Nij-Brittanje

**Nij-Brittanje** (New Britain) is it grutste eilân fan 'e Bismarckarsjipel, dat by Papoea Nij-Guineä heart. It eilân leit yn 'e Stille Oseaan en de haadstêd is sûnt de fulkaanútbarsting fan 1994 net mear Rabaul mar Kokopo.

## Geografy

It eilân is it grutste eilân fan 'e Bismarckarsjipel en 35.742 km² grut. De lingte fan it eilân is 520 km en de breedte maksimaal 146 km. Nij-Brittanje is in tropysk eilân mei tichte reinwâlden en aktive fulkanen lykas de Tavurvur, dy't yn 1994 Rabaul ferneatige. It heechste punt is de fulkaan Ulawun mei in hichte fan 2334 m.

De natoer fan it eilân mei seldsume fûgels en reptilen wurdt troch ûnbosking, klimaatferoaring en natuerkatastrofes bedrige.

## Skiednis
De oarspronklike bewenners fan Nij-Brittanje binne Melaneezjers, dy't in lange en rike kultuer ha. De Ingelske ûntdekkingsreizger William Dampier ûntdiek it eilân yn 1700, dy't it New Britain neamde. Yn 'e 19e iuw waard it ûnderdiel fan 'e Dútske koloanje Dútsk Nij-Guineä. Nei de Earste Wrâldoarloch waard it gebiet in Australysk mandaatgebiet ûnder it Folkebûn. Nei de Twadde Wrâldkriich kaam it ûnder Australysk bestjoer oant Papoea Nij-Guineä yn 1975 ûnôfhinklik waard.

## Twadde Wrâldkriich
Yn jannewaris 1942 folgen swiere Japanske bombardeminten op Rabaul. De ferdigening fan it eilân waard troch in lyts Australysk detasjemint foarme. Op 23 jannewaris lannen tûzenen Japanners op it eilân en de Slach om Rabaul begûn. Nei de fal fan Rabaul brûkten de Japannes de stêd as in wichtige basis oant 1944; it wie de belangrykste basis foar de mislearre ynvaazje fan Port Moresby op Nij-Guineä (maaie oant novimber 1942).

De weromferovering fan Nij-Brittanje fûn plak troch de U.S. 1st Marine Division en sette op it meast westlike ein fan it eilân útein en troch groepen soldaten fanôf oare lokaasjes oan 'e kust. It westlike stik by Cape Gloucester mei syn sompen en miggen wie neffens mariniers slimmer as Guadalcanal. Se oermasteren it fleanfjild, mar makken net in soad foarútgong wat de Japanske basis yn Rabaul oanbelanget. Fanwegen de sterke ferdigening namen de Alliearden it beskút om Rabaul net fuort oan te fallen en gyngen se oer op in taktyk om earst omlizzende eilannen oer te nimmen en sa Rabaul te isolearjen. Mei't de Amerikanen it westen fan Nij-Brittanje ynnamen hiene hja in fleanfjild, hja leine oare fleanfjilden oan en hiene sa de kontrôle oer de Japanakse oanfierrûtes. Fanút dy fleanfjilden waard Rabaul oanhâldend bombardearre, mar der wie gjin needsaak mear om de stêd yn te nimmen.  

Fan 'e likernôch 97.000 op it eilân stasjonearre Japanske soldaten kamen in soad om troch de bombardeminten, sykten en tekoarten. By de Slach om Cape Gloucester kamen likernôch 300 Amerikanen om. Austraalje hie by de Japanske ynname yn 1942 ek grutte ferliezen. Troch de twangarbeid foar de Japanners, de striid en de bombardeminten ferstoaren ek in soad lokale bewenners. Krekte sifers ûntbrekke.

Hjoed-de-dei binne der noch in soad Japanske tunnels en bunkers te sjen op it eilân, dy't somtiden ek as musea tsjinje. 

## Befolking
Nij-Brittanje hat in befolking fan likernôch 500.000 ynwenners, dy't by ferskillende stammen en etnyske groepen hearre. Op it eilân wurde in grut ferskaat oan Melanezyske talen, mar ek Tok Pisin en Ingelsk praat.

De measte minsken libje yn lytse doarpen en hâlde har dwaande mei lânbou en fiskerij.

De befolking is foar it grutste part kristlik, benammen roomsk-katolyk, Luthersk en oare protestantske denominaasjes. Faak is it kristendom op Nij-Brittanje noch kombinearre mei âlde wensten en tradysjes.

## Bestjoer
It eilân Nij-Brittanje heart ta Papoea Nij-Guineä en wurdt bestjoerlik opdield yn twa provinsjes:

* East-Nij-Brittanje (East New Britain Province) mei as haadstêd Kokopo. It is it meast ûntwikkele diel fan it eilân. De ynwenners wenje benammen oan 'e kust en lânbou is in wichtige ekonomyske faktor.  
* West-Nij-Brittanje (West New Britain Province) mei as haadstêd Kimbe, ien fan 'e grutste stêden fan it eilân mei in wichtige palmoalje-yndustry. It is de provinsje mei in soad tropysk reinwâld en aktyf fulkanisme. It westlike diel is tige ryk oan natuerlike boarnen.