open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maarten Maartenshûs

It **Maarten Maartenshûs** is in yn 1902 boud bûtenhûs yn Doorn (provinsje Utert).

Om 1900 waarden op de Utertske Heuvelrêch in soad bûtens boud. It hûs krige syn namme troch de skriuwer Maarten Maartens, de earste bewenner fan it hûs. Van Der Poorten Schwartz, Maarten Maartens wie syn skûlnamme, kocht de grûn yn 1884, mar wenne noch in soad jierren yn it bûtenlân. Hy wenne fan 1903 oant syn dea yn 1915 yn it hûs mei syn frou, Anna, en syn dochter, Ada.

It Maarten Maartenshûs waard boud njonken it lytsere lânhûs De Zonheuvel, dat ± 1840 boud waard. De efterside fan it Maarten Maartenshûs is nei de wei rjochte, mei dêr tuskenyn in tún yn Versaillesstyl. It poartegebou waard bewenne troch de butler en hie dêrneist in funksje as stâl anneks koetshûs. It ynterieur fan it hûs hat noch in soad bysûndere stikken, bygelyks in lânkaart út 1696 fan Bernard Du Roy.

Yn de jierren 1920, nei it ferstjerren fan Anna, waard de Stichting Zonheuvel oprjochte troch Ada. De stichting joech it hûs in funksje as konferinsjeoard en sintrum foar jongereinwurk. Yn de Twadde Wrâldoarloch siet der in needhospitaal yn. Ada ferstoar yn dat hospitaal yn 1944. Yn 1974 waard it Maarten Maartenshûs troch it Stichting J. Slotemaker de Bruïne-ynstitút kocht. Tsjintwurdich hat it in funksje as sealferhier- en konferinsjesintrum.
Woltsjerken

**Woltsjerken** (*Wool Churches*), is de oantsjutting foar in rige grutte parochytsjerken yn doarpen en stedsjes yn Ingelân, boud yn de 15e oant iere 16e iuw, yn de Tudorstyl. Sy komme in protte foar yn de Cotswolds en yn East Anglia. 
De letgoatyske tsjerken hjitte sa omdat sy set binne fan de fertsjinsten út de wolhannel, dy’t yn dy tiid yn parten fan it lân grutte wolfeart brocht.

De bou fan woltsjerken einige mei de Ingelske Reformaasje anneks de delgong fan de wolhanneel tusken 1525 en 1600. 

## Woltsjerken  yn Ingelân
* Gloucestershire mei de Cotswolds, yn Chipping Campden, Cirencester en Northleach,
* Norfolk, yn Attleborough, Aylsham, Cawston en Diss (yn Wymondham waard allinne in nije toer boud oan de besteande normandyske tsjerke),
* Suffolk, yn Lavenham en Long Melford,
* East-Susseks, yn Horsham.

## Keppelings om utens
*Side oer tsjerken yn Suffolk
*Webside fan de Holy Trinity Church, Long Melford, Suffolk
Calvin Coolidge

**John Calvin Coolidge Jr.** (Plymouth (Fermont), 4 july 1872 – Northampton (Massachusetts), 5 jannewaris 1933) wie de 30e presidint fan de Feriene Steaten in amt dat er ferfolle mocht nei it ferstjerren fan Warren G. Harding yn 1923. Coolidge wie presidint fan 1923 oant 1929. Earder wie Coolidge de 29e ficepresidint fan de Feriene Steaten ûnder presidint Harding. Coolidge stoar yn de âldens fan 60 jier oan in hertynfarkt.

## Keppeling om utens
* Ynaugurele rede
Folly

In **folly** (fan it Ingelske wurd *folly*: 'healwizens, mâlens) is in bouwurk dat mei opsetsin sûnder nut of bizar is. (Dat as tsjinstelling mei de 20e-iuwske Grutte ûnnutte bouwurken.) In folly is net in konvinsjoneel gebou foar hûsfêsting of oare funksjes, mar is allinnich bedoeld as dekoraasje.
In soad follys soenen grif as keunst beskôge wurde kinne, as se troch in erkend keunstner boud wêze soenen ynstee fan troch immen dy't it bouwurk foar eigen wille boud hie (*fermeitsarsjitektuer*).

Follys waarden yn it ferline in soad brûkt foar tafoegings oan grutte bûtens. Benammen yn de 19e iuw wie it wizânsje om op in languod in tal romantyske eleminten bouwe te litten. 
Populêr wiene bygelyks sabeare ruïnes, grotten, sabeare-kapellen en in ûnderkommen foar klûzeners. Dy bouwurken koenen troch oannimmers, dy't har dêr op talein hienen, kant en klear levere wurde. Rotspartijen waarden neimakke mei hinnegaas en beton. Wetterfallen waarden ek faak oanlein, ek al moasten besteande wetterrinnen ferlein wurde.

In noch besteand foarbyld fan in soksoarte oanleine wetterfal is te finen yn Park Sonsbeek yn Arnhim.

In "mear demokratyske" foarm fan in folly is it resultaat fan de kombinaasje fan fantasij en mitselfeardigens fan partikulieren. Dat is net oan tiid en plak bûn.

Follys komme rûnom foar, mar benammen yn Ingelân binne in protte te finen, wylst it *Palais idéal* fan Ferdinand Cheval yn Frankryk ien fan de ferneamdste is.

## Eigenskippen
It konsept fan de folly is wat dizenich, mar follys foldogge oer it generaal oan ien of mear fan ûndersteande mjitstêven:
* It is in gebou of part fan in gebou, in ferskil mei túnornaminten.
* Der wurdt gjin oar doel tsjinne as in ornamint te wêzen. Faak wurdt mei opsetsin de yndruk jûn dat it in gebou is dat mei in bepaalde bestimming delsetten is, mar dat it is mislieding.
* It plak is faak bewust keazen.
* De konstruksje en it ûntwerp binne mei opsetsin eksintryk. Dat is net perfoast needsaaklik, mar fêstiget der wol de oandacht op.
* Faak is de konstruksje bedroch. Foarbylden binne de "treppen Sûnder ein" of in nijboude ruïne.

## Follys yn Nederlân

Ofbyld:Nederlands Kremlin.jpg|*[[Nederlânsk Kremlin]]* yn Winkel (Noard-Hollân)
Ofbyld:Lisse_040.JPG|*Einehûs* op Lângoed Keukenhof yn Lisse, 19e iuw*
Ofbyld:Artificial waterfall Park Sonsbeek Arnhem.jpg|*Wetterfal* yn [[Park Sonsbeek]] yn Arnhim*
Ofbyld:Folly-Gooilust A.jpg|*Lapin Botanique* op bûtenpleats Gooilust yn 's-Graveland
Ofbyld:Rijksmonument519626.JPG|De *[[Slangemuorre]]* by Slot Zuylen yn Ald-Zuilen


## Moderne foarbylden

Ofbyld:Groningen Koolhaas 04.JPG|Folly fan Rem Koolhaas yn Grins
Ofbyld:P Appingedam 01.JPG|Folly fan Zaha Hadid yn Appingedam
Ofbyld:Delfzijl CoopH01.JPG|Folly fan Coop Himmelb(l)au (1990) yn Delfsyl
Ofbyld:Calgary The Trees on Stephen Avenue.jpg|Folly yn Calgary, Kanada
Ofbyld:Endlose Treppe KPMG Muenchen.JPG|Folly yn München, Dútslân
Ofbyld:Groningen Tschumi 02.jpg|Folly fan Bernard Tschumi yn Grins
Ofbyld:KMM Maier Neustadt.jpg|Folly yn byldenpark fan it Kröller-Müller Museum fan Hermann Maier Neustadt
Mien Ruys

**Wilhelmina Jacoba (Mien) Moussault-Ruys** (Dedemsvaart, 12 april 1904 - Dimter, 9 jannewaris 1999) wie in, ek yn it bûtenlân, ferneamd Nederlânske túnarsjitekte.

*Bielzen Mien* waard har bynamme yn Nederlân, omdat hja de foaropfrou fan it gebrûk fan spoarbylsen yn tunen wie, eat wat fral yn de jierren '70 tige populêr wie. Sy brûkte graach rjochte foarmen: rjochthoeken, fjouwerkanten en dúdlike linen. Se wie yn Nederlân ien fan de earsten dy't earnstich omtinken hie foar lytse stedstunen. De *Stichting Tuinen Mien Ruys* ûnderhâldt yn Dedemsfeart noch in tal tunen yn de styl fan Mien Ruys: de Tunen fan Mien Ruys.

Yn 1942 naam sy ûntslach út it Bûn fan Nederlânske Túnarsjitekten út protest tsjin harren kollaboraasje mei de Dútske besetter. Omdat se gjin lid wie fan de Kultuerkeamer waard se wurkleas, mar wurke se wol oan it konsept foar it Nasjonaal Park De Hege Feluwe.

Yn 1954 rjochte sy mei har man - útjouwer Theo Moussault - it blêd *[[Onze Eigen Tuin]]* op. 1958-1959 ûntwurp sy foar- en tegearre mei Gerrit Rietveld de tunen om it troch Rietveld betochte fabryksgebou fan weverij *De Ploeg* hinne, yn Bergeijk, dy't oant de dei fan hjoed as 'doarpstún' bestiet. 

Tsien ûntwerpen fan Mien Ruys binne erkende ryksmonuminten.

## Publikaasjes

* *Onze Eigen Tuin* (túntydskrift), 1954.
* *Borders: hoe men ze maakt en onderhoudt*, 1939.
* *Vijvers in de tuin*, 1941.
* *Rotsplanten in de tuin*, 1948.
* *Het vaste planten boek*, útjouwerij Moussault 1950.
* *Die Stauden*, 1951.
* *Bouwen en Wonen*, 1953.
* *Vara Vackra Perenner*, 1954.
* *Rozen voor iedereen*, 1956.
* *Het gebruik en de verzorging van vaste planten*, 1959.
* *Leven met groen in landschap, stad en tuin*, 1960.
* *Rotsplanten in de tuin (Weten en kunnen)*, 1963.
* *Zo beplanten we onze tuin*, 1965.
* *Toepassing en verzorging van vaste planten*, 1972.
* *Het Nieuwe Vaste Planten Boek*, 1973.
* *Spelen met planten*, 1977.
* *Spelen met planten*, 1980.
* *Van vensterbank tot landschap*, 1981.
* *Mijn tuinen*, 1987.
* *Zo verzorgen wij onze tuin*, 1987.

## Keppelings om utens
*Feitebank TUiN alle bewarre bleaune ûntwerpen fan Mien Ruys, by Bibleteek Wageningen UR
*Earbetoan 50 jier Gerrit Rietveld en Mien Ruys yn Bergeijk
*De Tunen Mien Ruys
*Tydskrift: ''Onze Eigen Tuin''
Wite Peal (Oerisel)

De **Wite Peal** (Nederlânsk: *Witte Paal*) is it plak dêr't de Nederlânske rykswegen N34 en N36 by elkoar komme. 

## Skiednis
De namme fan it plak ferwiist nei de histoaryske grinspeal dêre, dy't de Hessewei markearre dy't dêr yn it ferline rûn.
By in oanpassing fan de krusing yn it ferline waard de peal nei efteren set sadat er fan de dyk ôf net mear te sjen wie. Maaie 2010 kaam dêr in rotonde op dat plak. De peal waard doe midden op de rotonde set. De N36 wurdt wolris de 'Wei nei de Wite Peal' neamd.

## Omkriten
De krusing leit yn Boskwachterij Hardenberg fan Steatsboskbehear. Benoarden de krusing is yn de jierren tachtich it stoart *Bovenveld* oanlein.
Deenske Eastyndyske Kompanjy

De **Deenske Eastyndyske Kompanjy** (Deensk: *Dansk Østindisk Kompagni*) wie in hannelskompanjy dy't yn 1616 stifte waard troch in privileezje fan de Deenske kening Kristiaan IV. 

## Skiednis

De kompanjy waard oprjochte mei it doel te hanneljen mei Yndia. De haadbasis lei yn Trankebar, yn fort Dansborg, de sit fan de gûverneur fan Deensk Yndia (de *opperhoved*). Op syn hichtepunt wie de ynfier fan tee troch de Deenske Eastyndyske Kompanjy en Sweedske Eastyndyske Kompanjy heger as dy fan de Britske Eastyndia Kompanjy. Njoggentich prosint dêrfan waard it Feriene Keninkryk ynsmokkele, dêr't it mei grutte winst ferkocht wurde koe.

Nei in koarte perioade fan bloei, waard it belang fan de kompanjy hurd minder en yn 1729 waard er opheft. Yn 1730 waard er lykwols fannijs oprjochte ûnder de namme Aziatyske Kompanjy (*Asiatisk Kompagni*); yn 1732 folge de keninklike lisinsje en in monopoalje foar 40 jier op alle Deenske hannel beëasten Kaap de Goeie Hope. Dochs ferlear de kompanjy yn 1772 syn monopoalje en yn 1779 waard Deensk Yndia in kroankoloanje. 

Under de Napoleontyske oarloggen, yn 1801 en nochris yn 1807, foel de Britske Keninklike Marine (*Royal Navy*) Kopenhagen oan. Dat hie fan gefolgen dat Denemark (ien fan mar in pear West-Europeekse lannen dy't net troch Frankryk beset wie) syn hiele float ferlear en ek it eilân Helgoland (doe part fan it hartochdom Holstein-Gottorp. Lang om let ferkocht Denemark syn oerbleaune besittings op it fêstelân fan Yndia yn 1845, en de Deenske Goudkust yn 1850 oan de Britten. De Aziatyske Kompanjy waard opheft yn 1845.

## Sjoch ek
* *[[Feriene Eastyndyske Kompanjy|Vereenigde Oostindische Compagnie]]*, stifte 1602
* (Nederlânske) Westyndyske Kompanjy, stifte 1621
Sweedske Eastyndyske Kompanjy

De **Sweedske Eastyndyske Kompanjy** (Sweedsk: *Svenska Ostindiska Companiet* of *SOIC*) waard yn it jier 1731 yn Göteborg stifte mei it doel te keapmanjen yn it fiere easten.

De ynspriraasje foar de ûndernimming kaam fan de tige súksesfolle Nederlânske *[[Feriene Eastyndyske Kompanjy|Vereenigde Oostindische Compagnie]]* en de Britske Eastyndyske Kompanjy.
De kompanjy waard yn de rin fan de 18e iuw de grutste hannelsûndernimming fan Sweden, oant er yn 1813 fallyt gong. In 1626 hie der al in foarrinner west meidat de Nederlanner Willem Usselinx fan de Sweedske kening it privileezje krige om te hanneljen yn de beide Ynjes. Dy maatskippij fear foaral op West-Ynje; de kaper Abraham Blauvelt wie der yn tsjinst.

## Sjoch ek
* Feriene Eastyndyske Kompanjy, 1602
* Deenske Eastyndyske Kompanjy, 1616
* (Nederlânske) Westyndyske Kompanjy, 1621
Willem Usselincx

**Willem Usselincx** (1567-1647?) wie in sakeman en diplomaat út Antwerpen. 

Hy hâlde lang ta yn Spanje, Portugal en op de Azoaren. Hy seach dêr de rykdom fan de koloanjes. In skoft nei de fal fan Antwerpen gie er, lykas de measten fan syn stedsgenoaten, nei de Noardlike Nederlannen, earst nei Middelburch. Hy wie derfan oertsjûge dat de opstannige Nederlannen koloanjes sykje moasten om de Spanjerts baas te wurden. Yn 1621 stie hy mei oan de widze fan de Westyndyske Kompanjy, plannen dêrfoar hied er al yn 1600 op papier set. Hy hie dêrmei net allinnich in kommersjeel doel foar eagen. Hy winske dat yn de Nije Wrâld in nije en bettere mienskip stâl krije soe. Tûzenen Nederlanners woe hy dêrhinne hawwe. It moast gjin wingewest wurde, mar in twadde Nederlân (Nij-Nederlân). Hy krige lykwols net genôch stipe foar it plan. Mei help fan fral Sweden rjochte er ek de Suderkompanjy op, mar fanwege finansjele swierrichheden waard dat neat.

Hy is om 1647 hinne stoarn, neidat er himsels yn in fallisemint holpen hie troch it útsetten fan jild yn de bepoldere Beemster.

## Boek
* *Naerder Bedenckingen, Over de zee-vaert/ Coophandel ende Neeringhe alsmede de versekeringhe vanden Staet deser vereenichde Landen/ inde teghenvoordighe Vrede-handelinghe met den Coninck van Spangnien ende de Aerts-hertoghen* (1608).

## Keppeling om utens
* Biografy yn it http://www.inghist.nl/retroboeken/nnbw/#3:637
Frânske Eastyndyske Kompanjy

De **Frânske Eastyndyske Kompanjy** (Frânsk: *Compagnie française des Indes Orientales*) wie in kommersjele hannelsûndernimming dy't yn 1664 oprjochte waard as tsjinhinger fan de Nederlânske en Britske Eastyndyske Kompanjyen.

Al fan 1607 ôf makke de kening fan Frankryk, Hindrik IV, serieuze plannen om ta de oprjochting fan in Frânske Eastyndyske Kompanjy te kommen. Isaac le Maire wie dêrby syn adviseur. Alle besykjen mislearre lykwols.

Yn 1664 kaam Jean-Baptiste Colbert mei in nij plan, de oanstelling fan François Caron, dat stipe waard troch kening Loadewyk XIV. De nije kompanjy slagge net yn it stiftsjen fan in koloanje op Madagaskar, mar festige har wol yn de havens fan tichtby lizzende eilannen Bourbon en Île-de-France (no Réunion en Mauritius).

Tsjin 1719 hie de Kompanjy har fêstige yn Yndia, mar siet wol op de râne fan it bankrot. Itselde jier waard de kompanjy ûnder John Law kombinearre mei oare Frânske hannelskompanjyen, dat waard de *Compagnie Perpétuelle des Indes*. Sy bleau ûnôfhinklik oant 1723.

De delfal fan it Mogolryk die de Frânsken besluten om yn te gripen yn de ynlânske polityk fan Yndia om har  belangen te ferdigenjen. Sy gienen alliânsjes oan mei lokale hearskers yn it suden fan it Yndiaaske subkontinint.

Fan 1741 ôf fierden de Frânsken ûnder Joseph François Dupleix in agressive polityk tsjin de Yndjers, mar ek tsjin de Ingelsken, oant sy lang om let ferslein waarden troch Robert Clive.

It die bliken dat de Kompanjy net be steat wie har finansjeel te rêden, yn 1769 waard er opheft, om yn 1785 weroprjochte te wurden. Yn 1794 gie it bedriuw lykwols fallyt troch de Oarloggen fan de Frânske Revolúsje.

In stikmannich lytsere Frânske koloanjes yn Aazje, benammen dy oan de Yndiaaske en Súd-Sineeske kust, ferienigen har yn de Uny fan Yndosina, letter foarmen dy gebieten de lannen Kambodja, Laos en Fietnam.

Neitiid bleaune ferskate Yndiaaske hannelshavens, dêr't Pondicherry en Chandernagore by wiene, ûnder Frânsk bestjoer oant sy yn 1954 oan de jonge steat Yndia kamen.

## Sjoch ek
* De Britske Eastyndyske Kompanjy, stifte 1600
* De Feriene Eastyndyske Kompanjy, stifte 1602
* De Deenske Eastyndyske Kompanjy, stifte 1616
* De Nederlânske Westyndyske Kompanjy, stifte   1621
* De Sweedske Eastyndyske Kompanjy, stifte  1731

## Keppeling om utens
* Museum fan de Frânske Eastyjeske Kompanjy yn Lorient
Biesbrêge

In **biesbrêge** as **biisbrêge** is in ienfâldige brêge, flechte fan gers of hea ('biezen'). Yn it ferline waard in biesbrêge wol brûkt by in belegering fan stêd as kastiel; in provisoaryske manier om in grêft te oerbrêgjen.

De biesbrêge waard mear as ien kear ynset troch Freark Hindrik fan Oranje-Nassau, ûnder oare by it Belis fan De Bosk yn 1629  en it Belis fan Hulst yn 1645.  Ek by it Belis fan Coevorden yn 1672 troch de biskop fan Münster, Bernhard von Galen waard de biesbrêge brûkt.
Karabyn

In **karabyn** is een gewear mei in ferkoarte loop en somtiids ek in ferkoarte kolf.

It wapen is ûntstien by de kavalery dêr't it lange musket ûnhandich meinimmen wie foar in ruter. Fanwege de matige kwaliteit fan de doetiidske pistolen waarden der ynkoarte musketten makke.

Yn de Earste Wrâldkriich die bliken dat lange en relatyf swiere gewearen by fjochtsjen yn krappe romtes net praktysk wiene. De parasjutistedifyzjes dy't yn it ynterbellum oprjochte waarden fregen ek in licht en sekuer wapen. De koarte karabyn wie geskikter mei te nimmen yn in transportfleanmasine as in lang gewear.

Nei de Twadde Wrâldkriich, oant yn de jierren '80, hie de Nederlânske ryks- en gemeenteplysje karabinen ta foldwaan foar gebrûk yn bysûndere omstannichheden. Njonken gewoane munysje koene der ek triengasgranaten mei fersketten wurde.

Ferneamde foarbylden fan karabinen binne de M4A1 Carbine, Mauser k98, M1 Carbine, Steyr-Mannlicher M1895, Lee-Enfield jungle carbine en de Colt Commando.


Ofbyld:Sharps 1863 Carbine .50-70 Calibre antique original.jpg|Karabyn út 1863 (Sharps 1863)
Ofbyld:M1 Carbine.jpg|Twadde Wrâldkriich, M1 karabyn
Ofbyld:Carbine M4 1.jpg|Moderne M4 karabyn
Goedendag (wapen)

De **goedendag** wie in midsiuwsk stekwapen fan Flaamske oarsprong. 

## Foarm en gebrûk
De goedendag wie ienfâldich en goedkeap, mar effektyf wapen dat foaral yn  de 13e en 14e iuw brûkt waard. It waard ferneamd yn de Goudenspoareslach (1302) lykas ek de pyk. 

It wapen wie in dikke stôk fan sa’n oardel meter mei in diameter fan 10 cm, dy’t oan it útein grouwer útrûn en dêr in stielen punt hie. It wapen koe as slachwapen en as stekwapen tsjinje en wie stevich genôch om in harnaste ruter op te kearen. Yn de Goudenspoareslach waard in strider mei in goedendag neist ien mei in spear set. De spearfjochter besocht it hynder falle te litten en de man mei de goedendag stiek op de ruter yn (benammen yn de hals). Dy metoade foldie goed. 
Yn de 15e iuw wie it wapen âlderwetsk wurden en waard it net mear brûkt.

## Namme
De Flamingen sels neamden it wapen in *gepinde staf*. De oantsjutin *goedendag* komt allinne yn Frânske ferslaggen út dy tiid foar, sa as yn *[[La Branche des royaus lingnages]]* fan Guillaume Guiart; "Godendac". De namme is faaks ôflaat fan it Keltyske "dag". *Dagger* is yn it Ingelsk: dolk. Goedendag soe sa 'goede dolk' betsjutte kinne.

De goedendag wurdt faak trochelkoar helle mei in oar, wapen fan it fuotfolk: *de ghecante pede met scerpe nagelen* of moarnsstjer. Dy striidkneppel bestie út in houten stâle mei in ferdikke útein, beslein mei izeren punten. Faak wurdt ek de striidfleil fout "goedendag" neamd.

## Keppeling om utens
*  Libbene skiednis: De Liebaart
Gerrit Jacob Boekenoogen

**Gerrit Jacob Boekenoogen** (Wormerveer, 18 april 1868 – Leien, 26 augustus 1930) wie in taalkundige dy't in Saansk wurdboek it ljocht sjen liet.

Boekenoogen wie in soan fan in keapman. Nei de legere skoalle en it gymnasium studearre Boekenoogen Nederlânske taal en letterkunde oan de Universiteit fan Amsterdam. Doe't er healwei de stúdzje wie, gie syn learmaster J. Verdam nei de Universiteit Leien. Boekenoogen folge him nei Leien en studearre dêr 1893 ôf. Hy wijde him dêr oan syn proefskrift, en promovearre yn 1896 *cum laude* op in dissertaasje mei de titel *De Zaansche volkstaal. Bijdrage tot de kennis van den woordenschat in Noord-Holland*; yn 1897 ferskynde in hannelsedysje fan it proefskrift.

Oant syn ferstjerren wie Boekenoogen redakteur by it *[[Woordenboek der Nederlandsche Taal]]*. Fierders wie er dwaande mei mearkes, rimelderij en folksferhalen.
Teffens wie meidogger oan de *Nederlandse Volksboeken* fan de *[[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]]*.

Boekenoogen bleau frijfeint. Hy stoar mei 62 jier yn Leien en waard op it Leienske begraafplak *Rhijnhof* te hôf brocht.

Fan *De Zaansche volkstaal* ferskynde 2004 de tredde folslein fannijs hifke printinge, oanfolle en bewurke troch Klaas Woudt.

## Keppelings om utens
*  Biografy fan T. Meder
*  Artikel fan Boekenoogen oer de Nederlânske Folksboeken
*  De Saanske Folkstaal, tredde fannijs besjoene printinge
Johan Polak

**Johan Bertus Wouter Polak** (12 novimber 1928 – 25 maaie 1992) wie in Nederlânsk útjouwer, essayist, bibliofyl, oersetter en mesenas. Yn 1962 rjochte hy mei Rob van Gennep te Amsterdam de útjouwerij Polak & Van Gennep op.

## Bibliografy
* W.E.J. Kuiper, *Couperus en de Oudheid. Een opstel van W.E.J. Kuiper, en enkele brieven van Couperus*. (Utjûn mei oantekenings troch Johan B.W. Polak), Amsterdam, Moussault, 1961 en Athenaeum-Polak & Van Gennep, 1969²
* *De oorlog met Iugurtha. Ingeleid en vertaald door Herman Delano* (fertaling fan Gaius Sallustius Crispus syn *Bellum Iugurthinum*) Amsterdam, Meulenhoff, 1963 en 1993². De earste printinge fan de oersetting ferskynde ûnder pseudonym. 
* *[[Zeven kleine studies]]*. Sutfen, A.P. ten Bosch, 1984
* *Oscar Wilde in Nederland. Een flard verlaat fin de siècle*. Maastricht, Gerards & Schreurs, 1988 [opdroegen oan Paul Snijders: "Voor Paul Snijders die zoveel materiaal heeft aangedragen."]
* *Bloei der decadence*. Essays. Amsterdam, Balans, 1991 (skerm- en printferzje)
* *Het oude heden*. Essays. Amsterdam, Balans, 1992 
* *Het apewijf*. Mei Frans Goddijn. Koarte beskôgings en essays. Amsterdam, Balans, 1992 
* *Het voorbeeldige boek*. Kar út de essaybondels *Bloei der decadence* en *Het oude heden* mei in neiwurd fan Piet Gerbrandy. Amsterdam, Balans, 2006

## Literatuer
* Kees Fens, *Bibliofiel, - dat mag op zijn graf staan. In memoriam Johan B. W. Polak*. Nymeegen, 1992 [Letter ek opnaam tn: Kees Fens, *Uitgeknipt* (1993)]
* *Nexus* 1993 nr. 7. 'De wereld van Johan Polak'. Redaksje Rob Riemen, mei bydragen fan Antoine Bodar en oaren
* *De Parelduiker* jiergong 3 nûmer 4/5 (desimber 1998; dûbelnûmer fan dat tydskrift wijd oan Polak)
* Koen Hilberdink, *Boekenmanie. De geboorte van Johan Polak als uitgever*. Amsterdam, 2012

## Keppeling om utens
* Webside oer Johan Polak
Wettertoer fan Coevorden

De **Wettertoer fan [[Coevorden]]**, dy't ûntwurpen waard troch de arsjitekt J.P. Hazeu, waard boud yn 1914 troch it boubedriuw MABEG. De wettertoer stiet oan it Van Heutszpark en hat in hichte fan 32,20 meter en in wetterreservoir fan 150 m³. Op it dak fan de toer stiet in wynwizer.

Yn 2004 is de wettertoer yngreven restaurearre. De gemeente Coevorden hat de wettertoer de status ryksmonumint jûn. Wetterliedingmaatskippij Drinte is eigener fan de toer.

Yn 2008 is de wettertoer ôfbylde op in postsegelfeltsje fan "Mooi Nederland Coevorden".
Striidfleil

De **striidfleil** is in midsiuwsk wapentype dat bestiet út on stâle mei oan it útein in koarde of keatling. Oan de keatling siet yn it generaal in metalen stôk of metalen bol, dy't faak metalen punten hie. Skaaimerk fan de striidfleil is dat dy in tsjinstanner dy't him ferdigene mei in skyld dochs reitsje koe.

De striidfleil soe ôflaat wêze kinne fan de fleil dy't by it teskjen brûkt waard, mar dat is lang net yn alle gefallen wis. Wol is bekend dat by rebûlje en by de mobilisaasje fan boerelegers de fleil as ymprovisatoarysk wapen brûkt waard.
Banier

In **banier** is in flagge of oar stik stof dat in symboal, logo, slogan of oare boadskip toant. Yn de feksillology en heraldyk wurdt de term 'banier' benammen brûkt foar in **wapenbanier**, in flagge dy't allinnich in wapen ôfbyldet of allinnich mar de eleminten út in wapenskyld toant, wêrby't allinnich de foarm fan it wapen ferfongen is troch de foarm fan de flagge.
Moarnsstjer (wapen)

De **moarnsstjer** wie in midsiuwske striidgnodze mei metalen punten.

## Moarnsstjer
* Moarnsstjer (plant)
* Moarnsstjer as oare namme foar Fenus (planeet)
Elektroanemikroskoop

**Elektroanemikroskopy** is in technyk dy't gebrûk makket fan in bondel elektronen om het opperflak of de ynhâld fan objekten ôf te byldzjen. Meidat fersnelde elektroanen in folle lytsere golflingte hawwe as fotoanen kin de resolúsje fan in elektroanemikroskoop folle heger wêze (better as 0,1 nm) as dy fan in ljochtmikroskoop (ongeveer 200 nm).

Dêrneist hawwe elektroanen in oare wikselwurking mei de matearje sadat der in oar kontrast makke wurde kin. By ljochtmikroskopy wurdt de resolúsje beheind troch de golflingte fan it ljocht, by elektroanemikrosopen wurdt de resúsje beheind troch de ôfwikingen fan de optyk, want elektroanelinzen binne yn fergeliking mei optyske linzen fan folle mindere kwaliteit.

## Skiednis
De earste elektroanemikroskoop waard yn 1931 boud troch de Dútske natuerkundige Ernst Ruska (1906-1988), yn de mande mei de Dútske ektrotechnikus Max Knoll (1897-1969). It levere Ruska yn 1986 de Nobelpriis foar de Natuerkunde op. Hy wist dat elektroanen (lykas locht) har as weagen hâlde en realisearre him dat as elektroanen fersneld wurde yn in heechfakuümz sy brûkt wurde kinne yn it ôfbyldzjen fan objekten.

Ruska syn earste mikroskoop hie in resolúsje fan mar 17 kear, mar 1933 hie er in elektroanemikroskoop mei in bettere resolúsje as in ljochtmikroskoop. Foar fierdere ûntjouwing fan it apparaat gie Ruska nei Siemens & Halske yn Berlyn dêr't er mei syn sweager Bodo von Borries yn 1939 de earste transmissy elektroanemikroskoop fabrisearre dy't ek yn de hannel kaam.

Twa jier earder, yn 1937, hie de Dútser Manfred von Ardenne de roasterelektroanemikroskoop betocht.

## Keppeling om utens
* Elektroanemikroskoop-simulator
* Nederlânske Feriening foar Mikroskopy
* Ernst Ruska – Autobiography
Jan Bos

**Jan Bos** (Hierden, 29 maart 1975) is in earder Nederlânsk langebaanrider. Hoewol't Bos sels leaver allrounder wurden wie, ûntwikkele hy him benammen ta sprinter en ried foaral de koarte ôfstannen 500, 1000 en 1500 meter. Yn 1998 waard hy de earste Nederlânske wrâldkampioen Sprint.

## Karrière
Jan Bos kin beskôge wurde as in skoalfoarbyld fan "hoe't men heart te riden". As gjin oar wit hy syn krêft om te setten yn beweging nei foaren ta op it iis. Mei syn destiidske coach Peter Mueller wurke hy oan syn foarm en yn 1998, it jier dat hy wrâldkampioen sprint waard, stapte hy oer op in oar type klapreed.

In desimber 2005 wint hy op it NK Ofstannen 2006 ferrassend sawol de 500, 1000 as 1500 meter. Sa kwalifisearret hy him foar dy trije ôfstannen foar de Olympyske Winterspullen 2006. By de Iepeningsseremoanje droech hy de Nederlânske flagge.

Syn broer Theo Bos is fiiffâldich wrâldkampioen baanhurdfytsen. Jan Bos is ek in treflik hurdfytser. Tegearre mei syn broer Theo en Teun Mulder helle hy yn 2003 in fiifde plak op it WK teamsprint en in jier letter die hy mei oan de Olympyske Spullen yn Atene.

Yn jannewaris 2006 wint Bos brûns op it WK Sprint op It Hearrenfean.

Yn 2008, tsien jier nei it wrâldkampioenskip wûn te hawwen, stiet hy nei twa ôfstannen op it twadde plak yn it tuskenklassemint efter Jeremy Wotherspoon. Op de tredde ôfstân rydt hy yn Thialf tsjin Wotherspoon, mar falt hy krekt nei de earste bocht.

Nei it seizoen 2007-2008 stoppet Telfort mei de sponsoring fan de Team Telfort ridersploech dêr't Bos diel fan útmakket. Hy stapt oer nei de nije ridersploech Hofmeier dy't treend wurdt troch Ron Neymann en Jan van Veen.

Yn syn lêste seizoen, 2010-2011, wurdt de 35-jierrige Bos sponsore troch Bureau B+O Arsjitekten út Meppel. Tegearre mei de Italjaanske ploech fan Gianni Romme wurket hy syn treningen ôf. Op de Nederlânske kampioenskippen
wint Bos brûns op de 1000 meter en pleatst him foar de wrâldbekerwedstriden. By de world cup yn Obihiro op 12 desimber wurdt hy ferrassend tredde yn 1.10,17. It is syn earste poadiumplak yn hast twa jier tiid. Doe is hy yn Erfurt ek as tredde einige op de kilometer.

Nei it seizoen 2010-2011 kundigde Jan Bos oan te stopjen mei reedriden.

Yn 2012 sil Jan Bos yn gearwurking mei it Human Power Team Delftbesykje om de snelste fytser fan de wrâld te wurden yn de World Human Powered Speed Challenge yn Battle Mountain, Nevada. Hjirfoar sil hy it wrâldrekord fan 133 km/h, dat no op namme stiet fan de Kanadees Sam Whittingham, ferbrekke moatte yn de stroomline lisfyts dy't spesjaal foar dizze wedstriid makke wurdt.

## Rekords
## Persoanlike rekords
* 500 meter: 34,72 (12 febrewaris, 2002, Salt Lake City)
* 1000 meter: 1.07,20 (22 maart, 2009, Calgary )
* 1500 meter: 1.44,87 (4 maart, 2007, Calgary )

* 3000 meter: 3.50,53 (16 maart, 2001, Calgary )
* 5000 meter: 6.46,59 (17 maart, 2001, Calgary )
* 10000 meter: 15.23,18 (11 maart, 1993, Thialf)

## Wrâldrekords
* 1000 meter :**1.10,63** ( 22 novimber 1997, Calgary
* 1000 meter : **1.08,55** ( 21 febrewaris 1999, Calgary

## Resultaten

### Medaljespegel
Lâns (wapen)

In **lâns** is in gefjochtswapen dat ôflaat is fan is de spear en ornearre foar it gebrûk troch de kavalery. Yn tsjinstelling ta de spear wurdt der mei in lâns net smiten. De lâns is in wapen dat fral assosjearre wurdt mei ridders, dy't de lâns sawol yn de striid as foar toernoaien brûkten.

De lânsen dy't by toernoaien brûkt waarden wiene, oars as de wapens dy't op it slachfjild brûkt waarden, stomp en meastal ek hol, sadat sy by kontakt ôfbrutsen en de tsjinstanner net trochboarren yn it toernoai.

De lânsen dy't yn de kriich tsjinnen, wienen skerp (om troch maljenkolders stjitte te kinnen) en goed útbalansearre sadat sy mei ien hân brûkt wurde koene.
Hefshuzen

**Hefshuzen** (Nederlânsk: **Hefshuizen**) is de namme fan in eardere gemeente yn Noard-Grinslân, dy’t yn 1979 ûntstie út de doarpen Uithuizen en Uithuizermeeden en in gedielte fan de gemeente 't Zandt en in gedielte fan de gemeente Bierum. De gemeente wie neamd nei it doarpke Hefswal. Dat hef komt fan it Aldfryske *heef*, dat see betsjut. Eartiids waard praat fan it “Grutte Heef”, dêr’t de Noardsee mei bedoeld waard. Yn it Noardfrysk komt it wurd noch foar yn *heeflüpe* ('waadrinne').

Yn 1990 waarden de gemeenten Kantens, Usquert en Warffum tafoege oan Hefshuizen. De twa gedielten fan 't Zandt en Bierum waarden tafoege om gebiet fan de Iemshaven yn ien gemeente te krijen.

De namme waard wat keunstele achte en waard dêrom sûnt 1992 Iemsmûn (Eemsmond) neamd.
Koningsoord

**Koningsoord** is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. Koningsoord leit tsjin in âlde seedyk, benoarden Roodeschool. De namme ferwiist grif nei kening Willem III. Ien fan de pleatsen yn de buorskip hjit *Nassau*.

Koningsoord leit wat besuden de Iemshaven. It gebiet tusken Koningsoord en it haventerrein hat yn 2011 noch in iepen karakter, mar is troch de gemeente foarbestimd as fêstigingsgebiet foar grutskalige glêstúnbou.
Fleur Agema

**Marie-Fleur (Fleur) Agema** (Poarmerein, 16 septimber 1976) is in Nederlânsk politika. Ut namme fan de Partij foar de Frijheid (PVV) siet hja sûnt de Twadde Keamerferkiezingen 2006 oant 2024 yn de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal. Fan 2 july 2024 oant 3 juny 2025 wie se minister fan Folkssûnens, Wolwêzen en Sport en fise-premier yn it kabinet-Schoof.

## Libben en wurk
Agema studearre arsjitektuer oan it HBO. Sy wie fan 1999 oant 2003 romtlik ûntwerper en projektlieder op in arsjitekteburo. Se eksposearre ûnder mear yn it Museon, de Grutte Tsjerke en it Gemeentehûs yn De Haach, it âlde Philipsfabryk en CraftDesign. Se hie in eigen stand op de meubelfakbeurs fan 1999. Yn 2004 helle se har mastergraad (*Master of Arts*) mei in ûntwerp foar in finzenis en in mastertese oer detinsje.

Yn 2003 waard sy foar de List Pim Fortuyn yn de Provinsjale Steaten fan Noard-Hollân keazen. Op 17 oktober 2003 joech sy it betrouwen yn it bestjoer fan de LPF oer. Yn 2004 gie sy út de LPF fanwege yntern skeel. Sy gie fierder as ûnôfhinklike *Groep Agema* yn de Steaten. Yn de Steaten broch sy it yn har eagen te royale subsydzjebelied op it aljemint. Yn datselde jier wie se ek aktyf op it neonazistyske ynternetforum Stormfront, dat de slogan "White Pride World Wide" brûkt. 

Yn 2006 gie sy by de Partij foar de Frijheid fan Geert Wilders en kaam sy yn de Twadde Keamerfraksje fan dy partij. Sy lei har dêr ta op romtlike oardening, folkshúsfesting en ferkear en wettersteat. Teffens wie hja fisefraksjefoarsitter. Sûnt 2010 die sy it wurd yn de keamer oer folkssûnens, wolwêzen en sport, jeugd en húshâlding, en subsydzjebelied.

Op 2 july 2024 waard Agema minister fan Folkssûnens, Wolwêzen en Sport en earste fise-premier yn it kabinet-Schoof, it earste kabinet dêr't de PVV part fan wie. As gefolch fan it ministerskip ferliet se de Twadde Keamer. Dizze posysje hold se oant en mei 3 juny 2025, doe't sy tebekstapte as gefolch fan in koälisjekrisis it asielbelied oangeande  en de dêrnei folgjende fal fan it kabinet.

29 augustus 2025 makke Agema bekend har net mear ferkiesber te stellen foar in in sit yn de twadde keamer foar de PVV.

## Persoanlik
Fleur Agema makke desimber 2012 bekend dat hja multiple skleroaze hat. Maaie 2013 sei hja yn it EO-programma *[[De Kist]]* dat hja fereale wie op in man út Hong Kong, mar meidat har wurk net te kombinearjen is mei in relaasje om utens bleau hja *single*. Yn 2014 krige se in relaasje mei âld-Twadde Keamerlid Léon de Jong; sy hawwe tegearre in dochter.

## Underskieding
Yn 2011 krige Agema de priis 'Ingel fan it Jier' fan de KristenUny-jongerein PerspectieF fanwegen har krewearjen foar it noch net berne libben en it op it aljemint bringen fan tebekbringen fan it tal abortussen.

## Keppelings om utens
* Hiemside Fleur
* Fleur Agema, webside fan de PVV-Keamerfraksje
* Fleur Agema, webside fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal]
Eppenhuizen

**Eppenhuizen** (Grinslannersk: *Eppingehoezen*, *Eppenhoezen* of *Epmhoezn*) is in lyts wierdoarp yn de gemeente It Hegelân yn Grinslân. It leit oan de wei fan de Iemshaven nei Uithuizen. Tusken de wei en it doarp stiet in yn 1882 boud sealtsjerkje, dat tsjintwurdich brûkt wurdt as wenning. It tsjerkje is op it plak komd fan de ôfbrutsen midsiuwske tsjerke mei in dêrfan lossteande toer.

By it doarp begjint de Eppenhuistermaar, dy't by Zandeweer de namme *Zandeweerstermaar* krijt en op it lêst útrint yn it Bûterdjip.


Eppenhuizen - café Bos - voorzijde.jpg|It earder kafee Bos út 1928
Eppenhuizen - boerderij Quatre Bras.jpg|De pleats *Quatre Bras* út 1880 oan de westkant fan it doarp
Walter Gropius

**Walter Adolf George Gropius** (Berlyn, 18 maaie 1883 – Boston, 5 july 1969) wie in Dútsk (letter Amerikaansk) arsjitekt.

## Libben en wurk
Walter Gropius begûn syn arsjitektueroplieding yn 1903 yn München en sette dy fuort yn Berlyn. Yn 1907 kaam er yn tsjinst by it arsjitekteburo fan Peter Behrens. Trije jier letter fêstige hy him as selsstannich arsjitekt en yndustrieel ûntwerper. Syn earste grutte opdracht wie it Fagusfabryk yn Alfeld (1911), in tige foarútstribjend bouwurk en it earste fabryk dêr't hast alle wannen fan glês makke wienen.

Gropius wie tusken 1915 - 1920 troud mei Alma Schindler, de widdo fan komponist Gustav Mahler, mei wa't hy al foar de dea fan Mahlers in relaasje hie. Harren dochter Manon ( berne 1916) stoar yn 1935 oan polio. 

Begjin maart 1919 folge hy arsjitekt Bruno Taut op as foarsitter fan de yn Berlyn fêstige Arbeitsrat für Kunst, in breed-oriïntearre feriening ta befoardering fan de (ynternasjonale) gearwurking tusken keunstners en mei as doel keunstners bewust te meitsjen fan harren maatskiplike rol yn de weropbou fan it Europa fan nei de Earste Wrâldoarloch middels publikaasjes, kongressen en tentoanstellings. Dy Ried gie yn 1921 earleas te'n ûnder en har idealen waarden pas folle letter, yn 1928, súksesfol oppakt troch de CIAM.

Yn 1919 rjochte Gropius it Bauhaus op. Dizze foaroansteande akademy foar arsjitektuer en tapaste keunst kaam fuort út de *Großherzoglich-Sächsiche Hochschule für Bildende Kunst* en de *Grossherzoglich-Sächsische Kunstgewerbeschule*, beide yn Weimar. Sûnt 1925 siet it Bauhaus yn Dessau. Oant 1928 bleau it Bauhaus Ûnder syn lieding stean. Om dizze tiid hinne waard Gropius mei Le Corbusier, Ludwig Mies van der Rohe en J.J.P. Oud rekkene ta de Grutte Fjouwer fan de boukeunst. 

De machtsoername fan de nazi's late yn 1934 ta it fertrek fan Gropius nei it Feriene Keninkryk. Dêrnei ferhuze hy yn 1937 nei de Feriene Steaten, dêr't hy heechlearaar waard oan de Harvard-universiteit. Hy werkte nau gear mei de fan oarsprong Hongaarske arsjitekt Marcel Breuer die hy noch koe út de Bauhaus-perioade en dy't ek flechte wie foar de nazy's.

Mei in oantal jongere arsjitekten fioarme Gropius yn 1945 TAC (*[[The Architect Collaborative]]*).
't Lage van de Weg

** 't Lage van de Weg** (Grinslânsk:* 't Leege*) is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn Grinslân. 't Lage van de Weg leit direkt bewesten Uithuizen. Oan de westside leit de buert De Streek

De buorskip ûntstie yn de midden fan de 19e iuw. De namme ferwiist nei de ferheging dy't neist de wei ûntstien is nei in dyktrochbrek yn de 14e iuw. Op dy ferheging steane in oantal pleatsen, dy't as buert ek bekend binne as *Bovenhuizen*. De huzen oan de wei lizze in stik leger en waarden dêrom oantsjutten mei *het lage van de weg* (van = by).

Yn de buorskip waard yn 1859 in nôt- en pelmole boud, dy't al yn 1875 foar ôfbraak ferkocht waard.
Paapstil

**Paapstil** is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn it noarden fan de Grinslân.

It wurdt sjoen as diel fan it doarp Aldesyl, mar leit der feitlik los fan; it leit sa'n 500 meter eastliker. De namme fan it buorskip ferwiist nei de tille oer it Meedstermaar. Dy tille waard yn 1878 ferfongen troch in Draaibrêge en - mooglk yn de jierren 1930 - troch de hjoeddeiske tille. By it brechje soe in katolyk, in paap wenne hawwe dy't yn de tiid fan de reformaasje syn leauwe trou bleau. Winliken is it in skelnamme.

Op it plak fan de buorskip lei eartiids mooglik de 'Oldenzijl' (âlde syl), dêr't Oldenzijl nei neamd is. Dit wurdt fermoede omdat silen faak ferfongen waarden troch tillen as de syl syn funksje ferlear.
De Knijp

**De Knijp** is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn it noarden fan de provinsje Grinslân. It bestiet út in oantal pleatsen lizzend oan in dearinnende dyk fanôf Zandeweer besuden it Boterdiep. Oarspronklik lei it yn de destiidske gemeentes Kantens en Iemsmûn.
Waadwert

**Waadwert** (Nederlânsk en offisjeel: *Wadwerd*) is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. Hy leit krekt benoarden de N363 tusken Warffum en Usquert. De namme ferwiist nei in wier oan it Waad.

De wier datearret út de iere midsiuwen en wurdt foar it earst neamd om it jier 1000 hinne yn de goedlisten fan de Abdij fan Werden as *Uuatuurd*. Yn deselde list wurdt oars ek in plak *UUahcuurd* neamd. Yn de wier is in Karolingysk wapengrêf fûn.  De wier waard yn 1845 ôfgroeven omdat dy it útsicht hindere fan lânbouwer H.K. Welt.

Waadwert bestiet út mar ien trochgeande wei. Oan de noardkant fan de wei steane kapitale hearebuorkerijen. Oan  de súdkant stiet in oantal eardere arbeiderswenningen.
Holwinde

**Holwinde** is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. It leit besuden Uithuizen, krekt ûnder Oldorp oan de wei nei Helwerd en Rottum.

By  de buorskip lei de boarch mei deselde namme. It boarchterrein is diels noch te werkennen, de âlde grêft is noch foar it meastepart oanwêzich. In de 17e iuw stie dêr en in katolyk skûltsjerkje mei in staasje fan de Jezuïeten, dy't noch yn 1701 neamd wurdt.


Coenders - Holwinda.png|De boarch op de kaart fan Willem en Frederik Coenders fan Helpen (1678)
Heuvelderij

**Heuvelderij** (gemeente It Hegelân) is in buorskip fan in stikmannich huzen benoarden Roodeschool. De buorskip is tegearre mei it westliker Valom it noardlikste plak op it fêstelân fan Nederlân. De Y-koördinaat fan Heuvelderij is 607,3 km.

De namme Heuvelderij komt fan de famylje Heuvel dy't dêr wenne hat. De namme hat neat te krijen mei it Nederlânske *heuvel*.

*Rij* stiet foar in rige huzen.

Op de gemeentekaart fan 1867 hat it plak de namme *Mosselderij*.
Derk Sibolt Hovinga

**Derk Sibolt Hovinga** (Oostwold, 22 oktober 1909 - Oostwold, 31 desimber 1990) wie in dichter dy’t yn it Grinslânsk skreau .

Hovinga studearre Alde Talen en buorke yn it Oldambt. Hy skreau benammen oer de natuer en oer Grinzer kultuer fan dat goa. Guon fan syn gedichten gean ek oer histoaryske ûnderwerpen, mytology, folksferhalen en mystike ûnderfinings. Hy hat njoggen dichtbondels útjûn. Hovinga wie yn de jierren fyftich redakteur fan it tydskrift foar Nedersaksyske literatuer *[['t Swieniegeltje]]* en droech dêr ek eigen wurk en boekbesprekkingen oan by.

Yn 1983 krige Hovinga de Literêre Priis fan *[[Stichting 't Grunneger Bouk]]* oerlange foar syn dichtwurk.

Omreden dat syn wurk as muzikaal sjoen wurdt, hat it projekt Oost-Groninger Wereldmuziek guon fan syn lieten op muzyk set en dy yn 2008 yn Oostwold, net fier fan syn eardere wenhûs, útfierd.

Marten Grupstra hat in stânbyld fan Hovinga makke, en H.B. Reininga hat in biografy fan him skreaun, *Derk Sibolt Hovinga: Dichter en boer. De waarheid achter de mythe*. It D.S. Hovinga-fûns jout syn dichtwurk út en stipet ek oare kultueruteringen yn it Grinslânsk.

## Priuwke fan syn wurk
:*O nacht
:*Het aailand rust.
:*Ik stoa mit die allain
:*Hier aan de leste kust
:*En om ons roest de zee.

:*O wenst,
:*Het aiweg laid,
:*Dat in en om ons waait,
:*En het gain enne nait,
:*En roest ook in de zee.*

Ut it gedicht *t Aailand van geluk*

==Wurk==
* *Störm en stilte* (1952)
* *Miemern in twijduustern* (1960)
* *Oogst van mien aner laand* (1968)
* *Noar 't Adrillenmaart in Winschoot*
* *De raaise noar Peries van twij Oldamster boeren*
* *Balloaden, mythen, overleverns, gedichten en laiden van 't kustvolk* (1980)
* *Bloaren aan de levensboom'' (1982)
Eastein (It Hegelân)

**Eastein** (Nederlânsk en offisjeel: *Oosteinde*; Grinslânsk: *t Oost-èn*), earder faak oantsjutten as **Buitendijks-Oosteinde** of **Roodeschool-Oosteinde** en ek wol as **Nijkerkje**, is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. Oant 1979 lei it yn de gemeente Uithuizermeeden en dêrnei oant 2019 yn de gemeente Iemsmûn.

It krige syn namme troch de lizzing oan it eastein fan de Hooilandseweg. De healannen fan Uithuizermeeden einigen by de Groote Tjariet, krekt eastlik fan it doarp. Eastein wie oarspronklik it eastlike diel fan Roodeschool, mar wurdt no as in apart doarp beskôge.

Yn 1846 waard oan de Radsweg yn Eastein in nij tsjerkegebou ynwijd, it *Nijkerkje*. Dy beneaming waard dêrnei ek wol brûkt foar it doarp sels. It oargel fan de bouwers Petrus van Oeckelen & Soannen datearret út 1874. De tsjerke betsjinne ek de Nederlânsk herfoarme leauwigen út it buordoarp Oudeschip, dat noait in tsjerke hân hat. Troch in fúzje mei de protestantske tsjerke yn Roodeschool is de tsjerke sûnt ein 2010 net mear foar tsjerketsjinsten yn gebrûk.

It hûs *Wortelpot* oan de wei mei deselde namme eastlik fan it doarp, oplutsen yn de styl fan it Katalaansk modernisme, stiet op it plak by de Groote Tjariet dêr't yn de Frânske tiid in tolhûs stie. Tsjin betelling koe dêr oranjerats krigen wurde.

## Literatuer
* , *De kerk van Oosteinde (Roodeschool). Een gebouw met een eigen gezicht*. Monumenten in Noord-Groningen, diel 7, 80 siden. Stichting Uitgaven Noord-Groningen, Warffum, 2012. ISBN 978-90-73319-39-4
Simon van Wattum

**Simon van Wattum** (Stedskanaal, 11 desimber 1930 - Wynskoat, 29 desimber 1995) wie in Nederlânsk sjoernalist en skriuwer dy't him sterk makke foar it Grinslânsk.

As 'Knoalster' (Stedskanaal) waard hy sjoernalist-kollumnist by de *Winschoter Courant* dêr't er fan 1967 oant 1972 ek haadredakteur fan wie. Dêrnei gie er oer nei it Nieuwsblad van het Noorden dêr't er him tusken 1973 en 1990 ûnder oaren in namme makke mei de rubryk *"Bericht uit 't Oostereind"*. Hy skreau sawol yn it Grinslânsk as yn it Nederlânsk. 

Tekstenfan him waarden ûnder oaren brocht trich de Grinslânske folkgroep Törf.

## Bibliografy
* Wattum, Simon van - *Aigen woarhaid* (2005) ISBN 90-75258-07-0
* Wattum, Simon van - *Kneels en Biene : verhoalen uut de Veenkolonies* (2001)
* Wattum, Simon van - *Steven en Wemeltje : datteg verhoalen oet t Ol Loug* (1986) ISBN 90-70323-13-3
* Wattum, Simon van - *Twijstried : tussen wenst en wereld : verzoamelde gedichten* (1980) ISBN 90-6272-441-8
* Wattum, Simon van - *Koegeltjeblaauw en aander verhoalen van Steven en Wemeltje* (1979) ISBN 90-6108-190-4
* Wattum, Simon van - *De helft is verzonnen : vijftig verhalen uit 't Oostereind* (1974)
* Wattum, Simon van - *Boerenzoad dut 't aaltied : de twaalf speulstökjes oet 't toneelprojekt "Waark"* (1974)
* Wattum, Simon van - *Wachtwoorden : Groninger kwatrijnen* (1964)

## Prizen
Simon van Wattum krige ferskate prizen foar syn literêr wurk:
* De Hendrik de Vriespriis fan de stêd Grins (1974)
* De Provinsjale Kulturele Priis fan de provinsje Grinslân  (1975) 
* De Literaire pries fan de Stichting 't Grunneger Bouk (1981)
Oranjerats

**Oranjerats**, ek wol **woartel en sipels** as **hutspot** neamd, is typysk winteriten. It wurdt makke troch jirpels, woartels (meastal winterwoartel) en sipels by elkoar hielendal gear te koitsjen en dêrnei te stampen ta in stamppôt. It krige syn namme troch de kleur fan de woartels.

Oranjerats wurdt meast iten mei sean klapstik, gehak of al as net rikke speklapkes wêrby't de woartels en sipels dan yn it kôkfocht garre wurde.

Oranjerats bestie as gerjocht al yn de lege lannen foardat de jirpel yn Europa bekend wie. En mooglik ek foardat de woartel, dy't út Afganistan komt, hjir húsriem waard. De oaranjerats dy't yn 1574 by it Leiensk ûntset iten waard, hie pastinaak as basis.
Orange City (Iowa)

**Orange City** is in plak (*city*) yn de Amerikaanske steat Iowa en heart bestjoerlik ûnder Sioux County.

Orange City is ferneamd nei Prins fan Oranje Willem III fan Oranje-Nassau (Ingelsk: *Prince William of Orange*). Dat hat te krijen mei it Nederlânsk komôf fan de measte ynwenners.

## Demografy
It ynwennertal 2006 wurdt troch it *United States Census Bureau* rûsd op 5860, 278 (5,0%) mear neffens 2000. Yn 2000 wie 48,1% fan de befolking fan Nederlânsk komôf.

## Skiednis
Orange City en Sioux Center waarden yn de 19e iuw troch neisieten fan Nederlânske ymmigranten stifte. Harren âlden behearden ta de Ofskiedenen, otterdokske grifformearden dy't har yn 1834 fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke losmakke hienen. Under de lieding fan dûmny Hendrik Scholte ferfarren sy nei de Feriene Steaten en stiften sy yn it súdeasten fan Iowa it plak Pella.

## Godstsjinst
De measte ynwenners binne lid fan de *[[Christian Reformed Church in North America]]*, in grifformeard Amerikaansk tsjerkgenoatskip dat him yn 1857 fan de *[[Reformed Church in America]]* ôfskiede. De lêstneamde tsjerke hat in tal tsjerken yn Orange City, lykas ek de luterske tsjerke.

## Kultuer
Fanwege de bining mei Nederlân is der alle jierren yn it tredde wykein fan maaie in tulpefestival. Ek hawwe in soad huzen in soarte fan Nederlands foargevel.

## Underwiis
Orange City hat in partikulier kolleezje (hegeskoalle), it *Northwestern College*, dat ferbûn is oan de *Reformed Church in America*.

## Berne yn Orange City
* Nick Collison (1980), basketballer
* James Kennedy (1963), histoarikus

## Stoarn yn Orange City
* Broer Doekeles Dykstra (1871-1955)

## Keppeling om utens
Katershorn

**Katershorn** is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. It leit benoarden Uithuizen oan in dearinnend dykje fanôf de Oudendijk.

De namme is grif fan in ferbastering fan *Kottershörn* in oantsjutting yn it Grinslânsk foar in útoarde dêr't earmelju yn hutten = kotten wennen.
Polen

**Polen** is in buorskip yn de gemeenten Iemsdelta en It Hegelân yn de provinsje Grinslân.

It doarpke bestiet út in pear eardere arbeidershúskes en leit oan de slieperdyk fan Vierburen. It plakje krige syn namme troch't it fergelike mei de oare plakken yn de (eardere) gemeente Bierum bûtenút lei.

Polen - zuidwesten.jpg|Polen út it súdwesten wei sjoen
Polen - Tweehuizerweg.jpg|Tweehuizerweg yn Polen
Polen - dijkcoupure.jpg|Dykkûpuere yn de slieperdyk tusken Nooitgedacht en Polen
Polendijkpad - panoramio.jpg|Polendijkpad
Zevenhuizen (It Hegelân)

**Zevenhuizen** is in buorskip yn de gemeente It Hegelân, en leit yn de provinsje Grinslân. 

It doarpke hat yndie sân huzen en docht syn namme dus alle ear oan. It leit healwei Zandeweer en Eppenhuizen.


Zevenhuizen (Eemsmond).JPG|Zevenhuizen