open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dr. Wijnaendts Francken-priis

De **Dr. Wijnaendts Franckenpriis** wurdt jûn foar wurk op it mêd fan essay en literêre krityk. De priis is ferneamd nei dr. C.J. Wijnaendts Francken (1863-1944), dy't foar de priis yn 1933 jild beskikber stelde. 

Oant 1985 wie it in twajierlikske, dêrnei trijejierlikse priis, dy't 1934 ynsteld waard troch de *[[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]]*.

Yn 1959 waard de priis net fersein. De sjury hie Gerard Brom (1882-1959) foardroegen foar syn *Schilderkunst en literatuur in de zestiende en zeventiende eeuw*. It bestjoer naam de foardracht net oer.

## Priiswinners
* 2021 - Charlotte Van den Broeck foar *Waagstukken*
* 2018 - Arjen Mulder foar *Wat is leven? Queeste van een bioloog*
* 2015 - Joep Leerssen foar *Spiegelpaleis Europa*
* 2012 - Thomas von der Dunk foar * Een Hollands heiligdom*
* 2009 - Arnold Heumakers foar *De schaduw van de vooruitgang*
* 2006 - Arianne Baggerman, Rudolf Dekker foar *Kind van de toekomst. De wondere wereld van Otto van Eck (1780-1798)* 
* 2003 - Frank Westerman foar *Ingenieurs van de ziel*
* 2000 - Remieg Aerts foar *De letterheren. Liberale cultuur in de negentiende eeuw: het tijdschrift De Gids*
* 1997 - Hugo Brems foar *De dichter is een koe*
* 1994 - Willem Otterspeer foar *De wiekslag van hun geest*
* 1991 - Jaap van Heerden foar *Wees blij dat het leven geen zin heeft*
* 1988 - Frits van Oostrom foar *Het woord van eer*
* 1985 - Carel Peeters foar *Houdbare illusies*
* 1983 - Arie van Deursen foar *Het kopergeld van de Gouden Eeuw*
* 1981 - Jeroen Brouwers foar *Kladboek*
* 1979 - Hendrik Bonger foar *Leven en werk van Dirk Volckertsz Coornhert*
* 1977 - Paul Rodenko foar syn essayistysk wurk oer de Fyftigers
* 1975 - Rob Nieuwenhuys foar *Oost-Indische spiegel*
* 1973 - Karel van het Reve foar *Het geloof der kameraden*
* 1971 - H.H. Zwager foar *Waarover spraken zij?*
* 1969 - H.U. Jessurun d' Oliviera foar *Vondsten en bevindingen*
* 1967 - J.A. Emmens foar *Rembrandt en de regels van de kunst*
* 1965 - C.F.P. Stutterheim foar *Conflicten en grenzen*
* 1963 - Jan den Tex foar *Oldenbarnevelt, deel I en II*
* 1961 - S. Dresden foar *De literaire getuige*
* 1959 - net takend. 
* 1957 - Clement Bittremieux foar *De dichter Jan van Nijlen*
* 1955 - H. van de Waal foar *Drie eeuwen vaderlandsche geschiedenisuitbeelding 1500-1800*
* 1953 - H.A. Gomperts foar *Jagen om te leven*
* 1951 - Johanna K. Oudendijk foar *Koningin Victoria*
* 1949 - Abel J. Herzberg foar *Amor fati*
* 1947 - Jacques Presser foar *Napoleon*
* 1943 - A.M.W.J. Hammacher foar *Amsterdamsche impressionisten en hun kring*
* 1941 - Simon Vestdijk foar *Albert Verwey en de Idee*
* 1939 - M.D. Ozinga foar *Daniël Marot, de schepper van den Hollandschen Lodewijk XIV-stijl*
* 1937 - Annie Romein-Verschoor foar *Vrouwenspiegel*
* 1935 - N. Japikse foar *Prins Willem III, stadhouder en koning*
Jaap Min

**Jaap Min** (Bergen, 16 septimber 1914 – dêre, 6 oktober 1987) wie in Nederlânsk ekspresjonistysk keunstskilder.

Jaap Min waard berne yn it keunstnersdoarp Bergen yn in grutte katolike, kreative húshâlding. Op oantrún fan de skilder Matthieu Wiegman sette Jaap Min yn 1938 út ein mei syn stúdzje monumintale keunst oan de Ryksakademy te Amsterdam laat fan Johannes Hendricus Jurres en Heinrich Campendonk.

Yn 1939 makke er in stúdzjereis nei Padua en Verona dêr't er it wurk fan Massimo Campigli en Giotto yn him opnaam, dat fierders fan grutte ynfloed op syn wurk west hat. Teffens waard er bot beynfloede troch de Dútske keunstnersferiening *[[Die Brücke]]*.

Nei in tal opdrachten yn Limburch, wie er fan 1955 oant 1961 dosint oan de Jan van Eyck Akadeemje yn Maastricht.

Foaral troch syn religieuze eftergrûn en de ynfloed fan Campendonk hat er in soad wurk makke foar tsjerken, sa as krúsweistaasjes (yn oalje en freskotechnyk) en glês-yn-lead-ramen. In foarbyld dêrfan is te sjen yn de Pius X-tsjerke yn Alkmaar. 

Jaap Min wie in omke fan de dichteres Neeltje Maria Min.

Jaap Min stoar yn de âldens fan 73 jier yn syn berteplak Bergen (NH).

## Eksposysje
Yn 2019 wie der foar it earst in oersjochtentoanstelling fan Min syn frije wurk yn Museum Belvedêre yn Oranjewâld mei de titel *Wat zich schildert tussen polder en duin*. Der waard in kar makke út goed 3000 wurken út Mins neilittenskip. Tagelyk wie der yn Galery Hoogenbosch op De Gordyk in útstalling fan syn akwarellen, mei de klam op lânskippen, en oar wurk op papier.

## Keppelingen om utens
* Biografyske gegevens by it RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis
* jaapmin.nl
Gezina van der Molen

**Gezina (Gesina) Hermina Johanna van der Molen** (Baflo, 20 jannewaris 1892 - Aerdenhout, 9 oktober 1978) wie in Nederlânsk rjochtsgelearde en fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich.

## Jonkheid en skoalle
Van der Molen wie iennichst bern fan it Fryske skoalhaad, letter Twadde Keamerlid en boargemaster Jan van der Molen en ûnderwizeresse Geertje Kuik. Sy gie nei de kweekskoalle, mar har hert lei net yn it ûnderwiis. De grouwelikens fan de Earste Wrâldkriich taasten har sa yn it moed, dat sy besleat om ferpleechkunde te studearjen yn Amsterdam. Dat die bliken te swier foar har te wêzen. De heechlearaar folkenrjocht A. Anema, in freon fan de Van der Molens, helle Gezina oer om yn de sjoernalistyk oan de gong te gean.

## Wurk foar de oarloch
Fan 1920 ôf skreau de grifformearde Van der Molen foar it kristlik deiblêd *[[De Amsterdammer]]*. Tagelyk wie hja warber yn de frouljus- en fredesbeweging. Fan 1924 oant 1929 studearre hja rjochten oan de Frije Universiteit fan Amsterdam; sy wie it earste famke op dy fakulteit. Se wie ek de earste frou dy't oan de VU in doktorstitel helle, mei Anema as promotor.

## Ferset yn de oarloch
Yn de Twadde Wrâldoarloch die Van der Molen mei oan it ferset. Har skûlnamme wie *Tante Lien*. Fan 1941 ôf wie hja belutsen by *[[Vrij Nederland]]*. Teffens rêde sy tal fan Joadske bern, ûnder oaren smokkele sy dy út it  Joadske bernetehûs oan de Plantage Middenlaan yn Amsterdam. Yn 1943 wie Van der Molen ien fan de oprjochters fan it kristlike fersetsblêd (en letter deiblêd) Trouw, tegearre mei Sieuwert Bruins Slot, Jan Schouten en Wim Speelman.

## Wurk nei de oarloch
Nei de oarloch wie Van der Molen foarsitter fan de Rykskommissy Oarlochspleechbern, dy't beslisse moast oft Joadske bern by harren (faak kristlike) pleechhûshâldings bleaune, of ûnderbrocht by Joadske famyljeleden. Tusken Van der Molen en de joadske leden fan de kommissy ûntstiene grutte spannings troch ferskil fan ynsjoch (1946). Its skeel waard 1947 bylein, mat hieldendal goed kaam it net mear.

In 1949 waard Van der Molen bysûnder heechlearaar folkerjocht oan de Frije Universiteit fan Amsterdam. Fan 1958 oant har emeritaat yn 1962 wie hja gewoan heechlearaar folkerjocht en ynternasjonale betrekkingen. Sy wie warber yn tal fan kwestjes; de rjochten fan froulju, de apartheid yn Súd-Afrika, de Feriene Naasjes, de Súd-Molukken en Nij-Guinea. Pieter Kooijmans, dy't letter minister fan Utlânske Saken wurde soe, wie ûnder har studinten.

## Keppeling om utens
* Biografy yn it Biografisch Woordenboek van Nederland
* Profyl Van der Molen by tvblik.nl
George Stephenson

**George Stephenson** (Wylam-on-Tyne (Newcastle-upon-Tyne), 9 juny 1781 — Chesterfield, 12 augustus 1848) wie in Britsk yngenieur dy't ferneamd is as útfiner fan de earste praktysk brûkbere stoomlokomotyf.

## Wurkpaad
Stephenson syn heit arbeide as stoker by in koalemyn en George waard ek masinist yn de myn fan Killingworth. Hy hie in soad niget oan technyk, fral dy fan de stoommasine. Hy waard ûnderhâldsmonteur makke en krige fan de myndireksje tastimming om te eksperimintearjen mei de stoommasine.

Yn 1814 hie er syn earste stoomlokomotyf boud, de *Blücher*, ferneamd nei de Prusyske maarskalk Gebhard Leberecht von Blücher. De lokomotyf koe 30 ton stienkoal mei in faasje fan 4 myl it oere lûke. Mei de *Blücher* wie de earste lokomotyf op rails in feit. De neifolgjende jierren soe er 16 lokomotiven bouwe.

De earste wie al ûntwurpen en boud yn 1804 troch Richard Trevithick, 10 jier foar Stephensons earste lokomotyf. Meidat Trevithick sines mei in soad bernesyktes te krijen hie en yn de praktyk net te brûken wie, wurdt Stephenson dochs as de earste makker fan in brûkbere lokomotyf beskôge.
 

Yn 1823 waard út ein set mei de bou fan it Stockton en Darlington spoar. Oarspronklik wie it de bedoeling om de metalen weinen oer metalen rails troch hynders lûke te litten. Neidat de bedriuwsdirekteur Edward Pease Stephenson moete hie waarden de plannen wizige. Septimber 1825 hie Stephenson syn nije lokomotyf, ornearre foar dat spoar, klear. Dy waard ynearsten *[[Locomotion No. 1|Active]]* neamd, letter *[[Locomotion No. 1|Locomotion]]*.
Op 27 septimber 1825 waard de line iepene. De Locomotion, mei Stephenson oan it stjoer, luts 80 ton koalen en lead en ien passazjierswein. De Locomotion die der 2 oeren oer, helle in snelheid fan 24 myl de oere en ried 9 myl yn ien kear.

1829 waard Stephenson winner fan in wedstriid om £ 500, útskreaun troch de direksje fan it Liverpool & Manchester spoar om fêst te stellen hokker stoomlokomotyf sy brûke soene foar har spoar. Stephenson die mei *[[Stephenson's Rocket|The Rocket]]* mei. Hy wûn, waard ferneamd en krige in protte kontrakten. It jild dat er dêrfoar barde ynvestearre er yn tal fan projekten.

De earste trein op it Jeropeesk fêstelân waard lutsen troch de Pylk (*la Flèche*), in yn Ingelân makke stoomlokomotyf dy't 5 maaie 1835 fan Brussel nei Mechelen ried.
Wylam-on-Tyne

**Wylam-on-Tyne** is in plak en *[[civil parish]]* mei 2.100 ynwenners, sa'n 16 km bewesten Newcastle upon Tyne, yn de bestjoerlike krite Northumberland, yn it Ingelske greefskip Northumberland.

## Ferneamde ynwenners
*Basil Bunting - dichter
*Antonia Byatt - romanskriuwer
*Margaret Drabble - romanskriuwer
*Archibald Matthias Dunn - Viktoriaansk arsjitekt
*Timothy Hackworth - spoarpionier
*William Hedley - spoarpionier
*George Stephenson - *Father of the Railway* ('Heit fan it spoar')
*Charles Algernon Parsons - útfiner fan de stoomturbine

## Keppeling om utens
* Foto's fan Wylam
Theodora Richards

**Theodora Dupree Richards** (18 maart 1985) is in Amerikaansk model en studinte tekenjen en skilderjen.
Sy is in dochter fan  Patti Hansen en Rolling Stones guitarist Keith Richards, en de âldere suster fan Alexandra Richards.

## Karriêre
Op har sechstjinde waarden Richards, har suster Alexandra Richards en Elizabeth Jagger (dochter fan Mick Jagger) frege om model te stean foar in Tommy Hilfiger-kampanje. Se wie gastredakteur foar in nûmer fan L' Officiel. Yn 2006 stie Richards model foar it yn Nij-Seelân fêstige label Karen Walker. Mids 2006 ferskynde se op de omslach fan Lucire, fotografearre troch Barry Hollywood. Yn 2011 ferskynde se tegearre mei har mem en suster op de omslach fan Town & Country. 

Se yllustrearre it yn 2014 útkommen berneboek *Gus & Me* dat troch har heit skreaun waard.

Richards hat alle moannen in radioprogramma op Sirius XM titele *Off the Cuff*. 

## Keppeling om utens
* Richards op www.fashionmodeldirectory.com
Jochem Roos

**Jochem Roos** (Scheveningen, 23 april 1954) is predikant en foaroanman fan de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân.

## Biografy
Ds J. Roos waard 15 oktober 1987 predikant yn Chilliwack (Kanada). 1994 gie er werom nei Nederlân fanwege in berop yn de grutte gemeente fan Opheusden. Yn dy tiid (1999) waard de tsjerke fan dy gemeente útwreide, der kamen 2.642 sitplakken (earder wienen it 1.760). In 2004 gie ds. Roos yn op in berop nei Barneveld, ek in grutte gemeente.

Yn 2008 folget hy ds. F. Mallan op as dosint op de Teologyske Skoalle fan de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân.

## Boeken
* *Wat dunkt u van den Christus?* 20 meditaasjes oer Mattheüs 22:42a; 
* *Uit de Pastorie. Hoe wonderbaar is Uw getuigenis!* - Diel 1 o/m 5;
* *Op de leerschool van vrije genade*. 52 meditaasjes;
* *Davids Reislied, Zeven preken over Psalm 23*.

## Keppelings om utens
* ''Het belang van leer en leven'', ynterview mei ds. J. Roos (''Criterium'' d.d. 01-09-1992)
*  ''De pijn van gescheiden optrekken'' (Ref. Deiblêd d.d. 30-10-2010)
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013

## Siden fan de wike yn 2013

**Wike 1**



-------
**Wike 2**



-------
**Wike 3**



-------
**Wike 4**



-------
**Wike 5**



-------
**Wike 6**



-------
**Wike 7**



-------
**Wike 8**



-------
**Wike 9**



-------
**Wike 10**



-------
**Wike 11**



-------
**Wike 12**



----
**Wike 13**



-------
**Wike 14**



-------
**Wike 15**



-------
**Wike 16**



-------
**Wike 17**



-------
**Wike 18**



-------
**Wike 19**



-------
**Wike 20**



-------
**Wike 21**



-------
**Wike 22**



-------
**Wike 23**



-------
**Wike 24**



-------
**Wike 25**



-------
**Wike 26**



-------
**Wike 27**



-------
**Wike 28**



-------
**Wike 29**



-------
**Wike 30**



-------
**Wike 31**



-------
**Wike 32**



-------
**Wike 33**



-------
**Wike 34**



-------
**Wike 35**



-------
**Wike 36**



-------
**Wike 37**



-------
**Wike 38**



-------
**Wike 39**



-------
**Wike 40**



-------
**Wike 41**



-------
**Wike 42**



-------
**Wike 43**



-------
**Wike 44**



-------
**Wike 45**



-------
**Wike 46**



-------
**Wike 47**



-------
**Wike 48**



-------
**Wike 49**



-------
**Wike 50**



-------
**Wike 51**



-------
**Wike 52**



-------
Ynwreiding

**Ynwreiding** is it bouwen yn de al besteande beboude kom. It tsjinoerstelde is útwreiding, dy't oan de grinzen fan besteande bebouwing bard. Ynwreiding is soms in kontroversjele wize fan bouwen, omdat der faak earst archeologyske en grûnsanearringsûndersiken dien wurde moatte. 

Ynwreiding kin in lytse kavel oanbelangje, mar ek op in stik grûn dat al beboud is, wêrby't de besteande bebouwing sloopt wurdt en it terrein dêrnei op 'en nij beboud wurdt. Ynwreiding is ek it gebrûk fan oant dan ta ûnbeboude grûn dy't frij komt foar it setten fan wenten. Ynwreiding moat yn de besteande bestimmingsplannen syn beslach krije, of dy plannen moatte op de ynwreiding oanpast wurde.
Lilla Marras, Rêdingsboat yn Harns

De **Lilla Marras, Rêdingboat yn Harns** of **Lilla Marras Douglas & Will** is in eardere rêdingsboat dy't Harns as thúshaven hat.

## Skiednis
De Lilla Marras tsjinne fan 1955-1979 noch as rêdinboat foar de kust fan Ingelân (en wie yn Ingelske hannen). Yn dy jierren wie de boat belutsen by 105 rêdingsaksjes en rêde sy 45 minsken. In leafhawwer fan rêdingsboaten helle har nei Nederlân en nei de haven fan Harns.

It skip freget in soad op it mêd fan ûnderhâld en seemanskip. Tusken 2000 en 2001 is it skip folslein restaurearre en tarist op toerisme, der kin sadwaande op oernachte wurde. Ek kin der in privee-kaptein besteld wurde en in fartocht fan twa oeren mei organisearre wurde.

## Algemiene feiten
*Oarspronklike namme: *Lilla Marras Douglas & Will*
*Namme no: *Lilla Marras*
*Type: Watson Class Midship Steering & Aft Cabin
*Werf: Groves & Guttridge Ltd, East Cowes
*Boujier: 1955
*Restauraasje: 2000-2001
*Restaurateur: Willem Koornstra / Harns
*Langte x breedte: 46’9" x 12’9"
*Motoren: Twa Thornycroft 360 MkII fan elk 70 hk (SHP)

## Keppeling om utens
webside fan de Lilla Marras, rêdingboat yn Harns
Harder (type rêdingsboat)

De **Harder** is in saneamd type RIB-rêdingboat fan de Keninklike Nederlânske Rêding Maatskippij (KNRM). De Harder-klasse is in RIB (*Rigid Inflatable Boat*) sûnder ticht stjoerhûs, te fergelykjen mei de Antje-klasse.

## Spesifikaasjes

## Boaten yn de rige

De trije boaten binne gjin susterskippen, sy ferskille bot fan elkoar.
Johannes Frederik (type rêdingsboat)

De **Johannes Frederik** is in saneamd type RIB-rêdingboat fan de Keninklike Nederlânske Rêding Maatskippij (KNRM).
De Johannes Frederik klasse is de op ien nei grutste klasse fan de KNRM. It skip dêr't it type nei ferneamd is, de Johannes Frederik, hat tusken 1988 en 2004 tsjinne op it stasjon Ballumerbocht (It Amelân) en is wilens ferkocht.

## Spesifikaasjes

## Boaten yn de rige
Antje (type rêdingsboat)

De **Antje** is in saneamd type RIB-rêdingboat fan de Keninklike Nederlânske Rêding Maatskippij (KNRM). De Antje-klasse is ûntwurpen om fan it strân ôf yn see brocht te wurden; it type krige lykwols te krijen mei in soad technyske mankeminten. Dêrom gie de fierdere ûntjouwing fan it type net troch. De trije boaten dy't al oanskaft wienen waarden yn brûklien jûn oan susterorganisaasjes op de Nederlânske Antillen, mar fanwege min ûnderhâld dêre binne twa weromhelle troch de KNRM: de Martijn Koenraad Hof en de Jacoba Elisabeth. De earstneamde is wilens wer taheakke oan de reservefloat fan de KNRM, de Jacoba Elisabeth is ferkocht oan it MRI yn Stonehaven.

## Spesifikaasjes

## Boaten yn de rige
Haven

In **haven** is in plak dêr't skippen oanlizze kinne. De beneaming wurdt ek brûkt foar it plak dêr't fracht skipe en lost wurdt. In ankerplak dêr't gjin minsken as guod oan de wâl brocht wurde, wurdt in ree neamd.

De haven fan Shanghai is de grutste haven fan de wrâld, Singapore is nûmer 2. De haven fan Shanghai sloech yn 2010 goed 29 miljoen konteners oer, jusjes mear as de 28,4 miljoen konteners yn Singapore. De haven fan Rotterdam is wat beide kriteria oanbelanget de grutste haven fan Europa.

## Soarten havens
* binnenhaven
* ynstekhaven
* jachthaven (wettersporthaven)
* marinehaven
* natuerlike haven
* stedshaven
* strafhaven, in haven dêr't skippen hinne tôge wurde dy't in oertreding dien hawwe
* fiskershaven (sjoch ek: Letterkoade fan de thúshaven)
* wenhaven (foar wenboaten)
* seehaven
* mainport

It wurd haven wurdt ek brûkt foar plakken dy't wat funksje oanbelanget op havens lykje:
* lofthaven
* parkearhaven
* Frijhaven


Ofbyld:Quiberon-Port-Haliguen-.jpg|Iepen tijhaven
Ofbyld:Tel Aviv marina.JPG|Haven Tel Aviv
Ofbyld:Sassnitz Fischerhafen.jpg|Fiskershaven Sassnitz
Ofbyld:Port of Piraeus.jpg|Passazjiershaven Piraeus


## Top 10 havens yn de wrâld 2008 ([[ton (massa)|metryske tonnen]] frachtoerslach)

## Top 10 fan havens yn Europa 2010 ([[ton (massa)|metryske tonnen]] oerslach)
 

## Wichtige havens yn Nederlân
* Haven fan Amsterdam
* Haven fan Delfsyl
* Iemshaven
* Haven fan Moerdijk
* Haven fan Rotterdam
* Haven fan Terneuzen
* Haven fan Vlissingen
* Rynhaven fan Wageningen
* Haven fan Harns
Rodolphe

**Rodolphe Daniel Jacquette**, better bekend as **Rodolphe** (Bois-Colombes, 18 maaie 1948) is in Frânske ûnderwizer, boekhanneler en sjoernalist, mar benammen bekend as skriuwer fan tekenteltsjes. Hy hat mear as hûndertfyftich albums op syn namme brocht, dy't tekene binne troch in tal grutten út de stripwrâld, û.o. Juillard. Rouge, Ferrandez, Leo en Florence Magnin. 

## Biografy
Nei in stúdzje literatuer yn Nanterre wurket er earst as learaar, letter as boekhanneler. Neidat er yn 1975 de striptekener Jacques Lob kennen learen hie, set er útein mei it meitsjen fan Comic senarios. 

Yn 1976 makket hy syn earste tekentelsje *Le Conservateur*, dat troch Jean-Claude Floc'h tekene waard. It jier dêrop folgjend realisearet foar Annie Goetzinger *Enquête au Collège*. Dêrnei folge wurken mei ferskillende tekeners foar de blêden *[[(à suivre)]]*, *[[Métal Hurlant]]*, *Rock*, *Charlie* en *[[Pilote]]*.

Begjin tachtiger jierren set er útein mei de rigen *Raffini* (mei Jacques Ferrandez) en *Les Écluses du Ciel* (mei Michel Rouge) en dy't út meardere dielen beslacht. Mei Jacques Ferrandez realisearet hy dêrnei ek inkele One Shots (u.&nbsp;a. 1986 *Der Vicomte*).

Yn 1984 ferskynt it earste diel fan syn ferfolch rige *[[Cliff Burton (Comic)|Cliff Burton]]*, dy't oanfangt mei Frédérik Garcia as tekener, en letter troch Michel Durand tekene waard.  Oare bekende rigen binne *Taï Dor* (Ko-skriuwer: Serge Le Tendre, tekener: Jean-Luc Serrano), *[[Kenya (tekentelsje)|Kenya]]* (tekener: Léo) en *De oare wrâld* (mei Florence Magnin). Rodolphe wie fierders ek dichter, kritikus en organisator fan tentoanstellingen. 

## Keppeling om utens
*  Wiidweich portret fan Rdolphe
Angela Merkel

**Angela Dorothea Merkel**, berne *Angela Dorothea Kasner*, (Hamburch, 17 july 1954) is een Dútske kristendemokratyske politika. Fan 22 novimber 2005 oant 8 desimber 2021 wie hja bûnskânselier fan Dútslân en is ek de earste frouljusregearlingslieder fan dat lân. Sy hat in skoft de frou mei de measte ynfloed fan de wrâld west en is dat anno 2017 yn Europa noch altyd.

## Keppelings om utens
* Angela Merkel, Kohl syn famke, NOS Nijs, 11 augustus 2005
* Angela Merkel. Biografy, Who's Who, 2008
* ''Angela Merkel. Politikerin'', Deutsches Historisches Museum
Meänder

In **meänder** is in luts yn in natuerlike wetterrin (streamke, rivier of seestreaming). In rige fan meänders foarmje in meänderjende rivier.

Sokke lutsen ûntstean by rivieren as beken meidat yn de bûtenbocht, dêr't it wetter it fluchst streamt, grûn fuortspield wurdt, wylst oan de oare kant grûn ôfset wurdt. De igge dêr't de grûn ôfslyt wurdt stjitouwer neamd en de igge dêr't materiaal ôfset wurdt hjit de glyd-ouwer.

Sadwaande wurde de bochten op natuerlike wize hieltyd wider en wurdt de rivier ek hieltyd langer. Dat proses duorret oant twa bochten yn elkoar oerrinne (meandertrochbrek); at dat bard wurdt de meänder sels in 'dea' stik fan de rivier en folget de rivier sels suver syn âlde rin wer. It deade stik hat faak de karakteristike hoefizerfoarm en wurdt dêrom hoefizermar neamd.

Bij seestreamingen is in meänder in tydlike ôfbûging fan de steaming dy't him faak ûntjout ta in twirre, in krite yn de stream dêr't it wetter konsintrysk yn de rûnte draait.

## Namme
It ferskynsel is ferneamd nei de Turkske rivier de Meänder.

## Foarbylden

Ofbyld:FRANCE - Auvergne - QUEUILLE - Le méandre de la Sioule.JPG|*In meänder yn de Frânske rivier de [[Sioule]]*
File:Meander-at-Seven-Sisters.JPG|*In meänder yn de Ingelske rivier [[Cuckmere (rivier)|Cuckmere]]*
File:Glen Canyon Dam MC.jpg|*Meänder yn de Glenn Canyon, [[FS]]*
File:Rio-cauto-cuba.JPG|*Meänders yn de Rio Cauto by Guamo Embarcadero, [[Kuba]]*
Meänder (rivier)

De **Meänder** (Turksk: *Büyük Menderes*, letterlik: "grutte Meänder", om ûnderskied te meitsjen mei de Küçük Menderes ("lytse Meänder"), in rivier 30 km nei it noarden) is in djippe, smelle rivier fan 548 km langte yn it westen fan Turkije.

Hy rint troch súdwestlik Anatoalje en mûnet út yn de Egeyske See. Omdat de rivier in protte bochten hat, wurdt in omega-foarmige bocht yn in rivier ek meänder neamd. 

De sydrivieren fan de Meänder binne de Orgyas, Marsyas, Kludrus, Leteüs en Gaeson, yn it noarden; yn it suden binne it de Obrimas, Lycus, Harpasus en Marsyas.

Neffens de beskriuwing yn de *[[Hellenica Oxyrhynchia]]* is it in rivier, "dy't har boarne hat by Kelainai, dy't de grutste stêd fan Phrygië is, en útmûnet yn de see yn de omkriten fan Priëne en ..." (XII 3.)
Fan (yn nammen)

**Fan** is in bynwurd yn efternammen.

Yn Fryslân waard yn it Saksysk-Habsburchske tiidrek 'fan' troch de gruttelju foar har' tanamme set, om net by de Dútske en Hollânsk-Gelderske adel ôf te stekken. 'Fan' kaam yn de 18e iuw ek faak yn kombinaasjes foar.

At Fokke Bienema syn soan nei syn skoanheit Epke Roos ferneame wol, wurdt de namme Epke Roos fan Bienema, mar dat 'fan' wurdt net ta de efternamme rekkene. Sadwaande waarden de bern wer Bienema's.

Yn de rin fan de tiid krige 'fan' de betsjutting fan 'efternamme', famyljenamme.
Grifformearde Gemeenten yn Nederlân

De **Grifformearde Gemeenten yn Nederlân** (**GGiN**) is in Nederlânsk grifformeard tsjerkegenoatskip. It ûntstie yn 1953 ut de Grifformearde Gemeenten. De Grifformearde Gemeenten yn Nederlân telden in 1953 sa'n 8.000 leden. Dat ledetal soe om 2012 útgroeie ta 24.000 leden. Frans Mallan waard fierwei de wichtichste lieder fan de Grifformearde Gemeenten.
Súdeast-Aazje

**Súdeast-Aazje** is in subregio fan Aazje. It bestiet foar in part út fêstelân (Yndosina, in skiereilân) en tûzenen eilannen en eilantsjes. De krite leit op it plak dêr't geologyske platen by elkoar komme, mei fan gefolgen swiere seismyske en fulkanyske aktiviteit. De folgjende lannen lizze yn Súdeast-Aazje:

* Brûnei
* Kambodja
* Filipinen
* Yndoneezje
* Laos
* Maleizje
* Myanmar (Birma)
* East-Timor
* Singapore
* Tailân
* Fietnam

Súdeast-Aazje hat in oerflak fan likernôch 5 miljoen km². Der wenje mear as 650 miljoen minsken yn de regio (2010), ienfiifde dêrfan wennet op it Yndonesyske eilân Java.
ViVo

**ViVo**, in ôfkoarting foar de **Vrijwillige Inkoop- en Verkoop Organisatie** wie in winkelkeatling dy't 1942 oprjochte waard as ferbân dêr't ûnôfhinklike winkellju yn mei elkoar oparbeidzje koenen. Yn 1966 ûntstie út in fusy fan ViVo grossiers  de organisaasje UniGro (*Unie van Grossiers*).
Yn 1980 waard de UniGro kocht troch de eigener (Albada Jeldersma) fan in oare winkelkeat, VéGé, wat late ta de "Super De Boer" formule.

Om klanten te lûken hie de ViVo geregeldwei spesjale aksjes. Sa koene jin by de boadskippen bygelyks kartonnen bouplaten krijje fan de Mercury, Gemini en Apollo romtefeart-kapsules (populêr yn de jierren '60), it twawyklikse stripblêd Prins Valiant foar 25 (gûne) sinten keapje en noch letter alle moannen in stripboek.
*ViVo deelt de lakens uit*, wie in ferneamde slachsin.
VéGé

**VéGé** is **VErkoop GEmeenschap**, it wie in Nederlânske organisaasje fan selsstannige winkellju. Se waard 1938 oprjochte troch de grossier Theo Albada Jelgersma út Breda.

De VéGé wie mei De Spar, de Centra en de ViVo ien fan de fjouwer grutte Nederlânske frijwillige filiaalbedriuwen. Yn 1939 wienen 2.400 winkels lid fan de organisaasje. Nei de oarloch kamen der ek festigingen bûten Nederlân. Yn 1961 wienen 28.900 winkellju by de VéGé oansletten yn tsien lannen.

Begjin jierren 1980 waarden de VéGé-winkels, mei dy fan de ViVo, oernaam troch Unigro en giene se fierder ûnder de nammen Super en Cirkel.
Poupée d'Ivoire

**Poupée dívoire** is in striprige fan de Frânske striptekener en skriuwer Franz Drappier, dy't sûnt 1988 ferskynde. Yn dat jier waard it earste diel fan de rige yn it Nederlânske taalgebiet útbrocht ûnder de namme *Lotusbloem*. Totaal binne der 9 dielen yn de rige ferskynd.

## Ferhaal
De ferhalen spile harren ôf ûnder de Tang-dynasty yn de tiid fan de Sineeske midsiuwen. Haadfiguer is Yu Lien, in faam fan 17 jier dy't ferkocht wurdt oan in 'hûs fan blommen en wylgen' (hûs foar prostituees). At sy de kâns krijt besiket sy te flechten. Dat docht sy yn selskip fan Timok, in barbaar fan in stam dy't ôfkomstich is út de omkriten dêr't no Afganistan en Pakistan lizze. De striprige Poupée dívoire is ynspirearre troch de ferhalen fan *[[Rechter Tie]]* út de boeken fan Robert van Gulik.

## Albums
Alle albums binne tekene en skreaun troch Franz Drappier en yn Nederlân útjûn troch Arboris.
Pogrom

It wurd **pogrom** (Russysk: погром; *pogróm*: 'brekke', 'slope, 'plonderje') wurdt brûkt foar oanfallen mei geweld op beskate groepen; etnysk, religieusk of oare soarten, dy't fral skaaimerke wurde troch de ferneatiging fan harren omkriten (huzen, bedriuwen, religieuske sintrums). Faak hawwe pogroms fysyk geweld tsjin en sels moard op in befolkingsgroep mei de bedoeling om dy groep te yntimidearjen en sa te ferdriuwen as te twingen har te assimilearjen.

Al yn de midsiuwen waarden der pogroms *avant la lettre* holden. Yn de 20e iuw wienen der ûnder oaren pogroms yn de eardere Sovjet-Uny, yn Poalen, yn Marokko yn Libië yn Jemen en yn nazi-Dútslân (de "Reichskristallnacht" yn 1938 mei 92 joadske deaden), yn en nei de Twadde Wrâldkriich. 

Foar de fan de oerheid organisearre moarderij, lykas de Holocaust kin it wurd "pogrom" better net brûkt wurde.
Hânbal op de Olympyske Simmerspullen 1980

De **[[Olympyske Simmerspullen 1980]]** ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sovjetuny hâlden. It hânbal waard hâlden yn it *Sokolniki Sports Palace*.

## Manlju
### Groepsfaze
#### Earste Omloop
##### Groep A

##### Groep B

### Pleatsingsrûnde

#### om it 11 en 12e plak

#### om it 9e en 10e plak

#### om it 7e en 8e plak

#### om it 5e en 6e plak

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking

## Froulju

## Einrangskikking
Wysmar

**Wysmar** (*[[Dútsk]] Wismar*) is in Dútske havenstêd oan de Eastseekust yn de dielsteat Meklenburch-Foarpommeren. Yn it ferline wie Wysmar in Hânzestêd.

## Skiednis
### Sweedske tiid
Yn 1632 wurdt de havenstêd ynnommen troch Sweedske troepen en by de Frede fan Osnabrück komt Wysmar yn Sweedske hannen. Om de macht oer Wysmar waard regelmjittich fochten. Dêrom waard de stêd tusken 1672 en 1700 ferboud ta ien fan de grutste festings fan Europa. Nei de kapitulaasje tsjin Noardlike Alliearden yn 1716 moast de stêd op oantrún fan de Denen yn 1717 alle festingbousels ôfbrekke. Yn 1803 wurdt Wysmar yn Malmö foar de tiid fan hûndert jier oan it Hartochdom fan Meklenboarch ferpâne. Yn 1903 sjocht it Keninkryk Sweden ôf fan it opeaskjen fan it pân en dêrmei wurdt Wysmar foargoed yn it Gruthartochdom Meklenboarch opnommen. Yn it hjoeddeiske stedsbyld dogge yn Wysmar noch ferskate saken tinken oan de tiid, dat de Sweden foar master opsloegen.

## Tinkstien "Cap Arcona"
Benoardearsten Wysmar leit it eilân Poel. In tinkstien op it eilân jout omtinken oan de ramp mei it passazjiersskip Cap Arcona, neamd nei de noardlikste kaap op it eilân Rugen. Tusken 1946 en 1950 waard yn *Schwarzer Busch* in tinkstien foar de deaden fan de *[[Cap Arcona]]* makke. Dêrmei wurde de 28 oanspielde mar ferstoarne finzenen fan it konsintraasjekamp Neuengamme (neffens oare boarnen: fan it KZ Stutthof) betocht.  De Cap Arcona wie in Dútsk passazjiersskip út 1927, dat op 3 maaie 1945 yn de Lubekker Bocht te sink brocht waard troch in bombardemint fan de Royal Air Force. Dêrby wie it de alliearden net dúdlik, dat it skip troch finzenen út konsintraasjekampen ynstee fan flechtsjende troepen bemanne waard.
Hânbal op de Olympyske Simmerspullen 2008

De **[[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade]]** waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina. It hânbal waard hâlden yn it ''Beijing National Indoor Stadium'.

## Manlju
### Groepsfaze
#### Earste Omloop
##### Groep A

##### Groep B

### Kwartfinales

### Heale finales

### Pleatsingsrûnde
#### om it 7e en 8e plak

#### om it 5e en 6e plak

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking

## Froulju
### Groepsfaze
#### Earste Omloop
##### Groep A

##### Groep B

### Kwartfinales

### Heale finales

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Usedom

**Usedom** (*[[Dútsk]] Usedom, [[Poalsk]] Uznam*) is in eilân yn de Eastsee op 'e grins fan Dútslân en Poalen. It grutste westlike part heart ta de Dútske dielsteat Meklenburch-Foarpommeren en it lytsere eastlike part heart ta Poalen. It eilân fan 455 km² mei 76.500 bewenners leit besúdeasten it eilân Rugen.

It eilân hat in soad te betsjutten foar it toerisme yn Poalen en Dútslân. Usedom is te berikken oer twa brêgen (Dútsk part) en mei autofearen (Poalsk part).

## Keppelings om utens
* De offisjele webside fan Usedom
* http://www.spiegel.de/reise/kurztrip/0,1518,368849,00.html – Artikel oer Usedom út Spiegel Online
Jurjen Koksma

**Jurjen Ferdinand Koksma** (Skoatterlân, 21 april 1904 – Amsterdam, 17 desimber 1964) wie in Nederlânsk wiskundige spesjalisearre yn analytyske getalteory.

## Wurkpaad
 
Koksma promovearre 1930 oan de Universiteit Grins by Johannes van der Corput op it proefskrift *Over stelsels [[Diofantyske fergeliking|Diophantische]] ongelijkheden*. Hy waard 1930, mei 26 jier, beneamd ta gewoan heechlearaar oan de Frije Universiteit Amsterdam en waard dêr de earste heechlearaar wiskunde. Koksma is ien fan de oprjochters fan it Matematysk Sintrum (CWI).

## Publikaasjes
Under mear:
* *Diophantische Approximationen*, Springer, 1936.
* artikels tegearre mei Paul Erdős.

## Learlingen
Under oaren:
* N.G. de Bruijn
* Lauwerens Kuipers

## Famylje
Koksma boaske 1933 oan Grietje van der Stouwe, sy krigen fiif soannen en twa dochters. Twa bruorren fan Koksma wienen ek wiskundige: Jan Koksma en Marten Koksma.

## Literatuer
* : *The distinctive character of the Free University in Amsterdam, 1880-2005*, Eerdmans Publishing (2008).
*  en : *In memoriam J.F. Koksma (1904–1964)*, Nieuw Archief voor Wiskunde, Serie 3, **13** (1965), s. 1–18.
Bechtold Eugen von Bernstorff

**Bechtold Eugen von Bernstorff** (Neustrelitz, 16 april 1902 – Jasebeck, 23 novimber 1987) is in neisiet fan de aadlike famylje Von Bernstorff. Fan 1939 oant syn dea yn 1987 wie er greve fan Bernstorf en it lân dat dêrby hearde. Novimber 1939 stoar syn heit, greve August von Bernstorff en erfde er dy syn titel en besit.

Dêr hearde ûnder oaren it fan syn pake greve Hartwig Arthur Berthold von Bernstorff foar 200.000 gûne kochte eilân Skiermûntseach by (1892). Nei de Twadde Wrâldkriich waard Skiermûntseach "út krêft fan artikel 3 fan it Beslút Fijanlik Fermogen" konfiskearre troch de Nederlânske Steat. De greve, dy't it goed fine koe mei de eilanners, wie bot teloarsteld. Hy ferlear net allinne Skiermûntseach, ek yn Dútslân rekken grutte parten fan syn besit yn hannen fan de steat. Fanwege ferwoastge brêgen oer de Elbe koe er net werom gean nei syn slot. Fanôf syn lân oan de oare kant fan de rivier seach er hoe't de gebouwen yn it easten fertutearzjen en syn ikkers ferwylderen.

Yn 1964 besocht Bechtold Eugen von Bernstorff Skiermuontseach werom te krijen. Doe't dat mislearre easke er in skeafergoeding fan de Dútske Steat. Benei 40 jier nei de konfiskaasje krige er yn 1983 in bedrach fan 80.000 Dútske mark. Von Bernstorff stoar yn 1987 en soan Andreas Gottlieb von Bernstorff wie syn erfgenamt.

Andreas Gottlieb von Bernstorff hat op it heden noch in 5700 hektare lân. De Nederlânske parse fernijde febrewaris 2008 dat de greve Skiermûntseach fannijs opeaske. Hy wol dêr neat fan witte, mar hat wol sein dat er besjen sil oft der rjochtlich hannele is wat de fergoeding fan 80.000 DM oanbelanget.
Stoke-on-Trent

**Stoke-on-Trent** is in stêd (*city*) en *[[unitary authority]]* yn de Ingelske regio West Midlands yn it greefskip Staffordshire. De stêd leit oan de river de Trent en hat 240.636 ynwenners.
De stêd waard begjin 20e iuw foarme troch it by elkoar bringen fan seis plakken en in tal doarpen. It plak dat de nije stêd har namme joech is Stoke-upon-Trent, om't dêr it bestjoer (en it wichtichste spoarstasjon) siet. Dêrnei waard  Hanley it meast wichtige hannelssintrum, nettsjinteande de konkurrinsje fan Burslem. De oare trije plakken binne Tunstall, Longton en Fenton.

De stêd foarmet in konurbaasje mei Newcastle-under-Lyme; tegearre hawwe sy sa'n 362.403 ynwenners.

## Demografy
Fan de befolking is 16,2% boppe de 65 jier. De wurkleazens beslacht 4,0% fan de beropsbefolking (sifers folkstelling 2001).

It tal ynwenners sakke fan sa'n 249.400 yn 1991 nei 240.636 yn 2001.

## Stêdebannen
*  Erlangen (Dútslân)
*  Limoges (Frankryk)

## Berne/hikke en tein yn Stoke-on-Trent
* Arnold Bennett (1867 - 1931), romanskriuwer 
* Mark Chamberlain (1961), fuotballer
* Ted Hankey, darter
* Saul Hudson (*Slash*),  earder gitarist fan Guns 'N Roses, gitarist fan Velvet Revolver (berne yn  Hampstead, Londen, waard grut yn Stoke-on-Trent)
* Lemmy Kilmister, foaropman, sjonger en bassist fan Motörhead
* Adrian Lewis, darter
* Stanley Matthews, fuotballer
* Phil Taylor, darter
* Robbie Williams, sjonger
* Andy Hamilton, darter
* Hugh Dancy, akteur
Shannyn Sossamon

**Shannyn Sossamon** (Honolulu (Hawaï), 3 oktober 1979) is in Amerikaansk aktrise.

**Shannon Marie Kahoolani Sossamon** waard berne yn Honolulu, Hawaï, mar waard grutbrocht yn Reno, Nevada. Fuort nei't sy fan de *High School* kaam ferhuze hja nei Los Angeles, dêr't sy oan in  dûnskarrêre begûn. Sy spile yn in stikmannich telefyzjereklames, wurke mei dj's yn pleatslike disko's en die modellewurk.

Sossamon waard yn 1999 ûntdutsen troch Francine Maisler, wêrnei't hat aktearkarriêre op gong kaam. Har earste rol yn de filmwrâld wie in haadrol yn *A Knight's Tale*.

Sy spile ek yn ferskate fideoklips, ûnder oaren yn Mick Jagger -*God gave me Everything*, en Cher -*Strong Enough*.

Sossamon waard 29 maaie 2003 mem fan soan Audio Science Clayton, maart 2012 krige hja in twadde soan, Mortimer.

## Filmografy
*2015: Sinister 2
*2009: *[[Life Is Hot in Cracktown]]
*2009: *The Heavy
*2008: *[[One Missed Call (2008)|One Missed Call]]
*2007: *Catacombs
*2006: *[[Wristcutters: A Love Story]]
*2006: *The Holiday
*2005: *[[I Hate You]]
*2005: *Chasing Ghosts
*2005: *[[Kiss Kiss Bang Bang]]
*2005: *Devour
*2005: *[[The Double]]
*2005: *Undiscovered
*2003: *[[Wholey Moses]]
*2003: *The Order
*2002: *[[40 Days and 40 Nights]]
*2002: *The Rules of Attraction
*2001: *[[A Knight's Tale]]

== Telefyzje ==
* 2007: *Dirt* (telefyzjerige) ... Kira Klay
* 2007-2008: *Moonlight'' (telefyzjerige) ... Coraline Duvall/Morgan

## Keppelings om utens
* Shannyn Sossamon yn de IMDb
Tonfa

In **tonfa** is in gefjochtswapen dat yn mear as ien fjochtsporten brûkt wurdt. Nei alle wierskyn wie it oarspronklik in houten hânfetsel fan de rysmolestien. It is sa'n 50 sm lang en waacht noch gjin 1 kilo. Op trijefjirde fan de langte sit in oanfetsel. De tonfa kin oeral fêsthâlden wurde yn it gefjocht.

Der binne lannen (bygelyks Eastenryk en Dútslân) dêr't de plysje de tonfa as wapen brûkt.

## Literatuer
* , *tonfa sécurité*, Chiron éditeur, 2001  http://www.worldcat.org/oclc/421954363 ISBN 978-2702706671
* : *Tonfa – Karate Weapon of Self-Defense.* Black Belt Books, 1982, ISBN 978-0-89750-080-7.
Nag Hammady

**Nag Hammady** (Arabysk: نجع حمادي, transliteraasje: Nadj` Hammadi; yn de Klassike Aldheid *Chenoboskion*, Gryksk *Xηνοβόσκιον*) is in plak yn boppe-Egypte. It plak leit oan de Nyl it gûvernemint Qina, 127 km benoarden Luksor.

Nag Hammady hat in befolking fan sa'n 30.000; it grutste part is boer. Teffens wurdt der sûker en aluminium produsearreare.

## Skiednis
Nag Hammadi waard stichte troch Mahmoud Pasha Hammadi, lid fan de famylje Hammadi yn de stêd Sohag. Mahmoud Pasha Hammadi wie in grutgrûnbesitter yn Sohag en in fûl tsjinstanner fan de Britske besetting fan Egypte.

Desimber 1945 fûn in boer dêr de Nag Hammadygeskriften yn in krûk op it begraafplak fan in ta ruïne ferfallen kleaster. It gie om tige âlde kristlike teksten, meast Gnostyske traktaten, skreaun yn it Koptysk, mar nei alle wierskyn oerset út it Gryksk.

Op 7 jannewaris 2010 waarden yn Nag Hammady 9 Kopten deasketten troch moslimfundemintalisten by it útkommen fan in tsjerke.

## Keppeling om utens
Hydraulic fracturing

**Hydraulic fracturing** of **fracking** (tiidwurd: *fracken*) is in boartechnyk foar it winnen fan fossile grûnstoffen lykas ierdgas en ierdoalje út stienlagen. Troch it ûnder hege druk ynspuitsjen fan floeistoffen kin gas of oalje út de grûn weihelle wurde. De technyk is foaral bekend wurden troch it winnen fan skalygas.

## Technyk
It gas en de oalje lizze opsletten yn in stienlaach ûnder de grûn. Yn de boarput wurde ûnder hege druk (sawat tusken de 400 en 1000 bar) wetter, keramykkerrels en gemikaliën spuite. De kombinaasje fan wetter, keramykkerrels en gemikaliën wurdt *fracfluid* neamd. De *fracfluid* streamt troch in fertikale boarput en wurdt ornaris horizontaal yn de stienlaach brocht. De stienlaach stiet troch de djipte en de swiertekrêft ûnder in hege druk. Mei help fan de *fracfluid* ûntstean skuorkes fan in oantal millimeters yn de stienlaach. Ut dy skuorkes komt dan gas of oalje frij. It gas of de oalje wurdt dan mei de *fracfluid* weromhelle nei de oerflakte. De keramykkerrels bliuwe yn de skuorkes yn de stienlaach efter sadat de druk yn de stienlaach bliuwt en it gas goed troch it stiente streame kin. Om it gas út de grûn te heljen is ien boarput net genôch. Om de oarspronklike boarput hinne binne oare boarputten nedich sadat de *fracking* technyk genôch jild opsmyt. 

## Krityk
Ferskate miljeu organisaasjes hawwe fûle krityk op dizze gaswinningstechnyk. Kritykpunten binne ûnder oaren loftfersmoarging en grûnwetterfersmoarging. De gemikaliën yn it wetter soenen de kâns op kanker fergrutsje kinne as de *fracfluid* yn it grûnwetter komme soe. Sâltlagen skiede de stienlagen fan it grûnwetter, sadat de kâns lyts is dat gemikaliën út de stienlagen yn it grûnwetter komme. De gemikaliën soenen ek yn it grûnwetter komme kinne troch in skuor yn de boarput of lekkaazje oan de oerflakte. De metaangassen dy't frijkomme by it fracken binne broeikasgassen dy't mear as 20 kear sa skealik binne as koalstofdiokside.

## Fracking yn Fryslân
Yn juny 2012 is by Kollumerpomp 8200 kilo oan skealike stoffen brûkt by it fracken, wêrfan 41 kilo hiel giftich. Yn East-Fryslân wurdt de technyk ek op ferskate plakken tapast.  

## Keppeling om utens

*Hydraulic fracturing - What it is - fan de webside earthworksaction.org *(Ingelsk)*
*Samling fan nijsstikken oer fracking - fan de webside guardian.co.uk *(Ingelsk)*
*Webside schaliegasvrij.nl - in organisaasjes tsjin it winnen fan skalygas *(Nederlânsk)*
*dangersoffracking.com - webside oer de gefaren fan fracking *(Ingelsk)*

;Listen
*List fan stoffen dy't brûkt wurde yn de 'Fracfluid' *(Ingelsk)*
*List fan stoffen dy't brûkt wurde yn de 'Fracfluid' by it fracken by Blije *(Ingelsk)*
Fongers

**Fongers** is in âld Nederlânsk merk fan fytsen, bromfytsen en motorfytsen.

Fongers siet oan de Hereweg yn Grins. It bedriuw wie pionier yn de ûntjouwing fan de klassike Nederlânske toerfyts. De fytsen wienen deugdlik en tige elegant. Fongers lei him fam 1884 ôf ta op de fabrikaazje fan heechweardige fytsen, dy't grif yn de jierren oant 1910 allinne troch begoedige lju betelle wurde koene. Fongers syn produkten hienen in grut tal spesifike details.

## Skiednis
Op 1 oktober 1884 sette smid Albert Fongers út Warffum út ein mei it meitsjen fan fytsen yn syn smidterij oan it Nieuwe Kerkhof yn Grins. Yn 1897 soe it Fongers-fytsefabryk oan de Hereweg yn gebrûk naam wurde. Nei it ferstjerren fan  Albert Fongers waard soan Ties yn 1921 foarsitter fan de direksje. Ties stoar yn 1944. 

Yn de jierren nei de oarloch hold Fongers fêst oan âlde produksjemetoaden wat úteinlik laat hat ta de ûndergong fan it bedriuw. Teffens die de kwaliteit fan syn produkt der sines ek ta. Yn 1961 waard Fongers oernaam troch de Ljouwerter fabrikant 'Phoenix'. Yn 1963 kaam it Meppeler bedriuw Germaan ek by de kombinaasje; fan dat stuit ôf hjitte it bedriuw PFG (Phoenix/Fongers/Germaan). Ek dy kombinaasje soe it net rêde, nettsjinsteande de ûntjouwing fan in protte nije fytsmodellen, en waard yn 1970 oernaam troch 'Batavus'. Ein 1970 wie it dien mei it meitsjen fan fytsen yn Grins.

## Gebouwen
By it fabryk yn Grins wie ek in fytsskoalle. Dy skoalle hat oant 1940 tsjinne en wie 1933 it toaniel fan in ynternasjonale keunstútstalling by gelegenheid fan it 15-jierrich bestean fan De Ploeg. It haadgebou oan de Hereweg is ûntwurpen yn de Neorenêssânsestyl en is karakteristyk foar it tiidrek dêr't it yn boud is (1896). 1985 is it fabrykskompleks foar it grutste part ôfbrutsen, mar de monumintale foargevel is restaurearre. It is no in kantoargebou fan sa'n 3.600 kantemeter. Efter it kantoarekompleks is in nij wenwykje boud dat de namme Fongersstede krigen hat.  

Fongers die in soad oan reklame. De posters fan F.G. Schlette mei militêre fytsers binne ferneamd wurden.

Op it heden wolle leafhawwers fan âlde fytsen it Fongers-produkt graach hawwe. Der bestiet in drokke hannel yn âlde Fongers-fytsen en -parafernalia. 


GebouwaandeHereweg.jpg|Fongers wurkplak (Grins)
Een Fongers uit 1960.JPG|Fyts fan Fongers (1960)
Fongers,_rijwielen_fabriek.JPG|Fongers-reklame
Phoenix (Nederlânsk bedriuw)

**Phoenix** is in histoarysk merk fan bromfytsen. It wie in Nederlânsk fytsmerk út Ljouwert dat begjin jierren sechtich mei Fongers en Germaan ek in skoft bromfytsen levere. De trije bedriuwen ferkochten deselde bromfytsen ûnder har eigen namme. Sy waarden lykwols makke by Germaan. Yn 1966 gong de Phoenix-Fongers-Germaan-kombinaasje oer yn hannen fan Batavus.

Phoenix wie it ienige Nederlânske fytsmerk dat de ferneamde Switserske Mutaped traapasfersnelling hie. It fersnellingssysteem wie der yn 2- en 3-fersnellingsútfiering. At in fearns slach efterút trape waard, waard oerskeakele nei in oare fersnelling.
Typysk skaaimerk fan Phoenixfytsen wie in detail: it balkopplaatsje waard mei twa messing skroefkes op de balkopbuis fêstmakke. Eltse oare fabrikant brûkte klinkneils as transfers.

Oare merken mei de namme Phoenix binne:
* Phoenix (Austraalje) - Phoenix (Charleroi) - Phoenix (Dútslân) - Phoenix (Grut-Brittanje) - Phoenix (Londen) - Phoenix (Wenholthausen)
Germaan (fyts)

**Germaan** wie in Nederlânsk fytsmerk, boud fan de NV Rijwielindustrie F. & J. v. Werven út Meppel. It fabryk stie oan de Parallelweg; op dat plak stiet no in appartemintekompleks.

Germaan makke fan 1935 ôf motorfytsen en fytsen mei helpmotor mei Villiers-, ILO- en Sachs-twatakt-motoren fan 49- oant 248 cc. 

1949 ferskynde in model mei in Csepel-motor, feitlik in Csepel dy't troch Germaan ynfierd waard en as "Germaan Olympia" ferkocht waard. Jin wekten de yndruk dat de masine yn Meppel boud wie, mar dat pakte ferkeard út. De Csepels wienen nammentlik tige min fan kwaliteit en doe't Germaan yn 1951 sels wer motorfytsen meitsje soe hienen de keapers der gjin betrouwen mear yn. De lêste masines waarden trochferkocht oan Henk Borkhuis yn Grins dy't se ûnder de nammen Arley en Vidson ferkocht. Sadwaande koe er tanklogo's meitsje troch Harley-Davidson stickers te ferknippen.

Healweis de jierren fyftich stoppe Germaan mei de motorfytsproduksje. Fytsen en bromfytsen waarden makke oant 1966; doe gie it merk op yn de Phoenix-Fongers-Germaan kombinaasje. Yn 1970 waard it opkocht troch Batavus.


Ofbyld:Germaan Nationaal.JPG|*Germaan Nationaal út 1965*
Ofbyld:Transportfiets_germaan.jpg|*Transportfyts mei krûme boppebuis, om 1940 hinne*
Hans Egede

**Hans Egede Poulsen** (31 jannewaris 1686 - 5 novimber 1758) wie in Deensk-Noarske luterske sindeling fan Grienlân. Sadwaande krige er de bynamme 'Apostel fan Grienlân'. Hy bekearde tal fan Grienlânske Inuit en wie ien fan de earste Deensk-Noarsken dy't niget oan Grienlân hienen, neidat it kontakt hûnderten jierren ferbrutsen west hie. Hy stifte ûnder oaren de haadstêd fan Grienlân, Godthåb, no Nuuk.

## Gallery

Image:Håbets-ø-hans-egede-1722.JPG|Egede's kaart fan de krite om "Habets Oe" hinne (1722)
Image:Grønlandiæ-antiqva-hans-egede-1723.JPG|Egede's kaart fan Grienlân (1723)
Image:Carta-ofver-grønlands vesterside-hans-egede-1724.JPG|Egede's kaart fan west Grienlân (1724)
Image:Old Greenland 1747.jpg|In kaart út 1747 op grûn fan Egede syn beskriuwings
Image:Hans Egede sea serpent 1734.jpg|Seeslang dy't Hans Egede sjoen hawwe soe (1734)


## Keppeling om utens
Bernedokter

In **bernedokter** of **pediater** is in dokter dy't him spesjaal talein hat op de behanneling fan bern. De bernedokter behannelet bern fan de berte ôf oant sy folgroeid binne, dat meast oant sy 16 oant 18 jier binne. De bernedokter behannelet alle oandwanings dêr't net by operearre hoecht te wurden.

In subspesjalisme is neonatology.

## Oplieding
Om bernedokter wurde te kinnen moat yn Nederlân earst 6 jier genêskunde studearre wurde oan in universiteit (mei co-assistintskippen) en dêrnei in 5-jierrige oplieding ta bernedokter folge wurde.

## Sjoch ek
*Pediatry

## Keppeling om utens
*Nederlânske Feriening foar Bernegenêskunde