open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
788

## Foarfallen
* De gearspanning fan Tassilo III om mei Avaarske steun yn opstân te kommen wurdt tefoaren komd. Hy wurdt ta dea feroardield, mar Karel slút him op yn in kleaster.
* Karel de Grutte fêstiget him yn Regensburg om it bestjoer fan Beieren te herfoarmjen. Hy stelt Alaman Gerold oan as *praefectus*.
* In steat fan oarloch brekt út tusken de Franken en it Byzantynske Ryk. Offisjeel duorret de oarloch oant 815, mar de werklike kriichshannelingen binne tusken 788-791 en 806-810.
* Adam fan Bremens kronyk fan it aartsbisdom Hamburch begjint by dit jier.
* Marokko wurdt in ûnôfhinklike steat
* Sloveenje komt ûnder de hearskippij fan Karel de Grutte.

## Berne
*Shankara, hindoe goeroe

## Ferstoarn
*Abd ar-rahman I, stifter fan de Spaanske Omajjaden dynasty.
789

## Foarfallen
* Bermudo I fan Astuerje folget Mauregato op as kening fan Astuerje.
* Dêrta twongen troch de ferwoastingen fan de Franken, wurdt Dragovit, de foarst fan de Wilzi, ûnderwurpen.
* Ystrje anneksearre troch de kening fan de Franken, Pippyn de Koarte. 
* Karel de Grutte betrout it bestjoer fan de grinsgebieten mei Bretanje oan syn âldste soan Karel ta, no't de oarloch tsjin de Kelten op suver neat útrûn is.
* Mei help fan troepen fan de Friezen, Saksen, Obroditen en Sorben falt Karel de Grutte it lân fan de Slaven binnen. Hy kringt troch yn de rjochting fan de Eastsee oant de rivier de Havel.
* De Anglo-Saksyske Kronyk fermeldet de earste kear dat de Wytsingen yn Ingelân oanfalle (yn Dorset).

## Berne

## Ferstoarn
* Mauregato fan Astuerje, kening fan Astuerje (783-789)
* 8 novimber - Willehad (~49), Angelsaksysk misjonaris
790

## Foarfallen
* Irene fan Byzantsium wurdt foarearst troch har soan Konstantyn VI oan de kant setten. Hy fynt it tiid om sels te regearen.
* Ealwyn giet werom nei Ingelân.
* De bou fan de Centula (St. Riquire by Abbeville Frankryk) falt om dizze tiid (oant 799).
* De Sweedske hannelsstêd Birka wurdt stifte.

## Berne
* Leo IV, paus (847-855) (jiertal ±)
* Ramiro I, kening fan Astuerje (842-850) (jiertal ±)
* Roriko, greve fan Rennes en Maine (jiertal ±)
* Kobbo de Aldere, greve fan Hrekwiti en Boroktra (jiertal ±)

## Ferstoarn
791

## Foarfallen
* Karel de Grutte ferslaat de Avaren. De Avaarske fersterkingen by Wenen beswike, mar der brekt in epidemy ûnder syn manskippen út, dy't fierder oplûken ferhindert.
* Alfons II wurdt kening fan Astuerje.
* De Franken ûnder Karel de Grutte feroverje Ystrje, in Byzantynske provinsje.
## Berne

## Ferstoarn
* Bermudo I, kening fan Astuerje
Langewâld

**Langewâld** is in gebiet yn it westen fan de provinsje Grinslân. It hat altyd ien fan de trije ûnderkertieren fan it Westerkertier west, mar yn de iere Midsiuwen wie it in selsstannich Ommelân. It Langewâld waard beheind troch de Lauwers yn it westen, Humsterlân yn it noarden, Middag yn it easten en Fredewâld yn it suden. It grûngebiet kaam sawat oerien mei dat fan de âlde gemeente Gruttegast. Eartiids wie Sebaldebuorren it wichtichste doarp. Ek Niekerk, Oldekerk en de Grinzer Pein lizze yn it Langewâld.

It Langewâld wie oant 1803 ûnderferparte yn twa gritenijen; Easterdiel en Westerdiel. De grins lei by it Langs- of Wolddiep (dêr't it súdlik part fan no Dwarsdiep hjit). Yn it Easterdiel leine de karspels Faan, Nijtsjerk, Noardhorn en Súdhorn. Yn it Westerdiel leine de karspels Doezum, Gruttegast, Lytsegast, Oldekerk, De Grinzer Pein en Sebaldebuorren. It rjochtsit wie yn Sebaldebuorren.
Fredewâld

**Fredewâld** is in gebiet yn it westen fan de provinsje Grinslân. It wie ien fan de ûnderkertieren fan it Westerkertier, mar yn de iere Midsiuwen wie it in selsstannich Ommelân. Nei de Reduksje fan Grins yn 1594 waard it part fan de provinsje Stêd en Lân. It grutste doarp fan it Fredewâld is De Like.

De grinzen fan it Fredewâld falle sawat gear mei dy fan de de yn 2019 ophefte gemeenten Mearum en De Like. It âlde Fredewâld wie in stik grutter: it gebiet waard doe beheind troch in line dy't rûn fan de boarch Nienoord yn it noarden, De Wylp yn it westen en oer Nij-Roan, Steenbergen, Ien en Feanhuzen yn it easten. De súdgrins lei fier yn de doe net bewenne Drintsk-Fryske feanen. Doe't dy ôfgroeven waarden, kamen dy stikken fan it Fredewâld yn Drinte te lizzen.

Yn de midsiuwen hearde Fredewâld, lykas de oangrinzgjende gebieten Langewâld, Achtkarspelen, allyk mei de rêst fan de Ommelannen ta it bisdom Múnster. Yn 1559 waard Frewâld part fan it nije bisdom Grins. Yn it uterste noardwesten stie it kleaster Trimunt, dêr't it útbuorren Trimunt nei neamd is.

De wichtichste eallju fan Fredewâld wennen op Nienoard. Dêrûnder wienen de famyljes Fan Ewsum en Fan Panhuys.
Susan Boyle

**Susan Boyle** (Blackburn, 1 april 1961) is in frijwilliger fan de tsjerke en sjongster út Skotlân dy't ferneamd waard doe't hja op 47-jierrige leeftyd meidie oan de tredde rige fan Britain's Got Talent. Hja song dêr it ferske "I Dreamed a Dream" fan Les Misérables yn de earste rûnde fan it program.

Foar sy begûn mei sjongen, oppenearre it publyk en sjuery har tige negatyf om har foarkommen en leeftyd. Lykwols doe't hja ophold mei sjongen gong it publyk stean en wienen sjuery en publyk tige entûsjast oer har moaie sjongen. Hja krige in steande ovaasje fan it publyk, en 'yes'-stimmen fan alle trije sjueryleden. De audysje wie opnommen yn jannewaris 2009 yn it Clyde Auditorium yn Glasgow, Skotlân. 

Oer it ynternet wiene der mei in wike al likernôch 50 miljoen minsken dy't har optreden yn *Britain's Got Talent* sjoen hienen. Kranten en nijswebsiden oer de hiele wrâld skreaune oer har. Sjuerylid Cowell besocht Boyle te kontraktearjen foar syn eigen Syco Music-platelabel, in dochter fan Sony Music.

Fan 2021 ôf hat Boyle 25 miljoen platen ferkocht. Har debútalbum, *I Dreamed A Dream* (2009 ), is ien fan de bêst ferkochte albums fan de 21e iuw, mei mear as 10 miljoen ferkochte eksimplaren wrâldwiid, en it wie ynternasjonaal it bêst ferkochte album yn 2009. 

## Studio albums
* *[[I Dreamed a Dream (album)|I Dreamed a Dream]]* (2009)
* *[[The Gift (Susan Boyle album)|The Gift]]* (2010)
* *[[Someone to Watch Over Me (album)|Someone to Watch Over Me]]* (2011)
* *[[Standing Ovation: The Greatest Songs from the Stage]]* (2012)
* *[[Home for Christmas (Susan Boyle album)|Home for Christmas]]* (2013)
* *[[Hope (Susan Boyle album)|Hope]]* (2014)
* *[[A Wonderful World (Susan Boyle album)|A Wonderful World]]* (2016)
* *[[Ten (Susan Boyle album)|Ten]]* (2019)

## Prizen en nominaasjes

## Keppeling om utens
* Fanside fan Susan Boyle *Ingelsk*
* Fideo fan it debútoptreden fan Susan Boyle op ITV.com
* Iere opnames fan Susan Boyle, ''Cry me a river'' en ''Killing me softly''
Else Pia Erz

**Else Pia Martinsen Erz** (Feldborg, 1961) is in byldzjend keunstneresse út Skaerbaek yn Denemark.

Sûnt 1996 hat se dwaande west mei skilderjen, tekenjen en fotografy. Se wurke yn de tekstyl- en beklaaiïngsyndustry en letter yn kompjûterdesign. 

Ynspiraasje fynt Else Pia Erz yn de fûgels fan de Waadkust dy't se yn ûnbidige kloften of lytse keppeltsjes mar ek as inkeling op har doeken fêstleit. Mist, sinne, wyn, rein, snie, waarmte, kjeld, it kommen en gean fan de fûgels en de wurking fan eb en floed jouwe it waad in soad gesichten. Erz leit de sfear fêst yn de ferskate seizoenen, op de ferskate tiden fan de dei en dêryn it gedrach fan de fûgels. 
It fariearret fan kleurige balletten oant sobere swart-wyt ympresjes.
Har kleurgebrûk en de manier fan skilderjen meitsje har wurk ekspresjonistysk en bytiden hast abstrakt. 

Yn de simmer fan 2009 wie har wurk te sjen by galery/byldetún Bûtengewoon fan Jitse Sikkema yn De Wylgen. Se krige in útnûging om yn desimber te eksposearjen op de biënnale yn it Italjaanske Florâns.

Ofbyld:Else Pia Martinsen Erz 2008 Guozzen 2 100x80.jpg|*Guozzen*
Ofbyld:Else Pia Erz Martinson 13 .jpg|*Guozzen*
Ofbyld:Else Pia Martinsen Erz 2008 Guozzen 1 100x80.jpg|*Guozzen*
792

## Foarfallen
* De Saksen komme yn opstân, wat Karel de Grutte derfan wjerhâldt syn fjildtocht tsjin de Avaren fuort te zetten.
* Irene fan Byzantsium regeart opnij tegearre mei en yn namme fan har soan.
## Berne

## Ferstoarn
Seltsjoeken

De **Seltsjoeken**  wienen in Turkske stamme, dy't oarspronklik út Sintraal-Aazje wei kamen en begjin 11e iuw in ryk yn it Midden-Easten stifte dat stân hold oant de 13e iuw, mar dat syn hichtepunt meimakke op de ein fan de 11e iuw. Ikoanion, it latere Konya wie haadstêd fan dat Ryk.

## Iere tiid
De stamheit fan de Seltsjoekedynasty wie Seltsjoek, mar as feitlik grûnlizzer fan harren macht jildt Tuğrul Beg in pakesizzer fan him. Seltsjoek wie in *[[bey]]* (lieder) fan de Kinik, in ôftakking fan de Oghuzen, en gong mei syn folk om-ende-by 960 oer ta it islamityske leauwen.

Neidat de Seltsjoeken yn 1026 troch Mahmoed fan Ghazna ferslein wienen, splitsten sy har op yn trije groepen. Wylst ien groep yn Sintraal-Aazje bleau, lutsen twa groepen westoan nei  Korasan en Afganistan. Yn 1037 waard Merv ferovere en yn 1038 Herat en Nisjapoer. Nei de dea fan Seltsjoek ferparten syn pakesizzers Tuğrul Beg en Sjagry Beg it lân. Tuğrul krige it westlike part en soe it ryk fierder útwreidzje.  

Yn 1040 fersloech Tuğrul de Gaznaviden, yn 1042 ferovere hy it westen fan Iran, yn 1052 ferovere hy Siraz en yn 1054 waard er soeverein hearsker oer Azerbeidzjan en Koezistan. 

Dêrnei rjochte hy him op Irak, dêr't Bagdad de yn dy tiid dewichtichste stêd fan it Midden-Easten fan wie. As soennyt woe hy Bagdad "befrije" fan de sjiïtyske Boeyiden. Yn 1055 slagge it him Bagdad te feroverjen. Mei de oermastering fan Bagdad kontrolearren de Seltsjoeken it kalifaat en as sadanich feitlik ek de islam. 

### Alp Arslan
Nei de dea fan Tuğrul yn 1063 waard in neef fan him Alp Arslan de nije lieder. Tegearre mei syn ynfloedrike  grûtfizier Nizam al-Moelk boude Alp Arslan in machtige steatsorganisaasje op. It leger fan hierlingen waard omfoarme ta in steand leger. Yn 1070 erkende de Sjaryf fan Mekka de soevereiniteit fan de Alp Arslan en dêrtroch wie de pylgerrûte nei  Mekka fersekere. 

Yn Anatoalje oermasteren losse kloften Turken ferskate stêden lykas Caesarea (1067) en Konya (1069. Alp Arslan feriene de Turkske troepen en fersloech de Byzantinen yn 1071 yn de slach by Mantzikert dêr't Anatoalje troch iepen lei foar de Turken. (Yn reaksje op dizze nederlaach soe de Byzantynske keizer help ynroppe by de Paus, wat úteinlik liede soe ta de Krústochten. 

Nei dizze oerwinning yn Anatoalje luts Alp Arslan fierder eastoan, mar waard yn 1072 deade doe't er mei it leger de Oksus oerstiek.

## Lettere tiid
Alp Arslan waard troch Malik Sjah I, in soan fan him opfolge. Dy boude de steat fierder út mar ûnder syn regear waard al dúdlik dat er net by steat wie it ôfgryslik grutte ryk byinoar te hâlden. Nei syn dea yn 1092 foel it dan ek útinoar yn trije parten. Syn neifolgers strieden ûnderling om de macht wat noch mear ta ûnderlinge ferdieldheid liede soe. 

Lang om let foel it Seltsjoekeryk útien yn ferskate lytse steatsjes.
Seleusidyske Ryk

It **Seleusidyske Ryk** wie yn de Aldheid it ryk fan 'e **Seleusiden**, in Masedoanyske dynasty dy't fan 312 f.Kr. oant 64 f.Kr. hearske oer Syrje, Mesopotaamje, Perzje, de Levant en dielen fan Anatoalje. De stifter fan it keninkryk wie Seleukus I Nikator. Hy wie ien fan de generaals fan Aleksander de Grutte, dy't him nei de dea fan Aleksander yn Mesopotaamje en de heechflakte fan Iran fêstige. De haadstêd fan dit keninkryk wie ynearsten Seleusia, letter waard de haadstêd ferset nei Antiochje, wêrtroch it machtssintrum oergong fan Mesopotaamje nei Syrje. 

Nei in koarte útwreiding ûnder Antiochus de Grutte rekke it ryk fan de Seleusiden yn ferfal. Earst ferlernen sy de striid tsjin it Romeinske Ryk (Syryske Oarloch) en moasten yn 188 by de Frede fan Apamea rûchwei it tsjintwurdige Turkije ôfstean. En nei de dea fan Antiochus IV Epifanes yn 141 f.Kr. wie it net dúdlik wa't him opfolgje woe, sadat de Parten de eastlike gebieten oermasterje koenen. 

Einleaze konflikten tusken twa leaten fan it foarstenhûs bepaalde it lêste tiidrek fan de Seleusiden en soe der ta liede dat it ryk foarfêst ophâlde te bestean yn 63 f.Kr., doe't de Romeinen troch it optreden fan Pompejus har bewâld fêstigen oer Syrje.
312 f.Kr.

## Foarfallen
* Seleukus I Nikator, in eardere generaal fan Aleksander de Grutte stift yn Mesopotaamje en de heechflakte fan Iran in keninkryk. 

## Berne

## Ferstoarn
794

## Foarfallen
* Keizer Konstantyn VI fan it East-Romeinske Ryk docht wat hy kin om de macht fan syn oerhearskjende mem Irene te beheinen, mar hjirtroch boetet hy yn oan populariteit.
* Frankfurt wurdt fermelden yn in dokumint fan Karel de Grutte.
* Karel de Grutte twingt Tassilo III fan Beieren foar de Rie fan Frankfort te ferskinen en dêr offisjeel ôfstân te dwaan fan syn oanspraken op de Beierske troan.
* De oarloch yn Saksen nimt hieltiten grimmitiger foarmen oan. De Franken rjochtsje grutte ferwoastingen oan.
* Loadewyk de Fromme trout op 16-jierrige leeftyd mei Ermengarde.
* Keizer Kammu fan Japan ferhuzet syn hôf fan Nara nei Kioto, dat de nije haadstêd wurdt.

## Berne

## Ferstoarn
795

## Foarfallen
* Pippyn fan Itaalje kringt mei steun fan hartoch Erik fan Friuli en de Kroatyske haadman Vojnomir djip yn Avaars gebiet troch en hellet in soad bút.
* Op de grins fan het Arabyske Ryk wurdt de Spaanske mark fêstige. Frankyske en Goatyske greven regeare dêr oer in gebiet dat fan Pamplona en de boppeloop fan de Ebro oant in gebiet om Barselona hinne leit dat lykwols pas yn de folgjende iuw ferovere wurdt. 
* 26 desimber -  Paus Leo III wurdt paus. Hy regeart oant 816.
* De Wytsingen lanje yn Ierlân.

## Berne

## Ferstoarn
Bientsjekou

In **bientsjekou** of **deahúske** (ossuarium) wie in neist de tsjerke steand hokje dêr't bonken yn bewarre waarden. Dy bonken kamen faak foar it ljocht by it romjen of dylgjen fan grêven. It hokje gie bytiden skûl ûnder in flearbeam. Bientsjekouwen binne faak te sjen op âlde tekeningen fan Jacobus Stellingwerf en besteane no ek noch wol.

Yn it Sedlec Ossuarium yn de wyk Sedlec fan de Tsjechyske stêd Kutná Hora, binne de bonken fan ferstoarnen brûkt foar it meitsjen fan objekten, lykas in kandeler.

## Keppeling om utens
*
63 f.Kr.

## Foarfallen
* De oermastering fan Syrje troch de Romeinske generaal Pompejus makket in ein oan it foarstehûs fan de Seleusiden. 

## Berne

## Ferstoarn
* Mitridates VI, kening fan Pontus (* 132 f.Kr.)
796

## Foarfallen
* Pippyn fan Itaalje kringet opnij djip yn Avaarsk gebiet troch en ferwoastet de Ring, it haadkertier fan de Avaren.
* Yn Mersia (Ingelân) einiget it regear fan Offa. It is ûndúdlik wa't de opfolger is.
* Liudger stiftet yn Mimigernaford, (Münster) in kanunniken kleaster oan de rivier de Roer.

## Berne

## Ferstoarn
* 11 desimber - Tassilo III fan Beieren (wierskynlike datum).
* Kening Offa fan Mersia.
Benedictus Gerbrants

**Benedictus Gerbrants** is in byldsnijer fan Ljouwert út de 16e iuw. Nei alle gedachten is er de stienhouwer B.G. dêr't grêfsarken fan bekend binne út 1537-1565. 
Wurk fan him is ûnder oaren yn Frjentsjer, Boalsert, Boarnwert, Boazum, Hallum, Jelsum, Seisbierrum en Skettens.
797

## Foarfallen

* Yn it East-Romeinske Ryk wurdt Konstantyn VI opfolge troch syn mem Irene dy't him de eagen útstekke lit. Hja kroanet harsels ta keninginne mar Karel de Grutte beskôget de keizerskroan as fakant (Destiids miende men dat der mar ien keizer wêze koe).
* Alfonso II fan Astuerje ferovert Lissabon opnij op de moslims.
* Opnij hâlde de Franken in fjildtocht tsjin de Avaren. It iens sa machtige buorryk is no danich ferswakke.
* De neatûntsjende herovering fan Saksen is no sa fier dat Karel der feilich Avaarske en Fisigoatyske gesanten ûntfange kin yn in nij stifte delsetting, Herstelle. 

## Berne

## Ferstoarn
798

## Foarfallen
* Slach by Swentanafeld. De Saksen ten noarden fan de Elbe binne ferslein troch de (Slavyske) Obotrites, yn de Slach by Swentanafeld yn de omkriten fan Bornhøved. Karel de Grutte ferdriuwt de Saksen.
* Coenwulf fan Mercia falt Kent oan, kening Eadberht Præn wurdt fan de troan stjitten, Coenwulf syn broer Cuthred komt op de troan.
* De Moaren feroverje de Balearen.
* Cynan ap Rhodri folget Caradog ap Meirion op as kening fan Gwynedd. (likernôch 798)
* Sigered wurdt kening fan Esseks.
* Borrell fan Osona wurdt greve fan Osona, Urgell en Cerdanya. (likernôch 798)

## Berne

## Ferstoarn
799

## Foarfallen

* 2 novimber (9.18.9.4.4). Kening 6-Cimi-Pacal bestiicht de troan fan de Mayastêd Palenque. De stien dy't opgrjochte wurdt is lykwols de lêste. De klassike mienskip kreaket yn syn foegen.
* Der wurdt in moardoanslach dien op paus Leo III. Swier mishannele flecht er nei syn beskermhear de Frankyske kening yn Paderborn, dêr't hy beskuldige wurdt fan in sûndich libben.
* Graaf Wido besiket gebrûk te meitsjen fan it skeel tusken de *machtierns* fan de klens fan Bretanje en it lân oan de Franken te ûnderwerpen. Der komt lykwols al gau wer in opstân dy't it wer ûnôfhinklik makket. 
* De Avaren komme tsjin it ûnderdrukkende belied fan de Franken en de twongen kerstening yn opstân. De prefekt fan Beieren Gerold en hartoch Eric fan Friuli kommme dêrby om it libben.
* De rôftochten fan de Wytsingen wreidzje har út ta in grûngebiet fan de Franken.
* Liudger stiftet de Abdij Werden

## Berne

## Ferstoarn
Grêfskrift

In **grêfskrift** of **[[epitaaf]]** is in koart gedicht of inkele sinnen dy't wijd binne oan de ferstoarne en op de grêfstien gravearre binne - it liket op in epigram. Meastentiids wurdt de ferstoarne eare mei it grêfskrift. Faak ek wurdt in Bibeltekst op it grêf opnomd, of allinnich de letters R.I.P (*Requiescat in pace*, Latyn foar 'rêst yn frede'). 

Grêfskriften wurde yn Fryslân al lang samle. Sa steane se bygelyks yn de *Skoalmastersboekjes* (1858-1859) en yn *Friesche Oudheden* en der is in kolleksje R.-baron van Breugel Douglas. Yn de topografyske atlas fan it Frysk Genoatskip steane tekeningen fan A. Martin. Yn de 20e iuw samlen N.J. Waringa, A.L. Heerma van Voss, D.D. Osinga en J. Belonje. De grêfskriften dy't foar bygelyks genealogy, heraldyk, keunsthistoarje en doarpsskiednis fan belang binne wurde samle troch it Genealogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy. Nei 1950 ferskynden al bondels oer Achtkarspelen, It Bilt en Ljouwert Galileeërtsjerke.

Yn novimber 2007 is by útjouwerij Van Wijnen *Friezen uit vroeger eeuwen* ferskynd. Yn it boek fan mear as 1000 siden wurdt troch auteur Hessel de Walle ûnder oaren in oersjoch jûn fan sa goed as alle grêfskriften út Fryslân fan foar 1811. Op de hiemside fan 'e auteur binne oanfollingen en wizigingen te finen: ''Friezen uit vroeger eeuwen'' Op 9 maart 2026 hat Hessel de Walle it eigendom fan 'e efterlizzende database fan Fryske Memorabilia, wêrûnder de grêfskriften, oerdroegen oan de Fryske Akademy.

## Keppeling om utens
*
Friesche Oudheden

**Friesche Oudheden** is in boek mei 32 grutte platen dat yn 1875 troch it Frysk Genoatskip útjûn waaard. De ynlieding is fan Wopke Eekhoff. It foarme it begjin foar de oprjochting fan it Frysk Museum yn 1881.
Jacob Noordmans

**Jacob Noordmans** (Tritsum (Tsjom), 19 febrewaris 1928 - Ljouwert, 25 juny 2017) wie in sjoernalist en âld-haadredakteur fan de Ljouwerter Krante út Balk. 

Yn 1948 die hy eineksamen oan it grifformeard gymnasium-A yn Ljouwert. Nei syn militêre tsjinstplicht studearre hy sûnt 1950 Ingelsk oan de steedlike Universiteit fan Amsterdam. Op 1 febrewaris 1952 waard er beneamd by de provinsje-redaksje en hie dêr as lid fan de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke de rubriken Tsjerkenijs en Geastlik Libben. 

Op 1 jannewaris 1966 waard Noordmans beneamd as haadredakteur oan de Ljouwerter Krante neist Eddy Evenhuis. Hy folge dêrmei Tjitte Piebenga op. Hy wie ek dejinge dy't Rimmer Mulder út De Haach wei nei de redaksje fan de Ljouwerter helle. Yn 1989 gie er mei pinsjoen, mar gie er noch jierren troch mei syn populêre rubryk Gast op Zondag.

Jacob Noordmans waard 89 jier en waard te hôf brocht yn Kûbaard dêr't er grutbrocht waard.
Lidwurd

**Lidwurden** binne in wurdsoarte. Ta de lidwurden wurde de, it en in rekkene. Yn ûnbeklamme posysje kinne se respektivelik feroarje ta ‘e, ‘t en ‘n. De lidwurden wurde, mei de eigenskiplike foarnamwurden ta de foarbepaling brûkbere foarnamwurden rekkene.

Wat de betsjutting fan it lidwurd oangiet, binne der trije kategoryen;
* in drukt ûnbepaaldheid út (ûnbepaald lidwurd);
* de en it drukke bepaaldheid út (bepaald lidwurd);
* gjin as 'net in' drukt ûntkenning + ûnbepaaldheid út (ûntkennend ûnbepaald lidwurd).

Des, der en den wurde ek wol brûkt yn it Frysk. Lykwols is de frekwinsje fan dy wurden marzjinaal.

## Keppeling om utens
Telwurd

**Telwurden** binne in wurdsoarte. Der binne trije kategoryen:
*beskate of ûnbeskate haadtelwurden;
*beskate of ûnbeskate rangtelwurden;
*oare kwantifisearjende wurden.

## Haadtelwurden
;Beskate haadtelwurden
Beskate haadtelwurden binne wurden dêr’t men mei telle en nûmerje kin. Fan de getallen binne dat ien, twa, trije ensfh. it getal nul, it wurd giin 'net ien' en beide, 'twa'. Alle breukgetallen: heal, oardel/oardeheal (en oare wurden op -heal), ien tredde, tsien, fyftsjin, ensfh.
;Unbeskate haadtelwurden
Mei ûnbeskate haadtelwurden wurdt in net krekt beskaat oantal oanjûn. Unbeskate haadtelwurden binne: al/alle (as it kwantifisearjend is), ferskate, folle, gâns, genôch, guon, inkelde, ytlike, party, rju, safolle, tefolle, wat.

## Rangtelwurden
;Beskate rangtelwurden
De beskate rangtelwurden jouwe in krekt beskaat plak oan: earste, twadde, tredde, ensfh.

;Unbeskate rangtelwurden
Unbeskate rangtelwurden binne der net safolle, eins allinnich mar middelste, lêste, safolste, hoefolste.

## Keppeling om utens
Utropwurd

**Utropwurden** binne in wurdsoarte mar stean feitlik bûten it sinsferbân. Foarbylden fan útropwurden binne: ja/nee, oei, oeps, hea, no, eh, klets, hear, fergemy, ferdomme, goeiemoarn. Utropwurden binne dus wurden/úterings fan emoasje, begroeting, oantrún, ensfh. Sawol by de beneaming fan sindielfunksjes as fan wurdsoarten hjitte hja útropwurd.

## Keppeling om utens
Haadwurd

**Haadwurden** binne in wurdsoarte. Mei haadwurden beneame wy de wrâld om ús hinne; it binne de wurden/nammen foar minsken, bisten, planten, dingen en abstrakte begripen, lykas: Eekma, Jeltsje, bakker, hurdfytser, beam, iik, stien, boerelienbank, definysje, slûgens, hearlikheid. Haadwurden kinne selsstannich foarkomme en oare wurdsoarten passe har, troch bûging of morfology, oan it haadwurd oan. Haadwurden kinne in meartal hawwe of ferlytse wurde. Troch in s ta te heakjen oan it haadwurd kin men in besitsferhâlding oanjaan Haadwurden binne ûnder te ferdielen yn:

* eigennammen: Jan, Tjerk, waadsee;
* stofnammen: fleis (wy ite hjoed fleis);
* foarwerpnammen: man, frou, bern;
* sammelnamme: berchte, wâld.

## Keppeling om utens
Eigenskipswurd

**Eigenskipswurden** binne in wurdsoarte. Eigenskipswurden jouwe, sa’t it wurd al seit, in eigenskip, skaaimerk, hoedanichheid of in oare bysûnderheid oan (hast altiten) in haadwurd. De neikommende wurden kinne ta de bynwurden rekkene wurde: dreech, nuver, read, djoer. Om noch spesifiker oan te jaan wat foar eigenskip bedoeld wurdt, of om in noch bettere nuânse te jaan, kin der gebrûk makke wurde fan bywurden. Yn ‘in tige griene beam’ is in it lidwurd, tige it byword, griene it eigenskipswurd en beam it haadwurd. Eigenskipswurden kinne ferskillende dingen oanjaan:

* eigenskip of kwaliteit;
* in stofnamme;
* in geografyske namme;
* in persoansnamme;
* oantsjutting fan plak, tiid, rjochting, djoer.

Eigenskipswurden kinne dêrneist ek abstrakt brûkt wurde, lykas yn ‘in steande resepsje’ wêrby net de resepsje stiet, mar de minsken stean.

In eigenskipswurd kin op twa manieren brûkt wurde: attributyf en net-attributyf. Net-attributyf hat wer twa ûnderskate kategoryen: predikatyf en bywurdlik.

* **Attributyf**: at it foar it haadwurd stiet.
* **Predikatyf**: at it eigenskipswurd efter it haadwurd stiet, stellend.
* **Bywurdlik**: at it brûkt wurdt as bywurd.

## Keppeling om utens
Wurdgroep

In **wurdgroep**, ek wol **wurdkloft**, as *konsituïnt* is yn de sinlear in groep fan ien as mear wurden dy't him as in ienheid hâldt yn de sinsstruktuer. De wurdgroep kin dêrby nei funksje opdield wurde, lykas de wurden neffens wurdsoarte beneamd wurde.

## Opdieling
Wurdgroepen drage by oan de betsjutting fan in sin, neffens de funksje dy't hja hawwe. Foar alle funksjes kin it om ien wurd gean as om in groep fan wurden.

;Haadwurdgroepen
De haadwurdgroep is in wurdgroep dy't ferwiist nei in begryp. Sa'n wurdgroep kin brûkt wurde mei in persoansfoarm, en in haadwurd is it haad fan sa'n wurdgroep.

;Tiidwurdgroepen
Prosessen, hannelingen of tiidsôfhinklike wurd(-en) foarmje de tiidwurdgroepen. It tiidwurd is it haad fan sa'n wurdgroep.

;Ferhâldingswurdgroepen
Ferhâldingswurdgroepen binne wurdgroepen dy't mei in ferhâldingswurd begjinne; dat ferhâldingswurd is it haad fan sa'n wurdgroep.

;Eigenskipswurdgroepen
Eigenskipswurdgroepen binne wurdgroepen dêr't in eigenskipswurd it haad fan is. As tige belangrike basis foar in eigenskipswurdgroep wurdt ornaris in bywurd brûkt.

## Keppeling om utens
*
Bynwurd

**Bynwurden** binne in wurdsoarte. De neikommende wurden kinne ta de bynwurden rekkene wurde: *en, as, of, dat, om, oft, meidat, wannear't, sawol, noch*. By de wurdsoarte hearre twa ûnderskate kategoryen: **lykskikkende** en **ûnderskikkende bynwurden.**'

## Lykskikkende bynwurden
De meast brûkte lykskikkende bynwurden binne:
**en*: skeakelet de saken neutraal efterinoar;
**mar*: bringt in tsjinstelling oan;
**of*: jout in kar út mear mooglikheden oan;
**want*: jout in beskate reden om;
**noch*: keppelet en ûntkent;
**dat*, *dus*: jouwe in gefolch oan.

Fan dy bynwurden kinne want, dat en dus allinnich tusken sinnen! De oare fjouwer kinne sawol tusken sinnen as tusken wurden/wurdgroepen.

## Underskikkende bynwurden
**dat*: makket in part fan de sin befêstigjend;
**as*: by ferliking, betingst as tiidoantsjutting;
**oft*: by freegjende sinnen en twiveljende/ferûnderstellende sinnen.

## Keppeling om utens
Ferhâldingswurd

**Ferhâldingswurden** binne in wurdsoarte. De neikommende wurden kinne ta de ferhâldingswurden rekkene wurde: *yn*, *op*, *bûten*, *binnen*, *fan*, *nei*, *foar*, *ûnder*, *boppe*, *fia*, *neffens*, *troch*. Lykas de namme seit, wurdt mei in ferhâldingswurd in beskate ferhâlding útdrukt tusken wat efter dat ferhâldingswurd stiet en in oare saak of persoan. Mar dy ferhâlding kin hieltyd oars wêze. Ferhâldingswurden kinne trije semantyske betsjuttings ha:

#Unbeskaat: dat is foar Sybren, dat jild is fan him, it komt troch de sykte.
#Plak: efter it hûs, nei de tsjerke, op de toer, foar Snits, fia It Hearrenfean.
#Tiid: nei de simmer, foar de maitiid, foar nije wike.

## Keppeling om utens
Bywurd

**Bywurden** binne in wurdsoarte. De neikommende wurden kinne ta de bynwurden rekkene wurde: soms, juster, stadich, tige. It eigenskipswurd seit wat oer it haadwurd en oer it generaal jout it bywurd in nuânse oan oare wurdsoarten, útsein haadwurden en persoanlike foarnamwurden. It falt net altiten ta om it bywurd yn in sin te beskieden. Ornaris hawwe bywurden gjin bûgingsferskaat, of it moat wêze dat in eigenskipswurd as bywurd yn in sin brûkt wurdt.
De bywurden kinne yn fjouwer kategoryen yndield wurde:
* oanwizende bywurden: dêr, hjir, doe, jinsen, dan, sa, plus alle foarnamwurdlike bywurden dy't mei dêr en hjir begjinne;
* freegjende bywurden: wêr, hoe, wannear;
* Onbepaalde bywurden: der, earne, nearne, oeral, ea, nea;
* betreklike bywurden: dêr’t, wêr't

## Keppeling om utens
806

## Foarfallen
* De tsjerke fan Germigny-des-Pres (Frankryk) wurdt wijd.
* Karel de Grutte beslút in ein te meitsjen oan de Moarske ynfallen op Korsika. Hy stjoert in fleat ûnder Burgard.
* In Byzantynske float besiket Feneetsje en Dalmaasje fannijs op de Franken te feroverjen. Yn 807 falt Feneetsje yndie yn Byzantynske hannen.

## Berne
* Loadewyk de Dútser, soan fan keizer Loadewyk de Fromme en Ermengarde fan Haspengouw.

## Ferstoarn
807

## Foarfallen

* In groep Wytsingen baarnt Inishmurray plat. Se falle Roscam yn de baai fan Galway oan.
* Kalyf Harun al Rashid jout befel in oantal tsjerken ôf te brekken.
* De Franken feroverje Korsika.

## Berne

## Ferstoarn
* Widukind, lieder fan de Saksen en de earste by namme bekende hartoch fan it hartochdom Saksen.
Johannes Siebinga

**Johannes Siebinga**, better bekend as *Dokter Siebinga*, (Mearum, 9 maaie 1898 - Grins, 25 febrewaris 1969) wie in hûsdokter dy't fral bekend waard troch syn wurk as amateur-archeolooch. Hy hie ek in soad doel oer fûgels (ornitolooch) en wie teffens psychologysk en filosofysk ûnderlein.

## Dokter
Siebinga waard berne as boeresoan yn de buorskip De Haar ûnder Mearum. Hy studearre nei de HBS medisinen oan de Universiteit fan Grins. Yn 1924 foltôge er syn stúdzje en waard inkelde moannen waarnimmer foar de húsarts fan Skiermûntseach. Dêrnei gie er nei De Pein dêr't doe noch gjin dokterspraktyk wie. Hy begûn syn praktyk yn it kafee. Yn 1927 wie Siebinga's hûs yn De Pein klear en dat jier boaske er ek oan Goes Lofvers, dy't er noch út syn studintetiid koe. Siebengas pasjinten kamen út de fiere omkriten, fan Earnewâld oant Houtigehage. Dêrom hold er ek sprekoere yn Aldegea en op De Rottevalle. Harren soan Roelf Reinder (1928) soe letter ek húsdokter wurde.

## Fersetsman
Yn de Twadde Wrâldkriich bedarre Siebinga yn it fersetswurk, mei troch syn freon dûmny Eise Gerrit Buitenbos dy't al yn it ferset siet. Hy holp fersetsminsken (ek medysk) en ûnderdukkers. Troch it fersetswurk krige er kunde oan Trijntje Lindeboom. Beiden waarden oppakt yn jannewaris 1945 en rekken nei in konsintraasjekamp yn Wilhelmshaven dêr't er fjouwer moanne sitten hat en as kamparts tige fertsjinstlik west hat. Nei de oarloch is er troud mei Trijntje Lindeboom dy't doe ek krekt skieden wie. Hja krigen in soan, Reinder. Yn 1983 is Siebiga postúm it fersetskrús ferliend.

## Archeolooch
Siebinga stiet te boek as in deskundige op it mêd fan it ûndersyk nei de Middenstientiid of Mesolitikum, it tiidrek dat útein set nei de lêste iistiid, goed njoggentûzen jierren lyn doe't de maatskippij nochal feroare troch de lânbourevolúsje. In wichtige ûntdekking op dit mêd wie de fynst fan in simmerkamp fan rindierjagers by de De Blauwe Dobbe by De Houtigehage yn 1938. Heechleararen archeology út Dútslân en Ingelân hawwe by him west.

Siebinga, dy't altyd mei "Dokter" oansprutsen waard, die it ûndersyk allinnich as hobby. Syn archeologyske opgravings wienen foar him in manear om efkes wei te kommen fan syn swiere wurk as húsdokter. 

Siebinga is stoarn yn it Akademysk Sikehûs Grins oan de gefolgen fan in auto-ûngemak dat op 10 febrewaris 1969 plak fûn. 

## Samling
It Frysk Museum beskikt oer de grutte partikuliere samling fan Johannes Siebinga, dy't hy yn de rin fan jierren opboud hat en fral bestiet út syn fynsten op de eastlike sângrûnen yn Fryslân. Nei syn dea gong dizze samling nei it museum yn Ljouwert. Net alle fynsten waarden troch him sels dien. Hy krige ek in soad oanbean fan minsken dy't hy koe troch syn húsdokterpraktyk. Ta de fynplakken fan Siebinga hearden de ouwer fan de Burgumer Mar en de sângrûnen fan Smellingerlân.  

## Boek
* *Johannes Siebinga - meer dan een dokter*. Gearstalling P. Terpstra, bydragen fan K.J. Bekkema, J. Bijlsma, S. Hiemstra en J. Siebinga (2009).
Feike fan Inthiema

**Feike fan Inthiema** of: **Frederik van Inthiema** (Koudum, ± 1540 - nei 1610) wie in abbekaat en letter boargemaster fan Warkum. Hy skreau ek ferskate boeken. 

Hy boaske yn Ljouwert mei de ûnechte Griet (Margaretha) fan Heslinga († 1606), by wa't er fiif soannen en twa dochters hie, wêrûnder Hero van Inthiema.

Hy wie in soan fan Reyn en Sibbel fan Hanckema, út in oansjenlik haadlingelaach, dat op de stins fan Warkum wenne. Hy studearre tsjin it sin fan syn heit yn Leuven en promovearre dêr yn de rjochten. Liet de âlde stins yn Warkum ferfange troch in grut hûs.
 
Inthiema wie abbekaat by it Hof en lid fan it Ferbûn fan Eallju. As herfoarmingsgesinde wykte hy út nei Emden. As wettergeus tsjinne hy ûnder Joost van Schouwenburg en Lumey. Yn East-Fryslân kaam er yn tsjinst by Edzard II en Johan. Letter kaam er werom nei Ljouwert.

## Wurken
* *Querela Hollandiae ad illustrem ac fortissimum heroem Guilielmum, comitem de Marck, etc., elegiaco carmine conscripta cum commentariis* (1576); 
* *Carmen de nativitate, sepultura et ressurretione Christi*;
* *De arcis Lynganee deditionis causa ejusdemque in posterum evitandae cautela et de consequentia probabili elegia una, cui plura diversorumque generum carmina annectuntur* (Grins, 1610). 
* *De malorum Regum gubernatione en Libri tres consiliorum juris* (foar 1592).
808

## Foarfallen
* De haadstêd fan de Abbasiden is nei it noarden ferpleatst fan Bagdad nei Samarra.
* Kening Godfred fan Denemark falt it gebiet fan de Slavyske Abodriten binnen om dy heidenkse bûnsmaten fan Karel de Grutte it mannewaar op te sizzen. Hy ferwoastet harren haadstêd Rerik en fiert harren haadman Drosuk ôf yn finzenskip.
* Godfred fan Denemark jout yn Sliesthorp opdracht de Danevirke de festingwurken dy't it skiereilân fan Jutlân beskermje, te fersterkjen.

## Berne
* Emma fan Altdorf, frou fan Loadewyk de Dútser († 876)

## Ferstoarn
* Widukind, lieder fan de Saksen
809

## Foarfallen
* De Byzantinen falle de Frankyske haven Comacchio, súdlik fan Feneetsje oan de destiidske Po-mûning, oan, mar wurde weromslein.
* Karel de Grutte stjoert syn soan Karel nei de Deenske grins om syn bedrige bûnsmaten de Arbodriten by te stean. De Frankyske prins lûkt lykwols leaver yn it Baltyske gebiet op tsjin minder duchtige tsjinstanners. 
* Yn Frankysk-Deenske fredeskonferinsje yn Beidenfleth oan de Stör laat ta bettere betrekkingen. De Abodritenfoarst Drosuk soe troch de Denen frijlitten wurde, mar wurdt úteinlik fermoarde.

## Berne

## Ferstoarn
* 26 maart - Liudger, Frysk biskop en misjonaris
811

## Foarfallen
* Opnij rint in Frankysk besykjen om Bretanje te ûnderwerpen op neat út.
* Karel de Grutte dy't wat let trochkrigen hat dat syn lânlegers foar in grut part meachteleas steane tsjinoar de Wytsingen, ynspektearret syn beskieden fleat yn Gint en Boulogne.
* Hemming fan Denemark slút in fredesferdrach mei de Franken. De rivier de Eider wurdt as grins befêstige.
* Hemming fan Denemark stjert nei in jier op de troan. Der ûntstiet in ûndúdlike situaasje. Syn twa opfolgers sneuvelje en de troan wurdt betwist troch de soannen fan syn omke Godfred dy't yn Sweden tahâlde.

## Berne

## Ferstoarn

* Niseforus I
* Staurakus
* Karel, de twadde soan fan Karel de Grutte
812

## Foarfallen
* Yn Aken erkenne de Byzantynske gesanten fan Michael I Karel de Grutte as βασιλευς ('basileus' keizer).
* In fredesferdrach wurdt sluten tusken de Franken en Byzantsium, hoewol't dit pas yn 815 ratifisearre wurdt. Byzantsium erkent de keizerstitel fan Karel de Grutte. Fan de gebieten dêr't om striden wurde Ystrje en it gebiet fan de Kroaten Frankysk, Dalmaasje en Feneetsje Byzantynsk.
* De mannen fan Umall yn Mayo (Ierlân) ferslaan in groep Wytsingen. De oanfallers komme yn lytse oantallen mei snelle skippen en bine ek tige hurd wer ferdwûn.
## Berne

## Ferstoarn
* Hemming, kening fan Denemark
813

## Foarfallen
* 11 septimber -  Karel de Grutte lit syn soan Loadewyk yn Aken ta ko-regint kroane en ta syn opfolger útroppe.
* Michael I Rangabe ôfsetten as keizer fan Byzantsium
* Leo V wurdt keizer
* De Bulgaren ûnder Krum belegerje Konstantinopel
* Oanfal fan de Wytsingen op Fryslân yn brede sin.
* Harald Klak wurdt ferjage troch de soannen fan Godfred.
* Bernard fan Itaalje folget syn heit op as kening fan Itaalje.
* De stêd Turninum wurdt ferneamd.

## Berne

## Ferstoarn
814

## Foarfallen
* Loadewyk de Fromme folget syn heit Karel de Grutte op as ienichst hearsker oer it Frankyske ryk omdat hy de ienich oerbleaune soan is.
* Foar it earst yn de boeken de plakken Bouillon, Durbuy, Heukelum, Huissen (Hossenheim), Olsene, Oostende, Thommen

## Berne

## Ferstoarn
* 28 jannewaris - Karel de Grutte
* 13 april - Krum, de Bulgaarske khan, stjert oan in harsenblieding.
815

## Foarfallen
* Der wurdt in ikoanoklastyske synoade hâlden.
* Ecgbert fernielt de westlike dielen fan it Keltyske Cornwall.
* Loadewyk de Fromme falt Jutlân binnen. Hoewol't de Danevirke gjin hindernis blykt, witte de Denen har op het eilân Funen te ferskânzjen, beskerme troch in oermacht op zee. De Franken lûke har nei in skoft sûnder wat bedijd te hawwen werom.

## Berne

## Ferstoarn
* 2 juny - Sint Nisefoarus, patriarch fan Konstantinopel
816

## Foarfallen
* Babek, opstanneling tsjin de Abbasiden, wit Azerbeidzjan ûnder syn bewâld te  krijen. 
* In groep Saraseenske avonturiers út moslim-Spanje ferovert tydlik Ier-islamiytysk Egypte.
* Paus Stefanus IV folget Leo III op.
* Paus Stefanus IV kroant yn Reims Loadewyk de Fromme, de soan fan Karel de Grutte, ta keizer fan it Hillige Roomske Ryk.
* Freark wurdt biskop fan Utert (mooglik 815)

## Berne
* Paus Formosus (skatte datum)

## Ferstoarn
* 12 juny- Paus Leo III, (paus fan 795 - 816)
Fokke Sybrens fan Ropta

**Fokke fan Ropta** († 4 july 1512) wie de soan fan Sybren fan Ropta en Kinsck Sapes fan Sythjema, eigner fan Roptastate. Hy wie troud mei Graets fan Eysinga (†24 juny 1512, grêf yn 'e tsjerke fan Mitselwier). Hja wie in dochter fan Tsjalling fan Bolta en Hack Gerkesdr. fan Eysinga.

Om 1500 hinne wurdt Sybren neamd as eigner fan Roptastate. Yn 1505 komt er foar op de list fan Fryske eallju. Yn 1511 wurdt er neamd as eigner fan Roptastate mei in protte lân yn dy kriten. Sa wie er eigner de stins De Burg (ek wol Pelfenne neamd) op de Reidswâl oan de dyk fan Mitselwier nei Ie. Teffens hie er pleatsen en lân ûnder de Eanjum, Ljussens en Moarre en in hûs yn Dokkum. Hy wie de rykste persoan fan de gritenij East-Dongeradiel.

## Sjoch ek
* Boltastate (Eanjum)
Sybren fan Ropta

**Sybren fan Ropta** wie in soan fan Focke fan Ropta I en Beyck Ndr. Hy wie troud mei Fedt Ndr Juckema. Se krigen twa bern: Eeth fan Ropta (†1538, sjoch Stinstrastate) en Jouck fan Ropta. Hy troude 1472 fannijs mei Kinsck Sapes fan Sythjema fan Boarnwert; mei har krige er noch in soan, Focke fan Ropta.

*Sybrand Ropta* en bern wurde yn 1505 neamd as eallju fan Dongeradiel
817

## Foarfallen
* Paus Paschalis I folget Stefanus IV (V) op. Hy wit in goede ferhâlding mei Loadewyk de Fromme op te bouwen, dy't him beskerming en frijheid fan dwaan en litten yn syn eigen gebiet garandearret.
* Konsily fan Aken ûnder lieding fan Loadewyk de Fromme.
* Ein fan it Bulgaarsk belis fan Konstantinopel.
## Berne

## Ferstoarn
* 24 jannewaris - Paus Stefanus V, (paus fan 816 - 817)
818

## Foarfallen
* Biskop Theodulf fan Orléans wurdt ôfsetten en finzen setten, neidat hy belutsen rekke wie by in gearspanning fan de kening fan Itaalje, Bernard tsjin Loadewyk de Fromme.

## Berne

## Ferstoarn
819

## Foarfallen
* Loadewyk de Fromme boasket mei Judith Welf
* De delsetting Hat-Heim wurdt foar it earst fermelden. De steat stiet no bekend as it histoaryske stedsje Hattem

## Berne
* Martin Hiberniensis, Iersk muonts en histoarikus (stoarn 875)

## Ferstoarn
820

## Foarfallen
* De *pago Treanth*, dat wol sizze de gou Drinte wurdt foar it earst fermelde.
* De *[[Historia Brittonum]]* wurdt skreaun om dit jier hinne.
* Wytsingen út Noarwegen falle mei súkses Ierlân binnen en fêstigje har op het eilân Man.
* De Wytsingen ferskine ek oan de mûning fan de Seine mar wurde ôfward.
* It Oseberg-skip wurdt boud. 
* Feidlimid mac Cremthanin wurdt kening fan Munster
* Nei mislearre oanfallen yn Flaanderen en by de mûning fan de Seine, plonderje Noarmannen it doarp  Bouin yn Akwitaanje.
* Loadewyk de Fromme begeunstiget Bernard fan Septimaanje mei Barselona.
* Yn de Abdij fan Sankt Gallen wurdt in detaillearre plattegrûn makke fan de abdij, mei krûdetún en al. De plannen wurde lykwols nea hielendal útfierd. Dat is de âldst noch bewarre boutekening.
* Michael II fan Byzantsium wurdt keizer troch syn foargonger Leo V te fermoardzjen.
* De Arabyske wiskundige Muḥammad ibn Mūsā al-Ḵwārizmī leit de grûnslach foar de algebra.

## Berne
* Rhodri Mawr ap Merfyn ('de Grutte'), kening fan Gwynedd (Wales) (wierskynlike datum) († 878)
* Photius I, Patriarch fan Konstantinopel (wierskynlike datum) († 891)
* Godfried de Wytsing, soan fan Harald Halvdansson (Harald Klak), in Deenske haadling en Sigrid Helgesdotter.

## Ferstoarn
* 24 desimber — Keizer Leo V (* 775) (fermoarde)
* Shankara  (mooglike, mar omstriden datum).
* Vojen, legendaryske hartoch fan Bohemen
821

## Foarfallen
* Desimber. De pretindint Thomas begjint in belis fan Konstantinopel, dat mear as in jier duorje sil. Keizer Michael II krijt lykwols steun fan de Bulgaarske Khan Tervel.

## Berne

## Ferstoarn
Cornelis Reisma

**Cornelis (Cor) Reisma** (Stienwyk, 9 desimber 1902 - Ljouwert, 17 maaie 1962) wie in Frysk keunstskilder, yllustrator en glesker út Ljouwert.

## Libben en wurk
Reisma bedarre mei 11 jier, nei't syn heit stoarn wie, yn Fryslân. Hy wenne in skoft by syn pake en beppe yn Stiens. Nei de ulo waard er ynearsten oplaat ta wetterboukundige oan de mts yn Ljouwert. 

Reisma makke yn jierren tritch de oerstap nei de keunst, joech syn baan op folge dêrnei in oplieding oan de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten yn Amsterdam (1931-1933). Dêr krige er ûnderrjocht fan ûnder oarer perfester Jurres. Hy wie yn it earstoan in frij tradisjonele realist en dêrnei in jier of wat fynskilder. Hy wûn de Cohen Gosschalkpriis (1933) en de Willink van Collenpriis (1935). 
Under syn oplieding oan de Akademy fan Antwerpen (1938-1939), ûnder Isidore Opsomer, krijt syn wurk in wat gruttere toets en in rike kleur. Der is bytiden in ekspresjonistysk aksint en noch letter hast abstrakt. Reisma wie net allinne skilder, mar joech ek les en skreau keunstresinsjes foar *[[Het Vrije Volk]]*.

Syn wurk bestiet út lânskippen, stillibbens en portretten. Ek wandskilderingen, brânskildere ramen en mozaïken hearre ta syn wurken. In stillibben mei 'stienen kruken in tinnen skaal jirpels' út 1943 is oankocht troch de Friesland Bank.

Reisma hie graach in grutter oeuvre neilitten, mar perioaden fan sykwêzen behinderen him om te arbeidzjen. Hy stoar yn de âldens fan 59 jier yn it Diakonessehûs yn Ljouwert.

## Inkele wurken

* 1950 Skilderij fan keninginne Juliana foar it Provinsjehûs fan Fryslân
* 1952 Brânskildere ramen foar it stedhûs fan Boalsert
* 1953 Skilderijen fan keninginne Juliana foar it stedhûs fan Frjentsjer en Crackstate op It Hearrenfean
* 1954 Mozayk foar de PZEM-sintrale yn Flissingen
* 1957 Brânskildere ramen foar de Grutte of Jakobinertsjerke
* 1962 Mozayk foar it Krematoarium Grins
Jacob Algera

**Jacob Algera** (Wurdum, 28 maart 1902 — De Haach, 8 desimber 1966) wie in jurist en politikus.

## Libben en wurk
Nei in juridyske stúdzje yn Grins waard er amtner by de provinsjale griffy en de Provinsjale Bibleteek oant 1937. Hy wie polityk warber yn de ARP en hearde tsjerklik ta de Grifformearde Tsjerke. Sûnt 1937 waard er lid fan de Twadde Keamer foar de AR. Fan 1935-1945 wie Algera lid fan de gemeenterie fan Ljouwert, yn 1945 en 1946 waarnimmend boargemaster en tusken 1946-1952 lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân.

Sûnt 2 oktober 1952  wie er minister fan Ferkear en Wettersteat yn it Kabinet-Drees II en III. Yn syn amtsperioade wie er belutsen by it reekommen fan 'e Deltawet yn 1958. It earste foltôge deltawurk, de Algearbrêge oer de Hollânske Isel by Krimpen oan de Isel waard nei him neamd. Fanwegen ôfnimmende sûnens stapte er, nei it oannimmen fan de Deltawet, yn 1958 op. Dat jiers waard er beneamd ta lid fan de Ried fan Steat. Fan 1961 oant 1965 wie er bestjoerder fan de Frije Universiteit fan Amsterdam.

Algera boaske yn augustus 1928 yn Stiens met Froukje Wijnia. Hy ferstoar yn desimber 1966 yn 'e âldens fan 64 jier yn De Haach. Algera wie Grutoffisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

Njonken de brêge by Krimpen oan de Isel by de stoarmfloedkearing, waard der yn syn bertedoarp Wurdum in strjitte nei him ferneamd.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwert
824

## Foarfallen
* Paus Paschalis I komt te ferstjerren mar is om syn wrede bewâld sa hate dat it folk fan Rome yn opstân komt en syn begraffenis behinderet. Nei wike of wat wurdt Paus Eugenius II de opfolger fan Paschalis I. Hy lit it rotsjende lyk fan syn foargonger yn stilte begrave.
## Berne

## Ferstoarn
* 11 febrewaris - Paus Paschalis I, (Paus fan 817 - 824)
822

## Foarfallen
* Gerhart begjint oan it bestjoer fan it goagreefskip Westergoa.
* Abd-ar-rahman II wurdt hearsker fan it Oemajjadenryk fan Spanje 
* Begjin fan de striid tusken de kroanpretindint Thomas en Michael II fan Byzantsium.
* Rabanus Maurus wurdt abt fan Fulda.

## Berne

## Ferstoarn
823

## Foarfallen
* De folksbeweging fan de pretindint Thomas dy't yn it earstoan in soad steun yn it easten hieis útinoar jage troch de Bulgaren. Keizer Michael II fan Byzantsium nimt him finzen. 

## Berne
* 13 juny - Karel de Keale, kening fan it West-Frankyske Ryk.

## Ferstoarn
* De pretindint Tomas, nei grouwélige tamtaasjes.
825

## Foarfallen
* De Denen falle mei súkses Ingelân binnen.
* Stifting fan de stêd Pegu, de haadstêd fan de Mon yn Birma.
* It stoflik omskot fan biskop Hubertus fan Luik wurdt nei de abdij fan Andage (it lettere Saint-Hubert) oerbrocht.
* Keizer Lotarius I rjochtet in skoalle op foar retorika yn Pavia. 
* De Frankyske kronykskriuwer Eginhard leit de lêste hân oan it  boek *Libben fan Karel de Grutte*, waans sekretaris hy west hat.

## Berne
*Lotarius II, kening fan Lotaringen.

## Ferstoarn
* Ida van Herzfeld
Jade (rivier)

De **Jade** is in 22 km lange rivier yn East-Fryslân. De rivier begjint by Aldenburch en streamt eastlik fan Varel nei de Jadeboezem yn de Waadsee/Noardsee. De Jade is sûnt 1897 ferbûn mei Emden oan de Iems troch it Iems-Jadekanaal (*Ems-Jade-Kanal*).


File:Luftaufnahmen Nordseekueste 2012 05 D90 by-RaBoe 238.jpg|Utmûning fan de Jade yn de Jadeboezem
Ofbyld:Leuchtturm Arngast.jpg|Fjoertoer Arngast by Wilhelmshaven oan de Jade
826

## Foarfallen
* Nominoë, de greve fan Fannes, wurdt as hartoch fan Bretanje keazen. Hy wurdt benammen sjoen as in geskikte lieder yn de striid tsjin de Wytsingen, dy't de kust ûnfeilich meitsje.
* Harald Klak, dy't oanspraken makket op de troan fan Denemark lit him yn Ingelheim mei 400 folgelingen dope. Keizer Loadewyk belient him mei dielen fan de Fryske kust om dit bedrige gebiet better te befeiligjen en fet te krijen op de Deenske polityk.
* De Arabieren feroverje Kreta op Byzantsium.
* Emir Abd-er-Rahman fan Córdoba fvalt Barcelona oan. Bernard fan Septimania is twongen de oanfal sels ôf te slaan.
## Berne
* Metoadius
## Ferstoarn
Sipke Huismans

**Sipke Huismans**, (Loaiïngea, 10 maart 1873 - Doetinchem, 19 july 1924) wie in grifformearde dûmny.

Hy studearre oan de Frije Universiteit fan Amsterdam en waard beynfloede troch Abraham Kuyper. Huismans stie yn Eanjum fan 1901-1916. Yn eigen fermidden krige er in soad ferset troch syn Frysk nasjonalisme. Wie mei-oprjochter en earste foarsitter fan it Kristlik Frysk Selskip. Joech de Fryske Beweging in prinsipiële grûnslach. 
Under de skûlnamme De Poartewachter skreaun er yn it 'Friesch kerkblad'.
Fan 1916-1924 stie er yn Doetinchem dêr't er ek ferstoar. Hy waard te hôf brocht yn syn berteplak Loaiïngea. 
 
Huismans syn Fryske wurk waard sammele en útjûn as *Ta in tinkstien* (1927) mei in libbensskets troch Geert Aeilco Wumkes.
829

## Foarfallen
* Teofilus fan Byzantsium folget syn heit Michael II fan Byzantsium op.
* Ansgar stiftet de earste Kristengemeente yn Sweden, dy't it acht jier folhâlde sil.
* augustus- Yn Worms wurde oan de sânjierrige Karel de Keale de Alemannyske lannen tawiisd. 
* Loadewyks âldste soan Lotarius sjocht mei dit weromgean nei it âlde ferdielingsbegjinsel fan de Franken de oerdracht fan in feriene ryk yn gefaar brocht. In soad ryksgrutten sitte yn oer nije ûnienigens.
* Oanhingers fan Lotarius en foarstanners fan it behâlden fan de ryksienheid, begjinnen lieden troch Wala te agearen tsjin Bernard fan Septimania en keizerinne Judit.

## Berne

## Ferstoarn
* Michael II fan Byzantsium, keizer fan Byzantsium.