open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Philippe Wesselink

**Jean Philippe Wesselink ** (Amsterdam, 19 april 1845 - De Haach, 26 desimber 1931) wie in Nederlânsk militêr en boargemaster.

## Libben en wurk
Nei syn marine-oplieding yn De Helder gie er yn 1863 as adelborst earste klasse mei it fregat Zr.Ms. *Metalen Kruis* nei Nederlânsk-Ynje. In jier letter die er mei oan de gefjochten yn Japan (bombardemint fan Shimonoseki).
Yn 1867 waard er befoardere ta luitenant-op-see twadde klasse. Fan 1875 ôf wie er twa jier aktyf yn Atjeh en die doe mei oan de slach by Salamangan. Dêrnei waard er befoardere ta luitenant-op-see earste klasse. Fanwegen medyske problemen ferliet Wesselink yn 1884 de marine en gie er in skoft nei it bûtenlân om better te wurden. Yn augustus 1886 waard er boargemaster fan Brouwershaven en op 1 jannewaris 1888 folge syn beneaming ta boargemaster fan Maassluis. Yn ferbân mei de minne sûnens fan syn frou waard him dêr yn april 1892 op eigen fersyk ûntslach ferliend. Nei in ferbliuw yn it myldere klimaat fan Nassau waard er yn augustus 1893 beneamd ta boargemaster fan Harns. Yn oktober 1896 joech er dy funksje oer en kaam er yn Felp te wenjen dêr't yn maart 1897 syn frou ferstoar. In pear moanne letter waard er boargemaster fan Goes wat er oant oktober 1902 bliuwe soe.
Letter ferhuze er nei De Haach dêr't er ein 1931 yn de âldens fan 86 jier ferstoar. Hy waard yn Velp te hôf brocht.
Anthonij Engelbert Hannema

**Anthonij Engelbert Hannema** (Harns, 8 july 1887 - Ljouwert, 11 febrewaris 1972) wie in Nederlânsk politikus fan de Liberale Steatspartij.

Hy waard berne yn it Hannemahûs as soan fan keapman Jacobus Hannema (1856-1920) en Adelaïde Louise André de la Porte (1859 -1938). Neidat er yn syn berteplak de hbs dien hie, gie er nei Amsterdam om te studearjen oan de Iepenbiere Hannelsskoalle. 
Dêrnei wie er twa jier yn it bûtenlân wurksum by hannelskantoaren. 
Werom yn Harns gie er oan't wurk by de firma Sjoerd Hannema dy't hannele yn súdfruchten, mar ek in sâltsiederij eksploitearre.
Hannema wie ek gemeenteriedslid, wethâlder en lid fan'e Provinsjale Steaten fan Fryslân foardat er yn 1938 beneamd waard ta boargemaster fan Harns. Yn 1943 waard er ûntslein mar nei de befrijing yn 1945 kaam er werom nei syn âlde funksje. 

Hannema gie yn 1952 mei pensjoen en ferstoar begjin 1972 yn'e âldens fan 84 jier.
Taeke Jitze Botke

**Taeke Jitze Botke** (Nijmegen, 28 july 1901 - Bómmerig, 3 jannewaris 1990), wie in fan oarsprong Fryske toskedokter, fersetsman, skriuwer en keunstsamler, dy't it grutste part fan syn libben yn Maastricht en omkriten wenne. Hy is benammen bekend as skriuwer fan in boekje oer syn kampûnderfinings yn de Twadde Wrâldoarloch en as de wichtichste samler fan skilderijen fan Pyke Koch.

Hy wie in soan fan Jacob Botke (1877-1939).
Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein]]** 2009 yn Sakhir op 26 april 2009.
It wie de fjirde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op it Bahrain International Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 57 omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,2 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Adrian Sutil waard trije plakken tebekset by de start fanwegen hinderjen fan Mark Webber.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje]]** 2009 yn Melbourne op 29 maart 2009.
It wie de earste race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op de Albert Park Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Sébastien Buemi makke syn debút yn de Formule 1
* Lewis Hamilton waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.
* Beide Toyota's waarden degradearre nei de efterkant fan de start foar it brûken fan net regeliminêre efterfleugels en keazen derfoar om út de pitstrjitte wei te starten.

## Utslach Grutte Priis
* Lewis Hamilton waard diskwalifisearre neidat bliken die dat er ferrifeljende ynformaasje jûn hie oer de omstannichheden wêrûnder Jarno Trulli, Hamilton passearre ûnder de safety car.
* Jarno Trulli en Timo Glock starten út de pitstrjitte wei.
* Sébastien Buemi behelle syn earste punten yn de Formule 1.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje]]** 2009 yn Kuala Lumpur op 5 april 2009.
It wie de twadde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 31 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 171,8 kilometer. De 58 omgongen dy't de grutte priis eins telle soe koene net feriden wurden as gefolch fan swierwaar. 

## Kwalifikaasje
* Rubens Barrichello waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.
* Sebastian Vettel waard tsien plakken weromset by de start fanwegen it ûngemak mei Robert Kubica by de Grutte Priis fan Austraalje.

## Utslach Grutte Priis
* De Grutte Priis waard nei 31 omgongen staakt fanwegen swierwaar. Om't minder as 75% fan de plande ôfstân ôflein waard, waarden heale punten takend. 

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Orniastate

De **Ornia State** of **Orniastate** stie op de himrik fan Peazens, gemeente Dongeradiel (oant 2019) en no gemeente Noardeast-Fryslân. It is ûnwis oft dêr in stins stien hat. 

Yn 1511 waard fan de Orniasate sprutsen, dy 't in eigenierde pleats wie. Der bestie wol in famylje Ornia, mar dy altyd katolyk bleaune famylje kaam yn Amsterdam telâne. Yn 1724 wurdt dêr in Maria Magdalena fan Ornia neamd. Hja is frouwe fan ferskillende hearlikheden, en wurdt yn dat jier yn de Ryksadelstân ferheft. 

Om dit hiem hinne lei yn 1832 noch in brede grêft.
Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Monako]]** 2009 yn Monte Carlo op 24 maaie 2008.
It wie de sechsde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op it Circuit de Monaco hâlden. De race waard hâlden oer 78 omgongen, op it 3,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 260,5 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Lewis Hamilton waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.

## Utslach Grutte Priis
* Timo Glock starte út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje]]** 2009 yn Silverstone op 21 juny 2009.
It wie de achtste race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op it Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 59 omgongen, op it 5,1 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 303,2 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Adrian Sutil starte út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân]]** 2009 yn Nürburg op 12 july 2009.
It wie de njoggende fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op de Nürburgring hâlden. De race waard hâlden oer 60  omgongen, op it 5,1 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,8 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Timo Glock waard trije plakken tebekset by de start fanwegen hinderjen fan Fernando Alonso 

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Sébastien Bourdais.
* Mark Webber wûn foar it earst in Grutte Priis.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije]]** 2009 yn Mogyoród op 26 july 2009.
It wie de tsiende race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Jaime Alguersuari ferfong Sébastien Bourdais dy't nei de Grutte Priis fan Dútslân ûntslach krigen hie by Toro Rosso
* Felipe Massa rekke slim ferwûne oan syn holle nei't der yn de twadde kwalifikaasje omgong in fear ôfbruts fan de wein fan Rubens Barrichello en tsjin syn helm klapte.
* Om 't Massa net yn steat wie te starten, giene alle auto's efter him ien plak omheech by de start.

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Nelson Piquet, dy 't nei dizze Grutte Priis in boekje iepen die oer syn crash by de Grutte Priis fan Singapoer 2008, en dêrmei Crashgate yn gong sette. 

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa]]** 2009 yn Falinsia op 23 augustus 2009.
It wie de alfde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op de Sirkwy fan Falinsia hâlden. De race waard hâlden oer 57 omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,8 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Romain Grosjean makke syn debút yn de Formule 1, as ferfanger fan Nelson Piquet dy't nei de GP fan Hongarije ûntslach krigen hie.
* Luca Badoer ferfong foar twa wedstriden de slim ferwûne rekke Felipe Massa.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje]]** 2009 yn Stavelot op 30 augustus 2009.
It wie de tolfde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op it Sirkwy fan Spa-Francorchamps hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Luca Badoer.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Uko Post

**Uilke (Uko) Post** (Meppel, 27 july 1954) is in Nederlânsk keunstskilder dy 't ta de Noardlike Realisten rekkene wurde kin.

## Libben en wurk
Post folge fan 1972 oant 1978 syn oplieding foar it frije keunstnerskip oan de Akademy Minerva yn Grins. Syn dosinten dêr wiene Piet Pijn, Geert Meyer, Diederik Kraaijpoel, Wout Muller en Ger Siks. Yn 1994 hat er Nederlân ferlitten om him te fêstigjen yn it Eifel-gebiet by Sankt Vith, op de grins fan Dútslân en België.

### Wurk
Post makket foaral oaljeferveskilderijen yn realistyske styl, mankelyk fan sfear, besibbe oan it magysk realisme. Syn tema's binne fanitas, leechte, fergonklikens, tema's dêr't alle minsken mei te krijen hawwe en wêrmei't se har, neffens de skilder, dreech fermoedsoenje kinne. Post hat geregeld tentoanstellingen yn Nederlân, België en Dútslân.

Wurk fan Post is opnommen yn kolleksjes fan Keninklike DSM Sittard, Wetterliedingmaatskippij Súd-Limboarch en partikuliere samlingen yn de Feriene Steaten, Nederlân, België en Dútslân (û.o. kolleksje Dogan, Schönecken).

## Galery
(oaljeferveskilderijen op paneel)

Ofbyld:Olieverfschilderij dode uil.jpg|*Dode Uil* 
Ofbyld:UP@.jpg|*Minerva*
Ofbyld:Luzabril.jpg|*Luzabril*  (Argentynske sjongster) 
Ofbyld:Nicht van Achnaton, Nefertiti.jpg|*Nefertiti (de schone is gekomen)* 
Ofbyld:Omstandigheden.jpg|*Omstandigheden*, selsportret
Ofbyld:De Teloorgang-Decline.jpg|*Teloorgang*
Ofbyld:Mogelijkheid van een eiland.jpg|*Mogelijkheid Van Een Eiland* 
Ofbyld:Overlevende.jpg|*Overlevende* 


## Keppelingen om utens
*http://www.noordelijkerealisten.nl/post.html
*yntroduksje 
*http://alternopolis.com/melancolia-en-los-trazos-del-realismo-magico/
*https://beeld.be/kunstenaars/uko-post
Licence to Kill

**licence to kill*, in Ingelske term dy't "fergunning om te deadzjen" betsjut, of eins letterliker: "fergund om te deadzjen"
*''Licence to Kill'' (film), in Britsk-Amerikaansk-Meksikaanske *James Bond*-film út 1989
*''Licence to Kill'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e film út 1989
*''Licence to Kill'' (liet), de titelsong fan 'e film út 1989, songen troch Gladys Knight
**[[007: Licence to Kill]]*, in fideospultsje út 1989 op basis fan 'e *James Bond*-film
*''Licence to Kill'' (roman), de ferboeking fan 'e film út 1989, skreaun troch John Gardner
License to Kill

## Films
**License to Kill*, de ynternasjonale titel fan 'e Frânske film *[[Nick Carter Va Tout Casser]]* út 1964
*''License to Kill'' (film út 1984), in Amerikaanske tillefyzjefilm út 1984
**License to Kill*, de ynternasjonale titel fan 'e Dútske dokumintêre *[[Lizenz zum Töten]]* út 2013

## Muzyk
*''License to Kill'' (album), in album fan Malice út 1987
*''License to Kill'' (liet fan Bob Dylan), in liet fan Bob Dylan út 1983
*''License to Kill'' (liet fan Malice), in liet fan Malice út 1987

## Oar
*''License to Kill'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske medyske dokumintêresearje út 2019 mei as presintator Terry Dubrow
***, in stripminysearje út 1997
Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer]]** 2009 yn Singapoer op 27 septimber 2009.
It wie de fjirtjinde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op de Marina Bay sirkwy hâlden. De race waard hâlden oer 61 omgongen, op it 5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309 kilometer. 

## Kwalifikaasje
*Rubens Barrichello waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.
*Nick Heidfeld bliek mei in te lichte auto te riden, en moast efteroan starte.

## Utslach Grutte Priis
* Nick Heidfeld starte út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje]]** 2009 yn São Paulo op 18 oktober 2009.
It wie de sechstjinde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op Interlagos hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,9 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Vitantonio Liuzzi waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.
* Kamui Kobayashi makke syn debút yn de Formule 1.

## Utslach Grutte Priis
* Heikki Kovalainen krige in straf fan 25 sekonden foar ûnfeilich rydgedrach by in pitstop

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Japan]]** 2009 yn Oyama op 4 oktober 2009.
It wie de fyftjinde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op it sirkwy fan Suzuka hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,5 kilometer. 

## Kwalifikaasje
*Jenson Button, Rubens Barrichello, Fernando Alonso en Adrian Sutil waarden elk fiif plakken tebekset by de start fanwegen te hurd riden wilens in giele flagge.
*Heikki Kovalainen en Vitantonio Liuzzi waarden elk fiif plakken tebekset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.
*Sébastien Buemi waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen it riden mei in swier skansearre auto en it dermei hinderjen fan de oare koereurs. 
*Timo Glock rekke ferwûne nei't er yn de twadde kwalifikaasje omgong fan 'e baan rekke wie.

## Utslach Grutte Priis
* Timo Glock koe net starte ta gefolch fan ferwûningen oprûn yn de twadde kwalifikaasje omgong
* Mark Webber starte út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Nederlanners

**Nederlanners** binne in West-Europeeske folksgroep fan Germaanske komôf. De folksgroep falt gear mei de ynwenners fan Nederlân dy't deselde taal, kultuer en skiednis diele. It Nederlânsk is de mienskiplike taal fan de Nederlanners en dat makket de Flamingen yn Belgje ta it naust besibbe folk. 

## Net-Nederlânske minderheid binnen Nederlân
De Westerlauwerske Friezen binne de grutste net-Nederlânske autochtoane minderheid binnen Nederlân. Ut ûndersyk docht bliken dat in tanimmende groep minsken yn de provinsje Fryslân himsels net as etnyske Nederlanner sjocht.

## Nederlânske diaspora
De grutste groepen Nederlanners om utens wenje yn de Feriene Steaten (± 5.000.000), Súd-Afrika (± 5.000.000), Kanada (± 900.000), Austraalje (± 265.000), Dútslân (± 200.000), Belgje (± 135.000), Noarwegen (± 100.000), Frankryk (± 100.000) en Nij-Seelân  (± 50.000). Oer de hiele wrâld wenje sa likernôch ± 25.000.000 miljoen minsken fan Nederlânske komôf.
Sozialdemokratische Partei Deutschlands

De **Sozialdemokratische Partei Deutschlands** (SPD, Sosjaaldemokratyske Partij fan Dútslân) is de âldste politike partij fan Dútslân; ien fan har foargongers waard oprjochte yn 1863, de hjoeddeiske namme hat se sûnt 1890. Se wie jierrenlang Dútslânsk grutste partij yn ledetal (438.000 leden yn 2017) en hieltyd ien fan de grutste, sa net de grutste sosjaaldemokratyske partij yn de wrâld. 

Yn 1918 waard foar it earst in sosjaaldemokraat regearingslieder fan Dútslân. Yn 1933 waard de partij ferbean, mar weroprjochte yn 1945 waard it de op ien nei wichtichste partij. Yn de perioaden 1969 – 1982 en 1998 -2005 en fan 2021 ôf wie de bûnskanselier in sosjaaldemokraat.
Grutte Priis Formule 1 fan Abû Dabi 2009

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Abû Dabi]]**  2009 yn Abû Dabi op 1 novimber 2009.
It wie de santjinde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op it Yas Marina Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 55 omgongen op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer.

## Kwalifikaasje
* Heikki Kovalainen waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Kazuki Nakajima en Giancarlo Fisichella.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Westgroßefehn

**Westgroßefehn** (Eastfrysk Plat: *Westgrō'fēn*) is in doarp yn de Dútske gemeente Großefehn yn de dielsteat Nedersaksen. It doarp ûntstie as feankoloanje yn it begjin fan de santjinde iuw en is de âldste feankoloanje fan East-Fryslân. 

## Skiednis
Yn 1633 ferliende graaf Ulrik II fan East-Fryslân oan fjouwer keaplju út de stêd Emden konsesjes om it fean te ûntginnen neffens Nederlânsk foarbyld. Yn de 18e iuw waard in sintraal plak yn it doarp ophege, sadat it ek yn tiid fan oerstreamingen drûch bleau. Op it saneamde *Eiland* waard in lytse skipswerf boud, dêr't û.o. tsjalken makke waarden, en in tal oare ambachtlike bedriuwen; yn it pleatslike museum op it 'eilân' is dêr mear ynformaasje oer te finen. Sûnt 1972 is it ûnderdiel fan de gemeente Großefehn. 

## Bysûnderheden
It karakteristike feanlânskip is yn Westgroßefehn noch goed te sjen. De doarpskearn leit noch hieltyd oan it sintrale kanaal. Oan it kanaal stiet in mûne dy't tsjin 'e ein fan de 19e iuw boud is. 

Yn it *Fehnmuseum Eiland* is in âldheidskeamer en teekeamer. Yn 'e teekeamer kinne toeristen in saneamde teeseremoanje erfare. Op it hiem fan it feanmuseum is in lyts ferskaat oan histoarysk ark te finen. 

De âlde doarpsskoalle waard yn 1999 in weefmuseum. It museum wurdt troch de feriening „De Weevstuv e.V“ en der wurde regelmjittich workshops hâlden.

## Keppeling om utens
* Beskriuwing fan Westgroßefehn yn de histoaryske doarpsdatabank fan de Ostfriesischen Landschaft
* Fehnmuseum Eiland
* Weefmuseum ''De Weevstuv e.V.''

## Ofbylden

2025 Westgroßefehn, mûne oan 'e wyk.jpg|Slús en mûne
2025 Westgroßefehn, Raiffeisenweg 15.jpg|Raiffeisenweg 15
2025 Westgroßefehn, Leerer Landstraße 48.jpg|Leerer Landstraße 48


2025 Westgroßefehn, Fehnweg 9.jpg|Fehnweg 9
2025 Westgroßefehn, earder skoalgebou oan 'e Achterlangsweg (no museum).jpg|Earder skoaltsje
2025 Westgroßefehn, Fehnweg 19.jpg|Fehnweg 19
Hans Culeman

**Hans Dieter Culeman** (Rhaunen, 26 septimber 1927 – De Haach, 17 jannewaris 1974) wie in Nederlânsk akteur fan Dútsk komôf. Hy wie ferbûn oan it Nederlands Volkstoneel, Rotterdamse Comedie, Toneelgroep Studio, Toneelgroep Theater, Toneelgroep Centrum, Nieuw Rotterdams Toneel, Haagse Comedie, en spile fierders yn in tal films en telefyzjerigen. Ek hearde er ta de kearngroep fan akteurs dy't oan de Nederlandse Televisie Stichting ferbûn wie. Fierders fertaalde Culeman in toanielstik fan de Eastenrykske toanielskriuwer Hermann Ortner.

## Libben en wurk

Culeman waard yn in famylje fan Dútske teologen berne as soan fan in Dútske dûmny en dy syn frou A.C.J.E. Culeman-Schüler. Syn pake wie sindeling op Sumatra. Culeman sr. wegere yn 1934 de eed op nazy-Dútslân ôf te lizzen. De húshâlding flechte yn 1936 nei Nederlân en krige de Nederlânske nasjonaliteit. Culeman sr. studearre genêskunde en fêstige him as dokter yn Amsterdam.

Culeman wurke in skoft by de KLM en folge de privee-oplieding *Akademie voor Dramatische Kunst*. Nei't er mei Jan Velzeboer *Huis clos* opfierd hie krige er yn 1947 in kontrakt oanbean by it Nederlands Volkstoneel. Hy spile ûnder oare yn *Op hoop van zegen* (Barend) en *Maria Stuart* (Mortimer) fan Friedrich von Schiller. Healwei de jierren fyftich gie Culeman dêrneist foar telefyzje oan't wurk.

Yn 1962 waard er frege foar de rol fan SD-offisier Grundmann yn de film De Overval. Culeman waard yn 1969 lanlik bekend mei syn rol as Maarten van Rossum yn de telefyzjesearje *[[Floris (telefyzjerige)|Floris]]*. Yn 1973 wie er te sjen yn in pear ôfleveringen fan de dramasearje *[[Waaldrecht]]*. 

Culeman ferstoar yn de âldens fan 46 jier yn syn klaaikeamer oan in hertoanfal, by in opfiering fan *De zottin van Chaillot* ('La Folle de Chaillot') fan Jean Giraudoux, yn de Haachske Skouboarch.  Hy waard beïerdige op Oud Eik en Duinen yn De Haach.

### Priveelibben
Culeman wie fiif jier troud mei de juriste Maja Krans (1927 -2016) en soe 21 jier in ferhâlding hân hawwe mei de aktrise Elly van Stekelenburg . Twa jier nei syn dea waard bekend dat er in dochter hie by in net bekend bleaune aktrise.
Chris Baay

**Johannes Christiaan (Chris) Baay**, (Amsterdam, 6 maart 1904 - dêre, 9 jannewaris 1991) wie in Nederlânsk akteur.

Baay wie ynearsten as amtner wurksum en begûn pas letter oan in karriêre as akteur. Syn toanieldebút makke er by it Nederlands Toneel, dat doe laat waard troch Albert van Dalsum en Eduard Verkade. Letter wie er ek aktyf by it Residinsje Toneel, doedestiids ûnder lieding fan Dirk Verbeek.

Baay die nei de oarloch oan in hiel soad telefyzjeproduksjes mei en wie oant yn hege âldens aktyf. Hy ferstoar yn 1991 yn 'e âldens fan 86 jier en waard begroeven op Zorgvlied yn Amsterdam.

## Filmografy

|-

|-
|1935
|De kribbebijter
|Skimmelman
|
|-
|1936
|Klokslag twaalf
|
|
|-
|1939 
|Morgen gaat 't beter
|Bob
|
|-
|1939 
|De spooktrein
|Eddy
|
|-
|1940 
|Ergens in Nederland
|
|
|-
|1949
|Een koninkrijk voor een huis
|
|
|-
|1949 
|LO/LKP
|
|
|-
|1957
|Kleren maken de man
|
|
|-
|1958 
|Cesare
|Giovanni Bianchi 
|
|-
|1959 
|The last Blitzkrieg
|Captain Bruger
|
|-
|1959
|Het concert
|Miller 
|
|-
|1961 
|Je kunt toch niet aan alles denken
|Baron 
|
|-
|1961 
|School voor volwassenen
|Meneer Wens
|-
|1962
|De Overval
|Vos
|
|-
|1964
|Herrie om Harry
|Hotelportier
|
|-
|1965 
|Vrouwtje Bezemsteel
|Minister 
|
|-
|1965 
|Ik kom wat later naar Madra
|
|
|-
|1969
|Drop out
|
|
|-
|1976
|Alle dagen feest
|
|
|-
|1979
|Ons goed recht
|
|
|}

## Keppeling om utens
*  IMDb-profyl
Grutte Tsjerke (Maasslûs)

De **Grutte Tsjerke** (Nederlânsk: *Groote Kerk*) is in protestantsk tsjerkegebou yn Maasslûs, Súd-Hollân. De tsjerke waard yn 'e jierren 1629-1639 boud en op 9 oktober 1639 iepene. Bekend is û.o. it troch Rudolf Garrels boude oargel. Maasslûs hie al in lytsere tsjerke dy't yn 1500 boud wie, mar dy waard nei de iepening fan 'e Grutte Tsjerke sletten. Dêrom wurdt de Grutte Tsjerke ek wol Nije Tsjerke neamd.

## Skiednis
De tsjerke waard op 'e skâns boud, dy't in heale iuw earder oanlein wie tsjin de Spaanske troepen. De bou koe realisearre wurde troch in heffing op de hjerringfangst. Foarbyld foar it ûntwerp wie de Amsterdamske Noardertsjerke. Lykas dy tsjerke krige de Grutte Tsjerke in grûnplan fan in gryksk krús, oars as de Amsterdamske Noardertsjerke krige de Grutte Tsjerke lykwols noch goatyske spitsbôgefinsters. 

De tsjerke heart ta de earste protestantske nijboutsjerken fan it lân. Oarspronklik soe de tsjerke in grutte krusingstoer krije, mar dy wie te swier en waard ferfongen troch in lytsere. De westlike toer waard fan 1648 oant 1650 neffens in ûntwerp fan Arent fan 's-Gravesande boud.

De tsjerke waard mei omlizzende hûzen op 18 maart 1943 troch in squadron fan de Royal Australian Air Force bombardearre en slim skeind. By it bombardemint kamen ek achttjin boargers om it libben. It doel fan it bombardemint wie in oaljeraffinaderij, mar dat mislearre om't it squadron te heech fleach en syn doel miste. It histoaryske oargel waard sparre en noch yn 'e kriich waard útein set mei de reparaasje. Hjoeddedei betinke stiennen yn de strjitte it bombardemint op Maasslûs.

## Ynrjochting

De tsjerke hat in ryk ynterieur. Dêrûnder in koerstek, in preekstoel mei klankboerd en dooptún en in ryk bewurke hearebank út de 17e iuw. De fiif kroanluchters binne 18e-iuwsk. Fierder is der in renêssânse tekstboerd en in gildboerd fan 'e fiskers (1649) mei seesichten, skildere troch A. van Beyeren, it besjen wurdich.

## Oargel
It oargel fan 'e Grutte Tsjerke waard tusken 1730 en 1732 boud troch Rudolf Garrels. Govert van Wijn, in rike ynwenner, betelle de bou en doe't er op 4 desimber 1732 njoggentich jier waard, is it oargel yn gebrûk nommen. It oargel is neffens de hearskjende moade in pear kear feroare en is by de lêste restauraasje troch Pels & Van Leeuwen nei de sitewaasje fan 1840 werom brocht. Twa registers letter tafoege registers (Open Subbas 16′ út 1938 en de Bazuin 32′ út 1975) bleaune bewarre. It trijemanualige oargel besit 50 registers en in frij pedaal.

De organist moat neffens de oanstellingsbetingsten in pear kear yn 't jier in oargelkonsert jaan. De opbringst dêrfan wurdt brûkt foar it ûnderhâld fan it ynstrumint.

## Keppeling om utens
* Side fan it oargel
De Hoop (Maasslús)

**De Hoop** is in nôtmûne yn 'e Súd-Hollânske stêd Maasslús. 

## Skiednis
It boujier fan 'e mûne is net wis. Faak wurdt it jier 1792 neamd, mar oannommen wurdt dat de mûne âlder is. Fanwegen de foarm fan 'e mûne wurdt it jier 1690 net útsluten. Wis is wol dat de mûne in houten foargonger hân hat, dy't al yn 1611 bestie.

Nei bliksemynslach yn 1903 ûnstie der brân, dy't rillegau dwêste wurde koe sadat de skea beheind bleau. It like der ynearsten op dat de mûne ôfbrutsen wurde soe, mar de gemeente kocht de mûne oan en ferkocht de mûne letter wer oan in partikulier. Sûnt 1938 wie de gemeente wer eigener, dy't de mûne yn 1944-1945 wer wurkje liet om nôt foar de roppige befolking te meallen. Yn 1949 liet de gemeente in grutte restauraasje útfiere.

Troch it brekken fan de boppe-as yn 1963 stoarte it wjukkekrús nei ûnderen. Oan it begjin fan de jierren 1970 folge wer in restauraasje. De mûne krige û.o. in nij wjukkekrús mei Ald-Hollânsk hekwurk. Foarhinne hiene de wjukken it sûnt de jierren 1950 oanbrochte Ten Have-systeem.

## Beskriuwing
De stiennen mûne is in rûne stellingmûne. De wjukken hawwe âld-Hollânsk hekwurk en hawwe in flecht fan 26,3 meter.

## Keppelingen om utens
* feriening De Hollânske Mûne
* Mûnedatabase
* Allemolens.nl
Konosuke Matsushita

**Kōnosuke Matsushita** (Japansk: 松下 幸之助, *Matsushita Kōnosuke*) 27 novimber 1894 &ndash; 27 april 1989, wie in Japaneeske yndustrieel dy't Panasonic, it grutste Japanske konsuminte-elektroanikabedriuw oprjochte. Matsushita wurdt oantsjut as de "God fan Bestjoer".

## Keppelingen om utens
*PHP INTERFACE - PHP Institute, Inc's Official Website
*Konosuke Matsushita.com, - Konosuke Matsushita Official Website by PHP Institute, Inc. 
*Matsushita Memorial Library - Located in PHP Institute, Inc.'s building in Kyoto, Japan.
*The Founder, Konosuke Matsushita by Panasonic
*Panasonic Museum - Konosuke Matsushita Museum 
*The Matsushita Institute of Government and Management
Hiroyuki Matsushita

**Hiroyuki "Hiro" Matsushita** (Japansk: 松下ヒロ, *Matsushita Hiroyuki*; 14 maart 1961 - ), is in Japansk sakeman en earder koereur. Matsushita is de earste en ienige Japanske koereur dy't it Toyota Atlantyske Kampioenskip (Stille Oseaan) wûn hat yn 1989 en ek de earste Japanske koereur dy't racet op de Indianapolis 500.  Matsushita waard berne yn Nishinomiya (Japan) en studearre ôf oan Konan University. Hy is de pakesizzer fan Konosuke Matsushita, oprjochter fan Panasonic, en soan fan Masaharu Matsushita, dy’t sechstjin jier tsjinne hat as twadde presidint fan Panasonic. 

## Keppeling om utens

* DriverDatabase
* Motorsport Stats
* NASCAR
* RacingSportsCars
Formule 1 yn 2021

It Formule 1-seizoen 2020 wie it 72e Formule 1-seizoen. De "Formule 1", offisjieel het "FIA Formula One World Championship", is de heechste klasse yn de autosport, sa is bepaald troch de FIA.

Lewis Hamilton wie by de start fan it seizoen de ferdigenjend wrâldkampioen by de koereurs, syn team Mercedes is de regearjend wrâldkampioen by de konstrukteurs.

It wrâldkampioenskip waard wûn troch Max Verstappen dit waard pas yn de lêste Grutte Priis beslist. Mercedes waard kampioen by de konstrukteurs.

## Kalinder
Op 30 septimber 2021 waard dúdelik hoe't de folsleine kalinder foar 2021 der út sjen soe. Dit kaam troch de koroanapandemy.

## Utslaggen

## Klasseminten
### Klassemint by de koereurs

De top 10 klassearre auto's, krije punten, en 1 punt foar de koereur dy't de fluchste omgong riden hat yn de wedstriid (mits finisht yn de top 10).

Punten wurde takend oan de top 3 klassearre koereurs fan de sprintkwalifikaasje.

**Opmerkingen**:

* † — Koereur hat de finish net helle yn de GP, maar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch hy as klasearre noteard stiet.
* ‡ – Heale punten waarden takend ûnder de GP fan Belgje om ’t minder as 75% fan de plande ôfstân ôflein waard fanwegen fûle rein.

### Klassemint by de konstrukteurs

De top 10 klassearre auto's, krije punten, en 1 punt foar de koereur dy't de fluchste omgong riden hat yn de wedstriid (mits finisht yn de top 10).

Punten wurde takend oan de top 3 klassearre koereurs fan de sprintkwalifikaasje.

**Opmerkingen**:

* † — Koereur hat de finish net helle yn de GP, maar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch hy as klasearre noteard stiet.
* ‡ – Heale punten waarden takend ûnder de GP fan Belgje om ’t minder as 75% fan de plande ôfstân ôflein waard fanwegen fûle rein.
De Wippersmûne

De **Wippersmûne** is in poldermûne yn 'e Súd-Hollânske gemeente Maasslûs. 

## Skiednis
De mûne waard yn 1726 boud om de Slúspolder te bemeallen en ferfong in brekfallige wipmûne op itselde plak. It skeprêd stie njonken de mûne en nei alle gedachten is de mûne njonken it oarspronklike rêd fan syn foargonger boud. 

Yn 1926 waarden it rêd en it binnenwurk ferwidere en ferfongen troch in diselmotor. Sûnt draait de mûne allinne noch foar de sjeu.

By in stoarm yn 1936 rekke de mûne in roede kwyt en ôfbraak drige, mar yn 1938 waard in komitee stifte om jild yn te sammeljen foar in restauraasje. De gemeente Maasslûs waard yn 1972 eigner en hat de mûne doe op 'e nij restaurearre. 

De mûne waard yn 1990 ferkocht oan it wetterskip, dy't de mûne en it oanbuorjende mûndershûske út 1898 ûnderhâldt. De mûne en it mûndershûske binne ryksmonuminten.

## Beskriuwing
De Wippersmûne is in rûne stiennen poldermûne. De wjukken hawwe in flecht fan 19,25 - 19,45 meter en binne Ald-Hollânsk ophekt. It ynterieur is net mear folslein oanwêzich.

## Keppelingen om utens
* feriening De Hollânske Mûne
* Mûnedatabase
* Allemolens.nl
Circuit Paul Ricard

It **Circuit Paul Ricard** waard op 19 april 1970 iepene. It sirkwy is foaral ferneamd om de opfallende reade en blauwe linen njonken de baan, dy't makke binne fan in remjend materiaal sadat auto's dy't njonken de baan bedarje ôfremme wurde. It sirkwy is sûnt 1971 geregeldwei de lokaasje fan de Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk.
Autódromo Hermanos Rodríguez

**Autódromo Hermanos Rodríguez** is in Meksikaansk sirwky foar autosport. It sirkwy waard yn 1959 oanlein en hjitte earst *Magdalena Mixhuca-circuit*, mar krige begjin jierren sechstig de namme fan Hermanos Rodríguez, nei twa bruorren en  earder Formule 1 koereurs Pedro Rodríguez en Ricardo Rodríguez dy't yn 1962 en 1972 omkamen by race ûngelokken.  Fanôf 1962 wurdt it sirkwy gauris brûkt foar de Grutte Priis fan Meksiko.
Pieter Bast

**Pieter Bast** (Antwerpen, om 1550 – Leien, 17 maart 1605) wie in Nederlânske graveur, kartograaf en tekener.

## Libben en wurk
Pieter Bast waard yn Antwerpen berne, mar oer syn jonkheid is net folle mear bekend as dat er in bern wie fan Josyntje Plantijn út de ferneamde printersfamylje Plantijn. Op 31 augustus 1601 troude Pieter Bast yn Leien mei Aryaentje Geryt Schaecken. It jier dêrnei kocht er in hûs yn de Lokhorststrjitte njonken de Latynske skoalle. Pieter Bast gravearre kaarten en stedsgesichten fan Nederlânske stêden.

Foar safier bekend is hat er allinnich binnen de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen wenne en wurke, hoewol 't er ek in kaart fan Emden makke hat. Hy wurke ek as lânmjitter en dêrtroch wie er goed op 'e hichte fan ferhâldingen en ôfstannen.

It bekendste wurk fan Pieter Bast is de plattegrûn fan Amsterdam dy't er tekene en gravearre yn 1599. Dy beslacht yn totaal fjouwer blêden en is titele *Amstelodamum, urbs Hollandiae primaria, emporium totius Europae celeberrimum*. Sûnt 1544 wie der gjin sekuere stedsplattegrûn fan Amsterdam ferskynd, fandêr dat de plattegrûn fan Bast histoaryske betsjutting hat. De plattegrûn ferskynde op 1 oktober 1599 en waard útjûn troch boekhanneler-útjouwer Harmen Allartz of Alardi. De kaart waard ûndertekene mei *Petr. Bast avimber (i.e. auctor) et sculp(sit) et excudebat*, 1599, wat derop wiist dat Pieter Bast sels ek útjouwer wie.

Pieter Bast makke fierders noch gravueres fan Middelburg, Dordrecht, Ljouwert, Frjentsjer, Emden, Leiden, Utrecht. Hy makke ek gravueres fan histoaryske foarfallen sa as it belis en de ynname fan Nimwegen troch Prins Maurits op 14 oktober 1591, de Slach by Nieuwpoort. Hy arbeide op mei ûnder oaren Floris Balthasars en Johannes Sems.

Hy waard yn Leiden yn de Pieterstsjerke beïerdige.


Pieter Bast - Amstelodamum urbs Hollandiae primaria emporium totius Europae celeberrimum (1599) 1-1.jpg|
Pieter Bast - Amstelodamum urbs Hollandiae primaria emporium totius Europae celeberrimum (1599) 1-2.jpg|
Pieter Bast - Amstelodamum urbs Hollandiae primaria emporium totius Europae celeberrimum (1599) 2-1.jpg|
Pieter Bast - Amstelodamum urbs Hollandiae primaria emporium totius Europae celeberrimum (1599) 2-2.jpg|
Baku City Circuit

It **Baku City Circuit** is in strjittesirkwy by de Azadliq Square, Bakû yn Azerbeidzjan.

It 6 km lange sirkwy waard iepene yn 2016; foar de Formule 1 op 19 juny 2016 waard dêr de Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa ferriden. Fanôf 2017 waard de Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan dêr geregeldwei organisearre.
Circuit of the Americas

It **Circuit of the Americas**, is in sirkwy yn Teksas, yn de buert fan Austin.

It 5,513 km lange sirkwy is yn 2012 oanlein, foar ûnder oaren de Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten dy't al sûnt 2008 net mear plak fûn hie. 

De eartste plannen foar it sirkwy en de Grand Prix stamme út 2010. It sirkwy is it earste sirkwy yn de Feriene Steaten dat spesjaal boud is foar de Formule 1. It sirkwy is ûntwurpen mei de help fan de Dútske arsjitekt Hermann Tilke, dy 't meardere sirkwys ûntwurpen hat.
Petrus- en Paulustsjerke (Maasslús)

De **Petrus en Paulustsjerke** is in roomsk tsjerkegebou yn 'e Súd-Hollânske stêd Maasslús.

## Skiednis
It futuristyske tsjerkegebou is in ûntwerp fan 'e arsjitekten Mari Baauw en René Olivier fan it buro Royal Haskoning en waard keazen út de ynstjoerings fan in troch it bisdom Rotterdam útskreaune priisfraach. De tsjerke ferfong de eardere Andréastsjerke  (sletten yn 2000) en de Petrus en Paulustsjerke, dy't nei de foltôging ôfbrutsen waard. 

De earste eucharistyfiering fûn op 29 april 2007 plak, wylst biskop Van Luyn de tsjerke op 1 july 2007 ynwijde. Yn 'e tsjerke is plak foar 300 minsken.

## Ynterieur
It liturgysk sintrum hat de foarm fan in ellips. It tabernakel en it alter binne modern. In pear bylden en de krúswei binne ôfkomstich út de âlde tsjerke. De bylden fan 'e apostels Petrus en Paulus binne 19e-iuwsk. Efter de twa bylden is op glês de tekst fan Jehannes 1:1-18 oanbrocht. Bûten stiet it keunstwurk "De ropping fan Andréas" fan Dick Tulp.

## Oargel
It oargel is ôfkomstich út de âlde tsjerke en waard dêr boud troch de firma Vermeulen mei û.o. piipwurk fan in âlder oargel. Nei de foltôging fan 'e nijbou waard it oargel restaurearre en efter in nije oargelkas yn in wat oare disposysje opboud. 

## Trivia
Om't de tsjerke tinken docht oan it operagebou yn Sydney wurdt de tsjerke gekjeijend ek wol *Sidney aan de Waterweg* neamd.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Jeddah Corniche Circuit

It **Jeddah Corniche Circuit** is in strjittesirkwy yn Jeddah Saûdy-Araabje.

It 6 km lange sirkwy waard iepene yn 2021; foar de Formule 1. Ien dei foar it earste Grutte Priis barren losgie waard it sirkwy pas goedkart troch de FIA. It 6,174 km lange sirkwy is ûtwurpen troch Carsten Tilke soan fan Hermann Tilke dy't meardere sirkwy's ûntwurpen hat.
Losail International Circuit

**Losail International Circuit** is in sirkwy yn Lusail, Katar. It sirkwy waard iepene yn 2004, en is 5,380 km lang, en hat 16 bochten.

It sirkwy waard bout foar in tal motorsportklassen, ûnder oaren de MotoGP. Fan 2006 ôf wurdt it sirkwy ek brûkt foar de Autosport. Yn 2021 waard hjir de Grutte Priis Formule 1 fan Katar organisearre.
Gloster Gladiator

De **Gloster Gladiator** is in yn de jierren tritich ûntwikkele Britske dûbeldekker mei in sletten cockpit. It wie de lêste dûbelfleugelige jager fan de RAF en it wie by yntroduksje yn 1937 al ferâldere. Iendekkers as de Hawker Hurricane, de Spitfire en de Messerschmitt Bf 109 prestearren doe al better. De Gladiator koe in faasje fan 414 km/o helje en wie bewapene mei twa Vickers en twa Lewis masinegewearen. De Gloster Aircraft Company levere yn totaal 747 eksimplaren, foar it grutste part oan de RAF, mar ek oan lannen as Finlân, België, Noarwegen en Sina. De Portugeeske loftstriidkrêften wiene yn 1953 de lêsten dy't ôfskied namen fan dit datearre gefjochtsfleantúch.

Omdat de fleanmasine net opwoeksen wie tsjin syn moderne tsjinhingers, waard it yn de Twadde Wrâldoarloch] benammen yn 'e perifery ynset. Sa wie it aardich suksesfol by it bestriden fan de ek achterhelle Italiaanske dûbeldekkers. Sa waard it tastel bygelyks yn septimber 1940 boppe Malta ynset tsjin Italiaanske Fiat CR.42's. Dêrby waarden nei alle gedachten twa CR.42's troch Gladiators delsketten. Pat Pattle, in piloat mei in namme as in Hollywood-stjer, wist bygelyks yn syn Gloster fyftjin Italianen út de loft te heljen. Der wienen ek loftgefjochten fan Finske Gladiators mei Polikarpov I-15 en Polikarpow I-153 twadekkers yn de Sovjet-Finske Winteroarloch yn 1940. 
Fanwegen de relatyf lege faasje wie it tastel fierders aardich gaadlik foar ynset fan fleandekskippen ôf. Gebrûk op see hie boppedat as foardiel dat der minder kâns wie dat it fleantúch konfrontearre waard mei rappe Dútske jachttastellen.

## Technyske gegevens
Akkoart fan Grins

It **Akkoart fan Grins** wie in oerienkomst op 8 septimber 1319 yn Grins tusken 20 selsstannige Johanniter-kommanderijen mei de kommandeur Hindrik fan Selbach fan Burgsteinfurt. Hy regele it rjocht fan de kommandeur de kommanderijen te besykjen om te sjen dat alles yn syn gerak wie.

De Johanniterkommanderijen yn it midsiuwske Fryslân foelen ûnder de komandeur fan it Johanniterhospitaal yn Burgsteinfurt by Múnster. Yn it gebiet wiene der 20 kommanderijen wijd oan de hillige Jehannes, dy't neffens de Ballij, it memmehûs, organisearre wiene. De bruorren fan elts hûs foarmen in konvint, dêr't de kommandeur de foarsitter fan wie. De kommanderijen ferdigenen harren selsstannigens foar de kommandeur fan Burgsteinfurt oer, troch syn easken ôf te wizen om manskippen en hynders oan net-leauwigen ôf te leverjen, lykas it besykjen om belutsen te wurden oangeande inerlike saken yn de yndividuele hûzen. Lang om let waard der al in oerienkomst yn Grins sletten.

Fan de 20 kommanderijen wiene ûnder oaren oanwêzich dy fan Boukeläsk, Burmönken, Dünebroek, Hasselt, Hoven, Inte, Langholt, Langewische en Witleke
Fryske Strjitte

De **Fryske Strjitte** (Dútsk: *Friesische Straße*) wie in midsiuwske hannels- en rykswei yn it noardwesten fan Dútslân. Hy hat in lingte fan likernôch 220 km en ferbynt de stêd Norden yn East-Fryslân mei Múnster yn Westfalen.

## Rin
De Fryske Strjitte rûn fan Norden nei Emden oer likernôch de hjoeddeistige B72 en B210. Fan Emden ôf rûn er oer de hjoeddeistige A31 nei Lier. Dêr stiek er de Iems oer. Fan Lier ôf rûn er nei it suden by de Iems del op de lofterouwer oant Múnster ta. Hy rûn op de hjoeddeistige B436 (Lier - Weener), de L31 (Weener - Rhede), de K155 (Rhede - Heede) en K156 (Heede), L48 (Heede - Altenlingen), K34 (Nordlohne - Schepsdorf), L40 (Elbergen - Emsbüren), K327 (Emsbüren - Salzbergen), L39 (Salzbergen - dielsteatsgrins Nedersaksen/Noardryn-Westfalen), K501 (dielsteatsgrins - Rheine), B481 (Rheine - Emsdetten) en B29 (Sprakel - Münster).

## Krusing mei oare strjitten
Fan Lier ôf wie der in ferbining nei it easten ta nei Aldenburch en Bremen, de Eastfryske Strjitte (*Ostfriesische Straße*). Yn Weener wie der in ferbining nei it westen ta nei Wynskoat en Grins. Fan Rhede ôf wie der in ferbining nei it easten ta nei Aschendorf en fan dêr wei fierder oer de geastrêch fan de Hümmling nei Hasselünne nei de Flaamske Strjitte (Lübeck - Brugge). Súdlik fan Heede krúst in fierdere ferbining fan Wynskoat nei de hannelswei fan de Hümmling de Fryske Strjitte. Eastlik fan Meppen spjalte in twadde wei nei Hasselünne. Súdwestlik fan Lingen krúste de Flaamske Strjitte de Fryske Strjitte. Yn Rheine wiene der ferbinings nei Osnabrück en Ynskedee. Yn Múnster wiene der fierdere ferbinings ûnder oaren nei Keulen (Keulske Strjitte), Coesfeld (Coesfelder Wei), Gronau (Horstmarer Lânwei) en Paderborn (Hessenwei).

## Stêden oan de Fryske Strjitte
Norden – Emden – Lier – Weener – Haren – Meppen – Lingen – Rheine – Emsdetten – Greven – Múnster

## Skiednis
De Fryske Strjitte wie al yn de njoggende iuw in wichtige hannelsrûte. Yn de lette midsiuwen rûn de Fryske Strjitte by Lingen oan de rjochterouwer fan de Iems. Nei it ferlizzen fan de Fryske Strjitte op de lofterouwer gie de hannelswei Lingen foarby.

Yn de lette midsiuwen rûn de Fryske Strjitte oer in geastrêch fan Rhede, oer Diele mei de Dielerskâns nei Emden. Hy wie de iennige ferbiningswei fan it Iemslân nei East-Fryslân.

## Literatuer
* : *Königsweg und Friesenstraße Münster – Rheine – Emden im Mittelalter*. Yn: Stadt Rheine (Hrsg.): *Alle Fäden laufen durch Rheine*. Stadt Rheine, Rheine 1956, siden 7–16.
*  en : *Alte Wege und Straßen in Ostfriesland* (= *Ostfriesland im Schutze des Deiches*. Band 8). Selbstverlag, Pewsum 1974, ISBN 3-925365-07-9.
Redûte

In **redûte** is in lytse sletten fjildskâns dy't mei útspringende hoeken boud waard. In redûte is gauris in út ierde opwurpen fersterking, mar kin ek wol fan stien makke wêze. De foarm fan in redûte kin in fjouwerkant mei fjouwer hoeken, in mearhoeke, of in rûne fêsting wêze. As in permaninte of tydlike fersterking hat er fan de sechtjinde oant de njoggentjinde iuw part west fan de militêre fêstingbou. In redûte waard ornaris bûten in fêsting boud om de bûtenste line fan de ferdigening te foarmjen en te beskermjen. Ek waarden redûten oan de kust boud om oanfallende troepen tsjin te hêlden of op syn minst op te hâlden. It ûntjaan fan moderne wapens, makke it brûken fan redûten yn de tweintichste iuw oerstallich.

It wurd redûte komt fan it Frânske *redoute*, dat op it Italjaanske *ridotte* weromgiet, dy't wer fan it Latynske *reducta* (fan *reducere*) komt, itjinge "weromlûke" betsjut.
Hakelwerk

It **Hakelwerk** wie in skâns fan de fêsting Dielerskâns westsúdwestlik fan it doarp Diele yn de gemeente Weener yn it Eastfryske Reiderlân. It Hakelwerk wie in skâns mei in dûbele grêft, wâlen en hoektwingers en wie mei de Jemgumer Twinger ien fan de twa grutte skânzen fan de Dielerskâns. Fjirder wiene der noch lytsere skânzen, redûten, en dy waarden troch wâlen en grêften mei de twa grutte skânzen ferbûn oer in lingte fan goed twa kilometer fan de delte fan de Iems oer de geastrêch, dêr't de skâns op boud waard, nei it feangrûn oan oare kant. Ek rûn der in wardyk fan it Hakelwerk oer de Jemgumer Twinger en Diele nei de Iems ta. Hjoed-de-dei is it plak fan it Hakelwerk meast lânbougrûn en is de grûn folslein sljochte. Alde plannen fan de bebouwing oan de binnenkant binne der net. Yn it lân binne de struktuer en de âlde grêften noch wol werom te kennen.

## Skiednis
It Hakelwerk waard yn de Tritichjierrige Kriich boud. It wurdt yn histoaryske boarnen as in part fan de Dielerskâns neamd. Yn 1637 waard de Dielerskâns troch Hessyske troepen beset, dy't yn opdracht fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen hannelen en dy't hjitten waarden yn Eastfryslân legere te wurden. Yn 1647 joech de Hessyske oanfierder Weiler de Dielerskâns oer oan it Ryksleger, dy't de skâns lykwols al wer rillegau oan de Hessyske troepen weromjaan moasten. Yn 1650 joegen de Hessen de skâns werom oan Eastfryslân. Nei de Tritichjierrige Kriich ferlear it Hakelwerk syn militêre betsjuttenis.

## Literatuer

* Anton August Aits: *Das Hakelwerk bei Diele*. Yn: *Der Deichwart*. Bylage fan de *Zeitung Rheiderland*, 1971, Nr. 1.
Steven Pruitt

**Steven Pruitt** (San Antonio (Teksas), 17 april 1984) is in skriuwer by de Ingelsktalige Wikipedy en is sûnt 2004 aktyf ûnder it skûlnamme *Ser Amanio di Nicolao*. Yn 2017 waard hy troch *[[Time (tydskrift)|Time]]* neamd as ien fan 'e 25 ynfloedrykste minsken op it ynternet. Dit wie om't hy al mear as trije miljoen oanpassingen en fiifentritich tûzen artikels op syn namme hie.

Pruitt set him yn foar it kontrolearjen fan feiten op Wikipedia en it meitsjen fan wizigingen as nedich. Hy set him ek yn foar it projekt Women in Red om mear artikels oer froulju op Wikipedia te krijen.

Pruitt skriuwt benammen oer histoaryske ûnderwerpen en syn earste artikel gie oer Peter Francisco, dy't in foarfaar fan him is. Syn pseudonym, Ser Amanio di Nicolao, is in personaazje út Puccini syn opera Gianni Schicchi.

## Eksterne keppelings
Pruitt's persoanlike romte op 'e Ingelske Wikipedia
Goldeneye

"**Goldeneye**" of "**GoldenEye**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*goldeneye*, it Ingelske wurd foar "goudeach" of foar it eineskaai brildûkers (*Bucephala*)

## Fideospultsjes
*''GoldenEye'' (fideospultsje út 1995), in fideospultsje fan Tiger Electronics út 1995, basearre op 'e film *GoldenEye*
*''GoldenEye'' (fideospultsje út 1997), in fideospultsje foar Nintendo 64 út 1997, basearre op 'e film *GoldenEye*
***', in fideospultsje foar PlayStation 2, Xbox en Nintendo Gamecube út 2004 en foar Nintendo DS út 2005
*[[GoldenEye 007 (fideospultsje út 2010)|''GoldenEye 007'' (fideospultsje út 2010)]], in fideospultsje foar Wii en Nintendo DS út 2010, basearre op 'e film ''GoldenEye''
*''[[GoldenEye 007: Reloaded]]'', in ferbettere ferzje út 2011 fan it fideospultsje út 2010, bedoeld foar PlayStation 3 en Xbox 360, 
***', in folslein fernijde ferzje út 2010 fan it fideospultsje út 1997

## Films
**[[The Golden Eye]]*, in Amerikaanske detektivefilm út 1948
*''Goldeneye'' (film út 1989), in Britske tillefyzjefilm út 1989 oer it libben fan Ian Fleming
*''GoldenEye'' (film út 1995), in Britsk-Amerikaanske film oer James Bond út 1995

## Muzyk
*''GoldenEye'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e film út 1995
*''GoldenEye'' (liet), de titelsong fan 'e film út 1995, songen troch Tina Turner
*''Golden Eye'' (album), in album fan Christina Aguilar út 1997

## Oar
*Operaasje Goldeneye, in spionaazje-operaasje fan 'e ynljochtingetsjinst fan 'e Britske Keninklike Marine yn 'e Twadde Wrâldoarloch, ûntwikkele troch Ian Fleming
*Goldeneye (lângoed), it lângoed fan Ian Fleming, de geastlike heit fan James Bond, yn Jamaika
*Goldeneye Hotel and Resort, in lúkse hotel dat no fêstige is op it lângoed Goldeneye yn Jamaika
*Goldeneye (diamant), in kanaarjegiele diamant fan 43,5 karaat
*''GoldenEye'' (flipperkast), in flipperkast fan Sega út 1996, basearre op 'e film *GoldenEye*
*Goldeneye Gasplatfoarm, in produksjeplatfoarm foar it winnen fan ierdgas
*Golden Eye (festival), in filmfestival yn 'e Georgyske haadstêd Tbilisi