open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan van Hoof

**Jan Jozef Lambert van Hoof** (Nymwegen 7 augustus 1922 - Nymwegen, 19 septimber 1944) wie lid fan it ferset yn de Twadde Wrâldkriich en waard deasketten wylst er Amerikaanske soldaten holp mei Operaasje Market Garden.

## Syn ferhaal

Foar de kriich wie Jan van Hoof in paadfiner (Scout). Yn de Twadde Wrâldkriich wie scouting ferbean yn de measte besette lannen. Alle scoutingorganisaasjes soenen oergean yn de Nasjonale Jeugdstoarm (Nederlânsk: *Nationale Jeugdstorm* of NJS), de Nederlânske ferzje fan de Hitler-Jongerein (Dútsk: *Hitler-Jugend* of HJ). De Nederlânske scoutingorganisaasjes gienen net akkoard mei de betingsten fan de Dútsers en gienen ûndergrûnsk en sommige groepen gienen sels yn it ferset.

Ek Jan van Hoof gie yn it ferset. Wylst de besetting fan de Dútsers yn Nederlân oan de gong wie, bestudearre hy de omkriten en makke dêr tekeningen fan. Doe't de Alliearden nei Nederlân kamen mei Operaasje Market Garden brûkte hy syn kunde troch de Alliearden troch Nymwegen te loadsen. 

Faak is sein dat hy ek de eksplosiven op Brêge oer de Waal ûnskealik makke hat, mar nimmen hat him dat dwaan sjoen. Doe’t er thús kaam sei er tsjin syn suster: ‘de brêge is rêden’. Hy gie werom nei de Amerikanen om harren opnij te helpen.

Yn dy dagen hienen de Nederlânske fersetsstriders ûnderskiedende klean oan, sadat sy werom te kennen wienen as soldaten. De Dútsers seagen de fersetsstriders net as soldaten, mar as feeriders.

Op 19 septimber 1944 loadste hy wer Amerikaanske soldaten troch Nymwegen. Samar ynienen iepenen de Dútsers it fjoer op syn wein. De Amerikaanske soldaten wienen dea, mar Jan van Hoof net. De Dútsers pakten syn wapen, syn identifikaasjepapieren en syn earmbân dy’t him offisjeel in Alliearde soldaat makken. Sy mishannelen him en skeaten him troch de holle.

## Underskiedings
Jan van Hoof is foar syn fertsjinsten yn de kriich postúm ûnderskieden mei:
* 1945, De Medalje foar Frijdom mei brûnzen Palm (Feriene Steaten),
* 1946, Orde fan Willem Ridder 4de Klasse (Nederlân),
* 1947, De Kenings Underskieding foar Heldhaftige Dieden mei sulveren laurel (Grut-Brittanje)

## Monuminten
Monuminten foar Jan van Hoof: 
* Nymwegen, monumint foar Jan van Hoof
* Nymwegen, earegrêf fan Jan van Hoof
* Nymwegen, monumint op de Brêge oer de Waal
* Nymwegen, monumint oan de Lange Hezelstrjitte
* Nymwegen, Nederlânske Kriichs Begraafplak
(Allegear Nederlânsk)

## Keppelings om utens
* Left Handshake troch Hilary Saint George Saunders, oer Scouting yn de Twadde Wrâldkriich (Ingelsk)
* Jan van Hoof artikel oer Jan van Hoof, troch Piet J. Kroonenberg (Nederlânsk)
It Sân

**It Sân** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It wetter is in wetter east fan Koudum en is middels in eilân oan de noardeastkant hast ôfsluten fan de Fluezen. Lofts en rjochts fan it eilân komt men op de Fluezen. Oan de westkant leit polder De Gearfoeging.

De namme *It Sân* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *'t Zand*.
Sânfeart (Dantumadiel)

De **Sânfeart** is in feart yn de gemeente Dantumadiel. De feart is in sydfeart fan de Wâlster Mûzeryd by de Sipenfennen, en rint yn súdeastlike rjochting nei Feanwâldsterwâl rint.

De namme *Sânfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zandvaart*.
Sânfeart (Gaasterlân)

De **Sânfeart** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint fan it Ald Slot op de râne Hege Gerzen/Huitebuorster Polder nei it easten, súd fan Heaburgen lâns en dan nei de Sondeler Leien.

De namme *Sânfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zandvaart*.
Sânfeart

*De Sânfeart yn Dantumadiel, westlik fan Feanwâlden.
*De Sânfeart yn Gaasterlân.
*De Sânfeart yn Tytsjerksteradiel, westlik fan Gytsjerk.
Sânepoel

De **Sânepoel** is in mar yn de gemeente Wymbritseradiel. De mar is ûnderdiel fan it Prinses Margrietkanaal tusken de Westerbrêgesleat  en de Margriettunnel besuden Twellingea, yn de A7 tusken Snits en De Jouwer.

De namme *Sânepoel* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zevenepoel*.
Sânmar

De **Sânmar** is in mar op de grins fan de  gemeenten Nijefurd en Wymbritseradiel. De mar stiet oan de eastkant yn ferbining mei de Grutte Gaastmar en fia de Koartfliet en Langfliet yn it noardwesten is der ferbining mei Warkum. Yn it noardlike gedielte fan de Sânmar leit it eilantsje Bûterpôle. Op de westlike ouwer leit It Heidenskip.

De namme *Sânmar* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zandmeer*.
Sânsleat (Heech)

De **Sânsleat** is in sleat yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De sleat rint fan Jutryp nei it suden, njonken de N354 troch De Hommerts rjoching Eastersee. Oan de súdkant fan De Hommerts rint de feart mei in heakske bocht nei it westen en komt út op it krúspunt fan Jeltesleat, Hegemer Far, en Nauwe Wimerts en Wide Wimerts.

De namme *Sânsleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zandsloot*.
Sânsleat (Terherne)

De **Sânsleat** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint troch Terherne en komt út yn de jachthaven oan de Terhernster Mar. De eardere beweechbere brêge oer de Sânsleat is yn de sechtiger jierren in fêste brêge wurden. De nij groeven feart mei beweechbere brêge bûten Terherne by it Oksewiel, oan de kant fan Akkrum, wurdt ek wol de Nije Sânsleat neamd.

De namme *Sânsleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zandsloot*.
Sânsleat (Twizel)

De **Sânsleat** is in feart yn de gemeente Achtkarspelen. De feart rint east fan Twizel en rint fan in kilometer súdeast fan Bûtenpost nei it súdwesten en komt út yn de Twizeler Feart. Mear nei it easten rint bylâns de Sânsleat de Miedsleat.

De namme *Sânsleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zandsloot*.
Sânwetter

It **Sânwetter** is in mar yn de gemeente De Fryske Marren. De mar is in útham fan de Tsjûkemar besuden Aldeouwer. Yn de mar leit it eilân Lytse Krús. De Skarster Rien en de Dyksleat rinne út yn it Sânwetter.

De namme *Sânwetter* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zand- of Binnenwater*.
Sânpoel

De **Sânpoel** is in mar yn de gemeente De Fryske Marren. De poel leit oan de noardkant njonken de N359 fan De Lemmer en Balk yn de Graverijpolder súd fan Wikel.

De namme *Sânpoel* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zandpoel*.
Sânwielen

De **Sânwielen** is in trijetal markes yn de gemeente Kollumerlân. De markes lizze oan de eastkant fan de Lauwersmarwei N358 yn de polder Tochmaand, west fan Kollum.

De namme *Sânwielen* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zandwielen*.
De Skene

**De Skene** (Stellingwerfsk en offisjeel: *De Scheene*) is in feart yn de gemeente Weststellingwerf. De Skene is nei alle gedachten groeven tusken 1200 en 1300 as grins yn de sompen tusken de noardlike rige doarpen fan Weststellingwerf dy't oan de Tsjonger lizze en de súdlike rige doarpen dy't oan de noardkant fan de Linde lizze.

## Ferrin
De Skene rint fan Nijeholtpea lâns it pompstasjon tusken Teridzert en Aldeholtpea ûnder de A32 troch. Dan rint it njonken de Skenewei en it spoar Ljouwert-Swol en de suveringsynstallaasje oan de noardkant fan Wolvegea en benoarden Aldetrine troch nei de Rottige Meente en Spangea. De Skene hat in lingte fan mear as 15 kilometer. Yn it begjinpart boppe Aldeholtpea is de Scheene net folle mear as in sleat, mar yn it westlike part is it in feart fan mear as tsien meter breed.

## Keppeling om utens

*Ynformaasje oer De Skene


Ofbyld:Helomavaart Scheenesluis.jpg|Helomafeart by de Skeneslûs
Ofbyld:Scheenesluis1.jpg|Skeneslûs by de Skene en de Helomafeart
Ofbyld:Scheenesluis2.jpg|Skeneslûs by de Helomafeart
Ofbyld:Scheenesluis3.jpg|Skeneslûs by de Helomafeart
Ofbyld:Draaibrug Scheene.jpg|Draaibrêge oer de Skene yn de Rottige Meente
Skipsleat (Steggerda)

De **Skipsleat** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Schipsloot*) is in feart yn de gemeente Weststellingwerf. De Schipsleat rint fan de Turfhoekwei besuden Finkegea nei it easten, rjochting Steggerda oan de Vaartweg ta. It Karkebos leit oan de Schipsloot.

De namme *Schipsloot* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Oude Veenvaart*.
Sânfeart (Tytsjerksteradiel)

De **Sânfeart** (offisjeel Frysk) is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart rint fan De Moark nei it easten, foarby Gytsjerksterhoeke nei Gytsjerk.

De namme *Sânfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Giekerkervaart*.

## Sjoch ek
* Fryske wetters
Sefonster Feart

De **Sefonster Feart** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint east fan Riis fan de Jan Schotanuswei by it Fûgelpark wei, troch de Súdfennenspolder yn it suden, nei it Huningspaad njonken de âlde seedyk by de Iselmar.
Seisbierrumer Feart

De **Seisbierrumer Feart** is in feart yn de gemeentes Harns en De Waadhoeke. De feart rint fan de Slachte troch de Riedpolder súd fan Seisbierrum nei it westen, bûcht besuden Seisbierrum en noardlik fan Winaam nei it súdwesten en rint west fan Mullum út yn it Van Harinxmakanaal. Noard fan Mullum rint Roptafeart as sydfeart fan de Seisbierrumer Feart nei Roptastate en de Dyksfeart by de Waadsee.

De fêste brêge oer de Seisbierrumer Feart yn de Haulewei ûnder Winaam wurdt Blynsetille neamd.
Seisbierrumer Opfeart

De **Seisbierrumer Opfeart** is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint fan de Seisbierrumer Feart nei Seisbierrum.

In **[[opfeart]]** is de beneaming foar in kanaal dat min ofte mear heaks *op* in oar kanaal stiet. De namme wurdt benammen yn Fryslân en Grinslân brûkt. In opfeart wurdt ek wol *skipsleat, skipfeart* of *brânsleat* neamd.

De namme *Seisbierrumer Opfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Opvaart*.
Sechtjin Roeden (feart)

De **Sechtjin Roeden** is in feart yn de gemeente It Hearrenfean. De feart rint benoarden It Mar oan de Skoatterlânske Wei fan It Hearrenfean nei De Knipe en west fan Grut Wyngaarden rjochting Lúkswâld. Ek de dyk fan It Mar rjochting Tsjalbert hjit Sechtjin Roeden. De namme komt ek foar as *De Sestien Roeden*. 

Yn de tiid fan de ûntginning waarden lânmjitten as roede brûkt (14 m²). Yn it Rynlân waard fêststeld dat elke 80 ton turf lyk stie oan 16 (kante) roeden fergroeven feangebiet. As tsjinprestaasje foar dy ûntgrûning moast de feanbaas derfoar soargje dat earne yn it doarp per sechtjin roeden ien kante roede min lân ta lânbougrûn ferbettere waard. Sa waard sechttjinroeden op én doer in fêste mjitienheid, mar dy't letter yn ûnbrûk rekke.
Sechsde Wyk

De **Sechsde Wyk** is in feart yn de gemeente It Hearrenfean. De feart rint noardeast fan Jobbegea fan de Skoatterlânske Kompanjonsfeart nei de súdeastliker rinnende Ds. Ten Catewei. De Sechsde Wyk is ien fan de 23 wiken dy't parallel oan dy dyk rinne. De wyk is groeven yn de tiid fan de feanterij.

De namme *Sechsde Wyk* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zesde Wijk*.
Sibrandabuorster Feart

De **Sibrandabuorster Feart** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan de Snitser Aldfeart troch Sibrandabuorren nei it súdeasten. Foar de Sibrandabuorster Sylroede nei de Snitser Mar oer komt de feart út yn de Dyksgrêft.

De namme *Sibrandabuorster Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Sijbrandabuurstervaart*.
Sibrandabuorster Sylroede

De **Sibrandabuorster Sylroede** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint bylâns de Griene Dyk en bûcht foar de Sibrandabuorster Feart oer nei it súdeasten en rint dan út yn de Snitser Mar.

De namme *De Sibrandabuorster Sylroede* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Zijlroede*.
Sierdesleat

De **Sierdesleat** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint súdeast fan Teroele fan de N354 ter hichte fan Jiskenhuzen nei it eastliker lizzende Prinses Margrietkanaal.

De namme *Sierdesleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Sierdesloot*.
Sierdswiel

It **Sierdswiel** is in mar yn de gemeente Ljouwert. De mar stiet oan de noardeastkant troch de Koaiboutfeart yn ferbining mei De Ryd. Nei it suden stiet de mar middels it Houtwiel yn ferbining mei de Grutte Wielen.

In *wiel* is de beneaming foar in plasse dy't ûntstien is troch in dyktrochbraak.
Sigersdjip

It **Sigersdjip** is in feart op de grins fan de gemeenten Ljouwert en Tytsjerksteradiel. De feart leit by de Princenhof fan Earnewâld. Yn noardwestlike rjochting hjit it wetter Lange Sleat en nei it súdeasten hjit it wetter de Fokkesleat.

De namme *Sigersdjip* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Siegersdiep*.
Sibesleat

De **Sibesleat** is in wetteringte yn 'e Snitser Mar yn de gemeente De Fryske Marren. Dizze trochgong ferbynt de iepen Snitser Mar mei de Goaiïngarypster Puollen foar it Starteilân oer. De Sibesleat leit tusken it eilân de Lytse Griene en de lânpunt fan it skiereilân de Grutte Griene. 

De namme *Sibesleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Sijbesloot*.
Siktariswyk

De **Siktariswyk** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Siktaoriswiek*) is in wyk yn de gemeente Eaststellingwerf en Opsterlân. De wyk rint noardeast fan Waskemar bylâns de noardliker rinnende wei Mandefjild.

In wyk (Stellingwerfsk: *wiek*) is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart om turf ôf te fieren.

De namme *Siktaoriswiek* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Secretariswijk*.
Siktaris Eringawyk

De **Siktaris Eringawyk** is in sleat yn de gemeente Smellingerlân. De wyk rint fan Drachtster Kompenije oant sawat de Jankedobbe oan de N358 ta. Parallel oan dizze wyk rinne oan de noardkant de Imerwyk en oan de súdkant de Swarte Wyk.

In wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart om turf ôf te fieren.

De namme *Siktaris Eringawyk* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Siktaris Eringawijk*.
Singelsfeart

De **Singelsfeart** is in feart yn de gemeente Dantumadiel. De feart rint fan it natuergebiet It Houtwiel njonken de Goddeleaze Singel nei de Kûkhernster wei tusken Kûkherne en Feanwâlden.

De namme *Singelsfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Singelvaart*.
Henk Kroes

**Henk Kroes** (Terkaple , 1 novimber 1938), is de âld-foarsitter fan de Feriening De Fryske Alve Stêden. Yn dy funksje kundige er yn 1997 mei de wurden *It giet oan!* de Fyftjinde Alvestêdetocht oan. Dêrneist hat er in skoft aktyf west as foarsitter fan It Fryske Gea. 

## Alvestêderider
Yn 1963 die Kroes sels mei oan de Tolfde Alvestêdetocht. It wie in ekstreem drege tocht wêrby mar ien persint fan de dielnimmers op de Bonkefeart yn Ljouwert oer de einstreek kaam. Kroes waard by Frjentsjer fan it iis helle. 

## Alvestêdefoarsitter

Kroes waard yn 1994 foarsitter fan de Fryske Alve Stêden as opfolger fan Jan Sipkema. Dêrfoar wie hy fan 1970 ôf al iismaster fan de Feriening.
Nei in rêstige winter yn 1995 krige Kroes yn 1996 in protte kommentaar doe't it bestjoer nettsjinsteande in bêste winterperioade de Alvestêdetocht net ride te litten. It like it bestjoer doe lykwols net ferantwurde om de tocht te hâlden.

De oare winter fan 1996 op 1997 wie it fuortendalik wêr priis. Kroes siet op 2 jannewaris de gearkomste fan de rayonhaaden foar. Nei de gearkomste kundige er mei de wurden *It giet oan* de tocht oan. Al gau stie Kroes yn it midden fan de belangstelling. Fan Grut-Brittanje oant Austraalje waard er skille troch sjoernalisten . Nei in pear hektyske dagen waard de tocht op 4 jannewaris sûnder grutte swierichheden ferriden. By de tocht fan 1997 siet Kroes it grutste part fan de dei yn it FEC om by eventuele kalamiteiten de saken te stjoeren. Wol wie regele dat him de eare takomme soe om de lêste rider sels ôf te stimpeljen. Doe't it bliken die dat dit in swartrider wie, sei er lakonyk: *Oh, dan binne jo de lêste offisjele swartrider.* 

Op 21 novimber 2005 makke er bekend yn 2007 syn wurk as foarsitter by de Feriening te beëinigjen. Ek waard doe syn opfolger Wiebe Wieling yn it bestjoer keazen as fise-foarsitter dy't syn funksje yn 2007 oernimme soe. Op de ledengearkomste fan 14 jannewaris 2007 naam Henk Kroes ôfskie.

## Fytser
Kroes hat meidien oan in tal lange sponsorfytstochten om jild te sammeljen foar goede doelen. Op 30 augustus 2003 kaam er yn Skeveningen oan nei in tocht fan 12.000 kilometer begûn in Wladiwostok. Tegearre mei tweintich oare fytsers sammele er jild foar de yninting tsjin polio. 

By in oare tocht yn 2006 fytste Kroes mei alve oaren 10.000 kilometer fan Boalsert nei Gana. Mei dit projekt, dêr't mear as 100.000 euro mei ophelle waard, woenen hja it ûnderwiis yn dat West-Afrikaanske lân ferbetterje.

## Noaten
Sint-Japiksfeart

De **Sint-Japiksfeart** is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. It is de doarpsfeart fan Winsum en komt út op de Frjentsjerter Feart. 

It fierljeppen waard yn 't earstoan by dizze feart beoefene. Winsum hat in ûndúdlike, mar nijsgjirrige Jakobustradysje, Sint-Jakobus wurdt wol faker as Sint-Jabik of Sint-Japik oantsjutten.
Sint-Nykster Feart

De **Sint-Nykster Feart** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart ferbynt Sint Nyk mei de Ulesprong, as diel fan deTsjûkemar.

De namme *Sint-Nykster feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Vaart van Sint Nicolaasga*.
Sitebuorster Ie

De **Sitebuorster Ie** is in mar op de grins fan de gemeenten Ljouwert en Smellingerlân. De mar is it stik fan de Wide Ie besuden Sytebuorren en is middels de eastlik rinnende Krûme Ie ferbûn mei De Feanhoop. Op de súdlike ouwer leit It Eilân.

De namme *Sitebuorster Ie* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Sitebuurster Ee*.
Tsjobbekampster Wetterlossing

De **Tsjobbekampster Wetterlossing** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Sjammekaampster Waeterlossing*) is in feart yn de gemeente Eaststellingwerf. De feart ferbynt de Opsterlânske Kompanjonsfeart benoarden Donkerbroek mei de súdliker rinnende De Tsjonger. 

De namme *Sjammekaampster Waeterlossing* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Tjobbekampsterwaterlossing*.
Sipkemar

De **Sipkemar** is in mar yn de gemeente Wymbritseradiel. De mar stiet middels de Sypsleat oan de súdkant yn ferbining mei de Aldegeaster Brekken. Oan de noardwestlike ouwer is in tagong nei It Fliet en noardeast fan de mar jout in koart stikje sleat tagong ta de Reidmar.

De namme *Sipkemar* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Sipkemeer*.
Sjoukjemuoisgat

**Sjoukjemuoisgat** is in mar mei in soad reiden yn de gemeente Kollumerlân. De mar leit benoarden Kollum by Kollumerâldsyl oan de Sylster Ryd.

De namme *Sjoukjemuoisgat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Sjoukje-meus-gat*.
Sjoukesleat

De **Sjoukesleat** is in feart yn de gemeenten It Hearrenfean en Smellingerlân. De feart is it ferlingde fan De Swette benoarden Aldeboarn en rint troch Poppenhuzen en Warniahuzen en rint dan as Flearbosksleat nei it noarden om súdeast fan De Feanhoop yn de Kromme Ie út te rinnen.

De namme *Sjoukesleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Sjoukesloot*.
Skalsumer Feart

De **Skalsumer Feart** is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart ferbynt Peins mei Skalsum noardeast fan Frjentsjer. De Skalsumer feart is ferbûn mei de Aldfeart.
Nei de ruilferkavieling is de feart útwreide mei in stik yn de Lytse Skalsumer polder. It wetteret no út mei in gemaal op de Doanjumer Feart. It is ek ferbûn mei it Aldmear. Op'e plak der't  in wettermûne stie yn de Lytse Skalsumer Polder is noch altyd in hûs  mei in heechhout foar fytsers en kuierders. 

De namme *Skalsumer Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Schalsumervaart*.
Skarleien

De **Skarleien** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint fan it ynternaat Wilhelmina-oard yn Sint-Nyk nei de eastlik rinnende A6. De feart rint oan de noardkant bylâns de Sint-Nykster Feart.

De namme *Skarleien* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Scharleijen*.
Skarsleat

De **Skarsleat** is in feart yn de gemeente It Hearrenfean. It is in feart dy't noard-súd yn it westlike gedeelte fan De Deelen rint, by de Skarlannen benoarden Terbant.

De namme *Skarsleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Scharsloot*.
Skalkedjip

It **Skalkedjip** is in mar yn de gemeente Ljouwert west fan Warten. De mar is it eastlikste stik fan it Van Harinxmakanaal dat ferbining makket mei it Prinses Margrietkanaal besuden Suwâld. 

De namme *Skalkedjip* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Schalkediep*.
Skarster Rien

De **Skarster Rien** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart ferbynt de Langwarder Wielen by de Wâldfinnen mei de Tsjûkemar en rint troch Skarsterbrêge.

Der binne twa brêgen oer de Skarster Rien: De Skarster Rienbrêge yn de A6 en in brêge yn Skarsterbrêge, dy't nei dizze brêge neamd is. 

Bewesten Skarsterbrêge stiet oan de súdkant fan de Skartser Rien de Skarremole. 

Eardart it kanaal de Langwarder Wielen berikt komt it foarby Boarnsweach, wêr't in fyts- en fuotfear foar in ferbining soarget mei in rekreaasjegebiet.

De namme *Skarster Rien* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Scharster Rijn*.
Skerfeart

De **Skerfeart** is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart rint fan de Skerstins besuden Garyp nei it suden en rint út yn de Earnewarrepoel by de Feantersdyk west fan Sigerswâld.

De namme *Skerfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Scharvaart*.
Skiersleat

De **Skiersleat** is in feart yn de gemeente Dantumadiel. De sleat rint fan It Houtwiel benoarden Feanwâlden nei it noarden en rint njonken de Boargemaster Nautawei troch oant de krusing mei de Bûtenfjildwei. Oan de eastside leit polder de Bomriden.

De namme *Skiersleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Schiersloot*.
Skeane Sleat

De **Skeane Sleat** is in feart yn de eardere gemeente Ljouwert. De feart rint yn De Alde Feanen en ferbynt dêr de Holstmar mei De Keet oan de Alde Wei.

De namme *Skeane Sleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Skeanesleat*.

## Sjoch ek
* Fryske wetters
Skingster Feart

De **Skingster Feart** is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint fan de Slappeterpster Feart (ek: Alde Feart) troch Skingen nei de Eastryp, dy't njonken de A31 benoarden Dronryp rint.

De namme *Skingster Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Schingervaart*.
Akwadukten yn Fryslân

Der binne njoggen **[[Akwadukt]]en yn [[Fryslân]]**, wêrfan yn 2007 en 2008 fiif oplevere binne. Dizzen meitsje diel út fan it Fryske Marrenprojekt.

## Tabel akwadukten (gronologysk)

## Sjoch ek
* *Boppesteand artikel is ien fan de oersjochsartikels yn de searje oer *Arsjitektuer yn Fryslân
Skipsleat (De Jouwer)

De **Skipsleat** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint yn de nijbouwyk Skipsleat op De Jouwer oan de kant fan de noardeast lizzende polder Westermarder Utgongen.

De wyk Skipsleat bestiet hast foar 20% út wetter. Foarôfgeand oan de oanlis fan de wyk rûn allinnich de Nije Skipsleat troch it gebiet. Dy feart rûn eartiids fanút it sintrum fan De Jouwer yn noardlike rjochting nei it eardere Hoarnstermar. By de oanlis fan de wyk is de rin fan de Skipsleat itselde bleaun.

De measte kavels lizze oan wetter. Yn it binnenste gedielte fan Skipsleat binne de wetterpartijen mei elkoar ferbûn troch dûkers. De fivers yn de bûtenste skyl fan de wyk rinne ûnder brêgen troch en binne dêrom mei lytse boatsjes te befarren. Der is lykwols gjin ferbining mei de it iepen farwetter fan de Fryske marren.
Fjoertuorren yn Fryslân

Der binne njoggen **fjoertuorren yn Fryslân**: fjouwer op de fêstewâl en fiif op de Waadeilannen. De fjoertuorren falle ûnder de monumintesoarch. De Brandaris is de âldste fjoertoer fan Fryslân en Nederlân. Allinnich de tuorren op Flylân, Skylge en It Amelân, en de reade Noardertoer op Skiermûntseach wurde noch brûkt as fjoertoer.

## Tabel fjoertuorren

## Sjoch ek
* *Boppesteand artikel is ien fan de oersjochsartikels yn de searje oer *Arsjitektuer yn Fryslân.
Wynmotors yn Fryslân

Der stiet in frij grut tal **[[wynmotor]]s yn Fryslân**, mear as yn oare provinsjes fan Nederlân.

## Skiednis
Yn de 1920-er jierren waard de Amerikaanske wynmotor ynsetten foar de polderbemealling. Nei sirka 1930 kaam der lykwols in ein oan it tiidrek fan wynbemealling en waarden de mûnen opfolge troch in hiel soad elektryske gemalen.

## Tastân
Fan de inkele hûnderten wynmotors dy't boud binne yn Fryslân, binne no minder as fyftich oer. Dizze binne meastentiids yn fiergeande steat fan ferfal. Soms misse de blêden. Mar in pear binne noch bedriuwsklear. Yn neifolging fan de tradisjonele mole wurde de wynmotors ek restaurearre. In lyts tal moles binne, neidat se restaurearre en bedriuwsklear makke binne, fersetten nei in gebiet dêr't se wer ynsetten wurde kinne, lykas De Weerribben.

## List

## Sjoch ek
* *Boppestean artikel is ien fan de oersjochsartikels yn de searje oer *Arsjitektuer yn Fryslân
Stasjon It Hearrenfean Iisstadion

**Stasjon It Hearrenfean Iisstadion** is in stasjon op It Hearrenfean. It stasjon wurdt net betsjinne troch de reguliere treinsearjes, mar allinnich by bepaalde eveneminten, ornaris yn iisstadion Thialf. It stasjon leit oan it spoar fan Swol nei Ljouwert. It bestiet út twa perrons dy't yn bajonetlizzing lizze, mei dertuskentroch de Heremawei.

It stasjon waard 1 juny 1975 iepene, mar op 22 maaie 1977 al wer sletten. It stasjon waard ôfbrutsen, mar letter waard in nij stasjon oanlein. Dit hat oant 30 maaie 1999 troch de wike trije kear deis in stop hân, mar it koe neffens de NS net út dat it is doe wer stoppe. Op it stuit is it stasjon allinnich in evenemintehalte.

De haltekoade fan it stasjon is *Hrĳ*.
Spoarstasjons yn Fryslân

De **Spoarstasjons yn Fryslân** lizze oan seis spoarlinen, wêrfan de trije noardlike spoaren bûten gebrûk steld binne en foar in part sloopt.
 
## Skiednis
De spoarstasjons binne foar in grut part yn de 19e iuw oanlein. Der binne spoarlinen fan de Maatskippij ta Eksploitaasje fan Steatsspoarwegen (SS), Hollânske Izeren Spoarwei-Maatskippij (HSM) en de Noard-Fryske Lokaalspoarwei-Maatskippij (NFLS).

### Maatskippij ta Eksploitaasje fan Steatsspoarwegen

* Yn 1863 waard de spoarline Ljouwert-Frjentsjer-Harns iepene. Dizze line waard yn de jierren dêrnei ferlinge nei Grins (Steatsline B).
* Op 15 jannewaris 1868 kaam it ûnderdiel fan Steatsline A Meppel-It Hearrenfean klear en op 1 septimber folge it lêste ûnderdiel It Hearrenfean-Ljouwert. Dit ferbûn Fryslân mei de rest fan Nederlân.

### Hollânske Izeren Spoarwei-Maatskippij
* Yn 1885 kaam de spoarline Ljouwert-Snits-Starum klear.

### Noard-Fryske Lokaalspoarwei-Maatskippij
* Eastlike takke. Yn 1901 (Spoarline Ljouwert - Eanjum). Sûnt 1997 is dy bûten gebrûk.
* Westlike takken
**Spoarline Stiens - Harns
**Spoarline Tsjummearum - Frjentsjer

## Arsjitektuer
De Spoarweimaatskippijen lieten spoarstasjons bouwe dy't yndield waardem neffens in bepaalde klasse.

### Maatskippij ta Eksploitaasje fan Steatsspoarwegen
De stasjonsgebouwen waarden meestal neffens in standaardtype boud: 
* 3e klasse: Harns, It Hearrenfean en Ljouwert (letter wizige)
* 4e klasse: Bûtenpost, Frjentsjer, Feanwâlden en Wolvegea 
* 5e klasse:
** normaal type: Dronryp, Grijpskerk en Hurdegaryp
** grut type: Akkrum, Grou-Jirnsum
Allinnich de stasjonsgebouwen fan Ljouwert, Harns en Wolvegea bestean noch. De oare gebouwen binne sloopt en waarden ferfongen troch in wachthok. Op It Hearrenfean kaam wol in nij stasjonsgebou.

### Noard-Fryske Lokaalspoar-Maatskippij
* 1e klasse: Sint Jabik, Stiens, Tsjummearum
* 2e klasse: Blije, Ternaard
* 3e klasse: Doanjum, Hijum, Ljussens, Mitselwier, Froubuorstermole, Winaam

## List fan hjoeddeiske stasjons

## List fan eardere stasjons
Stasjon It Hearrenfean

**Stasjon It Hearrenfean** is in spoarstasjon op It Hearrenfean oan it Spoar fan Swol nei Ljouwert. It oarspronklike spoarweistasjon fan It Hearrenfean wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type Hoogezand, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw. It wie ien fan de tsien stasjons dy 't ea yn dy klasse boud waard. It gebou waard ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode, en waard iepene op 15 jannewaris 1868.

Yn 1982 waard it hjoeddeiske stasjonsgebou ûntwurpen troch Jan van Belkum. Dat waard yn 1983 boud ta ferfanging fan it âlde gebou út 1867. No sitte it trein- en busstasjon ûnder deselde oerkaping. Yn 1984 waard it stasjon iepene en yn 1985 krige it de Brunel Award, in designpriis foar it spoarbedriuw.

## Treinferbinings

## P+R

Der binne twa parkearterreinen by it stasjon:
* eastlik (sintrum) fan it spoar: grut parkearterrein
* westlik (wyk Nijehaske) fan it spoar: 200 parkearplakken.

## Galery

Ofbyld:Station Heerenveen nacht.jpg|Stasjon It Hearrenfean foarkant (by nacht)
Ofbyld:Station Heerenveen Perrons.JPG|Perrons. Rjochts de trein nei Ljouwert.
Ofbyld:Station Heerenveen Achterzijde.JPG|Efterkant stasjon
Ofbyld:Station Heerenveen 09.JPG|Plakette ta gelegenheid fan de elektrifikaasje fan it spoar Swol - Ljouwert/Grins, 17 maaie 1952
Jouster Wettertoer

De **Jouster Wettertoer** is ûntwurpen troch arsjitekt C.J. Wierda en boud yn 1928, omdat de wettertoer fan It Hearrenfean net genôch druk op it wetterliedingnet hâlde koe. 

De wettertoer hat in hichte fan 30,3 meter, in wetterreservoir fan 150 m3 en bestiet út in betonskelet mei bakstien der tusken.

De toer, yn 1956 restaurearre, is oant 1987 brûkt en waard yn 1990 omboud ta wenhûs. Op 't heden (2019) is de wettertoer bewenne.

## Sjoch ek
* Wettertuorren yn Fryslân
Grûnwettermeter

De **Grûnwettermeter** is in buis mei in skaalferdieling, in mjitynstrumint, wêrop't ôf te lêzen is hoe djip it grûnwetter ûnder it meanfjild stiet. In fergelykber ynstrumint is de peilbuis, mar dy hat in oare funksje.

Spesjaal foar edukaasje (projekt Wetter yn de Peiling) binne op in mear plakken yn Fryslân grûnwettermeters setten. Hjirby stean boerden mei taljochtings dy't de wurking fan it ynstrumint ferklearje, sadat men ôflêze kin oft de grûnwetterstân te heech is, (wiete fuotten) of te leech (ferdrûging). Ofhinklik fan it plak hat elk ynstrumint in oare skaalferdieling.

De grûnwettermeter (sjoch foto) lâns it fytspaad De Fuotpaden (koordinaten rjochtsboppe dit artikel) yn de omkriten fan Brongergea  hat de folgjende skaalferdieling (djipte ûnder meanfjild):

Op de foto stiet de blauwekolom op -155 sm, (giele sône). Dit betsjut dat it grûnwetter te leech stiet.

## Sjoch ek
* Wetterspegel
* Nilometer

## Keppeling om utens
* http://www.waterindepeiling.nl/
Lippenhúster Wettertoer

De **Lippenhúster Wettertoer** is in wettertoer dy't yn Lippenhuzen stiet. It gebou is in ryksmonumint. De wettertoer waard boud yn 1932 troch de I.W.G.L. en de Bredasche Beton Mij. 

De wettertoer hat in hichte fan 44,25 meter en hat twa wetterreservoirs fan elk 300 m3. De ynhâld is deselde as dy fan de Harnzer Wettertoer. De toer hat in tintedak fan koper (troch korroazje ljochtgrien útslein) mei acht siden, krektas de wettertoer fan Harns en de Boalserter Wettertoer.

Yn 2019 ferkocht Vitens de wettertoer, dy't al jierren net mear brûkt waard, oan partiklieren.

## Sjoch ek
* Wettertuorren yn Fryslân
Feanster Wettertoer

De **Feanster Wettertoer** waard boud yn 1915 foar 20.000 gûne. De wettertoer mei in hichte fan 42 meter en in waterreservoir fan 150 m3 wie suver gelyk oan de wettertoer fan Barendrecht út 1912. Beide tuorren binnen nammentlik ûntwurpen troch arsjitekt Roelof Kuipers. Ek de wettertuorren fan Nieuwegein IJsselstein fan 1911 hat hy ûntwurpen.

Sawat tsien jier nei de bou fan de toer wie der ferlet fan in twadde toer yn it gebiet fan It Hearrenfean. Dêrom waard de Jouster Wettertoer boud. Yn 1935 hat der in restauraasje west fanwege it rustkjen fan it betonizer.

De toer en de bygebouwen wienen makke fan griisbrune bakstien en beton. Foar de yngong wie in bordes mei oan wjerskanten in treppen. It dak op de toer hie acht siden. Yn 1974 waard de toer foar 250.000 gûne ferkocht oan de gemeente It Hearrenfean. Nei in jierrenlange ôfweaging tusken restauraasje of sloop waard yn 1982 út kostenoerwegingen tat sloop oergien. De toer stie sawat 30 meter ten westen fan de stins Oenemastate. Op it plak stiet sûnt dy tiid it wen- en winkelkompleks *De Wettertoer*.
## Sjoch ek
* Wettertuorren yn Fryslân
Slûs Starum

**Slûs Starum** is in skutslûs yn Starum. 

Dizze slûs yn Starum is de eardere seeslûs út 1576, dy't werboud is yn 1894. De nije slûs (1966) besuden Starum is de Johan Frisoslûs.

Op in stien yn de noardlike muorrre stiet: 
*Deze ZEESLUIS sedert [[1576]] beheerd door de Zeedijksbesturen van [[Wymbritseradiel (gritenij)|Wijmbritseradeel]] c.a., [[Himmelumer Aldefurd |Hemelumer Oldephaert]] e.a. en de stad Stavoren. Is hersteld 2.50 M verlengd en van ijzeren deuren voorzien in [[1894]].
*

Oer de westside fan de slûs leit in brêge. By de slûs stiet de wente fan de slûswachter en ek It Wyfke fan Starum. Efter de slûs is in lytse jachthaven.

## Sjoch ek
* Slûzen en keardamen yn Fryslân
Stokersferlaat

**Stokersferlaat** is in slûs yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart yn Appelskea.

De slûs is boud yn 1817, de hjoeddesike stiennen slûs is fan 1890. It ferfal is 1,98 meter. De slûs wurdt noch hielendal mei de hân betsjinne.
Yn de folksmûle hjit it *de slûs by kafee Hulst*. De slûskolk stiet, as hy net brûkt wurdt, fol. Neist de slûs stiet in elektryske brêge. It heechste ferskil is ûngefear 2,5 meter. Oan de ûnderside fan de slûs stiet in kearklep, dy't de wetterstân yn it efterlizzende pân automatysk regelet. De slûskolk stiet fol as hy net brûkt wurdt.

## Sjoch ek
* Slûzen en keardamen yn Fryslân
Skipsleat (Nij Beets)

De **Skipsleat** is in feart yn de gemeente Opsterlân. De súdwest rinnende feart ferbynt Nij Beets mei de Nije Feart. It Sulverkanaal en it Alddjip komme oan de westlike ouwer út op de Skipsleat. 

De namme *Skipsleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Schipsloot*.
Skraarder Feart

De **Skraarder Feart** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Wytmarsum nei it suden oer Harkesyl en Skraard en komt by it Boalsertergat út yn de Makkumer Feart.

De namme *Skraarder Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Schraardervaart*.
Skoattertsjerke

De **Skoattertsjerke** is ien fan'e twa tsjerken fan 'e Protestantske Tsjerke yn Aldskoat. 

## Skiednis

De hjoeddeiske sealtsjerke ferfong in tsjerke mei sealtektoer út 1610 en waard op 26 novimber 1752 yn gebrûk nommen. De tsjerke waard yn opdracht fan Menno Coehoorn fan Scheltinga, grytman fan Skoatterlân, boud. Boppe de yngong is in gevelstien oanbrocht.

De kânsel is yn Loadewyk XIV-styl útfierd. De klok út 1758 waard yn 'e Twadde Wrâldoarloch troch de besetter foardere.

Yn 2002 waard by gelegenheid fan it 250 jierrich jubileum yn twa finsters brânskildere glês oanbrocht. Yn 2007 waard it houten tuorke restaurearre. By dat wurk waard ûntdutsen dat it hout fan 'e hiele tsjerke troch houtwjirm en de hûsboktor oanfretten wie. Foar de restauraasje waard troch de gemeente It Hearrenfean ekstra jild beskikber steld.

## Oargel
Yn 'e tsjerke stiet in oargel fan Willem Hardorff, dat yn 1871 boud is.

## Sjoch ek
* Sionstsjerke
* Trinitas
* Tsjerken yn Fryslân

## Ofbylden

Ofbyld:Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1201 - Oudeschoot - 20369315 - RCE.jpg
Ofbyld: Kerk Oudeschoot 08.JPG|gevelstien 
Ofbyld: Kerk Oudeschoot 04.JPG|glês yn lead út 2002


## Keppeling om utens
* Dispoysje oargel
Skrokfeart

De **Skrokfeart** (offisjeel Frysk) is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart foarmet de ferbining by East-Ynje lâns tusken it Ringwiel en de Sânmar.

De namme *Skrokfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Schrokvaart*.

## Sjoch ek
* Fryske wetters
Skipsleat (Terwispel)

De **Skipsleat** is in feart yn de gemeente Opsterlân. De feart leit west fan De Mersken benoarden Terwispel. De feart rint fan de krusing Alddjip (of: *Keningsdjip*) en de Beetster Feart, nei it suden en komt út yn de Nije Feart.

De namme *Skipsleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Schipsloot*.
Skûtelpoel

De **Skûtelpoel** is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân, earder Wymbritseradiel. De poel leit tusken Heech en Aldegea. Oan de eastkant rint de wei Lytshuzen. Oan de noardwestkant stiet de poel yn ferbining mei Aldegea, oan de súdeastkant is in feart nei de Palsepoel.

De namme *Skûtelpoel* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Schuttelpoel*.
Boppestferlaat

**Boppestferlaat** is in slûs yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart by Appelskea. De slûs is boud yn 1820. De hjoeddeiske stiennen slûs is fan 1890. Yn 1896 is hy hielendal fernijd. It ferfal is 1,26 meter. De slûs wurdt noch hielendal mei de hân betsjinne.

De slûs hat in fytsbrechje, dat mei de hân betsjinne wurdt. Oan de boppeside én oan de ûnderside sitte yn de slûs twa rinketten. De slûskolk stiet, as hy net brûkt wurdt, fol. De slûs wurdt betsjinne yn kombinaasje mei brêge Ravenswâld, in flapbrêge dy't ± 500 stream op leit.

## Sjoch ek
* Slûzen en keardamen yn Fryslân
Slachtegat

It **Slachtegat** is in feart yn de gemeente It Hearrenfean. De feart rint west fan Jinshuzen fan de Terhernsterdyk nei de noardlik lizzende Nije Wjittering, in ûnderdiel fan it Prinses Margrietkanaal. Oan de westkant leit it Jinshúster Fjild, oan de eastkant polder De Marren.
Daamslûs

De **Daamslûs** is in slûs yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart tusken Appelskea en Smilde. 

De stienen slûs is fan 1894. It ferfal is 1,40 meter.  De mei de hân betsjinne slûs hat in brêge, dy't ek mei de hân betsjinne wurdt. De slûs is de wetterskieding tusken de Fryske boezem en it Drintske wetter.
By lege waterstannen yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart lit de slûswachter fan de Daamslûs ekstra wetter yn om it wetter op peil te bringen.
De slûs is neamd nei de daam, dy't eartiids de Drintske en fryske wetters skate. De slûs is ek de skieding tusken de Opsterlânske Kompanjonsfeart en de Wite Wyk. By lege wetterstannen yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart lit de slûswachter fan Daamslûs ekstra wetter yn om it wetter op peil te bringen. By de slûs stiet in lattekast, dêr't de stokken yn opburgen wurde, dy't nedich binne om de sluis iepen te lûken en ticht te triuwen.

Njonken de slûs stiet in slûswachterswente. Foar de slûs oerstiet in nei de slûs neamde pleats út 1938.

Ta gelegenheid fan it 100-jierrich bestean fan de slûs yn 1994, is der in betinkingsmonumint delsetten, yn de foarm fan in swerfstien. Hjirop is in koperen plaat mei een gedicht setten:
:*De oudheid zocht in scheiding kracht
:*Deez' tijd eischt vrij verkeer
:*Dies werd de sluis tot stand gebracht
:*Die Friesland strekt tot eer 

:*Waar eeuwen na de Drentsche scheid
:*En doorvaart werd gemist
:*Was Frieslands wil en haar beleid
:*Die 't lot des dams beslist

:*De Staat en Drenthe werkten mee
:*Door ruiming van den wijk
:*Zoo is de oude scheidingsree
:*Verdwenen uit het rijk
## Sjoch ek
* Slûzen en keardamen yn Fryslân
Sleattemer Gat

It **Sleattemer Gat** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart is ûnderdiel fan de súd fan Sleat rinnende Skarster Rien, en rint fan de stêd Sleat nei de Sleattemer Mar. Oan de westkant lizze de polders Coehoornpolder en de Lytse Jerden, oan de eastlike ouwer leit polder de Lange Jerden.

De namme *Sleattemer Gat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Slotergat*.
Oranjestein

**Oranjestein** yn It Oranjewâld is in partikuliere bûtenpleats fan sa'n 28 ha yn de bosken by It Hearrenfean.

Oranjestein is de eardere rintmasterswente fan it lângoed It Oranjewâld fan de Fryske Nassaus. De lêste rintmaster, Evert Semler, ferhuze yn 1812 nei It Hearrenfean Yn 1820 waard de wente kocht troch de keapman Pieter Cats ( 1763 - 1832). Dizze rike keapman út Ljouwert liet it hûs yn 1821-1822 yngripend ferbouwe. Al rillegau waard by it hûs in lânskipspark oanlein troch de túnarsjitekt Lucas Pieters Roodbaard (1782-1851). Roodbaard yntrodusearre yn Nederlân in nije styl fan parkoanlis. Hy bruts mei de tradysje fan de oanlis fan rjochtlinige, matematysk konstruearre tunen. De tunen en parken fan Roodbaard wurde skaaimerke troch it brûken fan slingerpaden en nierfoarmige fivers yn in aksidintearre terrein. De skoansoan fan Pieter Cats, Johannes Bieruma Oosting, dy syn soan Jan en pakesizzer Johan wreiden it park fierder út. Ek de wente waard in pear kear yngripend ferboud. De famylje Cats, dy't ek eigener wie fan it Steedhâlderlik Hof yn Ljouwert brûkte Oranjestein oant 1854 as simmerferbliuw. 

Dêrnei wie der wer in grutte ferbouwing en de famylje Oosting kaam op Oranjestein te wenjen. Ien fan harren, Johannes Bieruma Oosting moat net in nofliken-ien west hawwe. Yn 1881 ûntstie der spul mei koetsier Rients Agema. Neidat Agema troch Oosting mishannele wie frege de koetsier om ûntslach en syn jild. Der ûntstie spul oer dy't einige yn sjitterij. De saak kaam foar it gerjocht (sjoch ek: Agema-saak), mar sa't wol faker barde yn dy tiid waard de saak net goed ûndersocht en de ûndergeskikte waard ta in heal jier sel feroardiele. Dy útspraak joech in soad lilkens en der waard jild ynsamle foar in heger berop. Abbekaat Samuel Katz krige doe frijspraak klear. As dank krige dy doe in sulveren skaal mei ynskripsje: gedichten fan Oebele Stellingwerf en Waling Dykstra. Dizze skaal is te sjen yn it Frysk Museum.
De lêste Bieruma Oosting dy't Oranjestein bewenne wie Gerrit en Agatha, dy't yn it eartoan ek wolris prins Hindrik op besite krigen. 

Ek yn 2007 is der wer in grutte renovaasje fan de wente. De hjoeddeiske eigener de familie De Beaufort-Van Sminia bewennet it lângoed yn de simmermoannen. Se stelle de tún simmerdeis faak in perioade iepen foar publyk. 

## Literatuer
* - Geschiedenis van Oranjewoud, (Alphen aan den Rijn, 1999)
Slingerrak

It **Slingerrak** is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart leit benoarden Langwar en is troch de Hoaitesleat ferbûn mei it westlik lizzende Prinses Margrietkanaal. Oan de eastkant komt de feart út yn de Langwarder Feart foar de Steatebocht oer.
Lemsterslûs

De **Lemsterslûs** is in skutslûs op De Lemmer út 1888.

## Skiednis
De slûs wie yn de tiid fan de bou in seeslûs (Sudersee), mar nei de bou fan de Ofslútdyk (1932) net mear. It belang foar de skipfeart naam fierder ôf troch it nije, westliker lizzende, Prinses Margrietkanaal mei de Prinses Margrietslûs (1951). Op De Lemmer leit mear eastlik ek de Riensluis.

## Arsjitektuer
Op de slûshaden stean twa lytse gebouwen. In slûsfeintewente, en in Rykstijmeter wêryn it peil fan de Iselmar noch mjitten wurdt. 
Op dizze geboukes is ek tegeltsjeswiisheid oanbrocht, lykas:
**Net folle te sizze, Mar hâlde en belizze*.
**Kokmiuwen oan lân, Unwaar foar de hân*.
**Ien dy't syn seil te heech steld, wurdt lichtlik troch de wyn feld*.
**’t Tij giet syn kear, ’t En wachtet nei Prins noch Hear*.

Njonken de slûs stiet in slûswachterswente en in pear tsjinstwenten yn deselde styl.


Ofbyld:Lemstersluis 12.JPG|*Slûsfeintewente*


## Sjoch ek
* Slûzen en keardamen yn Fryslân
Teudebert I

**Teudebert I** (503-548) wie in Frankyske kening dy't tusken 533-547 oer Austraasje hearske.

## Skiednis
Teudebert hearde ta de Merovingen dynasty. Hy waard berne om 501 hinne as soan fan Teuderik I en nei dy syn dea yn 533 kening fan Austraasje. De troanopfolging gong lykwols net allegearre fansels omdat syn omkes Gildebert I en Klotar I, healbruorren fan syn heit ek belang hienen by de troan. Nettsjinsteande dat koe Teudebert syn hearskippij oer Austraasje feilich stelle troch it sluten fan in ferbûn mei Gildebert. 

Teuderert wie aardich súksesfol mei kriichsfieren. Troch syn heit wie er al ferskate kearen op kriichpad stjoerd, û.o. tsjin de Denen en de Fisigoaten. As kening liede hy yn 539 in fjildtocht nei it noarden fan Itaalje tsjin de Byzantinen en de Ostrogoaten. Dêrby oermastere hy Pavia. Lykwols waard syn leger teheistere troch goarren en wie hy twongen him werom te lûken. Hjirnei sleat hy in ferbûn mei de Longobarden en troude mei Wisigarda, de dochter fan de Longobardyske kening Wakko. Sadwaande krige hy stadich hieltyd mear macht en hie lang-om-let de kontrôle oer it gebiet dat it tsjintwurdige Súd-Dútslân, Eastenryk en Noard-Itaalje omfieme. Yn 545 foel er twaris Noard-Itaalje yn en besette in grut gebiet om de stêd Feneesje hinne, alhoewol't er in dalikse konfrontaasje mei it Byzantynske leger út de wei gong. 

## Teudebert en de Friezen
Histoarisy gean der fan út dat de Franken ûnder Teudebert net hearske hawwe oer de Ryndelta. Yn in brief oan de Byzantynske keizer Julianus skriuwt er in rige folken oermastere te hawwen, mar dêr binne de Friezen net by. Wol hat er te krijen hân mei de Friezen. Neffens de *Liber Francorum* waard hy troch syn heit Teuderik nei it noarden stjoerd om tenei de Friezen by te stean tsjin de Denen dy't in ynfal dienen, (sjoch: de slach oan de Ryn).

## Dea en opfolging
Nei in tige lang siikbêd ferstoar Teudebert yn 547 of 548. Hy waard opfolge troch Teudowald, in soan út in eardere ferhâlding mei in frou neamd Deoteria.

## Boarne en Literatuerferwizing
* , *Historia Francorum*, Ier-Midsiuwsk skrift. 
* , *Het rijk van de Friese koningen, opkomst en ondergang*, Utert-2000.
678

## Foarfallen
* De Arabieren beëinigje harren poging om Konstantinopel te oermasterjen.
* De misjonarissen Wilfried fan York en Wigbert krije tastimming fan de Fryske kening Aldgillis om it kristendom ûnder de Friezen te preekjen.

## Berne

## Ferstoarn
* 11 april - Paus Donus, (Paus fan 677 oant 678).
709

## Foarfallen
* Roderik folget Witiza op as kening fan de Fisigoaten.
* Saelred wurdt kening fan Esseks
* De Arabieren oermasterje  Buchara en Samarkand

## Berne

## Ferstoarn
* 24 april - Wilfryd fan York, Ingelske biskop en hillige.
Smeliester Sân

De **Smeliester Sân** is in mar yn de gemeente Smellingerlân. De mar leit west fan Drachten benoarden de buorskip Smelle Ie. Oan de eastkant stiet de Smeliester Sân yn ferbining mei it Geaster Djip en it Nije Kanaal nei Drachten. Oan de westkant lizze de Nije Mûntsegroppe en de Monnike Ie.
Sluterspoel

De **Sluterspoel** is in mar yn de gemeente Tytsjerksteradiel. It marke leit tusken Burgum en Suwâld. Ut it noard lizzende Hurdegaryp wei rint de Flappefeart lâns de mar om mear mear súdlik út te kommen yn de Wide Ie.

De namme *Sluterspoel* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Sluiterspoel*.
It Soal (Warkum)

**It Soal** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Warkum nei de Iselmar. 

De namme *It Soal* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Soal*.