Nieuwpoort (Belgje)

**Nieuwpoort** is in stêd en baaiplak oan de Belgyske kust. Nieuwpoort bestiet út twa dielen, Nieuwpoort-Stad en Nieuwpoort-Bad. Dêrnjonken hearre ek de doarpen Sint-Joris en Ramskapelle by de gemeente. De stêd hat goed 11.600 ynwenners.

Yn Nieuwpoort mûnet de Izer oer de Ganzepoot yn de Noardsee.

## Skiednis
Foar it earst waard Nieuwpoort yn 1150 as *Isera Portus* neamd. Letter waard oer *Neo Portus* en *Novum Oppidum* skreaun. Novus Portus (Nieuwpoort) is de namme dy't lang om let bleau. Nieuwpoort ("de nije haven") wurdt sa neamd ta ûnderskieding fan de  âlde haven yn Lombardsijde oan de oare kant fan de Izer.

Nieuwpoort heart ta de rige havenstêden dy't troch de Flaamske greven Diederik fan de Elzas en Filips fan de Elzas stifte binne om it ekonomysk libben oan de Noardseekust oan te trunen. Oare stêden dy't ta dizze rige hearre binne Grevelingen, Mardijk, Dúntsjerk, Damme en Biervliet. Yn de 13e en 14e iuw hie Nieuwpoort te lijen fan Frânske (1213 en 1299) en Gintske (1383) plonderers.

Yn 1489 foelen Brugge, Frânsen en Gint de stêd oan. Jan Turpin, doe boargemaster fan de stêd, rôp de help yn fan de froulju dy't, neffens in pleatslike kronykskriuwer, *soo cloeckelijkcke* fochten as amazones. Ut tankberens foar de oerwinning makken de ynwenners fan Nieuwpoort nei alle gedachten doe harren earste reus. Iuwen letter, by it bouwen fan in nije reus yn 1926, betocht it reuzegild dy striid mei de bou fan de reus 'Jan Turpin'.

Ein 16e en begjin 17e iuw wiene der ferskate hekseprosessen yn Nieuwpoort. Fan 'e 31 fertochte boargers (hast allegear út Nieuwpoort) ferstoaren úteinlik 18 op 'e brânsteapel. Yn 2012 folge de rehabilitaasje fan de slachtoffers mei in offisjele betinkingsplakette.

Nieuwpoort is fral bekend fan de Slach by Nieuwpoort yn 1600 tusken de Republyk en de Spaanske troepen. Yn de 17e en 18e iuw hiene de bewenners fiif kear te krijen mei de Frânsen (1647, 1658, 1745, 1793 en 1794). Yn 1717 kaam Peter de Grutte op besite. Ein 17e iuw en yn 'e earste helte fan de 18e iuw wie de stêd ien fan de fersterke stêden dy't diel útmakken fan de Nederlânske festingbarriêre yn Súd-Nederlân.

Op Ferrariskaarten út de jierren 1770 is Nieuwpoort te sjen as *Nieuport*. It wie in lyts stedsje, folslein omfieme troch in stedsmuorre en in grutte grêft. It strjittepatroan wie regelmjittich ferdield yn rjochthoekige blokken. Yn 'e noardwestlike en súdeastlike hoeken fan 'e stêd leine beammehôven. Hast alle hûzen hiene in stikje bou en nei it west ta wie in houten wynmûne, wylst de tsjerke hielendal yn it suden stie.

Yn 1856 waarden de beheiningen foar Nieuwpoort as garnizoensstêd opheft. Fan 1861-1866 waarden de fêstingwurken ôfbrutsen. Sa ûnstie de mooglikheid foar Nieuwpoort om út te wreidzjen. Ek it kusttoerisme sette útein, fral nei de oanlis fan in spoarferbining, wêrtroch't Nieuwpoort-Bad ûntstie. Op 15 augustus 1869 kaam de earste trein op it stasjon mei kening Leopold II as passazjier oan.

Yn 'e Earste Wrâldkriich yn de Slach oan de Izer rekke Nieuwpoort tige slim skansearre. It wie it plak dêr't it Belgyske leger stân hold nei't yn 'e nacht fan 29 op 30 oktober 1914 in detasjemint mei skipper Hendrik de sluzen fan Veurne-Ambacht iepene om it gebiet súdwestlik fan de Izer ûnder wetter te setten.

Nei de Twadde Wrâldkriich waard it haven- en kusttoerisme yn Nieuwpoort fierder útwreide mei de anneksaasjes fan oanbuorjende plakken, wermei't it grûngebiet fan 'e stêd fjouwerris grutter waard. Yn 1971 waarden de gemeenten Ramskapelle en Sint-Joris tegearre mei in part fan Westende folslein by Nieuwpoort yndield, sadat it oerflak hast wer ferfjouwerfâldige nei 29,67 km².

## Gemeenteyndieling
It âlde Nieuwpoort leit mear as trije kilometer fan 'e kustline. Oan de kust is lykwols in twadde sintrum ûntstien, it toeristyske Nieuwpoort-Bad. Gebouwen oan de fiskershaven en de Albert I Leane ferbine de twa dielen mei inoar. Njonken Nieuwpoort hearre twa lytse polderdoarpen by de gemeente, nammentlik Sint-Joris en Ramskapelle.

## Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente (dus ynklusyf de dielgemeenten), lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:800 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:12000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1831 text:1831
 bar:1846 text:1846
 bar:1856 text:1856
 bar:1866 text:1866
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2020 text:2020
 bar:2022 text:2022

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1831 from:0 till: 3811
 bar:1846 from:0 till: 4348
 bar:1856 from:0 till: 4476
 bar:1866 from:0 till: 3940
 bar:1880 from:0 till: 4172
 bar:1890 from:0 till: 4426
 bar:1900 from:0 till: 4662
 bar:1910 from:0 till: 5586
 bar:1920 from:0 till: 3624
 bar:1930 from:0 till: 6088
 bar:1947 from:0 till: 6237
 bar:1961 from:0 till: 7941
 bar:1970 from:0 till: 8429
 bar:1981 from:0 till: 8195
 bar:1990 from:0 till: 9377
 bar:2000 from:0 till: 10261
 bar:2010 from:0 till: 11267
 bar:2020 from:0 till: 11636
 bar:2022 from:0 till: 11488

PlotData=

 bar:1831 at: 3811 fontsize:S text: 3.811 shift:(-10,5) 
 bar:1846 at: 4348 fontsize:S text: 4.348 shift:(-10,5)
 bar:1856 at: 4476 fontsize:S text: 4.476 shift:(-10,5)
 bar:1866 at: 3940 fontsize:S text: 3.940 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 4172 fontsize:S text: 4.172 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 4426 fontsize:S text: 4.426 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 4662 fontsize:S text: 4.662 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 5586 fontsize:S text: 5.586 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 3624 fontsize:S text: 3.624 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 6088 fontsize:S text: 6.088 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 6237 fontsize:S text: 6.237 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 7941 fontsize:S text: 7.941 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 8429 fontsize:S text: 8.429 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 8195 fontsize:S text: 8.195 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 9377 fontsize:S text: 9.377 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 10261 fontsize:S text: 10.261 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 11267 fontsize:S text: 11.267 shift:(-10,5)
 bar:2020 at: 11636 fontsize:S text: 11.636 shift:(-10,5)
 bar:2022 at: 11488 fontsize:S text: 11.488 shift:(-10,5)



*Boarne:NIS, 1831 oan en mei 1981 binne folkstellingen; 1990 en letter binne de ynwennertallen op 1 jannewaris.

## It besjen wurdich

* It hjoeddeiske stedhûs waard yn 1922 boud oan it *Marktplein* yn Flaamske renêssânsestyl. It âlde stedhûs dat eartiids yn 'e Langestraat stie, waard yn de Earste Wrâldkriich ferneatige. Yn it gebou wurdt in rike keunstsamling bewarre. 
* De Us-Leaffrouwetsjerke waard nei de Earste Wrâldkriich yn de jierren 1920 wer opboud neffens de oarspronklike goatyske tsjerke. De bou fan de hast frijsteande toer folge pas yn 1952.
* Tegearre mei Nieuwpoort-Bad waard ek de Sint-Bernardustsjerke hast folslein ferneatige. It hjoeddeiske gebou datearret fan 1923 en is in ûntwerp fan Pierre Vandervoort.  
* It belfort fan Nieuwpoort is in rekonstruksje út 1921-1923 fan de yn de Earste Wrâldkriich opblaasde toer en is mei oare belforten yn Frankryk en Belgje wrâlderfgoed.

* Oan de rjochterkant fan de Izer, krekt bûten de âlde binnenstêd, stiet it Kening Albertmonumint. It oarlochsmonumint waard yn 1938 neffens ûntwerp fan Julien de Ridder boud ta eare fan kening Albert I en de Belgyske troepen yn 'e Earste Wrâldkriich.
* Ta neitins oan de oerwinning by de Slach by Nieuwpoort op 2 july 1600 stiet yn it Prins Mauritspark in monumint foar Maurits fan Oranje.
* By it slúzekompleks "De Ganzepoort" komme seis ferskillende wetterferbinings by inoar, dy't oer it sluzekompleks en de mûning fan de Izer mei de Noardsee ferbûn wurde.
* De "White Residence", eartiids "Le Grand Hôtel", is in grut art decogebou út 1924 op 'e seedyk fan Nieuwpoort-Bad.
* De reus Jan Rupin is de ien fan de acht reuzen fan Nieuwpoort en de grutste fan allegear. De reus is 11,4 meter heech en weget 700 kilo. Hy wurdt droegen troch 24 minsken en is sels de grutste droegen reus fan Europa. 

### Militêre begraafplakken
* Sint-Joris: Ramscappelle Road Military Cemetery (Britsk militêr begraafplak).
* Ramskapelle: Belgysk militêr begraafplak.