open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Readkrúnamazône

De **readkrúnamazône** (*Amazona rhodocorytha*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1890 troch de Italjaanske ornitolooch Tommaso Salvadori publisearre.
## Skaaimerken

De readkrúnamazône wurdt likernôch 35 oant 40 sm lang. De fûgel is oer it generaal grien, mar hat in kleurige kop. De foarholle en de krún binne felread, wat oergiet yn brúnpears nei de nekke ta. De team tusken de eagen en de snaffel binne oranjegiel en de wangen en it kin binne blau. De wjukken binne foar it grutste part grien, mei in opfallende reade spegel op 'e bûtenste slachpinnen. De einen fan 'e slachpinnen binne blau oant swartich. De snaffel is griisrôze mei in ljochtere punt, de poaten binne griis en de iris is oranje. Der binne gjin grutte ferskillen yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes.

## Fersprieding
De soarte is endemysk foar Brazylje. De fûgel komt allinnich foar yn it Atlantysk Reinwâld oan 'e eastkust fan it lân, fan 'e steat Alagoas oant Rio de Janeiro. It habitat bestiet út fochtich tropysk leechlânwâld, mar se wurde bytiden ek yn mangroves en oan boskrânen sjoen.

## Iten
De readkrúnamazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien yn 'e beammen fan it reinwâld. Se hawwe in foarkar foar sied fan lânseigen beamsoarten.

## Status
De readkrúnamazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as kwetsber (VU). De populaasje wurdt rûsd op sa'n 6.000 oant 15.000 fûgels yn it wyld. De grutste bedrigingen foar de takomst fan 'e soarte binne de fragmintaasje fan it ferspriedingsgebiet troch de kap fan it Atlantysk Reinwâld en de yllegale hannel foar de avikultuer. Benammen it stellen fan piken út 'e nêsten hat in grutte ynfloed op 'e populaasje.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de readkrúnamazône in seldsume fûgel dy't bûten Brazylje net in soad holden wurdt. De fûgel stiet op 'e CITES I-list, wat betsjut dat de hannel hiel strang is. De soarte is yntelligint dy't him goed oanpast, mar se hawwe in soad romte en in spesifyk dieet nedich om yn kondysje te bliuwen.
Jean Cabanis

**Jean Louis Cabanis** (8 maart 1816 – 20 febrewaris 1906) wie in Dútske ornitolooch. Hy wurke by de fûgelkolleksjes fan it Natuerhistoarysk Museum yn Berlyn en waard yn 1850 de earste kurator fan fûgels. Hy stifte it *Journal für Ornithologie* yn 1853.

## Biografy
Cabanis waard berne yn Berlyn yn in âlde Hugenoatefamylje dy't út Frankryk ferhuze wie. Syn heit Benoit-Jean (1774–1838) en mem Maria Luise (1783–1849) kamen beide út famyljes dy't yn 'e tekstylyndustry wurken. Der is net folle bekend oer syn iere libben. Hy studearre fan 1835 oant 1839 oan 'e Universiteit fan Berlyn, en reizge doe nei Noard-Amearika, dêr't er wurke as museumassistint yn Carolina.
Hy kaam werom yn 1841 mei in grutte kolleksje natuerhistoaryske wurken. Hy wie assistint by it Natuerhistoarysk Museum fan Berlyn (dat doe it Universiteitsmuseum fan Berlyn wie) en yn 1850 waard hy de kurator fan fûgels, en naam it stokje oer fan Martin Lichtenstein.

Charles Lucien Bonaparte hie him in posysje oanbean by de *Jardin des Plantes*, mar Cabanis wegere dy. Hy stifte it *Journal für Ornithologie* yn 1853, en wie de folgjende ienenfjirtich jier redakteur, doe't er opfolge waard troch syn skoansoan Anton Reichenow.  Cabanis beskôge it tydskrift *Naumannia*, it offisjele orgaan fan 'e Deutsche Ornithologen-Gesellschaft, ûnder redakteurskip fan Eduard Baldamus, as te smel yn syn geografyske omfang en it tefolle sintraal stellen fan Dútslân.

Op 'e Wrâldfûgellist fan it IOC wurde 132 geslachten en 164 soarten troch him beskreaun en goed 260 ûndersoarten.

Cabanis troude yn 1849 yn Berlyn mei Jeanne, dochter fan Ambrosius Rinaldi. Se krigen seis soannen en trije dochters. Hy stoar yn Friedrichshagen.

## Keppeling om utens
* Digitalisearre kopy fan Cabanis syn boek *[https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/112135 Museum Heineanum]: Verzeichniss der ornithologischen Sammlung des Oberamtmann Ferdinand Heine, auf Gut St. Burchard vor Halberstadt* ('Directory of the ornithological collection of the chief magistrate Ferdinand Heine, on St. Burchard near Halberstadt')
Boäz

**Boäz** (Hebriuwsk: בֹּעַז) is in wichtige figuer yn it Alde Testamint, foaral bekend út it Bibelboek Ruth. Hy wie in ryk en foaroansteand lânbesitter yn Betlehim. Boäz wurdt yn it Nije Testamint neamd as ien fan 'e foarfaars fan kening David en Jezus.

## It ferhaal fan Boäz en Ruth
Boäz wie in rike en foaroansteande boer út Betlehim yn it lân Juda. Hy wie besibbe oan Elimêlek, de man fan Naomi, dy't fanwegen hongersneed nei it lân fan Moäb ferhûze wie. Hja krigen twa soannen yn Moäb dy't trouden mei Moäbityske froulju. Nei it ferstjerren fan Elimêlek en har beide soannen woe Naomi werom nei har heitelân. Mei Naomi gie ek Ruth, de Moäbityske widdo fan har soan, nei Betlehim om foar har skoanmem te soargjen. 

Werom yn Betlehim gie Ruth op oantrunen fan Naomi nei it lân fan Boäz om dêr ieren te sammeljen foar iten. Boäz hie al fan har trou oan Naomi heard en hy soarge derfoar dat hja feilich wurkje koe en der genôch ieren op 'e grûn foelen foar Ruth, sadat hja en har skoanmem genôch te iten hiene.

Neffens de Israelyske wet hie de famylje de plicht om it besit fan in ferstoarne sibbe werom te keapjen (it lossersrjocht) en de widdo fan 'e sibbe te trouwen. Hoewol't der in oare sibbe wie dy't noch tichterby har ferstoarne man stie, krige Boäz nei juridysk oerlis by de stedspoarte de tastimming om as 'losser' op te treden. Hy troude mei Ruth, en hja krigen in soan dy't Obed neamd waard.

## Betsjutting
De namme Boäz betsjut nei alle gedachten "yn him is krêft". Hy stiet yn 'e bibelske tradysje bekend as in man fan karakter, from en rynsk.
Boäz is de oerpake fan kening David. Yn it Nije Testamint wurdt er yn 'e geslachtsregisters fan Jezus neamd (Mattéus 1:5 en Lukas 3:32).

## De timpelpylder
De namme Boäz komt ek foar yn it boek 1 Keningen. Doe't kening Salomo de timpel yn Jeruzalim boude, liet er twa grutte koperen pylders by de yngong fan 'e timpel sette. De pylder oan 'e lofterkant krige de namme 'Boäz', dy oan 'e rjochterkant krige de namme Jakin.
Soldate-amazône

De **soldate-amazône** (*Amazona mercenarius*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1844 troch de Switserske natuerûndersiker Johann Jakob von Tschudi publisearre.

## Skaaimerken
De soldate-amazône wurdt likernôch 33 oant 34 sm lang. De fûgel is hast folslein grien, mar troch de donkere rânen oan 'e fearren hat de soarte op 'e nekke en mantel in skobbich patroan. Op 'e wjukbocht sit in oranjegiel plak. De slachpinnen binne blaugriis oan 'e punten en hawwe in reade spegel oan 'e bûtenste fearren. De sturt hat in brede ljochtgriene oant giele einbân mei read en blau op 'e bûtenste fearren. De snaffel is griis mei in ljochtere basis, de poaten binne griis en de iris is oranjeread. Der binne gjin ferskillen yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes.

## Fersprieding en systematyk
De soarte komt foar yn it Andes-berchtme fan Fenezuëla, Kolombia, Ekwador, Perû oant it noarden fan Bolivia. It habitat bestiet út subtropyske en tropyske berchwâlden en dizewâlden, meastentiids op hichten tusken de 1.500 en 3.500 meter. De soarte hat fan alle amazônes it heechst lizzende ferspriedingsgebiet.

De soldate-amazône wurdt ferdield yn twa ûndersoarten:
* *A. m. mercenarius*: it grutste part fan it ferspriedingsgebiet yn 'e Andes.
* *A. m. canipalliata*: komt foar yn 'e Andes fan Kolombia en noardwestlik Fenezuëla; dizze ûndersoarte hat mear griisblau op 'e wjukken.

## Iten
De soldate-amazône yt benammen fruchten, sied en nuten út de berchwâlden. De soarte stiet bekend om harren trek tusken de sliepplakken yn 'e dellingen en de gebieten heger op 'e berchhellings dêr't se om iten sykje.

## Status
De soldate-amazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as net bedrige (LC). Dochs is de populaasje net stabyl; neffens gegevens fan BirdLife International nimt it oantal fûgels yn it wyld ôf. De grutste bedriging foar de lokale populaasjes is it ferlies fan habitat troch de oanlis fan lânbougrûn yn it berchtme.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de soldate-amazône in grutte seldsumheid. Se wurde hast nea bûten harren natuerlike leefgebiet holden. Dat komt mei omdat se yn it wyld op grutte hichte libje, wat it lestich makket om se yn it leechlân sûn te hâlden. Ek harren relatyf ienfâldige griene kleur makket dat der minder fraach nei is as nei de mear kleurryke amazônesoarten.
Fryske gemeenteriedsferkiezings 2026

De **Fryske Gemeenteriedsferkiezings fan 2026** fûnen plak op 18 maart 2026 yn alle gemeenten fan de provinsje Fryslân. By dizze ferkiezings waarden de 410 leden fan de gemeenterieden keazen foar in perioade fan fjouwer jier. De ferkiezings makken diel út fan de lanlike gemeenteriedsferkiezings yn hiel Nederlân.

## Opkomst
De opkomst fan 56,4% wie 2,6% heger as de foarige kear. De heechste opkomst wie te sjen op de waadeilannen mei Skiermûntseach as útsjitter mei in opkomst fan 76,1%. Dat wie lykwols 4,1% leger as yn 2022. Fierder skoarden de gemeenten De Fryske Marren, Tytsjerksteradiel en Dantumadiel allegear rûn de 60%. De leechste opkomst wie yn Smellingerlân mei 52,3% en yn Harns mei 52,4%. De grutste stiging wie yn Weststellingwerf wêr't de opkomst 7,7% groeide yn ferliking mei de foarige ferkiezings.

## Utslach
De útslaggen de gemeente wurde wjerjûn yn de ûndersteande grafyske tabel.

## Referinsjes

## Navigaasje
Tucumánamazône

De **Tucumánamazône** (*Amazona tucumana*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). 

De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1885 troch de Dútske ornitolooch Jean Cabanis publisearre.  De tafoeging *tucumana* ferwiist nei de provinsje Tucumán yn it noardwesten fan Argentynje. Dit is de saneamde typelokaasje, it plak dêr't de earste eksimplaren fûn waarden dy't brûkt binne foar de wittenskiplike beskriuwing

## Skaaimerken
De Tucumánamazône wurdt likernôch 31 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien mei opfallende swarte rânen oan 'e fearren, wat him in skobbich uterlik jout. De foarholle en de foarkant fan 'e krún binne felread, mar oars as by de readbrilamazône rint it read net troch om 'e eagen hinne. De fûgel hat in ljochte, hast wite eachring. Op 'e wjukken binne de primêre dekfearren read, wylst de slachpinnen grien binne mei blauwe punten. De fearren op 'e boppepoaten binne oranjegiel. De snaffel is hoarnkleurich, de poaten binne ljochtgriis en de iris is oranjegiel. Der binne gjin grutte ferskillen tusken mantsjes en wyfkes.

## Fersprieding
De soarte komt foar yn in smelle stripe yn 'e eastlike Andes fan súdlik Bolivia oant it noardwesten fan Argentynje (yn 'e provinsjes Salta, Jujuy, Tucumán en Catamarca). It habitat bestiet út de saneamde Yungasbosken, foaral dêr't de *Alnus acuminata* en de *Podocarpus parlatorei* foarkomme. Se libje op hichten tusken de 1.000 en 2.200 meter, mar winterdeis lûke se nei legere gebieten.

## Iten
De Tucumánamazône yt benammen it sied fan *Podocarpus* en de fruchten en it sied fan oare beammen út it berchwâld. It dieet feroaret mei de seizoenen, ôfhinklik fan it oanbod yn 'e ferskate hichtesônes.
## Status
De Tucumánamazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as kwetsber (VU). Yn 'e jierren 1980 is de populaasje slim krompen troch de yllegale hannel; der waarden doe tsientûzenen fûgels fongen foar de eksport. Hoewol't de hannel no ferbean is, bliuwt it ferlies fan habitat troch de kap fan it berchwâld in grutte bedriging. Ek de beheinde omfang fan it ferspriedingsgebiet makket de soarte ekstra kwetsber foar feroarings. Neffens BirdLife International nimt de populaasje noch hieltiten ôf.
## Avikultuer
Yn 'e avikultuer wurdt de Tucumánamazône net in soad sjoen. It binne yntelliginte fûgels dy't harren goed oanpasse kinne, mar se hawwe in soad beweging nedich en binne gefoelich foar obesitas as it dieet net goed ôfstimd is op harren enerzjybehoefte.
Kawallamazône

De **kawallamazône** of **Kawalls amazône** (*Amazona kawalli*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1989 troch de ornitologen Rolf Grantsau en Hélio Camargo publisearre. Foar dy tiid waarden de fûgels faak oansjoen foar in ôfwikende foarm fan 'e grutte amazône *Amazona farinosa*. De kawallamazône is ferneamd nei de Brazyljaanske ornitolooch en bistedokter Nelson Kawall (1928–2006).
 
## Skaaimerken
De kawallamazône wurdt likernôch 35 oant 36 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien mei in lichte, grizige gloed oer de fearren fan 'e nekke en de rêch. In wichtich skaaimerk dat dizze fûgel ûnderskiedt fan 'e grutte amazône is it smelle wytrôze stikje bleate hûd oan 'e basis fan 'e snaffel (de team). De snaffel sels is griis mei in ljochtere basis. De fûgel hat in reade spegel op 'e slachpinnen en de sturtfearren hawwe in gielgrien ein. De iris is readbrún en de poaten binne griis. Der binne gjin dúdlike ferskillen yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes.

## Fersprieding en systematyk
De soarte is lânseigen yn it sintrale diel fan it Amazônebekken yn Brazylje en komt foar yn 'e steaten Amazonas en Pará, benammen oan 'e sydrivieren fan 'e Amazône lykas de Rio Tapajós en de Rio Madeira. It habitat bestiet út tropysk reinwâld, foaral yn gebieten dy't ticht by rivieren lizze en geregeldwei oerstreame (de saneamde várzea-bosken).

De kawallamazône wurdt as in monotypyske soarte beskôge. Dat betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend wurde.

## Iten
De kawallamazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien fan beammen út it reinwâld. Ek blomknoppen en jonge útrinners wurde fretten. Krekt as oare amazônesoarten binne se hiel betûft yn it brûken fan harren poaten om it iten fêst te hâlden by it fretten.

## Status
De kawallamazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as net bedrige (LC). Hoewol't de fûgel oant 1989 net as aparte soarte beskreaun wie, die by ûndersyk bliken dat er yn syn ferspriedingsgebiet frij algemien foarkomt. Dochs nimt de populaasje neffens BirdLife International ôf. De grutste drigingen binne de kap fan it reinwâld foar lânbou en houtwinning en de bou fan ferskate wetterkrêftsintraledammen, dy't grutte stikken fan harren leefgebiet ûnder wetter sette.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de kawallamazône seldsum. De measte fûgels dy't yn finzenskip holden wurde, sitte yn Brazylje sels. Om't de fûgel sa lang net as aparte soarte erkend wie, binne der yn it ferline mooglik eksimplaren ûnder de namme fan de grutte amazône yn kolleksjes bedarre. Se steane bekend as yntelliginte fûgels mei in lûde rop, ferlykber mei dat fan oare grutte amazônes.
Wytliphart

It **wytliphart** (*Cervus albirostris*, foarhinne ek wol *Przewalskium albirostris*) is in grutte hartesoarte dy't lânseigen is yn 'e heechlizzende greiden en bosken fan it Tibetaansk Heechlân yn Sina. De soarte tanket de namme oan it opfallende wite hier om 'e noas en lippen hinne.

## Ferskining
It wytliphart is ien fan 'e grutste hartesoarten. De bisten wurde 190 oant 230 sintimeter lang, mei in skofthichte fan likernôch 120 oant 130 sintimeter. Folwoeksen bokken kinne in gewicht fan 180 oant 230 kilo berikke, wylst de hinen (wyfkes) wat lytser binne.

It hier is dik en rûch, wat nedich is om te oerlibjen yn it kâlde klimaat op grutte hichte. De kleur is meastentiids donkerbrún mei in ljochtere búk, mar de lippen, de snút en de kiel binne suver wyt. In oar opfallend skaaimerk binne de grutte, brede hoeven, dy't it hart helpe om stevich op steile, rotsige hellingen te stean. It gewei fan 'e bokken is grut en kin wol 1,3 meter lang wurde, faak mei fiif of seis einen oan 'e stange. 

## Fersprieding en systematyk
It wytliphart komt foar yn 'e Sineeske provinsjes Tibet, Qinghai, Gansu, Sichuan en Yunnan. De bisten libje op hichten tusken de 3.500 en 5.100 meter.

Hoewol't it wytliphart soms yn it aparte skaai *Przewalskium* set waard (nei de ûntdekkingsreizger Nikolaj Przjevalski), wurdt de soarte hjoed-de-dei troch de measte taksonomen, op basis fan genetysk ûndersyk, weromset yn it skaai fan 'e echte harten (*Cervus*). Der wurde gjin ûndersoarten erkend.

## Ekology
Wytlipharten binne tige sosjale bisten en libje faak yn groepen. Bûten de peartiid om libje de bokken en hinen meastentiids yn aparte groepen. Se binne benammen aktyf by it lemieren en it skimerjen.

Harren dieet bestiet foar it grutste part út gers en krûden, mar se ite ek wol blêden fan strûken as der minder gers beskikber is. Troch harren tsjokke hier en fysiologyske oanpassings kinne se goed oerwei mei de lege soerstofgehaltes en de ekstreme kjeld op it Tibetaansk Heechlân.

## Status en bedriging
De soarte wurdt troch de IUCN klassifisearre as kwetsber (*Vulnerable*). Hoewol't de populaasje yn guon reservaten stabyl liket, wurdt de hiele populaasje op minder as 15.000 eksimplaren rûsd. De grutste bedrigings binne kompetysje mei fee (gruttere keppels fee fan hoeders soarget foar minder fretten foar de harten), habitatfragmintaasje (troch de oanlis fan wegen en oare ynfrastruktuer) en jacht (streuperij foar it fleis en it gewei dat brûkt wurdt by it meitsjen fan tradisjonele medisinen). De soarte wurdt lykwols strang troch de oerheid beskerme.
Qinghai

**Qinghai** (Sineesk: 青海省, pinyin-transliteraasje: Qīnghǎi; útspr.: [tɕʰíŋ.hàɪ], likernôch: "tsjing-hai", ) is in provinsje yn it westen fan 'e Folksrepublyk Sina. De provinsje leit foar in grut part op it Tibetaansk Heechlân en is neamd nei de Qinghai-mar, de grutste sâltwettermar fan Sina. Qinghai wurdt ek wol de "boarne fan de trije rivieren" neamd, om't de boarnen fan 'e Giele Rivier, de Yangtze en de Mekong yn dizze provinsje lizze.

## Skiednis
It gebiet fan Qinghai leit op it noardeastlike part fan it Tibetaansk Heechlân en waard fanâlds bewenne troch nomadyske folken lykas de Qiang. Fanwegen de hege lizzing bleau it gebiet lang relatyf isolearre, al kaam it eastlike diel yn 'e tiid fan 'e Han-dynasty ûnder Sineeske ynfloed.

Fan 'e 7e oant de 9e iuw hearde in grut part fan Qinghai ta it Tibetaanske Ryk en makke it diel út fan 'e histoaryske regio Amdo. Yn 'e 13e iuw waard it gebiet opnaam yn it Mongoalske Ryk en yn 'e 17e iuw kaam it ûnder it bewâld fan de Khoshut-Mongoalen.

Yn 1724 waard Qinghai troch de Qing-dynasty oermastere en kaam it ûnder Sineesk gesach, al bleau it in multy-etnysk grinsgebiet mei in grutte rol foar lokale hearen. Nei 1912 waard it formeel ûnderdiel fan de Republyk Sina, mar yn 'e praktyk waard it bestjoerd troch in groep moslim-kriigshearen.  

Sûnt 1949 heart Qinghai by de Folksrepublyk Sina en is it gebiet stadichoan sterker yntegrearre yn de Sineeske steat.

## Stêden
* Xining - haadstêd en fierwei de grutste stêd, ekonomysk en bestjoerlik sintrum
* Golmud - twadde stêd fan 'e provinsje, wichtich foar mynbou en transport (Tibet-spoarline)
* Haidong - grut befolke gebiet eastlik fan Xining, ferskate stedskearnen
* Delingha - bestjoerlik sintrum fan de Haixi-prefektuer, relatyf lyts mar regionaal wichtich
* Golmud - logistyk knooppunt
* Yushu - regionaal sintrum yn it Tibetaanske diel, bekend fan 'e ierdskodding fan 2010
* Tongren - kultureel wichtich Tibetaansk sintrum (Rebgong-keunst)
* Gonghe - bestjoerlik sintrum fan Hainan-prefektuer
* Mangnai - lytse, mar strategysk lizzende stêd yn it westen
* Guide - lytse stêd oan 'e Giele Rivier

Sineeske stêden binne faak bestjoerlike regio's. Allinnich Xining en Golmud binne echt grutte stêden, de rest binne regionale sintra of bestjoerlike haadplakken fan prefektueren.

## Bestjoerlike yndieling
De bestjoerlike yndieling fan Qinghai is as folget:

## Befoking
Qinghai is ien fan de meast multy-etnyske provinsjes fan Sina, mei:

* Han-Sinezen (grutste groep);
* Tibetanen;
* Hui (moslimminderheid);
* en lytsere groepen lykas Salar, Tu en Mongoalen.

## Ofbylden

Monks at Kumbum Monastery.jpg|Mûntsen by it Kumbum-kleaster.
Dongguan Grand Mosque- Golmud China 2007.jpg|Dongguan-moskee yn Xining.
Chaka Salt Lake 2.jpg|Caka-sâtmar.
Sichuan

**Sichuan** is in provinsje yn it súdwesten fan 'e Folksrepublyk Sina. De namme betsjut letterlik "Fjouwer Rivieren". De provinsje leit yn it bekken fan Sichuan en wurdt omjûn troch bergen, wêrûnder de Himalaya yn it westen. Sichuan stiet wrâldwiid bekend om syn pittige keuken en as it natuerlike liifgebiet fan de reuzepanda.

## Skiednis
It fruchtbere gebiet fan Sichuan heart ta de âldst bewenne regio's fan Sina. Troch it fruchtbere lân en it avansearre yrrigaasjesysteem fan Dujiangyan (oanlein yn 'e 3e iuw f.Kr.) krige de regio de bynamme "it Lân fan de Oerfloed".  Yn 'e âldheid leine hjir ûnôfhinklike keninkriken lykas Shu en Ba, oant it gebiet yn de 3e iuw f.Kr. oermastere waard troch de steat Qin, dy't letter de earste Sineeske keizerlike dynasty stifte.

Yn 'e tiid fan 'e Han-dynasty ûntjoech Sichuan him ta in wichtich sintrum fan lânbou en ekonomy en hjir waard it earste papierjild fan 'e wrâld brûkt. Yn lettere perioaden bleau de regio fan grut strategysk belang; yn 'e tiid fan 'e Trije Keninkriken wie Sichuan it machtsgebiet fan it keninkryk Shu-Han.

Yn 'e midsiuwen en ûnder lettere dynastyen bleau Sichuan in wichtige, mar relatyf isolearre regio troch de omlizzende berchtmes. Yn 'e 20e iuw krige de provinsje in grutte rol yn 'e moderne Sineeske skiednis: ûnder de Twadde Sineesk-Japanske Oarloch waard Chongqing, dat doe by Sichuan hearde, tydlik de haadstêd fan Sina.

Nei 1949 waard Sichuan ûnderdiel fan 'e Folksrepublyk Sina. Yn 1997 waard Chongqing ôfskieden as selsstannige stêdprovinsje. Hjoed-de-dei is Sichuan ien fan 'e meast befolke en ekonomysk wichtige provinsjes fan Sina.

Yn 'e moderne skiednis waard de provinsje swier troffen troch de ierdskodding fan 2008, dy't hast 70.000 minsken it libben koste.

## Stêden

* *De ynwennertallen binne basearre op de Sineeske folkstelling fan 2020 fan 'e stedsgebieten.*

## Bestjoerlike yndieling
De bestjoerlike yndieling fan Sichuan bestiet út 21 ienheden op prefektuernivo (18 stedsprefektueren en 3 autonome prefektueren):

## Befolking
De Han-Sinezen foarmje de grutste etnyske groep en wenje fral yn 'e stêden en it easten fan 'e provinsje. Fierder bestiet de befolking út Yi, Tibetanen en Qiang.

## Ofbylden

Chengdu-pandas-d10.jpg|In reuzepanda yn Chengdu.
36275-Leshan (49067653383).jpg|De Grutte Boeda fan Leshan.
36633-Dujiangyan (31482747368).jpg|It Dujiangyan yrrigaasjesysteem.
Five color pond Jiuzhaigou.jpg|Jiuzhaigou Nasjonaal Park.
Les aventures de Blake et Mortimer

***Les aventures de Blake et Mortimer*** (Frânsk: "De aventoeren fan Blake en Mortimer") is in tekenteltsje-rige út Belgje, makke troch Edgar Pierre Jacobs. By harren aventoeren moatte Sir Francis Blake, in offisier fan 'e Britske geheime tsjinsten en Philip Mortimer, in wittenskipper, in ekspert yn kearnfysika, faak fjochtsje tsjin de beruchte Kolonel Olrik. De ferhalen binne yn ferskate talen oerset. Lykwols liket der nea in ferhaal fan yn it Frysk útkaam te wêzen.

## Oarspronklike rige
It earste aventoer fan 'e twa Britske helden, *Le secret de l'espadon*, waard lansearre yn it earste nûmer fan it tydskrift *Tintin* yn 1946. Dêrnei kamen *Le mystère de la grande pyramide*, *La marque jaune*, *L'énigme de l'Atlantide*, *S.O.S. Météores*, *Le piège diabolique*, *L'affaire du collier* en *Les 3 formules du professeur Sato* (diel ien).
Spitigernôch stoar E.P. Jacobs foar de foltôging fan it twadde diel fan dit aventoer, en it twadde diel waard ôfmakke troch Bob de Moor.

## Lettere rigen
In pear jier letter waard de searje opnij lansearre, mei twa teams: Jean Hamme en Ted Benoit (*L'affaire Francis Blake*, *L'étrange rendez-vous*), en Yves Sente en André Juillard (*La machination Voronov*, *Les sarcophages du 6ème continent*).

## Wurdearing
De miks tusken wittenskip en fantasy, en Jacobs syn presys tekenjen binne de wichtichste redenen foar it súkses fan dizze searje. Yn 1999 waard de searje opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.

## Eksterne keppelings
* De offisjele webside fan Blake en Mortimer (Frânsk).
Puebla (steat)

**Puebla**, offisjeel de **Frije en Soevereine Steat Puebla**, is in steat yn it sintrale easten fan Meksiko. It wurdt omsletten troch de steaten Tlaxcala en Hidalgo yn it noarden, Veracruz yn it easten, Oaxaca yn it suden, Guerrero yn it súdwesten en de steat Meksiko en Morelos yn it westen. Mei mear as 6,5 miljoen ynwenners is it ien fan 'e meast befolke steaten fan 'e federaasje. De haadstêd en grutste stêd is Puebla de Zaragoza.

## Skiednis
De regio Puebla hat in rike prekoloniaanske histoarje. Eartiids bloeiden dêr kultueren lykas dy fan Cholula, ien fan 'e âldste kontinu bewenne stêden fan Amearika. Yn 'e koloniale tiid waard de haadstêd Puebla de los Ángeles stifte yn 1531 as in strategysk punt tusken Meksiko-Stêd en de haven fan Veracruz. De steat is ferneamd om de Slach by Puebla op 5 maaie 1862, wêrby't it Meksikaanske leger de Frânske ynfallers fersloech. Dy oerwinning wurdt jimmeroan alle jierren fierd as *Cinco de Mayo*.

## Geografy

De steat Puebla hat in tige grut ferskaat oan lânskip, fariearjend fan 'e hege mei snie bedutsen piken fan 'e Sierra Nevada oant de tropyske dellingen yn it suden. Yn 'e steat lizze fjouwer fan 'e heechste bergen fan Meksiko: de Citlaltépetl (Pico de Orizaba), de Popocatépetl, de Iztaccíhuatl en de Malinche. It klimaat ferskilt per regio: de heechflakten hawwe in matich klimaat, wylst de Sierra Norte en de súdlike regio's waarmer en fochtiger binne.
## Bestjoerlike yndieling
Puebla is ûnderferdield yn 217 gemeenten, wat it ien fan 'e steaten mei de measte gemeenten makket. De wichtichste stêden binne:

* De haadstêd Puebla de Zaragoza, in wrâldstêd mei in enoarm koloniaal erfgoed;
* Tehuacán, de twadde stêd fan de steat, bekend om syn mineraalwetter;
* Cholula de Rivadavia, ferneamd om syn grutte piramide en de tsientallen tsjerken;
* Atlixco, bekend om syn blommeproduksje en it milde klimaat.

## Kultuer en toerisme

* It histoarysk sintrum fan Puebla de Zaragoza stiet op 'e list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO fanwegen de barokke arsjitektuer en de ferneamde *Talavera*-tegels.
* De Grutte Piramide fan Cholula is ien fan 'e grutste piramides op 'e wrâld, mei op de top de tsjerke *Nuestra Señora de los Remedios*.
* De gastronomy fan Puebla is ferneamd mei gerjochten lykas mole poblano en chili’s yn nogadasaus.
* Yn 'e steat lizze ferskillende *Pueblos Mágicos* (Magyske Doarpen) lykas Cuetzalan, Zacatlán en Chignahuapan, dy't populêr binne by toeristen om harren natuer en tradysjes.

## Keppeling om utens
Toeristyske side fan Puebla.
Morelos

**Morelos**, offisjeel de **Frije en Soevereine Steat Morelos**, is in steat yn it sintrale suden fan Meksiko. It is nei Tlaxcala de lytste steat fan it lân, mar troch de lizzing tichteby Meksiko-Stêd is it tige tichtbefolke. De steat grinzget yn it noarden oan 'e stêd Meksiko, yn it easten oan Puebla, yn it suden oan Guerrero en yn it westen oan 'e steat Meksiko. De haadstêd is Cuernavaca, dy't ek wol de "Stêd fan 'e Ivige Maitiid" neamd wurdt.

## Skiednis
De steat is ferneamd nei de ûnôfhinklikheidsstrider José María Morelos y Pavón. Foar de komst fan 'e Spanjerts waard it gebiet bewenne troch it Tlahuica-folk. Yn 'e Meksikaanske Revolúsje (1910-1920) wie Morelos it hert fan 'e boere-opstân ûnder lieding fan 'e ferneamde revolúsjonêr Emiliano Zapata, dy't hjir berne waard. It Plan fan Ayala, dat pleite foar lânherfoarming (*Tierra y Libertad*), waard yn Morelos proklamearre.

## Geografy

Morelos leit op 'e súdlike hellingen fan 'e Sierra Ajusco-Chichinauhtzin en de Sierra Nevada. It noarden is bergeftich en koel, wylst it suden út waarme dellingen bestiet. De fulkaan Popocatépetl leit op 'e grins mei Puebla yn it noardeasten. Fanwegen it subtropyske klimaat en de tunen is de regio al sûnt de Azteekske keizers in populêr fakânsjeoarde foar de elite út de heechflakte.

## Bestjoerlike yndieling
Morelos is ferdield yn 36 gemeenten. De wichtichste plakken binne:

* De haadstêd Cuernavaca, bekend om syn koloniale paleizen en lúkse filla's;
* Jiutepec, in wichtich yndustrieel en befolkingssintrum;
* Cuautla, histoarysk fan belang troch it belis yn de ûnôfhinklikheidsoarloch;
* Tepoztlán, in *Pueblo Mágico* (*Magysk plak*) oan 'e foet fan in hillige berch.

## Kultuer en toerisme

* Xochicalco is in yndrukwekkend archeologysk plak dat op de list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO stiet; it wie in wichtich religieus en wittenskiplik sintrum nei it ynstoarten fan Teotihuacán.
* De iere 16e-iuwske kleasters op 'e hellingen fan 'e Popocatépetl (wêr't ferskate fan yn Morelos lizze) hearre ek ta it wrâlderfgoed.
* De dûns fan 'e Chinelos is it symboal fan 'e karnaval yn Morelos, wêrby't dûnsers mei kleurige kostúms en maskers de Spanjerts út de koloniale tiid de gek oanstekke.
* It Palacio de Cortés yn Cuernavaca is ien fan 'e âldste koloniale boargerlike gebouwen yn Amearika.

## Keppeling om utens
Morelos Turístico.
Ymmigraasje- en Naturalisaasjetsjinst

De **Ymmigraasje- en Naturalisaasjetsjinst** (*Immigratie- en Naturalisatiedienst*, **IND**) is de ôfdieling fan it Ministearje fan Justysje en Feiligens dy't ferantwurdlik is foar de útfiering fan it ymmigraasjebelied. Dat betsjut dat de IND alle oanfragen fan bûtenlanners beoardielet dy't yn Nederlân wenje wolle of Nederlânske boarger wurde wolle.

De IND is ûntstien út de Direksje Bûtenlânske Saken (DVZ) fan it Ministearje fan Justysje. Yn 1994, ûnder de doetiidske direkteur en lettere politikus Hilbrand Nawijn, waard it omfoarme fan in direktoraat ta in tsjinst, de IND. Fjouwer regionale kantoaren en twa oanfraachsintra waarden iepene: ien yn Zevenaar en ien yn Rijsbergen. Letter soe de *Dienst Terugkeer & Vertrek* (DT&V) fan de IND ôfspjalte wurde.

Der is in ferskaat oan redenen wêrom't immen Nederlânsk boarger wurde wol of yn Nederlân wenje wol, bygelyks:
* persoanen dy't sa lang legaal yn Nederlân wenje dat se har Nederlânsk fiele en dêrom naturalisearre wurde wolle
* flechtlingen dy't har net feilich fiele yn har eigen lân en polityk asyl oanfreegje wolle
* persoanen dy't tydlik yn Nederlân wurkje en wenje wolle (bygelyks *au pairs*)
* persoanen dy't in (romantyske) relaasje hawwe mei ien dy't yn Nederlân wennet

It ymmigraasjebelied wurdt bepaald troch it regear en it parlemint. De minister fan Justysje en Feiligens is ferantwurdlik foar de deistige gong fan saken fan 'e IND.

Elkenien dy't foar in langere perioade nei Nederlân komme wol, dat wol sizze langer as trije moannen, sil te krijen hawwe mei de IND. Der kin in ferbliuwsfergunning (VVR) oanfrege wurde, mar ek in fisum of in *Machtiging tot Voorlopig Verblijf* (MVV). As ien in langere perioade yn Nederlân taholden hat, kin naturalisaasje oanfrege wurde.

Ynwenners fan earme lannen dy't foar trije moannen nei Nederlân komme wolle, moatte ek in fisum oanfreegje foar in ferbliuw yn Nederlân. De IND (of, as in bûtenpost, de ambassade/konsulaat) kin in beslút nimme oer in fisumoanfraach foar it Schengen-gebiet. It liedende prinsipe fan 'e IND dêrfoar is dat de tsjinst yllegale ymmigraasje foarkomme wol. Foar de rjochtfeardiging fan in ôfwizing binne de Europeeske regels fan tapassing, dy't te finen binne op 'e webside fan 'e Europeeske Uny. 

Earder koe ien, nei in definitive ôfwizing, de steatssekretaris freegje om syn diskresjonêre foech út te oefenjen. Dat is feroare en fan no ôf beslút de direkteur fan 'e IND yn sokke gefallen, wat betsjut dat it minder faak bart. 

De IND is in diel fan 'e Counter-Terrorism Infobox, in gearwurkingsorgaan dat ûnder de geheime tsjinst AIVD falt en as doel hat om by te dragen oan 'e striid tsjin terrorisme.

## Keppeling om utens
* Webside fan de IND
Naomi (bibelsk persoan)

**Naomi** (Hebriuwsk: נָעֳמִי) is in bibelsk persoan fan wa't it libbensferhaal it ramt foarmet foar it bibelboek Ruth yn it Alde Testamint. Hja is de skoanmem fan de Moäbityske Ruth en spilet in krúsjale rol yn 'e foarskiednis fan it keningshûs fan David.

## Libbensrin
It ferhaal fan Naomi spilet yn 'e tiid dat de rjochters regearren, in perioade fan krapte en ûnwissichheid. Fanwegen in hongersneed yn Betlehim ferfear Naomi mei har man Elimêlek en harren soannen Machlon en Kiljon nei it lân Moäb.

Yn Moäb waard Naomi troffen troch swier ferlies: earst ferstoar har man Elimêlek en nei tsien jier stoaren ek har beide soannen, dy't troud wiene mei de Moäbityske froulju Orpa en Ruth. Naomi bleau allinnich efter, sûnder manlike beskerming. Dat hie yn dy tiid grutte ekonomyske en sosjale gefolgen.

Doe't hja hearde dat der wer iten wie yn Juda, naam Naomi it beslút werom te gean nei har heitelân. Hja trune har skoandochters oan om yn Moäb te bliuwen, om't hja harren gjin nije soannen jaan koe om mei te trouwen. Wylst Orpa ôfskie naam, bleau Ruth by har en spriek: "Jo folk is myn folk en jo God is myn God" (Ruth 1:16).

## Werom yn Juda
By har weromkommen yn Betlehim frege Naomi oan 'e froulju fan 'e stêd om har langer net Naomi ("leaflik") te neamen, mar Mara (מָרָא), wat "bitter" betsjut. Sa joech hja utering oan har djippe fertriet en it gefoel dat de Heare har swier troffen hie.

Naomi en Ruth kamen yn Betlehim doe't de rispinge begûn. Ruth woe oan it wurk en kaam sa tafallich telâne op it lân fan Boäz om dêr ieren te sykjen. Boäz wie lykwols in famyljelid fan har skoanheit Elimêlek. Doe't Boäz hearde oer Ruth en har trou oan Naomi soarge hy derfoar dat hja feilich wurkje koe en genôch iten meinimme koe. Doe't Naomi dit hearde, seach hja kânsen foar in bettere takomst. Hja betocht in plan en advisearre Ruth om Boäz te freegjen om as losser (go'el) op te treden. Neffens de Israelityske wet hie in neiste sibbe de plicht om it lân fan in ferstoarne werom te keapjen en de famyljenamme fuort te setten.

Naomi joech Ruth detaillearre ynstruksjes: hja moast har waskje, salfje en har moaiste klean oandwaan, en dan nachts nei de terskflier gean. Dêr moast hja Boäz freegje om syn beskerming oer har út te sprieden, in symboalysk fersyk om in houlik en beskerming.

## De ôfrin
Boäz wie ûnder de yndruk fan Ruth har trou, mar der wie noch in oare sibbe dy't neier besibbe wie en dêrom it earste rjocht hie. By de stedspoarte waard de saak formeel regele. Doe't dizze man ôfseach fan syn rjocht om hy net mei in Moäbityske trouwe woe, koe Boäz as losser optrede.

Boäz troude mei Ruth en hja krigen in soan, Obed. Mei syn berte kaam der wer fleur yn Naomi har libben: har fertriet makke plak foar nije hope. De buorfroulju seine: "Naomi hat wer in soan krigen", wat betsjutte dat har famylje wer takomst hie.

Troch Obed waard Naomi de oerbeppe fan kening David en de stammemem fan Jezus.
Obed

**Obed** (Hebriuwsk: עוֹבֵד) is in bibelsk persoan út it Alde Testamint. Hy is foaral bekend as de soan fan Boäz en de Moäbityske Ruth. Obed wurdt yn 'e Bibel neamd as de heit fan Isaï en de pake fan kening David.

## It ferhaal fan Obed
Obed waard berne yn Betlehim út it houlik fan Boäz en Ruth. Syn berte wie in wichtich momint yn it boek Ruth, om't it de fuortsetting fan 'e famyljeline fan Elimêlek betsjutte, de ferstoarne man fan Noömy. Doe't Obed berne waard, seinen de froulju fan Betlehim tsjin Naomi dat it bern har wer fleur yn it libben jaan soe en har op har âlde dei fersoargje soe. Noömy naam it bern op har skurte en brocht him fierder op as wie it har eigen. De buorfroulju joegen him de namme Obed.

## Betsjutting en stambeam
De namme Obed betsjut "tsjinner" of "hy dy't oanbidt". Syn histoaryske en teologyske betsjutting leit benammen yn syn plak yn 'e stambeam fan 'e Israelityske keningen. As de pake fan kening David is Obed in streekrjochte foarfaar fan 'e messiaanske line. Yn it Nije Testamint wurdt syn namme dan ek neamd yn 'e stambeam fan Jezus, lykas dy te finen is yn it Evangeelje fan Mattéus (1:5) en it Evangeelje fan Lukas (3:32).
Brúnkopboskdo

De **brúnkopboskdo** (*Henicophaps foersteri*) is in grutte do út it skaai fan 'e Australyske boskdowen (*Henicophaps*). Dizze fûgel is endemysk yn 'e Bismarckarsjipel fan Papoea Nij-Guineä.

## Beskriuwing
De brúnkopboskdo wurdt likernôch 38 sentimeter lang. De fûgel falt op troch syn krêftige, lange snaffel en de brunige kroan fan 'e kop (dêr't de namme 'brúnkop' nei ferwiist). De boppekant en de wjukken binne donker mei in opfallende brûnsgriene of pearse glâns. It boarst en de búk binne meast readbrún fan kleur. De soarte hat reade poaten. 

Der is hast gjin ferskil tusken it mantsje en it wyfke, al binne de jongfûgels faak wat doffer fan kleur en se misse de sterke glâns op 'e fearren fan 'e folwoeksen fûgels.

## Fersprieding en systematyk
De fûgel komt foar op in beheind oantal eilannen fan 'e Bismarckarsjipel, nammentlik op Nij-Brittanje, Umboi en it eilân Lolobau. De brúnkopboskdo libbet foaral yn tropyske leechlânbosken en op 'e legere hellingen fan berchgebieten. Hy wurdt ek wolris sjoen yn gebieten dêr't it bosk wat minder ticht is troch houtkap, mar hy bliuwt it leafst yn ticht begroeid terrein.

De soarte is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten wurde erkend. It skaai fan 'e Australyske boskdowen  bestiet út twa soarten; de oare is de nau besibbe wytkopboskdo (*Henicophaps albifrons*).

## Ekology
It is in skrutene fûgel dy't foaral op de grûn libbet. De brúnkopboskdo siket syn iten op 'e grûn; it dieet bestiet benammen út sied, fallen fruchten en mooglik lytse ynsekten of weakdieren dy't tusken de deade blêden fûn wurde. Mei syn lange snaffel kin er goed yn 'e losse grûn of ferrotte beamstammen wrotte.

It nêst is in ienfâldich platfoarm fan tûkjes, meastentiids boud yn in tichte strûk of legere beamlaach.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de brúnkopboskdo de status kwetsber (*Vulnerable*). De grutste bedriging foar de soarte is it ferlies fan habitat. Op de eilannen dêr't de fûgel foarkomt, wurdt in soad oarspronklik bosk kapt foar de produksje fan hout of om plak te meitsjen foar oaljepalmplantaazjes. Troch de lytse populaasje en it lytse ferspriedingsgebiet is de fûgel tige gefoelich foar sokke feroarings.
Wytkopboskdo

De **wytkopboskdo** (*Henicophaps albifrons*) is in fûgel út de famylje *[[Columbidae]]*. It is ien fan 'e twa soarten út it skaai fan 'e Australyske boskdowen (*Henicophaps*). De soarte falt op troch syn krêftige bou en syn lange snaffel, dy't him ûnderskiedt fan 'e measte oare dowesoarten yn syn ferspriedingsgebiet.

## Beskriuwing
De wytkopboskdo is in middelgrutte do mei in lingte fan likernôch 37 oant 41 sentimeter. De meast opfallende skaaimerken binne de wite foarholle en kroan, dêr't de fûgel de namme oan tanket. De rest fan it fearrekleed is foaral donkerread oant brúnich mei in brûnskleurige, griene en blauwe glâns op 'e wjukken.

It mantsje hat in helderwite foarholle, wylst de foarholle by it wyfke faak wat mear krêmkleurich of ljochtbrún is.

## Fersprieding en systematyk
De wytkopboskdo komt foar op Nij-Guineä en ferskate omlizzende eilannen, lykas de Aru-eilannen, de West-Papoeaanske eilannen (ûnder oare Waigeo en Misool) en de eilannen yn 'e Geelvinkbaai (Japen en Biak).

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *H. a. albifrons*: Westlik en sintraal Nij-Guineä en de measte omlizzende eilannen.
* *H. a. schlegeli*: Eastlik Nij-Guineä en guon eilannen lykas Japen en Biak.

Syn habitat bestiet út tropyske reinwâlden, fan it leechlân oant yn 'e berchbosken op in hichte fan wol 1400 meter. De fûgel wurdt ek wol sjoen yn sompbosken en tichte strewellen.
 
## Ekology
Lykas syn besibbe soarten is de wytkopboskdo foaral in grûnbewenner. Hy foerazjearret op 'e grûn en siket nei fallen fruchten, sied en beien. Mei syn sterke snaffel wrot er yn 'e grûn of tusken de deade blêden om ynsekten en oare lytse wringeleaze dierkes te finen.

It is in skrutene fûgel dy't by ûnrie meastal gau de tichte strewellen brûkt om te skûljen ynstee fan fuort te fleanen. De rop is in leech, werheljend koeren dat fier troch it bosk draacht.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de wytkopboskdo klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*). Hoewol't der lokaal habitatferlies is troch houtkap en de populaasje ôfnimt, is it ferspriedingsgebiet fan de soarte noch grut.
Sint-Helena-astrild

De **Sint-Helena-astrild** (*Estrilda astrild*) is in lyts fûgeltsje út de famylje fan 'e prachtfinken (*Estrildidae*). De soarte komt fan oarsprong út Afrika besuden de Sahara, mar is troch de minske op in soad plakken yn 'e wrâld yntrodusearre. It is beweechlik fûgeltsje dat troch syn kleuren en sosjale gedrach populêr is yn 'e avikultuer.

## Ferskining
De Sint-Helena-astrild is in lytse, slanke fûgel fan sa'n 11 oant 13 sintimeter lang. It meast opfallende skaaimerk is de heldere, reade streek dy't as in soarte fan masker troch it each rint. Ek de snaffel is opfallend read. It fearrekleed is oer it algemien griisbrún mei hiele lytse, fine donkere dwersstreken oer it fearrekleed. De kiel en de wangen binne ljochter fan kleur, hast wytich.

De búk hat in karakteristike rôze oant reade gloed, dy't by it mantsje faak wat feller is as by it wyfke. De sturt is relatyf lang en donkerbrún. De poatjes binne donkergriis oant swart. Hoewol't mantsjes en wyfkes in soad op inoar lykje, is it mantsje yn 'e briedtiid te werkennen oan 'e fellere reade kleur op 'e búk en syn sang.

## Fersprieding en systematyk

De Sint-Helena-astrild hat in ûnbidich ferspriedingsgebiet yn Afrika. It natuerlike leefgebiet rint fan Sierra Leöane yn it westen oant Etioopje yn it easten, en hielendal nei it suden oant yn Súd-Afrika. Fanwegen de hannel yn sierfûgels binne der no ek wylde populaasjes te finen yn bygelyks Súd-Jeropa (Spanje, Portegal), Brazylje, en op ferskate eilannen lykas de Kanaryske Eilannen, Sint-Helena en Hawaï.

De fûgel libbet it leafst yn iepen lânskippen mei heech gers, reidfjilden en strewellen, faak yn 'e buert fan wetter of op lânbougrûn. Se wurde ek faak sjoen yn tunen en parken.

### Undersoarten
De Sint-Helena-astrild wurdt opdield yn santjin erkende ûndersoarten, dy't foaral ferskille yn grutte, de yntinsiteit fan 'e reade kleur op 'e búk en de finens fan 'e dwerstreken op it fearrekleed:

## Sang
It lûd fan de Sint-Helena-astrild is in heech en skerp "tsjyp-tsjyp". It mantsje sjongt in ienfâldich, mar fluch sankje dat bestiet út in searje fan sokke hege lûden. Se brûke harren rop hom kontakt te hâlden mei de rest fan 'e groep, om't se hast altyd yn groepen omfleane.

## Briedgedrach
De Sint-Helena-astrild bouwt in grut, rûn nêst fan gers, meastentiids leech by de grûn yn in tichte strûk of tusken heech gers. In hiel bysûnder skaaimerk fan harren nêst is in saneamd skynnêst dat boppe-op it echte nêst boud wurdt. Der wurdt tocht dat it ornearre is om rôfdieren of briedparasiten te mislieden.

It wyfke leit 4 oant 7 wite aaikes. Beide âlden wikselje it brieden ôf en nachts sitte se faak tegearre op it nêst. Nei sa'n 11 oant 12 dagen komme de aaikes út. De jongen fleane nei likernôch trije wiken út, mar wurde dan noch in skoftsje troch de âlden fuorre.

## Status
De soarte wurdt troch de IUCN klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*). De populaasje is stabyl en de fûgel hat him hiel goed oanpast oan gebieten wêr't minsken wenje. De Sint-Helena-astrild profitearret faak fan lânbou en it oanplantsjen fan gerssoarten dêr't se it sied fan ite.
Carl Jakob Sundevall

**Carl Jakob Sundevall** (Högestad, Skåne, 22 oktober 1801 – Stockholm, 2 febrewaris 1875) wie in Sweedske soölooch.

## Libben en wurk
Hy waard yn 1817 studint oan de Universiteit fan Lund, helle in graad yn filosofy yn 1823 en waard yn 1826 ekonomydosint. Nei in reis nei East-Aazje tusken 1827 en 1828 die er yn 1829 syn eksamen medisinen en waard dêrnei dokter.

Yn 1833 waard er meiwurker oan it natuerhistoarysk museum yn Stockholm en yn 1836 waard er beneamd ta learaar yn de soölogy en de ekonomy yn Lund. Nei't er meidien hie oan in Frânske ekspedysje nei Spitsbergen krige er yn 1839 in oanstelling as konservator en heechlearaar by it earder neamde museum. Fan 1841 oant 1871 wurke er op de ôfdieling wringebisten.

Hy skreau *Svenska Foglarna* (1856–87), dêr't 238 soarten fûgels yn Sweden beskreaun waarden. Hy klassifisearre in oantal fûgels dy't yn súdlik Afrika sammele wiene troch Johan August Wahlberg. Yn 1835 ûntwikkele er in fylogeny foar de fûgels basearre op 'e spieren fan 'e heup en skonk dy't bydroegen oan letter wurk fan Thomas Huxley. Hy ûndersocht doe de yndieling fan 'e djippe pezen yn 'e foet fan 'e fûgel. Dy lêste ynformaasje wurdt noch altyd brûkt troch fûgeltaksonomen.

Sundevall wie lid fan de *Kungliga Fysiografiska Sällskapet* yn Lund (yn 1825), *Kungliga Vetenskapsakademien* (1839), *Vetenskaps- och vitterhetssamhället* yn Göteborg (1840), *Kungliga Lantbruksakademien* (1844), en *Kungliga Vetenskaps-Societeten* yn Uppsala (1851). It grutste part fan Sundevall syn wurk giet oer de systematyk fan wringebisten. Yn syn *Metodisk öfversigt af idislande djuren* (1844) hat er in wichtige bydrage levere oan de kennis en ûnderlinge relaasjes fan de besprutsen bistesoarten. Syn 'Soölogysk Learboek' (*Lärobok i zoologien*) út 1835, mei de dêrby hearrende platenatlas, waard lange tiid brûkt yn it fuortset ûnderwiis.

Sundevall wie ek dwaande mei dieren sûnder rêchbonke, mei't er ek entomolooch en arachnolooch wie. Hy beskreau in grut tal nije spinnesoarten.

Hy hat it meast betsjut op it mêd fan de ornitology, spesjaal de anatomy fan fûgels. Hy beskreau 46 fûgelsoarten dy't anno 2013 noch as soart erkend wurde.   Der binne ek dieren nei him ferneamd, bygelyks de Galapagosreager (*Butorides sundevalli*).

## Wurken
Kar-út:
* *Lärobok i zoologien*, 1835.
* *Handatlas till lärobok i zoologien*, 1843.
* *Methodisk öfversigt af idislande djuren, Linnés Pecora* ('Metodologysk oersjoch fan wjerkôgers, Linnés Pecora'), 1844–1845.
* *Conspectus avium picinarum*, 1866.
* *Methodi naturalis avium disponendarum tentamen*, 1872.
Swartstútastrild

De **swartstútastrild** (*Estrilda troglodytes*) is in lyts fûgeltsje út de famylje fan 'e prachtfinken (*Estrildidae*). De soarte komt fan oarsprong út de Sahel-regio yn Afrika. De fûgel is fan oare soarten yn it skaai te ûnderskieden troch de swarte stút.
## Ferskining
De swartstútastrild is ien fan 'e lytste astrilden en wurdt likernôch 9 oant 10 sintimeter lang. It fearrekleed is ljochtgriis oant brúnich mei hiel fine, donkere dwersstreekjes oer it hiele fearrekleed. Lykas by de Helena-astrild rint der in helderreade streek troch it each, mar de snaffel is by dizze soarte folslein read.

De búk hat in ljochtrôze gloed. Der is hast gjin ferskil tusken it mantsje en it wyfke, al is it mantsje yn 'e briedtiid faak wat djipper rôze op 'e búk.

## Fersprieding en systematyk
De fûgel komt yn in brede stripe besuden de Sahara foar, fan Senegal en Gambia yn it westen oant Etioopje en it noarden fan Uganda yn it easten. Fanwegen de fûgelhannel binne der ek ferwyldere populaasjes te finen yn lannen as Spanje, Portegal en op ferskate eilannen yn 'e Karibyske See.
Se hâlde fan drûch, iepen gebiet mei savanne-begroeiïng, toarnige strûken en gerslân, faak by sompen of rivieren.

## Ekology
De swartstútastrild is in tige sosjale fûgel dy't bûten de briedtiid yn grutte kloften libbet. Se binne hast altyd yn beweging en meitsje in konstant, heech "tsjylp"-lûd om kontakt mei de groep te hâlden.

It iten bestiet foaral út hiel lyts gerssied, dy't se fan 'e grûn pikke of fuort út de gersieren helje. Se binne ek ferslingere oan sied fan ferskate krûden. Krekt as oare prachtfinken ite se yn 'e briedtiid ek lytse ynsekten foar de nedige aaiwiten.

It nêst wurdt tichteby de grûn boud, faak yn in tichte strûk of tusken stikelplanten. It is in rûn nêst fan gers mei in lytse yngong oan 'e sydkant. Ek dizze soarte kin in 'skynnêst' bouwe op it echte nêst om rôfdieren te ferifeljen. It wyfke leit 3 oant 6 wite aaikes, dy't nei sa'n 12 oant 14 dagen útkomme. Beide âlden briede en soargje foar de jongen.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de swartstútastrild in bekende ferskining. Fanwegen harren beweechlike aard binne se it bêste op har plak yn in grut, tichtbeplant fûgelhok.  Se binne freedsum foar oare fûgels oer, mar kinne yn 'e briedtiid ûnderinoar wat fûler wurde.
## Status
De soarte wurdt troch de IUCN klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*). De populaasje is grut en it ferspriedingsgebiet is ûnbidich grut.