open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stânbyld fan Cornelis Lely (Ofslútdyk)

It **stânbyld fan Cornelis Lely** is in stânbyld fan yngenieur Cornelis Lely (1854-1929) op it Fersoargingsplak Monumint by it Flietermonumint op 'e Ofslútdyk.

## Skiednis
Yn 1952 frege Rykswettersteat keunstner Mari Andriessen en meitsje in byld fan Lely, dy't de arsjitekt wie fan 'e Suderseewurken. It byld waard op 23 septimber 1954 op 'e kop fan 'e Ofslútdyk by it Noardhollânske Den Oever pleatst, de hûndertste bertedei fan Lely, en ûntbleate troch keninginne Juliana.

Yn 2004 waard it byld fan syn sokkel helle. In replika fan it byld waard pleatst op 'e Pylder fan Lely yn Lelystêd.  Yn 2007 waard it stâbyld ferpleatst nei it Fersoargingsplak Monumint op 'e Ofslútdyk, likernôch 150 meter westlik fan it Flietermonumint. It byld waard op 24 maaie 2007 by it fieren fan it 75-jierrige jubileum fan 'e Ofslútdyk ûntbleate troch kroanprins Willem-Alexander. Dêr wiene ek guon famyljeleden fan Lely by oanwêzich. Yn 2023 waard it byld omreden werynrjochtsjen fan it gebiet om it Monumint hinne likernôch 15 meter ferpleatst.


Koningin Juliana onthult het standbeeld van Dr.Ir. Lely te Den Oever, aan de voe, Bestanddeelnr 906-7389.jpg|It ûntbleatsjen fan it stânbyld op 23 septimber 1954 troch Keninginne Juliana
Herdenking 25 jaar geleden afsluiting Afsluitdijk, Bestanddeelnr 908-6312.jpg|Betinking op 28 maaie 1957, 25 jier Ofslútdyk


## Beskriuwing
It stânbyld waard pleatst yn in steande hâlding, mei in wapperjende jas en in aktetas ûnder syn earm. It brûnzen stânbyld stiet op in stiennen sokkel. In ynskripsje oan 'e foarkant neamd: It keunstwurk is fjouwer meter heech en twa meter breed. It stânbyld stiet oan 'e Waadseekant, dochs Lely sjocht yn 'e rjochting fan 'e Iselmar.

## Tinkstien
By it stânbyld leit ek in tinkstien.

CORNELIS LELYAMSTERDAMMERONTWIERP ALS INGENIEUR DER ZUIDERZEEVERENIGINGDE AFSLUITING EN DROOGLEGGING DERZUIDERZEEWAAROP HIJ ALS MINISTER VAN WATERSTAAT IN 1918DE GOEDKEURING DER STATEN-GENERAAL VERWIERFONGEVALLENWET EN STAATSMIJNBEDRIJFTELLEN ONDER HET VELE HEILZAMEDAT HIJ BEVORDERDE OF TOT STAND BRACHTHET NEDERLANDSE VOLKRICHTTE HEM DIT STANDBEELD OPONTHULD OP ZIJN EEUWFEEST 23 SEPTEMBER 1954 DOORKONINGIN JULIANA
Sam Rivers

**Samuel Robert (Sam) Rivers** (Jacksonville, 2 septimber 1977 - 18 oktober 2025), wie in Amerikaansk bassist. Rivers wie benammen bekend as bassist fan Limp Bizkit.

## Wurkpaad
Rivers trof Fred Durst foar it earst doe't er wurke by in Chick-fil-A yn in winkelsintrum yn Jacksonville. De twa rekken oan de praat en ûntdutsen dat se ferskate ynteresses hiene, wêrûnder skateboarden en muzyk. Se besleaten om tegearre wat muzikaal om te gean pielen. Tegearre mei in tal oare minsken foarmen se net folle letter in koartstjondige band mei de namme *Malachi Sage*. 

Doe't de band net fan de grûn kaam, besleaten de twa it nochris te besykjen, yn 1994 rjochten se tegearre mei John Otto, Limp Bizkit op. Letter, yn 1996, kamen Wes Borland en DJ Lethal derby. 

Yn 2015 moast Rivers in stap weromdwaan by Limp Bizkit fanwege in leveroandwaning as gefolch fan oermjittich alkoholgebrûk. Rivers ûndergie in levertransplantaasje en stie yn 2018 wer mei de band op it poadium. 

Sam Rivers ferstoar op 18 oktober 2025, yn 'e âldens fan 48 jier.

## Diskografy
### Albums
Wurkkamp Roan

**Wurkkamp Road** (Nederlânsk: *Werkkamp Roden*) is in earder opliedingssintrum út de krisisjierren, dat letter, ûnder de namme *De Zwerfsteen*, tsjinst die as jeugdherberch. It leit tichtby Roderesch, gemeente Noordenveld, yn Drinte.

## Skiednis
Wurkkamp Roan waard, op inisjatyf fan de Ried fan Tsjerken,  troch de *Centrale voor Werklozenzorg Utrecht* yn 1934 stifte. Op 20 april 1936 iepene de doetiidske kommissaris fan de Keninginne De Vos van Steenwijk it kompleks yn oanwêzigens fan prinses Juliana.
It wie ûnderdiel fan de wurkferskaffing yn de krisisjierren en, mear spesifyk, bedoeld foar it oplieden fan jongeren.  De opliedingen koene ek ferbân hâlde mei it oanmeitsjen fan woeste grûn, de haadtaak fan it op in pear kilometers ôfstân lizzende Kamp De Fledders. (Yn Drinte waarden om 1934 hinne sa'n 6000 wurkleazen ferplichte oan it wurk set by ûnder oare ûntginnings). 

Yn 1954 waard it in jeugdherberch fan de Nederlânske Jeugdherberchsintrale (no: Stayokay) en krige it syn hjoeddeiske namme: *de Zwerfsteen*. Mei fanwegen de ekonomysk minne tiden fan de jierren 80 waard de Zwerfsteen yn 1985 selsstannich, as de earste franchise-jongereinherberch yn Nederlân. Nei 2000 bleau it yn gebrûk as groepsakkommodaasje en foar deirekreaasje, mar wie net mear oansletten by Stayokay.

## Keppeling om utens
* Webside fan de Zwerfsteen
Flieter

**De Flieter** is in gebiet yn 'e Waadsee, bylâns de Ofslútdyk op 'e hichte fan it Monumint. 

De Flieter wie oarspronklik in djippe, fan súd nei noard rinnende farslinke dy't foar it skipferkear fan en nei de Sudersee brûkt waard. De slinke trochsnie in kwelder mei sânplaten, de Warkumerbûtenwaard. 

## Skiednis
Yn 1799 wie dêr it Flieter-ynsidint dêr't in Nederlânsk eskader him samar oan de Britten oerjoech. De befelhawwe fan it eskadron, Samuel Story, waard dêr libbenslang út Nederlân troch ferballe.

De Flieter wie it lêste gat yn 'e Ofslútdyk. Dy waard op 29 maaie 1932 ôfsletten. Op dat plak stiet hjoed-de-dei it Flietermonumint. Der is in parkearplak en in fuotgongersbrêge oer de Rykswei 7. Yn 2007 waard it stânbyld fan Cornelis Lely dêrhinne ferhuze.

Troch de ryksoerheid waard yn 2009 op 'e hichte fan 'e Flieter 143 hektare Waad bestimd ta beskerme natoergebiet. Mokselbanken moatte har dêr ûnbehindere ûntjaan kinne. Yn it gebiet meie dêrom gjin moksels fongen wurde of oare boaiemsteurende aktiviteiten plakfine.

## Sjoch ek
* Fly

## Keppeling om utens
* It sluten fan 'De Flieter' op 28 maaie 1932, ''Geheugen van Nederland'' foto
Grinspeal Ofslútdyk

De **grinspeal Ofslútdyk** is de grinspeal op 'e Ofslútdyk tusken Fryslân en Noard-Hollân.

## Beskriuwing
De grinspeal fan hurdstien waard yn 1932 set. De peal is 80 sm heech en is tapsk tarinnend mei in piramide-eftige top. Oan wjerskanten fan 'e peal binne op brûnzen plakkaten de wapenskylden fan Fryslân oan iene kant en Noard-Hollân oan oare kant. De grinspeal waard yn 2001 as ryksmonumint oanwiisd.

De peal stie earst oan 'e Iselmarkant, mar waard yn 1975 nei it heger lizzende Waadseekant ferhuze. De peal waard mei fersin ferkeard om set. It wapen fan Fryslân stie oan 'e Noardhollânske kant en dy fan Noard-Hollân oan 'e Fryske kant. By in grinspeal heart dat net sa te wêzen, oars as by in yngongsboerd. Dy flater waard earst yn 2016 opmurken. Nei it ferheegjen fan de dyk, waard de grinspeal nei restauraasje fannijs op de goede posysje weromset dêr't de Wapen fan Fryslân oan 'e eastkant en it Wapen fan Noard-Hollân oan 'e westkant kaam.
Oarder fan it Britske Ryk

De **Oarder fan it Britske Ryk** (Ingelsk: *The Most Excellent Order of the British Empire, ôfkoarting: OBE*) is in Britske ridderoarder, oprjochte op 4 juny 1917 troch kening George V. Yn prinsipe wurdt de ûnderskieding takend oan steatsboargers fan it Feriene Keninkryk of oare lannen dêr't de Britske kening it steatshaad fan is, mar ek ynwenners fan oare lannen kinne dizze ûnderskieding ûntfange.
Yn 1918 waard de oarder splitst yn in militêre en sivile ôfdieling, *"Division"* neamd. De lytsen en stjerren binne foar beide difyzjes, de Militêre Difyzje en de Sivile Difyzje gelyk, mar de militêren drage in lint mei in tinne griiswite middenstreek.
De Oarder ken in soeverein, in grutmaster en fiif graden. It motto fan de oarder is: *"For God and the Empire"*.
Paul Van Bruystegem

**Paul Van Bruystegem** (Leuven, 13 juny 1959 - Lier, 4 oktober 2025), wie in Flaamsk bassist en gitarist. Van Bruystegem wie benammen bekend as bassist fan Triggerfinger. Hy hie twa bynammen *Monsieur Paul* en *Lange Polle*.

## Wurkpaad
Op syn fjirtjinde ferliet Van Bruystegem it âlderlik hûs om muzyk spylje te kinnen, dêr't syn âlden tsjin wiene. Earst trede er op yn kafees en kaam sa yn kontakt mei oare muzikanten. Hy wie sesjegitarist en fêste gitarist fan ûnder oaren *The Wolf Banes*, *Beverly Jo Scott*, *The Popgun*, *Big Bill*, *Neeka* en tal fan oare sydprojekten. 

Hy wie gitarist by The Wolf Banes mar foaral bekend as bassist fan Triggerfinger, dêr't er yn 2003 by oansleat. By Triggerfinger skeakele er oer fan gitaar nei bas, al bleau er himsels as gitarist en net as bassist sjen.

Yn juny 2023 stapte er út Triggerfinger optrede mei de band waard te swier. Op 11 juny stie er yn de *Ancienne Belgique* foar it lêst mei Triggerfinger op it poadium. Paul Van Bruystegem ferstoar op 4 oktober 2025, yn 'e âldens fan 66 jier, nei in lang siik wêzen.

## Diskografy
### Albums
Selma van de Perre

**Selma van de Perre-Velleman** (Amsterdam, 7 juny 1922 – Londen, 20 oktober 2025) wie in Nederlânsk fersetsstrider. Sy wurke yn de Twadde Wrâldkriich as koerierster.

## Libbensrin
Van de Perre wie in dochter fan de Joadske akteur, sjonger en presintator Barend Velleman (Ben Velmon), en Femmetje Spier. Van de Perre hie twa âldere bruorren, en in jonger suske. Har âldste broer fear yn de kriich by de Hollandse Stoomboot Maatschappij, har jongste broer siet yn Ingelân.

Yn 1942 krige sy in oprop om har te melden mar wist dêroan te ûntkommen troch yn in bûntfabryk te wurkjen dy't opdrachten foar it Dútske leger útfierde. Doe't letter dat jier har heit oppakt waard en nei Kamp Westerbork brocht, holp Selma har mem en suske ûnder te dûken yn Eindhoven.

Nei't yn 1943 ek har mem en suske oppakt wiene, waard Van de Perre ûnder de namme *Wil Buter* en letter *Marga van der Kuit* lid fan de TD-groep en die koerierswurk troch hiel Nederlân. Yn juny 1944 waard se ferret en arrestearre, en fia Kamp Vught nei Ravensbrück deportearre. Sy waard slim mishannele, en nei har genêzing melde sy har foar wurk yn de produksjehal fan Siemens & Halske AG, omdat bekend wie dat de omstannichheden dêr wat better wiene. Op 23 april 1945 waard se yn Ravensbrück befrijd en troch it Sweedske Reade Krús nei Goateboarch brocht. Pas dêr doarde se te fertellen dat sy net *Marga van der Kuit* hjitte mar Selma Velleman. By weromkomst yn Nederlân hearde se dat har âlden en suske fermoarde wiene yn Auschwitz en Sobibór.

Yn 1947 krige se op foarspraak fan har broer David in baan op de Nederlânske ambassade yn Londen. Se gie antropology en sosjology studearjen en krige in baan by de BBC Wrâldomrop. Se waard Britsk steatsboarger. Dêr learde se har lettere man kennen, de Belgyske sjoernalist Hugo Vandeperre, soan fan de oprjochter fan De Standaard, Alfons Vandeperre. Se boasken yn 1955 en krigen yn 1957 in soan. Nei har ôfstudearjen waard hja learares sosjology en wiskunde. Doe't har man yn 1979 hommels ferstoar, sette se syn wurk as bûtenlânkorrespondint troch. Oant har pensjoen wurke se as sjoernalist foar ûnder mear de BBC en as korrespondint foar AVRO Televizier en De Standaard.

Selma van de Perre ferstoar op 20 oktober 2025, yn 'e âldens fan 103 jier.
Els de Groen

|
|-
|
|}
**Els de Groen**, berne as **Elly Kouwenhoven** (De Haach, 23 desimber 1949 - 19 oktober 2025), wie in Nederlânsk (berneboeke)skriuwster, en politika. Se wie fan 2004 oant 2009 lid fan it Europeesk Parlemint en makke as lid fan Europa Transparant diel út fan de fraksje *De Groenen/Vrije Europese Alliantie* (Groenen/VEA).

## Libbensrin
De Groen studearre Frânsk en wurke fiif jier as learares. Yn dy tiid begûn se mei it skriuwen fan koarte ferhalen. Sûnt 1975 hat De Groen tsientallen boeken skreaun foar bern en jongerein. Yn 1978 krige De Groen de Jantje Beton Priis fanwegen har inisjatyf om alle wiken bern te ynterviewen oer in aktueel ûnderwerp foar de Bernekrante (in útjefte fan it Algemeen Dagblad). Ek skreau se resinsjes fan jeugdliteratuer foar de boekerubryk fan de Bernekrante en foar oare kranten en blêden en de BRT.

In protte fan De Groens boeken spylje har ôf op de Balkan. Har roman *Tuig* giet oer de Bosnyske Boargeroarloch. Se krige dêr ûnderskiedingen foar yn ûnder oare Ingelân en Switserlân. 

Yn gearwurking mei Press Now en de OVSE skreau se in reportage-essay oer de skiednis fan Kosovo, foar de Albanezen en Serviërs, dy't de skiednis fan Kosovo allinnich út eigen perspektyf kenne. In Ingelske ferzje ferskynde ûnder de titel *Too early to get along*.

Foar de Europeeske Parlemintsferkiezingen fan 2004 kandidearre Els de Groen har op it twadde plak fan de list *Europa Transparant*. De Groen wûn foar Europa Transparant in sit yn it Europeesk Parlemint, binnen de fraksje *De Groenen/Vrije Europese Alliantie*. De Groen ek stânpunten yn dy't bûten it mêd fan finansjeel (wan)belied leine. De dêrút resultearjende ûnienichheid late yn april 2005 ta it fersyk oan Els de Groen om de partij te ferlitten. De Groen wegere dat en sûnt dy tiid wurke hja as ûnôfhinklik parlemintariër binnen de EGP/EVA-fraksje. By de ferkiezingen foar it Europeesk Parlemint yn 2009 seach De Groen derfan ôf har op 'e nij te kandidearjen.

Els de Groen ferstoar op 19 oktober 2025, yn 'e âldens fan 75 jier.

## Bibliografy
* 1975 - *Een schat van een zwerver* 
* 1979 - *De kinderen van de overkant* 
* 1982 - *Weg met die rommel* 
* 1982 - *De splijtzwam* 
* 1985 - *Een Hollandse Chinees*
* 1986 - *Een handvol piraatjes* 
* 1987 - *Op de brandstapel* 
* 1988 - *De olifanteruiter*
* 1989 - *Het jaar van het goede kind* 
* 1990 - *Van het jongetje dat maar doorgroeide* 
* 1992 - *Jeans voor een matrjosjka* 
* 1993 - *De dag van het laatste schaap* 
* 1995 - *Eigenwijs* 
* 1995 - *Tuig* 
* 1998 - *Waar is Hamid ?* 
* 1999 - *De bruidskogel*
* 2000 - *Duizend jaar onderweg*
* 2001 - *Thuisvlucht* 
* 2002 - *Witte raven Zwarte schapen* 
* 2007 - *Weldoeners, of de liefdadigheidsmaffia* 
* *De bende van Barbra*
* *Straling, mag het ietsje meer zijn?* 
* *Too early to get along*
* 2009 - *Een moeras vol krokodillen*
Klikstirnzen

**Klikstirnzen** (*Thalasseus*) foarmje in fûgelskaai út de famylje seefûgels (*Laridae*).

Ofhinklik fan 'e soarte binne se 35 oant 55 sm lang. It binne slanke, elegante fûgels mei lange, smelle wjukken en in tinne, skerpe snaffel. Se ha in streamline lichemsbou mei in lange, foarke sturt. Oer it generaal binne de fûgels ljochtgriis fan boppe en wyt fan ûnder mei wite wjukrânen en swarte wjuktoppen. Yn 'e briedtiid ha se in swarte mûtse oant krekt ûnder de eagen mei yn 'e nekke in swart túfke. Winterdeis binne se op 'e foarholle witer. De snaffel is lang, rjocht en puntich en meast swart mei in giele tip of oranje en giel. Ferskil tusken mantsjes en wyfkes is der net.

De soarten libje oan see- en oseaankusten op sawat alle kontininten. It binne typyske kustfûgels, dy't jeie op fiskjes troch fan in hichte yn it wetter te dûken. Se briede yn lûdroftige koloanjes op sân of rotsige eilannen.
## Soarten
Southern Gothic

**Southern Gothic** (Ingelsk foar "Súdlike Gotyk") is in subsjenre fan fiksje (benammen wat literatuer, film en tillefyzje oangiet) en fan countrymuzyk. It is sterk beynfloede troch it Amerikaanske Suden as geografyske regio en troch Goatyske fiksje, de foarrinner fan 'e moderne horror. Algemien foarkommende tema's út wurken fan Southern Gothic binne mei slimme karakterflaters oanhelle, ûntrêstgjende of eksintrike personaazjes dy't belutsen wêze kinne by *[[hoodoo]]* (folksmagy) of oare boppenatuerlike saken, en fierders ferfallen, fertutearze of ferlitten settings, groteske sitewaasjes en oare sinistere foarfallen dy't ferbân hâlde mei of fuortkomme út earmoede, maatskiplike ferfrjemding, misdie of geweld.

De woartels fan Southern Gothic lizze yn 'e Antebellumperioade yn 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw, yn 'e groteske mar humoristyske koarte ferhalen fan Henry Clay Lewis en de de-ideälisearre personaazjes út 'e romans fan Mark Twain. It subsjenre berikte lykwols pas syn hjoeddeistige foarm yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw, doe't donkere romantyk, Súdlike humor en it literêre naturalisme har fermongen ta in nije foarm fan maatskippijkrityk. It tematysk materiaal fan Southern Gothic-wurken út dy tiid wie fierhinne in wjerbyld fan 'e kultuer dy't yn it Amerikaanske Suden bestie sûnt de ynstoarting fan 'e Konfederaasje troch de Súdlike nederlaach yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861–1865), dy't in fakuum neiliet yn 'e kulturele en religieuze noarmen en wearden fan 'e regio. Troch de resultearjende earmoede en de ferbittering oer it ferlies, dy't hingjen bleau yn it Tiidrek fan 'e Weropbou (1865–1877), boazen it rasisme, geweld en religieus ekstremisme doe en neitiid oan.

As term wie "Southern Gothic" oarspronklik in delbûgende en minachtsjende oantsjutting, dy't yn 1935 optocht waard troch de Amerikaanske skriuwster Ellen Glasgow om nei it wurk fan skriuwers as Erskine Caldwell (1903–1987) en William Faulkner (1897–1962) te ferwizen. Neffens har sieten de boeken fan sokken grôtfol mei "doelleas gweld" en "fantastyske nachtmerjes". Letter waard de term lykwols as in soarte fan geuzenamme oannommen troch skriuwers fan it subsjenre. Foarbylden fan oare Southern Gothic-auteurs binne Harry Crews (1935–2012), Joe R. Lansdale (1951), Harper Lee (1926–2016), Anne Rice (1941–2012) en Tennessee Williams (1911–1983).

Foarbylden fan films dy't ta it Southern Gothic-subsjenre rekkene wurde kinne, binne:
Amerikaanske klikstirns

De **Amerikaanske klikstirns** (*Thalasseus acuflavidus*, ek wol *Sterna acuflavidus*) is in fûgel yn it skaai klikstirnzen (*Thalasseus*).

## Skaaimerken

Amerikaanske klikstirnzen ha in hiel soad fan 'e gewoane klikstirns en lykas dy fûgel ha se in swarte snaffel mei in giele punt, mar in ferskil is dat de snaffel steviger is. Amerikaanske klikstirnzen ferlieze boppedat earder harren briedkleed (in folslein swarte mûtse) en krije dus earder in wite foarholle. Juvenilen ha boppedat net it skobbige patroan fan 'e jonge gewoane klikstirns en binne effener griis, alhoewol't se betize wurde kinne mei de gewoane klikstirns yn it earste winterkleed.   

## Fersprieding
De soarte komt yn in grut gebiet foar oan kusten fan Virginia oant Frânsk-Guyana en Argentynje. De Amerikaanske klikstirns hat twa ûndersoarten:

* *Thalasseus acuflavidus acuflavidus*: fan eastlik Noard-Amearika oant de súdlike Kariben.
* *Thalasseus acuflavidus eurygnathus*: de eilannen by Fenezuëla en de Guyana's, noardlik en eastlik Súd-Amearika.

De ûndersoarten fan 'e Amerikaanske klikstirns ferskille benammen yn snaffelkleur: de nominaatfûgels binne swart mei in giele punt fan wat fariabele omfang; dy fan *T. a. eurygnathus* is meast oant folslein giel. 

## Hâlden en dragen
De soarte is foar in part trekfûgel. De meast noardlike populaasjes ferlitte harren briedgebiet om súdliker te oerwinterjen. Hoe't de trekrûte's rinne is net bekend, mar oannommen wurdt dat se de kust folgje. Fûgels dy't oan 'e Súdamerikaanske kust fan 'e Stille Oseaan oerwinterje stekke oer fan 'e Kariben by de lâningte an Panama. Ringde fûgels fan 'e ûndersoarte *T. a. acuflavidus* binne yn Nederlân en it Feriene Keninkryk oantroffen. 

## Status
Fan 'e Amerikaanske klikstirns is gjin aparte IUCN-status om 't de fûgel troch de IUCN as ûndersoarte fan 'e gewoane klikstirns behannele wurdt. De klikstirns stiet as net bedrige op 'e Reade list. De grutste bedriging foar de soarte foarmet de fersteuring fan nêstkoloanjes troch minsken.
Fersoargingsplak 't Strand

**Fersoargingsplak 't Strand** is in fersoargingsplak oan de N31 fan Drachten - Surch tusken ôfrit 16 en 15 tichteby de buorskip It Strân, yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân.

Der is in tankstasjon fan Tamoil.
Fersoargingsplak De Kreilen

**Fersoargingsplak De Kreilen** is in fersoargingsplak oan de N31 fan Drachten - Surch tusken ôfrit 29 en 28 tichteby De Pein, yn 'e gemeente Smellingerlân. 

Der is in tankstasjon fan OK. Oan oare kant fan de dyk is it Fersoargingsplak Stienkamp.
Flechthaven

In **flechthaven**, **needhaven** of **útwykhaven** (Ingelsk: *port of refuge*) is in haven dêr't skippen yn need oanlizze kinne. In soksoarte needhaven kin ek in binnenwetter, in foar de kust leine beskutte ankerplak wêze. Dêrom wurdt der yn 'e jeropeeske Uny en de ynternasjonale skipfeartorganisaasje IMO sprutsen fan taflechtsoarde (*place of refuge*). Der wurdt sprutsen fan need op see wannear't de kaptein, nei syn bêste oardiel, tinkt dat der in net oer te kommen en twingende needsitewaasje bestiet dy't in gefaar wêze kin foar it skip, de lading of de minsken oan board.

## Doel
Baarnende of skippen dy't hommels mei lekkaazje te krijen hawwe moatte sa fluch mooglik nei in feilich lisplak brocht wurde om dêr rêdingsmaatregels útfiere te kinnen. Dêr moat ek it gefaar foar it miljeu troch fermindere wurde.

## Juridyske eftergrûn
Ferskate lannen hawwe yn bilaterale ferdraggen saneamde needklausulen opnommen, dêr't help fan wjerskanten by needsitewaasjes op see, fêstrinnen oan 'e grûn en skipbrek yn garandearre wurde. De steaten kinne lykwols ûnder ferwizing nei it gefaar foar it miljeu de tagong ta harren wetter en needhavens wegerje.

De Ynternasjonale Maritime Organisaasje allyk de Jeropeeske Uny haawe rjochtlinen en foarskriften opsteld foar de trochfeart fan skansearre en yn need bedarre skippen. Dy jilde oant no ta allinnich foar needsitewaasjes yn kustwetter. Dat wie lykwols net it gefal foar bygelyks de *[[MSC Flaminia]]*, dy't yn 2012 yn 'e Atlantyske Oseaan ferûngelokke en nei Jeropeesk wetter sleept waard.

## Jeropeesk konsept foar needhavens
Nei't de *MSC Flamiia* en *MT Stolt Valor* yn 2012 gjin needhavens oandwaan mochten omreden noed foar miljeuskea, hat de JU tegearre mei it Jeropeesk Agintskip foar Maritime Feiligens (EMSA) oant 2016 nije operasjonele rjochtlinen opsteld (*EU Operational Guidelines on Places of Refuge*).

## Needhavens yn Fryslân
In needhaven yn Fryslân is de lytse haven fan Breesân.

## Keppelings om utens
* Places of Refuge, Jeropeeske Kommisje
* „Places of refuge“ – addressing the problem of providing places of refuge to vessels in distress, UN International Maritime Organization (IMO)
Fersoargingsplak De Horne

**Fersoargingsplak De Horne** is in fersoargingsplak oan de A7  fan Saandam nei Bad Nijeskâns tusken de ôfritten 24 en 25 by De Jouwer yn 'e gemeente De Fryske Marren.

Súdlik fan it fersoargingsplak leit Haskerhoarne. Lokaal wurdt it doarp De Hörne neamd, Súdwesthoeksk itjinge in âld wurd foar "hoeke" betsjut. Haskerhoarne lei yn 'e westlike hoeke fan it Hasker Fiifgea.

By it fersoargingsplak is in tankstation fan BP.

It fersoargingsplak leit presiis op de NAP-nulline. Yn 2005 hat it Nederlânsk Bureau foar Toerisme & Kongressen, yn de mande mei de ANWB en de Ministearjes fan Ferkear en Wettersteat en Underwiis, Kultuer en Wittenskip by alle fersoargingsplakken dy't op de nulline lizze in ynformaasjeboerd te setten om sa dy line sichtber te meitsjen foar it publyk.
Bingaalske klikstirns

De **Bingaalske klikstirns** (*Thalasseus bengalensis*, ek wol *Sterna bengalensis*) is in fûgel yn it skaai klikstirnzen (*Thalasseus*).

## Skaaimerken

De 33 oant 40 sm lange fûgel hat in spanwiidte fna 76 oant 82 sm en it formaat fan in gewoane klikstirns en hat dêr fierder ek in soad fan. It ferskil is lykwols syn feloranje snaffel. Dêrtroch liket er op 'e keningstirns, dy't wat grutter is en in dikkere snaffel hat. 

## Fersprieding
De Bingaalske klikstirns libbet oan 'e Afrikaanske, Australyske en Súdaziatyske kusten en wurdt yn trije ûndersoarten ûnderskieden:

* *Thalasseus bengalensis bengalensis*: noardlike Yndyske Oseaan ynklusyf de Reade See en de Perzyske Golf, oerwinteret oant Súd-Afrika. boppe griis, wat lytser. 
* *Thalasseus bengalensis emigratus*:  briedt oan 'e Middellânske See op eilannen foar de kust fan Lybje en oerwinteret yn West-Afrika. boppe ljochtgriis; wat grutter.
* *Thalasseus bengalensis torresii*: Yndoneezje nei it suden oant Queensland, Austraalje, stânfûgel). boppe donkergriis, wat grutter.

De soarte briedt yn grutte en tichte koloanjes, faak mei oare seefûgels. De fûgel bewennet tropyske en subtropyske kusten mei sânstrannen en koraalriffen en foerazjearret yn groepen op lytse fiskjes en garnalen. Nei alle gedachten binne de Australyske fûgels stânfûgels, mar oare populaasjes trekke en oerwinterje yn súdlike rjochting.

## Briedgedracht
De fûgel briedt yn koloanjes op eilannen en oan 'e kust. It nêst leit op 'e grûn en bestiet út in kûltsje mei ien aai, somtiden twa. Beide âlders briede de aaien út yn 21 oant 26 dagen. De pyk wurdt troch it wyfke fersoarage en fleant nei 32 oant 35 dagen út. 

## Status
Oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne. Der binne gjin spesifike bedrigingen bekend. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2018) op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Túfstirns

De **túfstirns** of **toefstirns** (*Thalasseus bergii*, ek wol *Sterna bergii*) is in fûgel yn it skaai klikstirnzen (*Thalasseus*) út de famylje seefûgels (Laridae) .

## Skaaimerken
 
De soarte is sawat 46 oant 49 sm lang, hat in in spanwiidte fan likernôch 125 oant 130 sm en weaget 325 oant 397 gram. De foarholle en de ûnderkant binne wyt, de rêch is griis. Winterdeis is de rêch bleker. De swarte túf is dan foar in part wyt en it efterste diel minder effen swart. De snaffel is grienich giel en de poaten binne swart. Beide skaaien fan folwoeksen fûgels binne yn uterlik itselde. 

## Fersprieding
De túfstirn komt foar yn 'e tropyske en subtropyske dielen fan 'e Alde Wrâld en briedt fan Súd-Afrika oan 'e Yndyske Oseaan oant nei it eastsen de sintrale Stille Oseaan en Austraalje. Nei it briedseizoen ferspriede se har oer in grut gebiet.

Der binne fjouwer ûndersoarten bekend:

* *Thalasseus bergii bergii* (ynklusyf enigma ) – briedt oan 'e kust fan súdlik Afrika (Namybje oant Mozambyk).
* *Thalasseus bergii thalassinus* - briedt yn Tanzania, de Seysjellen, op Aldabra, Rodrigues en noardlik Madagaskar; ferspriedt him nei it noarden nei Somaalje en nei it suden nei súdlik Madagaskar.
* *Thalasseus bergii velox* – briedt fan 'e Reade See en noardwestlik Somaalje oant de Maldiven, Myanmar en Sry Lanka.
* *Thalasseus bergii cristatus* (ynklusyf gwendolenae ) – briedt fan 'e Ryukyu-eilannen oant súdeastlik Sina oant de Filipinen, Grutte Sûnda-eilannen, Wallacea, Nij-Guineä, Austraalje en de tropyske Stille Oseaan oant súdeastlik Polyneezje.

De soarte waard oarspronklik beskreaun as *Sterna bergii* troch de Dútske natuerkundige Martin Lichtenstein yn 1823. Resultaten fan mitochondriale DNA-stúdzjes (Bridge, 2005) jouwe oan dat de trije typyske koppatroanen fan stirnzen (gjin swarte kroan, swarte kroan en swarte kroan mei wite foarholle) oerienkomme mei trije ferskillende klades. Op basis dêrfan waard foarsteld om de túfstirns te ferhûzjen nei it skaai *Thalasseus*, dat al yn 1822 beskreaun wie troch Heinrich Boie, mar ferlitten waard oant de resultaten fan Bridge's (2005) stúdzjes de needsaak foar in apart skaai útstelden.

## Hâlden en dragen

De soarte hat syn nêst yn tichte koloanjes oan 'e kust en op eilannen. De fûgels sykje ek ûngewoane nêstplakken lykas dakken of keunstmjittige eilannen yn sâltpannen en rioelwettersuveringsynstallaasjes.Lykas oare soarten yn it skaai *Thalasseus* siket de túfstirns faak op see nei fisk troch te dûken. As ûnderdiel fan 'e hôfmakkerij biedt it mantsje it wyfke gauris in fiskje oan. Túfstirnzen folgje faak fiskersboaten om te profitearjen fan 'e weismiten byfangst. 

## Status
Der binne gjin wrâldwide bedrigingen foar de fûgel bekend en oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De IUCN kategorisearret de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2018), mar lokaal ha minsklike aktiviteiten lykas de fiskerij, jacht en it rispjen fan aaien ta in ôfname fan 'e oantallen laat.

## Namme
De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel eart Karl Heinrich Bergius (1790–1818), in Prusyske apteker, botanikus en natuerkundige, dy't fan 1816 oant 1818 oan de Kaap fûgels sammele foar it Berlynske Museum.
PC 1892

De **[[PC]] fan [[1892]]** waard op woansdei 3 augustus ferkeatst. It wie de 41ste edysje fan it evenemint.  De finale gie tusken partoer 4 Osinga en partoer 11 Anema. De 41ste edysje waard wûn troch it partoer fan Johannes Gerlofs Anema fan Skingen, Jan Reitsma en Nanne Sjoerds de Boer beide fan Penjum. Johannes Gerlofs Anema waard foar de twadde kear útroppen ta kening fan de PC.

## Steande nûmers
Renze Hendrik Schipper hie op de earste list in steand nûmer en gie derom daalks troch nei de twadde list.  Op de twadde list hie Johannes Gerlofs Anema in steand nûmer en gie daalks troch nei de heale finale.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Hubbellminskehaai

De **hubbellminskehaai** of **Hubbells minskehaai** (wittenskiplike namme: *Carcharodon hubbelli*), ek wol **Hubbells wite haai** neamd, is in útstoarne haai út it boppeskift fan 'e helmhaaien (*Galeomorphi*), it skift fan 'e makrielhaaien (*Lamniformes*), de famylje fan 'e hjerringhaaien (*Lamnidae*) en it skaai fan 'e minskehaaien (*Carcharodon*). Dizze soarte ûntjoech him 8&nbsp;miljoen&nbsp;jier lyn yn it Let-Mioseen en stoar 5&nbsp;miljoen&nbsp;jier lyn út yn it Ier-Plioseen. Fossilen fan 'e hubbellminskehaai binne fûn yn ferskate lannen om 'e Stille Oseaan hinne.

## Taksonomy
De hubbellminskehaai waard foar it earst yn 2012 wittenskiplik beskreaun troch Dana J. Ehret, Bruce J. Macfadden, Douglas S. Jones,  Thomas J. Devries, David A. Foster en Rodolfo Salas-Gismondi. Hja joegen it bist de wittenskiplike namme *Carcharodon hubbelli*, nei dr. Gordon Hubbell, de wittenskipper dy't yn 1988 it earste fossyl fan dizze doe nije haaiesoarte opkocht fan 'e boer dy't it op syn lân fûn hie. De nammejouwing wie in earbetoan foar Hubbell syn bydragen oan 'e paleöntology op it mêd fan haaien en út tank foar syn skinken, yn 2009, fan dat earste fossyl oan it Natoerhistoarysk Museum fan Floarida.

## Algemiene beskriuwing
De hubbellminskehaai wie rûchwei fan deselde grutte as de moderne wite haai, mei in totale lichemslingte fan 4,9–5,1&nbsp;m. De groeikurve fan dit bist lit sjen dat er stadiger oanwoeks as de wite haai. De hubbellminskehaai wie in transisjonele soarte, mei skaaimerken dy't de midden hâlde tusken de libbene wite haai of minskehaai (*Carcharodon carcharias*) en de fossile breedtoskmakrielhaai (*Cosmopolitodus hastalis*). 

De gongbere teory is dat de hubbellminskehaai him út de breedtoskmakrielhaai ûntwikkele hat en himsels meitiid ûntjûn hat ta de wite haai. Om't der inkeld fossilen fan 'e hubbellminskehaai fûn binne yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, Perû, Sily en Nij-Seelân, liket dizze rôffisk yn syn fersprieding beheind west te hawwen ta de Stille Oseaan. Dat suggerearret teffens in Pasifyske oarsprong foar de moderne wite haai.

## Gebit
Der is mar ien min ofte mear folslein gebit fan in hubbellminskehaai weromfûn, it saneamde Sacaco-spesimen (offisjele namme: UF&nbsp;226255), ôfkomstich út 'e Piscoformaasje yn súdlik Perû. De morfology fan 'e tosken liket tige op dy fan 'e wite haai: oan 'e kant fan lippen en tonge ôfplatte, trijehoekige punten mei kartele rânen, mar der binne lytse ferskillen yn 'e stân fan beskate tosken en de kartels binne finer en belúnje yn grutte neigeraden dat se de punt neieroan komme. 

Saakkundigen binne fan tinken dat de ûntwikkeling fan kartele rânen op 'e tosken fan 'e hubbellminskehaai in feroaring fan proaidieren oanjout. Dy oanpassing suggerearret nammentlik dat dizze rôffisk geandewei mear seesûchdieren begûn te fretten en minder fisken. 

## Sjoch ek
* wite haai of minskehaai
Sirikit fan Tailân

**Sirikit fan Tailân**, berne as **Mom Rajawongse Sirikit Kitiyakara** (Bangkok, 12 augustus 1932 - dêre, 24 oktober 2025), wie de keninginne-mem fan Tailân. As frou fan de ferstoarne kening Bhumibol Adulyadej wie sy keninginne fan Tailân fan 1950 oant 2016.

## Libbensrin
Sirikit waard berne as dochter fan Nakkhatra Mangala, de twadde prins fan Chanthaburi II (1897-1953) en Luang Bua Kitiyakara (1909-1999), in oerpakesizzer fan kening Chulalongkorn. Sy groeide op yn Europa, omdat har heit oansteld wie as Taiske ambassadeur yn efterinoar Ingelân, Denemark en Frankryk.

Se moete Bhumibol yn Parys, doe't har heit dêr wurke as ambassadeur. Ek Bhumibol wie in oerpakesizzer fan kening Rama V. It houlik mei har achterneef fûn plak yn 1950. 

Sirikit krige mei Bhumibol ien soan en trije dochters. Op 21 july 2012 waard Sirikit troffen troch in harsenblieding. Sûnt dy tiid is sy net mear yn it iepenbier sjoen. Doe't Bhumibol ferstoar op 13 oktober 2016 waard sy de keninginne-mem.

Sirikit ferstoar op 24 oktober 2025, yn 'e âldens fan 93 jier.
PC 1890

De **[[PC]] fan [[1890]]** waard op woansdei 30 july ferkeatst. It wie de 39ste edysje fan it evenemint.   Johannes Douwes Bierma hie op de twadde list in steand nûmer en gie derom nei de earste list daalks troch nei de heale finale. De finale gie tusken partoer 1 Osinga en partoer 5 Reitsma. De 39ste edysje waard wûn troch it partoer fan Jan Reitsma Teake de Jong beide fan Penjum, en Pieter Baukes Yetsenga fan Arum. Pieter Baukes Yetsenga waard ta kening útroppen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
PC 1891

De **[[PC]] fan [[1891]]** waard op woansdei 29 july ferkeatst. It wie de 40ste edysje fan it evenemint.   R. Tacoma hie op de twadde list in steand nûmer en gie derom nei de earste list daalks troch nei de heale finale. De finale gie tusken partoer 3 Kooistra en partoer 7 Anema. De 40ste edysje waard wûn troch it partoer fan Johannes Gerlofs Anema fan Skingen, Hemke Geerts Elzinga fan Holwert en Cornelis Baukes van der Weg fan Tsjummearum. Johannes Gerlofs Anema waard ta kening útroppen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
PC 1889

De **[[PC]] fan [[1889]]** waard op woansdei 31 july ferkeatst. It wie de 38ste edysje fan it evenemint.   Foppe de Vries hie op de twadde list in steand nûmer en gie derom nei de earste list daalks troch nei de heale finale. De finale gie tusken partoer 2 Hilarides en partoer 11 Van der Weg. De 38ste edysje waard wûn troch it partoer fan Lammert Scheltes Hilarides fan Penjum, Wiebren Tjeerds Kooistra fan Dokkum, en Meindert Geerts Kooistra fan Harns. Lammert Scheltes Hilarides waard foar de tredde kear útroppen ta kening fan de PC.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
PC 1888

De **[[PC]] fan [[1888]]** waard op woansdei 1 augustus ferkeatst. It wie de 37ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken partoer 6 Hilarides en partoer 13 Osinga. De 37ste edysje waard wûn troch it partoer fan Lammert Scheltes Hilarides fan Penjum, Sybren Geerts Kooistra en Meindert Geerts Kooistra beide fan Harns. Lammert Scheltes Hilarides waard foar de twadde kear útroppen ta kening fan de PC.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Peter Fendi

**Peter Fendi** (4 septimber 1796 – 28 augustus 1842) wie in Eastenrykske hofskilder, portret- en sjenreskilder, graveur en litograaf. Hy wie ien fan 'e wichtichste keunstners fan 'e Biedermeier-perioade. De kleurige printen fan Fendi wurde beskôge as pionierswurken op it mêd fan litografy.

## Libben en wurk
Peter Fendi waard berne yn in earm fermidden. Hy wie in soan fan Joseph en Elizabeth Fendi. Syn heit wie learaar. As bern foel er fan in dressoir, in ûngelok dat ûnherstelbere skea oan syn rêch feroarsake. Fendi liet al yn syn bernetiid in talint foar tekenjen sjen. Yn 1810, hy wie doe trettjin jier - waard er talitten ta de Akademy foar Byldzjende Keunsten yn Wenen, dêr't er trije jier studearre by Johann Martin Fischer, Hubert Maurer en Johann Baptist Lampi de Aldere. Nei de dea fan syn heit ûnderhold Peter Fendi himsels en syn mem troch te wurkjen as klerk by in advokatekantoar.

Nei't er Joseph Barth moete hie - in keunstsamler en de persoanlike eacharts fan keizer Jozef II - en troch Barth syn kontakten mei oare keunstners mei in soad ynfloed, fûn Fendi yn 1818 in posysje by de Keizerlike Galery foar Munten en Aldheden, dêr't er wurke as tekener en graveur. Mei de direkteur dêrfan, Anton von Steinbüchel, gie Fendi op in stúdzjereis nei Salzburg en Feneesje. 

Fendi besocht faak de salon fan Caroline Pichler en der ûntstie in lytse rûnte fan skilderstudinten om him hinne (ynklusyf Carl Schindler, Albert Schindler, Johann Friedrich Treml, Rudolf Gaupmann en Johann Baptist Staudinger).  De nije direkteur fan it Munte- en Antikkabinet, Moritz Graf Dietrichstein, advisearre Fendi fan 1833 ôf oan it hof, dêr't er yn'e geunst fan keizerinne Karolina Augusta en aartshartoginne Sophie kaam. Hy waard tekenlearaar oan it hof en makke berneportretten en wetterferve. Yn 1836 waard Fendi lid fan 'e Akademy foar Byldzjende Keunsten Wenen. Fan 'e lette jierren 1830 ôf wie er ien fan 'e meast frege portrettisten fan 'e Weenske adel. Oan 'e ein fan syn libben wijde er him benammen oan it ûnderwiis fan syn favorite studinten. 

Fendi waard beïerdige op it Sint-Marx-tsjerkhôf yn Wenen. Yn 1909 krige er in earegrêf op it Zentralfriedhof fan Wenen.

## Galery

File:Il triste messaggio.jpg|It tryste berjocht
File:Peter Fendi, Die Lauscherin.jpg|De ôflústerer
File:Peter Fendi - Das Gewitter - 1374 - Österreichische Galerie Belvedere.jpg|De stoarm
File:Der Saemann by Peter Fendi (1839).jpg|De sieder
File:Peter Fendi Frau mit türkisem Hut und Schirm.jpg|Frou mei turkwaze hoed en paraplu
File:Peter Fendi - Studie zum Gemälde „Die arme Offizierswitwe“.jpeg|De widdo fan 'e earme offisier
File:Peter Fendi - Maid with a Letter.jpg|Faam mei in brief
File:Fendi–Scene of the flooding, 1830.jpg|Tafereel fan 'e oerstreaming
Rotonda fan Sint-Laurentius

De **Rotonda fan Sint-Laurentius** (Italjaansk: *Rotonda di San Lorenzo*) is in tsjerkegebou yn Mantua yn 'e Noard-Italjaanske regio Lombardije.

It is de âldste tsjerke yn 'e stêd. De tsjerke leit likernôch oardel meter ûnder it strjitnivo fan 'e Piazza della Erbe en stiet nei alle gedachten op it plak fan in Romeinske timpel dy't wijd wie oan 'e goadinne Venus.

De tsjerke waard op oantrunen fan Mathilde fan Canossa boud ûnder it bewâld fan 'e famylje Canossa yn 'e lette 11e iuw. De tsjerke stiet yn 'e tradysje fan 'e Hillige Grêftsjerke yn Jeruzalim en is wijd oan de martelder Sint-Laurentus. It gebou is in sintraalbou en hat âlde eleminten lykas in matroneum (galerij foar froulike leauwigen). Yn 'e tsjerke binne restsen fan fresko's fan 'e Byzantynske skoalle út 'e 11e-12e iuw bewarre bleaun. In oar freskofragment yn 'e apsis dat it martlerfom fan Sint-Laurentus útbyldet datearret út 'e 15e iuw. 

De konstruksje is neffens de Langobardyske tradysje yn bakstiennen útfierd, mar hat twa pylders en oare moarmeren details ôfkomstich fan âlde gebouwen.

Nei de ûntwijing yn 'e 16e iuw waard de eardere tsjerke oan 'e grins fan it joadske getto fan Mantua brûkt foar wenten, winkels en opslach. Yn 'e rin fan 'e tiid ferdwûn de tsjerke efter gebouwen en tafoegingen op 'e tsjerke. 

Yn 1908 waard it gebou ûnteigene en waard de sloop tastien. By de ôfbraak kaam de Rotonda hast hielendal wer foar it ljocht. De tsjerke waard befrijd fan alle tafoegingen en bouwurken, dy't it útsicht op 'e tsjerke weinamen. Tusken 1908 en 1911 is de tsjerke rekonstruearre. Yn 1926 waard de tsjerke op 'e nij wijd en yn it behear fan 'e Dominikanen jûn en sûnt is de tsjerke as parochytsjerke wer iepene.
Ofslútdyk Waadsintrum

It **Ofslútdyk Waadsintrum** (offisjele namme: *Afsluitdijk Wadden Center*) is in útstallingssintrum oan 'e Ofslútdyk yn Koarnwertersân yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân.

## Skiednis
It Ofslútdyk Waadsintrum waard op 22 maart 2018 offisjeel iepene troch minister Cora van Nieuwenhuizen fan Ynfrastruktuer en Wettersteat. De provinsje Fryslân wie de opdrachtjouwer en haadfinansier. It Ofslútdyk Waadsintrum is part fan it program "De Nije Ofslútdyk". Dat is in gearwurking fan de provinsje Fryslân (gemeenten Súdwest-Fryslân en Harns), Rykswettersteat en de provinsje Noard-Hollân (gemeente Hollâns Kroan) op it mêd fan duorsume enerzjy, ekology, rekreaasje en toerisme foar in fernijde dyk. Mei it iepenjen waard ek it jubileumjier fan 'e Suderseewet út 1918 fierd.

## Utstalling
Yn 'e útstallingsromte kinne besikers kunde meitsje mei de skiednis en takomst fan 'e Ofslútdyk, de Waadsee (UNESCO Wrâlderfgoed), de Iselmar en de Fiskmigraasjerivier, in fiskpassaazje oan 'e westkant fan de Lorentzslûzen dêr't fisken trochhinne swimme kinne fan 'e Iselmar nei de Waadsee en oarsom. Der is in ynteraktyf akwarium, de wurkkeamer fan yngenieur Cornelis Lely, it Stoarmteater en in 4D-bioskoop mei de attraksje de FlyRide (mei help fan firtuele werklikheid yn in hangglider in flecht oer de omkriten meitsje).


Kornwerderzand. (actm) 44.jpg|Súdkant Ofslútdyk mei it Waadsintrum


## Keppelings om utens
* Webstee fan it Ofslútdyk Waadsintrum
* deafsluitdijk.nl
Keningsstirns

De **keningsstirns** (*Thalasseus maximus*) is in fûgelsoarte yn it skaai klikstirnzen (*Thalasseus*) út de famylje seefûgels (*Laridae*).

## Skaaimerken

De fûgel is 42 oant 49 sm lang en hat in spanwiidte fan 86 oant 92 sm. Folwoeksen fûgels ha yn 'e briedtiid in wite kop mei in swarte pet mei efter in túf. Se ha in wyt boarst en wite ûnderkant, grize wjukken, swarte poaten en in foarse oranje snaffel. Yn it winterkleed wurdt de swarte pet lytser en kriget er in wite foarholle. De fûgel hat in lange, djip foarke sturt dy't oan 'e boppekant wyt is. 

Wat formaat oanbelanget sit de soarte tusken de grutte klikstirns en de lytsere Bingaalske klikstirns yn. By de Bingaalske klikstirns is de boppekant fan 'e sturt griis en net wyt lykas by de keningsstirns. De oranje snaffel fan 'e keningsstirns is foarser as dy fan 'e Bingaalske klikstirn, wylst dy fan 'e grutte klikstirns reader is mei in swarte punt. De sturt fan 'e grutte klikstirns is ek minder djip foarke. 

## Fersprieding
De soarte waard earder yn twa ûndersoarten (en somtiden nochris) ferdield:

* *Thalasseus maximus maximus*: fan súdlik Kalifornje oant Perû, fan Florida en de Westyndyske eilannen oant Argentynje.
* *Thalasseus maximus albididorsalis*: fan Mauretaanje oant Guinee. 

Ut genetyske stúdzjes fan 2017 die bliken dat de *albididorsalis* tichter by de Bingaalske stirns stiet. Dêrom wurdt de *albididorsalis* jimmeroan faker as in aparte soarte ûnder de namme Afrikaanske keningsstirns behannele, sawol troch it ynfloedrike Ynternasjonaal Ornitologysk Kongres (IOC) as eBird/Clements.

De fûgel briedt op min tangonklike plakken lykas ferlitten sânstrannen, op eilannen en koraalriffen sûnder begroeiing, dêr't se gjin lêst fan rôfdieren ha. Bûten de briedtiid foerazjearret er oan kusten, net mear as 100 meter út see, mar ek yn estuaria en havens en oan brede rivieren, somtiden in lyts stikje it binnenlân yn. It iten bestiet út lytse fiskjes (3 oant 18 sm), inktfiskjes, garnalen en krabben. 

## Taksonomy
Earder waard de keningsstirns mei oare stirnzen yn it skaai *sterna* set. Fylogenetyske stúdzjes troch Bridge et al. 2005 lieten sjen dat dy gearfoeging net resultearre yn in monofyletysk skaai en dêrom waard besletten ta in opsplitsing yn mear. De keningsstirns wurdt hjoed-de-dei troch de measte autoriteiten yn it skaai *Thalasseus* set.

## Status
Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje. De populaasje wurdt as stabyl beskôge. Dêrfandinne wurdt de keningsstirns as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN set. De keningsstirns hat earder oan 'e kust fan Kalifornje in foarse delgong meimakke troch oerbefisking. In potinsjele bedriging foarmet de opgarring fan bestridingsmiddels yn 'e fiedselketen.
Afrikaanske keningsstirns

De **Afrikaanske keningsstirns** (*Thalasseus albididorsalis*) is in fûgelsoarte fan it skaai klikstirnzen (*Thalasseus*)  yn 'e famylje seefûgels (*Laridae*), dy't yn kustkriten fan West-Afrika foarkomt. 

## Skaaimerken

Mei in lichemslingte fan 45–50 sm en in spanwiidte fan 125–135 sm is de Afrikaanske keningsstirns in grutte stirns, allinnich de gewoane stins is grutter yn syn ferspriedingsgebiet. Yn it briedkleed hat er in swarte kroan mei in koarte túf, in oranjereade snaffel en swarte poaten. Under is de fûgel wyt en boppe sulvergriis. Yn 'e flecht is in donkere râne sichtber op 'e bûtenste wjukfearren. Winterdeis is de foarholle wyt, wêrby't it swart oant de efterkant fan 'e kroan fermindere is. De snaffel is ek gieler. 

Jonge fûgels ha in ferskillend fearrekleed; de ûnderkant is wyt en de boppekant hat gjin effen fearrekleed, de snaffel is lytser en bleek giel, wylst de poatsjes selden swart binne mar grien, giel of rôze.
## Fersprieding
Afrikaanske keningsstirnzen briede yn West-Afrika fan 'e kustkriten fan Mauretaanje oant Guinee, somtiden noch fierder nei it suden. Nei it briedseizoen lûke guon fûgels nei it noarden oant Marokko en nei it suden oant it suden fan Namybje. De fûgel komt yn Súdwest-Europa as dwaalgast foar.

De soarte foerazjearret oan strannen en yn lagunes en havens. Hy briedt yn tichte koloanjes tusken april en july. 

## Taksonomy
Oant koartlyn waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e gewoane keningsstirns (*T. maximus*) behannele. Ut genetyske stúdzjes fan 2017 die lykwols bliken dat de Afrikaanske keningsstirns tichter besibbe is oan 'e Bingaalske klikstirns (*T. bengalensis* ). Hjoed-de-dei wurdt de soarte hieltyd mear as in aparte soarte erkend.

## Status
De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) erkent de fûgel noch net as in aparte soarte (sitewaasje 2025) en dêrom is syn bedrigingstatus net beöardiele.

Tusken 2015 en 2019 waard de populaasje op 75.000 pearkes rûsd. De briedgewoanten fan 'e fûgel yn koloanjes makket dat de soarte tige fetber is foar fûgelgryp. Yn 'e maitiid fan 2023 ferstoaren allinnich al op 'e lokaasjes dêr't tellingen dien waarden mear as 10.000 fûgels fan 'e soarte yn Gambia en Senegal.
Sineeske klikstirns

De **Sineeske klikstirns** (*Thalasseus bernsteini*, synonym *Sterna bernsteini*) is in fûgelsoarte fan it skaai klikstirnzen (*Thalasseus*)  yn 'e famylje seefûgels (*Laridae*). It is de meast seldsume stirnzesoarten fan 'e wrâld.

## Skaaimerken

Sineeske klikstirnzen binne middelgrutte stirnzen fan 38-43 sm lang, dy't yn uterlik tige ferlykber is mei de gewoane klikstirns (*T. sandvicensis*) , de Amerikaanske klikstirns (*T. acuflavidus*) en de Bingaalske klikstirns (*T. bengalensis*). Hy hat it meast fan 'e earste, mar ferskilt dêrmei yn 'e snaffel. De gewoane klikstirns hat nammentlik in swarte snaffel mei in giele punt, wylst dy by de Sineeske klikstirns krektoarsom giel is mei in swarte punt. Yn ferlikening mei de Amerikaanske klikstirns is de snaffel fan 'e Sineeske klikstirns steviger. Lykas dy twa hat er yn it briedseizoen in folle swarte kroan, in bleek sulvergrize rêch en wjukken en in wite sturt. Fan 'e Bingaalske klikstirns, mei wa't er it oerwinteringsgebiet dielt, is er te ûnderskieden oan 'e wite stút en blekere grize mantel en de swarte punt oan 'e stevigere snaffel, dy't fan tichtby sjoen ek in wite punt hat. Nettsjinsteande dat de túfstirns syn meast neiste sibbe is, ferskilt er dêrmei dúdliker troch dy syn gruttere formaat, de folslein giele snaffel, wite foarholle yn it briedseizoen en in folle donkerder grize mantel en stút.

## Fersprieding
De fûgels brieden oant koartlyn allinnich oan 'e kust fan eastlik Sina en dêr op mar twa lokaasjes. Yn 2016 waarden ek twa briedpearkes ûntdutsen yn Súd-Koreä. Winterdeis wurdt er waarnommen yn Yndoneezje, Maleizje, Sina, Tailân en op 'e Filipinen.

## Status
Desinnialang waard oannommen dat Sineeske klikstirnzen útstoarn wiene, oant yn it jier 2000 in pear pearkes fan 'e soarte op 'e nij ûntdutsen waarden op 'e Matsu-eilannen yn 'e Strjitte fan Taiwan. Oannommen waard dat de folsleine populaasje út minder as 50 fûgels bestie. Yn 2025 wurdt de hiele populaasje op likernôch 100 oant 150 fûgels rûsd. De fûgelsoarte wie sûnt 1913 útstoarn yn Maleizje, mar waard dêr foar it earste sûnt mear as in iuw wer yn febrewaris 2025 waarnommen.  

Briedplakken op eilannen foar de kust fan it Koreäanske Skiereilân en yn 'e East-Sineeske See en Giele See wurde beskerme en der binne briedpopulaasjes ferhûze nei feiliger plakken. Oer de migraasje fan 'e soarte is net in soad bekend. Grutte bedrigingen foarmje noch jimmeroan it yllegaal rispjen fan aaien troch fiskers, fûle stoarmen, it ferlies fan sompige gebieten oan 'e kust en fûgelsyktes.

De IUCN klassifisearret de soarte as krityk op 'e Reade list.
Afrikaanske fiskûlen

De **Afrikaanske fiskûlen** (wittenskiplike namme: *Scotopelia*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it skift fan 'e ûle-eftigen (*Strigiformes*), de famylje fan 'e ûlefûgels (*Strigidae*), de ûnderfamylje fan 'e echte ûlefûgels (*Striginae*) en de tûke fan 'e oehoefûgels (*Bubonini*). Ta dit skaai hearre 3 soarten ûlen.
__TOC__
## Taksonomy
It skaai fan 'e Afrikaanske fiskûlen waard yn 1850 yntrodusearre troch de Italjaansk-Frânske ornitolooch en politikus Karel Lusiaan Bonaparte. 

## Soarten