open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plato (lânfoarm)

In **plato** (fan it Frânske *plateau*, fan it Aldfrânske *platel*, dat "pântsje" of "skûteltsje" betsjut) is in soartemint heechflakte. Spesifiker is it in lânfoarm dy't bestiet út in relatyf flak en heechlein gebiet, oan teminsten ien kant begrinzge troch in steil ôfrinnende râne. It wurdt soms ek wol in **tafellân** neamd.

Plato's kinne ûntstean as gefolch fan in stikmannich ûnderskate geologyske prosessen, lykas opboarreljen fan fulkanyske magma, ekstrúzje fan lava en eroazje troch wyn of gletsjers. Op basis fan it omlizzende lân kinne plato's yn trije kategoryen yndield wurde: yntermontaan (tusken bergen yn), foarlânsk (yn in heuveleftich gebiet dat oprint nei in berchtme) en kontinintaal (hielendal frijlizzend fan berchtmen). 

Foarbylden fan plato's binne it Cumberlandplato yn it súdeasten, it Coloradoplato yn it súdwesten en it Columbiaplato yn it noardwesten fan 'e Feriene Steaten, it Dekkanplato yn súdlik Yndia, it Tibetaansk Plato benoarden de Himalaya, it Plato fan Giza yn Egypte (dêr't de Piramiden fan Giza op boud binne), de Altiplano yn Súd-Amearika (tusken twa earms fan 'e Andes yn) en it Antarktysk Plato yn it easten fan Antarktika.
Follow the Money

**Follow the Money** (**FTM**) is in Nederlânske ûnôfhinklike nijswebside foar finansjeel-ekonomyske ûndersykssjoernalistyk fan likernôch tritich sjoernalisten – foar in part yn tsjinstferbân, foar in part freelancers – plus in tal kollumnisten. FTM [ 1 ] docht mei oan ynternasjonale ûndersyksprojekten lykas oer de CumEx-Files en fraude yn it fuotbal.   It kollektyf publisearret ek in podcast, makke troch Frederique de Jong.

## Skiednis
Follow the Money waard ein 2009 oprjochte troch Eric Smit, Mark Koster en Arne van der Wal mei as doel ûndersyk te dwaan nei minsken, organisaasjes en systemen dy 't harren, benammen finansjeel-ekonomysk, misdrage of de mienskip swier neidiel tabringe. De namme is in ferwizing nei de film *[[All the President's Men (film)| All the President's Men]]* oer it Watergateskandaal.  It medium is 100 persint eigendom fan FTM Media, in besletten fennoatskip dy't beheard wurdt troch de stichting administraasjekantoar FTM Media mei Arne van der Wal en Eric Smit as bestjoerders. Sy hawwe mei-inoar goed 73 persint fan de sertifikaten. 

Foar it úteinsetten krige FTM € 180.000 subsydzje fan it *Stimuleringsfonds voor de Journalistiek* (SVDJ). It platfoarm waard oarspronklik finansiere troch lidmaatskippen en it leverjen fan *branded content*. Dy lêste metoade waard yn 2014 stopset. Sûnt dy tiid dreau it op lidmaatskippen en alternative finansiering besteande út jeften fan sjaritative ynstellings en fan partikulieren.  De webside brûkt in betelmuorre (*paywall*). Foar in projekt om lêzers mei te lûken (*gamification*) krige FTM € 37.000 fan it *Stimuleringsfonds voor de Journalistiek* en it SIDN Fonds yn 2016 en yn 2017 € 50.000 fan *Google Digital News Initiative* (DNI Fund). 

Yn augustus 2021 hie FTM 30.000 beteljende leden.

## Teäter
Fiif Follow the Money-meiwurkers, Eelke van Ark, Thomas Bollen, Richard Jong, JanJaap Rijpkema, en Eric Smit, joegen yn 2022 de teäterfoarstelling ' Follow the Money ' ûnder rezjy fan Leopold Witte. Dêrby makken sy ek muzyk; Van Ark spile basgitaar, Bollen gitaar, Rijpkema slachgitaar en sang, Jong drums en Smit sang.

## Keppeling om utens
*www.ftm.nl
Sanguisugabogg

**Sanguisugabogg** is in Amerikaanske metalband oprjochte yn 2019 yn Columbus. De namme fan de band is in kombinaasje fan de wurden *"sanguisuga"* in latynsk wurd foar "bloedsûger" en *"bog"*, Britsk Ingelsk jargon foar "húske".  De band brocht yn 2021 syn debútalbum *Tortured Whole* út. De teksten fan de band gean benammen oer drugs en perverzje. Sanguisugabogg hat twa studio-albums en ien live-album útbrocht. 

## Diskografy
### Studio-albums

### Live-albums
Ryanne Veldkamp

**Ryanne Veldkamp** (Drachten, 5 juny 1992) is in Frysk skriuwster fan Nederlânsktalige new adult-romans.

## Biografy
Ryanne Veldkamp sette harsels definityf op de kaart as in new adult-auteur. Se wie ûnder oare te gast by Omrop Fryslân.

## Bibliografy
In oersjoch fan 'e wurken dy't Ryanne Veldkamp skreaun hat:

* 2021 - *Omarm óns* 
* 2022 - *Duinafslag* 
* Breekbaar-searje:
** 2022 - *Breekpunt* 
** 2023 - *Kernpunt*
** 2023 - *Eindpunt*
** 2023 - *Bonuspunt*
* *Water en Vuur*-searje:
** 2023 - *Vuurproef*
** 2023 - *Vuurwerk*
** 2024 - *Vuurdoop*
** 2024 - *Vuurrood*
** 2024 - *Vuurzee* 
** *Vuurgloed*
* 2024 - * Matchmaking* 
* 2024 - *Matchfixing*
* 2024 -*Kerstgevoel ver te zoeken*
* *Vanuit Liefde*-searje:
** 2025 - *Van nu af aan*
** 2024 - *Van jou en mij* 
* 2025 - *Tot op de bodem*  (yn gearwurking mei Roel Dirven)
;Losse koarte ferhalen:
** *De onverwachte zakenreis*
** *Verkeerd verbonden*  
** *Wapenstok*
Westertsjerke (Amsterdam)

De **Westertsjerke**  oan 'e Prinsengracht yn Amsterdam is in protestantsk tsjerkegebou. De tsjerke waard as Nederdútsk-grifformearde tsjerke boud en wie sûnt 1816 in Nederlânsk-herfoarme tsjerke, oant yn 2004 de gemeente opgie yn 'e Protestantske Tsjerke yn Nederlân. 

## Arsjitektuer

De tsjerke waard tusken 1620 en 1631 yn 'e styl fan de Nederlânske renêssânse neffens ûntwerp fan 'e Amssterdamske boumaster Hendrick de Keyser (1565-1621) boud, dy't yn 'e Sudertsjerke begroeven leit. De tsjerke waard ûnder lieding fan syn soan Pieter de Keyser (1595-1676) foltôge en op 8 juny 1631 yn gebrûk nommen. De trijeskippige basilyk hat in rjochthoekige plattegrûn mei twa dwersskippen fan likense ôfmjittings. De Wester is 58 meter lang, 29 meter breed en 29 meter heech. 

## Toer
De toer fan 'e Westertsjerke, de saneamde **Westertoer**, is mei likernôch 87 meter de heechste tsjerketoer fan Amsterdam. De toer stiet oan 'e westlike kant fan 'e tsjerke . It ûnderste diel is fan bakstien wylst de ferdjippings fan 'e spits fan natoerstien binne. De houten lantearne wurdt ôfsletten mei in keizerskroan út 1637. Njonken de oerslachklokken fan Ahasverus hat de toer in karriljon fan Hemony. De ferdjippings fan 'e toer wurde nei boppe ta smeller.

De toer waard yn 'e jierren 2006-2007 restaurearre, wêrby de keizerskroan yn 'e oarspronklike blauwe kleur oerskildere waard. Ek de fazen op de hoeken fan 'e boppebou fan 'e toer krigen de blauwe kleur werom.

## Oargels

It haadoargel waard yn 1686 foltôge en boud troch Roelof Barentszn Duyschot en Johannes Duyschot. Yn 1727 krige it twamanualige oargel fan Christian Vater, in learling fan Arp Schnitger, in tredde manuaal. Nei in soad feroarings yn 'e 18e, 19e en 20e iuw waard it oargel tusken 1989 en 1992 troch Flentrop út Saandam op 'e nij boud. By de restauraasje fan it ynterieur waard it oargel troch deselde oargelboufirma demontearre en dêrnei yn 'e maaitiid fan 2020 wer skjin werom set yn 'e oargelkas. Fanwegen de koronaepidemy koe it oargel net mei publyk ynspile wurde, mar minsken koene dat op 18 april 2020 op ynternet folgje.      

Sûnt 1963 hat de tsjerke ek in koeroargel fan Flentrop. Yn 2001 waard dat koeroargel restaurearre en yn 2017 folge grut ûnderhâld.

## Grêven
Yn 'e tsjerke lizze û.o. Rembrandt van Rijn, Govert Flinck, Joan Blaeu en Lucas Bols begroeven.  

## Oars
* Súdlik fan 'e Westertsjerke stiet in monumint foar Anne Frank.
* Eastlik fan 'e Westertsjerke stiet ta neitins fan ferfolge homoseksuëlen it homomonumint.
* Noardlik fan 'e tsjerke stiet oan 'e Prinsengracht it Anne Frank-hûs.

## Keppeling om utens
* Hiemside Oargels fan Noard-Hollân: disposysje fan it oargel
New adult

**New adult** (Ingelsk foar "nije folwoeksene" of "nij folwoeksen"), soms ôfkoarte ta **NA**, is in him noch ûntwikkeljend nij literêr sjenre, dat giet oer protagonisten yn 'e leeftydskategory fan 18 oant en mei 29 jier, en dat him rjochtet op 'e doelgroep fan it lêzerspublyk fan deselde jierren. De term waard foar it earst brûkt yn 2009 troch de Amerikaanske útjouwerij St. Martin's Press. New adult wurdt wol omskreaun as literatuer foar jongfolwoeksenen, yn it Ingelsk *young adult* neamd, mar dan foar de leeftydsgroep dy't op jongfolwoeksenen folget. Oarsom kin it ek omskreaun wurde as literatuer foar folwoeksenen, mar in bytsje útskaaiend nei en mei eleminten fan literatuer foar jongfolwoeksenen. New adult-literatuer hat sûnt 2018 benammen yn 'e Feriene Steaten gâns oan populariteit wûn, yn 't bysûnder troch de bestsellers fan auteurs dy't harren wurk yn eigen behear útjouwe, lykas Jennifer L. Armentrout, Cora Carmack, Colleen Hoover, Anna Todd en Jamie McGuire. 

It new adult-sjenre stie yn 't earstoan bleat oan krityk, mei't guon it beskôgen as in marketingtrúk fan 'e grutte útjouwerijen, wylst oaren útholden dat der gjin lêzerspublyk bestie foar sok wurk. Foarstanners bestrieden dy opfettings lykwols en woene hawwe dat der ferlet wie fan in namme foar wat dat eins al in besteand sjenre wie. Sa neamde útjouwerij HarperCollins it in "handich label om't it âldelju en boekhannels en belangstellende lêzers witte lit wat se fan in boek ferwachtsje kinne." Foarbylden fan new adult-literatuer binne: *Wait for You* en de *Blood and Ash*-rige fan Jennifer L. Armentrout; *Losing It* fan Cora Carmack; *Beautiful Disaster* fan Jamie McGuire; *Slammed* fan Colleen Hoover; *A Court of Thorns and Roses* en *Throne of Glass* fan Sarah J. Maas; *The Impact of You* fan Kendall Ryan; en *Red, White & Royal Blue* fan Casey McQuiston. Yn Nederlân skriuwt û.o. Ryanne Veldkamp soksoarte boeken.
Terrestryske planeet

In **terrestryske planeet** of **ierdske planeet** is in planeet dy't yn haadsaak bestiet út fêst stiente en/of metalen. Dat betsjut dat it relatyf lytse planeten binne mei in hege massatichtens. Us Sinnestelsel omfettet fjouwer fan sokke planeten: Merkuerius, Fenus, de Ierde en Mars. Troch astronomen dy't in geofysyske definysje fan in planeet brûke, wurde dêrnjonken soms ek guon oare himellichems ta de terrestryske planeten rekkene, te witten: de Moanne, de dwerchplaneet Seares, de moannen Io en Europa fan Jupiter en de rotsige protoplaneet-asteroïden Pallas en Festa.

Trochdat de terrestryske planeten by harren ûntstean tichteby de Sinne stiene, ferdampen de flechtige stoffen grutdiels en bleau der in rotseftich oerflak oer. Fan binnen besteane se benammen út metaal en stiente yn raande foarm. De Ierde hat in atmosfear dy't foar it meastepart út stikstof bestiet, mar ek soerstof befettet en in bytsje koalstofdiokside. Fenus en Mars hawwe in atmosfear dy't folslein út koalstofdiokside bestiet, wylst Merkuerius hielendal gjin atmosfear hat.

De planeten fan it Sinnestelsel dy't fierder fan 'e Sinne ôf steane as Mars, besteane foar in grut diel út 'e gassen wetterstof en helium. Se binne ek folle en folle grutter. It binne sadwaande gjin terrestryske planeten mar gasreuzen. Nei de tichtbyste, Jupiter wurde se ek wol Joviaanske planeten neamd (fan *Iovis*, de Latynske genityf of twadde namfal fan Jupiter). Saturnus is dúdlik ek in gasreus, mar de fierder by de Sinne wei steande reuzeplaneten Uranus en Neptunus wurde tsjintwurdich net mear sjoen as gasreuzen mar as iisreuzen. 

Yn 2005 waarden foar it earst mooglik terrestryske eksoplaneten ûntdutsen, planeten yn in oar planetestelsel, dy't om in oare stjer hinne draaie. Dy planeten krigen de nammen OGLE-2005-BLG-390Lb en Gliese&nbsp;876&nbsp;d. De earste eksoplaneet wêrfan't mei wissichheid sein wurde koe dat it in terrestryske planeet wie, waard yn 2011 fûn en krige de namme Kepler-10b. It is no wis dat der bûten ús Sinnestelsel ek terrestryske planeten besteane dy't folle massiver binne as de Ierde, mei oant fiif kear de massa fan 'e Ierde. Sokke terrestryske planeten wurde superierden neamd.

## Sjoch ek
*iisplaneet
*oseaanplaneet
Solitêre planeet

In **solitêre planeet**, **nomadyske planeet**, **weesplaneet**, **swalkjende planeet** of **stjerleaze planeet** (ek bekend ûnder de Ingelske beneaming *rogue planet*, "lossleine planeet") is in himellichem mei de massa fan in planeet dat frij omdoarmet yn 'e ynterstellêre romte, sûnder ta in planetestelsel te hearren dat om in stjer hinne rûntsjedraait. De earste solitêre planeten waarden yn 2011 troch astronomen ûntdutsen en hiene de massa fan in gasreus lykas Jupiter. Yn septimber 2020 waard de ûntdekking bekendmakke fan 'e earste solitêre planeet ter grutte fan in terrestryske planeet lykas de Ierde (dy't de namme OGLE-2016-BLG-1928 krige). De neiste solitêre planeet is, ynsafier bekend, WISE 0855-0714, op in ôfstân fan likernôch 0,13&nbsp;ljochtjier fan 'e Ierde.

Astronomen ornearje logyskerwize dat solitêre planeten oarspronklik wol diel útmakke hawwe fan in planetestelsel, om't se oars net foarme wiene, mar dat se op in stuit op 'e iene of oare manear oan 'e swiertekrêft fan harren stjer ûntsnapt binne. Hoefolle fan sokke planeten der yn 'e Molkewei binne, is net dúdlik. Astronomen hawwe op basis fan 'e útkomsten fan ferskillende ûndersiken ûnderskate skattings dien, dy't útinoar rinne fan 2 oant 100.000 kear it tal oanwêzige stjerren, wat delkomt op in oantal tusken 4&nbsp;miljard en 200&nbsp;triljoen (200.000&nbsp;miljard). 

Mei't solitêre planeten it ljocht misse dêr't in stjer foar soarget en dus yn oanhâldend tsjuster ferkeare, liket it tige ûnwierskynlik dat op sokke planeten bûtenierdsk libben oantroffen wurde kin. Mar sels in himellichem ter grutte fan 'e Ierde hat genôch eigen swiertekrêft om ûnder sokke omstannichheden in atmosfear fan wetterstof en helium fêst te hâlden en yn teory soe de geotermyske enerzjy yn 'e planeetkearn genôch waarmte ôfjaan kinne om 'e temperatuer op it planeetoerflak boppe it friespunt fan wetter te hâlden. Dat betsjut dat op solitêre planeten floeibere oseänen bestean kinne.
Jimmy Dijk

**J.P. (Jimmy) Dijk** (Hefshuzen, by Aldesyl, 3 novimber 1985) is in Nederlânsk politikus. Sûnt 20 april 2023 is hy lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal foar de Sosjalistyske Partij (SP). Op 13 desimber 2023 folge hy Lilian Marijnissen op as foarsitter fan de SP-fraksje yn it parlemint en polityk lieder fan syn partij. Earder wie Dijk gemeenteriedslid yn de gemeente Grins (2010-2023).

## Wurkpaad
Dijk is hikke en tein yn Aldesyl yn it noarden van de provinsje Grinslân en folge middelber ûnderwiis oan it Hogeland Kolleezje yn Warffum. Sûnt syn achttjinde wenne er yn de stêd Grins, dêr 't er sosjology studearre. Yn en nei syn stúdzje wurke hy yn it kartonfabryk yn Hoogkerk. Nei it heljen fan syn bachelor wurke hy as barman yn in ytkafee.

Yn septimber 2010 waard er gemeenteriedslid foar de SP yn Grins, as tuskentiids opfolger fan de tebekstapte âlde rôt Peter Verschuren. Yn jannewaris 2013 folge Dijk Eelco Eikenaar op as foarsitter fan de SP-fraksje yn de Grinzer ried. Yn Grins makke hy him ûnder oare sterk foar hierders yn minne wenomstannichheden. Troch kollega-riedsleden waard hy priizge om syn besieling, kennis fan saken en earlikheid.

Neist syn riedswurk wie Dijk as opliedingsmeiwurker en (lanlik) kampanjelieder yn tsjinst fan de SP. Hy is boppedat lid fan it partijbestjoer. By de Twadde Keamerferkiezings 2021 stie hy as tsiende op de kandidatelist. Trochdat de partij njoggen sitten helle, waard hy net keazen. Yn april 2023 kaam hy lykwols dochs noch yn de Keamer, as opfolger fan Maarten Hijink dy ‘troch priveeomstannichheden út it parlemint gie. Dijk is út namme fan syn fraksje wurdfierder op it beliedsterrein sûnenssoarch. Hy sette him nei syn oantreden ûnder oare yn foar it iepenbliuwen fan sikehûzen yn Sutfen, Heerlen en in tal oare plakken yn Nederlân.

By de Twadde Keamerferkiezings 2023 krige er it fjirde plak op de kandidatelist fan de SP, wêrtroch't er opnij keazen waard. Nei it tebektreden fan Lilian Marijnissen yn desimber 2023 folge Dijk har op as fraksjefoarsitter yn de Twadde Keamer.

## Ferkiezingsútslaggen
### Lanlike ferkiezings

### Lokale ferkiezings
African Queen

"**African Queen**" of "**The African Queen**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Literatuer
*''The African Queen'' (roman), in roman fan C.S. Forester út 1935

## Ferfilmings
*''The African Queen'' (film út 1951), in Britsk-Amerikaanske film út 1951 op basis fan 'e roman fan Forester
*''The African Queen'' (film út 1977), in Amerikaanske tillefyzjefilm út 1977 op basis fan 'e roman fan Forester

## Muzyk
### Albums
*''African Queen'' (album fan Allez Allez), in album fan Allez Allez út 1981
*''African Queen'' (album fan Makhadzi), in album fan Makhadzi út 2021

### Lieten
*''African Queen'' (liet fan Allez Allez), in liet fan Allez Allez út 1981
**African Queen*, in alternative ferzje fan *[[Caribbean Queen]]*, in liet fan Billy Ocean út 1984
*''African Queen'' (liet fan 2face Idibia), in liet fan 2face Idibia út 2004
Los Angeles Center Studios

De **Los Angeles Center Studios** binne in studiokompleks yn 'e binnenstêd fan Los Angeles, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje. It bedriuw waard yn 1999 iepene op it plak fan it âlde Union Oil Center.

## Skiednis
Op it perseel oan 450 South Bixel Street yn 'e buert Central City West, dêr't de Los Angeles Center Studios no sitte, wie foarhinne it Union Oil Center fêstige. Dat wie it haadkertier fan 'e Union Oil Company of California, better bekend ûnder de ôfkoarting Unocal. It haadgebou waard yn april 1958 iepene. De toer waard ûntwurpen troch arsjitekt William Pereira. Yn 1996 gie Unocal derwei. Nei in konstruksjefaze wêrby't gâns nijbou dien waard en it âlde Unocal-gebou folslein renovearre waard, giene de Los Angeles Center Studios yn 1999 iepen.

## Fasiliteiten
De Los Angeles Center Studios omfetsje seis soundstages. Op it backlot, dat in oerflak hat fan 8&nbsp;hektare foar it dwaan fan bûtendoaropnamen, binne tsien gebouwen, trije fêste filmsets yn 'e foarm fan strjitten (mei bebouwing) en in park oanlein. Dêrnjonken omfiemet it studiokompleks ek wurkplakken foar it meitsjen fan dekôrstikken, kantoarromte, klaaikeamers, romten foar fisazjy en hierstilearring en fasilititeiten foar postproduksjewurk lykas filmmontaazje.

## Produksjes
Foarbylden fan produksjes wêrfoar't alteast in diel fan 'e opnamen yn 'e Los Angeles Center Studios plakfûn hawwe, binne de biografyske film *[[Dreamgirls (film)|Dreamgirls]]* (2006), de tillefyzjesearje *[[Numbers (tillefyzjesearje)|Numb3rs]]* (2005–2010) en de Disney-remake *[[The Jungle Book (film út 2016)|The Jungle Book]]* (2016).

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Los Angeles Center Studios
Rêchposityf

In **rêchposityf** (of **rêchwurk**) is in diel fan it piipoargel dat mei in apart manuaal bespile wurdt. Yn 'e regel is dat it ûnderste manuaal. 

By guon oargels sit de spyltafel tusken it rêchwurk en it haadoargel (of haadwurk). It rêchposityf is dan it diel dêr't de oargelist mei syn rêch nei ta sit en dêrfandinne ek dy namme.  

It rêchwurk is fakentiden in lytsere útfiering fan it haadwurk. As in haadwurk bygelyks as registers Prestant 8', in oktaaf 4' en in superoktaaf 2' hat, dan hat it rêchwurk in Prestant 4', in oktaaf 2' en somtiden ek in superoktaaf 1'.

In soad rêchwurken hawwe as tongwurken in dulsiaan 8', in kromhoarn 8', in vox-humana of by grutte oargels in trompet. Yn it rêchwurk binne fral fluiten oanwêzich, wylst it haadwurk fral út prestanten en it swelwurk of boppewurk fral út strikers en fluiten bestiet.
Haadwurk

It **haadwurk** is it grutste en belangrykste ûnderdiel fan in piipoargel. It bestiet út in kombinaasje fan in tal registers en it hat njonken de measte stimmen ek it measte folume.

It haadwurk foarmet de basis fan it oargel en hat as basisregigsters de prestanten. Dat is hiel faak in 8-foetsregister, mar it kin ek in 16-foets- of in 4-foetsregister wêze.

It haadwurk wurdt fakentiden bespile mei in eigen manuaal.
Gerwin Hoekstra

**Gerwin Hoekstra** (* 22 novimber 1992 – † 27 novimber 2022) wie in bekende Nederlânske oargelist.

Gerwin Hoekstra groeide op yn it Grinslânske Winsum en begûn al as jonkje fan 8 jier op it oargel te spyljen. Hy wie de oargelist fan 'e PKN-gemeente Winsum-Halfamt en studearre by Erwin Wiersinga en Theo Jellema oan it Prins Claus Konservatoarium yn Grins, dêr't er syn bachelordiploma *cum laude* behelle. 

Dêrnei ferhûze er nei de Feriene Steaten foar syn master en studearre oan it Oberlin Konservatoarium by James Christie, Mark Edwards en Webb Wiggings. Dêr wied er de oargelist fan 'e First Church fan Oberlin. Hoekstra wûn prizen yn it binnen- en bûtenlân, lykas de earste priis op it Govert van Wijn Concours.  

Nei't Hoekstra werom yn Nederlân wie, folge er op 1 jannewaris 2020 Theo Jellema op as de fêste oargelist fan 'e Ljouwerter Grutte Tsjerke. Dêr spile er op it Müller-oargel, dat ien fan 'e belangrykste barokke oargels fan Nederlân is. Nei syn koronakonserten harken bytiden wol tûzenen minsken en wist er ek in bûtentsjerklik publyk oan te sprekken. 

Yn 2021 waard by Hoekstra kanker ûntdutsen. De sykte waard yn 2022 slimmer en Hoekstra soe op 27 novimber dat jier yn it âlderlik hûs yn Winsum yn 'e âldens fan krekt 30 jier ferstjerre. Hoekstra waard fanút de Grutte Tsjerke op 3 desimber 2022 op it Algemiene Begraafplak yn Winsum begroeven.
Jim van der Woude

**Jim van der Woude** (Amsterdam, 6 maart 1948 – dêre, 12 desimber 2023)  wie in Nederlânske akteur, dûnser, mimespiler, regisseur, ûntwerper en komyk.

## Libben en wurk
Van der Woude folge ferskate grafyske opliedingen, mar ûntwikkele him benammen ta akteur. Syn spylstyl ûnderskiedt him troch in sterk gefoel foar absurdisme en in tige fysike útfiering derfan. In typearjende fertoaning wie de 'elastyksêne'. Van der Woude brûkte gewichten dy 't oan syn polzen bûn wiene. Sa sleepte er himsels oer it poadium, fertize yn in elastyk dat syn gesicht ferfoarme. 

### Orkater
Hy hearde mei Rob Hauser, Dick Hauser, Eddie B. Wahr, Gerard Atema, Thijs van der Poll, Chris Bolczek, de bruorren Alex van Warmerdam, Marc van Warmerdam en Vincent van Warmerdam en Josée van Iersel ta de muzykteätergroep Hauser Orkater. 
Dy namme wie in byinoar-lûken fan ORKest, teATER en de nammen fan twa fan de oprjochters. Dy groep, dy't in mingsel fan absurd teäter, bysûndere bylden en eigensinnige popmuzyk makke, hie yn en bûten Nederlân grutte suksessen. Neffens Marc van Warmerdam tanke de groep syn sukses oan de popmuzyk, de teksten fan Alex van Warmerdam en it fysike spyljen fan Van der Woude.

Nei it útienfallen fan Hauser Orkater wie Van der Woude mei Dick Hauser, Ralph Wingers, Loes Luca en Gerard Atema ferbûn oan ien fan de opfolgers fan Hauser Orkater, muzykteäterselskip *De Horde*.

### Carver
Yn 1983 makke Van der Woude syn earste teäter-solofoarstelling *Kopzeer aan de Waanzee*. Dêrnei wie er ferbûn oan ferskate oare teätergroepen. Sa foarme er mei Beppie Melissen, Leny Breederveld en René van 't Hof de teätergroep Carver. Yn 1991 spile dizze de suksesfolle foarstelling *Café Lehmitz*. Ek dêryn toande Van der Woude him in master yn it bewegingsteäter, lykas ek Van 't Hof, dêr 't er faak in duo mei foarme. 

### Films
Njonken sy teäterwurk die Van der Woude mei oan films en telefyzjeproduksjes. Hy spile ûnder oare yn de folgjende films: *Schone handen* (2015, byrol), *No Vacancy* (koarte film út 2012, haadrol), *Morrison krijgt een zusje* (2008, bijrol), *Muizen* (2003, haadrol), *Nacht in de stad* (tf-film út 2000, haadrol), *Colpo di Luna* (1995, haadrol), *[[Oh Boy!]]* (1991, haadrol), *Prospero's Books* (1991, haadrol), *Death in the Seine* (koarte film út 1990, haadrol), *Han de Wit* (1990, haadrol), *[[De wisselwachter]]* (1986, haadrol), *[[De illusionist]]* (1983, haadrol), *Waarom niet*  (koarte eineksamenfilm út 1980, haadrol), *Striptease*  (koarte tf-film út 1979, senario; haadrol) en *Entrée Brussels* (tf-film út 1978, haadrol).

### Priveelibben
Van der Woude hie in soad lêst fan stress, wat dat allinnich mar slimmer waard yn de rin fan syn libben. Nei alle gedachten is er dêrom ek 
ûnferwachts mei syn teäterwurk opholden. Yn 2006 makke er mei Carver ien fan syn lêste foarstellingen, wêrnei 't hy him wer talei op skilderjen. 

In skoft foar syn ferstjerren hie er te lijen oan hertproblemen, dy't him úteinlik fataal waarden. Van der Woude stoar yn de âldens fan 75 jier.
Christian Müller (oargelbouwer)

**Christian Müller** (Sankt Andreasberg, 4 febrewaris 1690 – Amsterdam, 8 maart 1763) wie in út Dútslân ôfkomstige oargelbouwer. Yn 'e 18e iuw wie Christian Müller ien fan 'e belangrykste oargelbouwers yn Nederlân.

## Libben
Müller waard yn Sankt Andreasberg yn Dútslân berne as it sechde fan sân bern fan 'e timmerman Peter Müller (± 1640–1705) en Elisabeth Otte (* ± 1652). It is net bekend by wa of wêr't er it fak fan oargelbouwer learde. Yn 1716 gied er nei de Noardlike Nederlannen, dêr't er sûnt 1718 by de Amsterdamske oargelbouwer Cornelis Hoornbeek wurke. Op 25 april 1719 liet Müller him ynskriuwe by de Lutherske Tsjerke fan Amsterdam en in jier letter wurke er as oargelbouwer selsstannich. 

Hy troude op 17 maaie 1720 mei Elisabeth van der Berg, dy't al in jier letter ferstoar. Catherina Beverwijk waard op 19 oktober 1721 syn twadde frou en hja joech har man alve bern. Hja ferstoar op 3 maart 1769 yn Amsterdam.   

Yn 'e Bosk wurke er tegearre mei master-oargelbouwer Rudolf Garrels oan it oargel fan 'e Sint-Jan. Dêrnei wurke er oan trije Amsterdamske oargels, dy't net bewarre bleaun binne. Syn wurkfjild lei fral yn it west fan Nederlân. 

Müller krige ynternasjonale erkenning mei de bou fan it oargel yn 'e Sint-Bavotsjerke fan Haarlim. By de oplevering yn 1738 wie dat ien fan 'e grutste oargels fan 'e wrâld. Yn 'e jierren 1740-1750 spile Georg Friedrich Händel op dat oargel en yn 1766 de doe tsien jier âlde Wolfgang Amadeus Mozart. Njonken tsjerkeoargels boude Müller ek kammenetoargels.

Oare grutte oargels fan Müller binne te finen yn 'e Grutte Tsjerke fan Ljouwert (1727), de Waalske Tsjerke fan Amsterdam (1734), de Grutte Tsjerke fan Beverwyk (1757) en de Kapeltsjerke fan Alkmar (1762).

## Famylje
Christian Müller hie mear famyljeleden dy't warber wiene yn 'e oargelbou. Ek syn bruorren Johann Caspar (1693-1746) en Andreas wurken as oargelbouwer yn Nederlân. Syn broer Johann Casper feroare yn 1738 û.o. it oargel fan 'e Alde Tsjerke yn Amsterdam. Dat oargel wie ea troch Christian Vater boud. Yn 1767 boude syn soan Pieter it oargel fan 'e tsjerke yn it Siuwske Wissenkerke en yn 1773 it oargel foar de Lutherske tsjerke fan Hoarn.

## Wurk (seleksje)
Understeande oargels fan Müller binne noch oar in grut part bewarre bleaun:

*(Yn 'e fyfte kolom efter de skrep betsjut de grutte 'P' in selsstannich pedaal, de lytse 'p' in oanhongen pedaal)*
Isleworth Studios

"**Isleworth Studios**" of "**Isleworth Film Studios**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*Isleworth Studios (1913-1952) of de Worton Hall Studios, in filmstudiokompeks yn it lânhûs Worton Hall yn Isleworth (Ingelân), dat bestie fan 1913 oant en mei 1952
*Isleworth Studios (1957-2001), in filmstudiokompleks yn 'e eardere bioskoop Odeon Isleworth yn Isleworth (Ingelân), dat bestie fan 1957 oant 2001
André Thevet

**André Thevet** of **André Theuvet** (Angoulême, 1516 - Parys, 23 novimber 1590) wie in Frânske Fransiskaanske preester, ûntdekkingsreizger, geograaf en skriuwer dy 't yn de 16e iuw nei it Heine Easten en Súd-Amearika reizge. Syn wichtichste boek wie *Les Singularitez de la France antarctique*, dêr't er in tal ferskate boarnen en syn eigen ûnderfinings yn gearfoege ta wat in ferslach út de earste hân wêze soe fan syn ûnderfiningen yn France Antarctique, in Frânske delsetting yn de buert fan Rio de Janeiro.
Linnaeus neamde it geslacht *Thevetia* fan de *Apocynaceae*-famylje nei him.

## Libben
Thevet waard berne yn Angoulême yn it súdwesten fan Frankryk. Doe't er tsien jier wie kaam er yn it kleaster fan de Fransiskanen fan Angoulême. Hy besocht Italië op itselde stuit as natuerûndersiker Guillaume Rondelet. Yn 1549, tanksij de stipe fan Jan, kardinaal fan Lotharingen, begûn er oan in wiidweidige ûntdekkingsreis nei Azië, Grikelân, Rhodos,  Palestina en Egypte. Hy beselskippe de Frânske ambassadeur Gabriel de Luetz nei Istanbul.

Suver fuortendaliks nei dy ekspedysje waard er kapelaan fan de float fan Nicolas Durand de Villegaignon, dy 't fan doel wie om in Frânske koloanje te stichtsjen yn de buert fan wat no Rio de Janeiro, Brazilië, is. Thevet kaam dêr op 10 novimber 1555 oan, mar bleau fanwegen sykte mar sa 'n 10 wiken yn de koloanje foardat er weromgie nei Frankryk fanwegen. Hy waard aalmoezenier fan Catherine de Médici en kaam letter yn tsjinst fan de kening.

Thevet stoar yn Parys op 23 novimber 1590. 

## Wurk
* 1554 *Cosmographie de Levant.* Lyon : Ian de Tournes et Guil. Gazeau, 
* 1557/8 *Les singularitez de la France Antarctique*
* 1575 *La Cosmographie Universelle d'Andre Thevet Cosmographe dv Roy. Illvstree de diverses figvres des choses plvs remarqvables veves par l'auteur, & incogneues de noz anciens & modernes*, Paris, Pierre l'Huilier. 
* 1584 *Vrais pourtraits et vies des hommes illustres*
* MS: *Grand Insulaire,* 
* MS  *Histoire de deux voyages*


Amazones Thevet.jpg|Amazônes, 1557
André-thevet-cashew.jpg|It rispjen fan de fruchten fan in kashewbeam
Map of South america 1575.jpg|André Thevet: Kaart fan Súd-Amearika, 1575
Ic000017.gif|Tûkan
Ljisk

De **ljisk** is in diel fan 'e minsklike anatomy op it plak de boppeste útein fan 'e skonk oergiet yn 'e skamstreek. Om't men oer twa skonken beskikt, hat men ek twa ljisken. It eigenskipswurd dêr't de medyske wittenskip de ljisken mei oantsjut, is **iguïnaal** (dus in krupsje oan 'e ljisken is in "iguïnale oandwaning"). De ljisken binne in frij gefoelich plak fan it minsklik lichem. Underhûds sitte by de ljisken lymfeklieren, dy't in rol spylje by it ôfwarsysteem. By beskate sykten kinne dy klieren opswold reitsje. Soms ûntstiet der in iepening yn it bynweefsel fan 'e ljisk, dêr't dielen fan it yngewant (lykas de tinne term) troch nei bûten puolje, sadat der in soarte fan ûnderhûdske pûde ûntstiet. Soks hjit in ljiskbrek (iguïnale hernia) en kin in protte pine feroarsaakje as de útpuolle lichemsdielen yn 'e knipe komme. Oer de ljiskbân hinne rint it ljiskkanaal. Dat liedt by manlju de siedlieder en by froulju de rûne limoerbân troch de fernauwing fan 'e ljisk. Under de ljiskbân troch rinne spieren, bloedfetten, lymfefetten en senuwen dy't de skonk mei de romp ferbine.
Klokketsjerkhôf

In **klokketsjerkhôf** is in sammelplak fan ynfoardere tsjerkeklokken (en oare liedklokken) yn de Earste en Twadde Wrâldoarloch yn op syn minst Dútslân, België en Nederlân (allinnich Twadde Wrâldoarloch). Dêr wachten de klokken om omraand te wurden foar de wapenyndustry.

## Skiednis yn Dútslân
Tsjerkeklokken wiene fanwegen it brûns wichtich materiaal foar it fieren fan oarloch en waarden yn de beide wrâldoarloggen yn Dútslân massaal ûnder twang ynfoardere. Yn de Earste Wrâldoarloch waarden de klokken dêr willekeurich út de tsjerketuorren helle en op de klokketsjerkhôven ynsammele.

Yn de Twadde Wrâldoarloch klassifisearre it Dútske nasjonaalsosjalistyske regear klokken yn de typen A, B, C en D. De typen C en D foelen ûnder  klokken fan histoaryske wearde, wylst de typen A en B fuortendaliks ôfjûn wurde moasten. It klokketype C wie twivelich en bleau yn in soarte fan wachtposysje. It klokketype D wie beskerme. Der waarden lykwols ek tal fan histoarysk weardefolle klokken fan it type D út tsjerketuorren helle troch fanatike Dútske boargemasters dy 't noch hieltyd leauden yn in einoerwinning (*Endsieg*).

Nei de ein fan de oarloch waarden klokken dy 't noch net omraand wiene weromjûn. Dat wie lykwols in drege saak en net altyd mooglik fanwegen de breklike ferantwurding. Skattingen geane derfan út dat yn de Earste Wrâldoarloch sa'n 65.000 klokken omsmolten waard, yn de Twadde Wrâldoarloch om 45.000 hinne út Dútslân en út de besette gebieten nochris 35.000.

### Klokketsjerkhôf yn Hamburg-Veddel

It klokketsjerkhôf yn Hamburg-Veddel wie in grut terrein yn de buert fan de Hamburger haven, dat tsjinne foar de tydlike opslach fan tsjerkeklokken út it hiele Dútske Ryk en de besette gebieten. Tusken 1939 en 1945 waarden withoefolle, foar in part ek ferneamde klokken en brûnzen monuminten omraand en giene dêrmei foar ivich ferlern. Yn totaal waarden der sa'n 90.000 klokken nei Hamburch fersleept, dêr't der sa 'n 75.000 fan omraand waarden. Der wurdt rûsd dat der oan de ein fan de oarloch tusken de 10.000 en 16.000 klokken oan de smeltûnen ûntkommen wêze soene. Nei wiidweidich en soms jierrenlang duorjend identifikaasjewurk kearden de measte klokken wer werom nei it plak fan komôf. De tsjerkeklokken út de foar Dútslân ferlearn giene Eastgebieten waarden yn it begjin fan de jierren 50 ferdield ûnder de tsjerken fan West-Dútslân. Sa binne der yn West-Dútske tsjerken sa'n 120 klokken út it eardere East-Prusen.

## Keppelingen om utens
*  De klokkenroof in Nederland op de website van het NIOD
*  W. Finke: ''Die Tragödie der deutschen Kirchenglocken.'' Yn: Schlesische Bergwacht, SB57/N32/S570.
Libbensferwachting

De **libbensferwachting** is yn 'e demografy (foar minsken) en yn 'e biology (foar bisten en planten) in statistysk begryp dat foar de leden fan in beskate groep (populaasje) yndividuën de ferwachte (trochsneed) libbensdoer oanjout. De meast brûkte foarm fan it begryp 'libbensferwachting' is libbensferwachting by de berte, dat de ferwachte totale libbensdoer oanjout. Yn 'e demografy makket men ek gebrûk fan it begryp 'kohortelibbensferwachting by de berte' foar alle yndividuën dy't yn in beskaat jier berne binne: in kohorte. Dy foarm fan libbensferwachting kin lykwols pas berekkene wurde foar kohorten fan sa lang lyn dat alle leden al ferstoarn binne. 

Libbensferwachting moat net betize wurde mei oare demografyske begripen lykas lange libbensdoer en maksimale libbensspanne. Lange libbensdoer ferwiist nei de relatyf lange libbensspanne fan guon yndividuën yn in populaasje. De maksimale libbensspanne is de leeftyd by it ferstjerren fan 'e langst libjende leden fan in populaasje.

De libbensferwachting ferskilt nei tiid en plak. Yn 'e Brûnstiid en de Izertiid fan Jeropa bedroech de libbensferwachting by de berte 26&nbsp;jier. Yn 2010 lei dat sifer foar de hiele wrâldbefolking op 67,2&nbsp;jier. Yn Swazylân bedraacht de libbensferwachting 49&nbsp;jier, wylst ynwenners fan Japan in libbensferwachting hawwe fan 83&nbsp;jier. De ferklearring foar dizze ferskillen wurdt foarme troch korrespondearjende ferskillen yn libbensstyl en sûnenssoarch. Yn 'e Brûnstiid libben minsken in folle dreger bestean as tsjintwurdich en bestie der frijwol gjin sûnenssoarch. En Swazylân is in folle leger ûntwikkele lân as Japan. Troch bettere sûnenssoarch nimme poppestjerte, stjergefallen fan jonge froulju yn it kreambêd en stjergefallen fan (relatyf) jonge minsken troch ûngemakken, sykten, epidemyen en oarloggen ôf. 

Om 'e effekten fan bygelyks poppestjerte bûten beskôging te litten, kin men ek gebrûk meitsjen fan 'e libbensferwachting metten fan it fyfde libbensjier ôf (yn demografysk jargon "e5"). Oant de midden fan 'e tweintichste iuw foarme de poppestjerte wrâldwiid sa'n 40% oant 60% fan 'e totale stjerte. As men de poppestjerte bûten beskôging lit, hiene minsken yn Jeropa fan 'e tolfde oant de njoggentjinde iuw net in libbensferwachting fan 40&nbsp;jier, mar fan 55&nbsp;jier. Dus, as se har iere bernetiid oerlibben, hiene se likernôch 50% kâns om 'e 55 te heljen.
Frânsk-Flaanderen

**Frânsk-Flaanderen**, ek bekend as Súd-Flaanderen, is in geografysk gebiet sûnder bestjoerlike status dat oerienkomt mei it diel fan it histoaryske greefskip Flaanderen dat yn de perioade fan 1659-1713 oerdroegen is oan it Keninkryk Frankryk troch de oarloggen fan kening Loadewyk XIV. Dit gebiet omfettet it Maritiem Flaanderen yn it noarden, dat oerienkomt mei de Frânske Westhoeke, wat histoarysk sjoen Flaamsk is, en it Romaansk-Flaanderen yn it suden.

Frânsk-Flaanderen beslacht in grut part fan it Noarderdepartemint en heart no ta de regio Opper-Frankryk, sûnt de weryndieling fan de Frânske regio's yn 2016, wêrby't Noarden-Nau fan Calais en Pikardje gearfoege binne.

## Sjoch ek
* Flaanderen

## Keppeling om utens
Jackie Brown

## Amusemint
*''Jackie Brown'' (liet), in liet fan John Mellencamp út 1989
*''Jackie Brown'' (film), in Amerikaanske misdiefilm út 1997 ûnder rezjy fan Quentin Tarantino
*''Jackie Brown'' (soundtrack), de soundtrack fan dy film
*Jackie Brown Jr, in Australyske rock- en soulband

## Persoanen
*Jackie Brown (Ingelsk bokser) (1909–1971), in Ingelsk bokser
*Jackie Brown (fuotballer) (1914–1990), in Iersk fuotballer
*Jackie Brown (Skotsk bokser) (1935–2020), in Skotsk bokser
*Jackie Brown (honkballer) (1943–2017), in Amerikaansk honkballer
*Jackie Brown (swimmer) (b. 195?), in Ingelsk swimmer
*Jackie Brown (pornografysk aktrise) (b. 1988), in Amerikaansk pornoaktrise
*Jacky Brown (b. 1975), in Kaapverdiaansk rapper
Margot Begemann

**Margaretha Carolina (Margot) Begemann** (Nuenen, 17 maart 1841 - De Haach, 11 febrewaris 1907) wie in Nederlânske frou dy't in leafdespartner fan de keunstskilder Vincent van Gogh wie.

## Libben
Margot waard yn Nuenen berne as dochter fan de herfoarme dûmny Willem Lodewijk Begemann, dy 't tusken 1828 en 1874 yn dat doarp stie. De famylje Begemann wenne yn Nune Ville, it hûs njonken de pastorij fan de famylje Van Gogh
Yn de simmer fan 1884 hiene Vincent van Gogh en Begemann in ferhâlding. Se hiene trouplannen, mar dat sinnige har famylje net. It wie dúdlik dat Vincent van Gogh net by steat wie om in húshâlding te ûnderhâlden en syn reputaasje yn it doarp wie net sa bêst. Der wie ek in dúdlik ferskil yn jierren. Begemann wie 43 jier âld, fan Gogh 31.

Nei't Margot besocht hie harsels tekoart te dwaan (mei strychnine) naam de ferhâlding in dramatyske draai. 

Margot Begemann ferhuze yn 1899 nei De Haach. Se waard beïerdige op it Haachske begraafplak Nieuw Eykenduynen, dêr't har grêf anno 2008 noch altyd te finen is. Yn har berteplak Nuenen waard in strjitte nei har ferneamd.

De famylje Begemann yn Nuenen stammet ôf fan in Dútske protestantske dûmnysfamylje út Detmold yn it eardere foarstendom Lippe. De foarâlden binne werom te folgjen oant it doarp Wendlinghausen by Lemgo.

## Literatuer
*  (1988): *Van Gogh en Nuenen*, 2e druk, Van Spijk - Venlo/Antwerpen, ISBN 9-0621-6228-2
* Peter van Overbruggen, Jos Thielemans: *Van domineeshuis tot Van Goghhuis, 1764–2014: 250 jaar pastorie Nuenen en haar bewoners.* Nuenen 2014.

## Keppeling om utens
* Vincent van Gogh yn Nuenen
Griiskopspjocht

De **griiskopspjocht** (*Picus canus*) is in fûgel út de famylje fan 'e spjochten (*Picidae*).

## Beskriuwing
De griiskopspjocht is wat lytser as de griene spjocht en ek maklik dêrmei te betizen. De fûgel is 27 oant 30 sm en hat in grize kop. It mantsje hat wat read op syn kop en it wyfke hielendal net, wylst it dêr by de griene spjocht sawol by it mantsje as it wyfke  hielendal read is. De griiskopspjocht roffelet faker as de griene spjocht.    
 
## Iten
It iten bestiet foar de haadsaak út mychammels en de aaikes dêrfan. De fûgel kin goed tsjin strange winters.

## Fuortplanting

It nêst bestiet út 5 oant 7 aaien en dy't yn 25 oant 27 dagen útbret wurde troch beide âlders. It mantsje wikselet it wyfke likernôch fjouwer kear deis ôf.  

## Fersprieding
De soarte libbet yn in grut part fan Sintraal- en East-Europa en it suden fan Noarwegen en Finlân. Fierder binne der tsien ûndersoarten yn in grut gebiet yn Aazje (Súd-, Midden- en East-Aazje en Yndo-Sina).

* *P. c. canus*: fan noardlik en sintraal Europa oant westlik Sibearje.
* *P. c. jessoensis*: fan eastlik Sibearje oant noardeastlik Sina, Koreä en noardelik Japan.
* *P. c. kogo*: Sintraal-Sina.
* *P. c. guerini*: it noardlike diel en it eastlike diel fan Sintraal-Sina.
* *P. c. sobrinus*: súdeastlik Sina en noardeastlik Fjetnam.
* *P. c. tancolo*: Hainan en Taiwan.
* *P. c. sordidior*: fan súdeastlik Tibet en súdwestlik Sina oant noardeastlik Myanmar.
* *P. c. sanguiniceps*: fan noardlik Ynje oant westelik Nepal.
* *P. c. hessei*: fan Nepal en noardeastlik Ynje oant Myanmar en Yndosina.
* *P. c. robinsoni*: westelik Maleizje.

Guon fan dy ûndersoarten wurde as eigen soarten beskôge. 

It leefgebiet bestiet út âlde mingde- of leafbosken mei in soad dea hout. De fûgel mei graach oer grutte parken en bosken by wetter. Fierder komt de griiskopspjocht yn 'e bergen op gruttere hichte foar as de griene spjocht.

Syn leefgebiet leit net fier fan Nederlân ôf, mar de fûgel is yn ús lân in tige seldsume dwaalgast. It tal waarnimmings sûnt 2000 is op ien hân te tellen. 

## Status
De griiskopspjocht hat in grut ferspriedingsgebiet en yn Europa is it tal fûgels sûnt 1982 wer tanommen, mar de ynformaasje oer de rest fan syn ferspriedingsgebiet is beheind. De status fan 'e fûgel wurdt as net bedrige kategorisearre. 

It totale tal fûgels is fanwegen resinte taksonomyske ôfsplitsings net te rûzen. De Europeeske popelaasje wurdt op 187.000-360.000 peakes rûsd. In rappe rûzing fan 'e wrâldpopelaasje soe op 900.000-1.900.000 folwoeksen fûgels komme.

De grutste konsintraasjes fan de griiskopspjocht binne yn Europeesk Ruslân en Roemeenje te finen. Dútslân telt likernôch 9.000-13.500 pearkes fan 'e griiskopspjocht. Yn Dútslân nimt it oantal ôf en stiet de fûgel op de Reade List.
Sophie Gengembre Anderson

**Sophie Gengembre Anderson** (Parys, 1823 - Falmouth, 10 maart 1903) wie in yn Frankryk berne Britske Victoriaanske skilderes dy 't ek langere tiid yn Amearika warber wie. Se wie spesjalisearre yn sjenreskilderijen fan bern en froulju, meastal yn plattelânske omjouwing. Se begûn har karriêre as litograaf en portretskilder en wurke tegearre mei Walter Anderson oan portretten fan Amerikaanske biskoppen. Har wurk, *Elaine*, wie de earste iepenbiere kolleksje-oankeap fan in froulike keunstner. Har skilderij *No Walk Today* waard kocht foar mear as £ 1 miljoen. Har wurk is besibbe oan dat fan de Prerafaëliten.

Se wie de dochter fan Charles Gengembre, in Paryske arsjitekt en syn Ingelske frou Marianne Farey (1799–1883). Se wie foar it grutste part autodidakt, mar studearre in skoftke portretskilderjen by Charles de Steuben yn Parys yn 1843. Om oan de Revolúsje fan 1848 yn Frankryk te ûntkommen ferhuze it gesin nei de Feriene Steaten. Se wennen yn Cincinnati, Ohio en yn Manchester, Pennsylvania, dêr 't se de Britske sjenreskilder Walter Anderson troude. Har broer Henry P. Gengembre (b. 1825) wie ek in keunstner, aktyf yn Cincinnati yn de iere jierren 1850. 

Earst wurke se as portrettist foar ûnder mear de gromolithografen Louis Prang & Co. Yn 1854 ferhuzen de Andersons nei Londen, dêr't se har wurk tentoanstelde by de Royal Academy of Arts. Se giene yn 1858 werom nei de FS (New York), mar fêstigen har om 1863 hinne wer yn Londen.

Yn de kommende tritich jier waard har wurk op tal fan plakken útstald, ûnder mear yn de Royal Academy, de Society of British Artists en in soad galeryen yn de provinsje. Har betide wurk tsjûget fan omtinken foar details fan ûnder mear planten, dy't se mien hat mei de Prerafaëliten.

## Galery

Sophie Gengembre Anderson - Scheherazade.jpg|*Scheherazade*The New Art Gallery Walsall (Walsall)
Image:SophieAnderson ElaineorTheLilyMaidofAstolat1870.jpg|*Elaineor, The Lily Maid of Astolat*Walker Art Gallery (Liverpool)
Image:Anderson Sophie Portrait Of Young Girl.jpg|*Portrait Of A Young Girl*
Image:Anderson Sophie The Time Of The Lilacs.jpg|*The Time of the Lilacs*
Image:Anderson Sophie Young Girl Fixing Her Hair.jpg|*Young Girl Fixing Her Hair*
Image:SophieAndersonBirdsong.jpg|*Birdsong*
Image:SophieAndersonTheHeadOfANymph.jpg|*The Head of a Nymph*
Image:SophieAnderson_TheTurtleDoveSmall.jpg|*The Turtle Dove*
File:Sophie Gengembre Anderson - Her Favorite Pets.jpg|*Her Favorite Pets*
Image:Anderson Sophie Shepherd Piper 1881.jpg|*Shepherd Piper* (1881)
Image:SophieAndersonTakethefairfaceofWoman.jpg|*Take the Fair Face of Woman, [...]*
Image:Anderson Sophie Christmas Time Heres The Gobbler.jpg|*Christmas Time -- "Here's the Gobbler!"*
Image:Sophie Gengembre Anderson Love in a mist.jpg|*Love In a Mist*
Image:Anderson Sophie Ready For The Ball.jpg|*Ready For The Ball*


## Keppelingen om utens
*Oersjoch fan wurken fan de Prerafaëliten
Ibearyske griene spjocht

De **Ibearyske griene spjocht** (*Picus sharpei*) is in fûgel út it skaai *Picus* fan 'e famylje fan 'e spjochten (*Picidae*). De fûgel is endemysk op it Ibearysk skiereilân en waard eartiids as in ûndersoarte fan 'e Europeeske griene spjocht beskôge, mar ferskilt dêrfan troch folle minder swart en in griiseftige ring ynstee fan in swarte ring om it each.    

De Ibearyske griene spjocht waard yn 1872 troch Howard Saunders beskreaun en krige de binominale namme *Gecinus sharpei*. Hy keas foar dy namme om syn freon te earen, de Ingelske soölooch Richard Bowdler Sharpe, dy't neffens him de earste wie dy't de fûgel fan 'e Europeeske griene spjocht (Picus viridis) en de Levaillantspjocht (*Picus vaillantii*) ûnderskiede.

## Taksonomy
De Ibearyske spjocht waard ornaris as in ûndersoarte fan 'e Europeeske griene spjocht beskôge, mar út twa aparte ûndersiken út 2011 hat bliken dien dat der dúdlike ferskillen binne yn it mitogondriaal DNA en it nukleêr DNA tusken de twa populaasjes. Op basis dêrfan wurdt de Ibearyske griene spjocht hjoed-de-dei as in aparte soarte beskôge. De Ibearyske griene spjocht is monotypysk: der binne gjin ûndersoarten erkend.   

Birdlife rûsd de populaasje op 488000-938000 fûgels. De soarte nimt yn tal ôf, mar wurdt net as in bedrige soarte kategorisearre.   


Ofbyld:Picus viridis sharpei 095.jpg|*Mantsje*
Ofbyld:Picus viridis sharpei 080.jpg|*Wyfke*
Beweiding

**Beweiding** is it fretten fan gers en krûden, dy't op in beskaat stik lân groeie, troch fee of wylde bisten. It eigentlike fretten hjit **weidzjen** of **gerskjen**; dat is in foarm fan foerazjearjen. Yn 'e feehâlderij binne de greiden dy't beweide wurde, almeast ôffrede mei stekken, sleatten of beamwâlen, sadat de boer bepale kin hokker stik lân beweide wurdt en foar hoe lang. Troch beweiding wurdt yn 'e magen fan herbivoaren plantaardich materiaal omset yn enerzjy. Yn 'e feehâlderij wurdt troch it fee selluloaze, dat fierders ûnfertarber is foar it minsklike spiisfertarringsstelsel, omset yn fleis, molke, wol en oare dierlike produkten dy't wol tige brûkber binne. 

Gauris is de grûn dy't foar beweiding brûkt wurdt, ûngaadlik foar de bou fan lânbougewaaksen dy't foar de minske ytber binne. Beweiding is dan in manear om sokke grûn yn it ramt fan 'e lânbou dochs noch produktyf te meitsjen. Oan 'e oare kant komt it ek foar dat spesjaal foar beweiding troch fee wâld kappe wurdt, sadat beweiding ta ûntbosking liedt en mooglik ek ta it útstjerren fan bistesoarten troch habitatferlies. Troch bedonging om it gers foar beweiding flugger groeie te litten, sawol mei natuerlike dong as (noch mear) mei keunstdong, wurdt ekstra stikstof yn it miljeu brocht. Dat kin ek negative gefolgen hawwe foar de natoer en kin foar fersmoarging fan it oerflaktewetter soargje. 

**Oerbeweiding** is in oar probleem. Dêrby weidzje fee of wylde bisten te lang op ien en itselde stik lân en bringe dêr sadwaande skea oan ta. Planten binne evoluëarre yn in wrâld dêr't weidzjende bisten foarkamen, dat se kinne wol oer in beskate mjitte fan beweiding en knappe dêr neitiid oer it algemien gau wer fan op. As der lykwols sprake is fan oerbeweiding, fral as dat yn in tiid fan drûchte foarfalt, kin it wêze de begroeiïng sa'n knau kriget dat dy ôfstjert. As dat bart, moat men it stik lân letter op 'e nij ynsiedzje of wachtsje oant de begroeiïng it keale stik lân út himsels wer kolonisearret, wat jierren duorje kin.