open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wopke de Vegt

**Wopke de Vegt** (1957) is in Nederlânske hurdrydcoach en is sûnt 2006 bûnskoach fan it KNSB, as opfolger fan Ab Krook. As bûnscoach bepaalt hy ûnder mear hokker hurdriders meidogge oan it reedrydûnderdiel ploegenefterfolging.

Wopke de Vegt is sûnt 1988 aktyf by it reedriden. By de Sanex-ploech (no TVM) wie hy tusken 1995 en 1999 de koach fan Rintje Ritsma. Yn 2001 soe De Vegt de nije koach wurde fan Marianne Timmer. Dizze nije ploech, Team Timmer, kaam troch it útbliuwen fan in sponsor nea fan de grûn.

## Fuotnoat
Bou (lânbou)

**Bou** is it op kommersjële basis ferbouwen fan gewaaksen dy't troch de gruthannel opkocht wurde.

Typyske bouwaaksen binne: sûkerbiten, jirpels, nôtsoarten, snijmaïs, rizelflaaks, koalsied en sûkerei.

Reau en ark yn de bou binne:
*trekker,
*wein, karre, kiper, 
*ploech, igge, kultivator, frees, ferkrommelder
*siedmasine, jirpelpoatmasine,
*lânbouspuit, skoffel, skoffelmasine, houk
*seine, sichte, terskkneppel/flaai
*terskmasine, meantersker (kombine), dolmasine, bitedoller, jirpeldolmasine, maïshakselder
*bunker, opfierbân, sortearmasine
*balepers

## Histoarje
Fanâlds wie der op de klaai ien bedriuwsfoarm (feehâlderij mei wat boulân foar eigen gebrûk). Yn De Wâlden wie doe al meast bou. Doe't it tal wurkkrêften tanaam mei it weromrinnen fan de Fryske Eastseefeart (13e iuw) rûnnen de Bouhoeke en de Greidhoeke mear útelkoar. De oanfier yn de 15e iuw barde dan ek yn Ljouwert en Frjentsjer en net yn Snits en Boalsert.

Yn de 16e iuw lei yn de Greidhoeke in soad *graslandt ende dat plach saetlandt to wesen*, wylst yn de Bouhoeke al boulân lei yn Mieden en Kegen, wat altyd healân of skieppe- of hokkelingegreide west hie. Ek skode men middels bou- of slatwâlen de bou foarút fan de terpen en hegere grûnen (Fjellingen, Iest en Geast) nei it doe foar bou net sa gaadlik legere fjild. In soad ferskowings gienen yn de 19e iuw troch. (sjoch ek by Flaaks)

## Sjoch ek
* boer
* pleats
* lânbou
* lânbougewaaks
Georg Frederik thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg

**Georg Frederik baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg**, (De Haach, 23 septimber 1733 – 6 augustus 1783 ) wie as regint grytman fan Menameradiel (1766) en lid fan de Ried fan Steat (1781) en kurator fan de Universiteit fan Frjentsjer. Hy hat op it bûten Grut Terherne by Bitgum wenne.
Mei Court Lambertus fan Beyma wie hy de siel fan it Frysk ferset yn de jierren 1782 - 1783.

Mei Nicolaas Tholen en J.F.M Herbell wie Georg Frederik útjouwer fan it Sjarterboek.

## Sjoch ek
* Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg
Kanon

*In oarlochswurktúch: Kanon (wapen)
*In mearstimmich muzykstik: Kanon (muzyk)
*In list oer in ûnderwerp:
*Kanon (kultuer), list fan teksten, bylden, keunstwurken en skiednis fan in dielde kultuer
**De Kanon fan Nederlân
**De Kanon fan de Fryske skiednis
**De Kanon fan de Bibel
Kanon fan de Fryske skiednis

De **Kanon fan de Fryske skiednis**, of **Kanon fan Fryslân**, is in list fan 41 ûnderwerpen yn it ramt fan de skiednis fan Fryslân. Meiïnoar moatte de ûnderwerpen in folsleine gearfetting fan de Fryske skiednis foarmje. De kanon waard op 11 novimber 2008 presintearre en oan deputearre fan de provinsje Fryslân, Jannewietske de Vries oanbean.

It plan ta it opsetten fan in Fryske kanon komt fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. De ûnderwerpen binne gearstald troch in ûnôfhinklike kommisje dy't ûnder lieding stie fan professer dokter Goffe Jensma. De provinsje wol mei dizze kanon de learlingen en dosinten fan it basis- en it fuortset ûnderwiis yn Fryslân middels oanbiede om by it skiednisûnderwiis te brûken.

## Underwerpen fan de Kanon fan de Fryske skiednis
Der binne 41 ferskate ûnderwerpen útkeazen dy’t yn de Fryske Kanon foarkomme. De ûnderwerp kinne minsken wêze, mar ek guod, barren of oare saken dy't mei de skiednis fan Fryslân te krijen hawwe. Stik foar stik foarmje de ûnderwerpen in haadstik yn de Fryske skiednis. De haadstikken binne:

## Keppeling om utens
*Webstee fan de Kanon fan de Fryske skiednis
Algemy

**Algemy** is in âlde foarm fan praktyske natuerfilosofy, wêrby eleminten fan skiekunde, natuerkunde, astrology, semiotyk, metallurgy, genêskunde, mystisisme en religy gearkamen. De namme komt fan it Arabysk: الكيمياء, *al-kimia*). Minsken dy't har mei algemy dwaande hâlde wurde **algemisten** neamd. Hja besochten gewoane metalen yn goud te feroarjen en guon seinen dat it har ek slagge. Fierders besochten se tsjingiffen te finen foar fergiftigings. It besykjen om in drankje foar ûnstjerlikens te meitsjen is miskien ien fan de bekendste skaaimerken. Lykwols kamen se ek mei gemysk ark dat noch iuwen letter brûkt waard, lykas it *retort* en de au bain-marie. De algemy waard út it stee krongen troch de skiekunde en famakology dy’t de moderne wittenskiplike metoade tapasten. 

## Skiednis
De algemy is iuwenâld, yn it Alde Egypte is papyrus fûn mei algemistyske teksten. Fan it Alde Grikelân kin in part fan it wurk fan Plato en Aristoteles ek ta de algemy rekkene wurden. De Romeinen namen de Grykske algemy en metafysika oer, krekt as se mei de filosofy en gâns oare saken dienen. Mei de opkomst fan it kristendom yn it Romeinske Ryk kaam der wjerstân tsjin de algemy lykas by de teolooch Augustinus. 

Albertus Magnus (1193-1280) wie ien fan de kristlik Dominikaanske Oarder, ynspirearre troch Aristoteles, dy't yn de midsiuwen de filosofy en it kristendom neier ta inoar besocht te bringen. Ien fan de lettere algemisten is Isaac Newton. De lêste wiere algemisten stoaren yn de 19e iuw, en dêrmei stoar ek de algemy.
Sjarterboek

It **Sjarterboek** of **Grut Plakkaat en sjarterboek fan Fryslân** is in grutte folio-útjefte fan min ofte mear offisjele stikken út de Fryske skiednis. It út seis dielen besteande boek is net folslein en ûnkrekt, mar wol fan grutte wearde. It waard útjûn troch Willem Coulon
 
It boek waard troch de Fryske Steaten yn 1764 opdroegen oan baron Georg Frederik fan Schwartzenberg en lieten sa de leafde foar de Fryske skiednis sjen. Ek oare provinsjes hienen dat al dien. De seis boeken ferskynden net yn ien kear, mar behannelen ien perioade it diel:
*I. 1768 de stikken oant 1499 
*II. 1773: 1498 - 1542
*III. 1778: 1543 - 1578 )
*IV. 1782: 1579 - 1604
*V. 1793: 1602 – 1686
*VI. 1795: 1686 – 1705
It lêste diel is tige seldsum. Oan de útjeften wurken de histoarikus Johann Frederik Mauritz Herbell en de jurist Nicolaas Thoolen mei.

## Keppeling om utens
* Digitale edysje fan it grutste part fan it Grut Plakkaat en sjarterboek fan Fryslân op Cartago.nl
Huygens Ynstitút

It **Huygens Institút foar Nederlânske Skiednis en Kultuer** is in wittenskaplik ûndersyksynstitút fan de Keninklike Nederlânske Akademy foar Wittenskippen (KNAW), oprjochte op 1 jannewaris 2011. It ynstitút ûndersiket teksten en boarnen út it ferline fan Nederlân en ûntwikkelet dêrfoar kompjûtermetoaden en -techniken. It is ferneamd nei de 17e-iuwske steatsman en dichter Constantijn Huygens en syn soan, de wittenskipper, natuerkundige en stjerrekundige Christiaan Huygens.

It ynstitút is mei sa'n hûndert meiwurkers it grutste geasteswittenskiplik ûndersyksynstitút fan Nederlân. Dizze ûndersikers hawwe in ferskillende eftergrûn en wurkje faak gear mei universiteiten. It Huygens ING is ûntstien út in gearfoeging fan it Huygens Institút (ûnderdiel fan de KNAW) en it Institút foar Nederlânske Skiednis (fan de NWO). It ynstitút wie tusken 2011 en 2016 fêstige yn it gebou fan de Keninklike Bibleteek yn Den Haach. Sûnt oktober 2016 is it Huygens Institút, tegearre mei it Meertens Instituut, húsfêste yn it Spinhuis yn Amsterdam.

It Huygens Ynstitút richt him foaral op in wittenskiplik publyk, mar hat ek ta doel om de algemiene ynteresse foar it Nederlânske literêre en yntellektuele erfgoed libbend ta hâlden. Dêrby wurd yn tanimmende mate gebrûk makke fan digitale ûntslútingsmetoaden. 

It ynstitút verient mear as tritich ûndersikers fan ferskate eftergrûnen, sa as latinisten, neerlandici, wittenskipsskiedkundigen en editeurs, faak yn gearwurking mei universiteiten. 

## Keppeling om utens
*Huygens Instituut
Tsjinstesektor

De **tsjinstesektor** is de ekonomyske sektor dêr't bedriuwen mei de ferkeap fan harren tsjinst winst meitsje wolle. De meso-ekonomy, dy't bedriuwstûken bestudearret, brûkt it synonym *tertiêre sektor*.

Yn de histoaryske ûntwikkeling fan ekonomyen komt de tsjinstesektor trochgeans as lêste ta bloei, neidat de ekonomy earst troch in faze fan agraryske dominânsje gien is en dêrnei troch in perioade fan yndustrialisaasje. De tsjinstesektor ferfangt de foargeande twa sektoaren net, mar wurdt al it wichtichst yn it ferskaffen fan wurkgelegenheid en ynkommen.

Untwikkele lannen lykas Nederlân hawwe yn ferhâlding in grutte tsjinstesektor. Lytsere lannen as Lúksemboarch binne sels hast hielendal oanwiisd op de tsjinstesektor, benammen at hja net folle natuerlike helpboarnen hawwe. Minder-ûntwikkele lannen, lykas Ivoarkust, hawwe meastentiids in iensidiger ekonomy dy't hast hielendal driuwt op de lânbou.

Ta de tsjinstesektor wurde ûnder oare winkels, hoareka, teaters, kappers, saaklike tsjinstferlieners, abbekaten, ICT-bedriuwen en oare tsjinstferlieners rekkene. Yn ûntwikkele ekonomyen lykas yn West-Jeropa en de Feriene Steaten wurdt tusken de 70 en 80 persint fan it bruto binnenlânske produkt yn de tsjinstensektor realisearre.

De tsjinstesektor stelt oare easken oan har aktoaren as de oare sektoren. Sa komt yn in ekonomy dêr't tsjinsten hieltiten wichtiger wurde in gruttere klam op formele oplieding en nimme de kânsen foar net- of leech-oplieden wurknimmers dramatysk ôf.  

Troch de Schengen-akkoarden is der yn de betreffende lannen yn Jeropa in frij ferkear fan persoanen, kapitaal, fracht en tsjinsten. 

## Sjoch ek
* agraryske sektor
* yndustriële sektor
* net-kommersjele tsjinstesektor
HSH Nordbank Arena

De **HSH Nordbank Arena** is in stadion yn Hamboarch, yn Dútslân, dat iepene waard yn 1953. Der waarden by de fuotbalwrâldkampioenskippen 1974 en 2006 wedstriden spile yn dit stadion, sa ek by de Jeropeeske kampioenskippen fuotbal fan 1988. It is it thússtadion foar de Hamburger SV. Der is plak foar 57.274 minsken.

## Nammen
Oare nammen fan de HSH Nordbank Arena:
* Bahrenfelder Stadion (1925-1953)
* Volksparkstadion (1953-2001)
* AOL Arena (2001-2006)
* HSH Nordbank Arena (2006-hjoed)

## Keppeling om utens
* Hiemside fan HSH Nordbank Arena
Deutscher Fußball-Bund

De **Deutscher Fußball-Bund** (ôfk. DFB), "Dútsk Fuotbal Bûn" yn it Frysk, is in fuotbalbûn yn Dútslân. De DFB hie by de oprjochting yn 1900 85 fuotbalkulps en waard fjouwer jier dêrnei lid fan de FIFA. De DFB wie ien fan de mei-oprjochters fan de UEFA.
It bûn hat 6 miljoen leden en 26.000 oansletten klups. It haadkwartier stiet yn Frankfurt am Main.

Ta de wichtichste taken fan de DFB wurde de kompetysjes Bundesliga, 2. Bundesliga, 3. Bundesliga en de DFB-Pokal rekkene. 

## Keppeling om utens
* Hiemside fan de DFB
Bundesliga

De **Bundesliga** is de heechste difyzje fan it betelle fuotbal yn Dútslân. De namme Bundesliga waard yn seizoen 1963/1964 ynfierd. Troch de werieniging fan East- en West-Dútslân kamen teams út de eardere steaten yn de nije Bundesliga. Yn Eastenryk brûke se ek de namme Bundesliga foar de heechste difyzje fan it betelle fuotbal.

## Seizoen 2012/13
Yn seizoen 2012/13 spylje 18 klups yn de Bundesliga.

## Sjoch ek
* Deutscher Fußball-Bund
Dansk Boldspil-Union

De **Dansk Boldspil Union** (DBU) is it Deenske fuotbalbûn. 

It bûn waard yn 1889 oprjochte en is ien fan de âldsten op 'e wrâld. De Deenske fuotbalbûn waard yn 1904 lid fan de FIFA en yn 1954 fan de UEFA.

De DBU is de stypjende organisaasje fan it Deensk nasjonaal fuotbal alvetal en hie har grutste súkses yn 1992 doe't it nasjonale alvetal Jeropeesk kampioen waard.

De DBU stiet noed foar de fiif heechste difyzjes fan Denemark:
#Superligaen (SAS Ligaen) 
#1.Division (Viasat Sport Divisionen)
#2.Division
#Danmarksserien 
#Kvalifikationsrækken

## Keppeling om utens
* Hiemside DBU
Sinsmar (wetter)

De **Sinsmar** is in yn 1632 drûchleine mar. By it polderhûs ûntstie de buorskip Blauhûs. 

## Sjoch ek
* Sinsmar, de buorskip
* Ynpolderingen yn Súdwest-Fryslân
Jan fan Arkel

*Jan I fan Arkel († 1034)
*Jan II fan Arkel († 1077)
*Jan III fan Arkel († 1143)
*Jan IV fan Arkel 
*Jan V fan Arkel (V)
*Jan VI fan Arkel († 1227)
*Jan VII fan Arkel († 1234)
*Jan I fan Arkel (VIII),(1253 - 12??), bynamme *De Sterke*.
*Jan II fan Arkel (IX),(1269 - 1296)
*Jan III fan Arkel (X),(12?? - 1357), 
*Jan IV fan Arkel (XI),(13?? - 1372)
*Jan van Arkel (biskop) (1314–1378), biskop fan Utert (1342–1364), prins-biskop fan Luik (1364–1378).
*Jan V fan Arkel (1362–1428), hear fan Arkel en steedhâlder fan Hollân, Seelân en Fryslân.
*Jan fan Arkel (mole), in wynmole yn Arkel.
FC København

**FC København** is in fuotbalklup út Kopenhagen en spilet yn de Deenske superliga. 

## Súksessen
: **Superligaen (16)** : 1993, 2001, 2003, 2004, 2006, 2007, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2017, 2019, 2022, 2023, 2025
: **Beker fan Denemark (9)** : 1995, 1997, 2004, 2009, 2012, 2015, 2016, 2017, 2023
: **Deenske League Kup** : 1996
: **Deenske Super Kup** : 1995,2001,2004
: **Royal League** : 2005, 2006

## Keppeling om utens
* Hiemside
285

## Foarfallen
* Nei de moard op keizer Karinus wurdt Diokletianus allinich-hearsker oer it Romeinske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
* Karinus, keizer fan it Romeinske Ryk (fermoarde).
286

## Foarfallen
* Maksimianus wurdt troch keizer Diokletianus beneamd as mei-hearsker oer it Romeinske Ryk, dy't dêrmei de Tetrargy, in nije wize fan bestjoeren oprjocht.

## Berne

## Ferstoarn
* 11 septimber - Feliks en Regula, Romeinske hilligen, stedpatroanen fan Zürich (* 2??)
Pierre (Súd-Dakota)

**Pierre** is de haadstêd en twadde grutste stêd fan de Amerikaanske steat Súd-Dakota. Yn 1880 waard de stêd stifte en sûnt 1889 haadstêd fan Súd-Dakota. Yn 2000 hie it 13.876 ynwenners en yn 2006 14.095. 

De stêd is ferneamd nei Pierre Chouteau, en is ien fan de lytste haadstêden yn Amerika.

## Keppeling om utens

ci.pierre.sd.us
Omrin (Nijemardum)

**Omrin** is de nijste strjitte yn Nijemardum. De namme is betocht troch master Bode en ek troch him iepene yn 1991. De earste bewenners ha har dêr ta wenjen setten yn 1990.
Marknesse

**Marknesse** is in doarp yn de Noardeastpolder, ten easten fan it haadplak Emmeloard. It doarp leit oan de wei fan Emmeloard nei Vollenhove en is mei hast 4000 ynwenners (3.892 yn july 2007) nei Emmeloard it grutste plak yn de Noardeastpolder.

Marknesse ûntstie yn 1942 as it barakkekamp *doarp B*. In jier letter waard it omdoopt yn *Marknesse*, nei *Marcnesse* of *Maronesse*, in doarp dat yn de Midsiuwen yn de buert fan Urk en Skoklân lein hawwe moat. Yn 1948 begûn de bou fan it eigentlike doarp, nei in ûntwerp fan de Direksje Wieringermar (Noardeastpolderwurken).

Opfallend foar it doarpsplein binne de noard-súd rinnende strjitten. Brede griene leanen kuse de strjitten. Der binne ferskate basisskoallen, sportfjilden, tennisbanen, in sporthal en in iisbaan te finen. Sûnt 1992 is der in fersoargingstehûs. It doarp hat in oantal ferienings en in doarpsferiening dy't alle jierren in doarpsfeest organisearret.

Marknesse kaam yn maart 2005 yn it nijs troch de kâldste maart-nacht ea yn Nederlân. Yn de nacht fan 3 op 4 maart 2005 sakke de temperatuer by it KNMI-mjitstasjon Marknesse ta -20,5 graden. Dat is in ferbettering fan it rekord fan 7 maart 1971, doe't -18,7 graden mjitten waard yn Wageningen. De kjeld yn Marknesse wie neffens it KNMI it gefolch fan de heldere himel, it dikke pak snie dat op 2 en 3 maart fallen wie en in hast folsleine wynstilte. De útsûnderlike kjeld yn dy nacht feroarsake grutte skea oan de pleatslike fruittylt. Blomknoppen rûnen ûnherstelbere skea op, sadat de fruchten net ta ûntwikkeling komme koene.

By Marknesse sit in festiging fan it Nasjonaal Lucht- en Romtefeartlaboratoarium, de Stifting Dútsk-Nederlânske Wyntunnels en it Geomaticapark. By Marknesse is in soad lânbou en túnbou.

De wichtichste ferbiningen fan it doarp binne de snelwei A6 tusken Lelystêd en De Jouwer en de autowei N50 tusken Emmeloard en Kampen. It doarp hat busferbiningen mei Emmeloard (line 71, 75, 76 en 171), Zwartsluis (line 71-171), Vollenhove (line 71-171), Skerpenseel (line 76), Swol (line 171-71) en Stienwyk (line 75 en 76). Op 15 minuten riden lizze de natoergebieten fan de Kop fan Oerisel. 

## Bekende Marknessers
* René Paas - foarsitter CNV
* Johan Hansma - eardere fuotballer SK It Hearrenfean
* Eddy van Hijum - Twadde Keamerlid

## Keppeling om utens
* website fan it doarp
Ringiastate

**Ringiastate** wie in state yn Blessum dy’t boud waard yn de 15e iuw. Oan de kant fan de Buorren is in herinnering oan de state bewarre bleaun. It binne homeiepeallen út de iere 18e iuw. De fjouwerkante groeve pylders binne kanneleard en drage byldhoude fazen yn barokstyl. Yn 1823 is op it stee in nije pleats boud.
Ane Nauta

**Ane Nauta** (Hilaard, doe yn Baarderadiel, 21 oktober 1882 - Ljouwert, 9 april 1946) wie in arsjitekt fan skoallen, pleatsen en wenhuzen. 

## Biografy
Hy makke namme as boumaster fan grifformearde tsjerken yn Fryslân. As soan fan arsjitekt-oannimmer Wybe Thomas Nauta en Trijntje Sytses Douma learde er it fak yn de praktyk yn Hilaard. Hy wie opsichter by de bou fan de grifformearde tsjerke fan Winterswyk (1905), dy't ûntwurpen wie troch arsjitekt Tjeerd Kuipers. Yn dy syn styl ûntwurp Ane Naute de grifformearde Stedsleanetsjerke yn Drylts (1910), de tsjerke fan Lollum (1916) en Raard (1916) en Ternaard (1921).

Oant 1920 wie Nauta gemeente-arsjitekt fan Westdongeradiel. Fernijend wie er mei de bou fan de grifformearde tsjerke op It Hearrenfean, ien fan de earste twa betonnen tsjerkegebouwen (de oare stiet op De Tynje).
Hy ûntwikkele in eigen styl dy't werom te kennen is oan de grifformearde tsjerken fan De Jouwer (1922), Wâlterswâld-Driezum (1923), Wolvegea (1923), Mearum (1924), Tsjummearum (1924), Nes (Dongeradiel) (1925), Wurdum (1925) en Dokkum (de Noardertsjerke en Eastertsjerke). Wat minder oermjittich binne de tsjerken yn Bitgummole (1925), Ljussens (1927) en Seisbierrum (1927). Yn meardere plakken wie it yn inoar opgean fan ôfskiedenen en dolearjenden reden foar nijbou fan de tsjerke, lykas yn Dokkum, Sint-Anne (1926) en Boalsert (1929).

## Wurk (kar-út)
Râneskrift

It **râneskrift** (yn de numismatyk ek **omskrift** neamd) is in tekst op de râne fan in munt. Ek in klok kin in râneskrift hawwe; hjiryn stiet dan in tapaslike spreuk, of de namme fan de makker. By munten út djoere metalen tsjinnet in râneskrift om it saneamde snoeien tsjin te gean.

Sprekkend is de tekst op de râne fan in tal Ingelske en Britske munten DECVS ET TVTAMEN - fersiering en feilichheid (boarch). Op it Nederlânske
1-gûnestik, de ryksdaalder, it fyfke, it sulveren tientsje en it sulveren fyftigje en tsjintwurdich it Nederlânske 2-eurostik stiet de spreuk *[[God zij met ons]]*.

## Sjoch ek
*leginde
Arabysk Skiereilân

It **Arabysk Skiereilân** of **Araabje** (Ar. *al-jazira*; "it eilân" of *Jazirat al-Arab*; "eilân fan de Arabieren", Turksk: *Arabistan*) is in gebiet yn Aazje, fuort ten easten fan Afrika. It wurdt begrinzge troch de Reade See, de Golf fan Aden, de Yndyske Oseaan, de Arabyske See, de Golf fan Oman en de Perzyske Golf. 

It skiereilân omfet de neifolgjende lannen: Saûdy-Araabje, Jemen, Oman, Katar, Koeweit en de Feriene Arabyske Emiraten. Oan de noardrâne lizze Jordaanje en Irak.
George Washington

**George Washington** (County Westmoreland, Firginia, 22 febrewaris 1732 - Mount Vernon, Firginia, 14 desimber 1799) is de earste presidint fan de Feriene Steaten. Tidens Amerikaanske ûnôfhinklikenskriich wie hy oerbefelhawwer fan it leger fan de koloanjes. 

## Skiednis
George Washington wie fan Ingelske komôf en berne yn in famylje fan planters. Hy fertsjinne syn strepen yn de striid tsjin de Frânsken (1754-1755) en kaam yn 1775 as ôffurdige fan de steat Ferginia yn it Nasjonaal Kongres. Hy wie belutsen by de fredesbesprekkingen mei de Frânsken yn 1778 dat ta in ferbûn mei har liede soe. 

Doe't de Amerikaanske revolúsje yn 1785 útbruts waard hy troch de Amerikanen beneamd as oerbefelhawwer fan it revolúsjonêre leger yn de ûnôfhinklikenskriich tsjin de Britske striidkrêften. Dizze oarloch waard lang-om-let troch de Amerikanen wûn. 

George Washington waard ferkeazen as earste presidint fan Amearika. Fan 1789 oant 1797 soe hy twa terminen efteryn presidint wêze. Dêrnei luts hy him werom út de polityk.
Wilfred Genee

**Wilfred Willem Jozef (Wilfred) Genee** (Ljouwert, 27 juny 1967) is in Nederlânske presintator en sportsjoernalist út Soest. Op 11 april 2008 is Genee troud mei syn hjoeddeiske frou, Lily.

## Biografy
Genee studearre oan it Steedlik Gymnasium Ljouwert wêrnei't hy oan de Ryksuniversiteit fan Grins rjochten studearje soe. Yn dy perioade wurket hy by de lokale omrop fan Grins, Oog TV. Dêrnei sil hy ek noch wurkje foar telefyzjebedriuwen FilmNet, Sport 7, SBS 6, Canal plus en RTL 5.

By RTL 5 krijt hy syn eigen programma, Voetbal Insite, wêryn Johan Derksen de fêste tafelgast is. Ek presintearre hy by RTL 5 oare sportprogramma's oer it Dútske en it Ingelske fuotbal, Wimbledon, snoeker en darten. Dêrneist wie hy sa no en dan te sjen as presintator fan RTL Boulevard op RTL 4.

Yn 2005 lûkt Genee fan RTL 5 nei de nije telefyzjestjoerder Talpa fan John de Mol. Hjir docht hy de sportprogramma's en presintearret hy it fuotbalprogramma De Wedstrijden, dêr't de gearfettings fan de Earedifyzje te sjen binne.

Op 26 juny 2007 wurdt bekend dat Talpa, dat dan al Tien hjit, oernaam wurdt troch RTL Nederlân, wêrmei't Genee werm komt by syn âld-wurkjouwer. Fan 2007 ôf presintearret hy Voetbal Insite wer, noch hieltyd mei Johan Derksen deryn. Yn 2008 krijt dit programma in nije opset en wurdt it omneamd ta Voetbal Insite.

Sûnt de simmer fan 2008 wurket Genee ek foar it nije telefyzjekanaal fan de Earedifyzje CV, it Eardifyzjekanaal. Ek is hy sûnt 21 july 2008 te hearren as presintator by BNR Nijsradio.

Yn de simmer fan 2011 presintearet Genee it Omgong fan Frankryk programma, *Tour du Jour* op RTL 7, Yn de hjerst fan 2011 wûn Genee mei it RTL5 programma 'Voetbal International' de Gouden Televizier Ring.
Eggerik Beninga

**Eggerik Beninga** (Grimersum, 1490 - Grimersum, 19 oktober 1562), somtiids ek skreaun as **Eggeric(k) Benninga** of **Benynga**, wie in Eastfrysk haadling dy't in skiednis skreaun hat oer de Friezen.

## Libben
Eggerik Beninga stamme út in foaroansteande (East-)fryske haadlingelaach. Hy wie soan fan Garrelt Beninga, haadling en provoast te Wurdum, Jennelt en Grimersum en Essa Houwerda von Up- und Wolthusen, dochter fan Snelger Houwerda fan Termunten. Op jonge leeftyd tsjinne er ûnder Greve Edzard de Grutte fan it Greefskip East-Fryslân. Yn 1525 waard Eggerik drost op de wichtige festing Leerort, dêr't er him dwaande hâlde mei it bestjoer en rjochtspraak. 

Nei de dea fan Greve Enno II, de opfolger fan Edzard wurke er as riedjouwer oan it hof (1540) fan de Eastfryske Grevinne en wie belutsen by alle wichtige lânsoangelegenheden en sadwaande tige ynfloedryk. Yn 1556 waard er op 'e nij drost yn Leerort en fiif jier letter kaam er werom op syn state yn Grimersum, dêr't er al gau ferstoar.  

## Wurk
As skiedskriuwer skreau er de "Volledige Chronyk van Oostfrieslant", of  "Cronica der Fresen", alhiel yn it Nederdútsk. Dy kronyk befettet net allinnich de skiednis fan East-Fryslân, mar ek dy fan alle oanswettende folken. De boarnen dy't er brûkt hat foar syn skiednis binne lykwols net bekend, sadat der twifel bestiet oer de autentisiteit fan guon foarfallen dy't er beskriuwt. Mar dêr stiet tsjinoer dat in soad ûnderwerpen dêr't er oer skriuwt bekend binne fan oare skiedskriuwers út dy tiid. 

Dit skreau er oer de pest: 
*...eene groote geschwinde krankheit ... in den anfang quam se mit eener kolde, daer sloech dan de bloetgang to, men achtede de selvige kranckheit der pestilentie gelyck, jedoch sturven nicht veel luede.....*

Syn skiedskriuwerij fan Fryslân waard letter fannijs besjoen troch Eilhardus Folkardus Harkenroth (1670-1732). In eardere edysje waard útjûn troch A. Matthaeus, dy't basearre wie op in oar manuskript en printe waard yn 1706 te Leien.

## Keppeling om utens
*  Wiidweidige en krityske beskriuwing fan Eggerik Beninga
Loppersum (gemeente)

**Loppersum** (Grinslânsk: *Loppersom*) is in eardere gemeente yn Grinslân. De gemeente waard yn 1990 foarme troch it gearfoegjen fan de gemeenten Stedum. Middelstum, 't Zand en de âlde gemeente Loppersum. De gemeente besloech in oerflak fan 111,93 km² en telde op 1 july 2021 9.486 ynwenners.

Mei yngong fan 1 jannewaris 2021 fusearre de gemeente mei de gemeenten Appingedam en Delfsyl ta de nije gemeente Iemsdelta.

De gemeente wurdt faak neamd as episintrum fan de ierdskokken troch de boaiemsakking troch de winning fan ierdgas.

De gemeente hat in Artikel 12-status.

## Yndieling

De gemeente Loppersum bestiet út de plakken: Eekwerd, Eekwerderdraai, Eenum, Fraamklap, Garrelsweer, Garsthuizen, Hoeksmeer, Honderd, Huizinge, Kolhol, Leermens, Loppersum, Lutsjeryp, Lutjewytwert, Merum, Middelstum, Oosterwijtwerd, Zeerijp (Loppersum), Syldyk, Startenhuizen (foar in part), Stedum, Stork, Toornwerd, Westeremden, Westerwijtwerd, Wirdum, Wurdumerdraai, 't Zandt.
Stattum

**Stattum** wie in doarp op it waadeilân Skylge. Stattum hat benoarden de buorskip Healwei lein. Yn 1566 stienen op Stattum njoggen huzen. Yn de 18e iuw wienen dat noch sân. Yn dy perioade is de buorskip lykwols ûnderstood mei dúnsân, troch oerbeweiding. Stattum leit noch altyd bedobbe ûnder in dún fan mear as 20 meter heech. 

De perselen oan de noardside fan de haadwei troch Halfweg drage noch de namme *Stattumer-tunen*. Se binne no ynrjochte as rekreaasjeterrein.
Kinum

**Kinum** (Nederlânsk: *Kinnum*) is in doarp op Skylge. It doarpke leit oan de Waaddyk, oan de súdkant fan Baaidunen en Kaard.
Op Kinum wenje likernôch 32 minsken.

Kinum bestiet út in rige buorkerijen, wêrfan de measte ferboud binne ta in appartemintekompleks foar besikers fan it eilân. Ek is der in drankgruthannel yn it doarpke fêstige.

Oan de noardkante fan Kinum lizze de âlde oerbliuwsels fan in terp. Op dizze terp wie eartiids de delsetting Stoartum boud, mar dat plakje is by de Stoarmfloed fan 1825 hielendal fuort rekke.

Kinum is ien fan de âldste delsettings fan Skylge. De namme fan it doarpke wurdt al neamd troch de Frankyske kening Karel de Ienfâldige yn in akte fan 922. Yn de akte wurdt it plakje *Kinnem* neamd.
Douwe Kootstra

**Douwe Kootstra** (Drachten, 3 novimber 1951) is in Fryske skriuwer. Douwe Kootstra wurket yn it ûnderwiis, op it stuit as meiwurker fan Cedin Educative Dienstverlening. Hy hat namme makke as skriuwer fan reisferhalen, hy wie de earste dy't dit sjenre yn it Frysk beoefene. Kootstra skriuwt ek kollumns, ûnder oare foar it magazine fan It Fryske Gea en is faak op 'en paad as ferteller fan folksferhalen, mearkes, sêgen en legindes.

## Publikaasjes
* *De moanne op 'e rêch* (1987) 
* *Yn de baan fan de boemerang* (1990) 
* *Achter ljochte bergen* (1993) 
* *Alde spoaren* (2000) 
* *Berjochten út Boedapest* (2001) 
* *Paradys oan de baai* (2010)  
* *De wiete poes en oare ûnfoege folksferhalen*. Tegearre mei Jurjen van der Kooi (2017)
Oerd

* Oerd as oerde, ek wol úthúlke, in yn see as mar útrinnend (smel) stik lân.
* It Oerd - ek bekend as *'t Oerd*, in ûnbewenne dúngebiet oan de eastkant fan It Amelân, mei sompige, bytiden silte dúnfalleien.
* Oerd (doarp) - ien fan de twa ferdronken doarpen fan It Amelân, wêrfan de resten no yn see lizze. It oare is Sier.
* MS Oerd - in fearboat dy't mei susterskip MS Sier de tsjinst ûnderhâldt tusken Holwert en It Amelân.
* in strjitte yn it doarp Hijum yn Ljouwerteradiel.
* Oerd van Cuijlenborg - Nederlânsk filmmakker, regisseur fan animaasjefilms; fierders senarioskriuwer, lûdsman, montaazjeman en musikus. Wennet en wurket yn Parys.
It Oerd en De Hon

**It Oerd** en **de Hon** binne natoergebieten fan dunen, kwelders en waad, op de eastpunt fan It Amelân. Oerd is neamd nei in ferdwûn doarp op It Amelân. Op it heechste dún fan it eilân, de Oerdblinkert (+24 meter) stiet in skûlhutte mei ynformaasjeboerd fan behearder It Fryske Gea. 

Helmplanten hâlde it stosân fêst, efter de earste dunerige is de boaiem al minder sâlt en ryk oan kalk. Yn de dellings groeie parnassia en strântûzengûnekrûd, op de dúntoppen dúnklimmer en blauwe seestikel. Ticht by it waad op de kwelder groeit kwelderkrûd, skieppe-ear en fliekrûd.  
By eb sitte der tûzenen fûgels dy ’t om fretten sykje. Koloanjes sulverkob, ûnwaarsfûgel en lytse sjouwerman. Leppelbekken briede sûnt 1994 yn de dunen. Yn it gebiet sitte mear as tweintich deiflinters en sechtich nachtflinters.
Lytsepost

**Lytsepost** is in oangrinzjend buorskip fan Bûtenpost yn de gemeente Achtkarspelen. Bûtenpost is earder ûntstien út Lytsepost. De buorskip wie oant 1945 in selstannich doarp.

De namme Lytsepost ferwiist nei in wacht of fuotbrêge dy't eartiids *[[Post (brêge)|post]]* neamd waard, hjir de betsjutting fan 'planke' of 'brêge' om oer de *[[Alde Ryd|Olle Ryd]]* te kommen.

De namme komt ek foar as *Lutkepost*, *Luytkepost*, *Luttickepost* en *Lijtzepost*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Provinsjale wei 354

De **Provinsjale wei 354** of **N354** is in provinsjale wei dy't de autodyk A32 by Idaard mei de Ring Snits ferbynt. De dyk bestiet yn syn hjoeddeistige foarm sûnt 1952.

Fierder rint de dyk súd fan Snits by Wâldsein, oer de Brêge Spannenburch nei de A6 by Eastersee en de Tsjûkemar.

By de krusing fan de Jeltesleat yn De Hommerts is it Akwadukt Jeltesleat.

De dyk is foar it grutste part in gebietsûntslutingsdyk mei in maksimumfaasje fan 80 km/o.

## Skiednis
Ynearsten wie it grutste part fan de N354 in rykswei. Yn it rykswegeplan fan 1932 waard er opnommen as Rykswei 40, dy't in ferbining tusken Raerd en De Lemmer foarme. De rykswei soe noch trochrinne yn de doe noch drûch te lizzen Noardeastpolder. Oant de drûchlizzing fan de polder yn 1942 bleau Rykswei 40 bestean. Nei de kriich waar yn it rykswegeplan fan 1948 besletten dat de ferbining mei Rykswei 43, de hjoeddeistige A7, by De Jouwer komme te lizzen soe, ynstee fan by Snits. As gefolch dêrfan waard it part tusken Snits en De Lemmer in planwei, wylst it part fan Snits en Raerd oerbleau as planrykswei 40. Lang om let waard dat part yn it rykswegeplan 1968 as rykswei skrast yn it foardiel fan de nea útfierde ferlinging fan Rykswei 50 fan De Jouwer nei de A32 besuden Akkrum.


Ofbyld:Jeltesleat aquaduct 45.JPG|It Akwadukt Jeltesleat besuden De Hommerts

Ofbyld:Spannenburg brug 01.JPG|De Brêge Spannenburch oer it Prinses Margrietkanaal by Spannenburch
Sikke fan Goslinga

**Sikke fan Goslinga** (as **Sicco van Goslinga**; Hjerbeam, 1664 - Doanjum, 20 septimber 1731) wie in Frysk steatsman, grytman fan Frjentsjerteradiel, fiif kear deputearre te fjilde  en Nederlânsk diplomaat. Hy is ien fan de ûnderwerpen yn de Kanon fan Fryslân.

## Libben en wurk
Fan Goslinga wie de soan fan jonker Jehan fan Goslinga en frelle Fedt Sofia fan Cammingha. Hy troude op 12 juny 1692 yn Ballum op it Amelân mei Jeanette Isabelle barones thoe Schwartzenberg und Hohenlansberg, frijfrouwe fan it Amelân.

Hy studearre yn Frjentsjer en Utert, en waard yn 1788, as opfolger fan syn heit, grytman fan Frjentsjerteradiel. Dêrnjonken wied er fjirtich jier lang lid fan de Steaten fan Fryslân en teffens deputearre nei de Steaten-Generaal. As deputearre te fjilde hied er fan 1706 oant 1711 it rjocht en jou befellen oan Steatske troepen yn oarlochssitewaasjes, wat er lykwols besocht sa folle mooglik oan 'e generaals oer litten. Yn Utert naam Fan Goslinga yn 1713 diel oan 'e ûnderhannelings dy't mei de Frede fan Utert in ein makken oan 'e Spaanske Súksesjeoarloch. Yn 1714 en 1715 wied er bûtengewoan gesant oan it Hof fan kening Loadewyk XIV fan Frankryk.

Syn grêftombe yn de tsjerke fan Doanjum is in ûntwerp fan de Antwerpske byldhouwer Jan-Baptist Xavery.

## Anekdoate

Waling Dykstra wit yn syn *[[Uit Friesland's Volksleven]]* (1895) oer him noch de folgjende anekdoate te fertellen. As deputearre te fjilde ûnderhold Fan Goslinga geregeldwei in briefwikseling mei syn freon Sjuck fan Burmania. Dat died er yn it Frysk, mar skreaun yn Grykske lettertekens. Ferskate fan dy brieven waarden ûnderskept troch de Frânsen, mar dy koene der gjin wiis út wurde.

Letter, ûnder Fan Goslinga syn ferbliuw oan it Frânske Hôf, kaam dit ûnderwurp in kear te praat mei kardinaal Richelieu, de Frânske earste minister. Dy murk dêrby op dat men nea in kaai ta syn koade fine kinnen hie, wêrop't Fan Goslinga antwurde dat der ek gjin kaai wie. Dykstra: *"Hiervan bleef lang het spreekwoord in gebruik: «Der wier nin kaei fen, sei Sikke.»"*

## Wurk
*   (1857) *Mémoires relatifs à la Guerre de succession de 1706-1709 et 1711, de Sicco fan Goslinga, publiés par mm. U. A. Evertsz et G. H. M. Delprat, au nom de la Société d’histoire, d’archéologie et de linquistique de Frise*, (Utjûn fan G.T.N. Suringar, 1857)
*   (1978) *Briefwisseling Tussen Simon Van Slingelandt En Sicco Van Goslinga 1697-1731*, ISBN 9024721679
Stasjon Harns Haven

**Stasjon Harns Haven** is it einstasjon fan it spoar Harns - Nijeskâns (Steatsline B). It stasjon wurdt benammen brûkt troch reizgers dy't de fearboat nei Skylge of Flylân nimme of troch Harnzers dy't yn it sintrum wenje of toeristen dy't op it histoaryske stedssintrum ôf komme.

It stasjon waard iepene op 27 oktober 1863 en telt tsjintwurdich noch mar ien spoar. It oarspronklike houten stasjonsgeboutsje út 1970 waard yn 1990 ferfongen troch in nij gebou (sûnder loket), dat yn 2008, by de werynrjochting fan 'e Harnzer wetterkearing, sloopt waard. Yn 2010 kaam der binnendyks in nij stasjonsgebou.

Inkele jierren wie dit stasjon skrast út de tsjinstregeling fan it trajekt Ljouwert – Harns, mar nei oanlieding fan protesten is besluten de trein oerdei dochs wer trochride te litten nei Harns Haven.

Stasjon Harns Haven wurdt betsjinne troch de stoptreinen fan Arriva (foarhinne NoordNed).

Tusken 2009 en begjin 2010 ha der gjin treinen riden tusken stasjon Harns en Harns haven y.f.m. wurksumheden oan de wetterkearing en binne it spoar en it perron fernijd. Yn 2010 wie it stasjon Harns Haven it earste treinstasjon fan Nederlân mei it Arrivalogo fan ferfierder Arriva.

## Ferbinings
* Twa kear yn it oere stoptrein nei Harns – Frjentsjer – Dronryp – Deinum – Ljouwert.

## Alde ôfbylden

Ofbyld:Harlingen Haven halte-III.JPG|Stasjon Harns Haven (1985)
Ofbyld:Station Harlingen Haven.jpg|Stasjon Harns Haven (2006)
Ofbyld:Station Harlingen Haven 23-02-2007.jpg|Stasjon Harns Haven (2007)
Ofbyld:Harlingen Haven 2012-II.JPG|Stasjon Harns Haven (2012)
S.H. de Roos

**S.H. de Roos** (folút: **Sjoerd Hendrik de Roos**; Drachten, 14 septimber 1877 - Haarlim, 3 april 1962) wie in Fryske letterûntwerper, boekbânûntwerper en keunstner. De bibliofile útjouwerij Stifting De Roos is nei him ferneamd.

Ut Drachten wei, dêr't syn heit skuonmakker wie, ferhuze hy op jonge leeftyd nei Amsterdam. Dêr folge hy fan 1889 oant 1891 in oplieding ta litograaf. Oanslutend studearre hy fan 1892 oant 1895 oan de "Teekenschool voor Kunstambachten" en fan 1895 oant 1898 oan de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten. 

Yn 1907 kaam hy yn tsjinst fan Letterjitterij *Amsterdam* foarhinne N. Tetterode, dêr't hy folslein ta ûntploaiing komd is. Hy wurke dêr oant yn 1941. Yn 1912 ûntwurp hy, as earste Nederlanner yn 150 jier, in nije printletter, nammentlik de *Hollandsche Mediæval*. Yn totaal hat hy tolve printletters ûntwurpen, dêr't de *Hollandsche Mediæval*, de *Egmont* (1932), de *Libra* (1938) en de *De Roos Romein & Cursief* (1947) de meast súksesfolle fan wienen.

De Roos waard yn syn jonge jierren ynspirearre troch de Arts and Crafts beweging, dêr't keunst en ambachtlikheid elkoar by oanfolden. In moai foarbyld dêrfan is de troch him fersoarge útjefte fan *Kunst en maatschappij* (1903) fan William Morris. As oanhinger fan Ferdinand Domela Nieuwenhuis besocht hy ek it ideaal fan 'keunst oan it folk' te ferwezentlikjen.

Argivaal materiaal fan De Roos wurdt beheard yn de Bibleteek fan de Universiteit fan Amsterdam (dêr't ek de troch De Roos opboude Tetterode Kolleksje bewarre wurdt) en yn de Stedsbibleteek Haarlim. It Ryksmuseum Amsterdam, it Frans Hals Museum yn Haarlim en it Museum Smellingerlân yn Drachten hawwe frij wurk fan De Roos yn harren kolleksje.

De Roos wenne ûnder mear yn Krommenie, Amsterdam, Hilfertsom en Haarlim.

Postzegel 1923 2-4 cent.jpg  
Postzegel NL 1943 nr404.jpg
CheopsLeopold.jpg|It gedicht *Cheops* fan J.H. Leopold. Letterûntwerp De Roos

## Literatuer
*  - *Het werk van S. H. de Roos: een bijdrage tot de geschiedenis van de herleving der Nederlandsche boekdrukkunst* (1942)
*  - *Sjoerd H. de Roos zoals ik mij hem herinner* (1976)
*  - *Typografische geschriften 1907-1920* (1989)
*  - *De grote vijf: S.H. de Roos, J.F. van Royen, J. van Krimpen, C. Nypels en A.A.M. Stols* (1991)
*  - *typiScH de Roos: oeuvre-overzicht* (2004)

## Keppeling om utens
*Biografysk Wurdboek fan Nederlân Biografy S.H. de Roos
*Kultuerwizer.nl Oer S.H. de Roos
*Bibleteek fan de Universiteit fan Amsterdam Katalogus (û.o. letterproeven)
*Keninklike Bibleteek Hûndert hichtepunten (Oer S.H. de Roos)
*Koosje Sierman: De Libra fan S.H. de Roos: in Utmiddelpuntige
*Ryksuniversiteit Grins: Typograaf Sjoerd de Roos makke syn keunst tsjinstber oan it folk
De Blaugerzen

**De Blaugerzen** is in fegetaasje fan blaugerslannen oan de ein fan de Doltenwei yn Eagmaryp. Der is noch sa'n 96 hektare 'blaugerzen' yn Nederlân, mar de blaugerzen by Eagmaryp binne dêrfan it grutste part.  Om de karakteristike begroeiïng fan blaugerzen yn stân te hâlden is it behear krekt as eartiids: der wurdt let meand en net bedonge en it wetterpeil is heech. It lân stiet dan faak ûnder wetter en by froast is der al gau lâniis.

Blaugerzen skine út in blauwens troch de kleur fan plantesoarten lykas blauwe sigge, bjint en soldatekwast en barchjeblommen. Maitiids binne de lannen giel fan de djerreblommen. De fegetaasje hat ferlet fan kalkrike, fiedselearme grûn en in soad wetter. Dêrtroch is it lân te wiet om kij op rinne te litten. It wurdt dan ek meast brûkt as healân. 
Oare planten dy't hjir graach groeie binne sompe-ferjit-my-net, de twarigige sigge, brede kaaiblom, blaukop, jiskeblom en  kraneblom.

Yn de maitiid tilt it op fan de ljippen, snippen tsjirken en slobeinen. Winterdeis binne der in soad wetterfûgels en benammen guozzen. De Blaugerzen falle ûnder de Europeeske Fûgelrjochtlinen.
Jan Dotinga

**Jan Dotinga** (Britsum, 1 july 1934 - Bûtenpost, 6 augustus 2024)  wie in Frysk dichter, skriuwer en learaar.

Dotinga groeide op yn it Stienzer Aldlân en folge de oplieding ta ûnderwizer oan de Herfoarme kweekskoalle Mariënburg te Ljouwert. Hy stie oan de kristlike legere skoallen yn De Pein, Skearnegoutum, Marrum, It Hearrenfean en Ternaard. Dêrnei wie er fjouwer jier learaar oan de Lânbouhúshâldskoalle te Garyp. Fan 1969 oant 1985 wie er haad fan 'e Skoalle fan Droegeham. Oant 1992 wie er dêr learaar by it basisûnderwiis. 

Yn 1960 (‘Aldershûs’), 1962 (‘Unbiwenber forklearre’), 1964 en 1975 (‘Stil minske yn ‘t swart’) wûn er de Rely Jorritsmapriis. De grutte Provinsjale priis foar proaza en poëzy oer de lêste oarloch (3e priis foar fers : ‘Fiif ympresjes’)

Mei Baukje Wytsma soarge er foar de sjong- en sprekteksten yn it muzykspektakel *Gysbert sjongt*, foar de Boalserter Oratoariumferiening yn 1995, op wizen fan Jaap Oosterwijk.

Dotinga wie Lid yn de Oarder fan Oranje-Nassau en lid fan de Fryske Akademy. 

Dotinga stoar yn de âldens fan 90 jier en waard beïerdige op it hôf fan Bouwekleaster ûnder Droegeham.

## Wurk
### Poëzij
* *Lytse Ivichheit* (1965)
* *Nei oanlieding* (1966)
* *Notysjes* (1966)
* *Apel en aei* (In leafdesfers nei it heechliet. Lino’s en typografy fan Gerrit H. Messchendorp) (1972
* *Finsters op Helgolân* (1974)
* *Flaggen en tûkelteammen* (1978)
* *Efter it blêd oan* (1981)
* *Byldtaal / Beeldtaal* (1982)
* *Nôt* (It ferhaal fan Ruth yn fersen) (1988)
* *Sêft wurdt de hurde domme dei* (bernegedichten) (1988)
* *Lang gjin lykwicht* : fersen fan de tachtiger jierren
* *Ik wol dy wizer ha* (2003)
* *Moeting mei de dea - hûndert kwatrinen*. Oersetting fan hûndert kwatrinen fan W.A.P. Smit. (2011)

### Ferskaat
* *Nou’t Hij de hichte hat…* (bondel mei gebeden, fersen en belidenissen (1979)
* *Wa sil genêze* (gedichten, gedachten, gebeden en belidenissen) (1982)
* *Fan wurden oermânsk* (gedichtesyklus skreaun n.o.f. proaza en poëzy fan Simke Kloosterman) (1991)
* *Frieslands dichters Vandaag* (redaksje, mei oaren)( 1979)
* *De Ham, in doarp op ’e sânen, in histoarje fan Droegeham* (1985)
* *Fertel en fier it feest* (bydrage yn bondel mei fersen en ferhalen foar kristlike feestdagen) (1986)
* *Mei de dea foar eagen* (bysûnder nûmer fan De Stim fan Fryslân, redaksje, mei oaren) (1990)
* *Lieten foar libbenen*, foar de Sneker Cantorij, op muzyk set troch Wim D. van Ligtenberg. (1991). 
* *Fan bern, klúnkoek en tsjerken* (sammelbondel fan stikjes proaza skreaun foar De Stim fan Fryslân en Geandewei) (2006)

## Keppeling om utens
* Teksten fan Jan Dotinga yn de DBNL
Studinteselskip Frisia

**Studinteselskip Frisia** waard op 8 oktober 1837 oprjochte troch Fryske studinten dy't nei it sluten fan de Universiteit fan Frjentsjer yn Grins kamen te studearjen. Dy fertikale organisaasje binne *[[Vindicat Atque Polit|Vindicat atque Polit]]* besiket alle jierren earstejiers studinten mei Fryske bining en in ynauguraasje middenyn Fryslân (Eagum) op te nimmen. Dan moat wol de Frisia-strik 'Man Frysk' fertsjinne wurde. Der binne bearenburch-aktiviteiten, diners op de Kroech en útstapkes nei Fryslân. Ien fan de symboalen fan it genoatskip is it swurd fan Grutte Pier, dy't dêrmei de Hollanners út Fryslân weijage hawwe soe. It swurd mei allinnich troch de foarsitter en de bestjoersleden fêstholden wurde.

## Keppeling om utens
*Vindicat Atque Polit
Stasjon Harns

**Stasjon Harns** waard yn gebrûk nommen op 27 oktober 1863 tagelyk mei de iepening fan it spoar Harns – Ljouwert. Dat wie it twadde troch de Maatskippij ta Eksploitaasje fan Steatsspoarwegen (SS) yn gebrûk nommen spoar. Yn 1866 waard de line ferlinge nei Grins. It wie in diel fan de troch de Steat fan de Nederlannen oanleine Line B, fan Harns nei Nijeskâns (klear yn 1868).

It stasjon fan Harns is ien fan de Standertstasjons fan de Steatsspoarwegen, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw.

Fan de fjouwer noch besteande stasjons fan it type SS tredde klasse steane trije oan it spoar Harns – Nijeskâns, it giet om de stasjons Harns (1863), Ljouwert (1863) en Wynskoat (1865).

Yn tsjinstelling mei it stasjon fan Ljouwert, dat letter yngreven ferboud waard, is it stasjon fan Harns noch foar it grutste part yn âlde steat. De boppeferdjipping is in wente, wylst de rest fan it gebou leech stiet.

Yn 1904 kaam der fan Harns út noch in twadde spoar yn noardlike rjochting ta stân. Dat waard it spoar fan de Noard-Fryske Lokaalspoarwei-Maatskippij (NFLS), yn Stiens ferbûn mei it Dokkumer Lokaeltsje, dat oer Stiens de ferbining Ljouwert Dokkum fersoarge. De ferbining mei Harns waard yn 1938 opheft en opbrutsen.

Stasjon Harns wurdt tsjintwurdich (2008) betsjinne troch de stoptreinen fan Arriva (foarhinne NoordNed). 
600 meter bewesten Stasjon Harns is it werklike begjin-/einpunt fan it spoar: Stasjon Harns Haven. Dy halte bestiet út ien perron mei ien spoar dêr't de treinen oanslute op de fearboaten nei Skylge en Flylân.

## Ferbinings
* Twa kear yn it oere stoptrein nei Frjentsjer – Dronryp – Deinum – Ljouwert.
* Twa kear yn it oere stoptrein nei Harns Haven.
Mokkemastate (Ealsum)

**Mokkemastate** wie in state oan de súdkant fan Ealsum. 

Tsjaard Mokkema, of Mockema, wie in fetkeaperske bewenner fan de eardere state. De state waard yn 1492 ferwoaste; earst doe joegen Tjaard en Gerbrandt Mokkema harren oer en sleaten sy harren oan by it bûn mei Grins.

De state is yn de neifolgjende iuwen faak fan eigner feroare en dat wiene nei 1611 gjin Mokkema's mear. Foar yn de 18e iuw wurde hierboeren as bewenners neamd, mar faaks hat it hûs doe noch simmerwent fan de eigners west. Yn 1811 lei it hûs yn pún, mar wie der noch in part fan de poarte oer.

De namme *Mokkema* wurdt noch yn omtinken holden troch in Dokkumer strjitnamme.
## Bewenners
* 1422 Broder to Aylsum (?)
* 1492 Tyaert en Gherbrant Mockema
* 1511 Ernst Mockema alias Unema
* Anna Mockema en Werp Juckema
* oant 1611 Lieuwe fan Juckema
* nei 1611 dr. Foppius Aetzema
* 1640 jonker Mepsche
* oant 1695 Arnold fan Lilienberg (foar in diel?)
* sûnt 1695 Julius Schelto fan Aitsma
* 1698 Julyus Aytsma ½ en "Jr. Lissabon uit naam van zijn vrouw ½"
* 1728 Jonker Lissabon erven te Grins ½ en Jacobus van den Brouke te Dokkum ½
* 1832 Marten Franses Miedema
* 1978 fam. Jensma
Joop Schweitzer

**Johannes Doedenias (Joop) Schweitzer** (Maassluis 12 juny 1921 - Nijegea (Ealahuzen), 4 augustus 1944) wie in gemeente-amtner en fersetsman út Ealahuzen. 

Joop Schweitzer waard amtner by de gemeente Gaasterlân. Dêr rekke er belutsen by it fersetswurk, ûnder oare as tsjinstanner fan de Winterhelpkollekten, ek joech er gjin gehoar oan de *[[Arbeistzeinsatz]]* yn Dútslân. By in razzia yn syn âldershûs yn Balk flechte Joop Schweitzer nei Ealahuizen dat doe noch Nijegea hiet. Doe't er hast ûntdekt waard woe hy útpike mar waard op de flecht deasketten. De dieder is op 26 april 1949 troch it Bysûnder Gerjochtshof yn Ljouwert feroardiele ta 19 jier Riiswurkynternearing.
Nyckle Haisma

**Nicolaas Jacobs Haisma** (Ie, 18 maaie 1907 -  Tjilatjap, 22 febrewaris 1943) wie in Fryske skriuwer. 

## Biografy
Nei de jûnsskoalle en de ULO slagge Nyckle yn 1927 oan de kristlike kweekskoalle yn Dokkum. Underwilens hie er by de doe krekt oprjochte AFUK ûnder lieding fan Douwe Kalma ek al de Fryske Akte helle. De ryksbeurs dy't er oanfrege foar de haadakte joech him de ferplichting nei it beheljen fan de akte as ûnderwizer nei Nederlânsk-Ynje te gean. 

Yn 1939 krige er in baan oan in u.l.o.-skoalle yn Cheribon op Java. Rillegau dêrnei waard Haisma yndield by de Lânstoarm en yn maart 1942, nei de kapitulaasje, bedarre de skriuwer as kriichsfinzene yn in Japansk ynternearringskamp yn Bandoeng. Yn in twadde kamp yn Tjilatjap skipe Haisma diftery, dêr't er op 22 febrewaris 1943 oan stoarn is. Nyckle Haisma leit begroeven op it earefjild Leuwigadjah op Java.

Nyckle Haisma debutearre yn 1927 yn "Yn ús eigen tael" mei twa proazasketsen. Fierwei it measte en it wichtichste fan syn literêre wurk hat Haisma yn Ynje en ûnder de yndruk fan syn ferbliuw yn de frjemdte skreaun: fersen, sketsen, in novelle, noch in (Hollânsktalich) berneboek en it wichtichste, syn dûbelroman oer Peke Donia, de koloniaal.
  
Nei it ferskinen fan de novelle *Simmer* yn De Tsjerne is postúm oan him de Gysbert Japicxpriis takend, in earbetoan foar syn hiele oeuvre.

## Wurk
* **Proaza**
** *Paed oer’t hiem* (1937)
** *Suderkrús* - Yndyske sketsen (1938)
** *Paed nei eigen hoarnleger* (1940)
** *Peke Donia, de koloniaal* (1943)
** *Simmer* (1948)
** *It lân forline* (1951)
** *De wei nei it westen* (1953)

* **Dichtwurk** 
** *Samle fersen* (útjûn mei in neiwurd troch Ype Poortinga) (1981)

***Berneboeken**
** *Simmerdagen* (1933)
** *De Kar* (1936)
** *Werkers* (1942)

* **Ferskaat**
** *Zuiderkruis* (oerset nei it Nederlânsk troch Evert Siderius. Mei in wurd foarôf fan Douwe Tamminga)(1947)
** *De wrotters fan de Froskepôlle* (oersetting fan Werkers, troch Douwe Tamminga) (1948)
Falom

In **falom**, **oerhaal** is in ynstallaasje dêr't in skip by oer lân fan it iene nei it oare wetter lutsen wurdt. In falom of "overtoom" kin beskôge wurde as in foarrinner fan de skutslûs. 

In falom bestie faak út in helling mei balken dy't mei fet ynsmard wienen. Mei in takel, ophongen boppe it heechste punt fan de falom, waard it skip út it wetter lutsen en oer de balken nei in oar wetter brocht. Op âlde ôfbylden binne faak grutte tsjillen te sjen dêr't de takels mei betsjinne waarden. Ynstee fan balken waarden ek wol beamstammen brûkt, dêr't it skip oer rôlje koe.

Falommen komme eins net mear foar. De moderne opfolger is de skipslift, dêr't it skip by yn in bak mei wetter ferpleatst wurdt. Yn Broekerhaven, tichtby Inkhuzen, is noch sa'n skipslift te bewûnderjen. Dy is in kopy fan de skipslift dy't in heale iuw lang yn Amsterdam oan de Kostverlorenfeart by de Postjeswjittering funksjonearre hat, yn wat no stedsdiel De Baarsjes hjit.

Yn it rivierke de Regge by Rijssen en Hellendoorn binne yn 1992 en 2002 noch twa falommen boud yn ferbân mei de Enterske Zomp. Op in lorry dy't mei akkustroom út it skip wei oandreaun wurdt rydt de lorry út it wetter wei op in betonbaan oer de keardamen by Zuna en Overwater. De hichteferskillen binne resp. 1,20 en 2,50 meter.

Tusken Holten en Rijssen komt de fjildnamme "Overtoom" foar, de oarsprong fan de namme op dat plak is ûnbekend. 

Yn maaie 2008 waard yn De Goorn (gemeente Koggelân), in nije falom yn gebrûk nomd.