Maimonides

**Maimonides**, ek ferneamd as de **Rambam**, (Hebriuwsk: **''R**abbi **M**osjé **b**en **M**aimon*; [[Arabysk]]: *Moesa ibn Maimon*) ([[Kordoba (Spanje)]], [[30 maart]] [[1135]] – [[Fostat]] ([[Kairo]]), [[13 desimber]] [[1204]]) wie in [[rabbyn]], gelearde, filosoof en dokter. Hy wurdt beskôge as de meast wichtige rabbyn út it post-[[Talmoed]]ysk [[joadendom]]. Oant de dei fan hjoed hat syn filosofysk wurk grutte ynfloed op it joadske tinken, mar ek bûten de joadske wrâld.

== Libbenspaad ==
Maimonides is yn syn libben in tal kearen ferhuze. Yn [[1148]] ferliet syn famylje fanwege ferfolging Córdoba en Spanje, nei de ynvaazje troch de [[Almohaden]] (dy't oantrunen ta ferfolging fan [[dhimmi]]'s en benammen fan de joaden) en setten har nei wenjen yn de stêd [[Fez (stêd)|Fez]], yn [[Marokko]]. Yn Fez libbe de famylje ûnder it mom fan moslims. Maimonides lei him dêr ta op joadsk-religieuze stúdzje en wek wittenskippen. Mei letter jierren festige Maimonides him yn [[Ier-islamitysk Egypte|Egypte]] dêr't er asyl fan de [[Fatamiden]] krige en dêr't er as rabbyn fungearre. Nei de dea fan syn broer David besleat er om [[dokter]] te wurden, omdat er syn brea net fertsjinje woe mei de [[Tora]]. Lang om let waard er de liifdokter fan [[Saladin|Salah al-Din Yusuf bin Ayub]] (*Salah ad-Din*), de doetiidske hearsker oer [[Egypte]]. Jierrenlang wie er tagelyk liifdokter fan Saladin en [[opperrabbyn]] fan [[Kairo]]. Hy stoar wierskynlik yn Fostat en is beïerdige yn [[Tiberias]] .

== De 13 leauwensprinsipes fan Maimonides ==
It joadendom hat in oantal leauwensbegjinsels, mar der is gjin bynende [[kategismus]] formulearre. Der is gjin formeel [[dogma]] of in rige fan religieuze geloofspunten. Der is wol besocht om ta in definysje fan it joadske leauwe te kommen, mar dy waard nea troch elts oanfurdige. De 13 geloofsartikelen fan Maimonides hawwe it measte gesach. It binne:
* [[God (joadendom)|God]] bestiet 
* God is ien (dat gjin [[Hillige Trijefâldichheid]], sa't it [[kristendom]] hat)
* God is net fysyk
* God is ivich
* God is iennich
* De wurden fan de Joadske profeten binne wier
* [[Mozes (profeet)|Mozes]] is de foarnaamste profeet
* De [[Tora]] is de primêre tekst fan it joadendom
* Der sil nea in nije Tora komme
* God wit alles
* God beleanet dejinge dy't de geboaden neikomme en straft harren dy't se oertrêdzje
* De [[Messias#Joadendom|Messias]] sil komme
* Ea sille de deaden opstean

== Wurk ==
Maimonides syn meast wichtich wurk op it mêd fan it joadendom binne:
* Kommintaar op de [[Misjna]] ([[Arabysk]], oerset yn it [[Hebriuwsk]] troch [[Yosef Qaafah]])
* [[Misjnee Tora]] (ek: [[Jad HaChazaka]]) in kompindium fan de joadske wet (Hebriuwsk)
* De Gids fan Verdoolden ([[Moreh Nevuchim]]), in [[filosofy]]sk wurk oer it [[joadendom]] dat him dwaande hâldt mei de harmonisearring fan ferklearrings fan de Tora, de wittenskip en de filosofy fan [[Aristoteles]]; it wurk is yn it [[Judeo-Arabysk]] skreaun en is foar it earst yn it [[Hebriuwsk]] oerset troch [[Samuel ibn Tibbon]]
* [[Responsa]] en brieven, sa as de *Brief foar Jemen* oan de ferhûddûke Joadske minderheid yn Jemen

Medyske wurken (allegear yn it Arabysk):
* In wurk oer [[astma]]
* In samling medyske [[aforisme]]n (bekend ûnder de Hebriuwske namme *Pirkei Moshe*)
* Ferkate oaren

== Keppelings om utens ==

* [http://www.thirteen.org/heritagedvd/ej_1.html Koarte Ingelsktalige biografy]
* David Yellin en Israel Abrahams, *Maimonides'' (wiidweidige Ingelske biografy)
* Maimonides yn de Joadske Ensyklopedy on line