open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wiltshire

**Wiltshire** is in seremonieel greefskip yn it súdwesten fan Ingelân, mei Trowbridge as haadplak. It bestiet nei alle gedachten al sûnt de iere 10e iuw. It grinzet oan de greefskippen Somerset yn it westen, Dorset en Hampshire yn it suden, Gloucestershire yn it noarden en Oxfordshire en Berkshire yn it easten. Mei de *[[unitary authority]]* fan Swindon omfiemet it greefskip 3.476 km2. It lânskip fan Wiltshire hat iepen flakten mei krythichten en brede dellingen. De leechflakte *[[Salisbury Plains]]* is ferneamd fanwege it megalitysk monumint Stonehenge.

## Etymology
It greefskip stie oarspronklik bekend as *Wiltonshire*, in ferbastering fan it 9e-iuwske *Wiltunscir*. De namme is ôflaat fan de eardere namme fan de stêd Trowbridge, Wilton. Dy namme kaam wer fan de rivier de Wylye, ien fan de acht natuerlike steamen fan Wiltshire.

## Skiednis
Wiltshire hat in protte archeologyske oerbliuwsels fan foar de komst fan de Romeinen yn 43 nei Kr. De earste delsettingen yn de regio stamme út de Stientiid, Stonehenge en de stiensirkel by Avebury tsjûgje dêrfan. Tsjin de 7e iuw lei Wiltshire op de westlike grins fan it Angelsaksyske ryk, omdat de Somerset Levels en de Cranborne Chase in fierder oplûken nei it westen behindere. It greefskip waard yn 878 ferôvere troch de Denen, en nei de Normandyske ferovering fan Ingelân yn 1066 kaam it oan de Engelse kroan en de katolike tsjerke.

Yn de tiid fan de folkstelling fan 1086 wie Wiltshire noch meast agrarysk. It *[[Domesday Book]]* fermeldet 390 funksjonearjende moles en wyngaarden by Tollard en Lacock. Yn de neikommende iuwen draaide de greefskiplike ekonomy foaral op basis fan de feefokkerij, meast skiep. De Sistersjenzer kleasters fan Kingswood en Stanley eksportearren al yn de 13e en 14e iuw wol nei Florâns en Flaanderen.

Wiltshire stipe yn de Ingelske boargerkriich fan de 17e iuw it Britske parlemint yn har striid mei kening Karel II. Op 13 july 1643 waarden de Parlemintaarjers troch de Royalisten yn Wiltshire ferslein by Devizes nei de Slach fan Roundway Down.

It yn 1810 foltôge Kennet en Avon Kanaal trochkrúst it greefskip; it waard oanlein om it frachtferfier tusken de havenstêd Bristol en de Ingelske haadstêd Londen ienfâldiger te meitsjen. Nei de oanlis fan de Great Western Railway yn 1833 naam de betsjutting fan it kanaal ôf.

### Distrikten

## Demografy
It greefskip hie yn 2001 613,024 ynwenners. De befolkingstichtens is leech, 178/km2. Yn 1991 wienen der 230,109 wenten yn de *county*. Yn 1991 wie 98.3% fan de befolking lânseigen en 17.9% wie boppe de 65 jier âld. 

Befolking fan Wiltshire:
* 1801: 185,107
* 1851: 254,221
* 1901: 271,394
* 1951: 386,692
* 2001: 613,024
Hector Livius fan Haersma

;persoan
* Hector Livius fan Haersma (1673-1720), riedshear fan it Hof fan Fryslân
* Hector Livius fan Haersma (1737-1820), grytman fan Smellingerlân tusken 1770-1795
* Hector Livius Haersma fan Vierssen, grytman fan Smellingerlân tusken 1816-1832
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 1976

De **[[Paralympyske Winterspullen 1976|Ie Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1976 hâlden yn it Sweedske Örnsköldsvik. 

## Manlju

### 5 km

### 10 km

### 15 km

## Froulju
### 3x5 km A-B

### 5 km

### 10 km

## Dielnimmende lannen Skyrinnen 1976
De Bilt

*De Bilt (gemeente), in gemeente yn de provinsje Utert.
*De Bilt (doarp), in doarp yn dizze gemeente.
Maurits Pico Diderik fan Harinxma thoe Slooten

**Maurits Pico Diderik van Harinxma thoe Slooten** (Holwert, 3 jannewaris 1804 - Beetstersweach, 12 septimber 1876) wie grytman fan de gemeente Smellingerlân fan 1832 oant 1842. Hy troude mei Clara Feyona fan Eysinga op 10 desimber 1835.

Dizze grytman wie yn 1841 belutsen by de saneamde klokkerebûlje yn Drachten.
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 1980

De **[[Paralympyske Winterspullen 1980|IIe Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1980 hâlden yn it Noarske Geilo.

## Manlju

### 5 km

### 10 km

### 20 km

## Froulju

### 4x5 km 5A-5B

### 5 km

### 10 km

## Dielnimmende Lannen Skyrinnen 1980
De Bilt (gemeente)

**De Bilt** is in gemeente middenyn de provinsje Utert. De gemeente hat  ynwenners (, boarne: CBS) en in oerflak fan ± 67 km² (wêrfan amper wetter). It doarp De Bilt hat 10.925 ynwenners (1 jannewaris 2021).

## Skiednis
De hjoeddeiske gemeente De Bilt is op 1 jannewaris 2001 ûntstien út in gearfoeging fan de gemeente De Bilt (De Bilt en Bilthoven) en de eardere gemeente Maartensdijk  (Maartensdijk, Westbroek, Hollandsche Rading en Groenekan).

De Bilt hat 66 ryksmonuminten.

## Kearnen
De gemeente hat de neikommende doarpskearnen:
De Bilt, Bilthoven, Groenekan, Hollandsche Rading, Maartensdijk en Westbroek.

## Ferfier
De gemeente hat twa spoarstasjons. Stasjon Bilthoven oan it spoar Utert-Amersfoort en stasjon Hollandsche Rading oan it spoar Utert-Hilfertsom. De autodiken A28 en A27 rinne ek lâns of troch de gemeente.

## Ekonomy
It Keninklik Nederlânsk Meteorologysk Ynstitút sit al sûnt 1897 ten suden fan it plak De Bilt. In oare grutte wurkjouwer yn de gemeente is it RIVM.

## Geografy
In diel fan de gemeente (De Bilt en Bilthoven) is ûnderdiel fan de agglomeraasje Utert. De gemeente grinzget yn it noarden oan Hilfertsom (NH), yn it noardeasten oan Baarn, yn it easten oan Seist, yn it súdwesten oan Utert en yn it noardwesten oan de gemeente Stichtske Fecht.

De Bilt moat net betize wurde mei de Fryske gemeente en streek It Bilt.

## Keppelings om utens

* Webstee fan de gemeente De Bilt
De Bilt (doarp)

**De Bilt** is ien fan de seis doarpen of doarpskearnen yn de gemeente De Bilt yn de provinsje Utert. Op 1 jannewaris 2020 hie De Bilt 10.870 ynwenners.

De namme fan it doarp komt fan 'belt'. In belt is in heuveltsje, wat fergelykber is mei it hjoeddeiske bult. It plak is ûntstien op ien fan de útrinners fan de Utertske Heuvelrêch.

## Skiednis
De ûntsteansskiednis fan De Bilt giet werom oant de 12e iuw en hinget ûnder mear gear mei it ôfdamjen fan de Kromme Ryn yn 1122. Troch de mear en mear weromkommende oerstreamings fan de Kromme Ryn wie it gebiet sompich en min tagonklik. De ôfdaming, dien yn opdracht fan biskop Godebald, makke de ûntginning fan it gebiet mooglik.

By akte fan 14 maart 1122 skonk Mathildis, frou fan de Dútske keizer Hindrik V, oan it krekt oprjochte dûbelkleaster Oostbroek, dat letter in Benediktinenkleaster waard. Dit kleaster krige in ivichduorjend besit fan it heule moerasgebiet Oostbroek en it oangrinzjende grûngebiet, dat nefens bedoelde akte yn it spraakgebrûk 'vene' neamd waard. Net allinnich waard it grûngebiet skonken, mar ek inkele hearlike rjochten lykas it rjocht fan tijnsheffing (greeflike erfpacht) en it ynjen fan tsienden, krektas it rjocht ta wetjouwing, rjochtspraak en bestjoer.

De datum fan dizze skinkingsakte wurdt dêrom ek beskôge as it begjin fan it lokale oerheidsgesach. Sûnt 1997 wurdt 14 maart yn de gemeente De Bilt offisjeel Mathildedei neamd. Fierders wurdt De Bilt neamd yn 1372, as ien fan de plakken dy't ferwoaste is troch de Geldersken.

Yn 1644 waard de Biltse Grift oanlein, in kanaal. Yn de 17e en 18e iuw ferkochten Steaten fan Utert grutte stikken grûn (dy't ûnder oare yn eigendom west hiene fan de kleasters) oan fermogende boargers, dy't der in soad bûtens setten.
De Bilt is sûnt lange tiid trochgongsplak fan it easten nei Utert, wêrtroch't der herbergen en byhearrende ambachten ûntstienen oan de Doarpsstrjitte.

## Foarsjennings en it besjen wurdich
* It Keninklik Nederlânsk Meteorologysk Ynstitút (KNMI)
* It atelier en byldetún fan Jits Bakker, te finen neist it doarp.
* Ferskate bûtenpleatsen en lângoeden fan de Stichtse Lustwarande:
** Lângoed Vollenhoven → ien fan de âldste lângoeden yn de streek
** Lângoed Houdringe
** Lângoed Beerschoten
** Lângoed Sandwijck
* Van Boetzelaerpark
* De âlde skoalle. Yn orizjinele steat ferkearend gebou út 1652.
* Doarpstsjerke oan de Doarpsstrjitte út 1652.
* Tusken De Bilt en Utert leit it Fort de Bilt.

## Berne yn De Bilt
* Jits Bakker, keunstner 
* John Blankenstein, skiedsrjochter en homoaktivist
* Berend Boudewijn, akteur, presintator, teaterdirekteur en tv-regisseur
* Gerard Ekdom, radio-diskjockey
* Bas Haring, filosoof, skriuwer en tv-presintator
* Coen Swijnenberg, radio-diskjockey
* Jan Waaijer, politicus

## Keppeling om utens
* Google Maps satelite
* Histoaryske Rûnte D'Oude School
Sandwijck

It bûten **Sandwijck** stiet besuden De Bilt, oan de drokke Utrechtseweg nr. 305.

## Skiednis
Fan oarsprong wie Sandwijck in úthôf fan it kleaster Oostbroek, op it lykneamde bûten yn it súdlikste puntsje fan De Bilt.

Yn 1644 wurdt de bûtenpleats kocht troch C. Utenhoven. Troch him of dêrnei, mar yn elts gefal noch wol yn de 17e iuw, wurdt der in pleats boud. Dy pleats komt úteinlik troch fererving in het besit van Adriana Voet van Winssen in 1759. Troch har wurdt yn 1770 opdracht jûn om de pleats te ferfangen troch in bûten. It park wurdt oanlein yn de Ingelske lânskipsstyl. Dat park wurdt lykwols yn 1833 sterk wizige troch in lid fan de famylje Van Lunteren.

Yn 1854 komt Sandwijck troch fererving yn besit fan Elisabeth Charlotta Petronella Both-Hendriksen en har man, mr Christiaan Willem Johan baron van Boetzelaer hear fan Dubbeldam. Oant 1963 bliuwt de famylje van Boetzelaer eigener. Yn dat jier wurdt it hûs ferkocht oan de stêd Utert, dy't it dêrnei trochferkeapet oan de Universiteit Utert.

It bûten is ± 63 ha. grut. It park giet fia in sletten bosk oer yn in greidegebiet mei houtsingels en inkele beamgroepen. Yn de foarrige iuw is troch de destiidske eigener in tal eksoatyske beamsoarten oanplante. It bûten hat fierder ûnder mear in kapeltsje en in unike pergola dy't ein njoggentiger jierren restaurearre binne.

## Bewenners
* 1644 C. Utenhoven
* 1759 Adriana Voet van Winssen
* 1807 famylje Both Hendriksen
* 1833 famylje Van Lunteren
* 1854 - 1963 famylje Van Boetzelaer
* 1963 - 1967 Gemeente Utert
* 1967 Universiteit fan Utert

It hûs is formeel opdield yn apparteminten en wurdt bewenne troch in wengroep. It hûs is net tagonklik foar it publyk.

## Keppeling om utens
* Histoaryske Rûnte De Bilt
*  Kastielen yn Utert
* It Utertsk Lânskip
* Natuerkaart
* Foto's op Flickr
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 1988

De **[[Paralympyske Winterspullen 1988|IVe Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1988 hâlden yn it Eastenrykske Innsbruck. 

## Manlju

### 5 km

### 10 km

### 15 km

### 20 km

### 30 km

## Froulju
### 3x5 km B1-3

### 2,5 km

### 5 km

### 10 km

## Dielnimmende Lannen Skyrinnen 1988
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 1992

De **[[Paralympyske Winterspullen 1992|Ve Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1992 hâlden in Tignes-Albertville, Frankryk. Dit wie de earste kear yn de histoarje dat de Paralympyske Winterspullen yn itselde lân organisearre waard as de Olympyske Winterspullen.

## Manlju

### 5 km

### 10 km

### 20 km

### 30 km

## Froulju
### 2,5 km

### 5 km

### 10 km

## Dielnimmende lannen Skyrinnen 1992
Kirsty Mitchell

**Kirsty Loretta Mitchell ** (28 juny 1974) is in Skotsk dûnseresse en aktrise.

Mitchell waard berne yn Glasgow en wie studint oan Park Mains High School yn Erskine. Mei santjin jier wûn se de Miss Skotlân-ferkiezing. Sy folge in balletoplieding foardat sy har talei op aktearjen. Fan it lêst fan de jierren 90 ôf is sy fral yn Grut-Brittanje foar in protte rollen frege. Sy wûn de  "Flower of Scotland" modellewedstriid fan de krante *Daily Record* doe't hja noch nei skoalle gie.

## Filmografy
* *Small Faces (film)* (Maggie), 1996
* *The Acid House (film)* (Julie), 1998
* *Loch Lomond: Legend of the Loch*
* *A Shot at Glory* (Kate McQuillan) 2000, mei Robert Duvall en Michael Keaton
* *The Pilot's Wife* (Muire Boland) 2001, CBS film
* *Attila (TV minirige)* (Honoria) 2001
* *Al's Lads* (Edith) 2001
* *I'll Be There (film)* (Nessie) 2003, mei Craig Ferguson en Charlotte Church
* *Lighthouse Hill* (Grace Angelini) 2004
* *Murphy's Law (TV-rige): Bent Moon On The Rise (DC Mel Kovacs) 17 maaie 2004, BBC Drama
* *Dalziel and Pascoe: Heads You Lose* (Ferpleechster Shannon Hayes) 2005, BBC Drama
* *Monarch of the Glen (TV-rige) (Iona) 2005
* *[[The Brief]]: The Architect's Wife* (Rachel Browning) 28 oktober 2005, Carlton Television
* *The Royal Today* (Sarah Chatwin) sûnt jannewaris 2008
* *River City* (Jodie Banks) sûnt febrewaris 2008
* *Tuesday (film)* (Samantha) 2008
* *New Tricks (TV)* (Katie Briers) 2008
* * GoldenEye 007*  (Natalya Simonova, stim en foarkommen) - Fideospul 2010
* *Triassic Attack* -  TV-film 2010
* *[[The Hitman's Bodyguard]]* (Rebecca Harr) 2017

## Keppelings om utens
* Fan webside
* Kirsty Mitchell by de Ynternet Filmfeitebank
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 1994

De **[[Paralympyske Winterspullen 1994|VIe Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1994 hâlden yn it Noarske Lillehammer.

## Manjlu

### 5 km

### 10 km

### 15 km

### 20 km

## Froulju

### 2.5 km

### 5 km klassyk

### 5 km Frij

### 10 km

## Dielnimmende lannen Skyrinnen 1994
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 1984

De **[[Paralympyske Winterspullen 1984|IIIe Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1984 hâlden yn Innsbruck, Eastenryk. 

## Manlju

### 5 km

### 10 km

## Froulju

### 2.5 km

### 5 km

### 10 km

## Dielnimmende Lannen Skyrinnen 1984
RIVM

It **Ryksynstitút foar Folkssûnens en Miljeu** (Nederlânsk en offisjeel: *Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Mileu*, ôfkoarte ta **RIVM**) is in Nederlânsk Ynstitút dat yn opdracht fan de oerheid ûndersyk docht op it mêd fan folkssûnens, miljeu en natoer. It is in selsstannich ûnderdiel fan it ministearje fan Folkssûnens wolwêzen en Sport, en sit yn Bilthoven.

It ûndersyk en de advystaak fan it RIVM betreffe:
* de ûntwikkeling fan de folkssûnens en de sûnenssoarch,
* de effekten fan fieding en oare konsuminteprodukten op de sûnens,
* miljeu- en natoerfraachstikken,
* tariedings, maatregels en neisoarch dy't nedich binne by kalamiteiten en rampen.

It ynstitút is neffens de Wet op it RIVM ûnôfhinklik: de direkteur wurdt beneamd troch de minister fan VWS (art. 2) en fioar it ûndersyksprogramma moat oerlein wurde mei en goedkarring krigenwurde fan de trije ministers (art. 4), mar de minister fan VWS mei net fertelle *hoe* oft dat ûndersyksprogramma útfierd wurde moat (art. 5).

## Histoarje
It RIVM hat in skiednis dy't weromgiet oant 1909. It is yn Utert begûn as lyts Sintraal Laboratoarium foar de ynspekteurs fan de folkssûnens.  De Spaanske gryp, libbensmiddelsûndersyk, diftery, tuberkuloaze, tyfus en syfilis, mar ek wetterfersmoarging spile doe al in rol. Yn 1953 waard útwykt nei in Bilthoven om genôch romte oan it personiel, it wurk én de proefbisten te bieden.

## Keppeling om utens
* Webstee RIVM
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 2010

De **[[Paralympyske Winterspullen 2010|Xe Paralympyske Winterspullen]]** waarden fan 12 oant en mei 21 maart 2010 hâlden yn It Kanadeeske Vancouver.

## Manlju

### 1 km

### 10 km

### 15 km

### 20 km

## Froulju

### 1 km

### 5 km

### 10 km

### 15 km

## Sjoch ek
*Skyrinnen op de Olympyske Winterspullen 2010
Saskerastins

**Saskerastins**, mooglike namme ek: **Lyts-Reinaldastate**, stie oan de Jepmaleane ten noarden fan Westernijtsjerk yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Op it stee stiet no in pleats.

It ûntstean fan de stins is ûnbekend, mar waard yn 1483 neamd as *Saskera styns*. Mooglik wenne op Saskera yn 1423 Foppeka Saxghera, yn dat jier "iehear" fan de gritenij Ferwerderadiel. Yn 1483 fermakke Jeppa Jeppama fan it tichtby lizzende Jeppemahûs *Saskera styns met Sasker guth en Saszker terp* oan syn susters Bottie en Ulke. Om dat mooglik te meitsjen soe noch wol in ruil mei oare lannen needsaaklik wêze. It goed Sasckera komt yn 1543 foar as beliening fan it pastorijelân tusken it doarp en de Alde Seedyk.
Yn 1562 wie Saskera eigendom fan Saepck Itsma, dy't Saskeraguedt yn dat jier neiliet oan de bern fan har dochter Frau Itsma, troud mei Here fan Burmania, tagelyk mei ûndermear *Regnalda-zate en den huysstede op Copckewier* ûnder Westernijtsjerk. Yn de Nije Tiid wie it in pachtpleats, yn 1640 eigendom fan de weesbern fan Idsert fan Burmania en is Jets Johannes brûker. Yn 1698 pachtet Biense Gerben syn widdo de 54 pûnsmiet (± 20 ha) grutte pleats fan de bern fan wilen jonker Edsart fan Harinxsma. Yn 1728 is it eigendom fan luitenant-generaal Frederik fan Grovestins dy't doe ek eigener wie fan Jeppemastate en Reinaldastate. Yn 1832 wie it op 't lêst eigendom fan grutgrûnbesitter J.W.M. baron Collot d’ Escury te Leien en mei-eigeners.

De kaarten fan 1718 en 1850 toane Saskera as in gewoane pleats oan de Jeppemaleane. De ruilplannen fan Jeppe Jeppema yn 1483 kinne sjoen wurde yn it ramt fan de ôfrûning fan it Jeppemalân.

## Eigeners
* 1423 Foppeka Saxghera ?
* - 1483 Jeppa Jeppama
* 1483 - Bottie en Ulke Jeppema
* - 1562 Saepck Itsma
* 1562 bern fan Frou Itsma en Here fan Burmania
* 1640 de weesbern fan Idsert fan Burmania.
Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1960

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1960|Ie Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1960 flak nei de  Olympyske Simmerspullen yn it Italjaanske Rome hâlden. Der diene 21 lannen en 400 sporters mei oan dizze earste Paralympyske Spullen.

## Manlju

### Crawl 25 m

### Crawl 50 m

### Rêchslach 25 m

### Rêchslach 50 m

### Skoalslach 25 m

### Skoalslach 50 m

## Froulju
### Crawl 25 m

### Crawl 50 m

### Rêchslach 25 m

### Rêchslach 50 m

### Skoalslach 25 m

### Skoalslach 50 m
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 2006

De ‘’’IXe Paralympyske Winterspullen’’’ waarden yn 2006 hâlden yn Turyn, Itaalje.

## Manlju

### 5 km

### 10 km

### 15 km

### 20 km

## Froulju

### 2.5 km

### 5 km

### 10 km

### 15 km

## Dielnimmende lannen Skyrinnen 2006
Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1964

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1964|IIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1964 hâlden yn it Japanske Tokio.

## Wikselslach Estafette

## Manlju
### Skoalslach 25 m

### Skoalslach 50 m

### Frije slach 25 m

### Frije slach 50 m

## Froulju
### Skoalslach 25 m

### Skoalslach 50 m

### Frije Slach 25 m

### Frije Slach 50 m
Benediktus Biskop

**Benediktus Biskop** (Northumbria, om 628 hinne – Wearmouth, 12 jannewaris 690) wie in Ingelske kleasterstichter en hillige. Hy kaam út in aadlike Angelsaksyske famylje.

Yn syn jeugd hâlde er in protte ta oan it hof fan kening Oswiu fan Northumbria. Doe't Benediktus 25 jier wie makke er de earste fan syn fiif beafearten nei Rome. Nei't er werom kaam wie yn Ingelân, begûn er op safolle mooglik plakken de Roomske riten yn te fieren. 

Doe't er yn 668 wer yn Rome wie, waard er troch paus Vitalianus beneamd as ien fan de adviseurs fan de nije aartsbiskop fan Canterbury, Teodorus; dat hat er twa jier west.

Op syn beafearten (benammen op de fyfde en lêste) garre er ferskate skilderijen, boeken en relikwyen foar de troch himsels stifte Abdij fan Wearmouth-Jarrow. Teffens brocht er mitselders en glêzeniers mei nei Ingelân. Benediktus joech de oanset ta it bouwen fan stiennen tsjerken yn Ingelân en liet yn syn kleasters Roomske gesangen oanleare. 

De lêste trije jier fan syn libben wie er siik moast er op bêd bliuwe. Hy droech syn sykte tige geduldich en twong sa in soad respekt ôf. Beneditus syn feestdei is 12 jannewaris.

## Keppelings om utens
*  Saint Benedict Biscop (Patron Saint Index)
*  St. Benedict Biscop (Catholic Online)
Mennerdastate

**Mennerdastate** lei noardnoardeast fan Brantgum, gemeente Dongeradiel. Op it stee stiet no in pleats.

De oarsprong fan dizze state is net bekend. De ienige oare Brantgumer family neist de Rennerda’s dy't yn de 16e iuw sibbannen hie mei de adel - Stania, Stenstera, Buuinga -, wie dy fan de Mennerda's. Adzert Mennerden wie yn 1511 eigener en bewenner fan in sate dy't foar 25 floreen oanslein waard. Syn frou wie Auck Stania, in dochter fan Gercke Stania fan Reitsum en Luidts Stenstera fan Foudgum. De pleats Mennerda fertoande yn 1700, 1718 en 1832 gjin bysûndere skaaimerken as in grêft of wier.

## Eigeners
* 1511 - Adzert Mennerden
Mellemastate (Foudgum)

**Mellemastate** lei benoardeasten Foudgum, gemeente Dongeradiel. Op it terrein steane no bedriuwsgebouwen.

De oarsprong fan de state leit grif foar 1500. Neffens Van der Aa wie ek Mellema eartiids in state. Op de kaart fan Schotanus-Halma is it in stimhawwende pleats. 
Yn 1511 wurdt as twadde oansleine neamd Eelke Mellema foar 66½  pûnsmiet. Ek yn de 16e-iuwske prosessen komt hy foar, lykas yn it Benefisjaalboek fan 1543. 
Neffens it stimkohier fan 1640 wie it goed eigendom fan *Otto Wigara kinderen* en yn gebrûk by Tjaard Eglis (Tjeerd Igles). Blykber hawwe dy it oan Tjeerd ferkocht, want yn 1698/1700 wie 'Egle Tjeerts/ Egle Tjaerds' eigener en brûker. Nei syn ferstjerren bleauwen syn bern op de pleats wenjen, want yn 1728 is it eigendom fan Gertie, Jacob, Klaas, Sybe en Dirk Igles dy't allegearre as *eigenaar en gebruiker* te boek stean. Yn 1832 is eigeneres de widdo fan Hoite Jakobs Mellema.

## Bewenners
* 1511 Eelke Mellema
* 1640 “Otto Wigara kinderen”, brûker Tjaard Eglis
* 1698 Egle Tjaerds
* 1728 Gertie, Jacob, Klaas, Sybe en Dirk Igles
* 1832 widdo Hoite Jakobs Mellema
European League follybal froulju 2010

De **European League follybal froulju 2010** wie de twadde edysje fan it jierliks European League follybal. Der dogge acht Europeeske lannen mei. De earste omloop waard spile fan 5 juny oant en mei 18 july 2010, de finale waard yn Ankara, Turkije hâlden op 24 en 25 july. Yn de earste omloop waard der spile yn 6 ferskate omlopen. Yn totaal spile elts lân twaris tsjin itselde lân. De beide winners fan de groepen, de bêste nûmer 2 en it gastlân pleatsten har foar de finaleomloop. Yn dit gefal wie Turkije it gastlân, dus Turkije wie al pleatst foar de finaleomloop, mar wie ek nûmer ien yn groep B. Dêrtroch giene nêst Turkije, Servje (winner fan groep A), Bulgarije en Israel nei de finaleomloop. It evenemint wurdt organisearre troch it CEV, it Europeeske follybalbûn.  

## Dielnimmende lannen

## Earste omloop

### Groep A

### Groep B

## Finales
### Kwalifisearre lannen
De folgjende teams binne kwalifisearre foar de finales:
* Turkije (as gastlân)
* Bulgarije
* Servje
* Israel

### Heale finales

### Wedstriid om brûns

### Finale

## Einrangskikking

## Keppeling om utens
* De Webside fan it CEV
Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1968

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1968|IIIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1968 hâlden yn Tel Aviv, Israel. De bedoeling wie dat de spullen, krekt as de Olympyske Simmerspullen dat jier yn Meksiko-Stêd, (Meksiko) hâlden wurde soenen. Mar de Meksikaanske regearing seach der fanôf fanwege de swierrichheden dy it mei har mei drage soe.

## Manlju

### Rêchslach 25 m

### Rêchslach 50 m

### Skoalslach 25 m

### Skoalslach 50 m

### Frije Slach 25 m

### Frije Slach 50 m

## Froulju

### Rêchslach 25 m

### Rêchslach 50 m

### Skoalslach 25 m

### Skoalslach 50 m

### Frije Slach 25 m

### Frije Slach 50 m
Stinstrastate (Foudgum)

**Stinstrastate**, ek: **Stensterastate**,  lei besuden de tsjerke fan Foudgum, gemeente Dongeradiel. Op it terrein stiet no in pleats.

De oarsprong fan de state leit mooglik foar 1400. 
Stinstra wie de stins fan de Foudgumer doarpshaadlingen. De family wurdt sûnt it begjin fan de 15e iuw neamd, de âldste fermelding fan de stins is út 1543: Stenska guedt oft staten.
Yn it genealogysk hânskrift fan Oepke fan Burmania (1597), waans mem in Stenstera wie, wurdt as stamfaar Tzaling Stenstera opfierd. Yn de orizjinele stikken wurde de âldste Stenstera's meastal net mei de familynamme oantsjutten, mar ienfâldich as: te Foudgum.
 
## Bewenners
* ± 1390 Tzaling Stenstera yn Foudgum
* 1417, 1422 Sasbet Stenstera en Ulleke Syuxma
* 1449, 1470, 1474 Jeppe Stenstera, troude (1) Luits Syuxma en (2) Sip Popta
* 1493 jonge Jeppe te Foudgum en Eets Sibrandsdr Ropta út Mitselwier
* 1511 Sibren Stenstera, troud mei Saepck Itsma
* 1543 Frau Stenstera troude Hero fan Burmania
* oant 1640 family Fan Burmania
* 1640 Freerk Gerryts c.s., brûker Jurrien Jakles
* 1700 Petrus Nauta jr. en Geertje Joostes Stinstra
* 1728 Petrus Nauta erven en Geertruida Canter
* 1832 Jan Thomas Stienstra
Tjallemastate

**Tjallemastate** lei ten noardeasten fan Hantumhuzen, gemeente Dongeradiel. Fan it hûs is neat werom te finen, it terrein is no greide.

De state is grif yn de 14e iuw ûntstien. Yn 1432 wurdt *Thiallama huse* foar it earst neamd. As *Tyalma goedt* komt it yn 1543 foar. Yn de iere 15e iuw wie it in aadlik hûs. Yn de 16e iuw wienen de Tjallema's boeren en harren hûs in gewoane pleats.
Yn 1423 wurdt yn in skeel tusken Remka Thiallama as fertsjintwurdiger fan syn broer Doka en fan de erven fan Beyka Thiallama oan de iene en Jilt Poptsma út Koaterhuzen (sjoch Poutsmastate yn Wierum)  oan de oare kant de lêstneamde yn it gelyk steld. Ek Thiallama huse wurdt dêrby neamd.
Remka Tyallema toe Hontummahusen wurdt opnij yn 1434 neamd. Hy is dan boarch foar de Stêd-Grinzer edelman Ludolf Sickinghe. Egge van der IJlst (fan Harinxmstate yn Drylts), wyls wenjend yn Dokkum, hie Ludolf finzen nomd fanwege in foardering op de stêd Grins. Yn 1434 jout Egge de stêd in kwitânsje foar de betelling fan it betreffende bedrach. Om dat publike optreden fan Remka is it oan te nimmen dat Thiallamahuse in stins west hat.
 
## 16e iuw
Yn 1511 wie Tiallama nei alle gedachten in gewoane pleats, 50 pûnsmiet grut, eigendom fan trije persoanen, wêrûnder de brûker. Yn 1543 wie Tyalma goedt in rinte oan de pastorije ferskuldige, mar wyls wie dy rinte ferfrjemde. Yn 1580 wie Wilke Tiallama ien fan de tsjerkefouden; hy hie yn de roerige tiid fan de Opstân oaljefetten en sulveren tsjelken fan de tsjerke yn bewar nomd. Yn 1616 wie Dirck Jans Tialma tsjerkefoud. Yn 1698 wie Tjallema ek as pleats ferdwûn. It wie gearfoege mei in oanbuorjende Rintjema.

## Eigeners/bewenners
* 1423, 1434 Remka Thiallama
* 1580 Wilke Tiallama
* 1616 Dirck Jans
List fan Miss International-winnaressen

Dizze list jout in **oersjoch fan de winnaressen fan de Miss International-ferkiezings**. De Miss International-ferkiezing wie foar 't earst yn 1960 yn Long Beach, Kalifornje, en wurdt ek wol *Festival of Beauty* neamd, festival fan skientme.

 
File:AgnieszkaKotlatrska1990.jpg|**Miss International 1991**Agnieszka Kotlarska, Poalen
File:Fernanda and Matthias Schmelz.jpg|**Miss International 1996**Fernanda Alves, Portegal


## Keppeling om utens
* https://www.miss-international.org
Rennerdastate

**Rennerdastate** lei by Brantgum, yn de gemeente Dongeradiel. It ûntstean is ûnbekend en oer de krekte lizzing bestiet betizing. Op it plak dêr't Wopke Eekhoff en Obe Postma de state situearje, steane no wenten, it fermoedlike plak fan floreennûmer 1 is tsjintwurdich greide.

Yn de Nije Tiid hie Brantgum gjin stins of aadlike state. Yn de Midsiuwen hie it doarp wol in doarpshaadling, dy't yn 1504 ek as ealman beskôge waard. Yn it begjin fan de 16e iuw hearden de eigeners fan beide staten yn dit doarp ta it houlikssirkwy fan de Fryske adel: de Rennerda's en de Mennerda's. Rennerda en Mennerda wienen yn 1511 de twa ienige staten yn Brantgum dy't troch de eigeners sels bewenne waarden; alle oare pleatsen wienen pachtgoed. Yn 1640 wienen beide pleatsen pachtgoed wurden.

Meardere kearen trede de lêste desennia fan de 15e iuw de haadling Pybo toe Brantgum tegearre mei de Brantgumer gemeente op. Yn 1504 waard hy tagelyk mei syn broer Lieuwe rekkene ûnder de eallju fan West-Dongeradiel. Pybo wenne nei alle gedachten op Rennerdastate. Ta ferdúdliking: de grutste grûnbesitter yn Brantgum yn 1511 wie Tiaerd Burmania te Ljouwert mei besit yn trije saten, oanslein foar 60 floreen; dêrnei folget de family Rennerda. Ayle Rennerden en Menne Rennerden hiene doe twa saten, wêrûnder Rennerda. Yn totaal waarden se oanslein foar 40 floreen, wylst se boppedat noch wat lân fan oaren brûkten. De Rennerda's hienen *connubium* mei oare aadlike familys: Rinia, Hania fan Holwert, Jaersma, Herema en Camstra. De genealogysk hânskriften jouwe ek in wapen Rennaerda ta Brantgum: "een halve adelaar met links een lelie tussen drie rozen". 

Neffens de administraasje fan stimnûmers (1640, 1698) en floreennûmers (1700, 1850) wie Rennerda sate FC1, yn 1700 oanslein foar 7 floreen. 
Eigeners fan “Rinnerda” wienen neffens de stim- en floreenkohieren yn 1640 Wytske fan Gravinga, yn 1698/1700 kapitein jonker Sicco fan Aylva en yn 1728 de widdo fan Ernst fan Aylva. Yn 1832 fermeldt it kadaster as eigener en brûker Wytse Broers Terpstra.

Eekhoff situearre om 1850 Rinnerda op FC10; Postma folge him yn 1934 yn syn 'De Friesche Kleihoeve dêryn. Undúdlik is wêr't it hûs fan dizze sate krekt stien hat. Yn 1511 wienen beide Rennerda-saten foar elk 20 floreen oanslein.

## Eigeners
* 1511 Ayle Rennerden en Menne Rennerden
Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1976

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1976|Ve Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1976 hâlden yn Toronto, Kanada.

## Manlju

### 2x50 m  Wikselslach

### 3x25 m  Wikselslach

### 3x50 m  Wikselslach

### 4x50 m  Wikselslach

### 4x100 m  Wikselslach

### 25 m Rêchslach

### 50 m Rêchslach

### 100 m Rêchslach

### 25 m Skoalslach

### 50 m Skoalslach

### 100 m Skoalslach

### 25 m Flinterslach

### 50 m Flinterslach

### 100 m Flinterslach

### 25 m Frije Slach

### 50 m Frije Slach

### 100 m Frije Slach

## Froulju

### 3x25 m  Wikselslach

### 3x50 m  Wikselslach

### 4x50 m  Wikselslach

### 4x100 m  Wikselslach

### 25 m Rêchslach

### 50 m Rêchslach

### 100 m Rêchslach

### 25 m Skoalslach

### 50 m Skoalslach

### 100 m Skoalslach

### 25 m Flinterslach

### 50 m Flinterslach

### 100 m Flinterslach

### 25 m Frije Slach

### 50 m Frije Slach

### 100 m Frije Slach
Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1984

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1984|VIIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1984 halden yn Stoke Mandeville (Grut-Brittanje) en New York, (Feriene Steaten).

De Paralympyske Simmerspullen fan 1984 waarden yn twa ferskillende lannen organisearre. Dit wie foaral te witen oan de Amerikaanske handikaptensport Organisaasjes en de wize fan Fûnsenwinnen. Mei namme de Amerikaanske Rolstoelsport Organisaasje woe sa’n soad  ynfloed ha en sporters op de Spullen, dat it foar de oare Organisaasjes (Blinnen, Spastysksi en Amputearden) net te akseptearjen wie. Dizze trije nasjonale organisaasjes besletten dêrop de mei ynstimming fan de 3 ynternasjonale Organisaasjes: IBSA (Blinnen), CP-ISRA (Spastysksi) en ISOD (Amputearden) om de Paralympyske Spullen yn New York, de Feriene Steaten te halden fan 16 juny oant 30 juny 1984, Sûnder de rolstoelsporters. Dy krigen in Spulen fan 23 july 1984 oant 1 augustus 1984 yn Stoke Mandeville.

## Manlju

### 25 m Rêchslach

### 50 m Rêchslach

### 100 m Rêchslach

### 25 m Skoalslach

### 50 m Skoalslach

### 100 m Skoalslach

### 400 m Skoalslach

### 25 m Flinterslach

### 50 m Flinterslach

### 100 m Flinterslach

### 25 m Frije Slach

### 50 m Frije Slach

### 100 m Frije Slach

### 200 m Frije Slach

### 400 m Frije Slach

### 150 m Wikselslach

### 200 m Wikselslach

### 400 m Wikselslach

### 3 x 25 m Wikselslach

### 4 x 25 m Wikselslach

### 3 x 50 m Wikselslach

### 4 x 50 m Wikselslach

## Froulju

### 25 m Rêchslach

### 50 m Rêchslach

### 100 m Rêchslach

### 25 m Skoalslach

### 50 m Skoalslach

### 100 m Skoalslach

### 400 m Skoalslach

### 25 m Flinterslach

### 50 m Flinterslach

### 100 m Flinterslach

### 25 m Frije Slach

### 50 m Frije Slach

### 100 m Frije Slach

### 200 m Frije Slach

### 400 m Frije Slach

### 150 m Wikselslach

### 200 m Wikselslach

### 400 m Wikselslach

### 3 x 25 m Wikselslach

### 4 x 25 m Wikselslach

### 4 x 50 m Wikselslach
Sint-Marten

* it lân Sint-Marten, part fan it Keninkryk fan de Nederlannen.
* it Antiljaanske eilan Sint-Marten, dêr't it lân Sint-Marten op leit.
* de hillige Sint Marten, Martinus fan Tours.
* de dei Sint-Marten, 11 novimber, de nammedei fan Martinus fan Tours.
Amnesty International

**Amnesty International** is sûnt 1961 in organisaasje dy't opkomt foar de minskerjochten. Yn 1977 waard oan *Amnesty International* de Nobelpriis foar de Frede takend foar syn krewearjen tsjin marteling.

## Keppelings om utens
* http://www.amnesty.org/
* http://www.amnesty.nl/
* http://www.aivl.be/
Kayla Kleevage

**Kayla Kleevage**, echte namme: Kimberlee Marie Port (Racine (Wiskonsin), 20 april 1965) is in earder neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise yn it grutte-boarstesjenre. 

Kayla hat sûnt 1996 har eigen webside en hat ek in fideobedriuw, Kleevco Productions. Kleevco hat in trijedielige rige produsearre mei de namme *Hot Chocolate*. Sy hat teffens ûnder kontrakt stien by de Video Exclusives-studio. In totaal hat sy yn 51 'films foar folwoeksenen' meidien.

## Gastoptredens TV/film
Kayla ferskynde neaken yn 2007 yn in 'gewoane' film fan Ben Stiller, *[[The Heartbreak Kid (film út 2007)|The Heartbreak Kid]]*.
Fierders hie hja in gastrol as "Phat Tittie Kittie" neist grutte-boarsten artyste BB Gunns yn de koartswylfilm *Big Money Hustlas* (2000) oer de rapgroep Insane Clown Posse; en yn talkshows sa as  *[[The Jerry Springer Show]]*, *Sally Jessy Raphael*, en *The Jenny Jones Show*.

## Lichemsskaaimerken
:Lichemsmjitten: 50II-26-36
:Hier: blond
:Lingte: 1.70 m.
:Gewicht: 59 kg

## Keppeling om utens
* Kayla's webstee
Sint-Marten (eilân)

**Sint-Marten** (Nederlânsk: *Sint-Maarten*, Frânsk: *Saint-Martin*) is in eilân yn de Karibyske See, ien fan de Lytse Antillen, neamd nei Martinus fan Toers. It súdlike part fan it eilân is it lân Sint-Marten, it noardlike part is de Frânske oerseeske mienskip Frânsk Sint-Marten.

It eilân leit sa'n 300 kilometer beëasten Porto Riko en 240 km benoarden Gûadelûp. Krekt noardlik fan Sint-Marten leit Anguilla, oare kant it Sint-Martenskanaal. Fan de twa eilannen wurdt oannaam dat hja tegearre de Anguillabank foarmje, mei dêrby ek noch Sint-Bartelemy.

## Skieding
Lokaal wurdt sein dat it eilân opdield is troch in Frânske en in Hollânske matroas de kust fan it eilân beide kanten út ofrinne te litten, mei de oare ein fan de skieding op it stee dêr't hja elkoar wer moeten. Dat moat ferklearje wêrtroch it sa alles oan de noardkant is en alles oan de súdkant. Dat de twa parten net likegrut binne, soe dan te krijen hawwe mei hoe hurd as elts fan beiden rûn hat. Lykwols, as dat wier sa wie, dan hie de grins tusken de twa punten streekrjoch wêze moatten.

Dat dat dy skieding net wier streekrjocht is, jout oan dat yn stee derfan de grins by ferdrach foarme is, mei parten by it noarden en súden parte nei oanlieding fan wa't krekt oanspraak hie. Feitlik is Sint-Marten yn 1648 ferdield yn it Ferdrach fan Concordia om strategysk, ekonomysk en geografyske grûn. De grins waard letter nochris hifke yn 1816 en yn 2023. 

## Ekonomy
### Skipfeart
Sint-Marten hat de grutste cruisehaven fan it Keninkryk fan 'e Nederlannen, mei jierliks 1,5 miljoen besikers. Dêrneist hat it ien fan de grutste jachtsektoren fan de regio. De Nederlânske kant hat 3568 hotelkeamers en 2339 filla’s en apparteminten te hieren ("ûnôfhinklike fakânsjeferhier"). Oan de Frânske kant binne dat wat mear yn de lêste kategory mar minder hotelkeamers (1100).

De oerslachhaven fan Sint-Marten is in nauwe (*hub*) foar frachtferfier oer see. De Nederlânske kant hat in ekonomyske funksje nei de oare eilannen yn ’e regio.

### Fleanferkear
Fleanfjild Princess Juliana International Airport (PJIA, IATA:SXM) is op deselde wize in wichtige nauwe foar de noardeastlike Karibyen. It betsjinnet sawol de Nederlânske as de Frânske kant wat ynterkontinentale flechten oanbelanget; itselde jildt foar Saba, Sint-Eustasius, Sint-Bartelemy en foar in wichtich part foar Anguilla en Sint-Kits en Nevis.

Orkaan Irma skeinde it fleanfjild yn 2017. Weropbou duorret in protte jierren. Uteinlik waard it Nederlânske Ballast Nedam ynskeakele om it gebou wer folslein aktyf te meitsjen. Op 14 novimber 2024 iepene prinses Beatrix it nije fleanfjild, neamd nei har mem.

### Frânske kant
De Frânske kant hat in lyts cruise- en oerslachhaventsje, mar ûndjipten beheine de tagong fan de hjoeddeiske grutte skippen foar cruise en fracht. Hoewol’t Grand Case airport yn teory gruttere fleantugen ûnderbringe koe, is dêr nea wurk fan makke, om’t twa ynterkontinentale fleanfjilden op in lyts eilân ûnnedige konkurrinsje wêze soene. It Frânske fleanfjild betsjinnet no Guadeloupe, Martinique en Sint Barths mei lytse fleantugen.
Robert Rauschenberg

**Robert Rauschenberg** (Port Arthur, Teksas, 22 oktober 1925 – Captiva Island, Florida, 12 maaie 2008) wie in Amerikaanske keunstner, dy't oan de basis stie fan de Amerikaanske Pop Art-beweging. Hy evoluearre fan abstrakt ekspresjonist nei Pop-Art-artyst en benammen assemblaazjekeunstner. Hy wie bekend as keunstskilder, byldhouwer, fotograaf, performer en koreograaf.

Robert Rauschenberg waard ynspirearre troch Andy Warhol (mei syn seefdrukken), John Cage syn filosofy en Jasper Johns (om syn objekten en symboalen). 

## Bekend wurk
**Odalisk*  1955-1958
**Bed* 1955
**Monogram* 1955-1959. In angorabok yn in beskilderde autobân. In wurk basearre op jeugdoantinkens doe't syn leafste bok slachte waard.
*Rauschenberg wurke yn 1962 mei keunsteners, sa as Daniel Spoerri, Jean Tinguely en Bernhard Luginbühl yn it Steds Museum Amsterdam oan it projekt *Dylaby* (Dynamysk Labyrint). 
**Riding Bikes* 1998

## Keppelings om utens
* Robert Rauschenberg biography op New York City Guggenheim Museum webside
* sitaten fan Robert Rauschenberg op it Ingelske Wikiquote
Sybrand Marinus van Haersma Buma

**Sybrand Marinus van Haersma Buma** (Den Haach, 30 desimber 1903 - Neuengamme, 11 desimber 1942) wie in Nederlânsk boargemaster en lid fan de Kristlik Histoaryske Uny.

Van Haersma Buma wie in soan fan Bernhardus van Haersma Buma en Anna Maria Eduarda van Benthem van den Bergh. Yn 1928 studearre er ôf yn de rjochten oan de Ryksuniversiteit Utert. Yn 1930 waard er boargemaster fan  Starum en fan 1938 ôf wie er boargemaster fan Wymbritseradiel. 

Yn it begjin fan de Twadde Wrâldkriich waard er lid fan it *Legioen van Oud-Frontstrijders* (LOF), dat letter opgong yn de Oardertsjinst (OD). Hy krige yn 1941 troch de Dútskers dien, faaks fanwege syn wurk foar it ferset. Yn maaie 1941 waard er oanholden en fêstset yn it Oranjehotel yn Scheveningen. Yn septimber 1942 waard er oer Amersfoart en Oberhausen oerbrocht nei it konsintraasjekamp Neuengamme, dêr't er stoarn is.

Ta oantinken fan Van Haersma Buma is yn it gemeentehûs yn Drylts in troch Willem Valk makke búste  oanbrocht  en yn Hommerts waard de Van Haersma Bumaskoalle nei him neamd.

Syn soan Bernard van Haersma Buma waard ek boargemaster fan Warkum (1962-1970) en Snits (1970-1993). Pakesizzer Sybrand van Haersma Buma waard nei him neamd.
Guillaume Groen van Prinsterer

**Guillaume (Willem) Groen van Prinsterer** (Voorburg, 21 augustus 1801 - Den Haach, 19 maaie 1876), soan fan de steatsried Petrus Jacobus Groen van Prinsterer en Adriana Hendrika Caan, wie in antirevolúsjonêr Nederlânsk politikus en skiedkundige.

Groen van Prinsterer wie kabinetssekretaris (1829-1836), lid fan de Keamer ta opnij besjen fan de grûnwet (1840) en lid fan de Twadde Keamer (1849-1857, 1862-1866).

## Keppelings om utens
* Biografy, Biografysk Wurdboek fan Nederlân
* ''Stenen en bomen die spreken. Fiets- en wandelroute langs 'leven' van Groen van Prinsterer'', Reformatoarysk Deiblêd, 26 maaie 2001
Ulfardastate

**Ulfardastate** wie in state benoarden Hantumhuzen yn de gemeente Dongeradiel. Fan it hûs is neat werom te finen, op it hiem stiet yn 2010 in pleats.

Nei alle gedachten waard de state stifte yn de 14e iuw. Yn de 13e iuw wurde al wol oansjenlike ynwenners fan Hantumhuzen neamd; sa wienen om 1200 in Hessel en Wibrand fan Hantumhuzen besibbe oan de Ljouwerter eallju Jelgera fan Jelgerhûs en Cammingha fan Cambuur. Begjin 15e iuw wurde *Thiallama huse* en *Ulfarda huse* neamd, tagelyk mei Jield Elingha, dy't grif op Elinga wenne. Oare aadlike huzen wienen Popta en Rintjema. Yn 1664 waard ek Banga (FC1) as edele state oanjûn, mar in stins of midsiuwsk aadlik hûs wurdt dêr net neamd.

Tagelyk mei Thiallamahuse waarden yn 1423 'Ulfarda huse' en de wyls ferstoarne Ritzeke Ulfarda neamd. Yn 1511 en 1640 wie Ulfarda in eigenierde pleats. Yn 1698 blykt it yn hannen te wêzen fan de bern/erven fan dr. Ritske fan Ripama en Lieukjen Jelger Anes. It besit sil grif út har family komd wêze. Lieuckien Jelgers (de stavering wikselt frijwat) wie in dochter fan *de burger hopman Jelger Anes* by Geertie Gerryts (it pear wie yn Dokkum 29 maart 1634 foar it gerjocht troud). By de ynventarisaasje fan syn stjerhûs waard Egbert Anes Itskama beneamd as *voormond* oer Lieukien en Ane Jelgers; Eysse Hanses Wenth wie man en foud fan Trijntie Jelgers. Deselde erfgenamten fan Jelger Anes kamen op 22 april 1664 opnij foar, nammentlik Aene Jelgers (oer him Gerrijt Gerrijts âld boargemaster, as bestefaar en kurator), Mr. Eiso Wendt as heit oer syn soan Jelger by wilen Trijntje Jelgers, en hopman Ritsco Rijpema troud mei Lieuckien Jelgers. Noch gjin twa jier letter blykt al ?? fan wilen Dr. Ritsco Ripama, abbekaat en prokureur; kurator wie Pijter Gerryts Olpherda. Lieuckiens broer Aene Jelgers *schriver van 't breedstraatster espel* ferstoar jong; syn ynventaris waard op 11 maart 1674 opmakke op fersyk fan Pieter Gerryts Olpherda, troud mei Gertie Eilerts. De erfgenamten binne "de bern" fan Dr. Ritske Ripema en Leuckien Jelgers.

Yn 1850 waard it goed as Olphert zathe neamd. In stins wurdt net neamd en bysûndere skaaimerken as grêft of in poarte binne net beskreaun. Ek Eekhoff jout yn syn atlas gjin grêft of singel. Op de topografyske kaart fan 1930 is lykwols al in grêft oanjûn en oan de noard- en eastside in diel fan in singel.
Anno 2010 is it bedriuw bûten de grinzen fan it âlde stateterrein groeid, mar oan west- en noardside liket noch in grêft oanwêzich.

## Eigeners/bewenners
* Ritzeke Ulfarda
* 1640 Sybe Anes
* foar 1698 dr. Ritske fan Ripama en Lieukjen Jelger Anes
* 1698 Andries fan Heuven, Gerlof Aebes Smedingh en Livius Ripema 
* 1728 Lieuwe Rijpma (=Livius Ripema) en syn nicht Lieucke Encudides
* 1832 Oeds Petrus Waller
Roardastate (De Lytse Jouwer)

**Roardastate** lei beëasten de De Lytse Jouwer yn de gemeente Dongeradiel. Op it stee stiet yn 2010 in moderne pleats.

Oer it ûntstean fan de state is neat bekend. Yn *De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners* fan Paul Noomen wurdt Roarda net fernijd. Herma M. van den Berg skriuwt allinnich: *Ten oosten van de kerkterp van Hiaure geeft dezelfde bron (= Halbertsma) nog een kleine terp, waarop de state Roorda was gelegen.*

It stimkohier fan 1698 neamt by stim 7 de namme Roorda en yn it floreenkohier fan 1700 komt dy namme foar by nûmer 3. Yn 1640 wie stim 7 eigendom fan “de heer Ruis, Utrecht” wylst Sjoerd Scheltes as brûker neamd waad. Der wurdt dan gjin namme fan it goed fermeld. Yn 1698/1700 wie it eigendom fan Ulbe baron fan Aylva, de grytman fan Eastdongeradiel. It goed wie doe krekt gjin 20 hektare grut en waard brûkt troch Sjoerd Scheltes, grif in pakesizzer fan de Sjoerd fan 58 jier dêrfoar. Yn 1728 wie it gjin aadlik besit mear en is it eigendom fan “Jan Doecles erven” en brûker is Wybe Watses. Rom 100 jier letter wie Willem Doekeles Ploegsma, mooglik in oerpakesizzer fan Jan Doecles, eigener en brûker.

## Eigeners/bewenners
* 1640 de hear Ruis
* 1698 Ulbe baron fan Aylva
* 1728 Jan Doecles erven
* 1832 Willem Doekeles Ploegsma
Edith fan Tamworth

De Hillige **Edith fan Tamworth,** wie in Ingelsk geastlike út mids 10e iuw. 

Edith wie de âldste dochter út it earste houlik fan kening Eduard de Aldere en fan Egwena. Sy wie de suster fan Athelstan fan Ingelân. Yn 926 houlike Athelstan syn suster Edith út oan Sigtric Caech, de Deenske kening fan York, dy't ôfhinklik fan de Ingelske kroan wie. Sigtric stoar al yn it jier dêrop en Edith waard non yn Polesworth. Sy stoar yn it kleaster dat hja yn Tamworth stifte hiehad. Edith wie ek in healsuster fan de keningen Edmund en Edred en fan de HH. Edburga fan Winchester en Elfleda fan Romsey. Ien fan har oare healsuster boaske oan Otto I fan it Hillige Roomske Ryk en wer in oar waard keninginne fan Frankryk, as wiif fan Karel de Ienfâldige.
Bernhard van Haersma Buma

**Bernhardus (Bernhard) van Haersma Buma** (Starum, 23 maart 1932 - Ljouwert, 26 juny 2020) wie in Nederlâns politikus fan de Kristlik-Histoaryske Uny (CHU) en letter fan it CDA.

Hy is in soan fan mr. S.M. van Haersma Buma fan Starum dy't dêr sûnt 1930 boargemaster wie. Doe't er seis jier wie waard syn heit boargemaster fan Wymbritseradiel mar yn it begjin fan de Twadde Wrâldkriich waard dy út reden fan syn anti-Dútske hâlding arrestearre; yn 1942 waard ferlear er it libben yn it konsintraasjekamp Neuengamme.

Bernhard van Haersma Buma helle it gymnasium yn Snits en yn 1950 sette er útein mei de rjochtenstúdzje oan de Ryksuniversiteit Utert. Dêrnei begûn er syn karriêre by it kabinet fan de boargemaster fan De Haach en yn 1959 waard er waarnimmend sjef fan it kabinet fan de Kommissaris fan de Keninginne yn Drinte. Dêrneist wie er ek polityk warber; sa waard er yn 1960 as foarsitter fan de *Federatie van Christelijk-Historische Jongerengroepen* keazen.

Yn juny 1962, Van Haersma Buma wie doe krekt 30 wurden, waard er boargemaster fan Warkum en acht jier letter folge syn beneaming ta boargemaster fan Snits. Hy soe dy funksje hâlde oant syn pensjoen yn july 1993. Yn dy tiid, mar ek letter, hat er mear as ien boek oer Frysk-histoaryske ûnderwerpen skreaun.

Mr. B. van Haersma Buma troude yn 1959 mei mr. drs. Elly van Werkum (1933-2019) dy't ôfstudearre yn de rjochten en de Fryske taal- en letterkunde. Sy krigen twa dochters en in soan. Soan Sybrand van Haersma Buma waard lid fan de Twadde Keamer en wie fraksjefoarsitter fan it CDA. Yn 2019 waard er beneamd ta boargemaster fan Ljouwert.

## Bibliografy
Boeken (mei)skreaun troch Bernhard van Haersma Buma:
* *Van wezenzorg naar stadsbelang : het Old Burger Weeshuis te Sneek 1581-1981*, Osinga, Boalsert, 1981, ISBN 90-6066-386-1
* *Rapport van de commissie Naar een nieuw Fries Museum beleid*, Frysk Museum, Ljouwert, 1985
* *Gotisch bouwen in Friesland*, Stichting Monumint fan de Moanne, Ljouwert , 1991, ISBN 90-73845-03-3
* *Spoorzoeken naar Gods erf : middeleeuwse Friese kloosters*, Stichting Kultuer en Toerisme yn Fryslân, Ljouwert, 1994, ISBN 90-73845-23-8
* *Dominicusdag 1245-1995 : 750 jaar Dominicaanse aanwezigheid in Leeuwarden*, Komitee Dominikusdei 1245-1995, Ljouwert, 1999, ISBN 90-900937-9-6
* *Het Boshuisen Gasthuis te Leeuwarden : gestalten en geslachten rond een gasthuis uit 1652*, Stichting Boshuisen Gasthuis, Ljouwert, 1999, ISBN 90-901270-5-4
* *1969-1999, Zuidwest Friesland*, Súdwest Frysklân, Gearwurkingsferbân fan gemeenten, Snits, 1999, ISBN 90-901283-2-8
* *De Grote of Jacobijnerkerk en de Friese Nassaus*, Friese Pers Boekerij, Ljouwert, 2005, ISBN 90-330-0521-2
* *De Grote of Jacobijner kerk te Leeuwarden*, Friese Pers Boekerij, Ljouwert, 2008, ISBN 978-90-330-0648-7

## Sjoch ek
* Buma (laach)