open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wurgerfûgels

De **wurgerfûgels** of **skateksterfûgels** (wittenskiplike namme: *Laniidae*) binne in famylje fan sjongfûgels yn de boppefamylje fan de *Corvoidea*.  De wurgers binne dus besibbe oan de kriefûgels en de gielegoufûgels.

## Foarkommen
De wurgerfûgels binne lytse deirôffûgels mei sterke poaten, in grutte kop en in krêftige, skerpe heaksnaffel. Dermei kinne se fûgeltsjes, mûzen, amfibyen en grutte ynsekten beetkrije. Se binne meast griis, brûn, ierdkleurig mei swart of wyt. De measte wurgfûgels binne 17-25 cm grut, de lytste is de dwerchwurger (sawat 15 cm), de grutste de eksterwurger (sa wat 40 cm, de sturt derby), beide út Afrika. Hoewol ‘t se ‘sjongfûgels’ binne, is harren sang beheind. Inkelde soarten sa as de toarnekster kinne it ropen fan lytse sjongfûgeltjes neidwaan, en se sadwaande as proai lokje. 

## Fersprieding
De wurgerfûgels komme yn grutte dielen fan de wrâld foar, allinnich net yn Súd-Amearika, Austraalje en de poalstreken. Yn Jeropa komme likernôch 6 of 7 soarten geregeld foar, yn Nederlân en Fryslân is allienich de skatekster noch as briedfûgel oanwêzich; de toarnekster en de readkopwurger binne as briedfugêl út Nederlân ferdwûn.

## Famyljeopbou

* *Famylje*: **wurgerfûgels** (*Laniidae*)
** *Skaai*: gielsnaffelwurgers (*Corvinella*), 1 soarte:
*** gielsnaffelwurger (*Corvinella corvina*)
** *Skaai*: eksterwurgers (*Urolestes*), 1 soarte:
*** eksterwurger (*Urolestes melanoleucus*)
** *Skaai*: wytkrúnwurgers (*Eurocephalus*), 2 soarten:
*** Noardlike wytkrúnwurger (*Eurocephalus ruppelli*)
*** Súdlike wytkrúnwurger (*Eurocephalus anguitimens*)
** *Skaai*: wurgers (*Lanius*), 29 soarten:
*** tigerwurger (*Lanius tigrinus*)
*** miombowurger (*Lanius souzae*)
*** buffelkopwurger (*Lanius bucephalus*)
*** brune skatekster (*Lanius cristatus*)
*** skatekster (*Lanius collurio)*
*** isabelwurger (*Lanius isabellinus*)
*** Turkestaanske wurger (*Lanius phoenicuroides*)
*** Yndosineeske wurger (*Lanius collurioides*)
*** dwerchwurger (*Lanius gubernator*)
*** brúnrêchwurger (*Lanius vittatus*)
*** langsturtwurger (*Lanius schach*)
*** Tibetaanske wurger (*Lanius tephronotus*)
*** Filipynske wurger (*Lanius validirostris*)
*** Mackinnonwurger (*Lanius mackinnoni*)
*** lytse wurger (*Lanius minor*)
*** Amerikaanske wurger (*Lanius ludovicianus*)
*** Noardlike toarnekster (*Lanius borealis*)
*** toarnekster (*Lanius excubitor*)
*** Ibearyske toarnekster (*Lanius meridionalis*)
*** Sineeske toarnekster (*Lanius sphenocercus*)
*** griisrêchwurger (*Lanius excubitoroides*)
*** Swahiliwurger (*Lanius cabanisi*)
*** Taitawurger (*Lanius dorsalis*)
*** Somalyske wurger (*Lanius somalicus*)
*** Noardlike fiskaalwurger (*Lanius humeralis*)
*** Súdlike fiskaalwurger (*Lanius collaris*)
*** Sao-Tomeewurger (*Lanius newtoni*)
*** readkopwurger (*Lanius senator*)
*** maskerwurger (*Lanius nubicus*)

## Keppelings om utens

* IOC world Bird List, 11.1, jan. 2021
* Birds of the world - Laniidae
* Avionary - 50 Language Palaearctic Bird Names, 4.1, juny 2020
Kristoffeltsjerke (Kûbaard)

De **Kristoffeltsjerke** is de eardere herfoarme en hjoeddeiske PKN-tsjerke fan Kûbaard.

## Skiednis
Nei alle gedachten datearret de tsjerke út de 13e iuw. Under de yn de 19e iuw oanbrochte pleisterlaach soe noch dowestien sitte. As de tsjerke yndied dy âlderdom hat, dan is de tsjerke yn de 16e iuw yn let-goatyske styl ferboud. Yn de roomske tiid wie de tsjerke oan Sint-Fiktor wijd. Dat de tsjerke tsjintwurdich de namme fan de hillige Kristoffel draacht hat te krijen mei it fresko fan de hillige dat by it oargel yn de jierren 1980 bleatlein en restaurearre waard. Foar de hjoeddeiske toer, dy't yn 1885 boud waard, moast de midsiuwske toer mei sealtek ôfbrutsen wurde.

## Ynterieur
De tsjerke hat in tradisjonele ynrjochting. De preekstoel mei in dooptún stiet oan de súdlike muorre. Lykas ek de twa hearebanken oan de oare kant fan it paad datearret de preekstoel út de 17e iuw. De muorreskildering fan Sint-Kristoffel datearret út likernôch 1500. 

Noch net sa lang ferlyn is by de restauraasje fan 2004 de 19e-iuwske kreake yn it koer ferwidere. De bou fan de kreake wie nedich om't Wommels in frijsinnige dûmny krige en in soad tsjerkefolk de wyk namen nei Kûbaard, dêr't de dûmny noch rjochtsinnich wie. De tagong yn de meast eastlike muorre fan it koer en it boppediel fan it finster binne oantinkens út de tiid dat de kreake boud waard om it folk bergje te kinnen. 

By de restauraasje fan 2014 kamen in grut tal âlde sarken foar it ljocht. Fan de 18 sarken wiene der twa út 1340.        

Yn de toer hingje twa klokken, wêrfan't ien getten waard yn 1677 troch Petrus Overney. De oare klok is in moderne klok.

## Oargel
Yn de tsjerke stiet in oargel fan Willem Hardorff (1815-1899). It is it âldste noch komplete oargel fan de Ljouwerter oargelbouwer. It oargel waard yn 1856 boud as in ynstrumint mei alve registers ferdield oer haad- en boppewurk. In jier letter waarden de bylden op de oargelkas tafoege. Bakker & Timmenga feroaren it ynstrumint by in restauraasje yn 1924. Under advys fan Theo Jellema waard de restauraasje fan it oargel yn 2017 foltôge. Eardere feroarings oan de disposysje waarden weromdraaid.

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje
* Lûdsfragmint fan de klokken op Youtube
Langsturtmiesfûgels

De **langsturtmiesfûgels** (*Aegithalidae*) binne in famylje fan sjongfûgels yn it skift fan de moskeftigen (*Passeriformes*). De famylje telt sa'n 13 soarten ferdield oer 3 skaaien. It binne lytse fûgeltjes fan 9-15 cm mei in lange sturt. Troch harren lange sturt binne se net de lytste fûgeltjes op ierde. 
De langsturtmiesfûgels libje yn Jeraazje en de measte yn Midden-Aazje; allinnich de strûkmies is in Amerikaanske soarte. De 'gewoane' langsturtmies briedt ek yn Nederlân en Fryslân.

## Taksonomy
De langsturtmiesfûgels binne gjin 'echte' miesfûgels (*Paridae*), en binne ek net nau besibbe mei de miezen. Se wurde ta de boppefamylje fan de echte sjongers fan de Alde Wrâld (*Sylvioidea*) rekkene, dêr't de 'echte' miesfûgels neffens resinte ynsichten net hearre. 

De 13 soarten fan de langsturtmiesfûgels binne de foljende:

* *Famylje*: **langsturtmiesfûgels** (*Aegithalidae*)
** *Skaai*: langsturtmiezen (*Aegithalos*), 10 soarten:
*** langsturtmies (*Aegithalos caudatus*)
*** sulverkiellangsturtmies (*Aegithalos glaucogularis*)
*** wytwanglangsturtmies (*Aegithalos leucogenys*)
*** readkrúnlangsturtmies (*Aegithalos concinnus*)
*** wytkiellangsturtmies (*Aegithalos niveogularis*)
*** rustwanglangsturtmies (*Aegithalos iouschistos*)
*** swartbraulangsturtmies (*Aegithalos bonvaloti*)
*** Birmeeske langsturtmies (*Aegithalos sharpei*)
*** griiskoplangsturtmies (*Aegithalos fuliginosus*)
*** dwerchmies (*Aegithalos exilis* of *Psaltria exilis*)
** *Skaai*: langsturtmieshoantjes (*Leptopoecile*)
*** strûkhoantsje (*Leptopoecile sophiae*)
*** toefhoantsje (*Leptopoecile elegans*)
** *Skaai*: strûkmiezen (*Psaltriparus*), 1 soarte:
*** strûkmies (*Psaltriparus minimus*)

## Keppeling om utens
*IOC World Bird List 11.1, jan. 2021
Jan Hendrik Heijmans

**Jan Hendrik Heijmans** (Ljouwert, 19 febrewaris 1806 - Arnhim, 26 maaie 1888) wie in Frysk skilder.

Hy wie in learling fan Willem Bartel van der Kooi. Yn 1840 besocht er München en Dresden yn Dútslân. Dêrnei wenne en wurke er in skoft yn Swol, yn alle gefallen fan 1842 oant 1844. Fan 1852 oant syn dea wenne er yn Arnhim.

Heijmans skildere sjenrestikken, portretten, figuerfoarstellingen en ynterieurs. Dy lêsten almeast by kears- of lampeljocht.

Cornelis Marinus Willem Mongers (1806-1875) wie in learling fan Heijmans
Echte fazanten

De **echte fazanten** (wittenskiplike namme: *Phasianinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it boppeskift fan 'e goes- en hineftigen (*Galloanserae*), it skift fan 'e hineftigen (*Galliformes*), de boppefamylje fan 'e fazantfûgels (*Phasianoidea*) en de famylje fan 'e fazanteftigen (*Phasianidae*). Ta dizze taksonomyske kloft hearre û.o. de fazanten, frankolinen, kaamhinnen (dêr't de gewoane hin ta heart), kalkoenen, kuorhinnen, kwartels, patrizen en pauwen. 

## Yndieling
De patriisfûgels (*Perdix*) foarmen foarhinne in eigen ûnderfamylje, de *Perdicinae*, mar nij ûndersyk nei it mitogondriaal DNA fan 'e ûnderskate soarten hat útwiisd dat dy kloft parafyletysk wie, mei't guon skaaien patriisfûgels nauwer besibben wiene mei de kaamhinnen (*Gallus*), wylst oaren mear gemien hiene mei de fazanten (*Phasianus*). Yn 'e nije taksonomyske yndieling, dy't yn 2021 formeel akseptearre waard troch de gesachhawwende Ynternasjonale Uny fan Ornitologen (IOU), wurde de skaaien fan 'e pratriisfûgels dêrom oer de ûnderskate tûken fan 'e echte fazanten ferdield. Ek de kalkoenfûgels en de rûchpoathinnen dy't foarhinne wol as selsstannige ûnderfamyljes (*Meleagridinae*, resp. *Tetraodinae*) beskôge waarden, binne op basis fan nij genetysk ûndersyk yn 'e echte fazanten ynpast.

De wichtichste opdieling fan 'e echte fazanten is in opspjalting midstwa yn in pear kladen dy't noch gjin taksonomyske namme krigen hawwe, mar oantsjut wurde as de "rjochtoppige" klade en de "ûnrjochtoppige" klade. It tinken is dat beide groepen útinoar giene yn it iere Oligoseen, likernôch 30&nbsp;miljoen jier lyn. It ferskil is dat by soarten út 'e "rjochtoppige" klade by in normale stân de kop him rjocht of hast rjocht boppe de poaten befynt. By soarten út 'e "ûnrjochtoppige" klade befynt de kop him by in normale lichemsstân in stik foarliker as de poaten. 

## Beskriuwing
Echte fazanten wurde karakterisearre troch in sterke seksuele dimorfy, wêrby't de mantsjes faak felle kleuren hawwe om yn 'e peartiid mei te pronkjen en ek tarist binne mei oare fersiersels, lykas kammen, lellen en ûnfunksjoneel lange sturten, wylst de wyfkes saaie kleuren hawwe, lykas brún en griis, sadat se net opfalle as se op it nêst sitte te brieden. De mantsjes binne fierders yn 'e regel ek in slach(je) grutter as de wyfkes. Se spylje ornaris gjin rol by it grutbringen fan 'e piken. It dieet fan echte fazanten bestiet benammen út sied mei wat blêdgrien, oanfolle troch ynsekten en oar lyts wrimelt, lykas spinnen en wjirms.

## Underfamylje-opbou
Mago I

**Mago I**, ek bekend as **Magon** (Punysk: 𐤌𐤂‬𐤍‬, MGN), wie de kening fan it Kartaachske Ryk fan 550 f.Kr. oant 530 f.Kr. en wie de earste monarch fan de dynasty fan de Magoniden. Mago wie earst in generaal en ûnder syn hearskippij waard Kartago de machtichste fan alle Fenisyske koloanjes.

## Hearskippij
Under Mago ûntjoech Kartago himsels as de machtichste Fenisyske militêre macht yn it westlike Middellânske Seegebiet. Kartago wie oant doe noch ekonomysk ôfhinklik fan syn memmestêd, Tyrus, de machtichste fan de Fenisyske stedsteaten, mar waard algeduerigen ûnôfhinklik. Ien fan Mago syn plotike prestaasjes wie it oangean fan in alliânsje mei de Etrusken tsjin de Griken. Dy alliânsje duorre oant de Romeinske Republyk de Etruskyske keningen ferdreau. Hy wie ek warber yn Sisylje en hy boaske syn wiif, dy't út Syrakuse kaam. Mago boude in leger op dy't foar in grut part út hierlingen bestie.

Yn 546 f.Kr. stiften Fokeeërs, dy't de Perzyske ynvaazje ûntflechten, de koloanje Alalia op Korsika. Der wiene al Griken oanwêzich dêre sûnt 562 f.Kr.. Hja begûnen de Etruskyske en Punyske hannel te fersteuren. Tusken 540 en 535 f.Kr., nei de Slach by Alalia ferkrong in Kartaachsk-Etruskyske alliânsje de Griken fan Korsika. De Etrusken oermasteren Korsika, wylst Kartago Sardynje oermastere. Dêrmei waard de Grykske útwreiding nei it westen ta tsjinholden.

Mago waard troch syn soan Hasdrubal I opfolge.

## Sjoch ek
* Magoniden
Hasdrubal I

**Hasdrubal I** (Punysk: 𐤏𐤆𐤓‬‬𐤁‬𐤏𐤋‬ *ʿAzrubaäl*, "Help fan Baäl") wie in kening fan it Kartaachske Ryk fan de dynasty fan de Magoniden fan likernôch 530 f.Kr. oant 510 f.Kr.

Om 525 f.Kr. hinne sette Hasdrubal mei syn broer Hamilkar Mago in ekspedysje nei Sardynje út ein.

Hasdrubal waard alve kear ta "kening" keazen en mocht fjouwer kear in triomftocht hâlde. Hy wie de iennige Kartager dy't dy eare krigen hie. Hy sneuvele yn ien fan de strideraasjes yn Sardynje. Hy waard troch syn broer Hamilkar Mago opfolge.

## Sjoch ek
* Hasdrubal, oare persoanen mei dy namme.
* Magoniden

## Boarne
*  Werner Huss (1985), *[https://books.google.com/books?id=NvEK7kc3qnQC Geschichte der Karthager]*, München: C.H. Beck, ISBN 9783406306549
Hasdrubal

**Hasdrubal** (Gryksk: Ἀσδρούβας, *Hasdroúbas*) is de latinisearre foarm fan de Punyske name *ʿAzrubaʿal* (Punysk: 𐤏𐤆𐤓‬‬𐤁‬𐤏𐤋‬, ʿzrbʿl, "Help fan Baäl").

It kin ferwize nei:

* Hasdrubal I, de kening fan it Kartaachske Ryk fan de dynasty fan de Magoniden fan 530 oant 510 f.Kr.
* Hasdrubal (soan fan Hanno) (250 f.Kr.), in Kartaachske generaal yn de Earste Punyske Oarloch
* Hasdrubal de Skjinne (±270 – 221 f.Kr.), skoansoan fan Hamilkar Barka
* Hasdrubal Barka (245 – 207 f.Kr.), soan fan Hamilkar Barka en broer fan Hannibal en Mago en generaal yn de Twadde Punyske Oarloch
* Hasdrubal Gisko (ferstoarn yn 202 f.Kr.), in oare generaal yn de Twadde Punyske Oarloch
* Hasdrubal Kalvus, in Kartaachske generaal yn de Twadde Punyske Oarloch
* Hasdrubal, generaal yn de Tredde Punyske Oarloch
Levy

**Levy** (Hebriuwsk: לוי ) is yn it Alde Testamint de tredde soan fan Jakob en Léa. It neiteam fan Levy foarme ien fan 'e tolve stammen fan Israel.  

Oer Levy wurdt yn 'e Bibel net in soad skreaun, Hy holp syn broer Simeön om it ûntearjen fan harren suster Dina troch Sichem te wreken. Sichem, de soan fan 'e Chiwwytyske foarst Hemor, hie Dina leaf, hy koe him net mear ynhâlde en ferkrêfte har. Sichem woe Dina graach as frou hâlde, hy oerlei mei syn heit en dy stelde Jakob út om famyljebannen mei inoar oan te gean. Jakob oerlei it útstel mei syn soannen, mar dy woene Dina wreke. Hja makken harren eigen plan en stelden út dat der allinne sprake fan it oangean fan famyljebannen wêze koe as alle manlju fan Hemor's folk harren lykas hjasels besnije lieten. Hemor gyng nei syn folk werom en trune der op oan dat alle manlju har besnije lieten, sadat de folken inoars froulju útwikselje koene en der sa ien folk ûnstie.   

Nei trije dagen krigen de manlju dy't besnien wiene pine yn 'e lea. Simeön en Levy namen doe harren swurd en koene sûnder muoite de stêd yn en ien foar ien deaden hja de sike manlju, ek Sichem en syn heit Hemor, en namen Dina mei werom nei hûs. Nei't alle manlju fermoarde wiene, plonderen de soannen fan Jakob de stêd en namen alles fan wearde mei. 

Jakob wie poerlilk op syn soannen en ferwiet Simeön en Levy dat hja him op in minne namme brocht hiene. Ek wied er benaud foar de wraak fan 'e oare bewenners fan it lân.    

Doe't Jakob op stjerren lei en syn soannen de segen jaan woe, sei er oer de twa bruorren: "harren messen binne ark fan geweld, yn har gearkomste sil myn persoan net behelle wurde, want yn har grime hawwe se manlju deaslein". Hy ferflokte de grime fan 'e bruorren en die it ûnthjit dat er har ûnder Israel ferdiele soe.  

## Neiteam
It neiteam fan Levy, de leviten, krige in taak yn 'e timpel. Ek Mozes en Aäron stamden fan Levy. It skaai út Aäron bestie út preesters, de oaren krigen oare funksjes yn 'e timpel. De leviten krigen gjin lân yn Kanaän. Mozes wiisde de plakken yn Kanaän oan dêr't hja wenje mochten en hja libben fan 'e tsienden dy't hja krigen foar de tsjinsten.
Hamilkar

**Hamilkar** (Punysk: 𐤇𐤌𐤋𐤊‬, HMLK, of 𐤇𐤌𐤋𐤒𐤓𐤕, HMLQRT, "broer fan Melkart" of "Melkart is genedich"; Gryksk: Ἁμίλκας, *Hamílkas*; Hebriuwsk: אחי-מלקרת‎) wie in Punyske jongesnamme. Dy namme kaam gauris foar by leden fan hearskjende famyljes yn Kartago.

De namme kin ferwize nei:

* Hamilkar Mago (510-480 f.Kr.) kening of suffeet fan Kartago
* Hamilkar (soan fan Gisko), en pakesizzer fan Hanno de Grutte, Kartaachsk generaal, ferstoarn yn 309 f.Kr.
* Hamilkar Barka (likernôch 285-229 f.Kr.), Kartaachsk oerbefelhawwer yn de Earste Punyske Oarloch
* Hamilcar (Drepana), befelhawwer fan de Kartaachske float fan likernôch 250 - 241 f.Kr.
* Hamilkar (Cremona), Kartaachsk befelhawwer fan it Gallysk leger yn de slach by Cremona yn 200 f.Kr.

## Farianten yn oare talen
Yn it Gryksk en Latyn bestiene der ferskate ynskripsjes foar de Punyske namme HMLQRT. Yn it Gryksk wie it almeast Ἁμίλκας, mar ek wol Ἀμίλχαρ en Ἀμίλκων. It Latyn hie njonken it ornaris brûkte *Hamilcar* ek *Amilcar*. Oare (nijmoadrige) farianten binne:

* Italjaansk: *Amilcare*
* Portegeesk: *Amílcar*
* Spaansk: *Amílcar*
Hannibal Mago

**Hannibal Mago** of **Hannibal I** (Punysk: 𐤇‬𐤍𐤁‬𐤏‬𐤋‬‬, HNBʿL) wie in pakesizzer fan Hamilkar Mago. Hy libbe sa'n 200 jier foar de ferneamde generaal Hannibal Barka.

Hannibal Mago waard in suffeet fan Kartago fan de dynasty fan de Magoniden yn 410 f.Kr. en in jier letter hie er it befel fan in Kartaachske ekspedysje nei Sisylje om de stêd Segesta by te stean. Yn de Slach by Selinus oermastere er de Grykske stêd Selinus en dêrnei Himera. Neffens de oerlevering moast er wol 3.000 kriichsfinzenen ôfslachtsje litten hawwe as wraakaksje foar de belies en dea fan syn pake yn de Slach by Himera santich jier earder.

Hannibal Mago ferstoar yn 406 f.Kr. oan in ynfeksjesykte dy't útbruts by it belis fan Agrigentum.

## Sjoch ek
* Magoniden
* Hannibal (namme), foar oare persoanen mei dy namme
Hannibal (namme)

**Hannibal** is in latinisearre foarm (Gryksk: Ἀννίβας, *Hanníbas*) fan de Punyske jongesnamme HNBʿL (Punysk: 𐤇‬𐤍𐤁‬𐤏‬𐤋‬‬), dat "Baal is genedich" betsjut. It meast ferneamd is de Kartaachske generaal Hannibal, dy't yn de Twadde Punyske Oarloch in ekspedysje troch de Alpen late tsjin de Romeinske Republyk.

## Kartagers
* Hannibal Barka (247–183 f.Kr.), generaal dy't yn de Twadde Punyske Oarloch tsjin de Romeinen focht.
* Hannibal Mago (ferstoarn yn 406 f.Kr.), suffeet fan Kartago yn 410 f.Kr.
* Hannibal Gisko (ferstoarn yn 258 f.Kr.), generaal yn de Earste Punyske Oarloch 

## Oaren
* Hannibal Buress (berne 1983), Amerikaanske komyk út Chicago
* Hannibal Day (1804–1891), offisier yn it Amerikaanske leger yn de Amerikaanske Boargerkriich
* Hannibal Moammar al-Kadaffy, soan fan de eardere Libyske diktator Moammar al-Kadaffy
* Hannibal Hamlin (1809–1891), de earste fise-presidint fan Abraham Lincoln
* Hannibal Kimball (1832–1895), Amerikaanske ûndernimmer
* Hannibal Hawkins Macarthur (1788–1861), Australyske kolonist, politikus, ûndernimmer and wolpionier
* Hannibal Navies (berne 1977), spiler fan Amerikaansk fuotbal
* Hannibal Price (1841–1893), Haïtiaanske diplomaat en skriuwer
* Hannibal Sehested (minister-presidint) (1842–1924), Deenske minister-presidint
* Hannibal Sehested (gûverneur) (1609–1666), Deenske gûverneur fan Noarwegen
* Hannibal Valdimarsson (1903–1991), Yslânsk politikus

## Fiksje
* Hannibal Lecter, kannibaal yn in rige romans fan Thomas Harris
* John "Hannibal" Smith, lieder fan The A-Team

## Farianten yn oare talen
* Italjaansk: *Annibale*
* Portegeesk: *Aníbal*
* Spaansk: *Aníbal*
Himilko II

**Himilko II** (ferstoarn yn 396 f.Kr.) wie in Kartaachske generaal fan de dynasty fan de Magoniden dy't it oerbefel oer de Kartaachske striidkrêften tusken 406 en 396 f.Kr. hie. Hy waard ferneamd om syn striid yn Sisylje tsjin Dionysius I fan Syrakuse.

## Libbensrin
Himilko wie nei alle gedachten de soan fan Hanno de Seefarder en de pakesizzer fan Hamilkar Mago.

Tusken 550 f.Kr. en 375 f.Kr. spile de dynasty fan de Magoniden in wichtige rôl op polityk en militêr mêd yn Kartago. Himilko kaam op de foargrûn doe't er yn 406 f.Kr. as plakferfanger foar syn neef Hannibal Mago keazen waard yn de Kartaachske ekspedysje nei Sisylje. Hy waard de oerbefelhawwer doe't Hannibal oan in ynfeksjesykte ferstoar by it belis fan Agrigentum en dêrnei plondere er de Grykske stêden Akragas, Gela en Camarina en sette de striid tsjin Syrakuse fuort.

Yn 405 f.Kr. sleat er in ferdrach mei Dionysius fan Syrakuse en fergrutte de Kartaachske posysje yn Sisylje. Himilko waard yn 398 f.Kr. ta "kening' keazen en dêrnei late er fannijs in ekspedysje tsjin Dionysius. Ynearsten makke Himilko grutte suksessen, mar doe waarden syn striidkrêften wer troch dy ynfeksjesykte troffen, dêr't Hannibal Mago oan ferstoar. Hy waard dêrtroch ferslein troch Dionysius. Hy wist Dionysius om te keapjen om himsels en guon leden fan it leger yn feiligens te bringen en kear werom nei Kartago. Hy liet syn hierlingen lykwols efter. Hy naam publyklik de ferantwurdlikens oer fan it belies, en doe gie er ferklaaid as slaaf alle timpels del om boete te dwaan en neffens de oerlevering liet er himsels út skande ferhongerje dêr't er oan ferstoar.

## Sjoch ek
* Magoniden
Mago II

**Mago II**, ek bekend as **Magon** (Punysk: 𐤌𐤂‬𐤍‬, MGN),wie in suffeet fan Kartago fan 396 f.Kr. oant 375 f.Kr. fan de dynasty fan de Magoniden. Hy waard suffeet nei de selsmoard fan Himilko II in 396 f.Kr. en waard opfolge troch Mago III (of Himilko Mago) yn 375 f.Kr.

Syn bestjoer begûn yn de Sisyljaanske oarloggen mei de Griken, dy't ûnder de lieding fan Dionysius I fan Syrakuse syn foargonger ferslein hiene. Mago einige in rebûlje yn Lybje en sleat in fredesferdrach mei Syrakuse yn it neidiel fan syn Sisyljaanske bûnsmaten, de Siselen.

Kriich bruts fannijs út oan de ein fan syn regear en hy kaam om it libben yn de Slach by Cabala. Hy waard opfolge troch syn soan Mago, of ek wol Himilko Mago, dy't de Kartagers in oerwinning ta brocht yn de Slach by Cronium

## Sjoch ek
* Magoniden
Jack and the Beanstalk (betsjuttingsside)

"**Jack and the Beanstalk**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**[[Jack and the Beanstalk]]*, of *Jaap en de Beanstôk*, is in bekend Ingelsk mearke

## Films
*''Jack and the Beanstalk'' (film út 1902), in Amerikaanske koarte stomme film út 1902
*''Jack and the Beanstalk'' (film út 1917), in Amerikaanske stomme film út 1917
*''Jack and the Beanstalk'' (film út 1924), in Amerikaanske stomme film út 1924
*''Jack and the Beanstalk'' (film út 1931), in Amerikaanske koarte tekenfilm út 1931 mei Betty Boop
*''Jack and the Beanstalk'' (film út 1952), in Amerikaanske film út 1952 mei Abbott en Costello
*''Jack and the Beanstalk'' (film út 1967), in live action/animearre mongen film út 1967
*''Jack and the Beanstalk'' (film út 1974), de ynternasjonale titel fan in Japanske anime út 1974
*''Jack and the Beanstalk'' (film út 2009), in Amerikaanske film út 2009

## Muzyk
*''Jack and the Beanstalk'' (liet), in liet fan Tyler, the Creator út 2009
*''Jack and the Beanstalk'' (muzykstik), in komposysje foar acht ynstruminten en in ferteller troch Janika Vandervelde

## Tillefyzje
**[[Jack and the Beanstalk: The Real Story]]*, in Amerikaanske minysearje út 2001
Doarpstsjerke fan Dalen

De **Doarptsjerke** is de protestantske tsjerke yn it Drintske plak Dalen. 

## Skiednis
Aldste diel fan 'e tsjerke is de 14e-iuwske toer, de tsjerke is fan folle lettere datum. Nei't de tsjerke yn 'e winter fan 1813-1814 brûkt waard om dêr in groep soldaten te legerjen, bleau it gebou yn skeinde steat efter. De soldaten hiene de tsjerke brûkt om der fjurkes yn te stoken; foar it hout wiene de flierren iepenbrutsen en ek de ramen oerlibben it foar in part net. Der fûnen neitiid reparaasjes plak, mar in stoarm yn 1823 teheistere de tsjerke op 'e nij. Noch yn itselde jier kaam der in bedrach fan it Ryk om de âlde tsjerke te ferfangen troch nijbou. Dy nije tsjerke waard lytser en minder heech as de midsiuwske tsjerke. Yn stee fan in koer, sa't de âlde tsjerke dat noch hie, waard de nijbou oan de eastlike kant rjocht sletten. It trijeskippige gebou fan eartiids waard by de nijbou in sealtsjerke mei neogoatyske finsters en de tagong oan 'e Hoofdstraat.  

Oan 'e begjin fan 'e 20e iuw krige de tsjerke in nije eastlike gevel yn neoklassisistyske styl. By de restauraasje fan 'e jierren 1970 waard de gevel yn 'e oarspronklike steat fan 1824 werom brocht. 

## Ynrjochting

Dielen fan 'e ynrjochting út de âlde tsjerke waarden oernommen. De iken preekstoel is 17e-iuwsk, it doopfont datearret fan deselde tiid. Fierder binne der twa hearebanken út de 18e iuw. Fan 'e kroanluchters binne der twa 18e-iuwsk. 

De liedklok út 1639 waard yn 'e Twadde Wrâldkriich foardere, mar kaam nei de befrijing fan it Hamburger klokkentsjerkhôf werom.
   
Fan de tiid foar de reformaasje datearret it sânstiennen doopfont. Nei de reformaasje ferdwûn it doopfont út de tsjerke, mar yn 1892 kaam it midsiuwske doopfont yn Nij-Amsterdam wer boppe wetter doe't in partikulier it oan it Drintsk Museum skonk.

## Oargel
De bou fan it oargel koe útein sette troch in legaat fan Geesje Snoeijng en in ynsammelingsaksje ûnder de ynwenners fan Dalen. De út Emlichheim ôfkomstige oargelbouwer Johan Christoff Scheuer boude healwei de 19e iuw it oargel. Deselde oargelbouwer boude ek oargels yn û.o. Wâldsein en Snits. Op 5 augustus 1850 waard it oargel yn gebrûk nommen en yn 1857 fergrutte Petrus van Oeckelen út Grins it ynstrumint mei sân nije registers en in twadde manuaal.  

De trije blaasbalgen binne noch kompleet en wurde hjoeddedei oandreaun troch in elektryske wynmasjine. 

De firma Reil út Heerde restaurearre it oargel en 1971 en 2002.

## Keppeling om utens
* Disposysje en ynformaasje oargel>
Dwerch

*dwerch (minske), in persoan dy't oanhelle is mei dwerchgroei
*dwerch (mytysk wêzen), in optocht wêzen dat út 'e Germaanske mytology, mearkes en moderne fantasyliteratuer
*dwerch (soarte), in lytseftich soarte bist yn ferhâlding mei de grutte fan in bekendere, besibbe soarte (lykas in dwerchgroukopke of in dwerchmûs)
*dwerch (planeet), in objekt yn 'e romte dat grutter is as in planetoïde, mar lytser as in planeet
*dwerch (stjer), in stjer dy't net folle ljocht útstrielet
**subdwerch, in stjer mei in ljochtkrêft dy't 1,5 oant 2 kear minder sterk is as by oare stjerren út deselde haadrige
**brune dwerch, in net ûntbrânde stjer
**reade dwerch, in stjer mei in massa tusken 0,08 en 0,5 kear de sinne
**oranje dwerch, in stjer mei in massa tusken 0,4 en 0,8 kear de sinne
**giele dwerch, in stjer mei in massa tusken 0,8 en 1,2 kear de sinne
**blauwe dwerch, in hypotetysk stadium yn 'e ûntjouwing fan in reade dwerch
**wite dwerch, it restant oan 'e ein fan it bestean fan in middelswiere stjer
**swarte dwerch, in útdôve wite dwerch (bestiet noch net)
Reus

*reus (mytysk wêzen), in optocht wêzen út ferskate mytologyen, dat ek foarkomt yn mearkes en moderne fantasyliteratuer
**iisreus (mytysk wêzen), in wêzen út 'e Noardske mytology
*reus (soarte), in gruteftich soarte bist yn ferhâlding mei de grutte fan in bekendere, besibbe soarte (lykas in reuze-alk of in reuzepanda)
*reus (planeet), in planeet dy't grutter is as de Ierde
**gasreus, in reuzeplaneet dy't foar it meastepart út wetterstof en helium bestiet
**iisreus (planeet), in reuzeplaneet dy't foar it meastepart bestiet út eleminten swierder as wetterstof en helium, lykas soerstof, koalstof, stikstof en swevel
*reus (stjer), in stjer mei in substansjeel gruttere striel en hegere ljochtkrêft as oare stjerren út deselde haadrige mei deselde oerflaktemperatuer
**blauwe reus of wite reus, in reuzestjer mei de hytste temperatueren
**giele reus, in reuzestjer mei trochsneed temperatueren
**heldere reus, in stjer dy't kwa spektrum tusken in gewoane reus en superreus yn sit
**hyperreus, in soarte stjer mei in tige grutte massa, ljochtkrêft en grutte, mar ek in tige grut ferlies fan massa omreden fan syn ekstreme sinnewinen
**reade reus, in reuzestjer dy't oan 'e ein fan syn libbensfaze kommen is
**subreus, in stjer mei in substansjeel gruttere striel en hegere ljochtkrêft as oare stjerren út deselde haadrige mei deselde oerflaktemperatuer, mar mei minder ljochtkrêft as in reuzestjer
**superreus, it meast massive en meast ljochtsterke soarte stjer
*Reus (Spanje), in plak yn 'e Spaanske autonome mienskip Kataloanje
*''Reus'' (fideospultsje), in fideospultsje út 2013, ûntwikkele troch Abbey Games
*De Reus, in nôtmole yn Gennep yn Nederlânsk Limburch
De Bente

**De Bente** is in nôtmûne yn it Drintske doarp Dalen yn 'e gemeente Coevorden.

De mûne waard yn 1814 boud en ferfong in yn 1813 troch besjittings fan Frânsen ôfbaarnde standermûne. Oant 1944 bleau de mûne wurkjen, dêrnei rekke de mûne yn ferfal. 

De doedestiidske gemeente Dalen kocht de mûne oan en yn 1976 krige de yntusken ta in piperbus redusearre mûne wer in nije kape mei in wjukkenkrús en in stelling. It duorre lykwols noch oant de jierren 1990, ear't de mûne mealwurk krige, dat ôfkomstich wie fan in mûne út it Dútske Aurich. Yn 1994 wie de mûne wer foar it earst mealree. Sûnt wie de mûne in produksjemûne, dy't trijeris yn 'e wike moal op wynkrêft mealle. De mûnder, âld-ûnderwizer Hans Petit, ferkocht it moal foar it measte yn 'e mûne, mar hold op 23 desimber 2018 op mei syn ambachtlik bedriuw.

It Drintske Gea hat de mûne doe tagelyk mei de Jantina Helling fan Aalden oernommen fan 'e gemeente. Dy organisaasje hâldt de mûne mei frijwilligers oan it wurk. 

Dalen hat oan de oare kant fan it doarp in noch heere nôtmûne, de museummûne Jan Pol.

De Bente is in achtkante stellingmûne mei in reitdutsen boppebou. De âldhollânske wjukken hawwe in flecht fan 22 meter. 
## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* Fer. De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl
Krústsjerke (Coevorden)

De **Krústsjerke**, of de **Grutte Tsjerke**, oan 'e Kerkstraat yn Coevorden, Drinte, is de eardere herfoarme stedstsjerke. Mei de fúzje fan 'e herfoarme en grifformearde gemeente yn 2022 ta ien protestantske gemeente, waard besletten dat de Singeltsjerke oanholden en de Krústsjerke ôfstjitten waard. Op Pinkstersnein 2022 fierde de PKN-gemeente foar it lêst in tsjinst. 

## Skiednis
De hjoeddeiske tsjerke waard yn 'e jierren 1641-1645 boud op it plak fan in foargonger, dy't yn 1598 ferneatige waard. Foar de nijbou hie de drost fan Coevorden en Drinte tastimming jûn om in ynsammeling te hâlden. Yn 1641 waard útein set mei it lizzen fan 'e fûneminten fan 'e tsjerke. Foar it fûnemint en it ûnderste diel fan 'e muorren waarden mei Bentheimer sânstien brûkt. By de bou waarden fierder ek dielen fan 'e roomske foargonger brûkt. 

Doe't de muorren likernôch twa meter heech wiene koe de bou fanwegen jildbrek net fierder. Mei help fan bydragen fan 'e Oeriselske stêden, in troch it gemeentebestjoer ynfierde tsjerkebelesting, in liening en in tal jeften koe de tsjerke yn 1645 foltôge wurde.

Yn 1890 waard it tuorke troch bliksemynslach troffen. By it dwêsten fan 'e brân ûnstie der skea oan 'e tsjerke en it 17e-iuwske oargel. 

## Ynterieur
De ynrjochting fan 'e tsjerke datearret foar in grut part út de boutiid, lykas de preekstoel, de banken, de kommandantsbank, it doopfont en in houten offerblok. Yn 'e toer hingje twa klokken, getten troch Willem Wegewaert yn 1588. It mechanyske toeroerwurk is út 1895. 

## Oargel
It tsjerkeoargel fan 'e Krústsjerke waard yn 1897-1898 boud troch Jan Proper út Kampen. Fan 'e 17e-iuwske foargonger fan Theodorus Faber bleau allinne de oargelkreake bewarre. It Faber-oargel waard ferkocht oan 'e Remonstrantske tsjerke fan Hoogeveen, mar it foldie dêr net en waard dêr al gaueftich ferfongen en trochferkocht. Yn 1970 krige de firma Van den Berg en Wendt út Swol/Nimwegen de opdracht om it Proper-oargel hielendal te fernijen, mei behâld fan in tal registers en de oargelkas fan 1897. De oargelbouwers bouden in oargel fan 27 registers, ferdield oer haad- en boppewurk en pedaal. De yn 'e jierren 1950 wyt farve oargelkas waard yn it ramt fan 'e bou fan it nije ynstrumint yn de oarspronklike kleur werombrocht. Ek de oargelbalustrade ûndergyng in restauraasje.  

## Bysûnderheden
* Willem Hendrik Zwart wurke fan 1945 oant 1954 as organist yn de tsjerke. 
* Johan Picardt hat yn de tsjerke preke en is ek yn Coevorden ferstoarn.
* Yn de tiid fan de besetting troch Bearn Poep waard de tsjerke as finzenis brûkt. Tegearre mei Carl von Rabenhaupt makke koster Mijndert van der Thijnen plannen om Coevorden te befrijen. Dy persoanen wurde yn de tsjerke mei in monumint betocht.

## Sjoch ek
* Singeltsjerke (PKN)
* Sint-Willibrordustsjerke (RK)

## Keppeling om utens
* Oargelhistoarje en disposysje op de side ''Orgels in Drenthe''
Rûchpoathinnen

De **rûchpoathinnen** (wittenskiplike namme: *Tetraonini*) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it boppeskift fan 'e goes- en hineftigen (*Galloanserae*), it skift fan 'e hineftigen (*Galliformes*), de boppefamylje fan 'e fazantfûgels (*Phasianoidea*), de famylje fan 'e fazanteftigen (*Phasianidae*) en de ûnderfamylje fan 'e echte fazanten (*Phasianinae*). Earder waard dizze taksonomyske kloft wol yndield as in ûnderfamylje (*Tetraoninae*) of as in selsstannige famylje (*Tetraonidae*), mar yn 'e op ûndersyk fan mitogondriaal DNA basearre yndieling dy't yn 2021 troch de Ynternasjonale Uny fan Ornitologen (IOU) oanfurde waard, is it in tûke fan 'e echte fazanten wurden. Ta dizze groep hearre 22 soarten, wêrûnder de kalkoen (*Meleagris gallopavo*), de kuorhin (*Lyrurus tetrix*), de moerassniehin (*Lagopus lagopus*) en de auerhin (*Tetrao urogallus*).

## Fersprieding
Rûchpoathinnen libje yn 'e tuskenbeiden en subarktyske kontreien fan it noardlik healrûn, fan 28°&nbsp;NB yn noardlik Grienlân (de Alpensniehin) oant 83°&nbsp;NB yn Teksas (de prêrjehin). Se bewenje tige ferskate biotopen, fan nullewâlden oant iepen flakten en fan heide oant berchtmen. 

## Beskriuwing
Rûchpoathinnen binne middelgrutte oant grutte fûgels. De hoannen (mantsjes) binne faak in stik grutter as de hinnen (wyfkes). De grutste soarte is mei 130&nbsp;sm de kalkoen (*Meleagris gallopavo*), dy't lang yndield is by in eigen ûnderfamylje (de kalkoenfûgels, *Meleagridinae*), mar dy't op basis fan nij DNA-ûndersyk by de rûchpoathinnen heart. Dêrnei folget de auerhin (*Tetrao urogallus*) mei 90–100&nbsp;sm. De lytste is de wytsturtsniehin (*Lagopus leucura*) mei 30&nbsp;sm. Yn gewicht rinne rûchpoathinnen útinoar fan 270&nbsp;g (de swartboarstboskhin, *Tetrastes sewerzowi*) oant 10&nbsp;kg (de kalkoen).

Guon soarten, lykas de moerassniehin (*Lagopus lagopus*) krije hjerstmis by it ferfearjen in wyt kleed foar it winterhealjier, sadat se in skutkleur hawwe dy't harren helpt om wei te wurden tsjin in snieïge eftergrûn. By de sniehinnen (*Lagopus*) binne de skonken alhiel oerdutsen mei fearren. Winterdeis krije se ek fearren of skobben op 'e teannen, sadat se oer de snie rinne kinne. Krekt as in protte oare hineftigen hawwe ek by de rûchpoathinnen de mantsjes in protte fersiersels om mei te pronkjen, lykas kammen, lellen (yn it gefal fan 'e kalkoen), waaiersturten en opblaasbere, fel kleure stikjes keale hûd. Oars as by oare hineftigen hawwe de rûchpoathinnen (op 'e kalkoenen nei) gjin spoaren.

## Tûke-opbou

## Keppelings om utens
*IOC World Bird List, 11.1, jan. 2021
Jan Pol (mole)

De **Jan Pol** is in nôt- en pelmûne yn it Drintske doarp Dalen. It is de heechste mûne fan 'e provinsje Drinte. 

De foargonger fan de hjoeddeiske mûne, mooglik in standermûne, datearre fan 1820 en baarnde nei de bliksemynslach fan 1875 út. In jier letter waard op it plak de hjoeddeiske mûne boud. 

Nei de Twadde Wrâldkriich rekke de mûne bûten gebrûk en yn 1958 waard de mûne ta in 'piperbus' ôftakele. Restauraasjes folgen yn 1971 en 1994. Oant 1981 wie Jan Pol eigner fan 'e mûne. Syn widdo ferkocht de mûne en yn 1988 naam de doedestiidske gemeente Dalen de mûne oer, tsjintwurdich de gemeente Coevorden. De mûne hie eartiids gjin namme en waard as "mûne fan Jan Pol" oantsjut. 

Tsjintwurdich is de mûne ynrjochte as museum, mar noch wol mealfeardich. Frijwillige mûnders litte de Jan Pol regelmjittich draaie. 

De Jan Pol is in achtkante stellingmûne. It houten achtkant op 'e stiennen ûnderbou is reiddutsen en hat oarspronklik fan in houtseachmûne west. De flecht is 21,60 meter en de wjukfoarm âldhollânsk.

Dalen is twa mûnen ryk; oan 'e súdlike kant fan it doarp stiet de stellingmûne De Bente.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* Fer. De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl
Hilda Kanselaar

**Hildebranda (Hilda) Kanselaar-de Vries** (Snits, 1950) is in Nederlânskske byldhouwer en skilder fan Frysk komôf.

## Libben wurk
Kanselaar is in dochter fan de skilder Sjoerd de Vries (1909-1996), har mem wie huoddemakster. Se waard oplaat oan de Akademy Vredeman de Vries yn Ljouwert, ôfdieling Monumintale Foarmjouwing. Yn 1988 studearre se ôf oan de learare-oplieding *handvaardigheid* en tekenjen; dêrnei waard se learares yn it fuortset ûnderwiis. Kanselaar is aktyf as monumintaal keunstnares. 

Kanselaar foarme goed tsien jier in keunstnersduo mei Rijna Makkinga (1961). Tegearre makken se ûnder oaren de wurken *Pilaren* en *De tol* (1998) foar de gemeente Dongeradiel, as part fan in stedsfernijingsprojekt yn Dokkum, dêr't fia keunstwurken de skiednis fan de stêd sjen litten wurdt. Oare meidoggers oan dat projekt wiene it duo Groenewoud/Buij en Gerrit Terpstra.

## Wurk <small>(in kar)</small>

* 1989: gevelskildering, Snits
* 1990: wetterpiramide, Snits
* 1991: D.E.Bank, De Jouwer
* 1993: *Krusende silen*, Aldtsjerk
* 1994: keramyske wurken foar it Antonius Sikehûs, Snits
* 1997: *Smoelenpalen*, Drachten
* 2011: sûnder titel, by OBS De Ynset, Rottum

;Mei Rijna Makkinga
* 1996: *Spiegelbeelden*, Frjentsjer
* 1997: *It Bûter Fabryk*, Aldegea
* 1998: *De Waver*, Boalsert
* 1998: *Pilaren* en *De tol*, Dokkum
* 2000: *Negen kokkels*, Lelystêd
* 2001: *Drie badpakken*, Burgum
* 2004: *Het wachtershuisje*, Nijhoarne
* 2008: *Droge voeten*, Rutten

## Galery

Krusende silen.jpg|Krusende silen
Installatie (Nieuwehorne).JPG|Het wachtershuisje
It Bûter Fabryk.JPG|It Bûter Fabryk
Smoelenpalen.JPG|Smoelenpalen
Gelske Venema-Brouwer

**Gelske Venema-Brouwer** (De Koaten, 6 jannewaris 1876 — De Westereen, 20 jannewaris 1957) wie in Fryske hurdrydster op de koartebaan. Yn de 28 jier dat se oan wedstriden meidie wûn se totaal 77 prizen en 20 preemjes.

## Biografy
Gelske Brouwer waard berne op De Koaten, yn de gemeente Achtkarspelen, as skippersbern. Sy ferhuze letter nei Burgum. As bern koe hja al goed ride, mar har âlden woene net lije dat se oan wedstriden meidie. Venema-Brouwe sette mei wedstrydriden útein 1898–1899, nei har houlik mei Taeke Venema, in skipperssoan. Har earste wedstriid wie op de Nijstêd by Burgum. Se ried tegearre mei har man. Harren earste bern wie op dat stuit noch mar sân wike. Mei't har eigen redens op it skip fan har âlden wiene, ried se op liende redens. 
In pear dagen letter die se mei har man fannijs mei oan in wedstriid yn Twizel. By dy wedstriid wûnen se de earste priis. Yn dat reedridersseizoen waard hja hieltyd sterker. Se wûn de earste priis op de kompetysje Nieuwebrug by Heechtsjerk en fersloech dêrmei Mina Oost. Letter die se mei oan wedstriden mei it heechste prizejild, en naam it sadwaande op tsjin de bêste riders. Se die net allinne mei yn Fryslân, mar wûn ek in soad prizen yn Grinslân. Se wûn ûnder oaren trije kear yn Helpman en fjouwer kear op De Like.

Se hat 10 winters meidien mei Douwe van der Meer fan Earnewâld. Yn ien winter wûnen sy in priis by eltse kompetysje dêr't sy oan meidiene. Ek hat hja tegearre mei Cornelis Velstra ferskate prizen wûn.

Yn 1903 wûn se yn ien wike op seis dagen efterelkoar seis earste prizen (yn Grou, Ljouwert, Koudum, Akkrum, Reduzum). Yn 1911 wie hja de fluchste rider yn in grutte kompetysje yn Tolbert. Yn de strange winter fan 1914-15 wûn se totaal f 600 oan prizen.

Yn de lêste jierren fan har riderskarriêre begûn har dochter Aaltje ek mei hurdriden. Sy koe sa hurd net ride as har mem, mar sy wûnen in priis en in preemje yn deselde kompetysje, ûnder oaren yn Appingedam.

Venema-Brouwer stoar yn de âldens fan 81 jier op De Westereen yn jannewaris 1957.
Kalkoenen

De **kalkoenen** (wittenskiplike namme: *Meleagris*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it boppeskift fan 'e goes- en hineftigen (*Galloanserae*), it skift fan 'e hineftigen (*Galliformes*), de boppefamylje fan 'e fazantfûgels (*Phasianoidea*), de famylje fan 'e fazanteftigen (*Phasianidae*), de ûnderfamylje fan 'e echte fazanten (*Phasianinae*) en de tûke fan 'e rûchpoathinnen (*Tetraonini*). Foarhinne waarden de kalkoenen op taksonomysk mêd klassifisearre yn in eigen ûnderfamylje fan 'e fazanteftigen, te witten: de **kalkoenfûgels** (*Meleagridinae*). Nije ynsichten dy't it resultaat binne fan DNA-ûndersyk hawwe útwiisd dat de kalkoenen eins by de rûchpoathinnen yndield wurde moatte, yn 'e ûnderfamylje fan 'e echte fazanten. Dy nije yndieling waard yn 2021 formeel oanfurde troch de Ynternasjonale Uny fan Ornitologen (IOU).

## Skaaibeskriuwing
Dit skaai omfettet twa libbene soarten, wêrfan't de kalkoen fierwei de bekendste is. Dy komt foar yn tige ferskate biotopen yn grutte dielen fan Noard-Amearika. De minder bekende paukalkoen komt inkeld foar yn it tropysk reinwâld op it Jûkatanskiereilân fan Midden-Amearika. De nuete kalkoen is de domestisearre ûndersoarte fan 'e (wylde) kalkoen. Fierders binne der noch in pear fossile soarten. De Kalifornyske kalkoen libbe yn it Pleistoseen en it Ier-Holoseen fan Kalifornje en stoar likernôch 10.000&nbsp;jier lyn út. De súdwestlike kalkoen kaam yn deselde snuorje foar yn Nij-Meksiko. 

De kalkoenen ûntjoegen har nei skatting 20&nbsp;miljoen&nbsp;jier lyn yn Noard-Amearika, dêr't de nuete kalkoen sa'n 2.000&nbsp;jier lyn troch Yndiaanske folken domestisearre waard. De wittenskiplike namme *Meleagris* waard yn 1758 yntrodusearre troch de Sweedske biolooch Carolus Linnaeus yn 'e tsiende edysje fan syn gesachhawwende *[[Systema Naturae]]*. De namme komt út it Aldgryksk, fan μελεαγρις, *meleagris*, dat "pearelhin" betsjut. De kalkoenen binne, mei in gewicht dat oprinne kin oant 10&nbsp;kg, fierwei de grutste leden fan 'e tûke fan 'e rûchpoathinnen. Se binne fierders opmerklik om 'e pronkjende waaiersturten en lellen fan 'e hoannen.

## Soarten
Singeltsjerke (Coevorden)

De **Singeltsjerke** is in eardere grifformearde tsjerke en tsjintwurdich de PKN-tsjerke fan Coevorden. 

## Skiednis
Yn 1842 fûn yn Coevorden de ynstitúsje fan 'e ôfskieden tsjerke plak. Sûnt 1852 tsjinne in ferboude smidterij de grifformearden fan Coevorden ta tsjerke. Oan 'e arsjitekt Meppelink waard yn 1911 frege om in nije tsjerke te ûntwerpen, wêrfoar't op 15 augustus 1912 de earste stien lein waard.  

De yn 1913 yn gebrûk nommen tsjerke krige oan it begjin fan 'e jierren 1950 in oanbou foar de jongerein, dy't yn 1990 ôfbrutsen en ferfongen waard troch it nije gebou "De Hoekstien".

Mei de fúzje fan 'e herfoarme en grifformearde gemeente yn 2022 ta ien protestantske gemeente, waard besletten dat de Singeltsjerke oanholden en de Krústsjerke ôfstjitten waard. 
## Oargel
It oargel waard yn 1912 troch Martinus Vermeulen út Woerden boud, dy't fakentiden materiaal fan eardere oargels by de bou fan nije oargels tapaste. It wie in twamanualich ynstrumint mei 13 registers en oanhongen pedaal. Yn 1940 waard it oargel troch Valckx en Van Kouteren út Rotterdam fergrutte en krige doe in elektryske wynfoarsjenning. Yn 'e jierren 1961 fernijde G.A.C. de Graaf út Amsterdam it oargel en wreide it mei in rêchposityf út. Nei't tsjin 'e ein fan 'e jierren 1980 bliken die dat it ûnderhâld fan it oargel striemin wie, waard besletten om Mense Ruiter te freegjen it ynstrumint te renovearjen. Op it haadwurk sette Mense Ruiter in Trompet 8′ fan Bakker & Timmenga út 1913, dy't fan in oargel út Mitselwier ôfkomstich is.

Nei de restauraasje wie de disposysje feroare en telde it oargel 22 registers en 1373 pipen, ferdield oer haadwurk, rêchwurk en pedaal. 

## Sjoch ek
* Krústsjerke (PKN)
* Sint-Willibrordustsjerke (RK)
## Keppeling om utens
* ''Orgels in Drenthe'': beskriuwing en skiednis oargel
* ''Orgelsite'': disposysje oargel
De Arend (Coevorden)

**De Arend** ('De Earn') is in nôtmûne yn it Drintske Coevorden. Eigner fan de mûne is It Drintske Gea. 

## Skiednis
De mûne waard yn 1894 troch de mûnemakkers Ritsema fan Strobos boud nei't de foargonger op itselde plak yn 1890 ôfbaarnde. Nei alle gedachten komt de mûne oarspronklik fan Haarlim of Haren, dy't dêr yn 1888 boud wêze soe. Mooglik hat de mûne dêr in oare funksje hân, om't boppe yn it achtkant noch in oerstallige romte sit.      

Sûnt 1951 rekke de mûne bûten gebrûk en sette in ferfal yn. Doe't de restauraasje yn augustus 1977 útein sette, wie it reid al fan it achtkant en de kape ferdwûn. Ek de stelling wie der net mear en de roeden wiene slim skeind. Ir restaurearre bouwurk waard yn 1979 troch de doetiidske staatssekretaris Gerard Wallis de Vries feestlik yn wurking set.

## Beskriuwing
De Earn is in achtkante boppekruier mei stelling en in mitselde ûnderbou. It achtkant en de kape is reiddutsen. De twa metalen roeden hawwe âldhollânsk hekwurk en in flecht fan 20,50 meter mei in smei-izeren as. 
## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* Fer. De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl
Sint-Willibrordustsjerke (Coevorden)

De **Sint-Willibrordustsjerke** oan 'e Wilhelminasingel yn Coevorden is in tsjerke fan de roomsk-katolike Immanuelparochy. 

## Skiednis parochy
De Willibrordusparochy ûntstie yn 1787 en is dêrmei de âldste roomske parochy fan Drinte. Yn 2018 gyng de parochy mei in tal oare parochy's op yn de Immanuelparochy. Dêrûnder wiene njonken de Willibrordustsjerke ek de mienskippen fan:

* Sint-Fransiskus fan Assisy, Steenwijksmoer
* Sint-Nikolaas, Schoonebeek
* Sint-Bonifatius, Nieuw-Schoonebeek
* Us-Leaffrouwe Keninginne fan Frede, Weiteveen

## Tsjerkegebou

De hjoeddeiske Willibrordustsjerke ferfong in earder tsjerkje, dat ynearsten oan Us Leaffrouwe wijd wie en tsjin it ein fan de 18e iuw boud waard. Foar dy tiid wiene katoliken oanwiisd op it oanbuorjende Laar oan de oare kant fan de Dútske grins. It tsjerkje waard yn 1816 of 1818 grutter makke en krige doe as patroanhillige de apostel Willibrord. In twadde ferbouwing fûn yn 1858 plak. 

De hjoedeiske neogoatyske tsjerke waard tusken 1913 en 1914 boud as in trijeskippich gebou mei in súdwestlike toer. It ûntwerp is ôfkomstich fan Wolter te Riele (1867 - 1937) út Dimter. De âlde tsjerke waard yn de Earste Wrâldkriich noch brûkt om flechtlings op te fangen en dêrnei as ferieningsgebou, oant yn 1933 de ôfbraak folge. 

It ynterieur fan de Willibrordustsjerke waard yn 1925 beskildere troch de firma Cuypers út Roermond, mar nei it Twadde Fatikaansk Konsylje waarden dy beskilderings ferwidere. Ek it alter, de preekstoel, de kommunybank en bylden waarden yn it ramt fan de liturgyske herfoarmings ferwidere. De tsjerke waard yn 1982-1983 restaurearre.

## Oargel
It oargel stie eartiids noch yn de âlde tsjerke en waard oarspronklik yn 1880 boud troch Wilhelm Rütter út Kevelaar. Yn de jierren 1962-1963 ferboude Vermeulen út Weert it mechanyske ynstrumint ta in elektropneumatysk oargel. It oargel krige doe in nije spyltafel en it waard útwreide mei piipwurk fan in oargel út Gorkum. Ut dy tiid datearret ek de oargelkas. Sûnt is der neat feroare oan de disposysje. 

## Sjoch ek
* Krústsjerke (PKN)
* Singeltsjerke (PKN)
## Keppeling om utens
* ''Orgelsite'': disposysje
Veenoord (Drinte)

**Veenoord** is in plak yn de gemeente Emmen yn de provinsje Drinte. Oant de weryndieling yn 1998 hearde Veenoord ta de oant dan selstannige gemeente Sleen. Tegearre mei it oangrinzgjende Nij-Amsterdam foarmet Veenoord in twillingdoarp. Veenoord hat  ynwenners ().

## Lokaasje
Veenoord leit oan de westlike râne fan de gemeente Emmen. Likernôch 6 kilometer súdlik fan it plak leit de Dútsk-Nederlânske grins. Noardlik fan it plak rint de Rykswei 37. 
  
Veenoord leit oan it spoar fan Swol nei Stedskanaal. It yn 1905 boude stasjon stiet yn Veenoord, mar de útgong liedt oer de doarpsgrins nei Nij-Amsterdam. Offisjeel hjit it stasjon "Nieuw Amsterdam". It grutste part fan de befolking wennet súdlik fan de Hoogeveense Vaart.

## Skiednis
Veenoord waard yn 1859 stifte. De namme suggurearret dat it doarp in typysk feandoarp is, mar oars as de doarpen om Veenoord hinne ûnstie it plak net as delsetting fan turfstekkers, mar as doarp foar de arbeiders foar it oanlizzen fan de Hoogeveense Vaart. Nij-Amsterdam dêrfoaroer wie fral it doarp fan turfstekkers. 

Yn de rin fan de tiid woeksen Veenoord en Nij-Amsterdam jimmeroan mear nei inoar ta.   

Yn de Twadde Wrâldkriich waarden 41 joaden út Veenoord en Nij-Amsterdam deportearre en fermoarde. Ta harren neitins waard yn 2012 yn de twa plakken meiïnoar 12 stroffelstienen lein.

## It besjen wurdich

Fuort op de grins tusken Veenoord en Nij-Amsterdam stiet it Van Gogh Hûs. Yn de herberge útfanhûze fan oktober 1883 oant desimber 1883 de skilder Vincent van Gogh. De keamer fan Vincent van Gogh is as museum foar it publyk tagonklik.

Oant de Hoogeveense Vaart stiet de Nooitgedacht. De yn 2004-2005 restaurearre mûne waard yn 1861 as earste doarpsmûne fan Veenoord boud en is as museum tagonklik. De mûne giet werom op in yn 1732 yn Ljouwert boude pel- en oaljemûne. Sûnt 1805 hat de mûne ek noch as oaljemûne "Het Fortuin" yn It Hearrenfean stien.

## Musea
* Van Gogh Hûs
* Mûne "Nooitgedacht"

## Keppeling om utens
* Doarpsargyf Veenoord-Nij-Amsterdam