open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sibearyske barok

De **Sibearyske barok** is in fariant yn 'e Russyske barokke boustyl en waard by de bou fan 18e-iuwske religieuze gebouwen yn Sibearje tapast. De Sibearyske barok hat eleminten út de Oekraynske barok en yn guon gefallen ek út it Tibetaanske boeddhisme. 

## Beskriuwing
Yn 'e 17e iuw wiene der noch gjin stiennen gebouwen yn Sibearje. Allinne it kremlyn fan Tobolsk en it Kleaster fan de Mem Gods fan it Teken yn Abalak hiene stiennen gebouwen. Dat wiene gebouwen yn in styl dy't yn dy tiid dominant wie yn 'e Russyske arsjitektuer. It ierste stiennen gebou  yn Tjûmen wie de yn de Sovjet-tiid ferneatige Ferkundigingstsjerke (1700-1704), dy't yn 'e styl fan de Narysjkin-barok boud waard. Fuort dêrnei waard yn Tjûmen it Trijeienheidskleaster boud, dat dúdlike ynfloeden fan 'e Oekraynske barok hat. De ferklearring dêrfoar is dat in soad Sibearyske tsjerkelieders út dy tiid fan Oekraynske oarsprong wiene.

Mei't der mear stiennen tsjerken yn Sibearje boud waarden, ûntstie út de besteande Russysk-barokke boustilen (lykas de Narysjkin-barok en de Oekraynske barok) in typysk Sibearyske fariant troch tafoeging fan oare eleminten. De 18e-iuwske Sibearyske barokke tsjerken binne boud sûnder pylders of pilasters. Karakteristyk foar de Sibearyske barok binne de opinoar stapele folumes lykas dy ek by stoepa's oantroffen wurde. De gebouwen binne fersierd mei dekoraasjes fan Easterske oarsprong, lykas de lansetfoarmige listen, mar ek boeddistyske motiven as it tsjel fan Dharma (Dharmachakra) binne oanwêzich. De refter en de klokketoer steane oan 'e westlike kant.

Yn 1803 wiene der yn Sibearje 115 stiennen tsjerken, wêrfan't it grutste diel de Sybearyske barok fertsjintwurdige. Dy gebouwen wiene fral yn 'e stêden Irkûtsk, Tobolsk, Tomsk en Tjûmen te finen. De oarspronklike ynterieurs binne hast oeral yn 'e Sovjet-tiid ferneatige en allinne yn Irkûtsk is yn 'e Krúsferheffingstsjerke noch in foarbyld fan in folslein orizjineel ynterieur bewarre bleaun.

## Ofbylden tsjerken yn 'e Sibearyske barok

Ofbyld:Verkhoturye TrinityCathedral DJI 0136.jpg|*[[Trije-ienheidskateraal (Verchotoerje)]]*
Ofbyld:Karpinsk PresentationCathedral 0177.jpg|*Presintaasjekatedraal, Karpinsk*
Ofbyld:Воскресенская церковь , Томск.jpg|*[[Opstanningstsjerke (Tomsk)|Opstanningstsjerke, Tomsk]]*
Ofbyld:Храм, вид от филармонии.JPG|*Ferlossertsjerke, Tjûmen*
Omgong fan Itaalje 1983

De 66ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 12 maaie oant en mei 5 juny 1983. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Brescia in stêd yn Noard-Itaalje westlik fan de Gardamar. It is de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De einstreek lei yn Udine, haadstêd fan de provinsje mei deselde namme yn de autonome regio Friûly-Julysk Feneesje.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Van Swinderen

**Van Swinderen** (ek: **Gerlacius van Swinderen** en: **De Marees van Swinderen**) is in geslacht dêr 't leden fan sûnt 1817 ta de Nederlânske adel hearre.

## Skiednis
De stamrige begjint mei Johan van Swinderen dy 't om 1554 hinne berne waard, nei alle gedachten tinjitter en koperslagger wie, yn 1598 boarger fan Sutfen en dêr yn 1619 ferstoar. By Keninklik Beslút fan 27 desimber 1817 waarden twa leden fan it laach ferheft yn de Nederlânske adel.

## In oantal telgen
*Prof. Theodorus van Swinderen (1784-1851), heechlearaar
*Jhr. Gerard Regnier Gerlacius van Swinderen (1804-1879), grytman en boargemaster
*Jhr. mr. Oncko Quirijn Jacob Johan van Swinderen (1812-1870), abbekaat
*Jhr. Jan Hendrik Frans Karel van Swinderen (1837-1902), lid fan de Twadde Keamer en fan de Earste Keamer
*Jhr. mr. Petrus Johannes van Swinderen (1842-1911), jurist en fisepresidint fan de Ried fan Steat
*Jhr. mr. Reneke de Marees van Swinderen (1860-1955), minister en diplomaat
Omgong fan Itaalje 1982

De 65ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 13 maaie oant en mei 6 juny 1982. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Milaan, de haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije. Teffens is it de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Verona. 

De einstreek lei yn Turyn, in stêd dy't súdwestlik fan Milaan leit en noardwest fan Savona en is de haadstêd fan de regio Piëmont en de provinsje Turyn.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Gloster Gauntlet

De **Gloster Gauntlet** wie in ienpersoans twaddekkerjager ûntwurpen en produsearre troch de Britske fleantúchbouwer Gloster Aircraft yn de jierren 1930. It wie it lêste gefjochtsfleantúch fan de Royal Air Force (RAF) mei in iepen cockpit en ek de op ien nei lêste twaddekker gefjochtsfleantúch yn tsjinst fan de RAF.

## Skiednis

De Gauntlet wie it wichtichste jachtfleantúchtype yn de Royal Air Force yn de jierren 1930 en wie ornearre as ferfanging foar de Bristol Bulldog en wie ûngefear 50 myl/o rapper as dy en swierder bewapene. Yn maaie 1935 waard No. 19 Squadron de earste ienheid dy ’t de Gauntlet I ûntfong. Yn 1937 wiene der mar leafst 14 squadrons fan de Britske loftmacht mei útrist. De ûntwikkelingsskiednis fan it tastel is behoarlik kompleks. Der wiene trije oanbestegings nedich foardat it tastel as produksjemodel ôflevere waard. By earste oanbesteging waard in relatyf komplisearre folslein metalen konstruksje presintearre, mar der wie de RAF nei wei fan. De Gloster Gauntlet oertsjûge ek net yn de twadde oanbesteging. Tsjin de tiid dat it úteinlik mei sukses troch de tredde oanbesteging kaam en der in oarder foar 24 fleantugen foar de RAF pleatst wie, wie Gloster al ûnderdiel fan de Hawker-Siddeley Group.

De earste modellen waarden Gloster Gauntlet MkI neamd en hiene in twablêdige Watts-propeller fan hout. It haadmodel wie lykwols de Gloster Gauntlet MkII mei in trijeblêdige metalen Fairey-Reed propeller. Der waarden yn totaal 24 MkI en 204 MkII produsearre. 

Tsjin 1936 begûn de RAF mear avansearre gefjochtsfleantugen oan te skaffen, lykas de Gloster Gladiator, Hawker Hurricane en Supermarine Spitfire, en stadichoan ferfongen dy de Gauntlet. As gefolch dêrfan waarden Gauntlets meastentiids oerbrocht nei krekt oprjochte ienheden en tsjinnen se as harren earste útrissing sadat se traine koene foardat se modernere gefjochtsfleantugen krigen. Der waard ek besletten om in grut tal Gauntlets nei fiere, ôfhandige parten fan it Britske Ryk te skypjen, bygelyks om trije RAF-squadrons út te rissen dy 't yn it Midden-Easten stasjonearre wiene. 

Santjin Gauntlets II's waarden yn lisinsje produsearre yn Denemarken,  wylst 25 eardere RAF-masines levere waarden troch Súd-Afrika levere waard yn it ramt fan de stipe oan Finlân yn 1940, dat ferwikkele wie yn de Winteroarloch tsjin de Sovjet-Uny. Se wiene doe al ferâldere, mar waarden troch de Finnen brûkt as avansearre trainers. 

## Produksje
**Oantal Gloster Gaunlets oannaam troch de RAF :**

## Technyske gegevens

## Bewarre tastellen
De iennichste loftweardige Gauntlet Mk II fan 'e wrâld is de OH-XGT yn Finlân. Hy stiet op fleanfjild Kymi by Kotka en wurdt geregeld tentoansteld op airshows. De orizjinele motor is ferfongen troch in Alvis Leonides mei 520 pk.
Grutte Synagoge (Tomsk)

De **Grutte Synagoge** of de **Koarsynagoge** is in synagoge yn it Leninski-rajon fan Tomsk (Russysk: Томская Хоральная Синагога; *Tomskaja Choralnaja Sinagoga*), Ruslân. It is mei de synagoge fan Irkûtsk ien fan 'e âldste synagoges fan Sibearje.

## Skiednis
De skiednis fan 'e synagoge yn Tomsk sette yn 1850 útein, doe't in earste houten synagoge boud waard. Dy waard in heale iuw letter yn 1902 ferfongen troch in stiennen gebou fan twa ferdjippings. De synagoge waard op 15 septimber 1902 offisjeel yn gebrûk nommen.

Yn 1929 waard de synagoge yn opdracht fan 'e Sovjet-autoriteiten sletten en oant 1999 krige it gebou ferskillende funksjes. Ynearsten wie it in bioskoop, doe in militêre skoalle en op it lêst in regionale rjochtbank. 

Sûnt 1992 mocht de mienskip yn oerlis mei de regionale rjochtbank op jûntiden wer gebrûk meitsje fan it gebou. Mei stipe fan 'e gûverneur fan 'e oblast en in tal organisaasjes frege de mienskip om de erkenning fan 'e rjochten op it gebou en de ferhûzing fan 'e regionale rjochtbank. It duorre noch oant 1999 dat nei it beslút fan 'e lokale oerheid it gebou, dat yn 'e lêste 70 jier nea renovaasjes ûndergien hie, werom jûn waard oan 'e joadske mienskip.

Yn desimber 2002 begûn de restauraasje fan it gebou, dy't yn desimber 2010 foltôge wie. Op 8 desimber 2010 waard de synagoge wer iepene. 

Oan it ein fan 'e iepeningsseremoanje waard by de synagoge de earste stien lein foar in joadske skoalle. Op 12 septimber 2021 waard it nije Kulturele Sintrum iepene, dêr't de skoalle en oare edukative aktiviteiten in ûnderdiel fan foarmje.

Yn 2018 waard ek de saneamde Soldatesynagoge oan 'e mienskip werom jûn. It is ien fan 'e seldsume houten synagoges yn 'e wrâld, dy't noch besteane.
Petrus- en Pauluskatedraal (Tomsk)

De **Petrus- en Pauluskatedraal** (Russysk: Петропавловский собор; *Petropavlovski Sobor*) is in oan 'e apostels Petrus en Paulus wijde otterdokse tsjerke yn 'e Sibearyske stêd Tomsk, Ruslân. 

## Skiednis
De katedraal waard boud op in heuvel mei útsjoch op 'e rivier de Usjaika. Dat plak waard sûnt de 17e iuw de 'Heuvel fan Mûchi' neamd, nei in ta ynkear kommen bandyt, dy't om 'e iuwwikseling fan 'e 17e nei de 18e iuw de bosken dêr ûnfeilich makke. Foar de bou fan 'e hjoeddeiske katedraal stie dêr in houten kapel.  

De katedraal waard oan it begjin fan 'e 20e iuw yn 'e Russyske neobyzantynske styl boud neffens it ûntwerp fan 'e arsjitekt Andrei Langer. It oan 'e hillige apostels Petrus en Paulus wijde haadalter waard yn 1911 ynwijd. De súdlike apsis waard oan Jehannes de Doper wijd en de noardlike oan 'e Berte fan 'e Mem Gods. 

Sûnt 1938 wiene de tsjerklike aktiviteiten yn 'e tsjerke troch de kommunistyske autoriteiten ferbean. De eardere tsjerke waard yn 1940 in opslachplak foar in stokerij. De tsjerke waard yn 1944 of 1945 op 'e nij iepene foar de earetsjinst. Mei de âldleauwige Trije-ienheidstsjerke wie de Petrus- en Paulustsjerke fan 1950 oant 1990 de iennige iepen otterdokse tsjerke fan Tomsk.
Untsliepeniskatdraal (Tomsk)

De **Untsliepeniskatedraal** (Russysk: *Uspenski sobor*) is de katedrale tsjerke fan it âldleauwige-otterdokse bisdom Tomsk-Jenisei yn 'e Sibearyske stêd Tomsk, Ruslân. De tsjerke is in houten monumint.

## Skiednis
De earste âldleauwige tsjerke fan Tomsk waard tsjin 'e ein fan 'e 18e/begjin 19e iuw boud oan 'e igge fan 'e Tom, tichteby de Epifanytsjerke. Dy tsjerke waard lykwols ûnder tsaar Nikolaas I ferneatige.

Yn 1884 wiene der wer gearkomsten fan 'e âldleauwigen en yn 1907 waard de mienskip registrearre en twa jier letter útein set mei de bou fan in nije tsjerke oan 'e Ulitsa Aleksei Aleksandrovskaja, hjoed-de-dei de Ulitsa Jakovleva. Op 22 septimber 1913 waard de tsjerke troch de biskop Iosaf (Sûravlev) ynwijd. Syn earste rektor wie Trifon Grigorovitsj Sûchov. Yn 1920 waard Trifon ûchov muonts ûnder de namme Tichon en biskop fan it bisdom Tomsk-Jenisei. De tsjerke waard sadwaande de katedraal fan it bisdom fan de âldleauwigen. 

Mei de tanimmende ûnderdrukking fan 'e godstsjinst yn Ruslân, dûkte Tichon sûnt april 1932 ûnder yn ien fan 'e âldleauwige hermitaazjes op 'e Narym-taig, mar hy waard yn 1933 oppakt en feroardiele ta sân jier wurkkamp. Doe't de Stalinistyske ferfolgings op syn slimst wiene, waard Tichon op 26 novimber 1937 op 'e nij arrestearre en op basis fan artikel 58-(paragraaf) 10 ta de dea feroardiele. Hy waard op 15 desimber 1937 deasketten. Biskop Tichon waard yn 2003 lokaal hillich ferklearre. 

Mei de dea fan biskop Tichon waard it âldleauwige bisdom opheft, mar de tsjerke bleau ynearsten iepen. Yn 1941 waard de tsjerke dochs noch sletten en yn gebrûk nommen as pakhûs, mar yn 1944 mocht de tsjerke wer iepene wurde as de iennige âldleauwige tsjerke fan 'e oblast Tomsk.

Sûnt maaie 2003 waard in grutte renovaasje fan 'e tsjerke útfierd, foltôge yn 'e jierren 2010. Yn 2015 waard it bisdom Tomsk-Jenisei op 'e nij oprjochte en sûnt is de tsjerke wer in katedraal.

## Arsjitektuer
De tsjerke bestiet út in houten gebou mei fiif koepels yn Russyske styl, in refter en in klokketoer mei in tintedak. De arsjitektuer fan 'e timpel is foar it grutste part noch oarspronklik.
Epifanykatedraal (Tomsk)

De **Epifanykatedraal** (Russysk: Богоявленский собор, *Bogojavlenski sobor*) is in katedraal yn 'e Sibearyske stêd Tomsk. 

## Skiednis
De Epifanykatedraal is ien fan 'e âldste tsjerken yn Tomsk. De tsjerke ferfong de tsjerke, dy't yn 1630 as in houten tsjerke boud waard. Yn it ramt fan de oprjochting fan in bisdom waard dy tsjerke yn 1666 in katedraal. De houten tsjerke waard ferskillende kearen troffen troch brân, mar hieltiten wer opboud. 

De hjoeddeiske barokke katedraal fan twa ferdjippings waard yn 1777 boud. 

Yn 1922 waard de rektor fan 'e tsjerke by it yn beslach nimmen fan de tsjerklike wearden arrestearre, om't dy derfan beskuldige waard saken efter te hâlden.  

De tsjerke, dy't al yn 1920 ûnteigene wie, bleau noch aktyf oant 1930, doe't de earetsjinst ferbean waard en yn it gebou in fabryk ûnderbrocht waard. Nei't de tsjerke yn 1946 oan in skuonnefabryk oerdroegen waard wie it gebou hast net mear as tsjerke te werkennen. De tuorren waarden ôfbrutsen en op de fjouwerhoekige ûnderbou waarden lege piramidedakken set. Ek waarden der gebouwen oan tafoege en de foarmen fan 'e ramen feroare. 

Nei de weromjefte oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke fûn sûnt 1997 in restauraasje en rekonstruksje plak, dy't troch de oblast Tomsk betelle waard. Yn it jier 2000 wie it wer safier dat de tsjerke yn gebrûk nommen wurde koe.

## Reliken
Yn 'e tsjerke wurdt in relyk fan Sint-Pantaléon bewarre, dy't yn 'e 3e iuw libbe. Yn it alter fan 'e katedraal hinget in krúsbyld mei in stjer weryn in stikje hout fan it krús dêr't Jezus oan krusige waard. Sûnt 2003 is de katedraal yn it besit fan de replika fan in ikoan, dy't yn 'e Sovjet-tiid ferlern gien is en by de stifting fan 'e stêd troch Boris Godûnov skonken wie foar de earste tsjerke fan Tomsk. It oarspronklik troch Andrei Rûbljov skildere ikoan fan 'e Libbenjaande Trije-ienheid waard oant yn de lytste details rekonstruearre, sels de skuorren, gatten en spoaren fan restauraasjes dy't yn 'e rin fan seis iuwen ûnstien wiene waarden mei de heechste krektens reprodusearre.
Koolhoven Heidevogel

De **Koolhoven Heidevogel** wie in eksperimintele fleanmasine, in dûbeldekker, út de pioniersfaze fan de loftfeart. It Canard-tastel mei triuwpropeller waard streekrjocht ôflaat fan de Frânske Farman III. De earste flecht wie op 7 maart 1911 yn Soesterberg. 

Yn 1911 wie Frits Koolhoven bedriuwslieder wurden fan de krekt oprjochte *[[Maatschappij voor Luchtvaart]]* dy 't fleandemonstraasjes joech op fleankamp Ede en fleanfjild Soesterberg. It úteinlike doel wie dat der, njonken in fleanoplieding, ek fleantugen boud waarden. Sadwaande gie konstrukteur Koolhoven oan de slach en boude de *Heidevogel*. Dat tastel wie tige basearre op de Farman III mei wat modifikaasjes oan de fleugels en bestjoeringsflakken. De wichtichste oanpassing wie dat de piloat fan de Koolhoven Heidevogel, yn de iepenloft foar de fleugel, noch wat beskerming hie tsjin de wyn troch in spesjaal foarme kûp.

De *Heidevogel* wie lykas it Farmanorizjineel makke fan hout mei fleugels fan linnen bespand. De triuwpropeller waard oandreaun troch in Gnome Omega rotaasjemotor fan 50 pk.

## Spesifikaasjes
* Type: **Koolhoven Heidevogel**
* Rol: Eksperimint út de pioniersfaze
* Oflaat fan: Farman III
* Bemanning: 1
* Lingte: 11,90 m
* Spanwiidte: 17,35 m
* Maksimum gewicht: 750&nbsp;kg
* Motor: 1 × Gnome Omega sânsilinder rotaasjemotor, 50&nbsp;pk (37&nbsp;kW)
* Propeller: triuwpropeller mei twa blêden
;Prestaties:
* Maks. faasje: 65&nbsp;km/o

## Keppeling om utens
*  Alex den Ouden, Koolhoven Heidevogel
Opstanningstsjerke (Tomsk)

De **Tsjerke fan 'e Opstanning** (Russysk: Воскресенская церковь; *Voskresensjaya tsjerkov*) is in russysk-otterdoks tsjerkegebou yn 'e stêd Tomsk yn Ruslân. De tsjerke stiet op in heuvel, dy't deselde namme hat as de tsjerke. De tjerke heart ta de moaiste foarbylden fan 'e Sibearyske barok.

## Skiednis
Oarspronklik waard de tsjerke yn 1626 fan hout boud op de grûn fan it Untsliepeniskleaster, dat yn dat jier opheft waard. Stifter fan de tsjerke wie Syprianus, sûnt 1620 de earste biskop fan Tobolsk-Sibearje, dêr't Tomsk doe ûnder foel. Fanwegen brekfalligens en brannen moast de tsjerke ferskillende kearen op 'e nij boud wurde. Sa ek yn 1789, doe't Egor Domonevski en Petrov Baranov besletten om de tsjerke fan stien wer te bouwen. Dy tsjerke waard yn 1807 foltôge en stiet noch jimmeroan op syn plak.

Tsjin it ein fan de 19e iuw waard de boppetsjerke ferboud en ferwaarming oanbrocht. Dat wie mooglik troch jeften fan parochianen en rike keaplju fan 'e stêd. 

Yn 1897 waard in aparte klokkestoel foar de goed 16 ton swiere tsaarklok tafoege.

## Sovjettiid
Njonken de tsjerke waarden yn 1922 alle weardefolle saken lykas krusen, de kroanluchters, de liturgyske saken en oare saken fan wearde yn beslach nommen. De tsareklok waard yn 1930 ferwidere en tegearre mei oare klokken fan Tomsker tsjerken omraand.  

De plondere tsjerke waard op 4 augustus 1936 sletten, mar op fersyk fan de parochianen 21 dagen letter wer iepene. Op 3 novimber dat jier waard de tsjerke lykwols definityf sletten. Sûnt krige it gebou ferskillende funksjes en tsjinne it gebou as garaazje en pakhûs foar nôt. Yn 1940 drige de ôfbraak fan de hiele tsjerke. De klokkestoel, houten gebouwen en it hek om 'e tsjerke binne doe ferneatige, mar ta de sloop fan de de tsjerke kaam it net. Yn 'e oarlochsjierren waarden oerheidsargiven út it fiere easten fan it lân yn 'e tsjerke opslein, foar it gefal dat Japan de Sovjet-Uny oanfalle soe. 

Op fersyk fan 'e lokale autoriteiten joech it Ministearje fan Kultuer fan 'e Russyske Sosjalistyske Federative Sovjetrepublyk yn 1977-1979 jild foar de restauraasje fan 'e Opstanningstsjerke as ien fan 'e meast opfallende monuminten fan de Sibearyske stienarsjitektuer. Allinne de gevels fan it gebou waarden restaurearre, it ynterieur koe net restaurearre wurde om't dat noch brûkt waard as argyf.

## Weriepening

De tsjerke waard yn 1995 wer oerdroegen oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke en op 16 augustus 1995 op 'e nij ynwijd en der folge doe in nije restauraasje.

De klokkestoel waard yn 2000 rekonstruearre en yn 2004 waard in replika fan de tsareklok werom hongen yn 'e klokkestoel.

## Sjoch ek
* Sacharías- en Elisabettsjerke (Tobolsk)
Koolhoven F.K.50

De **Koolhoven F.K 50** wie in passazjiersfleantúch boud troch fleantúchfabryk Koolhoven. It wie in konvinsjonele twamotoarige heechdekker mei de motors yn de fleugels. De romp wie makke fan stielen buizen mei bespant mei linnen, de fleugels en fleugelbeklaaiïng wiene fan hout. It fêste lâningsgestel bestie út twa tsjillen befêstige ûnder beide motorgondels en in sturttsjil.

De F.K.50 waard ûntwurpen om oan de spesifikaasjes fan de Switserske loftfeartmaatskippij Swiss Alpar te foldwaan. It earste tastel begûn yn oktober 1935 mei in wyklikse lineflecht tusken Bern en lofthaven Croyden (Londen).

## Farianten
Fan de F.K.50 binne der twa boud. In tredde tastel, type F.K.50 A, hie in sturt mei twa fertikale sturtflakken, in wat langere noas en gruttere tsjillen. Dat tastel hat fan 1947 ôf noch kommersjeel flein yn Libearia oant it yn 1962 ferûngelokke flak by Monrovia. 

In militêre fariant, de F.K.50B bommewerper, kaam nea fierder as de tekentafel. 

## Spesifikaasjes

* Type: Koolhoven F.K.50
* Untwerper: Frits Koolhoven
* Bemanning: 2
* Passazjiers: 8
* Lingte: 14,0 m
* Spanwiidte: 18,0 m
* Hichte: 3,7 m
* Gewicht leech: 2730 kg
* Maks. gewicht: 4250 kg
* Motor: 2 × Pratt & Whitney Wasp Junior T1B njoggensilinder stjermotor, 400 hk
* Propeller: Twa blêden mei fariabele faasje
* Oantal makke: 3
;Prestaasjes:
* Krúsfaasje: 255 km/h
* Maks. faasje: 265 km/o
* Lâningsfaasje: 95 km/o
* Tsjinstplafond: 5500 m (1800 m op 1 motor)
* Klimfaasje: 4,75 m/s
* Fleanberik: 1000 km
Foarbeatsjerke (Tomsk)

De **Foarbeatsjerke**, of krekter: de **Tsjerke fan de Foarbea fan de Jongfaam Marije, keniniginne fan 'e Hillige Roazekrâns** (Russysk: Храм Покрова Пресвятой Богородицы Царицы Святого Розария; *Chram Pokrova Presvjatoi Boporoditsy Svjatogo Rozarija*) is in roomske tsjerke yn Tomsk, Ruslân. De tsjerke falt ûnder it katolike bisdom Novosibirsk en wurdt troch Jezuïeten beheard. By de tsjerke is in roomsk gymnasium.

Sûnt 1978 is de tsjerke in beskermd monumint fan regionale betsjutting. 

## Skiednis
Tomsk wie it histoaryske sintrum foar de katolike mienskip fan Sibearje. De mienskip bestie sûnt de 17e iuw út ferballe Poalen, Wyt-Russen en Litouwers út it Poalsk-Litouske Mienebest. Sûnt de 19e iuw waard de mienskip oanfolle mei ballingen nei de Napoleontyske oarloggen en de ûnderdrukking fan de Poalske opstannen yn 1830 en 1863. Dêrfandinne wurdt de tsjerke troch ynwenners ek faak troch ynwenners de 'Poalske tsjerke' neamd. De nei Tomsk ferballe Frânske diplomaat greve Aleksandr Masjinski wie inisjatyfnimmer fan de bou fan de tsjerke. Yn 1833 wie de tsjerke neffens in ûntwerp fan de Russysk-Dútske arsjitekt Karl Gustavovitsj Turski foltôge en op 7 novimber 1833 fûn de konsekraasje fan de alderearste katolike tsjerke fan West-Sibearje plak. Yn 1856 waard by de tsjerke in klokketoer foar trije klokken boud neffens it ûntwerpen fan Gavriil Batenkov. 

Yn 1862 krige de Foarbeatsjerke ek in oargel.

Oan it begjin fan 'e 20e iuw wie de parochy ien fan de grutste katolike parochy's fan Sibearje. It tal parochianen wie doe likernôch 15.000 en de parochy bestie út ferskillende nasjonaliteiten. Yn 1902 krige de tsjerke in nij oargel. 

## Sovjet-tiid
Nei de revolúsje bleau de tsjerke noch in skoft iepen. Mar yn 1938 waard it gebou sletten en oerdroegen oan it ferlet fan it folk. De liturgyske foarwerpen, de bylden, de argiven en it oargel ferdwûnen sûnder in spoar efter te litten. Letter brûkten de NKVD en in sweeffleantúchklub it gebou. De tsjerke waard lykas oare roomske tsjerken yn Ruslân lykwols nea bot ferboud en nei in lange restauraasje waard yn 1979 it planetarium yn it gebou ûnderbrocht.

## Weromjefte
Nei de fal fan it kommunisme libbe de Roomsk-Katolike Tsjerke yn Ruslân wer op. De tsjerke waard yn 1990 oan de katolike parochy weromjûn en op 6 oktober waard it gebou wer ynwijd.  

De parochy besit noch trije gebouwen by de tsjerke: twa gebouwen fan in katolyk gymnasium en in parochyhûs, dêr't oant 2016 in opfanghûs fan 'e Susters fan Mem Teresia wie om minsken fan 'e alkoholferslaving te helpen. It gymnasium bestiet sûnt 1993. 

## Arsjitektuer
De tsjerke is ûntwurpen yn 'e styl fan it let-Feneesjaanske klassisisme út de 17e-18e iuw. Ynearsten hie it gebou  in rjochthoekich grûnplan mar nei in ferbouwing yn 'e jierren 1880 waard oan beide kanten útwreide, sadat it grûnplan krúsfoarmich waard. Sûnt is der neat mear feroare. 

De preekstoel en it alter is fersierd mei fykwurk fan Vladimir Zacharov.
Koolhoven F.K.46

De **Koolhoven F.K.46** wie in Nederlânske twaddekker lesfleantúch út de jierren tritich, ûntwurpen en boud troch Fleantúgefabryk Koolhoven. De earste flecht fan dizze ienmotoarige twasitter wie yn 1933. Der binne op syn minst 13 tastellen fan dit type produsearre.

## Untwerp en skiednis

De F.K.46 wie in dûbeldekker mei twa tandem sitplakken, ferdield oer twa iepen cockpits. De fleugels en romp waarden byinoarholden troch fleugelstilen en spantrieden. It fêste lâningsgestel hie fearren en skokbrekkers. It earste folslein houten prototype fleach foar it earst yn 1933, en waard oandreaun troch in 115 hk Cirrus Hermes-motor. Lettere typen waarden útrist mei in 130 hk Havilland Gipsy Major motor. In twadde prototype hie in romp makke fan metalen buizen en wie foarsjoen fan in lange ferskobere pleksyglês cockpitkape. De F.K.46 hie in komfortabel en dosyl fleangedrach, wat dat type geskikt makke as lestastel. It tastel waard beheind produsearre, yn 1934 waarden fjouwer oanskaft troch de *Nationale Luchtvaart School*. Ien fleantúch waard prebearre troch de Loftfeartôfdieling fan it Nederlânske leger, mar dat late net ta ferfolchoarders, omdat der úteinlik keazen waard foar de Fokker S.IX trainer.

Yn 1935 waard in ferzje mei in leger gewicht, oantsjut as F.K.46 L, boud. Dy waard oandreaun troch in 95 pk (71 kW) *Walter Minor*- motor. It wie it iennige tastel fan dit type dat boud waard.

De measte F.K.46's oerlibben de Dútske ynfal yn Nederlân yn maaie 1940 net. Ien waard nei Súd-Afrika oerbrocht foar gebrûk troch de Súd-Afrikaanske loftmacht. 

## Spesifikaasjes

### Algemiene kenmerken
* Bemanning: 2
* Lingte: 7,30 m (23 ft 111/2 in)
* Spanwiidte: 8 m (26 ft 3 in)
* Brutogewicht: 870 kg
* Motor: 1 × de *Havilland Gipsy Major* luchtkuolle fjouwersilinder linemotor, 97 kW (130 hk)
* Earste flecht: Ein 1933
* Oantal boud: 13+

### Prestaasjes
* Maks. faasje: 175 km/o (109 mph)
* Tsjinstplafond: 4750 m
* Fleanberik: 590 km

## Sjoch ek
* Fokker S.IX
* de Havilland Tiger Moth
* Stampe en Vertongen SV.4
* Bücker Bü 131

## Keppelingen om utens
* The Aviation Safety Network
* F.K.46 op Jonkerweb
* Alex den Ouden Koolhoven F.K.46 (foto's en tekeningen)
Stuart Martin

**Stuart Martin** (Ayr, 8 jannewaris 1986) is in Skotske akteur. Hy is bekend fan zijn rollen yn it Channel 4 dramakomeedzje *Babylon* (2014), de histoaryske drama's *Medici: Masters of Florence* (2016), *Jamestown* (2017-2019), en *Miss Scarlet and The Duke* (2020-no).

Hy studearre drama oan it *Royal Conservatoire of Scotland* yn Glasgow.

## Persoanlik libben
Syn frou Lisa McGrillis is ek aktrise; se moeten inoar op in krystfeest yn de bar fan it National Theatre yn Londen. Se ha twa bern.

## Filmografy
### Film

### Telefyzje
Obernkirchener sânstien

**Oberkirchener sânstien** is in type sânstien dat wûn wurdt út stiengatten yn de omkriten fan it Dútske plak Obernkirchen, yn de Landkreis Schaumburg, dielsteat Nedersaksen. De heuvelrêch, dêr 't de winning fan it materiaal is, hjit Bückeberg en leit eastlik fan Obernkirchen.
Omdat it materiaal oant likernôch 1950 faak oer de Weser nei de stêd Bremen skipe waard, hjit it ek wol **Bremer sânstien**

Der wurde faak fossilen of spoaren fan fossilen yn dizze sânstienlagen fûn, lykas de spoaren fan dinosaurussen dy 't yn 2007 yn de sânstienútgraverij fan Obernkirchen fûn waarden.

Geologysk is it in sânstiensoarte, dy 't ta de Wealden-groep rekkene wurdt. It stiente waard betiid yn de geologyske perioade Kryt foarme, yn it Berriasien, sa'n 145 oant 139,8 miljoen jier lyn. De sânstienlaach by Obernkirchen is tusken 12 en 15 meter dik. It gehalte kwarts is 81 of 99 persint, al neigeraden wat men as suver kwarts definiearret. De sânstien befettet (tige) lytse gehalten oan muskovyt, sirkoan, toermalyn, apatyt, rûtyl en limonyt. De oanwêzigens fan limonyt soarget derfoar dat Oberkirchener sânstien soms in gielige kleur hat.

Mei it winnen fan Obernkirchener sânstien waard op syn minst yn 1167 al úteinset, omdat de doe boude kleastertsjerke fan Obernkirchen út dit stiente oplutsen waard.

## Oerflakken

OKS-maschinenscharriert.jpg|Obernkirchener sânstien, mei masine bewurke plaat 
Obernkirchener-gebeilt.jpg|Obernkirchener sânstien, mei bile bewurke plaat
Gefräst.jpg|Obernkirchener sânstien, freze plaat
Oeralbommesmiter

**Oeralbommesmiter** (***Uralbomber***) wie de oantsjutting foar it projekt fan in langeôfstânsbommewerper fan de Dútske Luftwaffe yn it ramt fan de bewapening fan de Wehrmacht yn de tiid fan it nasjonaalsosjalisme. Troch it grutte berik moast it tastel djip yn fijanlik gebiet trochkringe kinne ("hielendal oant oan de Oeral").

De term waard brûkt foar twa fjouwermotoarige fleantúchtypes:
* Dornier Do 19, fan fabrikant Dornier
* Junkers Ju 89, fan fabrikant Junkers
De Bayeryske Flugzeugwerke skine noch in ûntwikkelingsoarder krigen te hawwen (in bedrach foar de bou fan in neimaak ferskynde yn de kontrolearre jierrekken foar 1937). It *Reichsluftfahrtministerium* (Ryks Loftfeartministearje) joech it de oantsjutting Bf 165.  

Generaal Paul Deichmann, destiids adviseur yn de Luftwaffe kommando-ôfdieling, fernijt yn syn memoires dat doe't Hermann Göring yn de maitiid fan 1935 in *mock-up* fan de Ju 89 te sjen krige yn de Junkers fleantúchfabryk yn Dessau, hy der kompleet troch ferrast en poerrazend waard, omdat soksoarte ûntwikkelingen foarbehâlden wiene oan syn beslút. Deichmann seit dat de generaals Walther Wever en Wilhelm Wimmer Göring ynformearren oer it projekt by in lêzing yn de maitiid fan 1934, mar dat Göring dit nei alle gedachten net fernaam fanwege syn morfineferslaving, omdat it like as wie er der net by mei de holle.

Deichmann meldt fierder dat yn de maitiid fan 1936, Göring it printsjen fan de "ynset-en gefjochtsynstruksjes" foar de Luftwaffe foar it jier 1936 ophâlde liet en oanfolje liet mei in passaazje wêryn 't de mooglikheid fan oarloch mei Ruslân oerwage waard. Dêrom wie de oantsjutting " Oeralbommesmiter", de oantsjutting fan de Ju 89 en Do 19 yn de kommando-ôfdieling, folslein rjochtfeardige west. 

## Sjoch ek
* Amerikabomber
Trije-ienheidstsjerke (Wiesbaden)

De **Trije-ienheidstserke** (Dútsk: *Dreifaltigkeitskirche*) is in roomsk-katolike tsjerke yn Wiesbaden yn 'e Dútske dielsteat Hessen. De tsjerke waard yn 'e jierren 1910-1912 yn neogotyske styl boud troch Ludwig Becker. Troch de lokaasje op in hichte is de tsjerke mei de 38 meter hege westlike en 65 meter eastlike koertuorren fan fierren sichtber.

## Skiednis
De Trije-ienheidstsjerke waard tusken 1910 en 1912 yn it doe nije Dichterviertel oan 'e râne fan de súdlike Wiesbadener binnenstêd boud. De tsjerke is in neogoatyske halletsjerke mei fjouwer tuorren en waard op 29 septimber 1912 ynwijd. 

Yn 'e Twadde Wrâldkriich hie de tsjerke yn 'e nacht fan 2 op 3 febrewaris 1945 ûnder de bombardeminten op 'e stêd te lijen. Gjin inkeld raam bleau troch de swiere ûntploffings sparre.

De weropbou fan de skeinde dielen fan 'e tsjerke fûn yn 'e jierren 1950-1952 plak yn in ienfâldiger foarm. 

Mei de fernijings yn it ramt fan it Twadde Fatikaansk Konsylje yn 'e jierren 1960 waard it ynterieur fan 'e tsjerke op 'e nij ienfâldiger. It heechalter, de kommunybanken en de preekstoel waarden ferwidere en ek de oarspronklike beskilderingen fan de tsjerke, dêr't noch in part de oarloch fan oerlibbe hie, ferdwûn by de fernijing. 
  
Op 3 juny 2012 waard it fieren fan it 100-jierrich jubileum fan 'e tsjerke útein set. It feest waard op 30 septimber 2012 ôfsletten mei in plechtige misse en in grut feest.

## Filiaaltsjerke
Op 1 jannewaris 2012 binne alle katolike parochy's fan de stêd fusearre ta ien stedsparochy en sûnt is de Trije-ienheidstsjerke in filiaaltsjerke fan de Bonifatiustsjerke.
Amearikabommesmiter

It **Amerikabomber**- projekt (**Amearikabommesmiter**) wie in inisjatyf fan it Dútske Ministearje fan Loftfeart (*Reichsluftfahrtministerium*) om in lange ôfstân strategyske bommesmiter foar de Luftwaffe te krijen dy 't by steat wêze soe om de Feriene Steaten (benammen New York City) te reitsjen út Dútslân wei, hinne en werom in ôfstân fan likernôch 11.600 km . It konsept waard al yn 1938 op it aljemint brocht, mar avansearre plannen foar sa 'n ûntwerp fan in strategyske langeôfstânsbommesmiter ferskynden earst begjin 1942 foar Reichsmarschall Hermann Göring. Der waarden ferskate foarstellen dien, mar dy plannen waarden úteinlik allegearre opjûn om 't se te djoer wiene, te ôfhinklik fan fluch ôfnimmende materialen en produksjekapasiteit en/of technysk ûnmooglik wiene.

Der waarden wol in pear prototypes makke, lykas de Messerschmitt Me 264 en de Junkers Ju 390.

De Japanners hiene harren eigen bombardemintsprojekt foar de westkust fan de Feriene Steaten, Projekt Z.

## Sjoch ek
* Oeralbommesmiter
Projekt Z (bommesmiter)

It **Projekt Z** (ek wol it "Z Bommesmiterprojekt" neamd) wie in militêr projekt fan it Keizerryk Japan, ferlykber mei it Nazi-Dútske Amerikabomber-projekt, om in ynterkontinentale bommesmiter te ûntwerpen dy 't de westkust fan Noard-Amearika berikke koe.

## De plande fleantugen
It Projekt Z-fleantúch soe seis motors fan 5.000 hk (3.700 kW) krije; de Nakajima Fleantúchmaatskippij (*Nakajima Hikōki*) sette al gau útein mei de ûntwikkeling fan motoaren en stelde twa Nakajima Ha-44 motors foar (de krêftichste fleantúchmotor dy 't op dat stuit yn Japan te krijen wie).

Der waarden ûntwerpen foarlein oan it Keizerlike Japanske Leger, wêrûnder de Nakajima G10N, Kawasaki Ki-91 en Nakajima G5N. Alinne de G5N, ûntwikkele him fierder as prototypen of wyntunnelmodellen. Letter yn de oarloch waarden Project Z en oare swiere bommesmiterprojekten annulearre, lykas in soad oare projekten dy 't doe yn de As-lannen útfierd waarden.

## Sjoch ek
* Amearikabommesmiter
* Oeralbommesmiter

## Keppeling om utens
*  J-Aircraft.org
Ortsbezirk

**Ortsbezirke** binne ûnderferdielings fan in gemeente yn 'e Dútske dielsteaten Hessen en Rynlân-Palts. Gemeenten hawwe de mooglikheid harren hiele gebiet op te dielen yn Ortsbezirke of allinne in diel dêrfan.    

In Ortbezirk hat in *Ortsbeirat* (in ried fan it plak), dy't troch in *Ortsvorsteher* foarsitten wurdt. It tal leden fan sa'n Ortsbeirat is yn 'e gemeenteried bepaald. 

## Hessen
Yn Hessen hat in Ortsbeirat 3 oant 9 leden, gruttere Ortsbezirke hawwe oant 19 leden. De Ortsbeirat wurdt tagelyk mei de gemeenteried keazen. De Ortsbeirat kiest dêrnei in Ortsvorsteher út harren fermidden.  

## Rynlân-Palts
In Ortsbeirat yn 'e dielsteat Rynlân-Palts hat los fan it ynwennertal 3 oant 15 leden, dy't tagelyk mei de gemeenteried troch de ynwenners fan in Ortsbezirk keazen wurdt. De Ortsvorsteher wurdt direkt keazen, mar kin by útsûnderingen yn in publike sitting keazen wurde troch de Ortsbeirat. 

## Sjoch ek
* Ortschaft
* Ortsteil
Mendig

**Mendig** is in stêd yn 'e lânkring Mayen-Koblenz yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. it is it haadplak fan it gemeenteferbân mei deselde namme. 

## Skiednis

Mendig waard yn 1041 foar it earst as 'Menedich' neamd. Sûnt de Romeinske tiid oant yn 'e 19e iuw bloeide Mendig troch de winning en ferwurking fan basaltlava. Der ûnstie in hiele yndustry foar it meitsjen fan mûnestiennen en oare bewurking fan stien.   

Tusken 1760 en 1938 hie Niedermendig in joadske gemeente en sûnt 1886 in synagoge. Yn 1933 wennen dêr noch 40 joaden, mar troch de ekonomyske boykot en de tanimmende diskriminaasje yn dy tiid flechte in diel nei de Feriene Steaten, Súd-Amearika en Nederlân. Yn 1938 waard de synagoge fernield, de lêste sân joaden fan Mendig binne yn 1938 deportearre en fermoarde.  

Op 6 augustus 1950 krige Niedermendig as earste gemeente yn 'e nije dielsteat Rynlân-Palts stedsrjochten. De oant dan ta aparte plakken Niedermendig en Obermendig waarden mei in beslút fan de beide gemeenterieden op 7 juny 1969 gearfoege ta de stêd Mendig.  

## Stedsferdieling
Mendig is te ferdielen yn 'e stedsdielen Niedermendig en Obermendig. By Niedermendig hearre de buorskippen Brauerhof, Laachermühle, Laacherseehaus, Leimbachsmühle, Mathildenhof en it bedriuweterrein Flugplatz Mendig. Under Obermendig falle de buorskippen  Elisabethbrunnen, Erlenmühle, Maxeimsmühle en Roderhöfe.

## Geografy

De stêd leit yn 'e East-Eifel yn it Laacher Fulkaangebiet, net fier fan 'e Ryn en sa'n fiif kilometer fan 'e Laacher See. It lânskip is foarme troch de fulkaanútbarstings, dy't dêr 450.000 jier lang plak fûn ha. Yn de lavastream dy't ûntstie mei de útbarsting fan 'e fulkaan Wintersberg, sa'n 200.000 jier ferlyn, ûnstiene de mûnestiengroeven, hjoed-de-dei bekend as de *Mühlsteinbrüche*. By de útbarsting fan 'e fulkaan fan de Laacher See likernôch 13.000 jier lyn waard de lava fan de Wintersberg troch in likernôch 30 meter dikke laach löss en púmstien oerdutsen. Dêrom fynt de winning fan lavastien sûnt de Romeinske tiid ûnderierdsk plak.

## Bierbrouwestêd

Nei de delgong fan de mûnestienyndustry troch feroarings yn 'e technyk yn 'e 19e iuw, brûkten bierbrouwerijen fanwegen de gaadlike temperatuer (5–8 °C) de ûnstiene grotten foar it gêsten en de opslach fan bier. Sa wiene der op 't lêst wol 28 brouwerijen yn Mendig oan it wurk en oant hjoed-de-dei stiet Mendig dêrom bekend as bierbrouwerstêd. Fan al dy brouwerijen is der hjoed-de-dei mar ien oerbleaun en de eardere bierkelders binne foar in part tsjintwurdich troch toeristen te besjen. 

## It besjen wurdich
* De Sint-Syriakustsjerke yn Niedermendig hat 12e/13e-iuwske fresko's.
* Yn Obermendig stiet de 14e-iuwske Sint-Genovevatsjerke.
## Museum
* Museum Lavadome
Mendig (Verbandsgemeinde)

De **Verbandsgemeinde Mendig** is in gemeenteferbân yn 'e lânkring Mayen-Koblenz yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. By de ferbânsgemeente, dy't sûnt 1970 bestiet, hearre de stêd Mendig en fjouwer oare Ortsgemeinden. Yn Mendig stiet it gemeentehûs fan de ferbânsgemeente.

## Plakken
Under de ferbânsgemeente hearre de folgjende plakken:

## Keppeling om utens
Side fan de ferbânsgemeente Mendig
Ferhierjen

**Ferhierjen** is in biologysk proses by sûchdieren, wêrby't se fan pels wikselje. Soks bart yn 'e regel yn it foarjier. Se ferlieze dan de ekstra tsjûke hierlaach dy't yn it neijier en de winter groeid is, om't se foar it simmerhealjier better takinne mei in tinnere pels. Ferhierjen wurdt net feroarsake troch feroarings yn temperatuer, sa't faak tocht wurdt, mar troch it fluktuëarjen fan 'e hoemannichte fan it hormoan melatonine dy't oanmakke wurdt troch de pynapelklier fan in bist yn reäksje op 'e seizoenale fariaasje fan 'e hoemannichte sinneljocht.

Ferhierjen is fral bekend fan katten en hûnen, om't dat húsdieren binne dêr't de measte minsken wol bekend mei binne. Katten ferhierje by 't maityd en oan it begjin fan 'e simmer. It is dan saak om se eltse dei te kjimmen of te boarsteljen, oars komt it hiele hûs ûnder it kattehier te sitten. By guon katterassen is ek ferlet fan boarsteljen om't de losse hierren fêst komme te sitten yn 'e pels. Hjerstmis en oan it begjin fan 'e winter groeit by katten de pels dan wer oan om it bist tsjin 'e kjeld te beskermjen. Hûnen ferhierje twaris yn 't jier: by 't maityd en hjerstmis. By guon hûnerassen, benammen út noardliker streken, lykas huskys of samojeden, is it ferhierjen slimmer as by de measte oare rassen.

Ek oare bisten ferhierje, lykas kij, harten en kamielen. Guon sûchdieren feroarje by it ferhierjen net inkeld de tsjûkte fan 'e pels, mar ek de kleur fan 'e pels. It simmerhealjier binne se dan brún, wylst de winterpels wyt is. Op dy manear hawwe se it hiele jier rûn in skutkleur: simmerdeis hawwe se in kleur dy't net opfalt tsjin 'e eftergrûn fan plantegroei en modder, en winterdeis in kleur dy't weiwurdt tsjin 'e eftergrûn fan snie en iis. Foarbylden fan bisten mei sa'n seizoenale kleurwikseling binne de harmeling (*Mustela erminea*), de poalfoks (*Vulpes lagopus*) en de sniehazze (*Lepus timidus*).

## Sjoch ek
*ferfearjen
*ferfeljen
Ferfearjen

**Ferfearjen** is in biologysk proses by fûgels, wêrby't se fan fearren wikselje. Dat bart periodyk har hiele libben lang. De earste kear is wannear't it dûns dêr't se as pyk mei út it aai kommen binne, ferfongen wurdt troch de echte fearren fan it folwoeksen uterlik. Dêrnei ferfearje de measte fûgels teminsten ienris yn 't jier, wêrby't de âlde fearren útfalle en der nijen foar yn it plak groeie. By hinnen en nuete einen bard dat hjerstmis, sadat de fûgels wer hielendal nij yn 'e fearren binne as it winter wurdt. In protte fûgelsoarten ferfearje lykwols twaris of sels trijeris yn 't jier. 

Ferfearjen is oer it algemien in stadich proses, mei't fûgels frijwol nea alle fearren yn ien kear kwytreitsje. Se hawwe ommers in ridlik funksjoneel fearreklaad nedich om har lichemstemperatuer mei te regulearjen. It komt ek foar dat fûgels allinne op 'e kop en de romp ferfearje en de wjukken en sturt oerslane om dy letter ris te ferfearjen. Guon soarten, dy't normaalwei fleane kinne, wurdt by it ferfearjen in skoft flechtleas, mei't se ferlet hawwe fan 'e fearren oan 'e wjukken om te fleanen. Sokke bisten moatte foar it ferfearjen in feilich plak opsykje om't se yn dy perioade tige kwetsber binne foar lânrôfdieren.

Hoewol't it fearreklaad fan fûgels ûnder it ferfearjen tin of ûngelikens wêze mei, hearre der gjin keale plakken te ûntstean. As soks foarkomt, lykas yn 'e plomfeehâlderij of by húsdieren, is it ornaris in teken fan sykte, parasiten of stress-relatearre fearreplôkjen troch de fûgels sels. By guon fûgels falle soms, as se bot kjel wurden binne, fearren út, benammen út 'e sturt. Dat ferskynsel wurdt "eangstferfearjen" neamd. Inkele fûgelsoarten feroarje by it ferfearjen net inkeld fan fearren, mar ek de kleur fan 'e fearren. Se binne dêrtroch winterdeis wyt, sadat se weiwurde tsjin in snieïge eftergrûn. In foarbyld fan in fûgelsoarte mei sa'n seizoenale kleurwikseling is de moerassniehin (*Lagopus lagopus*).

## Sjoch ek
*ferfeljen
*ferhierjen
Ferfeljen

**Ferfeljen** is in biologysk proses by beskate soarten bisten. Dêrby smite se har âlde hûd ôf, dêr't al in nije hûd ûnder groeid is. Soks komt foar by lidpoatigen en in protte oare wringeleazen, mar ek by amfibyen en reptilen. Minsken ferfelje ek, benammen op 'e rêch, as se te lang ûnbeskerme yn 'e sinne west en sinnebrân oprûn hawwe.

By slangen en hagedissen bart ferfeljen geregeldwei, mei't de hûd by dy bisten net meigroeid mei it lichem. Eltse kear as it bist te grut wurdt foar syn hûd, moat er dus ferfelje. Slangen en hagedissen wriuwe by it ferfeljen tsjin rûge oerflakken oan om 'e âlde hûd kwyt te reitsjen. Hagedissen ite nei it ferfeljen de âlde hûd faak op fanwegen it kalsium en oare fiedingsstoffen dy't deryn sitte. Slangen litte de âlde hûd ornaris lizze. Ek kikkerts en salamanders ferfelje geregeldwei en ite neitiid de âlde hûd op.

Fan 'e lidpoatigen is ferfeljen benammen bekend fan ynsekten, spineftigen en kreefteftigen. By lidpoatigen wurdt by dit proses net inkeld de hûd, mar it hiele eksoskelet ôfsmiten, dat net meigroeie kin. Spinnen ferfelje hiel geregeld en lûke har foar dat proses faak yn in skûlplak werom. By ynsekten bart ferfeljen faak as se fan in larvaal stadium feroarje yn in folwoeksen bist. As dat proses tige yngeand is en it hiele lichem feroaret (lykas fan in rûp yn in flinter, sprekt men net mear fan ferfeljen, mar fan ferpopjen yn in proses dat in metamorfoaze neamd wurdt.

## Sjoch ek
*ferfearjen
*ferhierjen
Blankenheim (Ahr)

**Blankenheim** is in plak en gemeente yn 'e Dútsk dielsteat Noardryn-Westfalen. Blankenheim leit yn 'e Kreis Euskirchen en hat in oerflak fan 148,62 km².

Yn 'e midsiuwske kearn fan Blankenheim leit de boarne fan 'e rivier de Ahr.  

## Skiednis
Yn it jier 721 waard yn 'e stiftingsoarkonde foar de abdij fan Prüm de namme *blancium* neamd. Neffens lokale skiednisûndersikers waard dêrmei it hjoeddeiske Blankenheimerdorf ornearre en dus foar it earst neamd. Yn 'e oarkonde stiet: *quidquid nobis obtingit de blancio*, itjinge "wy fermeitsje al ús besit yn Blancium oan it kleaster. Blancio is it ablatyf fan Blancium. Yn it Eifelske dialet wurdt it Blangem neamd.

Yn 1614 waarden heksenprosessen yn Blankenheim holden, wêrnei 12 froulju en twa manlju ferbaarnd waarden. Mear hekseferfolgings fûnen tusken 1627 oant 1633  plak. Yn dy tiid wie de Keulske hekserjochter Johannes Möden berucht. Allinne yn 1627 waarden yn Blankenheim al 30 persoanen feroardiele ta de brânstapel. 

Oarspronklik wie Blankenheim in selstannich greefskip dat troch útstjerren en houliken yn ferskillende hannen oergie. Op it lêst hearde Blankenheim by it greefskip Manderscheid en mei de Frede fan Lunéville kaam it plak yn 1801 lykas de rest fan 'e lofter kant fan 'e Ryn by Frankryk. Yn 1815 waard Blankenheim mei it Weenske Kongres by Prusen foege.

Tradisjoneel is Blankenheim in katolike krite. Fral nei de Twadde Wrâldoarloch feroare dat troch it grutte tal flechtlingen út Pommeren, Sileezje en Eastprusen. Sa koe yn 1955 foar de protestanten in eigen tsjerke boud wurde.

## Gemeenteyndieling
Sûnt 1 july 1969 waarden de doetiidske selstannige gemeenten Ahrdorf, Alendorf, Blankenheimerdorf, Dollendorf, Freilingen, Hüngersdorf, Lindweiler, Lommersdorf, Mülheim, Reetz, Ripsdorf, Rohr, Uedelhoven en Waldorf by Blankenheim yndield. 
Blankenheim bestiet út de folgjende Ortsteilen:

## It besjen wurdich
It plak Blankenheim wurdt dominearre troch it kastiel. Neffens fynsten stie dêr eartiids in Romeinsk fort. Greve Gerhard I boud yn 1115 it kastiel, dat hjoeddedei in jongereinherberch is.   

De âlde kearn fan Blankenheim hat noch de resten fan 'e befêstiging mei de *Hirtenturm* út de 16e iuw en de *Georgtor* út de twadde helte fan 'e 17e iuw. Fakwurkhûzen en de yn 1505 foltôge Marije-Himelfearttsjerke (*St. Mariä Himmelfahrt*) kompletearje it skildereftige oansjen fan Blankenheim. In oar monumint is de Krúskapel (*Kreuzkapelle*).   

Noardwestlik fan it sintrum leit oan 'e Straße In der Alzen de lokaasje fan in earder Romeinsk lângoed, dat yn it Rynlân mei 250 by 120 meter ien fan 'e grutste yn syn soarte wie. Nei de earste opgravings oan it ein fan de 19e iuw en letter argeologysk ûndersyk tusken 1914 en 1931 waard de lokaasje foar it publyk iepensteld. Om se te beskermjen binne de oarspronklike fûneminten wer mei ierde bedutsen.  

### Musea
* Eifelmuseum Blankenheim
* Karnavalsmuseum Blankenheim
Altenahr

**Altenahr** is in plak oan 'e Ahr yn 'e lânkring Ahrweiler yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Altenahr is in Ortsgemeinde fan it gemeenteferbân Altenahr. It plak leit oan 'e noardlike râne fan it Ahrberchtme op sa'n 35 kilometer súdwestlik fan de stêd Bonn.

Wynbou en toerisme foarmje de pylders fan 'e ekonomy fan Altenahr. 

## Skiednis
Altenahr waard foar it earst yn 893 yn in urbarium (in ynvintaris fan besitsrjochten) fan Prüm neamd. Om 1100 hinne waard útein set mei de bou fan it kastiel. Greve Theodorik I fan Are wie de earste bewenner fan it kastiel.

Nei't it kastiel troch ien fan 'e greven skonken waard oan de aartsbiskop fan Keulen bestjoerde dy it gebiet. Yn 1690 waard it kastiel troch de Frânsen oermastere. Dy joegen it kompleks yn 1697 op, mar besetten it kastiel yn 1701 op 'e nij. Troepen fan Kar-Keulen namen yn 1706 it kastiel yn besit en yn 1714 liet karfoarst Joseph Clemens von Bayern de muorren mei ynstimming fan de bewenners opblaze. 

### Heechwetter

Altenahr waard yn july 2021 slim troffen troch de hege wetterstân yn 'e Ahr, nei't it in lang skoft bot reind hie. De wetterstân gie op 14 july 2021 fan likernôch 100 sm. yn 'e middei oer op 572 sm. yn 'e jûn. Op dat stuit wurke de wettermjitter al net mear. In lokaal ingenieursburo hat neitiid de floed metten en kaam op in maksimaal wetterpeil fan 984 sm. 

Earder waard Altenahr al op 21 july 1804 en 13 juny 1910 troch heechwetter troffen.

## Gemeenteyndieling
It plak Altenahr is te ferdielen yn fjouwer dielen (Ortsteile):

* Altenahr
* Altenburg
* Kreuzberg 
* Reimerzhoven

## It besjen wurdich
* De ruïne fan it kastiel Are boppe it plak datearret fan 'e 12e iuw.
* De romaanske oan de Ferkundiging wijde parochytsjerke is 13e-iuwsk.
* It riedshûs fan 'e ferbânsgemeente oan 'e Roßberg 3 datearret fan 1900.
* Boppe it Ortsteil Kreuzberg leit noch in bewenne kastiel, de Burg Kreuzberg.


Ofbyld:Old station building Altenahr.jpg|It âld stasjon
Ofbyld:Altenahr Burg Are.jpg|Kastiel Are
Ofbyld:233Altenahr8946.JPG|Mariä Verkündigung
Altenahr (Verbandsgemeinde)

De **Verbandsgemeinde Altenahr** is in bestjoersgebiet yn it sintrum fan 'e lânkring Ahrweiler yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It haadplak fan de gemeente is Altenahr.

## Skiednis
It gemeenteferbân ûntstie yn 1968 yn it ramt fan bestjoerlike feroarings en in weryndieling yn Rynlân-Palts út it eardere Amt Altenahr, dat yn dy foarm sûnt 1936 bestien hie. Der fûn yn 1974 in útwreiding plak mei de Ortsgemeinde Kalenborn (dat earder yn 'e ferbânsgemeente Ringen lei). Dêrnei hawwe der noch ferskillende korreksjes west troch wat lytse plakjes by omlizzende plakken yn te dielen.

## Gemeenteyndieling
De gemeente is te ferdielen yn 12 Ortsgemeinden: