open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Port Elizabeth

**Port Elizabeth**, gauris ôfkoarte ta **P.E.** en sûnt 23&nbsp;febrewaris 2021 offisjeel **Gqeberha** (útspr. [ᶢǃʱɛ̀ɓéːxà], sterk ferienfâldige: "g'heb-ee-cha") is in stêd yn Súd-Afrika. Yn it Afrikaansk neamt men Port Elizabeth *Die Baai*, yn it Ingelsk sprekt men ek wol fan *The Bay*, yn it Sûlû is de namme *Bhayi* en yn it Kosa *Gqeberha* of ek wol *iBhayi*. It is de grutste stêd fan de provinsje Eastkaap en de tredde neffens grutte havenstêd fan it lân.

Port Elizabeth waard stichte yn 1820 troch Rufane Donkin en der kamen 4000 Ingelsken te wenjen. Hy neamde de stêd letter nei syn frou Elizabeth (net nei Elizabeth I, wat in soad minsken tinke). Yn de Twadde Boere-oarloch waard yn 'e stêd in konsintraasjekamp foar Boeren (Afrikaners) boud, dat hjoed-de-dei noch te besjen is. De stêd hat ek in fleanfjild. Dat fleanfjild is allinne foar ynlânske flechten bedoeld. Men is al in jiermannich dwaande mei it ynternasjonalisearjen fan de lofthaven en der wurdt ferwachte dat dit dan yn in pear jier it fjirde ynternasjonale fleanfjild wêze sil, nei Kaapstêd,  Johannesburg en Durban.

Yn 2010 wie Port Elizabeth ien fan de stêden dêr't it WK fuotbal spile waard.

## Keppeling om utens

* Offisjele webstek fan de stêd Port Elizabeth Ingelsk
Oldhuistrastate (Moarre)

**Oldhuistrastate**, of **Oldhuistra State**, ek wol **Aldhuistra**, wie in state oan de westrâne fan Moarre oan de Moarster Feart. Oer it ûntstean fan de state is neat witten. 

## Skiednis

Neffens de tradysje soene de Mockemas oarspronklik fan dizze state kommme. *Omtrent den jare 1370 heeft geleeft eenen Botta Mockama op syn stins ende staten in den dorpe Morra; zijn zoon zou zijn geweest Popka Mockama die ook Popka tot Morra mede genoemt, wonachtich op syn stins & staten tot Morra, heeft geleeft anno 1410*; Juu Bottama fan Mockama soe in neef west hawwe, de heit fan Botta Mockama, dy't *oock Botta Aldehuystra worde genoemt heeft gewoont op syn stins tot Morra anno 1440*, sa seit Josias Rispens (yn syn 17e-iuwsk genealogysk hânskrift). Earst letter soene de Mockema's op Cammingha yn Ferwert, Mockema te Ie en Mockema te Ealsum kaam wêze.
Botte Oldahuistra hat werklik bestien. Yn 1444 sleat er him oan by it ferbûn mei Grins en yn 1453 segele er de oarkonde oer de jiermerken fan Eastergoa mei.

Neffens Occo Scarlensis waard Oldhustera yn 1496 yn 'e brân stutsen; de state wie doe eigendom fan Tiaerdt fan Mockema en ferhierd oan Foppe, lykas ek yn it Register van den Aanbreng fan 1511 fermeld wurdt. Nei 1496 sil it goed allinne in sate west hawwe.
Yn 1543 giet ek út Oldhuistra wei in bedrach oan it personaatskip fan de tsjerke. Dê sil de fernijing basearre wêze yn *Van Heussen en Van Rijn, Oudheden en Gestichten*, dat de eigeners fan Heemstra, Oldhuistra, Bottema en Nittema om bar it tsjerkfâdijskip fan Morra 'betsjinnen'. By in ferkeaping yn 1687 wurdt 'het hornleger met de grachten, de singel, het groot hooff en het gestoelte en legersteden (graven) in de kerck' fermeld.

Yn 1640 is de pleats fan Houtvester Burmania 'voordochter' en hat de widdo fan Gerben Martens him yn gebrûk. Yn 1698/1700 stiet Brigadier Unckel út namme fan syn oarehelte yn de belestingkohieren. Geert Tjebbes is op dat stuit gebrûker fan de 68 pûnsmiet grutte pleats dêr't alle jierren 28 floreen belesting oer betelle wurde moat. It stimkohier fan 1728 jout as eigener Mevr. Haren dy't it ferhierde oan de widdo fan Uble Swedses. By de ynfiering fan it kadaster yn 1832 is de pleats eigendom fan Nanne Pieters Benthem, lânbouwer en assessor, yn Moarra.

Herma M. van den Berg beskreau de pleats Aldhuistra as fan it kop-hals-romptype mei koart binhûs (foarhûs), dat yn it achterste diel in húshâldkelder hat mei dêrboppe in finster.

Oldhuistra hat lykwols in dwershûs fan modernere architektuer. Van den Berg hat Oldhuistra troch elkoar helle mei Nittema der neist, dy't se Eekhoff neifolgjend ferkeard lokalisearre oan de eastkant fan it doarp op it plak fan de sate Buytenwey. 

Oldhuistra is anno 2018 in pleats mei 'boerderijcamping'.

## Bewenners
* 1370 Botta Mockama (?)
* 1410 Popka Mockama
* 1440 Botta Mockama / Aldehuystra
* 1496 Tiaerdt fan Mockema
* 1640 dochter fan houtfester Fan Burmania
* 1698 Brigadier Unckel
* 1728 frou Van Haren
* 1832 Nanne Pieters Benthem
Sonde

* sonde (medysk helpmiddel), in medysk helpmiddel om yn it lichem te sjen sûnder dat in operaasje nedich is
** maachsonde, in medysk helpmiddel om yn 'e mage te sjen
* djipseesonde, in apparaat om ûndersyk te dwaan yn 'e djipsee
* lambdasonde, in sinsor yn 'e útlaat fan in auto om it oandiel soerstof yn it útlaatgas te mjitten
* radiosonde, in mjitynstrumint hingjend ûnder in waarballon, dêr't de waarsomstannichheden mei metten wurde
** dropsonde, in radiosonde dy't út in fleantúch dellitten wurdt
* sniesonde, in helpmiddel om lawineslachtoffers te lokalisearjen ûnder it sniedek
* ''Sonde'' (tydskrift), in Frysktalich literêr tydskrift
Subterranean Press

**Subterranean Press** is in lytse Amerikaanske útjouwerij dy't fêstige is yn Burton, yn 'e steat Michigan. Dit bedriuw publisearret benammen sjenrefiksje, wêrûnder horror, detektiveferhalen, fantasy en science fiction. Subterranean Press (dat letterlik "Undergrûnske Utjouwerij" betsjut) waard yn 1995 oprjochte troch William Schafer en Tim Holt. Der ferskine by de útjouwerij tusken de 30 en 50 nije boeken yn 't jier.

De útjouwerij publisearret net inkeld edysjes foar de massamerk, mar ek beheinde oplagen, wêrfan't de nûmere eksimplaren dan yn 'e regel foarsjoen binne fan in hantekening fan 'e skriuwer. Behalven romans, novelles en ferhalebondels bringt Subterranean Press ienris yn it fearnsjier ek in tydskrift út mei de titel *Subterranean Magazine*. Dat leit him ta op it publisearjen fan koarte fiksje en ferskynt ûnder redaksje fan William Schafer. Yn 2008 rjochte Subterranean Press syn earste ymprint op, mei as namme Far Territories.

By Subterranean Press binne û.m. ferskynd: *The Boar* fan Joe R. Lansdale (1998); *First Meetings* fan Orson Scott Card (2002); *Dreamsongs: A RRetrospective* fan George R.R. Martin (2003); *Alabaster* fan Caitlin R. Kiernan (2007); *Rite: Short Work* fan Tad Williams (2007); *Songs of a Dead Dreamer* fan Thomas Ligotti (2010); *Multiverse: Exploring Poul Anderson's Worlds*, ûnder redaksje fan Greg Bear en Gardner Dozois (2014); en *[[Penric's Mission]]* fan Lois McMaster Bujold (2017).

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Subterranean Press
Lauren Saint-Onge

**Lauren Saint-Onge** (±1985) is in Amerikaansk yllustratrise en boekbânûntwerpster. Se hat har oplieding folge oan it Massachusetts College of Art and Design yn Boston. Sûnt 2016 libbet en wurket se yn Seattle, yn 'e Amerikaanske steat Washington. Saint-Onge hat û.m. de omslaggen makke foar de novelles út 'e rige *[[Penric and Desdemona]]*, fan skriuwster Lois McMaster Bujold, dy't by útjouwerij Subterranean Press yn Burton (Michigan) útkamen. Behalven omslaggen fan boeken wurket Saint-Onge ek as tekener mei oan it ûntwerpen fan fideospultsjes.

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan Lauren Saint-Onge
Burton (Michigan)

**Burton** is in stêd yn 'e Amerikaanske steat Michigan. It plak leit yn it eastlik-sintrale diel fan Neder-Michigan en is in foarstêd fan it folle gruttere Flint. Neffens in offisjele skatting út 2016 hie Burton doe in befolking fan krapoan 29.000 minsken.

## Skiednis
Hoewol't de krite fan Burton earder bewenne waard troch Yndianen (benammen Ottawa en Odjibwe) en troch blanke jagers, kamen de lju dy't der yn 1831 in fêste delsetting stiften, foar it meastepart út 'e plakken Adams en Henderson, yn Jefferson County yn 'e steat New York.

Tweintich jier lang stie dy delsetting bekend ûnder de namme 'Atherton', nei de bruorren Shubael en Perus Atherton en harren omkesizzer Pliny Atherton Skinner, dy't har yn 1835 nei wenjen setten oan it beekje de Thread Creek. Letter krigen dy mannen selskip fan in trêde broer, Adonijah. Yn 2014 wennen der noch altyd neikommelingen fan dy earste Athertons yn Burton.

Yn 1855 krige Burton formeel erkenning as Burton Township. Troch de jierren hinne waarden grutte dielen fan noardlik en westlik Burton aneksearre troch it oanbuorjende Flint. Op 1&nbsp;july 1972 krige Burton stedsrjochten nei't de befolking dêr yn in referindum foar stimd hie. It efterheaksel *Township* waard doe út 'e plaknamme falle litten.

## Demografy
Neffens in offisjele skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Burton yn 2016 in befolking fan 28.648 minsken. De befolkingstichtens bedroech 490 minsken de km².

Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Burton 13,2% âlder as 65 jier en 24,0% jonger as 18 jier. Fierders bestie 27,0% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst yn 2000 8,7% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe.

Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 85,0% blanken; 7,3% swarten; 3,1% Latino's; 0,6% Aziaten; 0,6% Yndianen; 3,4% oaren of fan mingd etnysk komôf.

## Klimaat
Burton hat in lânklimaat, dat karakterisearre wurdt troch grutte ferskillen tusken simmer en winter. De simmers binne hjit en faak ek near, wylst de winters kâld binne, soms sels bittere kâld, mei ornaris in protte sniefal.

## Trivia
* yn Burton is de útjouwerij Subterranean Press fêstige

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Burton
Krasnoje Selo

**Krasnoje Selo** (Russysk: Кра́сное Село́, letterlik *Moai doarp*) is in stêd yn Ruslân. Bestjoerlik falt Krasnoje Selo ûnder Sint-Petersburch. De stêd leit op likernôch 25 kilometer súdeastlik fan it sintrum fan Sint-Petersburch. 

## Skiednis
De bou fan in papiermûne yn 1719 wurdt as de stiftingsdatum fan de stêd beskôge. Fan 1765 ôf krige it plak in militêre betsjutting en oefene de Sint-Petersburchske garde dêr. Ek ûntstie der in papierfabryk. Yn 'e 19e iuw waard Krasnoje Selo fanwegen it leaflike lânskip populêr by de boppelaach fan de Russyske haadstêd. Tal fan filla's en simmerdatsja's waarden der doe boud en ek de keizerlike famylje hiene dêr in simmerresidinsje. 

Yn 1884 teste de loftfeartpionier Aleksander Mosjaiski syn iendekker yn it plak. Foar de Earste Wrâldkriich wie der in fleanfjild, dêr't bygelyks Igor Sikorski it earste fjouwermotoaryske fleantúch fan de wrâld mei sukses teste.  

By Krasnoje Selo waarden yn de hjerst fan 1919 de nei Petrograd optsjende troepen fan de wite generaal Nikolaj Joedenitsj keard en ferslein. Yn 1925 krige Krasnoje Selo stedsrjochten. 

Under de blokkade fan Leningrad yn de Twadde Wrâldkriich waard Krasnoje Selo troch de Dútske Wehrmacht beset. It Reade Leger ferovere op 19 jannewaris 1944 de stêd yn it ramt fan de Operaasje Leningrad-Novgorod werom.

Yn 1973 waard de stêd by it stedsgebiet fan it doedestiidske Leningrad yndield.

### Untwikkeling befolking

*Opmerking:* Folkstelling 1897 ôfrûne
Sydsdjip

It **Sydsdjip** is in feart by Earnewâld. It is de ferbining tusken de Lange Sleatten oan de noardein en de Fokkesleat oan de súdein.
Nikitatsjerke (Vladimir)

De **Nikitatsjerke** (Russysk: Никитская церковь; transl. *Nikitskaja tserkov*) is in otterdokse tsjerke út de 18e iuw yn 'e stêd Vladimir, Ruslân. It monumint stiet yn it stedssintrum, net fier fan 'e Gouden Poarte. It gebou fan trije ferdjippingen yn wite en griene kleuren is in opfallend gebou dy't de Russyske barok fertsjintwurdige. De tsjerke stie model foar de letter boude Trije-ienheid-Tichvintsjerke yn Dmitrov.

## Skiednis

De tsjerke waard boud op kosten fan Simon Lazarev op it plak, dêr't earder in kleaster stie dat diel útmakke fan it ferdigeningssysteeem fan 'e stêd. It oan 'e hilligen Kosmas en Damianus wijde kleaster stie dêr al sûnt de 12e iuw yn 'e tiid Andrej Bogoljûbsky, grutfoarst fan Vladimir. It kleaster ferlear de ferdigeningsfunksje yn 'e 16e iuw; wannear't it ôfbrutsen waard is net bekend.

De oarspronklike Nikitatsjerke wie krekt wat oars as hjoeddedei. Yn 1849 waard de tsjerke oan beide kanten mei twa ferdjippings tellende oanbousels útwreide.   
## Sovjet-tiid
Nei de Oktoberrevolúsje besochten de anty-religieuze autoriteiten de tsjerke ferskate kearen te sluten. Yn 'e jierren 1936-1937 liet it stedsbestjoer in rige fan arrestaasjes útfiere fan geastliken, dy't beskuldige waarden fan anty-Sovjet aktiviteiten. Yn 1938 folge de sluting fan 'e tsjerke. 

De tsjerke waard fan 1970 oant 2015 brûkt troch in restauraasje-atelier, dy't it ynterieur foar in part fernielde. Sa waard de simmertsjerke ferdield yn twa etaazjes. De boppeferdjipping waard brûkt foar de opslach fan weardefolle saken en boppe yn 'e toer waard in útsjochplatform ynrjochte.  
## Weromjefte
Yn augustus 2015 waard it gebou werom jûn oan it bisdom Vladimir fan 'e Russysk-Otterdokske Tsjerke en sûnt wurde der wer earetsjinsten fierd.
O Laam fan God, ûnskuldich

**O Laam fan God, ûnskuldich** is in Fryske oersetting fan it Lutherske liet ''"'''O Lamm Gottes, unschuldig'''"'' dat yn 1531 skreaun waard troch Nikolaus Decius (1485-1541).

## Tekst
Jampie Kuneman

**Jean Jacques 'Jampie' Kuneman** (De Haach, 20 july 1923 - 9 april 2018) wie in Nederlânsk fuotballer en fersetsman.

Hy helle it gymnasium. Yn 1943, ûnder de Twadde Wrâldoarloch flechte er nei Frankryk. Yn 1944 kaam er werom yn mei de Prinses Irene Brigade en die er mei oan de befrijding fan Nederlân. 
Kuneman spile goed tsien jier as oanfaller foar HBS-Craeyenhout yn 252 wedstriden en makke yn dy tiid 47 doelpunten. Yn 1951 spile er twa kear foar it  Nederlânsk fuotbalalvetal. Dat jier seach er ôf fan it oergean nei Lille OSC. Hy waard yn 1962 lid fan fertsjinste fan HBS dêr't er foar njoggen jier aktyf wets wie yn it krikket.
Hy studearre rjochten oan de Ryksuniversiteit Leien en wurke letter yn de farmasy.

Kuneman stoar yn de âldens fan 94 jier.
O grutte Kristus, ivich ljocht

**O grutte Kristus, ivich ljocht** is in Fryske oersetting fan gesang 383 út it Lieteboek foar de Tsjerken of gesang 12 út de ienige gesangen fan de psalmberiming fan 1773.

## Tekst
Tristan da Cunha

* Tristan da Cunha (ûntdekkingsreizger), in Portegeesk ûntdekkingsreizger
* Tristan da Cunha (arsjipel), in arsjipel yn 'e súdlike Atlantyske Oseaan dy't nei him ferneamd is, diel útmeitsjend fan it Britske oerseeske territoarium Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha
* Tristan da Cunha (eilân), in eilân yn 'e súdlike Atlantyske Oseaan dat nei him ferneamd is, en it grutste en iennichste bewenne eilân fan 'e Tristan da Cunha-arsjipel
Befriezing

* befriezing (wetter), it bestjurjen fan wetter
* befriezing (ferwûning), it oprinnen fan weefselskansearring troch slimme kjeld
* befriezing (deadsoarsaak), it deafriezen troch slimme kjeld fan in libben wêzen
* kryonisme, it ynfriezen fan klinysk deade minsken
* ynfriezen, in metoade om iten te konservearjen
* froast, in waarferskynsel mank geand mei slimme kjeld, wêrby't wetter befriest
* befriezen (jild), it blokkearjen fan finansjele middels, lykas bankrekkens
Others

"***Others***" of "***The Others***" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Films
* ''Les Autres'' (film), ek wol bekend as *The Others*, in Frânske film út 1974
* ''The Others'' (film út 1997), in Amerikaanske film út 1997
* ''Los Otros'' (film), ek wol bekend *The Others*, in Spaanske horrorfilm út 2001

## Muzyk
* The Others (Amerikaanske band), in Amerikaanske rockband
* The Others (Britske rockband), in Britske rockband
* The Others (Britske R&B-band), in Britske R&B-band

* ''The Others'' (album fan Rosemary's Sons), in album fan Rosemary's Sons dat anno 2018 yn 'e produksjefaze ferkeart
* ''The Others'' (album fan The Others), in album fan The Others út 2005
* ''The Others'' (album fan de Dukes of Windsor), in album fan de Dukes of Windsor út 2006
* ''The Others'' (album fan Miyavi), in album fan Miyavi út 2015

* ''The Others'' (liet), in liet fan de Dukes of Windsor út 2006

## Literatuer
* ''The Others'' (roman), in roman fan Margaret Wander út 1990
* ''Others'' (roman), in roman fan James Herbert út 1999
* ''The Others'' (romansearje), in romansearje fan Anne Bishop, úteinset yn 2013

* **, in Amerikaansk literêr tydskrift

## Tillefyzje
* ''The Others'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske horrorsearje út 2000

## Oar
* Others (keunstnerskollektyf), in modernistysk keunstnerskollektyf út 'e iere 20e iuw
Fred Vaassen

**Ferdinand Petrus Maria (Fred) Vaassen** (De Haach, 22 maart 1942 – Krimpen oan de Isel, 13 april 2018) wie in Nederlânsk akteur en regisseur. Hy is ûnder oare bekend wurden mei de komedysearje *[[Oppassen!!!]]* dêr't er de rol fan Harry Stevens yn spile. Ek hie er ferskate gastrollen, lykas yn *Baantjer* en *Vrienden voor het leven.*

Op 13 april 2018 stoar Vaassen oan de gefolgen fan kanker.

## Filmografie
;Telefyzje
* *[[Bergen Binnen (telefyzjerige)|Bergen Binnen]]* (2003-2004) - Harry Stevens (2003)
* *[[Bruin Goud]]* (1994) Feanbaas Vledder
* *[[Oppassen!!!]]* (1991-2003) - Merkkeapman (1991)/Harry Stevens (1991-2003)
* *[[Goede tijden, slechte tijden]]* - Jos (1990) - Wim Mansfeld (1991)

;Gastrollen
* *[[Toen was geluk heel gewoon (telefyzjerige)|Toen was geluk heel gewoon]]*: Tillie van Til (2007) - Amtner fan de boargerlike stân
* *[[Costa! (telefyzjerige)|Costa!]]* (2004) - Alde hear
* *[[Baantjer (telefyzjerige)|Baantjer]]: De Cock en de moord in stijl* (2001) - Fred Molenkamp
* *Baantjer: De Cock en de moord op de bruid* (1999) - Evert Dobbe
* *[[Flodder (telefyzjerige)|Flodder]]*: *Vormfouten* (1998) - Grutte man
* *[[Vrienden voor het leven]]: In de boot* (1992) - Neef Arnold

;Films
* *[[Blonde Dolly (film)|Blonde Dolly]]* (1987) - Vaclav 
* *[[Op hoop van zegen (1986)|Op hoop van zegen]]* - Boatwurker
* *Ellis in Glamourland* (2004) - Baas Lunchroom

;Toaniel
* *Schreeuwen aan het graf* (2009)

;Regy
* *[[Vu du pont|Van de brug af gezien]]* (1999)

## Keppeling om utens
* Webside fan Fred Vaassen (argyf)
Sikorsky Russky Vityaz

De **Sikorsky Russky Vityaz** (Russysk: Русский витязь), of de 'Russyske Ridder', wie it earste fleantúch mei fjouwer motors yn de wrâld, ûntwurpen troch Igor Sikorsky en boud yn de Russyske Baltyske Spoarwegenfabryk (*Russo-Baltiiskyi Vagonnyi Zavod* of *R-BVZ*) yn Sint-Petersburch yn 1913.

## Untjouwing
Sikorsky makke it ûntwerp fan de S-21 yn 1911, doe't net ien bekend fleantúch mear as 600 kg lading hawwe koe. Dat rekord brocht de Frânske piloat Ducis op syn namme oer in ôfstân fan mar 800 m. Doe't it nijs oer de konstruksje fan de *Russky Vityaz* yn de iere maitiid 1913 kaam, foarseine saakkundigen en de media oeral yn de wrâld dat it projekt folslein mislearje soe. Lykwols wie de earste flecht fan de *Russky Vityaz* op 10 maaie 1913 in sukses. In protte minsken yn oare parten fan de wrâld beskôgen it as in grap fan de krante en woene net leauwe dat in tastel fan sokke ôfmjittingen ea fan 'e grûn komme koe.

## Untwerp
De Russky Vityaz wie in twadekker mei fjouwer motors mei boppe- en ûnderfleugels fan ûngelikense lingte. De ôfstân tusken de fleugels wie 2,5 m. De romp wie in rjochthoekige gondel, betimmere mei mulipleks platen. It fleantúch hie in kabine mei dûbelde bestjoering, twa passazjierskabines en in romte foar reserveûnderdielen. Der wie ek in iepen dek foar de cockpit mei in sykljocht en in masinegewear. De ailerons oan de boppefleugel joegen it tastel syn stabiliteit. De earste ferzje mei fjouwer motors, dy't letter bekend wurde soe as de Russky Vityaz, mar doe noch oantsjut waard mei *Bolshoi Baltisky*, waard oandreaum mei fjouwer motors ynstallearre yn twa tandems (it tastel wie ynearsten ûntwurpen as fleantúch mei twa motors, de "Le Grand"). By de Russky Vityaz waarden de twa triuwmotors fan de Bolshoi Baltisky nei de foarrâne fan de ûnderste fleugel ferpleatst en waarden sadwaande mei in lûkpropeller.

## Operasjonele skiednis
Nei de earste testflechten mei de Russky Vityaz tusken 10 en 27 maaie 1913 waard fêststeld dat in passazjier gewoan troch de kabbine kuierje koe sûnder dat der problemen mei de stabiliteit fan it tastel ûntstiene. It tastel hie 700 meter nedich om fan 'e grûn te kommen.

Sikorsky’s plannen foar de Russky Vityaz wiene in koart libben beskern. Op 23 juny 1913 rekke it tastel, parkearre op de lâningsbaan, swier skansearre troch de losrekke motor fan in lânjende Morane. Sikorsky besleat om de Russky Vityaz net te reparearjen en begûn oan syn folgjende projekt, de Ilya Moeromets.

## Technyske gegevens
Wite Monuminten fan Vladimir en Sûzdal

De **Wite Monuminten fan Vladimir en Sûzdal** (Russysk: Белокаменные памятники Владимира и Суздаля) is in sammelnamme fan acht ferskate monuminten dy't ynskreaun binne yn de list fan it wrâlderfskip fan UNESCO. De monuminten binne allegear fan kalkstien boud en steane yn histoaryske regio Zalesje yn de oblast Vladimir, Ruslân. It giet benammen om tsjerken en kleasters, mar ek om in poarte, in kastiel en in fort.

File:Церковь Бориса и Глеба Кидекша.jpg|De Boris en Glebtsjerke yn Kideksja (1152, lettere wizigingen)
File:Suzdal Kremlin15.jpg|It kremlyn fan Sûzdal mei de Bertekatedraal (1222-1225, boud oant de 16e iuw)
File:Спасо-Евфимиев монастырь сверху.jpg|It Ferlosser-Euthimiuskleaster fan Sûzdal (benammen 16e iuw)
File:Владимир. Ансамбль Успенского собора.jpg|De Untsliepeniskatedraal fan Vladimir (1158-1160, 1185-1189)


File:Храм Покрова на Нерли.JPG|De Foarbeatsjerke oan de Nerl yn Bogoljûbovo (1165)
File:Vladimir Golden Gate - panoramio.jpg|De Gouden Poarte yn Vladimir (1158-64, lettere wizigingen)
File:Saint Dmitry Cathedral in Vladimir.jpg|De Demetriuskatedraal yn Vladimir (1194-1197)
File:Château de Bogolioubovo parmi les bâtiments du couvent de Bogolioubovo.JPG|Kastiel fan Andrej de Fromme in Bogoljûbovo (1158-1165, lettere wizigings)


De folgjende bouwurken binne om net bekende redenen net opnommen yn it wrâlderfgoed, mar binne arsjitektoanysk wol besibbe oan de wite monuminten fan Zalesje:


File:Переславль-Залесский, Спасо-Преображенский собор.jpg|Ferlosserkatedraal fan Pereslavl-Zalessky (1152)
File:Vadimrazumov copter - Yuriev-Polskiy 3.jpg|Sint-Joriskatedraal yn de stêd Joerjev-Polsky (1230-1234, lettere wizigings)
File:Владимир. Успенский собор Княгинина монастыря (до 1510)..JPG|De katedralen fan it Knjagininkleaster yn Vladimir
File:Church of the Protection of the Theotokos (Pokrovsky Monastery, Suzdal) 05.jpg|Foarbeakleaster yn Sûzdal (ein 15e iuw/begjn 16e iuw)

## Keppeling om utens
* Wite Monuminten fan Vladimir en Sûzdal op de side fan UNESCO
Swettewille

De **Swettewille** is in brêge yn Snits oer it Harinxmalâns wetter. De brêge is yn 2017 boud by it oanlizzen fan Faze 1 fan de wyk Harinxmalân.

Simmer 2017 waard lju fan de wyk yn de simmer fan 2017 frege om in namme foar de brêge. Jan Anne de Groot kaam oan mei dizze namme, dy't oanjout dat it goed wenjen wêze soe yn de wyk en dat De Swette der tichtby foarby rint. De namme is 7 novimber 2017 takend troch it kolleezje fan boargemaster en wethâlders fan Súdwest-Fryslân, en is 28 novimber ûntbleate.

## Sjoch ek
* Brêgen yn Snits
Vittorio Taviani

**Vittorio Taviani** (San Miniato, 20 septimber 1929 - Rome 15 april 2018) wie in Italjaansk filmregisseur.

Vittorio Taviani wurke altiten op mei syn broer Paolo. De bruorren Taviani setten út ein mei it draaien fan dokumintêres yn de jierren 50. Fan 1962 ôf oan regissearren se ek spylfilms. Sy brieken ynternasjonaal troch mei de film *Padre padrone* (1977) dy't de Gouden Palm wûn op it Filmfestival fan Cannes. Dêrneist wûnen se mei it dokudrama *Cesare deve morire* (2012) de Gouden Bear op it Filmfestival fan Berlyn. Harren stilearre films sitte fol fan symbolyk, mar se binne dochs tagonklik foar in breed publyk. De films spylje faak yn it suden fan Italië. De bruorren Taviani arbeiden altyd meiïoar op.

## Filmografy
*1962: *[[Un uomo da bruciare]]* 
*1967: *[[Sovversivi]]*
*1968: *[[Sotto il segno dello scorpione]]*
*1974: *[[Allonsanfàn]]*
*1977: *[[Padre padrone]]*
*1982: *[[La notte di San Lorenzo]]*
*1984: *[[Kaos]]*
*1987: *[[Good Morning, Babylon|Good morning Babilonia]]* 
*1990: *[[Il sole anche di notte]]*
*1993: *[[Fiorile]]*
*1996: *[[Le affinità elettive]]*
*1998: *[[Tu ridi]]*
*2001: *[[Resurrezione]]*
*2004: *[[Luisa Sanfelice]]*
*2007: *[[La masseria delle allodole]]*
*2012: *[[Cesare deve morire]]*
*2015: *[[Maraviglioso Boccaccio]]*

## Keppelingen om utens
*  IMDb-profyl Vittorio Taviani
Foarbeatsjerke oan de Nerl

De ** Tsjerke fan 'e Foarbea fan 'e Mem Gods** (Russysk: Церковь Покрова на Нерли; *Tserkov Pokrova na Nerli*) oan 'e Nerl is in midsiuwske russysk-otterdokse tsjerke op oardel kilometer ôfstân fan Bogoljûbovo yn 'e oblast Vladimir, likernôch 13 kilometer noardeastlik fan 'e âlde haadstêd Vladimir. 

## Skiednis
Opdrachtjouwer foar de bou fan 'e tsjerke wie Andrej Bogoljûbsky, dy't de bynamme Andrej de Fromme hie. Neffens guon boarnen waard de tsjerke boud ta oantinken fan Andrej's oerwinning op 'e Bulgaren en syn soan Izjaslav, dy't by de slach mei de Bulgaren omkaam. De krekte boutiid fan 'e tsjerke is net bekend.

Oarspronklik wie de Foarbeatsjerke de katedraal fan in lyts, fersterke kleaster, yn 'e bocht dêr't de Nerl yn 'e Kljazma streamd. De Foarbeatsjerke waard boud yn leechlân, yn 'e greide en stiet op in troch minsken opsmiten likernôch 23 m² grutte heuvel fan 3 meter heech, dêr't ek de oare kleastergebouwen op stiene. It kleaster waard yn 1764 opheft en om't der net in soad gebrûk mear fan 'e âlde katedraal makke waard, woe de abt fan it Bogoljûbov-kleaster (dêr't de tsjerke oan tawiisd wie) de tsjerke ôfbrekke om it frijkommen boumateriaal te brûken foar de bou fan in nije klokketoer fan it kleaster. De tastimming foar de ôfbraak waard jûn, mar it jild ûntbriek en dêrmei kaam der fan 'e ôfbraak neat mear telâne.   
 
Yn 1992 waard de tsjerke as ûnderdiel fan 'e Wite Monuminten fan Vladimir en Sûzdal ynskreaun yn 'e list fan it UNESCO-wrâlderfgoed. De tsjerke wurdt beheard troch de Russysk-Otterdokske Tsjerke en it Iepenloftmuseum fan Vladimir-Sûzdal. It gebiet dêr't de tsjerke op stiet is in beskerme natoergebiet.

## Arsjitektuer

It ienkoepelige monumint mei fjouwer pylders waard boud fan wite kalkstien. De ferhâldings fan 'e tsjerke binne mei sin langer makke om in slankere yndruk te jaan, alhoewol't dat late ta in ynterieur dat eins te tsjuster wie om der noch tsjinsten fiere te kinnen.    

De tsjerke is al dy iuwen lang net in soad feroare. Allinne de foarm fan 'e koepel waard yn 'e 19e iuw wat oars. De galerijen,dy't yn de 12e iuw tafoege en yn de 18e iuw op 'e nij boud waarden, binne yn 'e 19e iuw ôfbrutsen. De bûtenmuorren fan 'e tsjerke binne noch jimmeroan dekorearre mei de bas-reliëfs út de 12e iuw. Sintraal persoan yn 'e komposysje op 'e trije gvels is kening David, dy't op 'e troan sit mei syn rjochter hân in segenjend gebeart makket en yn syn lofter hân de harp hâldt. Oare dekoraasjes stelle liuwen, fûgels en maskers fan froulju foar.

De oarspronklike fresko's binne by de renovaasje fan 1877 hielendal ferlern gien.

## Keppeling om utens
*  Wite Monuminten fan Vladimir en Sûzdal op de side fan UNESCO
Jan Willem Bezemer

**Jan Willem Bezemer** (Pijnacker, 26 juny 1921 - Aldeberkeap, 3 oktober 2000) wie in  Nederlânsk histoarikus en heechlearaar dy't him speasjaal talei op de Russyske skiednis. Hy wie tegearre mei Karel van het Reve oprjochter fan de Alexander Herzenstichting.

## Libben en wurk
Bezemer studearre Slavyske taal- en letterkunde by de slavist Bruno Becker. Yn 1945 moete er op dy syn kolleezje de lettere slavist en heechlearaar Karel van het Reve mei wa't er goefreon waard. Hy promovearre yn 1956 op it proefskrift *De Russische revolutie in westerse ogen*. Hy waard, tegearre mei  Karel van het Reve, meiwurker fan it Ruslân-Ynstitút (dat letter East-Jeropa Ynstitút hjitte soe) oan de Universiteit fan Amsterdam. Dêr leine se de grûnslach foar de foarming en katalogisearring fan de sammeling boeken en periodiken út en oer de Sowjet-Uny. Oan dat ynstitút folge Bezemer yn 1957 Bruno Becker op as heechlearaar-direkteur. Yn 1963 wie er yn Moskou  Ruslân-korrespondint foar Het Parool.

Yn 1969 rjochten Karel van het Reve, Jan Willem Bezemer en de Amerikaanske politikolooch Peter Reddaway de Alexander Herzenstichting op. De stichting waard ferneamd nei Alexander Herzen, de filosoof en publisist dy't yn 1853 in ûnôfhinklike Russyske útjouwerij stichte hie. Yn de ynlieding by de stúdzje *Haalt de Sovjetunie 1984?* (útjûn yn 1976 troch de Alexander Herzenstichting) fan Andrej Amalrik skreau Bezemer oer Amalrik: "Hy is de earste Russyske yntellektueel dy't nei lange jierren de stilte ferbrutsen hat om in ûnôfhinklike fyzje op it lot fan syn lân út de doeken te dwaan." Bezemer gie yn 1986 mei emeritaat.

Fakpublikaasjes dy't him by in breder publyk bekend makken, binne: *Geschiedenis van Rusland: van Rurik tot Brezjnev* (1988) en *Het einde van de Sovjetunie* (1992).

## Ferskaat
Yn de roman *Twee minuten stilte* fan Karel van het Reve, is it personaazje Peter Struve basearre op Jan Willem Bezemer.

## Publikaasjes (in kar)
**De Russische revolutie in westerse ogen* (1956)
**Geschiedenis van Rusland: van Rurik tot Brezjnev* (1988)
**Het einde van de Sovjetunie* (1992)
R. Lee Ermey

**Ronald Lee Ermey** (Emporia, 24 maart 1944 – Santa Monica (Kalifornje), 15 april 2018) wie in Amerikaansk akteur.

## Filmografy

*Sûnder telefyzjefilms

## Keppelings om utens
*  Webside R. Lee Ermey
* R. Lee Ermey yn de IMDb
Petrus- en Pauluskatedraal (Moskou)

De **Petrus- en Pauluskatedraal** (Russysk: Собор Петра и Павла на мразовке; Dútsk: *Kathedrale St. Peter und Paul* wie oant 2022 de haadtsjerke fan 'e Evangelysk-Lutherske Tsjerke Europeeske Ruslân fan 'e Russyske haadstêd Moskou. 

## Skiednis
Yn 'e jierren 1694-1695 waard der foar de Dútske luteranen njonken de Michaeltsjerke, dy't yn 1928 ferneatige waard, in twadde tsjerke foar de lutheranen. Dy tsjerke krige ynearsten de namme 'Nije Tsjerke', mar hiet offisjeel Sint-Petrus en Paulus. Yn 1711, 1737 en 1748 baarnde de tsjerke út, mar jimmeroan folge wer in weropbou. Lang om let gyng de tsjerke yn 1812 mei de brân fan Moskou folslein ferlern.     

Yn 1817 ferboude de gemeente in hûs yn 'e Starosadskistege ta in tsjerke, dy't yn 1819 ynwijd waard. Fanwegen de grutte oanwaaks fan 'e luterske gemeente waard dy tsjerke yn 'e jierren 1860-1861 ferboud en yn 1903-1905 ferfongen troch nijbou, de hjoeddeiske tsjerke. De arsjitekt wie Viktor Kossov en nei't dy him werom loek waard de tsjerke ûnder lieding fan Artur Loleit foltôge.

Yn 1938 liet de antyreligieuze oerheid de tsjerke ûnteigenje. De tsjerke die earst tsjinst as konsertseal. Letter waard der in bioskoop yn ûnderbrocht. De doetiidske dûmny fan 'e tsjerke, Aleksander Streck, waard tegearre mei de tsjerkeried troch it ateïstyske bewâld fermoarde. Letter kaam yn it gebou in filmstudio ("Diafilm"). Foar dat doel waard in ekstra ferdjipping yn it gebou oanbrocht. De spits fan 'e toer waard yn 1957 ôfbrutsen.

Sûnt de jierren 1990 krige de gemeente wer stadichoan tagong ta it gebou en koe ynearsten in kapel yn gebrûk nommen wurde. Yn 2004 waard de ynrjochting wer yn oarder makke. Op 'e 1e advintssnein fan it jier 2008 krige it gebou nei santich jier de oarspronklike funksje werom. Ek waard yn dat jier mei de weropbou fan de spits útein set. Yn it ramt fan it 500-jierrich jubileum fan 'e reformaasje waard de tsjerke offisjeel wer oerdroegen. By de weromjefte wiene ek ôffurdigen fan 'e Protestantske Tsjerke yn Dútslân en de Dútske bûnspresidint Frank-Walter Steinmeier oanwêzich. Yn 'e oangrinzgjende gebouwen, dêr't ea de pastorij en in skoalle yn ûnderbrocht wiene, wurde noch jimmeroan troch oerheidsorganisaasjes brûkt.

## Oargel
It oarspronklike Walcker-oargel gyng nei de ûnteigening ferlern. It tsjintwurdige oargel is ôfkomstich út de Michaeltsjerke, dat nei it sluten fan 'e tsjerke yn in begraffenisgebou opslein waard. It oargel waard yn 1898 troch de firma Sauer yn Frankfurt/Oder as Opus 755 boud en yn 2005 troch Orgelbau Reinhard Hüfken restaurearre. It ynstrumint hat 33 registers op 3 manualen en pedaal op pneumatyske kegelladen.

## Klokken
De klokken binne ôfkomstich út de toer fan 'e *Friedenskirche* yn it Dútske Rheydt, dy't yn 1999 foar de earetsjinst sletten is en omboud waard ta apparteminten. Se datearje út 1957 en binne yn 2005 yn Moskou telâne kommen.

## Ofbylden

Lutheran St. Peter and Paul Cathedral Moscow inside.jpg|Koer.
Alexey Kruglov Jaak Sooäär 17-03-2018 Sobor Petra Pavla 02.jpg|Oersjoch ynterieur.
Weachlingte

**Weachlingte** is in begryp út 'e natuerkunde wêrmei't de tiid of romte beskreaun wurdt tusken twa opinoar folgjende weagen fan in periodyk ferskynsel. Oars sein: it is de ôfstân tusken twa opinoar folgjende punten mei deselde faze yn in weachpatroan, lykas de toppen fan in sinusfoarmige weach. In weach is yn 'e natuerkunde in patroan dat himsels oanhâldend werhellet, lykas by elektromagnetyske strieling of in lûdstrilling. De weachlingte wurdt metten yn meter (m), en wurdt wittenskiplik ornaris werjûn mei as symboal de Grykske letter lambda: \lambda. 

## Weachlingte en frekwinsje
Ynstee fan 'e lingte fan ien werhelling yn it weachpatroan (de weachlingte) wurdt ek wol de frekwinsje metten: it tal werhellings fan 'e weach yn ien sekonde. Dat wurdt oanjûn yn hertz (Hz). As men útgiet fan in sinusfoarmige weach dy't beweecht mei in konstante faasje, is de weachlingte omkeard proporsjoneel oan 'e frekwinsje: weagen mei hegere frekwinsjes hawwe in koartere weachlingte, en weagen mei in langere weachlingte hawwe in legere frekwinsje. De weachlingte hinget ôf fan it medium (bgl. fakuüm, lucht of wetter) dêr't in weach him trochhinne fuortbeweecht. Der bestiet in direkte relaasje tusken de weachlingte \lambda (yn m), de frekwinsje f (yn Hz) en de fuortplantingsfaasje v fan 'e weach (yn m/s) yn it belutsen medium:
: 
:\lambda = \frac{v}{f}
Ek tusken de weachlingte en it weachgetal bestiet in direkt ferbân: it weachgetal is omkeard evenredich oan 'e weachlingte.

## Tapassings

De weachlingte is in wichtige parameter yn 'e beskriuwing fan weachferskynsels. Sa spilet dizze grutheid in rol fan betsjutting by natuerkundige fenomenen as Rayleighferstruiïng, diffraksje en de Airy-skiif. Op it mêd fan systemen dy't ôfbyldings meitsje, kin oer it algemien steld wurde dat it maksimaal oplossend fermogen rjocht evenredich is mei de brûkte weachlingte. Dat spilet bygelyks in rol by optyske opslachmedia, lykas de cd, de dvd en de blu-rayskiif, wêrby't troch in almar tanimmende ynformaasjetichtens in koartere weachlingte fan ljocht nedich is om sokke media út te lêzen. Foar cd's is dat ynfraread (~780&nbsp;nm), foar dvd's read (~650&nbsp;nm) en foar blu-rayskiven blau (~400&nbsp;nm).

De weachlingte fan lûd spilet ûnder mear in rol yn 'e werjefte fan lege toanen yn lytse romtes. Dat is wat om rekken mei te hâlden by it ûntwerpen fan bgl. blaasynstruminten.

Yn 'e radiotechnyk waard de weachlingte foarhinne brûkt om oan te jaan wêr't in radiostjoerder op 'e ôfstimskaal te finen wie. Dat komt werom yn it gebrûk fan begripen as koarte weach, middenweach en lange weach as oantsjutting foar de frekwinsjebân. Tsjintwurdich wurde foar dit ôfstimmen frekwinsjes brûkt, mar nettsjinsteande dat treft men noch gauris it wurd "weachlingte" oan boppe in list mei frekwinsjes.
Sikorsky Ilya Moeromets

De **Sikorsky ''Ilya Muromets*** ([[Russysk]]: Сикорский Илья Муромец) (*'Sikorsky S-22**, **S-23**, **S-24**, **S-25**, **S-26** en **S-27*') wiene in klasse Russyske grutte ferkearsfleantugen en swiere bommesmiters mei fjouwer motors fan foar de [[Earste Wrâldoarloch]] dy't yn dy oarloch ynset waarden troch it [[Russyske keizerryk]].  de searje wie neamd nei [[Ilya Moeromets]], in held út de [[Slavyske mytology]]. en basearre op de [[Sikorsky Russky Vityaz|Russky Vityaz]] of *Le Grand*, it earste fleantúch mei fjouwer motors yn de wrâld, ûntwurpen troch [[Igor Sikorsky]].  De Ilya Moeromets wie yn 1913 in revolúsjonêr ûntwerp, ornearre foar kommersjeel gebrûk mei syn romme romp dy't plak hie foar in passazjiersferbliuw, sliepgelegenheid en in waskgelegenheid, allegear ferwaarme en mei elektrysk ljocht.  Under de Earste Wrâldoarloch wie it de earste bommesmiter mei fjouwer motor dêr't in spesjale strategyske bombardearienheid mei útrist waard. Dizze swiere bommesmiter hie syn gelikense net yn de iere stadia fan de oarloch, mei't de [[Sintrale mogendheden]] earst folle letter tastellen krigen dy't it opnimme koene tsjin de Ylja Moeromets. De [[Zeppelin-Staaken R.VI]] fan 1916-17 wie de iennichste fan alle [[Keizerryk Dútslân|Dútske]] *Riesenflugzeug''-ûntwerpen dêr't in beskieden 18 fan produsearre waarden ûnder de Earste Wrâldoarloch.

Mei dit type fleantúch waarden ferskate rekords brutsen yn kategoryen lykas draachfermogen, tal passazjiers, fleanôfstân en fleanhichte.

## Gegevens militêre ferzjes Ilja Moeromets
Fideo

**Fideo** (fan it Latynske *video*, "ik sjoch") is in elektroanysk medium foar filmkeunst, brûkt foar it opslaan, ferstjoeren en ôfspyljen fan filmbylden, benammen op 'e kompjûter, smartphone en tillefyzje. It is de elektroanyske tsjinfuotter fan de trochsichtige filmbân. Fideo brûkt in elektroanysk sinjaal, dat digitalisearre wurde kin. Dêrmei kin fideo digitaal opslein of trochjûn wurde. Fral digitale fideo kin goed kombinearre wurde mei oare mûglikheden, lykas lûd, ûndertitels, byfoege ynformaasje, alternative ferzjes fan de filmopnamme, ensafuorthinne. Fideo kin sa ek maklik tafoege wurde oan boek-media.

Om't by de filmkeunst de termen fan it oarspronklike medium ôflaat binne, hjit in opnamme bygelyks in "filmopnamme" of in "filmke", ek at it medium fideo is.
Nanometer

De **nanometer** (symboal *nm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 0,000.000.001 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel nano. In nanometer is 0,001 mikrometer of 1.000 pikometer.
Spektrum

In **spektrum** (fan it Latynsk "byld" of "geastferskining") is in gearstalling fan golflingtes fan ljocht. *It* spektrum is in gearstalling fan alle golflingtes fan ljocht. Dit is de gearstalling fan alle kleuren fan de reinbôge.

It wurd wurdt ek brûkt at net wier alle golflingtes beskôge wurde dy't part fan in gearstalling binne, mar at part-spektrums elts ferfongen wurde troch ien golflingte út dat part-spektrum. Wylst de reinbôge alle golflingtes fan ljocht hat, wurde dy faak ferfongen troch in spektrum mei seis of sân golflingten: De seis/sân kleuren fan de reinbôge.

Nei analogy wurdt "spektrum" ek brûkt foar gearstallings fan oare konsepten, mei in oare karakteristike eigenskip.
Sheridan Le Fanu

**Joseph Thomas Sheridan Le Fanu** (Dublin, 28 augustus 1814 – dêre, 7 febrewaris 1873) wie in Iersk skriuwer. Hy wie ien fan de meast bekende skriuwers fan it Fiktoriaansk tiidrek yn it *[[Goatyske roman|gothic novel]]*-sjenre. Bekende wurken fan him binne *Uncle Silas*, *The House by the Churchyard* en *Carmilla*.

## Biografy
Joseph Sheridan Le Fanu waard yn Dublin berne as soan fan de protestantske predikant Thomas Philip Le Fanu, fan Hugenoatsk komôf, en dy syn frou Emma Lucretia Dobbin. Hy studearre rjochten oan it Trinity College yn Dublin. Nei syn stúdzje krige er lykwols mear niget oan sjoernalistyk en publisearre er syn earste ferhaal, *The Ghost and the Bonesetter*, yn 1838 yn it Dublin University Magazine. 

Yn 1844 troude er mei Susanna Bennett, dochter fan in abbekaat. It pear krige fjouwer bern: Eleanor (1845), Emma (1846), Thomas (1847) en George (1854). Susanne krige yn de neifolgjende jierren hieltyd mear lest fan depresje en oanfallen fan hystery. Yn 1858 kaam se hommels te ferstjerren. It foarfal besoarge Sheridan Le Fanu in grut skuldgefoel en mei de skriuwerij wie it foarearst dien. Earst nei de dea fan syn mem (1868) kaam er dy libbenskrisis te boppe. 

Yn 1861 wie er al wol oan de gong gien by it tydskrift Dublin University Magazine en wie die redakteur wurden. De Londenske útjouwer Richard Bentley advisearre him om foar syn ferhalen in Ingelske setting en it no te kiezen om se oantrekliker foar it Ingelske lêzerspublyk te meitsjen. Dat doel waard berikt mei de publikaasje fan *Uncle Silas* yn 1864. 

Joseph Sheridan Le Fanu stoar oan in hertoanfal yn de âldens fan 58 jier thús oan it Merrionplein en waard beïerdige op it tsjerkhôf fan Mount Jerome yn Dublin. 

## Camilla
Le Fanu syn ferhalen geane faak oer geasten, spûken en oare eange ferskynsels. It bekendste is wierskynlik "Carmilla", it ferhaal oer in lesbyske fampierin. It ferhaal spilet yn Stiermarken yn Eastenryk. It ferskynde yn de samling *In a Glass Darkly* (1872) en wie, nei alle wierskyn, de basis foar Bram Stoker syn roman *[[Dracula (roman)|Dracula]]* en ek foar tal fan filmbewurkingen. Allinne al de Britske filmproduksjemaatskippij Hammer Films ferwurke it ferhaal begjin jierren santich trije kear: De saneamde "Karnstein trilogy" omfettet de films "The Vampire Lovers", "Lust for a Vampire" en "Twins of Evil".

## Wurk

* *The Purcell Papers*. 1838–1840.
* *The Cock and Anchor*. 1845.
* *The Fortunes of Colonel Torlogh O’Brien*. 1847.
* *Schalken the Painter.* 1851
* *The House by the Churchyard*. 1863
* *Uncle Silas*. 1864.
* *Wylder’s Hand*. 1864.
* *Guy Deverell*. 1865.
* *The Tenants of Malory*. 1867.
* *Haunted Lives*. 1868.
* *The Wyvern Mystery*. 1869.
* *Chronicles of Golden Friars and The Rose and the Key*. 1871.
* *Checkmate*. 1871.
* *In a Glass Darkly*, mei dêryn *Carmilla*, 1872.
* *The Room in the Dragon Volant*. 1872.
Written in Red

* ''Written in Red'' (album), in album fan The Stranglers út 1997
* ''Written in Red'' (roman), in roman fan Anne Bishop út 2013
Murder of Crows

"***Murder of Crows***", "***A Murder of Crows***" of "***The Murder of Crows***" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**a murder of crows* is de Ingelske beneaming foar "in swaarm krieën"

## Films
* ''A Murder of Crows'' (film), in Amerikaanske film út 1999

## Muzyk
* The Murder of Crows (band), in Amerikaansk folksmuzykband
* ''A Murder of Crows'' (album), in album fan de Deadsoul Tribe út 2003

## Literatuer en toaniel
* ''A Murder of Crows'' (toanielstik), in toanielstik fan Mac Wellman út 1992
* ''Murder of Crows'' (roman), in roman fan Anne Bishop út 2014

## Oar
* ''Murder of Crows'' (spultje), in boerdspul fan Atlas Games, yntrodusearre yn 2012
Piter Yedema

**Piter Yedema** (Boalsert, 22 april 1941 - Ljouwert, 20 april 2018) wie in Frysk learaar, dichter, oersetter en tydskriftredakteur út Mantgum. 

Yedema wie ferskate jierren learaar wiskunde en natuerkunde oan middelbere skoallen yn Snits en Ljouwert. Fierders wenne er koarte tiid om utens yn Ingelân en letter yn Skotlân, en ek brocht er ferskate winters troch op Sisylje en Sardynje. Tusken 1975 en 1979 wie er redakteur fan it literêre tydskrift *[[Hjir]]*. 

Yedema debutearre yn 1987 as dichter mei de bondel *Boarring*. Oar wurk fan him ferskynde yn *[[Trotwaer]]*, *[[Frysk en Frij (tydskrift)|Frysk en Frij]]* en *[[de Moanne]]*. Yn 1992 kaam syn fertaling fan 'e *[[Sonnetten (Shakespeare)|Sonnetten]]* fan William Shakespeare út, njonken eigen sonnetten, yn de bondel *Manneboete*. Yedema hie fan 1998 oant 1999 in kollumn yn de *[[Ljouwerter Krante]]* en skreau ek foar it *[[Frysk Deiblêd]]*.

Yedema ferstoar op 21 april 2018 hommels oan in hertstilstân yn de âldens fan 76 jier yn it MCL.

## Poëzy
* 1987: *Boarring
* 1987: *Lieten fan de flakte* : 19 villanellen
* 1987: *Under oaren* : 8 rondielen
* 1988: *In iepen winter*
* 1992: *Manneboete'' : sonnetten

## Keppelingen om utens
* Biografy Yedema op Sirkwy.
* [Piter Yedema yn de [DBNL]]
Kleastersk

It **Kleastersk** of **Gerkeskleastersk** (Kleastersk: *Kloasters*) is in Nedersaksysk dialekt, dat sprutsen wurdt yn 'e twillingdoarpen Gerkeskleaster en Strobos. It taalgebiet leit dêrmei yn it easten fan 'e Fryske gemeente Achtkarspelen, tsjin 'e grins mei de provinsje Grinslân oan. It Kleastersk kin beskôge wurde as in oergongsdialekt tusken it Frysk en it Grinslânsk.

## Karakteristiken
It Kleastersk wurdt omskreaun as "net sa sjongerich as it Frysk, mar ek net sa hurd as it Grinslânsk." Friezen beskôgje it as in foarm in Grinslânsk, wylst it Grinslanners it gauris foar Frysk oansjogge. De Kleasterske taalstriidster Wietske Poelman sei dêroer: "*We hem'n 'n soort identiteitscrisis. Allinnig ien Gerskeskloaster-Stroobos bin'n we thuus.*" Taalkundich sjoen liket it Kleastersk lykwols tichter by it Grinslânsk as by it Frysk te stean.

It is ûndúdlik hoe't it Kleastersk yn it fan oarsprong Frysktalige Gerkeskleaster-Strobos belâne is. It is ferliedlik om 'e sitewaasje yn it twillingdoarp te ferlykjen mei dy yn Kollumerpomp, in doarp yn 'e midden fan 'e oanbuorjende gemeente Kollumerlân, dat ek in eigen Nedersaksysk oergongsdialekt hat, it Pompstersk. Ek kin in ferliking makke wurde mei it Kollumerlânske Westerkertiersk dat yn Warfstermûne, Muntsjesyl en Boerum, yn eastlik Kollumerlân, sprutsen wurdt. It ferskil is lykwols dat Kollumerpomp en eastlik Kollumerlân op ynpoldere lân lizze dat eartiids ta de Lauwerssee hearde, wylst Gerkeskleaster-Strobos op sângrûn leit. Poelman: "*’t Kloasters is 'n vremd fenomeen. We bin'n echt 'n eiland hier. Je kin'n 't min verklaar'n.*"

## Hjoeddeiske sitewaasje
It is ûnbekend hoefolle sprekkers oft it Kleastersk noch hat. It dialekt wurdt hjoed de dei yn Gerkeskleaster-Strobos op 'e dyk noch by 't folop sprutsen, mar yn iepenbiere gearkomsten ferbrekke de lju har eins fuortendaliks en geane se oer op it Nederlânsk. Poelman wie ien fan 'e earsten dy't dat net die. En doe't se yn 2014 foar de FNP yn 'e gemeenteried fan Achtkarspelen keazen waard, wie se de earste dy't yn 'e riedsseal Kleastersk spriek. By de gemeenteriedsferkiezings fan maart 2018 waard se net werkeazen, en dêrnei besleat se om har fierder yn te setten foar har memmetaal. Poelman hat it plan opfet om in offisjele stavering foar it Kleastersk te meitsjen, en hat dêroer kontakt opnommen mei de Fryske Akademy, dêr't men entûsjast reägearre. Op it stuit wurdt besocht de finansiering fan in formeel taalkundich ûndersyk nei it Kleastersk ûnder tafersjoch fan 'e Akademy rûn te krijen. Neffens Poelman is dat neat te betiid: "*As gieneen 't vastleit, dan verdwient 't. Veur 't Kloasters is 't vijf veur twaalf.*"

## Wurdlist
Grutte Kremlyn Paleis

It **Grutte Kremlyn Paleis** (Russysk: Большой Кремлёвский дворец) yn it kremlyn fan de Russyske haadstêd Moskou waard fan 1837 oant 1849 yn opdracht fan tsaar Nikolaas I neffens in ûntwerp fan Konstantyn Thon boud, de arsjitekt dy't ek de wapenkeamer yn it kremlyn en de Katedraal fan Kristus de Ferlosser krekt bûten it kremlyn bouwe liet. Oarspronklik tsjinne it gebou as de Moskouske haadresidinsje fan de tsaren as hja yn Moskou wiene; tsjintwurdich tsjinnet it gebou as ien fan de presidensjele residinsjes fan de Russyske federaasje, mar de presidint wennet der net.

## Skiednis

It paleis fan Konstantyn Thon ferfong in âlder barok paleis op itselde plak, dat troch Rastrelli ûntwurpen wie. Ek de Tsjerke fan Jehannes de Doper, dy't in ûntwerp fan Aloiso de Nije wie en ea op it plak fan de alderearste tsjerke yn Moskou boud waard, moast foar it nije paleis ôfbrutsen wurde.

Thon's paleis is 125 meter lang, 47 meter heech en hat mei-inoar in oerflak fan likernôch 25.000 m². It âldere Terempaleis, it Fasettenpaleis en noch ris njoggen tsjerken út de 14e, 16e en 17e iuw (dêrûnder de Bertetsjerke fan de Hillige Jongfaam út 1393, it âldste noch besteande gebou fan Moskou) binne yn it gebou fan Thon yntegrearre. It gebou telt mear as 700 keamers. 

De gebouwen fan it paleis foarmje in rjochthoekich oerflak mei in binnenhôf. Op de binnenhôf stie oant de sloop op lêst fan Jozef Stalin yn 1933 ien fan de âldste tsjerken fan Moskou, de Ferlosserkatedraal yn it Wâld.

De twadde ferdjipping hat twa rigen finsters, wêrtroch't it liket oft it gebou trije ferdjippings hat yn stee fan twa. It westlike diel fan it paleis wie ornearre foar de keizerlike famylje en de sealen foar de ûntfangst fan gasten. De fiif grutte ûntfangstsealen binne ferneamd nei oarders fan it Russyske Keizerryk. De Seal fan de Jorisoarder (Georgjevsky-seal) wurdt brûkt foar steatsbesites en offisjele seremoanjes. Ynternasjonale ferdraggen wurde tekene yn de Vladimirsky-seal, dy't in ferbining foarmet mei it Fasettenpaleis. De Aleksandrovsky-seal en de Andrejev-seal wiene yn de Sovjettiid gearfoege en tsjinnen doe foar partijkongressen en de gearkomsten fan de Heechste Sovjet, mar binne yn de jierren 1990 neffens Thons ûntwerp rekonstruearre. De relatyf lytse Jekaterininsky-seal is ferneamd nei de troch Peter I stifte Oarder fan Katarina, de iennige oarder mei in frouljusnamme.

## Ofbylden

Grand Kremlin Palace Andreevsky hall 1.jpg|*Andrejevsky-seal*
Grand Kremlin Palace Georgievsky hall.jpg|*Georgjevsky-seal*
Grand Kremlin Palace Vladimirsky hall.jpg|*Vladimirsky-seal*
Grand Kremlin Palace Aleksandr hall.jpg|*Aleksandrovsky-seal*