open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juckemastate

**Juckemastate** wie in state ten noarden fan Stiens, oan wat Eekhoff yn 1845 de Hooge Heere Weg neamt, gemeente Ljouwerteradiel. Fan de state is neat werom te finen.

It hûs wurdt foar it earst neamd yn 1632, mar moat foar de 15e iuw boud wêze. It waard faak bewenne troch grytmannen fan de gritenij It Bilt. Yn 1632 wie eigener/bewenner de hear Philips fan Boschhuyzen, grytman fan It Bilt. Hy troude yn dat jier mei Anna fan Eysinga, widdo fan Opke fan Burmania fan de tichtby steande Burmaniastate. Hja oerlibbe ek har twadde man en stifte as widdo as neitins oan him it Boschhuyzen Gasthûs yn Ljouwert.

Yn 1722 wie Regnerus fan Andringa eigener fan de state. Hy wie yn dat jier grytman fan Lemsterlân, mar hy hat ek grytman fan It Bilt west.
Yn 1754 wie it al dien mei de state. Yn dat jier waarden in soad swiere beammen ferkocht en in pear moannen letter 400 lêst "âlde friezen" (kleastermoppen), kommend fan de ôfbraak fan de state. Dat betsjut dat de oarsprong fan de stins/state sa tusken 1150 en 1400 rûsd wurde moat. De 5 meter hege terp waard pas yn 1899 ôfgroeven, doe't der in soad fraach wie nei de fruchtbere terpierde.
Dy waard brûkt foar it fruchtber meitsjen fan ôfgroeven heechfeangebieten yn Drinte en it súdeasten fan Fryslân.

## Bewenners
* 1632 Philips fan Boschhuyzen
* 1722 Regnerus fan Andringa
Jehannes fan Glinstra

**Jehannes fan Glinstra** (Ljouwert, 1612 – 10 oktober 1678) wie abbekaat, skepen en pinsjonaris fan Ljouwert. Soan fan Cent Ypckes, boargemaster fan Ljouwert en Maycke Gadema, ûntliende syn namme oan de troch syn mem oankochte Glinstrastate ûnder Dronryp, liet him yn 1631 ynskriuwe as studint te Frjentsjer, 30 augustus 1634 te Leien, dêrnei oan Frânske akademys yn 1636. 

Yn Frjentsjer ferdigene hy oant sân kear ta ûnder de heechlearaar meardere stellingen, dy't yn 1634 te Frjentsjer útjûn waarden ûnder de titel: *Selectarum quaestionum, ad jus civile Justinianeum quinquaginta libris Pandectarum comprehensum, Disputationes Septem*. Hjiryn, neist in foaropwurd en in troch de skriuwer hâlden *Allocutio*, ferskate ferzen, foar dy gelegenheid opsteld ûnder oare troch de heechleararen Schotanus en Rhala. Yn 1638 trede hy as abbekaat foar it Hof yn Ljouwert op, en waard tagelyk skepen en pensjonaris fan dy stêd. Fan desimber 1645 oant syn dea wie hy Riedshear yn it Hof fan Fryslân. Hy wie troud mei Jeepcke Lycklama à Nijeholt, dy't him gjin bern skonk.

## Wurk
* *Selectarum quaestionum ad Jus Civile, quinquaginta libris Pandectarum comprehensum, disputationes septem, Franeq*. 1644.
Lyts-Botniahûs

**Lyts-Botniahûs** is in âlde stins en ryksmonumint oan de Bredepleats yn Frjentsjer.

## Skiednis
Om 1530-1540 waard in al besteand gebou nei alle gedachten fiergeand ferboud troch Jarich (fan) Botnia, grytman fan Frjentsjerteradiel. Dat gebou wie oplutsen fan kleastermoppen, twa lagen reade en ien laach giele. De finsters bestienen út kleasterkesinen.
Yn de gevel oan de Breedeplaats is dat noch dúdlik te sjen. In noch âlder part binne de kelderraamkes rjochts yn de gevel. Dat part is opboud út fannijs brûkte kleastermoppen yn in willekeurich ferbân. Ek dúdlik is dat de ferbouwing fan 1540 in ferheging fan mear as in meter west hat. Dat gedielte is opboud út reade roaswinkels ôfwiksele mei in laach giele moppen. Ek de toppen fan de sydgevels komme út dy perioade en binne fersierd mei nissen en in opklimmend bôgefries. It heule houtskelet en de kape waard fernijd. Yn it linkerdiel waarden in begeane grûn en in ferdjipping makke, wylst rjochts boppe de oerwulve kelder boud waard. De twa krúskesinen fan sânstien kamen foar twa kleasterkesinen yn it plak. By de restauraasje yn 1975 die bliken dat dizze kesinen opboud wienen út ûnderdielen fan fjouwer kleasterkesinen. It dak wie mei laaien dekt. 'Der stie in skuorre by en de grutte hovinge rûn oant it Suderbolwurk' (L. Mulder).

It hûs is troch de iuwen hinne gauris fan eigener feroare en hat dêrtroch in soad ferbouingen ûndergien, binnen en bûten. De measte krúskesinen binne ferfongen troch de 18e-iuwske en 19e-iuwske skoruten. De hjirboppe beskreaune krúskkesinen binne behâlden bleaun.

Mooglik yn de 18e iuw waarden de laaien ferfongen troch blau glazuerde pannen en waard in rike kroanlist oanbrocht. By de restauraasje yn 1975 binne der wer laaien opkomd en is de kroanlist weihelle en ferfongen troch in ienfâldige goate op in profilearre bakstienene list. Oarspronklik sil der gjin goate sitten hawwe. De houten finsters binne hanthavene. De om 1900 hinne troch de arjitekt Van der Kloot Meyburg oanbrochte stoepe mei yngong oan de noardlike sydgevel is weihelle.
Yn 1853 waard it hûs bestimd as diakenij-weeshûs. In stien boppe de doar tsjûget hjir fan. It Lyts-Botniahûs wurdt no brûkt troch de herfoarme gemeente.
Eksersysjegenoatskip

In **eksersysjegenoatskip** (of **frijkorps** of **genoatskip foar de wapenhannel**) wie in bewapene partikuliere organisaasje, oprjochte tusken 1783 en 1786, mei it doel de boargerij te oefenjen yn it hantearjen fan in gewear. Eksersysjegenoatskippen waarden propagearre troch Joan van der Capellen tot den Pol, dy't in boek út 1732 fan Andrew Fletcher oersette, mei ideeën út Skotlân oer boargerbewapening. De oanlieding seach Joan van der Capellen yn it slimme ferfal fan de besteande, prinsgesinde skutterijen. De patriotten besochten yn de Fjirde Ingelske Kriich in oplossing te finen foar de kosten fan in hierleger en it oanlûken fan útlânske offisieren yn it Steatske leger, dêr wie in soad krityk op.

Eksersysjegenoatskippen waarden oprjochte nei Skotsk, Amerikaansk en Switsersk foarbyld. Yn dy lannen wienen boargers bewapene mei in gewear om de *wiere frijheid* te ferdigenjen. Sa'n genoatskip hie yn tsjinstelling ta de skutterij in demokratysk keazen bestjoer. Yn it reglemint fan de eksersysjegenoatskippen waard net reppe fan it ûnderlizzend doel de befolking republikeinske begjinsels by te bringen en troch petysjes ynspraak op te easkjen yn it stedsbestjoer. De tsjinhingers fan de eksersysjegenoatskippen wienen de oranje-frijkorpsen (of frijkorpsen), dy't ûnder de lieding fan Willem Gustaaf Frederik Bentinck fan Roon en James Harris yn 1786 en 1787 ûntstienen, mar dêr't it nea wat mei wurden is, mei troch deltwang fanwege de steat.

## Organisaasje en struktuer
De earste eksersysjegenoatskippen waarden begjin 1783 oprjochte yn Dimter, Dordrecht en Utert. Quint Ondaatje wie de oanfierder fan it genoatskip yn Utert. It slagge him de eksersysjegenoatskippen earst provinsjaal en letter lanlik te organisearjen. De oefeningen fan it eksersysjegenoatskip en it dragen fan in swarte kokarde op de hoed wie in protte wjerstân tsjin. Yn 1784 tekene in oantal nasjonaal organisearre frijkorpsen de *[[Akte fan Akkoard|Acte van Verbintenis]]*; sy ûnthjitten elkoar te helpen at de patriotske saak oan 'e oarder kaam. Dy Akte stimulearre fral de eksersysjegenoatskippen en frijkorpsen yn de lytse stêden wis fan har dwaan te wêzen. 

Elts koe lid wurde, katoliken en dopersken waarden net langer útsletten. Net allinne in protte winkellju, mar ek dominees, sa as François Adriaan van der Kemp joegen har op. Der waard op syn minst ien kear yn de wike oefene, meast op snein nei tsjerketiid en by min waar yn de tsjerke. Net ferskine stie in boete fan in tal stuorren op. 

Eksersysjegenoatskippen hiene de foarkar boppe frijkorpsen, dy't hielendal los stienen fan de besteande skutterij. Frijkorpsen ûntstienen fral op it plattelân, omdat dêr gjin skutterij wie. Neidat it Rotterdamsk eksersysjegenoatskip yn 1784 ferbean waarden *genootschappen in de wapenhandel* propagearre, sa as yn Boalsert, dat tige foaroprûn yn dy tiid.

## Sjoch ek
Foar in foarbyld fan it optreden fan eksersysjegenoatskippen, sjoch De Patriottetiid yn Boalsert.
Antoon Anne van Andringa de Kempenaer

Jonkhear **Antoon Anne van Andringa de Kempenaer** (De Lemmer, 3 desimber 1777 - De Haach, 13 juny 1825) wie de soan fan Regnerus Livius fan Andringa de Kempenaer, lândrost (dws. gûverneur) fan Fryslân yn de Frânske tiid.

## Libben
Antoon Anne van Andringa de Kempenaer waard berne út it earste earste houlik fan syn heit mei Judith Elisabeth d' Arnaud (1756-1780). Doe't syn heit lid fan it Wetjouwend lichem waard, wist dizze him 1 oktober 1802 beneamd te krijen ta ien fan de 14 drosten yn Fryslân, en wol yn it 5e drostamt, besteande út Utingeradiel, Haskerlân, Sleat, Doanjewerstâl en Lemsterlân, al wie dat in rjochterlike betrekking en wie hy gjin master yn de rjochten. Op 24 febrewaris 1806, doe't Fryslân yn 15 drostamten ferdield waard (allinnich de 7 gruttere stêden wienen fan dizze ferdieling útsûndere), waard hy drost yn it 13e drostamt, besteande út Sleat en de beide lêstneamde gritenijen. Hy wenne op De Lemmer.
Doe't de lândrosten en kertierdrosten 8 maaie 1807 ynfierd waarden, waard de titel fan de Kempenaer yn baljuw feroare.

Doe't de rjochterlike organisaasje yn 1811 op Frânske wize dien waard, waard hy frederjochter yn it kanton De Lemmer. Boppedat waard hy lid fan de "consefl général" fan it departemint Frise, wylst hy de arrondissemintsried fan Snits yn 1813 foarsiet.
Nei de befrijing waard hy 29 augustus 1814 troch de soevereine foarst beneamd ta lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân foar de eigenierden fan Lemsterlân en 2 oktober 1814 ta lid fan Deputearre Steaten. Mar nei de feriening mei de súdlike Nederlannen waard hy by keninklik beslút fan 1 septimber 1815 ta lid fan de Twadde Keamer beneamd en joech hy dy betrekkingen dus op. Hy waard as keamerlid meardere kearen werkeazen, yn july 1824 mei lytse mearderheid. Op 29 juny 1816 waard hy as grytman fan Lemsterlân beneamd. Yn 1816 waard hy yn de adelstân ferheft.

## Oar
Hy skreau *Memorie over den vrijen graanhandel in de Nederlanden*, De Haach 1824.
Hy boaske yn oktober 1798 Anna Maria Catharina Alberda van Ekenstein (18 maart 1779 - 22 septimber 1854, by wa't hy 8 soannen en 4 dochters hie.
45 f.Kr.

## Foarfallen
* 1 jannewaris - Julius Caesar fiert de juliaanske kalinder yn; de earste dei fan jannewaris wurdt foar it earst Nijjier.
* De Senaat beneamt Caesar ta diktator foar it libben, imperator (oerbefelhawwer) en konsul fan it âlde Rome.

## Berne

## Ferstoarn
43 f.Kr.

## Foarfallen
* 7 desimber - De Romeinske filosoof, jurist en skriuwer Markus Tullius Sisero wurdt op syn flecht yn Formiae fermoarde. Syn holle en hannen wurde op it Forum Romanum tentoansteld.
* *sûnder datum* - Lugdunum (hjoeddeisk Lyon), in Romeinske hannelskoloanje op 'e heuvel fan Fourvière, wurdt stifte troch prokonsul Munatius Plankus.

## Berne
* 20 maart - Ovidius, Romeinsk dichter († 17 of 18)

## Ferstoarn
* 7 desimber - Markus Tullius Sisero, Romeinsk filosoof, jurist en skriuwer (* 106 f.Kr.)
; *datum ûnbekend*
* Desimus Junius Brutus Albinus, Romeinsk politikus en generaal, ien fan 'e gearspanners tsjin Julius Caesar (* ±85 f.Kr.-81 f.Kr.)
* Kwintus Tullius Sisero, Romeinsk politikus (broer fan Markus Tullius Sisero) (* ±102 f.Kr.)
* Servius Sulpisius Rufus, Romeinsk reedner en jurist (* ±106 f.Kr.
Regnerus fan Andringa

**Regnerus fan Andringa**, (De Lemmer, 24 desimber 1674 - 25 augustus 1754), wie in regint.

Regnerus, soan fan Tinco fan Andringa, grytman fan Lemsterlân en Eritia fan Scheltinga, waard yn septimber 1690 as studint yn Frjentsjer ynskreaun en yn 1692 beneamd ta grytman fan Lemsterlân. Yn 1695 krige er sitting yn it kolleezje fan Deputearre Steaten fan Fryslân. As grytman stelde hy prikken yn it wurk om de bloei fan syn berteplak te befoarderjen, net allinnich troch fearskippen en postweinen yn it libben te roppen foar in better ferkear tusken Grinslân, Fryslân en Amsterdam, mar ek troch enerzjike lju derhinne te lokjen om fabriken en bedriuwen op te setten. Die yn 1741 ôfstân fan it gritenijbestjoer en leit begroeven yn de tsjerke fan Aldeboarn, dêr't in tinkteken syn grêf fersiert. Hy bleau frijfeint.
James Harris, greve fan Malmesbury

**James Howard Harris, greve fan Malmesbury**, (21 april 1746 - 20 novimber 1820) wie in Britske diplomaat, dy't yn de Patriottetiid yn De Haach stasjonearre wie. Hy wie lid fan it Britsk parlemint (*Member of Parliament (MP)*) foar Christchurch fan 1770 oant 1774 en fan 1780 oant 1788.

## Wurkpaad
Harris wie in soan fan James Harris, de auteur fan *Hermes*. Hy studearre yn Winchester, Oxford en Leiden. Hy waard yn 1767 sekretaris yn Madrid, dêr't er al rillegau ferneamd waard fanwege syn betûftens (hy ûntduts dêr ek dat Spanje fan doel wie om de Falklâneilannen oan te fallen). Yn 1772 waard er diplomaat yn Berlyn, yn 1776 ferfarde er nei Sint Petersboarch (hy koe it goed fine mei Katarina II) en desimber 1784 kaam er yn De Haach te lâne (oanrekommandearre troch syn freon Charles James Fox). It slagge him om in goed kontakt mei Laurens Pieter van de Spiegel op te bouwen, by Pieter Paulus waard dat neat. Harris loofde jild út oan reginten en offisieren dy't nei de Prinsgesinden oerrinne soene.

Op 27 augustus 1786 wie der in wichtige gearkomst op it Loo, dêr't op oanstean fan Harris besletten waard ta in militêre ekspedysje om de stedsjes Elburch en Hattem ta hearrigens te twingen. Maaie 1787 waard yn it geheim in oranzjistyske kontra-revolúsje tared. De saken hiene neffens him al fierste lang duorre. "*Matters must be brought to a crisis.*" Harris woe neat fan fersoening witte, dêr soene de patriotten mar foardiel fan hawwe. Juny 1787 stjoerde Harris Gysbert Karel fan Hogendorp foar oerlis mei prinses Wilhelmina fan Pruisen (1751-1820) en steedhâlder Willem V nei Amersfoart; it gie oer de reis nei De Haach dy't sy yn de holle hie. 

Yn 1788 waard er baron makke. Yn 1793 gie er fannijs nei Dútslân om te bemiddeljen by it foarnommen houlik fan George IV, kroanprins fan Ingelân, mei Karoline fan Brunswyk. Yn 1796 en 1797 ûnderhannele er omdoch mei it *[[Directoire]]* yn Parys en Rijsel. Harris luts him tebek om reden fan syn dôvens. Yn 1800 waard er ta greve beneamd.

## Wurk
Malmesbury publisearre sels neat, útsein in ferslach oer de revolúsje yn Nederlân en in útjefte fan syn heite wurk, mar syn wichtige deiboeken en brieven waarden troch syn pakesizzer besoarge.
* *Diaries and correspondence of James Harris, first Earl of Malmesbury*: Londen 1844, 4 dielen 
* *Letters of the first Earl of Malmesbury, 1746-1820* : Londen 1870, 2 dielen
41 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Yn Rome wurde Lusius Antonius en Publius Servilius Isaurikus, troch de Senaat keazen ta konsul fan it Imperium Romanum.
* Lusius Antonius stipet it ferset fan Fulvia, de frou fan Markus Antonius, tsjin de konfiskaasjes yn Italia.
* Gaius Julius Caesar Octavianus moat út Rome flechtsje, mar belegeret Praeneste en letter Perusia.
* Markus Antonius set mei in Romeinsk ekspedysjeleger (8 legioenen) ôf nei Syria om in fjildtocht tsjin de Parten ta te rieden.

### Lyts-Aazje
* Markus Antonius moetet Kleopatra VII oan de mûning fan de **Cyndus** yn Tarsus (Cilicië), hy kriget in ferhâlding mei har en slút oan board fan it skip de "Thalagemes" in alliânsje.
* Arsinoë IV, in healsuster fan Kleopatra, wurdt fanwege Antonius, op de treppen fan de Timpel fan Artemis yn Efeze deadien.

## Berne
* Gaius Asinius Gallus, Romeinsk konsul en steatsman (stoarn 33)

## Ferstoarn
* Arsinoë IV (* ~68 f.Kr. - † ~41 f.Kr.), prinsesse en healsuster fan Kleopatra (27)
39 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Ferdrach fan Misenum: Sekstus Pompeius wurdt Sisylje, Sardynje, Korsika en de Peloponnesos toegewezen. Op betingst dat de blokkade opheft wurdt en der wer nôt levere wurdt oan Rome.

### Galje
* Octavianus bringt besite oan Galje en beneamt syn bêste freon Markus Fipsanius Agrippa ta gûverneur. (datum nei alle wierskyn)

## Berne
* Antonia de Aldere, dochter fan Marcus Antonius en Oktavia Thurina (stoarn 14 f.Kr.)
* Julia Caesaris de Aldere, dochter fan Gaius Julius Caesar Octavianus (Augustus) (stoarn 14)

## Ferstoarn
* Kwintus Labienus, Romeinsk fjildhear en soan fan Titus Labienus
Eigenierde

In **eigenierde**, **einierde** of **eigenerfde** wie yn de Midsiuwen en Nije Tiid in net-aadlike boer dy't syn eigen grûn yn eigendom hie. Sa'nent urf de pleats en it byhearrend grûngebiet fan syn âlden en koe syn pleats en lân sûnder tuskenkomst fan in lienhear bewurkje. Dat yn tsjinstelling ta in meier of aadlike grutgrûnbesitters. Eigenierde boeren dy't in eigen hynder en stek- of slachwapens hienen waarden bûten Fryslân warboeren neamd. Benammen yn de steatsynrjochting fan Drinte spilen eigenierden in grutte rol. Yn in oantal gefallen hienen dy ek it rjocht fan kollaasje. Dat joech it rjocht in dûmny te beneamen. 

Yn 1500 wienen der yn Eastergoa en Westergoa net folle eigenierden mear. Yn 1511 wienen der yn Ljouwerteradiel noch gjin 15% fan it lân. Yn Sânwâlden mear. Yn de tiid fan de Republyk fan de Feriene Nederlannen mocht allinnich de eigenierde as folmacht op de lândei komme. De eigenierde hie ek it jachtrjocht. In dûbel-eigenierde wie yn Fryslân ien mei mear as 50 pûnsmiet lân. Tusken 1814 en 1851 wienen de eigenierden in steatsrjochterlike stân, nammentlik wa't op it plattelân grûn hie en minimaal f30,- grûnlêsten opbrocht.

## Eigenierde wapens
Op heraldyske wapens fan eigenierden stiet faaks in Fryske earn op de rjochterhelte. Oar faak foarkommende ôfbylden binne ikel, (trije) klavers, leeljes, roazen, stjerren, liuwen, wassenaers, dwersbalken en merken. De betsjutting hjirfan is faak ûnwis.

Faaks ferwize ikels en klavers nei grûnbesit, it getal trije op de trije generaasjes dy't nedich wienen om erflike rjochten útfiere te meien. Stjerrren en wassenaars kinne te krijen hawwe mei Marijeferearing. De liuw komt yn hiel Nederlân in soad foar. Hânmerken steane ynearsten bûten de heraldyk, mar yn Fryslân binne persoanlike en famyljetekens faak as wapen brûkt, al as net mei de Fryske earn. G.F.E. Gonggrijp jout ek ferklearrings dy't net al te serieus nommen wurden moatte: sa soe bygelyks in ienhoarn ferwize nei in eigen hoarnleger.
Sjoerd Stapert

**Sjoerd Stapert** (De Lemmer, 9 novimber 1735 - dêre, 6 novimber 1816) wie de tredde en jongste soan fan Jouwert Stapert en Tetje Nannes. Hy wie krektas syn heit wetterboukundige, oannimmer en skipsbouwer. Op De Lemmer stie er bekend ûnder de namme Sjoerdbaas.

Hy wie in waarm patriot en waard 16 juny 1795 yn de gritenij Lemsterlân ta lid fan it bestjoer fan Fryslân keazen.
Op 15 july 1795 waard hy troch dat bestjoer beneamd as arsjitekt foar Fryslân. Syn saken die hy oer oan syn soannen.
Dat bleau er oant de ferdieling fan de Bataafske Republyk yn provinsjes wizige waard yn in fedieling yn departeminten. Hy kaam troch it beslút fan it Utfierend bewâld fan 14 july 1800 yn tsjinst fan de republyk as kommissaris-ynspekteur fan de wettersteat foar de departeminten Eems en Oude IJsel, tegearre mei J. Sabrier. Hy krige Ljouwert as stânplak.
Dizze betrekking hat hy oant 1 novimber 1803 ferfold, doe't er by beslút fan it Steatsbewâld fan 4 oktober dêrfoar bûten tsjinst steld waard en him wer ta wenjen sette op De Lemmer.

Hy boaske 20 novimber 1757 Minke Barre, by wa't hy 2 soannen en 5 dochters hie.
Folkert Johannes Witteveen

**Folkert Johannes Witteveen** (Mitselwier, 18 desimber 1793 - De Lemmer, 12 oktober 1886) wie de soan fan Mr. Jouwert Witteveen, frederjochter te Dokkum, en fan Teltje Stapert, liet him 19 septimber 1819 ynskriuwe as medysk studint oan de hegeskoalle fan Grins, dêr't hy 31 maaie 1822 promovearre ta medysk dokter op it proefskrift: *De delirio tremente*. 

Folkert wie yn 1813 as *garde d'honneur* útlotte en waard kommandant fan it 3de detasjemint. Hy boaske Pietertje Stapert, en nei har ferstjerren (11 septimber 1827) mei Catharina Gerlsma te Sleat (16 febrewaris 1829). Hy fêstige him as genêshear op De Lemmer en wie lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.

Syn broer Sijbrand Witteveen (13 augustus 1802 - Huzum 29 oktober 1884) wie ûntfanger fan de direkte belestingen yn Wurdum, earder luitenant op see fan de 2e klasse, troud 2 desimber 1841 mei Margaretha Carolina Albarda (Starum, 8 maart 1808 - Ljouwert, 19 febrewaris 1890). Syn suster Maria Witteveen wie troud mei Mr. Arnoldus Johannes Andreae.
Adrianus Heringa Cats

Mr. **Adrianus Heringa Cats**, ( De Haach, 17 oktober 1798 - It Oranjewâld, huzinge Oranjestein), wie de soan fan Pieter Cats en Rinske Heringa. 

Waard 19 septimber 1817 ynskreaun as juridysk studint oan de Universiteit fan Leien en wie lid fan de Steaten fan Fryslân.
Borodino

**Borodino** (Russysk: Бородино) is in Russysk doarp (*selo*) yn de oblast Moskou, oan de rjochterouwer fan de rivier de Moskwa, 124 kilometer bewesten fan Moskou en sa'n 12 kilometer westlik fan  Mozjajsk. Borodino leit benoarden fan de 'nije wei' Smolensk-Moskou en besuden fan de âlde. 

Borodino is ferneamd fanwege de Slach by Borodino dy't dêr levere waard op 7 septimber (o.s.: 26 augustus) 1812 tusken de *Grande Armée* fan Napoleon en it Keizerlike Russyske Leger ûnder maarskalk Michaïl Kûtûzov. Napoleon wûn, mar syn leger rekke sa slim ferswakke dat it de Russen neitiid net mear ferslaan koe. Yn 1817 waard dêr it Ferlosserskleaster stifte; sûnt 1992 docht it wer tsjinst as frouljuskleaster.

Ta eare fan it Russyske ferset tsjin it leger fan Napoleon is der op it eardere slachfjild in monumint oprjochte en in museum dat wijd is oan de fjildslach. Dy slach wurdt ek wiidweidich behannele yn de roman Oarloch en frede fan Lev Tolstoj.

By de Slach om Moskou yn 1941 is der op itselde fjild bot fjochte tusken Russyske en Dútske troepen.


Ofbyld:Borodinon naisluostari.jpg|*Ferlosserskleaster*
Ofbyld:Borodino's museum principal.jpg|*Museum oer de Slach fan Borodino*
Ofbyld:Borodinocamps.jpg|*Fjild by Borodino*


## Keppeling om utens
* Offisjele webside fan it Steatsmuseum Borodino
Smolensk

**Smolensk** (Russysk: Смоленск, útsprekke as ; Wyt-Russysk: Смаленск, *Smalensk*; Poalsk: Smoleńsk) is in stêd yn it westen fan Ruslân (360 km súdwest fan Moskou) en leit oan de rivier Dnjepr. It is it bestjoerlik sintrum fan de Smolensk. De stêd is ferneamd nei de rivier de Smolnja, mar de oarsprong fan dy namme is net sa dúdlik. De namme soe ûntstien wêze kinne út *smola* dat *tarre* of *hars* betsjut. Yn de kontreien groeie in protte dinnen (*Pinus*), dêrom wie it fanâlds in wichtich ferwurkingssintrum fan hars. In alternative ferklearring soe it Slavyske wurd *smol* wêze kinne, dat 'swarte grûn' betsjut.

Ekonomysk fan belang foar Smolensk binne elektronika, tekstylyndustry, fiedselferwurking, diamantslypjen en masinebou foar de agraryske sektor. 

De beskermhillige fan de stêd is de hillige Abraham fan Smolensk.

## Nije skiednis
Troch syn strategyske lizzing hat Smolensk faak it toaniel fan fûle fjildslaggen west. Yn 1812 kaam Napoleon by Smolensk oan, dêr't de (Earste) Slach by Smolensk syn beslach krige, dy't wûn waard troch de Frânsken. Dy slach is letter troch Leo Tolstoj yn syn roman 'Oarloch en frede' beskreaun. Likernôch 20.000 man sneuvelen.

Nei de Russyske Revolúsje kaam Smolensk oan Wyt-Ruslân. Op 1 jannewaris 1919 waard de sovjet-republyk Wyt-Ruslân útroppen yn Smolensk. Letter waard Smolensk oan de sovjetrepublyk fan de Russyske Federaasje tawiisd.

Under de Twadde Wrâldkriich wie Smolensk yn 1941 wer it toaniel fan in grutte fjildslach. Meidat de stêd yn dizze Twadde Slach by Smolensk sa lang hoekhâlde, koenen de Russen de ferdigeningslinys om Moskou hinne op oarder bringe. Foar de ferdediging fan de stêd, dêr't 93% fan de stêd by ferwoastge waard en it orzjinele ikoan (taskreaun oan Lukas) ferlern gie, waard Smolensk yn 1985 de status fan heldestêd takend.

Op 10 april 2010 stoarte by it militêr fleanfjild fan Smolensk in Poalsk regearingsfleanmasine del. Alle ynsittenden, ûnder oaren de Poalske presidint Lech Kaczyński, ferlearen it libben. De Poalske regearingsdelegaasje hie yn de omkriten fan Smolensk de betinking fan it bloedbad fan Katyn bywenje sillen.


Ofbyld:Smolensk 1912.jpg|*Smolensk yn 1912*
Ofbyld:Smolensk Station.jpg|*Stasjon fan Smolensk yn 2005*
Ofbyld:Smolensk eagles.jpg|*Earnmonumint, betinking 100 jier oerwnning op Napoleon*


## Demografy

## Bekende minsken út Smolensk
*Aleksander Beljayev – Sovjet SF-skriuwer
*Michail Glinka – komponist
*Sergej Konenkov – byldhouwer
*Semjon Lavotsjkin – fleanmasineûntwerper
*Anatoly Lukjanov – politikus
*Gregori Maximoff – politikus
*Grigory Potyomkin – steatsman
*Aleksandr Tvardovsky – skriuwer
*Eduard Khil – sjonger

## Keppeling om utens
*Reizgje nei Smolensk
*Foto's fan it fort fan Smolensk
*Foto's fan Smolensk
*Histoaryske foto's fan Smolensk
Masiela Lusha

**Masiela Lusha** (Tirana, Albaanje, 23 oktober 1985) is in Amerikaansk aktrise, dichteresse, berneboeke- en romanskriuwster.
 
## Filmografy
* 2000: *Father's Love*, Lisa 
* 2001: *Summoning*, Grace
* 2001: *Lizzie McGuire*, Model
* 2002: *George Lopez*, Carmen Lopez (101 episoades)
* 2003: *Clifford's Puppy Days*, Nina (46 episoades)  
* 2004: *Cherry Bomb*, Kim
* 2005: *Unscripted*
* 2006: *Law and Order: Criminal Intent*, Mira
* 2007: *Time of the Comet*, Agnes
* 2008: *Blood: The Last Vampire*, Sharon
* 2009: *Ballad of Broken Angels: Harmony*, Harmony 
* 2009: *Lopez Tonight*
* 2010: *Kill Katie Malone*, Ginger
* 2010: *Of Silence*, Annabelle
* 2010: *Signed in Blood*, Nina 
* 2011: *Under the Boardwalk: The Monopoly Story*
* 2011: *Tough Business*, Grace
* 2011: *Science of Cool*

## Bibliografy
### Poëzy
* *Inner Thoughts* (1999)
* *Drinking the Moon* (2005)
* *Amore Celeste* (2009) 
* *The Call* (2010)

### Proaza
* *The Besa* (2008)

### Berneboeken
* *Boopity Boop Writes Her First Poem* (2010)
* *Boopity Boop Goes to Hawaii* (2011)

## Keppeling om utens
*  Offisjele webside
Hans Willem fan Randwijck

**Hans Willem fan Randwyk** (Ksanten, 6 april 1581 - 1629) wie in soan fan Floaris (troch Spaanske ruters út de besetting fan Meurs, ûnder Camillo Sachini bûten Gennep fermoarde 3 juny 1588) en fan Mechteld fan Boeckholt.

Hy wie luitenant-kolonel en kapitein yn tsjinst fan de Steaten. Nei it einigjen fan it Bestân dienen streupende Spanjerts út de garnizoenen fan Oldenzaal, Grol en Lingen in ynfal yn Fryslân (1622), dêr't se lykwols tusken Aldskoat en It Hearrenfean troch it manmoedich gedrach fan de Fryske kapiteins Bootsma, Eysinga en Donia weromdreaun waarden. Wyls lichten de kolonels fan Randwyck en Nicolaas Schmelsing (in Eastenryksk ealman yn steatetsjinst) út de garnizoenen fan Swol, Dimter en Sutfen kriichsfolk en lutsen dêrmei de weromsleine Spanjerts temjitte. As ferhastiging en krêftebesparring lieten se de manskippen op weinen ride. Se stuiten by Ommen op de Spaanske bindes, dreaunen se foar har út, omsingelen se op it tsjerkhôf fan neamd plak en needsaken har ta oerjefte. De finzennimming fan om-ende-by 1000 man makke foarearst in ein oan de streuptochten yn dizze kontreien. Yn de Mémoires de Fr. H. wurdt it getal kriichsfinzenen 1200, - by Aitzema lykwols op 800 man en 70 hyns steld.

Hans Willem boaske yn 1615 Margriet fan Straelen († 1 jannewaris 1626), dochter fan Arend en fan Geertruyd fan Beringen. Ut dat houlik kamen fjouwer bern, dêr't twa fan jong stoarn binne.
Martinus fan Scheltinga (1656-1726)

**Martinus fan Scheltinga** (Bûtenpost, 1656 of 1657 - dêre, 21 jannewaris 1726) wie de soan fan Livius fan Scheltinga, grytman fan Achtkarspelen en Wisckje fan Kinnema, liet him 11 maart 1675 ynskriuwe as juridysk studint oan de hegeskoalle yn Grins en promovearre yn Leien.

Op 20 febrewaris 1679 waard hy oansteld as riedshear oan it Hof fan Fryslân, hy soe it amt 36 jier beklaaie. Neidat er yn 1715 syn rjochterlike betrekking oerjûn hie yn it belang fan syn soan Gajus fan Scheltinga, waard hy op 9 jannewaris 1715 grytman fan Aenjewier ynstee fan syn skoansoan (Jacobus van Bouricius, troud mei Wiskjen van Scheltinga). Mar al yn 1721 liet hy ek dizze betsjinning farre, foar syn pakesizzer Martinus fan Bouricius. Sels bleau hy, fanwege Martinus syn minderjierrichheid, substitút-grytman oant syn dea. 

By syn frou Jetscke Wisckia fan Broersma krige er njoggen bern, wêrfan't in dochter Wisckje boaske mei Jacobus fan Bouricius, grytman fan Aengwirden.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Berent Prakken

**Berent Prakken** (Easterwâlde, 12 maart 1818 – dêre, 23 jannewaris 1871) wie sûnt 1850 wethâlder en riedslid fan de gemeente Eaststellingwerf, yn 1864 lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.

Wie opsjenner fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart en feanen. Skreau *Beschouwingen over de wenschelijkheid en uitvoerbaarheid van een kanaalverbinding tusschen Blokzijl en Groningen* (Stienwyk 1867). Dat ûntwerp lokke de brosjuere út fan F.O. Sleeswijk en K.S. van Andringa, Beskôgingen oer it belang fan in Kanaalferbining Grins- De Gerdyk - It Hearrenfean - De Lemmer (1868). Hy brocht op eigen kosten yn dy tiid grutte ûntginningen ta stân yn de omkriten fan Appelskea, dêr't hy om de Hildenberch in pleats sette liet, in foarbyld dat yn 1869 neifolge waard troch J. Welles út Ljouwert.
Hans fan Grumbach

**Hans fan Grumbach**, ek: **Hans fan Grombach**, kaam út in út Frankenlân yn Dútslân, broer fan Frits fan Grumbachder. Hy wie nei alle wierskyn troud mei Frouck fan Frauenhoven. 

Worp fan Thabor skriuwt, dat hy, mei de jonkers fan Metsch en fan Slens ûnder Schaumberch yn it lân komd, mei de kriichsfeinten út Snits komd, nei Ealsum stjoerd is. Troch it iepensetten fan de slûzen slagge it de Sânwâldsjers, dy't ûnderwurpen wurde moasten, de tocht mislearje te litten. Op harren weromtocht nei Snits rekken de neamde kapteins by Raerd yn de slach mei de Ljouwerters, dy't se fersloegen. Oan meardere gefjochten om Fryslân te ûnderwerpen skynt Grumbach meidien te hawwen. Seker is it, dat hy ek by de yn Grinslân fallen binde fan Nittert Foks siet, dy't op 22 july 1499 by Kropswâlde oerfallen en deade waard. By de finzenen fan de grinslanners hearde ek Grombach, dy't lykwols gau frijkomd is. Want net lang dêrnei is er amtner yn Ljouwert, en wol (sûnt 1500) as hopman of drost op it blokhûs dêre. Alle kearen is hy yn de baan om it Saksysk Hûs te tsjinjen, dat him dan ek hieltiten mear geunsten bewiist. Sa waard hy nei syn optreden tsjin de Mockema's yn Ferwert (21 desimber 1500), tsjin de Unia's fan Wurdum (1502) en oare rebellen, yn it jier dêrnei leanne mei it goed fan ien fan harren, Wilke Rinia fan Stiens, in jefte dy't yn 1509 befêstige waard troch hartoch George yn in brief, wêryn dy him syn trouwe rieds- en amtsman yn Harns neamt. Neist ried fan it Hof fan Fryslân en amtsman yn Harns, waard er om 1510 hinne ek grytman fan Barradiel.

Mooglik moat by al dy amten en weardichheden ek noch neamd wurde dy fan âlderman yn Sniits, dan soe Eelko Napjus, de kroanykskriuwer fan dy stêd, net ûngelyk hân hawwe as skriuwers as Andreae wol mienden. Want yn in offisjeel stik, de brief, wêrby't syn broer Frits yn amt en weardichheden befêstige wurdt (1516), fan Hans spruten wurdt as ‘die tyt amptman’ te Snits. En dit wiist op mear as dy sindich allinnich, dy't hy yn 1514, doe't hy noch ried fan 't Hof wie, útfierde yn opdracht fan de Saksyske hearen yn Ljouwert, nei it troch de Geldersken bedrige Snits. Mar dy fersterking mei inkele ‘bussen, pulver en sommige haecken’ wie fierstente min en kaam foar Snits te let. Dat hy tige it betrouwen fan de hearen hie blykte al yn 1505, doe't hy by oerste Vijt fan Drachsdorf wie, dy't Grins belegere hie en dêrnei yn Middelstum, dêr't se greve Edzard opheldering freegjen kamen oer syn hannelwize fan de nei de side fan de east-Fryske side oerhingjende stêd. 

Fierders wurdt der net folle mear fernomd fan dizze Grombach. Syn namme komt noch ien kear foar yn in skriuwen fan 8 maaie 1515 oan him fan syn broer Frits oer de pest te Warkum en maatregels dy't dêr nomd waarden tsjin de Geldersken, dy't dêr in dûbeld seinskip yn de buert hiene mei 30 man om de yn- en útgeande skippen op te wachtsjen. Koart dêrnei is Hans van Grombach ferstoarn. Yn de troch him foar 1509 beklaaide weardichheid fan hofmaarskalk yn Ljouwert en ek letter yn dy fan drost fan Harns yn it begjin fan 1515 opfolge troch broer Frits fan Grumbach, wurdt soms ferkeard miend dat it syn soan wie.
Fiktaaljebruorren

De **Fiktaaljebruorren** wienen seerôvers dy't yn 1392 as kapers yn tsjinst fan  Meklenburch en Sweden, tsjin Denemark en de Hânzestêd Lübeck striden. Harren oanfierder wie Klaus Störtebeker.

It begûn mei it feroverjen fan Deenske en Lübeckse skippen yn de Eastsee dy't Stockholm fan foarrieden foarseagen. Al gau wurken de Fiktaaljebruorren foar harsels. Yn 1393 waard de Noarske stêd Bergen ferovere, en yn 1394 de Sweedske stêd Malmö en it eilân Gotlân. Fan dat eilân waarden de Fiktaaljebruorren ferdreaun troch de Dútske Oarder yn 1394. Dat barren betsjutte harren definitive oergong nei seerôvers.

It wurd 'Fiktaalje' hâldt yn de proviand dy't meinommen wurdt op in skipfeart.

## Sjoch ek
* Likedielers
Kartago (argyf)

**Kartago** is in ICT-projekt dat ta doel hat om alle histoaryske oarkonden út de provinsjes Grinslân en Drinte fan foar 1600 oer it ynternet beskikber te stellen. It is in gearwurking fan it Drintsk argyf, de Grinzer Argiven en de fakgroep Midsiuwske skiednis fan de Ryksuniversiteit Grins. 

## Ynhâld
De oanlieding foar it projekt wie it hûndertjierrich bestean fan it Oarkondeboek fan Grinslân en Drinte. De oarkonden dêryn binne de kearn fan it projekt. Dêrnjonken binne de *Monumenta Groningana* fan R.K Driessen út it begjin fan de 19e iuw en de troch H.O. Feith sammele *Warfconstitutiën en oordelen* opnaam. Ek Feith syn wurk oer it  beklamrjocht: *Het Groninger beklemregt, of verzameling van staats-resolutien en andere, tot het beklemregt betrekkelijke, stukken* kin ynsjoen wurde.

Omdat de skiednis fan Grinslân en Drinte nau besibbe is mei dy fan it oanswettend Fryslân en East-Fryslân binne ek it *Groot placaat en [[Sjarterboek|charterboek]] van Vriesland* en het *Ostfriesische Urkundenbuch* digitaal ûntsletten.

De samling sil noch útwreide wurde; de stikken fan it eardere Stedsargyf fan Grins sille de foarneamste oanfolling wêze.

## Keppeling om utens
*www.Cartago.nl
Abraham fan Smolensk

De hillige **Abraham fan Smolensk** (Russysk: Авраамий Смоленский, *Avraamij Smolenskij*) (Smolensk, ein 12e iuw - dêre, sa. 1221) wie in kristlik muonts út Ruslân. Hy waard muonts yn it Bogoroditzkajakleaster yn syn berteplak. Neffens de oerlevering hat er in soad mirakels dien. As muonts wie er tige tawijd oan de stúdzje fan de Bibel.

Abraham fan Smolensk wurdt beskreaun as in minske mei in strang en militêr karakter, dy't himsels en eltsenien it idee fan de Oardielsdei yn de holle printe. Hy wie tige populêr ûnder de leken, omdat er foar siken en ûnderdrukten yn it spier wie. Hy wie net sa populêr by de lokale klearus, dy't fijannich en jaloersk foar him oer wienen.

Dy haatlikheid late lang om let ta ferskate morele en teologyske oanklachten tsjin him. De pleatslike biskop fan Smolensk naam dissiplinêre maatregels tsjin Abraham. Letter waard sein dat er troch in wûnder rjochtfeardige waard. Nei fiif jier iepene de biskop de saak tsjin Abraham fannijs en spruts him frij fan de klachten en beneamde him ta abt fan in lyts pleatslik kleaster. Abraham spansearre de rest fan syn libben yn dat kleaster en kaam dêr ek te ferstjerren om 1221 hinne. Troch syn learling Efraem is der in koarte biografy fan him bewarre bleaun.

Syn hjeldei is 21 augustus.
Rippen

**Rippen** (*[[Ingelsk]],* to rip) liket by it kompjûterjen slimmer as dat it is. It betsjut dat jo ûnder it kopiearjen fan triemmen fan in befeilige kompaktskiif nei de fêsteskiif tagelyk it formaat fan de triem oanpasse nei in oar formaat, dat geskikt is foar bygelyks jo muzykspiler. Om't jo de befeilige kompaktskiif net feroarje wolle, moatte jo ommers dochs al kopiearje. En dan is it noflik dat jo ûnderwilen it útlevere formaat feroarje kinne nei bygelyks it formaat foar MP3 of sa.
De Golle

**De Golle** wie in blêd oer Fryske literatuer. 

It waard oprjochte troch in tal yn Amsterdam studearjende Fryske jongeren, feriene yn de jongereinwurkgroep 'De Mieren'. Dy seagen tydskrift De Tsjerne as in ferkalke blêd fan de fêstige oarder, fan “minsken dy’t arrivé wiene”. It nivo wie harren te leech en út ûnfrede oer de mentaliteit fan De Tsjerne-redaksje rjochten se yn 1953 it blêd De Golle op ûnder redaksje fan H.J. Brouwer, dat nei trije nûmers fierder gie ûnder de namme Quatrebras (fjouwersprong). 

De redaksje fan Quatrebras makke har sterk foar foarmfernijing fan de Fryske literatuer en liet har ynspirearje troch ûnder oare de
Kobra-beweging en de Fyftigers.
Albrecht Johannsen

**Nis Albrecht Johannsen** ( Deezbüll 11 maart 1888 - dêre, 15 augustus 1967 ) wie in Noard-Fryske dichter.

Fanút Deezbüll op Niebüll yn Bökingharde begûn hy as skoalmaster yn de jierren 20 mei in Frysk wurdboek. Hy hie niget oan geakunde yn it Frysk.
Nei de Twadde Wrâldoarloch wie hy ek aktyf foar in freedsume mienskip yn it Dútsk-Deensk-Fryske grinsgebiet en waard letter ien fan de stichtsjende leden fan it Instituut Nordfriisk.
De sawat 750 dokuminten en it grutte lângoed fan syn heit wurde no beheard troch it Nordfriisk Instituut.

Johannsen waard letter ferneamd troch de Nis-Albrecht-Johannsenskoalle yn Risum-Lindholm.

## Wurken (kar-út)
* Beerid: Frasche gedachte, ISBN 3-88007-184-5
* Ut Schatull min. Friese gedichten. Broder Hansen, Bredstedt 1928 Luklik tid. 
* Üülje een AN naiere bjarnerime HU dacht deertu, Johannsen gedichten selektearre troch Adeline Petersen, ISBN 3-88007-309-0
Simen Althuysen

**Simen Jans Althuysen** (± 1690 - Frjentsjer, nei 1757), wie in skriuwer yn it Midfrysk, wolkjimmer en begoedige boarger fan akadeemjestêd Frjentsjer. Simen kin it goed dwaan en libbet trou mei op it stik fan godstsjinst, polityk en wittenskip; hy is tige tsjerksk, fûl foar Oranje en mei syn protte freonskippen graach ûnderhâlde mei rymkes. 

Skriuwt in soad gelegenheidsdichten en foarfallen út it libben fan de steedhâlder en fan syn kunde. Se binne oerlevere út de jierren 1734-1750. Under syn anonym útjûne debút út 1734, in gedicht op it houlik fan steedhâlder Willem Karel Hindrik Friso, stiet dat it skreaun is troch leafhawwers fan de steedhâlder. Yn it meartal dus. Mooglik wie it syn soan Jan Althuysen (1715-1763) dy't him holp.
Lorenz Conrad Peters

**Conrad Lorenz Peters** (Oevenum, 11 jannewaris 1885 - Aarhus, 30 july 1949) wie in Noardfrysk skriuwer en learaar.
 
Wurdt beskôge as ien fan de grutste dichters fan it Noardfryske taalgebiet. Ien fan syn súksesfolste wurken is de komeedzje *Oome Peetje ütj Amerika* ( "Omke Piter út Amearika ') fan 1923.

Peters wie frijmitselder, en hie dus te lijen ûnder it nasjonaal-sosjalisme.
Frisica Nova

**Frisica Nova** wie in Noardfrysk literêr tydskrift dat ferskynde tusken 1967-1988. It waard útjûn troch it Noardfrysk Ynstitút.
Ferteel iinjsen!

**Ferteel iinjsen!** (*Fertel iensen!*) is in skriuwwedstriid yn de Noardfryske taal. Troch de ferskillen yn de Noardfryske dialekten is der in skriuwwedstriid foar de eilannen (Sal, Fear, Oomram) en ien foar de fêstewâl. De winnende ferhalen wurde útjûn troch it Nordfriisk Instituut yn Bräist. Neist de papieren ferzje ferskynt ornaris ek in harkboek. De skriuwwedstriid hat alle jierren in oar tema.

## Keppeling om utens
* Top 5 fan winners 2010 
* Websjop fan it Nordfriisk Instituut mei de rige Ferteel iinjsen
Janina Uhse

**Janina Uhse** (Hüsem, 2 oktober 1989) is in Dútske aktrise.

Janina komt út in toanielspilerslaach en begûn sels ek al op jonge jierren mei aktearjen. Yn 1998, sy wie doe njoggen jier, hie sy in gastrol yn de rige *Der Kind vom Alstertal*. Letter spile sy in gastrol yn it tredde seizoen fan de jongereinrige *Die Pfefferkömer*. Yn 2002 makke Uhse har filmdebút yn *Der Rattenkönig*. Tusken 2003 en 2008 hie Janina in rol yn de dramasearje Der Landartz. Sy spile de rol fan Melanie Peschke. De lêste jierren is se fral bekend troch har rol as Jasmin Nowak yn de soaprige *Gute Zeiten - Schlechte Zeiten*.

## Tillefyzjerigen
* 1998: *Die Kinder vom Alstertal*
* 2002: *Der Rattenkönig* 
* 2003: *Die Pfefferkörner* 
* 2003–2008: *Der Landarzt*
* 2004: *Die Rettungsflieger* 
* sûnt 2008: *Gute Zeiten, schlechte Zeiten*
* 2011: *Küstenwache* 

## Keppeling om utens
* Offisjele webside fan Janina Uhse
Norderlân

**Norderlân** is in histoaryske krite, dat lei oan de noardwestlike râne fan East-Fryslân'  fuort oan de Waadsee, en dat in wiid gebiet om de stêd Norden omfieme. It Norderlân grinze yn it easten oan it Harlingerlân en yn it suden oan Brookmerlân.

Neffens ynsjochten fan distiid omfieme it Norderlân de gemeenten Norden, Samtgemeinde Hage, Großheide en it grutste part fan de gemeente Dornum. Ut en troch wurdt ta it gebiet Norderlân ek de eardere Landkreis Norden rekkene, eartiids omfieme de omkrite ek dielen fan Brookmerlân en fan Emsigerlân.
Oskar Vogt

**Oskar Vogt** (Hüsem, 6 april 1870 - Freiburg im Breisgau, 31 july 1959) wie in Dútslân breinwittenskipper.

Vogt wie yn 1924 ien fan de neurologen dy't rieplachte waard by de behanneling fan de sike Lenin; doe't dy stoarn wie krige Vogt syn harsens foar ûndersyk.

Nei Vogt en syn Frânske frou Cécile Mugnier, ek neurolooch, is it Vogt-Vogt-syndroom neamd.
São Paulo FC

**São Paulo FC** (São Paulo Futebol Clube - SPFC) is in profesjonele fuotbalklup yn São Paulo yn Brazylje. De klup waard stifte yn 1930 en spilet yn it Cícero Pompeu de Toledo stadion, dêr't 58.337 minsken yn kinne.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan São Paulo FC
John Kraaijkamp sr.

**Jan Hendrik (John) Kraaijkamp** (Amsterdam, 19 april 1925 - Laren, 17 july 2011) wie in Nederlânske akteur. 

De sjonger entertainer Kraaijkamp foarme yn de jierren fyftich en sechtich in duo mei Rijk de Gooyer. De lêste as oanjouwer en Kraaijkamp as clown. Hy spile ek yn serieuzere toanielstikken en yn films. Letter spile hy mei syn soan Johnny Kraaijkamp jr. yn de telefyzjerige 'Het Zonnetje in Huis'.

## Prizen
* 1984 - Louis d'Or foar syn rol yn *Jacques de fatalist en zijn meester*
* 1986 - Gouden Kalf foar syn rollen yn de films *De Aanslag* en *[[De Wisselwachter]]*
* 1987 - Johan Kaart Priis. 
* 1998 - Gouden Byld foar *[[Het Zonnetje in Huis]]* (Bêste Akteur Comedy).
* 21 oktober 2007 - Bliuwend Applaus Priis foar syn bysûndere bydrage oan it Nederlânske teater, telefyzje en de film.
VDB

*Vrijzinnig Democratische Bond (Frysk: Frijsinnich Demokratysk Bûn), in eardere Nederlânske politike partij;

;Persoanen
* Paul Vanden Boeynants, Belgysk politikus en premier;
* Frank Vandenbroucke, Belgysk hurdfytser;
* Jurgen Van den Broeck, Belgysk hurdfytser.
CDU

* Christlich Demokratische Union Deutschlands (BRD) (West-Dútske/weriene Dútske CDU)
* Christlich Demokratische Union Deutschlands (DDR) (East-Dútske CDU)
* Christelijk-Democratische Unie (Nederlânske pasifistyske partij út de jierren tritich)
* Christen-Democraten Unie (Eardere politike partij út de jierren sechtich)
* Christendemocratische Unie (Itaalje) (Italjaanske politike partij)
* Christendemocratische Unie (Oekraïne) (Oekraynske politike partij)
* Unitaire Democratische Coalitie (Portegal) (Mienskiplike linkse kieslist yn Portegal)
RKSP

**Roomsch-Katholieke Staatspartij** (RKSP) wie  in Nederlânske politike partij en waard formeel op 3 juny 1926 oprjochte út de Algemeene Bond van RK-kiesverenigingen, dy't al sûnt 1918 diel naam oan de regearingen, en al sûnttiids as RKSP bekend stie. Dit bûn wie yn maaie 1904 op basis fan it partijprogramma fan de yn 1903 ferstoarne Herman Schaepman oprjochte. De RKSP wie in partij dy't in *sintrumposysje* ynnom. Se hie sitting yn alle kabinetten tusken 1918 en 1945. De RKSP wie de foaroarlochske foarrinder fan de Katholieke Volkspartij (KVP).

Yn de RKSP fûnen alle katoliken (arbeiders, middenstanners, boeren, ambtners en wurkjouwers) polityk ûnderdak. De katoliken stribben nei gearwurking mei ARP en CHU yn de saneamde Koalysje.

Sûnt 1918 hellde de RK(SP) gemiddeld sa'n 30 ersint fan de stimmen. De RKSP hie sitting yn alle kabinetten tusken 1918 en 1945. Katolyk premier wie Ruijs de Beerenbrouck (1918-1925 en 1929-1933).
Politike lieders fan de RKSP wienen neist Ruijs de Beerenbrouck ûnder mear mgr. Willem Hubert Nolens, Aalberse en Van Schaik.
Hermann Tast

**Hermann Tast** (Hüsem, 1490 - dêre, 11 maaie 1551), yn nederdútsk **Harmen Tast** neamd, wie in reformator yn Hüsem, Flensburch en Sleeswyk.

## Biografy
Hermann Tast krige syn oplieding oan de Domskoalle Sleeswyk. Fan 1511 ôf studearre er teology oan de Universiteit fan Wittenberg by Maarten Luther. Dêrnei gie Tast as fikaris werom nei syn berteplak Hüsem. Sûnt 1514 wie geastlike fan de Mariatsjerke yn Hüsem.

Yn 1522 preke Hermann Tast foar it earst as luteraan yn de Mariatsjerke en waard dêrnei út de tsjerke ferbanne. Tast preke dêrnei allinne noch by de achte Hüsemer keapman Matthias Knudsen oan hûs, mar út reden fan romtegebrek ferlei er de gearkomsten nei it grutte plein ûnder in linebeam njonken de tsjerke. 1526 preke  Tast foar it earst yn reformatoaryske trant yn Flensburch − yn de iepen loft. Dêrnei sette syn kollega Gerd Slewert (út Kampen, Oerisel) de reformaasje yn Flensburg fierder troch. Yn 1527 waard de reformatoryske leauwensrjochting yn Hüsem erkend. Oant syn dea ta wie Hermann Tast warber as herfoarmer yn Sleeswyk, dêr't er in heech amt yn it tsjerkebestjoer útoefene. Syn opfolger as pastor yn Hüsem waard Petrus Bockelmann, in learling fan Luther út Braunschweig.

## Literatuer
* B. Riewerts: *Die Stadt Husum in Geschichte und Gegenwart.* Verlag H. Hansen, Husum, 1969
Botnet

In **botnet** wurdt troch in ynkringer (*[[Ingelsk]] hacker*) boud. Hy docht soks troch tûzenen, miskien wol miljoenen, kompjûters fan ûnskuldige brûkers te besmetten mei in lyts programmaatsje. 

De ynkringer kin troch in sinjaal oan dat programmaatsje de kompjûters fan *syn* brûkers kontaktmeitsje litte mei in beskaat webadres. Dat webadres kin soks fansels noait allegearre tagelyk ferwurkje en giet plat. Mocht de ynkringer soks groepke foar groepke dwaan, dan kin er it tal besikers fan in webstee mei de *nepbesikers* sterk beynfloedzje en reklamemakkers it jild út 'e bûse helje.

## Namme
De namme *bot* komt fan *[[robot]]*, in masine dy't him yn prinsipe sa hâldt as in minske. En de namme *net* komt fan ynternet.
Reformator

De term **reformator** betsjut 'tsjerkeherfoarmer' en wurdt brûkt foar wichtige protestantske teologen út de 16e iuw dy't brieken mei de Roomsk-katolike tsjerke en (mei) oan de widze stienen fan nije tsjerkegenoatskippen.

## Wichtige reformatoaren
Kar-út
* Theodorus Beza
* Martin Bucer
* Heinrich Bullinger
* Johannes Calvijn
* Guillaume Farel
* John Knox
* Maarten Luther
* Menno Simons
* Huldrych Zwingli

## Foarrinners fan de [[Reformaasje]]
Kar-út
* Jan Hus
* Savonarola
* John Wycliffe
753 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* 21 april - Neffens Marcus Terentius Varro stiftsje de bruorren Romulus en Remus de stêdsteat Rome.
* Grykske kolonisten stiftsje de hanneldelsetting Cumae.

### Grikelân
*Charops wurdt de earste archont fan Atene, de djoer fan it amt wurdt beheind ta tsien jierren. 

## Berne

## Ferstoarn
*Alcmaeon, kening an Atene
Neumünster

**Neumünster** (Nederdútsk: Niemünster en Neemünster) is in stedsdistrikt (*[[Kreisfreie Stadt]]*) yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. De stêd hat 78.500 ynwenners. De stêd leit 35 kilometer súdlik fan Kiel, 65 kilometer benoarden Hamburch aen 72 kilometer west fan Lübeck. It Nasjonaal Park Aukrug leit net fier fan de stêd.

Neumünster is fanâlds in ferkearsknooppunt fan belang en wie in sintrum fan lekken- en learyndustry. It plak krige yn 1870 stedsrjochten.
 
## Stedsdielen

* Böcklersiedlung-Bugenhagen
* Brachenfeld-Ruthenberg
* Einfeld
* Faldera
* Gadeland
* Gartenstadt
* Stadtmitte
* Tungendorf
* Wittorf


  Ofbyld:City_hall_Neumuenster_Germany.jpg|Ald stedhûs
  Ofbyld:Vicelinkirche_Neumuenster_Germany.jpg|Vicelintsjerke  
  Ofbyld:NMS Ansgar 1.jpg|Anschartsjerke 
  Ofbyld:Neumünster Wasserturm.jpg|Wettertoer