open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiksje

**Fiksje** is de foarm fan lykfol hokker wurk dat yn syn gehiel of foar in part ynformaasje oerbringt oer foarfallen dy't net echt binne, mar ynstee optocht en oan 'e fantasij fan 'e auteur ûntspruten binne. Hoewol't de term "fiksje" by útstek fan tapassing is op romans, novelles en koarte ferhalen, kin it ek ferwize nei poëzij en toanielfoarmen, ynkl. musicals, opera, ballet, film en tillefyzje. It tsjinstelde fan fiksje is non-fiksje, dat útslutend giet oer feitlike foarfallen (of alteast foarfallen wêrfan't oannommen wurdt dat it feitlike foarfallen binne).
Non-fiksje

**Non-fiksje** is ien fan 'e beide haadferdielings fan proaza, en it tsjinstelde fan fiksje, sa't al yn 'e term besletten leit. Non-fiksje bestiet út ferslaggen dy't útslutend basearre binne op feitlike foarfallen. Sokke beskriuwings en bewearings kinne lykwols ûnwier wêze, benammen op punten dêr't ynformaasje ûntbrekt en dêr't de auteur oannames meitsje moat, of op punten dêr't de auteur betrouwe moat op âldere boarnen dy't mooglik net sekuer binne. Soks komt bygelyks gauris foar yn 'e skiedkunde, wêrby't men faak lang net alles mear persiis neigean kin. Ek komt it foar dat de auteur ienfâldichwei de mienings of leauwensoertsjûgings fan trêden trochjout, bygelyks as it oer mytology of religy giet. Non-fiksje hoecht tsjintwurdich net mear needsaaklikerwize út skreaune tekst te bestean, mei't men likegoed gebrûk meitsje kin fan media as tillefyzje en film.
Tómas Ingi Olrich

**Tómas Ingi Olrich** (Akureyri, 13 febrewaris 1943) is in Yslânsk politikus, ambassadeur en earder minister yn it Tredde en Fjirde kabinet fan David Oddsson.

## Keppeling om utens
*  Tómas Ingi Olrich op it webstee fan it Yslânsk parlemint
Temperatuer

**Temperatuer** is in mjitte wêryn't útdrukt wurdt hoe kâld of waarm oft it is. Natuerkundich sjoen wurdt der lykwols mei metten wat de trochsneed gaoatyske bewegingsenerzjy per molekúl is, plus de beweging fan atomen yn molekulen. Yn it normale spraakgebrûk ferwiist it yn 'e regel nei de bûtenluchttemperatuer of nei koarts (d.w.s. de te hege temperatuer fan it minsklik lichem).

Der besteane ferskate spesifike systemen om 'e mjitting fan temperatuer yn út te drukken. Yn fierwei de grutste part fan 'e wrâld wurdt dat foar deistich gebrûk dien yn graden Celsius, almeast werjûn mei it graadteken (°) folge troch in haadletter C (sûnder punt). By dit systeem leit it friespunt fan wetter (d.w.s. by in gewoane luchtdruk fan ±1.000 millibar) op 0°&nbsp;C, wylst it siedpunt fan wetter op 100°&nbsp;C leit. (Tink derom dat by in legere luchtdruk wetter by in legere temperatuer befrieze, resp. siede sil, en as de luchtdruk heger is, by in hegere temperatuer.) De Feriene Steaten en Belize binne de iennichste lannen dêr't it folle ûnsekuerdere systeem fan Fahrenheit de noarm is. Men kin in temperatuer dy't werjûn is yn Fahrenheit omrekkenje yn Celsius troch der 30 fan ôf te lûken en him dan troch 2 te dielen. Oarsom, dus fan Celsius nei Fahrenheit, fermannichfâldiget men de temperatuer mei 2, wêrnei't men der tritich by optelt. Dus:

30°&nbsp;C x 2 + 30 = 90°&nbsp;F

(90°&nbsp;F – 30) : 2 = 30°&nbsp;C

Dizze omrekkenmetoade is net folslein sekuer, mar it is wol de simpelste en fluchste dy't der is. In oar systeem om temperatuer yn út te drukken, is dat fan Kelvin, dat werjûn wurdt sûnder graadteken, mei inkeld de haadletter K as ôfkoarting. Hjiroan wurdt yn 'e wittenskip de foarkar jûn, om't by dit stelsel de telling begjint by it absolute nulpunt, en men dus net mei positive en negative temperatueren sit, lykas by Celsius, dêr't alles ûnder it friespunt werjûn wurdt mei in min-teken derfoar. It absolute nulpunt (dan is der totaal gjin beweging yn 'e molekulen mear, en kâlder kin it dus net wurde) leit op –273,15°&nbsp;C of 0 K. Fierders besteane der noch de minder brûkte temperatuerstelsels Delisle, Newton, Rankine, Réaumur en Rømer.
Tatra (berchtme)

De **Tatra** of **Hege Tatra** (Poalsk: *Tatry*; Slowaaksk: *Tatry*) is in berchtme dat de natuerlike grins foarmet tusken de Eastjeropeeske steaten Slowakije en Poalen. It is makket eins ûnderdiel út fan 'e gruttere berchkeatling fan 'e Karpaten, wêrfan't it it heechste diel foarmet.

De Hege Tatra moatte ûnderskaat wurde fan 'e Lege Tatra, dy't súdlik derfan, yn Slowakije lizze. De Hege Tatra beslacht in gebiet fan 785&nbsp;km², wêrfan't sa'n 610 km² (of 77,%) yn noardeastlik Slowakije leit, en likernôch 175 km² (22,3%) yn súdeastlik Poalen. It heechste punt is de Gerlach, mei in hichte fan 2.655 m, dy't benoarden de stêd Poprad oan 'e Slowaakske kant fan 'e grins leit. It heechste punt yn Poalen is de Rysy, mei in hichte fan 2.499 m, dy't besuden de stêd Zakopane leit.

De Tatra rint oer in lingte fan 80 km fan 'e Huciańska-pas (905 m) yn it westen nei de Zdziarska-pas (1.081 m) yn it easten. It berchtme is mar 19 km breed. Tsjintwurdich is it in beskerme natoergebiet, dêr't twa nasjonale parken oaninoar grinzgje, te witten: it Slowaakske Nasjonaal Park de Tatra en it Poalske Nasjonaal Park de Tatra.
West-Afrika

**West-Afrika** is de loskes definiëarre westlike geografyske regio fan it wrâlddiel Afrika. Dit gebiet wurdt yn 'e regel begrepen as besteande út 15 ûnderskate lannen, deselden dy't mei-inoar de Ekonomyske Mienskip fan Westafrikaaanske Steaten (ECOWAS) foarmje. Soms wurdt dêr Mauretaanje noch oan tafoege, mar meastal net.

Lannen dy't ornaris ta West-Afrika rekkene wurde:

Inkeld komt dêr noch by:
*  Mauretaanje

Mei-inoar hat West-Afrika in oerflak fan krapoan 5.113.000 km², en in befolking fan likernôch 340 miljoen minsken, mei in befolkingstichtens fan 49,2 minsken de km². Hoewol't der hûnderten ferskillende talen sprutsen wurde, binne der mar trije offisjele talen: Ingelsk, Frânsk en Portegeesk. West-Afrika hat fierders in mienskiplike skiednis dy't tebek giet op 'e grutte riken dy't yn it prekoloniale tiidrek yn it gebiet fêstige wiene, fia de kolonisaasje troch Grut-Brittanje, Frankryk en Portegal (behalven yn it gefal fan Libearia) en fierder sûnt de dekolonisaasje oan 'e eins fan 'e jierren fyftich en yn 'e jierren sechtich en santich fan 'e tweintichste iuw.
Súdlik Afrika

**Súdlik Afrika** is de loskes definiëarre súdlike geografyske regio fan it wrâlddiel Afrika. Dizze regio bestiet út de folgjende 11 lannen:

Oars as de measte oare dielgebieten fan Afrika bestiet Súdlik Afrika út frijwat ferskate lannen, dy't net ferbûn wurde troch in mienskiplike skiednis of kultuer. Lykwols hawwe se, fral sûnt de fal fan it apartheidsrezjym yn Súd-Afrika, om 1990 hinne, wol sterke ekonomyske bannen ûntwikkele. Om dat te fasilitearjen is yn 1992 de Untwikkelingsmienskip fan Súdlik Afrika (SADC) oprjochte.
Sintraal-Afrika

**Sintraal-Afrika** of **Midden-Afrika** is de loskes definiëarre sintrale geografyske regio fan it wrâlddiel Afrika. Dit gebiet wurdt yn 'e regel begrepen as besteande út 10 of 11 ûnderskate lannen. Angoala is in twifelgefal dat der soms wol en soms net ta rekkene wurdt.

De lannen dy't ornaris ta Sintraal-Afrika rekkene wurde, binne:

Soms komt dêr noch by:
*  Angoala

Mei-inoar hat Sintraal-Afrika in oerflak fan likernôch 5.366.000 km² (ynkl. Angoala 6.613.000 km²), en in befolking fan krapoan 113 miljoen minsken (ynkl. Angoala rom 133 miljoen) mei in befolkingstichtens fan goed 21 minsken de km². Hoewol't der hûnderten ferskillende talen sprutsen wurde, binne der mar fjouwer offisjele talen: Ingelsk, Frânsk, Portegeesk en Spaansk.
East-Afrika

**East-Afrika** is de loskes definiëarre eastlike geografyske regio fan it wrâlddiel Afrika. Hoewol't der oare omskriuwings mooglik binne, wurdt dit gebiet ornaris begrepen as Kenia, Tanzania en Uganda, mooglik oanfolle mei Rwanda en Boerûndy. Yn bredere sin soe men hiel eastlik Afrika, fan Sûdaan oant Mozambyk, ta East-Afrika rekkenje kinne, ynkl. de Afrikaanske eilânsteaten yn 'e Yndyske Oseaan. East-Afrika yn 'e ingste sin, dus besteane út Kenia, Uganda en Tanzania, hat in mienskiplik ferline en foar in part ek in mienskiplike kultuer, mei as mienskiplike taal it Swahily.

Lannen dy't ornaris ta Sintraal-Afrika rekkene wurde:
*  Kenia
*  Tanzania
*  Uganda
mooglik oanfolle mei:
*  Boerûndy
*  Rûanda

Yn bredere sin wurde ek ta East-Afrika rekkene:
Achterhoeke

De **Achterhoeke** of de **Efterhoeke** (Nedersaksysk: *Achterhook*; Nederlânsk: *Achterhoek*) is in krite dy't it eastlike part fan 'e Nederlânske provinsje Gelderlân omfiemet. It gebiet stiet ek wol bekend as "De Greefskip" (Nederlânsk: *De Graafschap*), nei it eardere greefskip Sutfen, al wie dat oanmerklik lytser. De Achterhoeke beslacht it gebiet tusken de rivier de Isel yn it westen, de Alde Isel yn it súdwesten, de Dútske grins yn it suden en easten, en de provinsje Oerisel yn it noarden. Yn it gebiet lizze tsjintwurdich 11 gemeenten:

De Achterhoeke hie yn 2012 goed 332.000 ynwenners. De grutste stêden yn 'e Achterhoeke binne Sutfen, Doetinchem, Doesburch, Winterswyk, Aalten, Lochem en Lichtenvoorde. Neffens it Sintraal Buro foar de Statistyk wie yn 2003 34,4% fan 'e Achterhoeksters roomsk, 23,9% herfoarme, 4,7% grifformeard en 3% islamitysk, wylst 5,1% in oare denominaasje of godstsjinst oanhong en 31,2% bestie út ateïsten en agnosten.

De befolking fan 'e Achterhoeke sprekt noch foar in grut diel in Nedersaksysk dialekt, it Achterhoeksk. Oars as dat by in protte oare Nedersaksyske dialekten it gefal is, liket it Achterhoeksk de lêste pear desennia wat oan populariteit te winnen, in ûntwikkeling dy't sterk beynfloede is troch de opkomst fan streektaalmuzyk, lykas fan 'e band Normaal.
Westerwâlde

**Westerwâlde** (Nedersaksysk: *Westerwoolde*; Nederlânsk: *Westerwolde*) is in lânstreek yn it easten fan 'e Nederlânske provinsje Grinslân, dy't weromgiet op in Midsiuwske hearlikheid Westerwâlde. Lange tiid wie it in sterk isolearre gebiet, mei't it as in kyl oprûn yn it grutste oanienslettene moerasgebiet fan West-Jeropa, it Boertangerfean. Oarspronklik hearde Westerwâlde hielendal net by de Nederlannen, en wie it in besitting fan it rykskleaster Corvey (dat in selsstannige steat binnen it Dútske Ryk wie). Oars as it noardliker leine Reiderlân hie Westerwâlde ek nea in Frysk gebiet west. Yn 1530 kaam it yn 'e hannen fan hartoch Karel fan Gelre, mar yn 1536 waard it ferovere troch troepen fan keizer Karel V. Dy liet it him doe net mear ûntglûpe en foege it by syn besteande besittings yn 'e Nederlannen, mei as gefolch dat it gebiet úteinlik by Nederlân kaam te hearren ynstee fan by Dútslân.

Ta it histoaryske Westerwâlde hearre 3 tsjintwurdige gemeenten:
*  Bellingwedde
*  Vlagtwedde
*  Stedskanaal
mei dêrby noch de súdeastlike dielen fan 2 oare hjoeddeistige gemeenten:
*  Pekela
*  Reiderlân
Westerwâlde as esdoarpelânskip, sa't it tsjintwurdich faak besjoen wurdt, is lykwols lytser, en omfiemet inkeld Vlagtwedde foar it grutste part (útsein de súdpunt), de súdlike helte fan Bellingwedde en it noardeasten fan Stedskanaal. De rest fan it gebiet bestiet út in oar lânskipstype, nammentlik dat fan 'e feankoloanjes.

Stedskanaal is mei ôfstân it grutste plak yn Westerwâlde. Oare gruttere plakken binne Musselkanaal en Ter Apel. Yn it gebiet wurdt noch in Nedersaksysk dialekt sprutsen, it Westerwâldsk, dat fan âlds fierwei de meast ôfwikende foarm fan it Grinslânsk wie, mar dat sûnt in grut part fan syn karakteristike taaleigen kwytrekke is. Yn tsjinstelling ta de omlizzende gebieten hat Westerwâlde sûnt de Reformaasje altyd in sterk protestantsk karakter hân.
Súd-Limburch

**Súd-Limburch** is in lânstreek dy't it uterste súdlike part fan 'e Nederlânske provinsje Limburch beslacht. Yn 'e Midsiuwen foarme dat gebiet grutdiels de hearlikheid Falkenburch; letter makke it ûnderdiel út fan 'e Generaliteitslannen fan 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen; fan 1794 oant 1813 stie ûnder Frânsk bewâld as part fan it Departemint fan de Nedermaas; en sûnt 1813 heart it ta de provinsje Limburch, dy't yn 1839 opdield waard yn in Nederlânsk en in Belgysk part. Troch it útstekken fan in diel fan Belgyske Limburch en fral ek fan it Dútske gebiet benoarden Aken, wurdt Súd-Limburch mar troch in hiele smelle lânkorridor mei de rest fan Nederlân ferbûn. 

Súd-Limburch bestiet út 18 ûnderskate gemeenten:

De grutste stêd yn Súd-Limburch is de provinsjale haadstêd Maastricht, mei 121.000 ynwenners, folge troch Hearlen mei 89.000; Tsjerkrie mei 47.000; Sittard mei 38.000; Geleen mei 32.000; en Stein mei 26.000. Súd-Limburch stiet bekend om syn gloaiende heuvellânskip, dêr't foarhinne de Nederlânske koaleminen fêstige wiene. It heechste punt fan (Jeropeesk) Nederlân, de Faalserberch, mei in hichte fan 322½ m, leit yn it gebiet (al is it heechste punt fan hiel Nederlân no de Mount Scenery, op Saba, mei in hichte fan 887 m).
Midden-Limburch

**Midden-Limburch** is in gebiet dat, sa't de namme al seit, de midden of it sintrale part fan 'e Nederlânske provinsje Limburch beslacht. De grutste stêden yn dizze streek binne Roermond en Weert. Fierders bestiet Midden-Limburch út 7 ûnderskate gemeenten:
*  Echt-Susteren
*  Leudal
*  Maasgouw
*  Nederweert
*  Roerdalen
*  Roermond
*  Weert
Fiona Bruce

**Fiona Elizabeth Bruce** (Singapoer, 25 april 1964) is in Britsk sjoernaliste nijslêzer en telefyzjepresintator. Sûnt hja 1989 by de BBC kaam, in tal jierren nei har stúdzje Frânsk en Italjaansk oan it Hertford College yn Oxford, hat se in protte wichtige programmas foar dy omrop presintearre, ûnder mear *[[BBC News at Six]]*, *[[BBC News at Ten]]*, *[[Crimewatch]]*, *Call My Bluff* en it lêst de *[[Antiques Roadshow]]*. Fan 2003 oant 2007 presintearre hja har eigen dokumintêrerige *Real Story*. 

## Keppelings om utens
* ''Profile from BBC News''
* Newswatch Profile''
* ''Her BBC Press Office biography''
* Profyl fan 'Real Story'
British Broadcasting Corporation

**British Broadcasting Corporation** (**[[BBC]]**)  is de publike omrop fan it Feriene keninkryk.

De BBC waard 18 oktober 1922 oprjochte, it wie de earste nasjonale omrop fan de wrâld. Yn de Twadde Wrâldoarloch fersoarge de BBC radioútstjoerings út it Feriene Keninkryk wei nei beset Jeropa. De herkenningsmelody wie de fyfde symfony fan Beethoven, Dêr't de letter "V" fan it Morse-alfabet yn siet, de V fan *Victory*.

Yn 1974 kaam de BBC mei Ceefax, de teleteksttsjinst.

## Keppeling om utens
*  Webstee BBC
Arktysk Sintrum

It **Arktysk Sintrum** (*Arctisch Centrum*), oprjochte yn 1970, is ûnderdiel fan de Ryksuniversiteit Grins dat dwaande is mei multidisiplinêr ûndersyk yn de poalgebieten.

It Arktysk Sintrum is oarspronklik opset om de archeologyske opgravingen fan de walfiskfardersdelsetting Smeerenburch op Spitsbergen hinne. It sintrum hat wilens ek geografen, histoarisy en biologen oant wurk. It Arktysk Sintrum is in ekspertize-ynstitút foar de poalgebieten en fertsjinstwurdiget Nederlân yn ynternasjonale wurkgroepen fan de Artyske Ried (AMAP, CAFF, Sustainable Development) en IASC. It Nederlânsk Poalstasjon yn Ny-Ålesund op Spitsbergen wurdt beheard troch it Arktysk Sintrum dat ek in ûnderdiel fan it Willem Barentsz Poalynstitút is, dêr't poalûndersikers yn  lanlik ferbân mei elkoar oparbeidzje. Studinten fan alderlei stúdzjerjochtings kinne dêr in semester lang bachelorônderwiis folgje. 

## Keppeling om utens
*Webside Arktysk Sintrum
Walburga fan Egmont

**Walburga** of **Walburgis fan Egmont** (29 oktober 1490 - Dillenburg 7 maart 1529) wie de earste frou fan greve Willem de Rike.

Walburga wie in dochter fan greve Jan III fan Egmont. Sy boaske maaie 1506, 16 jier âld, yn Koblenz mei Willem de Rike, dy't letter heit wurde soe fan Willem fan Oranje. Walburga en Willem de Rike krigen tegearre twa dochters: Elisabeth (oktober 1515 – 31 jannewaris 1523) en Magdalena (6 oktober 1522 – 18 augustus 1567). 

Walburga fan Egmont stoar yn 1529 en krige in katolike begraffenis dêr't in protte katolike tsjerkefoarsten by wiene.
Stikelychels

De **stikelychels** (Latynske namme: *Erinaceinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e ynsekte-iters (*Eulipotyphla*) en de famylje fan 'e stikelbargen (*Erinaceidae*), dêr't û.o. de gewoane stikelbaarch ta heart. Dizze ûnderfamylje, dy't út 16 ferskillende soarten bestiet, ûnderskiedt him fan 'e oare libbene ûnderfamylje fan 'e stikelbargen, dy fan 'e hierychels (*Galericinae*) troch it hawwen fan echte stikels.

## Underfamylje-opbou
Anna fan Saksen

**Anna fan Saksen** (23 desimber 1544, Dresden - 18 desimber 1577, Dresden) wie in dochter fan Maurits fan Saksen en Agnes fan Hessen, en de twadde frou fan Willem fan Oranje. Hja trouden yn Leipzig op 24 augustus 1561.

It houlik tusken Anna fan Saksen en Willem fan Oranje wie min en op 14 desimber 1571 waard Anna twongen yn te stimmen mei in skieding. Anna waard ferfolgens kranksinnig ferklearre en har bern waarden fan har ôfnommen. De tiid fan libben dy't oerbleau brocht hja troch yn in tichtmitsele keamer yn it paleis fan de Saksyske keurfoarst yn Dresden. Troch útputting stoar sy dêr yn 1577. Hja leit yn Meißen begroeven.
Peel

De **Peel** is in no grutdiels ferdwûn heechfeangebiet dat him earder útwreide oer hast it hiele grinsgebiet fan wat no de Nederlânske provinsjes Noard-Brabân en Limburch binne. Ienris rûn it alhiel fan Weart yn it suden oant Grave yn it noarden. Iuwenlang isolearre it Brabân en Limburch faninoar, wat hjoed de dei noch te merken is oan 'e dialekten dy't oan wjerskanten fan 'e Peel sprutsen wurde (dy't alhiel net opinoar lykje). Healwei de njoggentjinde iuw, doe't der fanwegen de Yndustriële Revolúsje yn Nederlân in grut ferlet fan branje ûntstie, waard mei de ferfeanting fan it gebiet úteinset. Troch de grutskalige winning fan turf, dy't mei tuskenskoften oant 1984 trochgie, kromp de Peel as heechfeangebiet úteinlik yn ta in pear tûzen ha.
Anna fan Saksen (betsjuttingsside)

"**Anna fan Saksen**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Anna fan Saksen (1420-1462), dochter fan karfoarst Freark I fan Saksen
* Anna fan Saksen (1437-1512), twadde frou fan karfoarst Albrecht Achilles fan Brandenburg
* Anna fan Saksen (1544-1577), twadde frou fan Willem fan Oranje
* Anna fan Saksen (1567-1613), frou fan hartoch Jehan Kasimir fan Saksen-Coburg
* Anna fan Saksen (1836-1859), frou fan prins Ferdinand fan Habsburch-Loataringen
Berchwetterrôt

De **berchwetterrôt** of **berchwrotrôt** (wittenskiplike namme: *Arvicola scherman*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (*Cricetidae*) en it skaai fan 'e wetterrotten (*Arvicola*). Dit bist komt foar yn it grutste part fan Midden-Jeropa en dielen fan East-Jeropa en it Ibearysk Skiereilân. Yn Nederlân komt er foar yn Súd-Limburch, dêr't er pleatslik bekend stiet as de *molmuis* of de *aardwolf*.

## Taksonomyske skiednis
De berchwetterrôt waard foar it earst as soarte beskreaun yn 1801, mar waard letter degradearre, en gie lange tiid troch foar in ûndersoarte fan 'e noardlike wetterrôt (*Arvicola amphibius*). Nei nij ûndersyk waard er lykwols yn 2000 op 'e nij as in selsstannige soarte erkend.

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e berchwetterrôt strekt him út oer in grut part fan Midden-Jeropa, mei dêrûnder hiele Switserlân en Lychtenstein en fierders Eastenryk útein it súdeastlikste diel, sintraal Sloveenje, noardlik en noardwestlik Itaalje, eastlik Frankryk en súdlik Dútslân en Tsjechje. Yn East-Jeropa komt er foar yn hast hiel Slowakije, it uterste súdeasten fan Poalen, it uterste westen fan 'e Oekraïne en noardeastlik Hongarije. Op 'e Balkan libbet de berchwetterrôt yn sintraal Kroaasje en de westlikste punt fan Bosnje, en yn Roemeenje yn hiel Transsylvaanje. Ek komt er foar yn 'e Pyreneeën, sawol oan 'e noardlike, Frânske, as oan 'e súdlike, Spaanske kant. Op it Ibearysk Skiereilân libbet er fierders yn Astuerje, eastlik Galysje, noardwestlik Leön en it uterste noardeasten fan Portegal. Yn it noarden strekt it ferspriedingsgebiet fan 'e berchwetterrôt him út nei Midden-Dútslân, Lúksemboarch en de Belgyske Ardinnen. Ta einbeslút komt er ek foar yn Belgysk Limburch en it Nederlânske Súd-Limburch.

## Beskriuwing
Berchwetterrotten libje benammen yn gerslân, dêr't se krekt as mollen ûndergrûnske gongestelsels oanlizze, dy't men werom ken oan 'e "mollebulten" by de yngongen. Se libje fral fan plantaardich fretten. De berchwetterrôt ferskilt yn ferskate opsichten fan 'e wetterrôt, dêr't er nau mei besibbe is. Yn it foarste plak is er net, lykas de wetterrôt, oan wetter bûn, en kin er sadwaande sûnder swierrichheden hiele einen fan wetter ôf oerlibje en sels florearje. Fierders graaft de berchwetterrôt gruttere en djippere gongestelsels as de wetterrôt, dy't mei-inoar in lingte hawwe kinne fan wol 200 m (tsjin heechút 15 m by de wetterrôt). Ek ek is syn pels ljochter fan kleur en is er behindiger fan postuer, mei in gewicht fan 60-150 g, wylst de wetterrôt 130-200 g weaget.

## Sjoch ek
* noardlike wetterrôt
* súdlike wetterrôt
Iona

*Iona (eilân), in Skotsk eilân mei de Abdij fan Iona en Nonnekleaster Iona
*Iona Community, in op dat eilân festige kristlike mienskip
*Iona (Ingelske band), in Ingelske kristlike band
*Iona (Angoala), in plak yn Angoala

**IONA** kin wêze:
*IONA (Amerikaanske band), in Amerikaanske folk-muzykgroep
*IONA Technologies, in Iersk softwarebedruw
Heuvel

In **heuvel** of **hichte** is in ferhef yn it lân, dat hegernôch is om ûnderskaat te wurden fan in gloaiïng, mar leger as in berch. Formeel is de grins tusken heuvels en bergen fêststeld by in top dy't 200 m boppe syn om-en-by útstekt; dêrboppe is it in berch, dêrûnder in heuvel.

Yn Nederlân, dat gjin echte bergen hat, wurde heuvels al hiel gau bergen neamd, lykas de Faalserberch of de Sint-Pitersberch, dat eins gewoan heuvels binne. De bekendste heuvels fan Nederlân binne sitewearre yn Súd-Limburch, mar ek yn Gelderlân (de Hege Feluwe), Utert (de Uterter Heuvelrêch) en Oerisel (de Sallânske Heuvelrêch) komme se foar. De sânheuvels oan 'e Hollânske kust en op 'e Waadeilannen en de Siuwske Eilannen wurde dunen neamd en oer it algemien net as echte heuvels beskôge, hoewol't se dat strikt nommen wol binne.

Heuvels kinne ûntstean troch útspieling fan heechlein lân troch rivieren, lykas yn Súd-Limburch, troch it skeinen fan wat oarspronklik plat lân wie, sa't yn 'e iistiid de gletsjers dien hawwe yn Gelderlân, Utert en Oerisel, of troch sânferstowings, lykas yn 'e dunen (en likegoed yn woastinen). Fierders binne der ek noch troch minsken oanleine heuvels, lykas grêfheuvels.
Beek

In **beek**, **wetterke** of **rinsleat** is in natuerlike stream fan ûndjip wetter. As ferskate beken by elkoar komme en it wetter dêrtroch yn grutte en djipte oanwint, wurdt it in rivier neamd. Oer it algemien is in beek oeral trochwâdber, wylst by in rivier in furde nedich is om him oer te stekken.

Yn Nederlân hawwe de measte beken troch kanalisaasje harren natuerlike karakter ferlern. Yn Fryslân is dat ek it gefal. In grut part fan 'e wetterwegen dy't wy no kenne as fearten, binne ûntstien út natuerlike wetterrinnen dy't rjochtlutsen of ferlein binne om't dat de minske better útkaam.

Beken kinne ferdield wurde yn trije soarten: leechlânbeken, sypbeken en boarnbeken. Leechlânbeken wurde fet troch delslach en by tiden ek troch de ôfwettering fan oerstallich grûnwetter. Sypbeken binne in spesifyk soarte fan leechlânbeken, dy't net út en troch ris, mar altyd fet wurde troch ôfwettering fan grûnwetter. En boarnbeken ûntspringe by wiere boarnen, dêr't it grûnwetter omheech boarrelet.
Poel

In **poel** (meartal: puollen), is in omsletten, stilsteand en ûndjip wetter, yn 'e foarm fan in lyts marke. It kin sawol in natuerlike oarsprong hawwe as troch de minske oanlein wêze as boarnplak foar fee, foar de opslach fan drinkwetter of bluswetter, of as fiskfiver.

Puollen yn it lânskip binne faak in oerbliuwsel fan in groeven boarnplak (dobbe) of mooglik wie it foarhinne in helpmiddel foar de regeling fan 'e wetterhúshâlding fan 'e omlizzende lânbougrûnen. By tefolle rein waard it wetter deryn opfongen, sadat it lân minder lêst fan grûneroazje hie. Tagelyk waard der dan in reserve opboud foar drûgere tiden.

Yn feangebieten binne puollen (petgatten) faak restanten fan 'e feanterij (it ôfgraven fan 'e feanlaach), en yn 'e sângrûnen fan 'e Belgyske Kempen hat de izerûntginning hjir en dêr puollen neilitten. Puollen oan 'e seedyk binne faak ûntstien as wielen, dy't by dyktrochbrekken útgroeven waarden troch it kolkjende seewetter.

Tsjintwurdich wurde puollen wurdearre om har' lânskiplike wearde foar floara en fauna. Der wurde sels nije puollen oanlein, om as briedplak foar wetterfûgels en biotoop foar amfibyen te tsjinjen.

## Sjoch ek
* Dobbe
* Petgat
* Pingo
* Wiel
Driuwtille

In **driuwtille**, **driuwpôle**, **driuwsompe**, **reidtille** of **sodzepôle** is in driuwend eilantsje fan mei planten begroeide seadden dy't fan 'e wâl los rekke binne.

De basis fan in driuwtille wurdt foarme troch ûnderdielen fan lossleine oereplanten, lykas de woartelstokken fan reid en giele plomp, oanfolle mei gerzen, modder en oanwaaid struisel. Op dy op it wetter omdriuwkeljende matte, dy't troch wyn en weachslach byinoar brocht is en holden wurden, kin him, as de driuwtille grutternôch is, in bysûndere fegetaasje ûntjaan fan û.m. siggen en feanmoas.

Driuwtillen spylje in wichtige rol yn it ferlâningsproses fan binnenwetters. Stadichoan fynt der in ferskowing nei moerasfegetaasje plak, sadat it eilantsje úteinlik troch djipwoartelige planten oan 'e boaiem fêst komt te sitten. As dit proses de frije hân kriget, sil it wetter nei ferrin fan desennia tichtgroeie.
Echte swyneftigen

De **echte swyneftigen** (Latynske namme: *Suini*), ek wol koartwei **swinen** neamd, foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), de famylje fan 'e bargen (*Suidae*) en de ûnderfamylje fan 'e swinen (*Suinae*). Dizze taksonomyske groep omfiemet fyf skaaien, wêrfan't der fjouwer útstoarn binne. It fyfde is it skaai fan 'e echte swinen (*Sus*), dêr't û.m. it everswyn en de baarch ta hearre.

## Tûke-opbou
Swinen (ûnderfamylje)

De **swinen** (Latynske namme: *Suinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*) en de famylje fan 'e bargen (*Suidae*). Ta dizze taksonomyske groep hearre û.m. soarten as it everswyn en de baarch, en fierders de boskswinen en knobbelswinnen út Afrika.

## Underfamylje-opbou
Pandadieren

De **pandadieren** (Latynske namme: *Ailuropodinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en de famylje fan 'e bearen (*Ursidae*). Ta dizze taksonomyske groep hearre twa skaaien, wêrfan't ien útstoarn is. De oare omfiemet mar ien libbene soarte: de reuzepanda.

## Underfamylje-opbou
Imelda Marcos

**Imelda Marcos**, berne as **Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez** (Manilla, 2 july 1929), is in Filipinsk politika, dy't troud wie mei âld-presidint Ferdinand Marcos, en sadwaande fan 1965 oant 1986 *[[first lady]]* fan 'e Filipinen wie. Nei't har man presidint-ôf wurden wie, sette hja útein mei in eigen politike karriêre.
Obelisk

* Obelisk (boukeunst), in fjouwerkante frijsteande pylder yn Egyptyske styl;
* Obelisk (lêsteken), in lêsteken om nei in fuotnoat te ferwizen of om in stjerdatum oan te tsjutten.
Petrus Apianus

**Peter Bienewitz**, latinisearre **Petrus Apianus**, as **Peter Apian** (16 april 1495 yn Leisnig - 21 april 1552 yn Ingolstadt), wie in Dútsk humanistysk learde út de tiid fan de Renessânse. Hy wie wiskundige, astronoom, geograaf en kartograaf en boppedat drukker en útjouwer.

De Apianuskrater op de moanne en de lytse planeet 19139 Apian waarden nei him ferneamd.

## In kar út syn wurk

**Cosmographicus liber*, Landshut 1524 (30 kear op 'en nij printe).
**Cosmographiae introductio, cum quibusdam Geometriae ac Astronomiae principiis ad eam rem necessariis*, Ingolstadt 1529.
**Ein kurtzer bericht der Observation unnd urtels des jüngst erschinnen Cometen...*, Ingolstadt 1532.
**Quadrans Apiani astronomicus*, Ingolstadt 1532.
**Horoscopion Apiani...*, Ingolstadt 1533.
**Instrument Buch...*, Ingolstadt 1533.
**Instrumentum primi mobilis*, Nuremberg 1534.
**Astronomicum Caesareum*, Ingolstadt 1540.

## Keppelings om utens
* Petrus Apianus .
* ''Astronomicum Caesareum'' op www.rarebookroom.org.
Abraham

**Bibel**
*Abraham (aartsfaar), ien fan de aartsfaders
** de *[[Iepenbiering fan Abraham]]*, in apokrife tekst
** it *[[Testamint fan Abraham]]*, in apokrife tekst

;Muzyk
*Vader Abraham, Nederlânsk sjonger, komponist en produsint

**Geografy**
*Abrahám, in Slowaakske gemeente yn de regio Trnava

**Persoanen**
*Andy Abraham, Ingelsk sjonger
*F. Murray Abraham, Amerikaansk akteur
*John Abraham, Yndiaask akteur en model
*Karl Abraham, Dútsk psychiater en psycho-analytikus
*Paul Abraham, Hongaarsk komponist

**Foarnamme**
*Abraham (foarnamme), in jongesnamme
Alblasserwaard

De **Alblasserwaard** (Nederlânsk: *Alblasserwaard*) is in lânstreek yn it súdeasten fan 'e Nederlânske provinsje Súd-Hollân en in lyts diel yn de provinsje Utert. It gebiet leit eastlik en súdeastlik fan 'e stêd Rotterdam, en noardeastlik fan Doardt. It foarmet it súdlike diel fan it saneamde Griene Hert (fan 'e Rânestêd). Pas nei de foltôging fan 'e Alde Sederik, in kanaal dat yn 1370 groeven waard tusken Ameide en Meerkerk, kaam de Alblasserwaard ûnder dy namme bekend te stean, wêrby't it ferneamd waard nei it rivierke de Alblas. Foartiid stie it bekend as "it Lân tusken Lek en Merwede". De Alblasserwaard stiet benammen bekend om 'e wrâldferneamde Wynmûnen fan Kinderdijk. 

## Geografy
Yn it noarden foarmet de rivier de Lek de grins mei de Krimpenerwaard en de Lopikerwaard, wylst de rivier de Noard de Alblasserwaard yn it westen skiedt fan IJsselmonde. Oare kant de Merwede leit yn it suden it Nasjonaal Park De Biisbosk. En yn it easten foarmje de Alde Sederik, it Merwedekanaal en de Linge de skieding mei de Fiifhearelannen en de Tilerwaard.

Oan 'e súdkant fan 'e Alblasserwaard lizze oan 'e Merwede fan west nei east de stêden Alblasserdam, Papendrecht, Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam, en Gorkum. It noardlike diel fan 'e Alblasserwaard is foar it grutste part in leechlein en frij tinbefolke, agrarysk gebiet.

De Alblasserwaard bestiet út 7 ûnderskate gemeenten:

## Demografy
De Alblasserwaard hat in befolking fan likernôch 170.000 minsken, wat mei in oerflak fan sa'n 250 km² delkomt op in befolkingstichtens fan 680 minsken de km². Fierwei it grutste part fan 'e ynwenners libbet lykwols by de súdlike râne fan it gebiet lâns. De Alblasserwaard ûnderskiedt him fan 'e rest fan Súd-Hollân troch in dialekt dat net ta it Hollânsk heart, mar ta it Utertsk-Alblasserwaardsk. Dat wykt sadwaande wat mear ôf fan it Standertnederlânsk as de dialekten dy't sprutsen wurde yn oangrinzgjende gebieten yn it westen.
Foarne-Putten

**Foarne-Putten** (Nederlânsk: *Voorne-Putten*) is in lânstreek yn it suden fan 'e Nederlânske provinsje Súd-Hollân, dy't ek wol beskôge wurdt as ien fan 'e Súdhollânske Eilannen. It gebiet bestiet út 'e eardere eilannen Foarne en Putten, dy't as gefolch fan 'e fersâning fan 'e Bernisse oaninoar fêstgroeid binne.

## Skiednis
Oarspronklik foarme it westen fan Foarne ien eilân mei it súdlik lizzende Goeree. It hjoeddeistige Foarne hiet doe East-Foarne, wylst Goeree West-Foarne neamd waard (sa kin it dat op 'e westpunt fan Foarne noch altyd in doarp leit dat fan Eastfoarne (Nederlânsk: *Oostvoorne*) hjit. Yn 'e Midsiuwen sloech de see lykwols in gat yn 'e dunerige en skoep sa de mûning fan it Hjerringfliet. Pas nei 1200 waard de rest fan Foarne-Putten ynpoldere, mei't dat foartiid fierhinne út see en kwelders bestien hie. Yn 1371 waard Foarne, dat earder ek wol ta Seelân heard hie, foargoed in ûnderdiel fan Hollân.

## Geografy
Yn it noarden foarmet it Hartelkanaal de skieding mei de yndustrygebieten fan Europoarte en de Maasflakte, westlik fan Rotterdam. Yn it easten wurdt Foarne-Putten fan IJsselmonde ôfsnien troch de Alde Maas en fan 'e Hoekske Waard troch it Spui. Oan 'e súdkant leit it Hjerringfliet, mei oan 'e oare kant Goeree-Oerflakkee, dêr't Foarne-Putten mei ferbûn is troch de Hjerringflietdaam. Oan 'e westkant grinzget Foarne-Putten oan 'e Noardsee.

Oars as dat faak tocht wurdt, is it Foarnske Kanaal, dat Foarne-Putten fan noard nei súd trochsnijt en it yn twa min ofte mear gelikense helten ferdielt, net de grins tusken de histoaryske eilannen Foarne en Putten. Dy grins rint nammentlik by de Bernisse, wêrfan't de fersâning oarspronklik ta de ienwurding fan Foarne-Putten late, mar dy't inkelde desennia lyn útbaggele wurden is. De Bernisse rint folle eastliker, fan Heenfliet oan 'e noardkust fia Abbenbroek nei Zuidland by de súdkust, wêrmei't dúdlik wurdt dat it eilân Foarne wol trije kear sa grut wie as Putten.

Hoewol't Foarne-Putten foar it grutste part út frij tinbefolke, agrarysk gebiet bestiet, omfettet it mei Spijkenisse en Hellefuotslûs ek in pear middelgrutte stêden. Fierders lizze ek it âlde fêstingstedsje Brielle (earder Den Briel), de histoaryske tolstedsjes Geerfliet en Heenfliet en it baaiplak Rockanje op it eilân. It haadplak fan Putten is Spijkenisse, dat fan Foarne is Brielle. Fanwegen de sterke ekonomyske bân mei Rotterdam heart Foarne-Putten ta de Stedsregio Rotterdam.

Foarne-Putten bestiet fierders út twa ûnderskate gemeenten:
*  Foarne oan See
*  Nissewaard

Dêrfan leit Foarne oan See op Foarne en Nissewaard op Foarne en Putten.

## Demografy
Foarne-Putten hie yn 2021 in befolking fan goed 156.000 minsken, wat mei in oerflak fan sa'n 220 km² delkomt op in befolkingstichtens fan 710 minsken de km². It grutste part fan 'e ynwenners libbet lykwols op 'e noardeastpunt, yn Spijkenisse, of oan 'e súdkust, yn Hellefuotslûs.
Flissingen

De namme **Flissingen** hat mear betsjuttings:

* Flissingen (gemeente), gemeente in Seelân
* Flissingen (stêd), stêd in Seelân
Hoekske Waard

De **Hoekske Waard** (Nederlânsk: *Hoeksche Waard*) is in lânstreek yn it suden fan 'e Nederlânske provinsje Súd-Hollân, dy't ek wol beskôge wurdt as ien fan 'e Súdhollânske Eilannen. De namme is ôflaat fan 'e eardere ambachtshearlikheid Hoecke, it tsjintwurdige Puttershoek.

## Skiednis
Yn syn tsjintwurdige foarm ûntstie de Hoekske Waard doe't it gebiet der yn 1421 by de Sint-Elizabethsfloed ûnder strûpte. Foartiid hearde it eastlike part ta de Grutte of Hollânske Waard en it westlike diel ta it eilân Putten. Nei de wettersneedramp moast frijwol it hiele gebiet op 'e nij drûchmakke wurde, en dêrby krige it syn hjoeddeistige yndieling. Dy bediking krige foar it meastepart syn beslach tusken 1538 en 1653. Yn 'e oardel iuw dy't dêrop folge, waard noch wat lân by it Hjerringfliet en it Hollânsk Djip del bybedike. Sûnt 1800 is der oan 'e omtrek fan 'e Hoekske Waard net folle mear feroare. 

## Geografy
Yn it noarden foarmet de Alde Maas de grins mei IJselmonde, wylst yn it westen it Spui de Hoekske Waard ôfsnijt fan Foarne-Putten. Oan 'e eastkant skiedt de Doardter Kil it gebiet fan it Eilân fan Doardt, en yn it súdeasten en suden grinzget de Hoekske Waard oan it Hollânsk Djip, dat yn it súdwesten oergiet yn it Hjerringfliet. It iennichste gruttere plak op 'e Hoekske Waard is Ald-Beierlân, dat yn it noarden oan 'e Alde Maas leit. De rest fan it gebiet bestiet fierhinne út frij tinbefolke, agrarysk gebiet.

De Hoekske Waard omfieme foarhinne 5 ûnderskate gemeenten:
*  Ald-Beierlân (*Oud-Beijerland*)
*  Binnenmaas (yn 2007 foarme út it âlde Binnenmaas en 's-Gravendeel)
*  Korendijk
*  Cromstrijen
*  Strijen
Mei yngong fan 1 jannewaris 2019 waarden al dy gemeenten gearfoege ta de nije fúzjegemeente Hoekske Waard

## Demografy
De Hoekske Waard hat in befolking fan likernôch 86.000 minsken, wat mei in oerflak fan 323,8 km² delkomt op in befolkingstichtens fan 266 minsken de km². It grutste part fan 'e ynwenners libbet lykwols by de noardlike râne fan it gebiet lâns, yn Ald-Beierlân en lytsere plakken as Nij-Beierlân en Puttershoek.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Hoekske Waard
Lek

## Wetters en ôflate oantsjuttings
*Lek (rivier), in rivier yn Midden-Nederlân
*Lek (feart), in wetter op 'e grins fan 'e provinsjes Grinslân en Drinte
*hearlikheid fan de Lek, in eardere hearlikheid yn Súd-Hollân

## Munt
*Albaneeske lek, de muntienheid fan Albaanje

## Plakken
*Lək (ek wol stavere as "Lek" of "Läk")
**Lək (Bərdə), in plak yn Azerbeidzjan
**Lək (Samux), in plak yn Azerbeidzjan
**Lək, Ucar, in plak yn Azerbeidzjan

## Oar
*Lek (farmaseutysk bedriuw), in earder farmaseutysk bedriuw, no ûnderdiel fan Sandoz
*Lek (film), in Nederlânske spylfilm út 2000
Sniemûzen

De **sniemûzen** (wittenskiplike namme: *Chionomys*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (*Cricetidae*) en de ûnderfamylje fan 'e wrotmûzen (*Arvicolinae*). Ta dit skaai hearre trije soarten dy't foarhinne ta de famylje fan 'e fjildmûzen (*Microtus*) rekkene waarden (en dêr inkeld noch wol ûnder beflapt wurde). Sniemûzen komme foar yn bercheftige regio's yn East-, Midden- en Súd-Jeropa, Lyts-Aazje en de Kaukasus.

## Soarten
Pajala (plak)

**Pajala** is it grutste plak en it bestjoerssintrum fan de Sweedske gemeente Pajala. Pajala is ferneamd nei syn stichter, in soarte fan hannelsfertsjintwurdiger/douanier, Lasse Pajanen, út de lette 16e iuw. Ut Pajala wei waarden in tal doarpen yn de omkriten stichte. 

Pajala leit oan de rivier de Torne, 7&nbsp;km foar de gearrin mei de Muonio yn it easten; de grins mei Finlân.

Yn de 20e iuw is it doarp bombardearre troch de eardere Sovjet-Uny yn de striid mei de Finnen (1940) yn de Winteroarloch. Nei de oarloch hat de Sovjet-Uny de skea fergoede.


Pajala Sverige.JPG|Sintrum
File:Pajala kyrka i juli 2004..JPG|Tsjerke fan Pajala


## Berne yn Palaja
* Mikael Niemi, skriuwer en dichter; syn boek *Populärmusik fran Vittula* (2000) spilet him ôf yn Pajala en is yn 2004 ferfilme.
* Lars Levi Laestadius, geastlike
* Gösta Montell, etnograaf
Sint-Filipslân

* Sint-Filipslân (eilân), in earder eilân yn 'e Nederlânske provinsje Seelân
* Sint-Filipslân (doarp), in doarp op it eardere eilân mei deselde namme
Sint-Filipslân (eilân)

**Sint-Filipslân** (Nederlânsk: *Sint-Philipsland*; Siuwsk: *Flupland*) is in earder eilân (no in skiereilân) en in eardere gemeente yn it noardeastlike diel fan 'e Nederlânske provinsje Seelân. It gebiet hat in oerflak fan likernôch 23 km² en in befolking fan krapoan 3.100 minsken (yn 2011), wat delkomt op in befolkingstichtens fan 133,4 minsken de km². Der lizze twa doarpen, Sint-Filipslân (*Sint-Philipsland*) en Anna Jakobapolder (*Anna Jacobapolder*), en ien útbuorren, De Slûs (*De Sluis*). Op Sint-Filipslân wurdt noch in eigen Siuwsk dialekt sprutsen: it Filiplânsk, dat nau besibbe is oan it Toalsk.

## Geografy
Sint-Filipslân wurdt noch altyd foar it grutste part omjûn troch wetter. Yn it noarden wurdt it troch de Krammer skaat fan it Súdhollânske Goeree-Oerflakkee; yn it westen troch de Sipe fan Skouwen-Duvelân, yn it suden troch de Krabbebeek fan it eilân Toalen; en yn it easten troch it Slaak fan it fêstelân fan Noard-Brabân. Sûnt 1884 is Sint-Filipslân yn it easten troch de Slaakdaam ferbûn mei Noard-Brabân. Nei it suden ta waard yn 1973 in ferbining mei Toalen kreëarre yn 'e foarm fan 'e Krabbebeekdaam. Yn 1988 waard fierders de Filipsdaam oanlein, dy't Sint-Filipslân fanôf it noardeasten ferbynt mei de Grevelingedaam tusken Skouwen-Duvelân en Goeree-Oerflakkee.

## Skiednis
De earste ynpoldering fan Sint-Filipslân datearret fan 1487, en waard útfierd yn opdracht fan Anna fan Boergonje, in oerwûne dochter fan 'e Boergondyske hartoch Filips de Goede. Hja liet yn 'e nije polder in tsjerke sette dy't wijd wie oan 'e hillige Filippus, om sa de namhillige fan har heit te earjen. Sadwaande kaam de polder bekend te stean ûnder de namme Sint-Filipslân. By de Sint-Feliksfloed, fan 1530, en jitris by de Alderheljenfloed fan 1532, strûpte it eilân der lykwols alhiel ûnder en rekke it ûntfolke.

Pas yn 1645 waarden de kwelders op 'e nij bedike, al lei it nije eilantsje wat súdliker as it oarspronklike Sint-Filipslân. Bykommende ynpolderings fûnen plak yn 1776, 1847, 1859, 1907 en 1935. Yn 1995 waard de gemeente Sint-Filipslân opheft en kaam it skiereilân by de gemeente Toalen te hearren.
Toalen

* Toalen (eilân), in eilân yn 'e Nederlânske provinsje Seelân
* Toalen (stêd), in stêd op it eilân mei deselde namme
* Toalen (gemeente), in gemeente dy't de Siuwske eilannen Toalen en Sint-Filipslân omfiemet
Mikael Niemi

**Mikael Niemi** (Pajala, Norrbottens län, 13 augustus 1959) is in Sweedsk skriuwer en dichter.

Mikael Niemi waard grutbrocht yn Pajala, in doarp yn it úterste noarden fan Sweden tichteby grins mei Finlân, in krite dêr't in grut part fan de minsken fan etnysk Finsk komôf is en Tornedelstersk (*Meänkieli*) praat (in nau oan it Finsk besibbe dialekt dat yn Sweden los fan it Finsk erkenning genietet as minderheidstaal). It opgroeien yn in twatalich fermidden en de spannings dy't dat jaan kin, soene in hieltyd weromkommend tema wurde yn Niemi's lettere wurk. Hy sette útein mei de skriuwerij doet er noch mar fyftjin wie. Nei in oplieding elektrotechnyk, ferhuze er 1977 nei Luleå, dêr't er learaar en jongereinwurker wie en by in lytse útjouwerij wurke. Ein jierren 90 gie er werom nei Pajala.

Ien fan syn leafhawwerijen is astronomy en hy wurket as amateur-astronoom. 

Niemi is troud mei de Fryske skriuwster Eelkje Tuma.

## Publikaasjes
In kar:
*1983: *Rusning*
*1988: *Näsblod under högmässan*, gedichten (offisjeel debút)
*1988: *Mitt i skallen!*, reportaazje oer it fuortset ûnderwiis
*1989: *Änglar med mausergevär*, gedichten
*1989: *Med rötter här uppe*, reportaazje oer it Tornedal
*1994: *Kyrkdjävulen*, jeugdroman
*1997: *Blodsugarna*, jeugdroman
*2000: *Populärmusik från Vittula*, roman (Nederlânsk: *Popmuziek uit Vittula*, ISBN 90-445-0136-4)
*2004: *Svålhålet*, sciencefiction-roman
*2006: *Mannen som dog som en lax*, misdieroman
*2006: *Jag gjorde Vietaskuppen*, drama
*2010: *Skjut apelsinen*, jeugdroman
*2012: *Fallvatten*, roman
*2017: *Koka björn* (roman)
*2023: *Sten i siden* (roman), Piratförlaget ISBN 9789164208835

## Prizen
*2000: *[[Augustpriis|Augustpriset]]*
*2000: *BMF-plaketten*
*2000: *Tidningen VI:s litteraturpris*
*2001: *Årets bok-Månadens boks litterära pris*
*2001: *Litteraturklubbens Stora Litteraturpris*
*2002: *PiratenPriset*
*2009: *Albert Engström-priset*
*2013: *Studieförbundet Vuxenskolan Norrbottens kulturpris*
*2013: *Hedersledamot vid Norrlands nation*
*2018: *Mickelpriset*
*2024: *Aniarapriset*
Toalen (eilân)

**Toalen** (Nederlânsk: *Tholen*; Siuwsk: *Tole*) is in eilân yn it noardeastlike diel fan 'e Nederlânske provinsje Seelân. It hat in oerflak fan likernôch 125 km² en in befolking fan krapoan 22.900 minsken (yn 2011), wat delkomt op in befolkingstichtens fan 183,2 minsken de km². Mei it eardere eilân (no in skiereilân) Sint-Filipslân foarmet it eilân Toalen de gemeente Toalen. It grutste plak en haadplak fan it eilân hjit, betiizjend genôch, ek fan Toalen. Op it eilân wurdt noch in eigen Siuwsk dialekt sprutsen: it Toalsk, dat nau besibbe is oan û.m. it Filiplânsk, it Skousk en it Duvelânsk, dêr't it de Noardsiuwske dialektgroep mei foarmet.

## Geografy
Toalen wurdt yn it noarden troch de Krabbebeek skaat fan Sint-Filipslân, al is dat eardere eilantsje sûnt 1973 mei Toalen ferbûn troch de Krabbebeekdaam. Yn it noardwesten foarmje it Mastgat en it Keatling de skieding mei Skouwen-Duvelân, wylst de Easterskelde Toalen yn it westen skiedt fan Noard-Bevelân en yn it súdwesten en suden fan Súd-Bevelân. Yn it uterste súdeasten grinzget Toalen deunby Bergen op Seam oan 'e Seammar, en yn it easten skiedt it Skelde-Rynkanaal it eilân fan it fêstelân fan Noard-Brabân. Behalven troch twa brêgen oer it Skelde-Rynkanaal wurdt Toalen ek mei de bûtenwrâld ferbûn troch de Oesterdaam, dy't tagong jout ta it uterste easten fan Súd-Bevelân.

Der lizze sân doarpen op Toalen:
* Ald-Foksemar (*Oud-Vossemeer*)
* Poartfliet (*Poortvliet*)
* Sint-Annalân (*Sint-Annaland*)
* Sint-Martensdyk (*Sint-Maartensdijk*)
* Skerpenisse (*Scherpenisse*)
* Steavenisse (*Stavenisse*)
* Toalen (*Tholen*)

Dêrnjonken binne der ek noch twa útbuorrens: Botshaad (*Botshoofd*) en Westtsjerk (*Westkerke*).
Georg Ludwig Kobelt

**Georg Ludwig Kobelt** (Kehl, 12 maart 1804 -  18 maaie 1857 wie in Dútsk anatoom. Hy studearre medisinen oan de Universiteit fan Heidelberch, dêr't er studint fan Friedrich Tiedemann (1781–1861) wie. Hy krige syn doktoraat yn 1833 en wie letter prosektor (antomysk ûntleder) yn Heidelberch. Fan 1841 ôf beklaaide er dy funksje oan de Universiteit fan Freiburg, en waard dêr 1844 bûtengewoan heechlearaar, folge fan it (folle) heechleaarskip yn de anatomy yn 1847.

Kobelt is bekend fan syn stúdzjes fan de seksuele anatomy. Yn 1844 publisearre er *Die männlichen und weiblichen Wollust-Organe des Menschen und einiger Säugetiere*, in wurk dat in soad ynfloed hân hat. Kobelt brocht in wiedweidige en sekuere beskriuwing fan de funksje fan de klitoris op syn namme. 
]

De "Buizen fan Kobelt" binne nei him neamd, dy't oerbliuwsels binne fan de mesonefrenyske buizen (Oernierbuis fan it embryo) yn de parooforon. Dy oerbliuwsels wurde somtiids ek oantsjut as Buiskes fan Wolff, ferneamd nei Caspar Friedrich Wolff (1733–1774).

## Keppeling om utens
*''Kobelt's tubules'' @ Who Named It
Richard Attenborough

Lord **Richard Samuel Attenborough** (Cambridge, 29 augustus 1923 – Londen, 24 augustus 2014) wie in Ingelsk akteur, filmregisseur en filmprodusint. David Attenborough, makker fan natuerdokumintêres wie syn âldere broer.

## Filmografy
### As akteur
* *[[In Which We Serve]]* (1942) - Young Stoker
* *[[A Matter of Life and Death (1946)|A Matter of Life and Death]]* (1946) - Ingelsk piloat
* *[[Brighton Rock]]* (1947) - Pinkie Brown
* *[[London Belongs to Me]]* (1948) - Percy Boon
* *[[Private's Progress]]* (1956) - soldaat Percival Henry Cox
* *[[The League of Gentlemen (film)|The League of Gentlemen]]* (1959) - Lexy
* *[[I'm All Right Jack]]* (1959) - Sidney De Vere Cox
* *[[The Angry Silence]]* (1960) - Tom Curtis
* *[[The Great Escape (film)|The Great Escape]]* (1963) - Squadron Leader Roger Bartlett
* *[[Seance on a Wet Afternoon]]* (1964) - Billy Savage
* *[[Guns at Batasi]]* (1964) - Sgt- majoar Lauderdale
* *[[The Flight of the Phoenix]]* (965) - Lew Moran
* *[[The Sand Pebbles]]* (1966) - Frenchy Burgoyne
* *[[10 Rillington Place]]* (1971) - John Reginald Christie
* *[[Brannigan (film)|Brannigan]]* (1975) - Kommandant Charles Swann
* *[[A Bridge Too Far (film)|A Bridge Too Far]]* (1977) - sljochtsinnige man mei bril op (cameo)
* *[[Jurassic Park (film)|Jurassic Park]]* (1993) - Dr. John Hammond
* *[[Miracle on 34th Street (1994)|Miracle on 34th Street]]* (1994) - Kris Kringle
* *[[The Lost World: Jurassic Park]]* (1997) - Dr. John Hammond
* *[[Elizabeth (film)|Elizabeth]]* (1998) - William Cecil

### As regisseur
* *Oh! What a Lovely War* (1969)
* *Young Winston* (1972)
* *[[A Bridge Too Far (film)|A Bridge Too Far]]* (1977)
* *Magic* (1978)
* *[[Gandhi (film)|Gandhi]]* (1982)
* *[[A Chorus Line (film)|A Chorus Line]]* (1985)
* *[[Cry Freedom]]* (1987)
* *[[Chaplin (film)|Chaplin]]* (1992)
* *[[Shadowlands (film)|Shadowlands]]* (1993)
* *In Love and War* (1996)
* *Grey Owl* (1999)
* *[[Closing the Ring]]* (2007)

## Keppeling om utens
* Richard Attenborough yn de IMMDb
Egbert Wagenborg

**Egbert Wagenborg** (Veendam, 10 juny 1866 – Delfzijl, 14 juny 1943) wie in Nederlânsk ûndernimmer, ûntwerper en skipsbouwer.

## Libben
Egbert Wagenborg, telch út it laach Grinzer fan ambachtslju, lânbouwers en skippers, Wagenborg, waard 1866 yn Veendam berne as in soan fan lânbouwer, weinmakker en skipsjager Petrus Wagenborg (1824-1871) en Geertruida Smeltekop (1826-1887). Hy wie in streekrjochte neisiet fan Wijpke Julles (1664-nei 1727) en ûnder oaren besibbe oan skipper Harm Wagenborg (1855-1926) en oan de kûper Pieter Wagenborg (1879-1933). Yn 't earstoan wie Wagenborg skipper. Yn 1898 sette er útein mei syn eigen skipfeart- en transportûndernimming, Wagenborg; fan 1999 ôf oan Keninklike Wagenborg.

Wagenborg boaske 9 augustus 1888 yn Wildervank oan Abelina Lukkiena Vegter (1868-1931). Sy krigen alve bern.