open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bûnte miggesnapper

De **bûnte miggesnapper** (Ficedula hypoleuca) is in sjongfûgel út de famylje fan de miggesnappers (Muscicapidae). De bûnte miggesnapper is in hoalebrieder mar makket ek wol gebrûk fan nêstkastkes. Krekt as de feale miggesnapper siket de bûnte miggesnapper foar de ynsektejacht in plak mei goed útsjoch op it jachtgebiet en giet nei in útfal hieltyd nei dat plakje werom.

## Uterlik
De mantsjes hawwe simmers in swarte rêge, in wite búkpartij en in wite flek op de flerken. It wyfke is mear brúneftich mei inselde tekening. Winters is it mantsje yn uterlik net te ûnderskieden fan it wyfke. Se binne sa'n 12 oant 13,5 sm lang.

## Biotoop
De bûnte miggesnapper is benammen te finen yn beamrike tunen, parken en leafbosken en mingde bosken. De bûnte miggesnapper yt net allinne miggen mar ek rûpen en beien steane op syn menu.

## Fersprieding
De bûnte miigesnapper komt foar yn in grut part fan Jeropa (noarden en súdwesten), yn westlik Sibearje en yn parten fan Noard-Afrika. Hy oerwinteret yn West- en Sintraal-Afrika. Yn East-Jeropa komt de besibbe halsbânmiggesnapper foar. De populaasje yn Nederlân wurdt skatten op 14.000 á 18.000 briedpearkes.
Twizelerheide

**Twizelerheide** (pleatslik ek: *De Heide*) is in doarp yn it noarden fan 'e gemeente Achtkarspelen. Under it doarp Twizelerheide falt ek in lyts diel fan 'e buorskip Kûkherne. Mei Sweagerbosk (Noardeast-Fryslân) en De Westereen (Dantumadiel) foarmet Twizelerheide in trijelingdoarp.

Twizelerheide hat  () ynwenners.

## Skiednis
Op de heide fan Twizel ûnstie tsjin it ein fan de 18e iuw en it begjin fan de 19e iuw bewenning yn earmoedige omstannichheden. As heidedoarp hat Twizelerheide bûten de bebouwing by de haadwegen lâns eartiids in fersprate bebouwing hân. Troch útwreiding nei de Twadde Wrâldkriich ûnstie stadichoan in doarpskom.

## Mienskip
Gearkomsten fan Pleatslik Belang wurde yn it doarpshûs De Jister holden. It doarpskrantsje hjit De Heidebingel. De ynwenners fan Twizelerheide wurde yn 'e regel heidepiken, heidekobben of heidehippers neamd.  

### Tsjerke
* Herfoarme tsjerke, Smitswei 1 
* Grifformearde tsjerke, Bjirkewei 86

### Skoalle
* Kristlike basisskoalle De Reinbôge
* Iepenbiere basisskoalle It Twaspan
* Pjutteboartersplak It Boartershûske (yn 'e Jister)

Eartiids mochten bern dy't yn Twizelerheide nei skoalle gienen in stik koeke fan de Koekebeam plôkje. 
### Ferienings

*De list is û.o. mei help fan 'e hiemside fan Twizelerheide opsteld. Sjoch op 'e [https://twijzelerheide.net/verenigingen-en-stichtingen/ hiemside fan Twizelerheide] foar de meast aktuele list fan ferieningen.*

### Befolkingsferrin

### Berne
* Wim van Mourik (1919–1980), ARP-politikus
* Gerriet Postma (1932-2009), skilder
* Johannes Lützen Bouma (1934), ekonoom 
* Romke Henstra (1950–2007), folkssjonger (bekend as Rommy) 
* Hepie Postma (1956), sjongeres
* Hepie Hiemstra (1961), sjongeres 
* Mariska Kramer-Postma (1974), atlete

### Piratemuzyk
Ut it doarp Twizelerheide komme ferskillende folkssjongers dy't regionale of lannelike bekendheid krige. Ek makke it doarp namme mei ferskillende piratestjoerders. 

## Ynfrastruktuer
### Ferbinings
De Bjirkewei troch it doarp jout nei it westen ferbining mei De Westereen en mei Noardburgum en nei it easten mei Twizel.

### Strjitten
Alle strjitten yn Twizelerheide.

## Keppeling om utens
* Oer it doarpswapen
* FB-side Ald Twizelerheide
Elfûlen

De **Elfûlen** (*Micrathene*) binne in skaai yn de famylje fan de Ulefûgels. It skaai hat mar ien soarte, de Elfûle (*Micrathene whitneyi*).

De latynske namme foar it skaai is  yn 1866 yntrodusearre troch Elliot Coues. Yn 1889 stelde er út om yn stee dêrfan *Micropallas* te brûken om't de namme oars te ticht by it skaai Micrathena lizze soe. Yn it midden fan de 20e iuw waar lykwol keazen foar *Micrathene*.

## Klassifikaasje
**Famylje*: ûlefûgels (*Strigidae*)
***Skaai*: **elfûlen** (*Micrathene*)
****Soarte*: elfûle (*Micrathene whitneyi*)
Elfûle

De **elfûle** of **kaktusûle** (*Micrathene whitneyi*) is in fûgel út de famylje fan de Ulefûgels dy't foarkomt yn it súdwesten fan Noard-Amearika. Mei sa'n 13-14 sm is it de lytste ûle, sawat de grutte fan in protter.

## Fersprieding
De Elfûle komt foar yn it súdwesten fan de Feriene Steaten en yn Meksiko. De fûgels dy't it noardlikst briede, oerwinterje súdliker yn sintraal Meksiko. De ûle hâldt fan woestinen dy't begroeid binne mei kaktussen en oare woestynplanten.

## Iten
Dizze rôffûgels jeije it meast op grutte ynsekten. Mar se ite ek wol skorpioenen en somtiden hagedissen, slangen en lytse fûgels.

## Fuortplanting
De Elfûlen meitsje harren nêst it leafst yn in ferlitten spjochtehol yn kaktussen of beammen yn de woestyn. It nêst leit sa'n 3-10 meter boppe de grûn. De fûgel leit 1-5 aaien dy't meast troch it wyfke yn 2-3 wyken útbret wurde. De jongen bliuwe ek noch seker 3 wike op it nêst, wêrby it wyfke harren it iten fuorret dat troch it mantsje brocht wurdt.

## Sjoch ek
* List fan fûgels

## Keppeling om utens
* Beskriuwing op www.owlpages.com (Ingelsk)
Grins

* De stêd Grins, haadstêd fan de provinsje Grinslân.
* De gemeente Grins yn Grinslân.
* De gemeente Grins yn Eastenryk.
* In grins is ek de skiedsline tusken twa gebieten.
Woastyn

In **woastyn** is in gebiet mei in skrok klimaat en sûnder folle plantegroei.

## Temperatuer
In woastyn hat oer de rin fan in etmel in grutte temperatuerskommeling om't der gjin focht is dat de waarmte deis opnimme kin en nachts ôfjaan, en ek suver gjin plantegroei dy't deis it sinneljocht opnimme kin foar waakst. In woastyn hoecht lykwols net yn in waarm gebiet te lizzen; ek yn poalgebieten binne woastinen.

## Libben
Wylst der gjin permaninte plantegroei is, mei al it libben dat dêr yn foarkomt, binne der wol oare foarmen fan libben yn in woastyn. Der binne bisten dy't har fral oerdeis ferskûlje sadat se net te folle focht kwytreitsje. En der binne ek planten, dy't as sieden yn de grûn ferhoalen lizze, en by delfal ynienen útkomme, opbloeie en fruchtdrage.

## Bekende woastinen
* Sahara
* Goby
* Kalahary

## Sjoch ek
* List fan woastinen
RAER

**RAER** is in eksperiminteel Frysk literêr ynternettydskrift dat op 30 juny 2005 foar it earst ferskynde. RAER wol nei eigen sizzen mear absurdisme, seks, provokaasje, humor en eksperiminten. 

De redaksje fan RAER bestiet út Johannes Appelscha, Eva Monsma, Simon Althuisius, Guzman El Hadri en Gerlof Visser. Sy wolle mei RAER in tydskrift meitsje dat Frysktalich, twatalich en meartalich is, en dat perfoarst gjin plak biedt oan *moadepoëzij*.

RAER ferskynt sa'n twa kear yn 'e moanne.
Live 8

**Live 8** wie is konsert op 2 july 2005 mei sjo's yn elts fan de G8-lannen en yn Súd-Afrika; in twadde konsert waard holden yn Edinboarch op 6 july doe't de G8-gearkomste yn Skotlân begûn. De konserten foarmen de earste stap yn *De lange tocht nei rjochtfeardigens*, in strjibjen nei in maatskippij dêr't it lân dêr't immen bêrne wurdt net langer syn libbenskânsen fêstleit. July 2005 wie ek de 20e jierdei fan Live Aid. Lykas Live Aid, wie ek Live 8 organisaerre troch Bob Geldof. Mear as 1000 muzyklju dienen op 2 july mei oan Live 8 en de sjo's waarden troch mear as 180 tillefyzjestjoerders en mear as 2.000 radiostjoerders útstjoerd.

## Live 8-list
De datum wie sa keazen dat de organisators op de G8-gearkomste in list oanbiede koenen mei nammen fan minsken dy't de G8 freegje woenen: *Meitsje earmoed skiednis*. Op de list stean bekende nammen, mar ek de namme fan miljoenen oaren dy't op papier, per netpost, of fia de webstee fan de Live 8-list tekene hienen, en dêrmei oanjûn hienen dat se fûnen dat de G8 mear oan de earmoed dwaan moat. De nammen op de list rollen ek oer skermen by it konsert.

## Doel
Mei dit konsert waarden de minsken oproppen, en mei de list waarden de lieders fan de G8 oproppen, de skiednis te feroarjen. De G8 waard foar Afrika frege om 
* in ferdûbeling fan de help;
* folsleine frijskatting fan de hannelsskulden;
* earlike hannel tusken rike en earme lannen.

## Lokaasjes

De sjo's waarden organisearre yn de G8-lannen en in Súd-Afrika:
* Japan
** Makuhari Messe, Tokio
* Ruslân
** Reade Plein, Moskou
* Súd-Afrika
** Mary Fitzgerald Square, Johannesboarch
* Itaalje
** Sirkus Maksimus, Rome
* Dútslân
** Brandenburger Tor, Berlyn
* Frankryk
** Versailles, Parys
* Grut-Brittanje
** Hyde Park, Londen
** Eden-projekt, Kornwal
** Murrayfield Stadion, Edinboarch (6 july)
* Kanada
** Park Place, Barrie
* Feriene Steaten
** Museum of Art, Filadelfia
Njonken op de lokaasjes wienen de sjo's ek te sjen yn oare stêden dêr't grutte skermen delset wienen, oer tillefyzjestjoerders en oer it ynternet, en te hearren oer mear as 2000 radiostjoerders.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan Live 8.
Alexia fan de Nederlannen

**Alexia fan de Nederlannen** (De Haach, 26 juny 2005), folút *Alexia Juliana Marcela Laurentien van Oranje-Nassau*, is de twadde dochter fan Kening Willem-Alexander en Keninginne Máxima. Prinses Alexia is lid fan it Nederlânske keningshûs en twadde yn de line fan opfolging fan de Nederlânske troan.

## Biografy
### Berte
Prinsesse Alexia waard snein 26 juny 2005 om 14.41 oere berne yn it Bronovo-sikehûs yn De Haach. Tiisdei 28 juny, yn it âlde stêdhûs fan De Haach, joech har heit har berte oan by de boargerlike stân, yn de persoan fan boargemaster Wim Deetman.

Sy waard op 19 novimber 2005 yn de Doarpstsjerke fan Wassenaar doopt mei wetter út de rivier de Jordaan.

## Nammen
Prinsesse Alexia is op de neikommende wize ferneamd:
* *Alexia* nei har heit *Alex*, op fersyk fan har mem;
* *Juliana* nei har oarrebeppe keninginne Juliana;
* *Marcela* nei de leavemuoike fan har mem Máxima;
* *Laurentien* nei har muoike Prinsesse Laurentien frou fan har omke Prins Constantijn.

## Titel
Har persoanlike titel is Prinsesse.
Oehoe

De **oehoe** (*Bubo bubo*) is de grutste ûlesoart. Lykas by de measte ûlen is it wyfke mei sa'n 67 sm in stik grutter as it mantsje, dat 61 sm grut wurdt. In mantsje weaget tusken de 1900-2800 gram, in wyfke kin wol in gewicht hawwe oant 4200 gram. De Oehoe hat brune en grize fearren mar is foaral wer te kennen oan syn grutte kop mei lange donkere earfearren dy't nei de sydkanten útstekke. Fierder hat de fûgel in swarte heaksnaffel dy't gruttendiels net te sjen is tusken de fearren. Oan de poaten hat de Oehoe 2-4 sm grutte klauwen dêr't er grutte proaidieren mei pakke kin.

## Fuortplanting

De Oehoes briede it leafst yn in hoale yn in rotswand. Mar se briede ek wol op âlde rôffûgelnêsten yn beammen. It wyfke leit 2-3 aaien en briedt de aaien allinnich yn 34 dagen út. Se moat ek sels foar har iten soargje en giet derom ien of twa kear deis te jeien. De jongen ferlitte nei sa'n 28-30 dagen it nêst en skarrelje wat yn de buert fan it nêst om. Nei 50 dagen kinne de jonge ûlen fleane.

## Iten
Omdat de Oehoe in grutte rôffûgel is kin er ek grutte proaidieren pakke. Hy yt eins alles wat er pakke kin, lykas rotten, mûzen en hazzen, mar ek fûgels lykas krieen, dowen en einen. Yn de spuiballen fan oehoes binne resten fûn fan sa'n 50 ferskillende sûchdiersoarten en sa'n 180 fûgelsoarten. Sels stikelbargen kin de Oehoe te pakken krije.

## Fersprieding
Utsein it úterste noarden komt de Oehoe yn sawat hiel Europa en Aazje foar, en ek noch yn it noarden fan Afrika. Yn West-Europa komt hy net foar yn it noarden fan Frankryk en ek net yn Grut-Brittanje. 

Yn 1997 waard foar it earst yn Nederlân in briedend Oehoepearke fêststeld op de Sint-Pitersberch by Maastricht. Dêrnei naam it tal Nederlânske pearkes stadichoan ta. Yn 2004 wiene dat fiif en yn 2022 wiene der al likernôch 80 briedpearen. Yn 2022 hat de Oehoe ek yn it súdeasten fan Fryslân besocht te brieden en dat wie it earst bekende briedgefal yn ús provinsje.

## Keppeling om utens
* Webcamera oehoenest op beleefdelente.nl
Snieûle

De **snieûle** (*Bubo scandiacus*) is in ûle út it skaai fan de Oehoes.

## Skaai
De snieûle waard sjoen as it ienichste lid fan it skaai fan de snieûlen (*Nyctea*), mei de binominale namme *Nyctea scandiacus*. Yn 1999 waard lykwols fêststeld dat er genetysk nei-besibbe wie oan de Amerikaanske Oehoe en de Magelhaanoehoe en derom yn it skaai fan de Oehoes heart.

## Skaaimerken
De snieûle is maklik wer te kennen. Mei syn 55-66 sm heart der ta de grutste ûlen. Folwoeksen snie-ûlen wage tusken de 1600 en 2500 gram. De fûgel is foaral wer te kenne om't er hielendal wyt is. Wyfkes en jonge fûgels hawwe ek noch wol wat swarte plakken op de úteinen fan de fearren. Troch syn kleur en syn dikke fearrenpak is de snie-ûle tige geskikt foar it libben yn it arktysk gebiet.

## Fersprieding
De snieûle komt yn hiel it Arktyske gebiet foar, yn de toendragebieten yn Yslân, Grienlân, Noard-Europa, Sibeerje, Alaska en Kanada. Yn syn ferspriedingsgebiet is de snieûle hielendal ôfhinklik fan it tal lemmings wat dêr foarkomt. Yn lange winters mei in protte snie of at it tal lemmings yn in gebiet bot tebekrint swalkje de ûlen fierder en komme se ek yn mear súdlike gebieten telanne. Hiel út en troch is der ek wol ris in ferdwaalde snieûle yn Nederlân te sjen.

## Iten
Oars as de measte ûlen jeie de Snieûlen ek oerdeis, meast fanôf in rots of beamstam. Mei in koarte flecht pakt der syn proai. At der syn proai net yn ien kear te pakken hat rint en springt der syn proai efternei. Yn de snie soarget syn dikke fearrepak (ek op de poaten) derfoar dat der net yn de snie weisakket.
Lykas de Oehoe makket it de snieûle net folle út wat foar proai der te pakken krijt. It meast yt de lytse sûchdieren sa as mûzen moar foaral lemmings. Derby mei der ek wol wat gruttere dieren pakke sa as sniehazzen en einen. Oan de kust jeit der ek wol op fisk en sels seefûgels. 

## Fuortplanting

Yn maaie leit it wyfke 3-11 aaien yn it nêst dat meast op in wat heger lizzende rots makke wurdt. By it brieden wurdt it wyfke troch it mantsje fan iten foarsjoen. It tal aaien hinget bot ôf fan it tal proaidieren dat beskikber is. Om't it wyfke lykas by de measte ûlen lyk begjint te brieden kin der by in grut tal aaien in grut leaftydsferskil tusken de jongen ûntstien. De jongen komme nei ien moanne út it aai. Nei sa'n 6-7 wiken kinne de jongen fleane.

## Sjoch ek
List fan fûgels
Steltkluten

**Steltkluten** (*Himantopus*) foarmje in skaai yn de famylje fan de Klútfûgels.

De Steltkluten libje yn brak of sâlt wetterlân, yn waarme of hite klimaten. Se hawwe hiel lange poaten, dy't it skaai syn namme jûn hawwe. Se hawwe ek lange tinne snaffels, dy't se brûke om op de grins fan lân en wetter harren iten te finen, wetterynsekten en oare lytse dierkes.

Somtiden wurdt ek de Bânsteltklút ta dit skaai rekkene.

## Klassifikaasje
* *Famylje*: klútfûgels (*Recurvirostridae*) 
** *Skaai*: **steltkluten** (*Himantopus*)
*** *Soarte*: steltklút (*Himantopus himantopus*)
*** *Soarte*: Amerikaanske steltklút (*Himantopus mexicanus*)
*** *Soarte*: swarte steltklút (*Himantopus novaezelandiae*)
Biltske telling

De **Biltske telling** is in telwize by in keatspartij wêrby it partoer dat as earste 30 punten hellet, in partij wûn hat. Dizze foarm wie earder yn swang op It Bilt

By in partij dy't neffens de Biltske telling spile wurdt, is dus gjin sprake fan earsten of spullen. Der wurdt allinne wiksele as der twa keatsen binne of as ien as beide partoeren 29 punten hat en der 1 keats is as makke wurdt.

Foar keatspartijen dêr't de Biltske telling tapast waard, brûkte men in oanpaste telegraaf. Sa'n telegraaf bestie út ien latte dêr't foar elts punt in baltsje oanhongen waard. By it tsiende punt dat in partoer helle, waarden de njoggen lytse baltsjes der ôfhelle en ferfongen troch ien grutte bal en sa fierder. Oan de telegraaf sieten oan eltse kant 4 heakjes wêrby oan de binnenste 3 heakjes de lytse baltsjes dy't de inkelde punten foarstelden trije-by-trije ophongen waarden (ûnder elkoar) en op de bûtenste de gruttere ballen, dy't symboal stiene foar de tsientallen, ek ûnder elkoar.
Republyk

In **republyk** is in steatsfoarm dêr't de lieder of lieders fan it lân by keazen wurdt. It stiet min of te mear tsjin de monargy oer, dêr't ien lieder troch erfopfolging oanwiisd wurdt.

Yn it ferline waard as it wichtichste aspekt fan de republyk sjoen dat der mear as ien lieder wie. Bygelyks Montesquieu slút ek de aristokrasy yn foar de republyk. Hjoed de dei is it kiezen it wichtichste aspekt, en wurdt in republyk sjoen as in steatsfoarm basearre op demokrasy.

Yn de measte republiken is ien lieder fan it lân en in oar de lieder fan it regear; njonken in presidint hat it lân dan ek in premier. Dat is lykwols net altiten sa. De presidint fan de Feriene Steaten, de premier fan Switserlân mar ek de Furer fan Dútslân fan 1934 oant 1945, binne foarbylden fan ien lieder foar lân en regear.

De macht fan de presidint ferskilt ek tusken republiken. Yn guon lannen hat de presidint in soad macht; yn oaren is de funksje hast allinnich seremonieel, wylst de macht dan by de premier of it regear leit. Fan ynfloed is dêrby ûnder oaren of de republyk ûntstien is troch it ôfsetten fan in machtige kening. Yn kommunistyske lannen leit de macht faak by de lieder fan de partij, ek as dy formeel gjin part fan it regear is.
Waarkunde

**Waarkunde** is dat part fan de dampkringwittenskip dêr't de klam lein wurdt op stúdzje fan de prosessen dy't de grûnslach binne fan it waar en it registrearjen en foarsizzen fan it waar.
Mei help fan mjittings fan ûnder oaren de temperatuer, de luchtdruk, de wietens en de delfal by ferskate waarstasjons wurdt in model foarme fan de tastân fan de dampkring. Op basis fan dat model wurde dan foarsizzingen dien oer it waar in de kommende tiid. It giet dan meast oer de kâns op sinne, op bewolking of op delfal, de ferwachte wyn en de temperatuersferoarings.
Snieûlen

De **Snieûlen** (*Nyctea*) wie in skaai yn de famylje fan de Ulefûgels. De ienichste soarte yn it skaai wie de Snieûle (doe *Nyctea scandiacus*).

It skaai waard yntrodusearre troch James Stephens yn 1826, om de Snieûle út it skaai fan de Ulen (*Strix*) wei te heljen. Yn 1999 waard lykwols fêststeld dat de Snieûle genetysk nei-besibbe wie oan de Amerikaanske Oehoe en de Magelhaanoehoe. Dêrom waard de Snieûle oerbrocht nei it skaai fan de Oehoes.
Steltklút

De **steltklút** is in fûgel út de famylje fan de Klútfûgels. De 30-35 sm grutte fûgel is in wat lytser as de Klút. Steltkluten hawwe in lange rjochte snaffel, in wite búk en swarte rêch en lange rôze poaten.

## Fersprieding
As briedgebiet hat de Steltklút in foarkar foar sompen, ûndjippe marren en poullen. De Steltkluten komme foar yn súd-Europa, yn Sintraal-Aazje, noard-Afrika, Austraalje en it grutste part fan Amearika. Nederlân leit oan de noardkant fan syn ferspriedingsgebiet, de fûgel hâld wat mear fan de warmte en is komt yn grutter tal oan de Middellânske See foar. Der komme ek wol lytse groepkes briedende Steltkluten yn Nederlân foar, it tal briedende pearkes leit tusken in pear oant inkele tsientallen. Foaral at it yn it suden te drûch wurdt lûke de fûgels mear nei it noarden en rint it tal briedpearkes yn de tsientallen. Plakken wêr't de steltklúten yn Nederlân wol sjoen wurde binne meast wiete natuergebieten, sa as bygelyks de Eastfardersplassen, yn Seelân en by de Ezumakeech by de Lauwersmar.

## Taksonomy
Oer de taksanomy fan dizze soart is noch in soad undúdlik. Yn guon boarnen wurd oanjûn dat der wol fiif ferskillende soarten steltkluten binne, oare boarnen jouwe ien soarte mar mei ferskillende ûndersoarten.

## Fuortplanting
De Steltkluten briede meast yn lytse koloanjes, ek wol tegearre mei de gewoane Kluten. Se lizze meast 4 aaien, dy't yn 22-26 dagen útbred wurde. De jongen kinne fleane at se sa'n 30-35 dagen âld binne.
Alles oan de hang

**Alles oan de hang** is in útdrukking dy't brûkt wurd as de stân fan in keatspartij op *5 gelyk 6 gelyk* stiet. De útdrukking is ûntliend oan de telegraaf dy't by dy stân hielendal fol hinget. De partij wurdt troch it folgjende punt beslist. Om by dizze wichtige stân gjin mâle fratsen te krijen mei keatsers fan oare partijen dy't yn 't paad steane, is it gebrûk dat by *5 gelyk 6 gelyk* de spilers fan oare partijen yn itselde fjild it fjild útgeane oant de partij wêrby't Alles oan de hang is, beslikke is.
Romtefeart

**Romtefeart** is it totaal fan alle minsklike aktiviteit bûten de dampkring fan de Ierde.

Ferhalen oer minsken dy't de ierde ferlitte, en mei namme nei de Moanne reizgje, binne al hiel âld. Net it âldste, mar faaks it ferneamdste ferhaal is *Reis nei de Moanne* fan Jules Verne, dêr't er presys yn seit hoe't in romtefartúch troch in kanon ôfsketten brûkt wurde kin foar in tocht nei de moanne.

Op 3 oktober 1942 waard in A4-raket, as earste ding makke troch de minske, de romte yn sketten, wylst as earste skepsels op 9 july 1946 fruitmiggen en maissied yn Amearika yn in V-2 de romte yn sketten waarden.

De keunstmoanne Spûtnik 1 út de Sowjetuny wie op 4 oktober 1957 it earste ding dat troch de minske yn in baan om de ierde brocht waard. Yn Spûtnik 2 kaam it hûntsje Laika 3 novimber 1957 as earste skepsel yn in baan om de ierde. Op 12 april 1961 wie Joeri Gagarin de earste minske yn de romte.

Nei dy flechten om de ierde kamen de tochten nei de Moanne. Op 14 septimber 1959 berikte de Luna 2 út de Sovjetuny as earste de Moanne. Mar earst op 21 july 1969 sette de Amearikaan Neil Armstrong as earste minske foet op de Moanne.

Nei dy ûntwikkelings kaam de klam mear te lizzen op oan de iene kant romteferkenners, ûnbemanne raketten dy't nei oare planeten stjoerd wurde en foto's en oare ynformaasje weromstjoere nei de Ierde, en oan de oare kant romtefearen, werbrûkbere romteskippen dy't brûkt wurde foar eksperiminten bûten de dampkring en foar ûnderhâld oan keunstmoannen.

## Sjoch ek
* Ynternasjonaal Romtestasjon (ISS)
* Romtestasjon 
* Romtefarder 
* Unbekend fleanend objekt
Sân Seelannen

De **Sân Seelannen** wienen yn de Midsiuwen selsstannige Fryske geaen. It is net wis of it tal *sân* letterlik naam wurde moat of dat it mear en oantsjutting wie foar de mienskip fan de seelannen. Der moatte op in beskaat stuit wol 27 seelannen of lângemeenten west hawwe. Yn de bûn fan de sân seelannen wienen yn alle gefallen mear as sân gebieten ferbûn, mar of dy allegear as ien fan de seelannen beskôge waarden is net dúdlik.

Yn in opdieling fan de Fryske Noardseekust wurde de seelannen sa yndield:
# West-Fryslân, fan it Pettenske Gat oant it Fly;
# Fryslân, fan it Fly oant de Lauwers;
# De Ommelannen, fan de Lauwers oant de Iems;
# East-Fryslân, fan de Iems oant de Jade;
# Oerjade, fan de Jade oant de Weser;
# Hodelerlân, fan de Weser oant de Elbe;
# Dithmarschen, fan de Elbe oant de Eider.
Fariaasjes hjirop nimme ek Fryslân oer de Eider op as in Seelân, wêrta bygelyks Oerjade net as in apart seelân sjoen wurdt.

In traktaat út 1417 neamt foar dy tiid lykwols de opdieling:
# West-Fryslân;
# Westergoa;
# Eastergoa;
# In gebiet dat meast lêzen wurdt as de Stellingwerven,  en Drinte;
# De Ommelannen, oant de Iems;
# East-Fryslân;
# Bûtjadingen, oant de Weser.
Yn it bûn wienen neffens it traktaat fierder lannen besuden East-Friesland opnaam, wêrûnder de omkriten fan Lier en it Sealterlân.

It bûn fan de sân seelannen kaam alle jierren op de tiisdei efter Pinkster byelkoar by de Opstalbeam, by Auwerk.

## Sjoch ek
*Traktaat fan de Sân seelannen
Jong Famme Partij

De **Jong Famme Partij** is in keatswedstryd foar famkes en froulju fan 17 oant 21 jier (junioaren). Dizze partij wurdt elts jier op 'e lêste sneon fan juny of de earste sneon fan july holden yn it Fryske doarp Mantgum. It is in saneamde ôfdielingswedstryd, wat betsjut dat alle by de KNKB oansletten keatsferienings it rjocht hawwe om ien of mear partoeren foar de Jong Famme Partij yn te skriuwen. De wedstryd waard yn 2004 foar de earste kear ferkeatst op inisjatyf fan de Keatsferiening Jacob Klaver fan Mantgum. De organisaasje is yn 'e hannen fan 'e KNKB. Yn 2020 fûn de Jong Famme Partij fanwegen de pandemy fan it koroanfirus plak yn augustus.

De Jong Famme Partij heart mei de Ald-Meiers Partij yn Hitsum, de Frouljus-PC yn Weidum en it NK Dames fan it KNKB ta de wedstriden dy't meitelle foar de 'Fjouwer Wimpels' fan it frouljuskeatsen.

## Winnerslist
* 2004 - Ferwert
* 2005 - Dronryp
* 2006 - Ie
* 2007 - Ie
* 2008 - Boalsert
* 2009 - Frjentsjer
* 2010 - Ie
* 2011 - Frjentsjer
* 2012 - Berltsum
* 2013 - Frjentsjer
* 2014 - Frjentsjer
* 2015 - Frjentsjer
* 2016 - Frjentsjer
* 2017 - Wommels
* 2018 - Grins
* 2019 - Grins
* 2020 - Grins
* 2021 - Mantgum
* 2022 - Easterein
* 2023 - Makkum
* 2024 - Makkum
* 2025 - Boalsert

## Beskermfrou
Oant har dea yn 2008 wie politika Anita Andriesen beskermfrou fan'e partij. Sûnt 2016 is Manon Scheepstra, dy't de partij al fiif kear wûn, de nije beskermfrou.
Jong-Feintepartij

De **Jong-Feintepartij** is in keatswedstryd dy't elts jier op 'e fjirde woansdei fan 'e moanne july holden wurdt yn it Fryske doarp Easterein. It is in partij foar jongfeinten fan 17 oant 21&nbsp;jier (junioaren). De Jong-Feintepartij wurdt organisearre troch it KNKB. It is in saneamde 'ôfdielingswedstryd', dêr't eltse by it KNKB oansletten keatsferiening ien of mear partoeren foar ynskriuwe mei.

## Skiednis en beskriuwing
De Jong-Feintepartij waard yn 2005 foar it earst ferkeatst, op inisjatyf fan 'e Keatsferiening Easterein, mei as doel om in brêge te slaan tusken de kategoryen fan 'e jonges en de senioaren. De KNKB en pleatslike ôfdielings kampten nammentlik al jierren mei it probleem dat jonge keatsers dy't te âld wiene om mei te dwaan oan 'e Freulepartij yn Wommels, mar noch te jong om by de senioaren te keatsen, ôfheakken om't der foar harren in gat fan fjouwer jier bestie dêr't neat te winnen wie. Foar de earste edysje fan 'e Jong-Feintepartij, op 27&nbsp;july 2005, skreaune 26 partoeren har yn. 

It winnende partoer is in jier hâlder fan 'e wikselpriis de *"Sulveren Leest"*, dy't beskikber steld waard troch Jan Hiemstra fan Frjentsjer, in âld-lid fan Keatsferiening Easterein en de skriuwer fan 'e jubileumboeken *Bûkelje en Boppeslaan* en *Fol Faasje Fierder*. Njonken de wikselpriis binne der bykommende prizen yn 'e foarm fan sulverne keatsballen en in slûf mei prizejild. Yn totaal omfettet de prizepot mear as €3.300,– wêrfan't it meastepart troch sponsoring byinoar brocht is.

## Winnerslist
Dit is in opsomming fan 'e winnende partoeren fan 'e Jong-Feintepartij.

* 2005 - Wytmarsum 
* 2006 - Wytmarsum 
* 2007 - Makkum 
* 2008 - Holwert
* 2009 - Holwert 
* 2010 - Tsjummearum
* 2011 - Frjentsjer
* 2012 - Tsjummearum
* 2013 - Sint-Anne
* 2014 - Seisbierrum-Pitersbierrum
* 2015 - Boalsert
* 2016 - Seisbierrum-Pitersbierrum
* 2017 - Frjentsjer
* 2018 - Berltsum
* 2019 - Hijum/Feinsum
* 2020 - 
* 2021 -
* 2022 -
* 2023 - Dronryp
* 2024 - Dronryp
* 2025 - Dronryp

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Jong-Feintepartij
Jabikspaad

It **Jabikspaad** is in kuierrûte en in fytsrûte fan 150 km fan Sint Jabik nei Hasselt yn Noard-Oerisel. De rûte troch It Bilt is iepene op 22 july 1998, de rest fan de rûte mei Simmer 2000.

## Pylgertocht
De rûte is opset as it earste part fan in pylgertocht fan Sint Jabik nei Sint Jabik fan Kompostela. Fan Sint Jabik giet de rûte nei Hasselt; fan dêr kin de pylger of fakânsjegong fierder oer it Hânzestêdepaad nei Swol en Dimter en fierder de Isel en de Maas bylâns nei it suden. By Maastricht is oansluting op ynternasjonale rûten.

## Kuierrûte
Fan Sint Jabik oant Jirnsum binne der twa kuierrûtes:
* *Westrûte*: Sint Jabik - Minnertsgea - Rie - Boer - Skalsum - Frjentsjer - Tsjom - Winsum - Baard - Leons - Jorwert - Mantgum - Easterwierrum - Raerd - Jirnsum.
* *Eastrûte*: Sint Jabik - Swarte Haan - Nijebiltsyl - Aldebiltsyl - Feinsum - Stiens - Britsum - Koarnjum - Jelsum - Ljouwert - Goutum - Wurdum - Reduzum - Friens - Jirnsum.
Fan Jirnsum giet de kuierrûte fierder nei it Hasselt:Jirnsum - Akkrum - Nes - Aldeboarn - Haskerdiken - Nijbrêge - It Hearrenfean - De Knipe - Mildaam - Aldeholtwâlde - Wolvegea - Sonnegea - Aldemark - (Paaslo) - Kealeberch - Nederlân - Bloksyl - Liuwte - Sint Janskleaster - Hytfjild - Genemuiden - Sellemuiden - Hasselt.

## Fytsrûte
Fan Sint Jabik oant Jirnsum binne der twa fytsrûtes:
* *Westrûte*: Sint Jabik - Furdgum - Tsjummearum - Easterbierrum - Frjentsjer - Winsum - Baard - Jorwert - Easterwierrum - Raerd - Jirnsum.
* *Eastrûte*: Sint Jabik - Swarte Haan - Aldebiltsyl - Feinsum - Stiens - Britsum - Koarnjum - Jelsum - Ljouwert - Goutum - Wytgaard - Reduzum - Jirnsum.
Fan Jirnsum giet de fytsrûte fierder nei Hasselt: 
Jirnsum - Akkrum - Nes - Aldeboarn - Haskerdiken - Nijbrêge - It Hearrenfean - Aldskoat - Nijeholtwâlde - Wolvegea - De Blesse - Wite Hynders - Tuk - Stienwyk - Giethoorn - Súdein - Wanneperfean - Westein - Belt-Skutsleat - Swartslûs - Genemuiden - Sellemuiden - Hasselt.

## Keppeling om utens
* It Jabikspaad fan St. Jabik nei Hasselt
Wapen fan Fryslân

It **wapen fan Fryslân** is in blau skyld mei twa gouden liuwen boppe elkoar, mei oan de râne  sân langwizige gouden blokjes, dêrfan twa yn de boppehoeken, twa tusken de liuwen, en trije ûnder de liuwen.

It wapen wurdt normaal ôfbylde mei op it skyld in fiif-blêdige kroan, en mei twa gouden liuwen dy't it skyld fêsthâlde, alles steand op griene útrinners.

Wêr't de liuwen foar stean is net wis. Der wurdt oannaam dat, as it tal fan de blokjes in betsjutting hat, it de bûn fan de sân seelannen oantsjutte sil.

De oarsprong fan it wapen fan Fryslân is net dúdlik. Lykwols is dizze ferzje fan it wapen yn 1830 as wapen fan it Frysk Genoatskip oannaam. Yn de rin fan de 19e iuw wie in banier fan dit wapen ek populêr as flagge fan Fryslân, oant de hjoeddeiske Fryske flagge opkaam. Sûnt 11 febrewaris 1958 is dit offisjeel it wapen fan Fryslân.
Fenna Zeinstra

**Fenna Zeinstra** (Snits, 8 maaie 1987) is in keatster en follybalster út Boalsert, dy't sûnt 2005 selektearre haadklasser wie (keatsen) en sûnt 2007 ek yn it earste team fan VC Sneek útkaam (follybal). 

## Famylje
Fenna, folút *Fenna Sietske Zeinstra* is de jongste fan twa bern fan Leo Zeinstra en Annemiek Huitema.

## Prizen (keatsen)
Tegearre mei Géjanna Buma en Afke Walstra foarme se it ôfdielingspartoer foar Boalsert. Yn 2000 wûn Fenna tegearre mei har suster Leonie Zeinstra as in twafammen partoer de earste Ald-Meiers Partij. Yn 2004 wie Zeinstra yn it jierklassemint by de famkes earste mei 49 punten. Yn 2007 en 2011 waard Fenna Zeinstra keninginne op de Froulju's PC.

## Prizen (follybal)
Zeinstra is twa kear lânskampioen wêst mei VC Sneek.

## Keppelings om utens
* Oerwinning froulju's PC op KNKB webstee
De Grinzer Pein

**De Grinzer Pein** (Nederlânsk en offisjeel: *Opende*; Grinslânsk: *De Penne*) is in doarp yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1&nbsp;jannewaris 2019 hearde it ta de gemeente Gruttegast; dêrnei kaam it by de nije fúzjegemeente Westerkertier. De Grinzer Pein leit oan 'e eastgrins fan Fryslân; it is it meast westlik lizzende doarp fan Grinslân. Yn 2023 hie it doarp 2.529 ynwenners. 

## Kultuer en namme
De Grinzer Pein is ien fan 'e doarpen yn it Westerkertier fan Grinslân dêr't fan âlds Frysk sprutsen wurdt; it Nedersaksyske Grinslânsk (Westerkertiersk) is der net lânseigen. De namme 'De Grinzer Pein' wurdt yn it Frysk brûkt om betizing mei it De Pein, yn Fryslân, foar te kommen. De namme is in ferwizing nei de lizzing: *op* (= oan) de *ein* fan 'e wei fan it doarp Gruttegast nei Fryslân. Op âlde kaarten wurdt de namme ek wol stavere mei in trema op de e (dus: Opënde); dat om foar te kommen dat it yn it Nederlânsk as de doetiid fan it tiidwurd 'iepenje' lêzen wurde soe. 

## Skiednis
Mids 2018 oppenearre de lokale politike partij Sterk Westerkertier dat op De Grinzer Pein in referindum holden wurde moast om te sjen oft de befolking ynstee fan op 1&nbsp;jannewaris 2019 op te gean yn 'e nije fúzjegemeente Westerkertier, net leaver by de Fryske gemeente Achtkarspelen komme woe te hearren. De reäksjes fan 'e ynwenners fan De Grinzer Pein op dat inisjatyf wiene lau: it wie de measte minsken beide kearen wol bêst. Achtkarspelen krige allinnich de foarkar as dêr minder gemeentlike belestings betelle hoege wurde soene.

## Bouwurken
De Grinzer Pein hat twa tsjerkegebouwen: de Herfoarme tsjerke en de Grifformearde tsjerke. Súdeast fan it doarp stiet op it terrein fan de kemping *De Watermolen* in Amerikaanske wynmotor.

## Ofbylden

Kristlike Daltonskoalle Opende.JPG|*Kristlike Daltonskoalle*
Opende, parkje.JPG|*Parkje yn nijbouwyk*
Opende, NH-tsjerke.JPG|*[[Herfoarme tsjerke (De Grinzer Pein)|NH-tsjerke]]*
6487 Opende.JPG|*Wynmotor Grinzer Pein*
Schaapskooi.jpg|*skieppeskuorre (2012)*
Antonia Hoeve 1912 Drachtsterweg. Opende.JPG|Antoniahoeve oan 'e Drachtsterweg (2014)''
Seelân (lân)

**Seelân**, folút it *Foarstedom Seelân*, is in minysteat, njoggen kilometer fan de Ingelske eastkust ôf. It is op 2 septimber 1967 stifte op in net-brûkt marineplatfoarm dat Grut-Brittannië earder bûten Britske wetters delsetten hie. Dy oanwêzigens op it platfoarm hat mooglik strafber west, mar it stiftsjen fan it foarstedom wie yn ynternasjonale wetters.

De foarsten fan it lân binne prins en prinsesse Roy Bates en Joan Bates, en de earste minister is Prins Regint Michael Bates.

It bestean fan it lân is út need al erkend, mar diplomatike erkenning hat it fan net ien oar lân krigen.

## Keppeling om utens
* Webstee fan Seelân.
The Flowers of Romance

**The Flowers of Romance** wie in Ingelske punkband út de 70-er jierren. The Flowers of Romance is oprjochte yn 1976. De band hat nea optreden en der binne ek gjin opnames fan harren muzyk makke. De band is benammen bekend fanwege bandleden dy't letter mei oare groepen namme makken: Sid Vicious mei de Sex Pistols, Keith Levene dy't yn de begjintiid lid wie fan The Clash en letter fan Public Image Ltd en Palmolive en Viv Albertine dy't fierder gien binne as The Slits. De band gie yn 1977 útinoar.

De namme fan de band waard yn 1981 as albumnamme brûkt troch Public Image Ltd.

## Ferwizing
* The Flowers of Romance
Swarte earrebarre

De **swarte earrebarre** (*Ciconia nigra*) is ien fan de twa soarten út de famylje fan de earrebarren of eibertfûgels dy't yn Europa foarkomme.

## Uterlik
De swarte earrebarre is mei sa'n 100 sm hast like grut as de earrebarre. Lykas de namme al seit is de swarte earrebarre te underskieden om't der foar it grutste part swart yn de fearren sit. Syn búk is wol wyt en syn poaten en snaffel binne read. De bleate hûd om de eagen is yn de briedtiid ek opfallend read fan kleur.

## Fersprieding
Oars as de earrebarre is de swarte earrebarre meast net sa maklik te sjen. De fûgel libbet yn âlde bosken. Leafbosken mei markes en fivers binne harren ideale libbenromte. Ek meit de swarte earrebarre de minsken, hoewol yn de Kaukasus wol kloften fûgels binne dy op âlde gebouwen yn de buert fan de minsken briede. De swarte earrebarre komt foar yn Sintraal- en East-Europa mar ek yn Spanje en Portugal komme se wol foar. Fierder komt de fûgel foar yn hiel Aazje dêr't der geskikte bosken fine kin. Yn Súd-Afrika is ek in populaasje swarte earrebarren. Utsein de fûgels yn Spanje, Portugal en Súd-Afrika binne it echte trekfûgels dy't grutte ôfstannen fleane om winterdeis yn waarmer gebieten te libjen.

## Iten
Yn iten is de Swarte Earrebarre it meast kikkerts en fisken, mear noch as de earrebarre. Faak polsket der troch in undjippe beek dêr't der kikkerts, fisken en salamanders fangt. Mar út en troch mei der ek wol eins ynsekten, mûzen oft fûgels pakke.

## Fuortplanting
De swarte earrebarre makket syn nêst meast yn in âlde beam. Lykas de earrebarre brûkt der syn nêst meardere jierren en it wurdt dêrtroch ek hieltiid grutter. De 2-5 aaien wurde troch beide âlden yn 30-35 dagen útbret. De jongen bliuwe noch sa'n 2 moannen by harren âlde foar't se harren sels rêde kinne.

## Sjoch ek
List fan fûgels
Ger Vaders

**Ger Vaders** (29 augustus 1925 - 13 july 2005, Grins) wie haadredakteur fan it Nijsblêd fan it Noarden.

Ger Vaders' syn earste wurk by de krant wie fuort nei de oarloch, yn 1945, by De Waarheid. Yn 1947 en 1948 focht er foar Nederlân mei yn de Yndonezyske ûnôfhinklikensoarloch. Yn 1950 kaam er te wurkjen foar De Tillegraaf, dêr't er ûnder oaren korrespondint yn Londen foar wie.

Fan 1961 oan 1987 wie er haadredakteur fan it Nijsblêd fan it Noarden. Hy joech ein santiger jierren de deistige lieding fan de krant oer, nei in konflikt mei de redaksje, mar hie hieltyd noch de algemiene lieding. Yn syn tiid ferdûbbele de oplaach fan de krante nei mear as 140.000.

Op 2 desimber 1975 siet er by tafal yn de trein dy't by Wyster troch Súd-Molukkers gisele waard. Deis nei de giseling publisearre er hjiroer yn syn krante, en nei syn pinsjoen skreau er der in boek oer: *IJsbloemen en witte velden* (1989).

Yn 1993 gong er werom nei Yndoneezje en reizge mei Poncke Princen, dy't yn de ûnôfhinklikensoarloch oan de side fan Yndoneezje stie, nei plakken dêr't doedetiid fochten waard. Oer dy reis skreau er *De Verliezers* (1993).

Vaders ferstoar, 79 jier âld, yn syn wenplak Grins.

## Bibliografy
* 1989 - *IJsbloemen en witte velden* (*Iisblommen en wite fjilden*)
* 1993 *De verliezers* (*De ferliezers*)
Kleaster De Oliveberch

It **kleaster De Oliveberch** of *Mons Oliveta* wie it kleaster dat Feankleaster syn namme joech.

De omkriten fan Feankleaster binne yn de 11e of 12e iuw yn kultuer brocht. Yn de 13e iuw stifte it kleaster fan de Norbertinen yn Dokkum yn dat gebiet it dûbeldkleaster De Oliveberch. It kleaster wurdt it earst neamd yn in stik fan 1287.

Troch legaten groeide it kleaster oant likernôch 245 bunder. Ta dat gebiet hearde in úthôf yn de Westerbuorren fan Westergeast. By de kleastersplitsing gongen de mûntsen fan it kleaster nei dy úthôf, wylst De Oliveberch oerbleau as kleaster foar aadlike jonkfroulju, de *Norbertinessen fan [[Aldwâld]]*. It *Mûntsehûs* en it *konvint Feankleaster* wienen ferbûn troch de Mûntsewei, dy't hieltyd noch bestiet.

It kleaster is yn 1579 ferlitten en yn 1580 kaam it kleaster, lykas alle kleasterbesit, oan de Steaten fan Fryslân. Wat der oer wie fan de lannen en gebouwen waard yn 1644 kocht troch Sjouck fan Fogelsangh en dy famylje Van Fogelsangh boude dêr Fogelsanghstate.

## Sjoch ek
* Kleasters yn Fryslân
Wetterskip De Snitser Aldfeart

**Wetterskip de Snitser Aldfeart** (*De Sneeker Oudvaart*) is in yn 1916 oprjochte wetterskip dat it gebiet om de Snitser Aldfeart hinne bemealde. It bemeallingsgebiet fan it wetterskip lei yn de (eardere) gemeenten Raerderhim, Idaerderadiel, Wymbrits en Snits. De Snitser Aldfeart wie dêrmei oant de 70-er jierren fan de 20e iuw mei 5127 hektare ien fan de grutste wetterskippen yn Fryslân. Op 1 jannewaris 1981 is de Snitser Aldfeart opheft en opgien yn wetterskip De Middelsékrite. It gebiet fan it eardere wetterskip De Snitser Aldfeart makket sûnt 2004 diel út fan Wetterskip Fryslân.

## Untstean
Yn 1911 kaam it bestjoer fan Wetterskip De Heareburch mei plannen om in nij, foar dy tiid grutskalich, wetterskip op te rjochtsjen en sa de wetterbehearsking yn it wetterskipsgebiet te reorganisearjen. It doel wie om it nije wetterskipsgebiet te bemeallen mei twa gemalen. De plannen waarden troch de yngelannen mei krappe mearheid ôfstimd. De bestjoerders lieten it der lykwols net by sitte. Tegearre mei dy fan Wetterskip De Grienedyk en in tal lâneigners giene se yn 1913 nei it Provinsjaal bestjoer mei in plan dat útwurke wie troch J.G.W. Kiezebrink fan Snits. Dat plan omfieme in folle grutter gebiet as it oarspronklike.
Yn grutte halen kamen de plannen hjir op del:
* It ôfsluten fan it nije wetterskipsgebiet fan de Fryske boezem
* It oanlizzen fan in tal slûzen om de farferbinings yn stân te hâlden
* It redusearjen fan de lingte fan de polderdiken fan 170 oant 30 km.
* It bouwen fan ien steamgemaal om sa de ûngefear 110 wynmoles te ferfangen.
* It ferbetterjen fan de farwegen yn it gebiet
De plannen moasten meiïnoar goed trije ton yn gûnen kostje. De provinsje fielde der wol foar.
Yn 1916 waard in foarriedich bestjoer keazen en it wetterskipsreglemint troch de Kroan goedkard. Omdat it gebiet sa grut wie, waard in ekstra bestjoerslaach yn it libben roppen, it 'kolleezje fan folmachten' dat tegearre mei it deistich bestjoer de lieding hie oer it wetterskip. De foarsitter waard beneamd troch Deputearre Steaten.
De earste ferkiezing fan folmachten wie yn yn 1919, wêrnei't ek in keazen bestjoer ynstallearre wurde koe. Yn dat selde jier waarden de âlde wetterskippen yn it gebiet, De Griene Dyk, De Heareburch en It Jirnsumer Fjild, opdûkt.

## Fan plannen nei realisaasje
It oarspronklike plan om it gebiet mei ien grut gemaal te bemeallen waard loslitten. Ynstee dêrfan kamen der trije elektryske gemalen: by De Domp, de Gaustersyl en De Mûzel by Jirnsum en trije wynmotors oan de Tersoalsteropfeart, op de Grutte Wieren en ien by Dearsum. De kosten foelen troch de destiidske hege ynflaasje ek gâns heger út as oarspronklik begrutte: gjin trije ton, mar sawat 1,7 miljoen gûne.

## Ruilferkaveling
It wetterskip hie in grutte ynfloed op de ruilferkaveling dy't yn de 60-er en 70-er jierren yn it gebiet syn beslach krige. De ynfloed dêrfan op de wetterbehearsking yn it gebiet wie grut. Yn dy tiid waarden ek ferskate nije wegen yn it gebiet oanlein omdat de betsjutting fan it ferfier oer it wetter ôfnaam wie. De gemalen by Jirnsum en by de Gaustersyl waarden fernijd. It gemaal by De Domp kaam te ferfallen.
Ljouwert

* De stêd Ljouwert, haadstêd fan de provinsje Fryslân.
* De gemeente Ljouwert.
* It stasjon Ljouwert.
Dokkumer Lokaeltsje

}

|}
|}
It **spoar fan Ljouwert nei Eanjum** wie in spoarwei yn Fryslân, mei in langte fan sa'n 46 km en wie ferneamd ûnder de namme **it Dokkumer Lokaeltsje** .

## Skiednis
It spoar fan Ljouwert nei Eanjum waard oanlein troch de *[[Noard-Fryske Lokaalspoarwei-Maatskippij]]* dy't oprjochte waard op 31 maaie 1899. It spoar is yn trije parten yn gebrûk naam:
* Ljouwert - Ferwert (22 april 1901)
* Ferwert - Mitselwier (2 oktober 1901)
* Mitselwier -Eanjum (28 augustus 1913)
It tal reizgers hat nea grut west en mei it reizgersferfier waard ek al op 1 july 1936 ophâlden. Mei it frachtferfier wie mear te fertsjinjen en dat hat dan ek noch in skoft langer trochset, benammen tusken Dokkum en Ljouwert; mar yn 1998 is ek it lêste frachtferfier, op it trajekt Ljouwert-Stiens, stoppe.

It spoar tusken Eanjum en Dokkum is ôfbrutsen yn de Twadde Wrâldkriich doe't de Dútsers slim ferlet oan metalen foar de oarlochsyndustry hiene.

### Oare NFLS-spoaren
Oan it begjin fan de 20e iuw hie Stiens ek in treinferbining mei Harns oer Tsjummearum. Yn dyselde tiid wie der ek noch in direkte ferbining tusken Tsjummearum en Frjentsjer. Mei de komst fan de autobus en frachtwein wie der gjin fan ferlet mear fan in spoar tusken Stiens-Harns en Tsjummearum-Frjentsjer. Yn 1933 hold it reizgersferfier Frjentsjer-Tsjummearum op, yn 1935 waard de ferbining Tsjummearum-Harns opheft en yn 1936 waard ek it treinferkear tusken Tsjummearum-Stiens stop setten.

## Stasjons en gebouwen

## Regionale reklame
Op 31 maart 2011 is yn Ljouwert de Stichting Noord-Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij (St. NFLS) oprjochte, dy't fan doel is it Dokkumer Lokaeltsje foar regiomarketing te brûken. De NFLS wol dielen fan de âlde spoarbaan op 'en nij oanlizze. Teffens wol de stichting noch besteande ûnderdielen fan it spoar as kultureel erfgoed behoedzje foar ferfal en sloop. Yn 2015 waard fan dat plan ôfsjoen omreden fan protesten fan boeren.


Ofbyld:Spoorlijn_bij_Luchtmachtbasis.jpg|Rest fan it spoar op de loftmachtbasis fan Ljouwert yn 2008.
Ofbyld:D.lokaalstje Dokkum 1928.jpg|De trein ferlit stasjon Dokkum-Ealsum yn de rjochting fan Eanjum, 1928


## Literatuer
* Oege Kleijne: *Opkomst en ondergang van de Noord-Friesche Locaal-Spoorwegmaatschappij*. Utj. Gegarandeerd Onregelmatig, Raalte, 2014. ISBN 978-90-78641-29-2

## Keppeling om utens
* Spoarweiskiednis
* Spoarweimuseum te Utert
* Skiednis NS op ns.nl
* ''Spoorzoeker'', wiidweidige spoarhistoarje
* Liet oer dit spoar fan Anne van der Mark
Kob

De **kob** (*Chroicocephalus ridibundus*) is 35-39 sm grutte fûgel út de famylje fan de seefûgels. De kob hat foar in grut part wite fearren. De boppekant fan de wjukken is griis, en de úteinen fan de wjukken binne swart. Fierder hat de fûgel in brune kop mei in readeftige snaffel en reade poaten. Yn it winterkleed is de kop wyt mei swarte plakjes op de wangen en om de eagen hinne. De kob kin wol sa'n 30 jier âld wurde.

## Oare nammen
De kob wurdt yn Fryslân ek wol kôb, kobbe, kôbel(er) as fiskmiuw neamd.

## Fersprieding
De kob komt yn it noarden fan hiel Jeraazje foar. De fûgel libbet yn sompen, by rivieren en marren. De kobben sykje foaral om oan harren iten te kommen it selskip fan de minsken op. Winterdeis lûke de kobben meast nei wat waarmere gebieten. De kob komt yn grutte tallen foar, nei alle gedachten binne der sa'n twa miljoen kobben.

## Iten
De kobben ite lytse dieren, fisken, wjirms en ôffal. 

## Fuortplanting
De kobben briede fan april oant yn july. Se briede yn grutte koloanjes. It wyfke leit meastentiids sa'n trije 5 sm grutte aaien yn it nêst. Beide âlden briede de aaien yn 23-25 dagen út. Nei sa'n fjouwer oant fiif wike kinne de jonge fûgels fleane.

## Sjoch ek
Joe Durso

**Joe Durso** (New York, 1955) is in bekende Amerikaanske muorrekeatser. Durso spilet benammen de ienmuorre fariant.

Sûnt 1980 oerhearske hy by dy fariant sawat 25 jier it ien-tsjin-ien spul mei de lytse bal. Hy wûn mar leafst 9 kear it Iepen Amerikaansk Kampioenskip, wie dêr 4 kear ferliezend finalist en helle boppedat nochris 8 kear de heale finale, foar it lêst op syn 47ste yn 2002. By it dûbeljen wûn hy tegearre mei Albert Apuzzi 6 kear de haadpriis en ien kear mei Yuber (Pee Wee) Castro. Yn 2009 ferraste hy de keatswrâld nochris mei in finaleplak yn it dûbelspul, mei as maat de jeugdige Tyree Bastidas.

Durso is noch altyd aktyf as spiler en promotor fan it muorrekeatsen. Fanwege syn provosearjende en opskepperige wize fan praten wurdt Durso yn it keatssirkwy ek wol *"The Mouth"* neamd.

Ein 2004 stie Durso noch 9e op de ranglist fan professjonele ienmuorre-keatsers. Op 18 febrewaris 2012 waard Durso opnommen yn de "Hall of Fame" fan it Amerikaansk keatsbûn (*USHA*).
Nettelkrûper

De **nettelkrûper** (*Sylvia atricapilla*) is in moskeftige út de famylje fan de Sylviidae. Se wurde sa'n 13,5 oant 15 sm grut. It is in skou, wat ferhoalen libjend fûgeltsje dat syn oanwêzigens ferried troch it sjongen. Winterdeis lit er him út-en-troch op de foerplanke sjen.

## Uterlik
De nettelkrûper hat in opfallend mûtske, dat by it mantsje swart is en by it wyfke brún. Hy wurdt dêrom ek wol Swartkop (=atricapilla) neamd. De kleur fan it kleed is fierder griis: ûnder wat ljochter as boppe. De snaffel is griiseftich.

## Biotoop
De nettelkrûper komt foar yn tunen en parken mei beammen en strûken en yn bosken mei in soad ûndergroei.

## Ferspriedingsgebiet
It ferspriedingsgebiet is suver hiel Europa, oant Aazje en Noard-Afrika. Winterdeis lûke se nei wat mear súdlike streken, it suden fan Ingelân, Ierlân en Westfrankryk.
Sjongers

De **sjongers** wiene in famylje (*Sylviidae*) fan sjongfûgels yn it skift fan de moskeftigen (*Passeriformes*). Tsjintwurdich binne de sjongers ferdield oer ferskate famyljes en is de famylje fan de *[[Sylviidae]]* beheind ta de hagekrûpers. Yn de âlde yndieling omfatte de sjongerfamylje sa'n 280 soarten yn 48 skaaien. 
It binne lytse ynsekte-iters mei fine snaffeltsjes, dy't meast yn de reiden of yn beammen of strûken sitte. Se wurde faak earst opmurken troch harren sjongen foardat se sjoen wurde, it binne ek meast ûnopfallende fûgels.

## Klassifikaasje
Sjongerfamyljes mei soarten dy't yn Europa foarkomme.
* *Skift*: moskeftigen (*Passeriformes*)
** *Ûnderskift* sjongfûgels (*Passeri*)
*** *Famylje*: cettisjongers (*Cettiidae*)
**** *Skaaien*: û.o. *Cettia*
*** *Famylje*: imerkes of imerkesjongers (*Locustellidae*)
**** *Skaaien*: û.o. *Locustella*
*** *Famylje*: reidsjongers (*Acrocephalidae*)
**** *Skaaien*: û.o. *Acrocephalus*, *Hippolais* (hôfsjongers)
*** *Famylje*: bosksjongers (*Phylloscopidae*) 
**** *Skaai*: *Phylloscopus*
*** *Famylje*: goudtoefkes (*Regulidae*)
**** *Skaai*: *Regulus*
*** *Famylje*: hagekrûpers (*Sylviidae*) 
**** *Skaaien*: *Sylvia*, *Curruca*.