open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Haagsma

**Jan Haagsma** (Aldegea, 3 febrewaris 1933) is in mikrobiolooch út Maasslûs dy't wurke oan it Sintraal Dierkundich Ynstitút (CDI) yn Rotterdam.

As soan fan in fee-arts studearre hy nei de HBS yn Snits yn Rotterdam Diergenêskunde.  Nei oardel jier yn tsjinst gie hy yn 1959 mei syn frou Maaike Nauta út Snits nei Nederlânsk Nij-Guinee en die dêr trije jier ûntwikkelingswurk. Yn 1963 kaam er te wurkjen oan it CDI yn Rotterdam. Yn 1973 promovearre Haagsma oan de Universiteit Utert op it proefskrift *Etiology and Epidemology of Botulism in Waterfowl in the Netherlands*, dat hjir te lêzen is. 

Doe't oan de Tsjûkemar in soad deade einen fûn waarden blykte soks te kommen troch in gefaarlike foarm fan botulisme. Dat ûndersyk waard laat fan Jan Haagsma dy't dêrfoar yn 1975 de Fryske Parsepriis krige.
Tillefonne

De **Tillefonne** (as **Tillefonnepaad**) is in âld tsjerkepaad yn de omkriten fan Warkum.

De Tillefonne is in tsjerkepaad nei de Grutte of Sint-Gertrudistsjerke yn Warkum. It paad komt al yn 1560 foar as de *Tillefonne*. De namme binne twa wurden yn byelkoar brocht, *[[tille]]* en *fonne* ('finne'). It tsjerkepaad rint fan de âlde Suderseedyk noardwestlik fan Warkum troch de greiden oer in stik as acht brechjes nei Warkum. Dêr einiget it by in stege - de *Tillefonnestege* - oan de Noard, tichtby de Merk mei de Sint-Gertrudistsjerke.
De Bombay

**De Bombay** (útspraak: *Bombaai*) is in streekje yn de Westerkertier fan de provinsje Grinslân. De âlde namme fan de streek is **De Uithorn** ("de úthoeke"; *herne* = hoeke). Dy namme ferdwûn lykwols yn de jierren 1960 fan de kaart. De Uithorn wie de beneaming foar in buorskip fuort besúdwesten de mûne *Bombay*.

De Bombay leit westlik fan de wei tusken Lytsegast en Gruttegast. It falt lykwols ûnder Doezum, dat der besuden leit. Dat is ek te sjen oan de ferkaveling, dy't yn de lingterjochting út Doezum wei rint. Bewesten leit de buorskip Peebos, benoarden De Eest en noch wat noardliker leit de buorskip Dorp. It streekje is ferneamd nei de polder Bombay yn de omkriten, dy't har namme wer ûntlient oan de eardere skûprêdmûne *Bombay*, dy't yn 1878 boud waard om de polder te bemealen. It achtkant fan de mûne kaam fan in mûne by Moordrecht yn de Súdplaspolder, dy't dêr mooglik set waard yn 1840. In 1931 waard de mûne ûnttakele, doe't in rauoaljemotor setten waard, dy't yn 1958 ferfongen waard troch in elektromotor. Yn 1989 waard de mûneromp op de monumintelist setten fanwege dat it it ienige skûprêdrestant wie yn Grinslân. Yn 1998 waard de mûneromp lykwols ferboud ta wenhûs. De mûne leit op de krusing fan de Doezumertocht (de âlde Sylroe) mei it eardere Knillesdjip, dy't beëasten de wei Lutjegast-Gruttegast trochrint by de Caspar de Roblesdyk lâns. De oarsprong fan de namme Bombay is ûnbekend.

Begjin 21e iuw wienen der plannen om in grutte wetterplasse mei jachthaven oan te lizzen (troch in diel fan de polder ûnder water te setten) en dêr 500 fakânsjewenten te setten. Dat is lykwols neat wurden.
Jan Pastoor

**Jan Pastoor** (Ruinerwold, 3 april 1935) is in eardere Nederlânsk politikus. Hy wie boargemaster fan ferskate gemeenten en deputearre yn Drinte. Fan 1999 - 2007 wie hy lid fan de Earste Keamer fan de Steaten-Generaal. Pastoor wie lid fan efterinoarren de Kristlik-Histoaryske Uny (CHU) en it Christen-Democratisch Appèl (CDA).

Pastoor studearre rjochten oan de Ryksuniversiteit Grins. Hy wie boargemaster fan Warkum, Hylpen en Smilde. Hy wie lid fan Deputearre Steaten fan Drinte fan 1987 - 1999. Yn de Earste Keamer hâlde Pastoor him dwaande mei Algemiene Saken, Binnenlânske Saken en Folkshûsfesting.
Smilde

**Smilde** is in doarp yn de provinsje Drinte, súdwestlik fan Assen. Teffens is it de namme fan in eardere gemeente en wetterskip yn Drinte.

Smilde leit oan beide kanten fan de Drintske Haadfeart. It is in typysk foarbyld fan in lintdoarp; mei in lingte fan sa'n 17 kilometer.

Nei de gemeentlike weryndieling fan 1998 kamen Boppesmilde, Smilde en Hegersmilde oan de gemeente Midden-Drinte.

## It besjen wurdich
* Koepeltsjerke fan Smilde út 1788
* Stjoerstasjon Smilde (yn 2011 foar in part ynstoarten)

## Berne yn Smilde
* Carry van Bruggen (1881 - 1932), skriuwster.
* Jacob Israël de Haan (1881 - 1924), broer fan Carry van Bruggen.
* Henny van Andel-Schipper (29 juny 1890 - stoarn yn Hoogeveen), âldste minske fan de wrâld fan 29 maaie 2004 oant 30 augustus 2005. Hja wie ûnderwizeresse oan de Iepenbiere Skoalle yn Boppesmilde.
* Reint Dijkema (1920 - 1944), fersetsman.
* Arja Peters (1925 - 1996), skûlnamme fan skriuwster Chinny van Erven.
* Jan Beijert (1928 - 2007), PvdA-bestjoerder en kollumnist.
* Reinder Homan (1950), keunstner dy't ta de Noardlike Realisten rekkene wurdt.
* Herbert Dijkstra (13 july 1966), hurdrider, hurdfytser en sportferslachjouwer.
* Daniel Rouwkema (1974), Nederlânsk komponist.
C.F.F. Rinia van Nauta

**Cornelius Franciscus Frisius Rinia van Nauta** (Ljouwert, 25 desimber 1800 - Gytsjerk, 31 jannewaris 1872) wie abbekaat en kantonrjochter yn Burgum.
Dêrneist fan 06-07-1847 oant 24-09-1850 lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân foar Burgum en fan 05-07-1853 oant 04-07-1865 lid fan Provinsjale Steaten foar Ljouwert. Hy troude op 22 juny 1825 yn Burgum mei Willemina Henderika Baronesse van Heemstra en wenne yn Gytsjerk op it bûten Poelsicht, wylst de bûtenpleats Buitenrust dêr deun by, ek fan him wie. It pear krige  12 bern. 

Syn jongste soan **Cornelius Franciscus Frisius Rinia van Nauta,** berne 21-1-1846 te Gytsjerk, stoarn 24-10-1919 te Apeldoarn, boaske 29-06-1876 yn Burgum oan Saakje Rauwerda (1856-1923). Hy wie yn maaie 1880 noch boer yn Oentsjerk, mar waard yn 1882 boargemaster fan Hylpen en fan 1887 oant 1911 boargemaster fan Idaerderadiel. Dêrneist wie er fan 1872 oant syn ferstjerren yn 1919 bestjoerder fan it "St. Christophorileen tot Oldehove" yn Ljouwert.
Buikstede

**Buikstede** is in streekje yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân, dat bestjoerlik ûnder Sebaldebuorren falt. 

De buorskip leit oan it Van Starkenborghkanaal benoarden de wei fan Lutjegast nei Westerzand, oan noardside fan de Westerzandemer molenpolder (eartiidsk *Westerzandemer Polder*). De buert is ferneamd nei de boarch Buikstede (yn 1638 noch heerd Hendrik Bockesstede neamd), dy' hjir tusken de 17e en 18e iuw stie oan in hoeke fan de Wei fan Westerzand nei Lutjegast. Ten noarden dêrfan stiet noch de pleats *Buikstede* op it steed fan it byhearrende skathûs. Fanút it boarchterrein rûn destiids in leane rjochttroch nei it Hoendjip dêr't in Draaibrêge oerhinne lei. Yn de twadde helt fan de 19e iuw waarden hjir by it djip in 15-tal huzen omhinne boud, benammen oan súdwestside fan de brêge. Oan de noardside ûntstie de buert Kievitsburen. By it útgraven fan it Hoendiep ta it Van Starkenborghkanaal yn de jierren 1930 waard de brêge weihelle en moast it grutste part fan de huzen wike. Op dat plak steane no noch mar twa huzen. Dit is it eigentlike Buikstede. Besuden hjirfan oan de wei Buikstede nei de wei fan Westerzand nei Lutjegast. It earste diel fan de leane fanút it boarchterrein is letter weihelle.

Parallel ten westen fan it súdlike diel fan de leane rûn fanôf de wei Westerzand-Lutjegast eartiids in boeredykje, dy't fierderop in knik nei it easten makke en de leane fanút de boarch kruse. It eastlik diel fan dit boeredykje is ek yn de tweintichste iuw weihelle, sadat allinnich it noardlik diel fan de leane en it eastlik diel fan de boerdyk noch oer binne. It krúspunt foarmet no in bocht yn de wei Buikstede. De wei Buikstede is no in fytspaad. De dearinnende dyk fanôf Gaarkeuken besuden fan it Van Starkenborghkanaal yn westlike rjochting ten noarden fan de Westerzandemer molepolder wurdt ek Buikstede neamd. Begjin 21e iuw is yn it ferlingde fan dizze wei it fytspaad *'t Honderd* oanlein nei Eibersburen.
Koerdistan

**Koerdistan** is in regio yn it Heine Easten, sûnder formeel fêstleine grinzen, dat as histoarysk wengebiet fan de Koerden sjoen wurdt. 

De lannen dêr't de regio diel fan útmakket brûke de namme sa min mooglik of ferbiede it brûken fan de namme Koerdistan. Koerdyske bewegers en nasjonalisten binne krekt foar it brûken fan de namme foar de regio. It stribjen om te kommen ta in eigen steat mei de namme Koerdistan is foar de lannen dêr't it gebiet diel fan útmakket in stikel yn 'e foet.

Neffens ferskillende boarnen omklammet Koerdistan in gebiet fan tusken de 490.000 en 530.000 km² en leit yn de lannen Turkije, Irak, Iran en Syrje. Koerdistan sels wurdt geografysk yn trije gebieten yndield, te witten Noard-, East- en Súd-Koerdistan. Yn dy gebieten libje neist de Koerden ek noch Arabieren, Perzen, Azerbeidzjanen, Turken, Turkmenen, Armeenjers en Assyrjers.
Oranje (Drinte)

**Oranje** is in lyts doarp yn de provinsje Drinte, yn de gemeente Midden-Drinte, oan it Oranjekanaal tusken Hijken en Smilde.

Oranje leit om in eardere ierappelmoalfabryk fan Avebe hinne, dat al mids jierren tachtich tichtgien is. Fan 1992 oant yn 2014 húsmanne Boartersstêd Oranje yn dy fabryk. By it gebou leit ek it bungalowpark Pipodoarp. Yn oktober 2014 waard nije bestimming troch eigner Hennie van der Most fûn, it bungalowpark Oranje waard verhierd oan it 'COA' om der asylsikers yn ûnder te bringen. 

Tichteby Oranje leit it Hijkerfjild. Bewesten dat natuergebiet leit it "Diependal"; earder floeifjilden fan it ierappelmoalfabryk, no is it in natuerreservaat dêr't it publyk net komme mei.

## Tink derom

Oranjedoarp is in oar doarp lâns in kanaal yn Drinte dat net beiiisd moat wurde mei Oranje oan it Oranjekanaal.
Harz

De **Harz** is it fierst noardlike middelberchtme fan Dútslân. De heechste berch is de Brocken fan 1142 meter, dy't by it Nasjonaal Park de Harz heart. It nasjonale park beslacht sa'n tsien prosint fan it bercht. De Harz is fanâlds in wichtich mynbougebiet. De berchtmefoarming oan de ein fan it Paleozoïkum, de Hersynyske orogenese, is nei de Harz ferneamd.

## Geografy
De Harz rint oer in lingte fan 110 km yn east-westlike rjochting en hat in breedte fan 30 oant 40 km. It berchtme wurdt  de *Oberharz* yn it westen en de *Unterharz* yn it easten yn ûnderskieden. It eastlik part fan de Oberharz is de Hochharz, dêr't it Brockenmassyf ta heart. De Unterharz is folle leger as de Oberharz en rikt oant sa'n 400 m hichte. Fral de Oberharz is ticht beboske mei meast bûken yn de leechlizzende dielen en dinnen yn hegere dielen. De Unterharz hat ek lânbou.

Om de Harz hinne leit it Harzvorland.

Bestjoerlik heart de Harz by de dielsteaten Saksen-Anhalt, Nedersaksen en Tueringen. It net bewenne hert fan de Harz foarmet it grutste gemeentefrij gebiet fan Dútslân.

### Ofwettering
It Brockenmassyf is de wetterskieding tusken de streamgebieten fan de Wezer yn it westen en de Elbe yn it easten. De foarnaamste rivieren dy't yn de Oberharz ontspringe binne de Oker, de Innerste en de Oder. Ut de Unterharz wei komme de Bode en de Wipper.

Yn de Harz sitte in grut tal opslachmarren, dêr't de earste fan, de *Sösetalsperre*, yn 1931 foltôge waard. It gebiet is fierders ferneamd fanwe de histoaryske wettergalery, it *Oberharzer Wasserregal*, dat op de Wrâlderfgoedlist stiet. It systeem fan wetterreservoirs, kanalen en tunnels waard tusken de 16e en 19e iuw oanlein ta foldwaan fan de mynbou.

## Mynbou
Al yn 968 waard der fan mynbou yn de Harz sprutsen. Dêr waard meast sulver en letter ek koper, lead en sink út de grûn helle; yn de 20e iuw gienen de minen ticht. Om 1800 wienen de minen fan de Oberharz mei goed 500 m djipte de djipste fan de wrâld. Utfiningen sa as de fahrkunst en de stielkabel binne mei de minen yn de Harz ferbûn. De technyske universiteit yn Clausthal-Zellerfeld, is ûntstien ú in mynbou-akademy. De eardere Rammelsbergminen stean sûnt 1992 op de Wrâlderfgoedlist.

## Ferkear

De stoomtreinen fan de Harzer Schmalspurbahnen ûnderhâlde in yntensive treintsjinst mei âlde lokomotiven tusken de plakken Wernigerode, Nordhausen en Quedlinburg. Dêrnjonken hat de line in aparte rit nei de Brocken. 

## Keppelings om utens
*  Nasjonaal Park Harz
*  Harzer smelspoar
*  Harztourist.de
*  Fytsrûte Harz-Rundweg
Herman Broekhuizen

**Herman Broekhuizen** (De Haach, 14 july 1922 - De Haach, 20 maart 2012) wie in Nederlânsk bernekoardirigint, radioprogrammamakker, skriuwer en ek komponist fan in soad berneferskes.

Yn 1953 rjochte hy by de AVRO Minjon op, dêr't jongeren ûnder begelieding sels radioprogramma's meitsje mochten.
## Tekstdichter en komponist
Boarne: Buma/Stemra.
* Aan tafel
* Bakker, bakker wat doe je vandaag
* Beat van Piet
* Chauffeurtje mag ik mee met jou
* Clowntje heeft een rode neus
* Clowntje Piet
* Daar komt de kleine broekeman
* De dagen van de week
* De tandarts
* Door de straat, door de straat rijdt een autobus
* Drie klompjes
* Elsje Fiderelsje
* Een koetje en een kalfje die stonden in de wei
* Een treintje ging uit rijden
* Er liggen bolletjes in de grond
* Geitje mek mek mek
* Helikopter, helikopter, mag ik met je mee
* Herfst, herfst, wat heb je te koop
* Hondje aan de lijn
* Ik ben 'n ketel
* In de tuin van sinterklaas
* 't Is donker
* Jimmy Cowboy
* Kabouterjes drinken kabouterthee
* Keukenconcert
* Knuffel op vakantie
* Koetjes in 't stalletje
* Lammetje, lammetje, lammetje
* Lassie
* Links en rechts
* Maanden van het jaar
* Muggebeet een muggebeet
* Onder hele hoge bomen (muziek gebaseerd op: Oh my darling Clementine)
* Opa Bakkebaard
* Piet heeft gesnoept van de pepernoten
* Raadseltjes
* Rood of groen, rood zijn de kersen
* Sneeuwman
* Spaanse wals
* Ster is zover
* Tekkeltje
* Tierelierelier, wat ga je kopen
* Timpe tampe tovenaar
* Tikke takke regen
* Twee kleine eendjes
* Veulentje
* Vlieg op dikke vlieg, dikke bromvlieg
* Waar zit wat
* Wakker worden
* Wat ik kan
* Water
* Windje waai
* Winterliedje
* Zie je de kastanjes aan de bomen
* Zomer
* Zwarte Piet wat laat je me toch schrikken
* Zwarte Piet wiede wiet

## Tekstdichter
Boarne: Buma/Stemra.
* Dit is het mannetje Vingerling
* Heksen toer
* Straatmuzikant

## Taskreaun oan Herman Broekhuizen
Lp *Peuterdeuntjes* (1976) (lykwols net werom te finen yn Buma/Stemra)
* Dikkie, Dikkie Duim
* Het ene wangetje
* Bummele bammele botervloot
* Tingeling... deurtje open

Lp *Hallo kindertjes van het hele land: Kleutertje luister liedjes* (sûnder jier)
* Tiere liere let, let, let
Middelseks

**Middelseks** (*Middlesex*) wie ien fan de 39 histoaryske greefskippen fan Ingelân en de op ien nei lytste (nei Rutland). It bestie fanôf de 12e iuw en waard yn 1889 foar in diel ûnderbrocht by it lokale bestjoer fan Londen. Yn 1965 hold it greefskip offysjeel op te bestean. De namme *Middlesex* wurdt noch altyd ynformeel brûkt.

De namme is ôflaat fan *middle Saxons* ('Middensaksen'). Yn 704 dûkte de namme foar it earst op as *Middleseaxan*. Geografysk besjoen hearde Westminster en City of London (dat selsbestjoer ktige yn 13e iuw) by it greefskip.

## Plakken yn it eardere greefskip
* Acton
* Belgravia – Bethnal Green – Bloomsbury (Londen) – Brentford
* Camden Town – Chelsea – Chiswick – Clerkenwell 
* Ealing – Enfield Town
* Finsbury – Finsbury Park – Fulham
* Hackney – Hammersmith – Hampstead – Harlington – Harrow – Hayes – Hillingdon – Highbury – Highgate – Holborn – Hounslow
* Isle of Dogs – Islington
* Kensington – Kentish Town – Kilburn - Maida Vale – Marylebone – Mayfair – Millbank – Milwall – Muswell Hill
* Paddington – Pimlico – Poplar – Potters Bar – Poyle
* Ruislip
* St James's – St John's Wood – St Pancras – Shoreditch – Sipson – Spelthorne – Staines – Stepney – Soho – Strand – Stoke Newington – South Mimms
* Tottenham
* Uxbridge
* Wapping – Wembley – Westminster – Whitechapel – Whitehall – Willesden

## Keppelings om utens
* Histoaryske kaart fan Middlesex - part fan www.British-history.ac.uk:
** ''Edmonton Hundred''
** ''Elthorne Hundred''
** ''Gore Hundred''
** ''Isleworth Hundred''
** ''Ossulstone Hundred''
** ''Spelthorne Hundred''
* ''Victoria County History of Middlesex''
Tradisjonele greefskippen fan Ingelân

**Ingelân** wie yn it ferline ferdield yn 39 **[[greefskippen fan Ingelân|greefskippen]]**. De **histoaryske greefskippen fan Ingelân** waarden troch de Normandjers stifte om reden fan bestjoer (militêre organisaasje, belêstingen, rjochtspraak), yn de measte gefallen op grûn fan eardere keninkriken en *[[shire]]*s stifte troch de Angelsaksen en oaren.

Dy ûnderferdieling wurdt distiid net mear brûkt yn de bestjoerlike yndieling, mar wie wol de basis fan it hjoeddeiske systeem fan regionale oerheden. De oarspronklike 39 greefskippen binne (greefskippen mei in * besteane net mear yn it bestjoerssysteem):
* Bedfordshire
* Berkshire
* Buckinghamshire
* Cambridgeshire
* Cheshire
* Cornwall
* Cumberland (* distiid part fan Cumbria)
* Derbyshire
* Devon
* Dorset
* Durham
* Esseks
* Gloucestershire
* Hampshire
* Herefordshire
* Hertfordshire
* Huntingdonshire (* no in distrikt fan Cambridgeshire)
* Kent
* Lancashire
* Lincolnshire
* Leicestershire
* Middelseks (* no part fan Londen)
* Norfolk
* Northamptonshire
* Northumberland
* Nottinghamshire
* Oxfordshire
* Rutland
* Shropshire
* Somerset
* Staffordshire
* Suffolk
* Surrey
* Susseks (* no spjalt yn West Susseks en East Susseks)
* Warwickshire
* Westmorland (* no part fan Cumbria)
* Wiltshire
* Worcestershire
* Yorkshire (* no Noard Yorkshire, East Riding of Yorkshire, Súd Yorkshire en West Yorkshire)
Karl May

**Carl Friedrich May** (Ernstthal, 25 febrewaris 1842 – Radebeul, 30 maart 1912), meast **Karl May** neamd, wie in Dútske skriuwer, dy't fral wrâldferneamd wurden is troch syn ferhalen oer Winnetou en Old Shatterhand yn it 'Wylde Westen', mar ek mei de ferhalen oer Kara ben Nemsi en Hadji Halef Omar yn it Midden-Easten. Teffens wie er auteur fan reisferhalen, jeugdferhalen en kolportaazjeromans (ek wol *Münchmeyerromans* neamd). 

## Keppelings om utens
*  Karl May stifting
*  Nederlânske artikelen oer Karl May plus in oersjoch fan Nederlânske publikaasjes
*  Webside Karl May feriening.
Willem fan Brandenburch

**Willem fan Brandenburch** († 10 septimber 1056) wie in soan fan Bernard II fan Brandenburch. Hy folge syn heit yn 1046 op as markgreve fan Brandenburch. It wie de earste dy't *Noardmarkgreve* neamd waard. Willem sneuvele yn in treffen mei de Lausitsers by it kastiel fan Prentzlow oan de Elbe. Syn healbroer Otto woe him opfolgje, mar dy state op it ferset fan Bruno II fan Breunswyk. Beiden kamen om yn itselde gefjocht.
Carla de Wal

**Carla de Wal** (Drachten) is stewardess, sjongster en *songwriter* út Amsterdam. 

De Wal skriuwt har lietsjes yn it Ingelsk, Nederlânsk en Frysk. Se begeliedet harsels op piano, leafst op in fleugel.

Yn 2009 wie se ien fan de 48 dielnimmers oan Liet 2009. Op 22 maaie 2010 waard se twadde mei it balladenûmer *It is myn lân myn heitelân* yn de finale fan it Frysk Sjongfestival Liet yn teater de *[[Harmony (teater)|Harmonie]]* fan Ljouwert. Yn 2012 docht se mei oan dat festival mei it nûmer *Kom ris tichterby*.

## Diskografy
* *Carla* (2011, CD)

## Keppeling om utens
* Carla de Wal yn de finale fan Liet 2010
Ikum

**Ikum** is in buorskip yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. Hy leit yn it âlde lânskip Humsterlân, benoarden de wei fan Kommersyl nei Oldehove, tusken de buorskippen Gaaikemawear en Aalsum. De buorskip bestiet winliken út in pleats op in húswier fuort beëasten de húswier Korhorn. De namme Kor(n)horn wurdt ek wol ferbûn mei de pleats benoarden fan Ikum, dy't wat fan de wei ôf stiet oan de âlde dyk fan Humsterlân, mar ek oan de omkriten besuden de Aalsumerwei.

Súdeastlik fan de pleats Ikum leit oan de oare kant fan de wei noch in pleats en in hûs. Eartiids stienen op en om it steed trije arbeiderswenningen. Eastlik fan Ikum leit de monumintale pleats *Holmsterheerd*. Bewesten Ikum en Korhorn stiet de pleats *Hummersmaheerd* (eartiids *Ikama*). Ikama (Ikema) en Ikum binne twa stagen fan deselde famylje dy't dêr ea wenne hawwe.

Yn de wier is kûgelpôtierdewurk (út de midsiuwen) fûn.

## Dopersken en grifformearden
By Ikum waard om 1729 hinne in doperske fermanje fan de Alde Flamingen boud. Neidat de lêste fermaner yn 1770 stoar foel de gemeente útinoar en de oerbliuwende leden sleaten harren dêrnei yn 1776 oan by de minnistegemeente Humsterlân dy't gearkaam yn in fermanje ('Ol Vermoaning') by de pleats Ter Horn(e) oan de âlde Humsterlandweg tusken Noordhorn en Oldehove. Op dat plak (no Jensemaweg 5) stiet no in hûske. Yn 1778 waard de fermanje fan Ikum ferkocht en foar 1820 moat it gebou sloopt wêze mei't it net mear foarkomt op de kadastrale minút. Dêrnei waarden dêr *twee aanzienlyke boerderijen* set.

Yn 1835 stichte Hendrik de Cock de grifformearde tsjerke fan Ezinge by Geert Simons thús op Ikum. Dy tsjerke siet fan 1840 ôf twa jier yn de fermanje fan Ter Horn (dêr't de gemeente fan in jier earder nei Noordhorn ferhuze wie), en ferhuze yn 1842 nei Ezinge.
Stewardess

In **stewardess** (froulik) of **steward** (manlik) is immen dy't yn in passazjiersfleantúch foar de feilichheid en de fersoarging fan de passazjiers soarget. Stewards en stewardessen yn in fleantúch wurde rekkene ta it kabinepersoniel. De liedingjaande fan it kabinepersoniel is de (senior) purser. Ek dat kin in man of frou wêze. In steward(ess) is benammen foar de feilichheid oan board. Dêrneist soarget hy/sy derfoar dat de passazjiers in noflike flecht hawwe.

Der besteane ek grûnstewards en grûnstewardessen dy't op de lofthaven wurkje.
Syts fan Osinga

**Syts fan Osinga**, wie grytman fan Doanjewerstâl en soan fan Sybrand fan Osinga. Hy wie meardere jierren folmacht op de Fryske lândei en wie yn dy funksje op de begraffenis fan greve Willem Loadewyk. Op 1 desimber 1619 waard er oansteld as grytman fan Doanjewerstâl en wie yn 1641 lid fan Deputearre Steaten. Hy die ôfstân fan de gritenij om syn soan. 

Hy boaske Tiets, dochter fan Tjalling fan Sixma, grytman fan Barradiel. Se wennen yn Langwar op Osingastate en hienen trije bern.
Karakum

De **Karakum**of **Karakûm**, ek wol *Kara-Kum* en *Gara Gum* (“Swart Sân”) (Turksk: *Karakum*, Russysk: *Каракумы*; *Karakoem*) is in woastyn yn Sintraal-Aazje. De woastyn beslacht 70% (sa’n 350.000 km²) fan Turkmenistan. It gebiet is tige tinbefolke, likernôch ien persoan de 6,5 km². It reint dêr faak mar ienris yn de tsien jier.

## Lokaasje
De woastyn leit beëasten de Kaspyske See, mei de Aralmar yn it noarden, en de rivier Amu Darja en de woastyn Kyzylkum yn it noardeasten.

## Hydrografy
De Murghabrivier en Tejenrivier streame út it Hindoekoesjberchtme wei nei it suden en wurde wei yn de woastyn, dêr’t har wetter foar irrigaasje brûkt wurdt.

De woastyn rint it grutste irrigaasjekanaal fan de wrâld trochhinne, it Karakûmkanaal. De oanlis fan it kanaal waard yn 1954 mei úteinset. It is 1.375 km lang en der giet 13-20 km³ wetter it jier trochhinne. Lekkerij fan it kanaal binne marren en fivers oan de kades troch ûntstien.

## Ekonomy en ferfier
De oazes fan Mary en Tejen binne ferneamd om har katoenplantaazjes.
It gebiet hat ek in grutte foarrie ierdoalje- en ierdgas. De woastyn wurdt trochkrúst troch it Trans-Kaspyske spoar
Akhal-Teke

De **Akhal-Teke**, (Turkmeensk: 'Ahalteke') is in  hynsteras út Turkmenistan. It ras is ôfbyld yn it  embleem fan it lân.

## Keppelings om utens ()
*The Akhal-Teke network (.net)
*The Akhal-Teke network (.org)
*Akhal-Tekes yn provinsje Kaliningrad province, Ruslân
Kyzylkum

De **Kyzylkum** (of Kyzyl Kum; Oezbeeksk: *Qizilqum*; Kazachsk: *Қызылқум*, 'read sân') is in sân- en grindwoastyn tusken de rivieren de Amu Darja en Syr Darja, yn Kazachstan, Oezbekistan en in part fan Turkmenistan. De regio is histoarysk bekend mei de namme Transoksanië.   Mei in oerflak fan sa'n 298.000 km² is it de op tsien nei grutste woastyn fan de wrâld.

## Geografy
It gebiet bestiet meast út grutte flakten oant op in hichte fan 300 meter boppe seenivo, mei in tal leegten en stikken heechlân (Sultanuizdag, Bukantau). It gebiet is foar it grutste part oerdutsen mei sândunen (*barchans*); yn it noardwesten lizze lykwols grutte gebieten dêr't klaai ôfset is (*takirs*); dêr lizze ek in tal oazes. De doarpen oan de rivieren en yn de oazes wurdt lânbou bedreaun. Temperaturen kinne fan mids-maaie oant mids-septimber bot heech wurde. Yn Kerki, in stêd oan de Amu Darya, waard july 1983 in temperatuer fan 51,7 gr. C metten.

## Ekonomy
De pleatslike befolking brûkt grutte stikken fan de Kyzyl Kum as weidlân foar har fee (meast skiep, Baktryske kamielen en dromedarisen).

It is al lang witten dat de Kyzyl Kum de metalen goud, uranium, koper, aluminium en sulver hat; fierders sit dêr ierdgas en ierdoalje. De ûntjouwing fan it meast ferneamde goudfjild by Muruntau begûn yn de iere jierren '70 (20e iuw). De sintrums foar mynbou en metaalyndustry yn de regio binne Navoi, Zarafshan en Uchkuduk. De sintrums foar gasproduksje en yndustry anneks binne Gazli en Mubarek.

## It lânskip

File:Cattle in Kyzyl Kum (Uzbekistan).jpg|*Kij yn de Kyzylkum (Oezbekistan)* 
Ofbyld:Qizilqum Xorazm.JPG|*De Kyzylkum yn Oezbekistan*
Ofbyld:Kisil Kum Uzbekistan.jpg|*Dún yn de Kyzylkum*
Ofbyld:
Zarafshon

**Zarafshon** (Oezbeeksk yn Syrillysk skrift: **Зарафшон**; Russysk: *Зарафшан*, *Zarafsjan*) is in stêd mei goed 85.000 ynwenners yn it sintrum fan Oezbekistan, provinsje Navoy. It plak leit yn de woastyn Kyzylkum en kriget syn wetter fan de rivier de Amudarya troch in piip fan 220 km lingte. 

Zarafshon wurdt "de goudhaadstêd fan Oezbekistan" neamd.

Fan fleanfjild Zarafshon ôf ûnderhâldt Uzbekistan Airlines direkte flechten nei en fan Tasjkent.

## Skiednis
Yn de omkriten fan Zarafshon sitte grutte uranium- en goud foarrieden. Nei't dy yn 1965 fûn wienen, waard Zarafshon yn 1967 stifte en yn 1972 krige it plak de stedsstatus. De namme fan de stêd komt út it Perzysk en betsjut 'glânzjend goud'.

## Ekonomy
De minen (deibou) lizze sa'n 35 km beëasten de stêd. De deibou rint oer 3 km yn east-westlike rjochting en is sa'n 1,6 km breedt nei it noardsuden; der wurdt groeven oant in djipte fan likernôch 450 meter. De minen smite goed it dûbele op fan de goudfjilden yn de Kolyma yn it fiere easten fan Ruslân.

Fierders hat Zarafshon tekstyl- en ertsferwurkjende yndustry.
Lucille Werner

|
|-
|
|-
|}**Lucille Martine Werner** (Eindhoven, 12 oktober 1967) is in earder Nederlânsk telefyzjepresintatrise. De measte minsken kinne har benammen fan telefyzjeprogramma's, sa as *[[Get the Picture]]*, *[[Lingo]]* en Mis(s)ferkiezing.

## Priveelibben
Werner boaske 6 juny 2009, nei in ferkearing fan fiif jier, mei Servaas Snoeijers.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan de ''Lucille Werner Foundation''
Tabernaswoastyn

De **Tabernaswoastyn** (Spaansk: *Desierto de Tabernas*) is in healwoastyn yn de Spaanske provinsje Almeria. De woastyn is in beskerme natuergebiet fan 280 km².
Mis(s)ferkiezing

**Mis(s)ferkiezing** is de titel fan in missferkiezing foar moaie froulju mei in fysike beheining. It idee kaam fan Lucille Werner.

De winner soe in jier lang ambassadrise foar *Onbeperkt Nederland* wêze, en krewearje foar it ferbetterjen foar it plak fan beheinden yn de Nederlânske mienskip. . It programma waard ein maaie 2006 foar it earst troch de TROS útstjoerd. Roos Prommenschenckel wûn de ferkiezing doe. Op 6 juny 2007 waard Reni de Boer winneresse fan de Mis(s)ferkiezing 2007 .

De rjochten foar it programma binne ferkocht oan bedriuwen yn Grut-Brittanje, Dútslân, Frankryk en de Feriene Steaten .

Yn 2008 waard it programma opfolge troch *[[CAPaward]]s* dêr't letter ek de jongereinfariant *[[CAPaward#Cappies|Cappies]]* oan taheakke is.

## 2017
Yn 2017 kaam it programma werom by SBS6. De presintaasje wie yn hannen fan inisjatyfnimster Lucille Werner tegearre mei akteur Kees Tol. De sjury bestie út âld-winnares Roos Prommenschenckel, earder Miss Universe Kim Kötter en âld-proffuotballer Evgeniy Levchenko. Winnares wie Mirande Bakker-Brouwer. Premier Mark Rutte kroande har mei in gouden diadeem.

## Keppeling om utens
*Mis(s)ferkiezing (tros.nl)
Agge Osinga

**Agge Osinga** kaam út it laach fan de Aylva's en waard yn namme fan Alva foarroppen om him te ferantwurdzjen. Hy bleau leaver yn Fryslân by syn frou, Rintsen of Rintje Aylva, dochter fan Rienk Aylva en Hil Roorda. Se wienen yn 1589 al stoarn, want yn ien fan de stikken fan it Hof fan Fryslân wurdt Epo Aylva fan Skraard neamd as foud fan harren bern.
Tharwoastyn

De **Tharwoastyn**, ek wol de **Grutte Yndiaaske Woastyn**, is in woastyn, dy't foar in part yn de Pakistaanse provinsjes Sindh en Pûnjab leit en fierders yn de Yndiaaske dielsteaten Pûnjab, Haryana, Rajasthan en Gujarat.

De woastyn hat in oerflak fan likernôch 240.000&nbsp;km² (of 450.000&nbsp;km² at de rânegebieten mei kserofyl strewiel meirekkene wurdt). De woastyn leit foar twatredde part yn Yndia, 61% dêrfan yn Rajastan.

Yn it súdwesten fan de Thar, yn de rjochting fan de Arabyske See, leit de Rann fan Kutch, in lege sâltflakte en oan it seizoen bûn sompegebiet.

It grutstepart is de Thar in rotswoastyn útsein in lyts gebiet yn it fierste westen dat sân is.

## Klimaat
It gebiet hat ekstreme temperaturen, fan 45&nbsp;°C yn de simmer oant ûnder it friespunt yn de winter. De delslach it jier sit tusken de 120 mm yn it uterste westen oant 375 mm mear nei it easten ta. It bytsje delslach is fral it gefolch fan de lizzing oangeande it Aravalliberchtme, wêrtroch't it gebiet yn de moesson hast gjin wetter krijt.
Jancke fan Osinga

**Jancke fan Osinga** wie de soan fan Searp fan Osinga en Jel Hermana, waard op 22 novimber 1580 as grytman fan Wûnseradiel oansteld, en krige syn kommisje út namme fan de kening fan Spanje, wylst de gritenij fakant wie troch moedwillige ôfstân fan Goslick fan Herema. 

Yn 1579 hearde hy ta de deputearren, waans beneaming troch de steedhâlder Rennenberg goedkard waard. Hy hearde ta de ûndertekeners fan it ferbûn fan stêden en dielen, nei it ôfskodzjen fan it Spaanske jok en siet yn dy ûnrêstige tiden yn ferskate steatskommisjes. Hy boaske earst mei Ebel, widdo fan Popke Wijbes Fokkema, dy't him in soan skonk, doe mei Tjemk Mada (fan Humalda), dochter fan Frans Aebinga fan Blya, dy't de namme fan Humalda by syn eigen oannaam, en Anna van Feitsma, dêr't hy trije bern by hie. Treddens boaske er Ted Haersma sûnder bern. Syn soan Sybrand fan Osinga waard letter dykgraaf en grytman.
Sybrand fan Osinga (stoarn 1623)

**Sybrand fan Osinga** († 1623) wie grytman fan Wûnseradiel en wenne yn Skettens. Sybrand wie in soan fan Jancke fan Osinga, dykgraaf fan de suderdiken fan Wûnseradiel, en lei him ta op de ferbettering fan de wettersteat yn syn gritenij. Tsien jierren foar syn beneaming ta grytman wie hy al folmacht op de Lânsdei foar Westergoa. Yn 1618 krige hy syn kommisje as lid fan deputearden en folge yn dy kwaliteit yn 1620 de lykstaasje fan greve Willem Loadewyk. Twa jierren letter wie hy lid fan de steaten-generaal, en ferstoar yn 1623. Hy boaske earst mei At Aggema en letter mei Luts fan Scheltema. Hy wenne yn Skettens op Osingastate, dat er sels bouwe litten hie.
Sybrand fan Osinga (stoarn 1679)

**Sybrand fan Osinga**(† 1659) wie yn Frysk politikus  lid fan de steaten en yn 1674 fan deputearren. Sybrand wie de soan fan Syts fan Osinga en Tyts fan Sixma in dochter fan Tsjalling fan Sixma, grytman fan Barradiel. Yn de earste betrekking droech Schotanus mei oan him op syn *Kerkelijke en Wereldlijke Geschiedenis van Friesland*. Hy boaske Jacoba, dochter fan Apko Tjarda fan Starkenborgh, kolonel en gûverneur fan Koeverden en Alijd Junius. Yn 1652 folge Sybrand (ek wol: Sijbrand) syn heit op as grytman fan Doanjewerstâl. Hy wenne krektas syn heit yn Langwar en ferstoar yn 1679. As grytman fan Doanjewerstâl waard hy opfolge troch Willem fan Haren.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Doanjewerstâl
Sybrand fan Osinga

* Sybrand fan Osinga (stoarn 1623), grytman fan Wûnseradiel
* Sybrand fan Osinga (stoarn 1679), Frysk deputearre
Pommeren (betsjuttingsside)

"**Pommeren**" (Dútsk: Pommern) hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*Pommeren (streek), in histoaryske lânstreek
*Foarpommeren, it westlik part fan it histoarysk gebiet Pommeren
*Efterpommeren, it eastlik part fan it histoarysk gebiet Pommeren

*Hartochdom Pommeren, in histoarysk hartochdom
*Hûs Pommeren, eigentlik 'hûs fan de griffioenen' (*Greifen*), it Pommerske hartochlik hûs, dat ien Deenske kening fuortbrocht
*Pommeren (provinsje), in provinsje fan Prusen

*Pommeren (woiwodskip), in woiwodskip fan Poalen
*Kûjaavje-Pommeren, in woiwodskip fan Poalen
*West-Pommeren, in woiwodskip fan Poalen

*Pommern (Rynlân-Palts), in plak yn Rynlân-Palts
Akademy Vredeman de Vries

**Akademy Vredeman de Vries**, of *Academie voor Beeldend Kunstonderwijs "Vredeman de Vries"*, wie in keunstakademy yn Ljouwert.

Yn 1951 waard yn Ljouwert de Fryske keunstambachtsskoalle oprjochte dêr't amateurs tekenjen, skilderjen en keunstbeskôging folgje koenen. Dochs bestie de winsk om in profesjonele keunstoplieding te hawwen. De stifting Vredeman de Vries, ferneamd nei de Ljouwerter arsjitekt Hans Vredeman de Vries, naam dêrom de taak fan de *St. Friese Kunstnijverheidsschool* oer. De earste lessen fan de 'Akademy foar Byldzjend Keunstûnderwiis waarden yn 1958 jûn. In eigen gebou hiene hja noch net, lesjaan barde yn it earstoan yn de jûnsoeren yn de famkes-hbs. In jier letter setten 23 learlingen offisjeel útein mei de earste trijejierrige oplieding. Yn 1962 krige de skoalle de ryksgoedkar en sûnt waard de skoalle mei troch it ryk betelle. Yn 1972 waard de stichting opheft en kaam de skoalle op 'e noed fan de gemeente Ljouwert. Oant begjin jierren '80 waard lesjûn op trije lokaasjes (Dimpte Keizersgrêft, de Tunen en oan de Foarstreek), letter ferhuze de skoalle nei de Eastersingel.

Yn 1986 gong de oplieding op yn de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert en yn 1989 waard yn in  hearenakkoart tusken de kommissarissen fan Fryslân en Grinslân (Wiegel en (Vonhoff) oerienkaam dat de keunstfakopliedingen ferhúzje soenen fan Ljouwert nei Grins. Dat betsjutte de ein fan de Akademy Vredeman de Vries, dy't yn 1992 tichtgie.

## Bekende âld-learlingen/dosinten (in kar)
Popke Roorda

**Popke Roorda** wie neisiet fan in oansjenlik laach en wie yn 1468 grytman fan Idaarderadiel. Yn dy funksje regele hy op 2 augustus fan dat jier mei Popke Bruinsma, meirjochter in akte fan yndemniteit, jûn oan it kleaster Ealsum (ûnder Akkrum), foar it skjinmeitsjen fan de Keimpema-sylroede. By in yndeminiteitsbegjinsel wurdt bepaald dat fersekerden der finansjeel net op foarútgeane troch útkearde fergoedings.
Piet Engels

**Peter Joseph (Piet) Engels** (Terwinselen, 25 septimber 1923 – Ljouwert, 13 april 1994) wie in Nederlânsk politikus.

Engels wie i Frysk KVP-politikus, dy't yn Limburch grut waard. Yn de Twadde Keamer fan de Steaten Generaal hie hy it meastal oer maatskiplik wurk, ûnderwiis en de wurkleazens ûnder de jongerein. Doe't hy frege waard om minister fan CRM yn it kabinet-Biesheuvel I te wurden, joech Marga Klompé him de rie om dat net te dwaan, omdat hy yn Ljouwert wenjen bleau. Hy die it wol en akseptearre de antirevolúsjonêre Hannie van Leeuwen net as steatssekretaris, mar wol de VVD'er Henk Vonhoff.
Neidat syn politike karriêre ta in ein kaam, ûnder oaren troch sûnensproblemen, wie er foaral dwaande mei syn húshâlding. Dochs bleau er wol warber op it mêd fan maatskiplik wurk troch oant syn ferstjerren ta ferskate lokale organisaasjes te stypjen.

## W.F. Hermans
Op 23 desimber 1972 skreau Engels yn in brief oan Willem Frederik Hermans dat dy de P.C. Hooft-priis 1971 krigen hie. Tsien dagen letter die bliken dat de priis net 18.000 gûne wie, sa't yn de brief stie, mar 8.000 gûne. Doe wegere Hermans de priis, omdat hy net ûnderskieden winske te wurden 'troch in minister waans hantekening fan de iene op de oare dei 10.000 gûne in waarde sakke'.
Deademanskisten

De **Deademanskisten** is in dúnmarke yn de bosk noardwestlik fan it doarp West-Skylge: sa`n 300 meter lang en 100 meter breed. 

De langhalige foarm fan Deademanskisten yn kombinaasje mei de súdwestnoardeastlike lizzing, dy't oerienkomt mei de westsúdwest wynrjochting dy't ek de jongste dunen op Skylge foarme hat, wize mooglik op in ûntstean as dúnmarke. By hege wetterstannen, wetteret Deademanskisten fia in slinkje troch de dunen ôf op it Griene Strân, wêrnei't it swiete wetter úteinlik yn de sâlte Waadsee rint. Oer de namme bestiet gjin wissigens. Ien fan de ferhalen dy't de namme ferklearje kin, seit dat 'doodemans' (koarte, dikke, woarstfoarmige bosken riis) brûkt waarden as bekisting dy't de leechte yn de 
dunen fan de see ôfslute moasten yn de tiid dat it Griene Strân noch it wite strân wie en de dunen dêr bylâns de seereep foarmen. As soks wier is, hat der grif in iepen ferbining mei de see west.
 
It marke bestiet op syn minsten sûnt 1769. Yn oktober fan dat jier waarden nammentlik tweintich 
strânpeallen setten, de earste justjes bewesten fan Deademanskisten, *een plaats in duin, alzo genaamd, doordat in vroeger tijd een vloot koopvaardijschepen in de haven Maklijk Oud quarantaine liggende, de doden op die schepen stervende, aldaar begraven*. Tsjintwurdich stiet de bebouwing ticht by it marke, sadat it maklik te berikken en te finen is. Mei it eardere boskwachtershúske foarmet it in rêstich plak yn de bosk. Yn it gebiet sitte in soad wetterfûgels, benammen einen. Midden yn it marke lizze twa, ek mei beammen begroeide, eilantsjes, dy't net berikber binne. Winterdeis mei snie en iis, is it dúnmarke it domein fan iisclub Noardpoal fan West-Skylge.
Pieter Verstappen

**Pieter Verstappen** (Meijel, 1952) is in Limburchske natoerskilder en -keunstner út Meijel. Skilderet al sûnt 1985 allinnich natoerûnderwerpen. Yn syn wurk stiet leafde foar de natoer sintraal en dan benammen de stimmingen fan it gebiet De Peel dêr't er hikke en tein is.  Yn syn mearsidich realistyske wurk ( ûnder oare akwarel, oalje, akryl en brûnzen skulptueren) krijt de rike floara  en fauna fan de Peel omtinken. Allegeduerigen siket er yn syn wurk nei it wêzen fan de bisten. Hy wol net allinnich harren uterlike skaaimerken, mar ek it karakter en harren gedrach fêstlizze. 

Neist syn realistyske wurk makket er de lêste jierren in stap nei it frije wurk. 

## Tentoanstellings (kar-út)
* 2012 - Galery Kesk-Art , Warkum
* 2011 - Birds in Art, Wausau-USA 
* 2010 - 'Puur Natuur 3' Galery de Bibliotheek, Zelhem
* 2009 - Kunst op de Berg museum Holterberg yn Holten
* 2008 - Van Veen & Vendelbosch
* 2007 - Besikerssintrum Mijl op Zeven, Ospel
* 2006 - dielname Birds in Art, Wausau-USA 
* 2005 - Open-Poorten-Dag, Buggenum
* 2004 - "Focus on Nature" yn de eigen Wildlife Art Galery te Meijel.
* 2003 - priiswinner CIC
 
## Publikaasjes
* *Best of Wildlife Art* - Northlight Books USA
* *Magazine Buiten Januari* - Elsevier
* *Mystik des Moores - Wild und Hund*
* *Magazine Nederlandse Jager*
Hegewiersterfjild

It **Hegewiersterfjild** is in lyts natoergebiet yn it noardwesten fan Fryslân. It leit fuort besuden de stêd Harns oan 'e rykswei N31, mar heart bestjoerlik ta de himrik fan it doarp Kimswert, yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân. It natoergebiet beslacht in oerflak fan 135&nbsp;ha. De kearn fan it gebiet ûntstie begjin 1930-er jierren troch in sânôfgraving yn it ramt fan 'e oanlis fan 'e Ofslútdyk. Yn 1999 kocht de Feriening Natoermonuminten dy put oan, makke der in natoergebiet fan en wreide dat út mei oanswettend lân.

It Hegewiersterfjild is in wichtich briedgebiet foar greidefûgels lykas de skries, de tsjirk, de strânljip en de ljip. Ek seefûgels as de wytstirns en steltrinners as de lytse bûnte wilster en de klút sitte der by 't folop. Fan 'e útsjochhichte ôf binne de koloanjes wytstirnzen en kluten goed gewaar te wurden. Letter yn 't jier jaget yn it Hegewiersterfjild de sljochtfalk op smjunten en wilsters. Winterdeis strike der blêsguozzen en pauguozzen del. 

Yn it gebiet komt sâlte kwel oan de oerflakte. Dêrtroch groeie der sâltplanten lykas kwelderkrûd (Nederlânsk: *zeekraal*), see-aster (*zulte*) en sparjekrûd (*schijnspurrie*). Nei 2010 hat Natoermonuminten yn it ramt fan in ferwietingsprojekt it Hegewiersterfjild fan 'e boppeste laach seeklaai ûntdwaan litten. Ynstee fan it grûnwetterpeil omheech te bringen, sa't ornaris dien wurdt, waard hjir dus it grûnoerflak omleech brocht. Dêrtroch hiene de boeren yn 'e omkriten fan it natoergebiet der gjin lêst fan. Dit projekt kaam mids 2018 ree, sadat it Hegewiersterfjild op 28&nbsp;juny fan dat jier weriepene wurde koe. Troch de ferwieting is it natoergebiet gaadlik makke foar greidefûgels yn 'e maityd en foar stelrinners en oare trekfûgels by 't hjerstmis.
Suderfinnenspolder

De **Suderfinnenspolder** is in natoergebiet fan 'Natuermonuminten' yn Gaasterlân. 

Yn dit heuveleftige, agraryske gebiet wurdt biologysk buorke. Troch gjin keunstdong te brûken steane der ikkerkrûden as roggeblom en frjemd rûkersgers. Yn de wiete greiden sitte in soad ynsekten en ljip en skries komme in soad foar. De boeren meane pas as de jonge greidefûgels útflein binne en de bloemsiedden har ferspraat hawwe.
Filenspolder

De **Filenspolder** is in greidefûgelreservaat besuden Wytmarsum. Op de krûdenrike greiden briede greidefûgels as ljip, skries, tsjirk en strânljip. Benammen de skriezen briede hjir in soad, yn 2011 sieten der wol 76 pearkes. Om de briedfûgels net te steuren meant Natuermonuminten de lannen ein juny, pas neidat alle piken it gebiet ferlitten hawwe. Nei de earste kear meanen rinne der kij en skiep op it lân. 

De polder is neamd nei de eardere buorskip Filens.
Flytsterbosk

De **Flytsterbosk** is in natoergebiet út 1980 fan Natuermonuminten by Wytmarsum tusken Boalsert en Harns. 
Yn dit rekreaasjebosk groeie hagedoarn, esken, wylgen, bûken kletterbeammen en elzen. De Flytsterbosk is dêrmei in ôfwikseljend  boskje mei in ferskaat oan fûgels, sûchdieren, flinters en ynsekten. 
Sjongfûgels as it readboarstke en de lytse swartkop komme der massaal foar as briedfûgel. Ek de beamklever en it readsturtsje nestelje hjir. Reeën en hazzen fine hjir ek beskûl.
 
Troch beammen en strewellen wei te heljen binne de lêste jierren iepen plakken makke om de fariaasje yn de bosk te fergrutsjen. Dêrtroch komt no ek de gielegou hjir foar. Yn en om de bosk lizze kuierpaden.
Rengersmiede

**Rengersmiede** is in natoergebiet fan Natuermonuminten yn De Alde Feanen by Warten. It gebiet bestiet foaral út wetter. Yn dit leechfeanmoeras is wetter in wichtige faktor. Troch meardere maatregels is de wetterkwaliteit hjir sûnt 2000 ferbettere. In tal ouwers is eigendom fan Natuurmonumenten. It Fryske Gea hat it gebiet yn erfpacht. Beide organisaasjes beheare Rengersmiede mei it omlizzende natoergebiet.
Frysk kampioenskip Seinemeane

It **Frysk kampioenskip Seinemeane** is in wedstryd meane dat alle jierren hâlden wurdt by it tradisjonele Flaeijelfeest, op de lêste sneon yn septimber yn Aldehoarne- en Nijhoarne.

## Keppeling om utens
* Flaeijelfeest
Westerhitsumerbosk

De **Westerhitsumerbosk** is in natoergebiet fan Natuermonuminten yn De Waadhoeke, foarhinne Frjentsjerteradiel. It is in âlde fruithôvinge mei greiden der omhinne. Om 1990 binne hjir iken, esken, iperenbeammen en wylgen plante dêr't de ielreager nêsten bouwe kin. Yn 2004 sieten der wol 130 briedpearen. Oare fûgels yn de bosk binnede reade wikel (toerfalk) en de glee (mûzefalk). Fierders libje hjir hazzen en harmelings. De bosk is it moaist yn de maitiid, as de fruitbeammen bloeie.
Starnumanbosken

De **Starnumanbosken** is in natoergebiet yn Gaasterlân.

De bosken krigen har namme troch de famylje Star Numan. Dy famylje hie, krektas de oan har besibbe famylje Van Swinderen, grutte stikken bosk yn Gaasterlân foar de eksploitaasje fan ikehout en ikebast. De Starnumanbosken grinzje oan de Lycklamabosk en de Bremer Wyldernis, dy't troch de Van Swinderens eksploitearre waarden. De Starnumanbosken binne sûnt de jierren tachtich fan de 20e iuw yn behear by Steatsboskbehear, dy't it eastlike stik, tusken de Kippenburch en Rûgehuzen besiket om te foarmjen nei in oerbosk. Troch de ûnderlizzende balstienliemlaach yn de bosk, dy't gjin wetter trochlit, waarden der greppels groeven foar de ôfwettering. De frijkommen grûn waard brûkt om it beboske diel op te heegjen. Dat joech de Starnumanbosken in karakteristike rabattestruktuer. Oan de noardwestside wurde de Starnumanbosken begrinze troch De Luts en de N359. Oan de oare kant hjirfan leit de Harichsterbosk.
Harichsterbosk

De **Harichsterbosk** is in natoergebiet yn Gaasterlân. 

De *Harichsterbosk*, in bosk fan 66 hektare, leit besuden Harich en súdwest fan Balk. De bosk hat in saneamde rabattestruktuer. Troch de ûnderlizzende balstienlaach yn de bosk, dy't gjin wetter trochlit, waarden der greppels groeven foar de ôfwettering. De frijkomde grûn waard brûkt om it beboske gedielte op te heegjen. Sokke damen wurde rabatten neamd. Op dy damen waarden foar de houteksploitaasje simmeriken plante. Yn de bosk komme ûnder mear reeën, dassen en stienmurden foar. Steatsboskbehear hat it gebiet sûnt 1962 ûnder behear. Yn it súdeasten foarmet de N359 de begrinzging fan it gebiet. Oan de noardeastside fan de bosk rint in âld tsjerkepaad. Oan de noardwestkant fan de bosk rint in mear as 1000 meter lange linebeamleane. Oan de oare kant fan de wei lizze de Starnumanbosken.
Riisterpolder

De **Riisterpolder** is in natoergebiet fan Natuermonuminten by Riis yn de bosken fan Gaasterlân. It is in iepen lânskip mei in soad reliëf. Yn de greiden binne âlde groppepatroanen te sjen. De greiden binne ferpachte oan boeren.
Balksterbosk

De **Balksterbosk** is in frij resintlik oanplante bosk by Balk. Yn de bosk steane nuddel- en leafbeammen. Der rinne in soad paden troch. De bosk wurdt beheard troch Steatsboskbehear. Troch de lizzing by de bebouwing foarmet it in briedgebiet foar dêr foerazjearjende fûgelsoarten as sparwer en gaai.
Leonserpolder

De **Leonserpolder** by Jorwert is in natoergebiet dat foar in diel beheard wurdt troch  Natuermonuminten. It gebiet is troch de oerheid oanwiisd as natuerreservaat. Dêr't it kin wurdt it wetterpeil ferhege om in riker boaiemlibben te krijen dat yn it foardiel fan in soad fûgels is.
Lycklamabosk

De **Lycklamabosk** is in natoergebiet yn Gaasterlân dat beheard wurdt troch Natuermonuminten. De Lycklamabos leit beëasten de Sminkefeart en grinzet oan it terrein fan de Golfclub Gaasterlân. Ten noardeasten fan de bosk lizze de Starnumanbosken en de Bremer Wyldernis.

It gloaiende lânskip fan Gaasterlân is foarme yn de foarlêste iistiid. It iis liet in dikke balstienlaach efter dy't min wetter trochlit. Gebieten as de Lycklamabosk binne dan ek tige wiet. Der waarden greppels groeven foar de ôfwettering. De frijkomde grûn waard brûkt om it beboske diel op te heegjen. Dit joech de Lycklamabosk in eigen rabattenstruktuer. De bosk is fan oarsprong in kaphoutplantaazje dêr't iken en bjirken rûge binne. Nei 1800 binne ek nuddelbeammen oanplante en ûntstie der in feriearde bebosking troch de oanlis fan lange bûkeleanen, lykas de bûkesingel. Dizze leanen wienen ûnderdiel fan in bûtenferbliuw.. Mei de omlizzende bosken en de gloaiende greiden en ikkers lûkt it lânskip in soad wannelers en fytsers. Ek de das hat hoalen yn dit gebiet.
Marlannen

De **Marlannen** is it gebiet om it yn likernôch 1855 drûchmealde marke hinne, súdeastlik fan it doarp Jouswier. Yn 1926 waard de wynmûne ferfongen troch in elektrysk gemaal. It plusminus 80 ha. grutte gebiet is sûnt de yn de 80er jierren fan de foarige iuw foltôge ruilferkaveling yn eigendom fan Steatsboskbehear. 

Yn de maitiid is it in briedplak foar kobben, wytstirns en steltrinners as de klút.
Troch sâlte parswetter is nei ferrin fan tiid, benammen nei de ôfsluting fan de Lauwerssee, in fegetaasje ûntstien fan sâltplanten. It is ien fan de pear plakken yn West-Europa dêr't brakwettersoarten as it sultsje en koartierige krabbekrûd binnendyks groeie. Der binne ek in protte fan it seldsumer wurdende goudknopke (*Cotula coronopifolia*) te finen. 

Oare typyske plantesoarten fan de sâltige greiden lykas sâltige sparjekrûd, molkkrûd, hinnebal en sompesâltgers groeie dêr ek.
Karel Tomeï

**Karel Tomeï** (Rotterdam, 1941) is in Nederlânsk fotograaf dy't spesjalisearre is yn loftfotografy. Hy publisearre ferskate boeken mei loftfoto's fan Nederlân en Belgje. Fierders fotografearre er de Antillen en Súd-Afrika út de loft wei.

Yn 1988 ûntfong er de *Kodak Award*. In 1990 rikte kening Gustav fan Sweden him in priis foar artistike fotografy fan lânskip en miljeu út. 2003 joech TNT Post twa postsegels mei foto's fan Tomeï út. Hy hie syn earste útstalling yn 1988 en dêrnei ûnder oaren yn Moskou (1998), Japan en de wachthal fan lofthaven Skiphol (2005).

## Boeken
Kar-út:
**.NL*, mei tekst fan Martin Bril,
* *De bovenkant van Nederland*, diel 1,2 en 3,
**BEXL*, 
**De bovenkant van Den Haag*,
**De bovenkant van Utrecht*,
**Zeeland*,
**Flying over Curaçao*,
**Flying over South Africa*,
**High over Holland*
**Boven de Zaan*

## Keppeling om utens
*Offisjele webside