open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toertocht (reedriden)

In **toertocht** wurdt winterdeis as it waar en de iisomstannichheden goed binne organisearre troch iisklups en iiswegesintrales. Sokke tochten gean oer plassen, marren, sleatten en kanalen. Rekreanten wurde dêrby yn de gelegenheid steld in tocht ôf te lizzen oer in rûte dêr't de iisdikte en feilichheid op it iis fan kontrolearre binne.  De ôfstannen dy't riden wurde kinne farieare tusken de 10 oant sirka 200 km en geane faak troch gebieten dy't oars net of amper tagonklik binne. Meastentiids krije de beteljende dielnimmers in stimpelkaart dy't sy ûnderweis by kontrôlepunten sjen litten wurde moat en krije in stimpel. Nei ôfrin fan de tocht krijt de dielnimmer yn ruil foar in folle stimpelkaart in medalje oerhandige of tastjoerd. 

## Fryslân
Yn Fryslân soarget it Frysk Iisbûn as oerkoepeljend orgaan fan de 22 iiswegesintrales dy't yn de provinsje binne foar oanlis en ûnderhâld fan de iiswegen en organisearre toertochten op de redens.

;2012
* 13e Van Oordts Mersken famyljetoertocht 	Terwispel 	12 feb 2012 	20 40 60 	km
* Grytmantocht 	Aldegea 	12 feb 2012 	35 70 	km
* Rydtoertocht De Leien 	Paviljoen Rottevalle 	11 feb 2012 	20 40 60 	km
* Ronde fan de Lytse Wielen 	Ljouwert (camping) 	11 feb 2012 	6-12-18-24 	km
* Alde-Feanentocht 	Earnewâld 	11 feb 2012 	25, 50, 75, 100 	km
* famyljetocht Frjentsjer-Berltsum v.v. 	Frjentsjer Berltsum 	11 feb 2012 	20 40 	km
* 12e Van Oordts Mersken famyljetoertocht 	Terwispel 	11 feb 2012 	20 40 60 	km
* Vijf gemeententocht 	Dokkum, Burdaard, Ferwert, Hallum, Alde Leie, Stiens, Wyns 	11 feb 2012 	85 	km
* Deelentocht 	Ulesprong (De Tynje) 	11 feb 2012 	30 km 	km
* Eastermarder Leientocht 	Eastermar 	11 feb 2012 	10, 25, 40, 55 	km
* Grutte Baarderadieltocht 	Easterwierrum 	10 feb 2012 	60 	km
* 10e Bearentocht 	Dolsterhuzen 	10 feb 2012 	15 30 45 	km
* Deelentocht 	Ulesprong (De Tynje) 	10 feb 2012 	30 km 	km
* Bûtenstfallaat toertocht 	De Wylgen 	10 feb 2012 	20 40 	km
* Sândoarpentocht 	Grou, Wergea, Warten, Reduzum

## Sjoch ek
* List mei reedriderstochten yn Fryslân
Iiswegesintrale

In **Iiswegesintrale** is in organisaasje dy't him ynset om de feilichheid op it iis te befoarderjen en de dielnimming oan it reedriden op natueriis (op fearten, kanalen en marren) te stimulearen. De iiswegesintrale makket dat mooglik troch de dikte fan it iis te kontrolearjen op betrouberens en banen út te setten, wekken en gefaarlike plakken op it iis ôf te setten en banen safolle mooglik frij fan snie te hâlden. As it iis sterk genôch is dat in toertocht hâlden wurde kin, wurde paadwizers oanbrocht en eventueel foar klúnplakken soarge. In iiswegesintrale jout syn meiwurking oan alvestêdetochten as de rûte troch harren gebiet rint. 

## Keppeling om utens
* ynformaasje op de webside fan de Fryske iisbûn
Coevorden-Piccardiekanaal

It **Coevorden-Piccardiekanaal** (ek **Kanaal Coevorden-Alte Picardie**) is in kanaal, iepene yn 1904, dat it Dútske Süd-Nord-Kanal by Georgsdorf mei it Nederlânske Stieltjeskanaal by Coevorden ferbynt. It kanaal dat earder oanlein waard foar de skipfeart is sûnt 1965 allinnich noch in ôfwetteringskanaal.

It kanaal bylâns (ûnder Emlichheim en Neugnadenfeld) is in part fan it *[[Keunstwegen|keunstwegen-projekt]]*, mei wurk fan byldzjende keunstners realisearre. Dat is in projekt foar byldzjende keunst dat oer de grinzen giet oan de Oeriselske Fecht fan it Dútske Nordhorn nei it Nederlânske Swolle.
Bad Bentheim

**Bad Bentheim**, foar 1979 **Bentheim** (Nederlânsk, âlderwetsk: *Bentem*, *Benthem*), is in Dútske stêd yn it distrikt (*Landkreis*) Greefskip Bentheim yn de dielsteat Nedersaksen. It plak leit tichteby de grins mei Nederlân, op de hichte fan Oldenzaal. Bad Bentheim is ferneamd troch it Kastiel Bentheim (*Burg Bentheim*) en de stiensoarte Bentheimer sânstien.

## Skiednis
Bad Bentheim is de eardere haadstêd fan it histoaryske Greefskip Bentheim en hat in lange skiednis. It plak wurdt foar it earst neamd yn 1050 as *Binithem*. Yn 1945 bepaalde it Britsk bestjoer dat de haadstêd tenei it mear yndustialisearre en sintraler lizzend Nordhorn wurde moast.

Wichtich skaaimerk fan de stêd is Kastiel Bentheim, dat yn 1116 foar it earst neamd wurdt. De Greven fan Bentheim lieten it bouwe.

Yn 1650 reizge keunstskilder Japik fan Ruisdael tegearre mei syn freon Nikolaas Berchem nei Bentheim. Hy makke 15 skilderijen mei Kastiel Bentheim. Ek Berchem makke in stikmannich.

Om 1711 hinne waarden dêr misinale swevelboarnen ûntdutsen; dêrfandinne waard it plak in erkend *heilbad* en waard it wurd "Bad" oan de namme taheakke. Yn 1865 krige Bentheim stedsrjochten.

Mei *Bentheimer Gold* waard Bentheimer sânstien oantsjut. De hannel dêryn krige (fan de 15e oant en mei de 18e iuw) syn beslach nei benammen Münsterlân, East-Fryslân en oer de Oeriselske Fecht nei Nederlân. De sokkel fan it Frijheidsbyld yn New York is makke fan Bentheimer sânstien; it Paleis op de Daam yn Amsterdam is ek fan dy stien boud.

## Stedsbyld

Ofbyld:Bentheim pano.JPG
Ofbyld:Kruittoren Kasteel Bentheim.jpg|*De krûdtoer fan Kastiel Bentheim*
Ofbyld:Evangelisch-Reformierte Kirche Bentheim 2.jpg|*De evangelysk-grifformearde tsjerke út 1696*
Ofbyld:Martin-Luther-Kirche Bad Bentheim.jpg|*Marten-Luther-tsjerke*
Ofbyld:Bahnhof Bad Bentheim.jpg|*Stasjon Bad Bentheim*


## Ferneamde ynwenners
* Johan Picardt (1600-1670), Dútsk-Nederlânsk dûmny, dokter en skiedskriuwer
* Hanna (1945) en Friederike Krabbe (1950), RAF-leden
* Catharina Geertruid Schrader, Frysk-Dútsk froedfrou

## Partnerstêd
*  Assen (Nederlân)
Gerbren Menthies

**Gerbren Menthies** wie grytman fan Aenjewier. Anjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinzet yn it noarden oan Utingeradiel, ten easten oan Opsterlân, ten suden oan Skoatterlân en ten westen oan Haskerlân. Aenjewier hat fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.

Gerbren Menthies komt foar ûnder de folmachtigen op de lândei fan 17 jannewaris 1550. Undertekene yn deselde kwaliteit fiif jierren letter de akte fan huldiging oan Filips II. Neidat hy sa'n fjouwer en tritich jier grytman west hie die hy, op 29 desimber 1576, ôfstân om romte meitsjen foar syn soan Jochem Gerbrens, dy't yn 1574 folmachtige wie op de lânsdei foar Aenjewier.
## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Jochem Gerbrens

**Jochem Gerbrens** wie grytman fan Aenjewier fan 1576 - 1580. Aenjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinzet yn it noarden oan Utingeradiel, yn 't easten oan Opsterlân, yn 't suden oan Skoatterlân en yn 't westen oan Haskerlân. Aenjewier hat fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.

Jochem wie yn 1574 folmacht op de lândei foar Aenjewier. Hy waard op 29 desimber 1576 ta grytman keazen as opfolger fan syn heit Gerben Menthies.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Abbe Jans

**Abbe Jans**, ek **Abla Jans**, wie fan 1531 - 1546 grytman fan Aenjewier. Aenjewier wie de twadde gritenij fan 'e Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinze yn it noarden oan Utingeradiel,  eastlik oan Opsterlân súdlik fan Skoatterlân en westlik fan Haskerlân. Aenjewier hie fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.

Oer Abbe is net folle bekend. Syn namme wurdt neamd yn de List fan grytmannen fan Aenjewier en stiet op de *Rolle van den Hove van Friesland* fan 21 oktober 1533.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Feijke Tetmans

**Feijke Tetmans**, ek **Feijke Tatmans** (1538 - 2 april 1601)  wie grytman fan 1585 - 1588 fan Utingeradiel en substitút grytman fan Aenjewier.

Mooglik in soan fan Tetman. Wie troud mei Popke (1541 - 1611), dochter fan Sako fan Rinia, grytman fan Westdongeradiel, en hie by har ien dochter. Se wennen op Aldeboarn. Beide binne begroeven yn de tsjerke fan Aldeboarn. 

Feijke wie in man fan kwizekwânsje yn Fryslân, en waard brûkt by wichtige saken. Yn 1574 drong hy mei mear oaren by Robles tige sterk oan, om it gewest fan it ûnderhâld fan de Spaanske en Waalske soldaten te befrijen. Trije jierren letter waard hy troch de steaten fan Fryslân mei Skelte Tjaarda en Marten van Nijsten nei de Algemiene Steaten yn Brussel yn gesantskip stjoerd. Ek waard hy yn dat jier ta 'eene geldligting' lestige. Yn 1578 waard er benamd ta grytman fan Utingeradiel, en wie hy ek ubstitút fan Aenjewier. Feijke Tetmans hearde ta de foarstanners fan de Uny fan Utert, en wie yn 1582 ien fan de steatlju, kommitearde ta it opnimmen fan de rekkens fan de Untfangers en Rintmasters fan kleasterguod, en yn 1584 ta dy fan de Lânskips-Untfangers. 

Doe't yn 1596 de Admiraliteit yn Dokkum oprjochte waard, waard hy ta de earste riedsleden beneamd.
 
## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
* List fan grytmannen fan Utingeradiel
Jelte fan Andringa

**Jelle fan Andringa**, ek: **Jelte  fan Andringa** († 30 septimber 1612), wie grytman fan Utingeradiel en Aenjewier (1605).

Soan fan Tinco fan Andringa en Aef Ennes, wie earst troud mei Idske Regnaerda († 2 april 1605 ), en wertroude mei Gerland fan Oenema. By de earste frou hyhie hy in soan, by de lêste gjin bern. 

Yn it Sjarterboek stiet in mei opset dienen ratifikaasje en approbaasje fan him as grytman fan Utingeradiel fan 15 augustus 1579. Yn it lêst fan de 16e iuw wie hy sekretaris fan Utingeradiel en waard dêr grytman op 26 maaie 1601 en yn 1605 ek substitút fan Aenjewier. Jelle ferstoar as lid fan Deputearre Steaten en waard begroeven by syn earste frou yn Aldeboarn. 

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
* List fan grytmannen fan Utingeradiel
Anne Hans fan Wikel

**Anne Hans fan Wikel** (Wikel?, ? – Aldskoat, 1635) wie grytman fan Aenjewier fan 1626-1630. Troude mei Wiskje Fockens mei wa’t er ien soan krige: Johan fan Wikel ( 1617-1659).

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Johannes Agricola

**Johannes Agricola** wie grytman fan Aenjewier.

Anjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinze yn it noarden oan Utingeradiel, ten easten oan Opsterlân, ten suden oan Skoatterlân en ten westen oan Haskerlân. Aenjewier hie fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.

Troude mei Ted Lieuwes en hie ien dochter. Yn 1584 wie hy al folmacht foar de Lânsdei foar Sânwâlden en yn 1593 Sekretaris fan de Rekkenkeamer en grytman fan Aenjewier (1588-1605). Waard as Kommissaris polityk beneamd by de synoade fan Snits yn 1600, mar ''wegens ligchaamszwakte' bleau hy ôfwêzich.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Tjaerd fan Heloma

**Tjaard fan Heloma**, ek: **Theotardus Vai Heloma**, wie grytman fan de eardere gemeente Aenjewier. Anjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinzge yn it noarden oan Utingeradiel, yn it easten oan Opsterlân, yn it suden oan Skoatterlân en yn it westen oan Haskerlân. Aenjewier hat fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.

Tjaard wie de soan fan Michiel Tjaards fan Heloma en troude mei Froukje van Teijens. Syn frou oerlibbe him. Op 22 maaie 1652 waard hy grytman fan Aenjewier en wie yn 1648 folmacht op de Lândei fan Fryslân. Yn 1654 siet hy mei yn de steatskommisje, belêste mei it oprjochtsjen fan in ticht- en wurkhûs yn Fryslân.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Tinco Sackes

**Tinco Sakes**, ek **Tinco Sakes** of **Tinco Saeckez Niega**, ferstoarn yn 1554, wie grytman fan Skoatterlân en Aenjewier. Aanjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinzet yn it noarden oan Utingeradiel, ten easten oan Opsterlân, ten suden oan Skoatterlân en ten westen oan Haskerlân. Aenjewier hat fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.

Tinco wie fan 1529 - 1531 grytman fan Aenjewier. Hy wie troud mei in frou út it geslacht Eastersee, Hylck Bote fan Oosterzee.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
* List fan grytmannen fan Skoatterlân
Nikolaas fan Heloma

**Nikolaas fan Heloma**, wie grytman fan Anjewier yn 1657. 

Anjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinzet yn it noarden oan Utingeradiel, ten easten oan Opsterlân, ten suden oan Skoatterlân en ten westen oan Haskerlân. Aenjewier hat fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.

Nikolaas wie de groer fan broer fan Tjaerd fan Heloma, en wie troud mei Swaantsje fan Terwisga. Yn 1646 wied er abbekaat by it Hof fan Fryslân. Waard yn 1657 beneamd as grytman fan Aenjewier, mar skynt noch datselde jier stoarn te wêzen, blikens de beneaming fan syn opfolger. Nikolaas ûndertekene earst mei J. S. Crack, letter mei J. van Crackj en ienris as J. de Crack.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Johan Edzard fan Douma

**Johan Edzard fan Douma**, ek bekend as **Erasmus fan Douma** († 26 july 1676), wie grytman fan Aenjewier tusken 1673 en 1677.
Anjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinze yn it noarden oan Utingeradiel, east oan Opsterlân, súd oan Skoatterlân en west oan Haskerlân. Aenjewier hie fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in part fan It Hearrenfean.

Johan wie de soan fan Epo fan Douma, grytman fan Ferwerderadiel, en hat net troud west. Waard oansteld as grytman op 29 july 1673, wie it jier dêrnei ek lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân 1674-1676. Waard yn Hallum begroeven. Yn syn wapen fierde hy in swurd.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Uny fan Utert

* Uny fan Utert (1579), ferdrach tusken de opstannige Nederlânske goaen yn de Tachtichjierrige Kriich
* Uny fan Utert (1889), uny fan nasjonale âldkatolike tsjerken
Johannes Crack fan Bouricius

**Johannes Crack fan Bouricius** († 27 maart 1700) wie grytman fan Aenjewier tusken 1677 en 1679.

Aenjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinze yn it noarden oan Utingeradiel, east oan Opsterlân, súd oan Skoatterlân en west oan Haskerlân. Aenjewier hie fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in part fan It Hearrenfean.

Johannes wie in soan fan Jacobus fan Bouricius, troude op 9 jannewaris 1678 mei Catharina, dochter fan Daniël de Blocq van Scheltinga en Martha fan Kinnema, by wa't er ien soan hie. 
Waard op 19 jannewaris 1677 grytman fan Aenjewier en yn itselde jier Deputearre. Hat ek lid west fan de Steaten Generaal. Die yn 1697 ôfstân fan de gritenij en waard opfolge troch syn soan. Syn widdo stoar op 4 maaie 1739.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Uny fan Utert (1579)

De **Uny fan Utert** is in op 23 jannewaris 1579 tekene oerienkomst tusken in tal Nederlânske goaen, dêr't yn oerienkaam waard dat se mei-elkoar krewearje soene om de Spanjerts (ûnder it Hûs Habsburch) it lân út te jeien; fierders waarden ek in tal steatkundige saken regele op it mêd fan bygelyks definsje, belestingen en godstsjinst (sadat de regeling ek wol beskôge wurdt as in earste ferzje fan in lettere grûnwet. De uny wie in oanfolling op de saneamde 'Generale Uny' fan 1576 (de Pasifikaasje fan Gint), dêrom wurdt ek wol sprutsen fan de *Nadere Unie*.

De oarspronklike goaen dy't de oerienkomst ûndertekenen wiene: Gelre en Sutfen, Hollân, Seelân, Utert en de Grinzer Ommelannen. Letter sletten ek Gint, Nimwegen, Arnhim, Fryslân, Venlo, Amersfoart, Ieper, Antwerpen, Breda, Brugge en it Brugske Frije, Lier en Drinte har oan. De Brabânske stêden De Bosk en Leuven koene har net by de Uny oanslute, om't sy yn Spaanske hannen wiene.

De Uny fan Utert wurdt beskôge as de basis fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen, dy't earst troch Spanje erkend waard by it sluten fan it Tolvejierrich Bestân yn 1609.

## Keppelings om utens
*Tekst fan de oerienkomst
*Ofbyld fan ot orizjinele dokumint yn it Nasjonaal Argyf
Martinus fan Bouricius

**Martinus fan Bouricius** (1707 - 1 july 1755) wie grytman fan Aenjewier tusken 1721 en 1757.

Martinus wie in soan fan Jacobus fan Bouricius. Op 7 septimber 1732 troude hy mei Romelia Margaretha (* 14 jannewaris 1709), in dochter fan Augustinus Lijcklama a Nijeholt (grytman fan Opsterlân, en dy syn twadde frou) en hie by har twa dochters.
 
Op 23 july 1721 waard Martinus beneamd as grytman, mar hat, omreden fan syn minderjierrichheid pas letter de funksje akseptearre en útoefene. Yn 1748 wie hy lid fan de kommisje fan Steatsleden, belêste mei de oerbringing fan it diploma fan Erfsteedhâlderskip oan de Prins fan Oranje. Op de Steatsgearkomsten fan Fryslân hie hy in soad ynfloed. Yn 1748 waard Martinus fan Bouricius oansteld as Masterfeint fan de Houtfesterij yn Fryslân; al yn 1734 wie hy lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân. Hy stoar oan in úttarjende sykte op 1 july 1755.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Hobbe Baerdt fan Sminia (1730-1813)

**Hobbe Baerdt fan Sminia** (Eastermar, 8 desimber 1730 - Burgum, 25 maart 1813) wie grytman fan Aenjewier tusken 1757 - 1772 en fan Tytsjerksteradiel.

Hobbe wie soan fan de sekretaris fan de Steaten fan Fryslân, Jetze fan Sminia, en fan Wiskje fan Haersma. Hy troude op 8 desimber 1758 mei Louisa Albertina (4 april 1738 - 1790), dochter fan Hektor fan Glinstra, sekretaris fan Tytsjerksteradiel, en Eritia fan Glinstra, neidat hy yn 1757 grytman fan Anjewier wurden wie. Dy gritenij ferwiksele hy mei dy fan Tytsjerksteradiel op 5 maaie 1772, en beklaaide meardere amten binnen en bûten Fryslân. Sa wie er lid fan de Admiraliteit, foar Fryslân, yn Rotterdam ensfh. 

Yn 1795 waard him syn post ôfnomd en waard Hobbe mei syn amtsgenoaten en oare Ljouwerter pommeranten, om syn bekende Prinsgesindheid, troch it folk yn it blokhûs fan Ljouwert finzen setten. Allinnich troch it tafallich binnenlûke fan Frânske troepen, koe syn libben en dat fan syn meifinzenen, waans terjochtstelling al besluten wie, sparre wurde. Lilk oer de ûntankbere behanneling fan syn meiboargers, ferklearre hy, fuort nei syn ûntslach, nea wer ien oft oare amt of betsjinning op him nimme te sillen, en hy hat wurd hâlden. Yn stilte libbe hy oant syn trije-en-tachtichste jier yn 1813 yn Burgum. Syn frou wie trettjin jier earder stoarn.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
* List fan grytmannen fan Tytsjerksteradiel
List fan grytmannen fan Tytsjerksteradiel

Dit is in **list fan [[grytman]]nen fan de eardere [[Fryslân|Fryske]] [[gritenij]] [[Tytsjerksteradiel]]**, oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.

Nei de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851 krige Tytsjerksteradiel boargemasters; sjoch de list fan boargemasters fan Tytsjerksteradiel.
Edo Alma van Idema

**Edo Alma van Idema** wie grytman fan Aenjewier tusken 1772 en 1795. Anjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinzet yn it noarden oan Utingeradiel, beëasten oan Opsterlân, besuden oan Skoatterlân en  bewesten oan Haskerlân. Aenjewier hat fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.

Edo wie de soan fan Bernardus fan Idema, en troud mei Detsje, dochter fan Martinus van Bouricius (berne, 3 jannewaris 1742 ). Hy wenne op It Hearrenfean en wie eartiids tûneboeier fan de provinsje Fryslân. Yn 1795 waard hy, krektas de oare grytmannen, ôfsetten.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Daniël de Blocq van Scheltinga

* Daniël de Blocq fan Scheltinga (1621-1703), grytman fan Skoatterlân
* Daniël de Blocq van Scheltinga (1767-1816), grytman fan Aenjewier.
* Daniël de Blocq van Scheltinga (1835-1878), lid fan de Steaten fan Fryslân fan 28 novimber 1877 oant 1 desimber 1878.
* Daniël de Blocq van Scheltinga (1903-1962), Nederlânske jonkhear en nasjonaalsosjalistysk politikus
Generaliteitslannen

**Generaliteitslannen** wienen gebieten dy't yn de tiid fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen direkt bestjoerd waarden troch de Steaten-Generaal. 

Oars as de sân gewesten (feitlik acht, mar Drinte hie gjin stim yn de Steaten-Generaal) - Grinslân, Fryslân, Oerisel, Gelderlân, Utert, Hollân en Seelân – hienen sy gjin stim yn it lânsbestjoer. It wienen meast roomsk-katolike gebieten dy't op in letter stuit fan in de Tachtichjierrige Kriich op Spanje ferôvere wiene, of yn guon gefallen sels earst nei de ein fan de Spaanske suksesjeoarloch yn 1713 oan de Republyk kamen, sa as Steatsk-Boppe-Gelre. De generaliteitslannen funearren faak as in buffersône tusken de Republyk en de Spaanske- en Eastenrykske Nederlannen. Westerwâlde en Wedde wie nei de Reduksje fan Grins yn 1594 oant 1619 ek in generaliteitslân mar wie nei 1619 de facto part fan it Hearlikheid Stêd en Lân fan Grinslân.  Wat ekonomy oanbelange wiene it wingewesten, dy't swiere belestingen en hege heffings oplein krigen.
Daniël de Blocq van Scheltinga (1767-1816)

**Daniël de Blocq van Scheltinga**, (Harns, 7 septimber 1767 - Brommegea (buorskip fan It Oranjewâld), 26 oktober 1816), wie grytman fan Aenjewier en maire fan Skoatterlân. 

Hy wie in soan fan Wiskje fan Bouricius en Martinus de Blocq fan Scheltinga, troude op 31 maart 1801 op It Hearrenfean mei syn earste frou Mintsje fan Wiarda (1776-1802) en hie mei har ien soan: Johan Willem. Op 7 juny 1803 troude Daniël yn Arum mei Sjoerdtsje Wierdina Wiarda (1775-1820) 

Siet fan 19 septimber 1814 oant syn ferstjerren foar Aenjewier yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Brigitte Nielsen

**Brigitte Nielsen**, berne as *Gitte Nielsen*, (Rødovre, 15 july 1963) is in Deensk model en aktrise.

Nielsen waard fral ferneamd fan har optredens yn films út de jierren 80, sa as *[[Red Sonja (film)|Red Sonja]]*, *[[Rocky IV]]* en *Cobra*. Letter, fan 2000 ôf, spile hja yn B-films en realitytelefyzjesearjes. Ut en troch song sy ek (fan 1987 ôf binne platen fan har útbrocht). Septimber 1985 wie hja te sjen yn it blêd Playboy.

Nielsen praat floeiend Deensk, Ingelsk, Dútsk en Italjaansk en kin har ek aardich rêde yn it Frânsk. Nei in koarte ferkearing mei de Deenske muzikant Kasper Winding troude se yn 1985 mei akteur Sylvester Stallone. It houlik duorre 18 moannen. Yn 2006 troude sy foar de fyfde kear.
Stamboeknûmer (NSB)

It **Stamboeknûmer** wie it nûmer dêr't leden fan de NSB mei ynskreaun waarden yn de lede-administraasje.

De NSB is 14 desimber 1931 oprjochte troch Anton Mussert en Cornelis van Geelkerken. De leden krigen neffens folchoarder fan oanmelding in nûmer yn de lede-administraasje: it stamboeknûmer. Mussert krige fansels nûmer 1 tawiisd en Van Geelkerken hie nûmer 2. Hoe leger it nûmer, nammerste langer wie de drager derfan lid fan de NSB. Dat feit spile in rol by de status fan in lid ûnder de oanhingers fan de NSB. De earste 1000 NSB-leden hiene it foarrjocht om altyd, sûnder ôfspraak, by Mussert yn syn wurkkeamer op it NSB-haadkertier oan de Utertske Maliebaan 35 ynrinne te meien om saken mei him te besprekken.

Stikmannich feneamde NSB'ers mei har stamboeknûmer:
Lânskip Drinte

De **Lânskip Drinte** wie yn it ferline de namme fan wat no de provinsje Drinte is. Oarspronklik waard sprutsen fan in greefskip Drinte, letter behearde Drinte ta it wrâldsk besit fan de biskop fan Utert en waard it sjoen as in part fan it Oerstift. Nei't yn 1529 de wrâldske besittingen fan it prinsdom yn hannen kamen fan keizer Karel V waard Drinte oantsjut as it Lânskip Drinte.

Sa waard it nei de Nederlânske Opstân part fan de Republyk, mar waard yn dy republyk net foar fol oansjoen. It wie wol sa dat it net deselde (legere) status as de generaliteitslannen hie, mar it hie gjin stimrjocht yn de Uny. It gewest hie wol syn eigen Steaten en behearde syn eigen finânsjen. Mei't it gebiet doetiids foar it meastepart út  heechfean bestie hie it gebiet mar in befolking fan likernôch 20.000 ynwenners. De drost fan Drinte, teffens gûverneur fan de wichtige festing Coevorden waard lykwols troch de Steaten-Generaal fan de Uny beneamd.

De lânskip Drinte makke fan 1795 ôf diel út fan de Bataafske Republyk. By de departemintale weryndieling fan 1798 waard it gebiet ûnderbrocht by it departemint fan de Alde Isel, en yn 1802 by it departemint Oerisel fan it Bataafsk Mienebest. Yn de jierren 1805 -1806 waard Drinte dêr wer út losmakke, en waard it wer oantsjut mei 'lânskip'. Yn 1807 waard it departemint Drinte ynsteld as ûnderdiel fan it Keninkryk Hollân. Nei de anneksaasje fan it Keninkryk Hollân troch Frankryk yn 1810 waard it departemint ûnderbrocht by it departemint Westeriems.

Drinte waard pas yn 1815 in folweardige provinsje yn it Keninkryk fan de Nederlannen. Dy provinsje hie noch wol in haadstêd nedich. Dat waard Assen, dêr't al sûnt 1603 de sit fan it lânskipsbestjoer fêstige wie en dy't yn 1809 troch kening Loadewyk Napoleon stedsrjochten krigen hie.

## Bestjoerlike yndieling
De Lânskip wie ferparte yn seis dingspillen 
(dy't wer ûnderferdield wiene yn kerspelen) en fjouwer hearlikheden.

Dingspillen:
#Sudenfjild (*Suydevelt*)
#Middenfjild of Beilerdingspil (*Middenvelt/Beylerdingspil*)
#Dieverderdingspil (*Diverderdingspil*)
#Rolderdingspil (*Rolderdingspil*)
#Noardenfjild (*Nordevelt*)
#Eastermoer
Hearlikheden:
#Coevorden
#Ruinen
#Echten (fan 1626 ôf)
#Hoogersmilde (fan 1633 ôf)
Hendrikus Franciscus Josephus van Schenk van Nijdeggen

**Hendrikus Franciscus Josephus van Schenk van Nijdeggen** (Nymwegen, 12 oktober 1758 - It Oranjewâld, 15 febrewaris 1827) wie grytman fan Aenjewier en lid fan de Steaten fan Fryslân (1816-1826) foar Himmelumer Aldeferd en Noardwâlde.

Hy troude yn Nimwegen op 20 desimber 1789 mei Tinconia Martha Andringa Lycklama à Nijeholt fan Ljouwert, in dochter fan de grytman fan Utingeradiel.

Stoar yn huzinge "Oranjewoud" yn It Oranjewâld.
## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Jacobus fan Bouricius

**Jacobus fan Bouricius** († 29 desimber 1672) wie grytman fan Anjewier tusken 1657 en 1672.

Anjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear; grinze yn it noarden oan Utingeradiel, yn it easten oan Opsterlân, besuden oan Skoatterlân en yn it westen oan Haskerlân. Aenjewier hie fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.

Jacobus wie doktor yn de Rjochten, en soan fan Hector fan Bouricius en Houkjen fan Hillama. Hy troude mei Sytske, dochter fan Johannes Crack. Hy hie by har fjouwer bern. Op 17 july 1657 waard er beneamd ta grytman fan Aenjewier. Yn 1659 waard er Deputearre. Yn 1672 siet hy mei yn de steatskommisje ta it beramen fan middels ta ferbettering yn de saken fan milysje, plysje en finansjen fan Fryslân. 

## Wurkpaad
* 1642-1644 lid Generaliteitsrekkenkamer; 
* 1646 abbekaat te Ljouwert; 
* 1651 ekstra ord. lid Steaten Generaal; 
* 1656-1671 riedshear Hof fan Fryslân; 
* 1657-1673 grytman fan Aengwirden; 
* 1658-1672 lânsdeilid foar Aengwirden 
* 1659-1661 lid Deputearre Steaten (Z) 
* 1653 oanstelt as lid fan de *Chambre mi-parti* (kolleezje om te praten oer skelen tusken Spanje en de Nederlannen oangeande de Frede fan Munster)

Hy skreau dicht - en juridyske wurken û.o.: *De officio judicis et usu fori in suprema frisiorum curia*, oer it wurk fan de riedshear.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Willem H. Bouricius van Idema

**Willem Bouricius van Idema** (It Hearrenfean, 20 july 1797 - dêre 1852) wie grytman en tusken 1814 en 1865 lid fan de Steaten fan Fryslân. 

Soan fan Martinus van Idema en Agnes Bouricius van Schopia.
Tusken 1821 - 1827 foar de gritenij Aenjewier en fan 1831 - 1850 foar It Hearrenfean.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Daniël de Blocq van Scheltinga (1835-1878)

**Daniël de Blocq van Scheltinga** (It Oranjewâld (Skoatterlân), 15 febrewaris 1835 - Aenjewier (Tsjalbert?), 1 febrewaris 1878), wie grytman fan Skoatterlân.

Hy wie in soan fan Hans Willem de Blocq van Scheltinga en Petronella Adriana Bienema. Op 28 febrewaris  1867 troude er yn Oentsjerk mei Tryntsje Looxma (1844-1907) en krige mei har ien dochter: Berendina Johanna de Blocq van Scheltinga (1875-1936).

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Skoatterlân
Douwe Uninga fan Hoytema

**Douwe Uninga fan Hoytema** (De Jouwer ? - ?, 1541) wie grytman fan Haskerlân.

Douwe wie in soan fan Botte Hoytes fan Hoytema en Tjets Ulckesdr Douma fan Oenema.
Troude mei Doedt fan Sjaerda, dochter fan Goffe fan Sjaerda en Teth Hobbesdr fan Epinga. Se krigen twa bern:   Hoyte Uninga fan Hoytema en Teth Douwesdr Uninga fan Hoytema.
 
Teth wie troud mei Oene fan Groustins, soan fan Idzart fan Groustins en Tjets fan Oenema. Douwe troude foar in twadde kear mei syn nicht Wilsck Idzartsdr fan Douma, dochter fan Idzart Janckes fan Douma en Gaets fan Popma. Ut dit houlik fermoedlik Wilsck Douwesdr Uninga fan Hoytema, † 1566, begroeven yn Dronryp.
 
Wilsck is troud yn 1540 mei Laes fan Glins, † 1566, begroeven yn Dronryp, soan fan Taecke fan Glins en Habel Haringsdr fan Harinxma.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Whitney Houston

**Whitney Elizabeth Houston** (Newark, New Jersey, 9 augustus 1963 – Beverly Hills, Kalifornje, 11 febrewaris 2012), wie in Amerikaanske Rhithm & blues, Soul- en Popmuzyk-sjongeres, aktrise, en produsinte.

Housten bruts troch yn de jierren tachtich mei *All at Once*. Der waarden mear as 220 miljoen albums , singles en fideo's fan har ferkocht. Letter spile hja ek yn films, ûnder mear yn *The bodyguard* dêr't hja in sjongeres yn spile. Nei 2000, rekke har karriêre yn de nederklits, ûnder mear troch problemen mei drank en drugs. Dat hie ynfloed op har stim. Whitney Houston is 48 jier wurden.

## Diskografy (kar-út)
### Albums
* Whitney Houston (1985)
* Whitney (1987)
* I’m Your Baby Tonight (1990)
* The Bodyguard (Soundtrack, 1992)
* The Preacher’s Wife (Soundtrack, 1996)
* My Love Is Your Love (1998)
* The Greatest Hits (2000)
* Love, Whitney (2001)
* Just Whitney... (2002)
* I Look to You (2009)

### Singles
* You Give Good Love (1985)
* Saving All My Love for You (1985)
* How Will I Know (1985)
* Greatest Love of All (1986)
* I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me) (1987)
* Didn’t We Almost Have It All (1987)
* So Emotional (1987)
* Where Do Broken Hearts Go (1988)
* Love Will Save the Day (1988)
* One Moment in Time (1988)
* I’m Your Baby Tonight (1990)
* All the Man That I Need (1990)
* The Star-Spangled Banner (1991)
* I Will Always Love You (1992)
* I’m Every Woman (1993)
* Exhale (Shoop Shoop) (1995)
* Step by Step (1997)
* When You Believe (mit Mariah Carey, 1998)
* My Love Is Your Love (1999)
* Could I Have This Kiss Forever (mit Enrique Iglesias, 2000)
* I Look To You (2009)
* Million Dollar Bill (2009)

## Filmografy
* 1992: *The Bodyguard*
* 1995: *Waiting To Exhale*
* 1996: *[[The Preacher's Wife]]*
* 1997: *Rodgers & Hammerstein's Cinderella*
* 2012: *Getting to Happy*
* 2012: *Sparkle*

## Prizen
* 1986: Grammy Award Beste froulike Pop Performance foar „Saving All My Love For You“
* 1988: Grammy Award Beste froulike Pop Performance foar „I Wanna Dance With Somebody“
* 1994: Grammy Award Song fan it Jier foar „I Will Always Love You“
* 1994: Grammy Award Beste froulike Pop Performance foar „I Will Always Love You“
* 1994: Grammy Award Album des Jahres foar „The Bodyguard“
* 1999: Bambi yn de kategory "Pop International"
* 2000: Grammy Award R’n’b Song fan it jier foar „It’s Not Right But It’s Okay“
* 2001: BET Lifetime Achievement Award
* 2004: Women’s World Award – World Artist Award for Lifetime Achievement
* 2009: International Artist Award (AMA's)
Sytse van der Werf

**Sytse van der Werf** (Burgum, 10 maaie 1951) is in learaar, sjonger en lietsjeskriuwer út Kûbaard.

## Libben
Groeide op yn de Skoalstrjitte neist De Pleats tsjinoer it âlde kafee dêr’t Harmen Sytstra jierren earder wierskynlik it liet *Moai sûnder wjergea binne de wâlden* skreau. Al gau ferhuze de húshâlding nei Drachten en letter nei Dokkum, dêr’t Sytse nei de legere skoalle nei lyseum *Oostergoo* gie. Fakânsjes brocht er faak troch op Skylge.

Yn 1968 waard er ekonomystudint yn Grins. Nei in blauwe moandei yn it leger waard hy learaar Ekonomy. 

Yn syn stúdzjetiid protestearre er tsjin alle maatskiplike misstannen. Hy trede foar it earst op yn 1975 op in soarte fan sjongfestival yn Easterein mei it liet *Jan Schotanus* wat gie oer de feroarings op it plattelân. Van der Werf wenne yn dy tiid yn Surhústerfean. Omrop Fryslân makke dêrnei regelmjittich opnamen en hy waard faak frege om op te treden. In jier lang wie er fêste lietsjesjonger (skriuwer) by de Grutte Pier Show fan Radio Fryslân.

Ein tachtiger jierren waard it optreden geandewei wat minder. In hiel skoft trede er ek net op omdat hy der net folle nocht mear oan hie. Hy bleau lykwols wol skriuwen.

Dat feroare sawat yn it jier 2005 doe’t op oantrún fan syn maat Doede Bleeker syn earste cd opnaam dy’t útkaam ûnder de titel *Ljocht en Skaad*. Sûnt dy tiid binne der wer optredens, allinne mar ek faak mei Johan Keus, Hans Battenberg en Bert Otten. Mei dy lêsten hat er in muzykprogramma makke mei as titel *Underweis* dat op 13 april 2007 yn de Bidler yn Wergea yn premjêre gien is. Fan de lieten út dat programma is ek in cd opkommen.

Spilet geregeldwei yn in kafee foar it Oranje feestkomitee yn Dokkum. Sytse spilet dêr faak 'Hamme Hos' dat goed bekend is yn Dokkum. Der is sels in orkest yn Dokkum nei him neamd. Dit Hamme Hos-orkest bestiet út 55-plussers dy’t graach mei elkoar muzyk meitsje, in soad wille mei elkoar ha en ek gauris optrede. Van der Werf sjongt mei op in cd fan it shantykoar De Admiraliteitssjongers dêr't hy in bysûndere bân mei hat.

Sûnt begjin 2009 is hy keazen as wâlddichter/sjonger fan de gemeente Achtkarspelen en treedt op by ferskillende gelegenheden mei gedichten, ferhalen en lieten. Ein 2009 waard hy troffen troch in beroerte. Benammen gitaarspylje is noch dreech, mar stim en teksten binne noch ynoarder en yn 2012 hat er in literêr programma mei gedichten en begelieding fan Bennie Huisman.

## Diskografy
* *Underweis* (2007), tegearre mei Johan Keus, Hans Battenberg en Bert Otten en sjongster Cora Schram.
* *Ljocht en Skaad* (2005), mei begelieding troch Johan Keus (gitaar), Hans Battenberg (fioele) en Bert Otten (akkordeon). 
Dêrneist kamen lieten fan him út op de sammelcd’s fan Omrop Fryslân. Der is ek in cd mei âldere opnamen dy’t er by Omrop Fryslân makke hat, mar dy is nea útjûn.
List fan rayons fan de Alvestêdetocht

Dizze **list fan Rayons fan de Alvestêdetocht** bestiet út alle Rayons en de rayonhaden plus harren assistint(en).

De list is yndield neffens de rûte fan de Alvestêdetocht.
John "Rookie" Wright

**John "Rookie" Wright**, (New York City, 19 maart 1973) meast koartwei "Rookie" neamd, is in ferneamd muorrekeatser út New York. Fan likernôch 1990 oant 2010 hat hy it big ball sirkwy yn New York dominearre, benammen yn it inkeldspul. Njonken it muorrekeatsen is John Wright wurksem by in gokkantoar as 'bookmaker'. Ek by it muorrekeatsen binne foar him, njonken it prizejild, weddenskippen op eigen en oarmans wedstriden in wichtige bron fan ynkomsten. Mei syn provosearjend hâlden en dragen op en om de baan is er boppedat in publykslûker.

Hy makke yn 2001 ek namme yn it *small ball*-sirkwy troch yn dat jier de ICHA Mayor's Cup op syn namme te skriuwen en tegearre mei Dave Rojas de dûbeltitel op it Amerikaansk kampioenskip op te easkjen. It soe lykwols oant 2012 duorje, foardat Rookie ek beslach lizze koe op in inkeldtitel yn de small ball-fariant.

Yn 2008 doe't it Amerikaanske keatsbûn, de USHA, de nasjonale kampioenskippen foar it spul mei de big ball wer ynstelde, pakte Rookie dêryn, alhiel neffens ferwachte waard, de titel, dy't er yn 2009 wist te prolongearjen. Oan it begjin fan 2010 rekke hy blessearre en koe dat jier net folút spylje. Op it ein fan de simmer fan 2010 liet er lykwols sjen dat er op de wei werom wie troch foar de 4e kear it "King of the Court"-toernoai op syn namme te bringen. Yn 2011 pakte er de tried wer op en wûn de tredde nasjonale titel big ball.

## Ynternasjonale suksessen
Rookie Wright makke yn 2008 en 2009 diel út fan it winnende team op de One Wall Federation Cup. Yn 2009 lei er yn Portland (Oregon) beslach op de inkeldtitel op it wrâldkampioenskip dêr't er yn de finale syn 'pupil' Givonni Vasquez fersloech.
List fan grytmannen fan It Amelân

Dit is in **list fan [[grytman]]nen fan de eardere [[gritenij]] [[It Amelân]]** yn Fryslân oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.

## Sjoch ek
Nei de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851 hie It Amelân net langer grytmannen, mar boargemasters; sjoch hjirfoar de list fan boargemasters fan It Amelân
List fan grytmannen fan Skiermûntseach

Dit is in '''list fan grytmannen fan de eardere  gritenij Skiermûntseach oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.

Nei de ynfiering van de gemeentewet yn 1851 hie Skiermûntseach net langer grytmannen, mar boargemasters; sjoch hjirfoar de list fan boargemasters fan Skiermûntseach.
Gemeentewet

De **Gemeentewet** is in Nederlânske wet út 1851 (yngien op 29 juny) dy't it bestjoer fan de gemeenten regelet. It is in organike wet. De oarspronklike wet waard makke troch Thorbecke en kaam fuort út de Grûnwet fan 1848. Mei it ynfieren fan de Gemeentewet kaam foar altyd in ein oan it wetlike ûnderskied tusken stêden en doarpen, en ferfoelen de lêste privileezjes dy't de stêden noch hiene fan it tiidrek fan it feodale stelsel, sa as it heffen fan poartejild.
 
Utgongspunt fan de wet wie dat in troch it folk keazen gemeenteried as heechste orgaan foar it gemeentlik grûngebiet feroarderingen fêststelt en fia de begrutting middels ta foldwaan jout. It kolleezje fan B&W wie as deistich bestjoer yn it ramt fan de ried en de ryksoerheid belêstige mei de húshâlding fan de gemeente en it útfieren fan wetten (it saneamde meibewâld).  

Under it bewâld fan D.IJ.W. de Graaff-Nauta waard yn 1992 de gemeentewet op 'e nij besjoen. De fernijde wet gie yn 1994 yn. De oarsprong fan de feroaring lei al jierren earder by ûnder oaren de kommisje-Van Kinschot in 1977. 

By de Dualisearringswet út 2002 waard it monistysk karakter fan de gemeentewet fierder oanpast ta in mear dualistysk karakter. Dat hâldt yn dat, nei analogy fan ministerried en parlemint yn it lânsbestjoer, kolleezje fan B & W en gemeenteried mear ûnôfhinklik fan inoar funksjonearje, wêrby't de gemeenteried it kolleezje kontrolearret.

## Keppeling om utens
* Gemeentewet (folsleine wettekst)
Freark fan Roarda (Skoatterlân)

**Freark fan Roorda**, ferstoarn yn 1539, wie grytman fan Skoatterlân tusken 1521 en 1524.

Freark wie in soan fan Goffe fan Roorda fan Tsjummearum en Imk Hommema. Hy waard yn 1521 grytman fan Skoatterlân fan de Gelderske side. Hoewol't er it renversaalbrief oan de hartoch fan Saksen tekene en sels op fersyk de oaren syn segel setten hie, wie hy lykwols nei de Gelderske partij oergien en hearde yn 1515 ta in gesantskip fan de hartoch fan Gelder, om him te freegjen nei Fryslân ta te kommen om de lânssaken te regeljen. Yn 1521 waard hy yn in gefjocht tusken it folk fan de biskop fan Utert en de Geldersen by De Lemmer troch de earsten finzen nomd. Yn 1545 hearde hy by de steatslju dy't de resolúsje ta beskerming fan de privileezjes en foarrjochten fan it lân ûndertekenen. Hy boaske Ayl, dochter fan Bave Iskenhuizen en N. Douma, en liet by har fjouwer bern nei.
 
## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Skoatterlân
Frâns fan Roorda

**Frans fan Roorda** wie âlderman fan Snits en grytman fan Wymbritseradiel (1538).

Frans wie soan fan Joan fan Roorda en Tied fan Scheltinga (of Idzinga). As grytman socht er by rekwest op 17 jannewaris 1543 oan it Hof fan Fryslân, om witte te meien, hoe't hy hannelje moast ten opsichte fan de swierrichheden, dy't him tsjinsmiten waarden by it opmeitsjesn fan it 'register der beneficiën' en geastlike guod. Hy boaske His, dochter fan Pier Bonninga fan Sjaerda en widdo fan Douwe Oenema fan Terkaple en hie ien soan.
 
## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Wymbritseradiel
Bruktearen

De **Bruktearen** (Latyn: *Bructeri* of *Boructuari*) wiene in West-Germaanske stam, dy't tahâlde yn it gebiet dat no Münsterland is, besuden it Teutoburger Wâld, fan sa'n 100 f.Kr. oant 350 nei Kristus. Letter is de stam opgien yn it gruttere Frankyske stamferbân.

Oer de Bruktearen is bekend dat sy yn 'e mande mei Sjerusken, Ampsivaren en oaren de Romeinske generaal Farus fersloegen yn de ferneamde slach yn it Teutoburger Wâld yn it jier 9 nei Kr. De Brukteryske profetesse Veleda stie yn heech oansjen by har stam. Neffens Tasitus foarsei sy de oerwinning fan de Bataven laat troch Julius Civilis yn harren opstân tsjin de Romeinen. It bêste plak om feiten oer de Bruktearen te finen is yn Soest (Westfalen). De namme fan it doarp Brochterbeck (distrikt Steinfurt) hat syn oarsprong yn de stamnamme fan de Bruktearen.

Neffens Tasitus (35) hat de Germaanske stam Chamaven it gebiet fan de Bruktearen oernaam.
:*pulsis Bructeris ac penitus excisis vicinarum consensu nationum...*
:*de Bruktearen binne ferjage en benei útrûge by in kriich mei buorstammen*.

Dochs wurdt der letter noch sprutsen fan de Bruktearen. Ut begjin 4e iuw binne de Brukterske foarsten Ascaricus en Merogaisus bekend. Yn 307 waard har stam ferslein troch Konstantyn. De finzennommen foarsten liet er yn de arena fan Trier foar de wylde bisten smite.
Op de Peutingerkaart (3e/4e iuw nei Kr.) waarden de *Burcturi* neamd yn it gebiet rjochts fan de Ryn foar de stêden Bonn en Keulen oer.

In legerienheid fan de *Bructeri* yn Romeinske tsjinst wurdt neamd yn de *[[Notitia Dignitatum]]* út it earste fearnspart fan de 5e iuw nei Kr.

## Sjoch ek
*Valuas, legindaryske oanfierder fan de Bruktearen

## Boarne
* Tacitus, *Romeinske historikus*
Gouden Bal

De **Gouden Bal** is in reedriderspriis fan de "Nije Ljouwerter Iisklup". 

Doe't de Ljouwerter iisklup (fan 1850) yn 1888 oan de Bleekerststrjitte yn Ljouwertin nije iisbaan krigen hie, waard yn 1889 de 'Nije Ljouwerter Iisklup' oprjochte. Dit waard dien om de tradysje fan hurdriden op de stedsgrêft fan Ljouwert yn eare te hâlden. 

Yn it begjin organisearre de klup by sterk iis koartebaanwedstriden foar manlju, froulju, pearen en skoaljeugd en sels ien kear in wedstriid yn 'stadich riden'. Tsjintwurdich wurdt noch ien grutte frouljusriderij holden mei as ynset de Gouden Bal, in earepriis dy't yn 1949 by it 60-jierrich bestean ynsteld waard. De priis is neamd nei in learloaierij, dy't eartiids yn de bocht fan de Noardersingel stien hat op de hichte fan de Singelstrjitte. Letter kaam der in herberch foar yn it plak, dy't ek De Gouden Bal hjitte. De útspanning is yn 1876 ôfbrutsen.
Wopke Eekhoffpriis

De **Wopke Eekhoffpriis** is in Fryske priis foar bydragen oan histoarysk ûndersyk yn Ljouwert. De priis, dy't foar it earst yn 1992 útrikt waard, is neamd nei de earste stedsargivaris fan Ljouwert (en Nederlân) Wopke Eekhoff en is bestimd foar de bêste bydrage oan de skiednis fan de gemeente Ljouwert, skreaun of publisearre yn de foarôfgeande fjouwer jier. De priis bestiet út in oarkunde en in bedrach fan € 2275,-- (eartiids: 5000 gûne).

Yn de sjuery sitte foaroansteande histoarisy as bygelyks Hans Mol fan de Fryske Akademy en Mineke Bosch en Maarten Duijvendak fan de Ryksuniversiteit Grins.

## Priiswinners
* 2020: Tymen Peverelli, foar syn boek *De stad als vaderland. Brugge, Leeuwarden en Maastricht in de eeuw van de natiestaat – 1815-1914*.
* 2016: Henk Oly, amateurhistoarikus út Ljouwert foar syn wiidweidich ûndersyk nei de skiednis fan Ljouwert
* 2012: Piet Bakker út Amsterdam foar syn yn 2008 ferskynd boek *Gezicht op Leeuwarden. Schilders in Friesland en de markt voor schilderijen in de Gouden Eeuw*. De keunsthistoarikus die ûndersyk nei de posysje fan skilders út de Gouden Iuw dy't benammen aktyf wienen yn Ljouwert.
* 2008: Renée van Bezooijen  foar *Het raadsel van de ratelaar. Rondom de r in het Leewarders en het Fries* oer it brijkjen, it ferskynsel fan de hûch-r sa't dy yn it Nederlânsk oantsjut wurdt. It leart dat it persintaasje hûch-r-sprekkers by de Frysktalige Friezen it leechst is fan alle provinsjes yn Nederlân en dat Friezen foaral de saneamde tongpunt-r brûke. Mar Renée van Bezooijen komt ek ta de konklúzje dat soks net jildt foar it Leewarders, dat it brijkjen yn it Leewarders krekt wol in protte foarkomd.
* 2003: Paul Kok foar syn proefskrift *Burgers in de bijstand: werkloosheid en de ontwikkeling van de sociale zekerheid in Leeuwarden van 1880-1930*
* 1999 net takend troch te minne goede ynstjoerings
* 1995: Harm Nijboer foar de stúdzje *Leeuwarden tussen Middeleeuwen en Moderne Tijd. Verkeersnetwerken, stedelijke systemen en economische ontwikkeling, ca. 1500 - ca. 1800*.
* 1992: Meindert Schroor foar syn artikel *De demografische ontwikkeling van Leeuwarden in de 17e en 18e eeuw (1606-1793)*
Iis (betsjuttingsside)

*De fêste (beferzen) foarrm fan wetter, sjoch:
** **[[iis (wetter)]]** en
** iiskristal
**Benammen yn de kontekst fan reedriden: 
***natoeriis
***keunstiis
***sjoch ek iisbaan, keunstiisbaan en natueriisbaan
**Yn de natuer foarkommend iis as gefolch fan klimatologyske omstannichheden, wêrûnder:
***Ferskate foarmen fan delslach:
****snie
****hagel
****izel
****iisrein
***see-iis, ynklusyf iisbergen en iisskossen:
****driuwiis
****pakiis
****iisplato
****iis ferbûn mei it fêstelân
***lâniis, ynkusyf gletsjers
***grûniis
***De poalkapen
*konsumpsje-iis, wêrûnder:
**wetteriis
**softiis
**rjemme-iis
**iisko
*oare foarmen fan iis:
**iisblokje
**iisjûkel
*drûch iis, de fêste foarm fan koalstofdiokside (CO2)
Sjonger

In **sjonger** of **fokalist** is in beoefener fan de sjongkeunst. In sjonger kin beropsmjittich de sjonge, mar kin it ek as hobby dwaan. 

Sjongen kin op ferskate manieren, wêrûnder opera en oare klassike sang mar ek as by rock of pop.

De oan 'sjongen' besibbe foarmen as rap wurde soms ta sjongen rekkene. 

Sjongers kinne yndield wurde nei it berik yn toanhichte, lykas sopraan, alt, tenoar of bas. Sjongers kinne begelaat wurde troch muzykynstruminten. Sjongen sûnder ynstrumintbegelieding hjit "a capella".
Tenktearen

De **Tenktearen** (Latyn: *Tencteri*) wiene in Germaanske stam dy't yn de tiid fan Julius Caesar tegearre mei de Usipeten foar 55 f.Kr. út har gebiet ferdreaun waarden troch de Germaanske Sueven ûnder Ariovistus. Sy wykten út nei de rjochterouwer fan de Ryn benoarden it gebiet fan de Sjatten, yn it stamlân fan de Menaapjers, dy't sels útwykten nei de oarekand fan de Ryn. Yn 55 f.Kr. waarden de Tenktearen en Usipeten ferpletterjend ferslein troch it Romeinske leger ûnder Julius Caesar.

Noardwestlik fan de Tenktearen libben oant yn de 1e iuw de Brukteren. Nei de ferneatiging fan de Brukteren waard har plak ynnaam troch de Chamaven, dy't sadwaande de buorlju fan de Tenktearen waardende.

Tasitus beskreau de Tenktearen as betûfte rúters. Om 17 f.Kr. hinne stieken se, mei de Sugambrjers en Usipeten, de Ryn oer. Se belegeren en fersloegen de Romeinske steedhâlder Markus Lollius, mar waarden letter yn in tsjinoffensyf troch Drusus oermastere.

De Germaanske stammen dy't it lân oan de Ryn bewennen, de Brukteren, Tenktearen, Sugambrjers, Usipeten, Chattuarii, Chamaven, en Ampsivaren, giene fan de 3e iuw ôf op yn it gruttere  Frankyske stamferbân; in ûntjouwing dy't fuortkaam út it stribjen om mei alle mannemacht de Romeinen better oan te kinnen.
Usipeten

De **Usipeten** (of Latyn: **Usipetii**) wiene in Germaanske stam dy't yn de tiid fan Julius Caesar tahâlde yn it Noardryn-Westfalen fan no.

Wat witten is oer it folk komt ek fan Caesar en Kassius Dio. De Usipeten wurde beskreaun as in folk dat allegeduerigen op de flecht is. Yn de tiid fan Caesar waarden se ferdreaun troch de Germaanske stam de Suevi (de reden is net bekend), mar neffens Caesar koene sy har boerebestean nei úthâlde fanwege it optwingen fan de Suevi. Yn fierdere konflikten mei Caesar moasten sy de slach ferlieze. Yn de fjildtocht fan Drusus in 11 f.Kr. waarden se ferslein.

Tasitus ferhellet fan in *cohort* **Usipi** (wierskynlik in synonym foar Usipeti) dat meidie oan de militêre kampanjes fan generaal Agrikola yn Britannia.

Doe't de Franken yn de 3e- en 4e iuw opgong makken giene de Usipeten op yn in nij stamferbân mei de Franken.

## Antike boarnen
*Caesar, *[[Commentarii de bello Gallico]]* IV 1, 4, 16, 18; VI 35.
*Cass. Dio, LIV 32.1, 33.1.
*Tac., ''Ann.'' I 51.2.