Wervik

**Wervik** is in stêd yn 'e Belgyske provinsje West-Flaanderen. De stêd leit oan de Leie, dy't hjir de grins mei Frankryk foarmet. Oan de oare kant fan de Leie leit de Frânske gemeente Súd-Wervik (offisjeel: Wervicq-Sud). De stêd hat in oerflak fan 4.361 ha en mear as 18.000 ynwenners, dy't 'Wervikanen' neamd wurde.

## Skiednis
### Romeinske tiid
Wervik is ien fan de âldste stêden yn Belgje. Op Romeinske 2e- en 3e-iuwske kaarten stiet Wervik ûnder de namme *Viroviacum* of *Virovino* oanjûn. Yn 'e jierren 1950 waard dêrtroch etymologysk ôflaat dat dêr eartiids in stamme ûnder lieding fan in haadling mei de namme Virovos wenne, mar dat stiet net fêst.

It strjitpatroan fan it âldste diel fan de stêd Wervik (*Nieuwstraat- Groenstraat-Donkerstraat*) lit in opmerklik damboerdpatroan sjen, dat te ferlikenjen is mei Romeinske stêden. Yn 2016 en 2017 binne op in bouterrein yn de Duivenstraat in oantal ierdewurkûnen ûntdutsen, dy't út de Flavyske perioade (69-96) datearje, itjinge wiist op in eardere ierdewurkyndustry. Ek yn oare dielen fan Wevik waarden Romeinske fynsten ûntdutsen, dy't te sjen binnne yn it *Wervikse Erfgoedhuis René Defrancq*.

By opgravings op it Sint-Martinusplein yn it sintrum waarden û.o. de fûneminten fan de eardere romaanske Sint-Martinustsjerke oan it ljocht, dy't foar in part út Romeinsk bouôffal bestie. Neffens de skiedkundige Jean-Baptiste Gramaye stie op dat plak in Romeinsk fanum ta eare fan Mars of Priapus en wie yn 'e 17e iuw noch in stânbyld fan dy god te sjen yn de ruïnes fan de tsjerke. De resten fan de tsjerke waarden yn de 18e iuw ôfbrutsen.

### Midsiuwen
It is net bekend wannear't Wervik offisjeel stedsrjochten takend waarden, mar neffens Gramaye wie Wervik yn 1082 al in stêd. Wervik makke yn 'e tiid fan de 13e iuw in tiid fan grutte wolstân mei. Njonken Ieper, Brugge en Gint wie Wervik ien fan de wichtichste sintra fan 'e Flaamske lekkenhannel. De lekkens fan Wevik stiene bekend as *panni de vervi*. De stêd waard lykwols troch it grutte tal oarloggen tusken Frankryk, Flaanderen en Boergonje jimmeroan yn syn ûntwikkeling hindere. Sa waard Wervik yn 1382 nei in opskuor fan Flaamske gildes troch Loadewyk II fan Flaanderen hast folslein ferneatige. Wervik wie noch net folslein werboud doe't in grutte brân de stêd yn 1397 de stêd yn 'e jiske lei. Mar 20 fan de 820 wenten bleaunen stean. Troch de bou fan in nije lekkenhal yn 1401 ûnder Jan sûnder Freze makke de stêd nochris in in bloei mei troch de lekkenhannel. 

Yn 1436 foel in part fan it garnizoen fan Calais Wervik oan en de stêd baarne wer ta de grûn ôf. Ek yn 1440 wie der in stedsbrân. Nei de brânen krige de stêd te meitsjen mei de pest, wertroch't it grutste part fan de ynwenners it libben lieten. 

### Habsburchske Nederlannen

Doe't der healwei de 16e iuw in tiid fan rêst ûntbriek, wie de wolfeart ferdwûn en de befolking sakke oant likernôch 3000 ynwenners. Yn augustus 1566 waard Wervik besocht troch de earste groep omreizgjende kalvinisten út de Westhoek. Religieuze bylden yn de tsjerken waarden fernield en ek hjoeddedei binne yn de Sint-Medardustsjerke noch spoaren fan dy byldestoarm te sjen.

Yn de 17e iuw hie de krite te lijen fan it oanhâldende besykjen fan de Frânske kening Loadewyk XIV om it gebiet ûnder syn bewâld te krijgen. Wervik waard yn 1668 troch de Frânsen ynnommen en neitiid yn 1678 wer by de Spaanske Kroan foege. 

It Ferdrach fan Utert fan 1713 ferdielde de stêd yn twaën. De Leie waard in steatsgrins en skiede de stêd yn in Frânsk Wervik (no: Wervicq-Sud) en in Eastenryksk Wervik. Foar de befolking bleau de stêd ien gehiel en sa bleau de Sint-Medardustsjerke de parochytsjerke foar beide dielen fan de stêd.

### Earste Frânske Republyk
Op 13 septimber 1793, yn 'e Earste Koalysjekriich, fochten trettjintûzen Nederlanners by Wervik ûnder lieding fan Daendels tsjin it Frânske Revolúsjonêre Leger. De Nederlanners beaën fiif oeren fûl ferset tsjin de Frânsen, dy't mei fjirtichtûzen man manmachtiger wiene. Harren fjoer leine bytiden de helte fan de Frânsen om, mar mei de Frânske tsjinstplicht waarden de Frânsken troepen fuort wer oanfolle, sadat de Nederlanners harren lang om let weromlûke moasten en Wervik yn 'e hannen fan' e Frânsen foel. Under de ferwûnen wie ek de jonge prins Frederik, dy't oan it rjochter skouder ferwûne rekke en dêr net wer better fan waard. 

Yn maaie 1794 waard Wervik plondere troch Frânske revolúsjonêre troepen ûnder lieding fan Dominique Vandamme, werby't de tsjerke folslein yn 'e jiske lein waard. 

### Feriene Keninkryk fan Nederlân
Nei it Kongres fan Wenen yn 1815 waard de stêd oant de Belgyske Revolúsje yn 1830 ûnderdiel fan it Feriene Keninkryk fan de Nederlannen. Wervik hie oan it begjin fan de 19e iuw net in soad yndustry en de Wervikanen gongen yn de weverijen fan it tige yndustrialisearre Noard-Frankryk oan it wurk.

### Keninkryk Belgje
Op 14 jannewaris 1853 kaam de earste trein yn Wervik oan op it nij iepene spoar Kortrijk-Wervik.

### Wrâldkriich

Yn 'e Earste Wrâldoarloch foelen Dútske troepen op 5 oktober 1914 de stêd binnen. Op 4 oktober 1914 seach in Belgyske grinswachter oan de oare kant fan de Leie Dútsers yn Súd-Wervik. Hy sette doe de brêge oer de Leie iepen en smiet de kaai dêrfan yn it wetter. De oare deis kamen de Dútsers werom; hja fisken de kaai út it wetter en nei in koarte striid waard de stêd lang om let dochs ynnommen. Wervik wie de earste stêd krekt bûten it front, sadat it in militêr bestjoer krige. Der waarden Dútske soldaten ynkertierd en de ferwûnen waarden der fersoarge. Nei in Ingelske gasoanfal yn 1917 waard Adolf Hitler yn Wervicq-Sud behannele. De Wervikanen waarden twongen om te wurkjen yn harren fabriken, dy't no de rinfuorgekriich tsjinnen. Yn 1917 moast de befolking evakuearre wurde om't Ingelske kanonnen de stêd folslein yn ruïnes feroare. Wervik waard nei de oarloch foar in grut part wer opboud.

Yn de Twadde Wrâldkriich waard Wervik op 'e nij beset troch Dútske troepen, oant de bewenners yn 1944 troch Kanadeeske soldaten befrijd waarden.

## It besjen wurdich

* De krite stiet bekend om de tabaktylt. Yn de stêd stiet it Nasjonaal Tabakmuseum.
* Wervik besit twa restaurearre wynmûnen: de stiennen Briekenmûne (by it Tabaksmuseum) en de houten Kruisekemûne. De mûnen binne mealree en wurde betsjinne troch frijwillige mûnders. 
* De Sint-Medardustsjerke is ien fan de grutste tsjerken fan West-Flaanderen. De oarspronklik romaanske tsjerke fertsjintwurdiget hjoeddedei fral ferskate goatyske boustilen.
* It Kleaster fan de Skiere Susters oan de *Grauwe Zusterstraat*.
* De Sint-Joazeftsjerke oan de *Kruisekestraat*.

## Gea
Wervik leit oan de lofter kant fan de Leie op in hichte fan likernôch 20 meter. De rivier, of teminsten syn âlde rin, foarmet tagelyk de Belgysk-Frânske steatsgrins. Wervik leit ek oan de Flaamske taalgrins: westlik fan Wervik leit de Waalske enklave Comines-Warneton.

## Yndieling gemeente
De gemeente omfiemet njonken de dielgemeente Wervik ek de dielgemeente Geluwe. Under Wervik falt de buorskip Kruiseke en ûnder Geluwe de buorskip Ter Hand.

## Befolkingsferrin gemeente
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente, lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:800 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1831 text:1831
 bar:1846 text:1846
 bar:1856 text:1856
 bar:1866 text:1866
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2020 text:2020
 bar:2022 text:2022

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1831 from:0 till: 9220
 bar:1846 from:0 till: 9793
 bar:1856 from:0 till: 10798
 bar:1866 from:0 till: 11028
 bar:1880 from:0 till: 11551
 bar:1890 from:0 till: 11829
 bar:1900 from:0 till: 13259
 bar:1910 from:0 till: 14927
 bar:1920 from:0 till: 12961
 bar:1930 from:0 till: 16247
 bar:1947 from:0 till: 17985
 bar:1961 from:0 till: 18475
 bar:1970 from:0 till: 18556
 bar:1981 from:0 till: 18086
 bar:1990 from:0 till: 17932
 bar:2000 from:0 till: 17796
 bar:2010 from:0 till: 18134
 bar:2020 from:0 till: 18909
 bar:2022 from:0 till: 19020

PlotData=

 bar:1831 at: 9220 fontsize:S text: 9.220 shift:(-10,5)
 bar:1846 at: 9793 fontsize:S text: 9.793 shift:(-10,5)
 bar:1856 at: 10798 fontsize:S text: 10.798 shift:(-10,5)
 bar:1866 at: 11028 fontsize:S text: 11.028 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 11551 fontsize:S text: 11.551 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 11829 fontsize:S text: 11.829 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 13259 fontsize:S text: 13.259 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 14927 fontsize:S text: 14.927 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 12961 fontsize:S text: 12.961 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 16247 fontsize:S text: 16.247 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 17985 fontsize:S text: 17.985 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 18475 fontsize:S text: 18.475 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 18556 fontsize:S text: 18.556 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 18086 fontsize:S text: 18.086 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 17932 fontsize:S text: 17.932 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 17796 fontsize:S text: 17.796 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 18134 fontsize:S text: 18.134 shift:(-10,5)
 bar:2020 at: 18909 fontsize:S text: 18.909 shift:(-10,5)
 bar:2022 at: 19020 fontsize:S text: 19.020 shift:(-10,5)



*Boarne:NIS, 1831 oant en mei 1981 binne folkstellingen; 1990 en letter binne de ynwennertallen op 1 jannewaris