open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sjoukje Dijkstra

**Sjoukje Rosalinde Dijkstra** (Akkrum, 28 jannewaris 1942 - Someren, 2 maaie 2024) wie in Olympysk kampioene keunstriden yn 1964. Se brocht har jonge jierren troch yn Akkrum, dêr't se mei âlden wenne op 'e Ljouwerterdyk yn in hûs mei de namme Blierherne, rjocht foar Coopersburg oer.

## Biografy
Sjoukje Dijkstra waard yn Akkrum berne mar waard grut yn Amstelveen. Sy is in dochter fan hurdrider Luitzen Dijkstra. Se stie dan ek al jong op redens, mar it die al gau bliken dat har talint it keunstriden wie. Doe't se alve wie gong se in pear moannen nei Londen dat se ûnder Arnold Gerschwiler trene koe.

Yn 1956 waard se tolfte op de Olympyske Spullen. Yn 1959 waard se Nederlânsk kampioene en helle se brûns op it wrâldkampioenskip. Yn 1960 helle se sulver op de Olympyske Spullen en op it wrâldkampioenskip. Mar fan doe ôf wie se op de ferplichte figueren likegoed as op de frije kuer de bêste.

Fan 1960 oant 1964 waard se fiif kear Nederlânsk en Jeropeesk Kampioene, en fan 1962 oant 1964 trije kear wrâldkampioene. (Yn 1961 gong it wrâldkampioenskip net troch.) En foar de eagen fan de keninklike famylje helle se op 2 febrewaris 1964 it goud op de Olympyske Spullen yn Innsbruck.

Om't se doe alles wûn hie wat der te winnen wie, hâlde se op mei de wedstriden. Se kaam by de iisrevu Holiday on Ice, dêr't se oant 1973 oan mei die. Dêr kaam se yn 'e kunde mei de dresseur Karl Kossmayer, dêr't se yn desimber 1975 mei troude. Tegearre krigen se twa famkes, Katja en Rosalie, dy't ek beide dresseuse wurde binne. Karl is yn desimber 2000 ferstoarn.

Sjoukje Dijkstra wie fan 1959 oant 1964 seis kear sportfrou fan it jier. Earst 4 jannewaris 2004 waard Sjoukje Kossmayer-Dijkstra yn Fryslân hulde brocht foar har Olympyske gouden medalje.

Op 9 desimber 2005 krige Dijkstra de earste Fanny Blankers-Koen Trofee útrikt út hannen fan de foarsitter fan NOC*NSF Erica Terpstra yn de Oval Lingotto yn Turyn. Tagelyk krigen judoka Anton Geesink, roeier Nico Rienks en reedrider Ard Schenk de trofee ek. 

Sjoukje Dijkstra ferstoar op 2 maaie 2024, yn 'e aldens fan 82 jier. In lytse twa moanne nei har freondinne Joan Haanappel dy't yn febrewaris fan 2024 ferstoar.

## Oars wat
Arriva yn Noard-Nederlân hat in trein nei har ferneamd.

Aankomst Sjoukje Dijkstra en Joan Haanappel op Schiphol Sjoukje Dijkstra laat haar medailles zien, Bestanddeelnr 911-0831.jpg|Dykstra mei har medaljes dy't se krek wûn hat (maart 1960)
Sjoukje Dijkstra een dag thuis na de Europese Kampioenschappen in Garmisch, Sjou, Bestanddeelnr 911-0150.jpg|Dijkstra wurdt medysk ûndersocht troch har heit Lou Dijkstra, in dei nei de Winterspullen fan 1960 yn Garmisch-Partenkirchen
Circus Sjoukje Dijkstra, Bestanddeelnr 930-7507.jpg|Sirkus Sjoukje Dijkstra
Joseph Smith

**Joseph Smith** Jr. (Sharon (Fermont), 23 desimber 1805 - Carthage (Illinois), 27 juny 1844) wie de stifter fan de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen en boargemaster.

Joseph Smith Jr. wie de soan fan Joseph Smith Sr. en Lucy Mack Smith. Doe't er fyftjin wie, ferhuze de húshâlding nei Manchester (New York).

Nei sizzen fan Joseph Smith krige er syn earste fisioen yn 1820 doe't er God frege hokfoar Kristlike sekte it by de rjochte ein hie. Him waard sein dat alle sekten mis wienen. Letter, op 21 septimber 1823 waard er troch de ingel Moroni nei in ferburgen boek laat, skreaun op gouden platen. Joseph Smith sette dit Boek fan Mormon oer nei it Ingelsk ta. Dat evangeelje foarmet, tegearre mei lettere iepenbieringen, it boadskip dy't Joseph Smidt útdrage woe.

Op 6 april 1830 stifte er de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen. Mar syn boadskip wiek te folle ôf fan it leauwen fan oare minsken. It grutste part fan syn libben waard er ferfolge en 27 juny 1844 waard er yn de finzenis fan Carthage troch in wapene binde deasketten.
Boukeunst

**Boukeunst** is de keunst en wittenskip fan it ûntwerpen fan gebouwen. Ek it resultaat dêrfan kin oantsjutten wurde as boukeunst. In beoefener fan de boukeunst is in arsjitekt.
De kombinaasje fan foarmen dy't karakteristyk is foar de boukeunst fan in perioade, regio, of boukeunst op basis fan in spesifyk ynsicht, hjit in boustyl.

## Boustilen

* Amsterdamske Skoalle
* Arkology
* *[[Art Deco]]*
* Barokke arsjtektuer
* *[[Bauhaus]]*
* Boske Skoalle
* Chicago Skoalle, sjoch Wolkekliuwer
* Sintraal Wenjen
* Klassisisme 
* Dekonstruktivisme
* Delftse Skoalle
* Dordtske gevel
* Empirestyl
* Ekspresjonisme
* Gotyk
* Ald-Grykske arsjitektuer 
* Haachske Skoalle
* Hollânsk klassisisme
* Ynternasjonale Styl
* *[[Jugendstil]]*
* Karolingyske boustyl - sjoch:Karolingyske Renêssânse
* Minimalisme
* Neoklassisisme
* Neogotyk
* Neostilen
* Nije Bouwen
* Palladianisme
* Postmodernisme
* Rasjonalisme
* Romaanske arsjitektuer
* Romanogotyk
* Romeinske arsjitektuer 
* *[[Slow architecture]]*
* De Styl
* Strukturalisme
* Weropbou-arsjitektuer

## Ferneamde bouwurken
* Sân Wrâldwûnders

## Opliedingen
Yn Nederlân;
* Akademy fan Boukeunst (te Amsterdam, Arnhim, Grins, Maastricht, Rotterdam en Tilburch)
* Technyske universiteit (te Eindhoven en Delft)

## Arsjitektuerprizen
* Archiprix
* Euregionale Arsjitektuer Priis
* Europan
* Pritzker Arsjitektuer Priis
* Prix de Rome
* AM/NAi Priis
* Lensvelt/De Arsjitekt Ynterieurpriis
* Gouden Pyramide (foar ynspirearjend opdrachtjouwerskip)

## Beurzen
Der wurde ferskate beurzen organisearre yn de Benelux, ûnder oaren de twa-jierlikse Boubeurs yn de Jierbeurs Utert en Batibou yn Brussel.

Ynternasjonaal is der de Ynternasjonale Arsjitektuer Biënnale.

## Film
* 'Reis troch Sintraal Wenjen - Doarpkes yn de stêden bouwe'

## Keppelings om utens
* ArchiNed - Nederlânske Arsjitektuerside
* Arsjitektuer foto feitebank
* Nederlânske Arsjitektuer Ensyklopedy
* Arsjitektuer biennale Rotterdam
* Nederlânske arsjitektuer feitebank en nijsside
* Nederlânsk Arsjitektuerynstitút
* Stimulearingsfûns foar Arsjitektuer
*
Katharine Hepburn

**Katharine Hepburn** (Hartford (Konettikut), 12 maaie 1907 - Old Saybrook, 29 juny 2003), folút *Katharine Houghton Hepburn*, wie yn Amearikaansk aktrise. Har bynamme wie *First Lady of American Cinema* fanwege har grutte talint en har rekordoantal Academy Awards.

## Libben en wurk
Katharine Hepburn wie it twadde bern fan seis fan dokter Thomas Norval Hepburn en suffrazjette Katharine Martha Houghton. Doe't se acht jier âld wie die se al oan toanielspyljen. Yn 1921 fûn Katharine har âldere broer Tom ferhongen, wat har jierren efterfolgje soe.

Wylst se studearre oan it Bryn Mawr College begûn se oan teater te dwaan. Yn dy tiid kaam Hepburn ek yn 'e kunde mei Ludlow Ogden Smith. Yn 1928 studearre se ôf, troude se mei Ludlow Ogden Smith en spile yn Baltimore yn twa stikken. Ek yn dat jier gong se nei New York dêr't se ien dei meispile yn *The Big Pond* en doe dien krige. Dochs krige se al gau fêst aktearwurk.

Nei oanlieding fan har rol yn *[[The Warrior's Husband]]* yn 1932 krige Hepburn dat jier in rol yn de film *A Bill of Divorcement*. Dit wie in súkses, en se krige mear filmrollen. Foar har tredde filmrol, *Morning Glory*, krige Hepburn in Academy Award as bêste aktrise.

Fan 1933 oant 1938 spile se yn minder súksesfolle stikken en films, en yn 1934 gong se by Smith wei. Mar yn 1939 spile se yn *The Philadelphia Story* wat in grut sukses wie, en se spile har rol ek yn de filmferzje, dy't ek in sukses waard. Yn har folgjende film *Woman of the year*, stie Hepburn tsjinoer Spencer Tracy, dêr't se dêrnei noch acht kear mei spile, en dêr't se sânentweintich jier tegearre mei wie.

Hepburn bleau spyljen by sawol it toaniel as de film. By de film krige se noch twa Academy Awards, foar *Guess who's coming to dinner* yn 1967 en foar *[[The lion in winter]]* yn 1968. Op it toaniel spile Hepburn ûnder oaren yn sân stikken fan William Shakespeare, yn Londen, Austraalje en yn Stratfort (Konettikut), en yn 1969 spile se mei grut súkses yn de musikal *Coco*.

Yn de sântiger jierren spile Hepburn fral yn telefyzje-films. Yn 1975 krige se dêrby foar har rol yn *Love Among the Ruins* in Emmy Award. Yn 1981 krige se in fjirde Academy Award, foar har rol yn *On golden pond*.

Ek yn de jierren tachtich en letter bleau Hepburn rollen foar telefyzje spyljen. Yn 1991 kaam har autobiografy *Me: Stories of My Life* út. Yn 1994 wie har lêste filmrol, in lytse rol yn *Love Affair*. De lêste jierren waard har sûnens minder en op 29 juny 2003 is se thús yn Old Saybrook ferstoarn.

Hepburn spile mei yn mear as fjirtich films, en spile yn mear as tritich toanielstikken. Yn 1995 waard se útroppen ta de bêste aktrise út de skiednis fan de film.

## Filmografy

## Biografyen
* Biografy fan Dirk Jasper Filmlexikon
* Biografie bei der Besserwisserseite/W-Akten
* Biografy by ''film-zeit''.de
* FemBiografie mei sitaten, keppelings en literatuer.

## Keppelings om utens
* Katharine Hepburn yn de Ynternet Broadway Databank
Karel fan Gelre

**Karel fan Gelre**, ek wol **Karel fan Egmont** neamd, (Grave, 9 novimber 1467 - Arnhim, 30 juny 1538), wie hartoch fan Gelre en greve fan Sutfen.

## Biografy
Karel fan Gelre wie de soan fan Adolf fan Gelre en Katarina fan Bourbon.

Yn 1473 oerweldige Karel de Dryste Gelre, en naam er de seis jier âlde Karel fan Gelre mei nei Gent sa't dy oan it Boergondyske hof grutbrocht wurde koe. Dêrom focht Karel fan Gelre ek mei tsjin Karel VIII fan Frankryk. Yn de Slach by Betune yn 1487 waard er finzennaam en it duorre oant 1492 eart er frijkaam.

Doe't er werom kaam yn Gelre waard er dêr as hartoch fan Gelre erkend, mar om't Karel de Dryste Gelre ynnaam hie, woe keizer Maksimiliaan I Karel fan Gelre net mei Gelre beliene. Neffens him wie Karel dêrom net Karel fan Gelre, mar 'Karel fan Egmond''.

Yn 1505 waard Filips fan Boergonje troch syn heit,  Maksimiliaan beliend mei Gelre. Filips bea oan it Karel yn efterlien te jaan, mar Karel woe de erkenning hawwe, dat hy woe Gelre allinnich fan Maksimiliaan beliend krije. Hjirop begûn Filips oan it oerweldigjen fan Gelre, oant Karel yn him syn hear erkenne. Mar doe Filips nei Spanje gie naam Karel Gelre wer werom.

Yn 1518 troude er mei Elisabet fan Brunswyk-Luksemboarch. Se krigen gjin bern.

Op it hichtepunt fan syn macht bestie syn gebiet út Gelre, Sutfen, Oerisel, Drinte, Fryslân en Grinslân (in pear stêden útsein), en hy besocht ek noch Utert yn 'e besnijing te krijen. Mar nei 1522 ferlear er de oare gewesten wer, en Hindrik fan Beieren, biskop fan Utert, stie yn 1528 de wrâldske macht fan Utert ôf oan Karel V, foar syn beskerming tsjin Gelre.

Yn dat jier, 3 oktober 1528, waard lang om let yn it Ferdrach fan Gorkum regele dat Karel fan Gelre fan Karel V beliend wurde soe mei Gelre en Sutfen, en Karel V soe ôfsjen fan syn rjochten, behalve as Karel fan Gelre gjin bern krige. Om't Karel fan Gelre yndie gjin bern hie woe er it ferdrach net tekenje, en begûn de oarloch op 'e nij. Earst 10 desimber 1536 einige de striid mei it Ferdrach fan Grave, wat Karel fan Gelre minder rjochten joech, mar dêr't Karel V it erfrjocht net yn krige. 

Karel fan Gelre ferstoar 30 juny 1538. Hy leit begroeven yn de Eusebiustsjerke yn Arnhim. Hy waard opfolge troch Willem II fan Kleef.
Slach by Nieuwpoort

De **Slach by Nieuwpoort**, 2 july 1600, waard yn de Tachtichjierrige Oarloch útfochten tusken de Spaanske troepen en de troepen fan prins Maurits fan Oranje.

De Steaten-Generaal woenen dat Dúntsjerk ynnaam waard, en hienen Maurits dêr tsjin syn sin op útstjoerd. Dat wie it begjin fan in konflikt tusken de Steaten en Maurits dat noch jierren duorje soe.

Maurits sette earst ta op Oostende dat yn hannen fan de Republyk wie, en gong doe fierder nei Nieuwpoort. Dêr focht syn leger mei de Spaanske troepen. Of Maurits dat sa úttocht hie of dat er twongen wie is net dúdlik. Yn elts gefal, de slach gong hiel de dei ûngefear lykop, mar it leger fan Maurits wie krekt wat grutter, sa't er op 'e ein fan de dei minsken oer hie dêr't er de oerwinning mei behelle. Prins Maurits hie dêrmei sjen litten dat er in Spaansk leger oankoe, mar dat wist de tsjinstanner dêrmei fansels ek.

Nei de slach besocht Maurits Nieuwpoort yn te nimmen, mar hy hie tefolle minsken ferlern, sa't er him nei alve dagen weromlûke moast nei de Republyk. It doel fan de tocht hie er net berikt. It ienige resultaat wie úteinlik dat der oan beide kanten in protte minsken stoarn wienen.
Sjibbolet

In **sjibbolet** is in tongbrekkerssechje wêrfan de útspraak oanjout of immen al as net ta in bepaalde groep heart. Meastentiids befettet in sjibbolet klanken dy't sa spesifyk foar in taal binne, dat in net-memmetaalsprekker de tonge der oer brekke sil. By útwreiding kinne ek spesifike hannelingen brûkt wurde as sjibbolet.

Om't in sjibbolet typysk tapasber wie yn situaasjes dêr't gjin presyze skiedskriuwing oer wie, is meast net te efterheljen of in sjibbolet ea werklik brûkt is.

## Komôf
It wurd sjibbolet komt út it Hebriuwsk. It wurdt brûkt yn de Bibel yn Rjochters 12:4-6. De Gileäditen brûkten it om Efraïmiten dy't oer de Jordaan flechtsje woenen te ûntmaskerjen:

*...Binne jo in Efraïmyt? Sei er dan: Nee, dan seinen se tsjin him: Sis ris: Sjibbólet. Sei er Sibbólet, en wie er net by machte it goed út te sprekken, dan pakten se him en sloegen him dea dêr by de oerstekplakken fan de Jordaan.*

## Oare foarbylden

Bekende sjibboletten binne:

; *Scheveningen*: Mooglik brûkt yn de Twadde Wrâldkriich troch it Nederlânsk ferset om Dútske ynfiltranten te ûntmaskerjen, omdat Dútstaligen oer it algemien de yn it Nederlânsk faak brûkte klankrige /sx/ net goed útsprekke kinne.

; *Bûter, brea en griene tsiis, wa't dat net sizze kin, is gjin oprjochte Fries.*: Mooglik brûkt troch Grutte Pier om út te meitsjen of er mei Hollanners of Friezen te dwaan hie.

:Neffens T. Feitsma leit de oarsprong fan dy spreuk lykwols yn de Ingelske siswize:

:*Butter, bread and green cheese,<br>Is good English and good Fries. (of 'Freese')

:(*Bûter, brea en griene tsiis,Is goed Ingelsk en goed Frysk.'')
Doar (tydskrift)

**Doar** wie in Frysk literêr ynternettydskrift. Arjan Hut, Bert Kobus, Elizabeth Hietkamp, en Arjan Weesies, dy't inoar koenen troch redaksjewurk foar de skoalkrante fan it Lauwerscollege yn Bûtenpost, hiene it inisjatyf naam ta Doar. Nei't se by ferskate ynstânsjes foar de winige doar kaam wienen, binne se yn 2003 yn kontakt kaam mei de Ried fan de Fryske Beweging. Dy hat it groepke jongelju foar in pear jier adoptearre as wurkgroep. Twa moanne letter, simmer 2003, koe Doar 'on-line'.

Doar rjochte him benammen op in jong publyk. De RfdFB hat fanwegen it leechdrompelich karakter oan it te brûken Frysk mar ien betingst steld, de redaksje moast him ynspanne de folchoarder yn de tiidwurdkloft ynstân te hâlden. It tydskrift ferskynde alle moannen. It ferskinen fan nije nûmers waard fia e-post oan belangstellenden bekend makke.

De redaksje bestie yn febrewaris 2004 út Arjan Hut, Bert Kobus, Elizabeth Hietkamp, Arjan Weesies en Sito Wijngaarden.

Bekende fêste skriuwers fan Doar wiene fierder Grytsje Schaaf, Henk Wolf en it dichtersduo Jansma & Wijngaarden

Yn 2006 hawwe Arjan Hut en Elizabeth Hietkamp it Doar Boek besoarge (gearstald). It bestiet út stikjes en stikels fan auteurs tusken de 3 en 33 jier, ferskynd op webside Doar. It boek waard útjûn by Utjouwerij Venus yn Frjentsjer. De feestlike presintaasje wie by boekhannel Van der Velde yn Ljouwert.

Yn 2007 bestie de redaksje út Elizabeth Hietkamp, Aukje Tjitske Hovinga en Else Feikje van der Berg. De webmaster wie Arjan Weesies. 

Yn de rin fan de jierren hat de redaksje writen dien om de Doar te profesjonalisearjen, mar dat is net slagge.
Yn de rin fan 2007 hat de redaksje it wurk dellein.
Afûk

De **Afûk** (in letterwurd dat stiet foar **Algemiene Fryske Ûnderrjocht Kommisje**) is in kulturele ynstelling yn Ljouwert mei in ferskaat oan taken en projekten op it mêd fan ûnderwiis yn en oer it Frysk. De ynstelling waard yn 1925 troch in tal organisaasjes út de Fryske Beweging oprjochte. Yn 1928 folge der in yngeande reorganisaasje mei as resultaat in nije Afûk, dêr't doe ek it Selskip 1844 yn fertsjintwurdige wie.

De meast yn it each rinnende funksjes fan de Afûk binne dy fan boekhannel en kursusynstitút. De Afûk ferkeapet benammen boeken op it mêd fan de Fryske taal en kultuer en hat ek in lyts oanbod fan lûddragers (cd's).

De Afûk is ek útjouwer. Alle jierren wurde tsientallen boeken útbrocht. Dêrûnder binne in soad learmiddels oer de Fryske taal, kultuer en skiednis, mar ek Frysktalige romans en berneboeken. De Afûk is ek útjouwer fan it opinyblêd *[[De Moanne]]*, it ûnderwiistydskrift *[[De Pompeblêden]]* en it opfiedingstydskrift *[[Heit & Mem]]*.

By de Afûk as kursusynstitút giet it benammen om saken dy't Fryslân syn taal en kultuer oanbelangje. Dêrûnder binne stoomkursussen Frysk op Skylge, kursussen om it Frysk ferstean en praten te learen, kursussen stavering, skriuwfeardigens, skiednis en Aldfrysk.

De Afûk beskikt ek oer in taaladvysburo, it stipepunt Frysk en in oersetôfdieling, foar bedriuwen, oerheden en partikulieren. 

Fierder wurket de Afûk oan learplanûntwikkeling, sawol foar de eigen kursussen as foar it Fryske taal- en kultuerûnderwiis op skoallen. Foar it basisûnderwiis joech de Afûk yn 2006 de lesmetoade Studio F út en foar it fuortset ûnderwiis de metoade Freemwurk.

De Afûk docht ek oan stimulearringsregelingen foar begjinnende Fryske skriuwers. Yn 2004 hat de Afûk yn gearwurking mei it ynternettydskrift Doar de Junior Rely ynsteld, in skriuwerspriis foar learlingen fan it fuortset ûnderwiis.

Oare projekten dêr't de Afûk oan meiwurket of meiwurke hat binne it digitale faklokaal Frysk op ynternet, it foarljochtingsprojekt Tomke oer it meartalich grutbringen fan bern en yn gearwurking mei Omrop Fryslân oan de tillefyzjetaalkwis Tûkelteammen. Yn 2004 hat de Afûk it projekt Frysk Erfskip tawiisd krigen.

Yn 2006 is úteinset mei it stal jaan fan it projekt Edufrysk, Frysk leare fia ynternet. Yn 2007 is dêrfoar in pilot opset. Yn 2008 binne se úteinset mei it projekt. De earste berjochten binne hiel positief, minsken fine it aardich en dogge graach mei. 

De namme *Afûk* wie oarspronklik de ôfkoarting fan *Algemiene Fryske Underrjocht Kommisje*. Mei it tanimmen fan it tal fan funksjes en it him ûntjaan fan in reewilligersorganisaasje nei ien mei (mear) betelle meiwurkers is de ôfkoarting in namme wurden. Yn 1938 hat de Fryske Akademy him as in selsstannige organisaasje fan de Afûk losmakke.

Nei jierren oan Achter de Hoven sitten te hawwen, sit de Afûk no oan de Bûterhoeke yn Ljouwert, njonken it pân fan Tresoar.

## Keppeling om utens
*De thússide fan de Afûk
*Tomke
Rely Jorritsmapriis

De **Rely Jorritsmapriis** is in Fryske literatuerpriis dy't alle jierren takend wurdt foar it bêste ynstjoerde ferhaal en/of gedicht fan it foargeande jier. De winners wurde bepaald troch in faksjuery. It prizejild, yn 2004 5.000 euro, wurdt útkeard út it Rely Jorritsma Fûns, dat beheard wurdt troch de gemeente Littenseradiel. Alle jierren kinne op syn heechst 5 prizen ferjûn wurde yn beide sjenres. De prizen wurde útrikt yn it tsjerkje fan Bears.

De priis is foar it earst takend yn 1955. Hy is ynsteld nei in beskikking yn it testamint fan de dichter Rely Jorritsma (1905-1952), dy't mei dat doel syn fermogen neiliet oan de eardere gemeente Baarderadiel, yn 1984 opgien yn Littenseradiel. Yn earste ynstânsje hie Jorritsma it ferjaan fan de prizen tabetroud oan de Fryske Bibleteek, mar omdat er der fuort al rekken mei hâlden hie dat der wol ris in ein komme koe oan de aktiviteiten dêrfan (1979), waard de gemeente Baarderadiel as ferfanger yn it testamint neamd. Sûnt de weryndieling fan 1984 foarmet it kolleezje fan boargemaster en wethâlders fan Littenseradiel it bestjoer fan it fûns.

Yn 2004 hawwe de Afûk en it ynternettydskrift Doar ûnder de namme Junior Rely in jongereinfariant fan de priis, mei in wearde fan 750 euro ynsteld.

## List mei winners
Fan it seizoen 1954-1955 oant en mei it seizoen 1978-1979, waarden de priisfragen oantsjutten mei it jier dêr't de priis fraach yn útskreaun waard. Mei yngong fan it seizoen 1979-1980 wurde se oantsjutten mei it jier fan de útrikking. Der is dêrmei gjin priis dy't oantsjutten wurdt mei it jiertal 1979.
Koos Tiemersma wûn in Rely mei it ferhaal *De ereksje fan in oar*, Lomme Schokker mei it ferhaal  *It weagjen fan de see*, Sipke de Schiffart mei it  ferhaal *In bysûndere moeting*.

## Keppeling om utens
*Aktuele ynformaasje oer de Rely Jorritsma priisfraach op de thússide fan Stifting Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum
Hessewei

In **Hessewei** is in âlde hannelswei troch Noard Dútslân en Nederlân boppe de riviere rjochting Utert. Der rinne ferskate hessewegen, dy't brûkt waarden troch lju út Hessen , Dútske keaplju út de kontreien fan Kassel. Dy wegen mijden meast de doarpen en stêden omdat de Hessen swiere, brede karren brûkten dy't breder wiene as yn de Nederlânnen tastien wie en dêrtroch net yn de besteande spoaren pasten. Se soene boppedat de meast ûnferhurde wegen skansearje. Yn heidefjilden binne de karrespoaren dy't de Hessen lutsen op guon plakken te werkennen troch de ôfwikende fegetaasje. Mei't se net altyd krekt itselde spoar brûkten, wiene de Hessewegen op guon plakken tige breed. 

Op in soad plakken is de rin fan de hessewegen ek noch werom te finen yn de strjitnamme "Hessewei". Yn Kollum is bygelyks noch altyd in stikje dyk dat *Hessewei* hjit, om't der in Hessewei fia Grins en Kollum nei Fryslân rûn.

De earste hessewegen binne ûntstien yn de 17e iuw, mar foar in part brûkten se âldere rûtes, lykas hânzewegen. Omdat hessewegen meast oer saneamde woaste grûn rûnen hiene de Hessen geregeld lêst fan rôvers. Dêrom waard in soad yn konfoai reizge.
Selskip foar Fryske Taal- en Skriftekennisse

It **Selskip foar Fryske Taal- en Skriftekennisse** (ek wol **Selskip 1844** of **Ald Selskip** neamd) is op 14 septimber 1844 yn *[[Het Gouden Wagentje]]* oan de Nijstêd yn Ljouwert oprjochte troch Harmen Sytstra, Tiede Roelofs Dykstra en Jacobus van Loon. De oanhing bestie meast út middenstânslju, de liberale boargerij en de yntelligintsja fan doarpsdûmnys en skoalmasters. De romantyk oerhearske it tinken fan de measte bewegers fan de earste oere en de wjerslach dêrfan wie werom te finen yn it earste Fryske tydskrift dat troch it Selskip útbrocht waard: Iduna.

It Selskip 1844 rekke hommels troch syn bestjoersleden hinne: Harmen Sytstra en Tiede Dykstra kamen koart efter inoar jong te ferstjerren. Jacobus van Loon naam it foarsitterskip op him mei Gerben Colmjon as skriuwer. Sûnder it duo Sytstra-Dykstra foege it Selskip him nei de liberale geast fan de tiid en wûn oan leden: nei it djiptepunt fan 1852 mei noch mar 122 leden, rûn dat tal op nei 543 yn 1885. Om 1860 wiene Waling Dykstra en Tsjibbe Gearts van der Meulen útein setten mei harren winterjûnenocht en it Frysk folkstoaniel wie yn opkomst. De striid om de stavering waard ôfsletten mei in kompromis tusken de romantisi en de praktisi. Yn 1879 ferskynde "De Fryske Boekstavering, in hantlieding". Dy Selskipsstavering soe it in foech 70 jier úthâlde. De útjefte fan "It Lieteboek" troch it Selskip yn 1876 wie in grut súkses. Der bleau sels jild fan oer. Ek de saneamde Grouster stientsjefeesten, it ûntbleatsjen fan tinkstiennen foar de Halbertsma's op 13 oktober 1875 en 28 maaie 1879, levere direkte winst op: It ûntstean fan de Krite Grou dy't letter in wichtige rol yn it Selskip spylje soe.

It Selskip is sûnt 1945 oansletten by de Ried fan de Fryske Beweging. It ledetal, yn 1957 noch 4400, sakke oant ± 1350 yn 1974. Dit weromrinnen waard feroarsake troch ôffal fan kriten, dy't geandewei selsstanniger waarden en troch bewegingsorganen dy't faak ta net mear as smûke ferienings waarden. Benammen yn de jierren 60 waarden in soad kriten opheft. Foar de oerbleaune kriten levere de ferplichte ôfdracht oan it haadbestjoer faak problemen op. It Aldselskip wie fertsjintwurdige yn de Rie fan de Fryske Beweging, Afûk, de Fryske Kultuerried en IFAT.
Kristlik Frysk Selskip

It yn 1908 oprjochte protestante **Kristlik Frysk Selskip (KFS)** hie ta doel it brûken fan it Frysk (ek) yn Kristlike fermiddens te stimulearjen. De ortodokse protestante Friezen fielden har net thús by it liberale en faak anty-tsjerklike Ald Selskip. Dûmny Sipke Huismans wie de man dy't mei Anders Minnes Wybenga de oanset joech ta de oprjochting fan wat yn earsten it Kristlik Selskip for Fryske Tael- en Skrifttekennisse hjitte soe. Yn it midden fan de 20-er jierren komt der mei Hendrik van Houten en Fedde Schurer in koerswiziging fan taal- skriftekennisse nei in mear striidbere koers foar emansipaasje fan it Frysk. De namme wurdt dan ek feroare yn koartwei Kristlik Frysk Selskip en se rjochtsje har mear op it brûken fan it Frysk op skoalle, yn 'e tsjerke mar benammen ek yn it iepenbier bestjoer en de rjochtspraak. 

## Bibeloersetting
Ien fan de foaroanmannen fan it KFS wie Geart Aeilco Wumkes (1869 - 1954) dy't yn 1943 tegearre mei Eeltsje Boates Folkertsma de lêste hân lei oan de earste folsleine oersetting fan Bibel yn it Frysk. It Nije Testamint wie al yn 1933 ferskynd.

## Ferskaat
It KFS is sûnt 1945 ien fan de by de Ried fan de Fryske Beweging oansletten selskippen.

Yn 1963 wurdt troch it KFS de bibelferkeapkommisje "*Net fan brea allinne*" ynsteld, om sa mear Fryke Bibels yn 'e omloop te krijen. De bibelferkeap is tsjintwurdich ûnderbrocht by de Kristlike Fryske Folks Bibleteek.

Sûnt 1975 jout it KFS alle jierren it *[[Bûsboekje]]* út, in Fryske aginda.

Yn 1997 is it Roomsk Frysk Boun opgien yn it KFS, neidat beide ferienings al in jiermennich yn in soarte fan federaasjeferbân gearwurke hienen.

Per 1 jannewaris 2013 waarden alle aktiviteiten fan it KFS oerdroegen oan 'e nije Stifting Krúspunt en waard it KFS opheft.

## Literatuer
* 1908-1958: "tinkboek by it 50-jierrich bistean fan it Kristlik Frysk Selskip."

## Keppeling om utens
* www.kristlikfryskselskip.eu
Roomsk Frysk Boun

It **Roomsk Frysk Boun** is yn 1917 oprjochte, mei op oanstean fan pater karmelyt Titus Brandsma (1881 - 1942) dy't oant 1925 skriuwer wie fan it bûn.

Yn 1945 hat it RFB him oansletten by de Ried fan de Fryske Beweging.

Yn 1997, krekt 80 jier nei de oprjochting, is it bûn opgien yn it Kristlik Frysk Selskip. De beide selskippen hienen dêr foar al in jiermennich yn in soarte fan federaasjeferbân gearwurke. 

By it opheffen fan it Roomsk Frysk Boun, waard de stifting "*Mei Alle Wille*" oprjochte, dy't simmerkampen foar skoalbern organisearret.
Stichting Ons Bildt

De **Stichting Ons Bildt** (Frysk: "Stifting Us Bilt"), soms ôfkoarte ta **SOB**, is in organisaasje yn Fryslân dy't diel útmakket fan 'e Biltske Beweging. Dizze stifting, dy't fêstige is yn Sint-Anne, set him yn foar it behâld fan 'e Biltske kultuer en oar streekeigen, en is útgroeid ta de wichtichste organisaasje op dat mêd. Yn 't bysûnder leit de stifting him ta op it behâlden en fuortsterkjen fan 'e Biltske taal. De Stichting Ons Bildt waard oprjochte op 29 maaie 1980 op inisjatyf fan 'e Biltske taalstrider Sytse Hotzes Buwalda, foartútrinnend op 'e gemeentlike weryndieling yn Fryslân fan 1984, wêrby't it Frysktalige doarp Minnertsgea by de gemeente It Bilt yndield waard. 

It wurk fan 'e Stichting Ons Bildt omfettet û.m. it organisearjen fan kursussen op it mêd fan taal en skiednis, it útjaan fan boeken en cd's, en it útskriuwen fan taalwedstriden. Teffens fersoarget de stifting op oanfraach it oersetten fan teksten nei it Biltsk. Dêrnjonken ûnderhâldt de Stichting Ons Bildt ek kontakten mei oare Biltske kulturele organisaasjes, lykas it Bildts Dokumintasysintrum, dat yn 1990 út 'e Stichting Ons Bildt wei oprjochte waard. Dêrta is de stifting lid fan 'e Stichting Bildts Aigene, in yn 2015 oprjochte koepelorganisaasje foar Biltske taal en kultuer. De Stichting Ons Bildt is fierders yn in breder ramt mei de Stellingwarver Schrieversronte ien fan 'e beide net-Fryske lid-organisaasjes fan 'e Ried fan de Fryske Beweging. 

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Stichting Ons Bildt
Frysk Boun om Utens

It **Frysk Boun om Utens** is in koepelorganisaasje fan likernôch 27 Fryske Kriten bûten Fryslân. It bûn, dat oprjochte is op 15 septimber 1923, is ien fan de oansletten selskippen fan de Ried fan de Fryske Beweging.

It Boun hat neffens it karbrief as doelstelling:
* in bân te lizzen tusken de Friezen bûten Fryslân en by harren it Fryske folkskarakter yn al syn uterings, benammen yn de taal, te bewarjen en te befoarderjen; 
* by oaren as Friezen, niget oan en begryp te bringen foar Fryslân, de Fryske taal, kultuer en skiednis. De kriten organisearje byienkomsten oangeande: Toaniel, Kabaret, Sjongen, Boekbesprekken, Lêzings en/of Stúdzjegearkomsten op it mêd fan de Fryske taal, literatuer, skiednis, kultuer ensfh. Fierder wurde kursussen Frysk organisearre, sawol foar Frysktaligen as foar net-Frysktaligen

## Oansletten kriten
Amersfoart, Amsterdam, Apeldoarn, Arnhim, Assen, Beverwyk *, Boadegraven *, Bussum, Dimter, Doardt, Flaardingen, De Haach, Haarlim, Hilfertsom, Hoarn, Harderwyk, Leiden, Lelysted*, Oss, Seist, SudeastDrinte, Swol *, Utert *, Wageningen. (mei * ha in eigen hiemside)

Net-oansletten kriten om utens: De Helder, Roan, Stienwyk 

It Frysk Boun om Utens hâldt har op it stuit ûnder oaren dwaande mei de ûntfangst fan Omrop Fryslân bûten de provinsje, boekeferkeap en it jaan fan kursussen. Fierder besykje se de belangen fan de oansletten kriten en har leden te behertigjen by oerheden en ynstânsjes.
Operaesje Fers

**Operaesje Fers** wie in Fryske dichterstelefoan ûnder nûmer 058-2131313 dêr't elts nei beleaven ynbelje koe om in gedicht te belústerjen. De poëzij moast sa 'demokratiseare'wurde. Operaasje Fers hat bestien fan 1968 oant 1994. Yn dy tiid hawwe fia de dichterstelefoan mear as 2000 gedichten te belústerjen west: likernôch 1100 Fryske, 800 Nederlânske en sa'n 100 yn oare talen. Oprjochters fan Operaesje Fers wiene Josse de Haan, Meindert Bylsma en Geart van der Zwaag, mar de geastlike heit wie Feyo Schelto Sixma van Heemstra.

Yn 1969 woe de sjuery fan de Gysbert Japicxpriis, besteande út G.A. Gezelle Meerburg, 
Lolle Nauta en Jan Wybenga, de priis takenne oan Operaesje Fers, mar Deputearre Steaten fan Fryslân stuts dêr in stokje foar omt it reglemint it takennen fan de priis oan ien auteur foarskriuwt.
It telefoannûmer krige ekstra omtinken troch in fers fan Edsard Berger dy't syn 'beschaafde aardrijkskunde' foardroech en dêr't in ARP-senator de PTT-direkteur oer belle:
:*De plaatsen Calcutta*
:*Pikveld in Drente*
:*Connecticut en Lulea*
:*zullen in een van de volgende encyclieken*
:*worden herdoopt in*
:*Calvaginetta*
:*Penisveld in Drente*
:*Connectivagina*
:*en Penisea*
Njonken de oprjochters hawwe ûnder oaren Joop Boomsma, Pier Boorsma en Willem Abma in sit yn de redaksje hân.

Op 27 jannewaris 2005 binne de lûdsargiven fan Operaesje Fers publisearre op de webside fan Tresoar.

## Literatuer
* Kar út 15 jier Operaesje Fers (1984)
Eric Hoekstra

__NOTOC__

**Eric Hoekstra** (*6 april 1960, It Hearrenfean ) is in Frysk skriuwer. Hy publisearre sawol poëzij as proaza. Hy is benammen bekend fanwege syn oersettingen nei it Frysk fan it wurk fan Friedrich Nietzsche. Hy krige dêrfoar yn 2002 de Dr. Obe Postmapriis.

Hoekstra is fierder bekend as literatuerkritikus en kollumnist. Under eigen namme en ûnder de pseudonimen 'Dr. Gleon', 'Dr. Tsjoen' en 'Justus' skreaun hy bydragen yn it Frysk Deiblêd en yn de tydskriften Kistwurk, Farsk, De Moanne, Hjir en Erosmos.

Eric Hoekstra brocht in lange rige taalkundige publikaasjes op syn namme. Sa publisearre er oer de Fryske ynfloeden yn Hollânske dialekten, dialektology, syntaksis, taalpolityk en taalferoaring. Eric Hoekstra is foarsitter fan de Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân.

Yn febrewaris 2007 húsmanne Eric Hoekstra, lykas Diogenes 2500 jier dêrfoar, in wike lang yn in houten tonne. 

Eric Hoekstra bekearde him ta it kristendom nei in mystike ûnderfining. Hy makke út 'e fjouwer evangeeljes in spannende en moderne roman: *Roman fan in hielmaster* dy't ek yn it Nederlânsk ferskynde mei de titel *Roman van een geneesheer*

## Wurk
*2000: *De floeibere bân* (dichtbondel)
*2002: *Yn 'e fal fan jûn* (poetysk wurk, skreaun mei Eeltsje Hettinga ûnder it pseudonym Hu Thung Song)
*2007: *Kening fan de junks* (roman)
*2007: *Libje goed: op nei de tonne* (roman)
*2013: *Lofts! Rjochts! Lofts! Rjochts!* (roman)
*2017: *The Frisians: A Xenophobe's Guide* (non-fiksje)
*2018: *Roman fan in hielmaster*/ *Roman van een geneesheer*. Utjouwerij Elikser

#### Oerset wurk
*2000: *[[Dat Sei Zarathustra]]: In Boek foar Alleman en Gjinien* (oersetting fan *[[Also Sprach Zarathustra]]*, fan Friedrich Nietzsche)
*2003: *[[Oarekant Goed en Kwea]]: Foarspul fan in Filosofy fan 'e Takomst* (oersetting fan *[[Jenseits von Gut und Böse]]*, fan Friedrich Nietzsche)
*2012: *[[Bagavad Gita|Bhagavad Gita]]: It liet fan God - It Boek fan de Yoga* (oersetting fan 'e *[[Bhagavad Gita]]*, in ûnderdiel fan it gruttte epyske gedicht de *[[Mahabharata]]*, skreaun troch de wize Vyāsadeva)

## Gallery

Ofbyld:Bornmeer-Dat Sei Zarathustra.jpg|*[[Dat Sei Zarathustra]]*
Ofbyld:Bornmeer-Oarekant Goed en Kwea.jpg|*[[Oarekant Goed en Kwea]]*
Ofbyld:Elikser-Bhagavad Gita.jpg| *[[Bhagavad Gita]]*


## Keppelings om utens
* http://members.chello.nl/e.hoekstra8/index.htm
* https://www.elfelf.nl
Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân

De **Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân** (ELF) stelt him ta doel om klassike literêre wurken yn it Frysk foar in grut publyk beskikber te meitsjen. Dat wurdt neistribbe troch publikaasje yn boekfoarm en op ynternet. ELF publisearret likegoed oarspronklik Frysktalich wurk as oersettingen út oare talen. Foarsitter fan de stifting is Eric Hoekstra.

ELF publisearre de folgjende wurken:
* 1993 – *[[Béatrys]]* (nei anonimus, *[[Beatrijs]]*), fert. Klaas Bruinsma (útjûn y.g.m. Utjouwerij Frysk en Frij)
* 1994 – *[[Karel en Elegast]]* (nei anonimus, *[[Karel ende Elegast]]*), fert. Klaas Bruinsma (útjûn y.g.m. Utjouwerij Frysk en Frij)
* 1998 – *[[Maaie (Gorter)|Maaie]]* (nei Herman Gorter, *[[Mei (Gorter)|Mei]]*), fert. Klaas Bruinsma (y.g.m. Utjouwerij Frysk en Frij; werútjefte y.g.m. Utjouwerij Elikser)
* 2001 – *[[Fersen fan Minne]]* (nei Hadewych, *[[Strofische Gedichten]]*), fert. Klaas Bruinsma (útjûn y.g.m. Utjouwerij Frysk en Frij)
* 2001 – *[[Hear Gawain en de Griene Ridder]]* (nei anonimus, *[[Sir Gawayne and the Grene Knyght]]*), fert. Klaas Bruinsma (útjûn y.g.m. Utjouwerij Frysk en Frij)
* 2001 – *[[De Lof fan de Healwizens]]* (nei Desidearius Erasmus, *[[Moriae Encomium]]*), fert. Piter Wibertus Brouwer
* 2002 – *[[Utopia (boek)|Utopia]]* (nei Thomas More, *[[Utopia (boek)|Utopia]]*), fert. Piter Wibertus Brouwer
* 2003 – *[[Kening Lear]]* (nei William Shakespeare, *[[King Lear]]*), fert. Douwe Kalma (werútjefte; útjûn y.g.m. Utjouwerij Bornmeer)
* 2005 – *[[Sonnetten (Shakespeare)|Sonnetten]]* (nei William Shakespeare, *[[Shakespeare's Sonnets]]*), fert. Douwe Kalma (werútjefte; útjûn y.g.m. Utjouwerij Bornmeer)
* 2005 – *[[De Fizioenen fan Mary]]* (nei Dean Koontz, *[[The Vision]]*), fert. Henk Wolf
* 2007 – *[[Dat Sei Zarathustra]]* (nei Friedrich Nietzsche, *[[Also Sprach Zarathustra]]*), fert. Eric Hoekstra
* 2007 – *[[Oarekant Goed en Kwea]]* (nei Friedrich Nietzsche, *[[Jenseits von Gut und Böse]]*), fert. Eric Hoekstra
* 2007 – *Trije Komeedzjes: [[In Komeedzje Fol Fersinnen]] / [[Leafde's Lêst Net Leanne]] / [[De Twa Eallju fan Verona]]* (nei William Shakespeare, *[[The Comedy of Errors]]* / *[[Love's Labour's Lost]]* / *[[The Two Gentlemen of Verona]]*), fert. Douwe Kalma (werútjefte; útjûn y.g.m. Utjouwerij Bornmeer)
* 2008 – *[[De Godlike Komeedzje]]* (nei Dante Alighieri, *[[La Divina Commedia]]*), fert. Piter Wibertus Brouwer
* 2009 – *[[Marike fan Nijmegen]]* (nei anonimus, *[[Mariken van Nieumeghen]]*) en *[[Elkenien]]* (nei anonimus, *[[Elckerlijc]]*), fert. Klaas Bruinsma (útjûn y.g.m. Utjouwerij Elikser)

## Keppeling om utens
*Offisjele webside fan de Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân
Bert Kobus

**Bert Kobus**, folút **Albert Robert Kobus** (Sweagerbosk 15 juny 1978), is publisist en skriuwer. Hy wurket ûnder oaren foar it Frysk Deiblêd. Ek is hy redakselid fan it ynternettydskrift Doar en fan it magazine Fryslân Culinair. Fierder is Kobus ferneamd as skriuwer fan kollumns en koarte ferhalen, sawol yn it Nederlânsk as yn it Frysk.

## Eksterne ferwizing
* De thússide fan bert kobus (deade kepp.)
Iduna (tydskrift)

**Iduna** wie it earste Frysk literêre tydskrift. Iduna ferskynde fan 1845 oant 1862. De sintrale figuer en redakteur wie Harmen Sytstra. It wie yn it begjin in ienmansblêd, mar letter wiene der mear redakteuren en kaam it ûnder de hoede fan it Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse. Sytstra hâlde lykwols oant syn dea de einredaksje fan Iduna. 

De namme **Iduna** ferwiist nei in Noarsk mytologysk figuer, *Iðunn*, dy't hoeder wie fan de jonkheid fan de goaden en de godinne fan de dichtkeunst.

Hy brûkte in eigensinnige stavering, nei in idee fan De Haan Hettema, neamd nei it tydskrift: de Idunastavering. As foarbyld dêrfan kin it neifolgjende sitaat fan him, ít 1845, tsjinje dêr't er syn stavering yn ferdigenet: *"Mei ynachtniming, ho da Friesen oannath Hollondsk forwend benne, end mei th' each oppa biscawing end foarútgong der tael, matte da scriûers, sa fulle dwaenlik, ynnath ald-Frysk self da wetten foar hiar spelling siikje."* De Idunastavering stie lykwols fier ôf fan de deistige taal fan de gewoane man. Sytstra seach dat letter sels ek wol yn en gie doe hieltyd mear oer op in ienfâldiger stavering. 

Yn 1871 gie it tydskrift fierder ûnder de namme *[[Forjit my net!]]* ûnder lieding fan G. P. Colmjon (1828-1884). It bleau bestean oant 1915.

## Ferskaat
*Iduna* is ek de namme fan in Sweedsk tydskrift fan de literêre-histoaryske feriening *Götiska Förbundet*. It earste nûmer ferskynde yn 1811.
De Moanne

It blêd ***de Moanne*** (offisjele skriuwwize mei in lytse letter d) is in meartalich kultureel opinyblêd dat ienris yn 'e moanne útkomt. It blêd stribbet der nei in bydrage te leverjen oan it yn libben hâlden fan kultuer en taal yn Fryslân sûnder ûnderhearrich te wêzen oan in bepaalde (maatskiplike) ideology. *de Moanne* bestiet sûnt 2002. De bydragen binne meast yn it Nederlânsk en it Frysk.

Yn *de Moanne* is it literêre tydskrift Trotwaer, dat oant 2003 selsstannich ferskynde, as literêr katern opnommen. *De Moanne* wie ynearsten in útjefte fan de Afûk; sûnt juny 2009 wurdt it blêd mei-útjûn troch Tresoar en de Fryske Akademy. Troch dy gearwurking krige *de Moanne* in oplage fan 3.000 eksimplaren de moanne. De ynhâld fan it tydskrift ferskynt mei in moanne fertraging ek op it ynternet.

## Sjoch ek
* Frysktalige media
* Oare betsjuttings fan (de) Moanne
Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur

It **Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur/Keninklik Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer**, fuortkaam út it  **Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde**, waard op 27 septimber 1827 troch Franciscus Binkes, Hendrik Amersfoordt en Freerk Fontein oprjochte en is no fêstige yn Ljouwert. It Genoatskip wie, foaral yn de begjintiid, fan wat de 'hegerein' neamd wurde kin. Eeltsje Halbertsma betanke yn 1834 as lid. De reden skreau er oan syn broer Joast: *Es gibt Narren aller Art* (*Gekken binne der yn soarten en mjitten*) en hy woe dêr net ien fan wêze. It Frysk waard troch it Genoatskip dan wol bestudearre, fiertaal wie it by harren yn dy begjinjierren út noch yn net. Ek it sûnt 1839 ferskinende (en noch altyd besteande) tydskrift "De Vrije Fries" wie foar it meastepart yn it Hollânsk. Wol binne der foar de tiid fan de "De Vrije Fries" noch in seistal nûmers fan in Frysktalich "Friesch Jierboeckjen" ferskynd.

## Kolleksje
It Frysk Genoatskip liet fan him sprekke yn 1877. Yn it paleis fan Willem III oan it Hofplein yn Ljouwert waard in grutte tentoanstelling organisearre yn ferbân mei it 50-jierrich bestean fan it Genoatskip. De provinsje en de gemeente Ljouwert wurken der oan mei. Terpfynsten, skilderijen, silverwurk, hânskriften, kaarten, alles wat te toanen wie waard toand. It wie in grut sukses: Der kamen tritichtûzen besikers op ôf en der waard rûnom yn Nederlân omtinken oan jûn yn de parse. De bleau genôch jild fan oer om oan de Turfmerk it "Eysingahûs" oan te tugen, dêr't de samlingen fan it Genoatskip en provinsje in fêst plak krigen. Dêrmei stie it Genoatskip oan de widze fan it Frysk Museum. In grut part fan de kolleksje is noch altyd yn brûklien by it Frysk Museum.

## Publikaasjes
It genoatskip jout neist it jierboek De Vrije Fries it Histoarysk tydskrift Fryslân út en organisearret aktiviteiten op histoarysk mêd, lykas ekskurzjes, lêzingen en symposia. 

## Keppelings om utens
* De thússide fan it Genoatskip
*  ''Verslagen en Handelingen van het Fries Genootschap'' 1850 - 1875
* Histoarysk tydskrift Fryslân
* ''De Vrije Fries'', jierboek, online sûnt 1839
Nobelpriis

De **Nobelpriis** is in jierlikse priis foar minsken dy't in opmerklike prestaasje levere hawwe op it mêd fan Natuerkunde, Skiekunde, Fysiology of Genêskunde, Literatuer en befoardering en behâld fan de Frede. Oan de priis is in net ûnaardich jildbedrach ferbûn mar de erkenning en prestiizje binne foar de measte winners de wichtichste beleaning.

De priis foar de frede is de ienige dy't takend wurdt troch it Noarske regear. De oare priiswinners wurde nominearre troch ferskillende Sweedske universitêre kommisjes.

De priis is by testamintêre beskikking ynsteld troch de tige rike Sweedske yndustrieel Alfred Nobel. De priis waard foar it earste útrikt yn 1901 yn de Alde Muzykakademy fan Stockholm. De priis wurdt sûnt dy tiid op de stjerdei fan Nobel (10 desimber) útrikt troch de Noarske en Sweedske kening.

De jildpriis, tsjintwurdich 10 miljoen Sweedske kroanen (ûng. 1,1 mio euro), is bedoeld foar fierder ûndersyk.

Fierder wurdt sûnt 1968 de priis fan de Sweedske Ryksbank foar Ekonomy ta neitins oan Alfred Nobel foar ekonomyske wittenskippen takend, dy 't faak ûnterjochte de *Nobelpriis foar de Ekonomy* neamd wurdt. Dizze lêste priis wurdt subsidiearre troch de Sweedske Sintrale Bank. Famylje fan Alfred Nobel distansjearret him fan dizze ekonomy priis 

## Takenning
De priis foar de Frede wurdt takend troch in komitee fan fiif leden fan it Noarske parlemint (it Nobelkomitee). De oare prizen wurde takend troch ferskate Sweedske wittenskiplike ynstellingen.
* De Sweedske Akademy, literatuer
* It Karolinska Ynstitút, fysiology of genêskunde
* De Sweedske Akademy fan Wittenskippen, Natuerkunde en skiekunde

## Proseduere
Yn septimber, tsjin de tiid dat de Nobelprizen bekend makke wurde, start de seleksjeproseduere foar takom jier. Oan wittenskippers oer de hiele wrâld, sa 'n 3000 yn totaal, wurdt frege kandidaten op harren fakgebiet foar te dragen. Fjirders hawwe alle winners út it ferline it rjocht om immen te nominearjen. De list fan kandidaten dy 't dêrút útrint, wurdt fan maart ôf foar advys foarlein oan in tal gesachhawwende ynstituten. Yn septimber wurde dan de karren makke en de útnûgingen foar takom jier ferstjoerd.

## Listen mei Nobelpriiswinners
* Nobelpriis foar de Natuerkunde
* Nobelpriis foar de Skiekunde 
* Nobelpriis foar de Fysiology of Genêskunde
* Nobelpriis foar de Literatuer
* Nobelpriis foar de Frede 
* Priis fan de Sweedske Ryksbank foar Ekonomy
Nobelpriis foar de Skiekunde

List mei winners fan de **[[Nobelpriis]] foar de [[Skiekunde]]** fan 1901 ôf. De priis is by testamint yn it libben roppen troch Alfred Nobel.
Alfred Nobel

**Alfred Bernhard Nobel** (Stokholm, 21 oktober 1833 - San Remo (Itaalje), 10 desimber 1896), wie in Sweedsk skiekundige en yndustrieel.

Hy stiet bekend as útfiner fan it dynamyt yn 1867, mar hat ek oare eksplosiven útfûn en makke. Hy fertsjinne mei de produksje dêrfan en mei in oaljekonsesje in grouwelich kaptaal jild.

It gemysk elemint Nobelium is nei him ferneamd. Nobel syn namme is fierder noch te finen yn bedriuwsnammen, lykas Nobel Industries, dat letter opgie yn it AkzoNobelkonsern.

Hy bepaalde by testamint dat fan de rinte fan dat kaptaal fan ûngefear 32 miljoen Sweedske kroanen alle jierren fiif Nobelprizen útrikt wurde moasten. Dêrfoar waard de Nobelstifting oprjochte. Yn syn wilsbeskikking stiet dat de prizen bedoeld binne foar "harren dy't yn it ôfrûne jier oan it minskdom grut nut ferskaft hawwe".
PC 2004

Op 4 augustus 2004 waard yn Frjentsjer de 151e edysje fan de **[[PC]]** ferkeatst. Bysûnder oan de **PC fan 2004** wie dat de as heech favoryt bestimpele partoeren fan Klaas Berkepas en Rutmer van der Meer fuort yn de earste omloop tsjin elkoar moasten. Neffens guon hie dat de ideale finalepartij west. Se soene lykwols beide de finale net helje. It entûsjaste partoer fan Johan Abma, Pieter Scharringa en Daniël Iseger, op dat stuit gewoanwei stridend yn 'e 1e klasse, wie de ferrassende, mar neffens kenners fertsjinne winner fan de PC fan 2004. Daniël Iseger waard útroppen ta kening fan de partij. Hy krige 8 stimmen fan de keningskommisje (Abma krige 7 en Scharringa 3 stimmen). Ferliezend finalist wie it partoer fan Klaas Anne Terpstra, Jan Willem van Beem en Douwe Groenendijk. De einstân yn de finale wie 3-5 (6-6). De partij waard ferkeatst by sierlik simmerwaar mei temperaturen boppe de 25 graden.

Op de dielnimmerslist fan 16 partoeren stiene mar leafst 15 keatsers dy't de PC op syn minst al ien kear wûn hiene. Der wiene 10 debutanten.

De PC fan 2004 waard troch de parse, kommisje en de KNKB presintearre as de 151e PC, mar omdat de partij 4 kear net trochgien is, wie it de 147e edysje fan it âldste organisearre sportbarren yn Nederlân.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale

## Kening PC 2004
Daniël Iseger
Jan Hepkes Wouda

**Jan Hepkes Wouda** (Surhústerfean, 4 novimber 1862 - dêre, 16 april 1939) wie in fellekeepman op it Surhústerfean. Jan Hepkes stie bekend as de *Feanster liger*, omdat er him it fertellen fan sterke ferhalen dêr't er sels altyd in bjusterbaarlike haadrol yn spile, eigen makke hie. Hy waard dan ek wol spottend de *[[Baron von Münchhausen|Münchhausen]] fan Surhústerfean* neamd.

Neffens Jan Hepkes syn eigen sizzen beskikte er oer boppenatuerlike krêften, fong er snoeken sa grut dat se allinne yn it swaaigat by it bûterfabryk yn de Feanster Feart keare koene en hy koe hurder fytse as it ljocht. Jan Hepkes belibbe as ferteller syn 'finest hours' by in ploechje krinkjespuiers dy't faak te finen wienen op de Feike-Draai yn de Feanster Feart. In soad ferhalen fan Jan Hepkes Wouda binne troch Ype Poortinga optekene en yn 1986 útbrocht ûnder de titel 'Ik ha 't ris hân...', Jan Hepkes syn standert iepeningssin.

Yn Surhústerfean stiet in stânbyld fan Jan Hepkes Wouda makke troch Suze Boschma-Berkhout.

## Literatuer
* 'Ik ha 't ris hân... it Jan Hepkes-ferhaal' troch Ype Poortinga, Ljouwert 1986 - ISBN 90-6066-457-4.
* 'Ut it Gea fan Sterke Hearke' troch Dam Jaarsma, Ljouwert 1987 - ISBN 90-6171-666-7.

## Ferwizing
* Stambeam fan Jan Hepkes Wouda