open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gallo

## Algemien
**gallo*, it Italjaanske en Spaanske wurd foar hoanne
**gallo*, in Spaanske sprektaalterm foar marihûana
*Gallo-, in foarheaksel foar alles dat mei Galje te krijen hat

## Bedriuwen
*Gallo (bier), in Gûatemalteeksk biermerk
*Gallo Record Company, in Súdafrikaanske platemaatskippij
*E & J Gallo Winery, in Kalifornysk wynmerk

## Geografy
*Gallo (Itaalje), in plak yn 'e Itaalje
*Gallo Matese, in plak en gemeente yn Itaalje
*Gällö, in plak yn Sweden
*Gallo (rivier), in rivier yn Spanje, in sydrivier fan 'e Taach
*San Gallo, de Italjaanske namme foar Sankt-Gallen, yn Switserlân

## Taalkunde
*Gallo (taal), in taal of dialekt yn eastlik Bretanje
*Gallo-Anzjevynsk, in lytse taalgroep binnen de Oïlyske talen, besteande út Gallo en Anzjevynsk
*Gallo-Romaanske talen, in grutte taalgroep binnen de Westromaanske talen
*Gallo-Italyske talen, in taalgroep fan 'e Gallo-Romaanske talen wêrfan't de sprekkers yn noardlik Itaalje wenje
*Gallo-Italysk fan Basilikata, in Gallo-Italyske taal fan Noarditaljaanske kolonisten yn it Súditaljaanske Basilikata
*Gallo-Italysk fan Sisylje, in Gallo-Italyske taal fan Noarditaljaanske kolonisten yn it Súditaljaanske Sisylje

## Oar
*Gallo-Romeinske kultuer, de Romeinske kultuer fan Galje
Guozzepolder

**Guozzepolder** is in polder yn de gemeente Noardeast-Fryslân yn Nasjonaal Park De Lauwersmar. De polder leit noardeastlik fan Ie, noardlik fan Ingwierrum en súdeastlik fan Eanjum dêr't it by heart. De poldermûne De Guos moast de polder eartiids drûch hâlde.
Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Monako]]** 2005 yn Monte Carlo op 22 maaie 2005.
It wie de sechsde fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it Circuit de Monaco hâlden. De race waard hâlden oer 78 omgongen, op it 3,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 260,5 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* De kwalifikaasjetiid; 1.14:858 op sneon fan Juan Pablo Montoya waard skrast fanwegen syn rol yn in earder ynsidint.
* Narain Karthikeyan waard in tal startplakken tebekset foar it wikseljen fan in motor.

## Utslach Grutte Priis
Mark Webber stie foar it earst op it poadium yn de Formule 1.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa]]** 2005 yn Nürburg op 29 maaie 2005.
It wie de sânde fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op de Nürburgring hâlden. De race waard hâlden oer 60 omgongen, op it 5,1 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer. 

## Kwalifikaasjesysteem
Fanôf dizze Grutte Priis waard der fanwegen ûnfrede oer it yn 2005 ynfierde kwalifikaasjesytsteem, in kwalifikaasjesysteem fan ien omgong brûkt foar de rest fan it seizoen.

## Kwalifikaasje
*Earste pole posysje fan Nick Heidfeld

## Utslach Grutte Priis
* Giancarlo Fisichella starte út de pitstrjitte wei.
* Jarno Trulli krige in drive-through straf om 't syn monteurs noch op de start stiene 15 sekonden foar de opwaarmomgong.
* David Coulthard krige in drive-through straf om't hy te fluch ried yn de pitstrjitte
* Tiago Monteiro en Christijan Albers krigen beide in drive-through straf foar it negearjen fan de blauwe flagge.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Tsjerke fan Böhmerwold

De **Tsjerke fan Böhmerwold** (Dútsk: *Böhmerwolder Kirche*) is in protestantsk-grifformearde tsjerke yn Böhmerwold, in *[[Ortsteil]]* fan 'e Eastfryske gemeente Jemgum.

## Skiednis

De hjoeddeiske tsjerke ferfong yn 1703 in lytse fakwurktsjerke fan liem en hout. It bakstiennen tsjerkje hat 138 sitplakken. Mei de ferkeap fan sitplakken oan gemeenteleden koe de bou betelle wurde. Yn 'e rin fan 'e tiid hawwe der ferskillende ferbouwings west. Oan 'e westlike toer waard in súdlik portaal oanboud, dat tsjintwurdich ek noch as tagong tsjinnet. Yn 1828 waard de tsjerke grutter makke om't de gemeente troch it tafoegjen fan in pear buorskippen grutter woarn wie. Ek krige de tsjerke doe foar it earst in oargel.   

Sûnt 1936 dielden Böhmerwold mei Marienchor in dûmny, mar hjoed-de-dei is de dûmny fan Jemgum ek de dûmny fan 'e twa doarpen.

## Arsjitektuer
De Böhmerwolder tsjerke is in sealtsjerkje mei in mearsidige eastlike ôfsluting. De tsjerke wurdt ferljochte troch smelle rûnbôgefinsters. De klokketoer hat yn it noarden en suden galmgatten foar de klokken. Op it piramidedak fan 'e toer stiet in lyts spitske mei as wynwizer in hynderke op it krús. Oer it ryk fersierde portaal yn 'e súdlike muorre is in gevelstien ynbrocht mei de Nederlânsktalige tekst: *ANNO DOMINI 1703 HEBBEN DE INTERESSENTEN VAN BEMERWOLD DESE KERCK EN TOREN GEBOUWT. SYNDE BOELMAN ABELS KERCKVOOGT*.

## Ynrjochting
De tsjerke hat in houten tonferwulft, dat blau ferve is. Oan 'e westlike kant is it Rohlfs-oargel opsteld. It ynterieur is tige ienfâldich en hat in houten preekstoel oan 'e eastlike muorre. De kastbanken steane oan wjerskanten fan it middenpaad. Sawol de preekstoel as de banken datearje út 1705. De kûp fan 'e preekstoel is lykas ek it klankboerd rûn. 

Ta it nachtmielsreau fan 'e tsjerke heart in beker út 1636 en in bôleskaal út 1730.

## Oargel

It lytse oargel waard yn 1828 troch Johann Gottfried Rohlfs út Esens boud. Dêrby brûkte er âlder materiaal. It ienmanualige ynstrumint hat sân registers en in oanhongen pedaal. It is foar it measte noch orizjineel en hat in opfallend kleurryk klankbyld. De oargelkas is read skildere mei fergulde aksinten.  

Neffens de oerlevering soe it oarspronklike materiaal fan in oargel út it slot fan Auwerk komme. Oanwizings dêrfoar binne dat Rohlfs út in âlder barok oargel fan ûnbekende komôf in pear registers mei pipen oernaam en tagelyk wurke oan it oargel fan de slotkapel fan Auwerk. Dat oargel hie alve registers op ien manuaal en wie oan ûnderhâld ta. 

It ynstrumint foar de Böhmerwolder tsjerke brocht Rohlfs út syn wurkplak nei Auwerk en liet it fan dêr troch manlju nei Böhmerwold bringe, om it sels yn 'e tsjerke op te bouwen. Johann Diepenbrock revisearre it oargel yn 1890 en wiksele in register út. Yn 1989 fierde de Krummhörner Orgelwerkstatt in restauraasje út.
## Keppeling om utens
*  NOMINE.net: disposysje en ynformaasje oargel
Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada]]** 2005 yn Montreal op 12 juny 2005.
It wie de achtste fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it Circuit Gilles Villeneuve hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Juan Pablo Montoya waard diskwalifisearre fanwegen it negearjen fan it reade ljocht yn de pitstrjitte. 

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Tsjerke fan Nendorp

De **Tsjerke fan Nendorp** (Dútsk: *Nendorper Kirche*) is in protestantsk-grifformearde tsjerke yn Nendorp yn 'e Eastfryske gemeente Jemgum. It klassisistyske tsjerkegebou waard yn 1820 boud, wylst de klokketoer út 1754 stamt.

## Skiednis
Nendorp waard om 1325 hinne foar it earst as "Nyendarp" neamd ("nij doarp"). Oant 1593 foel de parochy ûnder de proasdij Hatzum yn it bisdom Múnster. Yn dat jier hie Nendorp foar it earst in dûmny, dy't lykwols luthersk wie. In pear jier letter waard de lutherske dûmny ôfset en de grifformearde lear ynfierd. Om 1610 hinne sette de bou útein fan 'e earste eigen houten tsjerke. Ut dy earste tsjerke stamt de preekstoel fan 1611. Yn 1610 folge de earste fiering fan it nachtmiel en Nendorp waard in selstannich tsjerkedoarp.  

Doe't yn it pestjier 1666 in soad East-Fryske tsjerken it sûnder dûmny dwaan moasten, waarden út oare gebieten nije dumny's beroppen. Nendorp krige doe de út Nijmegen ôfkomstige Petrus Dittelbach, dy't ûnder ynfloed fan 'e labadisten stie. Hy wurke oant 1676 yn 'e gemeente en skreau ferskillende pamfletten, wêrmei't er yn konflikt mei oare Eastfryske dûmny's kaam. Yn 1676 lei er syn amt yn Nendorp del en ferhûze er nei it labadistenkleaster yn Wiuwert. Nei't Dittelbach yn Wiuwert mei de labadisten striid krige oer saken lykas it houlik en it grutbringen fan bern, briek er mei de sekte en ferhûze er mei de hûshâlding nei Amsterdam, om dêr de striid mei labadisten oan te gean. Mar ek yn Amsterdam krige Dittelbach it mei de tsjerklike autoriteiten oan 'e stôk.   

Yn 1754 waard westlik fan 'e tsjerke in bakstiennen toer boud, dy't eartiids frij stie. Rillegau dêrnei waard yn 1820 in rjochthoekige sealtsjerke boud. 

## Ynrjochting
De preekstoel komt út de âlde tsjerke en waard yn 1611 makke. It ynterieur is mei in tonferwulft oerkape. Oan 'e muorre binne út Psalm 145:18 de wurden *Der Herr ist nahe allen, die ihn anrufen* skreaun.      

Under it nachtmielsreau fan 'e tsjerke is in beker út 1668, in bôleskaal út 1811 en in kanne út 1818. De âlderdom fan 'e doopskaal is net bekend. 

## Oargel
It oargelposityf waard yn 1963 troch Alfred Führer út Wilhelmshaven boud en besit fiif registers ferdield oer ien manuaal en oanhongen pedaal. Yn 1998 kocht de gemeente it oargel oan.

## Keppeling om utens
*  NOMINE.net: disposysje en ynformaasje oargel
Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten]]** 2005 yn Indianapolis op 19 juny 2005.
It wie de njoggende fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op de Indianapolis Motor Speedway hâlden. De race waard hâlden oer 73 omgongen, op it 4,1 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 306 kilometer. 

## Michelin bannen
Yn 'e middeistraining op freed 17 juny 2005 crashte Ralf Schumacher, ridend foar Toyota, yn bocht 13, as gefolch fan in klapbân links efter. Ralf Schumacher rekke dêrtroch ferwûne, koe net fierder en waard foar de rest fan it wykein ferfongen troch Ricardo Zonta, dy't sels ûnder de training yn deselde bocht ek in klapbân links efter oprûn.
 
Bocht 13 wie in bocht dy't mei hege faasje naam wurde koe, unyk yn dy tiid yn de Formule 1; dêrtroch wie der in hegere bannespanning nedich as gebrûklik. Dit part fan it sirkwy wie sûnt de foarige Grutte Priis op 'e nij asfaltearre mei in mear ruorkjend oerflak. Dêrtroch waarden de bannen mooglik noch swierder belêste as foarhinne. Op 18 juny melde Michelin dat it net begriep wêrom 't de bannen dy 't it levere hie foar syn sân klanteteams (B·A·R, McLaren, Red Bull Racing, Renault, Sauber, Toyota en Williams) yn dizze bocht klapten, en kundige syn foarnimmen oan om bannen yn te fleanen mei in oare spesifikaasje as de al levere bannen. De ynfleine ferfangende bannen, fan it type dat earder dat jier yn de Spaanske Grutte Priis brûkt wie, blieken by it testen itselde probleem te hawwen.

Dit hie ta gefolch dat der mar trije teams fan start giene yn de Grutte Priis. Dizze teams riden allegear mei bannen fan Pirelli. De sân teams dy 't mei de bannen fan Michelin riden, diene om feiligensredenen allinnich mei oan de opwaarmronde en giene dêrnei werom de pitstrjitte yn.

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Tiago Monteiro stie foar it earst op it poadium yn de Formule 1
* Narain Karthikeyan, Christijan Albers en Patrick Friesacher behellen harren earste punten yn de Formule 1.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Tiago Monteiro

**Tiago Vagaroso da Costa Monteiro** (Oporto, 24 july 1976) is in Portegeesk autokoereur. En hjoed-de-dei aktyf yn de WTCC. Yn 2005 en 2006 kaam Monteiro út yn de Formule 1. Tiago makke syn Formule 1-debút foar it team fan Jordan by de Grutte Priis fan Austraalje. Monteiro stie yn 2005 by de histoaryske Grutte Priis fan de Feriene Steaten op it poadium. By dizze Grutte Priis giene mar seis koereurs fan start ta gefolch fan problemen mei de bannen.

### Oersjoch Formule 1-karriêre
Slyk

**Slyk** is in drûchfallende plaat yn in tijgebiet. Sliken falle drûch by leechwetter en strûpe ûnder by heechwetter. Sliken komme foar ûnder oaren yn de Waadsee. 

Slyk hat hast deselde betsjuttenis as waad. Mei slyk kin ek de modderige (net-sânige) grûn bedoeld wurde dy't gauris op drûchfallende platen te finen is. Yn dy sin is it in grûnsoarte.

Sliken strûpe twaris in etmiel ûnder. Dêrmei besinkt it sedimint dy't it seewetter ôfset. Dy laach lit al rillegau gjin farsk wetter mear troch dêr't it wetter al fan in pear millimeter ôf ûnder it oerflak by net mear ferfarske wurdt en al gau soerstofleazens ûntstiet. Der foarmet in swarte laach as gefolch fan ûnder soerstofleazens bedjerrende deade oerbliuwsels fan wier en oare organismen. De swarte laach stjonkt as bedoarne aaien, as gefolch fan de wetterstofsulfide dy't by anaeroob bedjerren foarme wurdt. Yn dy slykôfsetting kinne planten net dije.

It ûnderskaat tusken slyk en kwelders is dat kwelders allinnich by heech springtij ûnder wetter stean, en sliken hast altyd by heechwetter. Dêrtroch waakst der neat op sliken, ta tsjinstelling fan kwelders. Nettsjinsteande dat komt der op sliken in soad libben foar, lykas wetterbisten dy't harren yn it sân ferbergje. Dy foarmje in rike itensboarne foar fûgels.

## Sjoch ek
* Waad
* Kwelder
Marijetsjerke (Marienchor)

De **Marijetsjerke** (Dútsk: *St.-Maria-Kirche*) is in evangelysk-grifformearde terptsjerke yn it Eastfryske Marienchor yn 'e Dútske dielsteat Nedersaksen.

## Skiednis
De hjoeddeiske tsjerke hat yn 'e roomske tiid nei alle gedachten in foargonger hân. In bewiis dêrfan is dat de tsjerke eartiids in klok besiet út 1479 fan Barthold Klinghe, de soan fan Ghert Klinghe. De namme fan 'e tsjerke ferwiist nei Us-Leaffrouwe, dêr't de tsjerke yn 'e roomske tiid oan wijd wie. Yn 'e midsiuwen hearde Marienchor by de proasdij Hatzum yn it bisdom Múnster, mar yn 1500 waard it plak oan 'e Johanniterkommende Dünebroek oerdroegen.

Mei de reformaasje waard de gemeente ynearsten luthersk, mar letter gie de gemeente oer op 'e grifformearde lear. Yn 1660 waard de lutherske dûmny ôfset. De âlde tsjerke waard yn 1668 troch in barokke preektsjerke ferfongen, dy't better paste de grifformearde earetsjinst. Yn 'e rin fan 'e tiid fersakke it gebou, om't in goed fûnemint ûntbriek en it gebou boppe in metersdikke turflaach stie.    

Yn it lêste fearn fan 'e 18e iuw folge de ôfbraak fan 'e tsjerke en de bou fan in nije tsjerke. Allinne de eastlike muorre fan 'e âlde tsjerke waard wer brûkt by de nijbou. It jiertal 1798 boppe it portaal wiist op 'e foltôging fan it wurk. Yn 'e 19e iuw barste de Klinghe-klok, dy't yn 1861 troch Heinrich Ludwig Lohmeyer omgetten waard. De omgetten klok waard yn 1917 foardere om yn 'e wapenyndustry omraand te wurden.   

Yn 'e Twadde Wrâldkriich stie yn 'e tsjerke dûmny Gerhard Bokeloh, dy't lid wie fan de Bekennende Kirche. Hy brocht fanwegen syn krityske preken oer de nazy's sûnt 1939 jierren yn 'e finzenis troch. Tsjintwurdich dielt de gemeente mei dy fan Böhmerwold de dûmny fan Jemgum. Yn 'e jierren 1970 waard de eastlike gevel troch in lokale mitselder op 'e nij opmitsele.

## Ynrjochting
De tsjerke hat in lichtbôge houten tonferwulft. De houten preekstoel, de houten kastbanken en de brûnzen kroanluchter datearje út 1668. De kûp fan 'e preekstoel hat it ynskrift *ANNO 1668 IS DISE STOLE GEMAKET*. Foar de preekstoel stiet in ienfâldige nachtmielstafel. 

Oan 'e westlike kant binne twa hearebanken ynboud. Yn it eastlike diel lizze yn 'e flier trije 18e-iuwske grêfsarken foar dûmny's. 

## Oargel
Ynearsten hie de tsjerke in harmoanium út 1875. It tsjintwurdige oargelposityf waard yn 1953 troch de firma Alfred Führer boud. It hat trije registers op ien manuaal en oanhongen pedaal. Yn 1962 waard it troch de gemeente fan in partikulier út Böhmerwold kocht en yn 'e tsjerke fan Marienchor set.
Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk]]** 2005 yn Magny-Cours op 3 july 2005.
It wie de tsiende fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it Circuit de Nevers Magny-Cours hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,7 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Kimi Räikkönen waard tsien startplakken tebekset foar it wikseljen fan in motor.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje]]** 2005 yn Silverstone op 10 july 2005.
It wie de alfde fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 60 omgongen, op it 5,1 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,3 kilometer. 

## Kwalifikaasje
*Kimi Räikkönen en Tiago Monteiro waarden beide tsien startplakken tebekset foar it wikseljen fan in motor.
* Tiago Monteiro die ek net mei oan de kwalifikaasje en moast efteroan starte.

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Patrick Friesacher

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Ortschaft

Mei ***Ortschaft*** wurdt yn it Dútsktalige gebiet in wenplak oantsjut, mar hat yn Dútslân, Switserlân en Eastenryk ek beskate bestjoerlike betsjuttenissen. Dy ferskille it lân. 

## Dútslân
Yn bestjoerlike sin is in *Ortschaft* in eardere Dútske gemeente dy't, gauris by in gemeentlike weryndieling opheft waard. Ortschaften besteane sels gauris út beskate parten, sa as bygelyks *[[Ortsteil]]e* (doarpen en buorskippen). Yn in soad gefallen hat in Ortschaft ek in (keazen} *Ortsrat* (of *Ortschaftsrat*) mei as foarsitter in *Ortsvorsteher* of *Ortsbürgermeister*, in soarte boargemaster dus.

It begryp *Geschlossene Ortschaft* komt foar it grutste part oerien mei it begryp beboude kom yn Nederlân, mei dêrmei de gearhingjende ferkearsregels.

It begryp *Ortschaft* komt yn de dielsteaten Baden-Wuertemberch, Nedersaksen, Noardryn-Westfalen, Saksen, Saksen-Anhalt en Tueringen foar. Yn Hessen en Rynlân-Palts hjit in Ortschaft in *Ortsbezirk*.

### Nedersaksen
Yn Nedersaksen ûntstiene nei de gemeentlike weryndieling fan 1973 gruttere gemeenten. Ienheidsgemeenten kinne Ortschaften fêststelle, mar gearwurkjende gemeenten kinne dat net. In Ortschaft hat in *Ortsvorsteher* of in *Ortsrat* mei *Ortsbürgermeister* dy't net keazen wurdt. De regels binne fêststeld yn de Nedersaksyske Gemeentewet yn kêst 55e-i.

In Ortschaft bestiet nea út ien doarp of buorskip, om't dat gauris om in eardere gemeente giet.

## Sjoch ek
* Ortsteil
Ortsteil

In ***Ortsteil***, ***Stadtteil*** of ***Dorfschaft*** is in begryp yn Dútslân foar in wenkearn mei in eigen namme yn in gemeente of stêd.

Net allinnich parten of wiken fan in plak wurde oantsjut as *Ortsteil*, mar ek doarpen dy't earder in selsstannige gemeente wiene en letter part fan in oare gemeente waarden. De letterlike oersetting foar de oantstjutting stedsdiel yn Nederlân is net alhiel wier.

## Sjoch ek
* Ortschaft
* Ortsbezirk
Jacques Villeneuve

; Jacques Villeneuve kin ferwize nei: 
* in Kanadeesk autokoereur berne yn 1951, Jacques Villeneuve (1951)
* in Kanadeesk autokoereur berne yn 1971, Jacques Villeneuve (1971)
Skroef fan Archimedes

De **skroef fan Archimedes**, ek wol **wetterskroef**, **opfierskroef** of **Egyptyske skroef**,  is in fizelpomp yn in mûne dêr't wetter, poeier en nôtkerrels by ferfierd wurdt. Yn in buis is in spiraalfoarmige skroef mei lagers ophongen dy't troch syn draaiende beweging it te ferfieren guod, almeast omheech, opdriuwt.

Foar it pompen fan it wetter hat de skroef in bysûndere foarm, sa't it wetter yn in rûne omgong fan de skroef net werom nei ûnderen rinne kin. Dy foarm, mank mei de skeane stân fan de skroef, soarget dêrfoar dat it wetter bytsje by bytsje omheech ferfierd wurdt. Troch it gewicht fan it wetter yn de buis moat de mûne net te lang wêze. Dêrtroch hat de skroef in lytse opfierhichte, yn tsjinstelling ta in fizel. In fizel hat gjin buis, mar allinnich oan de ûnderkant in rûne opfergong. 

Op de tekening hjirnjonken is in tonmûne te sjen, dy't hânmjittich betsjinne wurdt. By in tsjasker is op it plak fan de slinger in wjukkekrús oanbrocht.

Gruttere poldermûnen en in soad poldergemalen hawwe as wetteropfierreauwen in gruttere skroef fan Archimedes, in fizel dêr't allinnich in spiraalfoarmige skroef rûndraait yn in healrûne kûpe, de fizelkom.

Hoewol't Archimedes as de útfiner sjoen waard, waard it systeem al folle earder brûkt yn it Alde Egypte.

## Skiednis

De wetterskroef is de âldste bekende ferfierpomp. De earste boarnen dêrfan komme fan foar de tredde iuw f.Kr. út it Hellenistyske Egypte. De Egyptyske skroef, dy't brûkt waard om wetter út de rivier de Nyl te pompen, bestie út buizen dy't om in silinder hinne draaid wiene. In letter ûntwerp yn Egypte hie in skroeffoarmige groef dy't oan de bûtenkant fan in houten silinderblok útsnien wie, dêr't de silinder sels by bedutsen waard mei in houten of metalen plaat op it oerflak tusken de groeven.

Guon ûndersikers hawwe foarsteld dat de skroef it meganisme wie dy't de Hingjende tunen fan Babylon, ien fan de Sân Wrâldswûnders, bewettere. In ynskripsje yn spikerskrift fan kening Sanherib fan Assyrje (704-681 f.Kr.) waard troch Stephanie Dalley ferdútst as in beskriuwing fan wetterskroeven 350 jier earder. Dy komt oerien mei de beskriuwing fan Strabo , dy't neamde dat de Hingjende Tunen mei skroeven bewettere waarden. 

De wetterskroef waard letter fan Egypte nei Grikelân brocht. Dat waard troch Archimedes beskreaun by in besite oan Egypte omtrint 234 f.Kr.. Dat wol dus sizze dat de Griken it meganisme net earder kenden. Archimedes hat nea útholden dat hy it wie dy't it meganisme útfûn hie, mar Diodoarus hat him 200 jier letter dy eare taskreaun, om't er leaude dat Archimedes de wetterskroef yn Egypte ûntwurpen hie.

## Sjoch ek
* Fizel

## Literatuer
* : "Manual for Archimedean Screw Pump", Hirthammer Verlag 2008, .
* : "Praxishandbuch Schneckenpumpe", Hirthammer Verlag 2008, .
Grutte Priis Formule 1 fan Turkije 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Turkije]]** 2005 yn Istanbûl op 21 augustus 2005.
It wie de fjirtjinde fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op İstanbul Park hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,3 kilometer. It wie de earste Grutte Priis fan Turkije.

## Kwalifikaasje
* Takuma Sato moast efteroan starte om't hy Mark Webber hindere hie.
* Michael Schumacher starte efteroan om't er útsketten wie.

## Utslach Grutte Priis
* Robert Doornbos syn remmen rekken yn 'e brân.
* De beider auto's fan Williams krigen problemen mei de bannen.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje]]** 2005 yn Stavelot op 11 septimber 2005.
It wie de sechstjinde fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it Sirkwy fan Spa-Francorchamps hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,9 kilometer.  

## Kwalifikaasje
* Giancarlo Fisichella waard tsien plakken tebekset  foar it wikseljen fan in motor.

## Utslach Grutte Priis
* Robert Doornbos en Christijan Albers starten út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje]]** 2005 yn São Paulo op 25 septimber 2005.
It wie de santjinde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op Interlagos hâlden. De race waard hâlden oer 54 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Jarno Trulli waard tsien plakken tebekset foar it wikseljen fan in motor.
* Takuma Sato waard tsien plakken tebekset foar it feroarsaken fan in botsing by de Grutte Priis fan belgje.

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste oerwinning fan Juan Pablo Montoya yn de Formule 1.
* Jacques Villeneuve om't er de parc fermé-regleminten skeind hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Masyu

**Masyu**, ek wol **pearelstring** of **paadfiner** neamd, is in logyske puzelsoarte dy’t ûntwurpen waard troch de Japanske puzelútjouwer Nikoli. 

## Spulrigels
Masyu wurdt spile op in rjochthoekich ruster. Yn guon fouwerkanten steane in wyt of swart rûntsje of sirkel. Sa’n rûntsje is ofwol 'wyt' (leech) of 'swart' (fold). It doel is om troch alle rûntsjes ien trochrinnende line te lûken, sûnder krusings of fertakkings. De line moat elk trochsnien fekje ‘binnengean’ fanút de midden fan ien fan syn fjouwer siden en der ‘útgean’ troch in oare kant;  Alle bochten fan de lutsen line hawwe dus in hoeke fan 90 graden.  

Foar it trochsnijen fan de wite en swarte sirkels jildt:  
* Wite sirkels moatte yn in rjochte line trochsnien wurde, mar de lus moat ôfslaan yn it folgjende fakje 
* Op swarte sirkels moat ôfslein wurde en de lus moat yn it folgjende en foarrige fekje rjochttroch gean

## Skiednis
De earste ferzje fan Masyu ferskynde foar yn *Puzzle Communication Nikoli* #84 ûnder de titel *Shinju no Kubikazari* (真珠の首飾り, Japansk foar 'pearelstring'). Yn dy puzel stiene allinnich wite sirkels. Swarte sirkels waarden yntrodusearre yn *Puzzle Communication Nikoli* # 90, wêrby’t de puzel omdoopt waard yn *Shiroshinju Kuroshinju* (白真珠黒真珠, wat 'wite pearels en swarte pearels' betsjut). Dy ferbettering joech de puzel ferdjipping en soarge derfoar dat de puzel folle pupulêrder waard. Sûnt *Puzzle Communication Nikoli* #103 is de lange namme ferfongen troch 'Masyu'.
Floriaantsjerke (Burhafe)

De **Floriaantsjerke** (Dútsk: *St.-Florian-Kirche*) is in luthersk tsjerkegebou yn Burhafe, in doarp yn 'e lânkring Wittmund yn 'e Dútske dielsteat Nedersaksen. De gemeente falt ûnder de tsjerkekring Harlingerland. 

## Skiednis
Sûnt de 11e iuw bestie der in houten tsjerke op 'e terp fan Burhafe, dy't yn 'e 12e troch in gebou fan dowestien ferfongen waard. Fan dat gebou waarden de resten brûkt as fûnemint foar in yn 'e 13e iuw boude bakstiennen tsjerke mei trije ferwulften. Doe't dy tsjerke yn 'e 19e iuw drige yn te stoarten folge de nijbou fan 'e hjoeddeiske klassistyske sealtsjerke.   

De frijsteande klokketoer mei as wynwizer de lutherske swan waard nei alle gedachten yn 'e 15e iuw boud.

## Ynrjochting

De tsjerke wurdt mei in houten plafond oerkape. It meubilêr is foar in part ôfkomstich út de yn 'e 19e iuw ôfbrutsen foargonger. Yn 'e Floriaantsjerke stiet in mei wapens fersierd barok doopfont út 1657 en in alteropset út 1744. 

## Oargel
De East-Fryske oargelbouwer Johann Gottfried Rohlfs boude yn 1794 syn earste oargel yn 'e tsjerke fan Burhafe. It wie in ynstrumint mei tsien registers ferdield oer ien manuaal en oanhongen pedaal. Yn 'e jierren 1904-1905 waard it ynstrumint troch Johann Martin Schmid feroare. Fan it âlde Rohlfs-oargel binne doe in pear registers oernommen. Fan 2008 oant 2009 folge in grutte restauraasje. By dy restauraasje is it oargel wer nei de oarspronklike steat fan 1794 werom brocht. It pedaalregister Subbass fan 1905 fan Harm Dieder Kirschner bleau by de rekonstruksje fan it oargel bewarre.

## Keppeling om utens
* Nomine.net: disposysje en ynformaasje oargel
Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Japan]]** 2005 yn Suzuka op 9 oktober 2005.
It wie de achtjinde fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it sirkwy fan Suzuka hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,7 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Lêste poleposysje Ralf Schumacher yn de Formule 1.

## Utslach Grutte Priis
* Jarno Trulli starte út de pitstrjitte wei.
* Takuma Sato waard diskwalifisearre foar in botsing mei Jarno Trulli.
* Jacques Villeneuve krige in straf fan 25 sekonden om't hy Juan Pablo Montoya fan de baan ôf drukt hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2005

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Sina]]** 2005 yn Shanghai op 16 oktober 2005.
It wie de njoggentjinde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it Sirkwy fan Shanghai hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Antônio Pizzonia
* Michael Schumacher, Christijan Albers en Narain Karthikeyan starte út de pitstrjitte wei.
* Giancarlo Fisichella krige in drive-through straf foar in net reglemintêre pitstop.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Cornelis Brandsma

**Cornelis (Cor) Brandsma** (Snits, 10 juny 1904 – Haarlim, 2 novimber 1982) wie in Nederlânsk politikus út namme fan  de PvdA, dy't fan 1942 oant 1967 aktyf wie yn de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal. 

Hy begûn syn karriêre as útfierder yn de betonbou. Dêrnei wie er aktyf as propagandist foar it *Nederlands Verbond van Vakverenigingen* (NVV). Fan sa'n 1949 oant 22 juny 1956 wied er sekretaris fan de *Algemene Nederlandse Bouwbedrijfsbond* (ANB). Dêrnei waard er foarsitter fan dat bûn fan 22 juny 1956 oant 1 april 1964. 

Op 16 oktober 1962 kaam Brandsma yn de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal. Oant 22 febrewaris 1967 wie er aktyf foar de Partij fan de Arbeid. Nei syn fuortgean út de Twadde Keamer waard er gemeenteriedslid yn Heemstede. 

Brandsma wie twa kear troud en hie seis bern. Hy waard ûnderskieden as Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Brandsma wie in neef fan Titus Brandsma.
Formule 1 yn 2006

It Formule 1-seizoen 2005 wie it 59ste Formule 1-seizoen. De "Formule 1", offisjieel it "FIA Formula One World Championship", is de heechste klasse yn de autosport, sa is bepaald troch de *[[Fédération Internationale de l'Automobile]]* (FIA).

Fernando Alonso wie by de start fan it seizoen de ferdigenjend wrâldkampioen by de koereurs, syn team Renault is de regearjend wrâldkampioen by de konstrukteurs.

Nei de Grutte Priis fan Japan waard Fernando Alonso foar de twadde kear wrâldkampioen. Syn team Renault hie nei Grutte Priis fan Sina genôch punten foar de oerwinning yn it konstrukteurskampioenskip. 

## Kalinder

## Utslaggen

## Klasseminten
### Klassemint by de koereurs

De top 8 klassearre auto's krije punten:

**Opmerkingen**:

* † — Koereur hat de finish net helle yn de GP, maar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klassearre notearre stiet.

### Klassemint by de konstrukteurs

De top 8 klassearre auto's krije punten:

**Opmerkingen**:

* † — Koereur hat de finish net helle yn de GP, maar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klassearre notearre stiet.
Boarnwerterhoeke

**Boarnwerterhoeke** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Boarnwerterhoeke leit súdeastlik fan Boarnwert en noardwestlik fan Dokkum. Boarnwerterhoeke leit yn de himrik fan Boarnwert.

De bebouwing fan de buorskip leit oan de Raarderwei en de Parallelwei. De kearn bestiet út 4 adressen oan de Raarderwei en 1 oan de Parallelwei.

De buorskip leit by de krúsing fan de N356 en de Raarderwei.

## Skiednis
Sûnt 2019 leit Boarnwerterhoeke yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei de buorskip yn sawol de gritenij as de gemeente West-Dongeradiel.
Night at the Museum

*''Night at the Museum'' (franchise), in Amerikaanske mediafranchise fan 20th Century Fox

## Films
*''Night at the Museum'' (film), in Amerikaanske film út 2006
**[[Night at the Museum: Battle of the Smithsonian]]*, in Amerikaanske film út 2009
**[[Night at the Museum: Secret of the Tomb]]*, in Amerikaanske film út 2014
**[[Night at the Museum: Kahmunrah Rises Again]]*, in Amerikaanske lange tekenfilm út 2022

## Literatuer
**[[The Night at the Museum]]*, in berneboek fan Milan Trenc út 1993
**[[Another Night at the Museum]]*, in berneboek fan Milan Trenc út 2013
Gildo

**Gildo** wie in Romeinsk generaal fan Berbersk komôf út de provinsje Mauretania, yn it noarden fan it hjoeddeiske Marokko en Algerije. Hy late de saneamde Gildonske Opstân fan de Berbers tsjin de Romeinen en wie in skoft hearsker fan in ûnôfhinklik Berberryk yn noardlik Afrika. Syn namme betsjut sokssawat as *hearsker/kening* yn 'e Lybysk-Berberske taal. It hjoeddeiske Berberske wurd foar kening, *Agellid*, is dêrmei besibbe.

## Skiednis
Gildo waard berne yn in rike Mauretanyske famylje. Syn heit Nubel, wie offisier yn it Romeinske leger. Hy hie fiif bruorren, Firmus, Maskezel, Mazuka, Sammak en Dius neamd der't de measten fan krekt as him tjsinne yn 't leger. Ek hied er in suster mei de namme Kyria. .

Doe't syn broer Firmus, dy't in hege funksje yn it leger beklaaide, yn 375 yn opstân kaam tsjin keizer Falentinianus I, blieau Gildo trou oan 'e keizer. Doe't de opstân fan syn broer delslein wie, waard Gildo foar syn loyaliteit oan 'e keizer beleanne mei in grutte hoemannich stik lân en jild. Letter yn 386 beneamde keizer Teodoasius I him ta *greve fan de [[Afrika (Romeinske provinsje)|provinsje Afrika]]* en *Magister utriusque militiae per Africam* (generaal). 

### Opstân tsjin Rome
Gildo regearre de provinsje mei in grutte mate fan ûnôfhinklikens. Hy libbe yn Kartago mei praal en pracht as in grut afro-oriïntaalske kening. Oer him binne in pear nuvere eksessen optekene, sa woe er krekt as kei in flekt minskeras kweke. Syn macht naam ta nei de dea fan keizer Teodoasius yn 395. It ryk waard doe yn in westlik en in eastlik part splitst, wêrby't de provinsje Afrika de rol fan nôteskuorre foar Rome krige. In rol dy't earder ferfolle waard troch it fruchtbere Egypte. Gildo rekke ferfolgens belutsen yn de machtstriid tusken de twa reginten fan de jonge keizers Honoarius en Arkadius. Oanset  troch de politike machinaasjes fan de Eastromeinske regint Eutropius, woe Gildo him yn 397 oanslutte by it eastlik part fan it ryk. Yn opdracht fan Eutropius soarge hy dat de skippen mei nôt yn de havens bleaune en brocht dêrmei Stilicho, de oare regint yn 'e problemen. It ferliezje fan har nôteskuorre soe in katastrofe wêze foar de stêd en der ûntstie panyk yn Rome. Mei stipe fan de senaat lit Stilicho Gildo ta in *fijân fan 'e steat* ferklearre en begûn in oarloch tsjin him.

Gildo krige spul mei syn broer Maskezel, dy't foar him op 'e flecht sloech nei Itaalje. Maskezel gie nei it hof fan Honoarius wernei't Gildo wraak naam op syn broer troch syn beide soannen te fermoardzjen. Maskezel krige fan Stilicho it befel oer it leger dat yn 'e oarloch tsjin Gildo nei Afrika stjoerd waard.  

De oarloch wie koart en bûnich, it wie Maskezel dy't Gildo úteinlik ferslaan soe. Nei de nederlaach moast Gildo yn in lyts boatsje flechtsje, yn 'e hope de freonlike kusten fan it East-Romeinske Ryk te berikken. Lykwols dreau neigeande wyn it skip werom nei de haven fan Tabraca.   Gildo waard finzen set en dy himsels tekoart troch himsels op te hingjen op 31 july 398.  Nei de nederlaach fan Gildo waarden al syn besittings yn beslach naam en ta keizerlik eigendom makken.
Befeiliging

**Befeiliging** is in oerkoepeljende term foar alle maatregels dy't nommen wurde (kinne) om eat of immen te beskermjen tsjin skea, letsel of oare foarmen fan ûnwinske feroaring, dy't potinsjeel feroarsake wurde kinne troch ynfloeden fan bûtenôf of fan binnenút. By ynfloeden fan bûtenôf kin men tinke oan kriminaliteit of terrorisme, en by ynfloeden fan binnenút giet it bgl. om fraude of fertsjustering. Eat dat dien wurdt ta befeiliging fan eat of immen is in **befeiligingsmaatregel**. Immen dy't fan beropswegen soarget foar befeiliging is in **befeiligingsman**. It doel fan befeiliging is om risiko's te ferminderjen en behearskber te meitsjen en om 'e feilichheid te ferheegjen.

Der binne twa haadfoarmen fan befeiliging: passive befeiliging en aktive befeiliging. By passive befeiliging past men maatregels ta dy't men ienris oanbringt en dy't dêrnei sels har wurk dogge. Men kin dan tinke oan it ôfsluten fan in tagong mei in hingslot, it oanbringen in stek of it foarsjen fan 'e bopperâne fan in muorre fan skerpe pjukken, sadat it dreech en gefaarlik wurdt om deroerhinne te klimmen. 

Aktive befeiliging hâldt de ynset fan befeiligingslju yn dy't oan ien wei troch, of alteast in grut part fan 'e dei, ta taak hawwe om it spul yn it each te hâlden. Helpmiddels dêrby binne bgl. tagongskontrôle, befeiligingskamera's en hiemhûnen. In synonym foar aktive befeiling is **bewekking**. Immen dy't him mei bewekking dwaande hâldt, is in bewekker of in wachter, of by nacht in nachtwachter. Der besteane in protte ûnderskate foarmen fan bewekking, dy't útinoar rinne fan in portier yn in portierslôzje dy't by in grut bedriuw de slachboom by de tagong nei it parkearterrein betsjinnet, oant in útsmiter yn in nachtklub, oant in liifwacht dy't in steatshaad beskermet en him of har oeral begeliedt.

Befeiliging is ek op te dielen yn objektbefeiliging, wêrby't in foarwerp befeilige wurdt, lykas in gebou of in bedriuweterrein; evenemintebefeiliging, wêrby't in evenemint befeilige wurdt; en persoansbefeiliging, wêrby't in persoan befeilige wurdt. In spesjale foarm fan befeiliging is ynformaasjebefeiliging, dat almeast digitaal plakfynt. 

Befeiliging en bewekking is in taak fan sawol partikuliere bedriuwen as de oerheid. De earstelyns organisaasjes foar befeiliging en bewekking fan oerheidswegen binne de plysje en de brânwacht, mar men kin yn dit ramt ek tinke oan 'e liifwachten fan heechpleatste politisy of oan in geheime tsjinst, of, yn 'e bredere kontekst fan lânsbefeiliging, oan 'e kriichsmacht. Yn Nederlân wurkje likernôch 30.000 minsken as (partikuliere) befeiliger; dêrfan is trijefearn man. De partikuliere befeiligingsbrâns is yn Nederlân goed foar in jieromset fan €1,7&nbsp;miljard.
Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2006

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein]]** 2006 yn Sakhir op 12 maart 2006.
It wie de earste race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op it Bahrain International Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 57 omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,2 kilometer. It wie de earste grutte priis wêrby 't kwalifisearre waard mei it knock out systeem.

## Kwalifikaasje
* Nico Rosberg, Scott Speed, Yuji Ide makken harren debút yn de Formule 1.

## Utslach Grutte Priis
* Nico Rosberg behelle syn earste punten yn de Formule 1.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Nachtwachter

In **nachtwachter**, **nachtwacht** of **nachtweit**(**j**)**er** is in bewekker dy't by nacht ferantwurdlik is foar de befeiliging fan it ien of oar. Faak giet it dêrby om ynstellings dy't djoer guod op 'e noed hawwe, lykas museä, of dêr't om in kolleksje libbene bisten tocht wurde moat, lykas dieretunen of iepenbiere akwaria. It kin lykwols ek gean om oerheidsynstânsjes, lykas ministearjes, of om in bedriuw of bedriuweterrein. It is de taak fan in nachtwachter om datjinge dat er bewekket, te beskermjen tsjin ynbraak, dieverij, fandalisme en brân. Histoarysk waard immen dy't yn in stêd nachts de wacht hold (benammen tsjin brân) in **rattelwacht** of **rattelman** neamd, om't er in rattel by him hie om leven mei te meitsjen foar it gefal dat er de lju út 'e sliep helje moast.
Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2006

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje]]** 2006 yn Melbourne op 2 april 2006.
It wie de tredde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op de Albert Park Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Jacques Villeneuve waard tsien plakken weromset by de start fanwegen in motorwiksel.

## Utslach Grutte Priis
* Ralf Schumacher behelle syn lêste poadiumplak yn de Formule 1
* Scott Speed krige in straf fan 25 sekonden foar in ynheljen ûnder in giele flag sitewaasje.
* Giancarlo Fisichella starte út de pitstrjitte wei.
* Ralf Schumacher krige in drive-through straf om't hy te fluch riden hie yn de pitstrjitte.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2006

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje]]** 2006 yn Kuala Lumpur op 19 maart 2006.
It wie de twadde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 310,4 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Michael Schumacher, David Coulthard en Rubens Barrichello  waarden tsien plakken weromset by de start fanwegen in motorwiksel.
* Felipe Massa waard tweintich plakken weromset by de start fanwegen twa motorwiksels.
* Ralf Schumacher moast efteroan starte fanwegen it wikseljen fan in motor nei de kwalifikaasje.

## Utslach Grutte Priis
* Giancarlo Fisichella behelle syn lêste oerwinning yn de Formule 1

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
How the West Was Won

## Films en tillefyzje
*''How the West Was Won'' (film), in Amerikaanske westernfilm út 1962
*''How the West Was Won'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske westernsearje út 'e 1970-er jierren dy't loskes op 'e film basearre wie

## Muzyk
### Albums
*''How the West Was Won'' (album fan Bing Crosby), in album fan Bing Crosby út 1959
*''How the West Was Won'' (album fan Led Zeppelin), in album fan Led Zeppelin út 2003
*''How the West Was Won'' (album fan Luni Coleone), in album fan Luni Coleone út 2002
*''How the West Was Won'' (album fan Peter Perrett), in album fan Peter Perrett út 2017

### Lieten
*''How the West Was Won'' (liet fan Laibach), in liet fan Laibach út 1987
*''How the West Was Won'' (liet fan Plastic Fantastic), in liet fan Plastic Fantastic út 1996
**[[How the West Was Won and Where It Got Us]]*, in liet fan R.E.M. út 1997
Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 2006

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan San Marino]]** 2006 yn Imola op 23 april 2006.
It wie de fjirde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op Imola hâlden. De race waard hâlden oer 62 omgongen, op it 4,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,6 kilometer. De Grutte Priis fan 2006 wie de lêste Grutte Priis Formule 1 fan San Marino.

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Yuji Ide
* Michael Schumacher ferbruts Ayrton Senna's rekôr fan 65 pole posysjes.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Police Academy

**police academy*, it Ingelske wurd foar plysjeskoalle

## Mediafranchise
*''Police Academy'' (franchise), in Amerikaanske mediafranchise út 'e 1980-er en 1990-er jierren
**''Police Academy'' (film), in Amerikaanske film út 1984
***[[Police Academy 2: Their First Assignment]]*, in Amerikaanske film út 1985
***[[Police Academy 3: Back in Training]]*, in Amerikaanske film út 1986
***[[Police Academy 4: Citizens on Patrol]]*, in Amerikaanske film út 1987
***[[Police Academy 5: Assignment Miami Beach]]*, in Amerikaanske film út 1988
***[[Police Academy 6: City Under Siege]]*, in Amerikaanske film út 1989
***[[Police Academy: Mission to Moscow]]*, in Amerikaanske film út 1994
**''Police Academy'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske tillefyzjesearje út 1988-1989
***[[Police Academy: The Series]]*, in Amerikaanske tillefyzjesearje út 1997-1998

## Oar
**[[Strontium 90: Police Academy]]*, in album fan Strontium 90 út 1997
Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2006

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa]]** 2006 yn Nürburg op 7 maaie 2006.
It wie de fyfde fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op de Nürburgring hâlden. De race waard hâlden oer 60 omgongen, op it 5,1 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Franck Montagny ferfong by Super Aguri, Yuji Ide dy't nei de Grutte Priis Fan San Marino syn lisinsje ynleverje moast.
* Mark Webber en Nico Rosberg waarden beide tsien plakken weromset by de start fanwegen in motorwiksel.
* Jacques Villeneuves syn fluchste omgongen yn de kwalifikaasje waarden skrast om't er Giancarlo Fisichella blokkearre hie.

## Utslach Grutte Priis
* Felipe Massa stie foar it earst op it poadium yn de Formule 1. 

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Jean-Michel Huon de Kermadec

**Jean-Michel Huon de Kermadec** (Bohars (Bretanje), 12 septimber 1748 – Balade (Nij-Kaledoanje), 6 maaie 1793) wie in Frânsk ealman, marine-ofsier, ûntdekkingsreizger en seefarder fan etnysk Bretonsk komôf. Syn namme libbet fuort yn û.m. de Golf fan Huon, by Papoea Nij-Guineä, en de Kermadeceilannen, benoarden Nij-Seelân.
__TOC__
## Libben en karriêre
Huon de Kermadec waard yn 1748 berne yn Bohars, dat no yn it Frânske departemint Finistère leit, oan 'e útein fan it skiereilân Bretanje. Hy wie in telch út in âld etnysk Bretonsk aadlik laach. Hy joech him al ier by de marine fan it doetiidske Keninkryk Frankryk. 

Yn septimber 1791 waard Huon de Kermadec keazen om it befel te fieren oer it skip de *Espérance* ("Hoop" of "Goede Hoop"), dat diel útmakke fan 'e ekspedysje fan Antoine Bruni d'Entrecasteaux nei de Stille Súdsee. It doel fan 'e reis wie om 'e ferdwûne ekspedysje fan Jean-François de La Pérouse te sykjen.

Mei de rest fan 'e ekspedysje fan Bruni d'Entrecasteaux ferkende de *Espérance* fan Huon de Kermadec de kusten fan 'e eilannen Tasmaanje, Nij-Kaledoanje en Nij-Guineä, en ek fan 'e Santa Cruz-eilannen (no diel fan 'e Salomonseilannen). Huon de Kermadec rekke lykwols oanhelle mei de sykte tuberkuloaze, dy't doedestiden ûngenêslik wie. Hy ferstoar yn maaie 1793 yn 'e âlderdom fan 44 jier op Nij-Kaledoanje.

## Ferneamings
Ferskate toponimen yn 'e krite fan Austraalje en de Stille Súdsee hâlde de neitins oan Huon de Kermadec yn libben. De Kermadeceilannen binne in keatling tropysk-fulkanyske ûnbewenne eilannen noardeastlik fan (en hearrend ta) Nij-Seelân. It ûndjippe part fan 'e see dêr't dy eilannen lizze, hjit de Kermadecrêch. De dêr net fier ôf leine Kermadectrôch is in djippe bedelte yn 'e seeboaiem. Yn Tasmaanje binne de rivier de Huon, de Huondelling en it plak Huonville nei Huon de Kermadec ferneamd, yn Papoea Nij-Guineä it Huonskiereilân en de Golf fan Huon.

Der binne ek inkele taksonomyske ferneamings nei Huon de Kermadec: de Huondin (*Lagarostrobos franklinii*) fan Tasmaanje, it *[[Proteaceae]]*-skaai *[[Kermadecia]]* fan Nij-Kaledoanje en de beam *[[Metrosideros kermadecensis]]* fan 'e Kermadeceilannen, hoewol't dy lêste in yndirekte ferneaming is (nei de eilannen ynstee fan nei de man sels).
Wynham

**Wynham** is in ferdronken doarp yn de Doalert by Ditzumerverlaat.

## Beskriuwing
Wynham moat lykwols net betiisd wurde mei Wynedaham dat tichteby de Punt fan Reide lein hat.  Beide doarpen koene faaks wol ien hiel foarme hawwe. Op de stinswier mei deselde namme oan de Klosterlohne, ek bekend as *Waterborg*, stie nei alle gedachten oant yn de twadde helte fan de fyftjinde iuw in stins fan de hearen fan Wynham, dy't fier besibbe wiene oan de Eastfryske greven. Beheind argeologysk ûndersyk yn 1961 hat net al tefolle om 'e nocht oplevere.

It doarp waard mooglik al yn de tsiende iuw as *UUinghem* neamd. Yn de sechtjinde iuw wurdt der sprutsen fan *Wyndeham in Rederland* (*Beninga*), *Wineham* of *Wijneham*. Dêrnei *Winhamb* (1632) of *Wienham* (1750). Om 1620 hinne wiene de Wynhamsterlannen ferantwurdlik foar it ûnderhâld fan de diken yn it *Schaeckßwold of uffem Schoekswoldt* yn it karspel Ditzum. Wynham grinzge mooglik oan it ferdronken doarp Ditzumerwold. It gebiet noardlik fan Wynham wurdt op santjinde en achttjinde iuwske kaarten ek wol *Reiderhammerick* neamd, wylst dykregisters it oer *Reiderwehrland* hiene. 

By in dyktrochbraak yn 1610 ûntstie de *Wynhamster Kolk*, in wiel fan 160 hektare, dy't yn 1804 mei in grûnsiler drûchmeald waard. De eardere wiel is mei syn lizzing fan 2,2 meter ûnder de seespegel it leechste plak fan Nedersaksen. De Landschaftspolder ûntstie yn 1752 op de kwelders foar de Wynhamster Außendeich.

It soe wêze kinne dat de doarpen Wynham en Wynedaham ea yn inoars ferlingde lein hawwe kinne, en mei-inoar yn karspel foarme hawwe. Sokke lange delsettings oan wjerskanten fan in rivier is ek op de hichte fan Midwolda, Scheemda en Oostwold. De nammen soene dan gearhingje kinne, hoewol't in ôflieding fan in persoansnamme Wyne mei de meartalsútgong *-ingi* - "de úthoeke fan dejingen fan Wine" - dat ek alhiel mooglik wêze kin.

## Sjoch ek
* Wynedaham

## Literatuer
* Klaus-Dieter Voß, *Die Familien der Kirchengemeinde Ditzumerverlaat (1853-1900)*, Auwerk 1999, siden 16-21.
Ditzumerwold

**Ditzumerwold**, ek wol *Dertsamewolt*, wurdt om 1475 hinne neamd as ien fan de karspels dy't yn de Doalert ferdronken rekken. Nei alle gedachten wie it in feandoarp yn it efterlân fan it hjoeddeistige doarp Ditzum. It doarp Ditzumerhammrich waard yn 1469 as *Ditzumer hammerke* neamd. Yn dy omkriten binne de perseelsnammen *De Brook*, *Fahne* (in eardere kwelder) en *Fahnster Rhiede* (een eardere waadril). Dy toponimen wize op in âldere feanterij. By Ditzumerverlaat leine om 1620 hinne lânguod fan it *Schaeckßwoldt* of *uffem Schoekswoldt*, dêr't de diken troch de Wynhamster Lande fan ûnderholden waarden.

## Keppeling om utens
*[[Ostfriesische Landschaft]: Ditzumerhammrich]