open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
399 f.Kr.

## Foarfallen
* *sûnder datum* - De Tsientûzen, in leger besteande út Grykske hierlingen, berikt de kust fan 'e Swarte See nei't se har dêrhinne in paad fochten hawwe troch it Perzyske Ryk, alhiel út Mesopotaamje wei.
* *sûnder datum* - Yn Egypte set Neferites I út Mendes farao Amyrtéus ôf en grypt sels de macht. Dêrmei stiftet er de 29e Dynasty fan Egypte. Hy makket gebrûk fan de swierrichheden oan it Perzyske Ryk en begjint daliks syn macht oer Palestina út te wreidzjen.
* *sûnder datum* - Yn 'e Grykske stêdsteat Atene wurdt de wiisgear Sokrates ta de dea feroardiele om't er in ferdjerlike ynfloed op 'e jongerein hawwe soe. (De wiere reden is dat er tefolle krityk utere hat op 'e machthawwers fan Atene.) Hy wegeret mei te wurkjen oan in plan fan syn freonen om him foàr de follûking fan dat fûnis út it tichthûs te befrijen. Ynstee dêrfan kiest er derfoar om mei te wurkjen oan 'e útfiering fan 'e deastraf, dy't it leechdrinken fan in gifbeker omfiemet.
* *sûnder datum* - Under in jachtpartij wurdt kening Archelaüs I fan Masedoanje om hals brocht troch Kratearus. Dêrmei giet Masedoanje in ûnlijige tiid temjitte. Kratearus regearret fjouwer dagen ear't er sels fermoarde wurdt, wêrnei't de jonge Orestes, de soan fan Archelaüs&nbsp;I, kening wurdt ûnder it regintskip fan Airopus.

## Berne

## Ferstoarn
;*datum ûnbekend* 
* farao Amyrtaios fan Egypte (* 4?? f.Kr.)
* kening Archelaüs I fan Masedoanje (* 4?? f.Kr.)
* kening Kratearus fan Masedoanje (* 4?? f.Kr.)
* Sokrates, Ateensk wiisgear (* 469 f.Kr. of 470 f.Kr.)
Bangert

**Bangert** is in buorskip yn de gemeente Medemblik, yn de provinsje Noard-Hollân.

It plak is ûntstien yn de tiid dat it doarp Andyk noch gjin echte fêste buorren hie, en it by in oantal buorskippen hearde dy't ûntstiene út túnkershúskes. De measte fan dy buorskippen binne ferdwûn of opgien yn it hjoeddeiske doarp Andyk. Bangert is as buorskip wol bleaun om't it bewesten leit fan de eigentlike buorren fan it doarp. Bangert wie lang de grutste fan de lytse kearnen. Yn 1667 krige it krekt eastliker lizzende Tsjerkebuert in tsjerke en groeide dêrnei frij fluch. Bangert krige it dêrtroch lestiger en hâldt de befolking. Bangert en Tsjerkebuert waarden soms ek tegearre neamd as ien kearn, mar de iene neamde it Bangert, de oare Tsjerkebuert. Letter soe Tsjerkebuert mear grûn yn it noarden krije en waard it echt in stik grutter as Bangert. Letter soe Bangert ek in eigen tsjerke krijge, in parochytsjerke dy't *Parochy Marije Middelaresse fan alle Geneden* neamd waard.

De Bangert waard yn de rin fan 19e en 20e iuw noch lytser troch ûntfolking troch earmoede en it ynnimmen fan grûn troch de gemeente Wervershoof. Dochs oerlibbe de kearn dat allegear en hat it tsjintwurdich noch hieltyd in dúdlike betsjutting fan in eigen buorren. Mei de Andyk en Tsjerkebuert waard Bangert fan 1 jannewaris 2011 ôf part fan de gemeente Medemblik. 

## Gemeente Bangert
Bangert wie fan 1 jannewaris 1979 oant en mei 31 desimber 1979 de gemeentenamme fan de gemeente Drechterlân, doe't de doetiidske gemeenten Blokker, Hoogkarspel en Westwoud fannijs yndield waarden. De namme wie in fersin, de gemeentenamme sloech op it buorskip De Bangert, dat diels ûnder de gemeente Drechterlân foel en diels ûnder de gemeente Hoorn. It waard yn de rin fan it jier oanpast, mar offisjeel feroare de namme pas mei it yngean fan it nije jier. Totaal waarden 149 minsken berne yn de gemeente Bangert.
Bokking

**Bokking**, **bokkem** of **bokken** is gjin aparte fisksoarte, mar in bewurke rikke kulinêre fariëteit fan de hjerring.

Under de namme "bokking" wurdt rikke en sâlte hjerring oanbean. Yn it Ingelsk wurdt bokking ek wol *bloater* neamd, mar bloater is ek de namme foar de *[[Coregonus hoyi]]* of oar sorte houting dy't faak rikke ferkocht wurde (en iten). De term bokking wurdt allinnich brûkt foar de fariëteit makke fan hjerring.

## Soarten
By gebrek oan konservearingsmooglikheden wienen oant de ein fan de njoggentjinde iuw bokkingen yn trije soarten te krijen: *leffe bokking, taaie bokking* en *hurde bokking*. Leffe bokking wie mar koart rikke en inkele dagen hâldber; taaie bokking inkele wiken en hurde bokking inkele moannen. Benammen de hurde bokking waard mei miljoenen yn oantal eksportearre, benammen nei Dútslân.

Tsjintwwurdich wurdt ûnderskied makke tusken *stoombokking* (waarmrikke) en *spekbokking* (kâldrikke). *Kipper* is ek rikke hjerring, mar dan iepenklapt en waarm rikke. In fjirde fariant is *bakbokking*, in bakte hjerring.

## Mindere populariteit
Bokking hat iuwenlang folksfiedsel nûmer ien west, goedkeap te krijen en lang hâldber. Door de ferleging fan de fleisprizen oan de ein fan de njoggentjinde iuw ferdwûn dizz posysje. Tsjintwurdich wurdt bokking noch wol yn it bûtenlân iten, mar begjint yn Nederlân in marzjinaal bestean te lieden. Kulinêr binne der in soad mooglikheden mei bokking.

## Ferskaat
* De band Bukkes tankt syn namme oan it Spakenburchske wurd foar de bokking. Bukkes sjogt yn it Spakenburchsk dialect.
Venhuizen

**Venhuizen** is in eardere gemeente yn de regio West-Fryslân in de provinsje Noard-Hollân en leit daar yn it âlde goa Westflinge. De gemeente leit eastlik fan Hoarn oan de Markermar. De gemeente hie 7828 ynwenners op 1 juny 2005), en hie in oerflakte fan 56,65 km² (wêrfan 19,52 km² wetter). It gemeentehûs lei yn Venhuizen. It doarp Venhuizen sels hat 2530 ynwenners (2004).

De gemeente Venhuizen is per 1 jannewaris 2006 opheft en by de gemeente Drechterland foege.

De lêste boargemaster fan de gemeente wie de Sineesk-Surinaamske Roy Ho Ten Soeng, hy is de earste allochtoane boargemaster fan Nederlân.

## Oare plakken binnen de eardere gemeente

Steden:
*Hem (de doarpen Hem en Venhuizen hawwe tegearre stedsrjochten)
*Schellinkhout

Doarpen:
* Blokdyk
* De Buurt
* Hem
* Oosterleek
* Wijdenes

Buorskippen:
* De Hout
* De Weed
* Kraaienburg
* Oostergouw
* Tersluis
* Westerbuert
* Wijmers
Woerden

**Woerden** is in gemeente en stêd yn it westen fan de provinsje Utert. De gemeente hat  ynwenners (), boarne: CBS) en hat in oerflakte fan tsjin de 93 km² (wêrfan mar in minym bytsje wetter). Woerden krige yn 1372 stedsrjochten, wat as it begjin fan it gemeentlik bestjoer sjoen wurde kin.
Noorderland

**Noorderland** is in magazine oer it (bûten)libben yn Fryslân, Grinslân en Drinte. It blêd ferskynt sûnt 2005 acht kear jiers en wurdt útjûn troch Pijper Media yn Grins. 

It blêd jout omtinken oan *human interest*, natoer, kultuer, útgean en wenjen en wurkjen yn de noardlike provinsjes. Yn it jublileumjier 2010 wie der in grut feest op lângoed Nienoard yn De Like.

Oant 2013 waard it blêd útjûn troch de NDC Mediagroep dy't ek de Ljouwerter Krante en Nieuwsblad van het Noorden útjout. Begjin 2013 waard Noorderland ferkocht oan Pijper Media.
Douglas (Man)

**Douglas** (Manksk: *Doolish*) is de haadstêd fan it eilân Man (Ingelsk: *Isle of Man*, Manksk: *Ellan Vannin*) en is teffens de grutste stêd op it eilân. It plak leit oan de eastkust en oan de rivier Douglas.

Gelearden binne it der oer iens dat de namme Douglas fan it Keltyske *Duboglassio* komt, dat betsjut 'swarte rivier'. 

Douglas is it meast wichtige sintrum op Man wat saken, finânsjen, ferfier, bestjoer en ferdivedaasje oanbelanget. 

Yn de stêd wennet sa'n 32% fan de befolking fan Man.

## Berne yn Douglas
* Mark Cavendish (1985), hurdfytser 
* Robin Gibb (1949), sjonger
* Maurice Gibb (1949, sjonger (†2003)


Ofbyld:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Douglas (Isle of Man)-GB.png|Klimaatdiagram fan Douglas
Ofbyld:IsleOfManDouglasBay.jpg|Baai fan Douglas
Ofbyld:Douglas Bay Isle Of Man Panorama.JPG|Baai fan Douglas
Ofbyld:Palestraden douglas man.jpg|Promenade Douglas
Kilkenny

**Kilkenny** (Iersk: *Cil Chainnigh*) is de haadstêd fan County Kilkenny, Ierlân. Kilkenny leit oan de ouwers fan de rivier Nore yn de provinsje Leinster yn it súdeasten fan Ierlân. De stêd is ferneamd fanwege de protte midsiuwske gebouwen dy't er hat.

De skiednis fan it plak begjint yn de iere 6e iuw at de tsjerke him dêr festiget.

De wichtichste gebouwen binne Kastiel Killkenny en Sint Canice's Katedraal. Sint Canice is ek dejinge dy't de stêd syn namme jûn hat; it Ierske *Cill Chainnigh* betsjut *Tsjerke fan Canice*. It Ierske parlemint hat yn de 14e iuw ek in skoft yn de stêd húsmanne.

De stêd hat ferskate brouwerijen, sa as de St. Francis Abbey Brewery dy't ier yn de 18e iuw oprjochte waard troch de hearen Cole en Smithwick, en dy't sûnt de jierren '60 part binne fan de Guinness Ireland Group. Bieren dy't dêr broud wurde binne ûnder oaren Smithwicks en Killkenny. 80% fan it bier dat tsjintwurdich yn Kilkenny produsearre wurdt is it Amerikaanske Budweiser (ûnder lisinsje).

Killkenny hat ek in súksesfol hurlingteam, *The Cats*, dat sûnt 1999 al fiif kear de Ierske hurlingtitel helle hat en regearend kampioen is.

## Berne yn Killkenny
* George Berkeley (12 maart 1685), filosoof, Anglikaansk biskop.
* Richie Ryan (6 jannewaris 1985), fuotballer

## Keppeling om utens
* Ierske arsjitektuer online - Killkenny City
Dave Baan

**David (Dave) Baan** (Rotterdam, 30 juny 1908 – Sydney, 17 july 1984) is in earder amateurbokser út Nederlân,

Baan die yn 1928 út namme fan Nederlân mei oan de Olympyske Spullen fan Amsterdam. Dêr ferlear er yn de kwartfinales fan it lichtgewicht (oant 61,24 kilogram) fan in Deenske tsjinstanner. Baan stoar yn de âldens fan 76 jier nei fjirtjin beroertes yn in fersoargingshûs yn Austraalje.
Mauthausen

**Mauthausen** is in lytse merkstêd yn Boppe-Eastenryk yn Eastenryk. It plak leit sa'n 20 kilometer be-easten de stêd Linz en hie yn 2001 in ynwennertal fan 4.850.

Yn de Twadde Wrâldkriich wie dêr it konsintraasjekamp Mauthausen-Gusen

## Skiednis

Yn de omkriten fan Mauthausen wenje al tûzenen jierren minsken. Yn it tiidrek fan it Romeinske Ryk lei it op in krúspunt fan twa wichtige hannelsrûtes.

Ein 10e iuw  wie dêr in tolstasjon foar skippen (*Maut* yn it Dútsk). De namme "Muthusen" wurdt foar it earst fernijd yn 1007.

Under de Earste Wrâldkriich wie dêr in kriichsfinzenekamp eastlik fan Mauthausen. Russen, Serven, mar meast Italjaanske soldaten (soms wol 40.000 man) sieten dêr fêst. Om de 9000 stoaren yn it kamp. Sy wurde yn oantins holden op in oarlochsbegraafplak.

Yn de Twadde Wrâldkriich, fan 1938 oant 1945, wie der in konsintraasjekamp westlik fan de stêd. Begjin 1940 waard in grut tal Poalen oerbrocht nei it kampkompleks Mauthausen-Gusen. Der wurdt rûsd dat sa'n 30.000 Poalen stoaren yn  Mauthausen-Gusen. De finzenen waarden bleatsteld oan barbaarske omstannichheden; it wreedferneamdst wie de stiengroeve. Finzenen moasten swiere rotsblokken in trep fan 186 treden op tôgje. De trep wie bekend as de 'Trep fan de dea'.

Mauthausen krige yn 1954 en 2002 te meitsjem mei oersteaming fan de rivier de Danube.

## Toerisme
It besjen wurdich, û.o.:
* Konsintraasjekamp Mauthausen-Gusen
* 15e-iuwske tsjerke
* Alde binnenstêd
* 16e-iuwske kastiel Pragstein
Museum Oud Nijkerk

**Museum Oud Nijkerk**, oprjochte yn 1968, is in museum yn Nijkerk dat de skiednis fan de stêd Nijkerk tentoanstelt. It Museum sit yn it sintrum fan de stêd, foar de Grutte Tsjerke oer.

Haadûnderwerpen binne: 
* ambachten
* arsjitektuer
* streekhistoarje. 

Oant 2013 hat it museum in eksposysje gearstald dêr't de besiker yn 12 stappen kennis makket mei de skiednis fan Nijkerk. Yn dat jier foarmet de feestlike betinking fan 600 jier stedsrjochten oanlieding ta in nije tentoanstelling. 
Jierliks binne der twa of trije eksposysjes dy't te krijen hawwe mei de histoaryske ûntwikkeling fan Nijekrk. 

Stichting Oud Nijkerk eksploitearret it museum en stelt him ten doel de kultuerhistoaryske skiednis libben en tagonklik te hâlden foar in breed publyk. Neist it garjen fan foarwerpen en gegevens wurdt ek histoarysk ûndersyk dien.
Nijhof

;Persoanen
* Ruud Nijhof (Bloemendaal , 6 maaie 1945 ) Twadde Keamerlid foar de ienmansfraksje DS'70 
* Henk Nijhof (8 april 1952), partijfoarsitter fan GrienLinks. 
* Daniël Nijhof (Hengelo, 15 jannewaris 1973 ), fuotballer.
* Sanne Nijhof (Den Ham, 20 oktober 1987 ), Nederlânsk model.

; Bedriuwen
* Nijhof, wenwinkel yn Baarn. 
* Nijhof-Wassink, transportbedriuw yn Rijssen.
Nijhof (Baarn)

Firma **Nijhof** is in grutte winkel fan bou- en wenartikels oan de Minervawei yn Baarn.

Jan Nijhof (1901-1979) begûn yn 1950 in hout- en ôfbraakhannel en in jier letter begûn er sloopmateriaal fan ôfbrutsen filla's op te keapjen. Ek syn beide soannen kamen yn de saak en der waard begûn om keukens en oare produkten fan gruthannels en fabriken te betrekken. Sa ûntstie yn de jierren sechtich de earste selsboumerk fan Nederlân. 
It bedriuw groeide hurd, sadat it yn 1972 nei it doe nije yndustryterrein de Noordschil ferhuze. Nei de dea fan harren heit yn 1979 namen de beide soannen de lieding. Omdat syn heit wethâlder fan Baarn waard, kaam yn 1984 pakesizzer Jan der by. Nei in grutte brân yn 1987 waard it bedriuw fergrutte ta in wenwarehûs. De saken rûnen sa goed dat Nijhof yn 2010 ta bêste wenwinkel fan Nederlân útroppen waard.
Nederlânsktalige wikipedy

De **[[Nederlânsk]]e [[wikipedy]]**, de **Nederlânsktalige** edysje fan Wikipedia gie yn 2001 fan start en is yn 2026 de op fiif nei grutste edysje fan dizze online ensyklopedy (ynternetensyklopedy) mjitten nei it oantal artikels, efter de Ingelske, Sebûaanske, Dútske, Frânske en Sweedske.
Abel fan Denemark

**Abel** (1218 - 29 juny 1252) wie kening fan Denemark fan 1250 - 1252 en hartoch fan Sleeswyk (1232-1252). Hy wie in soan fan kening Waldemar II fan Denemarken en fan Berengaria, de dochter fan Sancho I fan Portegal. Syn bruorren wienen kening Erik IV en syn opfolger Christoffel (I). Hy wie troud mei Mechtildis fan Holstein (in dochter fan greve Adolf IV fan Holstein) en hja soe nei syn dea, yn 1261, mei Birger Jarl wertrouwe.

## Bern
# Waldemar III (-1257)
# Erik I (± 1240-1272)
# Sofia (± 1240-1284)
# Abel (1252-1279)

Abel folge syn broer Erik IV nei syn dea per 1 novimber 1250 op. Erik IV is grif troch twa  fan Abel syn oanhingers ombrocht op in reis fan Erik troch Sleeswyk. Abel en fjouwerentweintich eallju leinen de **dobbelt tylvter-ed** (*twa dozinen eed*) ôf en beswarren dat hartoch Abel gjin diel yn de moard hân hie. It wurdt (en no noch altiten) wiid en siid leaud dat kening Erik IV wis wol op befel fan syn broer Abel fermoarde is. *Abel af navn, Kain af gavn* (*Abel fan namme, Kaïn yn dieden*) soe de befolking sizze.

Kening Abel en keninginne Machteld soenen sa'n oardel jier regearje. Op 29 juny 1252 kaam Abel, en in soad fan syn eallju, om yn in gefjocht mei de Friezen ûnder oanfiering fan Sicko Sjaerdema yn Noard-Fryslân (Sleeswyk-Holstein). Syn soan Waldemar waard op dat stuit finzen hâlden troch de aartsbiskop fan Keulen om losjild te krijen. Om dy reden waard de jongste broer fan Erik IV en Abel, Kristoffel I, op krystdei 1252 as kening kroane.

Abel syn neisieten - it *Laach Abel*- soenen oant 1375 oer Súd-Jutlân regearje, faak yn ko-regintskippen mei harren sibben yn Holstein, en soargen foar in permanint probleem foar it Deensk gesach. Harren bestjoer betsjutte de start fan de definitive ôfskieding fan Súd-Jutlân fan it keninkryk Denemark.

## Foarâlden
Sjoerd Popma

**Sjoerd Popma** wie in Skylger haadling dy’t yn 1330 in lytse kapel stifte efter syn stins besuden Aasterein. 

## Skiednis
Mei Sjoerd Popma wurdt foar it earst it laach neamd dat it op Skylge oant 1502 foar it sizze hie. It Popmalaach oefene op it eilân de funksje fan grytman út. Letter waarden sy ek wol de "hearen fan Skylge" neamd. De soan fan Sjoerd, Folkert Popma beneamde himsels yn 1389 yn dy funksje. Syn opfolger, Ziwaert Popma waard lykwols as grytman beneamd troch Albrecht fan Beieren. 

Fan it wenstee fan de famylje Popma is noch in stinswier oer, in heuveltsje yn de greiden besuden it doarp Aasterein.
Henk de Vries

**Henk de Vries** (1950?) út Drachtster Kompenije is sûnt 2006 adjunkt-direkteur fan It Fryske Gea. Op 1 jannewaris 2012 folge er Ultsje Hosper op as direkteur by It Fryske Gea. 

De Vries studearre lânskipsekology oan de Ryksuniversiteit Grins en folge letter noch in stúdzje bedriuwskunde. 
De Vries hat ûnderfining op it mêd fan natoer en lânskip. Sa wurke er ûnder mear by it Ryksynstitút foar Natoerbehear, de Provinsje Fryslân, LB&P ekologysk advys BV en by Heidemij Advies BV regio Noard. By It Fryske Gea kaam De Vries yn 1997 yn tsjinst as haad fan de ôfdieling Natoerkwaliteit.
Kortikosteroïde

**Kortikosteroïden** binne in gemyske fariant fan it lichemseigen bynierskorshormoan. Dy groep fan stoffen ûnderdrukt ferskate reaksjes fan it lichem by ûntstekkingen, al as net by ynfeksjes. Teffens hawwe hege doseringen (in meast stimulearjende) ynfloed op de psyche.

De **bynierskorshormonen** wurde makke troch de skors fan de bynieren. Dy hormonen kinne twa soarten by ûnderskieden wurde:
* Glukokortikoïden
* Mineralokortikoïden

## Glukokortikoïden
In foarbyld is it hormoan kortisol.
Glukokortikoïden wurde ûnder ynfloed fan it ACTH (AdrenoKortikoTroop Hormoan) makke, in hormoan dat ôfjûn wurdt troch it foarste part fan de hypofyse, de adenohypofyse. Sy befoarderje it omsetten fan aaiwiten en fetten yn glukoaze (glukoneogenese). Dêrtroch giet it bloedsûkerhalte omheech. Glukokortikoïden binne wichtich foar it regeljen fan de aktiviteit fan it ymmúnsysteem, komme mear frij by stress en ûnderdrukke ûntstekkingsreaksjes. 

As medisyn wurde yn it plak fan it natuerlike kortisol fral syntetyske derivaten foarskreaun. De neifolgjende middelen binne registrearre foar it gebrûk as genêsmiddel: Kortison, Hydrokortison, Prednisolon, Prednison, Metylprednisolon, Triamsinolon, Betametason, Deksametason. De earste 2 hawwe ek in frij sterke mineralokortikoïde wurking, prednisolon al minder, de lêste 3 hast net. Foar lokale tapassingen (eachdrippen, eardrippen, noasspray, ynhalaasje (by astma en COPD), hûd) binne der noch mear middelen beskikber. 

Kortikosteroïden kinne op ferskate wizen tatsjinne wurde:

* Oraal: opnimme troch de mûle (systemysk opnimmen)
* Dermaal: fia de hûd (fral by hûdoandwanings)
* Ynhalatoir: in aerosol of poeier wurdt ynademe
* Yntraveneus: fia in ynfús (meastal by in hegere dosis en/of stjitkuer)
* As eachdrippen
* Per ynjeksje

De wichtichste bywurkingen fan kortikoïden op de lange doer binne:

* Osteoporoaze
* Tinner wurden fan de hûd (atrofy) en bliedingen ûnder de hûd
* Hûd: striae
* Typyske nije ferdieling fan fetweefsel (yn nekke, antlit)
* Spieratrofy (benammen in neidiel by COPD)
* Katarakt
* Fermindere genêzing fan wûnen 
* Hege bloeddruk (hypertensy)
* Sûkersykte
* Bynierskorsynsuffisjinsje

Om dy lêste reden mei it brûken fan orale kortikoïden net yn ien kear stoppe wurde, mar ôboud wurde neffens in ôfbouskema. (sjoch Addisonkrisis)

## Mineralokortikoïden
In foarbyld is aldosteron wat makke wurdt yn it byniermoarch. Mineralokortikoïden regelje mei de bloeddruk en de wetter- en sâlthûshâlding. Sy befoarderje de weromresorpsje fan natrium en wetter yn de nieren. Teffens befoarderje sy de útskieding fan kalium troch de nieren. Registrearre as genêsmiddel is it Fludrokortison, wat in folle langere healweardetiid hat as aldosteron.
Ultsje Hosper

**Ultsje Hosper** (Grou, 1947) út Oerterp is ekolooch en foarsitter fan It Fryske Gea. 

Folge as Grouster boeresoan in lânbouoplieding en wurke foar de Heidemij (no Arcadis) yn Assen. Doe't er 27 jier wie folge er in oplieding Ekology oan de Ryksuniversiteit Grins. 

Nei syn stúdzje kaam er yn tsjinst by de Provinsjale Feriening foar Natoerbeskerming in Fryslân ‘It Fryske Gea’, as ‘natoerwittenskiplik meiwurker’. Fan 1998 - 2012 wie er direkteur. Hy waard opfolge troch Henk de Vries.

Hosper skreau mei Peter Karstkarel en Siem van der Woude in boek oer De Slachte dat yn 2002 ferskynde.

;oare funksjes
* bestjoerslid nammens It Fryske Gea fan de Stifting Feantwurde Behear Iselmar (sûnt 2005).
Jan Sipkema

**Jan Sjouke Sipkema** (Goor, 10 maart 1933 - Bentveld, 12 maaie 2008) wie in sportbestjoerder. Ald-foarsitter fan de Feriening De Fryske Alve Stêden. Hy late de reedridersorganisaasje fan 1985 - 1994.

## Libbensrin
Nei in karriêre by de wegenbouwer Heijmans kaam Yr. Jan Sipkema werom nei Fryslân en waard hy yn 1982 beneamd ta haadyngenieurdirekteur fan de Provinsjale Wettersteat. Hy bleau dat oant 1 jannewaris 1993. Under syn lieding fierde hy in reorganisaasje troch, wat him net like maklik ôfgie. Mar yn syn funksje koe hy ek farferbodden foar de alvestêdetoch ôfkundigje as de iisgong dêr reden ta joech. En as dat barde dan wienen alle rydleafhawwers yn Nederlân oeremis.

## Alvestêdetocht
### As rider
Jan Sipkema ried de Alvestêdetocht sels twa kear út as wedstriidrider. Yn 1954, op 3 febrewaris, kaam hy as 51e oer de einstreek en krige syn krúske. 
Ek oan de Tolfde Alvestêdetocht, op 18 jannewaris 1963, die hy mei. Hy ried de ekstreem swiere tocht út, mar hy krige gjin krúske, omt hy mear as oardel oere nei de winner, Reinier Paping, binnenkaam.

### As foarsitter
Yn 1983 ward er bestjoerslid fan de Feriening de Friesche Elf Steden en yn 1985 waard hy foarsitter as opfolger fan Jan Kuperus. De feriening hie troch de sêfte winters al sûnt lange tiid gjin tocht mear útskreaun.
Mar op 18 febrewaris 1985 spruts hy de wyls legendaryske wurden *It sil heve*. Dat betsjutte dat der foar it earst sûnt 22 jier wer in Alvestêdetocht ferrriden wurde soe en wol op 21 febrewaris. Winner waaerd Evert van Benthem. 

Under syn foarsitterskip waard de *Tocht der tochten* ek ferriden op 26 febrewaris 1986. Der ûntstie dat jier in konflikt, doe't kroanprins Willem Alexander sûnder meiwitten fan Jan Sipkema útnûge waard om de tocht ek te riden. 

By syn ôfskied as foarsitter fan de feriening op 9 desimber 1994 waard hy beneamd ta offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau en ta earelid fan de feriening. Hy waard opfolge troch Henk Kroes.

De lêste jierren fan syn libben lijde hy oan de sykte fan Parkinson. Hy wie yn syn lêste libbensmoannen opnomd yn in ferpleechtehûs yn Noard-Hollân. Jan Sipkema ferstoar op 75-jierige leeftiid. Hy waard kremeard yn it Krematoarium Velsen yn Driehuis
List fan heechste tuorren yn de provinsje Fryslân

**List fan heechste tuorren yn de provinsje Fryslân**:

## Sjoch ek
* List fan heechste bouwurken yn de Fryslannen
* Wettertuorren yn Fryslân
Hammerfest

**Hammerfest** (Samysk: *Hámmárfeasta*) is in stêd en gemeente mei 11.274 ynwenners (op 1 jannewaris 2021) yn de provinsje Troms og Finnmark yn it noarden fan Noarwegen, net fier fan de Noardkaap.

Hammerfest leit op 70°39' NB, binnen de Noardpoalsirkel, mar hat fanwege de Golfstream in iisfrije haven en gjin permafrost. Troch de lizzing binnen de poalsirkel giet de sinne net ûnder tusken 16 maaie en 26 july (middernachtsinne) en komt de sinne yn de winter tusken 21 novimber en 21 jannewaris net boppe de hoarizon út.

Hammerfest wurdt, lykas ek Kristiansund, Svolvær, Tromsø en Vardø, oandien troch Hurtigruten (kustekspress). De stêd hat ek in fleanfjild: lofthaven Hammerfest (iepene op 30 july 1974).

Hammerfest wie in fiskershaven en jachtgrûn fan belang lang foardat it rjochten krige per Keninklik dekreet fan Kristiaan VII fan Denemark yn 1789.

## Ut de skiednis
### Brân fan 1890
Hammerfest waard yn 1890 sa'n bytsje foar de helte ferwoaste troch in brân dy't yn in bakkerij ûntstien wie. Nei de brân waard jild en humanitêre help út alle hoeken fan de wrâld wei stjoerd; de grutste donor wie keizer Wilhelm II fan Dútslân. De keizer hie de stêd in tal kearen mei syn jacht besocht en mocht dêr graach wêze.

Mei fanwege de lange tsjustere winters krige Hammerfest al betiid elektryske strjitferljochting (yn 1891).

### Twadde Wrâldkriich

Nei harren oermastering fan Noarwegen fersterken de Dútsers Hammerfest en brûkten de haven as útfalsbasis foar de marine. It belang fan Hammerfest waard grutter nei de Dútske ynfal fan de Sovjet-Uny yn 1941. Der waarden trije kustbatterijen oprjochte en de stêd krige loftôfwargeskut. Hammerfest wie de wichtichste útfalsbasis foar de Dútske U-boaten, dy't skippen op de Atlantyske oanfierrûtes fan de Alliearden oanfoelen. Rûnom de stêd waarden 4000 lânminen lein.

De Dútsers ferlieten Hammerfest tusken de hjerst fan 1944 en 10 febrewaris 1945. De stêd waard folslein ferwoastge útsein in lytse kapel út 1937. Ek no noch wurde geregeldwei minen en munysje út dy tiid fûn en ferneatige.

## Ekonomy en toerisme

Op it eilân Melkøya, justjes foar de kust by Hammerfest, is in grutte ynstallaasje foar it floeiber meitsjen fan ierdgas út Snøhvit set; it is de meast djoere konstruksje ea yn de skiednis fan Noard-Noarwegen. It projekt hat foar ekonomyske groei en nij optimisme yn Hammerfest soarge, yn tsjinstelling ta de ekonomyske delgong en negative befolkingsgroei yn oare parten fan Finnmark. Snøhvit is de earste eksportfoarsjenning foar floeiber natuerlik gas yn Jeropa.

Hammerfest hat foarsjennings foar sportfiskjen en kommersjeel fiskjen, op see en yn binnenwetter, en djipseedûken. De meast noardlike gletsjer fan Noarwegen is in populêre bestimming. Fierders giet der in deistige boat nei de Noardkaap.

Hammerfest is teffens in sintrum foar Laplânske kultuer.

De Geodetyske bôge fan Struve dy't oan de Swarte See ta rint en dy't brûkt waard om de grutte en de foarm fan de ierde temjitten mei help fan trijehoeksmjitting, begjint yn Hammerfest.

## Plakken yn de gemeente
* Rypefjord

## Berne yn Hammerfest
* Ole Olsen (4 july 1850) komponist, muzykpedagooch en militêre kapelmaster
Jonker

**Jonker** wie in aadlik predikaat dat yn de tiid fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen takend waard oan ealju sûnder titel, mar mei in amt. 

Letter (yn de 17e en 18e iuw) neamden jonkers har nei Dútsk foarbyld faak baron; by de ynstelling fan it Keninkryk fan de Nederlannen waard dat faak troch dy famyljes oernomd. De jonkhearen kamen faak fuort út it steedlik patrisjaat.

Tsjintwurdich wurdt de titel noch wolris brûkt om in jonkhear mei oan te tsjutten. Jonker is ek de formele oansprektitel fan foar in jonge, net troude jonkhear (froulike foarm: frelle) en foar adelborsten yn de offisiersoplieding by de Keninklike Marine.
Lansing (Michigan)

**Lansing** is de haadstêd fan de Amerikaanske steat Michigan en hat 114.297 ynwenners (2010). De agglomeraasje Lansing hat 464.036 ynwenners (2010). Lansing leit tusken Chicago en Detroit tusken de Grutte Marren. De stêd docht Europeesk oan en hat de bêst oplate befolking fan de FS en in grut tal opliedingsintrums. De stêd hat ek in universiteit, de Michigan State University. 

## Demografy
Fan de befolking is 9,7 % âlder as 65 jier en bestiet foar 33,2 % út ienpersoanshúshâldings. De wurkleazens bedraacht 3,3 % (sifers folkstelling 2000).

Sawat 10 % fan de befolking fan Lansing bestiet út Latino's, 21,9 % is fan Afrikaanske oarsprong en 2,8 % fan Aziatyske oarsprong.

It tal ynwenners gie nei ûnderen fan 126.932 yn 1990 nei 119.128 yn 2000.

## Klimaat
Yn jannewaris is de trochsneed temperatuer -6,2&nbsp;°C, yn july is dat 21,6&nbsp;°C. Alle jierren falt der yn trochsneed 777,7 mm delslach (gegevens op basis fan de mjitperioade 1961-1990).

## Berne yn Lansing
* Burt Reynolds (1936-2018), akteur
* John Hughes (1950-2009), regisseur, filmprodusint en senarioskriuwer
* Steven Seagal (1952), akteur
* Magic Johnson (1959), basketballer
* Josh Lambo (1990), fuotballer
* Ahney Her (1992), aktrise

## Keppelings om utens

* Capital Area Transportation Authority (CATA)
* City of Lansing Official Website
* Lansing Webpage at InfoMi
It Diakonyfean

**It Diakonyfean** (Stellingwerfsk: *Et Diakonievene*) is in natoergebiet fan 44 hektare by Nijeberkeap dat bestiet út in oantal plassen dy't mei elkoar yn ferbining steane. Fierders is der in pingoruïne mei beboske stowâl en stikjes heide. 

It Fryske Gea is sûnt 1953 eigener fan It Diakonyfean. De namme komt út de tiid dat de diakony fan Nijerbekeap foar de earmen soarge en dêr turf foar har wûn. De tsjerklike earmensoarch fûn dat de pleatslike befolking winterdeis gjin kjeld lije mocht. De hjoeddeiske plassen binne oerbliuwsels fan dy feanterij en in grutte pingoruïne.

It behear rjochtet him benammen op in spontane ûntwikkeling dy't bystjoerd wurdt troch begerskjen. De plassen moatte it hawwe fan reinwetter wat yn de winter ta hege wetterstannen liede kin. Op in oanswettend stik earder boulân hat natoerûntwikkeling west. De fiedselrike boppegrûn is ôfgroeven en ôffierd, wylst it oarspronklike reliëf sa goed at koe fannijs oanbrocht is. De plaskes en de slinken dy't op 'en nij oanlein binne bliuwt it wetter yn stean.
Top 100 fan de Rykstsjinst foar de Monumintesoarch

De **Top 100 fan de Rykstsjinst foar de Monumintesoarch** is in oardering fan ryksmonuminten yn Nederlân, dy't yn 1990 fêstlein waard troch de Rykstjinst foar de Monumintesoarch (no de Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed). De Top 100 wie in seleksje út de monuminten dy't it rjocht hawwe en fier it ynternasjonaal kenteken dat heart by de Konvinsje fan De Haach fan 1954 (it blau-wite skyldsje). It wie fierders ûnderdiel fan it doetiidske belied foar kultuerbeskerming yn bûtengewoane omstannichheden. De list hie, ek al waard er yn 't earstoan publisearre as de *UNESCO Top 100 fan Unreplike Objekten*, neat te krijen mei de Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO. Foar de hûndert op 'e list fernijde objekten koe in berop dien wurde op ekstra jild foar befeiligingsmaatregels.

## List (alfabetysk nei plak)
Janna Eijer

**Janna Eijer** (Jobbegea, 18 jannewaris 1989) is in Fryske sjongster/dûnster en tekstskriuwster út Jobbegea. Yn 2011 wûn Eijer it sjongfestival Liet Ynternasjonaal.

## Libbensrin
Fan har 11e oant en mei har 19e jier dûnse se yn de groep Duende. Mei dy dûnsgroep die Janna Eijer ferskate optredens by ûnder oaren Simmer 2000 en Oerol. Janna Eijer krige keyboard- en pianoles by Cees Bouma en klassike sjonglessen by Claartje van Dokkum. Yn Ljouwert studearre Eijer oan de Akademy foar Popkultuer. 

Nei in stikmannich losse optredens hie Eijer op 19 desimber 2010 har earste konsert op Sneinswille yn de Alde Slûs. 

## Liet
Mei it eigen nûmer *Hinne Rinne*, helle se it fjirde plak by Liet 2009. Yn 2011 wûn se Liet 2011 mei har gefoelige pianoballad *Yn 1 klap*. Yn novimber 2011 fertsjintwurdige se Fryslân op Liet Ynternasjonaal yn it Italjaanske Udine en wûn dêr de earste priis.

## Aktiviteiten
Mei Eijer Producties makket se workshops op fersyk foar bedriuwen en ynstellingen, mar set sels ek nije workshops op. Dêrneist jout Janna Eijer op ferskate plakken sjong- en dûnsles.

## Keppeling om utens
* Hiemside fan Janna Eijer
* Eijer produksjes
Udine

**Udine** (Friulaansk: *Udin*, Sloveensk: *Videm*, Dútsk: *Weiden*) is de haadstêd fan 'e provinsje Udine en leit yn 'e autonome regio Friûly-Julysk Feneesje yn Itaalje. De stêd leit op 'e taalgrins tusken oan 'e iene kant Friûlanen en Italjanen en oan 'e oare kant Slovenen. 

## Skiednis
Yn 1230 ferhûze de sit fan 'e patriarch fan Aquileia nei Udine, dêr't harren yn 'e 16e iuw fernijde residinsje noch altiten stiet. Sûnt 1420 makke Udine diel út fan Feneesje.

Udine hat in pear moaie foarbylden fan arsjitektuer út de lette renêssânse, dy't troch Andrea Palladio boud binne. Oan it sintrale plein *Piazza della Libertà* stiet it gemeentehûs *Loggia di Lionello* út healwei de 15e iuw. It plein is ynspirearre troch it San Marco-plein yn Feneesje. 

Der steane meardere âlde tsjerken yn 'e stêd; yn 'e Santa Maria della Purita binne 18e iuwske fresko's fan Giovanni Battista Tiepolo, de learmaster fan Anton Čebej.

## It besjen wurdich
* Katedraal fan Udine.
* Torre dell'orologio (mei liuw fan foar de ierdskodding fan 1511).
* Banca d'Italia, njonken de Universiteit, yn âld paleis boud troc Palladio.
* *Stadio Friuli*, it stastium fan fuotbalclub *Udinese*

## Ofbylden

Ofbyld:Loggia del Lionello.jpg|Loggia del Lionello.
Ofbyld:Udine, deur van kathedraal.JPG|'Doar fan katedraal.
Ofbyld:Udine klokkentoren.JPG|Torre dell'orologio.
Ofbyld:Banca d'Italia in oud paleis gebouwd door Palladio.JPG|Banca d'Italia.


## Sport
Udinese is de professionele fuotbalklup fan Udine en spilet yn it *Stadio Friuli*. Udinese is gauris aktyf op it heechste Italjaanske nivo de Serie A.

Udine wie spylstêd by it WK fuotbal fan 1990 en de wedstriden waarden yn it Stadio Friuli spile.

## Stêdebannen
*  Villach (Eastenryk)
*  Esslingen am Neckar (Dútslân)
*  Albacete (Spanje)
*  Skiedam (Nederlân)
*  Norrköping (Sweden)
*  Neath Port Talbot (Wales)
*  Windsor (Kanada)
Stienkiste

In **stienkiste** is in prehistoarysk grêf fan stien. Yn Sintraal-Europa en Skandinaavje wurde om 3500 f.Kr. hinne stienkisten boud, in ûntjouwing dy't wierskynlik ferbân hat mei de opkomst fan de trachterbekerkultuer. Healwei de brûnstiid is it dien mei de stienkisten. Stienkisten binne yn hiel Europa en it Heine Easten boud en kinne al as net yn groepen by inoar stean. Yn ferskillende stienkisten binne objekten fûn dy't in yndruk jouwe fan de wichtigens fan de minske dy't dêr begroeven leit. De stienkisten stean ornaris yn in rjochthoekige foarm mei platte stiennen dy't rjochtop delset binne. De measte stienkisten binne yn de grûn yngroeven of lizze ûnder in grêfheuvel. Yn de Riisterbosk yn it Gaasterlân waard yn 1849 in prehistoarysk grêf ûntdutsen. In skoftlang waard it grêf as hunebêd sjoen. By in ûndersyk yn 1996 die bliken dat it prehistoaryske grêf in stienkiste wie.

## Sjoch ek
* Stienkiste fan Riis

## Keppeling om utens
Steatsuniversiteit fan Michigan

De **Steatsuniversiteit fan Michigan** (***Michigan State University***) is in Amerikaanske universiteit yn East Lansing, Michigan. De universiteit hat 47.278 studinten (2010) en is de grutste universiteit fan Michigan en de 9de grutste universiteit fan de Feriene Steaten.

## Skiednis

De universiteit waard oprjochte yn 1855. Ynearsten wie it allinne in lânbouhegeskoalle, allinnich tagonklik foar manlju. As gefolch fan de Morrill Act út 1862 waard de universiteit mingd en waard it tal stúdzjes útwreide. Op dat punt tsjinne de universiteit as foarbyld foar takomstige saneamde *land-grant*-ûnderwiisynstellingen yn de Feriene Steaten.

De universiteit hat hjoed-de-dei 14 fakulteiten en in mei de universiteit ferbûne partikuliere rjochtefakulteit. Yn totaal kinne der mear as 200 opliedingen folge wurde. De MSU wie pionier op it mêd fan de stúdzjes ferpakking, hoareka-management, telekommunikaasje en muzykterapy. Under de alumny fan de universiteit binne fiif winners fan de Pulitzerpriis. De universiteit is lid fan de Association of American Universities.

De kampus fan de universiteit leit oan de igge fan de rivier de Red Cedar. De kampus hie yn 1856 trije gebouwen. De kampus bestiet út twa terreinen. It âldste part leit oan de noardigge fan de Red Cedar; it nije diel leit oan de súdkant.

De sporttiims fan de universiteit binne bekend ûnder de namme Michigan State Spartans.

## Keppeling om utens
* Webstee fan de universiteit
Bader (oargelbouwer)

De famylje **Bader** (ek wol **Baders** yn guon boarnen) wie yn de 17e iuw in famylje fan oargelbouwers fan Dútsk komôf. De famylje Bader wie foaral warber yn de Lege Lannen, mar ek yn Noard-Dútslân.

Daniel Bader (?? - Appingedam?, om 1638) wie de earste Bader dêr't fan witten is dat er oargelbouwer wie. Hy wurke yn it earstoan fral yn Belgje, mar is ferneamd wurden fan it fannijs bouwen fan it oargel fan de Sint Paulus Dom yn Múnster, dat yn 1624 troch syn soan Arnold reparearre wurde soe. Yn 1600 waard er lid fan it Sint Lukasgilde yn Antwerpen.

Fjouwer fan Daniel syn soannen waarden ek oargelbouwer: Hans Henrich, Ernst, Arnold en Tobias. 

Arnold Bader (1601 - Dronryp, 1656 of 1657) en Tobias Bader (?? - Arum, 1666) wurken fan 1645 ôf út Ljouwert wei. Arnold wie yn 1626 troud mei in dochter fan de oargelbouwer Johann Busse, mei wa't er faak gearwurke yn Múnster. Arnold Bader makke de oargels fan ûnder oaren Stiens (1647), Drylts (1648) en Koudum (1651). Yn 1652 begûn er oan it oargel fan de tsjerke fan Dronryp, mar hy kaam te ferstjerren ear't it wurk dien wie. Tobias foltôge it oargel yn 1657 en ek dat fan Ternaard dêr't Arnold ek mei dwaande wie. Tobias ferstoar yn 1666, koart neidat er mei de bou fan it oargel fan Arum úteinset wie.

Beide bruorren arbeiden ek wol op mei Hans Henrich foardat sy yn Ljouwert bedarren, û.o. yn Múnster (1624/26) en Sutfen (1639-43). Trije soannen fan Hans Henrich gienen yn de fuotleasten fan har heit.
Sjongfestival foar Bern

It **Sjongfestival foar Bern** om de Karin de Jong-priis is in sjongwedstriid foar basisskoallen. It wurdt om de twa jier organisearre troch Taalsintrum Frysk yn gearwurking mei Omrop Fryslân. Learlingen út de heechste groepen fan it basisûnderwiis sjonge lieten dy’t skreaun binne troch profesjonele tekstdichters en komponisten. By it Sjongfestival giet it der fansels om wa’t it moaist sjonge kin, mar de sjuery sjocht ek nei hoe’t it liet op de planken set wurdt: dûns, beweging, oanklaaiïng, it hiele plaatsje krijt in beoardieling. De foarrondes binne op ferskate plakken yn 'e provinsje. De finale is tradisjoneel yn skouboarch De Lawei yn Drachten. De finale yn De Lawei wurdt presintearre troch bekende minsken as Sipke Jan Bousema en Geartsje de Vries; de sjuery bestiet út minsken as Kim Stolker, Jelle Bangma, Nynke Heeg (aktrise en sjongeres), Clara Rullmann (pianiste) en Piter Wilkens (singer/songwriter). 

;Priis
De priiswinners gean nei hûs mei de Karin de Jong-priis. Karin de Jong wie presintatrise fan de earste twa Sjongfestivals en is yn juny 2000 ferûngelokke. De winnende skoalle giet, neist de goudene mikrofoan, nei hûs mei de sulveren wikselbokaal de 'Karin de Jong-priis'. Dêrneist mei de winnende groep in liet opnimme foar it Skoaleksamen Frysk en optrede op Liet (Frysk sjongfestival). De twadde en tredde priis besteane út in sulverene en brûnzene mikrofoan. 

List fan winners:
Geartsje de Vries (sjoernaliste)

**Geartsje de Vries** (Koudum, 1 july 1964) is sjoernaliste, redaktrise en presintatrise by Omrop Fryslân. 

De Vries folge tusken 1982 – 1986 in oplieding foar ûnderwizeresse oan de kristlike Pedagogyske Akademy 'De Him' yn Snits. Nei in jier sûnder wurk kaam se by Omrop Fryslân. Foardat se by de skoalradio kaam wie se algemien radioredakteur/ferslachjouwer en presintator, die dêr 13 jier redaksjewurk foar bygelyks it programma "Gribus". 

Fan 2000 oant 2015 makke sy foar Omrop Fryslân programma's skoalradio, edukative programma's, rjochte op it Frysk en op auditive feardichheden, foar bern op de basisskoalle. Om dizze auditive feardichheden fan bern te trenen, binne de measte programma's yn de foarm fan harkspullen.
Sûnt septimber 2015 sit de Vries yn de redaksje fan it opiny- en achtergrûnprogramma "Buro de Vries". Njonken it meitsjen fan reportaazjes, is se presintator fan dit programma dat live op snein útstjoerd wurdt.  

Fierders docht sy *voice-overs* foar tv-programma's en docht simmerdeis de ferslachjouwing fan it SKS-skûtsjesilen. As ZZP-er wurket Geartsje de Vries as presintator fan eveneminten, deifoarsitter en se lêst Fryske audioboeken foar.
Willem Hardorff

**Willem Hardorff** (Ljouwert, 8 maart 1815 – Ljouwert, 24 septimber 1899) wie in oargelbouwer.

## Wurkpaad
Willem Hardorff wie de soan fan boekbiner Hans Hardorff en de pakesizzer fan Matthijs Hanssen Hardorff (1747-1802), dy't grutfeint wie fan de bekende oargelbouwer Albertus Antoni Hinsz. Willem Hardorff krige ûnderrjocht fan Van Dam. Yn 1843 nimt er de oargelmakkerij fan Wilhelmus van Gruisen (1788-1843) oer. Hy makke en ûnderhâlde oargels foar tsjerken yn fral Fryslân. Willem Hardorff hie ek learlingen, ûnder oaren de oargelbouwers Fokke Bakker en Arjen Timmenga fan Bakker & Timmenga. Yn 1880 ferkocht er it bedriuw oan Johan Frederik Kruse.

## Oargels fan Hardorff (kar-út)
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 2004

De **[[Olympyske Simmerspullen 2004]]**, ek wol de **XXVIIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân.
It roeien hie plak yn  yn it *Schinias Olympic Rowing and Canoeing Centre*.

## Utslaggen
#### Skif

#### Dûbbeldtwa

#### Lichte Dûbbeldtwa

#### Twa sûnder Stjoerman

#### Dûbeldfjouwer

#### Acht

#### Fjouwer sûnder Stjoerman

#### Lichte Fjouwer sûnder Stjoerman

## Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2008.
Armeensk

**Armeensk** - (Հայերեն, *Hayerēn*) is de Yndo-Europeeske taal dy't yn Armeenje sprutsen wurdt troch de mearderheid fan de befolking. It tal sprekkers fan de taal op de wrâld bestiet út likernôch 6.7 miljoen minsken. De taal wurdt net allinnich yn Armeenje sprutsen, mar ek yn Nagorno-Karabakh en de Armeenske Diaspora, bygelyks yn Frankryk en de Feriene Steaten.

It Armeensk hat in eigen alfabet, ûntwikkele troch St. Mesrop Masjtots. 

De taal foarmet in selsstannige tûke fan de Yndo-Jeropeeske taalfamylje en is de iennige noch libbene taal fan trije besibbe talen út de Aldheid. De oare twa, it Trasysk en het Frygysk, binne ferdwûn ûnder druk fan it Gryksk en it Latynsk.

Farianten fan it Armeensk:

* Aldarmeensk of Klassyk Armeensk
* Nijarmeensk
** Eastarmeensk
** Westarmeensk

## Transliteraasje
De transliteraasje fan Armeenske nammen nei it Frysk giet sa:
Perth

**Perth** is de haadstêd fan de Australyske dielsteat West-Austraalje.
It is in metropoal mei in protte rânestêden en -gemeenten. Perth self hie 1.554.769 ynwenners yn 2007. Perth leit oan de westkust fan Austraalje oan de Yndyske Oseaan, oan de mûning fan de rivier de Swan. De stêd wurdt rekkene ta de stêden yn de wrâld dêr't tige goed wenjen en wurkjen is.

De stêd leit fier fan oare befolkingsintrums ôf. It spoar, de Trans-Australian Railway, ferbynt Perth mei Adelaide, in grutte stêd dy't op in ôfstân fan 2800 kilometer it tichtst by leit. 

De earste delsetting waard yn 1829 stifte troch kaptein James Stirling. It waard it bestjoersintrum fan Swanrivier Koloanje.

Yn Perth binne de fabriken fan twa Australyske automerken festige. Teffens hat Perth twa Australyske Football-teams.

## Berne yn Perth
* John Winter (3 desimber 1924), heechspringer
* Stan Lazaridis (16 augustus 1972), fuotballer
* Tim Minchin (7 oktober 1975), komyk
* Michael Petković (16 july 1976), fuotballer
* Heath Ledger (4 april 1979), akteur
* Kym Howe, (12 april 1980), atlete
* Ryan Bayley (9 maart 1982), baanhurdfytser
* John Steffensen (30 augustus 1982), sprinter
* Sally Foster (13 april 1985), swimster
* Eamon Sullivan (30 augustus 1985), swimmer
* Gemma Ward  (3 novimber 1987), fotomodel
* Daniel Ricciardo (1 july 1989), autokûreur
* Tommaso D'Orsogna (29 desimber 1990), swimmer
* Blair Evans (3 april 1991), swimster

### Gallery

File:The Foundation of Perth 1829.jpg|*The Foundation of Perth 1829* troch George Pitt Morison. In histoarysk korrekte werjefte fan de offisjele stiftingsseremoanje.
File:Perth in 1968.jpg|St Georges Terrace yn Perth, 1968.
File:Perth Skyline Feb2011.jpg|Utwreidzjend Perth, 2011.
Ofbyld:BarrackStreetPerth01 gobeirne.jpg|*Barrack Street*
George Pitt Morison

**George Pitt Morison** (Melbourne, 31 augustus 1861 – South Yarra, Victoria, 4 septimber 1946) wie in Australysk keunstskilder en graveur dy't fral bekend waard fanwegen syn skilderij *The Foundation of [[Perth]] 1829*. Hy skildere it yn opdracht, yn ferbân mei it iuwfeest fan West-Austraalje. It wurk waard febrewaris 1929 oanbean oan de Keunstgallery fan West-Austraalje.  

Yn 1890 reizge Morison nei Jeropa foar stúdzje oan de *[[Académie Julian]]* yn Parys, en begjin jierren '30 wurke er as haadkurator keunst by it Westaustralysk Museum.

## Fierder lêze
*  *W.A. Art & Artists 1900–1950* .  Art Gallery of W.A. publication
Gemma Ward

**Gemma Louise Ward** (Perth, 3 novimber 1987) is in Australysk model en aktrise. Sy wennet yn New York.

## Libben en wurk
Gemma Ward is it twadde bern fan Gary en Claire Ward. Har âldere suster Sophie Ward is ek model. Se hat ek twa jongere broerkes, Oscar en Henry, in twilling.

Ward waard 16 jier âld yn de Amerikaanske Vogue oanrekkemandearre as ie fan de njoggen *it-girls* yn de modellewrâld. Sy die shows foar Prada, Versace, Gucci, Chanel, Valentino en Alexander McQueen. Se pronke op de omslach fan ûnder oaren *Vogue* en *[[W (tydskrift)|W]]*.

Se wie neist Liv Tyler te sjen yn de thriller *The Strangers* (2008) en spile ek yn 2008 as *Jackie Masters* yn de Australyske dramafilm *The Black Balloon*. Yn 2011 sil hja te sjen wêze yn de film *[[Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides]]*.

## Filmografy
### Films

### Muzykfideo
* "Daughters" troch John Mayer
Rachel Ward

**Rachel Claire Ward**,(Chipping Norton, Oxfordshire, 12 septimber 1957) is in Britske aktrise, kollumnist, filmregisseur en senarioskriuwer dy't yn it foarste plak karriêre makke hat yn Austraalje. Sy waard fral bekend troch har rol fan Meggie Cleary yn de telefyzjerige *The Thorn Birds* (1983) dy't ek yn Nederlân útstjoerd waard.

## Keppelings om utens
*Rachel Ward har offisjele webside
*"Rachel Ward Returns to Hollywood as a Director", Claire Scobie, The Daily Telegraph, 10 July 2010
Jissy de Wolf

**Jissy Johanna Margatha (Jissy) de Wolf** (Snits, 3 maart 1972), is in earder Frysk roeister. Se fertsjintwurdige Nederlân op ferskeidene grutte ynternasjionale wedstriden. Ienkear hat se meidien oan de Olympyske Spullen, dêr wûn hja gjin medalje.

Op de Olympyske Spullen fan 1996 yn Atlanta makke hja op 24-jierrige leeftyd har Olympysk debút by it roeien. Hja wie stjoerfrou op it roeiûnderdiel acht mei stjoerfrou. De roeiwedstriden waarden hâlden op Lake Lanier, 88 kilometer noard-eastlik fan Atlanta. Fia de eliminaasjes (6.32,71) en de wedstriid om de twadde kâns (6.08,85) pleatste de Nederlânske roeiploech har foar de finale. Mei in tiid fan 6.31,11 kaam de Nederlânske ploech as sechsde oer de streek. De finale waard wûn troch de Romeenske ploech, dy't yn 6.19,73 oer de streek kaam.

By it Wrâldkampioenskip yn 1995 waard in brûnzen medalje helle troch de ploech acht mei stjoerfrou, mei in tiid fan 6.54,25.

De Wolf studearre sosjale geografy en wie oansletten by studintenroeiferiening *Gyas* yn Grins.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1996

De Olympyske Simmerspullen 1996, ek wol de **XXVIe Olympiade** neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta.
It roeien hie plak by Gainesville yn de *Lake Lanier*.

## Utslaggen
#### Skif

#### Dûbbeldtwa

#### Lichte Dûbbeldtwa

#### Twa sûnder Stjoerman

#### Dûbeldfjouwer

#### Acht

#### Fjouwer sûnder Stjoerman

#### Lichte Fjouwer sûnder Stjoerman

## Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1996.

## Utslaggen Fryske dielnimmers
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1992

De **Olympyske Simmerspullen 1992**, ek wol de **XXVe Olympiade** neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barcelona.
It roeien hie plak yn Banyoles by yn de *Lake of Banyoles*. It wie de earste kear dat froullju ek 2000 meter fearnen.

## Utslaggen
#### Skif

#### Dûbbeldtwa

#### Twa sûnder Stjoerman

#### Dûbeldfjouwer

#### Fjouwer sûnder Stjoerman

#### Acht

#### Twa mei Stjoerman

#### Fjouwer mei Stjoerman

## Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1992.
Dunegeaster- en Follegeasterpolder

De **Dunegeaster- en Follegeasterpolder** is in natoergebiet fan It Fryske Gea fan 8 hektare oan de westouwer fan de Tsjûkemar yn de gemeente Lemsterlân. 

It is de bedoeling it gebiet te ûntwikkeljen ta in djerreblomhaailân, reidlân en moerasouwer. Fan it skrale boerelân dat yn de bloeitiid fol stiet mei djerreblom, soere surk en echte koekútsblom is yn Fryslân net folle mear oer. Untwettering, te min skjin wetter en sypwetter dat ryk is oan mineralen, de bedonging en fersoering hawwe funest west. It gebiet sil dêrom wieter makke wurde en minder bedonge wurde.
Eanjumer Kolken

De **Eanjumer Kolken** is in natoergebiet fan It Fryske Gea mei einekoaien yn in greidegebiet tusken Eanjum en Tibben. De Súd Ie rint troch de krite.

It natoergebiet fan 141 hektare is fan belang foar pauguozzen, blêsgoes en grauwe goes dy't it as pleisterplak brûke. De Van Asperen Einekoaien, de Kuperuspolder en de Dykshoarne falle ûnder dit natoergebiet.

Foar 1931 wiene de healannen en einekoaien allinne oer modderige reden te berikken. Yn de hjerst en winter strûpten grutte parten fan it gebiet ûnder. Nettsjinsteande de beswieren fan de belanghawwenden wie der fan 1931 oan 1954/55 it boezemwetterskip De Kolken (760 ha). Dêrnei waard it behear oernaam troch de Polder fan East- en Westdongeradiel. Earst mei de ruilferkaveling, it befluorjen fan de diken en ferbettere bemealling waard it gebiet, ûngefear ein jierren 50, better tagonklik. 

## Keppeling om utens
* Oer de Kolken en de einekoaien