open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph Joffre

**Joseph Jacques Césaire Joffre** (Rivesaltes, 12 jannewaris 1852 - Parys, 3 jannewaris 1931) wie in Frânsk militêr. 

Hy folge in oplieding oan de polytechnyske skoallen en naam yn 1870-1871 diel oan de Frânsk-Prusyske kriich. Hy waard yn 1886 útstjoerd nei Fietnam en yn 1894 nei Timboektoe. Troch syn goeie fertsjinsten yn Afrika waard er yn 1905 befoardere ta brigadegeneraal en yn 1911 ta maarskalk. Joffre seach it grutte belang fan spoarlinen en snelwegen om de mobiliteit fan it leger te fergrutsjen. Hy pleite dêrom ek foar goeie diken. 

Yn it begjin fan de Earste Wrâldkriich wie hy oerbefelfierder fan it seisde leger. Joffre spile yn 1914 in wichtige rol by de Slach by de Marne dêr't de Dútske opmars keard wurde soe, mar nei de bloedige Slach om Ferdun waard er lykwols ferfongen troch generaal Robert Nivelle. 

Nei it grutte mislearjen fan Ferdun krige syn militêre gesach mear in seremonieel karakter. Joffre soe oant syn dea oan it wurk bliuwe, û.o. as adviseur by de Frânske regearing foar bûtenlânske betrekkingen. Yn 1931 is er ferstoarn. 

Der wurdt wol tocht dat Joffre lid wie fan de Frijmitselers.
Spinnekop

De **spinnekop** of **spinnekop(s)mole** is in lytse wynmole mei in flecht (lingte fan twa wjukken by inoar) fan likernôch 8 oant 15 meter. Hy is geskikt foar it bemeallen fan lytse polders. Troch de ienfâld fan de mole is hy maklik te betsjinjen.

It boppehûs mei dêroan de wjukken kin horizontaal draaie, wêrtroch it wjukkekrús it bêste de wyn fange kin.
It ûnderste diel stiet fêst. Troch in holle koker rint de standert-spil keningsspil fan it boppehûs nei it ûnderhûs, wêr't de oerbringing sit nei de fizel. Dit is inselde konstruksje as dy't brûkt wurdt foar in wipmole, mar dan yn in lytser formaat.

In Nederlân steane noch mear as 25 spinnekopmoles, wêrfan 15 mûnen yn Fryslân. De grutste hjirfan is it Dorusmooltsje by Aldegea. Dat is teffens de âldste spinnekopmole fan Fryslân.
1551

## Foarfallen
* De ûndernimming fan Piter Dekema begjint yn de gritenijen Skoatterlân en Eanjewier mei de feanterij. 
* Willem fan Oranje (de Swijer) ferbliuwt geregeld yn it kastiel fan Breda (oant 1567).
* 6 juny -  Willem fan Oranje boasket mei Anna fan Egmond fan Buren, sadat hy har grutte besittings ervet.
* 24 july - Skoatterlânske Kompanjy wurdt oprjochte, en de feangraverij by It Hearrenfean set útein.

## Berne
* 9 septimber - kening Hindrik III fan Frankryk († 1589)
* 8 oktober - Giulio Caccini, Italjaansk komponist, learaar, sjonger, ynstrumintalist en skriuwer yn de oergong fan lette Renessânse nei iere Barok (stoarn 1618).
;*datum ûnbekend*
* Boris Godoenov (sa. 53), tsaar fan Ruslân fan 1598 oant 1605 (stoarn 1605).

## Ferstoarn
* 1 maart - Martin Bucer (59), Dútsk teolooch
* 26 augustus - Margaretha Leijonhufvud (35), keninginne fan Sweden
* 28 novimber - Worp fan Ropta, Frysk politikus (* 1504)
Slach by Ferdun

De **Slach by Ferdun** ek wol neamd de **Slach om Ferdun** (21 febrewaris 1916 – 15 desimber 1916) is ien fan de meast bluodderige fjildslaggen west út de skiednis fan de Earste Wrâldkriich. Oant en mei hjoed stiet dizze slach symboal foar de sinleaze slachtingen fan minskelibbens, sa't dy't plakfûn hawwe yn de Earste- en Twadde Wrâldkriich.
 
## Literatuer
*  *De Eerste Wereldoorlog 1914-1918* ISBN 90-5018-533-9
*  *Sporen van een slag* ISBN 90-228-3885-4
*  *Verdun - Fort Douaumont* ISBN 0-85052-899-2

## Keppeling om utens
* http://www.verdun14-18.de/ - Dútsktalige side
* http://www.verdun.nl - In Nederlânsk Verdun museum yn Alkmaar
* http://web.archive.org/20010330174324/www.geocities.com/bunker1914/verdun.htm - Tige folsleine en profesjonele side - Dútsktalich.
Slach oan de Marne

De **Slach oan de Marne** fûn yn de Earste Wrâldkriich twa kear plak en waard striden tusken it Frânske en Dútske leger fan 6 septimber 1914 oant 9 septimber 1914 en letter nochris in kear fan 15 augustus 1918 oant 18 augustus 1918.
Molise

**Molise** is in regio yn Sintraal-Itaalje, dy't oprjochte is yn 1964. Dizze regio grinzget oan de regio's Abruzzen, Latium, Kampaanje en Apûlje en leit oan de Adriatyske See. De haadstêd is Campobasso. Molise is opdield yn twa provinsjes: Campobasso en Isernia.

## Provinsjes
De regio bestiet út twa provinsjes:

## Gemeenten
De regio bestiet fral út lytse gemeenten, wêrfan't in soad net mear as 1.000 ynwenners ha. De belangrykste gemeenten wat demografyske, sosjale en ekonomyske struktuer oanbelanget binne Campobasso, Termoli, Isernia en Venafro. De haadstêden fan 'e provinsjes binne mei **fette** letter wjerjûn.

De gemeenten mei de measte ynwenners fan 'e regio binne:

 

## Nijsgjirrichheden
* Campobasso: histoarysk sintrum
* Termoli: sintrum en kust
* Archeologyske sône "Saepinum" (Sepino)
* Geberchte Monti del Matese

## Ofbylden

Campobasso (24126151381).jpg|Campobasso.
Termoli -veduta 03.jpg|Termoli.
Abbazia di san vincenzo al volturno, esterno 03.jpg|Finsintiusabdij.
Rocchetta (34048728060).jpg|Rocchetta a Volturno.
Basilica minore dell'Addolorata (Castelpetroso)03.jpg|Castelpetroso, basilyk.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan de regio Molise
Piëmont

**Piëmont** (Italjaansk: *Piemonte*, Piëmonteesk: *Piemont*) is in regio yn Itaalje, oprjochte yn 1948. De haadstêd is Turyn. De namme *Piemonte* betsjut yn it Italjaansk letterlik 'oan de foet fan de bergen'. Piëmont grinzget oan Switserlân en Frankryk en oan de Italjaanske regio's Liguerje, Emilia-Romagna en Lombardije.

De taal dy't meast praat wurdt is Italjaansk, mar dêrnjonken wurdt der ek Frânsk en wat Oksitaansk sprutsen. 

## Lânskip

It lânskip is yn trije parten op te dielen: 
* it Alpegebiet mei as heechste berch de Gran Paradiso (4.061 meter), 
* de Po-flakte mei de grutte stêden,
* it heuveleftige gebiet.

## Skiednis yn it koart
Piëmont makke mear as tûzen jier part út fan it Romeinske ryk. Oan 'e ein fan 'e Romeinske tiid, waard it yn 'e tiid fan it Grutte Folkeferfarren ferskate kearen plondere troch rûnswalkjende folken. It kaam yn besit fan 'e Ostrogoaten en letter de Longobarden. Under Karel de Grutte makke it diel út fan it Frankyske ryk. 

Yn 'e rin fan 'e midsiuwen sloegen de markizen fan Piëmont foar master op. It Hûs fan Savoye makke Piëmont ûnderhearrich en Frankryk en de Habsburgers hawwe in soad om it gebiet fochten. 

Yn 1718 waard Piëmont feriene mei Sardynje en de Habsburchske keizer skonk harren de keningstitel (Keninkryk Sardynje). Nei de besetting troch Napoleon yn 1798 kamen de Eastenrikers oan 'e macht. Sy makken it gebiet ta in marjonettesteat mei Klemens fan Metternich oan it haad. Sûnt 1847 kaam de befolking hieltyd faker yn opstân tsjin de Eastenrikers en yn 1859 waarden sy troch de Piëmontezen en de Frânsken ferneatigjend ferslein yn 'e slach by Solferino. 

Yn 1861 waard Victor Emanuel II ta kening fan it feriene Itaalje kroand. Sûnt dy tiid is Piëmont Italjaansk gebiet

## Provinsjes
De regio bestiet njonken de metropolitane stêd Turyn út sân provinsjes:

## Gemeenten
Understeand de 10 grutste Piëmonteeske gemeenten neffens ynwennertal op 28 febrewaris 2024 (provinsjale haadstêden en de grutstedske stêd Turyn mei **fette** letters wjerjûn.  

Gemeenten yn Piëmont mei in heger ynwennertal fan mear as 20.000 ynwenners (sifers 28 febrewaris 2024): 

## Ofbylden

Torino Mole Piemonte Italy Landscape Travel.jpg|Turyn.
Castelnuovo Calcea from San Marzano Oliveto.jpg|Castelnuovo Calcea.
La Sacra ammantata dalla neve.jpg|Sacra di San Michele.
Exillesforte.JPG|Ferballingsfort Valle di Susa.
S Andrea Vercelli.jpg|Vercelli.
De Iendracht (Eanjum)

**De Iendracht** (offisjeel: *De Eendragt*) is in stellingmûne yn Eanjum út 1889. De achtkante boppekruier wie yn gebrûk as nôt- en pelmûne.  

## Skiednis
By de bou fan de mûne waarden ûnderdielen fan twa sloopte mûnen út Ljouwert brûkt. De mûne krige letter in 40 pk Kromhout gloeikopmotor om ek by wynstil waar mealle te kinnen.

De stellingmûne waard yn 1965 bûten gebrûk steld en yn 1967 troch de doetiidske gemeente Eastdongeradiel oernaam. In restauraasje folge yn 1971. Yn 1994 waard de mûne oerdroegen oan de Stifting Monumintebehâld Dongeradiel, tsjintwurdich de Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân. 

Ein juny 2008 joech de *[[Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed|Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed]]* 96.340 euro foar in restauraasje fan De Iendracht. Ein 2011 binne de potroeden restaurearre.

De mûne wurdt no brûkt as TIP-kantoar (Toeristysk Ynformaasje Punt) en mûnemuseum.

## Keppeling om utens
* De Hollandsche Molen
* Moledatabank

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân
* List fan Fryske musea
De Swel (Burdaard)

**De Swel** is in nôt-, pel- en houtseachmûne yn Burdaard.

## Skiednis
De oarspronklike mûne waard yn 1875 boud en waard neffens guon doe daliks mei selsswichting útrist. Standertwurken op it mêd fan mûnen skriuwe lykwols dat de Eva yn Uskwert yn 1891 as earste Nederlânske mûne in selsswichting krige. De mûne yn Burdaard (doe noch oantsjutten as Wânswert oan de Streek) waard neist in nôt- en pelmûne ek in seachmûne. Unyk is dat de mûne net sintraal yn de seagerij stiet, lykas bygelyks de Fram yn Woltersum. De romp fan in paltrokmole waard los njonken de mûne setten en wurdt troch in ekstra oerbringing út de mûne wei oandreaun. 

De mûne baarnde yn 1972 ôf neidat de mûne al jierren stilstie. Nei in tige muoisum ferrinnend proses waard de achtkante boppekruier hielendal restaurearre en yn 1988 wer yn gebrûk nommen. As nôtmûne is de stellingmûne profesjoneel yn gebrûk, de seagerij wurdt geregeldwei troch frijwilligers in bedriuw steld. De mûne is no eigendom fan gemeente Noardeast-Fryslân. De hjoeddeiske kombinaasje fan funksjes is unyk, al hie de earder neamde noch besteande mûne fan Woltersum earder ek dizze kombinearre funksjes.

## Keppeling om utens
* Moledatabank
* Feriening De Hollandsche Molen
1552

## Foarfallen
* 2 augustus - By de Frede fan Passau jout Karel V syn krewearjen op om godtsjinstienheid yn it Hillige Roomske Ryk te berikken.
* *sûnder datum* - De earste sulverne karolusgûne fan keizer Karel V wurdt slein. Oant 1680 sil dat de earste unifoarme gûne fan 'e Nederlannen wêze.

## Berne
* 18 july - keizer Rudolf II fan it Hillige Roomske Ryk († 1612) 
;*datum ûnbekend*
*Edmund Spenser, Ingelsk dichter († 1599) (mooglik berne yn 1553)

## Ferstoarn
* 20 desimber - Katharina von Bora, Dútsk húsfrou, troud mei Marten Luther (* 1499)
1553

## Foarfallen
* 19 july - Marije Tudor, ek wol bekend as *Bloody Mary* ("Marije de Bloedige"), wurdt keninginne fan Ingelân.
* *sûnder datum* - Michael Servet (eigentlik Miguel Serveto), in Spaansk dokter, beskriuwt foar it earst de longomrin (of lytse bloedsomrin).

## Berne
* 11 jannewaris - Steyn Maltisten, Deensk-Frysk hierling en ofsier († 1611)
* 13 desimber - kening Hindrik IV fan Frankryk († 1610) 
;*datum ûnbekend*
*Edmund Spenser, Ingelsk dichter († 1599) (mooglik berne yn 1552)

## Ferstoarn
* 3 juny - Wolf Huber, Dútsk keunstskilder (* ±1485) 
* 6 july - kening Edwert VI fan Ingelân (* 1537) 
* 9 july - karfoarst Maurits fan Saksen (* 1521) 
* tusken 4 septimber en 7 oktober - Cristóbal de Morales, Spaansk komponist (* 1500) 
* 25 oktober - Michael Servet (Miguel Serveto), Spaansk dokter en teolooch (* 1511)
1554

## Foarfallen
* Menno Simons fynt, lykas oare Menisten, yn feilich plak op it bûten Wústenfelde, by Bad Oldesloe yn Sleeswyk-Holstein.
* De Frânske kening Hindrik II falt de Habsburchske Nederlannen binnen. In Frânsk leger nimt it goed fersterke festingstedsje Mariembourg yn, en kringt troch oant yn Dinant, dêr't it opkeard wurdt.

## Berne
* 19 desimber - Filips Willem fan Oranje-Nassau, Nederlânsk ealman († 1618)
;*datum ûnbekend*
*Rombertus van Uylenburgh, Frysk jurist en politikus († 1624)

## Ferstoarn
* 16 jannewaris - Christiern Pedersen, Deenske humanist (* 1480)
* 6 febrewaris - Arnold von Bruck (~54), Nederlânsk polyfoanist
* 12 febrewaris - Lady Jane Grey (16), keninginne fan Ingelân foar in pear dagen, wurdt ûnthalze
* 3 maart - Jehan Freark I fan Saksen (50), Karfoarst fan Saksen en Hartoch fan Saksen
Myte

In **myte** is in soarte fan fertelling en in subsjenre fan it folksferhaal. It wurdt faak beskôge as in wize les yn de foarm fan in ferhaal. It wurd komt fan it Grykske wurd μυθος, *mythos*, dat oarspronklik 'sprutsen wurd' of 'fertelling' betsjutte. Eartiids hie it benammen by de prehistoaryske of ûnbelêzen kultueren in wichtich doel, nammentlik it bewarjen fan de wiisheid troch middel fan de mûnlinge tradysje mei help fan kundige ferhalefertellers. 

Bytiden binne myten weardefoller foar it begripen fan it ferline as de skiedskriuwerij. Folle letter as harren ûntstean waarden de myten opskreaun doe't de minskheid it skrift útfûn. In protte binne sadwaande bewarre bleaun, faak yn ferskate foarmen. Al dizze myten befetsje û.o. ûnderfinings fan goaden, skeppingsbeskriuwings of oare skiednissen út it ferline. Mar dêr't yn eltse myte feitlik omgiet is it ripe fan de yndividu, fan ôfhinklik bern fia folwoeksens, fia ripens nei it ein, en dêrnjonken op hokker wize hja him hâlde moat ta de maatskippij, en hoe de maatskippij him ferhâldt ta de natuer en de kosmos. 

Tsjintwurdich wurdt yn it algemien in myte sjoen as "mar in ferhaaltsje", dat wol sizze, in ferhaal dat dan wol betsjuttingsfol wêze kin foar guon groepen minsken, mar dat net wier hoecht te wêzen. De krêft fan de myte leit folle mear yn de betsjutting as yn de wierheid fan it ferhaal. 

## Sjoch ek
* folksferhaal
* oerlevering
* leginde
* sêge

## Literatuer
* , *Mythen & Bewustzijn, de kracht van de mythologische verbeelding*, (1988 Houten).
Robert Nivelle

**Robert Nivelle** (Tulle, 15 oktober 1856 – Parys, 22 maart 1924) wie in Frânske generaal. 

Robert Nivelle waard berne yn Tulle yn Frankryk. Hy folge in oplieding oan de École Polytechnique en slagge yn 1878. Dêrnei  tsjinne hy as artillery offisier yn YndoSina, Algerije en Sina. Yn oktober 1914 waard hy krekt as Pétain befoardere ta brigadegeneraal.

Begjin 1916 wie hy ien fan de ûnderkommandanten fan Pétain en holp hy om de Dútske oanfal by Ferdun te kearen. Yn maaie 1916 folge hy Petain sels op as kommandant fan it twadde leger by Ferdun. Hy fierde de spesjale artillery technyk yn fan in krûpend fjoerskerm wêrby de ynfantery efteroankaam. Yn oktober 1916 waard dizze technyk brûkt by de oermastering fan fort Douamont. Yn desimber fan 1916 waard hy befoardere as opfolger fan generaal Joseph Joffre. Yn dy funksje sei hy dat de techniken dy’t hy brûkt hie by Ferdun de oarloch beëinigje soe. Hy woe dêrom tastimming hawwe foar in grutte frontale oanfal mei in goeie koördinaasje fan in soad artillery bombardeminten en de technyk fan it trochrinnende fjoer. De Frânske premier Aristide Briant en syn Britske kollega David LIoyd George leauden Nivelle’s ferhalen graach. Op dizze manier krige Nivelle it kommando foar syn oanfal fan de Britske legers en fan de Frânske legers.

## Syn plan
Nivelle’s plan bestie út in Britske oanfal yn it noarden om de Dútske reserves te lokjen wat folge op in grutte Frânske oanfal op de Saillant Arras-Soissons-Reims. Geheimhâlding wie net Nivelle’s sterkste kant. Hy spruts op in diner yn Londen hûndertút oer de kommende gefjochten. De Dútsers hienen sels in eksimplaar fan it oanfalsplan yn hannen krigen.

De Britske legers foelen earst oan yn de slach by Arras, fan 9 oant 15 april 1917. Dêrnei kaam de grutte Frânske oanfal, de twadde slach fan de Aisne fan 16 april oant ein maaie 1917. De oanfal begûn mei in grut artillery bombardemint fan 11.000.000 granaten. Mar al nei in pear oeren rûn de oanfal fêst. By de oanfal wienen ek tanks ynsetten. Hy hie beloofd de oanfal stop te setten as it net mear gie mar doe’t it drige te mislearjen stjoerde hy noch mear manskippen. Yn de moannen april en maaie ferlearen de alliearden mear as 350.000 man en der stie mar in lyts oantal kilometers terreinwinst tsjinoer. It resultaat wie dat it Frânske leger oproer begûn te meitsjen. Sy fûnen dat de generale stêf fierstente licht neitocht oer in minskelibben.

Nivelle waard ûntslein en desimber oerpleatst nei Noard-Afrika. Philippe Pétain folge him op. Hy moast it moreel fan de troepen stadichoan herstelle. Dêr hie hy de rest fan 1917 foar nedich. 

Nei de kriich kaam Nivelle werom nei Frankryk. Hy gie yn 1921 mei pensjoen. Hy ferstoar op 22 maart 1924.
Sardynje

**Sardynje** (Italjaansk: *Sardegna*; Sardynsk: *Sardigna* of *Sardìnnia*) is in Italjaansk eilân yn de Middellânske See. It leit súd fan it eilân Korsika en westlik fan Itaalje. It eilân foarmet sûnt 1948 ek in Italjaanske autonome regio, dêr't Cagliari de haadstêd fan is. 

## Taal
Op Sardynje wurdt njonken it Italjaansk troch in part fan 'e befolking Sardysk praat. Sardynsk hat him út it Latyn ûntwikkele en is ien fan de meast argaïske Romaanske talen.

Yn Alghere yn it west fan it eilân wurdt ek Katalaansk praat. 

## Provinsjes
De regio bestiet út fiif provinsjes:

## Ofbylden

Fenicotteri a Cagliari.jpg|Cagliari.
Women of sardinia.jpg|Froulju yn it tradisjonele Sardynske kostúm.
Sheep near lula sardinia.jpg|Plattelân by Lula.
The Tower of Porto Giunco Beach (Spiaggia Torre Porto Giunco) with a view to the beach and the lake Stagno di Notteri in Sardinia, Italy (48402759012).jpg|Villasimius.
Grotta di nettuno sardinien.jpg|Grotten fan Nettuno.
Il Nuraghe Su Nuraxi incantato " Tra Fiaba e Realtà " 01.JPG|Su Nuraxi fan Barumini


## Keppeling om utens
* Archeology en koarte skiednis fan Sardynje
De Marken (regio)

**De Marken** (Italjaansk: **Marche**) foarmje in regio yn Sintraal-Itaalje, dy't oprjochte is yn 1948. De regio leit oan de Adriatyske See en grinzget oan de regio's Emylje-Romanje, Toskane, Umbrje, de Abruzzen, Latium en de ûnôfhinklike republyk San Marino.

## Provinsjes
De regio bestiet út fiif provinsjes:

## Gemeenten
Gemeenten met de measte ynwenners yn 'e regio. Sifers ynwennertallen binne fan 31 desimber 2021 neffens it Italjaanske Nasjonaal buro fan Statistyk.. Haadstêden fan provinsjes binne mei **fette** letters skreaun.

## Ofbylden

Centro storico, 63100 Ascoli Piceno AP, Italy - panoramio (19).jpg|Ascoli Piceno.
AnkonPanorama.jpg|Ancona.
Urbino-palazzo e borgo.jpg|Urbino.
Fermo Panorama.JPG|Fermo.
South Ridge - Monte Vettore.JPG|Monte Vettore.


## Keppeling om utens
* Kultueur yn Marke
* Nasjonaal Park Monty Sibilliny
1555

## Foarfallen
* 25 oktober - Karel V docht ôfstân fan it regear oer de Nederlannen. Syn soan Filips II folget him op.
* *sûnder datum* - De Hearresleat wurdt groeven yn opdracht fan Piter fan Dekema, ien fan de hearen fan it fean, foar it ferfier fan turf.

## Berne
* 23 septimber - Louise fan Coligny, Frânsk ealfrouwe, troud mei Willem fan Oranje († 1620) 
;*datum ûnbekend*
*Anne Hathaway, Ingelsk húsfrou, frou fan William Shakespeare († 1623) (mooglik berne yn 1556)

## Ferstoarn
* 11 april - keninginne Jehanna de Sljochtsinnige fan Kastylje (* 1479) 
* 25 maaie - Gemma Frisius, Frysk geograaf, wiskundige en dokter (* 1508) 
* 7 juny - Marten fan Rossum, Nederlânsk fjildhear en steedhâlder fan Lúksemboarch (* ±1478)
Stifting De Fryske Mole

De **Stifting De Fryske Mole** is in stifting mei as doelstelling it befoarderjen fan it yn stân hâlden fan moles yn Fryslân en de útjefte fan it fearnsjiersblêd de 'Utskoat'. 

De stifting is festige yn Ljouwert en waard 28 desimber 1970 oprjochte. De stifting hat mear as fjirtich moles yn eigendom.

## Moles

## Literatuer
* Warner B. Banga en Gerben D. Wijnja, *Groot Fries Molenboek*, 2021

## Keppeling om utens
* Webstee De Fryske Mole
Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân

De **Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân** (offisjeel: *Stichting Monumentenbehoud Noardeast-Fryslân*) is in stifting dy't yn 1993 oprjochte waard út namme fan de gemeente Dongeradiel mei as doel it behâld fan monuminten yn dy gemeente. 

Mei't de gemeente Dongeradiel yn 2019 weryndield waard by de doe nije gemeente Noardeast-Fryslân waard de namme fan de stifting oanpast yn Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân.  

Under de monuminten falle tsjerketuorren en mûnen. Fan de tsien mûnen yn Dongeradiel binne der sân yn behear by de stifting.

## Mûnen

## Keppeling om utens
* Side fan de Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân
1556

## Foarfallen
* 16 jannewaris - Karel V draacht it keningskip oer syn Spaanske keninkriken oer oan syn soan Filips II.
* 23 jannewaris - De Ierdbeving fan Shaanxi, de ferheftichste út 'e bekende skiednis, kostet yn sintraal Sina oan nei skatting 830.000 minsken it libben.
* 10 juny - Karel V draacht it frijgreefskip oer de Franche Comté oer oan syn soan Filips II.
* 5-7 juny - Karel V draacht it keizerskip oer it Hillige Roomske Ryk oer oan syn broer Ferdinand I.
* *sûnder datum* - De Sweedske prins Jehan, de twadde soan fan kening Gustaaf&nbsp;I, wurdt hartoch fan Finlân.

## Berne
* 7 febrewaris - Maria fan Oranje-Nassau, Nederlânsk ealfrouwe († 1616)
* 27 desimber - Johanna de Lestonnac, Frânske oarderstifter en hillige († 1640)
;*datum ûnbekend*
*Anne Hathaway, Ingelsk húsfrou, frou fan William Shakespeare († 1623) (mooglik berne yn 1555)
*Sybrandus Lubbertus, Eastfrysk teolooch en heechlearaar

## Ferstoarn
* 10 juny - Martin Agricola, Dútsk komponist (* 1486)
1557

## Foarfallen
* Jouswier krijt in nije tsjerke
* De âldst drukte ferzje fan de Lex Frisionum ferskynt. De boekdrukker Joannis Basilius Herold út Basel fersoarge doe in boekwurk dêr't hy alle Germaanske wetten út de tiid fan Karel de Grutte yn opnaam, dêrûnder de Lex Frisionum.
* Earste tekening fan in tulp.
* Greve Lamoraal fan Egmont jout opdracht ta omdiking fan in gebiet oan de Alde Maas, dat letter Beierlân hjitte sil.
* Yn it Edikt fan Compiègne stelt kening Hindrik II fan Frankryk de deastraf op it Kalvinisme.

## Berne
* 24 febrewaris - Matthias fan Eastenryk, in pear jier letter lânfâd fan de Nederlannen.

## Ferstoarn
* 28 july - Anna fan Kleef, fjirde frou fan Hindrik VIII
* 1 septimber - Jacques Cartier, Bretonsk ûntdekkingsreizger (* 1491)
Liparyske of Eoalyske Eilannen

De **Liparyske** of **Eoalyske Eilannen** (Italjaansk: *Isole Lipari* of *Isole Eolie*, Sisyljaansk: *Ìsuli Eolî*) binne in groep eilannen, dy't noardlik fan Sisylje yn de Tyrreenske See lizze. It is in populêre fakânsjebestimming dêr't jierliks sa'n 200.000 toeristen komme. 
It grutste eilân is Lipary.

## Eilannen
Ta de eilannegroep hearre:

* Lipary (37.6 km2)
* Salina (27 km2)
* Fulkano (21 km2)
* Stromboly (12.6 km2)
* Filikudy (9.5 km2)
* Alikudy (5.2 km2)
* Panarea (3.4 km2)

Bestjoerlik sjoen hearre alle eilannen ta de provinsje Messina.

## Fotogalery

Ofbyld:Eolie.jpg|Utsjoch op Fulkano, Lipary leit yn 't midden, Salina links en Panarea rjochts
Ofbyld:Lipari Sizilien Hafen.jpg|Haven en boarchberch fan Lipary
Ofbyld:Aerial image of Stromboli (view from the northeast).jpg|Stromboly
Ofbyld:Alicudi filicudi.jpg|Sinne-ûndergong op Alikudy


## Keppeling om utens
* Eoalyske Eilannen
1558

## Foarfallen
* Caspar de Robles trout mei Jeanne de Saint Quentum, frou fan Billy, en waard dêrmei eigener fan kastiel mei lannen yn Billy yn Arteezje, besuden Rijsel.
* 17 novimber - Elizabet I fan Ingelân bestiicht de troan.
* De Steaten-Generaal yn Brussel beslute oan Filips II de Njoggenjierrige Help ta te kennen, in finansjeel plan dêr't se de kommende njoggen jier jilden by beheare, ynje en oan de kening ôfstean. De kening is tige ûntefreden oer dy parlemintêre ynminging, mar stimt ta. Dat is de lêste kear dat de Steaten en de kening in oerienkomst slute.
* De Frânsken weroverje ûnder lieding fan François de Guise nei mear as 2 iuwen de Ingelske eksklave Kalais.

## Berne
* 15 juny - Andreas fan Eastenryk, plakferfangend gûverneur-generaal fan de Nederlannen, wurdt berne yn Brezenitz (no Breznice, Bohemen) as soan fan aartshartoch Ferdinand II (1529 - 1595)
* Olivier fan Noort, ûntdekkingsreizger, wurdt yn Utert berne.

## Ferstoarn
* 18 febrewaris - Eleonora fan Habsburch, keninginne fan Portegal en keninginne fan Frankryk 
* 24 maart - Anna fan Buren, frou fan Willem de Swijer.
* 21 septimber - Keizer Karel V, hear fan de Nederlannen, kening fan Spanje en keizer fan it Hillige Roomske Ryk
* 18 oktober - Marije fan Hongarije, dochter fan Filips de Skoane en Johanna fan Kastylje. 
* 17 novimber - keninginne Mary I fan Ingelân.
* Vinea Domini (*1486)
Tyrreenske See

De **Tyrreenske See** (Italjaansk: *Mar Tirreno*) is de see tusken Itaalje en Sisylje dy't ûnderdiel is fan de Middellânske See. De Strjitte fan Messina foarmet de ferbining mei de Ionyske See, dy't allyksa diel útmakket fan de Middellânske See. De namme is ôflaat fan it wurd *Tyrrhênoi*, it wurd dêr't yn de âldheid de Etrusken mei oantsjutten waarden.

Yn de Tyrreenske See mûnje de rivieren de Tiber en de Magra út.
1560

## Foarfallen
* 29 septimber - Yn Sweden wurdt Gustaaf I Wasa nei syn ferstjerren opfolge troch Earik XIV.
* *sûnder datum* - Jean Nicot stjoert it yn Amearika ûntdutsen genêskrêftige wûndermiddel tabak nei keninginne Katarina de' Medici om har fan har pineholle ôf te helpen.

## Berne
* 13 maart - Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburch, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte († 1620)
* 10 oktober - Jacobus Arminius, Nederlânsk teolooch († 1609)

## Ferstoarn
* 7 febrewaris - Bartolommeo Bandinelli, Italjaansk keunstskilder en byldhouwer (* 1493)
* 29 septimber - kening Gustaaf I fan Sweden (* 1496)
* 2 desimber - Georg Sabinus, Dútsk dichter, diplomaat en heechlearaar (* 1508)

## Byldzjende keunst

Ofbyld:Pieter Bruegel d. Ä. 041b.jpg|*[[Bernespullen]]* (1560) Pieter Brueghel de Alde, Kunsthistorisches Museum Wien, Wenen
Ofbyld:Frans Floris 001.jpg|*Atene by de Muzen* (om 1560) Frans Floris
Ofbyld:Tizian 099.jpg|*Fenus en de lutespiler* (om 1560) Titiaan, Metropolitan Museum


## Boukeunst

Ofbyld:Villa Barbaro1.jpg|*[[Filla Barbaro]]* (1560) Andrea Palladio
1561

## Foarfallen
* 27 april - De Ingelske keapman Anthony Jenkinson ferlit Moskoovje foar in hannels- en ûntdekkingsreis nei Perzje.
* 21 desimber - Ynstallaasje fan Granvelle as biskop fan Mechelen en primaat fan Nederlânske Tsjerkeprovinsje. Oranje, Egmont en Hoarne hawwe harren fergees tsjin de beneaming ferset.
* 25 augustus - Willem fan Oranje trout foar de twadde kear, no mei de rike Anna fan Saksen. 
* *sûnder datum* - De Liiflânske Oarloch rint út op in dieling fan it Liiflân tusken Poalen, Denemark en Sweden.

## Berne
* 6 jannewaris - Thomas Fincke, Deensk wis- en natuerkundige († 1656)
* 22 jannewaris - Francis Bacon, Ingelsk filosoof, wittenskipper en politikus († 1626)
* 20 augustus - Jacopo Peri, Italjaansk komponist († 1633)
* 27 oktober - Mary Sidney, Ingelsk skriuwster († 1621)

## Ferstoarn
* 31 jannewaris - Minne Simens, Frysk tsjerkherfoarmer, stifter fan it minnisme (* 1496)

## Boukeunst

File:5056 - Milano - Palazzo dei Giureconsulti - Foto Giovanni Dall'Orto, 24-July-2007.jpg|*Palazzo dei Giureconsulti*, Milaan (1561)
Andalûsje

**Andalûsje** (Spaansk: *Andalucía*) is ien fan de 17 autonome mienskippen fan Spanje en bestiet sûnt 1980.

## Geografy
Andalûsje leit yn it úterste suden fan Spanje en grinzet oan de regio's Ekstremadura en Kastylje-La Mancha, Mursia en yn it westen oan Portugal. Fierders leit it oan de Middellânske See en de Atlantyske Oseaan. 

Geografysk sjoen falt Andalûsje yn trije parten te ferdielen:
* De Sierra Nevada en oangrinzende sierra's yn it suden en easten. De heechste berchpiek is de Mulhacén mei 3482 meter.
* De Sierra Morena yn it noarden op het grinsgebiet fan Ekstremadura en Kastylje-La Mancha.
* De ymposante fallei van de Guadalquivir leit hjir tusken yn, mei it beskermd sompegebiet "Marismas del Guadalquivir" oan de mûning fan de rivier.

## Kultuer
In protte klisjees oer Spanje lykas de flamingodûns en it bollefjochtsjen binne ôfkomstich út Andalûsje:

### Muzyk en dûns
Andalûsje is de widze fan de flamingomuzyk. De krekte "roots" binne net bekend, mar guon tinke dat sigeunermuzyk hjir de grûnslach fan west hat, fermingd mei kristlike, joadske en Moarske ynfloeden.

### Sport en spul
Andalûsje is ek de widze fan it bollefjochtsjen. Alhoewol't dizze sport troch diererjochtenorganisaasjes bedrige wurdt, bliuwt se tige populêr yn Andalûsje. De bollen wurde spesjaal fokt op agressivens en lef. Ferneamde arena's steane yn Sevilla (Maestranza-arena), yn Ronda en Kordoba.

### Kulinêr
Andalûsje is it lân fan de Sjerry, in alkolisearre wyn dy't ferboud wurdt yn de omkriten fan Jerez de la Frontera. Dêr wurde benammen twa druvesoarten foar brûkt: de Palomino en de Pedro Ximénez.

By Sjerry wurde faak tapas iten. Dat binne lytske hapkes dy't typysk Spaansk binne en foaral Andalûsysk.
1562

## Foarfallen
* 1 maart - By it Bloedbad fan Wassy-sur-Blaise iepenje Frânske roomsen ûnder lieding fan hartoch Frâns fan Guise it fjoer op in hugenoatske tsjerketsjinst. Hjirby falle goed 1.000 deaden.
* 20 septimber - Yn it Frânske Le Havre lânje Ingelske troepen ûnder Robert Dudley, greve fan Warwick, om 'e hugenoaten by te stean.
* 5 oktober - De nije Universiteit fan Dowaai (de twadde universiteit yn 'e Nederlannen nei dy fan Leuven) wurdt offisjeel iepene.

## Berne
* maaie - Jan Piterssoan Sweelinck, Nederlânsk komponist en oargelist († 1621) 
* 25 novimber - Lope de Vega, Spaansk dichter en toanielskriuwer († 1635)

## Ferstoarn
* 19 oktober - Eggerik Beninga, Eastfrysk skiedskriuwer (* 1490)
* 6 desimber - Jan van Scorel, Nederlânsk keunstskilder (* 1495)
Spaanske autonome mienskippen

**[[Spanje]]** is ûnderferdield yn 17 **autonome mienskippen** (Spaansk: *comunidades autónomas*). De autonome mienskippen binne fierder ûnderferparte yn provinsjes.

Sûnt 1978, doe't de Spaanske grûnwet wizige waard, hawwe alle Spaanske regio's in eigen regear en parlemint mei grutte wetjouwende- en útfierende macht ta harren foldwaan. Ta dizze fiergeande desintralisaasje waard keazen út eangst foar opkommend seperatisme. Yn 1995 krigen ek de twa Spaanske enklaves yn Afrika, Seuta en Melilla, autonomy. 

## De regio's
Sevilla (betsjuttingsside)

"**Sevilla**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* De provinsje Sevilla
* De stêd Sevilla
* Sevilla FC, in Spaanske fuotbalklub
* Sevilla Atlético, in Spaanske fuotbalklub
1559

## Foarfallen
* 1 oktober Edzard II trout yn Stockholm mei Katarina fan Sweden, de dochter fan Gustaaf I fan Sweden.
* 9 augustus - Willem I de Swijer wurdt steedhâlder fan Hollân en Seelân.
* De Spaanske kening Filips II jout de autoriteit oer de noardlike Nederlannen oer oan syn healsuster Margareta fan Parma, mar ek kardinaal Granvelle fergruttet stadichoan syn macht.

## Berne
* Albrecht fan Eastenryk, ek bekend ûnder de namme Albertus fan Eastenryk, letter lânfâd fan de Súdlike Nederlannen.
* (sa.) - Jakobus Arminius (te Oudewater), predikant en godsgelearde yn de Tachtichjierrige Oarloch. Stifter fan de remonstrantske tsjerke.

## Ferstoarn
* 1 jannewaris - Kristiaan III fan Denemark, kening fan Denemark en Noarwegen
* 25 jannewaris - Kristiaan II fan Denemark, kening fan Denemark en Noarwegen 
* 10 july - Hindrik II fan Frankryk, kening fan Frankryk
* Willem de Rike, man fan Juliana fan Stolberch en heit fan Willem de Swijer
1565

## Foarfallen
* Yn Hollân wurde de ketterplakkaten ferskerpe. 
* Willem de Swijer en Greve Egmont protestearje by Filips II tsjin de Spaanske stegens op religieus mêd. 

## Berne
* 2 april - Knillis de Houtman, Hollânske ûntdekkingsreizger († 1599) 
* 15 maaie - Hindrik de Keyser, Nederlânske arsjitekt en byldhouwer († 1621)
* 18 augustus - Loadewyk II fan Nassau-Weilburch, greve fan Nassau-Weilburch († 1627)

## Ferstoarn
Bollefjochtsjen

**Bollefjochtsjen** is in folksfermaak yn lannen lykas Spanje, (Súd-)Frankryk, Portugal en Latynsk-Amearika. Leafhawwers beneame dit fermeits mear as keunst dan as spul of fermaak, wylst it troch tsjinstanners as barbaarsk omskreaun wurdt. Yn it Spaansk wurde ferskate beneamings brûkt foar bollefjochtsjen, nammentlik: *tauromaquia*, *corrida* of *toreo*. 

## Skiednis
It bollefjochtsjen is basearre op iuwenâlde tradysjes dy't út de Romeinske tiid stamje. Destiids waarden gauris gefjochten hâlden mei bollen yn de arena's dy't rûnom yn it hiele Romeinske ryk stiene en dêr't it publyk der nei sjen koe. Yn de 5e iuw wie it befjochtsjen fan bollen yn it gebiet dat letter Spanje wurde soe, ferwurden ta in ritueel dêr't jonge manlju harren lef toane koenen. Troch de Moaren waard letter it befjochtsjen fan bollen fan hynders ôf yntrodusearre. 

## Keppeling om utens
* Webstee mei ynformaasje oer bollefjochtsjen
* Komitee Anty Bollefjochtsje
Aragon

**Aragon** (Spaansk: *Aragón*) is ien fan de 19 selsstannige Spaanske regio's, en bestiet sûnt 1982. De haadstêd is Saragossa.

## Geografy
Aragon grinzet yn it noarden oan Frankryk en oan de Spaanske regio's Kataloanje, Falensia, Kastylje-La Mancha, Kastylje en León, La Rioga en Navarra. De noardlike grins mei Frankryk wurdt foarme troch de Pyreneeën. It sintrale part fan Aragon is frij flak, hjir streamt ek de rivier Ebro nei de Middellânske See.

## Talen
Yn Aragon wurdt offisjeel mar ien taal sprutsen, it Spaansk. Yn de praktyk wurde der op lytsere skaal ek noch oare talen sprutsen. It Aragoneesk yn de berchfalleien fan it noarden en it Katalaansk yn in strook eastlik fan de regio, dat ek bekend stiet as La Franja. Beide talen wurde wetlik beskerme mar hawwe gjin offisjele status.

## Bestjoerlike yndieling
Aragon is ûnderferparte yn trije provinsjes:
1566

## Foarfallen
* De festingstêd Sluis yn Siuwsk-Flaanderen wurdt troch Filips II, de soan fan keizer Karel V, ferkocht oan Brugge.
* Der is grutte hongersneed yn de Nederlannen, neidat troch in strange winter de rispingen mislearre wiene en der gjin nôt ymportearre wurde koe.
* 5 april - 200 lege Nederlânske eallju biede lânfâdesse Margareta fan Parma in petysje oan, it *[[Smeekskrift]]*, in fersyk om fersêfting fan de leauwensplakkaten en beperking fan de Ynkwisysje. Hja stimt ta, mar Filips II net.
* 3 augustus - Ferbod op de hagepreken.
* 10 augustus - Begjin fan de Byldestoarm yn Flaanderen, begûn troch oanhingers fan predikers dy't de rk-leare suverje wolle en oernommen troch de kalvinistyske noardlike gewesten. It kleaster fan Sint-Laurentius by it Flaamske Steenvoorde wurdt troch kalvinisten bestoarme en fan binnen hielendal fernield. De byldestoarm sil in moanne lang troch de Nederlannen raze. De ynterieurs fan party tsjerken en kleasters wurde dêrby fernield. 
* 20 augustus De fury berikt Antwerpen.

## Berne
* 19 juny - Jacobus Stuart, de takomstige kening Jakobus I fan Ingelân.
* 20 juny - Sigismund III fan Poalen, kening fan Poalen en Sweden († 1632)
* Isabella Clara Eugenia, ek bekend as Isabella fan Spanje, fan 1598 oant 1621 foarstinne en nei it ferstjerren fan har man Albrecht fan Eastenryk fan 1621 oant har dea yn 1633 lânfâdesse fan de Súdlike Nederlannen. 

## Ferstoarn
;april
* 26 - Diane de Poitiers (66), eardere maîtresse fan kening Hendrik II fan Frankryk

;july
* 2 - Nostradamus (62) (Michel de Nostredame)
* 17 - Bartolomé de Las Casas (92), Spaansk geastlike dy't it opnaam foar de bewenners fan it krekt ûntdutsen Amearika.

;septimber
* 6 - Süleyman I (71), sultan fan Istanbûl sûnt 1520

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:Titian - Self-portrait (Museo del Prado).jpg|*Selsportret* (1566) Titiaan, Prado
Ofbyld:Le dénombrement de Bethléem par Pieter Brueghel l'Ancien - 1566 - Bruxelles.jpg|*Folkstelling Bethlehem* (1566) Pieter Brueghel de Alde
Rânestêdprovinsje

De **Rânestêdprovinsje** is in mooglike superprovinsje yn Nederlân, besteande út de hiele Rânestêd. De provinsje soe bestean moatte út (dielen fan) Flevolân, Noard-Hollân, Súd-Hollân en Utert. Yn dizze provinsje soene dan fjouwer of fiif grutte regiogemeenten lizze moatte. 

De provinsje Súd-Hollân hat al oanjûn foar it foarmjen fan in Rânestêdprovinsje te wêzen. Ek Noard-Hollân is foar, mar is bang dat de provinsje, mei mear as de helte fan it Nederlânske BNP (Bruto Nasjonaal Produkt), in monopoaljeposysje yn nimme sil wêrtroch de provinsje in soarte fan 28e lân fan Jeropa wurdt.

De provinsje soe har ek as kandidaat op jaan moatte foar de Olympyske Spullen yn 2028.

## Gebiet
De Rânestêdprovinsje moat bestean út de provinsjes Noard-Hollân, Súd-Hollân, Utert en Flevolân, ek it Griene Hert soe by de provinsje belutsen wurde moatte. 

Ek oare yndielings binne neamd. Bygelyks allinnich it súdlik part fan de provinsje Flevolân ynstee fan de hiele provinsje. Ek de yndieling wêrby't allinnich de Rânestêd yn dizze nije provinsje komme sil en net de gebieten fan de provinsjes dy’t dêr bûten lizze (bygelyks de kop fan Noard-Hollân) wurdt neamd. De gebieten dy’t dan oerbliuwe sille dan op ‘e nij yndield wurde. Yn dit lêste gefal sil bygelyks de kop fan Noard-Hollân tegearre mei in grut part fan Flevolân de nije provinsje Wetterlân wurde.

## Rapport
Yn septimber 2006 waard in rapport publisearre troch in kommisje ûnder lieding fan âld Unilever topman A. Burgmans. De Rânestêdprovinsje is neffens de kommisje nedich om de posysje fan de Rânestêd ynternasjonaal wichtiger te meitsjen.

De Rânestêd hat neffens de kommisje tefolle te krijen mei saneamde bestjoerlike filefoarming. In oanhaal út it rapport seit: “De beslútfoarming ferrint traach, it berikken fan oerienstimming is tefolle in doel op himsels oan it wurden. Gebrek oan in slachfeardich bestjoer is mei oarsaak oan de ekonomyske efterútgong fan de Rânestêd. Foar it werom kearen by de Jeropeeske top is in herfoarming fan it bestjoer nedich.”

Letter waard ek troch in oare kommisje, ûnder lieding fan âld minister-presidint Wim Kok, oandrong op it foarmjen fan in Rânestêdprovinsje.

## Sifers
Mocht de Rânestêdprovinsje der oait komme dan sil it in oerflak krije fan likernôch 8293 kante kilometer en in wetteroerflak fan sa’n 3702 kante kilometer. It tal ynwenners soe, op sifers basearre fan 1 jannewaris 2005, útkomme op likernôch 7,6 miljoen ynwenners, wat in befolkingstichtens fan 915 de kante kilometer ynhâldt.

## Sjoch ek
*Rânestêd

## Keppelings om utens
*Artikel op de webstee fan Planet oer de Rânestêdprovinsje
*Kok: "Randstadprovincie moet er over vier jaar zijn."
1568

## Foarfallen
* Pastoar Meinard Focken fan it doarp Heppens - dat letter hielendal opslokt is troch de grutte stêd Wilhelmshaven - is de lêste dy't yn Jeverlân yn it Frysk preke.
* Piter (fan) Dekema, bestjoerder, jurist en ferfeanter.
* Caspar de Robles of Gaspard di Robles (1527, Madrid - 4 april 1585, Ljouwert ?), ek wol Billy yn Arteezje neamd, wurdt steedhâlder fan Fryslân en Grinslân oan it begjin fan 'e Tachtichjierrige Oarloch.
* Slach by Jemgum, tsjin de Spanjerts
* Op de middei fan 17 maaie wurde ta fernuvering fan de Harnzers 1800 Waalske soldaten oan lân set, dy't letter yn de Slach by Heiligerlee ferslein wurde.
*Heusden wurdt troch de Steatske hopman Waardenburch ynnomd.
* april - Willem fan Oranje set de militêre oanfal yn mei in befrijingsleger fan hierlingen (Oranjes earste ynvaazje)
* 25 april - Fjildslach yn Dalheim by Herkenbosk: begjin fan de Tachtichjierrige Oarloch.
* 23 maaie - Slach by Heiligerlee mei Loadewyk fan Nassau; Adolf fan Nassau sneuvelet.
* 28 maaie - Alva ferbant Prins Willem fan Oranje
* 1 juny- Alva lit achttjin Nederlânske eallju yn Brussel ûnthalzje.
* 21 july - Yn de Slach by Jemmingen wurdt Loadewyk fan Nassau ferslein troch Caspar de Robles en Alva.
* 23 july -  Alva rukt Grins binnen.
* oktober - mislearre fjildtocht û.l.f. Willem fan Oranje (Slach op it Lanakerfjild en Slach by Geldenaken)

## Berne
* Jan Brueghel de Alde, Flaamsk keunstskilder (†1625).

## Ferstoarn
* 23 maaie -  Adolf fan Nassau sneuvelet yn de Slach by Heiligerlee
* 5 juny - De finzen greven Egmont en Horne wurde op lêst fan Alva yn Brussel ûnthalze, fanwege majesteitsskeinen.
1563

## Foarfallen
* Harns krijt tastimming fan kening Filips II fan Spanje om Almenum binnen de wâlen te lûken.
* 11 maart - kardinaal Granvelle moat fuort, is de eask fan de trije wichtichste leden fan de Ried fan Steat: Willem fan Oranje, Lamoraal fan Egmont en Filips fan Montmorency.
* 15 novimber - Earste útjefte fan de tsjerkoarder fan de Palts, mei dêryn opnaam de Heidelberchske Kategismus.

## Berne
* Jan Huygen fan Linschoten, Nederlânsk keapman en ûntdekkingsreizger
* 30 jannewaris - Franciscus Gomarus, Nederlânsk heechlearaar yn de teology oan de universiteit fan Leien en foaroanman fan de kontra-remonstranten
* 5 novimber - Anna fan Nassau, âldste dochter fan Willem I de Swijer en Anna fan Saksen
* Jacob Vredeman de Vries (Mechelen ± 1563), sjongmaster en komponist yn Ljouwert.

## Ferstoarn

## Byldzjende keunst

Ofbyld:Pieter Bruegel the Elder - The Tower of Babel (Vienna) - Google Art Project - edited.jpg|*De toer fan Babel* (1563) Pieter Bruegel de Alde, Kunsthistorisches Museum, Wenen
Ofbyld:Paolo Veronese 008.jpg|*[[De brulloft yn Kana]]* (1563) Paolo Veronese, Louvre, Parys


## Boukeunst

File:The Archiginnasio, Bologna, Italy, the wing with the Anatomical theatre.JPG|*Archiginnasio*, Bologna (1563)
1569

## Foarfallen
* It norbertinessekleaster Weerd of *Templum Domnini* by Moarre wurdt troch de wettergeuzen plondere en yn 'e brân stutsen.
* De Hartoch fan Alva fiert de Tsiende Pinning yn, in beruchte belestingmaatregel.
* Gerardus Mercator publisearret in wrâldkaart mei syn Mercatorprojeksje .

## Berne
* Ambrogio Spinola, *Marques de los Balbases*, letter oerbefelhawwer fan it Spaanske leger fan de Súdlike Nederlannen.
* 10 april - Emilia fan Nassau, dochter fan William fan Oranje († 1629)

## Ferstoarn
* 5 septimber - Pieter Brueghel de Aldere
* Willem I de Alde of de Rike, greve fan Nassau-Katzenelnbogen.
1570

## Foarfallen
* Ein fan it kleaster Vinea Domini, noardwest fan Penjum en stifte fanút it kleaster Lidlum.
* It Knillesdjip wurdt om dizze tiid hinne oanlein troch Kolonel Caspar de Robles.
* 1 novimber - de (tredde) *[[Alderheljenfloed (1570)|Alderheljenfloed]]* teisteret de Nederlânske kusten en fernielt in protte diken en oare wetterkearings. Gefolch: hûnderten deaden, tsientûzenen dakleazen, ferswolge fee en winterfoarrieden.
* De earste Brandaris fjoertoer op Skylge stoart yn see.

* Johan fan Oldenbarnevelt wurdt advokaat by it Hof fan Hollân, dêr't er him taleit op dingen dy't mei diken en ôfwettering te meitsjen hawwe.
* Don Frederik bemasteret it Hûs te Kleef ûnder Haarlim.
* De earste strjitferljochting yn de wrâld wurdt yn De Haach oanlein.

## Berne
* Gaspar Fernandes, Portegeesk komponist
* Carel Georg fan Burmania, Frysk ealman († 1634)

## Ferstoarn
* Francesco Primaticcio (66), Italjaansk skilder
1573

## Foarfallen
* 11 desimber 1572-13 july - De stêd Haarlim wurdt belegere troch Spaanske troepen. Mank de ferdigeners spilet Kenau Simonsdochter Hasselaer neffens de leginde in heldinnerol.
* maityd-novimber - De hartoch fan Alva wol sels it ferset yn de Nederlannen brekke. Hy rekket deilis mei de nije Spaanske lânfâd, Juan de la Cerda, hartoch fan Medinaceli. As súkses útbliuwt, en kening Filips II fan Spanje merkt dat Alva en Medinaceli net mei-inoar troch ien doar kinne, ropt er harren beiden werom nei Spanje.
* april - It Spaanske leger ûnder Don Freark, de soan fan 'e hartoch fan Alva, weroveret hast alle stêden yn Oerisel en Gelderlân.
* 13 july - It Belis fan Haarlim, in ûnderdiel fan it Spaanske besykjen om 'e Opstân yn 'e Nederlannen te ûnderdrukken, einiget mei de oerjefte fan 'e stêd Haarlim oan 'e Spaanske fjildhear don Freark. Nei de oerjefte wurde it meastepart fan 'e soldaten fan it út geuzen en hierlingen besteande garnizoen fan 'e stêd, mei dêropta in grutte groep foaroansteande oranjesinnige boargers (yn totaal sa'n 2.000 minsken) troch de Spanjerts fermoarde.
* 8 oktober - In driigjend Spaansk belis fan Alkmar wurdt troch de wettergeuzen ôfslein (dêrfandinne de útspraak "by Alkmar begjint de fiktoarje"). As tank jout Willem fan Oranje de stêd it ivichduorjende rjocht ta it hâlden fan de Tsiiswaach.
* 11 oktober - Yn 'e Slach op de Sudersee ferslane de wettergeuzen in Spaanske float.
* *sûnder datum* - Amersfoart wurdt troch Spaanske troepen ynnomd.
* 1 desimber - De hartoggen fan Medinaceli en Alva wurde op eigen fersyk ferfongen troch don Luis de Requesens y Zúñiga.
* 18 desimber - De hartoch fan Alva ferlit de Nederlannen.

## Berne
* 17 jannewaris - Marcus Lycklama à Nijeholt, Frysk politikus, abbekaat en rjochtsgelearde († 1625)
* 22 desimber - Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte († 1632)

## Ferstoarn
* 16 july - Wigbolt Ripperda, Steatsk militêr (* ±1535)
* 29 july - Ruy Gómez de Silva, prins fan Éboli, Spaansk ealman en politikus (* 1516)
1574

## Foarfallen
* De namme Warfstermûne komt al foar yn âlde boarnen.
* De hate Spaanske kolonel Caspar de Robles - troch Alva dêr as steedhâlder oansteld - ûnthjit ferheging fan de diken by Harns.
* 8 febrewaris - Middelburch kapitulearret en de stêd slút him oan by de Prins fan Oranje.
* 14 april - Yn de Slach op de Mookerheide rinne de steatske troepen siere ferliezen.
* 3 oktober - De Spanjerts jouwe it belis fan Leien op, neidat it gebiet om de stêd op befel fan Willem fan Oranje ûnder wetter setten is (Leiensk ûntset).
* Flaardingen wurdt troch de Geuzen platbaarnd om te foarkommen dat de stêd yn hannen falt fan de Spanjerts.
* It greefskip Nassau-Saarbrücken wurdt nei de dea fan bernleaze Johan III weriene mei Nassau-Weilburg.

## Berne
* 5 maart - Freark IV, keurfoarst fan de Palts 

## Ferstoarn
* 14 april - Hindrik fan Nassau, sneuvelt yn de Slach op de Mookerheide
* 14 april - Loadewyk fan Nassau, sneuvelt yn de Slach op de Mookerheide
* 23 april - Reytse Ayses, lêste doperske martelder yn Fryslân (* 15??)
* 30 maaie - Karel IX, kening fan Frankryk
Orlando Bottenbley

**Orlando Edgar Bottenbley** (Paramaribo, 1951) is in Nederlânske baptiste predikant fan de Frije Baptistegemeente Bethel yn Drachten. Bethel betsjut: 'Hûs fan God'.
De tsjerkemienskip is ferneamd as ien fan de grutste en ien fan de fluchst groeiende fan Nederlân mei mear as 2000 leden en 750 bern.

## Wurkpaad

Nei syn stúdzje teology oan it Bibelske ynstitút yn Belgje studearre Bottenbley fierder oan it Nederlânske grifformearde seminaarje en oan de Teologyske Universiteit Kampen. 

Dêrnei hat er belutsen west by it stiftsjen fan baptistegemeenten yn Snits, It Hearrenfean en Frjentsjer. Hy wie op dat stuit predikant op De Lemmer. Yn 1988 waard hy beroppen as foargonger fan de Frije baptistegemeenten yn Drachten. Dat hat foar in groei soarge fan 60 nei mear as 2500 leden. 

De baptistegemeente yn Drachten komt by elkoar yn in earder bedriuwsgebou op yndustryterrein 'De Haven'. Der wurdt tocht oan nijbou oan de râne fan Drachten. Ut Drachten wei is ek in gemeente stifte yn Grins, Dokkum en Ljouwert. 

Yn 2006 ferskynde in boek oer Bottenbley mei de titel *Orlando Bottenbley en de wide poarte fan de Bethel*. It boek is in útjefte fan Utjouwerij Penn yn Ljouwert en is skreaun troch de Ljouwerter sjoernalist Gerko Last. Yn it boek besiket Last in ferklearring te jaan foar de groei fan de tsjerke fan Bottenbley. It tal leden wurdt alle moannen mei sa'n 40 grutter. 

Op 13 oktober 2013 fierde Orlando Bottenbley syn 25-jierrich jubileum as predikant by de Frije Baptistegemeente Bethel. Yn de tsjinst waarden him de fersiersels dy't by syn beneaming ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau hearre troch boargemaster Tjeerd van Bekkum fan Smellingerlân opspjelde. Dat feit waard bekritisearre, meidat de Betheltsjerke homoseksuële ferhâldingen en byinoar wenjen bûten it houlik ôfwiist.

Yn april 2015 makke Bottenbley buorkundich dat er yn septimber 2016 ophâlde wol as predikant fan de Frije Baptistegemeente. Goed in jier letter waard Jacob Folkerts fan Teksel as syn opfolger oanwiisd.> Yn septimber 2017 swaaide Bottenbley definityf ôf as foargonger yn Drachten. Op dat stuit hie de tsjerke goed 4500 leden. Sûnt is Bottenbley trije dagen yn 'e wike ferbûn oan baptistegemeente *De Verbinding* yn Amsterdam.
Novimber 2022 waard bekend dat Bottenbley, njonken syn wurk yn Amsterdam, op 1 jannewaris 2023 foargonger wurdt fan de Vrije Baptisten Gemeente Nehemia yn Dokkum. 

## New Faith Network
De ferhalen en wurden fan Bottenbley binne werom te sjen en te hearren fia ferskate digitale kanalen. Yn 2017 ferbûn er him bygelyks oan it online fideoplatfoarm New Faith Network foar kristlike films, oertinkingen en searjes. Hy set dêr geregeldwei preken op en andert op fragen fan sjoggers.

## Keppeling om utens
*Frije Baptisten Gemeente Bethel