open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sint-Gertrudistsjerke (Peins)

De **Sint-Gertrudistsjerke** is in tsjerkegebou fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken yn Peins.

## Skiednis
De tsjerke (± 1300) wie yn de katolike tiid oan de hillige Gertrudis wijd. De  ienbeukige tsjerke mei resten fan dowestien hat in trijesidige koarsluting. Yn 1902 is de sealtektoer ôfbrutsen. Fan dy stienen is in nije westgevel boud mei in houten geveltoer. Yn de toer hinget in yn 1654 getten klok fan klokkejitter Jurrien Balthasar.

De tsjerke is in ryksmonumint en is eigendom fan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. 

## Oargel

It hjoeddeiske oargel boude L. van Dam en Zonen yn 1867 foar de tsjerke, wylst de oargelkas yn 1828 oarspronklik boud waard foar de Frjentsjerter Fermanje. Van Dam brûkte foar de bou fan it doe nije oargel piipwurk fan it âldere oargel, dat Jan Harmens yn 1700 foar de tsjerke boude. 

It oargel hat 7 registers en ien manuaal en in oanhongen pedaal. 
 
## Sjoch ek
*Tsjerken yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Stifting Alde Fryske Tsjerken
* Orgelsite: disposysje fan it Van Dam-oargel
Klaasje Postma

**Klaasje Postma** (Grou, 10 febrewaris 1946) is in aktrise en toanielskriuwster út Britswert dy't wurke by Tryater.

Waard berne oan de Riedhûsstrjitte yn Grou en groeide op as dochter fan Jaap Postma en Tryntsje de Groot en hie twa suskes. Gie nei de Mulo en hie har earste baan as beukerliedster yn Ynskedee, letter yn Ljouwert. Fan 1978 oant 2006 wurke hja as fêste aktrise by it profesjonele toanielselskip Tryater yn Ljouwert. 

Regisseurs dy't mei har wurken wiene Thom van der Goot, Guido Wevers, Peter Tuinman, Peter te Nuyl, Jos Thie en Hans Man in ’t Veld. De grutste part fan de foarstellingen spile se yn Fryslân. Ek spile se yn films fan Pieter Verhoeff as *[[De Dream]]*, *[[Nynke (film)|Nynke]]* en de *[[De Fjoertoer']]'.

== Rollen ==
* *Nora*, fan [[Henrik Ibsen]]
* *De Feint* *(fan twa masters)*, fan [[Carlo Goldoni]]
* *It Kersehôf*, fan [[Anton Tsjechov]]
* *Kening Lear*, fan [[William Shakespeare]]
* *Richard III*, fan Shakespeare
* *Romeo en Julia*, fan Shakespeare
* *In Midsimmernachtdream* fan Shakespeare

Ien fan de lêste stikken dy ‘t se by Tryater spile wie *Rolling Home*, in stik oer har mem. Dit hat se sels skreaun en mear as 150 kear spile, wêrfan ek in oantal foarstellingen yn [[Kanada]]. It ferfolch *Ameimy'', dat se spilet mei Freark Smink, giet oer it ferstjerren fan har mem.
Le Havre

**Le Havre** (Normandysk: *Lé Hâvre*) is in Frânske stêd yn Normandje, yn it departemint Seine-Maritime. De stêd leit oan de mûning fan de Seine tichtby it Kanaal. Op de súdigge fan de Seine leit de stêd Honfleur dat troch de *Pont de Normandie* mei Le Havre ferbûn is. De stêd is, nei Rouen, de grutste stêd fan Normandje.

## Ut de skiednis
Le Havre waard stifte as marinehaven yn 1517; de namme betsjut 'de haven'. Le Havre is noch altyd in wichtige havenstêd - de twadde fan Frankryk - ek it begjinpunt fan de trans-Atlantyske oerstek út Frankryk wei. Dêrfandinne de bynamme *"La Porte Océane"*.

By de Slach om Normandje waard de stêd foar it grutste part fernield. De skilder Raoul Dufy waard yn Le Havre berne en in grutte samling fan syn wurk is der te finen.

## Demografy
(boarne: INSEE-tellingen).

ImageSize = width:250 height:200
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
Colors =
 id:gray1 value:gray(0.9)

DateFormat = yyyy
Period = from:1960 till:2010
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960

PlotData =
 bar:306000 color:gray1 width:1
 from:start till:end
 bar:204000 color:gray1
 from:start till:end
 bar:102000 color:gray1
 from:start till:end
 bar:0 color:gray1

LineData =
 layer:front
 points:(48,124)(84,135) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 187845 1968: 207150
 points:(84,135)(100,141) color:blue width:2 #1975: 217882
 points:(100,141)(128,131) color:blue width:2 #1982: 199388
 points:(128,131)(160,129) color:blue width:2 #1990: 195854
 points:(160,129)(196,126) color:blue width:2 #1999: 190905



## Wrâlderfgoed
It part fan de stêd dat nei de Twadde Wrâldkriich opboud waard ûnder de lieding fan arsjitekt Auguste Perret, waard yn 2005 troch UNESCO ta wrâlderfgoed ferklearre. It ferwoastge sintrum waard yn it tiidrek 1945-1964 fannijs boud op basis fan in stêdeboukundich plan ûnder oanfiering fan Auguste Perret dêr't in protte prefabrisearre eleminten by brûkt binne. De wrâlderfgoedynskriuwing beslacht in gebiet fan 133 ha mei in buffersône fan 114 hektare.

## Berne yn Le Havre
* Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre (1737-1814), skriuwer
* Charles Alexandre Lesueur (1778-1846), natuerûndersiker en keunstner
* Raoul Dufy (1877-1953), keunstskilder
* André Caplet (1878-1925), komponist
* Emile-Othon Friesz (1879-1949), keunstskilder
* René Coty (1882-1962), politikus, eks-presidint
* Arthur Honegger (1892-1955), Switsersk komponist
* Jean Dubuffet (1901-1985), skilder en keunstner
Tallboy

**Tallboy** ('grutte jonge') is de namme fan in swiere konvinsjonele fleanmasinebom, fan goed fiif ton, dy't brûkt waard troch de alliearden oan de ein fan de Twadde Wrâldkriich. De bom waard ûntwurpen troch de Britske wittenskipper Barnes Wallis, 

De bom waard ûnder oaren brûkt by de oanfal op it Dútske slachskip Tirpitz op 12 novimber 1944. 

## Spesifikaasje
*Gewicht: 5443 kg
*Lingte: 6,35 m
*Diameter: 950 mm
Jan-Dirk van Ravesteijn

**Jan-Dirk van Ravesteijn**, (Súdlaren, 15 novimber 1967), is in muzikaal manager, regisseur, produsint en akteur.
 
Jan-Dirk waard mei troch syn muzikale heit, yn 1972 de jongste *tambour-maître* fan Nederlân. Twa jier letter spile erde lytse tromme. Yn 1983 waard de fanfare ferruile foar gitaar en nom hy sjonglessen. Hy folge dramalessen by “De Voorziening” yn Grins. Hy rjochte de *a-capella*-groep “Farrago” op en bewurke de nûmers fan sylger Ede Staal ta a-capella. Dat hie teater- en radio-optredens fan gefolgen. Hy song dêrnei yn de musical “West Side Story” en yn it trio *Three of a Kind*. 
Omdat hy in “fak” leare moast, ferhuze hy nei Fryslân en studearre Leisure Management yn Ljouwert. Under syn stúdzje bleau hy muzikaal en teatraal aktyf. De kombinaasje fan management en teäter blykte letter in útkomst.
 
Yn 1991 wûn hy de publykspriis op it earste Lietfestival mei a-capella groep “Het Tweede Perron”. Yn Ljouwert krige hy jazz-sjonglessen fan Tet Koffeman. 
Yn 1995 die hy audysje foar "Jeans". Hy waard dêrnei frege de rol fan “The Balladeer” yn de musical “Assassins” ûnder regy fan Frank Sanders, te fertolkjen. Nei dit útstapke besleat er werom te gean nei it noarden. 
Jan-Dirk starte de teatrale a-acapella groep “De Stembent”. Hy spile yn teaterdiners fan Pepper & Co Theaterproducties en rjochte mei Gea Struiksma yn 1998 Acta Teaterproduksjes op. Mei dat bedriuw wûn hy de tredde priis yn in starterskompetysje.

## Aktiviteiten
Van Ravesteijn docht Marketing & PR by Rekreaasjepark Bloemketerp en is rekreaasjemeiwurker by Rekreaasjesintra Nederlân. Yn Ljouwert docht er Marketing & PR by Teater Romein en is hy organisator by stichting Frysk Strjitfestival. Sûnt 2010 is hy beëdige as trouamtner foar de gemeente Ljouwert.

Yn 2011 is Van Ravesteijn fierder gien ûnder de namme Van Ravesteijn Entertainment Group. Dy organisaasje wurket fanút de Blokhûspoarte.
Thom van der Goot

**Thom van der Goot** (Amsterdam, 26 july 1946 - Súdlaren, 5 juny 2023)  wie dosint, teäterdirekteur en regisseur. 

Thom is de soan fan in Rynfeartkapitein en krige syn oplieding by de fransiskaner mûntsen. Nei in oplieding as dosint Drama kaam Van der Goot yn 1976 nei it Noarden. Hy waard konsulint foar it amateurtoaniel yn Fryslân en fan 1980 - 1986 artistyk en algemien direkteur fan it toanielselskip Tryater. Yn 1986 waard hy direkteur fan teäter De Lawei yn Drachten. Van der Goot gie ein 1998 út Drachten wei nei Grins mei de opdracht om De Oosterpoort en de Stedsskouboarch yn ien wurkmaatskippij ûnder te bringen. Yn de VUT advisearre hy by it ûntwerp fan it nije Kultuerhûs fan Oldambt. 

It funksjonearjen fan Van der Goot wie net ûnomstriden. Van der Goot makke him sterk foar in ‘omkearde merkekonomy’. *Keunst begjint by de keunstner en net by de winsken fan de massa. It giet derom de artistike talinten sjen te litten, en dêr safolle mooglik, mar benammen it júste publyk by te 'finen*'. Fan amtnerij moast er dan ek neat ha en syn oanfarring mei keunstneresse Irene Verbeek (Eindhoven, 1945) kaam yn it nijs. 

As byfunksjes yn de muzyk en teäterwrâld wie er trije edysjes foarsitter fan it Frysk Festival, foarsitter fan  de gearwurkjende Noardlike skouboarchdirekteuren en bestjoerslid fan de lanlike feriening. Hy siet yn de amtlike wurkgroep dy't De Voorziening (it lettere Noard Nederlânsk Toaniel) en Reflex (it lettere Noard Nederlânske Dûns) oprjochte en wie der ek in skoft bestjoerslid fan.
 
Hy siet yn ferskate sjuerys, sette oer, bewurke en regissearre toanielstikken en de grut opsette Nijjiersrevues fan De Lawei yn Drachten. Oant 2011 wie er lid fan de kommisje poadiumkeunsten fan de Ried foar Kultuer.

Van der Goot stoar yn de âldens fan 76 jier yn Súdlaren.

## Keppeling om utens
*  Van der Goot yn de theaterencyclopedy
Guido Wevers

**Guido Wevers** (Maasmechelen, 3 febrewaris 1952) is regisseur en teaterdirekteur.

Nei syn oplieding oan de Toanielakademy yn Maastricht waard Wevers provinsjaal toanieladviseur by de provinsje Limburch en freelance regisseur. 

Yn 1986 waard hy artistyk lieder fan Tryater. Yn 1989 oprjochter en artistyk lieder fan it *Kruis van Bourgondië* (letter *Huis van Bourgondië*) yn Maastricht. Njoggen jier letter waard er direkteur fan * 't Arsenaal* yn Mechelen (B) oant hy yn 2006 werom kaam nei Maastricht om direkteur te wurden fan it Theater oan it Vrijthof. Sûnt dat jier is hy nammens Maastricht ek artistyk kertiermakker foar Maastricht kulturele haadstêd.
 
Guido Wevers hat mear as 60 regy´s op syn namme stean, hy wie aktyf lid yn in soad kommisjes lykas it Fûns fan de Poadiumkeunsten. Lid fan it Jeropeesk Parlemint foar Kultuer.
Grand Slam (bom)

De **Grand Slam** wie in 10.000 kg swiere fleantúchbom ('ierdskoddingsbom') dy't yn de Twadde Wrâldkriich troch de Royal Air Force brûkt waard foar it bombardearjen fan strategyske doelen. De bom wie feitlik in fergrutte ferzje fan de Tallboy en wie mear neffens it ûntwerp dat Barnes Wallis, betinker fan beide bommen', oarspronklik yn de holle hie. 

## Skiednis
De ûntjouwing fan in gruttere ferzje fan de Tallboy waard mei úteinset op 18 july 1943. Yn 1945 waard de bom yn produksje nommen. Lykas de Tallboy, hie de Grand Slam ek sturtfinnen foar it stabilisearjen fan de flecht fan de bom. Teffens hie de bom in dikker omhulsel as standerdbommen, sadat de bom mear penetraasjekrêft krige. 

It meitsjen fan in Grand Slam duorre minstens in moanne, omdat de raande Torpex sa lang ôfkuolje moast neidat it in winske foarm getten wie. Dat de produksje fan de bommen wie leech en der waard sunich mei omgien. Fleanmasines mochten Grand Slam-bommen dy't sy nei in bombardemint noch oan board hienen net foar de lâning yn de see smite, sa't oars wol wenst wie.

Lykas de Tallboy wie de Grand Slam net ûntwurpen om betonnen dakken troch te brekken; de bom foel geregeldwei út elkoar of eksplodearre te betiid by it bombardearjen fan bunkers en oare betonnen gebouwen. Dochs wie de bom effisjinter as de al besteande modellen. De Grand Slam waard fral brûkt foar bombardeminten dy't útfierd waarden mei in Avro Lancaster B.Mk 1 (Special) bommesmiter. De bom koe yn syn fal in snelheid fan 320 m/s berikke en him djip yn de grûn boare eardat er ûntplofte. Dêrtroch waard it fûnemint fan it doel faak slim ûndermine en koe in soad skea ûntstean.

Totaal waarden der 42 Grand Slams brûkt by bombardeminten.

## Keppelings om utens
* ''Big & Bouncy - the special weapons of Sir Barnes Wallis'' - Universiteit fan Dundee
* A picture of a Lancaster carrying a Grand Slam
Brânbom

In **brânbom** is in bom mei in ynhâld (ynstee fan in eksplosive lading) dy't brânber is en dy't ornearre is om it doel yn de brân te stekken. De lading kin bygelyks napalm, termyt, gloarine trifluoride en/of wite fosfor wêze. De brânbere ynhâld fan de bom kin troch in lytse eksploasje ferspraat wurde of kombinearre wurde mei brisantbommen. Wite fosfor baarnt út himsels.

Brânbommen waarden al ûntwikkele en brûkt yn de Earste Wrâldkriich, mar earst op grutte skaal tapast yn de Twadde Wrâldkriich by bombardeminten op Dútslân.

## Sjoch ek
* Molotovcocktail
Hans Man in ’t Veld

**Hans Man in ’t Veld** (1945) is in Nederlânsk regisseur.

Hy rjochte yn 1969 de *Toneelschuur* yn Haarlim op. Yn 1970 wie In 't Veld ien fan de oprjochters fan it fernijende teäterkollektyf *Het Werkteater* en bleau oant 1987 oan dat selskip ferbûn. Dêrnei wie hy direkteur fan de Amsterdamske teäters de *Brakke Grond* en *Frascati* en fan 1990 - 1995 wie hy intendant fan de Hamburchske *Kampnagel Internationale Kultur Fabrik GMBH*. Yn dy perioade wie hy ûnder oare inisjatyfnimmer fan it *Junge Hunde Festival* en de *Internationale Tanz Theater Woche*.

Fan 1995 - 2003 wie er artistyk lieder fan de Regyoplieding fan de Amsterdamske Hegeskoalle fan de Keunsten en yn dy perioade ek tydlik waarnimmend artistyk lieder fan de Amsterdamske Toanielskoalle.

Fan 1 septimber 2003 oant 2007 wie er artistyk lieder, regisseur en direkteur fan Tryater. Dêrneist wurke er as dosint foar ferskate regy- en dramadosint-opliedingen en as akteur in films en teater.
Autobom

In **autobom** of **bomauto** is in wapen dat soms brûkt wurdt by terroristyske aksjes. In auto, of in oar ferfiersmiddel, fol eksposiven wurdt op in beskaat plak en op in beskate tiid, meast fan fierens, ta ûntploffing brocht. 

Mei in auto kin in mânsk poarsje eksplosiven op in beskaat plak efterlitten wurde sûnder dat it opfalt, mitsdat it in plak is dêr't jo in auto kwyt kinne.

Tsjintwurdich komme ek hieltyd mear selsmoardoanslaggen mei auto's foar. De terrorist lit de bom dan sels ûntploffe.

In oare foarm is in bom, dy't sa oan in auto fêstmakke is, dat er eksplodearret at de auto starten wurdt.
Peter te Nuyl

**Peter te Nuyl** (Hilfertsom, 1955) is in Nederlânsk regisseur, skriuwer fan toaniel, opera en harkspullen.

As jonkje rekke hy fassinearre troch Bibelferhalen en it teatrale fan tsjerkerituelen, al groeide er net tsjerksk op. Studearre Toanielregy oan de Amster­damske Teater­skoalle en rûn operastaazjes by û.m. Harry Kupfer.

Fan 1990 oant 1993 wie hy artistyk lieder by Tryater. Foar it toaniel skreau en montearre hy stikken foar radio en teater op basis fan wurk en biografysk materiaal fan û.m. Frederik van Eeden, Dylan Thomas, Ivan Toergenjev en Kleist. Yn 1991 skreau hy, basearre op 15e-iuwske Fryske kroniken 'De Undergong fan Fryslân'. Foar Theater Cosmic skreau hy yn 2000 de ienakter *Toetoep*. Foar it muzykteater regissearre Te Nuyl wurk fan Luciano Berio, Simeon ten Holt en de opera 'Erendira' fan Klaas de Vries, dêr't er ek it libretto foar skreau. Dêrneist regissearre en skreau hy libretto’s foar ferskate opera’s yn Nederlân en Dútslân, foar selskippen lykas de Nederlânske Opera en de Nasjonale Reisopera.

Sûnt 1979 regissearre Te Nuyl by de NOS, KRO en NPS radiofoanyske stikken, mingfoarmen fan drama, dokumintêre, opera en eksperimintele radiofo­ny. Makke harkspulproduksjes as *Het Bureau* fan J.J. Voskuil en *Bommel* fan Marten Toonder. Neist syn eigen wurk docht Te Nuyl graach jonge skriuwers, regisseurs en ûntwerpers yn teater en radio. 

Sette yn 2011 útein mei it regissearjen fan de 77 bibelferhalen ta audiofilm: *De Bijbel Tapes*. In produksje dy't 145 oere audiofilm beslacht en dêr't 40 Nederlânske topakteurs oan meiwurkje. It wurdt de langste harkspulrige út de Nederlânske skiednis. It earste diel mei de boeken Ester, Markus en Heechliet ferskynt yn maart 2012.

## Keppeling om utens
* Hiemside
Cees Stam

**Cees Stam** wie yn 1975 de earste artistyk lieder fan it yn 1969 oprjochte toanielselskip Tryater.

Hy soe net lang bliuwe. Yn 1976 waard hy opfolge troch Pyt van der Zee dy't al regisseur fan de earste oere wie.
Ira Judkovskaja

**Ira Judkovskaja** (Moskou, 21 febrewaris 1975), is in toanielregisseur.

Ira Judkovskaja kaam op har fyftjinde nei Nederlân. Yn 1999 wie se klear mei de rezjy-oplieding yn Amsterdam. Sûnttids wurke se as regisseur ûnder oare by Orkater, it NNTm *Het Toneel Speelt* en *Toneelschuur*. Ira Judkovskaja makke yn 2003 mei de Zaanske fanfarepunkband *De Kift* de lokaasjeopera *4 foar 4* op Oerol. 

By it *Toneel Speelt* wie hja rezjy-assistint fan Willem van de Sande Bakhuyzen en waard se yn 2006 frege as fêste regisseur fan it selskip. Mei 'Alexander' die se har earste grutte sealproduksje. Datselde jier rjochte se ek har eigen selskip op: *De Groene Envelop*.

By Tryater begûn se mei it grutte projekt *De Alvestêdetocht*, in hiele dei lang teater op ferskate lokaasjes oer de Alvestêdetocht. In oar projekt wie *Eintsje Libben*, skreaun troch Rients Gratama. 

Yn 2020 naam Ira Judkovskaja nei 12,5 jier ôfskied fan teäterselskip Tryater. Dat barde mei it ôfskiedsstik fan Tryater *1000&1 nacht* op in âld stoart oan de râne fan Ljouwert. By dy gelegenheid waard teffens de Fryslân DOK *Ofskied sûnder ein* makke

## Foarstellings
### As regisseur
* *Doarp Europa* (2018)
* Strjitopera *De Iisfoarstin (2014)
* *De Alvestêdetocht*, Tryater (2009)
* *Eintsje libben*, Tryater (2008)
* *Rijk*, 't Woud Ensemble (2007)
* *Polaroid*, Fryske Toaniel Stifting Tryater (2007)
* *Alexander*, Het Toneel Speelt (2006)
* *De Rit*, De Groene Envelop (2006)
* *Zoeken naar Mohammed*, Sabri Saad El Hamus (2006)
* *Slangenvel*, Orkater (2005)
* *Flysk*, Bellevue Lunchtheater (2000)

=== As dramaturch ===
* *Morgen gestorben'', Hans Hof Ensemble (2004)
Alyt Damstra

**Alyt Damstra** (Drachten, 2 desimber 1983) is in Frysk aktrise en kommunikaasjewittenskipper.

Se gie nei it gymnasium yn Drachten, studearre yn 2006 ôf oan de Akteursoplieding yn Utert. Al yn har opliedingstiid wie se te sjen yn foarstellings fan Tryater en de *Paardenkathedraal*. Foar har rol yn de eineksamenfoarstelling *Fam.* ûnder rezjy fan Titus Tiel Groenesteege waard se nominearre foar de Kemn-a-ward.

Alyt spile dêrnei rollen yn ferskate produksjes as *Polaroid* en *Drie zusters* by Tryater, *Arsenicum en oude kant* by it Thrillertheater en *Vrijdans* by it Nieuw Utrechts Toneel. De foarstelling *Eintsje Libben* dêr't se mei Jan Arendz en Rients Gratama yn spile waard nominearre foar de Toanielpublykspriis. Fierders die se mei oan de Studio by it Onafhankelijk Toneel en wie se te sjen yn *Midzomernachtsdroom*, in produksje fan de Toneelschuur yn Haarlim foar Oerol 2009. 

Neist it teaterwurk spile Alyt yn ferskate commercials en wie se op telefyzje te sjen as de pittige *office manager* fan it abbekatekantoar yn de rige Dankert en Dankert en De hel fan 63 fan Steven de Jong. Sa wie se yn 2008 te sjen yn in commercial fan Cup-a-soup. Se wurket as presintatrise by it skoalletelefyzjeprogramma * Tsjek*. 

Sûnt 2010 studearret en wurket se oan de Universiteit fan Amsterdam. 

## Rollen
* *De orde van de dag november 2011* - Stadsschouwburg Utert (2011)
* *De Presidintes* - Tryater (2011)
* *Down South* - Tryater (2010)
* *Geweld... nee* - De Utrechtse Spelen (2009)
* *Midzomernachtsdroom* - Stichting Toneelschuur Producties ( 2009)
* *Nooit meer pauze(n)* - Teatergroep Inka Parka (2008)
* *11 Stêdetocht* - Tryater (2008)
* *Eintsje libben* - Tryater (2008)
* *Het Breezerkind en de dichter* - It NUT (Nieuw Utrechts Toneel), (ôflevering 7, 2008)
* *De FILF en het Breezerkind* - It NUT (Nieuw Utrechts Toneel), (ôflevering 6, 2008)
* *Arsenicum en oude kant* - Het Thriller Theater (2007)
* *It hûs moat leech* - Tryater ( 2007)
* *Trije Susters* - Tryater (2007)
* *Polaroid* - Tryater (2007)
* *Texas* - De Paardenkathedraal (2006 )
* *Paris, Texas* - De Paardenkathedraal (2006)
* *Fam.* - Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (2006)
* *Blowing* - Tryater (2005)
Barnes Wallis

**Barnes Neville Wallis** (Ripley, Derbyshire, 26 septimber 1887 -  Leatherhead, Surrey, 30 oktober 1979) wie in Britske wittenskipper, yngenieur en útfiner. Hy waard it meast ferneamd troch it útfinen fan de dosserbom dy't de RAF brûkte om keardamen yn it Dútske Ruhrgebiet oan te fallen yn maaie 1943 yn de Twadde Wrâldkriich.

## Biografy
Wallis waard berne yn Ripley, Derbyshire. Nei de middelbere skoalle gie er yn 1905 oan 't wurk by de Thames Engineering Works yn Blackheath, súdeast Londen. Fuort dêrnei waard er learling-skipsboukundige by J. Samuel White en folge er in oplieding wurktúchboukunde oan de Universiteit fan Londen. Rillegau krige er mear niget oan loftfearttechnyk en gie er oan 't wurk by de Britske fleanmasinefabrant Vickers.

Hy die ek mei oan it ûntwerpen fan loftskippen. Hy wie in pionier yn it brûken fan lichte legearingen en wie nau belutsen by de produksje fan de R100. Nettsjinsteande de bêste prestaasjes fan de R100 en oare loftskippen, waard de ûntjouwing fan loftskippen yn it generaal net trochset om reden fan in tal ûngemakken dêr't dy mei de LZ129 "Hindenburg" it bekendst fan is. Dêrnei rjochte Wallis him op tal fan oare projekten anneks oan de loftfeart.


File:Barnes Wallis Statue.jpg|Stânbyld fan Barnes Wallis yn Herne Bay, Kent
File:Barnes Wallis grave.jpg|Wallis syn grêf yn Effingham	


## Keppelings om utens
*  Koarte biogrfy fan Wallis
*  ''The Barnes Wallis Memorial Trust''
*  BBC skiednisside oer Barnes Wallis
*  ''The Dambusters (617 Squadron) and Barnes Wallis''
Mick & Sugar

**Mick & Sugar** út Ljouwert binne de alter-ego's fan Guido de Roos en Gea Struiksma út it Acta Theater beropsselskip yn Ljouwert, dat sûnt 1997 yn en bûten Fryslân spilet.

It ynteraktieve duo hat in ferskaat oan romantyske en fleurige leafdeslietsjes. Mei begelieding fan akoestyske gitaar en ukulele fleurje M&S feestlikheden op.

Mick & Sugar makken in komysk ferske en filmke: "En krije sil ik dy!"  It is in oersetting fan *You're the one that I want* út de musical *[[Grease (film)|Grease]]*, tegearre mei it folkloristyske *Hup, sûpengrottenbrij en ik sil dy wol krije*.
Hr.Ms. Friesland (1953)

**Hr.Ms. Friesland** wie in Nederlânske ûnderseeboatjager fan de Fryslânklasse, dy't yn 1953 te wetter litten waard. Nei't de *Friesland* yn 1979 út tsjinst naam waard, wie it it iennichste skip fan de Fryslânklasse dat (yn 1982) sloopt waard en net ferkocht waard oan Perû.

## Feiten Fryslânklasse
* Yn tsjinst: 1953-1958 
* Ut tsjinst: 1979-1982 
* Wetterferpleatsing: 3050 ton 
* Ofmjittings: 116 x 11,70 m
* Djipgong: 5,20 m 
* Oandriuwing: 2 Babcock & Wilcox stoomturbines; 60.000 hk it stik
* Faasje: 36 knopen 
* Bemanning: 284-350
* Bewapening: 4 kanons fan 120 mm
** 6 kanons fan 40 mm
** 2 raketdjiptebomsmiters
** 2 djiptebomrekken 


File:6 19701005 Curaçao.jpg|Oankomst yn Kurasau 5 okt. 1970
File:Hms Friesland in de West '70-'71.jpg|1970-'71, yn de omkriten fan Kurasau
File:18&19 Luchtfoto Hms Friesland 1970.jpg|Loftfoto, Willemstêd (Kurasau)
File:13 Radiotelegrafie Hms Friesland 1970.jpg|Radioapparatuer fan om 1970
Guido de Roos

**Guido de Roos** (Sint Amandsberg (Gint, Belgje), 1957), is in muzyk- en teatermakker út Ljouwert.  

Guido syn Fryske heit Oepke de Roos wie predikant in Gint, joech dêr pianoles en aktearre by it Gintske toaniel. Guido syn pake wie dûmny Oepke de Roos (1865-1951) út De Geast), dy't tegearre mei de fjildwachter op âldjiersjûn de oarder beskerme yn 't doarp: de fjildwachter mei de blanke sabel en dûmny De Roos mei de kuierstôk, want hy hie de skermrang 'Provoost op de Korte Stok'. Yn 1963 ferhuze Guido nei Ljouwert.

## Muzyk en bands
As tsiener hie Guido gitaarlessen fan de Fryske dichteresse en muzykleraresse Pita Grilk.

Yn 1978 spile hy yn syn earste popbandsje, *Livelyhood*.

As hy yn 1980 yn petear rekket mei in sekere Simon Gallup (fan *[[The Cure]]*), beslút hy him ek ta te lizzen op 'e bas.

Dêrnei rjochte hy de bands *See You* (eigen wurk), *No Kiddin* (eigen wurk) en *Bicycle Repairmen* (eigen wurk en *covers*) op, allegear yn Ljouwert. It wiene de tiden fan de 'Friese Bries' en mei de lêste band makke hy namme yn de provînsje.

Nei de tachtiger jierren wenne hy bûten Fryslân en spile yn de bands *$29,-* (eigen wurk en covers, melodieuze blues út Drinte) en *Little Pictures* (eigen wurk en covers, akoestyske blues út Grins/Drinte) en rjochtet hy *Men Aloud* (eigen wurk en covers, rock-ymprovisaasje út Oerisel) en *Me Jane* (eigen wurk en covers, akoestysk kwartet út Grins) op.

Guido jamme mei ûnder oaren Kaz Lux (Brainbox), E-Bone & Vince Smeenk (Gotcha), Jan van der Meij (Vitesse/Powerplay), Erwin Nyhoff (Prodigal Sons) en Wouter Planteijdt (Sjako).

Op de CD 'Where Eagles Fly' (2007) is hy as gastgitarist te beharkjen, út earbetoan oan syn ferstoarne freon en gitarist Arend Runia fan de Ljouwerter symfoanyske band *Go Simon*. By de CD-presintaasje spile Guido mei, yn in grôtfol Poppoadium Romein. It is Guido syn muzikale *come-back* yn syn Fryske heitelân.

Wêrom yn Ljouwert (2008) waard hy benadere om op kontrakt te spyljen by de *Fryske Beatles*, mar Guido krige rillegau oare ambysjes en rjochte de funky live band *Crocodile Smile* op.

Under de namme *Gitarissimo* trede hy ek solo op as gitarist en as "one-man-jam". By keunsteksposysjes liet hy him troch de rûnten ynspirearje en spile ymprovisearjend.

## Teater
Guido spile en aktearre yn foarstellings fan Acta Theater, ûnder oaren yn it ynteraktive muzykteater-duo *[[Mick & Sugar]]* (mei syn frou Gea Struiksma ), *Wetter en Brea* (DinerKomeedzje), *The  Darles Chicken Singers* (muzykteäter) en *Carwash*, in jûnfoljende, swingende foarstelling dêr't ek syn band 'Crocodile Smile' in grutte rol yn spilet.

Acta wurke gear mei ferskate restaurants yn Fryslân en om utens. Op it programma stienee hilaryske teater- en dinerkomeedzjes, komyske kuiers en rûnliedings. It wiene ynteraktive teaterfoarmen mei muzyk- en strjitteater en akteurs op lokaasje. Ofstân mei it publyk wie der eins net. Alle foarstellings waarden yn eigen behear makke en ûntwikkele.

Der binne 12 profesjonele akteurs oan Acta ferbûn. Sûnt 2009 hâldt Acta kantoar fanút de Blokhúspoarte, Guido de Roos skriuwt de foarstellings en akts mei en komponearret de muzyk foar Acta.
Grôt

**Grôt** of **groat** is peld koarn. Pearelgrôt is rûn slipe grôt. It wurdt benammen brûkt as basis foar groattenbrij en yn peareltsjebrij. De grôt moat 12 oere weakke wurde en moat dêrnei ûngefear in oere sean wurde. Oant begjin 20e iuw waard it yn Fryslân noch brûkt as mielbasis, mar yn dy funksje is it no hast ferfongen troch rys en pasta. Koarn waard eartiids mei pelmoles ta grôt peld.

Nettsjinsteande it yn ûnbrûk reitsjen fan grôt, drage ynwenners fan it Twintske doarp Rossum noch altiten de bynamme *gortekeurne*, dat grôtkerrels betsjut. En de ynwenners fan it Grinslanner doarp Garnwerd wurde no noch "Grôtfretters" neamd. Ynwenners fan it doarp Oosterend op Tessel wurde "Gortbuukers" neamd. Der bestiet tsjintwurdich en in krûdedrankje dat sa hjit, mar dat is fan resinte datum.
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1980

De **[[Olympyske Simmerspullen 1980]]** ek wol de **XXIIe Olympiade** neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sowjetuny hâlden. It hockey waard hâlden yn it *Young Pioneers Stadium*. It wie de earste kear dat it hockey foar froulju op it programma stie.

## Manlju
### Earste Omloop

### om it 5e en 6e plak

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking

## Froulju

## Einrangskikking
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1956

De **[[Olympyske Simmerspullen 1956]]**, ek wol de **XIXe Olympiade** neamd, waarden yn 1956 yn Melbourne, Austraalje hâlden. It hockey waard hâlden yn it *Melbourne Cricket Ground*.

## Melbourne Cricket Ground
It Melbourne Cricket Ground waard yn 1854 boud as cricketstadion. Foar de Olympyske Simmerspullen waard de noardtribúne der by boud. Der wie doe plak foar 104.000 taskôgers. Oant de jierren santich wie der sels plak foar 120.000 taskôgers, mar dat is hjoed de dei nog mar 100.000 taskôgers.

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

#### Beslissingswedstriid Groep B

#### Groep C

### Heale finales

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Seine (rivier)

De **Seine** is in rivier yn Frankryk mei in lingte fan 776 km en in streamgebiet fan 79.000 km², dat hielendal op Frânske grûn leit.

## Streamgebiet
De Seine ûntspringt justjes benoarden de stêd Dyon op it Plato fan Langres en rint dan oer Troyes, Parys en Rouen nei It Kanaal, dêr't sy by Le Havre yn útmûnet. De foarneamste sydrivieren binne de Yonne, de Marne en de Oise.

## Wâlderfgoed
De ouwers fan de Seine yn Parys stean sûnt 1991 op de wrâlderfgoedlist fan UNESCO. De ynskriuwing beslacht 365 ha oan beide iggen yn it sintrum en hat in protte monumintale gebouwen en parken.
Moundou

**Moundou** is in stêd in Tsjaad en is it haadplak fan de regio Logone Occidental.
Moundou hat sa'n 148.000 ynwenners (2010).

## Demografy
De Havilland Albatross

De de Havilland ** DH.91 Albatross** wie in fjouwermotorich Britsk transportfleantúch út de jierren 30 fan de 20e iuw. Yn 1938–1939 binne der sân fan boud. De DH.91 wie in hichtepunt yn de houten-fleanmasinebou.

## Untjouwing
De DH.91 waard ûntwurpen yn 1936 troch A. E. Hagg neffens *Air Ministry specification 36/35* foar in trans-Atlantyske postfleanmasine. 

De DH.91 syn romp en wjukken wiene makke fan ferlime balsahoutlaachjes (multipleks), in konstruksje dy't letter ferneamd waard troch de tapassing by de de Havilland Mosquito. In oar opmerklik ding wie it kuolsysteem foar de luchtkuolle motoren dy't in benei ideale streamline fan de motorkape mooglik makke.  De earste Albatross fleach op 20 maaie 1937. It twadde protoype bruts by in testflecht, mar waard wer opmakke en wie de earste dy't by Imperial Airways yn gebrûk naam waard.

Hoewol't it tastel as postfleantúch ûntwurpen wie, kaam der ek in passazjiersferzje dy't 22 minsken ferfiere koe. Fiif fan dy tastellen waarden yn 1938/1939 ôflevere.

## Operasjonele skiednis
De earste levering oan Imperial Airways wie de DH.91 *Frobisher* (22 pas.) yn oktober 1938. In fiif passazjiers ferzje waard brûkt op de line Croydon nei Parys, Brussel en Zurich. Doe't it testfleanen dien wie waarden beide prototypes oan Imperial Airways en ynset as lange-ôfstân postfleanmasine. Feitlik hawwe sy fral tsjinne yn de simmer fan 1939, doe't sy it wichtichste type op de passazjiersline fan Londen Croydon nei Parys Le Bourget wienen.

Begjin Twadde Wrâldkriich beskôge de Royal Air Force it tastel as gaadlik foar koeriersflechten tuske Grut-Brittanje en Yslân fanwege har fluggens en fleanberik; septimber 1940 waarden twa tastellen yndield by it 271 Squadron fan de RAF. Beide tastelling ferûngemakken by de lâning yn Reykjavík, de *Faraday* yn 1941 en de *Franklin* yn 1942.

De fiif-passazjiers ferzjes brûkte Imperial Airways (it lettere BOAC) op de rûtes Bristol-Lissabon en Bristol-Shannon.
De *Frobisher* waard ferneatige by in Dútsk bombardemint op Bristol yn 1940, twa oaren by de lâning. De twa oerbliuwende tastellen, de *Falcon* en *Fiona* waarden septimber 1943 sloopt.

## Technyske feiten
Pibo Antonius Pijnappel

**Pibo Antonius Pijnappel**, (Amsterdam, 8 febrewaris 1875 – Hilfertsom, 29 novimber 1935), wie in begoedige Nederlânsk bibliofyl. 

Pijnappel stamme út in rike en foarútstribjende liberaal remonstrantske famylje. Hy studearre Rjochten yn Amsterdam mar makke de stúdzje net ôf. Yn syn studintetiid wie hy redakteur fan Propria Cures en dispútgenoat fan Herman Gorter. Hy sammele op syn bûtenpleats *[[Hoorneboegse Heide|De Hoorneboeg]]* ûnder Hilfertsom 70.000 boeken, meast op it mêd fan de letterkunde. De kolleksje waard oan de Gemeentlike Universiteit neilitten. De bûtenpleats waard urven troch syn suster dy't it op har beurt 'yn syn geast' oan de Remonstrantske Bruorskip fermakke.

Pijnappel wie sosjaaldemokraat. Hy advisearre Pieter Jelles Troelstra, ûnder oaren yn de Hogerhuis-saak en de lintsjesaffêre. Nettsjinsteande syn swakke sûnens, hy hie slim astma, wie er yn 1907 lid fan de Programkommissy fan de SDAP.

P. A. Pijnappel kocht de grutte bûtenpleats *De Hoorneboeg* yn 1905 foar Fl. 43.000,-. Hy naam in bibliotekaresse yn tsjinst en boude in grutte biblioteek oan de westkant fan it terrein. 

Der wurdt wol oer Pibo Antonius Pijnappel skreaun as wie er in keamergelearde en kluzener, mar dat wurdt troch oare boarnen tsjinsprutsen. Pibo wenne tegearre mei syn suster. De histoarikus Jan de Bruijn besprekt syn rol yn de lintsjesaffêre en neamt him "tige goed op de hichte". 

Maaie 1912 joegen Pibus en syn suster in buorkerij op harren bûten, de *Meisjeshoeve*, letter Stalheim neamd, yn gebrûkt oan de Stichting het Leidse Volkshuis.

## Literatuer
*  (út "Tussen Vecht & Eem", *Vereniging Vrienden van het Gooi*, 4e Jiergong, Nr. 1, febtewaris, 1986)
* , *Het boetekleed ontsiert de man niet - Abraham Kuyper en de Lintjesaffaire* (1909-1910) 2005
Louis Cohen

**Levie (Louis) Cohen** (Harns, 24 maaie 1864 – Amsterdam, 5 augustus 1933) wie in Nederlânske sosjalist. Hy wie ien fan de oprjochters fan de Sosjaal Demokratyske Arbeiders Partij (SDAP).

## Libben en wurk
Cohen waard yn Harns berne as soan fan keapman Salomon Levie Cohen en Betje van Amerongen. Al mei jonge jierren kaam er yn kontakt mei it sosjalisme fan Domela Nieuwenhuis. Cohen troude yn 1887 mei de tsjinstfaam Betje Os. Sy krigen trije bern. Nei syn trouwen fêstige er him as keapman yn Swol en joech dêr it sosjalistyske blêd de *[[Volksvriend]]* út. Hy rekke belutsen by de groep dy't him losmakke fan it Sosjaal-Demokratysk Bûn (SDB) fan Domela. Yn 1894 wie er ien fan de saneamde *[[De tolve apostels fan de SDAP|tolve apostelen]]*, dy't beskôge wurde as de oprjochters fan de SDAP. Hy krige skeel mei Tjerk Luitjes dy't fanút de SDB yn Swol ek in blêd útbrocht mei de titel *Volksvriend*. It blêd dat cohen útjoech waard opnaam yn *De Wachter*. 
Yn 1896 sette Cohen him yn Amsterdam nei wenjen dêr't er krewearre foar de belangen fan hannelsreizgers. Hy fersette him tsjin oansluting by it Nederlânsk Bûn fan Fakferieningen (NVV). Fan 1927 oant 1929 wenne er foar syn wurk yn Brussel. Hy rekke siik en kaam yn 1929 beroaid werom yn Amsterdam. 
Cohen stoar augustus 1933 yn de âldens fan 69 jier yn *"het gebouw der Joodsche Invalide"* yn syn wenplak Amsterdam.
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1976

De **[[Olympyske Simmerspullen 1976]]** ek wol de **XXIe Olympiade** neamd waarden yn 1976 yn Montreal, Kanada hâlden.
It hockey waard hâlden yn it *Percival Molson Memorial Stadium*. Ek wol bekind as it Stade Percival-Molson. Kenia luts him flak foar it toernoai werom. Wêr't troch Kanada sûnder te spyljen him pleatste foar de wedstriid om it  9de en 10de plak. 

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Beslissingswedstriid Groep A

#### Groep B

#### Beslissingswedstriid Groep B

### Heale finales

### Pleatsingsrûnde
#### om it 9e oant 11e plak

#### om it 9e en 10e plak

#### om it 5e oant 8e plak

#### om it 7e en 8e plak

#### om it 5e en 6e plak

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Bexleyheath

**Bexleyheath** is in wyk in het Londenske bestjoerlik gebiet Bexley, yn de regio Grut-Londen. It leit sa'n 19 km east-súdeast fan Charing Cross, Londen en hearde oant 1965 by it greefskip Kent.

## Ferneamde lju fan Bexleyheath
### Berne
* Kate Bush (1958), sjongster, muzikante, singer-songwriter en produsint
* Kenneth Noye gangster en moardner 

### Bewenners
* Boy George, George O'Dowd, gie hjir Eltham Green School
* Sheila Hancock, aktrise (en widdo fan akteur John Thaw)
* Edward Heath, Britsk premier (1970–1974)
* Roger Moore, akteur, wenne oan de Wansunt Road, Old Bexley
* Charles Tupper, sechde premier fan Kanada


File:Trinity Baptist Church, Bexleyheath - geograph.org.uk - 980031.jpg|Baptistetsjerke fan Bexleyheath
File:Rear of Red House, Bexleyheath - geograph.org.uk - 1192324.jpg|Efterkant fan Red House, Bexleyheath


## Keppeling om utens
*  Webside fan Bexleyheath
Enfield (Londen)

**Enfield** is in Ingelsk distrikt yn it greefskip Grut-Londen en hie 273.559 ynwenners yn 2001.

Fan de befolking is 13,8% âlder as 65 jier. De wurkleazens beslacht 4,1% fan de beropsbevolking (sifers folkstelling 2001).

## Ut de skiednis
Enfield wie in lyts merkstedsje yn de *county* Middlesex oan de râne fan in grut bosk, likernôch in dei reizgjen fan doetiidsk Londen ôf. Meidat Londen hieltyd grutter waard, waard Enfield Town mei omkriten in foarstêd fan Londen mei goede ferbinings nei it sintrum fan dy stêd. It hjoeddeiske distrikt ûntstie yn 1965.

Nei de oermastering fan Ingelân troch de Normandjers, waard Enfield, en it oanswettende Edmonton, neamd yn it *[[Domesday Book]]*. Beide plakken hienen doe tsjerken; Enfield hie doe 400 ynwenners en Edmonton hie 300. Enfield hie doe ek in *"parc"*. Dat grutte bosk makke Enfield in plak fan belang, omdat dêr yn de midsiuwen in soad in jage waard troch begoedige Londners. Earst kamen dy lju om te jeijen en letter setten sy der ek huzen. Yn 1303 krige it plak merkrjocht fan kening Edward I fan Ingelân. In merk wurdt der noch alle wiken hâlden.

### Yndustry
Enfield is faaks it meast bekend troch har skiednis fan wapenyndustry. It Lee-Enfield .303 gewear, standertgewear yn it Britske leger oant 1957, waard dêr makke. Oare ferneamde fjoerwapen dy't dêr makke waarden binne de Brengun en de Stengun — yn beide gefallen slach it "en" yn de namme op 'En'field.

## Wiken yn distrikt Enfield
* Arnos Grove
* Cockfosters
* Enfield Town
* Palmers Green
* Southgate
* Winchmore Hill

## Berne yn enfield
* Amy Winehouse

## Keppeling om utens
Tolve Apostelsbeam

De **Tolve Apostelsbeam** is de bynamme fan de goed 500 jier âlde linebeam neist it Kleaster Ter Apel yn Ter Apel, Grinslân. 

## De ein
Yn 2002 waard de beam tige bekappe om de kâns te fergrutsjen dat er it libben hâlde soe. Yn de nacht fan 28 op 29 desimber 2007 waaide de beam lykwols om. Op dat stuit wie er al slim siik.
It DNA fan de beam is brûkt om nije linebeammen te kweekjen. De kwekelingen binne op it plak fan de âlde linebeam set. De âld beam wie in habitat foar flearmuzen en de Bûnte Miggesnapper.


Ofbyld:Twaalf Apostelenboom 1903.JPG|*De beam op in plaat út 1903*
Ofbyld:Twaalf Apostelenboom nieuwe boompje.JPG|*Nij beamke yn 2011*
Femke de Walle

**Femke de Walle** (Baambrugge, 13 maart 1983) is in Frysk presintatrise en muzikante. Se waard yn 1983 út Fryske âlden berne yn Baambrugge, in plak yn it noardwesten fan 'e provinsje Utert, deunby de Finkefeanske Plassen. Se groeide lykwols op yn Fryslân en genoat middelber ûnderwiis op 'e HAFU fan it Kristlik Lauwers Kolleezje yn Bûtenpost. Neitiid studearre De Walle sjoernalistyk oan 'e Hegeskoalle Windesheim yn Swol.

De Walle waard radioferslachjouster en -presintatrise by Omrop Fryslân. Se presintearre it radioprogramma *De Middei Fan Fryslân*. Dêrnjonken is se ek muzikante (pianiste) en treedt se op mei har suske Elske DeWall. De Walle wennet op De Gordyk mei har man Allan en bern, de twilling Liv en Liam (2013) en Luuk (2017). Yn maart 2020 lei se har wurk by Omrop Fryslân en as muzikante abrupt del om't se skjin ynein wie en har batterij net mear opladen krige. Sels omskreau se it yn in fraachpetear mei de *[[Ljouwerter Krante]]* sa: "Ik rûn mei de bek op 'e grûn."

## Keppelings om utens
*Femke de Walle op Facebook 
*Femke de Walle op Twitter
*Femke de Walle op LinkedIn
Tolve Apostels fan de SDAP

De **Tolve Apostels fan de SDAP** wienen de oprjochters fan de Sosjaal Demokratyske Arbeiders Partij. De namme is in ferwizing nei de tolve bibelske apostels, de learlingen fan Jezus fan Nazaret.

De SDAP wie in Nederlânse politike partij fan foar, yn en flak nei de Twadde Wrâldoarloch. De SDAP waard 26 augustus 1894 oprjochte yn it lokaal *Atlas* oan de Ossenmarkt 9 yn Swol as alternatyf foar it Sosjaal-Demokratyske Bûn (SDB) fan Domela Nieuwenhuis. 

De tolve apostels wienen:

#Levie Cohen
#Jan Antoon Fortuijn
#Adriaan Gerhard
#Frank van der Goes
#Willem Helsdingen
#Henri Hubert van Kol
#Henri Polak
#Jan Schaper
#Hendrik Spiekman
#Pieter Jelles Troelstra
#Helmig Jan van der Vegt
#Willem Vliegen

## Keppeling om utens
* [Paneel ''De twaalf apostelen'', makke troch [Fré Cohen]] foar in útstalling by gelegenheid fan it 40-jierrich bestean fan de SDAP yn 1934.
Lubbartus fan Andringa

**Lubbartus fan Andringa**, wie grytman fan Utingeradiel fan 1656-1682. Hy wie de soan fan Regnerus fan Andringa (1612-1671).
Arnold fan Vierssen

**Arnold fan Vierssen**, soan fan Mathijs fan Viersen, riedshear yn it Hof fan Fryslân, en Clara Mellinga. 

Arnold waard op 24 desimber 1669 grytman fan Haskerlân en Lid fan de deputearre steaten en monsterkommissaris. Wie yn syn jeugd kaptein. Hy die ôfstân fan syn gritenij foar syn soan. Hy boaske Sibilla, dochter fan Allard Pieter fan Jongstal en Margaretha fan Haren en liet fjouwer bern nei.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Durk Beeksma

**Durk Beeksma** (Himmelum, 21 maart 1913 - Ljouwert (Huzum), 26 febrewaris 2012) wie in Alvestêdetochtrider. Tusken 1933 en 1963 helle er mar leafst sân alvestêdekrúskes. Hy hat de tocht wol 37 kear fytst en ien kear rûn. Joech op syn 85e gymles oan froulju. Hy luts ek de oandacht omdat er winterdeis geregeldwei in dûk naam yn it Van Harinxmakanaal. Dêrnei bleau hy oant syn njoggentichste fytstochten by de alve stêden en de alve marren lâns riden, op it lêst ried er mei twa keunstheupen.
Beeksma hat by de Frico wurke en dêrnei de langste tiid by de Oude Delft Leeuwarden, it bedriuw dat trochljochtingsapparatuer makke en nachtsicht apparatuer. Wie ek aktyf yn de hielûnthâldersferiening. Op 14 jannewaris 2009 is Durk Beeksma yn Ljouwert huldige foar syn 80-jierrich lidmaatskip fan FNV Bondgenoten en foarrinders dêrfan. Hy krige dêrfoar in sulveren skaal.
Beeksma ferstoar 98 jier âld neidat er twa jier yn soarchsintrum *Nieuw Mellens* wenne hie. Dat wie krekt 26 jier nei de Alvestêdetocht fan 1986.
Charing Cross

**Charing Cross** is de namme fan in stedsdiel yn sintraal-Londen en is it offisjele middelpunt fan Londen, Ingelân. 

**Charing Cross** tsjut de krusing oan fan de Strand, Whitehall en Cockspur Street, justjes besuden Trafalgar Square. Fan in protte plakken yn Londen wurdt de ôfstân ta Charing Cross oanjûn. Teffens is it de namme fan in ferneamd stasjon, Stasjon Londen Charing Cross en tal fan oare ynstellings en gebouwen.

De namme stamt fan it doarpke *Charing*, dêr't kening Eduard I fan Ingelân yn 1291/94 in krús sette liet ta oantins fan syn ferstoarne frou Eleanor fan Kastylje: it Eleanor-krús. It krús waard yn 1647, yn de tiid fan de Ingelske Boargerkriich, fanwege it parlemint delhelle.


Image:Microcosm of London Plate 062 - Pillory, Charing Cross edited.jpg|*Charing Cross mei [[kaak (skandepeal)|skandepeal]] om 1810 hinne. It stânbyld fan Charles I út 1675, rjochts, stiet op it plak fan it eardere krús.*
Ofbyld:Charing Cross Station, London, 1971.jpg|*Charing Cross yn 1971*
Ofbyld:London Charing Cross Road.jpg|*Charing Cross yn 2005*
Ofbyld:Hungerford.bridge.arp.750pix.jpg|*Stasjon Charing Cross en Hungerfordbrêge*
Henri Polak

**Henri Polak** (Amsterdam, 22 febrewaris 1868 – Laren, 18 febrewaris 1943) wie in Nederlânsk fakbûnsbestjoerder en politikus.

## Biografy
Henri Polak wie in soan fan Moses Polak en Marianna Smit. Op 9 augustus 1888 boaske er Emily Nijkerk (1868-1943). Hy wie leauwich joadsk.

Polak waard ferneamd as oprjochter (1894) en foarsitter (1894-1940) fan it Algemiene Nederlânske Diamantbewurkers Bûn en fierders troch syn krewearjen foar de oprjochting fan it NVV (yn 1905 in feit) dêr't er oant 1908 de earste foarsitter fan wie.

As mei-oprjochter fan de SDAP ferfolde Polak ek foar dy partij de nedige funksjes. Hy wie gemeenteriedslid yn de gemeente Amsterdam en dêrnei yn Laren, sie in pear moanne yn de Twadde Keamer en dêrnei jierrenlang yn de Earste Keamer.

Hy ferstoar doe't er benei 75 jier wie, yn it sikehûs oan in longûntstekking.
Buurman Bolle

**Buurman Bollle**, wie in jeugd-telefyzjerige dy't útstjoerd waard troch de VPRO fan 1 oktober oant 24 desimber 1989. Yn 1989 is it programma op DVD útkomd.

It programma giet oer Buorman Bolle en in tige aardige mem dy't njonken him wennet. Hy is stikem fereale op de buorfrou wêrtroch't hy gauris bernich en ûnhandich oerkomt. Dat komt omdat hy net doart te fertellen oan de buorfrou dat hy har graach lije mei. Uteindelik trout hy sels mei har. De rige is yn 1990 bekroand mei de Grote Kinderkastprijs. It kommintaar by de rige is fan Burny Bos, dy't ek it senario skreaun hat en it ferhaal ferwurke hat ta in lykneamd berneboek. De regisseur fan de rige is Ben Sombogaart. Se hawwe tegearre meardere súksesfolle produksjes makke, lykas *Abeltje*, *Mijn vader woont in Rio* en *Kinderen van Waterland*. 

Haadrolspilers wienen Chris Bolczek (Buorman Bolle) en Anke Kranendonk as mem fan de bern (de buorfrou).
Suze Groeneweg

**Suzanna (Suze) Groeneweg** (Strijensas, 4 maart 1875 - Barendrecht, 19 oktober 1940) wie in Nederlânsk politika. Sy wie it earste froulike Twadde Keamerlid yn Nederlân.

Suzanna Groeneweg wie in fûl pleitbesoarchster fan folksûnderwiis. Sels wie se ûnderwizeresse yn Rotterdam. Sy gou as feministe, mar wie tsjinstanner fan aparte frouljusorganisaasjes.

Groeneweg wie bestjoerslid fan de SDAP doe't by de grûnwet yn 1917 fannijs besjoen waard; neist it algemien kiesrjocht foar manlju waard doe ek it passyf frouljuskiesrjocht ynfierd. Doe't yn 1918 de earste ferkiezingen ûnder it nije systeem hâlden waarden, wie Groeneweg gadingmakker en waard sy ek keazen. Sy hie in sit yn it parlemint oant 1937.

Njonken Kamerlid wie hja ek Steatenlid en lid fan de gemeenteried fan Rotterdam. Sy wie in fûl sosjaliste, neffens boargemaster P.J. Oud gjin 'katsje om sûnder wanten oan te pakken'. Sy wie warber yn de drankbestriding, wie pasifiste en antimilitariste.

## Underskieding
* Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw (30 augustus 1937)

## Keppeling om utens
* Groeneweg, Suzanna, Biografysk Wurdboek fan it Sosjalisme en de Arbeidersbeweging yn Nederlân
Tjerk Luitjes

**Tjerk Luitjes** (Putten, 18 july 1867 - Blaricum, 15 septimber 1946) wie in Nederlânsk anargist. In part fan syn wurk is publisearre ûnder it pseudonym *Travailleur*.

## Libben en wurkpaad
Luitjes waard yn Putten berne as soan fan plysje David Luitjes en Margaretha Smit. De húshâlding herhuze nei Grins, dêr't de heit berne waard. Tsjerk waard grut yn Grins en gie al mei jonge jierren by de sosjalistyske jeugdbeweging en waard dêr lid fan it Sosjaal-Demokratyske Bûn (SDB). Mei Jan Schaper rjochte er yn 1890 it satiryske wykblêd *De Socialist* op, dat mar in stik as wat moannen ferskynde. Luitjes syn folgjende blêd wie *De Volkszaak*, dat er de nije namme *De Arbeider* joech. 
Wilens wie er ferhuze nei Sappemeer en rjochte yn begjin jierren njoggentich fan de 19e iuw in protte ôfdielings fan de SDB op yn East-Grinslân. Luitjes wie tsjinstanner fan de parlemintêre demokrasy. It slagge him om yn 1893 troch middel fan de saneamde *motie Hoogezand-Sappemeer* it krystkongres fan de SDB de útspraak dwaan te litten dat meidwaan oan de ferkiezingen net tastien wie. Dat wie de direkte oanlieding foar syn tsjinstanners om it jier dêrop de Sosjaal Demokratyske Arbeiders Partij (SDAP) op te rjochtsjen. Luitjes syn eardere meistriders sa as Schaper en Spiekman sieten him dêrnei sa dwers yn Grinslân, dat er yn 1895 ferfarde nei Swol en dêrnei nei Arnhim. 
Hy waard dêr útjouwer fan *De Volksvriend*, mar sûnder altefolle súkses. Yn Amsterdam begûn er in fegetarysk restaurant. Lang om let fêstige er him yn 1900 yn Blaricum. 
Hy sleat him oan by de kristen-anargistyske lânboukoloanje, mar krige dêr skeel mei oare bewenners. Hy waard wol in soad frege foar sprekbeurten foar de anargistyske beweging, ek yn syn eardere wurkgebiet East-Grinslân. Nei 1910 naam er wat ôfstân fan it anargisme en keas er foar de parlemintêre demokrasy. Dat late letter wol ta it ferbrekken fan de bân mei Domela Nieuwenhuis, mar Luitjes bleau wol belutsen by de frijtinkersferiening *[[De Dageraad (frijtinkersferiening)|De Dageraad]]*. As oannimmer fertsjinne Luitjes safolle jild dat er nei de Earste Wrâldkriich mei in 'wenauto' troch Europa reizgje koe.

Luitjes wie 31 july 1894 yn Arnhim troud mei de yn Monnikendam berne Geertruida Maria (Trui) Visscher. Sy namen twa bern oan fia it Leger des Heils. Luitjes stoar yn 1946 yn de âldens fan 79 jier yn Blaricum oan in oerdoasis ferdôvjende middelen.

## Bibliografy
* , *Travailleur: een politieke biografie van de Groninger anarchist Tjerk Luitjes 1884-1910*. De Arbeider, Groningen, 1985
* , *Over de grondprincipen van christendom en anarchie als tegenstellingen*. Grentzebach, Bussum, 1902
* , *Theorie en practijk van binnenlandsche kolonisatie*. Grentzebach, Bussum, 1902