open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adolf fan Nassau (1540-1568)

Greve **Adolf fan Nassau** (Dillenburg, 11 july 1540 –  Heiligerlee, 23 maaie 1568) wie de fjirde soan fan Willem de Rike en Juliana fan Stolbergen de op ien nei jongste broer fan Willem fan Oranje (Willem de Swijer).

Adolf studearre yn Wittenberg. Hy fjochte yn 1566 tsjin de Turken dy't hieltiid fierder Europa ynkrongen. Yn 1568, doe't syn broer Willem de Swijer de wapens opnaam tsjin Filips II, stride er oan dy syn side yn Brabân. Dêrnei gie Adolf yn it leger fan syn oare broer Loadewyk mei nei 't noarden fan de Nederlannen, dêr't er by Heiligerlee sneuvele. De Spaanske troepen waarden by Heiligerlee oanfierd fan Jan fan Ligne. De Slach by Heiligerlee waard wol troch de troepen fan Willem fan Oranje wûn, mar Alva wist it effekt dêrfan teneat te dwaan troch 5 juny 1568 de greven Egmont en Horne yn Brussel te ûnthalzgjen.

## Stambeam

## Sneuvele by Heiligerlee
 
Adolf stoar yn de Slach by Heiligerlee (1568), dy't troch syn broer Loadewyk wûn waard. Neidat de steatske troepen de Spanjerts ynsletten hienen sloech it hynder fan Adolf op 'e rin. Hy bedarre mids de Spaanske troepen en de Greve fan Aremberg stoarte him persoanlik op Adolf en deade him en twa ruters dy't him te help kamen. Koart skoft dêrnei waard de Greve fan Aremberg sels delsketten en stoar ek. It is net witten oft greve Adolf weromfûn is. Dêr gean ferskillende ferhalen oer:

*Greve Adolf fan Nassau en Johan de Ligne, greve fan Aremberg soene tegearre opbierd wêze yn de kleastertsjerke fan Mons Sinaï. Letter soe Adolf oerbrocht wêze nei Midwolda en dêrnei nei de Grutte Tsjerke fan Emden.
*Adolf fan Nassau soe opbierd wêze yn de kleastertsjerke en mei militêre eare byset wêze yn it kastiel yn Wedde. Dêrwei soe er oerbrocht wêze nei in stamslot yn East-Fryslân.

Wierskynlik is hy byset yn de Grutte Tsjerke fan Emden om't it kastiel yn Wedde, de Wedderborg, in middelpunt fan de striid yn de Tachtichjierrige Oarloch bleau. De Grutte Tsjerke yn Emden dêrfoaroer wie in taflechtsoarde foar Nederlânske protestanten wurden, boppedat is it harnas fan de greve noch altyd te sjen yn it riedhûs fan Emden. Dat it liket dêrop dat syn lichem wis wol nei Emden brocht is. Allinne is it net wis dat er dêr ek bedobbe is. De stedsargiven sizze neat oer in begraffenis fan de greve en de tsjerke is yn de Twadde Wrâldkriich swier skansearre, dat fan it ynterieur is hast neat oerbleaun. It lêste rêstplak fan Adolf is noch altyd ûnbekend.

## Neitins
It fjirde kûplet fan it Wilhelmus neamt Adolf mei klam: 

:*Lyf en goet al te samen*
:*Heb ick u niet verschoont,*
:*Mijn broeders hooch van Namen*
:*Hebbent u oock vertoont:*
:*Graef Adolff is ghebleven*
:*In Vriesland in den slaech,*
:*Syn Siel int ewich Leven*
:*Verwacht den Jongsten dach*
Mook

**Mook** is in tsjerkedoarp yn de Nederlânske gemeente Mook en Middelaar, yn it fierste noarden fan de provinsje Limburch. It is ek it haadplak fan de gemeente.

Op 1 jannewaris 2011 hie Mook 3.045 ynwenners. Mook leit yn in natuerlânskip oan de Maas.

Mook is ferneamd troch de Mookerheide, in bosk- en heidekrite dêr't yn 1574 de Slach op de Mookerheide wie.

## Foto's

Ofbyld:Mook, voormalig stadhuis foto3 2010-06-21 11.59.JPG|*Mook, earder stedhûs*
Ofbyld:Mook, de Sint-Antoniuskerk RM30073 IMG 8394 2021-02-22 13.54.jpg|*Mook, tsjerke*
Ofbyld:Mookerplas, panorama2 foto2 2010-06-21 12.22.JPG|*Mookerplas*
Hindrik fan Nassau

Greve **Hindrik fan Nassau** (Slot Dillenburg, 15 oktober 1550 — Mook, 14 april 1574) wie de jongste broer fan Willem fan Oranje.

## Ut syn libben
Hindrik wie it tolfde en lêste bern fan Willem de Rike en grevinne Juliana fan Stolberg.

Hy studearre fan syn 14e ôf yn Leuven ûnder tafersjoch fan syn âldste broer Willem. Nei in stúdzje yn Straatsburg naam er tsjinst yn it leger fan de Frânske Hugenoaten laat fan Gaspard de Coligny, heit fan Louise de Coligny, wêrmei't er meidie oan de Slach fan Montcontour op 3 oktober 1569.

Al yn 1572 die Hindrik mei oan Willem syn twadde ynfaazje yn de Nederlannen. Meidat dy mislearre gie er werom nei Dillenburg om dêr yn nije fjildtocht mei ta te rieden. Yn 1574 luts Hindrik mei de Frânske en Dútske legers nei Leien; op de Mookerheide waarden sy lykwols opkeard troch Spaanske troepen. Yn de Slach op de Mookerheide sneuvele er (tegearre mei syn broer Loadewyk). Harren lichems waarden nea weromfûn.
Balthasar Gerards

**Balthasar Gerards**, berne as **Balthasar Gérard** (Vuillafans, sa'n 1557 - Delft, 14 july 1584), wie de moardner fan prins Willem fan Oranje. Hy skeat twa kear mei in pear pistoalen en waard dêrnei berjochte, feroardiele en eksekutearre.

Gérard waard berne yn Franche-Comté (dat doe by it Hillige Roomske Ryk hearde en dêrnei oan Frankryk). Hy kaam út in roomsk-katolike hûshâlding mei 11 bern en wie in grut bewûnderer fan Filips II, kening fan Spanje en de Nederlannen. Hy studearre rjochten oan de universiteit fan Dole. Op 15 maart 1580 hie kening Filips in beleanning fan 25.000 kroanen, adelstân en in erflik fermogen útloofd oan elkenien dy't Willem de Swijer deadzje of finzen nimme soe, dy't er yn syn dekreet in "pleach foar it hiele kristendom en de fijân fan it minsklik geslacht" neamde.

## Literatuer
*  (1984), *Balthasar G.*, Syndikaat (Amsterdam) ISBN 9789067190022
*  (1983), *Balthazar Gerards, Moordenaar en martelaar*, Rodopi (Amsterdam) ISBN 9789062036356
Smeekskrift fan de Eallju

It **Smeekskrift fan de Eallju** wie yn it foarspul fan de Tachtichjierrige Oarloch yn de Nederlannen, in fersykskrift dat likernôch 200 net wapenen eallju, ferienen yn it Eedferbûn fan de Eallju laat fan  Hindrik fan Brederode, op 5 april 1566 oanbeaen oan de lânfâdesse Margareta fan Parma. Hja fregen op freedseme wize om it fersêftsjen fan de plakkaten.

By it oanbieden fan it smeekskrift waarden de eallju foar it earst 'geuzen' neamd. It "súkses" fan de aksje hie fan gefolgen dat de kalvinisten harren tenei iepenlik oppenearje koenen (sn. hagepreken). 

It Smeekskrift hie fierder, lykas it twadde (30 july 1566) en it tredde Smeekskrift (febrewaris 1567), gjin praktysk resultaat.
Margareta fan Parma

**Margareta fan Parma** (Oudenaarde, 5 july 1522 - Ortona, 18 jannewaris 1586) wie lânfâdesse foar Filips II oer de Nederlannen fan 1559 oant 1567, doe't de Hartoch fan Alva nei de Nederlannen stjoerd waard. Sy wie in ûnechte dochter fan Karel V en Johanna Maria fan der Gheynst. Sy wie hartoginne fan Florâns, Parma en Piacenza troch har houlikken.

## Histoaryske romans
Dr. Jane de Iongh skreau oer har de histoaryske roman *Madama, Margaretha van Oostenrijk, Hertogin van Parma en Piacenza 1522 - 1586*, Querido, Amsterdam, 1967. Ek Jan Siebelink hat in roman *Margaretha* (2002) oer har libben skreaun.

## Keppeling om utens
* Portret yn Digitaal Frouljusleksikon
Hagepreek

In **hagepreek** is in tsjerketsjinst yn de iepen loft.

Hagepreken waarden yn de Nederlannen in protte holden troch kalvinisten yn 1566 en de folgjende jierren, omdat iepenlike leuawensútoefening har ferbean wie. By de dunen fan Dishoek op Walcheren wie yn 1566 de earste hagepreek fan Nederlân.
Itselde jier waard yn it doarp Zemst ek in hagepreek holden. Fan dêr út bedrigen de protestanten de katolike *status quo* yn sawol Mechelen, Vilvoorde as Brussel. De Luteranen holden yn de 16e iuw hagepreken op ûnder oaren op it Kiel by Antwerpen hagepreken.

By Ofskieding, in spjalt yn it Nederlânsk protestantske tsjerkgenoatskip yn 1834, waard demonstratyf weromgrepen op iepenloft godstsjinstoefeningen.

In no noch bekend plak dêr't eartiids hagepreken holden waarden is it hunebêd *[[D49 (hunebed)|Papeloze kerk]]* ûnder  Schoonoord yn Drinte. Fan 2006 ôf wurde dêr hagepreken hâlden yn it Drintsk, jin oppenearje har no lykwols net mear tsjin de Tsjerke fan Rome mar wol de oekumene befoarderje.
Willem George Friso fan Nassau-Dietz

**Willem George Friso van Nassau-Dietz** (Ljouwert, 24 juny 1685 - Ljouwert, 25 juny 1686) wie de âldste soan fan Hindrik Kasimir II fan Nassau-Dietz en Henriëtte Amalia fan Anhalt-Dessau.
Kompjûterkloft

Mei in **kompjûterkloft** (*[[Ingelsk]] computer cloud*) wurdt it model beskreaun foar it ynhieren of it brûken op ôfstân fan kompjûterapparatuer, -programmatuer of -ûnthâldkapasiteit. By dy ûnthâldkapasiteit giet it benammen om it bewarjen fan gegevens. Skematysk wurdt *binnen in wolkje* oanjûn hokker mooglikheden de brûker oanbean wurde. No is it brûken fan rekkenromte op in oar syn rekkenreau al sa âld as it ynternet, ommers foar it ferstjoeren fan e-post of it besykjen fan in webstee lizze jo beslach op rekkenromte fan webtsjinners of bygelyks dy kedizer dy't dat webstee fersoarget. Mar ek de minsken mei minder goede bedoelings brûke kompjûterromte fan oaren, somtiden dy fan jo, it saneamde botnet.

## Kompjûterkloften yn skiften

* IaaS (*Infrastructure as a Service*) –kompjûterkloften biede brûkers tagong ta apparatuer lykas rekkenreauwen, netwurken en ûnthâldkapasiteit (benammen foar it bewarjen fan gegevens). By IaaS stelle de brûkers sels de eigen kompjûterkloft gear. Se binne foar de kar, de ynstallaasje en it funksjonearjen sels ferantwurdlik.
* PaaS (*Platform as a Service*) –kompjûterkloften biede brûkers tagong ta programma's, of krekt ta de spesifike stipe nedich foar it draaien fan programma's, dy't rekken- en bewarkapasiteit oanpasse kinne. Mei PaaS meitsje de brûkers eigen tapassings yn programma's dy't oanbean wurde, of litte tapassings útfiere yn in programma-omjouwing sa't dy troch de tsjinstferliener oanbean en ûnderholden wurdt.
* SaaS (*Software as a Service*) –kompjûterkoften biede brûkers tagong ta programmasamlings en tapassingsprogramma's. SaaS-tsjinstferlieners biede kar út programma's dy't op harren apparatuer rint. SaaS wurdt ek as *Software on demand* (Programmatuer nei fraach) oantsjutten.

## Warskôging

Krekt as by it brûken fan yngewikkelde bankprodukten, hawwe de brûkers fan ferskate kompjûterkloften faak gjin idee mear wa oan it rekkenreau wurket en wêr't soks plakfynt. Soks kin grutte problemen opsmite foar jo persoanlike gegevens of dy fan jo klanten. De ynfierder fan 'e gegevens hat de soarch foar de privacy.
Jan Simons Hager

**Jan Simons Hager** (om 1734? - ?) wie in Frysk dichter út Skearnegoutum.

Hager skreau yn 1814 en 1815 fûle Fryske gedichten tsjin keizer Napoleon.
Jan Meile Haga

**Jan Meile Haga** (Snits, 16 maart 1891 - Amsterdam, 1984) wie in bankdirekteur. Fan 1940 ôf wie er direkteur fan de *[[Amsterdamske Bank|Amsterdamsche Bank]]*.
William Joseph Simmons

**William Joseph Simmons** (Harpersville (Alabama), 6 maaie 1880 - 18 maaie 1945) wie de stichter fan de twadde Ku Klux Klan yn 1915.

Simmons wie in soan fan psychiater Calvind Henry Simmons en Lavonia David. Hy focht mei yn de Spaansk-Amerikaanske Oarloch.

## Publikaasjes
**The Ku Klux Klan* (1917)
**ABC of the Invisible Empire, Knights of the Ku Klux Klan* (1920)
**The Klan Unmasked* (1924)
**America's menace; Or, The Enemy Within (An Epitome)* (1926)
**The Ku Klux Klan: Yesterday, Today and Forever* (1930er jierren)
Kaysersberg

**Kaysersberg** is in plak en eardere gemeente yn it Frânske departemint Haut-Rhin (regio Elzas). It plak makket diel út fan it arrondissemint Colmar-Ribeauvillé.

## Geografy
It oerflak fan Kaysersberg bedraacht 24,8 km².

## Skiednis
De ryksstêd Kaysersberg wie eartiids lid fan it Tsienstêdebûn fan 'e Elzas.

## Bylden fan Kaysersberg

Hiking in Kaysersberg (2).jpg|Kapel en fakwurkhûzen.
Holy Cross church in Kaysersberg (2).jpg|Hillich Krústsjerke.
Holy Cross church in Kaysersberg (7).jpg|Passy-alter Hillich Krústsjerke.
Town hall of Kaysersberg (3).jpg|Renêssânse stedhûs.


Maison natale du Dr. Schweitzer-Kaysersberg (2).jpg|It Albert Schweitzer museum
60-66 rue du General-de-Gaulle in Kaysersberg.jpg|Rue du General-de-Gaulle
Castle of Kaysersberg (3).jpg|It kastiel fan Kaysersberg.
Kaysersberg FontConstantin 02.JPG|Konstantynfontein.


## Berne
* Albert Schweitzer (14 jannewaris 1875-4 septimber 1965), Dútsk arts, teolooch, musikus, filosoof en Nobelpriiswinner
Amsterdamske Bank

De **Amsterdamske Bank (''Amsterdamsche Bank'')** (AB) is in eardere Nederlânske bank. De bank waard 1871 oprjochte troch in tal benammen Dútske banken, laat fan de *Bank für Handel und Industrie* út Darmstadt. Yn 1964 gienen de *Amsterdamsche Bank* en de *[[Rotterdamsche Bank]]* (earder Robaver) byelkoar en waarden ta AMRO Bank.

## Skiednis
Dútslân sike nei mooglikheden om te ynvestearjen yn útlânske bedriuwen, troch belizzen mei de herstelbetalingen dy't Frankryk betelle hie nei de Frânsk-Pruisyske oarloch (1870-1871). Mei de oprjochting fan AB sochten jin nei menieren om de Dútske en Nederlânske jildmerken mear mei elkoar te ferbinen. AB hie in hechte bân mei de Amsterdamske diamantyndustry, maar warde him ek op de oandielemerk.

AB rjochte 1901 har earste dochterûndernimming op, it *Amsterdamsch Wisselkantoor*, dat in selsstannich bedriuw wie. Rillegau soe *Amsterdamsch Wisselkantoor* festigingen iepenje yn Utert, Eindhoven, Almelo en Ynskedee. Letter soene alle kantoaren opnaam wurde yn it memmebedriuw en as kantoaren fan AB fierdergean.

De *Amsterdamsche Bank* krige ek belangen yn ferskate provinsjale banken, lykas de *Helmondsche Bank* en de *Heerlener Bank*. Fan 1911 ôf waard it foarbyld fan Robaver folge en naam AB in grut tal lokale banken oer.  Foar de finansjierring fan de Belgyske diamantyndustry waard yn Antwerpen yn 1937 de *Amsterdamsche Bank voor België* oprjochte.

Yn 1939 hienen AB en Robaver útwurke fúzjeplannen klear te lizzen, mar holden dy yn it laat doe't der op like dat it hast net oars koe dat Nederlân belutsen wurde soe by de Twadde Wrâldkriich. Begjin 1940 naam AB yn Alkmaar *Noordhollandsch Landbouwcrediet* oer, in bank wêr't AB ek oan de widze stien hie. 
Fierwei de belangrykste bankfúzje wie lykwols de oername fan de Incasso Bank mei 1 jannewaris 1948.

Nei de oarloch wie de AB mei trije oare grutte Europeeske banken behelle by de opset fan it *European Advisory Committee*, dat him ûntjaan soe ta de *Banque Européenne de Crédit à Moyen Terme* yn 1967.
Joan Blaeu

**Dr Jan (Joan) Willems. Blaeu** (Alkmaar, 23 septimber 1596 - Amsterdam, 28 maaie 1673) wie in Nederlânske drukker, kartograaf en útjouwer fan ferneamde atlassen.

Blaeu waard de offisjele kartograaf fan de Feriene Eastyndyske Kompanjy.

## Kaarten fan Blaeu

Ofbyld:Nova et Accuratissima Terrarum Orbis Tabula (J.Blaeu, 1664).jpg| *Wrâld*
Ofbyld:1664 Svecia+ Blaeu HR.JPG| *Skandinaavje*
Ofbyld:Blaeu 1645 - Novus XVII Inferioris Germaniæ Provinciarum typus.jpg| *Feriene Nederlannen*
Ofbyld:Schouwen Duiveland 1664 Blaeu HR.JPG| *Schouwen Duiveland*


## Sjoch ek
*Jan Janssonius
*Melchisédech Thévenot

## Keppelings om utens
* De folsleine atlas ''Toonneel des Aerdrycks''
* Digitale ferzje fan it earste diel Atlas Novus
* Materiaal fan Willem Blaeu op it ''Geheugen van Nederland''
* Materiaal fan Joan Blaeu op it ''Geheugen van Nederland''
* [Stêdeboek fan de Feriene Nederlannen 1652](http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=citymap&action=browse&fileName=gmd6m/g6004m/g6004am/gct00129/ct_browse.db&displayType=3&maxCols=3&recNum=0&itemLink=r?ammem/gmd:@filreq(@field(NUMBER+@band(g6004am+gct00129))+@field(COLLID+citymap))&title2=Toonneel%20der%20steden%20van%20de%20Vereenighde%20Nederlanden,%20met%20hare%20beschrijvingen%20%2f%20uytgegeven%20by%20Joan%20Blaeu.&linkText=Back+to+bibliographic+information)
* [Stêdeboeken fan de Nederlannen (Latyn)](http://dpc.uba.uva.nl/cgi/i/image/image-idx?page=index;c=atlas;lang=nl;tpl=delenOverzicht.tpl;filename=atlas_Kaartenzl%201800%20A9.chnk;titel=Stedenboeken%20van%20de%20Nederlanden,%20eerste%20editie%20(in%20het%20latijn))
* [Stêdeboeken fan Itaalje (Latyn)](http://dpc.uba.uva.nl/cgi/i/image/image-idx?page=index;c=atlas;lang=nl;tpl=delenOverzicht.tpl;filename=atlas_OTM%20Kaartenzl%201808%20A%2021-25.chnk;titel=Stedenboeken%20van%20Italië%20(in%20het%20latijn))
Sijo Kornelis Thoden fan Velzen

**Sijo Kornelis Thoden fan Velzen** of **Syo Kornelius Thoden van Velzen** (Aldtsjerk, 26 novimber 1809 - Warnsveld, 1900) wie in teolooch.

Fan Velzen stamme út in Eastfrysk predikantelaach. Hy stie yn Mitselwier (1835-38), Wolvegea (1838-42), Nymwegen (1842-46) en Ljouwert (1846-1883). Hy wie in fertsjintwurdiger fan de Grinzer rjochting.

Fan Velzen wie in Kristosintrysk tinker, dy't in soad klam lei op it evangelyske libben. It wie in selsstannich tinkende minske dy't de dûmnyssteek ferruile foar de hege hoed. Hy wie in pleiter foar spiritisme en tsjin lykferbaarning. Hy skreau tal fan praktysk-teologyske boeken. Ek wie er lang foarsitter fan it *Friesch Godgeleerd Gezelschap*.
Thomas Herbaius

**Thomas Herbaius** (Hjerbeam, om 1570 - Ljouwert, 16 maaie 1613) wie advokaat-fiskaal of prokureur-generaal fan it Hof fan Fryslân.

Hy wie in sêftsinnich man, dy't der út pykte as rjochtsgelearde, mar ek as letterkundige. Ta syn freonerûnte hearden Nikolaas Mullerius, Pierius Winsemius, D. Leontius, J. Lenzius, Godfried Sopingius, Sibrand Siccama, H. Bouricius, G. Hardomans, Marcus Lycklama en syn útjouwer Joan Saeckma.
Achilles

**Achilles** (Latyn) of **Achilleus** (Aldgryksk: Ἀχιλλεύς is in figuer út de Grykske mytology. Hy is de belangrykste held út de Trojaanske Oarloch en haadpersoan fan Homêros syn boek, *Ilias*. Homêros beskriuwt him as de kreaste, de dapperste, sterkste en ferhevenste fan alle helden. Yn lettere leginden fan Statius wurdt beskreaun dat Achilles syn hakke allinne kwetsber wie. Dat soe ek syn dea wurde, doe't hy troch in giftige pylk yn syn hakke rekke waard. De term 'Achilles hakke' hat sadwaande de betsjutting krigen fan immen syn swakke punt.

Achilles wie de soan fan Peleus, kening fan de Myrmidonen yn it Grykske Tessaalje, en de Nereïde Thetis, de dochter fan Nereus, de pakesizzer fan Aiakos (*Aeacus*) dat in neisiet fan Seus.

Achilles wie stjerlik, mar troch syn mem ûnkwetsber makke, útsein syn hakke dêr't syn mem him fêsthâlde doe't sy him ûnderdompele yn de Styks (rivier yn Hades, de ûnderwrâld). De Styks makke elkenien dy't dêryn baaie ûnkwetsber. Hy rekke belutsen yn de Trojaanske oarloch troch in rúzje mei Agamemnon, foaroanman fan de Griken, oer in faam Briseis. Ut wrok frege hy syn mem om de goden te bewegen de Trojanen stipe te jaan, mar dat late úteinlik ta de dea fan syn bêste freon Patroklus. Dêrop deade hy de Trojaanske held Hektor mar syn hiel soe him needlottige wurde doe hy dêr troffen waard troch in pyl fan de held Paris en stoar.
Jo Boer

*Jo Boer (1895-1971), Nederlânsk arsjitekt
*Jo Boer (1906-1985), Nederlânsk bestjoerder en skriuwer
*Jo Boer (1907-1993), Nederlânsk skriuwster
Johannes Vingboons

**Johannes Vingboons** (1616/1617 - Amsterdam, 20 july 1670) wie in Nederlânsk kartograaf en akwarellist.

## Biografy
Vingboons kaam út in keunstsinnige hûshâlding. Heit David Vinckboons (1576-1632) wie skilder en syn bruorren Philips Vingboons en Justus Vingboons wienen arsjitekt. Johannes Vinboons bleau frijfeint en wenne mei in grut part fan syn famylje yn de wente anneks atelier oan de Sint Antoniesbreestrjitte, hoeke Salamanderstege, no nûmer 64, yn Amsterdam. Hy krige ûnderrjocht fan syn heit yn it meitsjen fan kaarten, tekenjen en skilderjen.

Nei har' heite dea namen de soannen it pân yn gebrûk as útjouwerij en drukkerij en brochten harren wurk yn eigen behear út: ûntwerptekeningen foar gebouwen fan de twa arsjitekten, lânkaarten en globes fan Johannes. Fiif fan de seis soannen binne koart as langer oant wurk west en faak arbeiden sy mei-elkoar op. Fan sa'n 1640 oant syn dea yn 1670 wie  Johannes kaartemakker en akwarellist yn tsjinst fan de útjouwerij fan de Amsterdamske kaartmakker Joan Blaeu.

Vingboons kombinearre sy ambachtlik fakmanskip as kartograaf mei syn artistike kwaliteiten as akwarellist en koe him sa hieltyd mear talizze op it meitsjen fan akwarellen fan eksoatyske kriten. Dy platen basearre er op oanwizings en stuaasjesketsen dy't skippers, stjoerlju en keaplju fan harren reizen meinamen yn opdracht fan de VOC en WIC. Hy makke stedsgesichten, plattegrûnen, kustprofilen en seekaarten en kombinearre dielen dêrfan ta in unike rige tekeningen dy't in byld jouwe fan de doetiids bekende wrâld dy't foar de Nederlânske hannelsposysje fan belang wie. Dy kaarten, plattegrûnen of oansichten binne foar dy kriten no faak de âldst bekende.

It wurk fan Vingboons wie unyk en yn syn tiid al in sammelobjekt dat rike lju graach hawwe woenen. It grutste tal, in searje fan 130 akwarellen ynbûn yn trije atlassen, waard 1654 oankocht troch keninginne Kristina I fan Sweden. Nei har dea kamen de atlassen oan Paus Aleksander VIII, sadwaande hat de bibleteek fan it Fatikaan se no op 'e noed. De op ien nei grutste kolleksje, goed hûndert wurken, is yn it besit fan it Nasjonaal Argyf yn De Haach. In lyts tal akwarellen is opnaam yn de bibleteek fan de famylje De Medici yn Florence. Fjouwer sinjearre kaarten op perkamint dy't meielkoar de hiele wrâld sjen litte binne part fan de samling fan it Nederlânsk Skipfeartmuseum yn Amsterdam.

## Keppelings om utens
* De akwarellen fan Johannes Vingboons online yn de Atlas of Mutual Heritage
* Johannes Vingboons yn it Nasjonaal Argyf
Hielke Bakker

**Hielke Bakker** (Ljouwert, 5 jannewaris 1875 - Amsterdam, septimber 1949)
wie in Herfoarme predikant.

Bakker stie as predikant yn Wikel (1899-1904), Wâldsein (1904-1909) en Koudum (1909-14). Dêrnei wie er predikant yn Amsterdam fan 1914 oant 1941.

Hy skreau *Nu ik veertig jaar dominee ben...* (útj. H. Veenman & zonen Wageningen, 1939) mei oantinkens oan de Súdwesthoeke.

## Keppeling om utens
* Oer Bakker syn Koudumer tiid
Drûchmakkerij

In **drûchmakkerij** is in polder dy't ûntstien is troch it drûchlizzen fan in troch de natuer of ferfeanting foarme mar as oar grut iepen wetter. Meidat in drûchmakkerij hast folslein troch minsken ynrjochte wurde koe, is it in ultime foarm fan in kultuerlânskip.

## Nederlânske drûchmakkerijen
* 1612 Beemster
* 1614 Zoetermeerske Marpolder
* 1622 Purmer
* 1626 Wide Wormer
* 1627 Bijlmermar
* 1629 Watergraafsmar
* 1631 Heerhugowaard
* 1635 Skermer
* 1643 Starnmar
* 1840 Zuidplaspolder
* 1846 Anna Paulownapolder
* 1852 Haarlimmermar
* 1874 Prins Alexanderpolder
* 1930 Wieringermar
* 1942 Noardeastpolder (Suderleech)
* 1957 Eastlik Flevolân
* 1968 Sudlik Flevolân

### Yn Fryslân
* 1613 Noard- en Súd Starumer mar
* Heanmar 
* Warkumermar
* Parregeastermar

## Drûchmakkerijen yn it bûtenlân
*1623 Bormerkoog by Friedrichstadt, Sleeswyk, Dútslân
*1626 De Moeren (yn de Westhoek, op de grins fan België en Frankryk)
*1850 Whittlesey Mere, Ingelân
*1875 Lammefjord, Denemarken
*1964 Hachirogata, Japan
*1991 Ynternasjonale Lofthaven Kansai, Japan
*2006 Saemangeum, Súd-Korea

## Literatuer
*  (2009), *Hollandse polders*. Utjouwerij Boom
Henricus Meurs

**Henricus Meurs** wie yn de 17e iuw in brûnsjitter yn Amsterdam.

## Priuwke fan syn wurk
* Kanon van de Witte Leeuw
Reinhard Heydrich

**Reinhard Tristan Eugen Heydrich** (Halle (Saale), 7 maart 1904 – Praach, 4 juny 1942) wie in wreed ferneamd Dútsk nazylieder, mei de bynammen *De slachter fan Praach*, *De beul fan Praach* en *It Blonde Bist*.

Hy wie SS-*[[Obergruppenführer]]* (generaal) en *General der Polizei*, sjef fan it SS-Reichssicherheitshauptamt (de Gestapo en Kripo foelen dêr ek ûnder) en *Stellvertretender Reichsprotektor* (plakferfangend protektor) fan Bohemen en Moraavje. Augustus 1940 waard er presidint fan Ynterpol (it ynternasjonale plysje-agintskip). Heydrich siet jannewaris 1942 de Wannseekonferinsje foar, dêr't de "Die Endlösung der Judenfrage" ('úteinlike oplossing foar it Joadsk probleem') tared waard — de deportaasje en ferneatiging fan alle joaden yn beset Europa.

Skiedhundigen beskôgje him as de swartste figuer fan de Nazy-elite; Adolf Hitler doopte him "de man mei it izeren hert". Hy wie stichter en haad fan de Sicherheitsdienst (SD), in ynljochtinge-organisaasje dy't tsjinstânners fan de Nazypartij ûndersykje en neutralisearje moast; dat barde middels arrestaasjes, deportaasjes en moardzjen. Heydrich wie ek mei-organisator fan de Kristallnacht, in rige oanfallen op joaden en har besittings yn hiel Nazy-Dútslân en parten fan Eastenryk op 9–10 novimber 1938. Dy oanfallen waarden útfierd troch SA-manlju en boargers; in foarspul fan de Holocaust. Yn Praach besocht Heydrich de opposysje tsjin de Nazy-besetting op te kearen troch de Tsjechyske kultuer del te twingen en leden fan it Tsjechysk ferset te deportearjen en te eksekutearjen.

Op 27 maaie 1942 waard in oanslach, koadenamme Operaasje Anthropoid, op Heydrich dien yn Praach troch Tsjecho-Slowaakske soldaten dy't troch de Britten treend wienen en dy't stjoerd wiene troch it Tsjecho-Slowaaksk regear-om-utens. Heydrich stoar in wike letter oan syn ferwûnings. De geheime tsjinst keppele de moardners oan de doarpen Lidice en Ležáky. Lidice waard mei de grûn lyk makke; alle manlju waarden deasketten, en útsein in hantsjefol, waarden alle froulju en bern ôffierd en deadien yn konsintraasjekampen.

## Sjoch ek
* Wannseekonferinsje
Webloch

In **webloch** of koarter in **bloch** is soarte fan deiboek, dat op de eigen webside byholden wurdt. Minsken fan kwizekwânsje lykas politisy, skriuwers en artysten hâlde langer allegearre in bloch by. Soks jout harren gelegenheid om yn kontakt te stean mei stimmers, lêzers en folgers. Dy kinne dan meastal ek reaksjes jaan. Foar de hanneling brûke jo it tiidwurd *blogje*. De term 'webloch' waard yntrodusearre yn 1997.

## Mikrobloch
In nijere foarm is twitterje, dêrby kinne jo op alle tiden fan 'e dei jo folgers op 'e hichte hâlde fan jo dwaan en litten.
Werner Herzog

**Werner Herzog Stipetić** (München, 5 septimber 1942) is in Dútsk filmregisseur, filmprodusint, senarioskriuwer en akteur.

Mei Volker Schlöndorff, Alexander Kluge, Rainer Werner Fassbinder en Wim Wenders wie er ien fan de meast wichtige regisseurs gan de Dútske auteursfilm fan nei de oarloch dy't fan ein jierren sechtich furoare makke yn de ynternasjonale sinema.

Herzog wurke geregeldwei mei de Dútske akteur Klaus Kinski. Tusken 1972 en 1987 makken sy tegearre fiif films. 

Ut en troch aktearret Herzog sels ek. Yn 2019-2020 hied er in opsjenjaande rol as 'de Kliïnt' yn 'e *[[Star Wars]]*-searje *[[The Mandalorian]]*.

## Filmografy
* 1962: *[[Herakles (film)|Herakles]]*
* 1964: *Spiel im Sand*
* 1967: *Die beispiellose Verteidigung der Festung Deutschkreutz*
* 1968: *Lebenszeichen*
* 1968: *Letzte Worte*
* 1968: *Die fliegende Ärzte von Ostafrika*
* 1968: *Maßnahmen gegen Fanatiker*
* 1970: *Auch Zwerge haben klein angefangen*
* 1970: *Fata Morgana*
* 1970: *Niedrig gilt das Geld auf dieser Welt*
* 1971: *Behinderte Zukunft*
* 1971: *Land des Schweigens und der Dunkelheit*
* 1972: *[[Aguirre, the Wrath of God|Aguirre, der Zorn Gottes]]*
* 1974: *Die große Ekstase des Bildschnitzers Steiner*
* 1974: *[[Jeder für sich und Gott gegen alle]]*
* 1976: *[[Stroszek]]*
* 1976: *[[Herz aus Glas]]*
* 1976: *How Much Wood Would a Woodchuck Chuck*
* 1976: *Mit mir will keiner spielen *
* 1977: *La Soufrière - Warten auf eine unausweichliche Katastrophe*
* 1979: **
* 1979: *[[Woyzeck (film)|Woyzeck]]*
* 1980: *Glaube und Währung*
* 1980: *God's Angry Man*
* 1980: *Huie's Predigt*
* 1982: *[[Fitzcarraldo]]*
* 1984: *Ballade vom kleinen Soldaten*
* 1984: *Gasherbrum - Der leuchtende Berg*
* 1984: *Wo die grünen Ameisen träumen / Where the Green Ants Dream*
* 1987: *[[Cobra Verde]]*
* 1988: *Les Gaulois*
* 1990: *Echos aus einem düsteren Reich*
* 1990: *Wodaabe - Hirten der Sonne*
* 1991: *Das exzentrische Privattheater des Maharadjah von Udaipur*
* 1991: *Cerro Torre: Schrei aus Stein*
* 1992: *Lektionen in Finsternis*
* 1993: *Glocken aus der Tiefe*
* 1994: *Die Verwandlung der Welt in Musik*
* 1995: *Gesualdo - Tod für fünf Stimmen*
* 1997: *Little Dieter Needs to Fly*
* 1999: *Mein liebster Feind - Klaus Kinski*
* 1999: *Schwingungen der Hoffnung (Julianes Sturz in den Dschungel)*
* 2001: *Invincible / Unbesiegbar*
* 2001: *Pilgrimage*
* 2002: *Ten Minutes Older: The Cello (segment: Ten thousand years older)*
* 2003: *[[Wheel of Time (film)|Wheel of Time]]*
* 2004: *The White Diamond*
* 2005: *Grizzly Man*
* 2005: *The Wild Blue Yonder*
* 2006: *[[Rescue Dawn]]*
* 2008: *Encounters at the End of the World*
* 2009: *[[Bad Lieutenant: Port of Call - New Orleans]]*
* 2009: *La Bohème*
* 2009: *My Son, My Son, What Have Ye Done*
* 2010: *Cave of Forgotten Dreams*
* 2011: *Into the Abyss*

## Keppeling om utens
* Officiële website
Ryksmuseum Twinte

It **Ryksmuseum Twinte** is in museum foar âlde en nije keunst yn Ynskedee.

It museum is ûntstien út de samling fan tekstylfabrikant Jan Bernard van Heek (tachtich stikken – fral skilderijen – út it tiidrek Midsiuwen oant en mei de 19e iuw) en de Aldheidkeamer Twinte. It waard 1929 ûntwurpen troch Anton K. Beudt en Karel Muller. Yn 1930 waard it museum iepene en oerdien oan de Steat fan de Nederlannen.

Yn de rin fan de jierren krige it museum in ferskaat oan samlingen, sa as dy fan tekstylfabrikanten. Sadwaande waard it útwreide mei ôfdielingen keunst en ambachtskeunst fan de 18e iuw en moderne keunst.

Tusken 1994 en 1996 waard it museum ferbettere (mei klimaatbehearsking) en útwreide mei in útstallingsseal en museumkafee fan Ben van Berkel. De tún waard op 'en nij ynrjochte troch Lodewijk Baljon, ; hy krige dêrfoar 2004 de *Award of Merit* fan de American Society of Landscape Architects.

It museum ferselsstannige yn 1994 en is in stichting wurden dy't fan in direkteur bestjoerd wurdt.

Op 13 maaie 2000 rekke it museum, mar de kolleksje net, swier skansearre by de fjoerwurkramp yn Ynskedee. It wie oant 14 april 2002 ticht fanwege reparaasjes.

Efter it museum stiet *[[los hoes]]* “Groot Bavel” (in Saksyske pleats, 18e iuw), dêr't foarfêst in útstalling oer de fjoerwurkramp te sjen is.

## Trivia
* It gebou is in offisjeel ryksmonumint en is ynskreaun yn it ryksmonuminteregister mei nûmer 510640.
Swierwaar

**Swierwaar**, tsjintwurdich faak nei it Nederlânske *onweer* **ûnwaar** neamd (hoewol't dat eins in hollanistyske ynterferinsje is mei't dat yn it Frysk eins inkeld 'min waar' betsjut), is kompleks meteorologysk ferskynsel dat mei elektryske ûntladingen (wjerljocht en tonger) optreedt yn de atmosfear. Swierwaar is te sjen as in ljochtflits, de bliksem dy't fuortendaliks of wat letter folge troch in skerp of dof rommeljend lûd, tonger. 

## Keppeling om utens
* Loftelektrisiteit en ûnwar, H.R.A. Wessels, KNMY, 1990
Novelle

In **novelle** is in frijwat koart proazaferhaal. It wurd novelle is ôflaat fan it Latynske *novus* (nij) en it Italjaanske *novella* (nijtsje). 

## Oarsprong
De term *novellas* waard foar it earst brûkt yn de 14e iuw om de proazaferhalen yn de *[[Decamerone]]* fan Giovanni Boccaccio mei oan te tsjutten. In 17e iuwsk foarbyld binne de *Novelas ejemplares* fan Miguel de Cervantes.

## Moderne betsjutting
Tsjintwurdich wurdt mei de term *novelle* in proazaferhaal oantsjut dat wat grutte oanbelanget tusken de roman en it koart ferhaal yn sit. De langte is meastal tusken de 20.000 en 40.000 wurden, mar dêr is net elkenien it oer iens. In novelle hat in ienfâldige struktuer en in lyts tal personaazjes. Meast giet de novelle oer in bysûnder barren, lit it de haadpersoanen op in beskiedend momint yn har libben sjen.

## Foarbylden fan novelles
Foarbylden fan wrâldferneamde novelles binne *[[De Kreutzersonate]]* fan Lev Tolstoj (1889), *Die Verwandlung* (De Stalferwikseling) fan Franz Kafka (1915) en *The Old Man and the Sea* (De âlde man en de see) fan Ernest Hemingway (1951). In modern foarbyld út it Nederlânsk taalgebiet is *De grote wereld* fan Arthur Japin (it boekewikepresint fan 2006).

### Foarbylden út it Frysk taalgebiet
Under oaren:
* Teatse Holtrop - De wylde boerinne (1915)
* Eppie Dam - De tomaat (boekewikegeskink nû. 1, 1989)
* Simke Kloosterman - Hengist en Horsa (1933)
* Trinus Riemersma - Bretagne libre! (1998)
* Willem Verf - De neisimmernacht fan Sjoerd en Eppy (1993, boekewikegeskink)

### Foarbylden yn it Ingelsk taalgebiet
Ferneamde novellen:
* John Steinbeck - *Of Mice and Men*
* George Orwell - *[[Animal Farm]]*
* Anthony Burgess - *[[A Clockwork Orange]]*
* Isaac Asimov - *Nightfall*
* Herman Melville - *Billy Budd, Sailor*
* Truman Capote's - *Breakfast at Tiffany's*
* Ernest Hemingway - *[[The Old Man and the Sea]]*
* Robert Louis Stevenson - *[[The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde]]*
* Charles Dickens - *[[A Christmas Carol]]*
* H.G. Wells - *[[The Time Machine]]*
* Philip Roth - *Goodbye, Columbus*
* Joseph Conrad - *[[Heart of Darkness]]*
* Jack Kerouac - *The Subterraneans*
* Stephen King - *Rita Hayworth and Shawshank Redemption*.
Pussy Riot

**Pussy Riot** is in Russyske feministyske punkband, oprjochte yn 2011, dy't polityk provosearjende optreden yn Moskou jout. Sy bringe ûnderwerpen sa as de omstannichheden fan froulju yn Ruslân en de ferkiezingskampaje fan presidint Poetin op it aljemint. 

De bandleden klaaie harren yn kleurige jurken en panty's, ek at dat om de kjeld eingentlik net kin. Fierders drage sy in soarte fan fleurige bivakmûtsen, by optredens, mar ek by ynterviews. De groep bestiet út sa'n tsien artysten, en likernôch fyftjin lju dy't de technyk fersoarge en fideo's foar op it ynternet meitsje. 

De groep seit dat de punk rock- en Oi! bands Angelic Upstarts, Cockney Rejects, Sham 69 en The 4-Skins har it meast muzikaal beynfloede hat. Teffens neame sy de Amerikaanske punk rockband Bikini Kill en de Riot grrrl út de jierren 90 as ynspiraasjeboarne.

## Tsjerkeprotest

Op 21 febrewaris 2012 treden trije leden fan de band op yn in tsjerketsjinst yn de Kristus Ferlosserkatedraal yn Moskou. It wie in protestaksje tsjin de werferkiezing fan presidint Poetin.

Op 3 maart waarden twa leden fan Pussy Riot arrestearre en beskuldige fan hooliganisme. Op 16 maart waard in tredde lid oanhâlden dy't earder tsjûge yn de saak west hie. July 2012 kaam it trijetal foar de rjochtbank. It proses krige ynternasjonaal omtinken. De bandleden krigen morele stipe fan ynternasjonaal ferneamde artysten en politisy. Op 17 augustus 2012 binne de trije feroardiele ta twa jier strafkamp. De oare deis frege de Russysk-ortodokske tsjerke om genede en frijlitting foar de trije froulju.

## Keppeling om utens
* pussy-riot.livejournal.com
* Pussy Riot op You Tube
Karst

* in krite yn Slovenië, Karst (regio)
* sammelnamme fan ferskynsels dy't ûntstiene troch wetter en kalkstien, of in lânskip mei dy skaaimerken, karst (geografy)
Japanpriis

De **Japanpriis** is in wittenskipspriis dy't sûnt 1985 útrikt wurdt oan lju út alle parten fan de wrâld wa har "oarspronklike en opmerklike prestaasjes yn de wittenskip en technology erkend wurde as grinsferlizzend en de saak fan frede en wolfeart foar de minskheid tsjinne hawwe". 

De priis wurdt útrikt troch de *[[The Science and Technology Foundation of Japan]]*. De priis bestiet út in sertfikaat, in betinkingsmedalje en in jildpriis fan sa'n 50 miljoen yen (likernôch 365.000 euro). Allinne persoanen dy't noch libje mei nominearre wurde foar de priis.

## Folsleine list fan ûnfangers
* 2018 - Akira Yoshino
* 2017 - Emmanuelle Charpentier, Jennifer Doudna
* 2016 - Hideo Hosono, Steven D. Tanksley
* 2015 - Yutaka Takahasi, Theodore Friedmann, Alain Fischer
* 2014 - Yasuharu Suematsu, C. David Allis
* 2013: C. Grant Willson, Jean M. J. Fréchet, John Frederick Grassle
* 2012: Masato Sagawa, Janet D. Rowley, Nicholas B. Lydon, Brian J. Druker
* 2011: Dennis Ritchie, Ken Thompson, Tadamitsu Kishimoto, Toshio Hirano
* 2010: Shun’ichi Iwasaki, Peter Vitousek
* 2009: Dennis L. Meadows, David E. Kuhl
* 2008: Vinton Cerf, Robert E. Kahn, Victor A. McKusick
* 2007: Albert Fert, Peter Grünberg, Peter Shaw Ashton
* 2006: John Houghton en Akira Endo
* 2005: Makoto Nagao, Masatoshi Takeichi, en Erkki Ruoslahti
* 2004: Kenichi Honda, Akira Fujishima, Keith Sainsbury, en John Lawton
* 2003: Benoît Mandelbrot, James Yorke, en Seiji Ogawa
* 2002: Tim Berners-Lee, Anne McLaren, en Andrzej  Tarkowski
* 2001: John Goodenough en Timothy Parsons
* 2000: Ian McHarg en Kimishige Ishizaka
* 1999: Wesley Peterson, Jack Strominger, en Don Wiley
* 1998: Leo Esaki, Jeff Schell, en Marc Van Montagu
* 1997: Takashi Sugimura, Bruce Ames, Joseph  Engelberger, en Hiroyuki Yoshikawa
* 1996: Charles Kao en Masao Ito
* 1995: Nick Holonyak en Edward Knipling
* 1994: William Hayward Pickering en Arvid Carlsson
* 1993: Frank Press en Kary Mullis
* 1992: Gerhard Ertl en Ernest John Christopher Polge
* 1991: Jacques-Louis Lions en John Julian Wild
* 1990: Marvin Minsky,  William Jason Morgan, Dan Peter Mckenzie, en Xavier Le Pichon
* 1989: Frank Sherwood Rowland en Elias James Corey
* 1988: Georges Vendryes,  Donald Henderson, Isao Arita, Frank Fenner, Luc Montagnier, en Robert Gallo
* 1987: Henry Beachell, Gurdev Khush, en Theodore  Maiman
* 1986: David Turnbull en Willem Kolff
* 1985: John R. Pierce en Ephraim Katzir

## Keppeling om utens
* Webstee ''The Japan Prize'' (Japansk/Ingelsk)
Johannes Rijpstra

**Johannes Rijpstra** (Arum, 29 july 1889 - Hamburg-Hammerbrook (bûtenkamp fan Neuengamme), 9 desimber 1944) wie in Nederlânsk âld-politikus foar de ARP.

Rijpstra ferhuze doe't er 19 jier wie fan Fryslân, dêr't er amtner by de gemeente Ferwerderadiel wie, nei de Achterhoeke. Dêr giet er oan de gong by de gemeente Zelhem, ûnder oaren as gemeente-sekretaris. Op 2 febrewaris 1921 wurdt Rijpstra ta boargemaster fan dy gemeente beneamd.

## Boargemaster yn oarlochstiid
At 10 maaie 1940 Dútslân Nederlân ynfalt, bliuwt Rijpstra boargemaster. Hy docht safolle at er kin foar syn doarpsgenoaten en komt foar de dilemma's fan in boargemaster yn oarlochstiid te stean. Oktober 1940 wurdt Rijpstra mei twa oare ARP-promininten oanhâlden en in stikmannich dagen fêstset yn Skeveningen, it wêrom bliuwt ûndúdlik. 
Ek nei dat foarfal bliuwt er oan as boargemaster. At 1944 yn Ruurlo in ûnderdûkadres ûntdutsen wurdt en bliken docht dat de ûnderdûkers falske dokuminten fan de gemeente Zelhem hawwe, tinke de nazy's dat der op it Zelhemske gemeentehûs bedroch omgiet. Op 23 juny wurdt Rijpstra arrestearre. Hy wurdt fêstset yn de Koepel fan Arnhim. 29 augustus wurdt er oerbrocht nei Kamp Amersfoart. In moanne letter, op 9 oktober, wurdt er nei Dútslân transportearre. Yn konsintraasjekamp Neuengamme ûnder Hamburch wurdt er earst twa wiken yn karantêne hâlden. Dêrnei wurdt er nei it bûtenkamp Hamburg-Hammerbrook stjoerd. Dêr moat er mei 2000 oare finzenen it pún en de liken fan it bombardemint op Hamburch fan 1943 út de wei romje. Goed 800 finzenen fan it kamp oerlibje it net. Ek Rijpstra hellet it net. Neffens it Deadeboek komt er te ferstjerren oan enteritis op 9 desimber 1944 om 15.00 oere.
 
Begjin jierren tachtich krige er postúm it Fersetsbetinkingskrús.

## Neitins
Nei de oarloch waard yn Zelhem de Koestraat omdoopt ta de *Burgemeester Rijpstrastraat*.

## Famylje
* Hedzer Rijpstra (1919), boargemaster (Smilde, Terneuzen, Almelo) en Kommissaris fan Keninginne (Fryslân) (soan)
* Jan Rijpstra (1955), gymnastyklearaar, sportbestjoerder en politikus (ûnder oaren boargemaster) (pakesizzer)

## Oer Rijpstra
* : *Rijpstra's ondergang. Het lot van een burgemeester in oorlogstijd*. Amsterdam, Querido, 2016. 

## Keppeling om utens
* www.burgemeesterrijpstra.nl
Theo Rueter

**Theodor Wilhelm (Theo) Rueter** (Haarlim, 9 septimber 1876 - Blaricum, 12 juny 1963) wie in  Nederlânsk arsjitekt.

Rueter waard opbrocht yn in keunstsinnige hûshâlding, syn broer Georg Rueter wie keunstskilder en grafysk ûntwerper.

Hy waard ferneamd fan syn ûntwerpen foar filla's yn It Goai. Hy ûntwurp wenten yn in tradisjonele, lanlike arsjitektuer, brûkte in ambachtlike bouwize en makke gebrûk fan tradisjonele materialen. Hy wie foarstanner fan in arsjitektuer dy't yn harmony wie mei de natuer rûnom.

Arsjitekten dy't him beynfloede hawwe wiene C.B. Posthumus Meyjes, by wa't er yn de lear west hie wie, Karel de Bazel en J.L.M. Lauweriks. Rueter gie 1901 by de Ynternasjonale Bruorskip fan Kristen-Anargisten, dy't by Blaricum yn in lânboukoloanje wennen. Rueter ûntwurp dêrfoar in tal koloanjehutten en bedriuwsgebouwen.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten

## Keppeling om utens
* Wurk fan Rueter yn Het Gooi
Semsliny

De **Semsliny** is de grins tusken de Nederlânske provinsjes Grinslân (benammen de krite Westerwolde) en Drinte. De rjochte grins rint fan it *Huis ter Haar* by Musselkanaal nei Wolfsbergen. Feitlik folget de grins fan Musselkanaal oant likernôch Stasjon Stadskanaal in wizige fariant fan de yn it earstoan fêststelde Semliny, mei de namme *Koningsraai*. Op dat plak makket de grins, in hast net te fernimmen knik.

## Skiednis
De grins is yn 1615 fanwege de Steaten fan Drinte en Grinslân útset troch Johan de la Haye  en Johan Sems. It fêststellen fan de grins waard nedich omdat yn dy jierren mei de ferfeanting úteinsette. Foar de 17e iuw wie de sompige krite min of mear sûnder wearde en wie it bepalen fan de krekte grins de muoite net wurdich west. In ekstra reden wie dat beide provinsjes Ter Apel hawwe woenen en se dat skeel út de wei hawwe woenen.

Op 2 maart 1615 wie de kaart mei de grins klear en de measten wiene it der oer iens. De Grinslanners hiene lykwols beswieren tsjin it taheakjen fan Ter Apel oan Drinte, mei it argumint dat it kleaster dêre ea by it bisdom Münster heard hie en nea by dat fan Prinsbisdom Utert, dêr't Drinte ea earder ta hearde, as part fan it Oversticht. Dat Johan Sems gong der wer oer gear en kaam oktober 1615 mei in kaart wêrop Ter Apel by Grinlân hearde. Dat noaske Drinte wer net.

In 1630 bepaalde steedhâlder Ernst Casimir dat de krite in *gemeenschappelijke weide* (Latyn  compascuum) wêze soe. Sadwaande wie it mei skeel ynearsten dien. Pas yn 1817 waard de grins tusken de *Barkelazwet*, de grins tusken de Pekela's en Westerwolde, en de Dútske grins foarfêst fêstlein. Kening Willem I ferlei de grins fan de Barkelazwet ôf, dêr't oant 1969 de swette tusken de gemeenten Wildervank en Onstwedde de Semsliny rekken, mear nei it westen ta oant Musselkanaal, om dêrwei eastlik te rinnen en dan ûnder de Munnikedijk lân en de Runde bydel de Dútske grins te berikken. Kening Willem I syn rin fan de grins hjit de *Koningsraai*.

Fan de Semsliny wurdt wolris sein dat er streekrjocht nei de Martinitoer rint, mar út in mjitting út 1954 fan de Asser lânmjitter *J. de Ruiter* blyk dat it ferlingde fan de line de toer op 532 meter mist.

Wêrom't de grins nei Sems ferneamd is en net nei De la Haye is onduidelijk.
Nathaniel Dance-Holland

**Sir Nathaniel Dance-Holland, 1e Baronet** (8 maaie 1735 - 15 oktober 1811) wie in Ingelsk portretskilder en politikus.

Hy wie de tredde soan fan arsjitekt George Dance de Aldere. Dance ('Holland' heakke er letter oan syn namme ta) studearre keunst by Francis Hayman en lykas in soad tiidgenoaten studearre er ek yn Itaalje. Dêr moete er Angelica Kauffmann en skildere ferskate histoarjestikken en klassike skilderijen.

Nei't er werom yn Ingelân wie, waard er in súksesfol portretskilder. Mei Hayman syn broer de arsjitekt George Dance de Jongere, wie er ien fan de stifters fan Royal Academy yn 1768.

Hy krige de opdrach om Kening George III en de keninginne te skilderjen, plus kaptein James Cook en akteur David Garrick. *The Pybus Family* (1769), groepsportret, sit yn de kolleksje fan de National Gallery of Victoria, Austraalje.

Yn 1790 joech er syn artistike karrêre oer en waard er lid fan it parlemint foar stimdistrikt East Grinstead yn Susseks. Hy hold de sit oant 1802 doe't er ferhuze nei Great Bedwyn, dat er oant 1806 fertsjintwurdige. 1807 gie er werom nei East Grinstead, dat er oant syn dea yn 1811 fannijs yn it parlemint fertsjintwurdige. Hy waard baronet yn 1800, in net erflike titel.

Dance-Holland wie boaske oan Harriet, widdo fan Thomas Dummer (stoarn 1781), waans hûs yn Cranbury Park, ûnder Winchester troch syn broer ûntwurpen wie. It pear wenne yn Little Wittenham Manor yn Berkshire (no yn Oxfordshire).

## Galery

Ofbyld:captainjamescookportrait.jpg|James Cook, s. 1775
File:Charles Clerke.jpg|Charles Clerke
File:Lancelot ('Capability') Brown by Nathaniel Dance, (later Sir Nathaniel Dance-Holland, Bt).jpg|'Capability Brown' 
File:Sir Robert Murray Keith (1730-1795) Diplomat.jpg|Sir Robert Murray Keith (1730-1795)
Mary Robinson

**Mary Robinson**, Ierske namme **Máire Bean Mhic Róibín**, famkesnamme **Mary Bourke** (Ballina, 21 maaie 1944) wie fan 1990 oant 1997 de earste frouljuspresidint fan Ierlân. Sy naam ûntslach om Hege Kommissaris foar de Minskerjochten te wurden, in funksje dy't hja oant 2002 útoefenje soe. As presidint waard sy 1997 opfolge troch Mary McAleese; by de Feriene Naasjes waard hja 2002 opfolge troch Sérgio Vieira de Mello.

## Underskiedings
Yn 1999 krige hja de Erasmuspriis en 2000 waard se ûnderskieden mei de Félix Houphouët-Boigny-Fredespriis fan de UNESCO.

De Presidinsjele Frijheidsmedalje fan it regear fan de Feriene Steaten folge yn 2009.

## Keppeling om utens
*  OHCHR-biografy
Corrie ten Boom

**Cornelia (Corrie) ten Boom** (Amsterdam, 15 april 1892 - Orange (Kalifornje), 15 april 1983) wie in Nederlânske horloazjemakster, evangeliste, auteur en fersetsstriidster yn de Twadde Wrâldkriich, dy't mei famyljeleden Joadske flechtingen ûnderdak joech. Se oerlibbe har arrestaasje en finzenskip. Oer har ûnderfiningen yn de oarloch waard troch John en Elizabeth Sherrill it boek *The Hiding Place* skreaun, dat ek ferfilme waard. Yn 1971 ferskynde de Nederlânske oersetting: *De schuilplaats*. Corrie ten Boom skreau sels ek boeken.

## Underskiedingen

Corrie ten Boom waard yn 1962 beneamd ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Foar it helpen fan Joadske ûnderdûkers krige se yn 1967 de Yad Vashem-ûnderskieding 'Rjochtfeardige ûnder de Folken' fan de steat Israel. Heit Casper en suster Betsie krigen dy ûnderskiedingen postúm yn 2008.

## Wurk
* *Gevangene en toch...*: oantinzen út Skeveningen, Vught en Ravensbrück (1945)
* *Maar één antwoord* (s.j., om 1950)
* *Verslagen vijanden: over okkulte machten* (1966) 
* *De schuilplaats* (1972) (ISBN 90-6067-411-1)
* *In het huis van mijn vader: de jaren vóór de Schuilplaats* (1976) (ISBN 90-6067-433-2)
* *Zwerfster voor God* (1976) (ISBN 90-6067-263-1)
* *Marsorders voor de eindstrijd* (1976) (ISBN 90-70048-02-7)
* *Iedere dag nieuw: meditaties en gebeden* (1978) (ISBN 90-6067-466-9)
* *Het beste deel komt nog* (1978) (ISBN 	90-6067-067-1)
* *Vertrouw op God* (1979) (ISBN 	90-6067-120-1)
** Vader ten Boom: man Gods* (1979) (ISBN 90-6067-119-8)
* *Leven in vreugde* (1979) (ISBN 90-6067-467-7)
* *Vrijheid voor gevangenen* (1980) (ISBN 90-6067-150-3)
* *Niet ik, maar Christus* (1983) (ISBN 90-6067-255-0)
* *Vertrouwen* (1984) (ISBN 90-6067-513-4)
* *Gezond verstand niet nodig* (1984) (ISBN 90-6067-340-9)
* *Zonder hem kan ik niets doen: verzamelde notities van Corrie ten Boom* (1984) (ISBN 90-6067-260-7)
* *Gedachten voor elke dag* (1986) (ISBN 90-338-1166-9)
* *De stille jaren van Corrie ten Boom* fan Pamela Rosewell (1987) útjouwerij Gideon (ISBN 90-6067-377-8) oer har lêste fiif jierren.
* *Engelen: gezonden om Gods kinderen te dienen* (1989) (ISBN 90-6067-520-7)
* *Gebed: leren praten met de Allerhoogste* (1989) (ISBN 90-6067-522-3)
* *Overgave: de vreugde van het vertrouwen in God* (1989) (ISBN 	90-6067-523-1)
* *Heiligmaking: de vorming van Christus' karakter in u* (ISBN 90-6067-521-5)

## Keppelings om utens
* Corrie ten Boomhuis Museum - ynformaasje
* Corrie ten Boom - Yad Vashem
* Corrie ten Boomhuis Museum
* Preken fan Corrie ten Boom
* Sitaten fan Corrie ten Boom
Moy (rivier)

De **Moy**  is in rivier fan 110 km langte yn it noardwesten fan Ierlân, dy't yn de Atlantyske Oseaan útmûnet yn de Baai fan Killa .

De delling fan de Moy, mei syn âlde tsjerken en abdijen, lûkt in soad toeristen.

## Keppeling om utens
* Salmfiskje yn de Moy