open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wurdboekspul

It **Wurdboekspul** is in selskipsspul mei in edukative ynstek. It spul kin spile wurde mei trije dielnimmers of mear. De bedoeling fan it spul is om definysjes fan ûnbekende wurden te meitsjen dy ‘t oannimlik genôch lykje om oare dielnimmers leauwe te litten dat se wier binne.

## Nedich
* wurdboek (hoe mear útwreide hoe better)
* steapel papierkes en in penne foar elke dielnimmer
* in fel papier om de puntetelling by te hâlden

## Spulferrin
It spul wurdt spile yn ien of mear omlopen dy ’t út krektlike folle beurten besteane as it spileroantal. Foar elke beurt is ien fan de spilers spullieder.

De spullieder kiest yn oerlis mei de oare spilers in wurd út it wurdboek dat by net ien fan de spilers bekend is. De spilers skriuwe in troch harren optochte definysje op in bryfke, de spullieder skriuwt de definysje út it wurdboek oer. Alle bryfkes wurde samle troch de spullieder dy ’t se yn eigen folchoarder op neutrale toan foarlêst. Om gniisbuoien of oare reáksjes foar te kommen is it oan te rieden dat de spullieder de bryfjes foar it foarlêzen allegear efkes besjocht. Nei it foarlêzen wurde de bryfkes nochris troch de spullieder foarlêzen wêrby ’t de spilers kieze moatte hokker definysje de goede is. Hjirby hâlde de spilers harren eagen ticht om beynfloeding fan oare spilers te foarkommen (opsje).

## Puntetelling
Spilers dy ’t yn ien beurt foar de goede definysje kieze krije dêrfoar in punt. Foar karren foar in optochte definysje giet it punt nei dejinge dy ’t de definysje betocht hat. De spullieder krijt gjin punt. Der binne farianten op de puntetelling wêrby ’t de spullieder (twa of trije) punten krijt at net ien fan de oare spilers op de goede definysje út it wurdboek stimd hat. Dan sit de útdaging foar de spullieder deryn om in wurd te keizen wêrfan de (goede) definysje foar de oare spilers ûnwierskynlik liket. In oare fariant is dat de spullieder ek punten krijt at op de definysje út it wurdboek stimd wurdt.

As alle spilers spullieder west ha is de omloop dien en kinne de punten opteld wurde.
Aartsbisdom Berlyn

It **aartsbisdom Berlyn** (Dútsk: *Erzbistum Berlin*; Latyn: *Archidioecesis Berolinensis*) omfiemet Berlyn en stikken fan 'e dielsteat Brandenburch en it Foarpommerske diel fan Meklenburch-Foarpommeren yn Dútslân.

## Skiednis
It hjoeddeiske aartsbisdom ûntstie yn 'e tiid fan 'e Weimarrepublyk op 13 augustus 1930 as bisdom. It protestantske Prusen woe earder gjin biskop yn harren haadstêd en de katoliken fan it gebiet foelen doe noch ûnder it bisdom Breslau. Ut gebieten fan 'e histoaryske bisdommen Havelberch, Brandenburch, Kammin en Lebus waard it nije bisdom Berlyn gearstald. De earste biskop fan it bisdom waard Christian Schreiber, earder de biskop fan Meißen. 

It eastlike diel fan it bisdom kaam nei 1945 troch de grinsferkowing yn Poalen te lizzen. Earst op 27 juny 1972 paste Paulus VI mei de apostoalyske konstitúsje *Episcoporum Poloniae coetus* de grinzen oan 'e aktuele sitewaasje oan. It diel fan it bisdom dat eastlik fan 'e Oder-Neissegrins yn Poalen leit waard ôfsplitst. Sûnt wie it bisdom Berlyn gjin ûnderdiel mear fan it aartsbisdom Breslau.

Op 27 juny 1994 waard it bisdom Berlyn in aartsbisdom mei as suffragaanbisdommen Dresden-Meißen en Görlitz.

## Katedraal

De haadtsjerke fan it aartsbisdom is de Sint-Hedwigkatedraal yn Berlyn.

## Wapen
Yn 'e fjouwer fjilden fan it wapen fan it aartsbisdom wurde de eardere wapens fan de bisdommen Havelberch, Brandenburch, Kammin en Lebus wjerjûn.
Goalball op de Paralympyske Simmerspullen 2016

De XV Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2016 yn Rio de Janeiro yn Brazylje hâlden.

De Goalballtoernoai wie yn de *Arena do Futuro*.

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.

## Manlju
It toernoai bestie út in groepsfaze en in einronde. De tsien dielnimmende teams wiene ferdield yn twa groepen fan fiif. Binnen elke groep waard in heale kompetysje spile wêrnei 't de bêste fjouwer teams fan elke groep trochgiene nei de kwart finales.

## Manlju
### Foarwedstriden

#### Groep A

;Einstân Groep A

#### Groep B

;Einstân Groep B

### knockoutfase

### Einrangskikking

#### Medaljewinners

## Froulju
### Foarwedstriden

#### Groep A

;Einstân Groep A

#### Groep B

;Einstân Groep B

### knockoutfase

### Einrangskikking

#### Medaljewinners
Dykhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2016

De XV Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2016 yn Rio de Janeiro yn Brazylje hâlden.

## Lokaasje
It baanhurdfytsen fûn plak fan 14 oant 17 septimber 2016 yn de *Regio Copacabana *.

## Utslaggen
### Tandem (Klasse B)
#### Dykwedstriid

#### Tiidrit

### Trijetsjillers (Klasse T1-2)
#### Dykwedstriid

#### Tiidrit

### Twatsjillers
#### Dykwedstriid

#### Tiidrit

### Hânfytsers
#### Dykwedstriid

#### Tiidrit

### Ploege eftervolging
{| width=100%
| width=40% align=left valign=top |

## Utslaggen Fryske dielnimmers

## Sjoch ek
* Baanhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2016
* Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2016
CP-fuotbal op de Paralympyske Simmerspullen 2016

De XV Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2016 yn Rio de Janeiro yn Brazylje hâlden.

It CP-fuotbaltoernoai wie yn it *Estádio de Deodoro*. It wie de lêste kear dat it CP-fuotbal op it programma stie fan de Paralympyske Simmerspullen.

## Dielnimmende lannen
Oersjoch fan de dielnimmende lannen:

## Foarwedstriden

### Groep A

;Einstân Groep A

### Groep B

;Einstân Groep B

### knockoutfase

## Einrangskikking

### Medaljewinners
 
## Sjoch ek
* Blinefuotbal op de Paralympyske Simmerspullen 2016
* Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2016
Hollânske Synagoge

De **Hollânske Synagoge** is in synagoge fan 'e joadske (otterdokse) gemeente 'Shomre Hadas' yn Antwerpen, Belgje. It gebou stiet oan 'e *Bouwmeestersstraat 7* yn 'e wyk *‘t Zuid*. 

## Skiednis
De namme is sa om't de synagoge boud waard foar it neiteam fan joadske ferhûzers út it noarden fan it Feriene Keninkryk fan 'e Nederlannen (1815–1830). It wie de earste grutte synagoge yn 'e stêd, dy't neffens in ûntwerp fan 'e arsjitekten Joseph Hertogs (1861-1930) en Ernest Stordiau (1855-1937) boud waard. Hertogs ûntwurp ek de protestantske Kristustsjerke út 1893 en it Museum Ridder Smidt van Gelder oan 'e *Belgiëlei* (Antwerpen). 

Op 7 septimber 1893 waard de synagoge yn gebrûk nommen.   

Hjoed-de-dei wurdt de synagoge allinne op Rosj Hasjana, Jom Kipoer en foar houliken brûkt.

## Beskriuwing
De arsjitektuer fan de synagoge is neoromaansk en moarsk, lykas de midsiuwske synagoges fan Toledo. De romte fan it gebou bestiet út in trijeskippige hal mei in healrûne apsis. Yn de synagoge is in monumintale aron, dêr't de Torah opburgen wurdt.

Tusken 2018 en 2020 waard de synagoge restaurearre. By de restauraasje binne de oarspronklike kleuren fan it ynterieur safolle mooglik yn 'e oarspronklike steat werom brocht.
Aartsbisdom Bamberg

It **aartsbisdom Bamberg** (Dútsk: *Erzbistum Bamberg*; Latyn: *Archidioecesis Bambergensis*) omfiemet grutte dielen fan Opper-Franken en Middel-Franken en in lyts diel fan Neder-Franken (Iphofen) yn Dútslân.

## Skiednis
Op de rykssynoade fan 1007 yn Frankfurt krige Hindrik de Hillige tastimming om út dielen fan 'e bisdommen Eichstätt en Würzburg it nije bisdom Bamberg te stifsjen. It nije bisdom foel fuort ûnder Rome. Ek waard besletten om de kânsler Eberhard te wijen as de earste biskop fan it nije bisdom. Om it bisdom in sûn fûnemint te jaan krige it bisdom belangrike skinkings, dy't yn dokuminten fêstlein waarden. 

Hindrik woe yn syn favorite bisdom de moniale strangens fan it Hildesheimer domkapittel, dêr't er sels oplaat wie, en de doe ferneamde stúdzjewarberens fan Luik meiïnoar ferbine.   

It bisdom waard ynearsten ûnder Mainz en sûnt 1245 fuort ûnder Rome steld en hie in grutte bestjutting by it kerstenjen fan 'e tusken de Main en de Regnitz wenjende Slaven. De earste opfolger fan Eberhard, Suitger fan Morsleben, waard yn 1046 paus Klemens II. Hy soe de iennige paus wurde, dy't noardlik fan 'e Alpen yn Bamberg begroeven waard. 

Yn 'e 13e iuw waard it bisdom in foarstedom en de earste prinsbiskop wie Hindrik I.

De reformaasje hie grutte ynfloed yn Franken. Yn'e rin fan 'e 16e iuw waarden de measte tsjerken protestantsk. De barokke biskoppen, dy't tagelyk de lânshearen fan it heechstift Bamberg mei mear as 200.000 ynwenners wiene, hiene in grutte foarleafde foar keunst en wittenskip. In soad kultureel erfgoed lykas tsjerken en slotten tsjûgje ek no noch fan 'e kulturele bloei fan it gebiet.

By de sekularisaasje fan 1802-1803 kaam der in ein oan it prinsbisdom Bamberg en de wrâldske macht fan de tsjerkefoarsten. It prinsbisdom waard ûnderdiel fan it keninkryk Beieren. Nei it yn 1817 sletten konkordaat fan Beieren reorganisearre paus Pius VII op 1 april 1818 mei in bul de yndieling fan de Beierske bisdommen. Bamberg waard de sit fan in aartsbiskop mei de suffragaanbisdommen Eichstätt, Spiers en Würzburg. Mei in pauslik dekreet fan 1826 waarden de katoliken fan it hartochdom Saksen-Coburg by it aartsbisdom Bamberg foege. 

## Katedraal

De haadtsjerke fan it bisdom is de oan Sint-Piter en Sint-Joaris wijde domtsjerke yn Bamberg.
Kristus-Keningtsjerke (Antwerpen)

De **Kristus-Keningtsjerke** is in parochytsjerke yn 'e wyk Kiel fan 'e Belgyske stêd Antwerpen. De monumintale tsjerke stiet oan 'e *Jan De Voslei* yn it sintrum fan 'e wrâldútstalling fan 1930.

## Skiednis
De tsjerke tsjinne by de wrâldútstalling as museum foar de Flaamske keunst. Dêrnei waard it gebou in parochytsjerke. It gebou waard ûntwurpen troch Jos Smolderen yn in moderne romaansk-byzantynske styl en waard tusken 1928-1930 boud. 

Yn 'e Twadde Wrâldkriich hat de tsjerke slim te lijen hân, sadat de oarspronklike ramen fan it gebou net mear oanwêzich binne. De hjoeddeiske ramen binne fan Armand Calders en fan nei de oarloch.  

De toer is yn 1975 ynkoarte mei't de oarspronklike bekroaning brekfallich waard.  

Sûnt 1988 is it gebou in beskerme gebou.

## Oargels
It oargel waard yn 1930 troch Klais út Bonn boud. Dêrnjonken hat de tsjerke ek in koeroargel fan 'e Dútske oargelbouwer Stevens.  
## Keppeling om utens
* Ynformaasje oargel
Kees van Bruggen

**Cornelis Johannes Antonius (Kees) van Bruggen** (Den Helder, 14 novimber 1874 – Amsterdam, 19 novimber 1960) wie in Nederlânske skriuwer en sjoernalist.

## Biografy
### Sjoernalist

Nei de middelbere skoalle wurke Van Bruggen in skoftke by in hannelskantoar, mar trede al gau yn tsjinst fan deiblêd "Het Volk ", wêrfoar't er toanielkritiken en de rubryk *Op straat gezien* skreau. Mei syn frou Carry van Bruggen-de Haan, suster fan Jacob Israël de Haan, gie er yn 1904 nei Nederlânsk-Ynje dêr't se op Sumatra tegearre de lieding krigen oer de Deli Courant. Werom yn Nederlân waard er yn 1907 sjoernalist by it "Algemeen Handelsblad" mei as stânplak Parys. Syn sjoernalistike wurk ferskynde letter yn in tal bondels.

### Skriuwer
Kees van Bruggen syn earste roman, *Het verstoorde mierennest*, ferskynde yn 1916 en wie in grut sukses. It boek waard oant yn de jierren fjirtich in soad fannijs printe. Fan dat jier ôf publisearre er geregeld romans, novellen, gedichten en toanielstikken. Sosjale rjochtfeardichheid en oprjochtens yn in wrâld sûnder foaroardielen wie in weromkommend tema yn syn publikaasjes. By gelegenheid fan syn 80ste jierdei ferskynden syn bondele gedichten ûnder de titel *Kruidentuin*. Syn lêste roman en lêste publikaasje, *Ontbonden garven *, ferskynde yn 1957.

Oars as it oeuvre fan Carry van Bruggen is dat fan Kees fergetten. Syn namme en publikaasjes wurde in inkelde kear noch neamd yn de nei-oarlochske oersjoggen fan de Nederlânske literatuer.

Kees van Bruggen en Carry de Haan giene útinoar; Carry, dy't ek skriuwster wie, bleau lykwols ek nei har twadde houlik publisearjen ûnder de namme Carry van Bruggen.

## Wurken
In kar:
* *Het verstoorde mierennest*. Amsterdam: Wereldbibliotheek, 1916
* *De freule*. Amsterdam: Querido, 1921 
* *Het leven van Joost Welgemoed*. Amsterdam: Querido, 1921
* *De liefde van Eugenius Berg*. Amsterdam: Van Kampen en Zoon, 1926 (ûnder pseudonym Rein van Zanten)
* *De verlaten man*. Bussum: Van Dishoeck, 1928
* *De geschiedenis van het huis. Een verhaal van vele avonturen*. Bussum: Van Dishoeck, 1929
* *De droge koetsjes, of de levensavond buiten*. Bussum: Van Dishoeck, 1931 
* *Fontana Marina*. Amsterdam: Wereldbibliotheek, 1949
* *Ontbonden garven. Roman van een hedendaags gezin*. Amsterdam/Antwerpen: Wereldbibliotheek, 1957
Lichtenfels (Beieren)

**Lichtenfels** is in plak en gemeente yn 'e lânkring Lichtenfels yn 'e Dútske dielsteat Beieren.

## Yndieling
Njonken it haadplak Lichtenfels lizze der noch 34 plakken (buorskippen en doarpen) yn 'e gemeenten.  

#Buch am Forst
#Degendorf
#Eichig
#Gnellenroth
#Hammer
#Isling
#Klosterlangheim
#Kösten
#Köttel
#Krappenroth
#Lahm
#Mistelfeld
#Mönchkröttendorf
#Oberlangheim
#Oberwallenstadt
#Reundorf
#Roth
#Rothmannsthal
#Schney
#Schönsreuth
#Seehof
#Seubelsdorf
#Stetten
#Stöcken
#Tiefenroth
#Trieb
#Unterwallenstadt
#Weingarten
Bad Staffelstein

**Bad Staffelstein** is in plak en gemeente yn 'e lânkring Lichtenfels yn 'e Dútske dielsteat Beieren. 

Bad Staffelstein is bekend fanwegen de basilyk Vierzehnheiligen fan Balthasar Neumann, it eardere kleaster Banz en de 540 meter hege Staffelberg mei de oerbliuwsels fan 'e Keltyske stêd Menosgada. Ek de waarmwetterboarnen makken fan Staffelstein in toeristyske attraksje en sûnt 2001 draacht de plak namme it predikaat *Bad*.

De gemeente leit oan beide kanten fan 'e Main. De gemeente leit noardeastlik fan de stêd Bamberg.
### Gemeenteyndieling
Bad Staffelstein bestiet út 40 *[[Ortsteil]]e* (guon Ortsteile besteane net mear as út in kapel, oare Ortsteile binne buorskippen of echte doarpen):
Lichtenfels (kastiel)

De **Boarch Lichtenfels** (Dútsk: *Burg Lichtenfels*) is in kastiel yn 'e gemeente Lichtenfels yn 'e lânkring Waldeck-Frankenberg yn 'e Dútske dielsteat Hessen. It kastiel leit op in rots boppe it doarpke Dalwigksthal, op it plak, dêr't de Orke, in sydrivierke fan 'e Eder, de *Waldeckische Schweiz* (minder bekend as de *Örksche Schweiz*) yn streamt.   

## Geografyske lokaasje
De hichteboarch stiet likernôch 700 m eastlik fan it doarpke Dalwigksthal boppe de boskrike en kringeljende delling fan 'e Orke. It kastiel stiet op in 383 m hege rots, dy't ûnderdiel foarmet fan 'e 432,4 m hege Eisenberg. 

## Skiednis
It kastiel waard yn 1189 troch de abt Witukind fan it kleaster Corvey as hichteboarch boud. Al rillegau dêrnei waard it kastiel ferneatige, mar tusken 1123 en 1230 troch abt Herman I waard it kastiel op 'e nij boud. Op 21 july 1267 joech Corvey it kastiel as pân oan greve Adolf I fan Waldeck. Nei in fûle strideraasje moast Corvey yn 1297 it besit fan it kastiel definityf oan greve Otto I fan Waldeck ôfstean. Dêrnei wie it kastiel foar in hiel skoft fan 'e hearen fan Dalwigk, lienmanlju fan 'e greven fan Waldeck.       

By it kastiel hearde ek in delsetting mei in tsjerke. Tusken de 14e en de ein fan 'e 18e iuw hiet dat plak Eisenbeck (yn 1598 ek Ensenbecke). It hjoeddeiske Dalwigksthal ûnstie pas yn 1851.

As hartoggen fan Westfalen makken de aartsbiskoppen fan Keulen ek oanspraak op plakken yn 'e krite, itjinge yn 'e 16e en 17e iuw ta lange prosessen en strideraasjes late. Yn 'e rin fan dy striid waard it kastiel nei alle gedachten oan it begjin fan 'e 17e iuw op 'e nij ferneatige. Foar in part waard it kastiel doe yn 1631 wer opboud, in gruttere restauraasje folge tusken 1908 en 1914.      

## Hjoeddeisk gebrûk
Sûnt de jierren 1960 tsjinne it folslein restaurearre kastiel as in rekreaasjeoarde foar in bedriuw út Bielefeld. Sûnt 1980 kocht in ûndernimmer it kastiel, dy't ek in restauraasje útfiere liet. Ek hjoeddedei is it kastiel fan in bedriuw. Yn it kastiel wurde regelmjittich konserten organisearre.
Lichtenfels (Hessen)

**Lichtenfels** is in gemeente yn 'e Dútske dielsteat Hessen en makket ûnderdiel út fan 'e lânkring Waldeck-Frankenberg.

De gemeente ûnstie yn 1971 by de gemeentlike weryndieling yn Hessen út acht earder selsstannige gemeenten. De namme fan 'e gemeente is ûntliend oan it kastiel Lichtenfels.  

## Plakken yn de gemeente Lichtenfels
* Dalwigksthal
* Fürstenberg
* Goddelsheim
* Immighausen
* Münden
* Neukirchen
* Rhadern
* Sachsenberg

## It besjen wurdich
* Kastiel Lichtenfels;
* Kastiel Reckenberg;
* De ruïne fan it benediktynske kleaster Schaaken.
Frida Boccara

**Frida Boccara** (berne op 29 oktober 1940 yn Casablanca (Marokko), ferstoarn op 1 augustus 1996 yn Parys) wie in Frânske sjongeres fan joadsk-Italjaanske komôf.

## Libben
Frida Boccara wie in dochter fan in oarspronklik út Livorno (Itaalje) stammende joadske famylje, dy't him ynearsten yn Tunis en dêrnei yn Casablanca nei wenjen sette. Doe't hja 17 jier wie, ferhûze hja nei Frankryk en folge dêr har musikale oplieding oan it *Petit Conservatoire de la Chanson* yn Parys. 

Hja fertsjinwurdige Frankryk op it songfestival fan 1969 mei de ballade *Un jour, un enfant*. Mei Nederlân, Spanje en it Feriene Keninkryk helle hja dêr it earste plak. Alle fjouwer lannen hiene likefolle punten, mar it reglemint hie yn sa'n gefal gjin regeling om ien winner oan te wizen. Om yn sokke gefallen dat wol mooglik te meitsjen waard dêrnei it reglemint oanpast.  

Bûten Frankryk wie Boccara ek yn 'e Benelúks en Dútslân, mar fral yn Spanje tige populêr. Njonken Frânske opnames song hja yn ferskillende oare talen. 

Har tiid as populêre sjongeres mei alle jierren nije platen lei tusken 1960 en 1983. Nei 1988 waarden gjin nije opnames mear makke. Frida Boccara ferstoar yn 'e âldens fan 55 jier oan in longûntstekking en hja waard op it joadske diel fan it súdlik fan Parys lizzende begraafplak *Cimetière parisien de Bagneux* (lokaasje 63e ôfdieling, 2e rige, 4e grêf) begroeven. 

Har bekendste liet is *Cent Mille Chansons* út 1968. Oare bekende lieten binne *Un jour, un enfant* (1969), * Les moulins de mon cœur* (1969), *Les quatres chemins de l'amour* (1970), *L'arbre d'amour* (1976).

Har soan Tristan Boccara, dy't healwei 1970 berne waard, soe letter ek musikus wurde.

## Keppeling om utens
* Frida Boccara op IMDb
Amerikaanske Kordillera

De **Amerikaanske Kordillera** is in keatling fan berchtmen yn it westlike part fan 'e Amearika's. It is in hast oaniensletten rige fan berchtmen dy't fan 'e noardpunt fan Alaska troch Noard-, Midden- en Súd-Amearika rinne, hielendal oant de útein fan it Antarktysk Skiereilân op Antarktika. De bekendste dielberchtmen fan dit systeem binne de Rocky Mountains yn Noard-Amearika en de Andes yn Súd-Amearika. De heechste berch fan dit systeem is de Aconcagua yn Perû, mei in hichte fan 6.961&nbsp;m. De Amerikaanske Kordillera foarmet de eastlike helte fan 'e fulkanyske Ring fan Fjoer om 'e Stille Oseaan hinne.

## Noard-Amearika
Yn Noard-Amearika foarmje de berchtmen fan 'e Amerikaanske Kordillera de Noardamerikaanske Kordillera. Dy rint fan 'e noardpunt fan Alaska oant yn súdlik Meksiko. Fan noard nei súd begjint dizze rige fan oerlaapjende en parallelle berchtmen mei it Brooksberchtme fan noardlik Alaska en it Alaskaberchtme fan sintraal Alaska. Dêrwei rint er troch it Yukonberchtme fan 'e Yukon yn Kanada nei de provinsjes Britsk-Kolumbia en Alberta, dêr't de Rocky Mountains it breedste en heechste berchtme wurde. Lykstrekich rinne dêrmei oan 'e westkant it Kolumbiaberchtme en it Pasifysk Kustberchtme troch Britsk-Kolumbia en ek oer de eilannen foar de kust fan 'e Stille Oseaan, lykas it grutte Vancouvereilân.

Yn 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten rinne trije berchrêgen fan 'e Noardamerikaanske Kordillera: njonken de Rocky Mountains en it Pasifysk Kustberchtme ek de Cascades en de Sierra Nevada, dy't yn Noardlik Kalifornje yninoar oergeane. Fierder súdlik yn Meksiko fertûket de Kordillera him yn 'e Eastlike Sierra Madre en de Westlike Sierra Madre en teffens it Skiereilânsk Berchtme dat de wringe foarmet fan it Kalifornysk Skiereilân. De Noardamerikaanske Kordillera einiget yn súdlik Meksiko yn 'e Súdlike Sierra Madre.

## Midden-Amearika
Fan 'e Súdlike Sierra Madre ôf giet de Amerikaanske Kordillera yn Midden-Amearika oer yn 'e Middenamerikaanske Kordillera, in rige fan legere berchtmen dy't troch súdlik Meksiko, Belize, Gûatemala, El Salvador, Hondoeras, Nikaragûa, Kosta Rika en Panama rinne.

## Súd-Amearika
Yn Súd-Amearika begjint de Súdamerikaanske Kordillera oan 'e kust fan 'e Karibyske See yn it grinsgebiet fan Fenezuëla en Kolombia. Dêrwei rint er yn 'e foarm fan 'e Andes nei de westkust fan it kontinint ta, dy't er folget troch it grûngebiet fan Kolombia, Ekwador, Perû, Bolivia, Sily en Argentynje om oan 'e súdpunt fan it Argentynske Patagoanje te einigjen op it eilân Fjoerlân.

## Antarktika
Op 'e seeboaiem besuden Kaap Hoarn oan 'e súdpunt fan Súd-Amearika rint de Amerikaanske Kordillera troch by de Skotiabôge lâns, om yn Grahamlân, op 'e noardlike útein fan it Antarktysk Skiereilân yn Antarktika wer boppe wetter te kommen. Dêr is sadwaande de wiere súdlike útein fan 'e Amerikaanske Kordillera.

## Sjoch ek
*Noardamerikaanske Kordillera
*Middenamerikaanske Kordillera
*Súdamerikaanske Kordillera
The King and I

*''The King and I'' (toanielmusical), in toanielmusical út 1951 fan Rodgers en Hammerstein
**''The King and I'' (opname fan de oarspronklike cast), in album mei de muzyk út 'e musical, songen troch de oarspronklike cast
**''The King and I'' (album fan The Mastersounds), in album fan The Mastersounds út 1957, in jazzferzje fan 'e toanielmusical
*''The King and I'' (film út 1956), in Amerikaanske filmmusical út 1956, basearre op 'e toanielmusical
**''The King and I'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e filmmusical
*''The King and I'' (film út 1999), in Amerikaanske animearre filmmusical, basearre op 'e toanielmusical
*''The King and I'' (tillefyzjesearje), de ynternasjonale titel fan 'e Súdkoreaanske tillefyzjesearje *Wanggwa Na* út 2007–2008
*''The King & I'' (album fan Faith Evans en The Notorious B.I.G.), in album fan Faith Evans en The Notorious B.I.G. út 2017
*''The King and I'' (liet), in liet fan Eminem mei CeeLo Green út 2022

## Sjoch ek
**[[The King & Eye]]*, in album fan The Residents út 1989
Grutte Synagoge (Düsseldorf)

De **Grutte Synagoge** oan 'e Kasernenstraße is in synagoge yn 'e Dútske stêd Düsseldorf, dy't yn 1903 neffens in ûntwerp fan 'e arsjitekt Josef Kleesattel yn neoromaanske styl boud waard. De synagoge waard op 10 novimber 1938 yn 'e brân stutsen en op 29 novimber fan itselde jier ôfbrutsen.

## Skiednis

Lykas de rest fan 'e befolking fan Düsseldorf groeide yn 'e 19e iuw it tal leden fan 'e joadske gemeente. De Keulske arsjitekt Ludwig Paffendorf hie in ûntwerp makke mei in kombinaasje fan ierkristlike en byzantynske ynfloeden mei neoromaanske stylkenmerken. Der waard lykwols lang om let keazen foar in neoromaansk ûntwerp fan Jozef Kleesattel. De Grutte Synagoge fan 'e liberale gemeente waard op 6 septimber 1904 yn gebrûk nommen. It hie in oargel en bea plak oan 800 manlju en 500 froulju.

De lytse otterdokse gemeente dy't de nijbou fanwegen it oargel ôfkarde, stifte yn 1904 in eigen synagoge yn 'e Bilker Straße 37, letter oan 'e Poststraße op nûmer 4. De út East-Europa en nei Düsseldorf ferhûze joaden hiene op ferskillende plakken yn 'e stêd harren eigen gebedsromtes. 

Fan 1907 oant 1912 wurke yn 'e Grutte Synagoge rabyn Leo Baeck (1873-1956), dy't yn dy tiid ien fan 'e wichtichste lieders fan it Dútske liberale joadedom wie.

## Antysemitisme

Yn 'e nacht nei 11 augustus 1929 waard de Grutte Synagoge mei it opskrift *Jud verrecke* en in opkalke heakkekrús skeind. Yn 'e nacht fan 9 op 10 novimber 1938 folgen pogroms, werby't sân minsken fermoarde en in soad mishannele waarden. De yn 1933 beneamde en mei in joadinne troude presidint fan it Regierungsbezirk Düsseldorf, Carl Christian Schmid (1886-1955), waard doe twongen om ôf te treden. Earst waard it ynterieur troch SA-ers fernield en dêrnei waard it gebou yn 'e brân stutsen. De ruïne waard op 29 novimber 1938 ôfbrutsen. Ek oare synagoges yn 'e stêd waarden ferneatige. Op it plak fan 'e Grutte Synagoge stiet hjoed-de-dei it gebou fan 'e útjouwersgroep *Handelsblatt*.    

Ta neitins oan 'e synagoge stiet tsjintwurdich in stien mei in ôfbyld fan it gebou op it plak, dêr't regelmjittich betinkingen organisearre wurde.
Cor Jousma

**Cor Jousma** is in Fryske beweger út Feanwâlden.

Jousma kaam faak yn it nijs as wurdfierder en aksjefierder fan de Topografyske Wurkgroep Fryslân. De Topografyske Wurkgroep is ûnderdiel fan de Jongfryske Mienskip. 

As lid fan de Fryske Beweging krewearre er yn de njoggentiger jierren mei súkses om by de PTT en de NS de offisjele Fryske plaknammen te brûken. 
Yn 2001 begûn er in kettingaksje tsjin Nuon-wetter. Hy fûn as partikulier en gewoan ôfnimmer fan liedingwetter dat it haadkantoar net fan Ljouwert nei Apeldoorn ferhúzje moast, ek net yn ruil foar in kennissintrum. 
Yn 2003 frege er as treinreigzer by it Antidiscriminatiebureau Fryslân NoordNed om maatregels tsjin de masjinisten te nimmen.  Guon masinisten wegeren om de Fryske stasjonsnammen om te roppen.

Yn 2010 socht er foar it Frysk Sintrum foar Doven en minhearrenden (FCDS) út hokker stappen dien binne om it Frysk erkend te krijen as twadde rykstaal yn Nederlân. It late ta it rapport *Van warme woorden en gave gebaren* of 'Fan waarme wurden en geve gebearten’'. Yn it ljocht dêrfan binne de mooglikheden yn kaart brocht om ek de Nederlânske gebeartetaal (NGT) erkend te krijen as offisjele minderheidstaal yn Nederlân. 

Yn 2018 wie Jousma yn Dokkum ynsprekker by in aksje fan boargergroep Sis Tsiis. Sis Tsiis is in aksjegroep dy't kampanje fiert foar goed ûnderwiis yn de Fryske taal. De Dokkumer gearkomst wie bedoeld om mear omtinken foar Frysktalige berneboeken te krijen. Dêrby waarden struibrieven útdiele by steatekommitee besprekking taalsurvey: 'Taal yn Fryslân de folgjende generaasje'.

## Wurdearring
Yn 1997 krige Jousma foar syn striid foar Fryske plaknammen de Fear yn 'e Broek

Yn 2015 rikte de Feriening Frysk Underwiis (FFU) him in eare-oarkonde út foar syn fertsjinsten yn de Topografyske Wurkgroep Fryslân as strider foar offisjeel Frysktalige toponimen. De FFU fûn dat dy striid it ûnderwiis yn de Fryske taal, kultuer en skiednis rekke. Troch it krewearjen foar Frysktalige doarps-, steds- en gemeentenammen kamen dy nammen net allinnich offisjeel op de kombuorden, op paadwizers en yn de oerheidsadministraasje telâne, mar likegoed op kaarten, yn atlassen, ensyklopedyen, wurdboeken, skoalboeken, digitale learmiddels en oare digitale media en yn kranten en tydskriften. Troch it offisjeel fêststellen fan Frysktalige toponimen bliuwe dy ek foar de takomst bewarre. Jousma levere sadwaande in tige belangrike bydrage oan it oerdragen fan in wichtich stik Frysk kultuergoed oan hjoeddeistige en takomstige generaasjes. At der somtiden in gong nei de rjochter foar nedich wie, lykas by de gemeente Súdwest-Fryslân, stie Jousma altiten oan de basis fan de stikken dy’t dêrfoar opmakke en/of ynbrocht wurde moasten. De oarkonde waard útrikt op de jubileumgearkomste fan de Jongfryske Mienskip op it Hearrenfean. Der wie dy dei ek in oarkonde foar Bertus Jans Postma.
Frivius

**Frivius** wie in Frysk enerzjybedriuw dat tusken 2004 en 2012 bestie. 

Sûnt it frijjaan fan de enerzjymerk kamen der in soad nije oanbieders fan enerzjy. De fergunninghâlder fan Frivius om enerzjy leverje te meien wie Eneco Retail B.V. Eneco Retail hie it haadkantoar yn Ljouwert en rjochte him op Fryske konsuminten. Enerzjybedriuw Eneco starte yn 2004 de dochterûndernimming ‘Frivius Energie’. Frivius Energie wurke fanút Dokkum en rjochte him op de Fryske stroommerk.
Frivius levere sawol gas as elektrisiteit. Eneco bleau eigener fan it bedriuw en kocht de stroom yn foar de Frivius-klanten. Eneco hope sa klanten ôf te snobjen fan Nuon en Essent.

Feitlik wie der sprake fan in imagotrúk. It bedriuw moast in Frysk imago krije troch ûnder oare in pompeblêd yn it logo fan it bedriuw. Klanten moasten in goed gefoel krije troch lytsskaligens en Frysk pratende meiwurkers om sa de taal fan de klanten te sprekken. De klanteservice spruts dêrom ek Frysk. 

Yn de earste reklamekampanje spilen skûtsjesilen en fierljeppen in grutte rol. Frivius levere stroom fan 9 augustus 2004 ôf oan. 
Amper fjouwer wiken nei de start waard de 250ste klant wolkom hjitten. Dat wie yn oerienstimming mei de lanlike trend dat lytsere enerzjybedriuwen mear yn trek wiene by de konsuminten as de grutten. 
Nei 1 july 2007 levere Frivius oan alle klanten griene stroom dy ’t eins dus levere waard troch Eneco Retail.

Yn 2007 waard Frivius Enerzjy ûnderskaat mei de Fear yn 'e Broek foar it brûken fan Frysk.

Sûnt 1 maart 2012 bestiet de merknamme Frivius net mear, alle klanten binne oerset nei  Eneco.
Asylsiker

In **asylsiker** is in frjemdling dy't yn in oar lân as it thúslân beskerming freget tsjin gefaar en ferfolging. Dat kin immen wêze dy't flechte is en fynt dat weromgean nei it lân fan komôf gefaar opleveret, bygelyks troch skeining fan syn rjochten neffens it Flechtlingeferdrach of it Europeesk Ferdrach foar de Rjochten fan de Minske en dy't ferwachtet dat de oerheid fan it oanbelangjende lân him dêrtsjin net genôch beskerming jout. In asylsiker kin ek immen wêze dy 't flechte is út syn lân fanwegen de earmoede. Yn Nederlân hjit in asylsiker waans fersyk erkend waard in flechtling.

Asylsikers freegje polityk asyl oan yn in lân dêr't se fan tinke feiliger te wêzen of better libje te kinnen. It asylsykjen is fan alle tiden. Sa fûnen hiel wat Flaamske keunstners en yntellektuelen asyl yn Nederlân yn de tiid fan de Spaanske oerhearsking.

Yn politike diskusjes wurde meast twa soarten asylsikers ûnderskaat:
* **Politike flechtlingen**: asylsikers dy't fanwegen ferfolging foar harren godstsjinstige, politike of syndikale opfettings, koartsein fanwegen harren feilichheid flechte binne; hja binne flechtling yn de sin fan de definysje yn art.1A fan it Flechtlingeferdrach út 1951 en it oanfoljend Protokol fan New York út 1967.
* **Ekonomyske flechtlingen**: asylsikers dy’t fanwegen de kâns op in better libben (ekonomysk) asyl oanfreegje yn in beskaat lân.
De grins tusken flechtlingen dy't in libbensbedriigjende situaasje ûntsnappe wolle en ekonomyske flechtlingen is dizenich.  It ûntbrekken fan in rjochtssteat of in ynstabile politike situaasje yn it lân fan komôf giet faak mank mei willekeur, te min sûnenssoarch, sosjale wissichheid en ûnderwiismooglikheden en korrupsje. It is yn in soad gefallen net foar de asylsiker en likemin foar de amtners fan de ymmigraasjetsjinst mooglik, slutend te bewizen wat de motiven foar de asyloanfraach binne.

Lannen binne ferplichte om flechtlingen op te nimmen as dy lannen it Flechtlingeferdrach út 1951 ûndertekene hawwe. Yn dat ferdrach wurdt gjin omtinken bestege oan oare redenen dy't ta de flecht laat hawwe, lykas hongersneed of it ûntbrekken fan takomstperspektiven yn it lân fan komôf.
Der jildt in spesjale regeling foar de allinnichsteande minderjierrige frjemdling (amf), foarhinne *allinnichsteande minderjierrige asylsiker* (ama). Dat is immen dy ’t by oankomst yn Nederlân minderjierrich is, kommend fan bûten de Europeeske Uny, en allinnich nei Nederlân komd is. It *Beslút fan 14 maaie 2013, hâldende wiziging fan it Frjemdlingebeslút 2000 en it Beslút modern migraasjebelied yn ferbân mei de oanpassing fan it bûtenskuldbelied foar allinnichsteande minderjierrige frjemdlingen* skaft de amf-fergunning yn it Frjemdlingebeslút 2000 ôf, en kreëarret in grûnslach foar ferliening fan in bûtenskuldfergunning.
Rick Steur

**H.G.J. (Rick) Steur** is in Nederlânske ekonoom en ûnderwiisman.

Steur studearre bedriuwsekonomy en organisaasjekunde oan de Universiteit fan Amsterdam. 

Yn 1978 begûn er oan de learare-oplieding Ubbo Emmius yn Ljouwert en Grins. Hy wurke dêr oant 1987 as learare-oplieder en begelieder fan oansteande leararen foar it mbû en fuortset ûnderwiis. Letter waard hy ynspekteur Fuortset Underwiis yn Ljouwert. 

Tusken 2000 en 2009 wie Steur foarsitter fan it kolleezje fan bestjoer fan CVO Súd-West Fryslân.
Neidat er haadynspekteur Fuortset Underwiis, Beropsûnderwiis en Folwoeksenenedukaasje en Heger Underwiis west hie, begûn er yn 2013 as trainer/adviseur by BeteoR Minsk en Organisaasje.

Yn 2008 krige Steur in Fear yn’e Broek fan de Fryske Beweging. It wie in wurdearring foar syn ynset as net-Frysktalige om in better plak foar it Frysk yn it ûnderwiis te krijen, benammen op de skoallen dy't ûnder syn bestjoer stiene. De sjuery neamde him in foarbyld fan in *"goed-geïntegreerde import-Fries"*. Bûten dat er him de taal eigen makke, sette hy him ek yn foar it Frysk yn it ûnderwiis. Mei troch syn krewearjen waard it 'telelearen' foar it Frysk opsetten, wêrtroch't ek learlingen fan lytse skoallen it fak folgje kinne. 

## Bibliografy
* *Organiseren of hoe mensen samenwerken*. Ynlieding yn de teory fan de ynterne organisaasje, taljochte oan de hân fan in foarbyldorganisaasje, Wolters-Noordhoff (1991) ISBN 9789001813628
De Volkskrant

***De Volkskrant*** is in Nederlânsk deiblêd, dat eigendom is fan it mediabedriuw DPG Media út Flaanderen. 

De krante is fan oarsprong roomsk-katolyk en rjochtet him sûnt de jierren 1960 op de heger oplate lêzers. It deiblêd pleatste himsels oant de jierren 1990 lofts fan it politike spektrum. Letter soe de krante mear nei rjochts opskood wêze, neffens eardere haadredakteur Philippe Remarque. De krante wurdt njonken *NRC* en *Trouw* sjoen as in Nederlânske kwaliteitskrante. Mei troch de opkomst fan ynternet en in weromrinnende oplaach waard it deiblêd oanpast dy 't past by de belangstelling fan heger oplatenen. Der kaam mear oantinken foar keunst en 'lifestyle' en de opmaak fan de krante waard mear rjochte op it oanlûken fan jonge lêzers.
Dark web

It **dark web** ('tsjuster web') is in ûnderdiel fan it wrâldwide web dat net streekrjocht te finen is foar de sykmasines.

Mar in part fan alle websiden dy't har op it web befine, kin fûn wurde troch sykrobots. Neist dy yndeksearre websiden binne der nammentlik ek websiden dy't net yndeksearre binne, mar wol streekrjocht tagonklik binne salang't de eksakte url witten is. It kin hjir gean oer gefoelige ynformaasje of bygelyks oerheidsdokuminten, dêr 't men fan wol dat se net maklik te finen binne foar lju sûnder foech. Dizze websites dy 't net yndisearre binne, binne yn it saneamde deep web. It dark web is dêr in ûnderdiel fan, allinnich is dit part fan it web net streekrjocht tagonklik. Der is spesjale software needsaaklik dy 't de brûker anonimiteit jaan moat, lykas Tor, 12P of Freenet.

De measte aktiviteiten en ynformaasje op it dark web draaie om yllegale hannel fan guod en tsjinsten, mar net alle.   Mei it dark web kinne bygelyks ek sjoernalisten, minskerjochte-aktivisten, dissidinten en kloklieders anonym bliuwe at sy harren wurk útfiere.
Wibautlearstoel

De **Wibautlearstoel** is in troch de gemeente Amsterdam ynstelde learstoel oan de Universiteit fan Amsterdam.

De learstoel waard yn 1991 ynsteld, en is bedoeld foar de stúdzje fan grutstedske problematyk. De oanbelangjende heechlearaar hâldt him yn de hjoeddeistige opset twa dagen yn 'e wike dwaande mei ûnderwiis en ûndersyk op it mêd fan de grutstedske problematyk, benammen rjochte op Amsterdam.

Sûnt 2023 wurdt de Wibautlearstoel beset troch polityk filosoof en antropolooch Femke Kaulingfreks (1981), dy't foar fiif jier beneamd is. .

De learstoel waard efterinoar beklaaid troch:
* Willem Heinemeijer (1992 - 1993)
* Annemieke Roobeek (1994 - 1996)
* Jan Terlouw (1997 - 2000)
* Geert Mak (yn 2000 foar fiif jier beneamd, mar op eigen fersyk al yn 2003 ferfange )
* Paul Scheffer (2003 - 2011)
* Zef Hemel (2011 - 2023)
* Femke Kaulingfreks (2023 - no)

De learstoel is ferneamd nei de Amsterdamske wethâlder F.M. Wibaut (1859-1936).
Kananaskisberchtme

It **Kananaskisberchtme** (Ingelsk: *Kananaskis Range*) is in berchtme yn it súdwesten fan 'e Kanadeeske provinsje Alberta. It makket diel út 'e Rocky Mountains. It berchtme is ferneamd nei de rivier de Kananaskis.

## Geografy
It Kananaskisberchtme is in dielberchtme fan 'e Rocky Mountains, dat yn it súdwesten fan 'e Kanadeeske provinsje Alberta leit, oan 'e eastkant fan 'e grutte berchrige en westlik fan 'e rivier de Kananaskis. It Kananaskisberchtme strekt him fan noard nei súd út oer in lingte fan 44&nbsp;km en is op it breedste punt 25&nbsp;km breed. It oerflak bedraacht sa'n 800&nbsp;km². It berchtme leit likernôch 70&nbsp;km súdsúdwestlik fan Calgary, de haadstêd fan Alberta. It heechste punt yn it Kananaskisberchtme is de Mount Galatea, mei in hichte fan 3.185&nbsp;m boppe seenivo.

## Geology
It Kananaskisberchtme ûntstie yn it Kryt en it Paleogeen, tusken 80 en 55&nbsp;miljoen jier lyn. It stiente fan it berchtme is âlder. It meastepart, bestiet út metamorf stiente, dat foarme waard fanôf it Prekambrium, in geologysk tiidrek dat 1,7&nbsp;miljard jier lyn begûn. 

## Heechste toppen
In protte fan 'e heechste berchtoppen yn it Kananaskisberchtme binne ferneamd nei marineskippen en persoanen dy't belutsen wiene by de Slach by Jutlân, in seeslach op 'e Noardsee yn 'e Earste Wrâldoarloch. De Mount Bogart is ferneamd nei D.B. Dowling (Bogart wie de famkesnamme fan syn mem en syn eigen middelnamme), dy't it Kananaskisberchtme yn 'e 1900-er jierren ferkende en yn kaart brocht yn opdracht fan it Geografysk Genoatskip fan Kanada. 

De heechste toppen fan it Kananaskisberchtme binne (yn folchoarder fan ôfrinnende hichte):

*Mount Galatea (3.185 m)
*Wind Mountain (3.153 m)
*Mount Bogart (3.144 m)
*The Tower (3.124 m)
*Mount Sparrowhawk (3.121 m)
*Mount Lougheed (3.107 m)
*Mount Chester (3.054 m)
*Mount James Walker (3.035 m)
*The Fortress (3.000 m)
*Gusty Peak (3.000 m)
*Mount Inflexible (3.000 m)
*Mount Engadine (2.970 m)
*Mount Kidd (2.958 m)
*Mount Buller (2.805 m)
*Mount Lawson (2.795 m)
*Mount Kent (2.635 m)
*Mount Lorette (2.487 m)
Caproni Ca.60

De **Caproni Ca.60** (offisjeus ek wol *Capronissimo* of *Noviplano* en *Caproni Triple Triplane* neamd) wie in Italiaanske gigantyske fleanboat út 1921. It wie in ûntwerp fan loftfeartpionier Giovanni Battista Caproni.

It tastel mei njoggen wjukken wie in prototype foar in trans-Atlantysk fleantúch mei in kapasiteit fan maksimaal 100 persoanen. It tastel hie acht motoaren, trije kear trije wjukken en twa driuwers oan elke kant foar stabiliteit.

Der waard mar ien eksimplaar boud troch Aero-Caproni. It tastel makke de twadde testflecht op 4 maart 1921 fan it Lago Maggiore ôf yn Italië, berikte in hichte fan 18 meter, stoarte doe del en bruts yn twa stikken. De piloat hie neat, mar it fleantúch fleach yn 'e brân. 

Nettsjinsteande Caproni syn foarnimmen om it fleantúch fannijs te bouwen, waard it projekt al gau opjûn fanwegen de bûtenwenstige kosten. De pear ûnderdielen dy't oerbleaune binne te sjen yn it Gianni Caproni Museum fan Aeronautics en yn it Volandia loftfeartmuseum yn Italië.

## Technyske feiten

## Keppeling om utens
* Eigentiidsk fimke op youtube.com
Bisdom Limburch

It **bisdom Limburch** (Dútsk: *Bistum Limburg*; Latyn: *Dioecesis Limburgensis*) is in roomsk-katolyk bisdom yn Dútslân, dat foar in part yn Rynlân-Palts en in part yn Hessen leit.

## Skiednis
It bisdom waard nei de sekularisaasje yn it ramt fan 'e reorganisaasje fan 'e bisdommen yn 1827 stifte. Foarhinne hearde it gebiet ta de aartsbisdommen Trier en Mainz, wêrby it noardwestlike diel by Kar-Trier hearde en dus ek foar wat wrâldske saken oanbelanget fanút Trier bestjoerd waard. Bisdom Limburch heart dus by de jonge katolike bisdommen fan Dútslân. De earste Limburger biskop wie fan 1827 oant 1833 Jakob Brand. 

It bisdom bestiet út it eardere hartochdom Nassau, de stêd Frankfurt am Main, it lângreefskip Hessen-Homburg en de yn 1974 ophefte lânkring Biedenkopf.

Sûnt 1929 waard it bisdom yn it ramt fan it Prusyske Konkordaat in suffragaan bisdom yn 'e tsjerkeprovinsje Keulen.

## Katedraal

De katedraal fan it bisdom Limburch is de Sint-Joarisdom yn Limburch oan de Lahn.

## Patroanhillige
Sint-Joaris is de patroanhillige fan it bisdom.
Guys and Dolls

**guys and dolls*, in Ingelsk oantsjutting foar "jonges en fammen", mar dan mei sprektaaltermen, dus mear as "knapen en wiven"
*''Guys and Dolls'' (ferhalebondel), in ferhalebondel fan Damon Runyon ú 1932
*''Guys and Dolls'' (musical), in Amerikaanske toanielmusical út 1950, basearre op guon fan 'e koarte ferhalen út 'e ferhalebondel fan Damon Runyon
*''Guys and Dolls'' (film), in filmmusical út 1955, basearre op 'e toanielmusical
*Guys 'n' Dolls, in Britske popgroep út 'e 1970-er en iere 1980-er jierren
*Guys and Dolls (hazzewynhûnen), in Britske racekompetysje foar hazzewynhûnen
Stift

In **stift** wie in territoarium, dêr't in abt, in proast of in (prins)biskop it ek yn wrâldske saken it foar it sizzen hie. It wie dus in gebiet dat folslein ûnder it bestjoer fan in tsjerklike ynstelling foel. Yn 'e regel waard in stift oprjochte troch keningen, hartoggen of aadlike famyljes mei in soad besit. Dat diene hja faak om religieuze of politike redenen. 

De âldste fan sokke ynstellingen wiene de kleasters. Neffens it foarbyld fan 'e kleasters ûnstie letter it kanonike libben fan geastliken, dy't ferbûn wiene oan katedralen en kollegiale stifttsjerken. De wizânsjes fan Augustiner Koarhearen en Premonstratinzers binne te ferlikenjen mei de monastike regels fan in kleaster. Sokke koarhearen wurde reguliere koarhearen neamd. Oars as de reguliere koarhearen fan biskoplike tsjerken meitsje de sekuliere koarhearen net folslein diel út fan 'e mienskip en kinne hja ynkommen en priveebesit ha.  

Mei de ynfiering fan 'e reformaasje rekken de stiften yn 'e protestantske gebieten de wrâldske macht kwyt, alhoewol't de stiften lang net oeral opheft waarden en as mienskip bestean bleaune. Mei de sekularisaasje oan it begjin fan 'e 19e iuw rekken ek de stiften yn 'e katolike gebieten de wrâldske macht kwyt. Ek hjoed-de-dei binne der yn Dútslân noch stiften, mar dy binne folslein oan 'e oerheid ûnderhearrich. 

## Kollegiale tsjerken
Oars as de oan 'e katedralen ferbûne aarts- en heechstiften mei in aartsbiskop of biskop oan 'e top, waarden de kollegiale tsjerken sûnder biskop in kollegiaal stift neamd. De leden fan in kollegiaal stift wennen yn ien gebou en waarden ûnderholden troch de opbringst fan in diel fan it besit fan it kleaster en tsienden.

## Kapittel
Der waarden ek kapittels foarme, wêrfan de leden (de *canonici*) koar- of stiftshearen neamd waarden. In soad aadlike minsken waarden lid fan it kapittel en hja wisten har al yn 'e 11e iuw mei behâld fan alle rjochten fan it kapittel wei te winen oan 'e ferplichting om tegearre en yn klausuer te wenjen. Ut it ynkommen fan it kleaster waarden prebenden foarme, wêrmei't de aadlike koarhearen yn in eigen amtswente harren ûnderhâld betellen. Sûnt de 13e iuw hearden by dy rjochten ek it kiezen fan nije koarhearen yn harren fermidden, it bestjoeren fan it bisdom by in fakante biskopssit en it kiezen fan in nije biskop út harren fermidden. Katedrale heechstiften wiene yn 'e tiid fan it Hillige Roomske Ryk ryksstannen en de biskoppen dêrfan wiene lyk oan foarsten. Yn in heechstift foarme it kapittel it orgaan dat hearske. Wylst de aadlike koarhearen alle rjochten holden, waarden de geastlike funksjes op de geastlike koarhearen oan 'e reguliere koarhearen oplein.

## Stift Utert
Yn Nederlân krigen de biskoppen fan Utert yn 'e 11e iuw keninklike en grefelike rjochten fan 'e Dútske keningen. It stift Utert koe yn twa dielen ûnderferdield wurde: Oerisel, Drinte en Grins foelen yn it Boppestift, wylst it Utertske diel yn it Nederstift lei. Under biskop Hindrik fan de Palts waard it stift Utert oan Karel V oerdroegen. Oare stiften yn 'e Nederlannen wie it heechstift Luik, it stift Thorn, it stift Elten, de abdij fan Munsterbilzen en it abdijfoarstedom Stavelot-Malmedy.
Suffragaan bisdom

In **suffragaan bisdom** is in rooms-katolyk bisdom, dat ôfhinklik is fan in aartsbisdom ûnder lieding fan in metropolyt, wylst in suffragaan bisdom ûnder lieding stiet fan in suffragaanbiskop.

In tal suffragane bisdommen foarmje tegearre mei it aartsbisdom dêr't se ûnder falle in tsjerkeprovinsje. Sa is it bisdom Grins-Ljouwert in suffragaan bisdom fan it aartsbisdom Utert yn 'e Nederlânske tsjerkeprovinsje.
Universiteit fan Keulen

De **Universiteit fan Keulen** (Dútsk: *Universität zu Köln*) is in wittenskiplike hegeskoalle yn 'e Dútkse stêd Keulen mei it fakkespektrum fan in echte universiteit. De universiteit waard yn 1919 as twadde universiteit yn 'e Weimarrepublyk (nei de universiteit fan Hamburch) stifte.,

De universiteit heart mei likernôch 45.000 studinten (2022/2023) ta de grutste universiteiten fan it lân.

## Skiednis
### Alde universiteit
Op 21 maaie 1388 joech paus Urbanus VI de stêd it privileezje om in universiteit op te rjochtsjen. Yn it Hillige Roomsk Ryk wie it nei de Karelsuniversiteit (Praach, 1348), de Universiteit fan Wenen (Wenen, 1365) en de Ruprecht Karl Universiteit (Heidelberch, 1386) de fjirde universiteit. It inisjatyf wie net lykas wenst ôfkomstich fan 'e keizer, mar fan it stedsbestjoer fan 'e frije ryksstêd Keulen, dy't ek de kosten dêrfoar betelje moast. Lykas alle universiteiten yn Frankryk waarden ûnder de besetting fan 'e Frânske revolúsjetroepen ek de universiteiten fan Keulen, Trier en Mainz opheft. Ynstee dêrfan stiften de Frânsen in sintraalskkoalle fan it *Département de la Roer* ûnder de namme *Université de Cologne organisé en Ecole centrale*.

### Nije universiteit
Yn 'e rin fan 'e 19e iuw mislearre it ferskillende kearen om in nije universiteit te stiftsjen. Keulen krige troch de Keulske industriëel Gustav Mevissen op 1 maaie 1901 wer in Hannelshegeskoalle, dy't yn 1912 by de Hegeskoalle foar gemeentlik en sosjaal bestjoer foege waard. Al yn 1904 waard de earste Akademy foar praktyske Genêskunde iepene.

Nei de revolúsje yn Dútslân slagge it om op 4 jannewaris 1919 in Prusysk beslút der troch te krijen. Dat bestjutte dat njonken de universiteit fan Bonn mei de gearfoeging fan 'e besteande hegeskoallen Keulen in nije universiteit tastien waard.  

Keulen waard fanwegen de grutte oanrin fan studinten sûnt 1925 de op ien nei grutste Prusyske universiteit nei de 
Friedrich-Wilhelms Universiteit fan Berlyn. Op 26 oktober 1929 waard de earste stien lein foar nijbou en yn 1934 begûn de universiteit mei de ferhûzing fan 'e âlde gebouwen oan it *Römerpark* nei de nijbou oan 'e *Universitätsstraße*. Op 5 april waard de ienfâldige nijbou offisjeel iepene.

Nei't de nasjonaalsosjalisten de macht krigen sette in 'suvering' fan 'e universiteit útein. De joadske professors waarden fral troffen en de universiteit rekke 23% fan it dosearend persoaniel kwyt. De bombardeminten yn 'e Twadde Wrâldkriich feroarsaken grutte skea, mar nei de oarloch koe it gebou al wer mei gauwens brûkt wurde.

Oan it begjin fan 'e 21e iuw wie de universiteit mei in lytse foarsprong op 'e Ludwig Maximilian Universiteit yn München de grutste fan it lân.

## Fakulteiten
De universiteit hat seis fakulteiten:

*Fakulteit fan 'e ekonomyske en sosjale wittenskippen
*Fakulteit foar rjochten
*Genêskundige fakulteit
*Filosofyske fakulteit
*Fakulteit foar wiskunde en natoerwittenskippen
*Fakulteit foar minskwittenskippen
Kelvin Kiptum

**Kelvin Kiptum ** (Chepsamo, 2 desimber 1999 - Kaptagat, 11 febrewaris 2024) wie in Keniaansk atleet, dy't útkaam op de maraton. Yn desimber 2022 makke hy syn debút op de folsleine maraton. Hy rûn op de Maraton fan  Falinsia in tiid fan 2:01.53, in parkoersrekôr. Hjirmei rûn er op dat stuit de op trije nei rapste tiid ea en wie er de op twa nei rapste maratonrinner fan alle tiden. Yn april 2023 wûn er de Maraton fan Londen yn 2:01.25, de twadde rapste maratontiid ea rûn, 16 sekonden stadiger as Kipchoge's wrâldrekôr fan 2:01.09.

Op 8 oktober 2023 rûn Kiptum in nij wrâldrekôr op de Maraton fan Chicago, yn in tiid fan 2:00.35. Kiptum wie dêrmei de earste persoan dy't de maraton trije kear ûnder de 2:02.00 oere rûn hat, en dat boppedat yn syn earste trije folsleine maratons.

Kelvin Kiptum ferstoar op 11 febrewaris 2024, yn 'e âldens fan 24 jier, as gefolch fan in slim auto-ûngelok yn syn bertelân Kenia. Ek syn trener Gervais Hakizimana kaam by it ûngelok te ferstjerren.

## Persoanlike rekôrs
Urbar (Rhein-Hunsrück-Kreis)

**Urbar** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak leit op in hichte fan 242 m oan 'e Ryn en falt ûnder de ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein. Fan 1974 oant 1999 in *[[Stadtteil]]* fan 'e stêd Oberwesel. Sûnt dy tiid is it wer in selsstannich doarp.

Urbar leit tusken Sankt Goar en Oberwesel tichteby de Ryn foar de Lorelei oer. 

## It besjen wurdich
* It útsjochpunt 'Loreleyblick Maria Ruh' biedt ien fan 'e moaiste panorama's oer de Middenryndellng. 
* De âldste dielen fan 'e toer fan 'e hjoeddeiske Sint-Antoniustsjerke datearje út de 15e iuw. De tsjerke sels is in yn 'e 20e iuw boud en ferfong in barokke tsjerke mei mooglik noch midsiuwsk muorrewurk.