open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lübeck

|
|-
|
|-
|
|-
|}
De Hânzestêd **Lübeck** is in stedsdistrikt (*kreisfreie Stadt*) oan de mûning fan de Trave yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. It hat ien fan de grutte havens fan Dútslân. It wie iuwenlang de 'haadstêd' fan it Hânzebûn ("Keninginne fan de Hânze") en waard út reden fan syn goatyske bakstienarsjitektuer opnaam yn de Wrâlderfgoedlist fan de UNESCO.  

## Keunst en kultuer
### Museums
* St. Annen-Kleaster
** St. Annen-Museum
** Kunsthalle St. Annen
* Buddenbrookhaus
* Günter Grass-Haus
* Industriemuseum Geschichtswerkstatt Herrenwyk
* Kultuerforum Burgkleaster mei Museum foar Archeology
* Museum
* Teaterfiguren Museum
* Museum foar Natuer en Miljeu
* Museum Holstentor
* Katarinatsjerke

## Berne yn Lübeck
* Dieterich Buxtehude – komponist en organist 
* Ephraim Carlebach – rabbyn 
* Felix Carlebach – rabbyn 
* Joseph Carlebach – rabbyn 
* Godfrey Kneller – keunstskilder 
* Emanuel Geibel (17 oktober 1815 - 1884), dichter
* Heinrich Mann (27 maart 1871 - 1950), skriuwer
* Thomas Mann (6 juny 1875 - 1955), skriuwer
* Paul Helwig (27 maaie 1893 - 1963), psycholooch, filosoof en dramaturch
* Willy Brandt (18 desimber 1913 - 1992), West-Dútsk bûnskanselier
* Sandra Völker (1 april 1974), swimster

## Sjoch ek
* Domtsjerke fan Lübeck
* Marienkirche
## Galery
### Lübeck yn it ferline

File:Lubeka kolorowa litografia książkowa XIVw.jpg|Yn de 15e iuw
File:Stadssigill foer staden Luebeck.png|Stedssegel fan Lübeck, 1280
File:Luebeck-1641-Merian.jpg|Yn 1641
Ofbyld:Lübeck.png|De Frije Hânzestêd Lübeck 1815-1937


## Keppeling om utens
* Website Musea in Lübeck
Hark Olufs

**Hark Olufs** (Nebel (Amrum), 17 of 19 july 1708 - dêre, 13 oktober 1754) wie in Noardfrysk seeman.

## Libben
Hark Olufs waard berne as soan fan seekaptein Oluf Jensen op 17 as 19 july 1708 op it Noard-Fryske eilân Amrum, dat doe by Denemark hearde. Yn 1721 waard er seeman op de *Hoffnung*, ien fan syn heite skippen.

Op in reis fan Nantes nei Hamburch yn 1724, waard it skip oermastere troch Algerynske  piraten; Hark en twa neven waarden gizele. Olaf’s famylje koe it hege bedrach oan losjild dat de slavehannelers easken net op it kleed bringe. Omdat it skip ûnder Hamboarchske flagge fear, krige de famylje nul op it rekest by in it fersyk om in liening by it slavernijfûns fan it Keninkryk Denemark. 
Dat hie fan gefolgen dat  Olufs ferkocht waard op de slavemerk fan Algiers. Fan 1724 oant 1727/28 wie er lakei fan de Bey fan Konstantine yn Algerije, by wa’t er opklom ta skathâlder. Tusken 1728 en 1732 waard er kommandant fan de liifwacht.

Dan yn 1732 waard er befelhawwer (*Agha ed-Deira*) fan de pleatslike kavalry. Hy die mei oan de ferôvering fan Tunis troch it Algerynske leger yn 1735 en as beleanning dêrfoar waard er op 31 oktober 1735 frijlitten en by steat steld om werom nei Amrum te gean. Yn 1747 publisearre er in autobiografy yn it Deensk dy’t yn 1751 oerset waard yn it Dútsk. Hark Olufs stoar op 13 oktober 1754 yn Süddorf op Amrum. Syn grêfstien is noch oanwêzich op it tsjerkhôf fan Nebel.

Hark Oluf’s libben is beskreaun yn in biografyske roman yn 2010: *Der General des Bay. Das abenteuerliche Leben des Amrumer Schiffsjungen Hark Olufs* fan Udo Weinbörner.

## Literatuer
* : *Der fremde Sohn. Hark Olufs’ Wiederkehr aus der Sklaverei.* Neumünster 2001
* : *Der General des Bay. Das abenteuerliche Leben des Amrumer Schiffsjungen Hark Olufs.* Roman. Horlemann, Bad Honnef 2010, ISBN 978-3-89502-299-9

## Keppelings om utens
* Autobiografy fan Olufs mei faksimilee fan de boektitels
* Hark Olufs
Burmaniastate (Goutum)

De **Burmaniastate** ek: **Putsmastate**, stie ten noardwesten fan Goutum, in eintsje ten westen fan Emingastate. Fan de state is neat werom te finen.  

De state soe om 1400 boud wêze troch Oeds Wiarda, mar mooglik bestie de stins doe al. Oeds Wiarda, broer fan Sjoerd Wiarda wenne om dy tiid op de Wiardastate tichtby de tsjerke, mar krige doe in eigen state flakby dy fan syn oare broer Ids. Dy state waard ûnder de namme Burmaniastate.

Yn 1698 (en yn 1720 noch) wie it eigendom fan Ruerd Juckema fan Burmania, dy't troud wie mei Elisabeth Wiglina fan Eminga, eigenaresse fan de neistlizzende Emingastate. Neffens dr. Abma hat Ruerd yn 1720 Putsmastate ôfbrekke litten en op itselde steed in pleats delset. Dat moat dan wol Emingastate west hawwe, want it Floreenkohier fan it jier 1700 fermeldt “Drinckuitsma en ’t hornleger van Putsma-state”. Burmania/Putsma wie doe dus al ôfbrutsen en allinnich it stikje grûn (mei it stimrjocht; stim 27) wie der noch.
  
## Bewenners
* om 1400 Oeds Wiarda
* 1720 Ruerd Juckema fan Burmania
Taeke Triemstra

**Taeke Triemstra** (Ljouwert, 4 desimber 1982) is in keatser. Hy is de soan fan keatser Reinder Triemstra. Sûnt july 2023 is hy de lieder yn it ivich  punteklassemint fan it keatsen. 

## Karriêre
Al by it Nederlânsk kampioenskip foar pupillen in 1993 kaam Taeke yn it nijs doe't er foar de keatsferiening ‘Het Noorden’ út Sint-Jabik de twadde priis wûn. Op de Freulepartij yn Wommels fan 1999 wûn hy mei Willem Veenstra en Douwe Hogenhuis de spannende finale. Triemstra waard op de PC fan 2000, as jongste dielnimmer, tredde mei syn partoer. In moanne letter wûn er syn earste haadpriis yn de hoofdklasse. Yn 2001 ferlear er de PC-finale. Hy wûn yn 2006 de PC mei Johan van der Meulen en Kor Zittema. Yn 2007 wûn er de PC nochris en yn 2008 waard er Nederlânsk kampioen. Yn 2010, mei Gert-Anne van der Bos en Daniël Iseger wûn er de earste priis yn it punteklassemint en kaam dêrmei op 359 punten. Op de PC fan 2011 en 2015 wie it partoer wer de bêste. Yn july 2023 helle Taeke it earste plak yn it ivich punteklassemint troch de preemje by de Rengersdei. 

## Prizen

* 1999 - Freule 1e priis
* 2003 - Jong Nederlân 3e priis
* 2000 - PC 3e priis
* 2001 - PC 2e priis
* 2003 - PC 3e priis
* 2004 - Jong Nederlân 2e priis
* 2004 - PC 3e priis
* 2005 - PC 3e priis
* 2006 - de Bond 6e priis
* 2006 - PC 1e priis
* 2007 - PC 1e priis
* 2008 - de Bond 1e priis
* 2008 - PC 3e priis
* 2010 - PC 1e priis
* 2011 - de Bond 4e priis
* 2011 - PC 1e priis
* 2012 - de Bond 1e priis
* 2012 - PC 2e priis
* 2013 - de Bond 3e priis
* 2013 - PC 3e priis
* 2014 - PC 3e priis
* 2015 - de Bond 3e priis
* 2015 - PC 1e priis
* 2016 - de Bond 3e priis
* 2017 - PC 3e priis
* 2018 - PC 2e priis
* 2018 - de Bond 5e priis
* 2019 - de Bond 6e priis
* 2019 - PC 2e priis
* 2021 - PC 1e priis
* 2022 - de Bond 2e priis
* 2022 - PC 3e priis
* 2024 - PC 3e priis
* 2025 - PC 2e priis
Hoekenbrink

De **Hoekenbrink** is in 75 ha grut natoergebiet by Diever yn Drinte. It terrein leit yn de gemeente Westerveld even ten easten fan it Drintske buorskip Alde Willem. De Hoekenbrink is ûnderdiel fan it Drintsk-Fryske Wâld. Eigener is Steatsboskbehear. Steatboskbehehear is dwaande mei in grutte rekonstruksje fan it gebiet. In diel fan de bosken is kapt en wurdt feroare yn in heidegebiet, mei mear romte foar heidemarkes.
Engelbert van Hinte

**Engelbert van Hinte** (Dokkum, 23 maart 1894 - Haarlim, 25 april 1945) wie in sosjograaf.

Van Hinte promovearre yn 1936 op it proefskrift *Sociale en economische geografie van Harlingen*. Van Hinte skreau demografyske en sosjaal-geografyske artikels oer Fryslân en *Inleiding in het bevolkingsvraagstuk*.
Rikstus Andries Hoekstra

**Rikstus Andries Hoekstra** (Wommels, 12 juny 1904 - Ljouwert, 9 novimber 1970) wie in medikus.

Hoekstra wie in internis spesjalisearre yn hert- en bloedsykten. Hy promovearre yn 1931 oan de Ryksuniversiteit Utert mei *Het gedrag van digitalis-glucosiden in het dierlijke organisme en de samenstelling van digitalis-praeparaten*

Yn 1938 rjochte er de bloedtransfúzjetsjinst yn Ljouwert op.

Hoekstra waard beïerdige op it Noarderbegraafplak te Ljouwert.
Bûtenrêst

**Bûtenrêst** wie in state by Gytsjerk yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De state waard om 1700 boud op it terrein fan in eardere pleats dy't ek al "Bûtenrêst" neamd waard. Dy pleats wie yn 1640 eigendom fan Dr. Jan Martens te Beetstersweach. Yn 1698 waard de pleats "Bûtenrêst" ferhierd troch Augustinus Lycklama à Nijeholt, as kurator oer de bern fan Taetske Hemminga silger.
Yn de buert fan it âlde steed stiet no in pleats. Yn 1975 wie dy eigendom fan de hear R.J. van der Kooi.
  
"Bûtenrêst" wie yn de tiid fan Dr. Franciscus Frisius (1722-1744) in moai bouwurk mei in oanboude pleats, hiem, bosk, hôvinge en bou- en greidlannen mei in totaal oerflak fan 135 pûnsmiet (± 45 hektare).

Yn 1780 bea de doetiidske eigener, C.F. van Meijers, de state te hier oan.
Dy eardere state stie oan de Singel. It hûs waard grif al yn 1858 (of earder, want Eekhoff jout "Bûtenrêst" al net mear oan yn syn atlas) ôfbrutsen en ferfongen troch in pleats. De beammesingels binne doe bewarre bleaun.

It hûs wie lange tiid yn besit fan de eigeners fan Poelsicht.
Geertruida Rinia fan Nauta, widdo fan Mr. Van Ness en dochter fan mr. Cornelis Franciscus Rinia fan Nauta, soe de lêste bewenster fan it bûten "Bûtenrêst" west hawwe.

## Bewenners
( Sjoch bewenners Poelsicht)
* 1722 - 1744 Dr. Franciscus Frisius
* 1744 - 1772 mr. Cornelis Franciscus Frisius
* ± 1772 C.F. van Meijers
* 1830 - 1872 mr. Cornelis Franciscus Rinia van Nauta
De Blauwe Hân (Harns)

**De Blauwe Hân** (ek *"De Hân"*) is in earder pakhûs oan de Grote Bredeplaats 35 yn Harns.

## Skiednis
*De Blauwe Hân* is ien fan de âldste en geefst bewarre bleaune pakhuzen fan Harns. It gebou is neffens de gevelstien út 1647. De foargevel oan de súdkant hat in letmaniëristyske trepgevel. De finsters yn de foargevel hawwe ûntlêstingsbôgen mei yn de midden in slútstien yn de foarm fan byldhoude kopkes. Yn it fries yn de foargevel sitte fiif gevelstiennen mei ûnder mear "anno" in "blauwe hân" en it jiertal "1647". Yn it pân siet yn de 17e en yn de 18e iuw in grôtmakkerij. Foar de Twadde Wrâldoarloch wie it pakhús yn gebrûk troch wynhannel *D. Oolgaard & Zoon*. Op de eastlike sydgevel stiet dizze namme yn it grut ôfbylde. Yn dit geveldiel sitte op de ferdjippings en op de souder de doarren fan it pakhûs. De ramen en pakhúsdoarren fan it gebou kinne ôfsluten wurde troch oan de binnenside readwyt en oan de bûtenside read beskildere lûken.

Yn de 19e iuw stiet it pân bekend as *"de Hân"*, dêrnei wurdt de namme *"De Blauwe Hân"* brûkt. Yn de jierren fyftich fan de 20e iuw waard it pakhôs opkocht troch de Ljouwerter bûterkeapman Hein Buisman, dy't it restaurearje liet. Dêrnei waard der in keunstgalery yn it pân fêstige. In Fryske keuntsnersgroep ûliende har namme oan it pân, de *"Bende fan de Blauwe Hân"*. It pân is erkend as Ryksmonumint en wurdt brûkt as horekabedriuw.
Gerbrandus Jelgersma

**Gerbrandus Jelgersma** (Doeveren (Noard-Brabân), 1 novimber 1859 – Oegstgeest, 17 augustus 1942) ie in Nederlânsk psychiater en fan 1899 oant 1930 heechlearaar psychiatry oan de Ryksuniversiteit Leiden. 

Hy wie in soan fan Bernardus Jelgersma, predikant, en Titia Jiskje Faber. Op 21 desimber 1888 troude er mei Elisaberta Henrica Nelida Johanna Ris; sy krigen 3 dochters en 1 soan. Benei twahûndert jier lang smiet it Fryske laach Jelgersma teologen op. Mei de generaasje fan Gerbrand, dy't grutbrocht waard yn Noard-Hollân, waard dy tradysje ferbrutsen.

Yn 1911-1912 ferskynde syn standertwurk *Leerboek der psychiatrie*. Fan 1914 ôf wie er in neifolger fan Freud.

De Jelgersmaklinyk yn Oegstgeest waard nei him ferneamd. Jelgersma is ûnder oaren bekend wurden troch in kleuringsmetoade fan senuwbanen yn de harsens. De troch him makke breincoupes binne yn Museum Boerhaave yn Leien te besjen. Yn 1930 gie er mei emeritaat.

Gerbrandus Jelgersma is de jongere broer fan Dominicus Gerbrandus Jelgersma (1856-1930). De twa wurde gauris trochinoar helle. 

## Wurk
* *Leerboek der psychiatrie* (1911)
* *Een geval van hysterie: Psycho-analytisch behandeld* (1915)
* *Atlas Anatomicum Cerebri Humani* (Scheltema & Holkema 1931)

## Keppeling om utens
* Portret yn Nederlânsk Biografysk Wurdboek fan Nederlân
Andréastsjerke (Winaam)

De **Andréastsjerke** is in tsjerke yn Winaam by Harns.

De ienbeukige tsjerke wie oarspronklik wijd oan Sint-Andreas. De let-goatyske tsjerke waard yn de fyftjinde iuw boud. De toer fan de tsjerke stoarte yn 1684 yn en waard dat jier ferfongen. Yn 1904 waard de toer, tagelyk mei de westside fan de tsjerke, opnij ferfongen. Dit boudiel waard yn in neogoatyske styl ûntwurpen troch Jurjen Bruns. Yn 1931 waard de tsjerke yngreven restaurearre en ûntplastere en opnij mei âld boumateriaal beklaaid. De tsjerke is in ryksmonumint. De preekstoel is makke yn 1728 troch Arjen Lous út Harns. Ek de tsjerkebanken binne makke yn de 18e iuw. It oargel út 1869 is makke troch Van Dam.


Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1668 - Wijnaldum - 20369442 - RCE.jpg|Ynterieur mei oargel
Interieur - Unknown - 20213690 - RCE.jpg|Ynterieur mei preekstoel yn 1959


## Sjoch ek
*Tsjerken yn Fryslân
Heike Makatsch

**Heike Makatsch** (Düsseldorf, 13 augustus 1971) is in Dútsk aktrise en sjonger, dy't fral fan telefyzje bekend is.

Sy is in dochter fan iishockyer Rainer Makatsch. Yn 1988 hâlde sy ferskate moannen ta yn Nij Meksiko om har Ingelsk te ferbetterjen; letter studearre sy polityk en sosjology oan de Heinrich Heine Universiteit fan Düsseldorf.

## Filmografy
* *Männerpension(regy Detlev Buck, 1996)
* *Obsession* (regy Peter Sehr, 1997)
* *Bin ich schön?* (regy Doris Dörrie, 1998)
* *Liebe deine Nächste* (regy [[Detlev Buck]], 1998)
* *Aimée & Jaguar* (regy [[Max Färberböck]], 1999)
* *Gripsholm* (regy [[Xavier Koller]], 2000)
* *Late Night Shopping* (regy [[Saul Metzstein]], 2001)
* *Nackt* (regy Doris Dörrie, 2002)
* *Resident Evil* (regy Paul W. S. Anderson, 2002)
* *Love Actually* (regy Richard Curtis, 2003)
* *Anatomie 2* (regy Stefan Ruzowitzky, 2003)
* *Margarete Steiff* (TV-film) (regy Xaver Schwarzenberger, 2005)
* *A Sound of Thunder* (regy Peter Hyams, 2005)
* *Keine Lieder über Liebe* (regy Lars Kraume, 2005)
* *Hilde* (regy Kai Wessel, 2009)
* *Die Tür*, 2009)
* *Tom Sawyer* (2011)
* *Die Heimkehr'', film neffens boek Hermann Hesse (2012)

## Prizen
* 1995
** Bavarian Film Award for Best New Actress
** Telestar Förderpreis foar "Interaktiv" (VIVA)
* 1996 - Bambi
* 2002 - Goldene Kamera
* 2003 - Bambi
* 2006 - Bambi
Yn 2006 waard Makatsch nominearre foar in Emmy foar har ynterpretaasje fan Margarete Steiff yn dee TV-film mei deselde namme.
Grinzerstrjitwei

De **Grinzerstrjitwei** is in strjitte yn Ljouwert dy't it sintrum mei it noardeasten fan de stêd ferbynt. Sa't de namme al seit wie de Grinzerstrjitwei in ferbiningswei nei de stêd Grins ta. De hjoeddeistige Grinzerstrjitwei ferbynt it sintrum noch hieltyd mei de N355, de provinsjale dyk nei Grins oer Bûtenpost.

## Sjoch ek
*Strjitten fan Ljouwert
Maarten Tjallingii

**Maarten Tjallingii** (Ljouwert, 5 novimber 1977) is in earder Fryske hurdfytser.

Syn grutste triomf as hurdfytser behelle er doe't er tredde waard yn Parys-Roubaiks. In grutte oerwinning is dy fan de Omgong fan Belgje, dy't hy wûn yn 2006. Yn july fan datselde jier wûn Tjallingii ek de Omgong fan Kwinghai Lake, in 9-daagse etappekoers yn Sina. It parkoers fan dy omgong wurdt skaaimerke troch it grutte tal oan klimkilometers. Boppedat hat in grut part fan alle etappes plak op mear as 2000 meter hichte. Yn 2008 makke Tjallingii de oerstap nei de ProTour-ploech Silence - Lotto. Nei ien seizoen gie er nei de Rabobank-ploech.
Foardat Tjallingii de kar makke foar in karriêre as hurdfytser op de dyk, wie er aktyf as mountainbiker. Tidens de Omgong fan Frankryk fan 2012 kaam Tjallingii al yn de tredde etappe te fallen, hy fytste de etappe noch wol út mei wat letter blykte in brutsen heup. 

## Wichtichste oerwinnings
* 2e etappe yn de Omgong fan Burkina Faso (2001)
* Rund um Rhede (2003)
* 1e etappe + einklassemont Omgong fan Burkina Faso (2003)
* Afxentia, Mountainbike, Elite/U23 (2004)
* Vuelta a Valladolid, Mountainbike (2005)
* 1e etappe + einklassemint Omgong fan Belgje (2006)
* 7e etappe + einklassemint Omgong fan Kwinghai Lake (2006)

## Dielname oan grutte omgongen
### Dielname oan de Omgong fan Frankryk
* 2010 - 132ste;
* 2011 - 99ste;
* 2012 - net finisht;

### Dielname oan de Omgong fan Spanje
* 2008 - 58ste;
* 2014 - 137e; 
* 2015 - net finisht;  

### Dielname oan de Omgong fan Itaalje
* 2009 - 100ste;
* 2013 - 131e;  		
* 2014 - 92e;
* 2015 - 119e;
* 2016 - 122e;

## Ploegen
* 2003 – Marco Polo Cycling Team
* 2004 – Marco Polo Cycling Team
* 2005 – Marco Polo Cycling Team
* 2006 – Skil-Shimano
* 2007 – Skil-Shimano
* 2008 – Silence-Lotto
* 2009 – Rabobank
* 2010 – Rabobank
* 2011 – Rabobank
* 2012 – Rabobank
* 2013 – Belkin Pro Cycling
* 2014 – Belkin Pro Cycling
* 2015 – Team LottoNL-Jumbo
* 2016 – Team LottoNL-Jumbo

## Keppeling om utens
* Webstee fan Maarten Tjallingii
De Beurs (Harns)

**De Beurs** is in earder hotel oan de Noarderhaven yn Harns. It is in breed gebou út sirka 1870, oplutsen yn neoklassisistyske foarmen.
Roptastate (Winaam)

De **Roptastate** is in monumintale pleats mei hearehûs tusken Winaam en Roptasyl yn de gemeente Harns.

## Skiednis
De Roptastate is gjin stins, mar in state: in pleats mei hearehûs.. De Roptastate tichtby Winaam waard om 1831 boud yn opdracht fan Jan Sikkes IJzenbeek en syn frou Geertje Oosterbaan. Efter it hearehûs, oan de súdeastlike side, lieten se troch de túnarsjitekt Lucas Pieters Roodbaard in park yn de saneamde lânskipsstyl oanlizze mei slingerpaden en fiverpartijen.

Yn 1890 waard de pleats by opbod ferkocht. Der waard 67.736 foar bean.

It haadgebou fan Roptastate, de tún en it park, de stâl, in túnkoepel in tsjinstwenning en in smei-izerene hingbrêge binne erkend as ryksmonuminten.

## Sjoch ek
* Roptastate (Mitselwier)
Stasjon Winaam

**Winaam** (Wnd) wie in stopplak oan it spoar Stiens - Harns. It stasjon fan Winaam waard brûkt fan 1 oktober 1903 oant 15 maaie 1935. It stasjonsgebou út 1902 stiet der noch.

Dit stasjon is boud nei it stasjonsûntwerp mei de namme Standaardtype NFLS, dat benammen brûkt waard foar ferskate spoarstasjons yn Fryslân. It stasjon Winaam foel binnen it type *NFLS halte 1e klasse*. Yn 2022 wie der in brân yn it eardere stasjonsgebou wêrby't de binnenkant fan it gebou skea oprûn.
Spoar Stiens - Harns

}

|}
|}
It **spoar fan Stiens nei Harns** is de eardere spoarferbining fan Stiens nei Harns.

Yn 'e mande mei it spoar Tsjummearum - Frjentsjer wie dit spoar de westlike tûke fan it net fan de Noard-Fryske Lokaalspoarwei-Maatskippij, dy't ek it oanslutende spoar yn Stiens oanlein hie. (sjoch Dokkumer Lokaeltsje)

De earste trein ried op 2 desimber 1902 nei Tsjummearum. Op 1 oktober 1903 waard de line oant stasjon Mullum-Hjerbeam iepene, tagelyk mei it spoar Tsjummearum - Frjentsjer. Sûnt 2 maaie 1904 wie de heule line yn gebrûk.

Troch de komst fan de autobus en de frachtweinen waard it spoar geandewei minder brûkt. Op 15 maaie 1935 waard de reizgerstsjinst tusken Tsjummearum en Harns staakt, en yn 1936 rieden ek de treinen tusken Stiens en Tsjummearum net mear.

## Stasjons en gebouwen
Tsjerk Hiddesslûzen

De **Tsjerk Hiddesslûzen** binne skutslûzen by Harns. 

De slûzen waarden boud yn 1951 en binne neamd nei Tsjerk Hiddes de Vries. De slûzen lizze tusken de haven fan Harns en it Van Harinxmakanaal en binne fan belang foar de binnenfeart. Der leit in brêge oer it bûtenhaad fan de slûzen yn de N390.

De brêge en slûs kinne fia de marifoan oanroppen wurde op VHF-kanaal 22. 

## Sjoch ek
* Slûzen en keardamen yn Fryslân
Wilhelmina-oard (ynstelling)

**Wilhelmina-oard** is in ynstelling foar geastlik beheinden yn Sint-Nyk. 

## Skiednis
De basis foar de ynstelling waard lein yn 1886. Jonkhear Frans Johan Julius van Eysinga kocht doe in stik lân mei bosk yn Sint Nyk. Nei syn dea yn 1902 liet de jonkhear de besittingen oer oan syn fjouwer dochters. De fjouwer frelles lieten inkele jierren letter it fraaie rêsthûs Wilhelmina-oard foar froulju en famkes sette, neamd nei harren mem: Frouwe Tjallinga Aurelia Wilhelmina Camstra van Welderen, baronnesse Rengers. De susters skonken it gebou yn 1925 oan it Sint Anthony Gasthûs yn Ljouwert. Op har beurt droech dy ynstelling Wilhelmina-oard om 1960 hinne oer oan de provinsje Fryslân. Dy ferhiert it gebou no al jierren oan de stifting Wilhelmina Oard, dy't it brûkt as beskermjende wenfoarm foar minsken mei in geastlike beheining. Ek it hjoeddeiske hotel-restaurant 'De Oarsprong' hat in 'Van Eysinga-ferline'. Foarhinne siet yn dit gebou de stoeterij fan de famylje. De yn 1885 stifte stoeterij hie as doel it Fryske hynsteras net allinnich yn stân te hâlden', mar benammen ek te ferbetterjen. It gie destiids net sa goed mei de fokkerij fan it hynder. Letter waard it in foarmingssintrum en wer letter in kristlik fakânsje- en konferinsjesintrum.
Sint Anthony Gasthûs

* Sint Anthonygasthûs (Grins) yn de stêd Grins
* Sint Anthony Gasthûs (Boalsert) yn de stêd Boalsert
* Sint Anthony Gasthûs (Ljouwert) yn de stêd Ljouwert
Sint-Anthonygasthûs (Grins)

It **Sint-Anthonygasthûs** is een gasthûs yn de stêd Grins. It leit oan de Rademarkt foar it haadburo fan plysje oer.

It gasthûs is stifte yn 1517. Der is gjin stichtingsbrief bekend, oan te nimmen falt dat it stifte is troch it stedsbestjoer. It lei oan de râne fan de destiidske stêd, tsjin de stedsmuorre oan. Dy lokaasje sil grif bewust keazen wêze, omdat it oarspronklik ek brûkt waard as pesthûs. Letter krige it kompleks oant 1844 ek de funksje fan dolhûs. In diel fan de ynkomsten kwam fan de stedsjers dy't sneins tsjin betelling nei de *gekken* of *dollen* kamen te sjen.

Nei 1844 waard it in gasthûs foar âlden fan dagen. Yn 1927 waard it kompleks noch útwreide. Tsjintwurdich binne de wenten beskikber foar alle leeftiden.
Sint Anthony Gasthûs (Ljouwert)

It **Sint Anthony Gasthûs** wie in gasthûs middenyn de stêd Ljouwert. It Sint Anthoon is ien fan de âldste ynstellingen fan Ljouwert. De krekte leeftiid is net bekend mar it wie al yn de 15e iuw on opganghûs foar de earmen út de stêd, dus net foar minsken fan bûten de stêd.
Om 1800 waard der bygelyks sop útdield, organisearre troch in kommisje fan Nut foar de earmen. 
Yn 2010 is it in modern âldereinhûs. De Stifting hat in tal pleatsen bûten Ljouwert yn eigendom.
Sint Anthony Gasthûs (Boalsert)

It **Sint Anthony Gasthûs** is in ynsteling oan de Nijmerk yn de stêd Boalsert.

De âldste argyfstikken binne fan ein 16e iuw, mar it gasthûs moat al yn 1455 bestien hawwe doe't Boalsert “by raede ende consente des Eerbaren Vaders Johannis Brugman” stedsrjochten krige. Hjiryn wurdt ferwiisd nei “onsse Gasthuyse”, soks kin allinnich it Sint Anthony Gasthuis west hawwe. 

Nammejouwer is Anthonius Abt, ek wol Anthonius de Klûzener neamd, en yn de folksmûle better bekend as Anthonius-mei-de-baarch. De nammedei fan hillige Sint Anthonius is 17 jannewaris. Om 250 hinne moat er yn Egypte berne wêze út kristlike begoedige âlden. Anthonius besleat ôfstân te dwaan fan syn rykdom en as klûzener fierder te gean. 

Fan it gasthûs is gjin stichtingsbrief bewarre bleaun en ek is net bekend oft it stifte waard troch de oerheid, in gilde, de tsjerke of begoedige woldoggers. It Gasthûs hie as taak om de soarch te ferlienen oan de âlderein. Yn it earstoan barde dat troch de mooglikheid om jin yn te keapjen. Dan krige men wenromte en fersoarging (nei donaasjes op fêste tiden) yn it saneamde proveniershûs. Ien fan de bewenners wie Japik Gysberts, de heit fan dichter Gysbert Japicx, en ek de man dy't in grut oandiel hie yn de bou fan it stedhûs fan Boalsert. 

De foarkant fan dit proveniershûs oan de Nijmerk is ûntwurpen troch stedsarsjitekt Jan Noteboom en boud yn de jierren 1778-1781. Der sitte acht apparteminten yn, mei dêrneist de saneamde fâdenkeamer, on bestjoerskeamer, mar ek wurk- en wenromte foar de guardiaan (hûsmaster) en syn húshâlding.

De fâden hâlden ek in saneamde beiert oan, in diel fan it gasthûs dêr't passanten in tydlik ûnderkommen hiene. Hjir kamen ek swalkers en lijers oan besmetlike syktes. 
De skieding tusken beiert en proveniershûs wie net botte skerp. Der wienen ommers ek âlderein dy't harren ferplichtings net mear neikomme koenen. Sokken sille grif tsjin in leger taryf en mooglik fergees ûnderdak krigen hawwe. Se wienen dan wol ferplichte om wurk yn of oan it hûs te dwaan of yn de by it gasthûs hearrende buorkerij. De argiven skriuwe oer de ferkeap fan bûter en tsiis, mar ek fan kealle- en kowehûden.

De orizjinele fâdenkeamer is rynsk dekoarearre yn Loadewyk XVI-styl mei allegoaryske tafrielen. De lêste grutte restauraasje wie yn de jierren jaren 1993-1996. Om de grutte kwetsberheid fan it ynterieur wurde der allinnich seremoanjele gearkomsten hâlden lykas de jierlikse moeting fan it gemeentebestjoer en de steedlike tsjerklike foargongers. Op “Iepen Monumintedagen” is der gelegenheid ta besichtiging.

It yn de folksmûle “Rijcke” Gasthûs hie tiden fan foarspoed mar oan de begjin fan de gouden iuw hie it finansjele soargen. De betingsten foar ûnderdak en ferliende foarrjochten it behear waarden oanskerpe. In stik fan it âlde proveniershûs moast sels ôfbrutsen wurde. Ein 18e iuw waard it hjoeddeiske proveniershûs boud, op of tichtby it âlde steed oan de Nijmerk.
Antonius (hillige)

**Sint Antonius** (Gryksk: Ἀβᾶς Ἀντώνιος, *Abba Antonius*) (Heracleopolis Magna (Egypte), 251 – Colzimberg (Egypte), 356) is in kristlike hillige, dy 't bekend stiet as de heit fan it kleasterlibben. Syn nammedei is 17 jannewaris.  

As begoedige jonge man hie hy al syn besittings oan de earmen jûn en luts him doe as klûzener werom yn de woastyn. Hy wurdt dêrom beskôge as de grûnlizzer fan it kleasterlibben en wurdt ek fereare as hoeder en noeder fan earmen en siken. Yn de twadde helte fan de 14e iuw, nei de pestperioade, waarden op in soad plakken yn tsjerken en kapellen alters oan dizze hillige wijd. Tagelyk waarden der Antoniusgilden oprjochte nei foarbyld fan de mienskippen fan likebruorren dy't al ûntsteane nei 1095 op inisjatyf fan in Frânske ridder Gaston Didier de la Motte. Dizze gilden of bruorskippen, dêr't grif trije fan yn Fryslân histoarysk oanwiisber binne, joegen help en stipe oan siken en earmen. Boppedat ferlienden se ûnderdak oan earme reizgers.
 
De attributen dêr't de Hillige Antonius mei ôfbylde waard binne meastentiids in belle, in baarch, in boek en in steunstôk of in belle, faak oan syn stêf fêstmakke. Mooglik waard er oanroppen tsjin feesykten. De Sint-Antoniusbargen dy't eartiids frij yn de stêden frij omrûnen hienen in belle om de nekke. De Sint-Antoniushearen of Sint-Antoniusbruorren hawwe ek in soad sikehûzen stifte.

Hjir leit ek de oarsprong fan de Fryske gilden, ûnder oaren yn Starum (gildehoarn fan 1397), Boalsert, Aldeboarn en Ljouwert. It Sint Antonygasthûs yn Ljouwert hie in soad besittings (gasthûsplakken mei bytiden in belle yn de gevelstien). Yn it earstoan wie it in earme- en sikehûs (sjoch:beier), mar ek al gau proveniers- of kostkeapershûs.

It Antoniuskrús of Tau is in ûnderskiedingsteken fan de Oarder fan Sint Antonius, in krús yn T-foarm mei dêroan in saneamd Antoniusklokje, om de hals droegen oan in koarde of keatling. Hy wie ûnder oaren ek de patroan fan bargehoeders en slachters, wevers, sûkerbakkers, kuormakkers, begraffenisûndernimmers, sekkedragers, bargen en hûsdieren. Fierder patroan tsjin de pest, sykten, Sint-Antoniusfjoer (of ergotisme in sykte feroarsake troch breake, *Claviceps purpurea*) en feesykten. Yn de folksmûle waard er ek wol Antonius-mei-de-baarch neamd. Tusken 1347 en 1351 wie mear as in treddepart fan de Europeeske befolking stoarn oan de gefolgen fan in lang oanhâldende pestepidemy. It gefolch wie dat rûnom in soad earme en ferroaide oerlibbenen en wezen omswalken om earne oars harren heil te sykjen. Dreaun troch alle ellinde dy't de pest feroarsake hie, beaen de minsken om help oan de Hillige Sint Antonius fan Egypte. 

## Sjoch ek
* Sint Anthony Gasthûs

## Keppeling om utens
* Wiedweidige webside oer de hillige Antonius, syn libben, ferearing (alle beafeartsplakken yn Nederlân en Belgje) reliken en folkloare
Gert Sennema

|
|-
|
|}
**Gert Sennema** (Grypskerk, 1962) is in Nederlânsk byldhouwer.

## Libben en wurk
Sennema folge de oplieding oan de Akademy Minerva yn Grins. Foar it projekt in de Grinske Folkingestrjitte, makke er *Portaal*, in doar fan brûns dy't net iepen kin en nearne tagong ta jout, as oantins fan de Joadske bewenners, dy't dêr foar de Twadde Wrâldkriich tahâlden:

*Achter deze gesloten deur ligt de geschiedenis van de Folkingestraat verborgen. Een geschiedenis die niet meer naverteld kan worden omdat de mensen die er eens leefden, tijdens de Tweede Wereldoorlog weggevoerd zijn*.

Fan 1990 oant 2005 hie Sennema in atelier yn it gebou fan Stasjon Grypskerk, dat lykwols ôfbaarne mei ferlies fan in grut part fan syn keunstwurken, dat hy ferhuze nei de âlde suvelfabryk fan Grypskerk.

Yn 2008 arbeide Sennema yn Assen oan in houten byld fan Sisyfus. Dêrfoar hie er in iepenloftatelier ynrjochte by de rjochtbank, dêr't de fuortgong fan syn wurk foar it publyk te folgjen wie. It hout kaam fan ien fan de beammen dy't foar it Drintsk Museum stie. Op it plak fan dy beam is it byld dêrnei pleatst.

Njonken byldhouwer is Sennema ek warber op het snijflak fan keunst, muzyk en teäter. Hy betocht teäterproduksjes op lokaasje mei in sintraal plak foar de bewenners en de taal fan it Westerkertier. Foar syn fertsjinst foar de Grinslânske streektaal en kultuer krige er de K. ter Laan Priis 2011 takend.

## Wurk (kar-út)
**Veteranenmonument* - Begraafplak 'Rusthof' yn Leusden (2009)
**Millennium kunstwerk Tubbergen* - Negen beelden in negen dorpen in de gemeente Tubbergen (2000-2004)
**Schaap met twee lammetjes* - Roan (2004)
**Zeemeeuw 083* - Wijster (2004)
**Beeld voor Walfridus* - Bedum (2003)
**Jozef en Maria* - Grins (2002)
**Kast* - Grypskerk (2001)
**[[Transformatorhûske (Grypskerk)]]* (oarlochsmonumint) - Súdhorn (2000)
**Herdershond en schapen* - Loon (1999)
**Portaal* - Grins (1997)


Zaailam Gert Sennema Fonteinstraat UMCG.jpg|*Zaailam*
Zand erover door Gert Sennema Thesinge 2003.jpg|*Zand erover* (2003), Ten Boer
Transformatorhokje Bosscherweg.jpg|*Transformatorhûske* (2000), Grypskerk
Nigtevecht

**Nigtevecht** is in doarp oan de Fecht yn it uterste noardwesten fan de provinsje Utert, hearend ta de gemeente Stichtske Fecht. It doarp hie 1450 ynwenners yn 2004. Oant 1989 foarme it in ôfsûnderlike gemeente.

Nigtevecht waard yn 1281 foar it earst neamd. It wie oarspronklik in langhalich doarp op in rivierdún op de linkerouwer fan de slingerjende Fecht. Tsjintwurdich hat it in buorren yn in bocht fan de rivier. Oan dy lizzing tanket Nigtevecht ek de namme, it is in ferbastering fan 'Niftervecht', "oan de Fecht".
Tichtby it doarp, mar los dêrfan troch it Amsterdam-Rynkanaal (en de gemeentegrins mei Abcoude), leit it Fort by Nigtevecht. It is ûnderdiel fan de Stelling fan Amsterdam en waard boud tusken 1888 en 1903.

De Doarpsstrjitte fan Nigtevecht is in beskerme doarpsgesicht. De herfoarme tsjerke fan Nigtevecht komt út de 13e iuw. De roomsken fan Nigtevecht falle ûnder de parochy fan  Nederhorst den Berg, dy't oan de oare kant fan de Fecht (tagelyk provinsjegrins) leit. In fytsfear ûnderhâldt in ferbining tusken beide doarpen en is ek ûnderdiel fan in populêre fytsrûte.

Yn Nigtevecht stiet in poldermole, de Garstemole, in achtkante grûnsiler út 1876.

Oan de Vreelandseweg sit fuotbalferiening DOB, in ôfkoarting fan *Door Oefening Beter*. De club is yn 1947 oprjochte.

## Bekende persoanen út Nigtevecht
* M.H. Laddé, fotograaf en regisseur fan de earste Nederlânske film
* Christijan Albers, Formule 1 koereur en soan fan eks-rallycross koereur André Albers (Nederlânsk Ynternasjonaal Rallycross GT-kampioen fan it jier 1979)


Ofbyld:Nigtevecht komboerd 65.JPG|*komboerd*
Ofbyld:Nigtevecht westside Vecht 64.JPG|*westside Fecht*
Ofbyld:Nigtevecht herfoarme tsjerke 71.JPG|*herfoarme tsjerke*
Ofbyld:Nigtevecht doarpspomp 69.JPG|*Doarpspomp*
Ofbyld:Nigtevecht buorren 8.JPG|*Buorren*
Ofbyld:Nigtevecht Garstenmolen.jpg|*Garstemole*
Ofbyld:Nigtevecht brânwar 73.JPG|*Brânwacht*
Ofbyld:Nigtevecht 67.JPG|*Buorren*
Garstenmole

De **Garstenmole** yn Nigtevecht is yn 1876 boud op it steed fan in eardere mole, dy't ôfbaarnd wie. Oant 1960 bemealle de mole de Garstenpolder, dêrnei waard de Garstenmole ferboud ta rekreaasjewente en waard it geande wurk weihelle. Oant midden jierren 1990 wie de mole draairee. De Garstenmole is eigendom fan de Stichting De Utertske Moles en yn 2006/2007 yngreven restaurearre. 

Nei de restauraasje wurket de mole wer regelmjittich om wetter út de Garstenpolder te meallen op 'e Fecht. De mole is op únregelmjittige tiden te besichtigjen as der mealle wurdt.  

## Keppeling om utens
* Fer. De Hollânske Mûne
* Mûnedatabase.
Wiebe Jannes Formsma

**Wiebe Jannes Formsma** (Grypskerk, 25 febrewaris 1903 – Grins, 19 maart 1999) wie in Nederlânse histoarikus en publisist.

Formsma studearre skiednis aan de universiteit yn Amsterdam en de Ryksuniversiteit Grins. Hy promovearre yn  1930 op *De wording van de Staten van Stad en Lande tot 1536*. 

Hy wie nei elkoar oan argyfynspekteur yn Oerisel, adjunkt-argivaris (sjartermaster) by it Ryksargyf yn De Bosk en fan 1946 ôf ryksargivaris yn Grins. Yn 1968 gie er mei pinsjoen. Dr. Formsma wie fan 1946 oant 1981 redakteur fan de *Groningsche Volksalmanak*. Hy publisearre ferskate histoaryske ferhanneling; ûnder syn redaksje ferskynde ûnder oaren it boek *Historie van Groningen. Stad en Land*; it earste eksimplaar waard yn 1976 oanbean oan Kommissaris fan de Keninginne Edzo Toxopeus.

## Publikaasjes (kar-út)
* 1930 Formsma, W.J. *De wording van de Staten van Stad en lande tot 1536*, Assen: Van Gorcum & Comp. 
* 1938 Formsma, W.J. *De Ommelander strijd voor zelfstandigheid in de 16e eeuw (1536-1599)*, Assen: Van Gorcum 
* 1973 Formsma, W.J., Luitjens-Dijkveld Stol R.A., Pathuis, A. *De Ommelander Borgen en Steenhuizen*, Assen:Van Gorcum
* 1976 Formsma, W.J. e.a. (red) *Historie van Groningen. Stad en Land*, Grins: Bouma’s Boekhuis
* 1986 Formsma, W.J. *Grijpskerk: De geschiedenis van een Groninger gemeente*, Grins: Wolters-Noordhoff/Forsten
* 1988 Formsma, W.J. *Geschiedenis tussen Eems en Lauwers. Opstellen over de Groninger geschiedenis*, Assen: Van Gorcum
Ferdun

**Ferdun** (Nederlânsk: Verden, Dútsk: Wirten) is in gemeente en stêd yn it Frânske departemint Meuse (regio Lotaringen) en hat 16.890 ynwenners (2023). It plak is in part fan it arrondissemint Ferdun.

Ferdun leit oan de rivier de Maas, yn de noard-easthoeke fan Frankryk. Sy is ek ûnder-prefektuer fan het departemint Meuse.

## Skiednis
Ferdun krige in plak yn de Europeeske skiednis fanwege it Ferdrach fan Ferdun, dat yn 843 de ferdieling fan it Karolingyske Ryk regele. 

De stêd wie sawol de sit fan it prinsbisdom Ferdun as fan de greven fan Ferdun. Yn 1134 sette de biskop fan Ferdun greve Reinoud ôf en heakke it greefskip Ferdun ta oan it biskoplik domein. Yn 1195 waard de stêd troch keizer Hindrik IV ta frije ryksstêd ferheft. Dêrnei ferlei de biskop syn sit nei Hattonchâtel.

Yn 1552 waard kening Hindrik II fan Frankryk soeverein foarst fan de Trije Bisdommen: prinsbisdom Metz, prinsbisdom Toul en prinsbisdom Verdun. 

De Slach om Ferdun yn de Earste Wrâldkriich koste hûnderttûzenen soldaten it libben. Sûnt hat Ferdun in nasjonale rol yn de betinkingen fan de fallenen yn dy oarloch. It Ossuarium fan Douaumont tichtby de stêd is it sintrum fan hast permaninte betinkingsaktiviteiten.


Ofbyld:Verdunzolltor.jpg|Tolpoarte (Porte Chaussée)
Ofbyld:Verdunzentrum.jpg|Quai de Londres oan de Maas
Ofbyld:Verdunwasserspiele.jpg|Fuotgongersône


## Sjoch ek
* Slach om Ferdun
* Ferdrach fan Ferdun
* Voie Sacrée
Gosse Noordewier

**G.H.W. (Gosse) Noordewier** (Grypskerk, 24 novimber 1947) is in Nederlânsk politikus fan de Partij fan de Arbeid.

Hy hat sawol MO-A pedagogyk as MO-B ortopedagogyk studearre en wie direkteur fan in basisskoalle foardat er dosint teoretyske ortopedagogyk en direkteur fan de W.H. Suringarskoalle/*[[Nederlandsch Mettray]]* yn Eefde waard. 

Dêrnjonken is Noordewier ek al lang yn it spier foar de lokale polityk. Yn 1987 waard er gemeenteriedslid yn Sutfen en trije jier letter waard er dêr wethâlder. Yn 1997 folge de beneaming ta boargemaster fan de destiidske Siuwske gemeente Oostburg en sûnt jannewaris 2002 is Noordewier werom yn Gelderlân yn de funksje fan boargemaster fan Wijchen. Gosse Noordewier gie 1 novimber 2012 mei pinsjoen.

Noorderwier waard 15 desimber 2014 beneamd ta waarnimmend boargemaster fan Doesburch. Hy ferfong Kees Luesink, dy't nei in koart sykteferlof op 27 desimber 2014 ferstoar.

Noordewier wennet yn Alverna, in wenwyk yn Wijchen.
Arjen Draisma de Vries

**Arjen Draisma de Vries** (Achlum, 16 july 1843 - Ljouwert, 6 july 1936) wie in Nederlânsk fabrikant en politikus.

## Libben en wurk
Draisma de Vries wie in soan fan Foppe Draisma de Vries en Aleida Beekhuis. Hy folge syn heit op yn 1866 as administrateur (feitlik direkteur) fan de Onderlinge Brandassurantie Maatschappij yn Achlum. Mei syn healbroer Willem Veldkamp rjochte er in sûkereifabryk op. Dêrneist wie er eigner fan in dakpannefabryk en yn 1888 mei-oprjochter fan ien fan de earste suvelfabriken yn Fryslân. 

Draisma de Vries wie fan 1884 oant 1914 lid van de Provinsjale Steaten fan Fryslân en gemeenteriedslid (1880-1897) en boargemaster (1893-1915) fan Frjentsjerteradiel. Fierders siet er yn it bestjoer fan it *[[Wetterskippen yn Fryslân|Waterschap der Vijfdeelen Zeedijken Binnendijks]]*, hy wie dêr lid fan it Kolleezje fan Folmacht (1887), dykdeputearre (1889) en dykgraaf (1901-1914). Benammen út reden fan syn wetterskipswurk waard er beneamd ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Hy skreau in boek oer de ynpoldering fan de Waadsee. 

Hy stoar yn de âldens fan 93 jier yn it Diakonessehûs yn Ljouwert en kaam te hôf yn Achlum. 

## Bibliografy
* 1921 *De wadden polders, eene studie*, Ljouwert: De Noord-Nederlandse Boekhandel, ôfd. Meijer en Schaafsma
Ignatius fan Loyola

De hillige **Iñigo Lopez de Loyola** (kastiel Loyola by Azpeitia, 24 desimber 1491 - Rome, 31 july 1556), better bekend mei syn Latynse namme **Ignatius fan Loyola**, waard ferneamd troch syn oandiel yn de stifting fan de Sosiëteit fan Jezus, as de earste "generaal" dêrfan en troch syn *Geastlike Oefeningen*. Hy waard yn 1622 hillige troch paus Gregorius XV. Syn hjeldei falt op 31 july.

Hy wie de soan fan in Spaanske ealjeman. It skynt dat er der yn syn jonge jierre op los libbe hat, mar ûnder tsjinst yn it Spaanske leger kaam er yn 1521 in omkear by de Frânske belegering fan Pamplona, doe't in kanonskûgel syn skonken ferwûne. Neidat er better wie makke er yn 1534, mei seis oere lju, út Parys wei in pylgerstocht nei Palestina. Loyola waard yn 1537 yn feneesje ta preester wijd. Yn 1539 waard de oarder fan Jezuïten stifte te Rome. Fan Loyola leit yn Rome bedobbe yn de Jezuïtetsjerke Il Gesù.

In syn berteplak Loyola, yn Spaansk Baskenlân, waard in kleaster en in tsjerke boud, wijd oan Ignatius, dat in beafeartsplak wurden is.

It Ignatiusgymnasium yn Amsterdam is ferneamd nei dizze hillige. 

## Sjoch ek
* Jezuïten
* Loyola (hillichdom)
Fort Uitermeer

It **Fort by Uitermeer** (ek **Fort Uitermeer**) is in earder Nederlânsk fort út de Stelling fan Amsterdam en út de Nije Hollânske Wetterliny. It leit yn de Noard-Hollânske gemeente Weesp op in eilân yn de Vecht, ten súdeasten fan Weesp by it buorskip Uitermeer. Ten súdwesten leit it Fort by Hinderdam. Ten noardwesten leit de Festing Weesp.

It fort waard yn 1673 boud op it plak dêr't doe al fan 1589 ôf in skâns lei. It fort hie as doel it beskermjen fan de lântrochgong tusken de Naardermar en de Vecht. Ek koe it de buorforten mei syn geskut helpe. It beskerme de slûs wêrmei't it lân Ûnder wetter setten wurde koe.

## Hjoeddeiske situaasje

It fort hat al lang gjin militêre funksje mear. Fan it oarspronklike fort is net folle mear oer; de festinggrêft leit der noch en fan de gebouwen steane allinnich noch it toerfort en in kanon yn de remise. De toer dy't útsjocht oer de Vecht is restaurearre yn 2007. It wie lange tiid yn gebrûk as munysje-opslachplak en letter as wurkromte foar de provinsje Noard-Hollân. Op 22 april 2009 hat de provinsje it fort oerdroegen oan de Stichting Uiteraard Uitermeer dy't it terrein fierder ûntwikkelje sil . Der is in kuierrûte om it fort en troch resint graafwurk is de âlde slûs fan de 's-Gravelandsefeart, dy't yn 1878 bûten it fort brocht is, wer sichtber wurden.


Ofbyld:Fort Uitermeer eastside 50.JPG
Ofbyld:Fort Uitermeer súdkant 55.JPG
Hollandia (Ankeveen)

De **Hollandia** is in poldermole by Ankeveen en bemealde de Hollânske Ankeveense polder.

Al yn 1538 wie der foar dy polder grif al in mole. De hjoeddeiske mole is yn 1640 boud, grif op it âlde steed fan de foargonger. Fia de Grevelânskefeart mealde hy út op de Fecht.

Yn de rin fan de jierren waard de polder hieltiten mear ferfeante en dêrtroch kaam der minder lân; fan de 382 ha wie yn de 19e iuw noch mar 81 ha oer.

Yn 1931 waard der njonken de mûne in elektrysk gemaal boud, oant 1937 bleau de mole behâlden as reservegemaal, mar yn 1937 waard de mole útsloopt foar in gruttere wente. Yn 1938 krige de flier al in horekabestimming, dy't de mole noch altiten hat.

De mole hat yn 2008 nije roeden krigen. De mole wurdt sa út en troch yn in oare stân setten, mar draait noait.

## Keppeling om utens
* Website fan Hollandia Ankeveen
Uitermeer

**Uitermeer** is in buorskip by Weesp yn de gemeente Amsterdam, lizzend oan de Vecht en de provinsjale wei N236. Tichtby de buorskip leit Fort Uitermeer.
Zwaanwijck

**Zwaanwijck** is in monumintale filla en lângoed oan de Klompwei nrs. 46 o/m 72 yn Nigtevecht, gemeente Stichtske Fecht. Yn de filla sitte no seis apparteminten. It lângoed is 7 ha grut en bestiet út in park, dat oanlein is yn lânskiplike styl. Neist in bûtenhûs stiet der in grut koetshûs, in gernierswenning, in skiepskoai en in prieel.

It hjoeddeiske hûs komt út 1897 en stiet op it steed fan in earder hûs. Neidat it 65 jier eigendom wie fan de famylje Brants, wikselt it dêrnei troch ferkeap faak fan eigener.

## Bewenners
* - 1718 Jan Pieter Oostwaard
* 1718 - Quirinus Brants
* 1735 - 1755 Mr. Johan Brants
* 1755 - 1775 Mr. Jan Brants
* 1775 - 1783 Jan Jacob Brants
* 1783 - 1788 Jonathan Jeremias Haverkamp (keap)
* 1788 - 1809 Nicolaas Jacobus Fabius (keap)
* 1809 - 1845 Jacobus Kramer jr. (keap)
* 1845 - 1854 Jan Jacob Bijsterus Heemskerk (keap)
* 1854 - 1861 Wouter van Dompselaar (keap)
* 1861 - 1879 Adrianus Hendrik Hagedoorn (keap)
* 1879 - 1893 Marinus Nicolaas de Pré, troud mei Johanna Theunissen (keap)
* 1893 - 1899 Johanna Theunissen
* 1899 - 1976 De Pré-Theunissen Stichting
* 1976 - 1980 Peter Beerents (keap)
* 1980 6 apparteminten
Filla Casparus

**Filla Casparus** is in monumintale filla oan de Amstellânleane yn de gemeente Weesp. De opdrachtjouwer wie Casparus van Houten, eigener fan it sûkelarjefabryk Van Houten. 

De filla is boud yn 1901 yn eklektyske styl troch de arsjitekt Abraham Salm en hie oarspronklik 99 keamers. It hat in ljochtkoepel mei brânskildere glês ûntwurpen troch Adolf le Comte. Om 1950 waard nei de ferbouwing yn de reuseftige wenning it fytsfabryk Magneet fêstige. Yn 2002 kaam in ferbouwing ta stân ta appartemintekompleks. It gebou is in gemeentlik monumint.
Don van der Meulen

**Don van der Meulen** (Emmen, 1953) is in byldzjend keunstner út Roan. Hy is dosint Byldzjende Foarming oan it Augustinuskolleezje foar fuortset ûnderwiis yn Grins.

As soan fan in arts en ek bydzjend keunstner groeide hy op mei keunst. Studearre Hânfeardigens en Tekenjen oan it Ubbo Emmius (NHL) en plastyske romtlike foarmjouwing oan de Akademy Minerva.

Syn wurk bestiet út ekspressive, figurative skulptueren en akwarellen. Hy byldhout en boetseart yn ûnder oare oksidearre, fûne en samle materialen dêr't er in nije werklikheid mei makket: De brûkte materialen krije in wiere metamorfoaze.

De assemblearde bylden út benammen metalen ûnderdielen dogge geweard oan. Op De Lemmer wie syn 'Junky' fan aluminium strips te sjen tsjin in reade plaats akryl. In oar manlik byld wie Ad@, in kop fan metalen snipels mei in reade slange der om, as wie it in apesturtsje.

## Eksposysjes
* InArt, De Lemmer; (2011)
* Open Stal rûte; (2010)
* Keunstmoanne It Amelân; (2010)


Ofbyld:Don van der Meulen Hjitholle 36.jpg|*Hjitholle*
Ofbyld:Don van der Meulen De Bolle.JPG|*De Bolle*
Ofbyld:Don van der Meulen Schizofreen.jpg|*Schizofreen*
Ofbyld:Don van der Meulen Venus del Ferro.jpg|*Venus del Ferro*
Ofbyld:Don van der Meulen Schizo.JPG|*Schizo*
Ofbyld:Don van der Meulen 205.JPG|*Frou yn beweging*
Ofbyld:Don van der Meulen 0167.JPG|*Junky*
Camminghaslot

It **Camminghaslot**, ek: **Jelmerastate** of **kastiel Cammingha**, wie in stins op in flinke terp súdlik fan it doarp Ballum yn de gemeente It Amelân. Fan de state is neat werom te finen.

Ballum wie eartiids it wichtichste plak fan It Amelân. De stifter fan it slot is Ritske fan Jelmera, de stamfaar fan de lettere Frij- en Erfhearen fan It Amelân. De bou fan it kastiel wie oan it begjin fan de 15e iuw. It waard oarspronklik de Jelmerastate neamd, letter stie it bekend as it kastiel Cammingha.

Oan it begjin fan de 17e iuw blykt it kastiel ferfallen te wêzen en wurdt dan fernijd. It kastiel lei mids grutte bosken en tunen. Omdat de beide kleasters fan It Amelân al ferdwûn wienen, moasten foar de werbou fan it kastiel de stienen mei skûtsjes oer de Waadsee oanfierd wurde. Soks allinnich al koste in fermogen.

Mei de dea fan Frans Duco fan Cammingha stjert de famylje Cammingha út. Syn mem Rixt fan Donia bliuwt noch in skoft yn it hûs wenjen oant har dea yn 1681. It kastiel ferervet dan op de famylje Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg krektas alle besittings fan de Cammingha's yn Ljouwert. Yn 1704 ferkeapje se it slot mei it eilân It Amelân oan Johan Willem Friso fan Oranje-Nassau. Syn neisiet Kening Willem-Alexander fiert noch altiten de titel fan Frijhear fan It Amelân.

Nei de Frânske Revolúsje, yn 1795, waard it besit yn beslach nomd. Neidat Nederlân wer in keninkryk wurden wie, waard It Amelân in gritenij en waard de Oeriselske ealman Walraven Robert baron fan Heeckeren de earste grytman. Oant 1828 wenne hy yn it kastiel. Yn dat jier waard it ûnbewenber ferklearre, de baron ferhuze nei in amtswente yn Nes en it slot waard yn july 1828 ôfbrutsen.

Anno 2019 binne der plannen om it slot wer op te bouwen. 

Yn Museum Sorgdrager te Hollum is de film *Het slot van Ballum, het Camminghaslot als machtscentrum van een onafhankelijk eiland* te sjen.

## Bewenners

* 1425 - 1450 Ritske fan Jelmera
* begjin 17e iuw Sicke fan Cammingha, troud mei Catharina fan Herema
* ± 1670 Frans Duco fan Cammingha
* - 1681 Rixt fan Donia
* 1681 - 1704 famylje Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg
* 1704 Henriëtte Amalia fan Anhalt-Dessau
* 1704 - 1711 Prins Johan Willem Friso fan Nassau-Dietz
* 1711 - 1751 Steedhâlder Willem IV
* 1751 - 1795 Steedhâlder Willem V
* 1811 - 1828 Walraven Robert baron van Heeckeren