open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kapittel

In **kapittel** (fan it Latynske *capitulum*, *capitellum*) of **stift** is in geastlike mienskip of in bestjoerskolleezje fan almeast katolike, anglikaanske en ek wol lutherske geastliken ferbûn oan in katedraal, kapitteltsjerke of kleaster. De namme kapittel waard oan it kolleezje jûn om't der by gearkomsten yn de kapittelseal in kapittel of haadstik út de Bibel foarlêzen waard. De leden fan sa'n kapittel hjitte sekuliere kanunniken. Ek oan guon kleasters en ridderoarders binne kapittels ferbûn, en yn dat gefal wurdt der fan in regulier kapittel en reguliere kanunniken sprutsen. Dêrnjonken kin in kapittel ek ferskate oare betsjuttenissen hawwe.

## Oarsprong
Yn de sechsde iuw Benediktynske muontsen begûnen harren deistige gearkomsten mei it lêzen fan in haadstik út de Bibel of in kop fan de reglemint fan de oarder en sa stadichoan waard de útdrukking "byinoar komme foar it haadstik" (*convenire ad capitulum*) de betsjuttenis foar de gearkomste ynstee fan de orgaan sels. It plak fan sokke gearkomsten waard bekend as de kapittelseal.

## Soarten
### Geastlik kapittel
Under geastlike of reguliere kapittels wurde kapittels mei bedoeld dy't in kleasterregel folgje. Leden fan in kleasteroarder wurde net oantsjut as muontsen, mar as kannuniken of koarhearen. Foarbylden binne de Augustiner Koarhearen, Antoniters en krúshearen

### Wrâldlik kapittel
Ta ûnderskaat fan kapittels ferbûn oan kleasters, wurde oare tsjerklike kapittels oantsjut as wrâldlike, kollegiale of sekuliere kapittels. Soks jout oan dat dy kannuniken gjin kleasteroarder folgje. Sokke kapittels komme hjoed-de-dei amper mear foar. Oant de Frânske tiid (yn protestantske gebieten oant de Reformaasje) wiene dat meast machtige feodale ynstellings, dêr't gauris net-ervjende soannen út aadlike famyljes in plak fûnen.

### Oare foarmen
Der binne ûnderskate kapittels:
* In **domkapittel** is it kolleezje fan riedjouwers dy't de biskop fan in bisdom yn in katedraal bysteane.
* It kapittel fan in **[[kapitteltsjerke]]** is it kolleezje dy't lyksoarte ried jout yn in kapitteltsjerke ynstee fan in katedraal.
* In **generaalkapittel** is in algemiene gearkomste fan muontsen, ornaris besteande út fertsjintwurdigers fan alle kleasters fan in oarder.
* in **[[provinsjaal]]kapittel** behannelet de belangen fan in oardersprovinsje.

Ek ridderoarders sa as de Johanniteroarder of de Dútske Oarder kamen byinoar yn kapittels.

## Literatuer
* Joseph Evermode JANSEN, *Het kapittel van de Sint-Pieterskerk te Turnhout en zijne statuten van het jaar 1634*, Antwerpen, 1914
* P. J. GOETSCHALCKX, *Geschiedenis der kanunniken van het O. L. V. Kapittel te Antwerpen (1585-1700)*, Antwerpen, 1926
* J. BRUGGEMAN, *Inventaris van de archieven bij het Metropolitaan kapittel van Utrecht van de Roomsch Katholieke Kerk der Oudbisschoppelijke Clerezie*, De Haach, 1928
* Jan PAQUAY, *Kerkelijke privilegiën verleend aan het kapittel van Windesheim der Reguliere Kanunniken van den H. Augustinus*, Lummen, 1934
* Sigismund TAGAGE, *Rond de opheffing van het kapittel van St. Servaas en de verkoop van zijn goederen*, Hasselt, 1962
Kapitteltsjerke

In **kapitteltsjerke**, **kollegiale tsjerke** of in **stifttsjerke** is in roomsk-katolike tsjerke dêr't in kapittel fan sekuliere kanunniken oan ferbûn is. Dat wol sizze dat dy net oan in kleasteroarder ferbûn is.

## Skaaimerken
In kapitteltsjerke ferskilt fan in net-kollegiale karspeltsjerke boukundich sjoen trochdat der sitplakken foar de kanunniken yn it preesterkoer fan de tsjerke reservearre wêze moatte. By gruttere kapittels wol60 of 70. In kapitteltsjerke hat dêrom, krektsa as in kleastertsjerke almeast in rom preesterkoer, dêr't oan wjerskanten plak is foar koerstuollen. Om't de measte kapitteltsjerken yn it ferline as biskopstsjerke, karspeltsjerke of beafeartstsjerke funksjonearren is it tsjerkeskip ornaris grutter as by in kleastertsjerke. Wylst kleastertsjerken ynearsten gjin tsjerketoer/-tuorren hawwe mochten, hawwe kapitteltsjerken dy ornaris wol. Gauris waarden de kanunniken yn de kapitteltsjerke begroeven; yn guon gefallen allinnich proasten. Bytiden is yn it tsjerkegebou in kapittelseal oanwêzich, en bytiden earne oars.

Om de kapitteltsjerke hinne kinne kanunnikehûzen, in proasdygebou, in gasthûs, in brouwerij, foarriedskuorren en bûthûzen fan it kapittel fûn wurde. Guon grutte kapittels koene it tastean dat njonken de kapitteltsjerke in aparte doop- of karspeltsjerke te bouwen. Sokke "tsjerketwillingen" binne benammen yn Dútslân te finen, en it *Vrijthof* yn Maastricht is in foarbyld.

## Skiednis
Yn de midsiuwen wie in kapittel in machtige ynstelling dy't njonken de kapitteltsjerke ek oare tsjerkegebouwen, (boere)pleatsen, en bytiden hiele doarpen bestjoerden. De kanunniken fan in kapittel hoegden net altyd geastliken te wêzen.

Guon tsjerken hawwe mar foar in koart skoftke in kapitteltsjerke west, trochdat it wrâldlik kapittel nei ferrin fan tiid omset waard yn in geastlik kapittel of yn in abdij of kleaster. De tsjerke waard dan net langer oantsjut as kapitteltsjerke.

De measte kapittels waarden yn de sechtjinde iuw, by de Reformaasje, of yn de Frânske tiid opheft. Guon kapitteltsjerken waarden sels ôfbrutsen, mar de measte giene nei in tiidrek fan leechstean fierder as protestantsk tsjerkegebou, karspeltsjerke of katedraal. Yn guon gefallen waard it kapittel, nei it fuortgean fan de Frânsen, fannijs oprjochte. 

## Kapitteltsjerken yn Fryslân
* Dokkum: Sint-Bonifasiustsjerke (800-1170/75)
* Starum: Sint-Odulfustsjerke (900-1132)

## Guon kapitteltsjerken bûten Fryslân (kar-út)
* Aldenburch: Sint-Lambertustsjerke
* Dimter: Grutte of Lebuïnustsjerke (840-1591)
* Stienwyk: Grutte of Sint-Klemenstsjerke (1295-1592)
* Utert:  Dom fan Utert (800-1811), Aldmúnster ( 800-1811), Marijetsjerke (1076/94-1811), Sint-Janstsjerke (1050-1811), Sint-Piterstsjerke (1048-1811)

## Keppeling om utens
*  List fan wrâldlike kapittels yn it Hillige Roomske Ryk
*  List fan wrâldlike kapittels yn Belgje, Dútslân, Frankryk en Itaalje
*  List fan kollegiale tsjerken yn Spanje
*  List fan kapitteltsjerken yn Poalen
Karspeltsjerke

In **karspeltsjerke** of in **parochytsjerke** is in pleatslike tsjerkegebou, dy't it tsjerklik sintrum fan in karspel (parochy) foarmet. It kin wêze dat der mear tsjerkegebouwen yn de grinzen fan in karspel binne. Yn dat gefal sil der in tsjerke as haadtsjerke oanmurken wurde. De oare tsjerken binne dan in bytsjerke fan de haadtsjerke (ek wol filiaaltsjerke neamd).

In karspeltsjerke is ferbûn oan in beskaat gebiet, sa as in doarp, stêd of wyk. Dêrmei ûnderskiedt er fan in kleastertsjerke, beafeartstsjerke of in katedraal.

De karspels, al of net ferparte yn proasdijen, foarmje mei-inoar in (aarts)bisdom en foarmje it leechste nivo op dat mêd dêr't de titularis as ordinarius in alhiel eigen kanonike jurisdiksje hat.

In parochy hoecht him hjoed-de-dei net op alle leauwigen fan in gebiet te rjochtsjen. Sa kinne der katolike of lutherske parochys yn in selde gebiet bestean.
Patronaatsrjocht

It **patronaatsrjocht** (Latyn: ***ius patronatus***), **tsjerkepatronaat**, of koartwei **patronaat** wie yn de snuorje fan it feodalisme it rjocht in útstel foar it beneamen fan in pastoar fan in karspel te dwaan. Minder bekend wie dat in patronaatsrjocht fêstlein wurde koe by it oprjochtsjen fan in benefisium of in fikary. It einbeslút waard troch de biskop dien, mar dy bekrêftige almeast it diene útstel. 

It patronaatsrjocht joech politike ynfloed en de hâlder fan it rjocht ûntfong it ynkommen fan de karspel. Ek koe de patroanhillige fan de karspel fêststeld wurde. Dêrfoaroer stie dat de pastoar en de tsjerke ûnderholden wurde moast. Benammen abdijen, mar ek kapittels hiene patronaatsrjochten.

De manier om streekrjocht in patronaatsrjocht te bemachtigjen wie om sels karspels te stiftsjen sa as bygelyks yn lânoanmakkerijen, dochs se waarden ek wol skonken troch eallju dy't dy rjochten hiene.

Dyjinge dy't it patronaatsrjocht krige, waard in kollator neamd. De kollator mocht in útstel dwaan wa it ynkommen fan de fikary krije koe. De kollator koe in preester of in  likebroer wêze. Yn de midsiuwen wiene it by dy soarte stiftings benammen partikulieren dy't it patronaatsrjocht krigen.

## Begryp
It wurd "patronaat" komt fan it Latynske *patron* dy't foar "tsjerkehear" brûkt waard. 

## Untstean
De skiednis fan it patronaatsrjocht giet fier werom. It patronaatsrjocht ûntjoech him yn de midsiuwen út de eigentsjerke wei. Foar it goedkarren fan it patronaatsrjocht troch paus Aleksander III yn de tolfde iuw wiene de measte tsjerken yn it besit fan eallju of fan stêden. It patronaatsrjocht gie om it stiftsjen ta geunst fan de tsjerke. 

De stifters mochten de tsjerken net foar oare doelen brûke dêr't se foar ornearre waarden, mar se bleaune lykwols de rjochtlike eigeners fan de tsjerkegebouwen. It patronaatsrjocht feroare yn de rin fan de tiid tige. De pausen bestriden it eigentsjerkerjocht yn de hege midsiuwen. Aleksander III fierde it patronaatsrjocht en kollatorrjocht yn dy't it eigendom fan de stifters tsjerkrjochtlik befêstige, dochs ek it rjocht ta it brûken fan de karspel geunstiger makke.
Kapittelseal

In **kapittelseal** of **kapittelhûs** is in romte yn in tsjerke, kleaster of abdij dêr't muontsen of koarhearen byinoar komme om ûnderrjochte te wurden troch de abt of proast of om mei-inoar te bidden en te praten. It wurd kapittel betsjut "haadstik", ferwizend nei in haadstik yn de Bibel dat dêr deistich lêzen waard.

Yn in kapitteltsjerke, of ek wol kollegiale of stifttsjerke neamd, is de kapittelseal de romte dêr't it kapittel, it kolleezje fan kanunniken of stiftsdames, byinoar komt.

## Galery

Ofbyld:Thorn, Abdijkerk, kapittelzaal01.jpg|Kapittelseal abdij fan Thorn
Ofbyld:Lincoln cathedral chapterhouse.JPG|Kapittelhûs Katedraal fan Lincoln
Ofbyld:Canterbury - Glasfenster im Kapitelsaal der Kathedrale von Canterbury.jpg|Kapittelhûs Katedraal fan Canterbury
Ofbyld:Toledo,Catedral de Santa María-E 0264.jpg|Kapittelseal katedraal fan Toledo


## Keppeling om utens
Proast

In **proast** (Latyn: *praepositus*) is in geastlik lieder fan in roomsk-katolike ynstelling, hjoed-de-dei yn Flaanderen, dochs yn it ferline yn Nederlân. In proast hat in amtstitel en foech oer:

* as preester en geastlike lieder dy't in katolike organisaasje liedt of foar it spiritueel mêd fan in feriening soarget.
* as preester foar in geastlike ynstelling dy't sels gjin preesters hat, sa as in priorij fan kleastersusters of in wrâldlik kapittel. De ynstelling hjit dan in proasdij.
* in abt fan in manljuskleaster fan de norbertinen waard yn de midsiuwen ornaris "proast" neamd.
* as domproast en foarsitter fan it domkapittel.
* as plakferfanger fan in lieder fan in geastlike mienskip.
* as synonym fan in aalmoezenier mei in bredere mienskipstaak, sa as bygelyks preester yn in boargerlike organisaasje sa as yn in finzenis, legerienheid of in sikehûs.
* as deken fan in dekanaat of proasdij yn de Grinslanner Ommelannen en westlik East-Fryslân oant de ein fan de sechtjinde iuw. De measte dekanaten, mei útsûndering fan Humsterlân, Baflo, Hatzum en Weener, wiene partikulier eigendom en waarden bestjoerd troch wrâldlike proasten út aadlike famyljes wei. Yn it Ferdrach fan Coevorden fan 1530 waard lykwols fêstlein dat harren taak waarnommen wurde soe troch tsjerklike kommissarissen.
Jan Schouten (glêsskilder)

**Johannes Lourens (Jan) Schouten** (Gouwsluis, 14 desimber 1852 - Delft, 4 augustus 1937) wie in Nederlânske yngenieur, glêsskilder en samler fan âldhollânske tegels. 

Schouten waard yn 1852 yn Gouwsluis by Alphen aan den Rijn berne as soan fan de mêstmakker Gotlieb Cornelis Schouten en Sophia Charlotte Hoos. Nei syn middelbereskoaloplieding studearre er oan 'e Polytechnyske Skoalle te Delft. Efterinoar helle er yn 1882 it diploma sivielkundich yngenieur en yn 1885 boukundich yngenieur. Syn belangstelling foar de glêsskilderkeunst ûntstie troch de dosinten Eugen Gugel en Adolf le Comte oan de polytechnyske skoalle. Yn 1889 stichte Schouten in eigen glêsatelier oan de Schoolstraat yn Delft. Fan 1891 oant 1937 wie dat 'atelier foar brânskildere glês 't Prinsenhof' fêstige yn it Prinsenhof yn Delft. Oan dit atelier wist er ûntwerpers en gleskers as Herman Veldhuis, Dirk Boode en Lucas Knoll te binen. Yn 1900 waard syn wurk op de wrâldtentoanstelling yn Parys bekroand mei in gouden medalje.

Schouten wie troud mei Petronella Johanna van Rinsum. Hy ferstoar yn augustus 1937 yn de âldens fan 84 jier yn syn wenplak Delft. Hy waard op sneon 7 augustus 1937 ûnder grutte belangstelling beïerdige op it begraafplak Jaffa yn Delft.

## Tegels
Schouten wie samler fan Hollânske tegels. Yn 1920 is syn samling taheakke oan de kolleksje fan it Museum Lambert van Meerten. Tegearre mei Adolf le Comte hat Schouten in wichtige rol spile by it ta stân kommen fan dat museum. Inkelde fan de glês-yn-leadruten yn it museum binne ek troch Schouten makke nei in ûntwerp fan Le Comte.
Kathy Bates

**Kathleen Doyle Bates** (Memphis, 28 juny 1948) is in Amerikaanske aktrise en tillefyzjeregisseur. 

## Wurkpaad
Bates studearre toaniel oan de Southern Methodist University en ferhûze neitiid nei New York foar in karriêre as aktrise. Hja krige ynearsten lytse rollen oant hja keazen waard foar har earste rol op it doek yn *Taking Off* (1971). Har earste optreden yn in lytsskalige teäterproduksje wie yn 1976. Yn de jierren 1970 en oant it begjin fan de jierren 1980 bleau hja aktyf op it poadium. Yn 1983 waard Bates nominearre foar in Tony Award as bêste haadrolspylstyer yn in toanielstik foar har rol yn * 'night, Mother* en yn 1988 wûn hja in Obie Award foar har prestaasje yn *Frankie en Johnny in the Clair de Lune*.

Har rol as Annie Wilkes yn de psychologyske thriller *Misery* (1990) betsjutte har grutte trochbraak yn Hollywood. Dy rol levere har de Academy Award op foar de bêste aktrise. Mear erkenning folge yn haar rollen yn *Dolores Claiborne* (1995), *The Waterboy* (1998), *Fried Green Tomatoes* (1991) en *Titanic* (1997). Oskar-nominaasjes folgen foar har bydragen oan *Primary Colors* (1998), *About Schmidt* (2002) en *Richard Jewell* (2019). Foar har tillefyzjewurk is hja in grut tal kearen nominearre foar in Emmy Award. 

Njonken aktearwurk is Bates ek warber as regisseur.

## Libben
Yn 1991 troude Bates mei Tony Campisi, by wa't hja yn 1997 wei gyng. Bates is lid fan de United Methodist Church en de Demokratyske Partij.

## Filmografy

## Underskiedings (kar-út)
* Academy Award: 1991 (Misery)
* Emmy Award: 2012 (Two and a Half Men) en 2014 (American Horror Story: Coven)  
* Golden Globe Award: 1991 (Misery) en 1997 (The late Shift)
* Screen Actors Guild Award: 1997 (The late Shift) en 1999 (Primary Colors)
* American Comedy Award: 1997 (The late Shift),1999 (Primary Colors) en 2000 (Annie)
* Blockbuster Entertainment Award: 1998 (Titanic) en 1999 (Primary Colors en The Waterboy)
Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2021

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein]]** 2021 yn Sakhir op 28 maart 2021.
It wie de earste race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op it Bahrain International Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 302,8 km kilometer. De plande 57 omgongen waarden net helle.

## Kwalifikaasje
* Mick Schumacher en Nikita Mazepin makken harren debút yn de Formule 1.
* Sebastian Vettel waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen in negearjen fan in dûbele giele flagge by de kwalifikaasje.

## Utslach Grutte Priis
* Sergio Pérez starte út de pitstrjitte wei.
* Sebastian Vettel krige in straf fan 10 sekonden foar in botsing mei Esteban Ocon.
* Pierre Gasly en Nicholas Latifi ha de finish net helle, mar hawwe wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch sy as klassearre notearre steane.
 

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Bernard Schmidt

**Bernard Schmidt** (Rotterdam, 1941 - 9 desimber 2021) wie in Nederlânske politikus fan it CDA.

## Karriêre
Fan 1961 ôf wie er wurksum by de minefeitsjinst fan de Keninklike Marine en fan 1963 oant 1967 studearre er yn Hilversum oan it *Rijksinstituut tot Opleiding fan Hogere Politie Ambtenaren* (RIOHPA).
Nei koart by de plysje yn Grins wurke te hawwen siet er fan 1968 ôf tsien jier by de stêf fan de ryksplysje yn Amsterdam en dêrnei waard er kommandant fan de ryksplysje op wetter distrikt Fryslân. Ein 1986 promovearre er ta distriktskommandant Ryksplysje yn Fryslân. Yn juny 1991 folge syn beneaming ta boargemaster fan Achtkarspelen wat er oant syn betide pensjonearring mids 2002 bliuwe soe.

Schmidt ferstoar hommels yn de âldens fan 80 jier.

## Keppeling om utens
*  Bernard Schmidt oer syn tiid as boargemaster fan Achtkarspelen
Grutte Priis Formule 1 fan Emylje-Romanje 2021

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Emylje-Romanje]]** 2021 yn Imola op 18 april 2021.
It wie de twadde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op Imola hâlden. De race waard hâlden oer 63 omgongen, op it 4,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309 kilometer.

## Kwalifikaasje
* Nicholas Latifi en Fernando Alonso  setten deselde tiid yn Q2; Latifi waard boppe Alonso pleatst yn de útslach om't hy syn tiid earder delsette as Alonso.
* Yuki Tsunoda syn tiid foel bûten de 107% limyt, mar krige dochs tastimming om te starten yn de wedstriid.
* Yuki Tsunoda waard fiif plakken weromset by de start fanwegen in motorwiksel.

## Utslach Grutte Priis
*  Lance Stroll krige in straf fan 5 sekonden fanwegen it njonken de baan kommen by it ynheljen fan Pierre Gasly.
*  Yuki Tsunoda krige in straf fan 5 sekonden fanwegen it oer de baanlimiten hinne gean.
*  Kimi Räikkönen krige in straf fan 30 sekonden foar in oertreding by de start.
* Sebastian Vettel starte út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Wilhelminatsjerke (Doardt)

De **Wilhelminatsjerke** waard boud foar de grifformearde tsjerke yn 'e Súd-Hollânske stêd Doardt. Tsjintwurdich is it ien fan 'e PKN-tsjerken yn Doardt. De tsjerke is lykas de Ljouwerter Koepeltsjerke in ûntwerp fan de arsjitekt Tjeerd Kuipers neffens de ideeën fan Abraham Kuyper. Sûnt 2010 is de Wilhelminatsjerke in gemeentlik monumint.  

## Skiednis

De tsjerke waard tsjin it ein fan 'e 19e iuw foar in groeiende gemeente ûntwurpen troch de arsjtekt Tjeerd Kuipers, dy't foar de grifformearden mear as fyftich tsjerken ûntwurp. De gevel fan 'e tsjerke hat romaanske ynfloeden en oan wjerskanten twa tuorren. Efter de gevel stiet in koepeltsjerke op in rûne plattegrûn. 

Mei de ynbou fan in kreake yn 1922 waard it tal sitplakken nochris foars útwreide. 

De Wilhelminatsjerke spile yn 'e Twadde Wrâldkriich in rol yn it ferset tsjin de besetter en krige nei de kriich de bynamme fan Fersetstsjerke. De brânskildere ramen mei de tema's skepping en werskepping waarden yn 1949 troch Wim Korteweg út Doardt makke. It roasfinster fan  "De Siedder" boppe de tagong is fan deselde glesker en waard yn 1953 ynbrocht.   

De tsjerke waard yn 1967 modernisearre. 

Yn 2002 folge in restauraasje fan de tsjerke. By de restauraasje waard it ynterieur foar in diel modernisearre. 

## Oargel
De 18e-iuwske oargelkas is oarspronklik ôfkomstich út in eardere katolike skûltsjerke yn de Mariënbornstrjitte. De ôfskieden gemeente naam it oargel yn 1842 oer en it ferhûze yn 1900 mei nei de Wilhelminatsjerke, dêr't it ynstrumint yn 1920 ferfongen waard troch in pneumatysk ynstrumint. 

It tsjintwurdige oargel bestiet út it binnenwurk fan 'e yn de jierren 1980 sletten grifformearde Duyststraatkerk fan Rotterdam-Delfshaven, dat yn 1906 troch Bakker & Timmenga út Ljouwert boud waard. Dat oargel waard doe opslein en ferfong nei de restauraasje fan 2002 it oarspronklike ynstrumint fan J.J. van den Bijlaardt út 1920, dat troch wetterskea net mear brûkt wurde koe. It Bakker & Timmenga-ynstrumint waard yn 'e âlde oargelkas wer opboud en op 4 novimber 2005 yn gebrûk nommen.

## Keppeling om utens
* Side Wilhelminatsjerke
* Disposysje en ynformaasje oargel op de side fan ''Orgelnieuws''
Julianatsjerke (Doardt)

De **Julianatsjerke** is in tsjerkegebou yn de Súd-Hollânske stêd Doardt. De tsjerke datearret út 1927 en waard yn in ienfâldige fariant fan de Amsterdamske Skoalle boud. 

## Skiednis
De tsjerke waard yn 1927 boud foar de groeiende Grifformearde Tsjerke fan Doardt. De tsjerke wie grut genôch om 900 minsken te bergjen, mar yn 1976 waard de tsjerke sletten. In jier letter naam de Grifformearde Gemeente de tsjerke oer, dy't op 9 novimber 1930 ynstituearre wie. Yn 2004 waard der útein set mei in restauraasje. Fanwegen de groei fan 'e gemeente is ek it bankeplan feroare en in kreake fergrutte. De âlde banken binne doe nei de hersteld-herfoarme gemeente fan Nieuwerkerk (Seelân) en Roemeenje gien. Tsjintwurdich is der romte foar 1020 minsken.

## Oargel
It oargel fan 'e Julianatsjerke waard yn 1967 troch Van den Berg en Wendt boud yn 'e tsjerke fan 'e grifformearde gemeente oan it Kasperspad. By de ferhûzing nei de Julianatsjerke waard ek it oargel meinommen en yn it ramt dêrfan fergrutte fan 19 nei 26 registers ferdield oer haadwurk, rêchwurk en twa pedaaltuorren. Mei de renovaasje fan 'e tsjerke yn 2004 waard it oargel renovearre en útwreide. Bernardt Edskes fernijde de wynfoarsjenning, de wynladen, de traktuer, de kassen en tongwurken en fergrutte it oargel nei 32 registers ferdield oer haadwurk, rêchwurk en pedaal. Ek de spyltafel krige in nij plak tusken haadwurk en rêchwurk.

## Keppeling om utens
* Orgelsite: Disposysje fan it orgel
Friedrich Ludwig Hauck

**Friedrich Ludwig Hauck** (Homburg vor der Höhe, 10 augustus 1718 - Offenbach am Main, 4 oktober 1801) wie in Dútske portret- en miniatuerskilder.

Friedrich Ludwig Hauck wie in soan en nei alle gedachten ek in learling fan de lettere karfoarstlike hofskilder Johann Jacob Hauck. Hy festige him yn 1744 yn Frankfurt am Main as portret- en miniatuerskilder nei't er lange reizen troch Dútslân en Ingelân makke hie. Yn 1752 waard er sjuerylid fan it skildersgilde. Letter wurke er tegearre mei syn soan, de skilder Johann Ludwig Hauck (1759-1797), yn Nederlân yn de provinsjes Fryslân en Grinslân.

Friedrich Ludwig Hauck makke benammen portretten en konversaasjestikken neffens Nederlânsk foarbyld.

## Galery

Ofbyld:Portret van de kinderen van Daniel de Blocq van Haersma (1732-1814) en Maria Wybrandi (1734-1821).jpg|Portret fan de fjouwer âldste bern fan Daniël de Blocq van Haersma. Rjochts Sybrand van Haersma, lofts fan him syn susters Catharina, Martha Cecilia en syn broer Arend Aulus
File:Portret van Idzerd Aebinga van Humalda (1754-1834).jpg|Portret fan Idsert Aebinga van Humalda (1754-1834)
File:Portret van Jhr. Frans Julius Johan van Eysinga.jpg|Portret fan Jhr. Frâns Julius Johan van Eysinga
File:Friedrich Ludwig Hauck - Portret van Neeltje Zijlstra (1744-1765), Anna Nicolaï (1768-^) en Hanna Nicolaï (1772-^) - S1956-873 - Fries Museum.jpg|Friedrich Ludwig Hauck - Portret fan Neeltje Zijlstra (1744-1765), Anna Nicolaï (1768-^) en Hanna Nicolaï (1772-^) - Frysk Museum		


## Literatuer
* : *Friedrich Ludwig Hauck*. In: *Freies Deutsches Hochstift – Frankfurter Goethe-Museum. Katalog der Gemälde*. Niemeyer, Tübingen 1982, s. 46 (Digitaal)

## Keppelingen om utens
* RKD-profyl
* Hauck yn Deutsche Biographie
Konversaasjestik

In **konversaasjestik** (ek de Ingelske term *conversation piece* wurdt in soad hantearre) yn de skilderkeunst is in ynformeel groepsportret, werjûn yn in húskeamer of in tún, dêr't de portrettearren mei-inoar op yn petear binne of harren oars ûnderhâlde.
De ôfbylde persoanen binne faak famyljeleden, al of net beselskippe fan freonen, dy't noflik mei-inoar dwaande binne om in tafel hinne, oan in miel, by in húskonsert of ûnder de jacht.

It sjenre wie benammen populêr yn Grut-Brittannië yn de 18e iuw, hoewol 't it mooglik syn oarsprong fûn yn de santjinde-iuwske Nederlânske skilderkeunst en yn beskate sin ferlykber is mei it sjenrestik.

De komposysjes fan fleurige selskippen en túnfeesten fan keunstners as Dirck Hals, David Vinckbooms, Adriaen van de Venne en Willem Buytewech wiene fan grutte ynfloed op it sjenre. Dêrneist joegen foarstellingen fan elegante selskippen en bals fan Hieronymus Janssens en de wurken fan Peter Paul Rubens, yn it bysûnder syn *Tuin der liefde* (Prado museum ), in ympuls en rjochting oan de ûntwikkeling fan it sjenre. Yn dat lêste wurk liet Rubens sjen hoe't in tún brûkt wurde koe as dekôr foar amoereuze ôfspraakjes en ferkearing. 

De term is ûntliend oan de *sacra conversazione* ("it Hillige Petear'), in komposysjefoarm dêr 't Madonna mei bern yn it selskip fan twa of mear hilligen set is en mei har liket te praten.


Ofbyld:Zoffany Gore Family.jpg|*The Gore Family*, Johann Zoffany, om 1775 hinne
File:The Chess Game - Sofonisba Anguissola.jpg|*It skaakspul*, Sofonisba Anguissola
File:Jan Vermeer van Delft 006.jpg|*Het meisje met het wijnglas*, Johannes Vermeer
Grutte Tsjerke (Doardt)

De **Grutte Tsjerke** is in tsjerke fan 'e herfoarme gemeente yn de Súdhollânske stêd Doardt. De herfoarme gemeente is oansletten by de Protestantske Tsjerke yn Nederlân. 

De tsjerke is in krúsbasilyk yn 'e Brabânsk-goatyske styl en waard nei de bou wijd oan Us-Leaffrou. Sûnt 1572 is de tsjerke in protestantsk tsjerkegebou. It monumintale gebou stiet yn de Top 100 fan de Rykstsjinst foar de Monumintesoarch.

## Skiednis

Foar de bou fan de Grutte Tsjerke hat op it plak in romaanske foargonger stien, werfan de fûneminten by wurk ûnder it hjoeddeiske tsjerkegebou fûn binnne. De tsjintwurdige tsjerke is in gebou yn in ienfâldige styl fan de Brabânske gotyk en is ien fan de meast noardlike fertsjintwurdigers fan dy styl. It is ek de iennige grutte stedstsjerke fan it eartiidske greefskip Hollân mei folslein stiennen ferwulften.       

It âldste diel fan de tsjerke is it Marijekoer, in út 1285 datearjende kapel noardlik fan it heechkoer. Faaks wie de nije status as kapitteltsjerke de oanlieding om út 1367 útein te setten mei in grutte nijbou. De grutte stedsbrân yn 1457 skansearre ek de tsjerke, mar fjouwer jier letter wie de tsjerke wer renovearre. Om 1470 hinne krige de tsjerke syn hjoeddeiske foarm. Sûnt likernôch it begjin fan de 16e iuw waard begûn mei de bou fan de toer, dy't lykwols nea foltôge waard. Der bestiene plannen om in achthoekige bekroaning te bouwen sadat de toer in hichte krige fan 108 meter. Mar de toer begûn te fersakjen en ynstee fan ferheging wiene der plannen om 'e toer ôf te brekken. Lang om let waarden der yn 1626 grutte wizerbuorden op de toer set, dy't dêr ek tsjintwurdich noch binne. 

Yn 'e jûn fan 5 oktober 1572 oerfoelen de geuzen de tsjerke; hja ûnthilligen it gebou en diene harren behoeften op 'e alters. Us-Leaffrouwetsjerke waard dêrnei suvere fan alle roomske oantinkens en de fresko's waarden oerkalke; tenei wie de tsjerke in protestantsk gebou.

Fan 19 novimber 1618 oant 27 novimber 1619 hat de synoade yn sân gearkomsten yn de Grutte Tsjerke praat oer de oersetting fan de Bibel. 

De tsjerke ûndergyng yn de jierren 1982-1987 foar it lêst in grutte restauraasje.

Op 4 desimber 2010 fûn de offisjele presintaasje fan 'e Oanpaste Steatenoersetting yn de Grutte Tsjerke plak.

Op inisjatyf fan de stifting *Bach-orgel Grote Kerk Dordrecht* boude Verschueren Orgelbouw in Bach-oargel yn it Marijekoer fan de tsjerke, dat op 26 septimber 2007 yn gebrûk nommen waard.

It tredde oargel is in kammenetoargeltsje út 1785, dat troch P.J. Geerkens boud waard en fiif registers telt.

## Keppeling om utens
* Side Grutte Tsjerke
* Disposysje en ynformaasje oargels op de side fan de tsjerke
Nije Tsjerke (Doardt)

De **Nije Tsjerke** (Nederlânsk: *Nieuwkerk*) is in midsiuwsk tsjerkegebou yn 'e Súd-Hollânske stêd Doardt.

## Beskriuwing
De Nije Tsjerke is in halletsjerke fan twa skippen mei elts in 5/8 ôfsluting sluting fan it koer. De eastlike dielen datearje út it begjin fan 'e 15e-iuw. Nei in brân yn 1568 waarden de westlike dielen op 'e nij boud. Yn 1840 liet de stedsarsjitekt Itz de toer bouwe. 

## Skiednis

De skiednis fan 'e Nije Tsjerke sette mei de bou fan de Nikolaaskapel útein, dy't yn 1175 ynwijd waard. De kapel waard letter in parochytsjerke, dy't yn 'e 15e iuw útboud waard ta halletsjerke. In slimme brân yn 1568 ferneatige de doe noch katolike tsjerke. Wat stean bleau waard yn 'e jierren 1580-1592 wer opboud ta in twaskippige bou, mar wie de helte lytser as de âlde tsjerke.    
 
Op âldjiersjûn 1961 waard der foar it lêst yn 'e tsjerke preke en dêrnei rekke de tsjerke yn ferfal. Ofbraak drige en der wie al trijeres in fergunning frege om de tsjerke te slopen. Yn 1967 kocht in partikulier de tsjerke foar in gûne en droech it gebou dêrnei oer oan de Stifting ta behâld fan de Nije Tsjerke. De tsjerke waard ûndertusken brûkt om saken yn op te slaan.

In restauraasje fan 'e eardere tsjerke folge yn 'e jierren 1980, mar it gebou krige gjin tsjerklike funksje werom en wurdt sûnt brûkt foar bewenning en kommersjele eksploitaasje . 

De preekstoel fan de Nije Tsjerke út 1600 stiet tsjintwurdich yn de Grutte Tsjerke fan Oudewater. It oargel dat C.G.F. Witte út Utert yn 1854 yn de Nije Tsjerke boude, waard yn 1965 troch de firma Willem van Leeuwen (Leiderdorp) yn de Martenstsjerke fan Tiel wer opboud.
Kyck over den Dyck

**Kyck over den Dyck** is in nôtmûne oan 'e Noordendijk yn 'e Súd-Hollânske stêd Doardt. Fan 'e 100 mûnen dy't Doardt ea ryk wie, is Kyck over den Dyck de iennige mûne dy't bewarre bleaun is. 

## Skiednis
Oarspronklik stie op it plak in yn 1612 boude houten standermûne, dy't mout mealle foar de Doardtske bierbrouwerijen. De standermûne waard yn 1713 ôfbrutsen om plak te meitsjen foar de hjoeddeiske rûne stiennen stellingmûne.  

Sûnt 1739 meallet de mûne nôt. Yn 1871 rekke de mûne troch in wynhoas skeind. Beide roeden brieken en de stelling wie skansearre. Yn 1932 krige de mûne in elektromotor en dêrnei rekke de mûne yn ferfal. 

Fan 1952 oant 1997 wie de gemeente eigner fan 'e mûne. Yn dat lêste jier waard de mûne oan 'e stifting *Molen Kyck over den Dyck* oerdroegen. Dy stifting liet de mûne wer mealree restaurearje. Yn oktober 2021 waard in restauraasje fan 'e wjukken foltôge. 

Frijwillige mounders litte de mûne regelmjittich wurkje. Yn de mûne is in winkel mei ambachtlike produkten.

De flecht fan 'e mûne is 25,9 meter, de hichte fan 'e stelling 16,30 meter.
## Keppeling om utens
* De Hollânske Mûne
* Mûnedatabase
* Allemolens.nl
Strjitte Davis

**Strjitte Davis** of **Davisstrjitte** (Ingelsk *Davis Strait*, Deensk *Davisstrædet*) is de seestrjitte tusken it Kanadeeske Baffinlân en Grienlân. It wetter ferbynt de Labradorsee mei de Baffin Bay. Hy is 1143 km lang en 300 km breed, wêrtroch 't it ien fan de breedste seestrjitten fan de wrâld is. Mei in wetterdjipte fan tusken de ien - en twatûzen meter is de seestrjitte lang sa djip net as de Labradorzee yn it suden. 

De grutste stêd oan de Strjitte Davis is Sisimiut, de op ien nei grutste stêd fan Grienlân.

## Skiednis
Om it jier 1000 wie Leif Eriksson de earste Europeaan dy't de seestrjitte yn westlike rjochting oerstuts en dêrnei Vinland ûntduts.

Yn 1585 waard it foar it earst yn de moderne tiid befearn troch de Ingelske navigator John Davis dy't it gebiet ferkende op syk nei de Noardwestlike Trochfeart. Tsjin ûngefear 1650 waard dêr op walfisken jage.
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2021

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje]]** 2021 yn Montmeló op 9 maaie 2021.
It wie de fjirde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op it Sirkwy fan Barcelona-Cataluña hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,4 kilometer.

## Kwalifikaasje
* Nikita Mazepin waard trije plakken tebekset by de start fanwegen hinderjen fan Lando Norris. 

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
George Seeley

**George Henry Seeley** (Stockbridge, Massachusetts, 1880 – dêre, 1955) wie in Amerikaansk fotograaf. Hy wurdt rekkene ta de streaming fan it pikturalisme.

## Biografy
Seeley studearre tekenjen en skilderjen yn Boston, doe 't er kunde krige oan Fred Holland Day. Dy yntrodusearre him yn de pikturalistyske fotografy. Yn 1904 hie er syn earste eksposysje, mei fjirtjin foto’s, yn de 'First American Photographic Salon' yn New York. Hy luts de oandacht fan Alvin Langdon Coburn, dy't him yntrodusearre by Alfred Stieglitz. Yn 1906 waard er lid fan Stieglitz syn fotografyferiening *Photo-Secession* en hy publisearre yn 1907 en 1910 yn totaal 17 foto’s yn syn baanbrekkende fototydskrift Camera Work. Ek skreau er meardere artikels yn *Camera Work* oer fotografy as selsstannige keunstfoarm. Mear as ien kear eksposearre er yn Stieglitz syn Gallery 291.

It wurk fan Seeley waard troch kritisy priizge om syn lyryske kwaliteiten en de skildereftige oanpak, hieltyd yn *soft focus*, yn subtile, faak donkere toanen, op platinum papier. Faak brûkte er syn susters as model. Faak fotografearre er ek lânskippen yn de ferskate seizoenen, benammen by't winter, mei in soad omtinken foar abstraksjes.

Yn 1912 bruts Seeley mei Stieglitz en gie er by de Photo-Secession wei. Hy bleau syn libben lang noch fotografearjen, mar mei it ôfnimmen fan de ynteresse foar it pikturalisme nei de Earste Wrâldoarloch naam syn produktiviteiteit stadichoan ôf. Fan de jierren tritich ôf pakte er it keunstskilderjen wer op, benammen fan stillibbens. Hy wenne syn libben lang yn Stockbridge, Massachusetts, dêr't er ek dosint keunst wie en meiwurker by de lokale krante. Yn syn frije tiid wie er in fûleindige ornitolooch. 

Hy ferstoar yn 1955.

Seeley syn werk is hjoed-de-dei ûnder mear te sjen yn het Metropolitan Museum of Art, it Boston Museum of Fine Arts, it Philadelphia Museum of Art, it Museum of Modern Art yn New York, de Albright-Knox Art Gallery yn Buffalo, it New Orleans Museum of Art en it Seattle Art Museum.

## Foto's út ''Camera Work''

George Seeley-Black Bowl.jpg|*Black Bowl*, 1907
CameraWork seeley firefly.jpg|*Firefly*, 1907
Seeley burning of rome.jpg|*The Burning of Rome*, 1907
Seeley autumn.jpg|*Autumn*, 1910
GeorgeHenrySeeley5.jpg|*The Artist*, 1910


## Keppelingen om utens
* Biografyske feiten
* Biografyske feiten
Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2021

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Monako]]** 2021 yn Monte Carlo op 23 maaie 2021.
It wie de fyfde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op it Circuit de Monaco hâlden. De race waard hâlden oer 78 omgongen, op it 3,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 260,5 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Mick Schumacher koe net starte yn de kwalifikaasje as gefolch fan in botsing yn de training.

## Utslach Grutte Priis
* Charles Leclerc koe net fan start gean as gefolch fan problemen mei de oandriuwas.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Portegal 2021

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Portegal]]** 2021 yn Portimão op 2 maaie 2021.
It wie de tredde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op it Sirkwy fan Portimão hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,8 kilometer.

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Nikita Mazepin Krige in straf fan fiif sekonden fanwegen it negearjen fan blauwe flaggen.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Gondelfeart op Tsjillen

De **Gondelfeart op Tsjillen** is in blommekorso dat elts jier yn septimber holden wurdt yn it Fryske doarp Droegeham.

## Skiednis
De Gondelfeart op Tsjillen ûntstie yn 1969, doe't guon Droegehamsters ta gelegenheid fan Keninginnedei in optocht hâlde woene. Mei't der yn Aldeboarn elts jier in gondelfeart holden waard, besleaten se om dêr in foarbyld oan te nimmen. Mar om't Droegeham gjin wetterdoarp is lykas Aldeboarn, makke men der in "gondelfeart op tsjillen" fan, wat de earste jierren eins delkaam op 'gewoan' in optocht fan fersierde weinen. Al rillegau begûn men de weinen lykwols te fersieren mei ynstutsen blommen, benammen dahlia's. Meitiid groeide it evenemint út ta in wier blommekorso.

Yn 2018 waard de Korsokoepel oprjochte, in gearwurkingsferbân fan 'e 21 Nederlânske blommekorso's, dêr't ek de Gondelfeart op Tsjillen ta heart. De fyftichste edysje fan 'e Gondelfeart op Tsjillen waard holden yn 2019. De 51e edysje yn 2020 en de 52e edysje yn 2022 moasten oergean omreden fan 'e beheinings dy't oan eveneminten oplein wiene yn it ramt fan 'e bestriding fan 'e koroanafiruspandemy. 

Foar 2022 stiet de 53e edysje fan 'e Gondelfeart op Tsjillen op it program, al is ein 2021 ûndúdlik oft dy wol trochgong fine kinne sil. Yn elts gefal beskôge it bestjoer fan it evenemint de opname fan 'e Nederlânske blommekorso's op 'e List fan Ymmaterieel Erfgoed fan 'e UNESCO yn desimber 2021 as in moaie ynstruier foar de Gondelfeart op Tsjillen.

## Keppelings om utens
*De Gondelfeart op Tsjillen op ''ImmaterieelErfgoed.nl''
*Reportaazje fan Omrop Fryslân oer de 50e edysje fan 'e Gondelfeart op Tsjillen yn 2019
Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2021

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk]]** 2021 yn Le Castellet op 22 juny 2021.
It wie de sande race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op it Circuit Paul Ricard hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Matthias Schweighöfer

**Matthias Schweighöfer** (berne yn Anklam, 11 maart 1981) is in Dútske akteur, in filmregisseur en in producer. 

## Libben
Schweighöfer waard berne yn it Westpommerske Anklam en besocht de Hochschule für Schauspielkunst Ernst Busch yn Berlyn, mar makke syn stúdzje net ôf. Hy komt út in famylje mei mear akteurtalint, syn pake, syn omkes en syn heit en mem wiene resp. binne aktyf as akteur en sa rekke Matthias Schweighöfer ek al gau bekend mei it toaniel. 

## Wurkpaad
Syn earste rol wie yn de tillefyzjefilm *Raus aus der Haut* (1997) fan regisseur Andreas Dresen. Yn de jierren dêrnei folgen mear films lykas *Der Rote Baron*. Syn rol yn de film *Valkyrie* (mei û.o. Tom Cruise) iepene foar him de wei om Ingelsktalige rollen te spyljen.

Tegearre mei presentator Joko Winterscheidt rjochte Schweighöfer yn 2009 it moademerk "German Garment" op. Syn debút as filmregisseur folge mei de romantyske komedy *What a Man*. Yn 2017 regisearre, produsearre en spile Schweighöfer de haadrol yn de film *You are wanted*, de earste net Ingelsktalige tillefyzjesearje fan Amazon Studios.  

## Bioskoopfilms

* 2001: *Die Freunde der Freunde* as Gregor
* 2001: *Herz im Kopf* as Dirk
* 2001: *Mein Vater, die Tunte* as Jan
* 2002: *Nachts im Park* as Hansen 
* 2007: *Fata Morgana* as Daniel
* 2007: *Keinohrhasen* as Moritz
* 2008: *Der Rote Baron* as Manfred von Richthofen
* 2008: *Valkyrie* as Ltd. Herber
* 2008: *Der Architekt* as Jan Winter
* 2009: *Night Train* as Frankie
* 2009: *Zweiohrküken* as Moritz
* 2009: *12 Meter ohne Kopf* as Gödeke Michels 
* 2009: *Must Love Death*
* 2010: *Friendship!* as Tom
* 2010: *3faltig* as Kristus
* 2011: *What a Man*'as Alex
* 2011: *Rubbeldiekatz* as Alexander Honk
* 2012: *Russendisko* as Vladimir
* 2013: *Schlussmacher* as Paul Voigt
* 2013: *Kokowääh 2* as himsels
* 2013: *Frau Ella* as Sascha Hanke
* 2014: *Vaterfreuden* as Felix Bender 
* 2014: *Irre sind männlich* as gast op it feest
* 2014: *Bibi & Tina: Voll verhext!* as prins Charming
* 2015: *Der Nanny* as Clemens
* 2016: *Der geilste Tag* as Andi
* 2016: *Vier gegen die Bank* as Max
* 2017: *You are Wanted* as Lukas Franke
* 2017: *Bullyparade – The Movie* as Cameo
* 2018: *Hot Dog* as Theo Ransoff
* 2018: *Vielmachglas* as Erik Ruge
* 2018: *100 Dinge* as Toni Katz
* 2018: *Kursk* as Pavel Sonin
* 2020: *Resistance* as Klaus Barbie
* 2021: *Army of the Dead* as Ludwig Dieter
* 2021: *Hinterland* as Josef Severin
* 2021: *Army of Thieves* as Ludwig Dieter


## Keppeling om utens
*  Matthias Schweighöfer op IMDb
*  Matthias Schweighöfer op MovieMeter
Daniel (film út 2019)

***Daniel*** (Deensk: *Ser du månen, Daniel*; 'Sjochst de moanne, Daniel') is in Deenske film. De film is regisearre troch Niels Arden Oplev en gyng op 29 augustus 2019 yn premjêre. De haadrollen yn de film, dy't basearre is op de bestseller fan Puk Damsgård út 2015 mei deselde namme, wiene foar de akteurs Esben Smed en Anders W. Berthelsen. 

## Eftergrûn
Toolbox Film krige de rjochten om op basis fan it yn Nederlân ûnder de titel "*Gegijzeld door IS*" útjûne boek fan de Deenske skriuwster Puk Damsgård te ferfilmjen. De opname's fûnen fan 1 oktober 2018 oant 31 jannewaris yn Aarhus, Sweden, Jordaanje en Kanada plak. 
 
## Ferhaal
De film giet oer it wierbarde ferhaal fan de Deenske fotograaf Daniel Rye, dy't yn 2013 troch Islamityske Steat yn Syrje finzen nommen wie en nei in 398 dagenlange martelgong lang om let tsjin losjild frijlitten waard.     

## Rolferdieling
* Esben Smed as Daniel
* Anders W. Berthelsen as Arthur
* Toby Kebell as James Foley
* Sofie Torp as Anita
* Sara Hjort as Signe
* Christiane Gjellerup Koch as Susanne
* Jens Jørn Spottag as Kjeld
* Andrea Heick Gadeberg as Christina
* Ardalan Esmaili as Maieed

## Keppeling om utens
* ''Ser du månen, Daniel'' op IMDb
* ''Ser du månen, Daniel'' op MovieMeter
Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan 2021

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan]]** 2021 yn Bakû op 6 juny 2021.
It wie de sechsde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op it Baku City Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 51 omgongen, op it 6 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Lando Norris waard trije plakken weromset by de start fanwegen it negearjen fan reade flaggen
* Lance Stroll en Antonio Giovinazzi koe net starte yn de kwalifikaasje.

## Utslach Grutte Priis
*  Nicholas Latifi Krige in straf fan tritich sekonden fanwegen it negearjen fan ynstruksjes wilens in safetycar situaasje.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Völlenerfehn

**Völlenerfehn** is in doarp yn it suden fan de gemeente Westoverledingen yn de lânkring Lier yn East-Fryslân. It doarp hat likernôch 3800 ynwenners en is part fan it *[[Ortschaft]]* Völlen. 

## Geografy
It doarpsgebiet fan Völlenerfehn wurdt yn it westen begrinzge oan it doarpsgebiet fan Völlen, yn it noarden oan Steenfelderfeld, yn it eatsen oan it doarpsgebiet fan Völlenerkönigsfehn, en yn it suden oan de stêd Papenburch yn it Iemslân.

Völlenerfehn leit yn Eastfryslân op de grins mei it Iemslân. Völlenerfehn is nettsjinsteande syn namme, sa as it folle jongere Völlenerkönigsfehn gjin tradisjonele feanterij. It doarp waard al yn 1518 yn it protokolboek fan it Amt Leerort as *Vollingerfheen by der Papenborg* neamd. Dêrmei stammet de namme fan foar de feanterij. It efterheaksel *[[-fehn]]* ("-fean") tsjut yn dit gefal it feangebiet oan, ynstee fan in feanterij.

## Skiednis
Völlenerfehn waard troch kolonisten út Völlen stifte. Völlenerkönigsfehn ûntstie yn 1830, folle letter. Völlenerfehn bestie earder út meardere doarpen: Vollinger - Fehn, Fehntjer Gaste, Grode-Gatt und Haferbült. Om 1300 jinne waarden dy doarpen neamd. Om 1700 hinne waarden dy gearfoege ta it hjoeddeistige Völlenerfehn. Yn 1787 waard de earste skoalle yn it doarp oprjochte, dy't yn 1822 fernijd waard.

It spoar kaam yn 1854 by it doarp del, doe't de Iemslânline tusken Lier en Papenburch ree kaam.

## Hjoed-de-dei
Völlenerfehn hat in tsjerke fan de evangelysk-lutherske mienskip, en heart ta de tsjerkegemeente fan Völlen. Fierder stiet der in wynmûne út 1813. It doarp hat in legere skoalle mei in sporthal. Fierder is der in fuotbal- en tennisfjild en in brânwachtkazerne.

## Ferkear
De Bundesstraße 70 tusken Lier en Papenburch rint westlik by it doarp del. Yn de 1960-er jierren waard de dyk om it doarp boud, dêr't er foartiids troch it doarp oer de *Hauptsraße* (Haadstrjitte) rûn.

## Mûne
Nijsgjirrich is de wynmûne, in muonts, dy't yn 1813 boud waard. De mûne waard as in nôt-, pel- en oaljemûne brûkt. Yn 1950 brutsen de wjukken ôf. Yn 1954 waard troch de nije eigener, de mûnder en mûnebouwer B.A. Goldenstein (1912-1996), ûnder lieding fan mûneboumaster Wurps út Riepe, de stilsteande achthoekige wettermûne út Riepster Hammrich op de mûne fan Völlenerfehn befêstige, sa't der winliken in dûbele mûne ûntstie. Die saneamde *Bastard-Mühle* waard yn desimber 2009 troch de famylje Küppers ferkocht en waard yn 2010/11 ôfbrutsen.  

## Persoanen ferbûn mei it doarp
* Gernot de Vries (1925–2012), dûmny en Nederdútsk skriuwer

## Keppeling om utens
* Skiednis fan de wynmûne yn Völlenerfehn
Gernot de Vries

**Gernot de Vries** (Völlenerfehn, 26 oktober 1925 - Auwerk, 21 febrewaris 2012) wie in Eastfrysk dûmny en skriuwer. 

Hy wie dûmny yn de tsjerkegemeente Auwerk-Kirchdorf. Syn op anekdoatyske wize yn de Platdútsk skreaune ferhalen om it haadfiguer Lamke Pannkook hinne waarden yn East-Fryslân in populêr folksboek, dy't it doarpslibben sjen liet. Dêrnjonken skreau er it Eastfrysk wurdboek Platdútsk-Heechdútsk.

## Wurk
* *Lamke Pannkook un hör Lü: En Dörpgeschicht*. Verlag Schuster, Lier 1976, ISBN 978-3-7963-0206-0
* *Dat groote plattdüütsche Leesbook*, Hrsg. Hartmut Cyriacks en Peter Nissen, skriuwers: Hermann Bärthel, Hertha Borchert, Magreta Brandt, Hans-Hermann Briese, Waltrud Bruhn, Klaus Groth, Irmgard Harder, Hein Hoop, Harald Karolczak, Rudolf Kinau, Fritz Reuter, Alma Rogge, Diedrich Heinrich Schmidt, Gerd Spiekermann en Gernot de Vries, Quickborn-Verlag, Hamburch 1996, ISBN 3-87651-195-X
* *Ostfriesisches Wörterbuch: Plattdeutsch / Hochdeutsch* – *Oostfreesk Woordenbook: Hoogdütsk / Plattdütsk*. Verlag Schuster, Lier 2000, ISBN 978-3-7963-0339-5

## Underskiedings
* 1982: *Fritz-Reuter-Preis* fan de *Alfred Toepfer Stiftung F. V. S*.
* 2000: *[[Keerlke-Pries]]* (Oostfreeske Taal)
Keerlke-Pries

De ***Keerlke-Pries*** is de wichtichste Eastfryske priis oangeande fertsjinsten yn it Eastfrysk Plat. Hy wurdt troch de feriening *[[Ostfreeske Taal]]* útjûn. *Keerlke* is de namme fan it byldsje foar it stedshûs yn Lier, makke troch byldhouwer Christian Eisbein, dy't basearre is op de romanfiguer mei deselde namme fan Wilhelmine Siefkes. Mei de priis krije persoanen en ynstellings in plom foar harren ynset foar it befoarderjen fan it Eastfrysk Plat. 

## Untfangers
* 1993: Gitta Franken foar har ynset foar it Platdútsk yn de beukerskoalle
* 1994: Gemeente Ihlow en meiwurkers foar it oparbeidzjen mei it Platdútske wurdboek fan Otto Buurman
* 1995: Theda Ahlrichs foar har ynset foar it Platdútsk yn de tsjerke
* 1996: Jan Cornelius fan Jemgum foar syn fertsjinsten foar it Platdútske berneliet
* 1997: Theo Schuster útjouwer fan Schuster-Verlag yn Lier
* 1998: Ubbo Gerdes as skriuwer en toanielspiler
* 1999: Garrelt van Borssum foar syn ynset foar it Platdútsk op ’e skoalle
* 2000: Gernot de Vries foar syn wurk oan syn wurdboek
* 2001: Helmut Duis foar syn Platdútske ferkeapstrening oan de Beropsskoalle Lier
* 2002: Jakob Janshen foar syn fertsjinsten foar it Platdútske teäter
* 2003: Ländliche Akademie Krummhörn foar it befoarderjen fan it Platdútsk op it plattelân
* 2004: Hans-Hermann Briese, Johannes Diekhoff un Carl-Heinz Dirks as útjouwers fan it tiidskrift Diesel
* 2005: Gerd Brandt foar syn ynset foar it Platdútsk op Radio Eastfryslân
* 2006: Marianne Brückmann för ehr Insetten för de plattdüütsche Spraak
* 2007: Helmut Hinrichs foar syn libbenwurk, benammen syn wurk foar it Harlinger Plat
* 2008: Cornelia Nath foar har ynset foar it Platdútsk
* 2009: Margret Aden en Grete Saathoff foar harren langjierrich wurk foar de oanset foar it brûken fan it Platdútske op legere skoallen.
* 2010: Adolf Sanders foar syn ynset op ferskate mêden oangeande it fuortsterkjen fan it Platdútsk
* 2011: Imke Schulte foar har ynset foar it Platdútsk 
* 2012: Herma Knabe foar har ynset foar it befoarderjen fan ûnderrjocht yn it Platdútsk op skoallen
* 2013: Hanne Klöver foar har Platdútske bydrage op radio en tillefyzje
* 2014: Helmut Collmann foar syn ynterregionale ynset foar it Platdútsk
* 2015: Hillrich Reents foar syn ynset op ferskate mêden foar it Platdútsk
* 2016: Antje Gronewold foar har bûtengewone ynset foar it Platdútsk foar in soad jierren
* 2017: Herma Cornelia Peters en Albert Janssen foar harren grutte ynset op it mêd fan it Platdútske teäter
* 2018: Angelika Seidel foar har langjierrige ynset foar it brûken fan it Platdútsk op skoallen
* 2019: Andreas Gerdes foar syn ynset op ferskate mêden
* 2020: net útjûn fanwegen de koroanafirus-pandemy
* 2021: Heinz Janssen foar syn wurk op de Platdútske wikipedy

## Keppeling om utens
* ''Keerlke'' op de webstee Oostfreeske Taal