open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Swarte boek fan Carmarthen

**It swarte boek fan Carmarthen** (Welsk: *Llyfr Du Caerfyrddin*; Ingelsk: *Black Book of Carmarthen*) is in manuskript dat út de 13e iuw stamt en dat folslein yn it Welsk skreaun is. De Nasjonale Bibleteek fan Wales yn Aberystwyth hat it manuskript op 'e noed.

De namme ferwiisd nei de kleur fan it omslach en nei it plak dêr’t it hânskrift ûntstien wêze soe: de Priorij van Jehannes de Evangelist en Teulyddog yn Carmarthen.

Der wurdt tsjintwurdich oannaam dat it manuskript it wurk is fan ien skriuwer dy't om 1250 hinne libbe. Hy soe der út en troch yn syn libben oan wurke hawwe.

It manuskript befettet poëzy út mear as ien kategory: sawol religieuze as wrâldske tema's komme yn besprek, lof- en roukleisangen, mar it meast opfallend binne de fernijingen fan legindaryske figueren sa as Arthur en Merlyn.

## Keppeling om utens
*Teksten út ''The Black Book of Carmarthen'' yn it Welsk en Ingelsk

## Sjoch ek
* Wite boek fan Rhydderch
* Reade boek fan Hergest
* Boek fan Taliesin
Aberystwyth

**Aberystwyth** (pleatslik faak **Aber**) is in plak (*town*) yn Wales, yn it bestjoerlike greefskip Ceredigion en it seremoanjele greefskip Dyfed oan de kust fan de Ierske See.

De stêd leit oan de mûning fan de rivieren Ystwyth (dat is ek wat de namme betsjut) en de Rheidol, en hat likernôch 18.000 yn wenners (status 2005).  Yn de omkriten binne gjin grutte plakken; Swansea leit 110 km nei it suden; Shrewsbury, yn Shropshire, Ingelân, 120 km nei it easten. Aberystwyth is in histoaryske merkstêd, mei in protte moderne gebouwen, mar ek in flink tal âlde gebouwen, sa as de ruïne fan in 13e iuwsk kastiel.

Aberystwyth is in wittenskiplik wichtich sintrum (ûnder oaren op it mêd fan planteferedeling), en hat it âldste kolleezje fan de Universiteit fan Wales (1872). Njoggen moannen yn it jier kriget de stêd sa'n 8800 studinten oer de flier. De Nasjonale Bibleteek fan Wales (1907) is ek fan belang, dêr wurdt in âlde hânskriftsamling bewarre.

## Keppelings om utens
* Stedsgids Aberystwyth
* Stedsgids Aber Info
Advendo (Snits)

**Advendo** út Snits, is in drum en showfanfare. It is ien fan de ferneamste showbands fan Nederlân. It korps is oprjochte yn 1946 en hat mei in protte sukses optredens fersoarge yn hiel Jeropa en fier derbûten. Ek op it Wrâldmuzykkonkoers yn Kerkrade boekte it korps grutte suksessen. Sa waarden de Snitser muzikanten leafst twa kear wrâldkampioen op 'e marsparade. Ek de jongerein fan de Showband kin der wat fan. Sy waarden leafst 7 kear efterinoar jeugdkampioen fan Nederlân en ek wiene se alris showkampioen fan de Stardivision op it WMC.

It korps bestiet út ferskate groepen, sa bin der de *showkids*, de *musickids*, Jong Advendo mei in eigen *colourguard* en *showgirlgroep*, it ferneamde Advendo en tsjintwurdich ek noch in eigen slachwurkgroep, Afslag-Sneek. As lêste waard yn 2008 de groep T-Brass oprjochte.

## Keppeling om utens
* webstee fan Advendo
* Afslag-Sneek
Ponthrydyfen

**Pontrhydyfen** (of **Pont-rhyd-y-fen**) is in lyts doarp yn Neath Port Talbot yn Wales.


It doarp leit yn de delling fan de rivier Afan, op it plak dêr't de Afan en de lytsere Afon Pelenna yn elkoar oerrinne, in lytse 3 km benoarden it wat gruttere doarp Cwmafan en net sa fier fan de plakken Port Talbot en Neath. 

## Ut de skiednis
It eardere mynboudistrikt (stienkoal) falt op troch twa grutte 19e iuwske brêgen oer de fallei: in spoarbrêge (*the red bridge*) en in earder akwadukt, yn it Welsk *Y Bont Fawr* hjitten ("De Grutte Brêge"). Dy lêste is troch John Reynolds boud yn 1825, is 140 m lang en goed 23 m heech en fersoarge de wetteroanfier foar de mânske wettertsjellen fan de heechovens yn Cwmavon. It akwadukt is no in fuotgongersbrêge.

## Ferneamde lju
Pontrhydyfen wie it berteplak fan de Hollywood-akteur Richard Burton, de teäter- en musicalakteur Ivor Emmanuel, de operasjonger Rebecca Evans en de Welske sjonger en lieteskriuwer Geraint Griffiths. It doarp hat in *Richard Burton Appreciation Society*.

## Keppeling om utens
*www.geograph.co.uk : fotos fan Pontrhydyfen en omkriten
Fluithûs (Snits)

It **Fluithûs** is in wen- en wurkhûs op de hoeke fan it Grutsân en Heechein yn de binnenstêd fan de stad Snits.

It gebou is fan 1968 ôf in ryksmonumint en tanket syn namme oan de wat op in blokfluit lykjende fersiersels boppe de finsters . It gebou is yn of omtrint 1650 boud as keapmanswenning, bysûnder is ek de yngong fan de kelder oan de sydkant fan it gebou (in saneamd pothûs). De gevel bestiet út in beplastere trepgevel mei bôgeblokken. 

Tsjintwurdich wurdt it gebou brûkt as bakkerij.
Toppenhústerbrêge

De **Toppenhústerbrêge** is in baskulebrêge yn de stêd Snits.

De brêge is boud yn 1938  en foarmet de oerspanning fan de stedsgrêft. De brêge hat in betsjinningshûs mei puntdak en wurdt faak draaid. 

## Wraamd
Yn july 2010 waard de brêge wraamd troch in 85 meter lange tanker. Neffens de plysje hie de Tsjechyske skipper in ferkearde ôfslach nomd op it Prinses Margrietkanaal. De skea wie grut en waard inkele moannen letter wersteld.
Fredehiem

**Fredehiem** is de namme fan in hûs oan it Lytssân yn de binnenstêd fan Snits, dat earder as tsjerkegebou brûkt waard troch de Frijsinnich Herfoarmden .

De *Frijsinnich Herfoarme Frouljusgroep Fredehiem* waard oprjochte yn 1933 en húzet yn it pân Lytssân 18. Sûnttiids is it pân part fan it Frysk Skipfeart Museum. It gebou, fan oarsprong in wenhûs, stamt út 1813 en is boud neffens ûntwerp fan stedsarsjitekt A. Bruinsma. 

Fredehiem is ien fan de ryksmonuminten yn de stêd Snits, ûnder mear fanwegen de oanwêzichheid fan in mezzaninoferdjipping en in skylddak mei hoekskoarstiens. Ek de omliste doar, sniene kroanlist en 4 stoeppeallen meitsje it ryksmonumintweardich.
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 1956

De **[[Olympyske Simmerspullen 1956]]**, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1956 yn Melbourne, Austraalje hâlden. It atletyk waard hâlden yn it *Melbourne Cricket Ground*.

## Melbourne Cricket Ground
It Melbourne Cricket Ground waard yn 1854 boud as cricket stadion. Foar de Olympyske Simmerspullen waard de noard tribúne der by boud. Der wie doe plak foar 104.000 taskôgers. Oant de jierren santich wie der sels plak foar 120.000 taskôgers mar dat is hjoed de dei nog mar 100.000 taskôgers.

## Utslaggen
### Estafette
#### 4x100 meter

#### 4x400 meter

### Hurdrinne
#### 100 meter

#### 200 meter

#### 400 meter

#### 800 meter

#### 1500 meter

#### 5000 meter

#### 10.000 meter

### Horden
#### 80 meter

#### 110 meter

#### 400 meter

### 3000 meter steeplechase

### Maraton

### Hurdwandelje
#### 20 km

#### 50 km

### Fierspringe

### Hink-stap-springe

### Heechspringe

### Heechljeppe

### Kûgelstjitte

### Kûgelslingerje

### Diskussmite

### Spearsmite

### Tsienkamp

## Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1956.
Ichtustsjerke (Snits)

De **Ichtustsjerke** wie in Nederlânsk-herfoarme tsjerkegebou yn 'e wyk Sperkhim ýn 'e stêd Snits.

## Skiednis
It tsjerkegebou is yn 1959  as in sealtsjerke boud nei in modernistysk ûntwerp fan arsjitekt J.J.M. Vegter. De Herfoarme Tsjerke (no PKN) makke gebrûk fan it gebou. It gebou is sûnt 2006 in gemeentlik monumint. 

De tsjerke waard yn 2007 foar de earetsjinst sletten. Nei't it oargel al yn 2007 út de tsjerke ferhûze, ferlear de Ichtustsjerke yn 'e winter fan 2011-2012 de rest fan it meubilêr en yn 2013 waard útein set mei de ferbouwing fan 'e tsjerke foar in nije bestimming as Thomashûs. Sûnt de oplevering is de eardere tsjerke in lytsskalige wenfoarm foar minsken mei in ferstannelike beheining.

## Oargel
Nei it sluten fan 'e tsjerke yn 2007 ferhûze Bakker & Timmenga it oargel nei de Snitser Noardertsjerke. Tagelyk waard de disposysje fan it oargel oanpast.

## Keppeling om utens
* Disposysje fan it eardere oargel  fan 'e Ichtustsjerke
Carmarthen

**Carmarthen** (Welsk *Caerfyrddin* - *caer* is fort + *Myrddin, Moridunum, Merlyn *) is it haadplak fan it greefskip (*county*) Carmarthenshire yn Wales. It plak leit oan de Towy, dy't 13 km súdliker yn de Baai fan Carmarthen mûnet, en hat sa'n 13.148 ynwenners. 

Doe't Brittanje in Romeinske provinsje wie, wie Carmarthen it haadplak fan de *Demeten* en hie de namme *Moridunum* (d.i. seefersterking). Carmarthen is faaks de meast âlde stêd fan Wales dy't al by Ptolemeus foarkomt. Yn de midsiuwen wie Carmarthen strategysk fan sa'n belang dat de Noarman William fitz Baldwin dêr fermoedlik om 1094 hinne in kastiel boude. Carmarthen waard ek de earste bewâle stêd fan it midsiuwske Wales. Yn 1405 waard de stêd oermastere troch Owain Glyndŵr. Neffens guonts waard *[[Merlyn]] de tsjoender* ûnder Carmarthen berne. De namme Merlyn soe dan in feringelsking fan *Myrddin* wêze.

Fan de 16e iuw oant de 18e iuw hie Carmarthen it heechste ynwennertal fan alle Welske distrikten (*boroughs*). Mids 19e iuw heakke de befolkingsgroei lykwols, omdat de ûntginning fan de stienkoalfjilden yn Súd-Wales in soad minsken lutsen.

Yn it ferhaal *Breuddwyd Macsen Wledig* út de Mabinogion is Carmarthen ien fan de trije stêden dy't troch Magnus Maksimus stifte wurde neidat er yn de Romeinske provinsje *[[Brittanje|Brittania]]* oankaam.


Image:Carm Sgwar Guildhall.JPG|*Guildhall Square*.
Image:King Morgan 1.jpg|Kening Morgan Fuotbrêge.
File:Carm The Mount.JPG|*The Mount*. 
Image:Castell_Caerfyrddin.JPG|kastiel.
Image:Egwlys San Pedr.JPG|Tsjerke St. Peter.
File:Carm Heol Awst.JPG|Sint Lammas 
File:Nott Statue Carmarthen by Aberdare Blog.jpg|Stânbyld fan William Nott.
Ofbyld:Carmarthen Ampitheatre.jpg|*Maridunum Demetarum*, in Romeinsk amfiteater yn Carmarthen



## Ferneamde persoanen út Carmarthen
* Yanto Barker, hurdfytser
* Terry Griffith, snookerspiler
* Deiniol Jones, rugbyspiler
* Roger Moss, byldhouwer
* John Nash, arsjitekt
* Dwayne Peel, rugbyspiler
* Mike Phillips, rugbyspiler
* Matthew Stevens, Snookerspiler

## Keppeling om utens
* Carmarthen, BBC-side
Wûnderbrêge

De **Wûnderbrêge** is in brêge yn Snits tichtby de Kolk, oer de noardrin fan de Stedsgrêft, dy't dêr ornaris *Wetterpoartsgrêft* neamd wurdt. De brêge ferbynt de T-krusing fan it Mollemakleaster en de Wetterpoartsgrêft mei de hoeke fan de Westersingel en de Geaukade.

## Klapbrêge

Yn de 19e iuw lei om de Kolk in rûnrinnende reling. Yn 1901 is oer de Stedsgrêft in 
losse klapbrêge oanlein, dy't yn 1901 makke is. It wie in getten izeren brêge fan J.P. Hogendijk. De Hogendijk-brêgen wienen lykwols net berekenne op it drokke ferkear, wat der de grûn ta wie dat op it lêst de Wûnderbrêge net mear tagonklik wie foar motorisearre ferkear. Yn 1968 is de brêge sloopt.

## Heechhout
Yn 1970 is de âlde ophelbrêge ferfongen troch in fêste brêge foar licht ferkear. Om it wetter fan de Stedsgrêft tagonklik te hâlden, wie it in hout sa heech, dat men der al mei de fyts oerhinne koe, mar dan allinnich as de fyts treaun waard.  Yn 2002 is de brêge renovearre en waard it houtdek ferfongen en stielwurk konserveare.

Yn 2020 is de brêge weihelle by it ûnderhâld oan de kaden. Dit wie foar Snitsers oanlieding ta it oanbringen fan in strjitnammeboerdsje nei de *Brêgewei*. Lykwols waard foar de Snitswike fan 2022 in tydlik brêgje oanlein, dat de Snitsers wisten dat der al wer in brêge kommme soe. Yn maaie fan 2023 is der in nije brêge ynlein, in fuotgongersbrêge; de nije brêge liket breder, mar der is gjin romte mear foar it triuwen fan fytsen of rolstuollen.
Auke Bruinsma

**Auke Bruinsma** (Snits, 1749 - dêre, 1819) wie in Nederlânsk arsjitekt en is meast bekend as stedsarsjitekt fan Snits.

Hy wenne yn in steatlik pân oan it Lytssân yn Snits en wie dêr de buorman fan it ferneamde skaai Noyon.

As stedsarsjitekt hat Bruinsma ferskate prestiizjeuske gebouwen op syn namme brocht, in protte dêrfan binne wilens Ryksmonumint wurden. Under syn wurk binne ferskate hearehuzen oan it Grutsân en it Lytssân (û.o. Fredehiem). Bruinsma is ek ferantwurdlik foar in part fan de oanbou fan it Stedhûs fan Snits en it ûntwerp fan it steatlike pân Wide Noarderherne 1. Wierskynlik ûntwurp er ek de pastorij fan Nijlân.
Noyon (laach)

De famylje **Noyon** stammet út Frankryk. De namme fan dizze hugenoatefamimylje komt al yn 1643 yn Utert en yn 1700 yn Snits foar. De patrysjersfamylje hat fabrikanten, militêren en juristen levere.

## Famyljewapen

Op it wapen stiet in nutebeam (Frânsk:*noyon*). Yn de *Armoire Général* fan 1861 wurdt it wapen troch Rietveld neamd. De famylje Noyon hat in houten wapenboerd mei it alliânsjewapen Noyon - Terpstra út 1782, makke by gelegenheid fan it houlik fan Petrus Simeon en Remelia Terpstra.

## Bekende telgen
Anthony Noyon boaske yn 1643 yn Utert oan Annichen Sickes. Hy ferstoar op 21 desimber 1685. Harren âldste soan Anthony (1644-1704) en syn frou Josine Bonte festigen har yn Snits. Sy krigen twa soannen, Joseph en de seis jier jongere Simeon.

* Petrus (ek *Pytter*) Noyon (1707 – 1760) wie troud mei Antie (Antsje) Thomas Gongrijp. Petrus wie tekstylfabrikant, lykas syn iennichste soan Joseph. Hy wenne op hûs *De Swaen* op it Grootzand.
* Joseph Noyon (1737-1796) wie troud mei Geertruida Munniks (1732-1808). Hy wie keapman en regint yn Snits.
* Petrus Simeon Noyon (1761–1848), troude yn 1782 mei Remelia Terpstra en yn 1816 mei de widdo Trijntje Heslinga. Hy fjochte mei yn de Tsiendeiske Fjildtocht. Yn 1816 waard er plakfervangend rjochter, fan 1809-1823 wied er notaris yn Snits en yn 1822 ek *regent over de gevangenishuizen*. Yn 1823 waard er ûnfanger fan de belestingen en letter ficepresidint fan het Hof te Amsterdam.
* Mr. Tarquinius Johannes Noyon (1848–1929), jurist, prokureur-generaal fan de Hege Ried fan de Nederlannen, troud mei Louize Catharina Elizabeth van Valkenburg.
* Tarquinius Johannes Noyon (1950), byldhouwer
Judo op de Olympyske Simmerspullen

**[[Judo]]** is in sport dy't fan de Spullen fan Tokyo 1964 ôf op it Olympyske programma stiet.
## Skiednis
Dizze sport stie foar it earst op it programma fan de Olympyske Simmerspullen fan 1964, doe't dy yn Tokyo, Japan plak hiene. De earste Olympyske Judo wedstriid yn de swierste gewichtsklasse waard ferassend wûn troch de Nederlanner, Anton Geesink.  Judo waard spesjaal tidens dizze edysje taliten om de Japanners temjitte te komen om harren nasjonale sport op it programma te krijen. fjouwer jier letter ûntbruts it judo op it programma, mar fanôf 1972 is it in fêst ûnderdiel op de Spullen. Tidens de Spullen fan 1988 waard ek frouljus judo Olympysk.

## Gewichtsklassen
Yn 1964 waard der striden yn fjouwer klassen. Yn 1972 en 1976 yn seis klassen. Yn 1980 en 1984 yn acht klassen. Fanôf 1988 wurd der yn sân klassen striden ek by it frouljusjudo wurd der striden yn sân klassen. De gewichtsklassen binne al ferskeidene kearen wizige. Der wurd yn alle gewichtsklassen striden om ien gouden, ien sulveren en twa brûnzen medaljes.

## Medaljespegel

## Sjoch Ek
*Judo op de Paralympyske Simmerspullen
Judo op de Olympyske Simmerspullen 1964

De **[[Olympyske Simmerspullen 1964]]**, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1964 yn Tokio, Japan hâlden. It judo waard hâlden yn it *Nippon Budokan*.
De iepen klasse waard ferassend genôch net lykâs ferwachte wie troch in Jappanner wûn, mar troch de Nederlanner, Anton Geesink.

## Nippon Budokan
It Nippon Budokan waard boud yn 1964 en hat plak foar 14.201 taskôgers. Neist in sporthal is it hjoed de dei ek yn gebrûk as konserthal, sa hawwe de Beatles der yn 1966 optreden en ha meardere rock en metalbands hjir live-albums opnaam. It Nippon Budokan leit op in 5 km noardeastlik fan it National Stadium. 

## Manlju

## Medaljespegel
Judo op de Olympyske Simmerspullen 2008

De **[[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade]]** waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina.
It judo hie plak yn it *Beijing Science and Technology University Gymnasium*.

## Manlju

## Froulju

## Medaljespegel

## Sjoch ek
*Judo op de Paralympyske Simmerspullen 2008
Judo op de Olympyske Simmerspullen 1972

De **[[Olympyske Simmerspullen 1972|Olympyske Simmerspullen]]** fan de **XXe Olympiade** waarden yn **1972** hâlden yn it West-Dútske München. It judo waard hâlden yn de *Boxhalle*. It wie de twadde kear dat judo op it programma stie fan de Spullen. It gebou wêr't de finales fan it judo hâlden waard is boud as iishal en hjitte earst Eisstadion am Oberwiesenfeld. By de spullen fan 1972 waard it de Boxhalle neamd en hjoed-de-dei hjit it it Olympia-Eissportzentrum.

## Manlju

## Medaljespegel

## Doping
Ien judoka de Mongoalske, Bakaava Buidaa dy't mei die yn de klasse oant 63 kg. Waard trapjeare op it brûken fan doping en moast derom syn medalje ynleverje
Judo op de Olympyske Simmerspullen 2004

De **[[Olympyske Simmerspullen 2004]]**, ek wol de **XXVIIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân.
It judo waard hâlden yn it *Ano Liosia Olympic Hall*.

## Manlju

## Froulju

## Medaljespegel

## Sjoch ek
*Judo op de Paralympyske Simmerspullen 2004
Martin Kober

**Martin Kober** (ek wol Chober, Cober, Coeber, Khober, Koeber, Koebner, Poalsk: **Marcin Kober**) (± 1550, yn Breslau (Poalsk: Wrocław), Sileezje – foàr 1598, yn Kraków of Warsjau), wie hofskilder fan: Kening Stefan Batory fan it Poalsk-Litousk Mienebest, Rudolf II en fan Sigismund III Vasa hearsker oer Poalen, Litouwen en Sweden.

## Wurk

Ofbyld:Kober_Stephen_Bathory.jpg|Kening Stefan Batory; 1583
Ofbyld:Sigismund III of Poland-Lithuania and Sweden (Martin Kober).jpg|Sigismund III fan Poalen, 1591
Image:Martin Kober 002.jpg|Portret fan keninginne Anna Jagiellon, 1595
Judo op de Olympyske Simmerspullen 1976

De **[[Olympyske Simmerspullen 1976]]** ek wol de **XXIe Olympiade** neamd waarden yn 1976 yn Montreal, Kanada hâlden.
It judo waard hâlden yn it *Olympic Velodrome*.

## Manlju

## Medaljespegel
BCS '97

**Badminton Combinatie Sneek '97** (ôfkoarte as BCS '97) is in badmintonferiening út Snits.

De feriening is ûntstien út in fúzje fan *Badmintonclub Garuda* (oprjochte yn 1979) en de *SBC* (*Sneker Badminton Club*, oprjochte yn 1968). Dizze fúzje barde yn 1997. De feriening hie yn 2011 in ledenbestân fan 140 leden en is oansluten by de Nederlânsk Badminton Bûn. De feriening jout elk fearnsjier in ledeblêd út. De BCS'97 spilet har wedstriden yn de sportsealen fan Sportsintrum Skuttersfjild.

It earste team fan de club komt út yn de tredde klasse.
Judo op de Olympyske Simmerspullen 2000

De **[[Olympyske Simmerspullen 2000]]**, ek wol de **XXVIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney.
It judo waard hâlden yn it *Sydney Convention and Exhibition Centre*.

## Manlju

## Froulju

## Medaljespegel

## Sjoch ek
*Judo op de Paralympyske Simmerspullen 2000
Sellulêre Finzenis (Snits)

De **Sellulêre Finzenis**, ek wol: *[[Hûs fan Bewarring]]*, *Finzenhûs*, *Sellulêre Finzenis Anno 1841*, is de eardere stedsfinzenis fan de stêd Snits.

It gebou, oan de Lytse Tsjerkestrjitte, is boud yn de perioade 1838-1841 en is noch altiten in markant gebou yn de binnenstêd fan Snits. De finzenis is yn 1841 yn gebrûk nomd nei opdracht ta bou troch de Fryske Wettersteat. Mooglik wie Isaac Warnsinck ien fan de belutsen arsjitekten. Destiids wie der yn Snits noch in finzenis, nammentlik it Hûs fan Bewarring.

Oan de rjochterside fan it pân stie it eardere plysjeburo, dêrneist stiet it Kantongerjocht.

Alle noch besteande finzenissen yn Snits, it Hûs fan Bewarring en de Sellulêre Finzenis, waarden yn 1922 opheft en sluten. Hjirnei waard it pân tusken 1946-1951 noch wol brûkt as ynternearingskamp foar kollaborateurs.

Sûnttiids is it gebou foar meardere doeleinen brûkt. Tsjintwurdich sit yn it gebou in útgeansgelegenheid, dat bestiet út ferskate kafetaria's en in diskoteek neamd Alcatraz.
Judo op de Olympyske Simmerspullen 1980

De **[[Olympyske Simmerspullen 1980]]** ek wol de **XXIIe Olympiade** neamd waarden yn 1980 yn Moskou,  de Sovjetuny hâlden. It judo waard hâlden yn it *Palace of Sports of the Central Lenin Stadium* Letter omdoopt ta it Luzhniki Palace of Sports.

## Manlju

## Medaljespegel
Sektor kanton (Snits)

It **[[Sektor kanton]] fan Snits** siet oan de Merkstrjitte yn Snits en foel ûnder it arrondissemint en ressort  fan it Gerjochtshof Ljouwert. Under sektor kanton Snits foelen de gemeenten: Gaasterlân-Sleat, Littenseradiel en Súdwest-Fryslân. De lêste sitting yn Snits wie op 27 maart 2013.

## Histoarje
De rjochtbank is stifte yn 1811 troch it Frânsk bestjoer. De earste sittingen waarden hâlden yn it Easterkoar fan de Grutte of Martinytsjerke. Hjirnei waard op it stedhûs rjochtsprutsen. Hjirnei waard om 1839 ferhuze nei it hjoeddeiske gebou fan de rjochtbank, mei troch de ynfiering fan de wet op de rjochterlike organisaasje. Yn Fryslân kamen doe trije rjochtbanken (yn Ljouwert, Snits en It Hearrenfean) mei dêrboppe in provinsjaal gerjochtshof yn Ljouwert. Oant 1 novimber 2007 wie der ek in kantongerjocht yn Beetstersweach. 

## Justysjegebou
It hjoeddeiske gebou oan de Merkstrjitte is yn 1838 boud neffens empirestyl nei ûntwerp fan Pyter Jentsjes Rollema. Yn de gevel sit in spreuk yn natuerstien: "*ius suum cuique*" (elts syn rjocht).  

It gebou hat in entree mei in lange gong, dy't oant efter it gebou rint. Oan de rjochterkant fan dizze gong wienen twa fertrekken, dy't brûkt waarden as sprekkeamer en tsjinstromte. Hielendal efteryn is de rjochtsseal, hjirneist wie de wenkeamer fan de hûsbewarder. Op de boppeferdjipping wie de *Audiïnsje-seal* mei dêrefter de griffy. De sittingsseal is fraai foarmjûn mei bysûnder stúkwurk. It gebou is beneamd ta ryksmonumint. Efter it gebou stiet de eardere stedsfinzenis.

## Sjoch ek
*Rjocht yn Fryslân
Geaubrêgen

De **Geaubrêgen** wiene twa direkt njonken elkoar lizzende baskulebrêgen oer de Geau yn Snits.

De brêgen waarden yn 1974 iepene en foarmen de oerspanning fan de Geau foar de Rykswei 7. De lingte is 51,5, breedte 16,6 en de oerspanning 13 meter. 
De brêgen moasten troch de drokke befarring geregeld iepene wurde, wêrtroch't der ek faak files ûntstienen. De brêgen binn yn 2008 diels sloopt en ferfongen troch it Geau akwadukt.

De lokale polityk hat yn 2010 besluten om yn de eardere baskulekelder, tsjintwurdich De Geaukelder neamd, in poppoadium bouwe te litten.  De Geaukelder soe in regionale funksje as oefenromte foar popgroepen krije. Timpaan Welzijn soe de popkelder eksploaitearje. It plan waard lykwols nea útfierd. Yn 2015 stie it bouwurk noch altyd leech, wêrnei't de gemeente it plan opfette der in keunstwurk fan te meitsjen.  Ein 2023 waard it bouwurk oanbean as wenning.
Lytse Tsjerke (Snits)

De **Lytse Tsjerke**, ek wol: **Broeretsjerke**, wie in tsjerkegebou en letter finzenis yn de binnenstêd fan Snits.

De tsjerke stie oan de Lytse Tsjerkestrjitte (foarhinne *Hofstrjitte*, ferneamd nei de tsjerke en tsjerkhôf) en de Kruzebruorrestrjitte en is al foar de 14e iuw stifte. De tsjerke stie tusken de hjoeddeiske stedsfinzenis en it eardere telefoangebou. Oan de eastside fan de strjitte is noch altiten in gat yn de bebouwing te sjen, op it steed dêr't de tsjerke foar in part stie. It westlike diel fan de tsjerke stuts út oer de strjitte, it eastlike diel waard ôfskieden middels in poarte. By riolearingswurk yn 1950 binne tsientallen deakisten fan it byhearrende tsjerkhôf fûn. 

It tsjerkegebou waard yn 1578 as kleasterkapel yn gebrûk nomd en wie ûnderdiel fan it Krúsbruorre-kleaster (Nederlânsk herfoarme Tsjerke). Yn 1766 is it gebou folslein werboud. Nei de komst fan it Kantongerjocht fan Snits, yn de Frânske oerhearsking, is it gebou yn gebrûk rekke as finzenis.

It kleaster waard sluten op lêst fan de Steaten fan Fryslân en de tsjerke is yn 1845 sloopt, tsien jier letter folgen de kleastergebouwen. 

Yn Boalsert stiet ek in Broeretsjerke. De *"grutte tsjerke"* fan Snits is de Grutte of Martinytsjerke.
Judo op de Olympyske Simmerspullen 1996

De **[[Olympyske Simmerspullen 1996]]**, ek wol de **XXVIe Olympiade** neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta.
It judo waard hâlden yn it *Georgia World Congress Center*.

## Manlju

## Froulju

## Medaljespegel

## Sjoch ek
*Judo op de Paralympyske Simmerspullen 1996
Broeretsjerke (Boalsert)

De **Broeretsjerke** is in trijeskippige pseudobasilikale goatyske tsjerkegebou yn de Fryske stêd Boalsert. It bouwurk is in ryksmonumint.

## Skiednis
De tsjerke waard yn de 13e iuw boud as kleastertsjerke fan de troch de yn 1270 Minderbruorren stifte kleaster. Mei de bou fan de tsjerke waard mooglik yn 1281 úteinset en waard yn twa opienfolgjende fazen boud dy't mooglik oant yn 1313 trochrûn. 

De tsjerke baarnde yn 1503 ôf en rekke yn 1580 fannijs skeind. It kleaster waard yn 1580 ferlitten en ôfbrutsen en de tsjerke kaam yn hannen fan de protestanten. De tsjerke waard yn 1663 en 1779 weropboud en yn 1906/1907 wie der in restauraasje fan de tsjerke nei plannen fan Ed Cuypers en útfierd troch J. Wesseling. 

De trijeskippige tsjerke sûnder toer is in ruïne troch in brân dy't barde op 8 maaie 1980. Yn 1986 waard de tsjerke iepensteld. It âldste gebou fan Boalsert krige yn 2006 in glêzen oerkaping nei ûntwerp fan arsjitekt Jelle de Jong.

## De tsjerke
It gebou hat in ryk útfierde westgevel mei omheechgeande bôchfriezen en hat binnendoar bakstiennen pylders mei listkapitelen. Yn 1635 boude de Grinzer oargelbouwer Anthonie Verbeek in oargel yn de Broeretsjerke, dy't dêr oant 1869 yn stien hat. Dat jiers waard er nei de Boalserter Martinytsjerke  oerpleatst, dêr't it piipwurk foar it grutste part ferlern by gien is. Yn 1967 ferhuze de oargelkas nei de Grinzer Martinytsjerke en yn 1992 waarden de oerbliuwsels as transeptoargel yn de Der Aa-tsjerke yn Grins pleatst. It stiet bekend as de "Boalsertoargel".

De tsjerke hat oant 1970 tsjinne as tsjerke foar de herfoarme gemeente.

## Galery

Ofbyld:Broerekerk bolsward.jpg|*Broeretsjerke (2007)*
Ofbyld:140503 Broerekerk Bolsward Fr NL (2).jpg|*Finster yn de súdmuorre (2014)*


## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten yn Boalsert
* Tsjerken yn Fryslân
Judo op de Olympyske Simmerspullen 1992

De **[[Olympyske Simmerspullen 1992]]**, ek wol de **XXVe Olympiade** neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barcelona.
It judo waard hâlden yn it *Palau Blaugrana*. 

## Manlju

## Froulju

## Medaljespegel

## Utslaggen Fryske dielnimmers

## Sjoch ek
*Judo op de Paralympyske Simmerspullen 1992
Judo op de Olympyske Simmerspullen 1984

De **[[Olympyske Simmerspullen 1984]]** ek wol de **XXIIIe Olympiade** neamd waarden yn 1984 yn Los Angeles,  de Feriene Steaten hâlden.
It judo waard hâlden yn it *Eagle's Nest Arena*. 

## Manlju

## Medaljespegel
Judo op de Olympyske Simmerspullen 1988

De **[[Olympyske Simmerspullen 1988]]** ek wol de **XXIVe Olympiade** neamd, waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden, It judo waard hâlden yn it *Jangchung Gymnasium*.

## Manlju

## Medaljespegel

## Sjoch ek
*Judo op de Paralympyske Simmerspullen 1988
Jûlija Timosjenko

**Jûlija Volodymyrivna Timosjenko** (Oekraynsk: Юлія Володимирівна Тимошенко, [ˈjulʲija β̞oloˈdɪmɪriu̯na tɪmoˈʂɛnko]) (Dnjepropetrovsk, 27 novimber 1960) is in Oekraynske ûndernimmer en politika. Fan 24 jannewaris oant 8 septimber 2005 en fan 18 desimber 2007 oant 3 maart 2010 wie sy premier fan de Oekraïne. Tymosjenko is de listlûker fan Blok Jûlija Tymosjenko.

Timosjenko foltôge yn 1984 har stúdzje ekonomy yn hat berteplak Dnjepropetrovsk. Yn 1988 begûn sy mei har man Oleksandr in bedriuw yn de gasyndustry, dat him nei it ûnôfhinklik wurden fan de Oekraïne yn 1991 talei op regearingskontrakten. Desimber 1996 waard hja lid fan it Oekraynske parlemint, de *Verchovna Rada*. Yn 1996-1997 wie sy foarsitter fan de Ferienige Enerzjysystemen Oekraïne.

## Keppeling om utens
* Webside Tymosjenko
Dnipro

**Dnipro** (Oekraynsk: Дніпро, [ˌdʲnʲipro] *Dnipro*; eartiids Дніпропетровськ, *Dnjipropetrovsk*, Екатеринослав, *Jekaterinoslav*) is mei 1,2 miljoen ynwenners (2002) de tredde stêd fan de Oekraïne. De stêd leit oan de rivier de Dnjepr yn it sintrale eastlik diel fan it lân, besuden fan de haadstêd Kiev.

De stêd wie yn it ferline in sintraal ûnderdiel fan de Sovjetyndustry, foaral op it mêd fan de nukleêre yndustry, wapens en lange-ôfstânsraketten. De stêd wie doe in sletten stêd.

## Namme
De stêd hat yn de rin fan de skiednis ferskate nammen hân. Sy waard stifte as Jekaterinoslav (ferneamd nei Katarina II fan Ruslân). Yn 1797 waard de namme feroare ta Novorossiejsk ('Nij-Ruslân'), mar yn 1802 waard dat al weromdraaid.

Doe't de kommunisten de macht yn de Oekraïne feroveren waard Jekaterinoslav feroare yn Sicheslav ('sich' is in militêre term fan de Kozakken). De nije namme sloech lykwols net oan en amper in jier letter waard de âlde namme Jekaterinoslav wer út de kast helle. Yn 1926 krige de stêd de namme fan no doe't, as propaganda, de Oekraynske kommunistenlieder Grigori Petrovski syn namme oan it plak joech (mar der sit ek in ferwizing nei de rivier de Dnjepr yn, Dnjepropetrovsk betsjut letterlik "Djepr-Petrovski-stêd"). Nei de delfal fan de Sovjetuny woenen guonts de stêd in oare namme naam. Dat is lykwols oant no ta net bard.

* Jekaterinoslav 1776-1797
* Novorossiejsk 1797–1802
* Jekaterinoslav 1802–1917
* Sicheslav 1917–1918
* Jekaterinoslav 1918–1926
* Dnjepropetrovsk/Dnjipropetrovsk 1926–2016
* Dnipro 2016–no

## Partnerstêden
* Wałbrzych (Poalen)
* Žilina (Slowakije)

## Berne yn Dnipro
* Helena Blavatsky — stifter Teosofyske Feriening
* Louis Choris (1795 - 1828) - Dútsk-Oekraynsk skilder en ûntdekkingsreizger.
* Leonid Levin — kompjûterwittenskipper
* Viktor Petrov - Oekraynsk histoarikus en skriuwer.
* Sergei Prokofiev — komponist
* Boris Sagal – Amerikaansk televyzje- en filmregisseur.
* Moses Schönfinkel — logikus en wiskundige
* Herman M. Parris (30 oktober 1903) natuerkundige en komponist
* Joelija Tymosjenko (27 novimber 1960), premier yn 2005 en 2007-no
Anthonie Wurth

**Anthonie Cornelis Wouter Wurth** (Smellingerlân, 26 maaie 1967) is in eardere Frysk judoka, 

Wurth die foar Nederlân mei oan de Olympyske Simmerspullen fan 1992 yn Barselona. Dêr wûn er yn it healmiddengewicht (oant 78 kilogram) twa partijen, en ferlear er der likefolle, wêrtroch't er net yn de prizen foel.
Clermont-Ferrand

**Clermont-Ferrand** (Ossitaansk: *Clarmont-Ferrand, Clarmont, Clarmont d'Auvèrnhe* of *Clarmont d'Auvèrnha*) is de haadstêd fan de Frânske regio Auvergne en de meast wichtige stêd yn en teffens haadplak fan it departemint Puy-de-Dôme.

Fan it totale ynwennertal (yn 2005) binne sa'n 31.000 studinten. De berepsbefolking sit foaral yn de finansjele en administrative sektor en de logistyk. Clermont-Ferrand is it oarspronklike festigingsplak fan bannefabrikant Michelin, dy't sa'n 14.000 minsken yn it wurk hat.

De katedraal fan Clermont-Ferrand en in protte huzen yn it âlde sintrum binne swart, omdat se fan lavastien boud binne.

## Namme
De stêd hat yn de rin fan de tiid ferskate nammen hân:
* Nemossos (Keltyske namme, fan de Aldheid oant de 1e iuw)
* Augustonemetum (fan de 1e oant de 3e iuw)
* Arvernis (fan de 3e iuw oant 848)
* Clairmont (sûnt 848)
* Clermont-Ferrand (sûnt 1631 en 1730)

## Religy

Fierwei it grutste part fan de befolking fan de Auvergne is katolyk. Clermont-Ferrand ek; it is in biskopsit. Der binne twa grutte RK-tsjerken:
* De Romaanske Basilyk Notre-Dame du Port
* De út swarte lavastien oplutsen goatyske Kathedrale Notre-Dame-de-l’Assomption

## Grutte autodiken
* De A71 ferbynt Clermont-Ferrand mei Orléans
* De A72 ferbynt Clermont-Ferrand mei Saint-Étienne
* De A75 (mei it Fiadukt fan Millau dêryn) ferbynt Clermont-Ferrand mei Béziers en Montpellier.

## Kultuer
Yn **Clermont-Ferrand** sit it Archeologysk museum Bargoin.


File:Notre dame port arrierer 2.JPG|Basilyk *Notre Dame du Port*
Ofbyld:Clermont-Ferrand Overview (high).jpg|Clermond-Ferrand
Ofbyld:Cathedrale clermont place victoire.jpg|Katedraal by nacht
File:Fontaine place victoire 4.jpg|Ien fan de 48 iepenbiere fonteinen


## Berne yn Clermond-Ferrand
* Gregorius fan Tours (538-594), Frankysk biskop en histoarikus
* Blaise Pascal (1623–1662), filosoof, teolooch, wis- en natuerkundige
* Nicolas Chamfort (1740-1794), dichter en skriuwer fan aforismen
* Antoine de L'Hoyer (1768-1852), gitarist en komponist
* George Onslow (1784-1853), komponist
* André Michelin (1853-1931) en Edouard Michelin (1859-1940), yndustriëlen, útfiners fan de Michelin-bannen
* Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955), teolooch, paleontolooch en skriuwer
* Raphaël Geminiani (1925), earder hurdfytser
* Fernand Raynaud (1926-1973), humorist
* Roland Lesaffre (1927-2009), akteur
* Dominique Perrault (1953), arsjitekt
* Lolo Ferrari (1963-2000), dûnseres en (porno)aktrise
* Édouard Michelin jr. (1963-2006), yndustrieel (Michelin)
George Onslow

**André George Louis Onslow** (Clermont-Ferrand, 27 july 1784 – dêre, 3 oktober 1853) wie in Frânske komponist fan diels Ingelske komôf. Yn syn tiid gou er as in wichtich komponist fan meast keamermuzyk. Nei syn dea waard er fergetten.

Onslow bleau syn hiele libben yn Frankryk. Hy wie de soan fan in Ingelske heit, Edward Onslow, en in Frânske mem. As jonkje studearre er piano by Johann Baptist Cramer doe't er yn Londen wenne. Komposysjelear folge er allinne by Anton Reicha yn Parys yn 1807–1808.

## Wurk
Onslow is fral fan witten om de tsientallen strykkwartetten en -kwintetten dy't er skreaun hat. Njonken keamermuzyk skreau er fjouwer symfonyen, fjouwer opera's, koarwurken en pianomuzyk. Syn styl waard tige beynfloede troch de Earste Weenske Skoalle en wurdt skaaimerke troch de sekuere ôfwurking, ryk ferskaat oan melodijen en yngreven kontrapunt. It slagge him om de dramatyk fan de Frânske opera te kombinearjen mei d smûke wrâld fan de keamermuzyk. Ek yn it symfoanyske sjenre die bliken dat er, Berlioz net meirekkene, de meast oarspronklike Frânske komponist fan syn tiid wie.

## Literatuer
* Richard Franks: *George Onslow, A Study of His Life and Works*. University of Texas Press, 1981.
* Christiana Nobach: *Untersuchungen zu George Onslows Kammermusik*. Bärenreiter, Kassel, 1985.
* Gérard Faivre: *Le compositeur Georges Onslow*. Santa Maria & Gazelle, Cannes, 1994.
* Baudime Jam: *George Onslow*. Les Éditions du Mélophile, Clermont-Ferrand, septembre 2003. ISBN 2-9520076-0-8.
* Baudime Jam: *Introduction à la première édition critique des quatuors à cordes de George Onslow*. Les Éditions du Mélophile, Clermont-Ferrand, 2003.
* Baudime Jam: *Les origines anglaises des Onslow d’Auvergne, “Édouard Onslow”, Un, Deux...*. Quatre éditions, Clermont-Ferrand, 2004. ISBN 978-2913323858
* Viviane Niaux: *La musique de chambre avec piano de George Onslow*. Maîtrise de musicologie, Paris IV 1986-1987
* R.H.R. Silvertrust: *The String Quartets of George Onslow*. Edition Silvertrust, 2005.

## Keppeling om utens
*   De George Onslow webside
Stechlinmar

De **Stechlinmar**, yn it Dútsk: **Stechlinsee**, **Großer Stechlinsee** of **Stechlin**, is in mar yn Landkreis Oberhavel, Brandenburch, Dútslân. De mar leit op in hichte fan 60&nbsp;m, it oerflak is 4.52&nbsp;km². De lânseigen fiskesoarte *Coregonus fontanae*, in dwerchsoarte houting (Dútsk: *Stechlin- of Fontanemarene*), komt alline dêr mar foar. Theodor Fontane syn lêste roman, *Der Stechlin*, spilet him yn de omkriten fan de mar ôf.

De Stechlinmar hat in maksimum djipte fan 69.5 meter, it is ien fan de djipste marren fan Brandenburch. It hat ek tige helder wetter, op plakken kin oant 11 meter djipte sjoen wurde (trochstrings sa'n 6 meter). It wetter hat drinkkwaliteit. It *Leibniz Institute of Freshwater Ecology and Inland Fisheries* húsmannet by de mar.

It Stechlindistrikt is noch ien fan de meast wichtige oligotroofske lânskippen fan Sintraal-Jeropa.

## Keppeling om utens
* International Lake Environment Committee: Lake Stechlin
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen

**[[Gymnastyk]]** is in sport dy't al fan de earste moderne Olympyske Spullen ôf op it Olympyske programma stiet.
It Gymnastyk bestiet trije ûnderdielen Ritmyske Gymnastyk, Trampolyne Springe en it Turnjen.

## Skiednis
It turnjen foar manlju stiet fanôf it begjin al op it programma, froulju waarden fanôf 1928 talitten op de spullen. yn  1984 kaam dêr it ritmyske Gymnastyk by foar de froulju en fanôf 2000 stiet it Trampolyne springe op it programma sawol foar manlju as foar froulju

## Dissipline
### Manlju

### Froulju

## Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it gymnastyk medaljes wûn ha by de Olympyske Simmerspullen.
*Bywurke oant en mei 2020*
Friedberch (Hessen)

**Friedberch** (Dútsk: *Friedberg*) is in stêd en gemeente yn de Dútske dielsteat Hessen en is part fan it distrikt Wetteraukreis. It leit oan de noardrâne fan it Ryn-Main-Gebiet, sa'n 26 kilometer benoarden Frankfurt am Main.

De ferneamde Erasmus Alberus, humanist, religieus herfoarmer en freon fan Marten Luther waard berne yn Bruchenbrücken yn 1500.

## Distrikten
* Bruchenbrücken
* Friedberch
* Dorheim
* Ockstadt
* Bauernheim
* Fauerbach
* Ossenheim

## Skiednis
*Ryksstêd Friedberch
Friedberch (Beieren)

**Friedberch ** is in stêd en gemeente yn de Dútske dielsteat Beieren, dat part is fan it distrikt Aichach-Friedberch.

It plak leit net fier fan Augsboarch oan de rivier Lech. De stêd waard stifte yn de 13e iuw, fanwege tolheffing by de brêge oer de Lech.

Friedberg hat sa'n 30.000 ynwenners. De âlde stêd is frijwat geef bleaun, omdat it yn de Twadde Wrâldkriich net safolle bombardearre is.

## Webstee
* www.friedberg.de
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 2008

De **[[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade]]** waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina.
De gymnastyk hie plak yn it *Beijing National Indoor Stadium*.

## Utslaggen
### Turnjen
#### Manlju
##### Brêge

##### Foltiizjehynder

##### Rekstok

##### Ringen

##### Sprong

##### Flier

##### Mearkamp Yndividueel

##### Mearkamp Lannen

#### Froulju
##### Balke

##### Brêge ûngelyk

##### Sprong

##### Flier

##### Mearkamp Yndividueel

##### Mearkamp Lannen

### Rytmyske Gymnastyk
#### Froulju
##### Yndividueel

##### Lannen

### Trampolyne Springe
#### Manlju

#### Froulju

## Utslaggen Fryske dielnimmers

## Medaljespegel
Vichy-Frankryk

**Vichy-Frankryk**, offisjeel de **Frânske Steat** (Frânsk: *État Français*) wie in *de facto* „ûnbeset gebiet“ ûnder in bestjoer dat kollaborearre mei de Dútske nazi's en de Italiaanske faksisten. It tydlike regear fan it lân dat yn de jierren 1940-1944 bestien hat, laat troch maarskalk Pétain, wurdt it Vichy-rezjym neamd. De steat is neamd nei it plak Vichy.
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 1896

De **[[Olympyske Simmerspullen 1896]]**, offisjeel de Spullen fan de I Olympiade, wiene de earste moderne Olympyske Spullen en waarden yn Atene, Grikelân hâlden. De gymnastyk waard hâlden yn in it *Panathinaiko Stadium*.

## Panathinaiko Stadium
It Panathinaiko Stadium waard boud yn 1895 op it plak fan in earder stadion út 330 f.Kr. en hie yn 1896 plak foar 80.000 taskôgers. De foarm fan de atletykbaan is bysûnder, en falt nûiten de hjoeddeiske standerd foar in 400-meterbaan. De lingte fan it middenterrein is 235 meter, en de breedte is mar in inkele tsientallen meters. De baan hat dêrtroch de foarm fan in hierspjeld. Hjoed de dei is it stadion foar de measte sporten net mear te brûken mar yn 2004 is it noch wol brûkt foar it Bôgesjitten en hie doe plak foar 45.000 taskôgers.

## Utslaggen
### Turnjen
#### Manlju
##### Brêge

##### Brêge Team

##### Hynder-Foltiizje

##### Rekstok

##### Rekstok Lannen

##### Ringen

##### Sprong

##### Touklimme

## Medaljespegel
Vichy

**Vichy** is in plak yn it midden fan Frankryk, yn het departemint Allier. Vichy heart ta de histoaryske provinsje Bourbonnais en leit oan de rivier Allier.

Vichy wie al yn de Aldheid ferneamd fanwege syn waarmwetterboarnen en letter ek as kueroarde. Foaral yn de 19e iuw kamen toeristen nei Vichy om dêr te kueren. De jierren 1950 en 1960 wie in bloeiperioade foar it toerisme en wie Vichy in mondêne stêd.

Yn de Twadde Wrâldkriich, ûnder de Nazi-Dútske besetting fan 1940 oant 1944, wie de stêd de  haadstêd fan Vichy-Frankryk.

De ynwenners fan Vichy wurde *Vichyssois* neamd. Oant yn de 18e iuw wienen sy *les Vichois* dat fan de Oksitaanske namme fan de stêd stammet, *Vichèi*.

Mei goed 80.100 ynwenners is it stedsgebiet Vichy de twadde stêd yn de Auvergne nei Clermont-Ferrand.

## Berne yn Vichy
* Valéry Larbaud (1881-1957), Frânsk skriuwer
* Just Jaeckin (1940), Frânsk filmregisseur, skilder en fotograaf
* Vincent Gouttebarge (16 augustus 1975), fuotballer

## Foto's

Ofbyld:Vichy_-_Eglise_Saint_Louis.jpg|*Église Saint-Louis*
File:Vakantiearleuf53.JPG|*De opera fan Vichy*
Ofbyld:Vichy 1914.jpg|*stedsplattegrûn Vichy, 1914*


## Sjoch ek
* Vichy-Frankryk

## Keppeling om utens
* Kaart fan Vichy
Robert Fruin

**Robert Jacobus Fruin** (Rotterdam, 14 novimber 1823 - Leien, 29 jannewaris 1899) wie in Nederlânsk histoarikus. Hy wie de earste yn Nederlân dy't skiednis as aparte wittenskip beoefene. Hy hat yngeand stúdzje makke fan it wurk fan Leopold von Ranke; hy kin beskôge wurde as dy syn learling.

Yn 1842 sette er út ein mei in stúdzje Klassike Filology. Hy promovearre yn 1849 en waard learaar Ierdrykskunde en Skiednis oan it Steedlik Gymnasium yn Leiden. Fruin beklaaide as earste de learstoel Heitelânske Skiednis - dat betsjut Nederlânske skiednis - oan de Ryksuniversiteit Leien, fan 1860 oant 1894. Hy oanfurdige syn amt mei it útsprekken fan de rede *De onpartijdigheid van den geschiedschrijver*.

It wie Fruin syn stribjen om fan ferheljende skiednis nei mear analysearjende skiednis te kommen. Teffens hie er each foar it belang fan it detail yn it histoaryske barren. Fruin syn fyzje op de skiednis hat it stimpel fan it Thorbeckiaanske liberalisme. Dêrtroch krige er striderij mei de antirevolúsjonêr Groen van Prinsterer, dy't goekunde fan him wie. Syn beneikommen fan de 17e iuw wie lukwols nasjonalistysk. De Republyk wie in apart gefal yn de Europeeske skiednis. Syn ûnuansearre fyzje op Lieuwe van Aitzema hat jierrenlang beskiedend west.

Izaäk Hendrik Gosses wie Fruin syn learling yn it lêste jier foar syn emeritaat.

## 'Tien jaren'
Fruin lit yn it boek *Tien Jaren*, dat er foar syn learlingen op it gymnasium skreau, sjen hoe't De Nederlânske Opstân him ûntjoech fan in hast helpleaze tastân ta in skraachwurk oerwinning yn 1588 oant benei wûn yn 1598. Dy ûntwikkeling is foar in part ta te skriuwen oan ynternasjonale faktoaren sa as de oarloch fannijs tusken Frankryk en Spanje, mar ek oan de politike betûftens fan in Johan van Oldenbarnevelt en de militêre bekwamens fan Maurits fan Nassau. Yn de meast kritike faze fan de Tachtichjierrige Oarloch hiene de opstannige goaen poerbêste oanfierders ta harren foldwaan dy't de oermastering fan Spanje tichterby brocht hawwe.

## Publikaasjes
* ''Tien jaren uit den Tachtigjarigen Oorlog'', 1588-1598 / troch R. Fruin. Digitalisearre ferzje fan de 5e útjefte: De Haach : Nijhoff, 1899.
* *Het voorspel van den Tachtigjarigen Oorlog* (1859)
* *Verspreide geschriften* (alve dielen detailstúdzjes)
Wilwolt fan Schaumberch

**Wilwolt fan Schaumberch** (* 1446  - † 20 april 1510) wie in Dútsk legeroerste. Hy hat û.o. wurke yn opdracht fan Albrecht fan Saksen en foar him ferskate militêre operaasjes dien yn Fryslân en Grinslân. De súksessen dy't hy oer de Friezen behelle yn de maaitiid en hjerst fan 1498 hawwe it fûnemint lein foar it bewâld fan de hartoch fan Saksen en late de ein fan de Fryske frijheid yn. 

## Skiednis

Wiltwolt kaam út in leech-aadlik laach, de Schaumberchs, dy't fan Tueringen kamen en dat wiidfersprakele wie. Om troch de tiid te kommen waard hy beropsmilitêr. 

Yn 1475 wurde troch Wiltwolt militêre kampanjes útfierd yn tsjinst fan Karel de Stoute. Dat jier stjert ek syn heit. Fan 1480 ôf tsjinne hy yn Brandenboarch en beselskippe de greve fan Henneberch op syn reis nei Rome. De greven fan Henneberch belienden Wiltwolt mei de stêd Ilmenau (tusken 1476-1498).

Yn 1484 hat er meidien oan it Fjouwerlannen toernoai fan Stuttgart en yn 1487 wurdt er kommandant by Albrecht fan Saksen. De hartoch wurdt troch de Dútske keizer hierd om de Hongaarske kening Matthias Corvinus te bestriden, dy't grutte parten fan Eastenryk beset hâlde. Wilwolt fiert de troepen fan Albrecht oan.

At Albrecht Fryslân ûnderhearrich meitsje wol stjoert er Wilwolt dêrhinne. Yn trije gefjochten wurde de Friezen troch him ferslein, yn april 1498 op wei nei Grins, op 10 juny yn de slach by Laaksum en yn de moannen septimber en oktober by it belis fan Ljouwert.

Schaumberch liet yn en bûten Fryslân blokhuzen bouwe. Yn 1500 holp er om Hindrik fan Saksen te befrijen út Frjentsjer. Ien fan syn oanfierders wie Nittert Foks, ek wol: Nittert Fuchs.

Nei in libbenlang soldaat west te hawwen hâldt Wilwolt dêr yn 1500 mei op en festiget him op syn famyljeslot dêr't er syn lêste jierren trochbringt.
Cronica der Fresen

**Cronica der Fresen** is in Fryske kronyk skreaun troch de Eastfryske haadling Eggerik Beninga yn de jierren fjirtich en fyftich fan de 16e iuw.

De kronyk, dy't alhiel yn it Nederdútsk skreaun waard, befettet net allinnich de skiednis fan East-Fryslân, mar ek dat fan alle oanswettende folken. De boarnen dy't er brûkt hat foar syn skiednis binne lykwols net bekend, sadat der wat twifel bestiet oer de autintisiteit fan guon foarfallen dy't er beskriuwt. Mar der stiet tsjinoer dat in soad ûnderwerpen dêr't er oer skriuwt bekend binne fan oare skiedskriuwers út dy tiid.

Dit skreau hy oer de pest:
*...eene groote geschwinde krankheit ... in den anfang quam se mit eener kolde, daer sloech dan de bloetgang to, men achtede de selvige kranckheit der pestilentie gelyck, jedoch sturven nicht veel luede.....*

Syn skiedskriuwerij fan Fryslân waard letter wersjoen troch Eilhardus Folkardus Harkenroth (1670-1732). In eardere edysje wie útjûn troch A. Matthaeus, dat basearre is op in oar manuskript en printe yn 1706 te Leien.
Herman Boerhaave

**Herman Boerhaave** (Foarhout, Súd-Hollân, 31 desimber 1668 - Leien, 23 septimber 1738) wie in Nederlânsk dokter. It Museum Boerhaave yn Leien is nei him neamd.

Boerhaave waard berne yn de buert Leyden fan it doarp Voorhout, dêr't syn heit dûmny wie. Begûn teology te studearjen, wylst er himsels ûnderhâlde troch it ûnderwiis, mar fielde mear foar de genêskunde. Promoverare yn 1693. Woe eins preester wurde, mar troch skeel mei in teolooch dy't him foar ateïst útmakke wie soks ûnmooglik.
Dosearde hast alle fakken fan wittenskip (metoadology, fysiology, patology, sjirurgy, eachhielkunde, farmakology, skiekunde en plantkunde)

## Wurk
* *Instellingen medica in usus annua exercitationis domesticos digestae* (1708)
* *Aphorismi de cognoscendis een curandis Morbis in usum doctrinae medica* (1709)
Herman Hollerith

**Herman Hollerith** (Buffalo (New York), 29 febrewaris 1860 – Washington D.C., 17 novimber 1929) wie in Amearikaanske statistikus en útfiner fan ûnder oare de pûnskaart. 

## Biografy
Hollerith wie de soan fan Dútske ymmigranten, en gie op 15-jierrige leeftiid nei it *City College of New York*. Hy studearre op 19-jierrige leeftiid ôf fan de *Columbia School of Mines*.

De earste baan fan Hollerith wie by de *U.S. Census effort*, it buro dat de folkstelling yn de VS fan 1880 útfiere moast. Letter hat Hollerith wurktúchboukunde dosearre oan it *[[Massachusetts Institute of Technology]]* en hat hy foar it *U.S. Patent Office* wurke. 
Yn 1896 hat Hollerith de *Tabulating Machine Company* oprjochte, de foarrrinder fan *Computer Tabulating Recording Company* (CTR). Oant syn pensjoen yn 1921 hat hy noch as adviseur foar CTR wurke. Yn 1924 feroare CTR har namme yn *[[IBM|IBM - the International Business Machines Corporation]]*.

It resultaat fan it brûken fan de masines fan Hollerith foar de folkstelling wie enoarm, de besparring wie 5 miljoen dollar, tsien kear safolle as begrutte. De tellling wie yn seis wiken klear, folle minder as de begrutte twa jier.

It súkses stelde Hollerith yn steat dizze kommersjeel te ferkeapjen oer de hiele wrâld. Holleriths syn bedriuw is de foargonger fan ien fan de grutste yn de tsjintwurdige computerbusiness: Big Blue (IBM).