open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Timoer Lenk

**Timoer Lenk** (Kesj, 9 april 1336 – Otrar, 19 jannewaris 1405) (ek bekend as **Timoer de Grutte**, **Timoer de Manke**, of yn Europa as **Tamerlane** en **Tamburlaine** (ferbasteringen fan it Perzyske **Temur-i-lang** en **Temür** yn Turkske talen) wie in fjirtjinde-iuwske Turksk-Mongoalse kriiichshear en stifter fan it Timoeridyske ryk en de dynasty fan de Timoeriden.

Timoer Lenk waard berne yn Kesj, dat tsjintwurdich bekend stiet as Sachrisabz (omjouwing fan Samarkand, Oezbekistan). Timoer wie hast syn heule libben op oarlochspaad en bleau komselden langer as in pear jier op itselde plak. Hy wist in nij ryk te stiftsjen op de fûneminten fan it yn elkoar stoarte Mongoalse Ryk. Hoewol't hy in militêr sjeny wie — hy ferlear gjin fjildslach neidat hy folslein oan de macht kaam yn 1370 — wist Timoer gjin effektyf operearjende regearing del te setten, wêrtroch't hy gebieten faak opnij feroverje moast neidat se yn opstân komd wienen. Meastentiids waarden der grouwelige wreedheden begien, lykas it bouwen fan tuorren mei ôfkapte hollen, dêr't heule regio's troch ûntfolke rekken. Timoer waard dêrtroch fan Sina oant West-Europa berucht en freze. Yn syn konstante oarlochsfiering binne nei skatting wol 17 miljoen minsken omkomd.

Timoer stoar yn de winter fan 1405 in Otrar, Kazachstan, wylst hy opluts tsjin syn grutste fijân, Ming-Sina. Nei syn dea ferdwûn it ryk fan Timoer al gau fan de kaart en rekken syn dieden foar it meastepart yn it ferjitboek. Syn namme hat yn de skiednis lykwwols in plak krigen neist dy fan syn foarbylden Aleksander III de Grutte en Dzjengis Khan. Pas nei de ûnôfhinklikheid fan Oezbekistan kaam der mear omtinken foar de ferrjochtingen fan Timoer. Men beskôget him dêr as in held, omdat ûnder it bewâld fan Timoer it gebiet fan de Oezbeken bloeide as nea dêrfoar. Mar yn de rest fan de Islamityske wrâld wurdt Timoer benammen as barbaar sjoen.
Fiktoaria fan it Feriene Keninkryk

**Fiktoaria fan Hannover** (folút yn it Ingelsk: **Alexandrina Victoria of Hannover** (Kensington Palace, Londen, 24 maaie 1819 – Osborne House, Isle of Wight, 22 jannewaris 1901) wie keninginne fan it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Ierlân fan 1837 - 1901 en keizerinne fan Ynje fan 1877 - 1901. 

Keninginne Fiktoaria is, mei 63 jier en sân moannen, de langst regearjende Britske monarch út de skiednis. De perioade stiet én yn it Feriene Keninkryk én yn de wrâld better bekend as it Fiktoriaanske Tiidrek, *the Victorian era*. 
Hoewol't Fiktoaria op de troan kaam op in momint dat it Feriene Keninkryk al in konstitúsjonele monargy wie, dêr't de kening of keninginne net folle politike foegen hiene en harren ynfloed útoefenen middels de minister-presidint, groeide Fiktoaria út ta in tige wichtich symboalysk figuer fan har tiid. Yn it Fiktoriaanske Tiidrek kaam de Yndustriële Revolúsje op in hichtepunt. It wie ek in perioade fan grutte sosjale, ekonomyske en technologyske foarútgong binnen it Feriene Keninkryk. Yn Fiktoaria har regearperiode kaam der in grutte útwreiding fan it Britske Ryk; yn dizze perioade berikte it syn hichtepunt, ûnder har regearing wie it Britske Ryk it grutste ryk út de skiednis. Se regearde oer gebieten yn alle wrâlddielen.

Fiktoaria, hast folslein Dútsk, wie de ienige dochter fan Prins Eduard August, hartoch fan Kent en dy syn frou Prinsesse Fiktoaria fan Saksen-Coburg-Saalfeld. Fia har heit wie se in pakesizzer fan kening George III en keninginne Sophia Charlotte, en wie se in nichtsje fan har foargongers, kening George IV en kening Willem IV. Se krige mei har man, Albert, njoggen bern en arranzjearre harren houliken. Ut dy houliken waarden twaenfjirtich beppesizzers berne. Allinnich dochter Louise bleau sûnder bern. Har bern en bernsbern boasken oan hast alle Europeeske foarstenhuzen, se krige dêrtroch de byname *the grandmother of Europe* (de bepe fan Europa). Hja wie de lêste foarst fan Grut-Brittanje út it Hûs Hannover. Har soan en opfolger, kening Eduard VII, wie in foarst út it Hûs Saksen-Coburg en Gotha.

Mear en mear sloech keninginne Fiktoaria om mei in feint út Skotlân, John Brown. Geroften oer in romantyske ferbyntenis en sels in geheim houlik joegen yn it ferline in soad opskuor. Hoewol't oan beide mooglikheden tige twivele wurdt, waarden op har fersyk by har stoflik omskot yn de kiste dochs dingen ta oantins fan beide meijûn. Oan har rjochterkant waard ien fan Albert syn kleanstikken lein, wylst oan har linkerhân in stik fan it hier fan Brown én in foto fan him lein.
Willem II fan Dútslân

**Friedrich Wilhelm (Willem) Viktor Albert von Preussen** (Potsdam, 27 jannewaris 1859 - Doorn (Nederlân), 4 juny 1941), út it Hûs Hohenzollern, wie fan 1888 - 1918 de lêste kening fan Prusen en de tredde en lêste keizer fan it Dútske Keizerryk.
Willem wie de âldste soan fan Frederik III. Nei de dea fan syn heit (keizer Willem I) yn 1888 waard Willem II kening fan Pruisen en keizer fan Dútslân.

## Kânselier
Yn 1890 ûntsloech Willem II Bismarck, omdat hy syn eigen kânselier wêze woe. Willem II farde in eigen koers, dy't bekend waard ûnder de namme "Neue Kurs", wêryn't lykwols gjin echte line yn te ûntdekken foel. De brek mei Otto von Bismarck late ta in ûnoarderlik belied. Hy samle jaknikkers om him hinne, wêrtroch't hy by styeay wie om fout nei fout te meitsjen.
Willem II sei it werfersekeringsferdrach mei Ruslân op, wêrtroch't de relaasje fan Frankryk mei Ruslân ferstevige waard. Hy bersocht de sosjale omstannichheden fan de legere klassen te ferbetterjen, mar wie dêryn net súksesf. Ek joech er de boeren yn Súd-Afrika it idee har ûndersteune te sillen, mar luts dizze steun werom doe't de Boereoarloch útbruts. Ek wie hy troch ûnhandige aksjes mei skuldich oan it útbrekken fan de Earste Wrâldoarloch.

## Balling yn Nederlân
De Dútske Keizer Willem II moast oan de ein fan de Earste Wrâldoarloch, yn 1918, Dútslân ferlitte. Him wie troch ien fan syn generaals de hearigens opsein. By greve Bentinck op it kastiel Amerongen yn Nederlân krige Willem II ynearsten in ûnderkommen.
Yn 1920 kocht de eks-keizer yn Nederlân Hûs Doorn oan. Willem II liet yn it hûs frijwat feroarje om it nei syn winsken yn te rjochtsjen. Ek de yngong fan it terrein waard feroare. Oan de eastkant fan it foarplein fan it hûs waard in nij poartegebou setten.

## Kastiel Doorn

Doe't eks-keizer Willem II him definityf yn Doorn fêstige hie, liet hy, om it kastiel fierder yn te rjochtsjen, ferskaat guod út Dúslân oerkomme. It wie in fracht fan twaenfyftich spoarweinen, dy't folpakt wiene mei meubels, unifoarmen, jewielen enfh.. Ek syn samlingen wienen dêrby, wêrûnder syn ferneamde kolleksje tabaks- en snúfdoazen. In diel fan de besittings fan de keizer waard yn de Twadde Wrâldoarloch nei Berlyn oerbrocht en is dêrnei yn Ruslân bedare, mar wat der noch is, kin hjoeddeisk noch yn Doorn besjoen wurde.

## Houliken
Op 27 febrewaris 1881 troude hy mei prinsesse Augusta Fiktoaria fan Sleeswyk-Holstein-Sonderburch-Augustenburch (1858-1921), in dochter fan Frederik fan Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Augustenburg. Se krigen sân bern. Hja ferstor al yn 1920, it jier dat Willem II him yn huzinge Doorn ta wenjen sette. Willem II wertroude mei Prinsesse Hermina fan Reusz, dy't him seis jier oerlibbe. De eks-keizer stoar yn 1941 yn Huzinge Doorn. Nei de dea fan Willem II gie prinsesse Hermine nei Dútslân werom dêr't se yn 1947 ferstoar.
### Bern
Johan Bothenius Lohman

**Johan Bothenius Lohman** (Aldtsjerk op Sminiastate, 31 maart 1887 – Naarden 17 augustus 1977) wie in Nederlânsk boargemaster.

Bothenius Lohman wie in soan fan mr. Willem Carel Lohman en jonkfrou Clara van Sminia (1857-1887). Hy waard berne mei de famyljenamme Lohman, by KB nûmer 29 fan 28 july 1926 waard de famyljenamme feroare yn Bothenius Lohman. De namme Bothenius waard ûntliend oan syn foarmem Ida Elisabeth Bothenius (1706-1756) dy't troud wie mei de Grinzer kolonel Jan Lohman (1701-1786).

Hy promovearre yn Leien ta doktor yn de rjochten (1912). Yn 1914 waard er boargemaster fan de gemeente Tytsjerksteradiel. Hy wie dêrneist kantonrjochter en plakferfanger yn it kanton Burgum.
Yn 1920 waard Bothenius Lohman boargemaster fan Assen. Doe't  yn 1940 de Dútsers Nederlân binnenfoelen rôp de boargemaster de gemeenteried op om “trou te bliuwen oan it Hûs fan Oranje, hoopjende en betrouwende op de takomst”.  Op lêst fan de besetter waard hy ôfsetten. Nei de oarloch wie hy fan 1945-1949 opnij boargemaster fan Assen. By syn pinsjoenearring waard Bothenius Lohman beneamd ta eareboarger fan Assen. Yn dy stêd waard de Boargemaster J. Bothenius Lohmanwei nei him ferneamd.
Polikarpov I-180

De **Polikarpov I-180** wie in iemotorige jachtfleanmasine, ûntwurpen troch de Russyske fleantúchbouwer Nikolaj Nikolajevitsj Polikarpov.

It tastel ûntstie út de súksesfolle Polikarpov I-16 en de Polikarpov I-17. It wie ek de earste sovjetfleanmasine mei in ferstelbere trijeblêdige propeller. As oandriuwing hie it tastel in *M-88*-stjermotor.

De earste flecht fan de *I-180-1* wie op 15 desimber 1938 en einige yn in ûngemak. By it oanfleanen fan de lâningsbaan joech de motor belies en it tastel stoarte del; de bekende fleander Valeri Pavlovitsj Tsjkalow ferlear  dêrby it libben.
It twadde tastel, de *I-180-2* krige in oare motor, *M-87B*, en de spanwiidte waard fergrutte mei 105 cm. Doe't dat tastel ek ferûngemakke op in testflecht, waard it ûntwikkelingsprogramma fanwege Josef Stalin útsteld en Polikarpov foel yn ûngenede. Nettsjinsteande dat fleach der noch in tredde prototype, no mei in sletten cockpit, en waard der in  rige fan tsien fan dizze *I-180S* boud. De prestaasjes fan dit type foelen net ôf. In wer ferbettere ferzje lei al op  de tekentafel, mar dochs waard ein 1940 besletten mei it I-180-programma op te hâlden en rjochte Polikarpov him op de ûnjouwing fan de I-185.

## Technyske feiten
Gert van der Vijver

**Gert van der Vijver** (Rynsburch, 7 jannewaris 1966) is in keunstner út Drachten. As *sânkeunstner* kommunisearret er mei mime, drama, ynteraksje, dûns, humor en benammen sân. It sân bestiet út filtere fûgeltsjesân. Hy struit, faget en skoot mei hân en sân op in mânske ljochtbak. Yn in magysk skouspul ‘skilderet’ de keunstner mei syn fingers yn in laachje sân op dy ljochtbak. Der ferskine libbensechte bisten en foarmen. Sa kin in liuw yn in oaljefant feroarje, in do wurdt samar in ûle. Van der Vijver syn kristlike eftergrûn spilet mei by it skeppen fan bylden fan bisten en natoer. By it konsert Psalmen bylde Van der Vijver yn 2010 as sântsjoender inkele psalmen en it Peaske-evangeelje út foar de Betheltsjerke yn Drachten. 

Nei in stúdzje hbû-teology yn Leuven tusken 1987-1989 die er tusken 1987-1989 in oplieding ta mimespiler op 'The Conservatory of Ministering Arts' yn Amearika en kaam syn kreativiteit op gong. Fan 1991-1994 wie er begelieder fan lichaamlike en geastlik beheinden by de stifting Philadelphia. Fan 1994 ôf is Van der Vijver regisseur en kreatyf meiwurker fan de Betheltsjerke yn Drachten. Hy toerde troch Europa as sjonger, akteur, dûnser en mimespiler en wurke mei oan musicals, konserten en festivals. Yn 2006 waard er dieltiid soarchkundige by Talant. Yn 2006 gie Van der Vijver nei in artistike konferinsje, dêr seach er foar de earste kear in Amerikaan dy't mei sân op in ferljochte glêsplaat bylden tranformearre. Doe't Van der Vijver dêr ek mei begûn waard dat sjoen troch ferslachjouwerSchinkel fan de NOS. Yn 2009 wie er te sjen yn it programma fan Paul de Leeuw.
Yn 2011 hat er in eigen sân- en mimeprogramma, dêr’t er teaters, skoallen en tsjerken mei ôfgiet. 
Gert van der Vijver jout workshops yn drama, ekspresje en mime. By de foarstelling binne mystike meldijen te hearren fan Kees van Dam, saksofonist by Marco Borsato. 

## Telefyzje
De *Zandtovenaar* is in 13-dielige telefyzjerige dy’t te sjen wie by KRO *Kindertijd* en útbrocht waard as DVD. Yn in koproduksje mei De Efteling wienen syn tekeningen ek te sjen yn de telefyzjerige *Sprookjes fan Klaas Vaak* (Klaas Vaak). 

## Produksjes
* *De Zandtovenaar in Afrika*,teaterfoarstelling, 2010
* *De Zandtovenaar*, 2010
* *Sprookjes van Klaas Vaak*, 2009
* *Communikaarten*
* *Bernekrystfeest*, mei ûnder oare Ferlerne Soan Sjoch it Laam, 2006
Eastersk Skisma

It **Eastersk Skisma** is de skuorring yn de kristlike tsjerke tusken de Eastersk Otterdokse Tsjerken oan de iene kant en de Roomsk-katolike tsjerke oan de oare kant. It wurdt ek wol it **Grutte Skisma** neamd, al wurdt dizze lêste term ek foar it Westersk Skisma brûkt. Hoewol't de brek ornaris datearre wurdt yn 1054, doe't Paus Leo IX en patriarch Michael Caerularius fan Konstantinopel inoar ekskommunisearren, wie it skisma tusken east en west feitlik it einrisseltaat fan in foarôfgeande iuwenlange perioade fan ferfrjemding tusken de twa tsjerken.
Arnold Toynbee

**Arnold Toynbee** (23 augustus 1852 – 9 maart 1883) wie in Ingelsk histoarikus-ekonoom, dy't ek bekend is út reden fan syn winsk en ynset om it libben fan de arbeiders te ferbetterjen.

## Biografy
Toynbee wie in soan fan dokter Joseph Toynbee, in pionier op it mêd fan otorinolaryngology.

Arnold Toynbee wie, troch syn broer Harry Valpy Toynbee, de omke fan Arnold Joseph Toynbee (1889–1975) mei wa't er faak betize wurdt.

Toynbee gie nei iepenbiere skoallen yn Blackheath en Woolwich. Yn 1873 sette er útein mei in stúdzje politike ekonomy oan de Universiteit fan Oxford, earst oan it Pembroke College fan 1875 ôf oan it Balliol College, dêr't er nei syn ôfstudearjen yn 1878 ek dosint waard. Toynbee syn lessen oer de skiednis fan de Yndustriële Revolúsje yn de 18e en 19te iuw yn Brittanje hienen in soad ynfloed; feitlik munte Toynbee de term Yndustriële Revolúsje, of makke dy yn alle gafallen populêr yn de Ingelsktalige wrâld.;yn Dútslân en op oare plakken hie Friedrich Engels de term earder al brûkt.

Hy troude mei Charlotte Atwood, dy't 12 jier âlder as him wie. Hja wie in nicht fan Harold F. Davidson, de ferneamde rektor fan Stiffkey.

Toynbee stoar 1883, yn de âldens fan mar 30 jier, nei't syn sûnens hurd minder wurden wie.

## Wurk
* 1884: *[http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/toynbee/indrev Lectures On The Industrial Revolution In England: Public Addresses, Notes and Other Fragments, together with a Short Memoir by B. Jowett],* Londen, Rivington's (1884); Whitefish, Montana: Kessinger Publishing (útj. 2004). ISBN 1-4191-2952-X
* 1908: *[http://books.google.com/books?id=WYQpAAAAYAAJ&pg=PR2&ots=6VqY8ktEsk&dq=arnold+toynbee+%22are+radicals+socialists%22&output=text  Edysje 1908, fannijs besjoen en útwreide]*
Gerrit Jan Polderman

**Gerrit Jan Polderman** (Arnhim, 29 jannewaris 1947 - Ljouwert, 21 febrewaris 2017) wie in Nederlânsk politikus fan de VVD.

Foar't er de polityk yn gie hat er jierrenlang wurksum west yn it bedriuwslibben: fjouwer jier by de Philips yn Eindhoven, acht jier by de Heidemij yn Arnhim en fjouwer jier by it Nederlânsk Ferbûn fan Undernimmers yn de Bou (NVOB). By de NVOB wie Polderman ek regionaal sekretaris. 

Yn 1982 waard er gemeenteriedslid yn Arnhim en fjouwer jier letter folge syn beneaming ta boargemaster fan de doetiidske Oeriselske gemeente Wijhe. Sûnt septimber 1996 wie Polderma de boargemaster fan de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel. Begjin 2005 wie er dêrneist ek noch inkele moannen de waarnimmend boargemaster fan Boarnsterhim. Op 1 jannewaris 2011 gie Polderman mei pensjoen. Eric ter Keurs waard de opfolger fan Polderman as boargemaster fan Tytsjerksteradiel.

Fan 6 desimber 2011 oant 13 septimber 2012 wie Polderman waarnimmend boargemaster fan Smellingerlân. Doe waard er opfolge troch Tjeerd van Bekkum.
Eric ter Keurs

**E.J. (Eric) ter Keurs** (Borne, 30 maart 1965) is in Nederlânsk politikus fan de VVD. 

## Biografy
Hy studearre fan 1984 oant 1990 bestjoerswittenskippen oan de Ryksuniversiteit Grins. Yn 2002 waard hy wethâlder fan Slochteren en yn 2004 folge syn beneaming ta boargemaster fan Ljouwerteradiel.

Op 11 febrewaris 2011 waard er ynstallearre as opfolger fan Gerrit Jan Polderman as boargemaster fan Tytsjerksteradiel. Joop Boertjens folge him inkelde wiken letter op as waarnimmend boargemaster yn Ljouwerteradiel. 

Op eigen fersykjen hat de Kroan him mei yngong fan 1 septimber 2016 dien jûn omreden it dreech wie it boargermasterskip te dwaan wylst er ek foar syn twa bern soargje moast. Hy waard opfolge troch Wilma Mansveld as waarnimmend boargemaster fan Tytsjerksteradiel. Neitiids wurke er, mei in ûnderbrekking fan goed in jier as wethâlder fan Smellingerlân, by in advysburo. Sûnt augustus 2023 is er ferbûn oan de Thorbecke Akademy yn Ljouwert (NHL Stenden Hogeschool) en oan it Thorbecke Ynstitút Fitaal Bestjoer.

By de Provinsjale Steateferkiezingen 2023 stie Ter Keurs yn Fryslân op it twadde plak fan de VVD. Sûnt 29 maart 2023 is er Steatelid yn Fryslân. Dêrnjonken waard er heechlearaar Nederlânsk rjocht oan Windesheim, bestjoersfoarsitter fan gearwurkingsferbân Súdeast-Fryslân (boppeskoalsk) en lid fan de beswierskriftekommisje fan Staphorst en *Meerinzicht*.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
* List fan boargemasters fan Tytsjerksteradiel
Johannes de Graeff

Mr. **Johannes de Graaff**, ek **Johannes de Graeff** (Sint-Eustasius, 1729 - dêre 1813), wie de soan fan Simon de Graeff. Hy hie earst in sit yn de ried en wie letter kommandeur (meast gûverneur neamd) fan Sint-Eustsius.

Johannes de Graeff is fral bekend fanwege it sa hjitten "First Salute," it kanonskot as salút oan it Amerikaanske marineskip *Andrew Doria*, dat op 16 novimber 1776 de rede fan Sint-Eustasius opfarde mei de Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring oan board. De Graeff besleat it salút fan it fregat te beänderjen mei alve salútskotten. De Amerikanen leinen dat út as de earste erkenning fan har ûnofhinklikens troch in bûtenlânske mogendheid en De Graeff waard as held eare.

## Literatuer
* Barbara Tuchman, *Het eerste saluutschot* - Boek oer it ûntstean fan de Feriene Steaten fan Amearika. (1988)
* Hank Rice, Footnotes in History, "The First Salute." Sons of the American Revolution, 2000
* Laurentius Knappert, *Geschiedenis van de Nederlandsche Bovenwindsche eilanden in de 18de eeuw*
* https://3c.gmx.net/mail/client/attachment/view/tmai137520edd8c461c2/aW1hZ2UwMDIuZ2lmQDAxQ0Y3RTdGLjQ2MjBCQTEw;jsessionid=C7CC6E94B84BE5A0AC09440DF45801F3-n1.bs45a Johannis de Graeff / Op den Graeff
Ton Baas

**Ton Baas** (Midwolda, 31 augustus 1946) is in Nederlânsk politikus fan de VVD.

## Karriêre
Baas wie manager by de bierbrouwerij Interbrew foar't er yn 1995 lid waard fan de Provinsjale Steaten dêr't er fraksjefoarsitter wie. Yn 2003 waard er deputearre dêr't er de ûnder oare de funksje Miljeu, Provinsjale Wettersteat en Ferkear en Ferfier yn de portefúlje hie. Doe't Sicko Heldoorn yn 2007 fuort gie as boargemaster fan Opsterlân om dy funksje yn Assen te ferfoljen, folge Baas him yn de tiid fan in heal jier op as waarnimmend boargemaster. Inkele moannen letter waard er waarnimmend boargemaster fan Dongeradiel wat er bleau oan jannewaris 2009. Yn maart fan dat jier waard Baas op 'e nij beneamd ta waarnimmend boargemaster, yn Boarnsterhim nei't de boargemaster dêr mei alle wethâlders opstapt wie troch finansjele problemen. 

Ton Baas waard op 31 oktober 2014 beneamd ta waarnimmend boargemaster fan Midden-Drinte. Baas folge dêr Jan Broertjes op, dy't net weromkomme woe as boargemaster, nei oanlieding fan in kritysk rapport oer it sosjale belied fan Midden-Drinte. Oant Midden-Drinte gijn nije troch de Kroan beneamde boargemaster hie soe Baas in dy gemeemte bliuwe.

Sûnt 9 maaie 2016 is Baas de earste foarsitter fan de VVD Regio Noard (it oerkoepeljende bestjoer fan de VVD foar Grinslân, Fryslân en Drinte). Yn juny 2018 folge syn beneaming ta waarnimmend boargemaster fan de gemeente Aa en Hunze.  Op 25 april 2019 waard Anno Wietze Hiemstra foardroegen as nije boargemaster fan Aa en Hunze.  Dy begûn op 12 septimber 2019. Op 9 oktober 2019 einige syn foarsitterskip fan de VVD Regio Noord ek.
Cees Bijl

**Cees Bijl** (Inkhuzen, 27 juny 1955) is in Nederlânske politikus út namme fan de Partij van de Arbeid (PvdA). Sûnt 1 desimber 2021 is er waarnimmend boargemaster fan de gemeente Midden-Drinte.

## Libbensrin
Cees Bijl studearre fiskaal rjocht oan de Ryksuniversiteit Leien en wurke dêrnei as belestingynspekteur. Hy sette mei syn politike wurkpaad  yn 1978 útein as gemeenteriedslid yn Inkhuzen en yn 1982 waard er dêr wethâlder. Yn oktober 1990 waard er boargemaster fan Ljouwerteradiel en yn 1998 waard er beneamd ta boargemaster fan Meppel. Yn 2001 stapte er oer nei Emmen, dêr't er oant 2016 bliuwe soe. Dêr waard er opfolge troch Eric van Oosterhout. Yn maaie dat jiers waard er deputearre fan de provinsje Drinte as opfolger fan Ard van der Tuuk. Op 1 desimber 2021 gie er mei pensioen en dyselde deis noch waard er waarnimmend boargemaster fan Midden-Drinte as opfolger fan Mieke Damsma dy't opstapt hie. Op 19 juny 2024 waard er waarnimmend boargemaster fan Meppel.

Bijl is ûnder oaren foarsitter fan de ried fan tafersjoch fan stifting ZINN yn Haren, Grins en Hegesân, foarsitter fan de stifting *Nazorg Ouwsterhaule*, foarsitter fan de ried fan advys fan Peter van Dijk Holding yn Emmen en foarsitter fan de ried fan kommissarissen fan FC Emmen.

Dêrnjonken is Bijl foarsitter fan de ried fan tafersjoch van de stifting *Zorgpartners Friesland* (ZPF) en dêrmei foarsitter fan de ried fan kommissarissen fan Medysk Sintrum Ljouwert, *Noorderbreedte*, *Thuiszorg Het Friese Land* en Tsjongerskâns. Fierders is er foarsitter fan *Geopark de Hondsrug* en de Maatskippij fan Woldiedichheid.

Bijl is boaske en hat fjouwer bern. Hy is Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

## Nijsgjirrich
Cees Bijl die ûnder oare mei oan de tillefyzjekwis *De Zwakste Schakel*, dêr't er it tsjin acht oare boargemasters opnimme moast.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
Olympyske Simmerspullen 1984

De **Olympyske Simmerspullen 1984** ek wol de XXIIIe Olympiade neamd waarden yn 1984 yn Los Angeles, de Feriene Steaten hâlden.

## Medaljespegel

### Fryske medaljes

## Boycot
Yn in reaksje op de boycot stjoerd troch de Feriene Steaten fan de Spullen fan Moskou waarden dizze Spullen foaral boycotte troch in oantal kommunistyske lannen, wêrûnder de Sowjetuny, East-Dútslân en Kuba. As reden foar de boycot helle de Sowjetuny de ûnfeiligens fan de grutstêd, de loft fersmoarching en de net-tastiene dielname fan beropsfuotballers yn it Olympysk fuotbaltoernooi oan.

### Boycotsjende lannen

## Sporten

## Dielnimmende lannen

140 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Los Angeles. Wêrûnder Taiwan foar it earst ûnder de namme Sineesk Taipei.

## Sjoch ek
* Paralympyske Simmerspullen 1984

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Olympysk Kommitee
Olympyske Simmerspullen 1980

De **Olympyske Simmerspullen 1980** ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou,  de Sowjetuny hâlden.

## Medaljespegel

## Boycot
Fanwege de ynfal fan de Sowjetuny yn Afganistan yn de lêste wike fan desimber 1979 *([[Afgaanske oarloch 1979-1989]])*, stelde de Amerikaanske presidint Jimmy Carter in ultimatum oan de Sowjetuny: de Feriene Steaten soene net oan de Spullen yn Moskou meidwaan as de Sowjet-troepen har net weromlutsen hiene foar 20 febrewaris 1980. Dat ultimatum wie alhiel tsjin de Olympyske gedachte, dy't foarskriuwt dat sport en polityk strikt skieden bliuwe moatte. Op 21 maart waard de offisjele boycot bekind makke.

Presidint Carter oefene druk út op ferskeidene lannen om it Amerikaanske foarbyld te folgjen. De regearingen fan in oantal befreone lannen, bygelyks Grut-Brittanje en Austraalje, stipen de boycot, mar lieten de kar om ôf te reizigjen oan de yndivyduele atleten oer. De Amerikaanske atleten krigen dizze kar net, Carter drige sels it paspoart yn te lûken fan eltse atleet dy't nei de Sowjetuny ôfreizigje soe. Uteinlik soene 65 lannen de útnûging om diel te nimmen oan de Spullen net oannimme; 45 oant 50 diene dat yn alle gedachten yn ferbân mei de boycot.

De Nederlânske regearing ûnder lieding fan Dries van Agt woe dat Nederlân ek mei die oan de boycot. De Nederlânske sportbûnen fielden dêr lykwols neat foar. Sy fregen har ôf wêrom't de sport opdraaie moast foar it falen fan de ynternasjonale polityk. De Nederlânske delegaasje naam lykwols gjin diel oan de iepeningsseremoanje.

### Boycotsjende lannen

## Sporten

## Dielnimmende lannen

80 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Moskou. It leechste oantal dielnimmende lannen sûnt Melbourne 1956. Dat wie foaral te witen oan de Amerikaanske Boycot.

## Sjoch ek
*Paralympyske Simmerspullen 1980

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Olympysk Kommitee
Masedoanje (Aldheid)

**Masedoanje** (Gryksk: Μακεδονία, *Makedonía*) is in histoaryske lânstreek op it Balkanskiereilân, dy't njonken it hjoeddeiske lân Masedoanje ek Gryksk Masedoanje omfieme en ek Pirin-Masedoanje yn Súdwest-Bulgarije.

## Lizzing
Geografysk besjoen wurdt Masedoanje yn it westen begrinze troch it Pindosberchtme en de berchrigen lâns Gryksk-Albanese grins (Jablanitsa, Dasjat), yn it noarden troch it Sjarberchtme en de wetterskieding tusken de Fardar en de Morava, yn it easten troch it Pirinberchtme en yn it suden troch de Olympus en de Egeyske See. Masedoanje beslacht de stroomgebieten fan de Aliakmon, de Fardar en de Strimon.

## Prehistoarje
It Masedoanje út de Aldheid wie grutter as it Masedoanje fan no. It hjoeddeiske lân leit al yn dy lânstreek, mar grutte parten fan dy lânstreek lizze no yn Bulgarije en Grikelân, en lytse stikjes yn de oare buorlanen.In part fan dy streek, dy't op it kaartsje dûnker oanjûn is, waard yn prehistoaryske tiden bewenne troch de Aldmasedoanjers, oer wa har komôf net folle mei wissichheid bekend is. Sels beskôgen se har as Griken, wylst se foar guon Griken as "barbaren" gouwen. De aristokrasy en de keningen út de dynasty fan de Argeaden wienen sûnder mis Gryksk. Oant yn histoaryske tiden bewarre de Masedoanyske mienskip skaaimerken fan de prehistoaryske Grykske stammen: it "feodale" ridderskip en it troch de gearkomste fan striidbere manlju te bekrêftigjen keningskip. Op kultureel mêd bleauwen de Masedoanjers lange tiid ôfsidich fan de oare Griken. Opmerklik is wol dat sommige keningen besochten om ta nauwere bannen mei Grikelânn te kommen. 

## Argeaden
Yn de 7e iuw f.Kr. stifte Perdikkas yn Masedoanje it keningshûs fan de Argeaden. De earste werklik wichtige foarst wie Aleksander I (498-454 f.Kr.), bynamme *de Filhelleen*. Dy reorganisearre syn leger en krige it rjocht de Olympyske Spullen by te wenjen, wêrtroch't hy yntinsyf belutsen rekke by de Grykske kultuer. Hy hat ea de dichter Pindarus nei syn hof útnûge en skonk in gouden byld oan de timpel fan Delfy.Syn opfolger Perdikkas II fan Masedoanje soe sels Sokrates oan syn hof hawwe wold.De grutste kening út dizze perioade wie sûnder mis Argelaüs I fan Masedoanje, dy't regearde fan 413 f.Kr. ôf en yn 399 f.Kr. fermoarde waard. Hy makke syn leger ta ien fan de bêste út de âlde wrâld, lei wegen oan yn syn lân, en helle keunstners as Euripides en Seuksis nei syn hof. Hy organisearre ek toanielwedstriden ta eare fan Seus en de Muzen en makke fan Pella syn haadstêd.

De machtsútwreiding ûnder Filippus II wie it begjin fan de romrofte perioade fan de Masedoanyske skiednis: de fjildtochten fan syn soan Aleksander de Grutte. Nei dy syn dea waard it oarspronklike Masedoanje in striidpunt ûnder de diadochen Antigonus Monofthalmus, Kassander en Lysimachus, oant him sûnt Antigonus Gonatas in mear stabile dynasty foarme, dy't yn 168 f.Kr. ta fal brocht waard troch de Romeinen. It lân waard yn 4 fazalsteatsjes ferdield en 20 jier letter ta in Romeinske provinsje makke.

## Sjoch ek
* Masedoanysk Ryk (334-322 f.Kr.)
Joop Boertjens

**Joop Boertjens** (Swol, 1948) is in Nederlânsk politikus fan de VVD.

## Biografy
Boertjens waard berne yn Swolle mar groeide op yn Snits en Langwar. Nei de HBS yn Snits studearre er sosjale geografy oan de Ryksuniversiteit Grins. Dêrnei waard er yn Grins dosint ierdrykskunde; earst op in gymnasium en dêrnei op de hegere lânbouskoalle. Hy hat in pear jier sekretaris west fan de *Groninger Maatschappij van Landbouw* dy't letter opgie yn it NLTO (*Noordelijke land- en Tuinbouw Organisatie*) dêr't Boertjens it brocht hat ta sekretaris-ponghâlder.

Oant 2011 wie Joop Boertjens wethâlder yn de gemeente Delfsyl. Dêrfoar wie Boertjens waarnimmend boargemaster fan de gemeente Winsum en deputearre fan de provinsje Grinslân. Op 1 maart 2011 waard er as opfolger fan Eric ter Keurs waarnimmend boargemaster fan de Fryske gemeente Ljouwerteradiel. Doe't dy gemeente op 1 jannewaris 2018 opgie yn de gemeente Ljouwert einige syn boargemasterskip. 

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
Golf fan Triëst

De **Golf fan Triëst** (Italjaansk: *Golfo di Trieste*, Sloveensk: *Tržaški zaliv*) is in ûndjippe baai dy't part is fan de Adriatyske See, it meast noardlike diel fan de Middellânske See. De Golf fan Triëst is part fan de Golf fan Feneesje, de kustline is ferdield oer Itaalje, Sloveenje en Kroaasje.

De streaming giet tsjin de klok yn en hat in faasje fan trochsneed 0,8 knopen it oere. It ferskil tusken eb en floed is sa'n 60 sintimeter. It sâltgehalte yn de Golf is gewoanwei 37 à 38 promille, mar simmers ûnder de 35‰.

Utsein in stikmannich flakke eilantsjes dy't in barriêre foarmje nei de Laguna di Grado (Sloveensk: *Gradeška laguna*) hat de golf gjin eilannen fan betsjutting. Foar Triëst en de Sloveenske kust lizze de Baai fan Muggia, de Baai fan Koper en de Baai fan Piran.

De krekte lizzing fan de lânsgrinzen yn de Golf fan Triëst is wat striderij oer.
Golf fan Feneesje

De **Golf fan Feneesje** (Italjaansk: *Golfo di Venezia*) is in baai yn it noarden fan de Adriatyske See.

De Golf fan Feneesje wurdt begrinzge troch de delta fan de Po yn it westen en it skiereilân Istrië yn it easten. Lannen dy't oan de Golf grinzgje binne Itaalje, Sloveenje en Kroaasje.

De rivieren Tagliamento, Piave, Adige en Brenta mûnje yn de baai.

De grutste stêden oan de golf binne Feneesje, Triëst, Chioggia en Pula.

## Sjoch ek
* Golf fan Triëst
* Lagune fan Feneesje
Strjitte fan Otranto

De **Strjitte fan Otranto** of it **Kanaal fan Otranto** (Italjaansk: *Canale d'Otranto*, Albaneesk: *Kanali i Otrantos*) is in seestrjitte yn de Middellânske See, dy't de ferbining foarmet tusken de Adriatyske See yn it noarden en de Ionyske See yn it suden.

Oan de westkust leit it Salentynsk Skiereilân, dat ta de Italjaanse regio Apûlje heart. Oan de oare kant leit Albaanje. De seestrjitte is neamd nei de stêd Otranto oan de Italjaanske kant.

## Ut de skiednis
Yn de Earste Wrâldkriich wie de seestrjitte fan strategysk belang. De alliearde marines fan Keninkryk Itaalje (1861–1946), Tredde Frânske Republyk en Grut Brittanje blokkearren de strjitte mei lichte skippen en licht bewapenene fiskerlju en behinderen sa de Eastenryk-Hongaarske marine om de Middellânske See frij yn en út farren en oan de kriich diel te nimmen.

De blokkade holp lykwols neat tsjin de Dútske ûnderseeboaten dy't operearren út de Adriatyske See wei en in pleach wienen foar de Alliearde ienheden yn it Middellânske-seegebiet.

Yn 1992 tekenen Albaanje en Itaalje in ferdrach dat harren grinzen op it kontinintaal plat yn de seestrjitte dúdlik ôfbeakene.

## Ymmigraasjerûte
De Strjitte fan Otrante is ek it plak dêr't yllegale ymmigranten út Albaanje wei oerstekke yn flugge rubberboaten. 

De oerstek hat de lêste jierren ferskate drama's mei yllegalen oplevere. Yn maart 1997 fergie in skip foar de Italjaanske kust, dêr't 80 Albaneeske flechtlingen by fersûpten. Op 30 desimber 1999 kamen 60 minsken by de oerstek om it libben en op 4 maaie 2000 wienen der 13 slachtoffers nei in oanfarring tusken in Italjaanske plysjeboat en in flechtlingeboat. 

Yn it ramt fan in oerienkomst mei Albaanje yn 1998 hat Itaalje in radarstasjon boud op it eilân Sasena, tsjinoer de Albaneeske haven Valona, om it (yllegale) ferkear yn de seestrjitte better folgje te kinnen.
Benjamin Franklin

**Benjamin Franklin** (Boston, 17 jannewaris 1706 - Philadelphia, 17 april 1790 ) wie in Amerikaansk steatsman, skriuwer en natuerkundige; hy wie mei Thomas Jefferson yn 1775/1776 lid fan de kommisje dy't de ûnôfhinklikensferklearring tariede moast. Dêrnei gong er as gesant nei Frankryk, dêr't it him slagge de stipe fan de regearing te winnen foar de Amerikaanske revolúsje (1778). Yn 1783 wie er de wichtichste ûnderhanneler foar Amearika.
Olympyske Simmerspullen 1976

De **Olympyske Simmerspullen 1976** ek wol de XXIe Olympiade Olympiade neamd waarden yn 1976 yn Montreal, Kanada hâlden.

## Medaljespegel

## Boycot
Yn 1976 waarden de Spullen troch 28 lannen ofisjeel boycot fanwege de Afrikaanske kwestje. Dat in protest wie fanwege de dielname fan Nij-Seelân omdat it Nij-Seelânske rugbyteam harren neat oanlutsen hiene fan de ynternasjonale sport boycot fan Súd-Afrika. As protest lutsen de measte Afrikaanske lannen har werom.

### Boycotsjende Lannen

Egypte, Kameroen, Marokko en Tuneezje lutsen har nei de earste dagen fan de Spullen ek noch werom yn ferbân mei de Afrikaanske kwestje.

## Finansjeel drama

Montreal luts trijehûndertfiiftich miljoen dollar út foar de Spullen. De Franske arsjitekt Roger Taillibert ûntwurp it stadion, dat doe unyk yn syn soarte wie: het dak iepen tidens de simmermoannen en koe oerdutsen wurde tidens de wintermoannen. It dak waard befêstige oan in oerhelljende toer dêr't ek sportsealen yn oanwêzich wiene. De plannen foar de bou fan it swimbad en de hurdfytsbaan wiene fan itselde bouwkundige lef. Dochs is de útfiering fan dizze plannen dreger as earder tocht. De hurde Kanadeeske winters fertraagen it proses; der wiene stakingen fan de boufakkers, de kosten wiene safier ûnderskat en der wie noch de bykommende druk fan de feiliigensmaatregels dêr't foldien oan wurde moast. Dat alles soarge foar in grutte efterstân dy't op in stuit der foar soarge dat sels de organisaasje fan de Spullen yn it gedrang kaam. Uteinliks moast de provinsje Québec him finansjeel boarch stelle moast om in fiasko te fermijen. Doe't Elizabeth II de Spullen iepene, wiene inkele bouwurken, wêrûnder it stadion, sels noch net iens klear. Uteinliks waard de toer fan it stadion pas nei de Spullen ôfmakke en hat it stadion nea echt in goed wurkjend útskowber dak hân. Montreal en Québec bleaune efter mei in grutte skuld fan inkele miljoenen.

## Sporten

## Dielnimmende lannen

92 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Montreal. De lannen dy't skean skreaun binne, lútsen har inkele dagen nei it begjin fan de Spullen werom

## Sjoch ek
*Paralympyske Simmerspullen 1976

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Olympysk Kommitee
Podolsk

**Pod<u>o</u>lsk** (Russysk: Подольск) is in Russyske yndustrystêd yn it bestjoerlik sintrum fan it rajon Podolsk yn de oblast Moskou. De stêd leit oan de rivier de Pachra en is de grutste stêd yn de oblast Moskou.

De stêd ûntjoech him út it doarp Podol, dat yn de 18e iuw oan het Danilovkleaster yn Moskou hearde. Podolsk krige stedsrjochten yn 1791 fan Katarina de Grutte. Foar de Russyske Revolúsje hearde Podolsk ta de meast yndustrialisearre stêden fan Ruslân. De stêd hie ûnder oaren in Singerfabryk, dêr't naaimasines makke waarden. Der wienen doe goed 70 fabriken yn de stêd.

De famylje Uljanov sloech dêr lang foar master op. Vladimir Lenin besocht de stêd in tal kearen en hie dêr in lyts bûten. Yn 1900 organisearre er in gearkomst yn Podolsk mei sosjaaldemokraten út Moskou en oare stêden om har stipe te winnen foar syn krante *Iskra*.

Yn 2000 waard in wichtige militêre basis opset yn Podolsk.   

## Befolkingsûntwikkeling

* Nei in weryndieling yn 2015 naam de stêd wat ynwennertal oanbelanget foars ta.
Cornelis Outshoorn

**Cornelis Outshoorn** (Nijfean, 16 augustus 1812 – Amsterdam, 23 april 1875) wie in Nederlânske yngenieur en arsjitekt.

## Wurk
Outshoorn boude as yngenieur, yn tsjinst fan Hollandse IJzeren Spoorweg Maatschappij, yn it earste plak spoarbrêgen en spoarstasjons. As selsstannich arsjitekt ûntwurp er letter ferskate foaroprinnende gebouwen yn Amsterdam, lykas it Paleis voor Volksvlijt (1855-1864) en it Amstel Hotel (1867).

Oare bouwurken fan syn hân wiene Stasjon Amsterdam Willemspoort (1843), Hotel d'Oranje (1869, sloopt yn 1950) yn Skeveningen, hotel Groot Berg en Dal (± 1869) yn Beek by Nymwegen en sosjeteit De Witte (1870) yn Den Haach.


Ofbyld:Paleis voor Volksvlijt Amsterdam NL 1.jpg|*Paleis voor Volksvlijt*, Frederiksplein, Amsterdam, gevel en plattegrûn. 1856-1864
Ofbyld:Koninklijk Postkantoor Amsterdam 1854.jpg|Keninklik Postkantoar Amsterdam


## Sjoch ek
*Nederlânske arsjitekten
Tjeerd van der Zwan

**T.J. (Tjeerd) van der Zwan** (Rheden, 19 jannewaris 1954) is in Nederlânsk politikus.

## Biografy
Hy waard yn 1954 berne yn it sikehûs yn it Gelderske Velp. Syn mem, Grace van Hecking Colenbrander, wie in allinnichsteande âlder. Hja wie yn Yndoneezje swier rekke nei in relaasje mei in Yndoneezjer. Ta in houlik kaam it net om't it yn dy tiid noch ûnbesteanber wie dat Nederlânse mei in Yndoneezjer trouwe soe. Dat, har âlden stjoerden har werom nei Nederlân, mei de bedoeling dat se abortus dwaan of it bern foar adopsje ôfstean soe. Grace betocht har lykwols en hold it jonkje, dat se Tjeerd neamde, nei de haadpersoan yn it boek *Toen Kwam Tjeerd*, fan Sanne van Havelte. Hoewol't har famylje Tjeerd nea akseptearre en har neidroech dat se har libben ferrinnewearre hie, troude Grace letter mei in Nederlânske man (Van der Zwan), mei wa't se noch seis oare bern krige. Oant syn tolfde wist Van der Zwan net better as dat dy man ek syn heit wie. Doe't er 26 jier wie, reizge er mei syn mem en syn freondinne (letter syn frou) nei Bandung ta, dêr't er syn biologyske heit mette, mei wa't er neitiid kontakt hold oant de man yn 2004 kaam te ferstjerren. Dat ûntdiek Van der Zwan nei in syktocht op it ynternet doe't er op in stuit neat mear fan him hearde. Want syn biologyske heit hie syn famylje nea ferteld dat er noch in soan út in eardere relaasje hie. Neitiid krige Van der Zwan kontakt mei syn Yndonezyske healsuster.

Nei in karriêre yn it ûnderwiis soe Van der Zwan wurkje foar it ministearje fan Justysje. Yn 1990 waard er út namme fan de PvdA keazen as lid fan de gemeenterie fan Lelystêd. Inkele jierren letter waard er wethâlder yn lokoboargemaster yn deselde gemeente. Op 11 maaie 2007 is Van der Zwan ynstallearre as boargemaster fan de Fryske gemeente Achtkarspelen. Op 28 maart 2011 waard bekend dat Van der Zwan de nije boargemaster fan de gemeente It Hearrenfean wurde soe,  Op 25 maaie 2011 kaam âld-deputearre Piet Adema nei foarren as opfolger fan Tjeerd van der Zwan yn de gemeente Achtkarspelen. 

Yn juny 2011 folge syn beneaming ta boargemaster fan It Hearrenfean as opfolger fan Peter de Jonge. en letter dat jier waard er keazen ta Fryske politikus fan it jier.

Op 1 jannewaris 2014 waard de gemeente Boarnsterhim opheft wêrby't in part oan It Hearrenfean taheakke waard en op dy datum waard Van der Zwan de waarnimmend boargemaster fan de nije gemeente It Hearrenfean. In heal jier letter waard er dêr dochs noch beneamd ta de boargemaster. 

Njonken syn funksje as boargemaster hat Van der Zwan in tal njonkenfunksjes, sa is hy lid fan it algemien bestjoer fan Feiligheidsregio Fryslân, wie er sekretaris fan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en wie fan 2015 oant juny 2018 foarsitter fan de Feriening fan Fryske gemeenten.

Op 1 oktober 2023 joech er it amt fan boargemaster fan It Hearrenfean oer en waard opfolge troch Avine Fokkens. By in bysûndere riedsgearkomste op 28 septimber dat jier waard er eareboarger fan It Hearrenfean.

## Sjoch ek
*List fan boargemasters fan It Hearrenfean
Hendaye

**Hendaye** (Baskysk: *Hendaia*) is in Frânsk stedsje yn it departemint Pyrénées-Atlantiques en yn Frânsk-Baskenlân tsjin de grins mei Spanje oan. It plak hat sa'n 18.000 ynwenners (2023). Hendaye lûkt in protte toeristen en is goed te berikken fanwege it TGV-stasjon yn it plak. Krekt oer de grins leit Irun yn Spaansk Baskenlân.

Op 23 oktober 1940 moeten Hitler en Joachim von Ribbentrop de Spaanske generaal Franco en Ramón Serrano Súñer yn Hendaye. It stedsje wie doetiids part fan Vichy-Frankryk.

### Ynwennertal

## Ferneamde ynwenners
* Pierre Loti (auteur), stoarn yn Hendaye yn 1923.
* Bixente Lizarazu, fuotballer
* Josse de Haan, Frysk skriuwer
* Maite Gonzalez Esnal, Baskysk skriuwer 

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee (yn 't Baskysk en Frânsk)
Olympyske Simmerspullen 1968

De **Olympyske Simmerspullen 1968** ek wol de XIXe Olympiade neamd waarden yn 1968 yn Meksiko-stêd, Meksiko hâlden.

## Medaljespegel

## Protesten
1968 wie it jier fan de studintenrevolúsje, en dat wie ek it gefal yn Meksiko. Foar it begjin fan de Spullen hiene der yn Meksiko studintenopstannen plak fûn, om op dy manier wrâldwide oandacht te krijen foar it repressive klimaat yn Meksiko. De regearing sloech dy opstannen mei hurde hân del, wat ûnder oare laat hat ta it Bloedbad fan Tlatelolco. Fierder wie der noch in oar probleem dat de Spullen fersteurde. De swarte Amerikaanske atleten brochten yn it Olympysk doarp in protestbeweging op gong tsjin de rassediskriminaasje dêr't sy yn har lân it slachtoffer fan waarden. Se hiene allegear in ynsynje op 'e klean dêr't 'Olympic Project for Human Rights' op stie. In dêroan relatearre ynsidint fûn plak tûnder de medaljeseremoanje fan de 200 meter. Tommie Smith en John Carlos, respektivelik earste en tredde op dy ôfstân, stutsen ûnder it folksliet in fûst mei in mof yn 'e loft wylst se mei de holle nei ûnderen stiene: 'Black Power' op de Spullen. Dat foarfal waard it twatal net in tank ôfnommen en se waarden út it Olympysk doarp setten.

## Sporten

## Dielnimmende lannen

112 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Meksiko.

## Sjoch ek
* Paralympyske Simmerspullen 1968

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Olympysk Kommitee
Maite Gonzalez Esnal

**Maite Gonzalez Esnal** (Donostia, 12 septimber 1943) is in Spaansk-Baskyske skriuwster en oersetter dy't yn it Baskysk skriuwt.

Maite González studearre Filosofy en Letterkunde oan de Autonome Universiteit Barcelona. Hja koördinearret ferskate lêsworkshops yn Hondarribia en Irun.

Har berneboek *Mari-Marietta* waard yn 1996 nominearre as bêste Baskyske berneboek foar de Spaanske jeugdliteratuerpriis en einige op it twadde plak. Albertina Soepboer sette *Mari-Marietta* út it Spaansk nei it Frysk oer.

Maite Gonzalez Esnal sette wurk fan Mercè Rodoreda, Marguerite Yourcenar en Eugénio de Andrade oer nei it Baskysk.

Gonzalez Esnal wennet fan 1999 ôf mei har partner Josse de Haan (1941-2020) yn it doarp Hendaye, yn Frânsk Baskenlân.

## Wurk
Kar-út:
* *Bertan Ikusia* - (ferhalen en sjongpoëzy fan de Bertsolari’s, 1984)
* *Mari-Marietta* - (berneboek 1995; útj. Alberdania yn Irun)
* *Lapitz baten ibilerak* (De reis fan it potlead - berneboek 1997; útj. Erein)
* *Maiderren taupada-bilduma* (2002, Alberdania) 
* *Viajes, frutas, barrios*, 2014

## Keppeling om utens
* Maite Gonzalez Esnal, foto en bibliografy
Amalie fan Nassau-Dietz (1710-1777)

** Anna Charlotte ''Amalie'' fan Nassau-Dietz** (Ljouwert, 13 of 23 oktober 1710 - Durlach, 18 septimber 1777) wie de dochter fan Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz en Marije Louise fan Hessen-Kassel.

Amalie groeide op yn Fryslân en prate ûnder oare Frysk. Nei har houlik ferhuze hja nei Durlach. 

## Houlik en bern
Amalie troude yn 1727 mei Frederik fan Baden-Durlach (1703-1732). Ut dit houlik kamen de neikommende bern:
* Karel Freark (1728-1811)
* Willem Loadewyk (1732-1788)

Har man ferstoar koart nei de berte fan harren twadde bern. Dêrnei krige de prinsesse in groanyske senuwsykte.
Kloon

In **kloon** (ek *kloan*) is in min ofte mear identyk duplikaat fan eat en komt foar yn de betsjuttings;
* Klonen is it proses om genetysk likense organismen te meitsjen.
* In kloon (kompjûter) is histoarysk in kompjûter dy't de oarspronklike IBM Personal Computer neidocht.
* Klonen (software) is it meitsjen fan in identike kopy fan in fêste skiif.
* In beneaming foar it aktyf wêze ûnder ferskate nammen op in ynternetside. Sjoch Sokpop.
Albert de Hoop

**Albert de Hoop** (5 septimber 1958) is in Frysk politikus, hy is lid fan de D66.

## Biografy
Foar't er boargemaster waard, wie er jierrenlang aktyf yn de gemeenterie fan Skarsterlân, earst allinne as riedslid, letter ek as fraksjefoarsitter. Op 1 july 2006 waard er beëdige as boargemaster fan de Fryske gemeente It Amelân. Foar syn beneaming as boargemaster wie De Hoop direkteur Personiel & Organisaasje en Kommunikaasje by it CJIB.

Yn oktober 2017 makke er buorkundich net beskikber te wêzen foar in tredde termyn as boargemaster fan It Amelân. Syn twadde termyn hold op 1 july 2018 op. By syn ôfskied waard er beneamd ta Ridder yn 'e Oarder fan Oranje-Nassau.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan It Amelân
Mem

In **mem** is in frou of wyfkesbist mei neiteam. Dit is in foarm fan earstegraads besibskip. By de minske wurdt sokke neiteam spesifiker oantsjut as (ien of mear) bern, dat sawol jonges as famkes wêze kinne. As it om in jonge giet, sprekt men fan in soan, en as it om in famke giet, fan in dochter. By bisten wurdt ornaris de algemiene term 'jongen' oanholden, sûnder fierder ûnderskie te meitsjen tusken de geslachten. De relaasje tusken in mem en har bern wurdt oantsjut as it **memwêzen**, en ek wol as de **memmesteat** of **materniteit**. De jierlikse feestdei dêr't it memwêzen op fierd wurdt, hjit Memmedei. Poppenammen foar in mem binne yn it Frysk **memmy** of **memke**. Yn wurdferbinings komt fierders de argayske foarm **moer** noch wol foar (lykas yn 'moerfoks', in wyfkesfoks). It eigenskipswurd dat ferwiist nei de mem is **memme-**, **memmich** of **maternaal**.

De manlike wjergader fan 'e mem is de heit. Mem en heit wurde tegearre de âlden, âldelju of âlders neamd, en foarmje mei harren bern in famylje-ienheid dy't it gesin hjit, en dy't faak beskôge wurdt as de basisienheid fan 'e minsklike maatskippij. It komt net selden foar dat de heit net oan it grutbringen fan syn bern dielnimme wol of kin, en dat de mem dan de bern allinne grutbringt; yn sa'n gefal sprekt men fan in allinnichsteande mem. Foarhinne wie it in grutte skande as de heit útpykt wie, en bearden froulju dan faak dat se widdo wiene. Tsjintwurdich binne brutsen gesinnen troch skieding fan 'e âlden in rûnom foarkommend ferskynsel.

De bân tusken in mem en har bern is almeast ien fan besibskip, wêrby't de mem de bern sels troch swierwêzen en befalling te wrâld brocht hat yn in biologysk proses dat fuortplanting neamd wurdt. Om dizze gong fan saken te ûnderskieden fan oare foarmen fan 'e memmesteat, wurde sokke memmen ek wol **bertemem** of **biologyske mem** neamd. As de biologyske mem om 'e iene of oare reden har bern net grutbringe kin of wol, kin in bern hielendal of foar in diel troch in oare frou grutbrocht wurde. Soks kin bygelyks foarkomme troch sykte of ferstjerren fan 'e biologyske mem, om't dy fanwegen emosjonele ûngeskiktheid (bernemishanneling) út har rjochten set is, of om't de âlden útinoar gien binne en de heit de hiele of dielde fâdij oer de bern krigen hat.

Yn dat lêste gefal wurdt de nije frou of freondinne fan 'e heit de styfmem neamd. As bern ûnderbrocht wurde by lju dêr't se hielendal gjin famyljebân mei hawwe, is de mem in pleechmem, of, as der in formele adopsje plakfûn hat, in adopsjemem. Yn 'e praktyk wurde alle neamde soarten memmen troch de bern faak gewoan mei 'mem' oansprutsen. Foar froulju dy't sels net by steat binne om swier te wurden of om in bern te foldragen, mar dy't dochs in bernewinsk hawwe, kin soms in draachmem ynset wurde, wêrby't in oare frou harsels (frijwol altyd yn in laboratoariumsitewaasje) swiermeitsje lit mei it genetysk materiaal fan 'e oansteande heit en mem. Nei de befalling stiet hja de poppe dan oan harren ôf. Fierders wurdt de mem fan jins oarehelte oantsjut as in skoanmem.
Marije Anna fan Koerlân

**Marije Anna fan Koerlân** (1653 - 1711) wie de mem fan Marije Louise fan Hessen-Kassel en beppe fan Willem IV fan Oranje-Nassau. Hja wie de dochter fan Jacob Kettler, hartoch fan Koerlân, en Louise Charlotte fan Brandenburch.

## Houlik en bern
Marije Louise troude yn 1673 mei Karel Loadewyk fan Hessen-Kassel (1654-1730). Ut dit houlik waarden berne:
* Freark I fan Sweden (1676-1751), tagelyk lângreve fan Hessen-Kassel
* Willem VIII fan Hessen-Kassel (1682-1760)
* Marije Louise (1688-1765), troud mei Johan Willem Friso fan Nassau-Dietz (1687-1711)