open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oarlochsgrêf

In **oarlochsgrêf** is in grêf foar militêren of boargers dy't omkommen binne yn in oarlochssitewaasje of by in militêre operaasje. Sokke grêven wurde ornaris mei mear as gebrûklike earbied behannele, en yn prinsipe nea romme. In oarlochsgrêf kin diel útmeitsje fan in 'gewoan' begraafplak: sa binne yn Fryslân op in soad tsjerkhôven wol ien of in pear oarlochsgrêven te finen út 'e tiid fan 'e Twadde Wrâldoarloch. 

In begraafplak dat allinnich mar oarlochsgrêven omfettet, wurdt oantsjut as in **earefjild**, **earehôf**, **earebegraafplak**, **militêr begraafplak** of **oarlochsbegraafplak**. Bekende earefjilden binne it Nederlânske Earefjild Loenen (4.000 grêven), dêr't in protte lju werbegroeven binne dy't op 'e Waalsdorpervlakte deasketten waarden, it Dútsk militêr begraafplak yn Lommel (39.000 grêven), it Dútsk militêr begraafplak yn Ysselsteyn (31.600 grêven), it Amerikaansk Begraafplak Margraten (8.300 grêven), it Tyne Cot Begraafplak yn it Belgyske Passendale (12.000 Britske grêven út 'e Earste Wrâldoarloch) en it Nasjonaal Begraafplak Arlington by de Amerikaanske haadstêd Washington, D.C. (mear as 400.000 grêven).

Yn sokke oarlochsgrêven rêste net inkeld militêren dy't op direkte wize yn 'e striid sneuvele binne, mar ek bemanningsleden fan delsketten fleantugen, fersetsminsken en oare lju dy't stânrjochtlik eksekutearre binne, ta de deastraf feroardiele en eksekutearre fersetslju, twangarbeiders, Joaden, ûnderdûkers, militêren dy't oan sykten stoarn binne, militêren dy't yn kriichsfinzenskip omkommen binne en oare finzenen dy't stoarn binne oan 'e ûntbearings ûnder harren finzenskip.

De term 'oarlochsgrêf' is lykwols net allinnich fan tapassing op grêven dy't diel útmeitsje fan begraafplakken. Ek marineskippen en keapfardijskippen dy't yn oarlochstiid ta sinken brocht binne, wurde beskôge as oarlochsgrêven, en itselde jildt foar delstoarte militêre fleantugen dy't neitiid net opromme binne (benammen as se yn see delkamen).
Rangtelwurd

In **rangtelwurd** is in wurdsoarte dy't in foarm fan it telwurd is, en dy't de rangfolchoarder yn in rige oanjout. Men sjocht as oantsjutting foar dit begryp inkeld ek wolris de Latynske foarm *ordinale* (meartal: *ordinalia*). Der besteane twa soarten rangtelwurden: it **bepaald rangtelwurd** (of beskaat rangtelwurd) en it **ûnbepaald rangtelwurd** (of ûnbeskaat rangtelwurd). By bepaalde rangtelwurden is persiis dúdlik om hokker rang oft it giet, wylst dat by ûnbepaalde rangtelwurden ûndúdlik bliuwt.

## Bepaalde rangtelwurden
### Ferbûging
Om in bepaald rangtelwurd te foarmjen, nimt men in haadtelwurd en heakket dêr de suffiks *-ste* oan ta:
*acht – achtste
*tweintich – tweintichste
*achtentweintich – achtentweintichste
*fiifenfyftich – fiifenfyftichste
*hûndert – hûndertste
*tûzen – tûzenste
*miljoen – miljoenste
Oan 'e haadtelwurden sân, njoggen, tsien en trettjin oant en mei njoggentjin wurdt ynstee fan *-ste* de suffiks *-de* taheakke:
*sân – sânde
*njoggen – njoggende
*tsien – tsiende
*trettjin – trettjinde
*fyftjin –fyftjinde
*njoggentjin – njoggentjinde
By de haadtelwurden ien oant en mei seis is de ferbûging ta rangtelwurd ûnregelmjittich:
*ien – earste
*twa – twadde
*trije – tredde of trêde
*fjouwer – fjirde
*fiif – fyfde of fyfte
*seis – sechsde of sechste

### Skriuwwize
Rangtelwurden kinne skreaun wurde op ferskate manearen:
*yn letters: earste, twadde, tsiende, tweintichste
*yn sifers mei in *-e*: 1e, 2e, 10e, 20e 
*yn sifers mei in *-e* yn superskrift: 1e, 2e, 10e, 20e
*yn sifers mei de hiele suffiks útskreaun: 1ste, 2de, 10de, 20ste
*yn sifers mei de hiele suffiks útskreaun yn superskrift: 1ste, 2de, 10de, 20ste
*yn sifers mei in ordinaalteken (dus net in gradeteken): 1º, 2º, 10º, 20º
*yn sifers mei de hiele suffiks útskreaun en in keppelstreekje ynfoege: 1-ste, 2-de, 10-de, 20-ste
De lêste beide foarmen binne net botte gongber en sjocht men sadwaande mar selden. It Dútsk hat in hiel eigen systeem foar it skriuwen fan rangtelwurden. Dêr wurdt in ordinale punt efter it haadtelwurd tafoege. 1, 2, 10 en 20 (*eins*, *zwei*, *zehn* en *zwanzig*) wurde dan 1., 2., 10. en 20. (*ersten*, *zweiten*, *zehnden* en *zwanzigsten*).

## Unbepaalde rangtelwurden
By ûnbepaalde rangtelwurden is it, oars as by bepaalde rangtelwurden, dizenich om hokker rang oft it eins giet. Foarbylden fan ûnbepaalde rangtelwurden binne 'middelste' en 'lêste'. Men wit by 'lêste' wol dat it de achterste is, mar net om 'e hoefolste it giet ('hoefolste' is trouwens ek in ûnbepaald rangtelwurd). 

## Breuken
By breukgetallen wurde haadtelwurden kombinearre mei rangtelwurden. Bygelyks 3/8 wurdt dan lêzen as "trije-achtste [diel]". De teller, it boppeste sifer, is dêrby altyd in haadtelwurd, en de neamer, it ûnderste sifer, is altyd in rangtelwurd.
Underwrâld (mytology)

De **ûnderwrâld**, it **skimeryk** of it **deaderyk** is it boppenatuerlike plak dêr't neffens ferskate religieuze tradysjes de deaden (of in diel fan 'e deaden) hinne geane nei harren ferstjerren. De oantsjutting ferwiist nei it faak foarkommende kosmologyske idee dat it hjirneimels ûnder de grûn sitewearre is. It eigenskipswurd dat by de ûnderwrâld heart, is **ktoanysk**, fan it Grykske χθόνιος, *chthónios*, "yn of ûnder de ierde", fan χθών, chthōn "ierde". It konsept fan 'e ûnderwrâld komt yn hast eltse minsklike kultuer foar en soe skoan like âld wêze kinne as de minskheid sels. Argeologysk ûndersyk hat kear op kear bewiisd dat foarhinne deaden út 'e hegere maatskiplike fermiddens klaaid en tarist waarden om harren yn 'e ûnderwrâld better rêde te kinnen.

Yn myten oer de ûnderwrâld wurdt faak sprutsen fan in katabasis, in reis fan libbene minsken nei it deaderyk, ornaris omreden fan it iene of oare heldhaftige doel. Men kin dan tinke oan 'e myte fan 'e healgod Hearakles, út 'e Grykske mytology, dy't delgiet nei de ûnderwrâld Hades om dêr de trijekoppige hellehûn Serberus te fangen as ûnderdiel fan syn Tolve Wurken. Yn 'e Noardske mytology reizget de god Hermóðr nei de ûnderwrâld Hel om syn ferstoarne broer Baldr út 'e dea frij te keapjen.

Oare myten oer de ûnderwrâld binne bedoeld om tradysjes fuort te sterkjen dy't úthâlde dat foar it yngean fan it hjirneimels it hâlden fan beskate seremoanjes of rituëlen fereaske is. Sa komt yn 'e Grykske mytology it ferhaal foar fan 'e deade Patroklus, waarns geast de held Achilles lestich falt oant dy syn stoflik omskot in begraffenis jout. Yn in stikmannich mytologyen komt it leauwe foar dat de siel fan 'e ferstoarne op eigen manneboet in reis nei de ûnderwrâld ôflizze moat, wêrby't in grinsbepalend obstakel oerstutsen wurde moat om it doel te berikken. Dat kin in rivier of in mar wêze, lykas yn 'e Grykske mytology de river de Styks, dêr't de fearman Charon betelle wurde moat om 'e ferstoarnen oer te setten, of in brêge, lykas dy dy't yn 'e Noardske mytology bewekke wurdt troch de kriichsfaam Móðguðr of Modgud. 

Bekende foarmen fan 'e ûnderwrâld binne Annwn út 'e Welske mytology, Diyu út 'e Sineeske mytology, Hades en de Elyzeeske Fjilden út 'e Grykske mytology, Hel (of Helheim) en Niflheim út 'e Noardske mytology, de hel út 'e kristlike mytology, Miktlan út 'e Azteekske mytology, en Xibalba út 'e Mayaanske mytology.
Leffens

**Leffens** of **lefheid** is in eigenskip of gemoedstastân wêrby't ekssessive eangst en egoïsme foar in minske swierder weagje as it dwaan fan wat korrekt is, lykas it helpen fan oaren yn need. It is dêrmei it tsjinstelde fan moed. It byhearrende eigenskipswurd is **lef** of **lêf**. Immen dy't lef is, wurdt in **leffert** neamd, of, krúer, in **lefbek**. Leffens is wat dêr't rûnom op delsjoen wurdt en dat yn 'e measte kultueren en maatskippijen beskôge wurdt as in karakterflater. Yn in protte lannen en territoaria is it toanen fan leffens yn 'e striid in misdriuw, dêr't yn it ferline almeast de deastraf op stie.
Leafde op it earste gesicht

**Leafde op it earste gesicht** is in foarm fan leafde wêrby't men fuortendaliks smoarfereale rekket op in frjemd as men mei dy persoan yn 'e kunde komt, en wêrby't de ferealens him neitiid ûntjout ta in duorjende romantyske oantrekking ta dy persoan. It is in plotûntwikkeling dy't yn 'e Westerske fiksje in hiel protte brûkt wurdt. Leafde op it earste gesicht is in idee dat weromgiet op 'e Grykske Aldheid, dêr't it sjoen waard as in foarm fan in algemiener type hertstochtlike leafde, in soarte fan sljochtsinnigens, dy't de Griken *theia mania* ("gekte fan 'e goaden") neamden. Dy hommels de kop opstekkende hertstochtlike leafde waard troch de Griken yn metafoaryske en mytologyske termen ferklearre as it rekke wurden troch de 'pylken fan 'e leafde', dy't ôfsketten wurde soene troch de godheid Earos of Kupido.

Bekende foarbylden fan leafde op it earste gesicht út 'e wrâldliteratuer en oare skiene keunsten binne:
*Izaäk syn earste moeting mei Rebekka yn *[[Genesis (bibelboek)|Genesis]]* 24:67. 
*It sjen fan 'e baaiende Batsjêba troch kening David yn 2&nbsp;''Samuël'' 11:2-5.
*De earste blik dy't Romeo op Julia smyt yn Shakespeare syn toanielstik *[[Romeo en Julia]]* (±1595).
*De earste moeting fan kolonel Christopher Brandon mei Marianne, yn 'e roman *[[Sense and Sensibility (roman)|Sense and Sensibility]]*, fan Jane Austen (1811).
*De earste kear dat de lytse wetterfaam de prins sjocht en him rêdt fan 'e drinkeldea yn it mearke *[[De Lytse Wetterfaam]]*, fan Hans Christian Andersen (1837).
*As Siegmund en Sieglinde, dy't broer en suster binne mar dat net witte, inoar foar it earst sjogge yn 'e operasyklus *[[Der Ring des Nibelungen]]*, fan Richard Wagner (1870).
*De earste kear dat Marius Pontmercy en Cosette inoar yn 'e eagen sjogge yn de roman *[[Les Misérables (roman)|Les Misérables]]*, fan Victor Hugo (1862).
*As Beren op in iepen plak yn it wâld de elfinne Lúthien dûnsjen sjocht yn 'e ferhalesyklus *[[The Silmarillion]]*, fan J.R.R. Tolkien (1977).
*As Jack foar it earste kear Rose sjocht yn 'e film *[[Titanic (film út 1997)|Titanic]]*, fan James Cameron (1997).
*As Peeta Mellark op harren earste skoaldei Katniss Everdeen sjongen heart yn 'e roman *[[The Hunger Games (roman)|The Hunger Games]]*, fan Suzanne Collins (2008).
Room

**room* (útspr.: "rûûm"), it Ingelske wurd foar "romte" of "keamer"

## Films
*''Room'' (film út 2005), in Amerikaanske film út 2005
***, in Yndiaaske film út 2014
*''Room'' (film út 2015), in Amerikaansk-Britsk-Iersk-Kanadeeske film út 2015, basearre op 'e roman fan Emma Donoghue

## Literatuer
*''Room'' (roman), in roman fan Emma Donoghue út 2010

## Muzyk
*''Room'' (album fan Katey Sagal), in album fan Katey Sagal út 2004
*''Room'' (album fan Nels Cline en Julian Lage), in album fan Nels Cline en Julian Lage út 2014

*''Room'' (liet fan Inhale Exhale), in liet fan Inhale Exhale út 2009

## Oar
*''Room'' (tydskrift), in Kanadeesk literêr tydskrift
*ROOM, in ôfkoarting foar Real-Time Object Oriented Modeling, in domeinspesifike kompjûtertaal
*ROOM of Room for PlayStation Portable, in sosjale-mediatsjinst
Parkeargaraazje

In **parkeargaraazje** is in foarsjenning dy't bedoeld is foar it parkearjen fan persoane-auto's. It kin dêrby gean om in gebou fan ferskate ferdjippings, mar ek om in diel fan in gebou, dat fierder in oare funksje hat. In spesjaal type parkeargaraazje is de parkearkelder, dy't ûndergrûnsk ûnder in gebou leit dat fierder yn gebrûk is as kantoargebou, appartemintekompleks, hotel of winkelsintrum. Parkeargaraazjes binne faak oerdutsen, hoewol't de wanden gauris iepenlitten binne om op ferljochtingskosten te besparjen. Soms is de boppeste ferdjipping yn 'e iepen loft. As it om in ticht gebou of diel fan in gebou giet, kin de parkeargaraazje winterdeis ferwaarme wurde, wat, ôfhinklik fan it klimaat, al of net nedich wêze kin.

Foar it gebrûk fan parkeargaraazjes moat almeast betelle wurde. Yn Nederlân wurde sokke foarsjennings faak troch grutstedske gemeenten subsidiëarre, mei't se in grut diel fan 'e tiid net of amper brûkt wurde. Ynherint oan parkeargaraazjes is nammentlik dat de brûkers oan 'e ein fan 'e wurkdei, of nei't se winkele hawwe, de auto wer mei nei hûs nimme. 

De útgong fan in parkeargaraazje (en soms de yngong ek) is ornaris ôfsletten mei in slachboom, dy't nei betelling omheech giet. By in parkeargaraazje fan mear as ien ferdjipping binne der yn it gebou oer it algemien rûngeande skeanten oanbrocht dêr't de auto's by opride kinne om nei in heger leine ferdjipping te kommen. Soms is der lykwols foar keazen om in autolift te ynstallearjen. Foardiel dêrfan is dat dat folle minder romte ynnimt, mar it neidiel is dat it in protte enerzjy nimt dy't wol betelle wurde moat. It is net de bedoeling dat fuotgongers gebrûk meitsje fan deselde yn- en útgongen as de auto's; foar harren is der in aparte doar en by in gebou fan ferskate ferdjippings ek in treppehûs en meastal in lift.

De ierst bekende parkeargaraazje waard yn maaie 1901 yn Londen iepene troch de City & Suburban Electric Carriage Company oan 6 Denman Street. Dêr wie ferdield oer sân ferdjippings romte foar hûndert auto's. Yn 'e Feriene Steaten waard de earste parkeargaraazje yn 1918 boud foar it Hotel La Salle yn 'e binnenstêd fan Chicago, oan 215 West Washington Street.
Underwrâld

*ûnderwrâld (misdie), in krimineel fermidden
*ûnderwrâld (mytology), in mytologysk plak dêr't (party) deaden hinne geane
Bloedbroer

**Bloedbroer** is in term dy't ferwize nei twa dingen: in man oan wa't men troch berte út deselde âldelju besibbe is, of in man oan wa't men net besibbe is, mar mei wa't men in wjerssidige eed fan trou ôflein hat. Yn 'e regel giet it om 'e twadde útlis, mei't foar de earste betsjutting de tafoeging 'bloed-' oerstallich is. Bloedbruorskip wurdt sadwaande ornaris útlein as in foarm fan freonskip dy't sa nei is dat twa manlju oanstriid fiele om der seremoniële bekrêftiging oan te jaan.

Bloedbruorren wurdt men yn 'e moderne tiid yn 'e regel troch in ritueel út te fieren dat bekendstiet as in *'bloedeed*. Dêrby meitsje de beide mannen in lytse sneed yn harren lichem, ornaris yn 'e ûnderearm of de hân, wêrnei't de beide wûnen opinoar drukt wurde, sadat harren bloed him fermingt. It idee dêrefter is dat it bloed fan jins bloedbroer dan ek troch jins eigen ieren floeit, wat logysk besjoen gjin hout snijt om't bloed inkeld út in wûne streamt en net deryn. Dit ritueel kin medysk riskant wêze om't bloedsykten sa wol oerdroegen wurde kinne.

It ferskynsel 'bloedbroerskip' is benammen bekend út fiksje. De bekendste bloedbruorren yn 'e moderne Westerske kultuer binne de haadpersonaazjes út 'e boeken fan 'e Dútske skriuwer Karl May oer it Wylde Westen: de Dútske ymmigrant Old Shatterhand en it Yndiaanske opperhaad Winnetou. In oar foarbyld is it bloedbruorskip fan Gunter en Siegfried yn 'e operasyklus *[[Der Ring des Nibelungen]]*, fan Richard Wagner. 

In foarm fan bloedbroerskip dy't pleechbroerskip (Iislânsk: *fóstbræðralag*) neamd wurdt, komt foar yn 'e Aldnoarske sêgen. Dy bân waard bekrêftige troch in hiel oar ritueel: in stripefoarmige gersseadde waard omheech holden mei twa spearen, en de bloedbruorren dûkten dêr ûndertroch wylst se út selstabrochte wûnen bletten. In bekend foarbyld fan sa'n soarte bloedbroerskip komt foar yn 'e *[[Sêge fan Örvar-Oddr]]*, wêryn't de Noarske kriger Örvar-Oddr bloedbruorren wurdt mei de Sweedske kriger Hjalmar.
Sahara (betsjuttingsside)

"**Sahara**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*de Sahara, in grutte woastyn yn Noard-Afrika
*de Westlike Sahara, in eardere Spaanske koloanje, dy't foar it meastepart beset holden wurdt troch Marokko
**de Saharaanske Arabyske Demokratyske Republyk, in steat mei beheinde erkenning dy't oanspraak makket op it grûngebiet fan 'e Westlike Sahara

## Bedriuwen
*Sahara Airlines (Algerije), in eardere Algerynske loftfeartmaatskippij
*Sahara Bank, in eardere Libyske bank
*Sahara India Pariwar, in Yndiaask bedriuw dat aktyf is op ferskate terreinen
*Sahara Las Vegas, in kasino yn 'e Amerikaanske stêd Las Vegas
*Sahara Tahoe (no it Hard Rock Hotel and Casino (South Lake Tahoe)), in kasino yn 'e Amerikaanske stêd South Lake Tahoe
*Air Sahara (no JetLite), in Yndiaaske loftfeartmaatskippij

## Films
*''Sahara'' (film út 1919), in Amerikaanske film út 1919
*''Sahara'' (Amerikaanske film út 1943), in Amerikaanske film út 1943 mei Humphrey Bogart
*''Sahara'' (Britsk-Yndyske film út 1943), in Britsk-Yndyske film út 1943
*''Sahara'' (film út 1958), in Yndiaaske film út 1958
*''Sahara'' (film út 1983), in Amerikaanske film út 1983 mei Brooke Shields
*''Sahara'' (film út 1995), in Amerikaanske film út 1995 mei James Belushi (remake fan 'e Amerikaanske film út 1943)
*''Sahara'' (film út 2005), in Amerikaanske film út 2005 mei Matthew McConaughey, basearre op 'e roman fan Clive Cussler
*''Sahara'' (film út 2017), in Frânske en Kanadeeske tekenfilm út 2017

## Literatuer
*''Sahara'' (roman), in roman fan Clive Cussler út 1992
*''Sahara'' (boek fan Michael Palin), in non-fiksjeboek fan Michael Palin út 2002

## Muzyk
### Bands
*Sahara (band), in Roemeensk-Bulgaarske band
### Albums
*''Sahara'' (album fan McCoy Tyner), in album fan McCoy Tyner út 1972
*''Sahara'' (album fan House of Lords), in album fan House of Lords út 1990
*''Sahara'' (album fan Orphaned Land), in album fan Orphaned Land út 1994
*''Sahara'' (album fan The Rippingtons), in album fan The Rippingtons út 1994
*''Sahara'' (album fan Sarbel), in album fan Sarbel út 2006
### Lieten
*''Sahara'' (liet fan Cutting Crew), in liet fan Cutting Crew út 1986
*''Sahara'' (liet fan Nightwish), in liet fan Nightwish út 2007
*''Sahara'' (liet fan Relient K), in liet fan Relient K út 2009
*''Sahara'' (liet fan Slash), in liet fan Slash út 2009

## Sport
*Sahara Invitational, in earder golftoernoai yn Las Vegas
*Sahara Cup, in eardere cricketsearje tusken Pakistan en Yndia, spile yn Kanada
*Sahara Elite League, in cricketkompetysje yn Kenia

## Tillefyzje
**[[Sahara with Michael Palin]]*, in Britske reisdokumintêresearje út 2002

## Oar
*Apostoalysk Fikariaat fan de Sahara, in earder misjonêr gebiet fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke
*Sahara Avenue, in bekende strjitte yn Las Vegas
*Sahara (jachtloaihoars), in froulik jachtloaihoars dat holden waard yn 'e Cincinnati Zoo yn 'e Feriene Steaten
*Sahara Press Service, it offisjele pareburo fan it regear-yn-ballingskip fan 'e Saharaanske Arabyske Demokratyske Republyk
Geocraft

**GeoCraft** is in Nederlânske non-profit Minecraft- server laat troch it GeoFort. It GeoFort is in wittenskiplik sintrum en museum, leit yn Herwijnen. 

Yn it spultsje bouwe spilers hiel Nederlân nei yn Minecraft op basis fan de laden foarmen fan gebouwen. Tusken 2013 en 2015 waard de heule kaart laden mei de help fan de ryksoerheid, FU Amsterdam en Geodan. De oarspronklike bedoeling is om bern, benammen tusken 8 en 14, mear romtlik ynsjoch te jaan.

Sawat 1000 miljard blokken binne laden. Elk blok soe yn it echte libben 1x1x1 meter wêze.

## Frijwilligers
It spultsje wurdt beheard troch frijwilligers. De mienskip hat no 400 boargemasters en riedsleden, 30 kommissarissen fan 'e kening, 3 kommissarissen en 6 ministers.

## Skiednis
GeoCraft begon as freebuild server. Dy ferzje rûn in pear jier foardat GeoCraftNL oprjochte waard. De earste ferzje hold it net net lang út. De earste dei dat de server online wie, crashte de server en waard oerdroegen oan de hjoeddeiske behearder, Koen Lemmen .

Yn 'e earste ferzje koene alle spilers oeral bouwe. Ferskate dingen wiene ferneatige en der waarden ûnwinsklike dingen boud. Doe waard besletten de server te befeiligjen. Sûnttiids moatte nije spilers harren earst oanmelde, en dan kinne se tagongsrjochten freegje om op in plak te bouwen fia it Minecraft Land Registry .

## Rangen

### Spilers
***Gast***

In nije spiler dy't nei oanmelding de rang fan boarger krijt

***Boarger***

In spiler dy't in perseel oanfreegje kin fan in boargemaster en dêr bouwe kin.

### Personiel
***Wethâlder***

In moderator yn 'e server en jout in soad ynformaasje oan (nije) spilers. Dizze rol waard eartiids "GeoLoco boargemaster" neamd.

***Boargemaster***

In moderator dy't perselen oan Boargers jaan kin.

***Kommissaris fan de kening''' (CVDK)''

In personielslid dy't tastimming hat foar in systeem wêrmei't jo fluch bouwe kin (WorldEdit); se sjogge der ek op ta oft oare personielsleden  harren wurk goed dogge. De minimale leeftyd is 14 jier.

***Deputearre***

Deputearren geane oer de Tech-side, se hawwe deselde tagongsrjochten as CVDK's, mar meitsje Minecraft-plugins foar de server. Jo kinne op elke leeftyd deputearre wurde.

***Minister***

Baas fan alle personielsleden, se stjoere ek de CVDK's en de Kommissarissen oan. Ministers hawwe alle tagongsrjochten op 'e server. Dizze rol waard eartiids "King's Son" ('Keningssoan') neamd.

***Kening**'

Kening Koen (Koen Lemmen) beheart de server en is ek de makker fan GeoCraftNL. Hy hat deselde tagongsrjochten en plichten as de Ministers.

## Keppeling om utens

* geocraft.nl
David Herman

**David Herman** (New York, 20 febrewaris 1967) is in Amerikaansk komyk en akteur.

## Keppelings om utens
* David Herman yn de IMDb
Andries Roorda

**Andries Roorda**, ek **Roorda van Velsen** (Grou, doopt 13 juny 1649 yn Ljouwert - foar 1697) wie in Nederlânske legerkaptein fan Frysk komôf en skinker fan sulverwurk oan de Sint-Pitertsjerke yn it doarp Grou.

Roorda wie in soan fan de *gerechtsscholtus* Benedictus fan Velsen en Sophia fan Roorda. Hy wie yn 1669 kaptein fan de ynfantery yn it rezjiment fan Hans Willem fan Aylva. Roorda waard yn it rampjier 1672 finzennaam troch de Frânsen by Lobith. Hy boaske op 5 july 1670 yn Grou mei Nolkjen fan Heloma, dochter fan Tjaerd Michiels Heloma en Froukjen fan Teijens. Carel fan Roorda, grytman fan Idaarderadiel, wie in broer fan syn mem.

Tegearre mei syn frou skonk er in sulveren nachtmielskeal oan de Sint-Pitertsjerke fan Grou. De skeal hat de folgjende tekst:

*Laat Andries Roorda met Vrou Nolkjen Heloma<br/>Ter Eeren van Godts Kerk dit silverwerk ons schenken<br/>Wij neemen 't danklijck aan met wensch dat Godt hier naa<br/>Haar beijder liefde plicht in liefde wil gedenken*
Tsarskoje Selo-lyseum

It **Tsarskoje Selo-lyseum**, ek wol it **Keizerlik Lyseum** (Russysk: *Императорский Царскосельский лице́й*) of it **Aleksanderlyseum** neamd, wie in ûnderwiisynstelling yn Pûsjkin (it eardere Tsarskoje Selo), yn de neite fan Sint-Petersburch. It lyseum waard yn 1811 troch tsaar Aleksander I stichte as eliteskoalle foar jongens dy't letter de hegere posten yn de keizerlike tsjinst besette moatte soene.

De statuten fan de skoalle krigen earst in keizerlike sanksje op 12 augustus 1810, mar se waarden úteinlik mei goedkarring bekend makke op 11 jannewaris 1811. Op dat stuit waard de nije fleugel fan trije ferdjippings fan it Grutte Paleis oanwiisd as akkommodaasje foar it lyseum. De akkommodaasje hie ferskillende romtes, sa as in sikeôfdieling, in koken, oare húshâldlike tapassings en in ôfdieling foar de administraasje . It gebou stie ticht by it Katarinapaleis en waard boud yn neoklassike styl; it meubilêr waard ûntwurpen troch Vasili Stasov.

It Tsarskoje Selo-lyseum waard iepene op 19 oktober 1811 en de earste ôfstudearre studinten wiene allegearre briljant, wêrûnder Aleksander Pûsjkin en Aleksander Gortsjakov. Under de oare bekende studinten wie bygelyks de oriïntalist en skriuwer Fjodor Sjtsjerbatskoj. It stúdzjejier waard elk jier iepene mei in sûppartij en muzyk, dêr't Poesjkin foar hieltyd nije fersen skreau. Yn jannewaris 1844 waard it lyseum nei Sint-Petersburch oerbrocht. Yn de 33 jier dat it Tsarskoje Selo-lyseum bestie studearren 286 studinten ôf.
Njonken de trije boppeneamden studearren ek de letter ferneamd wurden Anton Delvig, Wilhelm Kuchelbecker, Nicholas de Giers, Dmitry Tolstoj, Jakov Grot, Nikolaj Danilevsky, Aleksej Lobanov-Rostovsky en Michail Saltykov-Sjtsjedrin oan it lyseum ôf.
Grotskildering

In **grotskildering** is de beskildering fan 'e wand of it plafon yn in grot. As foarm fan in rotstekening is it ek besibbe oan in petroglyf, in ynskripsje dy't yn in rots úthoud is. De term 'grotskildering' ferwiist yn 'e regel nei prehistoaryske keunst, mar it kin ek om skilderings fan resinter datum gean. Sa datearje de âldste skilderings yn 'e Gabarnmunggrot, yn noardlik Austraalje, fan 28.000 jier lyn, wylst de nijsten der pas nei 1900 oanbrocht binne. 

De Cro-Magnonminske (oftewol de iere moderne minske) wie de earste minskeftige dy't dingen út syn om-en-by werjoech troch beskilderings en gravearrings fan rotsen. De âldste bekende grotskilderings binne mear as 44.000 jier âld en datearje út it Let-Paleolitikum. Skilderings fan dy âldens binne oantroffen yn sawol Frankryk en Kantaabrje yn West-Jeropa, as yn 'e grotten fan it distrikt Maros, op it Yndonezyske eilân Selebes. Dêrby giet it om hânôfdrukken (saneamde hânstensils) en ienfâldige geometryske foarmen. In wittenskiplik ûndersyk út 2018 stelde dat it âldste foarbyld fan in grotskildering besteande út sokke geometryske patroanen op it Ibearysk Skiereilân datearje soe fan 64.000 jier lyn, wat betsjutte soe dat dy makke wie troch de Neändertalers ynstee fan 'e moderne minske.

Lange tiid wiene de âldste bekende ûnomstriden foarbylden fan figurative grotskilderings folle minder âld, en datearren fan omtrint 35.000 jier lyn. Foar wat Jeropa oangiet, kin men dan tinke oan skilderings fan bisten út 'e lêste iistiid, lykas mammoeten, oeroksen, wolhierrige noashoarnen, hynders, harten, ensfh. Ien fan 'e bekendste foarbylden fan grotskilderings is de oeroksebolle út 'e Grotten fan Lascaux, yn Frankryk. Yn desimber 2019 waard troch argeologen lykwols de ûntdekking bekendmakke fan grotskilderings yn 'e grotten yn de Maros-Pangkep-karst op Selebes, mei û.m. in ôfbylding fan in hartswyn dy't datearre waard as teminsten 43.000 jier âld. Dêrmei is dat fierwei it âldste foarbyld fan figurative keunst troch de minske.

## Galery

File:Altamira bisons.jpg|wisinten (Jeropeeske bizons) yn 'e Altamiragrot yn Kantaabrje (20.000 jier lyn)
File:Rhinos Chauvet Cave.jpg|in groep wolhierrige noashoarnen yn 'e Chauvetgrot yn Frankryk (30.000–32.000 jier lyn)
File:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|hânstensils yn 'e Cueva de los Manos yn Argentynje (13.000–9.000 jier lyn)
File:20,000 Year Old Cave Paintings Hyena.png|in hoalehyena yn 'e Altamiragrot yn Kantaabrje (20.000 jier lyn)
File:Lubang_Jeriji_Saléh_cave_painting_of_Bull.jpg|in ûnbekend kobist yn 'e Lubang Djeridji Saléh-grot op Borneo (mear as 40.000 jier âld)
Refrein (werhelling)

In **refrein** (fan it Frânske *refrain*, fan it Aldfrânske *refraindre*, fan it Latynske *refringere*, dat "werhelje" betsjut) is in diel fan in gedicht of liet dat ferskate kearen werhelle wurdt. De rest fan in gedicht of liet wurdt foarme troch de kûpletten. Ornaris wurdt in refrein eltse kear tusken twa kûpletten yn werhelle, mar it kin ek wêze dat it om 'e twa kûpletten werhelle wurdt. Soms bestiet it refrein mar út ien of twa tekstregels, wylst it by oare gedichten of lieten sa grut is dat de kûpletten amper noch opfalle. It refrein as stylmiddel moat net betize wurde mei it refrein as fersfoarm.
Popkultuer

**Popkultuer** (in ôfkoarting fan 'populêre kultuer') is in yn 'e 1960-er jierren yn 'e Westerske wrâld ûntstiene subkultuer, dy't him oankante tsjin 'e oerlevere noarmen en wearden en dy't dêroan utering joech troch ôfwikende klean en hierdracht. Dêrby foarme de popmuzyk in wichtich medium om gefoelens en ideeën út te dragen. Tsjintwurdich wurdt de popkultuer ornaris beskôge as de kombinaasje fan dy spesifike aktiviteiten, ideeën, kennis en doelen dy't yn in beskate maatskippij op in beskaat stuit dominant binne.

Yn 'e Westerske wrâld wurdt de popkultuer sterk beynfloede troch net allinnich popmuzyk, mar ek films, tillefyzje, fideospultsjes, strips, populêre literatuer, sport, moade, technologyske ûnwikkelings en fral ek it ynternet en de sosjale media. De popkultuer kringt troch yn alle hoeken en hernen fan it deistich libben fan 'e leden fan in maatskippij, ynsafier't dy harren der net aktyf fan ôfslute. Sadwaande kin popkultuer de opfettings fan yndividuën beynfloedzje. Popkultuer wurdt almeast beskôge as it tsjinstelde fan oare foarmen fan kultuer, lykas folkskultuer, arbeiderskultuer of hege kultuer. 

## Sjoch ek
*Akademy foar Popkultuer
Refrein

*refrein (werhelling), in stikje tekst dat werhelle wurdt tusken de kûpletten fan in gedicht of liet yn
*refrein (fersfoarm), in beskate fersfoarm
Spoarstasjon

In **spoarstasjon**, ek **spoarweistasjon** of **treinstasjon** of koartwei **stasjon**, is in plak dêr't treinen stilhâlde en wer ôfsette, sadat reizgers yn-, út- of oerstappe kinne en guod yn- of útladen wurde kin. Stasjons besteane yn ferskillende foarmen. Guon lytse stasjons omfetsje bygelyks allinnich in perron, in kaartsjesautomaat, in abry en in plak om fytsen te stallen. Gruttere stasjons omfetsje behalven ferskate perrons en in ranzjearterrein ek in stasjonsgebou mei loketten (as dy noch net ferfongen binne troch automaten), in wachtromte, húskes en faak ek in kiosk, in restaurant en soms oare winkels. 

Yn 'e spoarwrâld wurdt ûnderskie makke tusken 'stasjons' en 'haltes': stasjons hawwe seinen en wiksels, wylst haltes dêr net oer beskikke. It grutste type spoarstasjon is it sintraal stasjon, dat sintraal leit yn in grutte stêd. It fungearret as begjin- en einpunt fan ferskate spoarlinen, en kin wol tsientallen perrons omfetsje. Benammen by in sintraal stasjon, mar ek wol by oare stasjons, slute spoarlinen oan op oare foarmen fan iepenbier ferfier, sadat reizgers oerstappe kinne op bussen, trams of metro's.

It earste funksjonearjende spoarstasjon wie The Mount, oan 'e Oystermouth Railway (letter de Swansea and Mumbles Railway) yn it Welske Swansea, dêr't yn 1807 al begûn waard mei passazjiersferfier. It wie lykwols gjin treinstasjon, mar in stasjon oan it spoar fan in hynstetram, in soartemint lytseftige trein dy't lutsen waard troch hynders ynstee fan troch in lokomotyf.

Yn Nederlân binne tsjintwurdich stasjonsgebouwen eigendom fan 'e Nederlânske Spoarwegen (NS), dêr't se ûnderbrocht binne by de difyzje NS Stasjons. De perrons, ranzjearterreinen en alle oare 'bûtenwurken' falle ûnder ProRail, dat ek ferantwurdlik is foar it eigentlike spoar.
Rûzje

**Rûzje** (regionaal ek wol útsprutsen as **rúzje**) is in heech oprinnend ferskil fan miening, dat mank gean kin mei redendielen mei útset lûd, lulkens, swartmeitsjen, skellen, flokken, yntimidearjend hâlden en dragen, bedrigings of sels fysyk geweld. Rûzje kin útrinne op slaanderij. It wurd 'rûzje' komt etymologysk fan 'rûs' (lawaai). Der binne in protte synonimen foar it begryp 'rûzje'; it Frysk Hânwurdboek neamt de folgjenden: batalje, deilisskip, drokte, duveldei, fjochteraasje, friksje, gedonder, heibel, hui, keet, kibberaasje, kibberij, kreauwerij, krewel, kribbekeurichheid, kwestje, lijen, mieningsferskil, mot, oarloch, pleit, skeel, skoarting, spul, strideraasje, striderij, trammelant, tsierderij, ûnfrede, ûngemak, ûnienichheid, ûnnocht, wriuwing en wurden. In synonym fan 'rûzje meitsjen' is tsieren. In bekende en faak foarkommende foarm fan rûzje is buorrelêst, tusken buorlju.

Rûzje is in ferskynsel dat troch û.o. de sosjology en de psychology bestudearre wurdt. It kin gean om in konflikt foar koarte doer, as lju gewoan eefkes derút smite moatte wat harren dwers sit, mar it kin ek útrinne op in skeel dat jierrenlang trochetteret. De oanlieding foar in rûzje kin foar bûtensteanders soms minimaal lykje, en yn ekstreme gefallen sels foar de belutsenen ûnbekend wêze. As sokke konflikten út 'e hân rinne, moat yn rûzjes soms bemiddele wurde troch in neutrale trêde partij, lykas in mediator, psycholooch, sosjaal wurker of predikant (of oar religieus lieder). As dat net helpt kin de saak foar de rjochter brocht wurde, waans útspraak binend wurdt as der gjin heger berop mear mooglik is.

It begryp 'rûzje' wurdt yn it deistich spraakgebrûk ek wol yn oerdrachtlike sin brûkt foar organisaasjes, lykas oerheidsynstânsjes, bedriuwen of belangeferienings, dy't mei-inoar in heech oprinnend ferskil fan miening oer it ien of oar hawwe.

Yn 'e natoer liket in protte rûzje foar te kommen: bisten dy't fierders freonlik mei-inoar omgeane of inoar negearje, kinne fûleindich mei-inoar tsiere om iten of territoarium. Dêrby giet it lykwols om konkurrinsje om te oerlibjen, of by bisten dy't yn groepen libje, om in rangoarder binnen de groep fêst te stellen. Sokke 'rûzje' hat dêrmei in praktysk doel, wylst rûzje tusken minsken yn ferliking dêrmei oer it algemien mar om triviale dingen giet dêr't bisten harren nea drok om meitsje soene.
Dunkirk

**Dunkirk*, de Ingelske namme foar de Frânske havenstêd Dúntsjerk (Frânsk: *Dunkerque*)

## Films
*''Dunkirk'' (film út 1958), in Britske film út 1958
*''Dunkirk'' (film út 2017), in Britsk-Amerikaansk-Frânsk-Nederlânske film út 2017

## Geografy
### Feriene Keninkryk
*Dunkirk (Cambridgeshire), in plak yn it Ingelske greefskip Cambridgeshire
*Dunkirk (Cheshire), in plak yn it Ingelske greefskip Cheshire
*Dunkirk (Gloucestershire), in plak yn it Ingelske greefskip Gloucestershire
*Dunkirk (Kent), in plak yn it Ingelske greefskip Kent
*Dunkirk (Norfolk), in plak yn it Ingelske greefskip Norfolk
*Dunkirk (Staffordshire), in plak yn it Ingelske greefskip Staffordshire
*Dunkirk (Wiltshire), in plak yn it Ingelske greefskip Wiltshire

*Dunkirk (Nottingham), in wyk fan 'e Ingelske stêd Nottingham

### Feriene Steaten
*Dunkirk (Indiana), in stêd yn 'e Amerikaanske steat Indiana
*Dunkirk (Cass County, Indiana), in doarp yn Cass County, yn 'e Amerikaanske steat Indiana
*Dunkirk (Kansas), in plak yn 'e Amerikaanske steat Kansas
*Dunkirk (Marylân), in plak yn 'e Amerikaanske steat Marylân
*Dunkirk (New York), in plak yn 'e Amerikaanske steat New York
*Dunkirk (town yn New York), in *town* (sis mar gemeente) yn 'e Amerikaanske steat New York, om it plak mei dyselde namme hinne 
*Dunkirk (Ohio), in plak yn 'e Amerikaanske steat Ohio
*Dunkirk (Wiskonsin), in plak yn 'e Amerikaanske steat Wiskonsin
*Dunkirk (town yn Wiskonsin), in *town* (sis mar gemeente) yn 'e Amerikaanske steat Wiskonsin

## Hynders
*Dunkirk (Amerikaansk hynder), in Amerikaansk racehynder (b. 2006)
*Dunkirk (Britsk hynder), in Britsk racehynder (1957-1965)

## Oar
*''Dunkirk'' (liet), in liet fan Camel út 1975
*''Dunkirk'' (tillefyzjesearje), in Britske dokudramasearje út 2004
***, in boerdspul
*Dunkirk F.C., in Britske fuotbalklub
Jodokustsjerke (Oosterland)

De  **Jodokustsjerke** is in letgoatyske protestantske tsjerke yn it Siuwske doarp Oosterland. Fan 'e midsiuwske tsjerke bleau allinne it eksterieur fan it koer yn 'e orizjinele steat bewarre.

## Skiednis
De oant de reformaasje oan 'e hillige Jodokus wijde tsjerke yn Oosterland waard yn 'e twadde helte fan 'e 14e iuw boud. Fan dy tiid datearret noch de tsjintwurdich frijsteande sealtektoer. Tsjin it ein fan 'e 15e iuw waard it trije traveeën tellende letgoatyske koer mei in 5/8 ôfsluting boud. 

Yn 1612 waard it doarp pleage troch in tige slimme doarpsbrân. Dêrby rekke ek it tsjerkeskip sa slim skeind, dat werbou net mooglik wie. Tenei brûkte de gemeente foar de tsjerketsjinst it koer dat de brân oerlibbe hie. Yn 'e 19e iuw moast it koer op it plak fan it eardere dwersskip oan 'e westlike kant mei twa traveeën langer makke wurde. Boppedat bouden se yn 1880 tusken it koer en de toer in skoallegebou, dat sûnt 1904 as gemeentehûs brûkt waard.

De Twadde Wrâldkriich brocht benammen oan 'e toer nije skea. Yn 'e jierren 1949-1950 folge de renovaasje fan it gebou.

Hjoed-de-dei heart de tsjerke ta de herfoarme gemeente, dy't oansletten is by de Protestantske Tsjerke yn Nederlân.

## Oargel
It tsjerke-oargel waard yn 1905 troch Jan van Gelder út Leien boud. It sleeplade-oargel bleau foar in grut part bewarre. It hat 8 registers op ien manuaal (C–f3: Bourdon 16′, Prestant 8′, Holpijp 8′, Gamba 8′, Celeste 8′, Octaaf 4′, Piccolo 2′, Mixtuur III-V). It pedaal (C–d1) is oanhongen en de spyl- en registertraktueren binne mechanysk.

## Literatuer
* Peter Don: *Kunstreisboek Zeeland*, ISBN 9789060912485
* Carel van Gestel: *Van Kerk naar Kerk. Schouwen-Duiveland/Tholen* ISBN 9789078202639
Stasjonsgebou

In **stasjonsgebou** is yn 'e regel it haadgebou fan in spoarstasjon, dat fierders spoarlinen, perrons, in ranzjearterrein en oare gebouwen omfettet. It kin ek by in busstasjon hearre, dat fierders bestiet út in remize, ûnderhâldsfoarsjennings en bushaltes. Stasjonsgebouwen binne iepenbier tagonklik en leverje tsjinsten oan reizgers. Men kin dan tinke oan loketten foar de ferkeap fan kaartsjes (as dy noch net ferfongen binne troch kaartsje-automaten), wachtromten en húskes. Faak omfettet in stasjonsgebou ek in 'stasjonsrestauraasje': in soarte fan ynboud restaurant. Fierders is der gauris in kiosk of boekhannel fêstige, en oare winkels, lykas in blommesaak of in drogisterij, of sels in kapsalon. 

Ornaris is de grutte fan in stasjonsgebou ôfhinklik fan it tal reizgers dat der op deistige basis gebrûk fan makket. In rêstich stasjon yn in lytseftich plak sil dêrom in folle behindiger stasjonsgebou hawwe as it sintraal stasjon yn in grutte stêd. Sadwaande kinne stasjonsgebouwen útinoar rinne fan ienfâldige bouwurken fan mar ien ferdjipping mei beheinde tsjinsten foar reizgers, oant grutte gebouwen mei in stikmannich ferdjippings dêr't alderhanne tsjinsten oanbean wurde. Guon âldere stasjonsgebouwen hawwe monumintale ôfmjittings en navenante boustilen; in diel dêrfan hat wier de status fan monumint.
Ferkearsagresje

**Ferkearsagresje** is lulk of agressyf hâlden en dragen fan dielnimmers fan it ferkear nei inoar ta. Soks kin útinoar rinne fan lulke útroppen, it útslaan fan flokwurden, klaksonearjen en it meitsjen fan obsene of misledigjende gebearten, fia it dwaan fan ferbale misledigings en bedrigings oant fysike yntimidaasje en geweld. Ek kin it him uterje yn gefaarlike manearen fan weigebrûk, benammen as it om automobilisten giet. Men kin dan tinken oan it ôfsnijen fan oaren, it ûnferwachts op 'e rem traapjen of bumperkleevjen. Ferkearsagresje komt foar tusken automobilisten ûnderinoar, mar ek gauris tusken automobilisten en oare weibrûkers, lykas motorriders, fytsers en fuotgongers. Ferkearsagresje kin liede ta ferkearsûngemakken (hoewol't it dêr ek troch feroarsake wurde kin), en ta slaanderij, ferwûnings en yn uterste gefallen sels moard.

Gefallen fan ferkearsagresje komme ornaris fuort út frustraasje oer it hâlden en dragen fan 'e oare weibrûkers, benammen as men al in min sin hat of hastich is. Sitewaasjes mei in ferhege kâns op ferkearsagresje binne ferkearsopstoppings, rivaliteit om in parkearplak as men de auto dreech kwyt kin, en gefallen wêrby't immen de ferkearsregels negearret. Ut ferskate wittenskiplike ûndersiken hat bliken dien dat dieders fan ferkearsagresje oer it algemien jong binne, mei as trochsneed leeftyd 33 jier, en dat 96,6% fan harren manlju binne. Yn guon lannen en gebieten, wêrûnder Dútslân, Kalifornje, Nij-Súd-Wales en Singapoer, is ferkearsagresje apart as misdriuw yn it strafrjocht opnommen en steane der hege boetes of sels finzenisstraffen op. 

## Sjoch ek
*lulkens
*razernij
Helene van Meekren

**Helene van Meekren** (Meppel, 6 maart 1881 - Sobibór (Poalen), 16 july 1943) wie in Nederlânske sjoernaliste. 

Se wie in dochter fan Jacob van Meekren (1852-1929), konfeksjefabrikant, en Sophie Arons (1859-1939).

Van Meekren wie ien fan de earste froulike sjoernalisten fan Nederlân en wie yn ’e mande mei Anna Elizabeth Zuikerberg it sjoernalisteduo Annalèn. Hja skreaunen foar it Algemeen Handelsblad en foarmen de haadredaksje fan de Rotterdamsche en Amsterdamsche Dameskronieken. Dit wie útsûnderlik, omdat de deiblêdsjoernalistyk yn dy tiid benammen in mannewrâld wie. 

Under de Twadde Wrâldoarloch waarden alle sjoernalisten ferplichte harren op te jaan by it Verbond van Nederlandsche Journalisten. Fanwegen har Joadske komôf waard Van Meekren útsletten fan lidmaatskip en ûntslein by de krante. Yn juny 1943 waard Van Meekren arrestearre en deportearre nei Kamp Westerbork. In moanne letter waard hja nei it ferneatigingskamp Sobibór brocht en dêr fuort en daliks fermoarde.
Hjirneimels

It **hjirneimels** is in de foarstelling fan in plak of besteanssfear fan in libben nei de dea. Dêrby giet it faak om in ivich libben yn dat plak of dy besteanssfear, hoewol't dêr by in leauwe yn reynkarnaasje mar koarte skoften tusken de ûnderskate libbens fan in siel trochbrocht wurde. It hjirneimels kin in útsprutsen goed plak wêze, lykas de himel, in útsprutsen min plak, lykas de hel, of eat tusken de beide ekstremen yn. In oare algemiene oantsjutting foar it hjirneimels, dy't faak brûkt wurdt foar de ideeën fan saneamd 'primitive' kultueren oangeande it libben nei de dea, is de 'ivige jachtfjilden'. It roomsk-katolisisme hat fierders noch it faaiefjoer, in tydlike foarm fan it hjirneimels, dêr't de sûnders fan harren sûnden reinige wurde (en derfoar bestraft wurde), ear't se talitten wurde kinne ta de himel.
Teloarstelling

**Teloarstelling** is in gemoedstastân dy't men ûnderfynt as der net foldien wurdt oan in beskaat ferwachtingspatroan. Ek as der gjin sprake is fan in ferwachting, mar wol fan hoop dy't sûnder basis blykt, kin teloarstelling it gefolch wêze. Teloarstelling is net wanlyk oan ûntefredenens, mar omfettet ek in elemint fan spyt of sels fan fertriet. It ferskil tusken spyt en teloarstelling is dat by spyt de fokus benammen leit op ien of mear persoanlike beslissings dy't laat hawwe ta in ûnwinske útkomst, wylst by teloarstelling de fokus frijwol útslutend op 'e útkomst leit. In antyklimaks is in koart duorjende, gau fergetten foarm fan teloarstelling. 

Yn 'e measte gefallen kin men in gefoel fan teloarstelling maklik te boppe komme troch it besef dat de net útkommen ferwachting of hoop dochs net sa wichtich wie, of trochdat men in oare manear fynt om it winske doel dochs noch te berikken. By guon tsjinslaggen dy't wol tige wichtich binne, kin it gefoel fan teloarstelling langer oanhâlde en mank gean mei of liede ta frustraasje, depressiviteit of oarsoartige psychyske stress. Om't teloarstelling en spyt de beide primêre emoasjes binne dy't te krijen hawwe mei beslútfoarming, heart de bestudearring fan teloarstelling en de oarsaken en ynfloed dêrfan wittenskiplik sjoen ta it mêd fan 'e beslissingsanalyze.

De stam fan 'teloarstelling', "-loar-", kaam al foar yn it Aldfrysk. It wurd is besibbe oan it Aldingelske *lyre*, en komt ek foar yn it Fryske wurd "teloargean". Semantysk hat "-loar-" fan oarsprong de betsjutting fan "ferlies", wat ek in aspekt is fan 'e hjoeddeistige betsjutting fan 'teloarstelling': men ferliest jins ferwachting of jins hoop.
Libben nei de dea

It **[[libben]] nei de [[dea]]** is de oanname dat in essinsjeel diel fan 'e identiteit of it bewustwêzen fan in wêzen trochbestiet nei it ferstjerren fan it fysike lichem fan datselde wêzen. Dat essinsjele diel wurdt almeast oantsjut as de siel of de geast fan sa'n yndividu. It leauwen yn in libben nei de dea foarmet in ûnderdiel fan krúsjaal belang yn frijwol alle religyen. Sok leauwen stiet yn kontrast mei it leauwen dat nei de dea inkeld ivige ferjitnis folget, in idee dat de measte ateïsten oanhingje.

Faak nimt de fuortsetting fan it bestean yn in libben nei de dea de foarm oan fan in spirituële besteanssfear, dy't oantsjut wurdt as it hjirneimels. By in leauwe yn reynkarnaasje kin in siel yn in 'nij' lichem yn dizze wrâld werberne wurde, almeast sûnder te ûnthâlden wat him of har yn eardere libbens of yn in eventueel tuskenskoft yn in hjirneimels oerkommen is. Reynkarnaasje wurdt ornaris foarsteld as in meganisme dat almar op 'e nij plakfynt yn in oanhâldende syklus oant in siel in beskate mjitte fan kennis sammele hat dy't foldwaande is om talitten te wurden ta in posityf spiritueel hjirneimels dat yn guon religyen oantsjutten wurdt mei de algemiene termen 'himel' of 'paradys'. 

Ek religyen dêr't it idee fan reynkarnaasje gjin diel fan útmakket, kenne yn 'e regel it konsept fan 'e himel wol, faak yn kombinaasje mei it begryp 'hel' foar in negatyf spiritueel hjirneimels, dêr't de ferstoarnen bedarje dy't bestraft wurde moatte. Sa dominearret yn 'e abrahamityske religyen it idee dat de deaden nei harren ferstjerren nei de himel of de hel geane al neigeraden dat God beslist op basis fan itsij harren dieden yn it libben, itsij predestinaasje. Yn kontrast dêrmei wurdt yn leauwenssystemen mei reynkarnaasje, lykas de Yndyske religyen, it aard fan it nije libben yn 'e syklus fan it bestean direkt bepaald troch de útkomst (karma) fan 'e ôfweaging fan alle goede en alle minne dieden fan it yndividu yn it foargeande libben.
Lutgardis fan Tongeren

**Lutgardis fan Tongeren** (* 1182 – † 16 juny 1246) is in katolike hillige en mystika, dy't berne waard yn it Flaamske Tongeren. Al yn 'e âldens fan tolve jier waard se tabetroud oan it kleaster, wat yn dy tiid net nuver wie. Yn har libben waarden har ferskate wûnders taskreaun en fanwegen har ferset om Frânsk te learen waard Lutgardis yn 'e 19e iuw útroppen ta de patroanhillige fan Flaanderen.

## Boarne
It libbensferhaal fan Lutgardis is bekend fanwegen in midsiuwske hilligebeskriuwing fan 'e dominikaan Tomas fan Cantimpré, dy't yn Keulen by Albertus Magnus studearre. Hy koe har persoanlik en de ynformaasje dy't er yn 'e *vita* fêstlei is streekrjocht ôfkomstich fan Lutgardis.

## Libben
Lutgardis waard yn 'e âldens fan noch mar 12 jier tabetroud oan 'e nonnen fan 'e benediktynske abdij Sint-Katarina by Sint-Truiden yn it bisdom Limburch. Nei't hja in fizioen fan Kristus krige waard se yn 'e âldens fan 20 novise en wat letter al tsjin it sin ta de priores fan it kleaster keazen. Om't de sistersjinzerske kleasterregels wat stranger wiene, wist har freondinne Kristina har oer te heljen om har te foegjen by de sistersjinzers fan Awirs by Brussel. Dêr praten de nonnen Frânsk, mar op foarspraak fan 'e Hillige Jongfaam krige se de garânsje dat hja nea in wurd Frânsk prate soe. Letter ferhûze Lutgardis nei in abdij yn 'e omkriten fan Nijvel en wer wat letter kaam hja werom yn Awirs. Dêr soe Lutgardis oant har dea wenjen bliuwe. 

Foar de bekearing fan 'e Kataren fêste Lutgardis fjirtjin jier lang. Yn har libben krige Lutgardis in soad fizioenen en der soe bloed út har holle dript ha as Lutgardis oer it lijen fan Kristus meditearre. De lêste jierren fan har libben wie Lutgardis blyn.

## Reliken
De reliken fan Lutgardis waarden ynearsten bewarre yn 'e abdij fan Awirs, mar yn 'e tiid fan 'e Frânske Revolúsje namen de nonnen de reliken op 4 desimber 1796 mei nei it kastiel fan Fauquez yn Itter. Yn 1819 krigen de reliken in plak yn 'e parochytsjerke fan Itter, dêr't se oant de dei fan hjoed fereare wurde.  

Fan Lutgardis wurdt yn 'e kapel fan 'e abdij Mariënlof yn Kerniel de bidstoel bewarre. De bidstoel is ôfkomstich út de eardere benediktynske abdij by Sint-Truiden en wurdt beskôge as de âldste bidstoel fan Belgje.

## Ikonografy
Yn 'e ikonografy wurdt Lutgardis yn in benediktynsk of sisterzjinzersk habyt ôf- en útbylde, fakentiden mei in krúsifiks.
Begrutsjen

**Begrutsjen**, **meilijen** of **moederaasje** is in gemoedstastân of emoasje yn 'e foarm fan empaty (mei-fielen mei oaren), wêrby't immen emosjoneel rekke wurdt troch it lijen fan in oare minske of in bist. Soks motivearret lju ta it dwaan fan muoite om oaren te helpen dy't lichaamlike of geastlike pine lije. It ûnderfinen fan begrutsjen as gemoedstastân hinget sawol gear mei emosjonele gefoelichheid, as mei ferstanlike konsepten lykas earlikheid en rjochtfeardichheid. Dingen dy't minsken dogge út begrutsjen kinne sadwaande útlein wurde as ympulsive dieden basearre op emoasje, mar ek as ûnderboude aksjes basearre op oardielkundige beprakkesaasje. 

Faak wurdt begrutsjen beskôge as in ûnderdiel fan in oare gemoedstastân en emoasje: de leafde. Ek is it besibbe oan barmhertigens, neisteleafde, ûnbaatsuchtigens, altruïsme, genede en ferjouwing. Begrutsjen is it tsjinstelde fan ûnmeilydsumens. It is fierders in hoekstien fan it humanisme, dat ommers leart dat minsken ôfhinklik faninoar binne en inoar helpe moatte. 

Begrutsjen nimt ek in wichtich plak yn ferskate godstsjinsten yn. It hindoeïsme beskôget begrutsjen, goeddiedichheid en selsbehearsking as de trije wichtichste deugden. Ek yn it boedisme, it kristendom en de islaam foarmet begrutsjen mei oare deugden in pylder fan it leauwe. En yn it joadendom bestiet in ferhaal dat de ferneamde fariseeske rabbyn Hillel de Aldere ris troch in heiden oansprutsen waard. De man sei dat er him wol ta it joadendom bekeare woe, as Hillel op ien skonk steand de hiele Toara opsizze koe. Hillel sei tsjin him: "Doch in oar net oan watst net wolst dat dysels oandien wurdt. Dat is de kearn fan 'e Toara. De rest is kommentaar." Dy omskriuwing is in definysje fan it begryp 'begrutsjen'.