open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paula Hitler

**Paula Hitler** (Hafeld, 21 jannewaris 1896 - Berchtesgaden, 1 juny 1960) wie de jongere suster fan Adolf Hitler en it jongste bern fan Alois Hitler sr. en syn tredde wiif Klara Pölzl. Paula Hitler wie de iennichste folle suster fan Adolf Hitler dy't folwoeksen waard.

## Libben en wurk
Nei it ferstjerren fan harren mem, joech Adolf Hitler syn part fan it wezepinsjoen oan syn suster. Yn de Earste Wrâldkriich en de jierren dêrnei hiene sy gjin kontakt mei elkoar. Fan 1929 ôf hiene hja alle jierren kontakt, meast by grutte nazi-eveneminten. Yn 1936 stelde Adolf har út har namme te feroarjen yn Paula Wolff (Adolf Hitler syn bynamme yn syn jonkheid wie Wolf). Paula Hitler waard fan har broer stipe fan de iere jierren tritich oant syn dea april 1945.

Paula Hitler die administratyf wurk yn in militêr sikehûs oant de ein fan de Twadde Wrâldoarloch. Sy waard troch de Amerikanen maaie 1945 arrestearre en letter yn dat jier wer frijlitten. Sy sei dat hja net leauwe koe dat har broer ferantwurdlik wie foar de Holocaust. De Amerikaanske ynljochtingetsjinst ferklearre dat út de loyaliteit fan in suster foar har broer oer. Nei't hja frijkaam wie ferfear Paula Hitler nei Wenen, dêr't hja oan it wurk gie yn in keunst- en ambachtswinkel. Yn 1952 ferhuze hja nei Berchtesgaden, nei in twakeamerappartemint, dêr't hja wenne oant har dea. Sy hat nea troud west en hie gjin bern.

Yn 2005 waard ûntdutsen dat Paula Hitler fersein wie oan Erwin Jekelius, in wreedferneamde Weenske dokter, dy't ferantwurdlik wie foar de dea fan 4000 geastlik- en lichaamlikbeheinden.. It houlik gie net troch fanwege Hitler, dy't it better talike dat syn suster net trouwe soe. Doe't Jekelius nei Berlyn reizge om Hitler de hân fan syn suster te freegjen, waard er ûnderweis troch de Gestapo oanholden. Hy waard nei it eastfront stjoerd, waard fan it Reade Leger fêstset en stoar as finzene yn 1952. Der binne oanwizings dat Paula Hitler de Dútsk-nasjonalistyske ideeën fan har broer dielde, mar hja hat nea polityk aktyf west.

Paula is beïerdige ûnder har eigen namme op de *Bergfriedhof* yn Berchtesgaden. Yn 2005 en 2006 waard yn Paula Hitler har grêf noch it pear beïerdige, dat it grêf de lêste jierren fersoarge hie. De namme Paula Hitler is fan it houten grêfmonumint ferdwûn; oer har name hinne is in houten boerd oanbrocht mei de nammen fan it troud pear.

## Literatuer
* A. Kubizek, *Adolf Hitler mein Jugendfreund*, Leopold Stocker Verlag, 1953.
* B. F. Smith, *Adolf Hitler: His Family, Childhood and Youth*, Hoover Institute, 1967. 
* J. Fest, *C. Hitler*, Verlag Ullstein, 1973 
* Ian Kershaw, *Adolf Hitler : 1889-1936*, tome I, Norton, 1999.
* L. Richard, *D'où vient Adolf Hitler ? Tentative de démythification*, Autrement, 2000.
* C. Mulack, *Klara Hitler. Muttersein im Patriarchat*, Göttertverlag, 2005.
* Marc Vermeeren, *De jeugd van Adolf Hitler 1889–1907 en zijn familie en voorouders*. Soesterberg, 2007, 420 blz. Utjouwerij Aspekt. ISBN 978-90-5911-606-1

## Keppelings om utens
* Paula Hitler&nbsp;– ''He was still my brother''
* It grêf fan Paula
Hilda Talsma

**Hilda Talsma** (1971), ek bekend as **Hilda Talsma-Krottje**, is in Frysk skriuwster. Neist it skriuwen hâldt Talsma har ek aktyf dwaande mei û.o. it toaniel en it skûtsjesilen.

## Wurk
Unfolslein
* 2010 – *De Jonge Jan, de Poep en de Sytema's* (non-fiksje oer it skûtsje "De Jonge Jan"; mei Klaas Eildert Meeter en Klaas Jansma)
* 2011 – *De Twadde Hûd* (roman)
* 2012 – *Flammen* (roman)
* 2013 – *It Geloksbern* (roman)
* 2014 – *Brekber* (roman)
* 2015 - *Wyn fan feroaring* (skûtsjeroman)
* 2021 - *Lockdownleafde* (kadoboek foar de Fryske Boekewike)

## Keppeling om utens
*Webside Hilda Talsma
David Storey (skriuwer)

**David Storey** (folút: **David Rhames Storey**; Wakefield, 13 july 1933 – Londen, 27 maart 2017) wie in Britsk toanielskriuwer, senarioskriuwer, romanskriuwer en earder profesjoneel rugbyspiler.

## Karriêre
Storey waard berne yn 1933 yn Wakefield yn it Noardingelske Yorkshire, dêr't er ek de middelbere skoalle trochrûn. Letter studearre er oan 'e *Slade School of Fine Art*, yn Londen. Storey skreau syn earste roman yn 1960, titele *This Sporting Life*, wêrmei't er de MacMillan Fiction Award fan 1960 wûn. Oare bekroande romans fan him wiene *Flight into Camden* (1961), dy't yn 1961 de John Llewellyn Rhys Prize wûn en yn 1963 de Somerset Maugham Award; en *Saville* (1976), dêr't er yn 1976 de Booker Prize foar takend krige. Bekende toanielstikken fan him binne: *The Restoration of Arnold Middleton*, *The Changing Room*, *The Farm*, *Cromwell*, *Home* en *Stages*.

Storey skreau ek it senario foar de film *This Sporting Life*, út 1963, dat in ferfilming fan syn earste roman wie, regisearre troch Lindsay Anderson. Dy film wie it begjin fan in lange beropsmjittige gearwurking mei Anderson, dy't û.m. ek (yn 1975) Storey syn toanielstik *In Celebration* ferfilme. *Home* en *Early Days* (allebeide mei yn 'e haadrol sir Ralph Richardson) waarden tillefyzjefilms fan makke. Storey kaam yn 2017, yn 'e âlderdom fan 83 jier, te ferstjerren yn Londen.

## Wurk
* 1960 – *This Sporting Life*
*1961 – *Flight into Camden*
*1963 – *Radcliffe*
*1967 – *The Restoration of Arnold Middleton*
*1969 – *In Celebration*
*1970 – *The Contractor*
*1970 – *Home*
*1971 – *The Changing Room*
*1972 – *Pasmore*
*1973 – *The Farm*
**  Fryske oersetting: *De Sate* (fert. Klaas Bruinsma, 1991) (sjoch foar mear feiten ûnder "Boarnen")
*1973 – *Cromwell*
*1973 – *A Temporary Life*
*1973 – *Edward*
*1975 – *Life Class*
*1976 – *Saville*
*1977 – *Mother's Day*
*1980 – *Early Days*
*1980 – *Sisters*
*1982 – *A Prodigal Child*
*1984 – *Present Times*
*1989 – *The March on Russia*
*1992 – *Storey's Lives: 1951-1991* (autobiografy)
*1998 – *A Serious Man*
*2002 – *As it Happened*
Boek fan Tomas

It ***Boek fan Tomas***, of it ***Boek fan Tomas de Iggewearder***, is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It moat net betize wurde mei it *[[Evangeelje fan Tomas]]*, it *[[Berne-evangeelje fan Tomas]]*, de *[[Hannelingen fan Tomas]]* of de *[[Iepenbiering fan Tomas]]*, dat allegear hiel oare geskriften binne. It *Boek fan Tomas* is in gnostyske en pseudepigrafyske tekst dy't yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske geskriften, wêrûnder it *Evangeelje fan Tomas*, yn in krûk bedobbe lei.

## Titel
De titel fan it *Boek fan Tomas* is ûntliend oan 'e earste regel fan 'e tekst: *"De geheime wurden dy't de ferlosser spriek ta Judas Tomas, dy't ik, myn eigenste sels, Mattias, opskreau, wylst ik kuierje en taharke hoe't hja tsjininoar sprieken."* It losse kolofon dat oan it boek taheakke is, jout de titel as: *De Iggewearder Skriuwend oan de Folsleine*. "Judas Tomas" is in oare namme foar de apostel Tomas, en "Mattias" soe slaan kinne op 'e apostel Mattias (dy't nei de himelfeart fan Jezus Kristus keazen waard om 'e ferrieder Judas Iskariot te ferfangen; sjoch: *[[Hannelingen fan de Apostels]]* 1:15-26). As dat yndie de Mattias is dy't bedoeld wurdt, soe dit wurk it ferlern tochte *[[Evangeelje fan Mattias]]* wêze kinne, mar dêr is neat mei wissichheid oer te sizzen.

## Teoryen en ynhâld
Der besteane twa tsjinstelde teoryen oer it *Boek fan Tomas*. Yn it foarste plak is it opfallend dat it earste trije fyfdepart fan 'e tekst út dialooch bestiet, en de rest út monolooch. Dat soe betsjutte kinne dat it wurk gearstald is út twa ûnderskate geskriften, dy't foartiid los faninoar bestiene. Oard binne guon saakkundigen fan tinken dat it *Boek fan Tomas* miskien oarspronklik in brief west hat, net yn it lêste plak fanwegen de titel yn it kolofon. De tekst soe dan letter grutdiels omset wêze yn in dialooch, wat yn 'e Aldheid in tige wenstige proazafoarm wie. Yn elts gefal is it *Boek fan Tomas* dúdlik gnostysk fan synjatuer, ek al ûntbrekt yn 'e tekst de gauris foarkommende yngewikkelde gnostyske kosmology. Mar de oerdracht fan geheime kennis (gnosis) oangeande de dualistyske striid fan goed tsjin kwea jout dúdlik it gnostyske gedachteguod fan 'e skriuwer oan.
Evangeelje fan Mattias

It ***Evangeelje fan Mattias*** is in ferlern giene, algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It wie nei alle gedachten in pseudepigrafysk geskrift, dat taskreaun waard oan 'e apostel Mattias (dy't nei de himelfeart fan Jezus Kristus keazen waard om 'e ferrieder Judas Iskariot te ferfangen; sjoch: *[[Hannelingen fan de Apostels]]* 1:15-26).

It *Evangeelje fan Mattias* wurdt neamd yn 'e wurken fan tsjerkfaars (wêrûnder Klemins fan Aleksandrië, Origenes, Hieronymus fan Stridon en paus Eusebius), mar is net oerlevere. Der bestiet te min bewiismateriaal om útmeitsje te kinnen oft de krektlyk ferlern giene *Tradysjes fan Mattias* ien en deselde tekst wie of net.
Hannelingen fan Petrus en de Tolve

De ***Hannelingen fan Petrus en de Tolve*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in gnostysk geskrift, dat yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske teksten, wêrûnder it folle bekendere *[[Evangeelje fan Tomas]]*, yn in krûk bedobbe lei. De *Hannelingen fan Petrus en de Tolve* bestiet út twa ûnderskate dielen: in allegory, folge troch in gnostyske útlis fan 'e betsjutting dêrfan. De allegory hat foar 't neist oarspronklik in selsstannige tekst west, en wurdt as sadanich datearre yn 'e twadde iuw.

## Ynhâld
Yn 'e allegory wurdt in ferhaal beskreaun dat yn foarm tige oerienkomt mei de *[[Likenis fan de Pearel]]*, yn it *[[Evangeelje fan Mattéus]]*. In pearelkeapman hat in tige djoere pearel te keap. De riken mije him, mar de earmen kloftsje om him hinne gear, en krije fan him te hearren dat er de pearel net by him hat, mar thús bewarret, yn in stêd dy't "Njoggen Poarten" hjit. Dyjingen dy't de pearel hawwe wolle, moatte de gefaarlike en lange tocht dêrhinne ûndernimme. De namme fan 'e keapman is Lithargoël, wat neffens de tekst "lichte, fûnkeljende stien" betsjut; d.w.s. de keapman is sels de "djoere pearel". Uteinlik bringt er oan it ljocht dat er Jezus fan Nazaret is.

## Keppelings om utens
* Oersetting fan 'e ''Hannelingen fan Petrus en de Tolve'' yn it Ingelsk
Irwell (rivier yn Ingelân)

De **Irwell** is in rivier dy't troch de Irwelldelling yn Noardwest-Ingelân rint. De boarne is by Irwell Springs op it Deerplay Moor, sa'n oardel kilometer benoarden Bacup. De rivier is de grins tusken Manchester en Salford en mûnet út yn de Mersey by Irlam.

Om de meänderjende Irwell better befarber te meitsjen foar skippen en sadwaand in goede ferbining tusken de Irwell en de Mersey te krijen, waard yn de 18e iuw de Mersey and Irwell Navigation oanlein, dy't oan de ein fan de 19e iuw troch de gruttere en no noch brûkte Manchester Ship Canal syn rol as wichtige ferbining fan Manchester mei Liverpool en de iepen see wer ferlear.
Salford (Grut-Manchester)

**Salford** is in Britske stêd yn noardwestlik Ingelân, dy't it sintrum foarmet fan 'e gemeente Salford, hoewol't it gemeentebestjoer syn sit hat te Swinton. Salford heart tsjintwurdich it ta it greefskip Grut-Manchester, hoewol't it histoarysk sjoen in ûnderdiel fan Lancashire wie. It leit yn in meänder fan 'e rivier de Irwell, dy't yn it easten de grins foarmet mei de gemeente Manchester. De ta Salford hearrende wiken Broughton en Kersal lizze oare kant de rivier. Salford waard yn 1926 as stêd erkend, en hie yn 2001 hast 73.000 ynwenners.

De skiednis fan Salford giet werom oant de prehistoarje. Oant de Yndustriële Revolúsje wie Salford in grutter en wichtiger plak as Manchester, mar sûnt de midden fan 'e achttjinde iuw wiene dy rollen omdraaid en hjoed de dei falt Salford suver yn it neat njonken syn reuseftige buorstêd oare kant de rivier. Yn de achttjinde en njoggentjinde iuw ûntjoech Salford him ta in yndustryplak dat bekendstie om katoen- en sidespinnerijen en -weverijen mei in sterke ekonomyske basis. Yn de tweintichste iuw rekke de yndustry lykwols yn it neigean, en ûntwikkele Salford him ta in sintrum fan heger ûnderwiis, mei û.m. de Universiteit fan Salford en wrâlds earste biblioteek dy't foar elkenien folslein fergees is. Yn 'e *[[MediaCityUK]]* binne sûnt 2011 de telefyzjestjoerders CBBC en BBC Sport fêstige. De binnenstêd fan Salford is in griemmank fan sanearre kwaliteitsbuerten en gewelddiedige efterstânswiken.

## Berne yn Salford
* Ewan MacColl, folks- en protestsjonger
* James Prescott Joule, wittenskipper
* Walter Greenwood, skriuwer
* Shelagh Delaney, toanielskriuwster
De Skatspelonk

***De Skatspelonk*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It geskrift waard tradisjoneel taskreaun oan 'e Syryske tsjerkfaar Efrem de Syriër (306-373), mar tsjintwurdich is men fan tinken dat it pseudepigrafysk is en dat it wierskynlik yn 'e sechsde iuw datearre wurde moat. It is lykwols foar 't neist skreaun (of letter redigearre wurden) troch immen dy't ta de skoalle fan Efrem de Syriër hearde, en de skriuwer wie sûnder mis in Syriër dy't yn Mesopotaamje libbe.

*De Skatspelonk* wie oarspronklik skreaun yn it Syrysk, mar njonken de Syryske ferzje is der ek in oersetting yn it Arabysk bewarre bleaun. Boppedat komme grutte stikken fan 'e tekst frijwol wurd foar wurd oerien mei it *[[Skeel fan Adam en Eva mei Satan]]*, dat yn it Ge'ez, de deade tsjerketaal fan Etioopje, oerlevere is. Mei't dat geskrift âlder is as *De Skatspelonk*, moat de skriuwer fan *De Skatspelonk* him fierhinne op it *Skeel* of in mienskiplike boarne mei it *Skeel* basearre hawwe. *De Skatspelonk* behannelet de skiednis fan 'e minske, fan Adam ôf oer in perioade fan 5.500 jier oan Jezus ta. It doel liket fierhinne west te hawwen om mei sibbekundige opsommings oan te toanen hoe't Jezus fan Adam ôfstamme.
Brief oan de Trallessiërs

It ***Brief oan de Trallessiërs*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is ien fan 'e brieven fan 'e tsjerkfaar Ignatius fan Antiochië, en waard oan it begjin fan 'e twadde iuw skreaun oan 'e kristlike gemeente yn 'e stêd Tralles (it hjoeddeiske Aydın), yn westlik Lyts-Aazje.

It brief giet grutdiels oer de weropstanning fan Jezus, en liket fierhinne bedoeld te wêzen om 'e dwaallear fan it dosetisme te bestriden, dy't úthold dat Jezus inkeld geastlik út 'e dea opstien wie, en net fysyk.
Brief oan de Smyrneeërs

It ***Brief oan de Smyrneeërs*** (ek wol bekend as ***Oan de Smyrneeërs***) is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is ien fan 'e brieven fan 'e tsjerkfaar Ignatius fan Antiochië, en waard skreaun om it jier 110 hinne oan 'e kristlike gemeente yn 'e stêd Smyrna (it hjoeddeiske Izmir), oan 'e westkust fan Lyts-Aazje.

It brief hâldt him benammentlik dwaande mei de Weropstanning fan Jezus, sa't út it folgjende sitaat (Sm. 2:1a) bliken docht: *"Want hy ûndergie al dy dingen om ús, dat wy rêden wurde mochten. En hy litte wierliken, krekt sa't er wierliken opstie [út 'e dea]; net, sa't beskate ûnleauwenden hawwe wolle, dat er inkeld skynde te lijen; sysels skine inkeld te bestean."* De term "skyn" komt fan it Grykske wurd δοκεῖν, *dokein* ("skine"), dat de ketterij fan it dosetisme syn namme joech. De dosetisten holden û.m. út dat Jezus inkeld geastlik út 'e dea opstien wie, en net fysyk. It wie om dy dwaallear te bestriden dat Ignatius fan Antiochië dit brief skreaun liket te hawwen. Hy naam sân haadstikken de tiid om harren bewearings te wjerlizzen. It *Brief oan de Smyrneeërs* befettet fierders ek it ierst bekende gebrûk fan 'e term "katolike tsjerke" (yn 'e sin fan "algemiene tsjerke").
Utjouwerij kleine Uil

**Utjouwerij kleine Uil** is in Nederlânske útjouwerij dy't 2000 yn Grins oprjochte waard. Oarspronklik wie it doel de útjefte fan it literêr tydskrift *[[Tzum]]*.

Utjouwerij kleine Uil jout wilens poëzij, romans en boeken oer keunst, kultuer en streektaal út. Maria van Daalen, Henk van der Ent, A. Marja, Coen Peppelenbos en Doeke Sijens hawwe publisearre by dizze útjouwer. Utjouwerij kleine Uil jout ynsidinteel ek Fryske literatuer út, lykas *[[De Fagina Monologen]]*, in oersetting fan it ferneamde toanielstik fan Eve Ensler.

## Keppeling om utens
*kleineuil.nl
Balikpapan

**Balikpapan** is in havenstêd op it Yndonesysk part fan Borneo, Kalimantan.

It is de twadde grutste stêd yn 'e provinsje East-Kalimantan, nei de provinsjale haadstêd Samarinda qua befolking.  Balikpapan leit oan de Strjitte  Makassar en is in sintrum fan ierdoaljewinning, oaljeraffinaasje en houthannel. Njonken de Yndonezyske steatsoaljeûndernimming Pertamina, sitte der ek Frânske en Amerikaanske oaljemaatskippijen. De oaljewinning waard 1897 mei útein set en benoarden Balikpapan binne noch de yn Nederlân makke jaknikkers yn it wurk.

Om reden fan de oaljefjilden en de yndustry anneks waard der yn de Twadde Wrâldkriich swier fjochte om de stêd: Jannewaris 1942 kaam it ta de Slach om Balikpapan, febrewaris 1942 waard de stêd troch it Keizerlik Japansk leger ynnaam en july 1945 fan de Alliearden ferovere.

Balikpapan hat in ynternasjonale lofthaven (Sepinggan International Airport) en mear as ien haven; ien dêrfan is foar de ieroaljeútfier.

In wichtich part fan de befolking komt út oarde dielen fan Yndoneezje en bestiet út ûnder mear Dajaks, Banjar, Buginezen, Madoerezen en Javanen.

## Stedsbyld

Ofbyld:Seafront of Balikpapan.jpg|Balikpapan, seekant
Ofbyld:Rapak Plaza.jpg|Rapak Plaza, winkelsintrum
Ofbyld:Bundaran 0 KM Balikpapan.jpg|Rotonde
Ofbyld:Air Mancur Taman Bekapai Balikpapan.jpg|Bekapai Park Fontein


## Berne yn Balikpan
* Frank Laufer (1935-2009), Nederlânsk fotograaf
* Cees Fasseur (1938), Nederlânsk histoarikus
* Jan-Just Bos (1939), Nederlânsk botanikus en presintator
* Janneke Schermers (1950), Nederlânsk politika
* Rob Robbers (1950), Nederlânsk roeier

## Keppeling om utens
Golf fan İzmir

De **Golf fan İzmir** (Turksk: *İzmir Körfezi*), foarhinne bekend as de **Golf fan Smyrna**, is in baai oan 'e Lytsaziatyske kust fan 'e Egeyske See, sitewearre tusken it skiereilân Karaburun en it fêstelân fan Lyts-Aazje yn 'e omkriten fan 'e stêd Foça. It wetter is neamd nei de miljoenestêd İzmir (foarhinne Smyrna), dy't der oan 'e lânkant grutdiels omhinne teard leit. De Golf fan İzmir mjit 32&nbsp;km fan noard nei súd en 16&nbsp;km fan east nei west en beslacht in oerflak fan goed 960&nbsp;km². It djipste punt hat in djipte fan 100&nbsp;m. Der binne yn 'e baai treflike ankerplakken.

## Keppeling om utens
*De Golf fan İzmir út de romte wei sjoen
Rumer Willis

**Rumer Glenn Willis** (Paducah (Kentucky), 16 augustus 1988) is in Amerikaansk aktrise. Hja waard ferneamd nei de Britske skriuwster Rumer Godden.

Rumer is de âldste dochter fan de akteurs Bruce Willis en Demi Moore. Alle films dêr't hja yn meidie, spile ien fan har âlden in haadrol yn. Doe't hja fiif wie, makke hja har debút de film *[[Now and Then]]* (1995). Letter folgen rollen yn de films *[[Striptease (film)|Striptease]]* en *[[The Whole Nine Yards]]*.

## Filmografy
Egyptysk

It **Egyptysk** (út hieroglifysk skrift transliterearre as ***r n km.t***) is de âldst bekende taal fan Egypte. It is in lid fan 'e Egypto-Hamityske tûke fan 'e Afro-Aziatyske taalfamylje, en is skriftlik oerlevere fan likernôch 3400 f.Kr. ôf, wat betider is as lykfol hokker oare taal, útsein it Sûmearysk. It Egyptysk wie de nasjonale taal fan it Alde Egypte ûnder de farao's, oant it ûnder de Ptolemidyske dynasty as bestjoerstaal ferfongen waard troch it Gryksk. It bleau lykwols de taal fan 'e grutte mearderheid fan it folk, oant it, nei de ferovering fan Egypte troch it Islamityske Ryk fan 'e tsiende iuw ôf ûnder druk fan it Arabysk yn it neigean rekke, en úteinlik yn 'e santjinde iuw as sprektaal útstoar. 

Der wurde troch taalkundigen seis wichtige perioaden yn 'e ûntwikkeling fan it Egyptysk ûnderskaat:

● Argaysk Egyptysk, de taal fan 'e Iere Dynastike Perioade (foàr 2686 f.Kr.);
● Aldegyptysk, de taal fan it Alde Keninkryk (2686-2181 f.Kr.);
● Midegyptysk, de taal fan it Middenkeninkryk en it iere Nije Keninkryk oant de Amarnaperioade (2055-1353 f.Kr.);
● Nijegyptysk, de taal fan 'e Tredde Tuskenperioade, mar al begjinnend fan 'e Amarnaperioade ôf (1353-700 f.Kr.);
● Demoatysk Egyptysk, de taal fan 'e Lette Perioade oant de Romeinske Tiid (700 f.Kr.-100 n.Kr.);
● Koptysk, it lêste stadium fan it Egyptysk, fan 'e twadde iuw ôf (100-1700).

Dizze seis ûnderskate taalfoarmen wurde mei-inoar ek wol de Egyptyske talen neamd. It Koptysk is oant hjoed de dei ta de (deade) tsjerketaal fan 'e Koptysk-Otterdokse Tsjerke en de Koptysk-Katolike Tsjerke.

## Literatuer
● Allen, James P., *Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs*, Cambridge, 2005 (Cambridge University Press), ISBN 0 52 16 53 126. 
● Callender, John B., *Middle Egyptian*, 1975 (Undena Publications), ISBN 0 89 00 30 065.
● Loprieno, Antonio, *Ancient Egyptian: A Linguistic Introduction*, Cambridge, 1995 (Cambridge University Press), ISBN 0 52 14 43 849.
Oan de Romeinen

***Oan de Romeinen*** (sa neamd om betizing mei it kanonike *[[Brief oan de Romeinen]]* foar te kommen) is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is ien fan 'e brieven fan 'e tsjerkfaar Ignatius fan Antiochië, en waard wierskynlik skreaun tusken 105 en 117, oan 'e kristlike gemeente te Rome. Nei't er yn Syrje oppakt wie, reizge Ignatius troch withoefolle stêden ear't er yn Rome oankaam om dêr terjochtsteld te wurden. *Oan de Romeinen* is foar 't neist skreaun doe't er yn Smyrna ferbleau (it tsjintwurdige Izmir), oan 'e westkust fan Lyts-Aazje. Yn syn brief giet Ignatius benammen wiidweidich yn op syn ideeën oer martelderskip.

*Oan de Romeinen* makket diel út fan Ignatius syn oeuvre fan sân brieven, dy't eltse kear oan in oare pleatslike tsjerke rjochte wiene. *Oan de Romeinen* ferskilt fan 'e oare seis trochdat Ignatius syn oare brieven skreau oan gemeenten dy't er al besocht hie, wylst er *Oan de Romeinen* ferstjoerde foar't er Rome berikt hie. Men wol wol hawwe dat it der syn (by)bedoeling mei wie om 'e Romeinske gemeente fan syn oansteande komst op 'e hichte te stellen.
Aydın (stêd)

**Aydın** (Gryksk: *Αϊδίνιο*) is de haadstêd fan de provinsje Aydın yn it westen fan Turkije. De stêd  leit 80 km fan de Egeyske See ôf yn de delling fan de rivier de Meänder.

De stêd hjitte yn de Aldheid Tralles (ek wol Tralleis) neffens Güzelhisar en waard letter nei de Anatolyske Turkske Beylik fan Aydınoğlu ferneamd, dy't dêr yn de 14e iuw master wie.

Aydin hat altyd in wichtige stêd west. Om reden fan syn fruchtbere grûn hat de stêd fanâlds op lânbou rjochte west. Yn de Romeinske tiid lei Aydin oan de hannelsrûte tusken Efeze en Anatoalje. Nei de Turkske tiid sloegen de Aydinogullari dêr foar master op, ien fan de meast wichtige Turkske stammen. De stêd hie doe syn 'gouden iuw'.

## Keppelings om utens
* Yerelnet: Aydın
Cees Fasseur

**Cornelis (Cees) Fasseur** (Balikpapan, earder Nederlânsk-Ynje, 11 desimber 1938 - Leien, 13 maart 2016) wie in Nederlânsksk histoarikus en jurist.

Fasseur hat in ferskaat oan publikaasjes op syn namme brocht oer de skiednis fan Nederlânsk-Ynje en is fral ferneamd wurden fan syn biografy oer Keninginne Wilhelmina.

## Bibliografy
* 1975 - *Kultuurstelsel en koloniale baten. De Nederlandse exploitatie van Java 1840-1860* (dissertaasje), (ISBN 9060214307)
* 1977 - *De geest van het gouvernement* (inaugurele rede Leiden) (ISBN 9060213289)
* 1980 - *Geld en geweten. Een bundel opstellen over anderhalve eeuw Nederlands bestuur in de Indonesische archipel* (ynlieding en gearstalling) (ISBN 9024722977)
* 1987 - *Onhoorbaar groeit de padi. Max Havelaar en de publieke zaak* (inaugurele rede Leien) (ISBN 9063880626)
* 1993 - *De indologen. Ambtenaren voor de Oost 1825-1950* (ISBN 903511275X)
* 1995 - *De weg naar het paradijs en andere Indische geschiedenissen* (ISBN 9035115007)
* 1996 - *Indischgasten* (ISBN 9035118138)
* 1998 - *Wilhelmina. Deel 1: De jonge koningin* (ISBN 9050185045) (ISBN 9050185053)
* 1999 - *De leeuw en de Cheshire kat. Engeland, Nederland en de dekolonisatie van Indonesië 1945-1949* (ISBN 9069842726)
* 2001 - *Rechtsschool en raciale vooroordelen* (ôfskiedsrede)
* 2001 - *Wilhelmina. Deel 2: Krijgshaftig in een vormeloze jas* (ISBN 9050184510) (ISBN 9050184529)
* 2002 - *Wilhelmina. Sterker door strijd* (ISBN 9050184677)
* 2008 - *Juliana & Bernhard, Verhaal van een huwelijk 1936-1956* (ISBN 9789050189552)
* 2011 - *De Gekroonde republiek* (ISBN 9789460032929)

## Priis
* 2002: Litterêre Wite Priis
George Hugh Bourne

**George Hugh Bourne** (St. Paul's Cray (doe yn Kent), 8 novimber 1840 – Salisbury, 2 desimber 1925) wie in Britsk skriuwer fan hymnen, skoalmaster en anglikaansk geastlike. Hy stie ûnder mear te Blomfontein, yn 'e Oranje Frijsteat, dêr't er gearwurke mei syn sweager, dy't dêr biskop wie. Bourne hat ferskate bekende hymnen skreaun, lykas *Lord, Enthroned in Heavenly Splendour*.

## Libben
Bourne waard berne yn it Ingelske greefskip Kent, as de soan fan in dûmny, en genoat syn oplieding te Eton en oan it *Christ Church College* fan 'e Universiteit fan Oxford. Hy krige yn 1863 in titel yn 'e keunsten, waard yn 1866 master yn 'e rjochten, en behelle yn 1871 in doktoraat yn 'e teology. Yn 1863 hied er ûnderwilens syn ûnthjitten as geastlike ôflein, en fan 1863 oant 1865 wied er helppredikant te Sandford-on-Thames, fan 1866 oant 1874 boppemaster fan St. Andrews te Chardstock, yn Devon, en fan 1874 oant 1885 rektor fan St. Edmurnd's te Salisbury.

Fan 1879 oant 1898 tsjinne Bourne as siktaris-kapelaan fan Alan Becher Webb, de anglikaanske biskop fan Blomfontein, yn 'e Oranje Frijsteat, yn súdlik Afrika (en letter fan Grahamstown, yn 'e eastlike Kaapkoloanje), dy't troud wie mei Bourne syn suster. Nei harren weromkear út it lettere Súd-Afrika, doe't Webb deken fan 'e katedraal fan Salisbury waard, wie Bourne dêr oant 1901 ûnderdeken, en waard er dêr yn 1901 oansteld as tresaurier.

Bourne is lykwols bekend wurden trochdat er yn syn frije tiid kristlike hymnen skreau. De bekendste dêrfan is nei alle gedachten *Lord, Enthroned in Heavenly Splendour*, út 1874. Oare gesangen fan syn hân binne: *O Christ, Our God*, *Of the Wondrous Body*, *O My Tongue Be Telling* en *Scarce Discerning Aught Before Us*.

## Bourne yn it Frysk
Wat Fryske oersettings fan it wurk fan George Hugh Bourne oanbelanget, hat Klaas Bruinsma yn 2003 in fertaling makke fan ien fan syn hymnen, ûnder de titel *In Liet foar Peaske*, dy't er publisearre hat yn *Geandewei: S.o.W.-kerkblad van Friesland* (2003, 18 apr.; Tresoar oanfraachnû Vj 113 of Knipselmap Dotinga, Jan/read).
Augusta de Wit

**Augusta de Wit** (Sibolga, 25 novimber 1864 - Baarn, 9 febrewaris 1939) wie in Nederlânsk romanskriuwster, waans ferneamdste wurk de novelle *Orpheus in de dessa* wie (1903).

## Biografy
De Wit waard berne op Sumatra, dêr't heit Jan Carel de Wit residint wie. Sy brocht har iere jonkheid troch yn Ynje. Yn Utert die hja de HBS en studearre dêrnei Ingelsk yn Londen en Cambridge. Yn 1894 gie hja werom nei Ynje en waard learares oan in HBS yn Batavia. Dat wurk en it wenjen yn Batavia namen in protte fan har sûnens. Nei twa jierren foar de klasse, gie hja 1896 oan it wurk foar de Ingelsktalige krante Singapore Straits Times. De artikelen dy't hja foar dy krante skreau waarden bondele as *Facts and fancies about Java* (1898). It wie har debút yn it Ingelsk.

De Wit har wurk wurdt rekkene ta de literêre streaming fan de etisy. Benammen yn har iere wurk is de ynfloed fan de Tachtigers goed te fernimmen. Yn *Gods goochelaartjes* (1932) sei hja dat har wurk  *"schoone schijn die de omhullende openbaring is van schooner werkelijkheid"* is. Har natuerbeskriuwings binne bot priizge.

De Wit stoar yn de âldens fan 75 jier. Sy waard beïerdige yn Oosterbeek.

## Bibliografy
* *Facts and Fancies about Java* (1898)
* *Verborgen Bronnen* (1899)
* *De godin die wacht* (1903)
* *Orpheus in de dessa* (1903)
* *Het dure moederschap* (1907)
* *Java: feiten en fantasiën* (1907)
* *Natuur en menschen in Indië* (1914)
* *De wake bij de brug* (1918)
* *De drie vrouwen in het Heilige Woud* (1920)
* *Een Javaan* (1923)
* *De avonturen van den muzikant* (1927)
* *De wijdere wereld* (1930)
* *Gods goochelaartjes* (1932)

## Keppeling om utens
* [Biografyen, wurken en teksten by de [Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren] (dbnl)]
Sibolga

**Sibolga**, âlde stavering **Siboga**, is in stedsgemeente op it eilân Sumatra yn Yndoneezje. It plak leit oan de westkust, oan de Yndyske Oseaan, yn de provinsje Noard-Sumatra (*Sumatra Utara*) sa'n 209 km besuden de provinsjehaadstêd Medan.

De stêd kaam ta bloei yn de jierren tritich fan de 20e iuw fanwege de fraach nei rubber en wijreek dy't ynlânsk produsearre wurde. Ek oare tropyske produkten wurde út Sibolga wei útfierd.
    
Troch in aktive missy-polityk yn de 20e iuw binne dêr katolike tsjerken en skoallen en is in heech persintaazje fan de befolking Roomsk-Katolyk. Sibolga is sadwaande ek in bisdom mei in biskop.

## Ferbinings
* Sibolga hat in haven, oan in natuerlike baai, en der is in feartsjinst mei ûnder oaren de eilannen Nias en Simeulue.
* It plak leit oan de Trans-Sumatradyk.
* It fleanfjild fan Sibolga hjit "Dr Ferdinand Lumban Tobing" (koade WIMS).


File:COLLECTIE TROPENMUSEUM De Heerenweg in Siboga met veel mensen op straat TMnr 60021585.jpg|De "Heerenweg" yn Siboga, om 1917
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Javanenwoningen op de rubberplantage Malonboe van de Caoutchouc Plantage Maatschappij Sumatra TMnr 10012833.jpg|Javanewenten op de rubberplantaazje "Malonboe Estate", part fan de *Siboga Caoutchouc Plantage Maatschappij*, 1919
File:Fishing-boat-in-sibolga-2013-10-18.jpg|Fiskersboat yn Sibolga, 2003


## Berne yn Sibolga
* Augusta de Wit (1864-1939) romanskriuwster

## Keppelings om utens

* Ynformaasje oer Sibolga (Yndonesysk)
Medan

*Medan (stêd), de haadstêd fan Noard-Sumatra (*Sumatra Utara*) yn Yndoneezje
*Medan (Genesis), soan fan Abraham, dy't foarkomt yn it Bibelboek Genesis
*Médan, gemeente yn it Frânske departemint Yvelines
Medan (stêd)

**Medan** (Yndonesysk: "plein", "fjild" , "flakte") is de haadstêd fan de provinsje Noard-Sumatra (*Sumatra Utara*), op it eilân Sumatra yn Yndoneezje. Medan leit op de noardeastkust fan it eilân en de fjirde stêd neffens grutte fan Yndoneezje (nei Jakarta, Soerabaya en Bandûng); bûten dy fan Java is Medan de grutste stêd fan it lân. De stêd wurdt begrinzge troch it Regintskip Deli Serdang yn it easten, suden en westen en de Strjitte fan Malakka yn it noarden. Medan leit net fier fan de fulkaan Sinabûng, dy't augustus 2010 foar it earst nei 400 jier wer útbarste.

## Stedsbyld

Ofbyld:COLLECTIE TROPENMUSEUM De grote moskee van Medan met de minaret op de voorgrond. TMnr 60002603.jpg|Grutte moskee (1910)
Ofbyld:Train in Medan.JPG|Trein yn Medan
Ofbyld:Medan 09N8529.jpg|Strjitbyld
Ofbyld:Medan-night 09N8510.jpg|Medan bynacht


## Berne yn Medan
* Peter Alma (1886-1969), Nederlânsk byldzjend keunstner 
* Bernard Lievegoed (1906-1992), Nederlânsk organisaasjesaakkundige en publisist
* Tom Degenaars (1921-2005), Nederlânsk yngenieur en geastlike fan de Frij-katolike Tsjerke, gnostistysk-teosofysk tsjerkgenoatskip
* Muchtar Pakpahan (1953), Yndonesysk sjoernalist, fakbûnsfoarsitter en minskerjochteferdigener
* Cees Korvinus (1950), Nederlânsk advokaat en VARA-foarsitter
Ligueryske See

De **Ligueryske See** is de rânesee fan 'e Middellânske See súdlik fan 'e Noarditaljaanske regio Liguerje, it foarstedom Monako en it eastlikste part fan 'e Frânske Côte d'Azur, noardlik fan it ta Frankryk hearrende eilân Korsika, en noardwestlik fan 'e Italjaanske regio Toskane. Yn it súdeasten giet de Ligueryske See by de Toskaanske Arsjipel oer yn 'e Tyrreenske See. De wichtichste havenstêd oan 'e Ligueryske See is Genua, folge troch Livorno en La Spezia. De noardwestlike kust stiet bekend om syn skientme en noflik klimaat. It noardlikste part fan 'e see wurdt foarme troch de Golf fan Genua. Yn it easten mûnje de rivier de Arno en withoefolle mindere Apenynske streamen yn 'e Ligueryske See út. Noardwestlik fan Korsika leit it djipste punt, dêr't de seeboaiem likernôch 2.850 m ûnder it oerflak leit.

Om 'e walfisken en dolfinen te beskermjen (brúnfisken komme yn 'e Ligueryske See net foar) hawwe Itaalje, Frankryk en Monako de see yn 1999 útroppen ta in beskerme gebiet. It Ynternasjonale Walfiskreservaat fan de Ligueryske See beslacht 84.000 km², en bestiet út sawol nasjonale territoriale wetters as iepen see.

## Galery

Ofbyld:Porto Genova 0038.JPG|*[[Genua (stêd)|Genua]]*
Ofbyld:Drop the Gulf.JPG|*[[Palmaria]]*
Ofbyld:La Spezia - L'arsenale.JPG|*[[La Spezia]]*
Ofbyld:MonacoLibreDeDroits.jpg|*[[Monako]]*
Ofbyld:Antibesbordmer.JPG|*[[Antibes]]*
Golf fan Genua

De **Golf fan Genua** (Italjaansk: *Golfo di Genova*) is in baai yn it noarden fan de Ligueryske See. De Golf fan Genua is 125 km lang en leit tusken de Italjaanske stêden Imperia yn it westen en La Spezia yn it easten.

De wichtichste haven yn de Golf fan Genua is Genua.
Baleaarske See

De **Baleaarske See** (Katalaansk: *Mar Balear*), inkeld ek wol de **Ibearyske See** neamd, is de rânesee fan 'e Middellânske See dy't tusken de Baleären en it Spaanske fêstelân yn leit. De rivier de Ebro mûnet yn 'e Baleaarske See út. De wichtichste havenstêden binne Barseloana en Falinsia.
See fan Sardynje

De **See fan Sardynje** is dat diel fan 'e Middellânske See dat tusken it Italjaanske eilân Sardynje, it Frânske Korsika en de Spaanske Baleären yn leit. It djipste punt leit op likernôch 3.000 m, en is sitewearre sa'n 150 km noardwestlik fan it Baleaarske eilân Minorka. De Ynternasjonale Hydrografyske Organisaasje (IHO), dy't oer ynternasjonale toponymyske oantsjuttings op it mêd fan seeën giet, erkent de namme "See fan Sardynje" net, en tsjut dit wetter ynstee gewoan oan as Middellânske See.
Evangeelje fan Basilides

It ***Evangeelje fan Basilides*** is in ferlern giene en algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It wurdt neamd yn ferskate ier-kristlike boarnen, û.m. troch de tsjerkfaars Origenes, Hieronymus fan Stridon, Ambroazius en letter troch de Midsiuwske Angelsaksyske mûnts Beda, mar is fierders ûnbekend. Ut 'e sitaten fan 'e neamde tsjerkfaars kin opmakke wurde dat it *Evangeelje fan Basilides* wierskynlik tusken 120 en 140 yn Egypte skreaun waard. It wie in evangeeljeharmony, dy't de ynhâld fan 'e fjouwer kanonike evangeeljes op gnostyske basis mei-inoar feriene.

Ien fan 'e ferskillen mei it rjochtsinnige kristendom is dat Jezus Kristus yn it *Evangeelje fan Basilides* net sels oan oan it krús slein wurdt, mar ynstee Simon fan Syrene, de man dy't neffens de synoptyske evangeeljes troch de Romeinske soldaten ronsele waard om Jezus syn krús nei de heuvel fan Golgota te dragen doe't Jezus it sels net mear hâlde koe. Neffens it *Evangeelje fan Basilides* waard de man, doe't er dêr ienris oankaam, foar Jezus oansjoen en ûnskuldich terjochtsteld, wylst Jezus op dy manear oan 'e dea ûntkaam en letter sûnder stoarn te wêzen opfear nei de himel. Sadwaande waard dizze tekst troch lettere kristlike teologen fersmiten as in kettersk geskrift.
Evangeelje fan Many

It ***Evangeelje fan Many*** is in ferlern giene en algemien as apokryf beskôge religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. De oarspronklike titel fan dizze gnostyske tekst wie *It Libbene Evangeelje* (farianten as *It Evangeelje fan de Libbenen* komme ek foar). It wie oarspronklik yn it Syrysk skreaun, en moat datearre wurde yn 'e trêde iuw. De skriuwer wie neffens de tradysje de profeet Many, de grûnlizzer fan it nei him neamde manigeïsme, en it *Evangeelje fan Many* wie ien fan 'e sân hillige geskriften fan dy leauwensrjochting. De tekst is fragmintarysk oerlevere yn 'e *Keulske Many-Kodeks* (ûntdutsen yn 1969), en op manuskriptfragminten dy't yn 1904 by Sineeske Turpan fûn binne (it manigeïsme wreide him yn it earste milennium fan 'e Westerske jiertelling út nei Sintraal-Aazje en westlik Sina). Guon Koptyske fragminten dy't ûntdutsen binne te Fajûm, yn Egypte, lykje út in soarte fan kommentaar op of preek oer it *Evangeelje fan Many* te kommen. 

It is bekend dat it *Evangeelje fan Many* bestie út 22 dielen, elkmis neamd nei in letter fan it Arameeske alfabet. De alfde-iuwske Perzyske wittenskipper Al-Biruni, dy't de hiele tekst noch ta syn foldwaan hie, skreau dat it in "bysûnder soarte fan evangeelje" wie, dat net bot like op 'e kristlike evangeeljes, en dat de manigeeërs útholden dat harres it iennichste wiere evangeelje wie, wylst dy fan 'e kristenen de wierheid oer de messias ferdraaiden en fertsjustermoannen.

It *Evangeelje fan Many* wurdt gauris betize mei in oar geskrift fan Many, de saneamde *Ertenk* of *Ardhang*/*Arzhang* (fan it Aldperzyske *artha-thanha*, wat likernôch "boadskip fan 'e wierheid" betsjut). Yn it Gryksk en Koptysk hiet it fan *Eikon*, en ek wurdt it wol *It Plaatsjeboek* neamd, mei't it feitlik in plaatsjeboek wie, wêryn't mei yllústraasjes de yngewikkelde manigeeske kosmology útlein waard.
Ikaryske See

De **Ikaryske See** (Gryksk: Ικάριο Πέλαγος, *Ikario Pelagos*), is dat part fan 'e Egeyske See (en fan 'e Middellânske See), dat tusken de Grykske eilannegroep fan 'e Sykladen en it Turkske fêstelân yn leit. It wurdt begrinzge troch it eilân Chios yn it noarden, de eastlike Sykladen yn it westen, en Lyts-Aazje yn it easten. Yn 'e Ikaryske See lizze de Grykske eilannen Samos, Kos, Patmos, Leros, Fournoi Korseon en Ikaria.

De Ikaryske See is it plak dêr't neffens de Grykske mytology Ikarus yn see stoarte en ferdronk, nei't er mei syn heit Dedalus op waaksene wjukken fan Kreta ûntsnapt wie, mar te ticht by de sinne fleach, sadat syn wjukken raanden. It eilân Ikaria is nei Ikarus neamd; de Ikaryske See ûntlient syn namme itsij oan Ikaria, itsij oan Ikarus.
Wysheid fan Jezus Kristus

De ***Wysheid fan Jezus Kristus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in gnostysk geskrift, dat yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske teksten, wêrûnder it folle bekendere *[[Evangeelje fan Tomas]]*, yn in krûk bedobbe lei. De *Wysheid fan Jezus Kristus* is oerlevere yn 'e foarm fan in Koptysk manuskript út 'e fjirde iuw, oanfolle troch in stikmannich Gryksktalige fragminten út 'e trêde iuw, dy't in eardere datearring ymplisearje. De tekst komt sterk oerien mei dy fan it *[[Brief fan Eugnostos]]*, dat ek diel útmakke fan 'e fynst by Nag Hammady, mar dan yn in kristlik ramt pleatst en justjes útwreide. De *Wystheid fan Jezus Kristus* moat net betize wurde mei de *[[Wysheid fan Jezus Sirach]]*, wat in hiel oare apokrife tekst is, dy't besibbe is oan it Alde Testamint fan 'e Bibel.

## Ynhâld
De *Wysheid fan Jezus Kristus* bestiet út trettjin fragen dy't troch de dissipels fan Jezus fan Nazaret steld wurde, en de antwurden dy't Jezus dêrop jout. It debat oer de krekte datearring fan it geskrift rekket in kritysk punt, mei't guon úthâlde dat dizze tekst de wiere, optekene útspraken fan Jezus werjouwe, wat mooglik wêze soe as it út 'e midden fan 'e earste iuw datearret, wylst oaren hawwe wolle dat it fan folle lettere oarsprong is en sadwaande op syn bêsten in ûnbetroubere boarne wêze kin. De measte saakkundigen binne fan tinken dat de *Wysheid fan Jezus Kristus* in gnostysk geskrift is, op grûn fan 'e oerienkomsten tusken de mystike lear dy't it útdraacht, en de wenstige gnostyske tema's, dy't allike mystyk binne.

## Keppelings om utens
* Oersetting fan 'e ''Wysheid fan Jezus Kristus'' yn it Ingelsk
Arameesk alfabet

**It Arameesk alfabet** is it alfabet dat sûnt de 8e iuw f.Kr. brûkt wurdt om Arameesk te skriuwen. It is in Semitysk alfabet dat stammet fan it Fenisysk alfabet. It alfabet hat 22 letters en it Arameesk wurdt fan rjochts nei lofts skreaun.

It Arameesk alfabet stiet oan de basis fan in protte Semityske alfabetten. Dat it kin as memmeälfabet beskôge wurde fan ûnder oaren it Arabysk, Hebriuwsk en it Syrysk.

## It alfabet

## Sjoch ek
* Arameesk
* Hebriuwsk
* Syrysk
* Arabysk
Gert Schutte

**Gerrit Jan (Gert) Schutte** (Nieuwpoort, 24 maaie 1939 - 25 jannewaris 2022)) wie in Nederlânsk earder politikus en earder amtner.

## Biografy
Schutte waard nei de mulo yn 1956 gemeente-amtner by de gemeente Giessenburg. Dêrnei wurke er by de gemeenten Schoonhoven, Elst en Nieuwpoort. Yn 1968 kaam er as plakferfangend gemeentesekretaris by de gemeente Zeist telâne dêr't er oant 1981 oan ferbûn bliuwe soe. 
Schutte folge fan 1956 oant 1965 ferskate opliedings op it mêd fan de legere oerheid. Fan 1969 oant 1974 joech er sels les yn  gemeenterjocht oan soksoarte opliedingsynstitút.

Fan 1974 oant 1978 siet er út namme fan it Grifformeard Polityk Ferbûn (GPV) yn de Provinsjale Steaten fan de provinsje Utert. Yn 1981 kaam er foar dy partij yn de Twadde Keamer. Oant 1989 wie er in ienmansfraksje, dêrnei foarme er oant 2001 mei Eimert van Middelkoop de fraksje fan it GPV. Al dy jierren wie er ek fraksjefoarsitter. Schutte stie bekend as it 'steatsrjochtlike gewisse fan de Keamer'.

Schutte wie fan 2001 ôf lid fan de Kiesried. Fan 2003 oant 2005 late er in ûndersyk nei de HBO-fraude. Begjin 2005 wie er lid fan de kommissy dy't dwaande wie mei de tarieding fan it referindum oer de Europeeske Grûnwet en twadde helte 2006 hie de lieding oer in ûndersyk nei in grut ûngemak (mei ien deade en tweintich ferwûnen) yn de binnenstêd fan Utert.

Gert Schutte, dy't ek noch kollumnist by it Friesch Dagblad en de Persuny west hat, wie lid fan de Grifformearde Tsjerken frijmakke.

## Literatuer
* George Harinck en Michiel Niemeijer (red), *Altijd de moeite waard. Opstellen voor G.J. Schutte* (Nieuwegein, 2003)

## Keppeling om utens
Jill Kelly Productions

***Jill Kelly Productions*** (JKP) wie in Amerikaanske pornografyske filmstudio, dy't yn oktober 1998 oprjochte waard troch pornoaktrise, -regisseur en -produsinte Jill Kelly. Begjin 2005 rekke Kelly der mei spul by wei, en yn april fan dat jier frege JKP fajisemint oan. Neitiid betelle it neakenblêd *[[Penthouse]]* $ 1.765.000,— om 'e boel fan JKP oer te nimmen, ynklusyf de rjochten op al publisearre films en hast sechstich films dy't wol klear wiene, mar noch útbrocht wurde moasten.
Devil's Film

***Devil's Film*** is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Chatsworth, yn 'e steat Kalifornje. Sûnt syn oprjochting yn 1997 hat dizze studio him talein op it produsearjen fan *[[gonzopornografy|gonzo]]*, it út 'e losse hân filme reality-subsjenre fan 'e pornografy, benammen op it mêd fan *[[swinger]]s* en *[[gangbang]]s*, en fan oare spesifike subsjenres, lykas ynterrasiale pornografy, transseksuële pornografy en milfpornografy.

Yn 2009 bejoech *Devil's Film* him ek op 'e merk fan 'e pornografyske parodyen, mei de film *Coctomom*, dy't de gek hie mei rabbelblêdesensaasje Nadya Suleman, byneamd "Octomom", nei't se troch reägearbuisbefruchting in achtling te wrâld brocht. Neitiid folgen parodyen op û.m. de tillefyzjesearjes *[[Big Love]]*, *[[Mad Men]]* en *[[The Bachelor (Amerikaanske tillefyzjesearje)|The Bachelor]]*, de jierren tachtich-film *[[Fast Times at Ridgemont High]]* en de fampierfimsearje *[[The Twilight Saga (filmsearje)|The Twilight Saga]]*. *Devil's Film* hat twa dochterûndernimmings: de studio's *The L Factor*, dy't lesbyske porno produsearret, en *GoodFellas Productions*, dy't him taleit op transseksuële pornografy, wêrûnder de film *Americ's Next Top Tranny*, in parody op 'e realitysearje *America's Next Top Model*. Yn april 2013 makke de *[[Giant Media Group]]*, dêr't û.m. seksboartersguodprodusint *[[Pipedream Products]]* ta heart, bekend dat it *Devil's Film* oankocht hie.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''Devil's Film''
Pierre Woodman Entertainment

***Pierre Woodman Entertainment*** (ek wol bekend as ***Woodman Entertainment***) is in Jeropeeske pornografyske filmstudio, dy't fêstige is yn it Spaanske Barseloana. De studio waard yn juny 2006 oprjochte troch Pierre Woodman, in Frânske pornoregisseur fan namme, dy't earder jierrenlang foar it Sweedske *[[Private (filmstudio)|Private]]*-label en foar it Amerikaanske *[[Hustler Video]]* wurke hie.

It earste filmprojekt fan *Pierre Woodman Entertainment* wie de megaproduksje *Xcalibur*, dy't yn augustus 2006 opnommen waard mei in budget fan € 800.000,— en in cast fan 40 aktrises (wêrûnder haadrolspylster Caylian Curtis), 35 manlike akteurs en 250 figuranten. Sûnt hat *Pierre Woodman Entertainment* noch ferskate soksoarte grutskalige projekten ûndernommen.

## Keppelings om utens
● Offisjele webside fan ''Pierre Woodman Entertainment''
Eimert van Middelkoop

**Eimert van Middelkoop** (Berkel en Rodenrijs, 14 febrewaris 1949) is in Nederlânsk politikus foar de KristenUny. Yn it kabinet-Balkenende IV wie er minister fan Definsje en minister foar Wenjen, Wiken en Yntegraasje, dêrfoar siet er yn de Earste en Twadde Keamer.

## Keppeling om utens
* E. (Eimert) van Middelkoop, Parlamint & Polityk
Myrtoaanske See

De **Myrtoaanske See** of **Myrtoöanske See** (Gryksk: Mυρτώο Πέλαγος, *Myrtöo Pelagos*), is dat part fan 'e Egeyske See en de Middellânske See, dat tusken de Grykske eilannegroep fan 'e Sykladen en it skiereilân fan 'e Peloponnesos, dat ûnderdiel útmakket fan it Grykske fêstelân, yn leit. It wurdt begrinzge troch it eilân Euboea en it skiereilân Attika yn it noarden, de Sykladen yn it easten, en de Peloponnesos yn it westen. Yn 'e Myrtoaanske See lizze û.m. de (Grykske) eilannen Salamis, Egina, Keä, Kythnos, Serifos, Sifnos, Kimolos, Milos, Paros, Ios en Santoriny. Yn it noardwesten meitsje de Golf fan Egina, tusken Attika en it Peloponnezyske skiereilân Argoalis, en de Argoalyske Golf, tusken Argoalis en de rest fan 'e Peloponnesos, diel út fan 'e Myrtoaanske See. De wichtichste havenstêd oan 'e Myrtoaanske See is Pireüs, dat as haven foar de Grykske haadstêd Atene fungearret.

Der besteane ferskate teoryen oer de oarsprong fan 'e namme fan 'e Myrtoaanske See. Neffens ien ferhaal soe dy weromgean op 'e held Myrtilus, út 'e Grykske mytology, dy't yn 'e see smiten waard troch de breinroere Spartaaanske kening Pelops. Ek is de namme wol ferbûn mei dy fan 'e faam Myrto, in oar personaazje út 'e Grykske myten. In trêde teory is dat de see ferneamd is nei it lytse eilantsje Myrtos.
Kretinzyske See

De **Kretinzyske See** (Gryksk: Κρητικό Πέλαγος, *Kritiko Pelagos*), is dat part fan 'e Egeyske See en de Middellânske See, dat benoarden it Grykske eilân Kreta leit. De Kretinzyske See wurdt yn it suden begrinzge troch de noardkust fan Kreta; yn it westen troch de eilannen Kythira en Antikythira en troch de kust fan 'e Súdpeloponnezyske lânstreek Lakoanje; yn it noarden troch de eilannegroep fan 'e Sykladen; en yn it easten troch de eilannen Kassos, Karpatos en Roados. De grutste havenstêd oan 'e Kretinzyske See is Heraklion, op Kreta.
Trasyske See

De **Trasyske See** (Gryksk: Θρακικό Πέλαγος, *Thrakiko Pelagos*; Turksk: *Trakya Denizi*), is it uterste noarden fan 'e Egeyske See. De Trasyske See (neamd nei de âlde lânstreek Traasje) wurdt yn it noarden begrinzge troch de Trasyske kust (sawol fan it Grykske West-Traasje as it Turkske East-Traasje); yn it westen troch de eastkust fan it skiereilân Atos, de meast eastlike fan 'e trije "fingers" fan it gruttere skiereilân Chalkidike; yn it easten troch de westkust fan it (Turkske) skiereilân Gallipoli; en yn it suden troch in tinkbyldige line dy't fan 'e útein fan Gallipoly nei de útein fan Atos rint. De Grykske eilannen Thasos en Samothraki lizze yn 'e Trasyske See, wylst it Turkske eilân Gökçeada (Gryksk: Imbros) oan 'e súdlike râne leit. De grutste havenstêden oan 'e Trasyske See binne Alexandroupolis en Kavala, beide yn Grikelân.