open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
RES

**RES** is in fuotbalklup út Boalsert. De oprjochting fan *Rjucht en Sljucht* (in ferwizing nei de tekst fan Boalserter skriuwer Gysbert Japicx) wie op 1 july 1936. 

De feriening hat 4 senioareteams op de snein, 1 senioareteam op de sneon, 2 B-junioareteams, 1 C-junioareteam, 4 D-pupilleteams, 4 E-pupilleteams en 3 F-pupilleteams (2008). RES hat ek noch 6 futsal teams. 

Der wurdt spile op sportpark It Bolwurk oan it Bolwurkplein. It kluphûs hjit 't RES-Honk.

*Tenu: wyt shirt mei blauwe baan, wite broek en blauwe sokken

## Keppeling om utens
*Webstee Fuotbalferiening RES
Fjoertoer fan De Lemmer

De **Fjoertoer fan De Lemmer** is de fjoertoer dy't  by de haven fan De Lemmer oan de Fjoertoerwei stiet. De orizjinele fjoertoer waard yn 1910 boud en yn 1968 sloopt.

Yn 1994 waard der foar de TF-searje ‘De Fjoertoer’ fan regisseur Pieter Verhoeff in replika fan de fjoertoer boud. De toer is gjin ticht bouwurk, mar in iepen stielkonstruksje.
Bornrif (fjoertoer)

De  fjoertoer fan It Amelân wurdt soms **Bornrif** neamd, al krige de fjoertoer by de bou gjin namme mei. De toer waard yn 1880 boud, yn opdracht fan Kening Willem III. De toer fan getten izer is ûntwurpen troch Quirinus Harder en waard boud troch in jitterij yn Dimter. De losse segminten binne nei It Amelân ferskepe en dêr op elkoar setten.

Nei de Twadde Wrâldoarloch kaam der in nij, swakker ljocht op de toer; sadwaande krige de toer doe de bynamme fan "skimerlampe". Yn 1952 waard der in nij, sterker ljocht op setten. Dit ljocht hat in sterkte fan 4.400.000 candela.

Sûnt ein 2004 is de toer eigendom fan de Gemeente It Amelân en sûnt 26 maart 2005 is de toer wer foar toeristen tagonklik. De toer is in museum dat ûnderdiel is fan it rêdingsmuseum Abraham Fock. Yn de âlde koepel fan de fjoertoer sit in diorama oer it rêdingswêzen. Boppe-yn is in wurkkeamer ynrjochte lykas dy troch de fjoertoerwachter brûkt waard, ek wurde der ekposysjes holden.

De fjoertoer is 55,3 meter heech en hat 14 ferdjippings. De treppe nei boppe hat 236 treden. It optyk komt fan de eardere Fjoertoer Westhaad yn Alddoarp.

Likernôch 80 meter súdeastlik fan d efoet fan de fjoertoer steane de eardere fjoertoerwachterswenten.

## Ofbylden

Ameland_Hollum_aerial.jpg|Loftfoto fan de fjoertoer by Hollum
Lighthouse Ameland 4.JPG|Tekst boppe de yngong
Altes_Feuer_Bornrif.JPG|It eardere ljochthûs op it dak fan it Maritym Sintrum Abraham Fock
Nahaufnahme_Leuchtfeuer_Bornrif.JPG|It hjoeddeistich ljochthûs
Informatiebord_vuurtoren_Ameland.jpg|Ynformaasje oer de fjoertoer


## Sjoch ek
* List fan Fryske musea

## Keppelings om utens
* Webside fan de Fjoertoer It Amelân
* 
* Skiednis fan de fjoertoer
Etyk

**Etyk** is in tûke yn de filosofy dy't him kritysk dwaande hâldt mei fragen hokker gedragingen en aktiviteiten talitber binne en hokker net en hat te krijen mei noarmen en wearden. Sintraal stiet de wize fan hanneljen oangeande de meiminske, bisten en de natoer.

Sûnt de Grykske Aldheid hâlde filosofen harren al dwaande mei fragen oer deugdsumens en rjochtfeardigens. Om bepaalde problemen te ferhelderjen hawwe lettere filosofen faak werom grypt op earder makke etyk. Yn de filosofy is it in tradysje om petearen te hâlden dêr't men de eigen stânpunten konfrontearret mei de oaren. Op dizze wize komme morele oerienkomsten en ferskillen oan it ljocht, dat helpt by de bestudearring fan de moraal. Dêrom bestudearje etisy noch hieltyd de moraal en it wrâldbyld fan Aristoteles (dat wezentlik oars wie as dat fan distiid) om't dêrnei mei him in petear oan te gien. De wichtichste etikus út de 19e iuw, John Stuart Mill reagearre op Jeremy Bentham en op Immanuel Kant. Op syn bar wurdt Mill wer kritisearre troch John Rawls. It komt der op del dat yn de etyk net allinnich besocht wurdt in ûnôfhinklike teory te meitsjen, mar ek eardere doelen te kritisearjen en der kommentaar op te jaan.
De Klaver

**De Klaver**, ek **De Grutte Klaver** neamd, is in poldermole tichtby de stêd Boalsert yn de gemeente Boalsert. 

De Klaver is in spinnekopmole mei in flecht fan 12,00 m., dy't ûngefear in kilometer ten noardwesten fan Bolsward stiet oan de Wytmarsumer Feart. Hy waard yn 1802 boud foar it bemeallen fan de *Weeshûspolder*. Dizze bestie út 294 pûnsmiet lân (± 108 ha), wêrfan 50 pûnsmiet (rom 18 ha) eigendom wie fan it weeshûs fan Boalsert.

De Klaver hat wurke oant 1966, doe't in foarsjenning makke waard wêrmei't de fizel ek troch in trekker oandreaun wurde koe. Yn 1972 ferlear de mole syn funksje, wêrnei't er yn ferfal rekke. Yn 1980 waard De Klaver eigendom fan de Stifting De Fryske Mole, dy't him yn 1980/1981 restaurearje liet, wat fanwege de brekfallige steat feitlik betsjutte dat er werboud wurde moast. Sûnttiids is de mole wer mealree. Hy kin op ôfspraak besichtige wurde.

Yn 2006 waard de mole troch it Wetterskip Fryslân oanwiisd as reservegemaal by wetteroerlêst.

## Keppeling om utens

*Moledatabank - ''Boalsert, De (Grutte) Klaver''
*De Hollandsche Molen - ''De (Grutte) Klaver yn Boalsert''
Fjoertoer fan Harns

De **Fjoertoer fan Harns** of **Harnzer fjoertoer** is de fjoertoer dy't oan de haven fan de stêd Harns stiet.  It ljocht fan de fjoertoer waard yn 1998 definityf útdien. De fargeulen en havenmûning wienen oanpast wêrtroch't de fjoertoer nei 75 jier syn funksje ferlear.
De fjoertoer is tsjintwurdich partikulier besit en it ienige ienkeamerhotel fan de Benelúks.

*Boud: 1920-1922, Arsjitekt: C. Jelsma.
*Restaurearre: 1998-1999, Arsjitekt: B. Pietersma.
*Heechste útsjochpunt: 24 meter boppe gemiddeld heechwetter.

## Keppeling om utens
*Webstee fan de Harnzer fjoertoer
Fjoertoer fan Starum

De **Fjoertoer fan Starum** is de fjoertoer of ljochtopstân by de haven fan Starum. Op de twa havenpieren stean twa byhearrende havenljochten, in grienen en in readen. Dizze bouwurken binne yn 1885 boud en fallen sûnt 1999 ûnder de monumintesoarch. 

## Ljocht

* Ljochtkleur: wyt
* Ljochtsterkte: 3000 cd
* Te sjen op: 12 seemyl
Quirinus Harder

**Quirinus Harder** (Rotterdam, 1801 – Flissingen, 1880)  wie in Nederlânsk arsjitekt dy't ferskate fjoertuorren ûntwurpen hat.

Hy wie haadkonstrukteur fan de boukundige tsjinst fan it loadswêzen. Harder hat fanwege it Ryk ferskate fjoertuorren ûntwurpen. Dy waarden makke fan getten izer, dat as boumateriaal yn de midden fan de 19e iuw nij wie. It brûken fan getten izer foar fjoertuorren begûn yn Grut-Brittanje. Faaks hat Harder dat dêr sjoen op in stúdzjereis.

## Harder syn fjoertuorren
* 1863 - Fjoertoer Aailân (Tessel)
* 1866 - Fjoertoer fan Breskens
* 1875 - Westkapelle Laag
* 1875 - Fjoertoer fan Scheveningen
* 1976 - Fjoertoer fan Flylân (Fjoerdún)
* 1877 - Fjoertoer fan Den Helder (Lange Jaap)
* 1878 - Lege fjoertoer fan IJmuiden
* 1880 - Fjoertoer fan It Amelân (Bornrif)

## Foto's

Ofbyld:Eierland_Lighthouse_texel.jpg|Aailân
Ofbyld:Breskens - Vuurtoren 2.jpg|Breskens
Ofbyld:Optiekvuurtoren.jpg|Westkapelle
Ofbyld:LeuchtturmVlieland.JPG|Fjoerdún (Flylân)
Ofbyld:Vuurtoren-IJmuiden.jpg|IJmuiden
Ofbyld:Lighthouse Ameland.jpg|Bornrif (It Amelân)
Ofbyld:Den Haag-Scheveningen, de vuurtoren van Scheveningen RM18111 IMG 6029 2024-11-04 12.28.jpg|Skeveningen
Ofbyld:Vuurtoren-Huisduinen-2.jpg|Lange Jaap (De Helder)


## Sjoch ek
* Fjoertuorren yn Fryslân
Sont

De **Sont** (*[[Deensk]]: Øresund, [[Sweedsk]]: Öresund*) is ien fan de trije seestrjitten dy't it Kattegat, en dêrmei de Noardsee, ferbine mei de Eastsee. De Sont skiedet ek it Deenske eilân Sjellân fan it Sweedske Skâne. De trochgong is op syn naust 4,5 kilometer. It is ien fan de drokst befearne wetterwegen yn de wrâld.

## Sonttol
De Sont hat altyd fan grut strategysk belang west, wat ferklearret dat oan de noardein by it smelste punt twa burchten steane: oan de westkant de Kroanboarch by it Deenske Helsingør, en oan de easkant it slot fan it Sweedske Helsingborg. De keningen fan Denemark waarden ryk fan de Sonttol dy't dêr sûnt 1429 heft waard. In tol dy't alle bûtenlânske skippen betellje moasten, oars kamen se der net troch. Yn 1567 waard de tol feroare yn in belesting op de lading fan it skip, dêr't de ynkomsten mei fertrijefâldigen. Hjoed de dei wurdt der ek wer tol heft mar dan om oer de Sontbrêge ride te meien.

## Seeslach
Op 8 novimber 1658 barde de Slach yn de Sont, in seeslach wat besuden Kopenhagen. By dy seeslach wie ek de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen belutsen dy't de omsingele Deenske kening Freark III bystân ferliend hat yn de striid tsjin Karel X dy't yn dy tiid de Sont belegere. 

## Brêge
Sûnt 1 july 2000 is der tusken Kopenhagen en Malmö in brêge oer de Sont. In brêge mei in langste ûnûnderbrútsen oerspanning fan sa'n 490 meter. De brêge hat oan de Deenske kânt in akwadukt oergeand yn in tunnel ûnder it fleanfjild fan Kopenhagen troch. Yn totaal is de Sontbrêge 7.845 meter lang.
Sonttol

Yn 1429 stelde kening Erik VII de **Sonttol** (*[[Deensk]]: Øresundstold, [[Sweedsk]]: Öresundstullen*) yn. Alle bûtenlânske skippen dy't troch de Sont fearen, moasten yn Helsingør tol betelje oan de Deenske kroan. As in skip wegere te beteljen waard it fjoer iepene út Kastiel Kronborg by Helsingør en út it slot fan Helsingborg wei. Yn 1567 waard de tol feroare yn in belesting op de lading fan it skip, dêr't de ynkomsten mei fertrijefâldigen. Om foar te kommen dat skippen in oare rûte namen, waard ek tol heft yn de Grutte Belt en de Lytse Belt.
 
De Sonttol bleau iuwenlang in wichtige boarne fan ynkomsten foar de Deenske kroan. Dêrtroch wiene de Deenske keningen relatyf ûnôfhinklik fan de Deenske kroanried en aristokrasy. Nei 1645 waarden Sweedske skippen frijsteld fan de tol. Doe't yn 1658 de Deenske besittings oan de Sweedske kant ôfstien waarden oan Sweden koe de tol net mear sa effisjint heft wurde as dêrfoar.

Op 14 maart 1857 waard it Ferdrach fan Kopenhagen tekene, dêr't Denemark by ôfseach fan de Sonttol, wylst de oare seefearts lannen in ôfkeapsom betellen.

## Sonttolregister
De registers fan de tolheffing by de Sont behearre ta de ferneamdste en meast wichtige boarnen foar de ekonomyske en maritime skiednis fan Nederlân en oare Jeropeeske lannen. De registers befetsje nammen fan skippers, harren wenplak, thúshavens, de lading en de bestimming fan 1,7 miljoen trochfearten tusken 1497 en 1857. Likernôch de helte fan de Sontskippers wie Nederlânsk.

De orzjinele Sonttolregisters wurde bewarre yn it Ryksargyf yn Kopenhagen. Ein 2008 waard úteinset mei in projekt om de registers op ynternet te publisearjen. Sûnt 2011 kinne de registers oer it ynternet ynsjoen wurde.

## Keppeling om utens
* De Nederlânske Sontregisters.
* De Sonttolregisters online.
Robur Harns

**Robur Harns** is fan de trije Harnzer klups de roomske fuotbalklup. 'Robur' is it Latynske wurd foar 'krêft'. De klup spilet op it sportkompleks oan de Fjouwerkantsdyk.  De feriening is oprjochte op 18 maart 1921. It earste alvetal komt út yn de snein 4e klasse A fan de ôfdieling Noard. Der binne 5 senioaren alvetallen, ien damesteam en 9 jeugdalvetallen.  

*Tenu: giel shirt, swart broekje en giel-swarte sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee Fuotbalferiening Robur
Fuotbalferiening Ryptsjerk

**Fuotbalferiening Ryptsjerk** spilet op de fjilden oan de Binnendyk yn Ryptsjerk. De klup is oprjochte op 29 july 1947 as RSV: *Rijperkerker Sportvereniging*. Men koe der keatse, kuorbalje en fuotbalje.  

*Tenu: wyt shirt (mei blau), blauwe broek en blauwe sokken
## Keppeling om utens
*Webstee Fuotbalferiening Ryptsjerk
Skilder

In skilder kin betsjutte:

* Hûsskilder, ien dy't huzen of oare gebouwen skildert.
* Keunstskilder, ien dy't skilderijen makket as in foarm fan keunst.
* Reklameskilder
Ropta Boys

**Ropta Boys** is de fuotbalklup foar Easternijtsjerk, Mitselwier, Nijewier, Nes en omkriten en spilet op Sportpark De Fiver yn Easternijtsjerk. De klup is oprjochte op 16 septimber 1965 en omdat hja de kleuren lyk hâlde woe as de besteande kuorbalklub waard it yn in grien-giel himd, swarte broek en giele sokken. 

It earste alvetal spilet yn de Tredde klasse sneon (2020/21).

## Keppeling om utens
*Webstee Fuotbalferiening Ropta Boys
Kaak

In **kaak**, **kake** of **tsjeak**, besteande út 'e ûnderkaak en de boppekaak, is in part fan de plasse, en komt yn de biology foar mei in grut ferskaat oan foarmen en maten, likegoed is de funksje meastentiids itselde: it fiedsel bewurkje foardat it yn de spisfertarring bedarret.

Yn de evolúsjebiology is it wol of net hawwen fan tsjeaken fan belang by de yndieling yn diersoarten. Meastepart fan de tsjeaken hat skerpe tosken, rânen of grutte spieren dêr't se krêftich mei bite kinne. Tsjeaken wurde ek wol brûkt ter ferdigening, en der binne guons tige raar ferneamd, bygelyks krokodileftigen, hûnen en skylpodden litte nei in byt net mear los. 

De effisjintste tsjeaken hawwe nei alle gedachten de haaien, hoewol't eartiids in protte útstoarne soarten noch gruttere tsjeaken hiene. Net allinnich de enoarme spieren en in protte rigen tosken meitsje yndruk, ek it feit dat de tosken libbenslang hieltyd oanmakke wurde en sadwaande altyd flymskerp binne, meitsje fan haaien beduchte rôfdieren. 

## Oar
* Slangen kinne harren tsjeak letterlik ferknoffelje, sadat sy harren prooien trochslokke kinne dy't grutter binne as de kop.

## Keppeling om utens
*
Plasse

De **plasse** of **skedel** is in hiel ferskaat oan bonkestruktueren, dy't tegearre dat part fan it skelet foarmje dy't foarm jout oan de holle fan in minske of oan de kop fan in dier. De foarnaamste funksje fan de plasse is beskerming jaan oan de harsens. 

## De minsklike plasse
De minsklike plasse bestiet út 22 bonken en dêrtroch it meast útwreide diel fan de skelet.

De ferskate bonken fan de minsklike plasse:
* Bonken yn de harsensplasse (8):
** Foarhollebonke (os frontale)
** Wandbonke (os parietale) (2)
** Sliepbonke (os temporale) (2)
** Efterhollebonke (os occipitale)
** Kylbonke (os sphenoidale) 

* Bonken yn de anlitplasse (14):
** os ethmoidale
** Jokbonke (os zygomaticum) (2)
** Boppetsjeak (os maxilla)
** Noasbonke (os nasale) (2)
** Undertsjeak (mandibula)
** Ferwulfbonke (os palatinum) (2)
** Trienbonke (os lacrimale)(2)
** (vomer)
** (conchae nasale inferior) (2)

Utsein dizze 22 bonken binne yn de hals it tongbonke (*os hyoideum*), en yn beide earen hammer (*malleus*), ambyld (*incus*) en stiichbûgel (*stapes*).


Ofbyld:Gray190.png|frontaal (Gray's Anatomy, plaat 190)
Ofbyld:Gray188.png|lateraal (Gray's Anatomy, Plaat 188) 


## Keppeling om utens
*
Sontbrêge

De **Sontbrêge** (offisjeel: *Øresundsbron*) is it opfallendste part fan de 16 kilometer lange ferbining foar wei- en spoarferkear oer de Sont tusken Denemark en Sweden. De offisjele namme is in kofferwurd út it Deenske *Øresundsbroen* en it Sweedske *Öresundsbron*.

## Ferbining
Dy dûbelde wei-spoar-ferbining keppelet Kopenhagen oan Malmö. De brêge hat ien fan de langste oerspannings fan alle tuibrêgen yn 'e wrâld: in oerspanning fan 490 meter. De heechste pylder is 204 meter. Nei skatting waacht de brêge yn totaal 82 miljoen kilo. De maksimale trochfarhichte is sa'n 50 meter. 

De bou begûn op 16 septimber 1993 en de kosten berûnen sa'n 3 miljard euro. De brêge-tunnelkombinaasje is oanlein om de regio Kopenhagen-Malmö (Sontregio) in ekonomyske ympuls te jaan en sa tsjinwicht te jaan oan de oanstriid fan de JU har belang hieltiten súdliker te sykjen.

## Opbou
De ferbining, besteande út in spoarline mei twa spoaren en in wei mei 2x2 rydstroken, allinnich foar auto's, waard op 1 july 2000 troch de Sweedske kening Karel XVI Gustaaf en de Deenske keninginne Margareta II iepene. In heale moanne foar de offisjele iepening koenen de Sweden en Denen middels in donaasje oan it Deenske Reade Krús in kaartsje keapje om de brêge op skeelers, fytsend of rinnend oer te gean. 

De hiele ferbining oer de Sont bestiet út trije parten:
* Oan de Sweedske kant, de Sontbrêge: in dûbeldeksbrêge, mei autosnelwei boppe en spoarwei ûnder, fan hast 8 kilometer lang;
* Yn de Sont Peperholm: in kunstmjittich eilântjse, sa neamd om it tichteby lizzende Sâltholm, mei in lingte fan 4 kilometer dêr't snelwei en spoarwei neist elkoar komme te lizzen;
* Oan de Deenske kant de Drogdentunnel: in dûbelde tunnel fan 4 kilometer lang.

## Ferkear
De E20 rint oer de brêge. Foar de Sontferbining jildt in tolplicht. In inkele reis oer dizze ferbining kostet mei in auto sawat € 35 (2004). Fan grutte ferkearsdrokte is dan meastenttids ek gjin sprake: der ride sa'n 11800 voertuigen per dei oer (4,3 miljoen reauwen yn 2004). Dêrby spilet mei dat de boatferbining Helsingør-Helsingborg dy't wat noardliker leit goedkeaper is en dat it rydtidenbeslút fan de JU ôftwinget dat beropsmjittige sjauffeurs op fêste tiden rêste moatte.

Fytsers kinne net oer de brêge en moatte dus mei de trein. Wol wurdt sûnt 2002 alle jierren oer de brêge in heale maraton ferrûn, fan Denemark nei it Sweedske stasjon fan Malmö.

## Keppelings om utens
* Offisjeel webstee fan de eksploitant.
* Structurae: Øresund Bridge 
* Øresund Bridge
Natuerkundige

In **natuerkundige** (ek wol **fysikus**) is in wittenskipper dy't him dwaande hâldt mei natuerkunde. Syn wurk wurdt yn ferbân brocht mei de **natuer** mar hat lykwols mear te krijen mei de *net-libbende* natuer. De stúdzje fan de libjende natuer heart ta it wurkgebiet fan de biology.

## Algemien
De moderne natuerkundigen kin men skiede in de neifolgjende kategoryen:
* de teoretyske natuerkunde of *teoretyske fysika* is in tûke fan de natuerkunde dy't him dwaande hâldt mei it meitsjen fan nije natuerkundige teoryen. Dêrmei ûnderskiedt dizze tûke him fan de folgjende twa. 
* de eksperimentele natuerkunde fiert eksperiminten út mei as doel te sjen oft besteande teoryen wol of net kloppe, wêrby it eksperimint just as basis tsjinnet foar de teory.
* de technyske natuerkunde past de bekende natuerkundige wetten ta yn apparaten, masines, fleantugen, nije materialen, medyske technyk, enerzjysintrales ensfh.
Loadewyk IV fan it Hillige Roomske Ryk

**Loadewyk IV**, ek wol: **Loadewyk de Beier**, út it geslacht Wittelsbach, (München, 1 april 1282 - Puch by Fürstenfeldbruck, 11 oktober 1347) wie in Dútske kening fan 1308 oant 1347 . 

Nei de dea fan Hindrik VII waard hy troch on diel fan de Dútske adel as kening keazen mar in oar diel keas Freark de Skoandere. Loadewyk fersloech syn tsjinstanner yn 1322 by de Slach fan Mühldorf. Hy rekke deilis mei paus Johannes XXII dy't doe yn Avignon wie. 

Yn 1328 gie hy nei Rome ta en liet him ta keizer kroane. Hy beneamde der teffens in Fransiskaan ta tsjinpaus ûnder de namme Nikolaas VI. Syn belangryskte riedjouwer wie Marsilius van Padua. Hy rekke ek noch yn konflikt mei de Frânske kening, mar lei it skeel wer by. Under syn regearing waard beslist dat de ferkiezing fan de Dútske kening troch de keurfoarsten gjin pauslike tastimming nedich hie.

Hy is de soan fan Loadewyk de Strange en Mathildis fan Habsburch. Loadewyk IV stifte de abdij fan Ettal yn 1330. 

Loadewyks frou wie Beatrix fan Sileezje-Glogau († 1322). Harren bern wienen:

* Mathildis (1309-1346), dy't yn 1328 boaske mei markgreve Freark II fan Meißen
* Loadewyk V fan Beieren (1315-1361)
* Stefan II fan Beieren (1319-1375)

Loadewyks twadde frou wie Margaretha, suster fan Willem IV fan Hollân, se boasken op 25 febrewaris 1324. Harren bern wienen:

* Loadewyk VI fan Beieren (1328-1365)
* Willem V fan Hollân (1330 - 1389)
* Albrecht fan Beieren (München 1336 - De Haach 1404)
* Beatrix (1344-1359), troud mei Earik XII fan Sweden
* Otto V fan Beieren (1346-1379)

Dêrtroch kaam, nei de dea fan Willem IV, it greefskip Hollân ûnder it gesach fan de Beierske Hartoggen.
Fuotbalferiening De Rottefalle

**Fuotbalferiening De Rottefalle** spilet op de fjilden fan Sportpark “it Hagehiem” oan de Efterwei yn De Rottefalle. 
De klup hat sa'n 200 leden (2008) en is oprjochte op 23 maaie 1973.

It earste alvetal spilet yn de 3e klasse KNVB. Klupblêd *Oan 'e foet* ferskynt fjouwer kear jiers. 

*Tenu: blau-swarte banen, swarte broek en swarte sokken

## Earelist
; Kampioenskippen:
: KNVB 4e klasse: 2003
: KNVB 6e klasse: 1998
: FVB 2e klasse: 1989
; Promoasjes
: út de 4e klasse: 2008, 2011
: út de 5e klasse: 2002

## Keppeling om utens
*Webstee fan fuotbalferiening Rottefalle
Sportferiening RWF

**Sportferiening RWF** (*Read Wyt Fryske Peallen*) is in fuotbalferiening út Fryske Peallen. De klup spilet op de fjilden fan sportpark De Boskdobbe oan de Boskdobbe yn Fryske Peallen. 

De klup is oprjochte op 24 july 1959. Doe waard keazen foar de kleuren read en wyt om de werkenberheid fan it doarp oan te jaan.
*Tenu: read-wite shirts, wite broek en read-wite sportsokken.

## Keppeling om utens
*Webstee RWF
Foppe fan Aitzema

**Foppe van Aitzema** (Mullum?, ± 1580 - Wenen? of Praach?, 28 oktober 1637) wie in Frysk diplomaat, histoarikus en rjochtsgelearde. Yn de Tritichjierrige Oarloch besocht er yn 'e mande mei de Eastenrykske keizer Ferdinand II fan it Hillige Roomske Ryk in oplossing te finen. Foppe wie in earsuchtich man fan goede namme. Hy wurke yn Breunswyk, Lübeck en Wenen en tsjinne ûnder oaren de Steaten Generaal en Freark Hindrik. Hy wie de omke fan Lieuwe fan Aitzema.

## Biografy
Foppe fan Aitzema wie de soan fan Skelte fan Aitzema. Hy studearre oan de Hegeskoalle fan Frjentsjer. Hy brocht in besite oan Josephus Justus Scaliger yn Leien. Yn 1607 krige er in oanstelling yn Breunswyk by de hartoch Heinrich Julius von Braunschweig-Wolfenbüttel. Hy troude in famke út Halberstadt en waard kânselier fan de protestantske biskop yn it flakby lizzende Helmstedt, de stêd dêr't ek de earste Dútske protestantske universiteit stie. Nei de dea fan de hartoch, dy't syn beneaming blykber trochdrukt hie, sloech de famylje Fan Aitzema op 'e flecht; Fan Aitzema waard pakt en finzen setten. Nei't syn boel yn beslach nomd wie en Fan Aitzema tasein hie nea wer in foet yn it hartochdom te setten, waard er frijlitten. Nettsjinsteande dat er ferskate kearen besocht hie, û.o. fan de karfoarst fan Brandenburg, steedhâlder Maurits, de Steaten-Generaal en de Steaten fan Fryslân krige er syn weardefol besit nea werom. 

Yn 1617 waard er gesant by de Hânzestêden en bleau tsien jier yn Lübeck of omkriten. Fan Aitzema en Reinier Pauw ûnderhandelen mei Kristiaan IV fan Denemark, dy't út Glückstadt wei de skipfeart op de Elbe kontrolearre en tol hefte. 

Yn 1635 sette er yn tsjinst fan de Steaten-Generaal en steedhâlder Freark Hindrik nei Wenen, mar waard beskuldige fan al te freonlike omgong mei de roomske tsjinstanners. Wyls wie er dêr yn de adelstân ferheft, mar waard weromroppen nei de Republyk om him te ferantwurdzjen. Fan Aitzema kaam werom nei Hamburch, nei't er buorkundich makke wie dat der in oanslach op him belein wie. Oer Dantzig flechte er nei Praach en Wenen, en sluet him foar syn dea oan by de roomske tsjerke. 

## Wurk
* Poemata Juvenilia, Paris 1605; Neuauflage Helmstädt 1607
* Dissertationum ex Juris Civilis Libri II, Helmstedt 1607.
Fuotbalferiening Sânhuzen

**Fuotbalferiening Sânhuzen** spilet op de fjilden fan akkomodaasje 't Bliekien oan Berkeaperwei yn Sânhuzen. De klup is oprjochte op 22 april 1932.

*Tenu: read shirt, swarte broek en swarte? sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee Fuotbalferiening Sânhuzen
SCS (Drachten)

**Fuotbalferiening SCS** (*Sport Club Smallingerland*) wie in fuotbalferiening út Drachten dy't spile op de fjilden oan de Overstesingel.

## Skiednis
It idee om in nije feriening op te rjochtsjen ûntstie yn de kantine fan Fuotbalferiening Drachten. Nei ûnfrede oer it feit dat der gjin gehoar jûn waard oan inisjativen fan legere alvetallen, groeide stadichoan it idee om in nije feriening op te rjochtsjen. De klup waard offisjeel oprjochte op 25 maart 1989. Der koe spile wurde op it terrein fan it destiidske Maartenswouden, it lettere Talant. It tenu bestie út in blau shirt mei in wite broek en blauwe sportsokken.

Doe 't der om 2006 nije ûntwikkelingen kamen foar dit gebiet (nijbou huzen en kantoaren) moast der in nije oplossing socht wurde. Underdak fine op lokaasjes by oare ferienings slagge net. It lêste seizoen koe SCS spylje op it wikselfjild oan de Sportleane yn Drachten. Omdat dit fjild formeel net foldie oan de ôfmjittingseasken fan de KNVB koe der mei dispensaasje fan it bûn hjir noch ien jier spile wurde. Oerlis mei gemeente Smellingerlân en Talant levere gjin goede oplossing. Yn in Algemiene Ledegearkomst waard yn 2007 besletten om te stopjen mei it fjildfuotbal. SCS hold op 27 juny 2007 offisjeel op te bestean.

De besteande sealôfdieling gie troch ûnder in nije namme *[[Futsal Dragten]]*. De sealfuotbalklup hat wyls 8 heare- en ien damesteam dy 't yn ferskate kompetysjes spylje.
SC Feanwâlden

**SC Feanwâlden** spilet op de fjilden fan Sportpark "De Kemphaan" oan de Ljurkestrjitte yn Feanwâlden. 

De feriening waard oprjochte mei de namme Stoarmfûgels, mar omdat der al in klup yn De Westereen en Warkum wie mei dy namme, moast de namme fan de FVB feroare wurde. Yn 1948 waard oan de kompetysje meidien ûnder de namme Fuotbalklup Feanwâldsterwâl (VCV). 
Doe't alle sportferienings fan Feanwâlden ûnder ien koepel kamen, waard de namme feroare yn Sportklup Feanwâlden (SCV). De fuotbalôfdieling soe dus eins Fuotbalferiening Sportklup Feanwâlden hjitte moatte, mar seit gjinien. 

Yn 2014 hat de feriening De folgjende teams: 1, 2, 3, 4, 5, DA1, A1, B1, MB1, C1, MC1, D1, D2, E1, E2, E3, E4, F1, F2, F3.

*Tenu: blau/wyt streke shirt, blauwe broek en blauwe sportsokken

## Keppeling om utens
*Webstee Fuotbalferiening Feanwâlden
Minsklik lichem

It **minsklik lichem**, of te wol de anatomy fan it minsklik lichem of **antropotomy** is in spesjaal gebiet binnen de anatomy dat de organen en orgaansystemen bestudearret fan it minsklike lichem. De stúdzje fan weefsels hjit histology en de stúdzje fan sellen sytology. It minsklik lichem wurdt, lykas as by alle dierlike organismen, gearstald út systemen, dy't út organen gearstald wurde en dy't op har bar gearstald binne út sellen. 

## Wichtige systemen fan it minsklik lichem
* Kardiovaskulêr systeem: transport t.m.f. bloedrin; hert en bloedfetten 
* Spiisfertarringssysteem: ferwurking fan fiedsel; mûle, maach en termen
* Endokrynsysteem: regeling t.m.f. hormoanen; klieren dy't ôfskiede oan bloed
* Eksokrynsysteem: klieren mei ôffierbuis
* Ymmúnsysteem: ferdigening tsjin lichemsfrjemde aaiwiten/organismen 
* Hûd, Hier en Neilen beklaaiïng lichemsoerflak
* Spiersysteem: beweging; spieren 
* Senuwstelsel: ynformaasjeferwurking; senuwsellen 
* Reproduktyf systeem: fuortplanting; de geslachtsdielen 
* Sykheljensysteem: gaswikseling; longen, longpiip, longblaaskes 
* Bonkerak: stipe en beskerming; bonken en knarsbien

## Utwindige dielen
Algemiene nammen fan minsklike lichemsdielen dy't goed-bekend binne, fan boppe nei ûnderen: 

* Hûd
* Holle -- Foarholle -- Each -- ear -- Noas -- Mûle -- Tonge -- Tosken -- Undertsjeak -- Gesicht -- Wang - Kin
* hals -- Kiel -- Adamsappel -- Skouders 
* Earm -- Earmtakke -- pols -- Hân -- Fingers -- Tomme 
* Rêchbonke -- Boarst -- Ribbekast -- Flank
* Bûk -- Geslachtsdielen (Penis/Skroatum of Klitoaris/Fagina) -- Rektum -- Anus -- Taille
* Heup -- Lende(n) -- Billen -- Skonk -- Dij -- Kût -- Knibbel -- Hakke -- Ankel -- Foet -- Teannen

## Ynterne organen
Algemiene nammen fan ynterne organen: 

Bynieren -- Termfinger -- Blaas -- Harsens -- Koarte term -- Galblaas -- Hert -- Terms -- Nier -- Longen -- Lever -- Aaistokken -- Alfleisklier -- Byskyldklier -- Hypofyze -- Prostaatklier -- Milt -- Mage -- Sweedrik -- Skyldklier -- Testikels -- liifmoer

### De anatomy fan de harsens
Amygdala -- Harsensstam -- Lytse harsens -- Harsenskors -- Hypotalamus -- Limbysk systeem -- Medulla oblongata -- Mesensefalon -- Hypofize -- Pûns

## Sjoch ek
* List fan lichemsdielen
* Spier
* Bonke
* Sel
* Harsens
Ardinnen

De **Ardinnen** (fan it Keltyske *Arduenna* foar *heechlân*) is in natoergebiet yn it súdeasten fan Belgje en foar in lyts part yn de oanswettende lannen Frankryk en Lúksemboarch. It heechste punt fan de Ardinnen (en ek fan Belgje) is de Sinjaal fan Botrange mei 694 m. Yn it easten grinst de Ardinnen oan de Eifel in Dútsktalich Belgje en Dútslân. Yn de Ardinnen binne û.o. wylde baargen, harten, rôffûgels, lynksen en bevers te finen. De wichtichste rivier bin de Maas.

Oan de ein fan de Twadde Wrâldkriich besochten de Dútsers mei it Ardinnenoffensyf it gebiet werom te feroverjen tsjin de Alliearden dy't besochten nei it westen te tsjen.

Winterdeis kin it wol sa kâld wurde dat der gauris snie leit. Dêrtroch binne de Ardinnen ek in wintersport gebiet.

## Bekende plakken
Yn de Belgyske Ardinnen:
* Bastenaken (Bastogne)
* Bertrix
* Bouillon
* Daverdisse
* Durbuy
* Gedinne
* Houffalize
* La Roche-en-Ardenne
* Libramont-Chevigny
* Malmedy
* Neufchâteau
* Saint-Hubert
* Sankt Vith
* Spa
* Stavelot
* Verviers

Yn de Frânske Ardinnen:
* Fumay
* Givet
* Revin

Yn de Lúksemboarchske Ardinnen:
* Clervaux
* Diekirch
* Esch-sur-Soere
* Ettelbruck
* Vianden
* Wiltz

## It besjen wurdich
* It Kastiel fan Bouillon
* It Labyrint fan Barvaux
* Bastenaken
* Transinne
SF Deinum

**SF Deinum** (Sportferiening Deinum) is in sportferiening út Deinum, dy't op 1 july 2016 ûntstie troch it gearfoegjen fan fjouwer eardere sportferienings: keatsferiening De Trije Doarpen, gymnastykferiening *Sport & Spel*, *Fuotbalferiening Sparta '59* en kuorbalferiening *Troch de Koer*. De fuotbalploech spilet op de fjilden fan sportkompleks Deinum oan de Sportleane yn Deinum. Sparta '59 wie oprjochte op 1 july 1959 en hie *De Spartaan* as klupblêd.
Fuotbalferiening Surhústerfean

**Fuotbalferiening Surhústerfean** spilet op it sportpark oan De Ketting yn Surhústerfean. De klup waard oprjochte op 15 maaie 1935.
*Tenu: read shirt, swarte broek en swarte sportsokken

## Keppeling om utens
*Webstee Fuotbalferiening Surhústerfean
Fuotbalferiening SDS

**Fuotbalferiening SDS** (*Sterk door Samenspel*) spilet op de fjilden oan 't Heechhiem  yn Easterein.
De klup is oprjochte op 10 augustus 1947. De earste namme waard VVO (voetbalvereniging Oosterend). It tenue stie al gau fêst: in swart broekje, in wyt besgroentsje (de measte keatsers hiene dat wol) en ‘swart-wyt geblokte kousen’, no binne dat swarte sportsokken. 

It klupblêd ferskynt njoggen kear it jier en hjit "De Treffer".

## Keppeling om utens
*Webstee SDS
Tosk

**Tosken** foarmje tegearre mei kiezen it gebit yn de mûle fan in minske of yn de bek fan in dier. De tosk bestiet út in hurde, wite substânsje. De funksje fan tosken is it ôfsnijen en fynmeallen fan fiedsel. Fleisiters knippe harren proai hjirmei yn lytsere stikken en plante-iters kôgje en wjerkôgje it fiedsel. Fleisiters brûke de tosken ek om oan te fallen krekt as neilen.

Ear't it fiedsel yn de slokterm en mage komt, moat it fynmeald wurde troch de kiezen, de hoektosken hâlde it fiedsel te plak. Snijtosken hawwe foaral as doel om iten yn stikken te biten. 

Oan de foarm fan de tosken is te sjen oft in dier in fleis- of plante-iter is. Ek in kombinaasje fan beide is mooglik, de allesiter.
Neil

De **neil** is de hurde beskerming fan hoarnstof (keratine), dy't minsken hawwe op de boppekant fan 'e fingerseinen en de teannen, en dy't by bisten yn 'e regel klauwen, kloeren of hoeven neamd wurde.

## Funksje
De neilen hawwe as funksje de beskerming fan de senuwen yn de einen fan de fingers sadat der gjin foarming fan yl plakfynt op de fingerseinen. Troch de oanwêzigens fan de neilen bliuwt it gefoel yn de fingerseinen behâlden, ek wol it ‘finger-spitzen gefühl’ neamd.

Minske brûke de neilen om lytse foarwerpen te bewurkjen en om te klauwen, pûlkjen ensfh.

Froulju litte harren neilen lang waakse om der oantrekliker of frouliker út te sjen. Guon minsken binne ferslaafd oan neilbiten. 

De neilplaat, (de sichtbere boppekant), bestiet út trije lagen:

* Hoarnlaach (skobbelaach), is de boppenste laach dy't by útdrûgjen los komt. Ek wel splittende neilen neamd. 
* Keratinelaach (spûnslaach), nimt alle fiedingstoffen op en hâldt focht en fet fêst. 
* Epiteellaach (ûnderste laach), is de befêstigingslaach fan de neilwâl, dy't him oan de sydkant fan de neilplaat befynt.

## Ofwikings
Oan de neilen kinne sykten en ôfwikings ûntstean, dy't meastentiids onychopaty en onychosen neamd wurde. Faak hinget dat gear mei hûdsyktes, lykas psoriasis.

## Keppeling om utens
* Oersjoch fan sykten/ôfwikings oan de neil
Greate Wierrum (mole)

De **Greate Wierrum** is in poldermole yn 'e buorskip Greate Wierrum, by it doarp Lytsewierrum yn de gemeente Littenseradiel.

De Greate Wierrum, dy't yn 1921 boud waard, is mei syn flecht fan 11 meter en 30 blêden ien fan de gruttere Fryske Amerikaanske wynmotors. Hy is fan it type *Herkules Metallicus* en stiet sawat in kilometer ten suden fan Lytsewierrum oan de Alde Ried, healwei de wei nei Skearnegoutum. De mole, dy't eigendom is fan it Wetterskip Fryslân, is mealree en kin op ôfspraak besichtige wurde. Grutte Wierum is in ryksmonumint.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens
* molendatabase nûmer 31
Sprektaal

**Sprektaal** hâldt yn in foarm fan ynformeel taalbrûkme, de skriuwtaal (of standerttaal) wurdt trochstrings as it formele part sjoen wylst dy wol op de sprektaal basearre is. 

## Dialekt → Regiolekt
In dialekt is in fariaasje binnen de taal. Troch globalisearring en migraasje stiet de posysje fan dialekten faai, faak assimilearje dy dialekten mei oare dialekten wêrtroch net langer it dialekt fan in doarp fan belang is, mar fan de folslein regio. In groep dialekten dy't folslein assimilearre binne en by in bepaalde regio hearre wurde regiolekten neamd.

## Sosjolekt
In sosjolekt hat mei status te krijen, in sosjolekt wurdt troch in bepaalde (maatskiplike) groep brûkt. It Stêdsfrysk is in moai foarbyld fan in feroarjend sosjolekt. Om it jier 1900 en dêrfoar wie it Stêdsfrysk in taal fan de deftige hegerein. Nei de Twadde Wrâldkriich feroare dat lykwols en waard it de taal fan minsken mei modale as legere sosjale status.

## Sprektaal versus skriuwtaal
### Fonologyske regels
Mei fonologyske regels kin it ferbân lein wurde tusken sprek- en skriuwtaal. Troch de fonologyske regel foar sybalisearring witte wy dat de 'e' yn doarren weifalt [dụar'n]. Oare foarbylden binne de wurden as 'prins' en 'mins', wêrby't de 'i' as in dûbele 'e' útsprutsen wurdt.

### SMS-taal
By it taalgedrach fan jongerein leit de stavering faak sljocht. Guon brûke beskate ôfkoartings dy't rûnom yn dy groep bekend binne, wêrtroch it liket dat der nije wurdfoarming ûntstiet. Troch de regel fan lykfoarmigens is it lykwols dreech om sms-taal te standardisearjen. Ien fan de skaaimerken fan sms-taal is it weilitten fan lûden en it brûken fan nûmers yn wurden. It tiidwurd 'wachtsje' soe yn sms-taal 'w8sje' wurde kinne. In oar foarbyld is de titel fan it boek Hftch - krt ferhln (Heftich - koarte ferhalen) fan Ate Grypstra.

### Tafersjoch
Taalynstellings jouwe hieltyd mear omtinken oan sprektaal by jongerein. Sa binne der no wurdboeken foar sms-taal mar ek guon dialekten wurde tsjintwurdich yn lytse gekjeiende wurdboekjes beskreaun.
ZMVV Seerobben

**ZMVV Seerobben** (*Zaterdagmiddag Voetbalvereniging Zeerobben*) spilet op de fjilden fan it Oostersportpark oan de Achlumerdyk yn Harns. De klup hat mear as 300 leden (2008) is oprjochte op 3 jannewaris 1953. Om de fjirtjin dagen ferskynt klupblêd De Seerob.
*Tenu: grien shirt, wite broek en griene sportsokken.
Fuotbalferiening Sint-Anne

**Fuotbalferiening Sint-Anne** spilet op de fjilden oan de Seatenwei yn Sint-Anne. Alle moannen ferskynt klupblêd De Treffer. 

## Skiednis
Al yn 1914 is besocht om yn Sint-Anne in fuotbalklup op te rjochtsjen, mar it gie pas echt oan tusken 22-28 maaie 1931. De keazen namme, fuotbalferiening Quick, moast fan de FVB feroare wurde en waard Sint Anne. Fan Pleatslik Belang waard it fjild d'Avila hierd, dat no De Waaie hjit. Yn de santiger jierren kaam der in nije akkomodaasje en waard it swarte shirt fan it begjin ynruile tsjin de wyt-swarte banen fan no. 

*Tenu: shirt mei swart-wite banen, swarte broek en swarte sportsokken

## Keppeling  om utens
*Webstee Fuotbalferiening Sint Anne
Sint Jakob (fuotbalklub)

**Sint Jakob** is de fuotbalferiening fan Sint-Jabik. Men spilet op de fjilden fan sportkompleks “De Fijfskaar”, Oosteinde 77 yn Sint-Jabik. De klup is oprjochte op 16 jannewaris 1938.

*Tenu: blau shirt, wite broek en blaue sportsokken.

## Keppeling om utens
*Webstee fan fuotbalferiening Sint Jakob
*Sint Jakob op Voetbal.nl
Fuotbalferiening Skearnegoutum '70

**Fuotbalferiening Skearnegoutum '70** spilet op de fjilden oan de Fleardyk yn Skearnegoutum. De klup is oprjochte op 6 april 1970. It klubblêd hjit De Treffer.

*Tenu: shirt: wyt mei read, reade broek en reade sportsokken.
## Keppeling om utens
*Webstee Fuotbalferiening Skearnegoutum '70
SC Skylge

**SC Skylge** is de fuotbalklup fan Midslân, op Skylge. Dizze klup is yn 1980 ûntstien nei in fúzje fan Quick '35 en TVV. Dêrby hat de klup lykwols formeel de oprjochtingsdatum fan TVV, fan 13 novimber 1920, oanholden.

Yn 1989 waard der op bestjoerlik nivo fúsearre mei AVV út Hoarn (Skylge), en doe krige de klup de namme SC Skylge '89. Om't de fúzje net trochset is, krige de klup lykwols yn 1995 de âlde namme SC Skylge werom.

*Tenu: read blau
## Keppeling om utens
*Offisjele webside fan SC Skylge
SSS '68

**Fuotbalferiening SSS '68** (*Sport Staalt Spieren*) spilet op de fjilden fan Sportkompleks Unia oan de R. Veemanstrjitte yn Marsum. De klup is oprjochte op 20 april 1970.
*Tenu: blau shirt mei horizontale wite baan, wite broek en blauwe sportsokken

## Keppeling om utens
*Webstee Fuotbalferiening SSS '68
Spiisfertarring

De **Spiisfertarring** hâldt yn it fertarren fan fiedsel (spiis) ta stoffen dy't troch it lichem opnomd wurde kinne. Dat bart yn it *spiisfertarringskanaal*; buizen en lichemsholten dêr't it spiisfertarjen plakfynt. De spiisfertarring soarget tagelyk foar de ôffier fan ôffalstoffen. 

By de minske leit it fiedsel de folgjende wei ôf:

* Mûle; yn de mûle wurdt it fiedsel troch it gebit yn lytse brokjes meald en mei flibe fochtich makke, dêr't ek  enzimen yn sitte dy't al in begjin meitsje mei de fertarring. 
* Slokterm (*oesophagus*); de slokterm is in ferbiningsstik, it ferbynt de mûle mei de mage. 
* Mage; de mage lûkt byinoar en mealt dêrmei it iten. It lichem foeget sâltsoer ta dat in grut part fan net winske baktearjes deamakket.
* Koarte term (*duodenum*); sappen út de alfleisklier (*pancreas*) soargje derfoar dat de massa dy't út de mage komt ûntsoere wurdt. Galsop helpt fetten te emulgearjen. Der binne in soad enzimen dy't helpe by it ôfbrekken fan fiedingstoffen.
* Lytse term (*je jenumen* en *ileum*); yn de lytse term sitte termflokken dy't soargje dat de fiedingsstoffen opnomd wurde yn it bloed. 
* Grutte term (*coecum* [mei *appendix vermiformis*] en *colon*); de tsjokke term hellet de lêste resten fiedingsstoffen en wetter út de brij
* Einterm (*colon sigmoidum* en *rectum*); sammelplak foar de trochgong (*faeces*).
* *[[Anus]]*;
List fan minsklike lichemsdielen

It minsklik lichem bestiet út in protte organen, lichemsdielen dy't allegearre  funksjes hawwe. De stúdzje dy't har dwaande hâldt mei de bou fan de organen hjit anatomy. 

Lichemsdielen binne de: Holle, lea, earm (mei de hannen en fingers) en skonken (mei de fuotten en teannen). 

It lichem befettet: 
*in skelet besteande út bonken. 
*spieren, wêrûnder it middenruft (*diafragma*)
*bloedrin:
**hert (*cor*)
**bloedfetten:
***slachieren (*arteriae*), ieren (*venae*) en hierfetten (kapilêren)
**it bloed, mei dêryn ûnder oaren:
***wite bloedsellen (leukositen}
***reade bloedsellen (erytrositen)
***bloedplaatsjes
**milt 
*it senuwstelsel, dêr't by hearre:
**harsens
**rêchpiid
**senuwen
*de spiisfertarringsorganen, dêr't ta rekkene wurde:
**Mûle; mei 
***Spuiklieren
***Tonge
***Tosken en kiezzen. 
**Kiel
**Slokterm (oesopaghus*)
**[[Mage]]
**[[Mage-termstelsel|term]]en, ûnderferdield yn
***[[Termfinger]] (*duodenum*)
***[[Lytse term]]
***[[Grutte term]] (*colon*)
***[[Einterm]] (*rectum*)
**[[Anus]]
*foar it útskieden fan oerstallige stoffen en ôffalstoffen soargje de: 
**[[Nier|nieren]]
**[[Long|longen]]
**[[Lever]] (*hepar*)
**[[Hûd]]
*in soad [[hormoan|hormoanen]] en oare stoffen wurde produsearre troch de [[klier]]en, wêrûnder:
**[[lever]] (*hepar*)
**[[alfleisklier]] (*pancreas*)
**[[bynier]]en
**[[lymfeklier]]en
**[[hypofyze]]
**[[frouljusboarst|boarst]] (*mamma*) (by froulju)
**[[prostaat]] (by manlju)
**[[Siedbal|testikels]] (by manlju)
**[[skyldklier]] 
**[[Byskyldklier|parathyroid]]en
**[[Swederik]] (*thymus*)
*fuortplantingsorganen:
**froulike:
***[[skamlippen]] (*labiae*)
***[[fagina]] 
***[[limoer]] (*uterus*)
***[[aaistok]]ken (*ovariae*)
**manlike:
***[[penis]] (mei de [[ikel]] (*glans penis*) en it [[skroatum]])
***[[siedbal]]len (*testes*).

*De sintugen, wurde foarme troch:
**it gesichtsfermogen (*visus*), dêr't de [[each|eagen]] (*os*) brûkt wurde, mei:
***[[iris (anatomy)|iris]], [[netflues]] (*retina'') , eachlins
**it gehoar, yn it slakkehûs
**taastorgaan, benammen yn de hûd
**it rookorgaan, yn de noasholte
**smaak, op de tonge

*Sawat it hiele lichem wurdt bedekt mei hûd, dêr't hier op sit. 

Elk orgaan is opboud út in oantal weefsels.

## Sjoch ek
* Minsklik lichem
Fuotbalferiening Stânfries

**Fuotbalferiening Stânfries** is de fuotbalôfdieling fan Sportferiening  AFC en spilet op de fjilden fan sportkompleks De Steegde oan de Boerestreek yn Appelskea.
De klup is oprjochte op 12 maaie 1931.

## Keppeling om utens
*Webstee Fuotbalferiening Stânfries
*Webstee AFC Appelskea
Slokterm

De **slokterm** is in ûnderdiel fan it spiisfertarringstelsel. It is it part fan it magetermkanaal tusken de mûle of bek en de mage. Meastepart fan alle sûchdieren hat in slokterm.

De slokterm fan de minske is om-ende-by 25 sintimeter lang en trochstrings 2 sintimeter dik. Hy begjint yn de kielholte en einiget yn de mage. Der sit in slútspier (*cardia*) ûnder yn de slokterm dy't foarkomme moat dat de ynhâld fan de mage werom streamt nei de slokterm. 

Twa soarten spieren soargje foar de gearlûkende beweging (peristaltyk) fan de slokterm, dy't it iten nei de mage beweecht en by spuien krekt de oare kant op triuwt.
Mage

De **mage** (*[[Latyn|la:]] ventriculus, gaster*) is in orgaan yn it lichem dat in skeakel foarmet yn de rige organen foar de spiisfertarring. It hat ek in wichtige taak yn it útskeakeljen fan alderlei mikro-organismen yn it iten middels sâltsoer.

## Sjoch ek
* Gastritis
SC Stiens

**SC Stiens** spilet op sportkompleks It Gryn oan de Ieleane yn Stiens. 

De kantine hjit "De Stipe" en it klupblêd "By ús âlde toer". De feriening hat fjouwer fjilden en ien trainingsfjild. Stiens hat fjouwer senioareteams. De klup ûntstie nei in fúzje yn 2010 tusken sneonsferiening CSL en sneinsferiening VV Stiens.

*Tenu : oranje shirt, swarte broek en swarte sokken.

## Earelist
; Noardlike distriktsbeker
: Winner yn 1977 *
: *  VV Stiens 

; Noardlike distriktsbeker Froulju
: Winner yn 2015 *
: *  S.C. Stiens VR1 
: Winner yn 2016 *
: *  S.C. Stiens VR1 

## Keppeling om utens
*Webstee fuotbalferiening Stiens
Fuotbalferiening Sumar

**Fuotbalferiening Sumar** spilet oan de Joute van der Meerwei yn Sumar. De klup is oprjochte op 15 septimber 1948. 
*Tenu: Grien shirt mei in fertikale wite baan, wyt broekje en grien-wyt streke sokken.

## Keppeling om utens
*Webstee fuotbalferiening Sumar
Fuotbalferiening Ternaard

**Fuotbalferiening Ternaard** spilet yn de fjirde klasse sneons en is oprjochte op 9 juny 1971.
*Tenu: read shirt, wite broek en reade sokken

## Keppeling om utens
webstee Ternaard
TFS (fuotbalklub)

**TFS** (*Troch Freonskip Sterk*) spilet op de fjilden fan sportpark 't Trefpunt oan de Smidswei fan Drachtster Kompenije. Der binne 2 senioare-alvetallen (2008).
De klup is oprjochte op 14 augustus 1949. Yn 1968 is der in sneonsôfdieling by komd.

## Keppeling om utens
*Webstee TFS
Fuotbalferiening De Tynje

**Fuotbalferiening De Tynje** spilet op de fjilden fan sportpark De Kampen oan de Breewei op De Tynje en is oprjochte op 22 septimber 1932. Earst hjitte de klup DDD (Dwars Door Doel) en fuotballe op ien fjild efter de wente fan Harm Aukes van der Vliet oan de Rôlbrêgedyk, njonken it Skoalpaad.
 
*Tenu: grien shirt mei wite baan, wite broek en griene sportsokkken.

It earste alvetal is sûnt seizoen 2008/2009 fertsjintwurdige yn de Snein 5e klasse A.
De tsjinstanners yn de 5e klasse A binne Nijskoat, RES, De Wâlden, Mildaam, Dronryp, DTD, Fuotbalferiening FFS, Skylge, CAB, Bakhuzen en Nicator.

## Bekende âld-spilers
*Piet Zwerver (10 desimber 1925 - 26 maart 2008). Spile klubs: D.D.D (Dwars Door Doel, it eardere Sportferiening De Tynje) (1935-1951), Sportklub It Hearrenfean (1951-1957) en Sportferiening Tynje (1957-1971) as haadtrener.

## Skiednis

## Keppeling om utens
*Webstee fuotbalferiening Tynje
*Voetbalnederland.nl
*FeanFan, nr.3 desimber 2006
*Biografy P. Zwerver
*Krante-artikel P. Zwerver
Ierdswel

De **ierdswel** (*Riparia riparia*) is in fûgel út de famylje fan de swellen of swelfûgels.

## Fryske nammen
Oare Fryske nammen foar de ierdswel binne: Gongswel, Grûnswel, Modderswel, Feale- as Skiere Swel.

## Foarkommen
De ierdswel is de lytste swel dy't yn Jeropa foarkomt, hy is sa'n 13 sm lang. De fûgel hat in licht foarke sturt en hat oan de boppekant brune fearren. De ûnderkant is meast ljocht, de boarst is brún.

## Fersprieding
De ierdswel komt foar yn Noard-Amearika en Jeraazje, it is in trekfûgel dy't fan maaie oant septimber yn harren briedgebiet bliuwe. De fûgels oerwinterje yn Sintraal Afrika en Súd-Amearika. 
ierdswellen binne meast te finen yn in iepen lânskip, by wetter. Sy meitsje harren nêst yn in steile oere. Dat sy komme meast foar by rivieriggen as sânôfgravings. De minske helpt mei it oanlizzen fan spesjale nêstwanden, bygelyks ûnder Ljouwert by de Lytse Wielen.

## Iten
De ierdswel fleant by it jeien leech oer it wetter om ynsekten te fangen. De swellen kinne dêrby in snelheid fan in 50 km yn it oere helje.

## Fuortplanting
De ierdswel is in koloanjebrieder. Sa as al neamd meitsje de fûgels in nêst yn in steile oere as wand fan sân as liem. Se grave in gong fan likernôch in earmlangte mei harren snaffel en poaten. It nêst oan it ein wurdt mei fearren beklaaid.
Ien as twa kear yn it jier wurde in 5 as 6 aaien troch beide âlden yn goed twa wiken útbret. De jongen wurde dêrnei troch beide âlden fersoarge oant sa'n 18 oant 23 dagen foardat se it nêst ferlitte.
Ubrabaya

**Ubrabaya** wie in Fryske bluesband en wie aktyf tusken 2001 en 2012, oprjochte troch Jan Dijkstra (Shakey Sam) en Brant Visser (Swiet & Bjuster).

Yn 2001 wie Oege Reitsma (Swiet & Bjuster) der ek al gau by. Oare bandleden wiene Baukje Veenstra (sang) en Pieter Dijkstra (slachwurk). Yn 2004 giene Baukje Veenstra en Pieter Dijkstra fuort. De band waard grutter, Herman Driesten (Chicken Go Mad) kaam der as gitarist by, Tanja Nab waard de nije sjongster en Ray Zeer de nije drummer. Ek heakke Bas Kleine (Harmaniacs) as bluesharp spiler oan. Ubrabaya hat de Bluesaward 2001 wûn. Ubrabaya hat in 2005 meidien oan Liet (festival). Hja begelieden doe Uilke mei it nûmer Meitsje Wat Ljocht. Yn 2005 waard de band noch útwreide mei Kees Bode (de Kast). Ubrabaya hat  trije cd's makke. Oege, Ray en Brant ha letter (Nancy and the Sinatras) oprjochte.

Ubrabaya stoppe yn 2012 fanneed fanwegen sûnensproblemen fan sjonger Jan Dykstra.
Fuotbalferiening TOP '63

**Fuotbalferiening TOP '63** (*Tot ons plezier*) spilet op de fjilden oan De Bou yn Toppenhuzen. De feriening is oprjochte op 28 maaie 1963.
*Tenu: giel shirt, swarte broek en giele sportsokken

## Keppeling om utens
*Webstee fuotbalferiening TOP '63
Fuotbalferiening Trynwâlden

**Fuotbalferiening Trynwâlden** spilet op de fjilden oan Van Haersmasingel yn Oentsjerk. De klup is oprjochte op 27 maart 1927.
*Tenu: read-swarte banen op it shirt, swarte broek en swarte sportsokken mei reade boarde.

Op 1 july 2009 fusearre VV Trynwâlden mei de Kristlike Fuotbalferiening Trynwâldster Boys ta de nije Fuotbalkombinaasje Trynwâlden.
## Keppeling om utens
*Webstee Fuotbalferiening Trynwâlden
Kristlike Fuotbalferiening Trynwâldster Boys

De **Kristlike Fuotbalferiening Trynwâldster Boys** wie oant en mei 2009 in kristlike fuotbalferiening dy't spile oan de Van Haersmasingel yn Oentsjerk.

De klup waard oprjochte op 28 febrewaris 1959. De feriening hie foar de fúzje mei Fuotbalferiening Trynwâlden 4 senioareteams, 4 junioareteams en in 18 pupilleteams. It tenu bestie út in shirt mei giel-swarte streken, swarte broek en swarte sokken.

Op 1 july 2009 fusearre de feriening mei Fuotbalferiening Trynwâlden, de nije klup krige de namme Fuotbalkombinaasje Trynwâlden.