open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daniël de Blocq van Haersma de With (1797-1857)

Jonkhear mr. **Daniël de Blocq van Haersma de With** (Rinsumageast, 17 maaie 1797 - Bûtenpost, 19 augustus 1856), wie abbekaat oan it Hof fan Fryslân, kapitein, grytman en lid fan de Steaten fan Fryslân. Troude mei Volkertina Adriana Heringa ( Ljouwert, 10 augustus 1797 – Bûtenpost, 3 juny 1862 ).  

## Libben en wurk
Daniël liet him 1 oktober 1814 ynskriuwe as studint oan de hegeskoalle yn Grins, dêr’t er op 4 maart 1820 befoardere waard ta master yn de rjochten. Nei it houlik fan Volkertina en Daniël wenne de húshâlding earst yn Ljouwert en krigen dêr de earste fiif fan totaal alve bern. 

Al gau krige Daniël in beneaming as grytman fan Eastdongeradiel, dêr't hy syn omke Frederik de With opfolge. De húshâlding sette him ta wenjen yn Mitselwier yn huzinge Bosman, dêr't noch seis bern op de wrâld kamen. 

By syn beneaming yn 1839 as grytman fan Achtkarspelen ferkocht hy it eptige en foarname Hûs Bosman oan syn opfolger Schelte Baron van Heemstra. Yn Bûtenpost kamen se te wenjen op Haersmastate, dat troch fererving krigen waard fan omke Sybrand van Haersma. Dy wie as grytman fan Achtkarspelen de foargonger fan Daniël. 
Yn 1841 krige de famylje besite fan de keninklike famylje, dy't doe in besite brocht oan de twa noardlike provinsjes. Dit wie kening Willem II mei syn frou Anna Pawlona fan Ruslân. Underweis nei Grinslân gienen se oan by huzinge Haersmastate. De Ljouwerter Krante skreau ûnder oare: *Het landhuis van den Heer Grietman was met smaak versierd, vele Aanzienlijken waren aldaar genoodigd en een keurig Dejeunée werd aangeboden*. Neffens oerlevering binnen de famylje Van Haersma soe de kening by fertrek út Bûtenpost sein hawwe dat hy wat foar de hear grytman dwaan woe. De hear Van Haersma de With soe doe sein hawwe: "*Sire, mijn enige wens zou kunnen zijn dat U de tot mijn dochter gesproken woorden waar maakt. U begroette haar met: "Goedemorgen, Freule"*. De kening soe op dizze frijpostige útlitting andere hawwe: *Mijnheer, ik nobileer U*. By Keninklik Beslút fan de dei fan de keninklike besite op Haersmastate, 26 july 1841, waard mr. Daniël de Block van Haersma de With troch de kening út eigener beweging ferheft yn de adelstân, dus sûnder dat dêrta rekestearre is. Syn neisieten mochten it predikaat jonkhear en jonkfrou fiere. Njoggen jier letter, yn 1852, brocht kening Willem III in besite oan de famylje op Haersmastate. De beide wethâlders fan Achtkarspelen Zijlstra en Gorter, twa riedsleden Buma en Hulshoff en de gemeentesekretaris Van de Schaaf wienen by de ûntfangst. Op eigen fersyk waard Haersma de With yn de lêste funksje ûntheft nei de steatkundige herfoarmingen fan 1851. Hy wie de lêste dy't dêrmei de funksje fan grietman beklaaide. Tenei wie der sprake fan de gemeente Achtkarspelen mei oan it haad in boargemaster. 

Daniël hie lykwols noch mear funksjes, sa wie hy ûndermear abbekaat foar it Hof fan Fryslân, dykgraaf fan Eastdongeradiel, kapitein, adjunkt houtfester en lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.
Sybrand van Haersma

**Sybrand van Haersma** (Koatstertille, 11 augustus 1766 - Bûtenpost, 12 septimber 1839) wie grytman fan Achtkarspelen, baljuw fan Ljouwert (1809) en frederjochter (1812).

## Biografy
Van Haersma wie in soan fan Daniël de Blocq van Haersma, ek grytman fan Achtkarspelen en Maria Wybrandi, dochter fan Sybrand Wybrandi, sekretaris fan Kollumerlân. Van Haersma waard berne en doopt yn Koatstertille, mar ferhuze mei syn âlden yn 1767 nei de Haersmastate dy't syn heit yn Bûtenpost sette litten hie.

Van Haersma beklaaide ferskate funksjes. Yn 1788 folge er syn broer Arent Aulus op as sekretaris fan Achtkarspelen. Fan at jier ôf wie er ek *Volmacht ten Landsdage* út namme fan East-Dongeradiel en fan Achtkarspelen. Yn 1806 waard er drost fan Warkum. Fierder wie er drost en letter baljuw fan Ljouwerteradiel en Idaarderadiel. Fan de lêste gritenij wie syn skoanheit Cornelis van Scheltinga earder grytman. Tusken 1811 en 1816 wie Van Haersma frederjochter fan Bûtenpost. Yn 1814 wie er ek lid fan de *Vergadering van Notabelen*; dy gearkomst waard belein om te stimmen oer de earste Nederlânske Grûnwet. Johannes Casparus Bergsma, syn sweager, wie ek by dy gearkomst.

In 1814 waard Van Haersma lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân, ynearsten út namme fan Achtkarspelen, mar letter út namme fan it distrikt Burgum. Yn 1816 folge Van Haersmas beneaming as grytman fan Achtkarspelen. Dêrmei wie er de opfolger fan syn heit dy't yn de tiid fan  de Bataafske Revolúsje út dy funksje set wie. Sybrand waard opfolge troch Daniel de Blocq van Haersma de With, soan fan syn suster Catharina van Haersma en Jan Minnema de With.

Van Haersma urf de Haersmastate yn Buitenpost yn 1821 nei it ferstjerren fan syn mem. Nei't er sels stoarn wie fererfde de state op syn neef en opfolger as grytman, Daniel de Blocq van Haersma de With.

Sybrand van Haersma troude op 22 juny 1794 yn Idaard mei Isabella Moreel van Scheltinga, in dochter fan Cornelis fan Scheltinga en Aurelia Aletta fan Haersma. Isabella wie sawol fan heitekant as memmekant besibbe oan Sybrand. Mei't it pear gjin bern krige stjert de famylje Van Haersma mei him út.

## Underskieding
* Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw
Hegere seefeartskoalle

In **hegere seefeartskoalle** is in hegeskoalle dêr't offisieren foar de keapfardij oplaat wurde.

Yn Nederlân binne de opliedingen foar stjoerman en wurktúchkundige kombineare ta maritym offisier. 

Hegere Seefeartskoallen binne:
* Hegere Seefeartskoalle Amsterdam
* Hegere Seefeartskoalle Rotterdam
* Hegere Seefeartskoalle Flissingen, it Maritym Ynstitút de Ruyter
* Maritym Ynstitút Willem Barentsz, yn West-Skylge
Taco Schonegevel

**Taco Schonegevel**, (Dokkum, 14 septimber 1756 - dêre, 27 novimber 1819), wie in remonstrants jittikbrouwer, politikus en boargemaster fan Dokkum. 

Syn heit Herke Schonegevel wie in jittikbrouwer, syn mem Aagje Kuijper Pietersd. kaam út Krommenie.
Hy troude yn Leer, op 25 maaie 1785 mei Elisabeth de Bruin. dêr't er seis bern by krije soe.
Wie lid fan de munsipaliteit fan Dokkum, fan 11 maaie 1795 oant 1796 en lid fan de gearkomst fan provisjonele represintanten fan it *Volk van Friesland*, fan 23 juny 1795 - 3 july 1796 Op 6 april 1796 waard er lid fan de earste Nasjonale gearkomst foar it distrikt Drachten en bleau dat oant 1 septimber 1797. Yn oktober 1802 waard Schonegevel riedslid fan Dokkum oant 1810. Fan 1811-1814 beneamd as maire fan Dokkum. Riedslid arrondissemint Ljouwert (1811 - 1813)
 
Oare funksjes wienen presidint kantonnale ried, kanton Dokkum (1812 - 1813) en lid fan de froedskip fan Dokkum (1816-1820). Yn 1818 waard er boargemaster fan Dokkum en soe dat bliuwe oant 1820.
Willem Roelof van der Weide

**Willem Roelof van der Weide** (Kampen, 14 juny 1788 - Dokkum, 13 maaie 1860) wie boargemaster fan Dokkum fan 1819-1821 en fan 1832-1847.

Troude yn 1835 mei Elisabeth Helena Schik, se krigen fiif bern. Hie letter in relaasje mei Johanna Tuttel.
Reinder van Kleffens

**Reinder van Kleffens**, (Dokkum 29 maaie 1760 - dêre, 5 febrewaris 1838), wie in ûndernimmer, boargemaster en provinsjaal bestjoerder.

## Libben en wurk

Hy wie de soan fan Eelke Klases van Kleffens en Sjoerdje Ynses Faber. Hy ferlear syn heit doe't er 10 jier wie. De drokke saken fan syn heit, stienfabryk, sâltsiederij, izerhannel, waarden doe beheard troch syn sweager Johannes Fockema. Sadree't Reinder genôch middelber ûnderwiis folge hie, kaam er yn dy saken terjochte en soe dêr oant hege âlderdom mei besteld wêze. Hy waard al op 11 desimber 1780 lid fan de froedskip fan syn bertestêd en waard net lang dêrnei troch de stêd Dokkum kommittearre yn de Fryske Steaten. Hy wie in echte patriot en ien fan de ûndertekeners fan it manifest fan 3 septimber 1787, wêrby't in minderheid fan de Steaten him ôfskate. Der waard besletten om yn Frjentsjer gear te kommen, mar doe't koart dêrnei it Prusyske leger yn it lân ferskynde, flechten hy en syn meistanners, foar safier't se net finzen nommen waarden, nei it bûtenlân. Earst nei de Súdlike Nederlannen en doe nei Sint-Omaars yn Frankryk. Hy waard 28 novimber 1787 mei Court Lambertus fan Beyma, A.J.C. de Bere en A. van Boelens foar it Hôf fan Fryslân dage. Se waarden yn 1788 feroardiele ta ferbanning en ynbeslachnimming fan harren besittings.

Yn 1790 fêstiget er him mei fergunning fan de Steaten fan Oerisel yn Kampen (Vitringa, Gedenkschrift, Arnhim 1857).

Nei de omkear oan it begjin fan 1795 waard syn feroardieljend fûnis neatich ferklearre en waard er op 19 febrewaris oanwiisd as lid fan it provisjoneel bestjoer fan Fryslân. De oare deis waard er keazen ta ien fan de trije leden fan de rekkenkeamer fan Fryslân. Op 23 maart waard er lid fan it komitee foar algemiene saken fan it bûnsgenoatskip fan it lân en 16 july dêrnei waard er ûnder ûntslach keazen ta ûntfanger-generaal fan de floreenrinten; dy beneaming waard de 30ste dêrnei ynlutsen, sadat er lid fan neamd komitee bleau. Hy wie dêr meastentiids foar yn Hollân, en hoewol't er in reedlike patriot ('moderaat') wie, bleau er yn dy betrekking doe't Fryslân kommunistysk [??] waard, oant 2 augustus 1797. Doe waard er yn it distrikt Dokkum keazen as lid fan de Nasjonale Gearkomste.
 
Hy waard yn septimber 1797 troch syn meileden ta lid fan de kommisje foar ynlânske korrespondinsje beneamd. Om syn reedlike ('moderate') begjinsels waard er mei 27 fan syn meileden by de steatsgreep fan 22 jannewaris 1798 finzen set, earst yn de Voorpoort en op 3 febrewaris op Huis Ten Bosch. Nei de twadde steatsgreep fan 12 juny 1798 waard er de 14de july dêrop frijlitten.

Hy waard koart dêrnei beneamd as kommisjelid fan de administraasje fan de finânsjes fan Fryslân. Tagelyk waard er belêstge mei it tafersjoch op de boargerwapening en op de opbringst fan de belestings. Hy ferfear nei Moarrewâld, gemeente Dantumadiel, en waard dêr yn 1800 âlderling en yn 1801 lid fan de kommisje foar tsjerklike saken yn Fryslân.

Yn 1806 gie er werom nei Dokkum en waard dêr yn 1820 lid fan de ried, yn 1822 wie er ien fan de twa boargemasters en yn 1824 de iennichste. Yn 1837 waard him, op eigen fersyk, ûntslach ferliend. Hy wie nettroud.
Roskilde

**Roskilde**  is in stêd yn de gemeente Roskilde yn de Deenske regio Seelân.

It plak grinzet yn it noarden oan de Roskildefjord.

## Ut de skiednis
Neffens Adam fan Bremen en Sakso Grammatius, boude Harald I fan Denemark yn de 80er jierren fan de 10e iuw in tsjerke en in keninklik ferbliuw yn Roskilde. Sakso Grammatikus brocht de namme Roskilde yn ferbân mei de legindaryske Kening Roar dy't dêr mooglik wenne yn de 6e iuw. Harald waard bedobbe yn de tsjerke op it plak fan de katedraal fan no.

Yn 1020 waard Roskilde in bisdom, sadat it de meast wichtige stêd yn Denemark waard foar de tsjerke. Absalon, de earste Deenske biskop, liet dêr yn 1170 de stiennen tsjerke sette dy't letter de katedraal wurde soe. Under Absolon syn ynfloed waarden letter mear tsjerken yn Roskilde boud.

Roskilde krige merkrjocht yn 1268. It wie yn dy tiid faaks de meast wichtige stêd fan it lân. Mei stipe fan de RK-tsjerke gie it de stêd foar de wyn oant 1443. De Reformaasje en it sluten fan de Roomsk-katolike tsjerke yn Denemark soarge der lykwols foar dat de stêd syn status ferlear. Dochs binne benei alle foarsten fan Denemark, fan de midsiuwen ôf, yn de katedraal fan Roskilde begroeven.

Roskilde hat yn syn skiednis te lijen hân fan de pest, krigen mei de Sweden en in tal ferwoastgjende brânen yn de 17e iuw, mar koe fannijs opbloeie yn de 19e iuw mei de iepening fan it spoar út Kopenhagen wei yn 1847. Oant likernôch 1400 wie Roskilde de haadstêd fan Denemarken. Letter waard Kopenhagen de haadstêd. 

Roskilde hat fierders it ferneamde Wytsingeskipmuseum, iepene yn 1969, dêr't ûnder oaren fiif Wytsingeskippen (de *[[Skuldelevskippen]]*) út de 11e iuw te sjen binne en dêr't kultuer en libbenswize fan de Wytsingen útlein wurdt.

Yn Roskilde wurdt sûnt 1971 jierliks oan it begjin fan de simmerfakânsje ien fan de grutste popfestivals fan Europa, en it grutste fan Noard-Europa, hâlden, it Roskilde Festival. De iepening fan in universiteit yn 1972 hat sines ek dien foar de erkenning fan Roskilde as kultureel en ûnderwiissintrum yn Denemark.

## It besjen wurdich

Ofbyld:Roskilde Ting- og Arresthuus.jpg|Ting- og Arresthuus
File:Roskilde city hall.jpg|It eardere stedhûs út 1884
File:Roskilde domkirke west fassade.jpg|Westfasade fan de katedraal
File:Roskilde festival 27-6-2003.JPG|Roskildefestival 2003
File:Roskilde Wiking03.jpg|Farree Wytsingeskip (replika)


## Berne yn Roskilde
* Erasmus Bartholin, Deensk wittenskipper
* Rikke Olsen (19 april 1975), badmintonster
* Jon Dahl Tomasson (29 augustus 1976), fuotballer
* Freja Beha (18 oktober 1987), Deensk supermodel
* Jan Magnussen, autokûreur
* Gottfred Matthison-Hansen, komponist

## Keppelings om utens
* Toerismeburo (Deensk)
* Wytsingeskipmuseum
Paralympyske Simmerspullen 2012

De **[[Paralympyske Spullen|XIVe Paralympyske Simmerspullen]]** hiene plak ha yn 2012 yn Londen, Grut-Brittanje, dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden wiene.

## Keppeling
Foar it earst wie it ferplichte dat de organisator fan de Olympyske Spullen ek de Paralympyske Spullen organiseare. Sûnt 1988 wie dizze keppeling wol gebrûklik, mar net ferplichte.

## Sporters mei in ferstanlike beheining
Foar it earst sûnt de Spullen fan 2000 mochten der wer sporters mei in ferstanlike beheining meidwaan oan de Spullen.
Der wie wer in kategory foar dizze sporters by it swimmen, de atletyk en it tafeltennis.

## Kalinder
Rjochts stiet in kolom hoefolle gouden medaljes per sport der útdield binne. En op de ien nei ûnderste rigel stiet hoefolle gouden medailjes der op in dei wûn waard.

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2012.

## Sporten
Op it programma steane tweintich sporten. 

## Fryske Medaljes

## Sjoch ek
* Olympyske Simmerspullen 2012

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Olympyske en Paralympyske Simmerspullen 20012
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Paralympysk Komitee
Gerrit Jan de Feyfer

**Gerrit Jan de Feyfer** (Iselmuiden, 19 april 1799 - Breukelen, 1 july 1867) wie yn 1840 riedslid en fan 1848 - 1852 herfoarme boargemaster fan Dokkum.  

Soan fan Hendrik de Feyfer en Geertruida Beerendina Stennekes. Gerrit Jan boaske 21 augustus 1826 yn Harns oan Maaike Suiderbaan (± 1798 - 7 jannewaris 1870 ); sy krigen ien dochter (Geertruida).

De Feyfer wie foar Dokkum fan 27 febrewaris 1849 oant 24 septimber 1859 lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân. 
Hy wie fierders 1e luitenant by it korps tsjinstdwaande skutterij yn Dokkum. Hy wenne yn de Keppelstrjitte, yn it hûs dat no nûmer 15 draacht. Ferfear op 8 maaie 1858 fan Dokkum nei Utert.
Doederus de Vries

**Doederus de Vries** (Dokkum, 29 juny 1833 - dêre 16 jannewaris 1910) wie wynhanneler en boargemaster fan Dokkum fan 1867 oant 1909.

Hy wie in soan fan Frederik de Vries en Saapke Posthumus; boaske mei Grietje Helder (Ealsum, 1835) op 6 novimber 1856 yn Eastdongeradiel. It pear krige acht bern. Hy wenne oan de Vleesmarkt D33 yn it hûs dat no De Zijl 3 is.

Hy wie ien fan de earste leden fan de Fryske Krite en siet yn it earste bestjoer fan de 'Fryske Krite Dockum' dy't 1903 oprjochte waard.
Yn 1904 waard er beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Anne Posthuma

**Anne Posthuma** (Dokkum, 1807 - dêre, 22 oktober 1866) wie apteker en boargemaster fan Dokkum oant syn dea. 

Soan fan notaris Gerhardus Wiebes Posthuma en Maria Uurhaan. Hy wie earst troud op 28 desimber 1832 yn Dokkum mei Werdina Klaver, dy't op 15 novimber 1840 ferstoar. Hjirnei boaske hy har sân jier jongerre suske Saapke Klaver, dy't ferstoar op 17 maart 1850. Op it lêst boaske hy op 26 juny 1851 te Dokkum mei Johanna Alberta Hendrica Hugenholtz. Wenne op de Koornmarkt A 131 (it destiidske hoekpân Koornmarkt/Oranjewal). Hy wie wethâlder fan Dokkum fan 1851 - 1858.
List fan bylden yn Dongeradiel

Dit is in (ûnfolsleine) groanologyske **list fan bylden yn Dongeradiel**. Under in byld wurdt hjir ferstien elk trijediminsjonaal keunstwurk yn de iepenbiere romte fan de gemeente Dongeradiel, wêrby't *byld* brûkt wurdt ss sammelbegryp foar skulptueren, stânbylden, ynstallaasjes, tinktekens en oare byldhouwurken.
Bartolomeus Dias

**Bartolomeu Dias** (ek *Diaz*, 1451 – op see tichby Kaap de Goeie Hope, 29 maaie 1500) wie in Portegeesk seefarder en ûntdekkingsreiziger, dy't yn 1488 as earste Jeropeaan Kaap de Goede Hoop rûne. Dêrmei sljochte er it paad foar de earste tocht nei Yndia troch Vasco da Gama.

## Eftergrûn fan de tocht
Diogo Cão hie yn twa reizen in grut stik fan de súdwestlike kust fan Afrika ferkend. Hy wie oant Kaap Krús yn Namybje komd, 1500 kilometer benoarden Kaap de Goede Hoop. 
De Portegezen hiene boppedat yn Benyn geroften heard oer in kristlik ryk fier yn it easten fan Afrika. Se hopen dat dit it ryk fan de legindaryske Preesterkening Jehannes wie. Dy mytyske figuer soe in machtige bûnsmaat wêze yn de striid tsjin de Moaren. João II stjoerde Pêro da Covilhã en Afonso de Paiva oer lân nei Yndia en Abessynje om mear ynformaasje te garjen, wylst Bartolomeu Dias de seerûte ferkenne moast.

Bartolomeus Dias (de Navarez) reizget yn 1481 nei de Goudkust yn it hjoeddeiske Gana beselskippe troch syn lânsman Diogo d'Azambuja. 

Yn 1487 wurdt Bartolomeus Dias der troch de Portegeeske kening op útstjoerd om de westlike kust fierder yn kaart te bringen. Ek moat hy it ryk fan preesterkening Johannes fine en sykje om in seewei nei Ynje. Febrewaris 1488 berikt er it súd-westlikste punt fan Afrika. 
 
De ûntdekkingsreizger neamt it Cabo das Tormentas (Stoarmkaap). Dy namme wurdt letter troch kening Johan II feroare yn Cabo Buena Esperanza (Kaap de Goede Hoop). De kening keas dy namme omdat er hope dat in seewei nei Yndia no gau fûn wurde soe. 

It skip fart noch fierder oant de Algoa-baai (by Port Elizabeth), mar dan wol de bemanning net fierder en giet de er op hûs oan. 

Under syn lânsman Vasco da Gama begjint Bartolomeus Diaz yn 1497 oan in twadde syktocht nei de trochfeart nei Yndia. Underweis krijt er lykwols it befel werom te kommen nei Portegal. 

Yn 1500 begjint Bartolomeus Dias oan syn lêste seereis. Under syn lânsman Pedro Ãlvares Cabral giet er fannijs op 'e siik nei in seewei nei Ynje. Syn skip fergiet lykwols yn in stoarm, iroanysk genôch tichtby fan Kaap de Goede Hoop, de kaap dy't er yn it earstoan 'Stoarmkaap' neamde. Dias ferstjert yn dizze stoarm. Op syn reizen lâns de kust fan Afrika hat Dias in oantal tinktekens efterlitten. Ien dêrfan waard op 25 july 1488 net fier fan it hjoeddeiske Lüderitz yn Namybje oprjochte. It orizjineel stiet yn in museum yn Wynhoeke, mar sûnt it Diaz-jier 1988 stiet op it plak dêr't Dias him delsetten hie in kopy.
Iepenbier lichem

In **iepenbier lichem** is, yn de bestjoerlike yndieling fan it Keninkryk fan de Nederlannen, in oerheid dy't bepaalde taken docht binnen in bepaald romtlik gebiet. De wichtichste iepenbiere lichems binne it ryk, de provinsjes, de gemeenten en de wetterskippen.

Foarbylden:
* Karibysk Nederlân: de iepenbiere lichems Bonaire, Sint Eustatius en Saba binne bisûndere gemeenten binnen Nederlân (2010)
* Plusregio's
* Nederlânske Oarder fan Abbekaten
* Oarder fan Oktroaimachtigen
* Beropsorganisaasje foar gerjochtsdoarwarders (yn oprjochting)
* Arbeidsfoarsjenningsorganisaasje (1990)

## Eardere iepenbiere lichems
* Iepenbier Lichem De Wieringermar, 1938-1941.
* Iepenbier Lichem De Noardeastlike Polder. Dit Iepenbier Lichem bestie út de Noardeastpolder mei útsûndering fan Urk, 1942 - 1962.
* Iepenbier Lichem Súdlike Iselmarpolders, 1955 - 1996. 
* De Nederlânske anneksaasje fan Dútsk grûngebiet nei de anneksearre gebieten oan de Dútske grins, Drostamt Elten en Drostamt Tudderen, 1949 - 1963.
Karibysk Nederlân

De **BES-eilannen** ek: **Karibysk Nederlân** is de beneaming fan de Nederlânske eilannen Bonêre, Sint Eustaasjes en Saba in de Karibyske See. De ôfkoarting BES ferwiist nei de earste letters fan de nammen fan de eilannen. Sûnt 10 oktober 2010 binne dizze eilannen bestjoerlik besjoen iepenbiere lichems dy't as bysûndere gemeenten wurkje binnen it lân Nederlân. Oant dy datum wienen de eilannen eilângebieten fan de Nederlânske Antillen, in earder lân binnen it Keninkryk fan de Nederlannen. 

Bonaire leit ten easten fan Arûba en Kurasau, foar de kust fan Fenezuela. Sint Eustaasjes en Saba lizze ten suden fan Sint Maarten en ten noardwesten fan Sint Kits en Nevis. Karibysk Nederlân telt ± 18.000 ynwenners en in oerflakte fan 328 kante kilometer, respektivelik rom 1/1000 en wat minder as 1/100 fan Europees Nederlân. De tiidsône is UTC-4; it lânnûmer 599, dat foarearst noch dield wurdt mei Kurasau en Sint Maarten.

## Sjoch ek
* ABC-eilannen
* SSS-eilannen
Lüderitz

**Lüderitz** is in stêd oan in baai op de súdwestkust fan Namybje. It is de earste Dútske delsetting yn Dútsk Súdwest-Afrika dy't yn de Dútske koloniale tiid yn de Namybjewoastyn stifte waard. De stifter wie keapman Adolf Lüderitz út Bremen, dy't de baai yn 1883 kocht en der in hannelspost ynrjochte. De baai hjitte destiids noch Angra Pequena. Yn de koloniale tiid waard ien fan de eilantsjes foar de kust fan de stêd troch de Dútsers yn gebrûk naam as finzeniseilân.

Ek waard dêr fiske en gûano wûn en útfierd. Nei 1909, it jier dat dêr diamanten fûn waard, naam te wolfeart fan de stêd bot ta. Tsjintwurdich wurde de measte diamanten op oare plakken fûn en út de kust en is it belang fan Lüderitz hurd minder wurden.

De ûndjippe haven is net gaadlik foar moderne skippen, dat Walfiskbaai is it sintrum fan de skipsyndustry wurden. Anno 2011 hat Lüdewitz lykwols in nije kade dy't moderne grutte fiskersboaten hawwe kin. Fierders docht de stêd har bêst om mear toeristen te lûken mei ûnder oaren in nije bûlevaar mei winkels en kantoaren. Lüderitz is bekend fan har koloniale arsjitektuer, yn ûnder oaren Art Nouveau-styl, en fanwege de natuer mei seehûnen, walfisken, penguins, flamingo's en strúsfûgels.
Odense

**Odense** (IPA: ˈoð̞ˀn̩sə]) is in gemeente en stêd yn de Deenske regio Súd-Denemark (*Syddanmark*). 

Odense is de op twa nei grutste stêd fan Denemarken en leit sintraal yn Denemark op it eilân Fún.

Hans Christian Andersen is yn Odense berne. De stêd hat in protte museums; der is in bistetún, de Odense Zoo. De domtsjerke fan Sint-Knud is in gebou út de 13e iuw.

## Skiednis

Odense is ien fan de âldste stêden fan Denemarken; yn 1988 waard har 1000-jierrich bestean fierd. De namme Odense komt fan it âld-noarske *Óðinsvé*, wat Odinstimpel betsjut. Yn de midsiuwen wie de dom fan Sint-Knud in plak mei in soad oanrin fan pylgers.

Yn de 16e iuw wie de stêd it plak fan gearkomst fan ferskate parleminten en oant 1805 wie it ek de sit fan provinsjale steaten fan Fún.

Ien fan de meast bekende gebouwen yn Odense wie de Odinstårn ('Odinstoer'). De toer waard boud yn 1935 en wie it op ien nei (de Eiffeltoer wie heger) heechste gebou fan Europa. In de Twadde Wrâldkriich is de Odinstårn lykwol opblaasd en net wer op 'en nij boud.

Odense bleau by de regionale weryndieling fan 2007 in selsstannige gemeente.

## Plakken yn de gemeente

## Berne yn Odense
* Lars Jacobsen (1979), fuotballer
* Caroline Wozniacki (1990), tennisster

## Bekende ynwenners

* Sint-Knud (±1043 - 1086), hillige
* Hans Christian Andersen (1805 - 1875), skriuwer fan mearkes
* Carl Nielsen (1865 - 1931), komponist
* Carl Frederik Tietgen (1829 - 1901), magnaat, filantroop en bankier
* Thomas Barfoed Thrige (1866 - 1938), útfiner
* Ove Sprogøe (1919 - 2004), akteur
* Birgitte van Deurs (1946), hartoginne fan Gloucester
* Henrik Rehr (*1964), kartoonist

## Befolkingsferrin

## Stêdebannen

## Keppeling om utens
* Odense - stêd fan Hans Christian Andersen
Agge Harinxma

**Agge Harinxma thoe Sneek** (Snits?, ±1360 - dêre?, 1422) wie in Fryske haadling fan Snits. 

Troude yn Snits 1402 mei His Riencks Bockema (1375-1412). Se krigen twa bern, Bocke Agges fan Harinxma Thoe Sneek ( 1403 - 1468 ) en Hylck Aggesdr. fan Harinxma Thoe Sneek ( 1405 - ??). Rienck Bockema wie syn skoanheit.
Wenne as âlderman op de stins Roedenburch yn Snits.

## Sjoch ek
* Harinxma
Roedeburch

De **Roedeburch**, ek **Roadeburch** of **Rodenburg** wie earder in stins yn Snits yn de gemeente Wymbritseradiel. Fan de stins is neat werom te finen.

De stins moat al foar 1400 boud wêze. Wurdt foar it earste neamd yn 1398, as Rewenich fan der Sneke, dy't ek wol Rienick Bockema neamd wurdt, troch greve Albrecht fan Hollân beliend wurdt mei it baljuwskip fan 'Alde Waghenbrugge', in gebiet dat de lettere gritenij Wymbritseradiel foarme.
Rewenich heart ta de Fetkeapers en moat yn 1400 nei Starum flechtsje yn ferbân mei de oplûkende Skieringers. Mar dêr wie er net feilich en flechte nei Hollân, syn besittings waarden yn beslach nomd. De Greve fan Hollân holp him, troch him in jierjild ta te kennen. Yn 1402 kin hy weromkomme, meidat de frede sluten is. Spitigernôch is yn stins Roedeburch ferwoaste.

Yn 1402 houlikt hy syn dochter His út oan Agge Harinxma thoe Heeg. Fjouwer jier letter stiftet hy it kleaster Thabor by Tearns, dêr't hy wer fjouwer letter yntreedt. "Die heerschappie van Sneeck' lit hy oer oan syn skoansoan. De famylje Harinxma thoe Heeg hie mear liedingjaande funksjes: twa bruorren fan Agge wiene haadling yn Heech en Drylts. Agge feroaret syn namme yn Harinxma fan Snits.

As Agge yn 1422 stjert, wurdt hy opfolge troch syn soan Bocke (I). Dizze haadling hie frijwat macht: sa mocht hy ûnder oare de skepen kieze. Mar hjir kaam yn 1456 feroaring yn. Harren macht waard beheind troch it stedsrjocht: Bocke of ien fan syn neisieten mocht mar ien kear yn 't jier ien skepen kieze fan de 36; de haadling bleau lykwols al de earste fan de stêd.

It laach Harinxma fan Snits stjert yn 1499 mei de dea fan Bocke II út. De werklike macht fan de haadling wie doe al hielendal ôfbrokkele, meidat de Saksyske hartoggen der in sintraal gesach fêstigen.

De Stins stie mooglik besuden de Hoarse, dy't súd fan Twellingea streamt. Wa't de Hoarsewei rjochting De Jouwer folget, sjocht fuort nei de brêge oer de Hoarse links in pear pleatsen. Op dit strategyske plak rûnen fjouwer wetterwegen gear: de Hoarse, Stobberak, feart út Twellingea en Toppenhuzen nei Snits en de wyls dimpte Tynjesleat nei Langwar en De Jouwer.

Yn Snits hawwe we de Nauwe en Wide Burgstrjitte, nammen dy't ferwize nei dizze fersterke stins. Trochdat lilke Snitsers yn de 14e iuw de stins fernield hawwe is net bekend hoe't de stins derút sjoen hat.

## Bewenners
* 1398 - 1410 Rewenich fan der Sneke
* 1410 - 1422 His fan der Sneke, troud mei Agge Harinxma thoe Heeg
* 1422 Bocke (I) Harinxma fan Snits
* - 1499 Bocke II Harinxma fan Snits
Sjoerd Wiarda

**Sjoerd Pijbes Wiarda**  (keazen 1399 - 1410) wie de fyftjinde potestaat fan Fryslân. 

Wiarda (1355 - 1410) wie de soan fan Pybe (Feddekos) Wyarda en Claer fan Eminga. Hy wenne op Wiardastate yn Goutum. Sjoerd wie de lêste dy't oer Eastergoa én Westergoa hearske. 

Wiarda wie de oanfierder yn de striid tsjin de greve fan Hollân. Yn 1398 wie hy deputearre by it ferdrach mei Willem fan Beijeren, greve fan Hollân. Yn 1400 focht hy mei as Skieringer yn de Slach om Dokkum en om de Camminghastins. 

## Haringsma
Yn 1400 waarden de meardere potestaten keazen foar Eastergoa en Westergoa, wegens de godstsjinstige twisten tusken de Skieringers en de Fetkeapers. Haring Haringsma of Haring thoe Heeg, stamfaar fan de Harinxma's, waard tagelyk keazen foar Westergoa. Sjoerd Wiarda wie de opfolger fan Odo Botnia.

## Sjoch ek
* List fan hearskers yn Fryslân
Ylostins

De **Ylostins** of **Ilostins** wie in stins west fan Drylts. Fan de stins is neat werom te finen. Waard boud yn de Midsiuwen, mooglik al yn de 11e iuw. De namme Ilostins en IJlst binne mooglik fan elkoar ôflaat, mar oft no Drylts fan Ilostins ôflaat is of krekt oarsoam is net dúdlik.

De stins waard stifte troch de famylje Harinxma, dy't yn dizze omkriten in soad ynfloed hie. De stins foarme mei de tsjerke ien ferdigenber gehiel. Dêrtroch hie Drylts in fersterking oan de súdkant, dy't mei in lytse striidmacht te behearskjen en te ferdigenjen foel. De eigener fan de stins wie de 'iehear' of âlderman en dêrmei de earste fan de stêd. Yn de achttjinde iuw is de stins ôfbrutsen. 

De Ilostins wie in toerstins, dy't oan de westkant fan de grêft stie, wêrlâns Drylts him ûntwikkele. It wie in frijsteande, ferdigenbere wentoer, lykas de Gruitersmastins yn Snits. De stins hie in hast fjouwerkante plattegrûn en wie in frij heech bouwurk, dat oan de boppeside in wjergong mei arkeltuorren hie. Dêrtroch wie it mooglik de stins fan boppe-ôf te ferdigenjen. Yn de muorren sieten lytse rûnbôgefinsters. De stins waard bekroane mei in skylddak mei dekorative wynwizers. De lêste resten fan it gebou binne yn 1778 weibrutsen.
Hûs fan de Nederlannen

It **Hûs fan de Nederlannen** (*Haus der Niederlande*) yn Múnster (Noard-Rynlân-Westfalen) húsfestet ynstellings, dy’t har dwaande hâlde mei ûndersyk, ûnderwiis en wittenskiplike tsjinstferliening oangeande Nederlân en Flaanderen.
 
## Ynstellings
It „ Zentrum für Niederlande-Studien“ is de iennige wittenskiplike ynstelling yn Dútslân, dy’t oer de fakgrinzen fan ûnderwiis, ûndersyk en tsjinstferliening hinne giet. Doelstelling fan de ynstelling is it yngreven begripen fan Nederlânske en Flaamske gebieten en harren betrekkings mei Dútslân. De oanbeane stúdzjes besteegje njonken it leren fan de talen omtinken oan politike, histoaryske, ekonomyske en kulturele fraachstikken. It sintrum ûntstie yn it jier 1989 en is ferbûn oan de Westfaalske Wilhelms-universiteit yn Múnster.

## Stúdzjes
By beskate stúdzjes giet de gearwurking mei de universiteiten fan Nymwegen, Utert, Antwerpen, Gent en Leuven oer lânsgrinzen hinne. Fan guon stúdzjes wurdt it iene part yn Nymwegen en it oare part yn Múnster jûn. Múnster hat him ûntwikkele ta in stêd foar studinten. Foar Nederlanners is de Dútske taal goed tagonklik, foar Frysktalige Nederlanners ek. Oer Swol-Ynskedee hat Fryslân in streekrjochte treinferbining mei Múnster.

## Biblioteek
De bibioteek hat foar de Dútstalige gebieten de grutste samling publikaasjes oangeande de Nederlânske kultuer. Mei om-ende-by 65.000 bannen, *ek Frysktalige*, is de biblioteek in swiergewicht wat de Nederlânske kultuer oanbelanget. Boppedat binne der sa‘n 30.000 bannen fan it ynstitút foar de Nederlânske Filology. Sa jout it „Zentrum für Niederlande-Studien“ yn Dútslân unike mooglikheden ta ûndersyk op it mêd fan Nederlân en Flaanderen. De biblioteek is boppedat in ûnderôfdieling fan de ULB (*Universitäts- und Landesbibliothek*) fan Múnster.

## Krameramtshaus
It as "Krameramtshaus" bekend steande hûs bestiet sûnt 1589 en die tsjinst as pakhûs en plak fan gearkommen foar it gilde fan kreamers. It hûs tsjinne tidens de ûnderhandelings oer de Westfaalske Frede - dy't njonken de Tritichjierrige Oarloch binnen it Dútske gebiet ek de Tachtichjierrige Oarloch fan de Nederlannen om ûnôfhinklikens fan de Spanjaarden beëinige - ta ûnderkommen foar de Nederlânske gesanten. De ûnderhannelings wiene fan 1646 oant 1648 wikseljend yn de ûnderkommens fan de dielnimmende delegaasjes. Op de 30ste jannewaris 1648 koe úteinlik it Spaansk-Nederlânske Ferdrach – de Frede fan Münster – yn it "Krameramtshaus" tekene wurde. 

Op 15e maaie 1648 waarden de ratifikaasje-oarkonden wiksele en de frede yn in feestlike seremoanje besward. De Spaanske gesant greve Peñaranda hie foar dat barren de riedskeamer fan it Stedshûs frege, dy't dêrom letter omneamd waard ta Fredesseal.

It hûs stiet yn it sintrum fan Múnster, dat yn de Twadde Wrâldoarloch regelmjittich bombardearre is. Doe't der noch gjin radar wie, leinen plakken as Múnster al binnen it berik fan de alliearde fleantugen en dêrnei leinen se op de weromflecht nei Ingelân. Nei de oarloch is alle war dien, om dat sintrum wer yn âlde steat werom te bringen.

## Keppelings om utens
* Webstee Haus der Niederlande
Ludwik Zamenhof

**Ludwik Lejzer Zamenhof**, yn 't Poalsk Ludwnik Łazarz Zamenhof (Białystok, 15 desimber 1859 - Warsjau, 14 april 1917) wie in Poalske arts en makker fan it Esperanto, de meast foarkommende keunsttaal. Zamenhof wie gjin taalkundige, mar hie in grutte kennis fan de taal. Syn memmetaal wie it Russysk (fan heit) en it Jiddysk (fan mem) en hy spruts ek floeiend Poalsk en Dútsk en koe Frânsk, Gryksk, Latyn, Italjaansk, Ingelsk, Hebriuwsk en Arameesk lêze, en hie wat kennis fan it Spaansk en Litousk.

## Libben en wurk
Zamenhof waard berne op 3 desimber 1859 neffens de Juliaanske kalinder yn de stêd Białystok (it is de Poalske namme foar de stêd - it is no Poalen), dy't dêrnei yn it Russyske Ryk lei. De befolking fan Białystok bestie út trije etnyske groepen: Poalen, Wyt-Russen en Jiddysk sprekkende joaden. Zamenhof wie fertrietlik troch de rûzje tusken dizze groepen. Hy miende dat de grutste oarsaak fan haat en foaroardielen lei en it ûnbegryp fan beide kanten kaam troch it ûntbrekken fan in mienskiplike taal dy't brûkt wurde kin as in neutrale foarm fan kommunikaasje tusken minsken fan ferskillende etnyske en taalkundige eftergrûnen.

Dêrnei ferfear de famylje nei Warsjau, dêr't Zamenhof nei de middelbere skoalle gie. Wyls wurke hy oan in ynternasjonale taal. Yn 1878 wie syn projekt *lingwe uniwersala* klear, mar Zamenhof wie te jong om it te publisearjen en joech it oan syn heit dat dy it bewarje soe oant Zamenhof klear wie mei syn stúdzje. Mar syn heit fûn it tiidfergriemen en ferbaarnde it plan. Zamenhof begûn oan in stúdzje genêskunde, earst yn Moskou en letter yn Warsjau. Hy krige yn 1881 yn 'e gaten dat syn earste taalprojekt ferbaarnd wie en begûn in nijen-ien te meitsjen.

Yn 1885 wie er klear mei syn universitêre stúdzje en begûn te wurkjen as eachdokter yn Warsjau. Nei besykjen fûnsen te werven foar in twadde taalprojekt, publisearre hy yn 1887 mei finansjele stipe fan syn takomstige skoanheit. It boek ferskynde ûnder de skûlnamme *Doktoro Esperanto* ('Dokter Hoopfol') dêr't de taal syn namme troch krige, mei't Zamenhof it net allinnich as taal seach, mar ek in middel om syn ideeën fan in freedsume mienskip tusken ferskillende folken mei te fersprieden.

## Nijsgjirrich
Yn Ljouwert is it Dr. Zamenhofpark nei him neamd.
Tsiende Peinje

De **Tsiende Peinje** is in belesting dy't yn de 16e iuw oplein waard yn de Nederlannen. Der binne twa soarten fan: 

## Tsiende Peinje fan Marije fan Hongarije
Marije fan Hongarije wie lânfâdesse fan de Nederlannen út namme fan har broer keizer Karel V. Op 21 maart 1543 waard troch har de Tsiende Peinje ynsteld, in belesting fan 10% op ynkomsten út fermogen. De belesting waard heft yn 1543, 1544, 1553, 1556, 1561 en 1564.

## Tsiende Peinje fan Alva
De **Tsiende Peinje** wie in beruchte belestingmaatregel ynfierd troch Fernando Álvarez de Toledo, de hartoch fan Alva, yn 1569. De belesting late ta grut ferset yn de Nederlannen en kin as in belangryk elemint sjoen wurde foar de Nederlânske Opstân, dy't letter de Tachtichjierrige Oarloch neamd wurde soe.

Nei syn oankomst yn de Nederlannen fierde Alva trije belestingen yn:
# De **Hûndertste Peinje**: In belesting fan 1% foar ien kear op alle besittings fan replik en ûnreplik guod;
# De **Tweintichste Peinje**: In omsetbelesting fan 5% op de ferkeappriis fan ûnreplik guod as huzen, lannen, ensfh., ynspirearre troch soksoarte belesting dy't ynfierd wie troch de Romeinske keizer Augustus;
# De **Tsiende Peinje**: In omsetbelesting fan 10% op de ferkeap fan replik guod as iten en drinken, klean, ensfh., identyk oan de yn de Spaanske lannen wenstige *Alcabala*-belesting.

Benammen tsjin de Tsiende Peinje fan Alva kaam in soad ferset. Yn de Nederlannen wie it boppedat in ferwurvenheid dat de lânsheare allinnich mar in nije belesting hefte nei in bea of fersyk. Alva negearre de ynstellingen en hjitte syn herfoarming foar de hiele Nederlannen. Boppedat drigen de Nederlannen as hannelsnaasje troch de Tsiende Peinje yn harren konkurrinsjeposysje oantaaste te wurden. Dêrtroch drige Alva de befolking net allinnich swierder te belêsten, mar ek yn syn kompetitiviteit te treffen.

Yn werklikheid is de Tsiende Peinje fan Alva nea heft, mar waard yn twa jier ôfkocht foar in bedrach fan 2 miljoen gûne.
Hûnekarre

| 
|-
| 
|- 
| 
|}
In **hûnekarre** (Dútsk: *Hundewagen*, Ingelsk: *Dog-Cart*) wie in lytse karre dy't troch ien as mear hûnen lutsen waard. De hûn koe foar of ûnder de karre ynpspand wêze. Hûnekarren waarden eartiids in soad brûkt troch sutelders, marskreamers, gernieren, ensafuorthinne, mar ek foar persoaneferfier; de hûn wie 'it hynder fan de earmelju'.

Tsjintwurdich wurdt in fytskarke om hûnen yn mei te nimmen, ek wol hûnekarre neamd.

## Skiednis
De hûnekarre is, yn Europa, fan de midsiuwen oant yn de 20e iuw brûkt foar it ferfier fan minske en guod, mar ek foard hurdriidwedstriden.
Yn Nederlân binne der fan 1672 ôf al feiten oer hûnen bekend dy't in beskate soarte fan karkes lutsen. Yn 1910 kaam de Karrehûnewet mei foarskriften foar it brûken fan in hûnekarre. 

De Nederlânske post hat ek oant 1922 brieven en pakjes mei de hûnekarre besoarge. 
It is ek witten dat it Nederlânsk leger yn de tiid fan de Earste Wrâldkriich mear as 1200 hûnen yn militêre tsjinst hie. De bisten waarden as twaspan foar de saneamde mitrailleurweinen, munysjeweinen en arkweinen ynspand.

Hûnekarren waarden yn begjin 20e iuw al ferbean yn Ingelân om reden fan bistewolwêzen. Yn Nederlân is it brûken fan de hûn as lûkbist offisjeel sûnt 1963 ferbean.

## Keppelings om utens
*De skiednis fan de hûnekarre
*De hûnekarre yn ferskate funksjes
De Burch (stins)

**De Burch** of **Pelfinne** wie in stins oan de Súd Ie tusken Mitselwier en Jouswier, gemeente Noardeast-Fryslân, earder Dongeradiel. Fan de stins is neat werom te finen, it is no in stik lân.

Begjin 15e iuw wurdt foar it earst oer De Burch skreaun. De wichtichste stins yn Mitselwier wie Ropta. Dêrneist wienen de âlde haadlingehuzen Wibaldastate en Jaersmastate der noch. Alletrije machtsposysjes waarden al neamd yn 1422.  

Yn 1511 wie Sybren Ropta syn soan Focke Ropta, yn de list fan eallju fan 1505 ek neamd, eigener fan Roptastate. Ien fan syn pachters wenne *up den Burch*. Dêr sil grif net de Roptastins mei bedoeld wêze, mar it strategysk oan de Suderie lizzend hûs Pelfinne. Fokke Ropta junior fan Roptastate troude mei Graets fan Eysinga. Neist Grut- en Lyts-Ropta en De Burch hie er noch in soad oare pleatsen en stikken lân yn eigendom ûnder de doarpen Eanjum, Ljussens en Moarre en in hûs yn Dokkum. Hy wie sadwaande ek de rykste man fan de gritenij.

Focke fan Ropta ferstoar frij jong yn 1512 krektas syn frou. De iene ferstoar op 24 juny, de oare op 4 july.

## Bewenners
*  Sybren Ropta (?)
* - 1512 Focke Sybrens fan Ropta, troud mei Graets fan Eysinga
* 1512 - 1551 Worp Fockes fan Ropta (?)
Benefysjaalboek

In **Benefysjaalboek** is in gemeentlik boek mei listen oer grutte, grinzen en jierlikse opbringsten fan de patroans, pastorije-, fikary en prebindeguod fan alle Fryske parochys binnen harren grûngebiet. 

Yn 1542 joech Karel V de Fryske gemeenten opdracht om Benefysjaalboeken oan te lizzen. Dy binne foar it meastepart fan de stêden en gritenijen bewarre bleaun. Allinnich Frjentsjerteradiel, Aenjewier, Gaasterlân, Skoatterlân en ferskate doarpen ûntbrekke. Der bestiet in útjefte fan, yn 1774 printe, mar earst yn 1850 troch Jacob van Leeuwen publisearre. Omdat in faak brûkte en detaillearre boarne is, dy't in skerp ynsjoch jout yn de finansiering fan de midsiuwske Fryske parochytsjerken en harren betsjinners, en boppedat in soad nammen en gegevens oer it brûken fan lân jout, binne der plannen om in analoge én in digitale útjefte te meitsjen. 

De Fryske Akademy is fan doel om de teksten fia de website beskikber te stellen. Boppedat sil dan in register op namme en in register op plak gearstald wurde.
Willem Bergsma

**Willem Bergsma** (1706 - 1774) wie grytman fan East-Dongeradiel en deputearre fan Fryslân en dykgraaf. As handich politikus krige er letter de bynamme fan “de grutte kûper”, troch yn twa gritenijen tagelyk it stimrjocht oerlaapje te litten en by elkoar te hâlden.

Yn it tsjerkje fan Jouswier hingje trije grutte roubuorden: ien fan Willem en ien fan syn frou Remelia Schik, (1714 - 1792). Op syn wapen steane bargen ôfbylde en hawwe de tsjerke de bynamme ‘bargetsjerke’ besoarge.

Yn de herfoarme Sint-Benediktustsjerke fan Dantumawâld komme twa wapens fan Bergsma en Schik foar. Dat fan Bergsma jout trije bargen, 2:1 setten. It wapen fan Schik jout in strûk mei fiif roazen, rjochts twa en links trije, wêrfan de ûnderste links yn 'e knop is en de oaren bloeie. Mooglik in jefte fan har oan harren soan mr. P.A. Bergsma.
Hynsteblom

De **hynsteblom** (*Taraxacum officinale*) is in soarte út de kompositefamylje (*Asteraceae*). Yn dizze famylje binne blommen tige redusearre en lyts en steane ticht by elkoar yn in blomkopke. Hynsteblommen binne tige algemien. Yn april kinne se hiele greiden giel kleurje. Dochs kinne bepaalde mikro-soarten en seksjes seldsum wêze.


Ofbyld:Loewenzahn pae.jpg
Ofbyld:Flower Rex 4.jpg
Ofbyld:Taraxacum officinale in pasture.jpg
Ofbyld:Taraxacum officinale. Pyszkowo.jpg
Patti Smith

**Patricia Lee "Patti" Smith** (berne Chicago, 30 desimber 1946) is in Amerikaanske sjongster-ferskes skriuwster, dichteresse en byldzjend keunstner. Hja hie in protte ynfloed op de New York City punk rock beweging mei har debútalbum *Horses* yn 1975 en krige de bynamme "de Godmother of Punk". Har wurk wie in miks fan rock en poëzy. It meast bekende lied fan Smith is "Because The Night", dat sy tegearre skreau mei Bruce Springsteen en it trettjinde plak berikte op de *"Billboard Hot 100"* yn 1978. Yn 2005, waard Patti Smith útroppen as Commander yn de Ordre des Arts et des Lettres troch de Frânske minister fan Kultuer, en yn 2007 waard sy talitten yn de Rock and Roll Hall of Fame. Yn 2010 wûn sy de National Book Award foar har oantinkens "Just Kids" en ûntfong yn 2011 de Polar Music Prize.

## Diskografy
;Studio albums
* *[[Horses (album)|Horses]]* (1975)
* *[[Radio Ethiopia]]* (1976)
* *[[Easter (Patti Smith Group album)|Easter]]* (1978)
* *[[Wave (Patti Smith Group album)|Wave]]* (1979)
* *[[Dream of Life]]* (1988)
* *[[Gone Again]]* (1996)
* *[[Peace and Noise]]* (1997)
* *[[Gung Ho (album)|Gung Ho]]* (2000)
* *[[Trampin']]* (2004)
* *[[Twelve (Patti Smith album)|Twelve]]* (2007)
* *[[Banga]]* (2012)

## Bibliografy
* *Seventh Heaven* (1972)
* *Early Morning Dream* (1972)
* *Witt* (1973)
* *Ha! Ha! Houdini!* (1977)
* *[[Babel (book)|Babel]]* (1978)
* *Woolgathering* (1992)
* *Early Work* (1994)
* *[[The Coral Sea (boek)|The Coral Sea]]* (1996)
* *Patti Smith Complete* (1998)
* *Strange Messenger* (2003)
* *[[Auguries of Innocence (gedichten)|Auguries of Innocence]]*, (Ned. *Tekenen van onschuld. Gedichten*, 2006, fert. Katelijne de Vuyst) (2005)
* *Poems (Vintage Classics)* by William Blake. Redaksje en foaropwurd Patti Smith (2007)
* *Land 250* (2008)
* *Trois* (2008)
* *Great Lyricists* foarwurd Rick Moody (2008)
* *Just Kids* (2010) (Ned. *Just Kids*, 2012, fert. Kathleen Rutten)
* *M-Train* (2015) (Ned. *M-Train*, 2015, fert. Ton Heuvelmans)

## Keppeling om utens
* offisjele webside
* Patti Smith Wins National Book Award - video report by *Democracy Now!*]
Arnoldus Prakken

**Arnoldus Prakken** (Sutfen, 1854 - De Haach, 18 desimber 1925) naam om 1888 hinne it behear oer de sûkereidrûgerijen oer fan syn omke Dirk Fontein de Jong, dêr't er sûnt 1872 by yn de kost wie.  

Doe't op 10 jannewaris 1882 it gemeentehûs yn Moarrewâld iepene waard, wie Prakken foarsitter fan de feestkommisje. Prakken krige meardere publike funksjes. Sa wie hy sûnt de oprjochting fan 'De Vriendenkring' yn Dantumawâld yn 1879 oant syn weromtreden yn 1917 bestjoerslid fan dizze sosjéteit. Hy begûn as sekretaris. De gemeenteried fan Dantumadiel beneamde him op 12 desimber 1882 as lid fan de nij foarme skoalkommisje. Hy wie bestjoerslid fan de 'ûnderlinge Dantumadiel' en de ôfdieling Dantumadiel ta Nut fan it algemien. Yn 1892 wie hy sekretaris fan it sintraal bestjoer fan Frijsinnige kiesferienings. Alve jier letter wie hy bestjoerslid fan de kiesferiening Algemien belang yn Dantumadiel. Letter wie hy inkele jierren riedslid. Yn 1893 waard hy fertsjintwurdiger fan de Nederlânske Hypoteekbank yn Veendam.  Op 19 desimber 1896 waard Prakken keazen as foarsitter fan de ôfdieling Dokkum/Dantumadiel fan de Friese Mij. Prakken beklaaide dy funksje oant 22 maaie 1915. Op 19 febrewaris 1900 waard hy beneamd ta earmfâd yn Moarrewâld. Yn july 1896 waard Prakken bestjoerslid fan de Folksbank yn Dantumadiel. It Nut naam yn septimber 1880 it inisjatyf om yn de Wâlden in sparbank op te rjochtsjen, yngeande 1 jannewaris 1881. As 'direkteuren' waarden A. van Kleffens, A. Prakken en J. de Groot beneamd. Yn ûnder oare 1906 wie Prakken ponghâlder fan de bank. Yn maaie 1903 folge de beneaming ta lid fan it Nederlânske Lânboukomitee.
Yn maaie 1917 ferhuze de húshâlding Prakken nei De Haach. Hy ferstoar dêr op 18 desimber 1925.

De pleats Dammeloane 45 is bekend as 'Prakken pleats'. Dy pleats waard yn 1915 yn opdracht fan Arnoldus Prakken boud troch A. Kingma út Hantum. Tjeerd Tabes Annema út Eastermar waard de hierder fan de pleats mei lannen.

Op 26 maart 1968 is de strjitnamme A. Prakkenstrjitte bekendmakke.
Jaingastate

**Jaingastate** of **Jangastate** wie in stins/state oan de Humaldawei yn Grut Midhuzen ûnder Jouswier op de himrik fan Ie yn de gemeente Dongeradiel. Oer it ûntstean fan de state is neat bekend.

## Skiednis

Yn 1511 besieten Tijepka Iwingen en Sytthie tegearre 63 pûnsmiet lân ûnder Jouswier (R.V.A. i, 164). Yn 1543 wurdt it goed *Jaynge-staeden* neamd en fan 1578 ôf Janga.
Jainga- of Jangastate wie yn 1640 foar de helte eigendom fan in juffer Fan Meckema, de oare helte wie fan gritenijsekretaris Lambertus fan Beyma. Op de Schotanuskaart (1664) waard it as "edele state" oanjûn. Neffens dy kaart fan 1664 lei it benoarden Lyts Midhuzen en neffens dy fan 1718 op de hoeke fan de Humaldawei en Winia's reed fan no. Lykas by Lyts Midhuzen jout Schotanus (yn 1664) Winia (en yn 1718) in stinswier. Winia en Jainga lykje trochelkoar helle te wêzen. Yn de stimkohieren hat it goed altyd besit fan adel en patrisiaat west. Op it stee fan de state stiet no in pleats, de stinswier is ôfgroeven.

## Eigners
* 1511 besit fan Tijepka Iwingen
* 1640 juffer Fan Meckema en Lambertus fan Beyma (50/50)
François Halma

**François Halma** (Langerak, 3 jannewaris 1653 - Ljouwert, 13 jannewaris 1722) wie in (lânskips)printer yn Ljouwert.

## Libben en wurk
François wie in soan fan Reinier Joriss. Halma, predikant te Langerak fan 1640 oant syn dea yn 1660. Widdo Halma ferfear nei Utert dêr't François yn in boekhannel oan it wurk gie. Yn 1674 waard er sels boekhanneler, oant 1699, en waard letter ek akademydrukker. Fan april 1699 oant 1709 wie er boekhanneler yn Amsterdam.

Yn 1710 ferhuze er mei syn soan Jakobus nei Ljouwert, dêr't er troch de Steaten fan Fryslân ta lânskipsdrukker beneamd wie. Yn dy funksje hat er de Schotanusatlas fan 1718 printe. Halma hat in soad skreaun, mar wie in kontroversjeel persoan.

## Famylje
Yn 1674 boaske er oan Machteld Pos. Sy krigen tsien bern. François jr., har soan, wie akademydrukker fan 1701 oant 1716. Oare soan Hindrik hie deselde funksje fan 1717 oant 1727. 

## Bibliografy
* *Hollandt aan de voeten des Konings, uit het Fransch van la Volpelière, met tegenzangen enz.* (Amsterdam 1707; m. pl.); 
* *Davids Harpzangen of de CL Psalmen .... nevens de gewoone Lofzangen in de kerken gebruikelijk ....* (Amst. 1707; mei muzyk; faak werprinte); 
* *Woordenboek der Nederduitsche en Fransche taalen, Dictionnaire flamand et français* (Amst. 1708; 2e pr. Utert 1710; 3e pr. Utr. 1758); 
* *Le grand dictionnaire français et flamand ....* (5e pr., Leien-Utert 1761); 
* *Muurkroon behaald door Z.D.H. Johan Willem Friso .... met de bemagtiging der sterke staat Douai benevens de vesting De Scarpe 26 Juni 1710* (Ljouwert 1710); 
* *Friesland in rouw over den dood van Johan Willem Friso* (Ljouwert 1711); 
* *Goddelyke begeerten van een geloovige ziel* (Ljouwert)
* *Gereformeerd Gezangboek* (Ljouw. 1712 en 1721; mei muzyk); 
* *Het Kasteel van Aigermont, .... nevens Maastricht, heldendicht* (Amst. 1708, Ljouwert 1715; mei pl.);
* *De Heidelbergse Catechismus* (Ljouwert 1716); 
* *Woordenboek der H. Schrift* (Ljouwert 1716); 
* *J. Lamigue, Het leven van Johan Willem Friso ....* (Amst. 1716);
* *Kanaän ....*, wurdboek (Ljouwert 1717; mei pl.);
* *Kaartboek van Friesland* (Amst. 1718);
* *Heilige feestgezangen ....* (Leien 1718; mei pl.);
* *Tooneel der Vereen. Nederlanden* (Ljouwert 1725; mei platen). 
* Fierders oersettingen en wurk fan Mos. Amyrald, Petr. Jurieu, P. Bayle en B. Pictet; en yn 'e mande mei Joann. Brants, een lijkrede op Maria II.