open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Germanen

**Germanen** is de gearfetsjende namme fan de folken dy't Germaanske talen sprekke. Dizze befolkingskloften binne likernôch 1400-1200 f.Kr. yn Súd-Skandinaavje en Noard-Dútslân ûntstien, nei alle gedachten troch ferminge fan in út it suden wei komd Yndo-Jeropeesk folk mei de oarspronklike befolking. Tsjintwurdich libje de bewenners mei in Germaanske taal noch hieltyd yn itselde gebiet, mar hawwe se harren ek yn grutte oantallen festige yn Grut-Brittanje, Yslân en yn eardere oerseeske koloanjes, lykas yn Noard-Amearika, Austraalje en Súd-Afrika.

## Skiednis
Healwei de 1e iuw f.Kr. rekken de Romeinen yn gefjocht mei Germaanske stammen by harren besykjen om it Romeinske Ryk nei it noarden út te wreidzjen. Hja neamden dat gebiet Germaanje en besochten it lân tusken de Ryn en Elbe te ûnderwerpen, mar moasten har mei de Ryngrins fergenoege. Yn it suden wie de Donau de swette tusken it Germaanske gebiet en de Romeinske Ryk. Yn de 4e iuw brutsen de Germanen foarfêst oer dizze grinzen hinne en ferrize oeral yn it Romeinske Ryk Germaanske keninkriken û.o. fan de Goaten, Fandalen, Franken, Bourgonden en Longobarden. Yn it Grutte Folkeferfarren fûn in hergroepearring plak fan de Germaanske stammen yn folken, yn West-Jeropa yn Franken, Friezen en Saksen. Ut Denemarken stutsen Angelen, Jutten en Saksen oer nei Ingelân, guon dêrfan kamen yn it kustgebiet fan Nederlân te lâne. Op de ein fan de 8e iuw ferspraten de Wytsingen har fan Skandinaavje út oer hiel West- en Súd-Jeropa.

## Sjoch ek
* List fan Germaanske folken
Moandei

**Moandei** is neffens de Gregoriaanske kalinder de twadde dei fan de wike. De moandei is ferneamd nei de moanne en folget op de Snein.
Freed

**Freed** is neffens de Gregoriaanske kalinder de sechste dei fan de wike. De dei is ferneamd nei de Germaanske goadin Frija en folget op de Tongersdei.

Freed is de lêste dei foar it wykein yn in soad gebieten mei in fiifdeiske wurkwike. 

## Betsjutting
Dizze dei fan de wike hat foar guon kristenen in minne namme, omdat de krusiging fan Kristus op in freed barde *(sjoch: [[Goedfreed]])*. Freed de trettjinde is foar guon in ûngeloksdei.

Foar de moslims is freed de wichtichste dei fan oanbidding.

De joadske sjabbat begjint by sinne-ûndergong op freedtejûn, en hâldt op by sinne-ûndergong op sneon.

## Ferskaat
* By de Akan (bewenners fan Gana en Ivoarkust) krije op freed berne jonges de foarnamme Kofy.
* *Freed* wie ek de namme fan de kannibaal dy't it helpke waard fan Robinson Crusoe yn it ferneamde boek fan Daniel Defoe.
* It is teffens in toanielstik fan Hugo Claus.
Woansdei

**Woansdei** is neffens de Gregoriaanske kalinder de fjirde dei fan de wike. De woansdei is neamd nei de Germaanske god Woadan en folget op de Tiisdei.
Snein

**Snein** (yn Aldfrysk ek: *Sunndei*) is neffens de Gregoriaanske kalinder de earste dei fan de wike. De snein is ferneamd nei de sinne en folget op de sneon.
Wikipedy

In **Wikipedy** is in iepen, rjochtenfrije ensyklopedy, dy't troch elkenien bewurke wurde kin. It wurd is in kombinaasje fan *[[wiki]]* en *[[ensyklopedy]]*. In wikipedy is in taalferzje fan it Wikipedia-projekt fan de Wikimedia Foundation, in yn Floarida fêstige organisaasje. Wikipedia is it meast oanskreaune en suksesfolste projekt fan de foundation. Wikipedia bestiet op it stuit, augustus 2017, út 273 wikipedyen. Mei *De Wikipedy* wurdt yn it Frysk almeast doeld op de *[[Frysktalige Wikipedy|Fryske Wikipedy]]*.

## Wiki
Om't in wikipedy de foarm hat fan in wiki, kin elkenien siden yn in wikipedy feroarje. Dit is tagelyk de krêft en it swakke stee fan in wikipedy: Elkenien kin flaters ferbetterje, mar elkenien kin ek nije flaters meitsje. Algemien wurdt troch de wikipedia-mienskip oannaam dat it foardiel grutter is as it neidiel.

## Funksjonearjen
Op de measte wikipedyen binne út en troch problemen mei fandalisme: bewurkings dy't mei sin de wikipedy minder meitsje. Troch dat de skiednis fan eltse side bewarre bliuwt, kinne sokke feroarings lykwols gau genôch tebekdraaid wurde.

Eltse wikipedy hat in foarkar foar dát gebiet dêr't de taal fan dy wikipedy it meast praat wurdt. Lykwols binne it generale ensyklopedyen: wat mear oft der skreaun wurdt, wat mear oft der ek oer gebieten fierder fuort skreaun wurdt.

## Prizen
Yn 2015 waard oan de Wikipedia-mienskip de Erasmuspriis en de Prinses fan Asturiëpriis foar ynternasjonale gearwurking takend.

## Sjoch ek
* .
* .
Tongersdei

**Tongersdei** is neffens de Gregoriaanske kalinder de fiifde dei fan de wike. De tongersdei is ferneamd nei de Germaanske god Tonger en folget op de woansdei. 

Himelfeartsdei falt elk jier op de seisde tongersdei nei Peaske. Telt men fan de Earste Peaskedei ôf, dan is dat de fjirtichste dei. Earste Pinksterdei is dan de fyftichste dei.

De tongersdei foar Peaske hjir Wite Tongersdei.

De earste tongersdei fan in jier sit yn wike 1 fan dat jier.
1147

## Foarfallen
* De Ingelsen en Friezen, dy't op Krúsfeart binne, befrije Lissabon fan de Moaren.
* Begjin fan de Gotyk mei de bou fan de katedraal fan Saint Denis.
* Krústocht tsjin de Wenden.

## Berne

## Ferstoarn
Keninklik Nederlânsk Meteorologysk Ynstitút

It **KNMY**, **Keninklik Nederlânsk Meteorologysk Ynstitút** (Nederlânsk: *Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut*, KNMI) is in Nederlânsk ynstitút dat ûnder oare de deistige waarfoarsizzings docht. It KNMY is in agintskip fan it Ministearje fan Ferkear en Wettersteat. Yn totaal wurkje der sa'n 500 minsken foar it ynstitút (2003).

## Skiednis
It KNMY waard op 31 jannewaris 1854 ynsteld, by Keninklik Beslút fan kening Willem III. De oarspronklike lokaasje wie de stjerrewacht "Sonnenborgh" in Utert, mar yn 1897 ferhuze it ynstitút nei De Bilt.

De deistige ferwachtigings fan it KNMY begûnen yn 1924, doe noch fia in eigen stjoerder. Sûnt 1936 is de waarferwachting ûnderdiel fan it radionijs. Oan it begjin fan de Nederlânske telefyzje yn 1951 waard de ferwachting útstjoerd mei in waarman.

## Taken
It KNMY rjochtet him op it waar, it klimaat en ierdskoddings. Dêrby jout it ynstitút spesjaal omtinken oan feiligens; it ynstitút jout in waaralaarm út by slim waar dat problemen of oerlêst jaan kin.
Yndyk

In plak:
* It doarp Yndyk by Wâldsein yn Súdwest-Fryslân.
* de delsetting Yndyk noardeast fan Boazum yn de gemeente Littenseradiel
* De buorskip Yndyk ûnder Parregea.
It wetter:
*Yndyk by Parregea 
*Yndyk by Koudum
Mixed martial arts

**Mixed martial arts** (Ingelsk foar "mingde fjochtsporten"), gauris ôfkoarte ta **MMA**, is in fjochtsport dêr't in grut tal techniken út stjitsporten en wrakselsporten yn tastien binne.

Der is gjin wrâldsportassosjaasje foar MMA, en dêrmei ek gjin fêst reglemint, mar alle organisaasjes steane in grut tal fan stjit- en wrakseltechniken ta, lykas dústen, traapjen, gripen en werpen. MMA is fuortkaam út oare fjochtsporten dy't eleminten fan mear as ien oarspronklike sport trochinoar mjuksen, en dêr't gjin of hast gjin beheinings by wienen. Se hat lykwols al beheinings, foar de feiligens fan de sporters. Under oaren mei der net biten wurde, mei de tsjinstanner net út it fjild smiten wurde en meie kwetsbere plakken lykas de eagen, de nieren en de ljisken net oanfallen wurde.

De sport is begûn mei spesjalisten yn ferskate fjochtsporten, mar it die bliken dat sokke spesjalisten te swak binne by it befjochtsjen fan oare techniken. Dêrom wurdt der hieltyd mear treend op in mingeling fan stilen. De ûntwikkeling hat lykwols noch net laat ta suvere mingde-fjochtsportspesjalisten.
Arbeid (ekonomy)

**Arbeid** is, neffens de definysje fan 'e foaroansteande sosjolooch Albert Mok, it útfieren fan ferrjochtings dy't nut hawwe foar dejinge dy't se docht, foar syn of har om-en-by en/of foar de maatskippij as gehiel. In oare, mear beheinde definysje, dy't ek gauris oanholden wurdt, stelt as betingst foar it rekkenjen ta arbeid, dat men foar jins ferrjochtings betelle wurdt. Unbetelle arbeid, lykas frijwilligerswurk, wurdt dan dus net as arbeid sjoen. Yn rommere sin kin lykwols ûnderskie makke wurde tusken betelle en ûnbetelle arbeid en tusken formele en ynformele arbeid. Ynformele arbeid wurdt net registrearre troch oerheidsynstânsjes en der wurdt gjin belesting oer ôfdroegen. Men kin dan tinke oan it wurk fan in húsfrou, mar ek swart wurk falt ûnder dy omskriuwing.

Troch de monetarisearring fan 'e Midsiuwske ekonomy waard doe njonken selsstannige beropsarbeid ek yn tanimmende mjitte leanarbeid mooglik. Fral de yndustrialisearring hat yn neifolgjende iuwen op dat stik gâns bydroegen. Dy brocht net inkeld feroarings yn it produksjeproses troch meganisearring, mar ek yn 'e produksje-organisaasje, lykas de ynfiering fan it fabrykssysteem. Op dy manear ûntstie lang om let it moderne arbeidbestel.

Yn 'e ekonomyske wittenskip is arbeid ien fan 'e produksjefaktoaren. Alle produksje is fan 'e ierste tiden ôf ferbûn mei minsklike arbeid. Sadwaande wurdt arbeid in oarspronklike produksjefaktor neamd, krekt as lân, mar yn tsjinstelling ta kaptaal, dat in ôflate produksjefaktor is. Dat komt om't der bygelyks yn 'e prehistoarje wol arbeid en lân bestie, mar noch gjin jild. Arbeid omfettet sawol op lichaamlike as geastlike warberens, rjochte op it fuortbringen fan guod. It is de mienskiplike faktor fan alle foarmen fan produksje. Troch arbeid kin lean wûn wurde, in foarm fan ynkommen.

## Sjoch ek
*arbeid (wurk)
Griet Wiersma

**Griet Wiersma** (Driezum, 2 maaie 1950), is in Fryske sjongster fan it libbensliet út Wâlterswâld.

## Biografy

Griet Wiersma is berne as jongste famke fan Wietse en Anna Bieringa. Hja boaske yn 1979 mei Leo Wiersma, en tegearre namen hja it bezinestasjon fan har âlden oer. Hja krigen twa bern, Durk en Anneke.

Nei't hja yn 1989 nei Wâlterswâld ferfearen, begûn Griet op 'e taksy en ek begûn hja mei sjongen. Nei in audysje by De Happy Tuners wurdt Griet útkeazen út acht froulju. Neidat de band stoppe gie Griet fierder mei it duo "Challenge". By ien fan de optredens fan Challenge wie Teake van der Meer oanwêzich. Dit resultearre yn 2000 yn optredens mei Teake en Minze Dijksma yn hiel Fryslân. Hjirby kaam ek har toanieltalint foar it ljocht. Yn 2001 kaam de show "40 jier Lytse Teake" wêrfoar't nije nûmers skreaun wurde moasten. Ien fan de nûmers wie it troch harsels skreaune "Frysk Hynder". Dit nûmer waard sa ûntfongen dat der in mini cd fan Frysk Hynder opnomd waard. Dizze waard goed ferkocht en tegearre mei producer Fred van Vugt waard it album "Frijheid" makke. Troch it súkses fan de cd’s stoppe Griet as taksysjauffeur, omdat it net mear te kombinearjen wie mei de optredens. Yn 2004 waard "Werom yn'e tiid" opnomd, in cd mei Fryske lietsjes. Yn 2005 folge de cd "Sirkel fan’t libben" mei krektas op Frijheid allegear lietsjes út it libben sels. *Lit my foar jim sjonge* (2009) docht se mei Syb van der Ploeg en Nico Outhuise. Hjirop steane 14 eigen nûmers, wêrûnder duetten mei Kobus Algra fan De Wiko's, Gurbe Douwstra en Syb van der Ploeg.

## CD-s
* 2002 - *[[Frysk hynder (liet)|Frysk hynder]]*
* 2003 - *Frijheid*
* 2004 – *Werom yn 'e tiid*
* 2004 – *Foppe Bedankt!*
* 2005 - *Sirkel fan 't libben*
;2007 - *Wy binne Friezen*
# Wy binne Friezen (duet mei Rintje Kas)

;2010 - *Lit mei foar jim sjonge*
# De Fryske Mar
# Lit my foar jim sjonge
# Op'e buhne (duet mei Kobus Algra)
# It Fryske liet
# Yn die eagen
# Pije de strjitmusikant (duet mei Gurbe Douwstra)
# Playa Blanca
# Goude swan
# Klompen fan Scherjon
# Ik bliuw dyn freon (duet mei Syb v/d Ploeg) 
# Wat in pracht skilderij
# Germ gean no fuort
# W as dekbed
# Op'e moanne
# Het Friese Meer

;2012 - *Opa en oma lied*
# Opa en oma lied
# Pake en Beppe ferske

;2015 - *Genietsje fan disse dei*
# Genietsje fan dizze dei

;2016 - *Gouden Swan*
# Gouden Swan

### CD's mei oaren
* *Noflik van hûs* (mei Teake van der Meer)
* *Efkes wat oars" (mei Teake van der Meer )
* *Frysk hit festival , diel 3* (200?)
* *It bêste út de Fryske Top 100 fan Omrop Fryslân*(2006)
* *Limburg ontmoet Friesland* (2007)
* *Fryske Music Night 2007, It gie wer oan* (2007)
* *Lit my foar jim sjonge* (2009) 

=== DVD ===
* *Taeke set troch* (2005), tegearre mei Taeke van der Meer
* *It bêste fan Griet Wiersma* (2006)
* *Efkes wat oars* (2007) mei Teake en Minze
* *Fryske Music Night 2007, It gie wer oan* (2007)
* *Sa kin't ek '' (2008) mei Teake en Minze

## Keppeling om utens
* Webstee Griet Wiersma
* Oer Griet Wiersma
* Fryskemp3.nl
Master Eckhart

**Master Eckhart** (sirka 1260 - 1328), ek wol bekend as **Eckhart fan Hochhheim**, wie in Dútsk teolooch, mystikus en filosoof.

## Libben
Eckhart fan Hochheim wie ôfkomstich fan Thüringen. As jong feint kaam er by de orde fan 'e Dominikanen. Hy studearre teology en dosearre in pear jier yn Parys, dêr't er de graad fan *magister theologiae* krige. Yn 1304 waard Eckhart keazen ta earste provinsjaal fan 'e provinsje Saxonia. Fan 1314 oant 1322 wurke er yn Straatsburch, dêr't Eckhart preke yn in soad Dominikaner kleasters yn 'e Elzas. Yn Straatsburg ferdigene er de posysje fan ´e Dominikanen en de relaasje mei de Underwerpbeginen.

Eckhart krige yn 1322 de lieding oer de Dominikaanse studium generale yn Keulen. Yn 1326 moast er him ferdigenje op fertinking fan ketterij, mar waard frijsprutsen. Hy moast him lykwols yn heger berop op 'e nij ferdigenje en kaam dêrfoar nei it pauslik hof, dat doe yn Avignon residearre. Yn 1328 is er stoarn yn 'e omkriten fan Avignon. Eckhart hat net mei makke dat guon fan syn stellings foar in part feroardiele waarden.

## Preken en traktaten
Fan Eckhart binne preken en traktaten bewarre bleaun. It belangrykste traktaat is wol it *Liber benedictus*, ek wol 'It boek fan 'e Godlike Treast' neamd. Ut syn perioade yn Parys is in tal *quaestiones*, "fraachstikken", feitlik ferslaggen fan publike diskusjes oer stellings en problemen, bewarre bleaun. Syn preken binne foar in part yn it Middelheechdútsk, diels yn it Latyn oerlevere. It opmerklikst liket wol dat dizze gelearde man sa goed prate koe yn de taal fan it folk. Eckhart brocht it Middelheechdútsk nei nije hichten. Guon fan syn preken hat Eckhart sels delskrean, oare binne optekene troch syn taharkers.

De preken toane oan 'e boppekant net folle fan syn grutte eigenheid mei de midsiuwske skolastyk. Syn mystike ferbylding utere er op in wize dy't faak as onortodoks beskôge is. Wichtige oanwizings yn syn preken binne wol de *via negativa*, de "wei fan 'e ûntkenning": troch skynbere wissigheden op losse skroeven te setten, wol Eckhart minsken oan in tichtere bân mei God bringe. Der is wiisd op in beskate gelikenis mei it zenboedisme. De taal dy´t Eckhart brûkt, is faak tige eigen.

### Teksten
*God is net ien en net twa,*  
*wa God oanskôget, oanskôget inkeld ienheid*. 

*Do moast God sûnder byld ûnderfine,*
*fuortendaliks en sûnder gelikenis.* 
*Wol ik lykwols Him fuortendaliks ûnderfine,* 
*dan moat ik rjochtstreeks God wurde*,
*en dan moat Hy my wurde.* 

## Hjoeddeisk
Yn ´e noch ûnfolsleine hjoeddeiske meardielige boarneútjefte binne njonken Eckhart syn preken, traktaten en quaestiones ek de boarnen oer syn proses opnaam, mei Eckharts ferdigening.

Yn it lêste desennium fan de 20e iuw hawwe de Dominikanen pleite foar in offisjele rehabilitaasje fan Eckhart. It Fatikaan hat der lykwols noch net op reagearre.

Yn it Nederlânske taalgebiet binne der fan ferskate wurken fan Eckhart oersettings makke. Dichter C.O. Jellema hat in tal traktaten en preken oerset.

## Literatuerferwizing
* , *Het boek van de Goddelijke Troost*, Kampen-1996.
Emanuel (skûtsje)

De **Emanuel** wie fan 1978 oant en mei 2005 it SKS-skûtsje foar Earnewâld, mei seilteken **E**.

De Emanuel is 19,48 meter lang en 3,78 meter breed. It skûtsje is yn 1914 boud by *Bijlsma* yn Warten. It krige doe de namme *Emanuel*.

Yn 1978 waard is skûtsje koft troch de Stifting Earnewâldster Skûtsje. Hidzer Meeter wie de skipper foar Earnewâld, mar ek mei it nije skûtsje hier er gjin sukses. Yn 1981 waard er ferfongen troch Jeen Ulbesz Zwaga. Yn 1982 en 1983 waard it skûtsje mei de nije skipper twa kear efterinoar kampioen SKS.

Yn 1997 waard Pieter Brouwer skipper, en yn 2004 waard dat Gerhard Pietersma. Yn 2006, nei trije jierren mei in alfte plak, waard it skûtsje ruile tsjin de Twee Gebroeders.

De Emanuel is no eigendom fan de âlde eigner fan de Twee Gebroeders, Kuipers Heiwerken. It silet by de IFKS mei Mattijs Kuipers as skipper.
Twee Gebroeders (Drachten)

De ***Twee Gebroeders*** is in skûtsje dat foar Drachten meidocht oan it SKS-skûtsjesilen. It skûtsje docht al sûnt 1955 mei oan it kampioenskip. Twa Drachtster sakelju, Akko van der Veen en Jaap van der Woude keapje it skûtsje fan skipper Tjalling van der Veen, dy 't er de alderearste SKS-wedstriid op 28 juli 1945 mei wûn hie.   Aldert Hoekstra fan Earnewâld komt oan it roer. De bemanning telde fjouwer fan syn soannen. Yn 1968 nimt Hattum Hoekstra it helmhout oer. It skûtsje sylde lykwols mear en mear yn de achterhoede. Neidat Van der Woude emigrearde nei Canada, waard it skûtsje eigendom fan in Stichting, mei fertsjintwurdigers fan Van der Veen en Hoekstra der yn. De earste foarsitter waard Trudy Hoekstra- van der Veen, sy is letter opfolge troch har broer Auke. 

Yn 1989 waard Hattum Hoekstra ferfong troch syn broer Wiemer Hoekstra, dy ’t mar fjouwer jier skipper west hat. Dêrnei kaam Anne Hattumsz Hoekstra oan it helmhout te stean. Der kamen mear jonge bemanningsleden en it skip waard oanpast om better meikomme te kinnen. Anne hie in poerbêste start, hy waard twadde yn syn debútwedstriid yn Grou, mar dêrnei bleau it Drachtster skûtsje dochs wer yn de achterhoede farren.  

Yn 2003, mei Douwe Albertsz Visser as de nije skipper, barden der dingen dêr’t de trouwe oanhingers fan it Drachtster skûtsje yn harren wyldste dreamen net oan doarsten te tinken. Nei in tredde plak op de Feanhoop en by Terherne foalgen der oerwinnings by Starum en op ‘e Lemmer. Yn dat jier einigen se op in tredde plak yn it klassemint en yn 2004 waarden se fiifde.

Mar Douwe Visser waard frege as skipper fan it “Doarp Grou”. Syn neef Albert Visser waard de nije skipper, mar dy waard nei in pear jier frege as skipper fan it Lemster Skûtsje. Doe kaam Jeroen Pietersma, dy ’t nei twa minder súksesfolle jierren yn 2016 in fiifde plak behelle, mar yn 2017 as lêste einige. 

## Skippers
* 1955-1967 : Aldert Hoekstra
* 1968-1988 : Hattum Alderts Hoekstra
* 1989-1993 : Wiemer Alderts Hoekstra
* 1994-1998 : Anne Hattums Hoekstra
* 1999-1999 : Johannes Mink
* 2000-2001 : Frans Huitema
* 2002-2004 : Douwe Alberts. Visser
* 2005-2013 : Albert Visser
* 2014- no:    Jeroen Pietersma
Bernlef (bard)

**Bernlef** wie in bard dy't sa om en de by 785 nei Kristus libbe.

## Liudger
Bernlef wie blyn wurden, mar kaam Liudger tsjin. Dy preker hat him doe ûnder in kuierke fan Helwert nei Warffum, yn Grinslân, boete dwaan litten en doe koe Bernlef wer sjen. Bernlef waard doe ek kristen.

## Wurk
Bernlef song as bard fan de dieden fan 'e foarfaars en de oarloggen fan de keningen, lykas yn it Finnburg Fragmint of út *[[Beowulf]]*. Fan syn dichtwurk is neat bewarre bleaun, al is it Aldsaksyske evangelyharmoanje *[[Heliand]]* miskien fan syn hân. Redbad Veenbaas skreau oer dy mooglikheid (dy't er tige wierskynlik achte) in proefskrift, dêr't er yn 2026 op promovearre.

## Namme
Syn namme wurdt brûkt as pseudonym troch de skriuwer Hendrik Jan Marsman, en de studinteferiening F.F.J. Bernlef te Grins is nei him ferneamd.

## Keppelings om utens
* [Profyl by de [DBNL]]
Piet Paulusma

**Pieter (Piet) Paulusma** (Tsjom, 15 desimber 1956 – Ljouwert, 20 maart 2022) wie in Fryske waarman. 

## Libben en wurk
Nei de middelbere skoalle begûn Paulusma doe't er 18 jier wie op de ôfdieling Kalkulaasje by de PTT Telecom, it lettere KPN Telecom. Hy koe him troch it folgjen fan opliedingen en ynterne kursussen opwurkje ta manager fakturearring. Yn syn frije tiid hold Paulusma him fan de jierren 1970 ôf mei it waar dwaande as hobby. Syn earste kontakt mei de meteorology wie in kursus fan de Teleac en it bestudearjen fan natuerferskynsels. Letter learde er by fia selsstúdzje en mei advizen fan syn sweager, dy't kolleezjes meteorology joech.

Piet Paulusma begûn yn 1985 op de radio as waarman by Omrop Fryslân. Paulusma foarsei alle dagen it waar, by Omrop Fryslân en Radio Noard. Karakteristyk foar syn waarpraatsje wie dat it op lokaasje opnaam waard. Ek karakteristyk wie syn fêste ôfsluting: *Wy moatte moarn, mar wer even, yn it waar sjen.*

Sûnt septimber 1996 foarsei Paulusma ek it lânlike waar by de lânlike stjoerder SBS 6. Dêr hat er in kultstatus opboud troch syn praatsjes oer it Nêderlânske waar, meastal bûtendoar, oeral troch Nederlân hinne, op te nimmen en it ôf te sluten mei it Fryske "Oant moarn!", dat meast troch de minsken dy't op de eftergrûn steane meiroppen waard. Yn 1999, 2000 en 2006 waard Piet Paulusma keazen ta populêrste waarman fan it jier.

Paulusma fersoarge it waarberjocht ek in skoft op Noordzee FM en letter Radio 10 Gold. Fierder skreau er ienris de wike syn waarberjocht yn de Harlinger Courant en alle dagen yn it Friesch Dagblad. 

Op 4 febrewaris 2019 waard buorkundich makke dat syn kontrakt mei SBS 6 nei 23 jier net ferlinge wurde soe. Op 30 desimber 2019 stoppe er mei it waarberjocht op SBS6. 

Mei yngong fan 1 jannewaris 2020 wie *Piets Weer* te sjen by omrop MAX-programma's lykas *Tijd voor MAX*. 

Op 21 jannewaris 2022 waard Paulusma beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

### Ferstjerren
Paulusma ferstoar yn de âlderdom fan 65 jier yn it sikehûs fan Ljouwert oan de gefolgen fan kanker. 

## Keppelingen om utens
* Webstee fan Piet Paulusma.
PC 2006

De **[[PC]] fan [[2006]]** waard op woansdei 2 augustus ferkeatst. It wie de 153ste edysje fan de wichtichste keatspartij fan it jier. De partij krige in finale dy troch de measte deskundigen al foarsein wie, nammentlik tusken de partoeren fan Johan van der Meulen, Taeke Triemstra en Kor Zittema en de winners fan it jier derfoar, Rutmer van der Meer mei de bruorren Chris en Jacob Wassenaar. It partoer fan Van der Meulen wûn de PC wêrby Taeke Triemstra ta kening keazen waard.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale

## Kening PC 2006
* Taeke Triemstra
Skillaerd

**Skillaerd** is in buorskip yn Ljouwert yn it doarpsgebiet fan Mantgum.

## Skiednis

Skillaerd wie eartiids in lyts doarp dat stadichoan syn bewenners kwytrekke oan Mantgum. Hjoed-de-dei bestiet Skillaerd út trije pleatsen, in gewoan hûs en de âlde toer, it iennichste diel fan de tsjerke dat noch stiet. Oer de wei wie der lang mar ien ferbining mei de rest fan de wrâld, de dyk nei Mantgum. It earste stik fan dy dyk waard yn de rin fan de 18e iuw sels ferfongen troch in fuotpaad, dat Skillaerd wie eins allinnich te berikken fia de Skillaarder Feart. Earst yn it tredde fearn fan de 20e iuw waard de dyk trochlutsen nei it westen nei Jeth en fierder nei de N384, dy't ferbining joech mei Wiuwert en Britswert.

## Tsjerke

As doarp hie Skillaard in tsjerke út de 14e iuw. By de reformaasje waarden Skillaerd en Mantgum yn 1580 ien tsjerklike mienskip, mei twa tsjerken. Dat late trije iuwen letter, yn 1884, ta de ôfbraak fan de Skillaerder tsjerke. Nei sizzen waard de tsjerke nei de Súdwesthoeke oerbrocht en dêr op 'e nij opboud. De toer, dy't yn 1567 oan de tsjerke boud wie, is stean bleaun. Om de toer hinne leit it âld tsjerkhôf.

## Bommesmiter

Nêst de ynwenners fan Skillaerd hâldt it hôf ek de lichems fan sân Ingelske fleanders. Hja binne yn de Twadde Wrâldkriich op, 2 maart 1943 omkaam, doe't har Stirling bommesmiter delstoarte by de Mantgumer Feart. De ferbûgde propeller fan ien fan de motoaren is letter opgroeven en stiet sûnt 29 april 1992 as monumint by it tsjerkhôf. Op 4 maaie is der altyd in stille tocht fanre Mantgum út nei de fleanders har grêven. Ynstee fan sân binne der lykwols acht grêven. It achtste grêf is foar in ûnbekende fleander, om't earst tocht waard dat der 8 man yn de fleanmasine sieten. 

## Mar en skelnamme
Besuden Skillaerd lei eartiids de Skillaerder Mar. Yn 1718 noch op kaarten werom te finen as 'ried meer', binne der no allinne noch greiden en is der neat mear fan de mar te sjen, útsein dat de wjerljocht der ûngewoan faak ynslacht, oanlutsen troch de noch altyd hege wetterstân. It hat Skillaerd nei alle gedachten wol de skelnamme 'Skillaarder kikkerts' oplevere.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen/buorskippen
Freulepartij 2006

De **[[Freulepartij]] [[2006]]** is op woansdei 9 augustus ferkeatst. Op de list stiene 51 partoer. It wie de 102de edysje fan de wichtichste jongeskeatspartij fan it jier. Der soene neffens saakkundigen sa'n 7 of 8 partoeren kânshawwer foar de oerwinning wêze. De generale foar de Freulepartij wie wûn troch Easterlittens, mar dat partoer mei as motor Feiko Broersma, sneuvele al yn de 1e omloop, wêrnei it partoer fan Hijum/Feinsum mei Martijn Olijnsma as sterke man it paad frij like te hawwen. It degelik keatsende Dronryp sette harren lykwols yn de heale finale de foet dwers, dêrby holpen troch Martijn dy't twa kear op seis gelyk in opslachmisser hie. De oare finalist wie Goaiïngea dat yn de heale finale Grou nei it tredde plak ferwiisde. Yn de finale koe Goaiïngea noch oant 2-2 by bliuwe, mar dêrnei pakte Dronryp, mei Johan Diertens as foar bêst opslagger en efterynse yn de haadrol, troch: 5-5 (6-2). It wie foar Dronryp de 4e winst fan dizze klassike keatspartij.

## De priiswinnende partoeren op de Freule fan 2006
5e priis: **Berltsum** (Jelle Harm Kooistra, Hilbrand Stoffers en Frederik van der Meij), **Easterein** (Jelte Pieter Dijkstra, Ewout de Boer en Sietse Kooistra) en **Boalsert** (Peter Nieuwenhuis, Arjan Breeuwsma en Thomas van Zuiden); 3e priis: **Hijum/Feinsum** (Martijn Olijnsma,
Helmer Hofman en Gerrit Steegstra) en **Grou** (Jorrit de Groot, Niels Heitbrink en Jan Brandt Wiersma); 2e priis: **Goaiïngea** (Thomas Sijbesma, Sibe Wijbrandi en Sietse Kuipers); 1e priis: **Dronryp** (Sjoerd van der Meer, Rutger Diertens en Johan Diertens).

## De dielnimmerslist foar de [[Freulepartij]] fan [[2006]]
Tjitske Sijtsma

**Tjitske Sijtsma** (Hallum, 25 desimber 1986) is in Frysk dichteresse.

Tjitske Sijtsma woeks op yn har berteplak, dêr't hja oant har 18e jier wenjen bleau, Hja waard twatwatalich grutbrocht. Har Fryske identiteit bliek ûnder oaren út de prizen dy't hja wûn: in gedicht foar de Slauerhoff Poëzijpriis 2004 en de Rely Jorritsma (Junior) 2005. Ek by de foarrondes fan Keunstbende 2005 wist hja in priis yn de wacht te slepen yn de kategory taal, dizze kear mei in Nederlânsk gedicht.

Tjitske siet seis jier lang op it Kristelik Gymnasium Beyers Naudé yn Ljouwert. Nei it beheljen fan har diploma keas hja foar de stúdzje Skandinavyske Talen en Kulturen oan de Ryksuniversiteit fan Grins. Op dit stuit (simmer 2006) docht hja mei oan in útwikselingsprojekt fan de Erasmusbeurs en sil it stúdzjejier 2006/2007 yn Trondheim, Noarwegen har stúdzje foartsette. Op dizze wize wol hja besykje har it Noarsk mear eigen te meitsjen.
Gewoane kraanfûgels

De **gewoane kraanfûgels**  of **gewoane kranen** (*Grus*) foarmje it grutste skaai yn de famylje fan 'e kraanfûgels (*Gruidae*). It skaai waard yn 1760 yntrodusearre troch Mathurin Jacques Brisson yn syn boek *Ornithologie* (*fûgelkunde*).

Gewoane kraanfûgels binne middelgrutte oant grutte kranen mei lange poarten en in lange hals, mar trochstrings wat kompakter as de soarten fan 'e saruskraanfûgels (*Antigone*). It fearrekleed is meast griis, faak mei wite, swarte of reade aksinten op 'e kop en hals en se ha faak mear kontrastearjende patroanen as by de saruskraanfûgels.     

De fûgels ha brede wjukken mei sierlike skermfearren (*tertials*), dy't oer de sturt hingje, mar koarter binne as by bygelyks de blauwe kraan (*Anthropoides paradiseus*).

Gewoane kraanfûgels komme yn iepen gebieten mei in kombinaasje fan wetter en gerslân of agrarysk lân foar. It binne omnivoaren en se ite sied, nôt, ynsekten en lytse wringedieren. Se briede yn sompen en iepen fjild en in lechsel bestiet út twa aaien.

## Taksonomy
Tradisjoneel waard it skaai *Grus* hiel breed behannele in in grut tal soarten waarden dêrûnder rekkene. Ut molekulêr ûndersyk die bliken dat it skaai gjin  monofyletiske groep foarme. Dêrom waard it skaai yn mear skaaien opdield. Birds of the World brûkt dy nije yndieling, mar yn 'e literatuer en databanken wurdt meast noch oan 'e âlde yndieling fêstholden. Ek BirdLife International brûkt noch de âlde yndieling.

## Soarten
De Birds of the World ferdielt is skaai yn fiif soarten. 
It skaai bestiet út seis soarten:
Sovjet-Uny

De **Sovjet-Uny** waard opgerjochte yn 1922, nei de Russyske revolúsje. De offisjele namme wie *Uny fan Sosjalistyske Sovjetrepubliken*, ôfkoarte as *USSR*, yn it Russysk en mei Syrillysk alfabet wie dat *СССР* (sprek út as *SSSR*). Yn 1991 waard de uny ûntbûn en krigen alle 15 republiken fan 'e âlde Sovjet-Uny ûnôhinklikens. 

## Lieders fan it regear
* Vladimir Lenin 1917-1922
* Josef Stalin 1922-1953
* Georgij Malenkov 1953
* Nikita Chrûsjtsjov 1953-1964
* Leonid Brezjnev 1964-1982
* Joeri Andropov 1982-1984
* Konstantin Tsjernenko 1984-1985
* Michaïl Gorbatsjov 1985-1991

## Ideology
De idelogyske begjinsels dy't de bases foarme fan ynlânske en bútenlânske polityk fan 'e Sovjet-Uny en fan it sosjaal-ekonomyske systeem fan it ryk, waard it Marksisme, in wichtige streaming fan it kommunisme. Neffens dy ideology wie it stribjen fia in perfekt sosjalistysk systeem in kommunistyske heilsteat te wurden. Njonken dat soe de Sovjet-Uny bydrage oan de wrâldrevolúsje dêr't it Marksisme fan útgiet. Lenin soarge yn de Sovjet-Uny foar in polityk-ekonomysk systeem wat op dy Marksistyske ideology oanslute moast, it Leninisme.

## Militêr
Ut it bolsjewistyske folksleger fan de Russyske Revolúsje groeide letter it Reade Leger. It Reade Leger (nei nammeferoaring yn 1946: Sovjet-leger) omfieme de lânmacht, loftmacht, loftferdigening (fan 1948 ôf) en de Strategyske Rakettroepen (fan 1960 ôf). It Reade Leger foarme mei de Sovjet-marine de definsje fan de Sovjet-Uny.

De KGB soarge dêrneist foar de steatsfeilichheid.

## Wichtige dagen

## Audio
* , troch Vladimir Lenin.

## Sjoch ek
* Ruslân
* Russyske skriuwers
Libearia

**Libearia** is in lân yn West-Afrika. De haadstêd is Monrovia.

## Geografy
### Lizzing
Libearia wurdt begrinzge troch:
* Guinee yn it noarden; 
* Sierra Leöane oan de westkant;
* de Atlantyske Oseaan yn it suden;
* Ivoarkust oan de eastkant. 

### Lânskip
It binnenlân fan Libearia is diels mei tropyske reinwâlden bedekt en bylâns de kust lizze savannen. Der hearsket in fochtich tropysk klimaat.

## Skiednis
Libearia is de âldste republyk fan Afrika en ûntstie yn 1822 troch de fêstiging fan frijlitten Amerikaanske slaven. It lân waard yn 1847 ûnôfhinklik mar bleau lang ferbûn mei de Feriene Steaten.

De boargerkriich dy't nei de fal fan de sûnt 1986 diktoriaal regearende presidint Doe losbarste duorre njoggen jier. De West Afrikaanske Ekonomyske Uny levere in fredesmacht, mar dizze luts him yn 2000 werom doe't ûnder presidint en eks-rebellelieder Charles Taylor it hieltyd wer ta bloederige gefjochten late.

## Demografy
### Befolking
De ynhiemske befolking fan Libearia bestiet yn totaal út 16 etnyske groepen dy't meiïnoar 95% fan it folk útmeitsje. Dizze groepen binne de Kpelle, Bassa, Gio, Kru, Grebo, Mandingo, Mano, Krahn, Gola, Gbandy, Loma, Kissy, Fay, en Bella). Net-ynhiemske groepen binne de Ameriko-Liberians 5% fan de befolking en blanken, benammen út Libanon. De Kpelle yn it sintrum en westen fan Libearia foarme de grutste etnyske groep.

### Religy
It meastepart fan de Libearianen, goed 63% fan de befolking, is in oanhinger fan in natoerreligy. Yn grutte is it Kristendom mei 21% de twadde godstsjinst, dêr't 13,5% fan katolyk en 5,1% oars kristlik binne. De Moslims foarmje mei 16% de tredde godstsjinst.
Hinnemastate

**Hinnemastate** wie in state by Jelsum, by de Koarnjumer Feart.

De state waard foar it earst neamd yn 1501 as *Hennama statha*. De namme is ûntliend oan it laach Hinnema (ek: Hennema) dat foar it earst fernijd waard yn [1451]/1457 en yn 1501 útstoar. In dochter fan de lêste Hennema boaske oan in Donia. De lêste eigener út dat laach wie Frâns Harinxma fan Donia dy't Fryslân fertsjintwurdige by it tekenjen fan de Frede fan Münster yn 1648. Letter is Hinnemastate yn hannen kommen fan ûnder oaren de famylje Fullenius. Bernardus Fullenius wie professor yn Frjentsjer. Syn suster Frouck wie de twadde frou fan ds. Balthasar Bekker. Der wurdt oannommen dat in grut part fan it doe omstriden boek De betooverde wereld, *de betsjoende wrâld*, op Hinnemastate skreaun is, fan 1691 oant 1693. Nei’t broer en suster Fullenius ferstoarn wienen, waard de state foar ôfbraak ferkocht.

Doe't om 1900 tichteby in terp ôfgroeven waard, wie der fan de state neat mear oer. Letter is der beplanting oanlein dy't no it stee wer oanjout.

## Sjoch ek
* States en Stinzen

## Literatuer
*  "Hinnema-state te Jelsum, het buitenverblijf van den grooten Balthasar Bekker" in *Friesche Volksalmanak*, 1839
*  "Ut earder tiid. 2e helte 17e ieu. Hinnema-state. Balthasar Bekker" in *De Flapût*, 1990
* , *De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners*. Hilfertsom, 2009 [op bysletten cd op s. 165-166].
Arad (stêd)

**Arad** is in stêd yn Roemeenje, yn Transilvaanje, ticht by de grins mei Hongarije. De stêd is de haadstêd fan it distrikt, *judeţ*, Arad.

## Berne yn Arad
* Andreas Lukacsy (1931), Dútsk dirigint
* Franz Watz (1949), Dútsk komponist en dirigint
* Ovidiu Haţegan (1980), Roemeensf fuotbalskiedsrjochter

## Keppeling om utens
* Webstee fan Arad
Fluminense

**Fluminense** (*Offisjeel: Fluminense Football Club*), is in sportklup yn Rio de Janeiro yn Brazylje. De klup waard stifte op 21 july 1921, yn earsten allinnich foar fuotbal. "Fluminense" is Portugeesk foar "fan de rivier" en is de namme foar ynwenners fan de steat Rio de Janeiro. Yn 1984 waard Fluminense kampioen fuotbal fan Brazylje.

## Ferwizing
* Offisjele webstee fan Fluminense.
Arad

* De Roemeenske stêd Arad.
* It Roemeenske distrikt Arad.
* De stêd Arad yn it Suderlân fan Kanaän, dy't û.m. yn it bibelboek *[[Numeri]]* neamd wurdt.
List fan boargemasters fan Katowice

Hjir is in **list fan [[boargemaster]]s fan [[Katowice]]**. Katowice leit yn it suden fan Poalen. 
*1866 - 1871:     Louis Diebel
*1871 - 1873:     Oswald Kerner
*1874 - 1889:     Otto Rüppel
*1890 - 1903:     August Schneider
*1903 - 1920:     Alexander Pohlmann
*1922 - 1928:     Alfons Górnik
*1928 - 1939:     Adam Kocur
*1939 - 1945:     Artur Stegner
*29 septimber 1945:     Jan Wesolowski
*1945 - 1946:     Zenon Tomaszewski
*1946 - 1950:     Aleksander Willner
*1950 - 1952:     Stefan Kruzel
*1952 - 1953:     Ewald Lison
*1953 - 1971:     Antoni Wojda
*1971 - 1975:     Pawel Podbial
*1975 - 1978:     Lucjan Gajda
*1978 - 1981:     Marian Wysocki
*1981 - 1984:     Edward Mecha
*1984 - 1989:     Jerzy Swierad
*1989 - 1990:     Krystyna Nesteruk
*1990 - 1994:     Jerzy Smialek
*1994 - 1998:     Henryk Dziewior
*1998 - 2014:     Piotr Uszok
*Sûnt 2014:   Marcin Krupa
734

## Foarfallen
* De slach oan de Boarn; de Friezen wurde ferslein troch de Franken, wat in ein makket oan it Fryske ryk. 
* It gebiet westlik fan de Lauwers wurdt troch de Franken beset en tafoege oan it Frankyske ryk.

## Berne

## Ferstoarn
* De Fryske kening Poppo sneuvelet by de Slach oan de Boarn.
* Bilge Khan, Gokturk keizer
The Red Hot Chili Peppers (album)

**The Red Hot Chili Peppers** is it earste album fan de Red Hot Chili Peppers. De CD is op 10 augustus 1984 útbrocht troch EMI as 300.000 stik. Op it album steane 11 nûmers. Yn 2003 binne der 5 bonusnûmers by kaam. It album is produsearre troch Andy Gill fan de band Gang Of Four.

## Spyllist

### Bonusnûmers 2003 werútjefte

## Muzikanten
* Anthony Kiedis - Sang
* Jack Sherman - Gitaar
* Flea - Bas
* Cliff Martinez - Drums
;Opmerkings
Normaal wienen Hillel Slovak en Jack Irons part fan de groep mar dy hienen mei de band What Is This? in contract mei MCA. Om't dy dêrtroch net meispylje koenen op it album waarden hja by de opnammen ferfongen troch Sherman en Martinez.
Frits Zernike

**Frits Zernike** (16 july 1888, Amsterdam - 10 maart 1966, Naarden) wie in Nederlânske natuerkundige dy't yn 1953 de Nobelpriis foar de Natuerkunde krige foar syn útfining fan de fasekontrastmikroskoop

## Komôf
Zernike waard berne te Amsterdam as *Frederik*, twadde soan út in húshâlding fan seis bern. Syn heit, Carl Frederik August Zernike, en syn mem, Antje Dieperink, wienen beide wiskundedosinten. Ien fan syn susters wie Anne Zernike en dy wie wer troud mei de skilder Jan Mankes.

## Oplieding
Yn 1905 kaam er nei de Universiteit fan Amsterdam dêr't er skiekunde studearre. Dêrneist studearre er ek noch natuer- en wiskunde.
Yn 1913 waard Zernike assistint fan Jacob Cornelius Kapteyn, de ferneamde heechlearaar yn de astronomy oan de Ryksuniversiteit Grins. Twa jier letter waard hy lektor yn de wiskundige natuerkunde oan de universiteit en yn 1920 waard er dêr heechlearaar yn 'e teoretyske natuerkunde.

## Fazekontrastmikroskoop
Yn de tritiger jierren ûntduts Zernike de fazekontrastmetoade en ûntwikkele hy de fazekontrastmikroskoop. Dat is in mikroskoop mei in kleurfazekontrast; dêrmei is it byld fan de preparaten kontrastryker en sa binne de preparaten better te sjen.

## Nobelpriis foar de Natuerkunde
Foar syn ferskaat oan wittenskiplik natuerkundich ûndersyk hat er, neist de Nobelpriis foar de Natuerkunde yn 1953, foar it útfinen fan de fazekontrastmikroskoop yn binnen- en bûtenlân in ferskaat oan wittenskiplike prizen, earelidmaatskippen en earedoktoraten hân.
Romtefarder

In **romtefarder** is immen dy't nei de romte reizge is. Foar ús wrâld betsjut dat dat er yn in romteskip reizge hat. Romtefarders yn ferhalen komme ek wol mei oare middels yn de romte.

## Wurden
Troch de konkurrinsje tusken de romteprogrammen fan ferskate lannen binne der aparte wurden foar romtefarders út ferskate lannen:
* astronaut - Feriene Steaten
* kosmonaut - Sowjetuny/Ruslân
* spationaut - Frankryk
* taikonaut - Sina

## Bekende romtefarders

* Joery Gagarin - De earste minsk yn 'e romte. Hy fleach op 12 april 1961 yn de Vostok 1 yin 1 oere 48 om de Ierde.
* Jack Lousma - Amerikaansk romtefarder fan Fryske komôf. Yn 1973 siet Lousma 59 dagen yn Skylab.
* Buzz Aldrin en Neil Armstrong - De earste twa minsken op de Moanne. Hja kamen op 20 july 1969 oan op de Moanne; Neil Armstrong wie de earste dy't syn skoech op it moanneoerflak sette.
* Lodewijk van den Berg - Earste minsk fan Nederlânsk komôf yn de romte. Nasjonalisearre ta Amerikaan reizge er fan 29 april oant 6 maaie 1985 mei de Space Shuttle Challenger. It is mûglik dat er ek syn Nederlânske nasjonaliteit noch hie.
* Wubbo Ockels - Earste minsk mei allinnich Nederlânske nasjonaliteit yn de romte. Fan 31 oktober oant en mei 6 novimber 1985 reizge er mei de Space Shuttle Challenger.
* Dennis Tito - Earste priveeromtefarder. Reizge fan 28 april oant en mei 6 maaie 2002 mei in Russyske Sojûz nei it Ynternasjonale romtestasjon en wer werom, dêr't er tweintich miljoen dollar foar betelle.
* Mike Melvill - Earste partikuliere romtefarder. Op 21 juny 2004 berikke er de romte mei in op en del flecht yn it partikulier-boude romteskip SpaceShipOne.
* André Kuipers - Nederlânsk romtefarder fan de Europeeske Romtefeartorganisaasje ESA.


Ofbyld:Gagarin in Sweden.jpg|*Jûry Gagarin, de earste minske yn de romte.*
Ofbyld:Alan Shepard in capsule aboard Freedom 7 before launch.jpg|*Alan Shepard, de earste Amerikaanske romtefarder.*
Ofbyld:Yangliwei01.jpg|*Yang Liwei, de earste Sineeske romtefarder.*
Ofbyld:Wubbo Ockels.jpg|*Wubbo Ockels - Earste minsk mei allinnich Nederlânske nasjonaliteit yn de romte*
Jan Janssen

**Jan Janssen** (Nootdorp, 19 maaie 1940) is de earste Nederlânske hurdfytser dy't de Omgong fan Frankryk wûn hat.

## It begjin
As amateur wûn Janssen in ferskaat oan klassikers; hy blonk út yn de *Tour de L'Avenir*. Syn profkarriêre boude er stadichoan op yn Frankryk. By syn debút yn de Omgong fan Frankryk yn 1963 wûn er ien etappe. Troch in swiere fal koe hy dy edysje fan de omgong lykwols net útride.

## Profjierren as hurdfytser
### 1964 - 1967
It jier 1964 kaam de grutte trochbraak foar Janssen yn it profpeloton. Hy wûn de meardeiske klassiker Parys-Nice en letter dat jier wûn er yn de Omgong fan Frankryk sawol twa etappes as it griene trui, de trui foar de winner fan it punteklassemint. Datselde jier behelle er by de wrâldkampioenskippen yn Sallanches de wrâldtitel hurdfytsen op de wei.

It jier dêrop brocht Jansen wer it griene trui nei Parys. Yn 1966 ferspile hy de einoerwinning yn de omgong oan de Frânsman Lucien Aimar en moast er tefreden wêze mei it twadde plak.

Yn de Omgong fan Frankryk fan 1967 einige er as nûmer fiif yn it algemien klassemint en as nûmer ien yn it punteklassemint. Dizze goede einklassearing en it feit dat er letter dat jier de *[[Omgong fan Spanje]]* op syn namme brocht, makke wol dúdlik dat hy ea de Omgong fan Frankryk winne koe.

### 1968
Yn 1968 wûn Jan Janssen as earste Nederlânner de *Omgong fan Frankryk*. Yn in omgong fan 26 etappes fan yn totaal 4.685 km wie hy úteinlik 38 sekonden rapper as de nûmer twa, Herman van Springel (Belgje), en 3'03" as de nûmer trije, Ferdinand Bracke (Belgje).

De oare Nederlanners yn dizze omgong wiene: Eddy Beugel, Arie den Hartog, Evert Dolman, Henk Nijdam, Harm Ottenbros, Wim Schepers, Jos van der Vleuten, Gérard Vianen en Hubertus Zilverberg.

### Nei 1968
Neist dizze oerwinning, it hichtepunt yn syn yndrukwekkende karriêre, wûn Janssen ek noch in tal wichtige iendaagse klassikers. Hy hie ek sukses as baanhurdfytser; yn dy sport wûn er seis kear in seisdaagse, wêrfan trije kear tegearre mei de ferneamde hurdfytser Peter Post.

Ein 1972 hong er de fyts yn 'e wylgen. Yn totaal hie er doe 168 oerwinnings as profhurdfytser behelle. Nei syn hurdfytsperioade hat Janssen syn eigen fytsmerk op de merk brocht. Dat suksefol bedriuw fiert er no noch, mei syn beide soannen.

## Palmares
* Omgong fan Frankryk
** Winner 1968
** Punteklassemint 1964, 1965, 1967
* Wrâldkampioen profs 1964
* Kampioenskip fan Surich 1962
* Parys - Nice 1964
* Omgong fan Nederlân 1965
* Bordeaux - Parys 1966
* Parys - Lúksenboarch 1967
* Omgong fan Spanje 1967
* Super-Prestige Pernod 1967
* Ongong fan Mallorca 19 '67

## Keppeling om utens
* Webstee Jan Janssen.
Joop Zoetemelk

**Gerardus Joseph (Joop) Zoetemelk** (De Haach, 3 desimber 1946) is nei Jan Janssen de twadde Nederlânske hurdfytser dy't de einoerwinning yn de Omgong fan Frankryk wûn hat.

## Amateurtiid
As 18-jierrige debutearre Zoetemelk as hurdfytser by de amateurs. Yn dy perioade wûn hy ûnder oaren de *Tour de l'Avenir*, it *Circuit fan Mines* en de Omgong fan Jûgoslaavje. Mei it beheljen fan de Olympyske titel yn 1968 yn Meksiko op it ûnderdiel ploegetiidrit, tegearre mei Jan Krekel, Fedor den Hartog en René Pijnen, bruts hy foar altyd troch nei de wrâldtop.

## Proftiid
### 1970 - 1987
Yn 1970 tekene Zoetemelk in profkontrakt by Mars-Flandria. Rillegau die bliken dat er wier in omgongfytser wie; yn syn earste Omgong fan Frankryk, bygelyks, waard hy twadde yn it einklassemint, nei de Belch Eddy Merckx. Zoetemelk hat de Omgong fan Frankryk 16 kear fytst en alle kearen hat er dy ek útriden, beide faker as't in oare hurdfytser ea dien hat. Seis kear is er as twadde yn it einklassemint einige, wat him lykas de Frânsman Raymond Poulidor, de bynamme *De Ivige Twadde* joech. Oars as Poulidor sette Zoetemelk yn 1980 de kroan op syn wurk troch de einoerwinning yn de Omgong op te easkjen. Dat jier, fan 26 juny oant 20 july 1980, oer in totaal fan 3.842 km en 22 etappes, bleau er de twadde, de Nederlanner Hennie Kuiper, 6'55" foar. Zoetemelk riid doetiids foar it ferneamde Raleigh-team, tegearre mei de Nederlanners Gerrie Kneteman, Henk Lubberding, Bert Oosterbosch, Cees Priem, Bert Pronk, Jan Raas, Johan van de Velde en Leo van Vliet en de Belg Paul Wellens. Mei dit team dominearre Zoetemelk de ploegetiidritten.

### 1974
Yn 1974 foel Zoetemelk mei gefaar foar syn libben yn de wedstriid de *Midi Libre*. Der waard tocht dat er it net oerlibje soe, mar troch syn wilskrêft kaam hy it jier dêrop izersterk werom. Hy wûn dat jier 20 wedstriden, ûnder oaren *Parys-Nice*', de *Omgong fan Nederlân* en *Dwêrs troch Lausanne*. Yn de Omgong fan Frankryk wûn hy dat jier ien etappe en waard fiifde yn it einklassemint.

## Earelist
De earelist fan Zoetemelk is enoarm. Hy wurdt dêrom wol as de bêste hurdfytser ea fan Nederlân sjoen. Neist 10 etappeoerwinnings, 22 dagen it giele mouhimd, 6 kear twadde en ein kear winner fan it einklassemint fan de *Omgong fan Frankryk*, hat Zoetemelk ek noch ferskate grutte iendaagse klassiekers wûn:
* Nederlânsk kampioen op 'e wei 1971, 1973
* *Parys-Nice*  1974, 1975, 1979
* *Omgong fan Nederlân* 1977
* *Waalske Pylk* 1976
* *Parys-Tours* 1977, 1979
* *Omgong fan Spanje* 1979
* *Tirreno-Adriatico* 1985
* Wrâldkampioenskip op 'e wei 1985; mei 38 jier de âldste kampioen ea.
* *[[Amstel gold race]]* 1987
* *Omgong fan Frankryk* 1980

## Boarnen
*  - De Tour fan '80; Nieuw Amsterdam 2005.
*  - De 100 beste Nederlandse wielrenners aller tijden; Amsterdam/Antwerpen 1999.
Karlstad

**Karlstad** is de haadstêd fan de gemeente Karlstad yn it lânskip Värmland en de provinsje Värmlands län yn Sweden. De stêd hat in universiteit en in katedraal.

Karlstad leit oan de grutste mar fan Sweden, de Vänermar en oan de E18, dy't ûnder oare de Skandinavyske haadstêden Oslo en Stockholm meiïnoar ferbynt.

## Stedsbyld

File:Karlstad Cathedral.JPG|*Katedraal Karlstad*
File:Karlstad from Klaraborgsbron.JPG|*Karlstad fanôf de Klaraborgbrêge sjoen*
File:Älvgatan på andra sidan älven.JPG|*Houten huzen dy't de brân fan 1865 oerlibbe hawwe*
File:Karlstad Teatern (Värmlandsoperan).JPG|*Karlstad Teater*
File:East bridge karlstad 20061022 002.jpg|*De Eastbrêge*
File:Carlarnas_sluss.jpg|*Carlarnas sluss*, slûs út iere 19e iuw
File:Karlstad Biskopsgården.JPG|*Biskopshûs*
File:Värmlands_Museum_by_night.jpg|*Värmland Museum*
File:Värmlands museum.JPG|*It nije part fan Värmland Museum*
File:Rådhuset Karlstad.JPG|*Stedhûs Karlstad*


## Ferneamde lju út Karlstad
* Zarah Leander, Sweedske aktrise en sjongster
* Gustaf Fröding, ien fan de grutte Sweedske dichters, waard tichtby Karlstad berne.
* Sten Rudholm, lid fan de Sweedske Akademy
Mantgumer Feart

De **Mantgumer Feart** (*Offisjeel Frysk*) is in feart yn de gemeente Ljouwert (53°07'48" N - 5°43'37" E).

De Mantgumer Feart ferbynt Mantgum mei De Swette. It eastlike part is in hast hielendal rjochte feart troch de Nijlannen, dy't de grins foarmet tusken it Jorwerter Nijlân en it Mantgumer Nijlân. Binnendyks draaide de feart eartiids oan de noardkant om Mantgum hinne, en hie fia oare fearten dan ferbining mei de Jaanfeart. As opfeart brûkte Mantgum twa sleatten, út in ferkaveling mei seis.

De noardlikste, dy't fan Hokswier it doarp yn gong wie lykwols it wichtichst en yn de 20e iuw foarme dy de rin fan de feart, wylst de âlde rin net mear brûkt waard. Oan de ein fan de 20e iuw binne yn Mantgum tusken it doarp en dy âlde rin wetterwiken oanlein, dat dy is no wer iepene as ferbining mei it rekreaasjewetter. De Mantgummer Feart komt no út by it Mantgumer spoardok.

De namme *Mantgumer Feart* jildt mei yngong fan 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Mantgumervaart*.

## Sjoch ek
* Wetters yn Fryslân