open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Janko Douwama

**Janko Douwama**, yn âlde skriften meastentiids ek skreaun as **Jancko Douwama** of **Jancko Douwema**, (Aldeboarn, 1482 - Vilvoorde, 13 april 1533) wie in Fryske politikus en frijheidsstrider.

## Libben
Janko Douwama wie in Fryske haadling dy't út it Fetkeaperske fermidden ôfkomstich wie. Syn heit en mem wiene Douwe Douwama en Riem Fokkes Eesckes. Doe't de Skieringers ûnder oanfiering fan Juw Dekama de help fan de Saksen ynroppen ferliet hy it lân. Hy kaam yn 1502 werom en waard ien fan de lieders fan de ûntefreden Friezen yn de Saksetiid. Yn 1506 festige hy him yn Ferwert, neidat er earst boaske mei Teth Luersema fan de *Olt Luersemaheerd* fan Beswert. Mei har krige er seis bern: Anna, Rempt, Douwe, Teth, Goffe en Tjepcke.

Douwama die earst mei mei de Geldersken (1514), mar rekke yn 1520 yn ûngenede. Hy holp Karel V by de bemastering fan Fryslân, mar waard as ferrieder wantroud troch beide partijen. Hy kaam tsjinoer de steedhâlder Georg Schenk fan Toutenburch te stean, dy't, tegearre mei Keimpe fan Martena, syn ûndergong bewurkje soe. Douwama stie ek yn kontakt mei East-Fryslân. Op 12 juny 1523 waard hy finzen setten yn Vilvoorde, dêr't hy sûnder proses nei tsien jierren fan lijen en tramtearrings ferstoar. Syn ideeën libben troch by Syds Tjaerda en Karel Roorda, en hy wurdt neamd troch Petrus Thaborita.

Oft hy wier yn Vilvoorde syn Memoires (Skriften útjûn troch it Frysk Genoatskip, 1849) skreaun hat, is op syn minst twiveleftich. Douwama moat sjoen wurde as in Frysk nasjonalist. Syn ideeën waarden oernommen troch Syds Tsjaarda en Karel Roarda. Yn 1943 publisearre de nasjonaalsosjalistyske útjouwerij De Schouw in roman oer syn libben, *Heer Jancko Douwama van Oldeboorn*, skreaun troch de Fryske dûmny Steffen Bartstra.

## Memoires
Douwama syn ûnderstelde Memoires binne ferdield oer seis boeken: *Boeck der partijen*; *Articulen van Foerantwoording*; *Instructie aan sijn Wijff*; *Tractaet van sijner Rekenschap*; *Handel sedert 1520*.  Hendrik Amersfoordt en Freerk Fontein hawwe dizze geskriften bewurke foar it Frysk Genoatskip, mar net foltôgje kinnen. It wurk is dienmakke troch J. van Leeuwen, Mr. J. Dirks en Dr. J.G. Ottema en ferskynde yn 1849. In sechsde diel, *Instructie voor syn kinderen*, waard earst yn 1999 bekend en kaam út in neilittenskip fan Corneille Stroobant. 

## Doumalien
It kaptaal dat Janko Douwama efterliet is yn de Stifting Krús- of Doumalien ûnderbrocht. By dy stifting kinne studinten in oanfraach yntsjinje foar in bydrage yn de ûnkosten fan har stúdzje. Op dit stuit (2007) is de stifting dwaande harsels breder bekend te meitsjen middels de publikaasje fan in webside.
Evert Zandstra

**Evert Zandstra** (Lippenhuzen, 25 desimber 1897 – Wageningen, 2 augustus 1974) wie in Nederlânske skriuwer fan Nederlânsktalige en Frysktalige romans.

Evert Zandstra wie de soan fan Klaas Alberts Zandstra en Doetje Everts Busaan. Evert wie oarspronklik ûnderwizer yn Beets en Terherne. Debutearre mei inkele novellen en toanielstikken yn it Frysk. Letter skreau hy seemansferhalen, streekromans oer Fryslân, jongesboeken, toeristyske geskriften en in trilogy oer de prehistoarje: *It snoer en de kralen* (1964-1969). Redakteur fan *Het Princehof* (1947).

## Wurken
**De Friezen van het Flevo-meer* (1930) 
**Het klotsende meer* (1939)
**Libbensjoun* (novelle, 1934)
**Friso* (toaniel, 1934)
**De ivige masine* (novelle, 1935)
**It wiif fan Healwei* (toaniel, 1935)
**De lêste joun* (toaniel, 1936)
**Het klotsende meer, 1939)
**De vlammende heide* (1940)
**De wijde stilte* (1941)
**Twaalf mannen van de Vrouwe Jacoba* (1942)
**Volk van waterland: roman-cyclus* (1942) 
**De roep in de nacht* (1945)
**De stem van de zee* (1946)
**De vogelvriend* (1946)
**Volk zonder uren* (1949)
**De terugkeer* (1950)
**Het grote appèl* (1951)
**Herberg op de oceaan* (1952)
**Dans op de oever* (1955)
**Het goddeloze veer* (1955)
**Het simpele geluk* (1957)
**De stroom ruist in de avond* (1961) 
**Vrijheid, het leven van Domela Nieuwenhuis* (1968)
**Lascaux, de dieren en hun mensen* (1971)
**De liefde van Manda Azinga'' (1975)

## Keppeling om utens
* [Evert Zandstra yn de [DBNL]]
Juwielblaujurkjes

De **juwielblaujurkjes** (*Plebejus*)  binne in skaai yn de ûnderfamylje fan de blaujurkflinters (*Polyommatinae*).

De juwielblaujurkjes binne lytse flinters. Hja libje yn blomrike omjouwings, fral yn de sônes mei in tuskenbeiden klimaat yn Noard-Amearika en Jeropa. 

Karakteristyk foar it skaai binne de metaaleftige skobben yn of om plakken op ûnderkant fan de efterwjukken. It mantsje en it wyfke binne by de juwielblaujurkjes dúdlik ferskillend.

## Klassifikaasje
It skaai hat mear as fyftich soarten, wêrûnder de neikommende:

* famylje reachwjukflinters (*Lycaenidae*)
** ûnderfamylje blaujurkflinters (*Polyommatinae*)
*** tûke echte blaujurkflinters (*Polyommatini*)
***	skaai **juwielblaujurkjes** (*Plebejus*)
**** heideblaujurkje (*Plebeius argus*)
**** feanbeiblaujurkje (*Plebeius optilete*)
**** ûnecht heideblaujurkje (*Plebeius idas*)
**** en gâns oare soarten

## Sjoch ek
* List fan flinters
Midstrjitte

De **Midstrjitte** is it hert fan De Jouwer. De winkelstrjitte is mear as in kilometer lang. De haadstrjitte is fan 2001-2004 alhiel fernijd. 

De strjitte hat in lange skiednis. De earste gebouwen binne der lykwols net mear. It âldste gebou fan de Midstrjitte is de Jouster Toer (1628). De santjinde iuw wie ek foar De Jouwer in gouden iuw. Fanút de westkant fan de Midstrjitte is de groei begûn. Nije ambachtslju gienen neistelkoar wenjen. Sa groeide de Midstrjitte stadichoan út fan in lânwei nei in hannelssintrum. 

De eastlike útein fan de Midstrjitte is De Merk. Dêr waarden yn eardere iuwen merken hâlden; in keallemerke yn 'e santjinde iuw, de joadsje foddemerke yn 'e achttjinde iuw en ûnder de Jouster Merke wie dêr lange tiid de hynstemerke. Oan de Merk stie yn it begjin fan de 20e iuw in hotel mei in tramstasjon. It spoar splitste him hjir fanút It Hearrenfean yn de rjochting fan Snits en fan de De Lemmer. Op dit plak sit no de bibleteek fan de Jouwer.

Ear't de Midstrjitte him echt ûntwikkele stienen der in soad buorkerijen. Om dy buorkerijen ek oer it wetter berikber te meitsjen waarden der opfearten groeven. Dy fearten rûnen parallel mei de Midstrjitte. Doe't De Jouwer groeide kamen der huzen oan dizze fearten. Sa ûntstienen der in soad steechjes en strjitsjes mei nammen as de Bûterstege, de Fisksteech, de Joadesteech. Yn 1902 is de grutte feart tichtsmiten. De hannel rûn bot werom. De feart hie benammentlik in grut oandiel yn it ferfier fan guod. It ienige opfeartsje dat oerbleaun is leit lâns de museumkade by it museum. 

Foarby de westein fan de Midstrjitte leit it Park Heremastate.
Prachtflinters

De **prachtflinters** (*Riodinidae*) binne in famylje yn it skift fan 'e flinters (*Lepidoptera*). Prachtflinters komme foaral foar yn it tropysk reinwâld. Der binne mear as 2.000 soarten. Yn Jeropa libbet mar ien soarte, de kaaiblomflinter (*Hamerias lucina*). 

## Klassifikaasje
*	skift flinters (*Lepidoptera*)
**	famylje **prachtflinters** (*Riodinidae*)
*** tûke *[[Befrostiini]]*
*** tûke *[[Calydnini]]*
*** tûke *[[Dianesiini]]*
*** tûke *[[Emesidini]]*
*** tûke *[[Eurybiini]]*
*** tûke *[[Helicopini]]*
*** tûke *[[Nymphidiini]]*
*** tûke *[[Riodinini]]*
*** tûke *[[Sertaniini]]*
*** tûke *[[Symmachiini]]*

## Sjoch ek
* List fan flinters
Oranjetipke

It **oranjetipke** *(Anthocharis cardamines)* is in soarte yn de famylje fan de wytflinters (*Pieridae*). 

## Foarkommen
It oranjetipke kin troch hiel Nederlân hinne fûn wurde. Mar yn it westen en op de Feluwe wurdt er minder faak sjoen. De flinter hâldt net fan hiele drûge gebieten. Se hâlde fan fochtige greiden en rûchten. De flinter bliuwt frij stabyl, hy hat him allinnich útwreide yn 'e dunen en op de Waadeilannen. 

Op de reade list stiet de flinter as net bedrige.

## Fljochtiid
De flinter fleant fanôf heal april oant ein july. Foaral tusken 1 en 20 maaie. Fleant altyd yn 1 generaasje. 

## Flinter

De wjuklingte is likernôch 20 mm. De ûnderkanten fan de efterwjukken binne gielgrien. De wyfkes hawwe gjin oranje kleure foarwjuktip.

(MHNT) Anthocharis cardamines - Foret de Bouconne, France - male dorsal.jpg|*Anthocharis cardamines* ♂  
(MHNT) Anthocharis cardamines - Foret de Bouconne, France - male ventral.jpg|*Anthocharis cardamines* ♂  △
(MHNT) Anthocharis cardamines - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|*Anthocharis cardamines*  ♀ 
(MHNT) Anthocharis cardamines - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|*Anthocharis cardamines* ♀ △


## Rûp
It liif fan de rûp is ljocht blau-eftich grien. De ûnderkant fan de rûp is donkergrien. Foaral de jonge rûp hat lytse swarte stipkes oer it liif. De jonge rûp fret earst de blommen en giet letter oer op de fruchten. De rûp groeit allinnich yn de foarsimmer. De flinter oerwintert as pop. De pop hinget faak oan in stâle fan in plant. 

De rûp fret fan de pinksterblom en sipelkrûd.

## Sjoch ek
* List fan flinters
Elias Magnus Fries

**Elias Magnus Fries** (Femsjö (Hylte), 15 augustus 1794 – Uppsala, 8 febrewaris 1878) wie in Sweedsk mykolooch (saakkundige op it mêd fan skimmels en poddestuollen).

Fries is berne yn Sweden as soan fan in predikant. Hy waard heechlearaar botany oan de Universiteit fan Uppsala. Yn 1821 publisearre hy "Systema Mycologicum" (diel 1) - ien fan de earste mykologyske wurken, en letter "Elenchus Fungorum". Oant it foar de mykology wichtige botanyske kongres yn 1987 wie syn wurk tegearre mei dat fan Christiaan Hendrik Persoons "Synopsis Methodica Fungorum" út 1801 lange tiid it útgongspunt foar de taksonomy fan de swammen.

Theodor Magnus Fries, syn soan, waard ek botanikus en lichenolooch (koarstmoassaakkundige).

## Publikaasjes
**Monographia Pyrenomycetum Sueciae* (1816)
**Systema Mycologicum* (1821)
**Systema Orbis Vegetabilis* (1825)
**Elenchus Fungorem* (1828)
**Lichenographia Europaea Reformata* (1831)
**Epicrisis Systematis Mycologici: seu synopsis hymenomycetum* (1838)
Martenastate

De âlde **Martenastate** wie in state yn Koarnjum. Hy waard yn 'e 15e en 16e iuw bewenne troch de Martena's, in wichtige aadlike famylje. It hûs waard letter eigendom fan de famylje Vegelin fan Claerbergen. De lêste bewenner wie Duco Martena van Burmania Vegelin van Claerbergen. Hy joech it hûs oan de tsjerke fan Koarnjum, dy't de âlde ferfallen state yn 1899 ôfbrekke liet. 

De nije Martenastate waard ûntwurpen troch de Ljouwerter arsjitekt W.C. de Groot. It gebou stiet op in eilân yn 'e slotgrêft. It hûs hat neorenessansistyske trepgevels en liuwen op 'e toer. Eat wat de oandacht lûkt is de sipel boppe op 'e toer. De tagongspoarte (út 1620) by de yngong fan it park komt fan it ôfbrutsen Lânskipshûs yn Ljouwert.

## Park Martenaste
It 4,5 bunder grutte park om de state is ien fan de rykste stinzetunen fan Fryslân. Yn de maitiid binne dêr ûnder mear Haarlimmer klokkespul, bosktulp, holwoartel, fingerhelmblom, blêdlok, giele anemoan, njirrewoartel en it boerekrookje te bewûnderjen. It behear fan it bûten wurdt dien troch It Fryske Gea.

Yn 2014 waard útein set mei it werombringen yn âlde steat fan it park dat eartiids yn lânskipsstyl oanlein waard. By dy gelegenheid kaam in noch ûnbekende hynstewâd yn de grêft fan de state oan it ljocht.

Yn 2018 is Martenastate útwreide mei twa oangrinzjende perselen fan foarhinne Steatsboskbehear dy't in werynrjochting ûndergien hawwe ta in stinzefloarabosk en -singel. Yn novimber 2020 is de njonkenlizzende pleats oan de Martenawei 4 en it folsleine perseel taheakke oan it lânskipspark.


Ofbyld:Polygonum bistorta0.jpg|Njirrewoartel
Ofbyld:Allium ursinum0.jpg|Blêdlok
Ofbyld:Tulipa sylvestris01.jpg|Bosktulp


## Bewenners
* 1427 Jarich Martena
* 1472 Sytze Martena
* om 1500 Doeke Hessels fan Martena
* oant 1605 Doeke fan Martena (1530-1605) (pakesizzer fan de foargeande)
* Swob fan Martena en David fan Goirle
* Catharina Entens en Sjuck fan Burmania
* 1658 Laes fan Burmania
* oant 1702 Tjeerd van Burmania
* oant 1775 Epo Sjuck en Romelia Maria fan Haersma
* oant 1820 Remia Juliana Arntzenia fan Burmania en Ulbo Julius fan Sixma
* 1820 – 1833 Epo Sjuck Burmania Vegelin fan Claerbergen
* Ulrich Herman Wielinga Huber
* oant 1862 Anskje Doys Vegelin van Claerbergen
* oant 1899 Doeke Vegelin van Claerbergen

## Literatuer
* , *Landgoed Martenastate Koarnjum*. Friese Pers Boekerij 2014
* *Martenastate. Proeftuin van het paradijs?* redaksje: Henk Popma en Tjitte Kamminga,  Utjouwerij Wijdemeer, Dokkum 2018 ISBN 9789492052520
* *Stinzenplanten in Fryslân* redaksje: Henk Buith, Stefien Smeding, Heilien Tonckens, Aad van der Burg, útjûn troch Noordboek, De Gordyk 2020 ISBN 9789056156220

## Sjoch ek
* Stinzeplanten
* States en Stinzen

## Keppeling om utens
* Martenastate by It Fryske Gea
Biikebrennen

**Biikebrennen** (Dútsk), **biikebrånen** (Noardfrysk) of **Pers Aften** (Deensk) is in tradisjoneel folksfeest yn Noard-Fryslân en yn Denemark. Op Sint Piter (21 febrewaris) wurde dan grutte brânsteapels (de *biike*) opsmiten. Elk doarp en in soad pleatsen en buorskippen hawwe harren eigen biike. By in soad biikes binne ek noch oare feestlike aktiviteiten, lykas toaniel en sjongen. Op de eilannen Föhr/Feer, Amrum/Oomram en Sylt/Söl hawwe harren ferskate tradysjes ûntwikkele, lykas it besykjen om de biikes fan de oanbuorjende doarpen foar de tiid te fernielen. Op de fêstewâl is yn de earste helte fan de 20e iuw mar in bytsje oan it biikefeest dien, mar nei de Twadde Wrâldoarloch is de tradysje fuortset.

Oer de oarsprong fan it biikebrennen bestean ferskillende teoryen. Mei de biike soe de kommende maaitiid ferwolkomme wurde. De striepoppe dy't yn guon doarpen op de brânsteapel stiet soe dan de winter foarstelle dy't troch de waarmte fertard wurdt. Der wurdt ek wol tocht oan de biike as symboalyske fjoertoer, lichtwol as opfolger fan de primitive ljochtbeakens dy't yn de 17e en 18e iuw opsmiten waarden foar de seefarders en benammen de protten manlju dy't mei wiene op walfiskfeart. Dat soe de namme fan it feest 'beaken baarne' ferklearje.

## Sjoch ek
* Peaskefjoer
Nowy Targ

**Nowy Targ** is in wichtige stêd yn 'e histoaryske regio Podhale yn it suden fan Poalen. Troch de stêd rinne de rivieren de Czarny Dunajec en de Bialy Dunajec.

## Kultuer en rekreaasje
### Museum
* Muzeum Podhalańskie PTTK

### Bioskoop
* Tatry Cinema (Kino Tatry)
* Kabina Cinema (Kino Kabina)

## Underwiis
* Podhalańska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa

## Sport
* Podhale Nowy Targ
* Szarotka Nowy Targ
* Gorale Nowy Targ

## Keppeling om utens
* Webstee fan Nowy Targ
1190

## Foarfallen

* Sutfen (Nederlân) krijt stedsrjocht, neffens in ferkeard oernommen jiertal yn it ôfskrift fan it stedsbrief (begjin 13e iuw). De echte stedsrjochtferliening barde tusken 1191 en 1196.
* Ein fan de dynasty fan de Gasnaviden
* Durk VII wurdt Greve fan Hollân 
* Hindrik I fan Brabân wurdt ek hartoch fan Lotaringen.
* Grutte pogrom yn Norwich

## Berne
* Hindrik de Rike fan Nassauc. ± (†1247)

## Ferstoarn
* 1 augustus - Floaris III fan Hollân, Greve fan Hollân (r. 1157 - *1190)
* 10 juny - Freark Barbarossa, Keizer fan it Hillige Roomske Ryk
* 21 augustus - Godfried III fan Leuven, de lêste hartoch fan Neder-Lotaringen
* Sibylla fan Jeruzalim (30)
* Bertold fan Tiroal
1191

## Foarfallen
* Stifting Kleaster Gennaart en Kleaster Blomkamp 
* Muontsen fan Glastonbury Abbey melde de ûntdekking fan it (ûnderstelde) begraafplak fan Kening Arthur en syn keninginne Guinevere.
* Paus Clemens III wurdt opfolge troch Paus Celestinus III.
* Muhammad fan Ghor falt een fort yn de Punjab oan. Hjirmei is de oanfal op Govinda-raja fan Delhy, in fazal fan Prithviraj III fan Ajmer in feit. 
* Prithviraj ûnderskept it leger fan de Ghoriden en ferslaat it by Tarain by Thanesar (150 km noard fan Delhy).
* Muhammad fan Ghor lûkt him werom om him op 'en nij te groepearjen.
* Stefan Nemanjić trout mei Eudokia, de dochter fan de Byzantynske keizer Alexius III.

## Berne

## Ferstoarn
* 27 maart - Paus Clemens III (paus 1187 - *1191)
1192

## Foarfallen
* Schelte Lauta lit in stins bouwe yn Wier : de Lauta Stins
* Guy de Lusignan wurdt ta kening fan Jeruzalim kroane
* Syprus wurdt troch de krúsfarders ferovere op it Byzantynske Ryk
* Ein fan de tredde krústocht
* 21 desimber - Kening Richard Liuwenhert wurdt op de weromreis fan de tredde krústocht fêstnommen troch Eastenrikers dy't in lospriis fregen.
* Muhammad van Ghor falt op 'en nij Prithviraj III fan Ajmer oan. Fannijs is der striid yn Tarain. De Hindoe-foarsten wurde ferneatigjend ferslein. Govinda-raja fan Delhy en Guhila fan Samatasimha sneuvelje. Prithviraj III fan Ajmer wurdt finzen nommen en letter deamakke.
* It hiele Chahamana-ryk fan Ajmer komt yn hannen fan de Moslims en wurdt yngeand plondere.
* Stifting fan it Cisterciënzer kleaster yn Aduard.

## Berne
* Stefan Radoslav, kening fan Servje (†&nbsp;1234).

## Ferstoarn
*8 maaie - Ottokar IV, hartoch fan Stiermarken (*&nbsp;1163).
1193

## Foarfallen
* Lothar von Hochstaden wurdt opfolge troch Simon fan Limburch as Prinsbiskop yn Luik.

## Berne

## Ferstoarn
* 3 maart - Saladin,  Stifter fan de dynasty fan 'e Ajjoebiden en feroverder fan Jeruzalim (*&nbsp;1137).
1194

## Foarfallen
* Nei in grutte brân beslút men de katedraal fan Chartres hielendal nij en folle grutsker wer op te bouwen.

## Berne
* 26 desimber - Keizer Frederik II (†&nbsp;1250)

## Ferstoarn
* 31 desimber - Leopold V, hartoch fan Eastenryk en Stiermarken (*&nbsp;1157)
* Raymond VI, greve fan Toulouse. Hy spile de haadrol yn de ferdigening fan Súd-Frankryk tsjin de krústocht tsjin de katharen (*&nbsp;1134).
Fries

*Fries, ien fan de befolkingsgroep fan de Friezen, ynwenner fan de provinsje Fryslân, fan East-Fryslân of Noard-Fryslân
*Fries (keunst), in begryp út de boukeunst, keunstskiednis en archeology
*Fries (teater), in doek yn in teater
*Fries (Firginia), in plak yn de Amerikaanske steat Firginia

## Persoanen
*Elias Magnus Fries, in Sweedsk biolooch
1195

## Foarfallen
* Alexius III Angelus wurdt keizer fan Byzantium, hy folget Isaak II Angelus op.
* De boarch fan Borgloon wurdt ferwoaste troch it hierleger fan de Luikske prinsbiskop Rudolf fan Zähringen.
* 19 july - Slach by Alarcos, Alfons VIII fan Kastylje wurdt ferneatigjend ferslein troch de Almohaden

## Berne
* Hugo I, Kening fan Syprus (†&nbsp;1218)
* 15 augustus - Antonius fan Padua fan Lissabon, nei syn dea troch de paus hillich ferklearre (†&nbsp;1231)

## Ferstoarn
* 6 augustus - Hendrik de Liuw, greve fan Saksen en Beieren (*&nbsp;1129)
1196

## Foarfallen
* Den Bos krijt stedsrjochten.
* 6 desimber - Hollân en Fryslân wurde teheistere troch de Sint Nikolaasfloed. It risseltaat fan dizze stoarm wie in ôfslach fan de feangebieten yn West Fryslân en in fergrutting fan de Waadsee en de Sudersee.
* Stefan Nemanjić wurdt grutfoarst fan Servje.

## Berne
* 3 jannewaris - Tsuchimikado, Keizer fan Japan (†&nbsp;1231)

## Ferstoarn
* 8 april - Knut I, Kening fan Sweden (*sirka&nbsp;1160)
* 30 april - Boudewyn II fan Hollân, Biskop fan Utert.
1197

## Foarfallen

## Berne
* 22 oktober - Juntoku, fan 1210 ôf Keizer fan Japan (†&nbsp;1221)

## Ferstoarn
* 28 septimber - Hindrik VI, keizer fan it Hillige Roomske Ryk, (*&nbsp;1165)

## Houlik
* Willem I fan Hollân mei Aleid fan Gelre.
1199

## Foarfallen
* 6 april - Jan sûnder Lân wurdt kening fan Ingelân trochdat syn broer Richard Liuwehert stjert oan de gefolgen fan ferwûnings oprûn by de oanfal op  Chalûs yn Frankryk.
* Frede fan Péronne

## Berne
* Ferdinand III fan Kastylje(†&nbsp;1252). 
* 24 maart - Ferrand fan Portugal, troud mei de Flaamske grevinne Johanna fan Konstantinopel (†&nbsp;1233).

## Ferstoarn
* 13 febrewaris - Stefan Nemanja, Servysk foarst
* 6 april - Richard I fan Ingelân, Kening fan Ingelân († 1157).
1202

## Foarfallen
* Fjirde krústocht begjint, soe oant 1204 duorje.
* De Italjaanske wiskundige Leonardo Pisano publisearret oer algebra en de Arabyske sifers ynklusyf it getal nul. Dit is foar it earst dat it getal nul yn Europa brûkt wurdt.
* 7 septimber - Dirk VII fan Hollân ferwoastet 's-Hertogenbosch

## Berne
* Mathilde fan Boulogne, Keninginne fan Portegal (†&nbsp;1262).

## Ferstoarn
* 8 maart - Sverre Sigurdsson, kening fan Noarwegen (*&nbsp;1151).
* 30 maart - Joachim fan Fiore, Italjaanske mystikus, teolooch (bekend om syn apokalyptysk tinken) (*sirka 1135)
* 12 novimber - Knoet VI, Deensk kening (*&nbsp;1162).
1203

## Foarfallen
* Alexius III Angelus wurdt opfolge troch Isaak II, en dizze wer troch Aleksius IV as keizer fan Bysantsium.
* Ada fan Hollân wurdt Grevinne fan Hollân
* Willem I fan Hollân wurdt Greve fan Hollân
* Start fan de Loonske oarloch

## Berne

## Ferstoarn
* Durk VII fan Hollân
1204

## Foarfallen
* It sistersjenzer kleaster Jeruzalem stiftet it kleaster Galilea besuden Boerum
* Ein fan de Fjirde Krústocht
* Op Jersey wurdt begûn mei de bou fan it kastiel Mont Orgueil.
* 13 april Konstantinopel wurdt foaral troch tadwaan fan de Fenetiaanske Doge ynnommen troch de krúsfearders. Begjin Latynsk keizerryk
* 16 maaie - De Flaamske greve Boudewyn IX wurdt yn de Agia Sophia kroand ta Latynsk Keizer fan Konstantinopel.
* Maastricht (Nederlân) krijt stedsrjochten

## Berne
* Haakon IV kening fan Noarwegen

## Ferstoarn

* 28 jannewaris - Isaäk II 
* 8 febrewaris - Alexius IV fan Bysantsium 
* 1 april - Eleonora fan Akwitaanje 
* Emmerik fan Hongarije
1205

## Foarfallen

* Ladislaus III wurdt opfolge troch Andreas II as kening fan Bulgarije
* Boudewyn IX fan Konstantinopel wurdt opfolge troch Johanna I fan Konstantinopel as grevinne fan Flaanderen
* Boudewyn VI wurdt opfolge troch Johanna as grevinne fan Henegouwen
* Oprjochting fan de Universiteit fan Parys

## Berne

## Ferstoarn

* Aleksius V fan Bysantsium, keizer fan Bysantsium in 1204.
* Boudewyn I fan Konstantinopel
* Isabella fan Jeruzalim, keninginne fan Jeruzalim
1206

## Foarfallen

* Jengis wurdt Grut Kaan fan de Mongoalen.
* Muhammad fan Gor ûnderdrukt in opstân fan de Gakkars yn de heuvels fan Punjab dy't ferbiningslinen binne tusken Gor en Lahore bedriget.
* De Gakkars nimme wraak op Muhammad fan Goar (dy't gjin bern krigen hat) en fermoardzje him yn syn tinte. Syn generaal Qutb-ud-Din Aybak folget him op.
* Ein Loanske oarloch

## Berne
* Béla IV fan Hongarije (†&nbsp;1270).
* Güyük Kaan (†&nbsp;1248).

## Ferstoarn
1207

## Foarfallen

## Berne

* 1 oktober - Hindrik III fan Ingelân, Britsk monarch (†&nbsp;1272).
* Jalal ad-Din Rumi (of *Roemi*), Perzyske dichter en soefistysk mystikus (†&nbsp;1273).
* Hindrik II fan Brabân (†&nbsp;1248).
* Elisabeth fan Hongarije (†&nbsp;1231).

## Ferstoarn
1201

## Foarfallen

* Bohemund IV wurdt prins fan Antiochje
* De stamme fan de Hasjemiten leveret de earste Sjarif fan Mekka
* De stêd Riga, haadstêd fan Letlân, wurdt stifte.

## Berne

* Nasir al-Din al-Toesy, Perzysk astronoom en filosoof († 1274).

## Ferstoarn

* 21 maart - Absalon, Deensk aartsbiskop en steatsman
1200

## Foarfallen
* Sahassamalla wurdt kening fan Seylon

## Berne
* Hugolinus fan Gualdo, Italjaansk kluzner en kleasterstichter (stoarn 1260)
* Béatrys fan Nazareth, Brabantsk skriuwster en sistersjenzer (st. 1268)
* Loadewyk IV fan Türingen, Lângreve fan Türingen (st. 1227)
* Willem fan Cuijk, hear fan Asten (st. 1240)

## Ferstoarn
* Zhu Xi, (of *Chu Hsi*), konfusianistyske gelearde yn de tiden fan de Song-dynasty (†&nbsp;1330). 
* Hendrik fan Arnsberg, greve, kleasterstichter en hillige
* Hugo fan Lincoln (±67), Bourgondysk biskop fan Lincoln
* Otto I fan Boergonje (±33), greve fan Boergonje en Luksemboarch

## Boukeunst

Ofbyld:Grote kerk - Enschede.jpg|*[[Grutte Tsjerke (Ynskedee)|Grutte Tsjerke]]*, Ynskedee, (om 1200)
1208

## Foarfallen
* 21 juny - yn Bamberch wurdt Roomsk-kening Filips fan Swaben fermoarde.
* Yn de stêd Orange wurdt ûnder Guillaume des Baux de katedraal Nôtre-Dame de Nazareth ynwijd.
* Nei in besite oan it grevelik hôf yn Toulouse wurdt de pauslike legaat Pierre de Castelnau by it oerstekken fan de Rône fermoarde. Paus Innosentsius III skoot de moard yn de skuon fan de Kataren en brûkt de moard om kening Filips II Augustus ûnder druk te setten om in krústocht tsjin de Albiginzen (Kataren) te organisearjen.

## Berne
* Möngke Khan, fjirde khan fan it Mongoalske Ryk( †&nbsp;1259).

## Ferstoarn
* 21 juny - Filips fan Swaben (31), Dútske kening
1209

## Foarfallen

* De Oeigoeren yn Noard-Sina nimme de supremasy fan de Mongoalen oan
* Under lieding fan de Sisterciënzer abt Arnaud-Aumary wurdt in krúsleger gearstald: begjin fan de Krústocht tsjin de Albiginzen
* 22 july - Op syn minst 20.000 persoanen komme om as krúsfarders de stêd Béziers útmoardzje.

## Berne

* Richard van Cornwall, de twadde soan fan de Ingelske kening Jan sûnder Lân (†&nbsp;1272).

## Ferstoarn
1210

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Fransiskus fan Assisi kriget fan paus Ynnosintius III mûnling tastimming om te libjen neffens it evangeelje. Dit is&nbsp;– efterôf besjoen&nbsp;– it begjin fan 'e kleasteroarder fan 'e minderbruorren of fransiskanen.
* *sûnder datum* - Tsuchimikado wurdt opfolge troch Juntoku as keizer fan Japan.
* *sûnder datum* - Kûtbûddin Aibak, de sultan fan Delly, komt by in ûngemak ûnder in polowedstryd om it libben. Neitiid wit syn skoansoan Iltûtmisj de macht te gripen.

## Berne
* 5 maaie - kening Alfûns III fan Portegal († 1279)
* 24 augustus - greve Floaris IV fan Hollân († 1234)
;*datum ûnbekend*
*Robert fan Bruce, 5e hear fan Annandale, Skotsk ealman († 1295)

## Ferstoarn
* 15 novimber - keizer Lý Cao Tông fan Fjetnam (* 1176)
;*datum ûnbekend*
* sultan Kûtbûddin Aibak (Qutb ud-Din Aibaq) fan Delly (* 1150)
Sipelsneon

De **Sipelsneon** is in jiermerk yn de stêd Sleat, dy't elts jier plakfynt yn 'e simmer. Der is in frijmerk, in tal sleepboaten, rommelmerk, in reüny fan âld-ynwenners en it túnfeest. Sleat wurdt ek wolris de *Sipelstêd neamd, dat troch it boppe-oansjoch fan de stêd Sleat, wêrby't de orizjinele stêd de foarm fan in sipel hat.*

Alle jierren, op de lêste sneon fan juny, steane om de grêft fan Sleat in soad diskes. Op it gersfjild neist de St.Fredericustsjerke is de tradisjonele bernefrijmerk en op it terrein fan it feefoerfabryk wurdt meastal in rommelmerk hâlden foar in pleatslike feriening. Der wurdt ek guod ferkocht troch de bewenners fan de stêd. Dat wurdt dien op de stoepen foar de huzen.

Monuminten en winkels binne ek iepen. By nôtmole "De Kaai" út 1755 wurdt elk jier kofje mei stro ferkocht, bakt fan it eigen mealde moal. De mole is  iepen foar besichtiging en moalferkeap. Dêrneist binne ek it museum Stedhûs Sleat, de Grutte tsjerke en de St.Fredericustsjerke iepen foar besichtiging.

Alle jierren wurdt wat bysûnders organisearre. Sa ha der yn 2007 en 2008 helikopterflechten boppe de stêd west. En yn 2009 en 2010 wiene by camping De Jerden, oan de Lytse Jerden, it hiele wykein modeltreintsjes foar ynteressearren en bern.
1213

## Foarfallen
* Aksel (Nederlân) krijt stedsrjochten.
* Geertruidenberch krijt as earste stêd yn Hollân stedsrjochten fan Willem I, greve fan Hollân.

## Berne

## Ferstoarn
* 23 septimber - Piter II fan Aragon, kening fan Aragon, lienhear fan de greve fan Toulouse, sneuvelt yn de striid by de ferdigening fan Súd-Frankryk tsjin de krústocht tsjin de katharen ûnder lieding fan Simon de Montfort
1214

## Foarfallen
* 27 july - Slach by Bouvines

## Berne
* 25 april - Loadewyk IX fan Frankryk († 1270).
* Roger Bacon, Ingelske útfiner († 1294).

## Ferstoarn
* 5 oktober - Alfons VIII fan Kastylje

## Boukeunst

Ofbyld:Kaijusenji03s1920.jpg|*Kaijūsen-ji pagoade*, Japan (1214)
1215

## Foarfallen
* De Mongoalen feroverje Yanjing Sina (tsjintwurdich Peking)
* Konsylje fan Lateranen IV

## Berne
* Paus Johannes XXI († 1277).
* Paus Koelestinus V († 1296).
* Koeblai Khan († 1294).

## Ferstoarn
1216

## Foarfallen

* Hindrik III fan Ingelân wurdt kening
## Berne
* Robert I fan Arteesje ( † 1250) - greve fan Arteesje fan 1237 oant 1250

## Ferstoarn
* 16 july - Paus Innosentius III ( paus fan 1198 oant 1216 )
* 8 of 9 oktober Jan sûnder Lân - kening fan Ingelân.
1217

## Foarfallen
* 31 maaie - In Fryske float mei 90 skippen fart ôf foar de 5e Krústocht.
* Middelburch krijt stedsrjochten
* De abdij fan Herkenrode wurdt opnommen yn de oarder fan Sîteaux
* Raskysk grutfoarst Stefan Nemanjić wurdt ta kening kroand

## Berne

## Ferstoarn
* 24 augustus - Eustace de Mûnts, Frânsk rôver en piraat (* sa. 1170)
1218

## Foarfallen
* De Universiteit fan Salamanca wurdt stifte troch Alfonso IX de León. It is de âldste universiteit fan Spanje en dêrmei ien fan de âldste fan Europa.
* 4 augustus - De Hollânsk / Fryske float ûnder bewâld fan Olivier fan Keulen docht mei oan it belis fan Damietta oan de mûnng fan de Nyl.

## Berne
* 1 maaie - Rudolf I fan Habsburch (†&nbsp;1291).

## Ferstoarn
* 19 maaie - Otto IV (*&nbsp;1175/1176).
1211

## Foarfallen

* Men begjint mei de bou fan de hjoeddeiske katedraal fan Reims.
* De Fenetianen nimme besit fan Kreta (of Kandia sa't hja it neame). It eilân wurdt it foarnaamste stipepunt fan harren útdijende oerseeske ryk en sil oant 1669 yn Fenetiaanske hannen bliuwe.
* "Parlemint" fan Paniers: ôfspraken Simon de Montfort en Arnaud-Anaury oer it gerjochtlik ûndersyk nei ketterij. De geastlikheid sil de ketters oanwize en feroardiele, wrâldske funksjonarissen sille soargje foar de útfiering fan fûnissen.

## Berne

* Freark II fan Eastenryk (†&nbsp;1246).

## Ferstoarn
1212

## Foarfallen
* Ein fan de dynasty fan de Karachaniden
* Oprjochting fan it sistersiënzerinnekleaster yn Sint-Truiden
* "Bernekrústochten" yn Frankryk en Dútslân.
* 16 july - Slach by Las Navas de Tolosa: Alfons VIII fan Kastylje ferslaat de Almohaden.

## Berne

## Ferstoarn

* Sancho I fan Portegal
1219

## Foarfallen
* Slach by Reval (Tallinn, yn hjoeddeisk Estlân). Neffens de leginde soe by dizze slach de Deenske flagge út 'e de himel fallen wêze. Ek de Letske flagge, dy't deselde kleuren hat mar gjin krús, kin syn ûntstean oant dit jier werombringe.
* Op 16 jannewaris is de Marsellusfloed , mei grutte oerstreamings yn Fryslân.

## Berne

## Ferstoarn
1220

## Foarfallen
* de stêd Doardt krijt stedsrjochten.
* Alaeddin Keikubad I wurdt Sultan fan de Rum-Seltsjoeken
* Freark II wurdt keizer fan it Hillige Roomske Ryk.

## Berne
* Stefan Uroš I de Grutte, kening fan Servje (†&nbsp;1277).
* 30 maaie - Aleksander Nevski, grutfoarst fan Novgorod en Vladimir (†&nbsp;1263). 
* 11 novimber - Alfons fan Poitiers (†&nbsp;1271).

## Ferstoarn
1221

## Foarfallen
* Süleyman Sjah fan de Turkmeenske stam  Kayı begjint út de omkriten fan Merw yn westlike rjochting foar de Mongoalen op de flecht te slaan.
* De krúsfarders falle Kaïro oan, mar dat mislearret en se moatte Damiate oerjaan. Ein fan de Fyfde Krústocht.

## Berne
* 23 novimber - Alfons X fan Kastylje (†&nbsp;1284).
* Bonaventura, in Fransiskaanske teolooch (†&nbsp;1274).

## Ferstoarn
* 6 augustus - Dominikus Guzman, de stifter fan de Dominikanen (†&nbsp;1170).
1222

## Foarfallen
* Utbarsting fan de Hekla, Yslânsk grutste en bekendste fulkaan.

## Berne

## Ferstoarn
* 4 febrewaris - Willem I, greve fan Hollân  (*± 1165).
* 10 maart - Johann I, Kening fan Sweden (* 1201).
* 12 augustus - Wladislav Hindrik fan Bohemen   (*± 1160).
* Raymond VI greve fan Toulouse, ferdigener fan Súd-Frankryk tsjin de krústocht tsjin de Kataren.
1223

## Foarfallen
* Westkapelle (Nederlân) krijt stedsrjochten.
* Domburch (Nederlân) krijt stedsrjochten.
* De hillige Kristina fan Sint-Truiden ferstjert foar de twadde kear.
* Surhuzum wurdt besocht troch krúspreker Ilivier.

## Berne
* Baibars, in Mammeluk dy't sultan fan Egypte en Syrje waard († 1277).

## Ferstoarn
* Finsentius Kadlubek(73), biskop fan Krakau (*± 1150).
* 25 maart - Alfûns II fan Portugal (37), kening fan Portugal (1212-1222)
* 14 july - Filips II fan Frankryk (*± 1165). 
* Ada fan Hollân (35)
1227

## Foarfallen
*28 july - yn de Slach by Ane ferslaan de Drintske boeren it ruterleger fan de biskop fan Utert ( biskop otto II ).
*18 augustus - Dea fan Dzjengis Khan, hearsker oer de Mongoalen. Syn ryk, dat rûn fan Sina oant de Donau, wurdt ûnder syn soannen ferdield.
* Under lieding fan keizer Frederik II set de seisde krústocht út ein.
* Stefan Radoslav folget syn heit Stefan Nemanjić op as kening fan Servje.
## Berne
* maart - Karel fan Anjou, soan fan kening Loadewijk VIII fan Frankryk ( † 1285).
* 30 septimber - Paus Nikolaas IV ( † 1292).

## Ferstoarn
* Stefan Nemanjić, kening fan Servje (*&nbsp;1167).
* Djenghis Khan, Mongoalsk hearsker
* 18 maart - Honoarius III, paus fan 1216 oant 1227
Terneuzen (gemeente)

**Terneuzen** is in stêd en gemeente yn Seelân. De stêd leit dêr't it Kanaal fan Gint nei Terneuzen op de Westerskelde útkomt en foarmet dêrmei foar in part de seehaven fan Gint. Terneuzen hat dêrtroch de op trije nei grutste haven fan Nederlân. As grutste plak yn Siuwsk-Flaanderen hat de stêd foar dat gebiet in sintrumfunksje. De gemeente Terneuzen ûntstie yn syn hjoeddeistige foarm by in gemeentlike weryndieling yn 2003. Sûnt beslacht de gemeente it hiele middelpart fan Siuwsk-Flaanderen.

It plak krige stedsrjochten yn 1584. Foar 1877 waard stêd faak Neuzen neamd.

## Stêden en doarpen
Ynwennertal op 1 jannewaris 2015:


Ofbyld:TerneuzenStadhuis.JPG|Stedhûs fan Terneuzen
Ofbyld:Terneuzen Willibrordustoren.jpg|Willibrordustoer


## Ferneamde ynwenners
* Sandra E. Roelofs, de eardere *first lady* fan Georgje.
* Lodewijk van den Berg, astronaut berne yn Sluiskil, Terneuzen.
* Klaas de Vries, komponist en ien fan de oprjochters fan de muzykstyl de Rotterdamske Skoalle.
* Jacques Hamelink, romanskriuwer, dichter en literêr kritikus.
* Erik de Bruyn, filmregisseur
* Eric van Damme, ekonoom
* Avy van de Brande, ynternasjonaal bekend model

## Keppeling om utens
* Webstee fan de gemeente
1198

## Foarfallen
*Innosentius III folget Selestinus III op as paus.

## Berne
* 24 augustus - Alexander II, Kening fan Skotlân (†&nbsp;1249)

## Ferstoarn
* 8 jannewaris - Selestinus III, (paus fan 1191 oant 1198) (*&nbsp;sirka 1106) 
* 16 april - Frederik I, hartoch fan Eastenryk (*&nbsp;sirka 1175)
* 10 desimber - Averroes of Ibn Rushd, Analusysk filosoof.
1224

## Foarfallen
* Begjin fan de Gouden Huorde
* De hillige Kristina fan Sint-Truiden ferstjert foar de tredde kear.
* De slach by Harculo wurdt wûn troch de biskop fan Utert Otto fan Lippe.

## Berne

## Ferstoarn
1226

## Foarfallen
*11 april - Frede fan Melun tekene tusken Frankryk en Flaanderen. De Flaamske adel en stêden moatte lienhulde bringe oan de Frânske kening. As tsjinprestaasje sil de greve-gemaal Ferrand fan Portugal nei tolve jier frijlitten wurde út kriichsfinzenskip.
*8 novimber - Kening Loadewyk VIII fan Frankryk stjert oan dysentery op de weromreis nei Parys nei it belis fan Avignon.
* De Grutmaster fan de Dútske Oarder Heinrich von Salze en de Poalske foarst Mazovecky komme oerien de gebieten fan 'e Prusen te ferdielen.

## Berne
* Bolesław V fan Poalen

## Ferstoarn
* Fransiskus fan Assisy (* 1181/1182). 
* 8 novimber - Loadewyk VIII fan Frankryk (*1187). 
* Ada fan Hollân (* 1188).
1228

## Foarfallen
*simmer - Keizer Frederik II jout mei tsjinnichheid gefolch oan syn ûnthjit oan de paus om op krústocht te gean.
*26 july - Fransiskus fan Assisy wurdt hillich ferklearre.
**sûnder datum* - Bou fan it Nesker Konvint by Akkrum
**sûnder datum* - De Hearlikheid Bentheim giet oer yn it Greefskip Bentheim as Boudewyn&nbsp;I fan Bentheim ferheft wurdt ta greve.

## Berne
* 25 april - Koenraad IV fan it Hillige Roomske Ryk

## Ferstoarn
* 13 jannewaris - Yvetta fan Hoei (69), jonge widdo en sillige
* 25 april - Yolande fan Jeruzalem (17), keninginne fan Jeruzalem, stjert koart skoft nei de berte fan har soan Koenraad.
* 9 july - Stephen Langton, liedend teolooch oan de universiteit fan Parys
* 8 novimber - De Frânske kening Loadewyk VIII (39)
1229

## Foarfallen

* Keizer Freark II slút de 10 jier duorjende Frede fan Jaffa mei de Sultan fan Egypte. Hjirtroch krije de kristenen in soad bewegingsfrijheid yn Palestina. 
* 12 maart - Keizer Freark II lit him yn Jeruzalim as kening kroane.
* De earste stedsomwâling fan Maastricht wurdt boud.
* It terrein fan it Binnenhof waard troch greve Floaris IV fan Hollân oankocht.
* Earste neamen fan stedsrjochten foar it Dútske Esslingen.
* 12 juny: it Ferdrach fan Meaux wurdt ûndertekene, ein fan de Krústocht tsjin de Albiginzen.
* 22 oktober - Otto II wurdt greve fan Gelre.
*  Ögedei wurdt ta opperste khan keazen.
* Zuurbemde wurdt foar it earst neamd.
* Gelderen krijt stedsrjochten.
* Stifting universiteit fan Toulouse
* Aboe Zakarijah, de earste kalyf fan de Hafsiden, feroveret Bejaïa en Algiers.

## Berne

## Ferstoarn
* 1 april - Abraham fan Bulgarije, kristlik hillige

## Boukeunst

Ofbyld:Maastricht Helpoort BW 2017-08-19 13-58-28.jpg|*[[Helpoarte]]*, Maastricht (1229)
1225

## Foarfallen
* De paus docht in berop op keizer Frederik II om op krústocht te gean.

## Berne
* Tomas fan Akwino, Italjaansk filosoof en teolooch (†&nbsp;1274).
* Otto I fan Nassau-Dillenburch (†&nbsp;sirka 1298).
* Michael VIII fan Bysantsium (†&nbsp;1282).

## Ferstoarn
1803

## Foarfallen
* 25 febrewaris - Lêste gearkomste fan de Ryksdei fan it Hillige Roomske Ryk yn Regensburg. Yn de Reichsdeputationshauptschluss wurdt it oantal soevereine steaten yn it Dútske Ryk werombrocht fan 1800 ta likernôch 60. 
* 2 maaie - Mei de Louisiana-oankeap skaffe de Feriene Steaten de mânske koloanje Louisiana fan Frankryk oan foar 60 miljoen Frânske franken. 
* *sûnder datum* - De Britten stiftsje in strafkoloanje op Tasmaanje.

## Berne
* 14 april - Friedrich von Amerling, Eastenryksk keunstskilder († 1887)
* 23 april - Jules Joseph d'Anethan, premier fan Belgje († 1888)
* 24 maaie - prins Karel Lusiaan Bonaparte, Italjaansk-Frânsk biolooch († 1857)
* 30 juny - Thomas Lovell Beddoes, Ingelsk dichter en toanielskriuwer († 1849)
* 4 septimber - Pieter Jans Radersma, Frysk oargelbouwer († 1851)
* 12 septimber - Auguste Brizeux, Bretonsk dichter († 1858)
* 28 septimber - Prosper Mérimée, Frânsk skriuwer († 1870)
* 11 oktober - Barend Cornelis Koekkoek, Nederlânsk keunstskilder († 1862)
* 15 oktober - Jantje Wilms Brinkmann, âldste Eastfriezinne († 1908)
* 4 desimber - Knut Jungbohn Clement, Noardfrysk-Amerikaansk taalkundige († 1873)
* 11 desimber - Hector Berlioz, Frânsk komponist († 1869)
;*datum ûnbekend*
*Swarte Tsjettel (*Black Kettle*), opperhaad fan 'e Súdlike Sjajinnen († 1868)

## Ferstoarn
* 17 febrewaris - Loadewyk René Eduard de Rohan, kardinaal-aartsbiskop fan Straasburch (* 1734)
* 24 septimber - Adam Sijbel, Nederlânsk tegelskilder (* 1746)
* 13 oktober - Louis-Claude de Saint-Martin, Frânsk skriuwer en filosoof (* 1743)
* 22 novimber - Bernardus Bosch, Nederlânsk skriuwer en politikus (* 1746)
1232

## Foarfallen
* Yn Nederlân krije Eindhoven, Helmond en Sint-Oedenrode stedsrjochten.
* Paus Gregorius IX draacht de Ynkwisysje, it tsjerklik ûndersyk tsjin ketters op oan de nije oarder fan 'e Dominikanen.

## Berne
* Ottokar II fan Bohemen ( † 1278)
* (wierskynlik 1232) - Arnolfo di Lapo
## Ferstoarn
* Tolui (sawat 42 jier), de jongste soan fan Jengis Kaan
1233

## Foarfallen
* Stifting Nijekleaster (Skearnegoutum)
* Arnhim krijt stedsrjochten fan greve Otto fan Gelre
* Ek Elburch, Grave, Lochem en Gint krije stedsrjochten.

## Berne

## Ferstoarn
* maart - Bohemund IV fan Antiochje
* 27 july - Ferrand fan Portugal (45), troud mei de Flaamske grevinne Johanna fan Konstantinopel
* Matildis fan Angoulême

## Boukeunst

Ofbyld:Sanktuarium Maryjne w Choszcznie.JPG|*Sanktuarium Maryjne w Choszcznie*, Poalen (1233)
1230

## Foarfallen
* 24 septimber - It Keninkryk Kastylje en it Keninkryk Leön geane op yn 'e feriene Kroan fan Kastylje.
* *sûnder datum* - In slimme floed soe de oarsaak west hawwe fan it ferlern gean fan in strook lân eastlik fan it hjoeddeiske Iezumasyl, mei de namme de Waarden, it plak fan de hannelsstreek Esonsted. 
* *sûnder datum* - Yn Nederlân krije Oisterwyk en Swol stedsrjochten.
* *sûnder datum* - Nymwegen wurdt in Frije Ryksstêd mei Aken as memmestêd.
* *sûnder datum* - Grutte groepen Turken begjinne harren yn Anatoalje nei wenjen te setten, nei ferdreaun te wêzen troch de Mongoalen.

## Berne

## Ferstoarn
* 28 july - hartoch Leopold VI fan Eastenryk (* 1176)
* 15 desimber - kening Ottokar I fan Bohemen (* 1155)
;*datum ûnbekend*:
* Walther von der Vogelweide, Dútsk dichter (* 1170)
1231

## Foarfallen
* In Frysk leger lûkt  Drinte binnen, om op fersyk fan de biskop fan Utert de Slach by Ane te wreekjen.
* Yn it hartochdom Gelre krije Harderwyk en Roermond stedsrjochten.
* Harderwyk krijt stedsrjochten fan Greve Otto II
* Ertoghrul nimt as emir de lieding oer de Ottomanen

## Berne

## Ferstoarn
* 30 maart - Dodo, Frysk mûnts (* 11??)
* 13 juny - Antonius fan Padua, katolyk hillige.
* Süleyman, (ferdronken yn de Eufraat)
* 17 novimber - Elisabeth fan Thüringen, patroan fan de garitas.

## Literatuer
* Sibrand fan Hallum, *[[Vita Fretherici]]* (*It Libben fan [[Freark fan Hallum]]*)
1234

## Foarfallen
* Fransiskanen stifte in kleaster yn Sint-Truiden.
* Ögedei Khan, soan fan Dzjengis Khan, ferslacht mei help fan de Súdlike Song-dynasty de Jin.
* Harns krijt stedsrjochten en wurdt sa de twadde stêd fan Fryslân.
* Begynhof ter Hoye wurdt stifte (Gint)
* Theobald IV fan Champagne erft it Keninkryk Navarra.
* Nei de dea fan Knoet II giet Erik XI fan Sweden werom nei syn bertelân om dêr fannijs de troan te besetten
* Houlik fan de Frânske kening Loadewyk IX fan Frankryk (“Saint Louis”) mei Margareta fan Provence, de âldste dochter fan greve Raymond Berengarius IV fan Provence (1198-1245).

## Berne
* Margareta fan Henneberch, de jongste dochter fan greve Floaris IV fan Hollân

## Ferstoarn
* 8 juny - Keizer Chukyo, Keizer fan Japan (*&nbsp;1218)
* 13 july - Floaris IV fan Hollân, greve fan Hollân (*&nbsp;1210)
* 31 augustus - Go-Horikawa, Keizer fan Japan (*&nbsp;1212)
* Stefan Radoslav, kening fan Servje, (*&nbsp;1192)
* Robert III fan Dreux, greve fan Dreux
* Knoet II fan Sweden
1235

## Foarfallen
* Hindrik I wurdt opfolge troch Hindrik II as Hartoch fan Brabân
* Om dizze tiid hinne wurdt it kleaster Bethlehem stifte 
## Berne
* Paus Bonifatius VIII
* Ramon Llull, Spaansk skriuwer, filosoof, dichter en teolooch.
## Ferstoarn
* 26 oktober - Andreas II (60), kening fan Hongarije
* 5 septimber - Hartoch Hendrik I, Hartoch fan Brabân
1236

## Foarfallen
* Kampen (Nederlân) krijt stedsrjochten.
* Doetinchem (Nederlân) krijt stedsrjochten.
* Batu Khan stiftet it kanaat fan de Gouden Huorde.
## Berne

## Ferstoarn
* 12 jannewaris - Sava fan Servje (60), in kristen-otterdokse hillige
1237

## Foarfallen
* Yn Nederlân krije Doesburch, Doetinchem en Eastburch stedsrjochten. 
* Ein fan it bewâld fan sultan Alaeddin Keikubad I oer de Rum-Seltsjoeken
## Berne
* Adam de la Halle, Frânske trouvère en komponist fan it Jeu de Robin et Marion.

## Ferstoarn
Feroaring fan Lucht

***Feroaring fan Lucht*** is in skelmeroman fan Rink van der Velde út 1971. Haadpersoan is de singeliere húshâlding fan Durk Lugtigheid, alias Durk Snoad. 

## Ferhaal
Durk Snoad wennet mei syn frou Foekje en harren bern yn in ûnbewenber ferklearre helte fan in dûbele wente oan’e Sânleane by it brechje oer it Alddjip by Beetstersweach. Hja krije hieltyd mear ferlet fan romte, omdat de húshâlding oanboazet ta wol tolve bern. Hja meitsje dêrom fan de âlde hoale wente. De skriuwer dy’t by it fertellen fan it ferhaal mei humor en irony oan de lêzer oan it begjin fan elk haadstik it hâlden en dragen fan Durk besiket te ferklearjen. Durk is in frij man dy’t ticht by de natuer libbet en fierders it minskdom mar rabje lit. Moarns betiid hâldt Durk appèl om wat sicht te hâlden op alle bern en harren hâlden en dragen.
Dizze frijheid bestiet benammen út it fangen fan mollen (foar de feltsjes), it fangen fan skiere iel en it fangen fan wyld yn de gebieten fan minsken dy’t jachtrjochten hawwe. Tsjinstanner fan Durk is dêrom ek Feike Dam de boskwachter. Feike is in man dy’t it benypte gesach fertsjintwurdiget dat der op út om oaren harren frijheid te misgunnen. Yn tsjinst by de husaren hat Durk fan ritmaster Van Schaik in soad leard oer hoe’t de wrâld eins wêze moat. Mar de wrâld leit der wat dat oangiet yn dizze tiid hiel oars hinne. 
Der wurdt Durk oansein dat er net langer oan de Sânleane wenje mei omdat it hûs der ôf sil. Hy siket stipe by de boargemaster, dy’t him altyd oansprekt mei ‘Sijne Doorluchtigheid’. Al kin er goed mei boargemaster, it draait der dochs op út dat de famylje ferhuzet nei Drachten, dêr’t Durk by Philips wurkje sil. Harren net-oanpaste gedrach jout yn de stêd in soad swierrichheden. Durk hat op’t lêst sa’n langst nei syn frijheid dat er mei soan Willem, de ienige fan syn bern dy’t nei him útskaait, op in nacht wer nei de Sânleane ta giet. Bijke de hûn giet fansels ek mei. Tegearre fange se in soad iel, dat it foldocht harren poerbêst. Ien dei foardat it hûs oan de Sânleane plat sil, lade se harren húsrie op’e wein en gean wer yn de âld hoale wenjen. It foldocht sa skoan dat Foekje samar wer 'yn ’e bloei' stiet. In wûnder, mar sa’t Durk altyd seit: 'wy hawwe it altyd graach dwaan mocht en de feroaring fan lucht hat ús goed dien'.
1238

## Foarfallen

* Johan II de Rumigny wurdt opfolge troch William de Savoy as Biskop fan Luik
## Berne
* Mindaugas, earste bekende lieder fan Litouwen
* Meinhard II fan Gorizia-Tirol
## Ferstoarn
;*datum ûnbekend*
* Sibrand fan Hallum, Frysk abt en skriuwer (* ein 12e iuw)
1239

## Foarfallen
* 20 maart - Paus Gregoarius IX ekskommunisearret keizer Freark II fan it Hillige Roomske Ryk.
* *sûnder datum* - Yn it Italjaanske Verona hearsket wettersneed.

## Berne
* 17 juny - kening Edwert I fan Ingelân († 1307)
;*datum ûnbekend*
* kening Piter III fan Aragon († 1285)
* kening Ram Khamhaeng de Grutte fan Sûkotai (Tailân) († 1298)

## Ferstoarn
;*datum ûnbekend*
* Willem fan Savoaye, biskop fan Valence (* 11??)
1240

## Foarfallen
* It Kievske Ryk wurdt ferovere troch de Mongoalen.
* Begjin Babai-opstân
* Ein fan de Noarske boargeroarloch (sûnt 1130).
* Kleaster Jeruzalim yn Gerkeskleaster stifte
## Berne

## Ferstoarn
1241

## Foarfallen
* 18 maart - Yn 'e Slach by Chmielnik rinne de Mongoalen de Poalske troepen út 'e gewesten Sandomierz en Krakau ûnder de foet. De stêd Krakau, wêrfan't de ynwenners op 'e tiid evakuëarre binne, wurdt neitiid troch de Mongoalen ferwuostge.
* april - De befolking fan Breslau (Wrocław) wurdt evakuëarre as de Mongoalen almar fierder yn 'e rjochting fan 'e stêd optsjogge. De ferdigeners fan it Kastiel fan Breslau brâne neitiid út strategyske redens de ûntromme stêd plat.
* 9 april - Yn 'e Slach by Liegnitz (Legnica) ferslane de Mongoalen fan 'e Goudene Kliber in bûnsgenoatskip besteande út it Keninkryk Poalen, it Markgreefskip Moraavje, de Timpeliers, de Hospitaalridders en de ridders fan 'e Dútske Oarder. De befelhawwer fan it alliëarde leger, hege hartoch Hindrik II de Fromme fan Poalen, komt yn de fjildslach om. 
* 11 april - Yn 'e Slach by Mohi (Muhi) ferslane de Mongoalen fan 'e Goudene Kliber in bûnsgenoatskip besteande út it Keninkryk Hongarije, it Keninkryk Kroaasje, de Timpeliers en it Hartochdom Eastenryk, ûnder lieding fan kening Bela&nbsp;IV fan Hongarije. 
* 25 desimber - De Mongoalen feroverje en ferwuostgje Hongaarske haadstêd Esztergom en op deselde deis teffens de stêden Boeda en Pest, oan wjerssiden fan 'e Donau. De Hongaarske kening Bela&nbsp;IV flechtet nei it Keninkryk Kroaasje, dat in personele uny mei Hongarije ûnderhâldt, en dêr't Bela sadwaande ek oer hearsket.
* 25 oktober - Selestinus IV wurdt keazen as paus fan Rome. Syn pontifikaat sil mar 17 dagen duorje (oant syn ferstjerren op 10 novimber), en is dêrmei ien fan 'e koartsten út 'e skiednis.
* *sûnder datum* - It Noarddútske Hannover kriget stedsrjochten.
* *sûnder datum* - Sint-Anna ter Muiden, no ûnderdiel fan Sluis, yn Siuwsk-Flaanderen, kriget stedsrjochten.

## Berne
* 4 septimber - kening Aleksander III fan Skotlân († 1286)
;*datum ûnbekend*
* Eleönoara fan Kastylje, keninginne-gemalinne fan Ingelân († 1290)

## Ferstoarn
* 28 maart - kening Waldemar II fan Denemark (* 1170)
* 23 septimber - Snorri Sturluson, Iislânsk skiedskriuwer, dichter en politikus (* 1179)
* 22 augustus - paus Gregoarius IX (* 1170)
* 10 novimber - paus Selestinus IV (* 11??)
1244

## Foarfallen
* 16 maart: De krústocht tsjin de Kataren rint op 'e ein. Montségur falt en 200 ketters wurde ferbrând.
* Jeruzalim giet foargoed ferlern foar de krúsfarders.
* Margaretha II wurdt grevinne fan Flaanderen en Henegouwen

## Berne

## Ferstoarn
*5 desimber - Jehanna fan Konstantinopel