Reade ara

De **reade ara** (*Ara macao*) is ien fan 'e arasoarten út de famylje pappegaaien fan Afrike en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as * Psittacus macao* troch Carolus Linnaeus publisearre. De reade ara is de nasjonale fûgel fan Hondoeras.

Fanwegen syn fearrekleed is de reade ara lykas de blaugiele ara in populêre fûgel yn 'e avikultuer. Mei't de hannel yn 'e fûgels ferbean is, wurde reade ara's yn finzenskip minder faak sjoen. 

## Beskriuwing

De fûgel is likernôch 84 sm lang. Mear as de helte fan syn lingte bestiet út de foar ara's typyske puntige sturt, alhoewol't dy by de reade ara relatyf langer is as by de oare soarten. It fearrekleed is foar it grutste part helderread, mar de stút en boppeste sturtdekfearren binne ljochtblau. De skouders fan 'e wjukken binne read, de grutte earmfearren binne giel en de slachpinnen binne blau. De ûnderkant fan 'e slachpinnen binne donkerread en ha in metallic gouden glâns. Guon fûgels ha ek grien yn 'e wjukken. De Sintraal-Amerikaanske ûndersoarte is grutter en likernôch 89 sm lang. 

Om it each is oant de snaffel de hûd neaken mei lytse wite fearkes. Yn 'e regel is de boppekant fan 'e snaffel fealhoarnich fan kleur en de ûnderkant swart. Juvenilen ha donkere eagen, folwoeksen fûgels ljochtgiele.

Reade ara's wurde faak betiizge mei de wat gruttere grienwjukara, dy't dúdlike reade streken yn it gesicht hat en gjin giel yn 'e wjukken.

De fûgels produsearje tige lûde gjalpen dy't kilometers fier te hearren binne om de groep op te roepen. 

Reade ara's kinne 75 jier wurde of yn finzenskip sels 90 jier, alhoewol't de measten sa tusken de 40 en 50 jier wurde. 

## Undersoarten

Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden troch maat en kleuredetails yn 'e fearren fan 'e wjukken.

* *Ara macao macao* (Linnaeus, 1758): de nominaatfoarm. De middelste en grutte dekfearren fan 'e wjukken ha griene punten.
* *A. m. cyanopterus* (Wiedenfeld, 1995): de Sintraal-Amerikaanske ara is grutter en hat blau op 'e wjukken yn stee fan grien.

## Fersprieding
De reade ara libbet yn fochtich leechlân mei sybtropyske reinwâlden, iepen bosken, oan rivieren en op savanna's.  De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet yn Súd-Amerika yn in grut part fan it Amazônebekken en it noardlike diel fan it kontinint oant it suden fan Perû (eastlik fan 'e Andres) en Bolivia. Yn Bolivia is de fûgel frij algemien yn it Aquicuana Reservaat yn it noardeastlike Beni-departemint. 

Yn Sintraal-Amerika leit it ferspriedingsgebiet fan Yucatán (it meast súdeastlike diel fan Meksiko en Belize) nei it suden troch Gûatemala, El Salvador, Hondoeras en Nikaragûa en it eilân Coiba. De fûgel wurdt minder faak op it fêstelân fan Panama sjoen, mar wol yn 'e isolearre kustgebieten fan Kosta Rika (foar de haadsaak by it skierlân Nicoya, it Nasjonale Park Carara en skiereilân Osa).

Yn Florida binne reade ara's ûntsnapt, mar der is gjin bewiis dat de fûgels dêr briede en harren fêstige ha. De waarnimmingen binne nei alle gedachten allinne te tankjen oan it frijlitten of it ûntsnappen út finzenskip. De net lânseigen fûgel wurdt yn Florida troch bewenners byfuorre. Ek op Porto Riko bestiet der in yntrodusearre populaasje.

## Iten
 
Wylde reade ara's ite fruit, nuten, sied en blommen. Se ite ek ynsekten en slakken, dy't ryk oan aaiwiten binne en yn 'e briedtiid in wichtige oanfolling op it dieet foarmje. 
It is bekend dat se yn guon gebieten periodyk in besite bringe oan plakken dy't ryk binne oan klaai en sedimint, dêr't se mineralen sykje.

## Nêst
Reade ara's binne monogaam en bliuwe harren libben lang by ien partner. It wyfke leit twa oant trije aaien yn in grutte beamholte. Nei fiif wiken komme de piken út en se fleane likernôch 90 dagen letter út. Se bliuwe dêrnei noch in jier by de âlders. As se fiif wurde binne se geslachtsryp.

## Status

Fan alle ara's hat de reade ara it grutste ferspriedingsgebiet. Dêrfoaroer stiet lykwols dat it biotoop fan 'e reade ara fragmintearre is. Yn Midden-Amerika is it foarkommen fan 'e reade ara beheind ta lytse oer it oarspronklike ferspriedingsgebiet fersprate populaasjes. Om 't de fûgel noch jimmeroan yn it grutste part fan it oarspronklike Súd-Amerikaanske ferspriedingsgebiet yn grutte oantallen foarkomt, wurdt de reade ara troch de IUCN as net bedrige klassifisearre. De wylde populaasje wurdt optheden rûsd tusken 50.000 en 499.999 fûgels. 

Ynternasjonale hannel yn 'e soarte is ferbean. De noardlike ûndersoarte *A. m. cyanopterus* wurdt troch de United States Fish and Wildlife Service as bedrige beskôge. Dy organisaasje rûsd it tal eksimplaren fan 'e noardlike ûndersoarte op 2000 oant 3000 fûgels.