open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nes (It Amelân)

**Nes** is in doarp op It Amelân, middenop it eilân. It doarp hat  ynwenners ().

Eartiids wie Nes it haadplak fan It Amelân. Tsjintwurdich stiet it gemeentehûs yn Ballum. Yn Nes leit de fearboat nei Holwert. Dizze feartsjinst wurdt ûnderholden troch rederij Wagenborg. 
Yn it doarp steane prachtige kommandeurshuzen út de "Gouden Iuw". De huzen steane om de frijsteande toer, in eardere fjoertoer.

Nôtmole De Feniks is fan 1880. 

Fierders is der in Natuersintrum oer de natuer fan It Amelân. Hjirwei wurde ek ekskurzjes organisearre.

## Haven
By Nes, oan de súdkant fan It Amelân, lizze de fearsteger en de jachthaven fan it eilân, ien fan de 17 havens oan de Waadsee. It rêdingstasjon fan de KNRM hat apart dêrfan fasiliteiten yn de Ballumerbocht, sa'n 4 km beëasten de feardaam. De jachthaven wurdt beheard troch Stifting Jachthaven it Leyegat en is iepen fan 1 april oant 1 novimber. By leechwetter is de haven allinnich foar lytse skippen oan te farren fanwegen de ûndjippe tagong fan 0,60-0,80 m by de havenyngong. De oanfarrûte troch de Reegeul is rjocht en dúdlik bebeakene. De havenyngong is oan de eastkant fan de fearboatsteger, fan de Reegeul ôf moat rekken holden wurde mei ôf- en oanfeart fan fearboaten en rûnfeartboaten. Drûchfalle kin op ferskate plakken, bygelyks eastlik fan de jachthaven. De haven hat driuwende steigers mei stroomfoarsjenning, in havenkantoar mei meteo- en tij-ynformaasje en sanitêre foarsjenningen.

## It besjen wurdich
* Sint Klemenstsjerke
* De Feniks, wynnôtmole
* Herfoarme tsjerke
* Fermanje 

## Mienskip
Sjoch foar it ferieningslibben de side fan Bueren

### Befolkingsûntjouwing

### Berne yn Nes
* Johannes de Jong (10 septimber 1885), kardinaal-aartsbiskop fan Utert
* Sjoerd Soeters (2 augustus 1947), arsjitekt

## Ofbylden

Ofbyld:NH Kerk Nes Ameland.JPG|Herfoarme tsjerke fan Nes (2015)
Ofbyld:Mosterd- en Korenmolen de Verwachting (Nes Ameland).jpg|Mosterd- en nôtmûne De Ferwachting (2007)
Ofbyld:20141101_Rixt_van_Doniastraat_8_Nes_Ameland_Fr_NL.jpg|Rixt van Doniastrjitte mei klokketoer
Ofbyld:Langsgevel_Sint-Clemenskerk_(Nes,_Ameland)_2017.jpg|Sint-Klemenstsjerke
Ofbyld:De_Pier_van_Ameland.JPG|Haven en pier


## Strjitten
Alle strjitten yn Nes (It Amelân).

## Keppeling om utens
* Webstee fan It Amelân
* Krante De Amelander
Ballum

**Ballum** is it lytste doarp op it Amelân, oan de westkant fan it eilân. De namme komt fan de persoansnamme * Balle* mei de útgong -* um*. 
It doarp hat  ynwenners (). Yn it sintrum is in lytse brink mei beammen der om en in frijsteande toer. Dy hearde eartiids wierskynlik by de slotkapel.

Ballum is lykwols it lytste doarp fan it eilân, dochs is it doarp de lokaasje fan it gemeentehûs fan It Amelân.

## Skiednis
### De Cammingha's
Yn de 15e iuw wennen de Cammingha's hjir, de eardere frijhearen fan it eilân. It slot fan de Cammingha's is yn 1829 ôfbrutsen. Sawat op it âlde stee is yn 1975 in nij gemeentehûs set. Ballum waard derom ek wolris kastielresidinsje neamd. Dêr is eins neat mear fan oer. De grêfstien dy't de grêfkelder eartiids ôfsleat is no de flier fan it lykhúske fan Ballum.

### En fierders
Ut de 18e iuw binne noch âlde huzen mei ankerdatearringen bewarre bleaun. De pleatsen litte it boereferline fan it doarp sjen. De buorren fan Ballum binne in beskerme doarpsgesicht.
De âlde byldhoude preekstoel yn de herfoarme tsjerke is it besjen wurdich.

Oant de Twadde Wrâldkriich wie der tsientallen jierren lang de feartsjinst tusken Swarte Harne en Ballum. Yn 1940 waard de feartsjinst troch de Duiters fuortset fan de pier fan Holwert ôf nei Nes.

## Fleanfjild
Foar needgefallen is by Ballum in lyts fleanfjild oanlein, *[[Ameland Airport Ballum]]*. Soks kin nedich wêze by tichtfriezen fan de Waadsee, by ûngelokken of urginte opname yn in sikehûs. In SAR-helikopter is dan in útkomst.
By't simmer kinne ek rûnflechten makke wurde, of oan sweeffleanen en parasprongen dien wurde. It útstapke meitsje nei Tessel of it Dútske Waadeilân Borkum kin ek.

## Mienskip
It Doarpsbelang Ballum fersoarget de aktiviteiten yn it doarp, lykas it hynsteringstekken yn maaie en it doarpsfeest yn augustus. 

### Skoalle
Iepenbier Basisskoalle 't Ienster is in typyske eilânskoalle, dêr't alle bern fan it eilân hinne kinne. De namme fan 'e skoallen is in Amelânske ferbastering fan 'e Fryske wurden "Ien skar", itjinge in lyts bedike stikje lân betsjut.

### Sport
Ballum hat de folgjende sportferienings:
* Biljertklub D.M.S. Ballum
* Iisferiening Ballum

### Befolkingsûntjouwing

### Berne yn Ballum
* Eelke Bakker (28 july 1910 – 3 maaie 2020), sûnt 4 augustus 2018 de âldste Fries ea.

## Strjitten
Alle strjitten yn Ballum.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.

## Keppeling om utens
* Webstee fan it Doarpsbelang Ballum
* Webstee fan It Amelân
Loaiïngea

**Loaiïngea** (offisjeel Nederlânsk: *Loënga*) is oarspronklik in terpdoarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, krekt noardeast fan de stêd Snits. It wie ien fan de doarpen fan de Snitser Fiifgea. Tsjintwurdich is Loaiïngea net mear in echt doarp, mar in buorskip fan Skearnegoutum.

## Skiednis
De himrik fan Loaiïngea wie eartiids folle grutter. Dy lei wol oant Goaiïngea en Skearnegoutum en oant oer de Swette ta, dêr't no de noardlike nijbouwiken fan Snits lizze. Der wie doe ek in opfeart nei de Snitser Aldfeart. 

It doarp waard yn 1335 *Loinghum* neamd, yn 1482 *Loyngum*, yn 1483 *toe Lyouns*, yn 1505 *Loynghum* en yn 1718 *Loijnga*. De namme betsjut wenplak (hiem/um) fan it skaai Loijnga. 

Sûnt 1335 hie Loaiïngea al in tsjerke, dy't oan Nikolaas fan Myra wijd wie. Fanwegen de minne steat fan it gebou waard de tsjerke yn 1745 ôfbrutsen. Op it begraafplak stiet tsjintwurdich ien fan de Klokkestuollen yn Fryslân. De âlde klok út 1635 waard yn de Twadde Wrâldkriich troch de Dútsers foardere en omraand en yn 1950 ferfongen troch in nijen-ien.

Nei al gedachten stie al foar 1490 net fier fan de tsjerke de Bonningastins. Yn 1622 stie de stins noch op de kaart fan Winsemius, mar yn 1664 wie dy al ferfongen troch in pleats. Op de hjoeddeiske Snitser wyk Harinxmalân stie mooglik al sûnt it begjin fan de 16e iuw de eartiids ûnder Loaiïngea fallende Harinxma State. Om't der nijbou plak fûn waard yn 2007 op it lân om de oarspronklike lokaasje fan de state argeologysk ûndersyk útfierd. Oer in grut gebiet waarden resten fan boumateriaal fûn út de 16e oant de 19e eeuw, werút bliken docht dat nei de ôfbraak fan de state it lân egalisearre is..  

Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 makke Loaiïngea diel út fan de gemeente Wymbritseradiel. Yn dat jier waard Loaiïngea mei de doarpen Ysbrechtum en Offenwier by de gemeente Snits foege. Sûnt 2011 leit Loaiïngea yn de gemeente Súdwest-Fryslân.

De kop-romp-pleats *Pasveer* is nei in grutte brân yn 1939 yn Fryske styl wer opboud.

## Befolkingsferrin

## Strjitten
**ds Sipke Huysmansleane* - Dûmny Sipke Huysmans sette him yn foar it Frysk en wie ien fan de oprjochters fan it Kristlik Frysk Selskip. Op it hôf leit syn sark.
**Ivige Leane* - dizze âlde lean is tige lang en rjocht
**Oerdyk* - omdat er oan de oerkant fan de De Swette leit
**Pasfeardyk* - De namme Pasveer komt op folle mear plakken foar. De waard nei alle gedachten in plak mei bedoeld dy't men op in bepaalde tiid - bygelyks fiif of tsien minuten - foar it sluten fan de stêdspoarte passeard wêze moast om noch op 'e tiid yn de stêd te kommen. De pleats 'Pasveer'leit sawat fiif minuten rinnen fan it ein fan de Easterdy yn Snits, dêr't eartiids de Easterpoarte stie.
**Sint Martensdyk* - nei biskop Martinus fan Tours (316 - 397) oan wa't in soad tsjerken wijd binne.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Wûns

**Wûns** is in doarp yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân, súdwest fan Wytmarsum. Under it doarp falle de buorskippen Doanjewier, Haaium, Goaium, Mountsjewier en De Wearen. It eardere doarp Ingwier foel foar in skoft ek ûnder Wûns.

It doarp hat  () ynwenners.

## Skiednis
De earste kear dat Wûns neamd wurdt is as *Wildinghe* yn 1270. Letter wie der ek sprake fan *Veldenzee* (1290), *Weldenzie* (1298), *Wildinghe* (1310), *Weldinghe* (1327), *Woldens* (1374 en 1474), *Wildinge*, *Wondenze* (1404) , *Woudens* en yn 1495 wie it *Wons*. Op de lytse terp hawwe nea huzen stien, mar nei alle gedachten waard der earder rjocht sprutsen. 

Yn 1728 is yn it stee fan in midsiuwske tsjerke in achthoekich protestantske tsjerke boud mei in piramidefoarmich dak mei in klokkoepeltsje. De âlde klok út 1595 klok waard yn 'e oarloch meinommen troch de Dútsers. Op de toer stiet ynstee fan in wenstige hoantsje in hart. It doarpswapen fan Wûns hat ek in hart. De tsjerke stiet bekend as it 'Wûnzer teebuske'.

De Fryske dichter Jan Cornelis Pieter Salverda, (Boalsert (28 juny 1783 - Wûns 7 maart 1836) wie skoalmaster yn Wûns. Syn tragyske libbensrin en spjalten persoanlikheid waarden troch syn freon en beskermer Joast Halbertsma oangripend beskreaun. Der sit in tinkstien oan him yn de tsjerkemuorre.

Oan it begjin fan de Twadde Wrâldkriich wienen de stellingen Wûns en Koarnwertersân tige wichtich.

Oant 2011 lei Wûns yn de eardere gemeente Wûnseradiel. 
 
## Mienskip
Oan de Noarderleane stiet doarpshûs It Bynt. It doarp hat in feriening foar doarpsbelang en de doarpskrante hjit Us it Hert.

### Skoalle
Wûns hie oant 2015 in basisskoalle; de JCP Salverdaskoalle. De skoalle waard sletten om 't it tal bern ûnder de noarm fan 23 bern sakke. 

### Tsjerke
* PKN Skettens-Skraard-Longerhou-Wûns
De Protestanske tsjerke fan Wûns is tsjintwurdich by in stifting ûnderbrocht. 

### Ferienings
* Fanfare Hosanna
* Begraffenisferiening De Laatste Eer. 
* sjongferiening It Woldinghekoar
* Keatsferiening Wûns

### Befolkingsferrin

*<small>Boarne 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/wons/ Alle Cijfers]</small>*

## Berne
* Jan Cornelis Pieter Salverda (1783-1833), Frysk dichter en skoalmaster yn Wûns. De eardere basisskoalle wie nei him ferneamd.
* Perfester Rommert Politiek (1926-2014), grûnlizzer fan de hjoeddeistige feefokkerij.

## Strjitten
Goaiumerleane, Haaiumerleane, Tsjerkestrjitte, Noarderleane, Alde Skoalpaad, Pastorijelân, Rykswei A7, Salverdastrjitte (neamd nei Jan Cornelis Pieter Salverda), Terpwei, Wearsterwei, Wildingheleane.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Winaam

**Winaam** is in doarp yn 'e gemeente Harns. Winaam leit noardeastlik fan Mullum en Harns, noardwestlik fan Hjerbeam, westlik fan Frjentsjer, súdwestlik fan Pitersbierrum en Seisbierrum en súdwestlik fan de Waadsee. De doarpskearn fan Winaam leit om de Buorren, noardlik en eastlik fan de Andréastsjerke. De buorskippen Roptasyl (diel), Lytse Buorren en Foarryp hearre ek by Winaam.

Op  hie Winaam  ynwenners. 

## Skiednis
Winaam ûntstie op ien fan 'e terpen yn in mear as twa kilometer lange noardeastlike rige fan terpen. De âldste fermelding fan it doarp datearret út 1275, doe't it al as Wynaldum neamd waard. In soad is der net mear oan 'e Nederlânsktalige namme feroare. Yn 1543 waard de Fryske fariant fan it doarp Vynaem neamd, yn 1579 Winaem en wat letter Wynaam.  

It grutte kompleks fan terpen kin de "Fryske Hegeburch" west ha, dêr't yn 'e Beowulf oer skreaun wurdt.  Oant de 16e iuw wienen der noch resten fan ferskânsingen oanwêzich. 

Foar de reformaasje wie de tsjerke oan de apostel Andréas wijd. Troch âlderdom stoarte de âlde sealtektoer yn 'e nacht fan 24 op 25 juny 1684 yn. De preekstoel út 1729 is opfallend troch it sierlike houtfykwurk. 

Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 lei Winaam yn sawol de gritenij as de gemeente Barradiel. Sûnt 1984 leit it doarp yn 'e gemeente Harns.

### Archeologysk ûndersyk
De fynst fan in grutte fibula (mantelspjelde) yn 'e terp Tsjitsma wie de oanset foar in grut archeologysk ûndersyk yn 1991 en 1992, dêr't út bliken die dat Winaam al yn de midsiuwen in wichtige delsetting wie. Guon skiedkundigen tinke dat Winaam it sintrum wie fan it gebiet dêr't de Fryske kening Audulf om-ende-by 600 hearske. Yn in archeologysk stipepunt yn 'e âlde konsistoarje is dy skiednis yn byld brocht. 

De tsjutting fan de ûndersyksresultaten is anno 2010 lykwols noch lang net klear. Winaam foarme de oanlieding ta archeologysk (terp)ûndersyk yn it gebiet fan Súd-Hollân oant Grinslân ta, it saneamde Frisia-projekt.

Yn it doarp is in lyts museum mei terpfynsten, in lytse bibleteek en ynformaasje oer de omkriten. 

## Mienskip

Fjouwerris yn 't jier jout de feriening doarpsbelang de krante It Fuottenein út. It doarpshûs De Bijekoer waard nei ynset fan 'e Stifting Doarpshûs Winaam en gearwurking fan de ferskate ferienings yn 1982 iepene. 

De bynamme foar de bewenners is Winamer katten. Yn 'e Buorren stiet it keunstwurk 'Winamer kat'. Sûnt 2018 is it mooglik om in 2,6 kilometer katterûte te rinnen lâns û.o. nutskasten, dy't mei Winamer katten beskildere binne.    

### Tsjerke

* PKN-Easterbierrum-Winaam

### Skoalle
* Bernesintrum Middelstein
Winaam hie sûnt 1882 in skoalle. De E.P. de Boerskoalle fan Winaam fusearre yn 2014 fanwegen te min bern mei de skoalle fan Mullum.  

### Ferienings

### Befolkingsferrin

### Berne
* Frans Helfrich (1920-2010), keatser
* Abe de Vries (1965), (skriuwer)

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.

## Keppeling om utens
* Winaam op de Side Terpe - en Wierelân
Eachhielkunde

De **eachhielkunde** of *oftalmology* is in spesjalisme fan de genêskunde dat him dwaande hâldt mei eachsykten. It wurd *oftalmology* komt fan it Grykske *ophthalmos* dat *each* betsjut.
Oranjekoeke

**Oranjekoeke** is in Fryske spesjaliteit, in traktaasje by bysûndere gelegenheden.

In oranjekoeke is in plaat fan koeke, mei oer de boppekant rôze glazuer. Dit wurdt almeast fersiere mei krêm, mei dêrop fruchtsjes en hjir en dêr in sûkelaadsje. De koeke wurdt ôfmakke mei karamellearre sinesappelrasp dêroerhinne.

## Kleur
De namme *oranjekoeke* jout gauris wat betizing om't de koeke rôze is troch de glazuer. *Oranje* ferwiist lykwols nei dy stikjes sinesappelskyl (snipels) dy't yn 'e koeke meibakt wurde. Ut en troch wurde der oranjekoeken makke dy't wier oranje binne. Dat hat dan almeast in ferbân mei it Keningshûs.

## Untwikkeling
Yn de earste helte fan de 20e iuw wie dit in rûne koeke, sûnder folling of krêm. Yn it midden fan de iuw is der in krêmfersiering opkaam, en sûnt de santiger jierren wurdt de koeke almeast folle mei spiis. Dy selde tiid is de krêm foar it meastepart ferfongen troch slachrjemme. Ek is de foarm no gauris rjochthoekich. De feroarings hawwe al gefolgen hân foar de hâldberens: de koeke sels kin moannen hâlde, mar fral de krêm en slachrjemme wurde gau ferkeard.

## Traktaasje
De koeke wurdt opdield yn stikjes, likernôch sa grut as in taartsje, en oanbean by de kofje of tee. Eartiids wie dit in koeke fral foar op in trouwerij, mar no is it in wat gewoanere traktaasje wurden.

## Grutste koeke
De aldergrutste oranjekoeke ea, is op 27 maaie 2006 makke troch de bakkers fan Snits. Hja bakten in koeke fan 117,5 kante meter.
Each

It **each** is in sintúch dat gebrûk makket fan ljocht om in byld troch te jaan nei de harsens.

## Anatomy
* It each bestiet út in hurde bûtenrâne, dy't oan 'e foarkant trochsichtich is (de *cornea* = hoarnflues) en foar de rest ûntrochsichtich (de *sclera* = it 'wyt'). It each sit yn 'e eachkas dêr't it troch seis eksterne spieren op syn plak holden wurdt. Dy spieren meitsje it ek mooglik dat it each draaie kin. Oan 'e efterkant ferlit de eachsenuw (*nervus opticus* = twadde harsenssenuw) it each. It each is fold mei glêseftich lichem. Tegearre mei it hoarnflues en de lins soarget dat foar de brekking fan it ljocht. 
* Yn it each, efter it hoarnflues leit de lins. De lins is mei help fan spierkes ferfoarmber. Dit makket it mooglik om sawol fan tichtby as fierôf skerp te sjen (akkomodaasje)
* Tusken hoarnflues en lins sit de *iris* (reinbôgeflues). Dit flues hat yn 'e midden in iepening dêr't it ljocht troch falt. Troch spierkontraksjes kin dy iepening grutter en lytser wurde, sadat der mear as minder ljocht yn 't each falt.
* De binnenkant fan 'e eachbal is beklaaid mei in bloedfetryk flues (*choroidea* = ierflues), mei dêroerhinne it netflues (*retina*). It netflues is in kompleks ûnderdiel, it bestiet út ferskillende lagen. De wichtichste eleminten fan dit flues binne de foto-reseptoaren en senuwen. Ljocht dat yn it each falt wurdt op it netflues opfongen en omset yn elektryske sinjalen dy't fierderop yn 'e harsens ferwurke wurde.
Dermatology

De **dermatology** is in spesjalisme fan de genêskunde dat him dwaande hâldt mei hûdsykten. It wurd *dermatology *komt fan it Grykske *derma* wat *hûd* betsjut.
Aletta Jacobs

**Aletta Henriëtte Jacobs** (9 febrewaris 1854, Sappemeer - 10 augustus 1929, Baarn) wie de earste Nederlânske froulike dokter en feministe.

Jacobs wie fan Joodsk komôf, dochter fan Abraham Jacobs dy't genês-, hiel- en froedmaster wie. Har mem wie Anna de Jongh. 

Nei spesjale tastimming fan minister J.R.Thorbecke skreau sy har op 20 april 1871 yn by Ryksuniversiteit Grins oan 'e fakulteit Genêskunde. Har dokterseksamen die se yn 1878 yn Utert en se promovearre op 8 maart 1879 yn Grins.

Aletta Jacobs wie net de earst froulike studinte - dat wie inkele iuwen earder Anna Maria fan Schurman - mar wol de earste dy't mei sukses in universitêre stúdzje ôfmakke. Yn 1877 en 1878 lei sy har dokters eksamen ôf, dêr't sy de earst froulike dokter mei waard, en gong oan 'e slach as dokter yn Amsterdam dêr't sy fergees sprekoere hold, kursussen joech en it pessarium as foarbehoedmiddel yntrodusearre.

Dêrnêst sette Jacobs har yn foar it frouljuskiesrjocht. Sy wie mei oprjochtster fan de Ferieniging foar Frjouljuskiesrjocht yn 1894 en sûnt 1903 lanlik foarsitter. Ek wurke sy mei yn de Wrâldbûn foar Frouljuskiesrjocht, dêr't sy nammebekendheid troch krige oer de hiele wrâld. Sy wie ek lid fan de Frijsinnich Demokratyske Bûn.

Jacobs boaske mei politikus Carel Victor Gerritsen (1850-1905) yn 1884. Sy hienen in frij houlik.

## Literatuer
* , *Een onwrikbaar geloof in rechtvaardigheid, Aletta Jacobs 1854-1929*, Utjouwerij Balans, 2005.

## Keppeling om utens
* Webstee oer Aletta Jacobs
* Biografysk Wurdboek fan Nederlân - biografy
* Biografysk Wurdboek fan it Sosjalisme en de Arbeidersbeweging Yn Nederlân (BWSA) - biografy
* Aletta Jacobs, Boechbyld fan feminisme, op amsterdam.nl
* http://www.iiav.nl it argyf fan Aletta Jacobs mei in protte foto's en oar materiaal fan en oer har.
* Boeken fan Aletta Jacobs op Project Gutenberg

## Sjoch ek
* List fan ferneamde dokters
Zeewolde

**Zeewolde** is in doarp en gemeente yn de provinsje Flevolân mei  ynwenners (, boarne: CBS), en mei in oerflak fan 268,97 km², dêr't 248,75 km² fan lân en 20,22 km² wetter is. Zeewolde waard yn 1984 in selsstannige gemeente en is dêrmei ien fan de jongste gemeenten fan Nederlân.

## Keppeling om utens
*  Gemeente Zeewolde
Snitser Fiifgea

De **Snitser Fiifgea** waard foarme troch fiif doarpen benoardeasten de stêd Snits:
* Gau
* Goaiïngea
* Loaiïngea
* Offenwier
* Skearnegoutum

De fiif doarpen waarden al yn 1452 oantsjut as *in dae Ffiiffgeam*. Letter is de tafoeging *Snitser* der by kaam ta ûnderskied mei oare fiifgeaen.

De Snitser Fiifgea hat lang part fan de gritenij en gemeente Wymbritseradiel west, mar it foarme al wat in útherne, oan de oare kant Snits. Ein 19e iuw is sels útsteld de fiifgeaen oergean te litten nei de gemeente Raerderhim, om't it gebiet ek part is fan de Raerderhim, mar dat is net bard. Yn 1984 binne by de gemeentlike weryndieling de doarpen Loaiïngea en Offenwier oergongen nei de gemeente Snits.
Fiifgea

It wurd **Fiifgea**, of soms ek *fyfgea*, betsjut eins net mear as *de fiif geaen*. Mar der binne ferskate gebieten dy't sa oantsjut binne of wurde:
* Frjentsjerter Fiifgea
* Hasker Fiifgea
* Lemster Fiifgea
* Snitser Fiifgea
Legeaën

De **Legeaën** (faak stavere as de **Legeaen**, soms as de **Legean**) of de **Lege Geaën**, is de lânstreek yn Fryslân tusken Snits en Raerd, noardwestlik fan de Snitser Mar. Dit gebiet ffalt no ûnder Súdwest-Fryslân, mar foarhinne hearde it ta de gemeenten Raerderhim en âld Wymbritseradiel, en letter ta Boarnsterhim), Snits en nij Wymbritseradiel. De Legeaën omfetsje de doarpen:
* Gau
* Goaiïngea
* Offenwier
* Poppenwier
* Sibrandabuorren
* Tersoal

De namme de Legeaën of de Legean is in gearlûking fan 'De Lege Geaën', en tsjut op it relatyf leechlizzend gebiet. In ferklearring dy't hjir foar jûn is, is dat hiel it gebiet fan Legeaën, marren en Lege Wâlden, útskuorre is troch de gletsjers fan de Saale-iistiid. Nei dy tiid moat de romte dan fold wêze mei grûn, earst sân en letter mei klaai en fean. In beheindere útlis is dat de Raarderhim bestiet út klaaigrûn tusken de hegere grûnen om de eardere Middelsee en de Snitser Mar. De Griene Dyk befeiliget de Legeaën tsjin it wetter fan de mar.
Trynwâlden

De **Trynwâlden** is in sânrigge yn it noarden fan de gemeente Tytsjerksteradiel, mei dêrop de trije doarpen Aldtsjerk, Oentsjerk en Gytsjerk. Op de eastkant leit, krekt yn Dantumadiel (dêr't de Trynwâlden 'de oare wâlden' neamd wurdt), it doarp Readtsjerk dat meast ek by de Trynwâlden rekkene wurdt, en sûnt 1953 is it eastlik part fan Oentsjerk it doarp Mûnein.

Nei gedachten is de namme ôflaat fan it trijetal doarpen op de rigge: de *trije wâlden*. 
Faak wurdt tocht dat de namme komt fan it oarspronklike trijetal doarpen op de sânrêch. De namme is lykwols âlder as de doarpen, en soe eartiids  *Thrimwalda* west hawwe: "yn de trije wâlden". 

Neffens it ferhaal is de namme lykwols de *Tryntsje wâlden*, nei Tryntsje-muoi dy 't sân soanne hân hawwe soe. Fan dizze soannen soe de âldste Aldtsjerk stiften hawwe. Har oare soannen - Oene, Reade, Wynse, Giker, Rypke en Tite - soenen Oentsjerk, Readtsjerk, Wyns, Gytsjerk, Ryptsjerk en Tytsjerk stiften hawwe.

## Keppeling om utens
* webstee Trynwâlden
Piiptsjilling (fûgel)

De **piiptsjilling** (*Anas crecca*) is in fûgel út it skaai fan de einen. It is de lytste soarte út de famylje fan de einfûgels dy't yn Jeropa foarkomt.

## Oare nammen
De piiptsjilling wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei: *krik*, *krikeintsje*, *lytse tjilling*, *lytse tsjilling*, *piiptjilling*, *pyptjilling*, *pyptsjilling*, *poepetjilling* as *poepetsjilling*.

## Foarkommen
Lykas by in protte einen is der in grut ferskil tusken de beide slachten. It mantsje hat in opfallende kastanjebrune kop, mei in brede griene streek fanôf it each oant achter yn de nekke. Om dizze streek sit in ljochte râne. Fierder hat it mantsje ljochte fearren mei smelle grize streken dertroch. Ek in opfallend kenmerk is de felgiele trijehoek under de sturt. It wyjke is meast brun, lykas it wyfke fan de Wylde Ein. Beide fûgels hawwe ljochtere fearren op it boarst en hawwe in griene wjukspêgel. De Piiptsjilling is sa'n 35-36 sm lang en hat in wjukspanwiidte fan 60 sm. De einen wage tusken de 25--400 gram.

## Fersprieding
De piiptsjilling komt foar op it grutste part fan it noardlik healrûn. Yn West-Jeropa komme se it hiele jier foar, ek yn Nederlân komme se wol ta brieden, hoewol net yn grut tal. De fûgels dy't yn Skandinaavje en East-Jeropa briede oerwinterje by de Middellânske See.

De piiptsjillingen yn Noard-Amearika wurde faak sjoen as in aparte soarte, de Amerikaanske Piiptsjilling.

## Iten
De piiptsjilling siket syn iten meast yn undjip wetter. Meast ite se ynsektelarven en wjirmkes, mar ek wol parten fan wetterplanten.

## Fuortplanting
De piiptsjillingen meitsje fanôf ein april in nêst wêr't it wyfke sa'n 8-10 meast grieneftige aaien yn leit. It wyfke briedt de aaien yn trije wiken út, wêrnei de jongen útkomme en it nêst ferlitte. It duorret dan noch in trije wike foardat de jongen harren sels rêde kinne. Under it brieden en at de jongen lyts binne hâlde de einen harren meast ferside tusken de reiden en oare begroeiïng. Earst at de jongen fleane kinne komme se wer te foarskyn.
Maldiven

**De Maldiven** is in eilannegroep en lân yn de Yndyske Oseaan. De haadstêd is Malé. 

## Geografy
### Lizzing
De Maldiven wurde begrinzge troch:
* de Laksadwyp yn it noarden, dy't by Yndia hearre.
* de Yndyske Oseaan

### Lânskip
It lân bestiet út sawat 2000 koraaleilannen ferdield yn 19 groepen atollen, dêr't ien tsiendepart fan bewenne is. Troch it tropysk klimaat hearsket der trochstrings in temperatuer fan 30&nbsp;°C. Yn tsjinstelling ta de fauna op it lân is de seebistewrâld om de koraalriffen hinne tige ryk oan libben en soarten. De Maldiven binne in wier paradys foar snorkelders en dûkers en toeristysk goed ûntwikkele.

De eilannen fan de Maldiven hawwe gjin bergen. It heechste punt is 2,4 meter en leit op it Wingily-eilân.

## Skiednis
De skiednis fan de earste bewenners is net alhiel bekend. Neffens guon archeologen wize fynsten derop dat de Maldiven om-ende-by 5000 jier lyn al bewenne wienen. De befolking wie oarspronklik boeddhistysk, mar nei 1153 waard de islam de nije godstsjinst. 

It lân hat yn de skiednis meastentiids selsstannich west. Yn 1887 kaam oan dy situaasje in ein doe't de Maldiven ûnder Britsk protektoraat kamen. De Britten bemuoiden harren lykwols net mei de ynlânske polityk. 

Op 26 julyi 1965 waarden de Maldiven selsstannich. It waard in republyk mei in presidint oan it haad. Sûnt 1978 wie Maumoom Abdul Gayoom presidint dy't fiif kear werkeazen waard. Hy waard yn 2008 opfolge troch Mohamed Nasheed. 

Op 26 desimber 2004 waarden de Maldiven tige troffen troch in grutte floedweach (tsûnamy) as gefolch fan in ierdskodding yn de Yndyske Oseaan. Likernôch 75 minsken kamen om, 13 bewenne eilannen en 29 toeriste-eilannen waarden folslein ferwoastge.

## Befolking
Neffens de telling fan maart 2006 hienen de Maldiven 298.842 ynwenners dy't sawat allegearre de Islamityske godstsjinst oanhongen.
Eastein (fûgel)

De **eastein** of **ropein** (*Mareca strepera*) is in fûgel út it skaai fan de smjunten. De fûgels út dit skaai hawwe in skoft yndield west by de gewoane Einen. De eastein is dêrom ek wol te finen ûnder de namme *Anas strepera*. It skaai *Mareca* is lykwols op 'e nij ynfierd.

## Oare nammen
De eastein wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei: *easterske ein*, *griet*, *gryffûgel*, *grypfûgel* as *ropein*.

## Foarkommen
De eastein is mei in grutte fan 43-51 sm krekt in slachje lytser as de Wylde Ein. De fûgels wage tusken de 500-1300 gram en hawwe in wjukspanwiidte fan 95 sm. Oars as de measte einen is it mantsje net opfallend. Dúdlike kenmerken binne syn swarte snaffel en syn swarte sturt en kont. Fierder binne de fûgels, foaral yn de flecht wer te kennen oan harren opfallende swart-wite wjukspegel.

## Fersprieding
De eastein komt yn East- en Midden-Jeropa foar, en ek yn Aazje en Noard-Amearika. Hy komt meast foar by grutte ûndjippe marren yn it steppe- en prairy-gebiet. Eartiids kaam der yn Jeropa meast yn it easten foar, mar de lêste tiid wurdt it gebiet útwreide nei it westen en it noarden. It is in echte trekfûgel dy by winterdei nei it suden lûkt.

## Iten
De eastein yt eins allinich plantaardich. Hy yt meast wetterplanten dy hy op de kop swimmend ûnder wetter plukt. By útsondering yt er ek wolris in pear wetterynsekten of lytse fiskjes. 

## Fuortplanting
De eastein briedt fan maaie oant july. Hy makket in nêst op de grûn, meast oan de wetterkant in de tichte begroeiïng. It wyfke leit 8-12 giele aaien, dy troch harsels yn 24-26 dagen útbret wurde. De jongen ferlitte it nêst fuortendalik en kinne nei 7 wiken fleane.
Pylksturt (fûgel)

De **pylksturt** (*Anas acuta*) is in fûgel út it skaai fan de einen.

## Foarkommen
It mantsje fan de Pylksturt is yn de briedtiid net te miskennen. Hy is meast griis, mei in wyt boarst en in lange wite nekkestreek, dy't op syn donkerbrune kop einiget. By it achterein is er wyt mei swart en hy hat in lange puntige sturt dy't wol in 10 sm lang wurde kin. Dêr tanket de ein yn de measte talen ek syn namme oan. It wyfke is hielendal brún wêrby't har boarst wat ljochter is. Sy hat ek in lange puntige sturt hoewol't dy aardich koarter is as by it mantsje. Bûten de briedtiid hat de jerke ek de ûnopfallende tekening fan it wyfke. Mar omdat dizze einen wat finer binne as de measte oaren mei in lange smelle hals, binne beide slachten goed te ûnderskieden fan oare einesoarten. De Pylksturt is in aardich grutte ein, it mantsje is meast 65-75 sm, it wyfke sa'n 10 sm lytser. De fûgels weachje tusken de 700-1200 gram en hawwe in wjukspanwiidte oant 85 sm.

## Fersprieding
De Pylksturt is in tige algemiene ein dy't briedt yn de noardlike gebieten fan Jeropa en Aazje en yn Noard-Amearika yn Alaska en Kanada en it midden-westen fan de Feriene Steaten. De Pylksturt is in echte trekfûgel dy't meast in hiel ein nei it suden lûkt yn de winter, guon fûgels fleane hielendal nei sintraal Afrika. Bûten de briedtiid hâlde se harren meast op yn kloften, faak ek mei oare einesoarten. 
De Pylksturt hâldt fan in iepen gebiet mei stilsteand wetter.

## Iten
De Pylksturt yt it meast wetterplanten dy't hy swimmend yn it wetter op yt. Yn de briedtiid yt er ek wol wetterynsekten.

## Fuortplanting
De Pylksturten briede meast yn april en maaie. As se yn harren briedgebiet oankomme hawwe se al pearkes foarme. It wyfke makket yn de tichte begroeiïng in nêst dat mei dûns beklaaid wurd, it nêst hoecht net ticht by de wetterkant te lizzen, mar kin ek wol wat fierder op yn it lân lizze. Dêr leit se 6-12 grutte felgriene aaien dy se yn in trije wiken útbriedt. De jongen kinne nei sa'n 7 wike fleane.
Ivichduorjende Juliaanske kalinder

Dizze **ivichduorjende Juliaanske kalinder** jout oan wat de begjindei fan in beskaat jier is, en wat de dei fan de wike is fan in beskate datum. 

## Jierstyl
Dizze kalinder giet wat de jierstyl oanbelanget út fan de nijjierstyl, dêr't it jier op 1 jannewaris begjint. Troch hiel de Midsiuwen hawwe foar datums hieltiid ek oare jierstilen brûkt west. Fan sokke datums moat earst it jier yn nijjiersstyl bepaald wurde eart dizze kalinder brûkt wurde kin om de dei te finen.

## Utlis
* Bepaal it jiernûmer:
** Foar in jier nei 700: Lûk ien as mear kear 700 ôf fan it jiertal, oant it tusken 1 en 700 leit.
** Foar in jier foar Kristus: Lûk it jiertal fan 701 ôf.
* Fyn dat jiernûmer yn ûndersteande tabel.
* Boppe en ûnder de tabel is de begjindei foar it jier oanjûn.
* Folgje de keppeling nei in Juliaanske kalinder foar dat jier.

## Jiernûmertabel

## Sjoch ek
* Juliaanske kalinder
* Ivichduorjende kalinder
Opskuor (band)

**Opskuor** wie in Fryske rockband en wie aktyf tusken 1993 en 2005. 

De band waard yn 1993 oprjochte troch Heine Veenstra (sjonger), Harry v/d Werf (drummer) en Marcel Postma (basspiler).  De band hat in protte eigen wurk makke. Yn 1998 is de CD 'Sa't is' útbrocht. Opskuor bestie doe út: Heine Veenstra (sjonger), Marcel Postma (basspiler), Remmelt van der Wal, (gitarist), Freerk Runia (gitarist) en Paul de Koster (drums). Paul de Koster hat yn 1996 drummer Harry ferfongen. 

Yn 2000 is Remmelt van der Wal stoppe, omdat hy it te drok hie mei syn wurk. Twa jier letter is ek Marcel Postma stoppe. Hy is opfolge troch Daan de Koster. Fan 2002 oant 2005 is Opkuor trochgien as fjouwermansformaasje. Opskuor hat ferskate kearen op grutte festifals spile: Aaipop, Feanhoopfestival en Joppefestival ensfh. It lêste optreden wie op it doarpsfeest fan De Tynje yn septimber 2005.

### Diskografy
* 1998 - Sa't is
Histoarysk Sintrum Ljouwert

It **Histoarysk Sintrum Ljouwert** (*HSL*) is it sintrum foar ynformaasje en aktiviteiten oer de skiednis fan Ljouwert en Ljouwerteradiel. It is yn 2001 ûntstien út it eardere Gemeenteargyf Ljouwert en is it âldste stedsargyf (sûnt 1838) fan Nederlân. 

Yn it HSL wurde in hûndertmannich argiven bewarre fan de gemeenten Ljouwert en Ljouwerteradiel en fan partikuliere bedriuwen, persoanen, famyljes en ynstellings; in nijsgjirrige bibleteek en in mânske byldsamling. Dy byldsamling, de *topografysk-histoaryske atlas*, is de grutste yn iepenbier besit yn Noard-Nederlân. De samling bestiet foar it grutste part út foto's, mar ek út printen, tekeningen, kaarten en oar materiaal.

It HSL spilet in haadrol in de organisaasje fan ferskate jierlikse eveneminten dy't mei elkoar tûzenen besikers lûke, lykas Iepen Monumintedei, de Liwwadderdag en de Dei/Wike fan de Skiednis. 

It tal besikers fan it HSL wûn tusken 2001 en 2005 oan fan 7.035 nei 8.647. It berik is lykwols frijwat grutter om't in soad aktiviteiten as gefolch fan de minne husfesting op oare lokaasjes yn de stêd plakfine moatte. Sûnt 2005 is it HSL ek ferantwurdlik foar it behear fan it gemeentlik keunstbesit. Yn 2007 ferhuze it HSL fan de Grutte Tsjerkestrjitte nei nijbou oan de râne fan de Prinsetún, Groeneweg 1. It HCL beheart sûnt 2005 ek it Pier Pander Museum (yn de Prinsetún) en de Pier Pandertimpel (yn de Noarderplantaazje), beide tichteby it nije gebou fan het HCL. Yn 2010 kaam ek de Aldehou ûnder it behear fan it.

Organisatoarysk is it HSL diel fan de sektor Ynformaasjebehear fan de Tsjinst Algemiene Saken fan de gemeente Ljouwert. De sektormanager is ek gemeente-argivaris.

## Keppeling om utens
* Webstee fan it Histoarysk Sintrum Ljouwert.
Breesândyk

**Breesândyk** (Nederlânsk: *Breezanddijk*) is in hiel lyts doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, op de helte fan de Ofslútdyk. Oant 2011 lei Breesândyk yn de eardere gemeente Wûnseradiel. It doarp hat  ynwenners (). Op it lân soe in wenplak mei dat tal fan ynwenners gjin doarp wêze, mar troch de bysûndere lizzing wurdt Breesândyk troch de gemeente al as doarp beskôge.

## Beskriuwing
Breesândyk leit op it eardere wurkeilân Breesân dat yn de Sudersee oanlein waard foar de oanlis fan de Ofslútdyk. Yn 2007 wiene der plannen makke foar in gebou op Breesândyk mei in hotel, restaurant, kongresromte en ynformaasjesintrum, mar safierhinne is it noch net kommen.

It doarp hat mar trije ynwenners en ien adres: Ofslútdyk 1, in tankstasjon. Dêrmei is it nei Koudekerke en Helwerd it lytste plak yn Nederlân. It is wol it lytste plak mei in aparte postkoade en ynwenners. Dochs hat de autosnelwei by Breesândyk in fiadukt en in op- en ôfrit, sa't reizgers fan alletwa rydbanen it Fersoargingsplak Breesândyk mei tankstasjon berikke kinne en eventueel keare kinne.

It adres fan Breesândyk hat in unike postoade: it is it iennige adres mei postkoade 8766 en nei 8766 kinne allinnich noch de letters TS komme.

Oan 'e Waadseekant is in flechthaven. Ek is Breesândyk in miltêr sjitterrein fan it ministearje fan Definsje.

## Kamping
Njonken bewenning is dêr ek in lyts kampearplak fan See-angel- en kampearferiening *Het Wad* dy't út likernôch 50 steankaravans bestiet. Der is elektrisiteit en satellytynternet, mar gjin rioel en streamend wetter. It terrein wurdt ferpachte troch Rykswettersteat. It kampearterrein is allinnich tagonklik fan leden fan 'e feriening *Het Wad*.

## Fernijbere enerzjy
Yn it ramt fan it Projekt Ofslútdyk, dêr't de Ofslútdyk by ferhege en fersterke wurdt, waarden dêr ek in tal projekten oangeande fernijbere enerzjy by ynbegrepen, lykas Wynpark Fryslân, in wynmûnepark yn 'e Iselmar súdlik fan Breesândyk en it projekt *Blue Energy* dêr't enerzju út swiet- en sâltwetter helle wurdt.

Sekretaris-generaal fan 'e Feriene Naasjes, Kofi Annan, kaam yn septimber 2017 yn Breesândyk op útnoeging fan 'e doetiidske minister fan Ferkear en Wettersteat Melanie Schultz-van Haegen yn it ramt fan *Making Waves*, in evenemint troch it gearwurkjen fan Rykswettersteat en de "Nije Ofslútdyk", foar ynnovaasjes oangeande wetter en klimaat.

## Ofbylden

Ofbyld:Afsluitdijk Breezanddijk 2007.jpg|Breesândyk (2007)
Ofbyld:Breezanddijk.jpg|Noarderhaven
Ofbyld:RED-proefinstallatie_afsluitdijk.JPG|RED-proefynstallaasje Blue Energy
Ofbyld:Breezanddijk_20170907_makingwaves_001-0404.jpg|Breesândyk op it plak dêr't *Making Waves* holden waard yn septimber 2017
Etmel

In **etmel** of **etmiel** (Noardfrysk: eetlem) is in perioade fan 24 oere, benammen de 24 oere fan in dei, dêr't *dei* yn de betsjutting fan *net nacht* brûkt wurdt.

As tiidoantsjutting is in etmel presyser as in dei; *in dei letter* jout eigentlik mear oan dat der in nacht foarby is, wylst *in etmel letter* ek betsjut dat it likernôch op itselde oere is.

## Sjoche ek
* tiid.
Gemeenteargyf Ljouwert

It **Gemeenteargyf Ljouwert** is de eardere namme fan it Histoarysk Sintrum Ljouwert dat ûntstie yn 2001. Sjoch fierder by Histoarysk Sintrum Ljouwert
Maleizje

**Maleizje** is in lân yn it Súdeast-Aazje. De haadstêd is Kuala Lumpur en de kening fân de monargy is sûnt 2001 Tuanku Syed Sirajuddin.

### Lizzing
West-Maleizje wurdt begrinzge troch:
* Tailân de Golf fan Tailân yn it noarden;
* de Súd-Sineeske See yn it easten;
* Singapore en Yndoneezje yn it suden;
* de Strjitte fan Malakka yn it westen.

East-Maleizje wurdt begrinzge troch:
* de Súd-Sineeske See, Brûnei en De Filipinen yn it noarden;
* de Selebes See yn it easten;
* Yndoneezje yn it suden.

### Lânskip

Maleizje strekt har út oer it suden fan it skiereilân Malakka en it 600 km fierderop, oan de oare side fan de Sineeske See lizzend noardwestlik diel fan Borneo. 

It foar it meastepart bercheftich lân is gruttendiels bedutsen mei altyd grien, tropysk reinwâld, dat goed bedijt yn it fochtige hjitte klimaat mei in trochstrings temperatuer fan 27&nbsp;°C. De heechste berch is de Mount Kinabalu mei in hichte fan 4,095.2 meter op it eilân Borneo. 

De plante- en bistewrâld is yn Maleizje goed fertsjintwurdige en ryk foarsjoen fan soarten.

## Skiednis
Troch de geunstige lizzing oan de drokke hannelsrûte tusken Sina en Ynje, ûntwikkele Malakka har al yn in ier stadium ta in wichtich hannelssintrum. De islam arrivearre yn de 14e iuw, folge troch Jeropeeske hannelslju yn de 16e iuw, wêrnei de Portugezen, Nederlanners en Britten efterienfolgjend de Strjitte fan Malakka dominearren. 

Yn de 19e iuw stiften de Britten in kroankoloanje yn it gebiet en krigen hieltyd mear ynfloed op it skiereilân. Nei de Japanske besetting yn de Twadde Wrâldkriich waakse it stribjen fan de befolking nei mear selsstannigens. It skiereilân waard yn 1957 ûnôfhinklik ûnder de namme 'Federaasje fan Malaya', dêr't de haven fan Singapore gjin part fan útmakke. 

As steat ûntstie Maleizje yn 1963 troch in gearfoeging fan njoggen selsstannige foarstedommen op it skiereilân Malakka, de Britske gebieten Saba en Sarawak op Borneo en Singapore (dat har twa jier letter weromluts).

It lân wurdt regeare troch ien fan de njoggen foarsten dy't allegeduerigen foar in perioade fan fiif jier keazen wurdt.

## Demografy
### Befolking
Maleizje herberget in protte etnyske kloften, wêrfan de Maleisjers mei 50.4% de mearderheid útmeitsje. Fan de Maleizyske befolking is 23.7% fan Sineeske komôf, wylst 7.1% fan Yndyske komôf is. 

### Taal
De offisjele taal fan Maleizje is it Maleizysk. Yn de koloniale perioade wie dat it Ingelsk dat in grut part fan de befolking goed behearsket. Ek it Sineesk wurdt troch guons behearske. 

### Religy
Fan de befolking is 60.4% Moslim en wurdt 19.2% ta it Boedisme rekkene, 9.1% is kristlik en 6.3% heart ta it Hindoeïsme. 

## Sjoch ek
*Mahathir Mohamad 
## Fuotnoat
Marinus Mooij

**Marinus Mooij** (Apeldoarn, 16 maart 1852 - Ermelo, 16 novimber 1918) wie fan 1875 ôf frij-evangelysk dûmny fan Alde Leie en omkriten.

De nij-oprjochte tsjerklike mienskip fan Aldeleie hie Mooij in foar dy tiid goed traktemint fan 500 gûne tasein. Doe’t er dêr wie die lykwols bliken dat de tritich húshâldings net mear as 50 gûne opbringe koenen. Mooij bleau en waard in omreizgjend evangelisaasjedûmny. Hy sammele in tal jongerein om him hinne en as de ‘Emausgongers’ teagen se de omkriten fan Aldeleie troch. Mooij hat him foaral ek talein op de drankbestriding.

Mooij krige foaral oanhingers yn Aldebiltsyl. Dêr wie in situaasje dy't like op dy fan Aldeleie. De herfoarmden woenen de mooglikheid hawwe om sneins yn Aldebiltsyl sels nei tsjerke te kinnen. De tsjerkerie fan Froubuorren, dêr't Aldebiltsyl ta heart, fûn soks net nedich. Guon herfoarmden binne doe oergien nei de besibbe frij-evangelysken. Mooij krige sa de lieding fan in gruttere gemeente. Yn 1879 waard Mooij ek noch dûmny yn Frjentsjer.

Mooij wie, mei syn broer, in foaroansteande dûmny by de frij-evangelysken. Hy wie ek dwaande mei de oplieding fan frij-evanglyske dûmny's.
Mooij hat bûten de frij-evangelysken namme makke yn de Maranatha-beweging. Dy wie oprjochte troch de evangelist Johannes de Heer. Yn guon rûntes yn Fryslân wienen de Maranatha-gearkomsten in begryp. 

Yn 1900 moast Mooij om sûnensredenen syn amt oerjaan. Hy gie nei Varsseveld dêr't er pensionhâlder waard. Dêr rjochte er him benammen op de opfang fan sindelingen, evangelisten en predikanten. Earst yn 1905 begûn er wer geregeld te preekjen. Hy ferhuze yn 1907 nei Arnhim. Yn 1910 waard er predikant fan de sindinggemeente yn Ermelo, de memmegemeente fan de *Vrije Evangelische Gemeenten*. Yn dat plak ferstoar er yn 1918.

De soan fan ds. Marinus Mooij, A.Th. Mooij (*A. Marja*) is bekend wurden as Nederlânsk literatuerkritikus. Hy wie ek ien fan de oprjochters fan de Regionale Omrop Noard.
Krik

*krik (ark), in stik ark om swiere dingen op te tillen
*krik (fûgel), in oare namme foar de piiptsjilling
Zergeisterung

**Zergeisterung** (*it fergeastlikjen*) is de namme fan in Dútsk kompjûterspultsje op it ynternet, dat bestiet sûnt 2004. De sfear yn de fantasije-wrâld fan it spul, is ien fan wiisbegearte en kennisgarjen, dat frijwat ôfwykt fan it fjochtsjen en skatsykjen fan oare  aventoerespullen. Fierders moat it, neffens de omskriuwings doe't in spul noch yn oanbou wie, in frij gewoan mearpersoans aventoer wêze. 

It spul is foar it meastepart ôfhinklik fan de sfear dy't it meikrigen hat; de skepper sprekt dêrom fan in spul en in keunstwurk. Foar minsken dy't dat wurdearje kinne, liket dit dêrom in prachtich spul te wêzen; foar dejingen dy't de sfear neat betsjut is it spul blykber de tiid net wurdich.

De skriuwer, dy't de namme Tinúviel - *Dochter fan de skimer*, in titel fan Lúthien út de wrâld fan Tolkien - brûkt, brûkt dy sfear ek nei bûten ta as ynstrumint. Sa stean op in soad foarums koarte anonime berjochten mei teksten as "Jim moatte hjir ris sjen". Ek hawwe yn maaie 2006 tal wikipedyen ensfh. in artikel oer it begryp *zergeisterung* oanbean hân, dat krekt itselde wie as dat wat op de foarside fan it spul stien hat, kompleet mei deselde flaters. It artikel is op de measte wikipedyen wiske, om't it feitlik gjin ynhâld hie.

## Keppeling om utens
* Webstee fan it spul.
Toatebel

In **toatebel** is in kant fisknet oan twa krúste stokken. In lytse toatebel wurdt mei de hân yn 't wetter litten om sa iesfiskjes fange te kinnen. Gruttere, mei in hefearm, wurde brûkt foar de ielfangst.
Ubuntu

**Ubuntu** is in op Debian Linux basearre distribúsje-rige foar Linux. De oarpronklike ferzje is fan 2004.

## Opset
By de Ubuntu-distribúsjes leit de klam op de tagonklikens. Hjir is de kar fan de tapassings wat oan oanpast en der wurdt in protte wurk makke fan oersettings. Ek hoecht de brûker, oars as ornaris by Unix, him net apart as oerbrûker oan te melden om de ynstellings feroarje te kinnen of programma's tafoegje te kinnen. Fierders wurde de distribúsjes fan Ubuntu Linux yn alle gefallen noch 18 moanne stipe mei feiligensoanpassings.

## Distribúsjes
Dy distribúsjes komme geregeldwei út, alle jierren yn april en oktober; de distribúsjenûmers binne ek basearre op it jier en de moanne fan distribúsje. Alle distribúsjes krije lykwols ek in namme. De ienige útsûndering oant no ta wie de maitiid fan 2006, doe't foar it earst in LTS-distribúsje útkaam: de Dapper Drake-distribúsje hie yn april útkomme moatten as 6.04, mar it waard juny en 6.06 LTS. Dat *LTS* betsjut dan *Long time supported*, *lang stipe*. Ynstee fan 1,5 jier wurde LTS-distribúsje yn alle gefallen 3 jier stipe. Troch it wurk KDE te ferfryskjen binne de Dapper Drake-distribúsje en letter foar in part ek yn it Frysk beskikber.

## Namme
De namme *Ubuntu* is in wurd út it Sûlû. Letterlik oerset is it eat as *geastlik persoan*, mei de betsjutting fan *minsklikens*. It jout oan dat in persoan om minske te wêzen him ek nei de geast fan in minske hâlde moat, yn harmony mei himsels, mei oaren en mei de wrâld.

## Skiednis
Oant no ta hat Ubuntu bestean út de neikommende distribúsjes:
* 4.10 - Warty Warthog
* 5.04 - Hoary Hedgehog
* 5.10 - Breezy Badger
* 6.06 LTS - Dapper Drake
* 6.10 - Edgy Eft
* 7.04 - Feisty Fawn
* 7.10 - Gutsy Gibbon
* 8.04 LTS - Hardy Heron
* 8.10 - Intrepid Ibex
* 9.04 - Jaunty Jackelope
* 9.10 - Karmic Koala
* 10.04 LTS - Lucid Lynx
* 10.10 - Maverick Meerkat
* 11.04 - Natty Narwhal
* 11.10 - Oneiric Ocelot
* 12.04 LTS - Precise Pangolin
* 12.10 - Quantal Quetzal
* 13.04 - Raring Ringtail
* 13.10 - Saucy Salamander
* 14.04 LTS - Trusty Tahr
* 14.10 - Utopic Unicorn
* 15.04 - Vivid Vervet
* 15.10 - Wily Werewolf
* 16.04 LTS - Xenial Xerus
* 16.10 - Yakkety Yak
* 17.04 - Zetsy Zapus
* 17.10 - Artful Aardvark
* 18.04 - Bionic Beaver
* 18.10 - Cosmic Cuttlefish
* 19.04 - Disco Dingo
* 19.10 - Eoan Ermine
* 20.04 - Focal Fossa
* 20.10 - Groovy Gorilla *(takomstige ferzy)*
Fan 6.06 LTS ôf rinne de earste letters op as hie de earste distribúsje in namme mei in A hân.

## Keppelings om utens
* Webstee foar Ubuntu Linux: Nederlânsk, Ingelsk.
* Fergees Ubuntu op CD bestelle: Nederlânsk, Ingelsk.
* Doch mei mei it oersetten fan Ubuntu.
Ivichduorjende kalinder

In **Ivichduorjende kalinder** is in kalinder dy't foar in grut tal jierren brûkt wurde kin.

Net alle ivichduorjende kalinders duorje wier ivich; it begrip wurdt ek brûkt foar kalinders dy't in beheind tal jierren brûkber is. In kalinder foar tritich jier hjit ek al ivichduorjend.

In iviichduorjende kalinder hat net, as in gewoane kalinder blêden foar alle dagen of moannen fan dêr't er foar jildt. Yn stee dêrfan moat oan de hân fan it jiertal en soms de moanne in rige fan dagen keazen wurde dy't yn meardere jierren jildt. Dat kinne blêden fan papier wêze, mar der binne ek oare útfierings. De lytste ivichduorjende kalinders binne kombinaasjes fan skiifkes, almeast fan metaal, dy't sa draaid wurde kinne dat dêrmei de wikedei by de dei fan de moanne fûn wurde kin.

De Wikipedy hat in Ivichduorjende Gregoriaanske kalinder en in Ivichduorjende Juliaanske kalinder.