open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jolling

De **jolling** (*Aythya marila*) is in fûgel út de famylje fan de einfûgels. De jolling wurdt ek wol *topper* of *toppert* neamd.

## Foarkommen
De jolling is in 42 oant 51 sm grutte ein mei in wjukspanwiidten fan 71-80 sm. De jerke fan de Jolling hat in protte fan de Toefein, hy hat lykwols gjin toef en syn kop hat in wat grieneftige glâns. Ek is de rêch fan de jolling griis ynstee fan swart. It wyfke fan de jolling is brún mei in ljochte râne om de snaffel. De jolling hat in ljochtblauwe snaffel en in giel each. 

## Fersprieding
De jollings komme oer it hiele noardlik healrûn foar. Syn briedgebiet leit aardich noardlik, se briede op de toendra yn de buert fan marren en sompen. Yn Skandinaavje en in noarden fan Sibearje west fan de rivier de Lena komt de ûndersoarte *A. m. marila* foar. Yn de rest fan Aazje en Noard-Amearika is de wat lytsere ûndersoarte *A. m. mariloides* te finen. By winterdeis trekke de jollings nei it suden. Se oerwinterje yn groepen oan de kust. De jeropeeske fûgels oerwinterje meast yn it suden fan de Eastsee of rûnom de Noardsee. Yn Nederlân binne se winterdeis ek oan de see te finen, faak yn groepkes mei Kareinen en Toefeinen.

## Iten
De jollings ite foaral moksels en seeslakken. Mar se ite ek wol ynsekten en wetterplanten. De Jollings sykje it leafst nei iten troch der nei te dûken yn wetter fan minder as 4 meter djip.

## Fuortplanting
De jollings briede flak oan de râne fan it wetter op de grûn, it leafst op in eilantsje. It nêst wurdt beklaaid mei dûns. It brieden begjint yn maaie en einiget yn july. De aaien wurde yn 24 oant 28 dagen útbret en komme allegear tagelyk út. De jongen kinne harren sels rêde nei sa'n 50 dagen.
Karein

De **karein** (*Aythya ferina*) is in fûgel út it skaai fan de jollings.

## Foarkommen
De karein is tusken de 42 en 49 sm grut. De jerke fan de Karein is ûnder de jeropeeske einen goed te werkennen oan syn readbrune kop, swarte boarst en grize rêch en búk. Yn Noard-Amearika komme lykwols de readkopein en de grutte karein foar, dy't der in protte op lykje.
It wyfke hat in brúngrize kop en boarst en is fierder wat ljochter griis fan kleur. 

## Fersprieding
De karein komt yn it grutste part fan Jeropa foar. Yn Nederlân is de fûgel it hiele jier te sjen. De fûgels út it easten fan Jeropa binne trekfûgels dy't winterdeis nei it suden lûke oant de Middellânske See en Noard-Afrika ta.

## Iten
De karein siket syn iten ûnder wetter en yt sawol plantaardich fiedsel lykas sied, blêden en woartels as ek dierlik fiedsel as slakken, wjirms en ynsekten. 

## Fersprieding
De karein makket in nêst op de grûn of op wetterplanten fan reid en blêden, lykas de markol. De karein leit 6 oant 12 griengrize aaien. Nei trije wiken komme de jongen út, nei sa'n acht wiken kinne de jongen fleane.
Hoek (buorskip)

**Hoek** is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Hoek leit yn de himrik fan de stêd Ljouwert en leit beëasten Himpens yn de polder It Lang Deel.
Heidehuzen

**Heidehuzen** is in buorskip, besteand út in tal pleatsen, yn de gemeente Opsterlân sa'n twa kilometer eastlik en op de himrik fan  Olterterp. 

Noardeastlik fan Heidehuzen leit Oerterp. De buorskip leit oan de noardrâne fan de bosk fan Olterterp, tichtby it rivierke it Keningsdjip.
De Hel

**De Hel** is in buorskip fan in pear pleatsen en huzen yn de gemeente Súdwest-Fryslân, yn It Heidenskip oan it Helspaad yn de Helpolder. De Hel leit oan de eastlike râne fan 'e doarpskearn fan It Heidenskip.

## Skiednis
De buorskip is ûntstien yn it begjin fan 'e 19e iuw en bestie út twa pleatsen mei de nammen *Kleine Hel* of *Hol* en 'Grutte Hel' of 'Reade Hel'.
 
Eartiids wie der ek in Lytse Hel yn de krite It Heidenskip, mar de lêste pleats dêrfan waard yn 1907 sloopt. Oer de oarsprong fan de plaknamme binne mear as ien  ferklearrings. It kin wize op de hichte dêr't er op leit, fan it Aldfryske wurd *hil*. It soe ek wize kinne op sompich lân of ferwize kinne nei it plak dêr't turf drûge waard, dat *hellen* neamd waard. 

De Hel hie lang in tal winkels, de Heidenskipsters gienen dan ek te winkeljen yn De Hel.

Yn 'e rin fan 'e 20e iuw woeks de oarspronklike doarpskearn fan It Heidenskip, Brânburren, ta rjochting De Hel. Brânburren lei yn eartiids yn twa gemeenten: Warkum en Himmelumer Aldefurd. Op 18 novimber 1979 waard fan it Warkumer part fan It Heidenskip, dêr't ek De Hel ta hearde, ta in nij doarp foarme dy't de namme "It Heidenskip" krige. By de gemeentlike weryndieling fan 1984 kaam gâns It Heidenskip ta de nije gemeente Nijefurd, dy't yn 2011 opgie yn 'e fúzjegemeente Súdwest-Fryslân. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Harkesyl

**Harkesyl** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Harkesyl leit noardlik fan de A7 oan de Van Aylvawei yn de himrik fan Wytmarsum. Harkesyl bestiet út in âlde pleats en in stikmannich hûzen. Ek de fierderôf lizzende hûzen oan de Van Aylvawei wurde wol ta Harkesyl rekkene.

## Namme
De namme komt ek foar as *Harkezyl* (1700), *Harckzyl* (1664) en *Harka toe Syl* (1525). De syl fan Harke dus.

## Skiednis
Op it plak fan Harkesyl lei al yn de tsiende iuw in syl yn de Marnedyk, dêr't hjoed-de-dei in brêge oer de Skraarder Feart hinne leit. Yn 1543 wenne der in persoan mei de namme Harke e dy sil nei alle gedachten de nammejouwer fan 'e buorskip west hawwe, dy't in âldere namme ferfongen hawwe moatten hie.

### Hynstetram
Harkesyl lei oan de hynstetramline fan Makkum nei Wytmarsum dy't yn 1898 úteinsette. Makkum krige lykwols net de winske steamtramferbining, mar wol in oansluting op de line Snits-Boalsert-Harns. Nei it reekommen fan it oerstapstasjon Harkesyl yn 1914 ried de hynstetram allinnich noch fan Makkum nei Harkesyl. De line ried oant 16 july 1930 en wie doe de lêste hynstetram fan West-Jeropa. De hynstetramline waard ferfongen troch in busline.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Haaium

**Haaium** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Haaium leit yn de himrik fan Wûns. Haaium leit besuden de A7 yn de polder fan Koarnwert.

De namme komt ek foar as *Hayum*, *Hayem*, *Haayum* en *Haijem*. It Fersoargingsplak Hayum oan de A7 is nei de buorskip ferneamd.

De buorskip bestiet út twa pleatsen. De Hayumerleane rint troch de buorskip en rint dêrnei as *Hayumerlaan* yn de himrik fan Koarnwert by de buorskip Hiddum del nei Koarnwert ta.

Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard slim fochten by Haaium. De Dútsers brutsen op 11 maaie 1940 by de buorskip troch de Wûnsliny hinne, dêr't de Nederlânske ferdigening kazematten fan opwurpen grûn makke hiene. By de befrijing yn april 1945 lei haaium fannijs yn 'e fjoerliny, ditkear troch oplûkende Kanadezen út 'e rjochting fan Penjum wei. De pleatsen yn Haaium rekken skeind troch it kanonfjoer.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Hee

**Hee** is in doarp op Skylge. Hee leit tusken Midslân en West-Skylge. Benoarden Hee leit in lyts dúnmarke.
Op 1 jannewaris 2005 hie it plakje 33 ynwenners 

Hee bestiet út in rychje pleatsen, dêr't de meast fan ferboud binne foar rekreaasje. Oan de binnendúnrâne siet de âlde pleats *De Pidde*. Under Hee falle in stik of wat grutte kempings en rekreaasjeterreinen om it  *Dúnmarke* yn de binnendúnrâne.

## Gea
Under Hee falt ek it reservaat *de Koaiboskjes*, yn behear by Steatsboskbehear. Dit natuerreservaat bestiet út healannen, elzesingels en elze-hakhoutboskjes. De healannen wurde ien kear yn 't jier meand. 
Seldsume plantesoarten dy't der foarkomme binne: Kaaiblommen, Sompefioeltsje (*Viola palustris*), Trijeblêd (*Menyanthes trifoliata*), Stjersigge (*Carex echinata*), Snaffelsigge (*Carex rostrata*), Weewoartel (*Potentilla erecta*), Trijenervige sigge (*Carex trinervis*), Dubelde sigge (*Carex disticha*) en Apehier of Holpiip (*Equisetum fluviatile*). 

*Boarne: Gemeentegids Skylge ( 2005 - 2006 ).
Hamsherne

**Hamsherne** is in buorskip yn de gemeente Achtkarspelen. Hamsherne leit yn de himrik fan De Harkema besuden  Droegeham en de A7. 

De namme komt ek foar as *Hamshorn* en *Hemshorn*
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Hiemert

**Hiemert** (Nederlânsk: *Hemert*) is in buorskip yn de gemeente Wûnseradiel. Hiemert leit tusken Wytmarsum en Burchwert, oan de Harnzer Feart. De N359 rint eastlik fan de buorskip en de buorskip Sjongedyk leit oan oare kant fan dy dyk.

## Skiednis
De buorskip waard yn 1407 neamd as *Hemert*. Yn 1523 komt de moderne Fryske fariant doe't *Iemird* stavere waard. Yn 'e 19e iuw kaam *Hiemert* foar. 

It twadde part fan de namme, -wert, ferwiist nei in terp of opwurpen hichte, wylst it earste part nei it elemint "him" of "ham". De betsjutting fan 'e namme soe dan wêze: "terp by in ynholte". It kin ek om in persoansnamme "Hemme" gean, mei as kearnbetsjutting "wenplak/hiem". 

## Mûnen
Justjes westlik fan de buorskip stiat oan 'e  Hiemerterleane de De Hiemerter Mole, dy spinnekop komt fan 1811. Fierder nei it westen ta oan oare kant de Harnzer Feart stiat de Pankoekstermole. Dat is in mealreeë poldermûne út 1900 en is neamd nei de polder allyk de boerepleats.


Ofbyld:Burgwerd - de Hiemerter Mole.jpg|De Hiemerter Mole
Ofbyld:Witmarsum - Pankoekstermolen.jpg|Pankoekstermole


## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Heide (buorskip)

**De Heide** is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. Heide leit east fan Sint-Nyk yn de Westerpolders.
Hanebuorren

**Hanebuorren** is in buorskip yn de gemeente Opsterlân. Hanebuorren leit yn de himrik fan De Gordyk , besuden Lippenhuzen oan de Opsterlânske Kompanjonsfeart.
Oer de feart leit by Hanebuorren ek it draaibrechje (selsbetsjinning) de Eppingadraai.
De namme komt ek foar as *Haneburen*. Yn gebieten dêr't turf stutsen is komme faken plaknammen mei bistenammen foar. In heale kilometer eastliker leit bygelyks Foksebuorren.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Grut Wieren

**Grut Wieren** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Grut Wieren leit besuden Tersoal en bewesten Jirnsum by de Hearaksbrêge oer de Bangafeart. Mear westlik leit Lyts Wieren.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Wyngaerden

**De Wyngaerden** is in buorskip ûnder Lúkswâld yn de gemeente Opsterlân. Grut Wyngaerden leit besuden de A7, bewesten Langsweagen en benoarden De Knipe.

De namme komt ek foar as *Grut Wyngaerden*, *Lyts Wyngaerden*, *Lytse Wyngaerden* en *Grootwij'ngaarden*. De komôf is net goed bekend. Mooglik giet it om 'de wyngerd des hearen' en sa in relaasje mei it kleaster yn Haskerdiken. In oare útlis is de ferwizing nei de famyljenamme Wyngaarden.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Grutte Wiske

**Grutte Wiske** of **Koudumer Wiske** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Grutte Wiske leit yn de himrik fan Koudum en bewesten de Slieperdyk, dy't hjoed-de-dei part is fan de N359, en eastlik fan Hylpen. Oan de oare kant fan de N359 leit Lytse Wiske. De buorskip leit oan de dyk Grutte Wiske en bestiet út in trijetal pleatsen en huzen en leit yn de Grutte Wiskepolder. De Easterfeart rint oan 'e noardkant fan de buorskip.

## Skiednis
Yn 1543 wurdt faaks mei de fariant *Wistra* de buorskip mei ornearre. Yn 1622 wurdt troch Winsemius ûnder Koudum de buorskip *Terwisga* neamd. Op in kaart út 1664 komt  Gr. Wiske en Cl. Wiske foar. Het gie oarspronklik om in fjildnamme op grûn fan it wurd *wiska*, itjinge sokssawat as "leech lizzende greide, dat winterdeis ûnderstrûpt" betsjut. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Grauwe Kat

**Grauwe Kat** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Grauwe Kat leit oan in dearinnende dyk by de Harnzer Feart lâns. It falt ûnder Arum, mar leit eins tusken Wytmarsum en Arum yn, mei likernôch 35 ynwenners.

De Grauwe Kat is in lytse delsetting oan it eastlike dykfek fan 'e Penjumer Halsbân en waard foar it earst op in kaart yn 'e iere 20e iuw neamd. It wurd "kat" yn 'e namme is in synonym foar slûs. It wie ynearsten in syltype, in katslûs, dêr't de ôfslutende klep oplutsen wurde koe, lykas dat in kat mei syn poat omheech lûke kin. It wurd "grauwe" sil nei alle gedachten mei de kleur griis te krijen hawwe.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Bangafeart

De **Bangafeart** is in opfeart fan it doarp Tersoal. De feart rint fan it doarp yn de rjochting fan de Snitser Mar en giet by Hearaksbrêge yn de Bûtlânswei by Grut Wieren oer yn de Tersoalster Sylroede.
Gytsjerksterhoeke

**Gytsjerksterhoeke** is in buorskip yn de gemeente Tytsjerksteradiel. Gytsjerksterhoeke heart ta de westlike himrik fan Gytsjerk, en leit oan de Kanterlânske Wei rjochting Lekkum.
Goattum

**Goattum** is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Goattum leit besuden Grou en it Prinses Margrietkanaal. 

De namme komt ek foar as Gottama, Gottinchem, Gôtum en Gotum. Hy betsjut eat as 'it hiem fan Gôte'
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Goaium

**Goaium** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Goaium leit yn de Goaiumer en Surger Polder besuden Penjum, besúdeasten Surch en benoardwesten Wûns foar in part yn 'e himrik fan Surch en yn 'e himrik fan Wûns.

## Namme
De namme komt ek foar as Goyum, Goyem, Gooyem en Gooijum. Nei alle gedachten betsjut de namme "hiem fan Goaije of Goye".

## Beskriuwing
De buorskip ûntstie op in âlde terp. Dy is noch hieltyd te sjen yn it midden fan de buorskip dêr't trije pleatsen en in hûs omhinne lizze, en de Goaiumer Feart trochhinne rint. De buorskip leit oan de Goayumerleane, dy't ûnder Wûns falt en de Goayumerdyk, dy't ûnder Surch falt. Nijsgjirrich is dat de dyk/leane mei in "y" skreaun wurdt en de buorskip mei in "i". De fierderôf lizzende hûzen en pleatsen oan de Goayumerdyk/leane wurde ûnder Goaium rekkene. Ek de eardere buorskip Ottebuorren by Surch wurdt wol ta Goaium rekkene.

Súdwestlik fan de buorskip waarden yn 2022 trije wynmûnen fan Wynpark Nij Hiddum-Hou boud.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Galamadammen

**Galamadammen** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Galamadammen leit súdeastlik fan Koudum by it akwadukt yn it Johan Frisokanaal. Hy leit op it plak dêr't de Moarre en de Fluezen by inoar komme oan de dyk Balk-Koudum. Der is ek in grutte jachthaven by en in hotel-restaurant. 

## Skiednis
 
Oarspronklik leinen der dammen yn de âlde binnendyk dy't neamd binne nei de famylje Galama. 

Op 12 septimber 1572 waard de bluodderige Slach by de Galamadammen útfochten dêr't de geuzen troch Spaanske troepen ûnder lieding fan Caspar de Robles ferslein waarden.

Yn 1732 kaam der in skutslûs yn de doe oanleine slieperdyk.

Nei 1835 sieten der twa beweechbere brêgen yn de dyk nei Starum.

Yn 1945 is it âlde tolhûs ôfbaarnd.

Der soenen noch klokken yn de mar lizze fan it âlde Sint Odulfuskleaster.

Galamadammen wurdt noch neamd yn J. van Lennep syn "Roos van Dekama". Hy jout dêr in koartswilige ferklearring fan de namme as 'gala-madammen'. De namme komt fan de aadlike famylje Galama.

## Akwadukt

**Galamadammen** is ek de namme fan it akwadukt op de krusing fan de N356 en it Johan Frisokanaal. De bou  begûn desimber 2005 en wie klear yn 2007. It akwadukt bestiet út in súdeastlike ôfreed fan 193 m, in ticht tunneldiel fan 73 m en in noardwestlike ôfreed fan 203 m. Mei inoar 469 m. 

It akwadukt hat twa rydbanen en in fytspaad. Boppe de noardwestlike ôfreed is in fuotgongersbrêge. Ut it neistlizzende hotel wei kin sa de provinsjale dyk oerstutsen wurde, yn de rjochting fan de jachthaven. Bylâns de súdlike ouwer fan it Johan Frisokanaal komt in ekosône. Bisten krije sa de gelegenheid om de provinsjale dyk oer te stekken.

It tichte diel is útfierd as sinktunnel, sadat it krusende wetterferkear sa min mooglik lêst hat fan de bou-aktiviteiten. De besteande fytstunnel oan de súdeastkant wurdt sloopt en de besteande fytstunnel oan de noardkant (ek tunnel Galamadammen neamd) bliuwt bestean. As it akwadukt ienkear klear is wurdt de ophelbrêge ek sloopt.

Galamadammen yn sifers:
* tal heipeallen; 282
* tal liuwankerpeallen; 107

## Keppelings om utens
*Slach by de Galamadammen 12 septimber 1572
*Nijsgjirrige ynformaasje oer de rôl dy't de Galamadammen spile by de turfwinning yn de Súdwesthoeke
Galhoeke

**Galhoeke** is in buorskip yn de gemeente Smellingerlân. Galhoeke leit oan de eastkant fan Drachten yn de rjochting fan Boarnburgum. Fan 1893 oant 1966 wie der in bûterfabryk. Yn 1904 waard dat in koöperative ûndernimming. Nei de sluting hawwe oare bedriuwen yn it gebou sitten.

De namme komt ek foar as *Galhoek*. Der bestiet net in dúdlike ferklearring fan de namme. Mooglik giet om it foarkommen fan de plant galje, oaren miene dat der in galge stien hat en dan is der in mooglikheid dat it krúspunt fan wegen yn de foarm fan in galch wie.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Greate Wierrum

**Greate Wierrum** (offisjele skriuwwize) of **Grutte Wierrum** (moderne stavering) is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Greate Wierrum leit tusken Skearnegoutum en Itens. It heart ta de himrik fan Lytsewierrum.

De namme komt ek foar as Groote Wierum, Grotewierum en Groterwierum.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Sintraal-Afrikaanske Republyk

De **Sintraal-Afrikaanske Republyk** is in steat yn Sintraal-Afrika. De haadstêd is Bangui.

## Geografy
### Lizzing
De Sintraal-Afrikaanske Republyk wurdt begrinzge troch:
* Tsjaad yn it noarden, 
* Sûdan en Súd-Sûdan yn it easten,
* Demokratyske Republyk Kongo en de Republyk Kongo yn it suden,
* Kameroen yn it westen.

### Grutte plakken

### Lânskip

It heechste punt fan it lân is de Mont Ngaoui (1,420 m). Fan súd nei noard feroaret it gea troch it tropysk reinwâld yn it suden en de savanne yn it noarden. Dêrneffens falt yn it suden mear rein as yn it noarden, it klimaat fan it lân wurdt as tropysk skaaimerke.

## Skiednis
Yn 1905 waard yn it gebiet fan de Sintraal-Afrikaanske Republyk fan no de Frânske koloanje Oubangui-Chari oprjochte, dat mei oare gebieten yn 1910 ta Frânsk-Ekwatorjaal Afrika gear foege waard. 

Yn 1958 waard Oubangui-Chari in autonome steat yn de Frânske Mienskip ûnder de namme Sintraal-Afrikaanske Republyk. Op 13 augustus 1960 waard it lân in ûnôfhinklike republyk. Troch in steatsgreep yn 1966 fan it leger waard de grûnwet bûten wurking steld. As nije presidint tredet kolonel J.B. Bokassa op, dy't sûnttiid in protte foechens nei him ta loekt. Yn 1976 ropt Bokassa it lân út ta keizerryk mei himsels as earste keizer.

## Demografy
### Befolking
Sûnt de ûnôfhinklikens hat de befolking fan de Sintraal-Afrikaanske Republyk him fjouwerfâldige. Yn 1960 bestie de befolking noch út 1.232.000 minsken. Yn 2009 wie dat oanwaakse oant 4.422.000. De befolking hat lykwols slim te lijen troch de gefolgen fan AIDS. 

De naasje is ferdield yn mear as 80 etnyske kloften, elts mei in eigen taal. De grutste etnyske kloften binne de Baya (33%), Banda (28%), Mandjia (7%), Sara (10%), Mboum (7%), M'Baka (4%), Yakoma (4%), en Fulany (3%), oaren 4%, Jeropeanen ynbegrepen meast fan Frânske komôf. 

### Religy
Kristenen foarmje de helte fan de befolking, wylst 35% noch de ynhiemske godstsjinsten oanhinget. De islam wurdt dien troch goed 15% fan de bewenners fan it lân.
Fiskersbuorren

**Fiskersbuorren** is in buorskip yn de gemeeente Súdwest-Fryslân en leit yn de himrik fan De Gaastmar. Súdlik fan Fiskersbuorren leit yn de Fluezen it eilantsje de Langehoekspôle.
De namme komt ek foar as *Vissersburen*, *Visschersburen* mar ek wol *Westerend* (1851).
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Fâltum

**Fâltum** (Nederlânsk: *Fatum*) is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke, yn de himrik fan Tsjom. Fâtum leit besuden Tsjom oan de Wommelserwei yn 'e rjochting fan Wommels. 

Yn de buorskip stiet in wynmûne dy't deselde namme hat. De buorskip is ûntstien op in terp dêr't de Wommelserwei oerhinne rint. Yn 1433 waard de delsetting yn in kopy *Faltma* neamd, yn 1457 *Faltum*, yn 1511 *Fautum* en yn 1718 *Faldum* en *Faatum*. Yn de 19e iuw komme dy lêste twa neist Fatum ek noch foar. 

De plaknamme wiist nei alle gedachten nei it feit dat it wenplak (him/um) wie fan of stichte troch de persoan Falda of Falte. Soms wurdt ek tocht dat de namme ferwiist nei in wenplak by in skieppekoai of plak dêr't molken wurdt (fald).

## Sjoch ek
* Fâltum (mole)
Feytebuorren

**Feytebuorren** is in buorskip yn de eardere gemeente Súdwest-Fryslân. Feytebuorren leit benoarden Westhim tusken Abbegea en Blauhûs oan de Westhimster Opfeart.
De namme komt ek foar as Feitebuorren en Feiteburen.

Hy leit yn it noardlik ferlingde fan it doarpke Westhim. Feitlik foarmje de beide plakken ien plak mar ferdield oer twa kearnen. Dat is al fan oarsprong sa. It is dêrby opfallend dat de tsjerke fan it doarp dan krekt yn Feytebuorren stiet en net yn Westhim, dat útgroeid is ta it doarp fan de twa kearnen. Nettsjinsteande de tsjerke is Feytebuorren in buorskip bleaun fan Westhim.

## Tsjerke

De tsjerke, de Bartholomeüstsjerke is wijd oan de hillige Bartolomeüs. De fan kleastermoppen boude toer fan de tsjerke stammet út de 14e iuw en is it âldste part fan it gebou. Yn de klokkestoel fan de toer hingje twa klokken. De âldste kommt út 1353. As râneskrift stiet te lêzen: *Bartolomeus dibaphus St. rex et immaculata mater Jesu. Ave Maria* ('Bartolomeus, de mei poarper beklaaide, de hillige kening en de suvere mem fan Jezus. Wês groete Maria'). Teffens fermeldt de klok de namme fan pastoar Luidulfrus. De jongste klok is fan 1639. De hjoeddeiske ienfâldige sealtsjerke is boud yn 1708 as ferfanging fan de midsiuwske tsjerke.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Finkebuorren (Sint-Nyk)

**Finkebuorren** is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. Finkebuorren leit westlik fan Sint-Nyk en besuden Jiskenhuzen en benoarden de N927. Finkebuorren falt offisjeel ûnder Sint Nyk. De husen steane oan de dyk 'Finkebuorren' dy't fan  buorskip De Noed nei it doarp Legemar rint.

De namme komt ek foar as *Finkeburen*. De namme soe komme kinne fan 'finke' yn de betsjutting fan * minne turf* of as eigennamme.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Eksmoarstersyl

**Eksmoarstersyl**, of ek wol **Eksmoardersyl** of **Eksmoarresyl**, is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Eksmoarstersyl leit noardwestlik fan Eksmoarre oan de Makkumer Feart en de dyk mei deselde namme. De buorskip bestiet út fjouwer huzen en in pear pleatsen.

## Skiednis
By de yn it noarden fan 'e himrik fan Eksmoarre oanleine syl, dy't yn 1402 fernijd waard, ûntstie in lytse delsetting dy't yn 1474 foarkomt as *Exmorigere syll*. Yn 'e 17e en 18e iuw waard it *Exmorsterzyl* neamd.
List fan jachtfleanmasinen

Dit is in **list fan jachtfleanmasinen**.
## Histoaryske jachtfleanmasinen
### [[Earste Wrâldkriich]]
* Alliearde loftmachten
** Spad XIII
** Sopwith 1½ Strutter
** Sopwith Trijedekker
** Sopwith Pup
** Sopwith Camel
** Vickers F.B.5
** Nieuport 10
** Nieuport 11
** Nieuport 12
** Nieuport 17
** Nieuport 24
** Nieuport 28
** Rumpler Taube
** RAE SE5

* Sintrale Mogendheden
** Fokker Eindecker
** Fokker Dr.I
** Fokker D.VII
** Fokker D.VIII
** Albatros B.II
** Albatros C.I
** Albatros C.III
** Albatros D.I
** Albatros D.II
** Albatros D.III
** Albatros D.V

### [[Twadde Wrâldkriich]]
* Feriene Keninkryk
** Supermarine Spitfire
** Hawker Hurricane
** Hawker Typhoon
** Hawker Tempest
** De Havilland Mosquito
** Gloster Meteor
** Bristol Fighter
** Bristol Beaufighter
** Blenheim Mk-11
* Feriene Steaten
** Brewster F2A Buffalo
** Vought F4U Corsair
** Grumman F6F Hellcat
** Grumman Bearcat
** Grumman Wildcat
** Lockheed P-38 Lightning
** Bell P-39 Airacobra
** Curtiss P-40
** Republic P-47 Thunderbolt
** North American P-51 Mustang
* Frankryk
** Dewoitine D.520
* Dútslân
** Messerschmitt Bf 109
** Messerschmitt Bf 110
** Focke-Wulf Fw 190
** Messerschmitt Me 163
** Messerschmitt Me 262
** Heinkel He 162

* Itaalje
** Macchi C202
** Macchi C205
* Japan
** Mitsubishi Zero
* Nederlân
** Fokker D XXI
** Fokker D. XXIII
** Fokker G.1

* Poalen
** PZL P.7a
** PZL P.11c
* Sovjet-Uny
** Jakolev Jak-9
** Mikojan MiG-3
** Lavotsjkin LaGG-3
** Lavotsjkin LaGG-5
** Lavotsjkin LaGG-7
* Sweden
** Saab J21

### [[1945]]-[[1952]]
* Feriene Keninkryk
** de Havilland Vampire
** Hawker Hunter
* Feriene Steaten
** Lockheed P-80 Shooting Star
** Republic F-84 Thunderjet
** North American F-86 Sabre
** North American F-100 Super Sabre
** Grumman Panther
** Grumman Cougar
** McDonnell XF85 Goblin
* Sovjet-Uny
** Mikojan-Goerevitsj MiG-15
** Mikojan-Goerevitsj MiG-17
** Mikojan-Goerevitsj MiG-19
** Mikojan-Goerevitsj MiG-21
* Frankryk
** Dassault MD 450
** Dassualt Mystere IVB
** Dassault MD 550 Mirage I
* Sweden
** Saab Tunnan
** Saab Lansen
** Saab Draken

## [[1953]]-hjoed
* Feriene Keninkryk
** English Electric Lightning
** Hawker Siddeley Harrier
* Feriene Steaten
** Lockheed F-104 Starfighter
** F-4 Phantom II
** F-5 Freedom Fighter
** F-14 Tomcat
** F-15 Eagle
** Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon
** Lockheed Martin F-117 Nighthawk
** F/A-18 Hornet
** F-22 Raptor
** EF-111 Jammer
** F-35 Lightning II
* Frankryk
** Dassault Super Étendard
** Dassault Mirage III
** Dassault Mirage F1
** Dassault Mirage 2000
** Dassault Rafale
* Jeropa
** Panavia Tornado
** Eurofighter Typhoon
* Joegoslaavje
** Soko J-1 Jastreb
** Soko J-22 Orao
* Kanada
** Avro CF-100
** Avro Arrow
* Ruslân
** Mikojan-Goerevitsj MiG-23
** Mikojan-Goerevitsj MiG-25
** Mikojan-Goerevitsj MiG-29
** Sûchoj Sû-22
** Sûchoj Sû-27
** Sûchoj Sû-30
** Sûchoj Sû-35
** Sûchoj Sû-37
* Sweden 
** Saab Viggen
** Saab Gripen
Ymswâlde

**Ymswâlde** is in buorskip fan Tsjerkwert yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Ymswâlde leit besuden Boalsert oan de Bluodderige Feart en noardlik fan Tsjerkwert. De buorskip leit op en om in âlde terp hinne en bestiet út in twatal pleatsen op in terp (dêr't yn 2007 ien fan ôfbaarnde) mei dêromhinne noch in stikmannich ferspraat lizzende pleatsen oan de Ymswâlderleane. Westlik fan 'e buorskip rint de Warkumer Trekfeart en noardeastlik rint De Wimerts.

## Skiednis
De namme komt ek foar as *Imisuaalde*, *Hymeswald*, *Ymswolde*, Ynswada, *Imswardt*,* Ymswalden*, *Imisualde*, *Imswolde* en *Eemswoude*. De namme betsjut sokssawat as sompe (wâld) fan 'e persoansnamme Ieme/Yme, mei de grûnbetsjutting "grut", "geweldich".

Yn 855 waard Ymswâlde oan Kleaster Werden skonken. Nei 1330 waard er in úthôf fan in kleaster Hospitaal yn Snits. Yn 1580 ferfoelen de kleasterbesittings oan de herfoarme tsjerke fan Boalsert. Yn de 17e iuw wennen der in soad roomske minsken. Ynwennertal: (1957) 55.

De buorskip bleau foar in lange tiid isolearre, dochs fan 'e 18e iuw ôf waard er mei brêgen ûntsletten. Fan dy brêgen is allinnich dy fan de Ymswâlderleane oer de Warkumer Trekfeart oerbleaun. Dy waard yn 1990 ferfongen troch in nije brêge, dy't de hjoeddeistige Fryskenamme fan 'e buorskip hat: Ymswâlde.

Yn 1996 waard Ymswâlde oansletten op it ierdgasliedingnet oansletten. 

Oant 2011 lei Ymswâlde yn 'e eardere gemeente Wûnseradiel.

## Berne yn Ymswâlde
In ferneamde Ymswâldster is Hylke Speerstra dy't op 7 juny 1936 berne waard op in buorkerij yn Ymswâlde.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Piipkrûd

**Piipkrûd** (*Anthriscus sylvestris*) is in plant út de famylje fan de skermblommen (Apiaceae). 
Dizze soarte komt yn Fryslân algemien foar, yn it bysûnder op plakken dy't mei gers begroeid binne. De plant komt meast talryk foar oan 'e kant fan 'e dyk dy't hjirtroch wyt fan kleur wurdt. 
Piipkrûd wurdt ek wol *pipekrûd*, *fluitekrûd*, *fluitestâlen*, *franjekrûd*,  *hûnestang*, *kikkertskrûd*, *piperkrûd*, *pypkrûd*, *spûkeblom* of *stjonkblom* neamd.

## Botanyske beskriuwing
De skermen binne gearstald út wite blomkes dy't nochal ier bloeie. De plant is behierre en kin 1,5 meter heech wurd. De stâlen binne hol mei groeven en faak readbewaze. 
Trochdat de stâle hol is, kin der in fluitsje fan makke wurde. Om een fluit te meitsjen moat by in holle Piipkrûdpiip, mei ûnderoan in tichte knoop, ûngefear op healwei in sneed oerlangs makke wurde.
De blom is wyt en hat in trochsneed fan 3 à 4 mm. Elk blomke hat in omwynseltsje en fiif kroanbledsjes, wêrfan't der twa wat lytser binne.
De blommen foarmje gearstalde skermen mei 8 oant 15 skermstrielen.
De bloeiperioade rint fan april oant juny.
De blêden binne twa- oant trijefâldich fearre; de ûnderkant is sêftbehierre.
Piipkrûd hat donkerbrune, silinderfoarmige fruchtsjes mei in ribbele snaffel.

De plant waard troch Jac. P. Thijsse ek wol *Hollânsk kant* neamd. Dit omdat de blommen fyn fan foarm binne.

## Fotogalery

Image:Fluitenkruid vruchten Anthriscus sylvestris.jpg|fruchten
Image:Anthriscus_sylvestris_Fluitenkruidbloemen_closeup1.jpg
Image:Anthriscus sylvestris Fluitenkruidbloemen.jpg


Image:Anthriscus sylvestris(01).jpg


## Sjoch ek
*List fan planten

## Keppelings om utens
* SoortenBank.nl beskriuwing en ôfbylden
Skuorwoartels

De **skuorwoartels** (*Symphytum*) binne in skaai fan planten yn de famylje fan de rûchblêdigen (*Boraginaceae*). It skaai bestiet út  oerbliuwende planten, meastal krûden, gjin strûken of beammen. De tsjelk is oant in kwart of hielendal ynsnien. De blêden binne langwerpich oant lansetfoarmich en ôfwikseljend pleatst.
De skuorwoartel wurdt ek wol *wâlwoartel* neamd. De plant groeit meast op wiete plakken.

### Taksonomy
Yn Nederlân komt allinnich de gewoane skuorwoartel (*Symphytum officinale*) foar.

In pear oare soarten:
* Rûge skuorwoartel (*[[Symphytum asperum]]*), in soarte út de Kaukasus dy't hjir en dêr yn Nederlân ynboargere is.
**[[Symphytum bulbosum]]*
**[[Symphytum grandiflorum]]*
**[[Symphytum orientale]]*
**[[Symphytum tuberosum]]*

In bekende hybride is de bastertskuorwoartel (*Symphytum × uplandicum*).

Neist de natuerlike soarten binne der foar yn 'e tún in oantal kweekte fariëteiten:
**Symphytum* 'Azureum'
**Symphytum grandiflorum* 'Goldsmith'
**Symphytum grandiflorum* 'Wisley Blue'

## Sjock ek
List fan planten
Krûdnageltsiis

Fryske **krûdnageltsiis** is in tsiissoarte dy't makke wurdt fan meagere molke, mei tafoeging fan komijn en krûdnagel.

De tsiis is stevich, platrûn en hat skerpe hoeken oan de sydkant. De foarm wurdt ek wol kantertsiis neamd. Troch it lange rypjen wurdt de tsiis hurd, drûch en soerich. De tsiis is te krijen as âlde en belegere tsiis.

Om de tsiis op smaak te meitsjen, waard yn Fryslân eartiids sap brûkt fan bepaalde griene planten, bygelyks fan Peterseelje. De útspraak "griene tsiis" ferwiist dêrnei yn: 
*Bûter, brea en griene tsiis, wa dat net sizze kin is gjin oprjochte fries.*
Sturtklok

In **sturtklok** is in slingerklok dy't benammen yn de 19e iuw yn Fryslân makke waard. De klok krige syn namme troch de lange kast dêr't de slinger yn oanbrocht is. Typysk foar de sturtklok is de beskildere wizerplaat. Fierder hawwe sturtklokken faak boppe-op de kast in Atlasfiguer stean en twa ingeltsjes.

Op lytse skaal wurdt de sturtklok yn Fryslân noch altyd ambachtlik makke. Foaral op De Jouwer sitte noch ferskate klokmakkerijen.

## Literatuer
* W.F.J. Hana - *Friese klokken (vormgeving en techniek)* Utjefte fan C.A.J. van Dishoeck Bussum, 1964

## Keppelings om utens
* In klokmakkerij.
* In Jouster klokmakker.
Domwier

**Domwier** is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Domwier leit oan de Wergeaster Feart tusken Eagum en Wergea, yn 'e himrik fan Wergea.

De namme komt ek foar as Demingwere, Demweer fan de famyljenamme Deminga of de manljusname Dimme.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Draeisterhuzen

**Draeisterhuzen** is in buorskip yn 'e himrik fan Easthim yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân.

De buorskip leit súdwestlik fan Drylts oer de Boalserter Trekfeart oan 'e súdkant fan it spoar nei Warkum. De namme komt ek foar as *Dray*, *Draijstera monckaland*, *Ter Draai*, *Toe der Draija* en *Draaisterhuizen*. De namme ferwiist nei de buorskip dêr't skippen mei in spil oer de dyk draaid waarden, sadat se oan de oare kant fierder farre koenen. Soks waard dien mei in swier tou oan in kaapstander, de skippen koenen yn dat gefal trochfarre nei Boalsert.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Spûkeblom

*piipkrûd
*reidklimmer, *Calystegia R. Br.* ek: falblom, haachklokje, hageklokje, klokjeblom, pispôt, potsje(blom), reidroas en romerblom
*klaproas
Dyksterbuorren

**Dyksterbuorren** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân yn 'e himrik fan Kimswert. Dyksterhuzen leit oan de Caspar de Roblesdyk, súdwestlik fan Kimswert en benoarden Surch oan de Waadsee.

De bewenning bestiet út in tal huzen en pleatsen oan de dyk, by de N 31 tusken Surch en Harns en in tal huzen oan de Bidlersfeart, mei wat fierderop oan de feart ek noch de pleats Westrastate. Oan de oare kant fan de feart leit de buorskip De Blokken. 

By de buorskip stiet mûne De Iendracht.

By it plak binne twa haden  de Waadsee yn. It wie in skoft in oanlisplak foar hjerringfiskers, mar wie ek yn gebrûk as in swimkom, bekend as De Brijkom.

De namme komt ek foar as *Dijksterburen* en *Dycksterhuysen* en mooglik as *Dixherne*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Pôle

**De Pôle** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân, foarhinne Wymbritseradiel, yn 'e himrik fan Skearnegoutum. De Pôle leit noardlik fan Snits (krekt noardlik fan 'e âlde gemeentegrins fan Wymbrits mei Snits) westlik fan Skearnegoutum, oan 'e westkant fan it spoar fan Ljouwert nei Starum, oan de Sint Martensdyk.
Lockheed F-104 Starfighter

De **Lockheed F-104 Starfighter** wie in supersoanyske fjochtfleanmasine, ferneamd fan syn hege faasje. De Starfighter waard 1958 operasjoneel yn de Amerikaanske loftmacht en tsjinne dêr oant 1967. Doe wie it tiid foar in nij type fjochtfleanmasine. In fernijde Starfighter koene hja goed ferkeapje yn it bûtenlân, benammen oan de oare NAFO lidsteaten, bygelyks Dútslân, Kanada en Itaalje, dêr't it type operasjoneel bleau oant mids tachtiger jierren (yn de Italjaanske loftmacht oant 2004).

De letter produsearre Starfighter krige de namme *dreech om mei te fleanen*. De Dútske ferzje ferûngemakken in protte fan, dat dy krigen nammen lykas "Widowmaker" en "Earth Nail". In protte loftmachten hawwe dêrnei keazen foar de F-16 Fighting Falcon

## Skiednis

"Kelly" Johnson, sjef-yngenieur by *Lockheed's Skunk Works*, besocht Korea yn desimber 1951 en hie in petear mei fjochtfleanmasine-piloaten oer hokker masine hja nedich hienen. Doetiids hiene de Amerikaanske piloaten mei harren F-86 Sabres in probleem mei de Sowjetfjochtfleanmasine MiG-15; in protte Amerikaanske piloaten hiene minne ûnderfinings mei de superieure MiG tsjinoer it gruttere en mear komplekse Amerikaanske ûntwerp. De Amerikaanske piloaten fregen om in lytser en ienfâldiger fleantúch, mei grutte prestaasjes. 

Doe't Johnsen wer weromgong nei Amearika sette hy útein mei it ûntwerp foar de nije fjochtfleanmasine. Yn 1952 waard it ûntwerp presintearre by de Amerikaanske loftmacht. Dy nûgen ferskate bedriuwen út om mei te dwaan. Trije addisjonele ûntwerpen binne ûntfongen, dy't alle trije nijsgjirrich genôch wiene. Lockheed hie it bêste ûntwerp en hie it kontrakt mei it regear yn maart 1953 tekene.
Ier 1954 wie it earste prototype klear en koe it ien jier nei it kontrakt fleane. Fan it útein setten oant de produksje duorre likernôch twa jier, in koarte tiid, bynammen om't in protte projekten hjoed de dei langer duorje.

## Spesifikaasje (F-104G)

**Algemiene eigenskippen**
* Bemanning: 1 
* Lingte: 16.66 m 
* Spanwiidte: 6.36 m
* Hichte: 4.09 m 
* Fleugeloerflak: 18.22 m²
* Leechgewicht: 6.350 kg
* Folgewicht: 9.365 kg
* Maksimum gewicht om fan 'e grûn te kommen: 13,170 kg
* Motor: 1× General Electric J79-GE-11A neiferbrâner turbojet 

**Prestaasje**
* Heechste faasje: 2.125 km/o

**Bewapening**
* Kanonnen: 1x 20 mm M61 Vulcan, *gatling*-fluchfjoerkanon, mei 725 patroanen 
* Raketten: 4x AIM-9 Sidewinder 
* Oant 1,815 kg bommen of raketten
Delbuorren

**Delbuorrren** is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. Delbuorren leit noardlik fan Sondel en westlik fan de N359. Yn de 18e iuw wurdt hy skreaun as *Sondeler IJberd*, letter ek as Delburen. De huzen leinen dus 'leger'.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Deddingabuert

**Deddingabuert** (Stellingwerfsk: *Deddigeburen*; Nederlânsk: *Deddingabuurt*) is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. It leit noardeastlik fan Aldeberkeap, benoarden de N351 nei Easterwâlde.
De Kommisjepôle

**De Kommisjepôle** is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. De Kommisjepôle leit yn de Feanpolder fan Ychten besuden Ychten, dêr't it ek offisjeel ûnder falt.

## Beskriuwing
De namme komt ek foar as *Commissiepolle* en *Commissie Polle*. It twadde part fan de namme, "pôle" betsjut in "heech stik lân", mar de oarsprong fan it earste part fan de namme is net bekend.

De buorskip ûntstie yn de njoggentjinde iuw en leit oan de dyk mei deselde namme súdlik fan Ychten. De buorskip hat 15 huzen, dêr't de bebouwing tusken de diken Middenwei en de Middenfeart dêr't de dyk De Kommisjepôle op oanslút, fan yn leit. De dyk is lykwols mar in skulpepaad fan krapoan in meter breed en likernôch 300 meter lang en net tangonklik foar motorisearre ferkear is. Ek foar de dyk Middenfeart dy't fan Ychten nei de buorskip ta rint jildt dat. Grutferkear kin allinnich oer de Middenwei, de dyk fan Ychten nei Bantegea, yn de buorskip komme.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Buwekleaster (buorskip)

**Buwekleaster**, **Bomkleaster** of **Bouwekleaster** is in buorskip yn de gemeente Achtkarspelen. It wurdt ek wol *Bouweklooster, Buveklooster* of *Buvoosklooster* neamd. It leit beëasten Droegeham en benoarden De Harkema. Yn Buwekleaster stie earder in kleaster dat ek fan Buwekleaster hiet, en dêr't de buorskip nei ferneamd is. Oare nammen binne *Buwenklooster, Bouwecloester* en *Buwa Cloester*.

## Ferskaat
*Yn Buwekleaster wenne ek de famylje Kloosterman, dêr't Simke Kloosterman út stamme.
*Op de trijesprong stiet in tinkteken foar fjouwer ynwenners fan Achtkarspelen dy't omkaam binne by de Polysjonele Aksjes fan 1946 oant 1950 yn Ynje.
*Op it tsjerkhôf stiet noch ien fan de klokkestuollen yn Fryslân. It is in ryksmonumint.

File:De klokkenstoel van Buweklooster.jpg|De klokkestoel fan Buwekleaster
Ofbyld:Bouwekleaster, monumint.JPG|Monumint Bouwekleaster.
Buttingea

**Buttingea** (Stellingwerfsk: *Buttinge*; Nederlânsk: *Buttinga*) is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. Buttinge leit yn it westlike diel fan de himrik fan Easterwâlde en ek westlik fan de N381 nei Donkerbroek

Buttinga is in lânhûs en komt fan Buttinge. Yn 1640 hie Buttinga fjouwer stimmende plakken. De namme komt ek foar as Buttinge en kin komme fan de eigennamme Botte.

## Lannen yn Buttinga

* Kromme akkers
* Kostverloor
* Delakkers
* Leegemaad
* Leegmaadsakkerbos
* de Uiterdijk

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Bûtenstfallaat

**Bûtenstfallaat** is in buorskip yn de gemeente Smellingerlân. Bûtenstfallaat leit yn it fierste westen fan Drachten oan de Nije Drait en de Drachtster Feart. Der stean sa'n 20 pânen, de bedriuwen meirekkene.

Bûtenstfallaat hat in grutte jachthaven en eartiids waarden der skûtsjes boud. Foaral de werf fan de bruorren Roorda oan it Moleneind en de werf fan de famylje Van der Werff wienen ferneamd om de kwaliteit fan de skûtsjes. Noch altyd stride dy Piipster en Bûtenfallaatster skûtsjes yn de foarein by it skûtsjesilen.

De skutslûs (ferlaat) en it slûswachtershûske dêre, binne ryksmonuminten.

Oan de eastkant fan de buorskip lizze de fuotbalfjilden fan de Drachtster Boys en de westkant grinzget, oarekant fan de jachthaven, oan de wenwyk De Sâning dy't offisjeel by De Wylgen heart. 

Bûtenstfallaat lei oarspronklik hielendal los van Drachten, mar troch de groei fan Drachten oan de ein fan de 20e en it begjin fan de 21e iuw (wenwyk Drachtster Feart) sit de buorskip no oan Drachten fêst.
Buorren

Mei **Buorren** kin bedoeld wurde:

* Buorren (doarp), oanien sletten bebouwing fan in doarp
* Buorren (It Amelân) as buorskip op It Amelân
Boekelte

**Boekelte** of **Boekholt** is in buorskip yn de gemeente Weststellingwerf, yn 'e himrik fan Boyl. Boekelte leit oan de Boekelterwei tusken Sânhuzen en Elslo.

Yn Boekelte leine de pleatsen eartiids min ofte mear op in rige, mar de measte boulannen leine yn stroken by inoar op de Boekelter ies. Boekelte is nea in folslein iesdoarp wurden; it gebrek oan (hea)lân hat de mooglikheden foar ûntginning en bedonging fan de heidefjilden yn de wei stien.
Lockheed Martin

**Lockheed Martin** is de grutste loftfeart fabrikant en it bêste *advanced technology* bedriuw. It waard stifte yn 1995. It haadkertier stiet yn Bethesda, Maryland. It bedriuw jout wurk oan 112.000 minsken (2014) oer de gânse wrâld. Marillyn A. Hewson hat de lieding oer it bedriuw.

Lockheed Martin hat de grutste definsjekontrakten yn de wrâld. Yn 2005 kaam 95% fan Lockheed Martin syn ynkomsten fan it Ministearje fan Definsje fan de Feriene Steaten, oare Amerikaanske agintskippen fan it federale regear en útlânske militêre kunden.

## Produkten
Ferneamde produkten fan Lockheed Martin binne as wiene ûnder oaren:
* Lockheed P-38 *Lightning*
* U-2 *Dragon Lady*
* Lockheed C-5 Galaxy
* F-16 *Falcon / Viper*
* F-22 Raptor
* C-130 Hercules
* Lockheed P-3 Orion
* Phoenix (romtefartúch)
* DSCS-3 satellyt
* Atlas raket
* Titan raket
* Trident raket

## Keppeling om utens
* hiemside fan 'e kooperaasje
Bernsterbuorren

**Bernsterbuorren** is in buorskip bewesten Raerd yn de gemeente Súdwest-Fryslân. 

De namme komt ek foar as **Berns**, **Berlinze**, **Bernster Buiren** en **Bernsterbu(u)ren**.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen/buorskippen/delsettings
Bokkum

**Bokkum** is in buorskip yn de gemeente It Hearrenfean. Bokkum leit benoarden Nes tusken de A32 en de Nesker Sylroede.

De namme komt ek foar as pleatsnamme en as wetternamme yn *Bockmeer* en *Bockema mer*, mooglik fan de jongesnamme Bokke.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen/buorskippen/delsettings
Ballingboer

**Ballingboer**, ek wol *Ballingbuer* is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. De leit besuden Goaiïngaryp oan de Lykfeart en de Skiensleat. Mear westlik leit it Anjewiel en mear súdlik it Skarrewiel. Dat binne wielen dy't oerbliuwsels binne dfan dyktrochbrekken. Ballingboer leit ek by de Goaiïngarypster Puollen.

Hy leit noardwest fan De Broek en oan de súdkant fan Goaiïngaryp, dêr 't it ûnder falt. De bewenning fan de buorkip leit oan de Ballingboer en de Swettepoelsterdyk dêr't oarspronklik de Lykfeart en de Noardbroeksterfeart gearrûnen. De bewenning fan de noardlike punt fan de buorskip is opgien yn de beboude kom fan Goaiïngarijp en wurdt net altyd mar ta de buorskip rekkene.

Yn 18e iuw waard de buorskip fermelde as *Balling Buir*. Dy namme wiist nei alle gedachten op in 'pleats fan Balling'. Foar de gemeentlike weryndielingen yn 1984 lei Ballingboer yn de gemeente Doanjewerstâl, en fan 1984 oant 2014 lei it yn de gemeente Skarsterlân.

It Skyldhûs wie fan 2002 oant 2012 in opfangsintrum foar skyldpodden.
De Bargebek

**De Bargebek** is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. Hy heart ta de himrik fan Wikel. De Bargebek leit súdeastlik fan Balk en westlik fan Wikel oan de wei tusken dy twa plakken (Jachtlustwei/Menno van Coehoornwei). 

## Skiednis

De buorskip waard neamd nei in stik lân dat de foarm fan in bargekop hie. Yn Fryslân binne mear stikken lân dy't Bargekop neamd wurde. De buorskip ûntstie yn de 19e iuw by it bûtenhûs *Jagtlust*. Yn 1889/1889 krige it plakje sels in tsjerke. Dat waard de grifformearde tsjerke fan Wikel en waard Eben Haezer neamd. De oargel waard troch de firma Van Dam út Ljouwert boud. Yn 1982 waard de tsjerke oan de koster fan de tsjerke ferkocht en waard letter in opslachromte. De oargel gie nei de herfoarme tsjerke fan Oosterhesselen yn Drinte. Oan 'e bûtenkant bleau de tsjerke yn syn âlde foarm.

Nettsjinsteande dat De Bargebek in tsjerke hie, waard it net in doarp neamd. It plak woeks wol stadichoan troch. By de Jachtlustwei, it Lunenburgpaed en in lyts part fan de Menno van Coehoornwei ûntjoech him dêr suver in beboude kom. Njonken de niisneamde diken lizze de diken de Sânmar, Lynbaen, Vogelzangwei en de Munnikeleane ûnder it gebiet fan de buorskip. Yn 'e hoeke fan de Munnikeleane en de Suderséwei is dêr in lyts apart buorrentsje. De Bargebek hat in stikmannich tal gruttere bedriuwen en guon winkels. Boppedat binne dêr in húsdokterpraktyk, tankstasjon en in herberch/kafee.

Oant 1984 hearde De Bargebek yn de gritenij, sawol de gemeente Gaasterlân, fan 1984 oant 2014 ta de gemeente Gaasterlân-Sleat en dêrnei ta de fúzjegemeente De Fryske Marren.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen/buorskippen/delsettings
Baaidunen

**Baaidunen** is in doarp op Skylge. Baaidunen leit west fan Midslân.

Op 1 jannewaris 2005 hie it doarp 123 inwoners. Om Baaiduinen hinne lizze in oantal lytse, mar folle âldere delsettingen: Kinum, Kaart en Horp. Baaidunen is it jongste doarp fan Skylge, it waard pas yn de 19e iuw as selsstannige delsetting erkend.
It doarp bestiet út in rige âlde Skylger pleatsen oan beide kanten fan de Haadwei. De measte pleatsen binne ferboud foar it toerisme. 

Der is net folle feehâlderij mear, de measte minsken libje fan it toerisme. 
Benoarden Baaiduinen leit it grutte poldergebiet "It Hege Lân".
Willie Polanco

**Willie (William) Polanco** is in muorrekeatser yn de 1-muorre fariant út Brooklyn, New York. Hy is berne yn Santo Domingo yn de Dominikaanske Republyk. 

Polanco sloech yn septimber 2006 in dûbelslach op it WK yn it Kanadeeske Edmonton, troch dêr sawol yn it inkeld- as it dûbelspul de titel te pakken. Yn 2009 wie hy op 'e nij suksesfol: Op it wrâldkampioenskip yn Portland wûn hy yn it dûbelspul de titel mei sawol de lytse as de grutte bal.

Yn 2003 helle hy syn earste wrâldtitel yn it dûbelspul yn it Ierske Kilkenny. Hy wie dêr heale finalist yn it inkelspul.

Ek op de Amerikaanske kampioenskippen hat Polanco yn it dûbelspul, tegearre mei Yuber "PeeWee" Castro al de nedige súksessen helle: Nasjonaal kampioen yn 2004, 2008, 2009, 2010 en 2012, ferliezend finalist yn 2006, 2007 en 2011 en heale finalist yn 2005.
Yn it inkeldspul fan 2008 helle hy de heale finale en wie hy yn 2010 ferliezend finalist. 

Op 3 jannewaris 2007 wie Polanco as earste Amerikaanske keatser te gast yn Fryslân, wêrby hy yn sportsintrum De Trije yn Frjentsjer in tal yndrukwekkende demonstraasjewedstriden spile tsjin Fryske keatsers. Sûnt dy tiid hat William Polanco him kenne litte as in ynternasjonaal promotor fan syn sport. Hy hat dêrby ûnder oaren Ingelân, Ekwador, Itaalje, Belgje, Frankryk en Spanje oandien.

Yn novimber 2007 wûn William Polanco yn Nizza Monferrato tegearre mei Tony Roberts de twadde ferzje fan it Iepen Italjaansk Kampioenskip One-Wall. Yn de finale fersloegen se it Amerikaanske duo Peewee Castro en Joe Kaplan yn 2 sets. Sawol yn 2008 as 2009 makke Polanco diel út fan it Amerikaanske team dat de One Wall Federation Cup wûn. Yn 2010 wie hy yn dat toernoai ferliezend finalist.
Erkens

**Erkens** is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Erkens leit yn de himrik fan Frjentsjer. Hy leit oan de noardkant fan dy stêd by de iisbaan. It wurdt ek as **Ar(c)kens**, **Erdenze** en **Erckenze** skreaun. De namme soe fan de persoansnamme Ark komme kinne.

## Mole
Erkens is ek in spinnekopmole, boud yn 1835. Dy poldermole is eigendom fan de gemeente. De wynmole, yn 'e buert fan de wettertoer, stie foar 1972 yn de polder Erkens.

## Sjoch ek
*Arkens (mûne)
Boekhorst

*Boekhorst (Eaststellingwerf)
*Boekhorst (wetterskip)- yn de gemeente Foarhout
*Boekhorst (kastiel) - Noardwikerhout
Ald Terp

**Ald Terp** is in buorskip yn de himrik fan Ie yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Ald Terp leit noardeastlik fan Ie, noardwestlik fan Ingwierrum en súdwestlik fan Iesumasyl. 

De bebouwing fan Ald Terp leit oan de Tibsterwei, tusken Tibben en Dykshoarne. De bebouwing fan de buorskip bestiet út twa by mekoar steande huzen en de fierderop steande pleats Obbemastate. De adressen binne Tibsterwei 13, 15 en 17. 

## Skiednis

Guon tinke dat de terp yn 'e 7e iuw ûntstien is. Tsjin de noardkant fan de terp leit Obbemastate, no in pleats, earder in stins (Obbe betsjut *âld*). Oerbliuwsels fan it fûnemint binne der noch. 

### Namme
Yn de 16e iuw waard Ald Terp neamd as *Older Torp* en *Alderterp*. Yn 1718 en 1850 waard it neamd as *Oudterp*. Letter yn de 19e iuw ferskynde de stavering *Oudeterp*. 

### Gemeentelike weryndieling
Ald Terp lei oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 yn de eardere gemeente East-Dongeradiel. Dêrnei foel it oant 2019 ûnder de gemeente Dongeradiel, wêrnei't dy opgie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Angwier

**Angwier** is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Angwier leit yn de himrik fan Wergea. Westlik dêrfan stiet de pleats Anwier.

De namme komt ek foar as **Angweer** en **Anwier**.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen/buorskippen/delsettings