open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irene Cara

**Irene Cara Escalera** (New York, 18 maart 1959 - Miami, 25 novimber 2022) wie in Amerikaanske aktrise en sjongeres. Begjin jierren 80 hie se twa wrâldhits mei de soundtracks fan de films *[[Fame (film út 1980)|Fame]]* en *[[Flashdance (film út 1983)|Flashdance]]*.

## Libbensrin
Cara waard berne yn de Bronx as dochter fan in Portorikaanske heit en in Kubaanske-Amerikaanske mem en stie as bern al yn 'e skynwerpers. As beuker fan fiif jier makke se har debút op Broadway. In pear jier letter hie se meardere optredens op Broadway op har namme stean en trede se tegearre op mei wrâldstjerren as Stevie Wonder, Sammy Davis jr. en Roberta Flack. Cara debutearre yn 1975 as sechstjin jierige op it wite doek as Angela yn de romantyske thriller Aaron Loves Angela. Yn de film *Fame* út 1980 spile Irene Cara de rol fan Coco Hernandez. Foar dizze film song se twa soundtracks, it nûmer *[[Fame (liet fan Irene Cara)|Fame]]* en it nûmer *[[Out Here On My Own]]*. Trije jier letter yn 1983 song se ek *[[Flashdance... What a Feeling]]*, de soundtrack fan 'e film *Flashdance*. Fan ein jierren 80 ôf sprúts se benammen in protte stimmen yn foar tekenfilms.

Irene Cara ferstoar op 25 novimber 2022, yn 'e aldens fan 63 jier.

## Filmografy

|-

|-
|-
| 1975
| *[[Aaron Loves Angela]]*
| Angela
|
|-
| 1976
| *[[Sparkle (film út 1976)|Sparkle]]*
| Sparkle Williams
|
|-
| 1976
| *Apple Pie*
| Dûnseres
|
|-
| 1980
| *[[Fame (film út 1980)|Fame]]*
| Coco Hernandez
|
|-
| 1982
| *[[Killing 'em Softly]]*
| Jane
|
|-
| 1982
| *[[Sister, Sister (film út 1982)|Sister, Sister]]*
| Sisina "Sissy" Lovejoy
|
|-
| 1983
| *[[D.C. Cab]]*
| as har sels
|
|-
| 1984
| *[[City Heat]]*
| Ginny Lee
|
|-
| 1985
| *[[Certain Fury]]*
| Tracy
|
|-
| 1986
| *Busted Up*
| Simone Bird
|
|-
| 1989
| *[[Caged in Paradiso]]*
| Eva
|
|-
| 1989
| *[[Happily Ever After (film út 1989)|Happily Ever After]]*
| Sniewytsje
| stim
|-
| 1992
| *[[Beauty and the Beast (film út 1992)|Beauty and the Beast]]*
| Beauty
| stim(alinne útbrocht op video)
|-
| 1992
| *[[The Magic Voyage]]*
| Marilyn
| stim
|-
| 1994
| *[[The Jungle King]]*
| Leonette
| stim
|-
| 1996
| *The Hunchback of Notre Dame*
| Melody
| stim
|-
| 2004
| **
| buertbewenner
| 
|}

## Diskografy
### Studio-albums
Nicki Aycox

**Nicki Lynn Aycox** (Hennessey, 26 maaie 1975 - 16 novimber 2022) wie in Amerikaansk aktrise. Sy waard benammen bekend mei har rollen yn *[[Supernatural (telefyzjesearje)|Supernatural]]*, *[[Cold Case (tillefyzjesearje)|Cold Case]]*, *[[Jeepers Creepers 2]]*, *[[Perfect Stranger (film út 2007)|Perfect Stranger]]* en *[[The X-Files: I Want to Believe]]*.

Nicki Aycox ferstoar op 16 novimber, yn 'e âldens fan 47 jier oan de gefolgen fan leukemy.

## Filmografy

|-

|-
|-
|1997
|*[[Defying Gravity (film út 1997)|Defying Gravity]]*
|Gretchen
|
|-
|1999
|*The Dogwalker*
|Susan
|
|-
|2000
|*[[Crime and Punishment in Suburbia]]*
|Cecil
|
|-
|2001
|*Rave Macbeth*
|Lidia
|
|-
|2002
|*[[Slap Her... She's French]]*
|Tanner Jennings
|
|-
|2003
|*[[Jeepers Creepers 2]]*
|Minxie Hayes
|
|-
|2004
|*[[Dead Birds (film út 2004)|Dead Birds]]*
|Annabelle
|
|-
|2007
|*[[Perfect Stranger (film út 2007)|Perfect Stranger]]*
|Grace
|
|-
| 2008
| *[[The X-Files: I Want to Believe]]*
| Cheryl Cunningham
|
|-
| 2008
| *[[Joy Ride 2: Dead Ahead]]*
| Melissa Scott
| 
|-
|2008
|*Animals*
|Nora
|
|-
|2009
|*Tom Cool*
|Bridget
|
|-
|2010
|*Christina*
|Christina Vogel
|
|-
|2010
|*[[Lifted (film út 2011)|Lifted]]*
|Lisa Matthews
|
|-
|2011
|*[[Ticking Clock]]*
|Polly
|
|-
|2013
|*[[The Girl on the Train (film út 2013)|he Girl on the Train]]*
|Lexi
|
|-
|2013
|*The Employer*
|Maggie Jordan
|
|}
Leen Droppert

**Leendert (Leen) Droppert** (Flaardingen, 24 april 1930 - Flaardingen, 15 novimber 2022) wie in Nederlânsk byldzjend keunstner. Droppert krige syn opliedingen oan de Amsterdamske grafyske skoalle en de keunstakkademy yn Rotterdam. Fan it begjin fan de fyftiger jierren ôf wurke Droppert as byldzjend keunstner en romtlik foarmjouwer. Syn wurken hearre sawol ta figurative as de abstrakte keunst. Yn 1947 rjochte er tegearre mei seis oare Flaardingske byldzjend keunstners de *Vlaardingse Kunstkring* op.
Yn 2010 organisearre it *Museum Vlaardingen* ta gelegenheid fan Droppert syn tachtichste jierdei, in oersichtstentoanstelling mei wurk út de perioade 1950-2010.

Leen Droppert ferstoar op 15 novimber 2022 yn 'e âldens fan 92 jier nei in koart siik wêzen. 

## Wurk

Vlaardingen relief Leen Droppert.jpg|Jacobs strijd met de engel (1956)
Vlaardingen kunstwerk metaalplastiek.jpg|Metaalplastyk  (1958)
Capelle kunstwerk vrouw met vogel.jpg|Frou mei fûgel (1959)
Rotterdam kunstwerk Leen Droppers.jpg|Skulptuer (1974)
Vlaardingen kunstwerk schakel.jpg|Skeakel (1974)
Vlaardingen kunstwerk hommage zeilvaart.jpg|Earbewiis oan 'e sylfeart (1993)
Greg Bear

**Gregory Dale (Greg) Bear** (San Diego, 20 augustus 1951 - 19 novimber 2022) wie in Amerikaansk skriuwer en yllustrator, hy skreau benammen science fictionboeken.

## Karriêre
Bear wurdt rekkene ta de hurde science fiction, om't syn boeken geregeld de mooglike ynfloed behannelje fan de nijste ynsichten yn wittenskip en technology op ús maatskippij. Yn *Darwin's Radio* út 1999 die er dat sa oertsjûgjend dat it wittenskiplike tydskrift Nature him priizge om syn rigoereuze en disninearre útwurking fan de modernste ideeën yn molekulêre biology oer firussen en evolúsjeteory. 

Bear wûn de Hugo Award en de Nebula Award mei de "novelette" *Blood Music* - letter útwreide ta roman) en mei it koarte ferhaal *Tangent*s (1986). De Nebula waard him ek tadield foar de novelle *Hardfought* (1984), de roman *Moving Mars* (1993) en de roman *Darwin's Radio* (2001).

Bear wie boaske mei in dochter fan skriuwer Poul Anderson, it pear hie twa bêrn.

Greg Bear ferstoar op 19 novimber 2022 yn 'e âldens fan 71 jier.

## Wurk
**Eon searje**
**Eon* (1985)
**Eternity* (1988) 
**Legacy* (1995)

**Forge of God searje**
**The Forge of God* (1987) 
**Anvil of Stars* (1992) 

**Darwin searje**
**Darwin's Radio* (1999)
**Darwin's Children* (2003)

**Michael Perrin searje**
* *The Infinity Concerto* (1984) 
* *The Serpent Mage* (1986) 

**Queen of Angels searje**
* *Queen of Angels* (1990) 
* *Heads* (1990) 
* *Moving Mars* (1993) 
* */* ook wel *Slant* (1997) 

**Oare romans**
* *Hegira* (1979)
* *Psychlone* (1979)
* *Beyond Heaven's River* (1980)
* *Strength of Stones* (1981)
* *Corona* 
* *Blood Music* (1985)
* *Foundation and Chaos* 
* *Dinosaur Summer* (1998)
* *Country of the Mind* (1998)
* *Rogue Planet* 
* *Vitals* (2002)
* *Dead Lines* (2004)
* *Quantico* (2005)
* *City at the End of Time* (2008)

**Ferhalebondels**
* *The Wind from a Burning Woman* (1983)
* *Tangents* (1989)
Wim Cornelis (hockey)

**Willem F. (Wim) Cornelis** (Utert, 1 maart 1938 - Utert, 27 novimber 2022) wie in Nederlânsk sportbestjoerder en yn 1988 chef de mission fan de Nederlânske Olympyske Ploeg op de Olympyske Winterspullen yn Calgary en de Olympyske Simmerspullen yn Seoel.

## Karriêre
Wim Cornelis waard yn 1969 op doe't er 31 jier wie foarsitter fan de omnisportferiening SV Kampong en waard letter beneamd ta earefoarsitter. Hy wie oant en mei 1998 foarsitter fan de *[[Keninklike Nederlânske Hockey Bûn]]*.

Cornelis wie fan 1981 oant en mei 1985 bestjoerslid fan it NOK en yn 1988 chef de mission fan de Nederlânske Olympyske Ploeg by de Winterspelen fan Calgary en de Simmerspelen fan Seoel. Hy wie bestjoerslid fan it NOK*NSF fan novimber 1998 oant novimber 2004.

Wim Cornelis ferstoar op 27 novimber 2022 yn 'e âldens fan 84 jier.
Weerdinge

**Weerdinge** (Nedersaksysk: *Wering*) is in buorskip en earder doarp by de Drintske stêd Emmen. De buorskip wie eartiids in selsstannich doarp, mar is hjoed-de-dei winliken in buorskip ûnder Emmen en wurdt formeel as in wyk fan dat plak sjoen. It doarp hat 595 ynwenners (2017).

## Geografy
Weerdinge is in iesdoarp noardeastlik fan Emmen en bestiet út in trochgeande dyk, *Dorpsstraat* mei guon sydstrjitten. Der steane in tal Saksyske pleatsen en bultmûne *De Hondsrug* út 1910. Om Weerdinge hinne lizze iezen de bosken Emmerdennen en Valtherbosk dy't it doarp fan Emmen skiede. It doarp leit op de ferhege sângrûn fan de Hûnsrich wylst justjes eastlik oanmakke feanlân leit dy't wol 12,5 meter leger leit.

## Namme
De namme bestiet út it taheaksel ôflaat fan *-ingi* kombinearre mei mooglik de persoansnamme Wardo en betsjut sokssawat as "by de lju fan Wardo". De namme komt fan in kopy fan 1327 as *Weerdighen* en *Werdighen*, yn 1362 as *Waerdingh*, yn 1471 as *Werdinghen* en  *Werdingen*, yn 1473 as *Wardinge* en yn 1519 as *Weerdinge*.

## Skiednis

Weerdinge ûntstie as in lânboudelsetting. Der waard in ikker op de ies oanlein, *Kamperesch*. Súdeastlik dêrfan waarden begroeings ferwidere en waarden hea en greidlân oanlein. Der waarden yn dy snuorje benammen fan de skieppehâlderij libbe. Oan 'e ein fan de midsiuwen hie Weerdinge tsien pleatsen. In tsjerke hie Weerdinge lykwols nea. Dêrfoar moasten de ynwenners nei Emmen ta. 

Om 1850 hinne krige it doarp in skoalle. 

Yn 1904 waarden der twa feanliken fûn by Weerdinge: it Pear fan Weerdinge.

Yn 1905 waard in stasjon yn it doarp boud oan it spoar fan Swol nei Stedskanaal, dy't yn de 1940-er jierren wer sletten waard.

Yn 1978 waard it postkoadesysteem ynfierd en doe joech de gemeente Emmen Weerdinge gjin eigen postkoade krige dus gjin eigen plaknamme yn it postkoadeboek en sadwaande leit Weerdinge "yn Emmen".

## It besjen wurdich
* Bultmûne *[[De Hondsrug]]*

## Keppeling om utens
* Webside fan Weerdinge
Zuidbarge

**Zuidbarge** is in wenwyk en earder doarp yn de Drintske stêd Emmen. 

## Geografy
Zuidbarge leit súdlik fan de kom fan Emmen en grinzget yn it westen en suden oan it Oranjekanaal en de wyk Rietlanden, yn it easten oan yndustryterrein Bargermeer en yn it noarden oan de rûnwei N391
 
## Skiednis
De namme Zuidbarge ferwiist nei "it suden by de heuvel", foar Noordbarge oer. Zuidbarge lei op ferhege sângrûn njonken de leger lizzende Bargermar, dy't letter drûchlein waard en dêr't hjoed-de-dei it yndustryterrein Bargermeer yn leit. 

Zuidbarge wie fanâlds in iesdoarp en ûntstie mooglik al yn de achtste of njoggende iuw. It plak waard yn 1362 foar it earst neamd. Yn 1445 hie it doarp 11 hiemen en wie doe in selsstannich karspel. 

It doarp hie fan 1905 oant 1938 en yn de Twadde Wrâldkriich in stasjon oan it spoar fan Swol nei Stedskanaal. It stasjonsgebou út 1904 waard yn 1945 sloopt omreden it yn de kriich swier skeind rekke wie.

Fan 1919 oant en mei 1978 hat it doarp in postkantoar hân.

Yn 1978, doe't it postkoadesysteem útfierd waard, joech de gemeente Emmen oan guon doarpen wêrûnder Súdbarge, dy't troch de útwreidings fan Emmen yn de beboude kom fan de stêd kamen te lizzen, gjin eigen postkoade. Sadwaande waarden dy doarpen formeel wiken fan de stêd. De ynwenners fan dy doarpen beskôgje harren doarpen noch hieltyd as "doarp by Emmen". 

## It besjen wurdich
* Nôtmûne *Zeldenrust*

## Keppeling om utens
* Webside fan Zuidbarge
John Miles (muzikant)

**John Miles**  berne as **John Errington** (Jarrow, 23 april 1949 - Newcastle upon Tyne, 5 desimber 2021) wie in Ingelsk muzikant. Hy waard yn 1976 wrâldferneamd mei it nûmer *Music (was my first love)*.

## Karriêre
Op jonge jierren learde John piano en gitaar spyljen. Op syn achttjinde spile er by de band The Influence, o.a met drummer Paul Thompson dy 't letter drummer by Roxy Music waard. Nei it útinoar fallen fan dizze band rjochte John ûnder syn eigen namme in bân op dy't benammen soulcovers brocht. Mar dat waard gjin sukses, en John begûn eigen nûmers te skriuwen. John Miles brocht yn 1976 syn debútalbum *Rebel* út mei der op de iennichste nûmer 1 hit fan Miles yn Nederlân *Music (was my first love)*. John Miles hat njoggen studio-albums en ien live-album útbrocht.

Om't syn karriêre nei de hit *Music* stroef ferrûn, wurke John Miles dêrnei as sesjemuzikant foar oare artysten. Sa wie er lange tiid fêste gitarist fan Tina Turner, mar gie ek mei op toernee mei de The Alan Parsons Project, Joe Cocker, Jethro Tull, Fleetwood Mac, Tom Petty, Stevie Wonder en Jimmy Page.

John Miles ferstoar op 5 desimber 2021 yn 'e âldens fan 72 jier oan de gefolgen fan kanker.

## Diskografy
### Studio-albums

### Live-albums

### Kompilaasje-albums
John Miles

; John Miles kin ferwize nei: 
* in Ingelsk fuotballer berne yn 1981, John Miles (fuotballer)
* in Ingelsk autokoereur berne yn 1943, John Miles (autokoereur)
* in Amerikaansk honkballer berne yn 1922, John Miles (honkballer) 
* in Amerikaansk akteur berne yn 1923, John Miles (akteur)
* in Ingelsk muzikant berne yn 1949, John Miles (muzikant)
Hendrik Egberts Hoegsma

**Hendrik Egberts Hoegsma** (Raerd, 5 july 1850 – De Haach, 24 augustus 1932) wie in Nederlânske arsjitekt.

## Libben en wurk
Hoegsma wie in soan fan lânbouwer Egbert Barteles Hoegsma en Hiske Hendriks Dijk. Hy waard oplaat ta timmerman. 
Yn 1876 waard er gemeente-arsjitekt fan Hoogeveen. Hy wie ûnder mear ferantwurdlik foar de bou fan in wenhûs oan de Haadstrjitte 5, foar boargemaster Lambert Wicher Ebbinge (1881/1882) en de ferbouwing fan 't Olde Schippershuus (1882). 
Yn 1889 waard Hoegsma gemeente-arsjitekt fan Baarn; hy waard dêr waarnimmend direkteur fan it gasfabryk. Doe 't er yn 1892 beneamd waard ta direkteur fan it gasfabryk, joech er it amt fan gemeente-arsjitekt oer.  
Yn 1910 naam Hoegsma ûntslach en fêstige him dêrnei yn De Haach, dêr 't er yn 1932 yn de âldens fan 82 jier ferstoar.

## Wurk
In kar:
*1878 Hearehûs, Hoofdstraat 11 (Hoogeveen)
*1881/1882 Hearehûs, Hoofdstraat 5 (Hoogeveen)
*1891 Ynstitút Erica, Baarn

## Literatuer
*Havinga, J.L. (1995) *Hendrik Egberts Hoegsma: gemeente-architect van Hoogeveen van 1876-1889*. Hoogeveen: Beuk & Camp
*Stenvert, R. et al (2001) *[https://www.dbnl.org/tekst/sten009monu07_01/ Monumenten in Nederland. Drenthe]* Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Swol: Waanders Uitgevers
Toyota

**Toyota** is in Japansk automerk fan de Toyota Motor Corporation.

## Skiednis
It Japanske autofabryk "Toyota" waard oprjochte yn augustus 1933 troch Kiichiro Toyoda as in fabryksienheid fan Toyoda Automatic Loom Works, in bedriuw dat sûnt ein 19e iuw dwaande wie mei de produksje fan weefmasines. Yn 1936 begûn de produksje fan it earste model AA. In jier letter waard it fabryk omneamd yn Toyota Motor Corporation.

Yn 1967 kocht Toyota de lytse autofabrikant Daihatsu (33% fan 'e oandielen) dy't trochgie ûnder de eigen merknamme.

Yn 1982 waarden Toyota Motor Company en Toyota Motor Sales gearfoege yn ien bedriuw mei de namme Toyota Motor Corporation.

Yn 1989 yntrodusearre Toyota Lexus, in nije divyzje dy't foarme waard om lúkse auto's op de ynternasjonale merk te ferkeapjen en te betsjinjen.

Fan desimber 2020 ôf waard Toyota ien fan 'e grutste autofabrikanten yn' e wrâld, de grutste yn Japan en de njoggende grutste yn 'e wrâld troch ynkomsten. Toyota wie de earste autofabrikant yn 'e wrâld dy't mear as 10 miljoen auto's yn in jier produsearre, in rekord set yn 2012, doe't it ek rapportearre de produksje fan har 200 miljoenste auto.

Fan 2022 ôf produsearret de Toyota Motor Corporation auto's ûnder fjouwer merken: Daihatsu, Hino, Lexus en de nammegenoat Toyota. It bedriuw hat ek in oandiel fan 20% yn Subaru Corporation, in oandiel fan 5,1% yn Mazda, in oandiel fan 4,9% yn Suzuki, in oandiel fan 4,6% yn Isuzu en in oandiel fan 3,8% yn Yamaha Motor Corporation.


Ofbyld:Toyota Corolla front 20081222.jpg|Toyota Corolla
Ofbyld:Toyota Land Cruiser 120 D-4D front.jpg|Toyota Land Cruiser
Ofbyld:Toyota RAV4 II Facelift front 20090923.jpg|Toyota RAV4
Ofbyld:2008 Toyota Hilux (GGN25R) SR5 4-door utility 01.jpg|Toyota Hilux
Ofbyld:Toyota Yaris (XP130) – Frontansicht, 21. Juli 2012, Heiligenhaus.jpg|Toyota Yaris


## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Toyota
Pyeongchang

**Pyeongchang** is in distrikt yn de provinsje Gangwon-do yn Súd-Koreä. It distrikt telde 42.577 ynwenners yn 2019. Pyeongchang organisearre yn 2018 de Olympyske en de Paralympyske Winterspullen. Pyeongchang leit sa'n 130 km eastlik fan de haadstêd Seoul yn it Taebaek-berchtme. Pyeongchang grinzet yn it noarden oan Hongcheon, Gangneung yn it noardeasten en Jeongseon yn it easten. Yeongwol leit besuden Pyeonchang en Hoengseong westlik fan it distrikt. As gefolch fan de hege lizzing op ûngefear 700 meter hichte, binne der lange winters mei in protte snie.
Sperkhim (polder)

De Sperkhim is in himpolder oan de súdeastkant fan Snits.

Dit is in polder oan de súdkante fan it Lege Midden, en faaks is dat de grûn wêrom der, oars as by oare himpolders, yn de 19e ieuw al in mole nedich wie foar it ôfwetterjen. Dy mole, de Weeshuismole, hat der stien oant yn de 20e iuw. De mole wettere ôf op de Molesleat. Dêrnei is de mole lykwols ferfongen troch in stoomgemaal. 

Yn de polder stienen twa pleatsen fan it Old Burger Weeeshuis: De Wigledaam en it Sperkhim (pleats). Dêr tuskentroch rûn de spoardyk fan de tramwei De Jouwer - Snits. Yn de 20e iuw kaam der in dykferbining nei De Jouwer. De tramferbining is doe opheft. Mei it útwreidzjen fan de wyk it Sperkhim is de Molesleat ek ferdwûn.
Filsen

**Filsen** is in plak oan de Ryn yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It doarp makket diel út fan de Rhein-Lahn-Kreis en falt ûnder de ferbânsgemeente Loreley.

It plak leit foar Boppard oer midden yn de grutste ludze fan de Middelryn. By Filsen giet regelmjittich in oerset nei Boppard oan de oare kant fan de Ryn.

## Skiednis
Filsen wurdt yn it jier 1230 foar it earst as 'Vilze' neamd yn in dokumint oer in skinking fan wynareaal oan it kleaster Eberbach. Op 6 febrewaris 1276 wurdt foar it earst de oan Gallus fan Switserlân wijde tsjerke fan 'Vilzene'  neamd. Oarspronklik wie de wynbou tige wichtich foar it doarp, oant yn Filsen yn de 19e iuw sa massaal op de tylt fan kersen oerskeakele waard, dat de hiele wynbou dêr ferdwûn.    

## It besjen wurdich
* de Gallus- en Margaretatsjerke; 
* It âlde riedshûs;
* Ferskillende fakwurkhûzen. 

## Ofbylden

2022 Filsen, Sint-Gallus en Sint-Margaretatsjerke (1877) (1).jpg|*Gallus en Margaretatsjerke*
2022 Filsen, Alde Riedshûs (ek poarte; boujier 1611).jpg|*Alde riedshûs*
2022 Filsen, fakwurkhûs Oberstraße 20.jpg|*Oberstraße*


2022 Filsen, âlde fakwurkpleats oan de Oberstrasse (1593; skuorre 18e iuw).jpg|*16e-iuwske fakwurkpleats*
2022 Filsen, fakwurkhûs Oberstrasse.jpg|*Oberstrasse*
2022 Filsen, fakwurkhûs Pfaffengasse 6.jpg|*Pfaffengasse*
Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk]]** 2022 yn Le Castellet op 24 july.
It wie de tolfde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Circuit Paul Ricard hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Carlos Sainz en Kevin Magnussen moasten efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen
* Pierre Gasly and Lance Stroll setten deselde tiid yn de earste kwalifikaasje-omgong. Om't Gasly syn tiid earder op de klok sette as Stroll, waard hy boppe Stroll pleatst yn de útslach.

## Utslach Grutte Priis
* Guanyu Zhou waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hie. Mar hy krige noch al in straf fanwegen in botsing mei Mick Schumacher. Mar dit hie fjirder gjin gefolgen foar de útslach.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Weeshuismole

De **Weeshuismole** wie in muonts yn de polder Sperkhim.  Dy stie tichtby de pleats it Sperkhim. Dy namme waard ek wol brûkt foar de mole. Sjoen de eigentlike namme, sil it grif in mole fan it Old Burger Weeshuis west hawwe.

De mole pompe it wetter út gâns it Sperkhim, tusken de Houkesleat en de Wâldfeart, en wettere ôf op de Molesleat, dy't op de Wâldfeart útkaam.  Yn de 20e iuw is de mole lykwols ferfongen troch in stoomgemaal.
Molesleat (Sperkhim)

De **Molesleat** wie in sleat yn it Snitser Sperkhim polder, fral yn de tiid ear't de wyk oanlein waard. De Weeshuismole brocht it wetter omheech, mar dy lei tichteby de Sperkhim (pleats), dat in goed ein de polder yn. Dêrom wie de sleat nedich om it oppompte wetter fierder te bringjen nei de Wâldfeart ta. Mole en sleat tegearre soargen derfoar dat de polder droechbliuwe koe, ek al wie it in polder yn it Lege Midden. Yn de 20e iuw is de mole lykwols ferfongen troch in stoomgemaal. Dernei binnen de twa, letter yn de iuw, ferdwûn by it útwreidzjen fan de wyk.
Sperkhim (wetter)

It **Sperkhim** wie in wetter dat de noardgrêns fan de polder it Sperkhim (polder) foarme. It is it lêste stik, de stêd yn, fan de Houkesleat. Dêrmei ferbynt er it Simmerrak en Wâldfeart. Yn de simmer wie it peil heech genôch dat it Simmerrak brûkt wurde koe, mar yn'e winter, at it peil leger wie, moast men fia it Sperkhim nei de Wâldfeart om de stêd yn te kommen. Letter yn de tiid, doe't it Simmerrak it hiele jier brûkt wurde koe, is der en dwerswferbining kaam, tichby dêr't no It Finster is. Dertroch waard de rest fan it wetter, sis mar de rûte fan de hjoedeiske Anna Paulownastrjitte, in dea ein. Op dit stik kamen in protte wenboaten te lizzen, de saneamde "Sulverfloat". Uteinlijk ferdwûn it wetter hielendal.
Gemeentesekretaris

De **gemeentesekretaris** of **gemeentesiktaris** is de earste beliedsadviseur fan it Nederlânske kolleezje fan boargemaster en wethâlders of it Belgyske kolleezje fan boargemaster en skepenen fan in gemeente. Hy/sy wurdt yn de Nederlânske Gemeentewet lykwols net mear bestimpele as it haad fan de amtlike organisaasje.

Sûnt de ynfiering fan it dualisme yn 2002 hat de Gemeentewet twa njonkengeskikte funksjonarissen: de sekretaris en de griffier. De sekretaris is hjirby de stiper fan it kolleezje en de griffier fan de gemeenteried. De term gemeentesekretaris is yn dizze kontekst eins foarbehâlden oan de griffier. Ommers de Nederlânske Grûnwet hantearret noch altyd de term 'gemeenteried', dat de sekretaris fan de gemeente is de griffier. Duaal besjoen is it dêrom ek better te sprekken fan 'kolleezjesekretaris' en 'riedsgriffier'. De sekretaris is de earste oanwiisde om it kolleezje fan boargemaster en wethâlders (kolleezje fan B & W) te stypjen. De juridyske posysje fan de sekretaris is regele yn de Gemeentewet.

It kolleezje fan boargemaster en wethâlders is ferantwurdlik foar de oanstelling, útstellen fan it wurk en it ûntslach fan de sekretaris (kêst 102 Gemeentewet). Yn België kin yn gemeenten mei mear as 60.000 ynwenners de sekretaris bystien wurde troch in amtner dy't as adjunkt-sekretaris troch de gemeenteried oan de sekretaris taheakke wurdt.

## Keppelingen om utens
* Vereniging van Gemeentesecretarissen (Nederlân)
* De Vlaamse Federatie van Gemeentesecretarissen
* Proefskrift ''Kwetsbaar in Balans. Leiderschap van gemeentesecretarissen in complexe omgevingen'', dr. H.S. Grotens - Tilburguniversity.edu
Terry Pratchett

Sir **Terry Pratchett** (folút **Terence David John Pratchett**; Beaconsfield, 28 april 1948 - Broad Chalke, 12 maart 2015), wie in Ingelske skriuwer fan fantasy.

Pratchett wie hikke en tein yn Beaconsfield, yn it Ingelske greefskip Buckinghamshire. Syn earste wurk publisearre er doe't er 13 wie, foar de skoalkrante. 

Hy waard al sjoernalist doe't er syn middelbere skoalle noch net ôfrûne hie, en makke doe njonken syn baan de skoalle en in stúdzje ôf. Hy bleau oan it wurk as sjoernalist oan 1980. Yn dy tiid skreau er as *Uncle Jim*, 80 ferhalen foar de *Children's Circle*, in katern fan de krante. Yn 1968 hie er in fraachpetear mei Peter Bander van Duren, de ko-direkteur fan Colin Smythe Ltd. Pratchett fertelde dat er earder in manuskript skreaun hie foar in berneboek, en yn 1971 waard dat syn earste boek: *The Carpet People*. Dernei skreau er at er tiid hie út en troch fantasy.

Yn 1980 waard er kommunikaasjemeiwurker foar de Central Elictricity Generating Board, krekt yn de tiid dat kearnenerzjy in minne namme begûn te krijen. Yn 1983 kaam syn *The Colour of Magic* út. Al rillegau fûn er út dat de skriuwerij no mear jild opbrocht as syn wurk, dat hy waard foltiids skriuwer. Hy hat jierren lang sa'n twa boeken it jier skreaun. Foar in grut part wienen dat ferfolgen fan *The Colour of Magic*, komyske fantasyboeken oer de optochte wrâld Skiifwrâld (*Discworld*). Mar hy skreau ek oare boeken, benammen fan it sjenre science fiction, en teffens wurke er oan guon boeken gear mei oare skriuwers.

Yn de jierren 2000 begûn Pratchett ferskynsels te krijen fan Sykte fan Alzheimer. Dêr hat er noch in tal jierren mei libbe, mar stadichoan waard it fysike part fan de oandwaning slimmer. Yn 2015 is er ferstoarn.

## Keppelingen om utens
* Offisjele webside
Johan de Jong

*Johan de Jong (fûgelkenner) (1941-2022), in Frysk fûgelkenner en natoerbeskermer dy't bekendheid krige troch syn kollumns op 'e radio fan Omrop Fryslân
*Johan de Jong (moardslachtoffer) (1950-2005), in Frysk kafee-eigner yn Ljouwert dy't yn 2005 it slachtoffer waard fan in geroftmeitsjende rôfmoard
Johan de Jong (fûgelkenner)

**Johan de Jong** (Drachten, 26 maart 1941 – dêre, 7 desimber 2022) wie in Frysk learaar biology, fûgelkenner en amateur-ornitolooch, dy't him o sa ynsette foar wylde fûgels yn Fryslân. Sa spile er bygelyks in rol fan krúsjaal belang by de reyntroduksje fan 'e goudûle. De Jong krige bekendheid by in breder publyk troch syn skriftlike publikaasjes en fral ek troch syn fûgelpraatsjes foar de radio op Omrop Fryslân.

## Libben en karriêre
### Priveelibben
De Jong waard yn 1941 yn Drachten berne en wenne letter yn Beetstersweach. Hy waard learaar biology en joech jierrenlang les oan it Drachtster Lyseum. Hy wie troud en hie fjouwer bern.

### Ynset foar fûgels
Yn 1973, doe't de goudûle (*Tyto alba*) yn Fryslân sa goed as útstoarn wie, rekke De Jong belutsen by it krewearjen om 'e fûgel yn 'e provinsje werom te bringen. Yn 1976 sette er útein mei it dwaan fan wittenskiplike nêstwaarnimmings. Dat died er yn in skûltinte op in hichte fan tsien meter, nachts fan healwei alven jûns oant healwei sânen moarns. Dêrnei gied er dan gewoan oan it wurk op skoalle.

De Jong garre in kloft entûsjaste meiwurkers om him hinne en pleatste mei dy groep hûnderten nêstkasten foar goudûlen yn 'e skuorren fan pleatsen. Troch dat krewearjen klaude dy fûgelsoarte yn Fryslân wer by de wâl op, fan miskien ien inkeld briedpearke yn 'e 1970-er jierren, oant wol fiifhûndert ein 2010-er jierren.

De Jong krige yn 1984 bredere bekendheid, doe't er in wyklikse rubryk op 'e radio begûn te fersoargjen foar Omrop Fryslân. Dêrby gie it net inkeld oer goudûlen, mar oer fûgels yn Fryslân yn it algemien. Hy hold syn radiopraatsje mear as 36 jier. Dêrnjonken publisearre er artikels oer fûgels yn kranten en tydskriften en letter krige er in fêst bloch op 'e webside fan It Fryske Gea. Fierders fersoarge er lêzings foar skoalbern en foar folwoeksenen en organisearre er ekskurzjes.

### Erkenning
De Jong syn krewearjen foar fûgels krige erkenning doe't him yn 1999 troch it Prins Bernhard Kultuerfûns Fryslân de Fryske Anjer takend waard. Yn 2008 waard er foar syn wurk mei goudûlen opnommen yn 'e World Owl Hall of Fame.

### Ferstjerren
Begjin desimber 2022 kaam De Jong yn syn berteplak Drachten, nei in perioade fan oanboazjende minnichte, te ferstjerren yn 'e âlderdom fan 81 jier.

## Keppelings om utens
*  Profyl fan Johan de Jong op 'e webside fan It Fryske Gea
47 Ronin

*de Sânenfjirtich Ronin, in ynsidint út 'e Japanske skiednis dat te krijen hie mei de koade fan ear fan 'e samoerai
**The 47 Ronin*, de ynternasjonale titel fan 'e Japanske film *[[Genroku Chūsingura]]*, út 1941, oer it boppeneamde histoaryske ynsidint
**47 Ronin*, de ynternasjonale titel fan 'e Japanske film *[[Chūsingara: Hana no Maki, Yuki no Maki]]*, út 1962, oer it boppeneamde ynsidint
**47 Ronin*, de ynternasjonale titel fan 'e Japanske film *[[Shijūshichinin no Shikaku]]*, út 1994, oer it boppeneamde histoaryske ynsidint
*''47 Ronin'' (film út 2013), in Amerikaanske fantasyfilm út 2013 dy't loskes ynspirearre is troch it boppeneamde histoaryske ynsidint
Salem (Baden-Wuertemberch)

**Salem** is in gemeente yn de Bodenseekreis yn it Dútske bûnslân Baden-Wuertemberch. 

## Yndieling gemeente
De gemeente bestiet út alve plakken: 

* Salem (ynklusyf Stefansfeld)
* Mimmenhausen
* Neufrach 
* Buggensegel 
* Mittelstenweiler 
* Tüfingen (ynklusyf Baufnang)
* Rickenbach
* Weildorf 
* Grasbeuren 
* Oberstenweiler 
* Beuren

## Sjoch ek
* Ryksabdij Salem
Südbrookmerland

**Südbrookmerlân** is in gemeente yn 'e lânkring Auwerk mei 18.264 ynwenners (2021).

## Geografy
Südbrookmerlân leit tusken de stêden Emden en Auwerk. It leechste punt leit 1 meter ûnder seenivo, by Moordorf leit it heechste punt 7 meter boppe seenivo. De gemeente foarmet in oergongsgebiet fan klaai-, fean- en sângrûn.

## Skiednis
Dielen fan Súdbrookmerlân wienen eartiids mei terpdoarpen beboud, in doarp as Wiegboldsbur stamt út de Fryske terpetiid. De bou fan stiennen huzen waard troch it Brookmerbrief ferbean. Dêrtroch binne de tsjerken de âldste bouwurken yn dizze regio. 

In grut diel fan it Brookmerlân bestie yn 'e midsiuwen út feangebieten. Yn 'e 18e iuw waard der in begjin makke mei de feanterij. De feangebieten wienen fanâlds al earmoedich, mar troch de Krystfloed fan 1717 krige in regio in hurd ekonomyske klap. De bewenners hienen gjin fee mear en de tsjerke fan Bedekaspel hie safolle skea dat in diel weropboud wurde moast. It tige earmoedige feandoarp Moordorf wie foar de Twadde Wrâldoarloch in grut bolwurk fan 'e kommunisten. 

Yn 1944 hat by Engerhafe in konsintraasjekamp west, in bûtenpost fan konsintraasjekamp Neuengamme. Sa'n 2000-2200 twangarbeiders sliepten yn trije ûnferwaarme barakken fan 50 meter lang en 8-10 meter breed. De twangarbeiders moasten om 'e stêd Auwerk hinne in fortifikaasje bouwe dy't bestie út in grêft om tenks tsjin te hâlden.

De gemeente Súdbrookmerlân ûntstie op 1 july 1972 as gefolch fan in gemeentlike weryndieling. De nije gemeenten wie in gearfoeging fan tsien âlde gemeenten. 

## Keppeling om utens

*Webside fan 'e gemeente www.suedbrookmerland.de
Die Gustloff

**Die Gustloff** is in twadielige Dútske telefyzjefilm út 2008 fan de regisseur Joseph Vilsmaier. It drama hat as tema de ûndergong fan de Wilhlem Gustloff yn jannewaris 1945. De Dútske omrop ZDF en de Eastenrykse omrop ORF stjoerde de film yn twa dielen op 2 en 3 maart 2008 út.

## Plot
De film fertelt fanút it perspektyf fan de fiktive kapitein Hellmuth Kehding hoe't it skip yn jannewaris 1945 de haven fan Gotenhafen útfart. Op it skip binne mear as 10.000 minsken dy't flechtsje foar it naderjende Reade Leger. 

Wylst it skip oer de Eastsee nei it westen wol, warskôget in fertocht radioberjocht foar yn 'e mjitte kommend ferkear. Under de kapiteinen op de kommandobrêge ûnstiet striid oft de posysjeljochten oanset wurde moatte of net. Lang om let wurdt dat wol dien.
Dêrnei slaan trije torpedo's fan in ûnderseeboat fan de Sovjet-marine yn op it Dútske skip, dat omslacht. Likernôch 9.000 minsken ferdrinke of befrieze.  

Troch it ferhaal hinne spilet ek de jacht op in *marinehelferin* op it skip, dy't desertearret.

## Oare ynformaasje
Oarspronklik soe de film de titel "Hafen der Hoffnung – Die letzte Fahrt der Wilhelm Gustloff" krije, mar de produsinten keazen foar in koarte filmtitel. De film koste likernôch 10 miljoen euro en waard foar it grutste diel yn Stralsund opnommen. Foar it filmjen fan de ondergong fan it skip moast de set nei in studio op it eilân Malta. 

## Rolferdieling
* Kai Wiesinger as Hellmut Kehding
* Francis Fulton-Smith as Korvettenkapitän Leonberg
* Valerie Niehaus as Erika Galetschky
* Heiner Lauterbach as Harald Kehding
* Dana Vávrová as Lilli Simoneit
* Michael Mendl as Kapitän Johannsen
* Karl Markovics as Korvettenkapitän Petri
* Nicolas Solar Lozier as Heinz Schön
* Detlev Buck as Hagen Koch
* Ulrike Kriener as Berta Burkat

## Keppeling om utens
* Moviemeter
* IMDb
Stralsund

**Stralsund** (sûnt 1990 mei de amtlike omskriuwing: *Hansestadt Stralsund*) is in stêd yn it noardeasten fan Dútslân. De stêd leit yn it lânsdiel Foarpommeren fan it Dútske bûnslân Meklenburch-Foarpommeren. It is de haadstêd fan de lânkring Vorpommern-Rügen.

## Skiednis
Stralsûnd krige yn 1234 stedsrjochten. Dêrmei is it de âldste stêd fan Pommeren. De stêd wie ien fan de stifters fan it Hânzebûn en dat brocht de stêd in soad wolstân. 

## Toerisme
Stralsund is in belangryk toeristysk sintrum fan de súdlike Eastseeregio. De histoaryske binnenstêd is tige ryk oan gebouwen yn de bakstiengotyk en oare monuminten, lykas it riedhûs, de Marijetsjerke, de Nikolaastsjerke en de Jakobitsjerke.

Sûnt 2002 heart de binnenstêd mei dy fan Wismar by it UNESCO-wrâlderfgoed.        

## Musea
* Stralsund Museum webstee
* Deutsche Meeresmuseum webstee
* Spielkartenfabrik webstee

## Ofbyldings

Stralsund Rathaus 46.jpg|*Riedhûs*
20221009 ScheWo Blick auf Stralsund St Marien.jpg|*Marijetsjerke*
Fachwerkhäuser "Am Johanniskloster"-20151029-IMG 0516.jpg|*Fakwurk Am Johanniskloster*


St. Nikolai vom Strelasund aus gesehen.JPG|*Nikolaastsjerke*
Stary Rynek, Stralsund.jpg|*Alter Markt*
St. Jakobi (Stralsund).jpg|*Jakobitsjerke*
Han Peekel

**Han Peekel** (Rotterdam, 6 oktober 1947 - Sanur, Yndoneezje, 14 desimber 2022) wie in Nederlânsk telefyzjeprodusint, radio- en telefyzjepresintator, produsint, skriuwer en sprekker. Hy wie benammen bekend as presintator fan telefyzjeprogramma's as *Wordt Vervolgd* en *TV Monument*. 

## Karriêre
Op jonge leeftiid begûn Peekel mei it skriuwen fan ferskes. Peekel begûn syn karriêre begjin jierren sechtich as sjonger fan Nederlânsktalige harkferskes. Ek wie er radiopresintator by Radio Veronica dêr't Peekel fan septimber 1963 oant jannewaris 1964 in programma oer harkferskes presintearre. Peekel wie oant 1970 aktyf as sjonger en song neist eigen lieten in soad wurk skreaun troch Hans van Deventer. Nei syn karriêre as sjonger krige er in baan by de KRO en wurke mei oan radioprogramma's as *Zonnebloem*, *Letter M* en *Vroege Vogels*. Ek wurke er foar de NCRV en de NOS. Peekel wie dêrneist ek muzykprodusint by *Bovema* in foarrinner fan *EMI*. 

Peekel waard lanlik bekend troch de jierrenlange presintaasje fan AVRO's *Wordt Vervolgd*, in programma oer tekenteltsjes en tekenfilms. Peekel soe it programma úteinlik 17 jier lang presintearje. Nei't Peekel troch de rjochtbank yn 1991 feroardiele waard ta in taakstraf en in boete foar belestingfraude, mocht er *Wordt Vervolgd* net mear presintearje fan de AVRO. Syn opfolger waard Judith de Bruijn, dy't it programma oant en mei 1993 presintearre by de AVRO. Dêrnei sette Han Peekel it programma fan 1994 oant 1997 fuort op Kindernet in Nederlânske telefyzjestjoerder mei berneprogramma's. Dêrneist hat Han Peekel mear as 120 ôfleveringen makke fan it programma *TV Monument*, in earbetoan oan de makkers fan telefyzjeprogramma's, lykas Floortje Dessing, André van Duin, en Joop van den Ende.

Han Peekel ferstoar op 14 desimber 2022, yn 'e aldens fan 75 jier oan de gefolgen fan hertfalen, wylst er op fakânsje wie op Baly.
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije]]** 2022 yn Mogyoród op 31 july.
It wie de tretjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Pierre Gasly moast efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis
* Pierre Gasly starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie.
* Daniel Ricciardo krige in straf fan fiif sekonden fanwegen in botsing mei Lance Stroll.
* Valtteri Bottas helle de finish net, mar waard al klassearre om't er 90% fan de sprintkwalifikaasje útriden hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje]]** 2022 yn Stavelot op 28 augustus.
It wie de fjirtjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Sirkwy fan Spa-Francorchamps hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Max Verstappen moast efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen. Hy waard ek noch fiif plakken weromset by de start fanwegen in wiksel fan in ûnderdiel fan syn fersnellingsbak. Mar dit hie fjirder gjin gefolgen om't er al efteroan starte moast.
* Charles Leclerc, Guanyu Zhou en Mick Schumacher moasten efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen. Hy waard ek noch tsien plakken weromset by de start fanwegen in wiksel fan meardere ûnderdielen fan harren fersnellingsbak. Mar dit hie fjirder gjin gefolgen om't se al efteroan starte moasten.
* Esteban Ocon, Lando Norris en  Yuki Tsunoda moasten efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.
* Valtteri Bottas waard fiifentweintich plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbak wiksel en it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis
* Yuki Tsunoda starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie.
* Pierre Gasly starte út de pitstrjitte wei, om't er foar de start elektroanyske problemen hie.
* Charles Leclerc krige in straf fan fiif sekonden foar te hurd riden yn de pitstrjitte.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Sophie Hijlkema

**Sophie Hijlkema** (Ljouwert, 27 juny 1992) is in Frysk radio-dj en foar AVROTROS wurksum by 3FM. Yn 2020 wûn sy de Marconi Award foar Oanstoarmjend Talint, en makke se foar it earst diel út fan de jierlikse aksje Serious Request. Sophie Hijlkema is in dochter fan muzikant Sake Hijlkema
Qilin

In ***qilin*** (stavering neffens it offisjele pinyinsysteem; Sineesk: 麒麟; Mandarynske útspr.: [tɕʰǐ.lǐn], likernôch: "tsjy-lyn") is in mytysk wêzen út 'e Sineeske folkloare en mytology. It is in hoefdier dat yn 'e regel foarsteld wurdt as op in hynder lykjend, en dat beskate oerienkomsten fertoand mei de Jeropeeske ienhoarn. De ferskining fan in *qilin* soe wize op it nei-oan wêzend ferstjerren fan in wize of romrofte hearsker. In froulike *qilin* soe in *lin* (麟) wêze, wylst in mantsje in *qi* (麒) neamd wurdt. *Qilin* is de namme foar de hiele soarte.
__TOC__
## Oarsprong
De ierst oerlevere ferwizing nei in *qilin* komt foar yn 'e tekst *[[Zuo Zhuan]]*, dy't datearret út 'e fyfde iuw&nbsp;f.Kr. Neitiid waard fan sokke bisten gewach makke yn alderhanne dokuminten fan sawol fiksje as historiografy. Keizer Han Wudi fong neffens in kronyk yn 122&nbsp;f.Kr. in libbene *qilin*, mar de tige foaroansteande histoarikus Sima Qian, in tiidgenoat fan 'e keizer, wie skeptysk oer dat ferhaal. 

Taalkundige Axel Schlüssler hat de útspraak fan it wurd *qilin* yn it Aldsineesk rekonstruëarre as **gərin* (likernôch: "guh-ryn"). De Finske taalkundige Juha Janhunen sjocht mooglik oerienkomsten tusken **gərin* en beskate wurden yn Sibearyske talen, lykas хирс (*chirs*) foar "noashoarn" yn it Mongoalsk, **kalvyə* foar "mammoet" yn it Enets en it Nganasaansk en **kalay *(*ə*)*ng* foar "walfisk" yn it Nenets. 

It wurdt mooglik achte dat de sjiraffe bydroegen hat ta it moderne Sineeske byld fan 'e *qilin*. De identifikaasje fan sokke mytyske wêzens mei sjiraffen begûn yn 'e fyftjinde iuw, doe't de Sineeske ûntdekkingsreizger op see Zheng He û.o. twa libbene sjiraffen mei weromnaam fan syn ûntdekkingsreis nei East-Afrika. Hy hie de bisten oanskaft yn wat no Somaalje is, dêr't er ek sebra's en ferskate oare eksoatyske bisten oankocht.

## Beskriuwing
*Qilin* wurde yn Sina tradisjoneel foarsteld as hoefdieren wêrfan't de lichemsbou fierhinne útskaaid nei hynste-eftigen. De kop hat in protte wei fan hoe't draken yn 'e Sineeske kultuer foarsteld wurde, mei in inkeld gewei, swiere eachteisters, moanjes en in sik. It lichem is hielendal of foar in diel oerdutsen mei skobben en de hoeven binne altyd spjalten, lykas by kij of geiten (mar net by hynders). *Qilin* kinne yn prinsipe eltse kleur hawwe, mar wurde it faakst ôfbylde as goudkleurich. 

## Fersprieding nei oare lannen
Yn Japan en Koreä is de *qilin* oernommen út Sina. It mytyske bist wurdt yn Japan in ***kirin*** (Japansk: 麒麟) neamd. *Kirin* is ek it moderne Japanske wurd foar "sjiraffe". It bist wurdt yn 'e Japanske tradysje net sasear mei hynste-eftige skaaimerken ôfbylde, mar liket dêr mear op in hart. Yn Koreä hjit it bist in ***girin*** of ***kirin*** (Koreaansk: 기린). *Girin* is ek de Koreaanske oantsjutting foar "sjiraffe". Krekt as yn Japan hat it bist yn Koreä mear de foarm fan in hart as fan in hynder. Ek yn 'e kultueren fan Tailân (*gilen*; Taisk: กิเลน) en Fjetnam (*kỳ lân*) is de Sineeske *qilin* trochkrongen.
Grutte Priis Formule 1 fan Nederlân 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Nederlân]]** 2022 yn Zandvoort op 4 septimber.
It wie de fyftjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Sirkwy Zandvoort hâlden. De race waard hâlden oer 72 omgongen, op it 4,2 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Carlos Sainz  krige in straf fan fiif sekonden fanwegen it ûnfeilich ferlitten fan syn pitboks (garaazje).
* Sebastian Vettel krige in straf fan fiif sekonden fanwegen it negearjen fan blauwe flaggen.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer]]** 2022 yn Singapoer op 2 oktober.
It wie de santjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Marina Bay sirkwy hâlden. De race waard hâlden oer 59 omgongen op it 5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 298,5 kilometer. plande 61 omgongen koene net riden wurden as gefolch fan de oanhâldende rein.

## Kwalifikaasje
* George Russell moast efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis
* George Russell starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie.
* Sergio Pérez krige in straf fan fiif sekonden om't er mear as tsien autolingtes efter de safety car ried.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Diselmotor

In **diselmotor** is in ferbaarningsmotor mei kompresjeûntstekking (selsûntbrâning sûnder bûzjy), dêr't it brânstof-luchtmingsel fan yn 'e ferbrâningskeamer foarme wurdt (ynterne mingselfoarming) en dêr't it koppel fan oanpast wurdt troch de hoemannichte ynspuite brânstof (kwalitative regeling fan 'e belesting). Hy kin op ferskate brânstoffen wurkje, wêrûnder disel. Dieselmotoaren binne te krijen as twatakt - of fjouwertaktsûgermotors; hja wurde karakterisearre troch in relatyf heech rendemint en de mooglikheid om se te ûntwerpen mei sawol in leech as in heech fermogen.

De útfiner fan de diselmotor is de Dútske yngenieur Rudolf Diesel, dy't syn opfettings oer in motor mei in bysûnder heech rendemint foar it earst publisearre yn 1893 yn it wurk *Theorie und Konstruktion eines rasjonellen Wärmemotors*. Yn de jierren nei 1893 slagge it him en bou sa 'n motor yn in laboratoarium fan de *Maschinenfabrik Augsburg* (no MAN), mar allinnich troch ôf te wiken fan it konsept dat yn syn boek beskreaun is. Troch syn patinten, dy't yn in soad lannen registrearre waarden, en syn aktive *public relation* waard er de nammejouwer fan de motor en it byhearrende distillaat.


Dieselmotor vs.jpg|Earste generaasje stasjonêre iensilinderdiselmotor (MAN, Augsburg, 1906, 12 hk
Kitsune

In ***kitsune*** (Japansk: 狐 of キツネ; útspr.: [ˈkitsɯne], likernôch: "kyt-sû-nee"; ) is in mytysk wêzen út 'e folkloare fan Japan yn 'e foarm fan yntelliginte foks mei boppenatuerlike fermogens. It wurd *kitsune* betsjut yn it Japansk gewoan "foks", mei't foarhinne oannommen waard dat alle foksen sokke fermogens hiene. Sa soene hja fan stal wikselje kinne troch in minsklike foarm oan te nimmen. Harren boppenatuerlike fermogens soene boppedat oanwaakse neigeraden dat se âlder en wizer waarden. Aldens en wiisheid soene ôflêzen wurde kinne oan 'e hân fan it tal sturten dat in *kitsune* hie, want wat âlder it bist waard, wat mear sturten er krige, oant in maksimum fan njoggen. 

Yn it Alde Japan libben minsken en foksen deun opinoar, wat resultearre yn in ferskaat oan myten en leginden oer de bisten. It idee fan 'e *kitsune* as in mytysk wêzen kaam lykwols út Sina, dêr't folksferhalen bestien oer foksegeasten dy't *[[húli jīng]]* hieten, dy't ek oant njoggen sturten hawwe koene. Fia Japanske keaplju dy't hannel dreaune yn Sina berikten dy ferhalen Japan, dêr't se yn fruchtbere ierde foelen. Foksen rekken boppedat yn Japan meitiid assosjearre mei Inari, in sjintoïstyske *[[kami]]* of godheid, dy't se as boadskippers tsjinnen. Dy rol sterke de boppenatuerlike eleminten fan 'e foks yn 'e Japanske kultuer noch fierder oan.

Guon Japanske folksferhalen geane oer *kitsune* dy't harren fermogen om in minsklik stal oan te nimmen brûke om minsken op 'e doele te bringen, krekt sa't foksen dat ek yn 'e Westerske kultuer geregeldwei mei oaren dogge (bgl. yn it ferhaal fan Rein de Foks). Yn it Edo-tiidrek (1603-1867), in bûtengewoan byleauwige perioade út 'e Japanske skiednis, waarden *kitsune* beskôge as heksen. Foksen, en ek guon dassen en katten, waarden doe net fertrout. Ut âldere folksferhalen (en lettere literêre wurken) komme *kitsune* lykwols nei foarren as trouwe wachters of beskermingels en ek wol as freonen of sels minners. Dat lêste motyf is ornaris beheind ta ferhalen oer in jonge man en in tsjeppe froulike *kitsune*.
Joke Folmer

**Johanna Maria (Joke) Folmer** (Hoofddorp, 9 july 1923 - Skiermûntseach, 11 desimber 2022) wie in Nederlânsk koerierster yn de Twadde Wrâldkriich.

## Kriichsjierren
Koart nei har berte gie Folmer mei mei har âlden nei Nederlânsk-Ynje. Dêr bleau se oant har sechstjinde. Yn de tiid fan de Dútske oanfal op Nederlân yn 1940 wie sy santjin jier en siet op it lyseum yn Seist. Fia it besoargjen fan húswurk by in Joadsk freondintsje kaam sy yn kontakt mei it ferset en waard koerierster foar de groep *Fiat Libertas*. Sy smokkele mear as trijehûndert minsken oer de grins, ûnder wa 120 alliearde piloaten. Yn septimber 1943 waard de groep ferret en stadichoan oprôle. Joke Folmer waard ta de dea feroardiele en opsletten yn ûnder oare it Oranjehotel, de finzenis yn Utert en kamp Vught. Har eksekúsje waard behindere troch de ûntromming fan kamp Vught op Mâle Tiisdei. Sy gie as Nacht-und-Nebelfinzene nei in rige fan Dútske finzenissen, ûnder oare dy yn Waldheim. Trochdat se faak op transport wie hawwe har deafonnispapieren har nea ynhelle. De finzenen út Waldheim waarden op 6 maaie 1945 troch de Russen befrijd. Har weromreis nei Nederlân wurdt beskreaun yn it boek *"The Walls Came Tumbling Down"* fan Jet Roosenburg, dy't ek yn Waldheim bedarre wie. 

Nei de kriich organisearre se tegearre mei Nel Lind reünies wêrby't Britske en Kanadeeske loftmachtfeteranen nochris de flechtrûtes ôfleinen fan Nederlân nei de Switserske of Spaanske grinzen.

Joke Folmer ferstoar op 11 desimber 2022, yn 'e aldens fan 99 jier op Skiermûntseach.

## Underskiedingen

Sy krige ûnder oare de folgjende ûnderskiedings foar har fersetswurk:
* De Amerikaanske Medal of Freedom mei gouden palm (1946),
* De Britske George Medal (1947),
* Yn 1951 krige hja de Brûnzen Liuw foar har fersetswurk,
* It Fersetsbetinkingskrús.

## Keppelingen om utens
* ''Joke Folmer Boodschappenmeisje van het verzet'' - Dokumintêre diel 1, Omrop Fryslân
* ''Joke Folmer'' - Dokumintêre diel 2, Omrop Fryslân