open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Het Klaverblad (mûne)

**It Klaverblêd** (offisjeel **Het Klaverblad**) is in lytse houtseachmûne oan 'e Kalverringdijk op 'e Saanske Skâns yn 'e gemeente Saanstêd. De bou fan 'e mûne wie in partikulier inisjatyf. 

## Skiednis
De inisjatyfnimmer Ruud Pos kocht yn 1973 in stikje bûtendyksk lân oan, dêr't eartiids in pakhûs stie. Yn 1986 waard dat inisjatyf yn in stifting ûnderbrocht mei it doel om in wynhoutseachmûne te bouwen en yn bedriuw te stellen.   

De eardere mûnder fan 'e paltrok-houtseachmûne De Kroande Poelenburg, Ruud Pos, woe al hiel lang op syn lân tusken de oaljemûnen De Okse en De Bûnte Hin in lyts mûntsje bouwe. Tusken 1986 en 2005 boude Pos dy mûne, dy't mei faasje ôfboud wurde koe troch it grutte tal sponsors en in bydrage fan 'e doetiidske sponsorlotterij, dy't de feriening De Hollânske Mûne beskikber stelde.

It Klaverblêd is in mealreë latteseager fan it type wipmûne mei in stelling op in skuorre. Eartiids wiene der folle mear lytse houtseachmûntsjes yn 'e Saankrite, dy't it mooglik makken om wat jild by te fertsjinjen mei it seagjen fan lytse balken en planken, yn 'e regel mei restprodukten fan grutte seachmûnen. Mei de bou fan 'e mûne waard in type mûne werboud, dy't al net mear yn 'e Saankrite bestie.    

De namme fan 'e mûne ferwiist nei de fjouwer dochters fan 'e mûnder.
Kaatmolen

De **Kaatmûne** is in swart tarre greidemûne oan 'e Kalverringdijk by de Saanske Skâns yn 'e Noard-Hollânske gemeente Saanstêd. 

Eartiids stie it mûntsje yn it Westzijderveld, dêr't it de mûne fan 'e Mennistetsjerke wie en de Kerkepolder bemealle. De bynamme fan 'e mûne is te tankjen oan 'e eardere eigner Piet Kaat. Dy kocht it brekfallige mûntsje yn 1966 om him te restaurearjen en op 'e hjoeddeiske lokaasje op te bouwen. 

It mûntsje is mei in waaierpompe útrist en is in gemeentlik monumint.
Het Zwarte Kalf

**Het Zwarte Kalf ** wie in greidemûntsje yn 'e Kalverpolder oan 'e Saanske Skâns yn 'e Noard-Hollânske gemeente Saanstêd. It mûntsje stie 240 m eastlik fan 'De Kat' en wie útrist mei in waaierpompe. 

De mûne ferfong in eardere greidemûne, dy't de namme 'Het Kalf' hie. Yn 2006 rekke it mûntsje by in stoarm swier skansearre, mar yn 2009 waard de mûne wer restaurearre. Het Zwarte Kalf stie der lykwols yn 2017 wer brekfallich by en miste doe de wjukken en de kape. In pear jier letter die bliken dat de hiele mûne ferdwûn wie (sitewaasje neffens de site fan 'e Mûnedatabase, oproppen 26 july 2024.)

It greidemûntsje wie in gemeentlik monumint.
De Jonge Dirk

**De Jonge Dirk**  is in mûne yn it Westzijderveld fan Westsaan. De mûne stiet op in stik lân east fan 'e Gouw en noard fan 'e Weelsloot.

## Skiednis
De Jonge Dirk waard yn 1908 boud as 'Het Indiës Welvaren' oan it Blauwe Pad yn Saandam as speserijemûne. Yn 1958 waard de lokaasje yn it ramt fan gemeentlike útwreidingsplannen beboud en alles wat der stie lykas ek de mûntsjes Het Indiës Welvaren en De Huisman moast ferdwine. Het Indiës Welvaren ferhûze doe nei Westsaan, dêr't de mûne ek hjoed-de-dei noch as 'De Jonge Dirk' troch frijwilligers draait.

Yn 'e jierren 1970 sette in nije eigner mealwurk yn 'e mûne, sadat der ek papier produsearre wurde koe, lykas by 'De Schoolmeester', de grutte broer oan 'e oare kant. De mûne waard yn 1981 oan Hessel de Vries ferkocht, de lêste partikuliere eigner fan 'e mûne. Om 't de mûne te lyts waard, liet dy  yn 1983 in skuorke oan 'e westkant oanbouwe.

Nei it hommelse ferstjerren fan Hessel de Vries stie it mûntsje in skoft stil. Op 8 maaie 2014 hat it neiteam fan Hessel de Vries de mûne oan 'e feriening De Zaansche Molen oerdroegen. Der waard in nije ploech mûnders gearstald en de leden fan dy ploech litte de mûne regelmjittich draaie.

Yn 2016 waarden nije roeden stutsen. Op basis fan âlde ôfbylden binne dy safolle mooglik yn 'e styl fan Het Indiës Welvaren holden. Ek waard de stelling wer yn 'e âlde styl werom brocht. Yn 'e simmer is de betimmering fan it achtkant foar in grut part fernijd.  

Njonken De Jonge Dirk stiet it lytse wipmûntsje 'De Zwaan'. Dat mûntsje hat lykas syn buorman ek al hiel wat meimakke en waard nei de skea by in stoarm yn 2004 op 'e nij boud. Beide mûnen lizze op in eilân en binne allinne oer it wetter te berikken. De mûne is op ôfspraak te besjen.

## Keppeling om utens
* fer. De Hollânske Mûne.
De Zwaan (Westsaan)

**De Swan** (offisjeel **De Zwaan**) is in greidemûntsje yn it Noard-Hollânke doarp Westsaan. De mûne stiet hjoed-de-dei njonken de speserijmûne De Jonge Dirk.

## Skiednis
It mûntsje stie earst by de oaljemûne Het Pink yn Koog aan de Zaan, dêr't er yn 1974 omwaaide. De Swan waard restaurearre en ferhûze doe nei de hjoeddeiske lokaasje, dêr't it mûntsje yn sirkwy meallet. By grutte wetteroerlêst bemeallet it mûntsje it hiele eilantsje dêr't it op stiet. 

Mei de oedracht fan De Jonge Dirk oan de feriening De Zaansche Molen yn 2014 waard ek De Swan oan De Zaansche Molen oerdroegen.  

De Swan is útrist mei in houten waaierpompe en wurdt regelmjittich yn bedriuw set. De mûne is tagelyk mei De Jonge Dirk op ôfspraak te besjen.
De Kroosduiker

**De Kroasdûker**'  (offisjeel: **De Kroosduiker**) is ien fan 'e greidemûntsjes yn 'e Kalverpolder by de Saanske Skâns yn 'e gemeente Saanstêd. It stiet oan 'e eastlike kant fan 'e Kalverpolder west fan 'e Ringdyk. De mûne is útrist mei in waaierpompe en kin mei silen of mei houten buorden útrist wurde. De Kroasdûker is in gemeentlik monumint.  

## Skiednis
Oarspronklik stie it mûntsje by it blauselfabryk fan Westsaan. De greidemûnebouwer Rem út Wormer boude de mûne yn 1933. Mei't de mûne kocht wie troch de famylje Dolman ferhûze it mûntsje nei Harmelen, dêr 't it oan de Alde Ryn in plak krige efter de nôtmûne De Verwachting, dy't yn 1983 ôfbaarnde. Yn 1989 waard de greidemûne oan 'e Saankrite skonken om't de famylje de kosten foar it ûnderhâld net mear opbringe koe.  

Nei de ferhûzing nei de hjoeddeiske lokaasje yn 1990 waard der ynearsten net in soad oan ûnderhâld dien. Ein 2010 wie it mûntsje neffens de side fan 'e mûnedatabase  yn tige minne steat. Troch ferotting wie bygelyks de sturt der ôfwaaid. Ein 2012 waard it mûntsje hielendal restaurearre en sûnt kin er wer mealle.
De Windhond (Saandam)

**De Wynhûn** (offisjeel **De Windhond**) is in lyts mûntsje op 'e Saanske Skâns yn 'e Noard-Hollânske gemeente Saanstêd. 

It mûntsje is yn 1890 troch Jan Swart boud en wie in jierdeiskado foar syn 7 jier âlde soan Tijmen. Yn dy tiid waarden sokke mûntsjes faak foar bern boud, dy't dêrmei in hanneltsje yn bikstien driuwe koene. Bikstien waard fral brûkt om mei te skjirjen. De Wynhûn is de lêste mûne yn syn soarte. 

Nei omswalkingen yn Saandam waard it mûntsje lang om let yn 1965 oan 'e stifting De Zaanse Schans skonken. It mûntsje hie doe ek in seagerij, mar dy is by de ferhûzing nei de Saanske Skâns net wer boud. Der binne wol njoggen stampers foar bikstien meigien en yn 1980 is der noch in slypstien byset. Op it eardere plak hie it mûntsje ek noch in skuorre derby, dy't net lang ferlyn rekonstruearre is, sadat de mûne wer it oansjen fan eartiids hie.   

It mûntsje is in gemeentlik monumint en regelmjittich yn bedriuw. 

## Keppeling om utens
* fer. De Hollânske Mûne.
Assendelft

**Assendelft** is oarspronklik in lintdoarp yn 'e provinsje Noard-Hollân en makket diel út fan 'e gemeente Saanstêd. It doarp is fan oarsprong opdield yn ferskillende buorskippen: Noordeinde, Kerkbuurt en Zuideinde. Letter binne dêr Langeheit en wat nei de oanlis fan it Noardseekanaal oerbleaun wie fan it plak Buitenhuizen bykommen. Oan 'e westlike kant bestiet it doarpsgebiet út poldergebiet mei noch in diel fan 'e buorskip Busch en Dam. Oan 'e eastlike kant fan Assendelft lizze de buorskippen Vrouwenverdriet en Nauerna. 

Assendelft hat de langste doarpsstrjitte fan Nederlân, dy't fan it Noardseekanaal oant Krommenie yn in noarden rint. De strjitte is 7,2 km lang. Assendelft hat  () ynwenners. It grutste part dêrfan wennet yn 'e finekswyk Saendelft. 

## Skiednis

Assendelft, Eastsaan en Westsaan ha de âldste skiednis fan 'e Saankrite. Om likernôch 500 f.Kr. ûnstie de earste bewenning yn 'e krite. Opgravings brochten delsettings fan 'e earste bewenners oan it ljocht. It hjoeddeike Assendelft leit hûnderten meters fierder nei it noarden. 

It doarp waard yn it jier 1063 foar it earst as *Ascmannedilf* neamd. Mooglik moat de betsjutting socht wurde yn in ferbining fan 'e Fryske namme Askema mei de namme Delft (grêft), it wetter east fan it doarp.

De ynwenners ha as skelnamme Spanjoalen. Tusken 1572 en 1576 besetten Spaanske troepen Assendelft en oars as oare Saanske plakken waard Assendelft net plondere. De reformaasje wie minder suksesfol yn Assendelft as oare Saanske plakken en de befolking bleau foar in grut part roomsk-katolyk. Yn 1809 wie 52,9% fan'e ynwenners noch katolyk, yn 1960 wie dat 47,50%. 

Oant 1974 bleau Assendelft in selsstannige gemeente. Wat oerflak oanbelanget wie it de grutste gemeente fan 'e Saankrite. Yn 'e gemeente Assendelft wie de KVP/RKPN de sterkste fraksje.
## It besjen wurdich
### Tsjerken
Assendelft hat twa tsjerken, dy't alletwa oan 'e Doarpsstrjitte steane:

* de protestantske tsjerke is in gebou út 1894-1895 en hat in belangryk Bakker & Timmenga-oargel.    
* de roomske Sint-Odulfustsjerke is in monumintale tsjerke út 1863.

### Wettertoer
De wettertoer fan Assendelft datearret út 1885. It is de âldste noch besteande wettertoer yn Noard-Hollân, al wurdt er net mear as wettertoer brûkt. Yn 'e jierren 1980 waard de wettertoer ferkocht. Oant 2023 siet in restaurant yn 'e wettertoer. Tsjintwurdich docht er tsjinst as kantoar.

## Eveneminten
* Immer Gerade Aus, ferklaaide kroegetocht.
* Earste wike fan oktober de merke fan Assendelft.
* Haltpop

## Keppeling om utens
* Histoarysk Genoatskip Assendelft
Krommenie

**Krommenie** is in plak yn 'e Noard-Hollânske gemeente Saanstêd. Oant 1974 wie Krommenie in selsstannige gemeente yn it noarden fan 'e Saankrite. Sûnt dat jier foarmet Krommenie ûnderdiel fan 'e gemeente Saanstêd. By Krommenie heart ek it buorskip Krommeniedijk, dat midden yn 'e polder leit. 

## Skiednis
Krommenie is ien fan 'e âldste Saanske doarpen. Op ferskillende plakken yn it doarpsgebiet binne resten fan Romeinsk diggelguod fûn. Der wurdt oannommen dat de earste fêste delsettings om 1000 hinne ûnstien binne.  
 
Mei it opsmiten fan damen yn 'e 14e iuw (de Hoge Dam by Saandam, de Nieuwedam by Busch en Dam, de Knollendam) wie it gebiet rillik goed tsjin it wetter beskerme en koe Krommenie stadichoan groeie. De plaknamme Krommenie waard yn 'e 14e iuw foar it earst neamd. Yn 'e 13e iuw wurdt de namme *Crommenye* ek neamd, mar net as plak mar as it wetter, dat in ferbining foarme tusken de Wikermar en de Langmar. De plaknamme is dus ôflaat fan dat wetterke. De hjoeddeiske stavering fan 'e plaknamme datearret út de 19e iuw.

Sûnt 1816 foarme Krommenie in selsstannige gemeente en dat bleau sa oant 1 jannewaris 1974. It doarp hat mei Assendelft fûl protestearre tsjin de weryndieling en woe leaver mei Assendelft yn in aparte gemeente fierder. Mar de protesten wiene om 'e nocht en Krommenie waard ûnderdiel fan 'e gemeente Saanstêd.

Lykas yn Assendelft wie ek yn Krommenie in relatyf grut oandiel fan 'e befolking roomsk-katolyk.  

## It besjen wurdich
Foarbylden fan 17e- en 19e-iuwske Saanske houtarsjitektuer binne oan 'e Zuider- en Noorderhoofdstraat te finen. It noardlike diel fan Krommenie hat noch it measte it doarpske karakter bewarre.   

Op it plak fan 'e letgoatyske protestantske Nikolaastsjerke stie eartiids de oan Nikolaas fan Myra wijde katolike kapel. It hjoeddeiske gebou mei in trijesidich koer en in westlike houten toer datearet fan 1756-1658. Foar de fúzje fan 'e grifformearden en herfoarmen wie it de Nederlânsk-Herfoarme tsjerke fan Krommenie. De Fermanje oan 'e Noorderhoofdstraat 46 is in houten tsjerkegebou út 1703.

Yn it buorskip Krommeniedijk stiet in protestantske tsjerke út 1755. Op 'e grins fan it buorskip Krommeniedijk en Uitgeest leit ien fan 'e 42 forten fan 'e Stelling fan Amsterdam, de 19e-iuwske ferdigeningsliny om Amsterdam hinne, dy't yn 1996 troch UNESCO op 'e wrâlderfgoedlist set waard. De mûne De Woudaap (Woudaappad 2) yn 'e noardeastlike hoeke fan Krommeniedijk is in poldermûne út 1651. 

Noard fan it doarpsgebiet lei de Almardermar.
De Windjager

**De Wynjeier** (offisjeel **De Windjager**) is in lyts stellingmûntsje yn it Oostzijderveld yn 'e Noard-Hollânske gemeente Eastsaan. It is de iennige mûne, dy't yn it gebiet oerbleaun is.

De mûne stie oarspronklik tichteby it buorskip Het Kalf, dêr't dêr yn 1961 wei moast fanwegen de oanlis fan in grutte wyk. Mûnder Sijbert (Sopke) Vergouw boude de mûne yn 1978 wer op it hjoeddeiske plak op.    

De mûne hat nea as in bedriuw wurke, mar kin wol in seachmasine oandriuwe en akku's oplade, dy't brûkt wurde foar de ferljochting yn 'e mûne.

De mûne is allinne oer wetter te berikken. Yn 2018 hat de partikuliere eigner de mûne ferkocht. De Wynjeier is in gemeentlik monumint. 

## Keppeling om utens
* fer. De Hollânske Mûne.
Humanitêr ekspresjonisme

**Humanitêr ekspresjonisme** is in keunststreaming út it begjin fan de 20e iuw dy't benammen yn Flaanderen en Dútslân populêr wie. 

It humanitêr ekspresjonisme is in keunstfoarm dêr 't de minske sintraal yn stiet, in útdrukking fan gefoelens en emoasjes mei felle kleuren. Dizze keunststreaming komt sawol foar yn de skilderkeunst as yn de literatuer, bygelyks by Paul van Ostaijen, Marnix Gijsen yn it Flaamske literêre tydskrift ''Ruimte'' en Wies Moens. De keunstners ûnderfine de werklikheid mei al har misery as oanset om gefoelens fan frede en universele bruorskip te uterjen.

Benammen ûntstean as reaksje op grouwélichheden fan de Earste Wrâldoarloch fierde de beweging in grimmitige striid foar de rêding fan it minskdom, tsjin it kapitalisme, dat hja ferantwurdlik achte foar de oarloch, en tsjin it romantysk yndividualisme. De humanitêr ekspresjonisten fersmieten de ôfsidigens fan de keunstner yn in elitêr yndividualisme en seagen it yndividu opnommen yn in kosmyske religieuze ferbûnens mei dy mienskip. It humanitêr ekspresjonisme is sadwaande ek ynternasjonaal rjochte ('folkemienskip') en pasifistysk. Dat sosjaal en moreel engaazjemint krige benammen yn Dútslân konkreet stal en dêr benammen yn tydskriften as *Der Sturm* (1910-1932, redigearre troch Herwarth Walden) en *Die Aktion* (1911-1932) fan Franz Pfemfert. Wichtige fertsjintwurdigers wiene Kurt Hiller, August Stramm, Franz Werfel en Georg Trakl.
Sint-Odulfustsjerke (Assendelft)

De **Sint-Odulphustsjerke** is in roomske tsjerke oan 'e Dorpsstraat 572 yn it Noard-Hollânske plak Assendelft.

## Skiednis
De earste oan Odulfus fan Utert wijde tsjerke waard oant it begjin fan 'e 15e iuw boud. Dat gebou moast nei de reformaasje yn 1582 oan 'e protestanten oerdroegen wurde. De katoliken makken sûnt gebrûk fan skûltsjerken, oant yn 1853 in nije tsjerke boud wurde koe. Dy wettersteatstsjerke wie al nei in jier of wat te lyts en brekfallich. 

Yn 1883 waard der neffens it ûntwerp fan Adrianus Bleijs in nije, trijeskippige tsjerke yn neoromaanske styl boud. Op 'e noardeastlike hoeke fan 'e tsjerke waard in grutte klokketoer tafoege. 

De tsjerke wurdt oant de dei fan hjoed troch de Sint-Odulfusparochy brûkt. De tsjerke is in ryksmonumint.

## Ynterieur

De Odulfustsjerke hat foar in grut part noch in oarspronklik ynterieur. It middenskip en de krusing ha in houten ferwulft. De 14 krúsweistaasjes binne tagelyk mei in pear oare muorrebeskilderingen yn 2016 restaurearre. 

## Oargel
Yn 1863 boude Johannes J.  Vollebregt & Soannen in nij mechanysk sleepladeoargel yn in besteande oargelkas fan Matthias van den Brink út 1836. De oargelkas komt dus noch út de skûltsjerke. Yn 1887 ferhûzen de bruorren Franssen it oargel nei de nije tsjerke en brochten yn 'e disposysje in pear feroarings oan. 

It oargel waard yn 2015 restaurearre en by dy restauraasje waard de disposysje fan 1890 oanholden.

## Trivia
Ut de tsjerke is it skilderij 'De Bespotting fan Kristus' fan Jan Miense Molenaer  út 1639 ôfkomstich. Yn 1970 ferhûze it nei it Biskoplik Museum fan Haarlim.
Tsjerke fan 'e Hillige Martlers fan Gorkum (Koog aan de Zaan)

De **Tsjerke fan 'e Hillige Martlers fan Gorkum** wie in roomsk-katolike tsjerke oan 'e Boschjesstraat 115 yn Koog aan de Zaan.

## Skiednis

De tsjerke waard yn 'e jierren 1931-1932 neffens it ûntwerp fan 'e arsjitekt Nicolaas Molenaar boud as in trijeskippich tsjerkegebou mei in breed middenskip en twa koarte dwersskippen en in ferhege preesterkoer. Op 'e lofterhoeke fan 'e foargevel stiet in toer mei nullespits. De tsjerke waard op 21 novimber 1932 offisjeel konskrearre troch biskop J.D.J. Aengenent.

By de tsjerke hearde ek in pastorije en in skoalle. Dy skoalle, de Leonardusskoalle, is ôfbrutsen en ferfongen troch nijbou. De pastorije waard yn 2007 ferkocht en is no in wenhûs. Yn 2019 gie lang om let ek de tsjerke yn 'e ferkeap. Nei de ferkeap yn 2021 waard op snein 12 septimber 2021 foar it lêst de misse lêzen. It gebou wurdt ferboud ta wenten. 

De eardere tsjerke is in gemeentlik monumint. 

## Oargel
De tsjerke hie in oargel fan 'e firma Pels & Soannen, dat ferhûze nei in tsjerke yn Poalen.

## Keppeling om utens
* Orgelsite: ynformaasje fan it eardere Pels-oargel.
Westknollendam

**Westknollendam**  (offisjele stavering) of **West-Knollendam** is in doarp yn 'e Noard-Hollânske gemeente Saanstêd.  

It doarp hat  () ynwenners.

## Skiednis
Eartiids foarme it doarp mei Oostknollendam oan 'e eastlike kant fan 'e Saan it plak Knollendam. Oant 1 jannewaris 1974 hearde Westknollendam by de gemeente Wormerveer. Yn dy tiid wie Westknollendam in buorskip fan it plak Wormerveer. Sûnt 1974 heart it plak by de gemeente Saanstêd. Troch de ynfiering fan 'e Wet Basisregistraasje Adressen en Gebouwen wie it nedich om in aparte plaknamme fêst te stellen en fan in tal adressen de postkoade te feroarjen. Sadwaande krige Westknollendam op 1 maaie 2008 offisjeel de status fan doarp.

## Lokaasje
It doarp leit oan 'e Tapsleat, dy't in krúspunt foarmet fan ferskillende wetters, lykas de Knollendammerfeart (rjochting Noardhollânsk Kanaal by Spijkerboor, de Markerfeart (rjochting Noardhollânsk Kanaal by De Woude), de Saan en de Nauernaske Feart (rjochting Noardseekanaal by Nauerna). Der binne in pear jachthavens, dy't in ferbining ha mei de Alkmardermar.
Jan Miense Molenaer

**Jan Miense Molenaer** (Haarlim, om 1610 hinne - dêre, 15 septimber 1668) wie in Nederlânske keunstskilder út de Barokperioade.

## Biografy
Hy ferhuze yn 1636 nei Amsterdam mei syn frou, Judith Leyster (mei wa 't er op 1 juny 1636 troude), dy 't ek skildere. De skilderstilen fan it pear oerlapen inoar, en it is somtiden dreech om it wurk fan de twa útinoar te hâlden. Molenaer skildere foaral sjenrestikken, portretten en inkelde religieuze tafrielen. Algemien wurdt oannommen dat it talint fan Leyster grutter wie as dat fan Molenaer. Sawol Molenaer as Leyster wiene mooglik learlingen fan Frans Hals.

Yn Amsterdam waarden fjouwer fan harren fiif bern berne: Johannes (1637), Jacobus (1639), Helena (1643) en Eva (1646). Yn 1648 ferhuzen se wer nei Haarlim, dêr 't har lêste bern berne waard (Constantijn, 1650). Yn Haarlim hie Jan Miense Molenaer in atelier mei inkelde learlingen. Hy wie aktyf yn de keunsthannel en ek yn de huzemerk. It pear hie in pleats (*hofstede*) yn Heemstede, mei in wearde fan 8.200 gûne.

Yn 1659 waarden Jan en syn frou beide siik. Jan Miense Molenaer waard better, mar Judith Leyster ferstoar trije moannen letter. Noch foar de dea fan Leyster hiene Jan en syn frou de pleats yn harren testamint sette litten.

## Styl
Ier yn syn karriêre hie er in styl dy 't ticht oanhong by dy fan Hals, mar letter ûntwikkele er in styl sa as dy fan de Nederlânske sjenreskilder Adriaen van Ostade. 

Jan Miense Molenaer wie oan it begjin fan de 17e iuw tegearre mei Adriaen Brouwer en Adriaen van Ostade wichtich yn de ûntwikkeling fan de sjenrekeunst yn Haarlim.  Ferlike mei Brouwer en Van Ostade is it wurk fan Miense Molenaer komysker.

## Galery

Ofbyld:Jan_Miense_Molenaer_002.jpg|*De firginaalspylster*
File:Jan Miense Molenaer 010.jpg|*Geur*, út de rige'de fiif sinnen'
Ofbyld:Jan Miense Molenaer "Schilder in zijn Atelier".jpg|*Skilder yn syn atelier *
File:Peasants carousing in an inn 1999 CKS 06234 0153 000(123615).jpg|*Boeren feestje yn in herberch*	
File:Jan Miense Molenaer - A Quack and His Assistant - WGA16106.jpg|*In kwaksalver en syn assistint* (om 1630)	


## Keppelingen om utens
*  Political Iconography in a Painting by Jan Miense Molenaer
*  Works and literature on Jan Miense Molenaer
PC 2024

De **[[PC]] fan [[2024]]** wurd op woansdei 31 july ferkeatst. It is neffens de nûmering fan 'e PC-organisaasje de 171e edysje fan it evenemint (hoewol't de 167e edysje, yn 2020, eins net spile wie omreden fan 'e koroanafiruspandemy). De 171ste PC waard ferkeatst op in simmerdei fan sa'n 23°C mei in protte sinne. De toppartoeren van Zwieten en Triemstra troffen inoar yn de heale finale dy't nei alles oan 'e hang wûn waard troch it partoer Van Zwieten, dy't doe al op'e dea stean hien. De finale tusken Van Zwieten en Minnesma waard mei 4 - 5 4 - 6 wûn troch it partoer Van Zwieten. Foar de tredde kear op rige waard Tjisse Steenstra ta kening útroppen. Hy is dêrmei de tredde keatser dy't dat rêdt, nei Lammert Skeltes Hilarides (1887-1889) en Tunno Schurer (1986-1988). 

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Riekermolen

**De Riekermolen** is in poldermûne súd fan it Amstelpark by de Amstel yn it stedsgebiet fan Amsterdam.

## Skiednis

Eartiids stie de yn 1636 boude mûne yn 'e Riekerpolder súd fan it doarp Sloten by Amsterdam. Oant 1932 bemealle de mûne dy 395 ha grutte polder op wynkrêft. Yn dat jier waard njonken de mûne in gemaal boud, dy't it wurk oernaam. Nei alle gedachten waard de mûne al sûnt de bou bewenne. 

Mei't de stêd Amsterdam nei it west ta útwreide en der sân nedich wie, waard de Nije Mar fergrutte en in grut part fan 'e Riekerpolder fergroeven. Sadwaande koe de mûne net op syn histoaryske plak bliuwe en moast er yn 1956 ôfbrutsen wurde.   

In nije lokaasje foar de mûne waard oan 'e westkant fan 'e Amstel by de Kalfjeslaan fûn. Dêr waard de mûne oan it begjin fan 'e jierren 1960 wer opboud. Dat hie al wat tûkelteammen, want by de werbou foel de mûnemakker Matthijs Brandhorst en ferstoar dêrby, sadat de mûne yn 1961 troch in bedriuw foltôge wurde moast.  

## Beskriuwing
De mûne is in achtkante, reiddutsen muonts. It ûnderste diel is betimmere mei potdeksele planken, dy't grien farve binne. De wjukken binne útrist mei it systeem Fauël en ha in wjukspanne fan 26,10 m.

By de mûne stiet in fan Han Wezelaar makke keunstwurk fan Rembrandt, ta neitins oan it meitsjen fan in soad tekeningen troch de skilder oan 'e igge fan dy rivier. It byld waard yn 1969 makke yn it ramt dat it doe 3 iuwen lyn wie de skilder ferstoar.

## Keppeling om utens
* feriening De Hollânkse Mûne.
De Gooyer (Amsterdam)

**De Gooyer** is in hege stellingmûne oan 'e Amsterdamske Funenkade by de Zeeburgerstraat/hoeke Sarphatistraat, tusken de Nije Feart en de Singelgrêft. De namme fan 'e mûne is neffens guon te tankjen oan it útsicht oer it Goai, oaren binne fan betinken dat de namme te meitsjen hat mei twa eardere eigners, dy't ôfkomstich wiene út it Goailân.

De mûne bestiet út twa op inoar sette houten achtkanten op in stiennen ûnderbou. Eigner is Stadsherstel Amsterdam en de mûne is fierder net te besichtigjen. De mûne hat in wjukspanne fan 27 m. 

Yn it njonkenlizzende Gemeentlike Badhûs út 1911 oan 'e Funenkade 7 is de Brouwerij 't IJ ûnderbrocht. Oars as wat oaren tinke foarmje de mûne en it eardere badhûs noch yn histoarysk noch yn boukundich opsicht in gehiel. De mûne hat ek gjin funksje foar dy brouwerij. Wol stiet de mûne op 'e etiketten fan 'e brouwerijprodukten.

## Skiednis

De Gooyer is de iennige mûne dy't fan 'e grutte groep nôtmûnen oerbleau, dy't tusken de 17e en de 19e iuw op 'e bolwurken fan 'e Bûtensingelgrêft stiene. Om 1900 hinne binne de lêsten dêrfan ôfbrutsen, útsein De Gooyer. De lokaasje fan 'e mûnen wie eartiids tige geunstich: oan 'e râne fan 'e stêd hiene se genôch wynfang.   

De oarspronklike mûne giet werom op 'e 16e iuw en bestie al by it útbrekken fan 'e Tachtichjierrige Kriich. De Gooyer ferhûze ferskillende kearen en wie oarspronklik in standermûne. Nei alle gedachten waard yn 1725 de standermûne ferfongen troch in achtkante boppekruier mei stelling. Yn 1814 ferhûze de mûne op 'e nij, om 't in yn 1811 boude kazerne de wyn opkearde, nei de stiennen foet fan ien fan twa yn 1812 ôfbrutsen wettermûnen op de hjoeddeiske lokaasje.

Sûnt 1920 rekke de mûne yn ferfal. De mealynrjochting waard sûnt oandreaun troch in motor en yn 1928 soene de wjukken al ferwidere wurde en wie de stelling al ôfbrutsen. Dat jier kocht de gemeente de mûne foar 3200 gûne oan en der waard útein set mei in restauraasje. By de restauraasje krige de mûne effisjintere Dekkerwjukken, de earste Nederlânske nôtmûne mei dat systeem. De mûne bleau oant nei de Twadde Wrâldkriich as nôtmûne meallen foar partikulieren yn Amsterdam.  Yn 'e jierren 1960 waard der noch in stjonkende dongstof mealle en dêrnei draaide de mûne allinne noch út en troch foar de aardichheid. 

Op 13 novimber 1972 sloech de mûne by in stoarm op hol en briek de boppe-as. De wjukken belânen yn 'e Nije Feart en it duorre jierren doe't in nije boppe-as foltôge waard. By de restauraasje binne doe de oarspronklike Ald-Hollânsk ophekte wjukken wer oanbrocht.

## Keppeling om utens
* feriening De Hollânkse Mûne.
Tsjasker Gaasperpark

De **tsjasker fan it Gaasperpark**  by Driemond yn Amsterdam-Súdeast wie in wettermûntsje, dat yn 1978 yn it ramt fan 'e Floriade boud waard en dêrnei stean bleau. 

It mûntsje koe troch beheinings net kruid wurde en dêrnjonken soarge de begroeiïng fan it park ek foar te min wynfang.

De tsjasker waard yn 2003, 2016 en 2021 renovearre, mar draaie koe it mûntsje net. Yn juny 2024 waard oan it Gein by Abcoude in bettere lokaasje foar de tsjasker fûn. 

Op 10 juny 2024 waard de mûne demontearre en ôffierd om troch de mûnder Jan Hofstra út Aalsmeer restaurearre te wurden. Sjoen de net al te bêste steat fan it mûntsje betsjut dat praktysk folsleine nijbou.
## Keppeling om utens
* Feriening De Hollânske Mûne
Mûne fan Sloten

De **Mûne fan Sloten** yn it doarp Sloten by Amsterdam is in ikehouten, reiddutsen achtkante stellingmûne op in stiennen ûnderbou. De mûne stiet oan 'e ringfeart fan 'e de Haarlemmermeer en soarget mei it Akergemaal foar de bemealling fan 'e Westelijke Tuinsteden, de Amsterdamske stedsútwreiding fan 'e jierren 1950 en 1960.

De mûne is ien fan 'e Noard-Hollânske mûnen dy hast alle dagen foar besikers iepen is. Yn 'e mûne is in soad te sjen oer de technyk fan mûnen en de skiednis fan Sloten en it âlde Osdorp. Dêrnjonken is der in presintaasje oer Rembrandt, mei û.o. bylden fan waaks. De mûne wurdt boppedat ek as troulokaasje foar it Amsterdamske stedsdiel Nieuw-West brûkt en hat in lift.   

Sûnt septimber 2021 is de mûne in provinsjaal monumint. 

## Skiednis
De âldste mûne fan Sloten wie de Riekermûne út 1636, mar dy ferhûze yn 1956 fanwegen de sânwinning yn 'e Riekerpolder nei de Kalfjeslaan by de Amstel. Yn 1991 krige it doarp wer in mûne mei't in âld achtkant fan 1847 út de Watergraafsmeer op in nije bakstiennen ûnderbou set waard. Ek de kape en de wjukken binne doe nij makke. Yn septimber 2021 waard de 30e jierdei fan 'e mûne fierd.  

De mûne waard yn 2023-2024 restaurearre en op freed 6 juny 2024 waard de mûne wer iepene troch prinses Beatrix. By de bou fan 'e mûne krige de mûne fokwjukken, mar by it oanbringen fan 'e nije roeden by de restauraasje binne de wjukken sûnt Ald-Hollânsk ophekt.   

## Museum en brouwerij
Yn april 2005 waard de mûne útwreide mei in kûperijmuseum, dêr't in soad te sjen wie fan it âlde ambacht fan 'e kûperij. Dat museum waard yn 2020 sletten en it sammele guod ferhûze nei it Brabants Museum Oud-Oosterhout, wylst it houten gebou de funskje fan skoalle krige. Yn april 2018 waard njonken de mûne de brouwerij 'De 7 Deugden' iepene.     

Om't de mûne it hiele jier hast alle dagen iepen is en tichteby de Lofthaven Skiphol leit, is de mûne populêr by bûtenlânske toeristen dy't eefkes in koarte besite bringe wolle oan in wurkjende mûne by Amsterdam. De mûne stiet op likernôch 10 minuten te gean fan 'e ein fan tramline 2 yn Nieuw Sloten.

## Keppeling om utens
* Feriening De Hollânske Mûne.
De 1100 Roe

**De 1100 Roe** is in Amsterdamske poldermûne út 1674. De namme fan 'e mûne tsjut op de ôfstân dy 't de mûne eartiids op syn histoaryske plak hie fan de  Buitensingelgracht. Dy ôfstân waard yn roeden metten; de 1100 roeden komme dêr oerien mei in ôfstân fan likernôch 4,1 km. 

## Skiednis
 
De mûne stie eartiids oan 'e Haarlemmerweg en waard boud om de kombinearre Sloterbinnen- en Middelveldste polder ûnder it doarp Sloten te bemeallen. Yn 1757 waard de mûne fernijd. In pear hûnder meter fierder nei it west stiet oan 'e Haarlemmerweg, noch jimmeroan op syn histoaryske lokaasje, de 1200 Roe.

De gemeente Sloten waard yn 1921 by Amsterdam yndield en yn 1935 waarden de âlde polders west fan 'e stêd oanwiisd foar de nije Amsterdamske stedsútwreiding. De goedkarring fan 'e útwreidingsplannen mei nije túnstêden folge yn 1939, mar troch de Twadde Wrâldkriich fûn de útfiering pas yn 'e jierren 1950 plak. Yn 'e jierren 1940 ferlear de mûne syn funksje en yn 1961 folge de ôfbraak. De 1100 Roe waard yn 1965 wer op in nije ûnderbou by de ringfeart fan Osdorp by it Sportpark Ookmeer opboud. 

Op 'e hjoeddeiske lokaasje helpt de mûne by it ynmeallen foar it sportpark. Dêrfandinne wurdt de mûne ek wol de Ookmeermûne neamd. Njonken it ynmeallen kin de mûne bewenne wurde. Op it stuit docht it wendiel fan 'e mûne tsjinst as bêd en brochje.  

De mûne hat op beide roeden fokwjukken, in Flaamske fang mei wipstok en de kape fan 'e mûne draait op in Ingelsk kruiwurk. De fizel is fan staal en lytser as de fizel fan 'e mûne op syn histoaryske plak.

## Keppeling om utens
* Feriening De Hollânske Mûne.
De 1200 Roe

**De 1200 Roe** is in poldermûne yn Amsterdam oan 'e Haarlemmerweg. De namme fan 'e mûne ferwiist nei de ôfstân dy't de mûne hat ta de Haarlimmerpoarte. Dy waard eartiids mei roeden oantsjut. Yn it gefal fan 'e mûne is dat goed fjouwer kilometer.    

De 1200 Roe is in mealreeë mûne, mar hat gjin funksje mear en wurdt ynklamme troch heechbou en de Haarlimmerdyk. Wol wurdt de mûne regelmjittich op frijwillige basis oan it draaien set. 

## Skiednis
De bou fan 'e mûne sil ferbân holden ha mei it oanlizzen fan 'e Haarlimmertrekfeart yn 1631. Dy nije feart snie de âlde polder midstwa, sadat it súdlike diel, de likernôch 595 ha grutte Osdorper Binnenpolder, gjin ôfwettering mear hie. Yn 1632 waard de 1200 Roe boud om dat gebiet op de nije trekfeart te bemeallen. Oarspronklik hie de mûne in skeprêd, mar yn 1871 waard it rêd troch in fizel ferfongen. Yn 1931 waard in elektromotor yn 'e mûne set.  

Yn 1951 ferlear de mûne syn funksje mei't in grut part fan 'e polder ûnder it sân fan 'e Amsterdamske útwreiding Westelike Tuinsteden ferdwûn en de hiele omjouwing fan 'e mûne folslein feroare. De gemeente waard eigner fan 'e mûne. Plannen om de mûne te ferhûzjen nei it doarp Sloten binne net trochgien en de mûne bleau oars as de 1100 Roe op syn histoaryske lokaasje. 

Yn 1971 waarden de roeden ferwidere mar fierder feroare der neat. Yn 'e jierren 1977-1979 waard de mûne hielendal restaurearre. 

Sûnt 2003 krige de mûne in nije bewenner, dy't de mûne wer regelmjittich draaie liet. De mûne is net te besichtigjen en de hjoeddeiske eigner is Stadsherstel Amsterdam.

## Keppeling om utens
* Feriening De Hollânske Mûne.
Gemeenschapsmolen

De **Gemeenschapsmolen** oan 'e Gaasp by Driemond is in poldermûne út 1708. De mûne wurdt ek wol as Gaaspermûne oantsjut, mar de Gaaspermûne stie eartiids oan 'e oare kant fan it wetter en bemealle de polder Gein en Gaasp.

## Skiednis
De mûne waard foar de bemealling fan 'e Gemeenschapspolder boud. Dy polder bestie earder út in stik of wat lytse polderkes mei elts in eigen mûne, dy't ôfbrutsen binne nei't de hjoeddeiske mûne foltôge waard. It die lykwols bliken dat de nije mûne it net oan koe en op it stee fan 'e eardere wipmûne fan 'e Stammerpolder waard noch in mûne boud, dy't wer Stammermûne of Gemeenschapsmolen nû. 2 neamd waard.  

Ynearsten wie de mûne útrist mei in skeprêd, dat yn 1892 ferfongen waard troch in fizel. Yn 1926 naam in gemaal de funksje fan 'e mûne oer en dêrby waard it boppediel fan 'e mûne ferwidere. 

Om't foar de oanlis fan in bosk yn 'e polder it wetterpeil leger moast en it gemaal dat lege peil net oan koe, moast dat gemaal fernijd wurde. Sa ûntstie by de lânynrjochtingskommisje it útstel om it gemaal ôf te brekken en de mûne wer mealree te meitsjen. 

Op 25 april 2003 waard de foar in grut part werboude mûne offisjeel troch de Amsterdamske boargemaster Job Cohen iepene. Yn 'e mûne waard ek in elektryske oandriuwing set foar as de waarsomstannichheden bemealling op wyn ûnmooglik meitsje.

Eigner fan 'e Gemeenschapsmolen is it Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht. De mûne wurdt bewenne en is net iepen foar publyk.

## Keppeling om utens
* Feriening De Hollânkse Mûne.
Krytmûne d'Admiraal

**D'Admiraal** is in kryt- en trasmûne  oan it Noardhollânsk Kanaal yn Amsterdam (Stedsdiel Noard). De mûne is de lêste fan syn soarte. 

## Skiednis
De mûne waard yn 1792 troch Symon Krol boud yn opdracht fan 'e widdo Elizabeth Admiraal, dy't doe 90 jier wie. Ynearsten waard de mûne brûkt om tras te meitsjen troch it meallen fan dowestien út de Eifel. De tras waard mei kalk mingd ta mortel. 

Yn 1896 waard der in stoommasine by set, sadat de mûne ek sûnder wyn wurkje koe. Om 1900 waard der kryt mealle foar de farveyndustry.

Oant likernôch 1940 bleau de mûne op wynkrêft meallen. Yn 1954 kaam der in ein oan it bedriuw yn 'e mûne, dy't it jier dêrop ferkocht waard oan in sân- en grindhannel, dy't de mûne foar opslach yn gebrûk hie. Al gau waarden de wjukken ferwidere en de brekfallige mûne wie stadichoan ryp om ôfbrutsen te wurden. 

Nei't de Stifting Krytmûne d'Admiraal de mûne oerdroegen krige, waard yn 1966 mei in grutte restauraasje útein set. Op 4 novimber 1967 waard de mûne offisjeel wer iepene.

Mei't de mûne yn 2020 nije reidbedekking krige, binne der ek reparaasjes oan it achtkant útfierd.  

De mûne draait regelmjittich en somtiden ek foar de produksje. D'Admiraal wurdt bewenne troch de Nederlânske regisseur Harm-Ydo Hilberdink en syn man, dy't dêr ek mûnder is.

## Beskriuwing
D'Admiraal is in houten, achtkante reiddutsen stellingmûne. Eartiids stiene op 'e stelling twa liuwkes, dy't ferwiisden nei de namme fan 'e man fan widdo Elisabeth Admiraal, dy't Roelof de Leeuw hjitte. Yn 2009 binne nije liuwkes op 'e stelling set. De houten skuorre dêr't de mûne op stiet hat merbaubynten, om't de doetiidske eigner yn merbauhout hannele.

De flecht fan 'e mûne is 17,1 m en de wjukken ha it systeem Fauël mei stekburden op beide roeden. Oant 1995 hie de mûne in neutekruiwurk, sûnt in Ingelsk kruiwurk mei 32 izeren rollen. Op it burd stiet 1792 en op it efterburd d'admiraal.

## Keppeling om utens
* Feriening De Hollânske Mûne.
Leonide (Anna Paulowna)

**Leonide**  is in mûne yn Anna Paulowna yn 'e Noard-Hollânske gemeente Hollâns Kroan. De mûne stiet oan 'e Kneeskade súdeast fan it doarp oan it Hege Alde Fear en waard yn 2002 mei âlde ûnderdielen fan oare mûnen as wente boud. 

It achtkant is ôfkomstich fan 'e eardere poldermûne 'De Zeemeeuw' út it Grinslânske Uithuizen. Dy mûne wie dêr yn 1892 foar it bemeallen fan 'e Lauwerpolder boud en sûnt 1935 ûnttakele, wylst it achtkant pas yn 1988 ferwidere en dêrnei opslein waard. De boppe-as is fan in yn 1960 ôfbrutsen wipmûne út Hazerswoude-Rijndijk. Ynearsten soene dy ûnderdielen brûkt wurde om de yn 1955 ôfbaarnde stellingmûne 'Windlust' yn Riich by Kleasterbuorren yn Grinslân te werbouwen, dêr't in mûnestifting ein jierren 1980 krewearre foar it oprjochtsjen fan in mûnemuseum mei ferskillende mûnetypen. Dy plannen gyngen net troch en de yn Grinslân bewarre ûnderdielen binne doe ferkocht oan mûnemakker Hiemstra yn Tsjummearum, dy't se wer trochferkocht foar de bou fan 'e Leonide. 

Alhoewol't de lânskiplike wearde fan 'e mûne tige grut is, hat de mûne fierder gjin funksje. De mûne kin draaie, mar mei útsûndering fan it boppetsjil is der fierder gjin geande wurk oanwêzich. 

## Keppeling om utens
* Feriening De Hollânske Mûne.
Aletta Jorritsma

**Aletta Jorritsma** (Tsjummearum, 17 maaie 1989) is in earder Frysk roeister. 

## Karriêre
Yn 2009 begûn Jorritsma by har stúdzje mei roeien by ASR Nereus yn Amsterdam. Har ynternasjonale debút wie yn 2013 yn it Switserske] Luzern. Se wûn yn 2014 tegearre mei Heleen Boers brûns yn de twa sûnder stjoerfrou op de Europeeske kampioenskippen yn Belgrado. Dêrnei makke se diel út fan de Hollân Acht, wêrmei't Nederlân hege eagen smite woe op de Olympyske Spullen yn Rio de Janeiro. Mei dizze boat wûn Jorritsma sulver op de Europeeske kampioenskippen yn 2015 en waard se 8ste op de wrâldkampioenskippen yn 2014 op de eigen Bosbaan yn Amsterdam.

Yn de acht mei stjoerfrou behelle Jorritsma yn 2017 sulver op it EK yn Tsjechje. Yn de jierren dêrnei folge noch ien kear sulver en twa kear brûns. Jorritsma rûn pleatsing foar de Olympyske Spullen yn Tokio trochdat de Froulju acht yn maaie 2021 by it Olympysk kwalifikaasjetoernoai as fjirde einige, dêr't in twadde plak nedich wie.
De Bloem (mûne)

**De Blom** is in Amsterdamske stellingmûne oan 'e Haarlemmerweg. De mûne stiet ek bekend as **De Bloem** en ek as de **400 Roe**, om oan te tsjutten dat de mûne 400 roede fan 'e Haarlimmerpoarte stiet, itjinge oerienkomt mei likernôch oardel kilometer.

De Blom is in nôtmûne, dy't op frijwillige basis wurket. Yn 'e regel is de mûne net foar it publyk iepen, al wurdt er út en troch op spesjale dagen wol iepensteld.  

## Skiednis

Oarspronklik stie De Blom oan ien fan 'e paden west fan 'e Jan Roodenpoarte yn 'e hjoeddeiske Jordaan. Dy mûne ferhûze yn 1614 nei ien fan 'e nije bolwurken. Lykas wenst foar nôtmûnen wie dat yn dy tiid in standermûne, dy't yn 1768 troch de hjoeddeiske mûne ferfongen waard. Noch earder yn 'e 16e iuw stie de mûne op in stik lân bûten de Regulierspoarte, sadat de mûne teminsten trije kear ferhûze. 

Fan 1768 oant 1878 stie De Blom op it bolwurk Rijkeroort, ien fan 'e bolwurken oan 'e Singelgracht yn it ferlingde fan 'e Bloemgracht. De mûne en de strjitte krigen harren namme troch de âlde namme fan it bolwurk, De Blom.

Mei't der plannen wiene foar de útwreiding fan it Westertsjerkhôf kocht de Nederlânsk Herfoarme tsjerke fan Amsterdam de mûne yn 1866 fan 'e doetiidske eigners Pieter en Hendrik Pouwels. De útwreiding gie lykwols net troch en de âlde eigners koene yn 1870 de mûne foar in lege priis werom keapje. Dy lege priis hie te meitsjen mei de plannen fan 'e gemeente om de Marnixstraat oan te lizzen en dêrby stie de mûne yn it paad. Yn 1877 waard de mûne dêrom ôfbrutsen en de ûnderdielen waarden opslein om de mûne letter wer op 'e hjoeddeiske lokaasje op te bouwen, dy't doe noch yn 'e gemeente Sloten lei. De werbou fûn yn 1878 plak mei in stiennen ûnderbou fan fjouwer meter heech, in ûnderachtkant en in boppeachtkant. De Blom krige oan it begjin fan 'e 20e iuw op beide roeden selsswichting. Nei de skea by in stoarm yn 1922 waard de selsswichting wer troch Ald-Hollânsk hekwurk ferfongen. 

Yn 1921 waard Sloten by Amsterdam foege en doe stie de mûne dus wer yn Amsterdam. De mûne waard yn 1927 ferkocht oan de gemeente Amsterdam en dy ferhierde de mûne oan ferskillende bedriuwen. Yn 'e rin fan 'e tiid waard in motoroandriuwing yn 'e mûne set, sadat ek sûnder wyn mealle wurde koe. De Blom bleau oant yn de jierren 1950 yn bedriuw, alhoewol't de lêste jierren in soad elektryske mealle waard. 

Tusken 1963 en it begjin fan 'e jierren 1970 wie de mûne iepen foar besichtiging en wie der ûnder de mûne in horekabedriuw. Tusken 1967 en 1998 brûkte in speserijhannel de mûne. 

Yn 'e nijjiersnacht fan 2014 rekke it reiden tek fan 'e de mûne skansearre nei 't der mooglik troch it ôfstekken fan fjoerwurk brân ûnstie. De mûne waard yn 2023 restaurearre.
Anna Paulowna

**Anna Paulowna** is in doarp en in eardere gemeente yn 'e kop fan 'e provinsje Noard-Hollân. Sûnt in fúzje fan 1 jannewaris 2012 is Anna Paulowna it haadplak fan 'e gemeente Hollâns Kroan.

Anna Paulowna telt  ynwenners (). 

## Skiednis
Yn 'e midsiuwen hearde it gebiet by it Fryske goa Teksla. It wetter soarge foar in soad oerlêst oant it hielendal troch it wetter ferneatige waard. 

De Anna Paulownapolder wie yn 'e 19e iuw de lêste mei partikulier jild drûchmakke polder yn Nederlân. De nije polder foel doe ûnder de gemeente Zijpe. Op 1 augustus waard de nije polder in selstannige gemeente. Yn 1990 waarden de Wieringerwaard en de Waardpolder by de gemeente Anna Paulowna foege. Anna Paulowna foarmet ûnderdiel fan 'e gearwurkingsregio Noardkop, dy't ek wol de Kop fan Noard-Hollân neamd wurdt.

De polder is ferneamd nei keninginne Anna Paulowna, de frou fan Willem II en de mem fan kening Willem III. De dûbelkoppige swarte earn fan 'e Romanov's ferwiist nei de komôf fan 'e ferneamde keninginne.

Op 'e sângrûn fan 'e Westpolder koe foar de komst fan keunstdong en foar de ferbettere wetterhûshâldig mar ien ko op 'e fiif hektare holden wurde. Yn 1912 die bliken dat de grûn tige geskikt wie foar de tylt fan blombollen en de gemeente Anna Paulowna groeide út ta it grutste oanienriigjed bollegebiet fan Nederlân.    

Nei 1920 kaam in twadde kolonisaasje fan pioniers op gong, dy't Breesân ta it tichtstbefolke diel fan 'e polder makke.

## Gemeente
Sûnt 1990 bestie de 77,56 km² grutte gemeente Anna Paulowna út de polders Anna Paulownapolder, Wieringerwaard en de Waardpolder. Foar de Waadseekust leit de grutte waadplaat Balchsân. It plak Anna Paulowna leit sintraal yn 'e Anna Paulownapolder en foarmet in gehiel mei Lytse Slûs. Yn 2011 hie de gemeente 14.242 inwoners. 

## Berne
* Lou de Palingboer (1898–1968), lieder religieuze beweging 
* Ard Schenk (1944), reedrider.

## It besjen wurdich
* Dierepark Hoenderdaell
* mûne Leonide
* Museum Oud Paulowna
De Hoop (Oude Niedorp)

**De Hoop** is in achtkante muonts yn it Noard-Hollânske plak Oude Niedorp.

## Skiednis
De mûne is om 1641 hinne boud, nei alle gedachten as ferfanger fan in eardere mûne. Neffens in kaart út it begjin fan 'e 17e iuw stie op of by deselde lokaasje doe in standermûne. Oannommen wurdt dat yn 1641 de hjoeddeiske mûne de standermûne ferfong.  

Yn 1916 waard njonken de mûne in helpmotor set, dy't oer in ûndergrûnske as it reau fan 'e mûne oandreau.  

De Hoop bleau oant yn 'e jierren 1950 mealle en waard yn 1961 lang om let stilset. Yn 1962 waard de mûne oan 'e gemeente ferkocht, dy't de mûne fierder goed ûnderhold. Ut en troch draaide de mûne, mar sûnt 2000 waard der foar it earst sûnt 40 jier ek wer nôt mealle.
## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
Erik Van Looy

**Erik Van Looy** (Deurne, 26 april 1962) is in Belgysk filmregisseur, telefyzjepersoanlikheid en presintator.

Van Looy is in populêre telefyzjepresintator yn Flaanderen dy 't *De Slimste Mens ter Wereld* en *De Pappenheimers* presintearret.

## Prizen en erkenning
Syn bekendste films *De zaak Alzheimer* en *Loft* waarden bot wurdearre troch sawol it Flaamske publyk as de kritisy. Loft ferkocht sels de measte bioskoopkaartsjes fan alle Flaamske films oant no ta. In yn Nederlân produsearre remake van *Loft* wie ek in sukses. Dat resultearre yn in Amerikaanske remake, dy 't op 'e nij tige priizge waard troch it Flaamske publyk en kritisy, mar net troch Amerikaanske kritisy.

## Filmografy

* *Dokter Tritsmans* (1988) - Regy en senario
* *Ad fundum* (1993) - Regy
* *Shades* (1999) - Regy
* *De zaak Alzheimer* (2003) - Regy en senario
* *Loft* (2008) - Regy
* *Dossier K.* (2009) - Senario
* *The Loft* (2014) - Regy (Amerikaanske remake van *Loft*)
* *De premier* (2016) - Regy en senario
Martlers fan Alkmar

De **Martlers fan Alkmar** binne in groep roomske geastliken, dy't nei de oermastering fan Alkmar troch Diederik Sonoy yn 1572 nei Inkhuzen brocht waarden en dêr troch de wettergeuzen tamtearre en ophongen binne.

## Barren
Op 24 juny 1572 oermasteren de geuzen Alkmar en dêrby namen hja roomske geastliken finzen. De troch Willem fan Oranje as gûverneur fan West-Fryslân beneamde protestant Diederik Sonoy joech opdracht om har nei Inkhuzen te bringen, dêr't Sonoy boargemaster wie. De finzenen soene frijlitten wurde as hja oergyngen op 'e nije leare en it katolisisme ôfswarden. Nei't hja dat wegeren en dêryn nei tamtaasje folhurden, waarden hja op 25 juny 1572 foar it Inkhuzer stedhûs ophongen. De lichems fan 'e bruorren binne neitiid yn 'e dridze smiten. 

It bleau net by fiif martlers want yn itselde jier waard ek de lekebroeder Engelbert fan Terborg ophongen yn Ransdorp. En op 5 septimber 1573 waarden troch ferrie fan harren skûlplak pastoar Eylard Dikssoan fan Wetterlân en kapelaan David Leendertssoan finzen nommen. Ek hja waarden nei swiere tamtaasje lang om let op 11 desimber 1573 op 'e brêge oan 'e ein fan 'e Langestrjitte yn Alkmar ophongen.

## Nammen
De fiif yn Inkhûzen ophongen geastliken kamen allegear út it Fransiskaanske kleaster fan Alkmar. Harren nammen wiene:

* Daniël fan Arendonk;
* Hadrianus fan Gouda;
* Cornelis fan Diest;
* Johannes fan Naarden;
* Lodewijk Voets (of Ludovicus Boethuis).

Oars as de martlers fan Gorkum binne de martlers fan Alkmaar nea sillich of hillich ferklearre. Om de martlers te betinken en it barren by in grutter publyk bekend te meitsjen, is der foar de acht martlers by de Sint-Laurentiustsjerke fan Alkmar sûnt 2020 in brûnzen plaat oanbrocht. Ek wurdt der fanút it bisdom krewearre foar in sillich- of hillichferklearring fan 'e martlers.
De Groot (Alkmar)

**De Groot** of de **Mûne fan Piet** is in rûne stiennen stellingmûne yn 'e Noard-Hollânske stêd Alkmar. 

## Skiednis
De hjoeddeiske stiennen stellingmûne waard yn 1769 op it Klarissenbolwurk by de eardere Kennemerpoarte boud. Foar dy tiid stie op it plak in standermûne út it earste fearn fan 'e 17e iuw. By de bou fan 'e nôtmûne waarden mooglik ûnderdielen fan 'e foargonger op 'e nij brûkt. Sa is ien fan 'e draachbalken in houten roede.      

Yn 1884 kocht Cornelis Piet de mûne, dy't ûnder in wente ynrjochtsje liet. De namme fan dy famyljenamme bleau yn 'e folksmûle ferbûn oan 'e mûne; de âlde namme De Groot wurdt hjoed-de-dei noch skraachwurk brûkt.    

Sûnt 1955 is de mûne mei fokwjukken útrist. Der lizze 3 koppel mealstiennen yn 'e mûne. De stander fan 'e mûnen is in âlde skipsmêst en nei alle gedachten noch âlder as de mûne sels.  

Yn 2022 moast de mûne stilset wurde fanwegen it omlizzende beamtegrien, dy't in ûnrêstich draaigedrach feroarsake. Yn augustus 2024 waarden de beammen foar in part kapt en ynkoarte, sadat de mûne tsjintwurdich wer feilich draaie kin.

Eigner fan 'e mûne is de gemeente. In lid fan 'e famylje Piet wennet noch jimmeroan yn 'e mûne en meallet ek noch altiten.

## Keppeling om utens
* feriening De Hollânske Mûne