open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Febrewarisstaking

De **Febrewarisstaking** wie in staking yn de Twadde Wrâldkriich dy't ûntstie as in protest tsjin de wize dêr't de joaden troch de Dútsers op behannele waarden.

De direkte oanlieding wienen twa razzia's op it Jonas Daniël Meijerplein te Amsterdam, op 22 en 23 febrewaris 1941. De yllegale CPN hold in ferbeane iepenbiere gearkomste op de Noordermarkt, en ferfolgens bruts op 25 febrewaris in staking út, dy't de folgjende dei oersloech nei de Saanstreek, Kinmerlân, It Goai, en de stêd Utert.

Mei bluodrich geweld waard de staking brutsen. De Dútsers beskeaten de stakers en twongen har wer oan it wurk te gean. By it geweld foelen njoggen deaden en waarden fjouwerentweintich swier ferwûne. As gefolch fan de staking iepenen de besetters de jacht op CPN-leden. Dêrtroch koe in nije staking, dy't foar 6 maart plend stie net útein sette. 

Op 13 maart 1941 waarden op de Waalsdorperflakte by Skeveningen de earste trije kommunistyske febrewarisstakers (Joop Eyl, Ward Hellendoorn en Herman Coenradi) troch in Dútsk fljoerpeloton fusillearre. Utsein de trije kommunisten waarden ek noch oare fersetslju deasketten. Yn de arrestaasjeweach dy't folge op de staking, soenen yn de simmer fan 1941 sirka 300 kommunisten út de grutte stêden oppakt wurde. 

Alle jierren wurdt de staking betocht op it Jonas Daniël Meijerplein, by it stânbyld De Dokwurker. Oan de súdside fan de "Noorderkerk" is in tablet oanbrocht dy't de staking yn it ûnthâld bringt. 

## Keppeling om utens
* website fan it organisaasjekommitee
Jean-Baptiste Bouvet de Lozier

**Jean Baptiste Charles Bouvet de Lozier** (14 jannewaris 1705 – 1786) wie in Frânsk seeman, ûntdekkingsreizger en gûverneur fan de Maskarene-eilannen.

Hy waard wees doe't er sân jier wie. Hy krige ûnderrjocht yn Parys en studearre letter navigaasje yn Sint Malo. Hy waard luitenant by de Frânske East Yndia Kompanjy yn 1731. It slagge him en oertsjûgje syn wurkjouwer om him twa skippen ta foldwaan te jaan foar in ûntdekkingsreis yn de Súdlike Atlantyske Oseaan. Mei de skippen *Aigle* en *Marie* ûntduts er op 1 jannewaris 1739 in eilân dat nei him neamd waard, Bouveteilân. In koart skoft dêrnei moast er de ekspedysje opjaan om't de measte bemanningsleden siik wurden wiene en gie er werom nei Kaap de Goeie Hope en letter nei Frankryk.

Tsien jier nei dizze ekspedysje waard Bouvet de Lozier twaris beneamd ta gûverneur fan de Maskarene-eilannen, earst fan 1750 oant 1752 en nochris fan 1757 oant 1763.

## Keppeling om utens
* Biografy by South-Pole.com
Prins Edwardeilannen

De **Prins Edwardeilannen** binne twa lytse eilannen yn de Yndyske Oseaan tusken de kontininten Afrika en Antarktika. De eilântsjes hearre ta Súd-Afrika; se hjitte Prins Edward eilân en Marion eilân. Marion eilân is de grutste fan de twa en hat it heechste punt, de berch *State President Swart Peak* (1230 m). Beide eilannen binne fulkanysk; Marion eilân is de top fan in grutte skyldfulkaan. Dy fulkaan is noch hieltyd aktyf. De eilantsjes lizze sa'n 1770 kilometer fan de Súdafrikaanske havenstêd Port Elizabeth ôf en hawwe tegearre in oerflak fan 335 km². 

## Skiednis
De eilannen binne ûntdutsen op 4 maart 1663 troch de Nederlanner Barend Barendssoan Lam dy't op it skip de *Maerseveen* ûnderweis nei Batavia (Nederlânsk-Ynje) wie. It noardlike eilân (Prins Edward eilân) neamde er Dina en it súdlike (Marion eiland) joech er de namme fan syn skip. De eilannen wiene neitiid net mear te finen omdat Lam de posysje ferkeard opskreau. Jannewaris 1772 wie it de Frânsman Marc-Joseph Marion du Fresne dy't se wer seach doe't er ûnderweis wie nei Antarktika.

James Cook besocht de eilannen ek, mar hy koe dêr net lânje troch it minne waar. De earsten dy't der lânen wiene seeliuwejagers yn 1803. Yn 1908 waarden de Prins Edwardeilannen yn besit nommen troch it Feriene Keninkryk, dat se ein 1947, begjin 1948 oerdroech oan Súd-Afrika. De Súdafrikanen setten dêr in meteorologysk stasjon. Dat gebou waard al rillegau útwreide en tsjinnet ek as basis foar biologyske stúdzje op it eilân.

## Floara en fauna
De eilannen binne ûnderdiel fan de toendra-ekoregio yn de Súdlike Yndyske Oseaan dy't ferskate Sub-Antarktyske eilannen omfettet. Yn it kâlde klimaat is it plantelibben beheind ta gerzen, moassen en koarstmoassen, wylst de grutste kloft lânseigen bisten fral ynsekten binne. Dêrneist bestiet de fauna út ferskillende fûgelsoarten, sa as 30.000 albatrossen, in miljoen pinguins en in soad meeuwen en stoarmfûgels. 

De natoer fan de eilannen is fral kwetsber at frjemde soarten ynbrocht wurde, benammen katten hawwe in protte swierrichheden jûn. Yn 1949 waarden fiif hûskatten nei Marion Eilân helle om sa it mûzeprobleem fan it waarstasjon te bestriden. It duorre mar efkes foar't it optilde fan de katten. Yn 1977 wienen der 3.400 katten op it eilân dy't op de fûgels jagen ynstee fan op mûzen. Guon fûgelsoarten waarden doe mei útstjerren bedrige. Guon stoarmfûgelsoarten binne yndie útstoarn op it eilân, dat men hat doe besocht de katten út te rûgjen: in stikmannich katten waarden ynfektearre mei it katspesifike feline panleukopeny-firus, dat it tal katten werom brocht op sa'n 600 yn 1982.  De oerbliuwende katten waarden ôfsketten en yn 1991 waarden der noch mar acht fongen yn ien jier. Men is fan betinken dat der no gjints mear binne op Marion-eilân..

## Keppelings om utens
* South African Research station on Marion Island - Offisjeel webstee
* Marion Island
* Prince Edward Islands Act 43 of 1948
* No Pathway Here - in ferslach fan de anneksaasje fan de eilannen
* Earth Observatory Image of the Day 18 oktober 2009
Scotteilân

**Scotteilân** is in lyts ûnbewenne eilân fan fulkanyske orizjine yn Ross-see, Súdlike Oseaan, 505 km noardeastlik fan Kaap Adare, de noardeastlike punt fan Victorialân. It is 565 m lang fan noard nei súd, en tusken de 130 m en 340 m breed, berikt in hichte fan 54 m en hat in oerflak fan 4 ha. Haggits Pylder is in rotspunt 250 m westlik fan it eilân, mei in hichte fan 62 m en in diameter fan 50 m, it oerflak is krapoan 0.2 ha. It eilân hat twa lytse ynholten (ien op it noardeasten en ien oan de westkust) mei strannen, mar wurdt fierders omjûn fan hege kliffen.

## Skiednis
It eilân waard ûntdekt op Earste Krystdei 1902 troch kaptein William Colbeck, kommandant fan de *SY Morning*, it befoarriedingsskip foar kaptein Robert F. Scott syn ekspedysje. Colbeck lâne dêr en neamde it yn 't earstoan Markhameilân nei Sir Clements Markham, mar besleat letter om it nei kaptein Scott te neamen. Haggits Pylder is neamd nei de famylje fan William Colbeck's mem, Haggit. Yn 2006 waard troch in kartearringsekspedysje nei de Ross-see fêststeld dat it eilân 2.3 km noardliker leit dan't earder bepaald wie.

Scotteilân hat in automatysk waarstasjon dat op 30 meter hichte leit. De waarrapporten geane werom oant 1988, mei skoften dat der net metten is.  De temperatueren lizze trochstrings tusken in pear graden ûnder nul yn de simmer oant -40&nbsp;°C yn de winter.

It eilân is part fan de Nij-Seelânske kleem op Antarktika.

## Keppelings om utens
* Waarfeiten
* Foto's fan Scotteilân en Haggitts Pylder
Crozeteilannen

De **Crozeteilannen** (Frânsk: *Îles Crozet*) binne in oantal lytse arsjipels dy't hearre ta de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen. De Îles Crozet besteane út seis meast fulkanische eilannen en in kloft tige lytse eilantsjes en rotsen yn de omkriten. 

De Îles Crozet binne net bewenne, útsein it ûndersykssintrum Alfred Faure, dat oan de eastkust fan Île de la Possession leit en sûnt 1963 altiten bemanne west hat. De seis **haadeilannen** fan west nei east binne:

Nûmer 2 binne feitlik twa grutte rotsen op 10 kilometer besuden Île aux Cochons. Îles des Apôtres is in kloft fan 14 tige lytse eilannen dêr't de grutste fan 1,2 km² is.
De earste fjouwer eilannen hjitte L'Occidental, de westlike groep, en de oare twa L'Oriental, de eastlike groep. De twa groepen lizze 94.5 km út elkoar.

## Skiednis

De Crozeteilannen waarden ûntdekt troch de ekspedysje fan Marc-Joseph Marion du Fresne, in Frânske ûntdekkingsreizger. Hy lanne op 24 jannewaris 1772 op Île de la Possession en easke de arsjipel op foar Frankryk. Hy neamde de eilannen nei syn ûnderbefelhawwer Jules Crozet, omdat er Marioneilân (Prins Edward-eilannen) al nei himsels ferneamd hie.

Begjin 19e iuw waarden de eilannen faak besocht troch seehûnejagers. Sy soargen derfoar dat de seehûnen dêr om 1835 hinne al hast útrûge wienen. Letter waard de walfiskfangst hjir wichtich.

Skipbrekken kamen faak foar by de Crozeteilannen. Yn 1821 sonk it Britske skip *Princess of Wales* by de eilannen. De oerlibbenen moasten twa jier op de eilannen trochbringe eart hja rêden waarden. Yn 1887 rûn it Frânske skip *Tamaris* yn dy kriten fêst en de bemanning strâne op Île des Cochons. Sy bûnen in brief oan de poat fan in albatros. Dy brief waard earst sân moanne letter fûn yn Fremantle. De Britske *Royal Navy* stjoerde om de safolle jier in skip nei de Crozeteilannen om de skipbreklingen te sykjen, mar de manlju binne nea wer fûn.

Yn it earstoan waarden de Crozeteilannen troch Frankryk by it gebietsdiel Madagaskar rekkene, mar yn 1955 waarden hja part fan de Franske Sudlike en Antarktyske Gebieten. Yn 1961 waard der in earste tydlike ûndersykspost opsetten. It permaninte ûndersykssintrum Albert Faure waard yn 1963 iepene en waard neamd nei it earste haad fan it sintrum. It sintrum docht meteorologysk, biologysk, en geologysk ûndersyk.

## Klimaat
De eilannen hawwe in delslach fan leafst 2000 mm it jier. It reint sa'n 300 dagen fan it jier en wynsnelheden fan oer de 100 km/o komme 100 dagen fan it jier foar. De temperatuer kin simmerdeis oprinne oant 18&nbsp;°C (64&nbsp;°F) en komt yn de winter meast net ûnder de 5&nbsp;°C.

## Keppelings om utens
* Crozeteilannen
* Mear ynformaasje
* Noch mear ynformaasje
Henry Ford

**Henry Ford** (Wayne County (Michigan), 30 july 1863 – Dearborn (Michigan), 7 april 1947) wie in Amerikaanske yndustrieel. 

Ford begûn yn 1903 mei syn autofabryk, dêrfoar hied er al yn 1896 syn earste auto produsearre. Troch him waard de Detroit Automobile Company oprjochte, mar dy gong lykwols rillegau fallyt. Mei de Henry Ford Company dy't er dêrnei stifte koed er de merk net mei feroverje en troch de oandielhâlders waard er twongen om it bedriuw te ferlitten. Pas mei syn tredde bedriuw, de Ford Motor Company hied er súkses en dat súkses sette útein mei de yntroduksje fan de T-Ford.

Foardat Ford de T-Ford op de merk kaam, hied er al eardere modellen makke. Oer de T-Ford sei er dat dy yn alle kleuren te krijen wie, as it mar swart wie. 

Yn syn fabriken yntrodusearre Ford it prinsipe fan de rinnende bân, in prinsipe dat er ôfsjoen hie by de grutte slachterijen. Dy ynnovaasje fan him makke de massaproduksje foar auto's en benammen syn T-Ford mooglik. Foar de yndustriële produskje bestjutte syn fynst in revolúsje. 

## Antisemitisme
Henry Ford, wie lange tiid in oertsjûge antisemyt. Fan 1919 ôf joech er de krante The Dearborn Independent út dêr't û.m. de antisemityske fisy fan Ford yn publisearre waard. Ford stoppe mei de krante yn 1927 en hy werrôp syn eardere antisemityske publikaasjes. Nettsjinsteande dat, wie Ford op 30 july 1938 de earste ûntfanger fan it Grosskreuz des Deutschen Adlerordens, de heechste Nazi-ûnderskieding foar bûtenlanners, troch syn ynspannings om betelbere auto's foar elkenien te meitsjen. Op 7 jannewaris 1942 skreau er in iepen brief oan de Anti-Defamation League, dêr't hy de joadehaat yn fersmiet en hope dat antisemitisme foar altyd einigje soe. 

## Literatuer
* , *Henry Ford*, Oxford university press, 2013, ISBN 978-0195316926
Balleny-eilannen

De **Balleny-eilannen** is in string fan fulkanyske eilannen yn de Súdlike Oseaan. De groep bestiet út trije haadeilannen, Young, Buckle en Sturge-eilân. De lytsen binne de Row, Borradaile, Sabrina, en Monolith Eilannen. De Ingelske walfiskfarders John Balleny en Thomas Freeman krigen de eilannekloft yn 1839 yn 't sicht. Freeman wie de earste persoan dy't dêr oan lân gie, op 9 febrewaris 1839. It totale oerflak fan de eilannen is likernôch 780 km², en it heechste punt is de noch net beklommen Brown Pyk (1524 m) op Sturge-eilân.

De eilannen wurde sûnt 1923 opeaske troch Nij-Seelân as diel fan it Ross-ôfhinklikheidsgebiet.

De eilannen en rotspunten fan noard nei súd:
Pioneer 10

De **Pioneer 10** (ek wol Pioneer F neamd) is in net-bemanne romtefartúch fan de NASA, dat op 3 maart 1972 lansearre waard. It doel fan de missy wie it ferkennen fan de bûtenste dielen fan ús sinnestelsel en is ûnderdiel fan it Pioneer programma. 

De Pioneer 10 wie de earste sonde nei de planeet Jupiter, dy't op 3 desimber 1973 hiel ticht benei kaam waard, en gong as earste troch de planetoïdegurdle. Ek wie de Pioneer 10 de earste sonde dy't it sinnestelsel ferliet op 13 juny 1983 doe't er Neptunus efter him liet (dat doe de bûtenste planeet wie troch de elliptyske baan fan de planeet Pluto).

Oant 17 febrewaris 1998 wie de Pioneer 10 it fierst ferwidere troch minsken makke objekt yn de romte. Op dy dei waard de berikte ôfstân fan de ierde benei kaam troch de Voyager 1 dy't fan dat stuit ôf in foarsprong oan it opbouwen is.

De Pioneer 10 reizget yn de rjochting fan de stjer Aldebaran yn it stjerrebyld *Taurus* dêr't er oer mear as 2 miljoen jier oankomme sil.
Coca-Cola

**Coca-Cola** is de namme fan in alkoholfrij drinken dat makke is fan sûkersjerp en bestândielen fan kolabeammen, oanfolle mei kafeïne en koalsoergas. Coca-Cola wie it earste Cola-merk. Hjoed-de-dei is Coca-Cola it grutste Cola-merk. De Coca-Cola Company húsmannet yn de Amerikaanske stêd Atlanta, en is de grutste frisdrinkenûndernimming op de wrâld. It 'Coca-Cola logo' is ien fan de bekendste merklogo's en wurdt faak besjoen as it symboal foar de westerske wrâld.

Coca-Cola is útfûn yn 1886 troch de apteker John Pemberton, dy't it drankje as in medisyn en genotmiddel ûntwikkele tsjin ûnder oaren pineholle en wurgens. It idee om it drinken Coca-Cola te neamen komt fan syn sakepartner Frank Robinson. De sierlike letters op de ferpakking fan dit Colamerk binne ek fan Robinson. It logo, de flessen (mei froulike foarmen), de merkstrategy en de drank hawwe der mei-inoar foar soarge dat it merk yn ’e hiele wrâld bekend waard.
Heineken

**Heineken** is in Nederlânske bierbrouwerij, dy't húsmannet yn Amsterdam. De bierbrouwerij waard op 16 desimber 1863 oprjochte troch Gerard Adriaan Heineken. It is de tredgrutste brouwerij fan de wrâld nei Anheuser-Busch InBev en SABMiller. De Heineken Holding N.V. is de grutste oandielhâlder mei 50,005 persint, dy't foar 58,78 persint troch L’Arche Green N.V. hifke wurdt. L’Arche Green is foar 88,42 persint yn hannen fan it neiteam fan Alfred Heineken.

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside
Die Twa

**Die Twa** is in sjongduo dat bestiet út de Berltsumers Krijn Dijkstra en Jacob Dijkstra. Jacob wennet no yn Wergea. 

Yn 2004 wienen se ûnderdiel fan de top-100 formaasje Infinity. As der guon bandleden net koenen, en it optreden oars net trochgean koe, treden hja sûnt 2005 tegearre op as feestduo en neamden har dan *Die Twa*. Hja treden dan op mei in ferskaat oan repertwaar en muzykstilen op brulloften, yn feesttinten en op toanieljûnen. 

Yn 2007 leinen hja harren ta op it sels skriuwen en komponearjen fan Fryske ferskes, dy’t opnomd waarden yn it repertwaar.

Yn 2009 belâne it duo foar in ynterview yn in radioútsjoering fan ‘De Timmerman’ fan Hollân FM. It debútnûmer ‘Asto mar by my bist’ krige doe in soad wurdearring en de Brabânske platemaatskippij Diesel Joy Records joech harren in platekontrakt. De earste singel waard in beskieden hit yn de Singel top-100. De lanlike DJ-s waarden sa lykwols ek bekend mei Die Twa. De twadde singel ‘Famke fan myn dreamen’ hat foar de definitive trochbraak soarge. It nûmer hat heech op de hitlisten stien. 

Yn 2009 stie it nûmer *[[Fûgels (liet)|Fûgels]]* op nûmer 10 yn de Fryske Top 100. Der folge in optreden mei oare groepen yn it Abe Lenstra stadion op It Hearrenfean. De ferskes waarden draaid op de nasjonale radio. Yn 2009 waard ek noch in Dútske singel opnomd en april 2010 ferskynde harren earste album, dat ek *Die Twa*' hjit. Yn 2010 hawwe de twa optreden op Flinterpop yn Balk.

Nei jierren fan optreden en it meitsjen fan twa albums waard it skriuwen fan nij wurk wat dreger; dêrom besleat it duo yn 2015 dermei op te hâlden foardat se stadichoan út sicht ferdwine soene. It lêste optreden fan Die Twa wie yn Berltsum op 19 desimber fan dat jier. 

## Diskografy
* *Die Twa yn ien* (CD, 2016)
* *Twasprong* (2011)
* *Asto mar by my bist* (2009)
* *Famke fan myn dreamen* (2009)
* *[[Fûgels (liet)|Fûgels]]* (2009)

### Albums
Teken fan Brudzinski

It **teken fan Brudzinski** is it ferskynsel dat by it bûgen fan de holle de knibbels oplutsen wurde om't it oars pynlik is..

It is in teken fan meningeal prykjen, bygelyks by meningitis (breinfluesûntstekking). By it bûgen fan de holle wurdt nammentlik it rêchpiid in bytsje oprutsen.
Oskar von Riesenthal

**Julius Adolf Oskar von Riesenthal** (18 septimber 1830 – 22 jannewaris 1898) wie in Dútske houtfester, ornitolooch, jager en skriuwer.

Hy waard berne yn Breslau, Sileezje (doetiids yn Prusen: no Wrocław, Poalen), yn in famylje fan Eastenryksk komôf. Syn heit stoar doe't er in jier âld wie; hy ferhuze mei syn mem nei Oels (no Oleśnica), dêr't er syn jeugd trochbrocht oant de ynskriuwing foar it gymnasium. . Hy studearre oan de Boskbou Akademy yn Neustadt-Eberswalde en waard *Revierförster* (distriktshoutfester) yn it Tuchola Wâld, dêr't er ek úteinsette mei syn stúdzje ornitology. Yn 1871 waard er *Oberförster* (haadhoutfester) yn it distrikt Altenkirchen en dêr skreau er ek syn earste boek, *Die Raubvögel Deutschlands und des angrenzenden Mitteleuropas* ('Rôffûgels fan Dútslân en oanswettend Sintraal Europa'). Letter waard er Keninklik Houtfester foar it Departemint fan Lânbou, Boskbou en Domeinen yn Charlottenburch, dêr't er ek wenne oant syn dea yn 1898.

## Wurk

* *Die Raubvögel Deutschlands und des angrenzenden Mitteleuropas*, 1879.
* *Das Waidwerk: Handbuch der Naturgeschichte, Jagd und Hege aller in Mitteleuropa Jagdbaren Thiere*, 1880.
* *Jagdlexikon*, 1882.
* *Die Kleine Jagd: Fur Jäger und Jagdliebhaber* ('De lytse jacht: foar jagers en jachtleafhawwers'), 1884.
* *Die Kennzeichen der Vögel Mitteleuropas und angrenzender Gebiete* ('De skaaimerken fan de fûgels fan Sintraal Europa en oanswettende gebieten'), 1891.
* *Bilder aus der Tucheler Heide: galgenhumoristische Gesänge; zur Erbaulichkeit aller Grünröcke und ihrer Freunde* (*Scenes from the Tuchola Forest: gallows-humour songs for the edification of the greendresses and their friends*), 1896.
* *Die Stiefel des Herrn Oberforstmeisters, Der verrückte Keiler, sowie andere lustige Geschichten und Gedichte aus dem Leben eines alten Forstmannes* ('De skuon fan de haadhoutfester, De mâle wylde baarch en oare koartswillige ferhalen en gedichten út it libben fan in âlde boskwachter'), postúm publisearre, 1903.

## Jägermeister
It earste kûplet fan ien fan syn gedichten, "Waidmannsheil" ("Groetenis fan de jager"), is printe op it etiket fan de Jägermeisterflesse.

Waidmannsheil 

*Das ist des Jägers Ehrenschild*,
*Daß er beschützt und hegt sein Wild*,
*Waidmännisch jagt, wie sich’s gehört*,
*Den Schöpfer im Geschöpfe ehrt!*

*Das Kriegsgeschoß der Haß regiert*, -
*Die Lieb’ zum Wild den Stutzen führt*:
*Drum denk’ bei Deinem täglich Brot*
*Ob auch Dein Wild nicht leidet Noth*?

*Behüt’s vor Mensch und Thier zumal*!
*Verkürze ihm die Todesqual*!
*Sei außen rauh, doch innen mild,* -
*Dann bleibet blank Dein Ehrenschild!*
Nikita Chrûsjtsjov

**Nikita Sergejevitsj Chrûsjtsjov** (Russysk: Никита Сергеевич Хрущёв - (Kalinovka, 17 april 1894 – Moskou, 11 septimber 1971) wie in Russyske politikus. Hy waard yn 1953 earste sekretaris fan it Sintraal Kommitee fan de Kommunistyske partij (CCCP) yn de USSR en yn 1958 premier. Chrûsjtsjov late de Sowjet-Uny yn it tiidrek (7 septimber 1953 oant 14 oktober 1964) nei de dea fan Jozef Stalin.

Chrûsjtsjov fierde in dynamyske polityk en drukte in persoanlik stimpel op it binnen- en bûtenlânske belied (freedsume koëksistinsje). U.m. troch it mislearjen fan syn lânpolityk kaam hy yn 1964 te fal. Nei sân jier hûsarrest stoar hy op 11 septimber 1971.
Ann Radcliffe

**Ann Radcliffe** (Holborn, Londen, 9 july 1764 – dêre, 7 febrewaris 1823) wie in Ingelsk romanskriuwster fan meast romantyske spannende boeken dy't ta it sjênre fan de goatyske roman rekkene wurde. 

Radcliffe waard berne as Ann Ward, in dochter fan in Londenske middenstanner. Hja waard grutbrocht yn in fermidden dêr't keunst en kultuer wurdearre waarden. Yn 1787 boaske hja mei 22 jier, yn Bath, oan de sjoernalist William Radcliffe, eigner en redakteur fan it tydskrift *The English Chronicle*. It houlik bleau sûnder bern en Ann begûn te skriuwen om wat om hannen te hawwen, dêrta oantrune troch har man.

Har earste roman, *The Castles of Athlin and Dunbayne: a Highland Story*, ferskynde yn 1789 en waard in jier letter folge troch *A Sicilian Romance*. Dizze boeken joegen de toan oan fan har neifolgjend wurk: de haadpersoan wie meast in ûnskuldige, krigele frou dy't yn heimsinnige kastielen bedarre, mei allike mysterieuze kastielhearen. Dizze ferhalen wienen yn har tiid tige populêr by de *upper class* en de middenstân, ek foaral ûnder jonge froulju.

Yn 1791 ferskynde *The Romance of the Forest* en yn 1794 folge it boek wêrtroch't hja bekend bleaun is en dat ta de klassikers fan de Ingelske literatuer heart: *The Mysteries of Udolpho*. Ta har oare wurk hearre *A Journey through Holland and the Western Frontier of Germany*, in reisferhaal (1795) en de romans *The Italian* (1797) en *Gaston de Blondeville*, dat yn 1825 postúm publisearre waard. Yn 1834 ferskynde noch in samling gedichten dy't earder yn har romans opnaam west hienen.

Ann Radcliffes wurk hat ynfloed hân op in protte Ingelsktalige skriuwers, sawol yn as bûten it sjenre fan de goatyske roman, lykas Sir Walter Scott, Charles Dickens, Lord Byron, William Wordsworth en Edgar Allan Poe. De roman *Northanger Abbey* fan Jane Austen wie in effektive parody op *The Mysteries of Udolpho* en it sjênre yn it algemien.

Radcliffe rûn derút mei libbene beskriuwings fan eksoatyske sinistere lokaasjes dêr't hja lykwols sels noait west hie, of komselden.

Ann Radcliffe wie skruten, tige op harsels en kaam hast net yn de iepenbierens; ambiearre ek gjin (literêre) ferneamdens.  Hja stoar yn 1823 oan de gefolgen fan in longûntstekking en waard begroeven yn Saint George's, Hanover Square yn Londen.

## Wichtich wurk
* *[[The Castles of Athlin and Dunbayne]]* (1 diel), 1789, goatyske roman. ISBN 0-19-282357-4
* *[[A Sicilian Romance]]* (2 dln.) 1790, goatyske. ISBN 0-19-283666-8
* *The Romance of the Forest* (3 dln.) 1791, goatyske roman. ISBN 0-19-283713-3
* *The Mysteries of Udolpho* (4 dln.) 1794. ISBN 0-19-282523-2
* *The Italian* (3 dln.) 1797, roman. ISBN 0-14-043754-1
* *Gaston de Blondeville* (4 dln.) 1826, werprinte yn 2006 troch Valancourt Books ISBN 0-9777841-0-X

## Keppelings om utens
*[Wurk fan Ann Radcliffe yn it [Project Gutenberg]]
*De gedichten fan Ann Radcliffe
*Wiidweidige biografy
*Essay oer aspekten fan har wurk
The Fens

**The Fens**, ek bekend as **Fenland**, is in leechlizzend gebiet yn it easten fan Ingelân oan de Noardsee. It gebiet is yn de 17e iuw drûchlein ûnder de lieding fan de Nederlânske wetterboukundige Cornelis Vermuyden.

**The Fens** lizze foar it grutste part by en oan *[[The Wash]]*, in grut estuarium yn it Feriene Keninkryk, en hearre bestjoerlik ta de regio's *East of England* en *East Midlands*, de fjouwer greefskippen (Lincolnshire, Cambridgeshire, Norfolk en in lyts part fan Suffolk) en alve distrikten. It hiele gebiet hat in oerflak fan sa'n 3800 km². Wichtige plakken yn The Fens binne Boston, Spalding, Ely, Wisbech en King's Lynn.

## Skaaimerken
Hjoed de dei binne *The Fens* meast lânbougebieten, dy't flak binne, leech lizze, faak ûnder seenivo. Krekt as fergelykbere gebieten yn Nederlân, wiene The Fens oarspronklik sompelân, mei swiet- of sâltwetter, dy't keunstmjittich drûchlein binne en noch hieltyd beskerme wurde moatte tsjin oerstreamings. Mei help fan ôfwetteringssystemen binne The Fens mei fan de meast wichtige Britske ikkerbougebieten wurden, fral wat nôt en griente oanbelanget.

*The Fens* wurde ferdield yn ferskate ôfwetteringsgebieten (Ingelsk: *levels*), sa as de *Great Level* (ûnderferdield yn de *North, Middle en South Level*), *Deeping Fen*, *Lindsey Level*, *Bourne Fen*, *Whaplode Fen*, *Holland Fen*, *West Fen* en de *East Fen*. Dy gebieten binne yn de rin fan de skiednis gearfoege, opsplitst of oan oare kriten taheakke.

Tusken *The Fens* en *The Wash*, fral yn it middenpart, lizze waad- en sompegebieten. De wichtichste rivieren binne de Witham, Welland, Nene en de Great Ouse.

## Fiksje
Under oaren de ek yn Nederlân bekende roman *Waterland* fan Graham Swift (1983) spilet yn dizze kontrei. Waterland waard ferfilme yn 1992 (regissearre troch Stephen Gyllenhaal); in protte sênes waarden filme yn Holbeach Marsh oan de kust fan *[[The Wash]]*.

## Sjoch ek
* East Anglia

## Keppelings om utens
*''The Great Fen Project''
*''Powte's Complaint'' 17e iuwsk protestliet oer it drûch meitsjen fan The Fens
*In search of the great Dutchman Cornelius Vermuyden, who reclaimed the Fens, including walking tour
Ángelwetterfal

De **Ángelwetterfal** (Spaansk: *Salto Ángel*, soms oantsjutten mei de ynlânske namme *Kerepakupai merú*) is de heechste frijfallende wetterfal fan de wrâld mei in hichte fan 979 meter. De wetterfal is neamd nei de "ûntdekker", Jimmie Angel.

Hy leit oan in sydrivier sûnder namme fan de Caroní yn it Nasjonaal park Canaima yn Fenezuëla. Dêr binne heechlizzende rotsplato's (*[[tepui|tepui's]]*), mei in bysûndere floara en fauna. De protte rein dy't yn de omkriten falt, siket syn paad nei de rânen fan de plato's troch ûnderierdske grotten.

Hoewol't earder yn de 20e iuw al sjoen troch ferkenner Ernesto de Santa Cruz waard it pas bekend yn de westerse wrâld nei de offisjele ûntdekking troch de Amerikaanske fleander Angel dy't mei syn fleantúch op 'e siik wie nei goud. Angel wie yn 1899 berne yn Springfield, Missoury.

De hichte fan de wetterfal waard yn 1949 fêststeld troch in ekspedysje fan de *National Geographic Society*. Ruth Robinson skreau dêroer it artikel *Jungle Journey to the World's Highest Waterfall*

Yn it boek *Angels Four* beskriuwt David Mott de earste súksesfolle beklimming fan Auyan-tepui ('Duvelsberch') nei de top fan de wetterfal. De wetterfal is Fenezuela's meast ferneamde toeristyske attraksje.

## Sjoch ek
* List fan wetterfallen

## Keppeling om utens
* www.salto-angel.com
James Temple

**James Temple** (1606 - 1680) wie in Puritein en in soldaat yn de Ingelske Boargeroarloch, dy't feroardiele waard fanwegen syn oandiel yn de berjochting fan Karel I fan Ingelân
Jägermeister

**Jägermeister** (Dútsk foar *jagerkampioen*) is in krûdelikeur mei 35% alkohol dat yn Wolfenbüttel, Dútslân makke wurdt. It liket op it Deenske magebitter *[[Gammel Dansk]]* en it Hongaarske *[[Unicum]]*.

It drankje kin suver (mar dan kuolle) of as miksdrankje brûkt wurde. It kin tradisjoneel mikst wurde mei sinesappelsop of Coca-Cola, mar der binne ek spesjale resepten mei kakao of molke.

It geheime resept foar Jägermeister datearret út 1934 en hat 56 krûden. Yn 1935 ferskynde de drank op de Dútske merk. Sûnt de 1970-er jierren wurdt it eksportearre.

Oarspronklik wie it drankje bedoeld as in genêsmiddel foar fan alles en noch wat, in panasee. Yn Dútslân wurdt it noch hieltyd brûkt as digestyf, dat it stiet yn de (medisyn)kast fan in protte Dútske húshâldens. It drankje hat dêrtroch wat in âlderein-imago.

## Sint Hubertus
It logo fan Jägermeister giet werom op de leginde fan Sint Hubertus, de beskermhillige fan de jagers. It logo lit de kop fan in hart sjen, mei in ljochtsjend krús tusken de tûken fan de hoarnen. Op it etiket stiet it earste kûplet fan in gedicht fan Oskar von Riesenthal:

:*Das ist des Jägers Ehrenschild,* 
:*daß er beschützt und hegt sein Wild,* 
:*weidmännisch jagt, wie sich's gehört,*
:*den Schöpfer im Geschöpfe ehrt.* 

Oerset yn it Frysk giet it sa:
:*Dat is de earesaak fan de jager*
:*dat er hoed en noed stiet foar syn wyld*
:*as jager jaget sa at it heart*
:*en de [[Skepper (makker)|Skepper]] yn it skepsel earet.*

## Keppelings om utens
*  Website Jägermeister
*  Website Jägermusic
Sergej Ivanov (skilder)

**Sergej Vasiljevitsj Ivanov** (16 juny 1864 – 16 augustus 1910) wie in Russysk keunstskilder en grafikus. Hy wie in lid fan it keunstnerskollektyf *[[De Swalkers]]* en mei-oprjochter fan de Uny fan Russyske Keunstners.

Meast helle Ivanov de ûnderwerpen foar syn skilderijen út de Russyske skiednis, it boerelibben en de Russyske Revolúsje fan 1905.


Image:Monomachos at Uvetichi.jpg|*Monomachos by Uvetisji*.
Image:S. V. Ivanov. Yuri's Day. (1908).jpg|*In boer felit syn lânhear op Joeri's Dei*.
Image:Streltsi.jpg|*De Streltsy*.
Image:S. V. Ivanov. Trade negotiations in the country of Eastern Slavs. Pictures of Russian history. (1909).jpg|*[[Slavernij|Slavehannel]] yn it kamp fan de [[Slaven (folk)|Eastslaven]]*.
Image:S. V. Ivanov. At the guarding border of the Moscow state. (1907).jpg|*Oan de súdgrins fan Muscovy*.
Image:Tushino.jpg|*In sêne út de [[Tiid fan Rebûlje]]*.
Image:S. V. Ivanov. On the road. Death of a migrant. (1889).jpg|*Underweis, de dea fan in migrant*.
Image:Zemskysobor.jpg|*Zemsky Sobor*.


## Keppeling om utens
* It Grove-keunstwurdboek
Botnyske Golf

De **Botnyske Golf** (Sweedsk: *Bottniska viken*, Finsk: *Pohjanlahti*) is it meast noarlike diel fan de Eastsee. De see leit tusken de westkust fan Finlân en de eastkust fan Sweden. Yn it suden fan de golf lizze de autonome, ta Finlân hearrende Ålâneilannen yn de Ålânsee.

De Golf is 725 km lang, 80-240 km breed en hat in trochsneed djipte fan 60 m. De maksimum djipte is 295 m. It oerflak berint 117.000 km². Nijsgjirrich oan de Botnyske Golf is ek dat it sâltgehalte nei it noarden ta hurd ôfnimt. Yn it suden hat de Golf gewoan it brakke wetter fan de Eastsee, mar yn it noarden is het sâltgehalte sa leech dat swietwetterfisk har dêr thús fielt. Dat ferskynsel is ek de reden dat de Golf fiif moanne yn it jier foar it grutste part beferzen is.

## Stêden oan de Botnyske Golf
*Luleå
*Umeå
*Härnösand
*Sundsvall
*Gävle
*Pori
*Vaasa
*Oulu
*Kokkola
William Twisse

**William Twisse** (yn de buert fan Newbury, 1578 – 1646) wie in foaroansteand Ingelsk geastlike en teolooch. Hy waard foarsitter fan de Synoade fan Westminster, as haad fan de tsjerkliken fan de Commonwealth. Hy waard troch it Skotske lid Robert Baillie beskreaun as *very good, beloved of all, and highlie esteemed; but merelie bookish*.

## Libben
Syn âlden wienen Dútsers. Hy folge syn oplieding oan it Winchester College en it New College fan de Universiteit fan Oxford.

Hy waard yn 1612 oansteld as hûskapelaan fan Elisabeth fan Bohemen troch har heit Jakobus I fan Ingelân. Mar dizze oanstelling hat er mar yn koart skoftsje hân want om 1613 hinne komt er al wêr út Heidelboarch werom nei Ingelân. Doe waard oansteld as predikant yn Newton Longueville. Hy hat mei Henry Saville holpen oan de 1618-edysje fan de wurken fan Thomas Bradwardine. Fan 1620 ôf wie er dûmny fan Newbury. Hy stie dêr bekind as in tsjinstanner fan William Laud.

Hy waard beïerdige yn de Westminster Abbey, mar dêr wer weihelle yn 1661.

## Ynsichten
Hy wie in fûl ferdigener fan in Kalvinistysk, supralapsariaansk ynsicht. Yn syn *Vindiciae gratiae* fan 1632 foel er Arminius oan, en yn de *Dissertatio de scientia media* fan 1639 naam er in tal fan Dominikaanske arguminten oangeande de rjochtfeardiging oan. Syn ynsichten waarden troch in minderheid yn de Synoade fan Westminster dield.

As in premillennialist skreau er in foaropwurd by de Ingelske oersetting *Key of the Revelation* fan 1643 fan de *Clavis Apocalyptica* fan Joseph Mede. Mede wie in freon en hy korrespondearre mei him.

## Wurk
* *A Discovery of D. Jackson's Vanity* (1631) tsjin Thomas Jackson
* *Vindiciae Gratiae* (Amsterdam, 1632)
* *The Riches of Gods Love* (1653) mei Henry Jeanes en John Goodwin
**An Examination of Mr. Cotton's Analysis of The Ninth Chapter of Romans*
**The Five Points of Grace and of Predestination*
**Of the Morality of the Fourth Commandment*
**A Treatise of Mr. Cotton's Clearing Certaine Doubts Concerning Predestination*
**The Doctrine of the Synod of Dort and Arles, Reduced to the Practice* (1650)

## Referinsje
*Sarah Hutton, *Thomas Jackson, Oxford Platonist, and William Twisse, Aristotelian*, Journal of the History of Ideas, Diel 39, Nû. 4 (Okt.-des., 1978)
Corbin Bleu

**Corbin Bleu**, berne as *Corbin Reivers*, (Brooklyn, 21 febrewaris 1989) is in Amerikaansk akteur, model, dûnser en sjonger.

Hy waard berne yn Brooklyn as soan fan de Jamaikaansk-Amerikaanske akteur David Reivers en in Italjaansk-Amerikaanske mem.

Bleu is ûnder mear bekend fan syn rollen yn *[[Catch That Kid]]*, *[[High School Musical]]*, *[[Jump In!]]*, High School Musical 2 en de tillefyzjesearje *[[Flight 29 Down]]*. Dêrneist spile hy ek yn Hannah Montana mei, en ek yn High School Musical 3.

Yn de film *High School Musical* spilet hy Chad Danforth. Yn dizze musical-film sjongt hy:
* *Get'ya head in the game*
* *Stick to the status quo*
* *We're all in this together*

Yn High School Musical 2 spilet hy Chad Danforth, en sjongt hy:
* *What time is it?(summertime)*
* *Work this out*
* *I don't dance*
* *All for one*

Yn *Flight 29 Down* spilet hy Nathan; ien fan de populêrste jonges fan in skoalklasse wêrfan it fleantúch delstoart. Tegearre mei 9 oare minsken bedarje hja op in ûnbewenne eilân, dêr't se troch de tiid besykje te kommen.

Foar de film *[[Jump In]]* hat Corbin in eigen fideoklip makke dy't *Push It To The Limit* hjit.

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee
Jan Hendriks Popping

**Jan Hendriks Popping** (9 july 1852, Easterwâlde - 22 maart 1927) wie in boekhanneler en -printer dy't ek yn it Stellingwerfsk skreaun hat. Hy hie ek in soad niget oan de skiednis fan de Stellingwerven.

Popping is yn 1852 yn Easterwâlde berne as soan fan Hendrik Jan Popping en Antje Cornelis Kleisma. Ynearsten wied er wolhanneler en wolferver. Popping hat syn boeken oer de skiednis fan de Stellingwerven yn syn eigen printerij útjûn. Teffens waard it wykblêd *De Ooststellingwerver* fan him útjûn. Syn boek *Uut het leven* fan 1918 is it earste wat gruttere wurk dat yn it Stellingwerfsk ferskynd is. *Uut het leven* is yn 1918 ek as toanielstik opfierd yn Easterwâlde en Appelskea.

Popping wie troud mei Elisabeth Frankes van der Horst (1849-1924); hja hienen twa bern, Hendrik Jan (* 1885, archeolooch) en Hendrikje (* 1887).

## Wurk
* *Schetsen uit Friesland.* Easterwâlde 1892
* *Ooststellingwerf. Verzameling van oudheidkundige aanteekeningen.* Easterwâlde 1903
* *Schetsen uit de Geschiedenis van Ooststellingwerf.* Easterwâlde 1903
* *Uut het leven: tooneelstok in drie bedrieven in het dialect der Stellingwarvers.* Easterwâlde 1918
* *Geschiedkundige aanteekeningen over de Stellingwerven en omstreken.* Easterwâlde 1920
Hendrik Jan Popping

**Hendrik Jan Popping** (Easterwâlde, 23 april 1885 - dêre, 10 augustus 1950) wie in boekhanneler en boekeprinter en amateur-archeolooch. Popping wie in pionier op it mêd fan wittenskiplik argeologysk ûndersyk fan Súdeast-Fryslân.

## Libben
Hy folge syn heit Jan Hendriks Popping yn de saak op en joech ek it wykblêd *De Ooststellingwerver* út. Popping hie lykas as syn heit in soad niget oan skiednis, benammen dy fan de prehistoarje.

Om 1925 hinne fûn er spear- en pylkpunten en skrabers út de stientiid by Makkingea en Donkerbroek. Hy neamde dat de Tsjongerkultuer.
 
Hy publisearre in protte artikels en ferwurke syn ideeën, dy't hoe langer hoe mear de kant fan it 'nij heidenske' en it nasjonaal-sosjalisme útskaaiden, yn jongesboeken en romans. Hy wie sûnt septimber 1933 lid fan de NSB en letter ek lid fan de *[[Germaansche SS in Nederland]]*.  

Yn febrewaris 1948 wurdt Popping troch it *Bijzonder Gerechtshof* feroardiele ta 9 jier *Rijkswerkinrichting met aftrek, ontzetting uit de kiesrechten en het uitgeversbedrijf voor het leven*, foar kollaboraasje mei de Dútske besetter. Yn juny 1950 komt er werom út Kamp Vught en seis wike letter komt er te ferstjerren. 

Foar de roman *Frijdom wie de heechste wet* (Fryske ferzje fan *Markward Portenga*), útbrocht ûnder de skûlnamme Friso Stellingwerf, waard in priis fan de Kristlik Fryske Folksbibleteek (KFFB) útjûn yn 1956. Doe't Freark Dam ûntfâlde dat Popping de skriuwer wie, joech dat in soad opskuor yn de parse út reden fan Popping syn oarlochsferline.

De Stichting Stellingwarver Schrieversronte hat Popping syn argyf en bibleteek op 'e noed sûnt oktober 2009.

## Wurk
* *De bewoning van Friesland in de voorhistorische tijd* (1932)
* *Praehistorie in een veengebied* (1935)
* *Stellingwerf* (1940)
* *Markward Portenga* (roman, yn 't Frysk) (1942)
* *Frijdom wie de heechste wet* (1956) - Fryske ferzje fan *Markward Portenga*
* *Onze voorhistorie* (1952)
* *De rendierjagers* (1955)
* *Sieger de Bronsman* (1956)
* *De vluchteling* (1957)
* *De wilde jager* (1957)
Sint-Marsellusfloed (1219)

De **Sint Marsellusfloed** op 16 jannewaris 1219 wie in desastreuze stoarmfloed dêr't grutte parten fan Noard-Nederlân en de gebieten om de Sudersee hinne by oerstreamd waarden. By dizze ramp foelen nei alle gedachten 36.000 slachtoffers. De stoarmfloed krige syn namme fan de hillige Marsellus dy't alle jierren op dizze dei betocht wurdt. 

De stoarm wie fral sa desastreus, omdat nei de stoarm by eb it wetter net folle sakje koe en boppedat mei de dêropfolgjende floed de stoarm noch fierder oanboaze. Hjirtroch brutsen de diken troch dy't de earste stoarm oerlibbe hienen en waarden no noch foar it grutste part wei slein. 

De kombinaasje fan dit feit en dat it de fjirde grutte stoarmfloed wie mei oerstreamings yn in tiidrek fan 50 jier, late derta dat yn Nederlân twa grutte binnenseeën ûntstienen, te witten: de Sudersee en de Waadsee.

## Sjoch ek
* de twadde Sint-Marsellusfloed (1362)
* Burchardifloed (1634)
Nicholas Upsall

**Nicholas Upsall** (± 1596 - 20 augustus 1666) wie yn fan de earste Puriteinske ymmigranten nei de Amerikaanske koloanjes; ien fan de 108 frije boargers yn de Amerikaanske koloanje. Hy wie in betrouber publike amtner, dy't nei 26 jier as Puritein de ferfolge Quakers beskermje soe en koart dêrnei by dizze beweging gie. Hy waard út Massachusetss ferbanne doe't er 60 wie en holp by de stifting yn Sandwich fan de earste moanlikse gearkomste fan de Freonen yn de Feriene Steaten.
Jaap de Vries

**Jaap de Vries** (Kollum, 27 novimber 1961 - Emmeloard, 1 jannewaris 2010) wie in yllustrator en skriuwer. 

Hy folge in oplieding oan de Hegeskoalle foar de Keunsten yn Kampen, en krige dêr ûnder oare les fan Annemie Heymans. Jaap de Vries yllustrearre boeken fan û.o. Dolf Verroen, Koos Meinderts en Henk Hokke. Foar it tydskrift Okki makke hy mei Isabel Versteeg de strip 'Meneer Sim'. Hy wurke ek foar it tydskrift Mik-Mak en bytiden de berneside fan it NRC Handelsblad. Foar de Afûk makke er illustraasjes foar berneboeken as "Fertelle fan Jelle" (Auck Peanstra). Foar 'De ûnmooglike reis fan de Santa Maria' (Jan Schotanus) makke De Vries in detailearre skipstekening fan de Santa Maria. Yn 1999 makke hy tegearre mei skriuwster Tiny Mulder de Rymposter fan de Fryske berneboekewike. 

Hy tekene leafst swart-wyt mei pinne en inket yn in meast tradisjonele eigen styl. Mei in soad arsearde streekjes ûntstienen de griistinten. Doe't it tal opdrachten net sa grut wie begûn er sels te skriuwen, meast mearkefiguerkes. Wurk fan him wie te sjen op eksposysjes yn Burgum (1996) en Drachten (2001).

## Bibliografy
* *De Koning en de Koningin* (1995)
* *Halewijntje en de Struikrovers* (1998) (oer de leafde tusken twa manlju)
* *De koning die van buigen hield* (2001, Querido)
* *Ridder Rob en de Stippenbeker* (2002, Zwijssen)
* *Taart* (2004, Zwijssen)
* *Tjokje Tjakema* (2005, Zwijssen)
* *De Kroon van Koning Hiep Hiep* (2005, Zwijssen)
* *De Vliegfiets* (2007, Zwijssen)
* *Een fles in zee* (2008, Zwijssen)

## Prizen
*1995: "Vlag en Wimpel" - *De koning en de Koningin* 
*2001: "Gouden Penseel" - *Een Kip voor Toos*

## Keppeling om utens
*  Jaap de Vries op leesplein
Antarktysk Ferdrach

It **Antarktyske Ferdrach** regelt de ynternasjonale relaasjes oangeande Antarktika, it iennige ûnbewenne kontinint. It ferdrach leit de frijheid fan wittenskiplik ûndersyk fêst en ferbiedt militêre aktiviteit op it kontinint.

It ferdrach waard ûndertekene troch 12 lannen, mei de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny derby, dy't besleaten om Antarktika as wittenskiplik reservaat gewurde te litten en gjin militêre aktiviteiten op dit kontinint te organisearjen. Dit wie de earste oerienkomst wat de fermindering fan bewapening yn de wapenwedrin fan de Kâlde Kriich oanbelanget. It Antarktysk Miljeuprotokol, yn 1998 oan it ferdrach taheakke, makket it boppedat oant yn elts gefal 2048 ûnmooglik mineralen op it kontinint te winnen.

It haadferdrach koe fan 1 desimber 1959 ôf ûndertekene wurde en waard offisjeel bekrêftige op 23 juny 1961. De oarspronklike ûndertekeners wienen de 12 lannen dy't yn it Ynternasjonaal Geofysysk Jier fan 1957-58 warber op Antarktika wienen: Argentynje, Belgje, Sily, Frankryk, Japan, Nij-Seelân, Eastenryk, Noarwegen, de Sovjet-Uny, it Feriene Keninkryk, de Feriene Steaten en Súd-Afrika. In stikmannich lannen hawwe letter tekene, dat wienen: Brazylje, Bulgarije, Sjina, Ekwador, Finlân, Dútslân, India, Itaalje, Súd-Korea, Nederland, Perû, Poalen, Spanje, Sweden en Urûguay.

It behear oer it kontinint wurdt regele yn de jierlikse gearkomsten fan de riejaande leden (lannen mei ûndersyksaktiviteiten op Antarktika). Ein 1999 wienen der 44 leden (27 konsultative en 17 oanslutende). By de konsultative (stimmende) leden binne de sân lannen dy't dielen fan Antarktika opeaskje as nasjonaal gebiet.

De kleems fan Argentynje, Sily en it Feriene Keninkryk oerlaapje inoar. Ruslân, de Feriene Steaten en guon oare lannen hawwe harren it rjocht foarbehâlden om letter ek stikken op te easkjen. Nederlân en de FS erkenne de kleems fan de oare lannen net.

## Lidnaasjes

### Konsultative (riejaande) leden mei in kleem op in part fan Antartika
(*brún*)
* Argentynje
* Austraalje
* Sily
* Frankryk
* Nij-Seelân
* Noarwegen
* Feriene Keninkryk

### Konsultative leden sûnder kleem
* Belgje
* Brazylje (1983)
* Bulgarije (1998)
* Sina (1985)
* Dútslân (1981)
* Ekwador (1990)
* Finlân (1989)
* Yndia (1983)
* Itaalje (1987)
* Japan
* Nederlân (1990)
* Perû (1989)
* Poalen (1977)
* Ruslân
* Spanje (1988)
* Urûguay (1985)
* Feriene Steaten
* Súd-Afrika
* Súd-Korea (1989)
* Sweden (1988)

### Oanslutende leden
(*Tusken heakjes jier fan oansluting*)
* Kanada (1988)
* Kolombia (1988)
* Kuba (1984)
* Denemark (1965)
* Grikelân (1987)
* Gûatemala (1991)
* Hongarije (1984)
* Noard-Korea (1987)
* Oekraïne (1992)
* Eastenryk (1987)
* Papoea Nij-Guinea (1981)
* Roemeenje (1971)
* Slowakije (1993)
* Tsjechje (1993)
* Turkije (1995)
* Fenezuela (1999)
* Switserlân (1990)

## Keppeling om utens
*  United Nations - Office for Disarmament Affairs (UNODA): Antarctic Treaty (folsleine tekst)
Roxburghshire

**Roxburghshire** of it greefskip fan Roxburgh (Skotsk-Gaelysk: *Siorrachd Rosbroig*) is in histoarysk greefskip fan Skotlân. It waard nei alle gedachten oprjochte tusken 1114 en 1133 en bestie oant de grutte Skotske bestjoersherforming fan 1975.
Oct-Opus

**Oct-Opus** is in muzykduo dat bestiet út Maaike de Vlas (1979) en Truus de Vries (1986), beide tein yn Tytsjerk.

## Biografy
Maaike de Vlas en Truus de Vries spylje tegearre sûnt 2004 en hawwe harsels de namme **Oct-Opus** jûn. Maaike is ôfstudearre biolooch en wurket as ûndersykster. Truus is yn 2009 ôfstudearre yn de Kommunikaasjewittenskippen en is op 't stuit mei it lêste jier fan de stúdzje Fryske Taal en Kultuer oan 'e gong. Se ha muzyk dus beide net as berop keazen, mar it is wol in tige grutte hobby. Se ha wyls mear as 50 optredens hân, dy't foaral yn Fryslân plakfûn hawwe. De gelegenheden fariearje fan tsjerketsjinsten ta jierdeisfeesten en jubilea; sa hawwe se yn 2007 by it jierfeest fan de Fryske Akademy spile en yn jannewaris 2010 sille se by it jubileum fan de KFFB spylje.

## Sjenre
Oct-Opus spilet licht-klassike muzyk, mar ek musical- en filmmuzyk, Ierske muzyk en Klezmer (Joadske muzyk). Dêrneist hawwe se in oantal komposysjes en arranzjeminten skreaun. Se besykje om sawol yn de muzyksjenres as yn it ynstrumintarium sa mearsidich mooglik te wêzen. Dat stribjen hawwe se ek yn har namme ferwurke: in oktopus is ommers in bist mei in protte earmen. Yn 2008 hawwe se in cd *Van alles wat* gearstald. De eigen komposysjes binne meastentiids foar tsjerke-oargel (al of net mei dwersfluit) en foar piano. De styl is faak modern, mar dochs tagonklik foar it gruttere publyk.

## Ynstrumintarium
Maaike en Truus bespylje de ynstruminten: 
* Truus: tsjerke-oargel, piano, keyboard, blokfluit (tenor-, alt-, sopraan-), tin-whistle en fioele.
* Maaike: dwersfluit (sopraan- en alt-), pikolo, fagot, blokfluit (alt-, sopraan-, sopranino-), tin-whistle en gitaar.

## Keppeling om utens
* Webstee Oct-Opus (deade keppeling)
Fanta

Fanta is in koalsoerhâldende frisdrank fan The Coca-Cola Company. Fanta is begûn as sinesappeldrank mei koalsoer. Yn 2009 hat Fanta ferskate smaken lykas Orange, 

## Skiednis
Fanta ûntstie yn de Twadde Wrâldkriich, yn 1940, yn it Dútske Essen doe't Coca-Cola Dútslân net mear oan de goede yngrediïnten foar Coca-Cola komme koe en dêrom in ferfangende frisdrank neffens eigen resept makke. Om't kontakt mei it haadkantoar fan Coca-Cola yn Atlanta net mooglik wie, is Fanta ûntwikkele sûnder tastimming of oerlis. De namme waard yn in brainstoarmsesje betocht as ferkoarte foarm fan it Dútske wurd *Fantasie*. Yn 1941 waard Fanta registrearre as in Dútsk merk Nei de kriich binne de merknamme en it resept fan Fanta oerdroegen oan it haadkantoar. Ek yn Nederlân is yn de Twadde Wrâldkriich troch it Coca-Cola-fabryk yn Amsterdam in produkt ûnder de namme Fanta op de merk brocht. It Nederlânske resept wie op basis fan flearssop. Alle frisdranken dy 't ûnder de merknamme Fanta útbrocht binne nei de Twadde Wrâldkriich hawwe neat mear fan dwaan mei dy oarspronklike farianten út de kriich.
Dirkje Postma

Prof. dr. **D.S. (Dirkje) Postma** (Nij Beets, 1951) is longdokter en  emeritus heechlearaar patofysiology fan it sykheljen oan de Ryksuniversiteit Grins en it Universitêr Medysk Sintrum Grins. Postma heart op har mêd ta de meast foaroansteande ûndersikers yn de wrâld. Postma har ûndersiken hawwe makke dat dokters it ferskil tusken astma en COPD meitsje kinne. Se is lid fan de sûnensried. Op 1 april 2016 gie Dirkje Postma mei emeritaat.

Postma har ûndersyk waard ûnder oaren stipe troch it *Nederlands Astma Fonds*. Yn 1993 waard hja fanwege dit fûns beneamd ta bysûnder heechlearaar. Yn 1998 folge de oanstelling as gewoan heechlearaar. Durkje Postma studearre genêskunde oan de Universiteit fan Grins en woe yn 't earstoan 'gewoan' dokter wurde. Yn 1984 promovearre sy op it proefskrift 'Reversibility of chronic airflow obstruction'. Fan 1985 ôf hat Postma as ûndersiker ferbûn west oan it Astma Fûns.

Yn 2000 krige hja de **Spinozapremie**, dy't alle jierren útrikt wurdt troch de Nederlânske Organisaasje foar Wittenskiplik Undersyk (NWO) oan foaroansteande wittenskippers, en de Saal van Zwanenbergpriis, in earepriis foar in bysûnder wittenskiplik oeuvre op it mêd fan de farmakoterapy.

Postma waard yn 2007 beneamd ta Akademyheechlearaar troch de KNAW út reden fan har bydragen oan it ûndersyk op it mêd fan astma, COPD en allergyen . Itselde jier waard hja ek Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.

Dêrneist is Postma noch *Fellow* fan it Britske *Royal College of Physicians* en *Visiting Professor* fan de Amerikaanske Harvard-universiteit.

Yn 2012 krige hja in earedoktoraat fan de Universiteit fan Sheffield en 2013 ûntfong hja in earedoktoraat fan de Universiteit fan Lund foar har ûndersyk en pionierswurk.

## Publikaasjes
Dirkje Postma hat mear as 600 artikels yn wichtige medyske tydskriften publisearre. (*European Respiratory Journal*, *Clinical and Experimental Allergy*, *New England Journal of Medicine*, *Lancet*, *Journal of Allergy and Clinical Immunology*, *Thorax, and American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine*.)

## Keppelings om utens
* Oersjoch op NWO (Spinoza Laureate 2000)
* Oersjoch fan Postma har publikaasjes op www.biomedexperts.com
Mitchel

**Mitchel** is in Nederlânske foarnamme, ôflaat fan de Ingelske namme *Mitchell*. It kin dan in foarm wêze fan Michael, as ôflaat fan *mickle*, en dan is it soks as *grut*.