open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Súdamerikaansk Inkadoke

It **Súdamerikaansk Inkadoke** (*Columbina squammata*) is in fûgelsoarte út de famylje dowen (*Columbidae*). 

## Beskriuwing

De fûgel is in doke fan 18 oant 22 sm lang en weaget tusken de 48 en 60 gram. It meast opfallend is it skobbich patroan fan syn fearrekleed, dat feroarsake wurdt troch de donkere rannen fan alle fearren. Hy hat griisbrune boppedielen en in rôzegriis gesicht en boarst, in wite kiel en wite bûtenste dekfearren op 'e wjukken, dy't by de sletten wjuk in wite streek foarmje. De sturt is donker mei wite einen op 'e sturtpinnen, dy't by in iepen sturt in wite bân foarmje. De eagen binne donker, de poatsjes rôze en de snaffel is griis.  

## Fersprieding
De soarte komt yn it noarden en easten fan Súd-Amearika yn twa apart fan inoar lizzende gebieten foar en wurdt ferdield yn twa ûndersoarten:

* *Columbina cyanopis ridgwayi*: Kolombia, Fenezuëla, Trinidad en Tobago en Frânsk-Guyana.
* *Columbina cyanopis squammata*: fan sintraal en eastlik Brazylje oant noardeastlik [Argentynje].

It doke libbet yn pearkes of lytse groepkes oan boskrannen, savannes, beamgroepen en mijd yn 'e regel tige iepen of tige sletten lânskippen. 

== Hâlden en dragen ==
Yn guon gebieten is it in skouwe fûgel, mar yn oare gebieten lykas Brasília of Goiânia is it doke in soad by minsken waar te nimmen.

It nêst wurdt yn 'e regel 1 of 2 m boppe de grûn boud, mar somtiden ek op 'e boaiem. In lechsel bestiet út 2 wite aaikes.    

De dokes foerazjearje op 'e grûn. De beam ''Trema micrantha'' is ien fan 'e favorite fiedselboarnen fan 'e soarte.

== Status ==
De fûgel hat in tige grut ferspriedingsgebiet en de [IUCN giet der fan út dat de populaasje stabyl is. Dêrfandinne wurdt de fûgel as net bedrige (LC, 2024) op 'e Reade list klassifisearre.
Jose Kaimlett

**Jose Kaimlett** H.G.N. (Palackattumala, 5 maaie 1941 - 27 juny 2018) wie in Yndiaaske preester en misjonaris yn Yndia.

## Libben en wurk
Hy waard berne yn it lytse doarpke Palackattumala, Kerala yn 1941. Yn 1966 waard er ta pryster wijd. Yn 1978 wie er yn Rome, dêr't er yn 1981 in doktoraat yn kanonyk rjocht behelle.

By syn weromkomst út Rome yn 1984 stifte er de Herauten fan Goed Nijs, yn 1992 de *Sisters of the Good News*, en yn 2003 de *Missionaries of Compassion*.; 

Jose Kaimlett ferstoar op 27 juny 2018, yn 'e âldens fan 77 jier. 

## Publisearre boeken
* Jose Kaimlett, Wisdom of the ages, Better yourself books, 1995.
* Jose Kaimlett, Insights, vol. 1: Compilation of 200 Stories on the Insights of Life, CreatiVentures, 2011.
* Jose Kaimlett, Insights, vol. 2: Compilation of 200 Stories on the Insights of Life, CreatiVentures, 2014.
SBV Vitesse

**Vitesse** Arnhim, offisjeel *Stichting Betaald Voetbal (SBV)*-Arnhim en algemien bekend as Vitesse, is in earder Nederlânske betelle fuotbalklup út Arnhim. De klup is oprjochte op 14 maaie 1892. De klup koe syn bêste perioades fan 1990 o/m 2002 en fan 2010 o/m 2022. Yn 2017 wûnen de Arnhemmers de KNVB-beker. Fan 1915 o/m 1950 wie Monnikenhuize, it stadion fan Vitesse, fan 1950 oan 1998 spile Vitesse op Nieuw-Monnikenhuize, Sûnt 1998 is stadion GelreDome de thúshaven fan Vitesse, dat plak biedt oan goed 21.000 taskôgers.

De tradisjonele útrissing fan Vitesse bestiet út in fertikaal streekje giel-swart shirt, basearre op de kleuren fan de provinsje Gelderlân en op it wapenskyld fan de famylje fan Van Pallandt.

Yn 2022 rekke Vitesse yn finansjele malêze, op 11 july 2025 waard de proflisinsje fan Vitesse troch de KNVB ynlutsen. Dat betsjutte dat de klup net mear yn de betelle fuotbaldifyzjes útkomme mei.
Treinramp by Riedlingen

De **treinramp by Riedlingen** barde op snein 27 july 2025 om 18:10 oere sa'n 7 kilometer benoarden it Dútske Riedlingen op it spoar fan Ulm nei Sigmaringen yn Baden-Wuertemberch. De trein 3227 Regional-Express (RE 55) besteande út twa treinstellen fan it type baureihe 612 mei de nûmers 612 112/612 en 612 133/633 ûntspoarde as gefolch fan in ierdferskowing nei't der yn it gebiet yn koarte tiid sa'n 50 mililiter rein fallen wie. 

Op it momint fan it ûngelok ried de trein mei in faasje fan sa'n 80 km/o yn de bocht nei rjochts. De RE 55 kaam yn de fuortspielde ierde telâne en ûntspoarde. It earste treinstel waard dêrnei in helling optreaun en botste tsjin in beam, wêrby't de foarkant ôfskuorde. De treinstellen rekken yninoar klamme; op syn minst ien treinstel kantele. Op it momint fan it ûngelok sieten der sa'n 50 passazjiers yn de trein. By de ûntspoaring kamen 3 minsken om it libben wêrûnder de masinist en in meiwurker fan Deutsche Bahn. Der rekken noch ris 36 passazjiers ferwûne. De plysje gie earst út fan 41 ferwûnen, wêrfan 25 slim ferwûne, mar korrizjearre letter it tal ferwûnen nei 36.
Annie Catharina Kleefstra

**Annie Catharina Kleefstra**, ek wol bekend as **Annie Adema van Scheltema**, (De Lemmer, 12 augustus 1884 – Amsterdam, 22 maart 1977) wie in Frysk bibletekaresse, argivaris en úteinlik ynstitútdirekteur fan it ferneamde Ynternasjonaal Ynstitút foar Sosjale Skiednis (IISG).

Sy wie de dochter fan Jentje Johan Kleefstra (1860-1929) en Elisabeth Klein (1859-foar 1899). Op 24 oktober 1907 troude sy mei de dichter Carel Steven Adama van Scheltema. It pear krige gjin bern. Sy is it meast bekend fan 'e IISH-kolleksje. Yn 1935 waard sy beneamd ta bibletekaresse fan it nij iepene ynstitút. Kleefstra die bliken in bysûnder assertyf oanskaffer fan bedrige en literêr erfgoed te wêzen.

Yn de oarloch hawwe de Dútsers it IISH leechmakke. Nei de oarloch slagge it Kleefstra om it hiele argyf yn Hannover op te spoaren en werom te bringen nei Nederlân.

Annie Kleefstra ferstoar op 22 maart 1977 yn Amsterdam, yn 'e âldens fan 93 jier.
Meksikaansk Inkadoke

It **Meksikaansk Inkadoke** (*Columbina inca*) is in fûgelsoarte út de famylje dowen (*Columbidae*). 

## Skaaimerken

It 16,5 oant 23 sm lange doke weaget 30 oant 58 gram. It is in slank fûgeltsje mei griisbrune fearren. De sturt is lang en hoekich en de fearren ha wite seamen dy't yn 'e flecht te sjen binne. De ûnderkant fan 'e wjuk is readeftich. By it opfleanen meitsje de wjukken in klapperjend lûd.

## Fersprieding
Meksikaanske Inkadokes libje fan it súdwesten fan 'e Feriene Steaten en Meksiko oant Kosta Rika. Yn Midden-Amearika komt de fûgel allinnich oan 'e westlike kant foar. 

De fûgel is talryk en wreidet syn ferspriedingsgebiet nei it noarden en suden ta út. Alhoewol't de fûgel ferneamd is nei it Inkaryk, komt de do yn gjin fan 'e lannen foar dy't eartiids ûnder dat ryk foelen. De soarte hâldt fan drûge, iepen boskeftige gebieten. Ek wurdt de soarte faak sjoen by gebouwen mei beammen en strûken.

## Hâlden en dragen
Meksikaanske Inkadokes libje faak yn groepkes fan trije oant tsien fûgels. Bûten de briedtiid kinne de kloften wol út 100 fûgels bestean. Se foerazjearje op 'e grûn en sykje nei sied. Yn 'e Feriene Steaten briedt de soarte fan ein febrewaris oant oktober, yn Jalisco (Meksiko) fan maaie oant july en yn Hildago (Meksiko) fan heal maart oant begjin oktober. Se binne gefoelich foar kjeld en rêste dan yn 'e sinne, yn in pyramidefoarm fan wol 10 fûgels om sa inoars bealchje waarm te hâlden. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat de populaasje tanimt. Op basis dêrfan kategorisearret de IUCN (Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer)  de soarte as net bedrige (LC, 2016).
SC Veendam

**SC Veendam** (Sportklup Feandam) wie in Nederlânske fuotbalklup út it Grinzer plak Feandam. De rivaal fan Veendam wie jierrenlang FC Grins, letter waard dit FC Emmen. Amateurklup *VV Veendam 1894* dêr't SC Veendam yn 1974 út fuortkaam bestiet noch al.

## Skiednis
Op 4 septimber 1894 waard de amateurklup oprjochte ûnder de namme *Look Out*. In jier letter kaam de Feandammer klup *Vitesse* ta oant *Look Out*. Yn 1909 waard de namme feroare yn *PJ Veendam* (nei Prinses Juliana), wêrfan't de letters PJ in jier letter fuortfoelen. Yn 1919 waard fusearre mei de lokale konkurrint *Jupiter*. Yn 1954 begûn Veendam oan it grutte aventoer: it betelle fuotbal. Op 22 maaie 1974 gie de profesjonele tak fan de klup syn eigen wei as Sportklup Veendam, wat letter yn Betaald Voetbal Veendam feroare waard. Yn 2011 waard de namme fan BV Veendam werom wizige nei SC Veendam. De reden hjirfoar wie dat de namme mei BV (betelle fuotbal) tefolle op in bedriuw like.

Yn it seizoen 2009/10 kaam Veendam finansjeel yn swier waar telâne, nei it fuortfallen fan ien fan de wichtichste sponsors. Neffens in rekonstruksje út 2014, wie de klup jierrenlang mei op fuotten hâlden mei swart jild. Nei de dea fan de gulle jouwer krige de klup problemen mei it rûn krijen fan de begrutting en it beteljen fan de salarissen. Op 12 maaie 2010 spruts de rjochtbank yn Grins it fallisemint fan de klup út, Op 4 juny 2010 spruts it gerjochtshôf út dat it fonnis ferneatige waard. Op moandei 25 maart 2013 hat de rjochtbank Noard-Nederlân yn Grins op'e nij it fallisemint fan de klup útsprutsen. Op tiisdei 2 april waard bekend dat SC Veendam net tsjin it fallisemint yn berop gean soe, wêrtroch't de klup ophold te bestean as betelle fuotbalorganisaasje.

It tenu fan SC Veendam bestie út in giel shirt mei in swarte "V" dy't referearret oan har romrofte jierren fyftich fan de 20e iuw en in swarte broek. De klup spile har thúswedstriden oan De Langeleegte. It stadion stiet der hjoed de dei noch altyd en hjit sûnt 2018 Henk Nienhuis stadion nei in earder spiler fan SC Veendam.
Omgong fan Spanje 2017

De 72ste edysje fan de **[[Omgong fan Spanje]]** waard holden fan 19 augustus oant en mei 10 septimber 2017. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak
De start wie yn it Frânske Nîmes, in stêd yn de regio Languedok-Roussillon. It is de haadstêd fan it departemint Gard. Nîmes leit net fier fan Avignon, Montpellier en Marseille ôf. De einstreek lei dizze edysje yn Madrid de haadstêd en grutste stêd fan Spanje. De stêd leit yn de midden fan it lân, op de Spaanske Heechflakte. Madrid is ek de haadstêd fan de Spaanske regio mei deselde namme Madrid.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Freulepartij 2025

De **[[Freulepartij]] fan [[2025]]** wurd op woansdei 6 augustus ferkeatst. It is de 123ste edysje. De lotting waard stillein om't der in ôfdieling op de oanmeldlist stie dy't neffens de regleminten net meidwaan mocht. It is in healbewolkte dei en in temperatuer fan 19°C. De finale gie tusken Winsum en Stiens, Winsum hie yn de heale finale in steand nûmer en gie derom nei de fjirde list daalks troch nei de finale. De finale dy't mei 1-5, 6-6 wûn waard troch Yde Bokma, Pieter Miedema en Bauke Jetze Kalsbeek fan Stiens. 25 jier nei de foarige oerwinning fan Stiens op de Freule.

## Earste list

## Twadde list

## Tredde list

## Fjirde list

## Heale finale

## Finale
Parallelle evolúsje

**Parallelle evolúsje** is de ûntwikkeling fan in gelikens skaaimerk yn ferskillende soarten organismen, dy't oaninoar besibbe binne mar net sa nau dat it gelikense skaaimerk troch erflikheid oan beide soarten trochjûn is. De ûntwikkeling is sadwaande in gefal fan evolúsje wêrby't de ûnderskate soarten in gelikense seleksjedruk ûnderfine. Dat kin sawol barre yn itselde ekosysteem as yn ferskillende ekosystemen. In foarbyld is de lichemsfoarm en de ekologyske nys fan 'e wolf (*Canis lupus*) yn Jeraazje en Noard-Amearika, en dy fan 'e no útstoarne bûdelwolf (*Thylacinus cynocephalus*) op Tasmaanje.

Parallelle evolúsje moat ûnderskaat wurde fan konverginte evolúsje, wêrby't it gelikense skaaimerk ûntwikkele wurdt troch soarten dy't alhiel net besibbe binne, lykas de foarm fan 'e rêch- en boarstfinnen fan haaien en dolfinen. Yn teory is it mooglik om 'e prosessen fan parallelle evolúsje en konverginte evolúsje strikt faninoar te skieden, mar yn 'e praktyk binne de kritearia dêrfoar ûndúdlik, sadat in arbitrêr ûnderskie frij algemien foarkomt. Dêrby spilet ek in rol dat it begryp "parallelle evolúsje" folle mear bekendheid hat as "konverginte evolúsje".

Wannear't twa besibbe soarten in skaaimerk diele, wurdt harren evolúsje omskreaun as parallel yn it gefal dat har foarâlden ek al in (oar) gelikens skaaimerk hiene, dat him yn 'e beide oanbelangjende soarten op deselde wize ûntwikkele hat ta it hjoeddeistige skaaimerk. Sa net, dan sprekt men fan konverginte evolúsje. Mar wat is besibbe? Alle organismen op 'e Ierde stamje ommers úteinlik fan deselde foarâlden ôf. Der bestiet ûnder biologen gjin konsensus oer de fraach oft it meitsjen fan ûnderskie tusken parallelle en konverginte evolúsje sinfol is.
Fetplant

In **fetplant** of **sukkulint** (fan it Frânske *succulent*) is in plant dy't wetter opslacht en dy't dêrtroch fertsjûke, fleizige en opsette dielen hat. Sokke planten komme ornaris foar yn drûge klimaten of op grûn dy't gjin reinwetter fêsthâlde kin. Bekende soarten fetplanten binne kaktussen en aloës. Kaktussen binne stâlesukkulinten, wylst aloës blêdsukkulinten binne. It ferskil leit him deroan wêr yn it lichem fan 'e plant it wetter opslein wurdt.

## Neiere beskriuwing
Fetplanten kinne wetter opslaan yn ferskate dielen, lykas de blêden, de stâle, de stam of de tûken. Party fetplanten kinne wol foar 90–95% út wetter bestean, lykas it healrûn tongblêd (*Glottiphyllum semicylindricum*) of Barkley's middeisblom (*Mesembryanthemum barkleyi*). Sommige definysjes fan fetplanten litte ek romte foar it omfetsjen fan planten dy't wetter yn 'e woartels opslane, sadat geofiten dy't ûngeunstige perioaden oerlibje troch har boppegrûnske dielen ôfstjerre te litten en te tarjen op it wetter yn 'e ûndergrûnske dielen, ek as fetplanten beskôge wurde kinne.

De biotopen dêr't fetplanten groeie, binne faak kriten mei hege temperatueren by dei (hoewol't it der nachts goed kâld wêze kin) en in lege jierlikse delslach of in lege effektive delslach (wêrby't wol in protte rein falt, mar alles tagelyk yn ien of twa kear yn 't jier, sadat hast alles fuortendaliks wer fuortstreamt). By dat soarte gebieten giet it benammen om woastinen en healwoastinen. Mar fetplanten groeie ek op tige sânige of rotsige ûndergrûnen, dy't gjin wetter fêsthâlde kinne, ek al is der op himsels genôch delslach. Dêrby kin men tinke oan beskate ekosystemen yn berchtmen. 

Fetplanten wurde karakterisearre troch harren fermogen om mei beheinde wetterboarnen ta te kinnen, troch bygelyks mist, dize en dau op te nimmen.
Ynstinkt

**Ynstinkt** is yn 'e etology (gedrachsbiology) in oanberne en soartspesifyk gedrachspatroan fan in organisme, wêrby't yndividuele kognysje (begryp), yn 'e foarm fan opdiene ûnderfining troch learen, gjin rol spilet. It wurd komt fan it Latynske *instinctus*, it mulwurd fan *instinguo*, dat "ynstigearje" of "oansette ta" betsjut, fan *in*, "yn" of "op" en *stinguo*, "prikelje". It ynstinkt fan in bist is genetysk fêstlein. Yn in spesifike sitewaasje (in stimulus) liedt ynstinkt ta in spesifyk aksjepatroan (in respons), besteande út in fêststeande opienfolging fan dieden (*[[fixed action pattern]]*). 

Foarbylden fan ynstinktyf hâlden en dragen by bisten binne dat jonge seeskyldpodden, nei't se ûnder it sân fan in strân út it aai kommen binne en harsels útgroeven hawwe, ynstinktyf de kant fan 'e see út krûpe, of dat in fûgel in nêst boud om syn aaien yn te lizzen, of dat in hûn dy't wiet rekke is, himsels útsnjitteret om wer drûch te wurden. Hoewol't ynstinktyf hâlden en dragen alhiel los stiet fan neitinken en kennis, kinne details wol troch ûnderfining ferbettere wurde. Sa sil in fûgel dy't al ferskate kearen in nêst boud hat, minder begjinnersflaters meitsje, hoewol't de oanstriid om in nêst te bouwen noch altyd ynstinktyf is.

Ynstinkten binne komplekse, oanberne patroanen fan hâlden en dragen dy't by de measte soarten organismen foarkomme. Se moatte ûnderskaat wurde fan refleksen, dat ienfâldige reäksjes binne fan in organisme op in spesifike stimulus. In foarbyld fan in refleks is de gearlûking fan 'e pupil as der in fel ljocht yn it each skynt, of de spasmoadyske beweging fan 'e ûnderskonk as der op 'e knibbel tikke wurdt. Sokke dingen is neat ynstinktyfs oan. 

Ynstinktyf hâlden en dragen komt net inkeld by bisten foar mar ek by minsken. Sa liket eangst foar en ûntwiking fan spinnen en slangen in minsklik ynstinkt te wêzen, mei't by in ûndersyk sels seis moannen âlde poppen, dy't sokke bisten noch nea earder sjoen hiene, dat gedrach al fertoanden. Ek it gûlen fan in poppe om oandacht fan 'e âlden te krijen is nei alle gedachten in foarbyld fan minsklik ynstinktyf hâlden en dragen. It ynstinkt om gear te kloftsjen komt foar by sawol minsklike bern as de jongen fan sjimpansees, mar ûntbrekt nei't it skynt by de jongen fan orang-oetans. Oare foarbylden fan minsklike ynstinkten binne selsbehâld en it memme-ynstinkt om bern te beskermjen sels al bringt de mem harsels dêrtroch yn gefaar.

Wat minsken yn saken fan it ynstinkt ûnderskiedt fan bisten, is dat minsken troch harren wilskrêft in foarm fan ynstinktyf hâlden en dragen oanpasse of hielendal tsjinkeare kinne as se har der bewust fan binne. Bisten misse sawol de ferstanlike fermogens as de wilskrêft om dat te dwaan.
Springen

**Springen** of **ljeppen** is in foarm fan fuortbeweging wêrby't in organisme fia in ballistyske koers troch de loft giet, almeast nei foarren ta. It kin ek fansiden of efterút dien wurde of rjocht omheech, wêrby't men wer op itselde plak delkomt. Ien inkeld gefal fan springen is in **sprong**. Springen wurdt ûnderskaat fan rinnen trochdat dejinge dy't it docht mei beide fuotten (yn it gefal fan minsken) of mei alle poaten (yn it gefal fan bisten) fan 'e ûndergrûn los komt. It ûnderskiedt him fan draven en fjouwerjen trochdat de tiid fan folslein los wêzen fan 'e ûndergrûn merkber langer duorret en folle ûngeregelder is as it hiel koarte en regelmjittige skoftke dat soks by draven en fjouwerjen foarkomt.

## Foarmen fan springen
Springen wurdt faak ûnderferdield neffens it oerbringen fan it lichemsgewicht fan foet nei foet. Op dy manear kinne fiif basale foarmen fan springen ûnderskaat wurde:
*springen: ôfsette mei ien foet en delkomme op 'e oare foet
*hinkeljen: ôfsette mei ien foet en delkomme op dyselde foet
*huppen of hippen: ôfsette mei beide fuotten en delkomme op beide fuotten
**assemblé*: ôfsette mei ien foet en delkomme op beide fuotten
**sissonne*: ôfsette mei beide fuotten en delkomme op ien foet

## Springen by bisten
Guon bisten hawwe springen as wichtichste foarm fan fuortbeweging. Men kin dan tinke oan kangoeroes en sprinkhoannen. Beskate oare bisten brûke it net as wichtichste foarm fan fuortbeweging, mar sette it wol faak yn om oan rôfdieren of oare gefaren te ûntkommen. Foarbylden dêrfan binne kikkerts en flieën. 

## Springen by minsken
### Sport
Springen is ûnderdiel fan ferskate dissiplines fan 'e atletyk, wêrûnder heechspringen, fierspringen, horderinnen en ek hink-stap-springen, dat trije ferskillende soarten sprongen omfettet. It makket dêrnjonken ek ûnderdiel út fan in wintersport as it keunstriden, fan 'e strjitsport parkour en fan beskate dissiplines fan it turnjen (bgl. de flier). Ek yn 'e hynstesport komt springen as dissipline foar. Fierders binne der sporten (of dissiplines fan sporten) wêrby't sprongen wurdt mei help fan foarwerpen, lykas fierljeppen (mei in pols), heechljeppen (mei in stôk), trampolinespringen (mei in trampoline) en skânsspringen (mei skys en in skyskâns).

### Dûns
Springen komt yn 'e minsklike kultuer ek foar as ûnderdiel fan dûnsjen, lykas by ballet.
Bermersheim vor der Höhe

**Bermersheim vor der Höhe** is in plak yn 'e lânkring Alzey-Worms yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Om it doarp is in soad wynbou en it plak leit yn it grutste wynboudistrikt fan Dútslân yn it hert fan 'e wynregio Rynhessen.

## Skiednis
It plak waard foar it earst yn it jier 768 yn it ramt fan 'e ferkeap fan besit oan it kleaster Lorsch neamd. De tafoeging 'vor der Höhe' krige it plak yn 1 april 1971. 

## Hildegard fan Bingen
Tradisjoneel wurdt it plak faak oantsjut as it berteplak fan 'e hillige Hildegard fan Bingen (1098–1179). Dat is lykwols kontroversjeel en net útiten; ek Niederhosenbach by Idar-Oberstein wurdt as berteplak fan har neamd. Wis is dat Hildegard fan Bingen yn 'e tsjerke fan Bermersheim doopt waard.
Sint-Martinustsjerke (Bermersheim)

De **Sint-Martinustsjerke** (Dútsk: *Kirche St. Martin*) is in simultaantsjerke yn Bermersheim vor der Höhe yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De tsjerke is oer de regio hinne bekend om't dêr de hillige Hildegard fan Bingen doopt waard. De tsjerke stiet op in net mear brûkt tsjerkhôf, dêr't noch fjouwer barokke, 18e-iuwske grêfmonuminten fan oer binne. 

## Skiednis
It is net krekt bekend of dizze tsjerke al bestie doe't Sint-Hildegard yn Bermersheim doopt waard. De tsjerke is oan Martinus fan Tours wijd en wurdt sûnt de reformaasje troch katoliken en grifformearden brûkt. Letter waard de tsjerke yn 1707 allinnich oan de grifformearden tawiisd, mar yn 1719 waard op fersyk fan 'e abdis fan it kleaster Eibingen it mienskiplik gebrûk fan 'e tsjerke wersteld. Dat duorre mar eefkes want yn 1721 moasten de katoliken op 'e nij ôfstân dwaan fan it gebou. Doe't de tsjerke yn 'e jierren 1732-1733 op 'e nij troch katoliken brûkt wurde mocht, krigen de katoliken it mei de grifformearden oan 'e stôk en waarden de katolike alters fernield. De grifformearde besochten dêrnei om 'e nocht om de tsjerke allinnich foar harsels op te easkjen en bleau sûnt oant de dei fan hjoed in simultaantsjerke. 

De eastlike toer datearret fan 1141, mar is faak ferboud. De sealtsjerke is jonger, mar stiet wol op âlde fûneminten.
Niederhosenbach

**Niederhosenbach** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e lânkring Birkenfeld yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Niederhosenbach leit yn 'e ferbânsgemeente Herrstein-Rhaunen. 

Tradisjoneel wurdt Bermersheim faak as it berteplak fan Hildegard fan Bingen beskôge, mar nei alle gedachten waard hja yn Niederhosenbach berne om 't har âlden dêr besit hie. 

It ynwennertal fan it plak skommelet al jierren om de 300 ynwenners.
Salz (Rynlân-Palts)

**Salz** is in gemeente yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De gemeente leit yn 'e Westerwaldkreis en makket diel út fan 'e ferbânsgemeente Wallmerod.

## It besjen wurdich
De katolike Sint-Adelfustsjerke is in romaanske basilyk mei in letgoatysk koer. Yn 'e tsjerke leit Johann Heinrich Keverich begroeven, de pake fan 'e kompomost Beethoven.
Heimersheim (Alzey)

**Heimersheim** is in *[[Stadtteil]]* fan Alzey yn 'e lânkring Alzey-Worms yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Sûnt 22 april 1972 is Heimersheim gjin selsstannige gemeente mear.

## Ofbylden

2025 Heimersheim, protestantske tsjerke.jpg|Protestantske tsjerke
2025 Heimersheim, kriichsmonumint.jpg|Kriichsmonumint
2025 Heimersheim, muorretekst.jpg|Muorretekst wynboer
2025 Sint-Mauritiustsjerke, Heimersheim.jpg|Mauritiustsjerke
Weltersburg

**Weltersburg** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e Westerwaldkreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

Weltersburg leit op in âlde basaltkegel, de Burgberg, sa’n 400 meter boppe seenivo op likernôch 4 kilometer fan it stedsje Westerburg.

## Skiednis
Yn 'e midsiuwen stie op de Burgberg in kastiel dy’t in wichtige dyk tusken Keulen en Frankfurt beskermje moast. It ûnderhâld fan it âlde kastiel wie yn 1581 al min en yn 1670 wie it kastiel hielendal brekfallich. Fan it âlde kastiel is allinnich noch wat muorrewurk en in skeve toer oerbleaun. Yn 1552 liet Filip fan Reifenberg it saneamde *Reiffenberger Schlösschen* bouwe, in lyts kastieltsje dat noch jimmeroan oan 'e westlike kant fan it doarp stiet.

Sûnt 1325 stiet der in kapel yn Weltersburg, dy't yn 1518 fergrutte waard. Yn 1425 waard foar it earst ek melding dien fan de Sint-Leonhardkapel bûten Weltersburg. Dy kapel waard yn 1824 ôfbrutsen en ferfongen troch nijbou op itselde plak. 

Tichteby Weltersburg leit rjochting Willmenrod in natoermonumint mei de namme Kranstein. It is in âlde basaltberch, ûntstien troch fulkanyske aktiviteit mear as 25 miljoen jier lyn. De Kranstein waard yn 2020 útroppen ta "Geotoop fan it Jier" yn 'e regio Westerwald-Lahn-Taunus.

Tige opfallend is it âlde wynrêd út 1912, dat brûkt waard om wetter út de grûn te pompen. It wynrêd is foar it doarp in wichtich symboal en it komt ek yn it wapen foar.

## Ofbylden

2025 Weltersburg, Leonhardkapel.jpg|Leonhardkapel
Naturdenkmal-Kranstein-02.jpg|Basalttop fan Kranstein
2025 Weltersburg, tsjerke.jpg|Tsjerke
2025 Weltersburg, wynrêd.jpg|Wynrêd
Hahn am See

**Hahn am See** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e Westerwaldkreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak heart by de ferbânsgemeente Wallmerod. De gemeente leit yn it Westerwâld tusken Montabaur en Hachenburg. Under Hahn am See falt ek it *Ortsteil* Niederhahn.

## Skiednis
Hahn am See waard foar it earst yn 1374 neamd en leit oan ien fan 'e âldste diken fan Dútslân. De Hohe Straße (de hjoeddeiske B8) datearret út de tiid foar it Grutte Folksferfarren.  

Yn it lêst om 1455 hinne stie der in kapel yn it doarp. De memmeparochy wie Salz, dêr't Hahn him yn 1580 fan ôfskuorde. De tsjerke waard yn 1726 op 'e nij boud. It doarp hie sûnt 1786 ek in nôt- en oaljemûne, de Spiesmühle.    

Doe't der yn 1870 in slim wettertekoart wie, waard yn Hahn am See in put oanlein, dy't mei help fan in natuerlike boarne de wetterfoarsjenning foar de befolking fersoarge. De âlde boarne is oant de dei fan hjoed bewarre bleaun en bliuwt wetter jaan. 

Op 1 maaie 1980 waard de gemeente omneamd fan "Hahn bei Wallmerod" nei "Hahn am See".

## It besjen wurdich
De Sint-Margaretatsjerke mei in barokke ynrjochting.
Perûviaansk grûndoke

It **Perûviaansk grûndoke** (*Columbina cruziana*) is in fûgelsoarte út de famylje dowen (*Columbidae*). 

## Beskriuwing

Perûviaanske grûndokes binne lytse, 15 sm lange dokes. De kop fan it folwoeksen mantsje is blaugriis en syn boppedielen binne brúngriis. De sintrale sturtfearren binne donkerder griis en de bûtenste swart mei wite punten. De sletten wjuk hat in wynread balkje en donkere plakjes. It boarst en de ûnderkant binne rôzich. It each is read mei in wite bûtenring en wurdt omjûn troch bleate giele hûd. Syn frij lange snaffel is by de basis heldergiel. De kop fan it folwoeksen wyfke is brún en de wjukmarkearingen binne minder sterk as dy fan it mantsje. Jonge fûgels binne fergelykber mei it wyfke, mar har fearren hawwe dof gielbrune punten.

## Fersprieding
De fûgel komt foar fan noardlik Ekwador oant noardlik Sily.

De soarte libbet yn leechlân, dêr't se yn parken, stêden, op boerelân en healiepen gebieten sjoen wurde. Se libje yn groepkes en en ite op grûn, mar binne faak op elektrisiteitstriedden te sjen. 

Perûviaanske grûndokes foarmje in monotypyske soarte, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn ûndersoarten is. 

## Status
De soarte wurdt troch de IUCN as net bedrige (LC, 2024) beskôge. De populaasje wurdt grutter om't de fûgel him maklik oanpast oan in omjouwing dy't troch minsken feroare is.
Ekwadoraansk grûndoke

It **Ekwadoraansk grûndoke** (*Columbina buckleyi*) is in fûgelsoarte út de famylje dowen (*Columbidae*). 

## Skaaimerken
De soarte wurdt 18 sm lang en waacht likernôch 57 gram. De foarholle en it gesicht fan it mantsje binne griisrôze, dat nei it boarst en de ûnderkant djip mauve-rôze wurdt. Syn kroan en nekke binne blau-griis en de boppekant brún-griis. De sletten wjuk toant swarte streken. De sintrale sturtfearren binne griis en de rest swart; de bûtenste hawwe wite punten. It wyfke is bruner as it mantsje mei in mindere rôze waas. 

Se komme yn in ferskaat oan lânskippen foar, ynklusyf drûch iepen healleaf- en leafbosk en tichter bosk, tunen, lânbougebieten en fochtige jonge sekundêre bosken op in hichte fan seenivo oant 2.000 m. 

## Fersprieding
Ekwadoraanske grûndokes komme yn Ekwador en noardwestlik Perû foar. 

Fan 'e soarte binne twa aparte populaasjes dy't yn twa ûndersoarten ferdield wurde: 
* *Columbina buckleyi buckleyi*: fan noardwestlik Ekwador oant noardwestlik Perû.
* *Columbina buckleyi dorsti*: Marañón Valley (noardwestlik Perû).

## Status
De IUCN beöardielet de soarte as net bedrige (LC, 2018). De soarte is frij algemien, mar troch de mooglike degradaasje fan de habitat fan 'e soarte wurdt der oannommen dat de populaasje tebekrint.
Altlay

**Altlay** is in plak yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts dat diel útmakket fan de lânkring Cochem-Zell. Altlay is ûnderdiel fan it gemeenteferbân Zell.

Altlay leit yn it noardlike diel fan 'e Hunsrück tusken de lofthaven Hahn en de Mûzel op in hichte fan likernôch 300 m boppe seenivo. Noardlik fan it plak streamt de Altlayer Bach troch in smelle delling yn 'e Mûzel.

## Skiednis
Sûnt de 15e iuw wurdt der yn 'e krite laaistien wûn. It plak Alt-lay hat dêr de namme oan te tankjen. Oant de dei fan hjoed wurdt der yn it Altlayer Bachtal laai wûn. De eardere Grube Adolph‑Helene wie oant 1959 in wichtige sulver- koper en sinkmyn. Fan dat ferline binne allinne ruïnes oerbleaun. 

## It besjen wurdich

* De barokke parochytsjerke Sint-Barbara waard yn 1771 boud 
* It doarp hat in oantal fakwurkhûzen oan 'e Haadstrjitte

De *Traumschleife Altlayer Schweiz* is in kuierrûte fan likernôch 7 km by rûge laaiformaasjes lâns.
Würrich

**Würrich** is in plak yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts dat diel útmakket fan 'e lânkring Rhein-Hunsrück-Kreis. Würrich is ûnderdiel fan it gemeenteferbân Kirchberg.

## Skiednis
It plak waard foar it earst yn 1295 neamd. De namme *Wariacum* kin op in keltoromeinske oarsprong wize en dus kin it plak âlder wêze. Yn 1870 waarden noardwestlik fan it tsjerkhôf fûneminten fan in Romeinske boerestee út de tiid fan Caesar fûn. 

Würrich hie al yn 1317 in kapel, dy't oant 1888 bestie. De toer fan dy oan Laurentius wijde kapel waard yn 'e twadde helte fan 'e 13e iuw boud. Yn 'e 19e iuw (1887–1888) is de kapel ôfbrutsen en in nije tsjerkeseal boud. De klokken yn 'e toer binne noch yn 'e 15e iuw getten.

## Ofbylden

2025 Würrich, mienskipssintrum.jpg|Mienskipssintrum.
2025 Würrich, protestantske Laurentiustsjerke.jpg|Protestantske tsjerke.
2025 Würrich, Doarpsstrjitte.jpg|Doarpsstrjitte.
Kirchberg (Verbandsgemeinde)

De **ferbânsgemeente Kirchberg** is in gemeenteferbân yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De ferbânsgemeente waard yn it ramt fan 'e gemeentlike bestjoersherfoarmingen fan Rynlân-Palts offisjeel op 7 novimber 1970 stifte Op dy datum waarden de eardere amten Büchenbeuren en Gemünden, twa gemeenten út it amt Rhaunen en de stêd Kirchberg ta de nije ferbânsgemeente gearfoege.

## Plakken
By de ferbânsgemeente hearre 40 selsstannige *[[Ortsgemeinde]]n*. It haadplak is Kirchberg, dat de namme oan 'e ferbânsgemeente joech.
Dwerchgrûndoke

It **dwerchgrûndoke** (*Columbina minuta*) is in fûgelsoarte yn it skaai lytse grûndowen (*Columbina*) út de famylje dowen (*Columbidae*). 

## Beskriuwing

De fûgel wurdt 15 sm lang en is trochstrings wat lytser as de oare soarten yn it skaai. It is sels ien fan 'e lytse dowen wat gewicht oanbelanget. De kleur fan 'e fearren is te ferlykjen mei dy fan 'e moskdoke, mar hy mist de swarte plakken oan 'e kanten fan 'e nekke en op it boarst.

It fearrekleed op 'e kop en nekke is blaugriis. It boppeliif is dof griisbrún. De wjukken binne wat reader. It ûnderliif is ljocht wynread. De snaffel is swart. De poatsjes binne rôzich. De ferskillen tusken mantsjes en wyfkes binne lyts.  

## Fersprieding
Dwerchgrûndokes komme yn Midden- en Súd-Amearika foar. Der wurde fjouwer ûndersoarten erkend:

*Columbina minuta interrupta*: fan súdlik Meksiko oant Belize, Gûatemala en Nikaragûa.
*Columbina minuta elaeodes*: fan Kosta Rika oant it westlike diel fan Sintraal-Kolombia.
*Columbina minuta minuta*: fan eastlik Kolombia en Fenezuëla oer de Guyana's oant súdlik Brazylje en noardeastlik Argentynje.
*Columbina minuta mazilia*: súdwestlik Ekwador en noardwestlik Perû.

Dwerchgrûndokes ha in foarkar foar in drûch lânskip, lykas savannes en tropysk en subtropysk gerslân mei strûken of swier degradearre bosken. Se binne yn 'e regel te finen yn leechlân, minder op heuvels en selden oant 2.100 m hichte. 

## Hâlden en dragen

Oerdeis bliuwt de dwerchdo op 'e grûn en rint ynstee fan te fleanen. Nachts sliept er lykwols yn beammen. Syn dieet bestiet út sied. It briedseizoen hinget fan it gebiet ôf dêr't er libbet. Yn Fenezuëla bygelyks briedt it doke it hiele jier troch. De pyk fan it briedseizoen is lykwols fan april oant novimber. It nêst is kwetsber en wurdt op 'e grûn of leech yn strewelleguod boud. In lechsel bestiet út twa wite aaikes. De ynkubaasjetiid is 13 oant 14 dagen. De jongen kinne nei 12 oant 14 dagen útfleane.

## Status
De populaasje waard yn 2016 tusken 0,5 oant 5 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e Reade list fan 'e IUCN stiet de soarte as net bedrige (KCn 2020) klassifisearre.
Readbrún grûndoke

It **readbrún grûndoke** (*Columbina talpacoti*) is in fûgelsoarte út de famylje dowen (*Columbidae*). 

## Skaaimerken
Readbrune grûndokes wurde 15 oant 18 sm lang en ha in readbrune rêch mei swarte streekjes. It kopke en de nekke fan it mantsje binne griis. De hals, it boarst en de ûnderkant binne ljochter en de slachpinnen binne swartbrún. Wyfkes binne bruner as it mantsje en ha gjin blaugriis kopke.

## Fersprieding
De soarte komt yn in grut gebiet fan Meksiko oant Súd-Amearika foar. 

Der wurde fjouwer ûndersoarte erkend:

* *Columbina talpacoti eluta*: westlik Meksiko.
* *Columbina talpacoti rufipennis*: fan súdeastlik Meksiko oant noardlik Kolombia en noardlik Fenezuëla en Trinidad en Tobago.
* *Columbina talpacoti caucae*: westlik Kolombia.
* *Columbina talpacoti talpacoti*: fan eastlik Ekwador en Perû oant de Guyana's, Brazylje en Sintraal-Argentynje.

Readbrune grûndokes passe harren maklik oan keunstmjittige omjouwings oan. Se libje yn iepen gebieten en profitearje fan 'e ûntbosking, dy't de útwreiding fan it ferspriedingsgebiet mooglik makket, benammen dêr't gebieten yn greidlân of ikkerbou feroarje. Se komme yn it súdeasten en de middenwestlike regio's fan Brazylje ek yn stêden foar.

## Status
De populaasje wurdt op 5.000.000 oant 50 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen tanimt. Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de fûgel as net bedrige (LC, 2020) klassifisearre.
Picuigrûndoke

It **Picuigrûndoke** (*Columbina picui*) is in fûgelsoarte yn it skaai lytse grûndowen (*Columbina*) út de famylje dowen (*Columbidae*).

## Beskriuwing

It doke wurdt likernôch 18 sm en is likernôch like grut as in protter en wat grutter as in diamantdoke. Yn ferlikening mei oare soarten yn it skaai hat it Picuigrûndoke in wat langere sturt. Der binne ferskillen tusken mantsjes en wyfkes; mantsjes binne oer it gehiel grizer en wyfkes bruner.    

De foarholle en de kiel binne griiswyt, de kroan en de nekke jiskegriis. Fan 'e snaffel oant it each rint in tige smel swart streekje. De mantel en de rêch, de dekfearren fan 'e wjukken en de sturtfearren binne griisbrún en de slachpinnen swart. De hals en it boarst binne fealgriis. Mantsjes ha in rôze glâns, dy't by wyfkes ôfwêzich is. De búk is hast wyt. De snaffel is brúneftich griis, de poatsjes binne rôzich en de iris is griisblau.    

## Fersprieding
De fûgel komt fan noardeastlik Brazylje oant sintraal Sily en súdlik Argentynje foar. Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *Columbina picui strepitans*: noardeastlik Brazylje.
* *Columbina picui picui*: fan Bolivia en sudlik Brazylje oant sintraal Sily en súdlikelijk Argentynje.

It habitat fan it doke bestiet út drûge en healdrûge gebieten, lykas savannes, iepen gerslân en agrarysk brûkt lân. De fûgel past him hieltiten mear oan plakken oan, dêr't ek minsken wenje. 
  
## Hâlden en dragen
Picuigrûndokes libje meast op 'e grûn, dêr't se yn lytse groepkes nei sied sykje. Yn Bolivia briedt de soarte tusken septimber en april. Yn Argentynje begjint de briedtiid yn oktober en einiget dy ek yn april. Yn it noardeasten fan Brazylje briede se it hiele jier troch oant twa kear ta, wylst op oare plakken mar ien kear bret wurdt. It nêst wurdt yn 'e ûndergroei fan strûken of lytse toarnbeamkes boud en bestiet út twa aaikes. Mantsjes en wyfkes briede tegearre likernôch 13 dagen. Nei tolve oant trettjin dagen ferlitte de jongen it nêst.    

## Status
De IUCN beöardielet de soarte as net bedrige (LC, 2024). De oantallen fan 'e populaasje wurde as stabyl beöardiele.
Kappel (Dútslân)

**Kappel** is in plak yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts, dat diel útmakket fan 'e lânkring Rhein-Hunsrück-Kreis. Kappel is ûnderdiel fan it gemeenteferbân Kirchberg.

## It besjen wurdich
* De protestantske tsjerke út 1747 is in barok bouwurk op 'e tsjerkeheuvel dêr't ek de roomske tsjerke stiet. Yn 'e tsjerke is in oargel út 1900 fan Oberlinger. Yn 'e toer hingje trije brûnzen klokken út 1779, dy't net yn 'e Twadde Wrâldkriich omraand waarden.   
* De roomske Trije-ienheidstsjerke is in neogoatysk bouwurk út de jierren 1898-1899. 
* It Heimathaus "Zur Krone" is in restaurearre fakwurkgebou út de 18e iuw en no in museum mei 19e-iuwsk meubilêr en oar erfgoed.  

## Ofbylden

2025 Kappel, Trije-ienheidstsjerke.jpg|Trije-ienheidstsjerke
2025 Kappel, protestantske tsjerke.jpg|Protestantske tsjerke


## Keppeling om utens
* Heimatmuseum
Blankenrath

**Blankenrath** is in plak yn 'e lânkring Cochem-Zell yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Blankenrath is ûnderdiel fan it gemeenteferbân Zell.

## Skiednis
It doarp ûntstie yn 'e 9e of 10e iuw út trije buorskippen of pleatsen: Metzenhof, Geiershof en Rumershof. Troch de iuwen foel it gebiet ûnder ferskillende machthawwers, ûnder oaren it aartsbisdom Trier en de greven fan Sponheim en Beilstein. It doarp baarnde yn 1690 yn 'e tiid fan 'e Njoggenjierrige Kriich (1688–1697) ôf doe't Frânsen yn 'e Eifel, Hunsrück en it Mûzelgebiet hûsholden. Mar trije pleatsen oan 'e râne fan it doarp bleaune sparre. Tusken 1794 oant 1814 stie Blankenrath ûnder Frânsk bewâld, dêrnei waard it part fan Prusen. Sûnt 1970 heart it by de ferbânsgemeente Zell.

## It besjen wurdich
It doarp hat in opfallende roomske oan 'e himelfeart fan Marije wijde tsjerke. De toer is 33 meter heech en komt út likernôch it jier 1400. It tsjerkeskip is 18e-iuwsk. Dêrnjonken hat Blankenrath in Marijegrot mei in krúswei fan 14 staasjes, dêr’t alle jierren in prosesje hinne giet.

## Ofbylden

2025 Blankenrath, Hesweilerstrjitte.jpg|Hesweilerstrjitte.
2025 Blankenrath, Marije-Himelfearttsjerke.jpg|Marije-Himelfearttsjerke.
2025 Blankenrath, fakwurkgebou Walhausenerstrjitte.jpg|Fakwurkbou Walhausenerstrjitte.
Rödelhausen

**Rödelhausen** is in plak yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts dat diel útmakket fan 'e lânkring Rhein-Hunsrück-Kreis. Rödelhausen is ûnderdiel fan it gemeenteferbân Kirchberg.

## Skiednis
De fynst fan grêfheuvels mei skeletten út de lette Hallstatt-kultuer (500–450 f.Kr.) wize op iere bewenning fan it gebiet. De namme fan it doarp ferskynt al yn 1330 foar it earst, mar it plak wie al earder bewenne. Yn 'e midsiuwen wie it doarp fan 'e greve fan Sponheim. Under de Frânske tiid (1794–1815) hearde it by it kanton Zell (yn it Ryn-Mûzel-departemint). Nei de Napoleontyske oarloggen kaam it doarp ûnder Prusysk bewâld, en sûnt 1946 is it ûnderdiel fan 'e dielsteat Rynlân-Palts.

## It besjen wurdich
* In kultuermonumint is de yn 1747 boude katolike Bartoloméuskapel.
* Alder as de kapel is in natuerlik monumint oan it paad nei Löffelschied, de monumintale simmeriik fan teminsten 350 jier âld. 
* Oan 'e eastlike doarpsrâne leit de *Sandkaul*, in geologysk nijsgjirrich. De sânôfsetting wurdt ôfwiksele mei ljochtkleurige kwartsstientsjes en stamt út it Tertiêr, dus likernôch 60 miljoen jier âld. It grint-sânmingsel waard tsientallen jierren wûn.
Forst (Eifel)

**Forst** is in plak yn 'e lânkring Cochem-Zell yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Forst is ûnderdiel fan it gemeenteferbân Kaiseresch.

De gemeente leit yn 'e eastlike Eifel en bestiet út de trije Ortsteile Forst, Molzig en Pfaffenhausen.

## It besjen wurdich
* De romaanske toer fan 'e ôfbrutsen neogoatyske Sint-Kastortsjerke (yn 1873 ferhege).  
* Ferskillende weikrusen út de 18e en 19e iuw.
* Antoniuskapel (19e iuw).
* De moderne Sint-Kastortsjerke.
## Ofbylden

2025 Forst, âlde tsjerketoer.jpg|Alde tsjerketoer.
2025 Forst, weikrús.jpg|Weikrús.
2025 Forst, Antoniuskapel.jpg|Antoniuskapel.
Dünfus

**Dünfus** is in plak yn 'e lânkring Cochem-Zell yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It doarp is ûnderdiel fan it gemeenteferbân Kaiseresch.

Dünfus leit yn in delling fan 'e Brohlbach westlik fan Brohl en Forst (Eifel). 

## Skiednis
It plak waard yn 1288 foar it earst neamd. Tusken 1686 en 1688 waard in oan Sint-Bartolomeús wijde kapel boud. Troch de besetting fan 'e Frânsen yn 1794 kaam der in ein oan it bewâld fan Kar-Trier. Yn 1815 waard it doar mei it Weenske Kongres oan it Keninkryk Prusen takend. Yn 1933 waard Dünfus by it amt Karden-Treis yndield yn 'e doetiidske lânkring Cochem. Sûnt 1946 heart it plak yn 'e doe stifte dielsteat Rynlân-Palts.

## It besjen wurdich
* De út 1688 datearjende filiaaltsjerke fan Sint-Bartoloméus.
* In 18e iuwske pleats oan 'e Bergstraße 5 (foar in part fakwurk).
* In achthoekige weikapel út de 19e iuw (súd fan it doarp oan 'e L108).
Siktarisfûgel

De **siktarisfûgel** of **sekretarisfûgel** (*Sagittarius serpentarius*) is in rôffûgel en de iennige fertsjintwurdiger út de famylje *Sagittariidae*.

## Skaaimerken

De fûgel hat in pear krêftige, lange poaten en in rútfoarmige sturt, in lange túf fan swarte fearren en in oranje gesicht. It fearrekleed is griis mei swarte slachpinnen. De fûgel mjit 1,30 oant 1,40 m en weaget tusken 2,5 oant 4,5 kg. De spanwiidte fan 'e fûgel is likernôch 2 m.

## Fersprieding
Siktarisfûgels komme op Afrikaanske savannes besuden de Sahara foar. 

## Hâlden en dragen
Syn fretten bestiet út slangen, lytse sûchdieren, fûgels en reptilen. As er net folle oars is yt er ek imerkes. It fleanen giet him net maklik ôf, mar hy moat wol om't er yn syn leefgebiet genôch rôfdieren binne dy't de siktarisfûgel ek as proai hawwe. Bysûnder is de wize fan jeien: de proai fangt er troch dy mei syn lange poaten dea te wâdzjen.

It nêst wurdt 3 oant 7 m boppe de grûn heech yn 'e beam fan tûkjes en twigen troch it mantsje en it wyfke boud. De beam stiet yn 'e regel tusken tichte strûken. In nêst bestiet út twa oant trije aaien, dy't reade plakjes ha. It wyfke briedt, wylst it mantsje har foer bringt. Tegearre soargje se foar de jonge fûgels, dy't nei 65 oant 85 dagen fleane kinne.

## Status
De sektarisfûgel hat in grut ferspriedingsgebiet yn Afrika, mar der bestiet in kâns op útstjerren. In rûge rûzing fan 'e populaasje troch BirdLife International yn 2020 hâldt de populaasje op 6.700 oant 67.000 folwoeksen fûgels. Neffens publisearre stúdzjes fan 2001 en 2020 nimme dy oantallen ôf. Yn guon regio's bûten de beskerme gebieten is de populaasje yn ien generaasje mei mear as 80% tebekrûn en bûten de nasjonale parken binne grutte gebieten fan it ferspriedingsgebiet ferlern gien. Dat jildt foar de populaasjes yn Maly, Niger en Boerkina Faso, mar ek yn Kameroen, Kenya, Botswana, Swazylân en Súd-Afrika rinne de oantallen tebek. It habitat fan 'e fûgel wurdt oantaast troch it jamk platbaarnen fan gerslân en foarmen fan yntinsiver agrarysk gebrûk yn natuerlik drûch gerslân. Dernjonken wurdt der op 'e fûgel jage en fersteure hoeders nêsten. Ek is de fûgel slachtoffer fan elektrisiteitstriedden. Yn Súd-Afrika is it in probleem dat gerslân ferkrongen wurdt troch strûken. Dêrfandinne stiet de fûgel sûnt 2020 as bedrige (EN, 2024) op 'e Reade list fan 'e IUCN.

Yn 2023 is yn Tanzania in grut ûndersyk úteinset yn 'e Serengeti- en Nasjonaal Park TarangireTarangire-regio. Dêr binne jonge fûgels mei satellytstjoerders folge om út te finen hoe't se harren nei it útfleanen rêde. Dat projekt is yn 2025 2025 útwreide nei it Mkomazi Nasjonaal Park. BirdLife Súd-Afrika rjochtet him ek op gearwurking mei boeren en lânbehearders, sadat der ek bûten beskerme gebieten leefgebiet bliuwt foar de fûgel.

## Namme
De namme fan 'e fûgel is nei alle gedachten te tankjen oan 'e sierfearren op 'e kop. Fearren waarden eartiids as skriuwpinne brûkt. In resintere ferklearring is dat de namme fan it Arabyske *saqr-et-tair* ôflaat is, itjinge jachtfûgel betsjut. De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1779 troch John Frederick Miller jûn en betsjut 'bôgesjitter fan slangen'.
Jan Buiskool (1875-1937)

**Jan Buiskool** (Heveskes (gem. Delfsyl), 17 jannewaris 1875 - Grins, 10 febrewaris 1937)  wie in Nederlânske predikant, boargemaster en ryksynspekteur fan de wurkferskaffing.

## Libben en wurk
Buiskool, soan fan in haadûnderwizer, studearre nei syn gymnasiumoplieding teology yn Grins. Buiskool wie achterinoar predikant yn de plakken Anloo, Holwert, Dronryp en Rie en Boer. Yn 1919 keas er foar in funksje yn it iepenbier bestjoer en waard boargemaster fan de Grinzer gemeente Vlagtwedde; trije jier letter waard er boargemaster fan Delfsyl, in funksje dy't er oant syn ferstjerren yn 1937 ferfoljen bliuwe soe.

Njonken syn boargemasterwêzen hold er him ek dwaande mei de bestriding fan wurkleazens yn Grinslân. Yn 1923 waard er beneamd ta *rijksinspecteur der werkverschaffing en steunverleening* foar de provinsje Grinslân. 

Fanwegen syn hurde en ûnfersetlike hâlding oangeande wurkleazen en de lânboubûnen waard er ek wol de *Wreker* of de *Drijver* neamd. Dat er net populêr wie ûnder wurkleazen docht bliken út it folgjende liet, songen op de wiis fan "Proletariërs fan alle lannen":

Nei in koartstonnige sykte ferstoar Buiskool yn 1937. Syn begraffenis kaam in massa minsken op ôf. De taskôgers stiene rigen dik lâns de rûte. Ut namme fan it regear waarden wurdearjende wurden oer syn wurk sprutsen troch de doetiidske minister fan Sosjale Saken Marcus Slingenberg, dy't syn wurk typearre as *"zegenrijk voor de arbeidende bevolking*.
Rysfûgel

De **rysfûgel** (*Padda oryzivora*; synonymiem: *Lonchura oryzivora*) is in sjongfûgel út de famylje prachtfinken (*Estrildidae*). It fûgeltsje wurdt bytiden ek  **glatik** neamd.

## Skaaimerken
It rysfûgeltsje hat in swart kopke mei wite wangen en in read snaffeltsje. De boppekant en it boarst binne blaugriis en hy hat in swarte sturt. De búk is ljochtgriis mei in rôze skimer. De rysfûgel wurdt 14 oant 15 sm lang. Mantsje en wyfkes binne hast allyk. 

## Fersprieding
De soarte is oarspronklik op Java en Baly en wie dêr oant yn 'e jierren 1960 in algemiene soarte yn in grut tal lânskippen, lykas gerslân, bosksavannes, mangroves, gebieten mei rysbou en doarpen en stêden.   

Rysfûgels binne op in soad oare plakken yntrodusearre. Sa binne der stabile populaasjes yn Japan, Porto Riko, dielen fan Maleizje en Afrika en op Oahu en guon oare eilannen fan Hawaï.    

## Status
Rysfûgels ha slim te lijen hân fan 'e jacht yn 'e jierren 1960 en 1970. De fûgel is in populêre folièrefûgel en sa waarden der foar de hannel in soad fûgel út it wyld fongen. Ek waard de fûgel troch boeren as in pleachbist beskôge en hat de soarte te meitsjen mei it ferlies oan biotoop. In rûge rûzing giet fan in wylde populaasje fan 1.000 oant 2.499 fûgels út, dy't ek noch tige fragmintearre is. Dêrfandinne stiet de rysfûgel as bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN. 

De rysfûgel stiet yn 'e Appendix II fan 'e CITES-oerienkomst. De hannel yn 'e soarte is dêrom net frij en bûn oan in fergunning. 

## Fûgelhokfûgel
Rysfûgels briede maklik yn finzenskip. De soarte yt net pelde wite rys, wyt milletsied, gierst, hjouwer, kanaarjesied en grienfoer. Dêrnjonken ha er farsk drinkwetter, maachkizel en grân nedich. Ek moatte se gelegenheid ha om harren te baaien. Mei oare lytsere soarten is in grutte bûtenfolière in eask. Yn finzenskip binne ferskillende kleurmutaasjes fokt.
Brachtendorf

**Brachtendorf** is in plak yn 'e lânkring Cochem-Zell yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It doarp is ûnderdiel fan it gemeenteferbân Kaiseresch. It doarp leit yn 'e delling fan 'e Brohlbach, likernôch 7 km fan Kaisersesch en 8 km fan Treis-Karden oan 'e Mûzel

## It besjen wurdich
* It doarp hat in ienfâldich, mar histoarysk tsjerkje dat wijd is oan Sint-Lambertus.
Rysfûgels

**Rysfûgels** (*Padda*) foarmje in fûgelskaai út de famylje prachtfinken (*Estrildidae*).

It ferspriedingsgebiet fan it skaai is beheind ta eilannen yn it suden fan Yndoneezje en East-Timor. It binne lytse, mûtele en sosjale fûgeltsjes. Se wurde waarnommen yn iepen gebieten en ite nôt, sied en rys.  

De twa soarten fan it skaai ha swarte koppen, wite wangen en dikke snaffels. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen yn it fearrekleed. De jonge fûgels ha brune boppe dielen en binne ûnder en op 'e wangen bleker brún.

## Soarten
It skaai wurdt yn twa soarten ferdield.