open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hege Ried fan Adel

De **Hege Ried fan Adel** hat as taak te advisearjen oer adelssaken en oerheidsheraldyk. De Ried is ynsteld op 24 juny 1814. De Hege Ried fan Adel is gjin Heech Kolleezje fan Steat, omdat de Ried net grûnwetlik ferankere is. De gearstalling en foegen binne fêstlein yn de Wet op de adeldom fan 10 maaie 1994 (Steatsblêd 360).

De Hege Ried fan Adel hâldt him dwaande mei:
* De registraasje fan de Nederlânske adel fan it Keninkryk fan de Nederlannen (Filiaasjeregister)
* De gearstalling en de wiziging fan de wapens fan provinsjes, gemeenten en oare publykrjochtlike lichems of ynstellingen (oant 1919 hearden ek de wapens fan privaatrjochtlike ynstellingen lykas tsjerken ta it terrein fan de Ried);
* Advisearring oer de wapens en de flaggen fan it Keninkryk en fan de leden fan it Keninklik Hûs. De wapens en flaggen wurde by Keninklik Beslút fêststeld;
* It byhâlden fan in Flaggeregister wêryn't de flaggen fan provinsjes, wetterskippen en gemeenten registrearre en beskreaun binne;
* Advisearring fan de minister fan Definsje oer de emblemen en medaljes fan kriichsmachtûnderdielen, wêrûnder dy fan skippen.
* Advisearring fan de minister fan Algemiene Saken oangeande nammejouwing, titulatuer en wapenferliening fan leden fan it keninklik hûs;
* Advisearring fan de minister fan Binnenlânske Saken en Keninkryksrelaasjes omtrint adelssaken;
* Advisearring fan de minister fan Justysje oer fersiken ta nammewiziging, dêr't de nammen fan aadlike geslachten of fan hearlikheden belutsen binne.

De foarsitter en de leden fan de Hege Ried fan Adel wurde troch de Kroan foar it libben beneamd. As earste foarsitter fan de Ried waard yn 1814 Willem Anne baron van Spaen la Lecq (De Haach, 26 desimber 1750 - De Haach, 29 april 1817) oansteld. 
De hjoeddeiske foarsitter is Coen baron Schimmelpenninck van der Oije (sûnt 1991, lid sûnt 1984).
De oare leden binne: 
* mr. J.P. Eschauzier (sûnt 1991)
* jonkhear dr. F.K.M. van Nispen tot Pannerden (sûnt 2002)
* mr. H.C.R.M. baron de Wijkerslooth de Weerdesteijn (sûnt 2005)
* drs. R.M. barones van Pallandt (sûnt 2010).
* jhr. mr. F.J.M.I. van Rijckevorsel van Kessel (sûnt 1 jannewaris 2017).

Sekretaris is mr. E.J. Wolleswinkel (sûnt 2003).

Troch de Nasjonale Ombudsman binne yn twa saken de gedragings fan de sekretaris fan de Hege Ried fan Adel as "net behoarlik" oanmerke (Nasjonale Ombudsman, rapporten 2001/287 en 2006/0193).
Sikke Douwes Sjaardema

**Sikke Douwes Sjaarda** (ek *Syarda*, *Sjaerda*, *Siaerda* of *Sikke Douwes Sjaerdema*) (Frjentsjer, 1328 - dêre, 1422 of 1425) wie in Fryske haadling. Hy wie foaroanman by de Skieringers en militêr lieder ûnder de Grutte Fryske Oarloch. Troch him waard striid levere tsjin de Fetkeapers yn in tal grutte fjildslaggen. 

Sikke wie in soan fan Douwe Sickes Sjaarda (1295-1345). Yn 1350 troude hy mei Catharina Frances (Tryn) Roarda (1325-1418) fan Nijlân. Se krigen trije bern.

Sikke sneuvele tegearre mei syn frou by de besetting fan it âlde Sjaerdemahûs yn Frjentsjer en waard mei har begroeven yn it kleaster Eanjum by Berltsum. Soe op 12 maaie 1420 mei Skieringers troch in ynfaazjeleger fanút de Sudersee ferslein wêze by Hylpen.

## Sjoch ek
* Cammingahûs
Heemstrastate (Eanjum)

**Heemstrastate**, ek wol **Hiemstrastate** wie in stins en letter state yn Jewier, in terpbuorskip beëasten Eanjum, gemeente Dongeradiel. Fan de stins is neat werom te finen, op it steed stiet no in pleats.

## Skiednis
Oer it ûntstean is neat bekend likemin as fan aadlike bewenning. Der lei wol in stinswier en der binne fûneminten oantroffen. De namme Heemstra kaam yn 1511 al foar. De namme wie ûntliend oan de eigeners, de pachter Peter Heemstra waard op syn beurt nei it guod neamd. Yn 1640 hiet it Hiemstrastate. De stins is grif al foar 1500 ferdwûn.

Eigeners wienen yn 1511 Take en Menke Heemstra. De troch harren ferpachte sate wie doe 68 pûnsmiet grut. Yn 1640 wie Hiemstrastate 74 pûnsmiet grut en eigendom fan de grytman Johan Onuphrius frijhear 'thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg' op Holdingastate en Sybe Thomas brûker fan de byhearrende pleats. Yn 1698 wie Wilco Holdinga baron thoe Schwarzenberg en Hohenlansberg, Frij- en Erfhear fan It Amelân, eigener en Reytse Sapis brûker fan de 75 pûnsmiet (27,5 ha) grutte pleats dy't doe belêste wie mei 24 floreen. Yn 1728 is Cornelis fan Aylva, hear fan Waardenburg en Neerijnen eigener út namme fan syn frou. Hy wie troud mei Juliana Agatha baronesse thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, dochter fan boppeneamde Wilco Holdinga en Fedt Sophia fan Goslinga. Cornelis waard yn 1701 grytman fan Wûnseradiel en se wennen op Wybrandastate yn Hichtum. Heemstrastate waard ferpachte oan de erfgenamten fan Reytse Sapes, de foarige pachter. Yn 1832 wie it eigendom fan de erfgenamten fan jonker Ulbo fan Burmania.

Yn april 2010 stie de pleats te keap mei (op ynternet) de tekst: *Een juweeltje in Friesland! Zeer fraai gelegen, op een van de mooiste plekken van Friesland, nabij diverse voorzieningen ligt deze schitterende kop-hals-romp boerderij 'Heemstra State' op een royaal perceel van ca. 1,1 ha. De fraaie rietgedekte woonboerderij is vrijwel geheel gerestaureerd met hoogwaardige en duurzame materialen, karakteristieke eigenschappen zoals de hergebruikte "kloostermoppen" en de muurankers zijn bij de restauratie behouden gebleven.*

Op de kaarten fan Vegelin, Eekhoff en Halbertsma is in stinswier oanjûn op in lyts perseeltsje direkt beëasten tsjin de hûspleats oan. Dy waard yn 1961 ôfgroeven. Doe kaam in 22 meter lange muorre foar it ljocht fan tsjok oardel meter dik, besteande út fannijs brûkte kleastermoppen fan 30x15x8 sm.
Fan Heemstrastate en de wier besteane gjin âlde ôfbylden. De stinswier komt foar it earst op de kaart fan Vegelin (1739) foar.

## Bewenners
* 1511 Take en Menke Heemstra
* 1640 Johan Onuphrius thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg
* 1698 Wilco Holdinga baron thoe Schwarzenberg en Hohelansberg
* 1728 Cornelis van Aylva út namme fan syn frou
* 1832 Ulbo van Burmania erven
Avon (Warwickshire)

De **Upper Avon**, faak gewoan **Avon** neamd, is in 136 km lange rivier, mei in streamgebiet fan 2 670 km²,  yn Ingelân, dy’t troch de greefskippen Northamptonshire, Warwickshire, Worcestershire en Gloucestershire nei de Midlands streamt. De rivier wurdt ek wolris *Warwickshire Avon* of *Shakespeare's Avon* neamd. De rivier wurdt sûnt 1719 ferdield yn de Lower Avon, foarby Evesham, en de Upper Avon, fan Evesham oant boppe Stratford-upon-Avon.

De Avon ûntspringt yn it noarden fan  Northamptonshire by it doarp Naseby. De earste kilometers fan de Avon is ek de grins tusken Northamptonshire en Leicestershire. Dêrnei rint de Avon nei it westen de Cotswolds by lâns, troch Rugby, Leamington Spa, Stratford-upon-Avon en Pershore. Yn Tewkesbury streamt de Avon yn de Severn.

It wurd Avon is ôflaat fan it  Keltyske wurd *abona* dat ‘rivier’ betsjut.
 

Ofbyld:Stratford-on-avon river 15a07.JPG|De Avon yn Stratford-upon-Avon
Ofbyld:Stratford-upon-Avon Canal lock and boats 15a07.JPG|Ien fan de twa skutsluzen tusken Avon en it  Stratford-on-Avonkanaal


## Sjoch ek
* List fan rivieren yn Grut-Brittanje
Gerry & the Pacemakers

**Gerry & the Pacemakers** is in popgroep út de jierren 60 (1959-1966) mei foaroanman Gerry Marsden (1942-2021) . Neist Marsden bestie de band út Les Chadwick (bas), Arthur McMahon (artystenamme Arthur Mack) en Gerry syn broer, Freddie Marsden (drums). Fan 1961 wie Leslie Maguire de pianist.

Yn 1962 krigen Gerry and the Pacemakers in kontrakt by manager Brian Epstein, de Beatles wiene har dêr yn foargien. De band krige hits sa as *Ferry Cross the Mersey* en *Don't Let the Sun Catch You Crying*. In liet fan Rodgers & Hammerstein, *[[You'll Never Walk Alone]]*, dat bot yndruk makke op Marsden, neidat er de film Carousel sjoen hie yn syn jonge jierren, waard har grutste hit. It liet is faak *covere* en is al jierren it klupliet fan FC Liverpool; de titel fan dy hit is ek ferwurke yn it offisjele embleem fan Liverpool FC. 

## Diskografy <small>(kar-út)</small>
### Britsk album
* *How Do You Like It?* (oktober 1963) UK #2 
* *Ferry Cross the Mersey* (soundtrack mei oare artysten, maart 1965) UK #19 

### Amerikaansk album
* *Don't Let The Sun Catch You Crying* (july 1964) US #29 
* *Gerry & The Pacemakers' Second Album* (novimber 1964) US #129 
* *I'll Be There!* (febrewaris 1965) US #120  
* *Girl on a Swing* (desimber 1966)

## Keppelings om utens

*  Offisjele website
*  Classic Bands skiednisside
Dee (Aberdeenshire)

De rivier **Dee** (Skotsk-Gaelysk: *Uisge Dè*) is in 140 km lange rivier, mei in streamgebiet dat 2100 km² beslacht, yn de regio Aberdeenshire yn Skotlân. De Dee ûntspringt yn Cairngorms (in berchgebiet yn de Skotske Heechlannen) en streamt troch Royal Deeside oer ûnder oaren Braemar en Balmoral Castle om lang om let by de stêd Aberdeen yn de Noardsee út te mûnjen.

De namme komt al yn de 2e iuw foar yn it wurk fan de Aleksandryske geograaf Klaudius Ptolemaeus, as Δηοῦα (=*Deva*), dat 'goadinne' betsjut. De lânseigen befolking beskôge de rivier nammentlik as godlik. Benoarden de Dee rint de Don; dy namme betsjut ek 'goadinne'.


Ofbyld:Wells of Dee.jpg|*Boarne fan de Dee by [[Braeriach]]*
Ofbyld:Falls of Dee.jpg|*Wetterfallen yn de Dee*
Ofbyld:Cairn_Toul_and_Ben_Macdui.jpg|*Cairn Toul & Ben Macdui*
Ofbyld:Linn of Dee.jpg|*Kleau ûnder [[Braemar]]*
Wouter fan Amersfoart

Yn 1259 bout **Wouter (ek Walter) fan Amersfoart**, in kastiel oan wat no de Stoutenburgerleane yn Leusden is. Oarspronklik wie it kastiel net yn hannen fan de biskop, mar yn besit fan it ministerialenlaach Fan Amersfoart. Dy famylje wenne fanâlds op of by de biskoplike hof yn Amersfoart en wie erflik yn it besit fan de fâdij oer it biskoplike domeinguod yn noardlik Iemlân en it skoutamt fan Amersfoart. 

Op 12 juny 1259 ferliende biskop Hindrik I fan Fianden oan Amersfoart stedsrjocht. Op deselde dei droech Wouter fan Amersfoart syn allodiaal kastiel Stoutenburg, dat neffens de oarkonde noch yn oanbou wie, oan de biskop yn lien op as iepen hûs. Dat lêste betsjutte dat as't de biskop it kastiel om militêre redenen nedich hie, Wouter it ta foldwaan fan de biskop stelle moast. De bou fan it kastiel en de stedsrjochtferliening oan Amersfoart hingje nau mei elkoar gear. Wouter ferlear dêrby syn machtige posysje as biskoplik fâd yn Amersfoart, mar krige in nij steunpunt yn Stoutenburg.
Mooglik hat de biskop Wouter sa'n bytsje kocht troch him in som jild te beteljen foar de lienopdracht fan syn allodiaal guod Stoutenburg, wêrmei't hy bygelyks syn nije kastiel bouwe koe op de betingst dat er dat as iepen hûs oan de biskop yn lien opdrage soe. Meidat Wouter him bûten Amersfoart fêstige, waard de stêd yn wurding oan syn direkte ynfloed ûntlutsen en koe se juridysk selsstannich wurde.

Mei it oangean fan in lienbân mei Wouter fan Amersfoart, dy't him nei 1271 nei syn nije hûs ek faak Fan Stoutenburg neamde, besocht biskop Hindrik foar te kommen dat dy yn it Iemlân, oan de grinzen fan it Sticht en it greefskip Gelre, in ûnôfhinklike hearskippij fêstigje soe. Dit gefaar wie der wol; yn 1263 droech Wouter in tal allodiale guod by Amersfoart foar in bedrach fan 200 pûn yn lien op oan de greve fan Gelre, wêrby't hy it kastiel Stoutenburg ten tsjinste fan de greve stelde, útsein soks ten koste gean soe fan de belangen fan de biskop.
De machtige posysje dy't de Fan Amersfoarts yn it Iemlân hiene, brokkele oan de ein fan de 13e iuw ôf. Sa wie de opfolger van Wouter, Everard fan Amersfoart, út jildpine twongen om dielen fan it famyljebesit te ferkeapjen.
Fransiskanen

**Fransiskanen** of **minderbruorren** binne folgelingen fan in kristlike religieuze oarder, stifte troch de Hillige Fransiskus fan Assisy. 
De út it Italjaanske Umbrje kommende (Sint) Fransiskus bringt syn libben troch yn tsjinst fan de earmen. Hy stiet bekend as bistefreon. Dieredei falt op syn stjerdatum: 4 oktober.
 
Hy sammelt in groep fan tolve learlingen om him hinne dy't hy nei Rome liedt. Yn Rome freget hy om de segen fan Paus Innocentius III. De paus jout harren syn segen, op kondysje dat de leden fan de oarder geastliken wurde en in oerste oanstelle. Fransiskus wurdt lieder. De leden fan de religieuze groepearring trekke rûn as prekers en tsjinstferlieners en libje yn earmoede en soberheid. It oantal leden groeit.
 
Nei de dea fan Fransiskus yn 1226 wurdt de basilyk en byhearrende kleaster yn Assisy boud. De paus ferklearret him hillich yn 1227. Noch yn deselde iuw telt de oarder mear as tritichtûzen folgelingen.
 
De Fransiskanen groeie yn hiel Europa út ta in wichtich ynstitút. Yn de sechtjinde iuw wurdt de oarder yn twaen splitst: de konventuelen en de observanten. Letter splitst in tredde groep him ôf, dy fan de Kapusinen.
 
Neffens de twadde regel fan Fransiskus, dy't yn 1223 troch de paus goedkard wurdt, binne hearrichheid, earmoede en keinens de deugden fan de Fransiskanen. De froulike staach wurdt nei Klara, in tiidgenoat fan Fransiskus, Klarissen neamd. Fjouwer roomsk-katolike pausen komme út de oarder fan de Fransiskanen.
 
De oarder fan de Fransiskanen spilet in wichtige rol yn de joadeferfolging. Yn de Midsiuwen preekje de Fransiskanen tsjin de joaden. Ek sette se har mei de oarder fan de Dominikanen yn foar it tapassen fan de Ynkwisysje tsjin joaden. Yn de Twadde Wrâldoarloch wurkje East-Europeeske leden fan de oarder aktyf mei de nazy's gear by de útrûging fan it joadendom. 
 
Ek yn it Israel fan no binne de Fransiskanen aktyf: nammens de rk-tsjerke beheart de oarder der in oantal kristlike hillige plakken, lykas de Hôf fan Getsemané. Fanút dat belang set de groep him yn om it toerisme nei Israel te befoarderjen. Sa ropt de oarder leauwigen op in pylgertocht nei it Hillige Lân te ûndernimmen.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1920

De **[[Olympyske Simmerspullen 1920]]**, ek wol de VIIe Olympiade neamd, waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden. De final fan it fuotbal waard hâlden yn it *Olympisch Stadion*. 

## Lokaasjes

## It toernoai
De lannen dy't útskeakele waarden spilen fierder yn in ferliezers toernoai. Switserlân luts ar foar it toernoai werom en Frankryk luts har tidens it toernoai werom, de ploech fan Tsjechoslowakije waard diskwalifisearre tidens de finale.

## Manlju
### Earste omloop

### Kwartfinales

### Heale Finales

### Finale

## Ferliezers toernoai
### Earste omloop

### Heale Finales

### Ferliezers finale

### Om it 8ste plak

## Einrangskikking
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1988

De **[[Olympyske Simmerspullen 1988]]**, ek wol de **XXIVe Olympiade** neamd, waarden yn 1988 yn Seoul, Súd-Korea hâlden, De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it *Jamsil Olympic Stadium*. It stadion waard oarspronklik boud foar de Asiatyske Spullen fan 1986.

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

#### Groep C

#### Groep D

### Kwartfinales

### Heale Finales

* 2-3 nei panalty's

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Mersey

De **Mersey** is in rivier yn noardwest-Ingelân dy't ûnstiet út de gearrin fan trije rivieren, de Etherow, de Goyt en de Tame ûnder Stockport yn Grut Manchester. De rin fan de rivier is foar in part ferdwûn omdat er opnaam waard troch it Manchester Ship Canal. Nei Rixton rint de rivier wer yn in eigen bêd en fan de keardaam by Warrington yn Cheshire ôf wurdt er in tijrivier. Under Flixton rint de Irwell yn de Mersey. De lingte fan de rivier is 113 kilometer en it streamgebiet beslacht 4.680 km². 

Yn Runcorn wurdt de rivier bot nauwer, mar dêrnei wurdt er in alve kilometer breed estuarium oant de mûning yn de Ierske See yn Liverpool op de rjochterouwer en Birkenhead op de linkerouwer; tusken dy beide stêden is in fearboatferbining.

Yn it eastlik diel fan it estuarium wurdt it wetter bot sâltich. De oanswettende *"wetlands"* is in natuergebiet fan belang.

## Trivia
De rivier waard ynternasjonaal fral ferneamd troch de saneamde Merseybeat út de sechtiger jierren fan de 20e iuw, de popmuzyk fan groepen út de streek om Liverpool hinne sa as Gerry & the Pacemakers, mei har hit *Ferry Cross the Mersey*.
Dee (Wales)

De **Dee**, Welsk: **Afon Dyfrdwy**, is in 110 km lange rivier yn noard-Wales, dy't útmûnet yn de Ierske See.

De Dee ûntspringt yn it greefskip Gwynedd, yn it nasjonaalpark Eryri (Ingelsk: *Snowdonia*) en streamt dêrnei rillegau yn de Balamar. Dêrnei giet de rivier nei it noardeasten nei it doarp Corwen en dan nei it easten Llangollen by del. Yn de delte fan Llangollen streamt de Dee ûnder it Shropshire-Unionkanaal troch fia it troch Thomas Telford yn 1805 boude Pontcysyllte-akwadukt.

At de Dee it Welske berchlân ferlitten hat, rint er mei grutte bochten yn noardlike rjochting troch Cheshire op Chester oan; nei Chester is de rivier kanalisearre. De mûning fan de Dee is 19 km lang en 8 km breed en tige ûndjip, mei sânbanken en sompe. It grutste plak oan de mûning is Flint.


Image:Under Pontcysyllte.jpg|*It Pontcysyllte-akwadukt mei it Llangollenkanaal; de Dee rint der ûndertroch*
Image:River Dee in Snow.JPG|*De Dee by 't winter yn Llangollen (febrewaris 2007)*
Grutte Ouse

De **Grutte Ouse** (**Great Ouse**) is in rivier yn it easten fan Ingelân. Hy is 240 km lang en de meast wichtige farwei fan East-Anglia. De ûnderrin fan de rivier wurdt ek *Old West River* en *The Ely Ouse* neamd.

De Grutte Ouse streamt troch de plakken Buckingham, Milton Keynes, Olney, Bedford, St. Neots, Godmanchester, Huntingdon, St. Ives, Ely, Littleport, Downham Market en mûnet dêrnei út yn The Wash ûnder King's Lynn.

## Skiednis
De rivier hat altyd al fan belang west foar skipfeart en ôfwettering fan it leechlizzend lân dêr’t er troch rint. De rin fan de rivier is mear as ien kear feroare trich minsklik yngripen. Foar it earst waard dêroer skreaun yn 1236, mei as oanlieding in oerstreaming. Yn de 17e iuw waarden de *Old Bedford* en de *New Bedford* oanlein om in fluggere rûte foar it wetter nei see te kreëarjen. Yn de 20e iuw hawwe it *Cut-Off Channel* en it *Great Ouse Relief Channel* de wetterstreamen yn it gebiet feroare en it gefaar foar oerstreamings yn de regio fierder ferlytse.

Mei de bou fan slûzen en skutslûzen om de befarberens fan de rivier te ferbetterjen waard yn 1618 mei útein setten. Bedford wie fan 1689 ôf oer it wetter te berikken. In 1713 soe in wichtige slûs by Denver oanlein wurde mar dat mislearre, mar hy waard fannijs boud yn 1750 omdat der wer oerstreamings wienen. King's Lynn, oan de mûning fan de rivier, ûntjoech him ta in havenstêd, dêr’t in protte fan doetiidsk ferneamde yngenieurs ta bydroegen hawwe. Nei’t it spoar opgong makke hie, rekke de rivier mei syn keunstwurken bot fertutearzge, wêrtroch’t skipfeart net mear mooglik wie en ek de ôfwetteringsfunksje slim fan te lijen hie. Yn de 79-er jierren fan de 19e iuw wie it dien mei de skipfeart.

It tal organisaasjes dat ferantwurdlik wie foar it ûnderhâld fan parten fan de rivier en har ferskillende slûzen soargen geregeldwei foar problemen. De *Drainage Board* dy’t yn 1918 oprjochte wie, hie gjin foech oer skipfeartsaken en yn 1913 hiene leafst seis oare organisaasjes ferskillende aspekten fan rivierbehear streamôf fan Denver op de noed. Doe’t de *Great Ouse Catchment Board* ûnder de útfiering fan de *Land Drainage Act* yn 1930 oprjochte waard, waard effektyf behear earst goed mooglik. 
Tusken 1925 en 1959 wie de rivier fan belang foar it transport fan sûkerbiten. It lêste kommersjele transport wie yn 1974. Sûnt 1904 is de plesierfeart populêr op de Grutte Ouse. De *Great Ouse Restoration Society* waard oprjochte yn 1951; it doel fan dy stichting is om te kommen ta in folsleine renovaasje fan de rivier. De Great Ouse is sûnt 1978 wer befarber oant Bedford en it behear is no yn hannen fan it *Environment Agency*.

## Sydrivieren fan de Grutte Ouse

* New Bedford River
* Old Bedford River
* Cam
* Ivel
* Lark
* Little Ouse
* Wissey
Cam (rivier)

De **Cam** is in rivier yn Ingelân, dy't besuden de stêd Ely yn de Grutte Ouse útmûnet (*Pope's Corner*) en sadwaande op it Ingelske kanaalnetwurk oansletten is. De totale ôfstân fan Cambridge nei de Noardsee is sa'n 64 km.

Lykas in protte rivieren wurdt de Cam ek in protte brûkt foar rekreaasje en ferdivedaasje, sa as angelfiskje, swimme, roeie en oare foarmen fan plezierfeart.

## Namme

Yn it ferline hjitte de rivier *Granta*, neamd nei de angelsaksyske stêd Grantebrycge, it Cambridge fan hjoeddendei. Doe't de stêd omneamd waard krige de rivier ek in nije namme, in namme dy't by dy fan de stêd paste. Ien fan de twa sydrivieren fan de Cam hat noch altyd de namme Granta, de oare is de Rhee.

## Oerstreamings
De Cam is gewoanwei in rivier dy't yn syn bêd bliuwt, mar út en troch is der in oerstreaming. De meast resinte serieuze oerstreamings wiene yn febrewaris en oktober 2001. Yn febrewaris 2009 wie der ek in slimme oerstreaming.

De *Environment Agency* is oars ferantwurdlik foar it behear fan de hiele rivier.
 
## Keppelings om utens
* Skiednis en rin ()
* Conservators of the River Cam ()
* Trinity Bootslub ()
Hammersmastate

**Hammersmastate** wie in state yn Berltsum, gemeente Menameradiel.

It is ûnbekend wannear't dizze state boud is. Eigentlik is neast fan dizze state bekend, allinnich de namme wurdt earne fermelde, mar it steed is net bekend.
Ulva

**Ulva** (Skotsk-Gaelysk: *Ulbha*) is in eilân fan de Binnenste Hebriden en falt bestjoerlik ûnder Argyll and Bute by Mull. It eilân is 19.90 km² grut en hie yn 2001 16 bewenners (0,91 ynw./km²). In grut part fan it eilân is foarme út basaltrots, stjurre lava fan de no deade fulkaan Ben More, dy't mei syn 966 meter de heechste berch fan Mull is. 

Ulva hat mar in pear beammen. De heechste berch is de 313 meter hege Beinn Chreagach. It binnenlân is sompich. 

## Keppelings om utens
* It eilân Ulva "A world apart"
* ''Now who be ye, would cross Loch Gyle?'' (Ulva) John Hannavy visits Ulva, a tiny island off the west coast of Mull Published in Scotland Magazine Issue 31 on 16/02/2007
* Mullmagic.com ''Isle of Ulva''
* ''Where the wild things are'' Troch Hamish Haswell-Smith
* Plaatsjes fan archeologyske plakken op Mull en Ulva, Clive Ruggles, Universiteit fan Leicester.
King's Lynn

King's Lynn is in plak yn Grut-Brittanje, yn it greefskip Norfolk, distrikt King's Lynn en West Norfolk. It leit oan de rivier de Great Ouse, op it plak wêr't dy yn The Wash streamt. Fuort by King's Lynn begjinne The Fens, in gebiet op seenivohichte, dat yn de midsiuwen drûglein waard.

De stêd hat twa teaters, museums en oare kulturele- en sportfoarsjennings. Der binne trije middelbere skoallen en ie kolleezje. De tsjinstesektor, ynformaasje- en kommunikaasjetechnology soargje foar beheinde wurkgelegenheid foar ynwenners fan King's Lynn en omkriten.

## Ut de skiednis
Oarspronklik hjitte it plak *Bishop's Lynn*, omdat it yn de 12e iuw ta it lân fan de biskop fan Norwich hearde. Doe't kening Hindrik VIII alle kleasters yn 1538 ophefte, kaam Bishop's Lynn oan de kroan en waard it keninklik besit. Dat feit ferklearret de nammeferoaring yn King's Lynn.

Yn de 14e iuw wie King's Lynn de 3e haven fan it Feriene Keninkryk, De Hânze hie dêr in faktorij. It iennige noch besteande Hânzekantoar yn Ingelân stiet dêr. King's Lynn hat altyd in fiskersplak west dêr't de fangst ek ferwurke waard. Fan de 17e iuw ôf gie it it plak tige foar de wyn troch de eksport fan nôt.
 
### Ekonomy
De haven wie foar it lêst fan grut belang as ymporthaven foar auto's fan it merk Škoda Auto. Oant 2007 hie de firma Cambell's Soup der in fabryk. Yn 2008 waard de grutste papiermasine foar krantepapier fan Europa dêr boud. De masine kin 2000 m/min produsearje en hat in jierkapasiteit fan  400.000 ton De troch Voith Paper foar de Palm Groep boude ynstallaasje betsjinnet fral de Britske merk. King's Lynn wie — en is — in wichtich sintrum foar de glêsmakkerij.
Fierders binne der in tal gemyske fabriken.

## Iepenbaar ferfier
King's Lynn leit sûnt 1847 oan de *Fen Line*, sadat it plak in ferbining oer it spoar hat mei Ely, Cambridge en King's Cross in Londen.

## Partnerstêden
* Emmerik (Dútslân), sûnt 1978
* Mladá Boleslav (Tsjechje)
* Sandringham (Austraalje)

## Ferneamde persoanen
* De assistint-dûanebeämte fan King's Lynn (yn 1757) hjitte George Vancouver. Hy sylde yn 1790 nei de kust fan  Noard-Amearika en joech syn namme oan it eilân Fankoever en de stêd Vancouver.
* King's Lynn wie (doe noch Bishop's Lynn) it berteplak fan de mystika en skriuwster Margery Kempe (15e iuw).
* Florence Green (1901-2012), ien fan de âldste minsken fan it lân en feteraan fan de Earste Wrâldkriich wenne yn King’s Lynn.
Melrose

**Melrose** is in stedsje yn Skotlân, yn de *Scottish Borders*, oan de rivier de Tweed. Melrose leit yn it greefskip Roxburghshire

Beda wurdt yn ferbân brocht mei it ûntstean fan it plak. Iere 12e iuw stifte kening David I fan Skotlân dêr in abdij, de *[[Melrose Abbey]]*.

Neffens de leginde soe kening Arthur bedobbe west wêze yn de Eildonhichten net fier fan de stêd. In stikmannich kilometers nei it westen leit Abbotsford House, de bûtenpleats fan de skriuwer Sir Walter Scott.

Yn Melrose soe de rugby-fariant *[[Rugby Sevens]]* ûntstien wêze.


Ofbyld:Abbotsford07.jpg|*Abbotsford house*
Ofbyld:Trimontium.jpg|De *Eildon Hills*
Hesensstate

De **Hesensstate** wie in state noardwest fan Jorwert, yn wat doe de gemeente Baarderadiel wie, no Littenseradiel, midden tusken de doarpen Skillaard en Leons. Op it plak fan de state stiet no in pleats.

De state wurdt foar it earst neamd yn 1435. Hesens is ek in histoarysk plak. Yn 1435 wenne hjir Sypa to Hesens, de grytman fan Baarderadiel. Yn 1506 wie der in Haeije Hesens pastoar yn Snits. Yn it proklamaasjeboek stiet by 24 april 1713: *Tjeerd Sijdses coopman te Franeker, koopt de stemdragende sathe lands Hesens onder Jorwerd, groot 107 pondematen, in gebruik by Jan Jakobs Tania als meijer, met hovingen, plantagie, zomerhuis, hebbende de Heeren Burmania en Cathius ten Oosten, notaris Offringa ten Zuiden, de Wed. Jansonius ten Noorden, tot naastlegers, van Jonker Tjalling van Sixma, grietman van Rauwerderhem, te Loënga op Pollema State, voor f. 72,80 de pondemaat. Tot laste van de cooper zal moeten geschieden: De bomen op den singel zijn bij boelgoed en de groote huisinge met de daagse camer, keuken en de groote poorten met alle de fundamenten, mede aldaar op de gronden staande, bij strijkgeld verkocht, om te worden afgebroken voor 16 april 1718 en de voorkamer en poort op Mei 1715*.

Yn de foartsjerke yn Jorwerd leit in stikkene grêfsark mei it opskrift: *Anno 1569 de 2 en 3 Decebris ....t.... der ....nacht vermoordt ....sij .... slaepkamer. De Eeren .... Heerscip Wattie-va-Hania. Anno 1565 de 10 Decebris is gerust die Eerbare Iuffrou Yda van Gratinga syn egte huysfrou. Anno 1570 de 22 Marti is gerust Wattie Hania haren zoen*.
Dit opskrift sprekt fan in moard. In feint soe syn hear op Hesens fermoarde hawwe.

Fierders leit der noch in sark yn it koar fan de tsjerke op in grêfkelder. It is in keunstwurk, noch like geef as wie it hjir trije wike lyn dellein ynstee fan trije iuwen. Der steane twa ridders libbensgrut yn útbeitele yn harnas en folsleine wapenrêsting en mei oar wapenreau op it fuottenein. Yn de midden stiet it opskrift: *Anno 1658 den 6 Augustus is overleden den Edelen, Manhaften Heere Johannes Nauta van Hesens, in zijn leven Ritmeester over een Compagnie te paarde, olt 25 jaren ende leit hier begraven*.

## Bewenners
*  1435 Sypa (Sippe) to Hesens
* 1506 mooglik Haye Hesens
* oant 1569 Wattie (Watze) fan Hania
* 1658 mooglik Johannes Nauta fan Hesens
* 1713 Tjalling fan Sixma (û.o. ek eigener fan Sixma fan Andlastate te Minnertsgea)
* ± 1716 is de state ôffbrutsen
* yn 1713 waard Tjeerd Sytses út Frjentsjer eigener fan de pleats en lannen
Heentiamahûs

It **Heentiamahûs** wie in stins oan de eastlike ein fan It Nauw yn Ljouwert.
It hûs waard grif boud om 1400. Fan it hûs is neat werom te werkennen.

Om 1450 waard de stins bewenne troch Willa Heentiama, âlderman fan Ljouwert. Letter hat it bewenne west troch de famylje Jongema dy't ek Jongemastate yn Raerd yn eigendom hie.
Yn 1524 waard it oankocht troch de “Stedelijke Regering”.

Histoarikus Eekhoff skriuwt yn it haadstik “Wandeling door de stad, omstreeks 1550” oer dit hûs:
*Aan het oostelijke einde van het Naauw staat de stins van den vroegeren Olderman Willa Heentiama, later door de Jongema’s bewoond, en in 1524 door de Stedelijke Regering aangekocht.*
Yn de noat ûnderoan side 194 giet er fierder:
*Het Floreen-Register van omstreeks 1512 noemt dit huis: “dat ueruallene steens ende stede bij de Broll breggha hort Wytz Jonghama*.
Hear Goslick fan Juwinga, Ridder en Ried fan it Hof neamde it: *dat Steenhuys mit den hoffsteede bij die Broell brugge” bij gelegenheid, dat hij het in 1524 namens zijn zuster Ansck, voor 687 Goudgld. aan Regt en Raad der stad verkocht, blijkens koopbrief in ’t Stedelijk Archief, No. 161. Misschien wilde de Stad het tot het St. Jakobs-Gasthuis betrekken. Thans bestaat het gebouw nog geheel, hoewel het in drie verschillende panden bewoond wordt.*

Yn 1846 wie it âlde hûs foar Eekhoff blykber noch werkenber. Op it steed fan de stins hat Johan Sems yn 1603 lykwols al trije wenhuzen tekene, wêroan neat op in (eardere) stins wiist. Op dat plak yn de hoeke fan it Nauw en de Grutte Heechstrjitte steane no âlde wen-/winkelpannen, mar der is neat mear fan in stins yn te werkennen.

## Bewenners
*  1450 Willa Heentiama
* 1512 Wytz Jonghama
* 1524 Ansck fan Juwingha
* > 1524 stêd Ljouwert
Ribble

De **Ribble**  is in rivier fan 121 km lingte yn noardwest-Ingelân dy't begjint by de gearrin fan de Gayle Beck en Cam Beck, net fier fan it ferneamde Ribbleheadfiadukt. De rivier rint troch Noard-Yorkshire en Lancashire. By it streamgebiet fan de Ribble hearre ek parten fan Greater Manchester yn de omkriten fan Wigan.

De Ribble streamt troch de plakken Settle, Clitheroe en Preston, foardat de rivier útmûnet yn de Ierske See tusken Lytham St. Annes en Southport. 

De meast wichtige sydrivieren binne de Hodder en Calder dy't gearrinne mei de rivier ûnder Great-Mitton, en de rivier Darwen dy't him oanslut by Walton-le-Dale en as lêste de rivier de Douglas dy't ûnder Hesketh Bank by de Ribble komt. 

De Ribble markearre de meast noardlike grutte fan it âlde keninkryk fan Mercia. Yn de tiid fan it *[[Domesday Book]]* wie de rivier de noardlike grins fan in stik grûn (*Inter Ripam et Mersam*) dat opnaam waard yn de Domesday-ynformaasje foar Cheshire, al wie it wierskynlik offisjeel gjin diel fan dat greefskip. 

De rivier is streamôf fan Preston geregeldwei útbaggere en by Preston is in haven. It estuarium is part fan de Ribble en Alt Estuaria en is in beskerme natuergebiet.  

It streamgebiet fan de Ribble falt ûnder de *Mersey Basin Campaign*, in fennoatskip dat oprjochte is yn 1985 mei it doel de kwaliteit fan wetter en iggen te ferbetterjen. 

*Preston City Council* hat plannen útbrocht foar de bou fan in keardaam yn de rivier, yn har *Riverworks*-útstel. It doel fan dat útstel is it oanlizzen fan in wettersportpark yn in part fan de Ribble, mei goed 4000 wenten en bedriuwen anneks.  

De Ribble liket ek de *Belisama* út de Romeinske tiid te wêzen. De iggen fan de Ribble wurde neamd as mooglik plak foar Kening Arthur syn tsiende slach, oan de ouwer fan in rivier *Tribruit*, dêr't Nennius op doelde yn syn *[[Historia Brittonum]]*. 

## Keppelings om utens
* Riverworks
* Ribbletrust.org
Don (Aberdeenshire)

De **Don** is in rivier yn Aberdeenshire yn Skotlân. Hy ûntspringt yn it Cairngormberchtme en rint oer 131 kilometer nei it easten om by Aberdeen yn de Noardsee út te mûnjen. De Don streamt troch de plakken  Alford, Kemnay, Inverurie, Kintore en Dyce. Dy sydrivier Urie mûnet by Inverurie yn de Don.

De Don is ferneamd as fiskwetter foar salm en seeforel, mar ek fanwege it lânskip en kastielen oan de rivier.

De namme komt al yn de 2e iuw foar yn it wurk fan de Aleksandryske geograaf Klaudius Ptolemaeus, as Δηοῦα (=*Devena*), dat 'goadinne' betsjut. De lânseigen befolking beskôge de rivier kenlik as godlik. Besuden de Don rint de Dee; dy namme betsjut ek 'goadinne'.

## Keppeling om utens
*  The River Don Trust
J.D. Salinger

**J.D. Salinger** (folút: **Jerome David Salinger**; New York, 1 jannewaris 1919 - Cornish, Nij-Hampshire, 27 jannewaris 2010) wie in Amerikaanske skriuwer, dy't wrâldferneamd waard mei syn kontroverzjele debútroman *The Catcher in the Rye* ('De fanger yn de rogge') út 1951. Rillegau mijde er de media en bleau er tige op himsels. Syn lêste wurk ferskynde yn 1965 en hy joech syn lêste ynterview yn 1980. 

Salinger hat by syn libben mar sa'n 35 ferhalen útbrocht, mar dochs jildt er as ien fan de meast lêzen en besprutsen Amerikaanske skriuwers fan nei 1945.

De ynfloed fan Salinger op oare skriuwers (Philip Roth, John Updike, Aimee Bender) is grut. Mei troch it isolemint dat er sels keas, krige syn literêr talint benei mytyske foarmen yn guon fermiddens.

## Publisearre wurk
* *[[The Catcher in the Rye]]* (1951). Nederlânsk: *De vanger in het koren* / *De vanger in het graan*.
* *Nine Stories* (1953) Nederlânsk: *Negen verhalen*
** "A Perfect Day for Bananafish" (1948). Nederlânsk: *Een perfecte dag voor bananenvis*
** "Uncle Wiggily in Connecticut" (1948). Nederlânsk: *Oom Donald in Connetticut*
** "Just Before the War with the Eskimos" (1948). Nederlânsk: *Vlak voor de oorlog met de eskimo's*
** "The Laughing Man" (1949). Nederlânsk: *De lachvogel*
** "Down at the Dinghy" (1949). Nederlânsk: *Beneden bij de boot*
** "For Esmé – with Love and Squalor" (1950). Nederlânsk: *Voor Esmé - veel liefs en morsigheid*
** "Pretty Mouth and Green My Eyes" (1951). Nederlânsk: *Mooie mond en mijn ogen groen*
** "De Daumier-Smith's Blue Period" (1952). Nederlânsk: *De Daumier-Smith' grijze periode*
** "Teddy" (1953). Nederlânsk: *Teddy*
* *Franny and Zooey* (1961). Nederlânsk: *Franny en Zooey*
* *Raise High the Roof Beam, Carpenters and Seymour: An Introduction* (1963).
** "Raise High the Roof-Beam, Carpenters" (1955). Nederlânsk: *Heft hoog de nokbalk timmerlieden*
** "Seymour: An Introduction" (1959). Nederlânsk: *Seymour, een introductie*

## Literatuer
* Paul Alexander: *Salinger. A biography*. Renaissance Books, Los Angeles 1999
* Eberhard Alsen: *A readers guide to J. D. Salinger*. Greenwood Press, Westport, Conn. 2002
* Ian Hamilton: *Op zoek naar J. D. Salinger* („In search of J. D. Salinger“).1989
* Margaret A. Salinger: *Dream Catcher. A memoir*. Washington Square Press, New York 2000.

## Keppeling om utens
*  J.D. Salinger op kirjasto.sci.fi "J(erome) D(avid)
Clyde (rivier)

De **Clyde** (Skotsk-Gaelysk: *Cluaidh*) is ien fan de grutste en meast wichtige rivieren fan Skotlân.
De rivier is 176 kilometer lang, hat in streamgebiet fan sa'n 4000 km². De rivier wie en is noch fan grut belang foar de yndustriële ûntjouwing fan Glasgow, dat oan de Clyde leit. Yn it ferline wiene der tal fan wichtige skipswerven oan de ouwers fan de rivier by Glasgow.

De Clyde mûnet út yn de Firth of Clyde
List fan langste rivieren fan de wrâld

Under folget in **list fan langste [[rivier]]en fan de wrâld**. Alle rivieren langer as 2000 km binne opnaam yn de list. 

## List

## Keppeling om utens
*RIVER SYSTEMS OF THE WORLD
Tees

De **Tees** is in rivier yn Noard-Ingelân. De boarne leit op de eastskeante fan Cross Fell, op in hichte fan 893 meter, yn it Penninysk berchtme. De bopperin hat ferskate streamfersnellings. De rivier streamt likernôch 137 kilometer nei it easten en mûnet dan tusken Hartlepool en Redcar yn de Noardsee út. In gebiet fan 1834 kante kilometer wetteret op de Tees ôf. De rivier hat gjin grutte sydrivieren.

Yn de 19e iuw is de rivier diels kanalisearre.


Ofbyld:High force.jpg|De Tees tichtby syn oarsprong
Image:A19 Tees Viaduct rom Maze Park viewing hill-2-1088.jpg|De Tees tusken Middlesbrough en Stockton-on-Tees
Redcar

**Redcar** is in kustplak yn it distrikt Redcar en Cleveland, yn it Ingelske seremonieel greefskip Noard Yorkshire. 

Redcar wie oarspronklik in fiskersplak, al neamd yn de iere 14e iuw, dat hannele mei de oanswettende merkstêd Coatham. Oant mids 19e iuw wie it in *sub-parish* fan Marske-by-the-Sea. Yn dy tiid makke Redcar ek opgong as in toeristebestimming. Mei de iepening fan it spoar fan Middlesbrough nei Redcar yn 1846, waard Redcar in pleisterplak foar de fiktoriaanske toerist. Lykwols begûn Redcars groei earst goed doe't yn 1850 izererts fûn waard yn de regio Eston yn de Cleveland Hills en de stielyndustry him dêr ûntjaan koe.

## Berne yn Redcar
* Pete York (1942), drummer fan The Spencer Davis Group.
Ernst fan Donia

**Ernst fan Donia** († 1634) wie de twadde soan fan Keimpe fan Donia. 

Neidat syn heit it amt oerjûn hie, waard hy yn maart 1616 grytman fan Ljouwerteradiel. Yn 1617 en 1619 komt hy foar as lid fan de Steaten fan Fryslân. By de begraffenis fan de steedhâlder Willem Loadewyk fan Nassau folge er it lyk as folmacht op de lândei foar Eastergoa. Fierder wie er kommitearde fan de Admiraliteit yn Hollân en hy skynt yn 1634 ferstoarn te wêzen.
Mark David Chapman

**Mark David Chapman** (Fort Worth (Texas), 10 maaie 1955) is de moardner fan John Lennon fan The Beatles. De moard barde om 22:50 oere op 8 desimber 1980 foar it Dakotagebou yn New York, dêr't Lennon wenne. 

Chapman wie dêrfoar drugsbrûker, waard letter in werberne kristen en hat opnomd west yn in psychiatryske ynrjochting. De novelle *The Catcher in the Rye* fan J.D. Salinger hie grutte ynfloed op it libben fan Chapman. Hy identifisearre him mei de haadpersoan *Holden Caulfield.* 

Chapman wie jierrenlang in Beatles-fan en yn it bysûnder fan John Lennon. Chapman rekke nei in senuwynstoartng sa obsedearre troch Lennon dat hy troude mei in Amerikaansk-Japanske frou omdat hja him tinken die oan Lennon syn frou Yoko Ono. Hy is noch altiten mei har troud.

Mark Chapman sit no yn de Attica State Prison yn de buert fan Buffalo, yn de steat New York. Sûnt 2000 kin hy elke twa jier om eardere frijlitting freegje, wat oant no wegere is troch de kommisje dy't oer syn detinsje giet.
Laes fan Burmania

**Laes fan Burmania** (doopt Britsum, 26 jannewaris 1638 - Koarnjum, 2 desimber 1691) wie grytman fan earst Idaarderadiel en letter Ljouwerteradiel en deputearre fan Fryslân.

## Libben en wurk
Jonker Fan Burmania wie in soan fan de grytman fan Wymbritseradiel Sjuck fan Burmania en fan Catharina Entens. Hy wie fan 1670 - 1673 grytman fan Idaarderadiel en fan 1673 - 1688 grytman fan Ljouwerteradiel. Hy waard yn 1688 troch syn soan Tjaard as grytman fan Ljouwerteradiel opfolge. Yn de perioaden 1668 - 1671 en 1677 - 1680 wie hy deputearre fan Fryslân foar Eastergoa. Fan Burmania bewenne de Martenastate yn Koarnjum, dat hy yn 1687 yngreven ferbouwe liet. De âlde state is yn 1899 ôfbrutsen. Yn de nije Martenastate herinnert in wapen mei opskrift yn de sydgevel oan de eardere bewenners en de ferbouwing yn 1687. Fan Burmania troude op 20 maart 1664 yn Koarnjum mei Juliana (ek Jeltsje) Agatha fan Aylva út Wytmarsum, dochter fan Ulbo fan Aylva en Hylck fan Lycklama. Ut Koarnjum wei liet hy yn 1672 trije ikebeammen oerbringe nei de Sint Piterstsjerke yn Grou.

Op in spitsbôgich timpaan yn de toer fan de Sint Pitertsjerke yn Grou wurdt fermelde, dat der yn 1672 trije iken skonken binne troch de destiidske grytman fan Idaarderadiel, jonker fan Burmania en syn frou. De tekst ferwiist nei roerige tiden, wêryn it lân oerspield waard troch *de macht fan Frâns en Brit* (sjoch ôfbyld). De folsleine tekst is:
:*Doen men sestyn eeuwen sach, int jaer seventig en twee*,*Doen ons landt het weegeklach overstroomde als een see**Door de macht van Frans en Brit, ondersteund door Myterheeren*,*Die veel menschen haar besit Roofden, k hoop Godt salt voorts weren*,*Doen sijn deese Eeske boomen, hier van Cornium ghekoomen**En door onse last geset*,*K hoop Idaerderdeel sal bloijen, t volk gelijck laurijren groijen**Dat s ons wens en ons gebet*.*Gegeuen door ons jh. La BURMANIA diestijt Grietman over**Idaerderderdeel doch Anno 1673 ghekoren tot Grietman over Leeuwarderadeel* *ende Juffr. JULIANA AGATA VAN AYLVA sijn huisvrouw desen 13 Augusti 1675.*
Thelma Ritter

**Thelma Ritter** (Brooklyn, 14 febrewaris 1902 - New York City, 5 febrewaris 1969) wie in Amerikaansk aktrise. Ritter, mei har aparte Brooklynaksint, hie meast byrollen fan de 40-er jierren ôf oant har dea yn 1969.

Ritter wie seisris gadingmakker foar in Academy Award. Dochs wûn sy dy nea. Sy wie fral te sjen yn koarstwillige films en hoewol't sy hast altyd in byrol hie, wie sa'n film faak ferneamd om har *oneliners*.

## Filmografy
* 1968:*What's So Bad About Feeling Good?*
* 1967:*The Incident*
* 1965:*[[Boeing (707) Boeing (707)]]*
* 1963:*Move Over, Darling*
* 1963:*A New Kind of Love*
* 1963:*For Love or Money*
* 1962:*[[How the West Was Won (film)|How the West Was Won]]*
* 1962:*Birdman of Alcatraz*
* 1961:*The Second Time Around*
* 1961:*[[The Misfits (film)|The Misfits]]*
* 1959:*[[Pillow Talk (1959)|Pillow Talk]]*
* 1959:*A Hole in the Head*
* 1956:*The Proud and Profane*
* 1955:*Lucy Gallant*
* 1955:*Daddy Long Legs*
* 1954:*[[Rear Window]]*
* 1953:*Pickup on South Street*
* 1953:*[[Titanic (1953 film)|Titanic]]*
* 1953:*The Farmer Takes a Wife*
* 1952:*[[With a Song in My Heart (film)|With a Song in My Heart]]*
* 1951:*The Model and the Marriage Broker*
* 1951:*As Young as You Feel*
* 1951:*The Mating Season*
* 1950:*All About Ev]*
* 1950:*I'll Get By*
* 1950:*[[Perfect Strangers (1950)|Perfect Strangers]]*
* 1949:*Father Was a Fullback*
* 1949:*City Across the River*
* 1949:*A Letter to Three Wives*
* 1947:*Miracle on 34th Street*
Frânsk-Dútske Oarloch

De **Frânsk-Dútske Oarloch** of **Frânsk-Dútske Kriich** (19 july 1870 - 10 maaie 1871) wie in oarloch tusken Frankryk en de Dútske steaten ûnder lieding fan Prusen. De oarloch einige yn in oerwinning foar Prusen en har bûnsmaten en resultearre yn de oprjochting fan it Dútske Keizerryk, dêr't alle Dútske steaten yn feriene waarden. 

## Skiednis
De oarloch hie as oarsaak de machtsútwreiding fan Prusen sûnt 1864. Oant 1870 wie Frankryk de meast dominante naasje fan Jeropa. De dominante posysje fan Frankryk waard bedrige troch Prusen, dêr't kanselier Otto von Bismarck him grut makke foar feriening fan alle Dútske steaten. Dy ûntwikkeling waard troch de republikeinske opposysje yn Frankryk brûkt as oanfal tsjin de regearing fan kening Napoleon III. De direkte oanlieding wie lykwols de Spaanske troanopfolingskwestje (sjoch Emser depêche). 

Op 19 july 1870 ferklearre Frankryk Prusen de oarloch. Nei ferskillende gefjochten moast Napoleon III him nei de grutte omsingelingsslach by Sedan (op 1 septimber) mei 86.000 man oerjaan. Op 27 oktober kapituleare generaal Bazaine te Mets mei 173.000 man. Yntusken wie Napoleon III op 4 septimber ôfsetten en it bestjoer fan de Nasjonale Ferdigening mei de lieding fan saken belêste. Op 28 jannewaris 1871 waard in wapenstilstân sletten en op 10 maaie de frede tekene. Frankryk ferlear de Elzas en it grutste part fan Loataringen oan Dútslân.
Demokraten

* Foarstanners fan in demokrasy
* Oanhingers fan de Demokratyske Partij (*Democratic Party*) fan de Feriene Steaten
* Demokraten, in Brazyljaanske politike partij
* Demokraten (*Demokraatit*), in Grienlânske politike partij
* Demokraten 66 (D66), in Nederlânske politike partij
List fan grytmannen fan East-Dongeradiel

Dit is in **list fan [[grytman]]nen fan de eardere [[gritenij]] [[Eastdongeradiel]]**, provinsje Fryslân oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.
Bendiks Cazemier

**Bendiks Walter Cazemier** (Starum, 5 jannewaris 1931 - Sint-Nyk, 28 desimber 2024) wie in Fryske boargemaster.

Cazemier waard berne yn Starum, dêr't syn heit Otto Samuel Cazemier as predikant stie. Noch yn syn bertejier ferhuze de famylje nei Dalfsen, dêr't hy opgroeide. Hy begûn syn amtlike karriêre yn 1950 yn Zwollerkerspel en wurke dêrnei by ferskate gemeentes, hy wie ûnder mear amtner op de gemeentesekretary en haadkommys. 

Hy waard boargemaster fan de gemeente Drylts (1964-1970) en fan Wymbritseradeel (1970-1984). Yn 1984 waarden by in gemeentlike weryndieling de eardere gemeentes Drylts en Wymbritseradeel gearfoege ta de gemeente Wymbritseradiel. Cazemier wie dêrnei oant 1993 boargemaster fan de nij foarme gemeente. Hy hie meardere byfunksjes en wie ûnder oare foarsitter fan de Fryske Wyldskeakommisje en sekretaris fan it sintraal bestjoer fan Talma Rustoorden. Fan 1993 - 1994 wie hy waarnimmend boargemaster op It Amelân. Hy wie lid fan de CHU en letter fan it CDA.

Cazemier ferstoar op 28 desimber 2024 yn Sint-Nyk yn 'e âldens fan 93 jier.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Drylts
* List fan boargemasters fan Wymbritseradiel
* List fan boargemasters fan It Amelân
Tyne

De **Tyne** is in rivier in Noard-Ingelân. De river fan 118 km lingte streamt troch de stêd Newcastle upon Tyne.

De Tyne ûnstiet út de gearrin fan de rivieren, de Noardlike Tyne (*North Tyne*) en de Súdlike Tyne (*South Tyne*). De **North Tyne** ûntspringt oan de Skotske grins, en rint dêrnei troch it Kielder Forest, sûnder foar Hexham in plak fan belang oan te dwaan.

De **South Tyne** syn boarne leit yn Alston-Moor, Kumbria, en rint troch de plakken  Haltwhistle en Haydon Bridge yn in delling dy't Tyne Gap neamd wurdt. De Muorre fan Hadrianus leit noardlik fan de Tyne Gap. Tafallich leit de boarne fan de Súdlike Tyne net fier fan dy fan de rivieren de Tees en de  Wear.

De twa streamen komme byelkoar by Warden Rock ûnder Hexham yn Northumberland by in plak dat *Meeting of the Waters* hjit. Fan dat punt ôf giet de rivier fierder as de Tyne.

It greefskip Tyne en Wear is nei de rivier neamd.
Poppe fan Mellema

**Poppe fan Mellema**, oars Remmertsma, wie grytman fan East-Dongeradiel. 

Soan fan Hessel Remmertsma en Bernsck Heslinga, waard, yn it plak fan syn foargonger, dy't fan de gritenij ferbeurd ferklearre waard, op 18 febrewaris 1517 troch Karel V as grytman fan East-Dongeradiel oansteld, neidat hy yn 1515 de eed fan huldiging ôflein hie. Hy boaske Eets Gaukema, dochter fan Ritske Gaukema en Geel Boetsma, en wenne op Mellemastate yn Eastrum.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan East-Dongeradiel
Rintsje fan Aytta

**Rintsje fan Aytta** (Wurdum?, ±1510 – Mitselwier?, 1570) wie in grytman fan East-Dongeradiel. 

Rintsje fan Aytta wie in broer fan Gerbrand fan Aytta (*3 july 1509). Hy moast al as seisjierrich jonkje de treurige gefolgen fan de opskuor ûnderfine, dy't yn dy tiid Fryslân teistere. Op 28 jannewaris 1515 wie syn mem twongen om, woe hja it libben behâlde, mei him en syn jongere broerke en jeugdiger suster nei Ljouwert ta te flechten, om't Jancko Douwema en syn meistanners de âlderlike stins Barrahûs oerfoelen. Hy waard yn 1552 grytman fan East-Dongeradiel, en doe't hy syn beameaming krigen hie, stienen de yngesetenen fan de gritenij him by in akte fan 27 jannewaris fan datselde jier ta it amt oan te nimmen, mar ûnder it betingst, dat hy der foar wake soe, dat de âlde privileezjes, rjochten en foarrjochten neilibbe waarden, en dat hy net yn Dokkum, mar, nei âlderwenst, yn de gritenij wenje soe en de gerjochtssittingen op de wênstige plakken te hâlden. Doe't er inkele jierren letter in rekwest fan boargemasters fan Dokkum krige, om as grytmannen fan East- en West-Dongeradiel tenei de rjochtssittings yn dy stêd te hâlden, berôp er him op boppeneamde akte, en ferwiisde de ynleverders fan it rekwest nei de yngesetenen fan gritenij, dy't dêroer allinnich beslute koenen. 

As trou oanhinger fan keizer Karel V en kening Filips II, seach hy smertlik dat harren saken alle dagen minder waarden, en bea oan, foar safier't er koe, harren moech wjerstân. Oan 'e ein waard er siik, wêrûnder hy yn april 1570 beswykte. By syn beide oarehelten Ida Hettema en Johanna Rommarts hie hy gjin bern, mar bûten echt hie er in soan, Johannes Rintzius neamd, dy't letter geastlike waard.

Rintsje fan Aytta en de frou kamen te hôf yn Mitselwier, harren stien waard fannijs ûntdutsen yn 2015.

## Keppeling om utens
* Iuwenâlde grêfstien ûntdutsen yn Mitselwier, Omrop Fryslân
List fan grytmannen fan Fisfliet

Dit is in **list fan [[grytman]]nen fan de eardere Nederlânske [[gritenij]] [[Fisfliet]]** yn de provinsje Grinslân, dy't fan 1578 oant 1637 bestien hat.