open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skûtsje

In **skûtsje** is in houten of stielen tsjalk dy't eartiids boud waard foar it ferfier fan fracht oer it wetter yn Fryslân. Ofhinklik fan it seizoen waard meastal dong, terpierde, ierdappels en oar bulkguod laden. De skipper en syn famylje wennen ornaris oan board fan it skûtsje. 

Skûtsjes binne boud fan de 18e iuw ôf oant likernôch 1930. De lingte bedroech 12 oan 20 m. De breedte hie ferbân mei de ôfmjittings fan brêgen en slûzen yn it fargebiet en wie trochstrings 3.5 m, maksimaal in meter as fjouwer. De boaten wienen boud om te silen en hienen oarspronklik gjin motor. Yn de 20e iuw, yn de rin fan jierren tweintich en jierren tritich, krigen in soad skûtsjes helpmotoren, mar earst nei de Twadde Wrâldkriich waarden de silen ferfongen troch motors. De skûtsjes ferdwûnen as frachtskip fan it wetter doe't de motor-binnenfeartskippen dy't wol hûnderten tonnen lading mei nimme koenen, harren rol oernamen. In soad skûtsjes waarden dêrnei omboud ta wenten op it wetter.

In skûtsje ûnderskiedet him fan oare tsjalken omdat it:
* yn Fryslân boud is,
* net langer as 20m is,
* boud is om te farren op it binnenwetter.

Skûtsjes wienen net boud foar de Sudersee, mar dochs binne se al brûkt om terpierde en dong fan Fryslân nei de omkriten fan Warmond te bringen. Sûnt 1974 wurdt yn de hjerstfakânsje op dat trajekt de Strontrace fersyld.

Sûnt de jierren 1950 binne de skûtsjes, dy't destiids as wenskip foar de wâl leinen, wer yn de feart naam. Dat kaam troch partikulieren dy't mei in kajút in prachtich jacht der fan makken, mar ek troch persoanen of organisaasjes dy de skûtsjes wer yn orizjinele staat werom brochten, benammen om wedstriid te silen. Alle jierren binnen der wedstriden mei skûtsjes, it bekende skûtsjesilen.

It Skûtsjemuseum yn Earnewâld is yn 2004 begûn mei de bou fan in tradisjoneel houten skûtsje, *De Æbelina*. It is op 22 augustus 2009 te wetter litten.

## Keppeling om utens
* Webstee fan it Skûtsjemuseum.
* Alde binnenfarders
* Skûtsjehistorie.nl
Świnoujście

**Świnoujście** (Dútsk: *Swinemünde*) is in stêd yn it noardwesten fan Poalen mei 41.322 ynwenners (2014) en in gebiet fan 197,23 km².

De stêd leit strategysk oan de útmûning fan de Oder en is de grutste Poalske haven (Szczecin-Świnoujście).

## Stedsdielen
* Karsibór *(Kaseburg)*
* Ognica *(Werder)*
* Przytór *(Pritter)*
* Łunowo *(Haferhorst)*
* Świnoujście *(Swinemünde)*
* Wydrzany *(Friedrichsthal)*
* Warszów *(Ostswine)*
* Chorzelin *(Osternothafen)*

## Keppeling om utens
* Webstee Świnoujście
Stedsregio Arnhim-Nimwegen

**Stedsregio Arnhim-Nimwegen** (Nederlânsk: *Stadsregio Arnhem-Nijmegen* (SAN)), earder **Knooppunt Arnhim-Nimwegen** (*Knooppunt Arnhem-Nijmegen* (KAN)) wie sûnt 1988 in gearwurkingsferbân en fan 2006 oant en mei 2014 in plusregio fan tweintich gemeenten yn de omkriten fan Arnhim en Nimwegen. It gebiet hat 736.107 ynwenners (01.01.2011) en leit yn in wichtige ferkearsstream tusken it Ruhrgebiet yn Dútslân nei de Hollânske Rânestêd, benammen de Rotterdamske haven. De regio-rie fan hie ta doel belied te ûntwikkeljen foar wenjen, wurkjen en ynfrastruktuer om sa ynwenners oan de regio te binen. De stedsregio rjochte him benammen op it ûntwikkeljen fan belied oangeande ferkear en ferfier, ekonomyske ûntjouwing, wenjen, romtlike oardering en miljeu. De regio, mei in grutte fan likernôch 1000 km² wie mei Twinte, Súd-Limburch en de regio Eindhoven ien fan de fjouwer grutstêdlike agglomeraasjes bûten de Rânestêd. Mei yngong fan 1 jannewaris 2015 waarden de ferkears- en ferfierstaken en mei yngong fan 1 jannewaris 2016 de organisaasje fan de stedsregio oerdroegen oan de provinsje Gelderlân. Mei yngong fan 1 jannewaris 2021 giene de gemeenten lykwols in nij gearwurkjen oan ûnder de namme Griene Metropoalregio Arnhim-Nimwegen (*Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen*).

## Keppeling om utens
* Webside Stedsregio Arnhim-Nimwegen Argyf 20 febrewaris 2016
* Webportaal ''Arnhem-Nijmegen City Region'' Argyf 21 febrewaris 2016
Wilsterflappen

It **Wilsterflappen** is in fangmetoade wêrby mei help fan in net Wilsters fong wurde.

It wilsterflappen mei netten is al iuwen ald. Op in skilderij fan om 1600 is it wilsterflappen al te sjen, de fangynstallaasje is yn al dy jierren hast neat feroare. In net wurd ûnder spanning op de grûn dellein. De fanger sit efter in skoele en besiket mei fluitsjen de wilsters op it lân neist it net te krijen, wêr't ek in tal lokfûgels delset wurde. Mei in line kin dit net dan omflapt wurde wêrby't de fûgels dy't neist it net sitte by it opfleanen út de loft wei skept wurde. 

It Wilsterflappen, it fangen fan Wilsters mei in falnet hat yn guon streken, yn Fryslân meast yn de Súdwesthoeke, lang in berop en byferstjinste west. It waard hjir benammen dien omdat de trekrûte fan de noardlike -, de súdlike - en de lytse wilster oer it gebiet giet. De fûgels giene meast nei de lokale poelier. Yn 1979 is it ferbean, der waarden yn 1969 noch 37 lytse- of bysûndere jachtaktes útrikt. De wilsterflappers wienen sûnt 1909 feriene yn it Fryske Fûgelfangersbelang dat fêstige wie yn Ljouwert. O. Eenshuistra bestudearre omfang en skiednis fan it wilsterflappen en noatearre de fryske terminology yn *Goudplevier en wilstervangst* (1973). 

Tsjintwurdich binne yn Fryslân, Grinslân en Noard-Hollân noch hyltiten tsientallen wilsterflappers aktyf: sy brûke de tradisjonele fangmetoade as moderne technyk by it ûndersyk nei komôf, trek en ekology fan wilsters. 

## Literatuer
* . *Goudplevieren en wilsterflappers, eeuwenoude fascinatie voor trekvogels*. Fryske Akademy Ljouwert / KNNV Uitgeverij Utert 2001. Akademy-nûmer 920. ISBN 90-5011-147-5
117

## Foarfallen
* Hadrianus wurdt de nije keizer fan it Romeinske Ryk.
* Hadrianus slút frede mei de Parten. De net lang dêrfoar ferovere provinsjes Assyrje en Mesopotaamje wurde wer ôfstien.

## Berne

## Ferstoarn
* 8 augustus: Keizer Trajanus
122

## Foarfallen
* Hadrianus lit de limes yn Germaanje fersterkje.
* Mei de bou fan de Vallum Hadriani wurdt in begjin makke.

## Berne

## Ferstoarn
*Plotina, romeinske keizerin (fermoedlike datum).
Sjoerd de Vries (reedrider)

**Sjoerd de Vries** (Twellingea, 15 juny 1988) is in Fryske reedrider út Twellingea. 

Yn 2006 waard er trettjinde by it NK Oer Alles 2006/07. Begjin 2007 waard er kampioen NK Oer Alles foar Junioaren. Yn itselde jier die der mei oan de WK foar junioren, dêr't er goud wûn foar syn lânsman Tim Roelofsen. Ek wie er part fan de ploech dy't dêr goud wûn by it ploegriden. Op 3 en 4 maart waard er ek noch Nederlânsk kampioen Sprint foar Junioaren.

## Bêste tiden
Falentinianus II

**Falentinianus II** (Latyn: *Flavius Valentinianus*), (371 - 15 maaie 392) wie West-Romeinske keizer fan 22 novimber 375 oant 15 maaie 392.

## Skiednis
Neidat op 17 novimber 375 keizer Falentinianus I stoarn wie rôp it leger fiif dagen letter syn fjouwerjierrige soan Falentinianus II út ta opfolger. Dit wie wat problematysk, omdat Falentinianus syn âldere broer Gratianus al sûnt 367 (mei)keizer wie. It leger lykwols wegere syn allinnichhearskippij te erkennen.

Letter doe't Falentinianus folwoeksen wie, hie hy net folle macht. Feitlik wie it syn mem dy't foar him it ryk bestjoerde. Syn posysje waard fierder ûndermine doe't yn 383 Magnus Maksimus, de legerlieder fan Brittanje yn opstân kaam en Gratianus fermoardzje liet. Om Maksimus tsjin te hâlden waard biskop Ambrosius fan Milaan der op út stjoerd om oer frede te ûnderhanneljen. Yn de tuskentiid liet Magister militum Bauto de Alpenpassen fersterkje. Tusken de beide keizers waard in oerienkomst tekene, wêrtroch Maksimus akseptearre waard as legitime keizer en oer in grut part fan it westlik ryk meiregeare koe.

Yn 387 foel Maksimus lykwols Itaalje yn en moast Falentinianus de keizer fan it easten Teodosius I om help freegje. Dizze fersloech Maksiminus yn 388 en dêrmei wie Falentinianus wer allinnich keizer oer it hiele westlike ryk; yn namme wol te ferstean, want de feitlike machthawwer wie keizer Teodosius. Teodosius bleau in skoft yn it westen en sette it easten yn 391. Syn oerbefelhawwer fan it leger Arbogastes liet er efter yn it westen, fermoedlik om Falentinianus yn 'e gaten te hâlden. Dizze mocht dit net lije en bekleide him deroer by Theodosius, mar dizze hie der gjin earen nei. Op 15 maaie 392 waard Falentinianus dea fûn yn syn paleis, wierskynlik hie hy selsmoard plege.

## Keppeling om utens
* , artikel oer Falentinian II (375-92), yn ''DIR'' (2001), (Ingelsk).
Mallobaudes

**Mallobaudes** (ek wol *Merobaudes*) wie yn de 4e iuw generaal yn it Romeinske leger en kening by de Franken. Hy wie ûnder keizer Gratianus in skoftlang generaal en waard letter *rex Francorum*, kening oan de oare side fan de Ryn-Limes. 

## Skiednis
Mallobaudes stamme út in aadlik Frankysk skaai. As jongkeardel makke hy yn it Romeinske leger opgong. Hy waard oanfierder fan it leger dat yn 376 op fjildtocht moast tsjin de Allemannen. Yn de Elzas yn de slach by Argentovaria fersloech er dy by de hjoeddeiske stêd Kolmar. 

Under de usurpaasje fan Magnus Maksimus yn 383 bleau Mallobaudes earst trou oan keizer Gratianus en luts mei him op tsjin de opstannelings. Doe't de keizer al by de earste skermutselings yn de omkriten fan Parys gjin ynteresse toande foar de militêre strategyen, ferlear er al syn fertrouwen yn de keizer en rûn oer nei it kamp fan Maksimus. 

Under keizer Maksimus hâlde Mallobaudes syn rang fan generaal yn it leger en die mei oan dy syn kriichskampanjes. Maksimus waard lykwols yn 388 ferslein yn de slach oan de Save troch keizer Teodosius. Mallobaudes hie oan de side fan Maksimus meistriden en koe nei de nederlaach op tiid útnaaie. Hy ferliet Galje en gie werom nei syn eigen folk. Letter waard hy troch de Franken útroppen as kening.

## Literatuer
*  - *De Franken*, Baarn, 1988, side 52.
Islam

De **Islam** is de religy basearre op it oanbidden fan Allah (de namme foar God yn it Arabysk) en it folgjen fan it wurd fan de profeet Mohammed ( صلى الله عليه و سلم; 'dat Gods segen en frede mei him wêze mei') , sawol mûnling as skriftlik festlein yn de Koaran, faak ek *al Furqân* neamd. Lykas it Kristendom en Joadendom, is de Islam nei alle gedachten in Abramitysk leauwen. De Islam is it twadde grutste leauwen op 'e wrâld mei likernôch 1,2 miljard minsken, 20 prosint fan de wrâldbefolking.

## Moslims
De folgelingen fan de Islam hjitte *[[Moslim]]s* of *Mohammedanen*. Dy lêste term wurdt lykwol troch guon Moslims as misledigjend beskôge, om't dy nei harren gedachten ynhâlde soe dat sy Mohammed oanbidde, wat net sa is.

## Moskee
Moslims bidde yn in hillich gebouw: de moskee. De measte moskees hawwe op syn minst in koepel en guon hawwe ien as mear tuorren, mar in moskee hat gjin toer of koepel nedich om in moskee te wêzen. Moslims moatte mei bleate fuotten de moskee binnen komme. Bidde is in wichtige saak by it Moslim leauwen.

## Streamings
* Soennisme
* Sjyiten
* Soefisme

## Keppeling om utens
* muslimz Ynfoside oer de Islam
Abrahamityske religyen

De **abrahamityske religyen**, soms ek wol oantsjut as it **abrahamisme**, binne de godstsjinsten dy't ôfstamje fan it jahwisme fan 'e âlde Israeliten. Se foarmje in kloft religyen dy't har ûnderskiede troch in strang monoteïsme en de ferearing fan 'e God fan 'e aartsfaar Abraham, nei wa't se ferneamd binne. Ta de abrahamityske religyen hearre de trije grutte Westerske monoteïstyske godstsjinsten: it moderne joadendom, it kristendom en de islaam, en fierders ferskate lytsere religyen, te witten: it bahaïsme, it mandeïsme, it babisme, it jazdânisme (ynkl. it jezidisme, it jarsanisme en it isjikisme), it messiasbelidende joadendom, it noächisme, it samaritanisme, it rastafarianisme, it sjabakisme en it druzyske leauwe (ynsafier't dat net ta de islaam rekkene wurdt). It mandeïsme en it jazdânisme wurde ek wol klassifisearre as Iraanske religyen.

Trochdat it kristendom yn 'e fjirde iuw as steatsgodstsjinst ynfierd waard yn it Romeinske Ryk en de islaam yn 'e sânde iuw yn it Omajadyske Ryk, krigen de abrahamityske religyen grutte ynfloed. Sawol kristendom as islaam waarden letter troch sinding oer oare parten fan 'e wrâld ferspraat, wylst it joadendom troch de grutte Joaske diaspora ek in beskate wrâlwide ynfloed útoefene hat. De abrahamityske religyen foarmje yn 'e teology ien fan 'e grutte ûnderferdielings fan 'e wrâldgodstsjinsten, yn 'e mande mei de Yndyske religyen, de Iraanske religyen, de Eastaziatyske religyen en de natoerreligyen. Neffens in skatting út 2005 hong doe mear as de helte fan 'e wrâldbefolking (54%) ien fan 'e abrahamityske religyen oan, wêrfan it kristendom 33,1%, de islaam 20,3%, it joadendom 0,2%, en it bahaïsme 0,1%. Fan 'e rest fan 'e wrâldbefolking wie likernôch 32% oanhinger fan in net-abrahamityske godstsjinst, wylst 14% út agnosten en ateïsten bestie.
Deine Lakaien

**Deine Lakaien** is in Dútske Darkwave- en Gothicband, aktyf sûnt 1985. Troch de klassike oefening fan komponist Ernst Horn en de djippe, dûnkere stim fan sanger Alexander Veljanov hat Deine Lakaien in ryk, melancholysk lûd witte te berikken.

## De Advertinsje
Yn 1985 sette Ernst Horn, in pianist dy't klassyk ûnderrjocht folge hie, komponist en dirigint, in advertinsje yn in pleatslike krante fan München. De tekst wie: "Sjonger siket immen dy't fan eksperimintearjen hâldt." De fan oarsprong Masedoanyske sjonger Alexander Veljanov reagearde op de advertinsje. It klikte, en *Deine Lakaien* is begûn. De band neamt harsels nei in sin út in nûmer fan de Dútske Industrial band Einstürzende Neubauten.

## Earste Jierren
Yn 1986 ferskynt yn eigen behear it titelleaze debút. Troch optredens wit de band yn de jierren dêrnei stadichoan in cultstatus te berikken, en as it twadde album "Darkstar" útbrocht wurdt yn 1991 witte se in grut publyk oan har te binen. It titelnûmer en de track "Love me to the end" wurde clubhits yn de Dútske gothic en alternative scene. As de band yn 1993 it album "Forest Enter Exit" útbringt brekt de band ek troch yn de mainstream. It album komt yn de Dútske hitlisten en Deine Lakaien wurdt ien fan Dútslâns grutste gothicbands.

## De stadige opgong
De ferkeapen fan elk folgjend album wurde hieltyd grutter en de ferkeap fan de lêste trije albums ("White Lies", "Kasmodiah" en "April Skies') wit yn Dútslân sels de top-10 te heljen. Mei it lêste album begjint Deine Lakaien ek stadichoan troch te sipeljen nei it bûtenlân.

## Live
Net allinnich op albums, ek live is Deine Lakaien in hiele ûnderfining. Live wurdt de band útwreide mei twa fioelistes, in sellist en in gitarist. Troch dizze foar in gothic/pop band aparte line-up witte se in bysûndere sfear del te setten. Mei dêroan keppele it firtuoaze toetsenwurk fan Ernst Horn en de eksintrike foardracht fan Alexander Veljanov is Deine Lakaien live sear de muoite wurdich.
De band docht ek akoestyske sets mei allinch Horno op de piano en Veljanov as sjonger. 

## Diskografy
* First (1986)
* Dark star (1991)
* 2nd star (EP) (1991)
* Dark star live (live) (1992)
* Forest enter exit (1993)
* Mindmachine (EP) (1994)
* Acoustic (live) (1995)
* Winter fish testosterone (1996)
* Kasmodiah (1999)
* White lies (2002)
* Live in concert (2003)
* 1987 (The early tapes) (destiids net útbrocht twadde album) (2003)
* April skies (2005)
Bauhaus (band)

**Bauhaus** is in Britske rockband dy't oer it algemien pleatst wurdt yn it post-punk/gothic-sjenre. Hy waard oprjochte yn 1978 yn Northampton. De band brocht yn 1980 syn debútalbum *In the Flat Field* út. Yn 1983 waard de band opheft, mar yn 2005 waard in trochstart makke, om yn 2008 der wer mei op te hâlden. Fanôf 2019 is de band wer aktyf. Bauhaus hat fiif studio-albums en fjouwer live-albums útbrocht. 

## Skiednis
De groep waard oprjochte yn Northampton yn 1978. Bauhaus is ûnder mear ynspirearre troch de âlde Bauhaus-keunst en troch David Bowie. Se skoarden kulthits mei ûnder mear *Bela Lugosi's Dead*, *Dark Entries* en *She's In Parties*. Yn 1983 waard de groep ûntbûn. De groepsleden wienen sûnt dy tiid aktyf yn ferskate oare musykprojekten.

Sûnt 1998 wienen der inkele koarte reüny-toernees. Yn de simmer fan 2006 wie de groep op ferskate festifals te sjen. Sa spilen se ûnder mear op it Summer Darkness-festifal en de Lokerske Feesten.

## Diskografy
### Studio-albums

### Live-albums

### Kompilaasje-albums
732

## Foarfallen
* Odo fan Akwitaanje freget syn rivaal Karel Martel om help as de Arabieren út Spanje wei Frankryk ynfalle.
* 17 oktober - Slach by Poitiers;  Karel Martel ferslacht it  islamitysk leger ûnder Abd-el-Rahmân.

## Berne

## Ferstoarn
* Kül, broer fan Bilge Khan en mei-administrateur fan it Gokturk-keizerryk (sneuvele yn in fjildslach)
* Abdul Rahman Al Ghafiqi, emir fan el-Andalus (sneuvele yn de Slach by Poitiers)
410

## Foarfallen
* De troch de Fisigoaten stipe tsjin-keizer Priskus Attalus wurdt troch Alarik I ôfsetten.
* De Fisigoaten lûke op nei Rome, en besette en plonderje de stêd.
* De Fisigoaten lûken fierder nei Súd-Itaalje.
* Ataulf folget Alarik op as Kening fan de Fisigoaten.

## Berne

## Ferstoarn
* Alarik I, kening fan de Fisigoaten
ISO 639

**ISO 639** is in ynternasjonale standert dy koades basearre op it Latynske alfabet fêststelt foar ferskate talen.

ISO 639 hat ferskate parten, dêr't de earste twa parten fan goedkard binne en it tredde part is nominearre foar akkoard. De oare dielen binne noch net klear.

*ISO 639-1: 2002 *Koades foar it werjaan fan talen -- Part 1: Alfa-2-koades* List fan ISO 639-1 koades
*ISO 639-2: 1998 *Koades foar it werjaan fan taalnammen -- Part 2: Alfa-3-koades* List fan ISO 639-2 koades
*ISO 639-3: 2007 *Koades foar it werjaan fan taalnammen -- Part 3: Alfa-3-koades foar in gruttere dekking fan talen* List fan ISO 639-3 koades
*ISO/CD 639-4: 2007? *Koades foar it werjaan fan taalnammen -- Part 4: Ymplemintaasje-rjochtlinen en -begripen foar it taalkodearjen yn it generaal*
*ISO/DIS 639-5: 2007? *Koades foar it werjaan fan taalnammen -- Part 5: Alfa-3-koades foar taalfamyljes en -kloften*
*ISO/CD 639-6: 2007? *Koades foar it werjaan fan taalnammen -- Part 6: Alfa-4-koades breder werjaan fan taalfariaasje*

## Gebrûk fan ISO-639 koades
De taalkoades definearje de ferskate seksjes fan ISO-639 foar biblegrafyske doeleinen en, yn kompjûter- en ynternetkriten, as wichtich part fan de lokalisearringsgegevens foar talen. De koades wurde ek brûkt by projekten mei ferskate talen, lykas Wikipedia, dêr't hja ta ûnderskie yn de URLs opnaam binne.

## Alfa-2-koade
"Alfa-2-koades", dat wol sizze koades dy't skreaun wurde mei 2 letters út it Latynske alfabet wei, wurde brûkt by ISO 639-1. Strikt naam is de limyt foar it tal taaloantsjuttings by dizze koade 26 × 26 = 676. It tal fan ornearre koades is net genôch foar alle talen, wat laat hat ta it fêststellen fan ISO 639-2 dêr't Alfa-3-koades by brûkt wurde.

## Alfa-3-koade
"Alfa-3-koades", dat wol sizze koades dy't skreaun wurde mei 3 letters út it Latynske alfabet wei, wurde brûkt by ISO 639-2 en ISO 639-3 en sille mei de tiid brûkt wurde yn ISO 639-5. Mei de 3 letters binne der 26 × 26 × 26 = 17.576 kombinaasjes mooglik, wat genôch is foar alle talen op 'e wrâld.

It normale gebrûk fan Alfa-3-koades by trije parten fan ISO 639 hat wol wat mear ferlet fan koördinaasje yn in grutter systeem.

ISO 639-2 definearret fjouwer spesjale koades `mul`, `und`, `mis` en `zxx`, de ornearre rige `qaa-qtz` (20 × 26 = 520 koades) en hat 23 dûbele koades, de B/T-koades. Dit betsjut dat der 520 + 23 + 4 = 547 koades binne dy't net brûkt wurde kinne foar it werjaan fan talen of yn part 5 ta it werjaan fan taalfamyljes en -kloften. Der bliuwe 17.029 koades oer ( 17.576 - 547 ).

## Alfa-4-koade
"Alfa-4-koades", dat wol sizze koades dy't skreaun wurde mei 4 letters út it Latynske alfabet wei, sille brûkt wurde by ISO 639-6. Dizze koade-rige omfiemet net allinnich talen mar ek dialekten brûkt. Yn prinsipe kinne hjirmei 26 × 26 × 26 × 26 = 456.976 talen en dialekten werjaan wurde.

## Keppelings om utens
*Registrearjende autoriteit foar ISO 639-2 
*Registrearjende autoriteit foar ISO 639-3  
*ISO 639 en de Etnology  
*GeoLang — in taalûndersyk- en standerdisearringsbedriuw dat him dwaande hâldt mei it ISO 639-6-projekt  
*ICT Marketing — yn gearwurking mei Geolang en BSI dwaande mei it ISO 639-6-projekt
Latynsk alfabet

It **Romaanske alfabet** wurdt brûkt yn dit artikel. It komt fan it âld Latyn, mar ferskate talen brûke dit alfabet foar harren skrift. It hat de neikommende standertletters:

It Latynske alfabet sa 't de Romanen it skriuwe:

Guon oare talen hawwe ferskate letters basearre op dit alfabet. In pear binne: **á é í ó ú à è ì ò ù ä ë ï ö ü ñ â ê ô ạ ẹ ị ọ ụ ã ẽ ĩ õ ũ ả ẻ ỉ ỏ ủ đ**. In tal talen dêr't dizze letters yn skreaun wurde, binne it Finsk, Esperanto, Tsjechysk, Poalsk, Roemeensk, Fjetnameesk, en Ibo.

## Sjoch ek
* Frysk alfabet
Frysk alfabet

It **Fryske alfabet** hat net lykas it Latynske alfabet 26, mar 24 letters. De Q en de X fan it Latynske alfabet wurde yn it Frysk net skreaun. 

## Oersjoch

## Fonetysk skriuwen
It Fryske skrift is foar it meastepart fonetysk skreaun. Om't de Fryske taal in grutte rykdom en ferskaat oan lûden hat, binne der in soad diakrityske tekens. Hjir in rychje:

De lûden mei in trema of in klamteken jouwe gjin oare lûden oan: it trema jout oan dat in lûd net ta in mearlûd heart; it klamteken wurdt brûkt om klam op in wurdlid te lizzen.

It is yn it Frysk wol tastien, mar net wisânsje om op haadletters diakrityske tekens te setten. De ligatuer æ en de ligatuer Æ wurde somtiden yn nammen of by in âldere stavering brûkt.

## Ĳ
Lykas yn it Nederlânsk is ek yn it Frysk net dúdlik at de ĳ (Ĳ) in letter apart is of in gearskriuwing.

## Yn oare Fryslannen
Alhoewol’t it dêr sprutsene Frysk troch de skieding fan iuwen (en yn it gefal fan it eilâns-Noardfrysk faaks sels troch in oare oarsprong) sa oars is as it Westerlauwerske Frysk, dat men hast fan aparte talen sprekke kin, is it Fryske karakter dochs dúdlik oanwêzich.
Dochs komme gauris oare lûden foar. Mei dêrom wurde gauris oare tekens brûkt.
### Sealtersk
It Sealtersk brûkt it trema " foar deselde lûden as dy by de Dútske umlauttekens, ek as it net om histoaryske umlaut giet, dus *ä, ö, ü*.
De Sealter *sch* komt oerien mei de Hollânske en dus net mei de Dútske, dy’t mear fan *sj* hat. Dêrom wurdt ek wolris *sk* skreaun, wat oan ‘e ein fan in wurd dan wol wer de krekte útspraak oanjout.

### Mooringer Noardfrysk
Dat hat út it Deensk it teken *å* oernommen foar ús koarte iepene *o*-lûd: *dåt, ås*.
Umlauttekens wurde op sawat deselde wize brûkt as yn it Sealtersk. Foar *sch* jildt hjir wol in útspraak dy’t ticht by de Dútske leit.
### Sylter Noardfrysk
Dat brûkt in lizzende streek as langteteken: *ā, ē*.
It trema wurdt allinne brûkt yn *ö, ü*. 
Brutsene lûden wurde oanjûn mei *ia, ua*.
Bysûnder is it teken *đ*, dat itselde lûd oanjout as *th* yn Ingelsk *this*.
### Ferring-Öömrang
Brûkt *ä, ö, ü* en *ia, ua*. 

## Sjoch ek
* Frysk op kompjûters
Post-punk

**Post-punk** is in fariant fan de punkrock, dy't ein jierren '70 populêr begûn te wurden. Bands as The Sex Pistols, The Clash, The Ramones en The Damned spilen gewoane punk rock, wêrby't gebrûk makke waard fan mar trije snaren en wêrby't foaral hiel fluch spile waard. Doe kaam de post-punk: in fariant op de punk wêrby't de muzyk folle komplekser en eksperiminteler wie as de gewoane punk.

Yn post-punk wurde eleminten út ferskeidene muzyksjenres brûkt, sa as krautrock, funk en disco. Bekende bands yn it sjenre binne ûnder oaren The Cure, Joy Division en Echo & The Bunnyman.
720

## Foarfallen
* Omajjaden kalyf Umar ibn Abd al-Aziz wurdt opfolge troch kalyf Yazid II ibn Abd al-Malik.
* TheuderiK IV folget Chilperic II op. 
* It Fryske Ryk westlik fan de Fly falt yn Frankyske hannen.

## Berne
* Bertrada, frou fan Pippyn III

## Ferstoarn
Kondoom

In **kondoom** is in helpmiddel, meastentiids makke fan lateks, it dekt de pyst fan de man wylst hy geslachtsferkear hat mei in frou. Yn de measte gefallen wurdt it brûkt om swierwêzen foar te wêzen, en tsjin geslachtsyktes, bygelyks gonorroea, syfilis en HIV.
Skandinaavje

**Skandinaavje** is in gebiet yn it noarden fan Jeropa.

## Definysje
It wurd *Skandinaavje* wurdt op trije ferskate wize definiearre:

# Suver geografysk besjoen is Skandinaavje it gebiet dat gelyk stiet mei it Skandinavyske skiereilân, wat foar it grutste diel bestiet út it Skandinavyske Heechlân. Dit binne de lannen Noarwegen en Sweden, en it uterste noardwesten fan Finlân.
# Polityk besjoen bestiet Skandinaavje út Denemark, Noarwegen en Sweden. Dizze definysje wurdt yn Skandinaavje sels hantearre en oan de hân fan dizze definysje kin steld wurde dat Skandinaavje in part fan it *Noarden* is (sjoch tredde definysje).
# Histoarysk en kultureel besjoen bestiet Skandinaavje út lidsteaten fan de Noardske Ried: Denemarken, Finlân, Yslân, Noarwegen en Sweden. Yn it Deensk, Noarsk en Sweedsk wurdt dit oantsjutte as *"Noarden"* en yn it Finsk as *"Pohjoismaat"*.

Meastal wurdt de twadde of de tredde definysje brûkt. Yn it Nederlânske taalgebiet bestiet der lykwols in foarkar foar de tredde definysje.

## Oarsprong
It wurd wurdt foar it earst brûkt troch Plinius de Aldere (23-79) yn de foarm 'Scadinauia' en is wierskynlik foarme út de âldgermaanske wurden 'skadin' (skade) en 'auio' (eilân). Dizze oarspronklike betsjutting hat him oerlibbe yn lokale nammen lykas it Súd-Sweedske lânskip Skåne *(Skonen)*.

## Skandinavyske talen
De Noarske, Sweedske en Deenske talen, wurde faak oantsjutten as Skandinavyske talen. Dat is yn tsjinstelling mei de Noard-Germaanske talen, dêr't ek it Yslânsk en Faeröersk ta rekkene wurde. Dy talen lykje in soad op inoar en binne ûnderinoar goed fersteanber. It wurd *Skandinavysk* wurdt brûkt foar sawol it Noarsk, Sweedsk, en Deensk, as is it ien taal, mar troch de Skandinaavjers sels wurdt Skandinavysk foaral brûkt as namme foar de taal dy't minsken út de trije lannen tsjin inoar sprekke. It komt derop del dat elkenien syn eigen taal besiket te praten troch helder te artikulearen en sa folle mooglik nuvere wurden wat fuort te litten. As dat net kin wurdt in wurd brûkt út de taal fan de petearpartner of yn stee dêrfan it Ingelske ekwifalint.

## Sjoch ek
* Baltika (paleokontinent)
Konstâns I

**Flavius Iulius Constans** (sa. 323 - 18 jannewaris 350), (Frysk: **Konstâns I**), wie in Romeinske keizer fan septimber 337 oant 18 jannewaris 350.

## Skiednis
Konstâns wie de tredde en jongste soan fan Konstantyn de Grutte en syn frou Fausta. Oer syn jeugd is net folle bekend. Op 25 desimber 333 waard hy beneamd as Caesar troch syn heit.

Yn septimber 337, krekt nei de dea fan Konstantyn de Grutte, kamen Konstâns en syn aldere bruorren Konstantyn II en Konstantius II by inoar om it Romeinske Ryk tusken haren trijen te ferdielen. Konstâns krige Itaalje, Afrika, Illyrikum, Masedoanje en Achaea.

De trije bruorren hienen it ryk ferdield, mar gunden inoar it ljocht yn de eagen net. Geregeld besochten sy elkoars gebieten ôf te pakken. Yn 340 foel Konstantyn it lân fan Konstâns yn. Dizze hie lykwols mear ferstân fan fjochtsjen as syn âldere broer en koe him ferslaan by Akwuileia. Konstanyn stoar en Konstâns pikte syn gebiet yn. Fierder hie Konstâns aardich wat súksessen tsjin ferskate barbaarske folken.

As keizer wie Konstâns minder; alhoewol't hy syn earste jierren frij evenredich wie, waard hy letter in tiran. Om safolle mooglik jild yn te heljen, ferkocht hy amten oan de heechste bieder. Ek die hy in soad oan freonepolityk.

Yn 350 ferklearre generaal Magnentius him ta keizer Yn Galje. Konstâns flechte foar him, mar waard fêstnommen en fermoarde.

## Keppeling om utens
* , artikel oer Konstâns I (337-350), yn ''DIR'' (1998), (Ingelsk).
337

## Foarfallen
* Nei de dea fan Konstantyn de Grutte wurdt it Romeinske Ryk yn trije stikken ferdield.
* 6 febrewaris - Paus Julius I folget paus Markus op.

## Berne
* Fa Hsien, Sineeske muonts en reizger (wierskynlike datum)
* Zenobius, biskop fan Florâns († 390 of 417)

## Ferstoarn
;maaie
* 22 - Konstantyn de Grutte, Romeinske keizer.
;septimber
* Flavius Dalmatius, Caesar en neef fan Konstantyn I 
* Julius Constantius, healbroer fan Konstantyn I 
* Leontius, biskop fan Caesarea (Turkije)
* Hannibalianus, kening fan Armeenje en Pontus en neef fan Konstantyn.
Somaalje

**Somaalje**, sûnt 2012 offisjeel de **Federale Republyk Somaalje**, is in lân yn east-Afrika. De haadstêd is Mogadisjû. 

Troch politike ynstabiliteit en it oanhâldend fjochtsjen tusken ferskate partijen bestiet der sûnt it begjin fan de 90er jierren fan de 20e iuw net langer in offisjele oerheid yn Somaalje. In part fan de befolking hat har eigen lokale regear makke, hja neame it Somalylân, lykwols is dizze steat noch troch gjin oare steat erkend. 

## Geografy
### Lizzing
It oerflak fan Somaalje is 637,657 km² grut en leit yn de saneamde Hoarn fan Afrika mei de Golf fan Aden yn it noarden en de Yndyske Oseaan yn it easten. Somaalje grinzet oan de lannen Dzjibûty, Etioopje, en Kenia en hat mei 3025 km de langste kuststline fan it Afrikaanske kontinint. 

### Lânskip
It lânskip bestiet foar in grut part út woastyneftige heechflakten en berchgebieten. De heechste pyk fan it lân is de berch Simbiris op 2416 meter hichte. De twa wichtichste rivieren binne de Juba en de Shebely dy't tegearre oan de flakke súdkust in grut sompegebiet foarmje. 

It klimaat is yn it noarden woastyneftich en wurdt foar in grut part bepaald troch de moesson. Strannen, natoergebieten en monuminten wienen foar de boargerkriich wichtige toeristenattraktsjes. 

## Skiednis
Neidat yn de 16e iuw Somaalje ûnder Portegezen en Turkse ynfloed stie, hearske fan de 17e oant 19e iuw de sultan fan Oman oer it gebiet. Op de ein fan de 19e iuw bestjoerde Ingelân de noardlike gebieten as protektoraat (*Britsk Somalylân*), Itaalje de súdlike gebieten (*Italjaansk Somalylân*) en de Frânsken it gebiet om Dzjibûty (*Frânsk Somalylân*). Yn de Twadde Wrâldkriich waard it Italjaanske diel troch de Ingelsen beset holden.

Yn 1960 waard de republyk Somaalje stifte mei Abdirashid Ali Shermarke as premier. Yn 1969 waard hy fermoarde en nommen militêren de macht oer. Der ûntstie in diktatuer dy't yn 1991 te fal brocht waard, sûnt dy tiid woede yn it lân in boargerkriich. Yntervinsjes troch de Feriene Naasjes hawwe hjir gien ein oan meitsje kind. 

## Demografy

### Befolking
Nei skatting hat Somaalje in befolking dy't foar 85% oant 94% út etnyske Somaaljers bestiet.

As gefolch fan boargerkriich hat der in grutte diaspora plak fûn, ien fan de grutste op it Afrikaanske kontinint. 

### Religy
Sawat alle Somaaljers binne soenityske moslims. Dat is yn grut kontrast mei har buorlju dêr't de mearderheid óf kristen is óf oannhinger fan ynhiemske religys. De Islam is foar de Somaaljers dan ek wichtich foar har nasjonale identiteit.
Teodoasius de Aldere

**Teodoasius de Aldere** (Latynsk: **Flavius Theodosius**) wie in senior militêre ofsier dy't tsjinne yn it Westlik-Romeinske leger. Hy helle de rang fan *[[comes]]* en betiids ek oantsjut as **Comes (Graaf) Teodoasius**. Hy wurdt beskôge as stifter fan de Teodosjaanske dynasty.

Hy troude Termantia en hie by har in soan, dy't ek Teodoasius neamd waard, yn Cauca (hjoeddeisk Coca, Segovia) yn Spanje om 346 hinne. Alletrije wienen Kristenen.

Yn 368 waard Teodoasius nei Brittanje stjoerd, om op te treden tsjin barbaarske ynfallers. Dat die hy mei in protte sukses en as beleanning krige hy de funksje fan *magister equitum praesentalis*, oan it hof fan keizer Falentinianus I.

Yn 373 wie Teodoasius oanfierder fan de militêre ekspedysje tsjin Firmus, in opstanneling yn Mauretaanje. Teodoasius oerwûn Firmus mar waard lykwols finzen set yn Kartago. Begjin  375 liet de keizer him terjochtstelle. De reden hjirta is net wis, nei alle gedachten waard hy troch him as gefaarlik beskôge.

Teodoasius syn famylje wie dernei in skoftsje net mear yn oansjen by de keizer en hâlde har rêstich yn Spanje. Mar op Teodoasius syn soan waard al gauris in berop dien doe it ryk yn 378 mei swierrichheden te krijen hie.
387

## Foarfallen
* Peaske - Augustinus wurdt yn Milaan doopt troch biskop Ambrosius.
* Armeenje ferliest har status as apart keninkryk en wurdt ferdield tusken de Romeinen en de Perzen.
* De tsjin-keizer Magnus Maksimus falt Itaalje yn en ferslaat Valentinianus II.

## Berne

## Ferstoarn
Martyn Lloyd-Jones

**David Martyn Lloyd-Jones** (Cardiff, 20 desimber 1899 – Ealing, 1 maart 1981) wie út Llagheito út Wales. Ynearsten leart er foar dokter. Mar letter komt der in feroaring yn syn libben en wurdt er predikant. Llyod-Jones wie in fûl tsjinstanner fan de liberale teologie dy't opgong makke yn in protte tsjerken.

## Inkelde boeken
* *Joy Unspeakable, The Baptism with the Holy Spirit* (1986)
* *The Puritans, Their Origins and Successions* (1987)
* *Fellowship with God* (1993)
* *Enjoying the Presence of God* (1993)
* *The Cross, The Heart of the Gospel*
* *Saved in Eternity, Safe in the World, Sanctified Through the Truth, Growing in the Spirit.*
* *Revival, can we make it happen ?*

## Keppelings om utens
*The Martyn Lloyd-Jones Recordings Trust (FK)
*The Martyn Lloyd-Jones Recordings Trust (FSA)
*Martyn Lloyd-Jones Online
*Lamb Lion Net, sitaten fan D. M. Lloyd-Jones
Jehannes Kalvyn

**Jehannes Kalvyn** (Noyon, 10 july 1509 - Genêve, 27 maaie 1564) wie in wichtige teolooch út it tiidrek fan de reformaasje en is de nammejouwer fan in protestantsk-kristlike streaming, it Kalvinisme. As reformator wurdt Kalvijn faak tegearre neamd mei Maarten Luther, dy't syn 95 stellings yn 1517 ponearde doe Kalvijn 8 jier âld wie.

## Biografy
Kalvyn waard berne yn 1509 yn Noard-Frankryk. Hy wie soan fan Gerard Kalvijn en Jeanne Franc. Hy ferstoar yn de âldens fan 54 jier in 1564 yn Switserlân.


Ofbyld:CalvinInstitutio.jpg|*Institutio* fan Kalvyn
Ofbyld:CalvinStatue.JPG|Stânbyld fan Johannes Calvijn troch Maurice Raymond (1862-1910), Ynternasjonaal Museum fan de Reformaasje, Sjenêve.


## Literatuer
* , *Calvijn en de Bijbel*, 1e druk 2003, útjouwerij Kok, Kampen, ISBN 90-435-0814-4
* , *Calvijn. Biografie* (oerset út it Frânsk), 1e druk 2005, útjouwerij Kok, Kampen, ISBN 90-435-0737-7, 425 blz.
* , *Johannes Calvijn. Verlicht hervormer of vormgever van een orthodox keurslijf? Een biografie* (oerset út it Ingelsk), 2e druk 1994, útjouwerij Tirion Baarn, ISBN 90-5121-384-0, 380 blz.
* , *Calvijn - zijn leven en invloed* (oerset út it Ingelsk), 1e druk 2005, útjouwerj De Groot Goudriaan yn Kampen, ISBN 90-6140-917-9, 142 siden.
* , *Vrienden van Calvijn. Een amicale biografie*, 2006, útjouwerij De Banier Utert, ISBN 90-336-0546-5, 264 siden.
* , *Het doden van een mens*, 2007, útj. Athenaeum-Polak & Van Gennip, ISBN 978-90-253-2763-7, 224 siden.
* , *Calvijn, een mens*, 2008, Kok Kampen, ISBN 978-90-435-1527-6, 336 siden.
* , *Johannes Calvijn: zijn leven, zijn werk*, 2008, Kok Kampen, ISBN 978-90-435-1575-7, 415 siden.

## Keppelings om utens
* Oer libben en wurk fan Jehannes Kalvyn
* () Oersjoch fan syn wurk mei folsleine teksten
* Calvijn 500 jaar, Teologyske Universiteit Apeldoorn
* Kalvyn
* ''Beza's Life of John Calvin'' (16de iuwske biografy fan Calvijn troch syn freon en opfolger Beza)
Keninkryk Noardumbrje

**Noardumbrje** (Ingelsk: *Northumbria*) wie ien fan de wichtige Angelsaksyske keninkriken yn Ingelân foar Willem de Oermasterder. It hearde ta wat wol de heptargy neamd wurdt. De namme ferwiist nei it gebiet, noardlik fan de rivier de Humber.

Dat gebiet strekte him út fan de Humber oant de Forth. It keninkryk ûntstie út de gearfoeging fan twa oare riken: Deira en Bernisia. Kening Edwin ( 616 - 632 ) fierde yn 627 it kristendom yn en wie Bretwalda fan Ingelân fan 627 oant 632. Ek syn opfolgers Oswald (633-641) en Oswiu (641-670) droegen dy titel.

Yn 810 of koart dêrfoar kaam Eanred, soan fan Eardwulf, op de troan en hearske oant 841. Under syn regear erkende Noardumbrje yn 827 it oppergesach fan Egbert, kening fan Wesseks. Yn 954 hâlde Noardumbrje op te bestean as selsstannich keninkryk.

De namme Noardumbrje wurdt om histoaryske en toeristyske redenen tsjintwurdich hieltyd faker brûkt. Fierders wurdt de namme fan it âlde keninkryk noch fuortset yn it greefskip Noardumberlân.

## Keningen fan Noardumbrje
De data, de nammen en feiten oer de earste hearskers oer Bernisia en Deira (lykas yn gefal fan oare hearskers yn de heptargy) binne net hieldal wis.

Untfongen fan "http://nl.wikipedia.org/wiki/Koninkrijk_Northumbria"
Magnentius

**Flavius Magnus Magnentius** (303 - 11 augustus 353) wie in Romeinske keizer fan 18 jannewaris 350 oant 11 augustus 353. Hy hie feitlik gjin rjocht op de troan, en waard troch de oare keizers Konstâns I en Konstantius II yn 350 as sadanich net erkend. Dêrom wurdt hy in usurpator neamd.

## Skiednis
Magnentius, wie net fan Romeinske komôf, hy wie berne yn Samarobriva. Hy hie in Britske heit en in Frankyske mem. Neffens de boarnen hie hy as laetus opgong makke yn it leger. Hy wie troud mei Justina, dy't letter opnij trouwe soe mei keizer Valentinianus I. Magnentius waard generaal yn it leger en wie yn Galje doe't hy by in banket op 18 jannewaris 350 troch legerofsieren as tsjin-keizer útroppen waard. Hy kaam op it goeie moment yn aksje, want Konstantius II hie yn dy tiid te meitsjen mei tsjinslaggen yn in it easten. Doe't Konstans hearde fan de opstân flechte hy nei Spanje, wêr't hy deamakke waard troch Magnentius yn febrewaris 350. De oerwinner hie al gau de kontrole oer de measte gebieten fan Konstans.

Konstantius krige pas letter, yn de winter te hearren oer de dea fan syn broer. Hy wie ûnwis wat er dwaan moast, omdat hy midden yn in fjildtocht siet tsjin de Perzen. Syn frou Konstantina lykwols helle Vetranio oer him as keizer te beneamen. Ventranio woe ûnderhandelje mei Konstantius, mar dizze seach dat net sitten. Vetranio ferbûn him ferfolgens mei Magnentius, om sa te berikken dat Konstanius him erkenne soe. Konstantsius lykwols luts tsjin Ventanio ten stride en twong Vetranio ôf te treden. Yn juny 350 wie der opnij in opstân, diskear fan Nepotianus yn Rome, mar dizze waard fuort delslein troch Magnentius.
 
De folgjende winter beneamde Magnentius Magnus Decentius, mooglik syn broer, as Caesar om de Ryn en Galje te beskermjen. Konstantsius beneamde syn neef Flavius Claudius Constantius Gallus yn it easten as Caesar, sadat hy sels ôfrekkenje koe mei Magnentius. 

Yn septimber kaam it ta in grutte slach by Mursa tusken Magnentius en Konstantsius, wêrby't Magnentius in soad soldaten ferlear. Hy luts him tebek yn Noard-Itaalje en letter yn Galje. Mar Konstantsius liet it der net by sitte en foel him fannijs oan. Magnentius syn leger waard ferslein by Mons Seleucy, en Magnentius flechte nei Lyon. Syn soldaten seagen gien heil mear yn de striid en woenen Magnentius oerdrage oan Konstantius. Mar sa fier kaam it lykwols net, om't Magnentius himsels op 11 augustus fan kant makke.

## Keppeling om utens
* , artikel oer Magnentius (350-353) en Desentius (351-353) yn ''DIR'' (1996), (Ingelsk).
Eallju

Mei **eallju** of de **adel** waard earst de elite fan in lân oantsjut. De stân fan eallju ûntstie likernôch oan it begjin fan de jiertelling en waard stadichoan wichtiger. Yn de midsiuwen hienen hja in soad oansjen, mar yn de rin fan de tiid is dat hieltyd minder wurden.

## Fryske Eallju
Doe't de Franken yn de 8e iuw in ein makken oan it Fryske ryk en it gebiet fan de Friezen ynlive waard by it Frankyske ryk troffen sy hjir gjin maatskippij oan fan allinich likensen. Oeral wienen doe al eallju en grutgrûnbesit oanwêzich. En it wienen benammen dy eallju, dy't as earsten ree wienen om gear te wurkjen mei it Frankyske ryk en oerstapten nei it kristlik leauwen. Al ûnder Pippyn II hawwe de Franken besocht om de Fryske eallju oan harren te binen troch skinkingen en troch ferdûbeling fan harren warjild. 

It Frankyske stribjen wie der benammen op rjochte om yn de Fryske gebieten in betroude hearskjende groep te krijen dy't it nije bewâld stypje soe. Hja mijden dêrby net om de Friezen grutte stikken lân te ûntfytmanjen en oer te dragen oan Frankyske trouwelingen. In soad lân kaam sa yn besit fan Frankyske eallju. Nei ferrin fan tiid ûntstie út dizze beide groepen in nije ealstân.

Ta de âlde Fryske Eallju wurdt rekkene de geslachten wêrfan de fertsjinwurdigers yn 1504 in oerienkomst sluten mei de hartoggen fan Saksen, Joaris mei it Burd en Hindrik fan Saksen, oer de skatting die se tenei betelje moatte. Dan binne al adellike geslachten útstoan, sa as Keimpema en Papinga yn Ljouwert.
Yn it begjin fan 'e 19e iuw wurdt troch kening Willem I ek inkele Fryske geslachten adele sa as û.o. Beyma, de Kempenaer, Sminia.

## Sjoch ek
* Haadling
* Greve
* Hartoch

## Keppelings om Utens
* Stamboek van den Frieschen adel
Sambia

**Sambia** is in lân yn Afrika dat grinzet oan De Kongo, Tanzania, Malawy, Mozambyk, Simbabwe, Botswana, Namybje en Angoala. Sambia is in ûnôfhinklike republyk mei as wichtichste ekonomyske faktor de mynbou (koper). De haadstêd fan Sambia is Lûsaka.

## Skiednis
Sambia wie fan 1895 ôf yn besit fan de British South-Africa Company (BSA). Yn 1924 waard Sambia in Britske kroankoloanje ûnder de namme Noard-Rodeezje. 

Yn 1953 waard Noard-Rodeezje mei Súd-Rodeezje, it hjoeddeiske Simbabwe, en Nyasalân, no Malawi, gearfoege ta ien federaasje, de Sintraal-Afrikaanske Federaasje. It regear fan dy republyk waard fel bestriden troch it African National Congress (ANC; Afrikaansk Nasjonaal Kongres) mei as lieder Kenneth Kaunda. Om't er it ANC te ôfwachtsjend fûn rjochte Kaunda de United National Independence Party op (UNIP; Feriene Nasjonale Unôfhinklikheidspartij), wêrfan hy de foarsitter waard. 

De Sintraal-Afrikaanske Federaasje waard yn 1961 opheven. Trije jier letter, op 24 oktober 1964, waard Noard-Rodeezje ûnder de namme Sambia in ûnôfhinklike republyk mei Kaunda as presidint. 

## Geografy
Sambia wurdt alhiel omsletten troch lannen en leit yn it suden fan Afrika. It lânskip bestiet foar in grut part út heechflakten mei heuvels en bergen dêr't rivieren trochhinne rinne. 

It beskikt oer in oerflakte fan 290,586 km², wêrfan 1.6% út wetter bestiet. De heechste berch is de Mafinga Hills mei 2301 meter. Der wurdt in soad delfstoffen fûn en eksploitearre: stienkoal, sulver, koper, sink, uranium, lood en kobalt.

De twa wichtichste rivieren binne de Zambezy, de Kafue en de Luangwa rivier. 

### Klimaat
Sambia beskikt oer in tropysk klimaat.

## Befolking
De befolking fan Sambia bestiet út sawat 72 Bantu-talige etnyske groepen. Lykwols 90% dêrfan heart ta acht etnolinguistyske groepen: Bemba, Luba, Nyanja-Chewa, Tonga, Lunda, Luvale, Kaonde und Lozy. De measte oare groepen binne hiel lyts.

De offisjele taal fan it lân is it Ingelsk, mar yn it noarden, easten en yn it midden fan it lân jildt it Bemba as "lingua franca", yn it westen is dat it Lozysk. Oare talen dy't in soad sprutsen wurde binne it ChiTonga mei 1.380.000 sprekkers en Chichewa.

De oerhearskjende godstsjinst is it kristendom, dêr't sawat 50% fan de befolking oanhinget; 27% Protestanten, 26,3% katoliken. It oar part 24-49% leaut yn natoerreligys, fierders binne der noch wat Hindoes en 1,1% Islamiten

Sambia heart by de lannen fan de wrâld mei it heechste oantal HIV-ynfektearren. Dat ferklearet ek de sterke tebekgong fan de libbensferwachting, fan trochstrings 60 jier (yn 1990) nei 32 jier yn distiid. Yn 2006 wienen der 750.000 AIDS-wezen yn Sambia. Der wurdt al rekkening holden mei ien miljoen wezen yn it jier 2015, wat 20 prosint fan alle bern is. Meastepart fan harren krijt ek gjin skoalle oplieding. Seis prosint libbet op strjitte, amperoan ien prosint krijt in plakje yn it weeshûs.
Grand Theft Auto

**Grand Theft Auto** is in rige fideospultsjes makke troch Rockstar North (foarhinne DMA Design) yn produksje fan Rockstar Games. De earste ferzje kaam út yn 1997. De earste ferzje is yn de iere njoggentiger jierren útbrocht; dêrfoar kamen ek noch twa applikaasjes dy't Grand Theft Auto: Londen, 1969 en Grand Theft Auto: Londen, 1961 hite, dy't yn de sechtiger jierren ôfspylje. It twadde diel krige de namme Grand Theft Auto 2. 

De nije GTA's wienen makke yn 3D; dat hat ynfloed hân op it spyljen fan it spultsje. De earste yn de GTA 3D rige, mei de namme Grand Theft Auto III, spile him ôf yn de stêd *Liberty City*, in firtueel fermidden dat in protte oerienkomsten hie mei New York. Dêrnei kaam Grand Theft Auto: Vice City út; dat spultsje spilet him ôf yn *Vice City*, it Miamy fan de tachtiger jierren. De lêste ferzje is Grand Theft Auto: San Andreas dy't him ôfspile yn de steat *San Andreas* mei de trije haadstêden *Los Santos* (Los Angeles), *San Fierro* (San Francisco) en *Las Venturas* (Las Vegas). Dy lêste ferzje hat in ferbettering west yn ferliking mei de oare GTA's omdat it gebiet folle grutter wie.

Grand Theft Auto IV waard offisjeel kundich makke by de Microsoft 2006 E³ parsekonferinsje op 10 maaie 2006. Oarspronklik soe GTA IV op 16 oktober 2007 útkomme, mar it kaam úteinlik 29 april 2008 op 'e merk, spylber op de Xbox 360 en PlayStation 3. Op 'e nij spilet it spultsje him ôf yn Liberty City, mar Liberty City liket yn dizze nije ferzje folle persizer op New York.

Grand Theft Auto V kaam op 17 septimber 2013 út foar PlayStation 3 en Xbox 360. It spul is foar de PlayStation 4 en Xbox One op 18 novimber 2014 útkaam; de Windows-ferzje kaam op 14 april 2015 út. Op 15 maart 2022 waard it spul útjûn foar de PlayStation 5 en Xbox Series X|S.

Der hat in soad opskuor west oer Grand Theft Auto, dat neffens guon ekstreem gewelddiedich wêze soe en minsken der ta oansette soe oaren te fermoardzjen.

## Grand Theft Auto VI

### Oankundiging
Nei jierren fan geroften en spekulaasjes befêstige Rockstar Games begjin febrewaris 2022 dwaande te wêzen mei de ûntwikkeling fan in nij part yn GTA-searje. Begjin novimber 2023 waard de earste oankundiging fan de earste trailer dien. Op tiisdei 5 desimber 0:10 oere (MET) waard GTA VI offsjeel oankundige mei de earste trailer. Oarspronklik stie dizze trailer pland om 15.00 oere, mar waard earder online set, omdat dêrfoar in ferzje fan lege kwaliteit lekt wie.

Ferwachte wurdt dat de game yn 2025 beskikber is foar PlayStation 5 en Xbox Series.

## Keppeling om utens
* Grand Theft Auto hiemside