open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramsey Nasr

**Ramsey Nasr** (Rotterdam, 28 jannewaris 1974) is in Nederlânske dichter, skriuwer, essayist, akteur, toanielregisseur, librettist en oersetter. Hy is foar in part fan Palestynsk komôf. Hy wie de twadde stedsdichter fan Antwerpen en is sûnt ein jannewaris 2009 foar fjouwer jier *[[Dichter fan it Heitelân|Dichter des Vaderlands]]* fan Nederlân; sadwaande is Nasr ek de ambassadeur fan de Turing Nasjonale Gedichtekriich.

## Akteur
Yn films en rigen
* 1999 - *De Man met de hond* - Kees
* 2000 - *Mariken* - Joachim
* 2001 - *[[Magonia (film)|Magonia]]* - Memed
* 2001 - *Liefje* - Erik
* 2002 - *Tonino* - Tonino
* 2002 - *De enclave* (oer de delfal fan Srebrenica) - Ibro Hadzic
* 2004 - *Armando* - Armando
* 2005 - *Leef!* - Leo
* 2008 - *Het echte leven* - Martin / Milan
* 2010 - *Overspel* - Pepijn van Erkel
* 2011 - *[[:en:Goltzius and the Pelican Company|Goltzius and the Pelican Company]]* - Hendrick Goltzius
* 2012 - *Süskind* - Byrol
* 2016 - *[[Centraal Medisch Centrum]]
* 2018 - *Over water* - Kain
* 2018 - *LOIS* - Onno van Zuylen
* 2019 - *Oogappels* - Erik Larooi

[[Toanielgroep Amsterdam]]
* 2019 *Dood in Venetië*
* 2018-'19 *Een klein leven*
* 2016-'17 *Romeinse Tragedies* - Menenius, Lepidus
* 2015-'17 *De andere Stem* - Haadrol
* 2015-'17 *Husbands and Wives* - Gabe
* 2015-'17 *Kings of War* - Henry V, Richmond
* 2014-'17 *The Fountainhead* - Howard Roark
* 2014 *Maria Stuart* - Davison

==Rezjy==
* 2001 - *Leven in hel* ([[operette]], troch himsels skreaun)
* 2002 - *Il re pastore* ([[opera (muzyk)|opera]] fan [[Wolfgang Amadeus Mozart]], troch himsels oerset)
* 2006 - *Een totale Entführung* (sels oerset)
* 2019 - *Dood in Venetië*

==Bibliografy==
[[Proaza]]
* 2004 - *Kapitein Zeiksnor en de twee culturen*
* 2006 - *Van de vijand en de muzikant*, essays en stikken dy't in miening jouwe oer keunst, polityk en idintiteit
* 2008 - *Homo Safaricus*, ferslach fan syn meidwaan oan

[[Toaniel]]
* 1995 - *De doorspeler*

[[Poëzij]]
* 2000 - *27 gedichten en geen lied*
* 2004 - *Onhandig bloesemend*
* 2006 - *Onze-lieve-vrouwe-zeppelin*, bundel Antwerpse gedichten
* 2010 - *Ik wou dat ik twee burgers was (dan kon ik samenleven)*

Stedsgedichten foar Antwerpen
# *Stadsplant*
# *Achter een vierkante vitrine*
# *Zoo mensch zoo dier*
# *Het huis van honing en melk*
# *De Changeur*
# *Een minimum*
# *UtopiA*
# *Uw liefhebber*
# *Voor wie in vreemde landt*

Libretto
* 2002 - *Twee libretto's'' (fannijs beärbeide libretto's fan Pietro Metastasio en Wolfgang Amadeus Mozart)

## Keppelings om utens
* Hiemside
* Keninklike Bibleteek
List fan Frjentsjerters

Dizze **list fan Frjentsjerters** jout in oersjoch fan bekende persoanen dy't yn de stêd Frjentsjer berne binne, wenne hawwe of wenje.

## Berne

* Johan Sems (1572-1635), kartograaf
* Meinardus Schotanus (1593-1644), teolooch
* Sixtinus Amama (1593-1629), taalkundige
* Jan Jansz. de Stomme (1615-1657), keunstskilder
* Willem Röell (1700-1775), anatoom
* Frans Hemsterhuis (1721-1790), filosoof
* Johan Valckenaer (1759-1821), diplomaat
* Sebald Justinus Brugmans (1763-1819), botanikus en medikus
* Thijs Feenstra (1766-1840), politikus
* Johannes Mulder (1769-1810), ferloskunsdige
* Albartus Telting (1803-1863), jurist
* Johan de Wal (1816-1892), rjochtsgelearde
* Jan Hannema (1839-1878), artyst
* Simon Taco Land (1845-1894), politikus
* Petrus Jacobus de Hoop (1862-1952), politikus
* Jouke Broer Schuil (1875-1960), berneboekenskriuwer
* Gerhardus Jan Adema (1898-1981), byldhouwer en keunstskilder
* Jan Hendrik Oort (1900-1992), astronoom
* Arnold Jan d'Ailly (1902-1967), boargemaster
* Auke Adema (1907-1976), hurdrider
* Siep Posthumus (1910-1987), politikus
* Carel Steensma (1912-2006), piloat
* Herman Kuiphof (1919-2008), sportsjoernalist 
* Frans Hoekstra (1926-1983), boargemaster
* Cor Hoekstra (1931-1996), cartoonist
* Koos Tiemersma (1952), skriuwer
* Sippie Tigchelaar (1952), hurdrider
* Pia Dijkstra (1954), nijslêzer en politika
* Sietse Fritsma (1972), politikus
* Jenning Huizenga (1984), hurdfytser
* Erik Zijlstra (1988), filmregisseur

## Stoarn
* Nicolaes Blancardus (Leien, 1624-1703), lyfarts fan Albertine Agnes fan Nassau

## Earder ynwenner
* Johannes Bogerman
* Eise Eisinga (1744-1828), astronoom
* Henri Daniel Guyot
* Jetske Reinou van der Malen
* Anna fan Nassau
* Jean Henri van Swinden

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Frjentsjer
Biografy

In **biografy** (Gryksk: *βιος*, 'libben') of **libbensbeskriuwing** is de beskriuwing fan it libben fan in persoan, dy’t meast ek publisearre wurdt. De skriuwer fan in biografy is in **biograaf**.
 
De term wurdt meast brûkt foar non-fiksje, dat wol sizze in wurk dat immens wiere libben besiket te beskriuwen. Meast giet it om in ferneamd persoan. Foar de Renêssânse wie in biografy meast in opneamen fan immen’s prestaasjes sûnder krityske noaten. Dêrnei wurdt mear stribbe nei objektivens en komme ek negative aspekten fan de persoan op it aljemint.

In biografy is wol ferheljend en wol sa in better ynsicht jaan op de persoalikheid en karakter fan de beskreaune persoan as at in drûge opsomming fan feiten dwaan soe. In biografy fan in hillige hjit in hilligelibben of hagiografy. In koarte biografy fan immen dy't koartlyn ferstoarn is, wurdt in nekrology neamd. Dy term wurdt ek wol brûkt at de skriuwer syn ûnderwerp net kritysk genôch behannelet. As de skriuwer fan in biografy ek it ûnderwerp fan de biografy is, wurdt fan in autobiografy sprutsen.

## Sjoch ek
* Biografylist
Fersetspriis foar Letterkundigen

De **Fersetspriis foar Letterkundigen** waard yn 1945 útrikt oan Nederlânske letterkundigen dy't harren tige fertsjinstlik makke hienen yn de besettingstiid 1940 - 1945.

De prizen waarden beskikber steld troch it departemint fan Underwiis en Wittenskippen.

## Untfangers
* 1945 - Jan Engelman foar fersprate gedichten
* 1945 - Yge Foppema foar *Spijkerschrift mei 1940-mei 1945*
* 1945 - Jan H. de Groot foar fersprate gedichten
* 1945 - K.H. Heeroma foar *Vuur en wind*
* 1945 - H.M. van Randwijk foar *Celdroom* en oare gedichten
* 1945 - Adriaan Roland Holst foar *Helena's inkeer*
* 1945 - Fedde Schurer foar syn gedichten yn it Frysk en yn it Nederlânsk
* 1945 - Koos Schuur foar *Novemberland* en oare gedichten
* 1945 - Theun de Vries foar *WA man* en oar wurk
Yge Foppema

**Yge Herman Foppema** (Dedemsvaart, 6 septimber 1901 - Oegstgeest, 2 desimber 1993) wie in Nederlânsk dichter, oersetter en sjoernalist.

Foppema wie yn it earstoan skoalmaster. Letter gie er de sjoernalistyk yn en kaam hy yn de redaksje fan De Groene Amsterdammer en nei de oarloch waard er redakteur fan Vrij Nederland. 

Foppema syn namme as dichter krige klank troch syn gedichtebondel *Spijkerschrift mei 1940 - mei 1945* (1945), dêr't hy de Fersetspriis foar letterkundigen foar krige. Hy makke teffens in karlêzing fan fersetspoëzy mei de titel *Oude en nieuwe geuzenliederen* dy't yn 1946 útbrocht waard.
 
## Literatuer
* WP-lexicon; Han G. Hoekstra, ‘Het spijkerschrift der bezettingsjaren’, yn: Critisch Bulletin 13 (1945-1946) 3, s. 105-106; 
* D. Kootstra, ‘It is it probleem fan de Friezen’, ynterview yn: De Strikel 24 (1981) 1, s. 10-13.

## Keppeling om utens
* [Foppema by de [DBNL]]
* Foppema syn portret by Tresoar
Essay

In **essay** is in beskôgjende proazatekst of in artikel yn in krante of tydskrift, wêr't de skriuwer yn op in wittenskiplik ferantwurde wize syn persoanlike fyzje jout op hjoeddeiske ferskynsels, problemen of ûntwikkelingen. Yn it Ingelsk ferwiist de term mear yn it algemien nei in opstel of riddenearring. De Fryske betsjutting komt lykwols fan it Frânske 'essai', wat soksawats betsjut as *probearsel*. Tsjintwurdich wurdt it wurd ek wol brûkt yn de Ingelske betsjutting, mar it giet yn prinsipe om twa ferskillende kategoryen. De skepper fan dit literêre sjenre wie Michel de Montaigne (1533-1592) dy't yn 1580 syn 'Essais' publisearre.

De Montaigne waard earst neifolge troch Francis Bacon (*Essays*, 1597). Letter kaam it essay ta bloei yn Dútslân, Frankryk en wer letter yn de Feriene Steaten. 

Fryske essayisten wienen ûnder oaren Fokke Sierksma, Bauke de Jong, Anne Wadman, Atte Jongstra en Lolle Nauta. 

Yn Nederlân wienen ûnder oaren Conrad Busken Huet, Albert Verwey, Menno ter Braak, Simon Vestdijk, Karel van het Reve, W. F. Hermans en Hugo Brandt Corstius essayisten fan belang. Foar it sjenre is yn Nederlân de Jan Hanlo Essaypriis yn it libben roppen. Op 18 novimber 2018 waard de earste Joost Zwagerman Essaypriis útrikt.
Menno ter Braak

**Menno ter Braak** (Eibergen, 26 jannewaris 1902 - De Haach, 15 maaie 1940) wie in Nederlânsk skriuwer, essayist, kultuer- en literatuerkritikus. Yn de mande mei E. du Perron en Maurice Roelants wie Ter Braak de oprjochter fan it literêre tydskrift Forum dat in soad ynfloed hie.

## Bibliografy
* 1928 - *Kaiser Otto III. Ideal und Praxis im frühen Mittelalter* (proefskrift)
* 1929 - *Cinema militans* (essay)
* 1930 - *Het carnaval der burgers. Een gelijkenis in gelijkenissen* (essay)
* 1931 - *De absolute film* (essay)
*1931 - *Afscheid van domineesland* (essay)
*1931 - *Hampton Court* (roman)
*1931 - *Man tegen man* (essay)
* 1932 - *Démasqué der schoonheid* (essay)
*1932-1935 - *Forum* (Maandschrift voor letteren en kunst (tijdschrift) Mei E. du Perron en Maurice Roelants)
* 1933 - *Dr. Dumay verliest...* (roman)
* 1934 - *Politicus zonder partij* (essay)
* 1935 - *De pantserkrant. Een tragicomedie van wapens, schrijfmachines en idealen. Gevolgd door een bief aan een vijandin van het tooneel* (toaniel)
*1935 - *Het tweede gezicht* (essays)
* 1937 - *Douwes Dekker en Multatuli* (essay)
*1937 - *Van oude en nieuwe Christenen* (essay)
*1937 - *Het christendom. Twee getuigenissen in polemische vorm* (essays) (Tegearre mei Anton van Duinkerken)
*1937 - *Het nationaal-socialisme als rancuneleer* (essay)
* 1938 - *In gesprek met de vorigen* (essay)
*1938 - *Mephistophelisch* (essay)
*1938 - *De Augustijner monnik en zijn trouwe duivel* (essay)
* 1939 - *De nieuwe elite* (essay)
* 1943 - *De duivelskunstenaar. Een studie over S. Vestdijk* (essay)
* 1944 - *Reinaert op reis* (essays)
* 1945 - *Over waardigheid en macht. Politiek-cultureele kroniek* (essay)
*1945 - *Journaal 1939* (deiboek)
* 1946 - *In gesprek met de onzen (essay)
* [[1949]] - *Briefwisseling Ter Braak - Du Perron. Een bloemlezing*
*1949-[[1951]] - *Verzameld werk* (zeven delen)
* [[1962]]-[[1967]] - *Briefwisseling 1930-1940* (brieven) (Tegearre mei E. du Perron, fjouwer dielen)
* [[1965]] - *Het verraad der vlaggen* (essays) (ynlaat troch H. van Galen Last)
* [[1978]] - *De Propria Curesartikelen. 1923-1925* (by elkoar brocht en ynlaat troch Carel Peeters) (ISBN 9062910130)
* [[1980]] - *De artikelen over emigrantenliteratuur. 1933-1940* (by elkoar brocht en ynlaat troch Francis Bulhof) (ISBN 9062910491)
* [[1992]] - *De draagbare Ter Braak* (gearstald en ynlaat troch Eep Francken) (ISBN 9053330984)
* [[2002]] - *Een waarlijk zeer markante geest: de briefwisseling Dr. P.H. Ritter Jr. - Menno ter Braak (1930-1936)'', besoarge en fan oantekeningen foarsjoen troch Jan. J. van Herpen. (ISBN 90-76911-10-X)
Stichting Keunstnersferset 1942-1945

De **Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945** is in Nederlânske stifting dy't yn 't earstoan as doel hie it útloven fan twa prizen: ienfoar de letterkunde en ien foar de byldzjende keunst. Sy woe dêrmei de oprjochter fan it keunstnersferset, byldhouwer Gerrit van der Veen, en ek de oare keunstners en wittenskippers dy't sneuvele wienen, earje sa it heart. 

De Stifting Keunstnersferset 1942-1945 is op 18 jannewaris 1946 oprjochte troch Jacques Bot, Leo Braat, L.J.A. van Dijk, Henriëtte van Eijk, H.S. van Hall, R.F. van Heusden en Koos Schregardus. De oprjochtingsakte fan de stifting jout ûnder oaren de neifolgjende nammen fan fallen keunstners en wittenskippers: Willem Arondeus, Johan Brouwer en Johan Limpers. 

## Monumint
 
Fanwege de Stifting Keunstnersferset 1942-1945 makke Carel Kneulman in monumint ta oantins fan it keunstnersferset. It monumint út 1973, dat de namme: *Gerrit van der Veen - Monument voor het kunstenaarsverzet* krige, stiet oan de Plantage Middenlaan yn Amsterdam. 

## Priis fan de Stichting Keunstnersferset
Tusken 1949 en 1964 joech de Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945 de *Priis fan de Stichting Keunstnersferset* foar de literatuer, byldzjende keunst en muzyk oan:
* 1949 - Aad de Haas en Maurits Dekker
* 1950 - Titus Leeser en N.A. Donkersloot
* 1951 - W.J.H.B. Sandberg en Victor E. van Vriesland
* 1952 - Charley Toorop en Maurits Uyldert
* 1953 - Ap Sok en Rein Blijstra
* 1954 - Gerrit Benner en Henriëtte van Eyk
* 1955 - Mari Andriessen en Gerard Diels
* 1956 - V.P.F. Esser en Han G. Hoekstra
* 1957 - H.M. van der Spoel en W.F. Hermans
* 1958 - Wim Oepts, Maurits Mok en Hendrik Andriessen
* 1959 - Hildo Krop en Belcampo
* 1960 - V.H. Elenbaas en Alfred Kossmann
* 1961 - Hella S. Haasse en Melle
* 1962 - Sonja Landweer en Frank Letterie
* 1963 - Hans Henkemans
* 1964 - Anne Berendsen en Leo Vroman

## Fersetspriis fan de Stichting Keunstnersferset
Fan de betinking 40 jier befrijing yn 1987 ôf, oant 1997 joech de stichting fannijs in priis. Doe gie it om de *Fersetspriis fan de Stichting Keunstnersferset*:
* 1987 - Theun de Vries
* 1989 - Jan Kassies
* 1991 - Constant Nieuwenhuys en Andreas Burnier
* 1993 - Claude Lanzmann
* 1995 - Ed van Thijn (*Vijftig Jaar Bevrijding*)
* 1997 - Dubravka Ugrešić

## Keppeling om utens
* Stichting Keunstnersferset 1942-1945
Anne Frank-priis

De **Anne Frank-prijs** wie in literêre priis dy't fan 1957 oant 1966 útrikt waard.

Albert en Frances Hacket, skriuwers fan in toanielstik grûnfêste op it deiboek fan Anne Frank, wienen de inisjatyfnimmers fan de priis. It jild anneks oan de priis moast bestege wurden oan letterkundigen ûnder de 30 jier. De prizen moasten efterelkoar takend wurde yn de kategoryen: roman, poëzij, toaniel, essay en novelle.

## Priiswinners
* 1966 - Raoul Chapkis: *Ik sta op mijn hoofd*
::- Henk van Kerkwijk: *Geweer met terugslag*
* 1965 - P.J.A.M. Buijnsters: haadstik 1 fan syn dissertaasje *Tussen twee werelden-[[Rhijnvis Feith]] als dichter van Het Graf*
::- Cornelis Verhoeven: *Filosofie van de troost*
* 1964 - E. Brent Besemer: foar it hiele oeuvre
::- Peter Oosthoek: foar syn regy fan Nederlânske stikken
* 1963 - Peter Berger: *Deze voorlopige naam*
::- Huub Oosterhuis: *Uittocht*, *Groningen* en oare gedichten
* 1962 - Ankie Peypers: *Geen denken aan*
::- Geert van Beek: *Buiten schot*
* 1961 - Piet Calis: *Mensen van de koningsstam*, *Napoleon op het Leidscheplein*
::- H.J.A. Hofland: foar it hiele oeuvre
* 1960 - Cornelis Bauer: *De groene boogschutter*
::- Rutger van Zeyst: *De familieraad*
* 1959 - Erik Vos: foar syn regy by it toanielselskip Arena
::- Esteban Lopez: *Fredegonde*, *De vrienden van vroeger*, *Mercedes, mijn zuster*, *Tederheid in het geding*
* 1958 - Remco Campert: *Vogels vliegen toch*
::- Nico Scheepmaker: *Poëtisch fietsen*, *De kip van Egypte*
* 1957 - Harry Mulisch: *Archibald Strohalm*
::- Cees Nooteboom: *Philip en de anderen*
Josh Duhamel

**Josh Duhamel** ((Minot (Noard Dakota), 14 novimber 1972) is in Amerikaansk akteur. Hy wûn yn 2002 in *[[Emmy Award|Daytime Emmy Award]]* foar syn rol yn de sjipperige *[[All My Children]]*.

## Filmografy
* 2004	*[[The Picture of Dorian Gray]]* - Dorian Gray
* 2004	*[[Win a Date with Tad Hamilton!]]* - Tad Hamilton	
* 2006	*[[Turistas]]* - Alex	
* 2007	*[[Transformers]] - Capt. William Lennox	
* 2009	*Transformers: Revenge of the Fallen* - Maj. William Lennox	
* 2010	*The Romantics* - Tom	
* 2010	*When in Rome* - Nick Beamon	
* 2010	*Ramona and Beezus* - Hobart	
* 2010	*Life as We Know It* - Eric Messer	
* 2011	*Transformers: Dark of the Moon* - Lt. Col. William Lennox	
* 2011	*New Year's Eve* - Sam Ricker
* 2012	*Fire with Fire* - Jeremy Coleman
* 2022  *Shotgun Wedding'' - Tom Fowler
List fan stêden yn Kenia

Dit is in **list fan stêden yn [[Kenia]]**. Fierwei de grutste agglomeraasje yn Kenia is Nairobi, ynwennertal  3.639.581 (op 1 jannewaris 2005). Dat bestjut dat likernôch tsien persint fan de befolking fan it lân yn en om de haadstêd wennet.

De tabel hjirûnder hat stêden mei mear as 30.000 ynwenners.

## Keppelings om utens
* Sintraal Buro foar de Statistyk yn Kenya
* City Population - Histoaryske ynwennertallen fan plakken yn Kenya
List fan stêden yn Israel

Dit is in **list fan [[Israel]]yske stêden**, neffens grutte fan befolking. De feiten komme fan de folkstelling, bywurke fan it befolkingsregister fan desimber 2007, troch it Israelysk Sintraal Buro foar de Statistyk. Rjochts stiet de namme yn it Hebriuwsk. Net alle stêden út de list lizze yn Israel, guonts binne stifte yn besette Palestyske gebieten (Westlike Jordaanouwer). 

In Israelysk plak krijt stedsrjochten, at it ynwennertal boppe de 20.000 komt en/oft de Israelyske minister fan ynlânske saken it plak stedsrjochten jaan wol. Israel hat fjouwer soarten gemeenten: in stêd, in lokale ried, in regionale ried (in soarte fan federative plattelânsgemeente) en in yndustriële ried. Fan de lêste binne der mar twa.

# Jeruzalem (746.300) ירושלים 
# Tel Aviv-Yafo (390.400) תל אביב-יפו
# Haifa (265.900) חיפה
# Rishon LeZion (224.500) ראשון לציון
# Ashdod (207.300) אשדוד
# Petach Tikwa (188.900) פתח תקווה
# Beër Sjeva (186.600) באר שבע
# Netanya (176.400) נתניה
# Holon (169.000) חולון
# Bene Beraq (150.800) בני ברק 
# Ramat Gan (130.100) רמת גן
# Bat Yam (129.600) בת ים
# Ashkelon (109.100) אשקלון
# Rehovot (106.200) רחובות
# Herzliya (84.300) הרצלייה
# Kefar Sava (81.800) כפר סבא
# Hadera (77.200) חדרה
# Ra'annana (73.100) רעננה
# Bet Shemesh (72.300) בית שמש
# Lod (67.200) לוד
# Modi’in-Maccabim-Re’ut(66.700)
# Nazareth (65.500) נצרת
# Ramla (64.900) רמלה
# Nahariya (51.100) נהרייה
# Kiryat Ata (49.700) קריית אתא
# Givatayim (49.600) גבעתיים
# Kiryat Gat (47.800) קריית גת
# Eilat (46.900) אילת
# Akko (46.100) עכו
# Hod Hasharon (45.600) הוד השרון
# Karmiël (44.500) כרמיאל
# Nazareth Illit (43.300) נצרת עילית
# Umm al-Fahm (43.200) אום אל-פחם
# Rahat (42.100) רהט
# Tiberias (40.100) טבריה
# Kiryat Motzkin (39.800) קריית מוצקין
# Afula (39.300) עפולה
# Kiryat Yam (38.400) קריית ים
# Modi'in Illit (38.000) מודיעין עילית (Westlike Jordaanouwer) 
# Kiryat Bialik (37.100) קריית ביאליק
# Rosh Ha'ayin (35.800) ראש העין
# Ramat HaSharon (35.600) רמת השרון
# Dimona (33.900) דימונה
# Yavne (31.800) יבנה
# Or Yehuda (31.600) אור יהודה
# Taibe (31.000) טייבה
# Shfar'am (30.900) שפרעם
# Baka-Jat (29.000 yn twa gemeenten) בקעה-ג'ת, nije stêd fuortkaam út:
## de stêd Bak'a al-Gharbiya (20.300) באקה אל-גרביה
## gemeente Jat (8700) ג'ת
# Ma'ale Adumim (27.000) מעלה אדומים (Westlike Jordaanouwer)
# Safed (26.600) צפת
# Nes Ziona (26.400) נס ציונה
# Migdal Ha'emek (24.700) מגדל העמק
# Tamara (24.500) טמרה
# Arad (24.200) ערד
# Kiryat Ono (24.200) קריית אונו
# Ofakim (23.600) אופקים
# Daliyat Al-Karmel-Isfiya (23.100 yn twa gemeenten) דאלית אל כרמל-עספיא, fuortkaam út:
## gemeente Daliyat Al-Karmel (13.500) דאלית אל-כרמל
## gemeente Isfiya (9600) עספיא 
# Sachnin (23.000) סח'נין
# Netivot (22.400) נתיבות
# Yehud (22.300) יהוד
# Betar Illit (21.900) ביתר עילית (Westlike Jordaanouwer)
# Kiryat Shmona (21.900) קריית שמונה
# Nesher (21.100) נשר
# Ma'alot-Tarshicha (20.900) מעלות-תרשיחא
# Sderot (19.800) שדרות
# Tira (19.600) טירה
# Kiryat Malakhi (19.200) קריית מלאכי
# Tirat Carmel (18.800) טירת כרמל
# Ariël (16.500) אריאל (Westlike Jordaanouwer)
# Bet Shean (16.000) בית שאן
# Kalansawa (15.800) קלנסווה
# Or Akiwa (15.700) אור עקיבא
List fan stêden yn Ruslân

Dit is in **list fan de 200 grutste stêden fan [[Ruslân]]**. De list is oardere neffens de tallen fan de Russyske folkstelling (2002).

De haadstêd fan in dielgebiet yn Ruslân binne fet werjûn.
Willem Albertus van Es

**Willem Albertus van Es** (Grins, 1 april 1934) is in Nederlânsk archeolooch, opgraver fan Dorestêd en earder direkteur fan de Rykstsjinst foar Aldheidkundich Boaiemûndersyk.

## Biografy
Wim van Es studearre klassike archeology, âlde skiednis en prehistoarje oan de Ryksuniversiteit te Grins, dêr't hy yn 1959 cum laude foar ôfstudearre. Hy wurke op dat stuit, nei in betrekking as studint-assistint en ûndersyksmeiwurker oan it Biologysk-Archeologysk Ynstitút, al oan in akademyske ynstelling. 

Fan 1960 oant 1965 wurke hy by it Drintsk Museum te Assen en it Grinzer Museum. Dêrtroch wie hy belutsen by de opgravings te Wijster, dêr't in Germaanske pleats fûn waard dy't it idee fan in "primitive" maatskippij ûnderút helle. Yn 1967 promovearre hy op dat ûnderwerp. 

Fan 1965 ôf oant 1988 wie er, as direkteur fan de Rykstsjinst foar Aldheidkundich Boaiemûndersyk (tsjintwurdich de Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed, ien fan de arsjitekten fan it archeologysk monumintebelied, dat resultearre yn de erkenning fan it boaiemargyf yn de Monumintenwet. Yn dy tiid wy hy belutsen by de opgravings fan Dorestêd en publisearre er syn boek *De Romeinen in Nederland*, dat oant ûngefear 2000 de bekendste synteze wie oer it ûnderwerp. 

Hy wie teffens wurksum as heechlearaar oan de Amsterdamske Frije Universiteit, dêr't hy ivere foar it trochbrekken fan de grins tusken klassike en prehistoaryske archeology.

De W.A. van Es-priis foar jonge archeologen is nei him ferneamd.

## Underskiedingen
* 1978 Lidmaatskip Keninklike Nederlânske Akadeemje fan Wittenskippen
* 1993 Earedoktoraat Katolieke Universiteit Leuven

## Publikaasjes (seleksje)
* *Wijster, a Native Village Beyond the Imperial Frontier* (1967, proefskrift)
* *Paddepoel. Excavations of Frustrated Terps, 200 BC - 250 AD*, Palaeohistoria 14, 187-352. (1967)
* *De Romeinen in Nederland* (1972; in protte werprinten)
* *Excavations at Dorestad 1: The harbour: Hoogstraat I* (1980, tegearre mei W.J.H. Verwers, Nederlandse Oudheden 9)
* *Archeologie in Nederland* (1988)
* *Romeinen, Friezen en Franken in het hart van Nederland. Van Traiectum naar Dorestat (50 f.Kr. - 950 n.Kr.)* (1994; synteze fan it ûndersyk lâns de Kromme Ryn)
* *Excavations at Dorestad 3: Hoogstraat 0, II-IV* (2009, teggearre mei W.J.H. Verwers, Nederlandse Oudheden 16).
* *Van Wijster naar Ede over de Rijn* (2012, Reuvenslêzing 24).
Tarsus (stêd)

**Tarsus** (Gryksk **Tarsos**) is in stêd yn it suden fan Turkije. De stêd leit yn de provinsje Mersin op 20 km fan de kust fan de Middellânske See. 

Tarsus hat in skiednis fan mear as 2000 jier. Yn it ferline wie it de haadstêd fan de Romeinske provinsje Silysje. Markus Antonius moete dêr foar it earst Kleopatra. De apostel Paulus waard berne yn Tarsus. De profeet Danjel soe dêr begroeven wêze.

Tarsus hat in lange hannelsskiednis en is distiid ek noch in kommersjeel sintrum fan belang foar de ferwurking fan de produkten fan de fruchtbere heechflakte fan Çukurova. De yndustry fan Tarsus makket lânboumasines, reserve-ûnderdielen, tekstyl, bakstien en keramyk.


Ofbyld:Tarsus Ecclesia Sancti Pauli Apostoli.jpg|Paulustsjerke yn Tarsus
Ofbyld:144 Yediuyurlar.Tarsus.07.2006 resize.JPG|Moskee yn Tarsus
 

## Ferneamde ynwenners
* Antipater, Stoïsynsk filosoof
* Caliph Al-Ma'mun stoar ûnder Tarsus
* Chrysippus, Stoïsynsk filosoof
* Kleopatra
* Zeno fan Tarsus, filosoof
* Lokman the Physician
* Markus Antonius
* Sint Nerses fan Lambron, aartsbiskop fan Tarsus yn it Armeensk keninkryk Silysje
* Paulus (Saulus fan Tarsus), kristlik apostel, hillige, waard dêr berne
* Sint Teodorus fan Tarsus, Aartsbiskop fan Canterbury.

## Keppeling om utens
* Foto's en ynformaasje oer Tarsus en Paulus
Steffen fan Ripon

**Steffen fan Ripon**, of ek wol **Eddius (Æddi) Stephanus**, wie de hagiograaf en selskipsman fan de achtste-iuwske biskop Wilfryd fan York. Hy skreau de hagiografy *[[Vita Sancti Wilfrithi]]*

## Libben
Der is hast neat oer syn libben te finen. De skriuwer fan *Vita Sancti Wilfrithi* neamt himsels “Steffen, in preester”. Beda ferhellet fan in Ædde Stephanus, in sjonglearaar út Kent, dy't troch Wilfrid yn 669 nei Ripon helle wurdt om sjongûnderrjocht te jaan. Fanâlds wurdt tocht dat hy deselde is as de boppeneamde Steffen. Der is lykwols gjin hurd bewiis foar de ûnderstelling dat it om ien en deselde persoan giet. As it wol sa is soe Steffen teminsten tweintich jier west hawwe doe't er nei it noarden kaam, en soe er yn syn sechtiger jierren, as âlder, west hawwe by de dea fan Wilfred yn 709.

At it no al as net sa west hat oft Steffen de preester Wilfryd syn sjongpedagooch fan Kent wie, it hat grif in folger fan Wilfryd west mei tagong ta lju dy't him goed kend hawwe en dy't de boarnen foar it 'Libben fan Wilfryd' west hawwe. Hy skreau it wurk foar de muontsen Ripon, dêr't in protte fan kunde oan Wilfrid hân hiene.
Ferdinand Lot

**Ferdinand Lot** (Parys, 20 septimber 1866 - dêre, 20 july 1952) wie in  Frânsk histoarikus, heechlearaar oan de Sorbonne en lid fan it Institut de France fan de Académie des inscriptions et belles-lettres.

Ferdinand Lot wie bekend as in ferneamd kenner fan de delgong fan it Romeinske Ryk en fan de skiednis fan de Iere Midsiuwen. De skriften dy er skreau ûnderskiede har troch in helder taalgebrûk en binne ek foar leken tige tagonklik. 

## Wurken
* *Les derniers Carolingiens*, Parys, 1891.
* *Études sur le règne d'Hugues Capet* (Thèse), Parys, 1903.
* *Mélanges d'histoire bretonne*, Parys, 1907.
* *Études critiques sur l'abbaye de Saint-Wandrille*, Parys, 1913.
* *Études sur le *Lancelot* en prose*, Parys, 1918.
* *La Fin du monde antique et le début du Moyen Âge*, La Renaissance du Livre, Parys, 1927.
* *L'impôt foncier et la capitation personnelle*, Parys, 1928.
* *Les invasions germaniques: la pénétration mutuelle du monde barbare et du monde romain*, Parys, Payot, 1935 (yn it Nederlânsk oerset as: *De Germaansche Invasies, De versmelting van de Barbaarsche en Romeinsche wereld*, De Haach, Boucher, 1939)
* *La France, des origines à la guerre de cent ans*, Parys, Gallimard, 1941.
* *L'art militaire et les armées au Moyen Âge*, Paris, 2 vol., 1946.
* *La Gaule, Les fondements ethniques, sociaux et politiques de la nation française*, Paris, Fayard, 1947.
**La Fin du monde antique et le début du Moyen Age*, Parys, Albin Michel, 1968
Ripon

**Ripon** is in stêd (*city*) yn it bestjoerlike goa Harrogate, yn it Ingelske greefskip Noard Yorkshire.

## Sjoch ek
* Katedraal fan Ripon 
## Keppeling om utens
Roemer Visscher

**Roemer Pietersoan Visscher** (Amsterdam 1547 – dêr beïerdige 19 febrewaris 1620) wie in Nederlânsk nôtkeapman, assurandeur en dichter.

Roemer waard berne yn Amsterdam, en learde Frânsk, Italjaansk en Latyn. Roemer Visscher troude 1583 (ûndertrou te Delft op 13 maart) mei de Delftske brouwersdochter Aefgen Jansdochter (Onderwater). Hy hannele yn nôt op de Eastsee en op Archangelsk, soms yn kompanjy mei Isaac le Maire. Yn 1596 gienen tweintich laden skippen te sink yn stoarm foar de rede fan Teksel. In grut tal fan de skippen wie by him fersekere. Nei de ramp doopte er syn dochter Tesselschade.

Hy beoefene mei freonen, rederikers as Coornhert en Spiegel de letteren en foarme yn syn went op de Geldersekade de ferneamde rûnte, dêr't jongelju harren begelieding krigen. Hy ûntliende syn poëzy oan Francesco Petrarca, Clément Marot en Pierre de Ronsard.
Hy wie lid fan de rederikerskeamer *De Eglantier* en wie befreone mei ûnder oaren Hendrik Laurenssoan Spiegel en Jan van Hout. Earst yn 1612 ferskynde - bûten him om - syn earste bondel *Lof van de mutse ende van een blaeuwe scheen, met noch ander boerten en quicken*. Yn 1614 liet er sels in útwreide en ferbettere útjefte fan syn wurk ferskine: *Brabbeling*. It wurk hie *quicken* (puntdichten, foar in part neffens  Martialis), *tuyters* (sonnetten), *jammertjens* (elegyen), *rommelsoo*, riedlings en in stikmannich grutte gedichten. Yn 1614 ferskynde ek *Sinnepoppen* - in emblematabondel.

## Wurk
**'t Loff vande mutse, ende van een blaeuwe scheen* (Leien, 1612);
**Sinnepoppen* (Amst. s.j.; 2e pr., troch dochter Anna útjûn; 3e pr. Amst. 1614);
**Brabbeling* (Amst. 1614. dêre 1669).
* Visscher wurke ek mei oan de *Twe-spraeck van de Nederduitsche Letterkunst* (Leiden, 2e pr. 1649) útjûn by de Rederikerskeamer de *Eglentier* dy't as biedwurd *In liefde bloeyende* hie.
Keninklike Rederikerskeamer 'Ons Genoegen'

**Keninklike Rederikerskeamer 'Ons Genoegen**', oprjocht op 25 juny 1864, is in rederikersferiening yn Seisbierrum.

It is ien fan de seis Nederlânske rederikerskeamers dy't it predikaat Keninklik fiere meie. 'Ons Genoegen' rjochtet him fral op it útfieren fan ien as mear toanielstikken it jier. De stikken wurde earst op de planken broch yn doarpshûs *It Waed*, mei dêrnei in tal foarstellingen yn oare plakken at dêr ferlet fan is.
Penninysk Berchtme

It **Penninysk Berchtme** of de **Penninen** is in berchkeatling fan likernôch 400 kilometer langte yn it noarden fan Ingelân. It heechste punt is de Cross Fell yn Cumbria, fan 893 m.

## Geografy
It bechtme foarmet fan súd nei noard in ûnûnderbrutsen berchrige fan it Peak District yn de Midlands (by Derbyshire) ôf, troch de saneamde Yorkshire Dales, parten fan de regio Grut-Manchester, it west-Penninyske feangebiet yn Lancashire en Cumbrian Fells oant oan de hichten fan Cheviot by de Skotske gryns (de Noard Penninen).

It berchtme is de meast wichtige wetterskieding yn Noard-Ingelân en ferdielt it lân yn de westlike- en de eastlike gebieten.
* De rivieren de Eden, Ribble en de Mersey ûntspringe allegear yn it Penninysk Berchtme en rinne nei it westen ta nei de Ierske See. 
* Oan de eastkant fan de wetterskieding streame de Tyne, Tees, Wear, Swale, Ure, Calder, Aire, Don en de rivier de Trent nei de Noardsee.

## Klimaat
De westkant fan it berchtme kriget fanwege de meast westlike (see)wyn folle mear rein as de eastkant. Ut by de bergen omheechgeande lucht ûnstiet orografyske stigingsrein. Sa komt it dat yn Manchester yn it westen 806 mm it jier delslach hat en yn Leeds, dat sa'n 70 km eastlik fan de bergen yn it reinskaad leit, mar 660 mm it jier falt.

## Lânskipsbyld fan de Penninen

File:Clougha heather.jpg|*De Penninen yn it Forest of Bowland*
File:ThorpeCloud.jpg|*De Penninen yn Derbyshire
Ofbyld:Pennine scenery.jpg|*Typysk Penninysk lânskip
Seeklaai

**Seeklaai** is klaai dy't troch de see ôfset wurdt en meast oan de kust foar komt. Seeklaai is tige fruchber, oars as troch see ôfset sân.
 
## Untstean
Yn Nederlân wurdt seeklaai fûn yn Grinslân, Fryslân, Noard-Hollân, Súd-Hollân, Flevolân en op de Siuwske en Súd-Hollânske Eilannen. De âldste seeklaai is ôfset fan it Iere-Holoseen ôf, doe't de seespegel bot omheech gie. De kust yn west- en noard-Nederlâm bydel leine fan slinken trochbrutsen strânwâlen, mei dêrefter in ûndjippe lagune, dy't fergelike wurde kin mei de Waadsee fan distiid. Meidat de see sedimint oanfieren bleau, koe yn in tiidrek fan in bot stigende seespegel it waadmiljeu bestean bliuwe. Uteinlik waard sadwaande in tsjok pakket âlde seeklaai foarme. 

Doe't de strânwâlen foar it grutste part tichtsliken koe der yn it efterlân in feanlaach groeie. Fan de iere Midsiuwen ôf waard it fean oanmakke en ôfgroeven, mei fan gefolgen dat de leger lizzende goaen oan de kust hieltyd gefoeliger foar de ynbrekkende see waarden. Fia slinken en prielen waard klaai op fean dellein, jonge seeklaai. 
Faak binne de troch de see oerstreamde gebieten letter wer bepoldere.

## Kwelders en bewenning
De heger opslike plakken bleaune by floed faak drûch; op dy plakken ûntstie begroeing en ûntstienen kwelders, dy't letter troch minsken bewenne rekken. Bewenning fan de seeklaaigebieten yn Noard-Nederlân wie earst lytsskalich en faaks allinne yn de simmer. Fan de 7e iuw f.Kr. ôf wurdt de bewenning yntinsiver. Der wurde terpen yn de kwelders opsmiten, fral in Fryslân, Grinslân (wierden) en Noard-Dútslân (Warften); fan de 10e iuw nei Kristus ôf oan, waarden de earste  seediken oanlein.

## Eigenskippen
Seeklaai hat meastal een blaugrize kleur, rivierklaai is brún. Seeklaai befettet safolle organyske stof net as rivierklaai, mar hat wol mear kalk, dat fan skulpdieren komt. 

Seeklaai is bot fruchtber, dat it wurdt faak brûkt foar ikkerbou. Swiere seeklaai sa as knipklaai is net sa geskikt foar ikkerbou, en wurdt meast as greidlân brûkt. De knipklaai is in protte yn stienfabriken brûkt foar it meitsjen fan bakstien, dakpannen en gresbuizen. Soms jout seeklaai swierrichheden, sa as by ynklinking en fersâlting troch sterke ûntwettering as sypwetter.

At de seeklaai fermingd is mei sân, wurdt it gaadlike grûn foar blombolletylt. Dy grûn hjit geastgrûn.

## Sjoch ek
* Seeklaailânskip
* Alde blauwe seeklaai
* Jonge seeklaai
Lima

**Lima** is de haadstêd fan Perû. It is ek de grutste stêd fan it lân en hat mear as fjouwer miljoen ynwenners (2006). De stêd, spesifiker neamd as *Lima Metropolitana* en troch de Spanjerts stifte as *Ciudad de los Reyes*, is teffens haadstêd fan de provinsje Lima. Tegearre mei it yn de omkrite lizzende Callao is it de grutste stêdekloft fan it lân mei ûngefear acht miljoen ynwenners (yn 2004). 

## Gebouwen yn Lima

Ofbyld:Lima.Catedral.JPG|*Katedraal fan Lima*
Ofbyld:SanFranciscoDeAsis view1.jpg|*Sint-Fransiskustsjerke* 
Ofbyld:Casa de Osambela.JPG|*Pânen út de koloaniale perioade*
Ofbyld:Justice Palace.png|*Paleis fan Justysje*
Marrekrite (Ingelân)

De **Marrekrite**, **Lake District** of koartwei **The Lakes**, is in berchige krite yn it greefskip Cumbria yn it noardwesten fan Ingelân. It grutste part fan de krite waard yn 1951 nasjonaal park. It is ien fan de trettjin nasjonale parken yn it Feriene Keninkryk en it op ien nei grutste. 

Alle toppen yn Ingelân boppe de 900 meter lizze yn it de Marrekrite ek de heechste fan Ingelân, Scafell Pike (978 m).

It Lake District hat 16 meren, dy't meast langhalich fan foarm binne. De ferklearring dêrfoar is dat yn de pleistosene iistiid de rivierdellingen troch gletsjers yn brede dellings feroare waarden.

De meast ferneamde marren binne Windermere (14,7 km²), Coniston Water, Ullswater, Thirlmere, Derwent Water en Bassenthwaite Lake. 

Ferneamde hichten (*Fells*) binne Coniston Old Man, Scafell (965 m), Scafell Pike (978 m), Skiddaw (931 m), Great Gable, en Helvellyn. De hichten binne rûch, mar wol gaadlik foar lange kuiertochten. Teffens binne der dreger rûtes foar berchbeklimmers. It waar yn de Marrekrite kin hurd feroarje en ta gefaarlike omstannichheden late at minsken dêr net op taret binne.

It klimaat is der tige wiet: it reint en snijt der in soad. Op guon plakken, dêr't de troch de Golfstream ferwaarme, befochtige oseaanwyn tsjin de hichten omheech giet, ôfkuollet en syn wetter ferliest, falt 3000 mm deslach it jier (Nederlân: 700-800 mm). It lânskip is sadwaande altyd tige grien. Fral op gruttere hichten is it kâld, de dellings wurde beskerme troch ynfloed fan de Golfstream. Mist is normaal yn alle seizoenen fan it jier; de *fells* hawwe deis trochstrings mar 2,5 oeren sinne, fierder de kant fan de kust út wurde dat sa'n 4,1 oeren deis.

Neist it toerisme is de skiephâlderij (al sûnt de Romeinske tiid), dy't slim te lijen hân hat fan de tongblierepidemy fan 2001, en boskbou (konifearen) in wichtige ynkomsteboarne. 

## Toerisme
It toerisme is fanâld in wichtige ekonomyske faktor. Toeristyske plakken binne fral Keswick (siz: 'kezzik') en Ambleside. 

De marren waarden yn it Viktoriaansk tiidrek lanlik ferneamd troch de Romantyske dichters William Wordsworth (fan *I Wandered Lonely as a Cloud*), Samuel Taylor Coleridge (fan *Rime of the Ancient Mariner*) en Robert Southey, dy't allegear in lang of koart skoft tiid yn de krite wennen en dêrom ek wol de *[[Lake Poets]]* neamd wurde. 

Letter wie Beatrix Potter, de tekenares en skriuwster fan de ferhalen mei ûnder oaren Peter Rabbit in ferneamde ynwenster fan Ambleside; allerhanne handel mei plaatsjes fan figueren út har wurk binne yn alle sûvenierwinkels te krijen. In attraksje wijd oan it wurk fan Beatrix Potter is te finen yn Bowness-on-Windermere. It hûs fan de dichter William Wordsworth, Dove Cottage, en zsyn grêf binne te besjen yn Grasmere.
Ambleside

**Ambleside** is in plak yn it distrikt *South Lakeland*, Lake District, yn it Ingelske greefskip Cumbria. It plak hat 2.600 ynwenners.

De stêd leit oan de igge fan de mar Windermere, de grutste natuerlike mar yn Ingelân.

## Keppeling om utens
Harm de Wilde

**Harm de Wilde** (Oerterp, 1912 - ??) wie administratyf meiwurker by de ruilferkaveling fan de omkriten fan Oerterp. 

Hy sette 1951 útein mei in poppekast en joech dêrmei foarstellings yn Fryslân en oanswettende dielen fan Grinslân en Drinte.
Dêrnjonken wie de Wilde tekstskriuwer en komponist fan revues dy't yn Oerterp op de planken kamen. De revue Agrarika makke er yn 1968. De Wilde skreau ek lietsjes foar Ritske Numan, sjonger út Drachten, en foar syn dochter Maaike de Wilde.

## Keppeling om utens
* discogs.com
Robert Southey

**Robert Southey** (Bristol, 12 augustus 1774 – Keswick, 21 maart 1843) wie in Ingelsk dichter, proazaskriuwer en bibliofyl út de tiid fan de Romantyk.

Yn 1813 waard hy, mei Sir Walter Scott as kroade, beneamd ta *[[Poet Laureate]]* (hofdichter). Mei William Wordsworth en syn freon en sweager Samuel Taylor Coleridge wurdt hy rekkene ta de Lake Poets, dichters dy't wennen en arbeiden yn de Marrekrite fan Ingelân. Hy is net sa ferneamd wurden as dy oare twa, mar hy wurdt yn Ingelân noch wol lêzen. De gedichten *The Inchcape Rock*, *After Blenheim*  en *My days among the dead are past* behearre ta syn meast ferneamde wurk. Fan syn proazawurk, ek ferskate biografyen, is *Life of Nelson* in klassyk wurk wurden. Fierders hat er in soad essays, brieven en histoarysk wurk skreaun. Ut it Spaansk en Portegeesk hat er in tal boeken yn it Ingelsk oerset.

Southey wie befreone mei de Nederlânske dichter Willem Bilderdijk.

## Wurk
Kar-út
* *Thalaba, the Destroyer* (1801)
* *Metrical Tales* (1804)
* *Madoc* (1805), oer de potinsjele ûntdekker fan Noard-Amearika
* *The Curse of Kehama* (1810)
* *Life of Nelson* (1813)
* *Roderick, the Last of the Goths* (1814)
* *History of Brazil* (1810-19)
* *History of the Peninsular war* (1823-28)
Samuel Taylor Coleridge

**Samuel Taylor Coleridge ** (Ottery St Mary, Devonshire, 21 oktober 1772 – Highgate, Londen, 25 july 1834) wie in Ingelsk Romantysk dichter, literêr kritikus en filosoof, dy't mei syn freon William Wordsworth de Romantyske beweging yn Ingelân stifte. Hy wurdt rekkene ta de saneamde Lake Poets en is faaks it meast ferneamd fan de gedichten *The Rime of the Ancient Mariner* en *Kubla Khan*, en syn grutte proazawurk *Biographia Literaria*. Syn kritiken, benammen oer William Shakespeare, hiene in soad ynfloed, en hat sines dien by de yntroduksje fan de Dútske idealistyske filosofy yn de Ingelsktalige kultuer. Hy hie ek grutte ynfloed, fia Emerson, op it Amerikaansk transendintalisme.

Goleridge hie syn hiele folkwoeksen libben lang te lijen fan oanfallen fan eanst en depresje; der wurdt wol tocht dat hy in bipolêre steuring hie, in syktebyld dat doetiids noch net beskreaun wie. Coleridge syn minne sûnens soe ûntstien wêze kinne út in oanfal fan reumatyske koarts en oare oandwanings út syn bernetiid. Hy waard behannele mei laudanum, wat laat hat ta in libbenlange opiumferslaving.

## Wurk
* *The Fall of Robespierre*, 1794, mei Robert Southey
* *Poems on Various Subjects*, 1796
* *The Watchman* (polityk tydskrift), 1797
* *Lyrical Ballads* (mei William Wordsworth), 1798
* *Dejection: An Ode*, 1802
* *The Friend*, 1809-10
* *Remorse* (Tragödie), 1813
* *Christabel; Kubla Khan, a Vision; The Pains of Sleep*, 1816
* *Biographia Literaria*, 1817 
* *Sibylline Leaves* (sammele gedichten), 1817
* *Aids to Reflection*, 1825
* *Poetical Works*, 1828
* *On the Constitution of the Church and State*, 1829
* *Table Talk*, 1836 (postúm)
* *The Rime of the Ancient Mariner* 1798

## Keppelings om utens
* Libbenspaad ()
* Samuel Taylor Coleridge Argyf ()
* Literary Remains ()
* Coleridge by Project Gutenberg ()
Kumbria

**Kumbria** is in greefskip yn it noardwesten fan Ingelân. It ûntstie yn 1974 troch it byinoar foegjen fan de histoaryske greefskippen Cumberland en Westmorland mei parten fan Yorkshire en Lancashire.

It goa beslacht 6810 km2 en hat sa'n heal miljoen ynwenners.

## Demografy
Fan de befolking is 18,3% boppe de 65 jier. De wurkleazens berint 3,4% fan de beropsbefolking (sifers folkstelling 2001).

It ynwennertal gie omheech fan 486.300 yn 1991 nei 487.607 yn 2001.

## Kultuer en toerisme
Cumbria is hat in soad moaie natuer: de marrekrite Lake District is in toeristyske trekpleister fan belang. Teffens lûke de Yorkshide dales yn it suden in protte toeristen.

Oare boarnen fan ynkomsten binne de skiephâlderij en de mynbou (û.o. lead, sulver, izererts en stienkoal) en de yndystry anneks.

Kumbria hat oerbliuwsels fan de Muorre fan Hadrianus, de grutte Romeinske muorre dy't troch keizer Hadrianus oanlein waard om de Romeinen te beskermjen tsjin ynfallen út it noarden wei.

## Distrikten
Ralph Waldo Emerson

**Ralph Waldo Emerson** (Boston (Massachusetts), 25 maaie 1803 - Concord (Massachusetts), 27 april 1882) wie in Amerikaansk essayist, dichter en ien fan de tinkers mei de measte ynfloed fan de Feriene Steaten. Hy wie in soan fan William Emerson, in unitaristyske predikant. hy waard sels ek unitaristist, mar ûnjoech him letter ta in transendintalist, sa't ûnder oaren út syn  boek *Nature* út 1836 bliken docht.
In ferneamd sitaat fan Emerson is: 'What lies behind us and what lies before us, are tiny matters compared with what lies within us.'

## Bibliografy
Kar-út:
* *Nature* (1836)
* *The American scholar* (1837)
* *War* (1838)
* *Self-Reliance* (1848)
* *Conduct Of Life* (1860)
* *May-day and other pieces* (1867)
* *Society And Solitude* (1870)

## Sjoch ek
* Libertarisme
* Transendintalisme
* Thomas Carlyle
* Samuel Taylor Coleridge
* John Stuart Mill
* Henry David Thoreau
* Walt Whitman
* William Wordsworth
Concord (Massachusetts)

**Concord** is in plak (*[[town]]*) yn de steat Massachusetts yn de Feriene Steaten (F.S.), sa'n 30 km bewesten  Boston. 

Concord hat in rol fan belang spile yn de skiednis fan de Feriene Steaten en yn de Amerikaanske literatuer.

## Ut de skiednis
Concord spile in haadrol oan it begjin fan de Amerikaanske ûnôfhinklikenskriich, doe't moarnsier 19 april 1775 de earste militêre konfrontaasjes wiene tusken Amerikaanske boargermilysjes, de Minutemen, en it Britske leger. Earder dy dei dag waren er skermutselingen tusken de Amerikaanske milysjes en Britske legerienheden yn it tichteby lizzend Lexington, dêr't de Amerikanen ferslein waarden. Dêrnei gienen de Britten fierder nei Concord, dêr't fjildslach by de Alde Noardbrêge (*Old North Bridge*) útfjochte waard en de Amerikaanske frijheidsstriders de Britske soldaten op de rin wisten te krijen.

Concord spile ek in bysûndere rol yn de skiednis fan de literatuer fan de F.S.. De filosoof Ralph Waldo Emerson wenne yn Concord, lykas ek de skriuwers Louisa May Alcott, Margaret Sidney, Nathaniel Hawthorne en Henry David Thoreau. Thoreau wenne goed twa jier yn in houten hûske dat er sels set hie, oan it marke *Walden Pond*, dêr't hy syn ferneamde boek "Walden" skreau.

In protte ferneamde bewenners fan Concord binne begroeven op begraafplak *Sleepy Hollow Cemetery*.

## It besjen wurdich
* *Old North Bridge*
**The Old Manse*, it hûs dêr't Emerson en Hawthorne wenne hawwe.
* *The Wayside*, it hûs dêr't Louisa May Alcott, Hawthorne en Margaret Sidney wenne hawwe.
* *Minute Man National Historical Park*, it fan de US Park Service behearde nasjonale park op it plak fan de slachfjilden om Concord en Lexington hinne.


Ofbyld:Old North Bridge, Concord, Massachusetts, July 2005.JPG|*Old North Bridge*, Concord.
File:The Wayside Concord Massachusetts.jpg|"The Wayside", it hûs fan Louisa May Alcott, Hawthorne en Margaret Sidney
Ofbyld:The Old Manse (view from Concord River), Concord, Massachusetts.JPG|*"The Old Manse", it hûs fan [[Ralph Waldo Emerson]] en  [[Nathaniel Hawthorne]]*
Ofbyld:Walden Pond in November, Concord MA.jpg|"Waldenpond" yn novimber 


## Ferneamde ynwenners

## Keppeling om utens
Franklin Pierce

**Franklin Pierce** (Hillsborough (New Hampshire), 23 novimber 1804 - Concord (New Hampshire), 8 oktober 1869) wie de 14e presidint fan de Feriene Steaten fan 1853 oant 1857.

## Keppelings om utens
* Biografy fan Franklin Pierce (boek)
* [Biografy op de webside fan it [Wite Hûs (Washington D.C.)|Wite Hûs]]
Rutherford B. Hayes

**Rutherford Birchard Hayes** (Delaware, Ohio, 4 oktober 1822 - Fremont, Ohio, 17 jannewaris 1893) wie de 19de presidint fan de Feriene Steaten fan 1877 oant 1881.

Under syn presidintwêzen tekene Hayes in tal wetten, sa as dy fan 15 febrewaris 1879 dy't frouljus advokaten it foech joech om te pleitsjen yn saken foar it Amerikaanske Heechgerjochtshof.

## Keppeling om utens
* Ynauguerele Rede
Anna Pavlova

**Anna Matvejevna Pavlova** (Russysk: *Анна Матвеевна Павлова*) (Sint-Petersburch, 12 febrewaris 1881 - De Haach, 23 jannewaris 1931) wie in Russyske ballerina en filantrope.

Pavlova waard 1909 wrâldferneamd doe't sy optrede by it ballet fan Serge Diaghilev, mei in apart foar fan Mihel Fokine makke solo *de stjerrende swan*. Fan 1911 ôf wie se allegeduerigen op toernee yn Europa, dêr't sy har mei har selskip yn Londen nei wenjen sette. Sy kocht dêr de bûtenpleats *Ivy House* dêr't sy lykwols net folle tahâlden hat fanwege de jierrenlange wrâldtoernees. Oeral hie hja in protte súkses en sy wie de earste 'megastjer' fan de 20e iuw.

Universal Pictures woe har graach filmje, mar de grutte stjer hie it net oan tiid en dêrom waard apart foar har in ridende studio makke, dy't hat yn in toernee folge sadat hja deis in trije oeren besteegje koe oan de iennige bioskoopfilm dy't by har libben makke waard: *The Dumb girl of Portici*. Sy krige dêrfoar foar dy tiid ûnbidich foar betelle.

Oeral dêr't Pavlova optrede wie sy grut nijs. Dat wie te tankjen oan har manager Victor Dandré. Jannewaris 1931 kaam it Pavlovaselskip nei De Haach oan de foarjûn fan in ôfskiedstoernee, dy't jierren duorje soe. Underweis hie hja lykwols in treinûngemak. Har ferwûnings krige se in longûntstekking oerhinne, sa kaam sy te ferstjerren yn Hotel Des Indes.

Pavlova's ferneamdens en faam is trijefearns iuw noch grut. Sy wurdt algemien beskôge as de ferneamdste ballerina fan alle tiden. Minder lju witte dat sy in soad jild joech oan in protte Russyske weesbern en flechtlingen en dat it har lêste winsk wie om te hôf brocht te wurden yn har heitelân Ruslân. Jean Thomassen en Ine Veen krewearren nei de delfal fan it kommunisme yn Ruslân foar it werombringen fan de jiske (dy't op it Londenske begraafplak Goldersgreen bewarre wurdt) nei Ruslân. Der hat in soad te dwaan west oer de saak en it lêste wurd is der noch net oer sein.

## Galery

Ofbyld:Anna Pavlova as the Dying Swan.jpg|Pavolva as stjerende swan, 1905
Ofbyld:Anna Pavlova 1912.jpg|1912
Ofbyld:AnnaPavlova1920.jpg|1920
Paul van Dijk

Der is mear as ien persoan mei de namme **Paul van Dijk**:

* De skriuwer Paul van Dijk  (* 1981).
* De dj Paul van Dyk (* 1971).
Salem (Massachusetts)

**Salem** is in stêd yn de Amerikaanske steat Massachusetts, sa'n 23 km noardeastlik fan  Boston. De stêd hat 40.992 ynwenners yn 2007. De namme "Salem" is ôflaat fan it Hebriuwske wurd *sjalom*, dat 'frede' betsjut.

Salem waard 1626 fan in rûnte purityske fiskers om Roger Conant hinne stifte. Salem is fral ferneamd troch de hekseprosessen fan Salem fan 1692, op 't heden in moaie toeristyske ynstruier foar de stêd. Hoewol't de prosessen yn Salem holden waarden, kamen de measte fertochten út it eartiidske *Salem Village*, dêr't de namme fan letter feroare waard yn Danvers. Arthur Miller syn toanielstik *The Crucible* út 1953 makke Salem wrâldwiid ta in begryp.

Salems meast wichtige rol yn de skiednis fan de Feriene Steaten is lykwols dat it in havenstêd fan belang wie foar de hannel mei it Fiere Easten. Dy hannel makke fan Salem in rike stêd yn de 18e en 19e iuw, wat noch goed te sjen is oan de protte âlde huzen.

## Ferneamde lju út Salem
* Nathaniel Bowditch, wiskundige, astronoom en natuerkundige
* George Cabot, politikus
* Benjamin Williams Crowninshield, marineminister fan de FS 
* Gardner Dozois, skriuwer en redakteur
* Arthur Foote, komponist
* Benjamin Goodhue, politikus
* Nathaniel Hawthorne, skriuwer
* Benjamin Johnson Lang, oargelist, pianist, dirigint en komponist
* John Larch, akteur
* Charles Osgood, keunstskilder
* Charles Grafton Page, útfiner
* William Hickling Prescott, histoarikus

## Keppeling om utens