open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1835

## Foarfallen
* 5 maaie - De earste trein op it fêstelân fan Europa riidt yn Belgje, tusken Brussel en Mechelen.
* 18 juny - De earste stien foar de fermanje fan Akkrum wurdt lein.
* 30 augustus - Stifting fan Melbourne, yn de Australyske koloanje Fiktoaria.
* 2 oktober - Mei de Slach by Gonzales brekt de Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch út, wêrby't de provinsje Teksas him besiket los te skuorren fan Meksiko.
* 1 desimber - Hans Christian Andersen publisearret syn earste boek mei mearkes.
* *sûnder datum* - Utfining en ûntjouwing fan it Morse troch Samuel Morse.
* *sûnder datum* - De earste trein yn Dútslân riidt tusken Neurenberch en Fürth.
* *sûnder datum* - Charles Henry Harrod begjint in tee- en krûdenierswinkel, dy't útgroeie soe ta it Londenske warehûs Harrods.
* *sûnder datum* - Charles Darwin nimt by syn reis mei de Beagle de skyldpad Harriet mei nei Ingelân.
* *sûnder datum* - Gaspard-Gustave Coriolis beskriuwt foar 't earst it korioliseffekt.
* *sûnder datum* - Utfining fan it relais troch de Amerikaan Joseph Henry.

## Berne
* 5 jannewaris - Hendrik van Rijgersma, Frysk dokter, botanikus, soölooch († 1877)
* 22 jannewaris - Evert Klazes Boorsma, Frysk keatser († 1872)
* 14 febrewaris - François Haverschmidt (Piet Paaltjens), Frysk dichter († 1894)
* 9 april - kening Leopold II fan Belgje († 1909)
* 2 juny - paus Pius X († 1914)
* 3 oktober - Jacoba Rauwerda, Frysk bordeelhâldster († 1919)
* 2 novimber - J.J.A Ploos van Amstel, Nederlânsk predikant en teolooch († 1895)
* 14 novimber - Wilco Rengers, Frysk jurist en politikus († 1916)
* 30 novimber - Mark Twain, Amerikaansk skriuwer († 1910)
* 20 desimber - Obbe Rommerts, Frysk útjouwer en fakbûnsman († 1903)
;*datum ûnbekend*
*Hingjende Wolk (*Hanging Cloud*), froulik kriger fan 'e Odjibwe († 1919)
*Rein-yn-'t-Gesicht (*Rain-in-the-Face*), opperhaad fan 'e Lakota († 1905)

## Ferstoarn
* 1 april - Bartolomeo Pinelli, Italjaansk keunstner (* 1781)
* 8 april - Wilhelm von Humboldt, Dútsk taalkundige en filosoof (* 1767)
* 8 juny - Gian Domenico Romagnosi, Italjaansk filosoof, ekonoom en jurist (* 1761)
* 25 juny - Antoine-Jean Gros, Frânsk keunstskilder (* 1771)
* 27 juny - Evert Sjerps Ferwerda, Frysk timmerman en wiskundige (* 1755)
* 26 july - Caspar Reuvens, Nederlânsk argeolooch (* 1793)
* 23 septimber - Vincenzo Bellini, Italjaansk komponist (* 1801)

## Literatuer
;koarte ferhalen
* Hans Christian Andersen, *[[Fyrtøjet]]* (oerset yn it Frysk as *De Tonderdoaze*)
* Hans Christian Andersen, *[[Lille Claus og Store Claus]]* (oerset yn it Frysk as *Grutte Klaas en Lytse Klaas*)
* Hans Christian Andersen, *[[Prinsessen på Ærten]]* (oerset yn it Frysk as *De Prinsesse op 'e Earte*)
* Hans Christian Andersen,*[[Tommelise]]* (oerset yn it Frysk as *Tommelyske*)
;poëzij
* Edgar Allan Poe, *[[Hymn (Edgar Allan Poe)|Hymn]]* (oerset yn it Frysk as *Hymne*)

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:Turner, J. M. W. - The Grand Canal - Venice.jpg|*Feneetsje* (1835) William Turner, Metropolitan


## Boukeunst

Ofbyld:Soeterbeek.jpg|*Soesterbeek*, Nuenen (1835?) F.A. Eschauzier
1834

## Foarfallen
* 15 augustus - Yn 'e Deenske haadstêd Kopenhagen wurdt it ferdivedaasjepark Tivoli iepene.
* *sûnder datum* - De Ofskieding fan 1834 hat plak; trochdat dûmny Hendrik de Cock út de Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke set wurdt.

## Berne
;jannewaris
* 1 - Gerrit Vlaskamp, Frysk túnarsjitekt († 1906)
;july
* 14 - James McNeill Whistler, Amerikaansk keunstskilder († 1903)
* 19 - Edgar Degas, Frânsk keunstskilder († 1917)
;augustus
* 8 - James W. Forsyth, Amerikaansk militêr († 1906)
* 13 - Walle Melis Oppedijk, Frysk houtkeapman en politikus († 1893)
* 24 - Frederick Benteen, Amerikaansk militêr († 1898)
* 31 - Anson Mills, Amerikaansk militêr en útfiner († 1924)
;novimber
* 15 - Marcus Reno, Amerikaansk militêr († 1889)
;desimber
* 7 - Hugo Suringar, Frysk útjouwer († 1911)
* 23 - Sientje van Houten, Nederlânsk keunstskilderesse († 1909) 
;*datum ûnbekend*
*Bûnte Earn (*Spotted Eagle*), opperhaad fan 'e Lakota († nei 1891)

## Ferstoarn
* 24 septimber - keizer Peter I fan Brazylje (* 1798)
* 18 oktober - Isabelle de Gélieu, Switsersk skriuwster en oersetster (* 1779)

## Literatuer
;ferhalebondels
* bruorren Halbertsma, *[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]* (trêde, fierder útwreide útjefte)
;poëzij
* bruorren Halbertsma, *[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]* (trêde, fierder útwreide útjefte)
1832

## Foarfallen
* 12 febrewaris - Ekwador anneksearret the Galapagoseilannen.
* 11 maaie - Grikelân wurdt ûnôfhinklik fan it Osmaanske Ryk.

## Berne
* 23 jannewaris - Edouard Manet, Frânsk keunstskilder († 1883)
* 27 jannewaris - Lewis Carroll, Ingelsk berneboekeskriuwer en wiskundige († 1898)
* 14 juny - Nikolaus Otto, Dútsk útfiner fan de ferbrâningsmotor († 1891)
* 6 july - keizer Maksimiliaan fan Meksiko († 1867)
* 9 july - Albert Breunissen Troost, Nederlânsk arsjitekt († 1900)
* 26 augustus - Charles DeRudio, Italjaansk-Amerikaansk militêr († 1910)
* 2 oktober - Willem Boele Sophius Boeles, Frysk jurist en histoarikus († 1902)
* 15 desimber - Gustave Eiffel, Frânsk yngenieur († 1923)
* 28 desimber - Willem Suringar, Frysk botanikus († 1898)

## Ferstoarn
* 17 jannewaris - Pieter Cats, Frysk keapman en deputearre (* 1763)
* 1 febrewaris - Ecco Epkema, Frysk letterkundige en klassikus (* 1759)
* 22 maart - Johann Wolfgang von Goethe, Dútsk skriuwer (* 1749)
* 13 maaie - Georges Cuvier, Frânsk biolooch (* 1769)
* 22 july - keizer Napoleon II fan Frankryk (* 1811)
* 21 septimber - sir Walter Scott, Skotsk skriuwer en dichter (* 1771)
* 15 novimber - Gosling Posthumus, Frysk keunstskilder (* 1800)
1831

## Foarfallen
* 5 febrewaris- De Nederlânske marine-ofsier Jan van Speijk lit syn skip eksplodearje yn 'e haven fan Antwerpen om foar te kommen dat it yn hannen fan de Belgyske opstannelingen falle sil.
* 21 july - Leopold I wurdt kening fan Belgje.
* 2 augustus - It Nederlânske Leger set útein mei de Tsiendeiske Fjildtocht tsjin 'e Belgyske opstannelingen. 
* 12 augustus - De Tsiendeiske Fjildtocht einiget mei in Nederlânske weromlûking út Belgje as Frankryk de Belgen te help komt.
* 28 augustus - Michael Faraday ûntdekt de elektro-magnetyske ynduksje.
* 27 desimber - Charles Darwin begjint oan syn hystoaryske reis mei de Beagle

## Berne
* 23 febrewaris - Hendrik Willem Mesdag, Nederlânsk keunstskilder († 1915)
* 31 maart - Mark Kellogg, Amerikaansk sjoernalist († 1876)
* 13 juny - James Maxwell, Skotsk wis- en natuerkundige († 1879
* 19 oktober - Rients Yntema, Frysk keatser († 1884)
* 5 novimber - Anna Leonowens, Ingelsk gûvernante en skriuwster († 1915)
* 19 novimber - James Garfield, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1881)
;*datum ûnbekend*
*Sittende Bolle (*Sitting Bull*), opperhaad fan 'e Lakota († 1890)
*Slacht-Twa (*Two Strike*), opperhaad fan 'e Lakota († 1915)

## Ferstoarn
* 5 febrewaris - Jan van Speijk, Nederlânsk militêr (* 1802)
* 4 july - James Monroe, presidint fan 'e Feriene Steaten (* 1758)
* 8 novimber - Sipko Basseleur Frysk jurist en politikus (* 1746)
* 14 novimber - Georg Hegel, Dútsk filosoof (* 1770)

## Literatuer
;poëzij
* Edgar Allan Poe, *[[To Helen]]* (oerset yn it Frysk as *Foar Helen*)
1830

## Foarfallen
* 27 july - Yn Frankryk brekt de Julyrevolúsje út. Nei twa dagen fan rebûlje flechtet kening Karel X nei Ingelân.
* 15 septimber - De earste persoanetrein riidt tusken Liverpool en Manchester.
* 25 augustus - Begjin fan de Belgyske Opstân.

## Berne
* 5 maart - Elmer S. Dundy, Amerikaansk rjochter († 1896)
* 20 maart - Eugene A. Carr, Amerikaansk militêr († 1910)
* 1 maaie - Guido Gezelle, Flaamsk preester en dichter († 1899)
* 20 maaie - Hector Malot, Frânsk skriuwer († 1907)
* 17 july - Eelco Verwijs, Nederlânsk taalkundige en argivaris-bibliotekaris († 1880).
* 24 july - Andrew J. Poppleton, Amerikaansk abbekaat en politikus († 1896)
* 5 oktober - Chester A. Arthur, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1886)
* 10 desimber - Emily Dickinson, Amerikaansk skriuwster en dichteresse († 1886)
;*datum ûnbekend*
*Amerikaansk Hynder de Aldere (*American Horse*), opperhaad fan 'e Lakota († 1876)
*Heal Giel Gesicht (*Half Yellow Face*), Kriesk ferkenner yn 'e tsjinst fan it Amerikaanske Leger († 1879)
*Lange Bolle (*Tall Bull*), opperhaad fan 'e Súdlike Sjajinnen († 1869)

## Ferstoarn
* 16 maaie - Jean-Baptiste Joseph Fourier, Frânsk wis- en natuerkundige (* 1786)
* 26 juny - kening George IV fan it Feriene Keninkryk (* 1762)
* 18 july - Ulbe Piers Draisma, Frysk boer, ûndernimmer en bestjoerder (* 1785)
* 1 desimber - paus Pius VIII (* 1761)
* 17 desimber - Simón Bolívar, Fenezolaansk revolúsjonêr en politikus (* 1783)
1829

## Foarfallen
* 10 juny - De earste roeiwedstryd tusken tiims fan 'e Universiteit fan Oxford en de Universiteit fan Cambridge wurdt holden (Oxford wint).
* *sûnder datum* - De tekst fan it Frysk folksliet, skreaun troch Eeltsje Halbertsma, wurdt foar it earst publisearre yn de twadde printinge fan *[[De Lapekoer fen Gabe Skroar]]*.

## Berne
* 21 jannewaris - kening Oskar II fan Sweden en Noarwegen († 1907)
* 26 febrewaris - Levi Strauss, Dútsk-Amerikaansk ûndernimmer en útfiner fan de spikerbroek († 1902)
* 3 maart - Carl von Siemens, Dútsk ûndernimmer († 1906)
* 9 maaie - Pieter Baukes Rijpma, Frysk keatser († 1895)
* 16 juny - Geronimo, opperhaad fan 'e Tsirikahûa-Apachen († 1909)
* 11 septimber - Thomas Hill, Ingelsk-Amerikaansk keunstskilder († 1908)
* 10 novimber - Newton Knight, Amerikaansk boer en opstannelingelieder († 1922)
* 14 novimber - Fred Gerard, Amerikaansk keapman en tolk († 1913)
;*datum ûnbekend*
*Wylde Baarch (*Wild Hog*), opperhaad fan 'e Noardlike Sjajinnen († 1???)

## Ferstoarn
* 10 febrewaris - paus Leo XII (* 1760)
* 23 novimber - Obe Sikkes Bangma, Frysk wis- en seefeartkundige (* 1768)
* 28 desimber - Jean-Baptiste Lamarck, Frânsk biolooch (* 1744)

## Literatuer
;novelles
* Steen Steensen Blicher, *[[Præsten i Vejlby]]* (oerset yn it Frysk as *De Dominy fan Vejlby*)
;koarte ferhalen
* Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[De Reis nei de Jichtmasters]]*
;ferhalebondels
* bruorren Halbertsma, *[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]* (twadde, útwreide útjefte)
;poëzij
*dichtbondels
**bruorren Halbertsma, *[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]* (twadde, útwreide útjefte)
*gedichten
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[Ald Jan-om]]*
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[De Alde Friezen]]* (Frysk folksliet)
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[Geale' Sliepke]]*
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[Skipperssankje]]*
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[It Tsjerkhôf by Jûntiid]]*
** Joast Hiddes Halbertsma, *[[Nacht (gedicht fan Joast Hiddes Halbertsma)|Nacht]]*
** Joast Hiddes Halbertsma, *[[Sibbel fan De Ryp]]*
1828

## Foarfallen
* 22 jannewaris - Arthur Wellesley, hartoch fan Wellington, wurdt premier fan it Feriene Keninkryk.
* 20 april - De Frânske ûntdekkingsreizger René Caillié wurdt de earste westerling dy't Timboektoe besiket en libben weromkeart.
* july - In swiere tyfoan raast oer it Japanske eilân Kjûsjû; dêrby falle mear as 10.000 deaden.

## Berne
* 29 jannewaris - Jan ten Cate, Frysk ûndernimmer, politikus en bestjoerder († 1876)
* 8 febrewaris - Jules Verne, Frânsk skriuwer († 1905)
* 7 maart - Jan Klazes Boorsma, Frysk keatser († 18??)
* 20 maart - Henrik Ibsen, Noarsk toanielskriuwer († 1906)
* 24 april - Christoffel Bisschop, Nederlânsk keunstskilder († 1904)
* 27 april - Gerben Colmjon, Frysk taalkundige, argivaris en oersetter († 1884)
* 27 april - Anjenette Reinders, Nederlânske ûndernimmer, makker fan Bearenburch († 1901)
* 8 maaie - Henri Dunant, Switsersk bankier en oprjochter fan it Reade Krús († 1910)
* 13 maaie - Johan Binkes, Nederlânsk fise-admiraal († 1891)
* 1 juny - David S. Stanley, Amerikaansk militêr († 1902)
* 8 septimber - Joshua Chamberlain, Amerikaansk militêr, heechlearaar en politikus († 1914)
* 8 septimber - George Crook, Amerikaansk generaal († 1890)
* 9 septimber - Lev Tolstoj, Russysk skriuwer († 1910)
* 29 desimber - Durk Piers Noordmans, Frysk boer en leketeolooch († 1907)
;*datum ûnbekend*
*Ely S. Parker (Donehogawa), Amerikaansk militêr en politikus († 1895)

## Ferstoarn
* 15 april - Francisco Goya, Spaansk keunstskilder (* 1746)
* 11 maaie - Arjen Roelofs, Frysk boer en astronoom (* 1754)
* 3 augustus - Frâns Julius Johan fan Eysinga, Frysk politikus en grytman (* 1752)
* 27 augustus - Eise Eisinga, Frysk wolkjimmer en astronoom (* 1744)
* 20 septimber - Eelkje Poppes, Frysk dichteresse (* 1791)
* 19 novimber - Franz Schubert, Eastenryksk komponist (* 1797)
* 1 desimber - Sjaka, kening fan 'e Soeloes (* 1781)

## Muzyk
;lieten
* Franz Schubert, *[[Die Forelle]]* (oerset yn it Frysk as *De Forel*)
1827

## Foarfallen
* 27 septimber - Oprjochting fan it „Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde” troch Franciscus Binkes, Hendrik Amersfoordt en Freerk Fontein.
* 18 novimber - Iepening fan it Kanaal Gint-Terneuzen, dat de stêd Gint in ferbining mei de see jout.

## Berne
;febrewaris
* 6 - Mattheus Teffer, Frysk sindeling en stifter fan it Ljouwerter Diakonessehûs († 1907)
;maart
* 8 - Wilhelm Bleek, Dútsk taalkundige († 1875)
;april
* 20 - John Gibbon, Amerikaansk militêr († 1896)
;maaie
* 16 - Pierre Cuypers, Nederlânsk arsjitekt († 1921)
;juny
* 12 - Johanna Spyri, Switsersk skriuwster († 1901)
;augustus
* 5 - Manuel Deodoro da Fonseca, presidint fan Brazylje († 1892)
;septimber
* 17 - Albert Martin, Nederlânsk keunstskilder en tekener († 1900)
;novimber
* 10 - Alfred Terry, Amerikaansk generaal († 1890)
;*datum ûnbekend*
*Grutte Earn (*Big Eagle*), opperhaad fan de Eastlike Dakota († 1906)
*Moardearn (*Kill Eagle*), opperhaad fan de Lakota († 1885)

## Ferstoarn
* 5 maart - Pierre Simon Laplace, Frânsk wiskundige (* 1749)
* 5 maart - Alessandro Volta, Italjaansk natuerkundige (* 1745)
* 26 maart - Ludwig van Beethoven, Dútsk komponist (* 1770)
* 12 augustus - William Blake Ingelsk skriuwer, dichter en keunstner (* 1757)
* 10 novimber - Hyltsje Hepkes van der Zee, Frysk politikus (* 1754)
1826

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Joseph Nicéphore Niépce makket de earste foto.

## Berne
* 19 jannewaris - Isidore Joseph Du Roussaux, Waalsk biskop fan Doarnik († 1897)
* 19 jannewaris - Robert Braithwaite Martineau, Ingelsk keunstskilder († 1869)
* 26 jannewaris - Louis Favre, Switsersk yngenieur († 1879)
* 15 febrewaris - Johnstone Stoney, Iersk natuerkundige († 1911)
* 24 febrewaris - Constantijn Theodoor van Lynden van Sandenburg, Nederlânsk politikus († 1885)
* 3 maaie - kening Karel XV fan Sweden († 1872)
* 5 maaie - Eugénie fan Montijo, keizerinne-gemalinne fan Frankryk († 1920)
* 8 desimber - Friedrich von Siemens, Dútsk ûndernimmer († 1904)
* 21 desimber - Willem Klazes Boorsma, Frysk keatser († 1870)
* 28 desimber - Conrad Busken Huet, Nederlânsk skriuwer († 1886)
;*datum ûnbekend*
*Bûnte Wapity (*Spotted Elk*), opperhaad fan 'e Lakota († 1890)

## Ferstoarn
* 3 jannewaris - Louis Gabriel Suchet, Frânsk maarskalk (* 1770)
* 17 jannewaris - Juan Crisóstomo de Arriaga, Baskysk komponist en fioelist (* 1806)
* 7 febrewaris - Henri Damas Bonhomme, Frysk bestjoerder en militêr (* 1747)
* 13 april - Franz Danzi, Dútsk komponist en dirigint (* 1763)
* 4 july - John Adams, presidint fan 'e Feriene Steaten (* 1735)
* 4 july - Thomas Jefferson, presidint fan 'e Feriene Steaten (* 1743)
* 13 augustus - René Laennec, Bretonsk dokter (* 1781)
* 3 oktober - Fenna Mastenbroek, skriuwster, benammen fan berneboeken (* 1788)
* 3 desimber - Everwinus Wassenbergh, Frysk taalkundige (* 1742)
* 30 desimber - Willem Hindrik Scheltes van Heemstra, Frysk militêr en politikus (* 1779)

## Literatuer
;romans
* James Fenimore Cooper, *[[The Last of the Mohicans]]* (oerset yn it Frysk as *De Lêste Mohikaan*)

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:John Constable - The Cornfield.jpg|*The Cornfield* (1826) John Constable, National Gallery


## Boukeunst

Ofbyld:Meerssen-Beekstraat 62 (1).JPG|Wenten yn Meerssen (1826)
1825

## Foarfallen
* 27 septimber - George Stephenson lûkt mei syn stoomlokomotyf de earste passazjierstrein.

## Berne
;april
* 15 - William Royall, Amerikaansk militêr († 1895)
;maaie
* 28 - Oepke Haitzes Bonnema, Frysk keapman en emigrant († 1895)
;oktober
* 10 - Paul Kruger, Afrikaner foaroanman en presidint fan 'e Súdafrikaanske Republyk († 1904)
* 25 - Johann Strauß jr., Eastenryksk komponist († 1899)
;*datum ûnbekend*
*Bollehaadman (*Bull Chief*), opperhaad fan 'e Krieën († nei 1908)
*Lytse Grutte Man (*Little Big Man*), opperhaad fan 'e Lakota († ûnbekend)
*Lofterhân (*Left Hand*), opperhaad fan 'e Súdlike Arapaho († 1864)

## Ferstoarn
* 1 desimber - tsaar Aleksander I fan Ruslân (* 1777)
* 13 oktober - kening Maksimiliaan I fan Beieren (* 1756)
1823

## Foarfallen
* 7 july - De earste Gysbert Japiksbetinking wurdt hâlden.
* 10 septimber - Simón Bolívar wurdt ynsward as presidint fan Perû.
* 22 septimber - De profeet Joseph Smith wurdt, nei eigen sizzen, troch in ingel nei it plak ta laat dêr't er de goudene platen fynt mei dêrop de iepenbiering fan it mormoanske leauwe.

## Berne
* 8 jannewaris - Alfred Russel Wallace, Welsk biolooch († 1913)
* 28 febrewaris - Ernest Renan, Bretonsk taalkundige, filosoof en histoarikus († 1892)
* 4 april - Carl Wilhelm von Siemens, Dútsk ûndernimmer († 1883)
* 23 april - sultan Abdúlmedjyd I fan it Osmaanske Ryk († 1861)
* 24 april - Sebastián Lerdo de Tejada, presidint fan Meksiko († 1893)
* 8 july - Auke Boonemmer, Frysk skriuwer († 1894)
;*datum ûnbekend*
*Bûnte Sturt (*Spotted Tail*), opperhaad fan 'e Lakota († 1881)
*Kromme Noas (*Roman Nose*), oarlochslieder fan 'e Súdlike Sjajinnen († 1868)

## Ferstoarn
* 26 jannewaris - Edward Jenner, Ingelsk útfiner fan it pokkefaksên (* 1749)
* 18 febrewaris - Martinus Baljee, Frysk dokter en koloniaal (* 1752)
* 9 maart - Jean Henri van Swinden, Nederlânsk wis- en natuerkundige (* 1746)
* 20 augustus - paus Pius VII (* 1740)
* 7 novimber - Rafael del Riego, Spaansk generaal (* 1748)
* 3 desimber - Giovanni Battista Belzoni, Italjaansk egyptolooch (* 1778)
1822

## Foarfallen
* 27 septimber - Mei help fan de ynskripsjes fan de Stien fan Rosetta wit Jean-François Champollion de Egyptyske hieroglifen te ûntsiferjen.
* *sûnder datum* - Charles Babbage bout syn meganyske kompjûter.
* *sûnder datum* - De bruorren Halbertsma jouwe *[[De Lapekoer fen Gabe Skroor]]* út, de foarrinner fan wat letter *[[Rimen en Teltsjes]]* wurde sil. Hjirmei wurdt it tiirek fan it Nijfrysk ynlet.

## Berne
* 4 jannewaris - Joseph J. Reynolds, Amerikaansk militêr († 1899)
* 7 jannewaris - Lucius Columba Murray Bakker, Frysk dokter en skriuwer († 1911)
* 25 febrewaris - Jacobus Cornelis Bloem, Nederlânsk politikus († 1902)
* 27 april - Ulysses S. Grant, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1885)
* 28 maaie - Tiberius Cornelis Winkler, Frysk anatoom, soölooch en natoerûndersiker († 1897)
* 11 juny - Samuel D. Sturgis, Amerikaansk militêr († 1889)
* 22 july - Gregor Mendel, Eastenryksk genetikus († 1884)
* 4 oktober - Rutherford B. Hayes, presidint fan 'e Feriene Steaten († 1893)
* 27 desimber - Louis Pasteur, Frânsk biolooch († 1895) 
;*datum ûnbekend*
*Dirk Dekker, Nederlânsk skriuwer († 1903)
*Read Hynder (*Red Horse*), opperhaad fan 'e Lakota († 1907)
*Reade Wolk (*Red Cloud*), opperhaad fan 'e Lakota († 1909)

## Ferstoarn
* 27 febrewaris - Adolphus Ypey, Frysk botanikus, dokter en filosoof (* 1749)
* 8 july - Percy Bysshe Shelley, Ingelsk dichter (* 1792)

## Literatuer
;ferhalebondels
* bruorren Halbertsma, *[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]*
;poëzij
*dichtbondels
**bruorren Halbertsma, *[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]*
*gedichten
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[De Boalserter Merke]]*
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[Deagraverssankje]]*
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[It Famke]]*
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[Jonker Pyt en Sibbel]]*
** Eeltsje Hiddes Halbertsma, *[[It Libbensein]]*
1821

## Foarfallen
*24 juny - Fenezuëla wurdt selsstannich nei de oerwinning op Spanje yn 'e Slach by Carabobo.
* 28 july - Perû ferklearret him ûnôfhinklik fan Spanje.
* 10 augustus - Missoery wurdt as 24e steat talitten ta de Amerikaanske Uny.
* 15 septimber - Sintraal-Amearika wurdt ûnôfhinklik fan Spanje.
* 27 septimber - Meksiko, yn 'e foarm fan it earste Meksikaanske Keizerryk, wurdt ûnôfhinklik fan Spanje.

## Berne
* 27 jannewaris - John M. Chivington, Amerikaansk militêr († 1894)
* 4 april - Heinrich Band, Dútsk útfiner fan 'e bandonéon († 1860)
* 6 juny - François-Marie Luzel, Bretonsk folklorist en dichter († 1895)
* 8 july - Peter Wilhelm Janssen, Eastfrysk-Nederlânsk keapman en filantroop († 1903)
* 4 augustus - Louis Vuitton, Frânsk ûndernimmer († 1892)
* 14 augustus - Waling Dykstra, Frysk skriuwer († 1914)
* 11 novimber - Fjodor Dostojevski, Russysk skriuwer († 1881)
* 30 desimber - Jacobus van Loon, Frysk ûndernimmer, politikus en frisiast († 1903)
;*datum ûnbekend*
*Swarte Moanne (*Black Moon*), opperhaad fan 'e Lakota († 1893)

## Ferstoarn
* 23 febrewaris - John Keats, Ingelsk dichter (* 1795)
* 26 jannewaris - Johan Valckenaer, Frysk heechlearaar en politikus (* 1759)
* 2 april - Titia Bergsma earste westerske frou yn Japan (* 1786)
* 5 maaie - Napoleon Bonaparte, keizer fan Frankryk (* 1769)
* 13 augustus - Baudina Stinstra, Frysk tekeneresse (* 1739)

## Literatuer
;poëzij
* Percy Shelley, *[[Adonaïs]]* (oerset yn it Frysk as *Adonéïs*)
Friedrich Engels

**Friedrich Engels** (Barmen (Wuppertal), 28 novimber 1820 - Londen, 5 augustus 1895) wie in yndustrieel, sosjaal wittenskipper, skriuwer, polityk teoretikus, sosjalistysk filosoof en tegearre mei Karl Marx de grûnlizzer fan it kommunisme.

Yn 1845 publisearre er 'De Tastân fan de Arbeidersklasse yn Ingelân', grûnfêste op persoanlike waarnimming en ûndersyk. Yn 1848 publisearren Marx en Engels tegearre it Kommunistysk Manifest. Letter stipe er Marx om ûndersyk te dwaan en 'It Kapitaal' te skriuwen. Engels redigearre nei de dea fan Marx in tal dielen fan *Das Kapital*.
1820

## Foarfallen
* 11 jannewaris - Yn Frankryk wurdt foar it earst rustfrij stiel makke.
* 23 jannewaris - Wettersneed yn Nederlân.
* 15 maart - Maine wurdt as 23e steat talitten ta de Amerikaanske Uny.
* iere maityd - Joseph Smith, de stifter fan de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen kriget syn earst fizioen.
* 16 juny - De Odjibwe fan 'e Sault Ste. Marie-troep yn eastlik Opper-Michigan slute mei it regear fan 'e Feriene Steaten it Ferdrach fan Sault Ste. Marie.
* 20 novimber - Yn de Stille Oseaan lit in potfisk de walfiskfarder *Essex* fan kaptein Pollard sinke. It barren en it ferfolch sil it ramt foarmje foar de roman *[[Moby Dick (boek)|Moby Dick]]*, fan 'e Amerikaanske skriuwer Herman Melville.
* *sûnder datum* - Kinine wurdt isolearre troch Pierre Joseph Pelletier.
* *sûnder datum* - De Fenus fan Milo wurdt fûn op it eilân Melos.
* *sûnder datum* - Hans Christian Ørsted ûntfâldet de earste prinsipes fan it elektromagnetisme

## Berne
* 8 febrewaris - William Tecumseh Sherman, Amerikaansk generaal († 1891)
* 2 maart - Eduard Douwes Dekker (Multatuli), Nederlânsk skriuwer († 1887)
* 18 maart - Age Buma, Frysk politikus († 1893) 
* 12 maaie - Florence Nightingale, Ingelsk ferpleechster († 1910)
* 21 juny - James Halliwell-Phillipps, Ingelsk letterkundige en folklorist († 1889)
* 6 oktober - Jenny Lind, Sweedsk sjongster († 1887)
* 21 novimber - Enno Wilhelm Hektor, Eastfrysk skriuwer († 1874)
* 28 novimber - Friedrich Engels, Dútsk filosoof, mei Karl Marx grûnlizzer fan it kommunisme († 1895)
* 16 desimber - Harm Cornelis Winters, Nederlânsk arsjitekt († 1887) 
;*datum ûnbekend*
*Hege Rêchbonke of Bochel (*High Backbone* of *Hump*), opperhaad fan 'e Lakota († 1870)
*Lytse Wolf (*Little Wolf*), opperhaad fan 'e Noardlike Sjajinnen († 1904)

## Ferstoarn
* 5 jannewaris - Johannes Fockema, Frysk boargemaster en ûndernimmer (* 1745)
* 29 jannewaris - kening George III fan it Feriene Keninkryk (* 1738)
* 28 maart - Nicolaas Baur, Frysk keunstskilder (* 1767)
* 18 maaie - Jacob Sjoukes Visser, histoarysk persoan út Snits (* 1793 of 1794)
* 9 juny - Wilhelmina fan Prusen, widdo fan steedhâlder Willem V (* 1751)
* 6 augustus - prinsesse Elisa Bonaparte, jongere suster fan Napoleon Bonaparte (* 1777)
* 7 septimber - Court Lambertus fan Beyma, Frysk politikus en patriot (* 1753)
* 16 oktober - Marie Bigot, Frânsk pianiste en komponiste (* 1786)

## Literatuer
;romans
* Walter Scott, *[[Ivanhoe]]* (oerset yn it Frysk as *Ivanhoe*)
* Hendrik Tollens, *De Overwintering der Hollanders op Nova Zembla*

## Muzyk
* Antonio Salieri, *Du, Dieses Bundes Fels und Gründer* (kantate)

## Boukeunst

Ofbyld:Huninga Pieterburen.jpg|*Pleats Huninga*, Piterbuorren (1820)
1819

## Foarfallen
* 22 febrewaris - De Feriene Steaten keapje Floarida fan Spanje.
* 22 maaie-20 juny - De *[[SS Savannah]]* stekt as earste stoomskip de Atlantyske Oseaan oer.
* 14 desimber - Alabama wurdt as de 22e steat opnommen yn 'e Amerikaanske Uny.

## Berne
* 14 febrewaris - Joshua Norton, Amerikaansk ûndernimmer dy't himsels útrôp ta 'keizer fan de Feriene Steaten' († 1880)
* 10 maart - Jan Ensing, Nederlânske skilder († 1894)
* 24 maaie - keninginne Fiktoaria fan it Feriene Keninkryk († 1901)
* 1 augustus - Herman Melville, Amerikaansk skriuwer († 1891)
* 26 augustus - prins Albert fan Saksen-Coburg-Gotha, gemaal fan keninginne Fiktoaria († 1861)
* 19 septimber - Léon Foucault, Fransk útfiner († 1868)
;*datum ûnbekend*
* Arthur McKenzie Dodson, Amerikaansk ambachtsman, ûndernimmer en politikus († 1874)

## Ferstoarn
* 19 jannewaris - kening Karel IV fan Spanje (* 1748)
* 3 maaie - Wilhelmina van Idsinga, Frysk keunstskilderesse (* 1788)
* 22 july - Sebald Justinus Brugmans, Frysk dokter, botanikus en heechlearaar (* 1763)
* 19 augustus - James Watt, Skotsk útfiner fan 'e stoommasine (* 1736)
1818

## Foarfallen
* 2 maart - Untdekking fan 'e grêfkeamer yn 'e piramide fan Sjefren troch Giovanni Battista Belzoni.

## Berne
* 10 jannewaris - Dirk Postma, Frysk predikant († 1890)
* ±febrewaris - Frederick Douglass, Amerikaansk aktivist en steatsman († 1895)
* 8 april - kening Kristiaan IX fan Denemark († 1906)
* 9 april - Waalke van Borssum Waalkes, Frysk predikant en bibeloersetter († 1866)
* 20 april - Heinrich Göbel, Dútsk útfiner fan de gloeilampe († 1893)
* 5 maaie - Karl Marx, Dútsk filosoof en grûnlizzer fan it marxisme († 1883)
* 29 april - tsaar Aleksander II fan Ruslân († 1881)
* 25 july - Johann Jakob von Tschudi, Switsersk biolooch († 1889)
* 30 july - Jan Heemskerk, Nederlânsk politikus († 1897)
* 30 july - Emily Brontë, Ingelsk skriuwster († 1848)
* 24 septimber - James Prescott Joule, Ingelsk natuerkundige († 1889)
* 31 desimber - Frans Julius Johan van Eysinga, Frysk rjochter en politikus († 1901)

## Ferstoarn
* 5 febrewaris - kening Karel XIII fan Sweden en Noarwegen (* 1748)
* 26 maaie - Michail Bogdanovitsj Barclay de Tolly, Russysk maarskalk en politikus (* 1761)
1817

## Foarfallen
* 4 maart - James Monroe wurdt de 5e presidint fan de Feriene Steaten.
* 12 juny - Karl Drais makket de earste rit mei de draisine, de earste twatsjiller.
* 10 desimber - Mississippy wurdt as 20e steat talitten ta de Amerikaanske Uny.

## Berne
* 14 jannewaris - Harmen Sytstra, Frysk skriuwer († 1862)
* 2 febrewaris - Willem Engelbart Engelen, Frysk jurist, politikus en bestjoerder († 1879)
* 18 febrewaris - Johannes Bosboom, Nederlânsk keunstskilder († 1891)
* 19 febrewaris - kening Willem III fan de Nederlannen († 1890)
* 15 april - Benjamin Jowett, Ingelsk klassikus en teolooch († 1893)
* 16 juny - Marten Hylkes Kingma, Frysk politikus en bestjoerder († 1900)
* 14 septimber - Theodor Storm, Dútsk skriuwer († 1888)
* 10 oktober - Christophorus Buys Ballot, Nederlânsk meteorolooch, wis- en natuerkundige († 1890)

## Ferstoarn
* 14 july - Madame de Staël (Germaine de Staël), Frânsk skriuwster (* 1766)
* 18 july - Jane Austen, Ingelsk skriuwster (* 1775)
* 7 desimber - William Bligh, Britsk seekaptein en gûverneur (* 1754)

## Literatuer
;koarte ferhalen
* Clemens Brentano, *Die Geschichte vom Braven Kasperl und Schönen Annerl*

## Muzyk
;lieten
* Hendrik Tollens, *Wien Neerlands Bloed*

## Boukeunst

Ofbyld:Sint-Franciscus-Xaveriuskerk-Amersfoort.jpg|*Sint-Fransiskus-Ksaveriustsjerke (Amersfoart)* (1817) J. Wittenberg
1815

## Foarfallen
* 26 febrewaris - Napoleon ûntkomt fan it eilân Elba, syn ballingsoard yn 'e Middellânske See.
* 1 maart - Napoleon lânet mei in legerke fan sa'n 1.000 fertroulingen op 'e kust fan súdlik Frankryk, tusken Cannes en Antibes yn.
* 16 maart - Willem I wurdt kening fan Nederlân.
* 20 maart-8 july - It twadde regear fan Napoleon Bonaparte as keizer fan Frankryk, de saneamde Hûndert Dagen.
* 10 april - Utbarsting fan 'e fulkaan de Tambora op it eilân Soembawa yn Nederlânsk-Ynje.
* 18 juny - Napoleon wurdt ferslein yn de Slach by Waterloo.

## Berne
* 1 febrewaris - Assuerus Quaestius, Frysk abbekaat en keunstsamler († 1887)
* 1 april - Otto von Bismarck, rykskânselier fan Dútslân († 1898)
* 19 april - Klaas Aukes van Kleffens, Frysk politikus en bestjoerder († 1906)
* 1 juny - kening Otto I fan Grikelân († 1867)
* 7 july - Théodore Hersart de la Villemarqué, Bretonsk taalkundige († 1895)
* 24 novimber - Grace Darling, Ingelsk fjoertoerwachteresse († 1842)

## Ferstoarn
;febrewaris
4 - Geert Reinders, Nederlânsk keapman, boer en autodidakt yn de ymmunology (* 1737)
;septimber
* 20 - Nicolas Desmarest, Frânsk geolooch (* 1725)
;desimber
* 7 - Michel Ney, Frânsk maarskalk (* 1769)
;*datum ûnbekend*
*Petrus de Aleoet, Aleoetysk jager en Eastersk-otterdoks hillige (* foàr 1800)
1816

## Foarfallen
It jier 1816 stiet bekend as *it jier sûnder simmer*. As gefolch fan de erupsje fan 'e fulkaan Tambora yn 1815 falt yn 1816 de temperatuer op it noardlik healrûn sterk werom.
* 26 juny -  Troch spul tusken Prusen en Nederlân oer harren nije grins unstiet de minysteat Neutraal Moresnet.
* 11 desimber - Indiana wurdt as 19e steat talitten ta de Amerikaanske Uny.

## Berne
;jannewaris
* 21 - Jean-Adrien Guignet, Frânsk keunstskilder († 1854)
;maart
* 31 - Eugène Desmarest, Frânsk biolooch († 1890)
;april
* 3 - Johan de Wal, Frysk heechlearaar yn de rjochtsgeleardheid († 1892)
* 21 - Charlotte Brontë, Ingelsk skriuwster († 1855)
;july
* 15 - Hjerre Gjerrits van der Veen, Frysk ûnderwizer en skriuwer († 1887)
;augustus
* 13 - Wieger Hendrikus Idzerda, Frysk politikus († 1881)
;septimber
* 5 - Johannes Bieruma Oosting, Frysk politikus en steatsman († 1885)
;oktober
* 29 - kening Ferdinand II fan Portegal († 1885)
;desimber
* 13 - Werner von Siemens, Dútsk útfiner en ûndernimmer († 1892)

## Ferstoarn
* 20 maart - keninginne Marije I fan Portegal (* 1734)
* 4 oktober - Jan Reinders Radersma, Frysk oargelbouwer (* 1772)
* 6 novimber - Sjoerd Stapert, Frysk wetterboukundige en arsjitekt (* 1735)

## Literatuer
;poëzij
* Percy Shelley, *[[Alastor, or The Spirit of Solitude]]* (oerset yn it Frysk as *Alastor*)
1814

## Foarfallen
* 14 jannewaris - De Frede fan Kiel wurdt sletten. Hjirby ferliest Denemark Noarwegen oan Sweden en Hilgelân oan Grut-Brittanje.
* 6 april - Ein fan de earste regearperioade fan Napoleon Bonaparte yn Frankryk.

## Berne
* 18 april - Anne Meines, Frysk politikus († 1884)
* 19 july - Samuel Colt, Amerikaansk wapensmid en ûndernimmer († 1862)
* 10 augustus - Henri Nestlé, Dútsk-Switsersk ûndernimmer († 1890)
* 13 augustus - Anders Jonas Ångström, Sweedsk natuerkundige († 1874)
* 13 septimber - Nicolaas Beets, Nederlânsk skriuwer, dichter en predikant († 1903)
* 6 novimber - Adolphe Sax, Waalsk muzykynstrumintebouwer († 1894)
;*datum ûnbekend*
*Ratteljende Tekken (*Rattling Blanket*), Lakota-frou († 1844)

## Ferstoarn
* 29 maaie - Joséphine de Beauharnais, keizerinne-gemalinne fan Frankryk (* 1763)
* 26 maart - Joseph-Ignace Guillotin, Frânsk dokter en politikus (* 1738)
1813

## Foarfallen
* 16-19 oktober - De Slach by Leipzig, ek bekend as de Folkeslach: Napoleon lijt in slimmen nederlaach.
* 30 novimber - Willem, de soan fan steedhâlder Willem V, komt oan yn Skeveningen nei't de Frânsen út Nederlân ôfset binne.

## Berne
* 19 maart - David Livingstone, Skotsk sindeling en ûntdekkingsreizger († 1873)
* 5 maaie - Søren Kierkegaard, Deensk filosoof († 1855)
* 22 maaie - Richard Wagner, Dútsk komponist († 1883)
* 9 juny - Age Wigers Schoonhoven, bûterkeapman en foaroanman fan it Frysk Réveil († 1869)
* 9 oktober - Giuseppe Verdi, Italjaansk komponist († 1901)
* 17 oktober - Georg Büchner, Dútsk skriuwer († 1837)
;*datum ûnbekend*
* Ype Baukes de Graaf, Frysk moardner, lêste dy't yn Fryslân de deastraf krige († 1860) (mooglik berne yn 1812)
* John Wilson, opperhaad fan 'e Ottawa († 1870)

## Ferstoarn
* 1 febrewaris - Theodorus van Kooten, Nederlânsk politikus (* 1749)
* 25 maart - Hobbe Baerdt fan Sminia, Frysk amtner en politikus (* 1730) 
* 10 april - Joseph Louis Lagrange, Italjaansk wiskundige (* 1746)
* 10 maaie - Johann Karl Wilhelm Illiger, Dútsk biolooch (* 1775)
* 5 oktober - Tecumseh, opperhaad fan 'e Sjâny (* 1768)
1812

## Foarfallen
* 24 juny - Napoleon Bonaparte falt mei syn Frânske *Grande Armée* Ruslân binnen en begjint oan syn fatale Tocht nei Moskou.
* 14 septimber - De Russen stekke Moskou yn 'e brân sadat se it net oan 'e Frânsen hoege oer te jaan.
;novimber
* 24-28 - Napoleons leger lûkt him werom oer de Berezina.
;desimber
* 14 - De troepen fan Napoleon wurde yn Ruslân ferslein.

## Berne
* 7 febrewaris - Charles Dickens, Ingelsk skriuwer († 1870)
* 10 augustus - Ype Baukes de Graaf, Frysk moardner, lêste dy't yn Fryslân de deastraf krige († 1860) (mooglik berne yn 1813)
* 30 novimber - Auguste Duméril, Frânsk biolooch († 1870)

;desimber
* 3 - Hendrik Conscience, Flaamsk skriuwer († 1883)
* 14 - Jurjentje Aukes Rauwerda, Nederlânsk bordeelhâldster en madam († 1877)

## Ferstoarn
* 14 april - Jane Gordon, hartoginne fan Gordon, Skotsk ealfrouwe en societystjer (* 1748 of 1749)
* 8 maaie - Thomas Philippus Joha, Frysk predikant en politikus (* 1750)
* 11 maaie - Spencer Perceval, premier fan it Feriene Keninkryk (* 1762)
* 30 juny - Johannes Henricus Nieuwold, Frysk teolooch en ûnderwizer (* 1737)
* 31 july - Jacobus van der Steege, Frysk dokter en patriot (* 1746)
* 20 desimber? - Sacajawea, Yndiaansk gids fan 'e Ekspedysje fan Lewis en Clark (* 1788)

## Literatuer
;koarte ferhalen
* bruorren Grimm, *[[Aschenputtel]]* (oerset yn it Frysk as *Jiskepûster*)
* bruorren Grimm, *[[Die Bremer Stadtmusikanten]]* (oerset yn it Frysk as *De Bremer Stedsmuzikanten*)
* bruorren Grimm, *[[Der Gestiefelte Kater]]* (oerset yn it Frysk as *De Kat op Learzens*)
* bruorren Grimm, *[[Frau Holle]]* (oerset yn it Frysk as *Frou Holle*)
* bruorren Grimm, *[[Hänsel und Gretel]]* (oerset yn it Frysk as *Hâns en Grytsje*)
* bruorren Grimm, *[[Rapunzel]]* (yn it Frysk: *Rapûnske*)
* bruorren Grimm, *[[Rotkäppchen]]* (oerset yn it Frysk as *Readkapke*)
* bruorren Grimm, *[[Rumpelstilzchen]]* (oerset yn it Frysk as *Oegemantsje*)
* bruorren Grimm, *[[Schneeweißchen und Rosenrot]]* (oerset yn it Frysk as *Sniewytsje en Roazerea*)
* bruorren Grimm, *[[Schneewittchen]]* (oerset yn it Frysk as *Sniewytsje*)
* bruorren Grimm, *[[Die Sechs Schwäne]]* (yn it Frysk: *De Seis Swannen*)
* bruorren Grimm, *[[Tornröschen]]* (oerset yn it Frysk as *Toarnroaske*)
* bruorren Grimm, *[[Vom Fischer und Seine Frau]]* (oerset yn it Frysk as *Fan 'e Fisker en Syn Frou*)
* bruorren Grimm, *[[De Wolf en de Sân Geitsjes|Der Wulf und die Sieben Geißlein]]* (oerset yn it Frysk as *De Wolf en de Sân Geitsjes*)
;ferhalebondels
* bruorren Grimm, *[[Kinder- und Hausmärchen]]*
1811

## Foarfallen
* 21 febrewaris - Humphry Davy kundiget de ûntdekking fan gloar oan foar de Royal Society.
* 10 maaie - It Ferdrach fan Parys wurdt sletten tusken Frankryk en it Keninkryk Westfalen. Westfalen erkent it ferlies fan lân en de rin fan de nije grinzen wurde fêststeld.
* 14 maaie - Paraguay wurdt ûnôfhinklik fan Spanje.
* 11 septimber- Nederlânsk-Ynje wurdt troch it de Feriene Keninkryk yn besit naam. De Brit Thomas Raffles wurdt luitenant-gûverneur fan Java.
* 18 novimber - Napoleon Bonaparte fiert yn de Lege Lannen de boargerlike stân yn en elts moat him wetlik ferplichte in efternamme oanmjitte.
* *sûnder datum* - De universiteiten fan Harderwyk en Frjentsjer wurde opdoekt.
* *sûnder datum* - Nei de anneksaasje troch Frankryk wurdt de Frânske rjochterlike organisaasje yn Fryslân ynfierd. It Hof fan Fryslân waard opheft en de measte taken waarden oernommen troch de rjochtbanken fan Earste Oanlis yn Ljouwert, Snits en It Hearrenfean.
* *sûnder datum* - Nei syn flecht út it frijheidsleger fan generaal Miranda komt Simón Bolívar werom yn Súd-Amearika en ropt de republyk Kolombia út, dy't it hiele noardwesten fan it kontinint beslacht.
* *sûnder datum* - Yn Ingelân wurdt it fossyl fan in ichtyosaurus fûn.
* *sûnder datum* - De draaimole komt op 'e merke.
* *sûnder datum* - Untdekking fan it elemint joadium.

## Berne
* 20 maart - keizer Napoleon II fan Frankryk († 1832)
* 4 april - Baruch Bendit Dusnus, oerrabbyn fan Ljouwert en ressort Fryslân († 1896)
* 19 juny - Jacob Dirks, jurist, politikus en Frysk foaroanman († 1892)
* 18 july - William Makepeace Thackeray, Ingelsk skriuwer († 1863)
* 17 oktober - Albertus van Raalte, Nederlânsk-Amerikaansk predikant († 1876)
* 22 oktober - Franz Liszt, Hongaarsk komponist († 1886)
* 28 novimber - kening Maksimiliaan II fan Beieren († 1864)
* 16 desimber - Thomas Romein, Frysk arsjitekt († 1881)

## Ferstoarn
* 28 july - Hayo Tuinhout,  Frysk politikus en bestjoerder (* 1757)
* 30 july - Miguel Hidalgo, Meksikaansk preester en revolúsjonêr (* 1753)
* 31 augustus - Louis Antoine de Bougainville, Frânsk ûntdekkingsreizger (* 1729)
* 8 septimber - Peter Simon Pallas, Dútsk biolooch (* 1741)
1824

## Foarfallen
* *sûnder datum* - De Liauckemastate by Seisbierrum wurdt ôfbrutsen.

## Berne
* 8 april - Sofy fan Oranje-Nassau, gruthartoginne fan Saksen-Weimar-Eisenach († 1897)
* 6 maaie - Tsjibbe Gearts van der Meulen, Frysk skriuwer en sjoernalist († 1906)
;*datum ûnbekend*
*Eeltsje Holtrop van der Zee, Frysk skipsbouwer († 1901)

## Ferstoarn
* 17 jannewaris - Hidde Durks Kat, Amelânsk walfiskfarder (* 1747)
* 25 jannewaris - Albertus fan Gruisen, Nederlânsk oargelbouwer (* 1741)
* 24 febrewaris - Cornelis Ekama, Frysk astronoom en wiskundige (* 1773)
* 19 april - George Gordon Byron (Lord Byron), Ingelsk dichter (* 1788)
* 4 july - Jan Pieter Minckeleers, Nederlânsk útfiner (* 1748)
* 17 july - aartshartoch Ferdinand III fan Toskane (* 1769)
* 16 septimber - kening Loadewyk XVIII fan Frankryk (* 1755)
Universiteit fan Harderwyk

De **Universiteit fan Harderwyk** (1648 - 1811), ek wol de Gelderske Universiteit neamd, waard oprjochte yn de tiid fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen.

## Stifting
Yn 1441 wie der yn Harderwyk al in Latynske skoalle. Yn 1600 waard dy ta in Yllústere skoalle en yn 1648 ta Gelderske Universiteit.

It maklik en goedkeap promovearjen yn Harderwyk lokke in soad studinten út binnen- en bûtenlân, al wie dat faak mar foar koarte tiid.

## Fakulteiten
De universiteit hie fjouwer fakulteiten:
* Godgeleardens (*theologica*)
* Rjochten (*jura*)
* Medisinen (*medicina*)
* Frije keunsten (*artes*): etyk, natuerkunde, retoarika en klassike skiednis.

## Promovendy
Bekende promovendy fan Harderwyk wienen:
* De ûntdekkingsreizger Jacob Roggeveen (1690)
* De medikus Herman Boerhaave (1693)
* De Sweedske plantkundige Carolus Linnaeus (1735)
* De steatsman Herman Willem Daendels (1783)
* De dichter A.C.W. Staring (1787)

## Ein
Yn de tiid fan de Frânske besetting waard de universiteit sletten. Kening Willem I hat letter fergees besocht om hjir in Ryksateneum te stiftsjen.

## Hortus Botanicus
Nei it ferdwinen fan de universiteit yn 1811 waard yn 1821 ek de dêrby hearrende hortus botanicus fan de hân dien. Allinnich twa iuwenâlde beammen binne dêr noch fan oerbleaun. Op dat plak is yn 1989 as neitins in krûdetún oanlein.

## Fetze Alsvanouds
Ein 20e iuw spile Aart Staartjes professor Fetze Alsvanouds fan de Universiteit fan Harderwyk yn it tillefyzjeprogramma Het Klokhuis.

## Literatuer
* M.V.T. Tenten (einred.), *Het Gelders Athene. Bijdragen tot de geschiedenis van de Gelderse universiteit in Harderwijk*, Utjouwer: Verloren, Hilfertsom, 2000. ISBN 90-6550-092-8
Kick Wilstra

**Kick Wilstra** is in fuotbaljende tekenteltsjefiguer dy't yn de 50'er jierren fan de 20e iuw tige populêr wie. De geastlike heit fan Wilstra is Henk Sprenger. De namme Kick Wilstra is in kombinaasje fan de nammen fan trije ferneamde fuotballers út dy tiid: '''Kick''' Smit, Faas '''Wil'''kes en Abe Len'''stra'''.

## Tekenteltsje
De superspits ferskynde foar it earst yn 1949 yn it aventoereboek fan Ketelbinkie. Fan 1952 ôf ferskynden de aventoeren fan Kick Wilstra yn de Rotterdamske Ketelbinkiekrant en yn it Amsterdamske blêd Robs Vrienden. De krante Het Parool soe Wilstra foargoed ferneamd meitsje. Dat joech tusken 1955 en 1960 mar leafst 18 boekjes mei de eksploaten fan Kick Wilstra út. 

### Koarte 'biografy'
Kick Wilstra waard berne yn it doarpke Veendorp. Syn heit, Fabe Wilstra, wie in fanatike oanhinger fan de pleatslike fuotbalklup V.V.V. (Veendorpse Voetbal Vereniging), dêr't Kick al op jonge leeftyd syn yntree makke. Syn grutte fuotbalsuksessen behelle Kick lykwols by Victoria, de Malton Roovers yn Ingelân, en noch letter by de Italiaanske club Titan. Fansels spile de wûnderspits ek in haadrol yn it Nederlânsk alvetal.

Likefolle by hokker club of yn hokker alvetal, as Kick yn it fjild kaam, wie er altyd de útblinker. Sa skoarde hy by syn debút by Victoria as ynfaller fuort de winnende goal en syn earste optreden foar Oranje levere fuortendaliks in hattrick op.

Kick Wilstra troude mei syn jeugdleafde Jannie Robijn. Se krigen trije bern, dêr't de fuotbaljende twilling Rob en Rudi de âldsten fan wiene.

## Keppeling om utens
http://home.planet.nl/~staten/home1.htm - Webstee fan Kick Wilstra
Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske

De **Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske** is in ferklearring dy't oannommen is troch de Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes (A/RES/217, 10 desimber 1948), om de grûnrjochten fan de minske te beskriuwen. It earste ûntwerp wie fan John Peters Humphrey.

Nettsjinsteande dat it gjin binende ferklearring is, is hy wol brûkt as basis foar twa binende FN ferdraggen foar de minskerjochten, nammentlik it Ynternasjonaal ferdrach oangeande boargerrjochten en politike rjochten en it Ynternasjonaal ferdrach oangeande ekonomyske, sosjale en kulturele rjochten. De Universele ferklearring fan de rjochten fan de minske wurdt noch altyd in soad brûkt troch wittenskippers, abbekaten en grûnwetlike rjochtbanken.

## Keppeling om utens
Flevolân

**Flevolân** (Nederlânsk: *Flevoland*) is in provinsje fan Nederlân en waard as sadanich oprjochte yn 1986. It hat  (, boarne: CBS) op in oerflak fan 2.412 km².

## Geografy
Der kin in ûnderskie makke wurde tusken it âldlân en it nijlân. It âldlân fan Flevolân bestiet út de eardere eilannen Urk en Skoklân, dy’t troch ynpoldering harren eilannestatus yn 1942 ferlearen. It nijlân kin yn trije polders opdield wurde: de Noardeastpolder (Suderleech) mei Urk en Emmeloard, Eastlik Flevolân mei Lelystêd en Dronten en Súdlik Flevolân mei Almere en Zeewolde. 

## Skiednis
Plannen om de Sudersee yn te polderjen kamen healwei de 18e iuw op it aljemint. De Iselmar ûntstie yn 1932 troch de oanlis fan de Ofslútdyk. Dêrnei waard de Noardeastpolder yn 1942 drûchlein. Skoklân en Urk waarden part fan it fêstelân fan de Noardeastpolder. Yn 1943 setten de earste minsken har nei wenjen yn Emmeloard. Eastlik-Flevolân waard yn 1957 drûchlein, tsien jier dêrnei sette de earste minsken har nei wenjen yn Lelystêd. Súdlik-Flevolân waard yn 1968 drûchlein. Yn 1976 wienen de earste huzen Almere boud. Tusken 1963 en 1976 waard de Houtribdyk boud. Dêrtroch ûntstie de Markermar De Houtribdyk ferbynt Inkhuzen mei Lelystêd. Stadichoan setten hieltyd mear minsken har nei wenjen yn polders. De gebieten dy't drûchlein waarden foelen earst ûnder bysûnder bestjoerlik gesach. Súdlik-Flevolân foel it langste ûnder it bysûnder bestjoerlike gesach, yn 1984 ûntstienen de gemeente Zeewolde en Almere. Yn 1986 waard de provinsje Flevolân formeel oprjochte.

## Untwikkeling ynwennertal
* 1986 – 177.000
* 2000 – 317.000
* 2020 – 423.000
* 2025 – 456.000

## Gemeenten
Flevolân bestiet sûnt de oprjochting in 1986 út 6 gemeenten.

## Keppelings om utens
* Webstee fan de provinsje
* Flevoland, Plaatsengids
* Statistieken provincie Flevoland, AlleCijfers
Gelderlân

**Gelderlân** (Nederlânsk: *Gelderland*) is in provinsje fan Nederlân, en bestiet as sadanich sûnt 1814. It hat  ynwenners (, boarne: CBS), en in oerflak fan 5.136 km². De haadstêd is Arnhim. De grutste stêd is Nimwegen. De lytsere stêden fan betsjutting binne Apeldoarn, Sutfen, Harderwyk, Tiel en Doetinchem.

## Skiednis
De provinsje hearde tusken 1339 en 1795 ta it Hartochdom Gelre, offisjeel "hertogdom Gelre en graafschap Zutphen". It histoaryske hartochdom omfette yn it hjoeddeistige Nederlân alhiel Gelderlân en Noard-Limboarch. De stêd Geldern, dêr't it hartochdom syn namme fan krige, leit yn it distrikt Kleef, yn 'e Neder-Rynregio fan 'e Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen, dat bûten it hjoeddeiske Nederlân. Sels foar de Frânske besetting (fan 1795 ôf) hearde Gelderlân ta de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen en wie it it ienige gebiet dat himsels in hartochdom neame mocht. Gelre wie ferdield yn fjouwer kertieren, tegearre foarmen se de Steaten fan de Kertieren.

## Geografy
De provinsje leit tusken yn it suden Limburch en Noard-Brabân, yn it westen Súd-Hollân en Utert, yn it noarden Flevolân en Oerisel, en yn it easten leit de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. 

Gelderlân kin geakundich yn de neikommende regio's opdield wurde: de Feluwe, de Gelderske Fallei, de Betuwe, de Liemers it Ryk fan Nimwegen en de Achterhoeke. De grutste rivier is de Ryn. Yn Gelderlân ûntspringe fanút de Ryn de Waal en de Isel. De Maas is de grinsrivier mei Noard-Brabân. De heuvel Signaal Imbosch is mei 109,9 meter it heechste punt fan 'e provinsje. 

## Untwikkeling ynwennertal
* 1850 – 365.000
* 1900 – 567.000
* 1960 – 1.267.000
* 1980 – 1.694.000
* 2000 – 1.919.000
* 2020 – 2.086.000
* 2025 – 2.161.000

## Gemeenten
Gelderlân bestiet sûnt 2019 út 51 gemeenten.

## Keppelings om utens
* Webstee fan de provinsje
* Gelderland, Plaatsengids
* Statistieken provincie Gelderland, AlleCijfers
Drinte

**Drinte** (Nederlânsk: *Drenthe*) is in provinsje fan Nederlân en waard oprjochte yn 1814. Drinte hat  ynwenners (, boarne: CBS) en in oerflak fan 2.680 km². 

## Geografy
Drinte grinzet yn it noarden oan de provinsje Grinslân, yn it easten oan Dútslân, yn it suden oan de provinsje Oerisel en yn it westen oan de provinsje Fryslân.

It grutste part fan de provinsje is op it saneamde Drents Plateau, dat bestiet út mei sân bedutsen grint - en sânôfsettings út de foarlêste iistiid. Drinte leit yn it noardeasten fan it lân.

It sintrale en justsjes heger lizzend diel fan 'e provinsje wurdt foarme troch sângrûnen. Dêr binne it eskdoarpelânskip mei brinkdoarpen, esken, heidefjilden te finen en yn 'e beekdellingen lizze de greidlannen. De legere dielen oan 'e grinzen fan de provinsje besteane út feangrûn. Yn 'e midsiuwen begûn de turfwinning, healwei de tweintichste iuw wie it dien mei de turfwinning. Yn it fruchtbere en goed ûntwettere lânbougebiet dat troch de turfôfgravingen ûntstie waard lânbougrûn.

Twa gebieten binne noch net yn kultuer brocht: de Bargerfean yn it uterste súdeasten fan Drinte en it Fochtelerfean yn it noardwesten op de grins mei Fryslân. Drinte is fierders bekend om syn wide heidegebieten en keppels skiep. It natoerbehear leit foar in part by natoerorganisaasje Het Drentse Landschap.

## Untwikkeling ynwennertal
* 1850 – 83.000
* 1900 – 149.000
* 1960 – 311.000
* 1980 – 418.000
* 2000 – 470.000
* 2020 – 494.000
* 2025 – 507.000

## Gemeenten
Drinte bestiet sûnt 1998 út 12 gemeenten.

## Keppelings om utens
* Webstee fan de provinsje
* Drenthe, Plaatsengids
* Statistieken provincie Drenthe, AlleCijfers