open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oder

De **Oder** (Tsjechysk en Poalsk: *Odra*) is mei har 860 kilometer de trettjinde rivier fan Jeropa. It streamgebiet omklammet parten fan Tsjechje, Poalen en Dútslân en mjit 119.000 km2. 

De rivier ûntspringt yn de Karpaten eastlik fan de Tsjechyske stêd Olomouc yn Moraavje en streamt fia de Moravyske Poarte en de stêd Ostrava nei Poalen ta dêr't it de sintrale wetterrin fan Sileezje (Opole, Wrocław) is.

De rin fan de Oder foarmet fan de mûning fan de Neisse (Poalsk: *Nysa*) ôf, oer in ôfstân fan 162 km sûnt 1945 de Dútsk-Poalske grins, it noardlike part fan de saneamde Oder-Neisse grins. De lêste 59 kilometer streamt de Oder folslein oer Poalsk grûngebiet. Stettin (Szczecin) foarby, berikt de Oder fia it Dąbie-mar it Oderhaf en ferfolgens de Eastsee. 

De wichtichste haven oan de Oder is by Stettin, dat oan de linkerigge by it Oderhaf leit. De grutste binnenhaven is dy fan Wrocław. Oare wichtige stêden oan de Oder binne Ostrava (Tsjechje), Opole (Poalen) en Frankfurt an der Oder (Dútslân). Grutte sydrivieren binne de Neisse en de Warta.

It streamgebiet fan de Oder leverret mar in tredde fan de mannichte wetter ferlike mei de Ryn, wylst de Ryn mei har 1320 kilometer mar de helte langer is. Dit komt fanwege de lytse mannichte delslach yn sintraal Poalen. De sydrivieren dy't út de berchtmen as de Beskiden komme leveret it measte reinwetter.
Taj Mahal

De **Taj Mahal** (Urdu: تاج محل, útsprutsen: Tadzj Mehel) is in 17e iuwsk bouwurk yn de Noard-Yndiaaske stêd Agra. It is in mausoleum dat tusken 1631 en 1653 boud is. It gebou is boud yn opdracht fan de Yndiaaske grut mogoel Shah Jahan, as grêfmonumint foar syn haadfrou Mumtaz Mahal, dy’t yn 1631 yn in kreambêd ferstoar. Letter is syn eigen lichem dêr ek yn bysetten. It wurdt troch in soad minsken beskôge as ien fan de net-klassike wrâldwûnderen en it is ien fan de ferneamdste gebouwen dy’t op de list fan monuminten op de wrâlderfgoedlist stiet. It gebou is it hichtepunt fan de Mogoel arsjitektuer. It is in mingfoarm fan islamityske en hindoeïstyske arsjitektuer.

De Taj Mahal is 58 meter heech en 56 meter breed en stiet op in 10.000 m2 grut moarmeren platfoarm. Foar it gebou is in grutte tún, mei in lange wetterbak der yn. It gebou is hielendal symmetrysk en bestiet út wyt moarmer. De fjouwer minaretten dy’t op de hoeken stean binne letter boud. De minaretten binne in bytsje skean, dit is sa makke dat mocht der in ierdbeving wêze se net op it haadgebou falle sille. De side dy’t nei Mekka wiist hat in moskee, oan de oare kant is in gastenferbliuw.

Jean- baptiste Tavernier soarge foar de folgjende myte. It soe neffens him de bedoeling wêze dat oan de oare kant fan de rivier de Yamuna in twadde mausoleum komme soe. Dizze kear net wyt mar swart, dit mausoleum wie foar de grutmogol sels. Sa fier is it noait komd, Shah Jahan is yn 1666 ferstoarn yn it gefang. Yn dat jier is er byset yn de Taj Mahal. 

## Keppeling om utens
* UNESCO Side oer de Taj Mahal yn it Engels
418

## Foarfallen
* Yn Kartago wurdt it Konsily fan Kartago hâlden.
* 30 april - Keizer Honorius bant de prekers Pelagius en Saelestius út it Romeinske ryk.
* Germanus wurdt keazen as biskop fan Aukserre.
* De kampanje fan de Fisigoaten tsjin de Germaanske stammen yn Spanje wurdt op gesach fan keizer Honorius stop set. 
* De Fisigoaten krije in festigingsgebiet tawiisd yn Akwitaanje, dêr't sy it Fisigoatyske Ryk stiftsje.
* Durk wurdt de nije kening fan de Fisigoaten.

## Berne

## Ferstoarn
* Wallia, kening fan de Fisigoaten.
* Zosimus, paus fan 417 oant 418.
426

## Foarfallen
* De Fisigoaten keare werom nei Spanje en falle de Alanen oan.
* De Alanen wurde troch de Fisigoaten ferneatigjend ferslein.
* Fandaalske float oermasteret de Balearen. 
* Honoratus wurdt biskop fan Arles.
* Augustinus fan Hippo publisearret syn boek *De civitate Dei*.

## Berne

## Ferstoarn
* Attasses, kening fan de Alanen, sneuvelet yn de striid tsjin de Fandalen.
* Patrokles, biskop fan Arles, wurdt dea dien.
Skrâns

De **Skrâns** is in strjitte yn Ljouwert dy't ticht tsjin it sintrum fan de stêd oanleit, krekt besuden it spoar fan Ljouwert nei Grins. Oan de súdein giet de strjitte oer yn de Ferlingde Skrâns. Foar de Ljouwerter wyk Huzum hat de Skrâns in sintrumfunksje.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Ferlingde Skrâns

De **Ferlingde Skrâns** is in strjitte yn Ljouwert; in ferlinging fan de Skrâns.

Oan de huzen dy't der steane is te sjen dat de Ferlingde Skrâns eartiids in deftige strjitte wie. Rike boeren dy't rintenierje woenen hawwe hjir harren huzen sette litten, krektas de notabelen út 'e stêd. Tsjintwurdich is it foaral in rêstige strjitte, sûnt de trochgong de stêd út, rjochting Goutum foar fluchferkear yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw ôfsluten waard.


Ofbyld:Leeuwarden - Verlengde Schrans 2.jpg|Ferlingde Skrâns 2
Ofbyld:Leeuwarden - Verlengde Schrans 87 - Borniastate.jpg|Ferlingde Skrâns 87 (Borniastate)
1619

## Foarfallen

## Berne
* 21 april - Jan van Riebeeck - Untdekkingsreizger foar de Feriene Eastyndyske Kompanjy.

## Ferstoarn
* 19 febrewaris - Lucilio Vanini, Italjaansk filosoof (berne 1585)
* 4 maart - Anne fan Denemark, keninginne fan James I fan Ingelân (berne 1574)
* 20 maart - Mathias, keizer fan it Hillige Roomske Ryk (berne 1557) 
* 13 novimber - Ludovico Carracci, Italjaanske keunstner (berne 1555)
Skiere sâneachjes

De **skiere sâneachjes** (*Hyponephele*) binne in skaai yn de famylje fan de sâneachflinters. 

## Klassifikaasje
* *Famylje* aureliaflinters (*Nymhalidae*)
** *Underfamylje* sâneachflinters (*Satyrinae*)
***  *Skaai* **skiere sâneachjes** (*Hyponephele*)
**** *Soarte* Hyponephele amardaea
**** *Soarte* Hyponephele argyrostigma
**** *Soarte* Hyponephele astorica
**** *Soarte* Hyponephele bala
**** *Soarte* Hyponephele baroghila
**** *Soarte* Hyponephele brevistigma
**** *Soarte* Hyponephele cadusia
**** *Soarte* Hyponephele cadusina
**** *Soarte* Hyponephele capella
**** *Soarte* Hyponephele carbonelli
**** *Soarte* Hyponephele comara
**** *Soarte* Hyponephele davendra
**** *Soarte* Hyponephele difficilis
**** *Soarte* Hyponephele dysdora
**** *Soarte* Hyponephele dzhungarica
**** *Soarte* Hyponephele fortambeka
**** *Soarte* Hyponephele fusca
**** *Soarte* Hyponephele galtscha
**** *Soarte* Hyponephele germana
**** *Soarte* Hyponephele glasunovi
**** *Soarte* Hyponephele haberhaueri
**** *Soarte* Hyponephele hilaris
**** *Soarte* Hyponephele huebneri
**** *Soarte* Hyponephele interposita
**** *Soarte* Hyponephele issykkuli
**** *Soarte* Hyponephele jasavi
**** *Soarte* Hyponephele kirghisa
**** *Soarte* Hyponephele kocaki
**** *Soarte* Hyponephele korshunovi
**** *Soarte* Hyponephele laeta
**** *Soarte* Hyponephele lupina
**** *Soarte* Hyponephele lycaon
**** *Soarte* Hyponephele lycaonoides
**** *Soarte* Hyponephele mandane
**** *Soarte* Hyponephele maroccana
**** *Soarte* Hyponephele maureri
**** *Soarte* Hyponephele murzini
**** *Soarte* Hyponephele mussitans
**** *Soarte* Hyponephele narica
**** *Soarte* Hyponephele naricina
**** *Soarte* Hyponephele naricoides
**** *Soarte* Hyponephele naubidensis
**** *Soarte* Hyponephele neoza
**** *Soarte* Hyponephele pamira
**** *Soarte* Hyponephele pasimelas
**** *Soarte* Hyponephele perplexa
**** *Soarte* Hyponephele prasolovi
**** *Soarte* Hyponephele przhewalskyi
**** *Soarte* Hyponephele pseudokirgisa
**** *Soarte* Hyponephele pseudomussitans
**** *Soarte* Hyponephele pulchella
**** *Soarte* Hyponephele pulchra
**** *Soarte* Hyponephele rubriceps
**** *Soarte* Hyponephele rueckbeili* 
**** *Soarte* [[Hyponephele sheljuzhkoi]]
**** *Soarte* [[Hyponephele shirazica]]
**** *Soarte* [[Hyponephele susurrans]]
**** *Soarte* [[Hyponephele sylvia]]
**** *Soarte* [[Hyponephele tenuistigma]]
**** *Soarte* [[Hyponephele tristis]]
**** *Soarte'' Hyponephele urartua

## Sjoch ek
* List fan flinters
Subkultuer

In **subkultuer** is in kultuer dy't him op spesifike punten ûnderskiedet fan de hearskjende kultuer. Subkulturen komme benammen foar by de jongelju (pubers). De oarsaak hjirfan is te finen yn de syktocht nei de eigen identiteit dy't mei dy leeftyd noch folop oan 'e gong is. Feitlik is sprake fan in subkultuer as der genôch wearden en noarmen binne dy't ôfwike fan wat oer it generaal as normaal beskôge wurdt. 

Subkulturen hawwe eigen stilen, dy't utere wurde kinne mei oare klean en muzyk, mar ek troch taalbrûkme en politike foarkar. In subkultuer kin ek ûntstean troch groepen dy't har meiïnoar ferbûn fiele, bygelyks troch etnisiteit.

De kommersje leit him tsjintwurdich hieltyd mear ta op subkulturen, omdat jongelju troch bybaantjes en in protte bûsjild mear útjaan kinne as eartiids.

## Foarbylden
* Hippys
* Alternativelingen (Alto's)
* Indy rock
* Skaters
* Punkers
* Metalheads
* New Wavers
* Gothiks
* Emo

## Sjoch ek
* Kult
* Jongereinkultuer
* Underground
* Provo
Westerske wrâld

De **Westerske wrâld** of it *Westen* is in benamming dy't brûkt wurdt foar in groep lannen dy't heare ta de rykste en machtigste fan de wrâld. Dizze lannen hawwe in grutte kulturele ynfloed en oerwicht op de rest fan de wrâld.

Der is gjin persyze definysje fan hokfoar lannen by de Westerske wrâld hearre. Oarspronklik besloech de term allinnich West-Jeropa en de lannen dy't dêr kultureel mei ferbûn wienen, lykas de lannen yn Noard-Amearika, Súd-Amearika en Oseaanje. Sûnt de tiid dat yn Aazje ferskate lannen inselde ekonomysk nivo berikt hawwe as it westen, wurde faak ek de rike lannen yn it easten der ta rekkene.
Prehistoarje

**Prehistoarje** of **foarskiednis** is in tiidrek yn de minsklike skiednis. De namme foar dat tiidrek komt fan Paul Tournal. Hy betocht de term *Pré-historique* om syn fynsten te beskriuwen dy't er fûn hie yn de grotten fan Súd-Frankryk yn 1831. Oarspronklik wie it begryp inkeld om it tiidrek fan foar de útfining fan it skrift oan te tsjutte. *Prehistoarje* wurdt hjoed de dei ek wol brûkt as namme foar de skiednis fan de Ierde fan foar it minskdom. 

## Sjoch ek
 **** – Wikipedy hat ek in temaside oer de prehistoarje
* Archeology
* Evolúsje fan de minsk
Teology

**Teology** betsjut letterlik godslear. 'Teos' is Gryksk foar 'God'; 'logos' is 'lear,' 'kennis' of 'ferhanneling'. It wurd teology komt út de kristlike tradysje en wurdt foaral brûkt foar de (stúdzje fan) de ynhâld fan it kristlike leauwen. It waard hieltyd mear neamd yn de 12e iuw om it ferskil oan te jaan mei de filosofy. De teology sprekt út it hert, de filosofy fanút de rede.

De teology bestudearret de boarnen fan it leauwen (bibelske teology, histoaryske teology), de systematyske analyze fan it leauwen (systematyske teology) en hâldt har dwaande mei it leauwen sels (praktyske teology). Ta de teology hearre dêrom ek de bredere stúdzje fan alle godstsjinstige of religieuze ûnderwerpen. Meastal wurdt teology apart beskôge fan de godstsjinstwittenskip.

## Bekende teologen (seleksje)
### Nederlânske teologen
Jacobus Arminius -
Hendrikus Berkhof -
Gerrit Cornelis Berkouwer -
Daniel Chantepie de la Saussaye - 
Franciscus Gomarus -
Cornelis Graafland -
Cornelius Jansenius -
Jaap Kamphuis -
Harry Kuitert -
Abraham Kuyper –
Gerardus van der Leeuw - 
Kornelis Heiko Miskotte -
Oepke Noordmans -
Herman Ridderbos - 
Jan Ridderbos -
Arnold Albert Van Ruler - 
Klaas Runia -
Klaas Schilder -
Gisbertus Voetius

### Teologen út oare lannen
Tomas fan Akwino -
Hans Urs von Balthasar -
Karl Barth - 
Theodorus Beza -
Dietrich Bonhoeffer -
Johannes Calvijn -
Anselmus fan Canterbury -
Bernard van Clairvaux -
Basilius de Grutte –
Augustinus fan Hippo -
Hans Küng -
Petrus Lombardus -
Henri de Lubac -
Maarten Luther -
Alister McGrath -
Jürgen Moltmann -
Gregorius fan Nazianze -
Gregorius fan Nyssa –
Friedrich Schleiermacher -
Albert Schweitzer -
Dorothee Sölle
Gerhard Casimir Ubaghs -
Edward Schillebeeckx -
Michael Baius -
Albert Descamps -
Maurits Sabbe -

### Bekende persoanen dy't teology studearre hawwe
* Pia Dijkstra, âld-nijslêster en tv-presintatrise
* Jacobine Geel, tv-presintatrise
* Andries Knevel, tv-presintator
* Mirjam Sterk, politika

## Sjoch ek
* Teolooch 

## Keppeling om utens
*
Archeology

**Archeology** of **argeology** (fan it Grykske αρχαιος, *archaios*, "âldheid", en λόγος, *logos*, "kennis") of **âldheidkunde** is de wittenskip dy't troch it bestudearje fan oerbliuwsels út it ferline (artefakten) en út de kontekst ynsjoch besiket te krijen yn de ûntwikkeling en fan wjerskante beynfloeding troch âlde kultueren. De archeology hat in praktyske kant en in teoretyske. Praktysk is it fjildwurk wêrûnder de opgravings; teoretysk binne de analyse, it datearjen en it konservearjen fan 'e fynsten, it op grûn fan de fynsten meitsje, ferbetterje, befêstigje of fuortsmite fan teoryen.
 
## Keppelings om utens
* Nederlânske Rykstsjinst foar it Kultureel Erfguod
* Archeos: archeology fan Nederlân
* 'History of archaeology'
Toer fan Pisa

De (skeve) **Toer fan Pisa** is de frijsteande klokketoer by de katedraal fan Pisa. De toer is ien fan de ûnderdielen fan it Camp dei Miracoli. De boumasters wienen Gugilmo en Buonanno. De bedoeling wie om in fertikale toer te bouwen mar al koart nei it begjin fan de bou yn augustus 1173 begûn er oer te hingjen. 

De toer is 55.86 meter heech en it gewicht is likernôch 14.453 ton. De skeante is no likernôch 10%. De toer hat 297 treden.

Op 27 febrewaris 1964 frege it Italjaanske regear om help om te soargjen dat de toer net omfalle soe. Op 7 jannewaris 1990 is de toer sletten fanwegen de feiligens. De toer is dêrnei restaurearre om de skeante te ferminderjen. Dat hat tsien jier duorre, mar sûnt 15 desimber 2001 is de toer wer iepen foar publyk.

De eksperts binne derút dat de toer de earste trije iuwen net ynstoarte sil. "De toer is opnij feilichsteld", sei professor Carlo Viggiani fan de universiteit fan Napels yn de Italjaanske media. Professor Michele Jamiolkowski, de yngenieur dy’t de renovaasje late, hat sein dat de 800-jierrige toer yn septimber 2003 foar it earst wer stabyl is. De lêste faze fan de renovaasje hat 28 miljoen euro koste. De eksperts hawwe de fûneminten fan it gebou fersterke en de toer 44 sintimeter oerein lutsen. It oerhingjen is no wat mear as fjouwer meter. De toer hielendal rjochtsette hawwe se net dien, dat soe net goed wêze foar it toerisme. De toer sjocht er itselde út as yn 1800.

## Bou

De toer is yn trije stappen opboud yn in tiidrek fan 200 jier. De konstruksje fan de earste ferdjipping begûn op 9 augustus 1173. Nei de bou fan de tredde ferdjipping yn 1178 hong de toer oer. It wurk oan de toer hat doe likernôch hûndert jier stillein, wylst de ynwenners fan Pisa oan it fjochtsjen wienen mei Genua en Florâns. Dat hat de grûn de tiid jûn om te setten. Wie de toer yn ien kear ôfboud dan wie er wis omfallen.

Yn 1272 waard de bou ferfette troch Giovanni de Simone. Doe wie al te sjen dat de earder boude ferdjippings skeef wiene. Troch by de folgjende ferdjipping mear mortel te brûken oan de oare kant, wie de hoop dat de toer wer rjocht wurde soe. De bou waard opnij stillein yn 1284.

Yn 1372 is de toer ôfmakke, mei de bou fan de lêste ferdjipping. De toer wie doe al frij skeef. Der is doe opnij besletten om dit konstruktyf op te lossen troch de boppeste ferdjipping opnij te bouwen en dan rjocht. 

Galileo Galilei hat yn 1609 boppe-op de toer demonstrearre hoe at in teleskoop wurket. It ferhaal giet dat Galileo ek spullen fan de toer nei ûnder goaide om de fal-eigenskippen bestudearje te kinnen, mar oer it algemien wurdt dit as in mite beskôge.

## Eksterne ferwizing
* Offisjele webstee.
Quake

**Quake** is in populêr kompjûterspul ûntwikkele troch id Software.

It spul is in first person shooter, krekt as Wolfenstein 3D en Doom, dêr't de spiler troch de eagen fan in personaazje sjocht en opdrachten útfiere moat of simpelwei 'fijannen' delsjitte moat. Quake is benammen populêr as netwurkspul, dêr't meardere spilers by tsjininoar spylje.

*Quake* makket brûk fan it frag-skoaresysteem. Fan Quake binne meardere dielen makke: Quake II, Quake 3 Arena en Quake 4.

Mei de tredde útjefte fan Quake kaam de Arena-engine út, in spulsysteem om mei meardere spilers oer it ynternet of LAN te spyljen.

Yn 1999 waarden dielen fan de boarnekoade fan Quake frijjûn ûnder de GPL. Dêrtroch is it spul ek populêr wurden ûnder wittenskippers yn 'e keunstmjittige yntelliginsje, dy't bygelyks kompjûtertsjinstanners 'tûker' besykje te meitsjen.

Foar alle nivo's wurdt alle kaartynformaasje yn in BSP-triem bewarre, dy't spilers mei help fan in *kaartebewurker* ek sels meitsje kinne.

## It ferhaal
Yn Quake wurdt yn 'e 22e iuw it minskdom oanfallen troch in barbaarsk bûtenierdsk ras bekend as de Strogg. De reden fan harren oanfal is dat se minsklike/dierlike ûnderdielen nedich hawwe om harren leger oan te foljen: de Strogg binne nammentlik in masineras dat ferstoarne tsjinstanners meganisearret om harren wer ta libben te bringen (as it nedich is), harren sterker en folslein willeas te meitsjen. Wannear't der op ierde hast gjin natoerlike boarnen mear binne begjint it minskdom mei in tsjinoffensyf op de Strogg thúsplaneet: Stroggos. Dan komme se der efter dat de Strogg tinke en kommunisearje troch in kompjûtersysteem bekend as de *Nexus*. De lieder fan de Strogg is de Makron, in rinnend arsenaal.
Boedisme

It **Boedisme** is in godstsjinst mei oanhingers oer de hiele wrâld. De religy is yn de 6e iuw f.Kr. stifte troch Siddharta Gautama, better bekend as *de [[Boeda]]*. Wichtige skaaimerken fan it boedisme binne it leauwen yn reynkarnaasje (werberte), it respekt foar alle libjene wêzens, de meditaasje, de wei nei ferljochting en de ôfwêzigens fan in persoanlike god.

## It Paad fan Boeda
Neffens it boedisme sit in minsk finzen yn in sirkel fan dea en werberte (samsara). Oan dit kommen en gean fan libbens kin allinich in ein komme troch in libben fan meditaasje, it opdwaan fan selskennis en it loslitten fan al it ierdske. Hjirtroch berikt in boedist in allegeduerigen steat fan Ferljochting (nirvana). It berikken hjirfan is it libbensdoel fan in boedist. Mar omdat it paad nei de Ferljochting in lange wei wêze kin, hawwe de measte minsken meardere libbens nedich. Soks kin as minske, mar ek as dier. Dêrom sil in boedist ek gjin libjende wêzens deadzje. Immen dy't sûnder help yn syn libben de steat fan ferljochting berikket hyt in *boeda*. Dè Boeda wurdt beskôge as de resintste fan in lange rige fan boedas, dy't yn it fiere ferline begûn is en oant yn de fiere takomst fierder gean sil.

Yn it paad dat in boedist folget is gjin plak foar in persoanlike god, lykas yn it kristendom. Wol binne der boedisten dy't yn it bestean fan geastlike wêzens leauwe dy't oer boppeminsklike krêften beskikke. Rûchwei wurde dizze ûnderferdield yn 'goede' en 'kweade' geasten. Guon boedisten ferearje de geasten troch it geregeld bringen fan lytse offers, soms yn de foarm fan iten, soms troch it fêsthâlden oan taboes.

## Streamings
Yn it boedisme binne ferskate streamings. Hjirûnder steane de wichtichste:
* it zenboedisme,
* it mahayana boedisme of soetrayana
* it nichiren boedisme,
* it theravada boedisme oft hinayana boedisme, 
* it lamaïsme ot Tibetaansk boedisme,
* it tantrayana, vajrayana of mantrayana
Sineeske Muorre

De **Sineeske Muorre** is in searje stiennen en ierden bouwurken fan sa'n 6.400 km lang yn Sina dy sûnt de 5e iuw f.Kr. oant de 16e iuw boud, op 'e nij boud, ferstevige en ûnderhâlden is. De Sineeske muorre, ek wol de *Grutte Muorre*, is it langste troch minskehannen makke bouwurk fan 'e wrâld. De muorre wie bedoeld om yn de tiid fan de Sineeske dynastyen de noardlike grinzen fan it Sineeske Ryk te beskermjen.

## Sichtberens
Yn tsjinstelling ta wat in protte minsken leauwe is de Sineeske muorre net fan de Moanne ôf te sjen. De Sineeske muorre is wol fan út de romte te sjen as je folle tichter by binne. Fan op in ôfstân fan sa'n 500 km is de muorre noch krekt te sjen, mar dan moatte je wol witte wêr't je sjen moatte. De reden dat de muorre sa min sichtber is, is dat de muorre net mear as 9,1 m breed is. It is krekt sa as mei in hier: hy kin noch sa lang wêze, as er net breed genôch is dan sjochst him net.

## Skiednis
De ierste dielen fan 'e Sineeske Muorren datearren fan 'e 7e iuw f.Kr.. It bekendste part waard fan goed 200 f.Kr. ôf fan ierde út de grûn stampt troch de Sineeske Qin-dynasty. Dy dynasty is nei keizer Qin Shi Huang ferneamd, de earste keizer dy't hiel Sina yn 221 f.Kr. byinoar ferovere. 

De Sineeske Muorre waard boud as ferdigeningswurk tsjin fijânlike nomadenstammen dy't Sina fan it noarden út besochten binnen te komen. De earste bouwsels bestienen út ierden en liemen ferhegingen, dy't letter stadichoan ferfongen wurde soene mei stien en der waarden wachttuorren boud. Mear as in heal miljoen arbeiders hawwe oan de muorre wurken. In ferhaal giet de rûnte dat foar eltse meter in man stoarn is. Under de Tang-dynasty rekke de muorre yn ferfal, mar ûnder de Ming-dynasty (1368 - 1644) waard de muorre fernijd en langer makke. Yn dy tiid waarden losse stikken muorre mei inoar ferbûn oant it mânske bouwurk as wy hjoed de dei it kinne. 

Mear as in miljoen minsken hawwe ea de muorre bewaakt. Hja wiene festige yn goed 1000 forten en útsjochtuorren. As de fijânlike legers tichterby kamen, waard in mingsel fan hout, strie en dong yn 'e fik stutsen. Ién tsjokke rookwolk betjutte 500 soldaten, fjouwer rookwolken 10.000 fijanlike soldaten. Hûnderd jier letter wienen de Hunnen hieltyd noch net ferslein. De Ming hawwe wiidweidich kriich fieren tsjin de Mongoalen en Mantsjoes, dy't fan de Hunnen ôfstamje. Lang om let waard de muorre klear en luts it keizerrijk har efter de muorre tebek, it oare lân bûten de muorre waard frijlitten oan de nomaden.
Third person shooter

In **Third Person Shooter** (TPS) is in kompjûterspulsjenre, oars as de first person shooter. Lykas men oan it wurd sjen kin (tredde persoan sjitter) is it in sjitspul, mar it spilet him yn 'e tredde persoan ôf. Dat betsjut dat it liket oft de kamera efter it personaazje hinget dêr't de spiler mei spilet, wylst er sels it personaazje bestjoert.

Dochs wurde in protte spultsjes net beskôge as *Third person shooter* omdat de styl fan it spul oare spesifike skaaimerken hat. Sa waard de *[[Resident Evil]] searje*, dy't wol de styl hat wat 'gameplay' en it sjitten oanbelanget, net as *Third person shooter* beskôge oant it fjirde diel útkaam. Soks kaam troch de eangst en it oerlibbingselemint fan it spul, dat men *survival horror* neamde. Lykwols waard de *[[Grand Theft Auto]] searje* wol fan it begjin ôf skaaimurken as *Third person shooter*, hoewol't dat spul wol rees en RPG skaaimerken hie. Tradisjonele foarbylden fan *Third person shooters* binne MDK en Gears of War.
First person shooter

In **first-person shooter** is in sjenre fideospultsjes wêryn't de spiler mei de eagen fan syn firtuele karakter sjocht dêr't er/se mei spilet.

Dizze Ingelske namme kin mei **FPS** ôfkoarte wurde.

In protte fan dizze spultsjes binne gewelddiedich meidat der oare karakters yn it spul fermoarde wurde. Omdat dat troch de eagen fan de karakters besjoen wurdt, kin de spiler allinnich de firtuele hân en wapen sjen op it skerm.

Om in spultsje in FPS te neamen binne der de neikommende betingsten. De spiler sjocht dizze skaaimerken op syn byldskerm:
* Allinnich de hannen en wapen binne sichtber op it skerm
* Ynformaasje oer de sûnens fan de spiler
* Ynformaasje oer hoefolle kûgels der noch oer binne 
* In kaart dy't oanjout wêr't de spiler hinne moat
* In rjochtkrús yn 'e midden fan it skerm:
           |
          - -
           |
## Ferneamde First person shooter's
* Doom
* Half-Life
* Quake
* Unreal

## Sjoch ek
* Fideospultsje
Mortal Kombat

**Mortal Kombat** wie it earste spultsje fan de Mortal Kombat-searje fan Midway. It spul kaam yn 1992 yn 'e hannel en wie doe tige provosearjend troch it hurde geweld yn it spul. It ferhaal fan it spultsje giet oer it earste Mortal kombat-toernoai en de oerwinning fan de geastlike Liu Kang op Shang Tsung. 

## Ferhaal
500 jier lyn waard it jierlikse Shaolin-toernoai ûnderbrutsen troch de komst fan in âlde tsjoender, mei de namme Shang Tsung, en in wêzen heal mins, heal draak, mei fjouwer earms. It wêzen, de Shokon-kriger Goro, die mei oan it toernoai en fersloech kening Kung Lao. Goro waard hjirnei 500 jier de ultime fjochtkampioen. Meiïnoar in diel fan it plan fan Shang Tsung, dêr't er it ierdske ryk mei yn gaos bringe woe, sadat de *bûtenwrâld* it feroverje koe.

Liu Kang docht mei oan it toernoai om it wer yn lykwicht te bringen. Johnny Cage, in kriger/filmstjer, docht ek mei en rekket befreone mei Liu Kang. Lin Kuei-kriger Sub-Zero docht ek mei, op útnûging fan Shang Tsung, mar ek de libbene deade ninja Scorpion dy't Sub-Zero dea dwaan wol, om't er tinkt dat Sub-Zero ferantwurdlik west hat foar syn dea. Raiden, de god fan tonger, is ek troch Shang Tsung persoanlik frege, en docht yn in minskefoarm mei oan it toernoai.

Kano, de wichtichste dief fan de Black Dragon Clan, wurdt achterfolge troch de spesjale ôfdieling fan it Amearikaanske leger, dy't laat waard troch Sonya Blade. Kano komt úteinlik yn in boat nei it toernoai, dêr't er Shang Tsungs paleis plonderje wol (neffens geroften binne de muorren fan goud makke). As Sonya dêr oankomt, wurdt se tsjinholden troch it leger fan Shang Tsung. Hja hat gjin kar, dat se moat meidwaan oan it toernoai. Dêrmei is it toernoai folslein en set it útein.

## Karakters
### Spylber fan it begjin ôf
* Liu Kang
* Johnny Cage 
* Sub-Zero 
* Scorpion 
* Raiden
* Sonya Blade
* Kano

### Bazen
* Shang Tsung 
* Goro 

### Geheime karakters
* Reptile

## Arena's
* The Courtyard
* Palace Gates
* Warrior Shrine
* The Pit 
* Throne Room
* Goro's Lair
* The Pit Bottom
List fan keningen fan de Fisigoaten

Dit is in **list fan [[kening (titel)|keningen]] fan de [[Fisigoaten]]**.

## Iere keningen
* Geberik 3??-350
* Fritigern 377-380
* Atanarik 355-381

## Balty dynasty
* Alarik I 395-410, plondere Rome 
* Ataulf 410-415 nei Galje
* Sigerik 415 
* Wallia 415-418, fersloech Silingen en Alanen yn Spanje
* Teodoarik I 418-451
* Torismund 451-453
* Teodoarik II 453-466, broer
* Eurik 466-495, broer
* Alarik II 495-507 (Vouillé)
* Gesalik 507-511
* regintskip fan Teodoarik de Grutte (511 - 526)
* Amalarik 526-531

## Lettere keningen
* Teudis 531-548
* Teudegisel 548-549
* Agila 549-554
* Atanagild 554-567
* Leuvigild 567-586
* Rekkared I 586- 601
* Leova II 601-603 
* Witterich 603-610 
* Gundemar 610-612 
* Sisebut (Sisebur) 612-621 
* Rekkared II 621 
* Swintila 621-631 
* Sisenand(o) 631-636 
* Sintila 636-640 
* Tulga 640-642 
* Sindaswind(/suinto) 642-653 
* Resdeswind 653-672 
* Wamba 672-680 
* Eurik II 680-687 
* Ergika 687-702 
* Witiza 702-709 
* Roaderik 709-711

Yn 711 waard it Fisigoatyske ryk troch de Moaren oermastere.

* Pelayo, kening fan Astuerje 718-737
335

## Foarfallen
* Konstantyn de Grutte beneamt syn neef Hannibalianus ta kening fan Armeenje en Pontus.
* Samudra-Gupta folget Chandra-Gupta I op as hearsker fan it Gupta Ryk.
* Fandalen ferslaan de Fisigoaten yn de slach oan de Moeresjoel. 
* De Synoade fan Tyrus en Jeruzalim werstelt Arius en syn folgelingen yn harren tsjerklike posysje. Atanasius wurdt ôfset, mar docht in berop op de keizer, dy't him lykwols fuortstjoert nei Trier.

## Berne
* fermoedlik - Fritigern, kening fan de Fisigoaten.
* fermoedlik - Magnus Maksimus, tsjin-keizer yn it West-Romeinske Ryk.

## Ferstoarn
* Wisimar, kening fan de Fandalen, sneuvelet.
* 31 desimber - Paus Silvester I, Paus fan 314 oant 335.
Fritigern

**Fritigern** (335 – 380) wie in Fisigoatysk foaroanman dy't syn folk yn de 4e iuw it Romeinske Ryk binnenbrocht hat. As kriichsoanfierder helle hy in tal militêre oerwinnings op de Romeinen, wêrûnder it wichtige gefjocht yn de slach by Adrianopel dy't it begjin fan de delgong fan it Romeinske ryk op gong brocht.
 
## Opkomst
Fritigern waard om 335 hinne berne doe't de Fisigoaten noch yn de eardere Romeinske provinsje Daasje wennen. Hy kaam út in foarnaam laach en neffens de skreaune boarnen dy't oer him optekene binne wie hy rivaal fan kening Atanarik. Lykwols hie Fritigern by de Romeinen de foarkar omdat hy itselde kristlike leauwen oanhong as keizer Falens, nammentlik it Arianisme.

## De striid om it Keningskip
Yn 367 kaam er mei in part fan it Fisigoatyske folk yn opstân tsjin Atanarik en fierde in twa jier duorjende striid om de macht, dy't einige mei in nederlaach. Hy waard troch Atanarik op de flecht jage en koe yn 368 by de Romeinen in goed hinnekommen fine. 

Doe't de Hunnen yn 376 it gebiet fan de Fisigoaten ynfoelen en kening Atanarik ferneatigjend ferslein waard, sette Fritigern alles yn it wurk om foar syn folk tastimming te krijen harren yn it Romeinske Ryk te fêstigjen. Yn ruil foar militêre tsjinsten gong keizer Falens dêrmei akkoard. De Romeinen holpen de Fisigoaten de Donau oer te stekken en joegen tastimming harren te fêstigjen yn Moesje. Dôchs stieken ek in soad oanhingjers fan Atanarik de rivier oer, dy't it gesach fan  Fritigern net akseptearren. 

## Opstân tsjin de Romeinen
De yntegraasje yn it Romeinske Ryk ferrûn lykwols net sa goed. De Fisigoaten hienen oan alles tekoart en dêr kaam by dat sy troch de Romeinske lânfâd striemin behannele waarden. Der ûntstie rebûlje dy't ta in opstân late soe doe't it Fisigoatyske fersyk om help net troch de Romeinen beantwurde waard. Fritgern seach gjin oare útwei as te fjochtsjen en late syn folk yn de opstân. Al gauris foel hy de oangrinzende rykere provinsje Thraasje yn en stried tsjin de Romeinen yn de Slach fan de Wylgen dy't ûnbeslist einige. De krisis soe oanhâlde oant 378 en op 8 augustus datselde jier brocht Fritigern yn de Slach by Adrianopel de Romeinen ien fan harren grutste nederlagen ta yn de skiednis. 

De oerwinning fan Fritigern late der ta dat de Fisigoaten oer de hiele Balkan de kontrole hâlden. Omdat syn leger net oer de krêft beskikte om de haadstêd fan de Romeinen yn te nimmen, beheinden de Fisigoaten har ta it plonderjen fan Grikelân mei ynbegryp fan de stêden. Lang om let, neidat Teodosius I keizer wurden wie, waard Fritigern twongen om yn 380 in ferdrach mei de Romeinen te sluten. Likernôch hâlde hy de kontrole oer in grut part fan it Romeinske gebiet. 

In jier letter, doe Fritigern troch it grutste part fan syn folk as harren kening beskôge waard, kaam hy te ferstjerren. Hy waard troch syn rivaal Atanarik opfolge.

## Literatuerferwizing
* , *De Goten, Vorsten en vazallen*, Amsterdam 1979.
Boskwachters

De **Boskwachters** (*Hipparchia*) binne in skaai yn de ûnderfamylje fan de Sâneachflinters (*Satyrinae*). 


Ofbyld:Hipparchia_semele.jpg|Heideflinter
Ofbyld:Hipparchia_fagi1.jpg|Hipparchia fagi
Ofbyld:Hipparchia alcyone - Kleiner Waldportier.jpg|Hipparchia alcyone


## Klassifikaasje
* *Famylje* Aureliaflinters (Nymhalidae)
** *Underfamylje* Sâneachflinters (Satyrinae)
***  *Skaai* **Boskwachters**
**** *Soarte* Hipparchia alcyone
**** *Soarte* Hipparchia aristaeus
**** *Soarte* Hipparchia autonoe
**** *Soarte* Hipparchia azorina
**** *Soarte* Hipparchia christenseni
**** *Soarte* Hipparchia cretica
**** *Soarte* Hipparchia cypriensis
**** *Soarte* Hipparchia delattini
**** *Soarte* Hipparchia ellena
**** *Soarte* Hipparchia fagi
**** *Soarte* Hipparchia fatua
**** *Soarte* Hipparchia fidia
**** *Soarte* Hipparchia hansii
**** *Soarte* Hipparchia mersina
**** *Soarte* Hipparchia neomiris
**** *Soarte* Hipparchia parisatis
**** *Soarte* Hipparchia pellucida
**** *Soarte* Hipparchia pisidice
**** *Soarte* Hipparchia powelli
**** *Soarte* Heideflinter (*Hipparchia semele*)
**** *Soarte* Lytse Heideflinter (*Hipparchia statilinus*)
**** *Soarte* Hipparchia stulta
**** *Soarte* Hipparchia syriaca
**** *Soarte* Hipparchia volgensis
**** *Soarte* Hipparchia wyssii

## Sjoch ek
* List fan flinters
Poalflinters

De **poalflinters** (*Oeneis*) binne in skaai yn de ûnderfamylje fan de sâneachflinters. 

## Klassifikaasje
* *Famylje* aureliaflinters (*Nymhalidae*)
** *Underfamylje* sâneachflinters (*Satyrinae*)
***  *Skaai* **poalflinters** (*Oeneis*)
**** *Soarte* Oeneis actaeoides
**** *Soarte* Oeneis aktashi
**** *Soarte* Oeneis alberta
**** *Soarte* Oeneis alpina
**** *Soarte* Oeneis ammon
**** *Soarte* Oeneis ammosovi
**** *Soarte* Oeneis bore
**** *Soarte* Oeneis buddha
**** *Soarte* Oeneis chryxus
**** *Soarte* Oeneis diluta
**** *Soarte* Oeneis elwesi
**** *Soarte* Oeneis fulla
**** *Soarte* Oeneis glacialis
**** *Soarte* Oeneis hora
**** *Soarte* Oeneis ivallda
**** *Soarte* Oeneis jutta
**** *Soarte* Oeneis lederi
**** *Soarte* Oeneis macounii
**** *Soarte* Oeneis magna
**** *Soarte* Oeneis melissa
**** *Soarte* Oeneis mongolica
**** *Soarte* Oeneis mulla
**** *Soarte* Oeneis nanna
**** *Soarte* Oeneis nevadensis
**** *Soarte* Oeneis norna
**** *Soarte* Oeneis philipi
**** *Soarte* Oeneis polixenes
**** *Soarte* Oeneis sculda
**** *Soarte* Oeneis tarpeja
**** *Soarte* Oeneis tunga
**** *Soarte* Oeneis uhleri
**** *Soarte* Oeneis urda

## Sjoch ek
* List fan flinters
Unechte hearremiten

De **ûnechte hearremiten** (*Pseudochazara*) binne in skaai yn de ûnderfamylje fan de sâneachflinters. 

## Klassifikaasje
* *Famylje* aureliaflinters (*Nymhalidae*)
** *Underfamylje* sâneachflinters (*Satyrinae*)
***  *Skaai* **ûnechte hearremiten** (*Pseudochazara*)
**** *Soarte* Pseudochazara alpina
**** *Soarte* Pseudochazara amymone
**** *Soarte* Pseudochazara anthelea
**** *Soarte* Pseudochazara atlantis
**** *Soarte* Pseudochazara baldiva
**** *Soarte* Pseudochazara beroe
**** *Soarte* Pseudochazara cingovskii
**** *Soarte* Pseudochazara daghestana
**** *Soarte* Pseudochazara droshica
**** *Soarte* Pseudochazara euxina
**** *Soarte* Pseudochazara geyeri
**** *Soarte* Pseudochazara graeca
**** *Soarte* Pseudochazara guriensis
**** *Soarte* Pseudochazara hippolyte
**** *Soarte* Pseudochazara kanishka
**** *Soarte* Pseudochazara lehana
**** *Soarte* Pseudochazara lydia
**** *Soarte* Pseudochazara mamurra
**** *Soarte* Pseudochazara mniszechii
**** *Soarte* Pseudochazara nukatli
**** *Soarte* Pseudochazara orestes
**** *Soarte* Pseudochazara pakistana
**** *Soarte* Pseudochazara pallida
**** *Soarte* Pseudochazara panjshira
**** *Soarte* Pseudochazara pelopea
**** *Soarte* Pseudochazara regeli
**** *Soarte* Pseudochazara schahrudensis
**** *Soarte* Pseudochazara schakuhensis
**** *Soarte* Pseudochazara thelephassa
**** *Soarte* Pseudochazara tisiphone
**** *Soarte* Pseudochazara turkestana
**** *Soarte* Pseudochazara watsoni

## Sjoch ek
* List fan flinters
Nelson Mandela

**Nelson (Rolihlahla) Mandela** (Mvezo, 18 july 1918 - Johannesburg, 5 desimber 2013) wie presidint fan Súd-Afrika fan 1994 oant 1999. Hy krige yn 1993, tegearre mei Frederik Willem de Klerk, de Nobelpriis foar de Frede. Mandela wurdt rûnom respektearre om syn stânfêste striid tsjin de apartheid. Hy hat ek de earste swarte presidint fan Súd-Afrika west. Tusken 1991 oant 1997 wie Mandela foarsitter fan it ANC. 

## Biografy
Mandela waard berne yn Umtata (yn it eardere Transkei), as soan fan in pleatslik Xhosa-stammehaad. Hy waard yn 1961 as ien fan de ANC-lieders beskuldige fan ferried, mar koe lykswols frijsprutsen wurde. Yn 1964 waard er opnij oppakt, diskear omdat er him ynlitten hie mei de Rivonia-binde, in groepearring dy't moardoanslagen begie tsjin blanken yn Súd-Afrika. Hy krige dêrfoar in libbenslange finzenskip oplein, dy't hy benammen útsitten hat op it Robbeneilân, dêr't hy it symboal waard foar de wrâldwide anti-apartheidsbeweging. Yn 1969 kaam syn âldste soan Madiba Thembekile om it libben by in auto-ûngefal. Nelson krige gjin tastimming om by de begraffenis te wêzen.

Nei 27 jier finzenskip kaam hy yn febrewaris 1990 frij, mei tastimming fan de destiidske presidint De Klerk. Syn frijlitting soarge oer de hiele wrâld foar in soad bliidskip. It ferbod op it ANC waard opheft en Nelson waard yn july 1991 keazen ta nije foarsitter. Mei it doetiidske regear fierde hy ûnderhandelingen oer de takomst fan Súd-Afrika. Der kaam in tydlik regear dat as taak krige it om herfoarmings yn te fieren en it lân te lieden nei frije ferkiezings foar elkenien.

De ferkiezings waarden troch it ANC wûn. Yn 1994 waard der in nasjonaal ienheidsregear gearstald mei Mandela as presidint (hy wie doe 75 jier). Mandela groeide gau yn syn rol fan âldere steatsman en koe mei help fan û.o. biskop Desmond Tutu, in sfear fan nasjonale fersoening ta stân bringe.

Yn desimber 1997 stoppe hy as presidint fan it ANC ta geunste fan syn opfolger, Thabo Mbeki. Sûnt dy tiid hat er benammen in seremoanjele funksje.

De lêste jierren fan Mandelas' libben waard syn sûnens stadichoan minder. Begjin juny 2013 waard hy opnommen mei 'slimme' ynfeksjes oan syn longen. Hy waard ûntslein út it sikehûs op 1 septimber. Mandela ferstoar yn desimber 2013 op 95-jierrige leeftyd yn syn wente yn Jehannesburch. 

## Literatuer
*  - *Long walk to freedom : the autobiography of Nelson Mandela*, London, 1994.
*  - *The struggle is my life : his speeches and writings brought together with historical documents and accounts of Mandela in prison by fellow-prisoners*, London, 1990.
*  - Nelson Mandela. *Zijn leven*, Breda, 1995.
*  - *Mandela : het geautoriseerde portret, Arnhem*, 2006.
*  en , *Goodbye Bafana*

## Keppelings om utens
* Nelson Mandela Foundation
* Nelson Mandela Children's Fund
* Time 100 profile
* Mandela: An Audio History
* The Elders
* CBC Digital Archives – Nelson Mandela: Finzene, presidint, fredestichter
Siddharta Gautama

**Siddhartha Gautama** of *Boeda* (*[[Sanskryt]], [[Paly]]: Gotama Boeddha*) wie in geastlike lieder dy't fan om-ende-by 450 f.Kr. oant likernôch 370 f.Kr. libbe hat yn Yndia. Guon skiedkundigen gean út fan 480-400. Hy wurdt sjoen as de stifter fan it Boedisme. Neffens godstsjinstige oerleverings berikte Siddhartha Gautama yn syn libben folsleine ferlichting (it Boedaskip) of *nirvana*.

## Keppeling om utens
* It libben fan de Boeda yn byld
Meditaasje

**Meditaasje** is in steat fan ûnderfining dêr't it omtinken him konsintrearret op in foarwerp, in tins of it bewustwêzen sels. Faak bringt it mei dat it omtinken him nei binnen rjochtet nei de geast. Meditaasje wurdt faak sjoen as in ûnderdiel fan de Easterske Godstsjinsten lykas it Boedisme, mar makket ek part út fan it kristlike leauwen. Der besteane ferskate foarmen fan meditaasje en meditaasje-techniken. 

## Keppeling om utens
*
Kowehertflinters

De **kowehertflinters** (*Parides*) binne in skaai yn de famylje fan de paazjes (*Papilionidae*).

## Klassifikaasje
* famylje paazjes (*Papilionidae*)
** ûnderfamylje grutte paazjes (*Papilioninae*)
*** tûke fûgelwjukflinters en sibben (*Troidini*)
**** skaai **kowehertflinters** (*Parides*)
*****	*[[Parides aeneas]]*
*****	*[[Parides agavus]]*
*****	*[[Parides aglaope]]*
*****	*[[Parides alopius]]*
*****	*[[Parides anchises]]*
*****	*[[Parides ascanius]]*
*****	*[[Parides burchellanus]]*
*****	*[[Parides chabrias]]*
*****	*[[Parides chamissonia]]*
*****	*[[Parides childrenae]]*
*****	*[[Parides coelus]]*
*****	*[[Parides cutorina]]*
*****	*[[Parides echemon]]*
*****	*[[Parides erithalion]]*
*****	*[[Parides erlaces]]*
*****	*[[Parides eurimedes]]*
*****	*[[Parides gundlachianus]]*
*****	*[[Parides hahneli]]*
*****	*[[Parides iphidamas]]*
*****	*[[Parides klagesi]]*
*****	*[[Parides lysander]]*
*****	*[[Parides montezuma]]*
*****	*[[Parides neophilus]]*
*****	*[[Parides nephalion]]*
*****	*[[Parides orellana]]*
*****	*[[Parides panares]]*
*****	*[[Parides panthonus]]*
*****	*[[Parides perrhebus]]*
*****	*[[Parides phalaecus]]*
*****	*[[Parides phosphorus]]*
*****	*[[Parides photinus]]*
*****	*[[Parides pizarro]]*
*****	*[[Parides polyzelus]]*
*****	*[[Parides proneus]]*
*****	*[[Parides quadratus]]*
*****	*[[Parides sesostris]]*
*****	*[[Parides steinbachi]]*
*****	*[[Parides triopas]]*
*****	*[[Parides tros]]*
*****	*[[Parides vertumnus]]*
*****	*[[Parides zacynthus]]*

## Sjoch ek
* List fan flinters
Godfryd de Wytsing

**Gudröd Haraldsson** better bekend as **Godfryd de Wytsing**, wie in Deenske Wytsing dy't it tusken 880 en 885 foar it  sizzen hie yn in grut part fan Nederlân dat yn dy tiid noch *Fryslân* hiet. 

## Ofkomst
Godfryd waard om-ende-by 820 berne yn Denemarken as soan fan Harald Halvdansson (Harald Klak), in Deenske haadling en Sigrid Helgesdotter. Hy wie ek in neef fan de Deenske Wytsingenlieder Rorik dy't in grut part fan it eardere Fryske ryk fan de Frankyske kening yn lien krigen hie.

## Greve fan Fryslân
Godfryd kaam nei *Fryslân* ta en tsjinne ûnder syn omke. Hy liet him bekeare ta it Kristlik leauwen en boaske yn 869 mei Gisela, de dochter fan Lotarius II. Yn 880 kaam Rorik te ferstjerren en waard opfolge troch Godfryd. Dy foel mei syn Wytsingeleger Flaanderen yn en oermastere Gint. Dêrwei sette hy ferskate plondertochten op tou en waard in grutte tal delsettingen ynnommen, lykas: Maastricht, Liol, Stavelot, Prüm, Keulen en Koblenz. Om in ein te meitsjen oan dy kriichstochten hie de Frankyske kening Karel de Grouwe in moeting mei Godfryd en joech him hiel Fryslân yn lien.

## Dea
Yn 882 sleat hy in ferdrach mei Hugo fan de Elsas, in ûnwettige soan fan Lotarius II, yn Spijk yn de hope om Loataringen yn hannen te krijen. As part fan it ferdrach boaske er mei Hugo syn suster Gisela. Hy waard yn 885 lykwols fermoarde troch in groep Frykse eallju, dêr't de Fryske greve Gerolf diel fan útmakke. Dêrmei kaam in ein oan it bewâld fan de Wytsingen yn Fryslân.

## Boarnen
*Encyclopedia: Grote Winkler Prins
*Algemene Geschiedenis der Nederlanden (AGN)
Microsoft

**Microsoft Corporation** is in Amerikaanske kompjûtersoftwareprodusint fêstige yn Redmond (Washington). It bedriuw is benammen bekend om de bestjoeringssystemen MS-DOS, Windows en kantoarsoftware lykas Microsoft Office. It bedriuw ferkeapet ek toetsebuorden, kompjûtermuzen en ferskate kompjûterspullen. Fan de kompjûterspullen is de Age of Empires rige bekend. Microsoft ûntwikkelet ek spullen foar syn eigen spulkompjûter: de Xbox en foar de opfolger fan de Xbox, de Xbox360.

## Programma's
Dit binne de meast wichtige programma's dy't microsoft útjûn hat:

* MS-DOS
* Microsoft Dynamics
* Microsoft Encarta
* Microsoft Flight Simulator
* Windows Live Messenger
* Windows Live OneCare
* Windows Live Mail Desktop (e-mail)
* Microsoft Musical Instruments
* Microsoft Office
** Microsoft Access
** Microsoft Excel
** Microsoft Outlook
** Microsoft PowerPoint 
** Microsoft Visio
** Microsoft Word
** Microsoft FrontPage
** Microsoft Groove
** Microsoft OneNote
** Microsoft Infopath
** Microsoft Publisher
** Microsoft Project
* Microsoft Sharepoint Portal Server
* Microsoft SQL Server 
* SQL Reporting Services
* Visual Studio 
* VirtualPC 
* Microsoft Windows 
** Microsoft Internet Explorer 
** Microsoft Outlook Express 
** Windows Media Player
** Windows Sharepoint Services
* Microsoft Works 
* Xenix

## Skiednis
Yn 1975 waard it bedriuw oprjochte troch Bill Gates en Paul Allen. It earste produkt wie in BASIX-interpreter foar ferskillende kompjûters lykas de MITS Altair 8800, Commodore VIC-20 en Commodore 64. Microsoft ûntjoech him hiel fluch nei't se fan IBM in opdracht krigen om in bestjoeringssysteem te skriuwen foar de IBM-PC yn 1980. Microsoft hie sels gjin bestjoeringssysteem en kocht dêrom de QDOS foar $50.000,- fan in lyksoartich bedriuw. QDOS waard omtsjoene ta MS-DOS en mei lisinsje oan IBM jûn.

Yn 1981 begûn Microsoft mei it meitsjen fan in grafysk brûkersdiske foar MS-DOS mei de namme *Interface Manager* dat letter Microsoft Windows neamd wurde soe. Yn 1985 waard Windows 1.0 buorkundich makke. Jierren letter makken IBM en Microsoft in nei bestjoerinssysteem ûnder de namme OS/2. IBM en Microsoft krigen spul mei elkoar en woenen net mear fierder oparbeidzje. Microsoft wurke fierder oan de ûntjouwing fan Windows en IBM makke OS/2 Warp. Microsoft hie yn de konkurrinsjestriid mei IBM mear sukses omdat Windows 3.0 en 3.1 flugger wienen en mear WYSIWYG-applikaasjes lykas Word besikber hie. Microsoft krige syn monopoly mei it útbringen fan Windows 95 en de Microsoft Office pakketten.

## Meiwurkers en omset
Zenboedisme

**Zenboedisme** is in foarm fan it boedisme dy't de klam leit op: meditaasje (za-zen) as middel om ta ferljochting te kommen. By dizze foarm fan meditaasje binne û.o. behearsking, wiisheid en in goed sin foar humor wichtich. Sintraal yn zen stiet "*it gewaarwurde fan wat geande is*. Zen giet oer niks oars as it libben sels dêr't it net te trochgrûnjen mystery en it alledeiske op it selde stuit yn gearkomme. Bodydarma (470-535) wurdt sjoen as de grûnlizzer fan it hjoeddeistige zen. It zenboedisme hat in protte oanhingers yn Japan. 

### It doel fan Zen
Krekt as yn it boedisme giet it om it berikken fan in duorjende steat fan Ferljochting (*nirvana*). Neffens de Zenbûdisten is it berikken fan *ferljochting* gjin doel op himsels en kin it net ôftwong wurde. De *steat* fan ferljochting oerkomt dy, of oerkomt dy net, mar ast it ûnderfynst dan binne alle tsjinstellings fuort. Dan hast in geastlik ynsjoch berikt of do belibbest in ûnderfining, dêr't gjin tiid mear bestiet noch sin of doel. Derom sprekt in zenmaster yn paradoksen oer it doel en seit altiten datsto it net berikke wolle moast. It dwaan fan meditaasje is dêrby in helpmiddel om it doel te berikken.

:*It paad fan Zen is jinsels bestjudearre.*
:*Jinsels bestudearre is jinsels ferjitte.*
:*Jinsels ferjitte is ferljocht wurde troch wat is.*
:*Asto ferljocht wurdst troch wat is falle lichem*
:*en geast fuort en fan oaren.*
:*Der bleaut gjin spoar fan ferljochting oer en dizze
:*spoarleaze ferlochting set him eindeleas troch.*

:(Sitaat fan de Sineeske zenmaster Dogen Kigen wat zen ynhâld)

=== Meditaasjetechnyk ===
De technyk dy't brûkt wurdt by it meditearen (za-zen) is der eins op rjochte om de sinnen en it tinken út te skeakeljen. Foar de measte minsken is dat dreech om net te dwaan. Under it meditearjen moat in minske syn tinken loslitte en him konsintrearje op syn sykheljen of troch it werheljen fan in [[mantra]] syn tinken útskeakelje oant er de *Atma'' of it 'neat' berikt. Yn in groep is it makliker om yn dy tiidleaze tastân te kommen dan as men it allinne docht. 

### Zenstreamingen
Yn it zenboedisme besteane ferskate streamings, te witten:

* Dogen
* Eisai
* Igyo
* Obaku
* Rinzai
* Soto
* Ummon
885

## Foarfallen
* 26 novimber De Wytsingen belegerje Parys.
* Paus Stefanus V folget Paus Adrianus III op als paus.

## Berne

## Ferstoarn
* Godfried de Wytsing, Wytsinglieder en Greve fan Fryslân (fermoarde)
* septimber - Paus Adrianus III, (Paus fan 884 oant 885)
850

## Foarfallen

* De grutte moskee fan Mutawwakil yn Samarra is ôf. It is de grutste moskee yn de islam en ferneamd om syn spiraalfoarmige minaret. 
* De Wytsinger Rorik krijt fan kening Loadewyk de Fromme it grutste part fan it eardere Fryske ryk yn lien tawezen.
* Ordoño I fan Astuerje folget Ramiro I op as Kening fan Astuerje.

## Berne
* 25 maart Seiwa, 56. Keizer fan Japan († 880) 
* Adelheid fan Friaul, frou fan de Westfrankyske kening Ludwig II. († 901) 
* Du Guangting, Sineeske Taoist en hofgelearde († 933) 

## Ferstoarn
* Bernard fan Septimaanje en syn soan Willem. Terjochtsteld op lêst fan Karel de Keale.
* Ramiro I fan Astuerje, Kening fan Astuerje.
Pierellaflinters

De **pierellaflinters** (*Pierella*) binne in skaai yn de ûnderfamylje fan de sâneachflinters. 

## Klassifikaasje
* *Famylje* aureliaflinters (*Nymhalidae*)
** *Underfamylje* sâneachflinters (*Satyrinae*)
***  *Skaai* **pierellaflinters** (*Pierella*)
**** *Soarte* Pierella amalia
**** *Soarte* Pierella astyoche
**** *Soarte* Pierella helvina
**** *Soarte* Pierella hortona
**** *Soarte* Pierella hyalinus
**** *Soarte* Pierella hyceta
**** *Soarte* Pierella lamia
**** *Soarte* Pierella lena
**** *Soarte* Pierella lucia
**** *Soarte* Pierella luna
**** *Soarte* Pierella nereis

## Sjoch ek
* List fan flinters