open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Theodor Fritsch

**Theodor Fritsch**, oarspronklik **Emil Theodor Fritsche**, (Wiedemar, 28 oktober 1852 - Markkleeberg, 8 septimber 1933), wie in Dútsk útjouwer, publisist en polemist. Hy skreau antysemityske geskriften dy't in protte ynfloed hân hawwe op de Dútske publike opiny tsjin de joaden yn de lette 19e en iere 20e iuw. Hy skreau ek ûnder de nammen *Thomas Frey*, *Fritz Thor* en *Ferdinand Roderich-Stoltheim*. Fritsch leaude yn de absolute superioriteit fan it Aryske ras.

Theodor Fritsch (1895–1946) syn soan, wie ek boekferkeaper en lid fan de SA.

## Publikaasjes
* *Antisemiten-Katechismus.* Herrmann Beyer, 1887
* *Leuchtkugeln, Alldeutsch-antisemitische Kernsprüche.* selde
* *Mißstände in Handel und Gewerbe.* selde
* *Der Sieg der Sozialdemokratie als Frucht des Kartells.* selde
* *Verteidigungsschrift gegen die Anklage wegen groben Unfugs, verübt durch Verbreitung antisemitischer Flugblätter.* selde
* *Wem kommt das Kartell zu gute.* selde.
* *Zur Abwehr und Aufklärung.* selde, 1891
* (Pseudonym Thomas Frey): *Thatsachen zur Judenfrage, das ABC der Antisemiten*. selde
* (Pseudonym Thomas Frey): *Zur Bekämpfung 2000jähriger Irrtümer.* selde
* *Das Abc der sozialen Frage.* Fritsch, Leipzig 1892 (= Kleine Aufklärungs-Schriften, Band 1)
* *Die Juden in Russland, Polen, Ungarn usw.* Fritsch, Leipzig 1892 (= Kleine Aufklärungs-Schriften, Band 7)
* *Statistik des Judenthums.* Fritsch, Leipzig 1892 (= Kleine Aufklärungs-Schriften, Band 10/11)
* *Halb-Antisemiten. Ein Wort zur Klärung.* Beyer, Leipzig 1893
* *Zwei Grundübel: Boden-Wucher und Börse. Eine gemeinverständliche Darstellung des brennendsten Zeitfragen.* Beyer, Leipzig 1894
* *Die Stadt der Zukunft.* Fritsch, Leipzig 1896
* *Mein Beweis-Material gegen Jahwe.* Hammer, Leipzig 1911
* (Pseudonym F. Roderich-Stoltheim): *Die Juden im Handel und das Geheimnis ihres Erfolges. Zugleich ein Antwort und Ergänzung zu Sombarts Buch: „Die Juden und das Wirtschaftsleben“.* Hobbing, Steglitz 1913 (nei 1919: *Das Rätsel des jüdischen Erfolges*)
* (Pseudonym: Ferdinand Roderich-Stoltheim): *Anti-Rathenau.* Hammer, Leipzig 1918 (= Hammer-Schriften, Band 15)
* (Pseudonym F. Roderich-Stoltheim): *Einstein’s Truglehre. Allgemein-verständlich dargestellt und widerlegt.* Hammer, Leipzig 1921 (= Hammer-Schriften, Band 29)
* *Die wahre Natur des Judentums.* Hammer, Leipzig 1926
*(Pseudonym F. Roderich-Stoltheim): *Der Kulturbund des Rassefriedens.* in Sammelwerk *Die Weltfront. Eine Sammlung von Aufsätzen antisemitischer Führer aller Völker.* Fannijs útjûn fan Hans Krebs ûnder de titel "Mitglied der Prager Nationalversammlung" und Otto Prager. Aussig 1926 online, Erweit. Auflage mit anderem Untertitel: "Folge 1." Nibelungen, Berlin und Leipzig 1935 (mehr dieser "Folge" nicht ersch.) S. 5 - 8
*(als Th. Fritsch): *Wie ist die Judenfrage zu lösen?* in ebd. 1926, S. 33 - 43
**Die zionistischen Protokolle*, hg. v. Th. Fritsch (De Protokolle der Weisen von Zion)

## Keppeling om utens
*''Antisemiten-Katechismus'' fan Theodore Fritsch by archive.org
Titus

* De Romeinske keizer Titus.
* De kristlike apostel Titus.
* It bibelske *[[Brief oan Titus]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *Titus*.
Foddeman

In **fodde(keap)man** (soms: foddejoad) wie ien dy't âlde klean opkocht en wer trochferkocht foar de fabrikaazje fan papier as poetskatoen. 

De foddeman gie de huzen bydel mei hynder en wein, bakfyts, hûnekarre as hânkarre oant, op plakken, begjin jierren sechtich fan de 20e iuw. Men koe oan him âlde klean, fodden en bêdguod kwyt. De jutesek mei fodden waard woegen mei in ingster. De priis waard de kilo bepaald.

Letter ferdwûn de foddekeapman folslein út it strjitbyld. Fodden of âlde klean geane no nei de werbrûkwinkels of wurde as tekstylôffal skieden sammele en fannijs brûkt.

## Keppeling om utens
Breanne Benson

**Breanne Benson**, echte namme: **Benedetta Hamzai** (Tirana, 22 april 1984), is in rêstend Albaneesk-Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan etnysk Albaneesk komôf, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenammen Breanne, Brianne Grant, Karidah en Jennifer.

## Libben
Benson waard berne yn 'e Albaneeske haadstêd Tirana, mar mei har âldelju hearde se ta de wiere eksodus fan emigranten dy't op gong kaam doe't yn 1991 it kommunistysk rezjym yn Albaanje ynstoarte. Se brocht in tal moannen troch yn Itaalje foar't it har heit en mem slagge om dêrwei nei de Feriene Steaten te emigrearjen; dat wie doe't Benson sân jier wie. Se groeide op yn it suden fan 'e steat Kalifornje. Nei't se de middelbere skoalle trochrûn hie, studearre se psychology en seksuology.

Benson rekke yn 'e pornoyndustry behelle doe't se har kammeraatske, de pornoaktrise Tanya James, beselskippe as dy nei pornoshoots gie. Yn 2003, doe't se njoggentjin wie, begûn se sels ek yn 'e pornoyndustry te wurkjen. Se sette útein mei solo te posearjen foar foto's yn pornobledsjes, wêrby't se masturbearre en helpstikken brûkte. Yn 2004 begûn se ek masturbaasjefideo's te meitsjen en spile se yn har earste lesbyske pornografyske film, *Cockless 23*, mei Tanya James. Benson hie de hope dat nimmen út har om-en-by derefter komme soe dat se pornografy makke, mar de moard kaam út doe't in âld-klasgenoate fan 'e middelbere skoalle har werom koe op 'e webside *WeLiveTogether.com*. Al rillegau hearde har suster derfan en doe wist de hiele famylje it. Dat hie fan gefolgen dat Benson har weromloek út 'e pornoyndustry. Se wurke doe in stikmannich jierren benammentlik as stripper yn 'e ferneamde *Spearmint Rhino Club* yn Las Vegas, yn 'e steat Nevada.

Yn juny 2009 makke Benson har comeback as pornoaktrise, yn 't earstoan op 'e nij as in saneamde *LezOnly*-aktrise (in aktrise dy't inkeld en allinnich lesbyske pornografy makket), mar yn novimber fan dat jier spile se yn har earste heteroseksuële pornofilm. Yn totaal hat Benson ûnderwilens yn mear as 150 pornofilms spile, wêrûnder de mammoetproduksje *Bat FxXx: A Dark Night Parody*, út 2010, in tige súksesfolle parody op 'e *mainstream*-Batman-film *[[The Dark Knight (Batman-film)|The Dark Knight]]*, út 2008. Dêrby hat Benson wurke foar sokke foaroansteande porno-labels as *[[Hustler Video|Hustler]]*, *[[Digital Sin]]*, *[[Elegant Angel]]*, *[[Wicked Pictures]]* en *[[Red Light District]]*. Se hat mei har wurk al fjouwer nominaasjes foar in *[[AVN Award]]* (de *[[Oskar]]* fan 'e pornowrâld) yn 'e wacht sleept. Dêrnjonken is se ek wurksum bleaun as neakenmodel; sa wie se yn 2011 de *[[Penthouse Pet]]* fan 'e moanne jannewaris yn 'e Amerikaanske *[[Penthouse (tydskrift)|Penthouse]]*.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Breanne Benson
* Biografy en filmografy fan Breanne Benson yn 'e ''Internet Movie Database''
Pseudepigraaf

In **pseudepigraaf** is in geskrift, yn 'e regel út 'e Aldheid, dat op grûn fan bewearings yn 'e tekst sels ûnrjochtlik taskreaun is oan in gesachhawwend skriuwer. De term komt fan it Grykske wurd *pseudépigrafos*, wat "ûnder in falske namme" of "skreaun ûnder in pseudonym" betsjut. Dizze oantsjutting seit fansels fierders neat oer de wearde fan 'e ynhâld fan it oangeande geskrift.

Oangeande de Bibel ferwiist de term "pseudepigrafen" ornaris nei joadske religieuze teksten út it tiidrek fan 'e twadde iuw f.Kr. oant de twadde iuw n.Kr., dy't net opnommen binne yn 'e bibelske kanon. Foarbylden dêrfan binne bgl. *[[Jubileeën]]*, dat Mozes skreaun hawwe soe, en de *[[Iepenbiering fan Sefanja]]*, dy't fan 'e hân fan 'e profeet Sefanja wêze soe. Der besteane ek pseudepigrafen dy't it Nije Testamint oangeane; dy datearje út 'e perioade fan 100 oant 300 n.Kr. In foarbyld dêrfan is it *[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]*, dat troch de apostel Paulus skreaun wêze soe.
Romeinen (betsjuttingsside)

* De ynwenners fan 'e stêd Rome.
* De Romeinen, in Yndo-Jeropeesk folk dat yn 'e Aldheid yn Rome en omkriten wenne en dat it Romeinske Ryk stifte.
* It bibelske *[[Brief oan de Romeinen]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *Romeinen*.
Broch

In **broch** is in rûne, stiennen toer, mei dûbele muorren, fan soms goed 10 meter hichte. De bouwurken stamje út de Izertiid. Harren doel is net bekend. De measte brochs binne te finen op de Orkney-eilannen, Sjetlâneilannen en de lânsdouwe Caithness yn Skotlân.

De âldste brochs datearje faak al fan 600 f.Kr. De measte brochs waarden lykwols boud tusken 100 f.Kr. en 100 nei Kr. De Pikten wennen foar in grut part yn deselde kriten as de bouwers fan de brochs. De brochs kinne lykwols net oantsjut wurde as *Pictic towers*, sa't guonts wol hawwe wolle. De âldste fernijing fan de Pikten is nammentlik earst út 297 nei Kr. dat de Pikten kinne heechút as neisieten fan de broch-bouwers sjoen wurde.


Ofbyld:Mousa Broch 20080821 02.jpg|Mousa Broch, de bêst bewarre broch
File:Dun troddan 02.jpg|Dun Troddan, De dûbele muorre is goed te sjen
File:Dun Carloway.jpg|Broch Dun Carloway, Lewis, Skotlân
File:Scotland Glenelg broch.jpg|Broch Dun Troddan ûnder Glenelg, Skotlân

## Keppeling om utens
Brieven yn it Nije Testamint

De **brieven yn it Nije Testamint** beslane 21 fan 'e 27 boeken fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. Dêrûnder binne 14 fan Paulus, 3 fan Jehannes, 2 fan Petrus en 1 elkmis fan Jakobus en Judas, de bruorren fan Jezus. Se besteane út kristlike leare, rie, ûnderrjocht en it oplossen fan in soad foarkommende swierrichheden yn ier kristlike mienskippen. De brieven wurde yn 'e regel ûnderferdield yn trije espeltsjes: de Brieven fan Paulus (ek wol de Paulinyske Brieven neamd), de Pastorale Brieven en de Algemiene Seinbrieven. De folsleine opsomming (neffens de folchoarder sa't dy oanholden wurdt yn it Nije Testamint fan 'e Nije Fryske Bibeloersetting út 1978) is sa:

* de Brieven fan Paulus
** it *[[Brief oan de Romeinen]]* (*Romeinen*)
** it *[[Earste Brief oan de Korintiërs]]* (*1 Korintiërs*)
** it *[[Twadde Brief oan de Korintiërs]]* (*2 Korintiërs*)
** it *[[Brief oan de Galatiërs]]* (*Galatiërs*)
** it *[[Brief oan de Efeziërs]]* (*Efeziërs*)
** it *[[Brief oan de Filippiërs]]* (*Filippiërs*)
** it *[[Brief oan de Kolossers]]* (*Kolossers*)
** it *[[Earste Brief oan de Tessalonikers]]* (*1 Tessalonikers*)
** it *[[Twadde Brief oan de Tessalonikers]]* (*2 Tessalonikers*)
* de Pastorale Brieven
** it *[[Earste Brief oan Timóteüs]]* (*1 Timóteüs*)
** it *[[Twadde Brief oan Timóteüs]]* (*2 Timóteüs*)
** it *[[Brief oan Titus]]* (*Titus*)
** it *[[Brief oan Filémon]]* (*Filémon*)
** it *[[Brief oan de Hebreeërs]]* (*Hebreeërs*)
* de Algemiene Seinbrieven
** it *[[Brief fan Jakobus]]* (*Jakobus*)
** it *[[Earste Brief fan Petrus]]* (*1 Petrus*)
** it *[[Twadde Brief fan Petrus]]* (*2 Petrus*)
** it *[[Earste Brief fan Jehannes]]* (*1 Jehannes*)
** it *[[Twadde Brief fan Jehannes]]* (*2 Jehannes*)
** it *[[Tredde Brief fan Jehannes]]* (*3 Jehannes*)
** it *[[Brief fan Judas]]* (*Judas*)

Hjirby moat oantekene wurde dat yn lutherske bibels trije fan 'e brieven (*Hebreeërs*, *Jakobus* en *Judas*) yn 'e mande mei de *[[Iepenbiering fan Jehannes]]* yn in taheakke hielendal efteroan yn it Nije Testamint steane, mei't Marten Luther dy fjouwer teksten as apokryf beskôge.

De yndieling fan 'e brieven is ornaris: ôfstjoerder-adressearring-groetnis-meidielings dêr't it om te rêden is-groetnis. It eigentlike skriuwwurk waard yn 'e regel dien troch slaven, lykas Tertius, dy't yn *Romeinen* de groetnis docht. Soms waarden brieven yn 'e eigen hân ûndertekene. Dit wie it wenstige stramyn foar it opstellen fan brieven yn 'e Aldheid, sa't bliken docht út gâns brieven dy't oerlevere binne. Fan 'e brieven yn it Nije Testamint hawwe allinne *Hebreeërs* en *1 Jehannes* gjin opskrift mei ôfstjoerder-adressearring-groetnis, mar dy beide binne eins ek gjin brieven, mar preken. En hoewol't de beide brieven fan Petrus en dy fan Jakobus wól in opskrift hawwe, skaaie dy ek mear nei preken as nei echte brieven.
Strange Brief

It saneamde ***Strange Brief***, ek wol it ***Brief fan de Triennen*** neamd, wie in brief fan 'e apostel Paulus oan 'e ier-kristlike gemeente yn it Grykske Korinte, njonken de beide soartgelikense brieven (it *[[Earste Brief oan de Korintiërs]]* en it *[[Twadde Brief oan de Korintiërs]]*) dy't ûnderdiel útmeitsje fan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It wurdt dêrom ek wolris it *Tredde Brief oan de Korintiërs* neamd, mar moat net betize wurde mei in oar geskrift dat sa neamd wurdt, it *[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]*, dat in apokrife, pseudepigrafyske tekst is.

It *Strange Brief* wurdt nei ferwiisd yn  *2 Kor.* 2:4 : *"Want út swiere benearing en in benaud herte haw ik, mei gâns triennen, jimme skreaun. Ik woe jimme gjin fertriet dwaan, mar jim dúdlik meitsje hoe bysûnder oft ik fan jimme hâld."*, en yn *2 Kor.* 7:8-9 : *"As ik jimme al fertriet dien haw troch myn brief, dan haw ik dêr gjin spyt fan. Hie ik der al spyt fan hân — want ik sjoch dat dat brief jimme, al wie it mar foar in skoftke, fertriet dien hat — no bin ik dochs bliid. Net om't jimme fertriet hân hawwe, mar om't it fertriet jimme ta bekearing brocht hat. Jimme fertriet wie sa't God dat hawwe wol, en sa hawwe jim yn gjin ding skea fan ús hân."* Dizze omskriuwing slút *2 Korintiërs* út om't er dêryn stiet en dêr dus net nei ferwize kin, en *1 Korintiërs* liket der alhiel net op, dat sadwaande binne der oangeande dit *Strange Brief* twa teoryen. De meast foar de hân lizzende is dat dat brief ferlern gien is. In alternative teory is dat it eins om *2 Kor.* 10-13 giet, en dat dy haadstikken dus oarspronklik in selsstannige tekst west hawwe dy't letter oan *2 Kor.* taheakke is.
Tredde Brief oan de Korintiërs

It ***Tredde Brief oan de Korintiërs***, yn it oarspronklike Gryksk: **Γ' Επιστολή προς Κορινθιους**, ***Gamma Epistoli pros Korinthious***, ek wol koartwei ***3 Korintiërs*** neamd, is in pseudepigraaf ûnder de namme fan 'e apostel Paulus, dy't sabeare in antwurd is fan Paulus oan 'e kristlike gemeente yn it Grykske Korinte, oangeande it *[[Brief fan 'e Korintiërs oan Paulus]]*. De tekst makket ek ûnderdiel út fan it boek *[[Hannelingen fan Paulus]]*. It âldst oerlevere hânskrift fan *3 Korintiërs* foarmet ûnderdiel fan 'e Bodmer Papyry (*Bodmer Papyrus X*), en datearret fan koart nei it jier 200. Dit brief moat net betize wurde mei in *Tredde Brief oan de Korintiërs*, it saneamde *[[Strange Brief]]* of it *Brief fan de Triennen* (oanhelle yn *2 Kor.* 2:4 en 7:8-9), dat Paulus àl skreaun hat, mar dat wierskynlik ferlern gien is.

## Kanonykheid
De grutte mearderheid fan 'e kristlike tsjerken, mei dêrûnder alle protestantske, roomsk-katolike en eastersk-otterdokse denominaasjes, beskôget *3 Korintiërs* as apokryf. Yn 'e Midsiuwen makke dizze tekst wol diel út fan 'e Bibel fan 'e Armeensk-Otterdokse Tsjerke, mar dêr is it meitiid út weiwurden. Yn 'e bibelútjefte fan 1666 wie it noch oanwêzich; yn dy fan 1805 stie it as taheakke fermeld; en hjoed de dei wurdt it net mear ôfprinte en makket it gjin ûnderdiel fan 'e kanon mear út. Ek yn 'e Syrysk-Otterdokse Tsjerke waard *3 Korintiërs* oarspronklik as kanonyk beskôge, al stie it net yn 'e *[[Peshitta]]*; mar dêr stiene *[[2 Jehannes|2]]* en *[[3 Jehannes]]*, *[[2 Petrus]]*, *[[Brief fan Judas|Judas]]* en *[[Iepenbiering]]* likemin yn en dy boeken waarden yn 'e Syrysk-Otterdokse Tsjerke ek frijwol unanym as ûnderdiel fan 'e kanon sjoen. 

## Ynhâld
De tekst fan *3 Korintiërs* is opboud om ûnder de kristlike gemeente te Korinte ûnderstelde misbegripen oangeande Paulus syn beide eardere brieven oan 'e Korintiërs út 'e wei te romjen; de skriuwer, dy't almeast oantsjutten wurdt as Pseudo-Paulus, soe him dêr bewust fan wurden wêze troch it *[[Brief fan de Korintiërs oan Paulus]]*, dat fan in like twifelich alloai is as *3 Korintiërs*. Yn it bysûnder besiket Pseudo-Paulus om 'e ynterpretaasje fan 'e sin *"in minske fan fleis en bloed kin it keninkryk fan God net winne"* (*[[1 Korintiërs]]* 15:50) te ferbetterjen, dy't guon lju útleine as soe de weropstanning fan 'e deaden gjin fysike foarm oannimme. Gnostisy stiene derom bekend dat se dit diel fan *1 Korintiërs* oates en toates oanhellen en dêrmei kristlike teologen lykas Irenaeus, dy't oantoane woene de deaden yn fysike foarm ynstee fan inkeld spiritueel weropstean soene, it bloed ûnder de neilen wei hellen. Bibelwittenskippers binne fan tinken dat de gnostisy op dit punt mei Paulus syn eigen wurden sa sterk stiene, dat ien of mear otterdokse kristenen it nedich achten om yn 'e foarm fan *3 Korintiërs* in wjerwurd fan Paulus sels te ferfalskjen.
Oaden (Bibel)

De ***Oaden***, yn it oarspronklike Gryksk: **Ώδαὶ**, ***Odai***, foarmje in tekst dy't yn 'e tsjerken fan it eastersk-otterdokse kristendom ta de kanon fan it Alde Testamint fan 'e Bibel rekkene wurdt, en dy't dêr in ûnderdiel útmakket fan of taheakke is oan it boek fan 'e *[[Psalmen]]*. Yn alle oare kristlike denominaasjes en it joadendom wurdt dizze tekst as apokryf beskôge. De âldst oerlevere ferzje fan 'e *Oaden* stiet yn 'e *[[Codex Alexandrinus]]*, in fiifde-iuwsk eksimplaar fan 'e *[[Septuaginta]]*. De ûnderskate "oaden" binne eins gebedens en hymnen, dy't sawol op it Alde as op it Nije Testamint slane. De earste njoggen foarmje de grûnslach foar de kanon dy't yn eastersk-otterdokse tsjerken songen wurdt ûnder de metten en by guon oare tsjinsten.

## Ynhâld
De haadstikken fan 'e *Oaden* binne sa (neffens Alfred Rahlfs syn krityske edysje fan 'e *Septuaginta*):
# *Earste Oade fan [[Mozes (profeet)|Mozes]]* (basearre op *[[Exodus (bibelboek)|Exodus]]* 15:1-19)
# *Twadde Oade fan Mozes* (basearre op *[[Deuteronomium]]* 32:1-43)
# *Gebed fan [[Hanna (bibelsk persoan)|Hanna]], de Mem fan [[Samuël]]* (basearre op *[[1 Samuël]]* 2:1-10)
# *Gebed fan [[Habakuk (profeet)|Habakuk]]* (basearre op *[[Habakuk (bibelboek)|Habakuk]]* 3:2-19)
# *Gebed fan [[Jesaja (profeet)|Jesaja]]* (basearre op *[[Jesaja (bibelboek)|Jesaja]]* 26:9-20)
# *Gebed fan [[Jona (profeet)|Jona]]* (basearre op *[[Jona (bibelboek)|Jesaja]]* 2:3-10)
# *Gebed fan [[Chananja, Misjael en Azarja|Azarja]]* (basearre op *[[Azarja (bibelboek)|Azarja]]* 3-43 oftewol *[[Daniël (bibelboek)|Daniël]]* 3:26-45)
# *Lofsang fan 'e [[Chananja, Misjael en Azarja|Trije Jongfeinten]]* (basearre op *Azarja* 27-65 oftewol *[[Daniël (bibelboek)|Daniël]]* 3:52-88)
# *Lofsang fan [[Faam Marije|Marije]]* (basearre op *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]* 1:46-55)
# *Profesije fan [[Sacharias (preester)|Sacharias]]* (basearre op *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]* 1:68-79)
# *Liet fan [[Jesaja (profeet)|Jesaja]]* (basearre op *Jesaja* 5:1-9)
# *Gebed fan [[Hizkía fan Juda|Hizkía]]* (basearre op *Jesaja* 38:10-20)
# *Gebed fan [[Manasse fan Juda|Manasse]]* (basearre op it *[[Gebed fan Manasse]]*)
# *Gebed fan [[Simeön (nijtestamintysk persoan)|Simeön]]* (basearre op *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]* 2:29-32)
# *Liet fan 'e Iere Moarn* (basearre op *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]* 2:14 en *[[Psalmen]]* 118:12 en 144:2)
Postsegelsammeljen

It **postsegelsammeljen**, **postsegelgarjen** of **filately** is de aktiviteit fan minsken om as hobby en/of beropsmjittige wize postsegels byïnoar te bringen.

Postsegelsammelingen wurden meastens neffens lân opbout, mar faken ek neffens tema (tematysk postsegelgarjen), bygelyks romtefeart, blommen, flinters of komponisten. Yn guon lannen wurde spesjaal foar samlers in grut tal postsegels printe. De grutste postsegelsammeling hat it Britsk Museum yn Londen. It museum foar kommunikaasje yn De Haach hat ek in grutte sammeling, mei ûnder oaren in eksemplaar fan ien fan de seldsumste postsegels op de wrâld: de blaue Mauritsius.

## Sjoch ek
* Colnect
Colnect

De **Colnect samlers mienskip**, is in webstee dat bestiet út wiky-eftige sammelstikkenkatalogussen. It jout samlers de mooglikheid om har eigen samling by te hâlden middels it brûken fan dizze katalogussen en ek automatysk har eigen ruil/winsklisten te ferlykjen mei oare sammelers. De tillefoankaartekatalogus fan Colnect is de grutste yn de wrâld.

Colnect waard yn 2002 oprjochte as *Islands Phonecards Database* mei as doel in katalogus te meitsjen fan alle tillefoankaarten. Sûnt de hjerst fan 2008 wurde njonken tillefoankaarten ek postsegels en muntstikken stipe. 

## Keppeling om utens
* colnect.com
Galaten

**"Galaten"**, **"Galasiërs"** of **"Galatiërs"** hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* De Galaten wiene in Keltysk folk, dat him yn 'e trêde iuw f.Kr. yn it sintrale part fan Lyts-Aazje nei wenjen sette, yn 'e omkriten fan 'e hjoeddeiske Turkske haadstêd Ankara, yn in lânsdouwe dy't neitiid bekendstie as Galaasje.
* De Galasiërs of Galatiërs (inkeld ek wol Galaten) wiene de lettere hellenisearre ynwenners fan Galaasje (yn it earste milennium n.Kr.).
* It bibelske *[[Brief oan de Galatiërs]]* (ek wol skreaun as *Brief oan de Galasiërs* of *Brief oan de Galaten*) út it Nije Testamint, wurdt gauris ôfkoarte ta *Galatiërs*, *Galasiërs* of *Galaten*.
North American F-86 Sabre

De **North American F-86 Sabre** is in gefjochtsfleanmasine. De Sabre wurdt beskôge as ien fan de bêste fleanmasines yn de Koreaanske Kriich. It tastel waard opfolge troch de North American F-100 Super Sabre.

Der binne 9.860 F-86 Sabres makke. Anno 2012 binne der noch in lytse 50 fleanree.

## Operasjonele skiednis
De F-86 waard troch de USAF tige yntinsyf brûkt yn de Koreaanske Kriich gegjin jierren ’50 fan de 20e iuw. It tastel waard mei wikseljend súkses ynset tsjin de Russyske MiG-15.

De F-86 hat tsjinne yn de loftmachten fan in protte lannen oer de hiele wrâld. Hoewol't it ûntwerp fan ein jierren '40 wie en it ein jierren '50 net mear by de tiid wie, die bliken dat de Sabre maklik oanpast wurde koe, sadat it tastel as front-line jager noch tal fan jierren by tal fan loftmachten tsjinne hat. De lêste operasjonele tastellen tsjinnen by de Boliviaanske Loftmacht oant 1994. Ferskate F-86s wurde yn de 21e iuw noch brûkt as drones (radiobestjoerde doelen), as testfleantugen of as priveetastel.

## Bynammen
De Sabre waard troch fleanders ûnder oaren *Sabredog*, *Dog*, *Dogship* (F-86D) en *Kaasjager* yn Nederlân (de F-86K) neamd.

## Technyske feiten
Mollemakleaster

It **Mollemakleaster** is in strjitte yn Snits. Lokaal wurdt ek de namme *de Sok* brûkt. De strjitte is yn 1905 oanlein nei it ôfbrekken fan it doetiidske buertsje *it Mollemakleaster* en de earmeljuswente *de Sok*. De trochbraak fan it Súdein (Snits) nei de Wetterpoartsgrêft makke doe de noch nije Wûnderbrêge tagonklik fan de kant fan de Heechein.

Der stiene gjin huzen mei de foardoar drekt oan it trochstek. Om't yn Snits allinnich nammen jûn waarden oan strjitten dy't part fan in adres wienen, hie de strjitte dêrom lang gjin eigen namme. Dat wie de grûn wêrom de nammen brûkt waarden fan de beide ôfbraken dêr't de strjitte troch ûntstean wie. Yn 2003 hat it trochstek lykwols offisjeel de namme fan it buertsje fan in iuw earder krigen.

## Sjoch ek
* Strjitten yn Snits
Chance Vought A-7 Corsair

De **Chance Vought A-7 Corsair** II is in lichte oanfalsjager dy't fanôf in fleandeskip operearje kin. De A-7 wie it earste tastel dat tarisd wie mei in *head up display* (HUD), in inertial navigation system (INS) en in turbofanmotor. De A-7 tsjinne by de US Navy as ferfanger foar de A-4 Skyhawk, mar it USMC hie foarkar foar de McDonnell Douglas AV-8, de Amerikaanske ferzje fan de Hawker Siddeley Harrier.

De earste flecht wie yn septimber 1965 en it tastel waard operasjoneel yn febrewaris 1967. Fanwege it foarkommen fan de A-7 Corsair II waard it rillegau troch de fleanders oantsjut mei de skelnamme *Sluf* (*Short Little Ugly Fucker*). De A-7 liket in protte op de Chance Vought F-8 Crusader, mar is in folslein oare fleanmasine.

Fan 1985 ôf waard it tastel yn fazen by de USN ferfongen troch de nijere F/A-18 Hornet. By de lêste operasjonele ienheden waarden de A-7’s ferfongen nei de Golfkriich yn 1990. Wilens waarden de ôfskafte tastellen ferkocht oan de loftmachten fan Grikelân (60 stik), Portugal (50) en Tailân (112).

De Air National Guard fleach lykwols mei A-7’s oant 1993. Dêrnei waard in part fan de oerbleaune tastellen bewarre en opslein. It oarepart waard sloopt. Der binne totaal  1.569 stiks fan makke.

## Technyske feiten

## Brûkers
; 
: Loftmacht, 60 A-7H/TA-7H,  A-7 (iensits) oant ein 2013
; 
: Força Aérea Portuguesa, 50 A-7P/TA-7P, tsjinnen oant 1999
; 
: Royal Thai Air Force, offisjeel noch yn tsjinst (2012), mar net operasjoneel mear
; 
: United States Air Force, A-7D, yn tsjinst oant 1983
: United States Navy, A-7A/B/C/E/TA-7C, yn tsjinst oant 1991
: Air National Guard, A-7D/K, yn tsjinst oant 1993

## Keppeling om utens
Skipfeart

**Skipfeart** is it ferfier en ferkear fan guod, minsken en bisten oer wetter. De skipfeart giet werom oant de prehistoarje. Tsjintwurdich is de skipfeart te ferdielen yn seefeart, binnenfeart en fiskerij. Benei 90% fan de wrâldhannel ferrint oer de skipfeart. Teffens wurdt ûnderskaat makke tusken beropsfeart en plezierfeart.

## Keppeling om utens
Jakobus

* De namme Jakobus, yn 'e regel ferkoarte ta Jakob, Japik, Jabik of Kobus.

* De apostel Jakobus, de soan fan Sebedéus, ek wol bekend as Jakobus de Grutte.
* De apostel Jakobus, de soan fan Alféus.
** Jakobus de Mindere, in obskuere persoan yn 'e ier kristlike tsjerke, wierskynlik deselde as Jakobus, soan fan Alféus.
* Jakobus, de broer fan Jezus fan Nazaret.
* Jakobus de Rjochtfeardige, in famyljelid fan Jezus fan Nazaret en de earste biskop fan Jeruzalim.

* Jakobus I, kening fan Skotlân (reg. 1406-1437).
* Jakobus II Fjoerwang, kening fan Skotlân (reg. 1437-1460).
* Jakobus III, kening fan Skotlân (reg. 1460-1488).
* Jakobus IV, kening fan Skotlân (reg. 1488-1513).
* Jakobus V, kening fan Skotlân (reg. 1513-1542).
* Jakobus I, kening fan Ingelân (reg. 1603-1625), as Jakobus VI teffens kening fan Skotlân (reg. 1587-1625).
* Jakobus II, kening fan Ingelân (reg. 1685-1688), as Jakobus VII teffens kening fan Skotlân (selde regearperioade; ôfset yn 1688; dêrnei noch oant 1701 kening yn ballingskip).
* Jakobus III, byneamd de Alde Pretindint, kening fan Ingelân yn ballingskip (en as Jakobus VIII teffens kening fan Skotlân yn ballingskip) (1701-1766).

* It bibelske *[[Brief fan Jakobus]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *Jakobus*.
Kylee Strutt

**Kylee Strutt**, wiere namme ûnbekend (12 febrewaris 1987), is in rêstend Kanadeesk neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't yn it begjin fan har karriêre ek wol gebrûk makke fan 'e artystenamme Jada Julez.

## Libben
Strutt is hikke en tein yn 'e westlike Kanadeeske provinsje Britsk Kolumbia. Yn 2008 ferfear se nei de Feriene Steaten, en sette har nei wenjen yn Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje. Dêr makke se noch datselde jiers har debút yn 'e pornografy yn in fideo foar de side *Baby Got Boobs* fan 'e website Brazzers.

Neitiid spile hja neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn in fyftjintal pornografyske films en in ûnbekend oantal ynternetfideo's, foar labels as Muffia, Vivid Entertainment, Pure Play Media, New Sensations en Jules Jordan Video. Under har pornokarriêre stie se fral bekend om har (ferve) reade hier en har (fergrutte) boarsten mei kup 34DD. Neffens har offisjele opjefte wie se 1.57 m, mei in gewicht fan 55 kg. Yn 2011 loek se har werom út 'e pornoyndustry en kearde se werom nei Kanada.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Kylee Strutt
* Biografyske gegevens en filmografy fan Kylee Strutt yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Kylee Strutt yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* In fanside wijd oan Kylee Strutt
Memphis Monroe

**Memphis Monroe** (New Orleans, 23 maart 1985), echte namme: **Samantha Jennings**, is in rêstend Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise, dy't yn it begjin fan har karriêre ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Memphis, Jamie, Jamie Lynn en Jamie Norton. Nei't it skynt is har úteinlike artystenamme Memphis Monroe ûntliend oan 'e efternamme fan har idoal Marilyn Monroe, en oan 'e bynamme fan it personaazje Randall "Memphis" Raines, spile troch akteur Nicolas Cage, út 'e Hollywood-film *[[Gone in 60 Seconds (film út 2000)|Gone in 60 Seconds]]*.

## Libben
Memphis Monroe waard berne yn New Orleans, yn 'e steat Louisiana, mar groeide op yn Louisville, yn 'e steat Kentucky. Yn 2001, doe't se sechstjin wie, naam se in baantsje oan as servearster yn it filiaal fan Hooters, in keatling *[[fastfood]]*-restaurants dy't har foarstean litte op harren rûnboarstich personiel. Dêrnei wurke se twa jier yn Hooters-restaurants yn Louisville en letter yn Indiana, en posearre se ek foar de jierlikse Hooters-kalinder. Doe't se achttjin waard, yn 2003, sette Monroe útein mei neaken te posearjen foar manneblêden en websiden. Dêrby die se foar in beskate webside in striptiis dy't se begûn yn har Hooters-servearstersunifoarm, wat tsjin 'e regels is. Doe't se dêr by Hooters efterkamen, waard se ûntslein.

Yn 2005 posearre Monroe foar it neakenblêd *[[Hustler]]*. Dat wie sa'n súkses dat *Hustler* har in kontrakt oanbea. Datselde jiers makke har noch har debút yn in pornografyske film foar *[[Hustler Video]]*. Ek stie se op 'e cover fan it desimbernûmer fan *Hustler* fan 2005. Nei't har kontrakt yn 2007 ôfrûn, wurke se ek foar oare labels en websiden as *[[Brazzers]]* en *[[Reality Kings]]*. Yn 2009 wûn se (mei in stikmannich oaren) in *[[AVN Award]]* (de *[[Oskar]]* fan 'e pornowrâld) foar bêste lesbyske groepsekssêne. Uteinlik spile se neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) likernôch tachtich pornofilms foar't se yn 2010 de pornoyndustry de rêch takearde. Njonken har pornokarriêre trede Monroe ek op as stripper yn klubs yn hiel de Feriene Steaten. Yn 2008 wie se te gast yn it beruchte radioprogramma fan Howard Stern.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Memphis Monroe
* Biografy en filmografy fan Memphis Monroe yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Memphis Monroe yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Brigitte Aime

**Brigitte Aime**, echte namme ûnbekend (31 maart 1959), is in rêstend Kanadeesk neakenmodel en pornografysk aktrise, wa har namme oft ek wol stavere wurdt as Briggitte Aime, Bridgitte Aime, Bridgette Amie, Brigette Aime en Bridgette Aimee, wylst se ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Chantal LeMarie, Chantal Lemaire, Chantel Lemaine, Jennifer Gold en Angie.

## Karriêre
Brigitte Aime spile yn 1990, doe't se 31 jier wie, foar it earst yn in pornografyske film. Yn totaal die se neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) mei oan 246 pornofilms. Dêrby wurke se sawol yn 'e Feriene Steaten as yn Jeropa. Diskant de oseaan spile se û.m. yn in stikmannich films fan it Sweedske *[[Private (filmstudio)|Private]]*-label, lykas *The Kissing Fields*, út 1995. Datselde jiers loek se har út 'e pornoyndustry werom.

## Keppelings om utens
* Biografy en filmografy fan Brigitte Aime yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Brigitte Aime yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Finzenskipsbrieven

De **Finzenskipsbrieven** binne 4 fan 'e 21 brieven yn it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. Dêrby giet it om:
* it *[[Brief oan de Efeziërs]]* (*Efeziërs*);
* it *[[Brief oan de Filippiërs]]* (*Filippiërs*);
* it *[[Brief oan de Kolossers]]* (*Kolossers*);
* it *[[Brief oan Filémon]]* (*Filémon*).
Dizze brieven, wêrfan't trije ta Brieven fan Paulus (yn ingere sin) hearre (*Efeziërs*, *Filippiërs* en *Kolossers*), en ien ta saneamde Pastorale Brieven (*Filémon*), wurde fan Finzenskipsbrieven neamd om't de apostel Paulus se skreaun hawwe soe doe't er yn it tichthús siet.

Sawol it skriuwerskip as de datearring is by (guon fan) dizze brieven problematysk. Wat it skriuwerskip oangiet, wurdt hjoed de dei almar mear yn 'e kiif steld dat Paulus it *Brief oan 'e Efeziërs* skreaun hawwe soe, en syn skriuwerskip fan it *Brief oan 'e Kolossers* wurdt troch guon bibelwittenskippers en teologen krektlyk betwifele. Oannommen dat Paulus àl de auteur is, tinke de measte saakkundigen op it mêd fan 'e datearring fan 'e fjouwer brieven oan 'e perioade 61-63, doe't er yn Rome fêstholden waard. Mar ek 54-57, doe't er yn it Lytsaziatyske Efeze fêstsiet, en 58-61, doe't er yn it Palestynske Sesareä yn it tichthús siet, komme yn oanmerking.
Gerbrich van Dekken

**Gerbrich van Dekken** (Eastermar, 1980) is in Frysk sjongster dy't hikke en tein is yn Eastermar. Neffens harsels wie se hielendal net fan doel om in sjongkarriêre te begjinnen (se woe inkeld thús út leafhawwerij wat sjonge en gitaarspylje), en is se der troch omstannichheden yn rûgele. Se sette útein mei in repertwaar fan Ingelsktalige country, en hie dêr net in geweldich soad súkses mei. Yn 2005 mette hja sjonger Gurbe Douwstra, dy't min ofte mear har mentor waard. Hy sette foar har it nûmer *A Living Prayer*, fan 'e Amerikaanske countrysjongster Alison Krauss yn it Frysk oer, as *Mear as in Freon*. De registraasje dêrfan, yn 2007, wie sûnt geregeldwei te beharkjen en besjen op 'e radio en tillefyzje fan Omrop Fryslân, en makket stiiffêst diel út fan 'e Fryske Top 100.

Yn 2008 koe Van Dekken op it lêste nipperke noch meidwaan oan it projekt *[[Cohen yn it Frysk|De Partisanen – Cohen yn it Frysk]]*, as ûnderdiel wêrfan't se *Hey, That's No Way to Say Goodbye* fan Leonard Cohen yn it Frysk fertolke as *Ik Wol Dy op Sa'n Dei Noch Net by My Wei*. It projekt wie in geweldich súkses, en mei de folsleine sjongersploech stie Van Dekken yn 2009 trijeris foar de útferkochte grutte seal fan teäter De Lawei yn Drachten.

Yn juny 2011 kaam Van Dekken har earste cd, *Bubbels*, út, mei dêrop *Mear as in Freon* en tsien oare nûmers, wêrûnder in pear duëtten mei Gurbe Douwstra. It is allegear sûnder mear countrymuzyk; der binne rêstige nûmers, lykas *Dimjen fan de Dei* en *Myn Thús*, mar ek in stikmannich nûmers dy't ta de bluegrass, de fluch geande countrymuzyk fan Kentucky, hearre: *Bubbels*, *Nei Wytse ta* en *It Sil Oait Wol Wer Better Gean*.
It liet *In part fan dy*, dat se song mei Marcel Smit, stie fan 2013 oant 2017 yn de Top 10 fan de Fryske Top 100.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Gerbrich van Dekken
Filémon

**"Filémon"**, **"Filemon"**, **"Philémon"** of **"Philemon"** hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* De namme Filémon.

* Filémon (±362-±262 f.Kr.), in Ateensk dichter en toanielskriuwer.
* Filémon, in foaroansteand lid fan 'e ier kristlike gemeente yn it Lytsaziatyske Kolosse, oan wa't de apostel Paulus in brief skreau.
* Filémon († 305), in toanielspiler en hillige dy't ta it kristendom bekeard waard troch de hillige Appolonius, en neitiid tegearre mei him de marteldea stoar.
* Filémon fan Antiochië, in Gryksk-otterdoks patriarch fan Antiochië (1766-1767).

* It bibelske *[[Brief fan Filémon]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *Filémon*.
Judas

* De namme Judas, de hellenisearre foarm fan it Hebriuwske Juda (eins Yěhuda); anglisearre ta Jude.

* Judas de Makkabeeër (reg. 167-160 f.Kr.), de lieder fan in súksesfolle Joadske opstân tsjin 'e Seleusidyske oerhearskers fan Palestina, dy't late ta de stifting fan in selsstannich Joadsk keninkryk ûnder de dynasty fan 'e Hasmoneeërs.
* Judas fan Galileä, de lieder fan in mislearre Joadske opstân tsjin 'e Romeinske oerhearsking yn it jier 6.
* Judas Iskariot, de dissipel fan Jezus Kristus dy't syn master ferrette.
* De apostel Judas, dy't ek wol Judas Taddéus, Taddéus of Judas de soan fan Jakobus neamd wurdt.
* Judas, de broer fan Jezus fan Nazaret, dy't soms identifisearre wurdt mei de apostel Judas.
* Judas de Fersetsman, dy't neamd wurdt yn it twadde-iuwske apokrife *[[Brief fan de Apostels]]*, en yn 'e regel identifisearre wurdt mei de apostel Simon de Fersetsman.
* Judas, neamd yn *[[Hannelingen fan de Apostels]]*, yn waans hûs yn Damaskus oft de apostel Paulus fan syn blinens genêzen waard.

* It bibelske *[[Brief fan Judas]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *Judas*.
Markus

* De namme Markus, yn 'e regel ôfkoarte ta Mark.

* De apostel Jehannes Markus, gauris koartwei Markus neamd.
** De evangelist Markus, al of net deselde as de apostel Jehannes Markus.
* Markus, paus fan Rome (jann.-okt. 366).

* It bibelske *[[Evangeelje fan Markus]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *Markus*.
* It *[[Geheime Evangeelje fan Markus]]* in ferlern giene apokrife kristlike tekst.
Mattéus

* De namme Mattéus, ek wol stavere as Matteüs, Matteus, Mattheus, Matthéus en Mattheüs. Oare farianten binne Mattias en Matthias.
* De apostel Mattéus.
* It bibelske *[[Evangeelje fan Mattéus]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *Mattéus*.
Timóteüs

**"Timóteüs"** of **"Timoteus"** hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* De namme Timóteüs, yn 'e regel stavere sûnder diakrityske tekens, as Timoteus. De anglisearre foarm is Timothy. Beide wurde gauris ferkoarte ta Tim of Timo.
* De apostel Timóteüs, in meiwurker fan 'e apostel Paulus.
* It bibelske *[[Earste Brief oan Timóteüs]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *1 Timóteüs*.
* It bibelske *[[Twadde Brief oan Timóteüs]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *2 Timóteüs*.
Petrus

* De namme Petrus, wêrfan't de Fryske foarm Piter is, faak ferkoarte ta Pyt.

* De apostel Petrus, ien fan 'e bekendste dissipels fan Jezus fan Nazaret.
* It bibelske *[[Earste Brief fan Petrus]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *1 Petrus*.
* It bibelske *[[Twadde Brief fan Petrus]]* út it Nije Testamint, gauris ôfkoarte ta *2 Petrus*.
Freark Hindrikstrjitte

* De Freark Hindrikstrjitte yn Amsterdam
* De Freark Hindrikstrjitte yn Langedyk
* De Freark Hindrikstrjitte yn Snits
Grutte Tsjerkestrjitte

* De Grutte Tsjerkestrjitte yn Harns
* De Grutte Tsjerkestrjitte yn Ljouwert
* De Grutte Tsjerkestrjitte yn Snits
Matthias van Geuns

**Matthias Jansz. van Geuns** (Grins, 15 septimber 1758 - Haarlim, 21 novimber 1839) wie in Nederlânsk dopersk predikant en silhûettist.

## Libben en wurk
Van Geuns waard 1758 yn Grins berne as soan fan izerkeapman Jan Stevens van Geuns en fan Hiltje Bartels. Van Geuns waard fan 1779 oant 1782 oplaat ta predikant oan it Dopersk Seminarium yn Amsterdam. Nei it foltôgjen fan syn oplieding waard er 1783 predikant fan Makkum. Yn 1788 waard er predikant yn Harns en yn 1792 yn Haarlim. Mei in tal freonen brocht er dêr 150 sangen byinoar yn in sjongbondel, 74 dêrfan waarden skreaun troch Aagje Deken. Yn Haarlim bleau er predikant oant syn emeritaat yn 1828.

Van Geuns wie  yn syn frije tiid silhûettist, knipkeunstner. Tusken 1781 en 1790 makke er fjouwerhûndert portretten, dy't yn in album bewarren bleaun binne. It Ryksburo foar Keunsthistoaryske Dokumintaasje jout dat syn wurksume perioade yn 1773 begûn en einige yn 1839, it jier fan syn ferstjerren.

Van Geuns boaske 15 augustus 1790 mei Tryntsje Kornelisdr. Sytzes út Ljouwert. Sy krigen tegearre sân bern. Har soannen Kornelis Sytze en Bartel waarden lykas harren heit dopersk predikant. Van Geuns stoar yn de âldens fan 80 jier yn syn wenplak Haarlim, dêr't nei syn emiritaat wenjen blean wie.
Rinse Klazes Koopmans

**Rinse Klazes Koopmans** (Grou, 9 maart 1770 - Koudum, 5 septimber 1826) wie in minnistysk teolooch en predikant.

Rinse Koopmans wie in soan fan Klaes Rinses Coopmans, bûterkeapman en likepreker fan de menistegemeente yn Ljouwert. Hy studearre oan it Amsterdamske Menisteseminary en stie dêrnei as predikant yn Bloksyl 1794, Dokkum 1795 en fan 1795 oant 1812 yn Amsterdam. Dêrnei waard er heechlearaar oan it Menisteseminary.

Koopmans skreau in tal *Verhandelingen*, dy't publisearre waarden. *De zoenoffers des Ouden Verbonds en den dood van Christus met derselve vergeleken* wûn in priis fan it Teylers Earste Genoatskip, dêr't er yn 1815 ek lid fan waard.

Koopmans syn rede oer Gysbert Japiks yn 1801 brocht fannijs omtinken foar dy 17e-iuwske Fryske dichter.

Yn 1797 boaske er oan Janke Cnoop (stoarn 1823) fan Boalswert. Koopmans stoar yn syn hûs yn Boppebuorren ûnder Koudum.
Ros an Mhíl

**Ros an Mhíl** (Ingelsk: *Rossaveal* of *Rossaveel*) is in plak yn it Ierske greefskip County Galway. It plak leit yn de Gaeltacht.

It plak is de wichtichste fearhaven foar de Araneilannen yn de Baai fan Galway. It leit sa'n 23 km fan de stêd Galway ôf.

Yn it Iersk bestjut *Ros an Mhíl* 'skiereilân (of bosk) fan de walfisk' of 'seemûnster'.

## Iersk
Neffens de folkstelling fan 2011 wennen der 208 minsken yn it gebiet Ros an Mhíl, dêr't fan 73% alle dagen Iersk spruts.
Amerikaanske frontier

De **Amerikaanske ''frontier***, of koartwei de ***frontier***, is de oantsjutting foar de [[skiednis|histoaryske]] foargrins fan 'e "beskaving" (dat wol sizze: de kolonisaasje troch de blanken) yn [[Noard-Amearika]] yn it algemien en binnen de grinzen fan 'e [[Feriene Steaten]] yn it bysûnder. It begryp omfettet sawol geografy en skiednis as in no grutdiels útstoarne *way of life* ("manear fan libjen"), dy't suver in [[kultuer]] op himsels wie.


De Amerikaanske *frontier* as sadanich (d.w.s.: yn in foarm dy't ûnderskiedber wie fan it kolonisearre gebiet mei stêden, yndustry en maatskiplike foarsjennings dat almar mear op [[Jeropa]] begûn te lykjen) ûntstie om [[1700]] hinne oan 'e westgrins fan 'e oarspronklike trettjin Amerikaanske koloanjes. Meitiid skode er almar fierder op nei it westen, oant [[Kalifornje]] en de rest fan 'e Noardamerikaanske westkust ek kolonisearre rekke; doe waard de *frontier* beheind ta de flakten en de bergen yn 'e midden fan it kontinint. Oer it generaal kin de ferskowing fan 'e *frontier* fêststeld wurde oan 'e hân fan it talitten fan [[Amerikaanske steaten|steaten]] ta de Uny. Dêroan foarôfgeande wie in gebiet in territoarium; sadree't it oan 'e kwalifikaasjes foldie om in folweardige steat te wurden, eat dêr't alle territoaria nei stribben, waard it net mear as ûnderdiel fan 'e *frontier* beskôge. Op dy manear ferdwûn de *frontier* yn [[1912]], mei de talitting fan [[Arizona]], út 'e legere 48 steaten. [[Alaska]], dat pas yn [[1959]] ta de Uny tatrede, hat sadwaande noch altyd as offisjele bynamme *The Last Frontier*.

De *frontier* is yn 'e Feriene Steaten in suver ikoanysk begryp wurden, dat ferwiist nei de goudene tiden doe't wâldrinners lykas de fiksjonele Nathaniel "Natty" Bumppo, better bekend as Haukeach (*Hawkeye*), út [[James Fenimore Cooper]] syn ferneamde [[roman]] *The Last of the Mohicans*, troch de no grutdiels weiwurden wâlden yn 'e eastlike Feriene Steaten swalken, en letter, doe't stoere [[cowboy]]s harren keppels fee oer de [[prêrje]]s fan it [[Wylde Westen]] dreaune en dêrby tusken de bedriuwen troch banditen en [[Yndianen]] moares learden. Men ferjit fansels dat it foar de lju dy't doedestiden libben nei alle gedachten hielendal net sa'n ideäle tiid wie. Likegoed komt men it begryp *frontier* yn Amearika oeral tsjin. Yn Jeropa is it faaks hast noch wol it bekendst wurden fan 'e troch [[Gene Roddenberry]] optochte iepeningswurden fan eltse [[Star Trek]]-film en -tillefyzjeôflevering: **Space: the final frontier. These are the voyages of the star ship Enterprise..."*
Adam Sijbel

**Adam Sijbel** (Amsterdam, doopt 5 april 1746 - Makkum, 24 septimber 1803) wie in Nederlânsk tegelskilder. Sijbel soarge foar nije ympulsen by it meitsjen fan siertegels yn Fryslân; boppedat joech er de toan oan foar it wurk fan it tegelfabryk yn Makkum.

## Biografy
Sijbel waard 1746 yn de Lutherske Tsjerke yn Amsterdam doopt as soan fan de kommandeur Davit Sijbel en fan Catharina Swart. Hy waard oplaat ta plateelskilder by it tegelfabryk D' Oude Prins yn de Jordaan. Sijbel troude 12 july 1778 yn Amsterdam mei Saartje Pietersdr. fan Woensel. Yn 1781 waard er lid fan de doperske gemeente. Om reden dat er dêr gjin takomst seach ferfear Sijbel yn 1784 nei Makkum, faaks op foarspraak fan de doperske learaar Matthias fan Geuns, dy't 1783 predikant yn Makkum wurden wie. Van Geuns koe Sijbel noch fan syn stúdzjetiid (1779-1782) yn Amsterdam. Van Geuns wenne njonken de reder, fabrikant en keapman Hylke Jans Kingma. Sijbel krige in oanstelling foar tsien jier by it tegelfabryk fan Kingma. Doe al, mar ek letter skildere er foar it diggelguodfabryk fan Tichelaar dêre. Sijbel hat foar it fabryk fan Kingma *"het aanzien van het product bepaald"*. Sijbel stoar septimber 1803 mei 57 jier yn frijwat behyplike omstannichheden yn syn wenplak Makkum.

## Monumintale en museale keunstwurken

De monumintale tegelwand mei tolve Tegeltablo's yn hotel *De Prins* fan Fan Sijbel (1790) is in ryksmonumint. 

Wurk fan Sijbel is te finen yn ûnder oaren
* it Keramiekmuseum Princessehof yn Ljouwert
* it Frysk Museum yn Ljouwert
* it Frysk Skipfeart Museum yn Snits
* it Metropolitan Museum of Art yn New York
* de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis yn Brussel
* it Ryksmuseum yn Amsterdam
*it Museum Warkums Erfskip yn Warkum


Ofbyld:Tegelwand (detail) de prins Makkum.jpg|Detail fan tegelwand yn hotel De Prins yn Makkum
Ofbyld:WLANL - 23dingenvoormusea - majolica schotel met hen.jpg|majolikapetiele mei hin
File:WLANL - MicheleLovesArt - Harlinger Aardewerkmuseum - Tegeltableau met bijbels tafereel (barmhartige Samaritaan), Makkum (Kingma), 18de eeuw.jpg|Tegeltablo mei de barmhertige Samaritaan
File:WLANL - MicheleLovesArt - Princessehof - Tegeltableu met een bloemvaas.jpg|Tegeltablo mei in blommefaas
Fragmint fan Muratori

It **Fragmint fan Muratori**, ek wol bekend as de ***Canon Muratori***, is in kopy fan wat faaks de âldste oerlevere list fan kanonike geskriften fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel is. It fragmint, dat bestiet út 85 regels tekst, is in Latynsktalich hânskrift út 'e sânde iuw, dat ynbûn is yn in sânde- of achtste-iuwske kodeks út 'e librije fan it kleaster fan Kolumbanus te Bobbio, yn noardlik Itaalje.

Op grûn fan eigenaardichheden yn 'e tekst mei oannommen wurde dat it in kopy is fan in oersetting út it Gryksk, dy't datearre wurde kin yn 'e perioade tusken 170 en de fjirde iuw. Sawol de minne tastân wêryn't it hânskrift ferkeart, as it kneukelhouwerige Latyn wêryn't it skreaun is, hawwe it dreech makke om it goed oer te setten. It begjin mist en it einiget tige abrupt, wat de reden is dat it as in fragmint fan in langere tekst beskôge wurdt.

It fragmint is in list fan alle nijtestamintyske geskriften wêrfan't de anonime skriuwer wist dat se troch ien of mear fan 'e yn syn tiid besteande tsjerken as kanonyk beskôge waarden. It fragmint waard yn 'e *[[Biblioteca Ambrosiana]]* te Milaan ûntdutsen troch (en is dêrom neamd nei) de roomske preester Ludovico Antonio Muratori (1672-1750), de meast ferneamde Italjaanske histoarikus fan syn generaasje, dy't it yn 1740 publisearre.
Pastorale Brieven

De **Pastorale Brieven** beslane 3, 4 of 5 fan 'e 21 brieven yn it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. It binne brieven dy't skreaun binne troch de apostel Paulus (of alteast oan him taskreaun wurde). Hokker nijtestamintyske geskriften oft krekt ta de Pastorale Brieven rekkene wurde moatte, bestiet ûnder bibelwittenskippers en teologen ûnienichheid oer. Yn 'e ingste sin falle derûnder: 
* it *[[Earste Brief oan Timóteüs]]* (*1 Timóteüs*)
* it *[[Twadde Brief oan Timóteüs]]* (*2 Timóteüs*)
* it *[[Brief oan Titus]]* (*Titus*)
Dat binne brieven dy't troch Paulus oan syn meiwurkers Timóteüs en Titus stjoerd waarden, en dy't grutdiels oer de kristlike lear geane.
* it *[[Brief oan Filémon]]* (*Filémon*)
*Filémon*, dat yn 'e regel ek ta de Pastorale Brieven rekkene wurdt, is wat problematysker. It is in brief fan Paulus oan in foaroansteand lid fan 'e kristlike gemeente yn it Lytsaziatyske Kolosse, dy't fierhinne oer persoanlike saken giet.
* it *[[Brief oan de Hebreeërs]]* (*Hebreeërs*)
*Hebreeërs* is hielendal in frjemde ein yn 't byt. It is in brief oan in groep kristenen fan mingd heidensk-Joadsk komôf yn Rome of mooglik yn Jeruzalim, dat op it mêd fan skriuwstyl en taaleigen sa ôfwykt fan 'e oare brieven fan Paulus dat it nei alle gedachten net troch him skreaun wêze kin. It wurdt soms ta de Pastorale Brieven rekkene om't it dochs earne by groepearre wurde moat en de posysje fan *Hebreeërs* yn 'e folchoarder fan 'e boeken fan it Nije Testamint in yndieling by de Pastorale Brieven suggerearret. Hjirby moat trouwens noch oantekene wurde dat *Hebreeërs* yn lutherske bibels (yn 'e mande mei twa fan 'e Algemiene Seinbrieven en de *[[Iepenbiering fan Jehannes]]*) yn in taheakke hielendal efteroan yn it Nije Testamint pleatst wurdt, mei't Marten Luther dy geskriften as apokryf beskôge.