Chewbacca

**Chewbacca** (útspr.: [ʧuːˈbɑːkɑ], likernôch: "tsjûû-baa-ka", byneamd **Chewie** (útspr.: [ˈʧuːwi], likernôch: "tsjûû-y"), is in ferneamd fiktyf personaazje út 'e ''Star Wars''-franchise, dat mids 1970-er jierren betocht waard troch de Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in twahûndert jier âlde, bûtenierdske Wookiee fan 'e planeet Kashyyyk. Yn 'e franchise is er in smokkelder en de ko-piloat fan Han Solo yn it romteskip de *[[Millennium Falcon]]*. Mei syn freon Han jout Chewbacca him by it Rebelleferbûn tsjin it skrikbewâld fan it Galaktysk Keizerryk, "lang ferlyn yn in stjerrestelsel fier, fier fuort". 

Chewbacca makke it alderearst syn opwachting yn *[[Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker]]*, de ferboeking fan 'e earste ''Star Wars''-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Hy is lykwols it bekendst út 'e oarspronklike ''Star Wars''-filmtrilogy (1977-1983), wêryn't er spile waard troch akteur Peter Mayhew. Krapoan fjirtich jier letter dielde Mayhew deselde rol yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;VII&nbsp;– The Force Awakens]]* (2015) mei Joonas Suotamo. Yn 'e oare dielen fan 'e ''Star Wars''-ferfolchtrilogy en de spin-off-film **' ([[2018]]) naam Suotamo de rol hielendal oer.

==Ynspiraasje==
De kreaasje fan Chewbacca troch ''[[Star Wars]]''-betinker [[George Lucas]] as in sêfsedige, [[hier (begroeiïng)|hierrige]] [[piloat|ko-piloat]] dy't gjin [[minsklik]]e [[talen]] sprekt, waard [[ynspiraasje (keunst)|ynspirearre]] trochdat Lucas in "grutte bear fan in [[hûn]]" hie, dy't altyd rjochtop sittend op 'e passazjiersstoel fan syn [[auto]] meiried. De [[namme]] 'Chewbacca' soe sadwaande ûntliend wêze oan it [[Russysk]]e [[wurd]] собака, ''sobaka'', dat "hûn" betsjut.

==Uterlik==
Chewbacca is in [[Wookiee]]. De Wookiees binne in ras fan [[yntelligint]]e [[bûtenierdske wêzens]] dy't ôfkomstich binne fan 'e [[planeet]] [[Kashyyyk]]. Mei't har [[stimbân|stimbannen]] dêr net de juste foarm foar hawwe, kinne se gjin [[minsklik]]e [[talen]] sprekke. Wookiees binne tige [[hier (begroeiïng)|behierre]] en drage gjin [[klean]]. Se binne ek tige lang fan stal en bjusterbaarlike [[krêft|sterk]].

De oarspronklike fertolker fan 'e rol fan Chewbacca wie de [[Ingelân|Ingelske]] [[akteur]] [[Peter Mayhew]], dy't 2.20&nbsp;[[meter|m]] lang wie. Hy wie ien fan 'e minder bekende spilers yn 'e [[Star Wars (filmsearje)|''Star Wars''-films]], mei't er altyd fan top ta tean bedutsen wie troch it Wookiee-pak, dat makke wie fan [[jak]]hier en [[mohair]]. Inkeld syn [[blauwe eagen]] wiene te sjen, mar op [[konvinsje (gearkomste)|konvinsjes]] koene [[fan (persoan)|fans]] Mayhew nei't it skynt altyd maklik werom oan syn manear fan bewegen. Oare akteurs bewearden dat se it daliks troch hiene as der in [[stuntman]] yn it Wookiee-pak siet.

==Fiktive biografy==
===Oarspronklike ''Star Wars''-trilogy===
Yn ''[[Star Wars: Episode&nbsp;IV&nbsp;– A&nbsp;New Hope]]'' ([[1977]]), de earste film fan 'e oarspronklike [[Star Wars-trilogy|''Star Wars''-trilogy]] ([[1977]]-[[1983]]), wurdt Chewbacca yntrodusearre as in [[smokkelder]], de [[freonskip|bêste freon]] fan [[Han Solo]] en de [[piloat|ko-piloat]] fan Han syn [[romteskip]], de ''[[Millennium Falcon]]''. Yn 'e film nimme Han en Chewbacca de opdracht oan om 'e [[Jedi|Jedi-master]] [[Obi-Wan Kenobi]] en syn jonge learling [[Luke Skywalker]] fan 'e planeet [[Tatooine]] nei [[Alderaan]] te bringen. Dêr oankommen, blykt Alderaan lykwols ferdylge te wêzen troch de [[Deadsstjer]], in reuseftich [[Galaktysk Keizerryk|Keizerlik]] [[romtestasjon]] en [[massaferneatigingswapen]]. Chewbacca bewurkmasteret mei Han, Luke en Obi-Wan de befrijing fan [[prinsesse Leia]], dy't op 'e Deadsstjer fêstholden wurdt. Nei't se har ôflevere hawwe by it [[Rebelleferbûn (Star Wars)|Rebelleferbûn]], nimme Han en Chewbacca diel oan in oanfal op 'e Deadsstjer, wêrby't dy ferneatige wurdt.

Yn ''[[Star Wars: Episode&nbsp;V&nbsp;– The Empire Strikes Back]]'' ([[1980]]) ûntkomt Chewbacca mei Han, Leia en de [[androïde]] [[C-3PO]] fan 'e [[iisplaneet]] [[Hoth]] as Keizerlike [[stoarmtroeper (Star Wars)|stoarmtroepers]] de oanfal iepenje op in wichtige rebellebasis dêre. As de ''Millennium Falcon'' stikken rekket, binne se twongen en stek oan yn 'e Stêd yn 'e Wolkens op 'e planeet [[Bespin]], dy't bestjoerd wurdt troch Han syn âlde freon [[Lando Calrissian]]. Dêr rinne se lykwols yn in [[mûklaach]], mei't Lando ûnder ien tekken blykt te skûljen mei [[Darth Vader]], de wichtichste hantlanger fan 'e [[kwea|boasaardige]] [[keizer]] [[Palpatine]]. Nei't Vader Han ynfrieze lit yn (de [[fiktive]] stof) karbonyt, beslút Lando om [[oerrinnen|oer te rinnen]] nei de rebellen. Hy befrijt Chewbacca en Leia en naait mei harren út yn 'e reparearre ''Millennium Falcon''.

Yn ''[[Star Wars: Episode&nbsp;VI&nbsp;– Return of the Jedi]]'' ([[1983]]) ynfiltrearje Leia en Chewbacca it [[haadkertier]] fan 'e [[gangster]] [[Jabba de Hutt]] op Tatooine, as ûnderdiel fan in plan om 'e noch altyd yn karbonyt beferzen Han te befrijen. Dêrby wurde se lykwols sels finzen nommen. Nei in nije skynber mislearre rêdingsaksje, fan Luke, wurde Chewbacca, Han en Luke troch Jabba ta de [[deastraf]] feroardiele troch yn 'e ''[[sarlacc]]'' smiten te wurden, dêr't se libben [[fertarring|fertard]] wurde sille. Mei de help fan Lando en de androïden [[R2-D2]] en C-3PO witte se lykwols te ûntkommen ear't dat syn beslach krije kin. Letter is Chewbacca mei Han en Leia behelle yn 'e oanfal troch in [[kommando]]-ienheid fan 'e rebellen op in generatorfasiliteit op 'e [[moanne (byplaneet)|boskmoanne]] [[Endor (Star Wars)|Endor]] om it [[enerzjyfjild|enerzjyskyld]] fan in nije Deadsstjer te [[sabotearjen]]. Se rinne yn in mûklaach en wurde finzen nommen, mar trochdat de [[Ewoks]], de lânseigen bewenners fan 'e Boskmoanne, harren te help komme, kinne se ûntsnappe en harren misje dochs noch folbringe.

===''Star Wars''-prequeltrilogy===
Yn ''[[Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith]]'' is Chewbacca ien fan 'e [[Wookiee]]s dy't yn 'e [[Kloane-oarloggen]] fjochtsje as de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels harren wrâld [[Kashyyyk]] binnenfalt. Hy helpt ek de [[Jedi|Jedi-master]] [[Yoda]] om te ûntkommen oan 'e [[klonen|kloansoldaten]] dy't opdracht krigen hawwe om him te [[fermoardzjen]]. Chewbacca wurdt yn 'e film pas identifisearre as Yoda him op 't lêst [[ôfskie|farwol]] winsket.

===''Star Wars''-ferfolchtrilogy===
Yn 'e [[Star Wars-ferfolchtrilogy|''Star Wars''-ferfolchtrilogy]] ([[2015]]-[[2019]]) is it tritich jier nei de ferneatiging fan 'e twadde [[Deadsstjer]] en de [[dea]] fan [[keizer]] [[Palpatine]] yn 'e Slach by Endor. Der is in nije [[boargeroarloch]] útbrutsen trochdat restanten fan it foargeande [[rezjym (regear)|rezjym]], dy't gearklofte binne ta de [[Earste Oarder (Star Wars)|Earste Oarder]], besykje om it [[Galaktysk Keizerryk]] op 'e nij op te rjochtsjen. Yn ''[[Star Wars: Episode&nbsp;VII&nbsp;– The Force Awakens]]'' ([[2015]]) spoare Chewbacca en [[Han Solo]] de [[dieverij|stellen]] ''[[Millennium Falcon]]'' op, en moetsje se de rommelsykster [[Rey (Star Wars)|Rey]] en de âld-stoarmtroeper [[Finn (Star Wars)|Finn]], dy't se yn kontakt bringe mei it [[Ferset (Star Wars)|Ferset]] tsjin 'e Earste Oarder. Chewbacca is letter mei Han en Finn belutsen by in rêdingsmisje as Rey troch de Earste Oarder finzen nommen wurdt. By dy misje komt Han om it libben. Neitiid ferwûnet in [[breinroer]]e Chewbacca Han syn soan en moardner [[Kylo Ren]] en ferneatiget er de basis fan 'e Earste Oarder.

Yn ''[[Star Wars: Episode&nbsp;VIII&nbsp;– The Last Jedi]]'' ([[2017]]) siket Chewbacca mei Rey op 'e planeet Ahch-To de lêste Jedi [[Luke Skywalker]] op en besiket er dyselde, yn 't earstoan om 'e nocht, oer te heljen om Rey as Jedi te trainen. As Luke dêr úteinlik dochs mei ynstimt, wachtet Chewbacca by de ''Millennium Falcon'', dêr't er gedoente kriget mei [[porg]]s, in lânseigen [[fûgel]]soarte fan Ahch-To, dy't yn 'e film foar in [[komeedzje|komyske noat]] soargje moat. Letter giet Chewbacca mei Rey as se besykje wol om Kylo foar de ljochte kant fan [[de Krêft]] werom te winnen. As dat mislearret, helpt er by de [[evakuaasje]] fan fersetslju nei de nederlaach fan it Ferset tsjin 'e Earste Oarder yn 'e Slach om [[Crait]].

Yn ''[[Star Wars: Episode&nbsp;IX&nbsp;– The Rise of Skywalker]]'' ([[2019]]) jout Chewbacca him by Rey, Finn, [[Dameron Poe]] en [[C-3PO]] foar in geheime misje nei de planeet [[Pasaana]]. Chewbacca wurdt finzen nommen troch de Earste Oarder. Rey besiket him te rêden troch de Krêft te brûken, mar dat mislearret, en se mient dat se Chewbacca by fersin deade hat. Dat is lykwols net sa, en as se op [[Kijimi]] troch de Krêft syn oanwêzigens gewaarwurdt, geane Finn en Poe derop út om him te befrijen. Letter keart er mei dy beiden werom nei it haadkertier fan it Ferset, dêr't er it nijs fan it ferstjerren fan prinsesse Leia heart. Hy is dêr oerstjoer fan, en jout him by it Ferset om 'e [[Sith]] te ferdylgjen. Neitiid wurdt him troch [[Maz Kanata]] de âlde [[medalje]] fan Han Solo útrikt, foar syn jierrenlange tsjinst foar it Rebelleferbûn en it Ferset, en teffens as in oantinken oan syn fallen freonen.

===''Solo: A Star Wars Story''===
De [[spin-off]]-film **' (2018) spilet tsien jier foarôfgeande oan 'e foarfallen yn *[[Star Wars: Episode&nbsp;IV&nbsp;– A&nbsp;New Hope]]*. Chewbacca ferskynt yn dizze film as in 'bist' dat troch Keizerlike stoarmtroepers fongen is en finzen holden wurdt yn in put. Han Solo wurdt by him yn 'e put smiten om troch him opfretten te wurden, mar ynstee slute se freonskip as bliken docht dat Han Shyriiwook sprekt, de taal fan 'e Wookiees. Se ûntsnappe tegearre en jouwe har by in kriminele binde dy't ûnder lieding stiet fan Tobias Beckett. Mei dyselde, Han syn jeugdfreondinne Qi'ra en de gokker Lando Calrissian sette se útein mei in riskant plan om ûnraffinearre 'coaxium', in fossile brânstof, te stellen út 'e minen op 'e planeet Kessel. It docht bliken dat Beckett in ferrieder is dy't foar it Galaktysk Keizerryk wurket, en hy nimt Chewbacca finzen. Han befrijt him en weeft ôf mei Beckett. Neitiid sette Chewbacca en Han tegearre ôf foar nije aventoeren mei de *[[Millennium Falcon]]*.

### Tillefyzje
Chewbacca (spile troch Peter Mayhew) hie ek in wichtige rol yn 'e *[[Star Wars Holiday Special]]* (1978), wêryn't Han Solo him helpt om op 'e tiid werom te kearen nei Kashyyyk, de thúswrâld fan 'e Wookiees, om in hjeldei te fieren dy't 'Libbensdei' hjit. Yn it ferhaal, dat fierders net folle om 'e hakken hat, komme ferskate famyljeleden fan Chewbacca foar: syn wiif Malla (Mallatobuck), syn jonge soan Lumpy (Lumpawarrump) en syn heit Itchy (Attichitcuk).

Yn 'e lêste ôflevering fan seizoen 3 fan 'e tekenfilmsearje *[[Star Wars: The Clone Wars (tillefyzjesearje út 2008)|Star Wars: The Clone Wars]]* wurdt Chewbacca finzen nommen troch Trandoshaanske jagers, mar hy wurdt befrijd troch de Jedi-ridder Ahsoka Tano en stimt deryn ta om har en twa opslûpen bern te helpen om fan 'e planeet Trandoshan te ûntsnappen.

### ''Star Wars Legends''
Om 'e oarspronklike ''Star Wars''-trilogy hinne groeide in hiele universum fan literatuer en fideospultsjes wêryn't de ferhalen fan 'e haadpersoanen fierder útwurke waarden nei de oerwinning yn 'e Slach om Endor oan 'e ein fan *[[Star Wars: Episode&nbsp;VI&nbsp;– Return of the Jedi]]*. Nei't filmstudio Lucasfilm fan *Star Wars*-betinker George Lucas yn 2012 oernommen wie troch The Walt Disney Company, waard it meastepart fan dy oanfoljende ferhalen út 'e *Star Wars*-kanon retcond om't Disney foar de ''Star Wars''-ferfolchtrilogy in hiele oare kant út woe mei de ferhaalline. Yn april 2014 waarden alle skraste ferhalen omneamd ta *Star Wars Legends*, "leginden", dy't dus net wier bard wiene.

Brian Daley publisearre yn 1979 en 1980 in trilogy wêryn't er de smokkelaventoeren fan Chewbacca en Han Solo foarôfgeande oan *[[Star Wars: Episode&nbsp;IV&nbsp;– A&nbsp;New Hope]]* beskreau, mei as titel *[[The Han Solo Adventures]]*. 

Yn *[[The Han Solo Trilogy]]* (1997-1998) waard it eftergrûnferhaal fan Han mear yn detail beskreaun troch Ann C. Cripin. Dêryn is te lêzen hoe't er him omheech klaut fan bidler fia bûsehifker nei piloat. Hy jout him by de Keizerlike Striidkrêften, mar wurdt dêr wer út smiten as er wegeret in befel op te folgjen om in finzen nommen Wookiee dy't Chewbacca hjit, te strûpen foar syn pels om't er in skipslading Wookiee-bern stellen hat dy't as slaven ferhannele wurde soene. Neitiid swart Chewbacca in 'libbensskuld' oan Han, en mei syn beiden begjinne se in nij bestean as smokkelders.

Yn 'e roman *[[Vector Prime]]* (1999), fan R.A. Salvatore, dy't ta de romansearje *[[The New Jedi Order]]* (1999-2003) heart, komt Chewbacca om wylst er it libben rêdt fan Anakin, de jongste soan fan Han en Leia. 

## Spilers fan 'e rol yn 'e ''Star Wars''-filmsearje