open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
't Stort

** 't Stort** (Grinslannersk: *Stört*) is in streekje yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. It leit flakby Liens op it punt dêr't it Warfhústerloopdjip gearkomt mei de Hoarnse Feart en gearrint ta it Hunzegoakanaal. Wat súdliker leit de buorskip Douwen en fierder nei it westen de buert Leenstertillen. Neist it buertsje leit oer de Hoarnse Feart de Hellenstertil, dy't lokaal *Scheeftil* neamd wurdt. Fan 't Stort út rint it *Scheeftilsterpaad* nei Liens.

## Skiednis
It Hunzegoakanaal waard groeven yn 1873. De útgroeven grûn waard op it neistlizzende stik lân 't Stort , dêrtroch krige it streekje syn namme. Op de grûn oan it kanaal waard in rychje arbeidershúskes setten. Yn 1928 kaam dêr noch in earmhûs by. De ynwenners fan Liens seagen wat del op de bewenners fan it buertsje.

## Oare 'Storten'

Ter Laan (1954) neamt earne oars yn Grinslân noch twa fan dizze plakken
* de stripe tusken de mûningen fan de Mûntsjesylsterryd (Lauwers) en it Ryddjip by Sâltkamp;
* in stik grûn mei huzen oan it djip ten suden fan Ulrum (mooglik de huzen ten suden fan de Ulrumertille).
Warfhuzen

**Warfhuzen** (Grinslânsk: *Waarfhoezen*)is in doarp yn it noardwesten fan de provinsje Grinslân. Der wenje 210 minsken (2008). Sûnt 2019 is Warfhuzen part fan de gemeente It Hegelân (Foarhinne gemeente De Marne). Warfhuzen leit op twa terpen, in grutte mei de tsjerke en buorren en in lytsere dy't Burum neamd wurdt. 

## Skiednis
Warfhuzen hie eartiids twa boargen, de Gaykingaboarch en de Lulemaboarch. De Gaykingaboarch wie yn de 15e en iere 16e iuw bewenne fan haadlingen en rjochters. Yn de Tachtichjierrige oarloch holden Spaanske troepen yn de Gaykingaboarch ta. Nei de Tachtichjierrige oarloch bleaune de ynwenners fan Warfhuzen roomsk. De Gaykingaboarch rekke nei 1717 yn it neigean. Op it plak dêr't foarhinne de boarch stie waard yn 1789 in boerepleats boud.

Warfhuzen wie yn de 18e en 19e iuw in frij grut doarp mei ferskate winkels en kroegen. Yn de tweintichste iuw rekke it ynwennertal yn it neigean en sakke nei 210 ynwenners yn 2008. Warfhuzen is sûnt 2003 ferneamd wurden as roomsk beafeartsplak.

## Befolking
*1795 - 512
*1849 - 465 (ynkl. 12 yn it herv. earmehûs)
*1859 - 353 (ekskl. 183 yn it bûtengebiet)
*1869 - 414
*1879 - 407 (ynkl. skipsbewenners: 16)
*1889 - 414 (ynkl. skipsbewenners: 32)
*1899 - 424 (ynkl. skipsbewenners: 30)
*1909 - 505
*1920 - 419 (ynkl. skipsbewenners: 11)
*1930 - 434
*1947 - 432
*1960 - 384
*1971 - 315
*2008 - 210
*2016 - 205

## Sjoch ek
* Klús fan Us Leaffrou fan de Besletten Tún
Hunzegoakanaal

It **Hunzegoakanaal** is in ôfwetteringskanaal yn it noardwesten fan de provinsje Grinslân en rint fan Stoart nei Sâltkamp ta. De totale lingte fan it kanaal is 6,6 kilometer. It waard yn de 19e iuw groeven, yn of koart nei 1852. By de oanlis fan it kanaal waarden besteande wetterkes kanalisearre, mei as doel it ferbetterjen fan de ôfwettering fan de Marne.

## Keppeling om utens
Ynfo oer it kanaal op ulrum1834.nl
Kwelder

In **kwelder** (ek: **skoar**, *keech* of *foarlân* of *bûtendyks*, de ferskate nammen binne regionaal) is in begroeide bûtendykse lânoanwaaks dy't by in gemiddeld heechwetter net mear ûnderrint. Allinnich by tige hege wetterstannen komt in kwelder blank te stean. De term wurdt ek wol brûkt foar in ûnbedike oanslibbe klaaibank.

By it ûnderrinnen fan in slyk by floed, bliuwt der alle kearen as it wetter weirint wat nije modder lizzen. Hjirtroch ûntstiet de kwelder, dy't stadichoan drûger wurdt. De leechste stikken fan de kwelder wurde foarme troch geulen, slinken en kreken. De kwelderwâl is in heger lizzend stik fan de kwelder, dêr't by oerstreamings faak grouwer materiaal ôfsetten waard. In goed foarbyld hjirfan binne de kwelderwâlen fan de âlde Middelsee. De kwelderwâlen binne goed te werkenen meidat hjirop doarpen ûntstienen. Bygelyks de gurle fan doarpen Hijum, Hallum, Marrum, Ferwert, Blije en Holwert. De kwelderwâlen wurde fierder skaaimerke troch ikkerbou omdat de grûn lichter (sâniger) is as de oare kweldergrûnen.

## Ekologysk belang
Kwelders binne in wichtich fiedsel-, rêst- en briedterreinen fan in protte soarten waad- en seefûgels. Ek in soad fisk paait oan de rânen fan de kwelders. De sâltwettermoerassen binne in kreamkeamer foar in soad fisk. Op de heger lizzende stikken dy't noch komselden ûnder wetter steane libje yn it supralittoraal twa foar dit biotoop tige karakteristike slakkesoarten: it mûze-earke en gray's kustslak. Se hawwe leavver fochtige klaaiboaiems mei algengroei en in fegetaasje fan bygelyks hongerskraal, benammen op ouwerwâllen lâns slinken. Beide soarten libbje dan wol op it lân mar hawwe seewetter foar harren fuortplanting nedich omdat dêr de aaien yn lein wurde. Hjirfoar is lykwols in plaske fan inkele sintimeters djip al genôch. Yn legere stikken dy't by floed wol ûnderrrinne binne yn de klaïge stikken fan de slinken de Brakwetterkokkel en de platte slykgapper te finen wyslst yn noch legere dielen mei ûnrêstiger wetter dêr it nontsjje, de kokkel en de teare dúnskeal by komme.

Typsyske kwelderplanten binne kwelderkrûd, skieppe-ear, slykgers, kweldergers, sâlte rusk, swinkgers, sultsje, skoarkrûd, strânfiter en sudden.

## Wetterkundich belang
As wetter oer kwelders streamt eardat it by in dyk oankomt, ferliest it ûnderweis in soad fan syn krêft. Dêrom is om 2004 yn Ingelân in dyk net ferhege mar trochstutsen wêrtroch't de kreken en kwelders har werstelle koenen. Hjir moast keazen wurde tysken miljoenen pûnen útjaan foar fersterking fan de dyk, of in beperkte hoemannichte lânweromjaan oan de natoer.

## Sjoch ek
* Waad
* Slyk
AG Ems

De **AG Ems** is in rederij út Emden. De rederij hat in feartsjinst tusken Boarkum en Iemshaven en tusken Boarkum en Emden. Yn de simmertiid is der ek in feartsjinst nei it Hilgelân ta.

Yn 1843 is de *Aktien-Gesellschaft Ems*  oprjochte. By de oprjochting fan it bedriuw wie der noch gjin feartsjinst nei Boarkum ta. It bedriuw fear doe inkeld op de Iemsmûning tusken Emden - Delfsyl en Emden - Lier. Dêrneist wie der doe noch in ûnregelmjittige tsjinst nei Nordeneach ta. 

Yn augustus 2008 hie de katamaran Polarstern fan de rederij in ûngemak op de weromreis fan 't Hilgelân. It wie it grutste ûngemak yn 'e skiednis fan it bedriuw. 

## Hjoeddeiske float

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside fan de AG Ems
* Online de posysje fan skippen fan AG Ems folgje
Coba de Groot

**Jacoba (Coba) Elisabeth de Groot** (Oldehove, 21 april 1922 - Harns, 21 oktober 2005) wie direktrise fan in húshâldskoalle yn Frjentsjer mei in passy foar keunst. 

Coba wie frijfaam en hat nea in fêste relaasje hân. De lêste tweintich jier fan har wurksume libben wie se direktrise fan de húshâldskoalle yn Frjentsjer, de stêd dêr't se de langste tiid fan har libben, oan it Schapendijkje nr. 5, wenne hat. Nei har pensjoen wijde se har oan de keunst. Se naam les en folge meardere kursussen wêrby't se besocht om har in soad techniken eigen te meitsjen. Se wie te beskieden om har wurken te eksposearjen mar liet wol in soad eigen skilderwurken ynlistje. 

## Stichting Coba de Groot
Coba de Groot gie nei in soad eksposysjes en galerys yn de regio en kocht ek in soad wurken oan. Noch foar har ferstjerren hie se testamintêr fêstlein dat al har besittings, op in oantal legaten nei, ten goede komme moasten oan it stypjen fan byldzjende keunst by jonge minsken yn Fryslân. De sa ûntstiene Stichting Coba de Groot wie troch de erfenis by steat om bygelyks beurzen te jaan, opliedingsprojekten op te setten en tentoanstellings op te setten. Direkt nei har ferstjerren waard dat by de notaris bekrêftige en koe Jenny Schoute it Stichtingsbestjoer fan fiif minsken foarmje. Bartle Laverman waard kontaktpersoan mei Keunstakademy Minerva. Nei tolve jier wie de neilittenskip op en waard de stifting yn 2017 opheft.

## Utwurking
It Stichtingsbestjoer fan fiif minsken hat doe in tal bestimmings oanjûn:
* Gearwurking mei Museum Martena, eartiids 't Coopmanshûs, dêr't frou De Groot faak kaam.
* Ynstelling fan jierliks út te rikken prizen, wêrûnder it Coba de Groot Stipendium. De kandidaten komme fan Akademy Minerva yn Grins en binne klear mei de bacheloroplieding Skilderjen of Byldhouwen, binne jonger as 30 jier en moatte in oantoanbere bân mei Fryslân hawwe. De winner krijt neist in jildbedrach ek in jier artistike begelieding en in solotentoanstelling yn museum Martena. 
* Opsetten fen projekten Keunstedukaasje foar de heechste klasse fan basisskoallen. Sûnt 2007 is dêrom it projekt OladieCoba opsetten. CobaGiga is de fariant foar fuortset ûnderwiis in de gemeente Frjentsjerteradiel.
Strjitte fan Torres

De **Strjitte fan Torres** of de **Torresstrjitte** is in seestrjitte tusken it Kaap Yorkskiereilân yn de Australyske dielsteat Queensland  en Papoea Nij-Guinea. De strjitte is sa'n 150 km breed en ferbynt de Koraalsee yn it easten mei de Arafurasee yn it westen.

De Strjitte fan Torres waard yn 1606 ûntdutsen troch de Spanjert Luis Vaéz de Torres, dy't de súdkust fan Nij-Guinea fan east nei west folge. De earstfolgjende Europeaan dy't de Strjitte wer befarde wie James Cook yn 1770. Ferskate Nederlânske ûntdekkingsreizgers, sa as Abel Tasman, wienen net by steat om út te finen oft it in seestjritte wie of dat Nij-Guinea en Austraalje oan elkoar fêstsieten.

## De eilannen fan de Strjitte fan Torres
De Strjitte fan Torres-eilannen hearre ta de Australyske dielsteat Queensland. Sy lizze ferspraat oer in gebiet fan sa'n 48.000 km². Fan de likernôch 247 eilannen binne der mar sa'n 17 bewenne. De Strjitte Torres-eilanners, de oarspronklike bewenners fan de eilannen, binne fan Melanesysk komôf en hawwe de eilannen sa'n 5000 jier lyn fanút Papoea Nij-Guinea befolke. Troch har hannel oer see en ynteraksje mei de Papoeas yn it noarden en de Australyske  Aborizjinals is der stadichoan in kulturele ferminging tusken de trije etnyske groepen ûntstien, dy't lykwols al tûzenen jierren tebek begûn is.

Sadwaande wurdt op de eilannen yn de Strjitte fan Torres njonken de bestjoerstaal Ingelsk ûnder oaren ek Mabuiag, Meriam en de mingtaal Torres-kreoalsk praat (in Kreoalske taal dy't besibbe is oan it Tok Pisin fan Papoea-Nij-Guinea.

## Keppeling om utens
*Regionaal bestjoer fan de eilannen yn de Strjitte fan Torres
Allersmaboarch

De **Allersmaborg** is in boarch yn de buorskip Allersma noardeastlik fan Ezinge yn de provinsje Grinslân.

## Beskriuwing
De Allersmaboarch stammet út de 15e iuw; it gebou hat in greft en houtsingels rûnom. It hûs hat trije fleugels. De súdfleugel is it âldste part fan de boarch en hat in kelder. De noardfleugel is út de 16e iuw, wylst de eastfleugel út 1720 stamt; op de lêste is yn 1817 in twadde ferdjipping makke. De boarch hat fierders in doweflecht út de 18e iuw.

De boarch waard oant 2004 bewenne. De eigner fan no, Stichting Grinzer Boargen, hat de boarch yn behear jûn fan de Ryksuniversiteit Grins (RuG). Dy is fan doel om de boarch op te knappen en der in moetingssintrum foar âld-studinten fan te meitsjen. Dêr is 1,2 miljoen euro foar noadich, ein 2005 wie der al in heal miljoen oan donaasjes fan âld-studinten ynkaam.


Ofbyld:Allersmaborg1.jpg|De Allersmaboarch (2007)
Ofbyld:Allersmaborg2.jpg|Allersmaboarch (2007)


## Keppelings om utens
* Ryksuniversiteit Grins - ''Allersmaborg''
* Allersmaboarch.nl
Dumfries

**Dumfries** (*Dùn Phris* of *Druim Phris*) is in eardere *burgh* en plak (*town*) yn it bestjoerlike gebiet Dumfries en Galloway. Dumfries hat sa'n 38.000 ynwenners.

It plak leit tichteby it kustwetter Solway Firth en de mûning fan de rivier Nith yn it súdwesten fan Skotlân. Oant 1886 wie it it haadplak fan it greefskip Dumfriesshire.

## Stedsbyld

## Berne yn Dumfries
* John Richardson (1787-1865), biolooch en ûntdekkingsreizger
* John Laurie (1897-1980), akteur
* Ian Carr (1931-2009), jazzmuzikant
* Dougal Dixon (1947), paleontolooch en evolúsjewittenskipper
* Calvin Harris (1984), DJ, sjonger-tekstskriuwer en muzykprodusint
* Ray Wilson (1968), rockmuzikant

## Stoarn yn Dumfries
* John Comyn, hear fan Badenoch († 1306)
* Robert Burns (1759–1796), skriuwer en dichter
* Charles Altamont Doyle (1832–1893), skilder
* Hector Monro (1922–2006), politikus

## Keppelings om utens
* Undiscovered Scotland page on Dumfries
* Dumfries and Galloway Council Website
* www.loreburne.co.uk A Guide to .....Dumfries
* Dumfries en Galloway museums
Arbroath

**Arbroath** of **Aberbrothock** (Skotsk: *Obair Bhrothaig*, dat is 'oan de mûning fan Brothock') is de grutste stêd yn it Skotske *riedsgebiet* Angus.

Yn 1178 waard dêr fanwege kening Willem I fan Skotlân in kleaster set, de Abdij Arbroath. Dêrtroch groeide de politike en ekonomyske betsjutting fan de stêd.

De stêd is ek bekend fan de Ferklearring fan Arbroath, in brief fan 6 april 1320, dêr't de eallju fan Skotlân yn freegje oan Paus Johannes XXII om ta te jaan dat Skotlân in autonome steat wie.

Ein 18e iuw waard de tekstylyndustry fan grut belang foar Arbroath. Yn de 19e iuw waard de stêd ek wichtiger as haven foar de fiskerij.

## Berne yn Arbroath
* Neil Arnott (1788-1874), dokter
* James Chalmers (1782), útfiner
* David Dunbar Buick (1854-1929), yngenieur, útfiner en yndustrieel
* William Sharpey (1802-1880), anatoom en fysjolooch
* Charles Smart Roy (1854-1897), anatoom-patolooch
* Steve Byrne (* 1978), folkmuzikant, tekstskriuwer en muzyketnolooch
Thijs Feenstra

*Thijs Feenstra (politikus) - boargemaster, politikus en keapman
*Thijs Feenstra (akteur) - akteur fan ûnder oare Baas Boppe Baas en Het Glazen Huis
Thijs Feenstra (akteur)

**Thijs Feenstra** (Snits, 31 july 1959) is in Frysk akteur.

## Wurkpaad
Nei't Feenstra ôfstudearre wie oan de Akadeemje foar Ekspresje yn Kampen, spile er in pear jier foar it Fryske teaterselskip Tryater. Hy spile dêr ferskate rollen, bygelyks yn de foarstelling *Equus, 11-stêdetocht* en *Medea* fan Euripides. Ek mei Tryater hat er op it Oerolfestival stien op Skylge. Neist Tryater hat er ek spile foar de teatergroep De Appel, dêr't er te sjen wie yn it stik *[[Antonius en Kleopatra]]* fan Shakespeare. Ek wie Feenstra te sjen by in tal fan frije produksjes, lykas *Er valt een traan op de tompoes* fan Annie M.G. Schmidt.

Op de tillefyzje hat Feenstra yn ûnderskate Fryske en Nederlânske searjes spile. Hy hie in fêste rol yn de searjes *Bureau Kruislaan*, *Doei* en  *[[Baas Boppe Baas]]*. Yn de lêste spile er de rol fan Sjoerd Baas, de soan fan Beant Baas dy't spile waard troch Rense Westra. De rezjy wie yn hannen fan Steven de Jong. Hy hie in gastrol yn de searjes *Baantjer*, *Parels en Zwijnen*, *Bij ons in de Jordaan* en *Keizer en de Boer advocaten*.

Neist it teater en tillefyzjesearjes hat Feenstra ek spile yn ûnderskate spylfilms, lykas *Maten en Nynke* fan Pieter Verhoeff en *Zwartboek* fan Paul Verhoeven.

## Filmografy
* *[[De Hel van '63]]* rezjy Steven de Jong
* *Shockin blue* rezjy Mark de Cloe
* *13 in de oorlog* rezjy Vincent Schuurmans NPS
* *Verborgen verhalen* rezjy Jan Pool
* *Brief aan de koning* Regie Pieter Verhoeff
* *Flow*  TV Film  NPS
* *Bureau Kruislaan* (twa seizoenen)
* *Doei* (ien seizoen)
* *[[Baas Boppe Baas]]* (ien seizoen)
* *In goede aarde* rezjy Ben Sombogaart
* *Maten* rezjy Pieter Verhoeff
* *[[Nynke (film)|Nynke]]* rezjy Pieter Verhoeff
* *Bij ons in de Jordaan* fan Frank Ketelaar, rezjy Willem ban de Sande Bakhuyzen
* *Zwartbroek* fan Gerard Soeteman, rezjy Paul Verhoeven
* *[[Sportman fan de ieu]]* tekst en rezjy Mischa Alexander
* *De Noordelingen* tekst en rezjy Alex van Warmerdam
* *Keijzer en de Boer Advocaten*
* *Baantjer*
* *Russen*
* *Toen was geluk heel gewoon*
* *Parels en Zwijnen*
Hilly Harms

**Hilje Cornelia (Hilly) Harms** (Ljouwert, 8 novimber 1938 - Jistrum, 10 novimber 2025)  út Jistrum wie in ferhalefertelster en toanielspylster. Fan 1976 oant 1993 siet se by Tryater. Boppedat diet se de regy fan toanielstikken. Se spile ûnder oare yn *"Tetman State"* (2011). Harms skreau sels ek ferhalen. By it ferhaal *"It Klokje fan Bear"* die se dat mei myzyk fan Yldau Bijlsma en Wiebe Kaspers.

Hilly Harms ferstoar op 10 novimber 2025 yn 'e âldens fan 87 jier.

## Filmografy

|-

|-
| 2023 || *Bartele Bûse - De kaam fan juffer Lize,*  || Juffer Lize ||
|-
| 2017 || *Spaak,* || Hospita ||
|-
| 2014 || *Stuk!,*  ||  Alde frou  || 
|-
| 2007 || *De ein fan 'e wrald*  ||  as Frou op dak  || koarte film
|-
| 2005 || *[[Baas Boppe Baas]]* || Joukje  || Televyzjerige
|-
| 2003 || *[[De Schippers van de Kameleon]]*  ||  Beppe De Jong  || 
|-
| 2000 || *[[De Fûke]]*  || || 
|-
| 1997 || *[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]*  ||  || 
|-
| 1994 || *[[De Fjoertoer]]*   ||  || 
|-
|}

## Foarstellings
* *Krystferhalen*
* *Folksferhalen*

## Underskieding
* Lid yn de Oarder fan Oranje-Nassau, 2014
Flydoarp

**Flydoarp** (histoarysk: *Fledorp*, Grinslannersk: *Vliedörp*, Nederlânsk: *Vliedorp*) is de namme fan in streek even benoarden Houwersyl yn de gemeente It Hegelân (oant 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. It leit fuort benoarden de Houwersylsterfeart en besuden it dykstreekje (earder wetterrin) Flakke Ryd.
It is ek de namme fan it wierdoarp dat hjir lei oant healwei de 17e iuw. Yn 1651 waard it doarp tsjerklik feriene mei Houwersyl, omdat it amper noch wat foarstelde. De tsjerke en it tsjerkhôf bleaunen yn gebrûk.

Nei 1695 waard de tsjerke troch ferfal net mear brûkt en is koart dêrnei ôfbrutsen. Troch de Krystfloed fan 1717 luts de al ôfnimmende befolking noch hurder fuort, nei it doarp Nijtsjerk. It tsjerkhôf bleau lykwols noch oant 1868 yn gebrûk, sadat der de nuvere omstannichheid wie, dat it doarp Houwersyl syn deaden sa'n 2 km bûten it doarp begroef op in plak dat faak allinnich oer de Houwersylsterfeart mei de boat te berikken wie.

It noardlik diel fan de wier waard ein 19e iuw ôfgroeven om de fruchtbere grûn, wêrtroch't it noardlike stik fan it tsjerkhôf no op meanfjildhichte leit. Yn 1999 waard de wier renovearre. It Wiertsjerkhôf yn Flydoarp mei 12 grêfstiennen is der noch altiten en wurdt beheard troch It Grinslanner Lânskip. Nei de oanlis fan in fytspaad yn de ruilferkaveling is it plak wer oer lân te berikken.

Yn de folksmûle hjit de wier fan Flydoarp *Ol Weem*, ek stavere as *Olle Weem* of *Olweem*. Weem komt fan it Aldfryske *wetheme* en betsjut *tsjerklik besit*. *Ol* komt fan *âld*.


Ofbyld:Ol Weem terpenkerkhof.jpg|*It wiertsjerkhôf Ol Weem yn de hjerst*
Ofbyld:Vliedorp vanaf Vlakke Riet (winter).jpg|*It wiertsjerkhôf Ol Weem yn de winter*
Ofbyld:Ol Weem terpenkerkhof grafzerk.jpg|*Trije grêfsarken op de wier*
Ofbyld:Vliedorp - wierde.jpg|*oansjen op de wier fan tichtby*


## Keppeling om utens
* Groninger Landschap Flydoarp
De Fjoertoer

**De Fjoertoer** is in film út 1994 fan Pieter Verhoeff (1938-2019).
De trijedielige film waard makke foar de VPRO, frij nei oantinkens fan Verhoeff oan in stikje fan syn jeugd yn Fryslân. 

De fjoertoer is in tige persoanlike, mar net autobiografyske film, opdroegen oan de soan fan Verhoeff, Auke. Haadpersoan Gerben is fjirtjin, fyftjin jier âld en wennet yn in fiskersdoarpke oan de Iselmarkust, bygelyks De Lemmer. Mei syn beide maten swalket Gerben om de ferlitten fjoertoer, swimt yn de mar en makket er muzyk. Hy rekket fereale, ûntdekt syn eigen lichem en sjocht syn âlden fan harren fuotstik fallen. Omdôch besiket hy kontakt te krijen mei syn út Ynje weromkomde broer. Mei in omke giet er nei it Konsertgebou yn Amsterdam, oan de oare kant fan it wetter. Dat binne de grutte foarfallen. Like wichtich yn De Fjoertoer binne de deiske details, it libben yn en om de lytse wenning, dêr't muoike Fokje yn har hystearyske laits útbarstet en syn heit fûleinich op in rôt jaget. Neigeraden Gerben âlder wurdt, wurde syn waarnimmings better oardere, mar in ferhaalline ûntbrekt. Wat al weromkomt is ferlies: Gerben ferliest efter elkoar syn buorfamke oan in bloedsykte, syn grutte leafde oan Eric de Noarman en syn broer oan in oarlochstrauma. Ek de fjoertoer, symboalysk foar de bân fan de trije jonges mei harren bertegrûn, giet ferlern, vlak foardat se útswermje sille nei de grutte stêd.

;Tryater
De fjoertoer waar makke yn gearwurking mei toanielgroep Tryater, wêrfan benammen Rense Westra as omke Sake en Hilbert Dijkstra as broer Fimme opfalle. Peter Tuinman stammert oertsjûgjend en Annet Malherbe bringt mei har dijen in hommaazje oan Fellini's Amarcord. Hans Heerschop, de jonge dy't Gerben spilet, waard troch Verhoeff ûntdekt op in skoallefestival. Nuver genôch spilet de jonge trompet en stammert syn vader, krektas yn de film.

De fjoertoer koste 2,7 miljoen gûne. De telefyzjeferzje waard werombrocht nei in bioskoopferzje fan 100 minuten. 

## Oer De Fjoertoer
* Produksje: Hans de Weers en Hans de Wolf.
* Senario en regy: Pieter Verhoeff.
* Kamera: Paul van den Bos.
* Lûd: Roberto van Eyden.
* Montaazje: Mario Steenbergen.
* Muzyk: Cees Bijlstra.
* Mei ûnder oare Hans Heerschop, Peter Tuinman, Joke Tjalsma, Hilbert Dijkstra
* Kleur, 3 x 60 minuten.
Medway (rivier)

De **Medway** is in rivier yn Ingelân fan 112 km dy't rint fan it greefskip West-Susseks, troch Tonbridge, Maidstone, Aylesford en Rochester yn it greefskip Kent nei de Teems. 

Oant 1746 koe net fierder fearn wurde as Tonbridge, mar yn 1828 waard de befarberheid ferbettere oant Leigh. 

De Medway ferdielt it greefskip Kent yn twaen, yn in eastlik en in westlik diel. Pas yn 1814 waard it greefskip gearfoege. 

Yn 2003 waard in 1,3 km lange spoarbrêge foar de hegesnelheidsline Parys-Londen oanlein by it plakje Cuxton. In autowei (M2) rint der bylâns. 

De Medway is ferneamd wurden yn de Twadde Ingelske Oarloch yn 1667 doe't in float ûnder lieding fan Michiel de Ruyter de Medway opfear en de Ingelske float dy't dêr oplein wie foar in part yn de brân stuts: de befaamde Tocht nei Chatham. 

Yn 1942 waard dêr de earste ûnderseeske oaljepiiplieding oanlein by Operaasje Pluto (*Pipe-Lines Under The Ocean*).
Zuurdijk

**Zuurdijk** (Grinslannersk: *Zuurdiek*) is in plak yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân). Zuurdijk hie 100 ynwenners op 1 jannewaris 2008.

Eins bestiet it út trije kearnen. Om se út elkoar te hâlden wurde se offisjeus nûmere. It meast westlik leit *de earste Zuurdijk*. Dat is de grutste kearn, dêr't de tsjerke (mei de bekende mearman as wynwizer), it kafee en de mûne De Swel (8-kantige boppekruier út 1858) steane. Sawat in kilometer nei it easten leit *de twadde Zuurdijk*, (1e Nijhoezen) in samling karakteristike Grinslanner lânarbeidershúskes. *De tredde Zuurdijk* (2e Nijhoezen), wer wat eastliker, bestiet út noch in samling arbeidershúskes en inkelde gruttere pleatsen.

De earste fermelding oer Zuurdijk giet oer in stoarmfloed yn 1287 (de Sint-Lusiafloed) wêrtroch't de op in sânrigge 'Sutherdiecke' fan it gebiet De Marne fernield waard. Dat feroarsake safolle slachtoffers, dat gearwurking mei bewenners fan Asterdyk (= Easterdyk) en Westerdyk nedich wie om de dyk te reparearjen. Der ûntstie in nij doarp: Sutherdiecke (= Suderdyk). De namme Zuurdijk is in ferbastering fan dy namme.

Besuden Zuurdijk lizze noch twa diken. Alderearst de eardere dyk fan it Ryddjip. Súdlik dêrfan leit de saneamde Uterdyk. Fan dy 'uterdyk' is yn 1729 in part yndike, de *Alde Zuurdijkster Uterdykspolder*. Yn 1805 waard in twadde stik yndike, de *Torringapolder* en op it lêst ûntstie yn 1819 de *Nije Zuurdijkster Uterdykspolder*. De súdlike dyk fan dy polders, de *Kadyk* neamd, leit pal tsjin dy fan it Ryddjip oan.

De tsjerke is fan foar 1287, mar der binne oanwizings fûn dat er noch 50 jier earder boud wêze moat. De klok is fan 1482. De wynwizer stelt in seemearman foar. Ea is der in stik fan de sturt ôfwaaid en net weromfûn of -setten. De seemearman foarmet no noch it logo fan Zuurdijk. In oare bysûnderheid is dat mar oan trije kanten fan de toer in wizerplaat sit. Oan de noardkant sit net ien, dat is de kant fan it tsjerkhôf. 'Dêr ha se de tiid toch net nedich', wie de redenaasje. De tsjerke is yn 2001 yngreven restaurearre, wêrby't in soad autentike eleminten foar it ljocht komd binne, en bewust sichtber litten binne.

Aldynwenners, dêr't de grêven fan op it tsjerkhôf werom te finen binne: Jan Zijlma, lânbouwer op Ewer en auteur fan 'De Marne, een geschiedkundige beschrijving' (Grins, 1884), syn broer Geuchien Zijlma, lid fan de 1e en 2e Keamer, en J.S. van Weerden, master, en mei-oprjochter fan de Histoaryske Rûnte De Marne, en auteur fan it boek 'Zuurdiek mien Dorpke'.

Opmerklik feit is ek dat Zuurdijk yn de earste helte fan de 19e iuw it rykste doarp fan Nederlân wie. Dit kaam troch de 'dikke' (= rike) boeren, dy't yn dy tiid harren gouden jierren hiene. Letter yn de 19e iuw stribben de boeren yn East-Grinslân de Zuurdijkster boeren foarby.
Wierhuizen

**Wierhuizen** (Grinslannersk: *Waaierhoezen/'t ol Waaier*) is in buorskip yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. It leit oan de dyk fan Broek nei Piterbuorren.

Oarspronklik wie Wierhuizen in echt doarp. De âlde namme soe *We(h)rahusum* west hawwe. Dy namme wiist der op dat it om in delsetting gie yn de eardere Hunzeboezem dy't stifte wie út Wehe wei.

It doarp waaard swier troffen troch de Krystfloed fan 1717. It hie fan gefolgen dat de tsjerke ôfbrutsen waard en de restanten brûkt foar it werstel fan de seedyk. Fan it oarspronklike doarp is allinnich noch it tsjerkhôf oer.


Teijsinga - kerk van Wierhuizen.jpg|De brekfallige tsjerke fan Wierhuizen yn 1730 op de kaart fan Henricus Teijsinga
Begraafplaats Pieterburen.jpg|Tsjerkhôf fan Wierhuizen
List fan bylden yn De Marne

Dit is in (ûnfolsleine) groanologyske **list fan bylden yn De Marne**. Under in byld wurdt hjir ferstien elk trijediminsjonaal keunstwurk yn de iepenbiere romte fan de Nederlânske gemeente De Marne, wêrby *byld* wurdt brûkt as sammelbegryp foar skulptueren, stânbylden, ynstallaasjes, betinktekens en oare byldhouwurken.
Georg Friedrich Händel

**Georg Friedrich Händel** (Halle an der Saale, 23 febrewaris 1685 – Londen, 14 april 1759) wie in Ingelske barokkomponist fan Dútske komôf. Händel hat in protte dramatyske muzyk wurken skreaun: 42 opera's, 29 oratoria, mear as 120 kantates, trio's en duetten. Dat komt oerien mei goed 2.000 aria's. Fierder Ingelske, Dútske, Italjaanske en Latynske tsjerkemuzyk, serenades en odes. Under syn ynstrumintale wurken falle de oargelkonserten, "concerti grossi", ouvertures en keamermuzyk lykas hobo- en fioelesonates en wurken foar klavesimbel en oargel.

Tegearre mei Johann Sebastian Bach, dy't yn itselde jier (1685) berne waard, wurdt Händel sjoen as ien fan de grutste komponisten fan syn tiid. Yn totaal komponearre Händel mear as 610 wurken, dêr't in protte noch hieltyd fan útfierd wurde.
Anton Hildebrand

**A.D. (Anton) Hildebrand** (Grins, 11 juny 1907 - Kollum, 29 juny 1977) wie in skriuwer fan Nederlânske berneboeken.

## Libben
Hildebrand groeide op yn Amsterdam. Hy studearre Letteren oan de Universiteit fan Amsterdam en wurke as sjoernalist. Yn 1928 giet er wurkjen foar de AVRO en rekke belutsen by it meitsjen fan harkspullen.

Hy skreau yn totaal sa'n 250 berneboeken, it leafste bisteferhalen. Syn bekendste boekerige wie *[[Bolke de Bear]]*, dêr't it earste diel yn 1935 fan ferskynde. Dat waard folge troch 9 ferfolchdielen, ûnder oare oer de soan fan Bolke en syn freon Dorus Das. In oare rige gie de reuzen *[[Belfloor en Bonnevu]]*.

Hildebrand makke yn de fyftiger jierren mei oaren skoalboekjes foar de Iepenbiere Skoalle. Syn harkspullen wienen yn dy tiid te hearen op de VARA-radio. Bekende harkspullen wienen: *[[Monus, de man van de maan]]*, en *Brilstra's bromvlieg*.

Tonio Hildebrand, syn soan, wie in bekende autocoureur.

## Keppelings om utens
* Profyl DBNL
* A.D. Hildebrand by oudejeugdboeken.nl
Lienstertillen

**Lienstertillen** is de namme foar in streekje súdlik fan it Grinslanner doarp Liens. De namme ferwiist nei twa tillen (ophelbrêgen) dy't hjir flak by elkoar lizze; ien oer it Hunzegoakanaal en ien oer de Houwersylster Ryd. De ophelbrêge oer it Hunzegoakanaal waard yn 1861 ferfongen troch in ophelbrêge (neffens de Kuyperkaart lei der yn 1868 lykwols in klap) en letter troch in fêste brêge. De oare tille waard letter ek ferfongen troch in fêste brêge. It gebiet wurdt skaaimerke troch twa stikken boskgebiet, dêr't de dyk fan Suerdyk nei Liens trochhinne rint.

Eartiids wie it in drok plak mei ûnder oare in houtseagerij, seachmole (de Wynhûn út 1828), oaljemole, molkfabryk en in kwekerij. Ten suden fan it Hunzegoakanaal stie it pleatske 'Quatrebras', dat ek brûkt waard as kafee en trochreed (hynstestalplak). Tsjintwurdich leit der in oanlissteiger foar jachten, in natuerkampeerterrein en is de rest bedekt mei in relatyf jong leafbosk, dat earder 'Joadebosk' neamd waard. Bylâns it Hunzegoakanaal rûn in jaachpaad, wêrfan ten westen fan de brêge nei Liens noch in rolpeal oer is.

De bosk is tsjintwurdich eigendom fan Steatsboskbehear. Troch de bosk rint in skulpepaad, dat it Houwersylsterryd oerstekt by de Peppelbarte (in hoogholtje).


Ofbyld:Leenstertillen - bosgezicht.jpg|*Gesicht op it paad yn de bosk mei rjochts bloeiende [[Japanske tûzenknoop]]*
Ofbyld:Leenstertillen - natuurkampeerterrein.jpg|*Yngong natuerkampeerterrein
Ofbyld:Peppelvonder.jpg|*Peppelbarte*
Ofbyld:Leenstertillen - Houwerzijlsterriet met voormalige til.jpg|*Gesicht oer de Houwersylsterryd, yn de fierte de tille''
Sylfest

In **sylfest** is de Grinslanner foarrinner fan de hjoeddeiske wetterskippen.

De sylfesten wienen net allinnich belêste mei it ûnderhâld en tafersjoch fan de wetters, mar ek fan de wegen. De belangrykste taak wie it ûnderhâld en tafersjoch op de útwetteringssluzen (silen). It begrip sylfest slacht op de wettersteatsorganisaaje, mar ek op it gebiet dêr't it sylfest ferantwurdlik foar wie. De skou fan de silen, fearten en diken lei by de 'edele heerden' en waard útfierd troch de skepper. Yn de skouregisters waarden de nammen fan de ûnderhâldsplichtigen opnaam.

It wurd sylfest, Aldfrysk *sīlfestene* (1309), is gearstald út it wurd syl as 'slûs' mei it efterheaksel *-veste* 'jurisdiksje'. In Eastfrysk synonym is *Sielacht* (1437).

## List fan sylfesten
In oersjoch (fan west nei east).
* Munnikesylfest of Gerkeskleastersylfest
* Kommersylfest, is in gearfoeging fan:
**Bomstersylfest
**Nijesleatersylfest
**Homstersylfest
* Saaksumersylfest
* Aduardersylfest, dêryn is opgien:
**Sylfest fan Liuwerderwâlde
* Wetsingersylfest
* Houwersylfest
* Skouwersylfest, dêryn is opgien:
**Hiddingesylfest
* Winsumer en Skaphalster sylfest
* Easternijesylfest
* Generale Sylfest fan de Trije Delfsilen, wêrfan diel útmakken:
**Scharmer sylfest
**Slochter sylfest
**Dorpster sylfest, dêryn opgien:
***Sandtsterhamriken of Omptadasylfest
* Wâldsylfest
* Eastwâldsylfest
* Farmsumer sylfest
* Oterdumer sylfest
* Termunter sylfest, dêryn opgien:
**Sylfest Eastwâld (1558)
**Sylfest fan de hamriken of *buitendijxter lannen*
* Reidersylfest
* Tsienkarspelen sylfest, dêryn opgien:
**Fjouwerkarspelen sylfest
* Acht Sylfesten

It Munnikesylfest lei foar it meastepart yn Fryslân, it Aduardersylfest en it Nijesleatersylfest foar in part yn Drinte.

## Dykrjochten
In oantal dykrjochten naam de taken op him, dy't op oare plakken troch sylfesten dien waarden. Dat gou benammen foar:
* Dykrjocht fan Wierum en de Hege en Lege Poddepoel
* Dykrjocht fan Lyts Garnwert
* Dykrjocht fan Skilligeham en in stik fan Maarhuzen
* De dykrjochten fan de kadiken fan Wierhuzen, Piterbuorren en Westernieland, Den Andel, Warffum en Breede,Uskwert, Uithuizen, Zandt en de Fjouwerbuorren
* Dykrjocht fan Nijedyk fan Uithuizermeeden
* Dykrjocht fan Oosternieland of Den Hoorn
* Dykrjocht fan 't Zandt
* Dykrjocht fan de Fjouwerbuorren
* Dykrjocht fan Oosterwijtwerd
* Dykskepperij fan Holwierde en Marsum
* Dykrjocht fan Utwierde, Biessum en Solwert
* Dykrjocht fan Beerta en Finsterwolde (1571)
* Dykrjocht fan de Ommelander Compagnie
Rachel Weisz

**Rachel Weisz** (Londen, 7 maart 1970) is in Ingelske--Amerikaansk model, film- en toanielaktrise.

## Biografy
De âlden fan Rachel Weisz - beide Joaden út Hongarije - flechten ein jierren tritich nei Ingelân om oan ferfolging troch de nazi's te ûntkommen. Har heit wie de útfiner George Weisz, berne yn Hongarije yn 1929; har mem Edith Ruth Hettinga, berne Teich (1932 -2016), út Wenen, wie psychoterapeute.  Alhoewol't Rachel Weisz as bern aktrise wurde woe, besleat hja ynearsten om op fersyk fan har âlden Ingelsk en literatuer te studearjen oan de universiteit fan Cambridge. Se rjochte dêr it teäterselskip *Talking Tongues* mei op en wûn der in priis op it Edinburgh Festival. Yn 1994 wûn se de *Best Newcomer Award* foar har optreden yn it toanielstik *Design for Living*.

Healweis de jierren 1990 krige sy har kâns op it wite doek mei byrollen yn *Chain Reaction* en *Stealing Beauty*. Yn dy tiid gie sy ek oan it wurk foar telefyzje, wie te sjen yn *Inspector Morse*, de Britske minirige *The Scarlet and the Black* en de tf-film *Advocates II*.
Sy briek troch mei har rol yn *The Mummy* (1999) en wûn yn 2006 de Academy Award foar bêste frouljus byrol foar har rol yn de film *The Constant Gardener*.

Weisz wennet sûnt 2004 mei regisseur Darren Aronofsky, nei in eardere ferhâlding mei regisseur Sam Mendes. Mei de earste hat sy sûnt 2006 in soan. Yn 2011 boaske sy mei de akteur Daniel Craig. By in optreden yn *The Daily Show* yn july 2011 makke se bekend dat se Amerikaansk steatsboarger wurden wie.

## Filmografy
* Dirtysomething (1993) telefyzjefilm
* Scarlet and Black (1993) telefyzjefilm
* Death Machine (1995)
* Chain Reaction (1996)
* Stealing Beauty (1996)
* Bent (1997)
* Swept from the Sea (1997)
* Amy Foster (1997)
* The Land Girls (1998)
* The Mummy (1999)
* Sunshine (2000)
* Beautiful Creatures (2001)
* Enemy at the Gates (2001)
* The Mummy Returns (2001)
* About a Boy (2002)
* Envy (2003)
* Confidence (2003)
* The Shape of Things (2003)
* The Runaway Jury (2004)
* Constantine (2005)
* The Constant Gardener (2005)
* The Fountain (2006)
* Eragon (2006) - stim Saphira
* Fred Claus (2007) - Wanda
* My Blueberry Nights (2007) - Sue Lynne
* Definitely, Maybe (2008)
* The Brothers Bloom (2008)
* The Lovely Bones (2009)- Abigail Salmon
* Agora (2009) - Hypatia
* The Whistleblower (2010)
* Dream House (2011)
* Page Eight (2011)
* The Deep Blue Sea (2011)
* The Bourne Legacy (2012)
* Oz the Great and Powerful - Evanora (2013)
* The Lobster (2015)
* La giovinezza (2015)
* Youth (2015)
* The Light Between Oceans (2016)
* Denial (2016)
* *[[My Cousin Rachel]]* (2017)
* *[[Disobedience]]* (2017)
* *[[The Mercy]]* (2018)
* *[[The Favourite]]* (2018) – Sarah Churchill
* *[[Black Widow (2021)|Black Widow]]* (2021) – Melina Vostokoff
* *[[What If...? (telefyzjerige)|What If...?]]* (2023) – Melina Vostokoff (stim)
Soissons

**Soissons** is in Frânske stêd en gemeente en leit yn it departemint Aisne en de krite Pikardje. Soissons hat in oerflakte fan 12,3&nbsp;km² en telt likernôch 28.000 ynwenners (2023). Troch de gemeente streamt de rivier Aisne.

## Skiednis
Soissons is ien fan 'e âldste stêden fan Frankryk. Julius Caesar makket yn syn *[[Commentarii de Bello Gallico]]* al melding fan in Keltyske delsetting op dat plak ûnder de namme Noviodunum. Dat wie de haadstêd fan 'e Suessiones, in Gallyske stam. Uteinlik joech de befolking har oer oan Caesar, wêrnei de stêd Romeinsk waard. Yn 486 foel de stêd yn hannen fan 'e Frankyske kening Clovis, doe't dy de Romeinske fjildhear Syagrius fersloech yn 'e Slach by Soissons.

Nei de dea fan Klovis yn 511 waard Soissons haadstêd fan ien fan 'e fjouwer Frankyske keninkriken. Klotarius, ien fan 'e fjouwer soannen fan Klovis, hie syn sit dêr. Troch in kombinaasje fan diplomasy, kriichsfiering en sels it útmoardzjen fan syn famylje, slagge it Klotarius om kening fan hiel it Frankyske ryk te wurden (555). Sadwaande waard Soissons foar in skoft haadstêd fan it doetiidske Frankryk. Nei de dea fan Klotarius yn 561 rekke it ryk wer ferparte ûnder syn trije soannen. Yn 751 waard Pippyn de Koarte, de heit fan Karel de Grutte, yn Soissons ta kening fan de Franken salve.

Yn 'e Earste Wrâldkriich waard by de stêd bot fochten en foar in grut part ferwoaste. 

## Zie ook
* Greven fan Soissons

## Nijsgjirrichheden
* de goatyske katedraal Saint-Gervais-et-Saint-Protais 
* de goatyske abdijtsjerke Saint-Jean-des-Vignes
* de abdijtsjerke Saint-Léger
* it Place Saint-Pierre en de Église Saint-Pierre
* it stedhûs 
* de oerdekte merke
* it Monumint foar de Deaden fan 1870.
* it Monumint foar de Deaden fan 'e Earste- en Twadde Wrâldkriich .
* it Monumint foar de Ingelsen fan de Earste Wrâldkriich.

## Ofbylden

Ofbyld:Soissons Cathedral Exterior, Picardy, France - Diliff.jpg|Katedraal.
Ofbyld:Abbey of St. Jean des Vignes 2, Soissons, Picardy, France - Diliff.jpg|Saint-Jean des Vignes.
Ofbyld:Soissons (02), hôtel de ville, façade ouest côté ville, cour d'honneur.jpg|Hôtel de Ville.


## Berne yn Soissons
* Aurore Clément (1945), aktrise
Majel Lustenhouwer

**Gerardus Majella Josef Maria (Majel) Lustenhouwer** (Soest, 21 maart 1953) is in komponist, dirigint, koarlieder en muzykprodusint.

Majel Lustenhouwer studearre koardireksje by Frans Moonen en skoalmuzyk en wurke dêrnei 26 jier yn it muzykûnderwiis. Hy levere in bydrage oan it bernerepertoire middels syn aktiviteiten by *Kinderen voor Kinderen*. Majel hat 25 jier lang dirigint, komponist en driuwende krêft west efter dit koar. Yn 2006 waard hy dêrfoar ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau beneamd. Hy wurke mei oan CD-opnames en konserten, wêrûnder it jierlikse gala fan it Ronald McDonald-bernefûns.
 
## Koarprojekten
Syn koarprojekten docht er mei it "Groot Omroepkoor", wêrby't de groepen 4 oeren les fan him krigen. Dêrnei kamen ferskate muzyksoarten oan bod en waard in tal muzykstikken ynstudearre. De ôfsluting barde middels in presintaasje mei leden fan it Omropkoar yn in studio fan it MCO.

## Komponist en teäter
Lustenhouwer spilet de lêste jierren in soad berne- en famyljefoarstellings. De "Meezing-show" fan de VARA is troch him opsetten. Hy spilet ferskate foarstellings. Neist eigen wurk komponearret Lustenhouwer ek op fersyk foar bedriuwen en symposia. Hjirby siket er ek gearwurking mei oare tekstskriuwers.
Johan Schulenborgh

**Johan Schulenborgh** († 1692) wie in Grinzer regint, politikus, in gewikst jurist, diplomaat, en deputearre fan de Steaten-Generaal.

Yn 1654 en yn 1661 wie hy belutsen by ûnderhannelingen yn Maastricht mei Spanje oer Overmaze en oer de Iems mei George Kristiaan fan Eastfryslân.

Op syn thúsbasis fersette hy him tsjin de stedspolity, dy't ferordonearre dat alle guod út de Ommelannen ferhannele waard yn de stêd. Schulenborgh keas foar in goede ferstânhâlding mei de Ommelannen, dêr't de stêd Grins fan ôfhinklik wie. Yn 1662 ferlear hy syn sit yn de froedskip neidat hy beskuldige wie fan it oannimmen fan jildlike stipe troch Portegal, oer in frede. In betiging fanwege fertsjustering fan jild bleau ûnbewiisd. Syn grutste fijân wie de prinsgesinde Jan Osebrand Rengers.

In wiidweidige ferdigening, skreaun troch Johan de Witt koe him net rêde, syn guod waard yn beslach nomd en syn meistanners waarden ta de dea feroardiele op de Grutte Merk.

Schulenborgh besocht fia de gilden syn sit werom te winnen. Der brutsen rellen út en omdat de steedhâlder Willem Freark fan Nassau-Dietz mei syn leger ferskynde. Hy lechte nei in mislearre poging ta arrestaasje yn 1663 de stêd út yn frouljusklean. Oer Bremen bedarre hy yn Munster by biskop Bearend fan Galen en joech in pamflet út ta ferdigening.
Sabiha Gökçen

**Sabiha Gökçen** (Bursa, 21 maart 1913 - Ankara, 22 maart 2001) wie in Turksk gefjochtspiloat. Se wie de earste frouljuspiloat fan Turkije en de earste fouljus gefjochtsfleander fan de wrâld. 

Gökçen wie in dochter fan Hafız Mustafa İzzet, in yn ûngenede rekke klerk dy't troch Sultan Abdülhamit II ferballe wie. Nei syn dea bleau de húshâlding yn grutte earmoed efter. Yn 1925, sy wie doe tolve jier, moete se Mustafa Kemal Atatürk, stifter fan it moderne Turkije en de earste presidint fan it lân, by syn besite oan de stêd Bursa. Sy fertelde him fan har grutte winsk om fierder te learen oan in kostskoalle. Atatürk besluet har te adoptearjen en liet har yn it presidinsjeel paleis yn Ankara wenje. Letter besocht se de Amerikaanske Akademy yn Üsküdar ûnder Istanbûl. Doe't yn 1934 yn Turkije in efternamme ferplicht steld waard, joech Atatürk har de namme Gökçen (Turksk foar "fan de loft").

## Belang
Yn it Turkije fan Atatürk stie Gökçen symboal foar de moderne Turkske frou, dy't frij wie om elts berop te kiezen dat se woe. Yn de praktyk foel dat bot ôf. Turkske froulju koene bygelyks earst yn de jierren 90 in militêre karriêre folgje. Har ynset tsjin de Koerdyske opstannelingen fan Dersim makke har foar Koerden tagelyk in symboal fan de Turkske militêre ûnderdrukking.

De lofthaven fan Istanboel, Lofthaven Istanboel Sabiha Gökçen, waard yn 2001, flak foar har dea, nei har neamd.

## Keppelings om utens
* Atatürk Arşivi - Sabiha Gökçen: 123456 (filmkes op Youtube)
Cloviskultuer

De **Cloviskultuer** is ferneamd nei it stee Clovis, yn de Amerikaanske steat Nij Meksiko, dêr't de earste resten fan dizze kultuer fûn waarden. It is nei alle gedachten de âldste Amerikaanske lânseigen kultuer, datearre op ûngefear 11.500 f.Kr., en skaaimerke troch langwerpige spearpunten. De dragers fan dizze kultuer wienen jagers op grut wyld.

It hat by de archeologen in tige omstreden kwestje west oft der op it Amerikaanske kontinint al minsken wienen foardat sprake wie fan de Cloviskultuer. Ien rjochting is fan betinken dat de Clovisminsken streekrjochte ôfstammelingen binne fan de earste ymmigranten dy't yn de iistiid de drûchfallen Beringstrjitte fan Aazje nei Amearika oerstutsen  (sjoch: Beringlânbrêge) en dêrnei, doe't de Laurentyske Yskap oer Kanada wat tebek begûn te wiken, troch de korridôr tusken dy iiskap en de Rocky Mountains fierder nei it suden lutsen binne. In oare rjochting tinkt dat it Amerikaanske kontinint noch folle earder (tûzenen jierren) al bewenne wie. 

In oare striidkwestje is de fraach oft de Clovisminske ek ferantwurdlik west hat foar it útstjerren fan de megafauna, de grutte sûchdieren yn Noard-Amearika, flak nei de lêste iistiid. Yn in koart skoft tiid stoaren doe ûnder oaren de mammoet, de mastodont, de grûnluiaard, it Amerikaanske hynder en de reuzewolf út, sadat de bizon it ienige grutte bist wie dat op de Amerikaanske Grutte Flakten oerbleau. Op it stuit kin de wittenskip noch gjin fêst antwurd jaan op de fraach yn't hoefier dat útstjerren it gefolch wie fan klimaatsferoaringen of dat it kaam troch oerjeie fan de nije predator, de minsk.
Dillenburch

**Dillenburch** (Dútsk: *Dillenburg*) is in gemeente en in stêdsje yn de Dútske dielsteat Hessen, yn it distrikt Lahn-Dill-Kreis. Dillenburg leit oan de Dill, in rivierke dat by Wetzlar yn de Lahn útmûnet.

Slot Dillenburch is it foarâlderlik kastiel fan it Hûs fan Nassau.

## Stedsdielen
* Donsbach
* Eibach
* Frohnhausen
* Manderbach
* Nanzenbach
* Niederscheld
* Oberscheld

## Stedsbyld

File:Dillenburg03.jpg
File:Dillenburg01.jpg
Ofbyld:Dillenburg02.jpg


## Berne yn Dillenburch
* 1533: Willem de Swijer
* 1538: Loadewyk fan Nassau
* 1540: Adolf fan Nassau
* 1550: Hindrik fan Nassau
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1960

De **[[Olympyske Simmerspullen 1960]]**, ek wol de XVIIe Olympiade neamd waarden yn 1960 hâlden yn Rome, de haadstêd fan Itaalje.

## Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.

## Utslaggen
### Manlju

### Team

## Medaljespegel
De top trije fan lannen dy't by de moderne fiifkamp medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1960.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1948

De **[[Olympyske Simmerspullen 1948]]**, ek wol **XIVe Olympiade** neamd, waarden yn 1948 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden.

## Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp  waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.

## Utslaggen
### Manlju
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1936

De Olympyske Simmerspullen 1936, ek wol de **XIe Olympiade** neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden.

## Utslaggen

## Lokaasjes
De sporten waarden op ferskate lokaasjes yn Berlyn ôfwurke.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1932

De **[[Olympyske Simmerspullen 1932]]**, ek wol de Xe Olympiade neamd waarden yn 1932 yn Los Angeles, Feriene Steaten hâlden.

## Utslaggen

## Lokaasjes
De sporten waarden op ferskate lokaasjes yn Los Angeles ôfwurke.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1928

De Olympyske Simmerspullen 1928, offisjeel de *Spullen fan de IXe Olympiade*, wie de achtste Spullen yn de rige fan de moderne Olympyske Spullen. De Spullen waarden organisearre yn Amsterdam, Nederlân.

## Utslaggen

## Utslaggen Fryske dielnimmers

## Lokaasjes
De sporten waarden op ferskate lokaasjes yn de omjouwing fan Amsterdam ôfwurke.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1924

De **[[Olympyske Simmerspullen 1924]]**, ek wol de **VIIIe Olympiade** neamd waarden yn 1924 yn Parys, Frankryk hâlden.

## Utslaggen

## Lokaasjes
De sporten waarden op ferskate lokaasjes yn de omjouwing fan Parys ôfwurke.
Kastiel Biljoen

**Kastiel Biljoen** leit oan de eastkant fan Felp, oan 'e ûnderrin fan 'e Beekhuzerbeek, tusken de driuwwâl fan 'e Feluwe en de Iseldelling. Biljoen is sûnt ein 2008 eigendom fan It Geldersk Lânskip en Gelderske Kastielen. 

## It Kastiel
It kastiel waard yn opdracht fan hartoch Karel fan Gelre boud. De bou begûn yn 1531. Hy brûkte in soad materiaal fan 'e tichtbysteande havesate Overhagen (eigendom fan syn fijân Fan Wisch), dy't folle âlder wie. It waard boud op it lângoed Broekerhof (of Broeckerhoeve), dat yn 1076 troch keizer Hindrik IV oan it kapittel fan St. Piter yn Utert skonken wie. De hartoch ferkocht it kastiel fjouwer jier letter oan syn hofmaster Van Lennep. Nei fererving waard it om 1662 ferkocht oan 'e ryksfrijhear Aleksander fan Spaen, berne yn Kranenburg en kommend út in aadlik laach út Kleef.

## De Tún

Dat Fan Spaen in man fan kwizekwânsje wie, docht wol bliken út dat Loadewyk XIV, de sinnekening, yn 1672 by him útfanhuze op Biljoen. Yn 1675 wie Fan Spaen luitenant-generaal fan 'e Kleefske troepen en makke hy in fjildtocht tsjin de Sweden en letter tsjin de Frânsen. Bekend eigener is Johan Willem Frederik van Spaen (*1746 ), dy't it besit en de titel Hear van de Hearlikheid Biljoen fan syn heit erve. Hy liet Biljoen opknappe en letter ek Beekhuzen yn romantyske lânskipsstyl. Biljoen wie dêrmei it earste Gelderske lângoed dêr't de formele tún ferfongen waard troch de romantyske lânskipstún. De earste ûntwerpen wienen fan J.G. Michaël (1738 - 1800) en letter fan syn skoansoan J.D. Zocher (1763 - 1817) en dy syn soan J.D. Zocher jr (1791 - 1870). Keninginne Anna Paulowna, widdo fan Kening Willem II, wenne yn (1849 - 1850) op Biljoen.

## Ynterieur
Troch fererving kaam it besit yn hannen fan Van Hardenbroek en yn 1867 oan J.H.W. Lüps, dy't letter ek Beekhuzen kocht. Ein 19e iuw waard de oprydleane ynplante mei Amerikaanske iken en trochlutsen nei de dyk fan Velp nei Rheden. De ymposantste keamer is wol de grutte balseal, in foarbyld fan neoklassisistysk binnenhûsarsjitektuer yn Nederlân. Troch dizze stúk-seal mei dekoraasjes út de perioade 1780-1782, is it kastiel ferneamd yn binnen- en bûtenlân. Der binne foarstellings fan ûnder mear it Panteon, de Milvyske brêge, de piramide fan Sestius, de Tombe fan 'Caecilia Metella' by Rome en de timpel fan de Sibylle yn Tivoli. It neamen wurdich binne fierder: it pompeuze Salon Tante Thea (begjin 20e iuw), mei útsjoch oer de efterlizzende fiver mei eilân en park; de âlde keuken mei fornús en wetterpomp; de keamers foar it personiel en de 'moderne keuken', grif de ienige bewenbere romte yn it kastiel. Op it terrein binne fierder noch in tal keunstmjittige rotspartijen, it skyngrêf foar Van Spaen op in eilantsje, in twatal iiskelders, in hûnehok mei bierfetten, túnfazen, sokkels en tagongssstekken.


Ofbyld:Velp Biljoen 2011 75.JPG|
Ofbyld:Velp Biljoen Beekhuizerse Beek 79.JPG|
Ofbyld:Velp Biljoen-personielgebou 78.JPG|
Ofbyld:Velp Biljoen lângoed 81.JPG|
Ofbyld:Velp Biljoen koetshûs 77.JPG|
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1920

De Olympyske Simmerspullen 1920, ek wol de VIIe Olympiade neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden.

## Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
## Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.

## Utslaggen
### Manlju