open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olympyske Winterspullen 1952

De **Olympyske Winterspullen 1952**, ek wol de winterspullen fan de VIe Olympiade neamd, waarden yn **[[1952]]** yn Oslo, Noarwegen hâlden. Dat wie fan 14 oant en mei 25 febrewaris.

## Oslo Flagge
Foar de Olympyske Simmerspullen wurdt sûnt 1920 hieltyd de Antwerpske flagge trochjûn oan de folgende spullen. Yn Oslo waard it YOK in spesjale Olympyske flagge oerjûn, de Oslo Flagge, dat dy krekt op dyselde wize troch de winterspullen trochjûn wurde koe, om oan te jaan dat ek de winterspullen alle fjouwer jier fuortset wurde.

## Akkommodaasjes

## Sporten
Op de Spullen fan 1952 stiene fjouwer sporten op it programma en 22 ûnderdielen ferdield oer 8 dissiplines. Bandy wie de ienichste demonstraasjesport. 

## Medaljes

### Medaljespegel

1Neffens it YOK die "Dútslân" mei en net "West-Dútslân". By de trije folgjende edysjes kaam in mienskiplike ploech yn aksje mei dielnimmers út de beide Dútslannen. 

## Dielnimmende lannen
Tritich lannen diene mei oan de Spullen, in rekord oant dan ta. Harren debút makken Nij-Seelân en Portegal. Dútslân en Japan wiene wer wolkom. Austraalje die ek wer mei. Yn ferliking mei de foarige edysje ûntbrutsen Lychtenstein, Turkije en Súd-Korea. It Dútske NOK, lykas dat foar de Twadde Wrâldkriich bestie, bestie noch hieltiten en wie noch net splitst yn in West- en East-Dútsk NOK. Dat soe pas fan 1968 ôf it gefal wêze. Oant dy tiid kaam in feriene Dútske ploech yn aksje: Yn 1952 wie dat ûnder de namme "Dútslân" en dêrnei as "It Dútsk ienheidsteam". East-Dútslân woe yn 1952 lykwols net yn in feriene Dútske ploech meidwaan, wêrtroch't de ploech allinne bestie út West-Dútsers. 

## Keppeling om utens
* De webstee fan NOC*NSF oer de Winterspullen fan 1952
Kearnwapen

In **kearnwapen** (ek wol **kearnbom**, **atoombom** of **atoomwapen**) is in type wapen dat gebrûk makket fan de enerzjy dy't opslein is yn de kearnen fan atomen om in ûntploffing te feroarsaakjen. Konvinsjonele eksplosiven ûntploffe troch gemyske reaksjes, wêrby't de atoomkearnen net feroarje.

Hoewol't alle kearnwapens basearre binne op it yn koarte tiid feroarsaakjen fan kearnreaksjes, kin in tal soarten ûnderskieden wurde.

Der wurdt ferskil makke tusken bommen dy't gebrûk meitsje fan kearnsplitting yn in keatlingreaksje (U-bom en Pu-bom) en bommen dy't gebrûk meitsje fan kearnfúzje (H-bom, de Wetterstofbom). Foar beide typen kinne ferskate eleminten brûkt wurde.

Underskieden wurdt in strategysk kearnwapen en in taktysk kearnwapen. Strategyske kearnwapens binne makke om by it doel brocht te wurden mei in ynterkontinintale raket (fanút in strategyske raket-ûnderseeboat, út in raketsilo of in mobile ynstallaasje op it lân of in bommesmiter. Taktyske kearnwapens kinne brûkt wurde yn in bom (sa as djiptebom), raket (sa as krúsraket), artillery, lânmyn, of torpedo.

Jannewaris 2009 hienen acht steaten yn totaal rom 23.300 kearnwapens.
Pistoal

In **pistoal** is in fûstfjoerwapen, in fjoerwapen dat sa licht en kompakt is dat it mei ien hân hantearre wurde kin. It ûnderskiedt him fan in revolver trochdat de patroanen net yn in draaiende *trommel* sitte, mar yn in losse hâlder dy't yn de kolf fan it wapen stutsen wurdt.

## Gebrûk

In pistoal is typysk in wapen foar de koarte ôfstân, oant inkele tsientallen meters. De koarte loop makket it wapen te ûnkrekt foar brûken op lange ôfstân. In pistoal wurdt benammen brûkt foar selsferdigening; yn bepaalde lannen is dit ek oan boargers tastien, mar waard eartiids ek offensyf tapast, benammen troch militêren. It is in wapen dat mar komselden brûkt wurdt om mei te jeien, hoewol't benammen yn de Feriene Steaten it jeien mei pistoalen wer yn swang komt.

Yn de measte lannen fan de wrâld is in fergunning nedich foar it besitten en brûken fan in pistoal. Yn Nederlân is ek it yn it iepenbier dragen fan in wetterpistoal of in luchtdrukpistoal dat úterlik net fan in echt pistoal te ûnderskieden is, strafber neffens de hjoeddeiske Wet wapens en munysje.

## Skiednis

Pistoalen binne oan it begjin fan de 16e iuw yn de Toskaanske stêd Pistoia ûntstien. It pistoal dankt syn ûntstean oan de útfining yn 1517 fan in nij model ûntstekkingsmeganisme dat mei in stik fjoerstien wurket, ynstee fan de oant dan ta wenstige lont. De namme fan it wapen giet lykwols grif werom op it Tsjechyske *pišťala*; it is, lykas dolk, trawant (hantlanger, oarspronklik hiersoldaat) en houwitser, ien fan de wurden út de tiid fan de Boheemske Hussitenoarloggen (fyftjinde iuw), dy't fia it Dútsk yn it Nederlânsk en Frysk terjochte komd binne.

Yn it earstoan koe mei in pistoal mar in inkel skot lost wurde. Tsjintwurdich binne de measte pistoalen semyautomatysk.

## Konstruksje

Pistoalen binne yn ferskate kalibers (ynterne diameter fan de loop) te keap; by gruttere kalibers binne de projektilen swierder en bewege se stadiger as by lytse kalibers. De patroanen hawwe in diameter dy't meastal tusken .22 en .50 inch (± 5,6 en 12,7 mm) yn leit. It kaliber 9 mm is gongber by de Nederlânske plysje en it leger.

In modern pistoal bestiet út:
* in loop;
* in romte (keamer) wêryn't it earstfolgjende patroan sit dy't ôffjurre wurde kin;
* in kolf (it hantfet) mei dêryn:
** in patroanhâlder mei plak foar meardere patroanen;
* in ôffjoer- en trochlaadmeganisme.

In útsûndering hjirop foarmje in oantal wedstriidpistoalen wêrby't de patroanhâlder net yn de kolf, mar foar de trekkergroep sit (krektas by de Walther GSP).
Spear

In **spear** is in âld gefjochtswapen dat net allinnich foar de jacht mar ek foar oarlochsfiering geskikt is. De spear bestiet út in skaft (meastal fan hout) en  hat in skerpe punt. Dizze punt kin in oanskerpe diel fan de skaft wêze óf ut in oar materiaal bestean dat op de skaft fêstmakke is.

Yn de prehistoarje waard foar spearpunten bien of fjoerstien brûkt, letter waarden dizze materialen ferfongen troch brûns of izer. Ek lang foardat der fjoerstiennen punten brûkt waarden wienen der ek al spearen; Yn Dútslân (Schöningen, by Hannover) binne inkele smytspearen opgroeven yn marsedimint yn in brúnkoallaach dy't datearre binne op 380.000-400.000 jier âld, hielendal fan hout makke, net fan in tûke, mar fan it kearnhout fan in beam, útbalânsearre foar smiten. Dêrmei binne it de âldst bekende kompleet fûne (jacht) wapens fan de minsk.

Iere modellen spearen wienen  makke om te smiten, lykas no noch dien wurdt by de sport spearsmiten. Oare modellen wienen bedoeld as stekwapen. De Romeinen brûkten in model smytspear dat se pilum neamden. Dizze spear hie yn fergeliking mei oare modellen in relatyf koarte skaft mei dêrop in langere tinne izeren stêf mei dêrop de punt.

De spear is as stekwapen de foarrinder fan de lâns, de helleburd, en de pyk.

Mei in spearsmiter of atlatl kin de spear mei mear krêft goaid wurde. (Mei *spearsmiter* wurdt tsjintwurdich ferwiisd nei atleten (m/v) fan it atletykûnderdiel spearsmiten.) 

## Symboalyk
De spear is in symboal fan (politike) macht.

Mei de spearpunt wurdt útsein de foarkant fan de spear, ek in ta foarbyld strekkend elemint oanjûn.
*Kwaliteit is de spearpunt fan ús belied.

## Sjoch ek
* Op de Flagge fan Swazilân stiet in skyld mei twa spearen, mei in symboalyske betsjutting.
* Gungnir, de spear fan de Noarske god Odin
* Gáe Bulg, de spear fan de Ierske held Cú Chulainn
Ynternasjonaal Systeem fan Ienheden

It **SI-stelsel** is it op 11 oktober 1960 ynfierde **Internationale Stelsel fan Ienheden** (Frânsk: *Système international d’Unités* (SI)). De standert wurdt beheard troch it Bureau international des poids et mesures yn Sèvres, Frankryk. Frankryk wie ek it earste lân dat dit systeem (doe noch nasjonaal) ynfierde op 10 desimber 1799. 

Eltse natuerkundige of gemyske grutheid kin útdrukt wurde yn ienheden (bygelyks: ôfstân yn in meter en tiid yn sekonden).

It SI is bedoeld om ynternasjonaal maklik gegevens útwikselje te kinnen. Oarspronklik hiene in protte lannen ferskillende maatstelsels. De Britten en de Amerikanen brûke noch faak net-SI-ienheden, lykas pûn (foar massa), inch, foot, yard en mile (foar lingte of ôfstân). Ek yn Libearia en Myanmar (it eardere Birma) wurde dizze ienheden nog algemien brûkt. Dy sahjitten ymperiale ienheden binne ek wenstich by it mjitten fan de diameter of diagonaal fan in oantal dingen as fytstsjillen (ferâldere), trommels, kompjûtermonitors, de ôfmjittings fan oare kompjûterûnderdieleen, it raster fan printplaten of de resolúsje fan bygelyks printers.

Neist it ymperiale stelsel binne der ek net-SI-ienheden dy't wol goedkard binne foar gebrûk yn de mande mei SI-ienheden. Foarbylden hjirfan binne de liter (foar ynhâld), oere en minút foar tiid en graden Celsius foar temperatuer (de SI-ienheden foar dizze grutheden binne respektivelik kubike meter foar ynhâld, sekonde foar tiid, kelvin foar temperatuer en joule foar enerzjy). Ek hjirfan ôflate ienheden (as de kilowattoere dy't in soad brûkt wurdt as ienheid fan enerzjy by elektrisiteitsleverânsje) binne gjin SI-ienheden, mar wol tastien.

## SI-basisienheden
De sân, ûnderling ûnôfhinklike basisienheden binne:

Alle oare SI-ienheden kinne útdrukt wurde yn termen fan dizze basisienheden.

### Werdefinysje basisienheden
Yn 2007 besleat de 23e gearkomst fan de *Conférence Générale des Poids et Mesures* om te kommen ta nije definysjes fan de basisienheden, sadanich dat dizze allinnich noch fan fûnemintele natuerkonstanten ôfhingje. Dit betreft foaral de kilogram, de ampêre, de kelvin en de mol, wêrfan de hjoeddeiske definysjes direkt of yndirekt keppele binne oan bygelyks spektraallinen of artefakten.

## Oflate SI-ienheden
Fan dizze basisienheden binne ôflate ienheden makke, lykas m² (kante meter) foar oerflakkte, of hertz, definearre as s-1.

## SI-prefiksen (fermannichfâldigingsfaktoaren)
Neist de SI-ienheden binne ek de SI-foarheaksels of -prefiksen definearre:

Yn de lannen fan de Europeeske Uny is it brûken fan it SI as ienich tastiene stelsel wetlik ferplicht. Yn it Feriene Keninkryk bliuwt it gebrûk fan de ymperiale ienheden foar massa en lingte lykwols tastien, hoewol't de Britske oerheid al yn 1976 grutte kampanjes fierde om it metryske stelsel yn te fieren.

Merk op dat de foarheaksels *mega* en grutter allegear op in -a einigje, en dat *mikro* en lytser allegear op in -o einigje.
Bert Kuiper

**G.J. (Bert) Kuiper** (Arnhim, 2 febrewaris 1946) is in Nederlânsk politikus fan it CDA.

Hy is oplaat oan de UTS (foarrinner technyske skoalle) en hat tsien jier wurksum west yn de wegenbou. Om 1980 hinne waard er wethâlder fan Kultuer, Rekreaasje, Sport en Jeugdsaken yn syn berteplak Arnhim, en dêrneist joech er noch altiten lieding oan it troch him oprjochte bedriuw wat him dwaande hâlde mei de kwaliteitskontrole fan asfaltwegen. Ein 1985 waard Kuiper boargemaster fan Muiden en fan oktober 1990 ôf wied er boargemaster fan de Fryske gemeente Skarsterlân wat hy bleau oant syn pinsjoen begjin 2011. Hy waard yn Skarsterlân op 1 febrewaris 2011 opfolge troch Mary Looman-Struijs fan de PvdA, dy't foar twa jier beneamd waar as waarnimmend boargemaster. Op 1 jannewaris 2014 gie de gemeente op yn de nije gemeente De Fryske Marren.

Kuiper is beskermhear fan Muziekvereniging Crescendo Muiden.
Fred Veenstra

**Fred Veenstra** (Ten Boer, 8 novimber 1962) is in Nederlânsk politikus fan it CDA.

## Biografy
Veenstra waard berne yn Grinslân, mar waard grut yn de Fryske gemeente Achtkarspelen, yn Bûtenpost, dêr't syn heit molkman wie. Letter wurke syn heit by it sikefûns yn Surhústerfean. 

Hy studearre bestjoersrjocht oan de Ryksuniversiteit Grins en wurke dêrnei as amtlik sekretaris fan it buro foar kristlik ûnderwiis yn Ynskedee, dêr't er ek yn de gemeenteried siet. Letter waard er juridysk konsultant by *Metrium Onderwijsdiensterverlening* yn Ljouwert. Yn de perioade wie er CDA-fraksjefoarsitter yn Drachten en yn 2002 waard er wethâlder yn de gemeente Smellingerlân. Fan 2010 oant 27 novimber 2015 wie er boargemaster fan Frjentsjerteradiel.
Neijier 2015 folge syn beneaming ta boargemaster fan De Fryske Marren. 

Veenstra waard foardroegen en beneamd foar in twadde termyn as boargemaster fan De Fryske Marren mei yngong fan 1 desimber 2021. 

Op 9 july 2024 hat de gemeenteried fan Smellingerlân Veenstra foardroegen as nije boargemaster. Yn novimber 2024 folge er Jan Rijpstra, dy't betiid ôftrede, op as boargemaster fan Smellingerlân. 

Veenstra is njonken syn boargemasterskip fice-foarsitter fan de Ried fan Tafersjoch fan ROC Friese Poort, foarsitter fan de Ried fan Tafersjoch fan Tryater, lid fan de Kommisje fan Berop foar de Examens PCVO Fryslân en boargemasterskontaktpersoan Fryslân/Flevolân foar it CDA. 

Hy is troud en hat trije bern.
Wapen (betsjuttingsside)

"**Wapen**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
* wapen, in stik ark dat makke is om minsken en/of bisten letsel ta te bringen of te skansearjen
* wapen (heraldyk), kleurich merkteken dat ferbûn is oan in minsklike famylje
* wapen (lânmacht), in ûnderdiel fan 'e lânmacht, te witten: kavalery, ynfantery, artillery en sjeny
Wapen

In **wapen** is in stik ark dat brûkt wurdt om minsken en/of bisten te ferwûnjen en/of te deadzjen en om foarwerpen te skansearjen. It kin brûkt wurde foar oanfal of ferdigening. Al sûnt de ierste skiednis hawwe minsken wapens brûkt foar de jacht, selsferdigening en oarlochsfiering. Wapens kommme foar yn alle soarten en mjitten. Se kinne tige ienfâldich en spotgoedkeap wêze, lykas in houtene kneppel of in slinger, mar ek heechtechnologysk en rottekrûddjoer, lykas in krúsraket of in tank. Hast alle hurde, skerpe, stompe en swiere foarwerpen kinne as wapen brûkt wurde.

Ynsidinteel wurde aldendeiske foarwerpen omboud ta wapen, lykas in sjitbalpinne, in sjitparaplu of in sjitkaaihinger dêr't in kûgel mei ôffjurre wurde kin. Ek foarwerpen dêr't neat oan feroare is en dy't net bedoeld binne om as wapen brûkt te wurden, kinne faak wol as sadanich ynset wurde. In motorreau kin bgl. brûkt wurde om mei opsetsin te deadzjen, ferwûnjen troch oanriding. Sels minsklike lichemsdielen kinne as wapen brûkt wurde; dat wurde natuerlike wapens neamd, en it brûken derfan wurdt oefene by selsferdigeningskeunsten en fjochtsporten. In soad biste- en plantesoarten hawwe 'ynboude' wapens, lykas klauwen, giftosken of al as net giftige angels en stikels of toarnen.

It grutste diel fan 'e wapens op 'e wrâld wurdt tsjintwurdich yn in lyts tal lannen makke. Sa binne de fiif permaninte leden fan de FN-Feilichheidsried ek de grutste wapenprodusinten. Elk jier wurdt foar withoefolle miljarden euro's yn wapens hannele.

## Wapentypes
* blanke wapens: dagge (dolk), degen, mês, sabel, swurd. 
* eksplosiven: bom, buskrûd, dynamyt, hângranaat, myn, semteks, torpedo.
* massaferneatigingswapens: 
** kearnwapens: atoombom, wetterstofbom, neutroanebom.
** biologyske wapens: antraks, botuline, ebola, pokkefirus, pest.
** gemyske wapens: senuwgas, mostergas.
* projektylwapens: 
** fjoerwapens: gewear, kanon, mitrailleur, mortier, pistoal, raketsmiter, revolver. 
** oare projektylwapens: ballista, kattepûl, krúsbôge, pylk-en-bôge, shuriken, slinger, trebusjet, werpspeetse.
* slachwapens: bile, fjochtstôk, gnodze, kneppel, moarnsstjer, striidfleil. 
* stekwapens: harpoen, lâns, spear.

## Sjoch ek
* Wet wapens en munysje
Port-au-Prince

**Port-au-Prince** (Kreyòl: *Pòtoprens*) is de haadstêd en de grutste stêd fan Haïty. De stêd hie yn 2006 1.277.000 ynwenners. De agglomeraasje, mei de stêden Cité Soleil, Delmas, Carrefour en Fond-Parisien, meast út sloppewiken besteand, wurdt bewenne troch 2,5 - 3 miljoen minsken. Port-au-Prince is teffens haadstêd fan it departemint Ouest en fan it arrondissemint Port-au-Prince.

De stêd leit oan in baai fan de Golf fan Gonâve. Port-au-Prince eksportearret kofje en sûker en der wurdt fierders hannele yn sjippe, tekstyl en semint.

It plak waard yn 1749 stifte troch Frânske sûkerplanters. Yn 1804 waard Port-au-Prince de haadstêd fan it doe krekt ûnôfhinklik wurden Haïty. Dêrfoar waard de stêd beset troch Britske troepen.

## Toerisme
De wiffe politike tastân yn Haity hat it toerisme yn Port-au-Prince net folle skea dien. De Ynternasjonale Lofthaven Toussaint Louverture is it wichtige startpunt foar bûtenlânske toeristen. De measte toeristen besykje en ferbliuwe yn Pétionville.

## Yndieling
De gemeente Port-au-Prince bestiet út de neifolgjende *sections communales*:

## Ierdskodding 2010
Op tiisdei 12 jannewaris 2010 (16:53 oere pleatslike tiid) waard Haïty rekke troch in swiere ierdskodding (mei in krêft fan 7,0 op de skaal fan Richter. It episintrum lei op 13 kilometer djipte sa'n 15 kilometer fan it sintrum fan Port-au-Prince, dat slim ferwoastge waard. De skodding waard folge troch ferskate swiere neiskokken. Der binne mear as 100.000 deaden fallen.
Tank (wapen)

In **tank** is in pânsere militêr gefjochtsreau mei rupsbannen en in geskutskoepel, mei as haadfunksje direkt fjoer ôf te jaan. De tank moat dus ûnderskaat wurde fan sawol de pânserwein (lykas de Patria) as it meganisearre geskut en de pânserhouwitser en it ynfanterygefjochtsreau. It wurd "tank" stamt út it Ingelsk; yn Nederlân waard oant de Twadde Wrâldoarloch meastal de term *fjochtwein* brûkt. De earste tank waard yn 1915 yn Ingelân ûntwikkele.

## Oersjoch fan tanks (net folslein)
; Tanks dy't datearje út de Earste Wrâldoarloch

; Tanks dy't datearje út de Twadde Wrâldoarloch

; Tanks dy't datearje fan nei de Twadde Wrâldoarloch
Kerstenjen

It **kerstenjen** of de **kerstening** hâldt yn it eardere (meastentiids) massaal bekeare fan net-kristlike (faak heidenske) folken ta it kristendom. Oare beneamings binne *kristianisearing* en it modernere *[[evangelisaasje]]*.

Oan de ein fan de 3e iuw hearden it hjoeddeiske Turkije, Syprus, Kreta, de Nyldelta en de gebieten om Kartago (Donatisme) en Syrene ta de sterkst kerstene gebieten. It grutste part fan Jeropeeske folken waard pas kerstene yn de Midsiuwen. Ein 7e iuw wie hiel Jeropa te suden en westen fan de Donau en de Ryn kerstene en yn de 8e en 9e iuw ek it gebiet tusken Ryn, Donau en Oder. Dat kerstenje gie faak gear mei twang en geweld.

Yn Jeropa sette de kerstening him earst goed troch te suden fan de Ryn mei de bekearing fan Klovis, kening fan de Franken en syn folk dy't him dêryn folge. It Frankyske Ryk wreide har fierder út en alle oerwûne folken moasten troch har goedskiks of hurdskiks it kristlike leauwe oernimme.  Troch privileezjes fuort te jaan yn ruil foar it nije leauwe besochten de Franken earst de eallju fan de fersleine folken foar harren te winnen. Dêrmei hopen sy dat it gewoane folk folge soe. By dizze pragmatyske oanpak waarden sommige gewoanten of lokale hillige plakken kristianisearre.  Op earst heidenske hillige plakken waarden kapellen boud en "heidense" feestdagen koppeld oan kristlike hjeldagen. Ek waarden "heidense" gewoanten oernommen yn de tsjerke (dat letter ûnder de reformaasje lykwols wer folslein útband waard). 

Yn it noarden fan Jeropa gie de kerstening in stik stadiger. Ut de skriftlike boarnen docht bliken dat fan alle Skandinavyske folken de Sweden it slimst te kerstenjen wienen: hja waarden pas om it jier 1000 hinne, in heale iuw letter as oaren ta it kristlike leauwen oerhelle. De Poalen en de Hongaren waarden om deselde tiid kerstenje. Hja waarden troch Syrillus en Metodius bekeare dy't de Slavyske folken ek in eigen skrift joegn: it Syrillysk skrift. Yn 988 gie ot Kiewske Ryk oer ta it kristendom.

De lêste Jeropeeske folken dy't kerstene waarden wienen de Finnen yn de 12e en de 13e iuw, tagelyk mei de Alde Prusen. De Litouwers binne as lêste befolkingskloft kristlik makke yn 14e iuw.

Net allinnich Jeropa waard kerstene. De Jeropeeske mogendheden trachtsjen harren leauwe ek op te lizzen oan de kolonisearre gebieten yn de Nije Wrâld en yn Aazje. De katolike missy wie fral yn Latynsk-Amearika en de Filipinen suksesfol, en yn de fersprieding fan it kristlik leauwe yn Afrika besuden fan de Sahara hienen de protestanten in grut oandiel. 

## Sjoch ek
* Kerstening fan de Friezen
* Krústochten
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 1948

De **[[Olympyske Simmerspullen 1948]]**, ek wol de XIVe Olympiade neamd waarden yn 1948 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. De wetterpolokompetysje wie yn it *Empire Pool*.

## Empire Pool
It Empire Pool waard boud yn 1934 en hie plak foar 12.500 taskôgers. Nei de Spullen is it swimbad tichtmakke en it gebou omneamd ta Wembley Arena; it wurd hjoed de dei noch altyd brûkt foar sporteveneminten.

## Kwalifikaasjeomloop
### Groep A

### Groep B

### Groep C

### Groep D

### Groep E

### Groep F

## Twadde groepsrûnde
### Groep G

### Groep H

### Groep I

### Groep J

## Tredde groepsrûnde
### Groep K

### Groep L

## Pleatsingsronde
### om it 5e oant 8ste plak

### om de medaljes

## Einrangskikking
Brune float

De **brune float** is de oantsjutting foar de profesjonele passazjiersfeart (sjarterfeart) yn Nederlân. De measte eigeners binne tagelyk skipper, in lytse minderheid hat twa of mear skippen. De float bestiet út mear as 500 tradisjonele sylskippen en motorskippen, dêr't yn it ferline fracht mei ferfierd waard. De âldste fan dizze skippen komme út it lêste kwart fan de 19e iuw. In soad klippers, loggers, skûtsjes en oare izeren skippen binne yn de santiger jierren 'stript' en opnij opboud. Yn de rin fan de tiid binne de skippen ûnderdeks hieltiten lúkser wurden. Mei dizze skippen kinne tsjintwurdich farfakânsjes makke wurde, fariearjend fan 1 dei oant mear as 4 wiken. 

Earst gienen de eigeners sels op 'e siik nei beteljende opstappers. Letter gienen se wurkferbannen oan en lieten se dat oer oan it eigen boekingskantoar. De earste koöperaasje waard yn Starum oprjochte. It grutste boekingskantoar, mei njoggentjin minsken yn tsjinst (2010), is Naupar, in gearwurking fan de sylrederijen 
De Zeilvaart, Hanzestad Compagnie en Zeilvloot Lemmer-Stavoren. De float is fan rûchwei begjin april oant medio oktober yn de feart. De measte skippers beheine har ta de Iselmar en de Waadsee. De Noardsee en benammen it Dútske waadgebiet en de Eastsee binne troch strange ferbliuwseasken wat minder populêr wurden. Yn de perioade bûten it farseizoen wurde foar de kaai lizzende ien- en twamêsters soms noch brûkt foar in feest of ynsetten as hotelskip.
De term ferwiist nei de oarspronklike kleur fan de seilen op dizze skippen. De kleur ûntstie troch it tanen fan de seilen mei cachou.

De measte fan dizze skippen binne fan it type platboaiem en rûnbou, mar ek oare types as de rivierklipper wurde der ta rekkene. 
 
Faak wurde alle farrende monuminten sjoen as "brune float", mar seker net alle histoaryske skippen wurde noch beropsmjittich brûkt. 

## Havens fan de brune float
* Edam
* Inkhuzen
* Goes
* Harns
* Hoarn
* Kampen
* De Lemmer
* Medemblik
* Monnickendam
* Muiden
* Nes (It Amelân)
* Aldskyld (Teksel)
* Starum
* Skiermûntseach
* Flylân
* Sieriksee
* Sâltkamp

## Sjoch ek
* grize float
* wite float
Friedrich Georg Wilhelm von Struve

**Friedrich Georg Wilhelm Struve** (ek wol **Von Struve**) (Russysk: Василий Яковлевич Струве, *Vasilij Jakovlevitsj Stroeve*) (Altona, 15 april 1793 – Poelkovo, ûnder Sint-Petersburch, 23 novimber 1864) wie in Dútsk-Russysk astronoom.

## Biografy
Struve waard berne yn Altona (no part fan Hamburch), doetiids part fan Denemark. Struve syn famylje feúze yn syn jeugd fan it trich Frankryk besette Dútslân nei it Keizerryk Ruslân om oan de tsjinstplicht te ûntkommen.

Yn 1808 begûn Struve syn stúdzje oan de Universiteit fan Tartu yn Estlân. Yn it earstoan studearre er filology, mar rillegau gier er oer op astronomie. Fan 1813 oant 1820 joech er les oan de universiteit, en observearre er de stjerren út it Tartu-observatoarium wei. Yn 1820 waard er professer en direkteur fan it observatorium.

Friedrich Georg Wilhelm Struve bleau oant 1839 yn Tartu, dêr't er fral dwaande wie mei de stúdzje fan dûbelstjerren en geodesy. Yn 1826 krige er foar syn wurk op dat mêd de Gouden medalje fan de Royal Astronomical Society. Yn 1833 waard er keazen ta lid fan de *Kungliga Vetenskapsakademien*.

Yn 1839 stifte er it Pulkowo-observatoarium yn Sint-Petersburch. Doe't syn sûnens minder waard, gie er mei pensjoen yn 1862.

De astroïde 768 Struveana is nei Friedrich Georg Wilhelm Struve ferneamd, mar ek nei Otto Wilhelm en Karl Hermann Struve

## Wurk
Struve is fral bekend wurden troch syn waarnimmingen fan dûbelstjerren. Hoewol't dûbelstjerren earder al bestudearre wienen troch William Herschel, John Herschel en Sir James South, wienen Struve’s observaasjes dúdliker en breder opset. Hy fûn in grut tal nije dûbelstjerren, dêr't er yn 1827 in katalogus oer publisearre mei de titel *Catalogus novus stellarum duplicium*.

Struve makke sekuere berekkeningen fan it patroan en de posysje fan 2714 dûbelstjerren. Hy skreau dêroer yn syn wurk *Stellarum duplicium et multiplicium mensurae micrometricae*. Teffens berekkene er yn 1843 de "konstante fan aberraasje"; en hy wie de earste dy't de parallaks fan Wega berekkene.

Yn syn wurk *d'Astronomie Stellaire: Sur la voie lactee et sur la distance des etoiles fixes* út 1847 identifisearre Struve as earste astronoom de effekten fan ynterstellêre ekstinksy.

Struve hie ek niget oan geodesy. Yn 1831 publisearre er *Beschreibung der Breitengradmessung in den Ostseeprovinzen Russlands*.

## Famylje
Struve kaam út in bekende famylje fan astronomen, dy't totaal 5 generaasjes beroan.

Struve wie de soan fan Jacob Struve (1755–1841). Yn 1815 boaske er oan Emilie Wall (1796–1834) yn Altona. Tegearre krigen sy 12 bern, dêr't fjouwer fan jong stoaren. Otto Wilhelm von Struve, Heinrich Vasilyevich Struve (1822–1908), en Bernhard Vasilyevich Struve (1827–1889) wienen syn bern. Neidat syn earste frou ferstoarn wie, troude Struve mei Johanna Henriette Francisca Bartels (1807–1867); dochter fan de wiskundige Martin Bartels. Mei haar krige er nochris seis bern, ûnder oaren Karl de Struve (1835–1907).

Struve wie de pake fan Hermann Struve, en oerpake fan Otto Struve.

## Sjoch ek
* Geodetyske bôge fan Struve
Andorra la Vella

**Andorra la Vella** (Frânsk: *Andorre-la-Vieille*) is de haadstêd fan Andorra, mids de Pyreneeën. It stedsje hat 23.498  ynwenners (2020)en is ek de wichtichste parochy fan it lân.

De stêd stiet bekend om de belestingfrije winkels. Dêrom komme der in protte Frânsen en Spanjerts, mar ek toeristen út oare Europeeske lannen nei dat plak, om bygelyks goedkeape tabak en alkohol te keapjen.

## Berne yn Andorra la Vella
* Albert Celades (29 septimber 1975), Spaansk fuotballer
* Óscar Sonejee (26 maart 1976), fuotballer
* Marc Bernaus (2 febrewaris 1977), fuotballer
* Ildefons Lima (12 oktober 1979), fuotballer

## Susterstêden
* Sant Pol de Mar, Spanje
* Valls, Spanje
* Šid, Servje

## Keppeling om utens
* Webside fan de parochy Andorra la Vella
Geodetyske bôge fan Struve

De **Geodetyske bôge fan Struve** is rige fan kartografyske trijehoeken dy't fan Hammerfest yn Noarwegen nei de Swarte See rint, troch tsien lannen oer in lingte fan 2820 km; dat systeem smiet de earste sekuere mjitting fan in meridiaan op. 

De bôge is stifte en brûkt troch de yn Dútslân berne Russyske astronoom Friedrich Georg Wilhelm von Struve (1793-1864). Fanwege Struve waarden tusken 1816 en 1855 258 trijehoeken en 265 fêste punten opset om de krekte foarm en ôfmjittings fan de ierde bepale te kinnen. Dy punten binne ferskillende objekten; der binne gatten yn rotsen, izeren krusen, stiennen en obelisken dy't de punten oanjouwe. 

De term geodetysk ferwiist nei it wiskundige begryp geodeet dat de koartste ferbining tusken punten oantsjut, en nei geodesy, de wittenskip dy't ûnder oaren de foarm fan de Ierde bestudearret.

De Geodetyske bôge fan Struve rint troch de folgjende lannen:

Yn it earstoan wienen dat mar twa lannen; Sweden-Noarwegen en it Russyske keizerryk.

De bôge fan Struve is in opmerklik foarbyld fan wittenskiplike gearwurking tusken gelearden út ferskillende lannen en tusken ferskillende steatshaden. Yn 2005 binne 34 punten fan de Geodetyske bôge fan Struve op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO set.


Ofbyld:Hammerfest Meridianstein.jpg|*Meridiaanstien yn Hammerfest, it meast noardlike punt*
Ofbyld:Tartu Observatory 2008.JPG|*Ald observatorium Tartu, it earste punt fan de bôge*.
Ofbyld:GoglandZ.jpg|*[[Hogland]] Z*, tinkstien
Ofbyld:Struve Geodetic Arc in Felshtyn.jpg|*Betinkingsplak foar de bôge yn Felshtyn, Oekraine*


## Keppeling om utens
* De side fan Unesco
Dynamyt

**Dynamyt** is in eksplosyf dat basearre is op de eksplosive krêft fan nitroglyserine, wêrby't diatomeeënierde as absorbearjend middel brûkt wurdt. It wurd dynamyt komt fan it Grykske wurd &#948;&#965;&#957;&#945;&#956;&#953;&#962; (dunamis), dat *krêft* betsjut. Dynamyt waard útfûn troch de Sweedske gemikus Alfred Nobel yn 1866. Nitroglyserine is in tige krêftige mar gefaarlike springstof dy't by it meitsjen en ferfier maklik ( en ûnbedoeld) eksplodearret. Nobel ûntdekte dat de gefoelichheid fan it materiaal foar in grut part fermindere wurde koe troch it opsûgje te litten yn in poreuze stof, lykas seachsel of diatomeeënierde. Diatomeeënierde is in poreuze grûnsoarte, besteande út de skeletdielen fan ienselligee keizelwieren of diatomeeën. De sa oanmakke substânsje neamde hy dynamyt. Meidat dynamyt in soad brûkt waard yn oarloggen, krige Nobel wroeging oer it meitsjen en distribuearjen fan de stof. Hy stelde dêrom syn fermogen beskikber oan de wittenskip yn de foarm fan de Nobelprizen, dy't hjoed-de-dei noch altiten fan Nobel syn jild finansiere wurde. Hjirby komme allinnich de prizen yn de kategory 'wittenskip', lykas natuerkunde en skiekunde. Oare prizen, lykas dy foar de frede, wurde betelle troch de Sweedske steat.

Dynamyt wurdt meastal oanbean yn de foarm fan stêven, ûngefear 2,5 sm yn diameter en 20 sm lingte. Om se detonearje te litten is ûnder normale omstannichgheden in ûntstekker nedich. 
Dynamyt is wetterbestindich, sadat it yn boargaten ûnder de grûnwettertafel brûkt wurde kin.
Dynamyt kin fannijs tige gefaarlik wurde by temperatueren heger as 35°C omdat de nitroglyserine dan út begjint te switten.
Eilhard Mitscherlich

**Eilhard Mitscherlich** (Neuende, 7 jannewaris 1794 - Berlyn, 28 augustus 1863) wie in Dútske gemikus en mineralooch. Hy waard ûnder oaren bekend troch de ûntdekking fan isomorfy fan kristallen fan seleensoer en fan permanganaten.

## Wurk
* *Über das Verhältniß der Krystallform zu den chemischen Proportionen. 3.Abh.: Über die künstliche Darstellung der Mineralien aus ihren Bestandtheilen; 4.Abh.:. die in zwei verschiedenen Formen krystallieren*, Akademie der Wissenschaften, Berlun 1822–1825.
* *Lehrbuch der Chemie*, 2 Bände, 4. Auflage, 1840–1848.
* *Vulkanische Erscheinungen der Eifel*, 1865.
Justus von Liebig

**Justus Freiherr von Liebig** (Darmstadt, 12 maaie 1803 - München, 18 april 1873) wie in Dútske gemikus dy't beskôge wurdt as de útfiner en earste brûker fan keunstdong.

Liebig ûntduts fan alles yn de skiekunde: mei Friedrich Wöhler yn 1831 fûn er gloaroform, yn 1832 gloaraal en tegearre selde se in teory op om radikalen te ferklearjen. Liebig wie ek de betinker fan de "liebigkuoller" foar it kondinsearjen fan dampen.

## Wichtige publikaasjes
Justus von Liebig skreau ûnder oaren
* *Organyske gemy en de tapassing yn lânbou en fysiology* (1840)
* *Organyske gemy en de tapassing yn fysiology en patology* (1842)

## Justus von Liebig-priis
De priis neamd nei de Dútske gemikus en it jildbedrach fan €15000 wurdt om it jier útrikt oan in persoan of groep dy't him fertsjinstlik makke hat foar de Europeeske lânbou.
Pompeï

**Pompeï** (Italjaansk: *Pompei*) is in Romeinske ruïnestêd yn de Italjaanske provinsje Napels (regio Kampaanje) en telt 25.726 ynwenners (31 desimber 2004). De oerflakte is 12,4 km², de befolkingstichtens is 2146 ynwenners de km².

Pompeï wie ek de namme fan in provinsjestêd mei sawat 20.000 ynwenners dy't bestie fan de 7e iuw foar Kristus oant yn de earste iuw nei Kristus. Osken, Samniten, Griken, Etrusken en Romeinen lieten der allegearre harren spoaren efter. Pompeï, dat yn 62 n.Kr. al troch in ierdskodding troffen wie, waard yn 79 bedutsen troch jiske as gefolch fan in útbarsting fan de Fesuvius. It is dêrtroch ien fan de bêst bewarre Romeinske stêden wurden.

Nei't de earste oerbliuwsels al oant de ein fan de sechstjinde iuw ûntdutsen waarden, wurde al sûnt de 18e iuw archeologyske opgravings ferrjochte. Sûnt dy tiid binne grutte parten fan de stêd bleatlein en jout it plak in goed byld fan it doetiidsk Romeinske deistich libben. Pompeï stiet op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO en is in wichtige toeristeattraksje dy't alle jierren sa'n 2,5 miljoen besikers lûkt.
Nuku'alofa

**Nuku'alofa** is in lytse stêd mei 22.400 inwoners (1996) en de haadstêd fan it Oseänyske lân en eilannekloft Tonga.

It leit op de kust fan it eilân Tongatapu en foar West-Europa oan de oare kant fan de wrâld yn de tiidsône dy't presys 12 oeren mei dy fan Amsterdam en Brussel ferskilt (GMT +13:00).

Nuku'alofa hat it keninklik paleis, oerheidsgebouwen en it is it kommersjele en sosjale (nachtlibben, bioskoop en rugbystadion) sintrum fan Tonga. Likernôch 35% fan de befolking fan Tonga wennet dêr, dat it is it grutste plak fan it lân.


Ofbyld:Nukualofa centre.jpg|*Sintrum fan Nuku'alofa*
Ofbyld:Tonga Royal Palace.jpg|*Keninklik paleis*
Ofbyld:Tonga gov.jpg|*Yngong paleis*
Plestik

**Plastic** is in groepsnamme foar keunststoffen; it komt út it Ingelsk, yn it Frysk hjit it ek wol **plestyk**. It wurdt ek wol brûkt as alternatyf wurd foar keunststoffen. 

In *plastic* is oarspronklik allinnich in keunststof wêrfan troch platyske foarmjouwing - ferhjitting yn in foarm ûnder druk - in foarwerp fan makke wurde kin. Der is dan sprake fan in termoplast. Lang net alle keunststoffen falle dêrûnder. Dêrom wurdt yn de keunststofyndustry leaver fan keunststoffen sprutsen. In soad, mar lang net alle keunststoffen binne opboud út polymeren.

In goed foarbyld fan in keunststof dy't nei foarming net mear plastysk te ferfoarmjen falt is polyuretaanskom, dat in soad tapast wurdt yn meubels, kessens en soksoarte, mar yn syn hurde foarm ek yn kuolkasten.

It wite materiaal dêr't ferskate soarten flessen fan makke wurde kinne, is makke fan (polyeteen) dat wol smeltber is en yn prinsipe opnij ferwurke wurde kin sûnder gemyske ôfbraak. Ek jiskepûden wurde makke fan termoplastysk materiaal - middels in blaasproses.

## Foarbylden

### Natuerlike polymearen
* selluloaze
* rubber

### Keunstmjittige plastics
* Polyvinylgloride (PVC)
* Polyeteen (PE)
* Polypropeen (PP)
* Polystyreen (PS)
* Nylon (polyamide, PA)
* Aramide
* Polyester
* Polyethyleentereftalaat (PET)
* Bakkelyt
* Polymetylmetakrylaat (PMMA, Pleksiglês, Limakryl of Perspeks)
* Polyetyleen Tereftalaat Glycol (PETG)

## Miljeufersmoarging
Plestik liedt ta enoarme miljeufersmoarging op lân en yn see. In bekend foarbyld fan grutskalige fersmoarging yn see is ûnder mear de 'plastic sop yn de Grutte Oseaan'. It opnij brûken fan plestik is dêrby problematysk; wergebrûk bart faak troch *[[downcycling]]*.

## Sjoch ek
* Bioplastik
Kerosine

**Kerosine**, **petroalje** of **[[piteroalje]]** is in by fraksjonearre destillaasje fan ierdoalje ferkrigen middenfraksje, folgjend op de benzinefraksje. It wurdt makke by in kôktrajekt fan ± 150 °C – 290 °C. It is in mingsel fan alifatyske (paraffine en isoparaffinen) en syklyske (aromaten en naftenen) koalwetterstoffen en befettet wikseljende hoemannichten soerstof- stikstof- en swevelferbinings fan koalwetterstoffen. Kerosine hat in energetyske wearde fan 43,1 MJ/kg, fergelykber mei dy fan diseloalje. De soartlike massa is 0.78-0.81g/sm3.

## Gebrûk

Foardat benzine en de benzinemotor yn swang rekken wie kerosine it meast brûkte ierdoaljeprodukt en waard dêrom nei de grûnstof ek "piteroalje", "petroalje", "peteroalje" of koartwei "peut" neamd. It waard benammen brûkt yn it húshâlden, foar ferwaarming, koaitsjen en as lampoalje foar ferljochting.

Kerosine as brânstof ("Jet A1") wurdt brûkt yn strielmotors, turboprops en turbofans fan fleantugen.

By de Nederlânske kriichsmacht wurdt deroer tocht om oer te skeakeljen fan disel nei kerosine as brânstof (). Kerosine is op miljeu- (it ferbaarnen fan kerosine feroarsaket sechtich persint minder ruotútstjit) mar ek op finansjeel gebiet (de priis fan kerosine leit in stik leger as dy fan disel) geunstiger yn it gebrûk.

Reaktive metalen, lykas kalium en natrium, wurde faak ûnder piteroalje bewarre omdat se yn 'e iepen loft reagearje mei de dêr oanwêzige wetterdamp.
Delmira Agustini

**Delmira Agustini** (24 oktober 1886 – 6 july 1914) wie in Urûguayaans dichteresse; sy wurdt beskôge as ien fan de grutste froulike Latysk-Amerikaanske dichters fan de iere 20e iuw.

Delmira wie de dochter fan Italjaanske ymmigranten. Agustini wie in foarlik bern; mei tsien jier begûn hja al te dichtsjen. Letter studearre sy Frânsk, muzyk en skilderjen.

## Skriuwster
Agustini skreau foar it blêd *La Alborada*. Sy hearde ta de 'Generaasje fan 1900', mei Julio Herrera y Reissig, Leopoldo Lugones en Rubén Darío, dy't hja as har learaar beskôge. Darío fergelike Agustini mei Teresa fan Ávila; hy ferklearre dat Agustini de iennichste frou sûnt dy hillige wie, dy't har as frou oppenearre yn har wurk.

Sy lei har spesjaal ta op frouljus seksualiteit yn in tiid dat de literêre wrâld oerhearske waard troch manlju. Agustini har wurk kin goed yndield wurde by de earste faze fan it modernisme, mei temas grûnfêste op fantasy en eksoatyske ûnderwerpen.

Eros, de god fan de leafde, symbolisearret en is de ynspiraasje foar erotyk yn Agustini har gedichten oer seksueel genietsjen. Eros is de haadfiguer yn in protte fan Agustini's literêre wurk. Sy hat har tredde boek sels oan him opdroegen, *Los Cálices Vacíos* ('Lege Tsjelken') út 1913, dat beskôge wurdt as har entree fan in nije literêre streaming, *"La Vanguardia"* ('De Wyngert').

Agustini hie blauwe eagen, in ljochte hûd en in slank figuer. Guon hawwe ferklearre dat sy op in ûnskuldige ingel like. As dochter út in foaroansteande famylje krige Agustini alles wat se nedich hie en rekke sy ek bedoarn. Dy oerfloed oan leafde sûnder betingsten late yn har wurk ta tema's as ûnderwerping en fergeastlike eroatyske fantasyen.
 
## Persoanlik libben en dea

Agustini troude mei Enrique Job Reyes op 14 augustus 1913, mar ien moanne letter gie sy al by him wei. Harren skieding waard op 5 juny 1914 offisjeel regele. Wer in moanne letter skeat Reyes Agustini twaris yn de holle, mei har dea fan gefolgen; neitiid die Rey himsels te koart. Sy stoar yn harren hûs yn Montevideo, Urûguay.

Sy kaam te hôf op it Sintraal Begraafplak fan  Montevideo.

## Wurk
Wichtige útjeften:
:* *El libro blanco* (1907).
:* *Cantos de la mañana* (1910).
:* *Los cálices vacíos* (1913).
:* *El rosario de eros* (1924, postúm).
:* *Los rastros del abismo* (1924, postúm).
:* *Correspondencia sexual* (1969, postúm).

## Keppelings om utens
* Modernization, Feminism, and Delmira Agustini
* ''The Empty Chalices'' by Judy Veramendi, a novel and play based on the life and writings of Delmira Agustini
Volt (ienheid)

De **volt** (symboal fan de *ienheid* volt is **V**) is de SI-ienheid foar elektryske potinsjaal. De ienheid is neamd nei de Italjaanske natuerkundige Alessandro Volta. Dizze fûn yn 1800 de earste gemyske batterij, de pylder fan Volta, út.

By in elektryske boarne wurdt sprutsen fan elektryske spanning of koartwei **spanning** als men it potinsjaalferskil tusken beide poalen bedoelt. In oare, ynkorrekte mar faak brûkte beneaming foar potinsjaalferskil is *voltage*. 

De volt is definearre as it potinsjaalferskil oer in gelieder as in stroom fan 1 ampêre dêryn in fermogen fan 1 watt yn waarmte omset. De ienheid is ek lyk oan in joule per coulomb.

Utdrukt yn SI-ienheden is dat:

:\mathrm{1 \ V = 1 \frac{W}{A}  = 1 \frac{J}{C} = 1 \ kg \ m^{2} s^{-3} A^{-1} = 1 \frac{kg \ m^{2}}{s^{3} \ A}}

De fermannichfâldigingsfaktoaren út it SI-stelsel wurd ek foar volt brûkt: men sprekt oer **µV** (mikrovolt, 10-6), **mV** (milly-, 10-3), **kV** (kilo-, 103), en **MV** (mega-, 106).

Yn de grutte-oarder fan de volt lizze in soad yn it deistige gebrûk foarkommende spanningen, lykas batterijspanning (1,5 V, 3 V, 12 V), de netspanning (230 V), en de draaistroom (400 V).

## Definysje gebrûk meitsjend fan it Josephson effekt
Der hat in tiid west dat de definysje fan volt oars jûn waard. In volt waard berekkkene fia de tige krekte relaasje tusken frekwinsje en volt mei in sesiumklok as tidsreferinsje. Dit barde me help fan in junksje fan Josephson. De Josephsonjunksje bestiet út twa supergelieders dy't ferbûn wurde troch in isolator. Middels de konstante fan Josephson koe dan fûn wurde:

:*K*{J-90} = 2*[[elemintêre lading|e]]*/*[[konstante fan Planck|h]]* = 0.4835979 GHz/µV.

Dizze relaasje blykte ûnôfhinklik te wêzen fan de opstelling of brûkte materialen en is dus tige sekuer. Dochs is in net mear de offisjele metoade neffens BIPM.

## Sjoch ek
* Ohm
* Wet fan Ohm
Ohm (ienheid)

De **ohm** (symboal: **Ω**, de Grykske haadletter omega) is de ôflate SI-ienheid foar elektryske wjerstân. De ohm is neamd nei Georg Ohm, in Dútske natuerkundige.

Utdrukt yn SI-ienheden: 1 Ω = 1 kgm2A-2s-3. De ynverse is de siemens.

As in elektryske spanning fan 1 volt oanlein wurdt oer in geliedend foarwerp (in tried bygelyks) en der ûntstiet dêryn in stroom fan 1 ampêre, dan hat dat foarwerp in wjerstân fan 1 ohm.

Wjerstân = Spanning:Stroomsterkte, yn symboalen: R = \frac{U}{I}

## Opskriften
De yn de elektroanika brûkte wjerstannen hawwe meastentiids in kleurkoade dy't de wearde oanjout.
By in opskrift (ek op skeakelskema's) wurdt meastal net Ω, kΩ of MΩ brûkt, mar R, K of M, wêrby't de letter op it plak fan de komma stiet. Ynstee fan 4,7 kΩ stiet der dus 4K7.
Wjerstân yn de ienheid Ω, Stroomsterkte yn de ienheid

## Sjoch ek
* Wet fan Ohm 
* Wetten fan Kirchhoff
De Kampen (Grinslân)

**De Kampen** is in buorskip yn de gemeente Westerkertier, in de provinsje Grinslân. It buorslip leit yn in polder ten noarden fan it doarp Oldehove en bestiet út trije pleatsen.

Oarspronklik lei De Kampen, of sa't it eartiids stavere waard *De Campen*, ten noarden fan it Reitdjip en hearde by Zuurdijk. De bocht dêr't de buorskiop yn lei waard lykwols yn 1623 ôfsnien, wêrtroch't it ten suden fan it wetter kaam te lizzen.

Oant 1803 wie De Kampen in selsstannige rjochtstoel, besteande út twa bewenne wierden. De rjochtstoel lei oarspronklik yn Hunsingoa. Nei de Frânske tiid waard it ûnderdiel fan de eardere gemeente Oldehove, dy't yn 1990 opgie yn Súdhorn.
Politike partij

In **politike partij** is in organisaasje, dy't der op rjochte is, troch mei te dwaan oan ferkiezings, ynfloed te krijen op oerheidsbelied yn in bepaald geografysk gebiet. Faak giet it hjir om ferkiezings fan it nasjonale parlemint, mar der kinne ek partijen wêze dy't allinnich lokaal, regionaal of Europeesk dielnimme oan de ferkiezings. In politike partij wurdt foarme troch minsken, dy't it iens binne oer in oantal politike begjinsels, alhoewol't der net folle partijen binne dêr't alle leden it oer alle begjinselen iens binne.

Yn in soad demokratyske lannen, sa ek yn Nederlân is it wenst dat personen mei in politike funksje, lid binne fan in politike partij. Mar is net altiten sa.
Wrâldskiednis

**Wrâldskiednis** of **globale skiednis** is de stúdzje nei it ûntstean, de groei en de feroarings fan mienskippen en beskavings yn de skiednis fan de wrâld. Hjirby wurde patroanen mei elkoar fergelike en de effekten fan de ûnderlinge ynteraksje bestudearre. Benammen sûnt 1980 naam dizze nije rjochting in hege flecht.

Nei 1960 groeide it besef fan de beperkingen fan de yntrospektive eurosintristyske nasjonale en universele skiednis. Om patroanen werom te kennen, moasten mienskippen net ôfsûnderlik bestudearre wurde, mar benammen de ûnderlinge wikselwurking. Ofsûnderlik dêrfan groeide de ynteresse nei it effekt op de skiednis troch feroarings fan geology, klimaat en enerzjystreamen en ekologyske prosessen as fersprieding fan syktes, planten en bisten.

Yn syn breedste foarm, *[[big history]]*, wurdt de skiednis fan de oerknal ôf beskreaun.

## Literatuer
*  -  *Wereldgeschiedenis. Een inleiding*, Academia Press, Gint, (2008).
Aalsum (Grinslân)

** Aalsum** is in âlde wier yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. De wier leit yn it Humsterlân oan de wei fan Oldehove nei Electra, op de splitsing mei de wei nei Kommersyl. De wier hat in maksimum hichte fan ûngefear 3,45 meter boppe NAP.

Súdwest fan de wier stiet de monumintale pleats *Holmsterheerd*.

## Skiednis
De âldste spoaren fan bewenning fan de wier komme út de 1e iuw f.Kr. (lette izertiid). Yn de Midsiuwen stienen 5 hearden op de wier; Retkestede, Syboltsma, Hayema, Olde Wyge(r)stede (of Olde Wykestede) en Wytsestede. De famylje Hayema bewenne Aalsum iuwenlang. Yn de midsiuwen foarme de wier it sintrum fan de lykneamde **Aalsumer [[kluft]]** (ien fan de 12 fan it Humsterlân), dy't bestie út Aalsum en de omlizzende himrik. Yn de 19e iuw leinen der noch fjouwer pleatsen. Tsjintwurdich lizze der noch twa pleatsen (Olde Wyge(r)stede en Wytsestede) en in hûs.

De wier is om 1919 foar it meastepart ôfgroeven; allinnich de noardeastlike en eastlike râne binne bewarre bleaun. By opgravings yn dy tiid fûn archeolooch Albert Egges van Giffen der ûnder oare in iermidsiuwsk grêffjild en ek in houten bôge út de 9e iuw. By boarringen yn 1971 waarden ynhiemsk-Romeinske, midsiuwske en mear resinte diggels fûn. 

Yn 2003 waard de wier oanwiisd as archeologysk monumint. Yn 2005 waarden provinsjale plannen om de wier werom te bringen yn syn oarspronklike steat ôfblaasd. It oerbliuwsel nei de ôfgraving troch Van Giffen hie sa folle lânskiplike wearde dat 'werstel' net akseptabel wêze soe. Boppedat wie destiids in fytspaad yn oanlis nei Electra, wêrby't it werstel fan de wier dit proses trochkruse soe.
Antiparlemintarisme

**Antiparlemintarisme** kin omskreaun wurde as de politike opiny dy't him rjochtet tsjin de represintative, parlemintêre demokrasy.

De krityk tsjin dit systeem kin út ferskillende hoeken komme: 

Sa is der it ferwyt dat de parlemintêre demokrasy gjin echte, suvere demokrasy is, want it folk regeart net echt. It folk kin allinnich om de safolle jier in beperkte kar meitsje oer wa't de folgjende jierren it lân regeare mei.

Mar guons binne ek anty-parlemintêr omdat se dêryn in tefolle oan demokrasy sjogge. Winliken is dit rjocht anty-parlemintarisme earder anty-demokratysk.
Autoritarisme

It begryp **Autoritarisme** wurdt brûkt yn twa domeinen:
* yn de politikology ferwiist it nei in polityk systeem ; sjoch Autoritarisme (politikology)
* yn de psychology ferwiist it nei in persoanlikheidskenmerk ; sjoch Autoritarisme (psychology)
Autoritarisme (politikology)

**Autoritarisme** is in polityk systeem dat kenmerke wurdt troch de folgjende eleminten:
* Der is gjin machtsdieling: de lieder of de liedende groep ferieniget alle machten yn ien hân. Der is gjin skieding fan (wetlike, útfierende en rjochterlike) machten neffens it begjinsel fan de "Trias politica".
* De machtsútoefening wurdt ek net kontrolearre, útsein troch de machthawwers sels. De typyske manifestaasjes fan demokratyske kontrôle (polityk pluralisme mei respekt foar opposysje-partijen en foar in frije parse dy't opinys en analyzen ferkundiget dy't stridich binne mei dy fan it rezjym, respekt foar essinsjele boargerrjochten, û.o. fan frije mieningsutering) wurde net tolerearre.
* De legitimaasje fan it gesach en de nommen beliedsbeslissings hawwe in autoritêr karakter: in beslissing moat akseptearre wurde omdat dy komt fan dejinge (dejingen) dy't de macht hat (hawwe) en net fanwegen in rasjonele útlis (goede reden jaan). Yn dat model is der sels romte foar de boarger om ynderlik net yn te stimmen mei de doelstellings fan it autoritêre rezjym, salang't men jin yn jins dieden mar konformearret oan de wil fan de lieding (d.w.s. dy syn 'wetten' neilibbet). Dat ûnderskiedt it autoritarisme fan it totalitarisme, wêrby't it rezjym net allinnich de dieden, mar ek de geast fan de befolking folslein behearskje wol troch it oplizzen fan in ideology dy't algemien akseptearre wurde moat.
* It ôftwingen fan folchsumens bart net troch it besykjen om ynstimming fan de boargers te krijen, mar troch it nimmen fan ûnderdrukkende maatregels en troch geweld. Autoritêre rezjyms lizze sterk de klam op plysje en ynlânske ynljochtingetsjinsten.