open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diadeemamazône

De **diadeemamazône** (*Amazona diadema*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1824 troch Johann Baptist von Spix publisearre.

## Skaaimerken
De diadeemamazône wurdt likernôch 31 oant 35 sm lang en hat foar it grutste part griene fearren. De namme fan 'e fûgel ferwiist nei de opfallende reade bân dy't as in soarte fan diadeem oer de foarholle rint. De krún is blauwich oant pearsich en de wangen binne grien. De eachring is bleek en de iris oranjeread. De snaffel is donkergriis oant swartich, mei in ljochtere hoarnkleurige basis fan 'e boppesnaffel.

De fearren yn 'e nekke en op it boarst hawwe faak donkere seamen. De wjukken binne foar it grutste part grien, mei blauwige oant donkere slachpinnen. Oan 'e bûtenkant fan 'e wjuk sit in reade spegel. De sturt is grien mei gielige of blauwige tinten.

## Fersprieding en systematyk
De diadeemamazône komt foar yn it westlike part fan it Amazônebekken. It ferspriedingsgebiet leit foaral yn it noardwesten fan Brazylje, mei meldings yn it gebiet tusken de rivieren Rio Negro en Rio Japurá. 

De soarte libbet benammen yn tropyske reinwâlden, fral yn bosken by riviergebieten en oerstreamingswâlden.

De diadeemamazône waard lange tiid beskôge as in ûndersoarte fan 'e readwangamazône (*Amazona autumnalis*), mar wurdt yn moderne taksonomy faak wer as in selsstannige soarte beskôge.

## Iten
Diadeemamazônes ite almeast fruchten, nuten, sied en beien. Blommen, knoppen en bytiden ek jonge blêden steane op it menu. Se foerazjearje yn 'e beamkroanen en komme gauris yn lytse groepen foar.

## Status
Troch ûntbosking yn it Amazônegebiet, it ferdwinen fan geskikt habitat en wyldfang wurdt oannommen dat de populaasje ôfnimt. Foar 2020 stie de soarte as bedrige (EN) op 'e Reade list fan 'e IUCN, mar dy klassifikaasje is feroare nei 'net bedrige' (LC) nei't bliken die dat it ûntboskjen yn it noardwesten fan Brazylje minder rap gie as tocht. 

De diadeemamazône is yn 'e avikultuer hiel seldsum en wurdt allinnich yn in pear spesjalisearre fûgelkolleksjes hâlden; ynternasjonale eksport wurdt strang regele ûnder CITES.
Blauwangamazône

De **blauwangamazône** (*Amazona dufresniana*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1810 troch de Britske biolooch George Kearsley Shaw publisearre.

## Skaaimerken
Blauwangamazônes wurde likernôch 34 oant 37 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien. Sa't de namme al seit, hat de soarte opfallende blauwe fearren op 'e wangen en de kiel. De foarholle en de boppekant fan 'e kop binne oranjegielich fan kleur. In oar skaaimerk is de oranje spegel op 'e wjukken, dy't benammen goed te sjen is as de fûgel fljocht. De snaffel is grizich mei in reade gloed oan 'e basis en de poaten binne griis.

## Fersprieding
De soarte komt foar yn it noardeasten fan Súd-Amearika. It ferspriedingsgebiet omfiemet Suriname, Guyana en Frânsk-Guyana, it uterste easten fan Fenezuëla en it noardeasten fan Brazylje.

De blauwangamazône libbet benammen yn tropyske reinwâlden en dizewâlden yn leechlân oant hichten fan 1.700 meter.

## Iten
Lykas de measte amazônepappegaaien yt dizze soarte foaral fruchten, sied, nuten en beien. Se sykje harren iten almeast heech yn 'e beamtoppen.

## Status
De blauwangamazône stiet op de Reade list fan 'e IUCN as 'hast bedrige' (*Near Threatened*). De populaasje wurdt lytser troch it ferlies fan habitat troch houtkap en mynbou. Ek de yllegale hannel yn wylde fûgels foarmet in bedriging foar dizze soarte. Der wurdt rûsd dat der noch tusken de 6.000 oant 61.000
folwoeksen fûgels yn it wyld libje (2020).

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de blauwangamazône in tige seldsume ferskining. Troch de strange eksportregels ûnder CITES Appendix II en it tige dreech is om mei dizze frij skrutene fûgels te kweken, wurde se mar troch in hantsjefol spesjalisten hâlden. De fûgels dy't yn finzenskip hâlden wurde, stamme meastal út spesjalisearre kweekprogramma's om it genetyske ferskaat te behâlden. Yn Europa binne de fûgels te sjen yn Loro Parque (Tenerife, Spanje) en it Weltvogelpark Walsrode (Dútslân).
Gielfoarholle-amazône

De **gielfoarholle-amazône** (*Amazona ochrocephala*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1788 troch de Dútske natuerûndersiker Johann Friedrich Gmelin publisearre. 

## Skaaimerken

De fûgel wurdt likernôch 33 oant 38 sm lang en hat foar it grutste part griene fearren. It meast ûnderskiedende skaaimerk is it giele plak op 'e foarholle, dêr't de fûgel syn namme oan tanket. De snaffel is donkergriis oant swart, faak ljochter by de basis. De eachring is bleek en net befearre, wylst de iris oranjeread is. Der is gjin sichtber ferskil tusken mantsjes en wyfkes; it skaai kin allinnich troch DNA-ûndersyk of endoskopy fêststeld wurde. 

## Fersprieding en systematyk
De gielfoarholle-amazône hat in grut ferspriedingsgebiet fan Panama yn it noarden oant noardlik Bolivia en eastlik Brazylje yn it suden. De soarte wurdt yn ferskate ûndersoarten ferdield: 

*A. o. ochrocephala*: eastlik Kolombia oant Guyana] en noardlik Brazylje.
*A. o. panamensis*: West-Panama en Noardwest-Kolombia.
*A. o. nattereri*: Súd-Kolombia oant Noard-Bolivia.
*A. o. xantholaema*: it eilân Marajó yn 'e Amazônerivier (Brazylje). 

De taksonomy fan dizze fûgel is kompleks; guon autoriteiten beskôgje de gielkopamazône (*A. oratrix*) en de gielnekamazône (*A. auropalliata*) ek as ûndersoarten, wylst oaren se as aparte soarten sjogge. 

## Status
De soarte wurdt troch de IUCN klassifisearre as 'net bedrige' (*Least Concern*). Hoewol't de populaasje yn oantallen ôfnimt troch habitatferlies en it fangen foar de hannel, is it ferspriedingsgebiet sa grut dat de fûgel noch net as bedrige beskôge wurdt. 

## Avikultuer
De gielfoarholleamazône komt geregeld foar yn 'e avikultuer. Se steane bekend om harren fermogen om lûden en spraak nei te dwaan. Yn Europa binne se yn ferskate grutte dieretunen en fûgelparken te sjen, lykas yn Loro Parque (Spanje) en it Weltvogelpark Walsrode (Dútslân).
Gielteamamazône

De **gielteamamazône** (*Amazona xantholora*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De fûgel wurdt ek wol de Yucatan-amazône neamd nei syn ferspriedingsgebiet.

## Skaaimerken
De fûgel wurdt likernôch 26 oant 28 sm lang en is dêrmei ien fan 'e lytsere amazônepappegaaien. De fearren binne foar it grutste part grien mei swarte rânen, wat in skobbich effekt jout. De namme fan 'e fûgel is te tankjen oan 'e giele team (it stikje tusken de snaffel en it each). De foarholle is wyt en de krún is blauwich.

Oars as by de measte oare amazônepappegaaien binne der dúdlike ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. Mantsjes hawwe in opfallende read plak om it each hinne en reade fearren op 'e wjukbûging (*alula*). Wyfkes hawwe folle minder of hielendal gjin read om 'e eagen en de reade kleur op 'e wjukken ûntbrekt meastal of is folle bleker. Ek de wite foarholle is by wyfkes minder dúdlik.

## Fersprieding
De gielteamamazône hat in beheind ferspriedingsgebiet yn Sintraal-Amearika op it skiereilân Yucatán yn Meksiko, yn it noarden fan Belize en it  eilân Cozumel De fûgel wurdt somtiden ek waarnommen yn it noarden fan Gûatemala. It habitat bestiet út drûge tropyske bosken, leafwâlden en soms ek yn kultuerlânskip lykas sitrusplantaazjes.

## Status
De soarte wurdt troch de IUCN klassifisearre as 'net bedrige' (*Least Concern*). Hoewol't it ferspriedingsgebiet relatyf lyts is, wurdt de populaasje rûsd op 20.000 oant 50.000 fûgels (2019). De grutste bedrigings binne habitatferlies troch de toeristyske ûntwikkeling op Yucatán en de yllegale fûgelhannel. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen tebekrint.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de gielteamamazône net algemien, mar se wurde wol geregeld troch spesjalisearre leafhebbers hâlden. Se steane bekend as frij lûdroftich, mar binne populêr om't se troch harren lytse formaat makliker te hâlden binne as de gruttere soarten, mar foar begjinners binne se dreech te hâlden.
Grutte amazône

De **grutte amazône** (*Amazona farinosa*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). 

## Skaaimerken

De grutte amazône is ien fan 'e grutste soarten yn it skaai fan 'e amazônepappegaaien en kriget in lingte fan 38 oant 41 sm en in gewicht dat fariëarje kin tusken de 550 en 750 gram. De fûgel is foar it grutste part grien, mar hat in karakteristike matte, grizige gloed oer de rêch en nekke, lykas ha se der wat moal oerhinne struid. Yn 'e slachpinnen fan 'e wjukken binne reade en blauwe details.

Boppe op 'e krún is in lyts giel plak, dat net altiten by alle fûgels goed te sjen is. De eachring fearreleas, breed en wyt. De snaffel is donkergriis oant swart, faak ljochter by de basis.

## Fersprieding en systematyk
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet yn Súd-Amearika en dielen fan Sintraal-Amearika fan súdlik Meksiko oant Panama, in part fan it easten fan Bolivia en it hiele Amazônebekken yn Brazylje, Kolombia, Perû, Ekwador en de Guyana's.

Yn 2017 is de noardlike foarm as de Gûatemala-amazône (*Amazona guatemalae*) troch ferskate autoriteiten (lykas de BirdLife International en de IOC) as aparte soarte ôfspjalte. De súdlike populaasjes yn it Amazônebekken en de Guyana's wurde sûnt dy tiid beskôge as de 'echte' grutte amazône (*Amazona farinosa*). De IUCN folge de feroaringen yn 2021/2022.

## Status
Hoewol't de fûgel oant 2022 as hast bedrige (NT) klassifisearre stie, waard by de werbeöardieling fan 'e fûgel fêststeld dat it ferspriedingsgebiet yn it Amazônebekken sa ûnbidich grut is en de populaasje (nettsjinsteande de krimp) noch sa grut, dat de soarte de drompel foar "hast bedrige" net mear helle. Dêrom wurdt de soarte no as net bedrige (LC) klassifisearre. Bedrigingen foar de fûgel binne lykwols noch jimmeroan it ûntboskjen en it fangen fan 'e soarte foar de hannel.  
  
## Avikultuer
Yn 'e avikultuer binne grutte amazônes populêr fanwegen harren rêstige karakter yn fergeliking mei oare amazônes. Se binne minder opfleanend en steane bekend as yntelliginte fûgels dy't goed leare kinne. Se hawwe lykwols in tige fierdragend lûd dat kilometers fier te hearren is, wat se minder geskikt makket foar yn in wenwiken.
Gûatemala-amazône

De **Gûatemala-amazône** of **Gûatemalteekske amazône** (*Amazona guatemalae*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De soarte waard foarhinne beskôge as in ûndersoarte fan 'e grutte amazône (*Amazona farinosa*), mar wurdt sûnt 2017 troch de measte autoriteiten as in aparte soarte sjoen.

## Skaaimerken
De Gûatemala-amazône is ien fan 'e grutste amazônepappegaaien mei in lingte fan likernôch 38 oant 41 sm. De fûgel is foar it grutste part grien mei in grizige gloed oer de rêchfearren. It wichtichste ferskil mei de súdlike grutte amazône is de blauwe kleur op 'e foarholle fan 'e Gûatemala-amazône. De eachring is wyt en de iris is meastentiids readbrún oant oranjebrún.

## Fersprieding
De soarte komt foar yn Sintraal-Amearika. It ferspriedingsgebiet rint fan it suden fan Meksiko oer Gûatemala, Belize, Hondoeras, Nikaragûa en Kosta Rika oant yn it westen fan Panama. De fûgel libbet benammen yn fochtige tropyske leechlânwâlden en oan 'e rânen fan it reinwâld.
Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden:

* *A. g. guatemalae*: fan Súdeast-Meksiko oant Noardwest-Hondoeras.
* *A. g. virenticeps*: fan Noard-Hondoeras oant West-Panama.

## Status
Oars as de besibbe grutte amazône is it ferspriedingsgebiet fan 'e Gûatemala-amazône folle beheinder en fragmintearre. Dêrfandinne wurdt de Gûatemala-amazône  troch de IUCN sûnt 2022 klassifisearre as hast bedrige (*Near Threatened*). Bedrigingen binne de ferneatiging fan habitat en de jacht op 'e fûgel foar de hannel. De soarte stiet op 'e CITES Appendix II list om de hannel te regulearjen.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de fûgel minder algemien as de grutte amazône, mar se steane likegoed bekend om harren yntelliginsje en harren fermogen om lûden nei te dwaan.
The Catcher in the Rye

***The Catcher in the Rye*** (Ingelsk, likernôch "De fanger yn it roggefjild")  is in roman fan de skriuwer J.D. Salinger út de Feriene Steaten. It boek kaam út yn 1951 by Little, Brown and Company yn Boston.
 
## Boek
It boek hannelet oer de puber *Holden Caulfield* út de Feriene Steaten, dy't mei ôfgriis sjocht nei de wrâld fan de folwoeksenen. It leafst hie er dat it syn libben wie en fangje de bern, dy't boartsje yn it roggefjild, ear't hja yn de ôfgrûn fan folwoeksenens falle.

## Wurdearring
It boek boek behannelet tema's foar folwoeksenen, mar troch de tinzen fan immen dy't noch net leard had wat er as folwoeksene net streekrjocht sizze kin. Dat hat makke dat net eltsenien like sjarmearre is fan in boek. Dochs waar *The Catcher in the Rye* yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Gielwjukamazône

De **gielwjukamazône** (*Amazona barbadensis*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). Op Bonêre stiet de fûgel ek bekend ûnder de lokale namme Lora.

## Skaaimerken
De gielwjukamazône wurdt likernôch 33 oant 35 sm lang en is foar it grutste part grien mei swarte seamen oan 'e fearren. De fûgel hat in opfallende griiswite foarholle. De wangen en de kiel binne giel, lykas de boppekant fan 'e wjukken (de "skouders"), dêr't de fûgel syn namme oan tanket. De snaffel is hoarnkleurich (ljochtgriis/wyteftich) en it each is oranjebrún. Der is gjin sichtber ferskil tusken mantsjes en wyfkes.

## Fersprieding
De soarte hat in tige beheind ferspriedingsgebiet yn it noarden fan Fenezuëla yn 'e kustregio's fan 'e Fenezolaanske steaten Falcón en Lara en it eilân Margarita (dêr't de populaasje tige lyts is). De fûgel komt ek foar op 'e eilannen Bonêre, Blanquilla en Kurasau. Op Arûba wie de fûgel sûnt de jierren 1940 útstoarn, mar yn 2024 binne dêr wer fûgels fan 'e soarte loslitten fan in yn 2022 ûntdutsen yllegaal transport strûpte bisten.

Oars as de wittenskiplike namme (*barbadensis*) sugerearret, komt de fûgel net foar op Barbados. Dat wie in fersin fan 'e beskriuwer yn 1788.

## Ekology
De fûgel briedt fan maaie oant augustus, mar kin regionaal febrewaris–july wêze. Der wurdt gjin nêst boud, mar der wurdt in holte yn in beam of rots brûkt. De measte pearkes bliuwe in libben lang byinoar en brûke alle jierren itselde nêst. Der wurde trochstrings trije aaien lein, dy't yn 28 dagen bebret wurde. By it brieden is it wyfke ôfhinklik fan it mantsje foar it iten. Nei it útkommen fan 'e aaien duorret it twa moannen dat de jonge fûgels al hast op folwoeksen fûgels lykje. Se bliuwe ek nei it ferlitten fan it nêst noch in pear moanne yn famyljeferbân byinoar.    

## Status
De gielwjukamazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as hast bedrige (*Near Threatened*). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd op minder as 10.000 folwoeksen fûgels. Bedrigings binne de streuperij, it rôvjen fan piken út it nêst foar de (lokale) húsdierhannel, it habitatferlies troch oerbeweiding fan geiten en ezels dy't jonge beammen opite en troch de oanlis fan diken en gebouwen. Benammen op it fêstelân fan Fenezuëla is sânwinning foar de bou ek in bedriging foar de fûgel.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de gielwjukamazône frij seldsum. Troch de kwetsbere status jilde der tige strange regels foar it hâlden en ferhanneljen fan dizze fûgels (CITES Appendix I). Op Bonêre wurdt de fûgel sjoen as in symboal fan it eilân en binne der ferskate beskermingsprogramma's, lykas dy fan Echo Bonaire.
Tabasco (steat)

**Tabasco** is in steat yn it súdeasten fan Meksiko oan 'e Golf fan Meksiko. De steat grinzget yn it noarden oan 'e see, yn it easten oan Campeche, yn it súdeasten oan Gûatemala, yn it suden oan Chiapas en yn it westen oan Veracruz. Mei in oerflak fan 24.731 km² is it ien fan 'e lytsere steaten fan it lân, mar it is fanwegen de oalje-yndustry fan grut ekonomysk belang. De steat telt 2.402.598 ynwenners (2020). De haadstêd en grutste stêd is Villahermosa.
## Skiednis
Tabasco wurdt beskôge as de widze fan 'e Olmeken, de earste grutte beskaving fan Meso-Amearika, dy't tusken 1200 en 400 f.Kr. bloeide yn plakken lykas La Venta. Letter makke it gebiet diel út fan it ryk fan 'e Maya's. Yn 1518 setten de earste Spanjerts ûnder lieding fan Juan de Grijalva yn it gebiet foet oan lân. Nei de Spaanske oermastering waard it in provinsje fan Nij-Spanje. Op 7 febrewaris 1824 waard Tabasco offisjeel ien fan 'e steaten fan 'e Meksikaanske federaasje. Yn 'e 20e iuw feroare de fynst fan grutte oaljefoarrieden de ekonomy fan 'e steat folslein.

## Geografy

It lânskip fan Tabasco is oer it generaal flak en hat in soad wetter. It is de wietste steat fan Meksiko, mei in tropysk reinwâldklimaat. De twa grutste rivieren fan Meksiko, de Grijalva en de Usumacinta, streame troch de steat en foarmje de grutte delta fan 'e Pantanos de Centla. Fanwegen de lege lizzing en in soad delslach hat de steat geregeldwei te krijen mei oerstreamings. De grûn is tige fruchtber en ryk oan biodiversiteit.

## Bestjoerlike yndieling
Tabasco is ûnderferdield yn 17 gemeenten. De wichtichste ekonomyske- en befolkingssintra binne: 

* De haadstêd Villahermosa, in wichtich regionaal sintrum foar de oalje- en tsjinstesektor.
* Cárdenas, it twad grutste stêdlike gebiet en in sintrum foar lânbou.
* Paraíso, bekend om de oaljehaven Dos Bocas en de strannen.
* Comalcalco, de iennige Mayastêd dy't boud is fan bakstien ynstee fan kalkstien.

## Befolking
De befolking bestiet foar it grutste part út Mestizen. Der binne lykwols noch lânseigen groepen lykas de Chontal-Maya's, dy't harren eigen taal en tradysjes behâlden hawwe, benammen yn 'e regio's om Nacajuca en Centla. De kultuer fan Tabasco is in mingsel fan lânseigen, Spaanske en Karibyske ynfloeden, wat werom te sjen is yn 'e muzyk (*tamborileros*) en de dûns (*Zapateo*).

## Toerisme en Iten

* La Venta Museum-Park is in iepenloftmuseum yn Villahermosa mei de ferneamde kolossale Olmeekske koppen.
* De Sûkeladerûte giet by histoaryske hacienda's lâns, dêr't kakao en sûkelade produsearre wurdt. Tabasco is de wichtichste kakaoprodusint fan Meksiko.
* De keuken fan Tabasco is unyk mei gerjochten lykas *pejelagarto* (in pânser-fisk) en de tradisjonele drank *pozol*, makke fan fermintearre mais en kakao.
De namme Tabasco is ek bekend fan 'e Tabascosaus, hoewol't dy saus yn 'e Feriene Steaten makke wurdt fan pepers dy't oarspronklik út dizze regio komme.
## Keppeling om utens
Visit Tabasco.
Hispanjoala-amazône

De **Hispanjoala-amazône** (*Amazona ventralis*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1776 troch Philipp Ludwig Statius Müller publisearre.

## Skaaimerken
De Hispanjoala-amazône wurdt likernôch 28 sm oant 31 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien mei swarte rânen op 'e fearren fan 'e kop, it boarst en de ûnderkant fan 'e bealch. Opfallend binne de wite foarholle en de blauwe fearren op 'e wjukken. De fûgel hat faak in readbrún plak op 'e ûnderbúk, dêr't de Latynske namme *ventralis* (fan 'e búk) nei ferwiist. Oan 'e basis fan 'e sturt ha de fearren reade markearrings, dat foaral goed te sjen is by it fleanen. De eachring is wyt en de iris is brún.

Jonge fûgels ha in soad fan 'e folwoeksen fûgels mar ha gjin of hast gjin blau op 'e krún. 
## Fersprieding en systematyk
De soarte is endemysk op it eilân Hispanjoala, dat dield wurdt troch de Dominikaanske Republyk en Haïty. Der binne ek lytse yntrodusearre populaasjes op Porto Riko, de Britske Famme-eilannen en de Amerikaanske Famme-eilannen. De fûgels libje yn ferskate habitats, fan drûge savannes oant fochtige berchwâlden en oant op hichtes fan 1500 meter. De Hispanjoala-amazône wurdt as monotypysk behannele, wat betsjut dat er net yn ûndersoarten ferdield is.

## Iten
De Hispanjoalaanske amazône yt benammen fruchten, sied, nuten, beien en blommen. Bytiden wurde se ek op lânbougebieten sjoen, dêr't se nôt of bananen ite.

## Status
De populaasje fan 'e Hispanjoalaanske amazône hat yn it ferline slim te lijen hân fan in delgong. De grutste bedrigings binne it ferlies fan habitat troch ûntbosking en de yllegale fûgelhannel. Boeren beskôgje de soarte as in bedriging foar harren rispinge en wolle der ek wol op jeie. De IUCN klassifisearret de soarte op 'e Reade list as kwetsber (VU).
Tlaxcala (steat)

**Tlaxcala** (útspr.: [tlaʃkala], "tlasjkala"), offisjeel: de **Frije en Soevereine Steat Tlaxcala**, is in steat yn it sintrale easten fan Meksiko. It is de lytste steat fan 'e Meksikaanske federaasje, dy't hast hielendal omfieme wurdt troch de steat Puebla, útsein yn it westen dêr't it oan 'e steat Meksiko en yn it noardwesten oan Hidalgo grinzget. Mei in oerflak fan mar 3.991 km² is it nei Meksiko-Stêd de tichtstbefolke steat fan it lân. De haadstêd is Tlaxcala de Xicohténcatl, mar de grutste stêd is San Pablo del Monte.

## Skiednis
Yn 'e prekoloniaanske tiid wie Tlaxcala it heitelân fan de Tlaxcalteken, in kriichsum folk dat ferskate oarloggen útfocht tsjin de Azteken. Doe't de Spaanske konkwistador Hernán Cortés yn 1519 oankaam, fochten de Tlaxcalteken mei him om de Azteken te ferslaan. Troch dy alliânsje krigen de Tlaxcalteken in befoarrjochte posysje yn it Spaanske Ryk; hja beholden harren eigen bestjoer en harren adel mocht op hynders ride en wapens drage. Tlaxcala bleau in apart gebiet oant it yn 1856 de status fan in selsstannige frije steat krige binnen it ûnôfhinklike Meksiko.

## Geografy

Tlaxcala leit op 'e heechflakte fan Meksiko (*Altiplano*), op in trochsneed hichte fan 2.200 meter boppe de seespegel. It lânskip is bergeftich mei dellingen dy't tige geskikt binne foar lânbou. It opfallendste geografyske skaaimerk is de fulkaan La Malinche (ek wol Matlalcueye neamd), dy't mei 4.461 meter ien fan 'e heechste toppen fan Meksiko is. It klimaat is myld, mar winterdeis kin it op 'e heechflakten frieze.

## Bestjoerlike yndieling
Nettsjinsteande it lytse oerflak is Tlaxcala ûnderferdield yn mar leafst 60 gemeenten. De wichtichste plakken binne:
* De haadstêd Tlaxcala de Xicohténcatl, bekend om syn koloniaal sintrum;
* Apizaco, in wichtich spoarknooppunt en yndustrieel sintrum;
* Huamantla, ferneamd om 'e folksfeesten en tradisjonele tapijten fan blomblêden en sân;
* San Pablo del Monte, de grutste stêd dy't ûnderdiel is fan 'e stêdekloft fan Puebla.
## Kultuer en Toerisme

* Cacaxtla is in wichtich archeologysk plak mei unike, goed bewarre fresko's mei sterke Maya-ynfloeden en Xochitécatl is bekend om syn piramides.
* De katedraal fan 'e Us-Leaffrou fan 'e Himelfart yn Tlaxcala is ûnderdiel fan it Wrâlderfgoed fan UNESCO ûnder de namme iere 16e-iuwske kleasters op 'e hellingen fan 'e Popocatépetl.
* Yn Huamantla wurde alle jierren stieregefjochten holden lykas yn Pamplona, wêrby't de strjitten fersierd wurde mei kleure sân.
* It Nasjonaal Park La Malinche is in populêr gebiet foar kuierders en berchbeklimmers.

## Keppeling om utens
Visit Tlaxcala.
Gielbekamazône

De **gielbekamazône** (*Amazona collaria*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1758 troch Carolus Linnaeus publisearre.

## Skaaimerken
De gielbekamazône wurdt likernôch 28 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien mei swarte rântsjes oan 'e fearren. Lykas de namme al seit, hat dizze soarte in opfallende ljochtgiele snaffel. De foarholle en de ring om 'e eagen binne wyt, wylst de wangen in blaugriene kleur hawwe. De kiel en de kanten fan 'e hals hawwe faak in rôze of readeftige gloed. De slachpinnen fan 'e wjukken binne blau. De sturt is koart, grien en hat oan 'e basis wat read op 'e fearren.

## Fersprieding
De soarte is endemysk op it eilân Jamaika. De fûgels libje dêr benammen yn 'e kalkstienwâlden, lykas yn *Cockpit Country*, mar se wurde ek  yn 'e *Blue Mountains* en yn 'e legere kustgebieten sjoen. Se hawwe in foarkar foar fochtich bosk yn 'e hichten, mar komme ek foar iten yn tunen en op plantaazjes.

## Iten
De gielbekamazône yt in ferskaat oan fruchten, sieden, nuten en beien. Se meie fral graach fruchten fan 'e figebeam en ek fan ferskate soarten wylde gûaves.

## Status
De gielbekamazône stiet as kwetsber (VU) op 'e Reade list op 'e Reade list fan 'e IUCN. De populaasje wurdt bedrige troch it ferlies fan habitat troch de winning fan bauksyt, lânbou en wenningbou. Dêrnjonken wurde der nêsten leechrôve foar de yllegale hannel yn húsdieren. De fûgel is no wetlik beskerme op Jamaika, mar de populaasje bliuwt fragmintearre en kwetsber foar orkanen.
Gielwangamazône

De **gielwangamazône** (*Amazona autumnalis*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1758 troch Carolus Linnaeus publisearre.

## Skaaimerken
De gielwangamazône wurdt likernôch 32 oant 35 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien, mar falt op troch de felle kleuren fan 'e kop. De foarholle en de team binne read, wylst de boppekant fan 'e wangen giel is (dêr't de soarte syn namme oan tanket). De krún is blauwich. De slachpinnen fan 'e wjukken hawwe blauwe en reade dielen, dy't foaral yn 'e flecht goed te sjen binne. De snaffel is griisgiel en de poaten binne griis.

## Fersprieding
De soarte komt foar yn it gebiet fan eastlik Meksiko oant it noarden fan Súd-Amearika. In isolearre populaasje yn noardwestlik Brazylje wurdt hjoed-de-dei faker as in aparte soarte, de diadeemamazône (*Amazona diadema*), behannele. Der wurde ferskate ûndersoarten ûnderskieden:

**Amazona autumnalis autumnalis*: fan 'e kust fan 'e Golf fan Meksiko oant it suden fan Hondoeras.
**Amazona autumnalis salvini*: fan it suden fan Hondoeras oant Kolombia en Fenezuëla.
**Amazona autumnalis lilacina*: it westen fan Ekwador.

It habitat bestiet út ferskate lânskippen, fan tropyske reinwâlden en mangrovebosken oant iepen boskgebieten en kultuerlânskippen mei beammen.

## Iten
De gielwangamazône yt benammen fruchten, sieden, nuten en beien. De soarte wurdt ek op plantaazjes oantroffen, dêr't se ite fan fruit lykas mango's of sitrusfruchten.

## Status
De gielwangamazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as net bedrige (LC) om't de fûgel in grut ferspriedingsgebiet hat en de populaasje noch ridlik grut is. Dochs nimme de oantallen ôf troch de kap fan reinwâlden en de yllegale fangst foar de fûgelhannel. Yn guon gebieten wurdt de fûgel ek as skealik sjoen troch boeren om't se fruchten oanfrette.
Grienwangamazône

De **grienwangamazône** (*Amazona viridigenalis*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1853 troch de Amerikaanske ornitolooch John Cassin publisearre.

## Skaaimerken

De grienwangamazône wurdt likernôch 30 oant 33 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien, mar hat in opfallende reade krún en foarholle. De wangen binne felgrien, dêr't de fûgel syn namme oan tanket. Efter it each rint in blaupearse streek. De snaffel is ljochtgiel en de poaten binne griis. De slachpinnen fan 'e wjukken hawwe donkerblauwe en reade aksinten en de sturtfearren binne grien mei gielige úteinen. Tusken mantsjes en wyfkes is yn 'e fearren hast gjin ferskil.

## Fersprieding
De soarte is lânseigen yn it noardeasten fan Meksiko. It natuerlike habitat bestiet út fochtige leechlânwâlden, iepen boskgebieten en de drûgere bosken yn 'e dellingen. Der binne ek grutte ferwyldere populaasjes yn it suden fan 'e Feriene Steaten, benammen yn Kalifornje, Teksas en Floarida, it neiteam fan ûntsnapte koaifûgels.

## Iten
De grienwangamazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien. Yn it wyld binne se faak te finen yn 'e kroanen fan beammen dêr't se sykje nei wylde figen en it sied en fruchten fan ferskate beamsoarten.

## Status
De grienwangamazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as bedrige (EN). De wylde populaasje yn Meksiko is de lêste desennia bot ôfnommen. De grutste gefaren foar de fûgel binne it ferlies fan habitat troch lânbou en it yllegaal fangen fan jonge fûgels út 'e nêsten foar de fûgelhannel. Hoewol't de fûgel yn Amerikaanske stêden faak foarkomt, bliuwt de oarspronklike wylde populaasje yn Meksiko kwetsber.
No Orchids for Miss Blandish

***No Orchids for Miss Blandish*** (betsjutting likernôch "Gjin orgideeën foar juffer Blandish") is in roman fan de Ingelske skriuwer James Hadley Chase, publisearre yn 1939.

## Ynhâld
Societydame Miss Blandish wurdt ûntfierd troch in binde dy't losjild easke. In rivalisearjende binde, laat troch de sadistyske en geastlik steurde Slim Grisson, ûntfiert Miss Blandish út hannen fan de earste binde. De hear Blandish betellet it losjild oan Slim, mar syn dochter wurdt net weromjûn. Slim rekket hieltyd mear obsedearre troch Miss Blandish en beslút har ferburgen te hâlden yn in geheime keamer yn ien fan syn nachtklubs. Hy ferkrêftet har ferskate kearen en falt eltsenien oan dy't besiket Miss Blandish fan him ôf te nimmen.

De plysje sit de ûntfierders op 'e hakken, en privee-detektive Dave Fenner wurdt ynhierd om har te rêden en de gangsters oan te pakken. Fenner en de plysje fine úteinlik de jonge societydame en geane nei de klub, dêr't in sjitpartij útbrekt. Slim wurdt fermoarde en Miss Blandish wurdt rêden, mar nei moannen fan marteling en drugsgebrûk troch de gangsters kin Miss Blandish har frijheid net mear oan en begiet se selsmoard.

## Wurdearring
* *No Orchids for Miss Blandish* waard in kommersjeel sukses, faaks mei om it geweld en de riskante ynhâld. Yn 1942 waard der in toanielstik fan makke, en yn 1948 in film. Yn 1999 waard it boek opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Oranjewjukamazône

De **oranjewjukamazône** (*Amazona amazonica*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1766 troch Carolus Linnaeus publisearre.

## Skaaimerken

De oranjewjukamazône wurdt likernôch 31 oant 33 sm lang en is foar it grutste part grien. De fûgel hat giele wangen en in blauwe foarholle. De fûgel tanket syn namme oan 'e opfallende oranje spegel op 'e slachpinnen fan 'e wjukken, dy't yn 'e flecht goed te sjen is. De snaffel is griiseftich mei in ljochtere basis, de poaten binne griis, de eachring is griis en it each is oranje. Der binne gjin ferskillen yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes. 

## Fersprieding
De soarte komt foar yn it grutste part fan tropysk Súd-Amearika, fan Kolombia, Fenezuëla en de Guyanas oant it suden fan Brazylje, it easten fan Perû en it noarden fan Bolivia. Ek op it eilân Trinidad en Tobago komt de fûgel foar. It habitat bestiet út reinwâlden, mangrovebosken en sompige gebieten yn 'e leechlannen. De soarte wurdt ek faak sjoen yn iepen lânskippen mei fersprate beammen.

De soarte wurdt as monotypysk beskôge. Yn it ferline waard de populaasje op it eilân Tobago wolris beskreaun as in aparte ûndersoarte (*Amazona amazonica tobagensis*), om't dy fûgels wat grutter wêze soene en mear blau op 'e kop hiene. De measte wittenskippers fine it ferskil hjoed-de-dei lykwols te lyts om it as in aparte ûndersoarte te ûnderskieden. Ferskillen yn kleur hawwe meastentiids te krijen mei de âldens fan it bist. 

## Iten
De oranjewjukamazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien. Se binne ek fûn op plantaazjes dêr't se fruit en nôt sykje.

## Status
De oranjewjukamazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as net bedrige (LC). It is ien fan 'e meast algemiene amazônepappegaaien yn Súd-Amearika. Hoewol't der op 'e fûgels jage wurdt en se fongen wurde foar de hannel, bliuwt de populaasje grut genôch fanwegen it ûnbidige ferspriedingsgebiet. Dochs kin de lokale populaasje ôfnimme troch de kap fan bosken en it ferlies fan gaadlike nêstplakken yn 'e beammen.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer stiet de oranjewjukamazône bekend as in yntelliginte en sosjale fûgel. Hoewol't se goedkeaper binne as de measte oare amazônesoarten, wurde se net altyd as de maklikste húsdieren sjoen. Se kinne frij lûdroftich wêze, foaral moarnsier en jûns. De fûgels kinne har tige hechtsje oan ien spesifyk persoan, wat soms oergeunstich gedrach feroarsaket foar oare leden fan 'e hûshâlding. Se hawwe in goed fermogen om lûden en wurden nei te dwaan, al prate se meastentiids net sa dúdlik as bygelyks de gielnekamazône. Foar in sûne fûgel yn 'e koai is in ferskaat dieet fan pellets, sied, farske griente en fruit nedich, tegearre mei genôch romte en boartersguod om te slopen.
Wytfoarholle-amazône

De **wytfoarholle-amazône** (*Amazona albifrons*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1788 troch de Sweedske natuerûndersiker Anders Sparrman publisearre.

## Skaaimerken

Mei in lingte fan likernôch 24 oant 26 sm is de wytfoarholle-amazône de lytste fan alle amazônepappegaaien. De fûgel is foar it grutste part grien mei swarte rântsjes oan 'e fearren. De namme ferwiist nei it wite plak op 'e foarholle. Om 'e eagen hinne hat de fûgel in reade kleur, dy't wol wat wei hat fan in bril. De krún is blau en de snaffel is ljochtgiel. Oars as by de measte oare amazônesoarten is der by dizze soarte wol in ferskil tusken de skaaien (seksueel dimorfisme): it mantsje hat in reade râne (spegel) op 'e skouder fan 'e wjuk, wylst dat by it wyfke hielendal grien is.

## Fersprieding en systematyk
De soarte komt foar yn in grut part fan Sintraal-Amearika, fan it westen fan Meksiko oant it noardwesten fan Kosta Rika. It habitat fariearret fan drûge tropyske bosken en savannes oant reinwâlden en kultuerlânskip. Se wurde faak sjoen yn lytse groepen fan 20 oant 30 fûgels, mar by in grut oanbod fan iten kinne de groepen wol útgroeie ta hûnderten fûgels.

De wytfoarholle-amazône wurdt yn trije ûndersoarten ferdield:

**Amazona albifrons albifrons* (Sparrman, 1788): de nominaatfoarm, dy't foarkomt fan it westen fan Meksiko oant it súdwesten fan Gûatemala.
**Amazona albifrons saltuensis* (Nelson, 1899): komt foar yn it noardwesten fan Meksiko (Sonora, Sinaloa). De blauwe kleur op 'e krún rint by dizze fûgel fierder troch oer de nekke en de rêch, en it grien hat faak in wat blauwige glâns.
**Amazona albifrons nana* (Miller, 1905): Dizze ûndersoarte komt foar fan it suden fan Meksiko oant it noardwesten fan Kosta Rika. Sa't de namme *nana* al seit, is it de lytste fan 'e trije; se binne sa'n 2 oant 4 sm koarter as de nominaatfoarm.

## Iten
De wytfoarholle-amazône yt in ferskaat oan fruchten, sied, nuten en beien. De soarte wurdt ek op plantaazjes en lânbougebieten oantroffen, dêr't se sykje nei mais en oare lânbougewaaks.

## Status
De fûgel is noch rûnom oanwêzich yn syn ferspriedingsgebiet en neffens de gegevens fan BirdLife International nimt de populaasje yn it wyld sels yn oantal ta. Hoewol't der lokaal noch wolris sprake is fan 'e fangst foar de fûgelhannel en it ferdwinen fan geskikt habitat, klassifisearret de IUCN de soarte as net bedrige (LC).

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de wytfoarholle-amazône in populêre fûgel fanwegen syn lytse grutte en syn yntelliginsje. Se kinne hiel aardich prate en lûden neidwaan, mar se steane ek bekend om harren skrille rop. Om't se frij lyts binne, wurde se faak holden troch minsken dy't net de romte hawwe foar de gruttere amazônesoarten.
Georg Wolfgang Carel Duco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1899-1985)

**Georg Wolfgang Carel Duco Baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg** (Paramaribo, 9 oktober 1899 – Arnhim, 13 april 1985) wie in Nederlânsk politikus út namme fan de CHU.

Hy wie in soan fan George Frederik Baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1864-1945) en Adriana Magdalena Snouck Hurgronje (1871-1955). Syn heit, berne yn Seelân, wie griffier oan it Hof fan Justysje yn Suriname en letter presidint fan it hof yn Middelburch.

Hy waard yn 1928 beneamd ta boargemaster fan de Sieuske gemeente Nieuw- en Sint Joosland. Yn 1934 folge syn beneaming ta boargemaster fan Gaasterlân. Om't der twifele waard oer syn hâlding foar de Dútske besetters oer, waard Siemand de Jong (kommandant fan de Nederlânske Binnenlânske Striidkrêften) koart nei de befrijing yn april 1945 beneamd ta waarnimmend boargemaster fan Gaasterlân. Koart dêrnei waard H.B. van der Goot (eardere wethâlder) dêr waarnimmend boargemaster. Yn april 1946 koe G.W.C.D. thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg syn âlde posysje weromnimme. 

Hy gie yn novimber 1964 mei pinsjoen en ferstoar yn 1985 yn de âldens fan 85 jier.

## Keppeling om utens
*  G.W.C.D baron thoe Schwartzenberg en HohenlansbergBurgemeester van Gaasterland van 15 mei 1934 – 31 oktober 1964 by www.gaasterlandinwo2.nl.
List fan boargemasters fan Gaasterlân

**List fan boargemasters fan Gaasterlân** fan de eardere Fryske gemeente Gaasterlân oant 1 jannewaris 1984. Op dy datum waarden de eardere gemeenten Gaasterlân, Sleat, en in lyts part fan Himmelumer Aldefurd, tegearre mei de doarpen Ealahuzen, Kolderwâlde en Aldegea, gearfoege ta de nije gemeente, dy't earst Gaasterlân hjitte, mar waans namme yn 1985 feroare waard yn Gaasterlân-Sleat.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Gaasterlân-Sleat
Wynboarstamazône

De **wynboarstamazône** (*Amazona vinacea*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1820 troch de Dútske biolooch Heinrich Kuhl publisearre.

## Skaaimerken
De wynboarstamazône wurdt likernôch 30 oant 36 sm lang. De fûgel falt op troch de prachtige wynreade kleur op it boarst, dêr't de soarte syn namme oan tanket. De fearren yn 'e nekke hawwe faak in ljochtblauwe glâns en swarte rântsjes, wat in soarte fan kraacheffekt jout. De foarholle en de team (tusken de snaffel en it each) binne read. De snaffel is opfallend read oan 'e basis mei in ljochte punt. De rest fan it fearrekleed is foar it grutste part grien. De iris is readbrún en de  eachring griis.

## Fersprieding en systematyk

De soarte komt foar yn it súdeasten fan Brazylje, it easten fan Paraguay en it uterste noardeasten fan Argentynje. It habitat bestiet benammen út subtropyske en tropyske bosken. Se hawwe in sterke foarkar foar bosken dêr't de Parana-pynbeam (*Araucaria angustifolia*) groeit, om't se it sied dêrfan graach ite.

Der wurde op dit stuit gjin aparte ûndersoarten erkend. De soarte wurdt as monotypysk beskôge. Hoewol't der lytse ferskillen yn grutte en kleuryntinsiteit wêze kinne tusken de ferskate populaasjes, binne dy net grut genôch om de soarte yn aparte ûndersoarten te ferdielen.

## Ekology
De wynboarstamazône yt sied, fruchten, blommen en knoppen fan beammen. It sied fan 'e *Araucaria*-pynbeam foarmet in wichtich part fan it dieet yn 'e perioade dat dizze beskikber binne.

## Status
De wynboarstamazône stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as bedrige (EN). De populaasje wurdt rûsd op mar in pear tûzen fûgels. De grutste bedriging is it ferlies fan habitat troch de kap fan bosk (foaral de pynbeamwâlden). Ek fan it yllegaal fangen foar de fûgelhannel hat de soarte slim te lijen hân.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de wynboarstamazône in bysûndere fûgel dy't foaral troch spesjalisearre kwekers holden wurdt. Se steane bekend as yntelliginte en frij rêstige fûgels, mar se kinne yn 'e briedtiid tige fûl en territoriaal wêze foar oare fûgels en harren fersoargers oer. Fanwegen harren kwetsbere status yn it wyld is de hannel yn dizze fûgels strang regulearre troch CITES (Bylage I). Kwekers besykje mei stamboekprogramma's in sûne reservepopulaasje op te bouwen om it útstjerren fan 'e soarte tefoarren te kommen. Yn in fûgelhok hawwe se in ôfwikseljend dieet nedich mei in grut ferskaat oan sied en mineralen om yn kondysje te bliuwen.
Readbrilamazône

De **readbrilamazône** (*Amazona pretrei*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1830 troch de Nederlânske biolooch Coenraad Jacob Temminck publisearre.

## Skaaimerken

De readbrilamazône wurdt likernôch 32 sm lang. De fûgel is foar it grutste part grien, mar falt op troch de felreade kleur op 'e foarholle, team en om 'e eagen hinne (de "bril"). De wjukken binne foar in part grien, mar de wjukbocht en de primêre dekfearren binne read, wylst de einen fan 'e slachpinnen swart oant donkerblau binne. De snaffel is hoarnkleurich, de poaten binne griisgiel, de eachring is wyt en de iris is oranje. It ferskil tusken de skaaien is mar lyts: it mantsje hat meastentiids mear read op 'e wjukken as it wyfke. By jonge fûgels is it read op 'e kop minder oanwêzich.

## Fersprieding
De soarte komt benammen foar yn it suden fan Brazylje, yn 'e steat Rio Grande do Sul, en yn dielen fan súdeastlik Paraguay en it uterste noardeasten fan Argentynje. It habitat fan 'e readbrilamazône is nau ferbûn mei de bosken fan 'e Brazyljaanske din (*Araucaria angustifolia*). Se libje yn 'e subtropyske en tropyske bosken, savannes en sompige gebieten op hichten tusken de 300 en 1.000 meter.

## Iten

De readbrilamazône is in spesjalist as it om iten giet. It dieet fan 'e soarte bestiet foar in hiel grut part (soms wol 90%) út it sied fan 'e Brazyljaanske dinnebeam. Om't dizze beammen op ferskillende tiden sied jouwe, lûke de fûgels yn grutte groepen troch it ferspriedingsgebiet om it oanbod fan iten te folgjen. Dêrnjonken ite se ek fruchten en sied fan oare beamsoarten, lykas de *Podocarpus*.

## Status
De readbrilamazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as kwetsber (VU). Troch de kap fan 'e spesifike dinnebosken sûnt de jierren 1970 hat der yn it ferline in foarse tebekgong west en de populaasje hat him foar in part wersteld. Takomstige bedrigingen binne de yllegale fûgelhannel en de fûgel bliuwt ôfhinklik fan it behâld fan syn leefgebiet.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de readbrilamazône seldsum fergelike mei guon oare amazônesoarten. Se steane bekend as rêstige en yntelliginte fûgels, mar se binne lestich te hâlden fanwegen harren spesifike dieet en de strange ynternasjonale wetjouwing (CITES I) dy't de hannel regulearret. Foar it fokken binne grutte fûgelhokken en spesjale nêstkasten nedich, dy't lykje op 'e natuerlike holtes fan 'e beammen.
Sint-Lusia-amazône

De **Sint-Lusia-amazône** (*Amazona versicolor*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1776 troch de Dútske biolooch Philipp Ludwig Statius Müller publisearre.

## Skaaimerken
De Sint-Lusia-amazône wurdt likernôch 43 sm lang en is dêrmei ien fan 'e gruttere amazônesoarten. De fûgel hat in hiel kleurich fearrekleed, sa't de spesifike namme *versicolor* al oanjout. De foarholle en de team binne blau, wat oergiet yn in ljochtere blauwe kleur op 'e wangen. De boppekant fan it fearrekleed is foar it grutste part grien mei swarte rântsjes. Opfallend is it reade plak op it boppeste diel fan 'e boarst. De ûnderkant hat in griene oant brúnige kleur. De slachpinnen binne blau en grien, en de sturtfearren hawwe giele punten. De snaffel is donkergriis mei in ljochte basis, de poaten binne griis lykas ek de eachring en de iris is oranje. Der binne gjin dúdlike ferskillen yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes.

## Fersprieding en systematyk
De soarte is endemysk foar it eilân Sint-Lusia yn it Karibysk Gebiet en komt dêr allinnich foar yn 'e bercheftige reinwâlden yn it sintrale diel fan it eilân. It habitat bestiet út fochtige, heechlizzende bosken dêr't genôch beammen binne om yn te nêstelen en te sliepen.

De fûgel is monotypysk.
## Iten
De Sint-Lusia-amazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien fan beammen dy't yn it reinwâld foarkomme. Se binne foar harren iten hielendal ôfhinklik fan it behâld fan de lânseigen floara op it eilân.

## Status
De Sint-Lusia-amazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as kwetsber (VU). Yn 'e jierren 1970 wie de fûgel hast útstoarn, mei noch mar sa'n 100 oant 150 bisten yn it wyld. Troch in tige súksesfol beskermingsprogramma fan 'e oerheid fan Sint-Lusia en de Durrell Wildlife Conservation Trust is de populaasje wer tanommen nei sa'n 500 oant 1.000 fûgels. De grutste bedriging bliuwt de ferneatiging fan it habitat troch orkanen en de kap fan bosken, tegearre mei it beheinde ferspriedingsgebiet. De fûgel is it nasjonale symboal fan Sint-Lusia.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de Sint-Lusia-amazône tige seldsum. Der binne mar in pear fûgels bûten it eilân te finen, meastentiids yn spesjalisearre fokprogramma's fan dieretunen. De fûgel wurdt strang beskerme en mei net foar de kommersjele hannel ferkocht wurde.
Sint-Finsintamazône

De **Sint-Finsintamazône** (*Amazona guildingii*) is in pappegaai-eftige út de famylje fan 'e pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard foar it earst yn 1837 troch de Ierske biolooch Nicholas Aylward Vigors publisearre.

## Skaaimerken
De Sint-Finsintamazône wurdt likernôch 41 sm lang. De fûgel hat in grut ferskaat oan kleuren yn it fearrekleed, dat oer it generaal brún- oant brûnskleurich is. De kop is wyt- oant gielich fan kleur, dat op 'e wangen en de krún oergiet yn blau. De wjukken binne hiel kleurich: de dekfearren binne giel (oant oranjebrún) en de slachpinnen binne blau. De blauwe sturt hat in brede giele einbân. De snaffel is griiswyt, de poaten binne griis en de iris is oranje. Der binne twa kleurfoarmen bekend: ien dy't mear brûnskleurich is en ien dy't mear griene tinten yn it fearrekleed hat.

## Fersprieding
De soarte is endemysk foar it eilân Sint-Finsint yn 'e Karibyske See. De fûgel libbet dêr yn 'e fochtige berchwâlden yn it sintrale diel fan it eilân, op hichten tusken de 125 en 1.000 meter. Se hawwe in foarkar foar it tichte blêdetek fan 'e beammen yn it reinwâld.

## Iten
De Sint-Finsintamazône yt benammen fruchten, sied, nuten en beien fan ferskate beamsoorten út it reinwâld. Se spylje in wichtige rol by de fersprieding fan sied op it eilân.

## Status
De Sint-Finsintamazône wurdt troch de IUCN klassifisearre as kwetsber (VU). Yn 'e jierren 1980 wie de populaasje lytser as 500 bisten, mar troch strange beskerming is it oantal wer sa'n 750 oant 1.000 fûgels yn it wyld. De grutste bedrigingen foar de soarte binne it ferlies fan habitat troch de kap fan bosken en de gefolgen fan fulkaanútbarstings fan 'e La Soufrière, dy't it leefgebiet op it eilân folslein ferneatigje kinne. Ek orkanen foarmje in konstant gefaar foar de lytse populaasje. De fûgel is it nasjonale symboal fan it lân Sint-Finsint en de Grenadinen.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de Sint-Finsintamazône in tige seldsume amazônesoarte. Om't de fûgel sa slim bedrige wurdt, falt er ûnder de strangste beskerming (CITES I). Der binne bûten it eilân mar in pear fûgels te finen yn spesjalisearre fokprogramma's, lykas op Barbados en yn guon grutte dieretunen yn Europa.