Doom (film)

***Doom*** is in Ingelsktalige Amerikaansk-Britsk-Tsjechysk-Dútske science fiction-horror-aksjefilm basearre op it fideospultsje mei deselde namme. De film waard regissearre troch Andrzej Bartkowiak, mei Dwayne Johnson ('The Rock'), Karl Urban en Rosamund Pike yn 'e haadrollen. It ferhaal giet oer in groep mariniers dy't foar in rêdingsmisje nei in ûndersyksfasiliteit op Mars stjoerd wurde en dêr konfrontearre wurde mei de oanwêzigens fan meunsters. *Doom* krige fan 'e filmkritisy rûnom negative resinsjes en flopte yn 'e bioskopen, sadat de produsinten net út 'e kosten kamen. Nettsjinsteande dat brocht filmstudio Universal Pictures yn 2019 in nije film op basis fan itselde fideospultsje út, mei as titel **'.

==Plot==
Yn it [[jier]] [[2026]] wurdt djip ûnder de [[woastyn]] yn [[Nevada]] in [[wjirmgat]]poarte ûntdutsen, de 'Ark', dy't tagong jout ta in oerâlde [[stêd]] ûnder de grûn op 'e [[planeet]] [[Mars (planeet)|Mars]]. Yn [[2046]] is dêr in ûndersyksfasiliteit fêstige fan 'e Union Aerospace Corporation (UAC) mei 85 man [[wurknimmer|personiel]]. As de fasiliteit oanfallen wurdt troch in ûnbekende fijân, wit [[dr.]] Carmack, dy't it tafersjoch oer in supergeheim [[wittenskiplik ûndersyk]] hat, in berjocht te ferstjoeren nei de [[Ierde (planeet)|Ierde]]. Yn reäksje op dat alaarmberjocht wurdt in detasjemint fan acht swierbewapene [[marinier]]s fia de Ark nei Mars ta stjoerd om regaad te meitsjen. De groep wurdt laat troch [[sersjant]] Asher 'Sarge' Mahonin, mei as ûnderbefelhawwer John 'Reaper' Grimm, en bestiet fierders út Duke, Goat, Destroyer, Portman, Mac en in nije [[rekrút]], dy't 'Kid' neamd wurdt.

De mariniers hawwe opdracht om net inkeld mei de oanfaller of oanfallers ôf te weven, mar ek de [[ynformaasje|data]] op it mêd fan [[argeology]], [[antropology]] en [[genetika]] feilich te stellen, dy't de ûndersikers op Mars oant safier gearstald hawwe. Foar Reaper is it in misje dy't him konfrontearret mei syn [[ferline]]. Syn [[âldelju]] wiene as [[argeolooch|argeologen]] belutsen by de ierste opgravings op Mars, en hy hat syn [[bernetiid]] op 'e Reade Planeet trochbrocht. Dêr kaam in ein oan doe't syn âlden by in needlottich [[ûngemak (aksidint)|ûngemak]] [[ferstoaren|omkamen]].

Foar't de mariniers ôfsette, jout sersjant Mahonin befel om 'e basis ûnder de woastyn yn Nevada fan 'e bûtenwrâld ôf te sluten. Nei't se fia de Ark fan it iene op it oare momint nei Mars reizge binne, wurde de mariniers dêr ferwolkomme troch it UAC-personiel. Dêrûnder is Reaper syn [[suster]], dr. Samantha "Sam" Grimm, dy't sûnder dat hy it wist, weromgien is nei Mars om dêr it argeologywurk fan har âlden fuort te setten. Har oanwêzichheid liedt ta [[rûzje]] mei har [[broer]], en dat wurdt noch helte minder as Reaper ûntdekt dat it argeologysk fynplak dêr't harren âlden omkommen binne, weriepene is. Sam fertelt de rest fan it team dat dêr de [[skelet]]ten opgroeven binne fan in ûnbekend, [[minskeftige|minskeftich ras]] fan [[bûtenierdske wêzens]]. It bestean fan 'e Ark suggerearret dat de hjoeddeistige [[minske]] ''[[Homo sapiens]]'' fan dy wêzens ôfstammet. Hoewol't de âldere skeletten 23 pearen [[gromosoom|gromosomen]] hawwe, krekt as de minske, hawwe de argeologen ek [[genetyske manipulaasje|genetysk manipulearre]] skeletten opdobbe mei in keunstmjittich tafoege 24e pear.

De pleatslike UAC-autoriteiten hawwe al it personiel dat se berikke koene, weromlutsen nei de romte by de Ark. Dr. Carmack en in stikmannich oaren wurde lykwols [[fermist]]. As de mariniers úteinsette mei it trochsykjen fan 'e basis, jout Sam har ta [[argewaasje]] fan Reaper by harren, om't sy opdracht krigen hat om persoanlik ta te sjen op it feilichstellen fan 'e ûndersyksgegevens. Wylst se de basis trochsykje, treffe de mariniers in [[trauma (psychysk letsel)|trauma]]tisearre en [[ferwûne]] dr. Carmack oan. Se bringe him nei de [[sikeboech]] fan 'e basis om behannele te wurden, mar dêr ferdwynt er letter wei.

Ferskate oare wittenskippers wurde weromfûn, mar dy binne yn in [[somby]]-eftige steat fan sa'n [[geweld]]diedigens rekke dat de mariniers se út selsbehâld deasjitte moatte. Yn it genetikalaboratoarium besjitte de mariniers in ûnbekend mar wetterfluch wêzen, dat harren nei de [[rioel]]en fan 'e basis liedt. Dêr falt it wêzen Goat oan, dy't nei de sikeboech tabrocht wurdt, mar dêr oan syn ferwûnings beswykt. It [[meunster (wêzen)|meunsterlike wêzen]] dat him oanfallen hat, wurdt deasketten en ek nei de sikeboech brocht, dêr't Sam in [[lykskôging]] útfiert en ûntdekt dat it minsklike [[orgaan (anatomy)|organen]] hat. Sy en Duke binne der tsjûge fan hoe't Goat wer ta libben komt, mar [[selsmoard|himsels deadet]] troch syn [[holle]] in stikmannich kearen tsjin in wand fan [[kûgelfrij glês]] oan te slaan. Koarte tiid letter wurde se oanfallen troch in oar meunster, dat se fêst witte te setten. Se ûntdekke dan dat it de ferskriklik [[mutaasje|mutearre]] dr. Carmack is.

Sarge jout opdracht om alle personiel fan 'e basis nei de Ierde te [[evakuaasje|evakuëarjen]]. It team spoart ferskate oare meunsters op en sjit dy dea, hoewol't Mac, Destroyer en Portman dêrby omkomme. Sarge, dy't syn [[selsbehearsking]] ferliest, sjit dêrop de mutearre dr. Carmack dea. Hy [[bedriging (misdriuw)|bedriget]] ek Sam, mar sy hat gjin antwurden. As Sam, Reaper en Sarge lykwols de [[fideo]]bylden ôfspylje dy't Sam earder út 'e [[kompjûter]] yn it genetikalaboratoarium kopiëarre hat, docht bliken dat Carmack-en-dy dwaande wiene mei genetyske eksperiminten op minsken, dêr't se in [[deastraf|ta de dea]] feroardiele [[finzene]] as [[slachtoffer]] foar brûkten. Se hiene it 24e gromosoom út 'e [[bonke]]n fan 'e Martiaanske humanoïden isolearre en ta in [[searum]] mei de namme C24 makke, en brochten dat by de finzene yn. Dêrmei feroaren se dy man yn in meunster dat sa fluch en sterk wie en sa gau genies fan syn wûnen dat er frijwol ûnferslaanber wie. It meunster ynjektearre it searum út syn eigen lichem wei by de wittenskippers, wat ta it ûntstean fan nije meunsters late. Sam begrypt dan wêr't de âlde [[beskaving]] op Mars oan ûndergien is. Se ûntwikkelet de [[hypoteze]] dat net eltsenien dy't mei searum ynjektearre wurdt, útgroeit ta in meunster, mar inkeld dyjingen dy't fan natuere al ta it [[kwea]] oerhingje. De oaren sille boppeminsklike fermogens ûntwikkelje, mar harren minsklikheid behâlde.

Underwilens binne inkelen fan 'e meunsters trochkrongen by de Ark, dy't se brûke om 'e Ierde te berikken. Dêr oankommen begjinne se de evakuëarre minsken fan 'e basis op Mars en it personiel fan 'e ôfsletten basis ûnder woastyn yn Nevada út te moardzjen. De oerbleaune mariniers en Sam reizgje se efternei. Sarge beslút dat de iennichste mooglikheid om fan 'e meunsters ôf te kommen it útrûgjen fan eltsenien is dy't se oantreffe yn 'e ûndergrûnske basis. As Kid it befel dêrta wegeret, om't er krekt in keamer ûntdutsen hat dêr't in groep [[froulju]] en [[bern (persoan)|bern]] har ferskûle hawwe, sjit Sarge him dea foar [[ynsubordinaasje]]. Fuort dêrop wurdt de groep lykwols oanfallen troch meunsters, wêrby't Duke en Sarge omkomme, wylst Reaper earnstich ferwûne rekket troch in [[ferdwaalde kûgel]]. Sam sleept har broer nei in skûlplak ta, dêr't se him ynjektearret mei it C24-searum om foar te kommen dat er [[deablieden|deabliede]] sil. Se is der fêst fan oertsjûge dat hy sa'n goed man is, dat er ymmún blike sil te wêzen foar de meunsterlike effekten fan it middel.

As Reaper wer by [[bewustwêzen]] komt, ûntdekt er dat syn wûnen genêzen binne, mar dat Sam net mear by him is. Troch syn no boppeminsklike fermogens te brûken, fjochtet er him in wei troch de basis, wêrby't er oanhâldend meunsters en sombys deadet. Uteinlik ûntdekt er in ferwûne Sam yn it selskip fan in stadich mutearjende Sarge, dy't seit dat er ûnderwilens de oerlibjende froulju en bern dy't Kid fûn hie, "ôfhannele" hat. Reaper en Sarge befjochtsje inoar mei boppeminsklike [[faasje]] en [[krêft]]. Se binne fierhinne oaninoar weage, oant Reaper de Ark wit te aktivearjen en Sarge troch it wjirmgat nei Mars werom wit te smiten. Dêrnei goait er him in ûntgrindele [[hângranaat]] efternei, wêrmeit't er Sarge deadet, en tagelyk de Ark ûnbrûkber makket, sadat hinne en wer reizgjen tusken de Ierde en Mars ûnmooglik wurdt. Neitiid tilt Reaper syn ûnderwilens [[bewusteleas]] rekke suster Sam op en ferlit mei har de no libbenleaze ûndergrûnske basis mei de [[Lift (hefmeganisme)|lift]] nei it ierdoerflak.

==Rolferdieling==


;haadrollen

<br>
;byrollen


==Produksje==
Troch it súkses dat it [[fideospultsje]] ''[[Doom&nbsp;II]]'' yn [[1994]] en [[1995]] hie, ûntstie der yn 'e [[filmyndustry]] fan [[Hollywood]] belangstelling om in [[live action]]-[[film]] te meitsjen op basis fan 'e [[Doom (franchise)|''Doom''-rige]]. [[Universal Pictures]] kocht de [[filmrjochten]], mar ferkocht dy letter troch oan [[Columbia Pictures]]. Ta in ferfilming kaam it lykwols net. Dat lei oan ferkate omstannichheden, wêrûnder in gebrek oan beskikbere [[filmprodusint]]en, ûntefredenheid oer de iere [[senario's]] en it [[bloedbad op 'e Columbine High School]] yn [[april]] [[1999]], dat troch in soad lju witen waard oan 'e ynfloed fan [[geweld]]diedige fideospultsjes. Nei't de ferkochte filmrjochten ferrûn wiene, nûge [[id Software]], de produsint fan 'e ''Doom''-searje, yn [[2004]], by de presintaasje fan ''[[Doom&nbsp;3]]'', fertsjintwurdigers fan ferskate [[filmstudio's]] út, mei de bedoeling om 'e filmrjochten op 'e nij oan 'e man te bringen. Uteinlik bieten produsinten [[Lorenzo di Bonaventura]] en [[John Wells (filmprodusint)|John Wells]] ta. 

Dy beide mannen setten útein mei in [[preproduksje]] fan 'e film foar [[Warner Bros.]], mar doe't dy studio it projekt oardel jier op 'e planke lizze liet, ferhuzen se it nei [[Universal Pictures]]. [[Arnold Schwarzenegger]] en [[Vin Diesel]] waarden allebeide yn omtinken nommen foar de haadrol fan Reaper Grimm, mar úteinlik waard de rol oanbean oan [[Dwayne Johnson]]. Dyselde wiisde him lykwols ôf, om't er him mear oanlutsen fielde ta de rol fan Sarge Mahonin. Yn [[septimber]] [[2004]] waarden [[Karl Urban]] en [[Rosamund Pike]] [[cast]] yn 'e rollen fan Reaper Grimm en syn suster Samantha. ''Doom'' waard [[regissearre]] troch [[Andrzej Bartkowiak]] nei in [[senario]] fan [[David Callaham]] en [[Wesley Strick]]. Der wie in [[budget]] fan nei skatting [[$]]60-70 miljoen foar de film beskikber. [[Lorenzo di Bonaventura]] bleau as produsint by it projekt belutsen foar de filmstudio's [[John Wells Productions]] en [[Di Bonaventura Pictures]]. De [[kamerarezjy]] waard fierd troch [[Tony Pierce-Roberts]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Clint Mansell]].

[[Universal Pictures]] die de [[filmdistribúsje]]. ''Doom'' gie op [[17&nbsp;oktober]] [[2005]] yn [[Los Angeles]] yn [[premiêre]], wêrnei't de film op [[21&nbsp;oktober]] iepene yn 'e [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. Yn [[Dútslân]] kaam ''Doom'' út op [[27&nbsp;oktober]], yn [[Tsjechje]] op [[3&nbsp;novimber]] en yn it [[Feriene Keninkryk]] op [[2&nbsp;desimber]]. Op [[7&nbsp;febrewaris]] [[2006]] waard de film útbrocht op [[VHS]]-[[keapfideo]] en [[dvd]], en op [[26&nbsp;april]] fan dat jier ek op [[blu-ray]].

==Untfangst==
''Doom'' krige fan 'e [[filmkritisy]] rûnom negative [[resinsje]]s. Yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'' omskreau [[Roger Ebert]] de film as "de iene of oare jonge dy't by dy te boartsjen is en efter dyn kompjûter sit en dy der net by litte wol." Rob Gonsalves joech de film in ûnfoldwaande, en somme as redens dêrfoar de "ynkoherinte [[aksjefilm|aksjesênes]]", "[[flat character|platte]] en [[humor]]leaze [[personaazje]]s" en "it minne [[aktearjen]]" op. Hy skreau: "Inkeld [[Richard Brake]], as de ûnhuere en efterbakse soldaat Portman, jout in optreden wei dat om oan te sjen is, en sels dat is fan it nivo fan in [[karikatuer]]."

Yn [[2009]] parte it Amerikaanske [[tydskrift]] ''[[Time (tydskrift)|Time]]'' oan ''Doom'' in plak ta yn 'e top 10 fan minste fideospultsjefilms ea. Akteur [[Dwayne Johnson]] helle de film datselde jiers yn in [[fraachpetear]] oan as in foarbyld fan "besykjen en mislearjen" om in fideospultsje te ferfilmjen. [[John Carmack]], oan 'e oare kant, de oprjochte fan [[id Software]], it [[bedriuw]] dat de ''Doom''-fideospultsjesearje makke, ferdigene de film. Hy sei: "Ik mocht der wol oer. Net ien ferwachtet dat in fideospultsjefilm [[Oscar]]materiaal is, mar ik fûn dat it in aksjefilm wie dy't der bêst mei troch koe, mei in hiel soad leuke knikjes yn 'e rjochting fan 'e [[fideospultsje|gaming]]mienskip."

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't [[resinsje]]s sammelet, hie ''Doom'' in leech goedkarringspersintaazje fan 19%, basearre op 132 ûnderskate resinsjes. Neffens de konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, soene [[fan (persoan)|fans]] fan it fideospultsje grif fan 'e film genietsje, mar hie ''Doom'' te min [[plot]] en orizjinaliteit om oare bioskoopbesikers oan te sprekken. Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behelle de film in goedkarringspersintaazje fan 34%, basearre op 28 resinsjes.

==Resultaat==
''Doom'' brocht wrâldwiid [[$]]55,9&nbsp;miljoen op. Ofset tsjin it [[budget]] fan nei skatting $60 oant $70&nbsp;miljoen, betsjutte dat in ferlies fan teminsten $4,1&nbsp;miljoen en mooglik wol $14&nbsp;miljoen.

==Reboot==
Hoewol't der gjin direkt [[ferfolch]] op ''Doom'' kaam om't de film it dêr lang net goed genôch foar die yn 'e [[bioskopen]], makke filmstudio [[Universal Pictures]] yn [[2018]] in nije film op basis fan itselde fideospultsje. Dat wie gjin ferfolch, mar in [[reboot (fiksje)|reboot]]. De film, mei as [[titel (namme)|titel]] **' waard yn oktober 2019 direkt op fideo útbrocht.

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan ''Doom''
*  Ynformaasje oer ''Doom'' yn 'e ''Internet Movie Database''