open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pibo Ovittius fan Abbema

**Pibo(nni) Ovitius van Abbema**, werklike namme **Pibe Wytthiesoan fan Abbema**, (Grou, ± 1542 - 1618) wie in Nederlânsk apteker en dûmny fan Frysk komôf.

## Libben
Pibe ferhuze nei Aldeboarn, troude mei Waeb Syrcksdochter en krige bern. Oarloch twong him de wyk te nimmen nei Grins, dêr't hy in twadde frou troude en in bern krige. Doe't dizze bigamy út kaam, sette it Hof fan Fryslân him finzen, en úteinlik waard hy band út Fryslân. Syn 'echte' frou Waeb Syrcksdochter waard op 17 augustus 1594 yn de Doelhôftsjerke yn Aldeboarn begroeven. 

Pibe fan Abbema begûn doe in einleaze swalktocht, wêrby't hy earst as medikus, dêrnei as pastoar  en by eintsjebeslút as dûmny yn syn libbensûnderhâld foarseach. As pestdokter dûkte er efterinoar op yn Delft, Amersfoart en Duisburg. Nei preesterwijïng yn Keulen waie hy pastoar yn it Linmburchske Kessel en dêrnei yn it Kleefse lân (Orsoy en Weeze). As grifformeard dûmny wurke hy yn Terborg, Ochten, Werkhoven, op it eilân Wieringen, yn Didam, Ynskedee, Hagestein, Nigtevecht en Zuilen. As pastoar/dûmny liet Pibe him Ovittius neame. De libbensrin fan Pibe liket hast in skelmeroman. Hieltiten wist hy foar koarte tiid it betrouwen fan heechpleatste persoanen yn tsjerke en polityk te winnen. Sa wist hy twaris de steun te krijen fan Maria van den Bergh, de suster fan Willem fan Oranje. Dat koe lykwols net foarkomme dat hy kear op kear flechte moast, omdat hy ynhele waard troch geroften oer syn ferline. Mei betrekking ta syn amoureuze libbenswannel waard dúdlik dat "er oan ien frou blykber net genôch hie".

Ek op tsjerklik mêd koe hy as pastoar of as dûmny mei grut gemak ferskillende hearen tsjinje. As medikus hied er de twifeleftige reputaasje fan tsjoender en wearwolf. Hy wie in man mei in soad gesichten; ien dy't syn tiidgenoaten yn betizing brocht mei syn faak wikseljende gedaanteferwikselingen. It ferhaal fan Pibo Ovittius spilet op it momint dat de yngripende tsjerklike en maatskiplike feroarings barre oan de ein fan de 16e iuw. Syn libbensrin lit treffend sjen hoe tin de skiedslinen tusken katolyk en protestantsk en tusken Spaansk en Steatsk noch lange tiid west hawwe.

Nettsjinsteande syn net ûnbesprutsen gedrach waard noch yn syn libben yn 1612 in tegeltablo foar him oanbrocht yn de súdmuorre fan de Doelhôftsjerke yn Aldeboarn. It earebetoan hie hy te tankjen oan syn soan Wytse, dy't as siketreaster yn East- en West-Ynje yn de spoaren fan syn heit gie en sels dy syn namme (Ovittius Abbema) oernaam. De grêfstien fan Waeb Syrcksdochter en it tegeltableau binne no noch te bewûnderjen.

De yn Ynskedee op 30 july 1923 oprjochte Nederlânsk-herfoarme Ovitius-stichting is nei him neamd as earste grifformearde predikant dêre.

De Romeinske dichter Ovidius, nei wa't syn latinisearre namme likegoed ferwiist as nei Wytsessoan, hat opmerklike oerienkomsten mei Pibe. Beiden fielden de pine fan ballingskip, fier fan hûs en hurd, en wienen elk op harrren eigen manier masters fan de metamorfoaze.
Molkrider

In **molkrider** of **molkfarder** is in persoan dy't de molke fan de boer nei de suvelfabryk ferfierd mei eigen reau of boat.

Eartiids wie de molkrider ek faak gernier. Syn rûte wie somtiden lang en swier, mei om't in soad binnendiken net ferhurde wiene. It ferfier fan de molke yn molkbussen barde mei hynder en wein; nei de oarloch hieltyd mear mei molkauto's of mei trekker en wein. Somtiden waard de molrider frege om minsken op 'e tiid fan 't bêd te klopjen.

Tsjintwurdich wurdt de molke yn in kuolle opslachtank op de pleats bewarre en ophelle troch in RMO (Ridende Molk Untfangst)-wein.
Lutske Vonk

**Lutske Vonk-Migchels** (Oerterp, 30 april 1891 - Opsterlân, 15 febrewaris 1983) wie in poppemakster. 

Sy wie autodidakt mei foarleafde foar tekenjen. Begûn yn 1936 poppen te meitsjen mei in spesjale technyk foar it boetsearjen fan de koppen, dy't se sels beskildere. Untwurp kostúmpoppen en poppen makke nei in portret. Har wurk docht wat tinken oan de Käthe Krusepoppen.

Hja wie lid fan de Vereniging Friese Ambacht en Volkskunst.
Bavius Voorda

**Bavius Voorda** (Frjentsjer, 1 july 1729 - Leien, 9 july 1799) wie in Frysk jurist.

Bavius wie de soan fan Jacobus Voorda. Hy wie abbekaat te Ljouwert (1751) en te Leien (1765-1799). Om syn patriottyske gefoelens waard hy ûntslein (1788 - 1799).

## Keppeling om utens
* Biografy by NNBW
Gerard Voorda

**Gerard Voorda**, (Utert, 29 juny 1735 - Ljouwert, 6 febrewaris 1805), wie boargemaster en administrateur.

Gerard wie rintmaster en administrateur fan de logysjilden te Ljouwert. Lid fan de froedskip (1792), boargemaster (1795), mar noch yn 1795 út syn amt setten. Lei him ta op teology, argyf- en muntstúdzje. Skreau dêr meardere wurken oer.
Jacobus Voorda

**Jacobus Voorda** (Harns, 28 jannewaris 1698 - Ljouwert, 10 juny 1768) wie in Frysk jurist en politikus.

Jacobus wie de heit fan Bavius en Johannes Voorda. Hy wie abbekaat te Ljouwert (1718), lektor (1723) en heechlearaar yn Frjentsjer (1727) en yn Utert (1730-1760). Yn 1761 waard er lid fan Provinsjele Steaten fan Fryslân.
Johannes Voorda

**Johannes Hendricus Voorda** (Utert, 8 july 1732 - Ljouwert, 29 maart 1805) wie in Frysk jurist en politikus.

Johannes wie de soan fan Jacobus Voorda. Hy wie abbekaat te Ljouwert (1756), lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân (1761) en heechlearaar yn Utert tusken 1767 en 1786. Om syn patriottisme waard er út it lân ferband (1789). Heechlearaar yn Frjentsjer (1797-1802).
Hendrik Voordewind

**Hendrik Voordewind**, (Ljouwert, 5 augustus 1887 - Amsterdam, 20 desimber 1972) wie in âld-plysjekommissaris en skriuwer. 

## Libben
Voordewind wie in soan fan in skipper en boateferhierder yn Ljouwert. Waard kommissaris fan plysje yn Amsterdam en skreau nei syn pinsjoen ferskate boeken oer syn ûnderfinings. Voordewind wie fan 1909 tot 1949 yn tsjinst fan de Amsterdamske plysje. Yn 1936 waard hy beneamd ta kommissaris fan plysje. Foar de Twadde Wrâldoarloch en ek dêrnei wie hy haad fan buro Warmoesstrjitte. In kenmerk fan him wie, dat at er yn boarger wie, syn bolhoed. Voordewind wurke yn de oarloch op it haadburo.

Yn april 1943, koart nei de ynfiering fan de steatsplysje, waard hy sjef fan de resjerzje en yn jannewaris 1944 waard J.L. Posthuma offisjeel de twadde man by de resjerzje. Neidat yn jannewaris 1945 leden fan de Binnenlânske Striidkrêften (BS) acht amtners delsketten hiene dy't belutsen wiene by de *[[Arbeitseinsatz]]* waarden as ferjilding op befel fan *Höhere SS-und Polizeiführer* H.A. Rauter alve willekeurige meiwurkers fan de Arbeidsbeurs fusilearre en dêrneist waarden 130 plysjemannen oppakt en op transport steld nei Dútslân om dêr te helpen mei it blussen fan brannen en pún te romjen. Voordewind hearde ta dizze groep fan 130 en waard troch de SD oppakt. SD-sjef Willy Lages skynt ferklearre te hawwen dat hy Voordewind syn namme op in list fan Dútsfijannige plysjeminsken stean seach dy't troch leden fan de NSB oanlein wie. Neidat Voordewind nei Dútslân stjoerd wie, krige Posthuma dy syn funksje as sjef fan de resjerzje tabedield dy't er hâlde oant Voordewind koart na de ein fan de oarloch weromkaam nei Nederlân.

Yn de besettingstiid hat hy fanút syn funksje op it haadburo in soad help ferliene kind oan fersetsgroepen, wêrûnder dy fan Gerrit van der Veen. Nei de oarloch stie hy op de nominaasje Haadkommissaris fan Amsterdam te wurden, mar dat wegere hy. Hy gie werom nei de Warmoesstrjitte.

Nei syn pinsjoen skreau hy in boekje oer syn ûnderfinings by de plysje, dat sa oansloech dat der in hiele rige folge. As reaksje hjrop skreau Willem van der Kulk ûnder de skûlnamme *Willem van Iependaal* it boek *De commissaris kan me nog meer vertellen*. 

## Bibliografy
* *De commissaris vertelt* (1949, 1954)
* *De commissaris vertelt verder* (1950, 1954)
* *De commissaris vertelt door* (1951 ) 
* *Voor de wind: een schipperszoon vertelt* (1951) 
* *Het verhaal van de wachtcommandant* (1952)
* Paulus Akkerman (foaropwurd troch H. Voordewind), *Just, jawol!: piper en sâlt út Frysk en Frij* (1953)
* *Een lustmoordenaar en andere verhalen* (1957)
* *De commissaris besluit: ervaringen met helderzienden* (1958)
* Paulus Akkerman ( foaropwurd troch H. Voordewind ), *Just, jawol!: twade samling Piper en sâlt út Frysk en Frij* (1959)
Alexander van Voss

**Alexander Lodewijk Heerma van Voss** (Leur (Noard-Brabân), 16 maaie 1894 - Ljouwert, 24 juny 1948) wie in ryskargivaris.

Alexander wie in soan fan in sûkerfabrykeigner yn Leur. Hy gie nei it gymnasium yn Breda. Studearre rjochten yn Utert, promovearre dêr yn 1921 en folge doe in jier de argyfskoalle yn De Haach. Hy rekke dêr befreone mei de histoarikus prof. Fruin.

Sûnt 1923 wurke er op it Ryksargyf fan Ljouwert as kommys-sjartermaster en fan 1938 oant 1948 as rykskargivaris, as opfolger fan Dr. S.A. Waller Zeper. Hy wurke jierrenlang om tsjinstellings yn Fryslân te oerbrêgjen. Befoardere it wurk fan fakhistoarisy en 'sneupers' en skreau in soad (populêr) histoaryske artikels. Hy die war foar grêfstienûndersyk, genealogy en heraldyk.

Heerma van Voss kaam te hôf yn Leur.
Nowy Dwór Królewski

**Nowy Dwór Królewski** is in doarp yn Poalen mei 190 ynwenners (1996) en in beboud oerflak fan sa'n 370 ha yn de gemeente Papowo Biskupie. It heart ta it greefskip Chełmno, yn noard-sintraal Poalen.

It doarp sels beslacht 337 km².
Der wenje 32 húshâldings. Yn it doarp stiet in soarte fan paleiske út ± 1875. 

## Skiednis
It plak wurdt foar it earst neamd yn 1398. Yn dat jier wurdt der skreaun dat Nowy Dwór Królewski 32 hynders, 20 kij, 215 skiep en 90 bargen hat. Yn Dútske dokuminten en kroaniken komt it plak foar as Nuwenhof, Nuwenhuf, Nuwemhoff en Koenigliche Neuhof. Fan 1398-1421 wie it in doarp fan de Teutoanske Oarder. Yn 1505 wie it doarp besit fan de biskop fan Chełmno.

Yn 1772 by de Poalske Dielings (1772, 1793 en 1795) kaam it oan West-Prusen, yn it departemint Kwidzyn. De earste telling fan de befolking wie yn 1773.

Yn 1900 is it doarp besit fan Zuzanna Witte. Fan 1910 oant 1945 wie it fan Gerhard Witte.

Koart foar it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich ferlieten de measte ynwenners it plak út eangst foar de Dútskers. It plak waard rillegau nei it begjin fan de oarloch ynnaam en foar in part ferneatige.

Earst yn 1996 krige it plak oansluting op it telefoannet (gebietskoade *56*).

## Gallery

File:Koniec Nowego Dworu Królewskiego.JPG|*Komboerd*. 
File:Nowy Dwór Królewski i Niemczyk.JPG|*Nowy Dwór Królewski en Niemczyk*
File:Park w Nowym Dworze Królewskim.JPG|*Park*
File:Figurka Maryjna w Nowym Dworze Królewskim.JPG|*Mariabyld*
File:Pałac w Nowym Dworze Królewskim.JPG|*'Paleis' yn Nowy Dwór Królewski*
File:Początek Niemczyka.JPG
File:Przystanek - Nowy Dwór Kólewski.JPG
File:Boisko Nowy Dwór Królewski.JPG
Johannes Ysbrands Galama

**Johannes Ysbrands Galama** (Tsjerkwert, 24 febrewaris 1885 - Dachau, 20 juny 1942), wie in Nederlânsk pastoar te 's-Heerenberg.

Galama waard berne as sânde bern fan Ysbrand Galama en Aaltje van der Wey. Syn mem stoar in heal jier nei syn berte, en syn heit stoar doe't Galama ien jier wie.

Fan 30 jannewaris 1932 oant syn dea wie Galama warber yn de Pancratiustsjerke te 's-Heerenberg. Yn de Twadde Wrâldkriich warskôge er, mei syn twa kapelaans, M. van Rooijen en R. Hegge, de pleatslike befolking foar de lear fan de NSB. Neidat de Gestapo der lucht fan krige hie waarden hja alletrije oppakt en fêstset yn it hûs fan bewar fan Arnhim. Yn de oanklacht dy't sy yn it proses-ferbaal te hearren krigen hjitte it dat: *"Haben Deutschfeindlichen Brief verbreitet und das Volk deutschfeindlich beeinflüszt"*. Galama stoar nei tamtearrings mei 57 jier yn it konsintraasjekamp Dachau.

Yn Fryslân wurdt er op 20 juny betocht.
Frederjochter

In **frederjochter** is in âlde namme foar in kantonrjochter tusken 1811 - 1838. Yn 1811 waard yn Fryslân de Frânske rjochterlike organisaasje ynfierd mei skieding fan bestjoer en rjochterlike macht. Teffens waard brutsen mei de âlde territoriale yndieling fan gritenijgerjochten.

It distrikt Fryslân waard ferdield yn trije arrondisseminten: Ljouwert mei 10, Snits mei 5 en It Hearrenfean mei 4 kantons. Yn elk kanton wie in frederjochter, dy't rjocht spruts oer de lytse sivile en strafsaken. Yn 1838 kaam foar him yn it plak de kantonrjochter.
Gerrit Vredeman

**Gerrit Vredeman** (Ljouwert, 1590/1591 - dêre, 16??) wie in glêsskriuwer. 

Hy wie de soan fan Jaques Vredeman en Maycke Gerrits. Hy wie master glêzemakker en glêsskriuwer. Yn it freone-album fan Wybrand de Geest ûndertekenet er mei ‘Gerart Vredaman Frison vitterier’. Yn 1617 boaske er Geeske Arendsdr. It Frysk Museum hat ferskate brânskildere wapens út ± 1620. Dy binne lykwols net sinjearre, sadat it wurk net sûnder mis oan Gerrit Vredeman taskreaun wurde kin. Sa't bliken docht út in proses oer de betelling, dat dêr yn 1623 oer fierd waard, waard him opdroegen de nammen fan de leden fan it Collegium Musicorum fan Ljouwert yn glês te skriuwen; dy beide glêzen binne ferlern gien.
Willem Wilman

**Willem Wilman** (Wierum, 17 novimber 1906 - Ljouwert, 24 april 1974) wie in teolooch, dûmny en dichter fan It Hearrenfean. Hy wie troud mei Geertje de Bruin út Polsbroek. 

As boeresoan gie er nei de iepenbiere skoalle fan Wierum. Yn de tritiger jierren leart er foar teolooch oan de Grinzer universiteit nei't er yn Doetinchem op kostskoalle west hie. Hy waard dûmny yn Lettelbert, Lollum, Aldskoat en Gaast en kaam yn de kunde mei Fedde Schurer. It wie in eigensinnich man dy't minsken mei namme en tanamme neamde. Neamde himsels "Sinte Wilman" omdat er útfûn hie dat eltsenien hillich is. Paulus begjint ommers it brief oan Korinte: “Oan de Hillige fan Korinte”. Mei oare wurden: eltsenien wie dêr hillich, dat ek hy wie hillich. It wie in opmerklik man, sa droech er altiten in rabinehoed. Koartswyl lei by him altiten njonken earnst. Sa skreau er ek syn gedichten, meast poëzij mei in religieuze ynslach. Sa skreau er de limmerik:

*In âlderling fan Aldwâlde*
*Hâlde him prinsipieel by it âlde*
*Mar seach in famke<br>
*Sa'n derten lamke,*<br>
*Dan koe er him by syn âlde*<br>
*net hâlde*<br>

== Wurk ==
In kar:
* *Sinneljocht yn 't tsjuster''  (1978)

## Keppeling om utens
* biografy Willem Wilman
Midhalm

**Midhalm** (ek wol **Midhallum**) is in buorskip yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn Grinslân. Hy leit besuden Fjouwerhuzen. Súdlik lizze de wieren Oosterhalm en Panser, eastlik de wier Beusum en westlik de Panserpolder. 

Midhalm bestiet út twa pleatsen, dy't beide *Midhalm* hite. Beide pleatsen steane oan de súdeastside fan in ôfgroeven wier dy't datearre wurdt op it begjin fan de jiertelling.
Campen

**Campen** is in plak yn de Dútske gemeente Krummhörn, Landkreis Aurich dielsteat Nedersaksen. Dit Eastfryske plak hat 536 ynwenners (2006).

## It besjen wurdich
Campen hat in fjoertoer dy't mei 65,3 meter de heechste fan Dútslân is. Hy waard yn 1889 boud en is sûnt 1891 yn bedriuw. Wa't nei boppen wol moat 320 treden op. By goed sicht rikt it each oan de East-Fryske Waadeilannen, Emden, sels Delfsyl ta.

It Ostfriesische Landwirtschaftsmuseum stiet ek yn Campen, ûnderbrocht yn twa Gulfhöfen. Der is âld boere-ark út de jierren 1930 oant yn de jierren 1950 te besjen. Yn de simmermoannen wurde der spesjale tentoanstellingen organisearre.

Fierders is ek de Herfoarme Tsjerke, út de 13e iuw, de muoite fan in besite wurdich.

## Keppeling om utens
*Offisjele ynternetside fan de gemeente Krummhörn
Wytze de Vries

**Wytze Petrus de Vries** (Beetstersweach, 4 febrewaris 1852 - Amsterdam, 17 febrewaris 1935) wie in ûnderwizer en skriuwer.

Wurke mei oan *For Hûs en Hiem* en wie meiwurker oan it Frysk Wurdboek fan Waling Dykstra. Skreau ek jeugdferhalen.

## Wurk
* *De lapekoer fan Gabe Skroar trochskodde* (1894)
* *De laatste koning fan Friesland* (1895)
Adzer de Vries

**Adzer H. de Vries**, (Menaam, 2 oktober 1878 - Snits, 11 desimber 1961), wie in Frysk bibliotekaris, skriuwer en oersetter. Hy wie bibliotekaris fan 'e iepenbiere lêsseal fan Snits, en skreau mei dû. Geart Aeilco Wumkes sawol in Frysk wurdboek as ferskate fragminten fan in Fryske oersetting fan 'e Bibel (mei dêrûnder de earste Fryske oersetting fan it boek *[[Ruth (bibelboek)|Ruth]]*). Ek makke hy yn 1929 in oersetting fan *[[De Imitatione Christi]]* (*[[It Neifolgjen fan Kristus]]*) fan Tomas fan Kempen.

## Wurk
* 1915 - *[[Ruth (bibelboek)|Ruth]]* (bibelboek)
* 1918 - *Nederlandsch-Friesch Woordenboek*
* 1934 - *Lyts Frysk Wirdboek*
* 1929 - *[[It Neifolgjen fen Christus]]* (nei Tomas fan Kempen)
* 1931 - *It Alde Fryske Terp* (bondel)
Claas Thijse de Vries

**Claas Thijse de Vries**, (Ljouwert, ± 1662 - Amsterdam, 1730), wie in kartograaf en wiskundelearaar. Hy arbeide yn Amsterdam as timmerman en lânmjitter en joech ferbettere seekaarten út foar de see-atlas *Schatkamer ofte konst der stuurluyden* (1702).
Froedmaster

In **froedmaster** wie yn de Republyk in beoefender fan de operative ferloskunde. 

De normale ferloskunde waard earst yn haadsaak hielendal troch foulju dien. Nei 1668 wie der in lanlik oerheidseksamen foar froedmasters. As in befalling slimme komplikaasje hie, dy't in goede ôfrin yn 'e wei stie, dan waard de froedmaster, faak ek sjirurgyn helle. Syn wurk kaam meast del op it operatyf weiheljen fan de deade frucht. Yn Fryslân moat as froedmaster neamd wurde H. van Deventer fan Wiuwert.

## Ferloskundigen
Ferloskundigen dogge in diel fan de genêskunde, de fysilolgyske ferloskunde. Se selektearje en ferwize swangeren mei risiko's en liede fysiologische befallingen. Se begeliede de sûne swangerskip, de normale berte en kreamtiid. Trede der by de swangerskip, befalling of yn it kreambêd komlikaasjes op, dan soarget de ferloskundige foar een adekwate ferwizing nei de gynekolooch of bernedokter. De kreamfersoargende helpt de ferloskundige mei de befallingen (partusassistinsje) en biedt benammen soarch oan de kreamfrou en lytse poppe.

Yn de swangerskip giet de oansteande mem geregeld nei de ferloskundige ta. Se beoardielt middels in oantal ûndersiken oft de swangerskip him normaal ûntwikkelt. Foarljochting oer in goede libbensstyl en foarljochting oer de befalling, kreambêd en boarstfieding binne ek wichtige ûnderdielen fan it fakgebiet. 

Tsjintwurdich wurkje der hieltiten mear twaddelynsferloskundigen of klinysk ferloskundigen. Dy wurkje yn it sikehûs ûnder ferantwurdlikheid fan in gynekolooch foar begeleiding fan froulju dêr't in ferhege risiko op komplikaasjes by de swangerskip of befalling bestiet.

## Oplieding
Yn Nederlân wurde ferloskundigen oplaat op hbû-nivo. Dizze fjouwerjierrige oplieding bestiet allinnich yn foltiid oan trije opliedingsynstituten, mei fêstigingsplakken yn Amsterdam, Grins, Maastricht en Rotterdam.
Pronkriden

It **pronkriden** is in typysk Nederlânske manier fan reedriden dy't ûntstien is rûn de sechstjinde iuw. It pronkriden is ien fan de âldste foarmen fan it reedriden yn Nederlân.
By it pronkriden giet it der om in sa moai mooglike rydslach sjen te litten. It is de bedoeling dat op de redens lange slaggen makke wurde en riden wurdt yn in floeiende, rêstige, en lykmjittige slach. 
Der binne by it pronkriden ferskate ûnderdielen: sa wurdt der twa-oan-in-stok of yn blokken fan fjouwer, seis of acht persoanen riden.

## Materiaal
Foar it pronkriden binne redens mei in koarte, brede, rûnslipe izers nedich. 

## Wedstriden
Yn 1895 waard it earste Nederlânsk Kampioenskip pronkriden foar pearen holden, yn Dimter wie dat. J.G. de Boom-Van Hasselt en Jac. Mensen waarden de earste kampioenen. Yn 1902 waard yn Swol it earste NK foar froulju hâlden en yn 1906 wie dêr ek it  earste NK foar manlju.

It Nederlânsk Kampioenskip pronkriden op natueriis bestiet anno 2010 noch altyd, mar de sport is nea wier populêr wurden en wurdt foaral sjoen as in folkloristyske aktiviteit. .

## Keppeling om utens
* Pronkriden Bûn fan iisklups
* Landelijke Vereniging van Schoonrijders
Iissilen

**Iissilen** is in sport dêr't by mei boatsjes op it iis syld wurdt.
It iissilen wurdt ûngefear fan 1840 ôf as sport beöefene. IIssile is as transportmetoade fan minsken en guod sa om 1600 hinne ûntstien yn Nederlân. 

## Iissiler
In iissiler is in boatsje dêr’t redens ûnder set binne. De redens binne meastentiids tusken 0,76 m en 0,91 m lang. 

## Fersprieding
It iissilen wurdt foaral dien yn lannen mei in soad marren en plassen en kâlde winters.
De lannen dêr’t in soad iissyld wurdt binne:
* Dútslân
* Poalen
* Litouwen
* Letlân
* Estlân
* Finlân
* Sweden
* Ruslân
* Kanada
* Noardlike steaten fan de Feriene Steaten

## Sjoch ek
*
Iisspeedway

**Iisspeedway** is in tûke fan de motorsport wêrby't mei motors op in iisbaan reesd wurdt.

## Ûntstean
It earste wedstriidferslach komt út 1925 en giet oer in wedstriid op de Eibsee yn Dútslân. Mar sawol de Russen as de Sweden sizze rûn 1920 as earste mei it iisspeedway begûn te wêzen.

## Baan
De races wurde meastal op natoeriis hâlden, mar ek wol op in iisbaan fan 400 meter, dêr't it iis ekstra dik fan opferzen is.

## Motor
In kenmerk fan de iisspeedway-motor is dat der gjin rem op sit. Boppedat hat sa’n motor mar twa fersnellingen, wêrfan de earste allinne foar de start brûkt wurdt. 

De tsjillen moatte foar in grut part fan in beskermjende kape fersjoen wêze. Dernêst moat der in ‘deademanskoarde’ opsitte. Dat is in toutsje dat fan it stjoer nei de pols fan de rezer rint. Sadree't de rezer it kontakt mei de motor ferliest, soarget it koardsje derfoar dat de motor fuortdaliks ôfslacht.

## Bân

Yn de bannen fan in iisspeedway-motor binne spikers oanbrocht. De maksimale lingte fan de spikers is 2,8 cm, metten fanôf it befêstigingsplaatsje oant de punt fan de spiker.

## Wedstriid
Ornaris binne der 16 dielnimmers oan de wedstriid. Dy ride allegear stdjin elkoar, mar net allegear tagelyk. De wedstryd is opboud út 20 partijen mei 4 riders, dat alle dielnimmers alle oaren in kear tsjinkomme. Ien sa'n parij doarret likernôch ien minút. Gâns de wedstriid duorret sawat treddel oere.

## Fryske Racers
It Nederlânske iisspeedway wurdt dominearre troch Fryske racers. Johnny Tuinstra, René Stellingwerf en Tjitte Bootsma
Ferbân fan Fryske Foargongers

It **Ferbân fan Fryske Foargongers** is in ferbân fan dûmnys, tsjerklik wurkers en oare gemeenteleden fan de tsjerke, dy’t foargean meie yn Frysktalige tsjerketsjinsten of yn it Frysk in tsjerklik ûnderwerp ynliede wolle. It Ferbân is yn 1953 oprjochte. It wie doe in inisjatyf fan Fryske dûmnys fan de Grifformearde Tsjerken, letter is it ek iepensteld foar dûmnys, oare foargongers en tsjerklike wurkers út alle denominaasjes. Ek stiet it iepen foar gasten en gastleden. It doel fan it Ferbân is 'it beroarderjen fan it Frysk yn it tsjerklik libben en de noed foar de tsjerken'. Alle jierren wurde der fjouwer gearkomsten hâlden dêr't sprutsen en diskusjearre wurdt.

Yn 2019 hie it FFF noch mar sa'n tsien leden, te min om troch te gean besleat de groep op in gearkomst yn septimber fan dat jier. De lêste gearkomst fan it Ferbân sil op 18 maart 2020 wêze .  

## Sjoch ek
* YFKE
Sape Meijer

**Sape Meijer** (Driezum, 26 septimber 1885 – dêre, 10 maart 1958) wie in folksman fan Driezum en Wâlterswâld. Hy wie de jongste soan fan Jacob Meinderts Meijer en Hiltje Sapes Kooistra.

Hy hat in soad betsjutten foar de doarpsmienskippen. By it organisearjen fan feesten wie Sape altyd fan de partij. It doarpsfeest hiet dan ek wol "it Sape Meijer feest". Sape wie ek wakker yn 't spier foar it keatsen. Hy organisearre út namme fan "Lyts Begjin", oprjochte yn 1945, resitearwedstriden en feestlike ledepartijen oan de ein fan it keatsseizoen. Dy partijen hienen ek prizen foar de measte boppeslaggen en de fierste boppeslach. Meijer soarge foar de prizen, sa as de keningspriis. Nei ôfrin dielde er de prizen út dy't er sels rûnom oprûn hie. Nei ôfrin wie der altiten in toanielstik of in fakkeloptocht oan sa'n partij ferbûn.   

De Sape Meijerpartij is de lêste keatswedstriid fan it seizoen. De winners fan de froulju en de manlju wurde yn in koetske troch Driezum en Wâlterswâld riden. Jûns wurdt by de priisútrikking yn it pleatslike kafee de Kening en Keninginne fan dizze dei bekend makke.

## Keppeling om utens
* Keatsferiening Lyts Begjin Driezum
Melkemastate

**Melkemastate** is in eardere stins fan Rinsumageast yn de gemeente Dantumadiel. De stins bestie al foar 1532. Yn 1727 is de stins ôfbrutsen en de tunen fan de stins binne gearfoege mei dy fan de Eysinga State. De rûnwei om Rinsumageast is ferneamd nei dizze stins: 'de Melkemawei'. Yn Rinsumageast is in strjitte ferneamd nei de bewenners fan de Melkemastate: ‘de fan Aylvawei’. Op it stee dêr't de Melkemastate eartiids stie leit no de Geastmer bosk.

## Eigeners fan Melkema State
Kunera fan Ropta

**Kunera fan Ropta**, of **Knier fan Ropta** (Mitselwier, ±1530 - Mitselwier, 5 maart 1555) wie de iennichste dochter fan Worp fan Ropta (1504). Se wenne op de Roptastate en troude yn 1549 mei Kristoffel fan Sternsee. Se krigen in soan en in dochter: Karel en Maria. Kunera Ropta wie in nicht fan Kinsck Ropta. It Harnzer weeshûs waard yn 1549 stifte troch Kristoffel en Kunera. Harren grêf is yn de tsjerke fan Mitselwier.

## Keppeling om utens
*Genealogy Ropta troch S. Wierstra
Juwsmastate (Rinsumageast)

**Juwsmastate** is in eardere stins fan Rinsumageast yn de gemeente Dantumadiel. De stins bestie al om 1400. De state is nei 1484 ferwoaste, it is de earste fan de 4 stinsen fan Rinsumageast dy't ferdwûn. Yn Rinsumageast is in wei neamd nei dizze stins: 'de Juckemawei'. 

Healwei de 15e iuw hie Wopke Juwsma it faak oan de stok mei buorman Worp Tjaarda, fan de Tjaardastate. Hjirby binne fan beide famyljes in soad leden fermoarde. Uteinlik waard de Juwsmastate ferwoaste troch de Tjaarda`s, ek troch meidwaan fan de Ljouwerters.

## List fan eigeners fan de Juwsmastate
Sybrand Witteveen

**Sybrand Witteveen** (Mitselwier, 17 novimber 1823 - Eaststellingwerf, 8 july 1893) wie in Frysk boargemaster.

Witteveen wie in soan fan mr. Frederik Witteveen, notaris, en Jacoba Geertruida Talma. Hy studearre rjochten en waard om 1850 gemeentesekretaris fan de gemeente East-Dongeradiel. Hy wie dêr letter gemeenteriedslid en sûnt 1865 boargemaster. Yn 1873 boaske hy yn Beusichem mei Carolina Janette Jacoba van der Veur (1846-1891). Mr. Witteveen waard yn 1877 boargemaster fan Wymbritseradiel. Yn 1880 krige hy earfol ûntslach, hy waard opfolge troch Michiel Hylkes Tromp.
Geastmer bosk

De **Geastmer bosk** is in bosk oan de noardwestkant fan Ikkerwâld. It is in relatyf jong bosk dat yn de santiger jierren oanlein is as produksjebosk. Der binne paden foar kuierders en hynders. Der lizze twa fivers yn de bosk. Yn 2007 is de bosk flink úttinne. Steatsboskbehear wol de begroeiïng sa riker meitsje sadat der mear fariaasje ûntstiet. De bosk leit op it terrein fan de eardere Eysinga State en de Melkema State.
Clearcampster Bitterke

It **Claercampster Bitterke** is in krûdebitter dat neamd is nei it eardere kleaster Klaarkamp by Dokkum. 

It kleaster is 400 jier ferlyn ôfbrutsen. De sistersiïnzers of skiere muontsen hienen grutte ynfloed yn it gebiet en joegen harren namme oan Skiermuontseach. It Claerkampster Kleasterbitter, mei in alkoholpersintaazje fan 30%, kriget syn griene kleur fan de gearstalling út wol 17 krûden en smakket wat swiet.
Alderman

In **âlderman** wie in stêdlik funksjonaris. In oarkunde (nei alle gedachten 13e iuw) (*Lübecker Urkundenbuch I*, 162) giet út fan *aldermannus, consules et cives van Liwerd*.

Yn de 15e iuw titel fan stêdlike haadlingen, sûnder fêst omskreaune posysje. Dy fan de Jongama's yn Snits wurdt 1479 oan in fêst plak as skepen of ried keppele. Yn de tiid fan Karel V trede yn de measte stêden de grytman fan de omlizzende gritenijen as âlderman op, blykber nammens it sintrale gesach. Letter noch in titel by de ambachtsgilden (deken).
Tjitse Smeding

**Tjitse Smeding** (6 desimber 1954 - Toulouse, 2 april 2010) wie de súksesfolste trainer en pikeur van dravers út Fryslân ea. Hy helle 2137 oerwinnings en wie mar leafst njoggen kear riderkampioen fan Nederlân.

## Pikeur
Yn de jierren tachtich wiene de trainer-pikeur en syn hynders hast net te ferslaan op de Nederlânske drafbanen. Sa stie Smeding, dy't yn Aldskoat syn stâl hie, yn in meeting faker fiif kear yn de winnersring. Mei de merje *Bea di Tricia* wûn hy as rider yn 1987 nettsjinsteande in lekke bân op de baan fan Duindigt de Derby. Tolve jier letter wie it as trainer foar de twadde kear raak mei de troch Huub van den Heuvel riden Nigel Stardust. Yn 2000 wûn de troch him trainde Odd's Against op Wolvegea de mei € 158.238 heechst notearre koers ea yn Nederlân ferriden.

## Trainer
Smeding wie in revolúsjonêre trainer dy't altyd socht nei fernijings yn de sport en training. Syn teoryen, foar in grut part basearre op de atletykwrâld, wienen faak omstriden, mar smieten wol grutte súksessen op. By de jonge hynders wie hy syn tiid fier foarút en syn twajierrigen wûnen jierrenlang hast alle klassikers. Syn hynders hienen in grut úthâldingsfermogen en waarden altiten gau yn de oanfal stjoerd. Ienris op kop wienen se net mear yn te heljen.

## Tsjinslaggen
Nettsjinsteande de sportive hichtepunten gie it libben fan de grutste fakman ûnder de Fryske dravertrainers net oer roazen. Yn 1990 kaam hy mei Creese K. op de baan fan Hilfertsom slim te fallen en folge in lange refalidaasje. Nei syn werstel liet Smeding it riden fan de hynders, troch de need twongen, oan oaren oer. Boppedat oerwûn er kanker. Doe't er yn Frankryk by in auto-ûngelok benei al syn bonken bruts, focht er him nochris mei súkses werom. Yn 2002 ferhuze er nei Frankryk, dêr't er in beskieden entrainemint runde. Smeding stoar oan in akute alfleisklierynfeksje en liet syn frou Tamara en dochter Dagmar efter.
Boere-arbeider

In **boere-arbeider** (as boerefeint) wie ien dy't by in boer arbeide. Hy hie sels gjin grûn yn besit. Yn it ferline hiene hast alle boeren ien as mear feinten. Jonges, foaral fan de doarpen, út arbeidersfermiddens gongen nei de legere skoalle nei de boer.

## It wurk fan de boerefeint
Sy moasten melken leare. De kij waarden moarns en jûns mei de hân molken. Simmers molken se de kij yn 'e jister en winters op 'e stâl yn it bûthús. 

Swier wurk wie it mjuksjen, de dong yn 'e kroade skeppe en op 'e rûchskerne bringe. De mjuksplanke wie winters wol ris wat glêd, dan wie it in hiele toer om it teplak te krijen. 

Maitiids kaam it lânwurk. Noch wat letter waard it gers meand, want it moast hea wurde. De ûngetiid stie dan foar de doar. De einen waarden earst mei de seine foarmeand en it oare wie foar de meanmasine, lutsen troch in hynder. It gers moast yn 'e sinne drûgje, dan waard it hea en dat wie winterdei it fretten foar de kij. 

Guon arbeiders ieten dan op 'e pleats, it wie sa drok en it naam tefolle tiid as se nei hûs moasten. De arbeiders makken dan lange dagen. 
Wie it gers drûch dan waard it mei de masine keard en letter byinoar skood ta wurdzen. As it goed drûch wie, setten se it yn reakken, grutte opers, en koe it weidloegjen begjinne. It weidloegjen wie in krekt wurkje, it hea waard heech opsteapele, de kanten earst opsette, dan kaam de midden fansels. Mei in bynpeal setten se it fêst. Dan gong it op 'e skuorre ta en dêr kaam it yn 'e golle. It hea moast tige drûch wêze, want oars begûn it te broeien. De hearoeder kaam lâns om dat yn 'e gaten te hâlden.

Hjerstmis kaam it kâlde waar oan, de sleatten moasten heakkele wurde. Moarns moasten hja faak by 't tsjuster de kij ophelje en yn 'e jister bringe om se te melken. 

It barde wol dat in arbeider 35 jier op 'e selde pleats wurke, earst by de âlde boer, letter by de soan. Faak hierde de boere-arbeider in hûs fan de boer. Dat gie faak yn op de Alde Maaie (12 maaie).

Nei de Twadde Wrâldoarloch ferdwûn it berop fan boere-arbeider stadichoan. Dat wie om reden fan it opgong meitsjen fan de lânboumeganisaasje en it tagelyk beskikber komen fan better betelle banen yn de yndustry. It wurk fan it hynder waard oernaam troch de trekker en dat fan de arbeiders troch it leanbedriuw.
Molktaper

In **molktaper** of in **molkesutelder** wie ien dy't de doarren lâns gie mei molke en suvelprodukten, en dy't soms ek in winkel mei dy produkten hie. Hy gong moarnsier om fiif oere nei de boeren om de swiete molke op te heljen. Dat die er (op plakken) sân dagen yn 'e wike sadat de minsken ek sneins farske produkten hiene, want gjin hie in kuolkast.

## Skiednis
Molke begjint mei in dei of wat al te bedjerren. It sels troch de boer de molke kwyt sjen te reitsjen foel faak net ta. Ek it tsjernjen fan de molke ta bûter wie in sekuer wurkje dat geregeld mislearre. De jierproduksje fan in ko wie sa'n 3000 mingel. Der wiene in  protte boeren mei ien of twa kij. Foar 1900, mar ek dêrnei, wie it in hiele toer om safolle byelkoar te krijen dat men sels tsjernje koe, lit stean fan tsiizje. 

De taper rûn fan moarns seis oere oant middeis in oere as fjouwer ta mei syn guod. Hy kaam by alle doarren lâns en die dat rinnende, letter hie sa'n man wol in hûnekarre. As mjitbeker brûkte hy in healmingel. De molke dy't er oerhold brûke er om te tsjernjen, de bûter ferkocht er ek wer. Fan de molke dy't der fan oerbleau makke er sûpe en fan dy sûpe makke er sûpenmoallen- en sûpengroattenbrij dy't er de oare moarns wer útsutele. Nei it suteljen moasten bussen en alles noch skjinmakke wurde mei wetter fan de pomp en wat waarm wetter. 

Mei de komst fan de suvelfabriken yn it lêst fan de 19e iuw brocht de molkrider of molkfarder de molke fan de boer nei it suvelfabryk. De molke, sûpe en brij kaam by de minsken thús yn bussen, dêr't in kraantsje oan siet. Wat se oerhâlden gong wer nei it fabryk, dêr't de bussen goed himmele waarden. Guon molktapers krigen doe ek al ris in bestelweintsje. It berop fan molktaper is útstoarn en ferfong troch molke yn flessen en pakken út de ridende winkel en de supermerken. 

## Sjoch ek
* 

## Keppeling om utens
*  It Suvelhistoarysk Genoatskip
Lolkje Hoekstra

**Lolkje Hoekstra**, (Hilaard, 3 septimber 1968) is in Frysk skriuwster fan ferhalen en toanielstikken..

Groeide op yn Hilaard, dêr't har heit skoalhaad wie. Nei it ateneum gie se nei Grins foar in stúdzje ekonomy dy't se net ôfmakke. Fia studinteferiening Bernlef folge se in kursus toanielskriuwen by Bouke Oldenhof. Se skreau net allinnich toaniel, mar besocht it ek mei koarte ferhalen. Yn 1993 wûn se mei it ferhaal *Under de linebeammen*, de doe krekt ynstelde Afûk-jongereinpriis. Twa kear krige se dêrnei in Rely Jorritsmapriis foar in koart ferhaal: yn 1994 foar *De fisk* en yn ’95 foar *Alfa Romeo, in lust foar de leafhawwer*. Lolkje Hoekstra skriuwt faak oer minsken dy’t har ferlitten en iensum fiele. Ienlingen, dy’t soms dochs de krêft fine om har oan har situaasje te ûntwrakseljen. Hoekstra publisearret yn literêr tydskrift Hjir en yn De Moanne / Trotwaer. Skôgings skreau se foar it blêd Frysk & Frij yn de perioade 1994-1997.

Artistyk lieder Jos Thie fan toanielselsskip Tryater, frege yn 1994 in tal jonge Fryske toanielskriuwers om in ienakter te skriuwen oer it tema ‘Leafde yn Fryslân’. Lolkje Hoekstra wie ien fan de tsien jonge auteurs dy’t dêrfoar in bydrage leveren. De kollage waard yn it seizoen 1994/95 opfierd ûnder de titel ‘Hertejacht’. Fan de toanielfoarstelling *Roeland & Jolina, vrij naar Romeo en Julia van William Shakespeare*, in Hollânsktalige bewurking fan Wouter Daane, sette se de tekst oer yn it Frysk. It is yn 2002 opfierd troch jongerengroep Frats. Se wurke ek as tekstskriuwster mei oan *Rozen & rottigheid*, dat yn 2004 yn Warns opfierd waard.
Fierders leveret se geregeld oersettings foar stikken dy’t spile wurde troch ferskate selskippen, wêrûnder selskip Sult.

## Prizen
* 1993 - Afûk jongereinpriis foar ferhaal *Under de linebeammen*
* 1994 - Rely Jorritsmapriis foar ferhaal *De fisk*
* 1995 - Rely Jorritsmapriis foar ferhaal *Alfa Romeo, in lust foar de leafhawwer*
De Bouwen

**De Bouwen** is in wyk fan Drachten mei sa'n	3.140 ynwenners yn 2017. De Bouwen is ien fan de wat âldere wenwiken fan Drachten. De wyk leit oan de súdeastkant fan it sintrum en wurdt begrinze troch de Boargemaster Wuitewei oan de westside en de Suderdwersfeart yn it easten.
Yn de 21e iuw binnen in soad wenten renovearre en kaam der ek nijbou.
Jan Murk de Vries

**Jan Murk de Vries** (Boalsert, 11 novimber 1919 - Harns, 9 maaie 2015) wie in keunstskilder, edelsmid, glêsskilder, tekener en byldhouwer.

Nei wat selsstúdzje en privee-lessen by Tsjomme de Vries yn Utert en in oplieding oan de Ryksnormaalskoalle yn Amsterdam foar in middelbere akte fan tekenleararen, besluet er definityf te kiezen foar it keunstnerskip. Doe't er him bewust waard fan syn homoseksualiteit betsjutten de earste nei-oarlochske jierren in tiid fan isolemint. 

Yn Amsterdam hie Jan Murk de Vries de earste eksposysjes fan Kobra sjoen, dy't doetiids in soad omtinken lutsen. Syn learmasters Ap Sok en Johan van Zweden hiene him ûntfanklik makke foar de ferwurvenheden fan de 'klassike modernen'. Benammen it wurk fan Braque, Chagall en Picasso hie syn bewûndering losmakke. Al dy ynfloeden laten úteinlik ta syn karakteristike eigen styl. Ek tekenjen en etsen fan en eksperiminten mei sânstriel op glês. Wurk fan him hinget yn iepenbiere gebouwen yn Ljouwert en by partikulieren. 

De Vries wenne yn Ljouwert (1952-1964), Harns (1964-1986) en Furdgum. Yn 2012 waard akrylaatwurk fan him tentoansteld yn it Museum foar flakglês- en emaljekeunst yn Ravenstein en yn 2013 waard syn wurk útstald yn de Broeretsjerke fan Boalsert.

Jan Murk de Vries stoar yn Harns yn de âldens fan 95 jier.

## Fotogalery

Vogels (Harlingen).jpg|*Fûgels*, Harns
Joods herdenkings monument.JPG|Monumint Joadsk begraafplak, Harns
Monument R.K. Begraafplaats, Harlingen.JPG|Monumint RK begraafplak, Harns
Kruisbeeld (Wirdum).jpg|Krúsbyld yn Sint-Martinustsjerke, Wurdum
Doopvont (Lemmer).jpg|Doopfont yn Herfoarme tsjerke op De Lemmer
Doopvont (Hidaard).jpg|Doopfont yn de Tsjerke fan Hidaard
Metalen Sculptuur (Treurende mensen).JPG|
Tjeerd de Vries

**Tjeerd Geerts de Vries** (Ljouwert, 12 maart 1879 - dêre, 16 maart 1958) wie in fûgelkundige.

Hy skreau *Aves friscae (Lyst fen Fryske fûgelnammen*) (1928), wie bestjoerslid fan de Club van Nederlandsche Vogelkundigen, redakteur fan *Limosa*, ien fan de skriuwers (foar briedbiologie) fan *De Nederlandse Vogels* (3 dielen) en samler fan aaiskilen (9000 eksimplaren).

Ek de útjefte út 1959  'It boek fan de swan', oer swannejacht en swannemerken yn Fryslân, is gruttendiels fan syn hân.
De Swetten

**De Swetten** is in wyk fan Drachten . De wyk is realisearre yn de jierren ’50 en ’60 troch benammen wenningkorporasjes en it destiidske wenbedriuw fan Philips.

De Swetten is ek de namme fan de iepenbiere basisskoalle yn de wyk en der stiet ek de basisskoalle It Ambyld en It Heechhof foar spesjaal ûnderwiis.
De Trisken

**De Trisken** is in nijbouwyk fan Drachten mei ± 1500 wenningen dêr't sa'n 5000 minsken wenje. 

De wyk waard yn fazen boud yn de jierren 1980. De Trisken en de wyk de Drait binne fan elkoar skieden troch it wetter de Drait. De Oprydleane is de grins tusken de Trisken en it Himsterhout.

De wyk hat in basisskoalle en in eigen wykried.

## Keppeling om utens
* Webside De Trisken
Laurentius Frisius

**Laurentius Frisius** (Dokkum, ein 15e iuw - Metz, ± 1535?) wie in dokter.

Laurentius studearre genêskunde oan bûtenlânske hegeskoallen, benammen yn Dútslân en lei him ek ta op de stúdzje fan Grykske en Arabyske talen en filosofy. Hy wie genêshear yn Metz en Kolmar en waard ien fan de meast ferneamde genêshearen fan syn tiid neamd. Hat teffens pensjonaris fan Metz west en is dêr ek stoarn.

## Wurk
* *Pocken-boexken inholdende een grontlicke ende heylsame gheneesinge der grusamigher Pocken, enz. alleen mit den dranck des Hilligen Holts Guayaci, sonder ander groote oncosten van medicynen te ghebruyken, Kampen.*
* *Spiegel der Artzeny*, Straatsburch 1518.
* *Synonyma Materiae Medicae, sive simplicium Pharmacorum, Latinis, Graecis, et Arabicis vocabulis*. (Tiid en plak fan útjefte net bekend.)
* *Epitome opusculi de curandis pustulis, ulceribus et doloribus morbi Gallici, Basil*. 1532. Ek mei de titel fan: *De morbo Gallico, liber, in het werk van Aloysius Luisinus de morbo Gallico.* Feneetsje. (1566-1567. 2 vol. fol.) T. I. p. 299-308.
Petrus Moll

**Petrus Moll** (Snits, 26 novimber 1596 - Frjentsjer, 29 oktober 1669) wie in klassikus.

Moll wie rektor yn Snits (al foar 1625) en heechlearaar Gryksk oan de Universiteit fan Frjentsjer (1649).

Hy wie pakesizzer fan Petrus Talpa.

## Keppeling om utens
* Petrus Moll troch Van der Aa
De Folgeren (wenwyk)

**De Folgeren** is in wenwyk oan de noardkant fan Drachten. De wyk waard ferneamd nei buorskip De Folgeren, dêr't er yn it easten oan grinzget.

Yn de wyk stiet de wettertoer fan Drachten. De wyk hat gjin winkels.


Ofbyld:Watermolen Folgeren.JPG|
Ofbyld:Nieuwe huizen aan de Folgeren Drachten.JPG|
Ofbyld:Voormalige spoorwegovergang Philipslijn Nijtap-Folgeren.jpg|Eardere spoarweioergong fan de Philipsline
Abraham Salomon Levisson

**Abraham Salomon Levisson ** (De Haach, 8 juny 1902 - Tröbitz, 25 april 1945) wie in oerrabbyn.  
Yn 1935 waard er keazen ta opperrabbyn fan Fryslân en Drinte; yn 1942 kaam Gelderlân dêr noch by. Begjin 1943 ferfear er fan Ljouwert nei Amsterdam en op 29 septimber 1943 bedarre er yn Westerbork.

## Libben en wurk
Levisson wie in soan fan Salomon Abraham Levisson, in fabrikant, en Julie Bondi. Hy wie boaske oan Adèle de Beer; hja krigen trije bern. Levisson studearre Semityske talen yn Amsterdam en folge dêr ek kolleezjes rjochtswittenskip. Teffens studearre er yn Amsterdam en Berlyn oan it rabbineseminaarje.

Levisson hie in strange tradisjonele libbensbeskôging, mar stie net frjemd foar oare libbensbeskôgingen oer.

Doe't der hoe langer hoe mear flechtlingen it lân ynkamen, en yn it Kamp Westerbork by inoar set waarden, krewearre Levisson foar ferbettering fan harren omstannichheden en naam ek de pastorale soarch op 'e noed. It brocht him de earetitel 'rebbe simche' (*simche* = wille). Doe't de Dútsers it lân ynfoelen besocht er fergees om 700 kampbewenners nei Hollân te krijen.

Levisson protestearre op it haadkertier fan de SS yn Ljouwert tsjin de skeining fan godlike en minsklike wetten. 
Begjin 1943 waard Levisson twongen om mei syn gesin nei Amsterdam te ferhuzjen, dêr't er noch opnaam waard yn it Rabbinaat. Hy waard arrestearre en kaam yn septimber 1943 yn kamp Westerbork telâne. Hy waard deportearre nei it kamp Bergen-Belsen. 

Tsjûgen út Westerbork en letter ek Bergen-Belsen ferhelje fan in geastlik sterke, stânfêstige, behelpsume man, in ynspiraasjeboarne foar in soad minsken, dierber by minsken fan ferskillend leauwen en komôf. 

Begjin april 1945 wie Levisson by de finzenen dy't fan Bergen-Belsen oerbrocht waard nei it konsintraasjekamp Theresienstadt. By it doarp Tröbitz waard de trein befrijd troch it Russyske leger. Levisson oerlibbe de treinreis net, lykas is protte oaren, en kaam yn in mienskiplik grêf by  Tröbitz.

Yn Ljouwert is in strjitte nei Levisson neamd.

## Sjoch ek
* Joadske gemeente Ljouwert

## Literatuer
* , *Opperrabbijn A.S. Levisson z.l.*, yn Nieuw Israëlietisch Weekblad 77 (1946) 42 (4 oktober) 4; 
* , ôlam' [*Laten we Gods naam heiligen in de wereld*] ibidem, 5;
* , 'De idealist', ibidem, 4;
* , *Zwervend en dolend. De Joodse vluchtelingen in Nederland in de jaren 1933-1940*. Mei in ynlieding oer de jierren 1900-1933 (Haarlim, 1955) 128 flg.;
* , *Kroniek der jodenvervolging*, yn Onderdrukking en verzet. Nederland in oorlogstijd. Red. J.J. van Bolhuis e.a. (Arnhim, [ensf., 1947-1954. 4 dln.] III, 172; 
* , *Opperrabbijn A.S. Levisson*, yn Bijdragen en mededelingen van het Genootschap voor de Joodsche Wetenschap 7 (1956) 35-37.

## Keppeling om utens
* Webstee Joadsk Histoarysk Museum
* Stambeam Levisson
De Sâning

**De Sâning** (offisjeel *De Sanding*) is in wenwyk by Drachten dy't feitlik ta de himrik fan De Wylgen heart.
De Venen

**De Venen** is in wenwyk fan Drachten. De wyk fan 95 hektare hie yn 2022 2.735 ynwenners 

Yn de wyk is in buerttrefpunt. Skoallemienskip Singelland stiet ek yn de wyk. Op 1 augustus 2004 is skoalle De Venen fusearre ta OSG Singelland.

De Venen grinzget oan de wiken De Wiken, De Bouwen en de Wiken-East.
Drachten Sintrum

**Drachten Sintrum** is in wenwyk yn Drachten.


Ofbyld:Drachten - Carillon.jpg|It Kariljon
File:De Marke Drachten.jpg|Apparteminten en winkels, De Marke
Frijburch

**Frijburch** is in nijbouwyk yn Drachten. De wyk is neamd nei de pleats 'Vrijburg' dy't dêr fanâlds stiet.

Oan de noardkant fan de wyk sil in natuer- en rekreaasjegebiet oanlein wurde. Underdiel dêrfan is it 1 ha grutte Frijheidspark dat in de simmer fan 2021 oanlein waard. Yn it park sil omtinken jûn wurde, en is in earebetoan, oan alle ynwenners fan de gemeente Smellingerlân dy't yn de Twadde Wrâldoarloch harren libben weage hawwe foar de frijheid.  Op 9 desimber 2022 waard de earste beam fan it Frijheidspark set.  Op 14 april 2023 waard it park offisjeel iepene yn it bywêzen fan fertsjintwurdigers fan de *Royal Canadian Dragoons* dy't Drachten op 14 april 1945 befrijden.


Ofbyld:Vrijburgh.JPG|Frijburch wurdt noch oan boud (2020)
Ofbyld:Vrijburgh-pleats.JPG|De pleats *Vrijburg*
Moarrepark

**Moarrepark** is in wenwyk yn it súdeasten fan Drachten yn de gemeente Smellingerlân).

De wyk hat mar twa wegen: De Alde Slingewei en de Moarre. De skoallen dy't it tichtsteby binne steane yn de wyk De Drait. Fierders grinzet de wyk oer de Drait hinne oan de wyk Himsterhout.
Finnepark

**Finnepark** (offisjeel: Fennepark) is in wenwyk yn Drachten. 

De bou begûn yn 1996 en de postkoade is 9207. De oarspronklike strjitten yn de wyk binne: *Eendekroos*, *Kalmoes*, *Lisdodde*, *Rietpol*, *Waterlelie* en *Waterbies*. Fan 2009 ôf waard de *Zwanenbloem* dêr by boud. De oanlis fan it Fennepark feroarsake konsternaasje by de lokale reedridersklup, omdat de ein betsjutte soe foar de Noarderiisbaan oan de Ringwei.

De wyk hat gjin winkelsintrum.
Jan Frearks van der Bij

**Jan Frearks van der Bij** (Drachten, 4 novimber 1922 - Bartlehiem, 5 maart 2013), wie in Frysk ekspresjonistysk skilder en mozaykkeunstner. 

## Libben en wurk
Van de Bij krige les fan Herman Dijkstra (1904-1976) yn Grins. Neist syn deistige wurk as reklameûntwerper ûntjoech er him as keunstskilder. 
Hy hearde mei ûnder oaren Klaas Koopmans en Pier Feddema ta de nei-oarlochske eksperimintele groep 'Yn'e Line' (1950-1970). Mei it Fryske lânskip as grutste ynspiraasjeboarne sochten dizze skilders nei in eigen frije foarmtaal. Van der Bij wurke yn it earstoan yn de losse toets en de ljochte kleuren fan it ympresjonisme. Begjin jierren fyftich fan de 20e iuw kaam de oergong nei it ekspresjonisme. De kleuren waarden donkerder, de farve waard yn in grutte beweging yn ferheftige streken obrocht. Dit waard fersterke troch de stevige kontoeren dy't hy yn neifolging fan it Flaamsk ekspresjonisme fan Permeke en De Smet tapaste. 

Sûnt de jierren santich keas de skilder foar hieltiten helderder kleuren en in sterk ferienfâldige foarmetaal. Hy wie lid fan *It Frysk Palet*, in klup fan jonge keunstners, dy't foar eltsenien begryplike keunst makke. Benammen mozaïken en wandskilderingen fan him  binne yn Smellingerlân en dêrbûten te sjen, bygelyks by  beukerskoalle "De Stienpolle". 

By gelegenheid fan syn tachtichste en fiifentachtichste jierdei waarden der oersjochtentoanstellings hâlden yn it Frysk Museum en Museum Smellingerlân. 

Op 5 maart 2013 ferstoar Van der Bij yn 'e âldens fan 90 jier yn in fersoargingshûs te Bartlehiem. 

## Galery

Ofbyld:De gelijkenis van de talenten.jpg|De likenis fan de talinten
Ofbyld:Twaalf stenen des verbonds (Drachten).JPG|Tolve stiennen fan it ferbûn
Ofbyld:Jacob's droom.jpg|Jacobs dream


## Literatuer
*Palm, F. van der (2002) *Jan Frearks van der Bij: 80 jaar*. Harns: Flevodruk 
*Mous, H. (2008) *De kleur van Friesland: beeldende kunst na 1945.* Ljouwert: Friese Pers Boekerij bv

## Keppeling om utens
* Stichting Jan Frearks van der Bij
Park Suyderwijk

**Park Suyderwijk** is in nijbouwyk oan de súdkant fan Drachten.

Park Suyderwijk wurdt in parkeftich ynrjochte wyk, mei in soad grien en leanen dy't ôfwiksele wurde sille mei ûndjippe wetterpartijen. Dêrneist leit de bernebuorkerij *De Naturij*. Oan de noardkant by de Suderhegewei komme kantoaren en in hotel. Dy sille skieden fan it wengebiet wurde troch in pear heuveltsjes. Op it terrein dêr't no boud wurdt wie eartiids de soarchynstelling Maartenswoude, foar geastlik beheinden. Wat dêr nei de desintralisaasje fan dy ynstelling oer is, bliuwt bestean en is ferwurke yn it plan.

Park Suyderwijk wurdt yn it westen begrinze troch De Drait, yn it noarden troch de Suderhegewei, yn it westen troch de A7 en yn it suden troch de wyk  Moarrepark.

Der sitte in winkelsintrum en twa basisskoallen yn de oanswettende wyk De Drait.

## Keppeling om utens
* Webstee Park Suyderwijk