open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heinz Pollay

**Heinrich (Heinz) Pollay** (Köslin, 4 febrwaris 1908 - München, 14 maart 1979) wie in Dútsk hynstesporter. Yn 1972 it earste sjuerylid dat de olympyske eed ôflei.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1936 en 1952). Hy waard yn 1936 twafâldich Olympysk kampioen en wûn yn 1952 in brûnzen medalje. 

Pollay lei by de Olympyske Simmerspullen 1972 yn München út namme fan alle sjueryleden de olympyske eed ôf, dêrmei wie Pollay it earste sjuerylid dat de olympyske eed ôflei by de Olympyske Simmerspulllen.
Heinz Pollay ferstoar hommels op 14 maart 1979, yn 'e âldens fan 71 jier.
Friedrich Gerhard

**Friedrich Wilhelm Gerhard** (Trakehnen, 24 july 1884 - 17 maaie 1950) wie in Dútsk hynstesporter. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, yn de lannewedstriid dressuer, mei Heinz Pollay en Hermann von Oppeln-Bronikowski.
Friedrich Gerhard ferstoar hommels op 17 maaie 1950, yn 'e âldens fan 65 jier.
Swarte see-ein

De **swarte see-ein** (*Melanitta nigra*) is in grutte see-ein fan 43 oant 54 sm lang. De fûgel briedt yn it fiere noarden fan Europa en it Palearktyske easten oant de rivier de Olenjok. De Amerikaanske see-ein (*Melanitta nigra*) út Noard-Amearika en East-Sibearje waard eartiids as in ûndersoarte beskôge. 

## Beskriuwing

De jerken binne hielendal swart en de wyfkes binne donkerbrún mei in donkerder krún en ljocht kleure wangen. Jonge fûgels lykje op it wyfke, mar ha doffere kleuren. Swarte see-einen ha in puntige sturt. 

De soarte liket op 'e nau besibbe grutte see-ein, mar dy is grutter en swierder. Dêrnjonken ha wyfkes fan 'e grutte see-ein wite plakken op 'e wangen, dy't ûntbrekke by de wyfkes fan 'e swarte see-ein.   

## Fersprieding
Swarte see-einen briede yn Noard-Europa, Noard-Aazje en Grienlân op 'e tûndra by marren, rivieren en yn sompen, fral yn Ruslân en Skandinaavje. Utsein yn in diel fan Skotlân en Ierlân is de swarte see-ein in trekfûgel. Bûten de briedtiid libje se oan 'e kust op see. De soarte is in wintergast yn West-Europa oant de kusten fan Afrika ta. Winterdeis komt de fûgel oan 'e Nederlânske kust, fral noardlik fan 'e Waadeilannen, yn grutte oantallen foar.   

## Iten en brieden
Swarte see-einen ite weak- en skelpdieren. De fûgels briede fan maaie oan juny yn koloanjes en lizze fiif oant sân aaien. 

## Status
De grutte fan 'e populaasje waard yn 2006 op goed ien miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e Reade list fan 'e IUCN stiet de soarte as net bedrige klassifisearre.
Rudolf Lippert

**Curt Ewald Rudolf Lippert** (Leipzig, 29 oktober 1900 - Bielefeld, 1 april 1945) wie in Dútsk hynstesporter. 

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1936). Hy waard yn Berlyn 1936 Olympysk kampioen by de lannewedstriid mei Ludwig Stubbendorff en Konrad von Wangenheim.

Yn de Twadde Wrâldkriich tsjinne er as kolonel en kommandant fan it 51ste Pantserrezjimint yn oktober 1941.  As generaal-majoar en kommandant fan de 5e Pantserdivyzje fochten syn troepen yn East-Prusen (Gumbinnengebiet) en by de Slach om Koerlân.
Rudolf Lippert sneuvele op 1 april 1945, yn 'e âldens fan 44 jier, by Bielefeld.
Sous le soleil de Satan

***Sous le soleil de Satan*** (Frânsk, "Under de sinne fan Satan") is in roman fan de Frânske skriuwer Georges Bernanos út 1926, útjûn troch Plon yn Parys. Bernanos begon mei it skriuwen fan it ferhaal nei de wapenstilstân fan 1918, mar it wie 1926 oant it ree wie. In Fryske ferzje is der oant no ta net fan ferskynd.

## Ferhaal
Neffens Michel Estève hellet de roman ynspiraasje út trije primêre boarnen: it libben fan dûmny Jean-Marie Vianney, dat it karakter fan Donissan foarme; de skriuwers Léon Bloy en Jules Barbey d'Aurevilly, fan wa't Bernanos respektivelik it idee fan in wrâld sûnder God en it idee fan in uny fan realiteit en it boppenatuerlike oernimt, en it sosjale klimaat fan Frankryk nei de Earste Wrâldoarloch, dat Bernanos lûdop feroardiele.

## Wurdearring
* *Sous le soleil de Satan* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
* Yn 1987 waard it boek ferfilme troch Maurice Pialat.
Konrad von Wangenheim

**Konrad Kuno Cay [[Freiherr]] von Wangenheim** (Hannover, 20 augustus 1909 - Stalingrad Sovjet-Uny, 28 jannewaris 1953) wie in Dútsk hynstesporter. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, yndividueel en by de lannenwedstriid eventing, mei Rudolf Lippert en Ludwig Stubbendorff.

Yn 'e Twadde Wrâldkriich focht luitenant-kolonel von Wangenheim oan it Eastfront. Yn 1944 waard er kriichsfinzen makke troch de Sovjets, dêr't er 28 jannewaris 1953 yn 'e âldens fan 43 jier ferstoar.
Kurt Hasse

**Kurt Hasse** (Mainz, 7 febrewaris 1907 - Sovjet-Uny, 9 jannewaris 1944) wie in Dútsk hynstesporter. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, yndividueel en by de lannewedstriid springen, mei Marten von Barnekow en Heinz Brandt.

Kurt Hasse sneuvele op 9 jannewaris 1944, yn 'e âldens fan 36 jier, yn de Twadde Wrâldkriich oan it easfront.
Marten von Barnekow

**Marten von Barnekow** (Bromberg, 16 maart 1900 - Rehau, 29 novimber 1967) wie in Dútsk hynstesporter. Von Barnekow oerlibbe as iennige fan de Dútske springruterploech út 1936 de Twadde Wrâldkriich.

Barnekow waard yn 1933 lid fan de SS en waard op 23 juny 1934 befoardere ta SS-Untersturmführer. Tagelyk realisearre er him dat hy him allinnich suksesfol tariede koe op de Olympyske Spullen yn Berlyn as er by de Wehrmacht gie. Dêrom waard er op 13 augustus 1934 op eigen fersyk ûntslein út de SS en makke er him klear op de *Wehrmacht Kavallerieschule Hannover* foar op de Olympyske Spullen fan 1936 yn Berlyn. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, by de lannenwedstriid springen, mei Kurt Hasse en Heinz Brandt.

Op 9 novimber 1938 sleat er him wer oan by de SS as SS-Sturmbannführer om syn karriêre troch te setten by de *SS-Hauptreitschule München*.
Marten von Barnekow ferstoar op 29 novimber 1967, yn 'e âldens fan 67 jier.
Heinz Brandt

|
|-
|
|-
|}
**Heinz Brandt** (Berlyn, 11 maart 1907 - Karlshof bei Rastenburg, 21 july 1944) wie in Dútsk kolonel en hynstesporter. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, yndividueel en by de lannewedstriid springen, mei Marten von Barnekow en Kurt Hasse.

## Oanslaggen op Hitler
Yn de Twadde Wrâldoarloch wie Brandt aktyf as stêfoffisier by it *Oberkommando der Wehrmacht*. Yn dy hoedanichheid ferkearde er faak yn rûnten fan Hitler. Sûnt 1943 wie er kolonel. Oant twa kear ta wie Heinz Brandt ûnfrijwillich belutsen yn in oanslach op Hitler. Op 13 maart 1943 moast er de Führer beselskipje yn in fleantúch op de weromkear fan in besite oan de *Legergroep Midden* dat legere wie by Smolensk. Luitenant Fabian von Schlabrendorff, dy't part wie fan de gearspanning tsjin Hitler, frege him in pakje mei te nimmen dat ornearre wie foar kolonel Helmuth Stieff. Schlabrendorff bewearde dat it pak flessen Cointreau (in likeur) befette. Yn werklikheid siet der in bom yn, dy't ûnder de flecht ûntploffe moatten hie. De bom eksplodearre lykwols net, it fleantúch lâne feilich, de oanslach bleau ûngemurken en Brandt hat nea witten wat er ferfierde.

Mear as in jier letter wie Brandt oanwêzich by de gearkomste yn de Wolfsschanze op 20 july 1944. Op dy gearkomste stie Brandt tichtby Hitler. Kolonel Claus von Stauffenberg pleatste ûnder de tafel oan syn fuotten in aktetas dêr't bom yn ferstoppe siet. Brandt, dy't him hindere fielde troch de tas, sette him wat fierder, efter in swiere houten planke dy't de tafel skoarre. Dêrtroch hat er mooglik it libben fan Hitler rêden, want doe't de bom in pear minuten letter ûntplofte, waard de krêft fan de eksploazje yn Hitlers rjochting remme troch de planke. Kolonel Brandt sels rekke slim ferwûne en ferlear by de eksploazje in skonk.

Heinz Brandt ferstoar op 21 july 1944, yn 'e âldens fan 37 jier, oan de gefolgen fan syn ferwûningen.
Hermann von Oppeln-Bronikowski

|
|-
|
|-
|}
**Hermann Leopold August von Oppeln-Bronikowski** (Berlyn, 2 jannewaris 1899 - Gaißach, 19 septimber 1966) wie in Dútsk Generaal-majoar en hynstesporter. 

## Priveelibben
Hy stamde ôf fan de âlde aadlike famylje Oppeln-Bronikowski út Lausitz mei it hûs mei deselde namme yn de buert fan Löbau yn Oberlausitz, dat foar it earst neamd waard yn in dokumint út 1261. Hermann wie de soan fan de Prusyske ynfantery generaal Hermann von Oppeln-Bronikowski (1857-1925). Oppeln-Bronikowski boaske mei Edelgard von Kleist, de dochter fan de Dútske luitenant-generaal Adolf Friedrich Theodor von Kleist en Gertrud von Sydow, op 17 juny 1931 yn Züllichau.
Hermann von Oppeln-Bronikowski ferstoar op 19 septimber 1966, yn 'e âldens fan 67 jier. 

## Olympyske Spullen
Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, yn de lannenwedstriid dressuer, mei Heinz Pollay en Friedrich Gerhard. Letter wurke er as trainer foar it Kanadeeske dressuerteam foar de Olympyske Simmerspullen fan 1964 yn Tokio.

## Militêre karriêre
Oppeln-Bronikowski tsjinne as frontlinyoffisier yn Frankryk nei it útbrekken fan de Earste Wrâldkriich yn 1917 en waard ûnderskieden mei beide klassen fan it Izeren Krús en de *Hessischen Tapferkeitsmedaille*. Nei de kriich wie er yn 1920 kavaleryoffisier by de Reichswehr.

Oan it begjin fan de Twadde Wrâldkriich wie Oppeln-Bronikowski kommandant fan de ferkenningsseksje fan de 24ste Ynfanterydifyzje by de ynvaazje fan Poalen yn 1939 en tsjinne as pantserkommandant oan it eastfront. Nei't er yn 1943 ferwûne rekke wie en dêropfolgjende sikehûsopname wie Oppeln-Bronikowski kommandant fan it Panzer Regiment 100 fan it 21ste Panzerdifyzje yn Normandje yn 1944 en kommandant fan it 20ste Panzerdifyzje yn de gefjochten yn Sileezje yn 1945. Op 30 jannewaris dat jier waard er befoardere ta generaal-majoar. Yn april 1945 sette hy en syn ienheden in suksesfol help offinsyf op by de Slach by Bautzen om de foar in part besette stêd Bautzen folslein op'e nij te feroverjen.

Nei de kapitulaasje fan Dútslân op 8 maaie 1945 waard er earst as Amerikaansk kriichsfinzene en dêrnei as Britsk kriichsfinzene opnommen, dêr't er in part fan trochbrocht yn it ynterneringskamp Staumühle, dêr't er op 4 july 1947 út frijlitten waard. 

Oppeln-Bronikowski wie as sivyl adviseur belutsen by de ûntwikkeling fan de Bundeswehr.
Ludwig Stubbendorff

**Ludwig Fritz Ernst Stubbendorff** (Turloff, 24 febrewaris 1906 - Mahiljow Sovjet-Uny, 17 july 1941) wie in Dútsk hynstesporter. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, yndividueel en by de lannewedstriid, mei Rudolf Lippert en Konrad von Wangenheim.
Ludwig Stubbendorff sneuvele op 17 july 1941, yn 'e âldens fan 34 jier, yn de Twadde Wrâldkriich oan it eastfront by Mahiljow.
Sibearyske see-ein

De **Sibearyske see-ein** (*Melanitta stejnegeri*) is in einfûgel út it skaai see-einen (*Melanitta*). 

## Beskriuwing
De ein wurdt 50 oant 58 sm lang en 1200 oant 1700 gram swier. De spanwiidte fan 'e soarte leit tusken 86 en 99 sm. De snaffel is readoranje mei wat giel. Jerken binne swart en ha in lytse wyt plakje by it each, in donkere knobbel op 'e snaffel. Wyfkes binne brún en ha twa rûne wite plakken op it gesicht.

De fûgel liket op 'e wytwjuksee-ein. It ûnderskied wat jerken oanbelanget is de hegere knobbel boppe de snaffel en de oare kleuren fan 'e snaffel. Jerken fan 'e wytwjukein ha boppedat brunere flanken. It ûnderskied tusken de wyfkes fan 'e twa soarten binne dreger te identifisearjen, mar de knobbel fan it wyfke fan 'e Sibearyske see-ein is grutter.   

## Fersprieding
De Sibearyske see-ein briedt op de Russyske tûndra yn markes en sompen en oan rivieren en oerwinteret oan 'e kust. Hiel út en troch binne der winterdeis mear yn it binnenlân waarnimmingen.  

## Iten
De fûgel yt skaaldieren, weakdieren en ynsekten.

## Status
De populaasje wurdt op 400.000 oant 700.000 folwoeksen fûgels rûsd (2006). De oantallen rinne lykwols tebek. De fûgels wurde op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige klassifisearre.
Richard Allen (hockeyspiler)

**Richard James Allen** (Nagpur, 4 juny 1902 - Bangalore, 1969) wie in Yndiaask hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje

Hy die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928, 1932 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen trije kear Olympysk kampioen mei it Yndiaaske tiim. Richard Allen ferstoar yn 1969, yn 'e âldens fan 66/67 jier.
Ali Dara

**Ali Iqtidar Shah Dara** (Lyallpur, 1 april 1915 - 16 jannewaris 1981) wie in Pakistaansk hockeyer. 

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1936 en 1948). Hy kaam yn 1936 út foar it doetiidske Britsk-Ynje, Nei de splitsing fan Britsk-Ynje kaam Dara út foar Pakistan. Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Olympysk kampioen mei it Yndiaaske team en einige Mei it Pakistaanske team yn 1948 einige er as fjirde. Ali Dara ferstoar op 16 jannewaris 1981, yn 'e âldens fan 65 jier.
Lionel Emmett

**Lionel Charles Renwick Emmett** (Achalpur, 8 jannewaris 1913 - Colchester, 9 augustus 1996) wie in Yndiaask hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske tiim. Emmett wie hospik yn de Twadde Wrâldkriich. Lionel Emmet ferstoar op 9 augustus 1996, yn 'e âldens fan 83 jier.
Wapen fan Wjelsryp

It **wapen fan Wjelsryp** is it wapen fan it doarp Wjelsryp, yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. It wapen waard yn 2000 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn sulver in oprizende blauwe fairklok, reitsjende oan de boppeside fan it skyld en yn it skyldhaad oan beide siden beselskippe fan in read klaverblêd; de klok belein mei in ring fan sulver, dêrbinnen in seispuntige gouden stjer, dy't mei har punten de ring oan de binnenside rekket, de stjer en ring yn de skyldfoet beselskippe fan in gouden leelje.*

De heraldyske kleuren binne: sulver, azuer (blau), kiel (read) en goud.

## Symbolyk
* Yndieling skyld: ferwiist nei de lizzing fan it doarp yn de noardlike punt fan de eardere gritenij en gemeente Hinnaarderadiel, dêr't it eartiidsk part fan wie. Ek ferbyldet it de Ursulatsjerke fan Wjelsryp.
* Ring mei seispuntige stjer: ferwiist nei it doarp sels. Dêrby wiist it nei de stiftingskiednis fan de Ursulatsjerke fan Wjelsryp.
* Sulveren fjilden: ferwize nei de buorskippe dy't yn de himrik fan Wjelsryp lizze: De Westerein en De Oasterein.
* Klaverblêden: ferwize nei it agraryske karakter fan it doarp.
* Leelje: oernommen út it wapen fan de famylje Van Galama.
* Kleurstelling: oernommen út de wapens fan Westergoa en Hinnaarderadiel.


Ofbyld:Familiewapen galama.JPG|It wapen fan de famylje Van Galama.
Ofbyld:Westergo wapen.svg|Wapen fan Westergoa
Ofbyld:Hinnaarderadiel wapen.svg|Wapen fan Hinnaarderadiel


## Sjoch ek

Ofbyld:Wjelsryp vlag.svg|link=Bestand:Wjelsryp_vlag.svg|alt=Vlag van Welsrijp|Flagge fan Wjelsryp
Ofbyld:Coat of arms of Littenseradiel.svg|Wapen fan Littenseradiel
Ofbyld:Waadhoeke wapen.svg|Wapen fan De Waadhoeke
Flagge fan Wier

De **flagge fan Wier** is de flagge fan it doarp Wier, yn de gemeente De Waadhoeke. De flagge waard yn 2007 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Fiif hichtebanen fan grien, giel, blau, giel en grien, yn de ferhâlding fan 1:1:6:1:1, mei oan de broekside in giele ôfskuorde liuwekop.*

De kleuren komme út it wapen fan Wier.

## Symbolyk
* Griene baan: ôflaat fan de griene terp út it wapen fan Wier, "wier" betsjut ek terp.
* Giele banen: ôflaat fan de nôtieren út it wapen fan de famylje Lauta. Ek stiene de nôtieren foar de lânbou yn de omkriten fan it doarp.
* Liuwekop: oernommen út it wapen fan de famylje Lauta, dy't in stins yn it doarp bewenne.
* Blauwe baan: ek oernommen út it wapen fan de famylje Lauta.


Ofbyld:Wier wapen.svg|Wapen fan Wier


## Sjoch ek

Ofbyld:Menaldumadeel flag.svg|Flagge fan Menameradiel
Ofbyld:Waadhoeke vlag.svg|Flagge fan De Waadhoeke
Wapen fan Nij Altena

It **wapen fan Nij Altena** (Biltsk: *wapen fan Nij Altoenae*) is it wapen fan it doarp Nij Altena, yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. It wapen waard yn 2010 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn grien in fermelle dwersbalke, loftsboppe beselskippe fan in klaver en fan ûnderen fan twa nôtieren, pleatst as in omkearde keper, mei de stâlen oer elkoar hinne lein, alles fan goud; in read kanton, belein mei twa gouden salmen.*

De heraldyske kleuren binne: sinopel (grien), goud en kiel (read).

## Symbolyk
* Gouden dwersbalke: ferwiist nei de Aldebiltdyk dêr't it doarp oan leit. De gouden kleur ferwiist nei de âlde namme "gouden hoep" fan de dyk.
* Klaverblêd: ferwiist nei de lânbou yn de omkriten fan it doarp.
* Nôtieren: ferwize ek nei de lânbou yn de omkriten fan it doarp.
* Frijkertier: oernommen yn Hollânske kleuren as ferwizing nei de Hollânske arbeiders dy't It Bilt ynpoldere hawwe. It frijkertier toant it wapen fan it Lân fan Altena yn omkearde kleuren as ferwizing nei de plaknamme fan it doarp.


Ofbyld:Wapen van Altena.png|link=Bestand:Wapen_van_Altena.png|alt=Het wapen van het Land van Altena.|It wapen fan it Lân fan Altena.


## Sjoch ek

Ofbyld:Nij Altoenae vlag.svg|link=Bestand:Nij_Altoenae_vlag.svg|alt=Vlag van Nij Altoenae|Flagge fan Nij Altena
Ofbyld:Bildt wapen.svg|Wapen fan It Bilt
Ofbyld:Waadhoeke wapen.svg|Wapen fan De Waadhoeke
Wapen fan Jirnsum

It **wapen fan Jirnsum** is it wapen fan it doarp Jirnsum, yn de Fryske gemeente Ljouwert. It wapen waard yn 1986 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn read in sulveren dwersbalke mei slaggen deryn, belein mei in blau klaver- of Mauritiuskrús. As basis hat it wapen fan Raerderhim tsjinne, mei op de dwersbalke it teken fan de hillige oan hwa't de Jirnsumer tsjerke tawijd wie.*

De heraldyske kleuren binne: kiel (read), sulver en azuer (blau).

## Symbolyk
* Read fjild en sulveren balke: oernommen út it wapen fan Raerderhim, de gritenij en gemeente dêr't it doarp eartiidsk part fan wie.
* Mauritiuskrús: symboal foar Mauritius, patroanhillige fan Mauritiustsjerke fan Jirnsum.

Ofbyld:Rauwerderhem wapen.svg|Wapen fan Raerderhim


## Sjoch ek

Ofbyld:Jirnsum vlag.svg|link=Bestand:Jirnsum_vlag.svg|alt=Vlag van Jirnsum|Flagge fan Jirnsum
Ofbyld:Boornsterhem wapen.svg|Wapen fan Boarnsterhim
Ofbyld:Leeuwarden wapen 2014.svg|Wapen fan Ljouwert
Wapen fan Poppenwier

It **wapen fan Poppenwier** is it wapen fan it doarp Poppenwier, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. It wapen waard yn 1986 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn read twa roazen en yn de foet fan it skyld in leelje, alles fan goud.*

De heraldyske kleuren binne: kiel (read) en goud.

## Symbolyk

* Roazen: oernommen út it wapen fan de famylje Albada, dy't de Albadastins by it doarp bewenne.
* Leelje: oernommen út it wapen fan de famylje Albada.
* Kleurstelling: oernommen út de wapens fan de famylje Albada en Raerderhim, de gritenij en gemeente dêr't it doarp eartiidsk part fan wie.

Ofbyld:Rauwerderhem wapen.svg|Wapen fan Raerderhim


## Sjoch ek

Ofbyld:Poppenwier vlag.svg|link=Bestand:Poppenwier_vlag.svg|alt=Vlag van Poppingawier|Flagge fan Poppenwier
Ofbyld:Boornsterhem wapen.svg|Wapen fan Boarnsterhim
Ofbyld:Sûdwest-Fryslân wapen nieuw.svg|Wapen fan Súdwest-Fryslân
Flagge fan Wûns

De **flagge fan Wûns** is de flagge fan it doarp Wûns, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. De flagge waard yn 1969 registrearre.

It ûntwerp is fan Klaas Sierksma.

By gemeentlik beslút fan 19 april 1955 is in flagge fêststeld foar de 27 doarpen fan de eardere gemeente Wûnseradiel.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Fjouwer diagonale banen yn grien en wyt rjochskeand; oan de mêstside de fersmelle flagge fan Wûnseradiel.*

De kleuren komme út it wapen fan Wûns.

## Symbolyk
* Wyt: ferwiist nei it hart út it wapen fan Wûns.
* Grien: ferwiist nei de greiden yn de omkriten fan it doarp.
* Fersmelle flagge: flagge fan Wûnseradiel, de gritenij en gemeente dêr't it doarp eartiidsk part fan wie.


Ofbyld:Flag of Wonseradeel.svg|Flagge fan Wûnseradiel


## Sjoch ek

Ofbyld:Wûns wapen.svg|link=Bestand:Wûns_wapen.svg|alt=Wapen van Wons|Wapen fan Wûns
Ofbyld:Súdwest-Fryslân Gemeentevlag.svg|Flagge fan Súdwest-Fryslân
Peter Fernandes

**Peter Paul Fernandes** (Karachi, 15 septimber 1916 - Dêre, 24 jannewaris 1981) wie in Pakistaansk hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske tiim. Peter Fernandes ferstoar op 24 jannewaris 1981, yn 'e âldens fan 64 jier.
Flagge fan Aldegea (De Fryske Marren)

De **flagge fan Aldegea** is de flagge fan it doarp Aldegea, yn de Fryske gemeente De Fryske Marren. De flagge waard yn 1992 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Yn blau in alle siden fan de flagge reitsjende giele rút, belein mei in reade boarch mei skylddak en twa finsters en in poarte, ferljochte en iepene fan it fjild. De boarch mei in ôfmjitting (HxB) fan 7/10 flaggehichte x 7/15 flaggehichte. De rút beselskippe oan de broekside boppe en ûnder fan in giele turf, mei in ôfmjitting fan 2/15 flaggehichte x 1/6 flaggelingte en pleatst op 1/12 flaggehichte fan resp. de boppekant, de broekside en de ûnderkant fan de flagge.*

De kleuren komme út it wapen fan Aldegea.

## Symbolyk
* Blau fjild mei giele rút: oernommen út it wapen fan it eardere wetterskip De Grutte Noardwâlder Polder. Aldegea leit yné midden fan dit eardere wetterskip. De kleur blau ferwiist nei it grutte tal wetters yn de omkriten fan it doarp. It goud ferwiist nei de sângrûn dêr't it doarp op leit.
* Reade burcht: ferwiist nei de stins fan Ygo Gaeles Galama yn Aldegea.
* Trije turven: ferwize nei de lizzing fan it doarp yn in earder feangebiet.

Ofbyld:De Groote Noordwolder polder waterschapswapen.svg|Wapen fan De Grutte Noardwâlder Polder


## Sjoch ek

Ofbyld:Aldegea (De Fryske Marren) wapen.svg|link=Bestand:Aldegea_(De_Fryske_Marren)_wapen.svg|alt=Wapen van Oudega|Wapen fan Aldegea
Ofbyld:Flag of Hemelumer Oldeferd.svg|Flagge fan Himmelumer Aldefurd
Ofbyld:Nijefurd flag.svg|Flagge fan Nijefurd
Ofbyld:De Friese Meren vlag.svg|Flagge fan De Fryske Marren
Wapen fan Mantgum

It **wapen fan Mantgum** is it wapen fan it doarp Mantgum, yn de Fryske gemeente Ljouwert. It wapen waard yn 2001 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn read in op trochsnijingsline swimmende swan mei opslaande wjukken fan sulver, yn it skyldhaad beselskippe fan in gouden seispuntige stjer; in weagjende blauwe skyldfoet, belein mei in sulveren leelje.*

De heraldyske kleuren binne: kiel (read), sulver, goud en azuer (blau).

## Symbolyk
* Seispuntige stjer: saneamde "haadstjer", Mantgum wie it haadplak fan Baarderadiel.
* Kleurstelling: ek in ferwizing nei Mantgum as haadplak.
* Swan: ferwiist nei it Swannerjocht dat ferbûn wie oan de state Hokswier.
* Weagjende skyldfoet: ferwiist nei de Middelsee dêr't it doarp by leit.
* Leelje: oernommen út it wapen fan Hokswier.


Ofbyld:Baarderadeel wapen.svg|link=Bestand:Baarderadeel_wapen.svg|alt=Het wapen van Baarderadeel.|Wapen fan Baarderadiel


## Sjoch ek

Ofbyld:Mantgum vlag.svg|link=Bestand:Mantgum_vlag.svg|alt=Vlag van Mantgum|Flagge fan Mantgum
Ofbyld:Baarderadeel wapen.svg|Wapen fan Baarderadiel
Ofbyld:Coat of arms of Littenseradiel.svg|Wapen fan Littenseradiel
Ofbyld:Leeuwarden wapen 2014.svg|Wapen fan Ljouwert
Wapen fan Tersoal

It **wapen fan Tersoal** is it wapen fan it doarp Tersoal yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. It wapen waard yn 1986 registrearre.

## Skiednis
It wapen is yn in rymke oerlevere: "Trije rapen en in koal, steane yn it wapen fan Tersoal".

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn read trije gouden rapen, pleatst ien-twa; yn de foet fan it skyld in sulveren koal.*

De heraldyske kleuren binne: kiel (read), goud en sulver.

## Sjoch ek

Ofbyld:Tersoal vlag.svg|link=Bestand:Tersoal_vlag.svg|alt=Vlag van Terzool|Flagge fan Tersoal
Ofbyld:Rauwerderhem wapen.svg|Wapen fan Raerderhim
Ofbyld:Boornsterhem wapen.svg|Wapen fan Boarnsterhim
Ofbyld:Sûdwest-Fryslân wapen nieuw.svg|Wapen fan Súdwest-Fryslân
Wapen fan Allingawier

It **wapen fan Allingawier** is it wapen fan it doarp Allingawier, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. It wapen waard yn 1969 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn sulver in swarte oansjende kowekop mei wyt plak op foarholle en reade tonge, beselskippe fan trije reade [[pompeblêd]]en, pleatst 2:1.*

De heraldyske kleuren binne: sulver, sabel (swart) en kiel (read).

## Symbolyk
* Kowekop: ferwiist nei de feehâlderij yn de omkriten fan it doarp.

## Sjoch ek

Ofbyld:Allingawier vlag.svg|link=Bestand:Allingawier_vlag.svg|alt=Vlag van Allingawier|Flagge fan Allingawier
Ofbyld:Wonseradeel wapen.svg|Wapen fan Wûnseradiel
Ofbyld:Sûdwest-Fryslân wapen nieuw.svg|Wapen fan Súdwest-Fryslân
Joseph Galibardy

**Joseph Deville Thomas Galibardy** (Madras, 10 jannewaris 1915 - Londen Grut Brittanje, 17 maaie 2011) wie in Yndiaask hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske tiim. Joseph Galibardy ferstoar op 17 maaie 2011, yn 'e âldens fan 96 jier.
Earnest Goodsir-Cullen

**Earnest John Goodsir-Cullen** (Kasauli, 15 july 1912 - Salford Grut-Brittanje, desimber 1993) wie in Yndiaask hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske tiim. Earnest wie de jongere broer fan hockeyer William dy't yn 1932 de gouden medalje wûn. Earnest Goodsir-Cullen ferstoar yn desimber 1993, yn 'e âldens fan 81 jier.
Bibliothèque nationale de France

De **Bibliothèque nationale de France** (Frânsk: *Nasjonale bibleteek fan Frankryk* of *BnF*) is de nasjonale bibleteek fan Frankryk, fêstige yn Parys, oprjochte yn 1368.

## Opdrachten
De bibleteek is in publike ynstelling ûnder tafersjoch fan it Ministearje fan Kultuer. De haadtaak is om de samling út te wreidzjen, benammen mei alle publikaasjes dy't yn Frankryk ferskine, en om dy samling te behearen en tagonklik te meitsjen foar it publyk. Fierder hat de bibleteek de taak om wittenskiplike katalogussen út te jaan, gear te wurkjen mei nasjonale en ynternasjonale ynstellings en diel te nimmen oan ûndersyksprogramma's.
Ahmed Khan (hockeyspiler)

**Ahmed Sher Khan** (Faisalabad, 1 novimber 1912 - 13 maart 1967) wie in Pakistaanske hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske tiim. Ahmed Khan ferstoar op 13 maart 1967 yn 'e âldens fan 54 jier.
Mirza Masood

**Mirza Nasir-ud Din Masood** (Delhi, 23 april 1906 - Dêre, 21 septimber 1991) wie in Yndiaask hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske tiim. 

Yn 1948 waard Masood priveesekretaris fan de earste Yndiaaske minister fan Underwiis, Abul Kalam Azad. Hy waard yn 1952 tydlik fan dy funksje ûntset doe't er beneamd waard ta haad fan de UNESCO-missy yn Yndoneezje, dêr't er oant 1957 bleau. Nei de dea fan Azad yn 1958 beneamde Jawaharlal Nehru, Masood earst ta adviseur foar lichaamlike opfieding en rekreaasje en dêrnei ta konsul-generaal foar Muscat yn Oman, de Emiraten en Bachrein en ta ambassadeur yn Saûdy-Araabje. Doe't er yn 1964 weromkaam nei Yndia, waard er sekretaris fan de *Sintrale Waqf Ried* fan premier Lal Bahadur Shastri.

Mirza Masood ferstoar op 21 septimber 1991, yn 'e âldens fan 85 jier.
Wytwjuksee-ein

De **wytwjuksee-ein** (*Melanitta deglandi*) is in fûgelsoarte fan it skaai see-einen (*Melanitta*) út de famylje einfûgels (*Anatidae*). 

## Beskriuwing

De wytwjuksee-ein is de grutste fan 'e trije Noard-Amerikaanske see-einesoarten. Wyfkes wege tusken 950 en 1.950 gram en binne 48 oant 56 sm lang. In jerk weecht tusken 1.360 en 2.128 gram en is 53 oant 60 sm lang. Se ha in spanwiidte fan 80 sm. 

De soarte hat wite sekundêre slachpinnen, dy't goed yn 'e flecht te sjen binne, mar foar in grut part ferside sitte by it swimmen. Folwoeksen mantsjes binne swart en ha njonken de wite sekundêre slachpinnen ek in wite plak by it giele each. Syn snaffel is oranje, read mei giel mei in grutte swarte knobbel oan 'e basis. Wyfkes binne fierder brún. De juvenilen binne ek brún mar ha in ljochte búk en ha wite plakken op it gesicht. By folwoeksen wyfkes binne dy plakken folle minder ûnderskiedend. 

De soarte liket in soad op 'e Sibearyske see-ein, mar de mantsjes fan 'e wytwjuksee-ein ha brunere flanken en in lytsere knobbel op 'e snaffel. 

## Fersprieding
De soarte hat it grutste briedgebiet fan 'e Amerikaanske see-einen. Se briede yn 'e boreale bosken fan Alaska oant West-Kanada, mar wurde eastlik minder algemien nei de Hudsonbaai en de Kanadeeske prêrjes yn it suden. Winterdeis siket de fûgel minder kâlde gebieten op, lykas de kusten fan it suden fan Kanada en it noarden fan 'e Feriene Steaten en de Grutte Marren. De fûgels wurde dan yn grutte, ticht op inoar driuwende kloften waarnommen. Wytwjuksee-einen wurde yn it westen fan Europa (Skotlân, Yslân, Noarwegen en Ierlân) as dwaalgast waarnommen.

## Nêst en iten

Se briede op 'e grûn tichteby de see, marren of rivieren yn bosk of tûndra en lizze fiif oant alve rôze-eftige aaien. Jerken bliuwe yn 'e briedtiid by it wyfke. De ynkubaasjetiid duorret 25 oant 30 dagen. Briedferminging is net ûngewoan yn gebieten dêr't se tichte op inoar briede. Nei likernôch 21 dagen kinne wyfkes agressyf wurde nei oare briedende wyfkes en de striid resultearret dan somtiden yn it fermingen fan 'e briedsels. It komt foar dat wyfkes sa op wol 40 aaien sitte te brieden. Nei 63 oant 77 dagen kinne de jonge fûgels fleane. 

De fûgels foerazjearje op 'e boaiem fan iepen wetter troch 5 oant 20 m yn wintergebieten en 1 oant 3 m yn briedgebieten te dûken. Yn swiet wetter yt de soarte kreefteftigen en ynsekten, yn sâlt wetter weak- en skaaldieren.

## Status
De IUCN kategorisearret de fûgel op basis fan it grutte ferspriedingsgebiet en de grutte populaasje as net bedrige. De ûntwikkelingstrend is lykwols negatyf.
Roop Singh

**Roop Singh Bais** (Jubbulpore, 8 septimber 1910 - Gwalior, 16 desimber 1977) wie in Yndiaaske hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen twa kear Olympysk kampioen mei it Yndiaaske tiim. 

Roop Singh ferstoar op 16 desimber 1977 yn 'e âldens fan 67 jier.
Brilsee-ein

De **brilsee-ein** (*Melanitta perspicillata*) is in fûgelsoarte fan it skaai see-einen út de famylje einfûgels (*Anatidae*). Foar de wittenskiplike publikaasje fan 'e soarte as Anas perspicillata yn 1758 brûkte Carolus Linnaeus in beskriuwing en ôfbyld fan George Edwards.

## Beskriuwing

It fearrekleed fan it mantsje is foar it measte swart. Allinne op 'e foarholle en yn 'e de nekke sitte wite flekken. De fûgel hat readeftige poaten en in grutte, kleurrike snaffel mei in reade boppekant, in giele punt en in ljocht plak mei dêryn in donker plak op 'e sydkant fan 'e basis. It wyfke is brún mei in donkerbrune krún en twa ljochte plakken op elts wang. Wyfkes en ienjierrige jerkjes kinne in wyteftich plak yn 'e nekke ha. Alle juvenilen hawwe in wite búk. 

## Fersprieding
De brilsee-ein briedt yn Alaska en it noarden fan Kanada. Winterdeis trekke se oer ferskillende rûtes nei minder kâlde gebieten, fral nei de kusten fan Noard-Amaerika. De measte fûgels hawwe harren wintergebiet oer in lingte fan 5.000 km fan 'e Aleoeten yn Alaska oant it Kalifornysk Skiereilân yn Meksiko. In lyts diel bringt de winter yn West-Europa troch oant it suden fan 'e Britske eilannen. Yn Nederlân is de fûgel winterdeis in dwaalgast.  

Se briede yn 'e boreale bosken by de marren yn it noarden. Der binne mar in pear nêsten waarnommen, mar dy binne meast yn 'e buert fan spirrebosken oant wetterrike gebieten. Foar it ferfearjen sykje de fûgels baaien, ynhammen en estuaria op.

## Nêst en iten
Yn 'e briedtiid foerazjearje see-einen yn pearkes of lytse groepkes yn swiet wetter op 'e strún nei wringeleaze dieren. De rest fan it jier libje se yn groepen fan somtiden wol tûzenen fûgels en ite se maritime organismen, lykas skaaldieren, kút en moksels. 

Se bouwe tusken healwei maaie oant begjin juny harren nêst op 'e grûn by marren, rivieren of de see yn bosken of tûndra. In lechsel bestiet út 5 oant 9 aaien, dy't nei 28 oant 30 dagen útkomme. De jonge piken moatte nei likernôch 55 dagen harren sels rêde. As se útfleane foarmje de jonge fûgels lytse groepen yn it briedgebiet foardat se nei de wintergebieten trekke. 

## Status
Oannommen wurdt dat de populaasje lytser wurdt. De soarte hat te lijen fan 'e jacht, al wurdt dy bedriging lytser. Fierder bart it wol dat de 30 oant 40 m djip dûkende fûgels yn fiskersnetten fertize. Om't der winterdeis grutte kloften tichteby de rûtes fan oaljetankers ferbliuwe, rinne de fûgels gefaar foar oaljeloazingen. Yn novimber 2007 feroarsake in oaljeloazing by San Francisco de dea fan tûzenen fûgels. Likernôch 40% fan 'e slachtoffers wiene brilsee-einen. Alhoewol't de soarte neffens wittenskippers mei 50 oant 70% oer de lêste 40 jier efterút gien is, wurdt de soarte noch net as bedrige beskôge. Ien oaljeramp kin lykwols in grut effekt ha op 'e populaasje.
Carlyle Tapsell

**Carlyle Carrol Tapsell** (Adra, 24 july 1909 - Queensland Austraalje, 6 septimber 1975) wie in Yndiaask hockeyer.

Hy die foar it doetiidske Britsk-Ynje twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932 en 1936). Hy waard by dy kampioenskippen twa kear Olympysk kampioen mei it Yndiaaske team. 

Carlyle Tapsell ferstoar op 6 septimber 1975, yn 'e âldens fan 66 jier.
Waltastate (Boazum)

De **Walstate**, ek **Jongemastate** en **Waltastins**, wie in aadlik hûs by Boazum.

## Skiednis
Yn de 15e iuw waard de famylje Jongema fermeld, dy't nei alle gedachten al op dizze stins wenne. Yn 1468 stoar Hessel Aedes Jongema, waans pakesizzer Pier Epes op de stins stoar. Pier Ypes wie in soan fan Epe Hessels fan Jongema en Jouck Agges fan Walta, dy't letter syn namme wizige yn Pier Epes Walta, nei syn mem. Ek de namme fan de stins waard doe wizige yn Waltastins. Yn 1540 stjert Pier Ypes Walta. lykas sein, op de Waltastins. Hy wie ek eigener fan de Unia stins te Ljouwert, mar omdat Pier him oansletten hie by de Geldersken dy't mei de Fetkeapers meifochten, waard him troch keizer Karel V dy Uniastins ôfnaam en oan de stêd skonken. Pier, dy't ek bekend stiet as Pier Ypes to Bosum en syn frou Bauck Worps fan Unia, fan Bears, binne beide yn de tsjerke fan Boazum begroeven. In sulveren tsjelk dêr't de nammen yn gravearre binne is bewarre bleaun.

Nei de famylje Walta waard it slot bewenne troch de famyljes Bronkhorst, Fan Aylva en Fan Burmania. Yn it begjin fan de 18e iuw ferervet de State op Anna Lucia Andriesa van Camstra, dy't trout mei ritmaster Menno Frans van Burmania. Hy lit yn 1740 de "sekere stins en húsinge staende op de wier fan Walta te Bosum" ôfbrekke, wêrnei't der skeel yn de famylje ûntstiet. Inkelde erfgenamten protestearje foar it gerjocht. De stins dy't tige ferfallen wie, de wier dêr't it hûs op stien hie, de swiere muorren, it ynterieur mei skilderijen, en de grêft en de singel mei esken wurde yn prosesstikken wiidweidich beskreaun.
Dy erfgenamten winne en de stins moat opnij oplutsen wurde. Menno is yn 1749 ferstoarn en syn sweager Ulbe Sixma fan Andla lit foar de werbou Sythiemastate te Hallum ôfbrekke en bout mei de sa ferkrigen kleastermoppen Walta State wer op.

De "Tegenwoordige Staat van Friesland" út om 1780 hinne meldt al: *Voor niet veele jaren had men hier nog de State Walta*. De boarnen sprekke inoar hjir tsjin. Neffens de "Tegenwoordige Staat" is de state al yn 1780 ferdwûn, wylst in twadde boarne it oer 1820 as jier fan ôfbraak hat, wylst *Baerderadiel, in geakunde* hawwe wol dat Walta State yn 1839 sloopt is.
Daan Kagchelland

**Daniël Marinus Johannes (Daan) Kagchelland** (Rotterdam, 25 maart 1914 - De Haach, 24 desimber 1998) wie in Nederlânske siler. Kagchelland wie oant 2016 de iennichste Nederlanner mei in olympyske gouden medalje by it silen.

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Kiel Olympysk kampioen yn de Olympiajol. De Olympiajol is ûntwurpen as Monotype-klasse foar de Olympyske Spullen fan 1936. It boatsje hat in lingte fan 5 meter, in breedte 1,66 meter en in djipgong fan 1.1 meter it grutseil mjit 11.5 m². 1936 wie de iennichste kear dat dizze klasse Olympysk wie.

Kagchelland wûn yn de jierren foarôfgeand oan de Twadde Wrâldkriich twa kear de Nederlânske titel: yn 1937 (tolvefoetsjol) en yn 1938 (Olympiajol). Daan Kagchelland ferstoar op 24 desimber 1998 yn 'e âldens fan 84 jier.
Peter Bischoff

**Franz Peter Bischoff** (München, 24 maart 1904 - Hamburg, 1 july 1976) wie in Dútske siler. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Kiel tegearre mei Hans-Joachim Weise Olympysk kampioen yn de Star klasse. De Star is in twapersoanskielboat. It boatsje hat in lingte fan 6.92 meter, in breedte 1.73 meter en in djipgong fan 1.02 meter, it grutseil mjit 27.92 m². 

Bischoff wie arts yn Berlyn, yn 1937 boaske hy mei de Dútske sopraan Carla Spletter, lid fan'e Berlynske Steatsopera. Nei de Twadde Wrâldkriich ferhuze it pear nei Hamburg en hy wurke dêr fjirder as arts. Peter Bischoff wie in broer fan siler Fritz Bischoff.

Peter Bischoff ferstoar op 1 july 1976 yn 'e âldens fan 72 jier.
Hans-Joachim Weise

**Rudolf Hans-Joachim Weise** (Berlyn, 15 novimber 1912 - Celle, 24 febrewaris 1991) wie in Dútsk siler. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Kiel tegearre mei Peter Bischoff Olympysk kampioen, yn de Star klasse. De Star is in twapersoanskielboat. It boatsje hat in lingte fan 6.92 meter, in breedte 1.73 meter en in djipgong fan 1.02 meter it grutseil mjit 27.92 m². 
Hans-Joachim Weise ferstoar op 24 febrewaris 1991, yn 'e âldens fan 78 jier.
Russell Harmer

**Russell Thomas Harmer** (Cambridge, 5 novimber 1896 - Rackheath, 31 oktober 1940) wie in Ingelsk siler. 

Hy wie de soan fan zoöloog Sidney Frederic Harmer. Hy waard oplaat oan de *Uppingham School* en de *[[Royal Military Academy]]* yn Woolwich. Yn 1915 sleat er him oan by it *Royal Corps of Signals*. Yn de Earste Wrâldkriich rekke er ferwûne; hy berikte de rang fan kaptein. Nei de Earste Wrâldoarloch waard er kleanferkeaper.

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Kiel Olympysk kampioen, yn de 6m R-klasse mei Miles Bellville, Charles Leaf, Leonard Martin en Christopher Boardman. De 6m R-klasse is in mearpersoansboat. It boatsje hat in lingte fan ungefear 7 meter, in breedte 1,78 meter en in djipgong fan 1,70 meter; it grutseil mjit 43 m². 

Russell Harmer ferstoar op 31 oktober 1940, yn 'e âldens fan 44 jier, nei in lang siik wêzen.
Charles Leaf

**Charles Symonds Leaf** (Marylebone, 13 novimber 1895 - Reading, 19 febrewaris 1947) wie in Ingelsk siler. 

## Leger
Leaf tsjinne yn it Britske leger yn'e Earste Wrâldkriich. Op 18 oktober 1914 waard er as twadde luitenant ynlive by it *5th (Territorial Force) Battalion, Buffs (East Kent Regiment)*. Hy waard op 3 april 1917 detasjearre by it *Machine Gun Corps* (MGC). Hy hold op 30 desimber 1918 op mei syn wurk foar de MGC en sleat him deselde dei wer oan by syn rezjimint.
Hy tsjinne by de *[[Royal Marines]]* yn de Twadde Wrâldkriich.

## Sportkarriêre
Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Kiel Olympysk kampioen, yn de 6m R-klasse mei Miles Bellville, Russell Harmer, Leonard Martin en Christopher Boardman. De 6m R-klasse is in mearpersoansboat. It boatsje hat in lingte fan ungefear 7 meter, in breedte 1,78 meter en in djipgong fan 1,70 meter it grutseil mjit 43 m². 

## Priveelibben
Yn augustus 1917 boaske Leaf mei Catherine Blanche Kay-Shuttleworth, dochter fan Ughtred Kay-Shuttleworth, 1e Baron Shuttleworth. It pear krige twa bêrn.
Charles Leaf ferstoar op 19 febrewaris 1947, yn 'e âldens fan 51 jier.
Christopher Boardman

**Christopher Alan Boardman** (Norwich, 11 juny 1903 - Dêre, 29 septimber 1987) wie in Ingelske siler. 

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Kiel Olympysk kampioen, yn de 6m R-klasse mei Miles Bellville, Russell Harmer, Charles Leaf en Leonard Martin. De 6m R-klasse is in mearpersoansboat. It boatsje hat in lingte fan ungefear 7 meter, in breedte 1,78 meter en in djipgong fan 1,70 meter; it grutseil mjit 43 m². 

Yn de Twadde Wrâldkriich tsjinne Boardman as reserveoffisier fan de *Royal Naval Volunteer Reserve*.
Yn 1940/41 tsjinne er op it Q-skip (lokfartúch) *HMS Cyprus (X44)* en letter hie er it befel oer it korvet *HMS Snowdrop*.

Christopher is de âldere broer fan roeier Humphrey dy't útkaam yn de dûbbeldtwa by de Olympyske Spullen fan 1928 yn Amsterdam.
Christopher Boardman ferstoar op 29 septimber 1987, yn 'e âldens fan 84 jier.
Gaycke fan Broersma

**Gaycke fan Broersma**, ek wol Gaico of Gaitze (ferstoarn foar 1528) wie in Fryske bestjoerder.

## Biografy
Gaycke fan Broersma wie in soan fan Broer fan Broersma. Gaycke wie in telch út de foaroansteande famylje Fan Broersma út Kollum.  De famylje rekke ûnder oare besibbe oan it geslacht Fan Botnia. Al yn 1505 wurde Gaycke en syn broer Taco fermeld as eallju yn Kollumerlân.  Fan Broersma komt yn 1515 foar as grytman *"van wege mijns Genadigen Heren van Gelre, in Colmerlant"*. Hy folge doe Sippe fan Meckema op dy't Skieringsgesind wie en nei Brussel flechte wie doe't Kollumerlân yn hannen foel fan de Geldersken. Yn syn grytmanskip wie de Gelderske Oarloggen yn Kollumerlân en waard de gritenij teistere troch sawol de Arumer Swarte Heap as Gelderske troepen.  Om 1518 hinne waard Fan Broersma as grytman opfolge troch de Gelderske ealman Hendrick de Wente. 

Fan Broersma wie boaske oan Anna fan Broersma. Sy wennen nei alle gedachten op de Broersma State westlik fan Kollum, it stamslot fan de famylje. Dy state waard yn 1532 ferkocht troch in Sjoerd fan Broersma oan Graets fan Cammingha, widdo fan Wilcke fan Holdinga. Lykwols wie de ferkeap net ôfkundige en kaam de state oan keizer Karel V ta. De state soe hjirtroch ien fan mar in pear liengoeden yn Fryslân wurde. 

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Kollumerlân en Nijkrúslân
Grutte karein

De **grutte karein** (*Aythya valisineria*) is in fûgel fan it skaai (*Aythya*) jollings út de famylje einfûgels (*Anatidae*). 

## Beskriuwing

De grutte karein wurdt 48 oant 56 sm lang, weecht 862 oant 1.600 gram en hat in spanwiidte fan 79 oant 89 sm. It is de grutste ein yn it skaai en likernôch like grut as de wylde ein. Jerken ha in swarte snaffel, in kastanjereade kop en nekke, in swart boarst, in griiseftige rêch, in swarte romp en in swartbrune sturt. De flanken, rêch en búk ha in fyn patroan dat oan kanvas tinken docht, fandêre syn ingelske namme *canvasduck*. De iris fan it jerkje is readoranje, mar winterdeis minder helder fan kleur, syn poaten binne blaueftich griis. 

It wyfke hat ek in swarte snaffel, in ljochtbrune kop en nekke op it boarst oergeand yn donkerder brún. It kin en de hals binne ljochter. De flanken en rêch binne griiseftich brún. De snaffel is swart en de poaten binne blaueftich griis. Har iris is brún en by it each sit in ljocht streekje. 

## Fersprieding
Grutte kareinen briede yn sompen op 'e Noard-Amearikaanske prêrjes. Se bouwe it nêst fan wetterplanten tusken bygelyks bargjeblommen en sette dat ôf mei dûns. It ferlies fan briedgelegenheid late ta de ôfname fan 'e populaasje. Al jierren foarmet de ein in nij pearke yn 'e wintergebieten. Oare belangrike briedgebieten binne de rivierdelta's yn Saskatchewan en it binnenlân fan Alaska.

Foar de winter lûkt de grutte karein nei it suden fan Noard-Amearika oant it noarden fan Meksiko ta. Brakke estuaria en sompen mei in oerdied oan ûnderwetterbegroeiïng en wringeleaze dieren binne de ideale wintergebieten foar grutte kareinen. It belangrykse oerwinteringsgebiet wie eartiids de Chesapeakebaai. De helte fan'e populaasje oerwintere dêr yn 'e jierren 1950. Healwei de jierren 1980 oerwintere dêr noch mar 10% fan 'e populaasje, itjinge te meitsjen hie mei it ferdwinen fan 'e ûnderwetter floara dêre. In soad grutte kareinen oerwinterje sûnt súdliker yn 'e kustgebieten fan Kalifornje en de benedenrin fan 'e Mississippi. Somtiden wurdt de soarte op 'e Britske eilannen as dwaalgast waarnommen. 

## Status
De populaasje hat bot fluktuearre. Troch de lege oantallen fan 'e jierren 1980 wie de grutte karein kwetsber, mar yn 'e jierren 1990 gie it goed mei de ein en koe de populaasje ûnbidich groeie. De fûgels binne tige gefoelich foar drûchte en ôfwettering fan wiete gebieten op 'e prêrjes fan Noard-Amearika.   

Grutte kareinen trekke oer grutte ôfstannen. Troch harren briedgebieten te beskermjen wurdt de soarte yn stân holden, ek al wurdt der bûten dy briedgebieten op 'e fûgels jage. 

De populaasje wurdt hjoed-de-dei as stabyl beskôge en nimt sels wat ta. Rûsd wurdt dat de populaasje út likernôch 690.000 fûgels (2020) bestiet.

## Keppeling om utens
* Birdlife, oproppen 26 jannewaris 2025.
* IUCN, oproppen 26 jannewaris 2025.
* Ebird, oproppen 26 jannewaris 2025.
* Avibase, oproppen 26 jannewaris 2025.
Herbert Goodchild

**Herbert Goodchild** (yn it greefskip Kumberlân, 1873 – ?, ±1919) wie in Ingelsk yllustrator. 

Hy lei him benammen ta op it meitsjen fan libbensechte yllustraasjes fan fûgels foar ornitologyske wurken. Nei it ferstjerren fan John Keulemans, yn 1912, waard er frege om 'e plaatsjes te fersoargjen foar it gehiel yllustrearre en meardielige wurk *Birds of Australia* fan Gregory Mathews. Hoewol't syn yllustraasjes ek yn ferskate oare boeken en tydskriften ferskynden, waarden syn talinten ûnderskat, sa woe ornitologe Penny Olsen yn har wurk *Australian Predators of the Sky* (2015) hawwe.

## Foarbylden fan yllustraasjes fan Goodchild

File:The Avicultural magazine (1914) (20325807606).jpg|In pearke fan 'e mikadofazant (*Syrmaticus mikado*)
File:The Avicultural magazine (1908) (20164065498).jpg|In pearke fan 'e Japanske sidesturt (*Bombycilla japonica*)
File:The Avicultural magazine (1900) (19731061533).jpg|De Sint-Lusia-amazône (*Amazona versicolor*, syn. *Chrysotis bouqueti*).
File:LissotisLovatiGoodchild.jpg|In pearke fan 'e swartbealchtrap (*Lissotis melanogaster*, syn. *Lissotis lovati*).
File:Bird notes (1908) (14746199144).jpg|In pearke fan 'e bûnte astrild (*Emblema pictum*)
Kanaryske kwartel

De **Kanaryske kwartel** (wittenskiplike namme: *Coturnix gomerae*) is in útstoarne fûgel út it skift fan 'e hineftigen (*Galliformes*), de famylje fan 'e fazanteftigen (*Phasianidae*) en it skaai fan 'e kwartels of echte kwartels (*Coturnix*). Fan dit bist binne fossile resten weromfûn op 'e Kanaryske Eilannen.

## Fersprieding
De Kanaryske kwartel liket yn syn fersprieding beheind west te hawwen ta it eilân La Gomera, yn 'e Kanaryske Eilannen. 

## Utstjerren
De gongbere teory is dat de Kanaryske kwartel útstoarn is troch oerbejaging nei't La Gomera kolonisearre waard troch de minske. De Kanaryske Eilannen wurde yn elts gefal fan 'e sechsde iuw&nbsp;f.Kr. ôf troch de minske bewenne, mar der binne teoryen dy't dy datum tûzenen jierren opskowe tebek yn 'e tiid. It tinken is dat mooglik net de minsken sels, mar de katten dy't se meibrochten ferantwurdlik west hawwe kinne foar it útstjerren fan 'e Kanaryske kwartel.

## Uterlike skaaimerken
De Kanaryske kwartel wie in selsstannige kwartelsoarte, mei as meast opfallende skaaimerk skonken dy't 10,85% langer en teffens robúster wiene as dy fan 'e nau besibbe, noch libbene (gewoane) kwartel (*Coturnix coturnix*) (dy't ek lânseigen is op 'e Kanaryske Eilannen). 

## Sjoch ek
* Kaapverdyske kwartel
* Madearakwartel
* Porto-Santokwartel