open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wapen fan Baarderadiel

It **wapen fan Baarderadiel** is it wapen dat fan 1851 oant 1984 troch de gemeente Baarderadiel fierd waard en dêrfoar troch de gritenij Baarderadiel. It is in dield wapen (d.w.s. fertikaal midstwa spjalte). De rjochterhelte hat in blau fjild mei twa goudene (of giele) seishoekige stjerren ûnderinoar. De lofterhelte bestiet út in swarte Fryske heale earn op in gouden (of giel) fjild.

Dit wapen moat ûntstien wêze tusken 1597 en 1622 en liket in gearfoeging te wêzen fan 'e famyljewapens fan 'e doetiidske grytman fan Baarderadiel Ulbe fan Aylva en dy syn frou Sjouck fan Heringa of fan syn soan Hobbe fan Aylva en dy syn frou Frouck fan Aylva. Yn sawol it wapen fan 'e Aylva's as dat fan 'e Heringa's/Camstra's komt ntl. in seispuntige stjer foar. De heale earn is in karakteristyk symboal yn Fryske famyljewapens, dat in aadlik of foaroansteand eigenierd komôf oanjout.
Fûns

* fûns (organisaasje), in rjochtspersoan sûnder winsteachmerk
* Fûns (buorskip), in buorskip boppe Jorwert
It Muzyk Giet troch de Buorren

***It Muzyk Giet troch de Buorren*** is in tige bekend Frysktalich folksferske, dat generaasjes Fryske bern op 'e skoalle leard hawwe. It waard yn 1950 makke troch Paulus Folkertsma (1901-1972) dy't sawol de liettekst skreau as de meldij komponearre. Oarspronklik wie de titel stavere as *It Mesyk Giet troch de Buorren*. It is in koart liet, dat as kanon songen wurde kin.

## Tekst
:It muzyk giet troch de buorren
:It is allegearre folk
:Rom-bom-bom, rom-bom-bom slacht de tromme
:Dêr begjint it al:

:"Jellum-Boksum is in wiidferneamd stasjon!"
:Alle jonges, alle famkes
:Sjonge mei. 't Is in lust,
:Hast ús hiele lytse doarpke dat is op 'en baan!
Jaap Hartman

**Jacques (Jaap) Hartman** (Woudrichem, 27 maaie 1950) is in Nederlânsk byldhouwer.

## Wurkpaad
Hartman folge opliedingen oan de Akademy fan Byldzjende Keunsten yn Rotterdam en oan de Ryksakademy fan Amsterdam. Hy makke fral figuratyf wurk yn brûns.

Hartman is de inisjatyfnimmer fan de Stedsgalery Woudrichem. In inisjatyf, dat yn 2002 troch de gemeente Woudrichem beleanne waard mei de Kultuerpriis 2002. De stedsgalery is in kultureel sintrum yn de eardere kazerne fan Woudrichem. Der wurde ferskate kulturele aktiviteiten holden en ek kin der keunst liend wurde.

It byld dat Hartman makke fan de seefarder Hindrik Hamel, dy't brek sloech foar de kust fan Koreä en dêr trettjin jier fêstsiet, is ek te sjen yn de partnerstêd fan Gorinchem yn Koreä, Gangjin.

## Wurk (kar-út)
* *[[Tjeerd Bottema]]* - Katwyk oan See (1978)
* *Bouwvakker* - Sliedrecht (1990)
* *Oorlogsmonument* - Woudrichem (1991) 
* *Jampie* - Rolde (1992)
* *[[Jakoba fan Beieren|Jacoba van Beieren]]* - Woudrichem (1994)
* *Hendrick Hamel* - Garkum (1998) 

Jampie.jpg|thumb|*Jampie* - Plein te Rolde (1976)
Tjeerd Bottema2.JPG|thumb|*Tjeerd Bottema* - Voorstraat in Katwijk aan Zee (1978)
Ofbyld:Jacoba van beieren.JPG|Jacoba van Beieren
File:Gorinchem kunstwerk hendrick hamel.jpg|Hendrick Hamel, Garkum


## Sjoch ek
* List fan Nederlânske byldhouwers
André Roosenburg jr.

**André Roosenburg** (Florâns, Italië, 5 april 1951 - Harns, 28 juny 2002) is in fuotballer en keatser dy't it Klaverke Fjouwer wûn hat. Syn keatskarriêre wie frij koart en binnen 6 jier wûn er de Freule, de Jong Nederlânpartij, de Bûnspartij en de PC. 

Yn 1976 gong er oer op fuotbaljen. Hy wie semi-prof by Cambuur. André Roosenburg is in soan fan fuotballer André Roosenburg, en in broer fan fuotballer en trener Claus Rosenburg. 

André Roosenburg jr. ferstoar yn 2002 yn 'e âldens fan 51 jier oan de gefolgen fan in slimme sykte.

## Klaverke Fjouwer
In de ûndersteande jierren wûn Roosenburg syn wedstriiden foar it Klaverke Fjouwer.

## Prizen
* 1968 - Freule 1e priis
* 1972 - de Bond 4e priis
* 1972 - PC 1e priis
* 1973 - Jong Nederlân 1e priis
* 1974 - de Bond 1e priis
* 1975 - PC 2e priis
* 1976 - PC 4e priis
Fjouwer Wimpels

De **Fjouwer Wimpels** is in priis, ynsteld op ynisjatyf fan de keatsferienings fan Hitsum, Mantgum en Weidum, en it KNKB, ta befoardering fan it frouljuskeatsen. De priis wurdt sûnt 2009 wûn troch de froulike keatsers dy't de fjouwer wichtichste  wûn hawwe: De Ald-Meiers Partij, de Jong Famme Partij, it NK Dames en de Frouljus-PC.

It ûntwerp fan de priis is fan Hans Jouta en Auke Kramer hat it earste eksimplaar makke.

## Winners
Understeande froulike keatsers binne der yn slagge de fjouwer partijen op harren nammen te bringen.

## Sjoch ek
* Klaverke Fjouwer
NK Dames (keatsen)

It **NK Dames**, is in wichtige keatspartij foar froulju. Dizze partij is ynsteld yn 1978. Hy waard oant en mei 2017 ferkeatst yn Wjelsryp en dêrnei yn Easterein.

## Fjouwer Wimpels
It NK Dames heart mei de Ald-Meiers Partij yn Hitsum, de Jong Famme Partij yn Mantgum en de Frouljus-PC yn Weidum ta de wedstriden dy't meitelle foar de 'Fjouwer Wimpels' fan it frouljuskeatsen. Dat is in bysûndere priis, ynsteld troch de KNKB, foar keatsers dy't it slagget al dy fjouwer partijen te winnen.

## Winnerslist
Hjirûnder steane de winners fan de ôfrûne jierren.
Herman Wesstra

**Herman Wesstra jr.** (mei dûbel s), wiere namme **Harmen Jurjens Wesstra**  (Aldetrine, 23 april 1843 - De Haach, 14 jannewaris 1911), wie in Nederlânsk arsjitekt fan Frysk komôf, dy't de lêste desennia fan de 19e iuw in protte yn De Haach boud hat. Wesstra hearde ta de groep Haachske arsjitekten, dêr't ek W.B. van Liefland en stedsarsjitekt A. Schadee ta behearden. In protte fan harren wurk is ferlern gien.

## Bekend wurk

* Konsertgebou fan de Haachske Dieretún, 1863-1943
* Passaazje (De Haach), 1885 mei J.C. van Wijk, yn 2007 fan nijs opmakke
* Teäter Scala, yn 1884 as kasino boud, fan 1901 ôf teäter
* Panoramagebou oan de Bezuidenhoutseweg, 1881-1886
* De Seinpost yn Skeveningen, sloopt 1976, ferfongen troch flatgebou *Seinpostduin*
* Filla Pauline yn de Skeveningske Boskjes
* Hearehûs Stationsweg 74, 1881 boud fanwege Theodorus Henricus Pourchez (1845-?)

; oar wurk
* Fontyn fan it Bankaplein yn De haach, makke yn 1881, sloopt yn 1922


File:Den Haag Surinamestraat 28.jpg|Hearehûs út 1884 yn neorenêssânse styl 
File:Houses Groot-Hertoginnelaan The Hague 1.jpg|Trije huzen, Groot-Hertoginnelaan De Haach
File:St. Nicolaas Gasthuis Den Haag 1.jpg|St. Nicolaas Gasthûs De Haach	


## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
Grifformearde tsjerke (Twizelerheide)

De **Grifformearde tsjerke** oan 'e Bjirkewei 86 is de eardere Grifformearde tsjerke fan Twizelerheide, dy't no oansletten is by de PKN. 

## Untstean gemeente
Yn 1877 waard Hein Klazes Zijlstra troch de Herfoarme gemeente oansteld as evangelist op it heidedoarp. Deselde evangelist lei yn 1878 de earste stien foar in Herfoarme tsjerke oan de Smitswei. Stadichoan krige Zijlstra lykwols mear wjerstân tsjin de frijsinnigens yn 'e Nederlânsk Herfoarme Tsjerke en sa waard er yn 1884 de grûnlizzer fan 'e Frije Grifformearde gemeente. Zijlstra krige lang net al it tsjerkefolk mei en moast de tsjerke opjaan. Doe't de doleânsje him oantsjinne socht Zijlstra's gemeente oansluting by de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke, dy't letter mei de tsjerke fan de ôfskieding fusearre ta de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân.

## Bou tsjerke
De earste stienlizzing fan 'e grifformearde tsjerke yn Twizelerheide fûn yn 1911 plak troch dûmny Hein Klazes Zijlstra. Yn 2007 waard de tsjerke restaurearre.

## Oargel
It oargel waard yn 1923 troch Van Dam boud. Yn 1983 fûn der foar it earst in restauraasje plak troch Hendriksen & Reitsma út Nunspeet. It ynstrumint waard doe útwreide mei in frij pedaal. Ek waard der mei gebrûk fan âlde ûnderdielen in nije oargelkas boud mei genôch romte foar in letter oan te bringen ûnderposityf. Mei de restauraasje fan 2002 ûnder advys fan de Grinzer organist Piet Wiersma waard der troch deselde oargelmakkerij in feroaring yn 'e disposysje oanbrocht en de útwreiding mei in ûnderposityf yn 'e Van Dam-styl útfierd.
De Bjirmen

* De Bjirmen (krite), in lânstreek yn it noardwesten fan Fryslân
* De Bjirmen (natoergebiet), in natoergebiet beheard troch it Fryske Gea yn 'e boppeneamde lânstreek
Herfoarme tsjerke (Twizelerheide)

**Eben Haëzer** is de tsjerke fan 'e Herfoarme gemeente yn Twizelerheide.	De tsjerke waard yn 1878 boud. 

## Gemeente
De Herfoarme gemeente fan Twizelerheide is sûnt 1939 in selsstannige gemeente en fan rjochtsinnige sinjatuer. De gemeente is oansletten by de Protestanske Tsjerke yn Nederlân en wurket nau gear mei de Grifformearde temeente fan Twizelerheide. Beide gemeenten binne lykwols selsstannige gemeenten en net fusearre. 

## Bouskiednis

De Nederlânsk Herfoarme Tsjerke stelde yn 1877 Hein Klazes Zijlstra oan as evangelist yn Twizelerheide. Hy wist gâns folk te lûken en in jier letter lei er de earste stien foar in echte tsjerke. Foar dy tiid holden de evangelisten de tsjinsten yn in ienfâldich mei reid dekt tsjerkje yn Hiltsjemuoiswâlden.

Ut ûnfrede mei de frijsinnigens yn 'e tsjerke stifte Zijlstra wat letter de Frije Grifformearde gemeente, dy't mei de doleânsje oansluting socht by de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke. Hy krige lykwols lang net al it tsjerkefolk mei en de tsjerke bleau yn hannen fan 'e herfoarmen. Zijlstra soe yn 1911 ek de earste stien lizze foar de grifformearde tsjerke fan it doarp.

De sealtsjerke waard letter fergrutte mei in dwersskip oan 'e eastlike kant, dat de tsjerke hat tsjintwurdich in T-foarmich grûnplan. Yn 1968 fûn in modernisaasje fan it gebou plak en njonken de tsjerke feriisde yn 'e jierren 1970 "De Mienskip".

## Oargel
It oargel fan 'e tsjerke waard yn 1916 skonken troch dûmny J.D. Politiek fan Aldwâld. It ynstrumint waard troch de firma Bakker & Timmenga út Ljouwert boud, dy't it yn 1993 ek restaurearre.
Wapen fan Barradiel

It **wapen fan Barradiel** is it wapen dat fan 1851 oant 1984 troch de gemeente Barradiel fierd waard en dêrfoar troch de gritenij Barradiel. It datearret út 'e earste helte fan 'e santjinde iuw, en liet oarspronklik in út fiif dielen besteand pealwurk sjen. Dat hold de oantins libben oan it seewarrend wetterskip 'De Fiif Dielen', wêrfan't de namme ferwiisde nei de Frjentsjerter Fiifdielen, dêr't yn 'e fjirtjinde iuw de gritenijen Barradiel, Baarderadiel, Hinnaarderadiel, it âlde Frjentsjerteradiel en Menameradiel út fuortkamen.

Letter ûntjoech it wapen fan Barradiel him ta syn hjoeddeistige foarm, wêryn't it bestiet út twa blauwe flakken, ien ûnder en ien boppe, dy't yn 'e midden skaat wurde troch in brune bân, oan 'e ûnderkant begrinzge troch in houten beskoeiïng. It ûnderste blauwe flak stelt de see foar, en de brune bân de seedyk. Op 'e brune bân rêst in nôtskeaf fan goud (giel). Oarspronklik hearde de skeaf net op 'e seedyk te stean, mar yn it flak dêrboppe, dat doe grien wie en it lân efter de dyk foarstelde. Tsjintwurdich is dat flak lykwols ek blau en stelt it de loft foar.
Beskoeiïng

In **beskoeiïng** of **beskoaiïng** is in keunstmjittige konstruksje dy't in igge beskermet tsjin ôfbrokkeljen, weachkrêften en oare ynfloeden dy't de stabiliteit fan 'e wetterkant yn gefaar bringe. Ek yn 'e bousektor wurdt in protte gebrûk makke fan beskoeiïngs, dy't by de wanden fan bouputten lâns pleatst wurde mei as foarnaamste doel om it ynfloeien fan grûnwetter en/of oerflaktewetter tsjin te gean, sadat de boufakkers drûch wurkje kinne.

Beskoeiïngs kinne makke wurde fan hout, beton, stiel of recycle keunststof. Fan âlds binne se lykwols yn 'e regel fan hout. De foarkar giet dêrby út nei hurdhout, om't dat minder fluch fuortrottet. It neidiel fan it gebrûk fan hout is dat de hichte fan in beskoeiïng dêrtroch wat beheind is, om't peallen almeast mar leverber binne oant in lingte fan 6&nbsp;m. Dêrnjonken komt der fanút it eachpunt fan 'e miljeubeskerming almar mear ferset tsjin it gebrûk fan tropysk hurdhout.

Sadwaande wurde tsjintwurdich ek recycle of mei glêsfezels fersterke keunststof (GFK) tapast yn 'e foarm fan platen dy't oan houtene of stielene peallen befêstige wurde kinne. Betonnene en stielene beskoeiïngs wurde yn 'e foarm fan daamwanden oanlein en kinne ek yn gruttere lingten levere wurde, sadat djippere kanalen mei beskoeiïng útfierde wurde kinne. Faak is der yn sa'n gefal dan ek sprake fan in grûnkearende konstruksje.
Frjentsjerter Fiifdielen

De **Frjentsjerter Fiifdielen** wie in jongere namme foar ien fan 'e âlde distrikten fan it Fryske Westergoa, dat oarspronklik bekend stie ûnder de namme **Frjentsjer** of in fariant dêrfan. De namme tsjut op de fiif gearwurkjende fiifdielen fan dat distrikt. De reden foar dy namme wie dat de stêd Frjentsjer it sintrum fan dit distrikt wie yn in tiid dat de âlde Middelsee it gebiet noch skate fan Ljouwert. De Frjentsjerter Fiifdielen moatte net betize wurde mei de Frjentsjerter Fiifgea, dat in gearwurkingsferbân tusken fiif doarpen yn âlde Frjentsjerteradiel wie.

Yn 'e fjirtjinde iuw foel it distrikt útinoar yn fiif lytsere bestjoerlike ienheden: de gritenijen Baarderadiel, Barradiel, (âld) Frjentsjerteradiel, Hinnaarderadiel en Menameradiel. Oant yn 'e sechstjinde iuw waard noch geregeldwei gearwurke troch dizze gritenijen, en oant dy tiid bleau de âlde ienheid sels folslein yn stân op it mêd fan it behear en it ûnderhâld fan 'e saneamde Fiifdielediken.
Willem Harmsma

**Willem Harmsma** (Hasselt, 30 septimber 1913 – Amsterdam, 11 novimber 1966) wie in Nederlânsk boargemaster en politikus.

## Libben en wurk
Harmsma wie in soan fan Oebele Harmsma en Jannetje Swaan. Heit waard berne op De Himrik, waard learaar yn Dokkum en letter skoalhaad yn Hasselt. Yn 1938 boaske Harmsma oan Greta Cornelia Otten (1909-1984).

Harmsma gie nei de HBS en wurke dêrnei as folontêr by de gemeente Hasselt en as amtner by de sekretary fan de gemeenten Borger (1933-1935) en Vriezenveen (1935-1937). Fan 1937 oant 1947 wie er adjunkt-direkteur fan de *Verenigde Uitgeverijen Gemeente Administratie* yn Foarburch. 

Yn de Twadde Wrâldoarloch wie Harmsma warber yn it ferset. Nei de befrijing waard er lid fan de need-gemeenteried fan Foarburch en dêrnei wethâlder fan finânsjes en loko-boargemaster. Per 1 desimber 1947 waard er beneamd ta boargemaster fan Opsterlân, dêr't syn pake en beppe ek wennen. Dêrnjonken wie er lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân en foarsitter fan de PvdA-fraksje.

Op 16 april 1966 waard Harmsma boargemaster fan Ljouwert. Sân moanne letter, op de weromreis fan in gearkomst yn De Haach, krige er yn Amsterdam in hertoanfal en stoar. Hy waard te hôf brocht yn syn wenplak Olterterp.

## Portret
De keunstskilder Sjoerd de Vries hat Harmsma portretearre.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Opsterlân
* List fan boargemasters fan Ljouwert
Wapen fan Frjentsjer

It **wapen fan Frjentsjer** is it wapen dat foarhinne troch de yn 1984 ophefte gemeente Frjentsjer fierd waard en dat noch altyd yn gebrûk is foar de stêd Frjentsjer. It wapen bestiet út in blau fjild mei dêrop in liedklok fan goud (giel).

It âldste stedssegel mei in klok derop datearret út 1496. Frjentsjer wie doedestiden in foaroansteande stêd mei in grutte en wichtige klokslach, it gebiet bûten de stedswâlen dat oan 'e stedsrjochten en -plichten ûnderwurpen wie. Der wurdt wol tocht dat it symboal fan 'e liedklok dêrfan ôflaat is.

It wapen fan Frjentsjer hat as skyldhâlders in dûbele foarm fan Seares, de Romeinske goadinne fan 'e lânbou en yn 't bysûnder fan it nôt (dêrfandinne de nôtskeaf yn 'e earms fan 'e skyldhâlders). Yn 'e folksmûle wurde de skyldhâlders lykwols sjoen as twa fromme fammen dy't it wapen omjouwe om te bewizen dat de Frjentsjerters ûnrjochtlik wol útskeld wurde foar 'klokkedieven'.
Herfoarme tsjerke (Westergeast)

De **Herfoarme tsjerke** fan Westergeast is in oarspronklik oan de hillige Martinus wijde tsjerke fan de herfoarme gemeente Aldwâld-Westergeast.

## Skiednis

De tsjerke waard om 1150 hinne stifte troch de muontsen út de Bonifatiusabdij fan Dokkum. Foar't der mei de bou fan de tsjintwurdige tsjerke útein set waard, hat der mooglik earst noch in tufstiennen tsjerkje stien.    

De foarse romaanske tsjerke hat in foar in part ynboude westlike toer en in wat fersmelle, healrûn eastlik koer. De gotyske ramen binne nei alle gedachten yn de 13e iuw ynbrocht. Yn de 19e iuw waard de oant dan hegere toer ferlege en it sealtek ferfongen troch in beskieden ynsnuorre spits. 

De tsjerke waard foar it lêst yn 2012 restaurearre. 

## Ynterieur
De seissidige iken preekstoel is ienfâldich en stamt út de 19e iuw. Mooglik hat in muonts fan de Norbertynske úthôf Westerbuorren yn de 14e iuw de tsjerke beskildere mei fresko's. De resten dêrfan waarden yn 1895 ûntdutsen, mar binne doe wer oerkalke en pas mei de restauraasje fan 1957 bleatlein. Der wurdt fan útgien dat se it lijen fan Kristus, de ferballing út it Paradys en it Jongste Gerjocht (of it Lêste Jûnsmiel) útbyldzje. Ek oan de noardlike muorre waard noch in fresko fûn, dat in fragmint fan in foarstelling fan de hillige Kristoffel liket te wêzen. Oan de bôge fan it koer binne florale dekoraasjes oanbrocht. Ek yn it koer binne de resten fan in sakramintshúske en in piscina te sjen. Yn de flier fan de apsis en ûnder de preekstoel lizze ferskate sarken fan reade en grize sânstien.

## Oargel
It oargel stamt út 1891 en is boud troch Bakker & Timmenga.
Marian Jager-Wöltgens

**M.A.J. (Marian) Jager-Wöltgens** (om 1954) is in Nederlânsk politikus út namme fan de PvdA.

## Karriêre
Jager har heit wurke yn Kerkrade by de Steatsminen. Yn 1982 kaam se yn de gemeenteried fan Eaststellingwerf dêr't hja fan 1988 ôf trije jier wethâlder west hat. Fan 1991 oant 1994 wie se lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Fan 2009 oant 2014 wie se op 'en nij wethâlder yn Boarnsterhim. Yn dat lêste jier wie Jager-Wöltgens in stikmannich moannenen waarnimmend boargemaster fan Opsterlân. Sûnt 2015 is se lid fan it deistich besjoer fan it Wetterskip Fryslân.

Thijs Wöltgens, har âldere broer en partijgenoat, wie Earste en Twadde Keamerlid, mar ek boargemaster.
Frjentsjerteradiel

* Frjentsjerter Fiifdielen, in Midsiuwsk part fan Fryslân
* Frjentsjerter Fiifgea, in Midsiuwsk gearwurkingsferbân fan fiif doarpen yn it Noardertrimdiel fan Frjentsjerteradiel
* Frjentsjerteradiel (gritenij), in gritenij yn Westergoa dy't bestie fan 1417 oant 1851
* Frjentsjerteradiel (1851-1984), in gemeente yn Fryslân dy't bestie fan 1851 oant 1984
* Frjentsjerteradiel (1984-2018), in gemeente yn Fryslân dy't bestie fan 1984 oant 2018
Wapen fan Frjentsjerteradiel

* Wapen fan Frjentsjerteradiel (1818-1984), it wapen fan 'e âlde gemeente Frjentsjerteradiel
* Wapen fan Frjentsjerteradiel (1984-2018), it wapen fan 'e nije gemeente Frjentsjerteradiel
Wapen fan Frjentsjerteradiel (1818-1984)

It **wapen fan Frjentsjeradiel** is it wapen dat fan 1851 oant 1984 troch de âlde gemeente Frjentsjerteradiel fierd waard, en dêrfoar fan 1818, doe't it ferliend waard troch de Hege Ried fan de Adel, oant 1851 troch de gritenij Frjentsjerteradiel. It wapen bestiet út in blau fjild mei dêrop in skeanbalke (d.w.s. in diagonale baan fan loftsboppe nei rjochtsûnder) fan goud (giel). Dy skeanbalke is yn 'e midden belein mei in reade roas, en ek de beide blauwe flakken njonken de skeanbalke binne belein mei elts ien reade roas. 

Fan oarsprong is it âlde wapen fan Frjentsjerteradiel in famyljewapen dat gearstald is út ferskate eleminten fan 'e wapens út 'e famylje fan 'e grytman Doeke (of Duco) fan Jongema. It wapen fan Jongema sels en dat fan yn frou, dy't in Eysinga wie, leveren de trije roazen. De skeanbalke waard tafoege om 'e regels fan 'e heraldyk net hielendal te skeinen, mar dêr is wol tsjin sûndige troch de reade roazen op in blauwe ûndergrûn te lizzen, want kleuren (lykas read en blau) meie eins allinnich op metalen (lykas goud/giel en sulver/wyt) lein wurde en oarsom. De roazen steane symboal foar de kristlike keinens.
Tsjerke fan Offenwier

De **Tsjerke fan Offenwier** (ek: **Herfoarme tsjerke** of **Nikolaastsjerke**) is in oarspronklik oan Nikolaas fan Myra wijde tsjerke oan de Fiifgeawei yn Offenwier.

## Skiednis
Doe't der yn 1984 troch it fersakjen fan de súdlike muorre fan de tsjerke stikken fan it plafond delkamen en der in ûndersyk folge nei de steat fan it gebou, die bliken dat efter de 19e iuwske muorren noch it âlde tsjerkegebou út 1335 oanwêzich is. Dêrmei waard it ienfâldige tsjerkje fuort it âldste gebou fan de gemeente Snits.

Healwei de 19e iuw waard it midsiuwske sealtsjerkje mei nije bakstiennen ommitsele. Ek krige it om dy tiid hinne in plafond fan stúkwurk. De bou fan it houten tuorke folge yn 1882.

Yn de Twadde Wrâldkriich waard de klok út 1637 troch de Dútsers foardere. De hjoeddeiske liedklok waard yn 1948 ferfongen en draacht de tekst: *1943 / Geveld door Duitsch geweld / Door burgerij en Kerkvoogdij hersteld 1948 / Luiden wil ik voor de dooden / Levenden ter Kerke nooden*.

## Oargel
It oargel waard yn 1907 troch Bakker & Timmenga út Ljouwert boud en is op 8 jannewaris 1908 yn gebrûk nommen.

## Ofbylden

Tsjerke fan Offenwier, oargel.jpg|*Oargel*
Tsjerke fan Offenwier, preekstoel.jpg|*Preekstoel*

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Fersetsmonumint Wolvegea

It **fersetsmonumint** yn **[[Wolvegea]]** is in monumint ta oantins fan it Nederlânsk ferset yn de Twadde Wrâldoarloch.

## Skiednis
De Utertske byldhouwer Jan van Luijn krige yn 1947 fia arsjitekt D. Witteveen it fersyk in befrijingsmonumint foar Wolvegea te meitsjen. Neffens syn biografy neamde er it *Eenheid tussen man en vrouw in de oorlogsjaren*. Van Luijn makke ek fersetsmonuminten foar Appelskea en Ferwert.

It monumint waard op 3 maaie 1952 yn de tún fan it Hûs Lindenoard ûntbleate.

## Beskriuwing
De ûnûnderbrutsen bân yn de sokkel stiet symboal foar de ûnderdrukking yn de oarlochsjierren. Dêrboppe steane in man en in frou dy't de touwen om harren earms loslûke en elts mei in foet op in deltwongen draak stean.

Yn de sokkel is in tekst fan J.K. Dijkstra oanbrocht:
Rie

"**Rie**" of "**ried**" hawwe yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* rie (advys), mûnlinge help
* rie (organisaasje), in kommisje
;Geografy
* Rie (plak), in doarp yn de Bouhoeke
* De Rie, in âlde slinke fan Berltsum nei Doanjum en fan Getswertersyl nei Roptasyl.
Amber Brantsen

**Amber Brantsen** (útspr.: [ˈɛmbər], "em-bur"; Zoetermeer, 9 septimber 1989) is in Nederlânsk nijslêzeresse, radiopresintatrise en sportferslachjouster.

## Libben en karriêre
### Jonkheid en oplieding
Brantsen waard yn 1989 berne as de dochter fan in etnysk Nederlânske heit en in út Suriname ôfkomstige mem. Har beppe oan memmekant wie in Yndiaanse út it Surinaamske binnenlân, wylst har pake oan memmekant fan Surinaamsk-Sineesk komôf wie. Har âlden skieden doe't se noch hiel jong wie. Se waard yn Zoetermeer grutbrocht troch har mem.

Brantsen studearre fan 2010 oant 2014 bestjoerskunde oan 'e Ryksuniversiteit Leien. Under har studintetiid wurke se fanôf maaie 2012 twa jier lang as radiopresintatrise (benammen nijslêzeresse), haadredaktrise en contentmanager by de radiostjoerder Unity FM. Fierders wie se fanôf july 2013 ek nijslêzeresse op 'e radio by de regionale Omrop West.

### Karriêre
Fan augustus 2014 oant en mei jannewaris 2015 wurke Brantsen dêr as nijslêzeresse en redaktrise fan it programma *Bureau Regio*. Yn 2015 waard har in ferlykbere funksje taparte by de NOS, dêr't se troch it radioprogramma *NOS op 3* in lanlik berik krige. Yn desimber 2015 waard se troch de *[[Volkskrant]]* útroppen ta "it radiotalint fan it jier". 

Op 4 jannewaris 2016 stapte Brantsen oer nei it *Radio 1 Journaal*, as fêste mei-presintatrise njonken Jurgen van den Berg. Yn desimber fan dat jier waard se mei Eva Cleven fan FunX en Anita Sara Nederlof fan RTV Utert nominearre foar de prestizjeuze twajierlikse Philip Bloemendal Priis foar talintfolle jonge presintators (de winner wie Cleven).

Op 25 july 2017 presintearre Brantsen it *Radio 1 Journaal* foar it lêst, mei't se fan mids augustus ôf nijslêzeresse fan it *NOS Journaal* op 'e tillefyzje waard. Dêr presintearre se yn 't eartoan de oerdeiske nijsbulletêns as ferfangster fan Rik van de Westelaken, dy't begjin augustus de NOS ferruile foar SBS. Op 1&nbsp;jannewaris 2019 fersoarge se foar it earst de presintaasje fan it prestizjeuze *NOS Journaal* fan acht oere jûns.

Op 'e iere moarn fan 8 july 2020 rekke Brantsen ûnder de presintaasje fan it *NOS Journaal* ûnwol. It die bliken dat se sân wiken swier wie (wat se behalven oan har freon noch oan nimmen ferteld hie), en se hie lêst fan slimme moarnsmislikens.

Yn novimber 2021 gie Brantsen by de NOS wei, om op 'e streamingtsjinst Viaplay ferslachjouster fan 'e Formule 1-races te wurden. Sûnt april 2024 is hja yn dy hoedanichheid ek te sjen op it tillefyzjekanaal Viaplay TV, it eardere SBS9.

### Priveelibben
Amber Brantsen wennet gear yn Utert mei har freon Rachid Finge. Hja befoel yn maart 2021 fan in sûn dochterke en krige yn 2024 in soan.

Brantsen neamt harsels in perfeksjonist. Mids septimber 2020 publisearre Brantsen it autobiografyske *Uit Beeld*, in boek wêryn't se iepenhertich fertelt oer har wrakseling mei anoreksia nervosa en depressiviteit omtrint 2009, doe't se tweintich jier wie.

## Keppelings om utens
*Webside fan Amber Brantsen
Dionysiustsjerke (Slappeterp)

De **Dionysiustsjerke** (of **Tsjerke fan Slappeterp**) is in tsjerkegebou yn Slappeterp yn de Fryske gemeente Waadhoeke.

## Beskriuwing
De rjocht sletten sealtsjerke yn ekspresjonistyske styl waard yn 1926 boud neffens úntwerp fan Hendrik Hendriks Kramer. De eardere herfoarmde en tsjintwurdige PKN-tsjerke ferfong in âldere tsjerke út 1826. De foargonger fan 1826 ferfong wer de oarspronklike midsiuwske tsjerke fan Slappeterp, dy't yn 't lêst tige brekfallich wie. 

It skip en it pseudotransept hawwe smelle finsters. De net-lidde sealtektoer hat in toeroerwurk mei keramyske wizerplaten. De tsjerke is in ryksmonumint.

## Ynterieur
It ynterieur fan de tsjerke is noch geef en falt op troch orizjineel materjaalgebrûk. Yn de foarhal hinget in diel fan in grêfstien mei in tsjelk en in hosty. It is de stien fan de lêste katolike pastoar fan Slappeterp, Cornelis Jans Borst, dy't yn 'e âldens fan 90 jier op 1 maart 1616 ferstoar. De pastoar bleau mei de reformaasje yn 1580 trou oan de Roomske lear en gie yn ballingskip, mar hy kaam werom en krige nei syn ferstjerren dochs in grêf yn de tsjerke. 

Yn de tsjerke is in soad gebrûk makke fan okerkleurich glazuere tegels, foar en efter de preekstoel ek de kleuren blau, grien en brún. Op de lessener fan de preekstoel is in wynstok fike. It mitselwurk efter de preekstoel symbolisearret de fiif boeken fan Mozes (Torah). De brânskildere ramen fan de tsjerke binne dekoratyf en yn de styl fan art deco.

De ferwulftribben einigje op konsoles mei ôfbylden fan de fjouwer evangelisten. Dy binne faaks fan de hân fan W.C. Brouwer.

Ofbyld:Dionysiustsjerke, Slappeterp, evangelistensymboal Markus.jpg|*Symboal Markus*
Ofbyld:Dionysiustsjerke, Slappeterp, evangelistensymboal Jehannes.jpg|*Symboal Jehannes*
Ofbyld:Dionysiustsjerke, Slappeterp, evangelistensymboal Lukas.jpg|*Symboal Lukas*
Ofbyld:Dionysiustsjerke, Slappeterp, evangelistensymboal Matteus.jpg|*Symboal Mattéus*


Ofbyld:Dionysiustsjerke, Slappeterp, fragmint preestersark.jpg|*Preestersark*
Ofbyld:Dionysiustsjerke, Slappeterp, liturgysk sintrum.jpg|Preekstoel
Ofbyld:Dionysiustsjerke, Slappeterp, oargel.jpg|*Oargel*
Dionysiustsjerke, Slappeterp, glês-yn-lead ramen.jpg|*Glês-yn-lead-ramen*


## Oargel
It oargel út 1927 is makke troch Bakker & Timmenga. 

## Tsjerke en [[tsjerkhôf]]

File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf1.jpg|
File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf2.jpg|
File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf3.jpg|
File:Slappeterp, de Slopperterpster toer3.jpg|


File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf4.jpg|
File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf5.jpg|
File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf6.jpg|
File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf7.jpg|


File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf8.jpg|
File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf9.jpg|
File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf10.jpg|
File:Slappeterp, it Slappeterpster hôf11.jpg|


## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje oargel
Alexandra Terlouw-Van Hulst

**Alexandra Terlouw-Van Hulst** (Amsterdam, 19 febrewaris 1935 – Twello, 23 augustus 2017) wie in Nederlânsk skriuwster en oersetster. Se wie de oarehelte fan skriuwer en politikus Jan Terlouw en de mem fan skriuwster Sanne Terlouw.

## Wurkpaad
Doe't hja natuerkunde studearre moete Alexandra van Hulst har lettere man Jan Terlouw. Nei't se mei de natuerkundestúdzje opholden wie, studearre se  algemiene taalwittenskippen. Se hie in protte ynfloed op it begjin fan de skriuwerskarriêre fan har man troch syn earste wurk nei in útjouwer te stjoeren. Letter holp se by it skriuwen mei korreksjewurk.

Frou Terlouw fertaalde yn 1976 twa boeken fan de Amerikaanske skriuwster Lynn Hall: *Sticks and Stones* (oerset as *Maak me niet kapot*) en *The Siege Of Silent Henry* (oerset as *De belegering van stille Sijmen*). *Maak me niet kapot* behelle de Zilveren Griffel yn 1976.

Op hegere leeftyd begûn se sels boeken te skriuwen. Har earste boek wie *De man van Tsinegolde*, útjûn yn 2013 troch útjouwerij De Kring. Dit boek beskriuwt de Twadde Wrâldoarloch sjoen troch de eagen fan in jong famke dat har almar mear bewust wurdt fan it barren om har hinne. It boek is foar in part basearre op eigen ûnderfinings fan Alexandra. Har twadde boek, *Eén vrouw, twee mannen*, kaam út yn 2014 en bekriuwt in trijehoeksferhâlding, dêr't de titel nei ferwiist.

## Bibliografy
* 2013 - *De man van Tsinegolde*
* 2014 - *Eén vrouw, twee mannen*
Sanne Terlouw

**Sanne Marguerite Terlouw** (11 maaie 1959) is in Nederlânsk auteur en publisiste. De lêste jierren skriuwt se foaral detektives mei har heit, D66-politikus Jan Terlouw.

## Biografy
Sanne Terlouw is in dochter fan Jan Terlouw en Alexandra van Hulst (1935–2017). Se hat twa susters en in broer.

Sanne Terlouw hat har heit doe't se jong wie faak holpen by it skriuwen troch har nijsgjirrige fragen oer bygelyks de oarloch. Sa frege se him hoe't de Twadde Wrâldoarloch foar in bern fan trettjin wie en Jan Terlouw hat dêr doe it boek *[[Oorlogswinter (boek)|Oorlogswinter]]* oer skreaun. 
Sanne Terlouw studearre yn 1985 ôf yn Nederlânske taal- en letterkunde.
Om 1986 begûne Sanne en har heit tegearre te skriuwen. Sy skreaune koarte ferhalen mei it doel der in detektiveboek foar bern fan te meitsejen. Troch de drokke baan fan Jan Terlouw as Kommissaris fan de Keninginne slagge it lykwols net om dêrmei troch te gean. Yn 2005 hawwe se it projekt fannijs oppakt.

Dêrfoar hie Sanne Terlouw oars ek al publisearre ûnder it pseudonym *Ike Smitswater*.  Under dit pseudonym hat se ferskate boeken publisearre, û.o.: *Het graf in de tuin en andere verhalen* (1992) en *Het raadsel van de familie Liezekies* (1993).

Yn 2000 wûn Terlouw de Libelle Romanpriis foar it boek *Het strijkkwartet*.

Fan 2014 ôf hat Terlouw in *bed and breakfast* yn de Bergstrjitte yn Dimter.

## Bibliografy
De bibliografy fan Sanne Terlouw. De list jout ek in protte edukative boeken en ferskate ûnder har skûlnamme *Ike Smitswater*.





## Keppeling om utens
* IMDb-profyl
Houten Baaium

**Houten Baaium** is in lytse buorskip (net offisjeel as sadanich erkend) tusken Baaium en Winsum yn wat foarhinne de gemeente Littenseradiel wie. Sûnt 2018 makket it gebiet diel út fan De&nbsp;Waadhoeke. De buorskip leit yn 'e himrik fan Baaium, en bestiet út ien hûs en twa stjelpen. Foarhinne wie der mear bebouwing.
 
Houten Baaium leit oan 'e Kleasterwei, de wei fan Baaium nei Winsum, krekt oan 'e Baaiumer kant fan it krúspunt mei de N384 fan Dearsum nei Frjentsjer. It stik fan 'e N384 dat by Houten Baaium lâns giet, waard as lêste trasee fan dy provinsjale wei yn 'e midden fan 'e santiger jierren oanlein en yn 1977 yn gebrûk nommen. 

De namme fan Houten Baaium komt wierskynlik fan it feit dat der fan âlds houten huzen stiene. De tafoeging 'Houten' wie nedich om it te ûnderskieden fan Mûntsjebaaium en it hjoeddeiske doarp, dat alear wol 'Wrâldske Baaium' neamd waard. It byhearrende foarsetsel fan Houten Baaium is 'op': men wennet 'op Houten Baaium'.
Nijekleaster (kleaster)

**Nijekleaster** wie de gongbere namme foar it eardere *Kleaster Aula Dei* of *Godshôf*, in nonnekleaster fan de Bernardiner oarder by Skearnegoutum. Der steane no allinnich noch mar in pear pleatsen, dy't de buorskip Nijekleaster foarmje.

It kleaster waard yn 1233 stiften troch Dodo, de abt fan Kleaster Blomkamp op de lannen en út de middelen fan Ubald. Ubald hie syn belofte dien yn Blomkamp en doe't hy ferstoar op 28 augustus 1240 waard yn it kleaster Aula Dei begroeven. Doe't it Nije Kleaster klear wie kamen de susters fan it kleaster Sion út Nijewier der yn. 

Douwe fan Burmania liet it kleaster yn 1516 fersterke om fan dêrút mei 500 man de stêd Snits yn te nimmen. De stêd wie him lykwols yn 't foar en mei in leger fan 1500 man besocht Snits Burmania dêr wei te krijen. De Snitsers krigen dat lykwols net foar inoar en jei him fuort, mar it slagge Burmania likemin om Snits te oermasterjen. De nonnen moasten de manlju in heal jier om harren hinne ferneare en doe't hja lang om let fuort wiene kaam Grutte Pier, dy't de fersterkings sljochte en de poarte yn 'e brân stiek. It Hospitaalkleaster, dat tichter by de stêd lei, ûndergyng in slimmer lot en waard hielendal platbaarnd.  

It Nijekleaster stie ûnder tafersjoch fan Bloemkamp oant 1572, doe't it ferwoaste waard troch de geuzen. Yn 1956 binne oerbliuwsels fan it kleaster opgroeven. Ta neitins oan de nonnen stiet yn Skearnegoutum it keunstwurk 'De nonnen fan it Nijkleaster'.
Jan Burgerhuys

**Jan Burgerhuys** (Middelburch? - Middelburch, 1617) wie in Nederlânsk brûnsjitter.

Hy wie ynearsten yn tsjinst by de Middelburchske stedsklokkejitter Hindrik fan Trier (in alle gefallen yn 1592), dêr't er yn Aken mei yn 'e kunde kaam en dêr't syn soan  Michiel berne waard. Evert Burgerhuys, soan fan Jan, wurke mei syn heit yn it bedriuw. Der binne noch sa'n tweintuch wurkstikken fan him bekend, ferspraat oer it hiele lân, mortieren, kartouwen, bellen, fizels en liedklokken. Syn klokken foar de Grutte Tsjerke yn Swol waarden yn 1669 troch brân fernield. 
Neffens it register fan it gemeente-argyf 1613 waard foar him yn syn went in loads boud faaks mei stipe fan it gemeentebestjoer, ek in bewiis dat er genôch wurk hie. By syn dea liet er 500 gûne foar elts fan syn bern nei.

Jan Burgerhuys waard op 9 novimber 1617 beïerdige yn de Alde Tsjerke yn Middelburch. It bedriuw waard oernaam troch soan Michiel Burgerhuys. Jan Burgerhuys geat: kartouwelen, doarbellen en in protte tsjerkeklokken, ûnder oaren dy yn Cadzand (1611), Ritthem (1613), Teroele yn Fryslân (1614) en Bendochy Church yn Perthshire, Skotlân (1608). 

## Literatuer
* Unger, *Het klokkengietersgeslacht Burgerhuys* in Archief v.h. Zeeuwsch Genootsch. (Middelburch 1926); Voorloopige lijst der nederl. monumenten van gesch. en kunst VI (Utert 1922)
* Brandts Buys, *Lijst van nederl. klokkengieters met enkele bijzonderh.* yn Archief Zeeuwsch Genootsch. VII-VIII.
Aarhus

**Aarhus** (fan 1948 oant 31 desimber 2010 offisjeel stavere as *Århus*) is de twadgrutste stêd fan Denemark en it haadplak fan de gemeente Aarhus. It leit oan 'e eastkust fan it skiereilân Jutlân, yn it geografyske sintrum fan Denemark, 187 kilometer noardwestlik fan Keappenhaven (Kopenhagen) en 289 kilometer benoarden Hamboarch (Hamburg). De stêd hat 269.022 ynwenners (1 jannewaris 2017) en de gemeente hat 335.684 ynwenners (2017). Aarhus is de sintrale stêd yn de Stedsregio East-Jutlân dat yn 2015 in totale befolking fan 1.279.492 minsken hie.

Tsjintwurdich is Aarhus de kulturele en ekonomyske kearn fan 'e regio en it grutste sintrum foar hannel, tsjinsten en yndustry yn Jutlân. De stêd is de 92e grutste stêd yn 'e Europeeske Uny en nûmer 234 yn 'e list fan wrâldstêden. Aarhus stiet ek yn de top 100 fan stêden dêr't de measte konferinsjes holden wurde. Aarhus is de wichtichste yndustriële haven fan it lân op it mêd fan kontenerferwurking en in wichtich hannelsplak yn it Kattegat. Grutte Deenske bedriuwen hawwe dêr har haadkantoar en der reizgje in protte forinzen út de hiele regio Midtjylland foar wurk en frije tiid nei de stêd. It is in sintrum foar ûndersyk en ûnderwiis yn 'e Skandinavyske lannen en hat mei de universiteit fan Aarhus de grutste universiteit fan Skandinaavje, ûnder oaren Aarhus University Hospital en INCUBA Science Park binne ûnderdiel fan de universiteit fan Aarhus. Mei 48.482 ynwenners ûnder de 18 jier is Aarhus de jongste stêd fan Denemark. Aarhus is ek de twadde fluchstgroeiende Deenske stêd, mei in trochsneed groei fan 4.500 minsken it jier sûnt 2008.

## Skiednis
De skiednis fan Aarhus begûn mei in fersterke delsetting, dy't yn 'e 8e iuw troch Wytsingen oprjochte waard. De stêd waard boud op de noardlike iggen fan in fjord mei in natuerlike haven en de primêre ekonomyske groeifaktor wie iuwenlang de oerseeske hannel fan lânbouprodukten. Merkrjocht waard yn 1441 ferliend, mar de groei stagnearre yn 'e 17e iuw doe't de stêd blokkearre en bombardearre waard yn 'e Sweedske oarloggen. Yn 'e 19e iuw waard it twa kear beset troch Dútske troepen yn 'e Sleeswykske oarloggen. Doe't de yndustriële revolúsje de ekonomy in slinger joech, groeide de stêd yn de 20e iuw ta de twadgrutste fan it lân.

Aarhus is ferneamd om syn muzikale skiednis. Yn 'e fyftiger jierren ûntstienen der yn 'e stêd  in protte jazzklups, dy't troch de jonge befolking genôch besikers hienen. Yn de jierren '60 fan de tweintichste iuw naam it ferskaat oan muzyk ta mei rock en oare sjenres. Yn 'e jierren 1970 en 1980 waard Aarhus it sintrum foar de Deenske rockmuzyk mei ferneamde bands as TV-2 en Gnags. Aarhus is de festivalstêd foar it jierlikse acht dagen duorjende Aarhus International Jazz Festival, it SPoT Festival en it NorthSide Festival.

Yn 2017 waard Aarhus keazen as Kulturele Haadstêd fan Europa, tegearre mei Paphos op Syprus.
Bornholm

**Bornholm** (Aldnoarsk: *Burgundaholmr*) is in Deensk eilân yn 'e Eastsee, eastlik fan 'e rest fan Denemarken, súdlik fan Sweden, noardeastlik fan Dútslân en noardlik fan 't meast westlike part fan Poalen. De wichtichste yndustryen op it eilân binne ûnder oaren de molkfeehâlderij, ambachten lykas glêsproduksje en ierdewurk (makke fan lokale klaai). Toerisme is wichtich yn 'e simmer. Der is in bysûnder grut tal rûne tsjerken op it eilân. It totale gebiet neffens www.noegletal.dk (gemeentlike en regionale statistiken) wie 588,36 km² (jannewaris 2016). It ynwennertal wie 39.664 (1 april 2017).

It eilân hat de bynamme *solskinsøen* (sinneskyn eilân) fanwege it waar en *klippeøen* (klifeilân) fanwege syn geologyske ûndergrûn, dy't gruttendiels út granyt bestiet mei útsûndering oan de súdkust. De waarmte fan 'e simmer wurdt fêsthâlden yn de stienlagen en it waar is oant en mei oktober relatyf waarm. As gefolch fan it klimaat waakse op bepaalde plakken op it eilân figebeammen. It lânskip bestiet út rûge stienformaasjes yn it noarden (oars as de rest fan Denemarken mei syn soepele gloaiïngen) mei boskgebieten (û.o. dinnebeammen), lânbou yn 'e midden fan it eilân en sânstrannen yn it suden.

Om syn strategyske lizzing yn 'e Eastsee, is der iuwenlang om Bornholm fochten. It grutste part fan de skiednis stie it eilân ûnder Deenske hearskappij, mar hat ek ûnder it bewâld fan Lübeck en Sweden stien. De ruïne fan Hammershus, yn 'e noardwestlike punt fan it eilân, leit de grutste midsiuwske fêsting fan Skandinaavje, dy't tsjûget fan it geografyske belang fan it eilân.

De gemeente Bornholm (lânsdiel Bornholm) is yn jannewaris 2003 ûntstien doe't de provinsje Bornholm en de fiif gemeenten op it eilân yn ien bestjoerlike ienheid opgiene dy't it hiele eilân omfieme. Bornholm behold de status fan provinsje oant 2007, doe't it by in nije bestjoersherfoarming ûnderdiel waard fan 'e regio Hovedstaden. It eilân leit tusken 54 ° 59'11 "en 55 ° 17'30" noarderlingte en 14 ° 45 'en 15 ° 11' easterbreedte. It eilân súdeastlike Deenske eilân Møn leit sa'n 135 westlik fan Bornholm. De Ertholmene archipel leit 18 kilometer noardeastlik fan Bornholm. Dy eilannen, dy't net ta in gemeente of regio hearre, wurde beheard troch it Deenske ministearje fan Definsje.
Vejle

**Vejle** is in stêd yn Denemark, yn it súdeasten fan it skiereilân Jutlân en oan 'e kop fan it Vejle Fjord, op it plak dêr't de Vejle en de Grejs rivier gearkomme. It is de haadstêd fan 'e gemeente Vejle en de regio Súd-Denemark. De stêd sels hat in befolking fan 61.310 minsken (2023) en is dêrmei de njoggende grutste stêd fan Denemark. De gemeente Vejle hat in befolking fan 120.946 minsken (2023). De stêd is ûnderdiel fan 'e *Triangle Region*, in gearwurkingsferbân tusken de gemeente Vejle en de gemeenten Kolding en Fredericia.

Vejle is meast bekend foar syn beboske heuvels, fjord, haven, sintrum, en syn markante wynmûne.

## Skiednis
It wurd "Vejle" is ûntliend fan it Alddeenske wurdsje *wëthel*, dat safolle betsjut as "furde" of "wâdplak". Dy namme hat mei de lokaasje te krijen. Eartiids wie der in drokke oergong oer it wetter by Vejle. Yn 'e tiid fan 'e Wytsingen waard de Ravningbrêge oanlein, in hast heale kilometer houtene brêge. De earste melding fan 'e stêd is fan 1256 en de earst bekende keapmansrjochten fan 'e stêd joech kening Waldemar III yn 1327.

Argeologyske fynsten by de Sint-Nicolaastsjerke yn 'e binnenstêd fan Vejle litte sjen dat der om 1100 al in delsetting wie. It kastiel fan de kening, Castrum Wæthel, leit op it plak dêr't hjoed-de-dei it Vejle Transit Center is.

Yn 'e midsiuwen wie Vejle in wichtige merkstêd dy't him oant en mei de midden fan 'e 17e iuw ûntwikkele en in protte hannel dreau mei stêden as Lübeck en Flensboarch.

Yn 'e lette 17e en begjin 18e iuw waard Vejle syn befolking as gefolch fan pest en oarloch fermindere. Nettsjinsteande waard Vejle yn 1796 sit fan de nije provinsje (amt) Vejle en de stêd koe him troch fernijïngen yn de 19e iuw (nije haven, treinstasjon, bedriuwen) útwreidzje.

Fan healwei de 19e ieu yn de 20e ieu ûntwikkele Vejle him fan provinsjale merkstêd nei in drok yndustriëel sintrum mei grutte katoenfabriken.

## Keppeling om utens
*Gemeente Vejle (Deensk)

*
Buwekleaster (kleaster)

**Buwekleaster**, **Bomkleaster** of **Bouwekleaster** wie yn 'e Midsiuwen in kleaster yn 'e Fryske gritenij Achtkarspelen, op it plak dêr't no de buorskip Buwekleaster leit, east fan Droegeham en noard fan De&nbsp;Harkema. Oare nammen binne *Buwenklooster, Bouwecloester* en *Buwa Cloester*.

## Skiednis
It kleaster fan premonstreiter nonnen waard stifte yn 1242, troch Buwe Harkema, in rike edelman fan Stynsgea. 
Dy Buwe hie lang lyn op syn eigen lân, de biskop fan Münster knypte in eachje ticht, in kapel ta eare fan de Hillige Niklaas fan Myra stifte. Hy wie ek ryk genôch om in preester te ûnderhâlden. Doe't hy letter seach dat syn broer Gerke in muontsekleaster stiften hie, woe hy dat ek.

Mei fergunning fan de abt fan Mariëngaard, hat hy in stik of wat nonnen út it Premonstreiterkleaster Bethelem komme litten en yn syn kleaster ûnderbrocht. Op 24 septimber 1252 waard de kleastertsjerke, wijd oan de evangelist Jehannes, yn opdracht fan biskop Otto von der Lippe fan Münster, ynwijd troch biskop Wilhelm Taronensis. Offisjeel hjitte it kleaster "Sepulchro Sanctae Mariae" wat Latyn is voor "Grêf fan de Hillige Marije". Mar yn de folksmûle wie it gewoan it Buwekleaster.

It kleaster hat sa'n trije iuwen bestien. Njonken geastlike saken wie it kleaster ek warber mei ferfeanting. In grut part fan de feanen beëasten de Mûnstegroppe, tusken Buwekleaster en De Rottefalle wie eigendom fan it kleaster. Doe't yn 1580 de Herfoarming yn Fryslân trochsette en de roomsk-katolike godstsjinst ferbean waard, waard it kleaster fawege de Steaten fan Fryslân sletten. Alle besittings waarden ferkocht. Doe't it kleaster net mear bewenne waard, rekke it stadichoan yn ferfal. Yn 1800 binne de lêste oerbliuwsels fan it gebou sloopt. It tsjerkhôf bleau lykwols bestean.
Buwekleaster

* Buwekleaster (buorskip), in buorskip yn Achtkarspelen, by Droegeham
* Buwekleaster (kleaster), in earder kleaster dêr't de buorskip nei ferneamd is
Herfoarme tsjerke (Nyegea)

De **herfoarme tsjerke fan Nyegea** is in tsjerkegebou yn Nyegea yn de gemeente Smellingerlân.

## Beskriuwing
Yn 1850 waard de oarspronklik midsiuwske sealtsjerke foar in part fernijd. Yn 1894 is de tsjerke diels op 'e nij boud neffens plannen fan D.D. Duursma en kaam de toer oan de eastkant fan it gebou. 

Yn de twaliddige toer mei ynsnuorre spits hingje twa klokken, ien út 1381 en ien út 1957; de lêste ferfong de klok út 1783 dy't troch de Dútske besetter foardere wie. Yn 1957 is it ynterieur neffens ûntwerp fan J. Baart restaurearre. 

De tsjerke is in ryksmonumint.

## Oargel
It twamanualige oargel waard yn 1893 troch Bakker& Timmenga boud.

## Sjoch ek
* Tsjerken yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Theo Sontrop

**Theodorus Alexander Leonardus Maria ("Theo") Sontrop** (Haarlim, 2 maaie 1931 – Flylân, 3 septimber 2017) wie in Nederlânsk dichter, letterkundige en útjouwer.

## Wurkpaad
Sontrop studearre oan de Ryksuniversiteit Utert, mar wie fan 1 desimber 1956 oant 19 jannewaris 1959 ek redakteur fan it oan de Universiteit fan Amsterdam ferbûne studintewykblêd Propria Cures. Hy arbeide op mei redakteuren lykas Piet Borst, Hugo Brandt Corstius, Joop Goudsblom, Renate Rubinstein en Aad Nuis.

Letter waard Sontrop learaar en wie er belutsen by útjouwerij J.M. Meulenhoff. Fan 1972 oant 1991 wied er direkteur fan útjouwerij De Arbeiderspers. Yn dy jierren makken Theo Sontrop en haadredakteur Martin Ros De Arbeiderspers fan in sosjaaldemokratyske, op it gruttte publyk oriïntearre útjouwerij, ta ien fan de literêr toanoanjaannde útjouwerijen fan Nederlân, mei in breed fûns fan Nederlânske, Flaamske en ynternasjonale (fertaalde) auteurs. Under syn direkteurskip waard de rige Privé-domein in begryp. Hy helle ônder oaren Geerten Meijsing en F.B. Hotz nei De Arbeiderspers. Sontrop waard as direkteur opfolge troch Ronald Dietz.

Theo Sontrop hie yn de jierren tachtich in kollumn yn it satiryske VPRO-radioprogramma Borát. Sontrop ferhuze yn 1991 fan Amsterdam nei Flylân.

## Oars wat
Theo Sontrop figuerearret yn 'Jagtlust' (1998) fan Annejet van der Zijl, dêr't de rûnte om Fritzi Harmsen van Beek hinne yn beskreaun wurdt.

## Bibliografy
* *Langzaam kromgroeien* (1962)
* *Marmerkijker* (1971)
* *Het alfabet* (1975)
* *Galante momenten* (1994) Dit objekt hat tsien kwatrinen fan Sontrop en tsien etsen fan Janneke Viegers. Ferskynde yn Amsterdam by Rob Cox. Oplage fan 45 nûmere en ûndertekene eksemplaren.
* *Gedichten 1962-1996* (1996)