Gistel

**Gistel** is in stêd en gemeente yn de Belgyske provinsje West-Flaanderen. De polderstêd hat likernôch 12.000 ynwenners, dy't de bynamme "hovelingen" drage.

## Skiednis
Gistel ûnstie op in âlde sânrêch mei legere gebieten yn it noarden (rjochting see) en it suden (binnenlân). Nei alle gedachten is de namme ôflaat fan de Germaanske wurden *geest* en *lo* en de betsjutting is 'iepen bosk op hegere sângrûn'.   

Offisjeel wurdt oannommen dat de earste dokuminten dy't oer Gistel skriuwe 10e-iuwsk binne. Neffens dy dokuminten soe Gistel yn dat tiidrek in geunstige lokaasje oan see ha. Guon ornearje lykwols ek dat Gistel al yn 9e-iuwske oantekenings fan Wytsings neamd wurdt. 
Yn 'e midsiuwen wie Gistel (ek wol in Gestella, Gistella of Ghistelle/Ghistelles/Ghestelle neamd) in greeflike hearlikheid, Gistel-Ambacht fan it skaai Gistel. De groei fan Gistel moat te tankjen west ha oan de befarberens fan in wetterke op in foarútskode lokaasje oan de kust, dy't Gistel in strategyske lokaasje joech yn 'e ferdigening tsjin de Wytsings. Salang't it streamke befarber bleau, ûntjoech Gistel him ta in haven- en hannelsdelsetting. De stêd hie yn de 12e iuw al in fersterke fêsting en yn 'e 13e iuw krige Gistel stedsrjochten.

Nei mear as fjouwer iuwen fan grutte wolfeart krige Gistel yn 1488 in swiere klap as gefolch fan de ferneatiging en plondering fan de stêd troch de troepen fan Maksimiliaan fan Eastenryk by de opstân fan Flaanderen tsjin him.

Op de âldst bekende kaart fan Gistel (Jakob fan Deventer, 1570) is in plak te sjen mei in grêft en 6 tagongsdiken mei yn it sintrum in tsjerke, in  kastiel en in tsiental strjitten. De plonderingen fan de geuzen en it dêropfolgjende belis fan Oostende soarge derfoar dat de krite ûntfolke. Yn it Tolvejierrich Bestân wiene it benammen de aartshartogen Albrecht en Isabella dy't de weropbou oantrunen. Nei de Tachtichjierrige Kriich fûn der fierder herstel plak en waard Gistel in pylgerplak om de martleres Sint-Godelieve hinne.

De oanlis fan de stiennen dyk Oostende-Wijnendale (18e iuw) en it spoar Oostende-Torhout (19e iuw) krige Gistel nije ekonomyske ympulsen. De realisaasje fan de E40 (A18) ferbettere de berikberens fan Gistel fierder. Mei in eigen yndustryterrein en in brûzjend hannelssintrum waard tefoarren kommen dat Gistel in sliepplak fan Oostende waard.

## Yndieling gemeente
Njonken de dielgemeente Gistel bestiet de gemeente út de dielgemeenten Moere, Snaaskerke en Zevekote. Moere en Zevekote wiene foar 1971 selsstannige gemeenten, wylst Snaaskerke yn 1977 by Gistel kaam.

## It besjen wurdich

Gistel is de widze fan de ferearing fan Sint-Godelieve yn Flaanderen en Noard-Frankryk. It hichtepunt fan dy ferearing is de alle jierren fierde Godelieveprosesje op de earste snein nei 6 july. 

### Abdij ten Putte
Oan 'e ein fan 'e 11e iuw waard op it plak fan it martlerskip fan Sint-Godelieve in frouljuskleaster stifte. De abdij is ien fan de meast besochte beafeartsplakken fan West-Flaanderen. Bruorren en susters fan de Kongregaasje "Mem fan Frede" wenje dêr no. Yn de abdij is it Sint-Godelievemuseum.

### Us Leaffrouwetsjerke

Yn 1488 baarnde de goatyske tsjerke fan Gistel troch de Flaamske Opstân tsjin Maksiliaan út. Tolve jier letter waard útein set mei de bou fan in nije letgoatyske tsjerke. Dy tsjerke waard healwei de 19e iuw fanwegen brekfalligens ôfbrutsen. Allinne de toer bleau oer en dy waard yntegrearre yn de hjoeddeiske neogoatyske tsjerke, mar ek de toer waard oan 'e ein fan de 19e iuw fanwegen brekfalligens ôfbrutsen. De hjoeddeiske toer waard yn de jierren 1970 boud neffens âldere plannen út it begjin fan de 20e iuw.     

### Mûnen
Oan de eastlike râne fan it stedssintrum stiet de *Oostmolen*, in Flaamske standermûne. Mûne *De Meerlaan* is in lytse standermûne op in hege rûne foet út 1933.

### Oars
Tichteby de abdij stiet de modelpleats 'Brittaniahoeve', dy't neffens Ingelsk foarbyld yn 1855 nei in ûntwerp fan de Frânske arsjitekt H. Horeau boud waard. 

## Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente, lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:800 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:14000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1831 text:1831
 bar:1846 text:1846
 bar:1856 text:1856
 bar:1866 text:1866
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2020 text:2020
 bar:2022 text:2022

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1831 from:0 till: 4527
 bar:1846 from:0 till: 5429
 bar:1856 from:0 till: 5334
 bar:1866 from:0 till: 5439
 bar:1880 from:0 till: 5865
 bar:1890 from:0 till: 6011
 bar:1900 from:0 till: 6227
 bar:1910 from:0 till: 6942
 bar:1920 from:0 till: 7074
 bar:1930 from:0 till: 7154
 bar:1947 from:0 till: 8406
 bar:1961 from:0 till: 8614
 bar:1970 from:0 till: 9158
 bar:1981 from:0 till: 9531
 bar:1990 from:0 till: 9913
 bar:2000 from:0 till: 11085
 bar:2010 from:0 till: 11727
 bar:2020 from:0 till: 12166
 bar:2022 from:0 till: 12106

PlotData=

 bar:1831 at: 4527 fontsize:S text: 4.527 shift:(-10,5)
 bar:1846 at: 5429 fontsize:S text: 5.429 shift:(-10,5)
 bar:1856 at: 5334 fontsize:S text: 5.334 shift:(-10,5) 
 bar:1866 at: 5439 fontsize:S text: 5.439 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 5865 fontsize:S text: 5.865 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 6011 fontsize:S text: 6.011 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 6227 fontsize:S text: 6.227 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 6942 fontsize:S text: 6.942 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 7074 fontsize:S text: 7.074 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 7154 fontsize:S text: 7.154 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 8406 fontsize:S text: 8.406 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 8614 fontsize:S text: 8.614 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 9158 fontsize:S text: 9.158 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 9531 fontsize:S text: 9.531 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 9913 fontsize:S text: 9.913 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 11085 fontsize:S text: 11.085 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 11727 fontsize:S text: 11.727 shift:(-10,5)
 bar:2020 at: 12166 fontsize:S text: 12.166 shift:(-10,5)
 bar:2022 at: 12106 fontsize:S text: 12.106 shift:(-10,5)



*Boarne:NIS, 1831 oant en mei 1981 binne folkstellingen; 1990 en letter binne de ynwennertallen op 1 jannewaris