Tsjerken yn Fryslân

**Tsjerken yn Fryslân** jout in oersjoch fan de arsjitektuer fan de tsjerkegebouwen as kultureel erfgoed yn Fryslân.

## [[Romaanske styl|Romaansk]]
De ierste romaanske tsjerken waarden op terpen boud. De tsjerken mei in sealdaktoer waarden oplutsen út dowestien dat út de Eifel oanfierd waard. Inkele tsjerken waarden letter wizige of útwreide.

Ofbyld:Hogebeintum3.JPG|Tsjerke fan Hegebeintum
Ofbyld:Kerk Jorwerd 04c.JPG|Tsjerke fan Jorwert
Ofbyld:Goutum_Agneskerk 2.jpg|Tsjerke fan Goutum
Ofbyld:Kerk deinum.jpg|Tsjerke fan Deinum
Ofbyld:K100_1249.JPG|Nes (Dongeradiel)


Letter waarden de tsjerken boud fan kleastermoppen (grutte reade bakstiennen). Tsjerken binne û.o. te finen yn: Ealsum, Boer, Boazum, Britsum, Dearsum, Jistrum, Eksmoarre, Feinsum, Foudgum, Hantum, Hichtum, Húns, Hijum, Jelsum,  Rinsumageast, Stiens, Surhuzum en Swichum.

Image: Swichum Nicolaaskerk.jpg|Nikolaastsjerke (Swichum)


## [[Romanogotyk]]
Romanogotyske tsjerken stean û.o. yn: Burgum, Hantumhuzen en Wurdum.

Ofbyld:Church of Burgum.jpg|Krústsjerke yn Burgum
Ofbyld:Kerk Hantumhuizen.jpg|Sint-Annetsjerke (Hantumhuzen)
Image: Wirdum_(Friesland)_Sint-Martinuskerk.jpg|Sint-Martinustsjerke (Wurdum)


## [[Gotyk]]
De gotyk yn Fryslân skaaimerket him by doarpstsjerken troch it faak fêsthâlden oan it ienbeukige skip en de sealdaktoer út de romaanske perioade. Sa'n toer hat ek, as ienige stêdstsjerke, de Martinytsjerke yn Boalsert. Oare gotyske stêdstsjerken binne de Martinytsjerke yn Frjentsjer, de Grutte of Jakobinertsjerke yn Ljouwert en de Sint-Gertrudistsjerke yn  Warkum. Fan belang is ek de Aldehou yn Ljouwert, de toer fan de fierder ferdûne Sint-Vitustsjerke. Der binne û.o. gotyske doarpstsjerken te finen yn Blessum, Boksum, Stynsgea, Kollum, Stiens, Ferwert en Minnertsgea. 

Image: Leeuwarden - Grote- of Jacobijnerkerk.jpg|Grutte- of Jakobinertsjerke
Image: Sint Gertrudiskerk Workum 18.JPG|Grutte of Sint-Gertrudistsjerke
Image: St-Maartenschurch Kollum NL.jpg|Martenstsjerke (Kollum)


## [[Renêssânse]]
Tsjerken út de 16e iuw

## [[Klassisisme]]
Tsjerken út de 18e iuw

Ofbyld:Sint Annaparochie, Van Harenskerk.jpg|Van Harenstsjerkeyn Sint-Anne

## [[Neoklassisisme]]
Tsjerken út de 18e en de earste helte fan de 19e iuw.

Ofbyld:Jacobskerk Sint-Jacobiparochie.jpg|Groate Kerk yn Sint-Japik
Ofbyld:Kerk van Oosterzee.jpg|Herfoarme tsjerke (Eastersee)
Ofbyld:2011-07 IJlst 11.jpg|Doperske tsjerke (Drylts)
Ofbyld:Arum hervormde kerk 2009.jpg|Herfoarme tsjerke (Arum)
Image: Rotondekerk Terband 06c.JPG|Rotondetsjerke yn Terbant


## [[Neogotyk]]
Neogotyske tsjerken yn Fryslân binne boud yn de twadde helte fan de njoggentjinde en begjin tweintichste iuw.

Ofbyld:Sint Oldolphuskerk Bakhuizen.jpg|Sint-Odulfustsjerke (Bakhuzen)
Ofbyld:Ludgeruskerk Balk 11.JPG|Sint-Ludgerustsjerke (Balk)
Ofbyld:Blauwhuis Sint-Vituskerk.jpg|Sint-Fitustsjerke (Blauhûs)
Ofbyld:Dokkum Kerk van de H. Martinus en de H.H. Bonifatius en Gezellen.jpg|Sint-Bonifatiustsjerke (Dokkum)
Ofbyld:Harlingen Kirche und Boote.jpg|Sint-Michaeltsjerke (Harns)
Ofbyld:Heeg- Sint-Josephkerk.jpg|Sint-Jozeftsjerke (Heech)
Ofbyld:Sint Bonifatiuskerk Leeuwarden 09.JPG|Sint-Bonifatiustsjerke (Ljouwert)
Ofbyld:Ameland nes rk clemenskerk.jpg|Sint-Klemenstsjerke (Nes (It Amelân))
Ofbyld:Sint-Wirokerk Oosterwierum 01.JPG|Sint-Wirotsjerke (Easterwierrum)
Ofbyld:Sint Nicolaaskerk Sint Nicolaasga 08c.JPG|Sint-Nikolaastsjerke (Sint-Nyk)
Ofbyld:Sneek, Sint-Martinuskerk.jpg|Sint-Martinustsjerke (Snits)
Ofbyld:Sint Fredricuskerk Steggerda 02.JPG|Sint-Frederikustsjerke (Steggerda)
Ofbyld:Sint Werenfridus kerk Workum 06.JPG|Sint-Werenfridustsjerke (Warkum)
Image: Sint Willibrorduskerk Lemmer 04.JPG|Sint-Willibrordustsjerke op De Lemmer


## Kultureel erfgoed

### Stifting Alde Fryske Tsjerken
Om de tsjerken as kultureel erfgoed te behoedzjen foar ferfal en sloop waard yn 1970 de stifting *Alde Fryske Tsjerken* oprjchte. Dizze stifting is no eigener fan 34 tsjerken en twa klokkestuollen yn Fryslân. 

### Tsjerkepaad

Sûnt in oantal jierren organisearret de Rie fan Tsjerken en it Protestantsk Tsjinstensintrum yn Fryslân *Tsjerkepaad*. Yn de moannen july, augustus en septimber wurden op sneonen hûndert tsjerken iepensteld. De dielnimmende tsjerken binne werom te kennen oan de Tsjerkepaadflagge.

## Literatuer
* *Kerken in Friesland:gebouwen, inrichting en gebruik*, ûnder red. fan  S. ten Hoeve, G.P. Karstkarel en Regn. Steensma, (1985), Baarn, Bosch & Keuning , ISBN 90-246-4542-5

## Sjoch ek
* *Boppesteand artikel is ien fan de oersjochsartikelen yn de searje oer *Arsjitektuer yn Fryslân