open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Poenynstrumint

**Poeninstruminten** binne snaarynstruminten wêrby't de snaren mei de fingers of mei help fan in plektrum bespile (poend) wurde. Foarbylden binne de gitaar, kelstone, mandoline, mûlharpe en luit.  Ynstruminten lykas in fioele en kontrabas wurde net by de poenynstruminten rekke mar by de strykynstruminten, hoewol't se, ôfhinklik fan muzykstyl en/of bewurking fan it muzykstik, wolris mei de fingers bespile wurde.
Striker (muzikant)

In **striker** is de bespiler fan in snaarynstrumint dat mei in mei hars stroef makke strykstôk bespile wurdt. Troch de strykstôk mei de krekte faasje en druk dwers op de snaar te bewegen wurdt de snaar ta triljen brocht (en holden), sadat in foar strikers typearjende klankkleur ûntstiet.

## Klassike muzyk

Yn de klassike muzyk wurdt ûnder strikers ferstien: de bespilers fan de fioele, de altfioele, de (violon)sello en de kontrabas. Yn it symfony-orkest spylje se yn grutte groepen meiïnoar, twa by twa oan in stander sittend (handiger foar it omslaan fan de blêdmuzyk). In soad komponisten fine strykynstruminten in bysûndere ynstrumintegroep troch de wêzentlik oare klankkleur fan in (grutte) groep strykynstruminten. Dêrom hat in symfony-orkest opmerksum mear strikers as oare ynstrumintalisten fanneden.
Yn in symfony-orkest wurde de fioelen opdield yn earste en twadde fioelen; der binne meiïnoar dus 5 groepen stikers.

Aldere strykynstruminten dy't meast net yn gruttere groepen brûkt wurde, binne û.o. dûnsmasterfioele, Viola da gamba en de Viola d'amore.

## Folksmuzykk
Stikers yn de folksmuzyk bespylje û.o. de Hardangerfioele út Noarwegen, de rebec, Vedel, Gusle út Joegoslaavje en de Gdulka út Bulgarije. Al dy ynstruminten wurde meast as solo-ynstruminte brûkt.
Musikology

**Musikology** of **muzykwittenskip** is de wittenskiplike stúdzje fan muzyk op universitêr nivo. Dêrby komt it sels praktisearjend muzisearjen net oan bar, it lêze kinnen fan muzykpartitueren dêrfoaroer al. Fierwei de measte studinten ha dan ek in muzikale foarming efter de rêch. Guon kombinearje musikology ek mei konservatoarium. Musikology beëaget ûnder oaren de stúdzje fan de muzykskiednis en fan de muzykteory (ûnder oare harmony en kontrapunt út ferskate perioades). Ek de analize fan partitueren is in wichtich aspekt. Dêrneist hat musikology ek omtinken foar sosjale, psychologyske, en technologyske aspekten fan it muzykbelibjen. Dêrby stiet de muzyk as klank sintraal.
Yn 't earstoan, dat is sa, wie de musikology benammen rjochte op it *rêden út it ferjitboek* fan âlde masters (lykas bygelyks Antonio Vivaldi en it skriuwen fan romantisearre biografyen; yn de rin fan de 20e iuw krige de musikology in echt wittenskiplike status. Wichtige persoanen yn de opgong fan de musikology as wittenskiplike dissipline binne Carl Dahlhaus en Helga de la Motte. 

It wichtichst musikologysk neislachwurk oer klassike muzyk is *the New Grove Dictionary of Music and Musicians*. Der is ek in Dútske tsjinhinger, de MGG (*Musik in Geschichte und Gegenwart*).

Etnomusikology giet om musikology yn etnyske kontekst.

### Oplieding
Yn Nederlân binne opliedings oan de Universiteit fan Amsterdam en oan de Universiteit Utert, yn Flaanderen wurdt "Master yn de musikology" jûn oan de Katolike Universiteit Leuven en oan de Universiteit Gent.

## Keppelings om utens
* Musicologie te Leuven
* Musicologisch onderzoek
* Musicologie te Gent
* Muziekwetenschap te Amsterdam
* Muziekwetenschap te Utrecht
Flakke Brekken

De **Flakke Brekken** is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De mar lei op de grins fan de eardere gemeenten Nijefurd en Wymbritseradiel. It is it súdlike diel fan de Aldegeaster Brekken tusken Nijhuzum en Sânfurd.

De namme *Flakke Brekken* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Vlakke Brekken*.
Flappefeart

De **Flappefeart** is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart begint súd fan Hurdegaryp en rint dan nei it suden, troch de Sluterspoel nei de Wide Ie, west fan Burgum. De Flappefeart rint njonken de Sluterspoel en stjit der net mei in ferbinning.
 
De namme *Flappefeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Flappevaart*.
Flearbosksleat

De **Flearbosksleat** is in feart yn de gemeente Smellingerlân. De feart rint yn de polder De Flearbosk. It is it ferlingde fan de Sjoukesleat benoarden Warniahuzen by de opfeart nei de Swette. De Flearbosksleat rint njonken de Binnenringfeart en komt út yn de Kromme Ie.

De namme *Flearbosksleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Vleerboschvaart*.
Metropolitan Museum of Art

It **Metropolitan Museum of Art** is ien fan de grutste en wichtichste keunstmuseums fan de wrâld. It stiet oan de eastkant fan it Central Park yn Manhattan, New York. 

## Skiednis

It museum waard iepene op 20 febrewaris 1872. De stifter fan it museum wie de útjouwer George Palmer Rutnam. De earste direkteur wie Robert Lee Jenkins waans eigen keunstkolleksje de basis wie foar it hjoeddeistige (2007) museum.
Fan 1955 oant syn dea yn 1966 wie James J. Rorimer it haad fan it museum. Hy waard opfolge fan Thomas Hoving, dy't direkteur wie fan 1967 oant 1977. Sûnt is Philippe de Montebello it haad.

## Ofdielings
De permaninte kolleksje is opdield yn njoggentjinde ferskate ôfdielings, mei elk har spesjalisearre persoaniel fan konservators, restaurateurs en saakkundigen.

## Kolleksje
De permaninte kolleksje bestiet út mear as 2 miljoen keunstwurken mei in soad skilderijen en byldhouwurken fan de hiele wrâld oer, fan skatten út de Klassike Aldheid oant wurken fan sawat alle Jeropeeske masters en in mânske kolleksje Amerikaanske keunst.
It museum hat ek in wichtige kolleksje fan Egyptyske, Romeinske, Grykske, Afrikaanske, Aziatyske, Oseanyske, Midden-Easterske, Bizantynske en Islamityske keunstskatten.

Fierder stalt it ek noch in grutte kolleksje muzykynstruminten fan de hiele wrâld oer út.

Ek in tal reproduksjes fan wichtige ynterieurs mei ûnder oaren ien fan de bekende Amerikaanske arsjitekt Frank Lloyd Wright. It museum hat ek in ôfdieling wapens en harnassen fan de hiele wrâld oer, benammen Jeropeesk, mar ek fan Japan, de Feriene Steaten en it Midden-Easten.

Fierder is der in aparte festiging foar midsiuwske keunst, *The Cloisters* oan de Hudsonrivier, in ôfdieling fotografy en de Robert Lehman Collection.

### Skilderkeunst
Fan de skilderkeunst binne sawol Jeropeeske as Amerikaanske keunstskilders út ferskate streamings te sjen oant en mei moderne keunst.

## Skilderijen út de kolleksje

Ofbyld:Sargent MadameX.jpeg|Sargent
Ofbyld:Tizian 099.jpg|Titiaan
Ofbyld:Antoine Watteau 063.jpg|Watteau
Ofbyld:Le Christ et la femme adultère - 1653 - Nicolas Poussin - Louvre - INV 7282 ; MR 2321.jpg|Poussin
Ofbyld:Vermeer_young_women_sleeping.jpg|Vermeer
Ofbyld:Claude_Monet_La_Grenouillére.jpg|Monet
Ofbyld:Pierre-Auguste Renoir 081.jpg|Renoir
Ofbyld:Sisley-Bridge_at_Villeneuve-la-Garenne.jpg|Sisley
Ofbyld:Vincent Willem van Gogh 059.jpg|Van Gogh
Ofbyld:Villers_Young_Woman_Drawing.jpg|Villers
Ofbyld:Washington_Crossing_the_Delaware_by_Emanuel_Leutze,_MMA-NYC,_1851.jpg|Leutze
Ofbyld:Rogier van der Weyden 024.jpg|Rogier van der Weyden
It Fliet (wetter)

**It Fliet** is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De mar leit tusken Blauhûs en de Aldegeaster Brekken. Oan de noardkant rint de feart nei Blauhûs en Greonterp, oan de súdkant is de ferbining mei de Sipkemar en de Aldegeaster Brekken. 

Midden yn It Fliet is in eilantsje. Oan de súdlike ouwer stiet sylskoalle Vinea Blauhústerpôle.

De namme *It Fliet* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Het Vliet*.
Slachynstrumint

Under **slachynstruminten** wurde meast muzykynstruminten ferstien dy't ornaris mei in *slachtechnyk* bespile wurde, lykas de ferskate soarten trommels, bekkens en lytsere ynstruminten sûnder spesifike toanhichte. Fierder binne der slachwurkynstruminten mei in spesifike toanhichte, lykas de pauken en de gong.
It drumstel (in kombinaasje fan trommels, bekkens en inkeld ek perkusje-ynstruminten) wurdt meast brûkt yn pop- en rockbands, yn jazzmuzyk en hieltyd faker yn orkestferbân.

## Perkusje
Under perkusje wurdt meast ferstien de lytsere slachwurkynstruminten en in tal muzykynstruminten dy't út de wrâldmuzyk komme, dat wol sizze: út oare as de westerske klassyk muzikale tradysje, lykas bygelyks de

* claves, 
* conga's, 
* bongo's en de 
* guïro. 

Hoewol't alle slachwurkynstruminten mei in saneamde slachtechnyk bespile wurde kinne, binne der ek fariaasjes en alternativen: mei of sûnder stôk slaan (mei de hân). Guon slachwurkynstruminten, lykas de fibrafoan en crotales kinne boppedat mei in strykstôk (meast dy fan in kontrabas bespile wurde, wat notearre wurdt as arco.

## Melodieuze slachynstruminten
Dêrneist binne der slachwurkynstruminten dy't dúdlik in meldij of harmony hearre litte kinne, lykas

* de marimba, 
* de fibrafoan, 
* het glockenspiel, 
* het buisklokkespul, 
* de ksylofoan en
* de crotales of cymbales antiques. 

Slachsnaarynstruminten:
* Hammered dulcimer
* cymbalom (ek cimbalom of cembalo)
* hakkeboerd
* In piano is yn basis ek in slachynstrumint mei in klavier
Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân

**Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân** binne ûnder te ferdielen yn de Fryske alve stêden, dy't allegear beskerme stedsgesicht binne, en de oare plakken dy 't beskerme doarpsgesicht binne.
 
Yn 1991 wienen der respektyflik 11 en 43 beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân. Sûnt dy tiid binne der noch in tal by komd.

## Beskerme stedsgesicht
Ljouwert, Snits, Drylts , Sleat, Starum, Hylpen, Warkum , Boalsert, Harns, Frjentsjer en Dokkum.

## Beskerme doarpsgesicht
Achlum, Balk, Ballum, Burdaard, Koarnwert, Dronryp, Ie (Dongeradiel), Ferwert, Goaiïngea, Gordyk, Grou, Hallum, Heech, Hegebeintum, Holwert, Húns, Hollum, Jannum, Jelsum, Kollum, Langwar, Lytsewierrum, Mantgum, Marsum, Mitselwier, Nes (It Amelân), Koarnwertersân, Kimswert, Makkum, Moddergat, Nijlân, Aldeberkeap, Aldeboarn, Easterein, East-Flylân, Aldebiltsyl, Piaam, Penjum, Poppenwier, Rien, Skraard, Skettens, Skiermûntseach (plak), Warstiens, Weidum, Wergea en Wâldsein.

Behalven doarpskearnen kinne ek gebieten as beskerme doarpsgesicht beskôge wurde:
* Feanûntginningsgebiet by Ravenswâld (2007).
* Oude en Nije Biltdiken by de doarpen Sint-Jabikcobip, Sint-Anne en Froubuorren (2015)
* Parkgebiet It Oranjewâld. (Yn ôfwachting fan oanwizing).

## Sjoch ek
* *Boppesteand artikel is ien fan de oersjochartikelen yn de searje oer *Arsjitektuer yn Fryslân

## Literatuer
*  *Beschermde dorpsgezichten in Friesland* (1991), Ljouwert, Stifting Monumint fan de Moanne, ISBN 90-73845-05-X
Arsjitektuer yn Fryslân

De **Arsjitektuer yn Fryslân** is ferspraat oer de hiele provinsje en is de muoite wurdich om te besjen. Yn dit oersjoch falle de measte ûnder de monumintesoarch.

## Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân
De Fryske alve stêden binne allegear beskerme stedsgesicht. Ek binne der tsientallen plakken mei beskerme doarpsgesichten yn Fryslân.

## Bysûndere bouwurken
### UNESCO-monuminten yn Fryslân
Yn de Top 100 fan de Nederlânske UNESCO-monuminten stean trije ryksmonuminten út Fryslân.

Ofbyld: Woudagemaal-the-Netherlands.jpg|yr. D.F. Woudagemaal
Ofbyld: Franeker stadhuis 03c.JPG|Stedhûs fan Frjentsjer 
Image: Franeker, Planetarium.jpg|Planetarium Eise Eisinga


### Unyk, heech of bysûnder

Image: Wassertor sneek.JPG|Snitser Wetterpoarte
Image: Townhall of Bolsward Netherlands.jpg|Stedhûs fan Boalsert 
Image: Achmeatoren Leeuwarden.jpg|Achmeatoer
Image: Tonnemafabriek Sneek 03.JPG|Tonnemafabryk

De waterpoarte yn Snits is in bysûnder gebou. 
It stedhûs fan Boalsert (1617) is gebou út de Renêssânse.
De Achmeatoer is it heechste gebou fan Fryslân (Sjoch ek: list fan heechste gebouwen fan Ljouwert).

### Bouwurken dy 't in priis wûn hawwe
Behalve moai binne der ek gebouwen dy 't in priis wûn hawwe yn in bepaalde kategory.

Image: Station Heerenveen 07c.JPG|Stasjon It Hearrenfean *Brunel Award* (1985), in designpriis foar it spoarbedriuw.
Image: Museum Belvedere 04.JPG| Museum Belvédère winner fan de priisvraach 'BNA Gebou fan it Jier 2006'


### Ofslútdyk
Ek it Suderseewurk de Ofslútdyk heart foar in grut part by Fryslân.

Image:Afsluitdijk 1031.jpg|Ofslútdyk
Image: Lorentzsluizen Kornwerderzand.jpg|Lorentzslûzen


## Sjoch ek
* Boukeunst
* Haadartikels per kategory bouwurk yn Fryslân.
Yn de kommenende artikelen wurdt per kategory in oersjoch jûn fan de bouwurken mei oandacht foar de skiednis en arsjitektuer.
De tsjerken en klokkestuollen binne fan grut kultuerhistorysk belang. De waachgebouwen en wetertuorren hawwe harren funksje ferlern, sadat der nei in nije bestimmming socht wurde moat. Fan de mear as twatûzen wynmolens yn Fryslân binne der mar hûndert bewarre bleaun. De akwadukten hearre ta de nijste bouwurken yn Fryslân.


Image: Akwadukt Mid-Fryslan 02.JPG|Akwadukten
Image: Gemaal Echten 10.JPG|Gemalen
Image: Blauwhuis_Sint-Vituskerk.jpg|Tsjerkegebouwen
Image: Klokkenstoel Nes 06w.JPG|Klokkestuollen
Image: Sluis Workum 12.JPG|Slûzen en keardamen
Image: Station Wolvega 10.JPG|Stasjonsgebouwen
Image: Oenemastate Heerenveen 01.JPG|Stinzen
Image: Vuurtoren Schiermonnikoog 20.JPG|Fjoertuorren
Image: 20140531 Waag Leeuwarden NL.jpg|Waachgebouwen
Image: Watertoren Drachten 12w.JPG|Wettertuorren
Image: De Hoop Molen Dokkum 06.JPG|Wynmoles
Image: Windmotor Scharsterbrug 03.JPG|Wynmotors


## Literatuer
* *Architectuur en stedebouw in Friesland 1850-1940*, G.J.M. Derks, M.F. Fermo, F.R. van Weezel Errens, (1994), Swol, Waanders
Donker pimpernelblaujurkje

It **donker pimpernelblaujurkje** (*Phengaris nausithous*, foarh. *Maculinea nausithous*) is in flintersoarte yn it skaai fan de grutte blaujurkjes (*Phengaris*). 

## Foarkommen
De donker pimpernelblaujurkje is soarte dy hâldt fan fochtige skrale greiden. De flinter waard faak fûn op harren weardplant de grutte pimpernel. 
Hy wie yn Nederlân ferdwûn. Mar is reyntrodusearre yn in natuergebiet flakby De Bosk. Dêr docht de flinter it wikseljend. It iene jier liket it derop dat er útstjert en it oare jier giet it wer in stikje better. 

De flinter is foaral te finen yn sintraal Jeropa. Der binne noch inkele populaasjes yn noardlik Spanje en Frankryk. Se fleane fan seenivo oant wol ta in hichte fan 1600 meter. 

## Fljochtiid
De flinter fljocht fan juny ôf oant ein augustus. Fljocht altyd yn 1 generaasje. 

## De flinter
De wjuklingte is likernôch 20 mm. De boppekant is ljocht brún. De mantsjes hawwe op de binnenkant in blauwe glâns. De wyfkes binne hielendal brún. De mantsjes en de wyfkes hawwe swarte stipkes op de wjukken. Dizze stipkes hawwe it patroan fan in bôgje.

(MHNT) Phengaris nausithous nausithous - Mokra Poland - male dorsal.jpg |*Phengaris nausithous* ♂ 	
(MHNT) Phengaris nausithous nausithous - Mokra Poland - male ventral.jpg |*Phengaris nausithous* ♂  △ 


## De rûp
De aaikes komme út op de weardplant de grutte pimpernel. De rûpkes libje inkele wiken op de plant. Dêrnei litte de rûpen har falle en dêr wurde se meinaam troch de reade stekeamel (*Myrmica rubra*). De rûpen ite fan de eamellarven en oerwinterje en ferpopkje yn it eamelnêst. De folgjende simmer komme se as flinter út it nêst wei. Sa gau de eamels yn de gaten haw dat er in flinter yn it nêst sit dan moat de donkere pimpernel meitsje dat er fuort komt. Oars wurdt er opfretten. 

De flinter is tige kwetsber. De flinter is ôfhinklik fan de weardplant de grutte pimpernel mar ek fan de reade stekeamel. Wol de soarte oerlibje dan moat er foar soarge wurde dat it mei de plant goed giet en mei de eamels. 

It selde bart mei it gintsiaanblaujurkje en de blauwe brigade. 

De rûp fret earst grutte pimpernel en letter eamellarven.

## Sjoch ek
* List fan flinters
Fokkegrêft

De **Fokkegrêft** is in wetter yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint fan de N354 (fan Spannenburch nei Kûfurderrige) yn eastlike rjochting nei de Kûfurd.

De namme *Fokkegrêft* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Fokkegracht*.
Noardske Ried

De Noardske Ried en de Noardske Ried fan Ministers is in gearwurkingsferbân fan Skandinavyske lannen. De ried waard yn 1952 stifte mei ta doel in mienskiplike arbeidsmerk, feiligens en it frij reizgjen sûnder paspoart yn 'e lidsteaten (inkeld foar ynwenners fan 'e lidsteaten). 

## Lidsteaten
De neikommende lannen binne lid:

* Lannen:
** &nbsp;&nbsp;Denemark
**  Finlân
** &nbsp;&nbsp;Yslân
** &nbsp;&nbsp;Noarwegen
**  Sweden

* Autonoame gebieten:
**  Ålâneilannen (fan Finlân)
** &nbsp;&nbsp;Fêreu-eilannen (fan Denemark)
**  Grienlân (fan Denemark)

It haadkertier fan de Ried sit yn Kopenhagen. Yn 'e oare lidsteaten binne der lytsere kantoaren. De Ried hat op himsels gjin foech; as de Ried mei in útstel komt, moat er earst goedkard wurde troch de parleminten fan de oanbelangjende lidsteaten.

## Skiednis
De Noardske Ried is nei de Twadde Wrâldkriich stifte yn 1952. De earste resultaten wienen it foar mekoar krijen fan 'e frije merk ekonomy yn 'e lidsteaten. Oare resultaten binne it frij reizgjen yn 'e lidsteaten foar ynwenners fan 'e lidsteaten. 
Der ha plannen west om de Noardske Ried krekt as de Jeropeeske Ekonomyske Mienskip yn te organisearjen, dêr't oer ferdrach praat waard. Finlân woe it ferdrach lykwols net ratifisearje. Tenei melden Denemarken en Noarwegen har oan foar it JEM lidmaatskip.
Inkeld Denemarken waard yn 1973 lid, Noarwegen hy by in referindum tefolle stimmen tsjin it útstel.
Sweden woe ek op himsels bliuwe en gean net yn 'e JEM. Yn 1995 woene Finlân en Sweden wol lid wurde fan 'e Jeropeeske Uny. 

## Siktarissen-generaal

*  Noarwegen Emil Vindsetmoe 1971 - 1973
*  Noarwegen Helge Seip 1973 - 1977 
*  Noarwegen Gudmund Saxrud 1977 - 1982
*  Finlân Ilkka-Christian Björklund 1982 - 1987 
*  Finlân Gehard af Schultén 1987 - 1989 
*  Noarwegen Jostein Osnes 1990 - 1994 
*  Sweden Anders Wenström 1994 - 1996 
*  Yslân Berglind Ásgeirsdóttir 1996 - 1999 
*  Noarwegen Frida Nokken 1999 - 2007
*  Finlân Jan-Erik Enestam 2007 -

## Noardske Ried fan Ministers
De Noardske Ried stiet noed foar gearwurking mei de oanbelangjende parleminten. De Noardske Ried fan Ministers, oprjochte yn 1971, hâld him dwaande mei gearwurking tusken de regearingen fan de lidsteaten.

## Sjoch ek
* Benelúks

## Keppeling om utens

* Noardske Ried - Offisjele webside
Jan-Erik Enestam

**Jan-Erik Enestam** (Västanfjärd, 12 maart 1947) is in Finsk politikus fan de Sweedske Folkspartij. Hy hat in titel fan de Åbo Akademi universiteit yn Turku.

Enestam wie fan 1978 oant 1983 de boargemaster fan Västanfjärd en projektlieder by de Noardske Ried fan Ministers yn it tiidrek 1983 - 1991. Hy wie fan 1991 oant 2007 lid fan it Finske parlemint, de Eduskunta, en lid fan it regear tusken 1995 en 2006 mei ferskate funksjes (minister).

Hy wie de lieder fan de Sweedske Folks Partij tusken 1998 en 2006, dêr't er opfolge waard troch Stefan Wallin oan it begjin fan 2007.
Swaben

**Swaben** (Dútsk: *Schwaben*) kin ferwize nei:
* Swaben (lânstreek), in lânstreek yn Súd-Dútslân
* Swaben (regio), in *Regierungsbezirk* (regeardistrikt) yn Beieren
* hartochdom Swaben, in hartochdom yn it hjoeddeiske Súd-Dútslân, besteande fan 911 oant 1286 (formeel oant 1806)
* De Sueven, in earder West-Germaansk folk.
Brún blaujurkje

It **brún blaujurkje** (*Aricia agestis*) is in flintersoarte yn it skaai fan de brune blaujurkjes (*Aricia*).

## Foarkommen
It brún blaujurkje fljocht as it waarm is. Se komme foar op greiden, heiden en yn de dunen. Somtiden kommen se yn grutte oantallen foar. 
Se komme it meast foar yn sintraal en súd Jeropa. Se komme fan seenivo oant wol ta 1.700 meter hichte foar. Fanwegen de opwaarming fan de Ierde kaam de soat yn 2012 yn it Feriene Keninkryk 79 kilometer noardliker foar as 20 jier dêrfoar. Ek yn oare parten fan Europa dogge se it goed.

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as *gefoelich*, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar.

## Flinter
De wjuklingte is ûngefear 24 mm. Oft it no in wyfke of in mantsje is dreech om te sjen. Dochs hawwe wyfkes oan it út einde fan de wjukken in lyts bytsje blau. Foar de rest binne de flinter brún. Oan de binnenkant hawwe de wjukken op it útein giele streekjes en der wer nei wyt. Oan de bûtenkant fan de wjukken hat de flinter reade stipkes yn in bôchje mei ferskillende swarte plakken op de wjukken. De flinter hat gjin sturt.  

### Fljochtiid
De flinter fljocht yn ferskillende generaasjes troch. Se fleane fan maaie oant oktober. 

## Rûp
De aaikes leit de flinter op de lytse geranium en op earrebarrebeksoarten. De rûp fret op de ûnderkant in oantal lagen fan it blêd of. Letter frette se it hiele blêd op. De rûp oerwinteret as healwaaks rûp yn 'e struisellaach op de grûn.  
 
## Sjoch ek
* list fan flinters
Fokkesleat (Ypekolsgea)

De **Fokkesleat** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint yn de polder Yndyk bewesten Ypekolsgea nei de N928, de Suderseewei.

De namme *Fokkesleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Fokkesloot*.
Sibyllynske boeken

De **Sibyllynske boeken** of *Sibyllini Libri* wienen in samling profetyske útspraken, yn Grykske heksameters, dy't troch de heal-legindaryske lêste kening fan Rome, Tarquinius Superbus koft waard fan in sibylle en dat riedplege waard by earnstige krisissen ûnder de Republyk en it Keizerryk.
Fokkesleat (De Alde Feanen)

De **Fokkesleat** is in wetter op de gins fan de gemeenten Ljouwert en Smellingerlân. De feart is de ferbining tusken it Sigersdjip by de Princenhof en de Krúsdobbe besuden Earnewâld.

De namme *Fokkesleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Fokkesloot*.
Folkertssleat (Earnewâld)

De **Folkertssleat** is in feart yn de gemeenten Ljouwert en Tytsjerksteradiel. De feart rint fan it Prinses Margrietkanaal by de Rengerspôle troch de De Alde Feanen nei it easten en komt dan út yn de Sânemar by Earnewâld.

De namme *Folkertssleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Folkertssloot*.
Nasjonaal Park De Alde Feanen

It **Nasjonaal Park De Alde Feanen** is in nasjonaal park op it grûngebiet fan de gemeenten Ljouwert, Smellingerlân en Tytsjerksteradiel . It hat in oerflak fan ûngefear 2500 hektare. 

De Alde Feanen foarmje in alsidich leechfeanmoeras mei marren, feanplassen, petgatten, trilfeanen, sompen, reidlannen, healannen en moerasbosken. Yn it gebiet komme mear as 450 soarten planten en mear as hûndert fûgelsoarten foar. 

Yn Earnewâld stiet it Besikerssintrum De Alde Feanen, mei dêrnjonken earrebarre-bûtenstasjon It Eibertshiem.

It gebiet is sûnt 1934 yn behear by de stifting It Fryske Gea. Nei in oprjochtingsperioade fan fjouwer jier waard De Alde Feanen op 26 april 2006 troch minister Veerman fan Natuer offisjeel ynsteld as tweintichste en lêste nasjonaal park fan Nederlân.


Ofbyld:Meertje in Nationaal Park De Alde Feanen.JPG|Marke yn Nasjonaal Park De Alde Feanen
Ofbyld:De Alde Feanen - 2.jpg|Earrebarrenêst
Ofbyld:De Alde Feanen - 3.jpg
Ofbyld:De Alde Feanen - 4.jpg
Ofbyld:Amerikaanse windmolen.JPG|Amerikaanske wynmûne


## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee fan De Alde Feanen
* Webstee fan It Fryske Gea
Ksylofoan

De konsert **ksylofoan** is in muzykynstrumint dat by it stimd slachwurk heard en bestiet út twa rigen toetsen, dy't ophongen binne oan in op in freem spand tou. Ien rige foar de *wite* toetsen, as it ferlike wurdt mei in piano en in rige foar de *swarte*.
Under elke toets kin in resonator hingje om de grûntoan te fersterkjen. Omdat de toanhichte (ûnder oare) ôfhinget fan de lingte fan de toets binne de leechste toanen folle langer as de heechste (itselde jildt foar de resonatoaren). 

De namme komt fan it Grykske *xylos* dat 'hout' betsjut. Der binne mear ynstruminten dy't yn de folksmûle 'ksylofoan' neamd wurde:
* Fibrafoan
* Marimba
* Glockenspiel of Metallofoan 
* Balofoon

Under oare yn it Orff-ynstrumintarium komt in besibbe ynstrumint foar dat fan koarte metalen toetsen makke wurdt, meast sûnder resonator. Dat wurdt gauris in 'ksylofoan' neamd, mar is winliken in metallofoan.

De ksylofoan wurdt ek yn in tal klassike stikken brûkt, lykas de *Sabeldûns* fan Chatsjatoerjan, *Danse macabre* en *Carnival des Animeaux* fan Camille Saint-Saëns.
Yn in symfony wurdt de ksylofoan foar it earst brûkt yn Gustav Mahler's *[[Symfony Nr. 6]]*.
840

## Foarfallen
* Nei de dea fan Loadewyk de Fromme wurdt it Frankyske ryk troch syn soanen opdield yn trije parten.
* De Arabieren oermasterje Bary, en krije sa in stipepunt oan de Adriatyske See.
* De Oeigoeren wurde ferdreaun troch de Kirgizen.
* De Oeigoeren stiftsje oant 860 steatsjes yn it Tarimbekken en yn Noard-Sina
* Wuzong wurdt Keizer fan Sina. 

## Berne

## Ferstoarn
*20 juny: Loadewyk de Fromme, Frankyske kening en keizer.
Fochteler Feart

De **Fochteler Feart** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Fochteler Voart*) is in feart yn de gemeente Eaststellingwerf, by it doarp De Fochtel. De feart is de ferbining fan de Fjirde Opwyk mei de Earste Wyk noardeast fan Ravenswâld.

De namme *Fochteler Voart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Fochtelervaart*.
De Foudering

**De Foudering** is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint súdeast fan Wergea nei it suden en komt nei in bocht út op de Meanewei.
Ek in strjitte, buertferiening en in boarterstún yn Wergea hjitte Foudering.
Foudgumer Feart

De **Foudgumer Feart** is in feart yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De feart rint fan Foudgum nei it suden bylâns de Foudgumer Wei en komt út by Betterwird, op it plak wêr't earder de Boarnwerter Mar lei. 

De Feart wie fan belang foar de wetterlossing fan de Holwerter seis, dy troch dizze feart en súd fan de Boarnwerter Mar troch de Alde Keech by de Domsyl oan de Dokkumer Ie útkaam. Yn 1478 kaam de Domsyl te ferfallen. Mar blykber wie de Foudgumer Feart doe al mei in ferbiningskanaal, de Sylsryd, mei de Alde Peazens ferbûn sadat Foudgum en Brantgum troch de Boarnwertersyl op de Dokkumer Ie harren wetter losse koene.

De namme *Foudgumer Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Foudgumer vaart*.

## Literatuer
* Klaas Rienks en Georg Walther, *Binnendiken en Slieperdiken yn Fryslân* (1954)
Besibskip

**Besibskip**, **sibskip** of **besibbens** is it systeem fan 'e troch in kultuer erkende famyljerelaasjes tusken minsken, dy't foar it meastepart ta stân komme op biologyske of genetyske wize, troch ôfstamming (bloedsibskip), en op sosjale wize, troch houlik (oansibskip) of adopsje. Foarbylden fan biologyske relaasjes binne dy tusken twa âlden en harren (troch it proses fan fuortplanting skepen) bern, of tusken twa siblings dy't bern fan deselde âlden binne, of tusken in omke en syn omkesizzer (it biologyske bern fan syn biologyske sibling). Foarbylden fan net-biologyske, mar al sosjaal oanfurde famyljerelaasjes binne dy tusken oarehelten binnen it houlik, tusken in styfâlder en in styfbern, tusken skoanâlden en har skoansoan of -dochter, of tusken adopsje-âlden en in oannommen bern. Besibskip is sadwaande mear in kultuerferskynsel, dat útstiget boppe inkeld bloedsibskip. 

Yn 'e antropology foarmet besibskip in wichtich mêd fan ûndersyk, mei't minsklike kultueren besibskipsrelaasjes ferskillend yndiele en ynterpretearje. Dêrby wurdt net eltse biologyske besibskip ek as sadanich kultureel erkend. By bloedsibskip troch ôfstamming wurdt ûnderskie makke tusken ôfstamming fia de heit (of patrilineêre ôfstamming), en ôfstamming fia de mem (of matrilineêre ôfstamming). Bloedsibben oan heitekant wurde dêrby agnaten neamd en bloedsibben oan memmekant kognaten. Yn patriargale maatskippijen, lykas de Westerske, hearre bern dy't fuortkomme út in houlik tusken âlden út twa ferskillende famyljes ornaris ta de famylje fan 'e heit en krije se dy syn efternamme dan ek. (Mei resinte oanpassings yn it houliksrjocht is dat yn Nederlân en guon oare lannen trouwens net mear folslein fanselssprekkend.) Yn matriargale kultueren is it krektoarsom, en komme bern ta de famylje fan 'e mem te hearren.

De kulturele antropology ferdjippet him yn alle manearen wêryn't sokke famyljeferhâldings har fertaald hawwe yn kultureel bepaalde struktueren. Famyljerelaasjes spylje oeral op 'e wrâld en yn eltse minsklike kultuer in wichtige rol, en folgje oeral beskate patroanen. De ferskillen yn dy patroanen meitsje út hoe't bygelyks it erfrjocht en it bestjoer regele binne en hokfoar rjochten en plichten oft men foar jins famylje oer hat (bgl. it respektearjen en/of hearrich wêzen oan 'e âlden of it beskermjen fan susters troch harren bruorren). Ek wurdt sa bepaald wa't al of net mei wa trouwe mei. Yn 'e Westerske maatskippij is it bygelyks taboe foar bruorren en susters om in seksuële relaasje te ûnderhâlden. Datselde jildt foar de measte minsklike kultueren. Yn 'e Westerske maatskippij is it lykwols wol tastien foar neven en nichten om mei-inoar te trouwen, al wurdt faak al wat mei in skean each nei sa'n relaasje sjoen. Yn oare kultueren kin it foar neven en nichten lykwols strang ferbean wêze om te trouwen of krekt folslein tastien, of it kin tastien wêze om mei jins neven en nichten oan heitekant te trouwen, mar net mei dy oan memmekant, of oarsom.
Tonger

**Tonger** is it lûd dat by swierwaar heard wurdt troch de ûntlading fan de bliksem.

Tonger wurdt feroarsake trochdat de loft dy't om in bliksempylk ynienen bot ferwaarme wurdt en dêrtroch hiel hurd útset. Dizze útsetting plantet him fuort troch de loft as lûdsweach. By oankomst yn de earen fan in taharker wurdt dizze erfaren as in opienfolging fan meardere knallen (de tonger).

Trochdat de fuortplantingssnelheden fan ljocht en lûd tige ferskillend binne, wurdt de bliksempylk op gruttere ôfstân earder sjoen as dat de tonger heard wurdt. Ut de tiid dy't ferstrykt tusken tonger en bliksem kin ôflaat wurde oft it swierwaar (ek 'swier waar' neamd) tichtby is. It lûd leit yn trije sekonden in ôfstân fan ûngefear ien kilometer ôf. Omdat lûd sa relatyf starich is en de bliksem soms kilometers lang, is net ien klap te hearren, mar efter elkoar it lûd fan hieltyd fierder fuort lizzende punten fan de bliksem. Dit ferklearret it rommeljen.

De tradisjonele manier om swierwaar te registrearjen is it byhâlden fan it oantal oeren of dagen dat tonger heard wurdt. Al iuwenlang is it wenst dat waarwaarnimmers it hearren fan tonger notearje. Sa is oer de hiele wrâld it jierliks oantal swierwaarsdagen bekend. By 't tsjuster is de bliksem oer gruttere ôfstân te sjen as dat swierwaar te hearren is, mar oerdei heart men de tonger earder, wylst de bliksem faak hielendal net waar te nimmen is mei in minsklik each. 

Tonger as waarnimming foar it optreden foar de sterkte fan it swierwaar is lykwols gjin betroubere maat. Guon bliksems meitsje mear lûd as oare en guon waarnimmers hearre skerper as oare. Steurend lûd fan bygelyks wyn kin op tonger lykje. In wichtige faktor is ek de lûdfuortplanting, dy 't ôf hinget fan de fertikale temperatueropbou en de wynsnelheid: men heart minder goed yn 'e wyn op.

By swierwaarsbuoien wurd bytiden in ûnregelmjittichheid oan Reinbôgen sjoen. By eltse tongerslach liket de bôge te triljen, wat benammen te sjen is oan de foar lytse feroaringen fan de drippen gefoelige oerstallige bôgen. De oarsaak leit nei alle gedachten yn trillingen fan reindrippen dy't troch de lûdsweagen fan de tonger opwekt wurde. 

## Religeuze belibbing
De eardere minsk sil grif ûntsach hân hawwe foar de hurde tongerslaggen dy't by swierwaar te hearren wienen, en hy seach tonger en bliksem as aksje fan de goaden. Sa hat de Egyptyske god Seth mei de tonger dy't hy feroarsake yn de himel allerhanne fijannen ferjage. De Grykske oergod Seus goaide mei tonger en bliksem op syn fijannen. Ek de Fryske god Tonger, wêrnei't tongersdei neamd is hie de tongerslach as attribút. 

Yn Sina waard it lûd fan de tonger mei draken yn ferbân brocht. De saneamde 'tongerdraken' rôpen de bliksem op. Dit is singelier omdat in bliksemflits altyd oan in tongerslach foarôf giet.

## boarnefermelding
* *De tekst op dizze side, in eardere ferzje dêrfan of in diel fan de tekst komt fan de webstee fan it [[Keninklik Nederlânsk Meteorologysk Ynstitút|KNMY]].*
Reinbôge

In **reinbôge** is in ljochtferskynsel. At it ljocht fan de sinne troch lytse reindropkes wjerkeatst wurdt, dan fungearre dy droppen as in optysk prisma, en wurdt it ljocht dield. Sadwaande kinne op ôfstân de aparte kleuren sjoen wurde. Dy kleuren binne: read, oranje, giel, grien, blau en fiolet. Om't de hoeke fan it ljochtdielen foar eltse kleur fêst stiet, is beheind fia hokfoar paad it ljocht by de sjogger oankomme kin. At de sinne efter de sjogger is, dan wurdt der troch de mûglike richtings krekt in bôge foarme. Sa wurdt tsjin de reinloft in bôge fan ljocht foarme, mei oan de bûtenkante rea en oan de binnekante blau.

Njonken ljocht dat daalks wjerkeatst wurdt, kin soms ek ljocht sjoen wurde dat twa kear wjerkeatst is. Dat foarmet dan in twadde bôge bûten de earste, mar troch in wjerkeatsing mear binne de kleuren krekt oarsom: oan de bûtenkante blau en oan de binnekante rea. At der in protte ljocht is kin it sels barre dat der mear as twa bôgen binne.

Itselde ljochtferskynsel is ek te sjen by wetterdroppen fan oare oarsprong, lykas by in wetterfal, of mei help fan de minsken by túnsproeiers.

In tige bysûndere reinbôge is in inkeld kear nachts te sjen. It ljocht fan de moanne kin krekt genôch wêze om in reinbôge op te roppen, in *moannebôge*. Foar it each is it ljocht dan te swak om de kleuren sjen te kinnen; mei langedoerfoto's is lykwols te sjen dat dy der al binne.
Focke-Wulf Fw 190

De **Focke-Wulf Fw 190** wie in jachtfleantúch dêr't de Luftwaffe mei fleach yn 'e Twadde Wrâldkriich. Wilens de kriich binne der 20.000 produsearre, dêrfan wiene 6.000 as (dûk)bommewerper ornearre. De Fw 190 wie populêr ûnder de piloaten. De Fw 190 hie in grut ferskaat mooglikheden, lykas doelen op 'e grûn oanfalle, it begelieden fan bommewerpers oer lange ôfstannen, koe nachts brûkt wurde en koe (benammen de "D" ferzje) heech yn 'e loft oare fleantugen ûnderskeppe.

Yn 'e hjerst fan 1937 frege it *Reichsluftfahrtministerium* (Ryksloftfeartministery) oan ferskate ûntwerpers om mei in ûntwerp te kommen foar in nije fjochtfleanmasine. De ûntwerper fan de Fw 190 wie yngenieur Kurt Tank. Hy wurke gear mei in keppel ûntwerpers en yngenieurs dêr't in part fan sels piloat wie. Hy fûn it wichtich de piloaten deryn te behellen, omdat dy ûnderfining hiene mei praktyske technyske problemen.

## Fw 190 A
Fan de Fw 190 A binne njoggen ferzjes, de **Fw 190 A-1** oant en mei **Fw 190 A-9**. It earste model (Fw 190 A-1) wie ree yn juny 1941. Nei it testen waard de Fw 190 A-1 krekt bûten Parys stasjonearre. Mei de A-3 kaam ek de earste *Umrüst-Bausätze*. De U1 hie in ETC-501 bommehâlder. De U2 hie trije RZ 73 mm raketlansearders yn beide wjukken. Mei de U3 waard de Fw 190 A-3 in jachtbommewerper, eltse wjuk krige in ETC-501 bomhâlder en SC-50 bom. De U-4 wie in type om mei te ferkennen, dy ferzje hie twa Rb 12.5 kamera's.
Alles meiinoar binne der 13.291 Fw 190A produsearre.

## Fw 190 B
De Fw 190 B is yn 'e testfase stykjen bleaun. It hie in fleanmasine wurde moatten mei bettere prestaasjes heech yn 'e loft. Der binne mar fjouwer fan produsearre.

## Fw 190 C
De Fw 190 C wie inkeld in projekt, der binne gjin masines fan dit type produsearre.

## Fw 190 D

Fan de Fw 190 D binne fiif ferzjes, de **Fw 190 D-9** oant en mei **Fw 190 D-15**.

## Fw 190 F
Fan de Fw 190 F binne njoggen ferzjes, de **Fw 190 F-1** oant en mei **Fw 190 F-9**.

## Fw 190 G
Fan de Fw 190 G binne njoggen ferzjes, de **Fw 190 G-1** oant en mei **Fw 190 G-4** en **Fw 190 G-7** oant en mei **Fw 190 G-9**.

## Spesifikaasje Fw 190 D-9

**Algemiene eigenskippen**
* Bemanning: 1 
* Lingte: 10,2 m 
* Spanwiidte: 9,8 m 
* Hichte: 3,35 m 
* Wjuk oerflak: 18.30 m²
* Leech gewicht: 3.490 kg 
* Fol gewicht: 4.350 kg
* Maksimum gewicht om fan 'e grûn te kommen: 4.840 kg 
* Oandriuwing: 1× Junkers Jumo 213A-1 12-silinder omkearde V-sûgermotor, 1.287 kW, maksimum 1.544 kW (1.750 hk / 2.100 hk) 

**Prestaasjes**
* Maksimum faasje: 685 km op 6.600 m, 710 km op 11.300 m 
* Fleanberik: 835 km
* Maksimum fleanhichte: 39,370+ foet (12,000+ m) 
* Klimradius: 3,300 foet/min (17 m/s) 
* Maksimum wjukbelêsting: 48.7 lb/ft² (238 kg/m²) 
**Bewapening**
* 2× 13 mm MG 131 masinegewearen 
* 2× 20 mm MG 151 kannonnen
* 1× 500 kg (1,102 lb) SC500 bom

## Keppeling om utens
* Lexicon der Wehrmacht *Dútsk*
Muzyksjenre

Muzyk wurdt troch muzykleafhawwers meast ferdield yn in tal *muzyksjenres*. Dêr't de leafhawwer fan klassike muzyk tinkt oan perioades lykas barok en romantyk sil in leafhawwer fan house in hiel oare yndieling yn gedachten hawwe.

Sjoch foar ferskate muzyksjenres yn de
Frijgerssleat

De **Frijgerssleat** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan de Langsturtepoel fia de Gudzekop nei de Goaiïngarypster Puollen. Op de súdlike ouwer lizze de Frije Gerzen as ûnderdiel fan de Kop Bloksleat. De noardlike wâl wurdt foarme troch de Grutte Griene.

De namme *Frijgerssleat* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Vrijegrassloot*.
Skout

In **Skout** (Aldfrysk: *[[Skelta]]*) wie yn it tiidrek fan de Midsiuwen (800-1200) in persoan dy't as lieder fungeare by in rjochtsgeding. Sels spruts er gjin rjocht, dat wie de taak fan de asega (rjochtsizzer). De skout wie fan Frankyske oarsprong, de asega kaam fan de Friezen sels, omdat it rjocht fûn wurde moast. Allinnich in deskundige fan it folks sels koe dat. De skout wie in amtner en út namme fan de Greve soarge er dat it rjocht syn berin krige. It rjocht út dat tiidrek hiet skouterjocht.

Yn de rin fan 12e iuw begûn it Greeflik gesach yn de Fryske gebieten ôf te takeljen. Om-ende-by 1200 ferdwûn de asega en de skout yn Fryslân, Grinslân en East-Fryslân. Dêr foar yn plak kaam yn Fryslân de grytman (Westerlauwersk Fryslân) of de redjeva (Easterlauwersk Fryslân) dy't sawol de funksje fan skout en asega yn him hie.
1749

## Foarfallen
* 26 jannewaris - It VOC-skip de *[[Amsterdam (VOC-skip)|Amsterdam]]* fergiet foar de kust fan Hastings, yn súdlik Ingelân. 
* 20 april - It Mataram-ryk op sintraal Java ferfalt by it ferstjerren fan soesoehoenan Pakubuwono II oan 'e VOC.
* 21 juny - Yn Würzburg wurdt de non Maria Renata Singer as heks ferbaarnd. 
* *sûnder datum* - De Fryske Nassaus krije de steedhâlderlike jachtrjochten op It Oranjewâld.
* *sûnder datum* - Under druk fan kening George II fan it Feriene Keninkryk werropt keizerinne Maria Teresia it dekreet út 1740 dat alle Joaden hiet om Praach te ferlitten.
* *sûnder datum* - Om it "bijsnijen" foar te kommen, begjint men in kartelrâne yn 'e gûne te slaan

## Berne
* 29 jannewaris - kening Kristiaan VII fan Denemark († 1808)
* 9 maart - Honoré Gabriel de Riqueti, greve fan Mirabeau (Mirabeau), Frânsk revolúsjonêr en breaskriuwer († 1791)
* 10 maart - Lorenzo da Ponte, Italjaansk librettoskriuwer († 1838)  
* 23 maart - Pierre Simon Laplace, Frânsk wiskundige († 1827) 
* 17 maaie - Edward Jenner, Ingelsk dokter en útfiner fan it pokkefaksên († 1823)
* 4 juny - Adolphus Ypey, Frysk botanikus, filosoof en dokter († 1822)
* 28 augustus - Johann Wolfgang von Goethe, Dútsk skriuwer († 1832)
* 22 oktober - Theodorus van Kooten, Nederlânsk politikus († 1813)
* 17 novimber - Nicolas Appert, Frânsk útfiner († 1841) 
* 14 desimber - Pieter Pijpers, Nederlânsk dichter en toanielskriuwer († 1805)
;*datum ûnbekend*
*Jane Gordon, hartoginne fan Gordon, Skotsk ealfrouwe en societystjer († 1812) (mooglik berne yn 1748)

## Ferstoarn
* 23 maart - Cornelis Sweerts, Nederlânsk dichter (* 1669)
* 20 april - soesoehoenan Pakubuwono II fan Mataram (* ±1680)
Alderheljenfloed

* in oerstreaming yn 1170; sjoch Alderheljenfloed (1170)
* in oerstreaming yn 1532; sjoch Alderheljenfloed (1532)
* in oerstreaming yn 1570; sjoch Alderheljenfloed (1570)
* in oerstreaming yn 1675; sjoch Alderheljenfloed (1675)
* in oerstreaming yn 2006; sjoch Alderheljenfloed (2006)
Fryskepeallenfeart

De **Fryskepeallenfeart** is in feart yn de gemeente Opsterlân. De feart rint fan Fryske Peallen oer Sigerswâld nei Bakkefean. It is it ferlingde fan it Offierkanaal en hjit nei Bakkefean de Bakkefeanster Feart. Bylâns de feart rinne de Klauwertswei en de Foarwurkerswei (sjoch: It Foarwurk).

De namme *Fryskepeallenfeart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Frieschepalenvaart*.
Ikkerwâld

**Ikkerwâld** is in earder doarp yn de gemeente Dantumadiel. Op 1 jannewaris 1971 waard it, mei Dantumawâld en Moarrewâld gearfoege ta Damwâld. Ikkerwâld lei fan dizze trije doarpen it meast westlik.

Ikkerwâld is nei alle gedachten yn de 13e iuw boud om in tsjerke. De hjoeddeiske tsjerke is fan 1849 en is boud op it plak fan de eardere tsjerke. 
Eartiids stie hjir it koperative molkfabryk "Dokkumer Wâlden en omkriten" oan de ein fan de Ikkerwâldsterfeart. It molkfabryk waard yn 1899 oprjochte op inisjatyf fan dokter Van der Sluis en skoalmaster Woudstra. Yn 1969 fusearre it molkfabryk mei “Noordoostergo” yn Dokkum en it fabryk yn Ikkerwâld gie ticht.

It tsjintwurdige doarp Broeksterwâld hearde oant 1964 ta Ikkerwâld. De buorskip hjitte doe De Ikkerwâldster Broek.

## Keppeling om utens
* Alde foto's fan Ikkerwâld
* www.damwaldnet.nl
* www.damwoude.com
Stifting Cepher

De **Stifting Cepher** is in Nederlânske stifting dy 't it befoarderjen fan Fryske letterkunde, literatuer en sjoernalistyk as doel hat. Cepher is yn febrewaris 2002 oprjochte troch de Fryske skriuwers Eeltsje Hettinga en Elske Schotanus en is fêstige yn It Hearrenfean.

Cepher besiket har doelstellingen te berikken troch it útjaan fan (digitale en/of papieren) tydskriften, boeken en oare útjeften, troch it redaksjoneel begelieden fan skriuwers en dichters en troch it jaan fan kursussen. Ta de aktiviteiten fan Cepher hearre ek it literêre ynternettydskrift Kistwurk (2000-2003) en it ynternettydskrift GO-GOL (sûnt 2005).

Yn 2003 joech Cepher it boek *Wrâld, finster, gedicht* út, in bondel wêrfoar't 30 Fryske dichters harren favorite gedicht út de wrâldliteratuer oersetten en in taljochting op harren kar joegen. In jier letter folge de trijetalige gedichtebondel *gjin Grinzen, de Reis/geen Grenzen, de Reis/no Borders, the Voyage*, wêrby 't in yn gearwurking mei Omrop Fryslân ta stân komde cd mei lûdopnames fan de meiwurkjende dichters hearde. Dit boek, foarmjûn troch Michiel Postma, waard yn 2004 bekroand mei de *Liuweprint*, de foarmjouwingspriis fan de Stifting It Fryske Boek.

## Webstee
*Webside Stichting Cepher (8 oktober 2007)
Gauster Hoppen

De **Gauster Hoppen** is in marke yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It is in ynham oan de noardwestkant fan de Snitser Mar by de Gaustersyl. De ynholte is troch in smelle stripe hast hielendal ôfsluten fan de Snitser Mar.

In *hop* of *hoppe* is in âlde namme foar in ynholte.

De namme *Gauster Hoppen* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Gauwsterhoppen*.
Geaster Djip

It **Geaster Djip** is in breed wetter yn de gemeente Smellingerlân. It leit east fan it Smeliester Sân en giet noch eastliker oer yn it Nije Kanaal dat nei de haven fan Drachten rint. Oan de súdkant is de tagong rjochting de haven fan Bûtenstfallaat en op de noardkant lizze de Eibertsgeasten.

De namme *Geaster Djip* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Gaasterdiep*.
Eibertsgeasten

**Eibertsgeasten** is in buorskip ûnder Nyegea yn de gemeente Smellingerlân. Hy leit yn it suden fan de himrik, súdeastlik fan Aldegea en súdwestlik fan De Pein yn de polder Nijegeaster Finnen. East fan Eibertsgeasten leit de haven en suveringsynstallaasje fan Drachten.

De âldste fermelding is, foar safier bekend, yn 1664 wannear't it as *Egberts Gaesten* fermeld waard. Yn it begjin fan de 18e iuw waard it plak fermeld as *Egberts Gaatsen* en in iuw letter komt ek de beneaming *De Gaasten* njonken *Egbertsgaasten* foar.

Yn 1943 binne yn in grêfhichte by Eibertsgeasten oerbliuwsels fan de Steanfoetbekerkultuer út de Brûnstiid fûn. Yn 1989 en 1990 binne der troch it Frysk Museum opgravingen dien yn de buorskip wêrby't in Mesolitysk kampemint bleatlein waard, dêr't mei oantoand waard dat it gebiet earder alris bewenne wie, yn de middenstientiid.
Watse Cuperus

**Watse Cuperus** (Blije, 30 april 1891 - Ljouwert, 19 augustus 1966), wie in Frysk skriuwer. Hy publisearre oant 1934 ûnder de skûlnamme 'Bouke fan Skeanebûrren'.

Cuperus wie fan 1928 oant 1956 meteropnimmer yn Marrum, en syn wurk spilet him meast ôf yn dizze omkriten. Hy hat in grutte bydrage oan it Frysk levere. De boeken fan Cuperus spylje benammen yn de krisisjierren. It swiere libben fan boer en boerearbeider is in weromkommend tema. 
Syn wurken hawwe in kristlik-sosjale ynslach. Meiinoar skreau Couperus 17 boeken, mear as 200 koarte ferhalen en in stik of wat toanielstikken.

Yn Blije is it 'Watse Cuperusplein' foar kafee 'Veldzicht'.

## Wurk
### Boeken
* 1933: *Skeanebûrster folkslibben* 
* 1937: *Lânstoarm XI* 
* 1941-1950: *De gouden tried* (trije dielen: 1941, 1942 en 1950) 
* 1943: *Oarreheite erfskip* 
* 1946: *Sa't lân opjowt* 
* 1947: *De pipegael* (2e pr. 1969) 
* 1948: *Doeke Daen* 
* 1949: *Swart, mar leaflik* (2e pr. 1969, 3e pr. 1998) 
* 1955: *Hoeder en skiep* 
* 1958: *Striid en segen* (heal-autobiografyske roman) 
* 1964: *De sierlike kroan* 
* 1966: *Jild en eare
*
### Berneboek
* 1936: *Oarreheite pet* (2e pr. 1941; 3e pr. 1948) 

### Toaniel
* 1955: *Do silst net stelle*, toanielstik yn 4 bedriuwen 
* 1956: *Libbensropping*, toanielstik yn 4 bedriuwen 
* 1966: *De gouden tried*, toanielstik yn 4 bedriuwen, opnij bewurke nei de roman mei deselde namme

### Fertalingen
* 1959: *Zwart maar lieflijk* (fertaling fan Swart mar leaflik)

### Prizen
* 1955: Rely Jorritsmapriis (ferhaal: "S.D.G.")
Fûgelhoeke

De **Fûgelhoeke** is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân, earder yn Nijefurd. It is in diel fan de Moarre benoarden Nijbuorren en Himmelum. De mar foarmet mei de Lytse Pôle ien mar dy't troch de Fangdyk, tusken Himmelum en de Oskepôle, ôfsluten is fan de Moarre.
It fytspaad Moarrepaad fan Galamadammen nei Himmelum rint lâns de Fûgelhoeke en de Moarre. De mar leit yn it natuergebiet De Fluezen dat yn behear is by It Fryske Gea. De mar is yn 2006 útbaggere om de ferdrûging fan it gebiet tsjin te gean.

De namme *Fûgelhoeke* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Vogelhoek*.

## Keppeling om utens
*http://www.fryskegea.nl/default.aspx?artID=87 - side fan It Fryske Gea oer it gebiet
*http://www.procensus.nl/index.php?menu_id=45&todo=more_info&id=185 - plannen mei de Fûgelhoeke
Fyftjinde Wyk

De **Fyftjinde Wyk** is in wyk yn de gemeente It Hearrenfean. De wyk is in sydfeart fan de Skoatterlânske Kompanjonsfeart eastlik fan Jobbegea yn Hoarnstersweach. Der binne wol 23 wiken eastlik fan Jobbegea, dy't oanlein binne yn de tiid fan de feanterij.

De namme *Fyftjinde Wyk* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Vijftiende Wijk*.
Gaaster Feart

De **Gaaster Feart** is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint noardeast fan Gaast njonken de Boerestreek nei de Dyksfeart.

De namme *Gaaster Feart* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Nieuwe Gaastervaart*.