open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Senarioskriuwer

In **senarioskriuwer** of **senarist** (men heart ek wol de Ingelske fariant ***screenwriter***) is in skriuwer dy't senario's skriuwt, de skriftlik fêstleine ferhaallinen dêr't films, tillefyzjesearjes en oare tillefyzjeprogramma's, strips en fideospultsjes op basearre binne. It skriuwen fan senario's is in *[[freelance]]*-berop, dêr't gjin opliedingseasken foar steld wurde, en dêr't men inkeld de keunst fan it goed fertellen fan ferhalen en in libbene fantasij foar nedich is. Senarioskriuwers wurde net oannommen as wurknimmers, mar wurde foar eltse put apart ynhierd.

De measte, mar net alle, senarioskriuwers sette harren karriêre útein troch *on spec* te skriuwen; dat is in Ingelske ôfkoarting foar *on speculation*, en wol safolle sizze as "op 'e dolle roes". Mei oare wurden, se skriuwe earst in senario, en besykje dat dêrnei te ferkeapjen oan in film-, tillefyzje- of fideospultsjeprodusint. Sadree't se wat súkses krije of namme makke hawwe, wurdt dy wurkwize yn 'e regel omdraaid, en komme de produsinten by de senarioskriuwers mei de opdracht om in spesifyk senario te skriuwen. Wat ûnder senarioskriuwers de amateurs fan 'e professionals ûnderskiedt, is dat de berops ornaris fertsjintwurdige wurde troch in talinte-agintskip. Fierders wurkje profesjonele senarioskriuwers net of mar komselden fergees, wylst amateurs geregeldwei ûnbetelle putsjes oanpakke moatte om bekendheid te krijen sadat se fan har hobby har berop meitsje kinne. Dat proses duorret meastal jierren, en ferget frijwat trochsettingsfermogen.
Senario

In **senario** of in **skript** (Ingelske fariant ***screenplay***) is in skriftlik wurk makke troch in senarioskriuwer, mei dêryn de ferhaallinen dêr't films, tillefyzjesearjes en oare tillefyzjeprogramma's, strips en fideospultsjes op basearre binne. In senario kin in oarspronklik (folslein nij) wurk wêze, mar it kin ek ûntliend wêze oan in al besteand wurk (lykas oan in roman dy't ferfilme wurde sil). In senario is sa gearstald dat de tekst op ien side likernôch oerienkomt mei it tiidsferrin fan ien minút op it skerm. De ynhâld bestiet hast folslein út dialooch. Yn in saneamd *[[shooting script]]*, dat ek wurklik brûkt wurdt om in film of programma neffens op te nimmen, binne de sênes nûmere, en wurde bykommende oanwizings jûn foar de rezjy. Yn in *[[spec script]]* (dat in wurk is dat in senarioskriuwer op eigen manneboet produsearre hat, sûnder dêr opdracht ta krigen te hawwen) of in kladskript binne de sênes nèt nûmere en binne de rezjyoanwizings ta it minimum beheind. Yn 'e Feriene Steaten moat ferplichte mei *[[US Letter (papiergrutte)|US Letter]]*-papierformaat, de font Courier en lettergrutte 12 wurke wurde. Yn Jeropa wurdt A4-papier brûkt en is der gjin ferplichte font of lettergrutte. De dialooch is op it papier sintrearre, en de nammen fan 'e personaazjes wurde mei haadletters foar harren tekst skreaun.
Tormod Skagestad

**Tormod Skagestad** (Krødsherad, 9 augustus 1920 – Alfaz del Pi (Spanje), 4 jannewaris 1997), wie in Noarsk skriuwer, dichter, toanielskriuwer, akteur en teäterdirekteur. Hy waard benammen bekend as direkteur it fan Noarsk Teäter, te Oslo, en as skriuwer fan toanielstikken as *[[Under Treet Ligg Øksa]]* (*[[De Bile Leit ûnder de Beam]]*).

## Libben
Skagestad waard yn 1920 berne yn it doarpke Krødsherad, yn 'e Noarske provinsje Buskerud. Hy groeide op yn in kultuerryk fermidden, mei't syn heit de ûnderwizer en de koster fan it doarp wie, en syn mem de oargeliste. Yn 1942 died er mei goed gefolch eksamen foar de middelbere skoalle, en nei ôfrin fan 'e Twadde Wrâldoarloch studearre er fan 1946 oant 1948 yn 'e Feriene Steaten oan 'e Universiteit fan Wiskonsin, yn Madison, dêr't er in masterstitel yn teäterwittenskippen behelle.

Nei't Skagestad fan 1949 oant 1953 belutsen west hie by de Noarske radio, foar it programma *Radioteatret* ("It Radioteäter"), waard er oannommen by it Noarsk Teäter (*Det Norske Teatret*), in skouboarch fan namme (ferlykber mei it Nederlânske *[[Carré]]*) yn 'e Noarske haadstêd Oslo. Hy hie dêr ferskate funksjes fan 1953 oant 1961 en wie dêr teäterdirekteur fan 1961 oant 1975 en fan 1976 oant 1979. Dêrnjonken wie Skagestad ferskate terminen foarsitter fan 'e *Norsk Teaterlederforening* (Noarske Feriening fan Teäterdirekteurs), dy't him letter ta earelid beneamde, en teffens wied er ien termyn foarsitter fan *De Norske Teatres forening* (de Noarske Skouboarchferiening).

Yn syn frije tiid wie Skagestad aktyf as skriuwer. Yn 't earstoan dichte er fral, nei't er yn it teäter behelle rekke wie, skreau er toanielstikken, en op jierren (doe't er yn 'e sechstich wie) begûn er noch romans te produsearjen. Yn 1975 waard syn krewearjen foar de Noarske kultuer beleanne mei in keninklike ûnderskieding (ridder fan 'e heechste rang yn 'e Keninklike Noarske Oarder fan Sint-Olav). En yn 1976 krige er de Noarske Teaterkritisypriis (*Teaterkritikerprisen*) foar de toanieladaptaasje fan *Olav Duuns Ettermæle*. Skagestad wie troud mei de skilderesse en keunstneresse Karin Skagestad, mei wa't er twa berne krige, de akteurs Tove Skagestad en Bjørn Skagestad. Hy stoar yn 1997 yn it Spaanske Alfaz del Pi, yn 'e âlderdom fan 77 jier. Hy waard yn Noarwegen begroeven.

## Wurk (in kar)
;Romans
* 1982 - *Hild Rogne*
* 1983 - *På Rogne*
* 1987 - *Farvel til Rogne*
;Toanielstikken
* 1955 - *[[Under Treet Ligg Øksa]]*
**  Fryske oersetting: *[[De Bile Leit ûnder de Beam]]* (fert. Ale Kerkhof, 1959)
* 1962 - *Byen ved Havet*
* 1966 - *I Gryet Blir Månen Grå*
* 1972 - *Det Stig av Hav*
* 1982 - *Nora Helmer*
;Gedichten
* 1946 - *Om Fjellprofilan Låg ei Gullrand Spent*
* 1947 - *I Natt Skal Mange Våke*
* 1950 - *Mørkt Vatn Glir mot Havet*
* 1950 - *Havdøgn*
De Bile Leit ûnder de Beam

***De Bile Leit ûnder de Beam***, yn it oarspronklike Noarsk: ***Under Treet Ligg Øksa***, is in toanielstik yn fjouwer bedriuwen fan 'e hân fan 'e Noarske skriuwer, dichter, toanielskriuwer, akteur en teäterdirekteur Tormod Skagestad (1920-1997). *Under Treet Ligg Øksa* waard foar it earst publisearre yn 1955.

De 77 siden tellende Fryske oersetting ferskynde yn 1959, ûnder de titel *De Bile Leit ûnder de Beam*. Dy fertaling wie fan 'e hân fan yngenieur Ale Kerkhof (1898-1969), dy't ek ferantwurdlik wie foar de earste Fryske oersetting fan *[[It Poppehûs]]*, fan 'e grutte Noarske toanielskriuwer Henrik Ibsen. *De Bile Leit ûnder de Beam* waard yn in bewurking troch L. de Hoop fan Naarden útbrocht by útjouwerij De Terp te Ljouwert.
Teäter

(fia it Frânske *théâtre* fan it Aldgrykske θέατρον, *théatron*)

* Teäter (keunstfoarm), in algemiene beneaming foar de poadiumkeunsten
* Teäter (gebou), in gebou dêr't opfierings fan 'e poadiumkeunsten plakfine
Gustav Borgen

**Gustav Borgen** (10 juny 1865 - 16 augustus 1926) wie in Noarsk fotograaf.

Hy waard ferneamd fan syn portretfoto's fan Noarske pommeranten út it tiidrek 1891–1922, ûnder oaren kening Haakon V fan Noarwegen, Henrik Ibsen en Bjørnstjerne Bjørnson, tal fan ministers, parlemintleden, skriuwers, keunstners en oaren. In kolleksje fan sa'n 60.000 foto's hearre ta it publyk domein en binne ta foldwaan by it Digitalt Museum ('Digitaal Museum').

## Portretten

File:Henrik Ibsen by Gustav Borgen NFB-19778.jpg|Henrik Ibsen
File:Haakon VII 1906 half figure oval Gustav Borgen.jpg|Haakon VII
File:Bjørnstjerne Bjørnson og barnebarnet Bjørnstjerne Albert Bjørnson-Langen, 1900.jpg|Bjørnstjerne Bjørnson med barnebarn
File:Lillebil Krohn married Lillebil Ibsen NFB-09085.jpg|Lillebil Ibsen 
File:Ballet dancers by Gustav Borgen NFB-33178.jpg|Balletdûnsers
File:Erling Bjørnson by Gustav Borgen NFB-12513.jpg|Erling Bjørnson
File:Irene Ibsen Bille by Gustav Borgen NFB-38431.jpg|Irene Ibsen Bille
File:Hans Wilhelm L'Orange by Gustav Borgen NFB-19706.jpg|Hans Wilhelm L'Orange, 1913
File:Alf Paus by Gustav Borgen 2 NFB-04880.jpg|Alf Paus, 1914
Tineke Hoekstra

**Tineke Hoekstra** (19??) is in Frysk oersetter, dy't sûnt likernôch 2004 aktyf mei it oerbringen fan in trettjintal toanielstikken út 'e wrâldliteratuer nei de Fryske taal (stân fan saken ein 2013). It bekendste stik dat se oant no ta oerset hat is *[[Peer Gynt]]* (2012), fan 'e grutte Noarske toanielskriuwer Henrik Ibsen.
John Gabriel Borkman

***John Gabriel Borkman***, mei deselde titel yn it oarspronklike Noarsk, is in toanielstik fan 'e hân fan 'e grutte Noarske toanielskriuwer, dichter en toanielregisseur Henrik Ibsen (1828-1906). It wie Ibsen syn foarlêste stik, basearre op in ynsidint dêr't er earder yn syn libben by belutsen west hie, fan it besykjen ta selsmoard fan in legerofsier dy't ûnder beskuldiging fan fertsjustering kommen wie te stean. *John Gabriel Borkman* waard skreaun yn 1896. De Fryske oersetting, fan Jikke de Haan, ferskynde yn 2008.

## Ynhâld
De foarhinne oars sa foaroansteande famylje Borkman is yn 'e nederklits rekke trochdat de *heer des huizes* John Gabriel Borkman syn posysje as bankdirekteur misbrûkte om mei it jild fan syn kliïnten te spekulearjen. Hy waard pakt en draaide it tichthûs yn. As it toanielstik iepenet is it acht jier nei't Borkman wer op frije fuotten kommen is, en reitsje hy, syn frou, en Ella Rentheim, de twillingsuster fan syn frou, deilis oer de takomst fan syn jonge soan Erhart Borkman. Hoewol't *John Gabriel Borkman* it naturalisme en maatskippijkritysk kommentaar út Ibsen syn middelperioade fuortset, sprekt út it stik teffens it nije, subtilere symbolisme út syn lêste snuorje, dy't noch mear nei foarren komt út syn lêste stik, *Når Vi Døde Vågner* ("As Wy Deaden Untweitsje"), dat op *John Gabriel Borkman* folge.

## Fryske oersetting
*John Gabriel Borkman* waard yn 2008 ûnder deselde titel yn it Frysk oerset troch Jikke de Haan. Dy 96 siden tellende fertaling waard útbrocht by de Stifting Utjouwerij Frysk Toaniel (St.U.F.T.), te Ljouwert.
Arthur Rackham

**Arthur Rackham** (Londen, 19 septimber 1867 - Limpsfield, Surrey, 6 septimber 1939) wie in Ingelsk tekener, skilder en yllustrator fan boeken.

Arthur kaam út in húshâlding fan tolve bern. Doe't er 18 wie gie er oan 'e gong as kantoarman by de Westminster Fire Office en sette út ein mei in keunststúdzje oan de *Lambeth School of Art*. Yn 1892 joech er syn baan oer en waard er ferslachjouwer en yllustrator foar de *The Westminster Budget*. De earste boekyllustraasjes fan syn hân waarden 1893 publisearre yn de *The Dolly Dialogues*. Hy soe syn hiele libben boekyllustrator bliuwe.

Rackam boaske yn 1903 mei Edyth Starkie; sy krigen in dochter, Barbara (1908). Rackham wûn in gouden ûnderskieding op de *Milan International Exhibition* yn 1906 en noch ien op de *Barcelona International Exposition* yn 1911. Arthur Rackham stoar yn 1939 oan kanker yn syn hûs yn Limpsfield, Surrey.

Arthur Rackham syn wichtichst wurk binne de yllustraasjes by de *[[Mearkes fan Grimm|Fairy Tales of the Brothers Grimm]]* (1900), *Rip van Winkle* (1905), *Peter Pan in Kensington Gardens* (50 kleurde platen) (1906), en *[[Alice's Adventures in Wonderland]]* (13 kleurde platen) (1907), *[[A Midsummer Night's Dream]]* (40 platen) (1908), *[[Undine]]* (15 platen) (1909), de tekst foar Richard Wagner syn operasyllus *[[Der Ring des Nibelungen]]* ("The Ring of the Nibelung") (mei 34 kleurde platen foar *The Rhinegold* & *The Valkyrie* (1910) en 32 kleurde platen foar *Siegfried* & *The Twilight of the Gods* (1911) en tal fan oare boeken. In oare klassiker, mei 11 tekeningen fan Rackham nei situaasjes yn stikken fan William Shakespeare, is in edysje foar de jongerein fan Mary en Charles Lamb: *[[Tales from Shakespeare]]*.

## Yllustraasjes by de 'Ring' fan Wagner

Image:Ring47.jpg|"Siegfried makket Brünnhilde wekker", plaat by "Der Ring des Nibelungen"
Image:Giants and Freia.jpg|"Thee giants seize Freya", plaat by "The Ring"
Image:Nornsweaving.jpg|"Norns weaving destiny", plaat by "Ring"
Image:Waltraute confronts.jpg|"Brünnhilde hat besite fan har Valkirysuster Waltraute", plaat by de "Ring"
Image:Alberich hagen.jpg|"Alberich yn petear mei Hagen", plaat by de "Ring"
Image:Siegfried rhinemaidens.jpg|"Rhine maidens warn Siegfried", plaat by de "Ring"
Image:Sigurd_kills_Fafnir_by_Rackham.jpg|Siegfried docht Fafner dea, plaat by de Ring fan Richard Wagner


## Keppelings om utens
* Arthur Rackham Society
Ofbylden fan Rackam syn wurk:
* Arthur Rackham op SpiritoftheAges.com
* Arthur Rackham op SurLaLuneFairyTales.com
* Byldgalery fan Art Renewal Center
Teäter (keunstfoarm)

Teäter is in keunstfoarm wêrby't artysten yn it iepenbier optrede ta fermaak fan it omsteand laach. Dat wurdt in **optreden**, **opfiering** of **foarstelling** neamd. Soks bart faak, mar net altyd, yn in dêrta ynrjochte gebou, dat ek fan teäter neamd wurdt (hoewol't soms ek de wat deftiger klinkende oantsjutting skouboarch brûkt wurdt). De taskôgers moatte yn 'e regel betelje om in optreden by te wenjen, al is ek dat net altyd sa. It optreden kin bestean út toaniel, musical, ballet, opera, operette, eksperimintele dûnsfoarmen of kabaret. It wurd "teäter" komt fan it Aldgrykske θέατρον, *théatron*, dat "in plak om ta te sjen" betsjut.
Petroaljemotor

De **petroaljemotor** wie ien fan de earste ferbaarningsmotors foar yndustrieel gebrûk. It is in gloeikopmotor. Fan de ein fan de 19e iuw ôf waard de motor brûkt foar it oandriuwen fan skippen, mar ek fan nôtmûnen foar it meallen at der te min wyn wie. Om reden fan brângefaar waard de motor yn in stiennen hok by de mûne set. De petroaljemmotor waard letter opfolge troch de diselmotor.

De motor hie in gloeibuis foar it opstarten. Nettsjinsteande de grutte fan de motoren hiene sy mar in lyts fermogen: sa'n 4 oant 30 pk.

## Sjoch ek
*Gloeikopmotor
*Kerosine
Agnes Monica

**Agnes Monica Muljoto**, ek bekend ûnder de nammen **Agnez Mo** of **Agmon** (Jakarta, 1 july 1986) is in Yndonesyske artyst en sjongster.

## Diskografy
* *Si Meong* (1992)
* *Yess!* (1995)
* *Bala-Bala* (1996)
* *And the Story Goes* (2003)
* *Whaddup A'..?!* (2005)
* *Nez* (2008)
* *Sacredly Agnezious* (2009)
* *Agnes Is My Name* (2011)
* *Agnez Mo* (2013)

## Telefyzjesearjes
* *Mr Hologram* (1999)
* *Pernikahan Dini* (2001)
* *Amanda* (2002)
* *Ciuman Pertama* (2002)
* *Cinta Selembut Awan* (2002)
* *Cewekku Jutek* (2003)
* *Cantik* (2004)
* *Bunga Perawan* (2004)
* *Ku 'Tlah Jatuh Cinta* (2005)
* *Pink* (2006)
* *Romance In The White House* (2006)
* *The Hospital* (2006)
* *Kawin Muda* (2006)
* *Jelita* (2008)
* *Kawin Masal* (2008)
* *Pejantan Cantik* (2010)
* *Mimo Ketemu Poscha* (2012)
* *3 Peas in a Pod* – gastoptreden & titelsong (2013)
Staveringsalfabet

In **staveringsalfabet** (of **telefoanalfabet**) is ornearre foar it foutleas staverjen fan in boadskip mei help fan spraak; bygelyks yn gefal fan in minne telefoan- of radioferbining.

Der binne ferskillende staveringsalfabetten foar ferskillende talen yn gebrûk. It Ynternasjonaal telefoanalfabet is in staveringsalfabet ornearre foar sprekkers mei ferskillende talen. It brûkt meast ynternasjonaal bekende stedsnammen.

It Nederlânsk telefoanalfabet hat in apart lid foar de IJ. Ek yn oare talen komme somtiids kombinaasjeletters foar dy't troch sprekkers fan oare talen as losse letters beskôge wurde kinne, lykas it Dútske telefoanalfabet dat aparte nammen foar de kombinaasjes CH en SCH hat.

It fan de NAFO hantearre staveringsalfabet is sa makke dat wurden út it alfabet net of hast net trochelkoar helle wurde kinne, ek as bygelyks in Frânsman boadskip oan in Gryk hat. Der is safolle as kin gebrûk makke fan wurden dy't yn alle yn de NATO gongbere talen in letterassosjaasje hawwe dy't mar op ien manier útlein wurde kin. De namme Juliett waard mei in dûbele 't' skreaun omdat yn it Frânsk oars 'Julièh' sûnder t útsprutsen wurde soe. Dit NAFO-staveralfabet wurdt ek foar net-militêre doelen brûkt, sa as yn de boargerloftfeart.

## Yndividuele letters

:† Jildt yn it Spaansk as aparte letter mei in eigen plak yn de alfabetyske folchoarder.
:‡ De Nederlânske IJ is noch striderij oer.
:***** Dit is in namme fan de letter; ek as it staveralfabet net brûkt wurdt, kin de letter sa neamd wurde.
Jacques Schreurs

**Jacobus Hubertus Schreurs** (Sittard, 9 febrewaris 1893 – Weert, 31 jannewaris 1966) wie in Nederlânske pryster, dichter en skriuwer dy't fral bekend waard fan syn boek *"Kroniek Eener Parochie"* dêr't de ferneamde telefyzjerige út de jierren 70 *[[Dagboek van een herdershond]]* op basearre is.

Schreurs wie pater fan de kongregaasje Misjonarissen fan it Hillich Hert. Hy wenne yn it kleaster fan dy kongregaasje te Stein, ûnder Geleen, dêr't tusken 1914 en 1926 de doe grutste en modernste stienkoalmyn fan Europa boud waard, de Steatsmyn Maurits.

De 3-dielige roman *"Kroniek Eener Parochie"* is skreaun tusken 1941 en 1948 en giet oer de ûnderfinings fan Schreurs as kapelaan yn de mynkrite fan Limburch.

Jacques Schreurs is yn Stein beïerdige, op begraafplak yn it patersbosk tichteby Kastiel Stein.

## Keppelingen om utens
* [Schreurs yn de [DBNL]]
* ''Pater Jacques Schreurs'' Biografy op webside Stichting Erfgoed Stein. (pdf)
Publisist

In **publisist** is de auteur fan ien of mear publisearre wurken (itsij yn boekfoarm, itsij yn 'e foarm fan artikels yn kranten en tydskriften), wêrby't it yn 'e regel om non-fiksje giet. In essayist is bygelyks in publisist (mar net eltse publisist is in essayist). It ferskil mei in skriuwer, is dat men by dy oantsjutting ornaris oan fiksje tinkt. Yn 'e Angelsaksyske lannen hat in *publicist* trouwens mear wei fan in p.r.-meiwurker.
De Klank fan de Fanfare

***De Klank fan de Fanfare***, yn it oarspronklike Dútsk: ***Der Klang der Fanfare***, is in roman fan 'e hân fan yn Ljouwert berne Dútske skriuwer, dichter, oersetter, publisist, útjouwer en politikolooch Johano Strasser (1939). Yn dit boek grypt Strasser werom op oantinkens út syn ierste jonkheid yn Fryslân (1939-1945), en hat er ek fierdere autobiografyske eleminten ferwurke, lykas it esperantisme (syn âldelju wiene fûleindige esperantisten). *Der Klang der Fanfare* waard foar it earst publisearre yn 1987, en de Fryske oersetting, fan Jan de Jong, ferskynde yn 1990.

## Ynhâld
De roman fertelt it ferhaal fan Karel Moises, dy't op 1 maaie 1916 berne wurdt (Strasser sels is ek op 1 maaie berne) te Ljouwert, en opgroeid yn in radikaal sosjalistysk fermidden. Letter jout er him by de Esperanto-beweging, wylst syn broer lid wurdt fan 'e NSB. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch wurdt Moises troch de Dútsers oppakt fanwegen syn linkse politike ideeën en syn sympaty foar it kommunisme, en bedarret er yn it konsintraasjekamp Bergen-Belsen. Hy trochstiet lykwols de ferskrikkings fan 'e kampen en set him nei de oarloch yn Dútslân nei wenjen, dêr't er in esperantistyske organisaasje oprjochtet, en yn 1959 komt te ferstjerren.

It boek is skreaun yn 'e ik-persoan, fanút it eachpunt fan 'e styfsoan fan Karel Moises, dy't in ûnbedimbere oanstriid fielt om mear út te finen oer it libben fan syn te jong ferstoarne styfheit. Dêrta reizget er nei Moises syn berteplak Ljouwert, dûkt er yn argiven, siket er âlde kranten troch en besiket er freonen en kunde fan Moises. De tsjintwurdige tiid fan 'e ik-ferteller en it ferline fan Moises rinne dêrby trochinoarhinne.

## Fryske oersetting
*De Klang der Fanfare* waard yn 1990 ûnder de titel *De Klank fan de Fanfare* yn it Frysk oerset troch Jan de Jong. Dy 331 siden tellende fertaling waard útbrocht by Utjouwerij Fryslân, te Ljouwert.
Biohazard

**Biohazard** is in Amerikaanske metal-band dy't yn jannewaris 1987 oprjochte is. Hja wiene ien fan de earste bands dy't punk en metal mjuksen mei eleminten fan hiphop. De bandnamme betsjut biologysk gefaar. Yn 2006 stoppen hja mei de band, mar yn 2008 giene se wer fierder, om dêrnei yn2016 wer in pauze yn te laskjen neidat bassist en sjonger Scott Roberts de band ferlitten hie. Yn 2019 makken hja dúdlik dat Biohazard noch altyd in aktive band is en dat se wer mei in nij album begjinne as de tiid dêr is.

## Diskografy
### Studio-albums

### Live Albums

### Kompilaasje-albums
Bestseller

In ***bestseller*** (yn it Ingelsk letterlik: "bêste ferkeaper") is in oantsjutting dy't brûkt wurdt foar in boek dat binnen in beskate perioade útsûnderlik goed ferkeapet. De term wurdt ek wolris brûkt foar cd's. It begryp is relatyf; wat foar it Frysk in *bestseller* is, sil dat yn in gruttere taal as it Nederlânsk nei alle gedachten net wêze.
Ronald (Washington)

**Ronald** is in gemeentefrij plak (Census-Designated Place) yn Kittitas County yn de Amerikaanske steat Washington. It leit yn it Cascades berchtme. It hie 265 ynwenners neffens de folkstelling fan 2000.
Ronald is ferneamd nei Alexander Roland, in haadman fan in koalmyn yn de omkriten.
Uitgeverij Luitingh-Sijthoff

**Uitgeverij Luitingh-Sijthoff** is in algemiene Nederlânske útjouwerij, fêstige te Amsterdam, dy't fiksje en non-fiksje publisearret foar de Nederlânsktalige merk. De útjouwerij is yn 1989 ûntstien troch in fúzje fan *[[A.W. Sijthoff's Uitgeversmaatschappij]]*, dy't yn 1851 oprjochte wie troch Albertus Willem Sijthoff, en *[[Uitgeverij Luitingh]]*, dy't bestie sûnt 1947. Yn 'e mande mei ferskate oare Nederlânske útjouwerijen, wêrûnder *[[Uitgeverij Contact]]* en *[[Kosmos Uitgevers]]*, heart Utjouwerij Luitingh-Sijthoff ta útjouwersgroep VBK.

## Ymprints
Luitingh-Sijthoff publisearret ûnder de folgjende ymprints:
* *Luitingh*: spannende fiksje en non-fiksje fan skriuwers as Dan Brown, Michael Crichton, Stephen King, Dean Koontz en Robert Ludlum
* *Uitgeverij Sijthoff*: romans fan benammentlik froulike auteurs as Jill Mansell en Danielle Steel, en skrillers fan skriuwers as John le Carré en Agatha Christie
* *Luitingh Fantasy* (sûnt 1992): science fiction en fantasy fan skriuwers as Robin Hobb, Robert Jordan en George R.R. Martin
* *Uitgeverij L* (sûnt 2005): stripboeken fan auteurs as Eric Heuvel, Martin Lodewijk en Hein de Kort, en *[[graphic novel]]s* fan û.o. Osamu Tezuka
* *Uitgeverij Mouria*: literêre romans fan skriuwers as Alaa Al Aswani en William Boyd
* *Poema-pockets*: werútjeften op *[[pocket]]*-formaat fan populêre titels fan û.o. Dan Brown, Stephen King, Robert Ludlum, Jill Mansell en Danielle Steel

## Fryske útjefte
Yn 2013 naam Uitgeverij Luitingh-Sijthoff it inisjatyf om *[[Inferno (boek)|Inferno]]*, de nijste bestseller fan 'e Amerikaanske skriuwer Dan Brown, yn it Frysk út te bringen. Dêrta waard kontakt lein mei skriuwer en dichter Abe de Vries, om it boek oer te setten. De resultearjende fertaling, *[[Ynferno (boek)|Ynferno]]*, kaam begjin desimber út yn in oplaach fan 3.000 eksimplaren. Luitingh-Sijthoff wie hjirmei de earste lanlike útjouwerij dy't him op 'e Frysktalige merk bejoech.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Utjouwerij Luitingh-Sijthoff
Suncadia (Washington)

**Suncadia** is in pland gemeentefrije plak yn Kittitas County yn de Amerikaanske steat Washington en omfiemet in oerflak fan 25 km². It leit sa'n 130 km eastlik fan Seattle yn it Cascadesberchtme. It leit tusken de plakken Cle Elum en Roslyn. 

Foar útfiering fan it projekt wurdt gearwurke tusken Jeld-Wen en Lowe Enterprises. As it projekt fan $1 miljard ree is, sil it bestean út in berchhut foar gearkomsten, in doarpssintrum mei winkels en restaurants, in waarmwetterboarne, in sportsintrum mei binnen- en bûtenswimbadden, in iepenloft-amfiteater, in mar ornearre foar rekreaasje foar simmer en winter, 2000 wenten en 3 golfparken. 2 golfparken binne sûnt 2006 ree. 

Rom 500 frijsteande huzen binne sûnt 2004 al ferkocht en hat $125 miljoen opbrocht. 

In oerflak fan 5 km² oan de rivier de Cle Elum bliuwt frij foar iepen romte is frij tagonklik. 

## Keppeling om utens
*Offisjele webside
*Loftfoto fan Suncadia en Roslyn, fan RIDGE's webside
Wilhelm August Rieder

**Wilhelm August Rieder** (Oberdöbling, 30 oktober 1796 - Wenen, 8 septimber 1880) wie in Eastenryksk keunstskilder, litograaf en tekenener.

Rieder wie in soan fan de komponist Ambros Rieder (1771–1855). Hy studearre al mei 16 jier oan de keunstakademy fan Wenen dêr't studearre by Hubert Maurer ( 1738 - 1818). Yn 1825 studearre er ôf. Op de akademy rekke er befreone mei de komponist Franz Schubert. Hy waard de ferneamdste portretist fan Schubert. Rieders skildere in tal wurken mei religieuze en histoaryske temas.  

## Gallery

File:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder.jpeg|Akwarel fan Franz Schubert (1823). 
File:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875.jpg|Portret fan Franz Schubert (1875). Oaljeferve neffens de oarspronlike akwarel.
File:Wilhelm August Rieder - Kind.jpg|*Bern mei de earms oerinoar* (1846).
File:Wilhelm August Rieder - Die Anbetung des Kindes.jpg|*It oanbidden fan it Bern*.


## Literatuer
* *52. Kunst-Auction von C. J. Wawra: Katalog des Künstlerischen Nachlasses des Historienmalers Wilhelm August Rieder*, Wien: C. J. Wawra, 1881.
* Prof. August Bangert: *Zum 100. Todestag von W. A. Rieder*, Perchtoldsdorf, 1980.
* Otto Erich Deutsch (Hrsg.): *Schubert: die Erinnerungen seiner Freunde*, Wiesbaden: Breitkopf & Härtel, 1995, ISBN 3-7651-0186-9.
* Ernst Hilmar: *Schubert* (byldbiografy), Graz: Akademische Druck- u. Verlagsges., 2e korrisjearre edysje, 1996, ISBN 3-201-01474-5.
Richard Burton

* Richard Francis Burton (1821–1890), Britsk ûntdekkingsreizger en oriïntalist
* Richard Burton (akteur) (1925–1984), Welsk akteur
* Richard Burton (golfer) (1907–1989), Ingelsk golfer
Richard Francis Burton

**Richard Francis Burton** (Torquay (Devonshire, Ingelân), 19 maart 1821 – Triëst, 19 oktober 1890) wie in Britsk konsul, ûntdekkingsreizger, oersetter, polyglot  en oriïntalist. Hy wie ferneamd, lykwols neffens tiidgenoaten 'wreed ferneamd', om syn koppigens en syn nonkonformisme mei de Fiktoriaanske moraal.

Hy fertaalde ûnder oaren Tûzen-en-ien-nacht (*The Arabian Nights* yn 't Ingelsk), de Kamasûtra en The Perfumed Garden.

Om reden fan grutte talekennis en syn donker úterlik koe Burton sûnder út de toan fallen by ynlanders him bewege yn de foar Jeropeanen eksoatyske wrâlden fan it Midden-Easten en Yndia. Sadwaande wie er ien fan de earste as moslim ferklaaide westerlingen dy't Mekka besocht.

Burton wurdt faak yn ien siken wei neamd mei de Ingelske ûntdekkingreizger John Hanning Speke. Yn 1857 giene sy tegearre út Sansibar wei it East-Afrikaanske ynlân yn mei it doel om de boarnen fan de Nyl te finen. In jier lettter kamen sy by de Tanganjikamar oan. Speke ûntduts de Fiktoriamar. De freonskip tusken de manne bekuolle lykwols, ûnder mear troch skeel oer wat de wiere boarne fan de Nyl wie.

Yn 1861 waard Burton diplomaat, konsul, yn Fernando Po. Hy tsjinne letter ek yn Santos (Brazylje), Damaskus en in Triëst dêr't er yn 1890 stoar.

## Burton in de literatuer
Yn it sciencefictionboek *Riverworld* fan Philip José Farmer, dat oer in soarte hjirneimels giet, is Richard Burton ien fan de haadpersoanen; lykwols makke dat persoanaazje hiele oare dingen mei as de wiere Burton. Oare ferneamde figueren yn it boek binne Hermann Göring en Mark Twain.
De roman 'De wereldverzamelaar' (Ilija Trojanow, 2006) folget it libben en de reizen fan Burton mear sa't it wie.

## Wurk
* *Sindh and the races that inhabit the valley of the Indus* (Londen 1850)
* *Goa and the Blue Mountains* (Londen 1851)
* *Falconry in the Valley of the Indus* (1852)
* *Personal narrative of a pilgrimage to El Medinah and Meccah* (Londen 1855), E-Book by http://www.gutenberg.org/etext/4657, http://www.gutenberg.org/etext/4658
* *First footsteps in East Africa; or, An Exploration of Harar* (1856), E-Book by http://www.gutenberg.org/etext/6886
* *The Kasidah of Haji Abdu El-Yezdi*
* *The Lake Regions of Central Africa* (1860)
* *A Mission to Gelele, King of Dahomé* (1864)
* *Exploration of the Highlands of Brazil* (1869)
* *Letters from the Battlefields of Paraguay* (1870)
* *Zanzibar* (Londen 1872)
* *Unexplored Syria* (Londen 1872)
* *Ultima Thule* (1875)
* *Two Trips to Gorilla Land* (1876)
* *The Land Midian* (1877), E-Book by http://www.gutenberg.org/etext/7111, http://www.gutenberg.org/etext/7113
* *The Gold-Mines of Midian and the ruined Midianite cities* (1878)
* *The Land of Midian revisited* (1879)
* *A Glance at the Passion Play* (Londen 1881)
* *The Book of the Sword* (1883)
* ''Book of the Sword, Verlag Chattoo and Windus'', fan Richard F. Burton, (1884),(scanferzje, )
* *Vikram and the Vampire* (1893), E-Book by http://www.gutenberg.org/etext/2400

## Keppeling om utens
A.M. Turing Award

De **A.M. Turing Award** wurdt yn 't generaal beskôge as de heechste ûnderskieding yn de ynformatika. Hy wurdt ek wol de 'Nobelpriis foar de ynformatika' neamd. De priis is ferneamd nei de Britske wiskundige en ynformatikus Alan Turing. Sûnt 2007 wurdt de Turing Award stipe troch Intel en Google; sadwaande heart der no in jildpriis by fan 250.000 dollar (sa'n €184.000).

De ûnderskieding wurdt immen takend troch de Association for Computing Machinery (ACM), op grûn fan de technyske bydrage oan de ynformatika. De bydrage moat fan duorsum en fûneminteel belang wêze foar de kompjûterwrâld.

De priis waard it earst útrikt yn 1966. Frances E. Allen wie yn 2006 de earste frou dy't de priis ûntfong. Ek yn 2008 gong de ûnderskieding nei in frou, dy kear nei Barbara Liskov.

## List fan winners
* 1966: Alan J. Perlis
* 1967: Maurice V. Wilkes
* 1968: Richard Hamming
* 1969: Marvin Minsky
* 1970: J.H. Wilkinson
* 1971: John McCarthy
* 1972: Edsger Dijkstra
* 1973: Charles W. Bachman
* 1974: Donald E. Knuth
* 1975: Allen Newell en Herbert A. Simon
* 1976: Michael Rabin en Dana S. Scott
* 1977: John Backus
* 1978: Robert W. Floyd
* 1979: Kenneth E. Iverson
* 1980: Tony Hoare
* 1981: Edgar F. (Ted) Codd
* 1982: Stephen A. Cook
* 1983: Ken Thompson en Dennis M. Ritchie
* 1984: Niklaus Wirth
* 1985: Richard M. Karp
* 1986: John Hopcroft en Robert Tarjan
* 1987: John Cocke
* 1988: Ivan Sutherland
* 1989: William (Velvel) Kahan
* 1990: Fernando J. Corbató
* 1991: Robin Milner
* 1992: Butler W. Lampson
* 1993: Juris Hartmanis en Richard E. Stearns
* 1994: Edward Feigenbaum en Raj Reddy
* 1995: Manuel Blum
* 1996: Amir Pnueli
* 1997: Douglas Engelbart
* 1998: James Gray
* 1999: Frederick P. Brooks, Jr.
* 2000: Andrew Chi-Chih Yao
* 2001: Ole-Johan Dahl en Kristen Nygaard
* 2002: Ron Rivest, Adi Shamir en Leonard M. Adleman
* 2003: Alan Kay
* 2004: Vinton G. Cerf en Robert E. Kahn 
* 2005: Peter Naur
* 2006: Frances E. Allen
* 2007: Edmund M. Clarke, E. Allen Emerson en Joseph Sifakis
* 2008: Barbara Liskov
* 2009: Charles Thacker
* 2010: Leslie G. Valiant
* 2011: Judea Pearl
* 2012: Shafi Goldwasser en Silvio Micali
* 2013: Leslie Lamport
* 2014: Michael Stonebraker
* 2015: Whitfield Diffie en Martin Hellman
* 2016: Tim Berners-Lee
* 2017: John L. Hennessy en David Patterson
* 2018: Yoshua Bengio, Geoffrey Hinton en Yann LeCun
* 2019: Patrick M. Hanrahan en Edwin E. Catmull
* 2020: Alfred Aho en Jeffrey Ullman
* 2021: Jack Dongarra

## Keppelings om utens
*  ACM Awards: A. M. Turing Award
*  Bibliografy fan Turing Award-lêzings (oant 2000)
White Pass (Washington)

**White Pass** is in berchpas fan de Amerikaanske rykswei U.S. Route 12 yn de steat Washington op de grins fan Yakima County  en Lewis County yn it Cascadesberchtme. It leit besuden Mount Rainier en leit op in hichte fan 1372 m. 

It waard earst iepene yn 1931 as steat *Highway 5* en meitsje in koartere Wei binnen troch fan Naches nei Packwood. 
Yn augustus 1951 wie de hjoeddeiske US Highway 12 reemakke. 

By de pas is sûnt desimber 1955 ek in skygebiet, wêr't eltsenien dy't skye wol, dat dwaan kin. 

## Keppeling om utens
*White Pass Scenic Byway - Offisjele webside fan White Pass Scenic Byway
*Ski White Pass.com - Kaart fan it skygebiet
*Experience Washington.com - White Pass Scenic Byway
Naches (rivier)

De rivier de **Naches** (Ingelsk:*Naches River*) is in sydrivier fan de rivier de Yakima yn it midden fan de Amerikaanske steat Washington.  De totale lingtme fan de rivier is 121 km.  De rivier ûntspringt yn it Cascades berchtme by Naches Pass op de grinspunt fan Yakima County, Kittitas County, King County en Pierce County, justjes eastlik fan Mount Rainier op in hichte fan 1786 m. De rivier rint nei it easten ta del fan it Cascades berchtme. De rivier begjint as de Lytse Naches (Little Naches River) en nei 32 km wêr't de **Bumping River** yn de Naches útmûnet, wurdt de rivier gewoan de *Naches* neamd. De rivier mûnet út yn de Yakima yn de stêd Yakima op in hichte fan 329 m. 
De Naches is de grutste sydrivier fan de Yakima kwa wetterôffier: 113 m³ de sekonde. De namme fan de rivier komt fan de yndiaanske wurden *naugh*, wat fluch of rûch betsjut en *chez*, wat better betsjut.  

Sydrivierren binne:
*Tieton River
*Bumping River

De Naches foarme in wichtige east-west ferbining troch de Cascades. De yndianen en letter de blanken brûken dizze ferbining. 

It hegere part fan de rin fan de rivier rint troch bercheftich gebiet en foarmet de gins tusken Yakima County en Kittitas County en it legere part rint yn Yakima County en rint troch de delling fan Naches, wêr fruithôven en oare yrrigearre lannen binne en it doarp Naches wêr de rivier troch streamt. De rivier foarmet dus in boarne foar yrrigaasje doelen. De rivier is part fan it bekken fan de rivier de Kolumbia, om't de Naches in sydrivier fan de Yakima is en dy op syn bart wer in sydrivier fan de Kolumbia is.
Joadestraf

De **Joadestraf** (fan it Dútske *Judenstrafe*) of it **hingjen mei hûnen** wie in foar joaden ornearre aparte foarm fan ophinging, nammentlik oan de fuotten mei de holle del, dat sûnder brekken fan de nekke of fersmoaring.

## Skiednis
It omkeard ophingjen, en it hingjen mei hûnen, waard foar it earst dien troch Spaanske Arabieren yn de 9e iuw en om it jier 1000 hinne ek yn Itaalje praktisearre; fan de 13e iuw ôf komt it foar yn Dútslân, mar ek wol yn de Nederlannen.

De oarsprong fan it gebrûk is ûnwis. It wurdt earst yn de lette midsiuwen op joaden tapast, mar wie earder al tige algemien yn Noard-Jeropa. Under de Germanen hie ophingjen in sakraal karakter. De hûnen wiene dêrby offers oan de Germaansk god Odin, de bisten wiene nammentlik hillich by de Germanen. Folle letter, troch de ynfloed fan it kristendom,  waard sa'n straf ta ûneare fan de feroardielde.

## Praktyk
In joadske feroardielde waard oan de fuotten ophong, faak mei twa hûnen. At it slachtoffer him dochs noch ta it kristendom bekeare, waard er fan de galge helle en nei in flugge doop en oare religieuze hannelingen oan de hals ophinge. 

De Italjaanske ôffurdige Andrea Gattaro dy't yn Bazel wie foar in konferinsje jout details fan in troch him bywenne Joadske eksekúsje. In de 17e iuw kaam in ein oan dy, doe ek al âlfrinzige, foarm fan terjochtstellen.

## Literatuer
* Johann Stumpf: *Schwytzer Chronika*. 1554.
* Johann Stumpf: *Gemeiner loblicher Eydgnoschafft Stetten, Landen und Voelckeren Chronick wirdiger thaaten Beschreybung*. 1586.
* Karl von Amira: *Die germanischen Todesstrafen. Untersuchungen zur Rechts- und Religionsgeschichte*. Verlag der Bayerischen Akademie der Wissenschaften u. a., München 1922 (*Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften – Philosophisch-philologische und historische Klasse* 31, Abh. 3).
* Rudolf Glanz: *The „Jewish Execution“ in Medieval Germany*. Conference on Jewish Relations, New York NY 1943.
* Guido Kisch: *The „Jewish Execution“ in Medieval Germany and the Reception of Roman Law*. Yn: Guido Kisch: *Ausgewählte Schriften*. Bân 2: *Forschungen zur Rechts-, Wirtschafts- und Sozialgeschichte der Juden*. Thorbecke, Sigmaringen 1979, ISBN 3-7995-6016-5, S. 165–193.
* Wolfgang Schild: *Die Geschichte der Gerichtsbarkeit. Vom Gottesurteil bis zum Beginn der modernen Rechtsprechung. 1000 Jahre Grausamkeit. Hintergründe, Urteile, Aberglaube, Hexen, Folter, Tod*. Lizenzausgabe. Nikol Verlagsgesellschaft, Hamburch 1997, ISBN 3-930656-74-4.
* Kenneth Stow: *Jewish Dogs. An Image and Its Interpreters. Continuity in the Catholic-Jewish encounter*. Stanford University Press, Stanford CA 2006, ISBN 0-8047-5281-8.
Top Naeff

**Anthonetta Naeff** (Doardt, 24 maart 1878 - dêre, 22 april 1953) wie in Nederlânsk skriuwster en oersetster en toanielkritika dy't ûnder de namme **Top Naeff** har boeken publisearre.

## Biografy
Johan Reinhard Naeff en Anna Cornelia Vriesendorp wiene har heit en mem. Fan memmekant stamme sy út in âlde Doardtske keapmansfamylje. Nei in koart skoft yn  Nieuwediep wenne te hawwen, gie de jonge hûshâlding werom nei Doardt; har skoalletiid leit sa ek foar it grutste part yn har bertestêd. Yn de jierren 1895/'96 gie Top Naeff dy't die 17 wie nei in jongedameskostskoalle yn Brussel. Yn 1897 stoar har heit en giie hja mei har mem by har beppe ynwenjen.

It toanielstik *"De Genadeslag"* wie har debút; 13 febrewaris 1899 wie de premiêre yn Doardt by it "Rotterdamsch Tooneelgezelschap Le Gras en Haspels", ûnder rezjy fan Jan C. de Vos. Yn 1901 folge it toanielstik *"Aan Flarden"* en in tal jierren letter troch *"Het Weerzien"*.

Yn 1900 publisearre se har bekendste boek, "School-idyllen". Nettsjinsteande de tragyske ein is it dochs in humoaristysk famkesboek wêrmei't har namme fuortendaliks fêstige wie en wêrfan't it súkses har libben lang duorre. Op 23 novimber 1904 boaske Top Naeff oan Huibert Willem van Rhijnde út Sutfen, dy't him as dokter yn Doardt festige hie.

Yn 1914 makke sy mei har man in reis nei Ynje, om dêr in rige lêzingen te hâlden. Oktober 1914 koene sy krekt op tiid feilich weromkomme. Yn 1931 makke hja in grutte reis nei Egypte, Grikelân, Syrje en Palestina.

Yn 1934 waard sy beneamd ta Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau en ta Offisier yn de Kroanoarder fan België; yn 1952 beneamde de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde har ta earelid.

Tp Naeff stoar 1953 oan de gefolgen fan in hertoanfal. Har namme libbet troch yn ûnder mear de *[[Top Naeff-priis]]*, dy't ûngeregeld útrikt wurdt oan de bêste ôfstudearjende(n) fan de Amsterdamske Teäterskoalle.

## Boeken
**De genadeslag* (1899)
**School-idyllen* (1900)
**Aan flarden* (1901)
**De tweelingen* (1901)
**Het weerzien* (1902)
**In mineur* (1902)
* *'t Veulen* (1903)
**De dochter* (1906)
**De glorie* (1906)
**De stille getuige* (1907)
**Oogst* (1908)
**Voor de poort* (1912)
**Dramatische kronieken* (1919-1923)
**Vriendin* (1920)
**Charlotte von Stein* (1921)
**Voorbijgangers* (1925)
**Letje, of de weg naar het geluk* (1926)
**Klein avontuur* (1928)
**Offers* (1932)
* *[[Sarah Bernhardt]] en [[Eleonora Duse]]* (1934)
**Een huis in de rij* (1935)
**Juffrouw Stolk en andere verhalen* (1936)
**Zie de maan schijnt...* (1946)
**Klein Witboek* (1947)
**Willem Royaards* (1947)
**Zo was het ongeveer* (1950)

## Prizen
* 1948 Ofsier yn de Oarder fan Oranje-Nassau
* 1948 Ofsier yn de Kronoarder (België)
* 1952 Mr. H.G. van der Vies-priis foat it toanielstik *Zie de maan schijnt...*
* 1952 Earelid fan de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde
* 1953 Eareboarger fan de gemeente Doardt

## Biografy
* : *Rebel en dame / Biografie van Top Naeff*. Amsterdam, Querido. 2010

## Keppelings om utens
* [Top Naeff yn de [dbnl]]
** ''School-idyllen''
* Biografy
Vantage (Washington)

**Vantage** is in gemeentefrij plak (*Census-Designated Place*) yn Kittitas County yn de Amerikaanske steat Washington. It hie 74 ynwenners neffens de folkstelling fan 2010. It leit op de westigge fan de rivier de Kolumbia en benoarden oan Interstate 90.

## Skiednis
De Wanapum-yndianen wiene de earste bewenners fan it gebiet. Der is in ferskaat oan rotstekeningen bewarre bleaun op de klifrotsen. Hja brûken ek in ferskaat oan ferstienne hout foar it meitsjen fan spearpunten en ark. It stee wêr't de petroglifen fûn binne is ûnder wetter kommen mei it yn de 1960er jierren fan it oanlizzen fan de Wanapum Daam, in keardaam yn de Kolumbia. Sa'n 60 fan de 300 tekeningen binne fan de basalt klifs ôfsnijd en bewarre bleaun. Dit stee is ien fan de seldsumste fossile bosken yn 'e wrâld en is yn 1965 oanmurken as in National Natural Landmark troch de *National Park Service*. 

Yn it iere 20e iuw waard de needsaak grutter foar in east-west ferbining oer de Kolumbia.
Yn 1914 kaam der in fear foar auto's by Vantage. Dat fear wie lyts en koe mar 2 auto's tagelyk hâlde. Nei in stikmannich ûngemakken, wêrby't auto's yn it wetter rekken, waard besletten en meitsje in brêge oer de Kolumbia. Yn 1927 wie de hast 500 m lange útboubrêge ree. Dy brêge wie in wichtige ferbining yn it ramt fan de Sunset Highway tusken Seattle en Spokane, de foarrinner fan de hjoeddeiske Interstate 90. Mei de oanlis fan de fjouwerbaanske Interstate 90 waard de brêge yn 1962 ferfongen troch de hjoeddeiske brêge. De âlde útboubrêge, dy't mar twabaansk wie, waard ferhûze nei Lyons Ferry Crossing oer de rivier de Snake by Starbuck, Washington. It is no ien fan de âldste útboubrêgen fan Washington en stiet no op it National Register of Historical Places.
Yn 1963 wie de Wanapum Daam reemakke en der ûntstie in mar. It eardere doarp Vantage kaam ûnder wetter te stean en waard justjes heger op in hichte werboud op it hjoeddeiske plak.

## Hjoeddedei

Der binne ferskate tenkstasjons, 2 restaurants en in kampearplak yn Vantage. Benoarden leit The Wild Horse Wind Farm, in wynmûnepark beheard troch Puget Sound Energy. 
Justjes besuden Vantage is it Ginkgo Petrified Forest State Park, it park mei it bestienne hout. Dernjonken is it 'Wanapum Recreational Area', in kampearplak fan besikers fan benammen de Gorge Amphitheatre en it rotsklimmen. 
It klimaat is dêr drûch en de trochsneed jierlikse delfal is 193 mm.

## Keppeling om utens
*In toergids fan Vantage, Washington en omkriten
Skyrinnen op de Olympyske Winterspullen 2006

De **[[Olympyske Winterspullen 2006]]**, ek wol de **XXe Olympiade** neamd, waarden yn **[[2006]]** hâlden yn de Italjaanske stêd Turyn fan 10 oant en mei 26 febrewaris.
It skyrinnen hie plak yn *Pragelato Plan*.

## Pragelato Plan
Foar it skyrinnen wie der plak foar 20.000 taskôgers en de loipes hiene in lingte fan 10 km.

## Utslaggen
#### Lannen Sprint

#### 4x10 km

#### 4x5 km

#### Sprint

#### Efterfolging

#### 10 km

#### 15 km

#### 30 km

#### 50 km

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it Skyrinnen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 2006.

## Sjoch ek
*Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 2006
Skyrinnen op de Olympyske Winterspullen 2002

De **[[Olympyske Winterspullen 2002]]**, ek wol de **XIXe Olympiade** neamd, waarden yn **[[2002]]** hâlden yn de Amerikaanske stêd Salt Lake City fan 8 oant en mei 24 febrewaris.
It skyrinnen hie plak yn it *Soldier Hollow*.

## Soldier Hollow
Foar it skyrinnen wie der plak foar 15,200 taskôgers en de loipes hiene in lingte fan 5 km.

## Doping
De skyrinners Johann Mühlegg út Spanje, Larisa Latsoetina en Olga Danilova út Ruslân waardent trapearre op it brûken fan doping. Harren útslaggen waarden skrast.

## Utslaggen
#### 4x10 km

#### 4x5 km

#### Sprint

#### Efterfolging

#### 10 km

#### 15 km

#### 15 km massa start

#### 30 km  massa start

#### 30 km

#### 50 km

## Medaljespegel
De top-9 fan lannen dy't by it Skyrinnen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 1998.

## Sjoch ek
*Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 2002
Nij-Amsterdam

* Nij-Amsterdam (Amearika): New York (stêd) - de histoaryske namme fan 'e stêd, doe't dy noch in Nederlânske koloanje wie
* Nij-Amsterdam (Drinte), in plak yn Drinte
* Nij-Amsterdam (Suriname), in plak yn Suriname
* Nij-Amsterdam (eilân) (of Amsterdam), in ûnbewenne Frânsk eilân yn de súdlike Yndyske Oseaan
Jan Mens

**Jan Mens** (Amsterdam, 18 septimber 1897 – dêre, 31 oktober 1967) wie in Nederlânsk skriuwer.

## Libben
Hy wie in soan fan Jan Mens, diamantsliper, en Helena Elisabeth Falke. Hy waard opbrocht yn in sober fermidden en yn ferskate folkswiken fan Amsterdam. Doe't er njoggen wie stoar syn heit en syn mem wie twong om as skjinmakster de kost te fertsjinjen om de hûshâlding troch de tiid te krijen. Jan gie nei de ambachtsskoalle om it meubelmakkersfak te learen en krige yn 1922 in fêste baan. Datselde jier boaske er oan de Grinslânske Abeltje Stenhuis; de hûshâlding ferhuze yn 1925 nei Betondoarp.

Yn 1933 rekke er syn wurk by it biljartfabryk Wilhelmina kwyt en sette er út ein mei de skriuwerij, earst mei berneboeken en ferhalen. Under de skûlnamme Jan Rebel waard 1934 in seleksje sosjale sketsen útjûn mei de titel *Rafels*. Yn 1935 krige er as lid fan de SDAP kunde oan skriuwer A.M. de Jong en skriuwer en âld-skoalmaster Theo Thijssen, dy't syn manuskripten korrizjearre en him oanrekommandearre. Yn 1938 wûn Mens de Kosmos Eerstelingen Prijs foar jonge skriuwers mei it manuskript fan *Mensen zonder geld* en dat wie de oanset ta syn trochbrek as skriuwer. Begjin jierren sechtich, krekt foar syn dea, wie er de bêst ferkochte skriuwer fan Nederlân.

Benei alle romans fan Mens spylje yn Amsterdam, de stêd dêr't ferknotte oan wie, en beskriuwe it libben fan de 'gewoane man'

## Bibliografy <small>(kar-út)</small>
* 1939 - *Mensen zonder geld* (roman)
* 1940 - *De gouden reael* (roman) (1ste diel romansyklus 'Griet Manshande')
* 1941 - *Koen, roman van een jongen* (roman, mei in protte autobiografyske aspekten)
* 1943 - *Waterland* (roman) (letter útjûn as *Goud onder de golven*)
* 1946 - *Meester Rembrandt* (roman)
* 1950 - *Er wacht een haven* (roman)
* 1953 - *Elisabeth* (roman)
* 1960 - *Marleen* (1ste diel út *[[De kleine waarheid]]*-trilogy)
* 1962 - *Het heldere uur* (2de diel út *De Kleine Waarheid*-trilogy)
* 1964 - *Het kleine verschil* (3de deel uit *De Kleine Waarheid*-trilogy)
* .... - *Robinson crusoe* op'n nij bewurke

## Keppelings om utens
* Biografy yn Biografysk Wurdenboek fan it Sosjalisme en de Arbeidersbeweging, 2012
* [Profyl Jan Mens yn de [DBNL]]
Snoqualmie Pass (Washington)

**Snoqualmie Pass** is in gemeentefrij plak (Census-Designated Place) yn Kittitas County en King County yn de Amerikaanske steat Washington. It leit yn it Cascades berchtme. It is neamd nei de berchpas fan Interstate 90 dat Snoqualmie Pass hiet en dy is wer neamd nei de Snokwalmy yndianen dy't yn de Snoqualmie Delling wennen. It doarp Snoqualmie Pass hie 311 ynwenners neffens de folkstelling fan 2010. It plak is ien de heechsten fan Washington kwa ynkommen de haad.

## Rekreaasje
Om it plak hinne binne ferskate fekânsjewentes foar bygelyks guon ynwenners fan de Seattle stêdekloft
hawwe tydlik in fekânsjehûs en guon binne der jierrûn. Dat tal wurdt rûsd op 150. Wintersport is it foarnaamste, mar ek jierrûn bûtendoar aktiviteiten binne populêr. 

De Pacific Crest Trail krúset oer Snoqualmie Pass hinne, mar ek in tal oare kuiertochten binne beskikber foar kuierjen en klimmen yn de simmermoannen en skyrinne en snierinne yn de wintermoannen. 

De Summit at Snoqualmie bestiet út 4 skygebieten: Alpental, West Summit, Central Summit en East Summit (foarhinne Hyak).  De Summit at Snoqualmie is it tichtste by foar skyers út Seattle. 

Sniemobylje is mooglik justjes beëasten de pas yn de wintermoannen. Ek parapentes en seilfleanen wurde dien yn hjerstmoannen oer it Keechelus Mar.

## Keppeling om utens
*Cascade Times, lokale krante
*Skiednis
*Pass
Tydskrift

In **tydskrift** of **blêd** (de Ingelske beneaming ***magazine*** komt ek foar) is in periodyk ferskinende publikaasje dy't per oplaach bestiet út in samling artikels en in ferskaat oan begeliedend of op himsels steand fotomateriaal. Yn 'e regel befetsje tydskriften dêrnjonken tsjintwurdich ek (faak in grut tal) betelle advertinsjes. Yn 'e gefallen dat dat net sa is (wat foarhinne faker foarkaam as no), wurdt it oangeande tydskrift folslein finansierd troch de ferkeappriis. Ek is it mooglik dat it funksjonearret as in kommunikaasjemiddel fan in organisaasje mei syn leden en/of donateurs; yn sokke gefallen wurdt it bekoste út 'e kontribúsje en/of de donaasjes. De measte tydskriften besteane lykwols fan in mingde finansiering op basis fan advertinsjes en ferkeap.

Tradisjoneel wurde tydskriften op papier drukt, mar der besteane hjoed de dei ek tydskriften dy't inkeld yn digitale foarm ferskine. Tydskriften ûnderskiede har fan kranten troch de frekwinsje fan ferskinen, mar fral ek troch it hawwen fan in omslach en in ynhâldlike tematyk dy't faak wol ferbân hâldt mei it nijs fan 'e dei, mar dêr net mei lykslein wurde kin. Wat de frekwinsje fan ferskinen oangiet, besteane der rûchwei trije soarten tydskriften: it **wykblêd**, dat ienris yn 'e wike útkomt; it **moanneblêd**, dat ienris yn 'e moanne publisearre wurdt; en tydskriften dy't noch minder faak publisearre wurde, bygelyks ienris yn it fearnsjier (**fearnsjierblêd**), ienris yn 'e fjouwer moannen of ienris yn it jier (jierboek). Tydskriften kinne oan alderhanne ûnderwerpen wijd wêze, fan 'e aktualiteit (opinyblêden) oant lifestyle (glossys), en fan religy (tsjerkebledsjes) oant neakenfotografy (neakenblêden) en pornografy (pornoblêden). In tige behyplik tydskrift dat faak mar út ien of twa siden bestiet, neamt men ek wol in nijsbrief.