open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1877

## Foarfallen
;jannewaris
* 8 - Amerikaanske troepen ferslane de Lakota en de Noardlike Sjajinnen yn 'e Slach by Wolf Mountain, it lêste grutte treffen fan 'e Grutte Sû-Oarloch.
;febrewaris
* 12 -  Alexander Graham Bell lit de wurking fan de tillefoan sjen oan it publyk mei in ferbining tusken Boston en Salem, MA.
;april
* 28 - Yn Rotterdam wurdt de Willemsspoarbrêge oer de Nije Maas yn gebrûk naam. 
;maaie
* 5 - It Lakota-opperhaad Mâl Hynder jout him te Fort Robinson, yn Nebraska, oer oan 'e Amerikanen.
* 7 - Yn súdlik Montana fynt de Slach by Little Muddy Creek plak. Dizze skermutseling is de lêste wapene konfrontaasje fan 'e Grutte Sû-Oarloch.
;july
* 9 - Yn Wimbledon, in foarstêd fan Londen, wurdt de earste edysje fan it Tennistoernoai fan Wimbledon iepene.
;augustus
* 1 - Jan Eeltjes Bonnema, Sjirk de Wal en Johannes Donia winne yn Frjentsjer de 26ste PC.
* 11 - De astronoom Asaph Hall ûntdekt de earste moanne fan Mars: Fobos.
* 12 - De astronoom Asaph Hall ûntdekt de oare moanne fan Mars: Deimos.
;novimber
* 21 - Thomas Edison toant syn nijste útfining, de fonograaf, de foarrinner fan de grammofoan.
;datum ûnbekend
* maaie - De Ponka wurde troch it Amerikaanske Leger út harren heitelân yn Nebraska nei it Yndiaanske Territoarium (it lettere Oklahoma) deportearrre.

## Berne
* 12 febrewaris - Louis Renault, Frânsk autofabrikant († 1944)
* 26 maaie - Jacob Nieweg, Frysk keunstskilder († 1955)
* 5 juny - Johan Willem Albarda, Nederlânsk politikus († 1957)
* 7 juny - Roelof Klein, Frysk roeier († 1960)
* 18 juny - Thijs Rinsema, Frysk skuonmakker en keunstner († 1947)
* 27 augustus - Charles Rolls, Ingelsk auto- en fleantúchpionier († 1910)
* 14 septimber - S.H. de Roos, Frysk letter- en boekbânûntwerper en keunstner († 1962)
* 29 septimber - Rommert Casimir, Frysk opfiedkundige en ûnderwiisfernijer († 1957)
* 24 novimber - Sjoerd Veltman, Frysk ûndernimmer en tsjerkebestjoerder († 1952)
;*datum ûnbekend*
* Samson Beaver, Kanadeesk gids († nei 1908)

## Ferstoarn
* 4 jannewaris - Cornelius Vanderbilt, Amearikaanske ûndernimmer (* 1794)
* 4 maart - Hendrik van Rijgersma, Frysk dokter, botanikus, soölooch (* 1835)
* 6 maaie - Johan Ludvig Runeberg, Finske skriuwer (* 1804)
* 7 maaie - Kreupel Hart (*Lame Deer*), opperhaad fan 'e Lakota (* 18??)
* 5 septimber - Mâl Hynder (*Crazy Horse*), opperhaad fan 'e Lakota (* 1840)
* 3 oktober - Jurjentje Aukes Rauwerda, Nederlânsk bordeelhâldster en madam (* 1812)
;*datum ûnbekend*
*Inkele Hoarn (*Lone Horn*), opperhaad fan 'e Lakota (* 1790)

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:Camille Pissarro - Dans le jardin des Mathurins, Pontoise - 503.jpg|*Le Jardín de Pontoise* (1877) Camille Pissarro 
Ofbyld:Edouard Manet Faure as Hamlet.JPG|*Faure als Hamlet* (1877) Edouard Manet, Museum Folkwang, Essen


## Boukeunst

Ofbyld:Lutjegast - hervormde kerk - rechts.jpg|*Herfoarme tsjerke*, Lutjegast (1877)
1873

## Foarfallen
;maaie
* 16 - Kening Willem III bringt in besyk oan Fryslân.
* 20 - Levi Strauss en Jacob Davis krije in patint op de spikerbroek.
;juny
* 20 - De Yellowstone-ekspedysje giet fan start. Dat is in militêre ekspedysje fan it Amerikaanske Leger, mei as doel om in gaadlike rûte te sykjen foar de oanlis fan it spoar fan 'e Northern Pacific Railroad by de rivier de Yellowstone lâns, yn Montana.
;augustus
* 4 - Yn it ramt fan 'e Yellowstone-ekspedysje fynt yn Montana de Slach by Honsinger Bluff plak tusken it Amerikaanske Leger en de Lakota-Yndianen, dy't einiget yn in Amerikaanske oerwinning.
* 6 - Dirk Ynzes de Boer, Jan Dirks Hiddinga en Rients Pieters Koopmans winne yn Frjentsjer de 22ste PC.
;datum ûnbekend
* - It hjoeddeiske fjildtennis wurdt útfûn.

## Berne
* 9 jannewaris - Izaäk Hendrik Gosses, Frysk skiedkundige en heechlearaar († 1940)
* 12 jannewaris - Spiridon Louis, Gryksk maratonrinner († 1940)
* 12 febrewaris - Theodoor Hendrik van de Velde, Nederlânsk gynekolooch en publisist († 1937)
* 27 febrewaris - Enrico Caruso, Italjaansk sjonger († 1921)
* 10 maart - Sipke Huismans, Frysk predikant en frisiast († 1923)
* 3 juny - Jouke Annes Bakker, Frysk politikus († 1956)
* 24 juny - Hugo Simberg, Finsk skilder († 1917)
* 22 augustus - Reinder Jacobus de Stoppelaar, Frysk predikant, sjoernalist en skriuwer († 1948)
* 2 oktober - Klaas Uilkema, Frysk ûnderwizer en lânboukundige († 1944)
* 19 oktober - Jaap Eden, Nederlânsk hurdrider en hurdfytser († 1925)
* 16 novimber - W.C. Handy, Amearikaansk blueskomponist († 1958)
* 22 novimber - Pieter Boeles, Nederlânsk skiedkundige en jurist († 1961)
* 4 desimber - Gerrit Knop, Skylger skriuwer, dichter en taalkundige († 1949)
;*datum ûnbekend*
* Herbert Goodchild, Ingelsk yllustrator († ±1919)

## Ferstoarn
* 9 jannewaris - keizer Napoleon III fan Frankryk (* 1808)
* 24 febrewaris - Elte Beima, Frysk astronoom, wiskundige en bibliofyl (* 1801)
* 1 maaie - David Livingstone, Skotsk sindeling en ûntdekkingsreizger (* 1813)
* 4 augustus - John Honsinger, Amerikaansk legerbistedokter (* 18??)
* 13 augustus - Jan Schepers, Frysk dokter en skriuwer (* 1815)
* 10 septimber - Wiardus Willem Buma, Frysk jurist, bestjoerder en publisist (* 1802)
* 7 oktober - Knut Jungbohn Clement, Noardfrysk taalkundige (* 1803)
* 18 desimber - Montanus de Haan Hettema, Frysk jurist en taalkundige (* 1796)
1875

## Foarfallen
;jannewaris
* 12 - Kwang-su wurdt keizer fan Sina.
;augustus
* 4 - Rients Pieters Koopmans, Jan Eeltjes Bonnema en Jan Dirks Hiddinga winne yn Frjentsjer de 24ste PC.

## Berne
;jannewaris
* 16 - John Dykstra, Amerikaansk politikus († 1959)
* 17 - Johannes Jurres, Frysk keunstskilder en heechlearaar († 1946)
febrewaris
* 21 - Jeanne-Louise Calment, Aldste persoarn († 1997)
;maart
* 7 - Maurice Ravel, Fransk komponist († 1937)
* 20 - Jouke Broer Schuil, Frysk skriuwer en toanielkritikus († 1960)
;april
* 2 - Walter P. Chrysler, Amerikaansk autofabrikant († 1940)
* 8 - kening Albert I fan Belgje († 1943)
;maaie
* 25 - Rommert de Bree, Frysk boer en ferieningsman († 1961)
;juny
* 6 - Thomas Mann, Dútsk skriuwer († 1955)
;septimber
* 1 - Edgar Rice Burroughs, Amerikaansk skriuwer († 1950)
* 3 - Ferdinand Porsche, Eastenryksk autofabrikant († 1955)
;oktober
* 10 - Jan Paardekoper, Nederlânsk komponist, dirigint en pianist († 1931)
;novimber
* 8 - Qiu Jin, Sineesk dichteresse en revolúsjonêr († 1907)
* 10 - Sybe Kornelis Bakker, Frysk predikant en politikus († 1918)
;desimber
* 10 - Jan Sjoerds Kuperus, Frysk keatser († 1962)

## Ferstoarn
* 7 maart - John Edward Gray, Ingelsk biolooch (* 1800)
* 3 juny - Georges Bizet, Frânsk komponist (* 1838)
* 29 juny - keizer Ferdinand I fan Eastenryk (* 1793)
* 4 augustus - Hans Christian Andersen, Deensk mearkeskriuwer (* 1805)
* 2 desimber - Verplanck Van Antwerp, Amerikaansk amtner en militêr (* 1807)
;*datum ûnbekend*
*Griis Burd (*Grey Beard*), oarlochslieder fan 'e Súdlike Sjajinnen (* 18??)

## Literatuer
;poëzij
* Edgar Allan Poe, *[[Alone (Edgar Allan Poe)|Alone]]* (oerset yn it Frysk as *Allinne*)
1874

## Foarfallen
;augustus
* 1 - Under de Ekspedysje nei de Black Hills, dy't útfierd wurdt troch it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer, wurdt yn 'e Black Hills, op lân dat hillich is foar de Lakota, goud fûn. Dit hat de Goudkoarts fan de Black Hills ta gefolch.
* 5 - Jacob Runia, Sjouke Sybes Anema en Jan Eeltjes Bonnema winne yn Frjentsjer de 23ste PC.
;datum ûnbekend
* - Begjin fan de filmkeunst

## Berne
* 25 jannewaris - William Somerset Maugha, Ingelsk skriuwer en toanieskriuwer († 1965)
* 15 febrewaris - Ernest Shackleton, Iersk ûntdekkingsreizger († 1922)
* 4 maart - Gerrit Keizer, Frysk artyst en lyts minske († 1946)
* 5 maart - Arthur van Schendel, Nederlânsk skriuwer († 1946)
* 24 maart - Harry Houdini, Hongaarsk-Amerikaansk stuntman en boeienskening († 1926)
* 25 april - Guglielmo Marconi, Italjaansk natuerkundige († 1937)
* 25 april - Fokke Jacobs de Zee, Frysk skriuwer, taalaktivist en boargemaster († 1950)
* 4 maaie - Nanne Ottema, Frysk konservator († 1955)
* 9 maaie - Howard Carter, Ingelsk argeolooch († 1939)
* 8 augustus - Willem van Schaik, Frysk keunstskilder en tekener († 1938)
* 10 augustus - Herbert Hoover, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1964)
* 10 oktober - Minze de Vries, Frysk keatser († 1965)
* 27 novimber - Chaim Weizmann, presidint fan Israel († 1952)
* 30 novimber - Winston Churchill, premier fan it Feriene Keninkryk († 1965)
* 30 novimber - L.M. Montgomery, Kanadeesk skriuwster († 1942)


Ofbyld:Somerset_Maugham_(1934).jpg| William Somerset Maugham
Ofbyld:Arthur van Schendel.jpg| Arthur van Schendel
Ofbyld:Harry Houdini-b.jpg| Harry Houdini
Ofbyld:Guglielmo Marconi.jpg| Guglielmo Marconi
Ofbyld:President Hoover portrait.jpg| Herbert Hoover
Ofbyld:Arnold Schoenberg la 1948.jpg| Arnold Schönberg
Ofbyld:ChaimWeizmann1948.jpg| Chaim Weizmann
Ofbyld:Churchill V sign HU 55521.jpg| Winston Churchill


## Ferstoarn
* 21 jannewaris - Enno Wilhelm Hektor, Eastfrysk skriuwer (* 1820)
* 5 maaie - Taco Roorda, Frysk letterkundige (* 1801)
* 21 juny - Anders Jonas Ångström, Sweedsk natuerkundige (* 1814)
* 12 novimber - Klaas Aartsma, Biltsk toanielskriuwer (* 1838)
;*datum ûnbekend*
*Arthur McKenzie Dodson, Amerikaansk ambachtsman, ûndernimmer en politikus (* 1819)

## Literatuer
;romans
* Thomas Hardy, *[[Far from the Madding Crowd (roman)|Far from the Madding Crowd]]* (oerset yn it Frysk as *Fier fan Alle Drokte*)
1872

## Foarfallen
;maart
* 1 - It Amerikaanske Kongres en presidint Ulysses S. Grant rjochtsje it Nasjonaal Park Yellowstone op, it earste nasjonaal park fan 'e wrâld.
;july
* 31 - Jan Pieters Hiddinga, Klaas Willems Boorsma en Auke Miedema winne yn Frjentsjer de 21ste PC.
;datum ûnbekend
* - Yn 'e Feriene Steaten wurdt de Colt .45-revolver op 'e merk brocht, in fjoerwapen dat him ûntjaan sil ta it symboal by útstek fan it Wylde Westen.
* - It Amelân wurdt troch de Amelânske Daam mei de fêste wâl ferbûn.

## Berne
;jannewaris
* 31 - Zane Grey, Amerikaansk skriuwer († 1939)
;febrewaris
* 10 - Anne Anema, Frysk heechlearaar en politikus († 1966)
* 26 - Pieter Sipma, Frysk taalkundige en ûnderwiisman († 1961)
;maart
* 7 - Piet Mondriaan, Nederlânsk kuenstskilder († 1944)
;april
* 8 - Anton Molkenboer, Nederlânsk keunstner († 1960)
* 30 - L.F. Edema van der Tuuk Frysk keunstner († 1942)
;maaie
* 6 - Willem de Sitter, Frysk wiskundige, astronoom en natuerkundige († 1934)
* 7 - Peder Østlund, Noars reedrider († 1939)
;juny
* 8 - J.A. Bruins jr., Nederlânsk predikant († 1947)
;july
* 16 - Roald Amundsen, Noarsk ûntdekkingsreizger († 1928)
;augustus
* 3 - kening Haakon VII fan Noarwegen († 1957)
;oktober
* 27 - Jan Jelles Hof, Frysk skriuwer en sjoernalist († 1958)
;novimber
* 29 - Nicolas Japikse, Frysk skiedkundige († 1944)

## Ferstoarn
* 9 jannewaris - Evert Klazes Boorsma, Frysk keatser (* 1835)
* 27 febrewaris - Cornelis Bernardus Buijs, Frysk keunstskilder (* 1808)
* 2 april - Samuel Morse, Amerikaansk útfiner (* 1791)
* 4 juny - Johan Thorbecke, Nederlânsk politikus (* 1798)
* 18 july - Benito Juárez, presidint fan Meksiko (* 1806)
* 19 augustus - kening Karel XV fan Sweden (* 1826)
* 2 septimber - Nikolai Frederik Severin Grundtvig, Deensk teolooch, filosoof en pedagooch (* 1783)
;*datum ûnbekend*
* Dowe-aaiekop, opperhaad fan 'e Assiniboin (* 1796)

## Literatuer
;romans
* Lewis Carroll, *Through the Looking Glass*
* Jules Verne, *[[Le Tour du Monde en Quatre-vingts Jours]]* (oerset yn it Frysk as *In Wrâldreis yn Tachtich Dagen*)
;poëzij
* Friedrich Rückert, *Kindertotenlieder*

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|*Impression, soleil levant* Claude Monet
Ofbyld:Alfred Sisley 008.jpg|*Pont de Villeneuve-la-Garenne*, 1872, Alfred Sisley 
Ofbyld:DegasFoyerdeDanse72.jpg|*Foyer de danse à l'Opéra de la rue Le Peletier*, 1872, Edgar Degas
Ofbyld:Camille Pissarro - Louveciennes - Museum Folkwang.jpg|*Neige à Louveciennes*, 1872, Camille Pissarro
Ofbyld:Edouard Manet 052.jpg|*Courses au Bois de Boulogne*, 1872, Édouard Manet 
Ofbyld:Jozef Israëls - Kinderen der zee 1872.jpg|*Bern fan de See*, 1872, Jozef Israëls, Ryksmuseum 
Ofbyld:Pont-Neuf (1872) - Pierre-Auguste Renoir (National Gallery of Art, Washington D.C.).jpg|*Pont-Neuf*, 1872, Pierre-Auguste Renoir
Ofbyld:Kramskoi Christ dans le désert.jpg|*Kristus yn de woastyn* (1872) Ivan Kramskoj  


## Boukeunst

Ofbyld:ErremuStationsgebouw.jpg|*[[Stasjon Arnemuiden]]* (1872)
1871

## Foarfallen
;jannewaris
* 18 - Kening Willem I fan Prusen wurdt yn de Spegelsaal fan Versailles ta keizer fan Dútslân útroppen.
;maaie
* 10 - Mei it tekenjen fan it Ferdrach fan Frankfurt  einiget offisjeel de Frânsk-Dútske Oarloch. Frankryk moat Elzas-Lotharingen ôfstean. 
;augustus
* 2 - Jan Pieters Hiddinga, Pieter Pieters Hiddinga en Auke Miedema winne yn Frjentsjer de 20ste PC.
;desimber
* 24 - Premiêre fan de opera Aida fan Giuseppe Verdi
;datum ûnbenekd
* - Aletta Henriëtte Jacobs is de earste frou dy't talitten wurdt ta in Nederlânske universiteit (Ryksuniversiteit Grins).

## Berne
;febrewaris
* 23 - Theo Molkenboer, Frysk keunstner († 1920)
;maart
* 3 - Maurice Garin, Frânsk hurdfytser, winner fan de earste Omgong fan Frankryk († 1957)
* 27 - Heinrich Mann, Dútsk skriuwer († 1950)
;juny
* 26 - Johan Anker, Noarsk siler († 1940)
;july
* 18 - Oepke Noordmans, Frysk predikant en teolooch († 1956)
;augustus
* 15 - Samuel Taylor Blue, opperhaad fan 'e Katôba († 1959)
* 19 - Orville Wright, Amerikaansk loftfeartpionier († 1912)
* 21 - Leonid Andrejev, Russysk skriuwer († 1919)
* 30 - Foeke Kuipers, Frysk arsjitekt († 1954)
;oktober
* 30 - Ernest Rutherford, Nijseelansk natuerkundige († 1937)
;novimber
* 11 - Broer Doekeles Dykstra, Frysk-Amerikaansk útjouwer, predikant en publisist († 1955)
;desimber
* 1 - Jannes van Dijk, Nederlânsk politikus († 1954)
* 24 - Johannes Gerlofs Anema, Frysk keatser († 1936)
* 25 - Willem George Frederik Jansen, Frysk keunstskilder († 1949)

## Ferstoarn
* 29 april - Jan Gelinde van Blom, Frysk dichter en skriuwer (* 1796)
* 18 oktober - Charles Babbage, Ingelsk útfiner (* 1791)

## Literatuer
;koarte fiksje
* bruorren Halbertsma, *[[Rimen en Teltsjes]]*
;poëzij
* Arthur Rimbaud, *[[Le Bateau Ivre]]* (oerset yn it Frysk as *It Dronkene Skip*)
* bruorren Halbertsma, *[[Rimen en Teltsjes]]*
1870

## Foarfallen
;jannewaris
* 26 - Firginia wurdt as 8e fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
;febrewaris
* 23 - Mississippy wurdt as 9e fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
;maart
* 30 - Teksas wurdt as 10e fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
;july
* 15 - Georgia wurdt as 11e en lêste fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
* 19 - Frankryk ferklearret de oarloch oan Prusen, begjin fan de Frânsk-Dútske oarloch.
;augustus
* 3 - Dirk Ynzes de Boer, Auke Miedema en Jan Pieters Hiddinga winne yn Frjentsjer de 19e PC.
;septimber
* 2 - Nei it ferlies by Sedan jout Frankryk belies en komt de Frânske keizer Napoleon III in Prusyske kriichsfinzenskip.
* 20 - Giuseppe Garibaldi nimt Rome yn; dat betsjut de ein fan de Pauslike Steat.

## Berne
* 31 jannewaris - Johan Burgers, Nederlânsk dieretúndirekteur († 1943)
* 16 febrewaris - Dirk Jelles Troelstra, Frysk dichter († 1902)
* 22 april - Vladimir Iljitsj Lenin (Vladimir Iljitsj Uljanov), Russysk revolúsjonêr en lieder fan 'e Sovjet-Uny († 1924)
* 31 augustus - Maria Montessori, Italjaansk ûnderwiiskundige († 1952)
* 26 septimber - kening Kristiaan X fan Denemark († 1947)
* 22 oktober - Pieter Albert Vincent van Harinxma thoe Slooten, Frysk politikus († 1954)
* 9 novimber - Knut Magnus Enckell, Finsk skilder († 1925)
* 30 novimber - Jan Jansonius, Frysk politikus († 1957)
;*datum ûnbekend*
*Abdûlazyz ibn Mûtyb, emir fan Djebel Sjammar († 1906)

## Ferstoarn
* 9 april - John Wilson, opperhaad fan 'e Ottawa (* 1813)
* 9 juny - Charles Dickens, Ingelsk skriuwer (* 1812)
* 4 july - Willem Klazes Boorsma, Frysk keatser (* 1826)
* 12 oktober - Robert E. Lee, Amerikaansk generaal (* 1807)
* 12 novimber - Auguste Duméril, Frânsk biolooch (* 1812)
* 5 desimber - Alexandre Dumas, Frânsk skriuwer (* 1802)
;*datum ûnbekend*
*Hege Rêchbonke of Bochel (*High Backbone* of *Hump*), opperhaad fan 'e Lakota (* 1820)
Frouljus-PC

De **Frouljus-PC** is ien fan de wichtichste keatspartijen foar froulike keatsers. De partij dy't sûnt 1977 hâlden wurdt yn Weidum is neamd nei de PC yn Frjentsjer. 

Afke Hijlkema fan Akkrum is oant en mei 2010 mei alve keninginneprizen de meast suksesfolle PC-keatster ea. Sy is ek oanfierdster fan it PC-punteklassemint mei 35 punten. Har maat fan eartiids Géjanna Dijkstra-Buma fan Eksmoarre moat it mei 5 punten minder dwaan.

De Frouljus-PC heart mei de Ald-Meiers Partij yn Hitsum, de Jong Famme Partij yn Mantgum en it NK Dames fan it KNKB ta de wedstriden dy't meitelle foar de 'Fjouwer Wimpels' fan it frouljuskeatsen.

## Winners fan de Frouljus-PC
Molekulêre biology

**Molekulêre biology** is de stúdzje fan de biology op molekulêre skealje en is ûntstien yn de 30-er jierren fan de 20e iuw. It is besibbe oan tal fan oare biologyske stúdzjefjilden benammen oan genetika en biogemy. Molekulêre biology hâldt him benammen dwaande mei it ûndersykjen fan de ynteraksjes tusken de ferskate systemen yn in sel en hoe't dy regulearre wurde.
Fysiology

**Fysiology** is in ûnderdiel fan de biology dat him dwaande hâldt mei de meganyske, fysyke en biogemyske funksjes fan libbene organismen. Fysiology is te ferdielen yn plante-fysiology en biste-fysiology.

It fjild fan biste-fysiology brûkt de metoades en middels foar minsklike fysiology ek foar net minsklike wêzen. Plante-fysiology lient har techniken wer fan beide. De ûnderwerpen dy't bestudearre en ûndersocht wurde binne sa breed as de libbensbeam sels. 

Oare wichtige wittenskiplike stúdzjefjilden dy't út de fysiology fuortkommen binne: biogemy, biofysika, biomeganika en molekulêre biology.

It wie de anatomist William Harvey dy't yn de 17e iuw de grûnslach lei foar de eksperimentele fysiology mei syn beskriuwing fan de bloedsirkulaasje.
Biomeganika

**Biomeganika** is de stúdzje fan de beweging en oare fysike aspekten fan libbene wêzens en harren ûnderdielen. Sa bestudearret en analisearret de biomeganika de effekten fan krêften op bygelyks skonken of earms, de aerodynamika fan fûgels, likegoed as de hydrodynamika fan swimmende fisken en beweging yn it algemien fan alle libbene wêzens fan hiele organismen oant yndividuele sellen.

Biomeganika wurdt tapast yn ûnder oaren de biology, de genêskunde en (top)sport. 

### Keppeling om utens
It oerkoepeljende orgaan foar dizze stúdzjerjochting is de International Society of Biomechanics.
Skipsboutechnyk

**Skipsboutechnyk** omfettet it ûntwerpen fan skippen nei easken fan brûkberens, feiligens en skientme. Dy easken hingje fansels gear mei de tapassing fan in skip: foar in frachtskip binne oare saken wichtich as foar in fearboat of in syljacht. Mar guon saken, lykas de rompfoarm, de feiligensmiddels en de navigaasjemiddels, jilde foar alle soarten fan skippen. De skipsbou is de yndustry dêr't de skippen neffens de ûntwerpen boud wurde.
1869

## Foarfallen
;july
* 11 - Yn noardeastlik Kolorado fynt yn it ramt fan 'e Komantsjekampanje de Slach by Summit Springs plak. Dêrby wurde de militante Sjajinske Hûnskrigers troch it Amerikaanske Leger útskeakele as militêre macht fan betsjutting.
;augustus
* 4 - Klaas Folkerts Post, Klaas Willems Boorsma en Auke Miedema winne yn Frjentsjer de 18e PC.
;septimber
* 22 - Earste útfiering fan de opera Das Rheingold, fan Richard Wagner.

## Berne
;jannewaris
* 5 - jhr. T.A.M.A. van Humalda van Eysinga, Frysk abbekaat en oersetter († 1946)
* 10 - Grigori Raspûtin, Russysk mystikus († 1916)
;febrewaris
* 11 - Helene Kröller-Müller, Nederlânsk keunstsamler († 1939)
* 22 - frelle Clara Jacoba de Vos van Steenwijk, Nederlânsk filantrope († 1960)
;maart
* 15 - Jan Reitsma, Frysk keatser († 1959)
* 18 - Neville Chamberlain, premier fan it Feriene Keninkryk († 1940)
;juny
* 8 - Emilie Louise Frey, Switsersk dokter († 1937)
* 19 - Samuel Azarja Rudelsheim, opperrabbyn fan Fryslân († 1918)
* 22 - Hendrik Colijn, premier fan Nederlân († 1944)
;july
* 2 - Hjalmar Söderberg, Sweedsk skriuwer († 1941)
;septimber
* 4 - Geart Aeilco Wumkes, Frysk predikant en bibeloersetter († 1954)
* 25 - Frank B. Linderman, Amerikaansk folkekundige en politikus († 1938)
;oktober
* 2 - Mahatma Gandhi, Yndiaask aktivist en politikus († 1948)
;novimber
* 22 - André Gide, Frânsk skriuwer († 1951)
;desimber
* 31 - Henri Matisse, Frânsk keunstskilder († 1954)
;*datum ûnbekend*
* Louis Coues Page, Amerikaansk útjouwer († 1956)

## Ferstoarn
* 27 febrewaris - Joast Hiddes Halbertsma, Frysk skriuwer en predikant (* 1789)
* 8 maart - Hector Berlioz, Frânsk komponist (* 1803)
* 4 april - Age Wigers Schoonhoven, bûterkeapman en foaroanman fan it Frysk Réveil (* 1813)
* 11 july - Lange Bolle (*Tall Bull*), opperhaad fan 'e Súdlike Sjajinnen (* 1830)
1868

## Foarfallen
;april
* 29 - It twadde Ferdrach fan Fort Laramie tusken de Feriene Steaten en de Sû (*Sioux*) makket in ein oan 'e Oarloch fan Reade Wolk. It Amerikaanske Leger stimt deryn ta om syn forten by it Bozeman Trail lâns te ûntromjen. Teffens wurdt mei dit ferdrach it Grutte Sû Reservaat stifte.
;juny
* 15 - By de earste ûntsnapping fan 'e Blokhûspoarte naaie 6 finzenen der út.
* 22 - Arkansas wurdt as 2e fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
* 25 - Floarida wurdt as 3e fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
;july
* 4 - Noard-Karolina wurdt as 4e fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
* 9 - Súd-Karolina en Louisiana wurdt as 5e en 6e fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
* 13 - Alabama wurdt as 7e fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
* 29 - Auke Miedema, Rein Minnes Schiphof en Klaas Folkerts Post winne yn Frjentsjer de 17e PC.
;septimber
* 17 - Yn it ramt fan 'e Komantsjekampanje begjint yn Kolorado de acht dagen duorjende Slach by Beecher Island, tusken in ôfdieling blanke ferkenners fan it Amerikaanske Leger en krigers fan 'e Sjajinnen, Lakota en Arapaho.
* 23 - Porto Riko ferklearret him ûnôfhinklik fan Spanje. Dat wurdt troch lykwols troch gjin inkeld lân erkend.
;novimber
* 27 - By it Bloedbad fan de Washita falt it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer it winterkamp oan fan it opperhaad Swarte Tsjettel fan 'e Súdlike Sjajinnen. It kamp wurdt ferwoastge en foar in diel útmoarde.

## Berne
;jannewaris
* 28 - Sien van Hulst, inisjatyfnimster foar de wykferpleging en kreamsoarch († 1930)
;maart
* 26 - kening Fûad I fan Egypte († 1936)
* 28 - Maksim Gorki, Russysk skriuwer († 1936)
* 29 - Obe Postma, Frysk dichter († 1963)
;april
* 7 - Lammert Skeltes Hilarides, Frysk keatser († 1934)
;maaie
* 6 - tsaar Nikolaas II fan Ruslân († 1918)
* 10 - Engel Molenaar, Flylânsk ûnderwizer en publisist († 1939)
;septimber
* 14 - Théodore Botrel, Bretonsk sjonger († 1925)
;desimber
* 10 - Rinske Visscher, Frysk Publisist († 1950)

## Ferstoarn
* 28 maart - Tamme Foppes de Haan, Frysk teolooch (* 1791)
* 25 augustus - Jacob van Lennep, Nederlânsk skriuwer (* 1802)
* 17 septimber - Kromme Noas (*Roman Nose*), oarlochslieder fan 'e Súdlike Sjajinnen (* 1823)
* 26 septimber - August Ferdinand Möbius, Dútsk wiskundige (* 1790)
* 27 novimber - Joel H. Elliott, Amerikaansk militêr (* 1840)
* 27 novimber - Lytse Rots (*Little Rock*), opperhaad fan 'e Súdlike Sjajinnen (* 1805)
* 27 novimber - Swarte Tsjettel (*Black Kettle*), opperhaad fan 'e Súdlike Sjajinnen (* 1803)
1866

## Foarfallen
* 25 maaie - De Feriening ta Befoardering fan Folksûnderwiis wurdt oprjochte.
* 1 juny - It spoarstasjon fan Bûtenpost wurdt iepene.
* 13 juny - Op 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika brekt de Oarloch fan Reade Wolk út tusken de Feriene Steaten en de Lakota, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho, oer de forten dy't it Amerikaanske Leger by it Bozeman Trail lâns yllegaal op Yndiaansk lân boud hat.
* 24 july - Tennessee wurdt as 1e fan 'e yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fersleine Konfederearre steaten wer talitten ta de Amerikaanske Uny.
* *sûnder datum* - Yn Nederlân hearsket in goalera epidemy.

## Berne
* 26 maart - Cornelis Gerritsma, Frysk politikus († 1951)
* 17 maaie - Erik Satie, Fransk komponist en pianist († 1925)
* 28 july - Beatrix Potter, Ingelsk berneboekeskriuwster († 1943)
* 5 augustus - Tjipke Postma, Frysk skipper en folksdichter († 1956)
* 21 septimber - H.G. Wells, Ingelsk skriuwer († 1946)
* 2 oktober - Anne de Koe, Frysk predikant en aktivist († 1941)
* 12 oktober - Ramsay MacDonald, premier fan it Feriene Keninkryk († 1937)
* 12 desimber - Alfred Werner, Dútsk skiekundige en Nobelpriiswinner († 1919)

## Ferstoarn
* 24 jannewaris - George Ord, Amerikaansk biolooch (* 1781)
* 12 novimber - Waalke van Borssum Waalkes, Frysk predikant en bibeloersetter (* 1818)
* 14 novimber - kening Michael I fan Portegal (* 1802)
1865

## Foarfallen
;maart
* 8 - Der wurdt in begjin makke mei it ôfgraven fan de dunen by Breesaap foar de oanlis fan it Noardseekanaal.
;april
* 9 - De Súdlike generaal Robert E. Lee en syn Noardlike wjergader Ulysses S. Grant tekenje yn it Gerjochtsgebou fan Appomattox, yn Firginia, de oerjefte fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika. Hjirmei wurdt de Amerikaanske Boargeroarloch nei fjouwer jier beëinige mei in Noardlike oerwinning.
;augustus
* 2 - Dirk Ynzes de Boer, Pieter Ynzes de Boer en Pieter Pieters Hiddinga winne yn Frjentsjer de 15e PC.
;oktober
* 14 - By it Ferdrach fan de Lytse Arkansas stimme fiif Yndiaanske folken fan 'e súdlike Grutte Flakten deryn ta om harren lân ôf te stean oan 'e Feriene Steaten.
;desimber
* 24 - De Ku Klux Klan wurdt oprjochte yn Pulaski (Tennessee).

## Berne
* 31 jannewaris - Henri Desgrange, Frânsk sportbestjoerder en organisator fan de Omgong fan Frankryk († 1940)
* 10 maart - Pim Mulier, Nederlânsk sjoernalist en sportbestjoerder († 1954)
* 13 juny - William Butler Yeats, Iersk dichter († 1939)
* 25 july - Jac. P. Thijsse, Nederlânsk ûnderwizer en natoerbeskermer († 1945)
* 11 augustus - Frank T. Hopkins, Amerikaansk hynsteman († 1951)
* 15 augustus - Johan Bernard Schepers, Frysk skied- en letterkundige († 1935)
* 23 septimber - Emma baronesse Orczy, Hongaarsk-Ingelsk skriuwster († 1947)
* 19 novimber - Pieter Baukes Yetsenga, Frysk keatser († 1943)
* 1 desimber - Ate Dykstra, Frysk-Amerikaansk politikus († 1953)
* 8 desimber - Jean Sibelius, Finsk komponist († 1957)
* 27 desimber - Teatse Eeltsje Holtrop, Frysk skriuwer en oersetter († 1925)
* 30 desimber - Rudyard Kipling, Ingelsk skriuwer en dichter († 1936)
;*datum ûnbekend*
*Swurddrager (*Sword Bearer*), opperhaad fan 'e Krieën († 1887)

## Ferstoarn
* 14 april - Sjoerd Bonga, Frysk topografysk tekener en skilder (* 1794)
* 15 april - Abraham Lincoln, presidint fan 'e Feriene Steaten (* 1809)
* 23 april - Silas Soule, Amerikaansk militêr en abolysjonist (* 1838)
* 26 april - John Wilkes Booth, Amerikaansk akteur en moardner fan Abraham Lincoln (* 1838)
* 5 juny - John Richardson, Skotsk biolooch en ûntdekkingsreizger (* 1787)
* septimber - Ald Opperhaad Smook (*Old Chief Smoke*), opperhaad fan 'e Lakota (* 1774)
* 10 desimber - kening Leopold I  fan Belgje (* 1790)
* 14 desimber - Jan Hendrik van Boelens, Nederlânsk jurist en politikus (* 1792)

## Literatuer
;romans
* Lewis Carroll, *[[Alice's Adventures in Wonderland]]* (oerset yn it Frysk as *Alice yn Wûnderlân*)
* Jules Verne, *[[De la Terre à la Lune]]* (oerset yn it Frysk as *In Reis nei de Moanne*)
1863

## Foarfallen
;jannewaris
* 10 - De earste metro fan de wrâld wurdt yn London iepene.
;juny
* 20 - West-Firginia wurdt as 35e steat talitten ta de Amerikaanske Uny.
;july
* 1 - It Keninkryk fan de Nederlannen skaft de slavernij ôf yn Suriname en op de Nederlânske Antillen.
* 1-3 - Yn 'e Slach by Gettysburg, it bloedichste treffen fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch, hawwe de Súdliken de mooglikheid om 'e oarloch te winnen fan it Noarden, mar litte se har dy kâns ûntglûpe.
* 29 - Pieter Ulbes Rijpma, Jan Bangma en Frans Frederiks Felkers winne yn Frjentsjer de 13e PC.
;desimber
* 16 - De 22-jierrige Gerard Adriaan Heineken keapet de *bierbrouwerij "De Hooiberg"* yn Amsterdam.

## Berne
* 1 jannewaris - Pierre de Coubertin, Frânsk sportbestjoerder en stifter fan de moderne Olympyske spullen († 1937)
* 12 jannewaris - Outram Bangs, Amerikaansk biolooch († 1932)
* 6 maart - Sjirk Linses van der Burg, Frysk beweger en notaris († 1932)
* 10 juny - Louis Couperus, Nederlânsk skriuwer († 1923)
* 29 juny - Sije Laverman, Frysk skriuwer († 1919)
* 14 july - Charles Le Goffic, Bretonsk dichter, skriuwer en skiedkundige († 1932)
* 28 septimber - kening Karel I fan Portegal († 1908)
* 14 oktober - Gabriël van Schouwen, Frysk dokter († 1913)
* desimber - Swarte Wapity (*Black Elk*), medisynman fan 'e Lakota († 1950)
* 19 desimber - Theo van Hoytema, Nederlânsk tekener, litograaf en boekbânûntwerper († 1917)

## Ferstoarn
* 3 july - Lytse Krie (*Little Crow*), opperhaad fan 'e Eastlike Dakota (* 1810)
* 20 septimber - Jacob Grimm, Dútsk taalkundige en mearkeskriuwer (* 1785)
* 17 septimber - Alfred de Vigny, Frânsk skriuwer (* 1797)
* 15 novimber - kening Freark VII fan Denemark (* 1808)
1864

## Foarfallen
;maart
* 10 - Loadewyk II wurdt kening fan Beieren.
;augustus
* 3 - Jan Bangma, Dirk Ynzes de Boer en Frans Frederiks Felkers winne yn Frjentsjer de 14e PC.
* 22 - It ynternasjonale Reade Krús wurdt oprjochte yn Genève.
;novimber
* 29 - In Amerikaanske militêre ienheid ûnder lieding fan kolonel John M. Chivington moardet it freedsume doarp fan it opperhaad Swarte Tsjettel fan 'e Súdlike Sjajinnen út. By dit Bloedbad fan Sand Creek falle tusken de 70 en 163 Yndiaanske deaden.
;datum ûnbekend
* july - Anty-Konfederearre rebellen ûnder lieding fan Newton Knight roppe yn it súdeasten fan 'e steat Mississippy de ûnôfhinklikheid fan 'e Frijsteat Jones út en skiede har dêrmei ôf fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika.

## Berne
* 19 maart - Charles Marion Russell, Amerikaansk keunstskilder († 1925)
* 29 maaie - Jan bij de Leij, Frysk ûnderwizer, aktivist en toanielskriuwer († 1936)
* 11 juny - Richard Strauss, Dútsk komponist en dirigint († 1949)
* 14 juny - Alois Alzheimer, Dútsk dokter († 1915)
* 15 juny - Guy Ropartz, Bretonsk komponist († 1955)
* 20 juny - Pier Pander, Frysk byldhouwer en medaljeur († 1919)
* 23 july - Jan Linses van der Burg, Frysk dichter († 1905)
* 24 novimber - Henri de Toulouse-Lautrec, Frânsk keunstskilder († 1901)

## Ferstoarn
* 13 maaie - William Henry Christman, Amerikaansk soldaat (* 1843)
* 20 septimber - Schelto van Heemstra, Nederlânsk politikus (* 1807)
* 29 novimber - Lofterhân (*Left Hand*), opperhaad fan 'e Súdlike Arapaho (* 1825)
1867

## Foarfallen
;maart
* 30 - De Feriene Steaten en it Keizerryk Ruslân berikke oerienstimming oer de Oankeap fan Alaska.
;july
* 1 - De Britske koloanjes Ontario, Kebek, Nij-Skotlân en Nij-Breunswyk foarmje de Kanadeeske Konfederaasje. Kanada kriget selsbestjoer binnen it Britske Ryk. 
* 31 - Auke Miedema, Rein Minnes Schiphof en Klaas Folkerts Post winne yn Frjentsjer de 16e PC.
;oktober
* 1 - it earste part fan it Spoar fan Swol nei Ljouwert wurdt iepene.
* 18 - Mei de Oankeap fan Alaska, bewurkmastere troch de Amerikaanske minister fan Bûtenlânske Saken William H. Seward en syn Russyske amtgenoat Edûard de Stoeckl, komt in ein oan it bestean fan 'e needlijende Russyske koloanje Russysk-Amearika. It gebiet komt no ûnder de namme Alaska by de Feriene Steaten te hearren. De grins tusken de beide lannen komt yn 'e midden fan 'e Beringstrjitte te lizzen, en rint dêr tusken de beide Diomedeseilannen troch. Bestjoerlik wurdt Alaska foarearst in ûnorganisearre territoarium: it Departemint Alaska.
* 21-28 - Under de namme fan it Ferdrach fan Medicine Lodge wurde in trijetal ferdraggen sletten tusken it regear fan 'e Feriene Steaten en fiif Yndiaanske folken fan 'e súdlike Grutte Flakten, wêrby't de Yndianen deryn tastimme en jou harren lân op. Dizze ferdraggen komme yn it plak fan it nea útfierde Ferdrach fan de Lytse Arkansas, fan 1865.
;Datum ûnbekend
* - Alfred Nobel fynt it dynamyt út.
* - Samuel Fay krijt it earste patint foar in krammerke út metaaltried.

## Berne
* 9 jannewaris - Theodorus Marius Theresius baron van Welderen, Frysk politikus en bestjoerder († 1945)
* 18 jannewaris - Rubén Darío, Nikaragûaansk dichter, skriuwer en sjoernalist († 1916)
* 7 febrewaris - Laura Ingalls Wilder, Amerikaansk skriuwster († 1957)
* 20 maart - Sjouke de Zee, Frysk skriuwer en propagandist († 1954)
* 25 maart - Arturo Toscanini, Italiaansk dirigint († 1957)
* 16 april - Wilbur Wright, Amerikaansk loftfeartpionier († 1912)
* 27 april - Frédéric Rouge, Switserske skilder († 1950)
* 7 novimber - Maria Curie-Sklodowska, Poalsk-Frânsk natuerkundige en Nobelpriiswinner († 1934)

## Ferstoarn
* 19 juny - keizer Maksimiliaan fan Meksiko (* 1832)
* 26 juny - kening Otto I fan Grikelân (* 1815)
* 22 septimber - Michael Faraday, Ingelsk natuerkundige (* 1791)

## Literatuer
;toaniel
* Henrik Ibsen, *[[Peer Gynt]]* (oerset yn it Frysk as *Peer Gynt*)
1862

## Foarfallen
;july
* 30 - Rients Doekles Yntema, Hylke Folkerts Post en Pieter Baukes Rijpma winne yn Frjentsjer de 12e PC.
;augustus
* 17 - Yn Minnesota brekt ûnder de Dakota-Yndianen in opstân út dy't bekend komt te stean as de Dakota-Oarloch fan 1862.
;septimber
* 23 - De Dakota wurde definityf ferslein yn 'e Slach by Wood Lake. Hjirmei komt in ein oan 'e Dakota-Oarloch fan 1862.
;desimber
* 26 - Yn Mankato (Minnesota) wurde 38 foaroanmannen fan 'e Dakota tagelyk ophongen foar harren rol yn 'e Dakota-Oarloch fan 1862. Dit is de grutste massa-eksekúsje út 'e Amerikaanske skiednis.

## Berne
* 3 jannewaris - Bonne Hylkema, Frysk ûnderwizer en skriuwer († 1935)
* 14 maart - Geerhardus Vos, Frysk-Amerikaansk teolooch († 1949)
* 6 juny - Foeke Buitenrust Hettema, Frysk taalkundige († 1922)
* 14 july - Gustav Klimt, Eastenryksk keunstskilder († 1918)
* 22 augustus - Claude Debussy, Frânsk komponist († 1918)
* 4 novimber - Jan Hepkes Wouda, Frysk fellekeepman en swetser († 1939)
* 7 desimber - Hobbe Smith, Frysk keunstskilder († 1942)
* 17 desimber - Anne Tsjibbes van der Meulen, Frysk ûnderwizer en antyksamler († 1934)

## Ferstoarn
* 10 jannewaris - Samuel Colt, Amerikaansk wapensmid en ûndernimmer (* 1814)
* 18 jannewaris - John Tyler, presidint fan de Feriene Steaten (* 1790)
* 4 april - Harmen Sytstra, Frysk skriuwer (* 1817)
* 1 maaie - J.L.C. Schroeder van der Kolk, Frysk heechleraar anatomy en fysiology (* 1797)
* 24 july - Martin Van Buren, presidint fan 'e Feriene Steaten (* 1782)
* 22 augustus - Rein Baukes Windsma, Frysk skoalmaster en dichter (* 1801)

## Muzyk
;lieten
* *[[Deck the Halls (liet)|Deck the Halls]]*
1861

## Foarfallen
;jannewaris
* 29 - Kansas wurdt as 34e steat talitten ta de Amerikaanske Uny.
;febrewaris
* 8 - Sân Súdlike steaten dy't har ôfskaat hawwe fan 'e Feriene Steaten rjochtsje de Konfederearre Steaten fan Amearika op. (Hjir slute har neitiid noch fjouwer oare Súdlike steaten by oan.)
;maart
* 17- Kening Fiktor Emmanuël II fan Piemont-Sardynje proklamearret it keninkryk Itaalje.
;april
* 12 - De Amerikaanske Boargeroarloch tusken de Noardlike Feriene Steaten en de Súdlike Konfederearre Steaten brekt út mei de besjitting troch de Súdliken fan it Noardlike Fort Sumter, yn 'e haven fan Charleston (Súd-Karolina).
;july
* 31 - Pieter Ulbes Rijpma, Pieter Baukes Rijpma en Rients Doekles Yntema winne yn Frjentsjer de 11e PC.

## Berne
* 6 jannewaris - Victor Horta, Flaamsk arsjitekt († 1947)
* 8 jannewaris - Ietje Kooistra, Frysk pedagoge en feministe († 1923)
* 19 jannewaris - Georg Christiaan Slieker, (earste) Frysk (én Nederlânsk) bioskoophâlder († 1945)
* 28 febrewaris - Eli Heimans, Nederlânske ûnderwizer en natuerbeskermer († 1914)
* 31 maaie - William S. Hofstra, Amerikaansk ûndernimmer en filantroop († 1932)
* 26 augustus - Émile Hamonic, Bretonsk útjouwer en fotograaf († 1943)
* 4 oktober - Frederic Remington, Amerikaansk keunstskilder († 1909)
* 10 oktober - Fridtjof Nansen, Noarsk ûntdekkingsreizger († 1930)
;*datum ûnbekend*
*Oldig Boekhoff, Eastfrysk predikant en bibeloersetter († 1920)

## Ferstoarn
* 2 jannewaris - kening Freark Willem IV fan Prusen (* 1795)
* 1 maaie - Marten Annes Ypma, Frysk predikant (* 1810)
* 25 juny - sultan Abdúlmadjyd I fan it Osmaanske Ryk (* 1823)
* 11 novimber - kening Peter V fan Portegal (* 1837)

## Literatuer
;koarte ferhalen
* Hans Christian Andersen, *[[Hvad Fatter Gjør det Er Altid det Rigtige]]* (oerset yn it Frysk as *Wat Heit Docht, Is Altyd Bêst*)
* Hans Christian Andersen, *[[Sneemanden]]* (oerset yn it Frysk as *De Snieman*)
1860

## Foarfallen
;maart
* 23 - Ype Baukes de Graaf, de lêste yn fredestiid ta de dea feroardielde yn Fryslân, waard in Ljouwert ophinge.
;augustus
* 1 - Rients Doekles Yntema, Pieter Baukes Rijpma en Pieter Ulbes Rijpma winne yn Frjentsjer de 10e PC.
;desimber
* 20 - Súd-Karolina skiedt him as earste fan 'e Súdlike steaten ôf fan 'e Feriene Steaten.

## Berne
* 13 febrewaris - Nynke fan Hichtum, Frysk skriuwster († 1939)
* 18 febrewaris - Anders Zorn, Sweedsk keunstner († 1920)
* 3 maart - Johannes Kuiken, Frysk drukker, útjouwer en polityk aktivist († 1936)
* 3 april - Frederik van Eeden, Nederlânsk skriuwer († 1932)
* 20 april - Piter Jelles Troelstra, Frysk politikus en dichter († 1930)
* 9 maaie - J.M. Barrie, Skotsk skriuwer († 1937)
* 7 july - Gustav Mahler, Eastenryksk komponist en dirigint († 1911)
* 13 augustus - Annie Oakley, Amerikaanske skerpskutter en artyste († 1926)
* 22 augustus - Paul Nipkow, Dútsk útfiner en tillefyzjepionier († 1940)
* 14 novimber - J.H.J. van Wageningen thoe Dekema, Frysk heareboer († 1908)

## Ferstoarn
* 23 maart - Ype Baukes de Graaf, Frysk moardner, lêste dy't yn Fryslân de deastraf krige (* 1812 of 1813)
* 14 augustus - André Marie Constant Duméril, Frânsk biolooch en anatoom (* 1774)
* 21 septimber - Arthur Schopenhauer, Dútsk filosoof (* 1788)

## Literatuer
;romans
* Eduard Douwes Dekker, *[[Max Havelaer]]*
1859

## Foarfallen
* 14 febrewaris - Oregon wurdt as 33e steat talitten ta de Amerikaanske Uny.
* *sûnder datum* - Yn Nederlân hearsket in pokke-epidemy.

## Berne
* 2 april - Anatole Le Braz, Bretonsk dichter en folklorist († 1926)
* 15 maaie - Pierre Curie, Frânsk natuerkundige († 1906)
* 22 maaie - Arthur Conan Doyle, Skotsk skriuwer († 1930)
* 27 juny - Mildred Hill, Amerikaansk lietsjeskriuwster en musikologe, komponiste fan *Happy Birthday* († 1916)
* 15 desimber - Ludovich Zamenhof, Poalsk taalkundige, betinker fan it Esperanto († 1917)
* 23 novimber - Billy the Kid, Amerikaansk bandyt († 1881)

## Ferstoarn
* 18 jannewaris - Alfred Vail, Amerikaansk masinist en útfiner (* 1807)
* 8 july - kening Oskar I fan Sweden en Noarwegen (* 1799)
* 28 septimber - Rinse Posthumus, Frysk predikant en teolooch (* 1790)
* 16 desimber - Wilhelm Grimm, Dútsk taalkindige en mearkeskriuwer (* 1786)

## Literatuer
;non-fiksje
* Charles Darwin, *The Origin of Species*
1858

## Foarfallen
;july
* 1 - Charles Darwin en Alfred Russel Wallace hâlde foar de Linnean Society harren lêzing oer de evolúsjeteory.
;augustus
* 28 - Rients Doekles Yntema, Pieter Baukes Rijpma en Pieter Ulbes Rijpma winne yn Frjentsjer de 9e PC.

## Berne
;febrewaris
* 11 - Régis de l'Estourbeillon, Bretonsk politikus († 1946)
* 19 - Charles Eastman, Amerikaansk histoarikus en skriuwer († 1939)
* 21 - Oldfield Thomas, Ingelsk biolooch († 1929)
* 27 - Siebe ten Cate, Frysk keunstskilder († 1908)
;maart
* 18 - Rudolf Diesel, Dútsk útfiner († 1913)
;april
* 5 - Hein Doedes Postma, Frysk keatser († 1942)
* 23 - Max Planck, Dútsk natuerkundige en Nobelpriiswinner († 1947)
* 27 - Autie Reed, Amerikaansk feedriuwer yn 'e tsjinst fan it Amerikaanske Leger († 1876)
;maaie
* 4 - Geart van der Zwaag, Frysk keapman, aktivist en politikus († 1923)
;juny
* 9 - Gerben Nammens Bouma, Frysk dokter en politikus († 1935)
* 16 - kening Gustaaf V fan Sweden († 1950)
* 29 - Eelco Schaafsma, Frysk politikus († 1914)
;july
* 22 - Philipp Heck, Dútsk jurist en rjochtshistoarikus († 1943)
;oktober
* 9 - Gerard Philips, Nederlânsk ûndernimmer († 1942)
* 10 - Onno Harmens Sytstra, Frysk skriuwer († 1939)
* 27 - Theodore Roosevelt, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1919)
;*datum ûnbekend*
*Blanke-Man-Regearret-Him (*White-Man-Runs-Him*), Kriesk ferkenner yn 'e tsjinst fan it Amerikaanske Leger († 1929)
*Houten Skonk (*Wooden Leg*), opperhaad fan 'e Noardlike Sjajinnen († 1940)
*Reade Stjer (*Red Star*), Arikara-ferkenner yn 'e tsjinst fan it Amerikaanske Leger († nei 1912)

## Ferstoarn
* 5 jannewaris - Josef Radetzky von Radetz, Eastenryksk militêr (* 1766)
* 30 jannewaris - Coenraad Jacob Temminck, Nederlânsk biolooch (* 1778)
* 22 maart - Eeltsje Hiddes Halbertsma, Frysk skriuwer en dokter (* 1797)
* 3 maaie - Auguste Brizeux, Bretonsk dichter (* 1803)
* 5 maaie - Gerrit van der Wielen, Frysk arsjitekt (* 1767)
* 25 july - Hobbe Baerdt fan Sminia, Frysk politikus (* 1797)
;*datum ûnbekend*
*Francis Gibson, Ingelsk bankier en ûndernimmer (* 1805)

## Literatuer
;koarte ferhalen
* Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[De Jonkerboer]]*
1857

## Foarfallen
;maart
* 21 - By in ierdbeving by Tokio yn Japan komme mear as 100.000 minsken om.
;maaie
* 18 - De Rotterdamske dieretún, de lettere Diergaarde Blijdorp, wurdt iepene.
;augustus
* 29 - Evert Klazes Boorsma, Jan Klazes Boorsma en Willem Klazes Boorsma winne yn Frjentsjer de 8ste PC.

## Berne
* 20 jannewaris - Vladimir Bechterev, Russysk neurolooch († 1927)
* 22 febrewaris - Heinrich Hertz, Dútsk natuerkundige († 1894)
* 22 febrewaris - Robert Baden-Powell, Ingelsk stifter fan de Paadfinerij († 1941)
* 2 maart - Jelle Dam, Frysk timmerman, oannimmer en politikus († 1935)
* 17 april - Gerard Heymans, Frysk filosoof en grûnlizzer fan 'e psychology yn Nederlân († 1930)
* 31 maaie - paus Pius XI († 1939)
* 12 septimber - George Hendrik Breitner, Nederlânsk keunstskilder († 1923)
* 15 septimber - William Howard Taft, presidint fan de Feriene Steaten († 1930)
* 12 novimber - Constant Puyo, Frânsk militêr en fotograaf († 1933)
* 21 desimber - Tjeerd Kuipers, Frysk arsjitekt († 1942)
;*datum ûnbekend*
*Ripley Hitchcock, Amerikaansk boekeredakteur († 1918)

## Ferstoarn
* 26 maart - Thomas Peters, earste persoan op 'e wrâld âlder as 110 jier (Frysk rekôrhâlder) (* 1745)
* 2 maaie - Alfred de Musset, Frânsk dichter (* 1810)
* 5 july - Froukje Herbig, Frysk ûnderwizeresse en skriuwster (* 1781)
* 29 july - prins Karel Lusiaan Bonaparte, Italjaansk-Frânsk biolooch (* 1803)

## Muzyk
* *[[Jingle Bells]]*
1856

## Foarfallen
;septimber
* 16 - Johannes Frederiks Felkers, Pieter Frederiks Felkers en Frans Frederiks Felkers winne yn Frjentsjer de 7e PC.
;datum ûnbekend
* - Yn Dútslân wurde yn 'e delling fan de rivier de Neander (it Neanderthal) resten fûn fan in útstoarne minskesoarte, de Neandertaler.

## Berne
* 21 febrewaris - Hendrik Petrus Berlage, Nederlânsk arsjitekt († 1934)
* 5 april - Booker T. Washington, Amerikaansk aktivist en steatsman († 1915)
* 6 maaie - Sigmund Freud, Eastenryksk psycholooch en psychiater († 1939)
* 9 july - Nikola Tesla, Servysk útfiner, elektrotechnikus en natuerkundige († 1943)
* 26 augustus - Tabo Sytstra, Frysk skriuwer († 1925)
* 13 desimber - Rinse van der Velde, Frysk ûndernimmer en útjouwer († 1940)
* 26 desimber - Claes Wybe Bolman, Frysk goudsmid en filantroop († 1910)
* 28 desimber - Woodrow Wilson, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1924)
;*datum ûnbekend*
*Ferwegend Klaad (*Moving Robe*), froulike kriger fan 'e Lakota († 1???)
*Minnie Hollow Wood, froulike kriger fan 'e Lakota († 1930-er jierren)
*Krolhier (*Curly* of *Curley*), Kriesk ferkenner yn 'e tsjinst fan it Amerikaanske Leger († 1923)
*Mahmut Şevket Pasja, grutfizier fan it Osmaanske Ryk († 1913)
*Moai Skyld (*Pretty Shield*), medisynfrou fan 'e Krieën († 1944)

## Ferstoarn
* 17 febrewaris - Heinrich Heine, Dútsk skriuwer (* 1797)
* 29 july - Robert Schumann, Dútsk pianist en komponist (* 1810)
* 14 augustus - Otto de Boer, Frysk keunstskilder (* 1797)
* 19 augustus - Daniël de Blocq van Haersma de With, Frysk abbekaat, grytman en steatelid (* 1797)
;*datum ûnbekend*
* Mâle Bear, opperhaad fan 'e Assiniboin (* 1785)

## Literatuer
;novelles
* Waling Dykstra, *[[De Silveren Rinkelbel]]*
1855

## Foarfallen
;juny
* 26 - Jan Klazes Boorsma, Evert Klazes Boorsma en Willem Klazes Boorsma winne yn Frjentsjer de 6e PC.
;july
* 31 - It Ferdrach fan Detroit wurdt sletten tusken it regear fan 'e Feriene Steaten en de Odjibwe- en Ottawa-Yndianen fan Neder-Michigan. Dit ferdrach is in oanfolling op it Ferdrach fan Washington fan 1836.
;novimber
* 17 - David Livingstone ûntdekt de Fiktoariawetterfallen.

## Berne
;jannewaris
* 5 - King Camp Gillette, Amerikaansk útfiner († 1932)
;maart
* 15 - Jacobus ten Zweege, Frysk platielskilder en ûntwerper († 1917)
;juny
* 13 - Jacob Klaver, Frysk keatser († 1945)
;novimber
* 22 - Jimke van Loon, Frysksinnich ûnderwizer († 1920)
;desimber
* 5 - C. Hart Merriam, Amerikaansk biolooch († 1942)

## Ferstoarn
* 23 febrewaris - Carl Gauss, Dútsk wiskundige (* 1777)
* 31 maart - Charlotte Brontë, Ingelsk skriuwster (* 1816)
* 31 july - Daam Fockema, Frysk abbekaat en skriuwer (* 1771)
* 7 septimber - Bizon, opperhaad fan 'e Odjibwe (* 1759)
* 11 novimber - Søren Kierkegaard, Deensk filosoof (* 1813)
;*datum ûnbekend*
*Moaimeitsjende Fûgel (*Beautifying Bird*), opperhaad fan 'e Odjibwe (* 1794)

## Literatuer
;koarte ferhalen
* Hans Christian Andersen, *[[Klods-Hans]]* (oerset yn it Frysk as *Hâns Omkoal*)
;poëzij
* Henry Wadsworth Longfellow, *[[The Song of Hiawatha]]* (oerset yn it Frysk as *De Sang fan Hiawatha*)