open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Æbe Haima

**Æbe Haima** (folút: **Æbe Tjeerd Haima**; Doanjum, 2 febrewaris 1927 - Weidum, 22 augustus 2002) wie in ferneamde Fryske keatser dy't twa kear de PC wûn hat. Hy hat jierrenlang húsdokter yn Weidum west, fan 1956 oant 1992. 

## Keatskarriêre
Æbe Haima makke syn debút op it heechste nivo  fan de KNKB yn 1945, doe't er noch mar 18 jier âld wie. Syn keatskarriêre soe mei ûnderbrekkingen fanwege stúdzje en syn wurk as húsdokter mar leafst oant 1973 ta duorje. Syn grutste suksessen helle hy lykwols oan it begjin fan syn rinbaan: Sawol yn 1946 as yn 1947 wûn hy tegearre mei keatsleginde Hotze Schuil de PC. Ek op oare klassikers op keatsgebiet stie hy yn de krânse: De Rengersdei wûn hy yn syn debútjier en hy waard dêr fuort ta kening útroppen. Dy selde eare kaam him yn 1951 op de Aldehoupartij ta.

### Lêste sukses
Syn lêste grutte sukses helle Haima yn 1962 doe't hy tegearre mei Durk Talsma en Pier Koopmans foar Weidum de bûnspartij wûn.

## Ivich klassemint
Æbe Haima stie meiïnoar 57 kear yn de finale, wêrfan hy 26 wist te winnen. Mei noch 34 lytse preemjes komt syn totaal foar it ivich keatsklassemint út op 172 punten. By syn ferstjerren yn 2002 stie hy dêrmei op in 127ste plak.

## Prizen
* 1945 - de Bond 4e priis
* 1945 - Jong Nederlân 3e priis
* 1945 - PC 2e priis
* 1946 - PC 1e priis
* 1947 - PC 1e priis
* 1948 - PC 2e priis
* 1951 - de Bond 2e priis
* 1952 - PC 4e priis
* 1954 - PC 4e priis
* 1956 - de Bond 6e priis
* 1960 - de Bond 7e priis
* 1961 - de Bond 7e priis
* 1962 - de Bond 1e priis
* 1962 - PC 2e priis
* 1965 - de Bond 5e priis
* 1971 - de Bond 7e priis
* 1972 - de Bond 3e priis
* 1973 - de Bond 5e priis
Twarres

**Twarres** is in Frysk popmuzyk-duo, dat oarspronklik bestie út Mirjam Timmer en Johan van der Veen. De namme is in ferkoarting fan 'twaresom'. De groep hie yn 2001 en 2002 yn hiel Nederlân grutte suksessen en hat de eare de earste en oant no ta ienige Frysktalige nûmer-ienhit behelle te hawwen.

## Wêr Bisto
Timmer en Van der Veen, allebeide berne yn Wergea, hienen al betiid meiïnoar songen doe't se yn 1999 it Fryske Liet wûnen mei de swiete ballade *[[Wêr Bisto]]*. It liet waard op single útbrocht, mar fierder as de tipparade en in plak ûnderyn de Mega Top 100 kaam it net. Yn 2000 waard Twarres by televisjepresintator Paul de Leeuw útnûge yn syn programma Huis van Oranje. Nei't se it liet dêr op 'e nij spile hiene waard it liet populêdere en bea platemaatskippij EMI harren in nij kontrakt oan en namen sy de single opnij op. Marco Borsato frege Twarres om mei te spyljen op syn konserten. Twarres stiigde no hurd op de hitlist en stjitte op it lêst U2 fan it earste plak en stiene se in nei in pear wike boppe-oan. Dêrmei is *Wêr Bisto* net allinnich it heechste notearre Fryske liet (dêrfoar wie dat *In Nije Dei* fan De Kast, #4), mar ek it heechste notearre liet yn in Nederlânske streektaal (oant dan wie dat *Oerend hard* fan Normaal, #2). Ek yn Belgje helle it liet it earste plak. Yt nûmer stie yn it jier 2000 boppe-oan yn de Fryske Top 100.

## Band
It duo gong nei dit sukses fierder as in band. De opfolger *She Couldn't Laugh* (7 maaie 2001) en it debútalbum *Stream* (ferskynd op 25 juny 2001) wiene beide grutte hits yn Nederlân en België.  Op *Wêr Bisto* nei wienen alle lieten yn it Ingelsk, mar de styl wie wol homogeen. De opfolger, *CD2* neamd, die it net sa bêst, krekt as de singles dy't derfan lutsen wiene: *I need to know* (30 septimber), *Tell Me* (maart 2003) en *I'll See You*. In teätertoernee waard in súkses en waard mei inkele reprises opfolge. Op 21 desimber 2003 joegen se har lêste konsert yn it eardere molkfabryk yn Wergea dêr't harren karriêre ea begûn wie. Yn 2004 hie Twarres noch al in gastrol yn de VPRO telefyzjesearje De Troubabroers.

Mirjam Timmer gong allinich fierder as MIR. It nûmer *The deep blue sea* fan har solo-album is een duet mei sjonger Jim Kerr fan de Simple Minds. 

## In nij begjin
Op tongersdei 25 jannewaris 2007 kundige it duo oan dat se wer byelkoar wiene. Johan hie in kantoarbaan. Mirjam har solokarriêre wie net echt fan de grûn kaam. Se soenen no tegearre besykje om fan Twarres wer in sukses te meitsjen. Om reden fan sûnens moast Johan van der Veen lykwols ôfheakje. Twarres sette op 14 septimber wer útein, mar doe as Mirjam Timmer en Auke Busman.

Mirjam Timmer waard letter tegearre mei Kristian Dijkstra Twarres. Op 11 maart 2016 kaam in nije single út, *Fûgelfrij*. Op 4 novimber 2016 folge *She won't let go*. Dy single waard op it premiêrekonsert yn de Neushoorn yn Ljouwert útrikt troch Ernst Jansz.. Yn 2017 wie Twarres de *"Friese ambassadeur van de vrijheid"* en makke Twarres de titelsong fan de bioskoopfilm *Spaak*, mei de titel *Tink Oan My*, dy't útbrocht waard op 25 augustus 2017. 

Yn novimber 2019 stie Twarres fannijs op it Fryske sjongfestival Liet.

## Sjoch ek
* Fryskemp3.nl
WSSFS

It **WSSFS** is koart foar it **Wageningsk Studinte Selskip foar Fryske Stúdzje** en is aktyf yn Wageningen. Under de Friezen dêre stiet Wageningen bekend as *Weinum*. De leden binne studinten fan fral Wageningen University and Research.

## Skiednis
It selskip is oprjochte op 23 jannewaris yn it jier 1930 troch Jan Bieuwes van der Meulen. It WSSFS. waard dêrby ôfsplitst fan studinteferiening Ceres te Wageningen. It wie de earste feriening yn Wageningen dêr’t manlju en froulju op deselde jûn by inoar wêzen mochten. Ek mocht der Frysk praat wurde op aktiviteiten. Dit wie net gewoan yn de tiid fan oprjochting. De feriening hat ien earelid en dat is Tjipke Wyngaarden. Hy is beneamd ta earelid fanwege syn grutte ynset foar de feriening. De omfang fan de feriening wikselt oer de jierren. Yn it ferline hat de feriening wol mear as 100 leden telt, mar tsjintwurdich sit it rûn de 50 leden.  

## Aktiviteiten
Alle wiken, mei útsûndering fan fakânsje- en tentamenwiken, is der in aktiviteit dêr’t de leden oan meidwaan kinne. Dy aktiviteiten wurde organisearre troch kommisjes, of troch it bestjoer. De feriening hat sa'n 20 kommisjes, dy ’t allegear in aktiviteit organisearje of harren op in oare manier ynsette foar de feriening. Foarbylden fan de kommisjes binne bygelyks, de Redaksje dy ’t it ferieningskrantsje de *Tsjilstynge* eltse perioade makket. De MOARD (Makket Oerdwealske Apen Rju en Deugdsum) soarget der alle jierren foar dat nije studinten entûsjast makke wurde foar de feriening, dêr't hja “swingel” troch wurde: Swingel is de namme foar potinsjele nije leden. De Taal- en Kultuerkommisje organisearret in sprekkersjûn en it ferneamde strjittekeatsen op 'e merke yn Wageningen. By dizze twa aktiviteiten binne minsken fan bûten de feriening ek wolkom. Elts jier wurdt der ek in sylwykein organisearre troch it bestjoer, wat sjoen wurdt as it hichtepunt fan it jier. Dat wykein wurdt der syld op ‘e Fryske marren. Wannear de feriening jierdei hat, wurdt der in "Dies Natalis"-wike organisearre. Dy wike sit grôtfol aktiviteiten en is altyd tige gesellich. Om de fiif jier fynt it lustrumjier plak dêr't de Dies-wike noch grutter by fierd wurdt.  

## Federaasje
It WSSFS makket diel út fan it gearwurkingsferbân De Federaasje fan Fryske Studinteferienings. Fanút de federaasje wurdt der elts jier in Krystkongres yn Frentsjer organisearre. Dat kongres wurdt altyd goed besocht en is it pronkstik fan de gearwurking mei de oare Fryske ferienings yn Nederlân.  

## Ferwizing
De thússide fan WSSFS
Ferdinand fan Magelhaen

**Ferdinand fan Magelhaen** of **Ferdinand fan Magelhães** of **Ferdinand fan Magellaan** (Portegeesk: *Fernão de Magalhães*; Spaansk: *Fernando de Magallanes*; 1480 - 27 april 1521) wie in Portugeesk ûntdekkingsreizger.

Magelhaen waard yn in aadlike Portugeeske famylje berne yn Sabrosa en hat ferskeidene tochten makke nei it Fiere Easten. Yn 1510 waard hy befoardere ta kaptein, mar yn 1513 yn Marokko rûn hy ferwûnings op dy't him foar it libben kreupel makken. Hy frege by it Portugeeske keningshûs om in ferheging fan syn útkearings. 

Doe't him dat wegere waard gie hy nei de Spaanske kening en helle him oer om in ekspedysje te stypjen om in westlike rûte nei de Molukken te finen. Spanje gong op dit fersyk yn om't de Portugezen de eastlike route kontrolearren.

## Untdekkingsreizen
Magelhaen sette mei fiif skippen ôf út Sanlucar de Barrameda op 20 septimber 1519 en kaam op 31 maart 1520 oan by de Rio de la Plata. Seis moanne lang bleau hy yn San Julian. Hy oerkaam in oproer en sylde nei de 'strjitte', dy't syn namme krije soe.

Nei 38 dagen en 530 kilometer farren kaam hy by de oseaan dy't hy de Stille Oseaan neamde trochdat it wetter sa kalm wie. Trije skippen hiene oant dan, 28 novimber 1520, de tocht folhâlden. 

Magelhaen ûntduts noch de Marianen en de Filipinen. Op 7 april berikte hy Cebu. Dêr gong hy op 27 april de striid oan mee in lokale hearsker fan it eilân Mactan. Dizze hearsker wegere him te bekearen ta it katolisisme troch Magelhaen. Under dizze striid op Mactan sneuvele Magelhaen. 

Mar ien fan de fiif skippen dy't op 20 septimber 1519 útfearn wiene makken úteinlik de reis om de wrâld ôf. It skip *De Victoria* kaam op 6 septimber 1522 ûnder lieding fan Juan Sebastián Elcano yn it Spaanske Sevilla oan.

Nei him binne de Magelhaenske wolken neamd, twa ljochtsjende wolken fan stjerren dy't satellytstelsels binne fan ús Molkenpaadstelsel.
Simon Wiesenthal

**Simon Wiesenthal** (Bûtsjatsj - Eastenryk-Hongarije, notiids de Oekraïne, 31 desimber 1908 - Wenen, 20 septimber 2005) wie in joadsk arsjitekt. Bekend is er wurden as 'Nazy-jager'. Nei de Twadde Wrâldkriich brocht Wiesenthal sa'n 1.100 kriichskriminelen foar it gerjocht.

## Twadde Wrâldkriich
Foar de Twadde Wrâldkriich wie Wiesenthal arsjitekt fan berop. Hy boaske yn 1936 Cyla Müller. Doe't de Dútsers harren wenplak Lwów ynnamen, seach Wiesenthal dat syn mem troch de Nazy's meinaam waard om eksekutearre te wurden. De famyljes Wiesenthal en Müller rekken by elkoar 89 leden kwyt troch tadwaan fan de Nazy's. 
Wiesenthal sels oerlibbe fjouwer jier yn ferskate konsintraasjekampen. Ek syn frou oerlibbe de kriich trochdat se har mei falske papieren as Poalske foardien hie.

## Nazy-jacht
Nei de kriich wie Wiesenthal drok mei it opspoaren en foar it gerjocht bringen fan kriichskriminelen. Al mienden guon kritisy dat Wiesenthal tefolle eare nei himsels taluts, hy hat al in rol spile yn de opspoaring fan Adolf Eichmann. Hermine Ryan-Braunsteiner, de frou dy't tafersjoch hâlde op it fermoardzjen fan hûnderten bern, waard yn 1973 troch de Feriene Steaten útlevere en berjochte.

Wiesenthal syn grutste fangst wie lykwols Franz Stangl, dy't belutsen wie by it ombringen fan 800.000 Joaden yn konsintraasjekamp Treblinka. Josef Mengele hat Wiesenthal ta syn spyt nea te pakken krije kind; 'Artzt Mengele' ferstoar yn 1978 yn Brazylje.

## Simon Wiesenthal Sintrum
Yn 1961 waard yn Wenen it Joadsk Dokumintaasje Sintrum oprjochte, better bekend as it Simon Wiesenthal Sintrum. Dizze joadske minskerjochten-organisaasje wol de holocaust as libben oantinken hâlde.

## Earbewizen
Foar syn wurk krige Wiesenthal û.o. de Nederlânske Erasmuspriis, de Amerikaanske *Presidential Medal of Freedom* en it Frânske *Chevalier de la Légion d'Honneur* útrikt.
Boumantsje

It **boumantsje** of **boumantsjewipsturt** (*Motacilla alba*) is in 18 sm grutte fûgel út de famylje fan de piperfûgels. 

## Foarkommen
It boumantsje sit opfallend swart-wyt in de fearren. Hy hat in wite kop mei in swarte kiel en kape. Fierder hat er in grize rêch en syn wjukken hawwe swart-wite streken. Hy hat in wite búk. De fûgel hat lange fine poaten en in lange swarte sturt. It is in drok fûgeltsje dat op de grûn rûntripket en dan sa no en dan stil stean bliuwt wêrby't hy karakteristike wippende bewegingen makket mei syn sturt. Dêrfandinne ek de namme 'boumantsjewipsturt'.

It swart boumantsje wurdt ek wol as ûndersoarte fan it boumantsje rekkene. Hy ferskilt fan it boumantsje troch syn swarte rêch (by boumantsje griis). Dêrtroch liket er folle donkerder.

## Fersprieding
De boumantsjes binne in protte yn it iepen fjild te finen, meast yn de buert fan wetter. Ek komme se wol tichtby de minsken yn doarpen, op buorkerijen ensfh. It boumantsje komt foar yn hiel Europa. Yn it noarden, easten en sintraal Jeropa is it in trekfûgel mar yn it westen en suden komt er it hiele jier foar.

## Iten
It boumantsje yt meastentiids ynsekten, foaral miggen, neven en mychammels.

## Fuortplanting
It wyfke bout in nêst yn in holte, bygelyks yn in muorre, in hol yn in beam, in stapel boumateriaal. Meastentiids wurde twa kear per jier 5-6 aaien útbret. It wyfke sit sa'n 12 oant 15 dagen op de aaien te brieden. Dêrnei wurde de jongen twa wike lang troch beide âlden fuorre foardat se útfleane.
Aldehoupartij

De **Aldehoupartij** is in KNKB-keatsparij foar senioaren dy't op it heechste nivo spylje. De partij wurdt sûnt 1913 organisearre troch de Ljouwerter keatsferiening LKC Sonnenborgh. De Aldehoupartij is tradisjoneel de ôfsluting fan it keatsseizoen en stiet dan ek faak yn it teken fan ôfskied nimmende keatsers. 

De Aldehoupartij wurdt mei de PC, de Rengersdei en de Van Aismadei rekkene ta de klassikers ûnder de keatspartijen.

## Wikselpriis
De wikselpriis foar de kening fan de partij is sûnt 1964 de Sulveren Aldehou, oanbean troch Douwe Egberts. Earder koe de wikselpriis definityf wûn wurde, as der trije jier efterinoar deselde keatser ta kening útroppen waard. Sa gie de earste wikselpriis, in houtene Aldehou, yn 1917 oanbean troch Tabaksfebryk Taconis al yn 1919 definityf nei J.P. Dijkstra. Yn 1920 bea Taconis in nije wikselpriis oan, in sulveren tabakspot, dy't yn 1926 definityf wûn waard troch Teade Zijlstra. Der kaam wer in nije keningspriis, opnij oanbean troch Taconis, in Sulveren Aldehou op in marmeren foet. Dy wikselpriis waard yn 1940 definityf wûn troch Klaas Kuiken.

Yn 1941 moast de partij it stelle sûnder wikselpriis: Sjouke Helfrich wûn as keningspriis in beker. Yn 1942 stelde Taconis in nije wikselpriis beskikber yn de foarm fan in sulveren gravuere fan de Aldehou. Yn 1963 gie dy definityf nei Hotze Schuil. Nei 1964 wurdt keatst om de sulveren Aldehou dy't beskikber steld is troch de Douwe Egberts fabriken en dy't net wûn wurde kin.

## List fan winners
* 2011 - Taeke Triemstra
* 2010 - Gert-Anne van der Bos
* 2009 - Daniël Iseger
* 2008 -
* 2007 -
* 2006 - Simon Minnesma, Tjitte Bonnema (K) en Peter de Boer 
* 2005 - Johan van der Meulen, Herman Sprik (K) en Taeke Triemstra
* 2004 - Johannes Dijkstra, Jacob Wassenaar en Douwe Groenendijk (K)
Tbilisi

**Tbilisi**, histoarysk ek **Tiflis** (Georgysk: თბილისი), is de haadstêd fan Georgje. De stêd beslacht in oerflak fan 502 km² en der wenje sa'n 1,2 miljoen minsken.

## Skiednis
Sûnt de 4de iuw foar Kristus is der minsklike bewenning op de lokaasje fan Tbilisi oan de rivier de Koera (Georgysk: Mtkvari). Yn de 5e iuw stifte kening Fachtang I Gorgazaly (452-502) Tbilisi. Neffens in leginde skeat de kening in pylk mei syn bôge en waard de stêd stifte op it plak dêr't de pylk delkaam. Tbilisi hat gauris beset west troch útlânske grutmachten lykas de Perzen, de Turken en de Arabieren. Yn 1122 feroveret de Georgyske kening David de Bouwer nei swiere gefjochten de stêd. Hy ferhuzet syn residinsje fan Kuta'isy nei Tbilisi en makket dêrfan de haadstêd. Fan 1783 ôf wurdt Tbilisi ferskate kearen ferneatige troch de Perzen. Yn 1801 anneksearret Ruslân de stêd. Nei de Russyske revolúsje wurdt it de haadstêd fan in ûnôfhinklik Georgje fan 1918 oant en mei 1921. Dan falt it Reade Leger de stêd binnen en wurdt it de haadstêd fan de Transkaukasyske Sosjalistyske Federaasje Sowjetrepublyk en letter fan de Sowjet Republyk Georgje. Yn 1991 waard Tbilisi haadstêd fan in ûnôfhinklik Georgje. 

## Gebouwen
Op de hegere plakken yn de stêd steane faak âlde tsjerken. De kommunisten hawwe ek in pear grutte gebouwen achterlitten lykas in tal unversiteits- en kultuergebouwen. Fanút de stêd binne hast altyd ien fan, of beide, 'paadwizende' bouwurken te sjen: de telefyzje-útstjoermêst en it stânbyld fan de 'Mem fan Kartly'.

## Befolking
De grutste minderheid yn Tbilisi binne de 53.000 Armeenjers. Ek wenje der Russen, Osseten en Azery. De joadske minderheid skynt al mear as 2000 jier yn Georgje te wenjen. Ek binne der Koerdyske en Turkske mienskippen te finen.

Tbilisi at night, Holiday 2, Georgia.jpg 
Sameba Cathedral, Holy Trinity Cathedral, Courtyard, Dusk 2, Tbilisi, Georgia.jpg
Tbilisi, Kashueti Georgian Orthodox Church, Georgia.jpg
Tbilisi at night, Kura River 2, Georgia.jpg
Tbilisi, City centre 2, Georgia.jpg 
Image:19th_century_health_baths.jpg
Image:Rainbowtbilisi.jpg
Image:Tbilisi bathdistrict.jpg
Image:Tbilisi balconies.jpg
Image:Narikala 001.jpg
Image:Old Tbilisi 001.jpg|Ald Tbilisi
Tbilisi, Night, Avlabari, Georgia.jpg
Sameba Cathedral, Courtyard, Dusk 2, Tbilisi, Georgia.jpg

Image:View of Tiflis from Seid-Abaz, Ivan Aivazovsky.jpg
Image:Caravansaray.jpg|Karavaanseray
Image:Tramway over Kus Tba.jpg
Image:Mtkvari (1).jpg
Image:Mama-Daviti Church, Tbilisi.jpg
Image:Synagogue in Tbilisi, Georgia.JPG|Synagoge
Image:Rustaveli Theatre Facade, Tbilisi.JPG
Giel boumantsje

It **giel boumantsje** (*Motacilla flava*) is in 16 sm grutte fûgel út de famylje fan de piperfûgels.

## Oare Fryske nammen
It giel boumantsje wurdt ek wol *gielboarstje* of *giele wipsturt* neamd.

## Foarkommen
It giel boumantsje is der yn ferskillende foarmen. Der binne ferskeidene ûndersoarten (sjoch hjirûnder: Taksonomy) dy't foaral by harren kop ferskille. Se hawwe wol allegear in giele boarst en búk en in grienbrune rêch.

## Fersprieding
De giele boumantsjes komme foar yn it iepen fjild, yn sompen of op it boulân mar it meast yn de greiden, yn de buert fan wetter. 
De fûgels briede yn Europa en Aazje, mar oerwinterje meast yn Afrika en it suden fan Aazje. Fan de sustersoarte Eastlik giel boumantsje is der ek in populaasje yn Alaska yn Noard-Amearika, dy fûgels oerwinterje meast súdliker by de Pasifyske kust.

Yn Nederlân nimt it oantal briedpearen stadich ôf: yn 2013-2015 wiene der noch 40.000-60.000 briedpearen, mei de heechste konsentraasje yn East-Grinslân en Drinte. In Fryslân briedt it giele boumantsje foaral by de Waadkust lâns. De fûgel stiet op de Nederlânske Reade list fan fûgels as 'gefoelich'.

## Iten
De giele boumantsjes ite meast ynsekten dy't troch it fee yn de greiden opjage wurde. Se rinne mei de bisten mei at se iten sykje wêrby se hurd rinne en ûnderwilens ek stil steane wêrby se mei harren sturt op en del wippe. Ek at se oerwinterje yn Afrika sykje se it selskip fan boeren mei harren fee.

## Fuortplanting
It giele boumantsje makket in nêst op de grûn ferside tusken it gers. Yn it nêst leit it wyfke 4-6 wyteftige aaien mei griisbrune plakken. It wyfke briedt de aaien yn 11-12 dagen út, wêrnei de jonge fûgels noch 11-13 dagen yn it nêst troch beide âlden fuorre wurde. Dêrnei ferlitte de jongen it nêst wylst se dan noch net fleane kinne. De boumantsjes bringe yn in jier ien of twa nêsten mei jongen grut.

## Taksonomy
Dizze soarte *Motacilla flava* ken 10 ûndersoarten; d6erfan wurde ferskate soms as soarten beskôge.
* *Motacilla flava flavissima* - 'Ingelsk giel boumantsje', Grut-Brittanje, West-Jeropeeske kusten
* *Motacilla flava lutea* - 'Kaspysk giel boumantsje', Ruslân, Kazachstan
* *Motacilla flava flava* - 'giel boumantsje', Midden-Jeropa
* *Motacilla flava beema*, Midden-Aazje
* *Motacilla flava iberiae* - 'Ibearysk (giel) boumantsje', Iberysk skiereilân, SW-Frankryk, NW-Afrika
* *Motacilla flava cinereocapilla* - 'Italiaansk (giel) boumantsje', Itaalje
* *Motacilla flava pygmaea*, Egypte
* *Motacilla flava leucocephala* - 'Wytkopboumantsje', Mongoalje, Midden-Sibearje
* *Motacilla flava feldegg* - 'Balkanboumantsje', Balkan, Turkije, Midden-Easten
* *Motacilla flava thunbergi* - 'Noardsk boumantsje', Skandinaavje, Norad-Ruslân.

## Keppelings om utens
*Sovon - Gele kwikstaart
Swart boumantsje

It **swart boumantsje** (*Motacilla alba yarrellii*) is in fûgel út de famylje fan de boumantsjes. It wurdt meast sjoen as in ûndersoart fan it boumantsje mar somtiden ek wol as in aparte soart  (*Motacilla yarrellii*) om't er dúdlik te ûnderskieden is, ek yn fersprieding, fan it gewoane boumantsje.

## Foarkommen
It swarte boumantsje hat in hiele protte fan it boumantsje mar ynstee fan in grize rêch hat er in swarte rêch. Dêrtroch liket er in stik donkerder as it gewoane boumantsje.

## Fersprieding
It swart boumantsje komt tige algemien foar yn Grut-Brittanje. Op it festelân fan Europa lit er him einst net sjen. Komselden is der wol ris in eksimplaar yn Nederlân te sjen.
Dirk-Jan van der Woud

**Dirk-Jan van der Woud** (Ljouwert, 10 febrewaris 1971) is in âld keatser dy't fan 1991 oant 2005 op it heechste nivo by de KNKB aktyf wie.

## Klasikers
Op de Rengersdei nei hat Van der Woud alle klassikers wûn. It hichtepunt yn syn keatskarriêre wie de ferassende winst op de PC, de 10e foar Van der Woud, yn 2000, mei as maten Klaas Berkepas en Klaas Anne Terpstra. Yn de finale waard nei in 5-1 foarstân, mei 5-4 (6-6) wûn fan it sterker achte partoer fan Pieter van Tuinen, Chris Wassenaar en André Kuipers.

## Ivich klassemint
Van der Woud spile meiïnoar mear as 600 partijen, wêrby hy 127 kear foar de tinte stie. Foar it ivich keatsklassemint sloech er sa 325 punten by inoar. Doe't er op 18 septimber 2005 op de Aldehoupartij ôfskied naam, stie de Goutumer yn dat klassemint op it 58ste plak.

## Prizen
* 1992 - de Bond 10e priis
* 2000 - PC 1e priis
* 2001 - PC 3e priis
* 2003 - PC 2e priis
* 2004 - de Bond 6e priis
* 2005 - de Bond 6e priis
* 2005 - PC 3e priis
* 2008 - de Bond 3e priis
* 2009 - de Bond 1e priis
* 2010 - de Bond 1e priis
* 2013 - de Bond 1e priis
Jerevan

**Jerevan** (Armeensk: *Երեվան* of *Երևան*) is de haadstêd fan Armeenje. Faak wurdt de namme ek skreaun as **Erevan**, yn earder tiden ek Erivan en Erebuny neamd. Mei sa'n 1,09 miljoen ynwenners is Jerevan de grutste stêd fan Armeenje. De stêd leit oan de rivier de Hrazdan.

## Skiednis
Jerevan is ien fan de âldste stêden op ierde. Archeologysk bewiis toant nammentlik oan dat op it stee fan it hjoeddeiske Jerevan al yn 782 f.Kr. in militêre fersterking troch kening Argistis I boud wurden is. Dy fersterking moast oanfallen fan barbaren út it noarden fan de Kaukasus tsjinhâlde. Letter wie Jerevan fan strategysk belang as in krúspunt fan karevaanrûtes tusken Jeropa en Aazje. De namme Jerevan waard yn de 7e iuw brûkt as de haadstêd fan Armeenje ûnder Persysk gesach. Ek Azerbeidzjan en de Ottomanen hawwe, lykas de Romeinen de stêd binnen harren lânsgrinzen hân. Yn 1827 wurdt Jerevan Russysk grûngebiet. Fan 1917 oant 1920 hat de stêd de funksje fan haadstêd fan in ûnôfhinklik Armeenje, dochs it lân wurdt opslokt troch de Sowjetuny en Jerevan wurdt de haadstêd fan de Sosjalistyke Republyk Armeenje, ien fan de 15 republiken fan de USSR. Yn 1991, nei it útienfallen fan de Sowjetuny, wurdt Jerevan wer haadstêd fan in frij Armeenje. 

De jierren njoggentich fan de foarige iuw hawwe net folle rêst yn Jerevan brocht. Ien fan de ynsidinten: yn oktober 1999 wurde yn it Armeenske parlemint de foarste minister Vazgen Sarkissian, de foarsitter Karen Demirtsjan en seis oaren fermoarde, sa'n 50 ôffurdigen wurde in nacht as gizelers fêsthâlden. De dieders jouwe harren de oare moarns oer, wurde ôffierd nei in finzenis en fan harren wurdt nea wer wat fernaam. 
  
Fan de hiele stêd út kin men de Grutte Ararat en de Lytse Ararat lizzen sjen. Hoewol't dizze bergen, dêr't neffens de Bibelske oerlevering Noäch mei syn ark tsjinoan fart is, nasjonale symboalen foar Armeenje binne, lizze hja tsjintwurdich yn it Turkske territoarium. De measte gebouwen yn de stêd binne oplutsen út reade dowestien.


File:Place-botero.jpg|*Sovjetarsjitektuer Jerevan*

File:Government building of the first Rep. of Armenia (1918-1920), Yerevan.jpg|*Gûvernemintshûs út de tiid fan de republyk (1918/20)*
Top level domain

In **top level domain** of **TLD** is it meast rjochtse part fan in ynternet domeinnamme. It wurdt troch de ICANN u.o. takend oan unôfhinklike lânnen. Sa hawwe de meast Nederlânske websiden **.nl** as lêste part fan har URL; dêryn is **nl** it TLD. It type TLD bestiet út 2 letters en stimt meast oerien mei ISO 3166-1.

Der is in ferskaat oan soarten TLD's:

* gTLD's: generyke TLD's hawwe meastentiids trije of mear letters en binne ûnder te ferdielen yn:
** sTLD's: *sponsored Top-Level Domains* - sponserre TLD's 
** uTLD's: *unsponsored TLDs* - net-sponserre TDL's
* ccTLD's: *Country-Code Top-Level Domains*, foarbehâlden oan lânnen, oerseeske gebieten en super-nasjonale struktueren sa as de Jeropeeske Uny
* In spesjale TLD is .arpa *Address and Routing Parameter Area domain* dy is foarbehâlden foar ynternet-infrastruktuer doelen. 

Generyke TLD's binne (eksklusyf de punt dy't oanjûn is foar dúdlikens):

Niet-gesponsorde TLD's
* .com -- kommersjeel
** beskikber foar eltsenien
* .net -- netwurk
** beskikber foar eltsenien
* .org -- net kommersjele organisaasje
** beskikber foar eltsenien
* .edu -- Amerikaanske ynstellings foar it heger underwiis
* .gov -- Amerikaanske ynstellings fan de federale oerhied
* .mil -- Amerikaanske kriichsmacht
* .int -- ynternasjonale organisaasjes
* .biz -- saken
* .info -- ynformatyf
** beskikber foar eltsenien
* .name -- foar in yndividueel persoan
* .pro -- foar beroppen

Sponsorre TLD's binne:
* .aero -- Lofttransport-relatearre
* .coop -- koöperatyf
* .museum -- foar musea
* .jobs -- foar bedriuwen en meiwurkers dy't harren dwaande hâlde mei personielsaken
* .travel -- foar de reisyndustry

Lânlike TLD's binne (eksklusyf de punt dy't oanjûn is foar dúdlikens):

## Keppeling om utens
* Internet Corporation For Assigned Names and Numbers (ICANN)
Batumi

**Batumi** (Georgysk: ბათუმი) is in havenstêd oan 'e Swarte See yn súdwestlik Georgje.  It is de haadstêd fan de Autonome Republyk Adzjaarje, dy't yn it súdwesten fan Georgje leit. De 152.839 ynwenners fertsjinje harren jild benammen yn de oalje-yndustry, skipsbou, agro-yndustry, lichte yndustry en toerisme.

Yn de Aldheid hawwe de Griken de koloanje *Batis* stiften. Sûnt de 11e iuw is de stêd bekend om syn fersterkings en sûnt de midsiuwen makket it part út fan Georgje. Foardat de stêd yn 1878 yn Russyske hannen kaam, hearde it sûnt de 16e iuw by it Ottomaanske ryk. Om dy reden binne de measte ynwenners fan Batumi en Adzjaarje islamitysk, yn tsjinstelling ta de measte oare ynwenners fan Georgje, dy't kristlik binne. Yn de tiid fan Stalin waard de moslimbefolking ûnderdrukt. Josef Stalin sels wenne yn 1901 in skoftke yn de havenstêd om stakings te organisearjen. It Stalin-museum bringt dy tiid noch yn it ûnthâld. 

Batumi leit yn in regio mei in subtropysk klimaat, en is om dy reden útfierhaven fan sitrusfruchten, tee, tabak en hazzenuten. De stêd is it einpunt fan de Transkaukazyske spoarline en fan de Bakoe-oalje-piipline. De oalje wurdt oerpompt yn boaten dy't dêrmei rjochting Midslânske See farre. Guon oalje wurdt earst bewurke yn de raffinaderijen. 

Yn de stêd stiet it parlemint fan de Autonome Republyk Adzjaarje. De 30 leden wurde om 'e 5 jier ferkeazen. Fan 1991, nei it útienfallen fan de USSR, oant 2004 hie it parlemint mar te harkjen nei de lieder fan Adzjaarje, Aslan Abasjidze. Abasjidze hie in haat-leafde ferhâlding mei de eks-presidint fan Georgje, Eduard Sjeverdnadze en ek mei de nije presidint, Saakasvili, bûtere it net. Troch driging mei militêr yngripen troch it regear fan Saakasvily en massa-betôgings tsjin syn belied, pykte Abasjidze út nei syn freon, de boargemaster fan Moskou, yn maaie 2004.
Swarte See

De **Swarte See** is in binnensee, dy't ynklamme leit tusken Jeropa en Lyts-Aazje. De Bosporus ferbynt de Swarte See mei de See fan Marmara, dy't op syn beurt fia de Dardanellen yn ferbining stiet mei de Midlânske See. Yn it noarden fan de Swarte See leit it skiereilân De Krim, dat ek grinzet oan de See fan Azov. 

De lannen lizzend oan de Swarte See binne Oekraïne, Ruslân, Geörgje, Turkije, Bulgarije en Roemeenje.
Yn 'e Swarte See komme fiif grutte rivieren út: de Donau, de Dnjepr, de Dnjestr, de Don en de Kûban.

## De namme
De Grykske seefarders út de âldheid tsjutten de Swarte See oan mei **Pontos Euxeinos**, de Gastfrije See. De Swarte See wie lykwols (wreed)ferneamd om har stoarmen yn de hjerst en winter, dat earder waard de see ek wol **Pontos Axeinos** neamd, de Ungastfrije See; út benaudens foar de goaden fan de see brûkten de Grykske seelju leaver de eufemistyske namme.

It minne waar yn de kontrei is ek grif de grûnslach fan de Turkske namme **Kara Deniz**, dêr't de yn de measte moderne talen de gongbere namme "Swarte See" fan ôflaat is.

## It oerinnen fan de Swarte See nei de iistiid
Yn de iistiid wie de Swarte See in grut swietwettermar en wie der gjin ferbining mei de Middellânske See. Nei de iistiid ûntstie dizze ferbining. Hoe't dat krekt gien is en wannear, binne ferskate teoryen oer.

## Wichtige havenstêden
* Istanbûl
* Boergas
* Varna
* Konstantsa
* Odessa
* Sebastopol
* Rostov
* Novorossijsk
* Batûm
* Trabzon
* Samsûn
Hein Verbruggen

**Hein Verbruggen** (Helmond, 21 juny 1941 - 14 juny 2017)  wie in Nederlânsk sportbestjoerder.

Hy wie fan 1991 oant 2005 foarsitter fan de Ynternasjonale Hurdfyts Uny, koartwei UCI neamd.

Nei syn oplieding oan it Ynstitút Nijenrode wurke hy earst yn it bedriuwslibben. Sûnt 1979 hie hy in ferskaat oan funksjes yn de hurdfytswrâld. Sa wie Verbruggen fan 1984 oant 1991 foarsitter fan de *[[Fédération Internationale du Cyclisme Professionnnel]]*. Dêrnei waard er foarsitter fan de UCI. Under syn foarsitterskip kaam de "ProTour" ta stân. Hy hat him benammen ynsetten foar de ynternasjonalisearring fan de fytssport.

Sûnt 1996 wie Verbruggen ek lid fan it Ynternasjonaal Olympysk Kommité. Doe't Verbruggen him werom lutsen hie as foarsitter fan de UCI, waard er  beneamd ta earefoarsitter.
Betterwurd

**Betterwurd** is in buorskip dy’t yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Betterwurd leit noardwestlik fan Dokkum en súdeastlik fan Boarnwert. Betterwurd leit yn de himrik fan Boarnwert.

De bebouwing fan Betterwurd leit oan de Foarstreek en oan de Betterwurd. De buorskip bestiet út 3 adressen oan de Foarstreek (yn Dokkum), 6 adressen oan de Betterwurd yn Dokkum en 7 adressen oan de Betterwurd yn Boarnwert.

De N365 rint troch de buorskip hinne.

## Skiednis

### Klaarkamp
De buorskip is ûntstien om't it kleaster Klaarkamp dêr in úthôf fêstige. Dat úthôf is it iennichste fan de trije úthôven oan de oare kant fan de Dokkumer Ie dat slagge is. Der waard kâns sjoen om it allinnerjocht foar it ferkeapjen fan molke yn Dokkum te krijen. Dokkum hie sels gjin lân bûten de grêften, en wie dêrom op ynfier oanwiisd.

Polityk spile it úthôf mei yn West-Dongeradiel. It krige it stimrjocht as fan in doarp. Dat rjocht hawwe Betterwurd en Boarnwerterhuzen holden. Se hienen 13 stimmen.

De betsjutting fan de namme is net wis. Der wurdt tocht oan *bettere terp* of *terp oan it wetter*.

### Ambachtslju sykje romte bûten Dokkum
Dokkum lei ynklamme tusken de grêften. In klokslach, grûn dy't bûten de grêften lei, hie Dokkum sa net. De ambachtslju waarden yn 'e stêden strang kontrolearre. Sadwaande sochten guon ambachtslju in útwei yn West-Dongeradiel, deun by de stêd, mar net mei dy strange regels. Sa ûntstie De Streek oan de Ie, mei lykwols in goede wetterferbining. Neffens De Tegenwoordige Staat stienen dêr in seachmûne en in pelmûne en ek oare bedriuwen.
Al wie De Streek part fan Betterwurd, hy fungearre as in lyts foarstedsje fan Dokkum.

### Dokkum krijt lânhonger
Nei 1900 moast Dokkum bûten de grêften útwreidzje. De Streeksters waarden sa Dokkumers. Wol hawwe se besocht om, sa lang as it mooglik wie, op harren sels te bliuwen.

Der kamen mear grinswizigings. Foaral nei de oarloch waard Dokkum in kearn. Der kaam wer in útwreiding. Betterwurd waard sa hielendal opslokt troch Dokkum. Wat ferside neist de nije dyk is it âlde Betterwurd noch te finen. Op it âlde grûngebiet fan Betterwurd leit no lykwols in yndustrygebiet. Dêr't eartiids de molkbussen fol makke waarden, wurde no de Dokkumer pipermuntsjes en flaggen makke.

### Herberch De Altena

In apart plak naam de herberch 'De Altena' yn. Tiisdeis spanden de boeren dêr út as se nei de merk gienen. Dat joech in protte drokte en guon Dokkumers gienen der ek wolris hinne as se toarst hienen; dat joech net safolle opskuor.
De kastlein hie ek oare funksjes: hy betsjinne de slúskes dy't foar de ôfwettering soargen. Boppedat wie er, nei't sein wurdt, ek noch havenmaster. Hy moast der foar soargje dat de skippers harren lisjild betellen.

### Yndustry
Betterwurd hie in suvelfabryk en in legere lânbouskoalle. Beide binne se ferdwûn. It fabryk stiet der noch, opparte yn ferskate bedriuwen.

### Gemeentelike weryndieling
Sûnt 2019 leit Betterwurd yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei de buorskip yn sawol de gritenij as de gemeente West-Dongeradiel.
Jan Binnes

**Jan Binnes**, folút *Jan Binnes de Boer* (doopt 12 april 1744, Aldwâld - Ljouwert, 18 febrewaris 1797), wie ien fan de lieders fan it Kollumer Oproer.

Jan Binnes wie in boer út Aldwâld. Hy is lykwols ferneamd as ien fan de lieders fan it Kollumer Oproer op 3 febrewaris 1797. Yn de rin fan dy dei waard er dêrom oppakt. De twadde dei fan it oproer wie der ûnder oaren om begûn om Jan Binnes wer frij te krijen. Nei ôfrin fan it oproer waard Jan Binnes lykwols wer fêstset, en op 18 febrewaris waard er, sûnder in earlik proses, foar syn oandiel yn it trelit ta de deastraf feroardiele en deselde middei op de Brol yn Ljouwert ûnthalze.

Yn Aldwâld is oan de tsjerke in tinkstien oanbrocht ta syn neitins en is der in Jan Binneswei. Ek yn Surhústerfean is in strjitte, de Jan Binnesleane nei him ferneamd. Yn Kollum stiet by de brêge yn 'e Foarstrjitte in byld.
Klyster

De **klyster** of **swarte lyster** (*Turdus merula*), yn 'e folksmûle faak gewoan **lyster** neamd, is in fûgel út de famylje fan de lysterfûgels.

## Foarkommen
It mantsje sit hielendal swart yn de fearren, fandêr ek syn Ingelske namme *Blackbird*. Fierder hat hy grize poaten en in giele snaffel en in giele ring om it each, It wyfke is hiel ûnopfallend mei brúngrize fearren en ek gjin giele snaffel of ring. De Klysters binne sa'n 25 sm grut.

## Fersprieding
De Klyster komt besuden fan de poalsirkel yn hiel Jeropa en grutte parten fan Aazje foar. Op oare plakken is er útset, Yn Austraalje en Nij-Seelân wurdt er sjoen as in pleach. Utsein de noardlikst libjende fûgels binne de klysters gjin trekfûgels en bliuwe se it hiele jier yn harren territoarium.

## Iten
Klysters ite fan alles. Se ite wjirms en ynsekten mar ek wol beien en ek wol ôffal. Se hawwe in territoarium dat bot ferdigene wurdt troch it mantsje, tsjinoer oare klysters mar ek wol tsjinoer oare, lytsere fûgels.

## Fuortplanting

It briedseizoen fan de Klyster rint yn Jeropa fan ein maart oant ein juny, Yn dy tiid briedt it wyfke twa of trije kear. It nêst wurdt makke troch it wyfke, meast op in twa meter hichte yn in strûk of beam. Ek wurdt it nêst wol makke yn bygelyks in daksgoate of yn in ferskûle hoeke yn in hok. It wyfke briedt de fjouwer of fiif aaien yn sa'n twa wiken út. Dernei bliuwe de jongen ek noch twa wike yn it nêst dêr't se troch beide âlden fuorre wurde.

## Sjoch ek
Eelco Nicolaas van Kleffens

**Eelco Nicolaas van Kleffens** (It Hearrenfean, 17 novimber 1894 - Almoçageme (Portegal),
17 juny 1983) wie beropsdiplomaat. 

## Libben en wurk

Eelco Nicolaas van Kleffens syn heit kaam fan Dokkum. Sels is er op 17 juny 1886 berne op It Hearrenfean, dêr't syn heit, Henricus Cato van Kleffens, by it kantongerjocht amtner fan it Iepenbier Ministearje wie. Van Kleffens brocht syn middelbereskoaltiid troch op it gymnasium yn Grins en dêrnei, oant 1913, op it Gymnasium Haganum yn De Haach. Fan 1913 oant 1919 studearre er rjochtsgeleardheid oan de Ryksuniversiteit Leien, dêr't er yn 1919 promovearre. Under syn studintetiid die er fan 1917 oant 1918 ek noch in jier ekonomy oan de *Nederlandsche Handels-Hoogeschool* yn Rotterdam (foarrinner fan de hjoeddeiske Erasmus Universiteit). Yn it lêste stúdzjejier roan er staazje by it Nederlânske konsulaat-generaal yn Londen.

Op 4 april 1935 troude er mei de Amerikaanske Margaret Helen Horstman (1912-1993). Sy krigen gjin bern.

Van Kleffens waard beropsdiplomaat. Polityk sjoen wie er liberaal, mar net bûn oan in partij. Hy hie ferskate funksjes by it ministearje fan Utlânske Saken. Yn 1939 waard er minister fan Utlânske Saken yn it kabinet-Gerbrandy. Yn de maaie dagen fan 1940 fleach er as fertsjintwurdiger fan it regear nei Londen om help te freechjen. Yn Londen hat er ek de oarlochsjierren meimakke. Faak moast er bemiddelje tusken keninginne Wilhelmina en Piter Sjoerds Gerbrandy.

Yn 'e oarloch hat er al dwaande west mei mear ynternasjonale gearwurking. Nei 1947 hat er him dêr hielendal op talein. In bekroaning dêrfan hat west dat er yn 1954/1955 foarsitter waard fan de Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes.

Op foardracht fan Mr. Eelco Nicolaas van Kleffens, waard op 17 oktober 1947 in fersetskrús takend oan de ûnbekende Joadske soldaat dy’t yn it Getto fan Warsjau syn libben joech foar de frijheid fan alle folkeren.

Nei't er pinsjonearre waard, gie er mei syn frou Margaret nei Portegal te wenjen. Sûnt 1950 wie er al minister fan steat. Hy is op 17 juny 1983 ferstoarn yn Almoncugenma yn Portegal.

Van Kleffens hat him altyd in Fries field. Om't er dêr lânhearre wie, hâlde er ek in bân mei Raard. Yn in ynterview liet er de ferslachjouwer dan ek grutsk in âlde kaart sjen, dêr't de Kleffens op oanjûn wie.

Om dy bân woe er mei syn frou, neffens de famyljetradysje, yn Raard tusken syn folk begroeven wurde en dat is ek bard.

## Wurk
* *De internationaalrechtelijke betrekkingen tussen Nederland en Japan (1605-heden)*, Leien 1919, (dissertaasje) 
* *The rape of the Netherlands*, útjouwer. Hodder & Stoughton (1940) (Van Kleffens' fyzje op de Dútske motivaering fan de Dútske oanfal op Nederlân yn 1940); Ned. oers. *De overweldiging van Nederland*, útj. The Netherland Publishing Company, Londen (1941) 
* *Sovereignty in international law*, 1953
* *Belevenissen I en II* 1980-1983 (memoires)

## Oer Van Kleffens
* : *Majesteit, U kent het werkelijke leven niet. De oorlogsdagboeken van minister van Buitenlandse Zaken mr. E.N. van Kleffens*. Nijmegen, Van Tilt, 2019. ISBN 9789460044298

## Keppeling om utens
* Biografy fan E.N. van Kleffens
* Van Kleffens by Europa Nu
Jacob Kalma

**Jacob Jetses** (Jaap) **Kalma** (Hantumhuzen, 17 maaie 1907 - Ljouwert, 23 maaie 1991) wie in frijsinnich herfoarme dûmny en skiedkundich skriuwer.

## Libben en wurk
### Alden
Op 17 maaie 1907 waard Jacob (Jaap) Kalma berne te Hantumhuzen. Hy wie it earste bern fan Jetze Jacobs Kalma en Gerritje Alberts. Beide kamen út in âld boerelaach. Nei harren trouwen wie Jetze Kalma bouboer wurden. Hy hierde lykwols in pleats. As frijsinnigen wienen de Kalma's eins apartelings yn dy otterdokse streek. Yn 1922 slagget it heit Kalma om in pleats by Stiens te keapjen.

### Stúdzje
Jaap waard, neffens de liberale famyljetradysje, learling fan de Ryks HBS-B te Ljouwert. Yn 1920 die er dêr mei hiel goede sifers syn eineksamen.

Under ynfloed fan de bekende Stienzer dûmny J.A. Bruins jr. dy't in goede freon fan de famylje wie, waard besletten dat Jaap teology yn Leien studearje soe. Dêr moete hy syn lettere frou Froukje Koops. Froukje Koops hat in grutte stipe foar Kalma west. As teolooch koe se as it nedich wie, wat faak bard is, syn plak tydlik ynnimme. Kalma hat meastentiids net lang op it selde plak stien. Hy beromme him der op dat hy sa yn alle Fryske klasses stien hie. Yn syn bertegea hat er stien yn Hegebeintum (1938-1940) en yn Waaksens/Brantgum (1940-1943).

### Funksjes
Kalma wie in master op in protte wapens. As sosjalist wie hy aktyf yn de SDAP en letter de PvdA. Hy wie belutsen by de Fryske Akademy en it Fries Genootschap.
Op it mêd fan Fryske beweging hat Kalma in protte wurk fersetten.

Ek op tsjerklik gebiet hat er funksjes hân.

Yn 1958 kaam de *[[Encyclopedie van Friesland]]* út. Kalma waard frijmakke fan syn gemeente Lekkum/Miedum om de redaksje te fieren. In protte artikels moast er sels skriuwe. Kalma waard faak frege om in boek oer in betinking te skriuwen.

### Emeritaat
Yn 1968 gie Kalma, fanwege syn rêch, mei emeritaat yn Boyl.

De Kalma's setten har yn Ljouwert ta wenjen en Kalma koe him no wije oan syn grutte passy, de Fryske skiednis. Nei 1973 fierde er syn eigen projekten út. Dêrút binne in rige boeken fuortkommen.

Yn 1982 kaam it huldeboek *"Freonen om ds. J.J. Kalma hinne"* út. 

Syn sûnens gie efterút. Doch socht er, as it koe, syn eigen plakje yn de Provinsjale Bibleteek hieltyd wer op. Op 23 maaie 1991 is Kalma yn Ljouwert ferstoarn. Syn frou wie him al foar gien.

## Wurdearring
* Yn 1964 krige Kalma de dr Joast Halbertsmapriis foar syn boek *Om Gysbert Japiks hinne*.
* Yn 1984 waard oan Kalma troch de Ryksuniversiteit Grins in earedoktoraat takend.

## Keppeling om utens
* Wiidweidige biografy yn it ''Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme''
Gitarist

In **gitarist** is in muzykman dy't gitaar spilet. Dêrby kin it gean om sawol de akoestyske gitaar as om de elektryske gitaar.

De styl fan spyljen fan gitaristen kin fier útelkoar rinne. Dat hinget gear mei it type gitaar, om't op de elektryske gitaar folle lûder spile wurde kin as op de akoestyske. Mar it kin ek lizze yn de persoanlike styl fan de gitarist. Dy styl wurdt dan ûnder oaren wer beynfloede troch de oplieding dy't de gitarist folge hat yn kombinaasje mei de persoanlike foarkar, of troch de wize wêrop er himsels it gitaarspyljen oanleard hat.
Osama bin Laden

**Osama bin Laden** (folút: **Osama bin Muhammad bin Awad bin Laden**; Riyad, 10 maart 1957 – Abbottabad, 2 maaie 2011) wie de lieder fan Al-Kaida, in terreurorganisaasje dy't him tsjin westerske en pro-westerske lannen rjochtet.

Bin Laden waard berne yn Saûdy-Araabje, yn in famylje mei bannen mei it keningshûs, en mei in grut fermogen. Dat jild brûkt er no tsjin dat selde keningshûs om't er fynt dat it te folle anneks is mei de Feriene Steaten.

Fanwegen de aksjes fan Al-Kaida waard Bin Laden jierrenlang socht as terrorist. Op 2 maaie 2011 is er deadien by in oanfal fan Amerikaanske militêren op syn fersterke filla yn Abbottabad, yn it noarden fan Pakistan.

## Keppelings om utens
* FBI rapport oer Osama bin Laden
* loftfoto fan de ''compound'' fan Osama bin Laden oan de Kakul Road yn Abbottabad, fia *Google Maps*
Skearekust

In **skearekust** bestiet út skearen. It is in type kust mei in grillich ferrin en in soad lytse eilantsjes. Súdlik Finlân hat in skearekust.
Konverginte evolúsje

Yn de evolúsjeteory tsjut de term **konverginte evolúsje** de gefallen oan dêr't ferskillende taksonomyske groepen troch evolúsje tige sterke oerienkomsten ûntwikkelje. Dat komt dan omdat se har oan deselde faktoaren oanpasse moatte.

In bekend foarbyld fan konverginte evolúsje is de sterke oerienkomst yn lichemsfoarm fan de haaien en de dolfinen.
Evolúsjeteory

De **evolúsjeteory** is de wittenskiplike teory oer it ûntstean en de ûntwikkeling fan de ferskillende libbensfoarmen op ierde. Dy teory kombinearret de fariaasje fan de soarten fan Alfred Russel Wallace, it meganisme fan natuerlike seleksje fan de evolúsjeteory fan Charles Darwin en de erflikheidslear fan Gregor Mendel en de dêrút folgjende populaasjegenetika.

Alfred Russel Wallace wie de earste dy't seach hoe't bistesoarten ferskilden nei it plak dêr't se libben. Dêrfanút ûntwikkele er de teory dat soarten harren altyd fierder fariearje.

Charles Darwin wie op it selde stuit mear dwaande mei de natuerlike seleksje, dêr't er de ferklearring yn seach fan it evolúsjeproses. Darwin wie lykwols noch net op de hichte fan de erfliksheidswetten en sloech de planke hjir en dêr dan ek folslein mis. It wie him wol dúdlik dat der in meganisme wêze moast wêrtroch âlden eigenskippen trochjouwe oan neikommelingen en dat dêryn fariaasjes yn sitte kinne, mar oer it hoe-en-wat wist er neat.

Op 1 july 1858 waarden de stúdzjes fan Darwin en Wallace foarlêzen by de Linnean Society of London. Yn dy jierren, 1856 oant 1863, wie Gregor Mendel dwaande mei proeven dêr't er de erflikheidswetten mei ûntduts. Dy soenen letter ferneamd wurde as de Wetten fan Mendel, mar earst soenen sy op in suterich bledsje yn in argyf lizzen bliuwe, eart se opnij ûntdutsen waarden yn 1900.

Doe't letter de gromosomen as dragers fan de genen ûntdekt waarden en ek de struktuer fan it DNA, dat de gromosomen foarmet, opheldere wie (troch James D. Watson & Francis Crick, 1953) die bliken dat alles sekuer yn de al besteande evolúsjeteory paste en dy sels te fersterkjen.
Hekla

De **Hekla** is in fulkaan yn it suden fan Yslân op 63.98° NB 19.70° WL en hat in hichte fan 1.491 meter. De Hekla is de aktyfste fulkaan op it eilân. Sûnt 874 hawwe der mear as 20 útbarstings west fan de fulkaan. 

De Hekla is part fan in fulkanyske berchrich fan sa'n 40 km lang. It aktyfste part fan dizze rich, in stik fan 5 km wurdt sjoen as de fulkaan Hekla, mar dit is eins ek in rige fan kraters wêrút twa kraters it aktyfst binne.

De earste útbarsting dy't fêstlein is wie yn de 9e iuw, mat it is hast wis is dat der earder in grut tal útbarstings wêst hawwe. Der hawwe tusken de 20 en 30 grutte utbarstings west, wêrby de berch somtiden wol 6 jier aktyf bleau. 

Utbarstings fan de Hekla: 2000, 1991, 1980, 1970, 1947, 1845, 1766, 1693, 1636, 1597, 1510, 1434, 1389, 1341, 1300, 1222, 1206, 1158 en 1104.
Fjildlyster

De **fjildlyster** (*Turdus pilaris*) is in fûgelsoarte út de famylje fan de lysterfûgels.

## Oare nammen
De fljildlyster wurdt yn it Frysk ek wol oantsjutten mei: *fjildbok*, *fjildmantsje* of s*kaarlyster*.

## Foarkommen
De fjildlyster is ien fan de gruttere lysterfûgels en is likernôch 25 sm grut, hast like grut as de Klyster. It mantsje en wyfke binne gelyk, nekke en kop binne griis. De rêch is brún en de búk en it boarst binne ljochter mei brune plakken, fierder hat er op in part fan syn boarst en kiel oranje fearren.

## Fersprieding
It briedgebiet fan de fjildlyster lei yn de 19e iuw foaral yn de bosken fan Noard-Jeropa en Sibearië. Sûnt dy tiid hat er syn briedgebiet nei it súdwesten útwreide en no heart ek de midden fan Jeropa lykas Dútslân en Poalen derby. It is in echte trekfûgel. Winterdeis is er ek yn it suden en westen fan Europa te finen, ek yn Nederlân. Yn de winter foarmje se faak grutte kloften, geregeld mei readwjukken.

## Iten
De fjildlyster yt bynammen ynsekten en wjirms. Winterdeis ite se meastentiids beien. Lykas de klyster hipket de fjildlyster oer de grûn op 'e siik nei iten. Sa no en dan hâldt er dêr mei op en pikt er yn 'e grûn.

## Fuortplanting
De fjildlyster makket syn nêst yn in beam. Foar de beskerming tsjin krieën en eksters briede se yn lytse koloanjes. As der in rôfdier yn 'e buert fan de nêsten komt wurdt er troch de fjildlysters mei stront bekûgele.
Yn maaie leit it wyfke 5-6 aaien. Nei in dei of 12 brieden komme de aaien út en it duorret noch sa'n skoft foar't de jongen útfleane.

## Oars noch
Eartiids waarden de fjildlysters yn grutte tallen fongen en iten.

## Sjoch ek
* List fan fûgels
Toefseepappegaai

De **toefseepappegaai** (*Fratercula cirrhata*) is in 30 sm grutte fûgel út de famylje fan de alkfûgels. De fearren binne it meast swart mei in wyt gesichtsmasker mei in hiel lange snaffel. De giele toefhierren dy't dizze fûgel syn namme jouwe hat er allinich mar yn de briedtiid.

## Fersprieding
De toefseepappegaai libbet yn it noardlik part fan de Pasifyske Oseaan, fan it arktysk gebiet oant Kalifornje.

## Iten
De fûgels dûke yn de see nei fisk. Folwoeksen fûgels ite ek wol kreeften en oare seedieren. It iten sykje se faak fier fan de nêstlokaasjes en yn de winter ferbliuwe se op de iepen see. Sy libje yn in sosjaal ferbân en fiskje faak yn kloften fan 10 oant 25 dieren.

## Fuortplanting
De briedgebieten lizze op isolearre eilannen en dêr komme wol 25.000 briedpearen foar. It nêst is meast in simpel kûltsje dat se mei harren snaffel of poaten meitsje en dat beklaaid wurdt mei plantedielen en fearren. It wyfke leit meast yn juny ien aai dat troch beide âlden sa'n 45 bebret wurdt. Neidat it jong út it aai kaam is, duorret it noch sa'n 40 oant 55 dagen foardat it útfleant.