open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Duvelswannelstôk

De **duivelswannelstok** of **ingelbeam** (*Aralia elata*) is in markante strûk of lytse beam. It duvelske sit him yn de skerpe stikels op de stamme. De skermen mei blêden sitte oan de top, dêrtroch is it dekorative strûk. Groeit yn ljocht en healskaad.

## Klimmerblêd
De duvelswannelstok heart ta de klimopachtigen (*Araliaceae*) en is dus famylje fan de gewoane klimmerblêd (*klimop*), mar kin sels net klimme. De besibbenens is pas te sjen as de blommen fergelike wurde. De soarten hawwe in bolskermfoarmige bloeiwize. De measte oare soarten fan de klimopfamylje, lykas *Acanthopanax* en *Kalopanax*, drage skerpe stikels op tûken en twigen.
In duvelswannelstôk hat lange blêdstâlen mei dêroan twa- oant trijekear fearre blêden. De grutte skermen mei blêden groeie yn alle rjochtingen. De skermen binne licht bûgd en steane hast horizontaal op de stamme. De strûk hat in sterk arsjitektoanyske foarm: keale opgeande stammen mei platte skermen derop. Soks is benammen winterdeis goed te sjen as de blêden ôffallen binne en allinnich de stammen oerbliuwe.

## Japan
De duvelswannelstôk is lânseigen yn Japan en groeit dêr yn iepen bosken en op flakten. De strûk is blêdferliezend. De bloei begjint yn july en rint troch oant yn oktober. Der komme in soad bijen op de blommen ôf. By de bloei stiet de strûk mids in swiete rook. De blommen dy't befruchte binne litte harren tsjelkblêdsjes falle. Under de strûk leit dan in tapyt fan krêmekleurige blommeoerbliuwsel.

## Beien
As de donkere swartblauwe beien ienkear ryp binne, dale swermen protters op dit lekkere hapje del. It tiidstip fan ryp wêzen fan de beien is hast lyk oan de oankommende trek fan de protters. Yn in sucht binne de beien ferdwûn, sapspatten fan de beien en protterstront bliuwe as oantinken efter.
Aralia lient him goed om as solitêr yn foar- of achtertún te plantsjen. De plant hoecht net snoeid te wurden, útrinners komme bytiden wol meardere meters fan de memmeplant boppe de grûn, krektas bygelyks de ferwielbeam. 

## Kultivearre soarten
* Aralia elata 'Variegata' is in fariëteit mei grut, wytbûnt blêd. Ek te keap ûnder Aralia elata 'Albomarginata'
* Aralia elata 'Aureovariegata': mearstammige strûk mei goudgiel rânen oan de blêden. Groeit stadich.
* Aralia elata 'Golden Umbrella': goudbûnt kleure blêden. De stamme kin by't winter diels wromfrieze.
* Aralia elata 'Silver Umbrella': smelle wite blêdrâne. Wurdt 2 - 3 meter heech.


File:Duvelswannelstôk blommen 42.JPG|duvelswannelstôk
File:Duvelswannelstôk stamme mei toarnen 43.JPG|stamme mei toarnen
File:Duvelswannelstôk beien en blommen 44.JPG|beien en blommen
File:Duvelswannelstôk 45.JPG|duvelswannelstôk


## Keppeling om utens
* Side oer túnplanten
Eoppa fan Bernisia

**Eoppa** († ± 547) wie de heit fan Ida, de earste kening fan Bernisia. Yn de Angelsaksyske Kronyk stiet er beskreaun as de soan fan Esa en pakesizzer fan Ingwy.

## Referinsje
* *Directory of Royal Genealogical Data*, Brian C Tompsett; http://www.dcs.hull.ac.uk/cgi-bin/gedlkup/n=royal?royal06685
Ida fan Bernisia

**Ida** († ± 559) is de earst bekende kening fan it Angelske keninkryk Bernisia; hy regaerre fan om 547 hinne oant syn dea yn 559. Der is net folle bekend oer syn libben of regear, mat hy wurdt besjoen as de stifter fan in laach dêr't lettere Angelsaksyske keningen fan Noard-Ingelân en Súd-Skotlân fan sizze dat sy der fan ôfstamme. Syn neiteam befjochte mei súkses it Britske ferset en fêstige letter it machtige keninkryk Northumbria.

Doe't Ida it bewâld fierde, wie de ynfloed fan Bernisia meast beheind ta de kriten oan de kust. Earst yn de tiid fan Æthelfrith, Ida's pakesizzer, wreide it keninkryk him frijwat út nei it westen ta. Dit wurdt befestige troch *Historia Brittonum*'s beskriuwing fan de fjochterij tusken de Bernisianen en de lânseigen Britten yn de kontrei, dy't trochgienen harren te fersetten, en guon archeologyske ûndersiken mear it binnenlân yn.
Glappa fan Bernisia

**Glappa fan Bernisia** regearre fan 559 oant 560. Hy wie de twadde kening fan Bernisia dêr't wy fan witte.

Hy wie ien fan de acht oant tolve soannen fan kening Ida fan Bernisia, stifter fan it Angelsaksysk keninkryk Bernisia. Oer syn libben en regear is fierders neat bekend. Saakkundigen ferskille fan miening oer de folchoarder en regearjierren fan de keningen tusken de dea fan Ida en it begjin fan Æthelfrith syn regear (592/593).
Adda fan Bernisia

**Adda** wie de treds bekende hearsker oer it Angelsaksyske keninkryk Bernisia.

Adda wie ien fan de soannen fan Ida, de earste hearsker oer Bernisia, lykas syn opfolger Æthelric. 

Adda kin de befelhawwer fan Bernysje yn de slach fan Caer Greu west hawwe, dêr't de Britske keningen  Peredur en Gwrgi fan Ebrauc de dea yn fûn hawwe. De boarnen binne it lykwols net iens oer dit konflikt.  De *[[Annales Cambriae]]* sizze dat de Slach fan Caer Greu yn 580 wie.  It bewiis dat Adda de Bernisjaanske kening yn dy kwestje wie is dat de *[[Welsh Triads]]* dy oanfierder identifisearret as Ida.  Omdat de boarnen it iens binne oer it stjerjier fan Ida (559), wurdt oannaam dat de Triads har yn de namme Ida fersind hawwe en Adda -- de namme liket wol wat op Ida -- bedoeld waard.  De *[[Historia Brittonum]]* seit lykwols dat Adda mar 8 jier nei Ida regearre; as dat sa is moat de Bernisjaanske lieder ien fan Adda's opfolgers west hawwe of ien fan de boarnen hat de datums troch elkoar helle.  It kin ek wêze dat Ælle fan Deira de Angelen by Caer Greu laat hat - wis is dat Ebrauc nei de slach net mear in keninkryk wie, mei't Deira syn gebiet oernaam.  Omdat de oerbleaune noard Britske keninkriken mei elkoar in fûleinige kampanje tsjin Bernisia begongen en net tsjin Deira, liket it derop dat Bernisia de oarspronklike oanfaller west hat.        

Fierders is der neat oer Adda bekend. Saakkundigen ferskille fan miening oer de folchoarder en regearjierren fan de keningen tusken de dea fan Ida en it begjin fan Æthelfrith syn regear (592/593).
Hussa fan Bernicia

**Hussa** regearre fan 585 oant 592 en wie de sânde lieder fand Angelsaksyske keninkryk Bernisia dêr't wy fan witte.

It is net folslein wis as Hussa de soan fan Ida, stichter fan it keninkryk Bernisia, wie of dat er earder de lieder fan in rivalisearjende Agelske partij. Der is lykwols mar yn bytsje bekend oer Hussa's libben en regear. Op seker stuit waard Hussa troch in koalysje fan Rheged en de Britske keninkriken Strathclyde, Bernisia en Elmet bedrige en slagge it harren hast om de Angelske Bernisyske keningen út it Brittanje fan flak nei de Romeinen te ferdriuwen. Der wurdt wol tocht dat dit ferbûn úteilik faalde troch skeel tusken de ferskillende Britske stammen dat útrûn yn de moard op Urien, de kening fan Rheghed, om 590 hinne, troch syn eardere bûnsgenoat Morcant.

Nettsjinsteande dat, jout de Angelsaksyske Kronyk oanwizings, dat nei Hussa's dea, der in spjalt ûnstiet tusken de famylje fan Hussa en dy fan Æthelfrith, Hussa's opfolger, want de kronyk ferhellet fan Hering, soan fan Hussa, dy't de troepen fan Áedán mac Gabráin's late yn de striid tsjin Æthelfrith yn de Slach fan Degsastan yn 603.

Oer de jierren fan Hussa's regear is neat mei wissichheid te sizzen: de ierste boarnen binne it net iens oer de folchoarder en it regear fan de keningen tusken de dea fan Ida en it begjin fan it bewâld fan Æthelfrith yn 592/593.
Germerhûs

**Germerhûs**, ek: **Jagtlust**, wie in state oan de Jachtlustwei ûnder Hantum, gemeente Dongeradiel. Op it terrein stiet tsjintwurdich in moderne feehâlderij. Oan de west- en súdside liket de grêft noch oanwêzich en oan de súdside ek in diel fan de singel.

De oarsprong is ûnbekend. Ek yn Hantumerútbuorren, tsjerklik ûnder Hantum, wurdt gjin stins neamd. Dêr lei wol de úthôf Germerhûs fan it kleaster Sion. Ein 15e iuw waard it troch oansjenlike kleastermeiers útbate. Zitscha to Garmahusem wie sa yn 1494 tsjûge by it testamint fan Minne Jarla fan Wetsens. Ta it grutte terrein mei grêft joech in yn 1651 boude poarte tagong. Dy poarte hat der oant 1930 stien. De aksintuearring fan Germerhûs as "moated site" troch de nije eigener nei de ferkeap fan it kleastergoed middels de bou fan in tagongspoarte bart allyksa yn Grut Dearsum by Achlum.

Neffens it stimkohier fan 1640 wie doe Wopke Bartholomaeus eigener fan de state en yn 1698 Wopke Bartholomaeus de jonge, nei alle gedachten in pakesizzer fan Wopke senior. It floreenkohier fan 1700 neamt dat it goed 94 pûnsmiet beslacht (± 35 hektare) “waervan nae syn aengeven 6 pm by syn ouders tydt al tot zeeslype verandert syn waer op was 1½ floreen” en dêrneist wie 12 pûnsmiet eigendom fan Douwe Andries te Dokkum. Wopke junior is foar 1728 ferstoarn, want yn it stimkohier fan dat jier stiet dat Wopke Bartholomaeus erven eigeners binne en Jacob Wytses de brûker.

## Eigeners/bewenners
* 1494 kleaster Sion, meier Zitscha to Garmahusem
* 1640 Wopke Bartholomaeus
* 1698 Wopke Bartholomaeus de jonge
* 1728 Wopke Bartholomaeus erven, Jacob Wytses brûker
Kofta

**Kofta** is in wiid ferspraat fleisgerjocht. Farianten wurde op de Balkan, yn Turkije, Noard-Afrika it Midden-Easten en yn India iten. It Perzyske wurd kūfta betsjut fleisbal. Koartsein bestiet it gerjocht dan ek út fleisballen dy't ûnderdompele binne yn saus. De baltsjes wurde foarôf stoofd, bakt of sean eardat se de saus yn geane. Soms wurdt ynstee fan fleis ek fisk of griente brûkt. It fleis kin ek om in hurdsean aai rôle wurde. 

In opfallende variant is it Iraanske gerjocht *Koofteh Tabrizi*, wêrby't fleisballen mei in trochsneed fan oant wol 20 sm makke wurde.
Golf fan Riga

De **Golf fan Riga** (Letsk: *Rīgas Līcis*, "Golf fan Riga"; Estysk: *Liivi Laht*, "Liifske Baai"; Liifsk: *Piški Meŗ*, "Lytse See") is it part fan de Eastsee tusken de kust fan Letlân, de súdwestkust fan Estlân en it Estyske eilân Saaremaa. It oerflak fan de golf is likernôch 18,000 km². De maksimum djipte is 67 m. 

De rivier de Daugava (of Westlike Dvina) mûnet yn dit wetter út: by mûning leit de Letske haadstêd Riga. De Estyske stêd Pärnu is de oare wat gruttere stêd oan de Golf fan Riga. Yn de Golf fan Riga lizze trije ûnbewenne, lytse eilannen, dy't allegear by Estlân hearre: Ruhnu, Kihnu en Abruka.

De Strjitte fan Irbe foarmet de breedste ferbining, mei de rest fan de Eastsee.
Rheged

**Rheged** wurdt beskreaun yn poëtyske boarnen as ien fan de keninkriken fan *Hen Ogledd* ("It âlde noarden"), de Brytonysk-sprekkende regio yn wat no Noard-Ingelân en Súd-Skotlân yn de Iere-Midsiuwen. Grinzen fan dit ryk wurde net beskreaun yn de gedichten, mar gelearden wol hawwe dat it gebiet sa'n bytsje oerkomd mei it Kumbria yn Noarwest-Ingelân fan no oant yn Lancashire en Skotlân.  De bewenners fan Rheged sprieken Kumbrysk, in Britonsk dialekt nau besibbe oan it Ald Welsk.

Der is net in protte bekend oer dit ryk, mar de Welske dichter Taliesin neamt de legindaryske kening Urien. Yn de 8e iuw (± 730) waard it ynlive troch it Angelsaksyske Northumbria, mooglik nei it houlik fan Oswiu fan Northumbria mei prinsesse Riemmelth út Rheged. Dêrnei waard harren taal ek stadichoan ferfongen troch Aldingelsk.

## Keningen fan Rheged
De tradisjonele keninklike stambeam fan Urien en syn opfolgers giet werom op Coel Hen (alias King Cole), dy't faaks oer in grut part fan noard-Ingelân hearske yn de iere 5e iuw. Fan alle neamde hearskers fan Rheged kin it bestean fan mar trije ferifiearre wurde yn oare boarnen: 

* Meirchion Gul, ek bekend as Cynfarch fab Meirchion; heit fan Cynfarch Gul
* Cynfarch Oer, heit fan Urien
* Urien Rheged, (± 550–590), dêr't acht sangen fan Taliesin oer bewarre bleaun binne
* Owain, ferneamd fan syn striden tsjin de Bernysjers; soan fan Urien

## Ieren yn Rheged
Der is aardich wat bewiis foar de oanwêzigens fan Ieren yn Rheged. It is witten dat Ierske misjonarissen warber wienen yn dy tiid yn Kumbria (hoewol't dy kriten yn namme al kristlik wienen, sels al yn de Romeinske tiid), dit blykt út it opdragen fan ferskate ier stifte tsjerken oan Sint Kolumba (ien fan de Tolve Apostels fan Ierlân). Fierders hawwe dêr wierskynlik ek Ierske keaplju, piraten en lânferhuzers sûnder bân mei de tsjerke ûnder west.
Keninkryk Deira

It **Keninkryk Deira** wie yn de 6e iuw nei Kristus in keninkryk dat foar it meastepart yn Yorkshire lei. It roan fan de Humber nei de Tees, en fan de see oant de westlike râne fan de Vale of York. Deira waard yn 604 troch Aethelfrith fan Noardumbrje mei it noardliker lizzende keninkryk Bernisia gearfoege ta it keninkryk Noardumbrje. 

De namme fan it keninkryk komt út it Brythonysk, faaks fan *Deifr*, wat "wetters" betsjut, of fan *Daru*, wat "iik" betsjut, yn hokker gefal it "de minsken fan de Derwent" betsjutte soe, in ôflieding dy't ek fûn wurdt yn de Latynske namme foar Malton, *Derventio*.

Neffens Simeon fan Durham roan Deira fan de Humber oant de Tyne, mar lei it lân benoarden de rivier de Tees braak. Neidat it Keninkryk Ebrauc anneksearre waard troch Edwin, waard York (Ebrauc) de haadstêd fan Deira. Earder wie de haadstêd yn of by Pocklington. 

De earste Angelse kening dy't spoaren neilitten hat yn de skiednis is Ælla. Yn 581 ferôvere hy it ryk van de Britten en bloeide syn regear de lêste desenia fan de 6e iuw. Nei syn ferstjerren waard Deira ûnderwurpen troch kening Æthelfrith fan Bernisia, dy't beide keninkriken ferienige yn Noardumbrje. Æthelfrith regearde oant er opfolge waard troch Ælla syn soan Edwin yn 616 of 617, dy't oer beide riken oant 633 it bewâld hold. 

Osric, de neef fan Edwin, bestjoerde Deira nei Edwin, mar syn soan Oswine waard yn 651 dea bdien troch Oswiu. Dêrnei waard Deira in stikmannich jierren regearre troch Æthelwald, de soan fan Oswald fan Noardumbrje.

De earbiedwurdige Bede hat oer Deira skreaun yn syn *[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum|Historia Ecclesiastica]]*.
Goslingastate (Hallum)

**Goslingastate** stie súdeast fan de doarpsterp fan Hallum, gemeente Ferwerderadiel. Op it stee stiet no in pleats.

It boujier is ûnbekend, mar de state waard ein 15e iuw foar it earst neamd. Omdat yn de abtelibbens fan Mariëngaarde yn de midden fan de 12e iuw in ealman Goslic/Godschalk yn Hallum neamd wurdt, is it in âlde tradysje dat de Goslinga's syn neisieten wienen. Sibrandus Leo neamt him Goslicus ex Goslinganis nobilibus. De kronyk fan Andreas Cornelius fermelde anno 1163 wierde it kleaster Mariëngaarde *in 't dorp Hallum gestigt van Fredrico, den pastoor aldaar, dog met mede hulp van die van Goslinga*, wylst de 17e-iuwske genealogen Pibo fan Albada en Josias Rispens de Goslinga's tegearre mei de Markela's as stichters fan de abdij seagen. Neffens it ferhaal hie Goslinck Goslinga ien fermoarde en om him fan syn sûnde te suverjen helle pastoar Frederik him oer syn hiele fermogen en al syn lân te brûken foar it stiftsjen fan it kleaster Mariëngaarde. En dat wie net alles. Pastoar Frederik wist him sels safier te krijen om syn frou en bern te ferlitten en yn dit kleaster te gean. Pastoar Frederik moat in garismatysk man west hawwe, want hy wist ek ferskate familyleden fan Goslinck dit nije kleaster binnen te lokjen.
Cyprianus Goslinga en Jucka Offingahuizen soenen omtrint 1230, ûnder Hindrik I, hartoch fan Brabân, de krústocht meimakke hawwe tsjin de "ongeloovige en afvallige Standingers".

## Bewenners
* midden 15e iuw Goslinck Goslinga
* twadde helte 15e iuw Feye Goslinga
* 1505, 1511 Tjepcke fan Goslinga
* - 1558 Ernst I Goslinga
* 1558 - 1614 Ernst II Goslinga en syn frou Sjouck fan Cammingha
* 1614 – 1627 Sjouck fan Cammingha
* 1627 - 1634 Ernst fan Harinxma à Donia, troud mei Doedt fan Roorda
* 1634 – nei 1648 Doedt fan Roorda en Harmen fan Rinssen
* in soan fan Doedt fan Roorda
* 1670 Zeyno Joachim fan Welvelde ta Duurseme en Vredeveld
* - 1711 Gerrold fan Burmania
* 1711 -  Sjuck fan Burmania 
* - 1736 widdo fan Sjuck fan Burmania 
* 1736 – trije soannen fan Sjuck fan Burmania
* - 1775 jhr. Duco Martena fan Burmania
* - 1824 Wilhelmina Eduarda fan Burmania
* ?? Idsinga, troud mei Thomas François Martin 
* Isaak Gijsbers Arentsma Martin
* - 1860 dochters fan Isaak Gijsbers Arentsma Martin
Keninkryk Mersia

**Mersia** (Ingelsk: *Mercia*; Aldingelsk: *Mierce*, "grinsfolk") wie in Angelsaksysk keninkryk yn Ingelân, dat part wie fan de heptargy. It gebiet roan fan de Noardsee oant Wales. It ryk waard stifte yn it begjin fan de 7e iuw, kende in tiid fan bloei ûnder kening Offa (757/758 – 796), mar waard yn begjin 9e iuw ûnderwurpen troch Egbert fan Wesseks.

## Skiednis
### Selsstannich
De earste kening fan Mersia dêr't wy fan witte, wie Creoda, dy't om 585 hinne oan de macht kaam. In earste tiid fan bloei, dêr't Mersia yn in grut part fan Ingelân behearske, wie ûnder kening Penda (stoarn 655). Dêrnei foel it werom oant de tiid fan kening Ethelbald (716 - 757). Hy moast him yn 't earstoan ferwarre tsjin sterk rivalen yn Kent en Wesseks, mar nei harren dea en ôfgean wist er de hegemony oer de keninkriken te krijen. Hy wûn de titel Bretwalda. Ek Offa, dy't koart nei de dea fan Ethelbald de macht krige, wist dy status te berikken.

Koart dêrnei wist Egbert fan Wesseks in wichtige en beskiedende slach te winnen (by Ellendun, 825) en dat betsjutte de ein fan de oerhearsking fan Mersia. Fan dy tiid ôf wie it Wesseks dat de lieding ûnder Ingelske keninkriken hie.

### Under de Denen
Yn 852 kaam Burgred op de troan dy't yn 'e mande mei Ethelwulf fan Wesseks Noard-Wales ûnderwurp. Yn 868 besetten de Wytsingen (út Denemark) Nottingham. De Denen ferdreaune Burgred út syn ryk yn 874 en beneamdenand Ceolwulf II yn syn plak. Yn 877 ferôveren de Wytsingen it eastlik diel fan Mersia. *Ceolwulf, the last king of Mercia, was left with the western half, but he disappeared by 881*. Fan 883 oant 911 regearre greve Æthelred fan Mersia oer Mersia ûnder de kening fan Wesseks, sels wie er gijin kening. Æthelred boaske oan Æthelflæd, dochter fan Alfred de Grutte fan Wesseks. Nei't de Wytsingen lang om let ferslein wienen yn Ingelân, yn de Slach fan Ettelred, dêr't Æthelred slim ferwûne rekke en oan de gefolgen stoar, waard Æthelflæd ‘Lady of the Mercians’ oant har dea yn 918. Yn 917 ferdriuwt hja de Denen út Derby. Nei har dea wurdt har dochter it bewâld oer Mersia ôfnomd en komt it feitlik oan Wesseks.

## List fan keningen fan Mersia
De data, de nammen en feiten oer de earste hearskers oer Mersia (lykas by de oare hearsker yn de heptargy) wurde meast oannaam.
De Angelen haadman Icel komt mei syn folk fan oer de Noardsee nei (wat no) Grut-Brittanje is.
Sjapoer I

**Sjapoer I** (omtrint 215 – 270), soan fan Ardasjir I wie kening fan de Sassaniden (Perzje) fan 241 oant 270. Hy stiet bekend as in gefaarlike tsjinstanner fan de Romeinen dy't twa kear in keizer fersloech. Syn titel wie *[[Sjah|sjahansjah]]* oftewol "Kening fan de Keningen fan Iran en net-Iran".

## Skiednis

Sjapoer wie in grutte fijân fan it Romeinske Ryk en wurdt yn har skiednisboeken in destruktive feroverer neamd, te fergelykjen mei Hannibal. Om 241 hinne begûn er Romeinske gebieten binnen te fallen en ferovere Syrje, Armeenje, en ferskate stêden yn Mesopotaamje. Keizer Gordianus III besocht yn 243 Syrje werom te winnen (sjoch de slach by Resaina), mar in oare keizer Falerianus I wie pas yn 260 by steat om Sjapoer Syrje wer út te driuwen. Lykwols foel by Edessa dizze keizer, dy't mei in lytse delegaasje op delkommen wie om te ûnderhanneljen, libben yn hannen fan Sjapoer.

De 65-jierrige Falerianus ûndergie wiken en moannen lang de skriklikste fernederingen ear't er lang om let terjochtstelle waard en as in opsetten trofee yn it keninklik paleis tentoansteld waard. 

Nei syn morele oerwinning foel Sjapoer Syrje op 'e nij binnen, mar diskear waard hy ferslein troch Callistus "Ballista", prefekt oansteld troch Gallienus, soan en opfolger fan Falerianus. It weromlûkende leger fan de Perzen waard opnij en yn de rêch oanfallen troch Odaenatus, kening fan Palmyra, dy't de Perzen foarfêst ferdreau en de provinsje Mesopotaamje werovere.

Sjapoer waard troch syn soan Hormazd I opfolge.

## Godstsjinsten
Yn it ryk fan Sjapoer libben boedisten, kristenen, joaden en soroästrianen njonken inoar en dat late faak ta ûnienigens. It prysterskip fan de zoroastrjers, de mobads fan de Magy, wie net bot tolerant en woe sels de macht hawwe yn it ryk. Sjapoer waard troch syn broer Peros foarsteld oan de profeet Many dy't in syntese woe fan al dizze godstsjinsten. Sjapoer wie hiel bot ûnder yndruk fan him en grut foarstanner fan it ferienigen fan alle leauwen. De kening makke de profeet ta earelid fan syn keninklike hofhâlding. Op dizze wize koe it manigeïsme him hurd yn it ryk ferspriede ta grutte ergernis fan de Magy. 

## Literatuer
Europeesk kampioenskip follybal froulju 2005

It **[[Europeesk kampioenskip follybal|Europeesk kampioenskip]] [[follybal]] [[2005]] foar froulju** waard hâlden fan 17 septimber oant en mei 25 septimber 2005 yn Kroaasje.

## De opset
Der diene by dit Europeesk kampioenskip tolve lannen mei, dêrtroch waard der yn de earste omloop spile yn twa groepen fan seis lannen. De top-2 fan eltse groep gie fierder nei de heale finales. De lannen dy´t yn beide groepen tredde en fjirde einige binne, meie spylje om plak 5 o/m 8. It Europeesk kampioenskip waard organisearre troch de CEV, it Europeeske follybalbûn.

## De Nederlânske seleksje
De Nederlânske seleksje foar dit Europeesk kampioenskip wie sa:

	

## Earste omloop

### Groep A

### Groep B

## De finales

### Wedstriden om plak 5 oant en mei 8

### Wedstriid op plak 7

### Wedstriid op plak 5

### Heale finales

### Wedstriid om it brûns

### Finale

## Einrangskikking
Elingastate

**Elingastate**, ek: **Heringastate** lei yn Hantumhuzen, gemeente Dongeradiel, súdlik fan de tsjerke. Fan de state is neat werom te finen. De state is nei alle gedachten yn de 14e iuw boud.

De famyljenamme Elingha kaam al yn 1423 yn Hantumhuzen foar. Yn 1511 wurdt Gielt "Ellengen syn eygen besit" neamd. By it skeel tusken Thiallama en Poptsma yn 1423 waard ek Jield Elingha neamd. Hy waard yn de oanbelangjende fete deaslein. Inkele generaasjes letter wie der yn Hantumhuzen opnij sprake fan ien of mear nammegenoaten. Yn 1470 waard der rekken mei hâlden dat Gialt Elenga of syn erfgenamten oanspraken meitsje koenen op Hibbemastate op De Lytse Jouwer. Gielt Ellingen wie yn 1511 eigener en bewenner fan Elinga. In dochter fan him boaske mei Jeppe Itsma út Wierum, dy't him tenei ek Jeppe Elinga neamen gie. Yn 1543 waard hy as lânhear yn Hantumhuzen neamd.

Yn 1561 waard Bennert fan Heringa, soan fan Haring Heringa en His Aebingha te Hijum, yn Hantumhuzen begroeven. Nei alle gedachten wie hy mei in frou Itsma/Elinga troud. Omdat de Heringa's yn Hijum wennen, ferpachten se Elinga; letter ferkochten se it. Yn 1640 kaam it goed yn hannen fan in eigenierde boer. De Schotanusatlas joech yn 1664 en 1718 Heringa lykwols noch as edele state oan.
Yn 1635 waarden neist in binnenhûs, in "koecken, een poeskoecken, een langhhuys ende schuire nog een graft en cingel" fermelde. De kadastrale minút (1832) fertoant gjin grêft of oare bysûndere kenmerken mear. 

Om 1980 stie op it stee noch in pleats fan it kop-hals-romp type mei in lang foarhûs. Anno 2010 stiet hjir de moderne melkfeehâlderij dêr't ek griene stroom produsearre wurdt troch biofergisting.

## Eigeners/bewenners
* 1423 Jield Elingha ?
* 1470 Gialt Elenga ?
* 1511 Gielt Ellengen
* 1543 Jeppe Itsma/Elinga
* 1561 Bennert fan Heringa
* 1640 Binnert fan Heringa erven, brûker Rienck Jelles
* 1689, 1728 Arend fan Bolten (abbekaat, “papist”)
* 1832 Cornelis Klazes Heemstra, lânbouwer te Hantumhuzen
Aartsbisdom Bremen

It **Aartsbisdom Bremen** (eigentlik Hamburch-Bremen) wie in aartsbisdom fan 864 oant 1648. It eastlike diel fan East-Fryslân wie ûnderdiel fan it (tsjerklike) aartsbisdom. Bremen wie dêrnjonken fan 1180 oant 1648 ek in wrâldsk prinsbisdom (regearre troch de aartsbiskop), en in steat fan it Hillige Roomske Ryk.

It Aartsbisdom Hamburch waard yn 831 stifte yn Hamburch. Yn 831 waard dat bisdom troch Denen fernield. Nei de fernieling fan it Aartsbisdom Hamburch waard in feiliger hinnekommen socht. Yn 845/847 luts de aartsbiskop fan Hamburch him werom nei Bremen. Dêr waard hy aartsbiskop fan it bisdom Bremen dat yn 787 stifte wie troch Karel de Grutte. Yn 864 waarden de beide bisdommen gearfoege ta it Aartsbisdom Hamburch-Bremen.

De tsjerkprovinsje besloech yn it earstoan Noard-Europa; it noarden fan Dútslân, de Baltyske steaten en Skandinaavje. Yn 947 waarden de bisdommen Sleeswyk, Ribe en Aarhûs stifte en yn 967 it bisdom Aldenburch (de bisdommen Meklenburch en Ratzeburch skieden har letter fan Aldenboarch of).

Bremen ferlear syn ynfloed yn Skandinaavje doe’t yn 1104 it aartsbisdom Lund stifte waard. De bisdommen Sleeswyk, Ribe en Aarhûs foelen tenei ûnder Lund. Yn 1255 waard it bisdom Riga in aartsbisdom en sa ferliest Bremen ek syn ynfloed yn de Baltyske regio. Allinnich de bisdommen yn it hjoeddeistige Holstein en Meklenburch wienen by Bremen bleaun.

De reformaasje yn 1535 makke in ein oan it katolike aartsbisdom. Oare bisdommen yn de tsjerkprovinsje waarden troch de reformaasje wei. Oant de Frede fan Osnabrück yn 1648 wienen der noch wol Luterske aartsbiskoppen. It eardere aartsbisdom kaam op 12 novimber 1669 ûnder it apostolistysk fikariaat fan de Noardlike Missy. Yn 1995 waard de tradysje mei de stifting fan it aartsbisdom Hamburch fuortset.
Bisdom Múnster

It **Bisdom Múnster** (Dútsk: *Bistum Münster*; Latyn: *Dioecesis Monasteriensis*) is in roomsk-katolyk bisdom mei de haadsit yn de Dútske stêd Múnster.

## Gebiet
It hjoeddeiske bisdom omklammet de neikommende gebieten:
*Yn Westfalen: Múnster, Hamm (noardlik fan de rivier de Lippe), Borken, Coesfeld, Recklinghausen, Steinfurt en Warendorf.
*Oan de Nederryn: Kleef en Wesel
*Yn Nedersaksen: Delmenhorst (by Bremen-om), Aldenburch en Wilhelmshaven, de gebieten Ammerlân, Kloppenburch, Fryslân, Aldenburch, Vechta en Wezermarsch.

Oant 1559 wienen Grins en Ommelannen en de gemeente Achtkarspelen ûnderdiel fan it bisdom Múnster, dy binne letter by it bisdom Grins-Ljouwert kaam. East-Fryslân leit no yn it bisdom Osnabrück. It Eastfryske Jeverlân, Sealterlân en Bûtjadingen wienen eartyds part fan it bisdom Bremen.

## Skiednis

It bisdom waard yn 793 stifte troch de Fries Liudger. It besit yn Nederlân besloech likernôch it gebiet dêr’t Liudger sels preke hie, dat rûchwei oerienkaam mei de gemeente Achtkarspelen en de Ommelannen.
 
Nei de reformaasje en tsjinreformaasje, de Tritichjierrige oarloch (1618-1648) en de Frede fan Westfalen (1648) bleau Múnster in prinsbisdom. Yn 1650 waard Bearend fan Galen biskop fan Múnster. Hy fierde twa kear oarloch tsjin de Nederlannen. Yn 1672 besocht er de stêd Grins te feroverjen, dêr’t er de namme “Bommen Bearend” oan oerholden hat. It prinsbisdom hold yn 1803 op te bestean.

## Domtsjerke

De katedraal fan it bisdom is de Sint-Paulusdom yn Múnster. It is de tredde katedraal op itselde plak. Yn 1225 waard de earste stien lein foar de dom, dy't yn 1264 ynwijd waard. De domtsjerke waard yn 'e Twadde Wrâldoarloch troch bombardeminten op de stêd foar in grut part ferneatige. It eardere haadportaal lei hielendal yn pún en waard yn moderne foarmen wer opboud. Yn 1956 waard de katedraal op 'e nij ynwijd.
Bisdom

In **bisdom** is in tsjerklik bestjoersdistrikt dat bestjoerd wurdt fan in biskop. Dy territoariale yndieling wurdt brûkt yn ferskate kristlike groeperingen, lykas de Roomsk-katolike, Otterdokse, Aldkatolike, Anglikaanske en Lutherske Tsjerke.

## Fryslân
De Fryslannen binne ferdield oer ûnderskate bisdommen:
* West-Fryslân falt ûnder it bisdom Haarlim-Amsterdam.
* Westerlauwersk Fryslân en Grins en Ommelannen falle mei Drinte en de Noardeastpolder ûnder it bisdom Grins-Ljouwert.
* East-Fryslân falt foar in part ûnder it bisdom Osnabrück en foar in part ûnder it bisdom Münster.
* Noard-Fryslân en it Hilgelân falle ûnder it aartsbisdom Hamburch.

### Alde bisdommen
Bisdommen dy't eartyds foar in part yn de Fryslannen leinen:
* Bisdom Bremen

## Sjoch ek
* Prinsbisdom Utert en biskoppen fan Utert
Hellingastate

**Hellingastate** lei eastlik fan Hantum, yn de gemeente Dongeradiel. Op it stee stiet in pleats.

De oarsprong is ûnbekend, mar Hellinga by Hantumerhoeke, yn 1511 Hellingen neamd, waard troch Schotanus yn 1664 as eigenierde state oanjûn. De Hellinga's trouden yn de 16e en 17e iuw mei fergelykbere oansjenlike eigenierde familys, lykas de Peyma's út Ternaard en de Marssumse tûke fan de Unia's. It boerehûs wie yn 1621 18 fakken grut.
 
Yn 1527 wie der in skeel tusken de Hantumers en it kleaster Klaarkamp dat hjir ek in soad besit hie. Der waard in proses fierd wêrby 't foar it doarp ûndermear de tsjerkefâd Tziemma Heling optreedt. Dat sil deselde wêze as de Tziemma Hellingen dy't yn it "Register van den Aenbrengh" fan 1511 as ien fan de grutste grûnbesitters foarkomt.

Yn 1698 is Trijntje Hellinga yn Ljouwert neffens it stemkohier foar 1/5 eigener en oare eigeners binne net fermelde. De brûkers binne de bruorren Jan en Wybe Oenes. Yn 1728 wurde wol alle eigeners neamd: Trijntje Hellinga foar 1/5, Foeke Jorritsma te Harns foar 1/5, Foppe Reins te Mullum foar 3/10 en Age Alles te Warkum foar 3/10. Brûker wie doe Wybe Wybes, grif in soan fan Wybe Oenes. Neffens it floreenkohier wie it goed doe 115 pûnsmiet (rom 42 ha) grut wêrfoar 25 gûne belestingjild betelle wurde moast. Dat is ûngefear wat in arbeider doe yn in jier fertsjinne, dus omrekkene nei 2010 pakwei 20.000 euro ûnreplike saakbelesting! 

Yn 1832 wie it goed eigendom fan de erven A.L.B. van Harinxma thoe Slooten.
Om it hiem, mei in tagongspoarte, leit noch in grêft (1985). Op de kadasterkaart fan 1832 binne de grêft en de "cingel" deromhinne markant oanjûn.
Ek yn 2010 is in diel fan grêft en singel noch oanwêzich.

## Eigeners/Bewenners
* 1511 Tziemma Hellingen
* fam. Hellinga
* 1698 Trijntje Hellinga te Ljouwert, brûkers Jan en Wybe Oenes
* 1728 Trijntje Hellinga 1/5, Foeke Jorritsma te Harns 1/5, Foppe Reins te Mullum 3/10, Age Alles te Warkum 3/10, brûker Wybe Wybes
* 1832 erven A.L.B. van Harinxma thoe Slooten
Poptastins

De **Poptastins** is in eardere stins eastlik fan Hantumhuzen, yn de eardere gemeente Westdongeradiel, no gemeente Noardeast-Fryslân. Op it stee mei dielen fan singel en grêft stiet tsjintwurdich in pleats.
 
De stins komt yn de argiven foar it earst yn 1617 foar, mar hat grif in Midsiuwske oarsprong. 
Beëasten de kom fan Hantumhuzen stiet in pleats mei de namme Popta Zate. Yn 1832 wurdt dy by it Kadaster neamd ûnder Ternaard B155.

As familynamme komt Popta yn 1491 foar. As Ypt Popta syn besit wurdt de stins yn 1511 neamd, as "Popte goet" yn 1543. De aadlike Popta's stoaren yn de 16e iuw út. 
Yn 1491 sluet Jypth Popta him oan by it ferbûn mei Grins en hope dêrtroch beskerme "to wesen myt miin landsaten". Yn 1511 wie syn besit yn Hantumhuizen 94 pûnsmiet grut (± 35 ha.). Yn it Burmaniaboek (1597) is in wapen opnomd fan dizze family. De pleats wie dêrnei in pachtpleats. Yn 1617 waard de pleats beskreaun as" 't stins ende die vordere huysinge te Popta staende". Yn 1664 waard dy troch Schotanus as "eigenerfde state" oanjûn. 

It stimkohier fan 1640 jout as eigeners “Jacob Hendrix cum sociis” en fermeldt as brûker Jancke Wigbolts. Yn 1698 is it goed yn hannen fan twa mei namme neamde eigeners. Adriaen Wittert van der Aa te Leien is dan eigener fan 55 pûnsmiet en Allardus Buytenpost te Harns fan 38 pûnsmiet. De brûker fan it gehiel wie Abe Hiddes.
De fermelding yn HisGis oangeande it floreenkohier fan 1700 jout de fermelding “dr. Eelcama in qual.”. Dat sil net de hiele orizjinele tekst wêze en kin betsjutte dat dizze doktor (grif yn de rjochten) troch boppeneamde hearen as rintmaster oansteld wie of as ‘makelaar’ om in diel fan it goed te ferkeapjen. Koart dêrnei moat dr. Henricus Popta te Marsum (sjoch Poptaslot) it grutste diel fan de pleats yn besit krigen hawwe, nei alle gedachten om te besykjen in - fiktyf - stamhûs te skeppen. Yn 1728 wienen 55 pûnsmiet yn eigendom fan it Poptagasthûs yn Marssum en de oare 38 pûnsmiet noch altiten fan Allardus Buytenpost. No is de Poptastichting eigener fan de pleats: dat is te sjen oan de sânrinners op de skuorredoarren.

Yn 1965 wie de family Koopmans hierder fan de pleats en op harren fersyk waard it wenstik modernisearre. 

Tsjin de skiedingsmuorre tusken it wengedielte en de skuorre stie in kastewand mei weitimmere bedsteden. By de renovaasje waard besluten dy kastewand te slopen. Ien fan de timmerlju gie oan de slach mei dizze kastewand. Hy stuite lykwols net op bedsteden, mar op in âlde muorre fan ûngefear 4,5 m heech en 6 m breed besteande út kleastermoppen fan 32x16x8 sm.
Fia de arsjitekten en de hear G. Elzinga dy't oan it Frysk Museum ferbûn wie, waard it Biologysk Archeologysk Ynstitút út Grins ynskeakele. Dat ynstitút konstatearre dat it om in 14e of 15e iuwske muorre giet, mooglik sels út de 13e iuw. De muorre hat diel útmakke fan de eardere stins.

## Bewenners/Eigeners
* 1491 Jypth Popta (yn 1511 Ypt neamd)
* 1640 Jacob Hendrix cum sociis eigeners en Jancke Wigbolts brûker
* 1698 Adriaen Wittert van der Aa en Allardus Buytenpost 
* ein 17e iuw: dr. Henricus Popta te Marsum
* Popta Stichting
Keninkryk East-Anglia

It **Keninkryk East-Anglia** wie ien fan de tradisjonele Angelsaksyske keninkriken yn Ingelân, dy't mei-inoar wol de heptargy neamd wurde. Sa't de namme al seit, wie it it gebiet fan eastlike Angelen.

It ryk ûntstie om 520 hinne troch de gearfoeging fan it noardlike en súdlike folk, dêr't de nammen fan noch werom te kennen binne yn dy fan de greefskippen Norfolk en Suffolk. Ek in part fan it tsjintwurdige Cambridgeshire wie part fan East Anglia en ek it Eilân fan Ely.  
Yn 865 wie der in grutte Deenske ynfal; kening Edmund waard dea dien en der ûntstie in Deensk keninkryk ûnder kening Guthrum, dat Wesseks bestride. De lêste Deenske kening rekke dea yn 917, dêrnei foel East-Anglia ûnder de hegemony fan Wesseks.

Yn 1939 waarden op it begraafplak fan Sutton Hoo skatten fûn, dy't sjen litte dat it bêst gie mei it âlde keninkryk.

De namme East-Anglia wurdt noch altyd brûkt om boppeneamde regio oan te tsjutten. It is in flak gebiet, dat foar in grut part út ynpoldere sompen bestiet. It noardlik part, "The Fens", waard troch Siuwske arbeiders drûchlein ûnder lieding fan de wetterboukundige Cornelis Vermuyden. De kontrei hat sadwaande in soad fan Nederlânske polders en foar it behear wurdt ek gebrûk makke fan Nederlânske technology.
John Speed

**John Speed** (Farnham (Cheshire), 1551/1542 - Londen, 28 july 1629) wie in Ingelske histoarikus en kartograaf.

Yn 1582 sette er him nei wenjen en wurkjen yn Londen. Troch syn kennis fan skiednis rekke er bekend yn wittenskiplike rûnten. Hy gie by it Antikwarysk Genoatskip, dêr't er oantrúnd waard om histoarysk ûndersyk te dwaan. Dat koe er dwaan troch stipe fan Sir Fulke Greville. Fierders hie er in lyts baantsje by it dûanekantoar, sa koe er troch de tiid komme en ek noch ûndersyk dwaan.

Yn 1607 sette er útein mei in rige kaarten fan Ingelske greefskippen en stêden; it soe syn ferneamste wurk wurde. Oantrúne troch ûnder oaren William Camden begûn er ek oan syn *Historie of Great Britaine*, útjûn yn 1611. Syn kartografysk wurk wurdt lykwols heger achte.

Syn atlas *The Theatre of the Empire of Great Britaine* ferskynde ek yn 1611. It hie kaarten fan greefskippen yn Ingelân en Wales en in tal kaarten fan Ierlân en ien fan Skotlân, faak mei fersierde stedsplattegrûnen. In grut part fan de kaarten liet er yn Amsterdam gravearje yn it atelier fan syn freon Jodocus Hondius.

John Speed waard beïerdige yn de tsjerke *St Giles-without-Cripplegate* yn de London-city.

In werútjefte fan syn atlas ferskynde yn 1953-1954 mei de titel *John Speed's England. A Coloured Facsimile of the Maps and Text*. Printen fan syn kaarten wol men noch graach hawwe, fral om op te hingjen.


Ofbyld:St Giles, Cripplegate, London EC2 - Wall monument - geograph.org.uk - 1209154.jpg|Oantinken John Speed, *St Giles-without-Cripplegate*
Ofbyld:John Speed's map of Oxford, 1605..jpg|Kaart fan Oxford út 1605
Ofbyld:John Speed's map of Cardiff 1610.jpg|John Speed syn kaart fan Cardiff yn 1610
Ofbyld:Carmarthen.1610.Speed.map.jpg|John Speed syn kaart fan Carmarthen, 1610.
Ofbyld:Speed Northampton.jpg|John Speed syn 17e iuwske kaart fan Northamptonshire
Ofbyld:Dublin in 1610 - reprint of 1896.jpg|Kaart fan Dublin 1610 - in werprintinge fan 1896
File:Jamaica 1676 (John Speed).png|Kaart fan Jamaika, 1676


## Keppeling om utens
*Webside mei kaarten fan John Speed
Tjallingastate (Hantum)

**Tjallingastate** wie in eigenierde state dy't benoarden de doarpsterp fan Hantum yn de gemeente Dongeradiel lei.

De oarsprong is ûnbekend. Yn Hantum liket yn de lette Midsiuwen gjin stins of haadlingeposysje west te hawwen. Wol wiene der inkele eigenierde staten en wennen der yn de iere Nije Tiid in tal eallju. Op it hiem fan de eardere state binne letter âlde stiennen fûn. Om it eardere stee stiet noch in beamsingel, hjirop leit ek sportkompleks “Yn ’e Bedelte”.

## Eigeners/Bewenners
* 1450 NN Tjallinga en Sytthia Tammema 
* Pybe Kempema en Thede Tjallinga
* Altzie te Lytsewier (Altzie Tjallinga)
* fam. Fan Hettinga
* 1640 Johan fan Hettinga
* 1698 Johan fan Idsingea en Sytse Teeckes; brûker Hendrick Hendrixs
* 1728 Johan fan Idsinga
* 1832 Lambertus Dorhout
Bangastate

**Bangastate** wie in state by Hantumhuzen yn de gemeente Dongeradiel, oan de westlike kant fan de himrik. Fan de state is neat werom te finen, op it stee stiet no in pleats.

De state sil yn de 14e iuw ûntstien wêze. Om it ferhege stee lei in grêft. Yn 1511 waard de state bewenne troch Thalling Banga, dy't doe 84 pûnsmiet hierde fan Worp fan Donia fan Dantumawâld. De kaart fan Schotanus fan 1664 jout op dit plak in edele state, mar yn 1718 lykwols allinne in stimhawwende pleats. Ut de argiven blykt dêrom ek neat fan in edele state, of it soe wêze moatte, dat yn 1619 neist de brûker fan de lannen as bewenners neamd wurde de húshâlding fan Johannes fan Buiten, soan fan de sekretaris fan Frjentsjerteradiel. Yn in ynventaris út 1618 wurdt it hûs op Banga dat 20 fak lang wie, ûnderferdield yn 'een voorhuijs, keucken, dorschhuijs ende achterhuijs'; fierders wie der in 'cleijn huijs' fan 3 fak, in 'molckencamer aen die noortsyde van thuijs' en in '6 roede  hoijberch' (Weesboeken).
De hjoeddeiske bewenner (om 1980) hat lykwols by graafwurk op it hiem in soad kleastermoppen fûn, wat wize kin op in earder let-midsiuwsk gebou.

## Eigeners/bewenners
* 1511 Thalling Banga
* 1619 Johannes fan Buiten
Peymastate (Hantumhuzen)

**Peymastate** stie noardlik fan Hantumhuzen yn de gemeente Dongeradiel, oan de wei nei Wierum. Op it stee stiet yn 2010 in pleats.

Peymastate ûntstie yn de 16e iuw en krige syn namme doe't Sybe fan Peyma him om 1570 hinne yn Hantumhuzen fêstige. Hy wie in soan fan Worp fan Peyma sr. en ferfear letter nei ?kkum. It hûs waard dêrnei troch syn broer Tyemme bewenne. Omdat ek dat staach fan de Peyma's Roomsk-katolyk bleaune, komt de state net foar op it âldste stimkohier fan 1640. Yn dy tiid waard de state bewenne troch Hero Hartman fan Peyma, soan fan Tyemme. Dy liet der in grut nij hûs sette, wat syn finansjele draachkrêft fier te boppen gie.  

Inkele hûnderten meters nei it easten lei oan de Peazens ek in Peijmastate, dy't fanâlds ûnder Ternaard foel.

Yn 1723 hat Jacob Stellingwerf in hûs yn Hantumhuzen ôfbylde ûnder de namme “Peyma State”. Dat is sa goed as seker in ferkeard ûnderskrift en it is oannimliker dat dit in tekening is fan it tichtby lizzende Rintjema Grut Stins. 

Yn 1961 binne yn in wetterput, gearstald út tapsk behakke bakstiennen, gebrûksfoarwerpen en diggels fûn, dy't út de 16e iuw en earder komme. Ut it terrein wie ôf te lêzen, dat der in mids grêften lizzend hûs stien hat.

## Eigeners/bewenners
* 1570 Sybe fan Peyma
* Tyemme fan Peyma
* 1640 Hero Hartman fan Peyma
Woody Allen

**Woody Allen**, skûlnamme fan *Allen Stewart Konigsberg* (Brooklyn, New York, 1 desimber 1935) is in Amerikaansk auteur, akteur, muzikant en benammen filmregisseur fan oer it generaal tragikomyske films, yn in breed gamma fan drama's oant screwball comedies.

## Temas
Temas dy't faak yn Allen syn films foarkomme binne: syn Joadske komôf, filosofy, relaasjeproblemen, seks en New York. Syn films binne fol fan neuroatyske selsbeskôging. 

## Filmografy
**Regy**
* 2023 - *Coup de chance*
* 2020 - *Rifkin's Festival*
* 2019 - *A Rainy Day in New York*
* 2017 - *Wonder Wheel*
* 2016 - *Café Society*
* 2015 - *Irrational Man*
* 2014 - *Magic in the Moonlight*
* 2013 - *Blue Jasmine*
* 2012 - *To Rome with Love*
* 2011 - *Midnight in Paris*
* 2010 - *You Will Meet a Tall Dark Stranger*
* 2009 - *[[Whatever Works]]
* 2008 - *Vicky Cristina Barcelona
* 2007 - *[[Cassandra’s Dream (film)|Cassandra's Dream]]*
* 2006 - *[[Scoop (film)|Scoop]]*
* 2005 - *[[Match Point]]*
* 2004 - *[[Melinda and Melinda]]*
* 2003 - *[[Anything Else]]*
* 2002 - *[[Hollywood Ending]]*
* 2001 - *[[The Curse of the Jade Scorpion]]*
* 2000 - *[[Picking Up the Pieces]]*
* 2000 - *[[Small Time Crooks]]*
* 1999 - *[[Sweet and Lowdown]]*
* 1998 - *[[The Impostors]]*
* 1998 - *[[Celebrity (film)|Celebrity]]*
* 1997 - *[[Deconstructing Harry]]*
* 1996 - *[[Everyone Says I Love You]]*
* 1995 - *[[Mighty Aphrodite]]*
* 1994 - *[[Bullets Over Broadway]]*
* 1993 - *[[Manhattan Murder Mystery]]*
* 1992 - *[[Husbands and Wives]]*
* 1992 - *[[Shadows and Fog]]*
* 1990 - *[[Alice (film)|Alice]]*
* 1989 - *[[Crimes and Misdemeanors]]*
* 1989 - *[[New York Stories]]* (segmint "Oedipus Wrecks")
* 1988 - *[[Another Woman]]*
* 1987 - *[[September (film)|September]]*
* 1987 - *[[Radio Days]]*
* 1986 - *[[Hannah and Her Sisters]]*
* 1985 - *[[The Purple Rose of Cairo]]*
* 1984 - *[[Broadway Danny Rose]]*
* 1983 - *[[Zelig]]*
* 1982 - *[[A Midsummer Night's Sex Comedy]]*
* 1980 - *[[Stardust Memories]]*
* 1979 - *[[Manhattan (film)|Manhattan]]*
* 1978 - *[[Interiors]]*
* 1977 - *[[Annie Hall]]*
* 1975 - *[[Love and Death]]*
* 1973 - *[[Sleeper (1973)|Sleeper]]*
* 1972 - *[[Everything You Always Wanted to Know About Sex (But Were Afraid to Ask)]]*
* 1971 - *[[Bananas (film)|Bananas]]*
* 1969 - *[[Take the Money and Run]]*
* 1966 - *[[What's Up, Tiger Lily?]]*

**Allinnich as akteur**
* 1991 - *[['Scenes from a Mall]]*
* 1987 - *[[King Lear (film)|King Lear]]*
* 1976 - *[[The Front]]*
* 1972 - *[[Play it again, Sam]]*
* 1967 - *[[Casino Royale (film út 1967)|Casino Royale]]*
* 1965 - *[[What's New Pussycat?]]*

## Koarte ferhalen
Woody Allens koarte ferhalen hearre ta de bêste út de komyske literatuer:
**Getting Even* (1971), ISBN 0-394-47348-5
**[[Without Feathers]]* (1975), ISBN 0-394-49743-0
**[[Side Effects]]* (1980), ISBN 0-394-51104-2
**Mere Anarchy* (2007), ISBN 978-1-4000-6641-4
;Oersetten yn it Nederlânsk:
**[[De boze tijden waarin wij leven]]*, Ooievaar Pockethouse Amsterdam, 1995, (in kompilaasje fan koarte ferhalen), ISBN 90-35115694
Rintjemastins

**Rintjemastins**, ek: **Rintjema Groot Stins** of **Riemkema** te Hantumhuzen yn de gemeente Dongeradiel stie oan de wei nei Wierum. Fan de stins en letter state is neat werom te finen, yn 2010 stiet op it stee in pleats.

Nei alle gedachten ûntstien yn de 14e en 15e iuw. Yn de 13e iuw wurde faker ynwenners neamd út Hantumhuzen. Sa wienen om it jier 1200 in Hessel en Wibrand fan Hantumhuzen besibbe oan de Ljouwerter eallju Jelgera fan Jelgerhuis en Cammingha fan Cambuur. Oan it begjin fan de 15e iuw wurde *Thiallama huse en Ulfarda huse* neamd, tagelyk mei Jield Elingha, grif wenjend op Elinga. Oare aadlike huzen wienen Popta en Rintjema. Yn 1664 waard ek Banga (FC1) as edele state oanjûn, mar in stins of midsiuwsk lânhûs wurdt dêr net neamd.

Rintjema wurdt yn 1543 as Rynthyma zate neamd. Yn 1511 ferpachte Rentske Antez te Kollum it goed oan Pybe Rentzie(ma). Yn 1543 waard út dit goed in rinte fan fiif arentsgûnen betelle oan de pastorije fan Hantumhuzen.

## Eigeners/bewenners
* 1511 Rentske Antez te Kollum eigener, Pybe Rentzie(ma) brûker
* 1617 Lieuwe fan Wytsma
* 1698 Bote Roelofs
* 1728 Harmen Idses
* 1822, 1832 Ids Pieters Idsinga
Fred Astaire

**Fred Astaire**, berne as *Frederick Austerlitz* (Omaha (Nebraska), 10 maaie 1899 – Los Angeles, 22 juny 1987) wie in Amerikaansk film - en Broadway ballroom dûnser en akteur. Hy wurdt faak yn ien sike wei neamd mei Ginger Rogers dêr't er tsien films mei makke.

## Filmografy

## Telefyzjewurk

## Palmares

* 1950 - Golden Globe as "Bêste haadrolspiler - Muzyk/Comedy" foar *[[Three Little Words]]*
* 1958 - Emmy Award as "Bêste haadrolspiler" foar *[[An Evening with Fred Astaire]]*
* 1959 - Dance Magazine-award
* 1960 - Nominearre foar in Emmy Award foar *[[Another Evening with Fred Astaire]]*
* 1960 - Golden Globe foar syn heule oeuvre
* 1961 - Emmy Award "Bêste programma" foar *[[Astaire Time]]*
* 1965 - George Award
* 1968 - Genomineerd foar in Emmy Award foar *[[The Fred Astaire Show]]*
* 1975 - Golden Globe as "Bêste byrol", BAFTA- en David di Donatello's foar *[[The Towering Inferno]]*
* 1978 - Emmy Award as "Bêste akteur - Drama/Comedy Special" foar *[[A Family Upside Down]]*
* 1978 - Eare troch de Academy of Television Arts and Sciences
* 1978 - National Artist Award fan de American National Theatre Association
* 1981 - Lifetime Achievement Award fan de AFI
* 1987 - Capezio Dance Shoe Award (mei Rudolf Nurejev)
* 1989 - Grammy Lifetime Achievement Award (postúm)
* 1991 - Bysetten yn de "the Ballroom Dancer's Hall of Fame" (postúm)
## Trivia
* Astaire is ien fan de beroemdheden dy't te sjen is op de cover fan it album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band fan The Beatles. Dit omdat Paul McCartney opgroeid is mei de muzyk fan Astaire.

## Oaren oer Astaire

* Frank Sinatra: *Ik haw mar ien ding te sizzen oer Fred: hy is nei alle gedachten de bêste dûnser dy't ik ea sjoen haw yn myn jierren yn de showbusiness!*
* Audrey Hepburn: *Hy hie styl. Syn gewoantes wienen geregeld banaal, en noch slimmer, extreem elegant, omdat hy klasse hie. Oft hy tsjep wie? Ik tink dat hy sjarme hie, en sjarme is it moaiste fan de wrâld, is't net sa?*
* Michael Jackson: *Nimmen sil ea Mr. Astaire benei komme, mar ik bin noait stoppe mei besykjen him te imitearjen; it is syn styl, alle aspekten fan syn keunst: hy oefent en oefent oant er it yn de macht hat sa't hy it wol.*

## Keppeling om utens

*  AlsoDances.Net
Petronas Towers

De **Petronas Twin Towers** is in bouwurk mei twa tuorren yn Kuala Lumpur, Maleizje. By de iepening fan it bouwurk yn 1996 wiene de tuorren it heechste bouwurk fan de wrâld (ynklusyf antennes). Troch de bou oan de Taipei 101 ferlear de Petronas Towers op 17 oktober 2003 syn titel heechste bouwurk fan de wrâld.
Henricus Hondius (kartograaf)

**Henricus Hondius** (Amsterdam, 1597 – 16 augustus 1651) wie in wichtich Nederlânsk kartograaf. 

## Libbensrin
Yn it earstoan holp er syn heit Judocus Hondius (1563-1612) en syn broer yn it famyljebedriuw dêr't kaarten makke en printe waarden.

Heit Judocus Hondius (Joost de Hondt) (1563 – 1612) wie in kartograaf fan Flaamsk komôf dy't meast bekend wurden is troch it werútjaan fan de atlassen fan Gerardus Mercator. Yn 1584 flechte Judocus nei Londen (om oan de Spaanske Ynkwisysje te ontsnappen); yn 1593 ferhuze er nei Amsterdam. 

Yn 1621 begûn Henricus foar himsels yn Amsterdam en yn 1641 publisearre er syn Mercator-Hondius Atlas.

## Wurk

File:1622 Caerte van t'Vrije - sijnde een gedeelte en lidt van Vlaenderen - Visscher.jpg|1622 Eastlik Siuwsk-Flaanderen
File:Nova totius Terrarum Orbis geographica ac hydrographica tabula (Hendrik Hondius) balanced.jpg|1630 Wrâldkaart, *Nova Totius Terrarum Orbis Geographica ac Hydrographica Tabula*
File:Africa 1631, Hendrik Hondius (3824997-recto).jpg|1631 Afrika
File:Hondius-Jansson America Septentrionalis 1636 UTA.jpg|1636 Noard-Amearika
File:1641_Ieper_+_Blaeu_HR.JPG| 1641 *Nova et .. Iprensis*
File:Artist unknown Dam Square 001.jpg|De boekhannel: *Wakkere Hond*


## Literatuer
* , *Hendrick Hondius and the Business of Prints in Seventeenth-century Holland*, Sound & Vision Interactive, 1996, ISBN 9075607040