open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Severn

De **Severn** (Welsk: *Afon Hafren*, Latyn: *Sabrina*) is mei 354&nbsp;km de langste Britske rivier. Hy ûntspringt op in hichte fan 610 meter op de Plynlimon ûnder Llanidloes, yn de Kambryske Bergen, Midden-Wales, en rint troch in tal Ingelske greefskippen en troch ûnder oaren de stêden Worcester, Gloucester en Shrewsbury. De Severn giet oer yn it Kanaal fan Bristol, yn syn estuarium en mûnet letter út yn de Ierske See en de Atlantyske Oseaan.

In stik fan tsien kilometer fan de Severndelling yn Shropshire, mei de namme de Ironbridge Gorge, is yn 1986 troch UNESCO oanwiisd as Wrâlderfgoed. It histoarysk belang dêrfan komt troch syn rol as sintrum fan de izeryndustry yn it begjin fan de Britske Yndustriële Revolúsje. De namme *Iron Bridge* komt fan de brêge oer de Severn, boud yn 1779, dy't de earste jitizeren brêge ea wie.

In nuveraardich ferskynsel yn de benedenrin de Severn is de floedbrâning (Ingelsk: *bore*). It estuarium, in diel fan it Kanaal fan Bristol, hat it op ien nei grutste tijferskil fan de wrâld – likernôch 15 meter (allinne yn de Fundybaai yn Kanada is it ferskil grutter) – en by sommige kombinaasjes fan tijen ûnstiet in oerflakteweach dy't him tige fluch tsjin de sream yn ferpleatst. Der wurdt sels op sa'n weach surfe, ek al riedt de havenautoriteit fan Gloucester, dy't dat part fan de rivier beheart, dat mei klam ôf. Dy *Severn Bore* is in foarbyld yn de natuer fan in himsels fuortsterkjende solitêre weach, in soliton.

## Plakken yn it streamgebiet
De Severn streamt troch de folgjende stêden en doarpen:

* Newtown
* Welshpool
* Shrewsbury
* Ironbridge
* Bridgnorth
* Bewdley
* Stourport
* Worcester
* Upton
* Tewkesbury
* Gloucester
* Newnham


Ofbyld:SevernFromCastleCB.JPG|*De Severn yn Shrewsbury*
Ofbyld:Severn Bore near Over Bridge, Gloucester - geograph.org.uk - 346180.jpg|*Floedbrâningsurfen by Over Bridge*
Ofbyld:New severn bridge best 750pix.jpg|*New Severn bridge*
Ofbyld:High Town, Bridgnorth.jpg|*High Town, Bridgnorth*


## Sjoch ek
* List fan rivieren yn Grut-Brittanje
Trent (rivier)

De **Trent** is mei in lingte fan 297 kilometer de tredde rivier fan Grut-Brittanje. De boarne leit oan de súdrâne fan it Biddulph Moor, op 275 m. boppe seenivo, yn it greefskip Staffordshire. De Trent streamt troch de Midlands (dêr't er yn it ferline in wichtige grins tusken it noarden en suden fan Ingelân forme) en mûnet mei de Ouse út yn de Humber en sa yn de Noardsee.

De Trent is de iennige rivier yn Ingelân dy't nei it noarden rint. De wichtichste sydrivieren binne de Derwent, Soar en Tame. De grutste plakken oan de rivier binne: Stoke-on-Trent, Burton-upon-Trent, Nottingham en Newark.


Ofbyld:RiverTrentNottingham.jpg|*De Trent yn Nottingham*
Ofbyld:Gainsborough Riverside.jpg|*De Trent en Gainborough Riverside*
File:Trent Aegir 2.JPG|*De Trent Aegir by West Stockwith, Nottinghamshire*


## Sjoch ek
* List fan rivieren yn Grut-Brittanje
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1992

De **[[Olympyske Simmerspullen 1992]]**, ek wol de **XXVe Olympiade** neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barselona.
De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it *Estadi del FC Barcelona*. It thússtadion fan FC Barcelona, hjoed de dei is it stadion bekind as "Camp Nou".

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

#### Groep C

#### Groep D

### Kwartfinales

### Heale finales

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Wye (rivier)

De **Wye**, (Ingelsk: *River Wye*, Welsk: *Afon Gwy*), is mei syn 215 kilometer de op fjouwer nei langste rivier fan it Feriene Keninkryk; de lêste 26 km is it de grins tusken Ingelân en Wales. It streamgebiet beslacht 4.136 km².

## Beskriuwing
De boarne fan de Wye leit yn de bergen fan it Welske Plynlimon. Dêrnei streamt de rivier troch ferskate stêden en doarpen, ûnder oaren Rhayader, Builth Wells, Hay-on-Wye, Hereford, Ross-on-Wye, Symonds Yat, Monmouth en Tintern, om krekt ûnder Chepstow it Severn-estuarium yn te streamen.

De Wye sels is in Plak fan Wittenskiplik belang en ien fan de meast belangrike beskerme natoergebietsrivieren fan it Feriene Keninkryk. It legere part fan de Wyedelling is útroppen ta in *[[Area of Outstanding Natural Beauty]]*. De Wye hat foar it meastepart skjin wetter.

De Wye is goed te brûken foar kajakken en kanofarren op ferskate nivo's; de rivier streamt frij starich, mar hat hjir en dêr wol streamfersnellings en is foar kano's te befarren fan Glasbury troch Hay-on-Wye oant Hereford en het Severn-estuarium ta.

## Sydrivieren
De grutste sydrivieren fan de Wye binne de Lugg, de Elan, de Irfon, de Marteg, de Monnow, de Trothy, de Ithon, de Llynfi, de Letton-mar, de Tarrenig en de Bidno.

## Skiednis
De Romeinen bouden al in brêge justjes streamop fan Chepstow. De rivier wie en is noch altyd befarber oant Monmouth yn Wales fan teminsten de 14e iuw ôf. Fan dat plak ôf waard de befarberheid ferbettere mei skutsluzen troch Sir William Sandys yn de jierren 1660, sadat boaten oant Hereford ta komme koene. Yn 1696 joech it Ingelske parlemint opdracht om alle skutsluzen fuort te heljen omdat sy fersliten wiene. Alinne de *New Weir Forge* by Goodrich hat it oerlibbe. Dy hat bestien oant 1815. Yn 1808 waard der in jaachpaad foar hynders oanlein, dat oant Hereford trochroan. Foar dy tiid waarden boaten troch minsken oer de Severn lutsen. Teffens waard de saneamde Lugg by de gearrin mei de Wye op de hichte fan Mordiford geregeldwei ferbettere. De Wye wie kommersjeel fan belang oan yn de jierren '50 fan de 19e iuw, dêrnei waard ferfier oer de dyk hieltyd wichtiger. De rivier wurdt hjoeddeisk noch wol brûkt foar plesierfeart.

## Keppeling om utens
*  De Wye beskreaun fan boarne oant see
Trent Falls

**Trent Falls** is de namme fan de gearrin fan de rivieren de Ouse en de Trent, dy't de Humber foarmje yn it Ingelske Yorkshire. Oan de noardkant leit East Riding of Yorkshire, oan de súdkant Lincolnshire
William Sandys

**William Sandys** (Fladbury, 1607 - 1669) wie in Ingelsk yngenieur, mei de bynamme *Waterworks Sandys*. Hy is fral ferneamd wurden troch it ferbetterjen fan de befarberens fan de rivieren Avon yn Warwickshire en de rivier de Wye, mar hy wie ek belutsen by it oanlizzen fan sluzen en it kanalisearjen fan oare rivieren yn it Feriene Keninkryk.
Wapen fan Eaststellingwerf

It **gemeentewapen fan [[Eaststellingwerf]]** waard fêststeld op 25 maart 1818 mei de beskriuwing:
*Fan sulver, beladen mei in griffioen fan keel, keard nei de linkerside fan it skyld, mei tusken de foar- en efterpoarten in reade bal, beladen mei in gouden stjer.*
Net beskreaun is in gouden kroan fan trije blêden en twa pearels en in griene gersgrûn.

It wapen is ôflaat fan it âlde segel fan Stellingwerf. It gebiet fan de hjoeddeiske gemeenten East- en Weststellingwerf makke him yn de rin fan de 14e iuw los fan it gesach fan de biskop fan Utert, de destiidske lânhear fan Drinte. It no frije gebiet skafte har al gau in segel oan. It âldste segel, mei ôfdrukken fan 1350 ôf, toane in ûndúdlik bist, de sturt tusken de poaten. Foar it bist (wolf, liuw, griffioen) stiet in sikel mei in fiifpuntige stjer ôfbylde.

Yn 1504 wurdt it gebiet ynlive by Fryslân, as twa ferskillende gritenijen, Stellingwerf Eastein en -Westein. Eaststellingwerf nimt dan de segelfiguer op as wapen. It is noch net dúdlik te sjen hokker bist it is. Yn 1597 wurdt de stjer as seispuntich ôfbylde. Yn 1622 wurdt it dúdlik dat it bist in griffioen betreft. De kleuren binne dan in fjild fan azuer, de griffioen fan goud, de srikel fan goud mei in seispuntige stjer fan sabel. De kleuren wizigje lykwols meardere kearen yn de rin fan de 17e en 18e iuw. Ek komt noch geregeldwei in fiifpuntige stjer foar.

Pas yn de rin fan de 18e iuw wurde de kleuren steefêst sulver en keel. It oantal punten fan de stjer bliuwt wikseljen. De gemeente freget yn 1817 it wapen oan mei in fiifpuntige stjer.
De ûntstiene ôfbylding en omskriuwing binne net botte dúdlik. Yn 1962 wurdt besocht om it wapen te wizigjen. It gie dêrby benammen om lytse oanpassings. De Hege Ried fan Adel beslút dat der gjin dúdlike wizigingen frege wurde, en dat folstien wurde kin mei in nij wapendiploma. Dit diploma waard op 10 july 1962 útkeard. Yn 1980 beklage de Fryske Rie foar Heraldyk him oer de foarmjouwing fan it wapen, sa't dat op dat stuit fierd waard troch de gemeente. De gemeente fierde it wapen mei in min-ofte-mear stappende griffioen en sûnder de gersgrûn. De foarm fan de griffioen wie grif ôflaat fan it wapen sa't it foarkomt in de Koffie Hag-albums. 
Boppedat fûn de Rie dat de kroan eigentlik in offisjele gritenijkroan wêze moast, dat wol sizze mei twa blêden en twa kear trije pearels. De offisjele tekening yn it register jout lykwols in kroan mei twa inkele pearels. It wizigjen fan de kroan soe dus per Keninklik Beslút moatte en de fraach is oft de Hege Ried fan Adel dêrmei akkoard gien wêze soe; tsjintwurdich wurde noch komselden oare typen kroanen ferliend.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Ferwerderadiel

It **gemeentewapen fan [[Ferwerderadiel]]** waard op 25 maart 1818 fêststeld as 
*In skyld fan lazuer beladen mei 7 stjerren fan goud, pealsgewiis setten 2, 3 en 2. It skyld dekt mei in gouden kroan.*
De kroan is in normale kroan fan trije blêden en twa pearels en gjin Fryske gritenijkroan.

De oarsprong is ûnbekend, mar it wapen komt al yn de 14e iuw foar.
Fan de doarpen yn Ferwerdearadiel binne de doarpswapens beskreaun fan Bartlehiem en Hallum.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Flylân

It **wapen fan de gemeente [[Flylân]]** is offsjeel fan 13 septimber 1590. Yn in bewarre bleaune oarkonde, ûndertekene troch Johan fan Oldenbarnevelt, erkennen by dy gelegenheid 'De Ridderschap, Edelen ende Steeden van Holland ende Westvriesland' dat East-Flylân in eigen wapen fiere mei.

Yn 1958 waard it by keninklik beslút omskreaun as *Yn sulver in omkearde seepink mei hyst grutseil yn natuerlike kleuren, mei op de efterstjûne in flagge besteande út trije horizontale banen fan read, wyt en blau, en silend op in út de skyldfoet útkommende see fan sinopel (grien).*
In seepink wie in type fiskersskip, in soad foarkommend yn de sechtjinde en santjinde iuw.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Frjentsjerteradiel (1984-2018)

It **wapen fan de gemeente [[Frjentsjerteradiel (1984-2018)|Frjentsjerteradiel]]** waard fêststeld op 8 augustus 1985 en beskreaun as

*Fjouwerendield : I yn azuer in klok fan goud, II en III yn goud in roas fan keel, IV trochsnien a yn azuer in nôtstûke fan goud, b weagjend trochsnien fan goud en azuer. It skyld dekt mei in gouden kroan fan 3 blêden en 2 kear 3 pearels en oan beide siden hâlden troch in frouljusfiguer, rjochts de goadinne Minerva, de nei links draaide holle dekt troch in helm, hâldend in skyld en in lâns yn de rjochterân en links de goadinne Ceres, hâldend in bondel nôtieren yn de linkerhân, alles fan goud.*

It eardere wapen, fan 25 maart 1818 waard beskreaun as:
*Fan lazuer beladen mei in gouden dwersbalke, fan de rjochter boppe- nei de linker ûnderhoeke fan it skyld delrinnende, fierder 3 iepen roazen fan keel, rinnend fan de linker boppe nei de rjochter ûnderhoeke, sadanich dat de middelste roas op de goudene dwersbalke komt.*
It skyld waard dekt mei in gouden kroan fan trije blêden en 2x3 pearels.

## Oarsprong/ferklearring
De roazen yn it âlde wapen komme fan it wapen fan de grytman Duco fan Jongema. It wapen op himsels komt foar sûnt it begjin fan de 17e iuw, mar skilt faak fan kleur. Yn it nije wapen komt I fan Frjentsjer, II en III fan Frjentsjerteradiel en IV fan Barradiel. De goadinne Minerva slaat op de universiteit fan Frjentsjer yn de 17e iuw, de goadinne Ceres komt fan it wapen fan Frjentsjer.

Van den Bergh neamt in segel út 1456, hast identyk oan it segel fan Frjentsjer út 1313, mei in keizer op in troan, yn de rjochterhân in septer, yn de linker in ryksappel; oan beide kanten fan him twa knibbeljende persoanen, rjochts in mûnts, dy't in boek ophâldt, links in kriichsman mei in spear.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Gaasterlân-Sleat

It **wapen fan de gemeente [[Gaasterlân-Sleat]]** waard fêststeld op 25 maart 1818 en beskreaun as 
*In griene foargrûn, wêrop in gouden nôtstûke yn folle ieren, dêr't foardel in hazze fan keel springt, it oare diel fan it skyld in himelsblauwe loft.*
It skyld is dekt mei in gouden kroan fan trije blêden en twa pearels.

De oarsprong fan it wapen is net bekend. Wol is der in 17e iuwsk segel bekend, dêr't lykwols gjin hazze, mar in dûbele earn stiet.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Harns

It **gemeentewapen fan [[Harns (gemeente)|Harns]] waard** fêsteld op 25 maart 1818 en beskreaun as:

*Fjouwerendield; it earste en fjirde diel fan keel, beladen mei trije gouden leeljes, setten twa en ien; it twadde en tredde diel fan sulver, beladen mei fjouwer krusen fan keel. It skyld dekt mei in kroan en oan de rjochterside fêsthâlden troch in fleugele frouljusbyld, in draak trochstekkende en yn de rjochterhân de skeal fan gerjochtichheid; alles fan goud.*
De kroan hat fiif blêden.

It wapen is ôflaat fan it âldste stedssegel, mei de âldst bekende ôfdruk út 1426. Op dit segel stiet in  ingel, steande mei ien foet op in draak. Hja hâldt ynhar hân in skyld mei in krús. Fieders steane der noch fjouwer St. Andryskrusen op itt segel. Ek op in oare segelfan ein 15e iuw stiet in ingel mei skyld, wêrop in krús, mar no wurdt se troch twa blomstâlen (leeljes ?) beselskippe. De leeeljes symbolisearje de Marije-ferearing; de krúske de parochyhillige St. Michael.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Emsigerlân

Is **Emsigerlân** is in histoaryske krite, dat lei oan de westlike râne fan East-Fryslân, fuort oan de Waadsee, it omfette it wide gebiet rûnom de stêd Emden. Emsigerlân grinzet yn it noarden oan Federgoa, yn it noardeasten oan Brookmerlân, yn easten oan Moarmerlân en yn it suden oan it Reiderlân.

Emsigerlân wie yn eardere tiden in Frysk goa, it Iemsgoa. Oars as yn it oare East-Fryslân wiene dêr gjin haadlingen festige. Dat feroare yn 1379 at it gebiet yn hannen komd fan de famylje tom Brok, en letter de Sirksenas, dy't om it besit fjochtsje. 

## Keppeling om utens
Wapen fan Kollumerlân en Nijkrúslân

It **wapen fan de gemeente [[Kollumerlân]]** wurdt as earste neamd yn in wapenboek út 1708 fan Gerrit Hesman. It wapen hearde doe by Kollum. Oannommen wurdt dat de gemeente Kollumerlân it fan Kollum oernommen hat. Kollum hie doe wat steedliks en wie krektas de oare stêden (mei in wapen) ferdield yn wiken. De kroan hat trije blêden en twa kear trije pearels.

It wapen wurdt beskreaun as: 
*Yn trije likense dielen ferdield, it boppeste fan sulver, it middelste fan goud, beladen mei in reade sjer en it ûnderste gedielte grien. It skyld dekt mei in kroan fan goud.*
De oarsprong fan it skyld is ûndúdlik, it wurdt al in oantal iuwen fierd, al is soks yn ferskillende kleurkombinaasjes (1660 read-sulver-swart, 1700 grien-sulver mei gouden stjer-grien). Van den Bergh neamt in segel út 1467, wêrop St.Maarten op it hynder mei de bidler, rjochts fan him in beamtûke, ûnder syn foet in skeanlizzende leelje.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Ljouwert

It **wapen fan de gemeente [[Ljouwert (gemeente)|Ljouwert]]** waard yn 1818 yn De Haach fêststeld. De eftergrûn fan it wapen hat de kleur azuer, it wapenbist is in kliuwende liuw fan goud. It wapenskyld is bedutsen mei in goudene kroan. It stedswapen is op ferskillende âlde bouwurken yn Ljouwert werom te kennen.

Der binne ferskate teoryen oer de skiednis fan it wapen. Wierskynlik hat de liuw te krijen mei de hillige Sint Vitus, dêr't in tsjerke foar boud waard op de terp Aldehou. Op it âldst bewarre segel fan de stêd út 1422 stiet de Sint Vitus-tsjerke mei dêrûnder in liuw. Yn it tiidrek 1472 - 1493 wurde yn Ljouwert munten slein mei de kliuwende liuw as wapen. Op it lêst fan de fyftjinde iuw ferskynt it wapen op in sekreetsegel, oerlevere op in oarkonde fan 5 maart 1490. Yn 1584 wurdt it wapen yn kleur ôfbylde. Guon saakkundigen fûnen it wapen fan Ljouwert de suterige kant neist.

Nei't op 1 jannewaris 2018 de gemeente Ljouwerteradiel en it noardeastlike diel fan Littenseradiel yn Ljouwert opgien wiene, krige de gemeente yn 2019 in nij wapen, wat yn prinsipe it âlde wapen wie mei dêroan tafoege in fuotstik fan grien en twa skylddragers: oan 'e lofterkant fan it wapenskyld in reade heraldyske liuw (út it famyljewapen fan 'e Van Burmania's) en oan 'e rjochterkant in read hart (út it famyljewapen fan 'e Van Cammingha's).

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Ljouwerteradiel

It **gemeentewapen fan [[Ljouwerteradiel]]** waard by beslút fan de Hege Ried fan Adel op 25 maart 1818 fêststeld. It waard beskreaun as
 
*Fjouwerendield: It earste fan sulver, beladen mei trije griene klaverblêden, steande ien en twa. It twadde, tredde en fjirde fan lazuer, beladen mei in kliuwende liuw fan goud tonge fan keel. It skyld bedekt mei in gouden kroan*.

Omdat der gjin âldere boarnen oer it wapen bekend binne soer it wapen ûntstien wêze kinne yn de perioade dat Keimpe Donia (1595 – 1616) of Ernst Harinxma fan Donia 
(1616 – 1634) grytman wie. Oft hja it wapen foar de gritenij yndie betocht hawwe is dus net bekend. Hoewol't der yn ferskate Doniawapens liuwen foarkomme, faak swart op goud, hawwe dy grif net model stien foar it gritenijwapen. De opset fan it wapen illustrearret de trije ’trimdielen’ yn de trije kertieren mei de Ljouwerter liuw en yn it earste kertier it totale plattelânsgebiet fan de gritenij, mei de trije klavers opnij as fwerwizing nei de trije trimdielen. 
 
It wapen is yn de rin fan de iuwen net folle feroare. Mar lykas by in protte gritenijwapens, binne ek fan it wapen fan Ljouwerteradiel kleurfarianten bekend. Sa wurde yn it wapenboek Schoemaker (1695) en yn de atlas fan Schotanus (1718) de liuwen yn grien ôfbylde. Fierders is de pleatsing fan de trije klavers, dy't yn de âldste boarnen as 2 en 1 setten wienen, feroare yn 1 en 2.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Aire (Ingelân)

De **Aire** is mei in lingte fan 259 km de fjirde rivier fan Grut-Brittanje. De rivier ûntspringt op in hichte fan 377 meter boppe seenivo ûnder Malham. Dêrnei streamt de rivier troch it westen fan Yorkshire, it yndustrygebiet Airedale en de yndustrystêd Leeds om by Airmyn (*myn* is it âlde Ingelske wurd foar riviermûning) yn de Ouse út te mûnjen.

By Malham rint de Aire troch de Gordale Scar, in nauwe kleau mei ferskate wetterfallen. Castleford is it plak dêr't de Aire en de Calder gearrinne; justjes streamôf fan dy gearrin stie it ford dêr't in âlde dyk nei de stêd York, dy't al troch de Romeinen brûkt waard, de rivier kruse. In diel fan de Aire is kanalisearre en wurdt de *Aire and Calder Navigation* neamd.


File:Gordale Beck.jpg|De Aire by de Gordale Scar
Ofbyld:River Aire south of Malham.jpg|De Aire krekt besuden Malham
Ofbyld:Crown Point Bridge, Leeds (10th May 2010).jpg|De Aire yn Leeds
Wapen fan Lemsterlân

It **wapen fan de gemeente [[Lemsterlân]]** waard fêststeld op 25 maart 1818 en beskreaun as:
*Fan sulver beladen mei in earm fan keel kommende fan de rjochter side fan it skyld, dragende op syn hân in wrâldkloat fan goud. It skyld dekt mei in kroan fan goud.*
De kroan hat trije blêden en 2x3 pearels. De hân is fan natuerlike kleur.
 
De oarsprong fan it wapen is net bekend. Fergelykje ek Doanjewerstâl. Oant yn de sechtjinde iuw hienen beide gritenijen faak deselde grytman.

Op de toer fan de herfoarme tsjerke stiet in wimpel mei dêryn it gemeentewapen fan Lemsterlân.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Littenseradiel

It gemeentewapen fan Littenseradiel waard fêststeld op 22 maart 1984 mei de beskriuwing:
*Yn azuer in skeanbalke fan sulver, beladen mei in klaverbled fan sinopel, in roas fan keel en in stjer fan sinopel, en beselskippe fan 2 stjerren fan goud. It skyld dekt mei in gouden kroan fan 3 blêden en 2x3 pearels.*

It wapen is gearstald út de wapens fan Baarderadiel en Hinnaarderadiel. De skeanbalke út it wapen fan Hinnaarderadiel waard omdraaid. Dit waard dien omdat it âlde wapen fan Westergoa soksoarte skeanbalke hie. Beide ophefte gemeentes leine yn Westergoa.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Menameradiel

It **gemeentewapen fan [[Menameradiel]]** waard fêststeld by Keninklik Beslút fan 20 juny 1938, mei de beskriuwing
*Yn azuer, in lizzende, omsjende [[ienhoarn]] fan sulver, beselskippe yn de linker boppehoeke fan in skkulp fan goud, yn de rjochter boppehoeke fan in rút fan sulver, en oan de skyldpunt fan in blêdleaze gouden ikel, de stâle nei ûnderen ta. It skyld dekt mei in gouden kroan fan fiif blêden".

De gemeente Menameradiel krige fyftich jier lyn yn feite in nij wapen. It âlde wol deselde eleminten as it hjoeddeiske, mar de ferkearde kleuren. In troch keninginne Wilhelmina ûndertekenen Keninklik Beslút fan [[20 juny]] 1900 bepaalde dat it nije wapen omskreaun wurde moast as <br>*Yn azuer lizzende, omsjende ienhoarn fan sulver, beselskippe yn de rjochterboppehoeke fan in skulp fan goud yn de linkerboppehoeke in rút fan sulver en oan de skyldpunt fan in blêdeleaze gouden ikel de stâle nei ûnderen ta. It skyld dekt mei in gouden kroan fan fiif blêden''.

Yn de heraldyk klinke de kleurenammen Midsiuwsk, maar dat komt omdat de heraldyk krekt yn dy tiid ta grutte bloei kaam. Soks is lykwols ienfâldiger as't it liket. Azuer is de heraldyskhe beneaming foar blau, goud is giel en sulver is yn feite wyt. Trouwens, as yn in wapensomskriuwing fan links of rjochts sprutsen wurdt, wurdt dêr eins it tsjinoerstelde mei bedoeld.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Nijefurd

It **gemeentewapen fan [[Nijefurd]]** waard fêststeld op 26 maart 1984 mei de beskriuwing:

*Trochsnien fan goud en keel; in hertskyld yn trijen trochsnien fan sinopel, azuer en sabel mei op elk gedielte in muorrekroan fan 3 bastions fan goud, fierd fan keel. It skyld dekt mei in gouden kroan fan 3 blêden en 2x3 pearels.*

It haadskyld is it wapen fan it lân Starum. It hertskyld is it wapen fan Himmelumer Aldefurd mei dêrop trije muorrekroanen as symboalen foar de trije stêden yn de gemeente (Warkum, Hylpen en Starum).
## Skiednis
It haadskyld, fan boppen goud en fan ûnder read, is it wapen fan it lân fan Starum, de kleuren binne ek fan it wapen fan Starum oernomd. It hertskyld is it âlde wapen fan Himmelumer Aldeferd. Dit wapen stiet symboal foar de trije stêden yn dy eardere gemeente. Dy stêden binne Warkum, Hylpen en Starum.

## Blazoen
De offisjele beskriuwing, it blazoen neamd is: "Trochsnien fan goud en keel; in hertskyld yn trijen trochsnien fan sinopel, azuer en sabel mei op elk gedielte in muorrekroan fan 3 bastions fan goud, fuorre fan keel. It skyld dekt mei in gouden kroan fan 3 blêden en 2x3 pearels." 

It wapen is dield, de boppeste helte is goud en de ûnderste is read. Op it skyld leit noch in hertskyld, dit is yn trije likense stikken dield. De boppeste is grien, de middelste blau en it ûnderste swart, op alle dielen stiet in muorrekroan ôfbylde. Elke kroan hat 3 bastions en de ûnderkanten binne read. It wapen is dekt troch in gouden kroan fan 3 blêden en tusken de blêden steane 2 kear 3 pearels.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Opsterlân

It **gemeentewapen fan [[Opsterlân]]** waard fêsteld op 25 maart 1818 mei de beskriuwing:
 
*Fan sulver, beladen mei 5 poppelierbeammen, steande op in griene grûn, dêr't in hazze oer rint fan keel, neisitten troch in hûn fan deselde kleur, wêrfan it foarste stik allinnich sichtber is. It skyld dekt mei in gouden kroan fan 5 blêden.*
 
It wapen skynt om 1622 ûntstien te wêzen. De betsjutting fan de foarstelling is net bekend. 
Foar 1739 wie allinnich de hazze te sjen, letter ek de heale hûn. De haze rint op de ôfbylden ek net altiten de selde kant út, soms nei links, soms nei rjochts.

Van den Bergh neamt in âlder segel fan de gritenij, mei ôfdrukken út 1418 en 1425. Op dizze segels stiet in steande kriichsman links sjende, yn de rjochterhân in opheft swurd, rjochts fan him in leelje, links in rûn skyld, beladen mei in krús fan bollen, ien yn de midden en fjouwer oan de fjouwer siden; oan syn foet rjochts in steande frou mei in stobbe yn de hân, links in man mei in swurd yn de hân en efter him in ôfsleine holle njonken in blok, it gehiel besaaid mei stjerren.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Tay (rivier)

De **Tay** (Skotsk-Gaelysk: *Tatha*) is de langste Skotske rivier mei syn lingte fan 193 kilometer. De rivier ûntspringt by de berch Ben Lui, 70 kilometer noardwestlik fan Glasgow en mûnet út yn de Firth of Tay, ûnder Perth. It earste diel fan de rivier wurdt *Fillan* neamd. By Killin hat de rivier in wetterfal mei de namme *Dochart Falls*, dêrnei berikt er Loch Tay. By Kenmore ferlit de rivier Loch Tay en giet fierder ûnder de namme *Tay*. De rivier komt fierder noch Kastiel Taymouth en de plakken Aberfeldy en Dunkeld by del. Mei 6.216 km² hat de Tay ek it grutste streamgebiet fan Skotlân, foar dy fan de Tweed en de Spey.

Ferskate plakken oan de Tay hawwe har nammen (nei alle wierskyn) oan de rivier te tankjen:
*Dundee - *Dun Tatha*, ford oan de Tay
*Broughty - *Bruach Tatha*, ouwer fan de Tay
*Taymouth - by de mûning yn Loch Tay.
*Tayside - in earder Skotske bestjoersregio


Ofbyld:St. Matthew's Church and Smeaton's Bridge.jpg|*De Tay bij Perth*
Ofbyld:Kinnoulltay.jpg|*De Tay by't winter, sjoen fanôf Kinnoull Hill*
 File:Canoeists on the Tay - geograph.org.uk - 92156.jpg|*Kano's op de Tay by Stanley*
Wapen fan Skarsterlân

It **gemeentewapen fan [[Skarsterlân]]** waard op 30 augustus 1984 beskreaun as

*Trochsnien : I yn azuer in springende hazze fan goud II yn goud in rjochterearm fan natuerlike kleur, klaaid fan keel, kommende út de rjochterskyldrâne en hâldende in omkearde ryksappel fan azuer mei in breedearmich krús fan sabel, dat tusken de fingers trochstekt. It skyld dekt troch in gouden kroan fan 3 blêden en 2 pearels.*

It wapen is in kombinaasje fan de wapens fan it Doanjewerstâl en it Haskerlân, wêrby't de kleuren oanpast binne.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Skiermûntseach

It **gemeentewapen fan [[Skiermûntseach (gemeente)|Skiermûntseach]]** waard fêststeld op 19 oktober 1954 as

*Yn sulver in omkearde mûnts mei tonsuer en koarte brune burd, klaaid yn in grize pij mei kape, dragend om de mul in learen riem, alles fan itselde, skoaid fan sabel, steande op in gersgrûn; de linkerhân opheft mei opstutsen wiisfinger. It skyld dekt troch in gouden kroan van 5 blêden.*

It wie in ferfanging fan dy fan 25 maart 1818 mei as beskriuwing 
*Yn sulver in omkearde mûnts, klaaid  yn in pij fan brún, dragend om syn mul in riem, dêroan in krúske oan in keatling, de linkerhân opstutsen mei omstutsen wiisfinger, dragende yn de rjochterhân in keatling, wêroan in krúske fan sulver en steande op in grûn fan grien. It skyld dekt troch in goeden kroan fan 5 blêden.*

It wapen is sprekkend; de namme Skiermûntseach betsjut 'eilân fan de skiere mûntsen'. De eardere eigener fan it eilân wie it sistersjenzer kleaster Klaarkamp yn Rinsumageast. Dy mûntsen droegen in skier-grize pij.
Hoe âld oft it wapen is, is net bekend. It âldst is in 18e iuwsk segel, wêrop in dield skyld, it boppeste beladen mei in peal, hâlden troch twa liuwen, útkommende út de dielingsline, ûnder in earn. As hertskyld in rûn skyld mei in mûnts. It gehiel dekt troch in fiifblêdige kroan.
It giet hjir om it wapen fan de destiidske Hearen fan Skiermûntseach, wêrby't de mûnts dus as symboal fan it eilân yn in hertskyld setten waard.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Skylge

It **wapen fan de gemeente [[Skylge (gemeente)|Skylge]]** waard fêststeld by Keninklik Beslút fan 27 septimber 1963 mei de beskriuwing:

*Yn sulver in beblêde beam fan sinopel, befruchte fan goud, plante op in grûn ek fan sinopel en beselskippe, rjochts fan in kliuwene liuw fan keel, links fan in kliuwende draak fan azuer, dy't beide de stamme fan de beam mei  harren beide klauwen omklamje. It skyld dekt mei in gouden kroan fan trije blêden en twa pearls*.

It belút kaam nei oanlieding fan in fersyk fan B&W fan Skylge oan de Hege Ried fan Adel, om it wapen opnij fêst te stellen. It âlde gemeentewapen, troch de Hege Ried fan Adel fêststeld op 26 juny 1816, bykte net hielendal goed te wêzen. De wapentakenning berêste grif op in ûndúdlike segelprint fan in al skeind wapen.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Spey

De **Spey** (Skotsk-Gaelysk: *Uisge Spè*) is in rivier yn it noardeasten fan Skotlân, mei sa'n 173 km de twadde nei lingte en de hurdst streamende rivier yn Skotlân. De rivier is fan belang foar it fiskjen op salm en foar it meitsjen fan whisky.

De rivier ûntspringt yn de Monadhliath Mountains yn de Skotske Heechlannen en mûnet út yn de Moray Firth by it plak Garmouth. De dyk fan Inverness nei Perth folget de rivierdelling foar in part. De rivier rint ûnder oaren troch de plakken:
* Kingussie
* Aviemore
* Grantown-on-Spey

De Spey is ferneamd fanwege de protte whiskydestillearderijen oan syn ûnderrin yn de Speydelling, yn de tradisjonele greefskippen Morayshire en Banffshire. Dy regio, 'kearnlân fan de whisky', hjit ek wol *[[Speyside]]*. 

Ien fan de fjouwer offisjele ynterregionale kuierpaden fan Skotlân, de Speyside Way, rint foar it grutste part by de rivier lâns.


Ofbyld:River Spey.jpg|*De Spey by Aberlour*
Ofbyld:River spey.jpg|*De Spey*
Ofbyld:Garmouth Spey Viaduct.jpg|*Alde spoarbrêge oer de Spey by Garmouth*


## Sjoch ek
* List fan rivieren yn Grut-Brittanje
Wapen fan Smellingerlân

It **gemeentewapen fan [[Smellingerlân]]** waard mooglik al ynfierd yn de 17e iuw troch de Van Haersma's. Yn 1818 stelde de Hege Ried fan Adel as offisjele omskriuwing fêst:
 
*Fan sulver, beladen mei 5 griene beamen steande op in natuerlike foargrûn, dêr't in hart fan keel foarbyspringt. It skyld mei in kroan fan goud.*
(keel = read). Sûnt begjin '91 hat Smallingerlân in nije ferzje nei oerlis mei de Fryske Rie foar Heraldyk.

Op de kroan sitte fiif edelstiennen, trije reade-rút-foarmige skitterstiennen mei 2 griene-ovale stienen der tusken. Op de haadbân sit in loftige gouden blêdekrânse mei tusken de delbûgjende bôgen iepen trochsjoch. De boppekrânse hat trije grutte moerbei blêden mei twa wite trijefâldige pearel troskes der tusken. Oer de betsjutting fan de symboalen binne de mieningen ferdield. De fiif griene bemamnen soenen wize kinne op it boskrike gebiet fan de Fryske Wâlden, mar kinne ek symboal stean kinne foar de rjochtspraak. It oantal fiif is wolris ferklearre as ferwizing nei de fiif tsjerkedoarpen út dy tiid. It hart soe ferwize nei it feit dat yn Drachten eartiids rjocht sprutsen waard. In oare histoarikus mient dat it hart ferwiist nei it jachtrjocht.

Wyt, grien en read binne de kombinearre kleuren fan de eardere 'goaen' of 'kertieren' Sânwâlden en Eastergoa. De kleuren fan Sânwâlden binne grien en wyt, fan Eastergoa binne read en wyt. Hoewol't Smellingerlân altiten by Eastergoa hearde, leit it yn it grinsgebiet tsjin Sânwâlden oan. Dêrom de kombinearre kleuren.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Oswald Achenbach

**Oswald Achenbach** (Düsseldorf, 2 febrewaris 1827 - dêre, 1 febrewaris 1905) wie in Dútske keunstskilder fan meast lânskippen.

Oswald Achenbach folge syn oplieding oan de keunstakadeemje yn Düsseldorf en by syn broer Andreas Achenbach, dy't ek skildere. Om syn natuerstúdzjes te ferdjipjen makke er in reis troch Tirol en Itaalje. Achenbach hat by syn lânskippen each foar de rike en fûle kleureffekten; dat brocht him ek nei de baai fan Napels en Rome.

Achenbach syn lânskippen (faak mei figueren der yn) binne romantysk fan aard en meastal troch Itaalje ynspirearre, sa as 'Tafreel yn in Italjaansk park' (München, *Neue [[Pinakoteek|Pinakothek]]*).

Oswald Achenbach levere syn bêste wurk mei syn lytse skilderijen dy't syn flotte penseelfiering sjen litte.

## Priuwke fan syn wurk

Ofbyld:Oswald Achenbach 003.jpg|*Sicht op [[Florâns]]*, 1898
Ofbyld:Achenbach, Oswald — Feuerwerk in Neapel (Santa Lucia mit Monte Echia und Castel dell'Ovo) 1875 — WD item Q19938884.jpg|*Fjoerwurk yn Napels*
Ofbyld:Oswald Achenbach 002.jpg|*Kleastertún*, 1857
Ofbyld:Oswald Achenbach Triumphal Arch in Rome.JPG|*Triomfbôge fan Konstantyn yn Rome*
List fan Deenske keunstskilders

| 
|-
| 
|-
| 
|-
| 
|-
| 
|-
|}
Dit is in **list fan [[keunstskilder]]s** dy't yn Denemark berne binne, oardere op alfabet.
 

## A
*Nikolai Abraham Abilgaard 1743-1809
*Else Alfelt 1910-1974

## B
*Mogens Balle 1921-1988
*Mogens Ballin 1871-1914
*Poul Anker Bech 1942-2009
*Albert Bertelsen 1921
*Ejler Bille 1910-2004
*Carl Bloch 1834-1890

## E
*Kristoffer Wilhelm Eckersberg 1783-1853
*Lili Elbe 1886-1931

## F
*Sonja Ferlov 1911-1985
*Paul Fischer 1860-1934

## H
*Vilhelm Hammershøi 1864-1916
*Henry Heerup 1907-1993

## J
*Egill Jacobsen 1910-1998
*Asger Jorn 1914-1973

## K
*Canuto Kallan 1960
*Per Kirkeby 1938
*Jesper Knudsen 1964
*Christen Købke 1810-1848

## M
*Wilhelm Marstrand 1810-1873
*Louis Moe 1857-1945
*Peder Mønsted

## O
*Erik Ortvad 1917-2008
*Jurriaen Ovens 1623-1678

## P
*Carl-Henning Pedersen 1913-2007
*Vilhelm Bjerke Petersen 1909-1957
*Camille Pissarro 1830-1903

## R
*Johannes Rach 1720-1783

## W
*Gerda Wegener 1885-1940
*Abraham Wuchters 1608/1610-1682

## Z
*Kristian Zahrtmann 1843-1917

## Boarne
*Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie
Wapen fan Weststellingwerf

It **gemeentewapen fan [[Weststellingwerf]]** is yn 1818 troch de Hege Ried fan Adel fêststeld. 
It wapen waard beskreaun as 

*Fan sulver beladen mei in griffioen fan keel, de holle nei efteren dragend, mei tusken de foar- en efterpoaten in reade bal, beladen mei in fiifpuntige stjer fan sulver.*
Net beskreaun is de gouden kroan mei trije blêden en twa pearels.

Yn it wapen stiet in griffioen of grypfûgel, in fabeldier út de âldheid. Aristias (+/_ 560 f.Kr.) fermeldet dat de griffioen de beweitser wie fan it goud yn it noarden fan Europa en de bestrider fan de ieneagige Arimaspen yn Skytsje. Oare skriuwers miene dat hy út Ynje kaam: hjir wie hy oan de sinne wijd en wurke as skatbewarder. Dit ferhaal is letter nei it westen oerbrocht, dêr't de griffioen in plak krige yn de keunst en de heraldyk. It bist hat it boppeliif fan een earn, hynsteearen en it ûnderliif fan in liuw. It wurdt meastal fan de sydkant ôfbylde, mei de sturt oerein. Soms is de sturt ek tusken de efterpoaten troch slein. Op it wapen stiet in griffioen ôfbylde mei de holle nei efteren draaid. Tusken de foarpoaten en efterpoaten hâldt hy in reae bal mei in fiifpuntige stjer fan sulver. 

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Wymbritseradiel

It **wapen fan Wymbritseradiel** is it wapen fan de eardere gritenij en gemeente Wymbritseradiel en de gemeente Wymbritseradiel, yn it súdwesten fan de provinsje Fryslân.
__NOTOC__
## Wapen fan 1818
Yn syn âldste foarm waard dat fêststeld op 25 maart 1818 mei de beskriuwing:

:*Fan [[blau|azuer]] beladen mei 7 [[leelje (heraldyk)|leeljes]] fan [[goud (kleur)|goud]], pealsgewiis setten 2,3 en 2. It [[skyld (heraldyk)|skyld]] dutsen mei in goudene [[kroan (holdeksel)|kroan]].*
De kroan hat 5 blêden.

Op âlde segels fan 'e gritenij Wymbritseradiel steane altiten in Fryske heale earn en in wikseljend tal leeljes. De oarsprong fan beide eleminten is alhiel wis, mar de heale earn komt foar 't neist út in famyljewapen en tsjut aadlik of foarnaam eigenierd komôf oan. De leeljes wize op 'e Marijeferearing. Yn 1818 waarden allinnich de leeljes ferliend as wapen.
Ofbyld:Wymbritseradeel wapen 1818.svg|It wapen fan 1818 oant 1975.


## Wapen fan 1975
Al yn 1963 frege it Ryksargyf yn Fryslân oan de Hege Ried fan Adel oft it histoaryske wapen net fannijs ferliend wurde koe. De Ried advisearre dêrop posityf, mar de gemeente frege gjin wiziging oan. Pas yn febrewaris 1975 frege de gemeente in nij wapen oan. Op 1 novimber 1975 waard dat ferliend as:

:*Dield: I yn goud in [[Fryske heale earn|heale earn]] fan [[swart|sabel]], kommend út de dielingsline, II yn azuer 7 leeljes fan goud, setten 1, 2, 1, 2 en 1. It skyld dutsen mei in goudene kroan fan 3 blêden en 2×3 [[pearel]]s.*

Ofbyld:Wymbritseradeel wapen 1975.svg|It wapen fan 1975 oant 1984.


## Wapen fan 1984
By de grutte gemeentlike weryndieling fan 1984 waard it âlde Wymbritseradiel opheft. It grutste part dêrfan waard doe mei de gemeente Drylts, in stik fan Doanjewerstâl en it doarp Greonterp dat earder ta Wûnseradiel heard hie, gearfoege ta in nije gemeente dy't ek fan Wymbritseradiel hiet. Op 16 maart 1984 krige dy gemeente in nij wapen dat identyk wie oan it wapen út 1975, mei as iennichste ferskil dat der in hertskyld oerhinne pleatst wie dat basearre wie op it âlde wapen fan 'e gemeente Drylts. De beskriuwing wie sa:

:*Dield: I yn goud in heale earn fan sabel, kommend út de dielingsline, II yn azuer 7 leeljes fan goud, setten 1, 2, 1, 2 en 1; yn in hertskyld fan goud in [[kogge]] fan sabel. It skyld dutsen mei in goudene kroan fan 3 blêden en 2×3 pearels.*

Ofbyld:Wymbritseradeel wapen.svg|It wapen fan 1984 oant 2011.


## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
* Wapen fan Súdwest-Fryslân
Federgoa

De **Federgoa**, ek **Federitga** is in histoaryske krite, dat lei oan de noardwestlike râne fan Eastfryslân, fuort oan de Waadsee. It besloech it tsjintwurdige Krummhörn. Federgoa grinzet yn it easten oan Brookmerlân en yn it suden oan Emsigerlân.
Wapen fan Wûnseradiel

It **gemeentewapen fan [[Wûnseradiel]]** waard fêsteld op 25 maart 1818 mei de omskriuwing:
*Fan azuer beladen mei in hart yn natuerlike kleur op in griene grûn. It skyld dekt mei in kroan fan goud.* De kroan hat trije blêden en twa pearels.

Neffens in leginde soe it wapen in opjage hart ferbyldzje dat yn Wûns fongen waard.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Mark Dedrie

**Mark Dedrie** ( * 1962, Wilrijk, Belgje), is in Belgyske byldhouwer. 

Hy waard berne as bakkerssoan yn Wilrijk. Hy hie net folle nocht om bakker te wurden en sette útein mei in brûnsjitterij, dêr't er hast trettjin jier brûnsjitter wie (1983-1997). Sadwaande moete hy in soad artysten en besleat om eigen bylden te meitsjen. Sûnt 1997 hat er in protte eigen bylden makke yn brûns en waarfêst stiel. Ek brûkt er graach inoks, in gemysk behannele materiaal dat wat wei hat fan brûns, syn favorite materiaal. Mark wol it publyk aan jaan fan de grutte ferbûnenens fan minsk en bist.

Om syn spontane ekpresjetwang net te bedjerren, wurket Mark sûnder *bozzetti*, foarstúdzjes dêr't akademyske byldhouwers graach mei wurkje meie. Dat detaillearre byldhouwerstekeningen sitte net yn syn laatsjes. Pas nei it brûnsjitten, wêrby't de waaks ferlern weirint, mikt Mark op perfeksje fan it rûch stjurre brûns en begjint it skuorjen en polysten. Yn de twadde helte fan de jierren njoggentich brekt Dedrie troch as selsstannich byldhouwer. Yn 1999 rjochtet er in beskieden keunstnersgroep op.

Yn 2008 wûn hy de *cultuurprijs Raymond Majean* (Raymond Majean kultuerpriis).

Yn 2011 hie Dedrie in eksposysje by galery Terbeek yn Beetstersweach
Wapen fan Tytsjerksteradiel

It **gemeentewapen fan [[Tytsjerksteradiel]]** waard fêststeld op 25 maart 1818 as:

*Fjouwerendield; it earste fan lazuer beladen mei in skepnet en in seine, steand as in St.Andrieskrús; it twadde fan sulver, beladen mei in griene nôtplant; it tredde mei fan sulver, beladen mei 3 beammmen fan sinopel; it fjirde fan keel, beladen mei in swarte hoarn. It skyld dekt mei in kroan fan goud.*
De seine en it skepnet binne fan sulver, de beammmen steane op in losse grûn, de hoarn is in posthoarn, de nôtplant is earder in reidkraach mei trije plommen en de kroan hat trije blêden en 2x3 pearels.

Op 11 july 1985 kaam der in nij wapen:
*Fjouwerendield : I yn keel in skepnet en in seine fan sulver, II yn sulver in reitplant mei 3 plommen, op in grûn, alles fan sinopel, III yn sulver 3 plante beammen fan sinopel, IV yn azuer in jachthoarn fan goud. It skyld dekt mei in gouden kroan fan 3 blêden en 2x3 pearels.*

It gemeentewapen fan Tytsjerksteradiel is opboud út fjouwer streekwapens, ek wol kertieren neamd. Elk kertier stiet foar in oantal doarpen en symbolisearret it karakter fan Tytsjerksteradiel.
It earste kertier (Tytsjerksterkertier), linksboppe, mei it net en de seine pleatst as in Andreäskrús, is dat fan de doarpen Tytsjerk, Ryptsjerk en Suwâld. It kertier is read mei sulvergrize figueren. De seine symbolisearret de agraryske sektor, it net de fiskerij.

It twadde kertier (Sumarderkertier), rjochtsboppe, mei de trije reidplommen, is dat fan de doarpen Sumar, Eastermar en Jistrum. De ûndergrûn is sulvergriis mei griene plommen. De plommen symbolisearje it wetterrike gebiet.

It tredde kertier (Trynwâldsterkertier), linksûnder, mei de trije beammen, is dat fan de doarpen Oentsjerk, Aldtsjerk, Gytsjerk en Mûnein. De ûndergrûn is sulvergriis mei trije griene beammen, dat fansels de boskige streek fan de Trynwâlden sjen lit.

It fjirde kertier (Burgumerkertier), rjochtsûnder, mei de jachthoarn, is dat fan de doarpen Burgum, Noardburgum, Garyp en Hurdegaryp. It kertier is blau mei in gouden hoarn. De hoarn jout oan dat yn dy omkriten in soad jage waard. De doarpen Wyns en Earnewâld binne net yn it wapen opnommen. Wyns, dat oan de Dokkumer Ie leit, wie foarhinne it sintrum fan it distrikt Winninghe. Dat distrikt foel fierhinne gear mei it lettere Eastergoa. Dêrom stie it wapen fan Eastergoa model foar it wapen fan Wyns. Earnewâld hat in eigen wapen. De namme ‘Earnewâld’ is nei alle gedachten ôflaat fan ‘earn’ en ‘wâld’. Yn it wapen stiet dan ek in dûbele earn.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Wapen fan Doanjewerstâl

It **gemeentewapen fan de gemeente [[Doanjewerstâl]]** waard fêstlein op 25 maart 1818 en beskreaun as: *Fan goud beladen mei in reade earm, kommende fan de rjochterkant fan it skyld, hâldende yn de hân in omkearde wrâldkloat fan lazuer, wêrfan it krús swart is. It skyld is dekt mei in kroan fan goud.*
De kroan hat trije blêden en 2 pearels.

De oarsprong fan it wapen is net bekend. Fergelykje ek Lemsterlân. Oant yn de 16e iuw hienen beide gritenijen faak deselde grytman.
Wapen fan Haskerlân

It **gemeentewapen fan [[Haskerlân]]** waard fêststeld op 25 maart 1818. It wurdt omskreaun as
*Fan lazuer beladen mei in rinnende hazze yn syn natuerlike kleur op in griene grûn. It skyld dekt mei in kroan fan goud. De kroan hat trije blêden en twa pearels.*
 
It wapen is in sprekkend wapen, mei in lytse hazze, in haske dus.
Alliearden (Grutte Fryske Oarloch)

De **Alliearden**, de ferbûnenen, foarmen meiïnoar in partij yn it militêr konflikt dat bekend stiet as de  Grutte Fryske Oarloch. Se bestie út in tal lytsere partijen: de Fetkeapers, de Bronkhorsten, de Onsta's en de partij fan Keno II tom Brok. Fan dy dielnimmers foarmen de famylje Tom Brok út East-Fryslân en de Bronkhorsten út de stêd Grins de lieders. Harren opponinten yn dat konflikt wiene de Skieringers, dy't fierwei it wichtichste part fan de tsjinpartij fertsjintwurdigen, folle mear as de Hekerens, de tsjinpartij fan de Onsta’s en de partij fan Hisko Abdena. 

Yn Westerlauwersk Fryslân sieten benammen de Skieringers en yn de stêd Grins, de Ommelannen en East-Fryslân de Alliearden.
Wapen fan Utingeradiel

It **wapen fan de gemeente [[Utingeradiel]]** waard fêststeld op 25 maart 1818 en omskreaun as

*Fan keel beladen mei 1 leelje fan sulver, verzeld van 3 klaverblêden fan goud, setten 2 en 1. It skyld is dekt mei in kroan fan goud.* De kroan hat trije blêden en twa pearels. 

De oarsprong fan it wapen is ûnbekend, wol kommme de klaverblêden ek in soad foar yn de doarpswapens yn de gemeente. It is dus mooglik in algemien symboal foar de lânbou.
São Paulo

**São Paulo** is in gemeente en miljoenestêd yn Brazylje. It is stifte yn 1554 en bleau relatyf lyts oant sawat 1870. Sûnttiids is de stêd troch urbanisaasje groeid ta de grutste stêd fan Súd-Amearika. 

## It besjen wurdich
It Museu de Arte de São Paulo is ien fan de grutste museums fan Latynsk-Amearika mei wurk fan ûnder oare Karel Appel, Giovanni Bellini, Hieronymus Bosch, Sandro Botticelli, Calder, Paul Cézanne, Lucas Cranach der Ältere, Paul Gauguin, El Greco, Vincent van Gogh, Frans Hals, Pablo Picasso en in soad oaren.

## Partnerstêden
*  Buenos Aires (Argentynje), sûnt 1999
*  Seoel (Súd-Korea), sûnt 1977
*  Tokio (Japan)
*  Cluj-Napoca (Roemeenje)
*  Barselona (Spanje)

## Berne
* Mário de Andrade (9 oktober 1893 - 25 febrewaris 1945), skriuwer
* Oswald de Andrade (11 jannewaris 1890 - 22 oktober 1954), skriuwer
* Rubens Barrichello (23 maaie 1972), autokûreur
* Alex Barros (18 oktober 1970), motorkûreur
* Sebastien Bellin (14 maaie 1978), basketter BCoostende
* Maria Bueno (11 oktober 1939), tennisspylster
* Cafú (17 juny 1970), fuotballer
* Carlos Castaneda (25 desimber 1931 - 27 april 1998), antropolooch
* Denílson (16 febrewaris 1988), fuotballer
* Pedro Diniz (22 maaie 1970), autokûreur
* Emerson Fittipaldi (12 desimber 1946), autokûreur
* Arthur Friedenreich (18 july 1892 - 6 septimber 1969), fuotballer
* Maria Lenk (1915-2007), swimster
* Anita Malfatti (2 desimber 1889 - 6 novimber 1964), skilderesse
* Felipe Massa (25 april 1981), autokûreur
* Fernando Meirelles (9 novimber 1955), regisseur
* Nelson Motta (29 oktober 1944), produsint en skriuwer
* David Neeleman (16 oktober 1959), sakeman
* Carlos Pace (6 oktober 1944 - 18 maart 1977), autokûreur
* Ricardinho (23 maaie 1976), fuotballer
* Roberto Rivellino (1 jannewaris 1946), fuotballer
* Eduardo Saverin (19 maart 1982), mei-oprjochter fan Facebook
* Ayrton Senna (21 maart 1960 - 1 mei 1994), autokûreur
* Marcos Senna (17 july 1976), Spaansk fuotballer
List fan Fryske famkesnammen

List fan **Fryske famkesnammen**:

## A

## B

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## R

## S

## T

## U

## W

## Y

## Sjoch ek
* List fan Fryske jongesnammen
* List fan net-Fryske famkesnammen
Veena Malik

**Veena Malik** (Urdu: ويتا ملک, berne **Zahida Malik**) (Rawalpindy, 26 febrewaris 1984) is in Pakistaanske aktrise, model en komediënne. Yn in tiid fan tsien jier hat sy wurke by nijsstjoerders en yn spylfilms meidien, prizen garre en wurdearring krigen foar de measte fan har optredens. Malik is sûnt in foaroansteand aktrise fan de Urdu-sinema (*Lollywood*). Sy is ek ferneamd om har stipe fan ferskate goede doelen, benammen as ambassatrise fan de *[[Wrâldsûnensorganisaasje|World Health Organization]]*.

## Persoanlik
Yn 2011 wie der opskuor yn Pakistan oer in bleatfoto fan Malik op de omslach fan de Yndyske edysje fan FHM-magazine; op de foto is sy te sjen mei de letters "ISI" op har boppe-earm -- de inysjalen fan Pakistan's kontroverzjele geheime tsjinst, *Inter-Services Intelligence*. 

## Filmografy
### Film

### Telefyzje

## Keppelings om utens
* Offisjele Webside
* Veena, Vida, Vici *[[Express Tribune]]*
* Veena Malik yn de IMDb
Groustins

* De eardere Groustins fan Burgum.
* De eardere Groustins fan Hurdegaryp.
* De eardere Groustins fan Ingelum.
* De eardere Groustins yn Koudum.