USS Arizona (skip út 1916)

De **USS ''Arizona*** wie in [[Feriene Steaten|Amerikaansk]] [[slachskip]] fan 'e [[Pennsylvania-klasse (slachskip)|*Pennsylvania*-klasse]], mei de koade *'BB-39*'. It wie fan [[1916]] oant [[1941]] yn 'e tsjinst by de [[Amerikaanske Marine]]. It skip waard ta [[sinken]] brocht by de [[Japan]]ske [[Oanfal op Pearl Harbor]], mei ferlies fan 1.177 [[bemanning]]sleden. It [[skipswrak|wrak]] leit noch altyd op 'e boaiem fan 'e [[lagune]] [[Pearl Harbor (lagune)|Pearl Harbor]] en hat de status fan [[monumint]] en [[oarlochsgrêf]].
__TOC__
==Bou en skaaimerken==
De USS *Arizona* wie in [[skip]] fan 'e [[Amerikaanske Marine]] dat nei de [[Amerikaanske steat]] [[Arizona]] ferneamd waard. It wie in [[slachskip]] fan 'e [[Pennsylvania-klasse (slachskip)|*Pennsylvania*-klasse]], dy't sterk besearre wie op 'e foargeande [[Nevada-klasse (slachskip)|*Nevada*-klasse]]. De [[kyl (skip)|kyl]] fan 'e USS *Arizona* waard lein op [[16&nbsp;maart]] [[1914]] op 'e [[Marineskipswerf fan Brooklyn]] yn [[Brooklyn]], yn [[New York (stêd)|New York]]. It skip waard dêr't op [[19&nbsp;juny]] [[1915]] [[tewetterlitting|te wetter litten]]. De bou koste [[$]]16&nbsp;miljoen. As [[marineskip]] wie de USS *Arizona* swier [[pânser|bepânsere]], en it skip wie bewapene mei in [[batterij (artillery)|batterij]] fan trije 14 [[inch]] (356 mm)-[[kanon (wapen)|kanonnen]] yn elts fan 'e fjouwer [[geskut]]stuorren, en dêropta mei ferskate mindere [[wapen]]s. It skip hie in lingte fan 185&nbsp;[[meter|m]], in breedte fan 29.60&nbsp;m en in [[djipgong]] fan 8.80&nbsp;m. De [[faasje|topsnelheid]] bedroech 21&nbsp;[[knoop (seefeart)|knopen]], oftewol 39 [[km]]/[[oere|h]].


==Tsjinst==
===Earste jierren===
De USS *Arizona* waard op [[17 oktober]] [[1916]] yn 'e tsjinst nommen troch de [[Amerikaanske Marine]]. Op 'e earste oefenreis nei de [[Marinebasis Guantanamo Bay]], yn [[Kuba]], gie ien fan 'e oandriuwingsturbines stikken. It skip moast weromkeare nei de [[skipswerf]], dêr't gatten yn 'e [[dek (skip)|dekken]] makke wurde moasten om it reuseftige ding út it skip te krijen en te ferfangen. De USS *Arizona* ferliet de werf wer op [[3&nbsp;april]] [[1917]], trije dagen foar't de [[Feriene Steaten]] de [[oarlochsferklearring|oarloch ferklearren]] oan it [[Keizerryk Dútslân]] en sa yn 'e [[Earste Wrâldoarloch]] behelle rekken. Om't der in grut tekoart oan [[stookoalje]] wie yn it [[Feriene Keninkryk]], waarden lykwols allinnich mar âldere, op [[stienkoal]] stokende Amerikaanske slachskippen de [[Atlantyske Oseaan]] oer stjoerd om har by de [[Britske Grutte Float]] te jaan. De USS *Arizona* waard ynset foar de training fan [[bemanning]]sleden fan bewapene [[keapfardij]]skippen, en acht fan 'e [[kanon (wapen)|kanonnen]] fan it skip waarden ferwidere om op keapfardijskippen ynstallearre te wurden.

Pas nei't op [[11&nbsp;novimber]] [[1918]] mei Dútslân de [[Wapenstilstân fan Compiègne]] sletten wie, waard de USS *Arizona* nei de oare kant fan 'e Atlantyske Oseaan stjoerd. Yn [[desimber]] eskortearre it skip, yn 'e mande mei njoggen oare Amerikaanske slachskippen, it [[passazjiersskip]] de [[SS George Washington|SS *George Washington*]] nei de [[Frankryk|Frânske]] havenstêd [[Brest (Frankryk)|Brest]]. Oan board dêrfan wie de [[Amerikaanske presidint]] [[Woodrow Wilson]], dy't ûnderweis wie nei de [[Fredeskonferinsje fan Parys (1919)|Fredeskonferinsje fan Parys]]. De folgjende dei, [[14&nbsp;desimber]], setten de slachskippen ôf oer de Atlantyske Oseaan, wêrnei't se op [[26&nbsp;desimber]] [[feest]]lik ynhelle waarden yn [[New York (stêd)|New York]]. Yn [[1919]] kearde de USS *Arizona* nei [[Jeropa]] werom, dêr't it skip troch poer machtsfertoan de Amerikaanske belangen yn it easten fan 'e [[Middellânske See]] krêft by sette mank de gaos fan 'e [[Gryksk-Turkske Oarloch (1919-1922)|Gryksk-Turkske Oarloch]].


===Ynterbellum===
Yn 'e [[1920-er jierren|1920-er]] en [[1930-er jierren]] wie de USS *Arizona* benammen behelle yn rûtine-operaasjes en oefenings. Yn [[1921]] fear it skip foar de earste kear troch it [[Panamakanaal]] foar in mienskiplike oefening fan 'e [[Amerikaanske Atlantyske Float]] en de [[Amerikaanske Pasifyske Float]] foar de kust fan [[Perû]]. Oare oefenings waarden holden yn it [[Karibysk Gebiet]], by de [[Panamakanaalsône]] en by de [[Hawaï-eilannen]]. Fan [[1922]] ôf makke de USS *Arizona* diel út fan 'e Pasifyske Float en hie it skip as thúshaven [[San Pedro (Kalifornje)|San Pedro]], yn [[Kalifornje]]. Underweis fan New York nei San Pedro waard yn [[maart]] [[1924]] yn [[Balboa (Panama)|Balboa]], yn [[Panama]], in [[frou]]like [[ferstekling]] ûntdutsen, dy't doe al sa'n trije [[wike]]n oan board wie en [[seks]] mei in stikmannich [[matroas (rang)|matroazen]] ruile foar in 'lift' nei Kalifornje. De frou waard weromstjoerd nei New York, en 23 matroazen waarden foar de [[kriichsried]] dage, dy't harren feroardiele ta [[finzenisstraf]]fen oant tsien jier.

Fan [[1929]] oant [[1931]] waard de USS *Arizona* yngeand modernisearre. Yn [[maart]] [[1931]] brocht it skip de [[Amerikaanske presidint]] [[Herbert Hoover]] nei [[Porto Riko]] en de [[Amerikaanske Famme-eilannen]] foar in koarte [[fakânsje]]. Begjin [[1934]] figurearren de USS *Arizona* en syn bemanning yn 'e [[Hollywood]]-[[film]] *Here Comes the Navy* fan [[filmstudio]] [[Warner Bros.]], mei [[akteur]] [[James Cagney]] yn 'e [[haadrol]]. 


Op 'e iere [[moarn (deidiel)|moarn]] fan [[26&nbsp;july]] fan dat jier kaam de USS *Arizona* yn oanfarring mei in [[fisktreiler]], de *Umatilla*, dy't op sleeptou nommen wie troch in oare fisktreiler by [[Kaap Flattery]], op it [[Olympysk Skiereilân]] yn [[Washington (steat)|Washington]], dêr't de [[Strjitte fan Juan de Fuca]] útmûnet yn 'e [[Stille Oseaan]]. Twa bemanningsleden fan 'e *Umatilla* kamen om, en de [[Amerikaanske Marine]] stelde in formeel ûndersyk yn nei it ynsidint. De ûndersykskommisje rette oan dat [[kaptein-op-see]] [[MacGillivray Milne]], de gesachsfoerder fan 'e USS *Arizona*, foar de kriichsried komme moast. It proses fûn plak yn 'e Marinebasis Guantanamo Bay op Kuba, dêr't it slachskip op dat stuit wie foar oefenings. Milne waard skuldich achte oan it feroarsaakjen fan it [[ûngemak (aksidint)|ûngemak]] en út syn funksje ûntheft. 

Op [[4&nbsp;septimber]] [[1934]] waard de USS *Arizona* it [[flaggeskip]] fan Slachskipdifyzje Twa. Yn [[1937]] waard de [[USS Maryland (BB-46)|USS *Maryland*]] it flaggeskip fan Slachskipdifyzje Twa, wylst de USS *Arizona* it flaggeskip fan Slachskipdifyzje Ien waard, ûnder befel fan (doe noch) [[skout-by-nacht]] [[Chester Nimitz]], in marine-ofsier dy't letter namme meitsje soe yn 'e [[Twadde Wrâldoarloch]].

===Oanfal op Pearl Harbor===

Fanwegen oprinnende spannings yn it gebiet fan 'e [[Stille Oseaan]], dy't ferbân holden mei de [[Twadde Sineesk-Japanske Oarloch]] en oanboaze waarden troch de oangeande [[Twadde Wrâldoarloch]] yn [[Jeropa]], ferhuze de [[Amerikaanske presidint]] [[Franklin D. Roosevelt]] de Amerikaanske Pasifyske Float yn begjin [[1941]] fan [[Kalifornje]] nei it [[Marinestasjon Pearl Harbor]], yn it [[Territoarium Hawaï]]. Op [[7&nbsp;desimber]] [[1941]] lei de USS *Arizona* dêr ôfmarre oan [[Battleship Row]] doe't de [[Japan]]ske [[Oanfal op Pearl Harbor]] plakfûn, wêrmei't de Feriene Steaten de Twadde Wrâldoarloch ynskuord waarden.


De USS *Arizona*, op dat stuit it flaggeskip fan [[skout-by-nacht]] [[Isaac C. Kidd]] fan Slachskipdifyzje Ien, waard fan alle Amerikaanske slachskippen it slimst troffen, mei't it rekke waard troch fjouwer pânsertrochboarjende [[bom]]men. Ien dêrfan kaam yn in [[munysje]]magazyn telâne, mei as gefolch dat it skip ûntplofte en [[sinken|sonk]], mei de [[dea]] fan 1.177 leden fan 'e bemanning (fan yn totaal 1.512 man) ta gefolch. In diel fan 'e bemanning kaam ûnder wetter fêst te sitten yn stadichoan folrinnende kompartiminten yn it ûnderstboppest rôle skip, en stoar in ellindige dea. It reparaasjeskip [[USS Vestal (AR-4)|USS *Vestal*]], dat njonken de USS *Arizona* ôfmarre lei om te helpen by inkele lytse reparaasjes, rekke swier skansearre troch twa bommen dy't it slachskip mist hiene. It moast troch de bemanning oan 'e grûn set wurde om sinken foar te kommen. Nei reparaasje waard it yn [[augustus]] [[1942]] wer yn 'e tsjinst nommen.

==Neitiid==
De USS *Arizona* wie it iennichste sonken slachskip yn aktive tsjinst dat de Amerikaanske Marine op 'e boaiem fan 'e [[lagune]] [[Pearl Harbor (lagune)|Pearl Harbor]] lizze liet om't it beskôge waard as [[oarlochsgrêf]]. De âlde [[USS Utah (BB-31)|USS *Utah*]] waard ek lizze litten, mar dat slachskip wie al sûnt [[1932]] yn gebrûk as [[doelskip]]. It meastepart fan 'e wapens en in protte oar materieel fan 'e USS *Arizona* waard wol ferwidere om op oare skippen ynstalleare te wurden. De USS *Arizona* waard op [[29&nbsp;desimber]] [[1941]] formeel troch de Amerikaanske Marine út 'e tsjinst helle. Yn [[1962]] waard foar de deaden fan 'e USS *Arizona* en alle oare [[slachtoffer]]s fan 'e Oanfal op Pearl Harbor it [[Tinkteken foar de USS Arizona|Tinkteken foar de USS *Arizona'']] boud, dat bestiet út in struktuer dy't oerskrank oer it skipswrak stiet, mar it net oanrekket.