open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bouwurk

In **bouwurk** is it resultaat fan **bouwen**, in minsklike aktiviteit, wêrby't boumaterialen lykas hout, stien, bakstien, beton, stiel en glês gearfoege wurde ta ien solide gehiel. It bouwen fan in bouwurk bart yn 'e regel bedriuwsmjittich troch de bousektor. Men tinkt by in bouwurk almeast oan in **gebou**, lykas in hûs, kastiel, paleis, tsjerke, toer, fabryk, mole of wolkekliuwer. In gebou is in bouwurk mei wanden en in dak, dêr't men ta'n yn gean kin, mar dat in grut ferskaat oan foarmen en funksjes hawwe kin. De term "bouwurk" is lykwols breder en omfettet ek oare dingen dy't boud binne, lykas in brêge, akwadukt, keardaam, seedyk, strjitte, spoarline, fontein, poarte, muorre, stek, slûs of kanaal. Sokke bouwurken dy't gjin gebouwen binne, komme foar yn in noch folle grutter ferskaat as gebouwen, mei teminsten likefolle ûnderskate funksjes. It ferskil tusken wat in gebou is en wat net, is dat in gebou fan binnen in holte hat dy't bedoeld is om tagonklik te wêzen foar minsken, wylst bouwurken dy't gjin gebou binne dat net hawwe.

De earste bouwurken dy't de iere minske makke, wiene nei alle gedachten bedoeld as skûlplak foar min waar. Geandewei de skiednis binne bouwurken oanpast om in grut tal oare doelen te tsjinjen, mar ek omreden fan ferskil yn klimatologyske omstannichheden, ferskil yn ûndergrûn, lânprizen, prestiizje en estetyk. It bouwen yn ferskillende stilen ôfhinklik fan benammen maatskiplik prestiizje en feroarjende ideeën oer estetyk hjit arsjitektuer. Sûnt de minske noch as hoalebewenner yn grotten omhúsmanne en grotskilderings oanbrocht, binne syn wenten (en letter ek oare gebouwen en bouwurken) it kanvas bleaun foar artistike ekspresje. Yn 'e moderne maatskippij is dat soms winske (muorreskilderings), mar faak ek net (graffity). Yn resinte jierren is duorsumens by it ûntwerpen en bouwen fan bouwurken fan alderhanne soarten en typen in wichtich ûnderdiel wurden fan it bouproses.

Tsjintwurdich is it wichtichste doel fan gebouwen noch altyd om minsken te beskermjen tsjin min waar, lykas wyn, rein en oare foarmen fan delslach en kjeld. Dêrby binne ferskillende gebouwen lykwols bedoeld foar ferskillende aktiviteiten: wenten om yn te wenjen, kantoargebouwen en fabriken om yn te wurkjen, hotel en motels om yn te oernachtsjen, kafees, nachtklubs, kasino's, ensfh. om yn te ferdivedearjen. Bouwurken dy't gjin gebouwen binne, hawwe ornaris spesifikere funksjes. Men kin dan tinke oan brêgen en fiadukten om in oerwei oer in oerflaktewetter resp. in wei te bieden, akwadukten om wetter te ferfieren nei in plak dêr't der ferlet fan is, seediken en oare wetterkearings om wetter wei te hâlden fan plakken dêr't men it net brûke kin, muorren en stekken om wat bûten of binnen te hâlden.
Sikehûs

In **sikehûs** of **hospitaal** is in sintrum dêr't profesjoniele genêskundige soarch ferliend wurdt troch dokters en ferpleechkundigen oan pasjinten. In lytseftich sikehûs hjit in **klinyk**. In sikehúske op in skip of yn in finzenis wurdt de **sikeboech** neamd. Men kin yn it sikehûs terjochte foar help by ferwûnings oprûn troch ûngelokken of geweld. De beane soarch bestiet út EHBO yn 'e polyklinyk, langere fersoarging op sikesealen, intensive care foar minsken wa har libben gefaar rint en operaasjes ferrjochte yn spesjaal ynrjochte operaasjekeamers. As de soarch net driuwend is, komt men ornaris yn it sikehûs telâne nei in trochferwizing foar in spesifike behanneling troch de húsdokter. 

## Eartiids
De earste sikehuzen ûntstienen yn de midsiuwen as ûnderdiel fan in religieuske mienskip lykas in kleaster. Dat is noch te sjen oan de beneaming fan it ferpleegjend personiel: 'suster' of 'broeder' en yn de namme fan guon sikenhuzen: "Wilhelmina gasthûs" en "St. Jans gasthûs". Letter gongen sikehuzen diel útmeitsjen fan universiteiten dêr't les jûn waard yn genêskunde, de saneamde "Akademyske sikehuzen".
Inkele âlde nammen binne bewarre: gasthûs, ho(spitaal) oare nammen binne ferwdûn: leproazehûs, pest- of dolhûs. De lêste trije wienen mear om te isolearjen of te ferplegen, net ynearsten om te genêzen. Spesjalistys- medyske behanneling bestie doe net.

In protte lokale sikehuzen binne yn de 20e iuw ûntstien fanút de needsaak yn in streek om in sikehûs te hawwen. Dat binne faak stiftingen, dy't noch altiten foar in lyts part finansierd wurde út jeften.

## Tsjintwurdich
Yn de striid om de kosten fan de sûnenssoarch te behearskjen, wurdt besocht sikehuzen as in bedriuw te runnen, sikehuzen moatte harren besteansrjocht bewize. Tsjinstridich is dat de soarchplicht foar in sikehûs bestean bliuwt, wylst saken as finansiering, fersekeringen, wachtlisten en polityk in wichtige rol spylje. In wichtige stap nei "merkwurking yn de soarch" is de ynfiering fan de DBC-systematyk.

## Spesjalisaasje
Guon algemiene sikehuzen binne spesjalisearre yn bepaalde soarch. Dizze spesjalisaasje is nuttich omdat dêrtroch de nedige kennis en ynfesteringen op ien plak bondele binne.

## Sikehuzen yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Oersjoch fan alle Nederlânske sikehuzen op spesjalisme of plaknamme
* Oersjoch fan Nederlânske sikehuzen op plaknamme
Aldous Huxley

**Aldous Leonard Huxley ** (Godalming, Surrey, 26 july 1894 - Los Angeles, 22 novimber 1963) wie in Britsk-Amearikaanske skriuwer, essayist en dichter dy't wiid ferneamd waard mei de protte romans en koarte ferhalen dy't er skreaun.

## Biografy
Huxley waard yn in yntellektuele húshâlding berne. Hy skreau syn earste boek doe't er santjin jier âld wie. Krekt dêrfoar wie er hast blyn wurden as gefolch fan in eachsykte. As tweintiger wie er al in warbere skriuwer. Huxley wie in kultuerkritikus. Yn 1937 emigrearre er nei de Feriene Steaten; hy fêstige him yn Hollywood, Kalifornje. 

It wichtigste ûnderwerp yn syn wurk wie it "ûnminsklike" aspekt dat ferbûn is mei de wittenskiplike foarútgong. Ien fan syn masterwurken yn dat opsicht is *[[Brave New World]]* út 1932, dêr't Huxley in kompleet technokratyske maatskippij beskriuwt. It is in maatskippij dêr't libben en dea foarprogrammeare binne, dêr't de befolking troch middel fan drugs stilhâlden wurdt, en dêr't wikseljende seksuele kontakten ta noarm ferheft binne. It wie fansels wrang dat in part fan Huxley syn fantasy ûnder de Twadde Wrâldkriich útkaam.

Huxley hie ek grutte belangstelling foar de effekten fan geastferromjende middelen as LSD en meskaline en de godstsjinstige mystyk (foaral dy't fan it hindoeïsme en boedisme). Syn ûnderfinings hat er beskreaun yn *[[The Doors of Perception]]* (1954) en *[[Heaven and Hell]]* (1956).

Yn 1960 waard kielkanker by Huxley ûntdekt. Lang om let ferlear er syn spraakfermogen. Hy stoar op deselde dei as wêrop de Britske skriuwer en taalkundige C.S. Lewis ferstoar en de Amerikaanske presidint John F. Kennedy fermoarde waard.

## Romans
* *[[Crome Yellow]]* (1921)
* *[[Antic Hay]]* (1923)
* *[[Those Barren Leaves]]* (1925)
* *[[Point Counter Point]]* (1928)
* *[[Brave New World (roman)|Brave New World]]* (1932)
* *[[Eyeless in Gaza]]* (1936)
* *[[After Many a Summer]]* (1939)
* *[[Time Must Have a Stop]]* (1944)
* *[[Ape and Essence]]* (1948)
* *[[The Devils of Loudun]]* (1952)
* *[[The Genius and the Goddess]]* (1955)
* *[[Island (novel)|Island]]* (1962)

## Filosofy
* *[[The Perennial Philosophy]]* (1944; "Ivige wiisheid")

## Koarte ferhalen
* *Limbo* (1920)
* *Mortal Coils* (1922)
* *Brief Candles* (1930)
* *Two or Three Graces*
* *Little Mexican*

## Dichtbondels
* *The Burning Wheel* (1916)
* *Jonah* (1917)
* *The Defeat of Youth* (1918)
* *Leda* (1920)
* *Arabia Infelix* (1929)
* *The Cicadias and Other Poems* (1931)

## Reisferslaggen
* *[[Along The Road]]* (1925)
* *[[Jesting Pilate]]* (1926)
* *Beyond the Mexique Bay*

## Essays
* *The Olive Tree*
* *[[The Art of Seeing]]* (1942)
* *[[Tomorrow and Tomorrow and Tomorrow]]* (1952)
* *[[The Doors of Perception]]* (1954)
* *[[Heaven and Hell]]* (1956)
* *[[Brave New World (roman)#Brave New World--Revisited|Brave New World Revisited]]* (1958)
Binnenkanaal

It **Binnenkanaal** is in wetter yn de gemeenten It Hearrenfean en De Fryske Marren. It kanaal rint noard-súd tusken Aldeboarn en de Ringfeart om De Deelen. 
It foarmet ek de skieding tusken de polders Koarte Warren en Lange Warren.

De namme *Binnenkanaal* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Binnen Kanaal*.
Pingo

In **pingo** (Inuktitut foar "lytse hichte") is in bolfoarmige hichte dy't ûntstiet yn it gebiet mei permafrost wêr't de hydrostatyske druk fan befriezend grûnwetter soarget foar it opheffen fan in laach beferzen grûn.

De kearn fan in pingo, dy't bytiden kwalik lytser is as de totale pingo sels, bestiet út in linsfoarmich lichem fan suver iis. Pingo's wurde oant 90 meter heech mei in trochsneed fan soms mear as 2 kilometer en binne meastal rûn of aairûn fan foarm.

Tsjintwurdige pingo's komme foar yn kontinintale toendra's en meastentiids tusken 65 en 75 graden noarderbreedte.

Troch it skuorren fan de boppelaach wurdt de iislaach bleatsteld oan de sinne. Dan kin in krater of mar ûntstean.

## Pingoruïne
As it klimaat waarmer wurdt, bygelyks oan 'e ein fan in iistiid, bliuwt fan in pingo in sirkelfoarmich mar of krater oer dy't **pingoruïne** neamd wurdt. In soad pingoruïnes wurde nei it teien fan it iis stadichoan opfold mei fean. Dit opfollen kin tûzenen jierren yn beslach nimme. Trochdat yn it wetter fan pingoruïnes in soad pollen en siedden fan planten teplak komme, wurdt yn it fean ynformaasje opslein oer de fegetaasje. Dy ynformaasje kin brûkt wurde om it klimaat dat by de opfolling hearske te rekonstruerjen. Om dizze reden binne pingoruïnes by kwartêrgeologen wakker yn trek als klimaatargiven. Pingoruïnes kinne datearre wurde troch bygelyks tefrogronology.

### Pingo's yn Fryslân
Ten noardwesten fan de Burgumer Mar leinen wol tsientallen fan dizze pingoruïnes op de oergong fan de hegere sângrûnen nei de feangrûnen fan it Bútenfjild. De dêrfan oerbleaune dobben binne hast allegear natuerreservaten.
Yn Nederlân komme pingoruïnes foar yn it grinsgebiet fan Grinslân, Fryslân en Drinte, rûchwei lizze yn de trijehoek Haulerwyk, De Westerein en Marum en yn de rest fan Drinte. Boppe-Smilde. 
* Binnefliet by It Heechsân
* Stokersdobbe by Oerterp
* Pingo of petgat by Mildaam

### Pingo's yn Nederlân
In Nederlân komme pingoruïnes foar yn it grinsgebiet fan Grinslân, Fryslân en Drinte, rûchwei lizze yn de trijehoek Haulerwyk, De Westerein en Marum en yn de rest fan Drinte. Boppe-Smilde.In prachtich eksimplaar is de Esmar tusken Feanhuzen en 
Ek de markes op de Kampsheide by Balloo en yn it Nije Fean yn Bruchterveld binne pingoruïnes. Ek de Uddelermar op de Feluwe is wierskynlik in pingoruïne.

In âlde namme foar pingoruïnes is **gletsjerkûm** - earder tochten se dat sokke kûlen ûntstien wienen troch efterbleaune stikken lâniis.

Pingo is ek de namme fan in populêr kompjûterspultsje út de tachtiger jierren.

## Keppeling om utens
* Pingoruïne op de Kampsheide
* Pingoruïne yn it Fochtelerfean
* Webstee mei animaasje fan it ûntstean fan in pingoruïne
* Oer de pingo
Earkrûpers

De **earkrûpers** (*Dermaptera*) foarmje in skift dat ta de klasse ynsekten (*Insecta*) fan 'e stamme fan 'e lidpoatigen (*Arthropoda*) heart. Se wurde ek wol earkekrûpers, foarkestekkers, knypsturten, eartiken, knyptangen neamd.

It binne faak plante-iters dy't ek wolris lytse ynsekten blêdluzen frette. Se liede in ferskûle bestean ûnder beambast of ûnder houtblokken of stiennen. Earkrûpers binne nachtaktyf en ferskûlje har oerdei. De measte soarten wurde heechút in pear sintimeter lang en binne maklik wer te kennen oan de beide gryporganen oan de efterein dy't, sersy neamd wurde. Se driigje hjirmei by gefaar. Dy fan it mantsje binne krom en grutter en langer as dy fan it wyfke. By minsken is in 'byt' wol fielber mar sil gjin ferwûnings efterlitte. 

Earkrûpers wurde noch wolris as 'smoarch' of aaklik beskôge fanwege it platte lichem en it feit dat se oeral tusken krûpen, krektas kakkerlakken wêr't de knyptangen famylje fan binne. Wjukken binne net te sjen, mar binne der wol, ûnder de lytse foarwjukken. De knyptange kin der ek wol mei fleane, mar dit bart komselden. Knyptangen hawwe in ûnfolsleine metamorfoaze en de nymfen lykje al op de folwoeksen dierkes en bliuwe in skoftke by de mem, dy't ek de aaikes beweitst. 

Der binne ûngefear 1800 soarten yn 10 famyljes dy't allegear itselde bouplan folgje en maksimaal 5 sintimeter lang wurde kinne. Mar de measte soarten bliuwe tusken 1 en 3 sm. Ien soarte helle de 8 sm, mar dizze is allinnich bekend as fossyl.
1783

## Foarfallen
* 5 febrewaris - Ierdskodding yn de omkriten fan Monteleone, Itaalje, 7 oere jûns, 26.750 minsken dea. 
* 8 juny - De fulkaan Laky op Yslân barst út. De erupsje soe acht moannen duorje, mei nuveraardich kleure loften as gefolch. De troch de wyn meifierde sweveldampen soargje yn gâns West-Jeropa foar mislearre rispingen en mei de dêrnei kommende strange winter, foar tûzenen slachtoffers.
* 26 july - It earste eksersysjegenoatskip *De Frijheid* yn Dordrecht oprjochte. De Patriotten wolle de âlde frijheid weroverje op de Oranjes.
* 3 septimber - De Frede fan Versailles wurdt tekene, de definitive ein fan de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch.
* 21 novimber - De earste bemanne ballonfeart mei in *Montgolfiére* neamd nei de útfiners, de bruorren Montgolfier, mei oan board û.o. de Frânske natuerkundige Jean-François Pilâtre de Rozier.
* 1 desimber de natuerkundige Jacques Charles stiicht op mei in troch him ûntwikkele wetterstofballon.
* De toer fan de Martinitsjerke yn Doesburg, troch de iuwen hinne al faker troch bliksenynslach ôfbaarnd, krijt as earste bouwurk yn Nederlân in bliksemôflieder, ûntwikkele troch Cornelis Rudolphus Theodorus Krayenhoff.
* De tsjintwurdige tsjerke fan Langwar is klear
* De tsjerke fan Allingawier wurdt lytser makke

## Berne
* 23 jannewaris - Stendhal, Frânske skriuwer († 1842)
* 28 juny - Jan Cornelis Pieter Salverda, Frysk dichter en skriuwer († 1836)

## Ferstoarn
* Johannes Rach, Deenske keunstner
* Ignaz Holzbauer, Eastenryksk komponist
Binnenringfeart

De **Binnenringfeart** is in feart yn de gemeenten Opsterlân en Smellingerlân. De feart rint fan De Feanhoop nei it suden oant it Alddjip by Piershiem oan de Beetsterdyk.

De namme *Binnenringfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Binnenringvaart*.
Biskopsrak

It **Biskopsrak** en it Sylster Rak binne wetters dy't oerbleaun binne fan de Harnzer Trekfeart by Ljouwert. De Harnzer Trekfeart waard yn 'e 17e iuw as sylfeart groeven om Ljouwert in bettere ferbining mei Harns te jaan. Bylâns it Sylsterrak/ Biskopsrak binne trekwegen oanlein dy't no ta fytspaden makke binne. It Biskopsrak slút oan op it Van Harinxmakanaal. De wetters lizze westlik fan Ljouwert by Ritsumasyl.
Yn it Biskopsrak leinen in soad arken. Oan it Biskopsrak leit in grutte bult as oerbliuwsel fan de eardere dwinger.

Besuden it Biskoprak stie 1857 - 1979 (sloopt yn 1988) de stienfabryk Skinkeskâns.  Sûnt 1990 is dêr de ôffalferwurking Skinkeskâns.
Binnefliet

De **Binnefliet** is in marke yn de gemeente Tytsjerksteradiel. It leit noardeastlik fan It Heechsân en besuden Skûlenboarch, yn 'e himrik fan Eastermar. It Binnefliet is in goed bewarre pingo. 

De namme *Binnefliet* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Binnenvliet*.
Binnendykster Haadfeart

De **Binnendykster Haadfeart** is in feart yn de gemeente It Hearrenfean. It wetter rint eastlik fan Terbant besuden Lúnbert.
oan de Pastoriesingel ta. Oan de eastkant fan de Patoriesingel benoarden Tsjalbert hjit it de Bûtendykster Haadfeart.

De namme *Binnendykster Haadfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Binnendijksche Hoofdvaart *.
Wever

* wever (berop), in âld berop
* wever (fisk), in koarpereftige fiskesoarte, *Alburnus alburnus*
* Wever (boekhannel), in eardere boekhannel yn Frjentsjer
Wever (fisk)

De  **wever** (*Alburnus alburnus*) is in fisksoarte dy 't falt ûnder de echte koarpers. De Wever is ek bekend ûnder de nammen: *alver*, *alft* en *panhjerring* en yn Flaanderen:  *spekje*. 

## Algemien
De wever is in sydlings ôfplatte, sulvereftich fiskje dat wat stiif oandocht. By direkt sinneljocht falle ek parlemoereftige kleuren op dy't feroarsake wurde troch de protte guaninekristallen yn de skobben.
De wever is in fisk dy 't yn skotten oan it oerflak fan it wetter libbet. Hy wurdt 20 - 25 sm lang. De fisk komt foar yn rivieren en marren. In wever fret benammen plankton en ynsekten, mar ek larven en wjirms.

Jonge wevers kinne maklik mei fetsjes betize wurde. De sydline by de wever is folslein, de anaalfin is wat langer en it lichem is sterk sydlings ôfplatte en de kop is puntich.

## Ekologyske wearde
De wever is in skottenfisk dy 't bejage wurdt troch snoek,  rôfblei, de snoekbears en bears. Yn it foarjier komme dizze fisken nei it oerflak om te ridzjen yn ûndjip wetter, faak mei in hurde ûndergrûn. Se wurde sawat 5 à 6 jier âld en se binne op harren tredde jier geslachtryp. Yn ûnderwetter planten wurdt de plakkerige kût lein.
De wever is faak te finen yn grutte skotten foar de útgong fan gemalen, mar is ek wolris yn stilsteand wetter te finen.

Eartiids wie de wever tige algemien, tsjintwurdich hieltyd minder troch de fersmoarging fan syn miljeu. 
De opkomst fan de rôfblei sil ek ûngeunstich útpakke foar de stân fan de wever, fanwege kompetysje mei juvenile rôfblei en troch predaasje fan folwoeksen rôfblei.

## Fiskerij
Der wie in kommersjele fiskerij op wever foar de winning fan guaninekristallen, dy 't foar de produksje fan keunstpearels brûkt wurde kinne.

De sportfiskerij op wever is wichtich by wedstriden wêr't op oantal fiske wurdt. Tûke fiskers kinne dan hûnderten fisken fange. Wevers wurde ek as iesfisk brûkt.

## Ofbylden

Ofbyld:JongeAlver.JPG| Jonge Wever
Ofbyld:KopAlver.jpg |Kop Wever mei parlemoerkleuren


## Boarne
*  - *Encyclopedie Van De Sport Visserij.* Amsterdam: Elsevier, 1960.
Biskopswyk

De **Biskopswyk** is in feart yn de gemeente Opsterlân. De wyk rint fan de Duerswâldster heide en komt út by it Djippe Gat by Waskemar.

De namme *Biskopswyk* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Bisschopswijk*.
Bitgumer Feart

De **Bitgumer Feart** is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint yn  de Ingelummer polder besuden Bitgum nei Ingelum.

By de feart lâns rint in rekreatyf fytspaad. Oan it wetter lei earder de pleats Lyts Alserd.

De namme *Bitgumer Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Beetgumervaart*.
Blauhúster Opfeart

De **Blauhúster Opfeart** is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan de Boalserter Feart yn súdwestlike rjochting nei Blauhûs.

In opfeart is de beneaming foar in kanaal dat min ofte mear heaks op in oar kanaal stiet. De namme wurdt benammen yn Fryslân en Grinslân brûkt. In opfeart wurdt ek wol *skipsleat, skipfeart* of *brânsleat* neamd.
Opfearten binne foaral oanlein om de fruchtbere terpgrûn of turf ferfiere te kinnen.

De namme *Blauhúster Opfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Blauwhuistervaart*. It waard earder ek wol Blauhúster Sylroede neamd.
Pierre Cuypers

**Pierre Cuypers**, folút *Petrus Johannes Hubertus Cuypers* (Roermond 16 maaie 1827 - dêre, 3 maart 1921) wie in arsjitekt út de 19e iuw. Hy gie nei de keunstakademy yn Antwerpen en waard ûnderwiisd yn it Klassisisme. Troch syn reizen seach er benammen yn Dútslân in soad romaanske en goatyske tsjerken. Benammen de Keulske Dom hie syn belangstelling.

Syn earste wurk wie de restauraasje fan de Munstertsjerke yn Roermond. Troch stúdzje fan de Midsiuwske boukeunst en it tapassen fan nije techniken is hy tige ferneamd wurden. 

Hy is benammen bekend wurden troch it Ryksmuseum en it Sintraal Stasjon yn Amsterdam, kastiel De Haar yn Haarzuilens en syn tsjerken. 
Hy hat mei-inoar sa'n santich neo-Romaanske tsjerken ûntwurpen, wêrfan sân yn Fryslân:
*1867: Blauhûs, Sint-Fitustsjerke
*1869: Snits, Sint-Martinustsjerke
*1869: Dokkum, Sint-Bonifatiustsjerke
*1870: Wytgaard, Tsjerke fan Marije yn 'e Himel Opnommen (ôfbrutsen yn 1967) 
*1876: Heech, Sint-Jozeftsjerke
*1878: Nes, Sint-Klemenstsjerke 
*1882: Ljouwert, Sint-Bonifatiustsjerke

## Galery

Blauwhuis Sint-Vituskerk.jpg|Sint-Fitustsjerke yn Blauhûs
Sneek, Sint-Martinuskerk.jpg|Sint-Martinustsjerke yn Snits
Leeuwarden - Voorstreek met Bonifatiustoren.jpg|Sint-Bonifatiustsjerke yn Ljouwert
Rijksmuseum_Amsterdam.jpg|It Ryksmuseum yn Amsterdam
1283-Amsterdam(centraal station).jpg|Amsterdam: stasjon Amsterdam Sintraal yn Amsterdam
Vituskerk hilversum.jpg|Sint-Fitustsjerke yn Hilfertsom
Vondelk1.jpg|De Vondeltsjerke yn Amsterdam.
Kasteel_de_Haar_met_slotgracht,_juli_2003.JPG|Kastiel De Haar yn Haarzuilens


## Bibliografy
* - *Pierre Cuypers architect (1827-1921)*, Swol-Amersfoart-Zeist, 2007. 
* - *P.J.H. Cuypers (1827-1921). Het complete werk*, Rotterdam, Nederlânsk Arsjitektuerynstitút, 2007. 
* - *De maakbaarheid van het verleden. P.J.H. Cuypers als restauratiearchitect*, Zeist-Swol, 1995. 

## Keppelings om utens
* Cuypersgenoatskip
* Wurk fan Cuypers te Kranenburg (Gld.)
* Pierre Cuypers
Fibula

De **fibula** (ek wol: *doekspjelde* of *mantelspjelde*) is in twadielich brûnzen foarwerp besteande út in pinne mei in goatsje, dat eartiids brûkt waard om in mantel of oare stikken klean op de skouder mei fêst te setten. It wie de foarrinner fan de slútspjelde of knoop.

Yn ferkate gebieten fan Jeropa binne fibula's fûn; de âldste datearje út de 8e iuw f.Kr. De fibula bleaune yn swang oant en mei de 9e iuw. 


Ofbyld:Fibula2.jpg|In Romeinske krúsbôge-fibula
Image:FibulaDeBraganzaMPLC.JPG|Fibula Braganza, Britsk Museum
File:Wiewerd goudschat.JPG|De Goudskat fan Wiuwert, fynst út 1866 yn in terp.
Ofbyld:Leiden-dorestad.jpg|De fibula fan Dorestêd yn it Ryksmuseum fan Aldheden te Leien
 
## Sjoch ek
* De Grutte Fibula fan Winaam
Blauwe Stientsjespoel

De **Blauwe Stientsjespoel** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Blauwe Stientiespoele*) is in dobbe of marke yn de Blauwe Bosk yn de gemeente Eaststellingwerf. De dobbe leit yn 'e himrik fan De Haule en falt ûnder Steatsboskbehear. De Blauwe Bosk (ek: Haulerfjild) is sa'n 300 ha grut en bestiet út heide, dobben en nuddelbeammen en leafbeammen. Troch de blau-eftige sparren is de bosk oan syn namme komd.

De namme *Blauwe Stientiespoele* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Blauwe Stientjes*.
Knyptange (ark)

De **knyptange** is ark dat bestiet út in stielen tange. It kin brûkt wurde om spikers út it hout te lûken. Hy is net bedoeld om der trie en spikers mei troch te knippen, al wurdt dat wol dien.

De maat kin fariëarje fan sawat 150 oant 250 mm lingte. De bek fan de tange bestiet út twa helten en hat in rûne foarm mei wat skerpslipe rânen. De bek heart goed strak op inoar te sluten. Dus mei der gjin romte op de knier sitte. Dizze bek wurdt betsjinne mei de beide poaten. 

Om in spiker of triedneil út te lûken set men de bek sa ticht mooglik by it houtoerflak, knypt de bek ticht mei help fan de poaten en brûkt de tange as hefboom. 
Troch ûnder de bek is stikje tripleks of board te lizzen kin foarkomd wurde dat de ûndergrûn skansearre wurdt.
Blauwe Dobbe

De **Blauwe Dobbe** is in dobbe yn de gemeente Smellingerlân. De Dobbe leit eastlik fan De Houtigehage by de sportfjilden en is ynrjochte as in tagonklik natuergebiet.

De Blauwe Dobbe is in pingoruïne, in oerbliuwsel út de iistiid. Om de Blauwe Dobbe hinne binne restanten út de Hamburchkultuer fûn, dy't tsjutte op in bewenning fan it gebiet fan sa'n 12.000 jier lyn. 

By it marke stiet it kluphûs fan de iisferiening 'Fan Twa Ien' fan de plakken Houtigehage en Boelensloane. As it mooglik is, organisearje se hjir fan 1986 ôf in maratontocht mei 50 rûntsjes fan 500 meter. 

Ien fan de troch Dam Jaarsma sammele Fryske folksferhalen spilet him ôf by de Blauwe Dobbe yn Houtigehage: *Münchhaùsen wie by de Blauwe Dobbe yn Houtigehage*.
Blessumer Feart

De **Blessumer Feart** is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. It wetter rint fan it Van Harinxmakanaal, ûnder it spoar fan Ljouwert nei Harns troch, nei it súdliker lizzende Blessum.

Oan de feart stiet sawat 50 meter fan it Van Harinxmakanaal de mole Heechhiem (fan it merk *Record*).
Yn 2004 waard dizze wettermole restaurearre. 

De namme *Blessumer Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Blessumervaart*.
Boppe-Germaanje

**Boppe-Germaanje** (Latynsk: *Germania Superior*) wie in Romeinske provinsje, dy't oan de noardgrins (de Ryn) fan it Romeinske Ryk lei. 

Boppe-Germaanje ûntstie neidat keizer Domitianus (81-96) de twa militêre goaen grinzjend oan de Limes, (de Ryn-grins) opwurdearre ta folweardige provinsjes: Neder-Germaanje (mei Colonia Agrippina, it tsjintwurdige Keulen as haadstêd) en Boppe-Germaanje (mei Moguntiacum, it tsjintwurdige Mainz as haadstêd). De taheakking *Superior* (boppelizzend) komt trochdat Boppe-Germaanje streamop oan de Ryn lei wat  Neder-Germaanje *Inferior oanbelanget.*

De provinsje wie Romeinsk grinsgebiet en makke sa diel út fan de limes. De provinsje hie in soad fersterke plakken en der wienen in protte soldaten.  

De Romeinske oanwêzigens soe likernôch yn 406 einigje.

## Stêden
* Moguntiacum (Mainz) — Haadstêd
* Argentorate (Straatsburch)
* Aquae Mattiacae (Wiesbaden)
* Besontio (Besançon).

## Ferneamde gûverneurs
* Trajanus — 96 - 98
Dinaryske Alpen

De **Dinaryske Alpen** is in berchtme, dat oer de westlike Balkan by de kust fan 'e Adriatyske See lâns rint en dielen fan Itaalje, Sloveenje, Kroaasje, Bosnje-Hertsegovina, Servje, Montenegro, Kosovo en Albaanje beslacht. It berchtme bestiet út karst en kalkstien, wêrby in protte grotten útsletten binne. De Dinaryske Alpen binne ûnderdiel fan in grutte rige bergen, dêr't ek de Alpen en de Karpaten ûnderdiel fan binne. De heechste berch is de Dinara, mei 1913 meter. Nettsjinsteande dat de bergen oan de Adriatyske See lizze, hawwe se gjin mediterraan klimaat.

## Fegetaasje
Der komt net folle fegetaasje yn de Dinaryske Alpen foar. Dat komt omdat grûn fan karst en kalkstien net fruchtber is. Yn de rjochting fan Sloveenje is de natuer wol wat riker, omdat der in lyts laachje grûn oer de kalkstien leit sadat hjir mear groeie wol.
1700

## Foarfallen
* 12 febrewaris - De Grutte Noardske Oarloch brekt út mei in Poalske oanfal op Riga.
* 18 febrewaris - Denemark, Noarwegen en de protestantske gebieten fan it Hillige Roomske Ryk geane oer op 'e Gregoriaanske kalinder.
* 28 febrewaris - Sweden (Finlân ynbegrepen) giet oer op 'e Gregoriaanske kalinder.
* 30 juny - Gelderlân giet oer op 'e Gregoriaanske kalinder.
* 30 novimber - Oerisel en Utert geane oer op 'e Gregoriaanske kalinder.
* 31 desimber - Fryslân, Grinslân en de protestantske Switserske kantons geane oer op 'e Gregoriaanske kalinder.

## Berne
* 8 febrewaris - Daniel Bernoulli, Nederlânsk-Switsersk wis- en natuerkundige († 1782)
* 12 april - Willem Röell, Frysk anatoom en botanikus († 1775)
* 30 septimber - Stanisław Konarski, Poalsk ûnderwiisherfoarmer en polityk skriuwer († 1773) 
;*datum ûnbekend*
*Donald Cameron fan Lochiel, Skotsk klanlieder en jakobyt († 1748)
*Kening Hagler (*King Hagler*), opperhaad fan 'e Katôba († 1763)
*Johann Hermann Knoop, Dútsk pomolooch en wittenskipper († 1769). *(Bertejier ûnwis)*

## Ferstoarn
* 12 maaie - John Dryden, Ingelsk toanielskriuwer en dichter (* 1631) 
* 15 septimber - André le Nôtre, Frânsk tún- en lânskipsarsjitekt (* 1613) 
* 22 septimber - paus Ynnosintius XII (* 1615) 
* 1 novimber - kening Karel II fan Spanje (* 1661)
Weinterpferlaat

**Weinterpferlaat** is in buorskip yn de gemeente Opsterlân. Weinterpferlaat leit yn de himrik fan Wynjewâld en De Himrik oan de Opsterlânske Kompanjonsfeart.

De namme komt ek foar as *Wijnjeterpverlaat*, **Weinterpfallaat*, *Wynjeterper verlaat* en *Wijnjeterpverlaat''.
Weinterpferlaat is ûntstien by it graven fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart dêr't in skutslûs (ferlaat) yn boud waard. Fartugen dy't de Turfrûte folgje komme der lâns.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Blikfeart

De **Blikfeart** (Biltsk en offisjeel: *Blikfaart*; Nederlânsk: *Blikvaart*) is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint fan de Hemmemawei nei it westen oan de Kalde Wei ta, de wei fan Sint Anne nei Berltsum. 
De feart is ûnderdiel fan de Alvestêderûte; it iis fan de Blikfeart is faak min mei in soad skuorren. 
Oan it wetter leit ek in minykemping en twa natuergebietsjes. 

Mear westlik leit ek noch de Lytse Blikfeart.

De namme *Blikfaart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Blikvaart*. De namme is dan ek skreaun op syn Biltsk.
Bline Mear

De **Bline Mear** is in feart yn de gemeente Ljouwert. De Bline Mear rint fan Haersma State by Jelsum nei de Dokkumer Ie.

De namme *Bline Mear* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *De Blinde Meer*.
Bline Wyk

De **Bline Wyk** is in wetter yn de gemeente Smellingerlân. De Bline Wyk rint fan de N31 by Drachten oan de súdkant fan Drachtster Kompenije del oant de N358. It is ien fan de hiele soad wiken dy't yn noardeastlike rjochting rinne en yn de tiid fan de feanterij groeven binne. Dizze wyk rint tusken de Koarte Wyk en de Marrewyk. 

De namme *Bline Wyk* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Blinde Wijk*.
Bloksleat

De **Bloksleat** is in wetter yn de gemeente De Fryske Marren. De Bloksleat rint yn de Polder Bloksleat fan de Noarder Alde Wei nei it westen oant de Fammensrakken.
Oan de Bloksleat stie earder in elektrysk gemaal.
De namme *Bloksleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Bloksloot*.
Bluodderige Feart (Turns)

De **Bluodderige Feart** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint súdeastlik fan Ysbrechtum fan Syltsjestate oan de Ringdyk rjochting Turns.

De namme *Bluodderige Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Bloederige Vaart*.
Boalserter Feart

De **Boalserter Feart** of **Boalserter Trekfeart** is in âlde trekfeart dy't rint fan Boalsert rjochting Ljouwert. De feart begjint by de stêdsgreft fan Boalsert en rint in noardeastlike rjochting troch Burchwert, Wommels en Easterlittens, om úteinlik tusken Dronryp en Blessum op it Van Harinxmakanaal út te kommen. De Fryske namme 'Boalserter Feart' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere Nederlânske offisjele namme *Bolswarder Vaart*.

De Boalserter Feart is ûntstien yn 1638 op kosten fan de stêd Boalsert. Hy is oanlein troch it ferbinen fan in tal besteande wetters. De feart is sa'n 22&nbsp;km lang. Doel wie it ferfier fan de fette klaai, dy't fûn waard tusken Harns en Boalsert, as grûnstof foar ierdewurk. Oan 'e Boalserter Feart hawwe dan ek tichelwurken foar it meitsjen fan bakstiennen, dakpannen en estriken stien.

By de oanlis waard bepaald dat it jaachpaad boppe 7 foet en oan de soal 13 foet breed wurde moast. It hynstepaad krige in breedte fan 3 foet en waard ferhurde mei pún. It eardere jaachpaad is no in fytspaad wurden. De sydfearten fan de feart waarden ek in soad brûkt foar de ôffier fan hout. Dy sydearms binne yn de 20e iuw meast tichtsmiten. Der is in siswize dy’t seit: “De Boalserter feart hat 99 bochten”. Mar de betsjutting dêrfan is net rjocht dúdlik.
Himrikerferlaat

**Himrikerferlaat** is in buorskip yn de gemeente Opsterlân en leit besuden De Himrik oan de Opsterlânske Kompanjonsfeart.

It ferlaat is yn 1755 yn de Kompanjonsfeart lein. De skutslûs is yn 1855 yn stien ferfongen en yn 1902 hielendal fernijd. De skutslûs leit op de Turfrûte.

It slûswachterhûs dat der by stiet is fan omtrint 1880.

Ofbyld:Sluiswachterswoning Hemrikerverlaat Opsterlandse Compagnonsvaart.jpg|*slûswachtershûs*
Ofbyld:Hemrikerverlaat-Hemrikerverlaat Opsterlandse Compagnonsvaart2.jpg|
Ofbyld:Het verlaat Hemrik.JPG|*it ferlaat*
Pyreneeën

De **Pyreneeën** (Frânsk: Pyrénées, Spaansk: Pirineos, Katalaansk: Pirineus) is in berchte dat de grins foarmet tusken Spanje en Frankryk. It berchte strekt him út oer likernôch 430 kilometer, fan de Atlantyske Oseaan oant de Middellânske See. 

It dwerchsteatsje Andorra leit folslein yn de Pyreneeën.

De heechste berch is de Aneto (3404 meter), yn it uterste noardeasten fan it Spaanske Arragon.

De Pyreneeën binne ûntstien troch de botsing fan it Ibearysk skiereilân mei it Jeropeeske kontinint, by de Alpefoarming, fan tsjintwurdich sa'n 50 miljoen jier lyn.

## Fotogalery

Image:Central_pyrenees.jpg
Image:Pyrenees_0.43034E_42.71227N.jpg
Image:Eastern_Pyrenees_0.96990E_42.78225N.jpg
Boarchsleat

De **Boarchsleat** is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint fan de Lange Luts oer De Burd nei de Biggemar.
Boerumer Feart

De **Boerumer Feart** (Kollumerlânsk en offisjeel: *Boerumer Faart*), ek wol Skipsleat neamd, is in opfeart yn de gemeente Kollumerlân en rint fan Boerum ûnder de N355 troch nei de Lauwers, dy't sûnt de oanlis fan de N355 lykwols gjin iepen ferbining mear is.

De namme *Boerumer Faart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Burumer vaart*
Lytssirkel

In **lytssirkel** of *lytse sirkel* fan in bol is in snijsirkel fan it oerflak fan in bol mei in flak dat net troch it middelpunt fan de bol giet. De diameter fan in lytssirkel is altiten lytser as dy fan de bol.

Ek by de Ierde, en oare planeten, wurdt it wurd *lytssirkel* brûkt foar sa'n snijsirkel, alhoewol't de planeten gjin suvere bollen binne. Utsein de evener binne alle parallellen lytssirkels. Ek alle sirkels oer de Ierde dy't yn in flak lizze dat net troch de it middelpunt fan de Ierde giet binne lytssirkels.

Op kaarten wurdt troch de kaartprojeksje in part fan in lytssirkel tusken twa punten oer de Ierde somtiden werjûn as rjochte line. Sa'n rjochte line jout dan lykwols net de kortste ferbining oan, om't dat altiten it part fan de grutsirkel troch dy twa punten is.
Split (Kroaasje)

**Split** (eartiids ek bekend ûnder de Italjaanske namme **Spalato**) is de grutste en wichtichste stêd yn Dalmaasje. De stêd hie yn 2001 175.140 en yn 2011 178.102 ynwenners; dêrmei is it de op ien nei grutste stêd fan Kroaasje.

De wichtichste yndustry yn Split is it toerisme, der is ek fiskerij, wynbou en chemyske yndustry. De stêd is ek in belangryk ferkearsknooppunt foar Dalmaasje, omdat in protte fan de Dalmatyske eilannen allinnich fanút de haven fan Split berikber binne. Tsjinoer Split leit it eilân Brač. Oan de râne fan it sintrum leit de heuvel (sjoch foto) Marjan, op dizze heuvel leit in dieretún en in begraafplak. De lokale fuotbalploech hjit Hajduk Split.

## Skiednis
It hert fan Split wurdt foarme troch it eardere paleis fan de Romeinske keizer Diokletianus. Dy keizer joech om-ende-by it jier 300 opdracht ta de bou. Dat foarfal wurdt beskôge as it begjin fan de stêd. Yn de 7e iuw naam it tal ynwenners ta doe't it neistlizzende Salonae (it tsjintwurdige Solin), plondere waard troch de Avaren en de ynwenners nei Split flechten. Ek tsjintwurdich wurdt it sintrum fan Split foarme troch it âlde paleis, dêr't winkels, merken en sels in dom fêstige binne. Dy dom wie yn Diokletianus syn tiid in mausoleum. Yn 1979 waard it paleis fan Diokletianus op de Wrâlderfgoedlist set.

Sûnt 1420 hearde Split ta Feneesje, en yn 1797 kaam it by Eastenryk-Hongarije. Yn 1918, nei de Earste Wrâldkriich, foel Eastenryk-Hongarije útinoar en hearde Split mei Dalmaasje by it keninkryk fan Servjers, Kroaten en Slovenen dat doe oprjochte waard. Dit keninkryk gie yn 1929 Joegoslaavje hjitten.
Yn de jierren 1941 - 1943 makke Split diel út fan Itaalje, mar nei de Twadde Wrâldoarloch kaam it wer yn besit fan Joegoslaavje.

Alhoewol' Split altiten de grutste en wichtichste stêd fan Dalmaasje wie, is it nea haadstêd fan de regio west. Yn de Feneetsjaanske en Eastenrykske tiid wie Zadar de offisjele haadstêd. Sûnt 1992 is de stêd part fan de Republyk Kroaasje.

## Berne yn Split
* Diokletianus (236 - 3 desimber 316) Romeinsk keizer
* Ivo Sanader (8 juny 1953), politikus en minister-presidint
* Marko Marulić (18 augustus 1450 - 5 jannewaris 1524), skriuwer
* Franz von Suppé (1819-1895), komponist fan operettes
* Jakov Gotovać (11 oktober 1895 - 16 oktober 1982), komponist en dirigint
* Goran Karan dielnimmer Eurofyzje Sjongfestival 2000 foar Kroaasje. Lid fan de Hare Krishna beweging
* Igor Tudor (16 april 1976), fuotballer
* Nikola Pilić (27 augustus 1939) tennisser
* Goran Ivanišević (13 septimber 1971), tennisser

## Keppeling om utens
* Webstee fan Split
* Stedsgids (Ynternet Argyf)
Bokkumer Mar

De **Bokkumer Mar** is in mar yn de gemeente It Hearrenfean. De Bokkumer Mar leit tusken Nes by Akkrum en  de Peanster Ie. Fan Nes nei de Bokkumer Mar rint de Nesker Sylroede. Fan de Bokkumer Mar rjochting Grou rinne it Burstumer Rak en it Douwe Tseardsrak. It marke is neamd nei it buorskip Bokkum. Yn de 19e iuw wie likernôch healweis oan de noardkant fan de Kromme Knillis fia in syl in ferbining nei de Bokkumer Mar.

De namme *Bokkumer Mar* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Bokkumermeer*.
Aldfaers Erf Bitgum

**Aldfaers Erf Bitgum** is in feriening foar doarpsskiednis fan Bitgum en omkriten, oprjochte yn 1978. De feriening hat har foto-argyf op ynternet publisearre. 

## Keppeling om utens
* Aldfaers Erf Bitgum.
Boksleat (Eagmaryp)

De **Boksleat** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De Boksleat rint troch De Blaugerzen, eigendom fan Steatsboskbehear, bylâns de Lange Sleat. De feart kaam earder út yn de feart nei Eagmaryp. De Kop Boksleat wurdt de winterpolder neamd, omdat de polder sawol winterdeis as simmerdeis bemeald wurdt.

De namme *Boksleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Boksloot*.

Boksleat is ek in strjitnamme yn Aldeboarn.

## Keppeling om utens
*Blaugerzen by de kop fan de Boksleat. (deade keppeling)
Karel Roarda (Fryske Krite)

De kristlike **Fryske Krite Karel Roarda** yn Bitgum is oprjochte yn 1929. Op dit stuit (2007) hat de krite sa'n 30 leden. Dy leden komme seis kear yn 't jier byinoar. Meast wurdt dan in sprekker nûge. It kin oer alderhanne ûnderwerpen gean: fan kop-hals-romp-pleatsen oant reisferslaggen en fan klaaiïnge oant Frysk yn tsjerke.

Dêrnjonken organisearret de krite kulturele (sang en toaniel) aktiviteiten.

De krite is neamd nei de 16e-iuwske politikus Karel Roarda.
98

## Foarfallen
* Trajanus wurdt keizer fan it Romeinske ryk. Hy is de earste keizer dy't net út Rome sels, mar út de provinsje komt.
* Tasitus skriuwt *Germania* ( wierskynlike datum )
* Paus Evaristus folget Klemens I op (wierskynlike datum).

## Berne

## Ferstoarn
* Keizer Nerva, keizer fan it Romeinske ryk.
* Paus Clemens I ( wierskynlike datum )
Bluodderige Feart

Mei de **Bluodderige Feart** kin bedoeld wurde:
*De Bluodderige Feart by Turns.
*De Bluodderige Feart by Tsjerkwert.
53

## Foarfallen
*Aristobulus fan Chalkis folget Herodes Agrippa II op as kening fan Chalkis
*Herodes Agrippa II wurdt kening oer in part fan Palestina.

## Berne
* 18 septimber - Trajanus, takomstige keizer fan Rome.

## Ferstoarn
97

## Foarfallen
* Lucius Verginius Rufus en Marcus Cocceius Nerva binne konsul fan it Romeinske ryk
* Tasitus wurdt *[[consul suffectus]]* fan it Romeinske Ryk. 
* De Romeinske keizer Nerva wiist Trajanus oan as syn opfolger

## Berne

## Ferstoarn
* Paus Clemens I (paus fan 88 oan 97)
106

## Foarfallen
* Keizer Trajanus ferneatiget it keninkryk Daasje fan Desebalus.
* Stifting fan de provinsje Daasje troch de Romeinen. 
* Keizer Trajanus makket Karnuntum ta haadstêd fan de nij foarme provinsje Pannoanje.
* De Nabatejers wurde troch Trajanus ferslein en harren haadstêd stêd Petra ynnommen.
* Stifting fan de provinsje Arabia troch de Romeinen. 
* Apollodorus fan Damaskus bout in rûn teater yn Rome, it Odeon.
* Aleksander I (106 - 115) folget Evaristus op as seisde Paus fan Rome.

## Berne

## Ferstoarn
* Desebalus, kening fan de Daasjers.
* Han Shangdi (1), keizer fan it Sineeske Keizerryk
1579

## Foarfallen
* Willem Loadewyk fan Nassau wurdt kolonel by it Nederlânske leger
* Kleaster De Oliveberch is ferlitten
* De boetes foar it Jachtgerjocht wurde fertrijedûbele
* Ubbo Emmius wurdt rektor fan de Latynske skoalle yn Nörden.
* It Bilt wurdt as tritichste gritenij opnommen yn Fryslân

## Tachtichjierrige Oarloch
* 6 jannewaris - Ferklearring fan de Uny fan Atrecht (trou oan de Spaanske kening en it Roomsk-Katolisisme ) troch Flaamske en Waalske gewesten
* 23 jannewaris - Ferklearring fan de Uny fan Utert (trochgeand ferset tsjin de Spaanske oerhearsking) troch kalvinistyske Noard-Nederlânske gewesten û.l.f. Jan fan Nassau
* 12 maart - 1 july : Belis fan Maastricht. De hartoch fan Parma nimt Maastricht yn.
* Dekreet fan kening Filips II: RK mei Filips, òf ekskommunikaasje en opstân. De katolike lânfâd fan Fryslân, Grinslân, Drinte en Oerisel, Greve fan Rennenberg, kiest foar it katolisisme en Filips. Mar hy krijt, nei diplomasy fan Willem fan Oranje allinnich Grinslân mei. Begjin fan in guerrillaoarloch. Fryslân kiest definityf foar it Kalvinisme.
* Keizer Rudolf II fan it Hillige Roomske Ryk bemiddelt tusken Spanje en de opstannelingen yn de Nederlanden.

## Berne
* 4 jannewaris - Willem Teellinck, Nederlânsk predikant († 1629)
* 9 desimber - Martinus fan Porres, Peruaanske Dominikaan en hillige († 1639)
;*datum ûnbekend*
*Douwe fan Aylva, Frysk grytman, dykgraaf en politikus ferstoarn († 1638)

## Ferstoarn
Slach op de Katalaunyske Fjilden

De **Slach op de Katalaunyske Fjilden**, wie op 20 septimber 451 en gie tusken it Romeinske leger, dat foaral bestie út foederaty-kontinginten fan Fisigoaten en Franken oanfierd troch *magister militum* Aetius, en it sammele leger fan kening Attila, besteande út Hunnen, oanfold mei Ostrogoaten, Gepiden en Alanen. De slach wurdt sjoen as it lêste grutte militêre optreden fan it Romeinske Ryk yn it westen.

## Oanlieding
Yn de fjirtiger jierren fan de 5e iuw rûn Attila syn kampanje tsjin it East-Romeinske Ryk stadichoan fêst. Dêrom besleat er syn leger tsjin it Westlike Ryk yn te setten. Mei in foar dy tiid gigantysk leger foel er Galje binnen. De stêden Metz en Reims waarden ferovere en Attila loek yn de rjochting fan Parys. Lykwols hie hy dêr te krijen mei swiere tsjinstân troch Parise eilânbewenners yn de rivier de Seine. Genoveva of Geneviève, de lettere beskermhillige fan de stêd Parys, spile hjirby in wichtige rôle. De Pariseners hienen harren skippen sinke litten en alle brêgen fernield, wêrtroch de oanfallen fan de Hunnen hieltyd ôfslein wurde koenen. Uteinlik joegen de Hunnen op en dripten ôf. 

## De fjildslach
Nei de tsjinslach by Parys loek it leger fan Attila nei Orléans, dêr't sy ferrast waarden troch in oanfal fan de Fisigoaten ûnder lieding fan kening Diderik I. Mei swiere ferliezen moat Attila him tebeklûke nei de Katalaunyske Fjilden. Op dizze grûn kaam it ta de grutte fjildslach tusken Hunnen mei har bûnsmaten oan de iene side en Fisigoaten en Franken, dy't ûnderwilens bystân hienen krige troch de Romeinen ûnder oanfiering fan Aetius, oan de oare side. Hoewol mar krekt, einiget de fjildslach yn in oerwinning troch Aetius mei syn bûnsmaten. Yn dizze slach sneuvele de kening fan de Fisigoaten Diderik. De Hunnekening waard yn de slach net alhiel ferslein, want hy koe mei syn legermacht fuortkomme. Sûnder fierdere kriich berikke sy de Ryn en ferlitte it West-Romeinske Ryk wer. Hjirtroch bleaunen sy in tsjinstanner om rekken mei te hâlden.

## Oer
It slachfjild lei mooglik in de buert fan it hjoeddeiske Châlons-en-Champagne en Troyes, mar dat is lykwols noch net archeologysk bewezen.
Boksumer Soal

It **Boksumer Soal** is in wetter yn de gemeenten Ljouwert en De Waadhoeke. De feart rint fan de Hilaarder Feart nei Boksum de N359 bylâns. Dan west fan Boksum twa kear ûnder de N359 troch en dan súd fan de N31 ûnder it spoar troch nei de Swette.

De namme *Boksumer Soal* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Boxumervaart*.
Karel Roarda

* Karel Roarda - kalvinistyske fuortsetter fan de Fryske Nasjonale Tradysje út de 16e iuw.
* Karel Roarda - kristlike Fryske Krite fan Bitgum.
Boksleat (Appelskea)

De **Boksleat** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Boksloot*) is in feart yn de gemeente Eaststellingwerf. De feart rint benoarden Appelskea east-west nei de Earste Wyk rjochting Ravenswâld.
Turyn

**Turyn** (Italjaansk: *Torino*, Piëmonteesk: *Turin*) is nei Milaan de grutste stêd fan Noard-Itaalje. It leit súdwestlik fan Milaan en noardwest fan Savona en is de haadstêd fan de regio Piëmont en de provinsje Turyn.
Verona

**Verona** is in stêd yn Noard-Itaalje, en is haadstêd fan de provinsje mei deselde namme Verona yn de regio Feneto. De stêd leit eastlik fan Milaan, bewesten Feneetsje en  westnoardwestlik fan Padûa. Yn 2001 hie de stêd 243.500 ynwenners. 

In soad frachtferfier giet oer Verona, troch in geunstige lizzing tsjinoer Sintraal-Jeropa, oan de Brennerwei.

## Museums
* Museo di Castelvecchio
* Palazzo Forti
* Museum foar folkskeunsten

## Ferneamde lju
### Berne yn Verona
* Vitruvius (ca. 85 v.Chr.), Romeinsk skriuwer en arsjitekt
* Catullus (ca. 84 v.Chr.), Romeinsk dichter
* Guarino da Verona (1370), humanist
* Andrea Gritti (1455), Doge fan Feneesje
* Paolo Veronese (1528), keunstskilder
* Giuseppe Torelli (1658), komponist
* Evaristo Felice dall'Abaco (1675), komponist en sellist
* Giuseppe Gazzaniga (1743), komponist
* Alexander fan Bulgarije (1857), foarst fan Bulgarije
* Giovanni Calabria (1873), hillige
* Romano Guardini (1885), pryster, teolooch en filosoof
* Gigliola Cinquetti (1947), sjongster
* Ivana Spagna (1954), tekstskriuwster en sjongster
* Damiano Cunego (1981), hurdfytser

### Ferneamde ynwenner
* Dante Alighieri, dichter

## Keppelings om utens
* Universiteit fan Verona
* Feitebank mei 4000 fotos fan Verona
* UNESCO Wrâlderfgoed
Bombrekken

De **Bombrekken** is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De Bombrekken is in útham oan de noardwestkant fan de Aldegeaster Brekken besuden it spoar Warkum - Ljouwert.

Oan de Bombrekken is de iepenloftopera Orfeo Aqua, moarns hiel betiid, opfierd by Simmer 2000. Der wie doe foar besikers fan Orfeo Aqua in halte foar de "Orfeo Express" by de Bombrekken.
Broekensleat

De **Broekensleat** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. It wetter rint yn de Feanpolder fan Ychten, west fan Bantegea. In broek is in troch it wetter "brutsen" lân.
1027

## Foarfallen
* 14 maaie: Henri I wurdt kening fan Frankryk.
* Bernold wurdt biskop fan Utert.

## Berne
* Svjatoslav II fan Kief, foarst fan Tsjernigov

## Ferstoarn
1035

## Foarfallen
* Harthacanute folget Knoet de Grutte op as kening fan Ingelân.
* Magnus I wurdt kening fan Noarwegen.

## Berne

## Ferstoarn
* 30 maaie - Boudewyn IV (55), wie fan 988 oant 1035 Greve fan Flaanderen.
* 12 novimber - Kening Knoet de Grutte, kening fan Denemarken, Noarwegen en Ingelân.
* Robert de Duvel - hartoch fan Normandje.