Alan Rickman

**Alan Rickman** (folút: **Alan Sidney Patrick Rickman**; Londen, 21 febrewaris 1946 – dêre, 14 jannewaris 2016) wie in Britsk akteur en regisseur, dy't in protte op 'e planken stie, mar by it grutte publyk benammen bekend waard mei syn filmrollen. Dêrby spile er faak de smjunt, lykas de oer liken geande dief Hans Gruber yn 'e aksjefilm *[[Die Hard (film)|Die Hard]]*, de sheriff fan Nottingham yn 'e aventoerefilm *Robin Hood: Prince of Thieves* en Severus Sneep yn 'e *[[Harry Potter]]*-filmrige. Yn oarsoartige rollen wie Rickman te sjen yn û.m. it kostúmdrama *Sense and Sensibility*, de histoaryske tillefyzjefilm *Rasputin: Dark Servant of Destiny* en de mozaykkomeedzje *Love Actually*. Hy wûn yn 1991 in BAFTA en yn 1996 in Emmy Award en in Golden Globe. Rickman kaam begjin 2016 te ferstjerren oan kanker.

## Libben en karriêre
### Jonkheid en oplieding
Rickman waard yn 1946 berne yn in arbeidersfermidden yn 'e Londenske wyk Acton, as de soan fan Bernard Rickman, in fabryksarbeider, en dy syn frou Doreen Rose Bartlett. Hy wie fan mingd etnysk komôf, mei Ingelske, Ierske en Welske foarâlden. Syn heit wie roomsk en syn mem metodistysk. Hy hie in âldere broer, David (1944), in grafysk ûntwerper, en in jongeren-ien, Michael (1947), in tennistrainer, en ek in jongere suster, Sheila (1950). Rickman folge de legere skoalle oan 'e Derwentwater Primary School, dêr't de Montessori-lesmetoade brûkt waard. Doe't er acht jier wie, kaam syn heit te ferstjerren, wêrnei't syn mem him en syn bruorren en suster fierder allinne grutbrocht. Hja wertroude neitiid, mar liet har al nei trije jier wer fan har twadde man skiede.

Oan 'e middelskoalle yn Acton wûn Rickman in stúdzjebeurs om fierder te learen oan 'e Latymer Upper School yn Londen, dêr't er foar it earst yn 'e kunde kaam mei toanielspyljen. Mei't er útblonk yn kalligrafy en skilderjen, learde Rickman letter fierder oan it Chelsea College of Art and Design, dêr't er wei trochstreamde nei it Royal College of Art. Neitiid fûn er wurk as grafysk ûntwerper foar de krante de *[[Notting Hill Herald]]*, wat him mear fêstichheid bea as aktearjen. Koart nei syn ôfstudearjen begûn Rickman in ûntwerpstudio dy't er 'Graphiti' neamde. Hoewol't dy saak goed rûn, kaam er trije jier letter ta de konklúzje dat às er noch ea in aktearkarriêre prebearje woe, dat it dan no wêze moast. Dat, fan 1972 oant 1974 folge er kolleezjes oan 'e Royal Academy of Dramatic Art (RADA), wylst er himsels ûnderhold as assistint fan grutte toanielakteurs lykas Nigel Hawthorne en Ralph Richardson.

### Karriêre
Nei't er ôfstudearre wie oan 'e RADA, wurke Rickman yn 't earstoan frijwol útslutend as toanielakteur. Hy sleat him oan by ferskate toanielselskippen efterinoar, dy't har taleine op Britsk repertwaar of op eksperiminteel toaniel. Yn dy jierren spile Rickman rollen yn û.m. *[[De Miuw]]*, fan Tsjechov, en yn Shakepeariaanske stikken as *[[Romeo en Julia]]* en *[[Nei Jim Beleavjen]]*. Hy naam trije kear diel oan it Ynternasjonaal Festival fan Edinburgh. Yn 1980 makke er syn debút op 'e tillefyzje mei in gastrol yn in ôflevering fan 'e searje *Shelley*. Yn 1982 wied er te sjen as dûmny Obadiah Slope yn in BBC-adaptaasje fan *The Barchester Chronicles* fan Anthony Trollope. 

Yn 1985 waard Rickman de manlike haadrol fan 'e boarchgreve fan Valmont taparte yn 'e opfiering troch de Royal Shakespeare Company fan it stik *Les Liaisons Dangereuses*, fan Pierre Choderlos de Laclos. Dy rol betsjutte foar Rickman de trochbraak. Nei't it selskip dêr yn 1987 mei de Atlantyske Oseaan oerstutsen wie om it op Broadway op 'e planken te bringen, waard er foar de rol fan Valmont nominearre foar sawol in Tony Award (de wichtichtste Amerikaanske toanielpriis) as in Drama Desk Award. 

Rickman rekke yn 1988 ferneamd by in breder publyk doe't er de rol fan 'e dief Hans Gruber fertolke yn 'e Hollywood-aksjefilm *[[Die Hard (film)|Die Hard]]*, as tsjinspiler fan Bruce Willis en Bonnie Bedelia. Dat wie teffens syn filmdebút, al hied er earder al wol rollen yn tillefyzjefilms hân. Rickman waard neitiid gauris yn 'e rol fan 'e antagonist cast. Sa spile er yn 'e western yn Austraalje *[[Quigley Down Under]]*, mei Tom Selleck en Laura San Giacomo, de Aboriginal-haatsjende grutgrûnbesitter Elliot Marston. Ek fertolke er yn 'e aventoerefilm *Robin Hood: Prince of Thieves* (1991) de rol fan 'e sheriff fan Nottingham as tsjinspiler fan Kevin Costner (Robin Hood) en Mary Elizabeth Mastrantonio (de frouwe Marian). Dy lêste rol smiet him sawol in BAFTA as in Saturn Award op yn 'e kategory bêste byrol fan in akteur. 

Yn 1996 hie Rickman fierders de titelrol fan 'e 'mâle mûnts' Grigorij Raspûtin, yn it histoaryske tillefyzjedrama *Rasputin: Dark Servant of Destiny*. Dêrfoar waard him in Golden Globe, in Emmy Award (de wichtichtste Amerikaanske tillefyzjepriis), in Satellite Award en in Screen Actors Guild Award takend, allegear yn 'e kategory bêste akteur. Hoewol't Rickman der oanstjit oan naam om aloan en alwer mar yn 'e smjunterol cast te wurden, spile er fannijs in soartgelikense rol yn 'e achtdielige *[[Harry Potter]]*-filmrige (2001-2011), as prof. Severus Sneep.

Fierders ferfolle Rickman lykwols ek oare rollen. Sa fertolke er de manlike haadrol yn romantyske films as *Truly, Madly, Deeply* (1991) en *Sense and Sensibility* (1995). Ek wied er te sjen as de Ierske frijheidsstrider en politikus Éamon de Valera yn 'e biografyske film *Michael Collins* (1996). En teffens hied er in komyske rol yn 'e *[[Star Trek]]*-parody *[[Galaxy Quest]]* (1999), mei Tim Allen en Sigourney Weaver. Rickman wie op syn bêst yn 'e tragikomyske rol yn 'e krystfilm *Love Actually* (2003) as de man fan Emma Thompson, dy't troch syn sekretaresse op 'e doele brocht wurdt. Foar syn rol as de sjirurch Alfred Blalock yn *Something the Lord Made* (2004) waard er nominearre foar in Emmy. Fierders liende er as stimakteur syn stim oan Marvin de Paranoïde Androïde yn *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* (2005), en oan Absolem de Rûp yn *Alice in Wonderland* (2010). 

Ek spile Rickman de egosintryske, Nobelpriiswinnende heit yn *Nobel Son* (2007). Yn *Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street* (2007) fertolke er de rol fan 'e boasaardige rjochter Turpin. Behalven yn films wie Rickman ek allegeduerigen yn it teäter te sjen. Sa spile er yn 1998 Markus Antonius yn Shakespeare syn *[[Antonius en Kleopatra]]*, as tsjinspiler fan Helen Mirren, en hied er yn 2010 de titelrol yn it stik *[[John Gabriel Borkman]]*, fan Henrik Ibsen.

Njonken syn aktearwurk wie Rickman ek aktyf as toanielregisseur. Yn 1995 regisearre er it stik *The Winter Guest* yn it Londenske Almeida Theatre, en yn 1997 regisearre er de ferfilming fan dat toanielstik ûnder deselde titel, mei yn 'e haadrollen Emma Thompson en dy har (wiere) mem Phyllida Law. Yn 2005 regisearre Rickman it stik *My Name is Rachel Corrie*, dat er tegearre mei Katharine Viner gearstald hie. Dêrfoar wûn er de Theatre Goers' Choice Award, in publykspriis, yn 'e kategory bêste regisseur. It jiers dêrop waard it stik lykwols fan Broadway ward út eangstme foar protesten fan lju dy't it as anty-Israel-propaganda sjen soene. Rickman spuide yn 'e media raar guod oer sokke "sensuer berne út skiterigens".

### Priveelibben
Yn 1965, doe't er njoggentjin jier wie, kaam Rickman yn 'e kunde mei de doe achttjinjierrige Rima Horton, mei wa't er syn earste serieuze relaasje krige. Hja wennen gear fan 1977 oant syn ferstjerren. Harren relaasje bleau sûnder bern. Horton is in dosinte ekonomy oan 'e Londenske Kingston Universiteit en wie fan 1986 oant 2006 gemeenteriedslid foar de Labourpartij yn 'e dielgemeente Kensington en Chelsea. Yn 2015 befêstige Rickman dat hy en Horton yn 2012 by in privee-seremoanje yn New York troud wiene. Rickman wie fierders de peteheit fan akteur Tom Burke. Hy wie aktyf yn ferskate nasjonale en ynternasjonale akteurs- en artyste-organisaasjes, en sei fan himsels dat er "berne wie mei in lidmaatskipskaart fan 'e Labourpartij yn 'e bûse".

### Ferstjerren
Yn augustus 2015 waard Rickman troffen troch in lytse oerhaal. Medysk ûndersyk wiisde dêrnei út dat er alfleisklierkanker hie dy't al net mear te genêzen wie. Rickman ferburch it feit dat er terminaal siik wie fan eltsenien útsein syn alderneisten. Hy ferstoar op 16 jannewaris 2016 yn 'e âlderdom fan 69 jier yn in Londensk sikehûs, yn it bywêzen fan freonen en famyljeleden.

## Filmografy

|-

|-
|align="center"| 1978 || *[[Romeo and Juliet]]* || Tybalt || BBC-registraasje fan in toanielstik fan William Shakespeare
|-
|align="center"| 1980 || *Shelley* || Clive || gastrol; ôfl. *Nowt So Queer*
|-
|align="center"| 1980 || *Thérèse Raquin* || Vidal || weromkearende rol; 3 ôfl.
|-
|align="center"| 1982 || *Busted* || Simon || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1982 || *Smiley's People* || Brownlow || gastrol; 1 ôfl.
|-
|align="center"| 1982 || *The Barchester Chronicles* || Obadiah Slope || minysearje
|-
|align="center"| 1985 || *Summer Season* || Croop || gastrol; ôfl. *Pity in History*
|-
|align="center"| 1985 || *Girls on Top* || Dmitri || weromkearende rol; 3 ôfl.
|-
|align="center"| 1989 || *Revolutionary Witness* || Jacques Roux || koarte tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1989 || *ScreenPlay* || Israel Yates || gastrol; ôfl. *The Spirit of Man*
|-
|align="center"| 1993 || *Fallen Angels* || Dwight Billings || gastrol; ôfl. *Murder, Obliquely*
|-
|align="center"| 1996 || *Rasputin: Dark Servant of Destiny* || Grigorij Raspûtin || tillefyzjefilm; wûn de Golden Globe foar bêste akteur yn in minysearje of tillefyzjefilmwûn de Emmy Award foar bêste akteur yn in minysearje of film wûn de Satellite Award foar bêste akteur yn in minysearje of tillefyzjefilm wûn de Screen Actors Guild Award foar bêste akteur yn in minysearje of tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 2002 || *King of the Hill* || kening Philip || as stimakteur, gastrol; ôfl. *Joust Like a Woman*
|-
|align="center"| 2004 || *Something the Lord Made* || Alfred Blalock || tillefyzjefilm; nominearre foar de Emmy Award foar bêste akteur yn in minysearje of film nominearre foar de Satellite Award foar bêste akteur yn in minysearje of tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 2010 || *The Song of Lunch* || Hy || BBC-registraasje fan in toanielstik
|-

|-
|align="center"| 1988 || *[[Die Hard (film)|Die Hard]]* || Hans Gruber || 
|-
|align="center"| 1989 || *The January Man* || Ed || 
|-
|align="center"| 1990 || *[[Quigley Down Under]]* || Elliot Marston || 
|-
|align="center"| 1991 || *Truly, Madly, Deeply* || Jamie || nominearre foar de BAFTA foar bêste akteur
|-
|align="center"| 1991 || *Closet Land* || de ûnderfreger || 
|-
|align="center"| 1991 || *Robin Hood: Prince of Thieves* || sheriff fan Nottingham || wûn de BAFTA foar bêste byrol fan in akteur wûn de Saturn Award foar bêste byrol fan in akteur 
|-
|align="center"| 1991 || *Close My Eyes* || Sinclair Bryant || 
|-
|align="center"| 1992 || *Bob Roberts* || Lukas Hart III || 
|-
|align="center"| 1994 || *Mesmer* || Franz Mesmer || 
|-
|align="center"| 1995 || *An Awfully Big Adventure* || P.L. O'Hara || 
|-
|align="center"| 1995 || *Sense and Sensibility* || kolonel Brandon || nominearre foar de BAFTA foar bêste byrol fan in akteur; nominearre foar de Screen Actors Guild Award foar bêste cast yn in spylfilm 
|-
|align="center"| 1996 || *Michael Collins* || Éamon de Valera || nominearre foar de BAFTA foar bêste byrol fan in akteur
|-
|align="center"| 1997|| *The Winter Guest* || man op 'e strjitte || net fermeld op 'e ôftiteling; ek regisseur en ien fan 'e senarioskriuwers
|-
|align="center"| 1998 || *Judas Kiss* || resjersjeur David Friedman || 
|-
|align="center"| 1998 || *Dark Harbor* || David Weinberg || 
|-
|align="center"| 1999 || *Dogma* || de ingel Metatron || nominearre foar de Saturn Award foar bêste byrol fan in akteur  nominearre foar de Satellite Award foar bêste byrol fan in akteur yn in film 
|-
|align="center"| 1999 || *[[Galaxy Quest]]* || Alexander Dane / dokter Lazarus || nominearre foar de Saturn Award foar bêste byrol fan in akteur
|-
|align="center"| 2000 || *Help! I'm a Fish* || Joe || as stimakteur
|-
|align="center"| 2001 || *Blow Dry* || Phil Allen || 
|-
|align="center"| 2001 || *Play* || man || 
|-
|align="center"| 2001 || *The Search for John Gissing* || John Gissing || 
|-
|align="center"| 2001 || *Harry Potter and the Philosopher's Stone* || prof. Severus Sneep || 
|-
|align="center"| 2002 || *Harry Potter and the Chamber of Secrets* || prof. Severus Sneep || 
|-
|align="center"| 2003 || *Love Actually* || Harry || nominearre foar de Critics' Choice Award foar bêste cast 
|-
|align="center"| 2004 || *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* || prof. Severus Sneep || 
|-
|align="center"| 2005 || *Harry Potter and the Goblet of Fire* || prof. Severus Sneep || 
|-
|align="center"| 2005 || *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* || Marvin de Paranoïde Androïde || as stimakteur
|-
|align="center"| 2006 || *Snow Cake* || Alex Hughes || 
|-
|align="center"| 2006 || *Perfume: The Story of a Murderer* || Antoine Richis || 
|-
|align="center"| 2007 || *Nobel Son* || Eli Michaelson || 
|-
|align="center"| 2007 || *Harry Potter and the Order of the Phoenix* || prof. Severus Sneep || 
|-
|align="center"| 2007 || *Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street*&nbsp;&nbsp;&nbsp; || rjochter Turpin || nominearre foar de Saturn Award foar bêste byrol fan in akteur
|-
|align="center"| 2008 || *Bottle Shock* || Steven Spurrier || 
|-
|align="center"| 2009 || *Harry Potter and the Half-Blood Prince* || prof. Severus Sneep || wûn de Scream Award foar bêste cast
|-
|align="center"| 2010 || *Alice in Wonderland* || Absolem de Rûp || as stimakteur
|-
|align="center"| 2010 || *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1* || prof. Severus Sneep || 
|-
|align="center"| 2010 || *The Wildest Dream* || Noel Odell || as stimakteur yn in dokumintêre 
|-
|align="center"| 2011 || *Portraits in Dramatic Time* || himsels || 
|-
|align="center"| 2011 || *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2* || prof. Severus Sneep || wûn de People's Choice Award foar bêste cast nominearre foar de Saturn Award foar bêste byrol fan in akteur nominearre foar de Scream Award foar bêste byrol fan in akteur nominearre foar de Scream Award foar bêste cast
|-
|align="center"| 2011 || *The Boy in the Bubble* || ferteller || koarte film
|-
|align="center"| 2012 || *Gambit* || Lord Shahbandar || 
|-
|align="center"| 2013 || *The Butler* || Ronald Reagan || nominearre foar de Screen Actors Guild Award foar bêste cast yn in spylfilm
|-
|align="center"| 2013 || *A Promise* || Karl Hoffmeister || 
|-
|align="center"| 2013 || *Dust* || Todd || koarte film 
|-
|align="center"| 2013 || *CBGB* || Hilly Kristal || 
|-
|align="center"| 2014 || *A Little Chaos* || kening Loadewyk XIV fan Frankryk&nbsp;&nbsp;&nbsp; || ek regisseur en ien fan 'e senarioskriuwers
|-
|align="center"| 2015 || *Eye in the Sky* || luitenant-generaal Frank Benson || 
|-
|align="center"| 2016 || *Alice Through the Looking Glass* || Absolem de Rûp || as stimakteur; postúm útkommen
|-

|-
|align="center"| 1997 || *The Space Bar* || My Parker / Ty Parker || as stimakteur
|-
|}

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Alan Rickman yn 'e Internet Movie Database (IMDb)