open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fryske Folkspartij (FFP)

De **Fryske Folkspartij (FFP)** wie in lytse ultra-rjochtse partij, dy't fan 1938 oant 1941 bestie en oprjochte waard troch Jan Melles van der Goot en Douwe Kiestra.

Van der Goot hie yn 1933 mei Rintsje Sybesma de earste Frysktalige politike partij oprjochte, it Frysk Faksiste Front (FFF), dat in skoftke oansletten west hat by de NSB. Nei de dea fan Van der Goot ferdwynt it FFF en wurdt opnij oprjochte Fryske Folkspartij.

Kiestra waard foarsitter en redakteur fan it partijblêd It Fryske Folk, dat letter Frysk Folksblêd kaam te hjitten. De partij neamde harsels nasjonaal-naturalistysk ynstee fan nasjonaal-sosjalistysk, omdat hja in nij-heidenske ferearing fan it 'natuerlike libben' oanhongen. Yn it partijprogramma wurde alle eleminten fan it Nasjonaal-sosjalisme werom fûn, ek de rasselear. De partij bleau lyts, yn 1941 wienen der sa'n 30 beteljende leden, it Frysk Folksblêd hie 25 abonnee's. Guon fan de leden sleaten har yn de oarloch oan by de Fryske Rie as ûnderdiel fan Saxo-Frisia, in organisaasje dy’t yn de besettingstiid organisatoarysk ûnder de Nederlânske, letter de Germaanske SS, foel.

Bekend lid fan de FFP wie Douwe Kalma.
Bauke en Greetje

**Bauke en Greetje** is in sjongduo dat bestiet út Bauke de Groot (1955) en Greetje Wiersma (1959). 

Se binne broer en suster. Bauke is fysiotherapeut en wennet yn Drachten. Greetje wurket op in ferzekeringskantoar en wennet yn Damwâld. It duo starte yn 1976 op in talintejacht. Bauke makket Fryske harklietsjes dy 't se beide útfiere. Bauke spilet der by op syn gitaar.
 
Letter foarmen Bauke en Greetje, harren suster Sien en freondinne Hinke Wolthuizen de formaasje Folkpolitie.

## Diskografy
* *Alwer in Fries* ( LP, 1981 )
* *Reinbôge* ( LP, 1986 )
* *Wier* ( CD, 1993 )
* *Stil*( CD, 2012 )

## CD's mei oaren
* *De Beste fan Omrop Fryslân* ( 1992)
* Frysk hit festival 1 ( 1992 )
* *Tsjoch, in priuwke* ( 1994 )
* Tsjoch 2 (2001)
* *Toppers út Fryslan 1* ( 1992 )
* *Toppers út Fryslân 2* ( 1994 )
* *Frysk hit festival 3* ( 2005 )

## Keppelings om utens
* Webstee fan Bauke en Greetje
* [Bauke en Greetje op [Facebook]]
Cees Bijlstra

**Cees Bijlstra** (Sniksweach, 23 febrewaris 1946 - Grou, 18 april 2004) wie in redakteur en komponist. 

Op de muzykskoalle fan De Jouwer folge er pianolessen. Yn syn opliedingstiid ta ûnderwizer komponearde er de earste muzyk op kabaretteksten.

Fan 1970 oant 1978 wie Bijlstra pianist en kombolieder by it kabaret fan Rients Gratama. Fierders wurke er as redakteur skoalletelefyzje by Omrop Fryslân. Bijlstra waard benammen bekend as komponist fan teater- en filmmuzyk. Hy wurke dêrby in soad gear mei regisseur Pieter Verhoeff. Mar hy bleau muzyk op lietteksten meitsjen û.o. foar Leny Dijkstra, Inez Timmer, Roel Slofstra en Douwe Heeringa.

## Komposysjes
* *De dream* ( filmmuzyk, 1985 )
* *Van geluk gesproken* ( filmmuzyk, 1987 )
* *De vuurtoren* ( filmmuzyk, 1994)
* *De langste reis* ( filmmuzyk, 1996 )
* *Maten* ( filmmuzyk, 1999 )
* *Nynke* ( filmmuzyk, 2001 ) 
* *Kollaazje* ( Tegearre mei oaren )
* *Danserije* ( Tegearre mei oaren )

## Diskografy
* *Muziek Cees Bijlstra* ( CD mei oaren, 2008 )
Beart Oosterhaven

**Beart Oosterhaven** (Hitsum, 5 july 1956) is dichter, oersetter, korrektor, publisist en muzykresinsint. 

## Biografy
Sûnt 1981 is hy taalkundich meiwurker oan de Fryske Akademy. Dêr is hy ek lid fan de Musikologyske Wurkgroep. Fan dêrút fersoarge hy ek radioprogramma's foar Omrop Fryslân.
Oosterhaven wie muzykredakteur fan it wykblêd Frysk en Frij en fan it literêr tydskrift Hjir. Hy is boppedat sjueryfoarsitter fan it Liet-festival.
Beart Oosterhaven is redaksjelid fan It Beaken. Fierders is hy muzykkollumniist foar de Ljouwerter Krante en it Frysk Deiblêd.

## Wurk
### Poëzy
*1979 : *De polsslach*
*1990 : *In leech fermidden : gedichten 1979-1989*
*2017 : *Koarde fan 'e tiid*. Utj. Hispel

### Ferskaat (in seleksje)
*1992 : *Fryske hinnen : hânlieding by it hâlden, fokken en tentoanstellen*
*1996 : *Aaipop magazine : [[Aaipop]] 10 jier*
*1996 : *Muzyk yn Fryslân : aspekten fan it Fryske muzyklibben juster en hjoed**
*2001 : *Muzyk klinkt yn myn hert : de sololieten fan Paulus Folkertsma (1901-1972)
*2005 : *De fûgel yn dy : 35 jier Fryske folk- en poplietteksten 1969-2004*

### Oersettings (in seleksje)
*1980 : *De bearen dy’t nei see ta gongen* (Susanna Gretz, út it Ingelsk)
*1981 : *Rein en Wytske* (Milena Lukesová, oarspronklik Tsjechysk)
*1982 : *De bearen oan ’t ferhúzjen* (Susanna Gretz, út it Ingelsk)
*1986 : *De Alvestêdetocht* (stripferhaal-studio Vandersteen, út it Nederlânsk)

## Prizen
*1976: Rely Jorritsmapriis (foar fers: *Sâlt*)

## Keppeling om utens
* Beart Osterhaven by Sirkwy.
Liereliet

**Liereliet** wie in sjonggroep dy't yn 1979 foar it earst optrede yn Warkum. Se waard oprjochte ta gelegenheid fan in seeliet-evenemint foarôfgeand oan de Strontrace.

De groep treedt net allinnich yn Fryslân op mar stie ek al op poadiums yn Belgje, Ingelân, Dútslân, Noarwegen en de Feriene Steaten.

Yn 1994 bestie Liereliet út Addie Birkhoff, Gjalt Bosma, Roland Bouma, IJsbrand Bouma, Rik Holwerda, Nynke de Jong, Nanne Kalma, Greetje Keuning, Bertus Klazinga, Stephan Kraan, Marita Kruijswijk, Egbertien van Langeveld, Ankie van der Meer, Egbert Menger, Marjan Nesse, Gerard Nijborg, Rensje Plantinga, Ronald Deuderink, Age Veldboom, Johannes de Vries en Charles van der Wal.

Liereliet is ek de namme fan it Ynternasjonaal festival fan maritime Muzyk dat alle jierren yn Warkum is.

## Diskografy
* *Van 't Schip Batavia* (cd, 1995)
* *Muziekcaféesten* (cd mei oaren, 2001)

## Keppeling om utens
* Webstee festival Liereliet
Ritske Numan

**Ritske Numan** (Drachten, 19 oktober 1921 - dêre, 17 jannewaris 2004) wie ryksamtner en in bekende Fryske bas-bariton.

Hy studearre sang oan it konservatoarium yn Utert. Yn 1955 waard hy lid fan it manljuskoar 'Smeliesterlân' dêr't er al gau de solopartijen die. Dêrmei begûn in solokarriêre. Dochs keas er koarte tiid letter om te sjongen as hobby. It súkses wie him tefolle, omdat it artystewrâldsje him tsjinstie. Hy waard lid fan it toankeunstkoar Frisia Cantat dêr't er yn 1987 ôfskied fan naam.
Numan song ûnder mear lieten fan Fedde Schurer en Harm de Wilde. 

Bekende lieten fan Numan binne *Oan 'e Dwersfeart*, *Om utens* en *It âlderhûs*.

## Diskografy ( mei oaren )
* *16 Friese hits, Bingo!* ( 19??)
* *Rôlje, rôlje* ( 19??)
* *De bêste út Fryslân 4* (19??)
* *Ritske Sjongt!* (1988?)
* *It bêste fan Ritske Numan* (cd, 1988)
* *Gesangen* (cd, 2005)
* *De Beste fan Omrop Fryslân* (cd, 1992)
* *De Beste fan Omrop Fryslân, diel 3* (cd, 1998)

## Keppelings om utens
* Ritske Numan op youtube
* It bêste fan Ritske Numan op muziekweb.nl
* Ritske Numan by streektaalzang.nl
Herman Peenstra

**Herman Peenstra** (Doaium, 1954) is in muzyklearaar en sjonger fan Fryske ferskes.

Hy studearre oan it konservatoarium yn Ljouwert. Dêrnei wie er belutsen by ferkate folksmuzykensembles. Mei ‘Kopácka’ lei er him ta op East-Europeeske muzyk en mei it klezmerorkest *Di Gojim* spile hy Jiddyske meldijen. Hy spilet akkordeon en sjongt. Herman Peenstra wie ek belutsen by projekten mei ûnder oare Bennie Huisman, Amnesty International en Pas d'Accord. Sa die er mei oan it koarprojekt fan Hoite Pruiksma om de seemansmuzyk fan Percy Grainger, op lokaasje yn it fiskershaventsje fan Laaksum. Hy luts troch it lân mei in poppeteater en wie de muzikale motor fan de kabaretgroep Ratatette. Yn 2009 die er mei oan it programma fan Frederike Kleefstra en Corinne Staal.

Peenstra sette achttjin gedichten fan Edgar Allen Poe oer yn it Frysk, ûnder oare *[[Hymne (Edgar Allan Poe)|Hymne]]*, *[[In Dream yn in Dream]]* en *[[Eldorado]]*. Hy sjongt dy sels wylst syn akkordeon en Herman Prins (fioele) him dêrby begeliede. Sûnt 2004 spilet Peenstra yn it trio RemoliNo.

Hy ferskynt en ferskynde yn ferskate formaasjes, ûnder oare *Ré m'oly*, *Remolino* en *Wrâldfrysk*.
Yn 2007 fersoarge er de myzyk fan it iepenloftspul *Om it lêste plak* yn Dronryp. Dêrmei fertsjinne hy in Gouden Gurbe.

## Keppelingen om utens
* www.remolino.nl
* Herman Peenstra, streektaalzang.nl
Agnes Sambrink

**Agnes Sambrink** (Ljouwert, 16 jannewaris 1968) is in sjongster. Sy song as fyftjinjierrige koarte tiid yn Early Bird en letter by Big Shot. Yn 2001 ferskynde har earste cd.

Agnes is in dochter fan sjongster Anneke Douma en akkordeonist Pier Sambrink. Mei har mem song se krystferskes yn it Frysk. Mei Tjeerd Henstra song se *Myn Skeetsje* op de meldij fan *Something Stupid*. De tekst waard skreaun troch Piter Wilkens.
Yn 2002 helle hja mei *Fielt sa goed* it alfte plak yn de Top 40 Fryslân.

## Diskografy
* *Long forgotten dreams* (2002)
* *Kim McArthur* (cd, 2001)
* *Driven' with the wind* (1993)
* *Only sorrow / Carry me home* (single, 1985)
* *Amy McSam* (single)

## Keppelings om utens
* Webside fan Agnes Sambrink
* Profyl by www.streektaalzang.nl
Emmanuelle Devos

**Emmanuelle Devos** (Puteaux (Hauts-de-Seine), 10 maaie 1964) is in Frânsk aktrise. Devos is in dochter fan aktrise Marie Henriau. Sy ferskynde tusken 1986 en 2009 yn 50 films. Se wûn de César Award foar bêste aktrise yn 2002 foar har rol yn *Sur mes lèvres*, regissearre troch Jacques Audiard. Fierders is hja noch trijeris nominearre foar dy priis.

## Filmografy
* 1986: *On a volé Charlie Spencer* fan Francis Huster
* 1991: *La Vie des morts* fan Arnaud Desplechin
* 1992: *[[The Sentinel (1992 film)|La Sentinelle]]*fan Arnaud Desplechin
* 1993: *[[Les Patriotes (film)|Les Patriotes]]* fan Éric Rochant
* 1996: *[[My Sex Life... or How I Got Into an Argument|Comment je me suis disputé... (ma vie sexuelle)]]* fan Arnaud Desplechin
* 1997: *Le Déménagement* fan Olivier Doran
* 1999: *Peut-être* fan Cédric Klapisch
* 2000: *Aïe* fan Sophie Fillières en *[[Esther Kahn]]* fan Arnaud Desplechin
* 2001: *[[Sur mes lèvres]]* fan Jacques Audiard
* 2002: *[[L'Adversaire]]* fanNicole Garcia
* 2003: *La Femme de Gilles* fan Frédéric Fonteyne
* 2003: *Rencontre avec le dragon* fan Hélène Angel
* 2004: *[[Bienvenue en Suisse]]* fan Léa Fazer
* 2004: *[[Kings and Queen|Rois et reine]]* fan Arnaud Desplechin
* 2005: *[[The Beat That My Heart Skipped]]* (*De battre mon cœur s'est arrêté*) fan Jacques Audiard
* 2005: *Gentille* fan Sophie Fillières
* 2005: *[[La Moustache]]* fan Emmanuel Carrère
* 2007: *J'attends quelqu'un* fan Jérôme Bonnell
* 2007: *Ceux qui restent* fan Anne Le Ny
* 2007: *Deux vies plus une* fan Idit Cebula
* 2008: *[[A Christmas Tale]]* (*Un conte de Noël*) fan Arnaud Desplechin
* 2009: *[[In the Beginning (2009 film)|In the Beginning]]*
* 2009: *[[Les herbes folles]]*
* 2009: *[[Coco avant Chanel]]*
* 2009: *Les beaux gosses*
* 2009: *À l’origine*
* 2009: *Versailles rive droite*
* 2009: *Complices*
* 2011: *La permission de minuit*
* 2011: *Pourquoi tu pleures?*
* 2012: *Le fils de l’autre*
* 2013: *Violette*
* 2014: *On a failli être amies*

## César awards
* 1997: Nominaaasje - Most Promising Actress foar *Comment je me suis disputé... (ma vie sexuelle)* 
* 2002: Wûn - Best Actress foar *[[Sur mes lèvres]]* 
* 2003: Nominaasje - Best Supporting Actress foar *L'Adversaire* 
* 2005: Nominaasje - foar Best Actress for *Rois et reine*

## Keppeling om utens

* Emmanuelle Devos - uniFrance
* Profil by allocine.fr (Frânsk)
* Profil by cinema.aliceadsl.fr (frânsk)
Stichting Saxo-Frisia

De **Stichting Saxo-Frisia**, wie in stifting mei as doel it behertigjen fan de kulturele belangen yn de Fryske en Saksyske goaen yn Nederlân. De stifting bestie fan jannewaris 1941 oant de hjerst fan 1944 en foel ûnder de Nederlânske SS.

## Skiednis
De stifting waard oprjochte yn jannewaris 1941 nei in gearkomst fan de 'Volksche Werkgemeenschap'. Professor J.M.N. Kapteyn hie dêr in rede holden en oproppen ta bondeling fan *de volksche krachten in het Noorden*. De rede waard útbrocht ûnder de titel *Friezen en Saksen, twee loten van den Germaanschen stam*. De stichting krige deselde namme as it tydskrift foar folkskunde en besibbe saken dat Kapteyn twa jier earder oprjochte hie en dat polityk neutraal wie. 
 
Op 24 maaie 1941 waard de ûnderôfdieling *Fryske Rie* fan de Stifting Saxo-Frisia offisjeel oprjochte.

De stifting Saxo-Frisia wie yn tsjinstelling ta it blêd mei deselde namme alderminst polityk neutraal: novimber 1941 kaam de stichting streekrjocht ûnder de lieding fan J.H. Feldmeyer, foaroanman fan de Nederlandsche SS te stean.  Maar feitlik is de stichting nea ûnôfhinklik west, want Saxo-Frisia wie in regionale ôfdieling fan de yn septimber 1940 oprjochte *Volksche Werkgemeenschap*, dy't wer behearde ta de Dútske SS-organisaasje Ahnenerbe. Dat Kapteyn stie lykas Feldmeyer ûnder dr. Hans Ernst Schneider, lieder fan it Ahnenerbe-filiaal yn Nederlân.
De stifting kaam ek mei in spesjaal propagandageskrift, *Drente spreekt. Een woord van de Stichting Saxo-Frisia voor den dag*. Op ferskate plakken waarden yndie wurkgroepen oprjochte, sa as yn Borger en Assen. It ledetal waakste stadichoan, op 31 jannewaris 1944 telde Drinte 791 leden.
 
It wittenskiplik tydskrift Saxo-Frisia waard net gaadlik genôch achte as orgaan fan de stichting, dat der waard in nij blêd oprjochte, it moanneblêd  Het Noorderland, dat har op in breder publyk rjochte en earst yn oktober 1941 ferskynde. It yn Fryslân healmoanliks ferskinende It Fryske Folk wie ek fan de stichting.
Doe’t Kapteyn yn septimber 1944 - nei Dolle Dinsdag – nei Eastenryk reizge om dêr, sa’t de hjitting wie, in publikaasje ta te rieden, kaam der in ein oan de aktiviteiten fan de stifting Saxo-Frisia, dy’t nea folle te betsjutten hân hie.
Scholtenhûs

It **Scholtenhuis** (Grinslânsk: **Scholtenshuis**) wie in wreed ferneamd gebou yn it sintrum fan de stêd Grins, oan de eastkant fan de Grutte Merk. It waard tusken 1878 en 1881 boud yn eklektyske boustyl, yn opdracht fan de Grinzer yndustrieel Willem Albert Scholten. It pân waard bewenne fan twa famyljes Scholten: W.A. Scholten en soan J.E. Scholten.

## Twadde Wrâldkriich
It Scholtenhuis waard berucht yn de Twadde Wrâldkriich. It pân waard troch de Dútske besetter brûkt as haadkertier fan de regionale ôfdieling fan de Sicherheitsdienst. Under lieding fan û.o. de  SD'er Robert Lehnhoff waarden der hûnderten fersetsstriders fêstset, ûnderfrege, as bisten behannele en tramtearre. Dêrnei waarden se faak op bûtenút plakken deasketten. It Scholtenhuis waard net om 'e nocht faak it *voorportaal van de hel* neamd. By de befrijing fan Grins waard it gebou swier besketten, yn 'e brân stutsen en folslein ferwoastge. It libbet lykwols noch by de lju dy't de oarloch bewust meimakke hawwe. 

De beulen fan it Scholtenshûs hawwe neffens in ûndersyk fan Nico de Both (1936) sa'n 473 minskelibbens op harren gewisse. Dêr binne ek dejingen dy't troch de SD nei konsintraasjekampen stjoerd binne en dêr stoarn binne, mar dêr binne de Joaden dy't net werom kaam binne net by rekkene. .

**De meiwurkers fan de SD yn it Scholtenshûs**

* Bernard Georg Haase, de kommandant
* Friedrich Bellmer, de plakverfangend kommandant

* Ernst Knorr, SS-offisier

* Robert Lehnhoff, ûnderoffisier
* Jozef Kindel, ûnderoffisier

* Harm Bouman
* Evert Drost
* Eppe Steenwijk, in Grinzer plysje
* Pieter Johan Faber
* Abraham Kaper
* Klaas Carel Faber
* Peter Schaap (SD'er)
* Zacharias Sleijfer

## Nei de oarloch
Nei de oarloch hat it oant 1954 duorre ear't op it plak fan it Scholtenhûs nijbou kaam. It gie om Mutua Fides, sosjeteitsgebou fan it Grinzer studintekorps Vindicat atque Polit. De roailine oan de eastkant fan de Grutte Merk waard sa'n tweintich meter efterút lein sadat it eardere plak fan it Scholtenshûs net sa maklik werom te kennen is. Der kamen ek winkels, en de Naberpassaazje, dêr't de fersetsstrider Caspar Naber mei eare waard, dy't yn 1944 yn it Scholtenhûs troch de Dútskers finzen naam waard en selsmoard die om neat te ferrieden by de ferhoaren. Der kaam in tinkplaat mei it neifolgjend gedicht: 
::*Scholtenshuis 1940 - 1945<br>Hier stond 't huis van het nazisme,<br>van hakenkruis en van SS<br>Hier gaven zij germaanse les<br>in gruwelijk sadisme.<br>Hier hebben zij die voor de vrijheid streden<br>onmenselijk geleden.*

## Literatuer
* , Het Scholtenshuis 1940-1945, 2008, Utjouwerij In Boekvorm Assen, isbn 978 90 7754 856 1
* , *Grote Markt Oostzijde*, 2005, Utj. In Boekvorm Assen, isbn 90 7754 800 9
* , *Het Scholtenhuis 1940 - 1945* -diel 1 *Daden*- ynkl. DVD, 2009, Utj. Profiel Bedum, isbn 978 90 529 4449 4

## Keppeling om utens
*Firtuele rûnlieding troch it Scholtenhûs
FarmVille

**FarmVille** is in sosjaal kompjûterspul dat spile wurde kin middels Facebook of Farmville.com. It is in simulaasjespul dat útkomd is op 19 juny 2009. 

By FarmVille spilet de brûker in boer dy't syn pleats ûnderhâlde moat. Is de spiler krekt dwaande om nôt te rispjen, naait der wer in baarch út of de hinnen freegje allegeduerigen om foer. It freget in soad tiid om te buorkjen op dit 'boerespultsje'. Mei help fan munten en FarmVilledollars kin de brûker lân omploeie en de gewaaks plantsje. Guon gewaaksen moatte al nei in pear oeren wer rispe wurde, sommige pas nei inkele dagen. Ek it oanskaffen fan bisten, beammen, dekoraasjes en gebouwen heart ta de mooglikheden. Troch it te ynvestearen yn gewaaksen ûntstiet ûnderfining (XP) en kin ek winst makke wurde. It spul kin online spile wurde mei freonen. Se kinne elkoars gewaaksen bewurkje mei keunstdong (Fertilizer) of elkoar helpe mei lytse probleemkes, bygelyks foksen ferjeie. It grutte geheim fan it súkses is it sosjale aspekt dat der yn sit. Mei in soad spulfreonen groeie de produkten hurder en troch oaren te helpen of presintsjes te jaan kin men sels ek punten fertsjinje. By dy beide metoades helje beide partijen foardielen. Nei ferrin fan tiid kinne de spilers stige yn level, wêrtroch't der bygelyks mear gewaaksen beskikber komme. Noch in oare feature fan it spul binne de "medaljes" (Ribbons), dy binne te fertsjinjen troch bepaalde doelen te berikken (lykas in soad Facebookfreonen as FarmVille buorlju hawwe, in soad gewaaksen rispe, it brûken fan in siedmasine, it setten fan gebouwen, it setten fan dekoraasjes, ... ).

De makkers fan FarmVille, de firma Zynga, spilet yn Farmville yn op de ferskillende seizoenen fan it jier. Sa kinne ferskate Halloweenattributen oanskaft wurde as de tiid dêr ryp foar is en kinne brûkers ek de krystbeam sette en sels in dik pak snie oer harren pleats falle litte.

Op Facebook besteane der wyls in soad pro-en kontra FarmVille fan-siden. Ferskillende boarnen jouwe oan dat FarmVille, mei mear as 72 miljoen accounts yn desimber 2009, it meast spile kompjûterspul fan de wrâld is. Ek de earste gefallen fan FarmVilleferslaving binne wyls bekend. It spul kin fergees spile wurde, mar efter de skermen wurdt ek jild fertsjinne troch de makker. De spulmunten kinne ommers ek foar echt jild kocht wurde. Wa't fêstrûn is yn it spul kin sa wer trochspylje. Spilers sjogge faker deis op de side om te sjen oft it nôt al groeid is, oft de jirpels al ferkocht wurde kinne ensfh. Wa't sa faak net sjen wol kin it bêste artisjokken ferbouwe: dy binne pas nei fjouwer dagen folgroeid. 

Der besteane ek noch oare sosjale kompjûterspultsjes fan Zenga, lykas Mafia Wars. Facebook profiteart fan de pupulariteit fan FarmVille, spilers kinne sa ûnder it spyljen ek kontakt ha om dingen ôf te praten oer it spyljen.
Molkstaking

De **Molkstaking** (of **April-maaiestaking**) wie in wurkstaking yn Fryslân dy't op 30 april 1943 hâlden waard en in reaksje wie op de oankundiging fan de Dútsers dat de Nederlânske militêren dy’t yn maaie 1940 nei de kriichshannelings nei hûs mochten, op ’e nij finzen naam wurde soene. Net earder diene der sa'n soad minsken mei oan in staking. De boeren dy't by de staking wiene leveren gjin molke mear oan it molkfabryk, mar smieten it yn de sleat. Dêrom hat dy staking, dy't op oare plakken yn Nederlân ek wol útbruts, de namme molkestaking krigen. Yn de Mynstreek yn Súd-Limburch waard de staking de Mynstaking neamd en stipe troch de Roomsk-Katolike Tsjerke. 
De Dútsers makken der op in wrede wize in ein oan: it stânrjocht waard ynfierd en wa't noch trochgie mei staken, koe ôfsketten wurde.

Yn it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch, yn maaie 1940 doe't de Dútsers Fryslân besetten, lieten de Friezen de Dútsers meastentiids gewurde. Der wiene wol in pear fersetsgroepen, mar yn 'e regel gie it deistich libben gewoan troch. By bygelyks de Fleanbasis Ljouwert kaam der troch de Dútsers wer wurk en dat wie nei de wurkleazens yn de krisisjierren tige wolkom. Dy hâlding foar de Dútsers oer feroare yn 1943: de fersetsgroepen waarden grutter en joaden en minsken dy't twongen waarden om foar de Dútsers te wurkjen, krigen makliker in ûnderdûkersadres. De fersetsgroepen spilen dan ek in wichtige rol yn 1944 doe't de oerfal op de Blokhûspoarte yn Ljouwert plak fûn. Sûnder in skot te lossen waarden in soad fersetslju frij litten. Ek by de befrijing troch de Kanadezen yn 1945 spilen de fersetsgroepen in grutte rol. Sa hat de molkestaking fan 1943 soarge foar in omkear yn Fryslân yn de Twadde Wrâldoarloch.

De molkestaking fan 1943 is opnommen yn de Kanon fan Fryslân.

## Keppeling om utens
* De molkestaking yn de kanon fan de Fryske Skiednis
Hessel van der Wal

**Hessel van der Wal** (Wommels, 1938 - Bakkefean, 3 febrewaris 2012) wie in Fryske kabaretier en sjânsonnier. Hy studearre toskhielkunde en Nederlânsk yn Grins en wie *freelance* meiwurker by de RONO.

Van der Wal stapte al rillegau op Nederlânsktalich wurk oer. Hy skreau teksten foar ûnder oare kabaretier Fons Jansen en wurke mei oan it Kabaret Honoloeloe mei Rob van de Meeberg en Henk Alkema. Yn 1965 begûn hy de kabaretgroep *Muzemauw*. Tegearre mei Jetske Zijlstra rjochte hy it Frysktalige Tidewiis op.
Bé Dijkmeijer wie ien fan syn begelieders op de piano. Hessel van der Wal wurke gear mei Clara Rullmann op de fleugel, oan it Frysk-Nederlânske *Met Frisse Weemoed*, op muzyk fan Martin van Dijk. It programma gie yn 2003 yn premiêre.

Yn febrewaris 2012 ferstoar Van der Wal yn de âldens fan 73 jier oan longkanker.

## Diskografy
* *Tussen hangen en wurgen* (lp, 1982 )
* *Flotsam* (lp, ?)
* *De Beste fan Omrop Fryslân* (CD, mei oaren, 1992 )
* *De Beste fan Omrop Fryslân, diel 3* (CD, mei oaren, 1998 )
* *Sa* (CD mei Martin van Dijk, 2000 )
* *Onbedekt* (CD mei Martin van Dijk, Nederlânsktalich, 2002 )
Basketbal

**Basketbal** is in wedstrydsport dy't yn 1891 troch James Naismith yn Springfield, (Feriene Steaten) (opnij) útfûn waard.
Fokje Wiersma

**Fokje Wiersma** (1977) is in Fryske sjongster út Nymwegen. Se berikte mei Treast de finale fan Liet '91.
It jier dêrop stie se wer yn de finale, no mei it trio Mingde Noaten. Hja wûn de earste én de publykspriis mei it liet *Jitze*.
Mingde Noaten bestiet út Fokje Wiersma (sang), Yvonne Sleegers (piano) en Lisette Agelink (saksofoan).

## Diskografy
* *Tsien jier* *Liet* ( CD mei oaren, 2002)
Universiteit fan East-Londen

De **Universiteit fan East-Londen** (*Ingelsk: University of East London*, *UEL*) is in universiteit yn it East Ein fan Londen. De universiteit hat twa kampussen, ien yn Stratford yn London en ien yn de Docklands. By elkoar hat de universiteit 20.000 studinten.

## Keppeling om utens
* Wbstee fan de universiteit.
*  UEL 2012
Ahnenerbe

De **Forschungsgemeinschaft Deutsches Ahnenerbe e.V.** ('Undersyksferiening Dútsk âldfaarserfguod') wie in nasjonaalsosjalistysk ûndersyksynstitút, dat as foarnaamste taak hie om wittenskiplike bewizen te finen foar de komôf en superieurens fan it saneamde aryske ras.

De ynstelling waard yn 1935 troch Heinrich Himmler (lieder fan de SS), Richard Walther Darré (Ryksboerelieder en direkteur fan it Ras- en Lânbouhaadkantoar) en de Nederlânske amtleaze gelearde Herman Wirth as *Studiengesellschaft für Geistesurgeschichte* (stúdzjegenoatskip foar de oerskiednis fan de geast) oprjochte.

Op de foargrûn stie yn 't earstoan archeologysk, antropologysk en histoarysk ûndersyk, fral oer Hindrik de Fûgelder (919-936) en de 10e iuw dêr't hast gjin skreaune boarnen fan binne. Al gau brûkte Himmler, dy't in protte niget oan okkulte ûnderwerpen hie, Ahnenerbe as ûndersyksapparaat foar eigen sabeare-wittenskiplike projekten. Sa waarden bygelyks ek ekspedysjes organisearre nei lannen oer de hiele wrâld, mei de bedoeling it bewiis te leverjen dat prehistoaryske en mytologyske Noardske folken ea de wrâld bestjoerd hiene.

It *Institut für Wehrwissenschaftliche Zweckforschung* ('Ynstitút foar Militêrwittenskiplik Undersyk'), dat wiidweidige medyske proeven op minsken útfierde, kaam yn de Twadde Wrâldkriich ek ûnder Ahnenerbe te fallen. It waard laat fan Wolfram Sievers. Himmler hie Sievers hjitten om dizze organisaasje op te setten; hy waard direkteur fan twa difyzjes dy't laat waarden troch Sigmund Rascher en August Hirt en troch de Waffen-SS betelle waarden.

Yn Nederlân wie Stichting Saxo-Frisia in regionale ôfdieling fan de yn septimber 1940 oprjochte *Volksche Werkgemeenschap*, dy't wer hearde ta de organisaasje Ahnenerbe.

Dat Ahnenerbe wie de namme fan in oerkoepeljend orgaan ûnder waans paraplu tige útinoar rinnende organisaasjes, dy't hjir net allegear neamd binne, warber wienen.

## Literatuer
* Michael H. Kater: *Das "Ahnenerbe" der SS 1935 - 1945. Ein Beitrag zur Kulturpolitik des Dritten Reiches*. 4. Auflage. Oldenbourg, München 2006, ISBN 978-3-486-57950-5, (*Studien zur Zeitgeschichte* 6), (Teilw. zugl.: Heidelberg. Univ., Diss., 1966), online.
Jan Schokking

**Jan Schokking** (Amsterdam, 10 maaie 1864 – De Haach, 15 july 1941) wie in Nederlânsk jurist, teolooch en politikus, lid fan de CHU.

Mei de ferkiezings fan 1901 wûn it Fryske Bûn ien sit yn foar it parlemint. Dat barde yn it distrikt Harns dêr't dûmny Schokking keazen waard. 

Schokking wie ek minister fan Justysje yn it Kabinet-Colijn I. Hy folge yn 1927 Jan Hendrik de Waal Malefijt op as boargemaster fan de gemeente Katwijk oant 1932, doe't er opfolge waard troch Wicher Jacob Woldringh van der Hoop.

## Keppeling om utens
*Biografy fan Jan Schokking
Rispgebrûk

In **rispgebrûk** is in gebrûk dat oant yn de 19e iuw bestie by de rispinge. 

De rispinge waard eartiids feestlik ôfsluten by it ynheljen fan de lêste weide, it fersieren fan de lêste wein mei de rispmaaie; dat wie in griene tûke mei blêden of beien boppe-op de lêste wein mei hea, boekweet of rogge. Yn De Wâlden wie it faak in tûke fan de kwikkebei. It feest koe ek fierd wurde troch middel fan it genietsjen fan it heamiel of it blazen op blikkene hoarnen op de Klaai nei ôfrin fan it hjerstploeien, dat seis wiken duorre. 

By de bouboer koe men ek it ynheljen fan de lêste skeaf, foarme en oanklaaid as in man. Op It Bilt waard soks 'de lais thús hale' neamd. Om dy lais (lijs, poppe) waard ta eintsjebeslút in raaidûns makke foardat it rispmiel begûn.
Uitgeverij Kluitman Alkmaar

**Utjouwerij Kluitman Alkmaar B.V.** is in Nederlânske útjouwerij dy't oprjochte is troch Pieter Kluitman yn Alkmaar. Kluitman is yn de rin fan de tiid ien fan de bekendste útjouwers fan berneboeken wurden; sy brocht boekerigen sa as Dik Trom, Pietje Bell en de Kameleon. 

Yn 1864 begûn Pieter Kluitman yn Alkmaar in boekhannel yn in pân dêr't ek in printerij en in boekbinerij sieten. It bedriuw waakste stadichoan en ferskate klassikers waarden yn dy tiid foar it earst útjûn. Yn 1891 waard bygelyks it earste boek út de Dik Trom-searje fan C. Joh. Kieviet útjûn; yn 1903 folge *Afke's Tiental* fan Nynke fan Hichtum. 

Hoewol't op it stuit gjin neikommelingen fan Kluitman yn de direksje sitte, wurdt de namme *Kluitman* oanholden. Nei in perioade in Heerhugowaard (1978 - 2000) sitten te hawwen, is it bedriuw sûnt 2000 wer yn Alkmaar fêstige.

Yn 2010 waard der besletten om de útjouwerij út te wreidzjen mei stikmannich *[[Ymprint (útjouwerij)|ymprints]]*. Kluitman woe him njonken berneboeken ek rjochtsje op it útjaan fan boeken ornearre foar famkes fan trettjin jier ôf, mei de klam op 'jong folwoeksenen'. Dat late ta it imprint *Blossom Books*. Njonken dat woe Kluitman him talizze op selshelpboeken foar bern wêrfoar't de ymprint *Puur* opset waard.

Yn desimber 2018 waard it bedriuw oernaam troch BBNC Uitgevers yn Amersfoart dy't it ûnde de namme  Kluitman fuortsette. 

## Boeken
* Dik Trom
* De Kameleon
* Pietje Bell
* Op zoek naar dolfijnen
* Snelle Jelle
* Kippenvel
* De Discus
* Paardenranch Heartland
* Volbloed
* Floortje
* Complot 365 
* Waanzinnig om te weten
* Hockeyteam De Sterren
* Gregor de Bovenlander
* Deltora
Willem Winters

**Willem Winters** (It Hearrenfean, 8 maaie, 1946 - Ljouwert, 13 maaie 2023)  wie sosjolooch, fan 1984 ôf oan útjouwer (*Stichting Uitgeverij Perio* oant yn 2022 ), publisist en dada-leafhawwer.

Hy studearre sosjology oan de Ryksuniversiteit Grins te en waard learaar yn it middelber en heger beropsûnderwiis.

Winters skreau artikels en boeken oer de âldereinsoarch − ûnder oaren oer de skiednis fan de AOW − oer keunst en kultuer yn De Strikel, Ljouwerter Krante, Kistwurk, De Moanne en Hjir. 

Sûnt 1990 wied er oanhelle mei de sykte fan Parkinson. Hy stoar yn de âldens fan 77 jier.

## Wurk
* *Sjen*, blomlêzing, 2022
* *Bokke Heidehipper en syn doarpsgenoaten tsjin Gloeilampe Anton* 2021
* *Papierfiskjes lêze net* 2018
* *Woorden 2009*
* *Boeken ongesorteerd* 2008
* *Onderwijs en vakopleidingen 2008
* *80 bollen* 2007
* *Encyclopediertjes* ( 2007 )
* *De wylde boerinne* 2007*
* *ik vreet je op* 2007
* *Elisabeth: onmetelijke gedachten* 2007
* *Ut feensters* 2006
* *Elisabeth; drie fragmenten*
* *Hjir de foto wer*
* *Post voor Else Heintz* 2005
* *De witte plastic terrasstoel* 2005
* *Avaros* 2005
* *De vlinderfabriek* 2004
* *Daar komt de pasta uit de tube* 2003
* *16. Creatief met tandpasta* 2003
* *Belga, Belga!* 2003
* *Stopcontacten* 2002
* *Alle minsken binn'myn broerren*
* *Outlook 21. Hoe?*
* *Pleisteren en ontnuchteren*
* *Het Albrecht monument*
* *De wite skelk fan Richt* 1999
* *A krom, slordig reuzenwerk* 1998
* *Mensen lezen*
* *Die staatshulp wenschen wij* 1990
* *Hoort regeerders van het land* 1988
* *Vlees en stof*
* *Ondanks al mijn kwalen*
* *100 jaar pensioenstrijd in Nederland* 1984
### Bydragen yn / gearstalling fan
* *Winterbonkers* 2007
* *Stilte in de literatuur* 2007
* *Auto-emblemen* 2006
* *Stridulators*
* *Egypte* 2005
* *Tusken himel en ierde* 2000
* *16 Fryske winterferhalen* 1998
* *Driuwende saken* 1997
* *Nei slutingstiid* 1996
* *Knyflok en reidmannen* 1994
* *Alpha en omega* 1992
* *Klaine Germ* 1991
* *Etiketliteratuur* 1991
* *De paniek wordt steeds heviger* 1987

## Keppelingen om utens
* Wurk fan Willem Winters yn de DBNL
* Biografy op Sirkwy.
Kastiel Bronkhorst (Gelderlân)

**Kastiel Bronkhorst** wie in kastiel yn 'e gemeente Bronckhorst, westlik lizzend fan it sintrum fan Bronkhorst, yn 'e provinsje Gelderlân. Dat kastiel waard nei gedachten oanlein yn 'e tsiende iuw en sloopt omtrint 1828.

## Skiednis
Kastiel Bronkhorst wie it stamslot fan 'e Hearen fan Bronckhorst en wie ien fan 'e wichtichste kastielen yn 'e Achterhoek. It kastiel lei oan in strategysk plak oan 'e Isel súd fan Sutfen. Fan it kastiel is allinnich de opsmiten slotheuvel by it stedsje Bronkhorst noch oer. De lege slotheuvel waard yn 1962 troch de erven Metelerkamp oerdroegen oan 'e Steat fan 'e Nederlannen en wurdt sûnttiid beheard troch Steatsboskbehear.
Batavia

**Batavia** wie de namme fan de haadstêd fan de Nederlânske koloanje 'Nederlânsk-Ynje'. Tsjintwurdich hjit de stêd Jakarta. Oarspronklik hite Batavia *Sunda Kelapa*. Op 22 juny 1527 waard de stêd troch Fatahillah ferovere, dat feit wurdt beskôge as de offisjele stiftingsdatum fan de stêd. Hy werneamdede stêd *Jayakarta*, ek wol skreaun as *Djajakarta* of *Jacatra* wat 'folsleine oerwinning' betsjut. Jan Pieterssoan Coen ferovere de stêd yn 1619 op de bewenners. Hy lit in nij foart bouwe en de stêd fan de FEK bouwen. Yn 1942 waard de stêd troch de Japanners oermastere. Nei de ûnôfhinklikens fan Yndoneezje krige de stêd wer de âlde namme Jakarta.
Oartsen

In **oartsen** is in Nederlânsk muntsje fan in fearn stoer of twa duiten. Yn de Midsiuwen yn sulver, mar sûnt 1574 yn koper slein.
Allinnich yn Fryslân waarden yn de 17e iuw neist duiten noch in protte oartsen slein, mei it oan de eardere útfier yn sulver herinnerjende omskrift: *Zilveren munt van de Staten van Friesland*.

De belestingpachters moasten sûnt 1590 fan elke barde gûne fan de pachtsom in stoer betelje: de oartsenjilden. Dêr waard in 'blank' ( sawat 3½ sint ) fan ôflutsen ta dekking fan de ferpachtingskosten, sadat der oardel sint (in oartsen) oerbleau. Dy oartsen kamen de earmen tegoede. Tusken tsjerkefâden as fersoargers fan de algemiene earmen en diakens wie hjiroer faak striid, dy't de diakens meast ferlernen.
Gerhardus Dieters

**Gerhardus Dieters jr.** (Eexterveen, 17 augustus 1902 - Nieuw Annerveen, 22 jannewaris 1980) wie in Nederlânsk nasjonaalsosjalistysk politikus.

Dieters wie boer. Op 16 jannewaris 1932 wie er mei-oprjochter fan de *[[Drentsche Boerenbond]]* en yn itselde jier waard rûntebestjoerslid fan de *[[Nationale Bond Landbouw en Maatschappij]].* Yn 1933 waard er lid fan de Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging (NSB) fan yr. A.A. Mussert. Hy krige it stamboeknûmer 4646. Foar de NSB hie er fan 1937 oant 1940 in sit yn de Twadde Keamer en fan 1935 ôf oan yn de  Drintske Provinsjale Steaten.

Dieters wie in bejeftige sprekker en hat op in soad gearkomsten fan *Landbouw en Maatschappij* en de NSB de oanwêzigen tasprutsen. Yn de oarlochsjierren waard er lid fan de Waffen-SS.
Klokbekerkultuer

De **Klokbekerkultuer** is in neolityske argeologyske kultuer út it oergongstiidrek fan stientiid nei brûnstiid yn Jeropa tusken sirka 2200 en 1600 f.Kr. De kultuer is neamd nei it karakterisearjende oerbliuwsel dêrfan, de klokfoarmige beker, dy't nei alle gedachten fanút Spanje wei, oer sawat hiel Jeropa ferspraat rekke.
Boekelo

*In doarp yn de gemeente Ynskedee, sjoch Boekelo (Ynskedee)
*In buorskip yn de gemeente Haaksbergen, sjoch Boekelo (Haaksbergen)
Boekelo (Haaksbergen)

**Boekelo** (Nedersaksysk: *Bokel*) is in buorskip yn it noardwesten fan de Nederlânske gemeente Haaksbergen yn Oerisel ), noardlik fan de buorskip Holthuizen, tusken Hengevelde en St. Isidorushoeve. Yn de midsiuwen wie Boekelo ien fan de marken yn it richteramt Haaksbergen. De buorskip moat net betize wurde mei it lykneamde doarp yn de gemeente Ynskedee.
Pieter Mudstra

**Pieter Mudstra** (Aldegea (Smellingerlân), 7 april 1901 - Sumarreheide, 29 july 1990) wie in amateur-archeolooch (*stientsjesiker*) en de earste fjildassistint fan it Frysk Museum; keunstskilderjen en tekenjen pielde er ek mei. 

## Biografy
Mudstra groeide op in earmoed op Sumarreheide dêr't er altyd wenjen bleaun is. Hy koe oan de earmoed ûntkomme troch yn 1942, nei't er lid fan de NSB wurden wie, ûnder lieding fan dr. Assien Bohmers, mei noch fiif oare Friezen , mei de dwaan oan de opgravingen by it Tsjechyske Unterwistenitz. Dat waard nammentlik goed betelle. Doe't it wurk dêr dien wie soe er oerpleatst wurde moatte, mar hy frege en krige ferlof foar Nederlân en bleau thús. De *Grüne Polizei* hat ien kear by him oan de doar west doe't er net thús wie, dêrnei waard er gewurden litten. De affêre is Mudstra wol op de nedige krityk kaam te stean. 

Yn 1962 waard er fynstesiker foar it Frysk Museum (ûnder provinsjaal archeolooch G. Elsinga). Mudstra hie ûnder oaren as taak tafersjoch te hâlden by dollerij yn it ramt fan de ruilferkaveling (bygelyks by de ruilferkaveling Alddjip, Beetstersweach) yn Fryslân en út te sjen nei artefakten.

Yn 1983 waard him by in rôfoerfal thús yn Sumarreheide syn postsegelsamling en syn kolleksje Romeinske munten ûntstellen.

Mudstra hat ferskate bysûndere fynsten út de stientiid dien, al yn 1943 by Oerterp yn Opsterlân, fierders yn Smellingerlân en om de Burgumermar hinne, en helle dêrmei ek de provinsjale parse. Hy hie kunde oan bekende archeologen.

## Literatuer
* , *Pieter Mudstra(1901-1990), Sumarreheide; 'Schrijver dezes heeft geluk gehad Grondwerker te mogen zijn*'. Utjefte Stichting Streekmuseum-Volksterrenwacht, Burgum (2011)

## Keppeling om utens
* [+(vondst) mudstra vondst](http://www.archiefleeuwardercourant.nl/site/article.do?code=LC&date=19700918&id=LC-19700918-11008&words=+(+mudstra))  Artikel oer Mudstra. Ljouwerter Krante, 18 septimber 1970.
Sachsenhausen (konsintraasjekamp)

**Sachsenhausen** wie in konsintraasjekamp yn de Twadde Wrâldkriich. It leit sa'n 35 km. boppe Berlyn. Under de minsken dy't dêr sitten ha wienen politike fijanen, Joaden, Sigeuners, Jehova's Tsjûgen en homoseksuelen. Der hawwe meiïnoar sa'n 200.000 minsken fêstsitten. It deadetal wurdt sa tusken de 30.000 en 35.000 minsken rûsd, mar fral de boarnen út de earste jierren binne net hielendal betrouber.

De twangarbeiders fan Sachsenhausen wurken yn it stienfabryk. Hja moasten grutte boustiennen meitsje foar de bouwurken fan Albert Speer.

## Keppelings om utens
*  Stiftung Brandenburgische Gedenkstätten
*  Boek: ''40 Maanden Oraniënburg''
*  Undersyk nei it deadetal
Nann Peter Mungard

**Nann Peter Mungard** (* 30 juny 1849 yn Keitum op Söl; † 30 july 1935 Møgeltønder, Denemark) wie in Noardfrysk taalwittenskipper. Hy is de heit fan de dichter Jens Emil Mungard.

Foar syn boer wêzen wie Mungard op see. Hy waard kaptein en makke fiere reizen. Hy learde oare talen, wêrûnder it Japansk. Dochs fielde er him mear mei Fryslân ferbûn. Yn it tiidrek 1903-1913 organisearre er fiif Noardfryske folksfeesten, mei Friezen fan Söl, Oomram en Feer. De folksfeesten wienen kulturele gearkomsten, dêr't it belang fan de Noardfryske kultuer bepraat waard, dy't neffens Mungard faai stie. 

Yn 1909 waard syn Sölringer wurdboek publisearre, 'For Sölring Spraak en Wiis'. Hy waard earelid fan it Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse, dy't oanmoedige om in wurdboek fan it Noard-Frysk te meitsjen. It foarste diel wie yn 1913 klear, mar dy ferskynde net.

By in folksreferindum yn 1920 begûn Nann Peter Mungard mei in kampanje foar de oansluting fan Súd-Sleeswyk by Denemark. Hy wie fan betinken dat de Fryske kultuer yn in lyts lân better syn gerak krije soe as yn it grutte Dútslân. Nann Peter Mungard krige ferheftige krityk, en waard foar ferrieder útmakke. Doe't de krityk feroare yn klearebeare hate, en by it biikebrennen in pop mei syn namme derop ferbaarnd waard, ferliet er Söl en sette er him foar de rest fan syn libben yn Denemark nei wenjen.

It foarste diel fan it Noardfryske wurdboek ferskynde yn 1974.

## Grêftskrift
Nann Mungard is te hôf brocht yn Keitum op Söl, op syn grêf stiet de neikommende tekst:
*Wat dêst, dit dö me Lif en Siil;*
*Üt Sliirighair tjüü Di niin Wiil!*
*Fuar Hualevhair docht ek en bet,*
*Ja, dit jeft rochtlik bluat Fortröt!*
*Harki Got!*
*Dö rocht!*
*Wik nemen!*

## Keppeling om utens
* Nann Mungard op nordfriesland-datenbank.de ''Dútsk
Heere Oosterbaan

**Heere Oosterbaan** (Harns, 3 jannewaris 1736 - dêre, 18 septimber 1807) wie in bekend doopsgesinde predikant.

Hy wie in soan fan keapman Evert Oosterbaan en Grietje Simons Stinstra. As jonge fan acht krige er readfonk en waard dôf. Yn 't earstoan krige er les fan syn omkes Johannes en Goaitsen Stinstra (respektyflik predikant en dokter); letter gie er nei de Latynske skoalle en it Athenaeum yn Frjentsjer. Fan 1757 oant 1759 studearre er oan it Doopsgesind Seminarium by professor Tsjerk Nieuwenhuis, dat wie nei't er promovearre wie yn de teology yn 1757. 

Hy stie yn 1760/61 yn Makkum, wie heechlearaar, de opfolger fan Nieuwenhuis, oan de doopsgesinde kweekskoalle yn Amsterdam fan 1761 oant 1786 en wer predikant yn Harns fan 1786 oant syn dea.

Yn 1795 waard er keazen as lid foar de Nationale Vergadering 

## Keppeling om utens
* Lykrede Oosterbaan
Jan Oostervelt

**Jan Melghers Oostervelt**, (Harns, 1583 - Ljouwert, 1667) wie in sulversmid. Hy waard op 29 jannewaris 1667 begroeven yn 'e Westertsjerke. 

Yn 1661 waard er master sulversmid yn Ljouwert. Deputearre Steaten fan Fryslân beneamden him yn 1623 ta "ijsersnijder" yn de munt. In 1639 folge syn beneaming ta it "wardijschap van de Munte". Hy wie hopman yn 1629, swarde "gemeensman", froedsman (1657-1667) en skepen. Hy makke knottedoaskes, bekers, leppels en jûnsmielbekers. Sa wurdt in jûnsmielbeker mei foarstellings fan de Dordtske synoade en ûnder oare Johannes Bogerman fan Oostervelt bewarre yn it Frysk Museum. Yn 1631 makke er foar de herfoarme tsjerke fan Easterwierrum in jûnsmielbeker. Oostervelt makke ek jûnsmielbekers foar Koarnjum, Himpens en Holwert. Oan de bopperâne stiet gravearre: *Deesen. drinckbeker. is het. nieuwe testament. in. mijnen. bloede. 1 Cor. 11 vers 25. Anno 1631. Ghemaackt van een paapsken, kelck was olt Ao. 1319: Vernieut. ende. gheheylicht. tot. den. dienst. des. Heeren. Ao. 1631*. Dy beker wurdt bewarre yn it Frysk Skipfeart Museum yn Snits
Wybren Oosterbaan

**Wybren (ek Wijbren, Wiebren of Wibren) Oosterbaan** (Tsjummearum, 15 desimber 1887 – Ljouwert, 7 oktober 1970), wie in boer en lânbouspesjalist. Sûnt 1917 wied er boer yn Tsjummearum. 

Tusken 1931-1939 wie er foarsitter fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Yn 1939 waard er itenskommissaris, mar waard yn de Twadde Wrâldoarloch ûntslein troch de Dútsers. Nei de oarloch wie er tusken 1946 - 1948 wer foarsitter fan de Fryske Mij.
Focke-Wulf Fw 200

De **Focke-Wulf Fw 200** 'Kondor' wie in (strategyske) bommesmiter en ferkenningsfleanmasine (foar lange ôfstannen), ûntwurpen en makke troch de Dútske fleanmasinefabrikant Focke-Wulf. De Kondor waard ûntwikkele as passasjierstastel, mar operearre yn de Twadde Wrâldkriich yn tsjinst fan nazi-Dútslân.

## Ynset
De earste ienheid dy't de Kondor yn gebrûk naam wie it Kampfgeschwader KG40 yn april 1940. Dit eskader soe it tastel it meast ynsette yn de oarloch. De Kondor gie foar it earst op paad op 8 april 1940, út Denemark wei, tsjin Britske skippen. Twa moanne letter gie it KG40-eskader nei Frankryk, dêr't it oant ein 1944 bleaun. Ein septimber 1940 hiene de Kondors al in protte alliearde skippen ta sinken brocht, yn totaal sa'n 900.000 ton.

Yn desimber 1940 waarden 36 Kondors operasjoneel. Yn 1941 kamen der 58 C-2's, dy't bomrekken yn de wjukken en motergondels hiene. Rillegau kamen der lykwols swierrichheden mei it efterste part fan de romp oan it ljocht: guon tastellen brutsen by de lanning. Healwei 1941 waard der dêrom in krêftiger ferzje, mei swierdere moters produsearre, de Fw 200C-3.

Doe't der hieltyd mear Kondors operasjoneel waarden en de fleanders mear betûft rekken, foarme de Kondor in hieltyd gruttere bedriging foar de alliearde skipfeart. Allinne al yn april 1941 brochten se 116 alliearde skippen te sink. Mei help fan spesjale brânstoftanks waard it fleanberik tige fergrutte; it tastel koe doe 18 oeren yn de loft bliuwe ynstee fan 9 oere en 45 minuten de.

De lêste operasjonele ferzje fan de Kondor wie de Fw 200C-6, dy't twa Henschel Hs 293B raketten ûnder de wjukken hie. Yn de oarloch waarden 252 Fw 200's makke.

Nettsjinsteande dat wat lege oantal, sieten de alliearden wol oer de Kondor yn. Hja foarmen in grutte bedriging foar skippen en ûnderseeërs. Ein 1944 wie it lykwols dien mei de Kondordriging : de Alliearden feroveren doe de Dútske fleanfjilden yn Frankryk. De oerbliuwende Fw 200's waarden as transportfleanmasine ynset.

## Technyske feiten Fw 200C-3
* Bemanning: 6
* Lingte: 23,45 m.
* Spanwiidte: 32,85 m.
* Hichte: 6,30 m.
* Wjukoerflak: 119,85
* Leechgewicht: 17.005 kg
* Startgewicht: 24.520 kg
* Motor: 4x BMW-Bramo 323R-2 Fafnir 9-silinder radiaalmotors mei 1200 hk it stik
* Heechste faasje: 360 km/o
* Stiichfaasje: 200 m de min.
* Fleanberik: 3560 km
* Plafond gewoanwei: 6000 m.
* Bewapening: 1x 7,92 mitrailleur yn in koepel foarop de romp, 1x 13 mm mitrailleur efter op de romp, 4x 13 mm mitrailleurs ûnder yn de romp, 1x 20 mm kanon foar yn de búkgondel, 1x 7,92 mm mitrailleur efter yn de búk
* Bommelading: 5400 kg maksimaal

## Trivia
* De Britske premier Winston Churchill neamde de Fw 200's 'de gisel fan de Atlantyske Oseaan'.
* It haad fan de SS, Heinrich Himmler, hie in lúks ynrjochte Kondor als privéfleanmasine.

## Boarne
* ; *Bommenwerpers - geïllustreerd historisch overzicht van de ontwikkeling van de bommenwerper*; Veltman Utjouwers, 2006

## Keppeling om utens
* Fw 200, Focke Wulf by TracesOfWar
Op 'e Ryd

**Op 'e Ryd** wie in fleurige rydtoer mei kapweinen en op hynders op de twadde snein nei Sint-Jan, (24 juny) nei de Sint Janshoeke op de Grië (by Aasterein op Skylge). Der waard dûnse en songen. Letter wie de wierskuorre  it reisdoel. Yn it earstoan wie it in ridende prosesje. Letter wie Op 'e Ryd in tocht oer de Boskplaat mei bûnt skildere ferdekte weinen út Hoarn wei. It waard benammen in attraksje foar de toeristen.
Walle Melis Oppedijk

**Walle Melis Oppedijk** (Drylts, 13 augustus 1834 - dêre, 10 maart 1893) wie in smoarrike houthanneler en politikus.

Oppedijk wie steatelid foar de ARP tusken 1865 - 1893 en lid fan de Twadde Keamer (1889). Hy rjochte it antifloreenferbûn mei op tsjin de grûnbelestingen. Fierders pleite er foar fuortsterking fan de seediken, it kristlik-nasjonaal ûnderwiis en it ferbetterjen fan it lot fan de 'kleine luyden'.
Zware Jongens

De **Zware Jongens** (Frysk: 'Swiere Jonges') is in feestduo dat bestiet út Fokko Dam út Snits en Arie Kuipers út Makkum. 
De liveoptredens fan de Zware Jongens binne ien grut doch – en sjong mei feest. It publyk wurdt útnûge om mei te dwaan mei ferskate grappige beweginkjes en wurdt traktearre op in tige fermaaklike sjo. Yn 2000 sloegen beide mannen de hannen yninoar en sa foarmje sy it feestduo De Zware Jongens. Sjoen harren gewicht in passende namme. It begûn allegear mei harren fersy fan *Anton aus Tirol* dy't foar in Top 20-notearing soarge. Harren feestknaller út 2007, "De Jodeljump". waard útroppen ta feesthit fan it jier en levere de Zware Jongens in priis op. Publyksfavoryt *Stil aan de overkant* wurdt noch alle wiken songen yn mannich fuotbalstadion. 

## Fokko en Arie
Fokko Dam en Arie Kuipers binne eigeners fan it artysteburo BME Bookings yn Wytmarsum. Dêr wurde de boekingen dien fan artysten as Anny Schilder, Rob Ronalds, Country Wytske en Django Wagner, fan bands as *Dakkeraf*, *Stream* en de nije band fan Koos Keus, Sytse Haima (Pigmeat) en Sipke de Boer (Beugelband): De Suskes. Ek fan ferneamde DJ’s as Robert Abigail (Mojito-song fan de Bacardi reklame) en DJ Diva wurdt de agenda fierd. Fokko waard al op syn tolfde lid fan de drumband út Snits. Hy wie drumbandynstrukteur foar in hiel soad bands en skriuwt sels muzyk. Fokko is ek in foaroansteand lid fan de Blauhúster Dakkapel. Fokko hâldt de boerdsjes mei teksten yn 'e loft. Yn 2003 fierde er it 25-jierrich jubileum as ynstrukteur fan Drumband Hallelujah Makkum. Neist in soad oare dingen wie er ek presintator fan de Haidiho-show, in programma mei foaral Hollânske muziek dat op GPTV útstjoerd waard.

Arie Kuipers skreau ferskes foar û.o. Han Peekel en it Avro tv – programma *Wordt vervolgd*. Hy wie komponist fan ûnder oare de reedrydhit Bonkevaart/Bonkefeart. Yn 2009 makke er in protestliet tsjin it jildfergriemen fan de gemeente Wûnseradiel. Yn in fariant op it Smurfenliet hat er de gek mei it ôfskiedskado dat de gemeente foar har ynwenners keapje wol; in boek, in stripferhaal en in cd dy’t in ton kostje moast.

Fokko en Arie makken tegearre ek de hit foar reedrider Eric Hulzebosch: *Hulzebosch Hulzebosch*.

## Diskografy

### Singels
* *Bejaardenlied / Pamela (Zware Jongens & Jantje Smit) ( 2000 )
* *Anton aus Tirol* ( 2000 )
* *Holland is de kampioen! (Voetbal Anton)* ( 2000 )
* *Wurst Wurst Wurst* ( 2000 )
* *Wilhelmus (Johan Vlemmix en de Zware Jongens) ( 2001 )
* *Stil aan de overkant!* ( 2001 )
* *Hang On Sloopy* ( 2001 )
* *Heidi Heidi Hoo*( 2002 )
* *'t Komt wel voor elkaar* ( 2004 )
* *De Houthakker (Der Holzmichel)* ( 2005 ) 
* *Alles heeft een einde*  ( 2006 )
* *Krattenwals* ( 2007 )
* *Jodeljump (Zware Jongens vs. DJ DaRoon)'( 2007 )
* *PSV Jump (Zware Jongens feat. DJ DaRoon) ( 2007 ) 
* *Hoog is de zolder* ( 2008 ) 
* *Rose Marie* ( 2009 ) 
* *De poes van tante Loes* ( 2010 )

### Albums
* *Dikke Pret !*
* *Stil aan de Overkant ! *
Fryske muntnammen

**Fryske muntnammen** binne nammen fan Fryske munten en nammen fan munten dy't yn Fryslân brûkt waarden. Yn de literatuer en bytiden yn de folkmûle komme Fryske muntnammen foar. Yn folchoarder fan wearde:

* skeisen = ⅝ sint
* oartsen = 1¼ sint 
* botsen =  ½ stoer = 4 skeisen = 2½ sint
* stoer = 5 sinten
* dûbelstoer = 2 stuorren = 10 sinten
* stoater, 2½ stuorren = 12½ sint
* kwartsje = 2 stoaters = 5 stuorren = 25 sinten
* sechsteheal of seisdeheal =  12 botsens = 27½ sinten
* skelling = 6 stuorren = 30 sinten
* gûne = 20 stuorren = 10 dûbeltsjes = 100 sinten
* achtentweintich = goudgûne = 28 stuorren = ƒ 1,40
* daalder = ƒ 1,50
* kroan = ƒ 2,-
* ryksdaalder = ƒ 2,50
* dukaton = sulveren rider = ƒ 3,15
* dûkaat = ƒ 5,25
* heale gouden rider = ƒ 7,-
* gouden rider = ƒ 14,-

In âld rymke giet fan:  *Twa skeisen is in oartsen, twa oartsen is in botsen, twa botsens is in stoer, wa't dat net wit dy hâldt neat oer*.