open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roel Otter

**Roelof (Roel) Otter** (De Jouwer 28 desimber 1892 - dêre, 18 juny 1966) wie in Fryske keunstskilder en tekenlearaar.
Roel wie de soan fan Anne Otter (1862-1943) en Tytsje van der Werf (1857-1917). Hy troude yn 1916 mei Doetsje (Dora) Rood.
 
Roel Otter skildere yn syn atelier by syn hûs oan de Hobbe fan Baerdtstjitte neist gewoane skilderijen in soad Fryske klokken. Hy skildere in soad doarpsgesichten as bygelyks de Jouster toer en wie de ûntwerper fan it logo/segel fan kofjefabrikant Douwe Egberts. Otter sinjearde syn wurk as *R. Otter* en sette dêrby in streek troch de dûbele 'tt'. 

Yn 1921 krige er in ynliste diploma foar it dielnimmen oan in priisfraach fan it "Geïllustreerd Schildersblad''. Hy krige it diploma foar syn ynstjoering foar de priisfraach "Gongfersiering".
Nei syn ferstjerren skonk syn frou in soad wurk fan syn hân oan Museum De Jouwer. 

In learling fan him wie Walter de Graaf.
Loes Schellekens

**Loes Schellekens** (De Jouwer, 1955) is in Fryske keunstner dy't bylden, peinjes en skilderijen makket. 

Schellekens wenne it grutste part fan har libben yn Utert. Dêr gie se tusken 1975 en 1980 nei de Hegeskoalle foar Byldzjende Keunsten en spesjalisearre har yn Monumintale Foarmjouwing. Dêrnei gie se oant 1985 nei de Akademy foar Byldzjende foarmjouwing yn Amersfoort yn de rjochting Romtlike Plastyske Foarmjouwing. As dosinte wurke se dêrnei oan it MBU Nimeto Utert. 

Yn de njoggentiger jierren rekke se op har reis troch Afrika fassinearre troch Afrikaanske minsken en harren maskers, kapsels, keatlings en oare fersierings. Sûnttiids kombinearret se de Afrikaanske ynfloeden mei eleminten út de westerske kultuer. Dêrby is it minsklike figuer har útgongspunt. Se is dêrby fassinearre troch grasjeuze, estetyske, grutske of teatrale ferskiningsfoarmen fan de minsklike figuer. Yn har skilderingen mingt se gauris de werklikheid mei har fantasij.

Fan 1983 oant 1999 wie se oansluten by de Utertske keunstnersgroep 'Atelier Tij'. Yn 1996 wûn hja de Pieter d'Hont-priis foar byldhouwers. Yn 2003 makke Schellekens yn opdracht in byld foar de 'Jan Huygen van Linschoten priis' foar súksesfolle ûndernimmers yn it bûtenlân. Sûnt 2006 is se lid fan it Lanlik Keuntnersgenoatskip 'de Ploegh' yn Soest. As medaljeur is se oansluten by de 'Fidem' ('Fédération Internationale de la Médaille d'Art') en is se bestjoerslid fan de 'Vereniging voor Penningkunst'. 

Wurk fan har waard oankocht troch de ABN-AMRO yn Amsterdam, it Wrâld Natoer Fûns yn Zeist, de Seehûnekresj yn Pieterburen en it Merwedesikehûs yn Dordrecht.
Boppe Tsjonger

De **Boppe Tsjonger** (Stellingwerfsk *Kuunder*) is in rivierke yn de gemeente Eaststellingwerf yn de provinsje Fryslân).

De Boppe Tsjonger is de oarspronklike bopperin fan de kanalisearre Tsjonger. It wetter begjint as fuortsetting fan it Hauler Djip súdwest fan De Haule. It rint nei it westen, krúst de N918, de Gaere Zwette. Dan rint er nei it suden en krúst by Prandingea oan de noardwestkant fan Easterwâlde it Grutdjip. Fierderop leit in grûndûker ûnder de Opsterlânske Kompanjonsfeart troch. Dy ferbynt de Boppe Tsjonger mei de Tsjonger en einiget neist Slûs III.

De Boppe Tsjonger is 8,6 kilometer lang en foarme foar it rjochtlûken fan de Tsjonger ien rivier. Skipfeart is net mooglik troch de keardammen yn de rivier. De Boppe Tsjonger wurdt beheard troch it Wetterskip Fryslân, foarhinne wiene dat de wetterskippen "Sevenwolden", "Tjonger Kompanjonsvaarten" en "Boven Tjonger-Grootdiep".

## Namme
De Boppe Tsjonger wurdt ek skreaun as *Boven-Tjonger* of *Boventjonger*. De Topografyske Tsjinst fan Kadaster Geo-Informaasje fermeldt de wetterrin as *Boven Tjonger*. De Stellingwerfske namme *Kuunder* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme.

## Argeology
Om de beekdalen fan dizze Tsjonger-útrin binne spoaren fan aktiviteiten fan jager-samlers út de âlde en midden-stientiid fûn, ûnder oare by Jardingea en Prandingea en op de grins fan Tsjonger en Boppe-Tsjonger by de lokaasje Lochtenrek

## Sjoch ek
* Tsjonger
Beafeartstsjerke fan de Hillige Martlers fan Gorkum

De **Beafeartstsjerke fan 'e Hillige Martlers fan Gorkum** is in tsjerkegebou yn Brielle yn Súd-Hollân. De tsjerke stiet op de lokaasje dêr't earder in kleaster stien hat en yn 1572 njoggentjin katolike geastliken yn in turfskuorre ferhongen waarden troch wettergeuzen. Yn 'e 19e iuw waard de lokaasje in beafeartsplak, mar de hjoeddeiske tsjerke datearret fan 1932. Alle jierren is om 9 july hinne de tsjerke in sintrum fan 'e Nasjonale Beafeart. Dan rinne pylgers by de krúswei lâns yn de oerdekte omgong om de hillige martlers fan Gorkum te betinken.

## Skiednis

De tsjerke waard yn 1932 neffens in ûntwerp fan de arsjitekt H.P.J. De Vries út Rotterdam boud en ferfong in 19e-iuwske houten kapel, dy't eartiids oan 'e oare kant fan it martlersfjild stie en nei de hillichferklearring fan 'e martlers fan Gorkum yn 1867 boud waard. De nijbou fan 'e tsjerke wie needsaaklik woarn om't it oanwaaksjende tal beafeartsgongers de besteande tsjerke te lyts makke. De twa tsjerken hawwe noch in tal jierren njonken inoar bestien, oant nei de Twadde Wrâldkriich de kapel ôfbrutsen waard en oant 1960 noch tsjinne as needtsjerke yn De Haach.   

Efter de tsjerke leit it martlersfjild, dat ommuorre wurdt mei in ommegong foar prosesjes. De kant dêr't eartiids de houten kapel stie waard nei de ôfbraak mei in nije muorre sletten. Yn de ommegong is in krúswei út 1870. Yn it martlersfjild op it plak fan 'e turfskuorre, dêr't de geastliken ferhongen waarden, stiet tsjintwurdich in siboarium (alterkape) fan 'e arsjitekt Evert Margry. De krekte lokaasje fan 'e muorren wurdt mei in betonnen râne yn it gers oanjûn. Op it plak fan 'e tsjintwurdige fiver lei eartiids de fiskfiver fan it kleaster. Om't de opgroeven reliken fan 'e hillige martlers yn 'e fiver woksen waarden, soe it wetter heilsum wêze en dêrom wurdt dy fiver de Hillige Put neamd.  

Yn 2016 krige de tsjerke in nije klokkestoel mei dêryn trije klokken, dy't oarspronklik yn 'e houten klokkestoel fan 'e yn 2016 ôfbrutsen Jakobustsjerke yn Oude Wetering hongen.  
## Ynterieur

De ynrjochting fan 'e tsjerke is foar in grut diel ôfkomstich út de houten kapel. Dêrûnder falle de alters en ek de bylden fan 'e njoggentjin martlers, dy't as ferwizing nei harren dea allegear in strop om de hals hawwe. Boppe de tagong hinget ûnder it oargel yn 'e tsjerke in grut skilderij fan Carel Frans Philippeau út 1880 mei de foarstelling fan it martlerskip. Foar yn 'e tsjerke stiet op it ferhege alter de skryn mei dêryn reliken fan de fermoarde geastliken.

## Oargel
It oargel yn 'e tsjerke is ôfkomstich út de Hillich Herttsjerke fan Swyndrecht. It waard yn 1876 troch de oargelmakker Michaël Maarschalkerweerd boud. It oargelbedriuw Elbertse út Soest restaurearre it ynstrumint en brocht it yn de oarspronklike disposysje werom.

## Ofbylden

INTERIEUR, HOUTEN ALTAAR - Brielle - 20306691 - RCE.jpg|thumb|Alter.
Overzicht van binnenterrein met kapelletje - Brielle - 20373606 - RCE.jpg|Siboarium.
Exterieur MARTELVELD MET VIJVER ACHTER KAPEL - Brielle - 20307250 - RCE.jpg|Fiver.
Gaere Zwette

De **Gaere Swette** (Stellingwerfsk *Gaere Zwette*) is in wetter yn de gemeente Eaststellingwerf yn de provinsje Fryslân).

De noard-súd rinnende feart komt út yn de Boppe Tsjonger. It wetter rint lyk mei de eastliker rinnende Krúswei nei Waskemar en krúst de Boppewei/Swettewei (N918) tusken De Haule en Donkerbroek.

## Sjoch ek
* Tsjonger
Grûndûker

In **grûndûker**, ek *sifon*, *grûnpomp* of *ûnderlieder* is in dûker wêrtroch 't wetter fan de iene wetterrin (meastal) ûnder in oar wetter trochrint. It ûnderskied mei in akwadukt is dat beide wettergongen yn de grûn lizze. Yn Fryslân lizze grûndûkers yn de Tsjonger en Boppe Tsjonger ûnder de Opsterlânske Kompanjonsfeart tusken Easterwâlde en Makkingea.

Dit type dûkers wurdt bygelyks oanlein at in gebiet mei inselde peil trochsnien wurdt troch in wettergong mei in oar, ôfwikend peil.

Dizze konstruksjes wurde ek makke om it wetter fan de iene wetterrin yn it gebiet fêst te hâlden, bygelyks at it wetter fan in rivierke fan in bettere gearstalling hat as it water fan in kanaal.

Houten grûndûkers waarden al brûkt yn de 16e en 17e iuw. De konstruksje wurdt tsjintwurdich meastal fan beton makke. It kin gean oer in koonstruksje fan in meter yn trochsneed en in lingte fan fyftich meter. Fan de sydkant sjoen hat sa'n dûker in U-foarm. Sa'n konstruksje hat as neidiel dat der maklik in ferstopping komme kin at swierder materiaal dat mei it wetter meifierd wurdt op it leechste punt yn de dûker lizzen bliuwt.
Dûker (piip)

In **dûker** is in sivyltechnysk bouwurk. It is in kokerfoarmige konstruksje yn in wei of daam, dy't bedoeld is om wetters mei elkoar te ferbinen. Dûkers wurde ek brûkt as in wetterwei in wettergong kruset. By in dûker wurdt yn prinsipe de boaiem fan de wettergong ûnderbrutsen, dit yn tsjinstelling ta in brêge of akwadukt.

Dûkers binne meast makke fan beton of stiel. Yn it ferline waarden ek wol mitsele dûkers makke. Hout en holle beamstammen waarden eartiids ek in soad brûkt.

In sifon of grûndûker en in knypduiker binne spesifike dûkersoarten. 

Troch in klep oan te bringen dy't it wetter mar yn ien rjochting trochlit, kin fan in klepdûker in ienfâldige spuislûs makke wurde.

Yn Vlaardingen waard yn 1996 in tige âlde dûker opgroeven, dy't makke wie fan in âlde beamstammekano. Dy wie yn in dyk yngroeven en hie in knierjende klep, dy't by floed it wetter fan bûten opkearde. Undersyk hat útwiisd dat de kano ± 70-125 jier nei Kristus makke is. 

## Heul
In oar, en folle âlder wurd is *heul* (meastal in mitsele dûker sûnder fêste boaiem). In sommige plaknammen, as Kwintsheul, is dit wurd noch werom te kennen.
Atlas Contact

**Atlas Contact** is in Nederlânske útjouwerij fan literêre publikaasjes dy't rjochte binne op Nederlân sawol as Flaanderen. It bedriuw ûntstie yn 2012 út in fúzje fan in stikmannich âldere útjouwerijen, en is in dochterûndernimming fan 'e VBK Uitgeversgroep. Atlas Contact jout benammen oarspronkik Nederlânsktalige en oersette literêre fiksje en non-fiksje út, en dêrnjonken ek boeken op it mêd fan management, ekonomy en karriêre ûnder de ymprint **Business Contact**. 

## Skiednis
Atlas Contact ûntstie yn 2012 troch de fúzje fan 'e renomearre útjouwerijen L.J. Veen, Uitgeverij Atlas, Uitgeverij Contact en Uitgeverij Augustus. De âldste foargonger fan Atlas Contact wie L.J. Veen, dy't yn 1887 oprjochte waard en doedestiden namme makke mei útjeften fan wurk fan Louis Couperus en Stijn Streuvels. De namme fan dat bedriuw is noch bewarre bleaun yn 'e hjoeddeistige ymprint **L.J. Veen Klassiek** fan Atlas Contact, dêr't klassikers fan skriuwers as Charles Dickens, F. Scott Fitzgerald, Gustave Flaubert, Lev Tolstoj, John Steinbeck en Stendhal ûnder útbrocht wurde.

Uitgeverij Contact waard oprjochte yn 1933, en is benammen bekend wurden as de oarspronklike útjouwer fan *[[Het Achterhuis]]*, it deiboek fan Anne Frank. In trêde útjouwerij dy't yn Atlas Contact opgien is, wie Uitgeverij Atlas, dy't sûnt 1991 bestie, en oprjochte waard troch Emile Brugman en Ellen Schalker. Uitgeverij Augustus wie de jongste fan 'e bedriuwen dy't fúzjearre binne ta Atlas Contact. Augustus waard nammentlik pas yn 2001 oprjochte troch Tilly Hermans.

## Skriuwers
Skriuwers dy't publisearje by Atlas Contact, binne û.o. George Akerlof, Cees Andriesse, Julian Barnes, Patrick Beijersbergen, Alain de Botton, Jan Brokken, Stephen Covey, Adriaan van Dis, Malcolm Gladwell, Oek de Jong, Mensje van Keulen, Geert Mak, Vonne van der Meer, Haruki Murakami, Marieke Lucas Rijneveld, Salman Rushdie, Dimitri Verhulst en Bert Wagendorp.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Atlas Contact
Gray

**gray*, in ferâldere skriuwwize fan it Ingelske wurd *grey* ("griis")

## Oare betsjuttings
### Geografy
*Gray (Frankryk), in plak yn Frankryk

*Gray (Georgia), in plak yn 'e Amerikaanske steat Georgia
*Gray (Iowa), in plak yn 'e Amerikaanske steat Iowa
*Gray (Kentucky), in plak yn 'e Amerikaanske steat Kentucky
*Gray (Louisiana), in plak yn 'e Amerikaanske steat Louisiana
*Gray (Maine), in plak yn 'e Amerikaanske steat Maine
*Gray (Tennessee), in plak yn 'e Amerikaanske steat Tennessee

*Kaap Gray, in kaap oan 'e kust fan Antarktika

*Legerfleanfjild Gray, in fleanfjild fan it Amerikaanske Leger by Tacoma (Washington)

### Ferskaat
*Henry Gray, Britsk anatoom en sjirurch, makker fan *[[Gray's Anatomy]]*
*Gray (sjonger), in Súdkoreaanske hiphopsjonger
*''Gray'' (koart ferhaal), in koart ferhaal fan Patricia Briggs út 2011
*Gray Marine Motor Company, in opdoekte Amerikaanske fabrikant fan motors foar auto's en boaten
*gray (ienheid) in SI-ienheid foar absorbearre doazes radio-aktive strieling
Hiisi

In ***hiisi*** (meartal: *hiidet*) is in mytysk wêzen út 'e folkloare fan Finlân, dat noris lykslein wurdt mei in soarte fan kabouter, dan wer mei in reus. Sokke wêzens binne neffens de folksferhalen benammen ferbûn mei bosken op 'e heuvels of yn 'e bergen, en ek mei beskate bisten dy't yn sokke biotopen libje. Tsjintwurdich geane folkloristen derfan út dat mei *hiisi* oarspronklik ferwiisd waard nei in hillich plak, krekt as it gefal is mei it nau besibbe wurd *hiis*, út it Estysk. Dêrby gie it nei alle gedachten oer it algemien om in plak dêr't immen begroeven lei. It tinken is dat nei de yntroduksje fan it kristendom yn Finlân, yn 'e tolfde en trettjinde iuw, de betsjutting fan *hiisi* ferskood is fan it (hillige) begraffenisplak nei dejinge dy't dêr begroeven lei, dy't men doe fanwegen de bân tusken dat begraffenisplak en it âlde heidendom as in boppenatuerlik wêzen begûn te sjen.

Ut hoe't it kristlike leauwe alles beskôge dat mei it âlde heidendom te krijen hie, komt nei alle gedachten ek fuort dat de *hiidet* as kwea-aardich sjoen waarden en wurde. Dy kwea-aardigens is trouwens sûnt de kerstening fan 'e Finnen yn harren folksferhalen almar fierder fergrutte. Tsjintwurdich kin in *hiisi* datoangeande suver wol lykslein wurde mei de duvel. De âldste folksferhalen oer *hiidet* fertelle lykwols ornaris allinne hoe't beskate plakken dêr't sokke wêzens tahâlde, faak opfallende geologyske rotsformaasjes, ûntstien binne troch de dieden fan 'e *hiisi* dy't op sa'n plak wennet. Letter gie dy bân mei de natoer fierhinne ferlern en feroaren *hiidet* yn 'e Finske folkloare yn in soarte fan kweageasten dy't yn 'e fierte wol oerienkomsten fertoane mei trollen. Se soene mei in soad leven yn optocht reizgje, en minsken oanfalle dy't wegeren om foar harren oan 'e kant te gean. As men de doar fan jins hûs iepenstean liet, koe in *hiisi* deryn gean om wat te stellen. Wa't hjitfolge waard troch in *hiisi*, moast sjen dat er op ûntgûn lân kaam, want *hiidet* hiene gjin macht yn gebieten dêr't in kristlike seine oer útsprutsen wie.
Arwen Gold

**Arwen Gold**, echte namme ûnbekend (Sint-Petersburch, 27 april 1992), is in Russysk neakenmodel en pornografysk aktrise. Hja hat yn it ferline ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Alyona Kostina en Betty. Gold sette yn 2015 útein mei in wurkpaad yn 'e ynternasjonale pornoyndustry en spile sûnt yn frijwat films, foar it meastepart yn Jeropa, mar ek wol yn 'e Feriene Steaten.

## Libben en karriêre
Arwen Gold waard yn 1992 berne yn Sint-Petersburch, yn it noardwesten fan Jeropeesk-Ruslân. Yn 2015, doe't se 23 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt yn mear as fyftich films spile, al moat dêrby oantekene wurde dat de IAFD in Amerikaansk-oriïntearre database is, dêr't inkeld bûtenlânske produksjes yn opnommen wurde ynsafier't dy yn 'e Feriene Steaten útbrocht binne. It wiere tal films dêr't Gold yn spile hat, sil sadwaande nei alle gedachten heger lizze.

Yn elts gefal hat Arwen Gold yn Jeropa wurke foar filmstudio's as it Sweedske Private, it Dútske Magmafilm en it Nederlânske Video Art Holland. Oare kant de Atlantyske Oseaan hat se yn 't spier west foar labels as Evil Angel, Wicked Pictures en Girlfriends Films. Under har karriêre hat Gold gearwurke mei kollega-aktrises as Blanche Bradburry, Henessy en Luna Rival, en mei manlike tsjinspilers as Erik Everhard en Rocco Siffredi.

## Lichemsskaaimerken
Arwen Gold is blank, mei brune eagen en brún hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.72&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 50&nbsp;kg, en in natuerlike kupmaat 32C. Behalven de wenstige gatsjes troch de earlellen hat se op it mêd fan piercings inkeld in nâlpiercing. Tatoeaazjes hat se hielendal net.

## Keppelings om utens
* Arwen Gold op Facebook
* Biografy en filmografy fan Arwen Gold yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Arwen Gold yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Arwen Gold op ''FreeOnes''
Hyke Koopmans

**Hijke Adriana (Hyke) Koopmans** (Akkrum,  28 juny 1924 - Bunnik, 22 augustus 2010) wie in Frysk byldzjend keunstner dy't aktyf wie as tekstylkeunstner en galeryhâlder. Dêrneist wie hja aktyf as wever en dosint.

## Biografy
Troch de oarloch koe Koopmans net studearje. Troch selsstúdzje learde hja harsels it weven oan.
Koopmans is oplieden oan it "Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs"yn Amsterdam. Se wurke yn Amsterdam en as galeryhâlder fan galery en hânweverij "Het Kapelhuis" yn Amersfoort. Dêrneist joech se les oan de keunstakademy yn Amersfoart.

De galery foar tapaste keunst krige yn 1985 in ûnderskieding fan de "Stichting Françoise van den Bosch" foar de befoardering fan de belangstelling foar it hjoeddeiske sieraad.

Yn de galery waarden eksposysjes makke mei wurk fan sieraadûntwerpers en edelsmidden as Gijs Bakker, Nicolaas van Beek, Françoise van den Bosch, Jo Citroen, Archibald Dumbar, Joke Gallmann, Marion Herbst, Emmy van Leersum, Riet Neerincx, Anneke Schat, Robert Smit en Chris Steenbergen. De galery droech sa by oan de ûntwikkeling en de erkenning fan it fak sieraadûntwerper.

Koopmans ûntwurp ûnder mear (klean)stoffen. Fan 1950 oant har dea libbe hja mei Margje Blitterswijk. Blitterswijk hie mei Hyke Koopmans it hânweefatelier 'Kunst in het Ambacht'.

## Bibliografy (kar-út)
*  (2003) *Galerie Kapelhuis: dertig jaar vernieuwing in de toegepaste kunst 1960-1990*.
* *Sieraad 1975* (1975). Amersfoort: galery Het Kapelhuis.
Apokalyptyske en post-apokalyptyske fiksje

**Apokalyptyske** en **post-apokalyptyske [[fiksje]]** foarmet twa nau besibbe subsjenres fan science fiction, fantasy, horror of spekulative fiksje yn 'e bredere sin. Ferhalen fan apokalyptyske fiksje draaie om 'e apokalyps, oftewol de ein fan 'e wrâld, of yn elts gefal om 'e ein fan 'e minsklike beskaving sa't dy no bestiet. Apokalyptyske fiksje omfiemet ek ferhalen dêr't yn besocht wurdt om sa'n apokalyps foar te kommen. Ferhalen fan post-apokalyptyske fiksje draaie om it oerlibjen yn in wrâld nei't de minsklike beskaving by in apokalyps folslein ynstoart is. Faak is der yn sa'n wrâld gjin (wurkjende) technology mear, of binne de helpboarnen om technology geande te hâlden tige krap wurden.

Binnen de post-apokalyptyske fiksje komme twa oer it algemien dúdlik faninoar te ûnderskieden, mar fierders nammeleaze subsjenres foar. Yn it earste fan dy subsjenres spilet it ferhaal fuortendaliks nei de apokalyps, en leit it him ta op 'e psychologyske swierrichheden fan 'e traumatisearre oerlibbenen by harren wanhopige besykjen om middenmank de lêste restanten fan harren beskaving yn it libben te bliuwen. Yn it oare subsjenre spilet it ferhaal folle letter, yn in wrâld mei ien of mear eigen beskavings mei eigen noarmen en wearden, en yn in tiid dat de pre-apokalyptyske, oarspronklike beskaving yn 'e ferjitnis rekke of mytologisearre is. 

De apokalyps dy't beskreaun wurdt (yn apokalyptyske fiksje) of dy't ymplisearre of yn it foarbygean neamd wurdt (yn post-apokalyptyske fiksje) kin in breed ferskaat oan oarsaken hawwe. Klimaatferoaring en it broeikaseffekt binne bygelyks tsjintwurdich in faak foarkommend tema, krekt sa't dat earder, yn 'e Kâlde Oarloch, sa wie mei in nukleêre holokaust. Oare mooglike oarsaken binne bygelyks oanboazjende miljeufersmoarging; de ynslach fan in asteroïde yn it ierdoerflak; it troch minsken opbrûken fan alle natuerlike helpboarnen op 'e wrâld; in wrâldwide pandemy; in ynfaazje troch bûtenierdske wêzens; of in opstân fan keunstmjittige yntelliginsjes. Ek wurde soms eskatalogyske ideeën oanhelle, lykas it Lêste Oardiel, de Werkomst fan Jezus of Ragnarök.

Apokalyptyske en post-apokalyptyske fiksje foarmje gjin nij betinksel, mei't in protte beskavings út 'e Aldheid, lykas de Babyloanyske en de Israelityske, apokalyptyske myten en oare literatuer produsearren dy't draaide om 'e ein fan 'e wrâld en fan 'e minsklike beskaving. In ier foarbyld dêrfan is it *[[Epos fan Gilgamesj]]*, dat skeaun waard tusken 2000 en 1500 f.Kr. Ien fan 'e earste moderne wurken fan apokalyptyske fiksje dy't as sadanich werom te kennen binne, is de roman *[[The Last Man]]*, fan 'e Ingelske skriuwster Mary Shelley, út 1826. Pas nei de ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch, doe't de wrâld yn 'e 1950-er jierren ûnder de driging libje moast fan in ferwuostgjende kearnoarloch tusken de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny, krigen apokalyptyske en post-apokalyptyske fiksje grutte populariteit.
Janine van Elzakker

**Janine van Elzakker** (Halsteren, 26 desimber 1945 - 11 maart 2019) wie in Nederlânske aktrise dy't bekend waard fan it lietsje fan de bernesearje *[[Beertje Colargol]]* (en teffens de stim fan de haadpersoan die).

Yn 1974 liende se har stim oan in personaazje op de Disney harkplaat *[[Dombo]]*.
Yn 1980 die se mei oan it radio-harkspul *[[Bureau Stadionstraat]]* (skreaun troch Ischa Meijer en Henk Spaan, útstjoerd troch de VPRO).

Elzakker wie op telefyzje te sjen yn *[[De lachende scheerkwast]]* (1981/1982) en *[[Opzoek naar Yolanda]]* (1984) as 'Elsje de Wit' en yn *[[Plafond over de vloer]]* (1986) ek as 'Wilhelmina Kuttje junior'.
Fieders spile se yn 1987 yn it telefyzjespul *[[Sans rancune]]* de rol fan 'Yvette Schouten'.

Ek wurke se mei oan it radioprogramma *[[Ronflonflon]]* mei 'Jacques Plafond' (Wim T. Schippers). Sy fertolke de stimmen fan:&nbsp;
* Wilhelmina Kuttje jr.
* Jacqueline van Benthem.
* Elsje de Wit.
* Widdo van Beurden.
* Anneke Rol.

Fan 1989 oant en mei 1994 spile hja yn fiif seizoenen in dûbelrol as 'Tineke Smulders-Das' en 'Wilhelmina Kuttje' yn de drama/komeedzjy-telefyzjerige *[[We zijn weer thuis]]* fan Wim T. Schippers.
Sint-Nikolaastsjerke (Brussel)

De **Sint-Nikolaastsjerke** (Frânsk: *Église Saint-Nicolas*, Nederlânsk: *Sint-Niklaaskerk*) is in roomsk-katolike tsjerke yn it sintrum fan 'e Belgyske haadstêd Brussel.

## Skiednis
De Nikolaastsjerke giet werom op in yn 'e 12e iuw oan 'e hillige Nikolaas fan Myra wijde stifting fan Brusselske keaplju. Al rillegau waard de oarspronklike kapel fergrutte ta in echte tsjerke en in iuw letter waard njonken de tsjerke útein set mei de bou fan in grutte toer. Yn 1367 stoarte dy toer by in fûle stoarm foar in part yn. De romaanske ûnderbou bleau lykwols bestean en it stedsbestjoer liet op dy ûnderbou in nije toer bouwe, dy't healwei de 17e iuw nochris ferhege waard mei in ferdjipping en mei in karriljon fan 38 klokken útrist waard.

By de Frânske bombardeminten op 13, 14 en 15 augustus 1695, wêrtroch in grut part fan 'e binnenstêd oan pún sketten waard, rekke ek de Sint-Nikolaastsjerke slim skeind. De toer fette fjoer en stoarte foar in twadde kear yn. Ut dy dagen stamt in ynmitsele kanonskûgel yn ien fan 'e pylders yn it middenskip. It sintrum fan Brussel waard fuort dêrnei wer opboud en sa ek de Sint-Nikolaastsjerke. De toer dy't doe wer opboud waard stoarte yn 1714, in jier nei de foltôging, foar de tredde kear yn, nei alle gedachten fanwegen it gewicht fan 'e klokken, en waard dêrnei net wer opboud.

Yn it ramt fan 'e Frânske Revolúsje waard de tsjerke yn 1779 foar de earetsjinst sletten en dêrnei ferkocht. De tsjerke soe sloopt wurde, mar katolike ynwenners kochten de tsjerke werom en yn 1804 waarden de doarren wer iepene foar de earetsjinst.

Yn 'e jierren 1950 folge de bou fan in nije westlike gevel. Ut dy tiid datearret ek it grutte finster fan Marije-Himelfeart fan Guy Chabrol. De tsjerke waard tusken 2002 en 2006 folslein restaurearre. 

## Ynterieur
Yn 'e Nikolaastsjerke wurde de reliken bewarre fan 'e martlers fan Gorkum, dy't in lytse tweintich jier nei de moard yn Brielle yn 1572 troch twa Fransiskanen opgroeven waarden en nei de Súdlike Nederlannen oerbrocht waarden. De neogoatyske skryn fan 'e martlers waard makke troch de Dútske smid Franz Xavier Hellner (1819-1901).

It neamen wurdich is ek it skilderij fan 'e "Jongfaam mei it sliepende Bern', dat oan Pieter Paul Rubens of oan ien fan syn learlingen taskreaun wurdt. Fierder hingje der yn 'e tsjerke wurken fan Joseph Stallaert (1825-1903), Willem Herreyns (1743-1827) en Jan fan Orley (1665-1735). 

De koerstuollen út 1381 binne dekorearre mei medaillons, dy't ferhelje oer it libben fan 'e patroanhillige fan de tsjerke.

## Ofbylden

Reliekschrijn martelaren van Gorkum - Sint-Niklaaskerk (Brussel) 12-4-2018.jpg|*[[Skryn]] [[martlers fan Gorkum]]*
Brussel St-Niklaaskerk Christusbeeld.JPG|*[[Man fan Smerten]]*
Bruxelles kosciol sw Mikolaja 08.jpg|*[[Preekstoel]]*
Eglise Saint Nicolas à Bruxelles.JPG|*[[Heechalter]]*
Aleksander Nevskikatedraal (Wolgograd)

De **Aleksander-Nevskikatedraal** (Russysk: Алекса́ндро-Не́вский собо́р; *Aleksandro-Nevski sobor*) is in Russysk-otterdokske katedraal yn Wolgograd, Ruslân. De katedraal waard yn 2021 foltôge en is in rekonstruksje fan 'e katedraal út it begjin fan 'e 20e iuw, dy't yn 'e Sovjet-tiid opblaasd waard. 

## Alde katedraal

De âlde katedraal waard oan it begjin fan 'e 20e iuw yn it doedestiidske Tsaritsyn (oant 1925 de namme fan Wolgograd) boud út tankberens foar de mirakuleuze rêding fan tsaar Aleksander III by it treinûngemak by Borki. Beskermhillige fan 'e tsaar wie de otterdokse hillige grutfoarst Aleksander Nevski.

Model foar de katedraal stie de Kazankatedraal yn Orenburg. De bou fan 'e tsjerke duorre 15 jier en waard foltôge yn 1916. Yn dy tiid wie it in ûnbidich grut gebou tusken de noch lege bebouwing fan Tsaritsyn, mei in hichte fan 57.5 meter, in lingte fan 51 meter en in breedte fan 47.5 meter. 

De bou duorre langer as it bestean fan 'e katedraal want al yn 1932, fjirtjin jier nei de foltôging, waard de katedraal opblaasd. De stiennen fan 'e katedraal waarden brûkt foar it ferhurdzjen fan 'e diken yn 'e stêd en op it plak fan 'e katedraal waard in grienfoarsjenning oanlein. Op it plak fan 'e âlde katedraal stiet tsjintwurdich in kapel. 

## Nije katedraal
Yn april 2016 waard der in begjin makke oan de werbou fan 'e katedraal. Dy fûn plak yn it park by it Plosjtsjad Pavsjich Bortsov (Plein fan 'e Fallen Striders), in pear hûndert meter noardlik fan 'e âlde lokaasje, op it plak dêr't yn 'e Sovjet-tiid it nea realisearre projekt foar it Hûs fan de Sovjet pland wie.

Op 29 septimber 2021 waard de foltôge rekonstruksje fan 'e katedraal plechtich ynwijd troch patriarch Kirill fan Moskou.
Duncan Laurence

**Duncan Laurence**, berne as **Duncan de Moor** (Spijkenisse, 11 april 1994), is in Nederlânsk sjonger en songwriter. Hy waard bekend fan syn meidwaan oan it fiifde seizoen fan it telefyzjeprogramma *The voice of Holland*, dêr't er de heale finale helle. 

Duncan Laurence wûn mei it nûmer "Arcade" foar Nederlân it Eurofyzje Sjongfestival yn 2019. 

## Karriêre
### Oplieding
Yn 2012 helle de sjonger foar it earst it nijs mei it winnen fan it lokale *Brielle’s got Talent*. Al mei 13 jier skreau De Moor teksten foar syn band *The Slick and Suited*, mar ek foar oare artysten. *The Slick and Suited* is yn jannewaris 2013 ûntstien op de Rockakadeemje yn Tilburch, dêr't De Moor yn 2017 ôfstudearre.] 

### The Voice of Holland
De Moor die yn 2014 mei oan it fyfte seizoen fan The Voice of Holland en kaam yn it programma mei it nûmer *Sing* fan Ed Sheeran. Yn it team fan Ilse DeLange wist er de heale finale te heljen.

### Eurofyzje Sjongfestival

Op moandei 21 jannewaris 2019 waard bekend dat Duncan Laurence mei it nûmer Arcade Nederlân fertsjintwurdige op it Eurofyzje Sjongfestival 2019 yn Tel Aviv, Israel. Duncan Laurence waard yn de heale finale al oertsjûgjend earste en mei in ferskil fan 27 punten wûn er op 18 maaie 2019 ek de finale fan it festival.

## Prizen

## Keppeling om utens
* Side Eurofyzje Sjongfestival 2019
It Tolhûs (De Jouwer)

**It Tolhûs** op De Jouwer is in earder tolhûs by de Tolhûsbrêge oer de Jouster Sylroede. It gebou waard letter in kafee-restaurant, dêr't ek ferkeapings en gearkomsten holden waarden. Oan de noardwestkant fan de Tolhûsbrêge rint de Jouster Sylroede bylâns de Slachtedyk en de Grienedyk nei de Jouster slûs. 

Op it steed fan it âlde Heremastate stie yn de fyftjinde iuw in stins. De stins foarme mei in syl by it Tolhûs in strategyske lokaasje dy’t mei de groei fan Westermar de oanset joech ta de ûntwikkeling fan de flekke De Jouwer. 
Al yn 1610 wurdt al in ferkeaping yn it Tolhûs neamd. Grytman Hobbe fan Baerdt krige yn 1646 it rjocht om tol te heffen foar skippen en bisten dy't foarby it tolhûs farden. De toljilden kamen goed fan pas omdat de bou fan de Hobbe fan Baerdt Tsjerke in slompe jild koste hie. De bou fan dy herfoarme tsjerke hie yn 1644 hie wol 24.000 gûne koste en waard foar in part betelle troch ekstra belêsting op bier te heffen. Skippers moasten tol en havenjild betelje yn it Tolhûs. Yn it âlde Tolhûs wie om 1758 hinne in rjochtkeamer. Yn it letter swart ferve Tolhûs sit in gevelstien mei de tekst ''Int Tolhuys Goet Logis'.

Yn de nacht fan 9 op 10 april 1935 wie der in grutte brân yn it Tolhûs. Benammen de boppeferdjipping rûn in soad skea op. It gedielte fan de ferdjipping links fan de yngong waard brûkt  as sealromte. Dat gedielte waard nei de brân net werboud.

It Tolhûs wie yn 1824 eigendom fan de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke. Op 5 febrewaris fan dat jier ferhierden de tsjerkefâden fan Westermar it loazjemint foar fiif jier 'met de profijten en tollen der brugen'. Letter waard it loazjemint oankocht troch A. Vegelin van Claerbergen. Yn 1953 hie A. Dijkstra tritich jier eigener west. Hy groech it oer oan H. J. Kerkhof, dy't oant dy tiid in kafee hie oan de Bûterstrjtte.

## De Kolk
De grutte kolk by it Tolhûs waard makke yn 1604. By it útdjipjen fan it Hurdspytsje en it graven fan de Kolk yn 1604 kaam sân frij. Yn de 17e iuw hie men it oer 'It Nije Sân' west fan de Skipsleat en it 'Ald Sân' oan de eastkant dêrfan. Letter, yn 1907, wie dyselde ferdieling der wer.
Yn de Kolk by it Jouster Tolhûs wie it eartiids in soad drokte. Yn de kolk leine winterdeis de Hamburchfarders en in oare grutte skippen dy't hjir harren thúshaven hiene. Der waard op De Jouwer in soad hannele yn bier, klokken en koper. Op de wâl wiene skipswerven. 
Oan de súdeastkant rûn it wetter it 'Hurdspytsje' fan it Tolhûs nei de Bantsterskâns by de Fok op It Hearrenfean. De hjoeddeiske Slûsdyk rûn nei de slûs út 1718 yn de koart nei it 1960 dimpte Hurdspytsje. 

De ophelbrêge oer de Kolk by it Tolhûs is yn de tweintichste iuw ferfongen troch in fêste brêge. Dat barde op fersyk fan kofjefabryk Douwe Egberts: de ophelbrêge koe de swiere frachtweinen net mear drage. De hoareka yn it Tolhûs hat letter noch om 'e nocht besocht om de ophelbrêge werom te pleatsen sadat sylboatsjes fan de Kolk op de Snitser Mar komme koene. Yn 2016 waard de Tolhûsbrêge renovearre en wat ferhege.
List fan boargemasters fan Drylts

Dit is in **list fan [[boargemaster]]s fan de eartiidske Nederlânske gemeente [[Drylts (gemeente)|Drylts]]** oant dy gemeente op 1 jannewaris 1984 opgie yn de gemeente Wymbritseradiel.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Wymbritseradiel
Michiel Alma

**Jan Michiel Alma** (De Haach, 6 july 1945) is in Nederlânsk politikus fan de VVD.

Nei it gymnasium Haganum studearre hy yn Rotterdam westerske sosjology oan de Nederlânske Ekonomyske Hegeskoalle (no Erasmus Universiteit Rotterdam). Yn 1969 studearre hy dêr ôf wêrnei't hy syn miltêre tsjinstplicht die (diels detasjearre as sosjolooch by de stichting Bio-wittenskippen en maatskippij). Dêrnei wurke hy by Rykswettersteat en yn 1973 makke hy de oerstap nei it ministearje fan Finansjen. 

Yn oktober 1979 waard hy boargemaster fan de gemeente Doanjewerstâl as opfolger fan J.C. Cavaljé. Op 1 jannewaris 1984 gie dy gemeente by de Gemeentlike weryndieling op yn de nije gemeente Skarsterlân wêrmei't syn funksje kaam te ferfallen. Op dyselde dei waard Alma boargemaster fan Borculo. Yn de simmer fan 1987 hie hy in slim ûngelok doe't hy mei syn auto tsjin in losrinnend hynder ried wêrby't hy in dwerslaesie oprûn. Sittend yn in rolstoel bleau hy oant 2002 boargemaster fan Borculo. Dêrnei gie hy werom nei Langwar en waard dêr foarsitter fan de wettersportferiening en fan de 'Freonen Tsjerkebou Langwar'.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Doanjewerstâl

## Keppeling om utens
*  Fraachpetear mei Michiel Alma (''Tubantia'', 3 augustus 2019 (mei foto)
Johan Cavaljé

**Johan Caspar Cavaljé** (Avereest, 4 septimber 1914 – Snits, 4 april 1993) wie in Nederlânsk politikus fan de CHU.

Hy waard berne as soan fan Ubbo Petrus Cavaljé (1871-1946) dy't doe boargemaster fan Avereest wie. Yn 1933 kaam hy yn tsjinst by de gemeente Zwollerkerspel dêr't syn heit sûnt 1919 boargemaster wie. Yn 1942 makke hy de oerstap mei it arbeidsburo yn Swol. Fiif jier letter wurke hy by de gemeentesiktary fan Wijhe dêr't hy opklom ta kommys. Yn desimber 1957 waard Cavaljé krektas syn heit boargemaster, en wol fan Drylts as opfolger fan J. Oppedijk. Ein 1963 folge syn beneaming ta boargemaster fan Doanjewerstâl en bleau dat oant syn pinsjoen. Hy waard opfolge troch Michiel Alma. 

Cavaljé ferstoar yn 1993 yn Snits op 78-jierrige leeftiid.
Sud Aviation Caravelle

De **Sud Aviation Caravelle** (Frânsk foar *karveel*, in histoarysk skip) is in Frânske fleanmasine dy't troch Sud Aviation makke waard. It wie it earste ferkearsfleantúch mei strieloandriuwing dat yn Frankryk ûntwikkele en produsearre waard en ornearre wie foar de koarte en middellange ôfstân.

Binnen in pear jier nei't de Caravelle foar passazjiersferfier ynset waard, waard er ien fan de meast suksesfolle Europeeske strielfleantugen fan de earste generaasje. It tastel waard goed ferkocht oan eksploitanten yn hiel Europa, dy't him meast brûkten foar lineflechten binnen Europa. Ek de Amerikaanske United Airlines bestelde 20 Caravelles. 

De Caravelle hie foar it earst twa achteroan de romp pleatste motors, dat in 'skjinne' fleugel, in konfiguraasje dy't noch altyd in soad tapast wurdt op lytse strielfleantugen, lykas sakejets. Om de ûntwikkeling flugger ferrinne te litten waarden de noas en de cockpit fan de De Havilland DH.106 foar in grut part oernaam. Omdat it stabilo net deun efter de útlit sitte mei fanwegen de hjitte, waard dy yn de midden fan it kylflak pleatst, in wichtich skaaimerk foar it weromkennen fan de Caravelle.

Der binne totaal in lytse 300 Caravelles ferkocht. It lêste tastel, mei searjenûmer 280, waard yn 1973 oplevere en stiet no op in peal útstald by Toulouse. Yn België bleau in Caravelle fan de Sabena bewarre yn it Loftfeartmuseum oan it Jubelpark yn Brussel. Yn it Loftfeartmuseum Aviodrome yn Lelystêd stiet in cockpit fan in Caravelle opsteld. 


Cockpit dune caravelle (2889787509).jpg|Cockpit fan in Caravelle
Royal Military Museum Brussels 2007 459.JPG|It efterste part fan de romp mei de Rolls-Royce Avon turbojet		


## Technyske gegevens fan de ferskate ferzjes

## Keppelingen om utens
*SudAviation.com – Caravelle webstee
*"Flying the Caravelle" artikel yn *Flight*, 1957
* YouTube fideo oer in Caravelle fan United Air Lines SE210
* ''How Sud’s Caravelle powered Europe’s airliner charge'' , Max Kingsley-Jones
Nasjonale basilyk fan it Hillich Hert

De **Nasjonale basilyk fan it Hillich Hert** (Frânsk: *Basilique Nationale du Sacré-Cœur*; Nederlânsk: *Nationale Basiliek van het Heilig Hart*) is in roomsk tsjerkgebou, dat tusken 1905 en 1970 yn art deco-styl boud waard. De tsjerke is op fjouwer nei it grutste tsjerkegebou yn 'e wrâld en stiet op it gebiet fan de Brusselse gemeenten Koekelberg en Ganshoren; de grins tusken de gemeenten rint dwers troch de tsjerke hinne. Sadwaande wurdt de tsjerke ek wol de Koekelbergbasilyk (*Basilique de Koekelberg* of *Koekelbergbasiliek*) neamd. De tsjerke wurdt foar nasjonale plechtichheden  brûkt, mar dêrnjonken ek foar de gewoane parochytsjinsten.

## Bouskiednis

De bou fan 'e basiliyk waard ûnder kening Leopold II yn it ramt fan it 75-jierrige jubileum fan 'e ûnôfhinklikens fan Belgje yn opdracht jûn. Ynearsten soe de tsjerke neffens in neogoatysk ûntwerp fan 'e arsjitekt Pierre Langerock boud wurde. Op 12 oktober 1905 lei de kening de earste stien foar dy tsjerke.

It útbrekken fan de Earste Wrâldkriich makke lykwols ynearsten in ein oan 'e bouwurksumheden. Nei de kriich wiene de finansjele middels beheind en yn 1920 waard de Flaamske arsjitekt Albert van Huffel frege om mei nije tekenings te kommen. Nei't de fûneminten foar it nije ûntwerp oanpast wiene, koe der yn 1930 útein set wurde mei de bou fan 'e apsis, dy't yn 1935 foltôge waard. Nei in ûnderbrekking fanwegen de Twadde Wrâldkriich waard de tsjerke nei de befrijing foltôge. 

Op 28 jannewaris 1952 ferliende Pius XII de tsjerke de status fan basilica minor. Oant 1969 waard der noch trochwurke oan 'e tuorren, de koepel en de sydskippen. Tagelyk mei de fiering fan it 25-jierrich biskopsjubileum fan kardinaal Suenens waard op 11 novimber 1970 de foltôging fan de basilyk betocht.     

De tsjerke hat yn 'e hjoeddeiske foarm in lingte fan 141 meter (haadskip) en in breedte fan 107 meter (dwersskip). Dêrmei is de basilyk ien fan 'e grutste tsjerkegebouwen fan 'e wrâld en it grutste art-déco-monumint yn 'e wrâld. De tsjerke jout plak oan 2.000 minsken. De koepel hat in trochsnit fan 33 m en in hichte fan 93 m. Fanôf in hichte fan 53 m is dêr in plafoarm mei it útsicht oer it sintrum fan 'e haadstêd.    

Yn 'e moarntiid fan 21 july, de nasjonale feestdei fan Belgje, wurdt yn oanwêzigens fan 'e Belgyske keninklike famylje alle jierren in tanktsjinst mei in Te Deum fierd. De tsjinst is it startsein fan 'e feestlikheden fan de nasjonale feestdei.    
 
## Musea
Yn 'e basilyk binne twa musea ûnderbrocht. Der is in museum foar hjoeddeiske religieuze keunst en in museum dêr't it erfgoed fan 'e Swarte Susters, dy't oant 1998 harren kleaster yn it sintrum fan Brussel hiene, útstald wurdt.

## Oargel
It oargel waard yn 1958 troch de oargelfirma Loncke boud en dêrnei ferskate kearen fergrutte. It ynstrumint hat 51 registers op trije manualen en pedaal. De traktueren binne elektropneumatysk.
De Kolk (De Jouwer)

**De Kolk** is in wetter yn De Jouwer. It wie eartiids de ferbining tusken it Hurdspytsje oan de súdkant en de It Syl en de Jouster Sylroede oan de noardeastkant. Oan de noardwestkant fan De Kolk stiet by de brêge It Tolhûs út 1825. Oer De Kolk leit de Bûterstrjittebrêge dy’t de Bûterstrjitte ferbynt mei ‘t Sân. 

De Kolk waard yn 1614 oan de ein fan it wetter Hurdspytsje útgroeven as binnenhaven. By it útdjipjen en ferbreedzjen fan it Hurdspytsje en it graven fan de Kolk kaam sân frij. De strjitte oan de noardkant hjit dan ek ’t Sân. Yn de 17e iuw hie men it oer 'It Nije Sân' west fan de Skipsleat en it 'Ald Sân' oan de eastkant dêrfan. Letter, yn 1907, wie dyselde ferdieling der wer.

Yn de Kolk wie it eartiids in soad drokte. Winterdeis leine dêr de kofskippen dy’t op Hamburch farden en in oare grutte skippen dy't hjir harren thúshaven hiene. Hamburchfarders sochten al yn de midsiuwen in lisplak dat in ein fan de kust ôf lei en sa relatyf feilich wie foar de Noarmannen. It Hurdspytsje oan de súdeastkant fan de Kolk rûn lâns Westermar nei de Bantsterskâns by de Fok op It Hearrenfean. De hjoeddeiske Slûsdyk rûn nei de slûs út 1718 yn it koart nei it 1960 dimpte Hurdspytsje. Der waard op De Jouwer in soad hannele yn bier, klokken en koper. Op de wâl gan de Kolk wiene dan ek ferskate skiphellings. Der wiene skipswerven en in libbene hannel yn bier, klokken en koper. Grytman Hobbe fan Baerdt krige yn 1646 it rjocht om tol te heffen foar skippen en bisten dy't foarby it tolhûs farden. By it Tolhûs moasten skippers it havenjild betelje.

Yn 2016 binne is de Tolhûsbrêge fernijd en waard fan de Kolk in sloepehaven makke. De tsjustere ûndertrochgong fan de (fêste) Tolhúsbrêge waard ferfongen troch in smellere brêge mei in koartere en hegere trochfeart. Underoan de brêge kamen terrassen oan it wetter om de tagong nei de Kolk wat sfearfoller te meitsjen. De ferbettere oanlisplakken wiene bedoeld om de toeristen nei de Midstrjitte te lûken. Foar de winter wurdt it Jouster skûtsje oer de brêge fan de Jouster Sylroede nei de Kolk takele.


Ofbyld:De Jouwer 't Sân 1902.jpg|1902
Ofbyld:De Jouwer De Kolk mei de tolhûsbrêge 1905.jpg|*De Kolk yn 1905*
Ofbyld:De Jouwer De Kolk sirka 1915.jpg|*De Kolk yn 1915*
Ofbyld:De Jouwer De Kolk yn 1915.jpg|Yn de winter fan 1915
Ofbyld:De Jouwer 't Sân foar 1930.jpg|foar 1930
Ofbyld:De Jouwer 't Sân brechje nei Bûterstrjitte 1929.jpg|1929
Ofbyld:De Jouwer 't Sân brechje nei Bûterstrjitte 1933.jpg|it brechje nei de Bûterstrjitte yn 1933
Ofbyld:De Jouwer It Sân c.jpg|**t Sân''
Ofbyld:De Jouwer It Sân b.jpg|**t Sân*
Ofbyld:De Jouwer It Sân yn fûgelflecht oansichtkaart.jpg|'t Sân yn fûgelflecht
Ofbyld:De_Jouwer_It_Sân_(Bûksleat).jpg|*Bûksleat''
Rûge dong

**Rûge dong** is in mingsel fan dong, de trochgong fan bisten en almeast dy fan kij, hynders, bargen, skiep en hinnen, mei urine en strie.
Rûge dong wurdt almeast opslein op in rûchskerne en dêrnei mei in dongstruier oer it lân spraat.

## Soarten
Der binne ferskate dongsoarten neffens bistesoarten:
*kowedong
*bargedong
*hinnedong
*hynstedong
*skieppedong
Rûge kowedong is der yn de lêste tsientallen jierren folle minder, om't de measte molkkij, ynstee fan yn it bûthûs, yn in lisboksstâl holden wurde, dêr't gjin strie brûkt wurdt. Ynstee dêrfan binne der putten ûnder de flierren, dêr't de dong troch skreven yn de flier falt, of troch in dongskower yn in gat oan 'e ein fan de stâl skood wurdt. Sjesokke dong wurdt faak *[[jarre]]* neamd.

## Ofbraak
Yn farske rûge dong ûntjouwe ferskate mikro-organismen, dêr't de wichtichsten fan binne:
*baktearjes
*skimmels
*strielskimmels
Troch de mikro-organismen wurde organyske stoffen, sa as aaiwiten, koalhydraten en fetten ta ienfâldigere ferbinings ôfbrutsen, sawol yn organyske as anorganyske. De skimmels, dy't it strie ôfbrekke, en de aeroabe baktearjes, dy't de dong ôfbrekke, ûntwikkelje harren allinne as der foldwaande lucht yn de dong oanwêzich is. De strielskimmels brekke tige dreech ôf te brekken materiaal ôf. Troch de warberens fan dy mikro-organismen kin de temperatuer yn de dong in ein omheech gean. Yn in anaeroabe tastân, dêr't allinne anaeroabe baktearjes en strielskimmels wurkje, wurdt de dong minder fier ôfbrutsen en giet it ôfbrekken ek folle stadiger oan, dêrtroch't de temperatuer ek folle leger bliuwt.
Rûge dong is benammen gaadlik foar bedongjen as it al ien jier âld is, om't it better te struien is en de fiedingsstoffen makliker foar de planten ta beskikking binne.

## Sjoch ek
*Dong
*Jarre
Dongynjeksje

**Dongynjeksje** is it bedongjen fan lânbougrûn, it yn de grûn ynjektearjen fan dongjarre. Dêrmei wurdt it útspielen fan dong, it ferflechtigjen fan ammoniak en stankoerlêst tefoaren kaam. It besparret ek wurk, om't it net ûnderwurke hoecht te wurden. Yn Nederlân is it ferbean om jarre boppe de grûn te fersprieden, útsein as it binnen twa oeren ûnderwurke wurdt.

## Slûfkoeter
In slûfkoeter wurdt oan in besteande of nije jarretank boud. De koeters meitsje skreven fan likernôch twa sintimeter djip yn de seade, dêr't de jarre troch tichtslutende rubberslangen oanbrocht wurdt. De skreven sitte sa'n 15 sm útinoar. Troch de druk yn de jarretank te regeljen, kin de hoemannichte dong, dy't oanbrocht wurde moat, regele wurde. De wurkbreedte kin fariearje fan 250 oant 525 sm. Foar it bedongjen fan gerslân wurde smelle en foar boulân wurde brede koeters brûkt.

## Seadebedonger
De seadebedonger wurdt it measte brûkt. De makke skreven binne sa'n 4 oant 5 sm djip. Dy binne justjes djipper as de slûfkoeter, om noch minder ammoniak ferflechtigje te litten. De skreven binne sa'n 20 sm. faninoar en de wurkbreedte is oant 16,5 meter. Tsjintwurdich wurdt de hoemannichte dong mei in kompjûter regele. In selsridende seadebedonger kin in ynhâld hawwe fan likernôch 25.000 liter. 

## Sleepslangebedonger
As de grûn te wiet foar swier ark is of as men net mei swier ark op 't lân wurkje wol, kin mei in sleepslangebedonger wurke wurde. Dêrmei wurdt de jarre net mei op it lân naam, mar wurdt it troch in slange, dy't efter de trekker meilutsen wurdt, nei de koeters brocht. De koeters sels binne oan de trekker keppele ynstee fan in karre.

## Sjoch ek
*Jarretank
Jonkersleat

De **Jonkersleat** is in sleat op De Jouwer. De Jonkersleat leit oan de noardkant fan natoergebiet De Famberhorst en rint fan strjitte De Omkromte nei de jachthaven fan De Jouwer. De sleat foarme eartiids de grins fan Haskerlân en Doanjewerstâl.
Klokmakkerij Aleva

**Klokmakkerij Aleva** wie in klokmakkerij op De Jouwer.

De âldst bekende klokmakkers fan it famyljebedriuw binne de bruorren Luytjen Willem en Albert Willem Aleva. Harren wurkplak stie sûnt 1779 oan de Toerstrjitte op De Jouwer. De bekendste klokmakker wie Wiebe Lútzen Aleva. Under syn lieding makke it bedriuw yn topjier 1857 wol 1500 klokken. Der waarden doe sels klokken ferkocht nei Tunis en Algiers. De lêste klokmakker fan it bedriuw wie Wiebe Folkerts dy't in winkel hie oan de Midstrjitte, net fier fan de Jouster Toer. Yn 1908 neamt it bedriuw himsels hofleveransier fan stuolklokken. Yn 1915 ferfear er nei Amsterdam en kaam in ein oan de bedriuwsnamme Aleva. In soad klokken fan Aleva hawwe ynstee fan de letter A in omkearde V yn de namme Aleva op it oerwurkplankje.

Twa fan syn feinten, Roel Halma en Hotzwe de Jong gienen troch mei de klokmakkerij. Doe't Roel Halma yn 1942 kaam te ferstjerren naam syn soan Albert it bedriuw oer. 

Yn 1963 gie de ynventaris fan it bedriuw, mei in doe al twahûndert jier âlde traapdraaibank, nei it Iepenloftmuseum yn Arnhim. Museum De Jouwer hat ek klokken fan Aleva yn de kolleksje.
Meubelfabryk De Vrij

**Meubelfabryk De Vrij**, offisjeel **De Nijverheid**, wie in meubelmakkerij op De Jouwer.

Yn 1880 makke Koop de Vrij (1851-1922) klokkasten en stoven yn syn hûs oan 't Sân op De Jouwer. Yn 1892 ferhuze syn wurkplak nei de Midstrjitte en noch in pear jier letter liet er op in stik grûn efter dy winkel *de nieuw in te richten stoommeubelfabriek De Nijverheid* bouwe. It bedriuw waard yn 1899 al útwreide en 1909 modernisearre. It bedriuw bestie út trije ôfdielings, ek wol 'winkels' neamd. Yn de earste ôfdieling waard it hânwurk dien, yn de twadde wie de masinale ôfdieling en de tredde ôfdieling wie de stoffearderij. De Vrij wie spesjalisearre yn it opknappen fan tsjerkeynterieurs. Sa waarden opdrachten dien yn Ferwert, Muiderberg en De Haach. De meiwurkers wiene dan faak wikenlang fan hûs. Museum De Jouwer hat meubels fan De Vrij yn de kolleksje.

Nei it ferstjerren fan Koop de Vrij yn 1922 waarden der noch in soad meubels makke ûnder de namme *Meubelmakerij De Vrij & Zn*. By gelegenheid fan it 70-jierrich bestean waard in stripboekje útjûn mei as titel *Gerben Schaaf*. It boekje beskreau in soad nijsgjirrichheden oer de skiednis en groei fan it fabryk. Direkteur wie doe Rinke de Vrij. Nei de oarloch gie it bedriuw nei in oantal jierren ticht.

Yn de tweintichste iuw wiene der in soad meubelmakkers op De Jouwer lykas Zijlstra's Meubelfabryk, Meubelfabryk Van der Veer, Drost, Oom en Stroosma. By De Vrij waarden benammen swierdere meubels mei bolpoaten makke. By Zijlstra's Meubelfabryk op De Jouwer waarden lichtere meubels makke lykas ledikanten, stuollen, tafels en kasten.
Dongstruier

In **dongstruier** wurdt brûkt om rûge dong, kompost of ôfeart (foerôffal) oer gers- of boulân te fersprieden.
De dongstruier wurdt troch in trekker lutsen. De boaiem fan de dongstruier, en de skûpenas, dy't oan de efterkant fan de dongstruier sit, wurde oandreaun troch de ôftakas fan de trekker. De boaiem fan de dongstruier wurdt mei keatlings nei efteren treaun, sa't de ynhâld fan de struier tsjin de skûpenas treaun wurdt. Om't dy as tige hurd draait, wurdt de dong oer it lân ferspraat.

## Sjoch ek
*Jarretank
*Rûge dong