open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Perûviaanske pilekaan

De **Perûviaanske pilekaan** (*Pelecanus thagus*) is in fûgel yn it skaai pilekanen (*Pelecanus*) út de famylje pilekaanfûgels (*Pelecanidae*). Earder waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e brune pilekaan beskôge.

## Ferskining

De Perûviaanske pilekaan is grutter as de brune pilekaan en wurdt 137 oant 152 sm lang en weaget likernôch 5 oant 7 kilogram. De spanwiidte fan 'e soarte is 2,28 m.

De fûgels binne donker en se ha in wite streek fan 'e boppekant fan 'e snaffel oant de kroan en dan by beide kanten fan hals lâns. Se ha lange pluzige fearren op 'e boppekant fan 'e kop. Yn ferlikening mei de brune pilekaan hat er ek folle langere túffearren, ferskillen yn 'e kleuren fan kielsek en snaffel.

## Fersprieding
De fûgel komt foar oan 'e kusten fan súdlik Ekwador oant súdlik Sily en hâlden harren op by opwâlingen fan kâlt wetter fan 'e Humboldtstream. 

## Hâlden en dragen
Perûviaanske pilekanen ite ferskillende soarten fisk. Oars as de brune pelikaan dûke se nea fan in grutte hichte om fisk te fangen, mar dûke se fan in ûndjippe hichte of ite se wylst se swimmend op it wetter. Somtiden ite se ek nêsten leech fan ielreagers en oare seefûgels. Ek frette se jongen fan oare fûgels fan 'e eigen soarte. 

De fûgels briede meast fan septimber oant maart en in lechsel bestiet út twa of trije aaien. De aaien wurde yn sawat 4 oant 5 wiken útbret en dêrnei fersoargje de âlders de jongen likernôch 3 moannen.  

## Status
Troch oerbefisking op ansjofisk rekke de soarte yn it neigean om 't der te min proaien wienen. Ek El Niño feroarsaket swierrichheden foar de fûgels mei't der minder fisk is en de pilekanen harren briedplakken ferlitte, itjinge it massaal stjerren fan jonge fûgels betsjut. De fûgel waard yn 2023 slim troffen troch it tige besmetlike en dealike H5N1, in fariant fan 'e fûgelpest. Mear as 40% fan 'e Perûaanske pilekanen ferstoaren oan dat firus. De meast resinte populaasjerûzing giet fan in oantal folwoeksen fûgels fan 100.000 oant 1.000.000 út. Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de soarte as hast bedrige (*Least Concern*, 2018) klassifisearre.
Australyske pilekaan

De **Australyske pilekaan** (*Pelecanus conspicillatus*) is in fûgel yn it skaai pilekanen (*Pelecanus*) út de famylje pilekaanfûgels (*Pelecanidae*). De fûgel briedt yn Austraalje, op Nij-Guineä en de Salomonseilannen en migrearret somtiden oant sels Fidzjy.

## Ferskining
 
De Australyske pilekaan is de grutste fleanende fûgel fan Austraalje. De spanwiidte fan dizze soarte fariearret fan 2,5 oant 3,4 meter. It gewicht is fan 5 oant 6,8 kg (it registrearre rekord is 8,2 kg); de lichemslingte is 1,6 oant 1,9 meter; de snaffellingte is 40–50 sm; de soarte stiet yn it Guinness Book of Records as de fûgel mei de langste snaffel yn 'e fûgelwrâld.

It fearrekleed is fral wyt mei meast swart op 'e wjukken. Fierder is der op 'e stút in swart gebiet yn in V-foarm en ek de einen fan 'e sturtfearren binne swart. De tige grutte snaffel is blaugriis en bleek rôze en de poaten binne donkergriis. Net-briedende fûgels ha in ljochtgiele snaffel en eachring en in ljochtrôze kielsek. Fan jonge fûgels is it swart brún mei minder wyt op 'e wjukken. It fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes is itselde, wyfkes binne yn 'e regel wat lytser en se ha in minder lange snaffel.

## Fersprieding
De fûgel briedt yn Austraalje, op Nij-Guineä, de Salomonseilannen en East-Timor. As in foar in part migrearjende fûgel wurdt er as dwaalgast ek op Fidzjy, Naurû, Nij-Kaledoanje, Nij-Seelân, Palau en Fanûatû waarnommen.

De fûgel wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat it der gjin ûnderferdieling is yn ûndersoarten.

Australyske pilekanen ha in foarkar foar gebieten mei grut iepen fiskryk wetter sûnder tichte begroeiïng.

## Hâlden en dragen
Fisk is de wichtichste fiedselboarne. Pelikanen fiskje meastentiids tegearre yn groepen.

It nêskjen bart yn koloanjes, wêrby't it mantsje en wyfke om bar de aaien útbriede. Se bringe ek beide de jongen grut. It nêst wurdt op 'e grûn boud en is makke fan stokken en planten. De twa oant fjouwer grutte wite aaien wurde yn 32 oant 35 dagen útbret en de jongen fleane nei sawat 14 wiken út. 

Yn guon gebieten wurde pilekanen tige nuet en kinne se sels by minsken om fretten skoaie, mar se binne frij gefoelich foar minsklike oanwêzigens by it brieden. Australyske pilekanen kinne harren maklik oanpasse oan keunstmjittich wetteroerflak, lykas opslachmarren, salang as it farren dêr mar net te drok wurdt. 
## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as kwetsber (Least Concern, 2024. In rûzing fan 2023 skat de populaasje op 46.700 oant 200.000 folwoeksen fûgels.
Egina

**Egina** is in Gryksk eilân yn 'e Saroanyske Golf, net fier fan 'e haven fan Piraeus. It eilân wurdt in soad besocht troch ynwenners fan Atene om't it eilân relatyf maklik te berikken is. It eilân hat in oerflak fan rûchwei 87 km². It stiet bekend fanwegen de tylt fan pistachenuten; der binne op it eilân in soad hôvings en oeral kinne lokale produkten preaun wurde.

## Skiednis
Neffens it ferhaal komt de namme fan de nimf Egina, in dochter fan 'e riviergod Asopos. Yn 'e âldheid wie it eilân in maritime hannelsmacht en in rivaal fan Atene.

Egina-stêd wie fan 1827 oant 1829 de earste haadstêd fan it moderne Grikelân.

## It besjen wurdich
* De Agios Nektarioskatedraal is in ûnbidich grutte tsjerke en tagelyk in beafeartsplak foar de hillige Nektarios.
* By Egina-stêd binne opgravingen fan in Apollotimpel. Om't der noch mar ien pylder stiet, wurdt de opgraving Kolona neamd. Ek binne op dy lokasje resten fan in prehistoaryske delsetting fûn. 
* Palaiochora, de âlde stêd, leit likernôch 8 km eastlik fan Egina-stêd. It wie oant 1821 it haadplak fan it eilân. De bewenners ferhûzen doe nei de haven fan Egina. Dêr steane op in lyts oerflak likernôch 30 tsjerkjes, faak restaurearre. Ek is dêr in ruïne fan in Fenesjaanske fêsting út 1654.
* It fiskerdoarpke Perdika leit likernôch 9 km fan 'e stêd. 7 septimber is de dei fan 'e patroanhillige fan it doarp, de hillige Sostis, en dan is der grut feest.
* De Afaiatimpel waard om 500 f.Kr. boud en is in goed bewarre Doaryske timpel op in heuvel mei útsjoch oer see. De timpel wie eartiids fersierd mei bylden, mar dy binne yn 1811 meinommen troch in Ingelske arsjitekt en Dútske baron, dy't dêr opgravingen útfierden. Se binne letter ferkocht oan 'e Dútske kening en steane hjoed-de-dei yn in museum fan München.

## Ofbylden

Μητρόπολη Αίγινας DJI 0173.jpg|Tsjerke yn Egina-stêd.
Temple d'Afea (500 aC), Illa d'Egina, Grècia.jpg|Afaiatimpel.
Standing column from the Temple of Apollo on Aegina.jpg|Apollotimpel.


Aegina - view 05.jpg|Palaiochora.
Aegina - Saint Catherine Monastery 01.jpg|Sint-Katarinakleaster.
Πέρδικα Αίγινας 2121.jpg|Perdika.
René Karst

**René Karst** (Hoogeveen, 13 augustus 1966 - dêre, 21 novimber 2025) wie in Drintsk sjonger.
De karriêre fan Karst begûn oan de ein fan de 1970-er jierren, doe't er mei syn mem Jannie Karst-Dubbelboer begûn op te treden as Duo Karst. Ek waard er producer fan oare artysten. De bekendheid fan Karst kaam ta ein 2010-er jierren net fierder as de provinsjegrinzen fan Drinte. Doe't er it ferske *Liever te dik in de kist* útbrocht krige er ek lanlike bekendheid. Nei *Liever te dik in de kist* folge yn 2019 ek noch *Atje voor de sfeer*. 

René Karst ferstoar op 21 novimber 2025 hommels yn 'e âldens fan 59 jier.
Poros

**Poros** (Gryksk: Πόρος) is in Gryksk eilân en in gemeente (*dimos*) yn 'e Saroanyske Golf. It eilân is ien fan 'e Saroanyske eilannen en heart sûnt 2011  bestjoerlik ta de Grykske bestjoerlike regio Attika.

It eilân hat in regelmjittige fearferbining mei Piraeus en wurdt yn 'e wykeinen en op feestdagen in soad besocht troch ynwenners út Atene.

Poros wurdt fan in tige smelle seeststrjitte fan 250 oant 400 m breed fan it fêstelân skieden. Lytse boatsjes farre geregeldwei nei de oare kant nei Galatas op 'e Peloponnesos.

Eins bestiet Poros út twa eilannen, dy't mei inoar ferbûn binne troch in smelle lântonge: it mei pinebosk begroeide Kalavría (Καλαυρεία) en it lytse, oarspronklik fulkanyske Spheria (Σφαίρια), dat no hast folslein beboud is mei de kleurige huzen fan 'e stêd Poros.

In pear km eastlikf fan Poros-stêd stiet it wite kleaster Zoödochos Pigi (itjinge "Libbensboarne" betsjut), dêr't in pear fersetshelden fan 'e Grykske Unôfhinklikheidskriich begroeven binne.
Grize pilekaan

De **grize pilekaan** (*Pelecanus philippensis*) is in fûgel yn it skaai pilekanen (*Pelecanus*) út de famylje pilekaanfûgels (*Pelecanidae*).

## Ferskining

De grize pilekaan is in frij grutte wetterfûgel, ien fan 'e grutste lânseigen fûgels yn 'e súdlike dielen fan syn ferspriedingsgebiet ek al is er frij lyts foar in pilekaan. Grize pilekanen wurde 125 oant 152 sm lang en weagje 4,1–6 kg. De spanwiidte kin fariearje fan 2,13 oant 2,50 m, wylst de snaffel 28,5 oant 35,5 sm lang is. De fûgel is meast wyt en hat in grize túf, efterhals en in brunige sturt. De fearren op 'e efterhals binne slaggerich en foarmje in griizige nekketúf. De kielsek is rôze oant pears en hat grutte bleke plakken en de boppesnaffel hat donkere plakken. De punt fan 'e snaffel is giel oant oranje. Yn it briedkleed is de hûd oan 'e basis fan 'e snaffel tsjuster en it orbitale plak is rôze. Yn 'e flecht lykje se net oars as de kroeskoppilekaan, mar de tertials en binnenste sekundêre fearren binne tsjusterder en lâns de gruttere dekfearren rint in bleke bân. De sturt is ek rûner. 

Piken sitte yn wyt dons en dêrnei ferearje se yn in griisbûnt fearrekleed. De plakken op 'e snaffel ferskine earst nei in jier. It folwoeksen briedkleed ferskynt yn it tredde jier.

## Fersprieding
De grize pilekaan komt oarspronklik yn Kambodja, Yndia, Yndoneezje (Sumatra), Laos, Myanmar, Nepal, Sry Lanka, Tailân en Fjetnam foar. Eartiids libbe de fûgel ek op 'e Filipinen, mar sûnt 1940 is de fûgel dêr net mear sjoen en oannommen wurdt dat er dêr is útstoarn.

Yn Súd-Koreä komt de fûgel as swalker foar. Yn Bangladesj en Sina wie dat yn it ferline ek sa, mar dêr wurdt er nea mear waarnommen.

## Hâlden en dragen

De fûgels njeskje yn koloanjes en it nêst is in platfoarm fan tûken op in lege beam. It briedseizoen ferskilt fan oktober oant maaie. Yn Tamil Nadu folget it briedseizoen mei it begjin fan 'e noardeastlike moesson. De nêsten wurde meast boud mei oare koloanjefûgels, fral earrebarren. In nêst bestiet út trije oant fjouwer krytwite aaien, dy't nei sawat 30-33 dagen útkomme. De jongen bliuwe trije oant fiif moannen yn of by it nêst. 

Oars as de rôze pilekaan foarmje se gjin grutte groepen fiskers en se wurde meast allinnich of yn lytse groepen fiskjend sjoen. Groepen kinne lykwols soms yn in rige stean en fiskjes nei it ûndjippe wetter driuwe. 

## Status
BirdLife International rûsde yn 2017 de populaasje op 8,7 oant 12 tûzen folwoeksen fûgels. De oantallen nimme ôf en dêrfandinne wurdt de soarte as hast bedrige (*Near Threatened*, 2017) klassifisearre op 'e Reade list.
## Kultuer
De soarte waard eartiids yn dielen fan eastlik Bengalen troch fiskers brûkt as lokmiddel foar bepaalde fisken. Dy fiskers leauden dat in oaljeftige ôfskieding fan 'e fûgel bepaalde fisken oanluts lykas *Colisa* en *Anabas*. De fûgel hat oanstriid om tichteby minsken te njeskjen. In soad koloanjes binne ferdwûn, mar der binne noch jimmeroan in pear doarpen mei koloanjes, dêr't in soad toeristen op ôfkomme. Bekende doarpen mei koloanjes binne ûnder oaren Kokrebellur, Koothankulam en Uppalapadu.
Hydra (eilân)

**Hydra**  (Gryksk: Ύδρα, *Ydra*) is in Grysk eilân en in Grykske gemeente (*dimos*) yn 'e Egeyske See tusken de Saroanyske Golf en de Argoalyske Golf. It eilân is langwerpich en bercheftich en wurdt skieden fan 'e Peloponnesos troch in smelle seestrjitte. 

Fanút de havens fan Piraeus en Nafplio op 'e Peloponnesos is der in regelmjittige tsjinstregeling fan fearboaten. Om't auto's op it eilân net tastien binne, wurdt it measte ferfier op in ezel dien. De ôfstannen op it beboude diel binne lykwols koart en kinne te gean ôflein wurde. 

De haadstêd bestiet út in healrûne haven, dy't omfieme wurdt troch in ring fan winkels en hoarekabedriuwen. De lokale befolking wennet oan 'e steile strjitten, dy't nei de haven liede. Op it eilân is gjin drinkwetter en dat moat mei de boat fan it fêstelân oanfierd wurde. It grutste part fan it eilân bestiet út drûge, rotsige heuvels, dy't foar it grutste part net bewenne wurde. Yn it binnenlân lizze allinnich noch in pear pleatsen en twa tige isolearre otterdokse kleasters.

It heechste punt is de likernôch 590 m hege berch Erotas.

## It besjen wurdich
* Oan 'e haven fan Hydra steane noch in soad 18e- en 19e-iuwske hûzen.  
* It eilân hat in oantal histoaryske tsjerken, lykas de Ipapantitsjerke en de tsjerke fan Agios Konstantinos en it Trije-ienheidskleaster. De katedraal fan Hydra stiet tichteby de haven.
* By de haven stiet it monumint foar de Grykske held Andrea Miaoulis.
* Op it eilân steane ferskillende histoaryske wynmûnen.
* De fêstingwurken spilen in grutte rol yn 'e skiednis fan it eilân. 

## Oars
Leonard Cohen hie in hûs op it eilân en hat dêr yn 'e jierren 1960 in skoft wenne.

## Ofbylden

Ύδρα 8197.jpg|Haven.
Prophet Elias Monastery, Hydra - 51884027191.jpg|Profeet Elíakleaster.
Γεφύρι, Βλυχός Ύδρας 8552.jpg|Brêge.


Hydra Harbour 2013.JPG|Fêstingwurken en monumint Andrea Miaoulis.
Ύδρα 8686.jpg|Tradisjonele hûzen.
Ναός Υπαπαντής, Ύδρα DJI 5198.jpg|Ommuorre Ipapantitsjerke (Presintaazjetsjerke).
Ljochte sjonghauk

De **ljochte sjonghauk** (*Melierax canorus*) is in fûgel yn it skaai sjonghauken (*Melierax*) út 'e famylje haukfûgels (*Accipitridae*).

## Ferskining
De ljochte sjonghauk is in grutte hauk mei lange wjukken en in slange sturt. De fearren binne griis en hy hat lange readeftige poaten. Hy liket op 'e eastlike sjonghauk (*Melierax poliopterus*) en wurdt somtiden dêrmei as ien soarte behannele. De ljochte sjonghauk is lykwols grutter en wurdt 46 oant 60 sm lang, wylst de eastlike sjonghauk 45 oant 55 sm lang wurdt). Dêrnjonken is hat er in reade snafel mei in swart ein, wylst dy fan 'e eastlike sjonghauk giel is mei in swart ein. De rêch is ek grizer mei griisbrune plakken. Yn it briedseizoen hat de fûgel in fluitsjende rop. Wyfkes binne grutter as mantsjes. Juvenilen binne brún. 

## Fersprieding en systematyk
De ljochte sjonghauk wurdt yn twa ûndersoarten ferdield mei de foljende fersprieding: 

* *Melierax canorus argentior* - komt foar yn it suden fan Angoala oant Simbabwe en noardeastlik Súd-Afrika.
* *Melierax canorus canorus* - komt foar yn súdlik Súd-Afrika.

Se libje yn iepen gebiet, steppes en healwoastinen. 

## Hâlden en dragen
Proaien binne hagedissen, fûgels, lytse sûchdieren of grutte ynsekten, dêr't er op in útsjochpost nei speurt om fan dêrwei streekrjocht op 'e proai ôf te fleanen. Se rêste nachts yn beammen en sykje op it waarmst fan 'e dei it skaad op tusken begroeiïng. 

Se briede krekt ûnder de kroan fan 'e beam yn in konstruksje fan tûken mei yn 'e midden in kûle beklaaid mei hier, dong en, gers.
## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis dêrfan kategorisearret de IUCN de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024).
Eastlike sjonghauk

De **eastlike sjonghauk** (*Melierax poliopterus*) is in fûgel yn it skaai sjonghauken (*Melierax*) út 'e famylje haukfûgels (*Accipitridae*).

## Ferskining
De soarte is 49 oant 55 sm lang, hat in spanwiidte fan 96 oant 110 sm en in sturtlingte fan 20 oant 25 sm. Mantsjes binne trochstrings 85 prosint fan 'e grutte fan wyfkes.

Folwoeksenen hawwe in grize kop, nekke, boarst en boppekant en wite streekjes op 'e boppesturtdekfearren. De búk hat in smelle grize en wite bandearing en de ûndersturtdekfearren binne wyt. De snaffel is giel mei in swart ein, de eagen binne donkerread en de poaten binne oranjeread.

Juvenilen binne op 'e boppekant brún mei bleke eagen, in witige streek oer de eagen en in meast wite romp. It boarst is brún mei donkere streken en in brún en wite bandearing oan 'e ûnderkant. De poaten binne bleekgiel.

## Fersprieding
De fûgel komt foar fan súdeastlik Etioopje en Somaalje oant eastlik Oeganda en noardlik Tanzania en wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat er net yn ûndersoarten ferdield is.

## Status
De eastlike sjonghauk hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en wurdt net as bedrige beskôge. Op basis fan dizze kritearia kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (Least Concern, 2024).
Donkere sjonghauk

De **donkere sjonghauk** (*Melierax metabates*) is in fûgel yn it skaai sjonghauken (*Melierax*) út 'e famylje haukfûgels (*Accipitridae*).		

## Ferskining
De donkere hauk is in hauk mei lange wjukken mei in lingte fan 38 oant 48 sintimeter en in spanwiidte fan 105 sintimeter. De folwoeksen fûgel hat ljochte, jiskegrize boppedielen, in ljochtere búk en in bandearre swart en wite sturt. De boppekanten fan 'e wjukken binne griis mei swarte wjukpunten. Syn snaffel en lange poaten binne helder read. 

De jonge fûgel is brún oan 'e boppekant, brúnbûnt op it boarst en ûnder brún en wyt bandearre. De snaffel en poaten binne giel. Yn 'e briedtiid produsearret de fûgel in fluitsjend lûd, dat it skaai de namme jout. 

## Fersprieding en taksonomy
De donkere sjonghauk is in stânfûgel dy't benammen súdlik fan 'e Sahara fûn wurdt, mar net yn 'e reinwâlden fan it Kongobekken. Der is ek in populaasje op it Arabysk Skiereilân mei oarspronklik ek in isolearre populaasje yn Marokko, dy't nei alle gedachten útstoarn is. 

De soarte wurdt meastentiids ferdield yn fiif ûndersoarten mei de folgjende ferdieling: 

* *Melierax metabates theresae* - súdwestlik Marokko.
* *Melierax metabates neumanni* – Maly en eastlik oant noardlik Sûdan.
* *Melierax metabates ignoscens* - súdwestlik Arabysk Skiereilân.
* *Melierax metabates metabates* – Senegal en Gambia oant Etioopje en yn it suden oant de Demokratyske Republyk Kongo en noardlik Tanzania.
* *Melierax metabates mechowi* – súdeastlik Gabon oant Angoala, súdlik Tanzania, en yn it suden oant noardlik Namybje en noardeastlik Súd-Afrika.

De ûndersoarte *neumanni* wurdt faak opnommen yn 'e nominaatfoarm *metabates*.

## Hâlden en dragen
De fûgel libbet op savannes en iepen boskgebieten. Hy mijt tichte bosken en woastyn en wurdt oer it algemien sjoen yn wietere gebieten as oare haukfûgel mei wa't 't er harren ferspriedingsgebieten dielt.

De fûgel yt gruttere ynsekten en in ferskaat oan sûchdieren, fûgels en reptilen. Hy jaget fanôf in sitplak en fangt syn proai faak op 'e grûn of yn 'e loft.

It nêst wurdt boud fan tûken yn beammen. Hy leit ien oant twa aaien tusken july en novimber, dy't troch it wyfke yn 36 oant 38 dagen útbret wurde, wylst it mantsje foar har jaget. De jongen fleane út as sa'n 50 dagen âld binne en trije oant acht moannen nei it útfleanen binne se selsstannich.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. Tocht wurdt dat de oantallen ôfnimme, mar net sa bot om de soarte as bedrige te beskôgjen. Op basis fan dizze kritearia kategorisearret de IUCN de soarte as net bedrige (Least Concern, ). Yn Marokko is de soarte troch jacht en houtkap nei alle gedachten útstoarn.
Slange-earn

De **slange-earn** (*Circaetus gallicus*) is ien fan 'e seis soarten yn it skaai slange-earnen (*Circaetus*) út 'e famylje haukfûgels (*Accipitridae*).

## Ferskining
De slange-earn wurdt 62 oant 69 sm lang en hat in spanwiidte fan 1,62 oant 1,78 m. De fûgel hat in ûle-eftige kop mei grutte giele eagen. Se binne te werkennen oan 'e ljochte kleur ûnder de wjukken, ûnderbrutsen troch griisbrune bannen. De boppedielen binne griisbrún. It kin, de kiel en it boppeboarst binne bleek ierdebrún. De sturt hat trije of fjouwer bannen.

## Fersprieding
De slange-earn is de iennige soarte yn syn skaai dy't foarkomt yn Europa en Aazje ynstee fan Afrika besuden de Sahara. Hy briedt fan noardwestlik Afrika en súdwestlik Europa noardlik oant de Golf fan Finlân oant de Balkasjmar, noardwestlik Sina en noardlik en noardwestlik Mongoalje; súdlik oant Lyts-Aazje troch de Levant, de súdlike Kaukasus en noardlik en westlik Iran. Isolearre populaasjes wurde fûn op it Yndysk subkontinint
en op 'e Lytse Sûnda-eilannen fan Lombok oant Timor. De westlike populaasjes migrearje ein septimber-oktober nei de Sahel yn Afrika en komme yn april-maaie werom. De eastlike populaasjes bliuwe yn súdlik Aazje of migrearje nei Súdeast-Aazje, guon nei de Grutte Sûnda-eilannen.

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *C. g. gallicus* (Gmelin, JF, 1788) – súdwest Europa oant Sintraal-Aazje, noardwestlik Sina en Yndia
* *C. g. sacerdotis* Ng, NSR, Christidis, Olsen, Norman & Rheindt, 2017 – Lytse Sûnda-eilannen.

### Nederlân
De fûgel wurdt hjoed-de-dei hast alle jierren yn Nederlân sjoen yn leechfeangebieten en op heidefjilden, lykas boppe it Dwingelderfjild en it Fochtelerfean. Mei't de populaasje yn Frankryk groeit, wurdt oannommen dat de fûgel yn 'e takomst ek as briedfûgel yn Nederlân foarkomt.

## Hâlden en dragen

De proaien fan 'e fûgel bestiet meast út reptilen, benammen slangen, mar ek hagedissen. Se reitsje somtiden betiizge mei gruttere slangen en fjochtsje op 'e grûn. Ek jeie se op lytse sûchdieren oant de grutte fan in knyn, selden op fûgels en grutte ynsekten.

Oer it generaal is de fûgel tige stil. By gelegenheden jout er in ferskaat oan muzikale fluittoanen. By it brieden leit er mar ien aai. Hy kin oant 17 jier wurde.

## Status
De IUCN kategorisearret de fûgel as net bedrige (Least Concern, 2021) fanwegen syn tige grutte ferspriedingsgebiet, grutte populaasje en de oer it generaal stabile ûntwikkeling.Yn Europa wurdt it oantal briedpearen op 20.000 rûsd. De totale populaasje soe neffens in rûzing út 50.000 oant 100.000 folwoeksen fûgels bestean.
Sjonghauken

Sjonghauken (*Melierax*) foarmje in fûgelskaai yn 'e famylje haukfûgels (*Accipitridae*). Se komme yn Afrika besuden de Sahara foar. 

It binne middelgrutte hauken mei in lange sturt, lange poaten, lange wjukken en in frij slank postuer. It fearrekleed is griis oan griisbún mei ûnder in patroan fan fine horizontale streekjes. Se jeie fanút in útsjochpost op lytse sûchdieren, reptilen, ynsekten en lytse fûgels. De fûgel makket in foar in rôffûgel ûngewoan fluitsjend, sjongerich lûd.   

## Soarten
It skaai wurdt yn 3 soarten ûnderferdield:
Sint-Andréaskatedraal (Patras)

De **Katedraal fan Sint Andreas** (Gryksk: Ιερός Ναός Αγίου Ανδρέου) of koartwei de **Hagios Andreas** is in Gryksk-otterdokse basilyk oan 'e westlike kant fan it stedssintrum fan Patras yn Grikelân. Mei de tichteby lizzende âlde tsjerke fan Sint-Andréas (Gryksk: Παλαιός Ιερός Ναός Αγίου Ανδρέου) foarmet it in beafeartplak foar kristenen fan oer de hiele wrâld. De tsjerke is wijd oan 'e earstneamde apostel dy't troch Kristus roppen waard, Sint-Andréas.

## Skiednis
De bou fan 'e tsjerke yn Gryksk-Byzantynske styl sette yn 1908 ûnder tafersjoch fan 'e arsjitekt Anastasios Metaxas útein, folge troch Georgios Nomikos. De katedraal waard 66 jier letter, yn 1974, iepene. Neffens heechlearaar Charis Alk. Apostolopoulos oan 'e Universiteit fan Patras, dy't it tsjerkegebou wiidweidich bestudearre hat, hat de tsjerke in fan 1.900 m² op 'e grûn en dêrnjonken 700 m² op 'e earste ferdjipping. De tsjerke is 60 m lang, 52 m breed en kin 7.000 minsken ûnderbringe. 

De katedraal wurdt as de grutste ortodokse tsjerke fan Grikelân beskôge en nei de katedraal fan Sint-Sava yn Belgrado en de Aleksander Nevskikatedraal yn Sofia de tred grutste tsjerke yn Byzantynske styl op 'e Balkan. Oare boarnen neame de tsjerke fan Sint-Panteleimon fan Acharnai as de grutste fan Grikelân. Boppe de sintrale koepel stiet in 5 meter lang ferguld krús en boppe de oare koepels steane 12 lytsere krúsen. De krusen symbolisearje Jezus en Syn apostels. It ynterieur fan 'e tsjerke is fersierd mei muorreskilderingen en mozaïken yn Byzantynske styl.

## Reliken

Yn 'e  katedraal wurde de reliken fan 'e apostel bewarre. Se besteane út in pinke, in diel fan 'e plasse fan 'e apostel en lytse dielen fan it krús dêr't er oan martele waard. Alle reliken wurde yn in spesjale skryn bewarre. De plasse waard yn septimber 1964 yn opdracht fan paus Paulus VI fanút de Sint-Piter yn Rome skonken. Kardinaal Bea late in groep fan 15 kardinalen, dy't de relikwy op 24 septimber 1964 oan biskop Konstantyn fan Patras oerdroech. Tûzenen minsken, wêrûnder ek premier Georgios Papandreou en in soad Gryksk-otterdokse biskoppen, diene mei oan 'e seremoanje. Nei in prosesje troch de strjitten fan Patras waard de plasse yn in spesjale sulveren miter yn 'e tsjerke set. It krús fan Sint-Andréas waard yn 'e tiid fan 'e krústochten troch de hartoch fan Boergonje nei Grikelân brocht en dielen waarden sûnt de midsiuwen yn 'e Abdij fan Sint-Fiktor yn Marseille bewarre. Dy reliken waarden op 19 jannewaris 1980 oan Patras weromjûn en oanbean oan biskop Nikodemus fan Patras troch in Roomsk-Katolike delegaasje ûnder lieding fan kardinaal Roger Etchegaray.
Patras

**Patras**  (Gryksk: Πάτρα) is op twa nei de grutste stêd fan Grikelân. It is de regionale haadstêd en grutste stêd fan West-Grikelân. De sted leit yn 'e noardlike Peloponnesos, sawat 215 km westlik fan Atene, oan 'e foet fan 'e berch Panachaikon en oan 'e Golf fan Patras.

De skiednis fan 'e stêd giet op fjouwer millenia werom. Al yn 'e Romeinske tiid wie it in kosmopolitysk sintrum fan 'e eastlike Middellânske See, wylst it neffens de kristlike tradysje ek it plak wie fan it marteldea fan Sint-Andréas.

Patras is foar Grikelân de poarte nei West-Europa en in kommersjeel sintrum. De drokke haven is in knooppunt foar hannel en kommunikaasje mei Itaalje en de rest fan West-Europa. De stêd hat trije iepenbiere universiteiten, dy't in grutte studintepopulaasje ûnderbringe en fan 'e stêd in wichtich wittenskiplik sintrum meitsje mei tige heechweardich technologysk ûnderwiis. De Rio-Antirrio-brêge ferbynt de meast eastlike dielgemeente fan Patras, Rio, mei de stêd Antirrio, en tagelyk it Peloponnesos-skiereilân mei it fêstelân fan Grikelân.

Alle jierren organisearret de stêd yn febrewaris ien fan 'e grutste karnavals fan Europa. Opmerklike binne de gigantyske satiryske praalwagens en optochten, dy't troch hûnderttûzenen besikers wurdearre wurde yn in mediterraan klimaat. Patras is ek ferneamd fanwegen it stypjen fan 'e lânseigen kultuer yn 'e poadiumkeunsten en moderne stedske literatuer. Yn 2006 wie Patras de Kulturele Haadstêd fan Europa.

Yn Patras stiet de Sint-Andréaskatedraal, dêr't reliken bewarre wurde fan 'e apostel Andréas. 

## Dielgemeenten
De hjoeddeiske gemeente Patras ûntstie yn 2011 troch de fúzje fan 5 gemeenten, dy't no de gemeente Patras foarmje. Dy eardere gemeenten binne no dielgemeenten:

* Messatida
* Paralia
* Rio
* Vrachneika 
* Oi
François Marie Daudin

**François Marie Daudin** (Parys, 25 maart 1776 - dêre, 30 novimber 1803) wie in Frânske soölooch spesjalisearre yn de ornitology en de herpetology.

## Biografy
Hy wie in telch út in aadlike famylje, soan fan François Daudin (seigneur de Pouilly, 1746-1811) dy't in funksje hie by it Rekkenhôf fan Parys. Syn mem hjitte Marie Madeleine Louise Escallard de la Bellengerie (1754-1790). 
Daudin wie fan jongs ôf fierhinne ferlamme. 
Dochs gied er it fjild yn om waarnimmingen te dwaan en bisten te sammeljen. Hy folge stúdzjes yn'e fysiology en de natuerlike histoarje, mar it lêste ynteressearre him it measte.

Daudin skreau *Traité élémentaire et complet d'Ornithologie* ('Folsleine en elemintêre ferhanneling oer ornitology') yn 1799–1800. It wie ien fan 'e earste moderne hânboeken oer ornitology, en kombinearre de binomiale nomenklatuer fan Carl Linnaeus mei de anatomyske en fysiologyske beskriuwingen fan Buffon. Hoewol it in poerbêst begjin wie, waard it nea foltôge.

Yn 1800 publisearre er ek *Recueil de mémoires et de notes sur des espèces inédites ou peu connues de mollusques, de vers et de zoophytes*.
Daudin fûn syn grutste súkses yn 'e herpetology. Hy publisearre *Histoire naturelle des reinettes, des grenouilles et des crapauds* ('Natuerlike skiednis fan beamkikkerts, kikkerts en podden') yn 1802, en *Histoire naturelle, générale et particulière des reptiles* ('Natuerlike skiednis fan reptilen') (8 dielen) yn 1802–1803. Dat lêste wurk befette beskriuwingen fan 517 soarten, in protte foar it earst, basearre op it ûndersykjen fan mear as 1100 eksimplaren.

Hy waard holpen troch syn frou "Adèle" (Adélaïde Geneviève de Grégoire de Saint-Sauveur, berne yn 1774), dy't de yllustraasjes by syn wurk  tekene. Hoewol't syn boeken kommersjele mislearrings wiene, libbe it pear net yn earmoede, fanwegen it famyljefortún.   Sy stoar ein 1803 oan tuberkuloaze, en hy stoar koart dêrnei, ek oan tuberkuloaze, noch gjin 30 jiier âld. It pear liet in bern (François Louis Hyacinthe Daudin, 1802-1889) fan 1,5 jier âld efter dat grutbrocht waard op it famyljekastiel fan Pouilly.

Nettsjinsteande syn koarte libben levere Daudin in bliuwende bydrage oan 'e taksonomy.

## Publikaasjes
* *Recueil de mémoires et de notes sur des espèces inédites ou peu connues de mollusques, de vers et de zoophytes.* Fuchs, Treuttel & Wurtz, Parys 1800.
* *Traité élémentaire et complet d'ornithologie &nbsp;ou&nbsp; Histoire naturelle des oiseaux.* Bertrandet, Parys 1800.
* *Histoire naturelle des rainettes, des grenouilles et des crapauds.* Bertrandet & Levrault, Parys 1802/03.
* *Histoire naturelle, générale et particulière, des reptiles.* Dufart, Parys 1802–05 p.m.
* *Recueil de memoires ... sur les Mollusques, de Vers et les Zoophytes.* Parys 1806 p.m.
Blind Date with a Werewolf

***Blind Date with a Werewolf*** is in ferhalebondel fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwster Patricia Briggs. De titel betsjut: "Blind Date mei in Wearwolf". It boek befettet fiif opinoar oanslutende koarte ferhalen fan it fantasysjenre, dy't hearre ta Briggs har romansearje *[[Alpha and Omega-searje|Alpha and Omega]]*. Trije dêrfan binne earder publisearre yn ferskate blomlêzings mei wurk fan oare auteurs, wylst de oare beide spesjaal foar *Blind Date with a Werewolf* skreaun binne. De ferhalebondel waard yn 2025 publisearre troch de New&nbsp;Yorkske útjouwerij Ace Books.

## Underwerp
De ferhalen geane oer de gefaarlike âlde wearwolf Asil Moreno, byneamd "de Moar", foar wa't fia datingwebsiden ferskate kearen in blind date regele wurdt. Dat wurdt dien troch 'besoarge freonen' dy't har feilich ferskûlje efter de anonimiteit fan in tydlik e-mailadres. Asil is folslein fan doel om út te finen wa't syn 'freonen' binne en om harren mei gelikense munt werom te beteljen. Mar hy lit him manipulearje wannear't se him meidiele dat der in pool is wêryn't se wedzje oer hoelang't er it op in ôfspraakje folhâlde kin (de hearskjende opiny is dat er gjin inkeld ôfspraakje oan 'e ein ta útsitte sil). 

## Ferhalen
# *[[Unappreciated Gifts]]*
# *[[Must Love Cats: Aftermath]]*
# *[[Asil and the Not-Date]]*
# *[[Dating Terrors]]*
# *[[Scheherazade]]*
:* Epilooch (wêryn't einlings oan it ljocht komt wa't de "besoarge freonen" fan Asil binne)
A Fantastic Holiday Season: The Gift of Stories

***A Fantastic Holiday Season: The Gift of Stories*** is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel, gearstald troch de Amerikaanske redakteuren en skriuwers Kevin J. Anderson en Keith J. Olexa. De titel betsjut letterlik "In Fantastyske Kryst: It Geskink fan Ferhalen". It boek omfettet 14 koarte ferhalen fan it fantasysjenre. It oerkoepeljende tema is kryst. De ferhalen binne skreaun troch foaroansteande auteurs as Mercedes Lackey, Mike Resnick, Patricia Briggs en Anderson sels. 

Alle ferhalen út *A Fantastic Holiday Season: The Gift of Stories* waarden yn dizze bondel foar it earst publisearre, hoewol't de measten letter troch de respektivelike skriuwers op 'e nij útjûn waarden yn eigen ferhalebondels. *A Fantastic Holiday Season: The Gift of Stories* waard op 8&nbsp;oktober 2014 publisearre troch de útjouwerij WordFire Press.

## Ferhalen
# Kevin J. Anderson, *Naughty & Nice* (ûnderdiel fan 'e rige *Dan Shamble, Zombie P.I.*)
# Nina Kirki Hoffman, *Close Knit* 
# Brad R. Torgersen, *Astronaut Nick* 
# Mercedes Lackey, *The Longest Night* (ûnderdiel fan 'e rige *Rot & Ruin*)
# Quincy J. Allen, *Jimmy Krinklepot and the White Rebels of Hayberry* 
# Kristine Kathryn Rusch, *Midnight Trains* 
# Jonathan Maberry, *A Christmas Feast* 
# Ken Scholes, *A World Done In by Great Granny's Grateful Pie* 
# Heather Graham, *Santa's Mortuary* (ûnderdiel fan 'e rige *Krewe of Hunters*)
# Sam Knight, *Yes, Virginia2097c, There Is a Santa Claus* 
# Mike Resnick, *Christmas Eve at Harvey Wallbanger's*
# David Boop, *The Atmosphere for Miracles*
# Eric James Stone, *A Sufficiently Advanced Christmas*
# Patricia Briggs, *[[Unappreciated Gifts]]* (ûnderdiel fan 'e rige *[[Alpha and Omega (romansearje)|Alpha and Omega]]*)
Fantastic Hope

***Fantastic Hope*** is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel, gearstald troch de Amerikaanske redakteuren en skriuwers Laurell K. Hamilton en William McCaskey. De titel betsjut "Fantastyske Hoop". It boek omfettet 16 koarte ferhalen fan it fantasysjenre mei as oerkoepeljend tema hoop. De ferhalen geane oer it tsjuster fan 'e wanhoop dy't it bestean soms bringt, mar dêrby wurdt de lêzer tebinnenbrocht dat goede dieden, tawijing, humor, leafde en selsopoffering by steat binne om in ljocht te ûntstekken dat sa fel skynt dat it tsjuster tebeksmiten wurdt. De ferhalen binne skreaun troch foaroansteande auteurs as Kevin J. Anderson, Patricia Briggs en Hamilton en McCaskey sels. 

Alle ferhalen út *Fantastic Hope* waarden yn dizze bondel foar it earst publisearre, hoewol't de measten letter troch de respektivelike skriuwers op 'e nij útjûn waarden yn eigen ferhalebondels. *Fantastic Hope* waard op 7&nbsp;april 2020 publisearre troch de útjouwerij Berkley Books.

## Ferhalen
# Jonathan Maberry, *Twilight Falls*  (ûnderdiel fan 'e rige *Joe Ledger Rogue Team International*)
# Sharon Shinn, *Not in This Lifetime* 
# Larry Correia, *Mr. Positive, the Eternal Optimist* 
# Kacey Ezell, *No Greater Love* 
# Griffin Barber, *Broken Son* 
# Kevin J. Anderson, *Heart of Clay* (ûnderdiel fan 'e rige *Dan Shamble, Zombie P.I.*)
# John G. Hartness, *Reprise* (ûnderdiel fan 'e rige *Quincy Harker, Demon Hunter*)
# Patricia Briggs, *[[Asil and the Not-Date]]* (ûnderdiel fan 'e rige *[[Alpha and Omega (romansearje)|Alpha and Omega]]*)
# Robert E. Hampson, *In the Dust* 
# L.E. Modesitt jr., *Fallen* 
# Patrick M. Tracy, *Working Conditions* 
# M.C. Sumner, *Last Contact* 
# William McCaskey, *Ronin* 
# Michael Z. Williamson en Jessica Schlenker, *Skjöldmóðir* 
# Monalisa Foster, *Bonds of Love and Duty* 
# Laurell K. Hamilton, *Zombie Dearest* (ûnderdiel fan 'e rige *Anita Blake, Vampire Hunter*)
Weakdieren

De **weakdieren** (Mollusca) binne in stamme fan de boppestamme fan oermûnigen (Protostomata), mei in sêft lichem en ornaris in skulp. Nei artropoden is it de stamme mei de measte soarten; nei skattings yn 2019 fan gauris 50.000 seeweakdieren, mear as 25.000 lânseigen weakdieren, en mear as 6.000 swietwetterweakdieren.

Weakdieren fertoane in grutte morfologyske ferskaat en binne ferdield yn sa'n acht klassen, dêr't de bekendste de slakken (Gastropoda) binne, de twaskulpdieren (Bivalvia), en de inketfissen (Cephalopoda). Der binne wichtige ferskillen yn anatomy, hâlden en dragen, en habitat, mar weakdieren diele ferskate skaaimerken, lykas de struktuer fan it senuwstelsel, it iepen sirkulaasjesysteem, en de ûntwikkeling fan it embryo.

Der is goed wat bewiis foar dat slakken, ynketfisken en skulpdieren ûntstien binne yn it Kambrium, 541 oant 485,4 miljoen jier werom. In oantal weakdieren wurde ek wol skulpdieren neamd. Dy groep omfiemet de mossel, kokkel, oester, slak, ynketfisk en sint-jakobsskulpen.

## Klassifikaasje fan weakdieren
Slange-earnen

**Slange-earnen** (*Circaetus*) binne in fûgelskaai yn 'e famylje haukfûgels (*Accipitridae*). De wittenskiplike namme *Circaetus* waard foar it earst publisearre yn 1816 troch Louis Pierre Vieillot.

Slange-earnen binne middelgrutte rôffûgels mei frij brede wjukken en in rûne kop. Se jeie op reptilen, benammen slangen, mar ek hagedissen, fûgels en soms lytse sûchdieren.

De measte soarten libje yn Afrika, mar de gewoane slange-earn briedt yn Súd-Europa, Europeesk-Ruslân oant Yndia. De Europeeske populaasje oerwinteret yn Afrika. 

## Soarten
It skaai wurdt yn 7 soarten ûnderferdield:
Yndyske wâldûle

De **Yndyske wâldûle** (*Strix ocellata*) is in ûle yn it skaai *Strix* yn 'e famylje ûlefûgels (*Strigidae*).

## Beskriuwing

De wâldûle wurdt 41 oant 48 sm. Karakteristyk binne de konsintryske swarte sirkels op it gesicht. De mantel, rêch en wjukfearren binne donkerbrún oant kastanjebrún en wyt- en swart moarmere. In soad fearren ha ljochte sintra mei donkere rânen. It boarst en de búk binne rossich-bêzje oant waarm krêm mei in tichte en fine bandearing yn kastanjebrún en donkerbrún. De slachpinnen ha donkerbrune en ljochtbêzje dwersstreken. De sturt is brún mei ferskillende ljochte dwersbannen. It kin is wyt, de orbitale ring is oranje, de eagen binne donkerbrún, de snaffel is hoarnswart en de poaten binne gielbrún. De sturt is smel streept yn brún en swart. De rop is in spûkeftich, triljend lûd

## Fersprieding
De soarte komt foar yn Yndia en bestiet út trije ûndersoarten:

* *Strix aluco grisescens*: noardwestlik en it noardlik part fan Sintraal-Yndia.
* *Strix aluco grandis*: westlik Yndia.
* *Strix aluco ocellata*: sintraal en súdlik Yndia.

De fûgel libbet yn gebieten mei iepen bosk fan leechlân oant in hichte fan likernôch 1.100 m. De fûgel wurdt ek yn oan rânen fan doarpen en lânbougebieten sjoen. De ûle yt rotten, mûzen en oare kjifdieren, lytse fûgels oant in grutte fan in do, hagedissen en grutte ynsekten.

## Status
It is net bekend hoe grut de wrâldpopulaasje is, mar de soarte is net algemien. Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, 2024) klassifisearre. Om't it habitat fan 'e soarte ôfhinklik is fan bosk en der sprake is fan ûntbosking, wurdt der fan útgien dat de oantallen ôfnimme.
Palestrina

**Palestrina** is in stêd yn Itaalje op 25 km eastlik fan 'e haadstêd Rome.

## Skiednis
Palestrina stie yn âlde tiden bekend as Praeneste, in wichtige stêd oan 'e dyk troch Latium hinne nei Kampaanje. Rike prinslike grêven út it begjin fan 'e 7e iuw f.Kr. tsjûgje fan it belang fan 'e stêd en har nauwe kontakten mei Etruerje en Grikelân. Praeneste wie lid fan 'e Latynske Liga en ferbûn him al yn 499 f.Kr. mei it Romeinske Ryk.

 
Under Romeinsk bewâld folge in nije ekonomyske bloei, om't Praeneste bekend waard om syn produksje fan fersierde brûnzen objekten. Ut archeologyske fynsten docht bliken dat de 1e iuw f.Kr. in perioade wie fan in soad bouaktiviteiten. De wichtichste fynst wie it hillichdom foar Fortuna, dat om 80 f.Kr. hinne boud waard en yn 'e Twadde Wrâldkriich by in allieard offinsyf yn 1944 nei in swier bombardemint wer ûntdutsen waard.

Yn 82 f.Kr. waard Praeneste beset troch de adoptearre soan fan Marius en waard dêrnei ferovere troch Sulla, dy't de stêd strafte troch der in feteranekoloanje fan te meitsjen. Under keizer Tibearius krige de stêd lykwols syn status as *[[municipium]]* werom.

Yn 'e 8e iuw wie Palestrina ferbûn mei de Tsjerklike Steat. De stêd waard foar it grutste part fan 'e midsiuwen troch de famylje Colonna bestjoerd, dy't yn 1043 de kontrôle oer de stêd krige. Lange tiid wie de famylje yn konflikt mei de Tsjerklike Steat. Bonifatius VIII ferovere Palestrina yn 1297 en liet de fersterkingen sljochtsje, en pas nei't Klemins V yn 1307 paus waard, krige de famylje it rjocht om wer fersterkingen op te bouwen. 

Yn 1311 wie Palestrina it plak fan in moeting tusken Sciarra Colonna, Hindrik VII en oare Ghibellinen yn 'e striid om 'e macht yn Itaalje. Yn 1350 en 1352 waard Palestrina fersterke troch Stefan Colonna tsjin Cola di Rienzo. Yn 'e folgjende iuw stie Palestrina alle belegeringen, mar yn 1437 foel de stêd nei in belegering troch kardinaal Giovanni Vitelleschi, dy't de stêd plondere en yn 'e brân stiek. Yn 1448 folge de werbou fan 'e stêd. De stêd waard plondere yn 1527 en beset troch de hartoch fan Alba yn 1556. 

Yn 1630 ferkocht de famylje Colonna de stêd oan 'e famylje Barberini, nei alle gedachten wie de ferkeap in ûnderdiel fan 'e betingsten fan it houlik tusken Taddeo Barberini en Anna Colonna. De famylje stie bekend om it nepotisme en ûnder lieding fan Maffeo Barberini (de lettere paus Urbanus VIII) waard de stêd as in selsstasnnich foarstedom bestjoerd. 

Palestrina wie yn 1849 it toaniel fan striid tusken Garibaldi en it Napolitaanske leger by de ferdigening fan 'e Romeinse Republyk.

Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard it stedssintrum ferneatige troch alliearde bombardeminten.
Nasjonaal Park Egmont

It **Nasjonaal Park Egmont** of (yn it Maoary) **Te Papa-Kura-o-Taranaki** is in natoergebiet yn Nij-Seelân. Te Papa-Kura-o-Taranaki leit oan 'e westkust fan it Noardereilân fan Nij-Seelân súdlik fan New Plymouth. It park hat in rûn oerflak en is yn 1900 ynsteld, nei't sûnt 1881 al in part fan it bosk beskerme waard. It is ien fan 'e earste nasjonale parken fan Nij-Seelân.  

## Beskriuwing

Yn 2025 waard it Nasjonaal Park Egmont offisjeel omneamd ta Te Papa-Kura-o-Taranaki. De nammeferoaring wurdt yn Nij-Seelân as in stap stjoen om de koloaniale skea goed te meitsjen en de ferbining tusken de Maoary-mienskip en harren foarâlden te werstellen. Yn' e tradysjes fan 'e Maoary is de fulkaan in hillige berch. De 2.518 m hege sliepende fulkaan leit sintraal yn it park en stiet bekend as de Mount Egmont, mar wurdt no offisjeel Taranaki Maunga neamd. 

It park is ien fan 'e bêste bewearre bosk- en berchgebieten op it Nij-Seelânske Noardereilân en wurdt omfieme troch lânbougebiet. Yn it park libje noch bisten dy't yn 'e rest fan Nij-Seelân ferdwun binne. Troch de grutte hichteferskillen yn it park is der in grut ferskaat oan lânskiptypes fan leechlânreinwâlden oant berchbosken en alpine tûndra's. In spesjaal gebiet yn it park is de likernôch 1 km² grutte Ahukawakawa Swamp, in feangebiet op in hichte fan 920 m mei likernôch 260 plantesoarten dy't geskikt binne op wiete grûn en kâlde temperatueren. De útlit fan 'e sompe is de 30 m hege Bells Falls. In oare wetterfal is de 18 m hege Dawson Falls.  

De bosken fan it park binne wichtich en it grutste part hat noch lânseigen beammen. Fral foar fûgels is it park tige wichtich. Under de 28 endemyske soarten binne û.o. de Nijseelânske do, de blauwe ein, de noardlike brune kiwi, de langsturtkoël, de Nijseelânske spûkûle oanwêzich. Fierder libje je der endemyske hagedissen en gekko's en hat it park in ryk wetterlibben mei lânseigen fisk- en krabbepopulaasjes.

## Behear
In grut part fan it behear fan it park giet om it beskermjen fan 'e lânseigen planten en dieren en it bestriden fan ynfierde soarten.

## Keppeling om utens
* INaturalist NZ.
Kielflap

In **kielflap** is in ûnbeweeglike hûdflap oan 'e kiel fan beskate soarten hagedissen. Dêrby giet it benammen om leguanen (*Iguanidea*), lykas de griene leguaan (*Iguana iguana*). De kielflap hat gjin anatomyske funksje en tsjinnet inkeld as geslachtsskaaimerk: gruttere mantsjes hawwe in ûnevenredich folle gruttere kielflap.

De kielflap moat net betize wurde mei de halsknoarre, in beweeglike hûdflap dy't oan 'e kiel sit by beskate soarten hagedissen dy't hearre ta de famylje fan 'e anolissen (*Dactyloidae*). Guon bisten, lykas beskate fûgelsoarten en ek ferskillende kameleöns (*Chamaeleonidae*), kinne har kielhûd opblaze oant it in soarte fan ballon liket. Yn sokke gefallen sprekt men ek net fan in kielflap, mar fan in kielpûde. 

## Sjoch ek
*halsknoarre
*kielpûde
Nijseelânske spûkûle

De **Nijseelânske spûkûle** (*Ninox novaeseelandiae*) is in lytse brune ûle yn it skaai spûkûlen (*Ninox*), dy't yn Nij-Seelân foarkomt.

## Skaaimerken
De Nij-Seelânske spûkûle is in lytse en brune ûle fan 26 oant 29 sm lang. De ûle hat om 'e giele eagen in donker plak omseame troch in ljochte bopperâne. De snaffel is en de poaten

## Hâlden en dragen
It iten bestiet út ynsekten en fûgels, dy't yn 'e flecht fongen wurde.

## Ferspriediging
Nijseelânske spûkûlen libje yn hiel Nij-Seelân en op it eilân Norfolk. 

Der wurde trije ûndersoarten erkend:

* *Ninox novaeseelandiae novaeseelandiae*: Nij-Seelân.
* *Ninox novaeseelandiae undulata*: Norfolk.
* † *Ninox novaeseelandiae albaria*: Lord Howe-eilân (útstoarn)

Oant foar koart hearde de Tasmaanske spûkûle (*Ninox leucopsis*) ta de soarte. Foarhinne hearde ek de Australyske spûkûle (*Ninox boobook*) ta de soarte.

De Nijseelânske spûkûle libbet yn bosk mei lânseigen mar ek yntrodusearre fegetaasje. De soarte is seldsum yn 'e drûgere dielen fan Nij-Seelân. Hy is nachts aktyf en rêst oerdeis yn tichte begroeiing lykas beamfarens.

## Status
Nij Seelânske spûkûlen ha in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De IUCN beskôget de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2025).
Australyske spûkûle

De **Australyske spûkûle** (*Ninox boobook*) is in lytse ûle yn 'e famylje *Strigidae* (ûlefûgels) mei in breed ferspriedingsgebiet yn Australaazje.

## Ferskining

Dizze ûle is 26 oant 36 sm lang en ferskilt fan oare spûkûlen yn syn ferspriedingsgebiet troch syn lytse formaat en in ûnderskiedend gesicht. De fûgel hat in brune gesichtsskiif mei in ljochte râne en de eagen binne grut en gieleftich. Dêrfandinne ek syn bynamme maskerûle. De kleur is brún, mar yn syn tige grutte ferspriedingsgebiet fariabel.

## Fersprieding
De fûgel is net sinnich wat habitat oanbelanget en komt yn in grut ferskaat fan lânskippen foar: fan reinwâlden oant savannes en plantaazjes, hôvings, parken, tunen en beamrigen oan strjitten. It is de meast foarkommende ûle yn Austraalje. De soarte komt ek foar op 'e Leti-eilannen, súdlik Nij-Guineä en bestiet út sân ûndersoarten:

* *N. b. moae*: Moa, Leti-eilannen en Romang (East-Timor).
* *N. b. cinnamomina*: Babar (eastlik fan Timor).
* *N. b. pusilla*: súdlik Nij-Guineä.
* *N. b. ocellata*: Savû (Lytse Sûnda-eilannen) en Austraalje (útsein de eastlike kust).
* *N. b. halmaturina*: Kangoeroe-eilân (tichteby súdlik Austraalje).
* *N. b. lurida*: noardeastlik Queenslân (noardeast Austraalje).
* *N. b. boobook*: eastlik oant súdlik diel fan Sintraal-Austraalje.

## Hâlden en dragen
De fûgel is nachts aktyf, mar op donkere dagen ek moarns of yn 'e middei. Proaien binne ynsekten en lytse dieren. Guon bisten wurde út de loft fongen, oaren op 'e grûn. Se briede yn beamholtes en it wyfke leit tusken septimber en febrewaris twa oant trije aaien, dy't allinnich troch it wyfke útbret wurde. Beide skaaien fuorje de jonge fûgels.   

## Status
De populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt omskreaun as wiidferspraat en gewoan. Hy stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige (Least Concern, 2021). Wol wurdt der toch dat de soarte ôfnimt yn oantallen.
Leti-eilannen

De **Leti-eilannen** binne in lytse eilannegroep yn 'e súdlike Molukken, Yndoneezje. De groep bestiet út trije haadeilannen: Leti, Moä en Lakor. Somtiden  wurdt ek Kisar by de groep rekkene.

## Geografy

De eilannen lizze yn 'e Bandasee yn it eastlike diel fan 'e Yndonezyske arsjipel, ynklamme tusken Timor yn it westen en Nij-Guineä yn it easten en hearre bestjoerlik ta de Yndonezyske provinsje Molukken. 

It meast westlike eilân is it 90.10 km² grutte Leti. Moä is it sintrale en grutste eilân en 361.60 km² grut. Op dat eilân leit it haadplak fan it regintskip dêr't de eilannen ûnder falle, Tiakur. Lakor is it meast eastlike eilân en 112.60 km² grut. Alle eilannen binne befolke.

## Befolking
De lânseigen taal is it Letineesk, mar dy taal wurdt mar troch in beheind tal minsken praat. Opfallend is de rappe befolkingsgroei fan 16.664 by de telling fan 2010 nei 26.870 yn 2020. Foar healwei 2024 is de rûzing 31.752 ynwenners. De befolking fan 'e eilannegroep bestiet út foar it grutste part út kristenen mei lytsere islamityske mienskippen.
PC 1877

De **[[PC]] fan [[1877]]** waard op woansdei 1 augustus ferkeatst. It wie de 26ste edysje fan it evenemint. It is bekend dat de finale gie tusken it partoer fan Jentje van der Heide en Jan Eeltjes Bonnema. De 26ste edysje waard wûn troch it partoer fan Jan Eeltjes Bonnema fan Arum, Sjirk de Wal en Johannes Donia beide fan Dronryp. Mar op trije krante knipsels nei, is der neat oer dizze edysje bewarre bleaun.