open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Crow

## Geografy
### Plakken
#### Feriene Steaten
* Crow (Kalifornje), in plak yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje
* Crow (Teksas), in plak yn 'e Amerikaanske steat Teksas
* Crow (Oregon), in plak yn 'e Amerikaanske steat Oregon
* Crow (West-Firginia), in plak yn 'e Amerikaanske steat West-Firginia

* Crows (Firginia), in plak yn 'e Amerikaanske steat Firginia
* Crow Agency (Montana), in plak yn 'e Amerikaanske steat Montana

#### Ingelân
* Crow (Ingelân), in plak yn Ingelân

### Rivieren
#### Feriene Steaten
* Crow (rivier yn Michigan), in rivier yn 'e Amerikaanske steat Michigan
* Crow (rivier yn Minnesota), in rivier yn 'e Amerikaanske steat Minnesota
#### Kanada
* Crow (rivier yn Britsk-Kolumbia), in rivier yn 'e Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia
#### Nij-Seelân
* Crow (rivier yn Canterbury), in rivier yn 'e Nijseelânske regio Canterbury
* Crow (rivier yn de Westkustregio), in rivier yn 'e Nijseelânske regio Westkust

## Folkekunde
* Crow (folk), in Yndiaanske folk yn 'e Feriene Steaten
** Crow (taal), de taal fan 'e Crow-Yndianen
** Crow Tribe, de federaal erkende stamme-organisaasje fan 'e Crow-Yndianen
** Crow Indian Reservation, it Yndianereservaat fan 'e Crow-Yndianen yn Montana
* Crow Creek Sioux Tribe, in federaal erkende stamme-organisaasje fan 'e Sioux-Yndianen yn 'e Feriene Steaten
** Crow Creek Yndianereservaat, it Yndianereservaat fan 'e Crow Creek Sioux Tribe yn Súd-Dakota

## Films
* ''The Crow'' (film út 1919), in Amerikaanske film út 1919
* ''The Crow'' (film út 1994), in Amerikaanske film út 1994

## Muzyk
* Crow (Amerikaanske band), in Amerikaanske band út 'e 1960-er en 1970-er jierren
* Crow (Australyske band), in Australyske band út 'e 1990-er jierren
August von Wassermann

**August Paul von Wassermann** (Bamberch, 21 febrewaris 1866 - 16 maart 1925) wie in Dútsk dokter en bakteriolooch fan joadsk komôf. 

## Biografy
Hy waard berne yn Bamberch as twadde soan fan *Hofbankier* Angelo von Wassermann. Hy boaske yn 1895 oan Alice Taussig (1874–1943), dochter fan Theodor von Taussig en suster fan de skilderesse Helene von Taussig (1879–1942). Alice von Wassermann waard – lykas ek har suster Clara von Hatvany-Deutsch en Helene von Taussig – slachtoffer fan de Holokaust.

Hy studearre medisinen fan 1884 oant 1889 oan de Universiteit fan Erlangen en de Universiteit fan Straasburch. Fan 1890 ôf wurke er ûnder Robert Koch oan it Ynstitút foar Ynfeksjesykten yn de Charité yn Berlyn. Hy fûn de komplemint-biningsreaksje foar de diagnoaze fan syfilis út yn 1906, presys in jier nei't it mikro-organisme dat dy sykte feroarsake fûn wie troch Fritz Schaudinn en Erich Hoffmann. Hy waard haad fan de ôfdieling yn 1907. 

De Wassermannreaksje is wilens (hast oeral) ferfongen troch modernere diagnostyske testen, mei as wichtichste de *Treponema Pallidum* Haemagglutinatie Assay (TPHA).

Wassermann wie de earste dy't de Aronsonpriis ûntfong yn 1921. Yn 'e mande mei Wilhelm Kolle publisearre er it *Handbuch der Pathogenen Mikroorganismen* (seis diele.).

## Keppeling om utens
* August Paul von Wassermann, mei bibliografy.
Allofoan

In **allofoan** is yn 'e taalkunde de oantsjutting foar in fariant (ôfwikende útspraak) fan in foneem (klank), wêrby't de feroarjende útspraak de fûnemintele identiteit fan it foneem yn 'e oangeande taal net feroaret. Itselde oantsjuttingsprinsipe wurdt ek op oare mêden fan 'e taalkunde tapast; sa is in allomorf in fariant fan in morfeem en in allograaf in fariant fan in grafeem (letter).

Allofoanen ûntsteane yn 'e regel trochdat in beskate klank (foneem) beynfloede wurdt troch ien of mear oanbuorjende fonemen yn itselde wurd of yn deselde sin. In skaaimerk fan allofoanen is fierders dat se faak allinnich yn 'e sprektaal foarkomme en net werjûn wurde yn 'e skriuwtaal. In foarbyld fan in allofoan is it Fryske wurd "ûnmacht", dat faak as "ûmmacht" útsprutsen wurdt om't muoite dien wurde moat om in "n" en in "m" efterinoar út te sprekken. Troch beynfloeding troch de oanbuorjende "m" feroaret de útspraak fan 'e "n" yn dit gefal ek yn in "m". Dy earste "m" is dan in allofoan fan 'e "n". Itselde ferskynsel docht him foar yn in wurd as "ûnbewust", dêr't "n" troch beynfloeding troch de "b" by de measte minsken ek wer útsprutsen wurdt as in "m".
Missoerydelling-Sûaanske talen

De **Missoerydelling-Sûaanske talen** of **Kriesk-Hidatsa** binne in groepke Yndiaanske talen fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika, dy't in taalkloft foarmje binnen de gruttere Sûaanske taalfamylje. Dizze taalgroep bestiet út twa nau besibbe talen.

## Underferdieling
Charité (Berlyn)

De **Charité**, oprjochte yn 1710, is in bekend sikehûs yn Berlyn en tagelyk de grutste universiteitsklinyk fan Jeropa. Sûnt 2003 is de Charité de medyske fakulteit fan de Humboldt-Universiteit en fan de Frije Universiteit Berlyn.

## Keppeling om utens
*  Charité Universitätsmedizin Berlin
Lit-Sjen-Wylst-Er-Giet

**Lit-Sjen-Wylst-Er-Giet** (Ingelsk: *Shows-As-He-Goes*; yn Montana, 18?? – dêre, nei 1905) wie in haadman fan 'e Krieën, in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika.

## Libben
Lit-Sjen-Wylst-Er-Giet waard yn 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw berne yn wat letter de Amerikaanske steat Montana wurde soe. Hy ûntjoech him ta in haadman fan 'e krigers fan syn folk, de Krieën, en wie belutsen by ferskate skermutselings en gefjochten mei de Amerikaanske kavalery en mei blanke kolonisten dy't har op it lân fan 'e Krieën nei wenjen sette woene.

Yn 1905 mette er de Amerikaanske fotograaf Edward S. Curtis, troch wa't er him op 'e foto sette liet. Tsjin dy tiid wie Lit-Sjen-Wylst-Er-Giet in âldman op hege jierren, waans oarlochsferline lang foarby wie. It is net bekend wannear't Lit-Sjen-Wylst-Er-Giet stoarn is.
Bollehaadman

**Bollehaadman** (Ingelsk: *Bull Chief*; Montana, 1825 – dêre, nei 1908) wie in opperhaad fan 'e Krieën (*Crow*), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. 

## Libben
Bollehaadman waard yn 1825 berne yn wat no de Amerikaanske steat Montana is. As jonge kriger gied er tsjin 'e tradisjonele noarmen en wearden fan syn folk yn troch te wegerjen en besykje troch fêstjen en it sykjen nei fizioenen súkses yn 'e striid te bewissigjen. Yn 't earstoan liek it as hiene syn kritikasters gelyk, want hy kearde ornaris mei lege hannen werom fan in jachtpartij of oerfal op in oare stamme. Uteinlik wist er lykwols troch klearebare koppigens en trochsettingsfermogen in reputaasje as jager en kriger te winnen.

Oars as de measte Krieën, dy't freonlik omgiene mei de blanke kolonisten, hie Bollehaadman it grou op harren. Yn 'e 1870-er jierren late er ferskate oanfallen op blanke delsettings op lân dat tradisjoneel ta it domein fan 'e Krie-Yndianen hearde. Nei't de Lakota en de Noardlike Sjajinnen troch it Amerikaanske Leger definityf ferslein waarden yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876, wie it spul lykwols dien. Hoewol't de Lakota en de Sjajinnen tradisjonele fijannen wiene fan 'e Krieën, hiene dyselden harren ek lange tiid ûnbedoeld beskerme troch de kolonisaasje fan 'e Grutte Flakten tsjin te kearen. Nei't hja as hinderpeal weinommen wiene, wie der gjin hâlden mear oan. Sadwaande moast ek Bollehaadman doe belies jaan. 

Neitiid sette er him nei wenjen yn it Krieë Yndianereservaat fan súdlik Montana. Dêr mette er yn 1908 de fotograaf Edward S. Curtis, dy't him op 'e foto sette as in âldere feteraan waans oarlochsjierren lang foarby wiene. It is net bekend wannear't Bollehaadman stoarn is. Hy wie troud mei Biedt-Har-Reade-Doek-Oan. Syn soan wie de ferkenner yn 'e tsjinst fan it Amerikaanske Leger Blanke-Man-Regearret-Him, en syn oerpakesizzer wie Pauline Small, dy't yn 1966 as earste frou yn it bestjoer fan 'e federaal erkende Krieë Stamme keazen wurde soe.

## Keppelings om utens
*Ynformaasje oer Bollehaadman op U-S-History.com
John Gibbon (betsjuttingsside)

* John Gibbon (1827-1896), in Amerikaansk generaal yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch en de Yndiaanske oarloggen

## Oare betsjuttings
* John Gibbon (rjochter) (1528-1595), in Ingelsk rjochter en parlemintslid
* John Gibbon (heraldikus) (1629-1718), in Ingelsk heraldikus
* John Murray Gibbon (1875-1952), in Skotsk-Kanadeesk skriuwer
* John Heysham Gibbon (1903-1973), in Amerikaansk útfiner (fan 'e hert-longmasine)
* John Gibbon (Britsk militêr) (1917-1977), in Britsk militêr
Oergongskalinder foar 1583 (Grins)

Dit is de oergongskalinder foar **[[1583]] fan de stêd [[Grins (stêd)|Grins]]**.
}}
   |year=2002|F=}|FF=}}
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
}}|float}|}}" style="text-align:center;" cellpadding=2 cellspacing=0
|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;background-color:#ffcccc;"
|}
|colspan="6" style="text-align: center;"| **[[Maart]]**
|}
|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;border: none; background-color:#ffcccc;"
|width="16%"| w.
|width="12%"| mo
|width="12%"| ti
|width="12%"| wo
|width="12%"| to
|width="12%"| fr
|width="12%"| so
|width="12%"| si
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|9
|        ||        ||        ||        ||<span style="background: yellow;">1</span>||<span style="background: yellow;">12</span>||13
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|10
|14||15||16||17||18||19||20
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|11
|21||22||23||24||25||26||27
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|12
|28||29||30||31||||||
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|&nbsp;
|||||||||||||&nbsp;

|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;}"

|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;}"

|}
|- style="vertical-align: top;"
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|- style="vertical-align: top;"
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|- style="vertical-align: top;"
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|}

## Sjoch ek
* Jier earder: Juliaansk gewoan jier 1582
* Jier fierder: Gregoriaansk skrikkeljier 1584
* List fan ynfieringsdata fan 'e Gregoriaanske kalinder per lân
Swurddrager

**Swurddrager** (Ingelsk: *Sword Bearer*; op 'e noardlike Grutte Flakten (Feriene Steaten), ±1865 – yn it Krieë Yndianereservaat (Montana), novimber 1887) wie in haadman en medisynman fan 'e Krieën (*Crow*), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Yn 1887 late er in rebûlje tsjin 'e Amerikanen dy't bekend kaam te stean as de Krieë-Oarloch.

## Libben
Swurddrager waard omtrint 1865 berne yn it noardlike diel fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika, wierskynlik yn Montana of Wyoming. Hy hiet eins fan Bewuollet-Syn-Sturt (*Wraps-Up-His-Tail*), mar krige de namme 'Swurddrager' nei't er as jongeman in fizioen hân hie, wêryn't him ferteld waard dat hy en syn folgelingen tsjin alle foarmen fan ferwûning beskerme wêze soene as er in swurd (eins in kavalerysabel) meinaam yn 'e striid. Doe't yn 1887 de Swartfuotten, in buorfolk dêr't de Krieën oanhâldend mei yn oarloch wiene, by in oerfal in keppel hynders bútmakken op 'e Krieën, brocht Swurddrager tsjin 'e winsken fan 'e Krieske opperhaden yn in kloft jonge krigers gear foar in tsjinoerfal. Dêrby wist er sûnder ferliezen de hynders werom te stellen.

Werom yn it Krieë Reservaat woe Swurddrager mei syn oerwinning pronkje foar de Yndiaanske agint, in Henry E. Williamson, mar it rûntsjeriden fan in groep yn 'e loft sjittende Yndianen om 'e amtswente fan dy man hinne wie sa bedriigjend dat er it Amerikaanske Leger tillegrafearre dat er oanfallen waard. Doe't Swurddrager in pear dagen letter hearde dat er socht waard troch it Amerikaanske Leger, sette er mei in tweintichmannich krigers ôf nei Fort Custer om it leger syn magyske swurd sjen te litten. By it fort seagen de soldaten de oankomst fan 'e krigers lykwols foar in oanfal oan, en sadwaande besochten se harren te besjitten mei kanonnen. No woe it tafel dat it de foargeande nacht slim reind hie, en mei't it krûd wiet wurden wie, wegeren de kanonnen tsjinst. Dat bewiisde oan 'e foar it meastepart noch skeptyske Krieën dat Swurddrager syn magyske sabel wier beskerming bea.

Nei de konfrontaasje by it fort flechte Swurddrager in pear hûndert folgelingen de Bighorn-bergen yn. It leger sette him efternei, en oan 'e igge fan 'e rivier de Little Bighorn kaam it ta in treffen dat de skiednis yngie as de Slach by Crow Agency. Dêrby boekten de Amerikanen in klinkende oerwinning en rekke Swurddrager ferwûne. Neitiid loek er him mei in lyts groepke fertroulingen fierder yn 'e bergen werom. De opperhaden fan 'e Krieën stjoerde de Yndiaanske plysje efter him oan, en oan harren joech Swurddrager him úteinlik oer. Op 'e weromweis út 'e bergen waard er troch in plysjeman yn 'e holle sketten en sa stânrjochtlik eksekutearre, mooglik op befel of mei meiwitten fan 'e opperhaden, dy deabenaud wiene dat Swurddrager de freonskiplik relaasje tusken de Krieën en de Amerikaanske autoriteiten bliuwende skea tabringe soe.
Frank North (militêr)

**Frank North** (folút: **Frank Joshua North**; New York, 10 maart 1840 – Columbus (Nebraska), 15 maart 1885) wie in Amerikaansk militêr dy't yn 'e Ekspedysje nei de Powderrivier (1865), de Komantsjekampanje en de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 focht. Hy wurke as fuorman, amtner en tolk ear't er yn it leger gie. North waard it bekendst trochdat er de ienheid Pâny-ferkenners fan 'e Amerikaanske kavalery organisearre en oanfierde. Letter wie North aktyf as politikus en feeboer.

## Libben en karriêre
### Jonge jierren
North waard yn 1840 berne yn Newyorkske *[[borough]]* Manhattan, as de soan fan Thomas J. North en dy syn frou Jane, dy't ôfkomstich wiene út Tompkins County yn 'e Amerikaanske steat New York. Neitiid ferhuze it gesin nei Ohio, dêr't North opgroeide. Hy hie in âldere broer, James E. North, in jongere broer, Luther H. North, en twa jongere susters.

Yn 1856, doe't er sechstjin jier wie, ferfear North nei Nebraska, dêr't er as fuorman wurke op in transportrûte tusken Omaha en Fort Kearney. It wie yn dy snuorje fan syn libben dat er foar it earst gedoente krige mei de Pâny (*Pawnee*). Hy learde harren taal, it Pâny, en wurke neitiid as amtner en tolk op 'e hannelspost by it Pâny-agintskip yn Genoa.

### Yn it leger
Yn 1864 waard North troch generaal Samuel R. Curtis fregen om in ienheid Pâny-ferkenners te formearjen foar it Amerikaanske Leger. Dat die North yn 1865, en hysels waard doe mei de rang fan earste luitenant oansteld as befelfierend ofsier fan dy ienheid. Letter joech syn broer Luther him der ek by. Under de Ekspedysje nei de Powderrivier, yn 1865, in strafkampanje op 'e noardlike Grutte Flakten tsjin 'e Lakota, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho, focht North mei syn Pâny yn 'e Slach by Crazy Woman's Fork, de Slach oan de Powderrivier en de Slach oan de Tongue. 

Neitiid waard North befoardere ta kaptein, en focht er op 'e súdlike Grutte Flakten mei yn 'e Komantsjekampanje, tsjin 'e Komantsjen en harren bûnsgenoaten, de Kajowa, de Flakte-Apachen, de Súdlike Sjajinnen en de Súdlike Arapaho. Op 11 july 1869 hied er in grut oandiel yn 'e Slach by Summit Springs, yn Kolorado, wêrby't de fanatike Sjajinske Hûnskrigers as militêre macht fan betsjutting útskeakele waarden. Nei dy fjildslach bewearde North dat er persoanlik Lange Bolle, ien fan 'e meast foaroansteande haadlju fan 'e Hûnskrigers, deasketten hie. Koarte tiid letter waard er befoardere ta majoar en swaaide er ôf út it leger.

### Lettere jierren
Fan 1871 oant 1872 tsjinne North ien termyn as lid fan it Hûs fan Offurdigen fan it Steatskongres fan Nebraska. Letter runde er as sakepartner fan 'e ferneamde Buffalo Bill Cody in feepleats yn westlik Nebraska, oan 'e igge fan 'e rivier de Dismal. Under de Grutte Sû-Oarloch kearde er yn 1876 en 1877 koart werom yn tsjinst en focht er yn it Gefjocht fan Stomp Mês, yn it neijier fan 1876. Begjin 1880-er jierren wied er yn 'e wyldwestshow fan Buffalo Bill wurksum as tuskenpersoan tusken de blanken en de Yndianen. North kaam op 15 maart 1885, fiif dagen nei syn fiifenfjirtichste jierdei, te ferstjerren yn Columbus (Nebraska).
Oergongskalinder foar 1582 (Súdlike Nederlannen)

Dit is de oergongskalinder foar **[[1582]] fan de [[Súdlike Nederlannen]]**.
}}
   |year=2018|F=}|FF=}}
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|- style="vertical-align: top;"
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|- style="vertical-align: top;"
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|- style="vertical-align: top;"
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
}}|float}|}}" style="text-align:center;" cellpadding=2 cellspacing=0
|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;background-color:#ffcccc;"
|}
|colspan="6" style="text-align: center;"| **[[Desimber]]**
|}
|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;border: none; background-color:#ffcccc;"
|width="16%"| w.
|width="12%"| mo
|width="12%"| ti
|width="12%"| wo
|width="12%"| to
|width="12%"| fr
|width="12%"| so
|width="12%"| si
|-

|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|49
|3||4||5||6||7||8||9
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|50
|10||11||12||13||14||15||16
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|51
|17||18||19||<span style="background: yellow;">20</span>||<span style="background: yellow;">31</span>
|colspan=2|**of:**
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|51
|17||18||19||20||<span style="background: yellow;">21</span>||||
|-

}
colspan=6&nbsp;
|
}}
|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;}"

|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;}"

|}
|}

## Sjoch ek
* Jier earder: Juliaansk gewoan jier 1581
* Jier fierder: Gregoriaansk gewoan jier 1583
* List fan ynfieringsdata fan 'e Gregoriaanske kalinder per lân
Slach by Prairie Dog Creek

* Slach by Prairie Dog Creek (1867) (yn Kansas), in treffen dat diel útmakke fan 'e Komantsjekampanje
* Slach by Prairie Dog Creek (1876) (yn Montana), in treffen dat diel útmakke fan 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876
Cincinnati (hynder)

**Cincinnati** (±1860 – Ammen's Farm (Marylân), 1878) wie it meast ferneamde hynder fan 'e Amerikaanske generaal Ulysses S. Grant (dy't letter presidint wurde soe) ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch. Om't Grant Cincinnati beried nei it Gerjochtsgebou fan Appomattox, dêr't de Súdlike legerkommandant Robert E. Lee de kapitulaasje fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika tekene, wurdt Grant op frijwol alle monuminten en stânbylden dy't oan him wijd binne, ôfbylde op Cincinnati.

## Libben
Cincinnati waard omtrint 1860 berne as de soan fan Lexington, it fluchste waarmbloed-racehynder oer in ôfstân fan fjouwer myl fan syn tiid (yn 7 minuten en 19,75 sekonden) en teffens ien fan 'e bêste dekhynsten fan syn tiid. Cincinnati wie de pakesizzer fan Boston, in oare grutte njoggentjinde-iuwske waarmbloedhynst, dy't Lexington oansette.

Grant wie in bleu, stil bern, dat al ier emosjonele bannen mei hynders oangie. Om mei hynders te wurkjen en te hynsteriden wie him in ûntwyk foar it omgean mei oare bern. Oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy te West Point blonk Grant út troch syn hynsterydkeunst. Under syn karriêre besiet er withoefolle hynders, wêrûnder ien dy't er ûnder de Vicksburg-kampanje fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch konfiskearre op 'e plantaazje fan 'e Konfederearre presidint Jefferson Davis, yn Mississippy, en dy't er dêrom Jeff Davis neamde.

Cincinnati wie in hynst dy't Grant ûnder de Boargeroarloch kado krige fan ien fan syn bewûnderders. It bist hie in skofthichte fan 1.73&nbsp;sm, wie kreas en krêftich en waard al gau ien fan Grant syn leaflingshynders. Op 9 april 1865 ried Grant op Cincinnati nei it Gerjochtsgebou fan Appomattox ta, yn Firginia, dêr't er de kapitulaasje fan it leger fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika yn ûntfangst naam fan Robert E. Lee (dy't dêr sels op syn noch ferneamdere hynder Traveller hinne ried). Sadwaande binne frijwol alle ôfbyldings fan Grant, oft it no tekenings, byldhouwurken of brûnzene stânbylden binne, fan him op 'e rêch fan Cincinnati. Sa ek it Tinkteken foar Ulysses S. Grant, yn 'e National Mall yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C., oan 'e foet fan Capitol Hill.

Cincinnati gie yn 1878 dea, mei likernôch achttjin jier, op 'e pleats fan admiraal Daniel Ammen yn Marylân.
Klooga

**Klooga** (Dútsk *Lodensee* of *Lonsee*) is in doarp (*alevik*) yn de provinsje Harjumaa yn Estlân. By de folkstelling fan 2011 hie it plak 1.203 ynwenners, wêrfan't 642 (53.4%) Esten wiene. 

Klooga leit oan de noardigge fan de mar Klooga. De mar beslacht 1,85&nbsp;km² en is oant 3,66&nbsp;m djip. De mar fuorret de rivier de Vasalemma.

Klooga hat in spoarferbining mei Tallinn, Paldiski en it baaiplak Kloogaranna oan de Eastsee .

## Twadde Wrâldoarloch
Tichteby Klooga stichte de Dútske besetter yn septimber 1943 it konsintraasjekamp Klooga. It wurkkamp wie in bûtenkamp fan konsintraasjekamp Vaivara, dêr't oant 3000 finzenen ûnderbrocht wiene. Op 19 septimber 1944 fermoarde de SS sa'n 2500 finzenen foar't it Reade Leger it plak besette koe.

Hjoed de dei is de delsetting part fan in grut oefenterrein fan it Estlânsk leger.

## Galery

File:Klooga raudteejaama peahoone.jpg|It spoarstasjon fan Klooga
File:Klooga alevik.jpg|Hearehûs, earder brûkt troch it leger fan de Sovjet Uny
File:Klooga terroriohvrite ühishaud.jpg|Mienskiplik grêf fan terreurslachtoffers.


## Keppeling om utens
* Oer Klooga (estysk)
Slach by Cedar Creek

* Slach by Cedar Creek (Floarida), in fjildslach yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch tusken de Feriene Steaten en de Konfederearre Steaten, op 1 maart 1864 yn noardlik Floarida
* Slach by Cedar Creek (Firginia), in fjildslach yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch tusken de Feriene Steaten en de Konfederearre Steaten, op 19 oktober 1864 yn noardlik Firginia
* Slach by Cedar Creek (Montana), in fjildslach yn 'e Grutte Sû-Oarloch tusken de Feriene Steaten en de Lakota, op 21 oktober 1876 yn súdlik Montana
Hûneftigen

De **hûneftigen** (wittenskiplike namme: *Canidae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e hûndieren (*Caniformia*) en it tuskenskift fan 'e echte hûndieren (*Cynoidea*). Dizze taksonomyske groep omfettet de hûn, wolf, foks, jakhals, prêrjewolf en in grut tal oare, minder bekende bistesoarten. De hûneftigen kinne ûnderferdield wurde yn 'e libbene ûnderfamylje fan 'e echte hûneftigen (*Caninae*) en de útstoarne ûnderfamyljes fan 'e *[[Borophaginae]]* en de *[[Hesperocyoninae]]*. De echte hûneftigen wurde fierder opspjalten yn 'e tûken fan 'e echte hûnen (*Canini*), de echte foksen (*Vulpini*) en de grize foksen (*Urocyonini*). 

## Taksonomyske skiednis en fersprieding
De hûneftigen hawwe in lange skiednis, dy't weromgiet oant it Eoseen, sa'n 50 miljoen jier lyn, doe't de rôfdieren (*Carnivora*) har opspjalten yn 'e hûndieren (*Caniformia*) en de katdieren (*Feliformia*). De earste wiere hûneftigen ûntjoegen har ûnder it Oligoseen, sa'n tsien miljoen jier letter. Tsjin dy tiid wie ek de skieding tusken de echte hûneftigen, de *Borophaginae* en de *Hesperocyoninae* ta stân kommen. Hûneftigen binne lânseigen op alle wrâlddielen, mei útsûndering fan Antarktika.

## Lichaamlike eigenskippen
Hûneftigen fariëarje yn grutte fan 'e grize wolf, dy't 2&nbsp;m lang wêze kin, oant de fennek, in Afrikaanske foksesoart, fan mar 24&nbsp;sm lang. Lichaamlik wurde se karakterisearre troch in lange, foarútstykjende snút, rjochtopsteande earen dy't likernôch boppe-op 'e kop pleatst binne, tosken dy't har ûntjûn hawwe foar it brekken fan bonken en it snijen fan fleis, en in plommige sturt. Mei harren relatyf lange skonken en grutte úthâldingsfermogen binne se treflik oanpast oan 'e jacht op proaidieren op 'e iepen flakten. De measte hûneftigen hawwe fiif teannen oan 'e foarpoaten en fjouwer oan 'e efterpoaten. Harren klauwen kinne, oars as by kateftigen, net ynlutsen wurde. De mantsjes beskikke oer in útskobere penisbonke.

## Hâlden en dragen
Oer it algemien binne hûneftigen sosjale bisten, dy't gearlibje yn famyljetroepen of yn lytse ridels fan ûnderling net drekt besibbe eksimplaren. Hja wurkje almeast gear by de jacht, it grutbringen fan 'e jongen en oare aktiviteiten, en kommunisearje mei-inoar troch it ôfsetten fan geursynjalen en mei fokalisaasjes lykas spûkgûlen. Ien hûneftige, de hûn, eins in ûndersoarte fan 'e grize wolf, is lang lyn al troch de minske domestisearre, en is hjoed de dei ien fan 'e meast foarkommende húsdieren.

|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|}

## Famylje-opbou
Hûnen

De **hûnen** (Latynske namme: *Canis*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e hûndieren (*Caniformia*), it tuskenskift fan 'e echte hûndieren (*Cynoidea*), de famylje fan 'e hûneftigen (*Canidae*), de ûnderfamylje fan 'e echte hûneftigen (*Caninae*), de tûke fan 'e echte hûnen (*Canini*) en de ûndertûke fan 'e wolfeftigen (*Canina*). Dizze taksonomyske groep omfettet de hûn en wolf en harren neiste sibben.

## Taksonomy
Der libje hjoed oan 'e dei seis of acht ûnderskate soarten út it skaai fan 'e hûnen, ôfhinklik fan 'e fraach oft men de hûn (*Canis lupus familiaris*) en de dingo (*Canis lupus dingo*) as ûndersoarten fan 'e grize wolf (*Canis lupus*) beskôget of as selsstannige soarten. De measte saakkundigen hâlde it derop dat it ûndersoarten fan 'e grize wolf binne, en dy yndieling is dêrom hjirûnder folge. Yn 2015 die út DNA-ûndersyk bliken dat de Afrikaanske goudwolf (*Canis lupaster*), dy't oant doe ta as in fariant fan 'e goudjakhals (*Canis aureus*) beskôge wie, feitliks in aparte soarte is, dy't nauwer besibbe is oan 'e wolven as oan 'e jakhalzen.

## Lichaamlike skaaimerken
De soarten fan it skaai fan 'e hûnen ferskille yn grutte fan 'e goudjakhals (*Canis aureus*), dy't maksimaal 20&nbsp;kg swier wurdt, oant de grize wolf, dy't mear as 75&nbsp;kg weagje kin. De domestisearre hûn (*Canis lupus familiaris*) komt foar yn in grut tal rassen, dy't noch folle gruttere ferskillen yn lichemsgrutte fertoane, fan 'e chihuahua, dy't mar ½&nbsp;kg weagje kin, oant de Ierske wolfshûn en de Deenske dogge, dy't útgroeie kinne oant mear as 80&nbsp;kg.

## Fersprieding
Soarten út it skaai fan 'e hûnen binne lânseigen op alle wrâlddielen mei útsûndering fan Antarktika. De grize wolf (*Canis lupus*) hat fan alle soarten fierwei it grutste ferspriedingsgebiet, dat rint fan it Ibearysk Skiereilân fia Jeropa, Noard-Aazje en Noard-Amearika oant yn Grienlân en fan noardlik Sibearje oant yn Araabje en Yndia. Men soe lykwols úthâlde kinne dat de hûn, dy't al lang lyn troch de minske domestisearre is en him ûntjûn hat ta ien fan 'e meast holden húsdieren, in noch gruttere fersprieding hat.

|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|}

## Soarten
Europeeske Rûte foar Bakstiengotyk

De **Europeeske Rûte foar Bakstiengotyk** (Deensk: *Europæiske rute for teglstensgotik*; Dútsk: *Europäische Route der Backsteingotik*; Poalsk: *Europejski Szlak Gotyku Ceglanego*) is in toeristyske rûte dy't (hânze)stêden yn Denemark, Dútslân en Poalen meiïnoar ferbine.

Yn de rûte binne wichtige monuminten lykas tsjerken, kleasters, riedshuzen, poarten en oare bouwurken yn de styl fan de bakstiengotyk opnommen. 

## Denemark
De folgjende Deenske stêden lizze oan de rûte:

* Haderslev
* Næstved 
* Køge

## Dútslân
De folgjende Dútske stêden lizze oan de rûte:

* Anklam
* Bad Doberan
* Brandenburg
* Buxtehude
* Frankfurt (Oder)
* Greifswald
* Güstrow
* Lüneburg
* Neubrandenburg
* Neukloster
* Parchim
* Prenzlau
* Ribnitz-Damgarten
* Rügen
* Sleeswyk
* Schwerin
* Stendal
* Stralsund
* Wismar
* Wolgast

## Poalen
De folgjende Poalske stêden lizze oan de rûte:
* Chełmno
* Gdansk
* Kamień Pomorski
* Olsztyn
* Płock
* Stargard Szczeciński
* Szczecin
* Toruń
Echte hûnen

De **echte hûnen** (wittenskiplike namme: *Canini*) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e hûndieren (*Caniformia*), it tuskenskift fan 'e echte hûndieren (*Cynoidea*), de famylje fan 'e hûneftigen (*Canidae*) en de ûnderfamylje fan 'e echte hûneftigen (*Caninae*). Dizze taksonomyske groep omfettet de hûnen, wolven, jakhalzen, prêrjewolven en in stikmannich oare, minder bekende bistesoarten.

Binnen de ûnderfamylje fan 'e echte hûneftigen, dy't opboud is út trije tûken, ûnderskiede de echte hûnen har fan 'e echte foksen (*Vulpini*) en de grize foksen (*Urocyonini*) troch in breder ferskaat oan lichemsgrutte, in minder spitse snút en minder grutte earen. Echte hûnen binne lânseigen op alle wrâlddielen mei útsûndering fan Antarktika. Ien lid fan dizze tûke, de hûn, eins in ûndersoarte fan 'e grize wolf, is lang lyn al troch de minske domestisearre, en is hjoed de dei ien fan 'e meast holden húsdieren.

|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|}

## Tûke-opbou
Echte foksen

De **echte foksen** (wittenskiplike namme: *Vulpini*) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e hûndieren (*Caniformia*), it tuskenskift fan 'e echte hûndieren (*Cynoidea*), de famylje fan 'e hûneftigen (*Canidae*) en de ûnderfamylje fan 'e echte hûneftigen (*Caninae*). Dizze taksonomyske groep omfettet de skaaien fan 'e foksen (*Vulpes*), de grutearfoksen (*Otocyon*) en de waskbearhûnen (*Nyctereutes*). De grize foksen (*Urocyon*) hearre lykwols net ta dizze groep, mar foarmje de sustertûke fan 'e grize foksen (*Urocyonini*).

Binnen de ûnderfamylje fan 'e echte hûneftigen ûnderskiede de echte foksen har fan 'e echte hûnen (*Canini*), troch in beheinder ferskaat oan lichemsgrutte, in spitsere snút en gruttere earen yn ferhâlding ta de lichemsgrutte. Echte foksen binne lânseigen op alle wrâlddielen mei útsûndering fan Oseaanje en Antarktika. It bekendste lid fan dizze tûke, de foks of reade foks, komt ek yn Fryslân yn it wyld foar. Itselde jildt foar de gewoane waskbearhûn, mar dat is yn Fryslân in eksoat.

## Tûke-opbou
Schwerin

**Schwerin** (Nedersaksysk: *Swerin*) is de haadstêd fan de Noard-Dútske dielsteat Meklenburch-Foarpommeren. 

Schwerin waard foar it earst neamd yn 1018 en krige stedsrjochten yn 1160 en is dêrmei de âlste stêd fan de dielsteat. It plak is bekend fan syn romantysk paleis op in eilantsje yn de Schwerinmar. De âlde binnenstêd is foar it grutste part goed bewarre bleaun, meidat dy mar in bytsje skea oprûn yn de Twadde Wrâldoarloch.

## Berne yn Schwerin
* 1873: Adolf Frederik fan Mecklenburg, koloniaal politikus en reizger
* 1876: Hendrik fan Mecklenburg, man fan keninginne Wilhelmina
* 1886: Cecilie fan Mecklenburg-Schwerin
* 1912: Ludwig Bölkow, loftfeartpionier

## Sjoch ek
* Domtsjerke fan Schwerin
Ludwig Bölkow

**Ludwig Bölkow** (Schwerin, 30 juny 1912 – Grünwald by München, 25 july 2003) wie in Dútsk loftfeartpionier. Hy wie ien fan de ûntwerpers fan de earste Dútske strieljager en inisjatyfnimmer ta de ûntjouwing fan de Airbus.

## Wurkpaad
Bölkow waard berne yn Schwerin as soan fan Ludwig Bölkow sr. (1886–1952), foarman by it fleantúchfabryk Fokker. Nei't er oplaat wie ta loftfeartyngenieur yn Berlyn kaam er yn 1939 yn tsjinst by Messerschmitt. Dêr wie er belutsen by de bou fan de Bf 109 G, de Me 210 en de strieljager Messerschmitt Me 262, dy't noch ûnder de Twadde Wrâldoarloch troch Nazy-Dútslân ynset waard. Yn 1958 rjochte Bölkow ûnder eigen namme in fleantúchfabryk op yn Ottobrunn. Bölkow GmbH gie letter op yn it yn München festige bedriuw Messerschmitt-Bölkow-Blohm, (MBB). Sûnt 2000 is MBB diel fan it Jeropeeske loft- en romtefeartkonsortium EADS, dat 80 persint fan Airbus besit.

Tal fan technologyen yn de loft- en romtefeart binne troch Bölkow, of mei troch him, ûntwikkele, bygelyks de rotortechnyk foar helikopters.
Ek de technology dêr't de magneettrein op basearre is, is fan syn hân.

## Literatuer
* Ludwig Bölkow: *Der Zukunft verpflichtet. Erinnerungen*. 2. durchgesehene und erweiterte Neuauflage, Herbig, München/Berlyn 2000, ISBN 3-7766-2145-1.
* Kyrill von Gersdorff: *Ludwig Bölkow und sein Werk. Ottobrunner Innovationen*. 2., erweiterte Auflage, Bernard & Graefe, Bonn 2002, ISBN 3-7637-6124-1.
* Ludwig-Bölkow-Stiftung (Hrsg.): *Von der Vision zur Realität. Festschrift anläßlich des 100. Geburtstages von Ludwig Bölkow*. Ludwig-Bölkow-Stiftung, Ottobrunn 2012, gjin ISBN (PDF)
Bakstiengotyk

De **Bakstiengotyk** is in stylfoarm fan de gotyk. 

De bakstiengotyk kaam op yn de 12e iuw yn lannen dêr't brek wie oan natuerstien. Muontsen spilen in grutte rol by de produksje fan bakstien, in boumaterjaal dat better as hout tsjin brân bestân wie. Guon âlde bouwurken waarden lykwols noch yn de foargeande styl boud en binne bakstienromaansk te neamen. De bakstiengotyk waard yn it hiele Hânzegebiet in populêre styl en gyng yn de 16e iuw oer op de bakstienrenêssânse. 

Foarbylden fan dizze arsjitektuer binne te finen yn Noard-Europa, benammen yn it noarden fan it hjoeddeiske Dútslân en yn it eardere Dútske Eastseegebiet lykas Poalen en Ruslân, mar ek yn oare lannen lykas Denemark, Sweden de Baltyske steaten, Nederlân en Flaanderen.

Om't bylden net fan bakstien te meitsjen wiene is it brek oan byldhoukundige dekoraasjes in eigenskip fan de bakstiengotyk. Oan de oare kant wist men troch fakkundich mitselwurk komplekse dekoraasjes oan te bringen. Typyske dekoraasjes fan de bakstiengotiek binne ek it oanbringen fan wite of grize flakken en de tapassing fan glazuere bakstiennen. 

Benammen yn de machtige stêden fan it Hânzebûn waard de styl it meast dekoratyf ûntwikkele. Tsjerken, riedshûzen, poarten, kastielen en hûzen fan rike keaplju, tsjûgje ek hjoed-de-dei noch fan dy boukeunst. 

De Europeeske Rûte foar Bakstiengotyk riuwt in tal stêden mei de moaie foarbylden fan dizze boustyl oan inoar.

## Foarbylden

20140531 Ingangspartij Grote of Jacobijnerkerk Leeuwarden NL.jpg|Portaal Grutte Tsjerke, Ljouwert
20150410 Waag Doesburg.jpg|Waach fan Doesburg (Nederlân)
Rm17475 zijkant.JPG|Ridderseal yn De Haach
Memlingmuseum, ext. 01.JPG|Sint-Janshospitaal yn Brugge
Dunkerque Belfort.JPG|Belfort fan Dúntsjerk, frânske Westhoeke
01 Stralsund Rathaus Marktplatz 003.jpg|Stralsund (Dútslân)
Jueterbog Kloster Zinna Kloster 02.jpg|Kleaster Zinna yn Jüterbog (Dútslân)
Marienkirche, Berlin,13th cent (11) (25311438797).jpg|Mariëntsjerke yn Berlyn (Dútslân) 
Holstentor von der Petrikirche.jpg|De Holstenpoarte, Lübeck (Dútslân)
Århus Katedral2.jpg|Domtsjerke fan Århus (Denemark)
Szczecin kosciol piotra i pawla 1.jpg|Petrus en Paulustsjerke fan Szczecin (Poalen)
Panorama of Malbork Castle, part 4.jpg|Kastiel fan Malbork (Mariënburch, Poalen)
080016Kraków.JPG|Collegium maius fan de universiteit fan Krakau (Poalen)
Пам’ятник_.Юрій_Дрогобич.Костел_та_дзвіниця.JPG|Bartoloméustsjerke in Drohybytsj, Oekraïne


## Keppeling om utens
* Side Europeeske Rûte foar Bakstiengotyk
Petrus de Aleoet

**Petrus de Aleoet** (Kodiak (Alaska), foàr 1800 – San Fransisko (Nij-Spanje), 1815) wie in jager fan mingd etnysk komôf út 'e Russyske koloanje Alaska. Hy waard ûnder in jachtekspedysje yn Kalifornje troch de Spaanske autoriteiten dêre finzen nommen. Doe't er wegere om him te bekearen ta it roomsk-katolisisme, waard er deamartele. Hjoed de dei is er hillige fan 'e Eastersk-otterdokse tsjerken.

## Libben
Der is net folle bekend oer it iere libben fan Petrus, mar hy soe berne wêze op it grutte eilân Kodiak, dat yn Stille Oseaan leit foar de súdkust fan wat doe de Russyske koloanje Alaska wie. Neffens it ferhaal wied er fan mingd Aleoetysk en Russysk etnysk komôf, en as er yndie fan Kodiak kaam, hat it grutte kâns dat er ek foar in part Alûtiik-bloed hie, mei de Alûtiik (*Alutiiq*), in subgroep fan 'e Jûpik (dy't wer ta de Eskimo's hearre) dêr de lânseigen befolking foarmet. Petrus syn oarspronklike namme wie Cungagnaq, mar hy soe de namme 'Petrus' krigen hawwe doe't er him dope liet en it Russysk-otterdokse leauwe oannaam.

Yn 1815 makke Petrus as jager diel út fan in ekspedysje fan 'e Russysk-Amerikaanske Kompanjy dy't nei noardlik Kalifornje ta reizge om dêr op seehûnen en see-otters te jeien. Dat wie in yllegale praktyk, mei't Kalifornje doedestiden ûnderdiel útmakke fan 'e Spaanske koloanje Nij-Spanje (dy't yn 1821 ûnôfhinklik wurde soe ûnder de namme Meksiko). De Russyske jagers hiene gjin inkele fergunning fan 'e Spaanske autoriteiten om yn Kalifornje te jeien, en kinne sadwaande as streupers sjoen wurde. Boppedat sieten de Spanjerts doedestiden yn noed oer de oanhâldende Russyske opmars út Alaska wei by de westkust fan Noard-Amearika lâns nei suden ta, dat sadwaande holden se it spul goed yn 'e rekken.

Yn 'e neite fan it doetiidske San Pedro y San Pablo Asistencia (no Pacifica), oan 'e kust fan Kalifornje, waard de groep jagers troch Spaanske soldaten oppakt, wêrnei't Petrus en de oaren oerbrocht waarden nei Mission Dolores yn San Fransisko. Dêr besochte roomske preesters de Aleoeten derta te bewegen om harren Russysk-otterdokse leauwe op te jaan en har ta it roomsk-katolisisme te bekearen. Doe't Petrus dat wegere, houden se him fan eltse foet in tean ôf, en doe't er dêrnei noch net tajaan woe, waarden him alle fingers, keatsje foar keatsje, ôfsnien en dêrnei beide hannen. Neitiid waard him it liif iepensnien en syn yngewant derút helle, oant er it úteinlik bestoar. Doe soene de preesters gear oer de folgjende Aleoet, mar dy waard rêden doe't der fan hegerhân oarders arrivearren dat it jachtselskip frijlitten wurde moast.

## Hillichferklearring
Petrus de Aleoet waard as in martelder foar it leauwe yn 1980 hillich ferklearre troch de Otterdokse Tsjerke yn Amearika. Syn hjeldei wurdt op 24 septimber fierd.
Medina (Araabje)

**Medina** (Arabysk: ‏al Madīnah al Munawwarah المدينة المنورة, 'de Ljochtsjende stêd') is in stêd yn Saûdy-Araabje, sa'n 320 km benoarden Mekka; it is de twads hillichste stêd fan de Islam. De Moskee fan de Profeet yn Medina is part fan de hadzj, de islamityske beafeart. Medina is ien fan de twa stêden dêr't Mohammed  de Koran fan Allah ûntfong. Mei de flecht fan Mohammed út Mekka yn 622 begjint de islamityske kalinder. Yn 632 stjert Mohammed yn Medina en soe beïerdige wêze yn de Moskee fan de Profeet dêre. De stêd is fanâlds sletten foar net-moslims.Yn foar-islamityske tiden hjitte de stêd *Yathrib*.

## Namme
'Medina' betsjut *stêd* yn it Arabysk. In protte Arabyske stêden hawwe hjoed de dei noch in, faak bemuorre, âld stedsdiel, dat de 'medina' neamd wurdt.

## Underwiis
Medina hat twa universiteiten: de yn 1961 stichte Islamityske Universiteit Medina en de Taibah-Universiteit, dy't yn  2003–2004 stichte waard.

## Keppeling
Ytzen van der Veen

**Ytzen van der Veen** (Stynsgea, 11 oktober 1861 - Grins, 23 april 1931), ek wol **Y. van der Veen** yn de boeken, wie in Nederlânsk arsjitekt fan Frysk komôf.

Van der Veen, soan fan in timmerman, wie fral warber yn de stêd Grins. Yn 'e mande mei syn kollega Tjeerd Kuipers (1857-1942) ûntwurp er de Sudertsjerke (1901) oan de Stasjonsstrjitte. Beide mannen arbeiden ek op oan de synagoge (1906) yn de Folkingestrjitte yn Grins. Beide pânen binne no ryksmonumint. Itselde jildt foar in yn 1909 yn Grins boud hearehûs, dat troch Van der Veen ûntwurpen waard. Nei alle wierskyn is de grifformearde tsjerke fan Zuidwolde ek troch him tekene.

## Wurken (in kar)
* 1900-1901: Sudertsjerke, Grins (mei T. Kuipers)
* 1905: Grifformearde tsjerke, Spyk
* 1906: Synagoge, Grins (mei T. Kuipers) 
* 1908: Grifformaerde tsjerke, Zuidwolde
* 1909: Hearehûs oan de *Kraneweg*, Grins 
* 1911: Grifformearde tsjerke (frijmakke), Schildwolde 

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten

## Keppeling om utens
* Folsleine list fan syn wurk
Andy Serkis

**Andy Serkis** (folút: **Andrew Clement Serkis**; Londen, 10 april 1964) is in Britsk akteur, produsint en regisseur.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Andy Serkis
* Folsleine filmografy fan Andy Serkis yn de IMDb
Medny-Aleoetysk

It **Medny-Aleoetysk**, ek wol **Kopereilân-Kreoalsk** of **Kopereilân-Aleoetysk** neamd, is in mingtaal dy't foarme is troch ferminging fan it Slavyske Russysk en it Aleoetysk, ien fan 'e Eskimo-Aleoetyske talen. It wurdt sprutsen op it eilân Bering, ien fan 'e Kommandeurseilannen yn it Fiere Easten fan 'e Russyske Federaasje, dy't bestjoerlik ûnder it territoarium Kamtsjatka falle. It Medny-Aleoetysk waard yn 1996 noch sprutsen troch 10 oant 12 (âldere) minsken, en balansearret dêrmei op it rântsje fan it útstjerren.

## Skiednis
It Medny-Aleoetysk ûntjoech him yn 'e rin fan 'e njoggentjinde iuw op it eilân Medny (ek wol it Kopereilân neamd), dat it eastlikste fan 'e beide Kommandeurseilannen is. Alle bewenners fan dat eilân waarden lykwols yn 1969 evakuëarre nei Bering, it westlike en gruttere eilân fan 'e arsjipel. Sadwaande wurdt it Medny-Aleoetysk no inkeld dêre noch sprutsen.

## Taalskaaimerken
It Medny-Aleoetysk is gjin dialekt fan it Aleoetysk, mar in mingtaal dy't foarme is troch in ferminging fan it Russysk, dat in Eastslavyske taal is dy't ta de Yndo-Jeropeeske taalfamylje heart, mei it Aleoetysk, dat ta de Eskimo-Aleoetyske talen rekkene wurdt. It Medny-Aleoetysk ferhâldt him likernôch ta it Aleoetysk sa't it Biltsk him ta it Frysk ferhâldt. 

De taal wurdt karakterisearre troch de ferminging en Russyske en Aleoetyske eleminten yn 'e measte ûnderdielen fan 'e grammatika, mar benammen yn 'e morfology fan 'e tiidwurden. Ut it Aleoetysk is it meastepart fan 'e wurdskat ôfkomstich, en fierders alle ôfliedende morfology, de namfalsferbûgings en beskate oare grammatikale ferskynsels. Ut it Russysk is de ferbûging fan 'e tiidwurden oernommen en it meastepart fan 'e sinsbou.

## Keppelings om utens
*Beskriuwing fan it Medny-Aleoetysk op ''Ethnologue''
Bodiggo

**Bodiggo** is in *[[Utbuorren|hamlet]]* yn Kornwal, Ingelân. It plakje leit sa'n 64 km beëasten Penzance en acht km noardeastlik fan St Austell. Bodiggo waard al beskreaun yn it Domesday Book.

## Keppeling
Oergongskalinder foar 1583 (Luik)

Dit is de oergongskalinder foar **[[1583]] fan [[Prinsdom Luik|Luik]]**.
}}
   |year=2002|F=}|FF=}}
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
}}|float}|}}" style="text-align:center;" cellpadding=2 cellspacing=0
|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;background-color:#ffcccc;"
|}
|colspan="6" style="text-align: center;"| **[[Febrewaris]]**
|}
|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;border: none; background-color:#ffcccc;"
|width="16%"| w.
|width="12%"| mo
|width="12%"| ti
|width="12%"| wo
|width="12%"| to
|width="12%"| fr
|width="12%"| so
|width="12%"| si
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|5
|        ||        ||        ||        ||1||2||3
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|6
|4||5||6||7||8||9||<span style="background: yellow;">10</span>
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|7
|<span style="background: yellow;">21</span>||22||23||24||25||26||27
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|8
|28||||||||||||
|-
|style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ddddff;background-color:#ffdddd;"|&nbsp;
|||||||||||||&nbsp;

|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;}"

|- style="padding:0.25em 1em;line-height:1.5em;text-align:center;background:#ccccff;}"

|}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|- style="vertical-align: top;"
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|- style="vertical-align: top;"
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|- style="vertical-align: top;"
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|
   |ld=}|dl=}
   |lm=}|ml=}
   |tm=}|mt=}
 }}
|}

## Sjoch ek
* Jier earder: Juliaansk gewoan jier 1582
* Jier fierder: Gregoriaansk skrikkeljier 1584
* List fan ynfieringsdata fan 'e Gregoriaanske kalinder per lân
Jon Lovitz

**Jon Lovitz** (folút: **Jonathan Michael Lovitz**, Tarzana (Kalifornje), 21 july 1957) is in Amerikaansk komyk en akteur. Hy waard foar syn optredens yn 'e tillefyzjesearje *[[Saturday Night Live]]* yn 1986 en 1987 nominearre foar in Primtetime Emmy Award. Ek hat er meardere rollen spile yn The Simpsons.

## Biografy
Lovitz waard yn 'e Feriene Steaten as dokterssoan berne en wennet dêr noch jimmeroan. Lovitz studearre oan 'e University of California yn Irvine en wurke dêrnei as ober, kleanferkeaper, skuonneferkeaper en ferpleechhulp.

In 1984 kaam er de akteur Kanadees Phil Hartman tsjin en by de produsinten fan *Saturday Night Live* sei er: "As jo tinke dat ik goed bin, dan moatte jo Phil ris sjen! Dy is noch better as ik!". Hartman en Lovitz soene in soad gearwurkje by it krijen fan aktearopdrachten.

## Filmografy

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan Jon Lovitz
*  Folsleine filmografy fan Jon Lovitz yn de IMDb