open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Den Ham

**Den Ham** of **De Ham** kin ferwize nei:
*De Ham (Amersfoort) *(Den Ham),* wyk fan Hoogland (earder doarp) in de gemeente Amersfoart (Utert).
*De Ham (Lansingerland), buorskip yn de gemeente Lansingerlân (Súd-Hollân).
*De Ham (Vleuten), buorskip yn de gemeente Utert.
*Den Ham (Dongen) *(Den Hoogen Ham, Den Lagen Ham),* buorskip yn de gemeente Dongen (Noard-Brabân).
*Den Ham (Son en Breugel), buorskip yn de gemeente Son en Breugel (Noard-Brabân).
*Den Ham (Westerkertier), doarp yn de gemeente Westerkertier (Grinslân).
*Den Ham (Twenterand), doarp yn de gemeente Twenterand (Oerisel).
*Den Ham (Westerwâlde) *(Ham),* buorskip yn de gemeente Westerwâlde (Grinslân).
*Den Ham (Wijchen) *(Ham),* buorskip yn de gemeente Wijchen (Gelderlân).
*Den Ham oan Sluis V, (earder) borskip yn de gemeente Twenterand (Oerisel).
*Den Ham (Loppersum), boarch tusken Loppersum en Stedum (Grinslân).
*Den Ham (Vleuten), earder kastiel mei oerbleaune toer yn it doarp Vleuten (Utert).
Hendrik Michiel Martens

**Hendrik Michiel Martens** (De Lemmer, 2 febrewaris 1900 - Amersfoart, 4 maart 1977) wie in Nederlânsk boargemaster.

Martens syn amtlike karriêre begûn as folontêr op de sekretary yn Wûnseradiel. Dêrnei wie er amtner op de sekretary fan Tytsjerksteradiel en Wûnseradiel en in tal jierren adjunkt-kommys yn Hilfertsom. Begjin jierren tweintich ferfarre er nei de gemeente Wymbritseradiel dêr't er haadamtner (1922-1924) en sekretaris (1924-1931) wie, yn 1931 waard er dêr boargemaster. Ek hie er ferskate njonkenfunksjes sa as sekretaris fan de feriening foar Kristlik ûnderwiis, regint fan it Snitser Ald Burger Weeshûs en dykgraaf.

Martens waard op 1 augustus 1938 ynstalearre as boargemaster fan Ermelo. Novimber 1942 frege er dien wat er twa moanne letter ek krige en boppedat moast er fanwege de Dútsers de provinsje Gelderlân ferlitte. Yn 1945 kaam Martens werom yn syn âlde funksje dy't er hold oan syn pinsjoen yn 1962.  Martens wie lid fan de CHU.
Elburch

* Elburch (gemeente) yn de provinsje Gelderlân
* Elburch (plak), haadplak fan boppesteande gemeente.
Vernon (Teksas)

**Vernon** is in plak (*city*) yn de Amerikaanske steat Teksas, dat bestjoerlik ûnder  Wilbarger County falt.

## Berne yn Vernon
* Roy Orbison (1936-1988) - country- en rocksjonger
* Jack Teagarden - jazztrombonist en sjonger
* Robert Gauldin (1931) - komponist klassike muzyk
Elburch (gemeente)

**Elburch** (Nederlânsk: *Elburg*) is in gemeente yn de provinsje Gelderlân. De gemeente hat  ynwenners (, boarne: CBS) en in oerflak fan 65,95 km². It gemeentehûs, dat iuwenlang yn de âlde stêd fan it haadplak Elburch stie, stiet no yn de wyk Oostendorp, in earder oan de stêd grinzjend buorskip. Elburch krige yn 1233 stedsrjochten, itjinge as it begjin fan it gemeentlik bestjoer sjoen wurde kin.

## Oare kearnen
Oare kearnen yn de gemeente Elburch:
* 't Harde
* Oostendorp
* Hoge Enk
Sjoch foar de rest fan de gemeente: Doornspijk

## Ferkear en ferfier
De measte wenkearnen yn de gemeente lizze fuort oan de Suderseestrjitwei en wurde betsjinne troch Systus Gelderlân-busline 100 (Swol-Nunspeet) en de flugge tsjinst 200 (Elburch-Swol). De kearn 't Harde leit oan de autodyk A28 en oan de spoarline Utert - Swol. Twaris yn it oere per rjochting wurdt 't Harde oandien troch in stoptrein. Sûnt koart hat de gemeente ek syn eigen buertbus. Line 514 pindelt tusken 't Harde en Wezep fia de Hoge Enk, Elburch, Oosterwolde, Oldebroek, Mullegen, en ´t Loo.

## Polityk
### Gemeenteried
De gemeenteried fan Elburg bestiet út 19 sitten. Gearstalling fan de ried sûnt 1994:

* Yn 1994 en 1998 die de RPF/GPV, ien fan de foargongers fan de KristenUny mei oan de ferkiezingen.
* Yn 1994 en 1998 hie de PvdA in mienskiplike list mei D66.
* Yn 2022 hiene PfdA en Elburch Belied in mienskiplike list.
### Boargemasters
* 2001-2007 Hendrik Visser (KristenUny). De Elburger boargemaster wie ûnder mear boargemaster fan Arnemuiden (1990-1997) en Nij-Lekkerlân (1997-2001). Hy wie fan maaie 2001 oant en mei oktober 2007 boargemaster fan Elburch.
* 2007- 2017 Frans de Lange (1966). De eardere wethâlder fan Harderwyk waard unanym foardroegen troch de gemeenteried.
* 2017-2017 Harry Dijksma (VVD) wie waarnimmend boargemaster fan 1 febrewaris 2017 oant en mei 9 oktober 2017.
* 2017- Jan Nathan Rozendaal (SGP) is fan 13 oktober 2017 ôf boargemaster fan Elburch.
Saksyske Ordonnânsje

De **Saksyske Ordonnânsje** Statuten en Lânrjochten fan Fryslân dy't op 3 july 1504 útfeardige waard troch hartoch George fan Saksen. Hy woe hjirmei it bûnte ferskaat binnen de Fryske rjochtspraak en regeljouwing ferfange troch ien dy't foar hiel Fryslân gou. Hjirby waard ek fêstlein dat Ljouwert de offisjele haadstêd fan Fryslân waard.
Menaemer Feintsjes

**De Menaemer Feintsjes** is in dweilorkest út Menaam. It orkest ûntstie ein 2001 út in jonge groep fan muzikanten dy't by fanfareorkest Constantia spilen. 

Nei it sjen fan indweilorkest yn Ljouwert waard yn in skuorre in eigen repertoire opsteld dat alle wiken repeteard waard. Yn 2008 waard meidien oan de Bemmelse Dweildei yn Bemmel, in jier letter waarden se dêr Nederlânsk Kampioen yn de wedstriidklasse. Mei dizze legershow waarden se útnûge foar it sletten Nederlânsk kampioenskip yn Voorthuizen en wûnen dêr wer de earste priis. Yn 2010 barde dat nochris. 
Der folgen optredens by SK It Hearrenfean yn it Abe Lenstra Stadion en by it reedriden op Thialf. Yn 2011 wûnen se it Dweilfestival fan Night of the Koemarkt  op It Hearrenfean en waarden de Feintsjes foar de tredde kear Nederlânsk Kampioen Dweilorkesten yn Voorthuizen.
Jim Morrison

**James Douglas (Jim) Morrison** (Melbourne (Floarida), 8 desimber 1943 – Parys, 3 july 1971) wie in Amerikaansk sjonger, dichter en tekstskriuwer. Hy wie de sjonger fan de band The Doors en hat ferskate gedichtebondels skreaun. Morrison stie bekend as in yntellektueel en der waard him in IQ fan 149 taskreaun.

## Keppeling om utens
* jimmorrison.nl
Ataulf

**Ataulf** ek **Atawulf** wat 'nommele wolf' betsjut (omtrint 370 - † Barseloana, 15 augustus 415) wie kening fan de Fisigoaten tusken 410-415. Under him ferlieten de Fisigoaten Itaalje, holden in skoft ta yn it suden fan Galje en arrivearren dêrnei yn Noard-Spanje. Hy troude mei Gallia Placidia dy't as gizeler by him ferbleau. 

## Keningskip
By gebrek oan erfgenamten waard de ferstoarne Alarik troch syn sweager Ataulf opfolge. Fanwege tekoart oan iten oan de kust fan de Tyrreenske See late er it folk yn 411 fierder troch Itaalje, de Alpen oer, nei Galje, wêrby de trochgongsgebieten, sa rapportearre troch Jordanes, de yndruk joegen, troch in sprinkhoannepleach rekke te wêzen. 

Yn Galje arrivearre, trêde Ataulf yn ûnderhanneling mei de Romeinske keizer Honoarius. De ûnder de plondering fan Rome meisleepte suster fan de keizer, Galla Placidia, tsjinne dêrby as ruilmiddel. Der kaam in oerienkomst, wêrnei de Fisigoaten koarn en lân yn Galje tasein waard, mei as tsjinprestaasje Galla Placidia frij te litten en tsjin de usurpator Jovinus te fjochtsjen. Ataulf belegere dêrnei Jovinus yn Valentia, naam him finzen en levere him út oan de  praefectus praetorio fan Honorius. Mar de oerienkomst waard net folslein neilibbe omdat Ataulf wegere Galla Placidia werom te stjoeren. De keizer hâlde it strienedige nôt tsjin, sadat de Fisigoaten twongen waarden yn Súd-Galje te bliuwen. Nettsjinsteande it feit dat Ataulf ferwûne rekke wie by it belis fan Massilia, waarden de stêden Narbo, Tolosa en Burdigala ferovere. 

Yn 414 boasket Ataulf mei Gallia Placidia en laat de Goaten nei Tarraconensis (Noard-Spanje). Galla joech him yn 415 in soan dy't lykwols al nei in moanne ferstoar. Koart dêrop waard Ataulf yn Barselona ombrocht troch in wraaksuchtige feint en opfolge troch de Goat Sigerik. Dy luts de macht oan him sûnder it beslút fan de Ding, de gearkomst fan legerlieders ôf te wachtsjen. Sigerik hie net langer as in wike alle macht, mar liet in spoar fan bloed efter. Ek alle bern fan Ataulf út in earder houlik waarden troch him fermoarde.

De Spaanske skriuwer Orosius hat in goede beskriuwing fan Ataulf neilitten. Earst woe der alles wat Romeinsk wie út de wei romje, mar al gau hie der troch dat syn eigen folk te banneleas en min ûntwikkele wie om de Romeinen te ferfangen.   

## Keppeling om utens
*Edward Gibbon, ''History of the Decline and Fall of the Roman Empire,'' chapter 31
Bemmel

**Bemmel** is in plak en eardere gemeente dy't yn 2001 is opgien is yn de gemeente Lingewaard, yn de provinsje Gelderlân. It plak hat 12.672 ynwenners (1 jannewaris 2009) en leit yn it streamgebiet fan Waal, Nederryn en Linge, yn it gebiet tusken Arnhim en Nymwegen.
Bemmel hat ynternasjonale bekendheid troch de jierlikse dweildei, wêrop dweilorkesten út ferskate lannen nei Bemmel komme. Ek de jierlikse ponymerk en Stoeterij Buitenzorg binne bekend.

## Skiednis
It âldste gebou yn Bemmel is de 12e-iuwske herfoarme tsjerke, dy't foar de reformaasje oan de hillige Donatus wijd wie. Midden yn Bemmel stiet it restaurearre kastieltsje De Kinkelenburg, tsjintwurdich in populêre troulokaasje.

It brinkdoarp is yn de perioade 1990-2006 flink útwreide mei in trijetal nije wiken: Klein Rome, Klaverkamp en Essenpas.

In diel fan Bemmel bestiet út uterwaarden. Op de dyk stiet it museumke Dykmagazyn, dêr't ek de Scouting gearkomt.

## Keppeling om utens
* Website fan de gemeente Lingewaard
* Website fan de Histoaryske Rûnte Bemmel
Dweildei

In **dweildei** is in evenemint yn Nederlân wêrop meardere dweilorkesten harren muzikale prestaasjes oan it publyk toane, sawol foar de eigen lol as yn wedstriidferbân. It grutste evenemint dat him "dweildei" neamt, is de Bemmelske Dweildei yn Bemmel, dêr't alle jierren mear as 100 orkesten oan meidogge.
Bemmelske Dweildei

De **Bemmelske Dweildei** is in festival foar dweilorkesten, dy't sûnt 1986 jierliks hâlden wurdt yn Bemmel (gemeente Lingewaard) op de twadde snein yn juny. De dweildei testet ûngefear 110 dweilorkesten dy't op 14 poadia optrede kinne. Dit festival lûkt sa'n 2000 muzikanten en 40.000 besikers.

De Bemmelske Dweildei is it grutste dweilevenemint yn Nederlân mei in groeiend oantal bûtenlânske acts.

## Ferskate klassen
Foar alle dweilorkesten dy't nei Bemmel kommen, stiet wille meitsje foarop. In soad orkesten wolle dêrneist yn in freonskiplike sfear in wedstriid mei elkoar oangean, op it mêd fan repertoirekeuze, muzikaliteit en show.
Om oan beide behoeften temjitte te kommen hat de Stichting Bemmelske Dweildag keazen foar in twapoatige opset: leut- en wedstriidklasse, mei dêryn de kategoryen:

;Leutklasse: De orkesten yn dizze klasse lûke allinnich foar de gesellichheid muzykmeitsjend oer it festival. Nimmen spilet foar in priis, hoewol'der in soad prizen weijûn wurde.

;Wedstriidklasse: Orkesten dy't har graach presintearje wolle foar in deskundige sjuery en har mjitte wolle oan kollega-orkesten, dogge mei foar de titel "Algemien Nederlânsk Kampioen Dweilorkesten".

;Meidenklasse: As der minimaal fiif frouljusorkesten ynskreaun steane, stride dy om de titel "Nederlânsk Kampioen Meidendweilorkesten".

;Jeugdklasse: Dielnimmers fan 16 jier of jonger stride, by genôch oanmelding fan minimaal fiif, om de titel "Nederlânsk Kampioen Jeugddweilorkesten".

## Winners
* 2015: Algemeen: Utlopers (Snits) Muzikaal: Utlopers (Snits) Show: Utlopers (Snits).
* 2014: toeter nog maar 1
* 2013: Algemien: Dweilorkest De Menaemer Feintsjes (Menaam); Muzikaal: De Eierjongens (Winterswyk); Show: Dweilorkest de Menaemer Feintsjes (Menaam)
* 2012: Algemien: Deurdweilers (Angeren); Muzikaal: Utlopers (Snits); Show: Deurdweilers (Angeren)
* 2011: Alarmfase 3 (Bemmel)
* 2010: Alarmfase 3 (Bemmel)
* 2009: Menaemer Feintsjes (Menaam)
* 2008: Deurdweilers (Angeren)
* 2007: Deurdweilers (Angeren)
* 2006: Stadse Blaozers (Willemstêd)
* 2005: Stadse Blaozers (Willemstêd)
* 2004: Stadse Blaozers (Willemstêd)
* 2003: Lithe Bloas (Sweden)
* 2002: Neutebloazers (Diemen)
* 2001: Plekbend (Hilvarenbeek)
* 2000: Stadse Blaozers (Willemstêd)
* 1999: Stadse Blaozers (Willemstêd)
* 1998: Stadse Blaozers (Willemstêd)
* 1997: Notenkrakers (Zevenbergen)
* 1996: Notenkrakers (Zevenbergen)
* 1995: Notenkrakers (Zevenbergen)
* 1994: Notenkrakers (Zevenbergen)
* 1993: Valleibloazers (Amersfoort)
* 1992: 't Is Niks en t Wurt Niks (Sittard)
* 1991: Valleibloazers (Amersfoart)
* 1990: Valleibloazers (Amersfoart)
* 1989: Blaanke Blazers (Oldenzaal)
* 1988: Blaanke Blazers (Oldenzaal)
* 1987: Joekels (Boxmeer)
Ielaak

In **ielaak** is in aak dy't spesjaal ûntwikkele wie om op see te farren. It hie iepen beunen, dêr't 20.000 pûn libbene iel yn koe. Ut Heech wei fearen in soad ielaken op Londen yn Ingelân. De trije bemanningsleden ferkochten dêr de iel. Yn de maitiid waard der mei nei de lannen oan de Eastsee fearn om dêr by pleatslike fiskers en hannelslju iel op te heljen. In Heech en De Gaastmar waard de iel sortearre en yn grutte kearen yn libben hâlden.
Positivisme

**Positivisme** is de opfetting dat allinnich empiryske wittenskip jildige kennis oplevert. It is in filosofyske streaming dy't har woartels fûn hat yn it sterke foarútgongsleauwe en de autonomygedachte (it sterkst útwurke troch Immanuel Kant) fan ferljochtingstinkers en Frânske Revolúsjonêren. Yn tsjinstelling mei de lêsten, hienen positivistyske tinkers in reformistyske ynstee fan in revolúsjonêre ynstelling.

## Typearring

De term tsjut op in filosofy dy't har allinnich op waarnimbere feiten basearret (fergelykje empirisme) en godstsjinstige of metafysyske ferklearrings fan de hân wiist, keppele oan it typyske leauwen yn de foarútgong fan de minskheid yn de rjochting fan in positive, op praktyk rjochte wrâldbeskôging.

Utgongspunt fan it positivisme is dat kennis allinnich mooglik is oangeande de wrâld fan de ferskynsels. De wittenskip wurdt sjoen as de ienige boarne fan jildige kennis en dêrby binne allinnich empiryske waarnmmings en logyske prinsipes fan belang. It positivisme betsjut de ôfwizing fan alle metafysyske filosofy en teology, fan elke normative kennis of etyk en fan alle kennis dy't net sintúchlik kontrolearber is.

Oanhingers fan it positivisme steane op it stânpunt dat by de beoefening fan de filosofy elke metafysika mijd wurde moat. It skaaimerk fan de positive filosofy is dat se alle ferskynsels as ûnderwurpen beskôget oan ûnferoarlike wetten.

### Oanhingers
Ien fan de earste positivistyske tinkers wie Saint-Simon, folút Claude Henri de Rouvroy, waans ideeën letter fierder útwurke wurde soene ta de wet fan de trije stadia troch syn folgeling Auguste Comte. It positivisme krige ek gehoar yn Latynsk-Amearika. Yn Meksiko leie de positivistyske filosoof Gabino Barreda de basis foar in generaasje fan *[[científico]]s*, positivistyske polityk-ekonomyske adviseurs, en Comtes devys 'Oarder en Foarútgong' waard opnomd yn de flagge fan Brazylje.

## Krityk op it positivisme
Yn it oarspronklike positivisme bestiet de opfetting, dat alle problemen dy't de misnk sstelle kin, allinnich op te lossen binne mei help fan de wittenskiplike metoade, ofwol troch in berop te dwaan op kontrolearre ûnderfiningsgegevens. Dizze opfetting wie yn de twadde helte fan de 19e iuw wiid ferspraat, en waard fertsjintwurdige troch filosofen as John Stuart Mill, Ernst Mach en Charles Peirce.

## Positivisme' yn populêr taalgebrûk
Yn de folksmûle wurdt de term 'positivisme' faak brûkt om in positive (libbens)hâlding oan te tsjutten.
Naturalisme

* yn de keunst; in streaming yn de skilderkeunst en literatuer dy't benammen de 2e helte fan de 19e iuw skaaimerke, sjoch naturalisme (skilderkeunst) en naturalisme (literatuer)
* yn de filosofy; in streaming dy't it idee fan in selsstannich besteande werklikheid oanhinget, sjoch naturalisme (filosofy) en naturalisme (etyk)
* in âlde namme foar de natuerwittenskippen, sjoch natuerlike histoarje. In natuerûndersiker hjit dan mei in modern anglisisme **naturalist**. Hy sjocht en beredenearret de wrâld op in 'natuergetrouwe' manier.
* foar it wurd naturalistysk lykas tapast op keunsttalen, sjoch naturalisme (taalwittenskip)
Rockmuzyk

**Rock** is in subsjenre fan de popmuzyk, dat tradisjoneel skaaimerke wurdt troch in besetting fan gitaar, basgitaar en drums, oanfold mei sang en/of oare ynstruminten. 

Rock waard populêr yn de Feriene Steaten yn de jierren 50, doe't it evoluearre út besteande sjenres as rhythm-and-blues en country. Dêr't it yn de jierren 50 allinnich út rock-'n-roll en rockabilly bestie, groeide rock út ta in muzykstreaming mei in soad ferskillende subsjenres. 

Rock waaide yn de jierren sechtich, mei troch de *[[Britske ynvaazje (popmuzyk)|British Invasion]]*, oer nei de rest fan de wrâld. Ein jierren 60 ûntstie de psychedelyske rock, folge troch heavy metal en punk yn de jierren 80. Yn de jierren dernei wiene new wave en grunge populêr. Rock bliuwt wrâldwiid ien fan de meast beharke sjenres.

Omdat it sjenre tige breed is, is 'rock' hjoeddeisk in frij algemiene term. It beslaat sawol hitparademuzyk lykas Kane en K's Choice mar ek guon foarmen fan metal. Soms wurde ek blues en country ta de rock rekkene.

Rock waard in ynternasjonaal kultureel fenomeen mei in frij grut soajaal effekt. De rock is evoluearre yn in massa fan heechst wikseljende stilen mei wiid fersprate populariteit.
Tiberius de Baar

**Tiberius de Baar** (Rottum, (Grinslân), ? - ?)  wie predikant te Wytmarsum fan 19 oktober 1764 oant 22 maaie 1770.
 
Hy wie in soan fan dûmny Cornelus de Baar. Tiberius de Baar, dy’t frijfeint wie, sette in bern oan by de jonge widdo Tryntsje Jetzes, mar ûntkende letter syn trouûntjit. Hy neamde har in *"duivelsche hoer en canaille"* yn it iepenbier. De kwestje kaam foar it gerjocht fan 'Wûnseradiel en dûmny krige gelyk. Fjouwer jier letter lei er it wer oan mei Tryntsje. Diskear waard er mei har op’e die betrape troch har famylje en kaam er syn troubelofte wer net nei. 
Hy waard troch de klassis foar altyd út syn amt set neidat er troch it Hof fan Fryslân feroardiele wie foar meineed op 22 maaie 1770. Hy waard foar seis jier út Fryslân ferbanne.

Yn de Bibliotheca Hagana (Amst. et Lugd. But. 1768-76) , útjûn troch Nicolaus Barkey, skreau er wichtige ferhannelingen: *Diss. exegetica in visum Zachariae V: 5 sq.* (I p. 316); *Diss. in ultima verba Davidis 2 Sam. XXIII: 1-7 *(II s. 439); *Interpretatio visi Jacobo in Somnio oblati Gen. XXVIII: 14, 13* (III s. 791).
Rottum (Grinslân)

**Rottum** (Grinslânsk: *Röttem* of *Röppen*) yn de gemeente It Hegelân (oant 2019 yn de gemeente Iemsmûn ) is in fan oarsprong radiaal wierdoarp tusken Kantens en Usquert. It leit yn de provinsje Grinslân yn it histoaryske goa Oosterambt fan it Ommelân Hunsingo. It plak dêr't yn 1995 180 minsken wennen, hat no noch mar 95 ynwenners (2010).

Rottum is de nammejouwer fan Rottumereach (dat ek wol Rottum neamd wurdt), omdat it eardere kleaster Juliana de grutste eigner fan dat eilân wie. De buorskippen Helwerd, Holwinde en Bethlehem (yn it ferline it plak fan in nonnekleaster) falle ek ûnder Rottum.

Rottum leit tichtby de provinsjale wei N998 tusken Usquert en Middelstum. It hat in busferbining (line 61) mei Grins en Uithuizen. Begjin 20e eeuw wie der al in "Omnibustsjinst Rottum-Onderdendam-Grins".

Rottum waard foar it earst neamd yn in goedlist fan it Kleaster Werden oan de ein fan de 10e iuw as *Rotton*.

Rottum is ûntstien út de wier dy't faaks yn de 6e iuw f.Kr. op de kwelderwâl by de Fivel lâns opsmiten is.

## Berne yn Rottum
* Jan Boer (Rottum, 1899 - Grins, 1983), Grinslânsk ûnderwizer en dichter.
* Jacob Tilbusscher (1876-1958), ûnderwizer en skriuwer

## Literatuer
* Schorren, D. [red.] & E. Drenth [ill.] (1999), *Mien Dörp : een wandel- (en fiets)route in en nabij het geboortedorp van de Groninger dichter en schrijver Jan Boer (1899-1983)*. Bedum: Profiel. 47 siden.
* Aalders A. [red.] & J. Tilbusscher K.J. zn. (2006) *Dorpshistorie, mijn liefste studie : biografie van Jacob Tilbusscher K.J. zn. 1876-1958*. Bedum: Profiel. 200 siden.

## Keppelings om utens
* www.rottum.org - webside Doarpsbelang Rottum
* www.janboer.org - *Mien Dörp* - Firtueel kuierje yn en om Jan Boer syn bertedoarp
Anouk Wipprecht

**Anouk Wipprecht** (Poarmerein, 18 jannewaris 1985) is in moade-ûntwerpster.
 
## Wurkpaad
Wipprecht begûn as 14-jierrige oan har moade-oplieding. Se spesjalisearre har yn moadieuze technology om in mjuks fan design, moade, wittenskip en technogy te berikken. Ferhuze foar in jier nei Sweden foar de stúdzje 'lichem, moade & technology' oan de Universiteit fan Malmö. Yn 2010 studearre se ôf oan de Hegeskoalle foar de Keunsten yn Utert. Har proefskrift gie oer 'gefoelige technology'. 

Op de Vienna Fashion yn 2010 wie har 'heartbeat dress' te sjen, in jurk dy't de hertslach fan it model opnom en útdroech middels de speaker boxen. Om sa in krityk te jaan op de moadeyndustrie: modellen wurde brûkt as displays. Troch har hertslach te kommunisearjen woe Anouk har libbenheid útbyldzje. De fassinaasje foar robot spilet faak in rol. In ynteraksje tusken in ûntwerp en oare minsken is wat hja graach wol, mar de útwurking moat ek artistyk wêze.
Hja is fassinearre troch de arsjitektuer fan it minsklik lichem. Leafst makket se dingen dy't noch net besteane. In jurk dy't cocktails mikst(Daredroid yn gearwurking mei Jane Tingley en Marius Kintel), ûntwerpen dy't trochskinend wurde by tanadering, assessoires dy't pearse inket bliede (Pseudomorphs, 2010). Se brûkt dêrfoar ek in soad nije materialen as optic fiber, led-lampkes dy't learzen opljochtsjen dogge en oare elektroanika wurdt dêrby brûkt. Ek it ferskillend weven fan stoffen jout in ferskillende opljochting. 

By it wurkjen mei stoffen en materialen jout se de foarkar oan foarmen en struktueren. Anouk kombinearret moade mei technology ('haute techno'). Se ûntwurp de outfit fan Fergie (*Black Eyed Peas*), dy't se droech by de *[[Super Bowl]]* fan it American Football op 6 febrewaris 2011. De útstjoering waard besjoen troch 111 miljoen minsken. De sjongster droech doe in learene rok en bodysuit beset mei Swarovski-kristallen plus in, op American Football ynspirearre ûntwerp mei LED-ferljochting op it boarst.
 
## Oplieding
* 2009: K3/Malmö universiteit yn Sweden 'ynteraksje design en elektroanyske foarmjouwing' 
* 2006-2010: Hegeskoalle foar de Keunsten yn Utert (byldzjende keunst en foarmjouwing)  
* 2002-2006: Moadelyseum Amsterdam couture (moade-akademy) 
* 2000-2002: MTS techyske moade

## Tentoanstellings
* 2010 *Yntimiteit Black*, Sintraal Museum Utert by it Nasjonaal Fim Festival, 
* 2010 *Fûgels*, Nasjonaal Film Festival
* 2010 *Technosensual* op 'Exposure' HKU ekspo, Utert 
* 2010 *Pretty smart textiles* ekspo iepening, De Haach 
* 2009 *Infittables* toernee troch Skandinaavje (Malmö, Stockholm en Kopenhagen) 

## Publikaasjes
* 2010 *Interactive Landschappen* fan Daan Roosegaarde (boek) 
* 2010 *Functionele Esthetics* troch Sabine Seymour (boek)
* 2010 Fashion United magazine
* 2009 *100 Jaar-modus in interview Amsterdam*( boek)
* 2008 *Bright magazine*, Fragilis
Granvelle

De namme ***Granvelle*** kin ferwize nei twa steatlju yn tsjinst fan de Habsburchske dynasty:
# Nicolas Perrenot de Granvelle
# Antoine Perrenot de Granvelle, kardinaal en soan fan foarige 
# Friedrich Perrenot de Granvelle, (1536–1600), fan Champagne, gûverneur fan Antwerpen, soan fan Nicolas P. d. G.
Taan

**Taan** is in ûntsmettend brúngiel of brúnread ôftreksel ikebast, ek wol eek of iik neamd. It foldie bêst foar de konservearring fan fiskersnetten en katoenen seilen.

It tanen barde yn grutte taantsjettels, dêr't seilen en netten yn ûnderdompele waarden. Driuwnetten waarden dêrnei mei lynoalje behannele. Der waarden ek mingsels brûkt mei brune tar, guttapercha, en soms ek baarnde sûkerei. Grutte seilen waarden ek wol op de grûn taand mei in boarstel. De taankleur werd taneet neamd. Letter yn de 19e iuw kaam in oar middel op de merk: cachou.
Lynoalje

**Lynsiedoalje** of koartsein **lynoalje** is oalje ôfkomstich út de sieden fan oaljeflaaks. Oaljeflaaks heart ta deselde soarte as triedflaaks (flaaks, *Linum usitatissimum*) mar ferskilt fan triedflaaks trochdat de planten van oaljeflaaks koart en sterk fertakke binne en dy fan triedflaaks lang en in bytsje fertakke. De sieden fan oaljeflaaks besteane foar ûngefear 40% út oalje.

Lynoalje wurdt makke troch de sieden fan oaljeflaaks út te parsjen. It restant fan de flaakssieden wurdt as lynkoeken foar feefoer brûkt. By de bou fan flaaks foar de oaljeproduksje is dus in hege siedopbringst fan belang.

Lynoalje moat yn donkere flessen beware wurde, omdat de oalje ûnder ynfloed fan (sinne)ljocht yn kwaliteit efterútgiet.

## Tapassing
### Yndustrieel gebrûk
It product wurdt as rauwe lynoalje, seane lynoalje of as *flax oil* (*flaaksoalje*) op de merk brocht. Lynsiedoalje is in wichtich ûnderdiel fan linoleum. Fierders wurdt it brûkt om sjippe en keunsthars te meitsjen. It wurdt ek brûkt yn bôle.

Lynoalje is ien fan de âldste brûkte oaljes en wurdt sûnt iuwen brûkt yn farve en lakken, produkten dy't no wer populêr wurde. Ek wurdt lynoalje brûkt foar it tanen fan fiskersnetten en it behanneljen fan noch net ferve hout. Dabn moat de oalje wol sean of sels dûbeld sean wurde.

Mei lynoalje fersmaorge lapen kinne brângefaarlik wêze. As lapen of kokenpapier mei lynoalje op in bult smiten wurde kin der in eksoterme gemyske reaksje optrede, mei waarmteûntwikkeling ta gefolch. Dit hjit 'broei' en kin ta brân liede. Der wurdt dêrom advisearre om lapen en doeken mei lynoalje der yn, flak op te hingjen om de lapen drûgje te litten.

#### Skiednis
Lynoalje waard oant ûngefear 1930 út flaakssie wûn yn oaljemûnen. Der binne noch meardere mûnen dêr't noch oalje slein wurdt. Yn it easten fan Nederlân binne dat De Passyblom yn Swol, de Woldzigt yn Roderwolde de Wachter yn Súdlaren, de Oostendorper wettermûne yn Haaksbergen en Pelmûne Ter Horst yn Rijssen. Yn de Saanstreek slane noch altiten De Bûnte Hin, Het Pink en De Zoeker oalje. Yn Súd-Nederlân dogge de Kilsdonkse Mûne yn Dinther, de Holten's Mûne yn Deurne, de Collse Wettermûne yn Eindhoven en de Leumûne yn Nunhem dat.

### Minsklike konsumpsje
Oalje foar minsklike konsumpsje foar bakken en brieden moat in leech linoleensoer en in heech linolsoergehalte hawwe. Mar heule siedden, dy't mear en mear iten wurde moatte krekt in heech alfa-linoleensoergehalte hawwe. Foar produkten mei linoleensoer wurde in oantal gesondheidseffekten kleemd, dy't diels ek wittenskiplik oantoand binne.

Lynoalje fan in gewoan oaljeflaaksras bestiet út:
* Linoleensoer >50%
* Linolsoer 10-20%
* Oaljesoer 10-20%
* Stearinesoer <10%
* Palmitinesoer ± 5%
* Eikoseensoer <1%
* Erukasoer <1%
Dodingastate

**Dodingastate** of **Doniastate** wie in stins en letter in state yn Ingwierrum. Hy lei binnen de ringwei fan de terp bewesten de tsjerke. Dat is in hiel âlde sitewaasje dy't meast by wichtige states foarkomt (fergelykje Jaarsmastate yn Mitselwier). Op grûn fan de lizzing, giet it faaks om in âlde haadlingeposysje. De ringwei rint noch altyd mei in bocht om it terrein hinne.

## Skiednis
It hûs wurdt as *Bennert Doenya huis toe Engwierum* yn 1473 neamd; yndirekt miskien yn de namme fan de bewenner yn 1422 as Dodinga.
By it grutte ferbûn tusken Skieringers en Fetkeapers yn 1422 hearde in Botte Dodinga ta de Fetkeapers. (*1) Yn 1473 belegeren de rjochters fan Eastergoa it hûs fan Bennert Doenya omdat Bennert "rebels" foar it rjocht, de lângemeente en de rjochters oer wie. Bennert syn bûnsgenoat wie Broer Meckema. Bennert waard finzennaam en it hûs ferwoastge, in barren dat wiidweidich troch Worp fan Thabor beskreaun wurdt. Bennert waard tusken Ter Lune en Dokkum troch syn bewekkers deaslein, doe't er oan syn fonnis yn Dokkum besocht te ûntkommen troch him hieltyd wer fan syn hynder falle te litten.
Yn 1491 ûndertekenje Bennert Eysinga fan Ingwierrum en Botta Eeskz Donya it ferbûn fan de gemeente mei de stêd Grins (*Pax Groningana* 79). Yn 1511 wie Botte Doynie eigner en brûker fan 42 pûnsmiet en barde er rinte út twa *huissteden* (pleatsen). Syn widdo Ymck komt yn 1543 foar. Yn 1560 wie der in ferkeap fan parten fan *Donye-huisinge* en fan lân troch de erfgenamten fan Ymck (Berns 21, m, 2,843 en 857). Yn 1611 is it spul yn hannen fan J. Jansz Donia, dy't him nei de state neamd en der in pleats besit. De pleats is yn 1832 belizzingseigendom fan oaljeslagger D. Zeper yn Ljouwert.

De pleats dy't dêr Anno 2011 noch stiet is in kop-hals-romppleats sa't ek op de kadasterminút fan 1832 oanjûn wurdt. It wenhûs is fan 1883, mar soe op âlde fûneminten set wêze kinne; de skuorre is fan 1863 neffens de muorre-ankers.

## Bewenners
* 1422 Bocke Dodynga
* 1473 Bennert Doenya
* 1491 Botta Eeskz Donya

## Sjoch ek
* Doniastate yn it eardere Dantumawâld.
De Wimerts

* De Wimerts (Wâldsein), it wetter tusken Wâldsein en Nijesyl. 
* De Wimerts (Warkum), in wetter dat eartiids troch de stêd Warkum rûn.
De Wimerts (Warkum)

**De Wimerts** is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân dat troch de stêd Warkum rûn. It wie in natuerlike ôfwettering fan de marrekrite nei de Sudersee. Tusken 1860 en 1870 is de Wimerts dempt. 

De strjitte dy't troch de stêd rint (Noard-Merk-Súd), wurdt noch altiten de Wimerts neamd. De 18 brechjes oer de Wimerts binne likernôch 2000 wer yn it sicht brocht yn opdracht fan Stifting Stedsherstel Warkum. Guon histoarisy hâlde út, dat de eardere Wimerts in troch de muontsen fan it kleaster fan Starum groeven ferbining mei Warkum wie. Hy soe no foar in part bûtendyks yn de Iselmar lizze.
Petreius Tiara

**Petreius Tiara** (Warkum, 15 july 1514 - Frjentsjer, 9 febrewaris 1586) wie in dokter.

Petreius Tiara krige syn earste ûnderwiis yn Haarlim. Hy studearre genêskunde yn Leuven en gie doe nei Dútske, Frânske en Italjaanske universiteiten, en promovearre oan ien fan de lêsten. Yn Frjentsjer wie hy earst genêshear, mar waard letter dosint yn de âlde talen yn Leuven, dêr't yn 1553 Suffridus Petrus syn learling wie. Yn 1555 wie hy stedsgenêshear yn Delft, en gie grif yn 1557 nei Frjentsjer, yn 1559 of 1560 as professor yn it Gryksk nei Douai, en kaam, omt syn frou ûnwennich wie, yn 1565 wer as stedsgenêshear werom yn Frjentsjer, en wie dêr, sa't it skynt, ek grytman. Op 17 july 1575 beneamden kurators fan de Leienske Akademy him as ‘prof. der Griexsche tale ende vrye consten ende scientien van dien’ op in wedde fan ƒ 400. Yn de jierren 1575, 1577 en 1578 wie hy rektor magnifikus. Yn maart 1585 dielde hy oan de kurators mei, dat hy op foardieliger kondysjes (ƒ 500) yn Frjentsjer beroppen wie as professor yn it Gryksk, en frege ûntslach, dat him ferliend waard; it jier dêrnei al ferstoar hy. Tiara wie earst troud mei Pietrick Anskes, in houtkeapersdochter, dy't foar 1554 ferstoar, en dêrnei mei Aef Barendts, dy't him oerlibbe en wertroude mei Dr. Jacob Meintes; hja stoar op 23 septimber 1597.

## Utjeften
* Latynske oersettings fan Plato's *Sophista* (Leuven 1533); 
* *Euripides' Medea* (Utert 1543); 
* *Pythagoras, Phocylides, Theognis, Carmine latino expressi*, yn 1589 te Frjentsjer útjûn troch Joh. Arcerius, de foud fan syn trije bern; 
* *Veteri Frisiorum disciplina militari restauranda et de verae nobilitatis insignibus poemation* (dêre, 1597). 
* Oare gedichten fan him steane yn Janus Dousa's Poemata en yn Gruter's Deliciae Poetarum Belg. IV; 

Syn gedichten wurde troch kenners as Peerlkamp en Boot tige goed ûntfongen. In net-útjûne *Paraphrasis in Aphorismos Hippocratis* hie Granvelle. Syn bibleteek, wêryn útjeften mei oantekeningen yn haadstikken fan him, waard foar de Frjentsjerter Akademy oankocht, en bedarre letter yn de Provinsjale Fryske Bibleteek.

Syn skildere portret is op it stêdhûs fan Frjentsjer. It ferskynde ek yn de Alma Academia fan 1614.
Herma M. van den Berg

Drs. **Herma M. van den Berg** (24 april 1918 - Utert, 29 septimber 2005) wie in keunsthistoarika. 

Van den Berg studearre nei it gymnasium keunstskiednis, mei as byfakken archeology en arsjitektuer. Yn 1942 docht sy har doktoraaleksamen, mar yn 1941 makket sy al in útstalling yn it Amsterdamsk Steedlik Museum: *ln Holland staat een huis*, oer ien iuw ynterieurûntjouwing. Koart nei de oarloch komt sy yn tsjinst fan de Rykstsjinst foar de Monumintesoarch, dêr't sy oant har pinsjonearring ta bliuwe soe.

Van den Berg hat tal fan monuminten yn Nederlân beskreaun, benammen dy yn noardwest- en noard-Nederlân. Troch har bydragen oan de rige *De Nederlandse Monumenten van Geschiedenis en Kunst*, útjûn by de Steatsútjouwerij yn De Haach, hat sy in bliuwend plak yn de Nederlânske monumintebeskriuwing krigen. 

Yn 1990 kriget sy it earelidmaatskip fan de *Vereniging Oud Hoorn* dêr't sy soad wurk foar út de kant set hat.

Frou Van den Berg stoar yn de âldens fan 87 jier en waard te hôf brocht yn Bilthoven.

## Wurk
Kar-út:
* Westfriesland, Tessel en Wieringen (1955)
* R.F.P. DE BEAUFORT en HERMA M. VAN DEN BERG, *De Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst. Deel III De Betuwe*. De Haach, 1968
* Berg, Herma M. van den, *De Monumenten van Geschiedenis en Kunst: Noordelijk Oostergo: Ferweradeel*, De Haach 1981. 
* Berg, Herma M. van den, *De Monumenten van Geschiedenis en Kunst: Noordelijk Oostergo: De Dongeradelen*, De Haach 1983. 
* Berg, Herma M. van den, *De Monumenten van Geschiedenis en Kunst: Noordelijk Oostergo: De gemeente Dantumadeel*, de Haach 1984. 
* Berg, Herma M. van den, *De Monumenten van Geschiedenis en Kunst: Noordelijk Oostergo: Kollumerland en Nieuw Kruisland*, De Haach 1989. 
* [Wurk fan Herma van den Berg yn de [DBNL]]
Age Wigers Schoonhoven

**Age Wigers Schoonhoven** (Warkum, 9 juny 1813 – dêre, 4 april 1869), wie in bûterkeapman en ien fan de foaroanmannen fan it Fryske Réveil.

Syn heit Wiger A. Schoonhoven, stie al yn geregelde briefwikseling mei Willem Bilderdijk. De soan stie yn libbene betrekking mei Capadose, da Costa, de Liefde en oare Réveilmannen. Op syn inisjatyf waard yn Warkum oprjochte de ‘Vereeniging tot heil des volks’, dy't evangelisearre en traktaten fersprate; fierder organisearre hy yn syn wenplak de ressortsgearkomsten fan de provinsjale "Vereeniging der Waarheidsvrienden" en joech de oanset ta oprjochting fan in kristlike skoalle yn 1858. Hy waard yn 1858 keazen ta lid fan de Provinsjale Steaten, mar betanke. Jierrenlang wie hy wethâlder. Hy stie bekend as in fûleinige freon fan it Oranjehûs. De prins fan Oranje brocht him yn 1852 in besite mei syn gûverneur jhr. de Casembroot.
Louis Armstrong

**Louis Daniel Armstrong** (New Orleans, 4 augustus 1901 – New York, 6 july 1971) wie in Amerikaansk jazztrompettist, sjonger en entertainer. Syn bynamme wie *Satchmo* of *Satch*, in ôfkoarting foar *Satchelmouth* (budelmûle). Hy wie ek bekend as *Dippermouth*, krektas Satchmo in referinsje nei syn grutte mûle. Troch freonen en kollega's waard hy meastal oansprutsen mei *Pops*, in namme dy't hy sels ek foar oaren brûkte (mei útsûndering fan Pops Foster, dy't hy steefêst George neamde).

Hoewol't syn karriêre begûn yn de jierren tweintich, kenne sels hjoeddeiske generaasjes him noch fan nûmers as *What a wonderful world*, *Hello Dolly* en *It takes two to tango*, dy't hy mei syn karakteristike, rauwe stim fertolke.
Trije Susters (Grins)

De **Trije Susters**, Nederlânsk: **Drie Gezusters** is in monumintaal gebou oan de Grutte Merk yn Grins. Oarspronklik wie it grif in stienhûs út de 13e iuw fan it laach Gelkinge. Tsjintwurdich is it ryksmonumint it flaggeskip fan de lyknammige horekakeatling fan Sjoerd Kooistra silger.
Solingen

**Solingen** is in *[[kreisfreie Stadt]]* yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It leit benoarden Keulen, yn it suden fan it Ruhrgebiet oan de rivier de Wupper. Solingen is ûnderoaren in susterstêd fan Gouda.

Solingen wurdt wol "stêd fan messen" neamd, omdat it al fanâlds bekend is fan de fabrikaazje fan swurden, messen, skjirren en skearmessen fan hege kwaliteit, dy't makke wurde troch ferneamde firma's sa as DOVO Solingen, Wüsthof, J. A. Henckels, Böker, Eickhorn-Solingen en tal fan oare fabrikanten. Wilkinson Sword sit dêr ek. Dêrom is Solingen te fergelykjen mei Sheffield en Birmingham yn Ingelân. Sa'n 90% fan alle messen yn Dútslân wurde yn Solingen makke.

## Ut de skiednis
Solingen waard foar it earst neamd yn 1067 troch in kronykskriuwer dy't de kontrei mei "Solonchon" oantsjutte. Iere farianten fan de namme binne ek "Solengen", "Solungen" en "Soleggen", mar de namme fan no wurdt al brûkt sûnt de lette 14e en iere 15e iuw.

Solingen wie iuwenlang mar in doarpke. Yn de 15e iuw waard it in fersterke stêd. Under de Twadde Wrâldkriich waard de âlde stêd folslein ferwoastge troch alliearde bombardeminten, yn 1944 stoaren dêrtroch 1.040 minsken. 

Yn de Midsiuwen joegen de swurdsmidden de namme Solingen al klank. Swurden út Solingen koenen fûn wurde yn de Angelsaksyske keninkriken fan Brittanje en de kwaliteit fan de wapens waard priizge yn hiel Noard-Jeropa en sy waarden oeral yn Europa ferhannele. Yn it lêst fan de 17e iuw brutsen in tal swurdsmidden út Solingen harren gilde-eed troch harren (geheime) smeikeunst ta te passen yn Shotley Bridge, greefskip Durham, yn Ingelân. 

## It besjen wurdich

* *[[Slot Burg]]*, it kastiel fan de greven fan Berg
* Rynlânsk Yndustrymuseum Hendrichs, part fan de Europeeske Rûte Yndustrieel Erfskip
* *Klosterkirche*, tsjerke (1690)
* *Deutsches Klingenmuseum* (Dútsk Messemuseum), swurden en messen út alle tiden
* *[[Müngstenbrêge]]*, spoarbrêge tusken Solingen en Remscheid, 107 m heech, de heechste spoarbrêge fan Dútslân.
* Botanyske Tún Solingen

## Berne yn Solingen

* Arthur Moeller van den Bruck (23 april 1876), kultuerhistoarikus en skriuwer
* Adolf Eichmann (19 maart 1906), kriichmisdiediger
* Walter Scheel (8 july 1919), West-Dútsk bûnspresidint

## Keppeling om utens
* Webside mei lange list fan messen út Solingen
Arthur Moeller van den Bruck

**Arthur Moeller van den Bruck** (Solingen, 23 april 1876 - Berlyn, 30 maaie 1925) wie in Dútsk nasjonaal kultuerhistoarikus en skriuwer.

Hy is it meast bekend fan syn kontroversjele boek *Das Dritte Reich* (1923). Teffens publisearre er de earste oersetting yn it Dútsk fan Dostojevsky.

De nazi's makken gebrûk fan syn wurk at it heal koe. Bygelyks brûkten sy de titel *Das Dritte Reich* ('It Tredde Ryk') as politike slogan.

## Wurk
* *Die moderne Literatur in Gruppen und Einzeldarstellungen* (1900)  
* *Das Variété: Eine Kulturdramaturgie* (1900)  
* *Die Deutschen: Unsere Menschheitsgeschichte* - 8 dielen (1904)  
* *Zeitgenossen* (1905)  
* *Die italienische Schönheit* (1913)  
* *Der preußische Stil* (1915)  
* *Das Recht der jungen Völker* (1918)
* *Das Dritte Reich* (1923) 

## Literatuer
* Sebastian Maaß, *Kämpfer um ein drittes Reich. Arthur Moeller van den Bruck und sein Kreis*. Regin-Verlag, Kiel, 2010.
* Stan Lauryssens, *The Man Who Invented the Third Reich: The Life and Times of Arthur Moeller Van Den Bruck*. Sutton Publishing, NY, 2003. ISBN 0-7509-3054-3.
* Fritz Stern, *The Politics of Cultural Despair: a study in the Rise of Germanic Ideology*, UCP, Berkeley, 1974. ISBN 0-520-02626-8.
* Gerhard Krebs, *Moeller van den Bruck: Inventor of the Third Reich*. The American Political Science Review, Volume 35, nûmer 6 (desimber 1941).
Grytsje Schaaf

**Grytsje Schaaf** (Ljouwert, 31 july 1979) is in Frysk dichteresse en arsjitekt.

## Biografy
Schaaf is berne yn Ljouwert en is grut wurden yn Berltsum. Se hat de HBU-oplieding Boukunde oan de NHL yn Ljouwert folge en dêrnei studearre se yn Delft arsjitektuer. Grytsje Schaaf is wurksum as arsjitekt en as dosint boukunde oan de NHL yn Ljouwert en wennet dêr ek. Sûnt 2007 foarmet se mei Johannes Keekstra de redaksje fan it jongereintydskrift Styl.

Skaaf publisearret yn de tydskriften Doar, Farsk en de Moanne en hat meiwurke oan it *literêr sirkwy 2003*, in reizgjende foarstelling fan út eigen wurk foardragende skriuwers en dichters. Se lêst regelmjittich foar op literêre jûnen. Har wurk ferskynde ek yn de blomlêzings *Poetysk Ljouwert* en de twa-talige útjefte Flessepost. Dêrneist skriuwt se regelmjittich boekeresinsjes. Yn 2008 ferskynde har debútbondel *Sûnder sweltsjes* by de Friese Pers Boekerij. Fierder binne der gedichten fan har opnommen yn *De Spiegel van de Friese poëzie*, edysje 2008, en yn *Het goud op de weg, de Friese poëzie sinds 1880*. It is noch ûndúdlik wannear't har folgjende bondel útkomt.

## Bibliografy
* 2008: *Sûnder sweltsjes*
Provinsjehûs fan Grinslân

It **Provinsjehûs** fan Grinslân is it bestjoerlik sintrum fan de provinsje Grinslân. It gebouwekompleks stiet an de eastside fan it Martintsjerkhôf yn it hert fan de stêd Grins. It frontgebou oan it Martinytsjerkhôf datearret út it begjin fan de 20e iuw, de efterside, mei dêryn de steateseal, is de eardere Latynske skoalle fan Grins en komt út de lette midsiuwen.

## Skiednis
De hjoeddeiske provinsje Grinslân ûntstie yn 1594 nei de reduksje fan Grins. De Ommelannen woenen net folle fan de stêd Grins witte, mar de Republyk hechte grut belang oan de stêd as festing yn it noarden en twong de Ommelanner jonkers in net wold opgean mei de stêd op. Foar it bestjoer fan it nije gewest waard nei lang sykjen de eardere Sint Maartensskoalle úkeazen.

## Hjoeddeiske gebou
De âlde Sint Maartensskoalle foldie oant yn de 19e iuw as setel fan it bestjoer fan Stad en Lande. Der waarden yn de rin fan de tiid wol in oantal bygeboukes oan it gebou taheakke, mar oant 1871 bleau de âlde skoalle de kearn fan it provinsjehûs.

Yn dat jier waard oan it Martinytsjerkhôf in nije provinsjehûs iepene, dat oan it Martinytsjerkhôf, foar it âlde skoalgebou setten waard. It nije provinsjehûs, in Wettersteatgebou, waard lykwols nei fjirtich jier al wer sloopt en ferfongen troch it hjoeddeiske gebou, ûntwurpen troch J.A. Vrijman, dy't yn Grins ek it Akademygebou ûntwurpen hat. De âlde Sint Maartensskoalle is noch altiten yn it kompleks werom te finen, it wurdt tsjintwurdich brûkt as fegaderseal fan Provinsjale Steaten.
Richard Krajicek

**Richard Peter Stanislav Krajicek** (eins: **Krajiček**; Rotterdam, 6 desimber 1971) is in Nederlânske eardere tennisspiler fan Tsjechyske komôf. Yn 1996 wûn hy de Wimbledon-titel yn it inkelspul, ta skea fan MaliVai Washington út de Feriene Steaten. Dat is it bêste risseltaat fan in Nederlânske tennisser oant hjoed de dei. Krajicek is troud sûnt 7 july 1999 mei it eardere fotomodel en skriuwster Daphne Deckers, wennet yn Muiderberg en hat twa bern, Emma (1998) en Alec (2000).
Wimbledon

* Wimbledon (Londen), gebiet ten súdwesten fan Londen
** Wimbledon (tennistoernoai)
*** Radio Wimbledon, it radiostasjon fan it tennistoernoai
*** Wimbledon (film), film út 2004 oer it tennistoernoai
** Wimbledon FC, eardere Ingelske fuptbalklup
** AFC Wimbledon, hjoeddeiske Ingelske fuotbalklup
** Station Wimbledon, in stasjon yn Wimbledon
* Wimbledon (North Dakota), in plak yn de Amerikaanske steat North Dakota
* Wimbledon (Nij-Seelân), in plak yn Nij-Seelân
Franciscus Carree

**Franciscus Carree** of **Carré** (Ljouwert of Antwerpen, ±1630 - Amsterdam?, 1669) wie in Nederlânsk keunstskilder. It is net bekend wa’t syn learmaster west hat. Hy pykte derút mei syn skilderijen fan lânskippen en doarpsfeesten. Bûten Nederlân is er lykwols net sa bekend wurden.
 
## Biografy
Frans waard om 1630 berne yn Fryslân of Antwerpen. Ynearsten wie er troch syn heit foarbestimd Jezuyt te wurden. Yn 1649 ferfear er nei De Haach foar de boask mei Janneke Padtbrugge. In oare boarne fernijt Geertruyt Buys as syn frou. It pear krige twa soannen, Hendrik en Michiel. Yn De Haach wurdt er lid fan it Gilde. Yn 1657 hâldt er koarte tiid yn  Stokholm ta. Tusken 1658 en 1661 wenne er yn Amsterdam dêr't er in herberch hie. Nei't er fallyt gie wie, giet er werom nei De Haach. Yn 1664 wurket er as hofskilder foar Willem Freark en dy syn soan steedhâlder Hindrik Kasimir. Hy makke in ets fan de lykstaasje en katafalk fan de steedhâlder yn novimber 1664. 

Carree stoar yn 1669 yn Amsterdam, De Haach of Ljouwert.

## Priuwke fan syn wurk

Ofbyld:Carree The-Temptation-of-Saint-Antony.jpg|*De ferlieding fan Sint Antonius* 
Ofbyld:Carree Peasants-Drinking-And-Smoking-In-An-Interior.jpg|*Drinkende en smokende boeren* 
Ofbyld:Carree Boors-smoking-and-drinking-in-an-interior.jpg|*Drinkende en smokende boeren*
Goatysk Hûs (Grins)

It **Goatysk Hûs** is ien fan de âldste gebouwen yn de stêd Grins. It pân út omtrint 1250 yn de Brêgestrjitte jildt as ien fan de âldst bewarre nleaune wenhûs yn de stêd Grins. mei it der neist steande Canterhûs is wurdt it tsjintwurdich brûktt as it Noardlik Skipfeartmuseum.

Ryksmonumint yn Grins (stêd)
Wimbledon (tennistoernoai)

**The Wimbledon Championships**, better bekend as **Wimbledon**, is it âldste tennistoernoai fan de wrâld en is in grandslamtoernoai. Wimbledon wurdt beskôge as it meast prestisjeuze tennistoernoai fan de wrâld. It is ek it grutste gerstennistoernoai en is ien fan de pear tennistoernoaien dy't spilers ferplichtsje om wite klean te dragen.

It jierliks weromkommende grandslamtoernoai, dat foar it earst yn 1877 spile waard, wurdt hâlden op de All England Lawn Tennis and Croquet Club yn de Londenske bûtenwyk Wimbledon. Wimbledon wurdt, krektas de trije oare grand slams, organisearre ûnder tafersjoch fan de International Tennis Federation. Yn de twa wiken yn juny en july dogge oan it haadtoernoai 128 inkel- en 64 dûbelspilers mei per geslacht. Ek binne der 24 spilers en 24 spylsters yn it mingddûbeltoernoai.

De inkeltoernoaien fan Wimbledon 2010 waarden troch de Spanjert Rafael Nadal en de Amerikaanske Serena Williams wûn. Foar beiden wie it net de earste Londenske oerwinning: Nadal wist it toernoai al ienkear earder op syn namme te skriuwen en Williams die dat al trije kear. De 125e edysje wurdt fan 20 juny oant en mei 3 july 2011 hâlden.

## Gallery

Ofbyld:The Royal Gallery at Centre Court, Wimbledon.jpg|Keninklike tribune op Centre Court, Wimbledon
Ofbyld:The Crowd at Centre Court, Wimbledon.jpg|De massa om it Centre Court, Wimbledon
Ofbyld:The Centre Court, Wimbledon.jpg|The Centre Court, Wimbledon
Ofbyld:The decision of In or Out with the help of Technology at Wimbledon.jpg|Beslissing yn/út mei help fan de technology oop Wimbledon
Ofbyld:The longest match ever played at Wimbledon.jpg|De langste wedstriid ea spile op Wimbledon
Ofbyld:The Wimbledon Shop.jpg|Wimbledonwinkel
Ofbyld:The instructions to Non Ticket Holders at Wimbledon.jpg|Ynstruksjes foar dejingen dy't gjin kaartsje hawwe op Wimbledon
Ofbyld:Wimbledon scoreboard.jpg|Wimbledon skoareboerd
Ofbyld:Wimbledon order of play.jpg|Wimbledon spylskema
Ofbyld:Centre Court Wimbledon 1.jpg|Centre Court Wimbledon 1
Ofbyld:Wimbledon Court 1.jpg|Wimbledon Court 1
Ofbyld:Court 4 Wimbledon.JPG|Court 4 Wimbledon
Ofbyld:Court 19 Wimbledon.JPG|Court 19 Wimbledon
Ofbyld:Court 15 Wimbledon.JPG|Court 15 Wimbledon
Ofbyld:Court 17 Wimbledon.JPG|Court 17 Wimbledon
Ofbyld:Wimbledon Queue Bridge.JPG|Wimbledon Queue Bridge
Ofbyld:Score board Wimbledon.jpg|Skoareboerd Wimbledon
Swansea

**Swansea** (Welsk: *Abertawe*) is in stêd (*city*) en besjoerlik gebiey yn it suden fan  Wales, it leit oan de mûning fan de rivier de Tawe. It hiele bestjoerlike gebiet Swansea (*The City and County of Swansea*) hat 227.079 ynwenners (2006), dêr't sa'n 170.000 fan yn de stêd wenje.

## Partnerstêden
* Mannheim, Duitsland
* Sinop, Turkije
* Pau, Frankryk
* Cork, Ierlân
* Bydgoszcz, Poalen

## Berne yn Swansea
* Dylan Thomas (1914-1953), dichter
* Rowan Williams (1950), anglikaanske aartsbiskop
* Keith Allen (1953), akteur en komyk
* Catherine Zeta-Jones (1969), aktrise
* John Hartson (1975), fuotballer
* Nicole Cooke (1983), hurdfytster

## Externe link
* Officiële website Swansea


Ofbyld:SwanseaMarina.jpg|Haven
File:Swanseagrand.jpg|*Grand Theatre*
File:Liberty stadium swansea.jpg|*Libertystadion*, it thús fan *Swansea City* en rugbyteam *The Ospreys*

Ofbyld:Swansea_3.93929W_51.61792N.jpg|Satellytfoto
Catherine Zeta-Jones

**Catherine Zeta-Jones**, CBE (Swansea (West Glamorgan), 25 septimber 1969) is in Welsk aktrise. Sy wûn yn 2003 in Academy Award foar har byrol as *Velma Kelly* yn *[[Chicago (film út 2002)|Chicago]]* (2002). Fierders hat syn goed tsien filmprizen op har namme brocht, dêr't in BAFTA Award (foar *[[Chicago (film út 2002)|Chicago]]*) en in European Film Award (foar *[[Entrapment]]*) by binne.

Zeta-Jones waard berne as **Catherine Zeta Jones** yn Swansea, Wales as dochter fan Patricia (berne Fair), in naaister fan Iersk komôf, en David James Jones, einer fan in Welske snobbersguodfabryk. Sy waard ferneamd nei beide beppes, Catherine Fair en Zeta Jones.

Zeta-Jones troude yn 2000 mei de Amerikaanske akteur Michael Douglas, dy't eksakt 25 jier âlder is as sy. Inkelde moannen foar de brulloft krige sy har earste bern, in soan, dy't yn april 2003 folge waard troch in suske.

Zeta-Jones hat bekendmakke dat sy te lijen hat fan in bipolêre steurnis Teffens is hja in betûft golfer, dy't oktober 2010 spile yn de Star Trophy yn Hainan, Sina.

## Filmografy

## Teater

## Keppelings om utens
* Profyl by de IMDb
* Catherine Zeta-Jones fotosiden