Dana Delany

**Dana Delany** (folút: **Dana Welles Delany**; New York, 13 maart 1956) is in Amerikaansk aktrise, tillefyzjeprodusinte en presintatrise fan etnysk Iersk komôf. Se begûn har aktearkarriêre yn 'e midden fan 'e santiger jierren en hat twaris in *[[Emmy]]* (de wichtichste Amerikaanske tillefyzjepriis) wûn. Yn Nederlân is hja it bekendst fan 'e tillefyzjesearjes *[[Desperate Housewives]]* en *[[Body of Proof]]*, en, foar wat âldere sjoggers, út 'e searje *[[China Beach]]*. 

## Jonkheid en oplieding
Delany waard berne yn 'e stêd New York, en groeide op yn Stamford, yn 'e steat Konnetikut, yn in roomsk gesin wêrfan't beide âldelju fan Iersk komôf wiene. Se studearre oan 'e *Phillips Academy* te Andover, yn Massachusetts, en slagge dêr yn 1974 *cum laude*. Dêrnei folge se de teäteroplieding oan 'e *[[Wesleyan University]]* te Middletown, yn Konnetikut, wylst se tuskentroch, yn 'e simmerfakânsjes, al op 'e bühne stie. Yn 1978 rûne se har oplieding ôf. Neffens harsels wie se yn dy tiid *"ien stap fan [[anoreksia]] ôf – in stikje roastere bôle en in apel wiene alles dat ik deis iet."* 

## Karriêre
Yn 1978 ferfear se nei New York, dêr't se wurk fûn yn soapsearjes en yn 1983 foar it earst mei in stik op Broadway stie. Letter hie se lytse roltsjes yn populêre tillefyzjesearjes as *[[Moonlighting (tillefyzjesearje)|Moonlighting]]*, mei Bruce Willis, en *[[Magnum, P.I.]]*, mei Tom Selleck. Yn 1988 wûn se de haadrol yn *[[China Beach]]*, in searje oer de Fjetnamoarloch, as ferpleechster Colleen McMurphy. By har earste audysje waard se ôfwiisd om't men har net kreazernôch fûn, mar regisseur Paul Schrader, ûnder wa't se yn 'e film *[[Patty Hearst (film)|Patty Hearst]]* spile hie, rette har oan om har lange hier ta in *[[bobline]]* knippe te litten; mei har nije kapsel die se nochris audysje en diskear waard se al oannomen. Mei har rol as Colleen McMurphy, dy't se fertolke oant de searje yn 1991 stopset waard fanwegen delgeande sjochsifers, wûn Delany twaris (yn 1989 en yn 1992) in *[[Emmy]]* yn 'e kategory "treflike haadrol fan in aktrise yn in dramasearje". Dêrnjonken waard se dêr noch twaris foar nominearre (yn 1990 en 1991) en teffens waard se twaris (ek yn 1990 en 1991) nominearre foar in *[[Golden Globe]]* yn 'e kategory "bêste optreden fan in aktrise yn in tillefyzjesearje (drama)".

Yn 'e jierren nei de ein fan *China Beach* wurke Delany yn in grut ferskaat oan tillefyzjesearjes, films en toanielstikken. Teffens begûn se har stim te lienen oan tekenfilmpersonaazjes. Under de rollen dy't se oannaam, wiene kontroversjele films, lykas *[[Exit to Eden (film)|Exit to Eden]]* en *[[Live Nude Girls (film)|Live Nude Girls]]*. Yn *Exit to Eden* spile Delany in dominatriks; ien resinsint skreau oer dy film: *"It skript wie striemin – Dana seach der geweldich út."* Yn *Live Nude Girls*, mei û.o. Kim Cattrall, praten froulju op in frijfammefeest iepentlik oer harren seksuële fantasijen. Mei troch guon negative reäksjes dy't se dêrop krige, sloech Delany yn 1998 de rol fan Carrie Bradshaw yn 'e searje *[[Sex and the City]]* ôf. Produsint Darren Star hie har dêrfoar frege nei't er har mei Cattrall (dy't ek foar de searje frege waard, en wol tahapte) yn *Live Nude Girls* sjoen hie. Yn Delany har plak waard doe Sarah Jessica Parker oannommen, dy't troch *Sex and the City* wrâldferneamd waard.

Delany gie ûnderwilens troch mei yn alderhanne films, searjes en toanielstikken te spyljen. Sa wie se te sjen yn 'e tillefyzjerigen *[[Law & Order: Special Victims Unit]]*, *[[Boston Legal]]* en de nije ferzje fan *[[Sacrafice (Battlestar Galactica)|Battlestar Galactica]]*. Se waard frege foar ien fan 'e fjouwer oarspronklike haadrollen yn 'e searje *[[Desperate Housewives]]*, mar sloech ek dy ôf, mei't er tefolle liek op rollen dy't se alris spile hie. De searje waard sûnder har in daverjend súkses, mar yn 2007 bea produsint Marc Cherry har der ien fan 'e byrollen yn oan. Diskear naam se him oan, en fan seizoen 4 ôf fertolke se de rol fan 'e ritige Katherine Mayfair, dat fan seizoen 5 ôf ien fan 'e haadrollen waard. Fan 2011 ôf spilet Delany dêrnjonken yn 'e plysjesearje *[[Body of Proof]]* ek de haadrol, as patolooch-anatoom dr. Megan Hunt.

## Priveelibben
Delany is net troud, hoewol't se yn fraachpetearen ferskillende kearen oanjûn hat dat se wol graach trouwe wolle soe. Se hat har ynset foar in ferskaat oan goede doelen, lykas it bestriden fan 'e sykte sklerodermy (in hûdsykte dy't in ferhurding fan 'e hûd ta gefolch hat); it promoatsjen fan oandacht foar keunst, benammen ûnder bern; en it jaan fan seksuële foarljochting oan minderjierrigen (in gefoelich ûnderwerp yn 'e Feriene Steaten). Teffens stiet se derom bekend dat se inkeld sûn iten ynnime wol.

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan Dana Delany
*  Folsleine filmografy fan Dana Delany yn 'e ''Internet Movie Database''