open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hagekrûperfûgels

De **hagekrûperfûgels** (*Sylviidae*) binne in famylje yn it skift fan de moskeftigen (*Passeriformes*). Earder waarden de *Sylviidae* ûnder de gebrûksnamme sjongers sjoen as yn hiel grutte famylje dy 't ûnder oaren ek de imerkesjongerfûgels, reidsjongerfûgels, bosksjongerfûgels en goudtoefkes omfatte, en as sjongers oantsjut waard. De oare groepen foarmje tsjintwurdich likwols aparte famyljes, resp. *Locustellidae*, *Acrocephalidae*, *Phylloscopidae* en *Regulidae*. 
Oant koartlyn sieten alle hagekrûperfûgels in ien inkel skaai, *Sylvia*, mar de measten foarmje no in apart skaai *Curruca*. De famylje telt 33 soarten.

De hagekrûpers libje yn de bosken en tichte strûken, guon soarten komme ek graach by de minsken yn de tún. Sy binne faak wer te kennen oan harren lúde en karakteristike sjongen.

## Klassifikaasje
* *Famylje*: hagekrûperfûgels (*Sylviidae*)
** *Skaai*: nettelkrûpers (*Sylvia*), 6 soarten:
*** *Soarte*: nettelkrûper (*Sylvia atricapilla*)
*** *Soarte*: túnsjonger (*Sylvia borin*)
*** *Soarte*: (*Sylvia dohmi*)
*** *Soarte*: (*Sylvia nigricapillus*)
*** *Soarte*: (*Sylvia abyssinica*)
*** *Soarte*: (*Sylvia atriceps*)
** *Skaai*: hagekrûpers (*Curruca*), 27 soarten:
*** *Soarte*: streekte hagekrûper (*Curruca nisoria*)
*** *Soarte*: (*Curruca layardi*)
*** *Soarte*: (*Curruca boehmi*)
*** *Soarte*: (*Curruca subcoerulea*)
*** *Soarte*: woastyntoarnhipperke (*Curruca minula*)
*** *Soarte*: toarnhipperke (*Curruca curruca*)
*** *Soarte*: berchtoarnhipperke (*Curruca althaea*)
*** *Soarte*: brune hagekrûper (*Curruca lugens*)
*** *Soarte*: Jemenityske hagekrûper (*Curruca buryi*)
*** *Soarte*: Arabyske hagekrûper (*Curruca leucomelaena*)
*** *Soarte*: westlike orfeussjonger (*Curruca hortensis*)
*** *Soarte*: eastlike orfeussjonger (*Curruca crassirostris*)
*** *Soarte*: Kaspyske hagekrûper (*Curruca deserti*)
*** *Soarte*: Saharahagekrûper (*Curruca nana*)
*** *Soarte*: Atlashagekrûper (*Curruca deserticola*)
*** *Soarte*: tamariskhagekrûper (*Curruca mystacea*)
*** *Soarte*: swartkielhagekrûper (*Curruca ruppeli*)
*** *Soarte*: Syprioatyske hagekrûper (*Curruca melanothorax*)
*** *Soarte*: readeachnettelkrûper (*Curruca melanocephala*)
*** *Soarte*: Ibearyske burdhagekrûper (*Curruca iberiae*)
*** *Soarte*: Moltonihagekrûper (*Curruca subalpina*)
*** *Soarte*: burdhagekrûper (*Curruca cantillans*)
*** *Soarte*: hagekrûper (*Curruca communis*)
*** *Soarte*: brilhagekrûper (*Curruca conspicillata*)
*** *Soarte*: Sardyske hagekrûper (*Curruca sarda*)
*** *Soarte*: Provansaalske hagekrûper (*Curruca undata*)
*** *Soarte*: Baleärenhagekrûper (*Curruca balearica*)

## Keppelings om utens
*IOC World Bird List 11.1 - jannewaris 2021
*Avionary 4.1, 50 Language Palaearctic Bird Dictionary
Swarte swan

De **swarte swan** (*Cygnus atratus*) is ien fan de 7 swannesoarten út de famylje fan de Anatidae, dêr't ek de guozzen en einen ta hearre. 

## Fersprieding
De fûgel komt foar yn Austraalje en sûnt koart is er ek wer mei sukses yntrodusearre yn Nij-Seelân, dêr't in ûndersoart, de Nij-Seelânske swan troch de jacht útstoarn wie. Op oare kontininten wurdt de Swarte swan faak hâlden as parkfûgel. Untkommen eksimplaren hawwe der foar soarge dat der ek yn Europa en Amearika hjir en dêr lytse populaasjes ûntstien binne, dy't har yn mylde klimaten goed hanthavenje.

## Uterlik
In folwoeksen eksimplaar fan de Swarte swan kin oant sa'n 9 kilo swier wurde. Behalve it folslein swarte fearrekleed mei brúneftige aksinten, falt de fel reade snaffel mei in wyt puntsje op. De poaten binne griis.

## Fuortplanting
Swarte swannen binne honkfêst en bouwe har libben lang oan it selde nêst yn ûndjip wetter. It kinne dan ek mânske bouwurken wurde. De jongen binne ynearsten brúneftich griis.
Albert Rinia

**Albert Rinia** (Makkum, 18 maart 1931 - dêre, 1 april 2005) wie in keatser mei as bynamme *"Proppie"*, dy't twa kear de PC wûn hat. De earste klassiker wûn Albert Rinia yn ôfdielingsferbân foar Makkum. Yn 1954 wûn hy mei Rinnie Kuiper en Durk Lemstra de Bûnspartij yn Frjentsjer. Winner fan de PC waard Rinia yn 1957 mei kening Jan Sijtsma en Sake Faber. Twa jier letter opnij earste, diskear mei doarpsgenoat en kening Rinnie Kuiper en Meindert van der Weerd. Hy wie fan 1951 oant 1963 1e klasser. Op it heechste nivo sloech Rinia, dy't foarynse wie, yn 13 jier tiid 203 punten byinoar.

Nei syn aktive keatskarriêre makke ferver Albert Rinia him tweintich jier fertsjinstlik as bestjoerslid fan de keatsferiening yn Makkum en as begelieder fan de Makkumer keatsjongerein: benammen syn 4 soannen, wêrfan't Peter de súksesfolste keatser wie, koenen op syn stipe rekkenje.

Albert Rinia ferstoar op 1 april 2005, yn 'e âldens fan 74 jier. 

## Prizen
* 1951 - de Bond 7e Priis
* 1952 - de Bond 3e Priis
* 1954 - de Bond 1e Priis
* 1956 - de Bond 3e Priis
* 1957 - de Bond 4e Priis
* 1957 - PC 1e Priis
* 1958 - PC 2e Priis
* 1959 - de Bond 3e Priis
* 1959 - PC 1e Priis
* 1960 - de Bond 4e Priis
* 1961 - de Bond 3e Priis
* 1961 - PC 3e Priis
* 1962 - de Bond 2e Priis
* 1963 - de Bond 7e Priis
* 1964 - de Bond 7e Priis
Sileenske ljip

De **Sileenske ljip** of **Súdamerikaanske ljip** (*Vanellus chilensis*) is in waadfûgel, dy't yn hiel Súd-Amearika foarkomt, útsein yn de Andes en it Amazônegebiet.

## Biotoop
Dizze ljip hat in foarkar foar iepen gerslân en hat dan ek profitearre fan it útwreidzjen fan syn biotoop trochdat der yn dy kontreien hieltyd mear fee hâlden wurdt. Sûnt 1961 komt de fûgel ek foar op Trinidad en sûnt 1974 op Tobago.

Lykas de noardlike ljip, briedt de Sileenske ljip yn in simpel nêst, almeast op greide mar ek wol op farsk omploege lân. Wat fleankeunst en de wize fan it ferdriuwen fan rôvers oanbelanget liket er ek in soad op syn noardlik famyljelid.

Bûten de briedtiid lûkt de Sileenske ljip nei wiete gebieten dêr't nachts yn grutte kloften om fretten, meast ynsekten, socht wurdt.

## Uterlik
De Sileenske ljip is sa'n 31 oant 33 sm lang en waget ûngefear 295 gram. De boppekant is meast brún-griis mei in brûnzen glâns op de skouders. De grize kop falt noch it measte op mei in swarte foarholle en in swarte kiel dy't oergiet yn it ek swarte boarst. It swart wurdt begrinze troch in wite streek. De rest fan de ûnderkant is wyt, de sturt is wer swart. De eachring, poaten en snaffel binne meast roaseftich. 

Geografysk komme nochal grutte ferskillen yn de tekening foar.

## Ferwizing
* Side mei fideo-opnamen fan de Sileenske ljip.
Nancy Challies

**Nancy Challies** (Montreal, 20 oktober 1943 - Montreal, 10 maart 1965) wie in Kanadeesk famke dat bekendheid krigen hat omdat Leonard Cohen har tryste libbensferhaal yn it liet *"Seems So Long Ago, Nancy"* fêstlein hat.

## Libben
Nancy Challies waard op 20 oktober 1943 yn Montreal berne as twadde bern fan George en Ethel Challies. Se wie al jong by riten tige depressyf en Nancy hat as jongfaam ferskate jierren yn psychiatryske ynrjochtings trochbrocht.

Yn 1961 wenne Nancy yn Kingston. Se wurke dêr as gids yn Fort Henry. Ut brieven dy't se nei hûs stjoerde, docht bliken dat se njonken har wurk in soad op stap gie mei jonge (oankommende) militêren dy't dêr har oplieding krigen oan it Keninklik Militêr Kolleezje. Se makke yn dy foar har goeie tiid ek geregeld útstapkes mei famylje en oare kunde, oant New York ta. Oan har mem skreaun se: *"Don't worry about me, I know that I'm doing the right thing."* Yn dy tiid kaam se fia in mienskiplike freon, de byldhouwer Morton Rosengarten yn 'e kunde mei Cohen.

Desimber 1963 moete se in Mike, dêr't se in pear moanne letter swier fan blykte te wêzen. Under druk fan de tige religieuze famylje, mei parlemintsleden en hege rjochters, moast hja it bern, in jonkje, ôfstean foar adopsje.

Se krige op 'e nij lêst fan manyske depresjes en seach op it lêst mar ien útwei mear. Op 10 maart 1965 sleat se harsels op yn de baaikeamer fan har âlderlik hûs en makke mei it gewear fan har broer in ein oan har libben.

In jiermannich letter hat ek har heit de hân oan himsels slein.

## Keppelings om utens
* ''Seems So Long Ago, Nancy''
* ''Seems So Long Ago, Nancy'' by Leonard Cohen
Dútske Bocht

De oant 56 m djippe **Dútske Bocht** (Nederlânsk *Duitse Bocht*, Dútsk: *Deutsche Bucht*, Deensk: *Tyske Bugt*) is in bocht yn de Noardsee, foar de kust fan Denemark, Dútslân en Nederlân. De Bocht leit op it kontinentaal plat.

De grutte Dútske bocht rint fan de West-Fryske waadeilannen, oer de East- en Noard-Fryske waadeilannen oan Jutlân yn Denemark ta. De begrinzing oan de noardwestkant is de yn de Noardsee lizzende Doggersbank. It part súdeastlik fan Helgolân wurdt ek wol oantsjutte as *Helgolanner Bocht*. Hjir is de see oant 56 meter djip.

By it suden fan de Dútske Bocht rint de drukke skipfeartsrûte fan de Noardsee tusken de mûning fan de Elbe en it Nau fan Calais.

It Sylter Butenrif foarmet in diel fan de Dútske Bocht.
PC 2003

Op woansdei 30 july 2003 waard de 150e jubileum-edysje fan de **[[PC]]** ferkeatst. In jubileum fanwegen it 150-jierrich bestean fan de Permanente Commissie. Johannes Gerrit Dijkstra dy't al jierren oan de PC meidien hie mar noch nooit wûn, kaam mei syn maten de dei goed troch en hiene yn de finale harren maklikste partij fan de dei.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale

## Kening PC 2003
Johannes Gerrit Dijkstra
PC 2005

De **[[PC]] fan [[2005]]** waard op woansdei 3 augustus ferkeatst. It wie de 152ste edysje fan de wichtichste keatspartij fan it jier. It partoer fan Rutmer van der Meer, Jacob Wassenaar en Chris Wassenaar wie hûzenheech favoaryt foar de winst, en makke dy rol folslein wier. Chris Wassenaar, as efterynse en foarbêst opslagger de moter fan it partoer, waard kening.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale

## Kening PC 2005
*Chris Wassenaar
Anneke Zeinstra

**Anneke Zeinstra** (Wergea, 4 juny 1953) is in Fryske reedrydster.

## Earelist
Koartebaan:
*1970 Frysk kampioen Junioren (De Tynje)
*1972 Frysk kampioen Junioren (Easterlittens)
*1972 Nederlânsk kampioen Junioren (It Hearrenfean)
*1974 Nederlânsk kampioen (It Hearrenfean)
*1978 Frysk kampioen (Stiens)
*1979 Frysk kampioen (It Oranjewâld)
*1979 Nederlânsk kampioen (Genemuiden)

Langebaan:
*1973 Sânde op WK Junioren, lytse fjouwerkamp (Assen)
*1980 Frysk Kampioen (Wergea)
Unwaarsfûgel

De **ûnwaarsfûgel** (*Larus canus*) is in 43 sm grutte fûgel út de famylje fan de seefûgels. Hy hat wite fearren en de boppekant fan de wjukken is griis. De úteinen fan de wjukken binne swart-wyt, de snaffel en de poaten binne giel oant grien. Der is gjin ferskil tusken de mantsjes en de wyfkes. De ûnwaarsfûgel kin sa'n 25 jier âld wurde. 

De ûnwaarsfûgel liket in soad op de sulvermiuw, dy't folle mear foarkomt. De wichtichste ferskillen binne de giel-griene poaten, dêr't dy fan de Sulvermiuw rôze binne, en de swarte eagen, dêr't de Sulvermiuw giele eagen mei in read rântsje hat.

## Fersprieding
De ûnwaarsfûgel komt foar yn Noard-Amearika, Europa en Aazje. Yn Europa leit syn briedgebiet yn Noard- en Midden-Europa, foaral om de Eastsee hinne. De ûnwaarsfûgel komt yn Nederlân almeast allinich oan de seekust foar. Mei stoarmwaar lûke se lykwols nei it binnenlân; dat hat de fûgels harren namme jûn.
By winterdei lûke de fûgels meast nei it suden, nei de Noardseekust en de Atlantyske kust.

De lêste jierren binne der yn Nederlân jierliks sa'n 6.000 briedpearen. Op it Nederlânsk diel fan 'e Noardsee wurde alle jierren likernôch 80.000 eksemplaren teld.

## Fuortplanting

De ûnwaarsfûgels binne geslachtsryp at se trije jier âld binne. De ûnwaarsfûgel briedt yn lytse koloanjes yn de buert fan it wetter. It nêst wurdt makke op in drûch keal plak op de grûn, dat de âlden in goed oersjoch hawwe. De nêsten lizze sa'n 5 oant 20 m útinoar. It wyfke leit meastentiids trije aaien yn it fan plantemateriaal makke nêst. De âlden briede de aaien tegearre yn 23-28 dagen út. It duorret dan noch 4-5 wiken ear't de jonge fûgels útfleane en harrensels rêde kinne.

## Sjoch ek
* List fan fûgels
*
PC 2002

Op woansdei 31 july 2002 waard de 149e edysje fan de **[[PC]]** ferkeatst op it Sjûkelân yn Frjentsjer. Dizze PC hie as winners it jonge partoer fan Rutmer van der Meer, Jacob Wassenaar en Cornelis Terpstra; de lêste waarde keazen ta kening.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale

### Kening PC 2002
Cornelis Terpstra
Seefûgels

De **seefûgels** (*Laridae*) binne in famylje fan fûgels út it skift fan de wilstereftigen. Sûnt 2007 wurde ek de stirnzen en de skimkers ta dizze famylje rekkene, dy' t foarhinne as aparte famyljes sjoen waarden. De skraitsen en de alken binne aparte famyljes. 
De term 'seefûgels' wurdt soms ek brûkt yn 'e bredere sin, foar alle fûgels dy't op see libje. Dan wurde ek bgl. de pilekanen, mokeftigen, ielguozzen, ginten, alken, seepappegaaien ensfh. ûnder beflapt.

## Klassifikaajse
De famylje fan de seefûgels kin ferdield wurde yn 4 subgroepen of ûnderfamyljes:

* *Famylje*: **seefûgels** (*Laridae*)
** *Ûnderfamylje*: *Anoinae* (noddyfûgels), 1-3 skaaien, 6 soarten
** *Ûnderfamylje*: *Rynchopinae* (skimkerfûgels), 1 skaai, 3 soarten
** *Ûnderfamylje*: *Larinae* (miuwfûgels), 10 skaaien, 52 soarten
** *Ûnderfamylje*: *Sterninae* (stirnzen), 10 skaaien, 41 soarten.

Inkelde miuwesoarten dy't yn of by Fryslân bekend binne:
* winterkob (*Rissa tridactyla*)
* kob (*Chroicocephalus ridibundus*)
* lytse miuw (*Hydrocoloeus minutus*)
* ûnwaarsfûgel (*Larus canus*)
* grutte sjouwerman (*Larus marinus*)
* grutte iismiuw (*Larus hyperboreus*)
* lytse iismiuw (*Larus glaucoides*)
* sulvermiuw (*Larus argentatus*)
* lytse sjouwerman (*Larus fuscus*)

Inkelde stirnzesoarten dy't yn of by Fryslân bekend binne:
* klikstirns (*Thalasseus sandvicensis*)
* lytse stirns (*Sternula albifrons*)
* wytstirns (*Sterna hirundo*)
* blaustirns (*Chlidonias niger*)

## Sjoch ek
Keatsferiening Jacob Klaver

**Keatsferiening Jacob Klaver** is de by de KNKB oansletten keatsferiening fan it Fryske doarp Mantgum. Dizze feriening waard oprjochte yn 1903. De nammejouwer, Jacob Klaver, wie ien fan 'e oprjochters en ek de earste foarsitter.

## Wichtichste partijen
De wichtichste partijen yn KNKB-ferbân dy't troch de feriening organisearre wurde, binne de Lytse PC en de Jong Famme Partij.

## Suksessen fan de feriening
* 2007 - 1e priis op de Bûnspartij foar Famkes mei Ilse Noorman, Thalia Reitsema en Elaine Reitsema.
* 2007 - 2e priis op de Bûnspartij foar Froulju mei Afke Kuipers, Riemke van der Zee en Baukje Aalbers.
* 2005 - 3e priis op de Ald-Meiers Partij mei Afke Kuipers, Riemke van der Zee en Thalia Reitsema.
* 2005- 1e priis op de Bûnspartij foar Famkes mei Afke Kuipers, Riemke van der Zee en Thalia Reitsema.
* 2004 - 1e priis op de Bûnspartij foar Skoallefamkes mei Ilse Noorman, Thalia Reitsema en Elaine Reitsema.
* 2003 - 1e priis op de Bûnspartij foar Skoallefamkes mei Kataya Reitsema, Thalia Reitsema en Elaine Reitsema.
* 2002 - 2e priis op de Bûnspartij foar Skoallefamkes mei Thalia Reitsema, Riemke van der Zee en Afke Kuipers.
* 2001 - 1e priis op de Bûnspartij foar Pupillen Famkes mei Ilse Noorman, Thalia Reitsema en Elaine Reitsema.
* 2001 - 2e priis op de Bûnspartij foar Jonges mei Skelte Anema, Bouwe de Bruin en Bonne van der Wal.
* 1928 - 3e priis op de Bûnspartij foar senioaren mei Jouke de Groot en Durk van Dellen en Hendrik Jepma.
* 1924 - 1e priis op de Freulepartij mei Hendrik Jepma, Jouke de Groot en Adolf Mulder.

## Suksessen fan individuele leden fan de feriening
* Lysbeth van der Ende - winner fan de Froulju's PC (1991).
* Lipkje Reitsma - 2x kear winner fan de Froulju's PC (1982 en 1984) en 2 kear ferliezend finalist (1983 en 1985).
* Afke Kuipers 3e priis op Froulju's PC (2006) 1e priis op de Froulju's PC (2008) 2e priis op de Froulju's PC (2010).
* Hendrik Jepma waard útkeazen as dielnimmer oan in demonstraasjepartij op de Olympiade fan 1928 yn Amsterdam.

## Literatuer
* It libben fan in keatsferiening - Piter Boersma, útjûn ta gelegenheid fan it 100-jierrich bestean.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Keatsferiening Jacob Klaver
Chris Wassenaar

**Chris Wassenaar** (Tsjummearum, 27 febrewaris 1973) is in ferneamde keatser út Minnertsgea. Yn syn jonges- en junioaretiid keatste Wassenaar foar de CFK. Sûnt 1994 keatst hy op it heechste nivo by de KNKB.

### Keatspriizen en -prestaasjes
Chris Wassenaar, dy't ek wol de *"Reus fan Minnertsgea"* neamd wurdt, wûn trije kear de PC (1997, 2001 (K) en 2005 (K)) en wie fan 2000 oant en mei 2003 klassemintswinner. Yn 2005 wie hy oppermachtich yn de haadklasse en wûn hy op 'e nij it punteklassemint mei in puntetotaal fan 80. Allinne Johannes Brandsma (98 punten yn 1982) en Piet Jetze Faber (83 punten yn 1984) hawwe ea yn ien jier tiid mear punten byïnoar slein. Fan 1998 ôf einige hy in soad jierren yn de top trije fan it klassemint. Yn it ivich klassemint stie Chris Wassenaar op 9 juny 2014 mei 695 punten op it 5e plak.

## Prizen
* 1994 - Jong Nederlân 3e priis
* 1994 - PC 3e priis
* 1995 - de Bond 7e priis
* 1997 - de Bond 4e priis
* 1997 - PC 1e priis
* 1998 - de Bond 4e priis
* 1998 - PC 2e priis
* 1999 - de Bond 4e priis
* 1999 - PC 3e priis
* 2000 - PC 2e priis
* 2001 - de Bond 1e priis
* 2001 - PC 1e priis
* 2002 - de Bond 4e priis
* 2003 - de Bond 1e priis
* 2004 - de Bond 6e priis
* 2005 - de Bond 1e priis
* 2005 - PC 1e priis
* 2006 - de Bond 1e priis
* 2006 - PC 2e priis
* 2008 - PC 3e priis
* 2009 - de Bond 2e priis
* 2010 - de Bond 6e priis
* 2011 - de Bond 1e priis
* 2014 - de Bond 1e priis
* 2015 - de Bond 1e priis
Jacob Wassenaar

**Jacob Wassenaar** (Tsjummearum, 29 septimber 1980) is in keatser út Minnertsgea. Hy spilet sûnt 1999 yn de haadklasse fan de KNKB.

Jacob Wassenaar wûn sawol de Freule (1996), de Jong Nederlânpartij (2000 en2002), de PC (2002, 2005 en 2014) as de Bûnspartij (2001, 2005 en 2006). Hy waard dêrmei yn 2002 de tsiende hâlder fan it Klaverke Fjouwer.

## Prizen
* 1996 - Freule 1e priis
* 1998 - Jong Nederlân 4e priis
* 1999 - Jong Nederlân 2e priis
* 2000 - Jong Nederlân 1e priis
* 2001 - Jong Nederlân 3e priis
* 2001 - de Bond 1e priis
* 2002 - Jong Nederlân 1e priis
* 2002 - de Bond 4e priis
* 2002 - PC 1e priis
* 2004 - de Bond 6e priis
* 2004 - PC 3e priis
* 2005 - de Bond 1e priis
* 2005 - PC 1e priis
* 2006 - de Bond 1e priis
* 2006 - PC 2e priis
* 2007 - de Bond 6e priis
* 2008 - PC 3e priis
* 2009 - de Bond 4e priis
* 2013 - de Bond 5e priis
* 2013 - PC 2e priis
* 2014 - PC 1e priis
* 2021 - de Bond 1e priis
Rutmer van der Meer

**Rutmer van der Meer** (Lima, Perû, 7 febrewaris 1980) is in keatser dy't opgroeide yn Wergea. Hy wie sûnt 1999 opslagger yn de haadklasse fan de KNKB. Syn grutste suksessen wiene de winst op de PC's fan 2001 en 2005. Yn 1996 wûn Rutmer foar KV 't Oosten út Wergea de twadde priis op de Freule. De finale gie tsjin Minnertsgea ferlern mei alles oan 'e hang.

Hy formearre yn 2005 mei Chris en Jacob Wassenaar. Hoewol't Rutmer van der Meer de opslagger fan it partoer is, nimt hy yn dy formaasje faak de foarminst opslach foar syn rekken. Syn suksesfolste jier as klassemintskeatser is 2007, hy wie doe de winner fan it klassemint.

## Prizen
* 1996 - Freule 2e priis
* 2000 - Jong Nederlân 4e priis
* 2001 - Jong Nederlân 6e priis
* 2001 - de Bond 6e priis
* 2002 - PC 1e priis
* 2003 - PC 3e priis
* 2004 - de Bond 2e priis
* 2005 - PC 1e priis
* 2006 - PC 2e priis
* 2008 - PC 3e priis
* 2011 - de Bond 4e priis
* 2012 - de Bond 1e priis
* 2006 - de Bond 6e priis
* 2008 - de Bond 1e priis
Sjirk de Wal

**Sjirk de Wal** (ek wol **Sierk de Wal**; Jelsum, 8 jannewaris 1852 - Essen oan de Roer (Dútslân), 9 septimber 1909) wie in breakeatser dy't syn suksessen helle oan de ein fan de 70-er en yn de 80-er jierren fan de 19e iuw. Hy wie yn 1885 de tredde keatser dy't ta kening keazen waard op de PC. Hy wûn de PC mar leafst sân kear: 1877, 1878, 1880, 1881, 1883, 1885 en 1886. Hy wie twa kear ferliezend finalist.

Sjirk de Wal waard berne yn Jelsum, mar ferhuze al as jonkje fan 4 jier nei Dronryp. As jongfeint hie er al namme makke yn keatsfermiddens. As breakeatser reizge hy de merkepartijen ôf. Hy waard lykwols faak útsletten fan dielname omdat er te goed wie, en sa oaren der fan ôf hâlde om oan de partijen mei te dwaan. Dat koste de kastleins dy't de keatspartijen meast útskreaunen tefolle omset.

Yn 1893 waard yn Dronryp in keatsferiening oprjochte dêr't de Wal de nammejouwer fan waard: VvV Sjirk de Wal. It wie yn dy tiid net ûngebrûklik dat keatsferienings, dy't yn dy snoarje rûnom oprjochte waarden, ferneamd waarden nei âld PC-keningen: ek de nammen fan Jan Reitsma (Peinjum en Reduzum) en Jacob Klaver (Mantgum), tiidgenoaten fan Sjirk de Wal, klinke dêrom noch geregeld op de keatsfjilden.

Sjirk de Wal boaske 14 maaie 1879 mei Gooitske Popkes van der Vlugt. Hja krigen trije jonges en ien famke. Sjirk de Wal ferstoar op 9 septimber 1909 yn 'e âldens fan 57 jier yn Dútslân, dêr't er de lêste 10 jier fan syn libben wenne hat.

## Prizen
* 1877 - PC 1e priis
* 1878 - PC 1e priis
* 1879 - PC 2e priis
* 1880 - PC 1e priis
* 1881 - PC 1e priis
* 1883 - PC 1e priis
* 1884 - PC 2e priis
* 1885 - PC 1e priis
* 1886 - PC 1e priis
Jacob Klaver

**Jacob Klaver** (Winsum, 13 juny 1855 - Hurdegaryp, 19 desimber 1946) wie in keatser dy't yn 1876 de PC wûn. Klaver is ek de nammejouwer fan de keatsferiening yn syn lettere wenplak Mantgum. Behalve syn PC-oerwinning helle Jacob Klaver op it heechste nivo net in soad suksessen. Syn puntetotaal stoppe al by 10. 

Jacob Klaver waard berne yn Winsum dêr't er it keatsen learde fan de trijefâldige PC winner Frans Felkers. Hy soe ek noch tegearre mei him op de PC keatse.

Klaver folge in oplieding ta timmerman, mar krige in oanstelling as postrinner en letter postkantoarhâlder yn Mantgum, dêr't er him ek ta wenjen sette. Yn 1903 stie hy yn Mantgum oan de widze fan de keatsferiening. Hy wie net allinne nammejouwer mar ek de earste foarsitter fan de feriening.

## Prizen
* 1876 - PC 1e priis
PC 2001

Op woansdei 1 augustus 2001 waard de 148e edysje fan de **[[PC]]** ferkeatst op it Sjûkelân yn Frjentsjer. Oan it ein fan de dei kaam it partoer fan Pieter van Tuinen, André Kuipers en Chris Wassenaar yn de kranse foar de bestjoerstinte. Chris waard keazen ta kening.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale

## Kening PC 2002
* Chris Wassenaar
Ibrahim Ferrer

**Ibrahim Ferrer** (20 febrewaris 1927 &ndash; 6 augustus 2005) wie in populêre Kubaanske sjonger.

Ferrer waard yn 1927 berne yn in nachtclub yn it doarpke San Luis by Santiago de Cuba. Hy begûn syn karriêre op syn 14e. Yn de jierren 50 song hy yn it Pacho Alonso's orkest yn Havana. Hy bleaun mear as 20 jier oan dy groep ferbûn. Undertusken wie Ferrer gastsjonger by Kubaanske legindes as Orquesta de Chepin en Beny Moré.

Yn it begjin fan de 90-er jierren luts Ferrer him werom út de muzyk. Hy hie in lyts steatspinsioen dat hy oanfolde troch op strjitte as skuonpoetser te wurkjen. Yn 1997 kaam hy wer foar it ljocht as sjonger. Hy makke doe mei de Afro-Cuban All Stars syn opnamedebút mei it album "*A Toda Cuba Le Gusta*".

Yn datselde jier waard Ferrer bekend troch it album Bueno Vista Social Club fan Ry Cooder, dêr't hy mei oare artysten op jierren lykas Compay Segundo, Rubén González, Pío Leyva, Manuel "Puntillita" Licea en Eliades Ochoa dy't Sonmuzyk spile. Op dat album is ek Omara Portuondo yn in duet mei Ferrer te hearren. Yn 2004 wiene al sawat 9 miljoen eksimplaren fan it album ferkocht.

Yn 1999 makke Ferrer syn solo-debút mei it album "*Buena Vista Social Club Presents Ibrahim Ferrer*". Ek op dat album is hy tegearre mei Omara Portuondo te hearren. It levere him yn 2000 op syn 73ste in Latin Grammy op foar de bêste "nije" artyst.

## Diskografy

**Buena Vista Social Club Presents...* (1999)
**Mi Oriente* (1999) - kompilaasje
**Tierra Caliente: Roots of Buena Vista* (2000) mei Los Bocucos
**Mis Tiempos Con Chepin* (2002)
**Chepin Y Su Orquesta Oriental* (2002)
**La Coleccion Cubana* (2002)
**Buenos Hermanos* (2003)
**Que Bueno Esta* (2004)
**Ay Candela* (2005) - kompilaasje

Ibrahim Ferrer is ek te hearren op:
*Afro-Cuban All Stars - *A Toda Cuba le Gusta* (1997)
*Buena Vista Social Club - *Buena Vista Social Club* (1997)
*Afro-Cuban All Stars - *Distinto Diferente* (1999)
*Omara Portuondo - *Omara Portuondo* (2000)
*Rubén González - *Chanchullo* (2000)
*Orlando Cachaito Lopez - *Cachaito* (2001)
*Gorillaz - *Gorillaz* (2002)
*Sierra Maestra - *Rumbero Soy* (2002)

## Keppeling om utens
* Montreux Jazz Festival mei in wiidweidige biografy. 
*Syn optreden op it North Sea Jazz Festival yn 2005.
*Midibestân fan it nûmer El Cuarto De Tula fan de Buena Vista Social Club
Diever

**Diever** (Drintsk: *Diever*) is in plak yn 'e gemeente Westerfjild. It plak hat ûngefear 3000 ynwenners. Yn 'e simmer komme der in protte toeristen nei Diever fanwege de Shakespeare toanielstikken. 

Diever leit lykas Appelskea yn it gebiet fan it Drintsk-Fryske Wâld.

## Histoarje
Diever wie earder ien fan de Dingspils. Yn Diever stiet in âld Schultehûs, it hûs fan de Schulte, de rjochter fan 'e streek.
 
Fierders stiet der oan de Brink de Sint Pankratiustsjerke út 1400.

## Keppelings om utens
* Diever op side gem. Westerveld
* Histoaryske Feriening Gemeente Diever
Jan Bogtstra

**Jan Bogtstra** (Frjentsjer, 22 maart 1824 - dêre, 7 april 1916) wie in Frjentsjerder sakeman en politikus dy't in soad foar de stêd betsjutten hat. 

Hy die dat yn in ferskaat oan maatskiplike funksjes:
* Sa is hy ien fan de oprjochters fan de PC (1853), 40 jier bestjoerlid wêrfan 14 jier foarsitter
* Oprjochter fan Fanfarekorps De Harmonie (1863) - aktyf lid
* Inisjatyfnimmer oprjochting fan de Iisclub (1866)
* Lid Gemeenteried Frjentsjer (1859 oant 1879)
* Siktaris Keamer fan Keaphannel
* Ponghâlder Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse
* Regint fan it tehûs foar Swaksinnegen
* Earelid fan Keatsferiening Jan Bogtstra, NKB, Belgysk Keatsbûn (*"La Sociéteé Royale du jeu de petite Balle au Tamis"*)
* Earefoarsitter fan de PC
* Belêstingynspekteur

Saaklik:
* Hannel yn wyn en sterke drank, tabaksnijerij,  
* Ferskeringsman
Anders Minnes Wijbenga

**Anders Minnes Wijbenga** (ûnder Nijewier, 25 oktober 1881 - Easternijtsjerk, 9 septimber 1948) wie in Frysk dichter, ek bekend as 'de doarpsdichter fan Nijewier' ;hy wie tige frysksinnich. Fan syn fak wie er komelker/gernier. 

## Libben
Anders Minnes wie it iennichst bern fan Minne Wybenga en Janke Elzinga. Hy groeide op op in pleats tusken Nijewier en Wetsens. Hy soe dêr syn hiele libben wenjen en wurkjen bliuwe. De dyk dêr 't er oan wenne is nei him ferneamd, de Anders Minneswei. Hy hat de legere skoalle net ôfmeitsje kinnen, al rekke er wol ynteressearre yn poëzy en taal.  Hy wie lid fan de grifformearde jongesferiening en begûn mei it skriuwen fan stikken dy 't er ek foardroech.

Hy skreau yn it begjin fan de 20e iuw wol gauris yn it Frysk Deiblêd, de Dokkumer Krante en Fryske tydskriften sa as 'Yn us eigen taal' en 'Stim fan Fryslan'. Sa skreau er yn 1907 yn it Frysk Deiblêd it fuljeton *Us libben yn Teltsjegea*, ûnder de skûlnamme *Fetze Greidema* en ûnder *In Fryske Jongen*.

Yn 1908 wie hy ien fan de oprjochters fan it Kristlik Frysk Selskip. Yn dat selskip hat hy tige warber west. Yn 1923 binne syn psalmberimings yn opdracht fan it Selskip útjûn yn it Fryske psalmboek. It doel wie om dat yn 'e tsjerke te brûken. It hat lang sa west dat yn Fryske tsjinsten psalms en gesangen allinnich yn it Nederlânsk songen waarden. De bondel fan Wijbenga is net yn de tsjerken ynfierd. De beriming fan Fedde Schurer waard better fûn. Yn 1930 kaam der in bondeltsje fan Wijbenga's gedichten út mei as titel: 'Libbensgong'. Hy wie ek foarsitter fan de Kristlik Fryske Folksbibleteek (KFFB), dêr't er ta syn dea yn 1948 mei dwaande west hat. Nei syn dea yn 1948 is it bêste wurk fan Wijbenga sammele yn de bondel: 'Ljocht oer it fjild'.

Troch syn rjochtlinigens botste er mei oare Fryske skriuwers as Eeltsje Boates Folkertsma, Douwe Kalma, Jan Piebenga en Fedde Schurer. 

Wybenga waar beïerdige op it hôf fan Wetsens


Ofbyld:Nijewier AndersMinnes.JPG|Byld fan Anders Minnes yn Nijewierfan Maria van Everdingen
Ofbyld:Gref AMWijbenga, Wetsens.JPG|It grêf fan Anders Minnes en de frou yn Wetsens 


## Wurk fan Anders Minnes
Kar-ut:
* Loddespitten (1911).
* Foar de fûst wei, foardrachten foar Fryske gearkomsten (Snits: A.J. Osinga, 1914).
* Libbensgong (1930).
* Yn 'e nije pronk, karsamling stimmige en fleuriche foardrachten (Dokkum: Schaaf, 1932).
* It Soenhús, in histoarysk forhael út East-Dongeradiel (1937 - nûmer 3 yn de rige fan de Kristlik Fryske Folksbibleteek)
* Ropta, syn mounle, syn skiednis, 1836-1936 (Dokkum: Kamminga, 1937).
* Fryske Folksdichters (Boalsert: A.J. Osinga, 1945), hjirin stean in tolvetal fan syn gedichten.
* Ljocht oer it fjild, fersen fan lân en bedriuw (Assen: van Gorcum&Comp. n.v., 1950).
* Alderheljen, wurk fan A.M. Wybenga (Boalsert : Osinga, 1970), mei-auteur Doede Wiersma.

## Oars
Anders Minnes Rozendal is in pakesizzer fan Wijbenga.

## Biografy
, *Yn eigen taal* (2018) 

## Webside
* Anders Minnes Wybenga Bibleteek
Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Froulju

De **Europeeske kampioenskippen Oer Alles foar Froulju** waarden foar it earst hâlden yn 1970 yn Thialf op It Hearrenfean. De froulju ride de *Lytse fjouwerkamp*, dat wol sizze de 500, 1500, 3000 en 5000 meter. Sûnt 1990 wurde de Europeeske kampioenskippen Oer Alles foar froulju en foar manlju tagelyk hâlden. 

## Medaljewinners Europeeske Kampioenskippen Reedriden Oer Alles Froulju

## Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2025 (top-13 klassemint):

## Poadiumplakken nei lân
Medaljeferdieling nei lân oant en mei 2025: 
*(foar bygelyks Sovjet-Uny jildt it lân op momint fan it kampioenskip)*

## Sjoch ek
* Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Manlju
Simon Minnesma

**Simon Minnesma** (folút: **Simon Andries Minnesma**; Wynskoat, 11 maaie 1973) is in keatser dy't útkaam yn de haadklasse fan de KNKB. Yn 1995 waard Minnesma útroppen ta kening fan de PC. Hy wûn twa kear de Bûnspartij foar senioaren (yn 1999 foar Ljouwert en yn 2000 foar Dronryp).

## Prizen
* 1990 - Freule 5e priis
* 1991 -  Jong Nederlân 5e priis
* 1992 -  Jong Nederlân 5e priis
* 1992 -  de Bond 4e priis
* 1993 -  Jong Nederlân 2e priis
* 1994 -  de Bond 4e priis
* 1995 -  de Bond 7e priis
* 1995 -  PC 1e priis
* 1996 -  PC 2e priis
* 1998 -  PC 3e priis
* 1999 -  de Bond 1e priis
* 2000 -  de Bond 1e priis
* 2001 -  de Bond 2e priis
* 2002 -  PC 2e priis
* 2003 -  de Bond 4e priis
* 2003 -  PC 3e priis
* 2004 -  de Bond 4e priis
* 2008 -  de Bond 5e priis
* 2009 -  de Bond 6e priis
* 2010 -  de Bond 2e priis
Johannes Brandsma (keatser)

**Johannes Gerrit Brandsma** (Seisbierrum, 23 oktober 1957 - Achlum, 31 maart 2023), ek wol "De Brand" neamd, wie in âld-topkeatser dy't sawol yn it Frysk spul as it peloaten syn spoaren fertsjinne hat. Nei syn aktive sportkarriêre makke Brandsma namme as trainer en coach. 

Johannes Brandsma ferstoar yn 'e nacht fan 30 op 31 maart 2023, yn 'e aldens fan 65 jier, nei in koart siik wêzen

## Punteklassemint
Yn de 12 jier dat hy aktyf wie yn de haadklasse fan de KNKB keatse hy 659 klassemintpunten byinoar: hy keatste 216 finales, wêrfan hy 157 winnend wist ôf te sluten en helle nochris 68 lytse premys. Brandsma waard mar leafst 57 kear ta kening útroppen. De Brand wie seis kear klassemintswinner, yn 1982 mei in rekôr puntetal fan 98. Ek it tal oerwinnings wie dat jier heger as ea in oare keatser helle hie: 29. Beide rekôrs binne sûnt dy tiid noch net brutsen.

## Ferrin keatskarriêre
Brandsma makke syn entree yn de haadklasse yn 1977. Syn suksesfolste jierren wiene 1982 em 1983 doe't er mei Piet Jetze Faber en Sake Saakstra in suver net te ferslaan partoer foarme. Brandsma hat syn karriêre yn it Frysk spul yn 1985 en 1986 ûnderbrutsen foar in Belgysk aventoer by it peloteteam fan Braine-le-Compte. Yn 1990 kaam Brandsma foar it lêst út yn de haadklasse en keatste dêrnei noch 4 jier yn Belgje.

## De PC
De PC waard troch Brandsma 4 kear wûn: yn 1982 en 1983 as efterynse mei Sake Saakstra en Piet Jetze Faber en yn 1987 en 1988 as foarynse mei Peter Rinia en Tunno Schurer.

## Oare klassikers
Oare klassikers dy't Johannes Brandsma op syn earelist stean hat binne de Bûnspartij (2x), de Jong Nederlânpartij (2x), de Rengersdei (6x) de Aldehoupartij (3x) en de Van Aismadagen (3x).

## Prizen
* 1977 - Jong Nederlân 1e priis
* 1978 - Jong Nederlân 3e priis
* 1978 - PC 3e priis
* 1979 - Jong Nederlân 1e priis
* 1979 - PC 4e priis
* 1978 - de Bond 7e priis
* 1979 - de Bond 5e priis
* 1980 - PC 2e priis
* 1981 - de Bond 1e priis
* 1981 - PC 3e priis
* 1982 - PC 1e priis
* 1983 - de Bond 8e priis
* 1983 - PC 1e priis
* 1984 - de Bond 1e priis
* 1984 - PC 2e priis
* 1987 - de Bond 2e priis
* 1987 - PC 1e priis
* 1988 - PC 1e priis
* 1995 - de Bond 7e priis

## Literatuer
* Bretaalwei De Brand, keatsbiografy fan Johannes Brandsma", Jelle Bangma, 1992, ISBN 90-73554-01-2
Europeesk kampioenskip Reedriden Oer Alles

It **Europeesk kampioenskip Reedriden Oer Alles** waard foar it earst hâlden yn 1891 yn Hamburch. Lange tiid wie it allinich in kampioenskip foar manlju. Pas yn 1970 waard it earste kampioenskip foar froulju organisearre op de kunstiisbaen Thialf op It Hearrenfean. De beide kampioenskippen waarden apart faninoar yn ferskillende wykeinen yn de winter hâlden. Sûnt 1990 wurdt it kampioenskip foar manlju en froulju tagelyk en op itselde plak hâlden.
Idaerderadiel

**Idaerderadiel**, ek stavere as **Idaarderadiel** (Nederlânsk en offisjeel: *Idaarderadeel*) is in eardere gemeente yn 'e midden fan Fryslân. Dizze gemeente hie op 1 jannewaris 1981 in befolking fan 8.892 minsken,  en besloech in oerflak fan likernôch 65&nbsp;km².

## Skiednis

Idaerderadiel ûntstie as gemeente yn 1851, doe't troch de ynfiering fan 'e Gemeentewet fan Thorbecke alle gritenijen omfoarme waarden ta gemeenten. It wie in fuortsetting fan 'e âlde Gritenij Idaerderadiel, dy't tebek gie oant de fjirtjinde iuw. Idaerderadiel hearde ta it kertier Eastergoa.

By de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 1984 waard Idaerderadiel opheft en it gebiet fan 'e gemeente waard yn 'e mande mei dat fan Raerderhim en it grutste part fan Utingeradiel gearfoege ta de nije gemeente Boarnsterhim. Doe't Boarnsterhim by in nije gemeentlik weryndieling op 1 jannewaris 2014 opheft waard, kaam it hiele grûngebiet fan it eardere Idaerderadiel by de gemeente Ljouwert te hearren.

## Plakken
It haadplak fan Idaerderadiel wie Grou, en de oare doarpen yn de gemeente wienen: Eagum, Friens, Idaerd, Reduzum, Warstiens, Warten en Wergea.
Pir

**Pir** wie in Fryske Rockband oprjochte yn Bûtenpost en wie aktyf tusken 1992 en 1999.

De oarspronklike bandleden wiene:
* Bart Dykstra: sang, gitaar, didgeridoo
* Leo van der Veen: sang, gitaar.
* Ben Meijering: gitaar
* Rob Meijering: basgitaar
* Jelle van der Beek: drums, djembé, doundoun, konga's.

Yn 1994 hawwe de bruorren Ben en Rob Meijering de groep ferlitten en Porcupine oprjochte. Jan-Karst Nauta is doe by de groep kaam op 'e basgitaar.

Fan 1998 ôf die Klaas-Harm Dykstra mei by optredens as ekstra slagwurker. Yn dy tiid spilen Jan-Karst Nauta en Leo van der Veen ek noch yn Walpurgis. Yn 1999 brocht de groep sels de ceedee *Tamilian Artefact* út. Hoewol de konserten fan de groep populêr wienen, en de groep dêr sels prizen mei wûn hat, wie de ceedee gjin suskes. De groep is itselde jier noch ophâlden fan bestean. Leo, Bart en Klaes Harm binne fierder gien mei de groep Lotuseater; Jelle is fierder gongen yn de groep Scrotum.
Bûnte wilster

De **bûnte wilster** (*Charadrius hiaticula*) is in 18-20 sm grutte fûgel út de famylje fan de wilsterfûgels. 

## Foarkommen
Hy hat in protte fan de lytse bûnte wilster mar is in slach grutter. De bûnte wilster hat in griis-brune rêch en in wite búk mei giele poaten. Fierder hat der in swarte bân om syn hals. Syn kop is swart mei wyt, mei in wite flek boppe syn koarte gielswarte snaffel. Mantsjes en wyfkes sjogge der itselde út. Yn 'e flecht is de bûnte wilster goed fan de Lytse Bûnte Wilster te ûnderskieden omdat dy in wite streek oer de wjukken hat. De bûnte wilster kin sa'n 11 jier âld wurde.

## Fersprieding
De bûnte wilster libbet op flakke seekusten mei net in soad fegetaasje. By it binnenwetter is er net faak te sjen. De fûgels dy't yn Midden- en Noard-Europa briede lûke winterdeis nei it suden, nei de Atlantyske kust of de kusten fan de Middellânske See. De bûnte wilsters dy't foarkomme yn Grut-Brittanje of by de Noard-Franske kust bliuwe dêr it hiele jier. De bûnte wilster komt ek noch foar yn it noard-westlike part fan Kanada.

## Iten
De bûnte wilster yt it meast lytse dierkes dy't hy by it wetter fine kin sa as wjirms, slakken, ynsekten en harren larven.

## Fuortplanting

De bûnte wilster briedt fan maaie oant augustus. It nêst is in kûltsje in it sân, somtiden beklaaid mei lytse stientsjes. It wyfke leit meast 4 sânkleurige aaien mei donkere flekken. De aaien wurde troch beide âlden yn 23-25 dagen útbret. It duorret dan noch sa'n 3 oant 4 wike oant de jongen fleane kinne.
Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles

It **Wrâld kampioenskip Reedriden Oer Alles** waard foar it earst hâlden yn 1889 yn Amsterdam. De earste jierren wie it allinich in kampioenskip foar manlju. Yn 1933 waard ek in kampioenskip foar froulju organisearre yn Oslo. 
Yn neifolging fan it europeesk kampioenskip wurde de kampioenskippen foar manlju en froulju sûnt 1996 tagelyk en op itselde plak hâlden. Nei 2020 wurd it kampioenskip noch mar ien kear yn de twa jier organisearre.

## Haadartikelen
* Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Manlju
* Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Froulju

## Medaljespegel
*Bywurke oant te mei it kampioenskip fan 2026

## Mearfâldige winners
*Bywurke oant te mei it kampioenskip fan 2024
Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Manlju

It **Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Manlju** is fuortkaam út de kampioenskippen langebaan dy't de ISU (Ynternasjonale Reedryd-uny) organisearret sûnt 1893. De earste wrâldkampioenskippen op de langebaan waarden al yn 1889 yn Amsterdam hâlden, mar earst sûnt 1893 waarden de kampioenskippen as aktiviteit fan de ISU organisearre.

## Untstean
Oarspronklik wie it kampioenskip Oer-alles in earetitel, dy't allinnich takend waard at immen op de kampioenskippen langebaan trije as fjouwer fan de ôfstannen wûn. Mei it ferbetterjen fan de tiidmjitting waard der lykwols ta oergongen in kampioen Oer-Alles oan te wizen op basis fan de kombinearre tiden. Hjirtroch kaam de klam by in kampoenskip langebaan op de titel Oer-Alles te lizzen, wêrtroch der ein 20e iuw in nij kampioenskip langebaan, it kampioenskip Ofstannen ynfierd waard foar de oarspronklike losse ôfstântitels.

Oant en mei de winter fan 1986 wie it noch mooglik de titel te winnen mei trije ôstânsoerwinnigs. Dêrnei is dy regel skrast.

## Jierren sûnder titels
* Troch de oarspronklike eask fan trije ôfstânoerwinnings waard de titel ynearsten net alle jierren takend.
* Troch de Earste Wrâldkriich en de Twadde Wrâldkriich binne der gjin kampioenskippen ferriden fan 1915-1921 en fan 1940-1946.

## Medaljewinners Wrâldkampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Manlju

## Medaljes einklassemint
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2026 (top-20 klassemint):

## Poadiumplakken nei lân (oant en mei 2026)
*(foar bygelyks Sovjet-Uny jildt it lân op momint fan it kampioenskip)*

## Sjoch ek
* Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Froulju
Walpurgis

**Walpurgis** wie in Fryske rockband oprjochte yn Bûtenpost en wie aktyf tusken 1998 en 1999. De band bestie út fjouwer leden: Hans Veenstra (sang en gitaar), Jan-Karst Nauta (gitaar), Leo van der Veen (basgitaar) en Martijn Hulshof (slachwurk). Yn 1999 is de groep ophâlden te bestean.
Night of the Lotuseater

**Night of the Lotuseater** is in Fryske stonerrockband oprjochte yn 1999 yn Bûtenpost. Night of the Lotuseater begûn ûnder de namme LeBazhqir, mar is fierder gien ûnder de namme Night of the Lotuseater. De groep bestiet út âld-leden fan Pir. Sy treden oant 2003 in protte op yn Fryslân.

Sûnt 2012 operearret de band fanút in ta studio ferboude âlde brânwarkazerne út 1904 yn Amersfoart.

De bandleden binne:
* Leo van der Veen: sang, gitaar,
* Bart Dykstra: sang en basgitaar,
* Klaas-Harm Dykstra: slachwurk.

## Keppeling om utens
* NIGHT OF THE LOTUSEATER www.frieslandpop.nl
Yr. D.F. Woudagemaal

It **Yr. D.F. Woudagemaal** is it grutste noch wurkjende stoomgemaal yn 'e wrâld. It gemaal stiet by Teakesyl (flak by De Lemmer) en wurdt noch brûkt om it wetterpeil yn Fryslân te ferleegjen as it J.L. Hooglandgemaal by Starum net genôch kapasiteit leverje kin.

It gemaal is ferneamd nei Yr. Dirk Frederik Wouda, haadyngenieur fan de Provinsjale Wettersteat fan Fryslân, dy't tegearre mei Yr. Dijxhoorn tekene foar it ûntwerp. De masjines binne makke by Jaffa yn Utert.

It gemaal is op 7 oktober 1920 iepene troch Keninginne Wilhelmina. De seis koalenstookte stoomtsjettels binne yn 1955 ferfongen troch fjouwer nije tsjettels fan Werkspoor, dy't yn 1967 omboud binne nei oaljestook. Oant 1966 wie it Woudagemaal ferantwurdlik foar it op peil hâlden fan de boezem fan Fryslân. Yn dat jier waard yn Starum it J.L. Hooglandgemaal oplevere dat it deistich wurk fan it Woudagemaal oernaam. It Woudagemaal draait no op syn heechst in dei as wat yn it jier.

Sûnt 1998 stiet it gemaal op de UNESCO wrâlderfskipslist en yn de Top 100 fan de Nederlânske UNESCO-monuminten.


Ofbyld:Woudagemaal_4.jpg|Stoommasine yn it Woudagemaal
Ofbyld:Lemmer - Woudagemaal-088.JPG|Waaierpompen en swangrêden
Ofbyld:Lemmer - Woudagemaal-020.JPG|Stoomtsjettel
Ofbyld:Woudagemaal_2.jpg|Oaljekannen


## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Iesumasyl

**Iesumasyl** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân en leit yn de himrik fan Eanjum. Besúdwesten de buorskip stiet de om 1850 boude poldermûne De Goes.

## Skiednis
### Untstean

By Iesumasyl komt de Suderie, in âlde seeslink, út yn de eardere Lauwerssee. Al yn 11e iuw moat dêr in slûs west hawwe, mar folle is dêr net oer bekend. Om 1670 hinne waard de syl by Eastrum ôfsletten. Dat betsjutte dat East-Dongeradiel in nij plak sykje moast foar de ôfwettering. De kar foel op Iesumasyl. De Steaten besleaten om dêr de nije slûs Iesumasyl te bouwen.

Yn 1671 waard mei it wurk út ein setten. It tafersjoch kaam yn hannen fan Michael Baron fan Schwartzenberg en Hohelandsberg, grytman fan Dantumadiel, en Philip Vegelin fan Claarbergen, grytman fan Haskerlân. De dyk waard ek ferlein sadat der nij lân kaam. 

Der waard ek in goede ôfspraak makke oer de kosten. It gie oars faak sa dat se de lêsten foar de ôffier fan it wetter eins net betelje woenen, want dat waard beskôge as in saak foar dejingen dy't ticht by de slûs wennen.

### Feroarings oan de syl
Yn 1745 is de slûs fernijd en op 'e nij yn 1931 om't der doe in nij elektrysk gemaal delsetten waard en de slûs troch de pealwjirm (*Teredo navalis*) oantaast wie. It gemaal Dongeradielen moast der foar soargje dat de Dongeradielsters drûge fuotten holden. De arsjitekt Booijenga hat der in kreas bouwurk fan makke.

Doe't yn 1969 de Lauwerssee Lauwersmar waard, feroare de funksje fan de syl as seekearing. Om’t it wetterpeil yn de Lauwersmar leger leit as fan de Fryske boezem is de skutslûs bleaun.

It gemaal is sûnt de bou net feroare, allinne waard it yn 1979 automatisearre. As it wetter op in bepaalde hichte stiet, begjinne de pompen fansels te wurkjen.

## Namme
Iesumasyl soe syn namme krigen hawwe fan de eardere buorskip Iesumabuorren. Der is in teory dat dy de namme wer krigen hat fan de ferneamde stêd Esonstêd. Oft dy stêd der wier ea west hat is lykwols net wis. Iesumasyl waard yn it ferline ek wol Eanjumersyl neamd.

## Sjoch ek
* Slach by Dokkum (1418)

## Keppeling om utens
* Dwylsinnige Anna fan Iezumasyl: In ferhaal oer byleauwe yn de 17e iuw
Jaap Eden

**Jaap Eden** (Grins, 19 oktober 1873 – Haarlim, 3 febrewaris 1925) wie de earste Nederlânske sportman dy't ynternasjonale triomfen fierde yn it reedriden en it hurdfytsen om it begjin fan de 20e iuw hinne. Teffens wie er bandyspiler, 

## Libben
Eden waard berne yn Grinslân, mar waard grutbrocht yn de Kinmerdunen dêr't er, mei in útsonderlike oanlis foar sport, de basis lei foar syn lettere sportkarriêre.

As 15-jierrige waard Eden ûntdutsen troch reedreder Klaas Pander, dy't syn trener waard en desimber 1890 wûn Eden syn earste wedstryd by it reedriden oer 160 meter. Twa jier letter debutearre hy op ynternasjonaal nivo en yn 1892 helle er as 18-jierrige syn earste wrâldtitel.

It jier dêrop bruts hy yn Stockholm twa wrâldrekôrs; dy op de 5 km soe sa'n tweintich jier stân hâlde. Yn 1895 (Hamar) en 1896 (Sint Petersburch) helle die nochris in wrâldtitel by it reedriden.

Dêrnei gie er oer op it hurdfytsen, net yn it lêste plak omdat hy dêrmei goed jild fertsjinje koe. Hy waard ien fan de favoriten fan it publyk, sawol troch syn prestaasjes as troch syn manier fan dwaan.

Spitigernôch sette it sukses him nei de holle en joech er him hieltyd mear oer oan de noflike saken fan it libben. Foaral yn Parys, it hert fan de hurdfytserij, libbe er rûch.

Eden fertsjinne safolle - de minsken seine dat hy mear as 40.000 gûne fertsjinne, in fortún yn dy tiid - dat er in Amerikaansk oanbod fan 15.000 gûne foar in pear wedstrydsjes sjitte litte koe.

Yn 1915 hâlde Eden op mei it hurdfytsen, neidat hy de lêste jierren hieltyd minder suksessen helle hie. Hy besocht wurk te finen, mar dat slagge net bot. Prizen en medaljes waarden ferpingele en hy besocht mei in pear freonen in fytsewinkel yn Rotterdam op te setten, sûnder sukses.

Jaap Eden ferstoar yn Amsterdam doe't der 51 jier âld wie as in beroaid en iensum man. 

It iisstadion yn Amsterdam is nei him ferneamd.

## Resultaten
Resultaten fan Jaap Eden by ynternasjonale kampioenskippen.

:*- = net meidien*
:*NF2 = net finisht by de 2e ôfstân*
:*NS2 = net start by de 2e ôfstân*
:*NS3 = net start by de 3e ôfstân*

Medaljespegel fan Jaap Eden foar ynternasjonale kampioenskippen.
Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Froulju

De ISU (International Skating Union) organisearret sûnt 1933 it **Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Froulju**. Troch de Twadde Wrâldkriich binne der gjin kampioenskippen ferriden fan en fan 1940-1946.

## Medaljewinners Wrâldkampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Froulju

## Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2024 (top-20 klassemint):

## Poadiumplakken nei lân (oant en mei 2024)
Medaljeferdieling nei lân oant en mei 2024: 
*(foar bygelyks Sovjet-Uny jildt it lân op momint fan it kampioenskip)*

## Sjoch ek
* Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Manlju
Eelke Jelles Eelkema

**Eelke Jelles Eelkema** (ek: *Eelkama*) (Ljouwert, 8 july 1788 - Ljouwert, 27 novimber 1839) wie in dôve Ljouwerter keunstskilder en tekener dy't benammen bekend is fanwege syn stillibbens. 

Fanwegen syn dôvens, feroarsake troch in sykte doe't er sân jier wie, waard er fan syn alfde oant syn 19e jier oplaat oan it Dôfstommeynstitút yn Grins, dêr't er tekenjen learde fan G. de San en skilderles krige fan J.N. Schoonbeek.

Hoewol't Eelkema bekend stie as blommeskilder, hat hy ek in soad lânskippen skildere. Hy joech teken- en skilderles, ûnder oaren oan Cornelis Bernardus Buijs dy't op syn beurt wer les joech oan Jozef Israëls, lid fan de saneamde Haachske Skoalle.
 
Yn 1818 makke Eelkema in fuotreis fia Frankryk en oer de Alpen oant yn Turyn. Hy wurke ûnder oaren yn Amsterdam, Haarlim en Parys, dêr't er op kosten fan de kening Willem I, dy't ek wurk fan him kocht, hinne reizge. Op lettere leeftyd waard Eelkema blyn.

It Ryksmuseum Amsterdam hat sân wurken yn de kolleksje. 

## Galery

Bloemen in een terracotta vaas., Albertus Jonas Brandt, Eelke Jelles Eelkema, 1810 - 1824 - Zoeken - Rijksmuseum.jpg|A.J. Brandt: Blommen yn in terrakotta faas (1810-1821), dienmakke yn 1822 troch Eelkema
Eelke Jelles Eelkema - Dood wild.jpg|Dea wyld
Eelke Jelles Eelkema - Gezicht op de Oldehove.jpg|Sicht op de Aldehou yn Ljouwert
Eelke Jelles Eelkema - Prinsetún yn Ljouwert.jpg|Prinsetún yn Ljouwert, 1839
Eelke Jelles Eelkema - Hurdriderij foar froulju.jpg|Hurdriderij foar froulju yn Ljouwert, 1812
Eelke Jelles Eelkema - Gezicht op Gaasterland.jpg|Sicht op Gaasterlân
Eelke Jelles Eelkema - Gezicht op het Rode Klif te Scharl.jpg|Sicht op it Reaklif by Skarl
Eelke Jelles Eelkema - Gesicht op Doumastate yn Langwar, 1810.jpeg|Sicht op Doumastate yn Langwar, 1810


## Bibliografy
* 15 oktober 1830 - *Grondig onderricht in de teeken- en schilderkunst*.

## Ferwizing
* Ynformaasje oer Eelkema op de side fan it Ryksburo foar Keunsthistoaryske Dokumintaasje (RKD).