open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goudpiper

De **goudpiper** (*Tmetothylacus tenellus*) is in sjongfûgel út de famylje piperfûgels (*Motacillidae*).

## Ferskining
De goudpiper is in 14 oant 16 sm sintimeter lange fûgel. De fûgel hat ûnder en op 'e wjukken in heldergiel fearrekleed mei oer it boarst in swarte bân. De bûtenste wjukfearren had donkerbrune einen. Op 'e rêch is er giel en brún. Net-briedende mantsjes en wyfkes binne folle doffer en êarder bêzje, alhoewol't se noch in giele waas op 'e búk, oan 'e rânen fan 'e wjukken en bûtenste sturtfearren ha. 

Jonge fûgels lykje op 'e wyfkes, mar ha in streke boarst.

## Fersprieding
De goudpiper komt foar yn súdeastlik Súd-Sûdan, súdlik en eastlik Etioopje, Somaalje, noardlik Uganda, eastlik Kenia en eastlik Tanzania. Yn Oman is de fûgel as swalker waarnommen. De soarte is foar in part nomadysk of migrearjend.

It habitat fan 'e goudpiper bestiet út drûch strûklân. Se ite lytse ynsekten.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, in grutte en stabile populaasje. Dêrfandinne kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN ) de soarte as net bedrige (Least Concern, 2025). Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de goudpiper wurdt as gewoan yn noardwestlik en súdlik Somaalje omskreaun, lokaal gewoan yn Kenia en Tanzania en ûngewoan yn Súd-Sûdan.
Tjeerd Wiebrens Kooistra

**Tjeerd Wiebrens Kooistra** (Dokkum, 4 oktober 1883 - dêre, 31 jannewaris 1961) wie in Frysk keatser.

Kooistra helle 253 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1905 wist er mei Jan Wiebrens Kooistra en Gerrit Terpstra fan Marsum de PC te winnen Tjeerd Wiebrens waard ta kening utroppen. Dernei wûn er noch ris fjouwer kear de PC, yn 1911 foar it lêst, doe mei Sytze Abeles Kooistra en Rein Zaagemans beide fan Wytmarsum. Yn 1910 wûn hy foar Ljouwert de Bûnspartij foar Senioaren. De fjurrige keatser stie bekend om syn geweldich rappe opslach. Fan syn likernôch santich medaljes is gjin inkelde bewarre bleaun, want of hy joech se oan oaren of hy ferlear se gewoanwei.

Tjeerd Wiebrens Kooistra ferstoar op 31 jannewaris 1961 yn de âldens fan 77 jier.

## Prizen
* 1904 - PC 4e priis
* 1905 - PC 1e priis
* 1906 - PC 1e priis
* 1907 - PC 1e priis
* 1908 - de Bond 2e priis
* 1910 - de Bond 1e priis
* 1909 - de Bond 2e priis
* 1910 - PC 1e priis
* 1911 - PC 1e priis
* 1912 - de Bond 6e priis
* 1918 - de Bond 5e priis
Sytze Abeles Kooistra

**Sytze Abeles Kooistra** (Wytmarsum, 14 juny 1881 - dêre, 20 july 1947) wie in Frysk keatser.

Kooistra helle 349 punten foar it ivich keatsklassemint. Sytze Abeles Kooistra, waard as boeresoan yn Wytmarsum berne en is dêr altyd wenjen bleaun. Letter waard er sels feehâlder. As lytse jonge learde er it keatsen yn in hartekamp. Letter soe er útgroeie ta ien fan de bêste keatsers yn de begjinjierren fan it Keatsbûn. 

Kooistra stie bekend as opslagger, benammen om syn fiere en hege ballen efteryn it perk. En as it moast stie er ek yn it perk syn mantsje. Hy wûn de PC en de Bûnspartij foar Senioaren seis kear. Hy waard trije kear ta kening fan de PC útroppen.

Sytze Abeles Kooistra ferstoar op 20 july 1947 yn de âldens fan 66 jier.

## Prizen
* 1902 - de Bond 7e priis
* 1902 - PC 1e priis
* 1903 - de Bond 1e priis
* 1903 - PC 2e priis
* 1904 - de Bond 1e priis
* 1904 - PC 2e priis
* 1905 - de Bond 2e priis
* 1906 - PC 1e priis 
* 1907 - de Bond 1e priis
* 1907 - PC 1e priis 
* 1908 - de Bond 1e priis
* 1909 - de Bond 3e priis
* 1909 - PC 1e priis
* 1910 - PC 1e priis
* 1911 - de Bond 1e priis
* 1911 - PC 1e priis
* 1912 - de Bond 1e priis
* 1913 - de Bond 2e priis
Uiltje Tijmstra

**Uiltje Tijmstra** (Arum, 3 desimber 1886 - Ede, 11 maart 1965) wie in Frysk keatser en skoalmaster.

Tijmstra helle 5 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1908 wûn er mei Roelof Boorsma fan Wommels en Hans Schaafsma fan Arum de PC, Tijmstra waard ta kening útroppen. Dat wie ek syn iennichste grutte priis dy't er yn syn koarte karriêre as keatser wist te winnen. 

Uiltje Tijmstra wie yn syn deistich libben skoalmaster earst op De Lemmer en letter yn Appelskea en Easterwâlde. 

Uiltje Tijmstra ferstoar op 11 maart 1965 yn de âldens fan 78 jier.

## Prizen
* 1908 - PC 1e priis
* 1907 - de Bond 3e priis
* 1913 - de Bond 6e priis
Goudpipers

**Goudpipers** (*Tmetothylacus*) binne in monotyopysk fûgelskaai yn 'e piperfûgels (*Motacillidae*). It skaai komt yn it easten fan Afrika fan Somaalje oant Tanzania foar. 

## Soarten
It skaai bestiet út ien soarte:

* Tmetothylacus tenellus - goudpiper
Catrinus Werkhoven

**Catrinus Werkhoven** (Wytmarsum, 7 oktober 1884 - dêre, 19 septimber 1959) wie in Frysk keatser.

Werkhoven helle 333 punten foar it ivich keatsklassemint. Catrinus waard, as soan fan in winkelman, yn Wytmarsum berne. 
Mei oare keatskoryfeeën, lykas Rein Zaagemans, Jan Sjoerds Kuperus en Sytze Abeles Kooistra, bekwaam er him yn de opslach en de útslach, jûn oan jûn. Syn mem wie der gjin foarstanner fan dat Catrinus it keatsspul beoefene. Hy like net sa sterk, wie lang en seach der bleek út. Dochs soe Catrinus, ien fan de alderbêste keatsers fan syn tiid wurde.

Hy behearske alle fasetten fan it keatsspul, wie in treflike útslagger, in treflike spullieder en in taktikus fan formaat. Hy wûn fjouwer kear de PC en seis kear de Bûnspartij foar Senioaren. Hy waard twa kear ta kening fan de PC útroppen.

Yn novimber 1943 yn de Twadde Wrâldkriich waard Werkhoven troch de Dútske besetter beneamd ta boargemaster fan Wûnseradiel. Syn broer Johannes Werkhoven waard op deselde wize boargemaster fan Ferwerderadiel.

Catrinus Werkhoven ferstoar op 19 septimber 1959 yn de âldens fan 74 jier.

## Prizen
* 1903 - de Bond 1e priis
* 1903 - PC 2e priis
* 1904 - de Bond 1e priis
* 1904 - PC 2e priis
* 1905 - de Bond 2e priis
* 1906 - PC 1e priis
* 1907 - de Bond 1e priis
* 1908 - de Bond 3e priis
* 1909 - de Bond 3e priis
* 1909 - PC 1e priis
* 1910 - PC 1e priis
* 1911 - de Bond 1e priis
* 1912 - de Bond 1e priis
* 1912 - PC 2e priis
* 1913 - de Bond 2e priis
* 1913 - PC 1e priis
* 1917 - de Bond 1e priis
* 1918 - PC 2e priis
L'Armonista

***L'Armonista*** (Italjaansk, betsjutting: "De harmonist") is ien fan 'e romans fan de Italjaanske skriuwer Giorgio De Simone út 1984.

## Ynhâld
Tito Calavà, in iennichst bern, hat altyd lêst hân fan 'e skieding fan syn âlden. Se fertrouden him ta oan in omke, dy't him by syn stúdzjes beluts. No is er in harmonist wurden, in gelearde dy't mooglike ferbiningen siket tusken teksten út ferskate tiden en auteurs dy't de kontinuïteit en it úteinlike doel fan in gedachte ûntdekke kinne.

No, oantrune troch syn frou, is er yn Londen om syn heit te moetsjen en alles op te easkjen wat hy fertsjinnet. In ûnferwacht barren koe lykwols it hiele lykwicht feroarje.; 

## Wurdearring
*L'Armonista* wûn de Stresa-priis yn 1984 en wie finalist foar de Viareggio-priis.

## Keppeling om utens
Johannes Werkhoven

**Johannes Sijbrens Werkhoven** (Wytmarsum, 31 oktober 1891 - Boalsert, 11 maart 1965 wie in Fryske manufakturier en bestjoerder. Hy wie fan novimber 1944 oant april 1945 boargemaster fan Ferwerderadiel. 

## Biografy
Johannes Werkhoven waard yn Wytmarsum berne as soan fan winkelman en keapman Sijbren Werkhoven. Yn 1907 kaam de húshâlding oer út Bears en fêstige him oan de Groenmarkt yn Frjentsjer. Letter wied er yn de saak fan syn heit wurksum. Yn 1927 sette Johannes ôf nei Ljouwert om him dêr as manufakturier te fêstigjen. Ek waard er foarsitter fan it Nederlânske Keatsbûn.

Yn de Twadde Wrâldoarloch waard Werkhoven lid fan de Nederlandsche Volksdienst (N.V.D.). Syn broer Catrinus Werkhoven wie fan 1943 oant 1945 boargemaster fan Wûnseradiel en fia him waard er troch Reichskommissar Werner Friedrich Ross hifke foar in boargemasterspost. Hoewol't er gjin lid fan de N.S.B. wie, naam Werkhoven yn novimber 1944 de posysje fan de boargemaster G.W.H. Esselink fan Ferwerderadiel oer. Nei de oarloch siet er oant maaie 1946 yn foararrest, wêrnei't er yn juny troch it Bysûnder Gerjochtshof Ljouwert feroardiele waard ta in boete fan 5000 gûne en 10 jier ûntsetting fan it kiesrjocht.

Johannes Werkhoven stoar yn de âlderdom fan 73 jier yn Boalsert.
Robynkielgeal

De **Sibearyske robynkielgeal** (Calliope calliope) is in fûgelsoarte yn it skaai robynkielgealtsjes (*Calliope*) út 'e famylje miggesnappers (*Muscicapidae*).

## Ferskining
De fûgel wurdt 14,5 oant 16 sintimeter lang en weaget 16–29 gram. De fûgel hat lange poaten en in frij koarte sturt dy't faak rjochtop boppe de rêch stiet, wylst de wjukken nei ûnder hingje. It fearrekleed is meast griisbrún mei in ljochte wynbrou boppe it each en in swarte eachstreek oant de snaffel. It mantsje hat in reade kiel mei in smelle swarte râne en by de snaffel in wyt plak. De kopmarkearing fan it wyfke is mear diffús mei in smoarchwyt kin sûnder swarte râne, by guon âldere wyfkes foar in part ljochtread. 

De sang is melodieus en liket op dy fan 'e túnsjonger, mar mei hurdere en legere noaten en hegere fluittoanen, somtiden fermingd mei imitaasjes fan oare soarten.   

## Fersprieding
De robynkielgeal is in Aziatyske fûgel, dy't briedt fan 'e sintrale Oeral en Sibearje eastlik nei Anadyr, it Kamtsjatka-skiereilân, de Kommandeurseilannen, en súdlik nei noardlik Mongoalje, it noardlike Koreaansk Skiereilân, noardlik Japan en de Koerilen. Hy komt ek foar yn sintraal Sina, noardeastlik Qinghai, súdwestlik Gansu en noardlik Sichuan. Winterdeis migrearret er nei súdlik en súdeastlik Aazje, de Filipinen en Taiwan. 

Yn Europa is de fûgel in tige seldsume besiker, wêrby't Brittanje dominearret wat it oantal waarnimmingen oanbelanget. De fûgel is ek sjoen yn in grut oantal oare Europeeske lannen en yn jannewaris 2016 wie de fûgel foar it earst yn Nederlân ek yn it Noard-Hollânske Heechwâld te sjen. 

De soarte wurdt meastentiids ferdield yn trije ûndersoarten mei de folgjende fersprieding:

* *Calliope calliope calliope* – briedt yn Sibearje, noardlik Mongoalje, noardeastlik Sina en noardlik Koreä.
* *Calliope calliope camtschatkensis* – briedt op it Kamtsjatka-skiereilân, op 'e Kommandeurseilannen, de Koerilen en noardlik Japan.
**Calliope calliope beicki* - briedt yn noard-sintraal Sina.

De ynfloedrike Clements et al. behannelje de soarte lykwols as monotypysk, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ûndersoarten.

## Hâlden en dragen
De robynkielgeal briedt yn mingde nullebosken mei tichte ûndergroei fan maaie oant july yn Sina en Noard-Koreä en fan juny oant augustus yn Japan. Hy leit fjouwer oant seis aaien yn syn nêst op 'e grûn ûnder dekking fan boskjes of tichte fegetaasje. De fûgel yt miggen, miggelarven, michammels, wespen en krobben, mar ek plantemateriaal. Hy is skou en bliuwt meast ferside. 

## Status
De soarte hat in grutte fersprieding en in grutte populaasje, dy't lykwols net kwantifisearre is. Oannommen wurdt dat populaasje stabyl is. Dêrfandinne kategorisearret de IUCN de soarte as net bedrige (*Leat Conceern*, 2025) op 'e Reade list.
Jan Kuperus

; Jan Kuperus kin ferwize nei: 
* in Nederlânsk regint berne yn 1755, Jan Couperus
* in Frysk keatser berne yn 1875, Jan Sjoerds Kuperus
* in Frysk sportbestjoerder en bankier berne yn 1929, Jan Reinder Kuperus
Sybolt Meyes Tigchelaar

**Sybolt Meyes Tigchelaar** (Dronryp, 14 oktober 1888 - Snits, 5 augustus 1979) wie in Frysk keatser.

Sybolt Meyes syn âlden hiene in molkfeebedriuw yn Dronryp, Sybolt en syn mem ferkochten de molke yn de omjouwing, mar ek yn Frjentsjer en Harns. Mei dêrtroch, en omdat er sels letter in molksaak hie, krige er al gau de bynamme fan *"Melk en Suup"*.

Tigchelaar helle 68 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1912 wûn er mei Sikke de Vries fan Harns en Rinse Jan Hendrik Brink fan Easterlittens de PC, Tigchelaar waard ta kening útroppen. Dat er sân jier letter yn 1919 soe er eins net meidwaan oan de PC mar de suster fan Rinze Rinzes Yetsenga ferstoar krekt foar de grutte dei, dat Yetsenga koe net meidwaan. Yn Sybolt Meijes Tigchelaar waard in goede ferfanger fûn. En sa wûn Tigchelaar foar de twadde kear de PC, dizze kear mei Jan Ymtes Heeg fan Easterein en Anne Smidts fan Frjentsjer.

Yn 1978 mocht Tigchelaar tegearre mei Wieb van Wieren it keunstwurk *"de keatsers"* makke troch keunstner Guus Hellegers op de Breedepleats yn Frjentsjer ûntbleatsje. It keunstwurk stiet hjoed de dei op de rotonde fan de Burgemeester Dijkstraweg mei de Hertog van Saxenlaan. 
Sybolt Meyes Tigchelaar ferstoar op 5 augustus 1979 yn de âldens fan 90 jier.

## Prizen
* 1911 - de Bond 6e priis
* 1912 - PC 1e priis 
* 1915 - de Bond 4e priis
* 1919 - de Bond 1e priis
* 1919 - PC 1e priis
Anne Smidts

**Anne Smidts** (Minnertsgea, 13 maart 1893 - Frjentsjer, 31 maart 1969) wie in Frysk keatser.

Smidts helle 324 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1909 wûn er mei Frjentsjer de Freulepartij. Dêrnei waard it in pear jier stil om Smidts hinne, om't de oergong fan de jongeskategory nei de senioaren eartiids tige grut wie.

Yn 1912 makke Smidts syn debút by de senioaren, in jier letter wûn er mei Catrinus Werkhoven fan Frjentsjer en Ids Roukema fan Harns de PC, Smidts waard ta kening útroppen. Yn 1919 wûn er de PC foar de twadde kear, dizze kear mei Jan Ymtes Heeg fan Easterein en Sybolt Meyes Tigchelaar fan Dronryp ek by dizze 68ste edysje fan de PC waard Smidts keazen as kening.

Smidts waard nei jierren as arbeider by sûkerfabryk Frisia, kafeehâlder oan de Harlingerweg yn Frjentsjer, tsjinoer it stedspark. Anne Smidts ferstoar op 31 maart 1969 yn de âldens fan 76 jier.

## Prizen
* 1909 - Freule 1e priis
* 1913 - Jong Nederlân 3e priis
* 1913 - de Bond 1e priis
* 1913 - PC 1e priis
* 1914 - de Bond 1e priis
* 1915 - de Bond 3e priis
* 1915 - PC 3e priis
* 1916 - de Bond 5e priis
* 1917 - de Bond 5e priis
* 1917 - PC 2e priis
* 1918 - PC 3e priis
* 1919 - PC 1e priis
* 1921 - de Bond 3e priis
* 1922 - PC 2e priis
* 1923 - de Bond 3e priis
* 1925 - de Bond 2e priis
Robynkielgealtsjes

It fûgelskaai **Robynkielgealtsjes** (*Calliope*) bestiet út lytse oant middelgrutte sjongfûgels fan 13 oant 16 sm lang. De soarten waarden foarhinne yn it skaai *Luscinia* set, mar op basis fan DNA-ûndersyk hat in splitsing plakfûn en binne in oantal soarten yn it aparte skaai *Calliope* set. De soarten steane bekend om harren heldere en melodieuze sang.

Mantsje ha in felkleurd boarst (read, oranje of blau) mei somtiden in konstrastearjende râne. Wyfkes binne brún, griisbrún of oliifkleurich sûnder opfallende tekening. De búk is ljochter as de boppekant. De fûgels ha in slank formaat mei relatyf lange poaten. De snaffel is rjocht, fyn en geskikt om ynsekten te fangen 

Se binne skou en libje yn 'e regel tichteby de grûn, dêr't se tusken strûken hippe. Se briede ek op of krekt boppe de grûn en it nêst sit goed ferside yn 'e strûken of it gers.

Robynkielgealtsjes binne te finen yn Sibearje, Sina, yn 'e Himalaya en yn Japan. De measte soarten binne trekfûgels en oerwinterje yn Súdeast-Aazje.  

## Soarten
It skaai wurdt yn 5 soarten ûnderferdield:
Ronald Cornelissen

**Ronald Gerhardus Wilhelmus Cornelissen** (berne op 12 desimber 1964 yn Gaanderen) is in Nederlânske geastlike en sûnt 11 oktober 2025 de fjirde biskop fan it bisdom Grins-Ljouwert. It biskopswapen fan mgr. Cornelissen hat it motto *Peregrinantes in spem* ('Pylgers fan hope').

Cornelissen waard berne yn Gaanderen yn 'e gemeente Doetinchem as de jongste fan fjouwer bern. Hy siet op 'e Sint-Augustinusskoalle yn Gaanderen en dêrnei op it Isala Kolleezje yn Silvolde (heger algemien fuortset ûnderwiis en foar-universitêr ûnderwiis).

Hy studearre teology oan it Ariënskonvikt yn Utert. Op 19 oktober 1996 waard er ta preester wijd yn 'e Sint-Katarinakatedraal yn Utert troch kardinaal Simonis. Dêrnei hied er pastorale funksjes yn Slagharen, Denekamp, Dimter, Raalte en Rijssen. Ek holp er by it organisearjen en lieden fan pylgertochten. Fan 2009 oant 2025 wie hy biskoplik fikaris fan it Dimter fikariaat.

Op 7 july 2025 waard Cornelissen as opfolger fan biskop Ron van den Hout ta biskop fan it bisdom Grins-Ljouwert beneamd nei't de earstneamde biskop fan Roermond waard. Op 11 oktober 2025 krige Cornelissen de biskoplike wijing en besette er de biskoplike sit yn 'e Sint-Joazefskatedraal yn Grins. Earstwijende en haadselebrant wie kardinaal Eijk, aartsbiskop fan Utert.
Gealtsjes

It fûgelskaai **gealtsjes** (*Luscinia*) bestiet út lytse en skouwe fûgelsoarten mei in tige krêftige sang, dy't faak by it skimerjen of nachts te hearren is. 

De soarten yn it skaai binne lytse oant middelgrutte sjongfûgels fan 13 oant 17 sm. Se binne slank en ha relatyf lange poaten en in fine, spitse snaffel. Se ite meast ynsekten en lytse wringeleaze bistjes.   

Guon soarten ha felle kleuren, oaren binne brún of griisbrún. Der bestiet yn 'e soarten net in soad ferskil tusken wyfkes en mantsjes, útsein yn 'e tekening fan 'e kiel en it boarst.   

Se binne oer it generaal skou en libje tichteby de grûn. It binne trekfûgels dy't briede yn 'e Paleärktyske sône fan Europa en Aazje en oerwinterje yn Afrika of Súd-/Súdeast-Aazje.

De typesoarte fan it skaai is de Noardske geal.

## Soarten
It skaai wurdt yn 4 soarten ûnderferdield:
Berchrobynkielgeal

De **berchrobynkielgeal** (*Luscinia pectoralis*) is in fûgel yn it skaai robynkielgealtsjes (*Calliope*) út 'e famylje miggesnappers (*Muscicapidae*).

## Ferskining
De berchrobynkielgeal wurdt 12 oant 14 sm lang en liket op 'e gewoane robynkielgeal. It mantsje hat in robynkleurige kiel en in wite wynbroustreek. By  
dizze soarte is de brune kleur fan 'e robynkielgeal lykwols ferfongen troch griis. Fierder is de sturt swart mei in wite sturtbasis en wite sturtpunten. In brede swarte bân is ek sichtber op it boarst. By dizze fûgel ûntbrekt boppedat de wite snorstreek fan 'e gewoane robynkielgeal. It wyfke liket op it wyfke fan 'e robynkielgeal, mar is grizer en hat wite punten op 'e bûtenste sturtfearren.

De Sineeske robynkielgeal waard earder as in ûndersoarte fan 'e berchrobynkielgeal behannele en liket dêr ek in soad op, mar hat in wite snorstreek, mear read op 'e kiel en in dúdlik smellere swarte boarstbân. Ek binne de rop en de genetika oars. 

## Fersprieding
De berchrobynkielgeal wurdt yn trije ûndersoarten ferdield mei de folgjende fersprieding: 

* *Calliope pectoralis pectoralis* - komt foar yn eastlik Afganistan.
* *Calliope pectoralis confusa* - komt foar fan Nepal oant Bûtan.
* *Calliope pectoralis ballioni* - komt foar yn bercheftige regio's fan Sintraal-Aazje en noardeastlik Afganistan.

De soarte briedt yn healiepen lânskip boppe de beamline. It dieet bestiet út ynsekten, simmerdeis benammen larven en rûpen, mar ek spinnen, weakdieren en lytse reptilen. De fûgel briedt tusken maaie en juny yn 'e Tien Shan en it Alajberchtme, tusken maaie en augustus op oare plakken.

## Taksonomy
Lykas alle gealtsjes, mar ek fûgels lykas kwikkerts, readsturtsjes en paapkes, waard de robynkielgeal earder as in lyster (*Turdidae*) behannele, mar út genetyske stúdzjes die bliken dat er yn 'e miggesnapperfamylje (*Muscicapidae*) thúsheart.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte, stabile populaasje. Dêrfandinne kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN ) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2018). Der is gjin rûzing fan 'e oantallen fan 'e soarte, mar de fûgel wurdt as gewoan omskreaun.
Jill Biden

**Jill Tracy Jacobs Biden** (berne *Jacobs*, earder *Stevenson*; berne Hammonton (Nij-Jersey) 3 juny 1951) is in Amerikaanske ûnderwiisster dy't de First Lady fan 'e Feriene Steaten wie, fan 2021 oant 2025, troch har houlik mei Presidint Joe Biden. Hja tsjinne ek, fan 2009 oant 2017, as de Second Lady fan 'e Feriene Steaten, doe't har man Fise-presidint wie.

## Biografy
Jill Tracy Jacobs waard berne yn Hammonton, New Jersey, as âldste fan fiif famkes fan Donald C. Jacobs, bankier, en Bonny Jean Jacobs. Hja groeide op yn Willow Grove, Pennsylvania. Hja studearre earst in jier oan 'e Widener Universiteit en in jier letter gie se oer nei de Universiteit fan Delaware. Dêre kaam se yn 'e kunde mei Bill Stevenson, dêr't se yn 'e âldens fan 18 jier mei boaske. Dat houlik duorre fiif jier. Yn 1975 kaam se yn 'e kunde mei Joe Biden, dy't op dat stuit senator fan 'e steat Delaware wie. Hja boaske yn 1977 mei him. Hja waard de styfmem fan Joe syn twa soannen, Beau en Hunter, út syn earste houlik; harren mem en harren jongere suster kamen om by in auto-ûngemak yn 1972. Hja hawwe in dochter, Ashley, berne yn 1981. Sy hat in bachelordiploma en in doktoraat fan 'e Universiteit fan Delaware, en masterdiploma's fan 'e West Chester University en de Villanova University. Sy joech 13 jier lang Ingelsk en lêzen op 'e middelbere skoalle en joech ek les oan jongeren mei emosjonele beheiningen yn in psychiatrysk sikehûs. Fan 1993 oant 2008 wie sy Ingelsk- en skriuwynstrukteur oan it Delaware Technical & Community College.

Wylst har man fise-presidint wie, hat hja in betelle baan hân. Fan 2009 oant 2024 wie hja heechlearaar Ingelsk oan it Northern Virginia Community College, neist har rol as Twadde Dame, letter Earste Dame, fan 'e Feriene Steaten, Sy is de oprjochter fan 'e non-profit organisaasje Biden Breast Health Initiative, mei-oprjochter fan it Book Buddies-programma en fan 'e Biden Foundation, is aktyf yn Delaware Boots on the Ground, en is ek mei-oprjochter fan Joining Forces mei eardere First Lady Michelle Obama.

## Keppelings om utens
Wytbúkgeal

De **wytbúkgeal** (*Luscinia phaenicuroides*, synonimen: *Hodgsonius phaenicuroides* en *Hodgsonius phoenicuroides*) is in sjongfûgel yn it skaai gealtsjes (*Luscinia*) út de famylje fan 'e miggesnappers (*Muscicapidae*).

## Ferskining
De fûgel is gâns oars as oare soarten yn it skaai. It mantsje is oer it algemien blau mei oranje sturtrânen en in wite búk. It wyfke mist de wite ûnderkant fan it mantsje en is yn stee oer it algemien brún mei donkerder boppekanten. Jonge mantsjes hawwe in blauwe kop en boarst, mar binne fierder oer it algemien brún.  

## Fersprieding
De soarte komt yn Aazje foar fan 'e Himalaya oant Sintraal-Sina. Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *Luscinia phaenicuroides phaenicuroides*: de Himalaya en westlik Birma.
* *Luscinia phaenicuroides ichangensis*: fan noardeastlik en eastlik Birma oant Sintraal-Sina en it noarden fan Yndosina.

De soarte briedt yn strûkeftige berchgebieten, benammen yn 'e oergongssône tusken bosk en iepener habitat. Foar de winter migrearret er nei itselde habitat op legere hichten.

## Status
De is gjin rûzing oer de grutte fan 'e populaasje, mar de soarte wurdt as net algemien oan frij algemien omskreaun. Op 'e Reade list fan'e IUCN stiet de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024) klassifisearre.
Giorgio De Simone

**Giorgio De Simone** (Milaan, 1932 - Milaan, jannewaris 2024) wie in Italjaansk skriuwer en sjoernalist.

Hy studearre ôf yn moderne literatuer, en wurke yn 'e grutskalige yndustry, benammen yn sjoernalistyk en kommunikaasje. Hy wurke foar de deiblêden *Il Giorno* en *Avvenire*.

## Wurken
### Sjoernalistyk
* *Il lettore arrabbiato*, ed. Pola, omslach makke troch Armando Testa, 1976

### Romans
* 1977 - *La gabbia di carta*, Edizioni Paoline, Milaan
* 1980 - *L'escluso*, Mondadori, Milaan (Endine Prize 1980)
* 1981 - *L'incisione*, Rizzoli, Milaan (Città di Penne Prize 1981)
* 1984 - *[[L'Armonista]]*, Rizzoli, Milaan (Stresa-priis, wie finalist foar de Viareggio-priis, Europa-priis 1985; Annese-priis 1986)
* 1988 - *Il caso Anima*, Rizzoli, Milaan (Maria Christina fan Savoyen-priis 1990)
* 1998 - *L'isola dei pantèi*, Sellerio editore, Palermo 1998 (Latina-priis 1999)
* 2004 - *Mondo prossimo*, Ed. Ares, Milaan
* 2006 - *Era un giorno di 32 ore*, Sellerio editore, Palermo
* 2012 - *Michele tiene all'Inter ma crede in Dio*, Ed. Medusa, Milaan
Noardske geal

De **Noardske geal** (*Luscinia Luscinia*) is in sjongfûgel yn it skaai gealtsjes (*Luscinia*) út de famylje fan 'e miggesnappers (*Muscicapidae*).

## Ferskining
De Noardske geal wurdt 15 oant 17 sintimeter lang en hat in soad fan 'e gewoane geal. De Noardske geal is wat grutter, donkerder en minder readbrún. Ek de sang is oars: de Noardske geal hat in ratteljende sang, wylst de geal in melodieuze en fluitsjende sang hat. Ek út it genetysk ûndersyk hat bliken dien dat it dúdlik om twa ferskillende soarten giet en sels de foarkar foar habitat is oars: de Noardske geal kiest foar fochtige bosken, wylst de gewoane geal leaver de strûken, de boskrânen en tunen opsiket.

Yn it fjild falt it lykwols net altiten ta om de gewoane geal en de Noardske geal útinoar te hâlden. By it ringjen of by it finen fan in dea eksimplaar is it ûnderskied wol betrouber fêst te stellen: de bûtenste hânpin fan in gewoane geal is altiten langer as de hândekfearren, wylst dy by de Noardske geal altiten koarter is.

## Fersprieding
Wylst de gewoane geal yn West- en Súd-Europa foarkomt, libbet de Noardske geal yn East- en Noard-Europa fan Denemark en it noarden fan Dútslân yn it westen oant djip yn Ruslân mei de Ob as eastlike grins. Yn augustus en septimber trekke de Noardske gealen nei it easten fan Afrika en yn april of maaie komme se werom yn harren briedgebieten. Opfallend is dat de meast westlike fûgels in oare rûte werom nimme. 

Yn it westlike grinsgebiet fan it briedgebiet fan Denemark nei it súdeasten oant de Swarte See is in smelle stripe, dêr't de gewoane geal en de Noardske geal tagelyk foarkomme, mar wol elk yn it eigen habitat. 

## Hâlden en dragen
De Noardske geal nêstelet op tsjustere, fochtige plakken tichteby de grûn. It nêst wurdt boud troch it wyfke en is makke fan drûge blêden, strie, woartels, tûkjes en moas en somtiden hier. Yn it bekerfoarmige nêst wurde yn maaie fjouwer of fiif brune aaikes lei en troch it wyfke útbret. De aaien komme nei trettjin oant fjirtjin dagen út, wylst de jongen mar alve oant tolve dagen yn it nêst bliuwe. Se ferlitte it nêst foardat se fleane kinne.

Noardlike nachtegalen ite meast lytse ynvertebraten lykas ynsekten, spinnen, wjirms en yn 'e lette simmer ek lytse fruchten lykas beien.

## Status
De Noardske geal hat in tige grut ferspriedingsgebiet. De oantallen fan 'e populaasje wurde rûsd op 15 oant 24 miljoen folwoeksen fûgels (2021) en oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne stiet de Noardske geal as net bedrige (*Least Concern*, 2025) op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Fjoerkielgeal

De **fjoerkielgeal** of de **Pater Davidsgeal** (*Calliope pectardens*, synonym: *Luscinia pectardens*) is in fûgelsoarte yn it skaai robynkielgealtsjes (*Calliope*) út 'e famylje miggesnappers (*Muscicapidae*).

## Ferskining
De fûgel is in 15 sm lange fûgel mei in grut ferskil tusken it fearrekleed fan mantsjes en wyfkes. It mantsje hat in feloranje kiel en boarst. De krún en de boppedielen binne blaugriis. De kop is swart oant om it each en de swarte kleur rint troch by de oranje kiel en boarst lâns. De búk en ûndersturtdekfearren binne wyt. It wyfke is brún mei in oranje-beige ûnderkant en in witige búk. De poaten binne griis en de snaffel is swart.  

## Fersprieding
De fjoerkielgeal wurdt yn bercheftige regio's oantroffen fan súdeastlik Tibet oant West- en Sintraal-Sina en oerwinteret yn noardeastlik Birma. Earder waarden de fjoerkielgeal en de swartkielgeal (*C. obscura*) as ferskillende kleursoarten fan 'e selde soarte beskôge. Undersyk nei it sjongen, uterlik en de genetika wiisde út dat it aparte soarten binne. De fûgel wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ûndersoarten.

## Hâlden en dragen
Fjoerkielgealtsjes briede yn tichte strûken yn dellingen en oan wetterrinnen fan berchbosken op in hichte fan 2700-3700 meter. De soarte oerwinteret yn Bangladesj, Yndia, Tibet en it noarden fan Birma.

## Status
Der is net in soad oer de fûgel bekend. De soarte liket tige seldsum te wêzen, mei de iennige resinte briedende registraasjes út it Nasjonaal Natuerreservaat Wolong yn 'e Sineeske provinsje Sichuan. Der wurdt lykwols ek toch dat de soarte slim ûnderrapportearre wurdt, om't syn briedplakken min te berikken binne en selden besocht wurde troch ornitologen. Nei alle gedachten nimt de soarte ôf troch ferneatiging fan syn habitat yn sawol it briedgebiet as it oerwinteringsgebiet. Om't fierdere ynformaasje ûntbrekt kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as hast bedrige; de wrâldpopulaasje wurdt ynearsten op 10.000-20.000 fûgels rûsd.
Nasjonaal Natuerreservaat Wolong

It **Nasjonaal Natuerreservaat Wolong** leit yn it distrikt Wenchuan yn 'e provinsje Sichuan yn it súdwesten fan Sina. It is in likernôch 200.000 hektare grut natuergebiet yn in bercheftich gebiet fan sawat 1.150-1.200 m oant maksimaal 6.250 meter boppe seenivo.

## Skiednis
It earste diel dat beskerme waard wie yn 1963. Yn 1975 waard it beskerme gebiet útwreide en erkend as in nasjonaal natuerreservaat. Yn 1979 waard it gebiet ûnderdiel fan it ynternasjonaal programma foar biosfearreservaten. It gebiet waard yn 2006 opnommen yn it wrâlderfgoed fan UNESCO ûnder de namme Reservaten fan 'e reuzepanda yn Sichuan. 

## Floara en fauna
Yn it gebiet binne mear as 4.000 plantesoarten yn kaart brocht. Ofhinklik fan hichtes kent it gebiet ferskate bosk- en plantesônes fan subtropyske grienbliuwende wâlden yn 'e legere dielen, nulle- en leafbosken op 'e middelhege nivo's oant alpine bosken op 'e hege dielen. 

It gebiet is tige ryk oan seldsume saneamde reliktsoarten (oerbliuwsels út eardere geografyske tiidrekken), lykas de bûsdoekbeam (*Davidia involucrata*). Dêrnjonken binne der bamboewâlden, magnoalia's, rododendronstrûken, farens en in tige soarterike ûndergroei te finen.

De ferneamdste bewenner is sûnder mis de reuzepanda. It gebiet is ien fan 'e wichtichste gebieten dêr't er foarkomt. Neffens rûzings libje der oant 150 reuzepanda's yn it wyld. Oare ferneamde bisten binne de reade panda, de snieloaihoars, de dizepanter, de takin en ferskillende hartesoarten. It oantal sûchdieren telt mear as 100 soarten. Fierder binne der hûnderten fûgelsoarten en in grut oantal reptilen, amfibyën en ynsekten.

## Ierdskodding fan 2008
Yn it natuerpark is in ûndersyks- en foksintrum foar panda's, dat in wichtige rol foar it behâld fan it bist spilet. It gebiet waard op 12 maaie 2008 troch in ierdskodding troffen, wêrfan't it epysk sintrum relatyf tichteby it natuerreservaat lei. In soad ynfrastruktuer fan it sintrum rekke tige skeind en fan 'e 32 hokken waarden der 14 folslein ferneatige. In wyfke fan meardere jongen ferstoar mei't de muore fan har ferbliuw ynstoarte. In oare panda wie ferdwûn en waard letter ûnder pún werom fûn.

Troch de skea en ûnfeiligens waard besletten it pandasintrum net wer op te bouwen op 'e âlde lokaasje, mar te ferhûzjen nei in feiliger plak yn it reservaat. It nije sintrum waard yn it doarp Gengda boud en yn 2012 foltôge. By de iepening waarden in oantal panda's werom brocht nei it nije sintrum, dêr't njonken in ûndersykssintrum ek in pandasikehûs is. Ek binne der gebieten foar panda's oanlein om se op harren frijlitting ta te rieden. Tagelyk útein set mei it werstellen fan bamboebosken yn it reservaat.
Ringfeartakwadukt

**Ringfeartakwadukt** offisjeel **Aquaduct Ringvaart Haarlemmermeer** is in akwadukt op de grins fan de provinsjes Noard-Hollân en Súd-Hollân, dat de Ringfeart fan de Haarlimmermarpolder oer de Rykswei 4 liedt by Roelofarendsveen en Weteringbrug. It waard yn 1961 iepene en wie dêrmei it earste moderne akwadukt yn Nederlân.

Eastlik fan it earste akwadukt is foar in nije rydbaan ûnderdiel fan de ferbreding fan de A4, in nij akwadukt boud. Yn 2010 waard de eastlike rydbaan iepene foar it ferkear. Dy is bedoeld foar ferkear rjochting Noard-Hollân wylst it oarspronklike akwadukt allinnich noch brûkt wurdt foar ferkear nei Súd-Hollân.
Nasjonaal Park Paparoa

It **Nasjonaal Park Paparoa** is in natoergebiet oan 'e westkust fan it Sudereilân fan Nij-Seelân. 

It park is likernôch 432 km² (somtiden wurdt ek 390 km² neamd) en wreidet him út fan 'e rûge kustline oant de beboske hellingen fan it Paparoaberchtme. 

Yn it hiele park leit kalkstien (karst), dy't rûge kliffen, djippe kleauwen en grotten skept. De Pancake Rocks (Pannekoekrotsen) binnen rotsen dy't wat ha fan op inoar stapele pannekoeken. De blaasgatten by Penakaiki binne ek ferneamd en soargje foar spektakulêr omheech spuitend seewetter. Ien fan 'e meast bekend kuierpaden is de Pancake Rocks & Blowholes Walk by Punakaiki — in koart, tagonklik paad by de kustformaasjes lâns. De yn 2020 iepene Paparoa Track is 55,7 km lang en giet troch it hert fan it park.

It park wurdt beheard troch Department of Conservation (DOC) fan Nij-Seelân. Yn it Paparoa National Park Visitor Centre yn Punakaiki is ynformaasje oer de kuierrûtes, it waar, kampearplakken en kaartmateriaal beskikber.

## Floara en fauna
Tichteby de kust oerhearskje subtropyske mei palmbeammen en tuskenbeide bosken. Fierder it lân ien groeie bûkebeammen en konifearen.

Yn it park binne in soad fûgelsoarten, lykas de kiwy. Oan 'e kust leit de iennige briedkoloanje fan 'e wrâld fan 'e Westlânstoarmfûgel (Maory: tāiko). Ek libje yn 'e rivieren seldsume fisken.


Paparoa National Park • Jase Blair • Katabatic • 24.jpg|Paparoaberchtme
Paparoa 27.jpg|Paparoa Track


## Keppeling om utens
* It park op it Department of Conservation
Basseilannen

*Basseilannen (Frânsk-Polyneezje), it súdeastlike diel fan 'e Australeilannen, in arsjipel yn Frânsk-Polyneezje
*Basseilannen (Ohio), in arsjipel yn 'e Earymar dy't ûnder de Amerikaanske steat Ohio falt
*Basseilannen (Salomonseilannen), in arsjipel yn 'e Salomonseilannen, better bekend as de Duffeilannen
Basseilannen (Frânsk-Polyneezje)

De **Basseilannen** (Frânsk: *Îles Bass* of *Îlots de Bass*) binne in eilannegroepke yn 'e midden fan 'e Stille Oseaan, dat diel útmakket fan 'e gruttere arsjipel fan 'e Australeilannen yn it suden fan Frânsk-Polyneezje. De groep bestiet winliken út mar twa eilannen: Rapa Iti (of koartwei Rapa) en Marotiri, en dêrfan is inkeld Rapa Iti bewenne. De eilannen binne ferneamd nei de Ingelske ûntdekkingsreizger George Bass. 
__TOC__
## Geografy
De Basseilannen lizze likernôch yn 'e midden fan 'e Stille Oseaan, besuden de Stienbokskearkring. De eilannegroep heart geografysk ta de gruttere regio Polyneezje, dêr't û.m. Tonga, Samoä, de Cookeilannen, de Hawaï-eilannen, Peaske-eilân en Nij-Seelân ek ûnder falle. Bestjoerlik meitsje de Basseilannen diel út fan Frânsk-Polyneezje, dat in oerseesk gebietsdiel fan Frankryk is. 

De Basseilannen wurde ornaris beskôge as de súdeastlikste Australeilannen, wêrby't de noardwestlike Australeilannen dan ta ûnderskie oantsjut wurde as de Tupua‘i-eilannen. Mar de ôfstân tusken de beide groepen is sa grut (likernôch 500&nbsp;km), dat dat eins mear in saak is fan politike en bestjoerlike ienheid as dat der yn geografyske sin sprake is fan ien eilannengroep.

It oerflak oan lân fan 'e Basseilannen bedraacht yn totaal 40,6&nbsp;km². De grutte mearderheid dêrfan wurdt opmakke troch it iennichste bewenne eilân fan 'e groep, Rapa Iti, dat ek wol koartwei Rapa neamd wurdt en dat in oerflak fan 40,5&nbsp;km² hat. Rapa Iti hie yn 2022 in befolking fan 451&nbsp;minsken, dy't foar it meastepart yn it haadplak Ha‘urei (Frânsk: *Ahurei*) wennen. Op Rapa Iti leit ek it heechste punt fan 'e Basseilannen, te witten: de Perahu, in berch dy't opriist ta in hichte fan 650&nbsp;m boppe seenivo. 

It iennichste oare echte eilân fan 'e Basseilannen is it ûnbewenne Marotiri, dat eins in groepke fan fjouwer fulkanyske rotsen is mei in mienskiplik oerflak fan 4,3&nbsp;hektare. Marotiri is tige isolearre. It leit op in ôfstân fan 75&nbsp;km súdeastlik fan Rapa Iti, mar de oseaan berikt tusken de beide eilannen yn in djipte fan mear as 1.500&nbsp;m. It is lykwols in wichtich briedplak foar seefûgels.

Ek ta de Basseilannen wurdt Neilson Reef (of Lancaster Reef) rekkene, in healmoannefoarmich rif noardnoardwestlik fan Rapa Iti.

## Skiednis
Geologysk ûnderskiede de Basseilannen har fan 'e oare Australeilannen trochdat har fulkanyske oarsprong folle resinter west liket te hawwen. De Basseilannen lykje rûchwei tagelyk kolonisearre te wêzen mei de Genoatskipseilannen en de Markesaseilannen, dy't folle noardliker lizze binnen de grinzen fan Frânsk-Polyneezje. De kultuer fan Rapa Iti en de Polynezyske taal fan it eilân, it Rapaansk, lykje om dyselde tiid hinne oan in eigen ûntwikkeling begûn te wêzen, wat derop tsjut dat se fan 'e kolonisaasje fan it eilân ôf fierhinne isolearre west hawwe.
Jan Ymtes Heeg

**Jan Ymtes Heeg** (Easterein, 11 maaie 1897 - Ljouwert, 24 novimber 1982) wie in Frysk keatser.

Heeg helle 123 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1911 wûn er mei Easterein de Freulepartij. Dêrnei waard it in pear jier stil om de boeresoan út Easterein hinne, om't de oergong fan de jongeskategory nei de senioaren eartiids tige grut wie.

Yn 1919 wûn er mei Sybolt Meyes Tigchelaar fan Dronryp en Anne Smidts fan Frjentsjer foar de earste kear de PC. Twa jier letter wûn er foar de twadde kear de PC, dy kear mei Taede Zijlstra fan Wytmarsum en Rinze Rinzes Yetsenga fan Arum, Jan Ymtes Heeg waard ta kening útroppen. It jier dêrnei helle er dat nochris, mei deselde maten as yn 1921.

Nei syn karriêre as keatser waard er skiedsrjochter.
Jan Ymtes Heeg ferstoar op 24 novimber 1982 yn de âldens fan 85 jier. 

## Prizen
* 1911 - Freule 1e priis
* 1919 - PC 1e priis
* 1920 - de Bond 3e priis
* 1921 - PC 1e priis
* 1922 - PC 1e priis
* 1925 - PC 4e priis
* 1927 - PC 3e priis
Sikke de Vries

**Sikke de Vries** (Harns, 1 novimber 1888 - dêre, 27 desimber 1969) wie in Frysk keatser.

de Vries helle 85 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1912 wûn er mei Sybolt Meyes Tigchelaar fan Dronryp en Rinse Jan Hendrik Brink fan Easterlittens de foar de earste kear de PC. Trije jier letter soe er foar de twadde kear de PC winne dizze kear tegearre mei de Frjentserters Hendrik van Haitsma en Jacobus Jellema, Sikke de Vries waard ta kening útroppen. Yn 1916 soe er ek noch ris twadde wurde op de PC.

De karriêre fan De Vries kaam ta in ein trochdat syn skouder net optimaal funksjonearre.
Sikke de Vries ferstoar op 27 desimber 1969 yn de âldens fan 81 jier.

## Prizen
* 1912 - PC 1e priis
* 1913 - de Bond 3e priis
* 1915 - PC 1e priis
* 1916 - de Bond 1e priis
* 1916 - PC 2e priis
* 1917 - de Bond 2e priis
* 1919 - de Bond 6e priis
Hubert Ate Westerhuis

**Hubert Ate Westerhuis** (Ljouwert, 1 novimber 1900 - dêre, 1 maart 1977) wie in Frysk keatser.

Westerhuis helle 13 punten foar it ivich keatsklassemint. De karriêre fan de yn Easterlittens wenjende Westerhuis wie mar koart. Yn 1918 wûn er mei Roelof de Jong en Petrus Hiemstra beide fan Wommels ûnferwachts de PC. Hubert Ate Westerhuis waard ta kening útroppen

De santjinjierrige kening fan de PC, wie noch net fan alle PC-riten op 'e hichte en sadwaande stapte er nei de priisútrikking mei de keningspriis om 'e nekke op 'e fyts en ried op hûs oan. Dat wie al hiel net de bedoeling, want de keningspriis moast nei de priisútrikking wer by it PC-bestjoer ynlevere wurde. Westerhuis waard, nei in koarte huldiging yn syn wenplak, der troch syn doarpsgenoaten op wiisd dat er de keningspriis sa gau mooglik wer ynleverje moast. En sa ferskynde er deselde deis noch wer yn Frjentsjer om de keningspriis wer oan de kommisjeleden te oerlangjen.

Dizze oerwinning soe ien fan de pear suksessen fan dizze masinist op in stoomboat en letter fan it gasfabryk yn Ljouwert wêze, dy't er behelle. Trochdat er te min tiid hie, kaam er gau in ein oan de karriêre fan Hubert Ate Westerhuis.
Hubert Ate Westerhuis ferstoar op 1 maart 1977 yn de âldens fan 76 jier. 

## Prizen
* 1917 - Freule 3e priis
* 1918 - PC 1e priis
Sineeske robynkielgeal

De **Sineeske robynkielgeal** (*Calliope tschebaiewi*, synonym: *Calliope pectoralis tschebaiewi*) is in fûgelsoarte yn it skaai robynkielgealtsjes (*Calliope*) út 'e famylje miggesnappers (*Muscicapidae*).

## Ferskining

De Sineeske robynkielgeal is in fûgel fan 12-14 sm lang, dy't fergelykber is mei de robynkielgeal, wêrby't it mantsje in robynkleurige kiel en in wite wynbrauwstreep en in wite snorstreep hat. By dizze soarte is de brune kleur fan 'e robynkielgeal lykwols ferfongen troch griis. De wjukken binne brúneftich en de sturt is swarteftich mei in wite basis en punten. Ek de Sineeske robynkielgeal hat in swarte bân oer it boarst. It wyfke liket op it wyfke fan 'e robynkielgeal, mar is grizer en minder waarm fan kleur en hat wite punten op 'e bûtenste sturtfearren. 

De berchrobynkielgeal (wêrfan't de Sineeske robynkielgeal earder as in ûndersoarte behannele waard, sjoch hjirûnder) is tige ferlykber, mar mist de wite snorstreek, hat wat minder read op 'e kiel, en in dúdlik bredere swarte boarstbân.

## Taksonomy
Earder waard de soarte yndield yn it fûgelskaai *[[Luscinia]]*. Yn 2010 waard in wiidweidige fylogenetyske stúdzje oer sjongfûgels yn 'e famylje *Muscicapidae* publisearre. Dêrút die bliken dat it skaai *Luscinia* net monofyletysk wie, itjinge betsjut dat de soarten yn it skaai gjin nauwe sibben fan inoar wienen. Om in monofyletyske groep te foarmjen, waard dêrom it skaai *Calliope* wer ynsteld (it skaai *Calliope* waard al yn 1836 ynfierd troch de Ingelske ornitolooch John Gould.). Ferskillende soarten ferhûzen dêrnei nei it nij ynstelde skaai en dêrûnder ek de Sineeske robynkielgeal. 

De Sineeske robynkielgeal waarde earder as in ûndersoarte fan 'e swartkielgeal (*C. pectoralis*) behannele, mar ferskilt yn uterlik, sang en sels genetika. De soarte wurdt hjoed-de-dei as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is.

## Fersprieding
De fûgel briedt yn eastlik Kasjmir, op it súdlike, eastlike en noardeastlike Tibetaanske Plato, yn sintraal Sina (noardeastlik Gansu, eastlik Qinghai, Sichuan en noardwestlik Yunnan) en it noardlikste part fan Myanmar. Bûten it briedseizoen wurdt er sjoen yn ; e legere kriten fan eastlik Nepal oant noardeastlik Yndia, noardeastlik Bangladesj, noardlik Myanmar en súdlik Yunnan.

## Hâlden en dragen
De fûgel briedt yn strûklân, meast boppe de beamgrins oant 4.420 m hichte. Winterdeis wurdt er sjoen op greidlân en yn strûklân, faak by wetter. Hy sit meastentiids op 'e grûn tusken fegetaasje, dêr't er nei ynsekten, rûpen en spinnen siket. De fûgel briedt tusken maaie en augustus. Hy bout in bolfoarmich nêst mei in sydyngog fan drûch gers ferburgen op 'e grûn tusken rotsen en woartels. In lechsel bestiet út trije oant fjouwer blauwgriene aaikes mei readbrune plakjes. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei stabile ûntwikkeling. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2018).
Sniegrins

De **sniegrins** is in tinkbyldige hichteline dy't yn berchtmen de skieding oanjout tusken besnijde en sniefrije grûn: boppe de sniegrins leit snie, ûnder de sniegrins net. De sniegrins is net in statyske line, mar ferskoot mei de jiertiden. Yn it winterhealjier sakket de sniegrins nei in oansjenlik legere hichte, mar yn it simmerhealjier klimt er wer folle heger. Yn guon (legere) berchtmen ferdwynt de sniegrins by 't simmer alhiel as ek op 'e toppen de snie fuortteit. Yn berchtmen dy't it hiele jier rûn in sniegrins hawwe, wurdt de snie boppe de simmersniegrins oantsjut as ivige snie, om't it altyd lizzen bliuwt.

De sniegrins falt yn in protte gefallen min ofte mear gear mei de temperatuerline fan 0&nbsp;°C. Boppe de sniegrins moat it frijwol it hiele etmiel trochgean mei friezen, oars soe de snie dêr ommers fuortteie. En oarsom moat it ûnder de sniegrins it meastepart fan 'e dei boppe nul wêze, oars soe dêr ek snie lizzen bliuwe. Mar temperatuer is net de iennichste faktor. It kin ek wêze dat der op in plak oanhâldend in protte wyn stiet, sadat de snie dêr fuortblaasd wurdt. Ek komt it foar dat der fanwegen in tige drûch klimaat mar in hiel lyts bytsje snie falt. Yn sokke gefallen kin de sniegrins heger lizze as de froastgrins.

Sjoen oer de hiele Ierde fariëarret de sniegrins mei de breedtegraad. Mei't it ommers yn 'e poalstreken folle kâlder is as yn 'e tropen, leit de sniegrins yn 'e poalstreken ek folle leger as yn 'e tropen. Yn grutte dielen fan Antarktika, Grienlân en de eilannen fan 'e Kanadeeske Arktyske Arsjipel, lykas Ellesmere, leit de sniegrins eins ûnder seenivo. Dat wol sizze dat dêr ek midden yn 'e simmer op seenivo noch snie leit. Om 'e evener hinne lizze berchtmen wêrfan't de toppen mear as 4.000&nbsp;m heech rikke, en dy't dochs gjin ivige snie hawwe. 

De hichte fan 'e sniegrins kin rûchwei berekkene wurde troch tapassing fan 'e stelregel dat de temperatuer foar eltse 100&nbsp;m hichte nei boppen ta mei likernôch 1&nbsp;graad Celsius ôfnimt. Dat betsjut dat as it op seenivo 20&nbsp;°C is, de sniegrins (of alteast de froastgrins) op in hichte fan likernôch 2.000&nbsp;m lizze moat.
Nasjonaal Park Kaziranga

It **Nasjonaal Park Kaziranga** is in natoergebiet yn 'e dielsteat Assam yn it noardeasten fan Yndia. 

Yn 1908 waard Kaziranga oanwiisd as in reservaatbosk, dat letter in jachtreservaat waard. Echte beskerming folg yn 1950 en op 11 febrewaris 1974 waard it gebiet in nasjonaal park. Kaziranga waard yn 1985 troch UNESCO as wrâlderfgoed erkend fanwegen syn unike ekosysteem en de oanwêzigens fan bedrige bisten.  

It park is likernôch 430 km² grut, ynklusyf buffersônes 1.090 km². It leit oan 'e súdlike igge fan 'e Brahmaputra yn 'e distrikten Golaghat, Nagaon en Biswanath. It gebiet bestiet út in rivierflakte, mei lege, flakke gebieten, sompen, markes dy't ôfwiksele wurden met greiden en bosken en ûntstie troch ôfsettingen fan 'e Brahmaputra. Oerstreamingen en kontrolearre brannen foarmje it behâld fan 'e alluviale heechgerslannen, dy't likernôch twatredde fan it park beslagge. 

It park wurdt beheard troch de oerheid fan 'e dielsteat Assam yn gearwurking mei de nasjonale oerheid fan Yndia en is ferdield oer fiif seksjes, dy't wer ûnderferdield binne yn subseksjes mei eigen boskwachters. It tafersjoch fan boskwachters is tige wichtich by it tefoarrenkommen fan streuperij en ferneatiging fan natuer en hat bydroegen oan it behâld fan 'e Yndyske noashoarn (*Rhinoceros unicornis*).

## Floara en fauna
De fegetaasje fan Kaziranga bestiet út gerslân, savanne-eftich bosklân, tropyske leafbosken en grienbliuwend bosk. Op hegere grûn oerhearsket lang gers, by it wetter binne meast de koarte gerssoarten te finen. Ut resinte botanyske stúdzjes docht bliken dat de diversiteit folle grutter is as earder oannommen waard: in ynvintarisaasje kaam op bygelyks 70 ferskillende soarten orchideeën fan 36 ferskillende skaaien. Dêrnjonken groeie beammen lykas *Bombax ceiba*, *Dillenia indica*, *Careya arborea* en *Emblica officinalis*. 
 
De fauna fan it park is oer de hiele wrâld ferneamd. Der libje 35 oant 40 sûchdieren, wêrfan't 15 bedrige wurde. Yn it park libbet de grutste populaasje fan 'e Yndyske noashoarn. Fierder wurde der oare grutte sûchdieren oantroffen, lykas de Bingaalske tiger, Yndyske oaljefanten, wetterbuffels, sompeharten, bearen, loaihoarsen, wylde bargen en ferskillende soarten primaten.

It park is erkend as in IBA (Important Bird Area) en der binne hûnderten fûgelsoarten waarnommen, ynklusyf endemyske soarten.   

Troch de sompen en it wetterrike gebiet is de diversiteit fan reptilen en amfibyën tige ryk.

## Tangonklikheid
De meast gongbere tagong ta it park is oer de Central Range by Kohora. Minsken moatte in fergunning ha om it park yn te gean en by swiere reinfal yn 'e moessontiid kin it fanwegen de feiligens ferbean wurde om it park yn te gean.
Karrehûnewet

De **Karrehûnewet 1910** (Stb. 203) is in Nederlânske wet út 1911. De wet wie fan krêft oant 1 jannewaris 1963 doe't de Wet op de dierebeskerming yngie. Op 1 jannewaris 1962 lykwols gie it ferbod op it gebrûk fan karrehûnen yn. De lêste 26 bisten, wêrfan't 11 yn de gemeente Staphorst, waarden definityf útspand.

De Karrehûnewet regele it brûken fan hûnen by in hûnekarre. De wet makke ûnderskied tusken de hâlder en de begelieder fan in hûnekarre. De hâlder hie in fergunning nedich en dat waard registrearre yn it hûnekarregister. De hûn, it túch en de karre moasten alle jierren kard wurde.

Om sa'n fergunning te krijen (en te ferlingjen) moast oan allerhanne foarskriften foldien wurde.
* De hûnekarre moast in drinkbak en in planke om op te lizzen hawwe.
* Der wiene foarskriften as it giet om it meitsjen en de ôfmjittings fan it hûnetúch.
* De hûn moast op syn minst ien jier âld wêze en in minimale skofthichte hawwe fan 60 sm (oant 1 septimber 1914 wie dat 50 sm).
* Der mochten net mear as trije hûnen foar de karre.

Tsjintwurdich jildt yn Nederlân de Frijstelling slidehûnesport, wêryn't in frijstelling op it yn de Sûnens - en wolwêzenswet foar bisten regele wurdt. 

## Keppeling om utens
* "Laatste trekhonden worden op oudejaar uitgespannen"