open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lângoed Schaffelaar

**Lângoed Schaffelaar** is in park mei bûtenhûs yn Barneveld. It hûs is om 1850 boud en wurdt sjoen as it wichtichste Nederlânse lânhûs yn de neo-tudorstyl. Pleatslik wurdt it kastiel *De Schaffelaar* neamd.

## Skiednis
### Twadde Wrâldoarloch
Yn de Twadde Wrâldoarloch waard it lânhûs troch de Dútske besetter as reservearringskamp brûkt, om joadske Nederlanners dy't neffens it Plan-Frederiks fan  belang foar de mienskip wiene, te ynternearjen. De Joaden dy't it oan gie hiene bygelyks yn de Earste Wrâldkriich oan Dútske kant fjochte, of hienen lid west fan de NSB. De Dútsers diene it kamp foar as woldiedigens, mar feitlik wie it ornearre om foar te kommen dat Joaden ûnderdûke soene en besykje soene harren 'rjocht' te ferdigenjen by it regear. Sadwaande wie it makliker foar de besetter om Joaden te arrestearjen en te deportearjen nei ferneatigingskampen. Tusken desimber 1942 en septimber 1943 sieten dêr likernôch 450 Joaden ynternearre. Oare, soksoarte kampen wiene Hûs De Biezen yn Barneveld en Filla Bouchina yn Doetinchem.

Nei't de Joaden nei Theresienstadt transportearre wiene, waard der yn De Schaffelaar âlderein ûnderbrocht dy't om reden fan bombardeminten de Rânestêd ûntflechte wiene. Dêrnei húsmanne der yn it gebou nei de oarloch efterelkoar in refalidaasjesintrum foar oarlochsynfaliden, de Stafskoalle Beskerming Befolking, in typeskoalle en in sportskoalle.

## Galery

Ofbyld:Huize De Schaffelaar.JPG|*Huzinge De Schaffelaar, febrewaris 2007*
Ofbyld:Deschaffelaar3.jpg|*Huzinge De Schaffelaar*, ein 19e iuw
Ofbyld:Koewei.JPG|*De Koewei*
Ofbyld:Oranjerie Schaffelaar.JPG|*De Oranjery fan it kasteel*
Ofbyld:Barneveld huzinge De Schaffelaar oranjery 19.JPG|*Oranjery*
Ofbyld:Barneveld huzinge De Schaffelaar koetshús 21.JPG|*Koetshús*
Ofbyld:Barneveld huzinge De Schaffelaar koetshús 20.JPG|*Koetshús*
Kastiel Renswoude

**Kastiel Renswoude**, earder **Borchwal**, is in kastiel en ridderhofsteed en byhearrend lângoed by Renswoude yn de provinsje Utert.

Nei alle gedachten komt it earste hûs út ein 14de iuw. Mooglik wiist de namme op in boarchwâl dy't om it kastiel hinne lein hat.

Yn 1654 waard it fersterke hûs, dat yn de 17e iuw 'Borchwal' neamd waard, yn opdracht fan Johan fan Reede sloopt en ferfongen troch in lânhûs. It hjoeddeiske hûs yn Hollâns-klassisistyske styl is grif op de midsiuwske fûneminten boud.


Ofbyld:Kastiel Renswoude 97.JPG|
Ofbyld:Kastiel Renswoude 96.JPG|
Ofbyld:Kastiel Renswoude 95.JPG|
Ofbyld:Kastiel Renswoude 94.JPG|
Ofbyld:Kastiel Renswoude 92.JPG|
Ofbyld:Kastiel Renswoude 90.JPG|
Ofbyld:Kasteel Renswoude en onderdelen - 52.JPG|*efterside*
Ofbyld:Kasteel Renswoude en onderdelen - 24.JPG|*brêge en tagongsstek*
Ofbyld:Kasteel Renswoude en onderdelen - 59.JPG|*fiver*
Ofbyld:Renswoude duiventoren.JPG|*Dowetoer'
Ofbyld:Kasteel Renswoude en onderdelen - 10.JPG|*bygebou''
Sotterum

* Sotterum (Koarnwert), buorskip besuden Koarnwert yn de gemeente Wûnseradiel.
* Sotterum (Boalsert), buorskip noardwest fan Boalsert yn de gemeente Wûnseradiel.
* Sotterum (Holwert), terp súdwest fan Holwert yn de gemeente Dongeradiel.
Sondeler Iwert

**Sondeler Iwert** is in delsetting en streeknamme noardwest fan Sondel yn de gemeente De Fryske Marren. 

De namme komt ek foar as *Sondeler IJberd* en *Sondeler Ybert*. It buorskip Iwert leit in eiihn fierder, besuden Wikel.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Sotterum (Holwert)

**Sotterum** is in terp súdwest fan Holwert yn de gemeente Dongeradiel. De namme komt ek foar as terpnamme *Sotrum*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Spyk

It **Spyk** is in wei en buorskip noardwest fan Hinnaard yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De brêge oer de Boalserter Feart dy't it Spyk mei Hinnaard ferbynt, hjit Spyktille.

De namme komt ek foar as *Spijk*, *Spijktille*, *Spyktille* en *Spyck*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Spitsbergen

* Spitsbergen (Noarwegen), eilân by Noarwegen
* Spitsbergen (buorskip), buorskip súdwest fan Aldemardum
Spitsbergen (buorskip)

**Spitsbergen** is in buorskip westsúdwest fan Aldemardum yn de gemeente Súdwest-Fryslân.

De namme komt ek foar as *Hoeve Spitsbergen* en *Steenbergen*. Op folle mear plakken yn de provinsje komme plakken foar dy't nei bekende plakken neamd binne: Moskou, Petersburch, Egypte, Amearika. Spitsbergen lei nochal fier fan de bewenne wrâld en krige syn namme doe't de ferhalen oer Willem Barents dy't de eilannen op skreiershoek yn 1596 ûntdekte. De namme Steenbergen soe komd wêze kinne troch swerfstiennen dy't dêr brûkt waarden foar dykfersterking of om reden te ferhurdzjen.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Spitsroeden

**Spitsroeden** is in delsetting en streeknamme noard fan Sint-Anne oan de Aldebiltdyk yn de gemeente De Waadhoeke.  Mooglik giet it om in eardere herberch. De namme soe komme kinne meidat de foarm fan de wenningen, dy't al heger leinen as trochstrings, en oan elkoar boud wienen. De namme komt ek foar as *De Spitsroeden*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Burebista

**Burebista** (111 f.Kr. – 44 f.Kr.) wurdt beskôge as de wichtichste kening fan de Daasjers. Under syn bewâld berikte it Dasyske ryk de grutste omfang. 

Hy boude in hiel sterk leger op dat meardere malen Romeinsk grûngebiet binnenfoel. Julius Caesar realisearre him de krêft fan it Dasyske ryk en rette in ekspedysje ta. Safier kaam it lykwols net, Caesar soe op brute wize likwidearre wurde en Burebista waard yn 44 f.Kr. by in folksopstân fermoarde. It ryk fan de Daasjers foel útinoar yn lytse territoaria elts mei in eigen lieder.
Spriens

**Spriens** is in delsetting noardwest fan Raard yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as *Spredens*, *Spreens* en *Sprielens*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Stêdbuorren

**Stêdbuorren** (Stellingwerfsk: *Staadboeren*; Nederlânsk: *Stadburen*) is in wei en streekdelsetting súdwestlik fan Nijeholtpea yn de gemeente Weststellingwerf. De dyk hjitte eartiids *eerdijk*. De namme Stêdbuorren is mooglik humoristysk bedoeld.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Stapert (Wommels)

**Stapert** is in eardere state en in ferdwûne buorskip yn de himrik fan Wommels yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme wurdt al yn 1700 neamd as *Staepaert*. De eardere buorskip leit no folslein binnen de beboude kom fan Wommels. It fersoargingstehûs Nij Stapert (yn Wommels) is dernei ferneamd.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Statum

**Statum** is in delsetting tusken twa sylroeden besuden de âlde buorren fan Makkum yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as *Statuma Gebuurte*, *Stattum* en *Stattem*. Ek in buorskip fan sân huzen op Skylge hjitte begjin 17e iuw *Stattum*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Stienbergen

* Stienbergen (Drinte), in plak yn 'e Drintske gemeente Noardenfjild
* Stienbergen (Fryslân), in delsetting besuden Koartehimmen, yn Smellingerlân
* Stienbergen (Noard-Brabân), in plak yn Noard-Brabân
* Stienbergen (gemeente), in gemeente yn Noard-Brabân
Stienbergen (Smellingerlân)

**Stienbergen** (Nederlânsk: *Steenbergen*) wie in lytse delsetting besuden Koartehimmen yn de gemeente Smellingerlân, dy't werjûn waard op 'e lânkaart fan Wopke Eekhoff út 1848. De Schotanuskaart fan 1718 jout de namme 'Steenbuir'. Yn de 20e iuw hawwe de Woodbrookers dêr lange jierren festige west. 

Ek by Aldemardum lei eartiids in Stienbergen; dat hjit no Spitsbergen.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Sotterum (Skettens)

**Sotterum** is in delsetting noardwest fan Boalsert yn de gemeente Súdwest-Fryslân, yn de himrik fan Skettens. De namme komt ek foar as fjildnamme en as terpnamme. De buorskip bestiet út in trijetal pleatsen en in stikmannich huzen oan wjerskanten fan 'e A7 oan 'e dyk Fjouwersprong.

## Skiednis
De namme is in gearstalling fan "hiem" en *sôhtra* dat faaks "súd" of om in persoansnamme mei de grûnbetsjutting "freonlik" gean kin. De buorskip is ûntstien op in terp justjes noardlik fan 'e Marneslinke. Dy terp moat al yn 'e lette izertiid, om 200 f.Kr. hinne bewenne wêze. By de terp waard yn 'e 15e iuw de Osingastate boud. Dy waard bewenne troch de ferneamde lagen Fan Osinga en Fan Aysma. De state waard yn 'e 19e iuw ôfbrutsen en op it plak waard in pleats boud. Dy pleats baarnde yn 1982 folslein ôf.

De terp fan Sotterum waard yn 'e 19e iuw folslein ôfgroeven, dêr't de terpgrûn foar earmere grûn op oare plakken foar brûkt waard. Yn 2015 wie der in argeologysk ûndersyk troch it Terpesintrum fan 'e Ryksuniversiteit Grins yn opdracht fan 'e gemeente Súdwest-Fryslân en de provinsje Fryslân. Dêr waarden oerbliuwsels fan midsiuwske gebouwen fûn. De âldste fûne foarwerpen kamen nei alle gedachten út 'e izertiid.

Yn 'e 1930-er jierren waard der in lytse buert, súdlik fan 'e terp, oan de ferhurde dyk fan Longerhou nei de krusing mei de tramwei fan Boalsert nei Wytmarsum boud. Dat buerstje waard ek wol "Fjouwersprong" neamd, nei de krusing mei de tramwei. Mei it oanlizzen fan 'e A7 waard dy buert fan 'e terp ôfsnien. Op resintere topografyske kaarten wurdt de Nederlânske namme "Viersprong" ek foar de terp ornearre.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Stapert

* Stapert (Itens), by Itens
* Stapert (Tsjalhuzum), westnoardwest fan Tsjalhuzum
* Stapert (Wommels), in diel fan wat no Wommels is.
Stapert (Tsjalhuzum)

**Stapert** is in delsetting westnoardwest fan Tsjalhuzum yn de gemeente Wymbritseradiel. 
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Stiennen Daam

**Stiennen Daam** is in buorskip en fjildnamme west fan Rinsumageast yn de gemeente Dantumadiel, by de krusing fan de N361 (Lauwersseewei) mei de dyk nei Burdaard. 

De namme komt ek foar as *Stenen Dam*. It sil om in furde gean dy't mei stien ferhurde wie.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Sjerusken

De **Sjerusken** wienen in Germaanske stam yn noardwesten fan it tsjintwurdige Dútslân, oan de middenrin fan de Weser. Harren wichtige buorfolken wiene de Sjatten en de Sjauken.

Troch Julius Caesar waard foar it earst melding dien fan de Sjerusken yn syn wurk "De Bello Gallico", boek 6.10, dêr't hy al syn belibbenissen yn beskriuwt fan 53 f.Kr. Yn 12 f.Kr. wurde de Sjerusken ûnderwurpen troch Drusus by syn fjildtochten eastlik fan de Ryn. Letter ferwurf de stam grutte rom yn de Slach by it Teutoburger Wâld (9 n.Kr. ûnder lieding fan Arminius, dy't in alliânsje smeie fan de oanswettende Germaanske stammen, de Brukteren, Sjatten, Marsen en Sjerusken. Trije  Romeinske legioenen fan Farus waarden ferneatigjend ferslein. Rome soe nei dizze slach har stribje om Germaansk gebiet tusken Ryn en Elbe yn te liven opjaan en loek har tebek efter de Limes. De ferovering waard te djoer achte. Tasitus skreau yn syn boek *[[De origine et situ Germanorum]]* dat de Sjerusken fan dy tiid ôf in lange tiid frede hawwe kend, wêrnei hja mei de Sjatten yn kriich rekke en troch harren ferslein waarden. De datearring fan dizze oarloch is net wis, mar wie in de twadde helte fan de 1e iuw. 

## Ferneamde Sjerusken
* Harmen, *liberator Germaniae* (aldus Tasitus), fersloech Farus en makke in ein oan de Romeinske besetting fan Germaanje.
* Flavus ("de blonde", bynamme jûn troch syn Romeinske kollega's), broer fan Harmen, tsjinne as offisier yn it Romeinske leger ûnder Germanikus.
* Segestes, tsjinstanner fan Harmen, stelt Farus op de hichte fan syn plannen.
* Italikus, al gizeler grutbrocht yn Rome en troch keizer Klaudius yn 47 n.Kr. as kening nei de Sjerusken stjoerd. Neef fan Arminius.

## Foarfallen
* 18 f.Kr. - 9: oermastering troch Drusus en Tibearius.
* 9 n.Kr.: Farus wurdt by de Kalkrieserberg yn in mûklaach lokke en ferneatigjend ferslein.
* 15 n.Kr.: twadde fjildtocht fan Germanikus. De efterfolging op Arminius begjint.
* 16 n.Kr.: tredde fjildtocht fan Germanikus. De Slach by Idavisto einigt mei in nederlaach. 
* 17 n.Kr.: kriich mei de Sueben. Kening Marbod wurdt ferslein, de Sjerusken en harren bûnsmaten pronken mei bûtmakke Romeinske wapens.
* 19 n.Kr.: Harmen komt, mooglik troch ferried yn eigen fermidden, om it libben.
* 47 n.Kr.: Italikus, de soan fan Flavus is de ienige oerlibbene fan syn famylje. Nei ûnderlinge twisten wurdt hy troch Klaudius as kening nei de Sjerusken stjoerd. 
* Sa. 49 n.Kr.: Italikus slagget deryn in koalysje fan omhinne wenjende stammen en ûntefredenen fan syn eigen folk yn in fjildslach te ferslaan, wurdt letter ferjage, mar keart mei help fan de Longobarden werom.
* Sa. 51 n.Kr.: Italikus behellet op 'e nij in oerwinning.
Stittens

**Stittens** is in fjildnamme en delsetting noardeast fan Easterein yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as *Stittenserhem* en *Stettens*. 
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Stortum

**Stortum** is in wei en buorskip súdwest fan Kaard op Skylge. De namme komt ek foar as 'Stortumerdijk', stortum soe de namme fan inkele stikken lân wêze kinne.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Sudermieden

**Sudermieden** is in streeknamme, polder en fersprate delsetting súd fan Hallum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as *Zuidmiedpolder* Zuidermieden en op de kaart fan Eekhoff (1853) *Zwarte Woude*, *Swarte Wâld* en *Buurme offte Swartewoldeme meenscher*. 

Under oaren op It Amelân, by Frjentsjer en Heech kaam dy namme ek foar. 'Mieden' binne healannen, en 'swart' mooglik swarte elzeboskjes.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Surhuzumer Mieden

De **Surhuzumer Mieden**, ek wol bekend as de **Surhúster Mieden**, is in polder en delsetting noardeast fan Surhuzum yn de gemeente Achtkarspelen. De namme komt ek foar as *Surhuizumer Mieden*. De buorskip falt oars bestjoerlik ûnder it doarp Strobos. 

Om 1700 waard it stavere as 'Suyr Huyster Hooylanden'. Eekhoff hat de namme *Surhuister Hooilanden* yn syn 19e iuwske atlas.

Oan de Miedwei 46 stiet it gebou fan de eardere herfoarmde evangelisaasje Pro Rege út 1928. Yn 1980 waard it foar de symbolyske som fan 1 gûne oerdroegen oan buertferiening De Mieden, dy't it omneamde ta Petersburg, nei in eardere pleats yn de omkriten. Yn 2017 -2018 is it buerthûs yngreven renovearre nei ynsammelingsaksjes fan de buert (de Lamkesdei) en stipe út subsydzjes fan provinsje, gemeente en Oranjefûns.


Surhuizumer Mieden - Petersburg.jpg|Eardere evangelisaasje Pro Rege, no buerthûs Petersburg.
Pro rege in nok.jpg|Nokstien fan eardere dependânse fan de tsjerke fan Surhuzum
Buurtgebouw Petersburg 2018 interieur.jpg|Ynterieur fan buertgebou Petersburg nei renovaasje yn 2018


## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Swaarderbuorren

**Swaarderbuorren** is in delsetting east fan Tsjummearum yn de gemeente De Waadhoeke. De namme komt ek foar as *Swaerderwei*, *Swaarderbuiren*, *Zwaarderburen*, *Swaerdena bwren* en *Swaerde(ra)bueren*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Swaarderterp

**Swaarderterp** is in delsetting en weinamme east fan Feinsum yn de gemeente Ljouwert. De namme komt ek foar as *Swaard*, *Swaerd*, *Zwaard* en *Swawerth* en komt fan in eigennamme.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Fering

It **Fering** is it Noardfrysk fan it eilân Fear.

Der binne sa'n 3000 minsken dy't it dialekt prate. It grutste part fan de Fryskpraters wennet op it westlike diel fan it eilân Fear. Dat is ek it iennichste gebiet yn hiel Noard-Fryslân dêr't in mearderheid fan de minsken Frysktalich is. Yn it westen fan it eilân is it sprekkertal stabyl, oan de súdkant binne der yn de rin fan de 20e iuw mear Fryskpraters by kaam.

Mei it Öömrang, it dialekt fan Amrum, is it Fering ien fan de Noardfryske dialekten. Fan de beide dialekten is der bygelyks ien wurdboek, it *Fering-Öömrang wurdenbuk*.

De âldste tekst dy't yn it Fering oerlevere is, is in oersetting fan Martin Luther syn Lytse Kategisme fan om it jier 1600. De âldste tekst yn it Noardfrysk komt ek fan it eilân Fear. Dy tekst waard skreaun yn de 19e iuw, mar de ballade *A bai a reder* stamt neffens alle wierskyn út de 15e of 16e iuw. 

Organisaasjes dy't har ynsette foar it Frysk fan Fear binne de Fering Ferian en de Ferring Stiftung. Ien fan de produkten fan de Ferring Stiftung is Friisk Funk, in radioprogram dat by de lokale stjoerder Offener Kanal Westküste útstjoerd wurdt. Dêrneist hat de stifting syn eigen bibleteek mei in samling fan sa likernôch 10.000 boeken út alle Fryslannen.

Yn de santiger jierren fan de 20e iuw ferskynde it tydskrift Fering-öömrang Breipot mei stikken yn it Fering en Öömrang. Ut en troch ferskine der stikken yn it Fering yn Der Insel-Bote, in krantsje dat yn it haadplak fan Fear, Wyk auf Föhr, ferskynt.

## Keppeling om utens
* Ferring-Stiftung
* Universiteit Århus Phonetic Documentation of Fering
Öömrang

It **Öömrang** is it Noardfrysk fan it eilân Amrum. Tegearre mei it dialekt Fering is it Öömrang ien fan de dialekten fan it Noardfrysk. Der binne sa likernôch 600 minsken dy't Öömrang prate. Yn de noardlike doarpen fan it eilân Amrum wenje de measte sprekkers fan it Öömrang.

De yn 1974 oprjochte Öömrang Ferian is de organisaasje foar it Frysk fan Amrum. Hjoed-de-dei wurdt it Öömrang neffens de 'Alkersumer Protokolle' fan 1971 skreaun. 

Wat it Öömrang op skrift oanbelanget binne der ferskate teaterstikken en oersettings skreaun. Yn de santiger jierren fan de 20e iuw ferskynde it tydskrift Fering-öömrang Breipot mei stikken yn it Fering en Öömrang. Ut en troch ferskine der stikken yn it Fering yn Der Insel-Bote, in krantsje dat yn it haadplak fan Fear, Wyk auf Föhr, ferskynt. 

## Keppeling om utens
* "Gud dai" - Friesisch-Kurs für Anfänger
* oomram.de
Fering-Öömrang

It **Fering-Öömrang** is in sammelbegryp foar de Noardfryske dialekten Fering en Öömrang. It Fering en Öömrang waard ornaris as in dialekt fan it Noardfrysk sjoen. Fan it Fering-Öömrang is ek in wurdboek, it *Fering-Öömrang wurdenbuk*.
Sölring

It **Sölring** is it Noardfrysk fan it eilân Söl.

It dialekt is besibbe oan it Noardfrysk fan Fear en Amrum, it Fering-Öömrang. It dialekt is foar oare Fryskpraters yn Noard-Fryslân min nei te kommen.

De dichter Jens Emil Mungard (1885 - 1940) skriuwde syn dichtwurken yn it Sölring. Hy skriuwde mear as 700 dichtwurken, 6 teaterstikken en in ferskaat oan proaza.

Yn 2018 waard in online wurdboek makke (friisk.org).

De Söl'ring Foriining is de organisaasje dy't him ynset foar it Frysk fan Söl.
Swettehoarne

**Swettehoarne** is in buorskip ûnder Marsum yn de gemeente De Waadhoeke. 

De namme komt ek foar as *Swette Horne* en *Swettehorne* en lei yn de hoeke ('herne') fan de Swette benoarden Marsum dêr't dy de feart Harns-Ljouwert kruse skean foar Skinkeskâns oer. De Swette as wie de grins tuske Eastergoa en Westergoa, mar de juridyske grins lei net troch it wetter, mar oer de dyk op de eastlike wâl. Westergoa koe sa de wetterôffier troch de eastlike slinke fan de Midelsee regelje.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Schortens

**Schortens** (Nederdútsk: *Schörtens*) is in plak en gemeente in de Dútske dielsteat Nedersaksen, en is part fan it district *[[Fryslân (Nedersaksen)|Friesland]]*. It is nei Varel de grutste stêd yn it distrikt; it leit goed 6 kilometer fan Jever.

## Ynwennertal

¹ Tegearre mei de gemeente Sillenstede
Sytsingawier

**Sytsingawier** is in strjitnamme en terpdelsetting noardeast fan Snits yn de gemeente Súdwest-Fryslân (eardere gemeente Snits). De namme komt ek foar as *Sytsingawiersterleane*, *Sydzingha wier* en *Sydzingwer*. Op de terp waard yn de 15e iuw it frouljuskleaster Grienedyk stifte.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Edifício Itália

De **Edifício Itália** (*Circolo Italiano*) is in wolkekliuwer yn São Paulo, Brazylje. It gebou is 165 meter heech. Der binne 46 ferdjippings.

Der is fan 1956 oan 1965 oan de wolkekliuwer boud. Op it dak is in útsjochpost dy't iepen foar toeristen is.

Edifício Itália waard ûntwurpen troch de Dútsk-Brazyljaanske arsjitekt Franz Heep. It is it twads heechste gebou yn São Paulo nei de Mirante do Vale.

## Sjoch ek
* Wolkekliuwer

## Keppeling om utens

* Edifício Itália
*  Emporis
*  SkyscraperPage
Tamminga

**Tamminga** is in terp en delsetting noardeast fan Peins yn de gemeente De Waadhoeke. De namme komt ek foar as 'to' *Tamghe*, *Wester Tamming(h)e* en de namme *Graaf Dorus*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Tanjabuorren

**Tanjabuorren** is in eardere buorskip en no it noardlike diel fan Achlum yn de gemeente Waadhoeke. De namme komt ek foar as *Tanjabuurt* en komt fan de famyljenamme Tania.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Hylke Jans Kingma

**Hylke Jans Kingma** (Makkum, 16 oktober 1708 - dêre, 24 septimber 1782) wie skipper, reder, fabrikant en keapman yn Makkum.

## Libben en wurk
Kingma wie in soan fan Jan Martens en Bauckje Goris Kingma. Hy troude mei Ytje Hayes. Kingma wie skipper, reder, skipsbouwer en keapman. As keapman fertsjinne er in kapitaal, dêr't erfan yn Makkum in pakhûs en in oaljemûne bouwe liet, dy't beide de namme *"Het Fortuin uit Zee"* krigen. Yn Makkum oan it Ferlaat 22 liet er ek in monumintaal hûs sette, dat letter it Kingmahûs neamd waard. It pân soe 260 jier yn de famylje Kingma bliuwe. 

Kingma eksperimintearre mei de bou fan kofskippen sûnder swurd. De fanwege him boude kof *De Twee Gebroeders* waard fêstlein troch de tegelskilder Dirk Jacobs Danser op in tegeltablo foar Kingma syn nije went yn  Makkum. Foar syn pakhûs oan de Krommesleat liet hy in gevelstien *"'t Fortuin uit Zee"* meitsje, mei dêrop ôfbylde it skip de *Vrouwe Fortuna* en de tsjerke fan Makkum.

Hy naam yn 1771 de namme fan syn mem *Kingma* oan. Kingma ferfolde ek ferskate maatskiplike funksjes. Hy wie bysitter (meirjochter) fan Wûnseradiel, kommitteare fan de syl (slûs) en oare iepenbiere wurken, earmfâd en âlderling.

## Galery

Hylke Jans Kingma.jpg|Hylke Jans Kingma en...troch Henricus Antonius Baur
Ytje Hayes.jpg|...syn frou Ytje Hayes (1778)
Stienharst

**Stienharst** is in delsetting súdeast fan Lytsewâld yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De buorskip falt ûnder Lytsewâld, dat  streekrjocht oer in âlde lykwei, anno 2019 in fytspaad, te berikken is. De buorskip bestiet út twa pleatsen en in bedriuwspân. 

## Skiednis
Fan ein 15e oant 1605 stie der in stins op likernôch it plak fan de buorskip fan no. Yn 1479 waard dy stins foar it earst neamd en yn 1492 waard er 'Ter Harst' neamd. Fan dy stins is neat werom te finen. Yn 1511 waard it plak fernijd as *Steenherst* en yn 1543 as *Steenharst* en 'op die Harsten'.

Van der Aa neamde it plakje yn 1847 neist Steenharst ek *Streenharst*, dat doe út twa pleatsen bestie. Wierskynlik wie dêr nea mear bebouwing.

De namme komt ek foar as *Steenherst* en 'ter' *Harst*. De namme komt mooglik fan 'swerfstien op in heger lizzend gebiet'. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Skoarum

**De Skoarum** is in streeknamme en ferdwûne delsetting tusken Nes en Ballum op It Amelân. De namme komt ek foar as *De Schorum*, en *Schorumweg*. It sil hjir om 'skoar' gean yn de betsjutting fan 'steilte'. 
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Ten Hoar

**Ten Hoar** (Stellingwerfsk: *Ten Hoore*; Nederlânsk: *Ten Hoor*) is in buorskip súdwest fan de kearn fan Easterwâlde yn de gemeente Eaststellingwerf. De namme komt ek foar as *Ten Hoore* en de hûsnamme *ten Hoore*. Hy kaam fan de lizzing oan in modderich plak oan it Lytsdjip.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Terbantster Skâns

**Terbantster Skâns** is in buorskip west fan Terbant op de grins mei Haskerlân yn de gemeente It Hearrenfean, eartiids Aenjewier. 

De namme komt ek foar as 'Bandster Schans', 'Bandster (rog)molen', 'Terbandsterschans' en 'Corfhusen' (1522). De grins tusken Haskerlân en Aenjewier lei eartiids eastliker as letter doe't de Hearresleat de grins foarme. Yn 1797 wurdt ûnder Nijehaske noch skreaun oer de buorskip *Schanserhuizen*. De by de brêge (de Haskerbrêge) en it ferdigeningswurk ûntstiene delsetting kaam letter yn it Hearrenfean te lizzen. It is no in strjitnamme: *De Schans*. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Tergrêft

**Tergrêft** (*Offisjeel Frysk*) is in buorskip súdlik fan Wânswert en súdwestlik fan Burdaard yn de gemeente Noardeast-Fryslân. 

It buorskip hat syn namme krige troch it trochgraven fan de Dokkumer Ie yn de 13e iuw. Der wienen twa âlde seeslinken. De iene kaam út de Lauwerssee en de oare út de Middelsee. Trochdat dêr in ferbining tusken makke waard ûntstie de Dokkumer Ie. Ljouwert krige sa in farwei nei It Waad. Tergreft leit by de westlike ein fan dy ferbinings-*grêft*.

Hy leit op it plak dêr't it Dokkumer Djip en de Dokkumer Ie troch in groeven ferbining oan elkoar ferbûn waarden. De delsetting wurdt ek neamd as *Graft*, *Graftte*, *Tergracht*, *Tergragt* en *Ter Gracht*.

By Tergreft leit de Iedyk it tichtst by de Dokkumer Ie. Op dit plak giet de Noardermiedwei nei it westen nei Hallum, en de fuortsetting fan de âlde slinge giet as Hearrenweister Feart nei it noarden nei Wânswert en Marrum.


Ofbyld:Tergracht.nr1.jpg
Ofbyld:Tergracht.nr2.jpg
Ofbyld:Tergracht.nr3.jpg


## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Terherne (Burchwert)

**Terherne** (Nederlânsk: *Terhorne*) wie in buorskip súd fan Burchwert yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as *Ter Horne*, *ter Herne* yn de betsjutting fan 'herne' as 'hoeke'.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Terlet

**Terlet** wie in delsetting eastlik fan Boalsert yn de gemeente Súdwest-Fryslân. 

Hy wurdt ek wol neamd as *te let*, *Ter Let* en *Húske te let*. Der waard wol sein dat men te let kaam om noch talitten te wurden yn de stêd as hjir de klok te hearren wie. It kin ek oan syn namme komd wêze troch in wetternamme lykas yn * Easterlitttens*. In plak dêr't wetter ynlitten of útlitten waard.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Terstêd

**Terstêd** is in delsetting súdwest fan Ferwert yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as *Ter Sted*, en *Terstedt*. Hy waard boud op in terp en wie eigendom fan it kleaster Foswert.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Tjalling Waterbolk

**Harm Tjalling (Tjalling) Waterbolk** (Havelte, 18 maaie 1924 - Haren, 27 septimber 2020) wie in Nederlânsk heechlearaar yn de archeology oan de Ryksuniversiteit Grins.

## Libben en wurk
Nei de stúdzje biology yn Grins wurke er as assistint palynology fan Albert Egges van Giffen. Sadwaande koe er it mêd biology en archeology by elkoar bringe. Hy promovearre by Van Giffen yn 1954 op it proefskrift *De prehistorische mens en zijn milieu*. Fan 1954 oant 1987 wie Waterbolk heechlearaar-direkteur fan it Biologysk-Archeologysk Ynstitút fan de Ryksuniversiteit Grins as opfolger fan Van Giffen, mei de learopdracht *Prehistorie en Germaanse archeologie*.

Waterbolk publisearre benammen oer de typology fan prehistoaryske en midsiuwske hûsplattegrûnen, fersterke delsettingen yn Noard-Drinte, delsettingsterritoariums en bewenningskontinuïteit. Sûnt 1970 is hy lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen. Waterbolk is noch altyd warber op syn mêd en publisearre noch in standertwurk oer hûsplattegrûnen yn Noard-Nederlân.

### Persoanlik libben
Yn 2015 waard it boek *Werk van Eeuwen* troch Jos Bazelmans en Jan Kolen publisearre; yn it boek wurde petearen mei Waterbolk beskreaun. Yn 2019 publisearre er syn autobiografy *Veranderend leven*; hy wie doe 95 jier.

Waterbolk wie troud mei in botanysk analiste dy't er moete hie by de *Nederlandse Jeugdbond voor Natuur*. Hy hat ris sein dat it moaiste wat er ea opgroeven hat syn frou wie. Waterbolk wie earelid fan *Het Drentse Landschap*.

Waterbolk stoar op 27 septimber 2020 yn Haren yn de âldens fan 96 jier.

## Saak Vermaning
Waterbolks karriêre sil altiten ferbûn bliuwe mei de affêre Vermaning. Dizze amateur-archeolooch kaam oansetten mei op it each spektakulêre fynsten út Drinte, dy't de bewenningsskiednis fan dy krite mei tritich- oant fyftichtûzen jier ferlinge soene. Oarspronklik stipe Waterbolk him (ek finansjeel) en skreau er oer de fynsten , mar nei ûndersyk troch Waterbolks promovendus Dick Stapert waard Vermaning oanklage fanwegen bedroch. Vermaning waard yn 1977 feroardiele, mar yn heger berop yn 1978 frijsprutsen. Waterbolk kaam yn syn oantinkens út 2003 (*Scherpe stenen op mijn pad*) wiidweidich op 'e saak werom.   

## By Waterbolk promovearre
* Dick Stapert 
* Johannes Diderik van der Waals (1925) 

## Publikaasjes <small>(kar-út)</small>
* *Walled enclosures of the Iron Age in the north of The Netherlands*, Palaeohistoria 19 (1977) 97-172)
* *Das mittelalterliche Siedlungswesen in Drenthe. Versuch einer Synthese aus archäologischer Sicht*, yn: H.W. Böhme (red.), Siedlungen und Landesausbau zur Salierzeit, I. In den nördlichen Landschaften des Reiches (Sigmaringen 1991) 47-108
* *Archeologie*, yn: J. Heringa e.a. (red.), Geschiedenis van Drenthe (Meppel/Amsterdam 1985) 15-90).
* *Uit het leven van een landschap. Geschiedenis van de zorg voor natuur en landschap in Drenthe* (1999)
* Jos Bazelmans, Jan Kolen: *Werk van eeuwen. Gesprekken met Tjalling Waterbolk*. Assen, Koninklijke Van Gorcum, 2015. ISBN 978-90-232-5416-4

## Literatuer
* , *On the natural history of the peasant landscape, an archaeological dialogue with Tjalling Waterbolk*
Tym (Wytmarsum)

**Tym** is in delsetting súd fan Wytmarsum yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as *Grutte en Lytse Tym*, *Thiem*, *Tym* en *Tyme torp*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Tijen

**De Tijen** wie in delsetting en fjildnamme bewesten it âlde (Noarder)Drachten, oan de Aldewei, yn de gemeente Smellingerlân. Hy wurdt as delsetting noch neamd troch Eekhoff yn 1843, dêrnei allinnich as fjildnamme. 

## Namme
Mooglik komt it fan it Aldfryske *tia*, dat 'streamde wettergong' betsjut. Oaren wolle hawwe dat it fan *tyaen*, tsien, komt. Yn dat gefal soe it op de mjitte fan it lân slaan, nei alle wierskyn 10 roeden . De namme komt ek foar as strjitnamme yn Drachten.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Tinga (Snits)

**Tinga** is in eardere delsetting yn de himrik fan Snits. Hy is no in wyk fan de stêd Snits. De namme komt ek foar as *Inghae*, *Snekera Jngae*, *Itingae* en *int Niegae* en hat de betsjutting fan 'yn de klokslach fan Snits'. 
De wenwyk telt (yn 2008) 2270 ynwenners en hat een oerflakte fan 116 hektare (dêrfan is 2 hektare wetter). 

## Lizzing en berikberheid

De wyk grinzet yn it noarden oan de wyk Lemmerwei-West, yn it easten oan Dúnterpen en yn it westen oan de Geau. 

De grutste ferkearsier fan de wyk is de Molenkrite. De Rykswei 7 foarmet de noardlike grins, de Lemmerwei de eastlike. Yn de wyk rinne gjin wetterwegen.

## Histoarje en bebouwing
De wyk Tinga is yn de jierren 60 oanlein troch de gemeente Snits, dy't dêrfoar meardere sates oankeapje moast. Dy pleatsen binne, op ien nei, allegear ferdwûn. De wyk krige syn namme troch de Tingapolder, dêr't de wyk yn lei.

Yn de wyk leit Sportpark Tinga en Sportpark Fuotbalferiening Snits Wyt Swart.
De strjitten binne neamd nei ûnderdielen fan mûnen, sa't te begripen falt yn in polderwyk. De wykferiening hjit *De Spil* en sit yn it lyksa neamde wyksintrum De Spil.

## It besjen wurdich
* Houten brêgen oer A7

## Foarsjennings
* Sportpark Tinga
* De Spil
* Sportpark Fuotbalferiening Snits Wyt Swart
* Lemmerweitunnel
* Tolhús-tunnel

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Tsjesmawier

**Tsjesmawier** is in delsetting en hûsnamme besuden de Auk Hinnesmar (noard fan Grou) yn de gemeente Ljouwert.

De namme komt ek foar as *Tjesmawier*, *Tiesmawier* en *Tyesma guedt* en komt fan de manljusnamme Tys.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Tsjessens

**Tsjessens** wie in delsetting op in terpke benoarden Waaksens, mar op de himrik fan Holwert, yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as *Tjessens*, *Tiessens*, *Tziessens* en *Zsessens* en soe komme kinne fan de jongesnamme 'Tjesse'.

Eartiids stie dêr it Hûs Tsjessens dat yn 1898, as lêste state fan Fryslân, ôfbrutsen waard (Wumkes, 1896). 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Toerle

**De Toerle** is in buorskip súd fan Burdaard yn de gemeente Dantumadiel, yn 'e himrik fan Rinsumageast. De namme komt ek foar as *De Troenlo* en as pleats en fûgelkoai.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Trije Romers

**De Trije Romers** is in buorskip en herberch by Reduzum yn de gemeente Ljouwert. 

De herberch waard benammen bekend doe't de Fryske Maatskippij fan Lânbou (letter opgien yn de LTO) der yn 1852 oprjochte waard. It drankgebrûk yn de herberch brocht de lanlike feriening ta ôfskaffing fan alkohoalyske dranken der ta om yn 1911 wat súdliker, by de ôfslach nei Snits, in alkoholfrij pleisterplak del te setten dat de 'Blauwe Tent' neamd waard. De buorskip en hjoeddeiske weinamme ûntliene dêroan ek harren namme. De namme wie in ferwizing nei it hillige getal trije en buorrelglêzen mei drank. De namme wurdt ek wol as *De Trije Roemers* neamd.


Ofbyld:Drie Romers, Logement 1903.jpg|Herberch *Trije Romers* yn 1903
Ofbyld:Roordahuizum Grote drie Romers.jpg|Reduzum, *Grutte trije Romers*
 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Trijehûs

**Trijehûs** is in hûsnamme en delsetting noardeast fan Grou yn de gemeente Ljouwert.

De namme komt ek foar as *Driehuis*, *Trijehûstersleat*, *Driehuizersloot*, mar ek as *Meinertsbuorren* en *Meynerts buirster rak*. Mooglik is dat neamd nei Meynert Gosaz, waans erfgenamten yn 1543 as eigeners fan de pleats dêre neamd wurde.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Trije Terpen

**De Trije Terpen** lizze yn de noardlike himrik fan Ikkerwâld yn de gemeente Dantumadiel. De namme komt ek foar as *De Drie Terpen*. De terpen lizze faaks op it plak dêr't earder Moarrewâld lei.

## De Trije Terpen (nijbouwyk)

Súdwestlik fan Dokkum wurdt de nijbouwyk *De Trije Terpen* oanlein. Dy wyk is neamd nei de trije terpen oan de eardere Dokkumer Mar.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Trijehuzen (Hidaard)

Trijehuzen is in buorskip noardeast fan Hidaard, mar eartiids yn de himrik fan Easterein, yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as *Driehuizen* dêr't *State Rispens* en *Huzinge Wier 33* fan as húsnammen neamd wurde. De terp waard ek wol *Rispens* neamd.


Ofbyld:Driehuizen Trijehuzen 2006.jpg|*Trijehuzen*
Ofbyld:Oosterend - Rispenserpoldermolen.jpg|*[[Rispenserpoldermûne]]*

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Truerd

* Truerd (Stiens), delsetting east fan Stiens
* Truerd (Wommels), yn de westlike himrik fan Wommels yn de gemeente Littenseradiel
De Tsjoele

**De Tsjoele** is in eardere delsetting en no fjildnamme noardeast fan Stynsgea yn de gemeente Achtkarspelen. 

De namme komt ek foar as *De Tjoele* en  *op 't Zijule*. De namme komt fan it Aldfryske 'tiola' dat 'juridysk register' betsjut.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Toarnwert

**Toarnwert** is in delsetting, pleats en strjitnamme west fan Waaksens yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as *Toarnwerterleane* en *Tornwerte zate*, *Tornwert* en *Tornwerd*. De namme komt fan 'toarnen'.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Truerd (Stiens)

**Truerd** is in weinamme en delsetting eastlik deun tsjin Stiens oan yn de gemeente Ljouwert. De namme komt ek foar as *Truurd*, *Truerderdyk*, *Truird* , *Truyrd* en *Rijwert*. De delsetting hat twa pleatsen. Ien dêrfan, "Donastate", is hjoed-de-dei in bernebuorkerij.

De buorskip is ûntstien op in terp. Yn 1409 kaam it plak foar as *Truyerd*. Dy âlde namme, en ek *Triuwerd* is in gearfoeging fan "triu" (beam) en "werd" (wierde (wier). De terp is foar it grutste part egalisearre. 


Ofbyld:Truerd.nr1.jpg|Truerd eastkant
Ofbyld:Truerd.nr2.jpg|Truerderdyk
Ofbyld:Truerd.nr3.jpg|Doniastate


## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Truerd (Wommels)

**Truerd** is in buorskip yn de himrik fan Wjelsryp yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as *Zate Truurd*, *Truyerd*, *Triuord* en *Trwrd*. 'Triu' soe komme kinne fan it Aldfryske 'beam'.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Tsjissebuorren

**Tsjissebuorren** wie in delsetting east fan Blije yn de gemeente Noardeast-Fryslân. 

De namme komt ek foar as *Tjisseburen* en *Tjisse buiren*. Hy is ôflaat fan de manljusnamme Tsjisse.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Twahûs

**Twahûs** is in buorskip westsúdwestlik fan Sythuzen op de westkant fan It Deel yn de gemeente De Fryske Marren. De grutte pleats hie twa stimmen, en waard meast ta de himrik fan Haskerdiken rekkene. De namme komt ek foar as *Tweehuis*. De borskip leit oan de wei Twahûs. Soms wurdt ek de bewenning oan de Vegelinsdyk, fan de T-splitsing mei de Twahûs oant it kanaal It Deel, ta de buorskip rekkene. Dêrmei soe it folle grutter wêze as it oarspronklik wie. 
De oarspronklike delsetting is ek ûntstien oan It Deel. It is as in salellytdelsetting fan Sythuzen ûntstien. Der waard oan de oare kant fan it wetter, fan Sythuzen, in dûbelde pleats setten. Yn it begjin fan de achttjinde iuw wurdt de pleats foar it earst neamd. Oant 1954 foel de buorskip krektas Sythuzen ûnder Haskerdiken. Mar nei in grinskorreksje, wêrby 't de grins by it wetter lein waard, foel it ûnder Stobbegat, dat letter de namme Vegelinsoard krige. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Twiksel

**Twiksel** is in delsetting fan meardere pleatsen noardwest fan Friens yn de gemeente Ljouwert. De namme komt ek foar as *Grutte Twixel* en *Lytse Twixel*, *op 'tWixle* en *Groote Twyxle*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Uterbuorren

**Uterbuorren** (Nederlânsk: *Uiterburen*) is in delsetting noard fan Gersleat yn de gemeente It Hearrenfean. De namme wurdt al neamd om 1700 hinne as *Uytter Buiren*, dat in ein út de buorren lei.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Utlân

**Utlân** is in fjildnamme en delsetting benoarden Gerkeskleaster yn de gemeente Noardeast-Fryslân. It heart ta de himrik fan Boerum. De namme komt ek foar as delsetting *Kleine Horne*, *Kleyn Uytland* en *Uuthlant*. De betsjutting is 'in delsetting bûtenút'.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Utsjoch

**Utsjoch** is in eardere delsetting noard fan Ginnum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme wurdt ek neamd as *Sathe Utsjuch* en as fjildnamme * 't Uytsjoeg*. De betsjutting is geandewei feroare fan 'tiuch' as 'mienskiplik stik lân' nei it tsjintwurdige 'útsicht'.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Feanhuzen (Weststellingwerf)

**Feanhuzen** is in earder doarp yn it uterste súdwesten fan de gritenij Weststellingwerf. De namme komt ek foar as *Veenhuizen*, *Feenhusen* en *Fenehusen*. It doarp ferdwûn yn de Sudersee, mar moat op de grins fan Fryslân en Oerisel lein hawwe, súdwest fan Skoattersyl.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Feanoard

**Feanoard** wie in buorskip súdeast fan Easterwâlde yn de gemeente Eaststellingwerf. De namme komt ek foar as *Veenoord*. De delsetting ûntstie doe't út Makkingea wei opsichtershuzen oan de feart nei Appelskea setten waarden.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Oerterper Fallaat

**Oerterper Fallaat** is in earder buorskip by de eardere fallaat yn de Drachtster Feart, mar no is it in strjitte yn eastlik Drachten.

## Skiednis
Yndertiid hearde de buorskip by de gemeente Opsterlân en lei er yn 'e himrik fan Oerterp. In part fan de buorskip lei op it plak fan it hjoeddeiske klaverblêd fan autodiken; it oare part bestiet noch. De namme komt ek foar as *Ureterper Verlaat* en *Vallaat*.

Fanwegen it ôfgraven fan it heechfeangebiet foar de winning fan turf yn de omkriten fan Oerterp, wienen fearten en wiken nedich om de turf mei skûtsjes en preamen te ferfieren. Fia dy dwerswiken waard de turf nei de grutte fearten ferfierd, lykas de Langewyk en de Drachtster Kompanjonsfeart. Fanwegen it hichteferskil yn it lânskip (Bakkefean en Oerterp lizze heger as Drachten) wiene der slûzen (fallaten) nedich. Meidat de skippers by dy fallaten faak lang wachtsje moasten ear't se skut wurde koene en dêrnei fierder te farren, kamen minsken op it idee om by de fallaten in hanneltsje op te setten. Dat hie wer fan gefolgen dat minsken (de keaplju, winkellju, skippers) harren dêr nei wenjen te setten. Sadwaande ûntstiene lytse buorskippen by de measte fallaten. 
De earste bewenners by it Oerterper Fallaat, om 1660-1669, wiene de turfmakkers en oare lju dy't yn de ferfeanting oan it wurk wiene.

Yn it begjin fan de 20e iuw festigen har mear bedriuwen by it Oerterper Fallaat. Der wie in boekweetmealderij, in aaihannel, winkellju, in bakkerij, in bûterfabrykje, in timmerwinkel en in kafee. Ek wie der in skoaltsje, mar dy waard al nei 15 jier troch de gemeente sletten. 

Sûnt 2017 binne teminsten fiif wenten oan it Oerterper Fallaat opnommen yn de list fan gemeentlike monuminten yn Smellingerlân. Dy gebouwen binne fan kultuerhistoaryske wearde en fan stedenbouwkundig belang wat útstrieling, lizzing en skiednis oanbelanget. Oerterper Fallaat leit ynklamme tusken in wenwyk, kantoarepark  en de autodiken súdeast fan Drachten. De oanwizing ta monumint moast tefoaren komme dat ek it oerbleaune  part fan it Oerterper Fallaat ferlern gean soe.  Anno 2021 steane der acht huzen.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
* Knooppunt Oerterperfallaat
Ungaboer

**Ungaboer** is in buorskip súdeast fan Mullum, en eastlik fan yndustryterrein de Eastpoarte yn de gemeente Harns. 

De namme komt ek foar as *Ungabuur(t)*, *Ongebuer* en *Unga buir*, neamd nei de famyljenamme Unia. Op dat plak wie yn 1402 in brêge op de grins mei Frjentsjerteradiel, dat wie de *Vnghaburstara tilla*. 

De bewenning fan Ungaboer leit oan de Ungaboersterwei. De buorskip bestiet út in nustje huzen. It gebiet fan Ungaboer wie eartiids grutter, mei bewenning foar de Gratinga State oer, mar troch it ûntjaan fan de Rykswei 31 en oanpassings dêrfan oan de ein fan de 20e iuw, en it ûntjaan fan it yndustryterrein yn de iere 21e iuw is der in part fan de buorskip weirekke. Itjinge dat oerbleau leit oan de Ungaboersterwei.

Dêrom falt de bewenning sûnt dy tiid net mear ûnder Mullum, mar ûnder Harns. De bewenning oan de Rykswei falt noch hieltyd ûnder Mullum, dochs heart net by de buorskip.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Sapfyske strofe

In **sapfyske strofe** is in metrum, wêrfan it net dúdlik is oft dichteresse Sapfo fan Lesbos it útfûn hat of dat it al yn in Aiolyske tradysje stie.

## Rymskema
In sapfyske strofe bestiet út trije sapfyske hendecasyllaby en in adoneus. It rymskema fan in sapfyske strofe sjocht der sa út:

:— \smile | — X | — \smile \smile | — \smile | — — | 
:— \smile | — X | — \smile \smile | — \smile | — — |
:— \smile | — X | — \smile \smile | — \smile | — — |
:— \smile \smile | — — |
(\smile = daling, — = heffing, X = heffing of daling)

## Foarbylden
In Gryksk foarbyld is de earste strofe fan fragmint 31 fan Sapfo (± 600 f.Kr.) sels:
:Φάινετάι μοι κηνος ίσος θέοισιν
:έμμεν' ώνηρ όττις ενάντιός τοι
:ισδάνει και πλάσιον αδυ φωνέι-
:σας υπακόυει
(de spiriti binne spiriti lenes)

De Latynske, literêre oersetting is Carmen 51 fan Catullus (84-54 f.Kr.):
:Ille mi par esse deo videtur
:ille, si fas est, superare divos
:qui sedens adversus identidem te
:spectat et audit

In Fryske, literêre, noch net earder forskynde oersetting fan Carmen 51 is:
:Oan in god skynt hy my gelyk te wêzen
:en ek fan de goaden te winnen skynt hy
:dy tsjinoer dy sit en dy telkens wer be-
:sjoen en ek heard hat

## Keppeling om utens
* Fragmint 31 fan Sapfo.
De Fjellingen

**De Fjellingen** is in delsetting en weinamme east fan Ie yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as *Fjellingswei*, *Vallingsweg* en *De Valinen*.  Fjellingen binne frij heech lizzende stikken, licht ploege boulân, bûten de terpen. 
## Sjoch ek
* Reliëfynverzje
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Fjouwerhûs

* Fjouwerhûs (Reahel), delsetting besuden Reahel (De Fryske Marren)
* Fjouwerhûs (Ljouwert), buorskip noar fan de stêd Ljouwert
* Fjouwerhûs (Súdwest-Fryslân), buorskip súdeast fan Allingawier
* Fjouwerhûs (De Waadhoeke), fjildnamme, súd fan Bitgum
Fjouwerhûs (Ljouwert)

**Fjouwerhûs** is in delsetting noard fan de stêd Ljouwert yn de gemeente Ljouwert. De namme komt ek foar as *Vierhuis*, * 't Vierhuis*, *Fyorhustera gued*, *Fyower husym* en *Fyouwerhuijsum*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Fjouwerhûs (De Waadhoeke)

**Fjouwerhûs** is in fjildnamme en delsetting besuden Bitgum yn de gemeente De Waadhoeke, foarh. Menameradiel. De namme wurdt ek skreaun as *Het Vierhuis*. Yn 2016 is de iepenbiere púndyk as ien fan de alderlêsten yn de gemeente yn it asfalt kommen.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Hendecasyllabus

In **hendecasyllabus** is in fersrigel dy't út alve wurdlidden bestiet.
Hen (εν) is ien en deka (δεκα) is tsien.  Syllabus betsjút wurdlid. Tegearre is it in alveletterwurdlid.

It rymskema sjocht der sa út:
:X X | — \smile \smile | — \smile | — \smile | — X |
(— = heffing, \smile = daling, X = heffing of daling)

## Sapphyske hendecasyllabus
In sapphyske hendecasyllabus wurdt foaral brúkt yn sapphyske strofen en sjocht der sa út yn in rymskema:
:— \smile | — X | — \smile \smile | — \smile | — — |

## Hendecasyllabus Alcaïcus
In hendecasyllabus Alcaïcus of Alcaeyske hendecasyllabus sjocht dêr sa út yn in rymskema:

: X | — \smile — — | — \smile \smile — | \smile X |
Fiifhuzen

* Fiifhuzen (Frjentsjer), in eardere buorskip by Frjentsjer
* Fiifhuzen (Hallum), in buorskip by Hallum
* Fiifhuzen (Ternaard), in buorskip by Ternaard
Fiifhuzen (Ternaard)

**Fiifhuzen** is in buorskip dy’t yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Fiifhuzen leit westlik fan Ternaard en besuden de Waadsee. Fiifhuzen leit yn de himrik fan Ternaard.

De bebouwing fan Fiifhuzen leit oan de Holwerterdyk (N358) en telt sa’t de plaknamme al seit 5 huzen.

## Skiednis

### Unstean en namme
De buorskip ûntstie tusken 1915 en 1920 doe't der fiif huzen set waarden. Dat ferklearret de namme. Yn 1970 dûkt de plaknamme foar it earst op yn it kadaster as *Vijfhuizen*. 

### Gemeentelike weryndieling
Sûnt 2019 leit Fiifhuzen yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it yn West-Dongeradiel. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Fiifhuzen (Frjentsjer)

**Fiifhuzen** is in delsetting east fan Frjentsjer yn de gemeente De Waadhoeke. Hy is no in diel fan de stêd Frjentsjer. De namme komt ek foar as *Vijfhuizen* en *Vijfhuijsen*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Vineastate

**Vineastate** is in buorskip west fan Penjum yn de gemeente Súdwest-Fryslân, foar 2011 Wûnseradiel. De namme komt ek foar as *Vinea domini* ('wyngerd fan de Hear'). Op dit plak waard yn de 12e iuw út Lidlum wei it kleaster stifte dat yn de 15e iuw nei Boalsert ferhuze. Yn de 14e iuw waard it *Zand* neamd, letter *Sand* en *Sant*. Dit kaam troch de lizzing fan de terp op in sânige ouwerwâl fan de Marneslinke.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
* It Strân
Finkebuorren

*  Finkebuorren (Skarsterlân) yn Skarsterlân
* Finkebuorren (Gaasterlân-Sleat), buorskip súdwest fan Wikel yn de gemeente Gaasterlân-Sleat
* Finkebuorren as strjitnamme yn Akkrum
Finkebuorren (Gaasterlân)

Finkebuorren is in buorskip súdwest fan Wikel yn de gemeente De Fryske Marren. De namme Finkebuorren komt ek foar as *Vinkeburen*. In 'finke' is in min soarte turf.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Adoneus

In **adoneus** is in metrum.

Yn rymskema sjocht in adoneus der sa út:

:— \smile \smile | — — |
(\smile = daling, — = heffing, X = heffing of daling)

## Foarbyld
In foarbyld fan in epigram skreaun yn adonei is:

Yn adonei

skriuw ik gedichten

krekt sa as dizze;

swiere en lichte.

## Gebrûk
Adonei wurde foaral brûkt yn sapphyske strofen en dy wurde wer foaral troch Sappho brûkt.
It Fliet

as buorskip:
* It Fliet (Ljouwert), east fan de âlde kearn fan Ljouwert
* It Fliet (Súdwest-Fryslân), buorskip súdwest fan Westhim
* It Fliet (Wytmarsum), súdeast fan Wytmarsum
* It Fliet (De Waadhoeke), súdwest fan Frjentsjer

as wetter:
* It Fliet (wetter), wetter tusken Blauhûs en de Aldegeaster Brekken
It Fliet (De Waadhoeke)

**It Fliet** is in delsetting súdwest fan Frjentsjer yn de gemeente De Waadhoeke.

De namme komt ek foar as *'t Vliedt*, en *Het Vliet*. De bebouwing wurdt ek oantsjutten as *Westvliet* en *Eastvliet* fan it farwetter nei Harns.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings