Meksiko (steat)

**Meksiko** (Spaansk: *Estado de México*; ek wol Edoméx neamd) is in dielsteat yn it sintraal-súdlike diel fan Meksiko. It is de steat mei de measte ynwenners fan it lân. De steat omslút de haadstêd Meksiko-Stêd oan trije kanten en grinzget yn it noarden oan Hidalgo en Querétaro, yn it easten oan Tlaxcala en Puebla, yn it suden oan Morelos en Guerrero, en yn it westen oan Michoacán. De haadstêd is Toluca de Lerdo.

## Skiednis

It gebiet fan 'e hjoeddeiske steat Meksiko hat in tige rike en lange skiednis. Al yn 'e prekoloniale tiid wie it ien fan 'e wichtichste beskavingssintra yn Meso-Amearika. De stêd Teotihuacán wie tusken likernôch 100 f.Kr. en 650 n.Kr. ien fan 'e grutste en ynfloedrykste stêden yn 'e wrâld, mei tsientûzenen ynwenners. Nei it ynstoarten fan dy beskaving rekke it gebiet fragmintearre en waard it letter bewenne troch ferskate folken, lykas de Tolteken en de Matlatzinca.

Yn 'e lette midsiuwen kaam it grutste part fan it gebiet ûnder it bewâld fan 'e Azteken, dy't harren ryk bestjoerden út Tenochtitlan wei. It gebiet om de hjoeddeiske steat Meksiko hinne wie fan grut ekonomysk belang foar it Azteekske ryk, fral foar de lânbou en hannel.

Nei de Spaanske oermastering yn it begjin fan 'e 16e iuw waard it gebiet ûnderdiel fan it fise-keninkryk Nij-Spanje. Yn 'e koloniale tiid ûntjoech de regio him ta ien fan 'e wichtichste ekonomyske sintra fan 'e koloanje, mei lânbou, mynbou en hannel as wichtichste aktiviteiten.

Nei de ûnôfhinklikens fan Meksiko yn 1821 waard de steat Meksiko yn 1824 offisjeel oprjochte. Oarspronklik wie de steat folle grutter as no. Yn 'e rin fan 'e 19e iuw waarden der ferskate nije steaten fan ôfskieden, lykas Hidalgo, Morelos en Guerrero. Ek waard Meksiko-Stêd bestjoerlik fan 'e steat losmakke en krige it in aparte status.

Yn 'e 20e iuw groeide de steat tige hurd troch de útwreiding fan Meksiko-Stêd. In soad plakken yn 'e steat, lykas Ecatepec en Nezahualcóyotl, waarden grutte foarstêden en foarmje hjoed-de-dei in wichtich part fan 'e metropoalregio. Tsjintwurdich is de steat Meksiko de meast befolke en ien fan 'e ekonomysk wichtichste regio's fan it lân.

## Geografy

De steat leit op de Meksikaanske Heechflakte en wurdt skaaimerke troch hege bergen en fulkanen. De Popocatépetl en de Iztaccíhuatl lizze op 'e grins mei de steat Puebla. In oar markant punt is de Nevado de Toluca, in útstoarne fulkaan mei kratermarren. It klimaat is yn 'e hegerlizzende dielen (lykas Toluca) frij koel en fochtich, wylst it yn 'e dellings yn it suden subtropysk is.

In grut part fan 'e steat heart by de metropoalregio fan Meksiko-Stêd.

## Befolking
De steat Meksiko is mei goed 16 miljoen ynwenners de meast befolke steat fan it lân. De befolking is foaral konsintrearre yn 'e stedske gebieten oan 'e râne fan Meksiko-Stêd.

De etnyske gearstalling bestiet foar it grutste part út mestizen (minsken fan mingd Europeeske en lânseigen komôf). Dêrnjonken binne der ek wichtige groepen fan lânseigen folken, lykas de Nahua, Otomí, Mazahua en Matlatzinca. Yn ferskate gemeenten wurde noch lânseigen talen sprutsen, benammen Nahuatl en Otomí.

De befolking is foar it grutste part roomsk-katolyk, lykas yn 'e rest fan Meksiko. Dêrnjonken binne der ek protestantske minderheden, dy't benammen yn 'e lêste desennia groeid binne. Ek binne der lytse groepen sûnder religy of mei oar leauwen.

## Kultuer en toerisme
De steat Meksiko hat in grut ferskaat oan kultureel erfgoed, dat weromgiet oant de prekoloniale tiid en oanfolle is mei Spaanske ynfloeden.

Ien fan 'e wichtichste kulturele plakken is Teotihuacán, ien fan 'e grutste archeologyske lokaasjes fan Meso-Amearika, mei ûnder oaren de Piramide fan 'e Sinne en de Piramide fan 'e Moanne. Alle jierren wurde de piramides troch miljoenen toeristen besocht.

Ek de saneamde *Pueblos Mágicos* (magyske doarpen) spylje in wichtige rol yn it toerisme. Yn 'e steat lizze ûnder oare Valle de Bravo, Tepotzotlán en Malinalco. Valle de Bravo is benammen populêr foar wettersport en paragliidzjen, wylst Tepotzotlán bekend stiet om syn barokke arsjitektuer en Malinalco om syn yn 'e rots útbeitelde Azteekske timpel.

Yn it westen fan de steat lizze natuergebieten dêr't de monarchflinter (*Danaus plexippus*) oerwinteret. Dizze reservaten, dy't ûnderdiel binne fan de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO, foarmje ien fan 'e meast bysûndere natuerferskynsels fan Noard-Amearika.

## Keppeling om utens
* Toeristyske side oer de steat.