) net nei oan har famylje, mar oan it Griene Krús.

Har útsprutsen ideeën oer kreamheinen beskreau hja yn har ferneamde boekje *Reinheid, rust en regelmaat: een beknopte uiteenzetting, hoe moeders hare zuigelingen op de minst omslachtige wijze goed kunnen verzorgen*.

## Keppeling om utens
* Biografy op webside fan it Florence Nightingale Ynstitút
Bibliobus

**Bibliobus** of **bibleteekbus** is de beneaming foar in ridende, faak iepenbiere, biblioteek yn in autobus of frachtwein. Sa'n bibleteek wurdt meast brûkt om minsken yn ôfhandige gebieten, dêr't fanwege hokker redenen ek gjin biblioteekgebou is, yn de gelegenheid te stellen boeken te lienen. Ek wurdt de bibliobus in protte brûkt om minsken mei in beheining te berikken, sa as yn in âldereinhûs as ferpleechhûs. Bibliobussen biede tsjintwurdich, lykas alle biblioteken, ek oar mediamateriaal, sa as cd's, DVD's, ensafuorthinne.

De bibliobus ferskynde it earst yn Washington County yn Maryland, de Feriene Steaten. Dêr waarden yn 1905 mei hynder en wein boeken útliend. Nei de Earste Wrâldoarloch wreide it ferskynsel him fierder út oer de Feriene Steaten en Grut-Brittanje. Wyls binne bibliobussen yn it oare part fan Europa gewoan wurden.

Yn Nederlân sette de earste bibliobus yn 1951 útein, út Ljouwert wei, mei as sjauffeuze en bibliotekaresse mej. Wilke Meijboom.
Liza Minnelli

**Liza May Minnelli** (Los Angeles, Kalifornje, 12 maart 1946) is in Amerikaansk aktrise en sjongster. Sy krige in Oscar foar har rol yn de film *Cabaret* (1972).

## Karriêre
Liza Minelli makke op twa jierrige leeftiid har debút as aktrise yn de film *[[In the Good Old Summertime]]* dêr't har mem in haadrol yn spile. Yn 1965 spile ze yn de musical *Flora, the Red Menace* Se krige hjirfoar in Tony Award, mei har njoggentjin jier de jongste aktrise ea dy't dizze priis ûntfange mocht.
Yn 1969 spile se yn de film *[[The Sterile Cuckoo]]* har earste haadrol yn in film. Se krige hjirfoar har earste Oscarnominaasje. Yn 1973 krige se in Oscar foar Bêste Aktrise foar har optreden as *Sally Bowles* yn de filmmusical *[[Cabaret (1972)|Cabaret]]* fan Bob Fosse.
Har grutste filmsukses nei Cabaret helle se yn 1981, neist Dudley Moore yn de komeedzje *[[Arthur (1981)|Arthur]]*.

## Priveelibben
Minelli waard berne yn Los Angeles, Kalifornje, Feriene Steaten, as dochter fan aktrise Judy Garland en filmregisseur Vincente Minnelli. Liza har âlden gongen útinoar doe't se fiif jier âld wie. Se groeide letterlik op yn de showbusiness, mei't har âlden har oeral mei hinne namen yn harren hektyske libben. Yn har jeugd gong se geregeld op wrâldtoernee mei har mem of wie se mei har heit yn de filmstudio. sjongeres Lorna Luft is in healsuster fan Minelli.

Minnelli hat fjouwer kear boaske west, mei sjonger Peter Allen (3 maart 1967 - 24 juny 1974), filmprodusint Jack Haley jr (15 septimber 1974 - 1979), keunstner Mark Gero (4 desimber 1979 - 1992) en konsertpromoter David Gest (16 maart 2002 - 24 july 2003).

## Filmografy (Kar út)

|-

|-
|1949 
|In the Good Old Summertime
|It bêrn
|
|-
|rowspan=2|1968
|Charlie Bubbles
|Eliza
|
|-
|The Odd Couple
|Go-go Dancer 
|-
|1969
|The Sterile Cuckoo
|Mary Ann "Pookie" Adams
|Nominaasje foar in Oscar foar Bêste Aktrise
|-
|1970
|Tell Me That You Love Me, Junie Moon
|Junie Moon 
|
|-
|1972
|Cabaret
|Sally Bowles
|Wûn in Oscar foar Bêste Aktrise
|-
|1974
|That's Entertainment!
|Host
|
|-
|1975
|Lucky Lady
|Claire 
|
|-
|1976
|A Matter of Time
|Nina 
|
|-
|1977
|New York, New York
|Francine Evans
|
|-
|1981
|Arthur
|Linda Marolla
|
|-
|rowspan=2|1988
|Rent-a-Cop
|Della Roberts 
|
|-
|Arthur 2: On the Rocks
|Linda Marolla Bach
|
|-
|1991
|Stepping Out
|Mavis Turner
|
|-
|2006
|The Oh in Ohio
|Alyssa Donahue 
|
|}

## Diskografy
### Studio-albums

### Live-albums

### Soundtrack-albums
Abelstok

**Abelstok** is it gemaal flakby de Abelstokstertil yn de provinsje Grinslân dat as ien fan de trije gemalen de saneamde twadde skyl fan it - fanwege de boaiemfersakking troch gaswinning fersakke gebiet - bemealle sil.

It gemaal stiet mei de gemalen Stad & Lande en Schaphalstersyl op de râne fan it fersakke gebiet.

Njonken it gemaal is in skutslûs  om de skipfeart (benammen plezierfeart) mooglik te hâlden.

It gemaal stiet yn de Hoarnse Feart op it plak dêr't de Kromme Raken nei it suden ôftakket.

De bosk oan de oare kant fan de provinsjale wei hjit ek *Abelstok*.
Syldyk

**Syldyk** (Nederlânsk: *Zijldijk* Grinslânsk: *Zieldiek*) is in doarp in de gemeente Iemsdelta, yn de provinsje Grinslân. It doarp hie op 1 jannewaris 2021 165 ynwenners.

Oant 1990 hearde Syldyk ta de selsstannige gemeente 't Zandt, dy't doe opgie yn de gemeente Loppersum, dy't yn 2021 wer opgie yn de gemenete Iemsdelta. De plaknamme ferwiist nei de ferdwûne útwetteringsslûs (syl) fan de no fersâne rivier de Fivel.

It doarp leit yn it noarden fan de gemeente Iemsdelta, foar 2021 Loppersum, en is op en om in dyk boud fan de Fivelboezem. It hat dêrom in wat oar karakter as de oare plakken fan de gemeente. It is net sa âld as de oare doarpen. Syldyk is fan oarsprong as lintdoarp boud en foarmet in dûbeldoarp mei Oosternieland, dat foar 2021 yn de gemeente Eemsmond lei. Meidat de doarpen oan elkoar fêst lizze, binne de beide mienskippen net los fan elkoar te sjen, benammen yn it ferieningslibben. Mar sûnt de oanlis fan de N46, de Eemshavenwei, is der in skieding komd. Dochs binne de meast essinsjele foarsjennings foar de bewenners fan Syldyk noch altiten oan de oare kant fan de dyk yn Oosternieland, al hat Syldyk wol in doarpshûs en lytsere foarsjennings.

Yn it doarp steane in 20e-iuwske herfoarme tsjerke mei in dakruter, dy't no brûkt wurdt as doarpshûs 'Fivelhoes', in ienfâldige grifformearde sealtsjerke út 1886, no in deiopfang foar geastlik beheinden, en de doperske fermanje út 1772.

Ta Syldyk heart ek de buorskip Honderd.


Zijldijk - doopsgezinde vermaning (2).jpg|De fermanje út 1772
Zijldijk - voormalige gereformeerde kerk.jpg|It eardere grifformearde 'wyte tsjerkje' út 1886
Zijldijk - dorpshuis.jpg|De eardere legere skoalle út 1868, yn 1956 ferboud ta doarpshûs 'Fivelhoes'
Stork (Loppersum)

**Stork** (ek: *De Stork*) is in buorskip yn de gemeente Loppersum yn de provinsje Grinslân. 

Hy leit tusken it doarp Loppersum en Westeremden, oan de Westeremdermaar, krekt benoarden it spoar Grins nei Delfsyl. De brêge oer de maar stiet bekend as de Storkstertil.

De namme fan de buorskip is in ferwizing nei trije earrebarrenêsten (stork = earrrebarre) dy't der yn it ferline west hawwe.

In oare ferwizing nei de earrebarren is de tichtby lizzende pleats mei de namme Spriknest.


Stork vanaf het Storksterpad.JPG|Silhûet fan Stork
Storkstertil.JPG|Storkstertille oer de Westeremdermaar
Dollardroute bij Stork bij Loppersum.jpg|De Ynternasjonale Dollardrûte ûnder Stork
Spriknust

**Spriknust** (oant de jierren 1990 ek as *Spriknest* skreaun) is in lytse wier en pleats benoarden Loppersum yn Grinslân oan de Zeerijperweg.

De namme is in ferwizing nei de soad earrebarren dy't dêr yn it ferline nestelen. In *sprik* is in tûke of twiich; in spriknust is in nust dat dúdlik fan tûken boud is, lykas in earrebarrenêst. De namme sil ynjûn wêze troch it tichtby lizzende buorskip Stork of *De Stork*, wat de gewestlike namme foar earrebarre is. De wier sels hjit *Siuksum*, in yn ûnbrûk rekke namme.

*Storck* en *Spricknust* komme foar op de provinsjekaart fan De Witt fan om 1685 hinne. De pleats *Storck* wurdt al neamd yn de 16e iuw.

De âlde pleats, mei in foar it meastepart út kleastermoppen oplutsen foargevel, wie slim ferfallen en is wilens sloopt.
Honderd (Loppersum)

**Honderd** is in streek yn de gemeente Loppersum eastlik fan Garsthuizen yn de provinsje Grinslân. De streek wurdt ek wol * 't Honderd* of *De Honderd* neamd.

De namme ferwiist nei de opperflaktemaat hont of *honderd*.

Troch de streek streamt de wettergong de *Honderdstertocht*.
Stork

* in bedriuw, sjoch: Stork (bedrijf)
* in earrebarre
* ferskillende persoanen:
** Charles Theodorus Stork
** Coen Stork
** Philip Stork
* in buorskip by Loppersum, zie: Stork (Loppersum)
* in sloep, sjoch HMS Stork
Wirdumerdraai

**Wirdumerdraai** is in buorskip oan it Damsterdjip yn de gemeente Loppersum yn de provinsje Grinslân. Hy leit tusken Garrelsweer en Eekwerderdraai en falt binnen de beboude kom fan Wirdum. It doarp hie yn 2008 150 ynwenners.

Fan Wirdumerdraai nei Wirdum rint de *Wirdumermaar*. Beide plakken wurde skaat troch de N360. De namme ferwiist nei de Draaibrêge oer it Damsterdjip.
Bethlehem (betsjuttingsside)

"**Bethlehem**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* It wichtichste plak mei de namme **[[Betlehim]]** is yn it Westjordaanlân.

* Ek yn Galilea (no yn Israel) wie in plak dat Betlehim hiet. Dy wurdt faak oantsjutten as it Galileeske Bethlehem (sjoch Bethlehem (Galilea)) (בית לחם הגלילית - Beit Lechem Hageliliet).

Nei it Bibelske Bethlehem binne meardere plakken neamd:
* Yn Flaanderen:
** Betlehem (Flaanderen), in doarp
* Yn Fryslân:
** Bartlehiem, in doarp
** Kleaster Bethlehem, eartiidsk kleaster yn Tytsjerksteradiel
* Yn Gelderlân:
** Bethlehem (Doetinchem)
* Yn Grinslân:
** Bethlehem (Iemsmûn), in buorskip
* Yn Súd-Afrika:
** Bethlehem (Súd-Afrika)
* Yn de Feriene Steaten:
** Bethlehem (Georgia)
** Bethlehem (New York)
** Bethlehem (New Hampshire)
** Bethlehem (North Carolina)
** Bethlehem (Pennsylvania)
** Bethlehem (West Virginia)

Neist in soad plakken binne der ek ferskate bouwurken nei it Bibelske Bethlehem neamd, lykas:
* Kastiel Bethlehem, in kastiel yn Limmel
* Kartuizerkleaster Bethlehem, in earder kleaster yn Roermond
* Penitintenkleaster Bethlehem, in earder kleaster yn Haren (Noard-Brabân)
Bethlehem (Iemsmûn)

**Bethlehem** is in wier yn de gemeente It Hegelân yn it noarden fan de provinsje Grinslân. Op de wier steane tsjintwurdich noch twa pleatsen. De namme fan de wier ferwiist nei in foarwurk fan in kleaster fan Rottum dat hjir ea stien hat.

It foarwurk waard healwei de 15e iuw stifte. It waard bewenne troch beginen dy't ûnder gesach stiene fan de abt fan Rottum. De stifting blykte gjin grut súkses. Midden 16e iuw waard it foarwurk ferlitten. De oerbliuwende beginen gienen nei it kleaster yn Rottum. By it konvint hat ek in kapel stien.


Eemsmond - Bethlehem (1).jpg|Sicht op Bethlehem (westen)
Eemsmond - Bethlehem (2).jpg|

## Literatuer
* C. Damen, *Geschiedenis van de Benedictijnenkloosters in de provincie Groningen*, Assen 1972.
* W.J. Formsma, 'De verhouding van het klooster Rottum tot het voorwerk Bethlehem en het kerspel Eelswerd', in: ''Groningse Volksalmanak' '(1959), p.&nbsp;88-93.
* J.G. Rijkens, [https://books.google.nl/books?id=VvNTAAAAcAAJ&pg=PA13 'Verhandeling en plaatsbechrij
Kantens

**Kantens** (Grinslannersk: *Kannes*) is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. De gemeente Kantens wie oant 1990 selsstannich, gyng dêrnei op yn de gemeente Iemsmûn en is sûnt 1 jannewaris 2019 yndield by de gemeente It Hegelân.

It doarp is boud op en om in wier en leit oan it Boterdiep. It doarp hat nocch syn oarspronklike oksegong en in wei om de tsjerke út ± 1200 op it heechste punt fan de wier. De foar it meastepart romaanske tsjerke hat in achtsidige toer dy't ûndersteund wurdt troch in grutte steunbear mei trochgong. Oan de râne fan de wier stiet de nôt- en pelmole de Grutte Geart.

It doarp leit fuort oan de gemeentegrins mei Loppersum. Sa tichtby dat foar de gemeentlike weryndieling sels inkele huzen yn de (destiidske) gemeente Middelstum leinen. Al ridend kaam men earst in plaknammeboerd *Kantens (gemeente Middelstum)* tsjin en in pear hûndert meter fierderop it boerd *Kantens (gemeente Kantens)*. By de weryndieling yn 1990 is de grins sa oanpast dat no it hiele doarp yn ien gemeente leit.

Kantens hat in fuotbalferiening, Fuotbalferiening KRC.

## Eardere gemeente
Kantens wie it haadkplak fan de destiidske gemeente Kantens. Dy bestie fierder út de doarpen en buorskippen en útbuorrens: Bethlehem, Doodstil, Eelswerd, Eppenhuizen, Holwinde (gedieltlik), Rottum, Startenhuizen, Stitswerd en Zandeweer.
Oksegong

In **oksegong** is de wei dy't om in wier, oan de foet dêrfan leit.

Noch mar inkele wieren hawwe lykwols noch in oksegong. De bekendste is dy fan Leermens. As fan immen (yn it Grinzersk) sein wurdt, dat hy "om Leermens is gekomen", betsjut dat, dat er in soad wit, de saken fan alle kanten besjoen hat.

Inkele doarpen mei in yntakte oksegong:
*Biessum: de *Ossenweg* 
*Groot Maarslag
*Kantens: de *Pastorieweg*
*Leermens: de *Rondweg* en de *Tuindersweg*
*Tinallinge: de *Gruysweg*, de *Tjarda van Starkenborghweg*, de *Vennenweg*
Roodeschool

**Roodeschool** (Grinslânsk: *Roschoul*; yn it Frysk soms **Readeskoalle** of **Reaskoalle** neamd) is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân, mei in ynwennertal fan rom 1100 (2019). Oant 1979 hearde it ta de gemeente Uithuizermeeden. De namme Roodeschool soe ûntliend wêze oan de âlde doarpsskoalle (boud yn 1830) dy't reade dakpannen kie. Kenlik wie soks wat bysûnders, omdat der in hiel doarp nei neamd is.

 

## Algemien
In bulte minsken tinke dat Roodeschool it noardlikste plak fan it fêstelân fan Nederlân is. Dat misferstân komt grif troch stasjon Roodeschool (sûnt 1893) oan de ein lei fan it Hegelânspoar, de noardlikste spoarline foar reizgerstreinen. Fan 2018 ôf leit Stasjon Iemshaven lykwols noardliker. Ek noardliker fan Roodeschool leit Oudeschip, offisjeel it noardlikst lizende plak fan it fêstelân fan Nederlân.

It eastlike diel fan Roodeschool hjit Oosteinde. Dit tsjerkedoarp wurdt tsjintwurdich as in apart plak beskôge. It gebiet oant de Groote Tjariet, dêr't Roodeschool en Oosteinde ta hearre, foarmje it eastlike diel fan de healannen fan Uithuizermeeden.

Yn it doarp steane ûnder mear twa basisskoallen, trije tsjerken en it doarpshûs. Yn it doarp sit ien hûsarts. Der binne meardere aktive ferienings. De grutste en meast aktive feriening is de fuotbalferiening *Corenos*, dy't mei mear as 240 leden op in ynwennertal fan 1300 relatyf grut is.

Roodeschool leit op in pear kilometer ôfstân fan de Iemshaven. Ferwacht wurdt dat de takomst dêrfan grutte ynfloed hawwe sil op de ûntwikkelingen yn Roodeschool. Alde sosjale wenningbou wurdt de kommende jierren stadichwei ferfongen troch de wenningkorporaasjes yn gearwurking mei de gemeente Eemsmond. De gemeente hat oankundige as nedich it bestimmingsplan oanpasse te wollen om útwreiding mooglik te meitsjen.


Roodeschool - vml. hotel café restaurant Berg Calvaria.jpg|Earder hotel-kafee-restaurant *Berg Calvaria*
Roodeschool - voormalige bakkerij.jpg|Eardere bakkerij
Roodeschool - Tilweg 21.jpg|Pleats, Tilweg 21
20200927 04 Roodeschool (50408314177).jpg|Stasjon Roodeschool
Startenhuizen

**Startenhuizen** (Grinslannersk: *Staartenhoezen*) is in doarp dat foar in part yn de gemeente It Hegelân en foar in diel yn de gemeente Iemsdelta, foar 2021 Loppersum leit. De grins leit by de Iemshavenwei.

Foar de gemeentlike weryndieling fan 1990 makke it diel út fan it doarp Garsthuizen. Nei dy tiid hat dit diel, in tsiental huzen, de naam Startenhuizen krigen, wat feitlik de namme fan in westlik lizzend gebiet is, wêryn seis pleatsen lizze. De namme Startenhuizen komt fan *staart*, in smel stik lân, dat wol sizze oait lân lizzend tusken it Maarvliet (de gemeentegrins mei Loppersum) en de Startenhuistermaar.

It doarp hat gjin eigen tsjerke, dy is om 1590 hinne ôfbrutsen, omdat it destiidske doarp te min ynwenners hie. De tsjerkegong wie letter nei Eppenhuizen of Garsthuizen, dêr't it sa goed as oan fêst sit. De wier dêr't de tsjerke op stie is letter diels ôfgroeven.
Kor Ket

**Kor Ket** (folút: **Kornelis Ket**; Ljouwert, 16 jannewaris 1920 - Grins, 20 juny 1955) wie in Frysk fioelist en dirigint. 

## Libben en karriêre
Ket waard yn 1920 yn Ljouwert berne as de soan fan goudsmid Jan Ket en dy syn frou Elisabeth van der Zee. Hy folge in muzykoplieding oan it Keninklik Konservatoarium Brussel, dêr't er les krige fan û.o. Jo Juda, Oscar Black en Jaap Spaanderman. Ket waard yn 1948 twadde fioelist en lieder fan 'e beide fioelen yn it yn 1946 oprjochte Ljouwerter Orkest Forbân, it lettere Frysk Orkest. Koart dêrnei waard er dêre repetitor en yn 1949 folge syn oanstelling ta dirigint. Ket hie yndruk makke by in útfiering fan 'e *[[Johannes-Passion (Bach)|Johannes-Passion]]* fan Johann Sebastian Bach, wêrby't er as begjinnend dirigint ynfoel foar de opstapte George Stam. (Dyselde wie ek ien fan syn learmasters, krektlyk as Hein Jordans.) Underwilens hie Ket op 11 maaie 1948 al it Ljouwerter Bachkoar oprjochte. Teffens joech er lieding oan it Mingd Koar Grou en it Frysk Jeugd Orkest.  

## Ein
Ket kaam yn 1955 mei 35 jier te ferstjerren yn it Akademysk Sikehûs fan Grins, dêr't er op 11 juny fan dat jier in swiere hertoperaasje ûndergien hie. Dy waard him lykwols njoggen dagen letter troch neityd opspyljende komplikaasjes needlottich. Syn ûntidich ferstjerren betsjutte foar it hiele Fryske kulturele libben in swiere slach. Troch minister Jo Cals waard yn 'e Earste Keamer in betinking foar Kor Ket organisearre. Hy waard begroeven op it Noarderbegraafplak, oan it Skieppedykje yn Ljouwert.

## In Memoriam
Op 22 septimber 1955 waard it konsert *In Memoriam Kor Ket* jûn troch it Frysk Orkest, Bachkoar, Mingd Koar Grou, Jo Juda, Jaap Spaanderman en it Frysk Jeugdorkest. Op dit In Memoriam-konsert waard troch û.m. it Mingd Koar Grou en it Bachkoar mei begelieding fan it Frysk Orkest it slotkoar *Wir setzen uns mit Tränen nieder* út 'e *[[Matthäus Passion (Bach)|Matthäus Passion]]* songen. It konsert waard twaris útfierd, beide kearen yn in smoarfolle Harmonie.

Ket krige postúm it Gouden Fioeltsje taparte, in wikselpriis yn it Fryske muzyklibben. Alfred Salten folge him op as dirigint by it Frysk Orkest. 

## Wiif en bern
Kor Ket wie troud mei sjongster Geertruida Maria "Truus" Adema (Ljouwert, 29 septimber 1927 – dêre, 15 desimber 1986). Hja wie de dochter fan keunstner Gerhardus Jan Adema en Kornelia de Vries, en rjochte mei har man it Ljouwerter Bachkoar op, dêr't se ek as soliste by optrede. Ket syn soan Jaap Ket (1955) wie krekt as syn pake keunstner, en makke û.m. de muorreskildering yn it Ljouwerter swimbad.

## Keppeling om utens
* Foto fan Kor Ket
Westerhorn

**Westerhorn** is in buorskip en streek yn de gemeente It Hegelân yn it noarden fan de provinsje Grinslân. De buorskip leit ten súdwesten fan Uskwert, oan de Uskwerdermaar. Tusken Westerhorn en Usquert leit noch de pleats Groot Kruisstede.
Stitswert

**Stitswert** (Nederlânsk en offisjeel: *Stitswerd*; Grinslânsk: *Stivverd*) is it meast súdlike doarp fan de gemeente It Hegelân, yn de provinsje Grinslân. It doarp hat sa'n 120 ynwennners.

It doarp is in wierdoarp en is ûntstien op in ouwerwâl fan de Fivelboezem. De wier is noch goed te sjen foar wa't nei it doarp giet oer de tagongsdiken dy't troch it marelânskip rinne. Dat it noch sichtber is komt foaral trochdat der te min bûten de wier boud is. Wol is de bewenning sûnt ein 20e iuw in stik minder agrarysk wurden.

De herfoarme tsjerke fan Stitswerd is fan 1225 en hie de hillige Georgius as patroan. It gebou waard ferboud yn 1850 en hat in klok út 1439 yn de dakruter. Yn 1979 rekke it bûten gebrûk. Yn 1991 waard it gebou wersteld en giel ferve oan de bûtenside.

Bysûnder oan dit doarp is ek dat it doarp de heechste postkoade fan Nederlân hat, 9999 XL, oan de Akkemawei. De Knolwei hat fierders de noch hegere, fiktive postkoades 9999 XA, XX, ZA en ZZ.
Douwe Geales Galema

**Douwe Geales Galema** (? - Frjentsjer, 8 oktober 1505) wie in Fryske haadling. 

## Skiednis
Douwe Galema wenne te Akkrum op de famyljestate. Hy wie in soan fan Gale Galema en Tryn Douwes fan Harinksma. Hy wie in broer fan Yge Galema. Yn 1492 slút er him oan by it ferbûn fan de Sânwâlden mei Grins. Hy wie Fetkeaper en yn 1494 mei oaren tsjin de beneaming fan Juw Dekema as potestaat fan Fryslân (GsvD-98).

Douwe Galema waard yn 1501 as ien fan de wichtichste tsjinstanners fan it Saksyske bewâld finzen set yn Frjentsjer en neffens it "Dootboeck"  waard hy dêr op 8 oktober 1501 ûnthalze op lêst fan de Saksen (sjoch ek GJB 1981-83). Syn soan Sikke Douwes Galema boaske mei Jets, dochter fan Take Obbema, fan de Skieringer partij.
Nazaret (Israel)

**Nazaret** (Arabysk: الناصرة - *Elnasrat*, Hebriuwsk: נצרת - *Natsrat*) is de grutste Arabyske stêd fan Israel. It plak leit yn it noarden fan Israel, yn Galilea. Sa'n tsien kilometer besuden Nazaret leit de flakte fan Jizreël en likernôch tsien km nei it easten leit de berch Tabor.

It Nije Testamint beskriuwt Nazaret as it plak dêr't Jezus grutbrocht waard. Dêrom is it sûnt de 4e iuw in kristlik pylgerreisdoel mei distiid in soad oantinkens oan Bibelske barrens.

Oant de 7e iuw wennen dêr joaden. Op it plak fan de troch Konstantyn de Grutte boude Byzantynske tsjerke stiften de krúsfarders in grutte fransiskaanske basilyk. Sûnt de midsiuwen waard de stêd fral troch Arabyske kristenen bewenne.

Ein 2007 wennen dêr 65.500 minsken dêr't twatredde fan islamitysk en in treddepart kristlik wienen. It meastepart fan de befolking fan de foarstêden is islamitysk. De foarstêd Nazreth Illit hat fral in joadske befolking. De agglomeraasje hie yn 2007 185.000 ynwenners, mei 40.000 joaden.

## Ekonomy en toerisme
De stêd is in tsjinstesintrum fan belang, foar de eigen befolking en de regio, foar gruthannel, lytse hannel ûnderwiis, oerheidstsjinsten, religy, ferdivedaasje, hoareka, sûnenssoarch en finânsjes.

It toerisme is in wichtige ynkomsteboarne foar de stêd. Dêr komme in soad kristlike pylgers en Israelyske minsken út alle befolkingsgroepen, de lêsten meast foar ien dei. Sa is dêr in Jezuskuierrûte fan 60 km dy't in protte religieuze plakken mei-elkoar ferbynt en yn Kapernaüm einiget.
De ekonomy fan Nazaret hie dan ek bot te lijen fan it geweld yn de tiid fan de Earste en Twadde yntifada, fanwege it fuortbliuwen fan pylgers en joadske toeristen.

Neist de Basilyk fan de Oankundiging hat Nazaret in plak dat ferneamd is as de "put fan Maria". Fierders is dêr in kleurige merk, in protte restaurants en bakkerijen (Nazaret is ferneamd om syn gebak en oare swietichheden) en hotels fan alle mjitten en (priis)klassen.


File:Nazaret Verkuendigungsbasilika BW 2010-09-23 13-02-20 stitch3.jpg|*Tsjerke fan de Oankundiging*
File:Mary's Well in Nazareth, 2005.jpg|*Boarne fan de Hillige Marije*
File:Nazareth souvenir shop.jpg|*Sûvenirwinkel*
File:Meister der Kahriye-Cami-Kirche in Istanbul 001.jpg|*Ald mozayk fan Nazaret, Kahriye-Cami-tsjerke Istanbûl*
File:Nazareth the holy land 1842.jpg|*Nazaret yn 1842* (David Roberts)


## Partnerstêden <small>(kar-út)</small>
*  Florâns, Itaalje
*  De Haach, Nederlân
*  Saint-Denis, Frankryk
*  Częstochowa, Poalen

## Berne yn Nazaret
* Azmi Bishara (1956), politikus
* Michel Sabbah (1933), patriarch
* Elia Suleiman (1960), regisseur
Uithuizermeeden

**Uithuizermeeden** (Grinslânsk: *Meij* of *Mij*) is in doarp yn de gemeente Iemsmûn, yn it noarden fan de provvinsje Grinslân. Uithuizermeeden (yn de 19e iuw *Uithuistermeeden*) is ek de namme fan de eardere gemeente, dy't yn 1979 opgien is yn de wyls ek eartiidske gemeente Hefshuizen. It doarp leit oan de ein fan de Meedstermaar.

De namme Uithuizermeeden betsjut: de mieden fan Uithuizen (greid- of healannen). Dat dit in fan oarsprong wiet gebiet west hawwe moat, allinnich geskikt foar greidlân, wurdt dúdlik oan nammen as *Schapeweg* en *Hooilandseweg*. Dy lêste rint fan it doarp it oarspronklike wiete gebiet yn nei it easten, oant de Groote Tjariet. Oan dy wei lizze Roodeschool en hielendal yn it easten Oosteinde.

Uithuizermeeden hat ferskate boargen hân, wêrfan de Rensumaboarch as ienige oerbleaun is. Dy komt út de ein fan de 15e iuw en is in 1710 yngreven ferboud. De Marijetsjerke is boud yn de 13e iuw, mar is yn de rin fan de tiid meardere kearen ferboud, sadat it midsiuwske karakter hast hielendal oan it each ûntlutsen is. De tsjerke sjocht der sûnt de 19e iuw neoklassisistysk út.

## Eardere gemeente
De gemeente Uithuizermeeden (earder: Uithuistermeeden) bestie oant 1979 út de doarpen, buorskippen en útbuorrens: Hefswal, Koningsoord, Aldesyl, Eastein, Oosternieland, Oudeschip, Paapstil, Roodeschool en Falom (gedieltlik). Ek de Iemshaven lei foar it meastepart yn de gemeente Uithuizermeeden.

It eartiidske gemeentehûs fan Uithuizermeeden waard ûntwurpen troch de Grinzer arsjitekt A.L. van Wissen (1878-1955). Yn it pân sitte in pear bysûndere glês-yn-leadramen, wêrûnder in trijetal fan Charles Eyck (1897-1983) dat yn 1949 troch de provinsje Limburch oan de gemeente skonken waard as tank foar it opfangen fan flechtlingen yn de Twadde Wrâldkriich.

## Doarpsbyld

Ofbyld:Uithuizermeeden, kerk foto2 2009-06-28 16.42.JPG|Frijmakke Tsjerke (1874)
Ofbyld:090527 Uithuizermeeden Vm gemeentehuis (ldr).jpg| Eartiids gemeentehûs (1908; ûntwerp troch Van Wissen)
Ofbyld:Rensumaborg.jpg|Rensumaboarch (± 1500; foarside)
Ofbyld:Uithuizermeeden van Meeuwen.JPG|Marijetsjerke (13e iuw) mei Fisk-keunstwurk fan Jaap van Meeuwen op foargrûn
It Keninklik Peinjekabinet

**It Keninklik Peinjekabinet** wie fan 1816 oant 2004 in ryksmuseum dat siet op it Rapenburg 26 yn Leien, Súd-Hollân. Sûnt 2004 is it museum, mei It Nederlânsk Muntmuseum en de numismatyske ôfdiling fan De Nederlânske Bank opgien yn in nij museum: it Jildmuseum. 

De kolleksje fan it museum bestie ûnder mear út munten út tesonken skippen, bysûndere bankbiljetten, gouden peinjes, Afrikaanske jild-earmbannen en âlde muntwaachskealjes.

## Keppeling om utens
* Jildmuseum
Frysk Festival

It **Frysk Festival** is in fiifjierliks evenemint. De earste edysje wie yn 1978 en hie as doel keunst en kultuer út Fryslân sjen te litten. Ynearsten lei it aksint op meardere lytsskalige projekten. Yn 1985 nei fyftich kultueruterings, yn 2000 sân. Benammen de grutskalige projekten foelen op. De musical Mata Hari, it muzykspektakel Abe, de tentoanstelling *Salut au Monde* yn it Frysk Museum, de Slachtemaraton en Orfeo Aqua. Yn 1980 wienen der 25 tûzen besikers, by Simmer 2000 wienen der wol 135 tûzen.
It festival bestiet út meardere projekten, dêr't ferskate keunstfoarmen oan bod komme, lykas byldzjende keunst, toaniel, muzyk, bewegingsteater, en literatuer.

## Oersjoch
* 1980 - mei in grutte tentoanstelling yn it Frysk Museum: ‘Keunst út Fryslân’
* 1985 - hiel Ljouwert stie fol mei byldzjende keunst, de ‘Triënnale van Noord Nederland’. Boppedat gienen wol tsien konteners mei keunstynstallaasjes op reis troch de provinsje.
* 1990 - mei ek omtinken foar de keunst- en arjitektuertentoanstelling *11 stêden/11 lannen* yn De Fryslânhal 
* 1995 - It gedicht *Salut au Monde!* fan de 19e-iuwske Amerikaanske skriuwer Walt Whitman is de reade tried fan it fjirde festival. En dan wie der it projekt ‘Media Mundi’, oan beide dienen Fryske en bûtenlânske keunstners mei. 
* 2000 - it 'Pylgerprojekt' stie sintraal op it tagelyk mei Simmer 2000 holden festival.
Kapernaüm

**Kapernaüm** (modernere transliteraasje: **Kafarnaüm**) (Hebriuwsk: כפר נחום - Kefar Nachum, "doarp fan Nahum") wie in delsetting oan de noardigge fan de Mar fan Tiberias. It plak wie fan 150 f.Kr. en 750 n.Kr. bewenne. Yn de tiid fan de Hasmoneeën-dynasty (2e iuw f.Kr. - 63 f.Kr.) wie it in fiskersdoarp mei sa'n 1500 ynwenners.. Archeologyske opgravingen hawwe twa âlde synagogen oan it ljocht brocht; sy wienen boppe op elkoar boud. Fan in tsjerke ûnder Kapernaüm wurdt sein dat it de wente fan Petrus west hat.

Distiid binne de ruïnes en it oanswettend gebiet it besit fan de Fransiskanen.

Kapernaüm wurdt yn it Nije Testamint it wenplak fan Jezus neamd en fan ferskillende fan syn disipelen neamd: de bruorren Simon Petrus en Andreas, de bruorren Jakobus en Jehannes en fierders Matteüs de tolgarder fan it evangeelje mei deselde namme.

## Jezus en Kapernaüm
Jezus sette him doe't er heard hie dat Johannes de Doper fêstset wie nei wenjen yn Kapernaüm (Matteüs 4:13). Yn de pleatslike synagoge joech er ûnderrjocht (Markus 1:21, Lucas 4:31 en Jehannes 6:59). Ek ferwite Jezus de ynwenners fan Kapernaüm dat hja harren net bekearre woenen, nettsjinsteande de wûnders dy't er dien hie (Matteüs 11:23 en Lukas 10:15).


Ofbyld:Mount of Beatitude Capernaum 200704.JPG|*Sicht op Kapernaüm en de Mar fan Tiberias*
Ofbyld:Kafarnaum BW 20.jpg|*Synagoge 4e iuw, boud op fûneminten fan de synagoge út de tiid fan Jezus*
Ofbyld:Kafarnaum BW 1.JPG|*It saneamde hûs fan Petrus*


## Keppeling om utens
* Bibel - Kapernaüm (alle fynplakken)
Tabor (berch)

De **Tabor** is in berch fan 588 meter hichte yn it noarden fan Israel, yn Leech-Galilea oan de râne fan de Flakte fan Jizreël. By de berch lizze de foaral islamityske plakken: Iksal, Daboriya en Shibli-Umn al-Ghanem. Op de top fan de berch stiet in roomsk-katolike tsjerke. De berch is fannijs beboske troch it Joadsk Nasjonaal Fûns.

## Tabor yn de Bibel
De Tabor wurdt faak neamd yn de Hebriuwske Bibel, it earst yn Rjochters 4:6:


*Doe stjoerde se [Debora] om Barak, de soan fan Abinoäm en rôp him út Kêdesj yn Naftaly. En hja sei tsjin him: Jo moatte witte, dat de Heare, de God fan Israel, hjitten hat: Sjoch datst op 'e Tabor komst, en nim tsientûzen man út 'e soannen fan Naftaly en Sebûlon mei.* 


Neffens de kristlike tradysje gie Jezus de berch Tabor op mei syn dissipels Jakobus, Jehannes en Petrus. Op de berch *feroare Er foar harren eagen fan oansjen; syn klean begûnen sa glânzjend wyt te wurden as gjin minske op de wrâld se blikke kin* en hy spruts dêr mei Elia en Mozes. Ut in wolk soe in stim sein hawwe:


*Dit is myn Soan, myn ynleave Jonge, harkje nei him!*

Sûnt jildt Tabor as de berch fan de Stalferwikseling of Transfiguraasje fan Jezus. Mystisy mienden letter dat se it saneamde Ljocht fan Tabor sjen koenen mei help fan hindûistyske metoaden.
Dit ferhaal wurdt fermeld yn de Bibel yn Markus 9:2-13. De namme Tabor komt yn de tekst lykwols net foar. Dêr is allinne praat fan in hege berch.

## Geology
De berch is in *[[monadnock]]* (of *Inselberg*); in allinnich steande hichte as lege berch dy't ynienen, as in soarte fan eilân, út flak lân riisd; de berch hat gjin fulkanyske oarsprong. Nettsjinsteande de lizzing tichteby de bergen fan Nazareth, is it in aparte geologyske foarm.

## De Tabor eartiids

Ofbyld:TOBIN(1855) p261 MOUNT TABOR.jpg|*De berch Tabor yn 1850*
Ofbyld:Tabor-galilea.jpg|*De berch Tabor yn 1851*
Ofbyld:Mount tabor from mount carmel 1912.jpg|*Sicht op de Tabor fan de Karmel ôf, 1912*
Buenos Aires

**Buenos Aires** (Spaansk foar: *moaie loften* ek wol *geunstige winen*) is de haadstêd fan Argentynje. It is ek it ekonomyske en kulturele sintrum fan it lân.

Buenos Aires wurdt sawat folslein omsletten troch de provinsje Buenos Aires, mar makket sels net diel derfan út. De stêd foarmet in federaal distrikt en falt bûten de provinsjale yndieling fan Argentynje.

Troch it grutte tal winkels en boetyks, de arsjitektuer, it kulturele libben, restaurants en har kosmopolityske befolking fan meast Italjaanske, Spaanske, Frânske, Dútske, Ingelske, East-Europeeske, Arabyske en Aziatyske komôf, stiet Buenos Aires ek bekend as it Parys fan it suden. Alhoewol't de stêd in protte fan syn grandeur fan eartiids ferlern hat troch ekonomyske problemen, hat de stêd fan alle Súd-Amearikaanske stêden it meast wei fan in Jeropeeske stêd. De stêd belibbe in gouden tiid tusken 1880 en 1920, doe't Argentynje by de tsien wolfearendste lannen fan de wrâld hearde en Buenos Aires in protte ymmigranten út Jeropa luts. 

## Klimaat

Buenos Aires hat in evenredich klimaat, mei in trochsneed temperatuer fan 17,5&nbsp;°C. De trochsneed delslach leit it hiele jier op om-ende-by 1200 millimeter.

Jannewaris is de waarmste moanne fan it jier mei in trochsneed fan 24,5&nbsp;°C,(maks.40+) wylst it kwik midden yn de winter, yn july, oant 11,1&nbsp;°C trochstrings daalt. De simmermoannen binne nochal waarm en near. In protte porteños ferlitte de stêd yn jannewaris en febrewaris. Sy gean dan nei de kust of de bergen foar in fakânsje. De wintermoannen binne fochtich, mar net bot kâld. 

## Skiednis

De earste Jeropeeske seefearder dy't tichtby Buenos Aires fuot oan wâl sette, wie de Spanjert Juan Díaz de Solís yn 1516. Hy neamde de grutte rivier dy't hy tsjinkaam de *Mar Dulce* (swiete see). Twentich jierren letter waard troch Pedro de Mendoza yn dat gebiet de earste delsetting stifte, Santa Maria del Buen Aire. Troch oanhâldend ferset fan fijânlike Yndianen moasten de Spanjerts inkele jierren letter de koloanje ferpleatsen nei Asunción yn Paraguay De hynders en oare bisten dy't de Spanjerts dêr efter litten wurde foarmen de grûnslach foar de Argentynske feehâlderij, tsjintwurdich de wichtichste ekonomyske sektor fan it lân. Yn 1580 ûntstie lang om let in permaninte festiging doe in kloft kolonisten nei de omkrite weromkamen. De stêd bleau goed twahûndert jierren lang in ûnbelangryk stee.

## Keppeling om utens
* Buenos Aires
* Toeristyske ynformaasje
Coert Lambertus van Beyma thoe Kingma

**Coert Lambertus van Beyma thoe Kingma** (Warkum, 18 febrewaris 1808 - De Lemmer, 15 maaie 1882) wie in Nederlânsk bestjoerder.

## Wurkpaad
Van Beyma wie in soan fan Julius Matthijs fan Beyma thoe Kingma en Agatha Wihelmina fan Voss. Hy troude mei Jacomina Rosetta Geertruida Tjalingii (1808-1888). Hy studearre rjochten en wie abbekaat op De Jouwer en De Lemmer. Dêrnjonken wie er ûnder oaren foarsitter fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Fan 1852 oant syn ferstjerren wie hy de earste boargemaster fan Lemsterlân.
Amsterdam (eilân)

**Amsterdam** of **Nij-Amsterdam** (Frânsk *Île Amsterdam*) is in Frânsk eilân yn de súdlike Yndyske Oseaan, benoardeasten de Kerguelen. It eilân is 55 km² grut en heart by de Frânske Súdlike en Antartyske Gebieden (*Terres Australes et Antarctiques Françaises*). It is mei it op 85 kilometer fierderop lizzend eilân Île Saint-Paul ien fan de fiif distrikten dêrfan. 

Amsterdam eilân jildt as ien fan de meast ôflizzende plakken op de wrâld, foar minsken alteast. It leit fier ôf fan de fêstewâl. Foar oseaanfûgels is it in wichtige briedplak. Der komme in protte see-oaljefanten foar. Ek is der in albatrossoarte, de Amsterdameilândalbatros, dy't allinnich op dat eilân foarkomt. It is ien fan de pear eilannen yn de súdlike Yndyske Oseaan dêr't beammen waakse. 

It eilân hat in rûne foarm. It heechste punt is de Mont de la Dives, in berch fan goed 881 meter. De boaiem is fan oarsprong fulkanysk en oerdutsen fan in relatyf tinne laach ierde. Troch regelmjittige delslach fan rein komme inkele swietwetterbeekjes foar dy't op sommige plakken útmûnje yn lytse sompen dêr't it wetter net wei rinne kin troch de stiennige boaiem. 


Ofbyld:AmsterdamIsl Map.png|Kaart fan Amsterdam
Ofbyld:Amsterdam ASTER.jpg|Satellytfoto fan Amsterdam
Ofbyld:Phylica arborea.JPG|De *[[Phylica arborea]]* waakst op Amsterdam
Ofbyld:Scoria AmsterdamIsland 2 edit.jpg|Basaltslakken op it eilân


## Keppeling om utens
* Reisfoto's 2002
* Fotoympresje
* It doarp
Tibearias

**Tibearias** (Hebriuwsk: טְבֶרְיָה, *Tverya*; Arabysk: طبرية‎, *Ṭabariyyā*; Ingelsk: *Tiberias*) is in stêd yn noard-Israel mei sa'n 41.300 ynwenners. Sa'n 98.3% is joadsk. 

De stêd leit oan de westigge fan de Mar fan Tibearias en is om it jier 20 hinne stifte. Tibearias is mei Jeruzalem, Hebron en Safed ien fan de fjouwer hillige stêden foar joaden fan Israel. 

## Ut de skiednis

De stêd waard 17 n.Kr. stifte troch Herodes Antipas, soan fan de mear ferneamde kening Herodes I. Herodes Antipas neamde it plak nei *[[prinseps]]* Tiberius. Sûnt de klassike âldheid is de stêd, dy't yn Romeinsk-Grykske styl boud waard, ferneamd om syn hjitwetterboarnen. Fiskjen op de mar is fanâlds in wichtige boarne fan ynkommen.

Tiberia is ien fan de hillige stêden foar joaden en hat lange tiid it spiritueel sintrum foar de joden fan it lân west. De stêd hat in rike skiednis. Yn it âlde Israel lei it yn it stamgebiet fan Naftaly. Ek hat Tibearias de grêftombe fan de joadske gelearde Maimonides († 1204, Kairo), yn de Ben Zakkai-strjitte, en ek de grêven fan Jochanan ben Zakkai en fan Rabbi Akiva binne yn de stêd. Nei de ferwoesting fan de Timpel fan Jeruzalem waard it Sanhedrin yn de 2e en 3e iuw n.Kr. nei Tibearias oerbrocht.
De Masoreten, dy't in systeem makken om de bibeltekst, mei klinkers betrouber troch te jaan, wienen om 900 à 1000 hinne warber yn Tibearias.
Yn 637 waard de stêd ferôvere troch de Arabieren, mar sy bleau netiiid wol fan joaden bewenne. 1099 waard Tibearias troch de krúsridders oermastere dy't de stêd bemuorren en as útfalsbasis brûkten.

Tibearias is hjoeddedei populêr by Israelyske en bûtenlânske toeristen. In protte plakken yn de stêd jouwe in moai sicht op de mar, en op de Golanhichten oan de oarekant dêrfan.

## Nijsgjirrichheden yn en om Tibearias
* Krúsfarderskastiel
* Mar fan Tibearias, mei boattochten
* De strânen yn de stêd en om de mar fan Tibearias
* De Golanhichten oarekant de mar
* Sint-Piterstsjerke, set troch krúsfarders
* De baden fan Tibearias, dy't in nasjonaal park fan Israel binne

## Berne yn Tibearias
* Meir Amit (1921-2009), generaal, ynljochtingsoffisier en minister (âld-haad fan de Mossad)
* Yoram Globus, filmprodusint
* Menahem Golan, filmregisseur
* David Stevens, regisseur
Aad van Dulst

**Arie Jan van Dulst**, meast **Aad van Dulst** (Rotterdam, 9 maaie 1929 - Hoofddorp, 5 maart 2001) wie boargemaster fan Tytsjerksteradiel fan 1982-1986 foar de CHU en letter it CDA. Yn 1989 wie er boargemaster fan Haarlimmermar, dêr't er earder ôftrede moast as de bedoeling wie, doe't oan it ljocht kaam dat er mei syn reiskoste- en oare fergoedings sjoemele hie en sa teminsten ƒ15.000,- tefolle opstrutsen hie.
List fan opperrabbinen fan Grinslân

Dit is in **list fan opperrabbinen fan het synagogaal resort Grinslân**.

Izaak Josef Cohen wie fan sa'n 1730 ôf de earste rabbyn yn Grins. Hy waard opfolge troch Levie Hartog Geloga, de earste dy't de titel oerrabbyn droech.
Jo Bosma

**Johannes (Jo) Bosma** (Bûtenpost, 17 april 1943 - De Lemmer, 21 septimber 2015) wie in Frysk politikus fan D66.

## Biografy
Hy hat feehâlder west en rjochte yn 1967 in D66-ôfdieling op yn de gemeente Achtkarspelen. Letter hat er wethâlder yn Lelystêd west. Bosma wie direkteur fan de NV Lofthaven Lelystêd foar't er juny 1992 boargemaster fan Lemsterlân waard. Fan oktober 2003 oant maart 2004 wie er ek waarnimmend boargemaster fan Ljouwerteradiel. 

Om de jierwikseling 2005/2006 hinne koe Bosma foarkomme dat in tal húshâldings mei jonge bern as útprosedearre asylsikers it lân útset waarden. Yn dy tiid stapte Bosma út D66, dy't doe yn it regear sit hie, omreden fan it asylbelied en bleau partijleas boargemaster oant syn pinsjonearring yn de maitiid fan 2008.

Nei de gemeenteriedsferkiezings fan 2010 waard Bosma ynformateur yn Ljouwerteradiel. 

Bosma waard beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Hy stoar yn de âldens fan 72 jier oan kanker.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Lemsterlân
* List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
Bergen-Belsen

**Bergen-Belsen** wie in kriichsfinzenen- en konsintraasjekamp dêr't yn de Twadde Wrâldkriich goed 70.000 minsken de dea fûn hawwe. It wie ien fan de gruttere konsintraasjekampen yn Dútslân, yn de dielsteat Nedersaksen. It lei 60 km benoardeasten Hannover, ûnder Celle oan de súdrâne fan de Lüneburger Heide. Op de offisjele Dútske list fan konsintraasjekampen hat Bergen-Belsen nûmer 96.

## Betinkings- en stúdzjesintrum
Op it terrein fan it eardere kamp Bergen-Belsen is in besikers- en stúdzjesintrum festige. It terrein is in soarte fan park mei taluds en symbolyske grêven. Op ien fan dy symbolyske grêven stiet in stien foar Anne Frank en Margot Frank. It terrein hat sa'n tsien monuminten. Op it plak dêr't fuort nei de befrijing in bjirkehouten krús dellein waard troch de befrijde oerlibbenen, stiet no in fiif meter heech houten krús. Der is in hege pylder by in betinkingsmuorre. Bûten it eardere kamp wienen massagrêven foar Russyske en Poalske kriichsfinzenen. Dat plak is ek in monumint. De fierderop by Bergen lizzende *Rampe* wurdt wer brûkt troch it Dútske leger. Op it âldste stikje spoar stiet in neimakke feewein sa't dy yn de oarloch brûkt waarden foar it ferfier fan minsken.

## Keppeling om utens
*''Gedenkstätte Bergen-Belsen''
Falstad

**Falstad** wie yn de Twadde Wrâldkriich in konsintraasjekamp fan it nazyrezjym yn Noarwegen. It is sûnt 1995 in monumint ta oantins fan de slachtoffers dy't dêr stoarn binne. By it monumint hearre teffens in museum en in bosk.

## Skiednis Falstad-gebou
Yn 1921 waard it Falstad-gebou in spesjale jongesskoalle. It skoallekompleks hie in soad wei fan in finzenis út de 18e iuw.

Simmer 1941 lieten de Dútsers har' each op it gebou falle. De neifolgjende moannen waard Falstad omboud ta in finzenis. Der waarden dêr sa'n 5000 minsken út trettjin ferskillende lannen fêstset. De measte minsken kamen út de Sovjet-Uny, Joegoslaavje, Poalen en Denemark. It tsjinne feitlik as in tuskenstasjon foar de konsintraasjekampen yn Dútslân.

Nei de Twadde Wrâldkriich waarden dêr 3.000 leden fan de Noarske nazypartij, *Nasjonal Samling* (NS), fêstholden. It kamp waard 1949 opheft. It gebou krige doe wer syn oarspronklike funksje fan aparte skoalle.

In 1995 waard de skoalle in museum. Dat barde yn it ramt fan it 50-jierrich jubileum fan de frijheid yn Noarwegen. It Falstad-gebou is it bêst bewarre nazykamp yn Noarwegen.

## Falstad-bosk
De bosk besuden it Falstad-gebou wie it plak dêr't 220 finzenen deamakke waarden yn de jierren 1942-1943. Tusken  1945 en 1952 waarden 49 graven opdold, om út te finen wa't de deaden wienen. Yn 1947 waard in monumint foar de slachtoffers ûntbleate troch Kroanprins Olaf.

## Keppeling om utens
*It Falstadsintrum
Netanya

**Netanya** (Hebriuwsk: נתניה) is in stêd yn westlik Israel, oan de Middellânske See. Yn 2004 hie de stêd sa'n 169.400 ynwenners. Netanya leit likernôch 32 kilometer benoarden Tel Aviv en 63 kilometer besuden Haifa. It is de haadstêd fan it subdistrikt Netanya en de grutste stêd yn de regio Sharon.

De stêd is relatyf jong; se is yn 1929 stifte as in *mosjava*, en ferneamd nei Nathan Strauss, in joadsk-Amerikaansk filantroop dy't twatredde fan syn persoanlik besit skonk oan projekten dy't sawol Joaden as Arabieren yn Palestina te'n goede kamen.

Fanwege in geunstich klimaat en in moai strân is it in populêre fakansjebestimming dy't goede ferbinings hat mei plakken as Tel-Aviv en Haifa.

It *Kikar ha'atsmaoet* ('plein fan de ûnôfhinklikens') leit tichteby it 11 km lange strân. It is dêr grien en dêr binne fontinen. Fierders sitte dêr winkeltsjes en horekagelegenheden. De haadstrjitte, *Herzl*, komt op it plein út. 

De stêd leit op it smelste punt fan it lân; de Westlike Jordaanouwer begjint al sa'n 10 kilometer beëasten de stêd.

## It besjen wurdich yn Netanya

* Amfiteater by it strân
* Caesarea, in archeologysk fynplak, net fier fan Netanya
* Merk
* It stedsdiel Ne'ot Herzl hat in beskerme, 900 jier âlde Wylde Figebeam (*Ficus sycomorus*), dy't al yn âlde geskriften neamd wurdt.
Golf fan Bonny

De **Golf fan Bonny** of **Baai fan Biafra** is in baai foar de Afrikaanske kust yn it easten fan de Golf fan Guinee, in part fan de Atlantyske Oseaan. De golf rint fan de Nigerdelta yn Nigeria oant Kaap Lopez yn Gabon yn it súdeasten.

De namme fan de golf waard yn 1972, nei de Biafra-oarloch feroare fan Bocht fan Biafra yn Bocht fan Bonny. De reden dêrfoar wie dat it Nigeriaansk regear nei dy kriich alle geografyske nammen dy't tinken diene oan Biafra, dat selsstannich wurde woe, fuorthawwe woe. De namme 'Bonny' komt fan de havenstêd mei deselde namme yn it easten fan de Nigerdelta.

De grutste rivieren dy't yn de golf útmûnje binne de Niger, de Sanaga en de Ogooué. De eilannen Bioko, Corisco en Prinsyp lizze yn of oan de golf.
Vladimir Bechterev

**Vladimir Michajlovitsj Bechterev** (Russysk: Владимир Михайлович Бехтерев) (Sorali, 20 jannewaris 1857 – Moskou, 24 desimber 1927) wie in Russysk neurolooch en psychiater, in tiidgenoat fan Pavlov, mei wa't er it net altyd iens wie.

## Wurkpaad
Bechterev (as Bechterew) studearre 1878 oan de Militêre Medyske Akademy yn Sint-Petersburg en waard dêr assistint fan de psychiater Merzjejevski. 1881 studearre Bechterev dêr ek ôf en waard dêrnei dokter oan de Medyske en Sjirurgyske Akademy yn Sint-Petersburg.

Yn 1884 wie er yn Leipzig, Dútslân en Parys, Frankryk en arbeide op mei Paul Flechsig, Jean-Martin Charcot en Wilhelm Wundt. Yn 1885 waard er heechlearaar psychiatry oan de Universiteit fan Kazan. Yn 1893 folge hy Merzjejevski op oan de Militêre Medyske Akademy.

Hy rjochte it Psychoneurologysk Ynstitút yn Sint-Petersburch op dêr't er wurke fan 1913 oant 1918. Fan 1918 oant 1927 arbeide er op it Breinûndersyksynstitút yn Sint-Petersburch.

De Sykte fan Bechterew waard nei him neamd, lykas de refleks fan Mendel-Bechterew. It measte wurk hat er lykwols út de wei set op it mêd fan de neurology.

Vladimir Bechterev stoar 1927 yn Moskou. Der waard grutte dat Bechterev fermoarde waard fanwege Jozef Stalin. As meast ferneamde Russyske psychiater fan syn tiid liet Stalin him komme fanwege syn depresjes, dêr't er fan te lijen hie yn de tiid fan de machtsstriid nei it ferstjerren fan Lenin. Bechterev, ferneamd om it feit dat hy krekt sei hoe't it dêrfoar stiet, stelde fêst dat Stalin in paranoïde persoanlikheid hie. In skoft letter ferstoar er hommels; krekt foartiid hie er noch foarsitter west fan in medysk kongres; hy like doe sûn.