Palmtoartel

De **palmtoartel** (*Spilopelia senegalensis*, Syn.: *Streptopelia senegalensis*) of **Senegaltoartel** is in relatyf lytse dowesoarte út Afrika, it Midden-Easten en Súdeast-Aazje. De soarte is yn West-Austraalje ynboargere en yn Europa komme somtiden ûntsnapte eksimplaren foar. De palmtoartel is gefoelich foar kjeld en dêrom net echt geskikt foar it klimaat yn ús streken.

De do komt yn it natuerlike ferspriedingsgebiet in soad foar en is ek te sjen yn stêden en doarpen. De fûgel wurdt net bedrige en wit syn gebiet út te wreidzjen.  

## Beskriuwing

De palmtoartel is 26 oant 28 sm lang en weecht tusken de 100 en 120 gram. Dêrmei is de palmtoartel wat lytser as de gniisdo, dy't in koartere sturt en langere wjukken hat. Tusken mantsjes en wyfkes besteane gjin grutte ferskillen. Wyfkes binne op 'e rêch en mantel allinne wat minder sprekkend fan kleur.    

De rêch, wjukken en sturt binne readbrún mei blaugriis yn 'e wjukken. De kop en it ûnderbealchje binne readeftich, en de hals is donker spikkele.  

De búk is ljochter as de fearren fan it boppebealchje. De fearren fan 'e sturt binne griisbrún, wylst de bûtenste sturtfearren oan 'e basis donker griis-swart binne en de einen fan 'e sturtfearren wyt. De fûgel hat in swarte snaffel, dy't yn ferhâlding ta de kop lang en smel is. De iris is donkerbrún en de poatsjes binne readeftich. Juvenilen binne byinoar nommen wat mear read kleure. 

## Fersprieding

De soarte libbet op in grut part fan it Afrikaanske kontinint. Oer it Midden-Easten giet de fersprieding fan 'e palmtoartel fierder nei Ynje en Tailân, Sintraal-Aazje oant yn it noardwest fan Sina. Yntusken is de soarte yn in rige fan lannen ynboargere, lykas West-Austraalje en Turkije. 

De palmtoartel komt benammen foar op toarre savanne's mei stikelboskjes. Se binne ek te finen yn biotopen dy't troch minsken foarme binne. De soarte is regelmjittich te sjen yn oaze's, parken en tunen of op ikkers. Yn stêden as Istanbul en Damaskus komme se foar en dêr binne se aardich nuet woarn.

## Undersoarten
Der binne fiif ûndersoarten bekend.

* *Spilopelia senegalensis phoenicophila* (Hartert, 1916) komt fan Marokko oant yn it noardwest fan Lybje foar.
* *Spilopelia senegalensis aegyptiaca* (Latham, 1790) libbet yn 'e delte fan 'e Nyl yn Egypte.		
* *Spilopelia senegalensis senegalensis* (Linnaeus, 1766) komt yn it west fan it Arabyske skiereilân, op Sokotra en yn Afrika, súd fan 'e Sahara, foar.
* *Spilopelia senegalensis cambayensis* (Gmelin, 1789) libben eastlik op it Arabyske skiereilân en eastlik Iran oant Ynje en Bangladesj.		
* *Spilopelia senegalensis ermanni* (Bonaparte, 1856) komt yn Kazachstan, noardlik Afganistan en it west fan Sina foar.

Der binne mear ûndersoarten beskreaun, mar der is noch gjin konsensus oer de erkenning. Dêrûnder falle de:

* Spilopelia senegalensis op it eilân Sokrota.
* Spilopelia senegalensis yn 'e Dakhla oase (Egypte).
* Spilopelia senegalensis thome op Sao Tomee.

## Gedrach

De palmtoartel is meast in stânfûgel. Der wurdt lykwols ornearre dat der Afrikaanske populaasjes binne dy't mei de reintiid migrearje. Súdafrikaanske palmtoartels trekke yn maart oant april nei it westen en komme yn augustus oant septimber yn 'e eastlike kustkrite werom. 

It iten fan 'e palmtoartel bestiet út nôt, sied, planten en lytse ynsekten. Se mei graach gierst, weet en mais en skarrelje graach op 'e grûn om, dêr't se yn gêrs- of kultuerlân om iten sykje. Foar wetter fleane de dowen wol oant 70 km deis.     

It nêst wurdt yn 'e regel yn in beam of strûk boud en bestiet mar út in pear twiichjes. Se brûke lykwols ek wol gebouwen om harren nêst te bouwen. De twa wite aaien kommen nei 12-14 dagen út.

## Sierfûgel

De palmtoartel is in populêre sierfûgel. Al sûnt 1861 hold de dieretún fan Londen palmtoartels. De fûgel stelt gjin grutte easken en der wurdt oannommen dat de earste tylt al gau nei de earste ymport slagge. Yn finzenskip kinne de fûgels by optimale omstannichheden en geskikt iten wol seis lechsels produsearje. As sierfûgel binne der ferskillende kleurfariaasjes ûntstien. Sa waarden yn 'e DDR al sûnt 1962 albino's fokt, dy't lykwols tige fetber foar syktes wiene. Ek Súdafrikaanske hâlders fan palmtoartels hawwe wite en flekte palmtoartels fokt.

## Status
De fûgel wurdt net bedrige en de populaasje wurdt op 2.400.000-8.200.000 folwoeksen fûgels rûsd.Birdlife, oproppen 13 april 2024.