open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benninkmûne

De **Benninkmûne** is in nôtmûne oan 'e Varsseveldseweg yn Doetinchem, Gelderlân. 

De mûne waard yn 1921 boud mei gebrûk fan materiaal fan in mûne út Zelhem en ferfong in muonts út 1856 op itselde plak.

Eartiids hie de mûne selsswichting op ien binnenroede. Yn 'e rin fan 'e tiid rekke de mûne, dy't oarspronklik de Velsmûne hiet, brekfallich. It kaam op in stuit sels safier, dat de mûne troch de lokale brânwar brûkt waard om op te oefenjen. 

Nei't de gemeente Doetinchem de mûne kocht folge yn 'e jierren 1979-1980 in restauraasje. De mûne krige doe de hjoeddeiske namme en waard ferneamd nei de mûndersfamylje. Tiisdeis en sneons wurdt de mûne fan 09:00 tot 15:00 oere oan it wurk set.     

De Benninkmûne is in stellingmûne op in mitsele ûnderbou. De flecht fan de mûne is 23,10 meter en de roeden binne útrisd mei âld-hollânsk hekwurk. De ynrjochting bestiet út twa koppel me23,10alstiennen.
## Keppeling om utens
* (oersjoch technyske ynformaasje oer de mûne)
* Allemolens.nl (ôfbylden)
* De Hollânske Mûne
Jan Mathieu Henry baron van Heemstra

**Jan Matthieu Henri baron van Heemstra** (Batavia, 10 maart 1916 – Purmerend, 17 oktober 1959) wie in Nederlânske politikus út namme de ARP.

## Libben en wurk
Hy waard berne yn Nederlânsk-Ynje as soan fan Schelto van Heemstra (1879-1960) en Mathilde Jacoba van Oosterzee (1888-1963); hy waard ferneamd nei syn pake fan memmekant, Jan Matthieu Henri van Oosterzee (1850-1917), direkteur fan de *Handelsmij vh De Lange* yn Batavia. Syn heit wurke dêr by de *[[Koninklijke Paketvaart Maatschappij]]* (KPM) en waard yn 1925 beneamd ta kommissaris fan de keningin fan Gelderlân. De húshâlding wenne doe yn Arnhim. 
Van Heemstra studearre rjochten oan de Ryksuniversiteit Utrecht. Yn 1943 wie er klear mei syn stúdzje en gie er oan't wurk by it parket fan it Iepenbier Ministearje (OM) yn Arnhim. Dêrnei wurke er by it OM yn Ljouwert. 
Van Heemstra gie yn 1948 werom nei Nederlânsk-Ynje. Hy wie dêr twa jier auditeur-militêr by de kriichsried en ferfear dêrnei wer nei Nederlân. Yn 1953 folge syn beneaming ta sjef fan it kabinet fan de boargemaster fan Utert, jhr. mr. dr. Coen de Ranitz.

Fan 1 septimber 1959 ôf wie er boargemaster fan Ferwerderadiel as opfolger fan G.W.H. Esselink. Oardel moanne letter stoar er yn de âldens fan 43 jier by in ferkearsûngemak.
Gerardus Willem Hendrik Esselink

**Gerardus Willem Hendrik Esselink** (Sliedrecht, 18 augustus 1894 – Renkum, 24 septimber 1966) wie in Nederlânske politikus.

Hy wie in soan fan dûmny Gradus Willem Hendrik Esselink (1854-1916) en Aletta Maria Filippo (1859-1950). Hy wie amtner by de gemeentesekretary fan Delfsyl ear't er yn 1917 gemeentesekretaris fan Adorp waard. Yn 1923 folge dêr syn beneaming ta boargemaster en yn 1933 waard er de boargemaster fan Ferwerderadiel dêrt er Lodewijk Wezeman opfolge. Nei't er yn novimber 1944 dien krige waard de  pro-Dútske Johannes Werkhoven boargemaster fan Ferwerderadiel. Nei de befrijing yn april 1945 koe Esselink weromkomme as boargemaster. Hy soe dat amt besette oant syn pensjoenearring yn septimber 1959.

Esselink stoar yn 1966 yn de âldens fan 72 jier.
Súdsemityske talen

De **Súdsemityske talen** foarmje in hypotetyske, mar frij algemien akseptearre taalgroep fan 'e Semityske talen. De kloft stiet op deselde hichte as de Middensemityske talen, en de beide groepen tegearre foarmje de Westsemityske talen. De Súdsemityske talen kinne opdield wurde yn 'e Súdarabyske talen en de Westlike Súdsemityske talen, dy't fierder útinoar falle yn 'e útstoarne Aldsúdarabyske talen en de Etiopyske talen. De wichtichste Súdsemityske talen binne it Amhaarsk, de nasjonale taal fan Etioopje, en it Tigrinja, de nasjonale taal fan Eritreä.

## Fersprieding
De Súdarabyske talen wurde sprutsen yn it suden fan it Arabysk Skiereilân (eastlik Jemen en westlik Omaan) en op it eilân Sokotra yn 'e Arabyske See. De útstoarne Aldsúdarabyske talen waarden yn 'e Aldheid sprutsen yn it westen fan wat no Jemen is. De Etiopyske talen wurde sprutsen yn 'e Hoarn fan Afrika (benammen Etioopje en Eritreä). 

## Skiednis
Wat it 'heitelân' fan 'e Súdsemityske talen west hat, is noch altyd ûnderwerp fan debat. Guon taalkundigen binne fan tinken dat de talen ûntstien binne yn it suden fan it Arabysk Skiereilân en har dêrwei ferspraat hawwe nei de Hoarn fan Afrika. Oaren miene dat de talen har pas ûntwikkele hawwe nei de oerstek fan 'e sprekkers nei de Hoarn fan Afrika, en dat dêrwei letter in diel fan 'e sprekkers wer werom oerstutsen wêze moat nei it Arabysk Skiereilân. In ûndersyk út 2009 dat gebrûk makke fan it Bayesiaanske model wiisde út dat de lêste teory it wierskynlikst is.

## Underferdieling
De meast akseptearre ûnderferdieling fan 'e Middensemityske talen is sa:
Johann Samuel König

**Johann Samuel König** (Büdingen, 31 july 1712 - Hûs Zuylenstein, Leersum, 21 augustus 1757) wie in Dútsk/Switserske wiskundige. König waard benammen bekend fan syn stelling oer de kinetyske enerzjy fan in frij bewegend foarwerp en oer it ympulsmomint fan in frij bewegend foarwerp .

Hy studearre yn Lausanne (1729) en Basel (1730) en fan 1735 oan 1737 yn Marburg ûnder superfyzje fan Christian Wolff de filosofy fan Leibniz. Dêrnei gie er werom nei Bern en yn 1738 nei Parys. Yn 1744 waard er foar tsien jier út Bern ferballe, om reden fan it tekenjen fan in polityk pamflet. König krige in oanstelling as heechlearaar wiskunde en filosofy oan de Hegeskoalle fan Frjentsjer. Fan 1749 oant 1751 wie er bibliotekaris fan steedhâlder Willem IV. Yn 1751 waard er lid fan de Prusyske Akademy fan Wittenskippen en ferfoer er nei Berlyn.

König wurdt benammen yn it sin brocht fanwegen syn ferskil fan miening mei Leonhard Euler oer it Prinsipe fan de minste aksje. Hy wie teffens learmaster fan Émilie du Châtelet, ien fan de pear froulike natuerkundigen fan de 18e iuw. 

## Keppeling om utens
* Wiidweidige biografy fan Johann Samuel König op MacTutor
It Grutte Ear

**It Grutte Ear** of (neffens de stavering foar de Steatestavering) *It Greate Ear*, mar offisjeel  **Satellietgrondstation 12**, is de Fryske bynamme foar in grûnstasjon foar satellytkommunikaasje. It grûnstasjon leit noardwestlik fan it doarp Boerum, westlik fan de buorskip De Kegen en beëasten Kollumerpomp. It waard yn 1973 troch de PTT iepene en is it iennige Nederlânske grûnstasjon foar ynternasjonale ferbiningen oer kommunikaasjesatelliten. It stasjon is eigendom fan KPN Satcom en wurdt beheard troch Stratos (it eardere Xantic).

## Inmarsat
It grûnstasjon is de tagongspoarte foar it sammeljen fan Europeesk en ynterkontinentaal ferkear fan Nederlân en oanbuorjende lannen; dat giet oer it telefoannet en fia strielstjoerders om it dêrnei troch te stjoeren nei satelliten, sadat it ferstjoerd wurde kin nei de bestimming fan soartgelikense grûnstatsjons earne oars op'e wrâld. It is in ûnderdiel fan Inmarsat. It grutste part fan it terrein (yn it easten, noarden en midden) hat dy funksje. 

## NSO
Nei de oanslaggen fan 11 septimber besleat it Nederlânsk regear ta de oprjochting fan de Nationale Sigint Organisatie (NSO) foar it koördinearjen fan de ferbiningsynljochtingen fan de AIVD en MIVD. Dat gyng lykop mei in grutter wurdende fraach nei satellytkapasiteit. It al besteande grûnstasjon fan de finsje yn Sâltkamp (ein jierren 1970 oprjochte) mocht fanwegen beswieren fan omwenners net útwreide wurde, wêrnei't definsje it grûnstasjon sleat en syn satellytskûtels op 'en nij by syn basis yn de Marnewaard pleatse. De NSO rjochte him dêrnei yn 2005 ta it Stratosterrein yn It Grutte Ear foar it brûken fan twa besteande grutte skûtels en de bou fan 13 nije. It terrein fan de NSO waard ferwêzentlike yn it suden fan it Grutte Ear. De skûtels binne ornearre foar it opheinen fan al it foarbykommend satellytferkear yn it ramt fan de terrorismebestriding. Fan de twa grutte skûtels waard letter ien sloopt.
Dill (rivier)

De **Dill** is in 55 kilometer lange sydrivier fan de Lahn, yn it westen fan de Dútske dielsteat Hessen.
 
De Dill ûntspringt ûngefear 1,8 km noardwestlik fan Offdilln op de súdeastlike skeante fan de Haincher Höhe op sa'n 567 meter boppe seenivo en rint nei suden ta troch de Lahn-Dill-Kreis, lâns Dillenburg en Herborn. By Wetzlar mûnet er yn de Lahn út.
De wichtichste sydrivieren fan de Dill binne de Dietzhölze by Dillenburg en de Aar by Herborn-Burg.

In protte plakken oan de iggen fan de rivier ûntliene der har namme oan. Oan de bopperin fan de rivier binne dat Offdilln, Dillbrecht, Fellerdilln, Dillenburg, en fierder de stream ôf Dillheim. Dillenburg wie it haadplak fan it eardere distrikt Dillkreis en residinsjestêd fan it Hûs fan Oranje-Nassau.


File:Dillquelle1.jpg|De boarne fan de Dill
File:Dill in Dillenburg.jpg|De Dill yn Dillenboarch
Black Snake Moan

**[[That Black Snake Moan]]*, in bluesliet út 1927 fan Blind Lemon Jefferson
*Black Snake Moan (band), in Britske bluesband mei koarte tiid as *lead*-sjonger Robert Plant fan Led Zeppelin
*''Black Snake Moan'' (film), in Amerikanaske film út 2006
Mûne Van Hal

De **Mûne Van Hal** is in nôtmûne yn it Gelderske doarp Voorst. De bultmûne waard yn 1866 boud yn opdracht fan Bernhard Stapelbroek. Theodora Johanna, de dochter fan dy mounder, boaske yn 1899 mei Johannes Hubertus van Hal.

Yn it foarhûs fan 'e pleats, dy't njonken de mûne stie, sette Johannes van Hal útein mei in bierlokaal, de foarrinner fan it hjoeddeiske restaurant by de mûne. Op 7 jannewaris krige er fergunning foar in nôtmeallerij mei in benzinemotor fan 18 hk, sadat ek sûnder wyn mealle wurde koe. 

By de gefjochten yn 'e Twadde Wrâldkriich rekke de mûne skeind en yn 1957 ferlear de mûne syn kape en it wjukkenkrús. In part fan 'e wjukken wie al earder nei bliksemynslach ferwidere. In goede tsien jier letter waard besocht de mûne wer op te meitsjen, mar dat draaide op neat út. 

De namme fan 'e mûne ferwiist nei de eardere mûndersfamylje Van Hal. Yn 1999 waard de mûne ûnderbrocht by de Stifting Nôtmûne Voorst (Stichting Korenmolen Voorst). De stifting sette yn 2009 útein mei de restauraasje. Sûnt 2010 hat de mûne wer in kape en is de mûne mealfeardich.

## Keppeling om utens
* (oersjoch technyske ynformaasje oer de mûne)
* Allemolens.nl (ôfbylden)
* Fer. De Hollânske Mûne
Uny fan de Kroanen

De **Uny fan de Kroanen** (Ingelsk: *Union of the Crowns*, Skotsk: *Union o the Crouns*, Skotsk-Gaelysk: *Aonadh nan Crùintean*) wie de kroaning fan kening Jakobus VI fan Skotlân as kening Jabobus I fan Ingelân en Ierlân op 24 maart 1603 en de feriening fan de trije keninkriken ûnder ien monarch. De Uny fan de Kroanen folge nei it ferstjerren fan de nicht fan Jakobus, keninginne Elizabeth I fan Ingelân, dy't de lêste monarch fan it Hûs Tudor wie.

De Uny fan de Kroanen wie in personele uny dêr't de kroan fan Ingelân en de kroan fan Skotlân selsstannich by bleaune. Jakobus neamde himsels "kening fan Grut-Brittanje" en besocht ferskate kearen de keninkriken te ferienjen. Dat waard lykwols tsjinholden troch de beide parleminten fan Ingelân en Skotlân. Yn it midden fan de santjinde iuw wie der tydlik in republyk ûnder lieding fan Oliver Cromwell, dy't it Mienebêst fan Ingelân, Skotlân en Ierlân stifte. Dy republyk einige mei de Restauraasje fan it Hûs Stuart yn 1660 ûnder kening Karel II. Nei de *[[Acts of Union 1707]]* waarden de keninkriken Ingelân en Skotlân feriene ûnder de lêste monarch fan it Hûs Stuart, keninginne Anne, ta it keninkryk Grut-Brittanje.
Act of Settlement

De ***Act of Settlement***, of de **opfolgingswet**, is in wet dy't troch it Parlemint fan Ingelân oannommen waard yn 1701 om te regeljen dat de erfgenamten fan de kroanen fan Ingelân en Ierlân allinnich protestanten wêze koene. Dat late ta it ferbaljen fan de ôfstammelingen fan kening Karel I, mei útsûndering fan syn protestantske pakesizzer prinsesse (de lettere keninginne) Anne. De folgjende protestantske erfgenamt wie karfoarstinne Sofia fan Hannover, in pakesizzer fan kening Jakobus VI fan Skotlân, dy't yn 1603 as kening Jakobus I fan Ingelân en Ierlân kroane waard. Nei Sofia, mocht de troan allinnich mar beset wurde troch net-katoliken.

## Eftergrûn
De *[[Act of Supremacy 1558]]* bepaalde dat de Anglikaanske tsjerke selsstannich wêze soe fan de Roomsk-katolike tsjerke en ûnder behear stean soe ûnder de Ingelske monarch. Kening Jakobus II wie roomsksinnich, mar waard oan de kant setten troch syn dochter Marije en har man steedhâlder Willem III fan Oranje mei de Glorieuze Revolúsje fan 1688. Om't Willem en Marije en har suster Anne, de lettere keninginne, gjin bern krije koene, en oare leden fan it Hûs Stuart katoliken wiene, wie der ferlet fan in opfolgingswet. It tichtst besibbe lid fan it Hûs Stuart, dy't protestantsk wie, wie karfoarstinne Sofia fan Hannover. Sofia ferstoar op 8 juny 1714, earder as keninginne Anne dy't op 1 augustus fan dat jier ferstoar. Sofia har soan, George I, waard doe kening, en doe sette de dynasty fan it Hûs Hannover útein.

De wet spile in wichtige rôl yn it foarmjen fan it keninkryk Grut-Brittanje. Ingelân en Skotlân hiene al sûnt 1603 deselde monarch, mar wiene hieltyd noch selsstannige lannen. It Skotske parlemint wie mear weromhâldend om it Hûs Stuart gean te litten, om't de Stuarts folle langer Skotske monargen west hiene ear't se Ingelske monargen wiene. Ingelân sette Skotlân ûnder druk en nim de *Act of Settlement* oan, en dat wie ek ien fan de redens foar de feriening fan de twa lannen yn 1707.

## De wet
De *Act of Settlement* bepaalde dat eltsenien dy't roomsk-katolyk waard, of ien boaske, gjin troanopfolger wêze koe. Ek beheinde de wet de rôl fan bûtenlanners yn it Britske regear en de macht fan de monarch yn relaasje mei it Parlemint fan Ingelân.

De *Act of Settlement* is hjoed-de-dei noch hieltyd ien fan de wetten dy't de troanopfolging fan it Feriene Keninkryk, allyk as dy fan de oare lannen fan it Britske Mienebêst, regelet. De wet kin net feroare of oanpast wurde troch de parleminten fan elts fan dy lannen, of it moast wêze dat alle oare lannen der mei ynstimme, om't de kroan de steatshaad fan al dy lannen is.

By de Oerienkomst fan Perth yn 2011, waard de diskwalifikaasje om katoliken te boaskjen mei yngong fan 26 maart 2015 opheft. Oare ûnderdielen jilde noch hieltyd.
Nancy and the Sinatras

**Nancy and the Sinatras** is in Fryske band dy't yn 2012 oprjochte waard troch âld Swiet & Bjuster-spilers Oege Reitsma en Brant Visser yn 'e mande mei Wybrig Boerrigter (Ubrabaya), Piter Willem Meinema en Raymond Zeer. De band is al in jier as wat in bekende ferskining op de Fryske (en oare) podia. It repertoire wurdt omskreaun as: *covers, maar geen coverband en.. we play it our way*.
Nancy and the Sinatras spilet soul, blues, modern, harksankjes en oar repertoire út de fifties en 'upties'. De band bringt nûmers yn it Frysk, it Ingelsk, Frânsk en Dútsk en is aktyf op spotify, bandcamp, youtube en facebook. Yn 2021 hâldt Ray mei de band op en Leo Roodhof (Shakey Sam) wurd de nije drummer fan de band.

## Keppelingen om utens
* Hiemside fan de band
* Wa binne Nancy and the Sinatras?   
* Cosa Nostra op Bandcamp
Bert Haanstra Oeuvrepriis

De ***Bert Haanstra Oeuvreprijs van de Nederlandse film*** is in filmpriis dy't yn 1996 ynsteld waard troch it Nederlands Fonds voor de Film. Filmmakker Bert Haanstra krige de priis, dy't doedestiids noch *Oeuvreprijs* hjitte, as earste. Sûnt wurdt de priis *Bert Haanstra Oeuvrepriis* neamd. Der is in jildbedrach oan de priis ferbûn; yn 2004 wie dat 45 tûzen euro en yn 2009  50.000.

## Winners
* Bert Haanstra (1996)
* Fons Rademakers (1998)
* Johan van der Keuken (2000)
* Paul Verhoeven (2004)
* Robby Müller (2009)
Acts of Union 1707

De ***Acts of Union 1707*** (Wetten fan de Uny of Unywetten) wiene twa parlemintêre wetten dy't yn 1706 en 1707 respektivelik troch it Parlemint fan Ingelân en it Parlemint fan Skotlân oannommen waard. Dy wetten hiene it Ferdrach fan de Uny (*Treaty of Union*), dy't tusken de twa lannen oerhannele waard, befêstige. De wetten waarden op 1 maaie 1707 fan krêft.

Troch dy wetten waard der in nije steat, it Keninkryk Grut-Brittanje skepen, troch it Keninkryk Ingelân en it Keninkryk Skotlân gear te foegjen. De twa keninkriken wiene al yn in personele uny sûnt de Uny fan de Kroanen yn 1603 feriene, mar wiene oant de unywetten noch hieltyd selsstannige lannen mei harren eigen parleminten. Wales wie sûnt it oannimmen fan de Wetten op de Welske Wetjouwing fan 1535 en 1542 part fan it Keninkryk Ingelân. De *Crown of Ireland Act 1542* wie in wet fan it Ierske parlemint dy't regele dat kening Hindrik VIII fan Ingelân en syn opfolgers tenei ek de keningen fan Ierlân wêze soene.

Troch de *Acts of Union 1707* waarden de parleminten fan Ingelân en Skotlân ûntbûn en ferfongen troch in nij Parlemint fan Grut-Brittanje, dy't syn sit yn it Paleis fan Westminster hie, dat earder it sit fan it Parlemint fan Ingelân wie.

Yn 1800 soe de *[[Act of Union 1800]]* it Keninkryk Ierlân en it Keninkryk Grut-Brittanje gearfoegje ta it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Ierlân.

## Nij Skotsk parlemint
Yn 1999, nei krapoan trije iuwen, waard in nij Skotsk parlemint iepene nei in referindum yn Skotlân. It nije parlemint hat lykwols net deselde macht as it âlde Skotske parlemint, om't Skotlân noch hieltyd in lidlân fan it Feriene Keninkryk is.

## Keppeling om utens
*  The Treaty of Union, it Skotske Parlemint
*  Articles of Union 1707 fan de Parlementêre Argiven
*  Ofbyld fan it Ferdrach fan de Uny
*  Hjoeddeistige tekst fan it ''UK Statute Law Database''
Last Stand

"**Last Stand**" of "**The Last Stand**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings: 

**last stand*, in Ingelsk term foar in lêste posysje dy't tsjin in oerweldigjende oermacht fan 'e fijân ferdigene wurdt

## Films
*''Last Stand'' (film), in Amerikaanske film út 2000

*''The Last Stand'' (film út 1938), in Amerikaanske film út 1938
*''The Last Stand'' (film út 1984), in Australyske dokumintêre út 1984
*''The Last Stand'' (film út 2013), in Amerikaanske film út 2013
**[[X-Men: The Last Stand]]*, in Amerikaanske film út 2006

## Muzyk
*''The Last Stand'' (album fan Boot Camp Clik), in album fan Boot Camp Clik út 2006
*''The Last Stand'' (album fan Sabaton), in album fan Sabaton út 2016
*''The Last Stand'' (liet fan Adelitas Way), in liet fan Adelitas Way út 2009

## Oar
*The Last Stand, gameplaymodus foar it fideospultsje *[[Warhammer 40,000: Dawn of War II]]*
*Custer's Last Stand, in ûnderdiel fan 'e Slach oan 'e Little Bighorn yn 1876
George Hickes

**George Hickes** (ûnder Thirsk, Noard-Yorkshire, 20 juny 1642 - Westminster, 15 desimber 1715) wie in Ingelske Anglikaanske teolooch en gelearde.

Nei syn stúdzje oan de Universiteit fan Oxford begûn er mei in tsjerklike karriêre, dy't karakterisearre waard troch syn wegering trou te swarren oan Maria II en Willem III nei de *[[Glorious Revolution]]*. 
Tsjintwurdich wurdt Hickes benammen yn it sin brocht om syn krewearjen yn 'e taalkunde en de Angelsaksyske talen, yn it bysûnder syn *Institutiones Grammaticae Anglo-Saxonicae et Moeso-Gothicae* (1689) en *Linguarum veterum septentrionalium thesaurus grammatico-criticus et archæologicus* (1703-1705).

## Sjoch ek
* Finnburg Fragmint

## Keppeling om utens
* George Hickes, "Linguarum Veterum Septentrionalium Thesaurus Grammatico-Criticus et Archaeologicus", Oxoniae, 1705. Folsleine tekst by Internet Archive
Dirty Harry

## Mediafranchise
### Filmsearje
*Dirty Harry (personaazje), de ikoanyske haadpersoan út 'e filmsearje mei deselde namme
*''Dirty Harry'' (filmsearje), in Amerikaanske filmsearje oer de bikkelhurde plysjeman Dirty Harry Callahan, spile troch Clint Eastwood
*''Dirty Harry'' (film), in Amerikaanske plysjefilm út 1971, de earste film fan 'e filmsearje mei deselde namme
### Literatuer
*''Dirty Harry'' (romansearje), in rige 'ferboekings' fan 'e films út 'e filmsearje mei deselde namme
### Spultsjes
*''Dirty Harry'' (fideospultsje út 1990), in fideospultsje út 1990, basearre op 'e filmsearje
*''Dirty Harry'' (fideospultsje út 2007), in ynlutsen fideospultsje dat yn 2007 útkomme soe, basearre op 'e filmsearje
*''Dirty Harry'' (flipperkast), in type flipperkast út 1995 basearre op 'e filmsearje

## Muzyk
*''Dirty Harry'' (liet), in liet fan Gorillaz út 2005

## Persoanen
*Dirty Harry (muzikant) (b. 1982), in Britsk sjongster (artystenamme fan Victoria Harrison)
*Alfredo Lim (b. 1929), byneamd Dirty Harry, in Filipynsk politikus
*Derty Harry (1973-2006), in Amerikaansk rapper (artystenamme fan DeShaun Dupree Holton)
*Harry Rivera, in rêstend Amerikaansk pornografysk akteur dy't soms op 'e ôftiteling fan films fermelden waard as Dirty Harry
Anne fan Grut-Brittanje

**Anne Stuart** (Sint-Jamespaleis, Middelseks, Keninkryk Ingelân 6 febrewaris 1665 - Kensingtonpaleis, Middelseks, 1 augustus 1714 wie de keninginne fan Ingelân, Skotlân en Ierlân fan 8 maart 1702 oant 1 maaie 1707. Under de *[[Acts of Union 1707]]* waarden de keninkriken Ingelân en Skotlân feriene en foarmje de nije steat Grut-Brittanje. Hja bleau keninginne fan Grut-Brittanje en Ierlân oant har ferstjerren yn 1714.

## Jonkheid
Anne waard berne as dochter fan Jakobus II en Anne Hyde yn de tiid fan de hearskippij fan har omke Karel II, de âldere broer fan har heit. Har heit, Jakobus dy't de mooglike opfolger fan syn broer wie as kening wie roomsksinnich en dat wie doe net populêr yn Ingelân. Op oantrunen fan kening Karel, waarden Anne en har âldere suster Marije anglikaansk grutbrocht. Marije boaske har Nederlânske protestantske neef, steedhâlder Willem III fan Oranje, yn 1677, en Anne boaske prins George fan Denemark yn 1683. Doe't Karel II yn 1686 ferstoar, folge syn broer Jakobus him op as kening, mar waard ferballe mei de Glorieuze Revolúsje yn 1688 en dêrnei regearren Marije en Willem tegearre. Anne en har suster Marije koene ynearsten goed meiïnoar oerwei, mar harren relaasje kuolle ôf nei ferskillen fan mienings nei't Marije op de troan kaam. Willem en Marije hiene gjin bern. Nei't Marije yn 1694 ferstoar, regearre Willem allinnich oant syn ferstjerren yn 1702. Anne folge him dêrnei op.

## Keninginne
Under har bestjoer stipe Anne de politisy fan de Torys, dy't har anglikaanske útsichtpunten mear dielden as harren politike tsjinstanners, de Whigs. De Whigs krigen lykwols mear macht yn de rin fan de Spaanske Suksesjekriich oant 1710 doe't Anne harren dien joech. Har freonskip mei Sarah Churchill, hartoginne fan Marlborough, einige troch harren politike mieningsferskillen. De hartoginne naam wraak troch Anne negatyf te beskriuwen yn har deiboek, dat troch skiedkundigen sels oannommen waard oant it libben fan Anne fannijs besjoen waard yn de lette tweintichste iuw.

Under har bestjoer waard der fannijs ûnderhannele oer de feriening fan de keninkriken Ingelân en Skotlân ta in feriene keninkryk. Nei it Ferdrach fan de Uny yn 1706 tekene waard, waard de feriening troch de parleminten fan beide lannen befêstige mei de *[[Acts of Union 1707]]* (Unywetten). Mei yngong fan 1 maaie 1707 giene de wetten fan krêft. Dêrmei waard Anne keninginne fan Grut-Brittanje. 

## Dea
Anne hie in minne sûnens troch gâns har libben hinne, en doe't se yn de tritich wie, waard se hieltyd faker siik en waard se grouwer. Nettsjinsteande dat se santjin kear swier wie, ferstoar se, faaks oan in oerhaal, sûnder oerlibjende opfolgers en waard se de lêste monarch fan it Hûs Stuart. Under de *[[Act of Settlement]]* fan 1701 koene roomsk-katoliken gjin kening wurde yn Ingelân, en waard fuortset yn Grut-Brittanje. Hja waard doe opfolge troch har tichtst besibbe protestantske famyljelid, har efterneef George I fan it Hûs Hannover.
Kastiel De Essenburgh

**Kastiel De Essenburgh** is in kastiel en lângoed yn 'e gemeente Harderwyk yn 'e provinsje Gelderlân. It kastiel stiet tusken de doarpen Hierden en Hulshorst.

## Skiednis
Alhoewol't by argeologysk ûndersyk gjin resten fan in earder gebou fûn binne, wurdt der troch guon oannommen dat er in midsiuwske foargonger west hat. Neffens de gevelstien fan it tsjintwurdige kastiel wie 1652 it jier dat it boud waard. Johan Coolwagen wie de opdrachtjouwer en besocht him mei it kastiel as statussymboal sa yn it Ridderskip fan Feluwe te wrotten. Dat slagge him lykwols net en hy moast lang om let it hûs oan syn skuldeaskers ferkeapje.  

Yn 'e rin fan 'e tiid ferwiksele it kastiel in pear kear fan skaai. De lêste eigner fan it Sandberg-skaai, dy't de lesten net mear drage koe, ferkocht it kastiel en lângoed tusken 1924 en 1927 en ornearre dat it kastiel tenei nea wer de namme 'Essenburg' drage mocht.

Yn 1929 waard it fertutearzge bouwurk oankocht troch de keunsthistoarikus dr. Johanna Suzanna de Jongh (1877-1946), widdo fan Adriaan Goekoop (1859-1914). Hja liet it kastiel renovearje en in gevelstien oanbringe mei de tekst *Renovata anno 1929*. De keunsthistoarikus hold har oan 'e eask fan 'e lêste eigner en liet oan dy namme in "h" tafoegje, sadat it kastiel tsjintwurdich De Essenburgh hjit. Hja ferhûze yn 'e jierren út it kastiel nei Ginneken en der folge in skoft leechstân. 

Oan it begjin fan 'e Dútske besetting fan ús lân brûkte de Wehrmacht it kastiel. Healwei de kriich waarden der âlden fan dagen en beheinde minsken út de kuststreken yn it kastiel ûnderbrocht. Sûnt 1944 wie de siler Bernard Carp (1901-1966) eigner. De lêste tiid fan 'e kriich brûkte de Hermann Goering Divyzje it kastiel. De oerheid naam it kastiel yn 1945 yn beslach en brûkte it foar de opfang fan dakleazen út Arnhim. Carp hie yn 'e kriich gearwurke mei de Dútsers, pykte út nei Súd-Afrika en waard by ferstek feroardiele. Nei 1947 stie it kastiel leech oant it yn 1950 ferkocht waard oan 'e Norbertinen fan 'e abdij fan Berne út it Brabânske Heeswijk-Dinther.

It kastiel tsjinne no as priorij en de bruorren setten harren yn foar de opbou fan parochy's op 'e Feluwe en de Iselmarpolders en it beboskjen fan 'e omjouwing. Sûnt 1977 wenje de bruorren fan 'e priorij allinne noch yn it yn 1959 ferboude koetshûs. De bruorren brûkten it kastiel as sintrum foar oplieding, jongereinwurk en Bibelstúdzje. Yn 1992 folge ek in fêstiging fan in mienskip foar froulju. Dy mienskip krige de namme Mariëngaard en wennet yn de nijbou út de jierren 1990 noardlik fan it kastiel.   

Sûnt 1965 wurdt it kastiel sels ferhierd oan in foarmingssintrum. It gebou wurdt hjoeddedei ek brûkt foar de eksploitaasje fan in hotel.

## Trivia
Yn 'e jierren 1921-1923 waard yn opdracht fan Cornelis Johannes Sandberg yn 'e buorskip Leuvenum by Ermelo in kopy fan De Essenburgh boud, sa't it der yn dy tiid útseach. It Hûs fan Leuvenum en De Essenburgh wiene beide yn it besit fan itselde skaai Sandberg.   

## Keppeling om utens
* De priorij op de side fan de Abdij fan Berne
* Mariengaard op de side fan de Abdij fan Berne
Carl von Basedow

**Carl Adolph von Basedow** of **Karl Adolf von Basedow** (Dessau, 28 maart 1799 – Merseburg, 11 april 1854) wie in Dútske arts dy't benammen ferneamd waard fan syn beskriuwing fan wat letter de sykte fan Basedow of sykte fan Graves neamd wurde soe.

## Libben en wurk
Von Basedow studearre genêskunde oan de universiteit van Halle. Hy promovearre yn 1821 by Johann Friedrich Meckel de Jongere op in proefskrift oer in nije amputaasjemetoade fan de skinkel (*Commentationes in novam amputationis cruris panniculatae encheiresin*). Fan 1821 oant 1822 rûn er staazje yn de Paryske Charité by Émile Roux, Guillaume Dupuytren en Boyer. 
Yn 1822 boaske Basedow oan Friederike Louise Scheuffelhuth. Sy krigen trije dochters en in soan; harren jongste dochter stoar doe't se seis moannen wie. Yn 1822 festige er him as hûsdokter en sjirurch yn Merseburg yn Saksen-Anhalt. Letter krige er dêr de funksje fan distriktsdokter (*Kreisphysikus*) en wie er bot ynteressearre yn eachoandwaningen.

Yn 1840 bekreau er deselde oandwaning as dy't Robert James Graves in pear jier earder beskreaun hie. Von Basedow beskreau yn syn artikel de meast wichtige symptomen fan de sykte yn de saneamde *trias van Mersenburg*: útprotsjende eagen, struma en in te flugge hertslach. Fierder stelde er fêst dat de pasjint faak fermeagere wie, nettsjinsteande dy wol mear as gewoan sin oan iten hie, as gefolch fan in te sterk wurkjende skyldklier. Acht jier dêrnei publisearre Von Basedow syn befiningen ûnder it patologysk ûndersyk by in pasjint mei *Glotzaugen*. Hy neamde dêrby ûnder oaren it opsetten fan de eachspieren en it fetweefsel yn de eachkas. Dat feroarsake de pûdeagen.

Yn 1838 waard er troch de Prusyske kening yn 'e adelstân ferheft. 

Carl von Basedow stoar yn de âldens fan 55 jier oan in septyske ynfeksje mei plaktyfus, dy't er skipe hie by in lykskôging.
Kezar Stadium

**Kezar Stadium** is in iepenloft-stadion yn 'e Amerikaanske stêd San Francisco, yn 'e steat Kalifornje. It stiet njonken it Kezar Pavilion yn 'e súdeastlike hoeke fan it Golden Gate Park. It is eigendom fan 'e gemeente-en-county San Francisco. 
__TOC__
## Skiednis
It stadion waard yn 1924 yn opdracht fan it gemeentebestjoer boud foar $300.000, wêrfan't $100.000 ôfkomstich wie út 'e neilittenskip fan in Mary Kezar (dêrfandinne de namme). It ûntwerp fan it gebou waard makke troch arsjitekt Willis Polk. It stadion waard op 2&nbsp;maaie 1925 iepene en bea doe romte foar 59.943 minsken.

Oarspronklik wie Kezar Stadium in atletykstadion, dêr't benammen oan hurddraven dien waard. Fan 'e 1930-er jierren ôf waarden der lykwols ek wedstriden organisearre fan motorracen, autoracen, rugby, lacrosse, fuotbal, honkbal, Amerikaansk fuotbal, cricket en boksen. Kezar Stadium wie it earste stadion fan 'e San Francisco 49ers (fan 1946 oant 1970) en de Oakland Raiders (yn 1960). De 49ers ferhuzen foar it sportseizoen fan 1971 nei it modernere en better tagonklike Candlestick Park. 

Yn 1971 waarden sênes út 'e filmklassiker *[[Dirty Harry (film)|Dirty Harry]]*, mei Clint Eastwood yn 'e haadrol, yn Kezar Stadium opnommen. Yn 'e 1970-er en 1980-er jierren waard it stadion behalven foar sportwedstriden ek brûkt foar muzykkonserten. Sa waarden der optredens holden troch Led Zeppelin, Joan Baez, de Grateful Dead, Santana, Waylon Jennings, Bob Dylan en Neil Young. 

Yn 1989 waard it âlde stadion, dat doe folslein efter de tiid rekke wie, ôfbrutsen. Dêrfoar yn it plak kaam in nij stadion mei deselde namme, mar mei in folle beheindere publykskapasiteit fan 'mar' 10.000 minsken. De atletykbaan waard útwreide ta acht banen en it sportfjild waard geskikt makke foar it spyljen fan fuotbal, Amerikaansk fuotbal en lacrosse yn alle waarsomstannichheden. Fan 2014 oant 2015 wie Kezar Stadium ticht om't der in yngeande renovaasje útfierd waard.

## Keppelings om utens
*Foto's fan Kezar Stadium
Guillaume Dupuytren

Baron **Guillaume Dupuytren** (Pierre-Buffière, 5 oktober 1777 - Parys, 7 febrewaris 1835) wie in Frânsk anatoom en sjirurch. Hoewol't er in soad oansjen krige foar de behanneling fan Napoleon Bonaparte syn aambeien, waard er  ferneamd fan syn beskriuwing fan de kontraktuer fan de binnenkant fan de hân, dy't nei him neamd is en dy't er yn 1831 foar it earst operearre, en yn 1834 yn *The Lancet* publisearre. 

## Libben en wurk
Dupuytren waard berne yn Pierre-Buffière, in foarstêd fan Limoges. Hy wie in soan fan Jean-Baptiste Dupuytren (b. 1754), jurist by it Parlemint fan Bordeaux, en dy syn frou Marguerite Faure. Fan syn bruorren en susters binne Marie Dupuytren (1785-1861) en Émile Pierre Dupuytren (b. 1791) bekend. Syn pake wie de sjirurch François Dupuytren (b. 1725) en syn beppe Marie Martin de Laubépie.

Hy studearre medisinen yn Parys oan de doe krekt stifte École de Médecine en waard doe't er 18 jier wie ta prosektor (ûntleder by in anatomyske les) beneamd. Yn't earstoan wiene syn stúdzjes benammen op anatomyske patology rjochte. Yn 1803 waard er beneamd ta assistint-sjirurch yn it Hôtel-Dieu. Al yn 1812 waard er professor sjirurgy as opfolger fan Raphael Bienvenu Sabatier (1732-1811) en yn 1815 folge er Philippe-Jean Pelletan (1747-1829) op, beide ûnderstelde fijannen, dy't Dupuytren ûnmeilydsum mei yntriges bestried. Under syn bewâld waard it Hôtel-Dieu Hospitaal ien fan de meast prestisjeuze sikehuzen fan Europa.

Dupuytren wie befreone mei de kening Loadewyk XVIII fan Frankryk en dêrnei mei Karel X fan Frankryk , dy't him ta liifdokter beneamde. Yn 1825 waard er lid fan de Académie des sciences.

Yn 1834 liet Dupuytren in testamint opmeitsje. Hy skonk by syn ferstjerren 200.000 franken foar de oprjochting fan in nije learstoel foar patologyske anatomy en de bou fan in anatomysk museum (*Musée Dupuytren* yn Parys), dat er syn grutte samling anatomyske meunsters skonk.

Dupuytren stoar yn de âldens fan 51 jier oan longûntstekking as gefolch fan tuberkuloaze. Hy waard beïerdige op begraafplak Père Lachaise yn Parys.

## Publikaasjes
* *Propositions sur quelques points d'anatomie, de physiologie, et d'anatomie pathologique*, [thèse de médecine de Paris n° 379], Migneret (Paris), 1803, Folsleine tekst.
* *Note de quelques travaux exécutés par M. le baron Dupuytren*, Impr. Rignoux (Paris), Folsleine tekst.
* « Des anus contre nature — Nouvelle méthode pour les traiter », yn *Leçons orales de clinique chirurgicale faites à l'hôtel-Dieu de Paris*, 1839.
* *Mémoire sur une manière nouvelle de pratiquer l'opération de la [[Nierstien|pierre]]*, J.-B. Baillière (Parys), 1836, Folsleine tekst.
*  *[https://books.google.com/books?id=2XYFAAAAQAAJ On the injuries and diseases of bones]*, 1847.
*  *[https://books.google.com/books?id=eysJAAAAIAAJ Lesions of the vascular system, siseases of the rectum, and other surgical complaints]*, 1854.

## Keppelings om utens
*  Baron Guillaume Dupuytren. WhoNamedIt.
*  Baron Guillaume Dupuytren History of Surgeons – surgeons.org.uk
Ynspekteur (plysjerang)

**Ynspekteur** is in rang by de plysje yn in protte lannen en territoaria. Yn Nederlân is it by it Korps Nasjonale Plysje in rang dy't leger is as dy fan haadynspekteur, mar heger as dy fan brigadier. Ynspekteurs komme foar by ferskate ûnderdielen fan 'e plysje en ferfolje in liedingjaande funksje. By saneamde wykteams hawwe ynspekteurs yn 'e mande mei in wykteamsjef (almeast in haadynspekteur) de lieding oer en it tafersjoch op it wurk fan 'e aginten, haadaginten en brigadiers. Ynspekteurs kinne ek in spesjalistyske funksje hawwe, bgl. as resjersjeur, sûnder dat se by harren ôfdieling fan 'e resjerzje in liedingjaande rol ferfolje. Fierders kin in ynspekteur teffens helpofsier fan justysje wêze; yn sa'n gefal hat er njonken syn opspoaringsfoech ek in beskaat bykommend straffoarderlik foech. Ta einbeslút hawwe dosinten oan 'e plysje-akademy faak ek de rang fan ynspekteur.

Yn oare lannen kin de plysjerang fan ynspekteur in oare ynfolling hawwe. Sa makket de ynspekteur (*inspecteur*) yn Belgje diel út fan it basiskader, wat betsjut dat it dêr gjin liedingjaande funksje is. By de plysje yn it Feriene Keninkryk is ynspekteur (*inspector*) in rang dy't ferlykber is mei dy by de Nederlânske plysje, en itselde jildt mei lytse ferskillen foar oare lannen fan it Britske Mienebêst, lykas Kanada en Austraalje. Yn Frankryk en yn Dútslân komt ynspekteur (*inspecteur*, resp. *Inspektor*) tsjintwurdich net mear foar as plysjerang. Yn Itaalje is yn 1981 by de Polizia di Stato de rang fan ynspekteur (*ispettore*) ynfierd, mar foar wat yn Nederlân in haadagint of brigadier neamd wurde soe.

Yn 'e Feriene Steaten ferskilt de betsjutting fan ynspekteur (*inspector*) al neigeraden it plysjekorps dêr't er ta heart. Sa is it yn it San Francisco Police Department fan San Francisco de gewoanlike rang fan in resjersjeur, dy't leger is as dy fan *captain* ("kaptein"). Yn 'e measte Amerikaanske plysjekorpsen, lykas it New York Police Department fan New York en it Metropolitan Police Department of the District of Columbia fan Washington, D.C. is ynspekteur lykwols krekt de rang boppe *captain*. Datselde gou foarhinne foar it Los Angeles Police Department fan Los Angeles, mar dêr waard de namme fan dy rang yn 1974 feroare yn *commander* ("oerste") en sûnt komt dêr sadwaande gjin ynspekteurs mear foar. Wer oare plysjekorpsen, lykas it Chicago Police Department fan Chicago, hawwe nea de rang fan ynspekteur hân.

## Sjoch ek
* Rangen by de Nederlânske plysje
Hans van der Heijde

**Hans van der Heijde** (1954) is in Nederlânske politikolooch, skriuwer en bridgesjoernalist.

Van der Heijde studearre politikology, wie dêrnei dosint maatskippijlear yn it middelber ûnderwiis en is fan 1990 ôf dosint oan de learare-oplieding fan de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. Teffens wie er redakteur en haadredakteur fan it fakblêd *Maatschappij en Politiek*. Van der Heijde publisearret tagelyk op syn mêd as ek fiksje (romans) en is ek jierren bridgesjoernalist en literatuerresensint foar de Ljouwerter Krante en it Dagblad van het Noorden.

## Bibliografy
* 2007 - *Intercultureel onderwijs in de praktijk* tegearre mei K. Bruin (stúdzjeboek), Utjouwerij Coutinho, ISBN 9046900592
* 2007 - *Horizontale reizen* (ferhalebondel), Utjouwerij Atlas Contact, ISBN 9020410148
* 2008 - *De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2008* mei Jeffrey Peck, Uitgeverij Instituut voor Publiek en Politiek, De Haach, ISBN 9064734305
* 2009 - *De Republyk* (roman), Utjouwerij Atlas Contact, ISBN 9020443208
* 2010 - *Istanbul, naar de stad van weemoed* (reisferhaal), Utjouwerij Atlas Contact, ISBN 9020410296
* 2011 - *Dagboek In Blik* (roman), Utjouwerij Atlas Contact, ISBN 902041982X
Haadynspekteur

**Haadynspekteur** is in rang by de plysje fan ferskate lannen en territoaria. Yn Nederlân is it by it Korps Nasjonale Plysje in rang dy't leger is as dy fan kommissaris, mar heger as dy fan ynspekteur. Haadynspekteurs kinne wurkje by in breed skala oan ferskillende ûnderdielen fan 'e plysje en hawwe dêr hast altyd in liedingjaande funksje. By de measte basisteams fan 'e plysje hat bygelyks de teamsjef de rang fan haadynspekteur, en itselde jildt by wykteams foar de wykteamsjef. Ek teamsjefs by resjerzjetsjinsten, lykas de Tsjinst Lanlike Resjerzje fan it Korps Nasjonale Plysje, hawwe de rang fan haadynspekteur.

Ek yn oare lannen komt by de plysje de rang fan haadynspekteur foar, lykas yn Belgje en Itaalje. Yn Belgje hawwe haadynspekteurs by de Federale Gerjochtlike Plysje lykwols gjin liedingjaande funksje. Yn oare lannen binne faak rangen mei oare nammen ferlykber mei haadynspekteur; sa komt de Nederlânske rang fan haadynspekteur by in protte plysjekorpsen yn 'e Feriene Steaten oerien mei de rang fan *lieutenant* ("luitenant") of *captain* ("kaptein").

## Sjoch ek
* Rangen by de Nederlânske plysje
Brigadier

**Brigadier** is in rang by de Nederlânske plysje. It wurd 'brigadier' is ôflaat fan brigade, in militêre ienheid. Yn it Korps Nasjonale Plysje is brigadier de rang ûnder dy fan ynspekteur en boppe dy fan haadagint. Oant it begjin fan 'e 1990-er jierren wie brigadier by de âlde Ryksplysje en de ûnderskate Gemeenteplysjekorpsen de rang dy't ûnder adjudant siet en boppe opperwachtmaster. Sawol adjudant as opperwachtmaster waarden by de opheffing fan 'e Ryksplysje en de Gemeenteplysje yn 1993 ôfskaft. By it Korps Plysje Karibysk Nederlân, wêrfan't it rjochtsfoechgebiet Karibysk Nederlân (de eilannen Bonêre, Saba en Sint-Eustasius) beslacht, is de rang fan brigadier leger as dy fan haadagint en heger as dy fan agint. 

Yn it Korps Nasjonale Plysje bestiet tsjintwurdich gjin ferskil mear yn opspoaringsfoech tusken in brigadier en de fjouwer plysjerangen dêrûnder (haadagint, agint, surveillant en aspirant). In útsûndering op dy regel betreft de bûtengewoan opspoaringsamtner (boa).

In brigadier kin wurkje by ferskate ûnderdielen fan 'e plysje, lykas by in wykteam of by de resjerzje, dêr't er almeast in koördinearjende funksje hat. Ek yn 'e mienskiplike meldkeamers wurkje plysjes mei dizze rang. Sokken koördinearje de needhelpprosessen en ferfolje by opskaling yn gefal fan in ramp de rol fan kalamiteitenkoördinator (CaCo). Yn sommige regio's kin in brigadier ek in 'senior projekt agint' (SPA) wêze yn in beskaat spesjalisme, lykas Jongerein, Iepenbiere Oarder en Feilichheid of Ferkear. Dêrnjonken binne der brigadiers dy't as funksje Senior Gebietsbûne Plysjesoarch (Senior GGP) hawwe. Sokken wurkje yn 'e needhelp en ferfolje teffens faak ek in koördinearjende rol. Dat kin wêze as operasjoneel koördinator (OpCo) binnen in plysjeburo, mar ek yn it fjild by it ôfhanneljen fan ynsidinten, wêrby't de meldkeamer harren weromken oan in spesjaal ropnûmer.

Yn it ferline hiene in protte brigadiers ek de funksje fan helpofsier fan justysje, mar tsjintwurdich net mear. It is no nammentlik wetlik fêstlein dat helpofsieren fan justysje minimaal de rang fan ynspekteur hawwe moatte. 

## Sjoch ek
* Rangen by de Nederlânske plysje
Suspicion

"**Suspicion**" of "**Suspicions**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**suspicion*, it Ingelske wurdt foar "wantrouwen"

## Films
*''Suspicion'' (film út 1918), in Amerikaanske stomme film út 1918
*''Suspicion'' (film út 1941), in Amerikaanske film út 1941 fan Alfred Hitchcock
*''Suspicion'' (film út 1982), de ynternasjonale titel fan in Japanske film út 1982
*''Suspicions'' (film), in Kanadeeske film út 2010

## Literatuer
**[[Isaac Asimov's Robot City: Suspicion]]*, in roman fan Mike McQuay út 1987

## Muzyk
### Albums
*''Suspicions'' (album), in album fan Houston Person út 1980
### Lieten
*''Suspicion'' (liet fan Les Paul), in liet fan Les Paul út 1948
*''Suspicion'' (liet fan Terry Stafford), in liet fan Terry Stafford út 1962, opnommen mei û.o. Elvis Presley
*''Suspicion'' (liet fan R.E.M.), in liet fan R.E.M. út 1999
*''Suspicion'' (liet fan Richard Marx), in liet fan Richard Marx út 2004
*''Suspicions'' (liet fan Eddie Rabbitt), in liet fan Eddie Rabbitt út 1979, letter covere troch Tim McGraw

## Strips
*''Suspicion'' (manga), de ynternasjonale namme fan in manga fan Osamu Tezuka út 1982

## Tillefyzje
*''Suspicion'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske detektivesearje út 1957-1958
Alexis Boyer

**Alexis Boyer**, fan 1810 ôf **Alexis [[baron]] Boyer** (Uzerche, 1 maart 1757 - Parys, 25 novimber 1833) wie in Frânske anatoom en sjirurch.

## Biografy
Hy wie in soan fan in skroar en krige syn earste medyske ûnderrjocht yn de winkel fan in barbier-sjirurgyn. Doe't er nei Parys ferhuze om learling-barbier te wurden hie er it gelok dat er de oandacht luts fan de ferneamde sjirurgen Antoine Louis (1723-1792) en Pierre-Joseph Desault (1744-1795). Boyer bleau trochsetten yn syn fak en waard ferneamd om syn anatomyske kunde en sjirurgyske betûftens. Hy wie 37 jier doe't er beneamd waard ta twadde sjirurg fan it Hôtel-Dieu yn Parys. By de oprjochting fan de École de Sante krige Boyer de learstoel operative sjirurgy, mar dy wiksele er rillegau yn foar de learstoel fan de klinyske sjirurgy. Boyer spesjalisearre him yn de urologyske patology, benammen oandwanings fan it urinearjen.

Boyer wie in hoeden en kritysk dokter, dy't net gau fertrouwen yn nije behannelingsmetoaden hie. Hy praktisearre handich en ferstandich en koe 
ek goed skriuwe. Syn twa masterwurken binne *Trait complet de l'anatomie* (yn 4 dielen, 1797-1799), dêr't yn 1815 in fjirde druk fan ferskynde, en *Trait des maladies chirurgicales et des operations qui leur conviennent* (yn 2 dielen, 1814-1826), wêrfan't yn 1844-1853 in nijere útjefte yn sân dielen ferskynde mei oanfollingen fan syn soan, de sjirurch Philippe Boyer (1801-1858).

Yn 1805 befoardere Napoleon Boyer ta keizerlik famyljesjirurg (*premier chirurgien de l'Empereur*) en nei de suksesfolle fjildtochten fan 1806 en 1807 skonk er him it *[[Légion d'honneur]]*, mei de titel fan baron fan it keizerryk en in salaris fan 25.000 francs.
 
Nei de fal fan Napoleon bleau Boyer fanwege syn fertsjinsten yn de geunst fan de opfolgjende Frânske foarsten en waard er riejaand sjirurch fan Louis XVIII, Charles X en Louis Philippe. Yn 1825 folge Boyer J.F.L. Deschamps (1740–1824) op as haadsjirurch oan it Hôpital de la Charité en waard er ta lid fan de *Académie des sciences (de l’Institut de France)* keazen. 

As entûsjast patriot die er mei oan de bestoarming fan de Bastille (op 14 july 1789) mei de studinten fan de medyske fakulteit. 

Hy stoar yn 1833 yn Parys yn de âldens fan 76 jier.

## Wurken <small>(in kar)</small>
* *Traité complet d'anatomie* (Parys 1797–1799)
* *Traité des maladies chirurgicales* (Parys 1814–1826)
* *Lecons sur les maladies des os* (Parys 1803)
Hafid Bouazza

**Hafid Bouazza** (Arabysk: حفيظ بوعزة, *ḥafīẓ būʿazza*) (Oujda, 8 maart 1970 – Amsterdam, 29 april 2021) wie in Marokkaansk-Nederlânske skriuwer.

## Libben en wurk
Hafid Bouazza waard berne yn Oujda oan de Marokkaansk-Algerijnske grins. De húshâlding ferfoer yn oktober 1977 nei Nederlân, dêr't de bern grut waarden yn Arkel yn Súd-Hollân. Bouazza hat yn Amsterdam de stúdzje Arabyske taal- en letterkunde folge. Dêrnei skreau er ferskate boeken. 

Bouazza hearde mei Moses Isegawa en Abdelkader Benali ta de wichtichste fertsjintwurdigers fan de saneamde 'migranteliteratuer'. Hy wie  fierder bekend fan syn krityk op de islaam. Bouazza publisearre ûnder mear fertaalde poëzij op it webloch Loor Schrijft. 

Yn 2003 wûn er de Amsterdampriis foar de Keunst en yn 2004 De Gouden Uil foar syn roman *Paravion*. Yn 2014 huldige frijtinkersferiening *De Vrije Gedachte* him as "Vrijdenker van het Jaar".

Bouazza wie oanhelle mei ferskate ferslavingen en waard mear as ienris mei leverfalen opnommen yn it sikehûs. Hy ferstoar yn de âldens fan 51 jier yn it OLVG-sikehûs yn Amsterdam.

### Famylje
Bouazza syn suster Hassnae (* Oujda, 1973) is sjoernaliste, skriuwster en fertaalster.

## Bibliografy
* 1996: - *De voeten van Abdullah* (ferhalen - E. du Perronpriis 1996)
* 1998: - *Momo* (novelle)
* 1998: - *Apollien* (toaniel)
* 2000: - *Schoon in elk oog is wat het bemint* (poëzykarlêzing)
* 2001: - *Een beer in bontjas: autobiografische beschouwingen * (Boekewike-essay)
* 2001: - *De slachting in Parijs* (toaniel)
* 2001: - *Salomon* (roman)
* 2002: - *Rond voor rond of als een pikhouweel* (essay)
* 2003: - *Othello* (toaniel)
* 2003: - *Het monster met de twee ruggen: een kameropera* (libretto)
* 2003: - *Paravion* (roman - De Gouden Uil 2004; nominaasje AKO Literatuerpriis 2004)
* 2004: - *Een beer in bontjas* (fannijs besjoene, útwreide ferzje)
* 2005: - *Het temmen van een feeks* (William Shakespeare, fertaling toaniel foar Toneelgroep Amsterdam)
* 2005: - *Schoon in elk oog is wat het bemint* (op 'en nij besjoene, útwreide ferzje)
* 2006: - *De zon kussen op dit nachtuur* (blomlêzing fan gedichten fan Abdullah ibn al-Mu'tazz)
* 2006: - *De vierde gongslag* (mei cd) (bondel literêre essays oer opera's)
* 2006: - *Om wat er nog komen moet: pornografica* (poëzykarlêzing, yllustrearre troch Dick Matena)
* 2009: - *Spotvogel* (roman)
* 2011: - *Heidense vreugde* (bondele essays)
* 2014: - *Meriswin*
* 2015: - *De akker en de mantel, over de vrouw in de islam*
* 2019: - *Venus en Adonis* (William Shakespeare, fertaling mei yllustraasjes fan Marlene Dumas)
* 2020: - *Smekelingen* (Aischylos, fertaling toaniel foar De Balie)

## Oer Hafid Bouazza syn wurk
* Henriëtte Louwerse, *Het mijne is het uwe; Culturele integriteit in Hafid Bouazza’s "De verloren zoon"*, yn: Michiel van Kempen, Piet Verkruijsse en Adrienne Zuiderweg (red.), *Wandelaar onder de palmen. Opstellen over koloniale en postkoloniale literatuur en cultuur*, Leiden, KITLV, 2004, siden 43-51.
* Mohammed Benzakour, *Een groteske woordkunstenaar in domineesland*, yn: Rosemarie Buikema en Maaike Meijer (red.), *Kunsten in Beweging*, SDU Uitgevers, 2004.