open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stifting Krús- of Doumalien

De **Stifting Krús- of Doumalien**, yn Aldeboarn, hat as doelstelling om finansjele steun oan jonge minsken te jaan by it folgjen fan tariedend wittenskiplik of wittenskiplik ûnderwiis. 

It Krús- of Doumalien wie al ynsteld yn 1520 en is neamd nei Jancko Douwama (1483-1533) of syn heit. Lânbesit en it yn de rin fan de tiid opboude belizzings foarmje in fermogen fan de Stichting dy 't yn 1990 oprjochte is. It bestjoer kin de opbringsten brûke foar de doelstelling. Iuwen lyn koe mei it fermogen de hiele stúdzje (meast teology) betelle wurde. In studint moast sollisitearje en oan in soad easken foldwaan. Doe't stúdzjefinansiering foar elkenien beskikber kaam waarden de kritearia om in berop op it lien te dwaan oanpast. Bydrages waarden doe ferstrekt yn gefal fan langdoerige sykte en bysûndere útjeften dy't net troch de stúdzjefinansiering dekt waarden. Dêrneist moast de kandidaat (benefisiant neamd) bining mei Aldeboarn of dêromhinne hawwe of teminsten binnen de provinsje Fryslân.

In oanfraach kin yntsjinne wurde troch in brief dêr't de reden út blykt en moat in begrutting yntsjinne wurde. It bestjoer hat dan it rjocht om de finansjele draachkrêft fan de âlden of fersoargers  te toetsen.
Boarnsterhim State

De **Boarsterhim State** (earder**Gropstâl** of **Fryslânstate**) is in soarch-hotel yn in eardere pleats oan de Wjitteringswei yn Aldeboarn. De pleats is ferboud ta 15 apparteminten en fjouwer soarchhotelkeamers. 

De eardere hynstestâl is in aparte groepsromte mei koken wurden.
TCO

**TCO** (*Tennis Club Oldeboorn*) út Aldeboarn is oprjochte op 23 febrewaris 1976 en hat yn 2010 155 leden: 20 junioaren en 135 senioaren. Neist in bestjoer hat de feriening in tal kommisjes: in wedstriidkommisje, in kantinekommisje, in ûnderhâldskommisje en in jeugdkommisje. Sûnt foarjier 2006 hat de feriening in nije baan oan de Súdkant 2 yn Aldeboarn.
Damklup Untspanning

**Damklup Untspanning** út Aldeboarn is oprjochte yn septimber 1937 troch it trio Willem van Kalsbeek, Willem Kingma en Meine Veld. De klup spilet yn Doarpshûs 'De Jister' oan de Skoallereed.

Earst waard spile yn de âlde dependance fan it gemeentehûs oan de Weaze. Dit pân wie ferboud as doarpshûs en hiet 'Ons Huis'. Doe't it gebou by de útwreiding fan Aldeboarn ôfbrutsen waard ferhuze de klup yn it seizoen 1960 - 1961 nei in nij ûnderkommen mei deselde namme oan de Brittenburg. Op 3 novimber 1987 gie de klup nei it hjoeddeiske adres omdat de kristlike skoalle plat gie. Hichtepunt wie yn 1966 doe't it earste team kanmpioen waard yn de Earste Klasse en promovearje mocht nei de Haadklasse.
Mellum

**Mellum** is in ûnbewenne Dútsk eilân súdeastlik fan Wangereach. It is ien fan de Eastfryske eilannen en falt bestjoerlik ûnder it Kreis Wesermarsch. 

It eilân ûntstie ein 19e iuw by de wetterskieding yn de Waadsee tusken de mûningen fan de Jade en de Wezer, foar it skiereilân Bûtjadingen. Yn 1903 besloech it eilân tsien hektare. Sûnt dy tiid groeide it eilân fierder:
* 1913: 13 ha
* 1924: 23 ha
* 1932: 38 ha
* 2006: 75 ha
Dat Mellum sa hurd groeit hat te krijen mei sterke seestreamen dy't sân tsjin it eilân triuwe. 

Yn de Twadde Wrâldkriich stie der loftôfwargeskut op it eilân mei in ringdyk rûnom. De ringdyk omslacht fjouwer hektare. De ringdyk hat bunkeroerbliuwsels en in hûs foar de natoerbeskerming.

It eilân bestiet út kwelderlân en dunen, binnen de lytse ringdyk waakse noch wat beammen. Op it eilân briede goed tritich fûgelsoarten (2010). Dêrneist binne de seehûn en de boskmûs fêste bewenners fan it eilân.

## Keppeling om utens

*Webside fan de ''Mellumrat'' (Mellumried), feriening foar natoerbeskerming en ûndersyk ta beskerming fan it eilân
Jean Nicot

**Jean Nicot** (Nîmes, 1530 – Parys, 4 maaie 1604) wie in Frânsk diplomaat en gelearde.
Hy is de ûntdekker fan de 'genêzende krêft' fan de tabaksplant, de saneamde nikotine.

## Skiednis
Jean Nicot waard berne yn Nîmes, yn Súd-Frankryk, en waard Frânsk ambassadeur yn Lissabon, Portugal fan 1559 oant 1561. Hy wie 29 jier doe't er yn 1559 nei Portugal stjoerd waard om te ûnderhanneljen oer it houlik fan de seis jier âlde prinsesse Margereta fan Falois mei kening Sebastiaan fan Portegal dy't sels mar fiif jier âld wie.

Op de werom reis naam er tabaksplanten mei út Portegal dy't doe krekt ûntdutsen wienen yn Noard-Amerika. Nicot beskreau de medyske eigenskippen fan de plant en stjoerde it as in medisyn, yn de foarm fan snúftabak, nei it Frânske hof om de keninginne-mem, Catherine de Medici, fan har pineholle ôf te helpen; hja waard fuortendaliks in grut leafhawwer(1559). Mear en mear Parisenaren begûnnen doe tabak te brûken, it waard in moade-artikel, en Nicot waard ferneamd.

Yn 't earstoan waard de tabaksplant Nicotina neamd nei Nicot, mar letter ferwiisde nikotine nei mar ien stof út de plant.

Jean Nicot wie fierders wie de gearstaller fan ien fan de earste Frânske wurdboeken, de *Thresor de la langue françoyse tant ancienne que moderne* (publisearre yn 1606).
Julie Manet

**Julie Manet** (Parys, 14 novimber 1878 - 14 july 1966) wie in Frânsk model, skilderesse en keunstsamleresse.

Julie Manet wie it iennichst bern fan keunstner Berthe Morisot en Eugene Manet, de jongere broer fan skilder Édouard Manet. Julie hat in soad posearre foar har mem en oare ympresjonistyske skilders.

Julie har deiboek is útjûn ûnder de titel *"Grutbrocht wurde mei de ympresjonisten"* en jout ynsjoch yn it libben fan ferneamde Frânske skilders as Pierre-Auguste Renoir, Edgar Degas, Claude Monet, en Sisley, mar ek de Dreyfus Affêre en de steatsbesite fan Tsaar Nikolaas II yn 1896. 

Yn maaie 1900 boaske Julie oan Ernest Rouart, keunstner en pakesizzer fan de skilder Henri Rouart. It wie in dûbelde brulloft, want Julie har nicht Jeannie Gobillard troude tagelyk mei Paul Valéry.

## Julie Manet as model

Image:Pierre Auguste Renoir - Portrait Berthe Morisot and daughter Julie.jpg|*Portret fan Berthe Morisot en dochter Julie Manet, trich [[Renoir]]*
Image:Berthe Morisot - Girl with Greyhound - 1893.jpg| *Julie Manet en har greyhound Laertes, troch Berthe Morisot*
Image:Edouard Manet - Julie Manet sitting on a watering-can.jpg|*Julie Manet sittend op in gyter, fan Manet*
Image:Pierre Auguste Renoir - Portrait de Julie Manet.jpg|*Portret fan Julie Manet, troch Renoir*
Sporthal

In **sporthal** is in gehiel foar gymnastyk en sporten ynrjochte hal mei douches, tribune ensfh. 

Fryslân wie der nochal let mei. Der wienen ein 1973 17 sporthallen yn Fryslân, de earste en de lêste yn Wolvegea (1966 en 1974 ); fierders yn Snits (2, 1967 en 1972); Dokkum (1968); It Hearrenfean (1969); Ljouwert (2, 1969 en 1971); Harns ( 1970 ), Easterwâlde (1970); Warkum ( 1972 ); Surhústerfean ( 1973 ); Sint Anne (1973); Frjentsjer ( 1973 ); De Gordyk (1973) en Easterein (1977). Mei troch de tanimmende wurkleazens waarden der yn 1974-1975 yn ACW-ferbân in tal byboud.
Frysk Kowestamboek

It **Frysk Kowestamboek** (**FRS**, *Friesch Rundvee Stamboek*) is in ynstelling dy't yn 1879 oprjochte waard om de kowefokkerij te befoarderjen en yn it bysûnder it Fryske koweras. 

It oantal leden wie yn it topjier 1963 7300; dêrnei rûn it ledetal troch de skaalfergrutting yn de lânbou werom. Begjin 1975 wiene it 3600 (itselde as yn 1944). It oantal registrearre stiks fee wie per 1 novimber 1974 rom 174.000 (it dûbele fan 1947).

Yn it earstoan waard in soad omtinken jûn oan molkeproduksje, de syktebestriding (t.b.c. en abortus) en oan eksterieurmaten fan de kij, nei 1950 waard it ek aktyf yn ûnder oare it ûndersyk nei de fererving fan bollen (publikaasje fan produksjegemiddelden fan dochtergroepen fan bollen, wêrút yn 1956 in mem-dochterfergeliking folge), mei fan belang troch it wichtige plak dat bollen troch de keunstmjittige ynseminaasje yn de fokkerij ynnimme; fierders wie it FRS aktyf yn it bloedgroepeûnsdersyk, it ûndersyk nei it aaiwytgehalte yn de molke, de melkberheid (fanwegen de ynfiering fan de melkmasine) en by de krusingsproeven mei Amerikaansk-Kanadeesk fee. It helpboek is sluten per 1 april 1975.

Tegearre mei it Bûn fan K.Y.-ferienings joech it FRS it moanneblêd "De Friese Veefokkerij" út, stelde it in Foktechnyske Kommisje yn en rjochte de Stichting Spermasintrum op. Yn de mande mei it Bûn fan K.Y.-ferienings en de Molkkontrôle fersoarge it de administraasje fan it Fryske rundfee. Troch de gearwurking mei it Provinsjaal Administratyf Sintrum waard in folsleine meganisaasje hjirfan mooglik.
Mei it Nederlands Rundvee Stamboek bestie in ferhâlding fan erkenning fan beide kanten. Ungefear 50% fan it Fryske fee is folbloed.

Fia it FRS waarden yn 1950-1952 efterinoar 2876, 4201 en 2410 stiks fee eksportearre; yn 1961 en 1962 respektivelik 5934 en 4319, yn 1973 en 1974 resp. 6620 en 1524.

Ynspekteurs wienen ûnder oare M. Offringa, J.J. van der Weide. H.A. Broersma en B.J. Bootsma.
Olympyske Simmerspullen

De **Olympyske Simmerspullen** of de **Spullen fan de Olympiade** is in ynternasjonaal sportevenemint dat alle fjouwer jierren organisearre wurdt troch it Ynternasjonaal Olympysk Kommittee. In Olympyske oerwinning wurdt wrâldwiid sjoen as de meast prestiizjeuze oerwinning yn in sport. Medaljes wurde útrikt yn elk ûnderdiel, mei in gouden medalje foar it earste plak, sulver foar de twadde en brûns foar de tredde, in tradysje dy't begûn yn 1904.
Willem Jan Schuttevaer

**Willem Jan Schuttevaer** (Swol, 17 jannewaris 1798 - Bloemendaal, 11 augustus 1881) is de oprjochter fan de Keninklike Skippersferiening Schuttevaer. Hy wie skipper en hanneler fan berop.

Schuttevaer fersette him tsjin hege tolheffing. De *NV Maatschappij ter verbetering van den handelsweg over het Zwolsche Diep* twong de skippers mei te beteljen oan it útdjipjen en fersmeljen fan de farwegen foar lânwinning en fan skippen mei mear djipgong. Schuttevaer en de ferfeanter en advokaat Lucas Oldenhuis Gratama fertsjintwurdigen de belangen fan de turfskippers (mei platboaiems) dy't meibetelje moasten oan dingen dy't allinnich foardielen foar harren konkurrinten hienen.

De striid tsjin de tolheffing op it Swolske Djip duorre 17 jier. Minister Thorbecke joech de turfskippers gelyk, dat wie earst yn 1862. Dêrnei waard it aksjekommitee op 17 jannewaris 1863 omset yn de skippersferiening Schuttevaer.

Willem Jan Schuttevaer leit te hôf op it Algemiene Begraafplak Meppelerstraatweg yn Swol. yn 2007 is it grêf troch boargemaster en wethâlders erkend as 'kultuer-histoarysk fan wearde'. Yn Swol is in strjitte nei him neamd: *Schuttevaerkade*. De Schuttevaerkade 66 hat in gevelstien mei syn namme.


Image:Schuttevar Graf Begraafplaats Meppelerstraatweg.JPG|Grêf fan Willem Jan Schuttevaer
Image:Willem Jan Schuttevaer Graf Anker.JPG|Detail fan it grêf
Kuorbalferiening Stânfries

**Kuorbalferiening Stânfries** is de kuorbalklup fan Reduzum. Ek de follybal-, tennis- en gymnastykferiening fan it doarp hjitte Stânfries.

De feriening is oprjochte op 2 juny 1947 en hie yn 1975 105 leden. Yn maart 1956 ferskynde foar it earst it klupblêd 'Linepraat'. It wie in toanoanjaande feriening yn Fryslân en spile mikrokuorbal en fjildkuorbal yn de oergongsklasse. Yn de jierren 1964/1965, 1967/1968 en 1969/1970 haadklasse fjildkuorbal en yn 1968/1969 haadklasse mikro. Hessel Kuiper wie in opfallende spiler dy't ek yn de seleksje fan it nasjonaal team siet. Begjin 80’er jierren sakket Stânfries werom nei de twadde klas KNKV. 

Yn 1990/1991 promovearre Stânfries yn de seal en yn 1993/1994 op it fjild wer nei de oergongsklasse
Mei ûnder oare in mearkamp en een musical waard yn 1997 it 50-jierrich jublileum fierd. Yn 2004 kaam der gearwurking mei Kuorbalferiening Marfûgels. Doel wie om yn Mid-Fryslân topkuorbal te spyljen. Yn 2005 promovearre Stânfries yn de seal nei de haadklasse.
Geesje Kwak

**Geesje Kwak** (Saandam, 17 april 1877-1899) wie in model foar de skilder George Breitner

Kwak waard berne op de Westzijde 534 te Saandam. Se waard hoedeferkeapster en ferhuze yn de maitiid fan 1893 op 16-jierrige leeftyd mei har suster Anna nei Amsterdam. De beide susters krigen dêr kunde oan de keunstskilder Breitner. Dy wie krekt better fan in eachynfeksje, en hie in atelier oan de Lauriergrêft 8. Breitner hie yn 1892 yn De Haach in útstalling fan Japanske printkeunst sjoen, en hie dêrnei ferskate Japanske kimono's en in pear keamerskermen oanskaft. Yn dizze entoeraazje liet er de susters yn 1893 posearje.

Geesje waard al rillegau syn wichtichste model. Breitner makke foto's en sketsen fan har wylst sy yn syn atelier omrûn. Dat smiet in rige skilderijen fan Geesje yn kimono op, dêr't *Famke yn reade kimono* it bekendst fan wurden is. Yn it oeuvre fan Breitner hat dizze searje in apart plak, en yn 't earstoan kaam him dat op krityk te stean.

Yn 1895 emigrearre Geesje mei ien fan har susters nei Súd-Afrika. Dêr stoar hja yn 1899, mar 22 jier âld, oan tuberkuloaze.

Op 28 oktober 2003 waard *Famke yn reade kimono* feild by Christie's. De Maastrichtske keunsthanneler Robert Noortman telde der 582.450 euro foar del.
Melissa Sneekes

**Melissa Sneekes** (De Haach, 1983) is in Nederlânsk fotomodel en winneresse fan de Miss Nederlân ferkiezing 2007

Melissa Sneekes waard as winner fan *Miss Nederland* yn 2007 ôffurdige fan Nederlân nei de Miss World ferkiezing yn Sjina. Melissa Sneekes is de dochter fan de eardere proffuotballer Richard Sneekes.

Yn 2013 die se mei oan de *blind auditions* fan seizoen 4 fan *[[The voice of Holland]]*.
Floreenkohier

In **floreenkohier** is in boek dêr't de administraasje fan in beskate grûnbelesting, troch Saksyske hartoggen yn 1511 ynsteld foar Fryslân, yn byhâlden waard. De rekkenienheid foar dizze belesting wie de floreen.

Foar 1700 waarden floreenkohieren ûngelikens en ûngeregeld opmakke. Fan dat tiidrek is hast neat bewarre bleaun. Yn 1700 binne fan alle stêden en gritenijen, fanwege de Steaten fan Fryslân, floreenkohieren opmakke. In 1708 barde dat nochris en dêrnei om de tsien jier oant 1858 ta, útsein yn 1808 en 1848, doe waarden se yn 1850 by de tiid brocht. 

Yn 1806 kaam der yn it plak fan de floreenbelesting ien foar Fryslân nije belesting op ûnreplik guod, de ferponding. Dizze grûnbelesting trof yn haadsaak de grûnbesitters. Dy hiene altyd de lêsten dy 't oan it grûnbesit ferbûn wiene troch har hierders opbringe litten. Se moasten no sels in fjirde part fan harren ynkomsten betelje.  Foar de definitive grûnslach foar de ferponding moast in nije kadastrale registraasje opset wurde, dy't yn 1832 klear wie. Dêrtroch ferlearen de floreenkohieren op 't lêst harren oarspronklike funksje. Omdat se noch yn gebrûk bleaune foar de omslach fan dyklêsten en gritenijlêsten en omslaggen foar it ûnderhâld fan tsjerken, pastoryen en skoallen, waard nei de Frânske tiid de tsienjierrige feroaring op 'e nij oanrikkemandearre. Nei 't yn 1864 de dyksflorenen ôfskaft wiene, wiene de floreenkohieren net mear nedich.

Yn de measte stêden binne de floreenkohieren fan 1708 oant 1788 bondele mei de stimkohieren.

### Undersyksbelang
Floreenkohieren binne fan wearde foar skiedkundigen en sneupers. De administraasjenûmers fan de belêste perselen grûn bleaune troch de tiid itselde. Sa is no noch nei te gean wa't de eigners wienen en ta hokker pleats it lân hearde. Hoe ferdield at in oarspronklike pleats ek rekke wie, in perseel hold itselde nûmer. Dy wearde wurdt noch grutter at yn de lêst opmakke floreenkohieren (1850 en 1858) ek de kadastrale nûmers opnaam wurden. Sa kin de oarspronklike sitewaasje fan in pleats fan 1700, somtiden oant 1640 en 1511 (*[[Register van de Aanbreng]]*), rekonstruearre wurde.
Kadastrale oantsjutting

De **kadastrale oantsjutting** is it skaaimerk fan in kadastraal perseel.

It bestiet út de namme fan de kadastrale gemeente, de seksje en in nûmer.

*Nimwegen C 1553:
*:gemeente = Nimwegen
*:seksje = C
*:perseelsnûmer = 1553

Dizze kombinaasje is unyk, dat wol sizze dat er mar ien kear brûkt wurdt. In ferfallen perseel is sa altyd werom te finen en de âlde sitewaasje te rekonstrearjen. It Kadaster hâldt nammentlik foar in nij perseel by út hokker eardere perselen yn it nije ûntstien is en for de ferfallen perselen yn hokker nij perseel sy opgien binne.
Willem Johannes Koopmans

**Willem Johannes Koopmans** (Akkrum, 22 febrewaris 1869 - dêre, 6 april 1953) wie slachter, foardrachtskeunstner en folksdichter.

Hy skreau:
* *Oan 'e âlde Trijegreppel* (1938)
* *For de brilloft* (1939)

## Publikaasje
* *Frikkedillen, Libben en wurk fan Akkumer doarpsdichter Willem Johannes Koopmans*. Stifting Akkrum Ald en Nij, Akkrum. (2007) (Yn dit boek is in nije kar út it wurk fan W.J. Koopmans byinoar brocht).
Hippolytus fan Rome

**Hippolytus fan Rome** (Aazje, ± 170 - Sardynje, ± 235) wie sûnt 217 de earste tsjinpaus (Under de namme *Hippolytus*) en de ienige tsjinpaus dy't as hillige fereard wurdt.

## Biografy

Hippolytus wie sûnt 192 priester te Rome. Neffens Fotius I fan Konstantinopel wie er in learling fan Irenaeus. Hy wurdt yn it Westen as ien fan de wichtichste tsjerkeleararen fan syn tiid beskôge. Hy fersette him iepenlik tsjin de pausen fan syn tiid; op inoar folgjend wienen dat op Sefyrinus, Kalikstus I en Pontianus. Syn krityk gou benammen foar de hillige trije-ienheid. As Kalikstus yn 217 "seksuele sonden" bestraffe litte wol mei in boete lit Hippolytus him troch syn neifolgers ta tsjinpaus útroppe. Neffens him koe sa'n straf net omdat ûntucht in deasûnde wie. Dat protest wie de oanset ta it saneamde skisma fan Hippolytus.
Om it jier 235 hinne waard Hippolytus tegearre mei de nije paus Pontianus yn it ramt fan de kristenferfolging troch de Romeinske keizer Maksiminus Traks nei Sardynje ferband. De twa waarden dêr freonen en fermoedsoenen harren. Beide stoaren dêre, faaks troch de ûnminsklike tastannen yn de Sardynske minen.
Oaren wolle hawwe, dat Hippolytus legeroerste west hat ûnder keizer Fespasianus, dy't in fûl kristenferfolger wie. Doe't de keizer fernaam dat ek Hippolytus ta de 'sekte' hearde, liet er syn lichem troch wylde hynders ferskuorre.
Al yn 236 waarden beide pausen as hillige martelders nei Rome oerbrocht en byset yn de katakombe fan Kalikstus.

## Wurk
Hippolytus hat in soad skreaun. Hy skreau ûnder oaren kommintaren op it bibelboek Daniël en de Iepenbiering fan Jehannes, it dogmatyske wurk *De Antichristo* en bestried de gnostisy yn syn *Syntagma*. In grut part fan syn wurk is earst ein 19e iuw ûntdekt en allinne yn in Ald-Slavyske oersetting bekend.

## Nammedei
Hippolytus syn nammedei is 13 augustus. Hy is de patroanhillige fan de Delft en fan de Eastenrykske stêden: Sankt Pölten en Zell am See.

## Keppeling om utens
* Wiidweidige biografy mei boarnen
Martler

In **martler**, **martelder** of **marteler** (Gryksk: *martys* - tsjûge, *martyrion* - tsjûgenis) is immen dy't te lijen hat fan of stjert foar syn of har leauwe, faak ferlear men it libben troch tramtearring.

De term wurdt ek wel oerdrachtlik brûkt foar minsken dy't foar in beskate saak stjerre. De de dea fan in martler of de ûnderstelde betsjutting dêrfan wurdt *martlerskip* neamd.

## Kristendom
In hiele soad kristenen stoaren de marteldea benammen yn de earste trije iuwen doe't hja bytiden fûlenich ferfolge waarden; ûnder de Romeinen waarden hja foar de liuwen smiten of waarden krúsige. Yn de Katolike Tsjerke waarden hja dêrom hillich ferklearre. 

De earste kristlike martler wie Stefanus. Yn it Nije Testamint komt de term net foar, hoewol't de dea fan Stefanus troch stienniging as martyrium der al wol beskreaun stiet. 

De tsjerkeskiednis ken ferskate martlers. Ignatius fan Antiochje waard yn Rome dea-tramtearre. Polykarpus fan Smyrna stoar yn Smyrna de marteldea. Yn Noard-Afrika wienen dat ûnder oaren Cyprianus, Perpetua en Felisitas. De ferslaggen fan harren dea binne samle yn de saneamde martlersboeken.

Ek yn de 20e iuw hawwe der noch in protte kristlike martelders west. Sa as de slachtoffers yn it kommunistyske Sjina en Ruslân en ek yn de 21e iuw wurde der yn Noard-Korea kristenen ferfolge en deadien út reden fan harren leauwe.

### Martelders yn Nederlân
Yn it Nederlânsk taalgebiet binne sokke tsjûgenissen samle troch Adriaan fan Haemstede (Adrianus Haemstedius) dy't yn 1559 in grutte samling útjoech ûnder de titel *Historie der martelaren die om de getuigenis der evangelische wierheid hun bloed hebben gestort*. Nei syn ferstjerren is it boek hieltyd oanfold sadat de lêste edysje fan 1747 in oersjoch jout fan martlers fan de iere tsjerke oant likernôch 1650. Bekende Nederlânske foarbylden fan kristlike martelders, dy't troch de Roomsk-katolike tsjerke yn de hilligenkalender opnaam binne: de Martlers fan Gorkum en - yn mear romme sin - de karmelitesse Edith Stein, in bekearlinge út it joadendom.

Ek de dopersken hawwe tal fan martelders kend.

## Metafoarysk
Letter, fral nei de Ferljochting, wurdt de term martelder ek yn net-religieus ferbân brûkt.

Walpole Brûkt yn "Memoirs of the Reign of George II" yn 1757 it begryp martler net langer yn allinne religieuze kontekst, mar ek foar slachtoffers fan in net "ferljochte" oerheid. 
De fan de tsjerke en oerheid ferfolge astronomen sa as Galileo Galilei en Keppler wienen yn de eagen fan de Ferljochting martlers foar de frijheid fan de wittenskip.

Yn de 19e en 20e iuw koenen minsken beskôge wurde as "martler fan in goede saak" at hja harren opofferen foar sosjale of politike rjochtfeardigens.

Sa sjogge in soad minsken Martin Luther King as martelder foar boargerrjochten (dêr't King lykwols fanút krstlike oertsjûging foar opkaam), oaren beskôgje Che Guevara as martelder foar it sosjalisme en Theo van Gogh as martelder foar de frijheid fan mieningsutering.
Ons Schellingerland

**Stichting Ons Schellingerland** (**SOS**) is in Skylger feriening dy 't yn 1962 oprjochte waard om "te besykjen de skientme en it eigene fan Skylge te behâlden en yn gefallen dy't har dêrta liene, mei te wurkjen oan oanpaste en ferantwurde nije foarmjouwing, alles yn de meast útwreide sin fan it wurd". 

Ien en oar wol S.O.S. (wenstige ôfkoarting) ûnder mear berikke troch it befoarderjen fan de stúdzje fan de kultuer en de skiednis fan Skylge. It oantal donateurs wie yn 1974 sawat 650, mar it meastepart wennet net op Skylge. Sûnt 1964 hat SOS in eigen meidielingenblêd, De Miedbringer, dat fjouwer kear jiers ferskynt. Se joech, al dan net mei oaren twa boekjes oer Skylge earder, in lietebondetsje *Skylge Sjongt* en in boekje oer de skiednis fan in Striper tsjerkhôf út, en soarge foar it werstel fan de sjou (tiidbal) yn Hoarn. SOS beheart it Drinkelingenfûns (foar ûnbekende oanspielde drinkelingen) en hie plannen foar in monumint foar de omkomde loadsen en rêders fan drinkelingen. Oangeande bestimmingsplannen, auto-oerlêst, oantaasting miljeu en gasboarrings liet SOS faak har stim hearre.
Rindert Straatsma

**Rindert Straatsma** (Hijum, 10 jannewaris 1937 - Ljouwert, 27 jannewaris 2006) wie frisiast, direkteur fan it provinsjaal Buro foar Taalbefoardering sûnt oktober 1966 (-1975) en aktyf D66 en FNP-lid. Wie troud mei Klaaske Westerhof. 

Die in stúdzje yn Amsterdam (PSF-a) en agrarysk-sosjaal foarljochter fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Foarsitter Ried fan de Fryske Beweging 1965-1971. Yn dizze tiid kaam de Beweging dwaande mei Frysk yn it ûnderwiis en de gemeenterieden. Yn 1975 waard er direkteur fan de Afûk en die dat oant 1990. Straatsma, dy't ek jierren de Fryske aktualiteit bekommentariearre, hat yn it wykblêd Frysk en Frij en foar de Ljouwerter Krante geregeld gastartikels skreaun.

## Ferskaat
Sûnt it houlik fan Klaske en Rindert Straatsma (1968) heart it ûnderwerp 'Fryske akten' by it maatskiplik
debat oer it brûken fan Frysk troch de oerheid. Doe't hja wegeren om de Nederlânsktalige trou-akte te tekenjen ûntstie der frijwat opskuor. (Yn 1997 waard it earst mooglik om in Fryske trou-akte (dûbeltalich) te krijen.)
Freonen fan Sleat

**Stichting Freonen fan Sleat** waard yn 1970 oprjochte "om de stêd te behâlden en safolle mooglik werom te bringen yn de oarspronklike steat wat arsjitektuer, landscaping en it stêdeboukundich aspekt oanbelangjend oanbelanget, sûnder dêrby gewelt oan te dwaan oan nije opfettings oer leefberheid en wenmiljeu". 

Se wol yn it belang fan it eigen karakter fan de stêd en har befolking aktyf wêze en dat doel ûnder mear berikke troch restauraasje, it steunen fan de oerheid en helpe om safolle mooglik ûnreplik guod yn Sleat te ferwerven ta befoardering fan restauraasje en gebrûk. De Stichting joech advizen oan partikulieren en hat yn 1974 lâns It Djip 18 antike lantearnen opsteld, kocht yn it destiidske East-Dútslân.
Erik-Jan Zürcher

**Erik-Jan Zürcher** (Leien, 15 maart 1953) is in Nederlânske heechlearaar Turkske talen en kultueren oan de Universiteit Leien.

Hy studearre Arabysk, Turksk en Nij-Perzysk en hat dêrnei Turksk en Nij-Perzysk dosearre oan de destiidske Katolike Universiteit Nymwegen. Yn 1984 promovearre hy op syn proefskrift *The Unionist Factor. The Role of the Committee of Union and Progress in the Turkish National Movement (1905-1926)*.

Hy skreau it standertwurk *Turkey. A Modern History* dat troch himsels yn it Nederlânsk oersetten is as *Een geschiedenis van het moderne Turkije*) en ek yn it Turksk (*Modernleşen Türkiye'nin Tarihi*).

Yn juny 2005 krige Zürcher út hannen fan de Turkse ambassadeur Tacan Ildem de Medal of High Distinction, in hege Turkske ûnderskieding. Hy krige dy as blyk fan wurdearring foar syn wittenskiplike publikaasjes oer de Turskske skiednis. 

Zürcher wie fan 1 april 2008 oant 2012 direkteur fan it Ynternasjonaal Ynstitút foar Sosjale Skiednis (IISG) yn Amsterdam.

Hy is de soan fan Erik Zürcher, âld-heechlearaar yn de skiednis fan East-Aazje oan de Ryksuniversiteit Leien. 

## Bibliografy
* (2004), Zürcher, Erik Jan en Heleen van der Linden, *De Europese Unie, Turkĳe en de islam. Zoeken naar de breuklĳn*, Amsterdam (Amsterdam University Press), ISBN 90-5356-692-9, Wetenschappelĳke Raad voor het Regeringsbeleid, Rapporten aan de regering, 69.    
: Befettet ek: *Zoeken naar de breuklĳn. Een verkenning naar de rol van de Turkse islam in de toetreding van Turkĳe tot de Europese Unie in het licht van de "Botsing der Beschavingen"*.
* (1999), *Arming the State. Military Conscription in the Middle East and Central Asia*, Londen (I.B. Tauris), ISBN 1-86064-404-X
* (1998), *Opkomst en ondergang van het "moderne" Turkĳe*, Leien (Undersyksskoalle CNWS), ISBN 90-73782-99-6. 
: Ynaugurele rede Ryksuniversiteit te Leien.
* (1993), *Turkey. A Modern History, London*, Londen (I.B. Tauris), ISBN 1-86064-958-0, (werprintinge 2004).
: yn it Nederlânsk ferskynd as *Een geschiedenis van het moderne Turkije*, Nymwegen (SUN útjouwerij) 1995, ISBN 90-6168-438-2, (werprintinge 2006).
* (1991), *Political Opposition in the Early Turkish Republic. The Progressive Republican Party (1924-1925)*, Leien (Brill), ISBN 90-04-09341-9.
* (1984), *The Unionist Factor. The Role of the Committee of Union and Progress in the Turkish National Movement (1905-1926)*, Leien (Brill), ISBN 90-04-07262-4.
: Proefskrift Leien.
Streekskoalle

In **streekskoalle** wie in foarm fan beropstariedend ûnderwiis, it saneamde learlingwêzen foar de heule provinsje. De earste waard oprjochte yn Ljouwert (1973). Hjerst 1974 wienen der sa'n 1250 learlingen wêrfan 30% 16-jierrigen. De learlingen boppe de 15 jier folgen ien dei yn de wike (± 850 learlingen âlder as 16 juer frijwillich) de lessen. It lesprogramma besloech ien oere gynastyk, 2 maatskippijbegelieding, 6 op it fak rjochte lessen. 90 % fan de learlingen hie in lbû-oplieding.
Struktuerplan foar de Fryske Lânbou

It **Struktuerplan foar de Fryske Lânbou** is in plan dat globaal de ferwachte en winske romtlike ûntwikkelingen werjout. It Struktuerplan foar de Fryske Lânbou waard yn septimber 1970 útbrocht troch de Fryske lânbou-organisaasjes en oanbean oan Deputearre Steaten, it Nederlânske regear en de EEG-kommisje yn Brussel.

Yn it ramt fan dat plan kaam der in gewestlike struktuerkommisje; de Feanplolder fan Ychten waard oanwiisd as proefgebiet. Fan de eigentlike foarstelllen kaam úteinlik net folle op de hispel, wol spile it "Griene Boekje" in grutte rol by it op gong bringen fan de diskusje oer moderne ûntwikkelingen yn de Fryske lânbou.
Burchardifloed

De **Burchardifloed**, ek wol **Twadde Grutte Mandrenke** neamd, wie in stoarmfloed by de westkust fan Sleeswyk-Holstein del, yn de nacht fan 11-12 oktober 1634, wêrby't in soad diken trochbrutsen en tusken de 8.000 oant 15.000 minsken fersûpten.

De stoarmfloed rekke de Waadseekust tusken Ribe en Brunsbüttel.
Fral Strân, doe in grut Waadeilân foar de kust fan Noard-Fryslân, waard swier troffen. It eilân waard ferskuord en sa'n 6.000 ynwenners kamen om. Strân rekke ferdield yn de eilantsjes Noardstrân, Pellworm en Nordstrandischmoor, dy't nei de stoarmfloed fan Nederlânske kolonisten befolke waarden. Ek de eilantsjes (halligen) Nieland en Nübbel ferdwûnen. Op it eilân Eiderstedt ferlearen sa'n 2.000 minsken it libben. 

De Nederlânse wetterboukundige Jan Adriaanssoan Leeghwater wie tsjûge fan de oerstreaming. Leeghwater wie doe yn Dagebüll (ûnder Hüsem) dêr't er wurke oan de ôfsluting fan it Bottschlotter Tief. Hy makke in ferslach fan wat er sjoen hie yn it *Haarlemmermeer-boek* (1641).

De Burchardifloed kaam hast trije iuwen nei de Sint-Marsellusfloed, ek wol Earste Grutte Mandrenke neamd, in stoarmfloed dy't yn 1362 de kusten fan Nederlân en Noard-Dútslân teheistere. Yn 1651 soe de Waadkust fan de Sint-Pitersfloed te lijen krije.

## Sjoch ek
* de earste Sint-Marsellusfloed (1219) 
* de twadde Sint-Marsellusfloed (1362) 

## Keppeling om utens
* It omstannersferslach fan Leeghwater
Pampus

It **Pampus** is in mei fyn slib ferûndjippe slinke yn de Nederlânske provinsje Noard-Hollân. De slinke leit foar de mûning fan it IJ yn de eardere Sudersee eastlik fan Amsterdam en benoarden Muiden. Teffens is Pampus in keunstmjittich eilân en fort, dat part wie fan de Stelling fan Amsterdam. 

## De namme
De namme Pampus tsjut op in wurd dat yn it hjoeddeiske Nederlânsk net mear foarkomt, mar dat 'tsjûke brij' betsjut (fergelykje it Dútske: *Pampe*), wat slacht op de sloppe gearstalling fan de boaiem. 

## Skiednis
Yn de tiid fan de F.E.K., koenen swierbeladen skippen, út bygelyks Nederlânsk-Ynje, somtiden net troch de ûndjippe Pampus en oare minder djip stekkende skippen moasten dan wachtsje. Om sa'n skip troch it soal te krijen waard it by floed lutsen troch minsken en of bisten en ek wol mei skipskamelen.

## Doel fan het fort
Nei de Frânsk-Dútske Oarloch fan 1870 wie de Nederlânske oerheid benaud foar in oanfal op Amsterdam. Dêrom waard in festingring om Amsterdam hinne boud, de Stelling fan Amsterdam. Part fan dy stelling wie it forteilân Pampus, oanlein yn in ûndjip part fan it Muidersân en neamd nei it oanswettende Pampus. It fort stiet op 4000 heipeallen fan 11 meter lang. Rûnom Pampus waard krekt ûnder wetter in ring fan basaltblokken oanlein dêr't boaten op fêstrinne koenen.

It fort wie klear yn 1895, mar hat nea yn in kriich brûkt west en waard sletten yn 1933, ien jier nei it iepenjen fan de Ofslútdyk.

## Twadde Wrâldkriich
Yn de Hûngerwinter (de winter fan 1944-1945) frear it bytiden hurd, sadat it eilân oer it iis te berikken wie.  Yn 1944 hellen de Amsterdammers it hout út it fort om de kachel oan te meitsjen. It metaal wie doe al fuorthelle foar de Dútske oarlochsyndustry. 

It Fort Pampus heart ta de gemeente Goaiske Marren en is te besjen. Frijwilligers ûnderhâlde de gebouwen.


Ofbyld:Fort Pampus een kachel.JPG|*Orzjinele kachel út it fort*
Ofbyld:Fort Pampus Sleutelgang.JPG|*De 'Sleutelgang' fan it bûtenfort*
Ofbyld:Fort Pampus het huis van de fortwachter.JPG|*It hûs fan de fortwachter*
Ofbyld:Fort Pampus WC in de binnenring.JPG|*Húske yn it binnenfort*
Ofbyld:Fort_Pampus_ingang_tot_buitenring_fort.JPG|*Yngong fan it fort*
Ofbyld:Pampus-haven.jpg| *It haventsje fan Pampus*
Ofbyld:Pampus haven.png|*Kano's yn de haven fan Pampus*
Ofbyld:Pampus-aanzicht.jpg|*Pampus yn de fierte*


## Literatuer
* , *De natuurlijke naamsverklaring van Pampus*, Moanneblêd Amstelodamum 81 (1994).

## Keppelings om utens
*www.pampus.nl
*Fort oan it Pampus
*Fort Pampus op amsterdam.nl
Martinytoer

De **Martinytoer** yn de stêd Grins is mei 97 m hichte de twadheechste toer fan Nederlân nei de Domtoer yn Utert. By de toer oan de *Grote Markt* heart ek noch de Martinytsjerke. De Stadjers neame de toer *d' Olle Grieze*. 

## Skiednis
De hjoeddeiske toer is yn de jierren 1469-1482 boud. Dêrfoar ha der op itselde plak twa oare tuorren stien. De earste toer wie 30 meter heech en waard yn de 13e iuw boud. Troch ynslach fan it wjerljocht yn 1408 rekke de toer slim skansearre en der moast in nije toer boud wurde. Dy wie yn 1464 klear en wie sa likernôch 45 meter heech. Yn 1468 waard dy ek troch it wjerljocht ferneatige. Yn 1822 krige de toer beskerming troch in ôflieder tsjin wjerljocht. Neist ynfloeden fan de natoer rekke de toer ek skansearre troch minsklike ynfloeden. Yn de Tachtichjierrige Kriich baarnde it houten boppestik fan de toer ôf. Fan de befrijing fan Grins hat de toer inkeld wat kûgels te fernearen hân.

## De liedklokken
De Martinytoer hat tolve klokken, alinne de Domtoer yn Utert hat mear.

Trije grutte klokken binne yn 1577 en 1578 getten troch Hindrik fan Trier. De grutste, fan 7850 kilo en in diameter fan 2,23 meter, wurdt de *[[Jezus (tradisjoneel-kristlik|Salvator]]* neamd, Latyn foar 'Ferlosser'. De oare twa, de grutte en de lytse Borgerklok ('boargerklok'), wage efterelkoar 4200 en 3400 kilo.

De klokken hawwe iuwenlang oarloch en frede, leed en wille oankundige. Nei in malaria-epidemy yn 1826 (Grinzer sykte) waard it deistich kloklieden ôfskaft. Sûnt 1982 liedt it *Groninger Klokkenluidersgilde* alle sneinen en op spesjale dagen de klokken mei de hân.

Yn 1994 waard in nije klok ynstallearre, de *Kromstaart*, ferneamd nei in sulveren munt dy't yn Grins brûkt waard fan de 14e oant de 18e iuw. De op ien nei grutste klok waacht 5550 kilo en hat in trochsnee fan sa'n twa meter. De klok hat it neifolgjende rym:
:*Kromstaart mag men mij noemen,*
:*de Groningers zal ik roemen,*
:*want volk van Stad en Land,*
:*schonk mij met milde hand*
:*1040-1990 Groningen stad 950 jaar.*

Yn 1994 waarden ek de fjouwer klokken fan it Nije Stedhûs dat doe sloopt waard, oerset nei de toer. Yn 1995 waarden noch fjouwer  klokken fan de Keninklike Klokkejitterij Eijsbouts yn Asten getten om it oarspronklik tal oan te foljen.

Tichtby it kloksgat oan de kant fan de Grutte Merk hinget noch in histoaryske klok, de *Ruimstraatklok* fan 900 kilo. Dy falt lykwols bûten de oaren meidat it stimlûd net by de oare klokken past.


Image:Groningen Grote Markt 1945.jpg|Martinytoer yn 1945
Image:Martini bij nacht.jpg|Martinytoer by nacht
File:Klokkenmartinitoren.jpg|Klokken yn de Martinytoer


## Keppelings om utens
* Webside fan Stichting Martini Beiaard
* Webside fan it Grinzer Kloklieders Gilde
Pieter-Jan Postma

**Pieter-Jan Postma** (It Hearrenfean, 10 jannewaris 1982) is in Frysk siler yn de Finnklasse.

Postma groeide op yn Terkaple en gie nei de Hafû op De Jouwer. Al jong sylt er yn de kearnploech en sylt yn de Optimist syn earste Europeesk Kampioenskip. Op syn fyftjinde docht er mei oan it WK yn Dublin. Meidat er in soad op it wetter is ferbetterje syn nasjonale resultaten yn in de Laser Radiaal.
Hy docht mei oan de Snitswike en oan treningswiken op de Middellânske See. 

Nei de Hafû giet hy op syn santjinde nei de Hegere Seefeartskoalle op Skylge. Neist syn stúdzje en it studinteleven docht er ek oan surfen en stapt oer op de Laser. Yn desimber 2000 giet er sân wike nei Sydney foar it WK jeugd en wurdt dêr tsiende. By it WK wurdt er 58ste en by it EK 21 ste. Nei syn staazje stoppet er in skoftke mei de stúdzje om him ta te lizzen op de Olympyske Spullen fan 2004. Hy treent fjouwer moanne mei Tom Slingby (de wrâldkampioen yn 2007) en Michel Blackburn (wrâldkampioen yn 2006) yn Austraalje, mar slagget krekt net foar dielname oan de OS. Wol wint er dat jier de Snitswike en wurdt boppedat Nederlânsk Kampioen.

Yn maart 2005 stapt Pieter-Jan oer nei de Finn en yn 2006 makket er syn stúdzje ôf. De treningen wurde effektiver en mentaal sterket er oan. Hy wurdt 6e yn Miami, 2e yn Fort Lauderdale, 3e yn Palma, 7de yn Hyeres en 2e yn Medemblik. Sulver wint er op it WK en sulver op de Pre-Olympics. Hy krijt dan in eigen keamer yn Amsterdam. 
Yn 2008 die Pieter-Jan Postma mei oan de Olympyske Simmerspullen 2008 yn Peking dêr't er gjin medalje wûn. Tidens it Wrâldkampioenskip yn it Ingelske  Falmouth, wist Postma him te kwalifisearjen foar de Olympyske Simmerspullen 2012 yn Londen. Tidens dizze Spullen waard Postma fjirde.

## Prizen
* 2000 - 2e op WK Splash
* 2004 - Nederlânsk kampioen Laserklasse.
* 2006 - Iepen Nederlânsk en Benelúkskampioen kampioen Finnklasse
* 2008 - Nederlânsk Kampioen yn Medemblik (Finnklasse)
* 2011 - 2e op it Wrâld Kampioenskip Finn yn Perth, Austraalje.
Ytzen Tamminga

**Ytzen Karsjens Tamminga** (Ljouwert, 18 july 1886 - dêre, 1969) wie boer en koöperator. Hy wie 35 jier foarsitter fan de FCE.

Fersoarge ûnder de namme 'Poarteboer' in  rubryk yn Ons Platteland, it wykblêd fan de fryske CBTB. Dêr blykte steesoan syn djip woartele oertsjûging fan it belang fan de koöperaasje foar agrarysk Fryslân.
De Teannewâdder

**De Teannewâdder** wie in ienmanstydskrift fan Anne Wadman. Ferskynde ûngeregeld tusken 1961-1963, mei benammen polemiken, mar ûnder oaren ek mei syn oersetting fan Sartre syn *La putain respectueuse*. Iepene it earste nûmer mei in ferhaal oer skoaljongesseks dat in útjouwer leaver net útjaan wold hie.
Teleboerd

**Teleboerd** wie in systeem wêrby't tagelyk byld en lûd útstjoerd waarden fia radioweagen. It wie ûntwikkele troch de ôfdieling Transmisje fan Ynformaasje oan de Technyske Hegeskoalle yn Delft, ûnder prof. yr. D.L. Bordewijk en waard sûnt maart 1973 útprobearre. De belangrykste ferskillen fan Teleboerd mei gewoane telefyzje wienen: Allinnich tekene bylden koene oerstjoerd wurde. Dêrby wie it brûken fan telefyzjestjoerders net nedich, mar by elk ûntfangtastel moast wol in konvertor of omfoarmer oanbrocht wurde om byld en lûd te skieden. It Teleboerdsysteem waard ûntwikkele foar ûnderwiisprojekten yn ûntwikkelingslannen, dêr't gjin slutend net fan telefyzjestjoerders wie.

Yn Fryslân waarden de eksperiminten útfierd yn kombinaasje mei RONO-skoalradioprogramma's .
It Pedagogysk Advysburo, dat de ûnderwiiskundige aspekten fan it teleboerdeksperimint fersoarge, koe troch provinsjale subsydzje in meiwurker oanlûke. Dy soarge foar begelieding fan dielnimmende skoallen, droech materiaal oan foar programma's en fersoarge ferwurkingsstof. Troch it eksperimintele karakter waard it tal skoallen dat meidie yn 1973 beheind ta 20. Yn 1974 dienen 47 skoallen mei oan it projekt en yn 1974/1975 60 (1975/1976 ± 160) foar sa'n 3000 learlingen.
Terp en Sté

**Terp en Sté** wie in stifting yn Ternaard mei as doel it befoarderjen en ynstânhâlden fan ûnreplik guod fan lânskiplik of histoaryske wearde yn Noardeast-Fryslân. 

Troch syn aktiviteit waard in beslissing fan de minister fan Lânbou befoardere, dat pleatsen op de Monumintelist of dêrmei lyksteld, net mear publyklik ferkocht waarden mar by ynskriuwing. It Ryk hat dêrnei oerlis mei de belutsen gemeenten. Dy beslissing is lanlik, mar de ynset derfan foarme de takomst fan De Poartepleats yn Waaksens, sadat it fuortbestean fan dy pleats fersekere wie.
Arjen Terpstra

**Arjen Terpstra** (Weidum, 27 july 1948) is in Frysk skriuwer en stjoerman op de grutte feart út Ferwert. Arjen Terpstra is de soan fan Anneke de Vries en skriuwer/sjoernalist Piter Terpstra (1919-2006)

## Libben
Hikke en tein yn Weidum mar gie op syn tolfde nei in ynternaat yn Delfsyl. Mei de oplieding op de seafeartskoalle fan Skylge helle er it diploma 3e stjoermanen letter oan de Hegere Seefeartskoalle op Skylge ek de papieren foar stjoerman op de Grutte Feart. Doe't er 29 jier wie, begûn er oan de Universiteit fan Grins mei in stúdzje filosofy. Mei skriuwer/sjoernalist Klaas Jansma begûn er in parseburo. Fiif jier letter ûntwurp er in syljacht. De ûndernimming waard in súkses, dêrtroch krige er gau minder tiid foar syn stúdzje. Doe't nei fiif jier it buro útgroeid wie ta in ynternasjonaal parse- en reklameburo ûntwurp er in syljacht Wie ek direkteur fan in filmmaatskippij en in cd-bedriuw. Terpstra is aktyf op ûnderskate mêden fan publisiteitsmedia, fan syn Foreign Media Group, waard Terpstra presidint-kommisaris.

Yn 2008 ferskynde syn debútroman, *De hearen fan Fryslân*, by de Friese Pers Boekerij. It boek waard in bestseller en belibbe yn 2010 in tredde printinge. Yn 2010 waard it boek bekroand mei de Rink van der Veldepriis. Yn 2010 ferskynde syn twadde boek, *It Eagleton Segel*. In boek fan sa'n 450 siden dat him yn Ierlân ôfspilet. Beide boeken waarden ek yn it Nederlânsk oerset.

## Wurk
### Proaza
* 2008 - *De hearen fan Fryslân* (3e pr. 2010)
* 2009 - *De heren van Friesland* (oersetting fan *De hearen fan Fryslân*)
* 2010 - *It Eagleton Segel*
* 2010 - *Het Eagleton Zegel* (oersetting fan *It Eagleton Segel*)
* 2023 - *De wetten van Bill Henderson*

### Toaniel
* 1973 - * In deserteur*
* 1980 - *Ik bin de rjochter*

## Prizen
* 1973 -  1e priis Fryske toanielpriisfraach 1972 foar *In deserteur*
* 2010 - Rink van der Veldepriis foar de roman *De hearen fan Fryslân* 

## Keppeling om utens
*Webstee Arjen Terpstra
Antoinnette Scheulderman

**Antoinnette Scheulderman** (Hoogeveen, 20 april 1975) is sjoernaliste.
Groeide op yn Krimpen aan den IJssel dêr’t se it VWO die. Studearre Keunst- en Kultuerwittenskippen yn Rotterdam en folge de sjoernalisteoplieding yn Utert. Waard grut by RTV Rijnmond en skriuwt as freelance-sjoernalist foar Belinda, Revu, VARA-gids, La Vie En Rose, Jan, Linda en oare blêden. Op telefyzje nimt se yn Goedemorgen Nederland faak de nije wykblêden troch.

Skreau 'Mama's en Papa's' oer de heiten en memmen fan bekende Nederlanners (2008). Wûn yn 2010 ynterviewpriis "De Luis" foar har hilaryske ynterview mei de eardere 'Menear Kaktus’ Peter Jan Rens dat publisearre waard yn de Revu fan maaie 2009. Neffens de sjuery slagge it har om ‘geandewei it fraachpetear bedêst ûnthullend te wêzen. It slagget har om in nij byld fan ien te jaan dy't al withoefaak ynterviewd is'. De Luis waard har foar de telefyzje útrikt troch Paul de Leeuw. De Luis is in inisjatyf fan de Fontys Hegeskoalle foar Sjoernalistyk yn Tilburg, yn de sjuery siet ûnder oare Cisca Dresselhuys. Scheulderman mei har hânôfdrukken yn in betonnen tegel drukke. Dy tegel leit yn in ‘walk of fame’ foar de Tilburchske sjoernalistenoplieding.

## Boeken
* *De mama's en de papa's (MP)*, ynterviews mei û.o. Andre Agassi, Sylvia Witteman, Kim van Kooten, Hans Klok oer opfieden en opgroeien, ISBN 9020411020, paperback en digitaal (Veen, jannewaris 9999)
Slach oan de Hase

De **slach oan de Hase** fûn plak oan de Hase, in sydrivier fan Iems, yn de omkriten fan it tsjintwurdige Osnabrück. De fjildslach wie ien fan fjouwer slaggen dy't Karel de Grutte levere tsjin de Saksen yn de Saksekriich en moat sjoen wurde as de fuortsetting fan de Slach by Detmold inkele dagen earder. 

## Eftergrûn
Nettsjinsteande de lange doer fan de Saksekriich, fierde Karel mar in pear kear in rjochtstreekse gefjocht tsjin de Saksen. Yn 783 wienen twa slaggen koart efterinoar yn in tiidsbestek fan inkele dagen. De slach by Detmold wie it earste treffen dat fuortset wurde soe yn de slach oan de Hase. Oer it ferrin fan de twa slaggen is net folle bekend, mar it moat der fûl oan ta gien wêze, wêrby't Saksyske froulju mei ûntbleate boarsten harren op de oerfallen Franken stoart hawwe soenen. De slach by Detmold einige ûnbeslist en baarnde inkele dagen letter op 'e nij los oan de Hase. Troch Karel waard no wol de oerwinning behelle en de Saksen ferslein. 

Nei ôfrin fan dizze fjildslaggen wienen de Saksen troch Karel de Grutte sa bot ferslein dat sy dêrnei net langer mear iepentlik tsjin him doarren te striden. Lykwols hienen ek de Franken grutte ferliezen yn de slaggen.

## Sjoch ek
* Saksekriich
Vita Karoli Magni

De **Vita Karoli Magni** (It libben fan Karel de Grutte) is de biografy fan Karel de Grutte, skreaun troch Einhard. 

## Skiednis
De *Vita Karoli Magni* waard tusken 817 en 830 skreaun yn opdracht fan Karel syn soan Loadewyk de Fromme en is de ienige boarne oer dizze keizer dy't gearstald is troch ien dy't him persoanlik lange tiid kend hat. Einhard, dy't it wurk skreaun hat, hat him ynspirearje litten troch Gaius Suetonius Tranquillus, de biograaf fan ferskate antike Romeinske keizers; foar de ynhâld koed er beskikke oer de keninklike annalen (de skiednis sa as dy alle jierren byhâlden waard; it wurd is ôflaat fan it Latynske *annus* dat jier betsjut).

It wurk kin opfetten wurde as ien grutte lofpriizging op dizze keizer en dêrtroch net bjusterbaarlik objektyf. Dêr wurdt gjin wurd skreaun oer de misstannen út dy tiid sa as bygelyks de lege moraal fan Karel syn dochters. Ek wurde dingen fergoedlike, ûnder oare de moarderij op it folk fan de Saksen.

Troch historisy wurdt de *Vita Karoli Magni* fral sjoen as de earste biografy fan in Jeropeeske kening sûnt de biografyen fan de Romeinske keizers. It libben fan de kening wurdt beskreaun yn dagen. Alle dagen fan Karel de Grutte syn libben waarden troch Einhard beskreaun yn de biografy. Tanksy Einhard binne wy in soad oer Karel de Grutte te witten komd en is mear fan him bekend as oer oare midsiuwske foarsten út dy tiid. Neffens Einhard prate Karel mei in frij hege stim, mocht er graach Frankyske klean drage en hat er besocht om skriuwen te learen. 

## Keppeling om uten
* Folsleine ''Vita Karoli Magni'' (Latynsk)
* Ingelske oersetting op Medieval Sourcebook
Ob

De **Ob** (*[[Russysk]]: Обь*) is in rivier yn Siberysk Ruslân, dy't mei syn sydrivier de Irtysj ien fan de grutste riviersystemen yn 'e wrâld foarmet (lingte: 5410 km, streamgebiet: 2.975.000 km²). De Ob sels is fan de boarne ôf rekkene 4.338 km, dêr't er de langste rivier fan Ruslân mei is. De rivier rint allinne oer Russyske boaiem. 

## Rivieren
De beide boarnerivieren fan de Ob, de Katoen en de Bieja, ûntspringe yn it Altaiberchtme. By de stêd Biejsk geane sy tegearre fierder as Ob, dy't by Chanty-Mansiejsk de Irtysj opnimt en dan noch 1.162 km ôfleit nei de Obboezem, in see-earm fan de Karasee. 

De Irtysj, de grutste sydrivier, hat by de mûning yn de Ob sa'n 1.000 kilometer mear ôflein as de Ob sels. Oare wichtige sydrivieren binne de Tom, de Tsjoelym, de Ket, de Tym en de Vach. De Ob sels foarmet in grut part fan de ûnderrin twa paralelle streamen.

Novosibirsk is de grutste stêd oan de Ob. Yn de omkriten leit ek de See fan Ob (*Opslachmar fan Nowosibirsk*). Yn de Siberyske Leechflakte binne Soergoet en Salechard de foarnaamste stêden oan de Ob.

## Nammen
De Ob is by de Chanten bekend as de *As*, *Yag*, *Kolta* en *Yema*; by de Nenetsen as de *Kolta* of *Kuay*; en by de Siberyske Tataren as de *Umar* of *Omass*.

## Gebrûk
De Ob is ek nei de oanlis fan it Transsibearysk Spoar noch hieltyd in wichtige noard-súd ferkearsier yn West-Sibearje, dy't oer in lingte fan 15.000 km befarber is. De rivier hat slim fersmoarge west (ek mei radio-aktive stoffen). Fierders wurdt it wetter fan dizze rivier brûkt as drinkwetter, foar irrigaasje, fiskjen - Mear as 50 soarten fisk komme foar yn 'e Ob. - en it opwekjen fan elektrisiteit.