Dantumadiel

**Dantumadiel** (offisjeel Frysk; Nederlânsk: *Dantumadeel*) is in gemeente yn it noardeasten fan Fryslân, krekt súdlik fan Dokkum, mei 18.896 ynwenners (30&nbsp;april 2017), en in oerflak fan 87,53 km², wêrfan 2,12 km² wetter. De gemeente hat  ynwenners (, boarne: CBS).

## Skiednis

Dantumadiel, *Donthmadeil*, wie yn it ferline in grutter gebiet as no. Om 1200 hinne wie it in part fan Wininge, en doe dat om 1250 hinne opsplitte wie Dantumadiel part fan de Noardlike Njoggen. Likernôch 1350 waard lykwols it eastlik part ôfskieden, en opdield ta Eastbroeksterlân en Kollumerlân. Yn 1389 waard ek Driezum in gebiet apart, mar yn 1404 waard it wer by Dantumadiel foege.

De gritenij Dantumadiel waard yn 1851 in gemeente nei de ynfiering yn Nederlân fan de gemeentewet fan Thorbecke. Dokkum hat yn de 20e iuw ferskate kearen grûngebiet fan Dantumadiel derby krigen en mei de gemeentlike weryndieling fan 1984 giene it doarp Jannum en in lyts diel fan  Burdaard dat yn Dantumadiel lei, oer nei de gemeente Ferwerderadiel.

Yn 2016 en begjin 2017 liek it derop dat Dantumadiel op 1 jannewaris 2019 mei Dongeradiel, Ferwerderadiel en Kollumerlân fúzjearje soe ta de nije gemeente Noardeast-Fryslân, mar yn maart en april 2017 waard dúdlik dat Dantumadiel him út dy plannen weromlûke soe, en dat de oare trije gemeenten sûnder Dantumadiel trochgean soene mei de fúzjeplannen.

Sadwaande bleau Dantumadiel ek nei 1 jannewaris 2019 selsstannich, mar sûnder eigen amtlike organisaasje. De gemeente behold in gemeenteried, in eigen kolleezje fan boargemaster en wethâlders en in eigen gemeentesekretaris, mar makke fierders gebrûk fan 'e amtners fan Noardeast-Fryslân. Dat wie foar net ien fan beide gemeenten in befredigjende sitewaasje. Dantumadiel woe mear sels beslisse en Noardeast-Fryslân ûnderfûn de soarch foar Dantumadiel as in bongel oan 'e foet. Yn 2020 rûn de gearwurking troch argewaasje yn Dantumadiel hast op 'e non, mar it spul waard delbêde troch foar dy gemeente binnen it amtlik apparaat fan Noardeast-Fryslân in fêst team amtners gear te stallen.

Ynstee dat soks de gearwurking flot loek, smiet it nije swierrichheden op. Yn Dantumadiel befoel it dusdanich goed, dat men útwreiding fan it team hawwe woe. Yn Noardeast-Fryslân soarge it foar in wy-sy-tsjinstelling binnen de eigen amtnerij dêr't men net bliid mei wie. Der waard in ûnôfhinklik ûndersyk útfierd troch Advysburo Van de Laar út Eindhoven, dat konkludearre dat Dantumadiel de eigen groeiende ambysjes nei ûnderen bystelle moat en dat Noardeast-Fryslân fleksibeler omgean moat mei de gearwurking. Foar beide gemeenten wie dat in brêge te fier. Ynstee waard besletten in punt te setten efter de gearwurking: nei in twajierrige oergongsperioade hat Dantumadiel fan 1&nbsp;jannewaris 2024 ôf wer in eigen amtnerij.

## Plakken

### Haadplak
Op 10 desimber 1999 is yn Damwâld it nije gemeentehús iepene, wêrtroch Damwâld as grutste plak ek wer it haadplak fan de gemeente is. Yn it begjin fan de gemeenteskiednis wie Rinsumageast lange tiid it wichtichste plak fan de gemeente. De gritenijbestjoerders kamen gear yn 'It Rjochthús'. Yn 1881 waard op de krúshoeke yn Moarrewâld in nij gemeentehús boud. Oant en mei 1970 is it gemeentehús hjir bleaun. Dêrnei is it ferhuze nei Rinsma State yn Driezum. Omreden dat Rinsma State te lyts waard en men it gemeentehús ek leaver wer op in sintraal plak hawwe woe is efter it âld gemeentehús yn Moarrewâld, no part fan Damwâld, in nij gebou delsetten.

### Doarpen
De folgjende doarpen lizze yn de gemeente Dantumadiel:

De gemeente brûkt Fryske plaknammen en ek alle strjit- en wetternammen binne Frysktalich. Feanwâldsterwâl hat gjin eigen postkoade, dêrom kin it oantal ynwenners net krekt nommen wurde. De sifers komme fan https://allecijfers.nl/, út it jier 2024.

### Buorskippen
De folgjende buorskippen lizze yn de gemeente Dantumadiel: Kûkherne (diels) en Eastwâld.

## Wapens en flaggen

### Wapens

Ofbyld:Broeksterwâld wapen.svg|Wapen fan Broeksterwâld
Ofbyld:De Falom wapen.svg|Wapen fan De Falom
Ofbyld:De Westerein wapen.svg|Wapen fan De Westereen
Ofbyld:Driezum wapen.svg|Wapen fan Driezum
Ofbyld:Feanwâlden wapen.svg|Wapen fan Feanwâlden
Ofbyld:Readstjerk wapen.svg|Wapen fan Readtsjerk
Ofbyld:Rinsumageast wapen.svg|Wapen fan Rinsumageast
Ofbyld:Sibrandahûs wapen.svg|Wapen fan Sibrandahûs
Ofbyld:Wâlterswâld wapen.svg|Wapen fan Wâlterswâld


### Flaggen

Ofbyld:Broeksterwâld vlag.svg|Flagge fan Broeksterwâld
Ofbyld:De Falom vlag.svg|Flagge fan De Falom
Ofbyld:Zwaagwesteinde vlag.svg|Flagge fan De Westereen
Ofbyld:Vlag Driesum.svg|Flagge fan Driezum
Ofbyld:Veenwouden vlag.svg|Flagge fan Feanwâlden
Ofbyld:Readtsjerk vlag.svg|Flagge fan Readtsjerk
Ofbyld:Rinsumageast vlag.svg|Flagge fan Rinsumageast
Ofbyld:Sibrandahûs vlag.svg|Flagge fan Sibrandahûs
Ofbyld:Wouterswoude vlag.svg|Flagge fan Wâlterswâld
It plak Damwâld hat gjin wapen en/of flagge.

## Polityk
### Ferdieling gemeenteried
De gemeenteried fan Dantumadiel bestiet út 17 sitten. De útslagen fan de gemeenteriedsferkiezings binne sûnt 2018: 

## Befolkingsferrin

## Bekende Nederlanners út Dantumadiel
* Sipke Jan Bousema (1976), telefyzjepresintator
* Tineke Huizinga (1960), politika, steatssekretaris fan Ferkear en Wettersteat
* Piet Jongeling (1909-1985), sjoernalist, fersetsstrider, politikus en berneboekeskriuwer
* Theun de Vries (1907-2005), skriuwer
* Syb van der Ploeg (1966), musikus en komponist
* Tsead Bruinja (1974), dichter
* Piet Oberman (1908-1972), ferneamd Frysk fersetman en lieder fan 'e oerfal op 'e Ljouwerter finzenis
* Ype Poortinga (1910-1985), skriuwer
* Theo Pijper (1980), gersbaanracer
* Worp fan Thabor (14??-1538), skriuwer 
* Klaas van der Woude (1954), komponist/dirigint 
* Syds Scheltes Tjaerda (14??-1546), edelman/grytman
* Arie Aalberts (1952), boargemaster fan De Fryske Marren
* Fokke Sierksma (1917-1977), teoloog
* Maurits Pico Diederik van Sytzama (1789-1848) politikus en bestjoerder 
* Jannes van der Wal (1956-1996), dammer
* Meindert Koolstra (1917-1944), geheim agint

## Sjoch ek
* Fryske doarpen
* Fryske gemeenten
* List fan boargemasters fan Dantumadiel

## Keppeling om utens
*Webstee fan de gemeente