open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adriano Emperado

**Adriano Directo Emperado** (Honolulu, 15 juny 1926 – dêre, 4 april 2009) wie it haad fan fijf beoefeners fan de fjochtkeunst, dy't kajukenbo - in selsferdigeningssysteem - útwurke hawwe. 

## Biografy
Emperado syn bernejierren yn Honolulu wiene dreech mei hast alle dagen fjochterij. Dat wie de reden dat er in selsferdigeningssport leare woe. Syn earste trening yn de fjochtsporten wie yn Escrima. Doe't er 20 jier wie rekke Emperado ynteressearre yn Kempo en helle de swarte bân fan de fiifde graad ûnder lieding fan William K.S. Chow. 

Yn it jier 1947 moeten fiif fjochtskeunstners, dy't harren it Genoatskip fan de Swarte Bân  (*Black Belt Society*) neamden, inoar yn in earme wyk fan Honolulu, bekend as de Stêd fan Palama. Harren doel waard om it heechste systeem fan selsferdigening út te wurkjen. Hja wienen: Peter Y. Choo (Tangsudo - Koreaanske Karate), Frank Ordonez (Jujitsu), Joseph Holck (Judo), Adriano Emperado (Kenpo en Escrima), en Clarence Chang (Wushu fan Shaolin. Nei twa jier, kreëarren dizze fiif fjochtsmasters in systeem dat tige effisjint wie by strjitfjochtsjen. Dat systeem krige syn namme ("Kajukenbo") fan de earste wurdlidden fan 'e fjouwer stilen dêr't it út bestie. Sûnt dy tiid hat kajukenbo in reputaasje as "perfeksjonearre keunst fan fûl fjochtsjen op strjitte", sa't ien lid sei. 

De earste skoalle fan kajukenbo waard opstarten yn Palama, en waard laat troch Emperado mei syn broer Joe. Om ûnoerwinlik te wêzen yn 'e strjitten, krigen de studinten in realistyske, frijwat wrede trening. Ferskillende blessueres kamen alle dagen foar en it oantal studinten op de skoalle waard  stadichoan lytser oant in pear loyale manlju oerbleaune. De skoalle fan Emperado smiet ferskate  ynstrukteurs op dy't sukses hienen yn de ynternasjonale mienskip fan fjochtssporten: Sid Asuncion, Tony Ramos, Charles Gaylord, Aleju Reyes, Joe Halbuna en Al Dacascos, om mar in pear te neamen.

Yn 1959 begûn Emperado mei it opnimmen fan wushu yn it kajukenbo-systeem, wêrby't de fokus ferlein waard fan de hurde styl fan karate nei in kombinaasje fan hurde en sêfter techniken. Kajukenbo hat him ûntjûn ta in styl dy't iepenstiet foar ferbettering en ree is om alles wat effektyf is te akseptearjen. 

De moderne kajukenbo brûkt syn erfgoed, mar zorgt voor zijn reputatie als een kunst die geboren is voor een straatgevecht. Fanwegen syn grutte tawijing en bydragen oan de kriichskeunsten, hat it tydskrift *Black Belt Magazine* Adriano Emperado útroppen ta Ynstrukteur fan it jier 1991. 

Master Emperado stoar op 4 april 2009 yn de âlderdom fan 83 jier.
Angelsaksen

**Angelsaksen** is de sammelnamme foar ferskillende Germaanske stammen dy't harren nei it ferfarren fan de Romeinen yn 407, yn de rin fan de 5e iuw en letter yn Ingelân fêstigen.

De stammen kamen út it noardwesten fan Dútslân en Nederlân (de Angelen en de Saksen en de Friezen) en út Denemarken (de Juten).

De Saksen fêstigen harren yn it suden fan it lân, de Juten yn it súdeasten (Kent), de Angelen namen it grutste gebiet yn: it midden en noarden.

Na ferrin fan tiid ûntstie in oantal lytse keninkriken, dy't inoar de hegemony betwisten. Om redenen fan oersichtlikheid wurde meastal allinnich de sân ynfloedrykste neamd ûnder de betiteling heptargy: Kent, Susseks, Wesseks, Esseks, Northumbria, East Anglia en Mersia.

Ein 6e iuw lei it oerwicht by Kent. Paus Gregoarius de Grutte befoardere troch Augustinus fan Canterbury it kristenjen fan de Germaanske stammen. Dat late yn 597 ta de bekearing fan kening Ethelbert fan Kent. Dêrnei naam Northumbria de posysje fan it liederskip oer. Kening Edwin fan Northumbria liet him yn 627 dope, wêrnei't York de sit waard fan in nij bisdom en in katedraalskoalle.

Stadichoan gie de hegemony oer nei Mersia ûnder kening Ethelred fan Mersia. Dit keninkryk krige grutte macht ûnder kening Ethelbald en benammen kening Offa. De lêste bleau foaral bekend troch de grinsdaam dy't hy bouwe liet oan de grins mei Wales (Keltysk gebiet): Offa's Dyke.

Nei Offa krige it keninkryk Wesseks de oerhân. Kening Eibert (802-839) waard troch Northumbria en Mersia erkend as bretwalda (in beneaming foar de *primus inter pares* en dêrnei yn feite hearsker oer hiel Brittanje). Nei him begûnen de ynfallen fan de Denen (ek wol Wytsingen of Noarmannen) en yn de tiid fan kening Alfred de Grutte hienen se in grut part fan it lân yn hannen. Alfred wist troch in wichtige oerwinning yn de slach by Edington yn 878 in frede te berikken wêrby't Wesseks fierder bûten skot bleau, mar it noard-easten oan de Denen litten wurde moast. Harren oerhearsking stie letter bekend ûnder de namme Danelaw.

Alfreds opfolgers, syn soan Edward de Aldere en dy syn soan Athelstan, wisten de Denen te betwingen en harren gesach út te wreidzjen.
Under kening Edgar (959-975) berikte it Angelsaksyske ryk in hichtepunt. De oanfallen fan de Noarmannen holden op en de befolkingsgroepen mongen har ûnderling. 

Oan de ein fan de 10e iuw ferfetten de Denen harren oanfallen. Se koenen in skoft ôfkocht wurde troch it beteljen fan it saneamde Denejild, mar yn 1016 waard de Deenske kening Knoet ek kening fan Ingelân. Nei de keningen Harold I en Harthacanute begûn yn 1042 it de oerhearsking troch Wessex ûnder kening Edward de Belider fannijs. Dêrnei naam de Normandyske ynfloed ta, wat útrûn op de Normandyske ferovering fan Ingelân troch Willem de Feroverder yn 1066.
Senaat (betsjuttingsside)

"**Senaat**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*senaat, in soarte fan folksfertsjintwurdiging fan ferskate lannen
**Senaat (Rome), de senaat fan 'e Romeinske Republyk en it Romeinske Ryk
**Senaat (Belgje), de Belgyske senaat 
**Senaat (Brazylje), de Brazyljaanske senaat
**Senaat (Feriene Steaten), de Amerikaanske senaat
**Senaat (Frankryk), de Frânske senaat
**Senaat (Meksiko), de Meksikaanske senaat
**Senaat (Tsjechje), de Tsjechyske senaat
**Senaat fan de Republyk, de Italjaanske senaat
*Earste Keamer fan de Steaten-Generaal, de namme fan 'e Nederlânske senaat
*senaat (Dútske stêden), it heechste orgaan fan 'e útfierende macht yn 'e Dútske stêden Hamburch, Bremen, Lübeck en Berlyn (yn 'e stêdsteaten Hamburch en Bremen hie de senaat de funksje fan dielsteatregear)
*Senaat (Gruthartochdom Finlân), it regear fan it eardere Gruthartochdom Finlân
*senaat (studinteferiening), it deistich bestjoer fan in studintekorps
*senaat (universiteit) of akademyske senaat, (oant 1971) it deistich bestjoer fan universiteiten yn Nederlân, wêryn't alle heechleararen sit hiene mei de rektor magnifikus as foarsitter.
List fan Fryske hockeyklups

**List fan Hockeyklubs** yn Fryslân :

* De Gerspipers - Drachten
* Harnzer Mingd Hockey Klup - Harns
* Mingd Hockey Klup Ljouwert - Ljouwert
* Quick Stick - It Hearrenfean
* Snitser Mingd Hockey Klup - Snits
* Hockeyclub De Lemmer - De Lemmer
Leppeltsjedief

De **Leppeltsjedief** (*Capsella bursa-pastoris*) heart ta de koalfamylje. It is in rjochtopsteande plant mei wite blommen en bochtich takkelige blêden yn in woartelrozet.
De leppeltsjedief is in tige algemiene wylde plant, dy't sawol yn tunen as op ruderale grûnen foarkomt,en yn bjirmen, strjitrânen, muorren, ensfh. fûn wurde kin. 

## Oare Fryske nammen
De namme komt fan de hertfoarmige 6 oant 9 mm lange haukes, dy't it model hawwe fan de tas dy't earder troch skepers en boeren brûkt waard. Yn de folksmûle stiet de leppeltsjedief ek bekend as leppeltjeblom, dûbeltsjedief, einepoat en foarkjes-en-leppeltsjes.

## Uterlik
De oant 60 sm hege plant is ien- of twajierrich, en bloeit fan maart oant septimber. Rûnom de spoelfoarmige woartel steane de woartelblêden yn in rozet; de wite blommen steane yn in strús groepearre. De leppeltsjedief is in winterfêste plant. Se freget in goed wettertrochlittende, wat sânige, stikstofhâldende grûn yn sinne of healskaad. De blommen hawwe fjouwer oant 3 mm lange wite kroanbledsjes. De tsjelkblêden binne oant heal sa lang as de kroanblêden. 

De pinfoarmige woartel is faak ferhoute. De blommen binne strúsfoarmich by inoar. 

### Fersprieding
De plant komt yn de hiele wrâld foar mei útsûndering fan Polyneezje, fan Yslân yn it noarden oant yn de Alpen en de Pyreneeën op 3000 meter hichte. Hoewol't de plant troch in soad ynsekten opsocht wurdt, komt der relatyf mar in bytsje krúsbestowing foar. Der is wol faak sprake fan selsbestowing, dêrtroch binne der in soad fêst ferervjende farianten.

De plant komt wierskynlik fan oarspring út it gebiet fan de Middellânske See.

### Ekology
De leppeltsjedief wurdt faak oantaasten troch de skimmel *[[Cystopus candidans]]*. Soks docht û.o. bliken út pleatslike ferdikkings en in wite oanslach.

### Brûken
It krûd wurdt yn ferskate produkten ferwurke. Yn de folksgenêskunde waard / wurde ôftreksels brûkt tsjin bliedings, ûntstekkings fan de urinewegen, en as kompres op iepen bliedzjende wûnen.
Jonge (foar de bloei) rozetbledsjes kinne brûkt wurde yn salades, of smoard yn it sopsoarten.

## Keppeling om utens
* SoortenBank.nl beskriuwings en ôfbylden

## Sjocht ek
* List fan planten
Minne Endstra

**Minne Endstra** (Amsterdam, 23 augustus 1901 - dêre, 19 augustus 1971) wie in súksesfol Nederlânsk sakeman.

Minne Endstra wie de tredde soan fan Wypke Endstra (1875-1933) en Cornelia Catharina Gerbehij (1875-1937). Syn âlden hienen in winkel yn glês- en ferveguod en wennen oant harren dea op de Beukenweg 12 ien heech yn Amsterdam-East. Minne syn pake-en-beppe Simon Endstra (1845-1911), fan berop timmerman, en Popkje van der Werf (1843-1941) wienen midden jierren '70 fan de 19e iuw út Snits wei nei Amsterdam ferhuze om dêr in better bestean te finen.

Minne Endstra wie yn it earstoan hannelsreizger yn glês- en ferveguod en troude op 28 april 1927 yn Amsterdam mei Judith Sophia Eduardus Vaz Dias (1899-1981), in Joadske keapfrou, en hja krigen twa soannen dêr't de jongste fan, Willem, al op 16-jierrige leeftiid stoar. Hoe't de húshâlding oan de joadeferfolging ûntkomd is, is net bekend. Minne wenne yn it earstoan op de Nieuwe Achtergracht 25 en nei de Twadde Wrâldoarloch yn de Andreas Bonnstrjitte 13  yn Amsterdam. De lêste desennia wennen se op de Apolloleane 109.

Minne Endstra wie oprjochter en direkteur fan de N.V. Minne Endstra Masine- en Apparatefabryk MEA. Teffens wie hy ferhierder fan spoarwagons. It bedriuw bestiet noch altyd ûnder de namme Armita Nederlân B.V.

Minne Endstra en Judith Sophia Eduardus Vaz Dias wienen de pake-en-beppe fan de bekende ûnreplik guodmagnaat Willem Endstra.
Harnzer Krante

De **Harnzer Krante** is de regionale krante fan Harns. Op 27 oktober 1852 ferskynde it earste nûmer fan de *Harlinger Courant* sa't de krante offisjeel hjit. Dat fûn útjouwer R. Klein ek tiid wurden om't yn Ljouwert, Snits en Frjentsjer ek al regionale kranten ferskynden en Harns mocht dêr neffens him net yn efterbliuwe. De krante ferskynt tsjintwurdich (2006) op tiisdei, woansdei (regio-edysje h.o.h.) en freed en is te krijen yn hiel Fryslân. Flevomedia B.V. is de printer fan de krante.

!colspan="2"|**Oplage-spesifikaasje**
|-
|Abonneminten||ALIGN="right"|4135
|-
|Gratis ferspr. ab. krant||ALIGN="right"|400
|-
|Losse ferkeap||ALIGN="right"|415
|-
|Bewiisnûmers||ALIGN="right"|50
|-
|Postabonneminten||ALIGN="right"|1100
|-
|Totaal oplage||ALIGN="right"|6000
|}

Behalven yn Harns is de krante ek populêr op Flylân (449) en Skylge (1762). 

Sûnt septimber 2004 bestiet de redaksje fan de Harnzer Krante út Jannes Bijlsma en Renate Huisman. Utjouwerij is Flevodruk Harns, dêr't Jurgen en Henry Drost de direksje fan foarmje. De fotografy wurdt meast fersoarge troch Maria van Sterkenburg en Ubbo Posthuma.

## Keppeling om utens
*www.harlingercourant.nl
Sybren Jansma

**Sybren Jansma** (Drachten, 3 febrewaris 1982) is in Fryske bobslider.

Sybren Jansma begûn mei bobslydzjen yn 2002, en makke sadwaande noch gjin diel út fan de Olympyske bob dêr't Arend Glas op de Olympyske Winterspullen 2002 mei aktyf wie. Yn de rin fan 'e tiid soe Jansma lykwols útgroeie ta de meast betroubere maat fan Glas yn de twamansbob en yn de fjouwermansbob. 

Yn jannewaris 2006 kwalifisearre Jansma him definityf yn it team dat inkele wiken dêrfoar kwalifikaasje ôftwongen hie foar de Olympyske Winterspullen 2006 yn Turyn. Hy die dit troch yn it Dútske Oberhof syn konkurrinten foar de Spullen yn in startwedstryd efter him te litten. 

Yn Turyn begûn Jansma yn de twamansbob mei Arend Glas, wylst hy tegearre mei Glas, Vincent Kortbeek en Arno Klaassen yn de fjouwermansbob stapte. Cesar Gonzalez gie mei nei Turyn as stand-in. Yn de twamansbob rekken Glas en Jansma nei fjouwer runs op in teloarstellend 19e plak. De fjouwermansbob like earst noch foar in folle bettere prestaasje te soargjen, mar it 12e plak nei de earste run koe net fêstholden wurde, wêrtroch't se einigen op it 16e plak.
Kalmuswoartel

De **kalmuswoartel** (*Acorus calamus*) is in fêste moerasplant.

## Oare Fryske nammen
Yn it Frysk wurdt de kalmuswoartel ek wol Earrebarrebrea, Kalmswoartel, Kalmwoartel, Kalmerwoartel, Kauwoartel, Kollumerwoartel as Swannebrea neamd.

## Uterlik
De plant hat in stevige, lange woartelstôk mei sêfte woartels. De woartelstôk krûpt ticht oer de grûn. Hy produsearret oant 1 meter lange, swurdfoarmige, rjochtoereinsteande blêden en in allinnichsteande, rjochtopgeande blomstâle. De foarm fan de blomstâle liket op dy fan it blêd. Oan de blomstâle groeit de bloeikolf, dy't út de sydkant fan de stâle liket te kommen. De bloeikolf bestiet út ticht opinoar steande, lytse, gielgriene blommen. De fruchten binne reade beien mei meardere siedden. De plant fermearderet him net allinnich troch geslachtlike fuortplanting mar kin him ek troch fegetative fuortplanting fermearderje troch ûnderierdske útrinners dy't út de woartelstok ûntspringe.

## Fersprieding
De kalmuswoartel is lânseigen yn Yndia en it suden fan Sina. De kalmuswoartel komt tsjintwurdich ek foar yn Jeropa en Noard-Amearika, wêr't hy troch de minsk ynfierd is. De plant komt foar fan de bergen oant yn it leechlân oan de wetterkant fan marren, fivers, sleatten en bline rivierearms. Yn Jeropa komt benammen in triploïde foarm foar dy't him allinnich troch woartelstokken fermannichfâldigje kin.

De woartelstok kin brûkt wurde yn de keuken as smaakmakker fan ferskate gerjochten. De woartelstok kin it bêste yn lytse hoeveelheden iten wurde omdat hy yn grutte hoeveelheden giftich is, en in Hallusinearjende útwurking hawwe kin. 
De kalmuswoartel wurdt is ek in wichtich bestândiel fan bearenburch. Hy smakket bitter en krûdich en hat in skerpe, aromatyske rook. De woartelstôk befettet ûnder oare fitamine C, choline, koolhydraten, plantaardige gom, etearyske oalje en bitterstoffen.

Yn de krûdegenêskunde wurdt de kalmuswoartel brûkt foar de behanneling fan spiisfertarringsfersteuring, pine yn 't liif, roazigens en net folle sin oan iten ha.

## Sjoch ek
* List fan planten
Angoala

**Angoala**, sûnt 1992 de **Republyk Angoala** (dêrfoar de Folksrepublyk Angoala) is in lân yn Súdwest-Afrika. De haadstêd is Lûanda.

## Geografy
### Lizzing
Angoala wurdt begrinzge troch:
* Kongo-Kinshasa yn it noarden,
* Atlantyske Oseaan yn it westen,
* Namybje yn it suden,
* Sambia y it easten.

### Lânskip

Sintraal yn Angoala leit it Bié-plateau, in heechflakte dat op in hichte fan trochstrings 1.830 meter leit. By de kust rint it hommels ôf. In soad wyld wetterstreamen fine har wei nei ûnderen dy't foar de produksje fan hydro-elektryske enerzjy brûkt wurde. De wichtichste rivieren binne de Kwanza en Kunene. 

It lânskip fan Angoala bestiet foaral út savanne, savannebosken en greiden. Yn it noardeasten binne lykwols ticht beboske falleien, dêr't in soad hurdhout kapt wurdt. 

Neast Lûanda binne de wichtichste stêden fan it lân Huambo, Lobito, Benguela en Namibe.

## Skiednis
Angoala waard yn 1483 ûntdutsen troch Diego Cao. Sûnt 1975 is it in ûnôfhinlike steat, dêrfoar wie it gebiet fan de 19e iuw ôf in Portegeeske koloanje. De namme Angoala is ôflaat fan de titel Ngola fan de hearsers fan it eartiidse keninkryk Ndong. 

Al fan de ûnôfhinklikens ôf hat it lân hieltyd te krijen mei in boargeroarloch tusken UNITA en de MPLA. Yn 2001 wienen der om-ende-by 2,8 miljoen minsken op de flecht.

## Demografy
### Befolking

Angoala hat 12.263.596 (2007) ynwenners, dêr't likernôch in tredde fan yn de haadstêd Lûanda wennet.

It meastepart fan de befolking is fan Afrikaanske komôf en sprekt in Bantoetaal; de offisjele taal is lykwols it Portugeesk. Ovimbundu, Mbundu en Bakongo binne de grutste etnyske groepen, mar der binne ek in protte minsken fan in mingd ras. Eartiids wennen der in soad Jeropeanen yn it lân. Nei de Angoleeske ûnôfhinklikens fan Portugal hawwe de measten it lân ferlitten.

### Religy
Ynlânske godstsjinsten oerhearsken; der is in roomsk-katolike minderheid en in lytsere protestantske minderheid.

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemstee fan de Angoleeske oerheid
Lûanda

**Lûanda** of **Luanda** (Portegeesk: *Luanda*; eartiids **Loanda**) is de grutste stêd en haadstêd fan Angoala. It is fêstige oan de kust mei de Atlantyske Oseaan en foarmet it bestjoerlik sintrum fan Angola. It hat in wichtige seehafen en it tal ynwenners wie yn 1995 likernôch 3 miljoen. Lûanda is ek haadstêd fan de provinsje Lûanda. De ynternasjonale lofthaven fan Lûanda is Lofthaven Quatro de Fevereiro

Lûanda is diele yn twa parten, Baiksa (âlde stêd) en Sidadealta (nije part fan de stêd). Baiksa is situearre njonken de haven en hat smelle strjitten en âlde koloniale wennings.
## Skiednis

Lûanda waard yn 1575 stifte troch de Portugeeske ûntdekkingsreizger Paulo Dias de Novais as *São Paulo de Lûanda*. Yn 1618 waard de festing Fortaleza Sao Pedro da Barra boud en yn 1634 waard de festing Fortaleza de Sao Miguel foltôge. De stêd hat sûnt 1627 it bestjoerlik sintrum fan Angoala west, útsein de perioade 1640 oant 1648. Yn 1640 waard Lûanda ferovere troch in float fan de Nederlânske Westyndyske Kompanjy, laat troch Cornelis Jol. De delsetting hjitte doe Fort Aardenburg. Dat fort wie doe part fan de Nederlânske Loango-Angoala kust. Yn 1648 feroveren de Portugezen it gebiet op 'en nij. 

Fan likernôch 1550 oantt 1850 wie Lûanda in sintrum fan slavehannel nei Brazylje, ek in Portugeeske koloanje. Yn de 17e iuw waarden de slaven foar de Lûandamerk oanlevere troch de Imbangala en har rivalen de Mbundu. Yn de 50er jierren fan dy iuw waarden jierliks tusken de 5000 oant 10.000 slaven ferkocht. Om 1850 hinne wie Lûanda ien fan de grutste en bêst ûntwikkele Portugeeske stêden bûten Portugal sels; dêr sieten is soan hannelsûndernimmingen, dy't produkten sa as palm- en pindaoalje, was, kopal, hout, ivoar, katoen, kofje, kakao en noch in protte oare saken ekspotearren. Teffens begûn doe de pleatslike produksje fan mais, drûge fleis, tabak en kassavemoal op gong te kommen.

Doe't Angoala yn 1975 ûnôfhinklik waard, ferfarde in grut part fan de Portegeeske befolking út Lûanda, dat doe al in moderne stêd wurden wie. Dy lju waarden ferfongen troch grutte oantallen Kubanen. In protte dêrfan wienen militêren. Lûanda is de sit fan roomsk-katolieke aartsbiskop. Ek de Universiteit fan Angoala en it paleis fan de gûverneur binne dêr festige.

De boargeroarloch, dy't sûnt de selsstannigens yn 1975 taholde, wie yn april 2002 dien. Nei dat jier koe de ekonomy him earst goed ûntjaan, mei troch de groei fan de oalje- en diamantproduksje. It lân is noch drok dwaande mei it (fannijs) opbouwen fan de ynfrastruktuer, sa as diken, skoallen en medyske foarsjennings.

In tredde part fan Angoala har befolking wennet yn Lûanda, 53 % dêrfan libbet anno 2009 yn earmoed.
Wilhelmina-oard

"**Wilhelmina-oard**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Wilhelmina-oard is in stik bosk flakby Sint Nyk.
* Wilhelmina-oard is in ynstelling foar geastlik beheinde minsken yn Sint Nyk.
* Wilhelmina-oard (Grinzer Pein) fersoargingshûs ûnder de Grinzer Pein.
Hearlen

**Hearlen** (Nederlânsk: *Heerlen*; Limburchsk: *Heële*) is in stêd en gemeente yn 'e Nederlânske provinsje Limburch. Op 31 maart 2015 hie Hearlen 87.429 ynwenners. De gemeente is yn dat tafersjoch de op trije nei grutste fan Limburch, nei Maastricht, Fenlo en Sittard-Geleen. Hearlen makket diel út fan it bestjoerlik gearwurkingsferbûn Parkstêd Limburch, dêr't sa'n 255.000 minsken wenje.
Poalsk

**Poalsk** (*język polski*, *polszczyzna*) is de offisjele taal fan Poalen. It is de grutste West-Slavyske taal en de twadde grutste Slavyske taal nei it Russysk. It is in toer de taal te learen taal troch de komplisearde grammatika.

Yn it ferline wie it Poalsk in wichtige taal yn sintraal- en east-Jeropa. Hjoed wurdt troch 38.5 miljoen sprekkers it Poalsk as earste taal brûkt yn Poalen. It is ek de twadde taal fan Wyt-Ruslân, Litouwen en de Oekraïne. Troch emigraasje kinst û.o. yn Austraalje (lân), Kanada, Grut-Brittanje en de Feriene Steaten fan Amearika minsken fine dy de Poalske taal machtich binne. Dêr binne oer de wrâld mear as 50 miljoen minsken dy't it Poalsk behearskje.

## Letters
Der binne 9 letters yn it Poalsk, dy yn it Frysk net bestean. It lykje Fryske letters mei aksint-tekens. 

Lyts skreaun, sjogge de 9 letters der sa út: ą  ć  ę  ł  ń  ś  ó  ź  ż

Grut skreaun, sjogge de 9 letters der sa út: Ą Ć Ę Ł Ń Ś Ó Ź Ż
 
Der binne trije Latynske letters dy't net brûkt wurde yn it Poalsk: q, v, x.

Der binne 7 kombinaasje fan 2 letters hokker oan heart as it lûd fan ien letter, dit binne: "ch", "cz", "dz", "dź", "dż", "rz", "sz".

## Lûden
In soad letters hawwe itselde lûd yn Frysk en yn Poalsk, bygelyks de "f", "m", en oaren. Mar oare letters hearre oars oan, lykas de Poalske "w" hokker liket op in Fryske "v", Wylst de Poalske letter "ł" itselde oan heart as in Fryske "w".  Der binne ek guon Poalske lûden hokker net bestean yn it Frysk, en guon Fryske lûden dy net bestean yn it Poalsk.

De letters "ą" and "ę" binne lûden dêr't je loft troch de noas en mûle blase moast.

## Grammatika
De grammatika is kompleks, en hat guon saken dy't net yn it Frysk oanwêzich binne.

Lykas in protte talen, hat it Poalsk grammatikale seks. In tafel (*stół*) is manlik, in boek (*książka*) is froulik, en in finster (*okno*) is neutraal.

Nammewurden en tiidwurden hawwe ferskate einigings, leit oan de betsjutting fan de sin. Der binne 7 situaasjes hokker in selsstânnich nammewurd hat yn in Poalske sin, elts mei in eigen ein. It geslacht fan it selsstânnich nammewurd is ek fan ynfloed op in einiging.

De folchoarder fan hoe je de wurden brûke kinst is frijer as yn it Frysk, foar in part hat dat te krijen mei it begripen fan in wurd. Yn it Frysk "De jongen byt de hûn" is oars as "De hûn byt de jongen", mar yn it Poalsk kinst beide folchoarder brûke sûnder betizing.

## Basis sinnen
**Dzień dobry** - *Goeiemoarn* of *goeiemiddei*

**Dobry wieczór** - *Goede jûn*

**Do widzenia** - *Oant sjen*

**Cześć!** - *Goeie*, of *Oant letter*

**Tak** - *Ja* 

**Nie** - *Nee* of *Net*

**Jak się miewasz?** - *Hoe is it mei dy?*

**Jak się nazywasz?** of **Jak masz na imię?** - *Wat is dyn namme?*

**Nazywam się...** of **Mam na imię...** - *Ik hyt...*

**Nie mówię po polsku** - *Ik praat gjin Poalsk*

**Lubię Cię** - *I fyn dy aardich*

**Kocham Cię** - *Ik hâld fan dy*
Antigûa en Barbûda

**Antigûa en Barbûda** is in eilânsteat yn it eastlike part fan de Karibyske See, op de grins mei de Atlantyske Oseaan en bestiet út in kloft eilannen. De haadstêd fan de eilânsteat is Saint John's.

## Skiednis
Antigûa en Barbûda is lid fan it Britske Mienebest en waard op 1 novimber 1981 ûnôfhinklik. De Britske keninginne is steatshaad. 

## Geografy
Antigûa en Barbûda wurdt foarme troch de eilannen Antigûa, Barbûda en Redonda. Antigua en Barbûda meitsje ûnderdiel út fan de Boppewynske Eilannen yn de Lytse Antillen. Yn it suden befynt him it Frânske eilân Guadelûp, yn it súdwesten it Britske Montserrat, yn it westen Sint-Kits en Nevis en yn it noardwesten it by Guadelûp hearende Sint-Barthélemy.

## Grutste plakken
De tsien grutste plakken fan Antigûa en Barbûda (allegear op Antigûa) wiene yn 2001:

It grutste plak fan Barbûda is Codrington (980 ynwenners yn 2001).

## Befolking
Mear as 75% fan de befolking is kristen. De grutste tsjerke is de Anglikaanske tsjerke. 

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside fan de oerheid 
* Toerisme webstee
Mearum

**Mearum** (Nederlânsk en offisjeel: *Marum*; Grinslânsk: *Moarum*) is in doarp yn de gemeente Westerkertier. Foar 2019 wie Mearum it haadplak fan de gemeente Mearum. It plak Mearum hat likernôch 5.700 ynwenners (2020) en leit sawat 10 kilometer fan Drachten yn it Westerkertier fan Grinslân.

## Skiednis
De namme Mearum komt fan Mar (*wetter*) en Hiem (*stee*), dus *plak oan it wetter*.

Mearum hat in stik of wat buorskippen: Linde, De Haar, en Malijk, de streek tusken Krúswei en Nuis. By de pleatsen yn it buorskip Malijk lâns rûn in âlde dyk oan de Krúswei ta. Dy sleat oan op de dyk troch it âlde sintrum (Mearum-West) en rûn oer De Haar nei Fryslân ta. Krekt as yn de measte oare plakken fan de gemeente Mearum is der in soad lintbebouwing.

Fan 1913 oant 1985 rûn de Tramwei Drachten - Grins troch Mearum. Oant 1948 foar ferfier fan minsken en fracht, nei 1948 allinnich foar fracht.

Fan 1939 oant 1963 hie Mearum in legere lânbouskoalle.
;Sjoch ek Trimunt

## Taal
De measte Mearumers prate Standertnederlânsk. In lytse groep, fral de âlderen, prate Westerkertiersk.

Teffens wurdt der noch wol Frysk praat yn dit part fan Grinslân. Dat komt omdat der in protte minsken fan Frysk komôf wenje. Yn de tiid fan de ferfeanting, oant de iere 20e iuw ta, hawwe in protte Fryske arbeiders harren yn it Westerkertier nei wenjen setten. Yn it oare part fan Grinslân is it Frysk al iuwen lyn ferkrongen troch it Nedersaksysk.

## Tsjerken
De Herfoarme tsjerke yn Mearum-West is ien fan de âldste bakstiennen bouwurken yn Grinslân en is boud yn 'e 12e iuw. Yn de 13e iuw waard de toer fernijd en yn de 18e iuw ferlege. De tsjerke wurdt net mear in soad brûkt sûnt de grifformearde tsjerke de PKN-tsjerke fan it doarp is. Hosiana is de namme fan de oan it begjin fan de jierren 1990 boude tsjerke fan de Molukse mienskip. Oan de Langestrjitte stiet de frijmakke Immanueltsjerke.

## Berne yn Mearum
* Johannes Siebinga (1898-1969), dokter en archeolooch
* Roelf Hofstee Holtrop (1926-2014), boargemaster
* Renze de Vries (1930-2012), âld-foarsitter FC Groningen
* Yme Drost (1961), letselskea-saakkundige

## Gallery

Marum Townhall.JPG|*Gemeentehûs fan Westerkertier (2008)*
Marum - Marumerlage.jpg|*Opreed fan bedriuweterrein Marumerlage (2011)*
Marum - molen van Benedictus.jpg|*Mole fan Benedictus (2011)*
Pierswijk met op de achtergrond fabrieksgebouwen.jpg|*Pierswyk (2017)*
Coendersboarch

De **Coendersboarch** is in Grinslânner boarch yn it doarp Nuis yn de gemeente Westerkertier, dy't datearret út de 16e iuw.

De Coendersboarch is ûntstien út de Fossemaheerd. De famylje Fossema wie al sûnt 1534 al yn it besit fan dizze heerd en hie lange tiid bûten dizze heerd noch twa heerden yn besit. Yn 1668 waarden de heerden oankocht troch Lucas Coenders, in riedshear yn Grins. Hy hat de heerd nei alle gedachten omboud ta in boarch, want yn 1699 wurdt der oer in boarch praat. Nei syn dea gie it besit fan de trije heerden oar op syn suster Etta Coenders. Yn dizze tiid is de namme Coendersboarch wierskynlik ûntstien.

Yn 1699 wurdt de boarch ferkocht oan har skoansoan Oene fan Teyens. De famylje fan Teyens kaam fan Beetstersweach en bleaune dêr ek wenjen. Yn 1813 bouden de doetiidske eigners út de famylje fan Teyens, twa bruorren en in suster, it hearehús sa as dat der hjoed de dei noch stiet.

De boarch leit krektas it stienhûs yn Niebert oan ien fan de âldste fuotpaden fan Nederlân, it Malijkse Paad. De Coendersboarch is eigendom fan de stifting It Grinslanner Lânskip.

Efter de Coenderboarch stiet 't Rieuw. 't Rieuw is in lânboumuseum yn it Grinslanner Nuis.

## Keppeling om utens
* Museums Nuis-Niebert
Lânbou- en Streekmuseum 't Rieuw

**Lânbou- en Streekmuseum 't Rieuw** (Grinslânsk foar reau) is sûnt 1987 in lânboumuseum yn it Grinslânske Nuis. Oant 2012 wie it fêstige yn de skuorre efter de Coendersboarch. De ûntwikkeling fan it boerewurk en boere-ark fan foar de meganisaasje yn de omkriten fan Nuis kin dêr besjoen wurde.

## Skiednis
Yn 1986 waard de feriening *Eevm Omkiekn* oprjochte. Dy feriening wie fan doel om ark en ark fan mingde boerebedriuwen út it Súdlik Westerkertier te bewarjen. Troch donaasjes en groei fan de kolleksje is it museum 't Rieuw ûntstien. Rieuw (ek: raif raive, reeu of riw) is it Grinzer wurd foar ark. Hjoed-de-dei beheart dizze stichting noch altyd it museum en wurdt de kolleksje troch har frijwilligers fersoarge. Foar de oerpleatsing fan it museum nei de neistlizzende pleats is dy hielendal restaurearre.

## Kolleksje

De kolleksje bestiet út ark, reau en gebrûksfoarwerpen dy't oant yn de jierren '60 fan de 20e iuw brûkt waarden yn in boerebedriuw, sawol yn it bedriuw as yn it húshâlden. Fierder binne der wurkplakken ynrjochte fan in tal ambachten. Sa hat it museum in smidderij en in timmerwurkpleats, ynklusyf de dêr brûkte ark. Njonken de permaninte kolleksje is der ek jierliks in tema-eksposysje.

Yn 'e tún efter it museum stiet lykas dat wenst wie efter de Coendersborg it lânbouark. Al dat materiaal waard oandreaun mei hynders. It museum hat in wiidweidige kolleksje fan restaurearre ploegen, skodders, swillers en meanmasinen, lykas meanbalken.
List fan poddestuollen

Dit is in **list fan [[poddestuollen]]**.
__NOTOC__

----
## A
*Aaipûster
*Amanyt
*Ametistswam
*Anysswam
*Appelrussula
## B
*Bitterswam
*Bjirkeboleet
*Boleet
*Bondelswam
*Bonkjeswam
*Braaktuolle
*Brânswam
*Buisswam
*Bûkswam
*Busswam
## C
## D
*Dinneslymkop
*Dinneswevelkop
*Djerreswam
## E
*Earleppelswam
## F
*Feeëbankje
*Ferwielboleet
*Ferwielpoatsje
*Ferwielswam
*Fomes
## G
*Gerdynswam
*Glisterswam
*Gnodzeswam
*Grutte stjonkswam
## H
*Heksebûter
*Hekseswam
*Hoarnswam
*Huningswam
## I
*Ierdstjer
*Inketswam
*Inketfiskswam
## J
*Jûkelswam
## K
*Kapkemorylje
*Kastanjeswam
*Kleverige knolamanyt
*Knolamanyt
*Knolswam
*Komswam
*Koraalswam
*Krôlseame
## L
## M
*Miggeswam
*Moalswam
*Molkswam
## N
## O
*Oesterswam
*Oranjekûmswam
## P
*Panteramanyt
*Pearelamanyt
*Plaatsjeswam
*Plaatswam
## R
*Readekoalswam
*Readstâltsje
*Reuzekoperswam
*Ridderswam
*Ringswam
*Rizelkop
*Russula
## S
*Sinneskermswam
*Sjampinjon
*Slymkop
*Sompekapswam
*Spûnsswam
*Stâltsjeswam
*Stikelswam
*Stjonkmorylje
*Stjonkstâltsje
*Stjonkswam
*Strampelstêfke
*Swam
*Swevelkopke
## T
*Tonderswam
*Truffelswam
*Tûnderswam
## U
## W
*Winterhelmswam
## Y
*Ytmorylje
Gewoane swevelkopke

De **gewoane swevelkop** (*Hypholoma fasciculare*, earder ek: *Psilocybe fascicularis*) is in giftige poddestoel, dy't ta de famylje *Strophariaceae* heart en yn ús kontrijen ien fan 'e meast foarkommende poddestuollen is.

## Beskriuwing

De hoed hat in diameter fan 2 oant 6 sm en in swevelgiele mei in donkerder, faak roestread of oranjebrún sintrum. Oan 'e râne fan 'e hoed sitte faak donkerbrune skobkes of felumresten. De foarm is ynearsten bolfoarmich, letter platter mei in bultsje yn 'e midden of somtiden in dûk. De plaatsjes steane tich op inoar en binne ynearsten gieleftich, dan grieneftich en lang om let oliifbrún. De spoaren binne poarperbrún fan kleur.

Gewoane swevelkopkes ha in 3 oant 10 sm lange en 4 oant 10 mmm dikke stâl mei in swakke ringsône. De stâl is fierder yn 'e regel oeral like dik of wurdt nei boppe smeller. De kleur is swevelgiel en oan 'e basis oranjebrún. Fan binnen is de stâl hol.   

De gewoane swevelkop wurdt gau betiizge mei de ytbere dinneswevelkop (*Hypholoma capnoides*) en it stobbeswamke (*Kuehneromyces mutabilis*).

## Fersprieding

De soarte hat in grutte fersprieding yn Noard-Europa en Noard-Amerika. Der binne ek waarnimmingen bekend út Iran en yn it easten fan Turkije. Yn Nederlân is it in tige soad foarkommende soarte en neffens de Fryske natoergids fan Sake Roodbergen is it yn Fryslân de meast foarkommende poddestoel. De poddestoel komt yn 'e maitiid oant de lette hjerst foar en groeit yn tichte groepen oan 'e foet fan leaf- of nullebeammen yn bosken en parken. It gewoane swevelkopke is in saprofyt en hiel faak binne se yn grutte groepen op dea hout te sjen. 

## Ytberens
De gewoane swevelkop is tige giftich en dus net ytber. Nei it iten ûnsteane nei 5 oant 10 oeren klachten lykas diarree, mislikens, spuie en der hinne falle. Ek binne der gefallen fan in minder sicht en ferlamming. Nei in pear dagen ferdwine de klachten wer. De smaak fan  'e gewoane swevelkop is bitter. 

## Bûtenlânske nammen
* Dútsk: *Grünblättriger Schwefelkopf*
* Frânsk: *Hypholome en touffe, Agaric doré*
* Ingelsk: *Sulphur tuft*
* Italjaansk: *Ifoloma fasiculato*
* Nederlânsk: *Gewoon Zwavelkopje*

## Keppeling om utens
* SoortenBank.nl beskriuwings en ôfbylden
Aalstplanten

Ta de **aalstplanten** of koartwei **aalst** (*Artemisia*) wurde alle planten fan it skaai *Artemisia* rekkene. 

Ferskate soarten fan dit skaai komme yn Nederlân en Belgje foar:
* Absintaalst - *Artemisia absinthium* 
* *Artemisia ludoviciana* (adventyf út Noard-Amearika)
* Byfoet of Blanke Aalst - *Artemisia vulgaris* (komt in soad foar yn bermen en op rûge plakken)
* Dúnaalst - *Artemisia campestris* 
* Rjochte Alsem - *Artemisia biennis* 
* See-Alsem - *Artemisia maritima*

Dêrneist wurde Sitroenkrûd (*Artemisia abrotanum*) en dragon (*Artemisia drancunculus*) kweekt. 
Aalst wurdt ek wol Aals, Alsem of Alst neamd.

De namme Aalst ferwiist yn it bysûnder nei de Absintaalst (*Artemisia absinthium*). Oan de knoppen fan dizze plant wurdt fanâlds in genêskrêftige wurking taskreaun. It bittere ôftreksel fan dizze knoppen foarmet in wichtich bestândiel fan de dranken Vermout en (klassike) Absint. De smaakstof dy't dêrby in rol spilet is it nei Mentol rûkende Terpeen Thujon.

## Keppeling om utens
* Linnaean herbarium (S-LINN), Artemisia - Plaatsjes fan 15 *Artemisia* soarten út Linnaeus herbarium. 

## Sjoch ek
* List fan planten
Tongerblom

**Tongerblom** (*Glechoma hederacea*) is in lytse, krûpende plant dy't op de knopen woartelet. De namme komt wierskynlik fan it Goatyske wurd *Gunderaba* dat *wûndrank* betsjut. De blêden binne nierfoarmich mei in kartele râne. Hoe sinniger it stânplak , deste lytser binne de blêden. 

## Oare Fryske nammen
De Tongerblom wurdt ek wol Seare Blêden, Fuotsje, Gesondheidsblêd, Hynstepoat, Hûntsjedraaf, Knikelblêd, Knikelsblêd, Miammeldersblom, Rondaaljeblêd, Skarnikelsblêd en Úlkenbledsje neamd. 

## Bloeiwize
De plant bloeit yn 'e maaitiid mei pears-blauwe lipblommen, dy't yn in skynkrânse stean. De ûnderlippe is oan de ein yn twaen spjalt en de boppelippe is flak en net bol. Der binne twaslachtige en funksjoneel froulike eksimplaren. De lêste hawwe dúdlik folle lytsere blommen. De plant bloeit fan maart oant juny, mar om april hinne is yn Nederlân faak it hichtepunt fan de bloei. De planten kinne harren groeiplak in dúdlik pearse gloed jaan. 

## Fersprieding
Tongerblom is yn West-Jeropa tige algemien en kin yn alderlei soarten begroeiïngs foarkomme. It groeit sels as epifyt yn bygelyks knotwylgen. De plant is in goede boaiembedekker, dy't winterdeis ek grien bliuwt. Yn it foarjier is de kleur fan de plant min ofte mear pears troch de lege temperatueren en yn de simmer grien.

De Tongerblom wurdt ek wol as genêskrêftich krûd tapast tsjin byg. jokte en wûnen. It wurdt ek wol brûkt yn de bierbrouwerij. Dêr wie it de foarrinner fan hop.

## Ekologyske aspekten
Op de Tongerblom fleane in oantal solitêre bijen: de andoarnbij (*anthophora furcata*), Boskmitselbij (*Osmia uncinata*), blauwe mitselbij (*osmia caerulentes*), gewoane sachembij (*anthophora plumipes*), gouden mitselbij (*osmia aurulenta*), grutte wolbij (*anthidum manicatum*) en nepetabij (*anthophora quadrimaculata*).

## Galery

Ofbyld:hondsdraf blad Glechoma hederacea.jpg|Blêd
Ofbyld:Hondsdraf plant met bloemen (Glechoma hederacea).jpg|Tongerblom bloeiwize
Ofbyld:Hondsdraf (Glechoma hederacea).jpg|Blomkroan


## Literatuer
* Meijden, R van der: Heukels' floara fan Nederlân. 22ste printinge Grins 1996
* Weeda. E.: Nederlânske Oecologyske Floara diel 3 1988

## Keppeling om utenss
* http://www.wildebijen.nl : oersjoch fan solitêre bijen yn Nederlân
* http://www.kruidenvrouwtje.nl/pan/hondsdraf.htm

## Sjoch ek
* List fan planten
Benelúks

**Benelúks** (Frânsk: *Bénélux*) is sûnt 1944 in ekonoamyske uny yn West-Jeropa wêryn't trije buorlannen, '''Be'''lgje, '''Ne'''derlân, en '''Lúks'''emboarch sitte. De namme is foarme troch de earste letters fan de lannen te bonneljen. De uny hat ta doel; iepen grinzen, mar mei de komst fan 'e Jeropeeske Uny is dat net mear fan tapassing.

De Benelúks is 74.102 km² grut, mei 27,2 miljoen ynwenners. Fan 2010 ôf, mei de yngong fan it nije ferdrach (Benelux#Benelux na 2010: Benelux Unie), sil de Benelúks net mear allinnich op ekonomysk gebiet optrede mar ek by duorseme ûntjouwing, justysje en binnenlânske saken. De offisjele benamming sil dan yn Benelúks Uny feroarje.

## Taal
Yn de Benelúks binne 5 offisjele talen, it Frysk, Dútsk, Frânsk, Lúksemboarchsk en Nederlânsk. Foar de Benelúksynstituten binne allinne it Frânsk en Nederlânsk in offisjele taal. Fan de 27,2 miljoen minsken praat 83 prosint Nederlânsk (22,5 miljoen), en binne der 4,7 miljoen Frânsk-taligen.

## Sjoch ek
* Noardske Ried

## Keppeling om utens
* Parlemint fan 'e Benelúks - Offisjele hiemside
National Mall

De **National Mall** is de namme foar in parkeftich gebiet tusken it Amerikaanske Kapitoal en it Tinkteken foar Lincoln yn Washington, D.C., mei tunen, fonteinen, beammen, blomperken en monuminten dat frij tagongklik is foar eltsenien. De gebouwen dy't yn de National Mall stean, binne foar in part it kulturele en politike sintrum fan de Feriene Steaten. De National Mall is op 'e noed fan 'e National Park Service.

 

## Keppeling om utens
* NPS Offisjele hiemside fan de National Mall
Wilhelmina-oard (bosk)

**Wilhelmina-oard** is in bosk oan de eastkant fan Sint Nyk.

Wilhelmina-oard is yn 1845 oanlein as kuierbosk. Dat doel is dúdlik wer te kennen oan de lange rjochte ikebeammen dy't by de paden lâns steane. Jonkhear fan Beyma, boargemaster fan Lemsterlân, wie de stifter fan de bosk. Yn 1903 hat de freule fan Eijsinga hjir it bûtenferbliuw Wilhelmina-oard stifte. It gebou is yn de rin fan de jierren brûkt as sanatoarium, as rêsthûs en as in opfangsintrum foar psycho-sosjaal swakke minsken. De bosk is yn 1986 yn it besit kaam fan it Fryske Gea. It Fryske Gea hat der sûnt foar soarge dat der in ferbining kaam mei de Vegelinsbosken.

Yn de bosk libje dassen. Midden yn de bosk hat in dassefamylje in boarch makke. Dassen binne net útsûnderlik yn Fryslân, se komme ek foar yn Gaasterlân. Yn de bosk binne ek moaie dinnebeammen te sjen. Fierders falle de prachtige hulsebeammen op. Yn de bosk is in ferskaat oan fûgels te hearren.
Kakuro

In **Kakuro** is in Puzel dy't yn 2006 trochbrutsen is yn Nederlân. In Kakuro bestiet út in reaster mei hokjes dêr't guon hokjes troch in diagonaal yn twa trijehoeken ferdield binne.
Yn dy trijehoekjes stiet óf in getal óf neat. At der in getal yn stiet, dan is dat getal de optelsom fan de getallen dêromhinne. Se steane der dus njonken, boppe of ûnder, fertikaal of horizontaal. Allinnich de getallen 1 o/m 9 binne tastien, en binnen in optelling mei in getal net twa kear brûkt wurde.

## links
*Play Kakuro Play Kakuro Online
*Kakuro
Rynlân-Palts

**Rynlân-Palts** (Dútsk: *Rheinland-Pfalz*) is ien fan de 16 bûnslannen (federale steaten) fan Dútslân. It is 19,846 km² grut en hat likernôch fjouwer miljoen ynwenners. De haadstêd is Mainz. Rynlân-Palts waard oprjochte yn 1946 as de Rynpalts (*Rheinpfalz*); de namme 'Rynlân-Palts' waard yn 1947 ynfierd.

## Geografy
De Rynlân-Palts grinzet oan Noardryn-Westfalen, Hessen, Baden-Wuertemberch, Frankryk, Saarlân, Lúksemboarch en Belgje.

De Ryn rivier is in wichtich part fan it lânskip, it foarmet in natoerlike grins mei Baden-Wuertemberch en Hessen en streamt fierder troch it noarden fan de Rynlân-Palts. Oan beide kanten fan de Ryn binne geberchtes mei in protte histoaryske plakken.

Yn it noarden binne lofts fan de Ryn it Eifel- en Hunsrück-geberchte, en rjochts fan de Ryn leit it Westerwâld en Taunusberchte. It gloaiende lânskip mei syn boskgebiet yn it suden wurdt ek wol it Paltserwâld neamd.

De twadde yn grutte is de wichtige rivier de Mûzel. By de Mûzel en benammen yn it súd-easten binne wynbergen, de wyngerds yn it súd-easten wurde meiïnoar ek wol de Dútske-Wynrûte neamd.

## Bestjoerlike yndieling
Oant 1 jannewaris 2000 wie Rynlân-Palts te ferdielen yn trije *Regierungsbezirken*: Koblenz, Trier en Rynhessen-Palts. Dy bestjoerslaach is doe opheft en sûnt is it bûnslân bestjoerlik allinne noch ûnder te ferdielen yn lânkringen en kringfrije stêden.



# Ahrweiler
# Altenkirchen
# Alzey-Worms
# Bad Dürkheim
# Bad Kreuznach
# Bernkastel-Wittlich
# Birkenfeld
# Cochem-Zell


 Donnersbergkreis
 Eifelkreis Bitburg-Prüm
 Germersheim
 Kaiserslautern 
 Kusel
 Mainz-Bingen
 Mayen-Koblenz
 Neuwied



 Rhein-Hunsrück-Kreis
 Rhein-Lahn-Kreis
 Rhein-Pfalz-Kreis
 Südliche Weinstraße
 Südwestpfalz
 Trier-Saarburg
 Vulkaneifel
 Westerwaldkreis



Op de kaart stean 12 stêdekloften ôfbylde: 

# Frankenthal
# Kaiserslautern 
# Koblenz 
# Landau 
# Ludwigshafen
# Mainz 
# Neustadt (Weinstraße)
# Pirmasens 
# Speyer 
# Trier
# Worms
# Zweibrücken

## Keppeling om utens
* Offisjele side fan de oerheid
Kaiserslautern

**Kaiserslautern** in stêd yn it súdwesten fan Dútslân yn it bûnslân Rynlân-Palts en grinzet oan it Paltserwâld. It histoaryske sintrum is boud yn 'e 9e iuw.

Kaiserslautern hat likernôch 100.000 ynwenners. Yn 'e stêd en de lânkring Kaiserslautern wenje likernôch 30.000 NATO-personielsleden (foar it grutste part Amerikaansk), dy't de stêd ek wol *K-town* neame.

Yn 2006 wie Kaiserslautern ien fan 'e spylstêden fan it WK fuotbal.
Syrje

**Syrje**, sûnt 1961 offisjeel de **Syryske Arabyske Republyk**, is in lân yn West-Aazje. De haadstêd is Damaskus en de presidint fan de republyk wie sûnt july 2000 oant yn desimber 2024 Bashar al-Assad. 

## Geografy

### Lizzing
Syrje wurdt begrinzge troch:
* Turkije yn it noarden;
* Israel en Libanon yn it westen;
* Irak yn it easten;
* Jordaanje yn it suden.

### Lânskip

It lânskip fan Syrje bestiet foar goed 90% út woaste grûn. Yn it noarden en noardeasten lizze steppegebieten en nei it súdeasten strekt him de Syryske woastyn út. De kuststripe yn it noardwesten is lykwols Mediteraansk grien. It oare part fan it lân, it westen bestiet gruttendiels út berchgebieten. 

Fanút Turkije streamt troch it noardeasten de 675 km lange Eufraat mei alderlei sydrivieren. 

Wat it klimaat oanbelanget leit Syrje yn it oergongsgebiet tusken mediteraansk- en lânklimaat. Yn de simmer is't der skrok, wylst de winters fral fochtich binne. Yn de bergen is it hiel gewoan as yn de winter snie falt.

De grutste stêden fan it lân binne Damaskus, Aleppo Homs, Latakia en Hama.

## Skiednis
It gebiet dêr't Syrje diel fan útmakket leit yn de saneamde Fruchtbere Healmoanne en waard al yn de Aldheid bewenne troch ferskate âlde beskavings lykas Mary, Ebla, Ugarit, Amoriten, Hettiten, Babyloanjers en oaren. 

Om-ende-by 550 f.Kr. kaam it oan de Perzen ta en yn 332 f.Kr. oan Aleksander de Grutte en syn opfolgers, de Seleusiden. Dêrnei in provinsje fan de Romeinen en harren opfolgers de Byzantinen. 

Yn de 7e iuw (635) ferovere de Arabieren it lân en waard it efterinoar bestjoerd troch de islamityske dynastyen fan de Omajaden, de Abbasiden, de Turkske Seltsjoeken, de ta de islam bekearde Mongoalen, de Egyptyske Mammelukken en lang om let de Ottomanen. Allinnich yn it tiidrek fan de krústochten wienen der in skoftsje kristlike foarstedommen fêstige.

Nei de Earste Wrâldkriich waard oer gebiet in Frânsk protektoraat fêstige, dat oant-en-mei 1946 yn stân bleau. Sûnt dy tiid krige it selsstannigens. Yn 1956 ûntstie de FAR dêr't Syrje har tegearre mei Egypte by oanslute. Dizze gearwurking soe lykwols net lang stân hâlde. In militêre kûp yn 1961 makke in ein oan de FAR en Syrje gong op har sels. 

Yn 1963 kaam de links-nasjonalistyske Ba'ath-partij, fia in nije steatsgreep oan de macht dy't ferskate nasjonalisearrings trochfierden. Tidens de Juny-Oarloch fan 1967 beset Israel de Golan Heechflakte. De lieder fan de Ba'ath-partij Hafiz al-Assas luts yn 1970 alle macht nei him ta. Hy waard presidint foar it libben. Nei syn dea yn 2000 waard by opfolge troch syn soan Bashar al-Assad.

## Demografy
### Befolking
De befolking fan Syrje is ferskillend en bestiet nei skatting tusken de 65% en 85% út Arabieren, tusken 5% en 15% út Bedoeïnen, dy't harren sels meastentiids as Arabieren beskôgje, tusken 5% en 15% út Koerden, tusken 1% en 5% út Turken, om-ende-by 1% út Armeenjers, minder as 1% út Turkmenen en minder as 1% út Assyrjers.

### Religy
Goed 74% fan de befolking heart ta de soennityske moslims, 16% heart ta in oare foarm fan de islam ûnder mear ta de alawiten en de ismaeliten. De binne ek Druzen en 10% fan de befolking is 10% kristen.
Súd-Koreä

**Súd-Koreä**, offisjeel de **Republyk Koreä**, is in lân yn East-Aazje. De haadstêd is Seoul en de tsjintwurdige presidint is Roh Moo-hyun, dy't sûnt 2002 regearret.

## Geografy
### Lizzing
Súd-Koreä wurdt begrinzge troch:
* Noard-Koreä yn it noarden;
* de Japanske See yn it easten;
* de Giele See yn it súdwesten.

### Lânskip

It lânskip yn it súdlike part fan it Koreaanske skiereilân is foar it grutste part bercheftich en wurdt troch fiif grutte berchtmen trochsnien. Heechste berch is de fulkaan Hallasan (san = „Berch”) mei 1950 meter op it eilân Jeju-do, op it Súd-Koreaanske fêstelân is de heechste, de Jirisan mei 1915 meter en de Seoraksan yn it noardeasten mei 1708 meter. Oars as de kearsrjochte eastkust hawwe de súd- en westkust in protte ynhammen. Yn it suden leit in heuvelich en fruchtber gebiet dêr't de rivier de Natong rint en yn de Giele See útkomt. Omdat it lân foar om-ende-by 70% út bergen bestiet en de hellingen net beboud wurde meie, is it oerflak dat brûkt wurde kin foar lânbou net grut. Yn it westen leit in 50-100 km wide kustflakte. De grutte rivieren mûnje allen út yn de Giele See en binne beheind te befarren. 

Foar de súdwestlike kust lizzen wol trije tûzen eilannen, dy't foar it grutste part lyts binne en net bewenne wurde. It grutste eilân is Jeju-do. 

Utsein it subtropyske suden is it klimaat koel en evenredich.
Tadzjikistan

**Tadzjikistan** (Тоҷикистон) is in lân yn Sintraal-Aazje, de haadstêd is Dûsjanbe. It makke ûnderdiel fan de 't Sowjet-Uny foardat it yn 1991 útinoar foel. 

## Geografy
### Lizzing
It lân wurdt begrinzge troch:
* Oezbekistan yn it westen; 
* Kirgyzje yn it noarden;
* Sina yn it easten;
* Afganistan yn it suden. 

## Lânskip

Tadzjikistan is in útsûnderlik bercheftich lân, dat foar 90% op in hichte leit boppe de 1.000 meter. Sawat de hiele befolking wennet yn de smelle dalen. Yn it súdeasten leit it Pamirberchtme mei in oerflakte fan 64.000 km². De rige bergen yn it westen heare by de Pik Ismail Somony, (eartiids de Pik Kommunisme, 7945 meter) en de Pik Lenina (7134 meter). 

De haadstêd Dûsjanbe leit yn it westen fan it lân op de súdlike skeanten fan it Hisorberchtme dat it streamgebiet fan de Amu Darja skiedet fan dat fan Syr Darja. Sawat hiel Tadzjikistan wettert ôf op de Amu Darja, dy't tegearre mei de Panj de grins foarmet mei Afganistan.

It klimaat is kontinintaal dat karakterisearre wurdt troch skrokke simmers en sêfte winters.

## Skiednis
De omkriten, dy't al sûnt de 1e millenium f.Kr. bewenne wie, hearde oant-en-mei de 9e iuw by de grutte riken fan de Perzen, Griken, Masedoanjers en Arabieren. Nei iuwenlange oerhearsking troch Mongoalen en Oezbeken kaam it noarden fan Tsjadikistan om 1870 ûnder ynfloed fan Ruslân. Yn 1918 waard it diel fan de Sowjet-Republyk Turkestan en sûnt 1929 as apart dielrepublyk. Mei it útinoar fallen fan de Sowjet-Uny yn 1991 waard it in selsstannige steat.

Fuort nei de ûnôfhinklikheid bruts in etnysk konflikt út regio's (provinsjes) Chodzjand en Kulob mei de regio Qurghonteppa dat harren útwreide ta in boargerkriich tusken de Islamisten en de regearing fan ûnder Emomalii Rachmon. It konflikt einige yn 1997 doe't de islamisten yn de regearing opnommen waard.

## Demografy
### Befolking
It grutste diel fan de befolking bestiet út etnyske Tadzjiken, in Perzysk folk, de Oezbeken foarme yn it lân in grutte minderheid. Fierders wenje yn Tadzjikistan ek noch Russen, dy't it lân yn grutte tallen ferlitten hawwe ûnder de boargeroarloch. 

De taal fan de Tadzjieken is it Perzysk, dat ek de offisjele taal is fan Iran en Afganistan. It Perzysk wurdt yn Tadzjikistan mei it syrillyske alfabet skreaun en betiden ek wol Tadzjiky-Perzysk neamd.

## Religy
De Tadzjiken hawwe mei de Oezbeken de soennityske islam mien. Under de leauwige Russen is de Eastersk-Ortodokse Tsjerke de grutste godstsjinst.