open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Universiteit fan Harvard

De **Universiteit fan Harvard** (Ingelsk: *Harvard University*) is in universiteit yn Cambridge, Massachusetts, Feriene Steaten. De universiteit waard yn 1636 oprjochte troch Ingelske kolonisten dy't ferlet hienen fan in skoalle foar geastliken. Ut dy skoalle ûntstie de Harvard University, en is dêrmei de âldste universiteit fan de Feriene Steaten.

Harvard einiget faak hiel heech yn ynternasjonale listen fan goede universiteiten. Ferskate âld-studinten fan Harvard binne letter Nobelpriiswinner of presidint fan de Feriene Steaten wurden.

De âldste bibleteek fan de Feriene Steaten is dy fan Harvard en is ek de grutste universiteitesbiblioteek fan de wrâld.

## Fakulteiten
* Harvard Faculty of Arts and Sciences (keunsten en natoerwittenskippen)
* Harvard Medical School (genêskunde)
* Harvard School of Dental Medicine (toskedoktersskoalle)
* Harvard Divinity School (religy en teology)
* Harvard Law School (rjochten)
* Harvard Business School (hannelsskoalle)
* Harvard Graduate School of Design (architektuer en design)
* Harvard Graduate School of Education (pedagogy)
* Harvard School of Public Health (folkssûnens)
* John F. Kennedy School of Government (bestjoerskunde, planology, en ynternasjonale ûntwikkeling)

## Ferneamde studinten
*John Adams, presidint
*Ban Ki-moon, sektretaris-generaal fan de Feriene Naasjes
*George W. Bush, presidint
*Ralph Waldo Emerson, skiuwer
*Bill Gates fan Microsoft (stúdzje net dien makke)
*Rutherford B. Hayes, presidint
*John F. Kennedy, presidint
*Robert F. Kennedy, politikus
*Henry Kissinger, politikus & nobelpriiswinner
*Cotton Mather, teolooch
*Barack Obama, presidint
*Natalie Portman, aktrise
*Mitt Romney, politikus
*Franklin D. Roosevelt, presidint
*Theodore Roosevelt, presidint
*Henry David Thoreau, filosoof
*Mark Zuckerberg fan Facebook (stúdzje net dien makke)

## Keppeling om utens

* Offisjele hiemside fan de Harvard University (Ingelsk)
* Webside fan de Harvard Alumni (Ingelsk)
Marilyn French

**Marilyn French** (Brooklyn (New York City), 21 novimber 1929 - Manhattan (New York), 2 maaie 2009) wie in Amerikaansk skriuwster en feministe. 

French studearre filosofy en Ingelske literatuer oan de Universiteit Hofstra, mar gie fan skoalle om de te trouwen. Fan 1964 oant 1968 wie hja dosint oan dy universiteit en helle dêr yn 1964 dochs noch in graad. Oan de Harvard University helle sy har doktoraat yn 1972. French seit yn har wurk dat it ferhûddûkjen fan de frou in essinsjeel part is fan in troch manlju oerhearske allesomfetsjende kultuer. *Beyond Power: On Women, Men and Morals* (1985) is in histoarysk ûndersyk fan de gefolgen fan it patriargaat. French definiearret patriargaat as in systeem wêryn't macht en kontrôle wichtiger binne as libjen en genietsjen.

French har roman út 1977, *The Women's Room*, folget it libbensferhaal fan Mira en har freondinnen yn it Amearika fan de jierren 50 en 60. Ien fan harren is de radikale feministe Val. De roman jout in sekuere beskriuwing fan it libben fan de froulju en fan it feminisme yn de Feriene Steaten út dy tiid. Val wol op in stuit hawwe dat alle manlju ferkrêfters binne. Dy útspraak waard letter wolris oan French sels taskreaun. Marilyn French kaam  sloktermkanker te boppe, mar stoar maaie 2009 yn de âldens fan 79 jier.

## Bibliografy <small>(kar-út)</small>
**The Book as World: James Joyce's Ulysses* (1976)
**The Women's Room* (1977) ISBN 0-345-35361-7
**The Bleeding Heart* (1980)
**Shakespeare's Division of Experience* (1981)
**Beyond Power: On Women, Men, and Morals* (1985)
**Her Mother's Daughter* (1987)
**The War Against Women* (1992)
**Our Father* (1993)
**My Summer with George* (1996)
**Season in Hell: A Memoir* (1998)
**Introduction: Almost Touching the Skies* (2000)
**Women's History of the World* (2000)
**From Eve to Dawn: A History of Women in Three Volumes* (2002)
**The Love Children* (2005)
**In the Name of Friendship* (2006)
Marcel Janco

**Marcel Janco** (Boekarest, 24 maaie 1895 – Tel Aviv, 21 april 1984) wie in yn Roemeenje berne Israelysk keunstskilder en arsjitekt. Hy wie ien fan de oprjochters fan it Dadaïsme.

## Libben
Hy wie in freon fan de dichter Tristan Tzara en hearde 1916 mei Tzara, Hugo Ball, Hans Arp en oaren ta de oprjochters fan it dadaïsme yn kafee Cabaret Voltaire yn Zürich. Yn 1922 gie er werom nei Roemenië, dêr't er arbeide as arsjitekt en skilder.

Janco flechte yn 1941 Janco foar it opkommend antisemitisme en it nasjonaalsosjalisme nei it mandaatgebiet Palestina. Hy stichte yn 1953 in keunstnersmienskip yn it doarp Ein Hod tichtby Haifa. Tsjin de ein fan syn libben wie er belutsen by it oprjochtsjen fan in Dada-museum un Ein Hod, it *Janco Dada Museum*. It museum hat Janco's wurk, lit de skiednis fan it dadaïsme sjen en organisearet wikseltentoanstellingen. 

## Literatuer
* : *Marcel Janco*. Bodensee-Verlag, Amriswil (1963)
* t: *Marcel Janco. Dadaist, Zeitgenosse, wohltemperierter morgenländischer Konstruktivist*. Lang, Frankfurt am Main (1993)
* *Centenar Marcel Iancu. Architect, artist, plastic, teoretician*. Muzeul National de Arta, Boekarest (1997)

## Keppelings om utens
*  Ein Hod Artists' Village founded by Marcel Janco
*  Marcel Janco's collection at the Engel Gallery
Tristan Tzara

**Tristan Tzara**, pseudonym fan **Sami Rosenstock** (Moinești (Roemeenje) 16 april, 1896 – Parys 25 desimber, 1963), wie in Roemeensk *avant garde* dichter, essayist en performancekeunstner dy't it measte part fan syn libben yn Frankryk tahâlde. Hy waard fral ferneamd as ien fan de stifters fan it Dadaïsme.
Byld

In **byld** is in foarstelling fan de taastbere wurklikheid. Dat kin in twa- of trijediminsjonaal ôfbylding wêze fan in optysk of elektroanysk byld (uterlik byld), of in ynderlike foarstelling dêrfan mei in beskriuwing of omskriuwing (ynderlik byld).
Gletsjer

In **gletsjer** is in grutte iismassa, dy't him as in rivier, allinnich stadiger, fan in berch delbeweecht. It iis fan in gletsjer ûntstiet út snie. Gletsjers binne te finen yn de hegere berchgebieten en by de beide poalen. It lâniis fan Antarktika en Grienlân is de meast foarkommende gletsjerfoarm, dy't hiele lânskippen bedekt. It iis fan in gletsjer hat net folle mear as in tsiende fan de oarspronklike snietsjokte.

## Keppeling om utens
Bremerhaven

**Bremerhaven** is in havenstêd oan de Noardsee en ûnderdiel fan de frije stedsteat Bremen, in dielsteat fan Dútslân. It leit as in enklave yn de dielsteat Nedersaksen, oan de eastlike igge fan de rivier de Wezer.

## Sjoch ek
*Skiednis fan Bremen

## Keppeling om utens

*www.bremerhaven.de
Hurdfytse op de Paralympyske Simmerspullen 2012

* Baanhurdfytse op de Paralympyske Simmerspullen 2012
* Dykhurdfytse op de Paralympyske Simmerspullen 2012
Baanhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2012

De **[[Paralympyske Simmerspullen 2012|XIVe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden fan 29 augustus oant en mei 9 septimber 2012 hâlden yn Londen, dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden waarden. It baanhurdfytsen hie plak op de *London Velodrome*, ek wol bekend as de Pringle.

## Manlju
### Team sprint

### Tandem

### Twatsjillers

## Froulju

### Tandem

### Twatsjillers

## Útslaggen Fryske dielnimmers

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it baanhurdfytsen medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2012.

## Sjoch ek
* Dykhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2012
* Baanhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2012
Foarâldenproef

Under it nazi-bewâld fan it Tredde Ryk waarden **foarâldeproeven** (*Ahnenprobe*) dien om fêst te stellen foar hoefier't immen ta it "Aryske ras" hearde en by hokker subtype dêrfan, of ta in "minderweardiger ras" as it "Slavyske ras", it "negroïde ras" of it "mongoloïde ras, of ta de "rassen dy't útrûge wurde moasten" "sigeuners" en "Joaden" hearde. Yn de Neurenberger Rassewetten wie sekuer fêstlein hokker rjochten by in beskaat ras hearden. Sa'n bepaling barde middels de befolkingsregisters, mar yn de praktyk waard ek wol selektearre op úterlike skaaimerken, geroften en hâlden en dragen. 

In "ferminging" yn de fjirde graad (1/4) mei ien fan de twa as meast minderweardige oantsjutte rassen late fan 1939 ôf oan (nei de Kristallnacht) fansels ta in foarseleksje om ôffierd te wurden nei in konsintraasje- as (fan 1941 ôf) nei in ferneatigingskamp.
Baanhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2004

De **[[Paralympyske Simmerspullen 2004|XIIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 2004 yn Atene, Grikelân halden.

## Manlju
### Team

### Tandem

### Twatsjillers

## Froulju
### Tandem

### Twatsjillers
Baanhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2008

De **[[Paralympyske Simmerspullen 2008|XIIIe Paralympyske Simmerspullen]]** hiene plak yn Peking, de haadstêd fan de folksrepublyk Sina. It baanhurdfytsen waard holden yn de *Laoshan Velodrome*.

## Manlju

### Team

### Tandem

### Twatsjillers

## Froulju
### Tandem

### Twatsjillers

## Sjoch ek
*Dykhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2008
*Baanhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2008
Súdlike Nederlannen

De **Súdlike Nederlannen** wie it gebiet dat ûnder Habsburchsk bestjoer bleau doe't de Noardlike Nederlannen har yn 1581 losmakken fan it bewâld fan Filips II. De Súdlike Nederlannen binne ek wol bekend as de Katolike Nederlannen. De Súdlike Nederlannen wienen ûnderdiel fan Spanje (1556–1714), Eastenryk (1714–94) en waarden anneksearre troch Frankryk (1794–1815). It gebiet komt foar in grut part oerien mei it hjoeddeistige Belgje, dat yn 1830 ûnôfhinklik waard fan Nederlân.
Louis Lucien Bonaparte

**Lodewijk Lucien Bonaparte** (bûtenpleats Thorngrove (Grimley, Worcestershire), 4 jannewaris 1813 – Fano, 3 novimber 1891) wie in taalkundige en politikus. 

Hy wie de tredde soan fan Lucien Bonaparte dat in neef fan Napoleon I. Hy waard 22 maart 1815 *prince français* mei it predikaat *Keizerlike Heechheid*. Op 21 febrewaris 1853 waard hy erkend as *prins Bonaparte* mei it predikaat *Heechheid*.

Hy waard grut yn Itaalje en gie earst yn 1848 nei Frankryk. Dêr wie er twa koarte skoften lid fan de Wetjaande Gearkomste  as ôffurdige fan Korsika (1848) en de Seine (1849). Nei de delfal fan syn neef Napoleon III yn 1870 gie er werom nei Ingelân.

Lodewijk wie in taalkundige dy't benammen dwaande wie mei it yn kaart bringen en klassifisearjen fan de Ingelske en Baskyske dialekten. Syn klassifikaasje fan it Baskysk wurdt noch hieltyd brûkt. Tegearre mei de Nederlanner Willem Jan van Eys (1825-1914) gou er as ien fan de ferneamde baskologen fan syn tiid, al wolle baskologen hawwe dat Bonaparte *n'était au fond qu'un amateur* (Luis Michelena, 1973). Yn de mande mei fonolooch Alexander J. Ellis brocht er de Ingelske dialekten yn kaart. De Italjaanske en Albaneeske dialekten hie er ek niget oan.

Loadewyk boaske trijeris en hie by syn twadde frou Clémence Richard ien soan, Lodewijk Clovis Bonaparte.


File:Bonaparte euskalki mapa.jpg|Carte des sept Provinces Basques
File:BonaparteEuskara.png|Carte des sept Provinces Basques


## Sjoch ek
* Joast Hiddes Halbertsma
Kleaster Blomhof

It **kleaster Blomhof**, mei de Latynske namme **Floridus Hortus**, wie yn kleaster yn Witewierrum yn de provinsje Grinslân.

It waard stichte yn 1213 en hearde oan de oarder fan de Premonstratinzers. It kleaster lei op in wier oan de rjochterigge fan de Fivel. Rillegau nei de stifting fan Blomhof soen de kleasterlingen harren bemuoie mei de wettersteatsorganisaasje. It kleaster waard opheft yn 1561. De lêste abt wie Cornelis Hermanni. De kleastergebouwen waarden tawiisd oan de krekt beneamde biskop Johannes Knijff (1561 - 1576), dy't de bakstiennen dêrfan brûkte foar de útwreiding fan syn residinsje, it Prinsenhof yn Grins. De eardere kleastertsjerke is úteinlik 1863 ôfbrutsen. Sûnt stiet de tsjerke fan Witewierum op de fûneminten.

Bloemhof is fral ferneamd meidat syn iere skiednis beskreaun is yn de kronyk fan Blomhof, dy't optekene is fan de earste abten Emo en Menko. Twa manuskripten binne yn it besit fan de Universiteitsbibleteek Grins.

## Keppeling om utens
*De kronyk fan Wittewierum, út de Bysûndere Kolleksjes fan de UB Grins
Arnoldus Nijlen

**Arnoldus Nijlen** (Nimwegen ? - Brussel 1603) wie de tredde biskop fan Grins. Hy waard 1593 ta biskop beneamd en moast in jier letter, nei de Reduksje fan Grins (22 july 1594) syn sit al wer oerjaan.

Nijlen wie Dominikaan. Hy wie yngien yn it Jakobinerkleaster yn Grins, dêr't er 1576 de lieding oer krige. Yn 1589 promovearre er yn Keulen yn de teology en waard itselde jier noch fikaris fan it bisdom Grins. De doe beneamde biskop, Jan fan Bruhesen, waard foardat hy de sit yn Grins feitlik besetten hie, yn 1592 beneamd yn Aartsbisdom Utert, wêrnei't Nijlen biskop yn Grins wijd waard.

Nei in jier yn it amt waard de stêd ynnaam troch prins Maurits en de Fryske steedhâlder Willem Loadewyk wêrnei't de katolike tsjerke ferbean waard en de biskop de stêd ferlitte moast. Nijlen ferfarre nei Brussel dêr't er yn 1603 stoar en bedobbe waard yn it Dominikanerkleaster.
List fan biskoppen fan Grins-Ljouwert

Dit is in **list fan biskoppen fan it bisdom Grins / Grins-Ljouwert**.

## Biskoppen fan it earste bisdom Grins (1559-1603)
*Johannes Knijff (1559-1576)
*Jan fan Bruhesen (1589-1592)
*Arnold Nijlen (1593-1603)

## Biskoppen fan it eardere bisdom Ljouwert (1559-1580)
*Remigius Driutius (1561-1569)
*Cuneris Petri (1569-1580)

## Biskoppen fan it twadde bisdom Grins (1956-2006)
*Petrus Antonius Nierman (1956-1969) 
*Johann Bernard Wilhelm Maria Möller (1969-1999) 
*Willem Jacobus Eijk (1999-2006)

## Biskoppen fan it bisdom Grins-Ljouwert (2006 oant no)
*Willem Jacobus Eijk (2006-2007, fan 2007 ôf apostolysk administrator, oant de beneaming fan syn opfolger)
*Gerard de Korte (2008-2016), yn 2016 beneamd ta biskop fan De Bosk 
*Ron van den Hout (2017 oant 2024)  
*Ronald Cornelissen (2025- )
Johannes Knijff

**Johannes Knijff** (? Utert - 1576 Grins) wie de earste biskop fan it bisdom Grins.

Hy wie in Fransiskaan dy't yn Leuven studearre hie. Yn 1561 waard er ta biskop fan it nije bisdom Grins beneamd. Earst yn 1567 kaam er yndie nei Grins.

Nei Knijff syn dea waard wol in opfolger beneamd, mar hy wie feitlik oant it op 'en nij oprjochtsjen fan it bisdom yn 1956 de iennige biskop dy't it amt yndie yn Grins útoefene hat.
Beton

**Beton** is in keunstmjittich stiennich materiaal, dat as boumateriaal brûkt wurdt. It moderne beton is gearstald út it bynmiddel semint en út ien of meardere taslachmaterialen lykas sân, gryn of stienslach. Semint hat de eigenskip út te hurdzjen as der wetter oan tafoege wurdt.

Goed beton is in mingsel wêryn de kerlgrutte fan de ferskillende soarten sân en gryn inoar sa oanfolje, dat it mingsel úthurdet ta in stienachtich en duorsum materiaal. Yn tsjinstelling ta bygelyks gips lost it úthurde beton net mear op at it yn oanrekking komt mei wetter.

## Skiednis

De Egyptners, Babyloanjers, Foenysjers, Griken en Romeinen koenen eartiids de foardielen fan it gebrûk fan (net wapend) beton. De Romeinen brûkten it by de bou fan brêgen en akwadukten. Ek by de bou fan it Kolosseum en it Pantheon war troch de Romeinen beton brûkt. As bynmiddel waard kalk of tras brûkt. Letter rekke dizze betontechnyk iuwen oanien yn ûnbrûk. Pas yn 1756 makke de Brit John Smeaton foar de weropbou fan in fjoertoer gebrûk fan in mingsel fan kalk en klaai. Nei fierdere ferbettering fan dat materiaal yn 1824 en de útfining fan portlânsemint troch de Ingelsman Joseph Aspdin (dy't der patint op krige), waard it gebrûk fan beton op 'en nij ûntdekt. It earste yndustriële bousel fan portlânsemint waard yn 1842 delset.
Swart Front

**Swart Front** (*Zwart Front*) wie in Nederlânske faksistyske organisaasje fan 1934 oant 1941.

It Swart Front waard maaie 1934 oprjochte troch sjoernalist Arnold Meijer, dy't yn it earstoan pryster wurde sillen hie. It Swart Front rjochte him fral op it faksistyske Itaalje en net sa op it nasjonaal-sosjalistyske Dútslân. It Swart Front wie ek bot antysemitysk en besocht de NSB wat antysemitisme oanbelange te boppe te gean. It Front wie ek fûl antykapitalistysk en 'revolúsjonêr'. Meijer seach dúdlike oerienkomsten tusken it kapitalisme en it marksisme. Beide kamen neffens Meijer út it joadendom fuort.

By de Twadde-Keamerferkiezingen fan 1937 helle de partij 8178 stimmen; net genôch foar in sit.

It Swart Front stribbe oansluting fan Flaanderen by de Nederlânske steat ta in Grut-Nederlân nei; it wie fan betinken dat minsken dy't deselde taal sprieken yn ien en itselde lân feriene hearden te wêzen. Dat wie it stribjen fan de NSB net en mei omdat de Dútske besetter nei de ynfal oparbeidzjen giene mei de NSB en net mei it Front is it ek nea realisearre.

De Dútskers woene neat fan it Front (wilens 'Nasjonaal Front' hjitten) witte. Hjerst 1941 waard it Nasjonaal Front ferbean om reden fan it langjen fan it Front om foar de Dútsers oer in selsstannige, Nederlânske, mar wol mei faksistyske ynfloeden, beweging te bliuwen. Doe't Dútslân Nederlânske manlju oprôp foar de striid tsjin de Sovjet-Uny woe Meijer, dat it Nasjonaal Front, dat de soldaten Nederlânsk bliuwe soenen en harren eed op de Nederlânske flagge ôflizze soene. De Dútskers easken lykwols in eed op de Führer en makken mei it ferbieden fan it Nasjonaal Front in ein oan de diskusje.

## Keppelings om utens
* Brabantsk Histoarysk Ynformaasje Sintrum (BHIC)
* Ynvintaris fan it argyf fan Zwart en Nationaal Front, 1934-1941 (BHIC, tagongsnr. 234)
Nederlandsche Fascisten Unie

De **Nederlandsche Fascisten Unie** (NFU) wie yn 1933 in Nederlânske fassistyske politike partij.

De NFU waard 26 febrewaris 1933 oprjochte fan K.E. van Charante. Sy ûntstie út in spjalt fan de Algemeene Nederlandsche Fascisten Bond. Yn 1933 die de NFU mei oan de ferkiezings foar de Twadde Keamer, mei Tony W. Hooykaas as kandidaat. De partij krige 1771 stimmen, 0,04% fan it totaal (yn De Haach 0.19%, yn Amsterdam 0.03%, yn Haarlim 0,09%, yn Utert 0,18% en yn Swol 0,28%). 

*De Aanval* wie it partijblêd.
Aksum

**Aksum**, **Aksoem** of **Axum** (Tigrinja: አክሱም, *Akhsum*) is in stêd yn it fierste noarden fan Etioopje, yn de sône Mehakelegnaw fan de regio Tigray, net sa fier fan de grins mei Eritrea. De stêd wie eartiids it middelpunt fan it keninkryk fan Aksum, in see- en hannelsmacht, dy't de krite behearske fan sa'n 400 f.Kr. oant yn de 10e iuw. Guon gelearden identifisearje it keninkryk mei it 'Abyssynje', 'Etioopje' en 'Yndia' út midsiuwske beskriuwings.

Aksum stiet sûnt 1980 op de wrâlderfgoedlist fan UNESCO.

Wichtige bouwurken binne in tsjerke dêr't de bûnsarke stean soe, in fjild mei obelisken en de paleizen fan Kaleb en de Keninginne fan Sheba. Benoarden Aksum leit it (faaks 6e iuwske) kleaster Debre Damo. Aksum hat sûnt 2006 in universiteit.


Ofbyld:Ark of the Covenant Chapel.jpg|Kapel dêr't de Bûnsarke stean soe
Ofbyld:Axum northern stelea park.jpg|It obeliskefjild yn Aksum


## Stêdebannen
*  Denver (Feriene Steaten), 1995

## Literatuer
* Francis Anfray. *Les anciens ethiopiens.* Parys: Armand Colin, 1991.
* Yuri M. Kobishchanov. *Axum* (Joseph W. Michels, redaksje; Lorraine T. Kapitanoff, oersetter). University Park, Pennsylvania: University of Pennsylvania, 1979. ISBN 0-271-00531-9
* David W. Phillipson. *Ancient Ethiopia. Aksum: Its antecedents and successors.* Londen: The British Brisith Museum, 1998.
* David W. Phillipson. *Archaeology at Aksum, Ethiopia, 1993–7.* Londen: British Institute in Eastern Africa, 2000. ISBN 1-872566-13-8
* Stuart Munro-Hay. *Aksum: An African Civilization of Late Antiquity*. Edinboarch: University Press. 1991. ISBN 0-7486-0106-6 online edition
* Stuart Munro-Hay. *Excavations at Aksum: An account of research at the ancient Ethiopian capital directed in 1972-74 by the late Dr Nevill Chittick* Londen: British Institute in Eastern Africa, 1989 ISBN 0-500-97008-4
* Sergew Hable Sellassie. *Ancient and Medieval Ethiopian History to 1270*  Addis Ababa:  United Printers, 1972.
* *African Zion, the Sacred Art of Ethiopia*. New Haven:  Yale University Press, 1993.
Reduksje fan Grins

De **Reduksje fan Grins** wurdt de kapitulaasje fan stêd Grins foar it leger fan prins Maurits en Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg op 22 july 1594 mei bedoeld. It betsjutte de ein fan de Spaanske oerhearsking en tagelyk de oansluting fan de stêd by de Republyk; stêd en Ommelannen waarden by elkoar foege. It wurd 'reduksje' komt út it Latyn (*reductio*) en betsjut 'it werombringen', dat it weromkommen by de republyk. It belis fan Grins op himsels duorre twa moannen, mar earder wie al goed fiif jier fochten om de tagongsdiken fan de stêd.

De reduksje wie de feitlike feroaring fan stêd en Ommelannen; de oergong nei it nije protestantske bewâld waard folge troch de ûnteigening fan alle besittings fan de roomsk-katoliken.

## Keppeling om utens
* Reduksje fan Grins op webside Dutch Revolt
Mâle Tiisdei

**Mâle Tiisdei**, ek **Dolle Tiisdei** (Nederlânsk: *Dolle Dinsdag*) is de oantsjutting foar tiisdei 5 septimber 1944.

Fanwege berjochten dat Nederlân alle dagen fan de Dútske besetting befrijd wurde koe, giene de minsken de dyk op en spilen him oeral emosjonele tafrelen ôf. 

De Alliearden hiene nammentlik de dagen dêrfoar bot oanwûn. Snein 3 septimber wie Brussel befrijd en moandei 4 septimber wie Antwerpen op de Dútskers ferovere. Dat mei in dei as wat soene Rotterdam, Utert en Amsterdam ek wol befrijd wêze koene, ornearren in protte minsken. 

Geroften waarden bot oanset en rillegau waard der grute fan de befrijing fan guon plakken yn Súd-Nederlân. In Britsk radioboadskip woe hawwe dat Breda yndie befrijd wêze soe. De oare deis giene in soad Nederlanners de dyk op om harren befrijders yn te heljen. Flaggen en oranje findels waarden foar it ljocht helle. Under Dútskers en NSB'ers ûntstie panyk; administraasje waard hastich ferneatige en in protte lju flechten. In protte NSB'ers flechten nei it easten fan it lân as bedarren foar in skoft op de Lüneburger Heide yn Dútslân. Anton Mussert ferhuze nei de Bellinckhof ûnder Almelo. 

De Nederlânske befolking koe doe net witte dat de alliearde haadmacht noch yn Frankryk wie. De troepen dy't Antwerpen berikten hiene mar in smelle korridor yn België befrijd en dy foarhoede hie te krijen mei fiersten te lange oanfierlinen. De Nederlânske grins wie noch net iens berikt. Oan wjerskanten wie it gebiet noch beset en de foarútskode troepen soene wolris ôfsnien wurde kinne. Der wiene oanwizings dat de Dútskers harren fannijs groepearren. It alliearde heechste befel doar dêrom de trochstjit nei it noarden net oan; boppedat wie it foarnaamste doel, Antwerpen mei syn haven, al berikt.

Doe't ek Operaasje Market Garden ein septimber mislearre troch de Dútske oerwinning yn de slach om Arnhim, wie it dúdlik dat benammen Noard-Nederland noch in skoft op de befrijing wachtsje moast. West-Nederlân moast nei Mâle Tiisdei noch in Hûngerwinter trochstean, ear't it 5 maaie 1945 befrijd waard.

De term 'Dolle Dinsdag' waard it earst fûn yn *[[De Gil]]*, in sabeare fersetsblêd, mar feitlik in propagandakrantsje dat fan de besetter bekostige waard. Op 15 septimber hie it bledsje oer it barren op 5 septimber de kop: GENERALE REPETITIE - DURE LES VAN DOLLEN DINSDAG. De alliterearjende rigels waarden skreaun troch Willem van den Hout, dy't nei de oarloch ferneamd wurde soe as Willy van der Heide, de skriuwer fan jeugdboekerige Bob Evers.

## Keppelings om utens
*  Faksimilee fan ''De Gil'' fan 15 septimber 1944
* Rotterdam, yn in wyk
*  Universität Münster, NiederlandeNet: ''Die vermeintliche Wende: D-Day und der „dolle dinsdag“''
Antoinette Hertsenberg

**Antonia Maria (Antoinette) Hertsenberg** (De Haach, 28 desimber 1964) is in Nederlânske presintatrise, dy't oan it wurk is by de omropferiening TROS.

Hja is programmamakster, en leit har meast ta op konsuminteprogramma's.
Sy bringt twa programma's: *[[TROS Radar]]* en *[[Opgelicht?!]]*. Ek is hja reservepresintatrise foar it aktualiteiteprogramma *[[EénVandaag]]*. Hertsenberg waard troch faktydskrift *Villamedia* magazine ta Sjoernalist fan it Jier 2009 útroppen: *Zij dankt die uitverkiezing aan de berichtgeving in het programma TROS Radar over de kredietcrisis en in het bijzonder over de DSB Bank.*
Op 19 oktober 2010 waard sy troch moanneblêd *[[Opzij]]* útroppen ta de 'machtigste mediavrouw van Nederland'.

## Wurk
* 2009 - *De dunne vegetariër. Verrukkelijk vegetarisch eten in een handomdraai*, Karakter Uitgevers, ISBN 9789061129479
* 2010 – *De Kleine Vegetariër. Vegetarische recepten voor kinderen van 0-15 jaar (en hun ouders!)*, Karakter Uitgevers, ISBN 9789061128090 (yn 'e mande mei Marion Pluimes)
* 2011 – *Puur Plantaardig. Lekker snel, lekker makkelijk, lekker gezond*, Karakter Uitgevers, ISBN 9789045201924 (mei Jacinta Bokma)
* 2014 – *De Dunne Vegan. Lekker snel, lekker makkelijk, lekker gezond*, Karakter Uitgevers, ISBN 9789045204390 (mei Jacinta Bokma)
Akaba (stêd)

**Akaba** of **Aqaba** (Arabysk: **العقبة** **al-‘Aqabah**) is in stêd yn it fierste súdwesten fan Jordanië, de iennige havenstêd fan it lân. Akaba en it oanswettende Israelyske plak Eilat lizze oan it fierste noarden fan de Golf fan Akaba, in part fan de Reade See.


Ofbyld:Aqaba3.jpg|*Sintrum*
Ofbyld:Aqaba Fort 74.jpg|*Fort fan Akaba, fan de Mamelukken boud yn de in de 13e iuw*
Ofbyld:Aqaba Archeological Museum03.jpg|*Archeologysk museum fan Akaba*
Ofbyld:Aqaba porto commerciale HPIM3668.JPG|*Haven*


## Keppeling om utens
Jan Weima

**Jan Weima** (Frjentsjer, 31 maaie 1874 – Aldegea (Smellingerlân), 14 april 1943), ek bekind as Jan Potskip, wie in folkskeunstner.

Weima wie bot godstsjinstich. Yn it earstoan brûkte er bonke as materiaal foar syn inkeld en allinne bibelske foarstellings. Letter gie er oer op turf. Syn foarstelling waarden tige realistysk beskildere. Yn in efterkeamerke fan syn went yn Aldegea wie syn wurk útstald.

Nei syn ferstjerren gie syn kolleksje nei It Kokelhûs yn Earnewâld.

## Keppeling om utens
* Tablo Weima
Leerort

**Leerort** is tsjintwurdich in stedsdiel fan Leer yn East-Fryslân. Oarspronklik wie it in festing by de mûning fan de Leda yn de Iems. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1971 wie Leerort in selsstannige gemeente.

## Skiednis
Leerort hat in wichtige rol spile yn de skiednis fan East-Fryslân. Yn 1435 boude Hamburg dêr de earste fêsting dy't 1453 útwreide waard troch de greve fan East-Fryslân. 

Under it Saksyske Skeel (*Sächsische Fehde*) slagge it de Eastfriezen om de festing te hâlden yn de striid mei troepen fan de hartoch fan Brunswyk

Fan 1611 ôf oan waard de festing bemanne mei troepen fan de Republyk dy't doe in soad ynfloed yn East-Fryslân hie. Nei it útstjerren fan it Eastfryske foarstehûs yn 1744 kaam de krite oan Prusen. Nederlân droech de fêsting doe oer oan de Prusen, dy't him tusken 1754 en 1760 ûntmantelen. Hjoeddeis binne noch wat oerbliuwsels yn it lânskip te finen.


Ofbyld:Leerort.jpg|*Fêsting Leerort yn 1632*
Ofbyld:Leerort Festungsskizze.jpg|*Plattegrûn fan de fêsting yn 1798*
Image:Festeleerort.jpg|*De oerbliuwsels fan fêsting Leerort by de mûning fan de Leda yn de Iems*

## Keppeling om utens
* Wilhelm Lange (skriuwer fan Ostfriesischen Landschaft): ''Leerort''
Jittik

**Jittik** is in floeistof dy't foar it grutste part út jittiksoer (CH3CO2H) en wetter bestiet; it jittiksoer ûnstiet troch fermintaasje fan alkohol troch jittiksoerbaktearjen (*Acetobacter*).

It wurdt tsjintwurdich fral yn de keuken by it itensieden brûkt, mar yn it ferline waard dit maklik te krijen mylde soer foar in protte yndustriële, medyske en húshâldlike saken brûkt (it wurdt noch wol brûkt as himmelmiddel en ûntkalker). Jittik kin makke wurde yn flugge en stadige fermintaasjeprosessen. Yn it generaal wurde stadige metoaden brûkt foar de tradisjonele jittiksoarten. It rypjen kin sa wiken as moannen duorje. At 'jittik' ûnder de 4% jittiksoer befettet, mei it neffens de wet gjin jittik hjitte. Dan wurdt it guod oantsjut mei edik ..

Louis Pasteur (1822-1895) wie de ûntdekker fan jittiksoerbaktearjen.

## Keppeling om utens
* versatilevinegar.org, Ingelsktalige webside fan *The Vinegar Institute*.
Adrianus Cosijns

**Adrianus Cosijns** (Antwerpen, 10 maart 1658 - Kortrijk, 14 maart 1711) wie in jezuyt.

Cosijns waard yn 1694 misjonaris yn Boalsert. Yn 1708 waard er ferballe út Fryslân. Hy skreau in tal kleilieten en moralisearjende gedichten mei histoaryske wearde.

## Keppeling om utens
* [Adrianus Cosijns yn de [DBNL]]
Doré (ierdappel)

De ierdappelsoarte **Doré** is yn 1939 ûntstien troch út de krusing: Earsteling x [Record x (Bravo x Alpha)] en 1947 yn de hannel brocht. De krusing wie fan I. H. Bierma.

Doré is in tige iere oant iere konsumpsjeierdappelras mei gielich fleis, rûnovale, vlakogige knollen mei in brune skyl. De konsumpsjekwaliteit is frijwat better as dy fan oare betide rassen. It ras kin it bêste op klaai en goede sângrûn boud wurde. Op sân kinne holle knollen foarme wurde.

It lof is middenheech en frij stevich. De fearre blêden hawwe smelle bybledsjes. De blom is wyt.

De seane Doré is blommich en smakket goed.

## Syktes
It blêd fan Doré is tige ferber foar de ierdappelsykte, mar de knol safolle net. It ras is ek frijwat fetber foar rude en ûnfetbet foar wartsykte. De firusziekten blêdrol, rûndel en stâlebûnt wurde net samar skipe, mar de firussykten A- en YN-firus is it ras bot gefoelich foar.
Nicola (ierdappel)

**Nicola** is in ierdappelras dat 1964 ûntstie út de krusing *Clivia x 6430/1011* en hat yn 1974 kwekersrjocht krigen. De krusing is makke troch Saatzucht Soltau-Bergen yn Dútslân. Nicola kin goed oer drûchte. Yn 1975 is it ras yn de hannel brocht troch 'Handelmij van Rijn b.v.' yn Poeldijk, dy't it as earste slagge in ierdappelras it hiele jier troch yn de supermerk oan te bieden, troch pleatslike produksje kombinearre mei ynfier út û.o. Marokko, Cyprus en Israel.  

Nicola is in midsgrutte konsumpsje-ierdappel, mei gielich fleis, langovale knollen en in ljochtgiele skyl. De seane Nicola is in fêste jirpel.

## Sykten
It blêd fan Nicola skipet maklik de ierdappelsykte, mar by de knol falt it mei. De knollen krije suver gjin ierdappelrude en nea fysio 1 fan de wartsykte. It ras is frijwat gefoelich foar kringerichheid, middelmjittich oant hast fetber foar de firussykte bladrol, in bytsje foar YN-firus en ûnfetber foar it A-, X- en Yc-firus en wartsykte. Nicola is resistint tsjin biotype A (=Ro1) fan ierdappelwurgens.


Ofbyld:Solanum tuberosum (Aardappelplant) Nicola.jpg|*Bloeiende plant*
Ofbyld:Aardappel (Solanum tuberosum) Nicola.jpg|*Blommen*
Ofbyld:Solanum tuberosum 'Nicola', aardappel.jpg|*Nicol*a
Douro

De **Douro** (Portugeesk) of **Duero** (Spaansk) is in rivier yn it noarden fan Portugal en de Spaanske autonome regio Castilië en León. De namme Douro betsjut *"Gouden rivier"*. De rivier ûntspringt op 2200 m hichte yn de Sierra de la Demanda, sa'n 50 km noardwestlik fan Soria en mûnet út yn de Atlantyske Oseaan, by Porto. De Douro hat in lingte fan 897 km en it streamgebiet fan de rivier is 98.160 km² en heart by de grutste streamgebieten fan it Iberysk Skiereilân. De rivier hat sawat oer de hiele lingte keardamen.

De bopperin fan it Portegeeske part fan de Douro is ferneamd fan syn *Quinta's*. Dat binne wyngerds dêr't de druven foar de port waakse. Njonken de port, is de Dourodelling ek ferneamd om de reade Dourowyn.
Seefeartkunde

**Seefeartkunde** of **nautyk** is de wittenskip dy't dwaande is mei de praktyske en teoretyske stjoermanskeunst om op in feilige wize in skip sa fluch en ekonomysk at it kin fan it iene nei it oare plak te bringen. Navigaasje, meteorology en oseanografy en de praktyske seefeartkunde, of seemanskip binne de mêden dy't dêrby omtinken krije.
Rio Ponsul

De **Rio Ponsul**  is in rivier yn Portugal, dy't ûntspringt yn de gemeente Idanha-a-Nova en troch Castelo Branco rint. De stêd Idanha-a-Velha leit oan de Rio Pônsul. De rivier mei in streamgebiet fan 1496 km² en in lingte fan sa'n 82 km mûnet út yn de Taach.
Minho

De **Minho** (Spaansk: **Miño**) is in rivier dy't op in hichte fan 750 m ûntspringt yn it Galisyske Meiraberchtme by de stêd Galiza en 340 km fierderop yn de Atlantyske Oseaan útrint, besuden A Guarda en noardlik fan Caminha. De lêste 75 km foarmet de Minho de grins tusken Spanje en Portugal. De Sil, Neira, Barbantiño en Búbal.
binne de grutste sydrivieren fan de Minho.

Yn de Aldheid hjitte de rivier fan *Minius* en hie itselde ferrin as no, mar der gie doe mear wetter trochhinne. Sa'n seis kilometer besuden Valença leit in ienbôgige Romeinske brêge oer de rivier, de Ponte Velha fan Chamozinhos.

.
Sado (rivier)

De **Sado** (eartiids **Sádão**) is in Portugeeske rivier, dy't op 230 m hichte ûntspringt by Serra da Vigia en 180 km noardliker yn de Atlantyske Oseaan by Setúbal útmûnet.

De Sado rint by de stêd Alcácer do Sal lâns. Op ferskate plakken hat er dammen mei it doel yrrigaasje mooglik te meitsjen. Yn de omkriten wurdt rys, stynske weet (*mais*) en griente ferboud.

By Setúbal leit it estuarium fan de Sado, dêr't in koloanje tûmelders (*Tursiops truncatus*) tahâldt. Der sitte 31 bisten dy't allegear in namme krigen hawwe (2007).

## Keardammen yn it streamgebiet
De streamkrite (7640 km²) fan de Sado hat de folgjende keardammen:
* Barragem de Água Industrial
* Barragem de Águas Claras
* Barragem do Alvito
* Barragem de Campilhas
* Barragem da Daroeira
* Barragem de Fonte Serne
* Barragem do Monte da Rocha
* Barragem de Odivelas
* Barragem de Pego do Altar
* Barragem de Porches
* Barragem de Rejeitados
* Barragem do Roxo
* Barragem da Tapada
* Barragem de Vale do Gaio

## Keppeling om utens
Jacob Gilles

**Jacob Gilles** (Kollum, ±1691 - Ypenburg by Ryswyk, 10 septimber 1765) wie in bestjoerder yn it tiidrek fan de Feriene Republyk. 

Jacob Gilles wie earst pinsjonaris fan Haarlim en dêrnei riedspinsjonaris fan Hollân fan 23 septimber 1746 oant 18 juny 1749. Hy wie de opfolger fan Anthonie van der Heim en nei him besette Pieter Steyn dat amt. 

Jacob Gilles wie tsjin de Oranjes. Hy krige by syn oantrêden as riedspinsjonaris fan de Steaten de opdracht om alle der oan te dwaan it steedhâlderleaze tiidrek te hanthavenjen. Hy moast lykwols duldzje dat prins Willem IV yn 1747 steedhâlder waard
Riedpinsjonaris

**Riedpinsjonaris** (of **riedspinsjonaris**) wie de titel fan de earste amtner en rjochtskundich adviseur fan de steaten fan it goa Hollân en Seelân.

De riedpinsjonaris, oant 1617 lânsadvokaat neamd, waard foar fiif jier troch de ridderskip beneamd. Hy late de deputaasje fan de steaten fan Hollân nei de Steaten-Generaal. Teffens wie er saakwaarnimmer fan de ridders tusken twa gearkomsten yn. Hy makke harren post iepen, makke de aginda en die de tarieding fan de gearkomst. Sa wie it regele yn de tiid fan de Boergondyske hartoggen en dat bleau yn it earstoan ek sa nei de opstân fan de Nederlannen tsjin de lânshear.

Dêrnei ûntjoech de funksje him hurd en de lânsadvokaat fungearre feitlik as de heechste bestjoerder fan de hiele Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Mar úteinlik waard oer it wol en wee fan Hollân (en dêrfan ôflaat: de Republyk) beslist troch de stedsregearen (froedskippen), fan Amsterdam oant Inkhuzen. Nei de dea fan Johan van Oldenbarnevelt waard de titel feroare fan Lânsadvokaat yn Riedspinsjonaris.

Doardt wie de "earste stêd fan Holl&an" en hie dêrom it foech om de riedspinsjonaris te beneamen. At der gjin mearderheid foar de Doardske kandidaat wie, of at Doardt fan in eigen gadingmakker ôfseach, waard immen út in oare stêd keazen.

De riedpinsjonaris is faak ôfset tsjin de steedhâlder. Ferneamd wurden is it skeel tusken Johan van Oldenbarnevelt en Maurits en dat tusken Johan de Witt en Willem III. Nei Johan de Witt wienen ûnder oaren Gaspar Fagel, Anthonie Heinsius, Isaäc van Hoornbeek, Simon van Slingelandt en Anthonie van der Heim riedpinsjonaris.

Rutger Jan Schimmelpenninck, dy't yn 1805 en 1806 steatshaad fan it Bataafsk Mienebest wie, krige ek de titel riedspinsjonaris. Dy funksje hâlde lykwols oars wat yn; feitlik wie Schimmelpenninck presidint fan it Bataafsk Mienebest. Hy hie oars sels leaver de titel fan presidint hân, mar de Frânske regearing hie in foarkar foar it âldfrinzinge 'riedpensionaris'. Mei it ûntbinen fan it Bataafsk Mienebest op 25 juny 1806 wie it ek dien mei de funksje fan riedpinsjonaris.

## Literatuer
* : *De landsadvocaten en raadpensionarissen der Staten van Holland en West-Friesland 1480–1795.* s. n., De Haach 1976.

## Sjoch ek
List fan riedspinsjonarissen
Alva (rivier)

De **Alva** is in rivier yn Portugal. 

De rivier ûntspringt yn de Serra da Estrela op in hichte fan 1425 meter en mûnet nei goed 100 kilometer út yn de Mondego ûnder Porto de Raiva (gemeente Penacova). 

De rivier rint efterelkoar oer de grûn fan de gemeenten Manteigas, Seia, Oliveira do Hospital, Arganil en Penacova.

## Sydrivieren
*Ribeira de Arganil
*Ribeira do Vaqueiro
*Ribeira do Vale de Perdiz
*Ribeira do Vidual
*Ribeira do Paramol
*Ribeira dos Portos Mouzinhos
*Ribeira da Corujeira
*Ribeira Vale de Paus
*Ribeira de Sazes
*Rio Alvoco
*Ribeira da Pontinha
*Ribeira do Santo
*Ribeira do Porto
*Ribeira da Consalinha
*Ribeira do Vilarinho
*Ribeira de Sabouga
*Ribeira Pequena
*Ribeira do Cardal
*Ribeira da Falgueirosa
*Ribeira da Farinha
*Rbeira de Beco
Guadiana

De **Guadiana** (*Rio Guadiana*) is de op trije nei grutste rivier fan it Iberysk Skiereilân, nei de Taach, de Douro en de Ebro. Yn de Romeinske tiid hjitte de stream *Anas*, dêr't de Arabyske bewenners fan de krite letter *Wādī Yānah* (وادي يانة) fan makken.

Hy ûntspringt yn it easten fan de autonome regio Andalusië yn Spanje en mûnet út op de grins fan dy regio en it Portugeeske Algarve yn de Atlantyske Oseaan. Sy is 744 km lang en foarmet in part fan de grins tusken en Portugal. Underweis rint de rivier troch de Spaanske stêden Mérida en Badajoz.

De Guadiana is foar de skipfeart te befarren oant Mértola yn Portugal. De rivier wurdt fuorre troch in grut tal rivierkes dy't simmers meast drûchstean, fanwege brekme oan rein en de simmerske hjitte yn dy krite (yn Amareleja yn Portugal waard 2003 17 dagen efterelkoar mear as 40&nbsp;°C metten, mei in absolút maksimum fan 47,3&nbsp;°C begjin augustus). Tegearre mei de delling fan de Guadalquivir is it sels de hjitste krite fan Europa. Nettsjinsteande de drûchte is it ek ien fan meast ûnoantaaste en rykste dielen fan it Iberysk Skiereilân en is der fan Badajoz oant de mûning by Vila Real de Santo António en Ayamonte sprake fan in benei oaniensletten en unyk natuergebiet. 

De drûchte hat lykwols ek laat ta de bou fan ferskate keardammen foar yrrigaasje dat net te'n goede oan de natuer kaam is. Protesten fan natuerleafhawwers en ferienings hat de bou fan de dammen net keare kinnen. De enoarme Alquevadaam yn Portugal ûnder Moura wie begjin 2002 klear. De daam hat soarge foar de grutste opslachmar fan Europa (250 km²).

## Keppeling om utens
Taach

De **Taach** (Portugeesk: *Tejo*, Spaansk: *Tajo*) is mei in langte fan goed 1000 kilometer de langste rivier op it Iberysk Skiereilân. De Taach mûnet foarby Lissabon út yn de Atlantyske Oseaan. De streamkrite beslacht 80.100 kante kilometer, allinnich de Douro hat in gruttere streamkrite op it Iberysk Skiereilân.

De Taag ûntspringt op 1590 meter hichte op de skeanten fan de Muela de San Juan yn de Sierra de Albarracín yn it easten fan Spanje. De rivier rint yn westlike rjochting en giet Toledo foarby, dêr't de middenrin begjint. De gemeente Alcántara foarby is de Taach oer 60 km de Spaansk-Portugeeske grins. De ûnderrin fan de rivier, dy't by it Portugeeske Santarém begjint hat tijwurking en is ek te befarren. De Taach mûnet foar  Lissabon út yn in estuarium, dat in wichtige natuerlike haven is, mar ek in natuergebiet fan belang.

De Taach wurdt brûkt foar de yrrigaasje fan de skrokke lânbougrûn yn de omkriten, en de protte keardammen mei wetterkrêftsintrales wurdt elektrisiteit opwekke. Oan de iggen wurdt wyn ferboud, bygelyks yn de krite Ribatejo yn Portugal.

Ferneamde keunstwurken binne de brêge Ponte 25 de Abril út 1966 yn Lissabon, de op twa nei grutste fan de wrâld, de nijere Vasco da Gama-brêge en de Torre Vasco da Gama.

## Geology
De ûnderrin fan de Taach leit op brekline. Dat hat tal fan ierdskoddings fan gefolgen hân: de swiersten wiene dy fan 1309, 1531 en 1755.

## Keppelings om utens

* Offisjele side fan de ''Confederación Hidrográfica del Tajo'' (spaansk)
Tiberius Lambergen

**Tiberius Lambergen** (Reitsum, 1717 - Grins, 9 juny 1763) wie in medikus en botanikus.

Hy wie dokter yn Ljouwert (1742), heechlearaar yn Frjentsjer (1750) en Grins. Hy waard ferneamd fan syn skeel mei Petrus Camper.

## Literatuer
*  : *Biographisches Lexikon der hervorragenden Aerzte aller Zeiten und Völker.* Verlag Urban und Schwartzenberg, Wien und Leipzig, 1886, 3. Bân, s. 590
*  : *Frieslands Hoogeschool en het Rijks Athenaeum te Franeker.* Bân 2, S. 520 (Online)
*  : ''Lambergen, Tiberius.'' Yn:  Petrus Johannes Blok, Philipp Christiaan Molhuysen: *Nieuw Nederlands Biografisch Woordenboek.* (NNBW) Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING), A.W. Sijthoff, Leien, 1937, Bân 10
*  : *Gedenkboek der Hoogeschool te Groningen, ter gelegenheid van haar vijfde halve Eeuwfeest.* J. B. Wolterus, Grins, 1864, s. 79 (Online)

## Keppeling om utens
* Lambergen by www.biografischportaal.nl (argivearre)
Homem

De **Homem** is in rivier yn it noarden fan Portugal dy't troch it Nasjonaalpark Peneda-Gerêsyn rint en yn de Rio Cávado útkomt. De rivier is 37 kilometer lang, hat in streamkrite fan 257 km² en is yn de jierren sechtich fan de 20e iuw damme om de regio fan wetter en stroom te foarsjen. Sadwaande is it doarp  Vilarinho das Furnas ûnder wetter ferdwûn.
Vaduz

**Vaduz** (siz *Vadoetz*, Alemannysk: *Vadoz*) is de haadstêd fan it foarstedom Lychtenstein; it leit oan de rivier de Ryn. Net Vaduz, mar Schaan is it grutste plak fan it lân.

## Galery

File:Rathaus-Vaduz-Li.jpg|Stedshûs
File:Kunstmuseum Liechtenstein, Vaduz.jpg|Stedssintrum mei keunstmuseum
File:viewFromVaduzCastle.jpg|Kastiel Vaduz
Emile Roemer

**Emile Gerardus Maria Roemer** (Boxmeer, 24 augustus 1962) is in Nederlânsk politikus. Ut namme fan de Sosjalistyske Partij (SP) is er sûnt de Twadde Keamerferkiezings fan 2006 lid fan de Twadde Keamer. Fan 2010 oant 2018 wie er de fraksjefoarsitter fan de SP yn de Twadde Keamer (de opfolger fan Agnes Kant).

## Biografy
### Jonkheid en ûnderwiiskarriêre
Hy wie de fjirde yn in húshâlding mei fiif bern. Syn heit wie ôfdielingshaad op in kantoar.

Nei de mavo, havo en pabo wie Roemer fan 1986 oant 2002 ûnderwizer oan efterelkoar de R.K. basisskoalle *'t Schrijverke* yn Beuningen (1986-1992) en Jenaplanskoalle *De Peppels* yn Boxmeer (1992-2002).

### Boargerlike steat
Emile Roemer is yn 1986 troud mei Aimée Roemer, sy hawwe twa dochters en wenje yn Sambeek.

## Polityk wurkpaad
### Gemeentlike polityk
Roemer waard yn 1980 lid fan de SP. Fan 1980 oant 2007 wie er foarsitter fan de ôfdieling Boxmeer fan de SP. Fan 1 jannewaris 1994 ôf wie hy gemeenteriedslid yn de gemeente Boxmeer. Nei de gemeenteriedsferkiezingen fan 2002 waard er wethâlder fan Finânsjes yn in kolleezje mei VVD en CDA. Dy funksje ferfolde er oant 2006.

### Lid Twadde Keamer
Keamerlid Roemer is wurdfierder foar Ferkear en Wettersteat.

### Fraksjefoarsitter
Nei it ôfgean fan Agnes Kant waard Roemer 5 maart 2010 keazen ta fraksjefoarsitter fan de SP. By de Twadde Keamerferkiezingen fan 9 juny 2010 wie er listlûker. De SP helle by dy ferkiezings 15 sitten, in ferlies fan 10 oangeande 2006. Ek yn 2012 helle de SP 15 sitten. Yn desimber 2017 makke Emile Roemer bekind dat er opstapt as fraksjefoarsitter en dat er opfolge wurdt troch Lilian Marijnissen. Roemer stoppe  jannewaris 2018 ek as Keamerlid. Op 17 jannewaris 2018 waard er yn de Twadde Keamer opfolge troch Mahir Alkaya.

### Listlûker Twadde Keamerferkiezings 2012
Roemer wie listlûker foar de SP by de Twadde Keamerferkiezingen 2012. De partij helle doe wer 15 sitten. By de Twadde Keamerferkiezingen fan 2017 wie Roemer wer listlûker en ferlear de SP ien sit.

### Waarnimmend boargemaster
Kommissaris fan de Kening Theo Bovens beneamde Roemer per 16 maart 2018 ta waarnimmend boargemaster fan Heerlen, as ferfanger fan Ralf Krewinkel dy mei sykteferlof gie. Hy is de earste SP-er dy't boargemaster waard.

### Kommissaris fan de Kening yn Limburch
Op 1 oktober 2021 droegen Provinsjale Steaten fan Limboarch him foar as nije kommissaris fan de Kening yn dy provinsje. Op 29 oktober 2021 waard bekend makke dat de ministerried de foardracht oernaam hat en him beneame liet mei yngong fan 1 desimber 2021. Op 18 novimber 2021 waard Roemer beëdige troch de Kening.  As kommissaris fan de Kening hat er yn syn portefúlje Rykstaken, Bestjoerlike en amtlike Integriteit, Veiligheid, Algemene Juridische zaken, Strategie, Communicatie en Branding, Coördinatie internationalisering en EMR en Personeel- en organisatiebeleid. 

## Publikaasje
* Emile Roemer: *Het kan wel. Tussen Binnenhof en buitenwereld*. Amsterdam, Van Gennep, 2015. ISBN 978-94-6164-374-2
Fred Ramdat Misier

**Lachmipersad Frederik (Fred) Ramdat Misier** (Paramaribo, 28 oktober 1926 – dêre, 27 juny 2004) wie fan 1982 oant 1988 waarnimmend presidint fan Suriname.

Ramdat Misier studearre rjochten en gie oan it wurk as amtner foar de griffy fan Paramaribo. Maaie 1952 waard er Haad fan it Buro Fergese Rjochtsbijstand fan Suriname. Yn 1961 waard hy waarnimmend griffier fan it kantongerjocht yn Utert. Fan 1961 oant 1963 wie er waarnimmend lid fan it Surinaamske Hof fan Justysje en fan 1963 ôf lid fan it Hof fan Justysje. Nei de ûnôfhinklikens fan Suriname waard Ramdat Misier ficepresidint fan it Hof fan Justysje. Neffens in bepaling yn de grûnwet fan Suriname, moast de (fice)presidint fan it Hof nei in hommels ôfgean fan in steatspresidint, waarnimmend presidint fan de republyk wurde. Sa'n tastân ûntstie febrewaris 1982, doe't presidint Henk Chin A Sen nei skeel mei legeroanfierder Bouterse ôfgie. Ramdat Misier folge him op as presidint fanwege de grûnwet.

Ramdat Misier wie waarnimmend presidint oant febrewaris 1988, doe waard Ramsewak Shankar presidint.

Fred Ramdat Misier stoar yn de âldens fan 77 jier.

## Sjoch ek
*Desi Bouterse
Praktizyn

De oantsjutting **praktizyn** (Nederlânsk:*praktizijn*) waard oant 1948 yn Suriname brûkt foar it berop fan advokaat. 

Mei de lânferoardening fan 5 augustus 1948 (gûvernemintsblêd nûmer 88) waard de term praktizyn ferfongen troch advokaat.

Lju dy't praktizyn wiene:
* Adriaan Alberga
* Ashruf Karamat Ali
* Clemens Ramkisoen Biswamitre
* Jagernath Lachmon
List fan Nederlânske sikehuzen

De **list fan Nederlânske sikehuzen** jout alle sikenhuzen fan Nederlân, oardere neffens provinsje. Allinnich sikehuzen mei in klinyske ôfdieling binne yn de list opnaam, dat gjin deisikekehuzen of festigingen mei allinne polikliniken.

__TOC__

## Oersjoch
Myspace

**Myspace** is in meartalich sosjaal netwurk op ynternet dêr't de brûkers de mooglikheid hawwe om weblogs, profilen, groepen, foto's, fideo's ensafh. te behearen en op te laden. Myspace begûn yn augustus 2003 yn Santa Monica, Kalifornje. Hjoed-de-dei hat Myspace syn haadkantoar yn Beverly Hills, Kalifornje.

## Eftergrûn
Yn ferliking ta oare sosjale media leit it swiertepunt fan Myspace foaral by de muzyk. Yn de earste jierren nei de start fan de webside brûkten foaral artysten de firtuele mienskip. Hjoed-de-dei wurde de fansiden faak byholden troch fanclubs of it management fan de artyst/band. De pagina's op Myspace jouwe bygelyks ynformaasje oer it ferskinen fan nije CD-albums of konsertdata. In soad bands sette faak ek in stikmannich nûmers online sadat de besikers dy fergees hearre kinne, of biede de mooglikheid nûmers del te heljen.

## Skiednis
 Myspace is yn 2003 opset troch eUniverse. Yn 2005 waard it koft troch News Coprporation.

## Keppeling om utens
*Offisjele hiemside
August Hirsch

**August Hirsch** (Dantzig, 4 oktober 1817 - Berlyn, 28 jannewaris 1894) wie in Dútske dokter en medysk histoarikus.

Hy waard dokter yn Dantzig nei syn stúdzje oan de Humboldt Universiteit fan Berlyn en de Universiteit fan Leipzig. Om reden van syn ûndersyk oer malaria en syn wurk *Handbuch der historisch-geographischen Pathologie*, waard er yn 1863 beneamd ta professor yn Berlyn. As lid fan de Dútske Goalera Kommysje, bestudearre er yn 1873 de sitewaasje yn Posen en West-Prusen en skreau dêr oer in ferslach (1874). Hy bestudearre letter de pest yn Astrakan (1879 en 1880) en skreau dêr oer in rapport oan syn regear.

## Publikaasjes
* *Die grossen Volkskrankheiten des Mittelalters*, Hecker's fannijs besjoen, 1865
* *Jahresbericht über die Fortschritte und Leistungen der Medizin*, mei Rudolf Virchow, 1866 et seq.
* *Die Meningitis Cerebro-spinalis Epidemica*, 1866
* *Geschichte der Augenheilkunde*, 1877
* *Handbuch der historisch-geographischen Pathologie*, 3 Vols., 1881-1886
* *Biographisches Lexikon der hervorragenden Ärzte aller Zeit*, redakteur, 6 Vols., 1884-1888
* *Geschichte der medizinischen Wissenschaften in Deutschland*, 1893