open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aylesburyein

De **Aylesburyein** is in ras fan 'e nuete ein, dat fokt waard foar it fleis en de fearren yn en om it Ingelske Aylesbury. Hjoed-de-dei is it in tige seldsum eineras. 

## Skiednis
De einen waarden al sûnt 1690 yn Aylesbury foar fleis en harren wite fearren fokt om tekkens mei te foljen. Dêr, en yn 'e omkriten lykas ek yn Buckinghamshire, waard de fok fan sokke einen tige populêr. De einen waarden faak yn lytse fivers holden mei skûlplakken, dêr't se rêste koene. Nachts waarden de einen yn 'e hûs of somtiden sels yn 'e sliepkeamer ûnderbrocht. De eineboeren fan Aylesbury en Buckinghamshire diene harren bêst om der foar te soargjen dat de einen harren wite kleur holden. Yn 'e rin fan 'e tiid late it fokken fan 'e einen ta in standertfoarm. 

De einen begûnen ier yn it jier te brieden, sadat de piken tsjin 'e ein fan july ryp foar de slacht wiene. It fleis fan 'e ein wie yn 'e 19e iuw yn Grut-Brittanje tige populêr. De einen waarden ferhannele yn Londen, goed 60 km súd fan Aylesbury. Ynearsten gie it transport nei Londen rinnend en om 'e poaten fan 'e einen te beskermjen by de reis waarden de einen earst troch in flak tarrebêd en dêrnei in bêd mei seachsel dreaun. Nei de oanlis fan it spoar waarden de einen mei de trein nei Londen transportearre. Tsjin 'e ein fan jierren 1860 ferhûzen de fokkerijen nei oare plakken en rekke it hâlden fan einen yn Aylesbury yn it neigean.   
Yn 1873 waard de Pekingein yntrodusearre yn Grut-Brittanje, dy't mear rjochtop stiet en in oranje snaffel hat. Alhoewol't it fleis fan dy ein minder heech wurdearre waard as it fleis fan 'e Aylesburyein, wie de Peking-ein sterker en goedkeaper om te hâlden. 

De Earste Wrâldkriich makke in ein oan 'e eineyndustry fan Buckinghamshire. De lytse produsinten ferdwûnen hielendal en allinne in pear grutter fokkerijen bleaune oer. De Twadde Wrâldkriich skuorde de yndustry fierder út 'e foegen. Yn 'e jierren 1950 wie der yn Buckinghamshire noch mar ien grutte fokker en yn 1966 wiene der yn Aylesbury sels hielendal gjin fokkerijen mear.   
## Beskriuwing
De Aylesburyein hat in fleiskleurige snaffel en oranje poaten. Einen mei in ôfwikende kleur fan 'e snaffel binne krusings. It is in foarse ein mei in bleke hûdskleur en wite fearren. De ein hat in brede boarst en de rêch wurdt paralel oan 'e grûn droegen. De Aylesbury-ein is ien fan 'e grutste nuete einerassen en like swier as de Rouenein. Allinne de Muskusein is grutter. As jerken folwoeksen binne ha se in gewicht fan 4,5 oant 5,4 kg.  

## Status
Mei't de Aylesburyein hjoed-de-dei net mear fan ekonomysk belang is, binne suvere Aylesburyeinen tige seldsum woarn en ien fan 'e tige earnstich bedrige feerassen. Der wurdt fral fokt mei de Pekingein. Yn Ingelân binne der noch in pear bedriuwen dy't de ein hâlde foar de lúkse gastronomy.
Earehôf Wytmarsum

**Earehôf Wytmarsum** leit op it tsjerkhôf fan de Koepeltsjerke yn Wytmarsum. Dizze Mienebestgrêven oan de westkant fan it tsjerkhôf. Der lizze fiif grêven fan bemanningsleden, elk mei in eigen grêfstien, fan in Ingelske bommewerper. It giet om de folgjende persoanen:

## Skiednis
Op 27 maaie 1943, jûns om healwei alven, sette in Lancaster MK III-bommesmiter, de ED 821 fan it 100e (RAF) Squadron, fan it fleanfjild Grimsby yn Lincolnshire ôf. It tastel fleach, mei in bemanning fan sân, in missy rjochting Dútslân. Noch foardat se it doel berikt hiene, waarden se oanfallen troch in Dútske nachtjager. It tastel stoarte op 28 maaie 1943 om 01.45 oere hinne del yn de buert fan Wytmarsum. Twa bemanningsleden seagen koene út it tastel springe. Fan harren wie de piloat Leonard Arthur Townrow út Nij-Seelân sa ferwûne dat er letter, yn in sikehûs yn Ljouwert, oan syn ferwûnings beswiek. Ien bemanningslid, J. Bolderson (radio operator), oerlibbe de crash, waard kriichfinzen makke, bedarre yn kriichsfinzenekamp Stalag Luft III en oerlibbe de oarloch. De omkommen fiif bemanningsleden waarden beïerdige op it tsjerkhôf fan de Koepeltsjerke yn Wytmarsum. De letter omkommen piloat Leonard Arthur Townrow waard te hôf brocht yn Ljouwert.
Meksikaanske ein

De **Meksikaanske ein** (*Anas diazi*) is in einesoarte fan 'e famylje einfûgels. De ein briedt yn Meksiko en it súdwesten fan 'e Feriene Steaten. 

## Beskriuwing

Jerken en wyfkes lykje alletwa op in donker wyfke fan 'e wylde ein en hawwe in lingte fan 51 oant 56 sm. De snaffel fan 'e jerk is gieleftich, wylst dy fan it wyfke oranje mei swart is. Yn 'e flecht stekke de helderwite ûnderwjukken tsjin it donkere bealchje ôf. De spegel boppe de fleugel is blau mei oan wjerkanten in swarte en wite streek. Dy wite streek ûntbrekt by de Flekte ein, dy't in soad liket op de Meksikaanske ein en foar in part yn itselde ferspriedingsgebiet foarkomt. De ein is yn 'e regel yn pearkes of lytse groepen te sjen. Yn guon gebieten komt de ein ek yn stedsparken foar, dêr't er dan minder skou is as yn 'e natoer. Yn guon gebieten fan it súdwesten fan 'e Feriene Steaten hybridisearret de ein mei de wylde ein.

## Fersprieding
Yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet is de ein in stânfûgel, mar in diel fan 'e noardlike fûgels trekt winterdeis nei Meksiko. De soarte hat ek in grut ferspriedingsgebiet yn 'e Feriene Steaten, mar komt dêr net yn grutte oantallen foar. 

De Meksikaanske ein is by wetterpartijen, rivieren en fivers te finen. De nêsten wurde yn 'e regel by wetter boud, mar somtiden ek mear it lân yn.  

## Iten
De ein siket grondeljend syn iten yn it wetter of gerskjend op it lân. Meksikaanske einen binne sljocht op de griene alfalfa-leaten fan 'e luzerneplant.

## Status
De ein giet stadichoan mar wis yn oantal efterút. De jacht en biotoopferlies binne de oarsaken dêrfan. Dêrnjonken hybridisearret de ein mei de wylde ein, dy't him better oanpast oan in biotoop mei in soad aktiviteit fan minsken en yn hieltiten gruttere oantallen foarkomt yn it ferspriedingsgebiet fan 'e Meksikaanske ein. De soarch bestiet dat de kombinaasje fan dy oarsaken lang om let de ferdwining betsjut fan 'e Meksikaanske ein as in werkenbere taksonomyske soarte. It behâld fan it biotoop en de jacht op 'e wylde ein soene dat tefoarren komme kinne. De Meksikaanske ein waard yn 1967 troch de *Fish and Wildlife Service* fan 'e Feriene Steaten as in bedrige soarte neamd, mar yn 1978 wer fan 'e list ferwidere.
Súdlike pylksturt

De **súdlike pylksturt** (*Anas eatoni*) is in einesoarte út 'e famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). De wittenskiplike namme fan 'e fûgel is ferneamd nei de Ingelske natoerûndersiker Alfred Edwin Eaton, dy't in eksimplaar fan 'e ein sammele hie op Kerguelen.

## Beskriuwing

De ein is in lytse soarte fan 35 oant 40 sm lang. De spanwiidte is 65 oant 70 sm en de fûgel weecht 400 oant 500 gram. Tusken jerkjes en wyfkes is hast gjin ferskil. Allinne troch de griene kleuren fan 'e spegel op 'e wjukken, dy't by it fleanen te sjen is, en de langere sintrale sturtfearren fan it jerkje is der ûnderskied.  

De fûgel is foar it grutste diel kanielkleurich. De kop hat donkerbrune wangflekken, wylst de snaffel slank, koart en blaugriis is mei in donkere streek boppe oer de snaffel. 

Yn 'e regel binne de einen te sjen op binnenwetter, lykas markes en oan beken of op sompelân. Winterdeis binne de fûgels yn groepen fan somtiden wol 200 einen oan 'e kust te sjen. Troch syn lytse formaat en de kanieleftige kleur is de ein maklik te ûnderskieden fan 'e iennige oare einesoarte yn syn gebiet, de wylde ein.

## Fersprieding
De ein komt foar op Kerguelen, de Crozeteilannen, Saint-Paul en Amsterdam yn it súdlike diel fan 'e Yndyske Oseaan. 

## Undersoarten

Der binne twa ûndersoarten fan 'e súdlike pylksturt: 

* *A. e. eatoni*: Kerguelen.
* *A. e. drygalskii*: de Crozeteilannen.

## Status
Yn it ferline is der in soad op 'e ein jage. Hjoed-de-dei wurde der tusken maaie en oktober likernôch 300 fûgels sketten. Problematysker binne de yntrodusearre ferwyldere kanten, dy't yn 1956 útset waarden om rotten en mûzen te bestriden. In oare bedriging foarmje de ynfierde kninen, dy't de begroeiïng opfrieten, lykas de Kerguelen-koalfjilden, dêr't de ein by it ferfearjen fan ôfhinklik is as er dan net fleane kin. Sûnt healwei de jierren 1990 wurdt der besocht om de oarspronklike begroeiïng wer oan te plantsjen. Op trije eilannen binne de kninen by in testfaze útroege en troch it oanspielen fan sied koe de oarspronklike begroeiïng dêr werom komme. 

Op 'e Reade list fan IUCN is de soarte as kwetsber opnommen. De populaasje waard yn 1999 rûsd op 31.000 oant 41.000 folwoeksen fûgels.
Rob van Reijn

**Robert (Rob) van Reijn** (Amsterdam, 6 april 1929 – dêre, 15 novimber 2015) wie in Nederlânske pantomymspiler. Yn 1950 begûn er mei optreden en groeide er yn 'e rin fan 'e jierren út oant fierwei de bekendste Nederlânske mimespiler ea. Hy trede geregeld op yn it teäter en wie geregeld op 'e telefyzje te sjen.

## Libben en wurk
Van Reijn waard berne mei in skisis (hazzelippe), dêr 't er mear as ien kear oan operearre is. Doe't er noch tige jong wie woed er al clown wurde. De ferneamde Nederlânske clown Johan Buziau wie syn idoal. Fierder waard er ynspirearre troch Charlie Chaplin en Stan Laurel.

Yn 1948 naam Van Reijn ballet-, akrobatik- en toaniellessen. Yn 1950 gied er oan't wurk yn nachtklup Domino en twa jier letter rjochte er mei Lizzy Sara May en Jan Bronk de *Nederlandse Pantomime Stichting* op.

Yn 1954 gie er as solist fierder en wurke er ûnder oare mei it orkest fan Malando. As dosint bewegingsleer ûnderwiisde er ûnder oaren Ramses Shaffy en Joop Admiraal.

Yn 1967 waard Van Reijn artistyk lieder fan de *Stichting Pantomime Theater Carrousel*. Dat smiet ferskate produksjes op, lykas *De vioolbouwer*, *Kasjtanka*, *Harlekinade* en *Spaghetti van Menetti*.

Rob van Reijn wie in wichtich pleiterbesoarger fan pantomym en mym, net allinnich troch it meitsjen fan foarstellingen, mar ek troch it jaan fan kursussen, lessen en lêzingen. Yn 1972 rjochte er it Rob van Reijn Theater op. Yn 1989 fierde er syn 40 - jierrich jubileum as pantomymspiler mei de foarstelling it *Reijngoud Mysterie*.

Van Reijn wie út en troch ek filmakteur. Sa spile er yn 1972 yn *Het zwarte jaar van Zwarte Piet*, yn 1974 as leadjitter yn *Wet Dreams* en yn 1980 spile er in herbergier yn de Nederlânske spylfilm *Laat de dokter maar schuiven*.

Van Reijn trede ek op yn oare Europeeske lannen en yn ûnder oare de Feriene Steaten, Súd-Afrika en Yndonezië. 

Nei syn Nederlânske ôfskiedstoernee yn 2000 joech er in searje foarstellingen yn Johannesburg yn Súd-Afrika en op in skoalle yn Soweto. Goed 50 jier hie Van Reijn op de planken stien, sûnder in wurd út te bringen. Nei syn pensjonearring song er in pear jier as tenor yn de Cappella fan de Westertsjerke yn Amsterdam. Hy wie ek inisjatyfnimmer fan de Bolwurkerûte yn dy stêd.

Rob van Reijn waard siik en ferstoar yn de âlderdom fan 86 jier yn syn wenplak Amsterdam.

## Foarstellingen
In kar:
* *Kastjanka*
* *Reis om de wereld in 80 dagen*
* *L'Amfiparnaso* (1986) (madrigaalkomeedzje fan Orazio Vecchi yn 'e mande mei it VU-Keamerkoar)
* *Reijngoud Mysterie* (1989) (jubileumfoarstelling)
* *Exegese* (solofoarstelling)
* *Scrooge & Marley* (krystfoarstelling)
* *V.I.P.* (solofoarstelling)
* *Don Quichotte*

## Publikaasjes
* Rob van Reijn & Maarten Hell: *De ommuurde stad. Langs de 17de-eeuwse bolwerken en stadspoorten van Amsterdam*. Amsterdam, Utjouwerij Bas Lubberhuizen, 2014. ISBN 978-90-5937-374-7
* Rob van Reijn: *Voetlicht & vetpotten. Roman over Jan van Well in en om de schouwburg. Een kroniek van Amsterdam 1772-1818*. Schoorl, Conserve, 2000. ISBN 90-5429-122-2
Andesein

De **Andesein** of (fanwegen de toefe) **toefertsein** (*Lophonetta specularioides*) is in fûgel út de famylje einfûgels (*Anatidae*). Philip Parker King beskreau yn 1828 de soarte foar it earst wittenskiplik. 

De Andesein waard eartiids as *Anas specularioides* ta it skaai fan 'e echte einen rekkene, mar om 't de Andesein him yn 'e ûntwikkeling al ier fan 'e oare soarten yn de famylje einfûgels ôfspjalte, wurdt de Andesein as in apart skaai beskôge.      

## Beskriuwing

De Andesein is in middelgrutte, griisbrún flekte ein fan likernôch 50 oant 60 sm lang. De ein is tusken de 900 gram en 1,1 kilo swier. Jerken binne grutter as wyfkes, hawwe in dúdliker markearing en de toefe fan 'e jerk is wat langer as dy fan it wyfke, mar fierder is der gjin geslachtsdimorfisme tusken de geslachten. 

De nekke, it kin en it gesicht binne ljochtgriis. De fearren fan 'e mantel, rêch en de boppedekfearren fan 'e wjukken binne donkerbrún mei ljochtere dielen. De krún fan 'e ein is donkerbrún. Om it each is it swart, de eagen sels fariearje fan read oant giel. Snaffel en poaten binne donkergriis. It *speculum* is oan 'e bûtenkant irisearjend pears of brûns en hat in brede wite râne.

Juvenilen hawwe in soad fan 'e folwoeksen fûgels, mar ha gjin toefe en it swarte gebiet om it each ûntbrekt. 

## Fuortplanting
De einen briede twa oant trije kear yn 't jier en de briedtiid hinget ôf fan 'e geografyske lokaasje. Yn 'e Andes briedt de ein yn 'e moannen oktober oant april en yn it suden fan Súd-Amearika yn 'e regel fan septimber oant jannewaris.   

Yn 'e briedtiid binne toeferteinen foar oare einen oer tige fûl by it ferdigenjen fan it territoarium. Se binne dêrby net benaud en jeije sels folle gruttere einfûgels lykas guozzen fuort.  

It nêst leit op 'e grûn tichteby de kant fan it wetter. It lechsel bestiet út fiif oant acht krêmkleurige aaien. It wyfke briedt de aaien yn 30 dagen út en it jerkje helpt by it grutbringen fan 'e piken, dy't nei tsien oant alve wiken fleane kinne.  

## Undersoarten en fersprieding
De Andeseinen hat twa ûndersoarten:

* *L. s. alticola*: fan sintraal Perû oant sintraal Sily en it noarwesten fan Argentynje.
* *L. s. specularioides* 

De nominaatfoarm fan 'e Patagoanyske toefertsein (*L. s. specularioides*) is in stânfûgel en foar in part trekfûgel en libbet yn it suden fan Sily en Argentynje oant yn Fjoerlân. De trekfûgels binne de einen, dy't yn 'e hegere dielen libje. Op 'e Falklâneilannen is de ein ien fan 'e meast foarkommende einen en in stânfûgel. It oantal fan dizze ûndersoarte wurdt op 10.000 oant 25.000 pearkes rûsd.

De Andes-toefertsein (*L. s. alticola*) is in briedfûgel fan 'e heechlizzende Andesmarren fan Perû en komt yn súdlike rjochting oant de regio Junín foar. De ûndersoarte komt ek yn it suden fan Bolivia, it noarden fan Sily en it uterste westen fan Argentynje foar. Yn 'e saneamde Punasône is it de meast foarkommende einfûgel. It oantal wurdt op 100.000 yndividuën rûsd. Winterdeis trekke se nei hichten fan 2.000 boppe seenivo.

## Status
Neffens de Reade list fan 'e IUCN is de populaasje stabyl. Dêrom hat de Andesein de status fan net bedrige.
Andeseinen

**Andeseinen** (*Lophonetta*) foarmje in fûgelskaai út de famylje einfûgels (*Anatidae*). It skaai telt mar ien soarte.

## Soarte(n)
**[[Andesein]]* (*Lophonetta specularioides*)
Laysanein

De **Laysanein** (*Anas laysanensis*) is in tige bedrige einesoarte út 'e famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). De ein libbet yn Hawaï en wie yn 1911 hast útstoarn. Nei't de lêste populaasje wer genôch oangroeid wie, is de soarte op oare plakken fannijs yntrodusearre.  

## Beskriuwing

De ein waard eartiids wol as ûndersoarte beskôge fan 'e wylde ein, mar de Laysanein is mei in gewicht fan 420 oant 500 gram en in lingte fan 38 sm oant 43 sm in stik lytser as dy ein (de wylde ein is 50 oant 60 sm). De ein waard dêrom ek wol Laysantsjilling neamd, alhoewol't de piiptsjilling noch lytser is (35 sm).    

De ein is foar it measte kastanjebrún. De hals en de kop binne wat donkerder. Om it each is der wat wyt. Der is fierder net in soad ferskil yn 'e fearren tusken jerkjes en wyfkes. Se ha in grien *speculum*. De jerkjes hawwe oranje poaten en wyfkes readbrune. Dêrnjonken hat it wyfke ek wat wite fearren op 'e kiel en de hals.    

## Biotoop

De lêste populaasje fan 'e Laysanein foar de heryntroduksje op oare eilannen libbe op en om in lagune fan it eilân Laysan. Dêr ieten se fral nachts lytse garnalen en ynsekten. Fierder ite se planten en wetterplanten en de rûpen fan motten, dy't dêr foarkomme.

Se hawwe harren nêst ûnder strûken oan de kust fan lagunes. It lechsel bestiet út 5 oant 6 grutte, grieneftige aaien, dy't nei 26 dagen útkomme. De pykjes wege dan likernôch 30 gram.    

## Fersprieding
Oarspronklik kaam de ein yn 'e hiele arsjipel fan Hawaï foar, mar yn 'e lêste 150 jier allinne noch op it eilân Laysan en op 'e  noardwestike eilannen fan 'e arsjipel. Oan it begjin fan 'e 20e iuw wie de ein oeral útstoarn, útsein op it eilân Laysan, dêr't yn 1911 noch mar 20 fûgels telt waarden. Troch in beskermingsprojekt oerlibbe dy lytse populaasje op it eilân Laysan en wiene der yn 1987 wer likernôch 500 einen. Troch drûchte en sykte bleaune dêr yn 1993 noch 100 fan oer, mar de populaasje herstelde him en yn 2006 wie it tal wer tusken de 503 en 682. 

Krekt wat earder wie besletten om in tal einen te ferhûzjen nei it eilân Midway om dêr in nije populaasje mooglik te meitsjen. De populaasje groeide ek op Midway, mar botulisme en in tsunami yn 2011 soargen op 'e nij foar in foarse tebekslach. Yn 2014 binne der 28 einen oerbrocht nei it Kure Atol, it meast efterôf lizzende eilân fan 'e noardwestike Hawaïaanske eilannen. In jier letter waard bekend dat de yntroduksje ek dêr sukses hie en der yn alle gefallen 19 einepiken telt waarden. Mei de slagge heryntroduksjes op Midway en Kure is de kâns op útstjerren fermindere. 

## Status
De status fan 'e ein wurdt op de Reade list fan IUCN noch altiten krityk neamd. De populaasje fan 'e Laysanein ûndergiet noch altiten grutte fluktuaasjes en ek in mooglike stiging fan it seenivo foarmet in grutte bedriging foar de ein. 

It tal einen wurdt neffens Birdlife (oproppen op 7 maart 2024) op 500 oant 680 folwoeksen fûgels rûsd.
Hakkespoar

In **hakkespoar** of ***spina calcanei*** is in ferkalking of ferbonking fan de foetfaskia oan de hakkebonke (*calcaneus*). It is ien fan de symptomen fan in plantêre faskiïtis (ûntstekking fan de foetfaskia). 

As in foet bleatsteld wurdt oan konstante oerbelêstiging (stress), heapje har kalsiumôfsettings op oan de ûnderkant fan de hakkebonke.  Oare oarsaken kinne platfuotten, holle fuotten, oergewicht of te min dimping yn de skuon wêze. Herhelle skea kin der foar soargje dat dizze ôfsettings har op elkoar steapelje, wêrtroch 't in spoarfoarmige misfoarming ûntstiet, in calcaneale (of hakke) útrinner neamd. 

In hakkespoar op himsels jout gjin klachten, de ûnderlizzende oarsaak (de faskiïtis) wol. 'Hakkespoar' is dus gjin oandwaning op himsels en kin foarkomme sûnder pine of letsel.
 
Hakkespoar kin oergean troch rêst hâlde, rekoefeningen dwaan, it dragen fan goede skuon of it brûken fan ynlissoaltsjes.  As de pine net oergiet is it ferstannich om in arts of terapeut yn te skeakeljen.
Skythakke

In **skythakke** of **kjeldhakke** is in skylde hakke as gefolch fan min passende skuon.
In skythakke ûntstiet faak winterdeis. Benammen by reedriden hawwe de hakken in soad te lijen troch ûngewoane bewegings en skuon wêrby ’t in skythakke oergean kin yn in blier. 

## Plantêre fasciitis
Seare hakken komme faak foar by ’t winter as de bloedfetten nauwer wurde, en by minsken dy ’t lêst ha fan plantêre fasciitis. Plantêre fasciitis soarget foar pine oan de ûnderkant fan de hakke, dêr ’t in soart sineplaat sit: de fascia plantaris. Dy ferbynt de hakke mei de foarkant fan de foet en wurket as in skokbrekker en ûndersteuner fan de foetbôge. By tefolle druk op de fuotten kin it bynweefsel skansearre reitsje en sels skuorre. As dat bart kin de fascia plantaris ûntstutsen reitsje, mei seare hakken en stiifheid as gefolch.

By oanhâldene hakkepine is it oan terieden om kontakt op te nimmen mei de hûsarts. Mooglike oplossings binne steunsoallen of oefeningen. 

## Sjoch ek
* 	Hakkespoar

## Ferskaat
*Jilt Heidstra naam yn 2012 it Alvestêdetochtliet *Skythakken* op. 
* Yn it Nederlânsk betsjut de útdrukking 'met kakhielen lopen' nei lêst hawwe fan seare hakken ‘der beroaid by rinne’; kak is dan in negatyf foarheaksel.
Marry Me

## Films
*''Marry Me'' (film út 1925), in Amerikaanske stomme film út 1925
*''Marry Me'' (film út 1932), in Britske film út 1932
*''Marry Me'' (film út 1949), in Britske film út 1949
*''Marry Me'' (film út 2022), in Amerikaanske film út 2022

## Muzyk
### Albums
*''Marry Me'' (album fan St. Vincent), in album fan St. Vincent út 2007
*''Marry Me'' (album fan Olly Murs), in album fan Olly Murs út 2022
*''Marry Me'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e film út 2022

### Lieten
*''Marry Me'' (liet fan Neil Diamond en Buffy Lawson), in liet fan Neil Diamond en Buffy Lawson út 1996
*''Marry Me'' (liet fan No Doubt), in liet fan No Doubt út 2000
*''Marry Me'' (liet fan Drive-By Truckers), in liet fan Drive-By Truckers út 2003
*''Marry Me'' (liet fan Train), in liet fan Train út 2012
*''Marry Me'' (liet fan Jason Derulo), in liet fan Jason Derulo út 2013
*''Marry Me'' (liet fan Krista Siegfrids), in liet fan Krista Siegfrids út 2013
*''Marry Me'' (liet fan Yemi Alade), in liet fan Yemi Alade út 2016
*''Marry Me'' (liet fan Thomas Rhett), in liet fan Thomas Rhett út 2017
*''Marry Me'' (liet fan Betty Who), in liet fan Betty Who út 2019

## Literatuer
*''Marry Me'' (roman), in roman fan John Updike út 1976
*''Marry Me'' (grafyske roman), in grafyske roman fan Bobby Crosby út 2012
*''Marry Me'' (ferhalebondel), in ferhalebondel fan Dan Rhodes út 2013

## Tillefyzje
*''Marry Me'' (Amerikaanske tillefyzjesearje út 2010), in Amerikaanske minysearje út 2010
*''Marry Me'' (Amerikaanske tillefyzjesearje út 2014-2015), in Amerikaanske tillefyzjesearje út 2014–2015
Earehôf Bakhuzen

**Earehôf Bakhuzen** is in ûnderdiel fan it roomsk-katolike begraafplak fan Bakhuzen yn de provinsje Fryslân. De grêven lizze by de yngong fan it begraafplak, njonken de roomsk-katolike Sint Odulfustsjerke, oan de Sint Odulfusstrjitte. Der steane 9 stiennen mei dêrop de folgjende nammen:

## Skiednis
Op 23 jannewaris 1943 wie in Lancasterbommewerper, de W 4308 fan it 460e Squadron, ûnderweis op in missy nei Düsseldorf. Doe 't it fleantúch by de Nederlânske kust kaam, waard de bommewerper oanfallen troch in nachtjager. Om 20.54 oere stoarte it fleantúch del yn in iepen stik lân by Warns. Twa bemanningsleden rekken deadlik ferwûne en waarden beïerdige op it roomsk-katolike begraafplak fan Bakhuzen. De oare bemanningsleden waarden kriichsfinzen makke. Sersjant R.A. Brown waard ferwûne ôffierd nei it sikehûs yn Ljouwert.

Op 3 jannewaris 1944 wie in Lancasterbommewerper, de DV 401 fan it 61e Squadron, ûnderweis op in missy nei Berlyn doe 't dy boppe de Iselmar oanfallen waard troch in Dútske nachtjager. It swier skansearre en baarnende tastel stoarte del ûnder Murns. Alle sân bemanningsleden kamen dêrby om it libben. Sy waarden beïerdige op it roomsk-katolike begraafplak fan Bakhuzen.
Reade slob

De **reade slob** of **reade slobein** (*Spatula platalea* syn.: *Anas platalea*) is in fûgel út 'e famylje einfûgels Anatidae. Vieillot beskreau yn 1816 de soarte foar it earst wittenskiplik.

## Beskriuwing
Reade slobben binne de lytste einen fan it skaai. Folwoeksen fûgels binne 45 oant 56 sm lang, se wege 523 oant 608 gram en ha in spanwiidte fan 66 oant 73 sm. De ein hat in leppeleftige, brede snaffel. 

Reade slobben hawwe in útsprutsen seksueel dimorfisme. Wyfke ha oer it generaal in brúngiele basiskleur mei swartbrune ôftekenings op it fearrekleed. Jerken hawwe in ljochtbrúne oant grize kop mei in swart linepatroan en syn bealchje is readbrún mei donkerbrúne flekjes. De fûgel hat in griene spegel, ljochtblauwe boppedekfearren en in brede sturt.

## Iten
De fûgels ite krûden, gers, wetterplanten, grienwier en seegers. Ek ite se lytse wringeleaze dierkes. De bek fan reade snaffeleinen ha fine lamellen, dy't brûkt wurde om lytse itersresten mei út te seevjen.

## Nêst

In lechsel bestiet út likernôch 7-8 aaien, dy't nei 25-26 dagen útbret wurde. Jongen kinne nei 40 oant 45 dagen útfleane.   

## Fersprieding
De reade slob komt yn it suden fan Súd-Amearika foar, benammen yn Sintraal-Sily en súdlik Brazylje, oant Fjoerlân en súdlik Perû. De fûgels binne foar in part trekfûgels. De measte súdlike fûgels fleane foar it winterseizoen nei it noarden.

## Status
Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de soarte as net bedrige beskôpe.
Australyske slob

De **Australyske slob** of **Australyske slobein** (*Spatula rhynchotis*, syn.: *Anas rhynchotis*) is in fûgelsoarte fan it skaai slobeinen yn 'e famylje einfûgels (*Anatidae*). Yn Austraalje is de fûgel in beskerme diersoarte. De Australyske slob waard yn 1801 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Ingelske ornitolooch John Latham.

## Beskriuwing

De fûgel wurdt likernôch 46 oant 53 sm lang. Se driuwe leech yn it wetter en ite mei de kop ûnder wetter. Jerken hawwe in blaugrize kop mei in fertikale heale moanne tusken de snaffel en it each. Wylst it each fan 'e jerken giel is, hawwe de brúnkleurige wyfkes donkere eagen. De poaten binne feloranje.     

## Fersprieding
De Australyske slob is monotypysk en libbet yn Austraalje, Tasmaanje en Nij-Seelân yn swietwetter mei in soad fegetaasje.

## Undersoarten
Hjoed-de-dei is de gewoane namme foar de *Spatula rhynchotis* Australyske slob. It makket net mear út yn hokker lân de fûgel fûn wurdt. Eartiids wie de ein ferdield yn twa ûndersoarten:

* *S. rhynchotis rhynchotis* of de Australyske slob foar it nominaatras, dy't libbet yn it súdwesten en it súdeasten fan Austraalje en yn Tasmaanje.  
* *S. rhynchotis variegata* of de Nijseelânske slob foar de Nijseelânske populaasje.

## Status
De populaasje fan 'e Australyske slob is stabyl en de fûgel wurdt as net bedrige kategorisearre.
Groenveld

**Groenveld** is in doarp yn de gemeente Skagen yn de Nederlânske provinsje Noard-Hollân yn de krite West-Fryslân. It doarp tusken de  doarpen Dirkshorn en Valkkoog. It doarp wurket op mêd fan ferienings en foarsjennings in soad gear mei de tichteby lizzende doarpen Dirkshorn en Stroet.

Groenveld hat  ynwenners ().

## Geografy
It doarp Groenveld bestiet út fjouwer strjitten: *De Groenveldsdijk*, *Sluiswegje*, *Valkkogerweg* en *Groenvelderweg*. Groenveld leit 50 oant 100 sintimeter heger as it oanswettende lân dêromhinne. Dat komt troch de bewennings- en kultuerlagen dy't der troch de iuwen hinne stadichoan foar opheging soargen. De natuerlike boaiem bestiet benammen út lagen klaaiïch sân dy't yn it holoseen troch de see ôfset waarden.

## Skiednis
Yn 1478 waard der al oer *Groenvelt* skreaun. Bestjoerlik hearde it plak by Sint Maarten. Groenveld leit midden tusken polders yn, lykas de *Groenveld-*, *Westerend-* en *Ringpolder*. De namme bestiet út *feld* ("iepen flakte/fjild") en *groen* (grien) bewoeksen mei grien gewaaks ta tsjinstelling fan boulân.

De measte huzen yn Groenveld waarden tusken 1900 en 1940 boud. Yn de 1970-er jierren kaam der noch in bytsje nijbou. It westlik part fan Groenveld is it âldst. Dêr binne de âldste huzen en lânskiplike ynrjochtings, lykas in âlde groeven sleat dêr't eartiids in lytse sês yn stie. De measte huzen dêre komme fan de 19e en iere 20e iuw.

Oant 1990 hearde Groenveld by de gemeente Sint Maarten, dy't doe by de gemeente Harenkarspel kaam. Yn 2013 waard dy gemeente mei Skagen en Zijpe gearfoege ta de hjoeddeiske gemeente Skagen. 

## Bedriuwigens
Groenveld bestie fan oarsprong út lânbou, feehâlderij en ikkerbou allyk. De feehâlderij is ûnderwilens alhiel ferdwûn.It boulân bestiet út blombollen, ierdappels, woartels, koal, sûkerbiten en feefoer. 

## It besjen wurdich
Mûne *De Groenvelder* is in om 1560 hinne boude poldermûne emi in ikenhouten achtkant. De mûne is in muonts en bemealt de polder Valkkoog, dy't yn 'e snuorje fan oprjochtsjen 497 hektare grut wie. 

## Galery

Landbouw_Groenveld.JPG|Koalferbouwen by Groenveld
Uitzicht_over_Groenveld.JPG|Sicht op Groenveld
Groenveldsdijk.jpg|Strjitte yn Groenveld


## Keppeling om utens
* Webstee fan it doarp
Stroet

**Stroet** is in doarp yn de gemeente Skagen yn de Nederlânske provinsje Noard-Hollân yn de krite West-Fryslân. It doarp tusken de  doarpen Dirkshorn en Sint Maarten en is in wier lintdoarp. It doarp wurket op mêd fan ferienings en foarsjennings in soad gear mei de tichteby lizzende doarpen Dirkshorn en Groenveld.

Stroet hat  ynwenners ().

## Skiednis
De namme Stroet is ôflaat fan *strōd* itjinge "bewoeksen sompich lân" bestjut. Yn 1343 kaam de namme *Stroeden* foar it plak foar en yn 1665 *Stroet*.
 
Oant 1990 hearde Stroet by de gemeente Sint Maarten, dy't doe by de gemeente Harenkarspel kaam. Yn 2013 waard dy gemeente mei Skagen en Zijpe gearfoege ta de hjoeddeiske gemeente Skagen. 

### Mûne
De Ringpolder hearde ta de bannen Sint Maarten en Harenkarspel. It part fan Sint Maarten befette 615 hektare en it part fan harenkarspel wie 362 hektare. De polder waard bemealle troch twa poldermûnen: de westlike mûne yn Stroet, ûnder Sint Maarten en de eastlike mûne yn Dirkshorn, ûnder Harenkarspel. Nijsgjirrich is dat alletwa banen net harren eigen mûne yn ûnderhâld hiene, mar inoars mûnen. De mûne fan Stroet waard yn de iere 20e iuw ôfbrutsen.

## Bedriuwigens
It doarp is in benammen agraryske mienskip, mei in soad boulân.

## Keppeling om utens
* Webstee fan it doarp
Valkkoog

**Stroet** is in doarp yn de gemeente Skagen yn de Nederlânske provinsje Noard-Hollân yn de krite West-Fryslân. It doarp leit tusken de  Sint Maarten en Skagen, dêr't it justjes súdwestlik fan leit. 

Stroet hat  ynwenners ().

## Skiednis
It doarp is ûntstien op fjouwer terpen oan de ein fan de 12e iuw. De namme komt foar yn in brief fan abt Lubbert II fan de Abdij fan Egmond, dêr't yn sprutsen waard oer in syl nei de noch net drûchmakke Burghorn. De namme komt foar as *Valkencoech* (1318), *Valkencoich* (1382), *Valkenkage* (1395), *Valkenkaghe* (1395-1396), *Valcken-cogge* (1498), *Valkencoghe* (1573), *Valck Ooge* (1639), *Valck Ooge* (1665), *Valck Coog* (1680, werprintinge 1745). Der soe ek in attestaasje út 1250 wêze en op in kaart út 1288 wurdt de plaknamme skreaun as *Valkencoogh*. De namme betsjut "bûtendyks lân/opslike lân bûtendyks (koog, identyk oan Aldfryske *kāch*, Aldnederlânske *kōg* en Germaanske *kauga*) fan de persoan Valke.

De muontsen fan de Abdij fan Egmond hawwe yn dy snuorje de bewenners fan Valkkoog holpen mei it oanlizzen fan in dyk fan Sint Maarten nei Valkkoog en beskermje it benefter lizzende lân tsjin it ûnderstrûpen dêrfan. It doarp lei doetiids oan de Zijpe, in waadgebiet tusken de Noardsee en Sudersee. Dêrfoar wennen de bewenners yn dy omkriten op terpen. Nei alle gedachten hat de abdij yn dy snuorje ek de earste tsjerke stifte. 

De Valkkogerdyk waard oanlein fan Skagerdam nei Hemelrijkshorn, it hjoeddeistige Sint Maarten, is in part fan de âlde Westfryske seedyk. De wielen benefter de dyk ûntstiene letter by it trochbrekken fan de dyk. De polder Valkkoog waard letter bemeald troch ferskate poldermûnen. *De Groenvelder*, by it doarp Groenveld is noch de iennige dy't oerbleaun is.

Fierders hat Valkkoog altyd in benammen agraryske mienskip west.

Oant 1990 hearde Valkkoog by de gemeente Sint Maarten, dy't doe by de gemeente Harenkarspel kaam. Yn 2013 waard dy gemeente mei Skagen en Zijpe gearfoege ta de hjoeddeiske gemeente Skagen. 

## It besjen wurdich
* Stjelp op *Valkkogerweg11*
* it eardere Nederlânsk herfoarme tsjerke fan de 16e iuw. Yn 'e tsjerke stiet in oargel boud yn 1871 troch de bruorren Adema út Ljouwert. De klok yn 'e toer is fan 1635.
* Pastorije út 1874

## Galery

Valkkoog-MSD-20120322-255691.jpg|Eardere herfoarme tsjerke
Valkkoog-MSD-20120322-255703.jpg|Valkkoog fan de Ringdyk ôf sjoen
Valkkoog-MSD-20120322-255708.jpg|Sicht op Valkkoog
Valkkoog_-_Valkkogerweg_39.jpg|Sicht op Valkkoog
Tsjesmetsjerke

De **Tsjesmetsjerke** (Russysk: Чесменская церковь; *Tsjesmenskaja tserkov*; "Çeşme-tsjerke"), of de **Jehannes de Dopertsjerke**, is in tsjerkegebou by it Tsjesmepaleis (церковь Рождества Иоанна Предтечи при Чесменском Дворце; tserkov Rozjdestva Ioanna Predtetsji pri Tsjesmenskom Dvortse) yn 'e bûtenwyk fan Sint-Petersburch yn Ruslân.

## Skiednis
Neffens de oerlevering krige keizerinne Katarina de Grutte op it plak fan de tsjerke it nijs fan 'e koerier oer de Russyske oerwinning op 'e Turken by Çeşme. De tsarina joech de arsjitekt Joeri Matvejevitsj Felten (Dútsk: Georg Friedrich Veldten), de arsjitekt dy 't ek de Alde Hermitaazje boude, opdracht om tusken 1777 en 1780 de tsjerke yn 'e styl fan de Russyske pseudogotyk te bouwen om de oerwinning fan it Russyske leger by de Slach by Çeşme te betinken. 

De keizerinne sels soe regelmjittich in besite bringe oan 'e tsjerke en hja hie dêr har eigen plak. Om't de Tsjesmetsjerke net ferwaarme wie en it dêr winterdeis kâld wie, waard yn it Tsjesmepaleis yn 1811 in oan 'e berte fan Kristus wijde wintertsjerke ynwijd.    

Nei de machtsoername fan 'e bolsjewiken waard de tsjerke op 1 juny 1919 sletten. De klokken waarden yn 1924 omraand en ynstee fan krusen waarden der foarstellings fan ark op de koepels set. By in brân yn 1930, doe't it gebou net mear as tsjerke tsjinne, giene mei de rest fan it ynterieur de oarspronklike Italjaanske ikoanen ferlern. 

Yn 'e Twadde Wrâldoarloch rekke it gebou slim skansearre, mar nei de oarloch waard de tsjerke konservearre. Yn 'e jierren 1960 fûn der in grutte restauraasje ûnder lieding fan A.P. Kulikov plak. De bouelemeninten dy't ferlern gien wiene, waarden rekonstruearre, it ynterieur waard renovearre en nije klokken waarden getten. Yn 1977 waard de restaurearre tsjerke as in filiaal fan it Maritime Museum iepene, mei omtinken foar de Slach by Çeşme.      

Op 1 july 1994 waard de tsjerke wer oerdroegen oan it bisdom Sint-Peterburch. Dêrnei folge in nije restauraasje fan 'e tsjerke en yn novimber 1998 waarden mei tekeningen út it Russyske Militêr Histoaryske Argyf de ikonostaze werboud.  

## Replika's
Fan 'e Tsjesmetsjerke waard yn 1790 in replika op it lângoed Poltoratski yn Krasnoje (Staritski-rajon) yn 'e oblast Tver boud. Dy tsjerke bestiet noch jimmeroan, mar in oare replika fan 'e tsjerke, de Sint-Nikolaastsjerke út 1781-1788 op it lângoed fan Aleksander Lanski yn Posadnikovo (Novorzjevski-rajon) yn 'e oblast Pskov is net bewarre bleaun en waard yn 1925 ferneatige. By de Nikolaastsjerke stie ek noch in klokketoer yn 'e selde styl.     

## Begraafplak
It hôf by de tsjerke waard sûnt de wijing en by it belis fan Leningrad brûkt as begraafplak foar oarlochshelden.
The Da Vinci Code

*''The Da Vinci Code'' (roman), in roman fan Dan Brown út 2003
*''The Da Vinci Code'' (film), in Amerikaansk-Malteesk-Frânsk-Britske film út 2006 op basis fan dy roman
*''The Da Vinci Code'' (soundtrack), de soundtrack fan 'e film út 2006
*''The Da Vinci Code'' (fideospultsje), in fideospultsje út 2006 op basis fan 'e roman
*''The Da Vinci Code'' (toanielstik), in toanielstik út 2022 op basis fan 'e roman, skreaun troch Rachel Wagstaff en Duncan Abel
Isidoarustsjerke (Sint-Petersburch)

De **Isidoarustsjerke** (Исидоровская церковь; *Isidorovskaja tserkov*), ek **Tsjerke fan 'e Hillige Isidoarus en Nikolaas** (Russysk: Церковь Священномученика Исидора Юрьевского и Николая Чудотворца), is in Russysk-otterdokse tsjerke yn Sint-Petersburch yn 'e Russyske Federaasje. De tsjerke stiet op in tige byldbepalende lokaasje oan 'e kaai fan 'e Gribojedovgrêft en is ien fan 'e lêste grutte tsjerken dy't noch foar it útbrekken fan 'e Russyske revolúsje boud waard. 

## Skiednis

Yn it histoaryske stedsdistrikt Kolomna fan Sint-Petersburch waard yn 1894 in otterdokse Estske parochy stifte. Yn dy tiid wennen der yn Sint-Petersburch likernôch 4.000 otterdokse Esten. De mienskip hie gjin eigen tsjerke en dêrom waard in arsjitekt út eigen mienskip frege om in ûntwerp te meitsjen. It plan fan Alexander Plesjtsjûk omfieme njonken de tsjerke ek in hûs foar de preester, in skoalle, in boekhannel en in bibleteek. Op 24 augustus 1903 waard útein set mei de bou, mar troch jildbrek woe it wurk net eine, oant der in foarse donaasje troch de foarsitter fan it boukomitee dien waard en de tsjerke yn 1907 foltôge wurde koe. Ek de tsaar droeg finansjeel by oan 'e bou.    

De boppetsjerke waard oan 'e hillige Isidoarus wijd, in otterdokse hillige dy't yn 1472 fermoarde waard om 't er wegere him ta it katolisisme te bekearen. In jier letter waard de benedentsjerke oan Sint-Nikolaas wijd. Tsjerketsjinsten waarden yn it Estsk en it Tsjerkeslavysk holden. 

## Sovjet-tiid
Nei de revolúsje waard de tsjerke op 25 febrewaris 1935 sletten en de preester, Alexander Pakljar, waard yn 1938 deasketten. In soad weardefolle dekoraasjes waarden nei de tichtebylizzende Nikolaaskatedraal oerbrocht. Nei in foarse oanpassing fan it ynterieur waard de tsjerke yn gebrûk nommen troch in bedriuw, dat yn 'e byldzjende keunst en foarmjouwing warber wie. Dêr waarden ek propagandistyske flaggen en banieren makke, dy't yn sosjalistyske demonstraasjes meidroegen waarden.    

## Weromjefte
De tsjerke waard yn 1994 oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke werom jûn en op 30 oktober 1994 waard foar it earst sûnt in hiel skoft wer yn 'e benedentsjerke in tsjinst holden. Dêrnei folge in grutte restauraasje. De restauraasje fan 'e boppetsjerke waard yn 2011 foltôge.
Vladimirkatedraal (Sint-Petersburch)

De **Vladimirkatedraal** (Russysk: Владимирская церковь; Vladimirskaja tserkov), ek: **Katedraal fan it Ikoan fan 'e Mem Gods fan Vladimir**, is in russysk-otterdoks tsjerkegebou yn Sint-Petersburch yn 'e Russyske Federaasje.

## Skiednis
De Vladimirkatedraal waard tusken 1761 en 1769 boud op it plak fan in houten tsjerke út 1747. De arsjitektuer fan 'e tsjerke wurdt oan Pietro Antonio Trezzini of Christian Knobel taskreaun. De ynwijing fan 'e tsjerke fûn op 9 april 1783 plak. De preester, dy't it jild foar de tsjerke by inoar sammele, soe de wijing sels net mear meimeitsje, hy waard yn 1770 fermoarde yn syn hûs. Syn moardners mienden dat er in soad jild yn 'e hûs hie, mar se fûnen mar in lyts bedrach. De preester waard by de tsjerke begroeven en yn 1998 waard ta neitins fan it slachtoffer in moarmeren krús op syn grêf set.

De tsjerke bestiet út in boppe- en in benedentsjerke. De benedentsjerke waard oan Jehannes fan Damaskus wijd en de boppetsjerke oan it Vladimir-ikoan fan 'e Mem Gods. De frijsteande klokketoer waard yn 1791 neffens in ûntwerp fan Giacomo Quarenghi foltôge. It portaal, de kapel en it stek binne yn 'e 19e iuw tafoege. 

Yn it ramt fan 'e fiering fan it 900-jierrich jubileum fan it kerstenjen fan Ruslân yn 1988 fûn in yngreven restauraasje plak. In grut tal bekende Moskoviten tsjerkten eartiids yn 'e Vladimirkatedraal, lykas Fjodor Dostojevski, Nikolaj Nekrasov en Alexander Kûprin.

## Sovjet-tiid
Yn 1932 waard de Vladimirtsjerke sletten en omset yn in filiaal fan 'e iepenbiere bibleteek. Nei de Twadde Wrâldkriich krige in produksjebedriuw de tsjerke yn hannen. Stadichoan waard it hiele ynterieur fan 'e benedentsjerke fernield. Sûnt 1960 kaam de ommekear en krige it gebou wer wurdearring fanwegen de monumintale wearde.

## Weromjefte
De tsjerke waard yn 1989 oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke werom jûn. De nije wijing fûn op 7 april 1990 plak en sûnt waard der in soad wurke oan fernijing en restauraasje fan 'e tsjerke. Sûnt it jier 2000 krige de tsjerke in katedrale status. De oangrinzgjende leane en it plein tankje harren namme oan 'e tsjerke.  

## Arsjitektuer
De Vladimirkatedraal fertsjintwurdiget in oergongsfaze fan 'e barok nei it klassisisme. Yn 'e boppetsjerke is de 18e-iuwske ikonostaze bewarre bleaun. De koepel is fersierd mei de ôfbylden fan é fjouwer evangelisten. It ynterieur fan 'e benedentsjerke is yn 'e Sovjettiid ferlern gien.
Nasjonaal monumint (Feriene Steaten)

In **nasjonaal monumint** is yn 'e Feriene Steaten in gebiet of plak mei in beskerme status dy't takend is troch de federale oerheid. De Antiquities Act fan 1906 jout de presidint fan 'e Feriene Steaten it foech om by proklamaasje (dus bûten de belutsenens fan it Amerikaanske Kongres om) in gebiet dizze foarm fan beskerming te jaan. Betingst dêrfoar is wol dat it monumint lizze moat op lân dat eigendom is fan 'e federale oerheid. It giet by nasjonale monuminten om plakken fan geologyske, marine, argeologyske en/of kulturele wearde. Dat betsjut dat it by nasjonale monuminten om opmerklike natuerlike lânskipseleminten gean kin, mar ek om minsklike bouwurken. Oare gebieten mei in beskerme status, lykas nasjonale parken, ûntsteane troch it oannimmen fan in wet dêrta troch it Kongres. Guon nasjonale monuminten binne letter opklommen ta nasjonale parken, doe't it Kongres de presidinsjele beskerming bekrêftige.

It earste nasjonaal monumint waard yn 1906 útroppen troch de Amerikaanske presidint Theodore Roosevelt. It gie dêrby om in aparte rotsformaasje yn 'e Rocky Mountains fan Wyoming, it Nasjonaal Monumint Devil's Tower. It bekenste nasjonaal monumint is sûnder mis it Frijheidsbyld yn New York, yn 'e foarm fan it Nasjonaal Monumint It Frijheidsbyld, dat ek Ellis Island omfettet (dêr't earder de nije ymmigranten út Jeropa opfongen waarden). Anno 2024 wiene der yn totaal 133 nasjonale monuminten yn 'e Feriene Steaten (sjoch dêrfoar de folsleine en byholden list op 'e Ingelsktalige Wikipedy). De nasjonale monuminten binne, ôfhinklik fan wat se krekt binne en wêr't se lizze, op 'e noed fan in ferskaat oan federale ynstellings: de National Park Service (NPS), de United States Forest Service (USFS), de United States Fish and Wildlife Service (FWS), it Bureau of Land Management (BLM) en, yn it gefal fan nasjonale monuminten yn see, de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA). Histoarysk ressortearren guon nasjonale monuminten ûnder it Amerikaansk Ministearje fan Oarloch.
Grutte Priis Formule 1 fan Saûdy-Araabje 2024

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Saûdy-Araabje]]** 2024 yn Jeddah op 19 maart 2024.
It wie de twadde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2024. Hy waard op it Jeddah Corniche Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 50 omgongen, op it 6,1 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 308,4 kilometer. De race wurdt op in sneon ferriden yn stee fan op in snein riden fanwege de ramadan, dy't op snein 10 maart úteinset.

## Kwalifikaasje
* Oliver Bearman makke syn debút yn de Formule 1 om't Carlos Sainz operearre wurde moast oan in akute blineterm ûntstekking.
* Guangyu Zhou slagge it net om in tiid te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs fan start gean yn de wedstriid.

## Utslach Grutte Priis
* Sergio Pérez en Yuki Tsunoda  krigen in straf fan fiif sekonden fanwegen it ûnfeilich ferlitten fan harren pitboks (garaazje).
* Kevin Magnussen krige in straf fan tweintig sekonden fanwegen in botsing mei Alexander Albon en om't er bûten de baan west hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Nederlânsk-herfoarme tsjerke (Sint-Petersburch)

De **Nederlânsk-herfoarme tsjerke**  (Russysk: Голландская церковь; *Gollandskaja tserkov* - **Nederlânske tsjerke**) is in earder tsjerkegebou oan 'e Nevski Prospekt yn Sint-Petersburch yn Ruslân. It gebou waard yn 'e jierren 1834-1839 yn 'e styl fan it klassisisme troch de Frânske arsjitekt Paul Jacot boud. De tsjerke is op 'e earste ferdjipping. 

## Skiednis
By it ûnstean fan Sint-Peterburch spilen West-Europeeske migranten in grutte rol. Ynearsten dielden de Nederlânske migranten mei dy fan oare lannen in tsjerkje op it hiem fan 'e fice-admiraal Cornelis Cruys. De lytse, groeiende Nederlânske mienskip kocht letter yn 'e 18e iuw in stik grûn oan 'e Nevski Prospekt en sette dêr in eigen tsjerke del. Yn 1831 waard op it plak tusken 35 lange gebouwen mei hannelshûzen, kantoaren en apparteminten in hiele nije tsjerke boud. 

De gevel fan 'e tsjerke krige in Korintysk portaal en in reliëftimpaan en in fries mei de Latynske tekst *Deo et Servatori Sacrum* fersierd.

De koepel op 'e tsjerke wurdt droegen troch acht Korintyske pylders en waard eartiids bekroand mei in heech krús. De earste tsjinst waard op 14 jannewaris 1834 troch kroanprins Willem bywenne, de lettere kening Willem II, dy't mei de Russyske prinsesse Anna Paulowna troud wie, en syn soan, de lettere Willem III en leden fan oare protestantske mienskippen. Yn 'e rin fan 'e tiid naam it Nederlânske oandiel fan 'e gemeente ôf en krige it Dútsk as fiertaal de oerhân. Tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw prate noch mar in tredde diel fan 'e gemeente Nederlânsk.

## Sovjet-tiid

Nei de Russyske revolúsje yn 1917 ferlieten de measte Nederlanners it lân. De tsjerke waard yn 1927 sletten en it ynterieur waard leechhelle. It Walcker-oargel ferdwûn nei in konsertseal en it gebou die dêrnei tsjinst as poppeteäter. Sûnt 1936 is it sintrale diel fan 'e eardere tsjerke in bibleteek, mar út en troch wurde der wer tsjerketsjinsten fierd. 

De Stifting Freonen fan Sint-Petersburch krewearre foar wer in oargel yn 'e tsjerke. It hjoeddeiske oargel fan 'e tsjerke komt út de sletten Herfoarme tsjerke fan Bakkefean en waard yn 2020 yn 'e Nederlânsk-herfoarme tsjerke fan Sint-Petersburch opboud.

## Keppeling om utens
* Stifting Freonen fan Sint-Petersburch.
Armeenske Katarinatsjerke (Sint-Petersburch)

De **Katarinatsjerke** (Russysk: Армянская церковь Святой Екатерины, Armeensk: Հայերեն Սուրբ Քեթրին) is in Armeensk tsjerkegebou yn 'e Russyske stêd Sint-Petersburch. De tsjerke stiet oan 'e Nevski Prospekt 40-42 en, lykas by in skûltsjerke, wat ferside fan 'e strjitte tusken de bebouwing.

## Skiednis
Fuort nei de stifting fan 'e stêd setten ek de earste Armeenjers harren dêr nei wenjen en yn 1710 waard ek in Armeenske parochy stifte. Yn 1714 tsjinne de archimandryt in fersyk yn om in eigen tsjerke bouwe te meien. Dat fersyk waard ôfwiisd, ek al wie de stêd yn dy tiid tige tolerant. It duorre noch oant yn 1725, doe't de Armeenjers tsjinsten fiere mochten yn in houten gebou op it Vasilevski-eilân.     

Yn 1740 mocht de mienskip in lytse stiennen tsjerke bouwe, mar de dea fan tsarina Anna Ivanovna joech de plannen yn bulten en fan de bou kaam neat telâne. Yn 1770 tsjinne Ivan Lazarev, in Armeenske keapman yn ealstiennen, foar de mienskip in nij fersyk yn. Hy hie goede kontakten mei tsarina Katarina de Grutte, dy't dan ek yn fuort har segen oan it projekt joech om op eigen kosten in tsjerke te bouwen. 

Foar de bou fan 'e tsjerke waard in stik grûn tawiisd oan 'e Nevski Prospekt foar de hannelsbeurs Gostiny Dvor oer. It wurk waard neffens de plannen fan Joeri Felten mei faasje útfierd en al yn 1772 koe de tsjerke yn gebrûk nommen wurde. De boukosten wiene 33.000 roebel en 90% dêrfan kaam foar rekken fan Ivan Lazarev. Op 18 febrewaris 1780 waard de tsjerke ynwijd ta eare fan 'e hillige Katarina, patroanhillige fan Katarina de Grutte. De tsjerke waard it sintrum fan 'e Armeenske kultuer yn Sint-Petersburch mei ek in printerij en in skoalle.

## Sovjettiid
Yn 1930 waard de tsjerke sletten. Tusken 1931 en 1934 waarden ekstra ferdjippings ynbrocht om it gebou foar oare funksjes geskikt te meitsjen. It hiele ynterieur gie dêrby ferlern. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waard it gebou it haadkertier fan 'e loftferdigening en nei de oarloch waard it gebou oerdroegen oan 'e Muzikale Komeedje fan Sint-Petersburch.

## Weriepening

Yn 1990 woe de Armeenske mienskip de tsjerke werom ha. Yn 1993 folge de oerdracht en dêrnei fûn in restauraasje plak. Op 12 july 2000 waard de tsjerke troch de katolikos fan Armeenje, Karekin II, yn oanwêzigens fan patriarch Aleksi II, wer ynwijd.