open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bisdom Würzburg

It **bisdom Würzburg** (Dútsk: *Bistum Würzburg*; Latyn: *Dioecesis Herbipolensis*) is in roomsk bisdom yn Dútslân. 

## Skiednis
De krite waard troch Merovingen yn it jier 531 bekend mei it kristendom. Oare tsjûgenissen fan missywurk datearje fan 640 mei't Sint-Gertrudis dêr de kleasters Karlburg en Neustadt am Main stifte, fan 689 mei de Ierse muontsen Kiliaan, Kolonat en Totnan yn Würzburg en fan it jier 704 mei Willibrord yn Würzburg. It bisdom waard yn 741 (of oan it begjin fan 742) troch Bonifatius stifte. 

De earste biskop waard Burkard (ek Burchard), in út Ingelân stammende muonts. Hy waard yn it jier 738 sûnder biskopsit troch paus Gregoarius III as biskop wijd en stifte yn 'e simmer fan dat jier in kleaster yn Neustadt am Main. Yn maart 742 wiisde Bonifatius him as biskop fan Würzburg oan. 

Nei't ynearsten de Marijetsjerke op 'e Marienberg as katedraal en it Andreaskonvint as sit fan it kapittel tsjinnen, ferhûzen de biskop en it kapittel yn 'e 8e iuw nei de rjochter kant fan 'e Main, dêr't de nije katedraal boud waard. Oan 'e ein fan 'e 8e iuw waard Würzburg in suffragaan bisdom fan it ûnder Karel de Grutte ta aartsbisdom ferheven Mainz. Yn 1007 stifte de Dútske kening Hindrik II mei dielen fan Würzburg it nije bisdom Bamberg. Troch in 12e-iuwsk privileezje fan keizer Freark I Barbarossa waarden de biskoppen hartoggen fan Franken. Würzburg waard in wichtich foarstbisdom.

Nei de Tritichjierrige Kriich lieten de foarstbiskoppen in soad barokke tsjerken en gebouwen bouwe. Sa waard ek de residinsje fan Würzburg boud. 

Nei de sekularisaasje troch it Reichsdeputationshauptschluss yn 1803 waard it bisdom by Bamberg foege. Op 23 febrewaris 1803 waard it bisdom Würzburg oerdroegen oan 'e karfoarsten fan Beieren. De lêste foarstbiskop wie Georg Karl von Fechenbach.

## Domtsjerke

De biskoptsjerke is de Sint-Kiliaandom. It is de tredde dom op it plak nei't eardere gebouwen ôfbaarnden. De hjoeddeiske dom waard yn 'e 12e iuw boud. Yn it lêst fan 'e Twadde Wrâldkriich waard de domtsjerke troffen troch de swiere bombardeminten op 'e stêd. Grutte dielen waarden ferneatige en binne nei de oarloch werboud.

## Patroanhilligen
Patroanhillige fan it bisdom is de hillige Kiliaan (of Kilianus). Syn meigesellen Kolonat en Totnan binne meipatroan fan it bisdom.
Roggenprip

**Roggenprip** is brij fan groumealde rogge. De rogge waard meast meald yn in kofjemole.  

## Roggenprip fan roggenmoal

* 1 mingel molke
* 80 gram roggenmoal
* sâlt
* wat bûter of rizel en sjerp en/of brune sûker nei smaak

### Resept
* Rier it moal mei wat molke of wetter yn in brij. Bring de molke oan ‘e kôk.
* As it siedt, de brij der rierendewei by dwaan. Sâlt der by en de brij yn sawat 8 minuten gear koaitsje.
* As it gear is, in klûntsje bûter of rizel tafoegje. Swietsje nei smaak.
* Der waarden earder ek wolris gear seane droege apels troch de roggenprip dien.

## Rogge
Rogge waard ek in soad brûkt troch boeren op earmere grûn, benammen dyjingen dy't sels rogge ferbouden. Yn de Achterhoek, Twinte en Drinte wie it ien fan de fêste brijsoarten.

Rogge wie lange tiid it wichtichste nôt foar it bakken fan bôle yn Nederlân. It waard hjir grif al yn de Brûnstiid ferboud. Rogge wurdt meastentiids as wintergewaaks ferboud op sân- en dellegrûnen. Rogge waard minder wichtich troch de opkomst fan weet. Mar der wurde noch in protte soarten roggebrea fan bakt en it is it basisyngrediïnt foar moarnkoeke en krûdkoeken.

Yn it ferline waard roggenbrea al brûkt om brij fan te meitsjen. Mar it nôt waard ek sa sean of as moal brûkt om brij te meitsjen. 

## Breake
Op rogge kaam yn de Midsiuwen geregeldwei de breake (*Claviceps purpurea*; Nederlânsk; *moederkoorn*). Dy skimmel waard wol brûkt om weeën te stimulearjen, dêrom de Nederlânske namme. Mar it iten fan in protte mei breake besmette rogge levere fergiftiging op. Benammen yn 'e Midsiuwen kamen faak fergiftigings mei besmette roggemoal foar, dy't hiele doarpen of stêden trof. De fergiftige stoffen út de skimmel late ta ergotisme, ek wol *Sint-Antoniusfjoer* of *kriuwelsykte* neamd.
Alhambra (boerdspul)

**Alhambra** is in boerdspul fan Dirk Henn út 2003, útjûn troch Queen Games. Spilers sette tegels om in Arabysk paleis te bouwen, en hannelje yn jild om't eltse bouwer in syn eigen faluta betelle wurde wol.

## Wurdearing
*Alhambra* wie yn 2003 Spiel des Jahres.
Ransdoarp (gemeente)

**Ransdoarp** (Nederlânsk: *Ransdorp*) wie in gemeente yn de provinsje Noard-Hollân, benoarden de IJ boppe Amsterdam. De gemeente lei yn de regio Wetterlân. It haadplak fan de gemeente wie it doarpke mei deslde namme: Ransdoarp.

Yn 1840 hie de gemeente 161 huzen mei 1.022 ynwenners.

## Skiednis
### Gemeente
Fanôf 1811 wie Ransdoarp in eigen gemeente. Yn 1818 waarden de doarpen Durgerdam en Holysleat ek part fan de gemeente. Yn 1857 waard de eartiidske gemeente Skellingwâlde ek part fan de gemeente Ransdoarp.

### Wettersneed
Tidens de wettersneed fan 1916 rûn it gebiet in soad skea op. De doarpen wien net yn steat de skea mei eigen guod te reparearjen. Ek de Earste Wrâldkriich hat net in soad goeds dien. Ransdoarp en Nijendam fersochten yn 1918 oan Amsterdam om anneksearre wurden. Búksleat hie yn 1913 al fersocht oan Amsterdam om anneksearre te wurden. De anneksaasje gie yn op 1 jannewaris 1921. In betingst wie wol dat Amsterdam soargje soe foar goeie ynfrastruktuer.
Le Hussard sur le toit

***Le Hussard sur le toit*** (Frânsk foar "De Huzaar op it dak") is in aventoereroman fan Jean Giono út 1951, útjûn troch Gallimard. It is in part fan de *huzaarsyklus*. It boek fertelt it ferhaal fan Angelo Pardi, in jonge Italiaanske *carbonaro* kolonel fan de huzaren, dy't yn de goalera-epidemy fan 1832 yn de Provence bedarret.

## Wurdearring
* Fan it boek waarden lûd- en byldferzjes makke, lykas yn 1995 in film.
* *Le Hussard sur le toit* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Holysleat

**Holysleat** (Nederlânsk: *Holysloot*) is in doarp yn de Amsterdamse wyk Lanlik Noard, yn it stedsdiel Amsterdam-Noard, yn de gemeente Amsterdam, yn de provinsje Noard-Hollân. It doarp hat de status fan beskerme doarpsgesicht. 

## Etymology
De namme Holysleat betsjut sokssawat as ‘leech lizzend gebiet oan in sleat’. Dizze beskriuwing is typysk foar hast hiel Wetterlân.

## Skiednis
De ierst bekende fermelding fan Holysleat datearret út de 13e iuw, doe’t greve Floris V wat foarrjochten joech oan “*die van Ransdorp en Hoolesloot”*.

Tusken 1818 en 1921 makke Holysleat diel út fan de gemeente Ransdoarp. Dy gemeente waard op 1 jannewaris 1921 part fan de gemeente Amsterdam.

## Geografy
De lokaasje fan Holysleat is wat isolearre. Yn it noarden leit it doarp oan de Holysleattemer Die. Simmers fiert der in pont foar fytsers en fuotgongers dy’t fia in tsjerkepaad de wei nei Broek yn Wetterlân en Suderwâlde berikke kinne. It doarpke bestiet mar út ien strjitte, de Doarpsstrjitte Holysleeat, dy’t lofts en rjochts fan de Bloemendalergoa dearint. Foar auto’s is it doarp dan ek fia ien dyk te berikken, de Bloemendalergoa. Dat jildt ek foar busline 30, dy’t tusken 1968 en 2018 it doarp mei Ransdoarp, Durgerdam, Skellingwâlde, Nijendam en it winkelsintrum *[[Boven ‘t Y]]* ferbûn. Sûnt 3 febrewaris 2018 wurdt de line útbestege as fraachôfhinkelik iepenbier ferfier oan taksybedriuw RMC. Op 1 july 2020 waard it ferfier oernaam troch Mokumflex.

De tsjerke fan Holysleat, in ryksmonumint, wurdt brûkt troch de PKN: Protestantske gemeente Ransdorp-Holysleat. De grifformearde tsjerke, boud nei de wettersneed fan 1916, tsjinnet as wenhûs en is in gemeentlik monumint.

Foart eastlik fan Holysleeat binne spoaren te sjen fan it nea ôfmakke Goudriaankanaal. By de ynwenners is it kanaal bekend as it ‘Napoleonkanaal’. Oan de eastkant fan it doarp is in fuotpaad nei de dyk. Dat fuotpaad waard brûkt troch de ynwenners foar dyksûnderhâld. Dat paad wurdt it ‘tsjerkepaad’ neamt. Under de ynwenners is dat paad bekend mei de namme ‘Padland’.

## Kultuer
Holysleat wie in ynspiraasjeboarne foar de koarte film *[[Volgend jaar in Holysloot]]* fan filmmakker Emiel van Moerkerken. It doarp is begjin- en einpunt fan de film. Van Moerkerken wûn mei dy film yn 1983 in Gouden Keal. Ek de Jiskefet-searje “De Perkse Diep” is yn Holysleat opnaam.

## Literatuer
* *Als Amsterdam zich over ons ontfermt, de geschiedenis van de inlijving bij Amsterdam van de gemeenten Buiksloot, Nieuwendam en Ransdorp in 1921.* Utjefte Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 1996.
* *Terugblikken op Waterland. Hoofdstukken uit de geschiedenis van Amsterdam-Noord.* Utjefte Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord, 2000. 
* *Van Hoolesloot tot Holysloot. Dorp van zeevaarders, boeren en buitenlui.* Utjefte 2020.  

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten yn Holysleat
* Nasjonaal beskerme sicht fan Holysleat
Totnan (hillige)

De hillige **Totnan** (berne yn 'e 7e iuw – ferstoarn yn Würzburg op 8 july 689) wie in Ierske apostel dy't as diaken mei Kiliaan, Kolonat en njoggen oaren troch Galje nei Rome reizge en dêr paus Konon moete. Dêrnei reizgen de tolve manlju fierder nei Würzburg yn Dútslân om te evangelisearjen yn it Frankelân en Tueringen. Wylst de oaren dêr fierder reizgen, bleaune Totnan, Kiliaan en Kolomat yn Würzburg. 

Kiliaan wist hartoch Gosbert fan Würzburg te bekearen, mar syn frou Gailana bleau in heiden. Hja wie de widdo van Gosbert's broer en Kiliaan hie him warskôge dat syn houlik net strykte mei it tsjerklik rjocht. Gailana makke har dêr sa lilk om, dat hja har soldaten op 'e trije manlju ôfstjoerden om se alle trije te ûnthalzjen.    

## Ferearing

Nei harren dea waarden harren reliken fereare tsjin krupsjes. 

Yn 752 waard Burchard fan Wesseks de earste biskop fan it troch Bonifatius ynstelde bisdom Würzburg. Hy brocht de reliken fan 'e trije manlju oer nei de nije, oan Sint-Kiliaan wijde katedraal. 

De feestdij fan Sint-Kolonat is op 8 july fêststeld. Hjoed-de-dei wurde de reliken yn 'e krypt fan 'e Neumünster fan Würzburg bewarre.

De skedel fan Kolonat is mei dy fan Kiliaan en Totnan bewarre bleaun. Op 8 july, de feestdei fan 'e manlju, wurde harren skedels yn in glêzen skryn foar de minsken troch de strjitten fan Würzburg fierd en útstald yn 'e domtsjerke fan dy stêd.
Alte Mainbrücke

De **Alte Mainbrücke** yn 'e Dútske stêd Würzburg is de âldste brêge oer de Main. De brêge waard yn 'e 15e iuw boud en wie yn Würzburg oant 1886 de iennige brêge oer de rivier. De brêge ferbynt de histoaryske binnenstêd mei de oan 'e oare kant lizzende fêsting Marienburg en it Mainviertel en wurdt hjoed-de-dei allinne troch fytsferkear en fuotgongers brûkt. De brêge is oan wjerskanten fersierd mei 18e-iuwske bylden.

## Skiednis

De earste romaanske stiennen brêge waard om 1120 boud en ferfong doe in oerset. Dy brêge waard by heechwetter yn 1342 en 1442 foar in part fernield, mar yn 'e rin fan jierren ek troch de houten peallen dy't oer it wetter ferfierd waarden. Nei 't dy brêge 350 jier stien hie, waard sûnt 1476 de hjoeddeiske brêge boud. De stiennen pylders fan 'e brêge wiene yn 1488 foltôge. Omreden fan ferdigening wiene de bôgen tusken de pylders doe noch houten konstruksjes. Sûnt 1512 waarden dy houten konstruksjes tusken de pylders troch stiennen ferwulften ferfongen. Jildkrapte soarge der foar dat it wurk net eine en it noch oant 1703 duorre ear't dat wurk foltôge wie. De brêge wie goed befeilige en oan 'e westkant stie oant 1869 in poarte. 

Biskop Christoph Franz von Hutten joech yn 1725 oan keunstner Anton Clemens Lünenschloß opdracht om in ûntwerp foar brêgebylden te meitsjen. De earste bylden waarden tsjin 'e ein fan 'e jierren 1720 oan 'e súdkant fan 'e brêge opsteld. Foarstbiskop Friedrich Carl von Schönborn liet om 1730 oan 'e noardlike kant de brêge nochris mei seis, likernôch 4,5 m hege barokke bylden fersiere.

Op 2 april 1945  blaasden Wehrmacht-troepen de fjierde en fyfte bôge fan 'e brêge op. De Amerikanen setten doe oer it ferneatige diel in tydlike needbrêge op en fan doe oant july 1950 waard der wurke oan 'e werbou fan 'e brêge.

## Bylden
Sûnt 1728 binne der tolve bylden op 'e brêge set. De bylden binne makke troch de bruorren Johann Sebastian Becker en Volkmar Becker en sûnt 1730 troch Claude Curé. Yntusken binne de bylden troch it ferwaarjen ferfongen troch replika's. De ûndersteande list folget de bylden by it oerstekken fan 'e Main fanút de binnenstêd nei it Mainviertel oan 'e oare kant.
Manhattan (New York)

**Manhattan** is in *[[borough (Feriene Steaten)|borough]]* fan de stêd New York yn de steat New York fan de Feriene Steaten. It foarmet it sintrum fan dy stêd. De wyk leit op it eilân mei deselde namme en hat in oerflak fan 87,5 km². Dit makket Manhattan de lytste wyk yn New York. As *New York County* is it ien fan 62 greefskippen yn 'e steat New York. It eilân is in wichtich ekonomysk en kultureel sintrum fan 'e Feriene Steaten. Manhattan stiet bekend om syn wolkekliuwers, brede leanen, in protte giele taksy's en it finansjeel sintrum Wall Street. Yn de perioade 1624 oant 1667 wie it eilân yn Nederlânsk besit (fan de Westyndyske Kompanjy) en foarme it de kearn fan de koloanje Nij-Nederlân.
Kolonat (hillige)

**Kolonat** (ek: **Kolman**; berne yn Ierlân; ferstoarn om 689 yn Würzburg) wie in Ierske preester en misjonaris.

## Libben
Kolonat wie in selskipsman fan Kiliaan en Totnan op harren missyreis nei it Frankelân en Tueringen yn Dútslân.   

Yn 686 reizgen de trije manlju mei njoggen oare kristenen nei Rome en moeten dêr paus Konon. Se reizgen dêrnei troch nei Würzburg. Op dat stuit bleaune de trije yn Würzburg, wylst oaren fierder troch it gebiet reizgen. De hearsker oer it gebiet, hartoch Gosbert fan Würzburg liet him troch Kiliaan ta kristen bekeare, mar syn frou bleau heiden.   

Kiliaan fertelde de hartoch dat it net mei it kristlike rjocht strykte dat er troud wie mei de widdo fan syn broer, Gailana. Hja waard sa lilk, dat se har soldaten nei it plein fan Würzburg stjoerde om de trije dêr preekjende misjonarissen te ûnthalzjen.   

## Ferearing

Nei harren dea waarden harren reliken fereare tsjin krupsjes. 

Yn 752 waard Burchard fan Wesseks de earste biskop fan it troch Bonifatius ynstelde bisdom Würzburg. Hy brocht de reliken fan 'e trije manlju oer nei de nije oan Sint-Kiliaan wijde katedraal. 

De feestdij fan Sint-Kolonat is op 8 july fêststeld. Tsjintwurdich wurde de reliken yn 'e krypt fan 'e Neumünster fan Würzburg bewarre.

De skedel fan Kolonat is mei dy fan Kiliaan en Totnan bewarre bleaun. Op 8 july, de feestdei fan 'e manlju, wurde harren skedels yn in glêzen skryn foar de minsken troch de strjitten fan Würzburg fierd en útstald yn 'e domtsjerke fan dy stêd.
Belle du Seigneur

***Belle du Seigneur*** (Frânsk, betsjut soks as "De skientme fan 'e Hear") is in roman fan de Switserske skriuwer Albert Cohen (1895-1981) út 1968, útjûn troch Gallimard yn Parys en krige yn itselde jier de *Grand Prix du Roman* fan de Académie française.

De roman draait om de twa haadpersoanen Solal des Solal, in Sefardyske ûndersekretaris by it Folkebûn yn Genève, en Ariane d'Auble, de dochter fan in protestantske patrysjersfamylje út Genève. De held fan de roman wurdt berne op it Grykske eilân Korfû en fêstiget him letter yn Frankryk foardat er fan de jierren 1920 ôf foar it krekt oprjochte Folkebûn yn Genève wurkje sil, wylst Ariane d'Auble út it begoedige kalvinistysk fermidden yn Genêve komt en in iensum libben liedt as húsfrou fan in Belgyske kollega, Solal des Solal, yn in elegante filla by Genève.

De wichtichste motiven fan de roman binne de bûtenechtlike leafdesaffêre tusken de twa haadpersoanen en detaillearre miljeustúdzjes oer Genève yn de jierren 1930, de opkomst fan totalitêre regimes yn Europa en it Joadske libben op it kontinint foar de Holocaust.

## Wurdearring
*Belle du Seigneur* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Linnenkast

In **linnenkast** is in meubel dat spesifyk ûntwurpen is foar it opslaan fan hûstekstyl, lykas bêdlinnen, handoeken, tafelkleden en oar linnen. Oars as in garderobe, dy't benammen brûkt wurdt foar it opslaan fan klean, hat in linnenkast faak planken en soms laden om tekstyl skjin en organisearre te hâlden.

## Skiednis
De skiednis fan linnenkasten giet werom oant de midsiuwen. Se waarden oarspronklik brûkt foar it bewarjen fan linnen lykas lekkens, handoeken en tafelkleden. Yn 'e rin fan' e iuwen binne linnenkasten evoluearre fan ienfâldige houten kisten nei de mear ferfine en dekorative meubels dy't wy hjoed kenne.
Yn de 17de en 18de iuw waarden linnenkasten faak makke fan ikehout en fersierd mei snijwurk en oare dekorative eleminten. Se wiene net allinnich funksjoneel, mar wiene ek in symboal fan wolfeart en status. Yn guon streken, lykas Twinte, spilen linnenkasten in sintrale rol yn de húshâlding en wiene faak pronkjes yn de boerepleats. 

Op de linnenkasten stie faak in kaststel fan fazen.
Provinsjaal Elektrisiteitsbedriuw

In **provinsjaal elektrisiteitsbedriuw** (PEB) wie yn Nederlân in bedriuw dat (foar in part) eigendom wie fan in provinsje en ferantwurdlik wie foar de elektrisiteitsopwekking, -transport en -levering yn gemeenten dy't gjin gemeentlik elektrisiteitsbedriuw hiene.

De provinsjes Flevolân, Drinte en Súd-Hollân hawwe nea in (eigen) provinsjaal elektrisiteitsbedriuw hân.

De measte PEB's wiene namleaze fennoatskippen, dêr't de oandielen fan yn hannen wiene fan de provinsje (en de ynlizzende gemeenten). It PEB Fryslân en de PEN (Noard-Hollân) wiene yn de langste tiid fan harren bestean in tûke fan tsjinst fan de provinsje. It *Elektriciteitsbedrijf voor Groningen en Drenthe* (EGD) wie oant 1986 in iepenbier lichem op basis fan in mienskiplike regeling fan de provinsjes Grinslân en Drinte en de gemeenten dy't troch it EGD betsjinne waarden.
Age Oppedijk

**Age Oppedijk** (Wâldsein, 1 oktober 1845 - De Gordyk, 19 jannewaris 1912) hie in houthannel yn De Gordyk en waard benammen bekend om syn ynset foar de Fryske taal en kultuer. 

Age wie de jongste soan fan seilmakker Lykle Piers Oppedijk en Grytsje Sipkes Postma. Yn it earstoan wurke er by syn broer yn de houthannel yn Wâldsein. Letter waard der in houthannel foar him op 'e Gordyk kocht om dêr eigen baas te wurden.

Oppedijk hat op 'e Gordyk in Frysk lêsselskip oprjochte om it lêzen en skriuwen yn it Frysk te befoarderjen. By syn dea yn 1912 waard bekend dat Age Oppedijk in legaat fan hûndert gûne, frij fan alle rjochten, tamakke hie oan it Selskip foar Fryske Taal- en Skriftekennisse.
Neumünster (Würzburg)

De **Neumünster** is in eardere stiftstsjerke yn 'e Beierske stêd Würzburg. De tsjerke waard yn 'e 11e iuw boud op it plak dêr't de Ierske apostels Kiliaan, Kolonat en Totnan begroeven leine.

## Skiednis

Op it stee fan 'e hjoeddeiske Neumünster stifte nei alle gedachten biskop Megingaud (amtsperioade 754-769) in tsjerke ta neitins fan 'e hillige martlers Kiliaan, Kolonat en Totnan. Yn 'e dy tsjerke waard de earste biskop fan Würzburg, Bukhard (amtspersioade 741-754, stoarn yn 755) troch Megingaud byset en letter Megingaud sels ek. Om it jier 1057 hinne stifte biskop Adalbero it oan 'e evangelist Jehannes wijde stift Neumünster. De oan it begjin fan 'e 18e iuw hielendal ferboude stiftstsjerke waard yn 1803 sekularisearre en besit fan 'e steat. It gebou tsjinne doe in skoft as munysjedepot.

Sûnt 1908 is de tsjerke in roomske parochytsjerke. 

Fan 'e bombardeminten op 'e stêd op 16 maart 1945 hat de tsjerke swier te lijen hân. De alters fan it westlike diel en de bustes fan 'e Frankyske apostels fan Tilman Riemenschneider waarden ferneatige (de hjoeddeiske bustes binne replika's fan Heinz Schiestl, dy't yn 1910 makke binne). Nei de werbou waard de Neumünster fan 1950 oant de foltôging fan 'e werbou fan 'e domtsjerke fan Würzburg foar in skoft as katedraal fan it bisdom Würzburg brûkt.

## Arsjitektuer en ynrjochting
De tsjerke waard as romaanske basilyk mei twa dwersskippen en twa koaren boud. Yn 'e jierren 1711-1716 folge in grutte ferbouwing yn barokke styl en yn it plak fan it westlike koar krige de tsjerke in barokke koepel en siergevel. It ynterieur waard troch de bruorren Johann Baptist en Dominikus Zimmermann ûnder hannen nommen. Wichtige keunstwurken fan foar de barokke ferbouwing binne in Madonna fan Tilman Riemenschneider (1493) en in 13e-iuwsk goatysk pestkrús.  

De westlike krypte (*Kilinsgruft*) hat syn tagong fuort fan 'e strjitte troch in trep nei ûnder, mar kin ek troch de tsjerke sels besocht wurde. Dêr binne twa stiennen 8e-iuwske sarkofagen en in skryn mei de reliken fan 'e trije Frankyske apostels. De skryn waard yn 1985 troch Heinrich Gerhard Bücker makke. De sarkofaach fan Megingaud, de twadde biskop fan Würzburg, hat de âldste Frankyske ynskripsjes op stien nei de Romeinske tiid. Yn 1982 waard de urn fan 'e yn it konsintraasjekamp Dachau omkommen preester Georg Häfner yn 'e krypt byset. In byld fan 'e yn 2011 sillich ferklearre martler waard troch Karlheinz Oswald makke.

## Kleastergong
Oan 'e noardlike kant fan 'e tsjerke leit it *Lusamgärtchen* op it plak fan 'e eardere kleastergong fan it Neumünster-stift en it plak dêr't nei alle gedachten it begraafplak fan de yn 1230 ferstoarne Walther von der Vogelweide leit. Fan 'e romaanske kleastergong út 1170 binne 16 bôgen bewarre bleaun. De tagong is oan 'e Martinstraße of troch de tsjerke.

## Oargel
De tsjerke hat in oargel fan Klais út Bonn, dat yn 1949 boud waard. It ynstrumint hat elektryske spyl- en registertraktueren. Yn it ramt fan in renovaasje yn 2009 waard de disposysje in bytsje feroare.
Myriapodology

**Myriapodology** is de foarm fan 'e soölogy (dierkunde) dy't him rjochtet op it ûndersyk nei de tûzenpoatigen (*Myriapoda*), lykas de tûzenpoaten en de miljoenpoaten. Dy bisten meitsje ûnderdiel út fan 'e lidpoatigen (*Arthropoda*). Dizze stúdzje is dêrmei in tûke fan 'e bredere artropodology, dêr't ek de entomology (stúdzje fan ynsekten), arachnology (stúdzje fan spinnen) en karsinology (stúdzje fan kreefteftigen) ta hearre. 

Immen dy't oan myriapodology docht is in **myriapodolooch**. De wichtichste ynternasjonale organisaasje op it mêd fan 'e myriapodology is it Ynternasjonaal Genoatskip foar Myriapodology (ISM), dat as orgaan it *[[International Journal of Myriapodology]]* hat. 

Guon myriapodologen fan namme wiene:
*  Carl Attems (1868–1952)
*  Stanley Graham Brade-Birks (1887-1982)
*  Henry W. Brolemann (1860–1933)
*  Ralph Vary Chamberlin (1879–1967)
*  Orator F. Cook (1867–1949)
*  Richard L. Hoffman (1927–2012)
*  Cas Jeekel (1922–2010)
*  Otto Kraus (1930–2017)
*  Robert Latzel (1845–1919)
*  Harold F. Loomis (1896–1976)
*  Paola Manfredi (1889–1989)
*  Yu-Hsi Wang Moltze (1910–1968)
*  Filippo Silvestri (1873–1949)
*  Ödön Tömösváry (1852–1884)
*  Karl Wilhelm Verhoeff (1867–1944)

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Ynternasjonaal Genoatskip foar Myriapodology
Katwyk-Noard

**Katwyk-Noard** (*Katwijk-Noord*) is ien fan de offisjele kearnen yn de gemeente Katwyk yn 'e Nederlânske provinsje Súd-Hollân. It plak hat likernôch 13.330 ynwenners.

## Beskriuwing
Katwyk-Noard is de noardlikste kearn fan 'e gemeente Katwyk. De gemeente beskôget it as de fyfde kearn fan 'e gemeente. Ear't de kearn de namme Katwyk-Noard krige, foel er ûnder it plak Katwyk oan See en hiet *Hoornes-Rijnsoever*, besteande út 'e nei-oarlochske wiken Hoornes en Steenoven, Riinsoever-West en Rijnsoever-East, yndustrygebiet 't Heen en de nijbouwyk Park-Rijnsoever.

Rijnsoever wie foar de oanbou noch bolle- en lânbougebiet fan de gemeente Noardwyk oant it yn de 1970-er jierren troch Katwyk anneksearre en folboud waard. Oant 1965 wie Hoornes in eardere polder.

Katwyk-Noard leit tusken de Alde Ryn en it terrein fan de ESTEC, it ûndersykssintrum fan de ESA. Hoornes bestiet út nei-oarlochske heechbou, wêrûnder trije toerflats. Rijnsoever dêrfoaroer is in grien wyk mei grûnbûn wenten. De provinsjale wei N206 rint troch it plak dêr't yndustrygebiet 't Heen eastlik fan leit.

Yn Katwyk-Noard binne twa tsjerken fan 'e herfoarme gemeente Katwyk oan See.

## Galery

Ofbyld:Katwijk Noord.PNG|Katwyk-Noard, noardlik fan de Ryn, mei lofts de Noarddunen en rjochts yndustryterrein 't Heen. Lofts boppe is de ESTEC te sjen. 
Ofbyld:Kalkoven - Katwijk aan Zee - 20124324 - RCE.jpg|Hoornes/Kalkoven, foto fan 1970. Foto van Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed.
Ofbyld:Uitzicht van torenflat Colijnstraat Katwijk, 1968 tijdens aanbouw.jpg|Hoornes foar de oanbou fan Rijnsoever fan 1968 fan ien fan de trije yn oanbou wêzende toerflats. Foto: Cees van der Niet
Ofbyld:Katwijk Noord (Hoornes) vanuit voormalige zendmast op 2 februari 1981.jpg|Utsjoch út de eardere mêst op de *Rijnflat* wei, 58 m hichte op Katwyk-Noard (east) (Hoornes-east), 02-02-1981. Foto: Cees van der Niet
Ofbyld:Hoornes1995.jpg|Panorama út de *Rijnflat* wei op in part fan it eardere Hoornes (1995), wêrûnder twa fan de trije toerflats.
Ofbyld:Zeepaardjes op Julianabrug met torenflat.JPG|De Julianabrêge met Seehynderkes fan A. Stauthamer en in 'toerflat' op 'e eftergrûn. Oan 'e ein fan 'e brêge, begjint Katwyk-Noard te sjen oan it wite komboerd.
Cien años de soledad

***Cien años de soledad*** (Spaansk, betsjut soks as "Hûndert jier iensumens") is in roman fan de Kolombiaanske skriuwer en Nobelpriiswinner Gabriel García Márquez út 1967. De roman is yn mear as 27 talen oerset, mar noch net yn it Frysk. It boek hat bydroegen ta de werkenning fan de Latynsk Amerikaanske literatuur en it sjenre fan it Magysk realisme. It is op it stuit nei Don Quichot it Spaansktalige boek dêr't it measte eksemplaren fan ferkoft binne.

## Wurdearring
*Cien años de soledad* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Rummikub

**Rummikub** is in set spulstientsjes, dy't in dûbbelt pak spylkaarten mei joker ferbyldzje. Lykwols binne de kaartkleuren ferfongen troch de kleuren Swart, Rea, Blau, en Giel, mei in swarte joker en in reade joker.

De stienen binne fral betocht foar spultsjes dêr't in protte kaarten foar útlein wurde moatte. It spul wat it meast spile wurdt mei de rummikub-stienen is Sabra. Dy assosjaasje is sa sterk, dat immen dy't seit "rummikub" te spyljen, ornaris sizze wol dat er Sabra spilet. Lykwols binne der ek oare spullen oanwiisd as goed te spyljen mei rummikubstienen.

## Utwreiding
Yn 1997 waard Rummikub XP útbrocht by Goliath, wat trije pakken stienen hat, plus twa jokers. Dat soe betsjutte dat der 158 stientsje binne. Lykwols wurdt der oanjûn dat it 160 stientsje binne, dat dan moatte der fjouwer jokers by wêze. Dizze ferzje had deselde regels.

Der binne ek, ûnder oaren: In ferzje mei 214 stientsjes, foar 8 spilers, en Rummikub Twist, wat oare regels hat foar wat bygelyks it tal jokers. Fierders binne der Junior en Kids ferzjes mei kaartkleuren fan net mear as tsien kaarten.

## Wurdearring
*Rummikub* waard yn 1980 wurdeare as Spiel des Jahres.
Schwäbisch Hall

**Schwäbisch Hall** of gewoan **Hall** is in stêd en gemeente yn 'e Dútske dielsteat Baden-Wuerttemberch. It is ek it haadplak fan 'e lânkring Schwäbische Hall. Sûnt 1 oktober 1960 hat de stêd de status fan Große Kreisstadt.

## Skiednis

Al yn 'e 3e iuw f.Kr. wie in sâlte boarne oanlieding foar Kelten om harren op it plak nei wenjen te setten. Schwäbische Hall is in eardere ryksstêd, dy't yn 'e 12e iuw in grutte bloei meimakke. De nije Michaeltsjerke waard yn 1156 ynwijd. Tige wichtich foar de stêd wie it slaan fan munten, dy't de *Haller* neamd waard (letter: *Heller*).

By in grutte stedsbrân waard yn 1680 in diel fan de binnenstêd ferneatige. De grutte stedsbrân fan 1728 ferneatige it grutste part fan 'e hjoeddeiske histoarsyke binnenstêd.

De stêd hat relatyf net in soad te lijen hân fan 'e alliearde bombardeminten op it lân. Op 23 febrewaris 1945 waarden by in loftoanfal 16 hûzen en it stasjon ferneatige. It riedshûs waard op 16 april 1945 by in Amerikaanske oanfal troch brânbommen rekke. It riedshûs baarnde út en in grut part fan 'e keunstsamling fan it riedshûs gie dêrby ferlern.  

## It besjen wurdich
* De protestantske stedsparochytsjerke Sint-Michael is ien fan 'e meast belangrike gebouwen fan 'e stêd. Yn'e tiid fan 'e reformaasje wie Jehannes Brenz dêr pastoar. Yn Hall waard de reformaasje mei soarch ynfierd en sa bleaune fan 'e katolike ynrjochting in soad keunstwurken bewarre.  
* De Johannitertsjerke (*Johanniterkirche*) is in 12e-iuwsk tsjerkegebou en waard yn 'e 14e iuw yn 'e goatyske styl ferboud. 
* De Katarinatsjerke (*Katarinenkirche*) datearret fan 'e 13e iuw en hat brânskildere ramen út 1360 yn it koer.
* It hjoeddeiske histoaryske riedshûs waard tusken 1730-1735 boud op it plak, dêr't foar de stedsbrân fan 1728 in Jakobustsjerke stie.
* De histoaryske binnenstêd is ryk oan fakwurkhûzen.  
* Fan 'e âlde stedsmuorren binne in pear dielen bewarre bleaun: de *Malefizturm* (13e iuw), de *Sulvertor* (18e iuw ferboud) en de *Josenturm* (17e iuw ferboud).  
* De *Komburg* is in earder Benediktynsk kleaster en wie letter in ridderstift. Hjoed-de-dei leit de Komburg op it grûngebiet fan 'e stêd.

### Musea
* Kunsthalle Würth
* Johanniterkirche
* Hällisch-Fränkischen Museum
* Dieter Franck Haus
* Hohenloher Freilandmuseum Wackershofen
* Brânwarmuseum

## Ofbylden

Landappbw 138389 1819 Rathaus Schwäbisch Hall.jpg|Riedshûs.
Baden-Württemberg Schwabisch Hall 03.jpg|Michaeltsjerke.
Schwäbisch Hall - Comburg - Ansicht von der Limpurg (1).jpg|Komburg.
Bahnhofstraße 3 Schwäbisch Hall 20190217 011.jpg|*Roter Stieg* mei poartetoer.
Schwäbisch Hall, Am Markt, Marktbrunnen-20160820-004.jpg|Fontein op it Merkplein.
The Sound and the Fury

***The Sound and the Fury*** (Ingelsk, betsjut soks as "It Lûd en de Lilkens") is in roman  út 1929 fan skriuwer en Nobelpriiswinner William Faulkner: in skriuwer út de Feriene Steaten. De roman is ien út in rige troch Faulkner, út it tiidrek 1929 - 1936, ferbûn oan it fiktive Yoknapatawpha County, Mississippi. De roman hat ferskate fertelstilen, ûnder oare de *stream of consciousness*.

## Ynhâld
Ut fjouwer ferskate ynstekken behandelt de romand de delgong fan de famylje Compson, dy't yn'e tiid fòàr de Amerikaanske Boargeroarloch gouwen as aristokrasy, mar stadichoan dy posysje kwytreitsje. It is net iens wis at de Konfederaasje by Faulkner wier de kriich ferlern hat.

## Titel
De titel komt fan in sitaat út it toanielstik Macbeth fan William Shakespeare. Yn it Ingelskː

*Macbeth*ː
... Out, out, brief candle!
Life’s but a walking shadow, a poor player
That struts and frets his hour upon the stage
And then is heard no more: it is a tale
Told by an idiot, full of **sound and fury**,
Signifying nothing.

Akte 5, sêne 5.

## Wurdearring
*The Sound and the Fury* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Hare and Tortoise

***Hare and Tortoise*** (Ingelsk foar "Hazze en Skyldpod") is in spul fan David Parlett foar 2 oant 6 spilers út 1974, dêr't mar in lytse geloksfaktor by jildt. It tema fan it spul is Esopus syn fabel oer de wedstriid tusken de hazze en de skyldpod. Utsûndering is it spul fan Ravensburger foar de Dútsktalige spilers, dêr't ynstee it mearke fan de hazze en de stikelbaarch yn ferbylde wurdt, fanwegen de ynfloed fan de bruorren Grimm.

## Bewegen
Beweging foarút wurdt dien troch woartels te iten. Ien stapke foarút kostet ien woartel. Elts stapke foarút mear, kostet lykwols in woartel mear: 1 stapke: 1 woartel; 2 stapkes: 1 woartel + 2 woartels = 3 woartels; 3 stapkes: 3 woartels + 3 woartels = 6 woartels: 4 stapkes: 6 woartels + 4 woartels = 10 woartels, ensfh. Under oaren troch beweging werom, nei in woartelfjild, komt de spiler oan woartels: 10 woartels foar elts stapke werom. Soms moat in spiler lykwols kieze om woartels werom te jaan, ynstee fan mei te nimmen: it punt is dat der in beheining is oan hoefolle woartels in spiler hawwe mei at er yn it doel oankomt.

## Geloksfaktor
It spul hat lytse in gelokfaktor, om't men op in hazzefjild lânje kin om in ynstruksje. Ornaris wurdt dêrta in kaart fan in stapel trokken; der binne lykwols ek ferzjes dêr't in dobbelstien by rôle wurdt. Yn beide systemen wurde der ynstrukjes útfierd, dy't krekt wat yn it foardiel binne fan in spiler dy't efter leit.

## Wurdearring
*Hare and Tortoise* waard yn 1979 wurdeare as Spiel des Jahres yn de *Hase und Igel* ferzje fan Ravensburger.
Tanger (rivier)

De **Tanger** is in 33 km lang rivierke yn 'e Dútske dielsteat Saksen-Anhalt. De rivier ûntstiet by Tangerhütte út in grut tal boarnen en mûnet by Tangermünde yn 'e Elbe út. It streamgebiet is 480 km².

Der is in Lüderitzer Tanger en in Tangerhütter Tanger, dy 't súd fan it doarpke Demker gearrinne. Beide rivierkes wurde ornaris op kaarten mei Tanger oanjûn.
Tangerhütte

**Tangerhütte** is in plak en gemeente yn 'e Dútske dielsteat Saksen-Anhalt yn 'e lânkring Stendal.

## Gemeente
De gemeente ûntstie op 31 maaie 2010 troch gearfoeging fan 'e eartiidske, selsstannige gemeenten Bellingen, Birkholz, Bittkau, Cobbel, Demker, Grieben, Hüselitz, Jerchel, Kehnert, Lüderitz, Ringfurth, Schelldorf, Schernebeck, Schönwalde (Altmark), it stedsje Tangerhütte, Uchtdorf, Uetz, Weißewarte en Windberge.

### Yndieling
Tangerhütte bestiet út 19 *[[Ortschaft]]en*: 

## Ofbylden

Tangerhuette Altes Schloss.JPG|Tangerhütte: Alde Slot
Herrenhaus Briest.jpg|Tangerhütte: Lânhûs Briest 
GriebenMühle.jpg|Grieben: Standermûne.
BittkauKircheSW.jpg|Bittkau: Doarpstsjerke.
Thérèse Desqueyroux

***Thérèse Desqueyroux*** (Frânsk, it is in persoansnamme) is in roman fan de Frankryk skriuwer François Mauriac út 1927, útjûn troch Grasset yn Parys.

## Ynhâld
De roman begjint mei Thérèse Desqueyroux, fan it gerjocht ôf. It docht bliken dat hja besocht hat en fermoardzje har oarehelte mei rottefergif. Stadichoan docht bliken hoe slim har oarehelte har yn 'e kliuwen hâld. Hja is wier skuldich, mar hy wol net dat hja syn rop skânsearet troch nei de finzenis; dat is wêrom at er de ferfolging stoppe hat. It boek hâldt der mei op dat er har frijlit: Hy kin him der lykwols net ta bringe en behandele har as in minske.

## Wurdearring
* *Thérèse Desqueyroux* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
* It boek is mear as ien kear ferfilme.
Focus

***Focus*** is an abstrakt strategysk boerdspul, fan Sid Sackson en yn 1963 útbrocht troch Kosmos. It spul is ûnder ferskate titels útkaam, lykas *Domination* en *Dominio*.

## Spyljen

### Bewegen
It boerd is 8 by 8, útsein de trije posysjes yn elts fan 'e hoeken. 2-4 spilers kinne om bar in stapel fan ien oant fiif stienen bewege, of in stien út har foarrie ynbringe op in leech fjild. In spiler kin allinnich dy stapels bewege dêr't de boppenste stien fan fan dy spiler is. Alle oare stienen yn 'e stapel binne fongen. Stapels kinne net dield wurde; gâns de stapel beweegt, en sa fier at de stapel heech is.

### Slaan
At in stapel op in oare telâne komt, dan wurdt de stapel dy beweegt òp de oare setten. At it risseltaat heger komt as fiif stienen, dan wurde der safolle fan de ûnderkant ôfhelle dat der wer fiif oerbliuwe. De stienen dy't sa fuorthelle wurde, binne no fan de spiler dy beweegt. Eigen stienen kin er wer yn syn foarrie weromlizze, fongen stienen, dy't net fan de spiler sels binne, bliuwe finzen oant de ein fan it spul.

### Winstkondysje
De lêste spiler dy't in set dwaan kin, is de winner.

## Wurdearring
*Focus* waard yn 1981 wurdeare as Spiel des Jahres.
Alde Synagoge (Dessau)

De **Alde Synagoge** (Dútsk: *Alte Synagoge*) op 'e hoeke fan 'e Askanische Straße/Kantorstraße yn Dessau wie in synagoge dy't neffens it ûntwerp fan 'e Berlynske arsjitekten Cremer & Wolffenstein yn 1908 foltôge waard. Tritich jier letter waard de synagoge ferneatige. 

## Skiednis
De synagoge waard op 18 febrewaris 1908 yn gebrûk nommen. It gebou wie fan bûten neoromaansk en fan binnen neogoatysk. Mei syn hege koepel en dêrboppe in fergulde davidstjer wie it in byldbepalend gebou yn Dessau. De bou fan 'e synagoge mei dêrnjonken in mienskipshûs waard nei alle gedachten mooglik troch de goede finansjele posysje fan 'e Cohn-Oppenheim Stifting. 

Tichteby de Alde Synagoge stie ek de yn 1729 boude synagoge. De filosoof Moses Mendelssohn besocht dy synagoge. Yn it ramt fan it betinkingsjier 200 jier letter waard op 7 septimber 1929 in grutte fiering organisearre mei in soad pommeranten. Yn it ramt fan dy betinking waard de Stifting Moses Mendelsohn oprjochte om wittenskiplik ûndersyk te befoarderjen, dêr't in soad bekenden harren oan ferbûnen lykas Albert Einstein, Walter Gropius, Hugo Junkers, Max Liebermann, Max Planck, Eduard Spranger en Arnold Zweig.    

De synagoge waard op 9 novimber 1938 yn 'e Reichskristallnacht plondere en yn brân stutsen. In grut oantal torarollen en oare saken fan 'e Israelityske gemeente fan hiel Anhalt leine dêr opslein en gyngen mei ferlern. By de pogrom fan 1938 waard ek it joadske begraafplak ferneatige. De synagoge waard dêrnei mei it oanbuorjende mienskipshûs ôfbrutsen. Yn dat mienskipshûs waard de ferneamde komponist Kurt Weill grutbrocht. 

Yn 1988 waard op it eardere plak fan 'e synagoge in betinkingsmonumint set en op 8 novimber 2019 waard de earste stien foar in nije synagoge lein.
Bisdom Görlitz

It **bisdom Görlitz** (Dútsk: *Bistum Görlitz*; Latyn: *Dioecesis Gorlicensis*) is in roomsk bisdom yn it easten fan Dútslân oan 'e Poalske grins yn 'e tsjerkeprovinsje Berlyn. It is neffens it oantal katoliken fierwei it lytste bisdom fan it lân. 

## Skiednis
Nei de reformaasje wie it katolisisme yn Kar-Brandenburch, yn Neder-Lausitz en yn it noardeastlike diel fan Opper-Lausitz hast folslein fuortfage. Allinne it sistersjinzerske kleaster Neuzelle en de parochy's Jauernick en Wittichenau bleaune roomsk. Mei't yn it ramt fan it Kongres fan Wenen yn 1815 in grut part fan Lausitz oan Prusen tafoel, waard it gebiet fan it hjoeddeiske bisdom mei de bul *De salute animarum* by it bisdom Breslau yndield.    

Op 28 juny 1972 waard de apostoalyske prefektuer Görlitz út gebieten fan it aartsbisdom Breslau (hjoed-de-dei: Wrocław) oprjochte. Op 27 juny 1994 krige it de status fan bisdom. 

## List biskoppen
### Apostoalysk administrator
* 28-06-1972 - 27-06-1994: Bernhard Huhn

### Biskop
* 27-06-1994 - 24-06-2006: Rudolf Müller
* 24-04-2007 - 08-07-2010: Konrad Zdarsa
* 18-06-2011 - no: Wolfgang Ipolt
Wapen fan Ternaard

It **Wapen fan Ternaard** is it wapen fan it doarp Ternaard, yn de Fryske gemeente Noardeast-Fryslân. It wapen waard yn 1988 registrearre. 

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn azuer in weagjende rjochterskeanbalke fan sulver, links in leelje en rjochts in seispuntige ster, beide fan goud.*

De heraldyske kleuren binne: azuer (blau), sulver en goud.

## Symbolyk

* Skeanbalke: oernommen út it wapen fan West-Dongeradiel, de gritenij en gemeente wêr't Ternaard eartiidsk part fan wie.
* Seispuntige stjer: dit is in saneamde gidsstjer dy't in haadplak oanjout. Ternaard wie it haadplak fan West-Dongeradiel.
* Leelje: oernommen út it wapen fan de famylje Fan Aylva dy't ferskate staten yn it doarp bewenne en gauris it amt fan grytman beklaaide.

Ofbyld:Westdongeradeel wapen.svg|link=Bestand:Westdongeradeel_wapen.svg|alt=Het wapen van Westdongeradeel.|Wapen fan West-Dongeradiel
Ofbyld:Van Aylva wapen.svg|link=Bestand:Van_Aylva_wapen.svg|alt=Het wapen van Van Aylva.|Wapen fan de famylje Fan Aylva


## Sjoch ek

Ofbyld:Ternaard vlag.svg|link=Bestand:Ternaard_vlag.svg|alt=Vlag van Ternaard|Flagge fan Ternaard
Ofbyld:Coat of arms of Dongeradeel.svg|Wapen fan Dongeradiel
Ofbyld:Noardeast-Fryslan wapen.svg|Wapen fan Noardeast-Fryslân
Spesimen

In **spesimen** (meartal: **spesimina**), fan it Latynske *specimen*, is in staal of meunster fan it iene of oare. Dizze term wurdt benammen brûkt yn 'e biology, de paleöntology en oanbesibbe tûken fan wittenskip. Sa wurdt yn 'e biology mei in spesimen (of biospesimen) in biologysk laboratoarium- of museumeksimplaar fan in bist, plant of baktearje bedoeld, dat bewarre wurdt foar fierdere bestudearring. Yn it gefal fan bisten en planten giet it trochstrings om in dea eksimplaar, mar baktearjes wurde ornaris libben bewarre. It is wichtich dat in spesimen represintatyf is foar syn soarte of type, want it is de bedoeling om mei bestudearring fan it spesimen mear te witten te kommen oer in gruttere groep organismen en net inkeld oer it iene spesimen sels. Om in goede stúdzje mooglik te meitsjen is it fierders fan belang dat de opslach fan spesimina op sa'n manear bart dat se deselde kwaliteit behâlde as doe't se 'yn it fjild' sammele waarden.
Zazie dans le métro

***Zazie dans le métro*** (Frânsk, "Zazie yn 'e metro") is in roman fan de Frânske skriuwer Raymond Queneau út 1959, útjûn troch Gallimard yn Parys. Raymond Queneau die stúdzje nei de ferskillen tusken skreaune taal en sprutsen taal, dat Zazie brûkt in taal tichterby it sprutsen Frânsk as doe normaal wie.

## Ynhâld
It is in ferhaal oer in jongfaam dy't har grutte dream wiermeitsje kin: Te riden yn de metro fan Parys. Lykwols is der krekt as hja dêr komt, in staking, dat dat ferhaal giet net troch. Lykwols is der yn Parys grif wat oars te dwaan as allinnich de metro.

## Wurdearring
* *Zazie dans le métro* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
* It boek waard yn 1960 ferfilme troch Louis Malle.
Idahogrûniikhoarntsje

*noardlik Idahogrûniikhoarntsje (*Urocitellus brunneus*), in soarte langsturtgrûniikhoarntsje
*súdlik Idahogrûniikhoarntsje (*Urocitellus endemicus*), in soarte langsturtgrûniikhoarntsje
Wapen fan Holwert

It **wapen fan Holwert** is it wapen fan it doarp Holwert, yn de Fryske gemeente Noardeast-Fryslân. It wapen waard yn 1988 registrearre.

## Beskriuwing
Der balzoenearring fan it wapen is:

*Yn goud in merkuriusstêf fan kiel; yn in skyldholle fan azuer in omwarrende wassener fan sulver, pleatse yn de rjochterboppehoeke.*

De heraldyske kleuren binne: goud, kiel (read), azuer (blau) en sulver.

## Symbolyk
* Kleurstelling en skyldholle: ferwiist nei de lokaasje fan it doarp oan de kust. It goud stiet foar it lân en it blau stiet foar de see.
* Caduceus: stiet foar de status fan it doarp as hannelsplak. Al yn 1348 waard Holwert troch Eastergoa oanmerke as plak foar de hannel mei Hollân.
* Wassener: oernommen út it wapen fan It Amelân as ferwizing nei de feartsjinst Holwert-It Amelân.

Ofbyld:Ameland_wapen.svg|link=Bestand:Ameland_wapen.svg|alt=Het wapen van Ameland.| It wapen fan It Amelân.


## Sjoch ek

Ofbyld:Holwerd vlag.svg|link=Bestand:Holwerd_vlag.svg|alt=Vlag van Holwerd|Flagge fan Holwert
Ofbyld:Zeewerend Waterschap De Oosterpolder-Zeedijken onder Holwerd wapen.svg|Wapen fan East-Holwerter Polder
Ofbyld:Zeewerend Waterschap Westerpolder-Zeedijken onder Holwerd.svg|Wapen fan West-Holwerter Polder
Ofbyld:Westdongeradeel wapen.svg|Wapen fan West-Dongeradiel
Ofbyld:Coat of arms of Dongeradeel.svg|Wapen fan Dongeradiel
Ofbyld:Noardeast-Fryslan wapen.svg|Wapen fan Noardeast-Fryslân
Wapen fan Waaksens (Noardeast-Fryslân)

It **wapen fan Waaksens** is it wapen fan it doarp Waaksens, yn de Fryske gemeente Noardeast-Fryslân. It wapen waard yn 1988 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn goud in spitsdekte stinspoarte fan kiel, mei yn de topgefel in leelje fan sulver; oer alles hinne in fersmelde rjochterskeanbalke fan azuer.*

De heraldyske kleuren binne: goud, kiel (read), sulver en azuer (blau).

## Symbolyk

* Poartegebou: fertsjintwurdiget de oerbleaune poarte fan Sjuxsmastate.
* Leelje: oernommen út it wapen fan de famylje Sjuxsma.
* Blauwe skeanbalke: ferwiist nei de weagjende skeanbalke fan it wapen fan West-Dongeradiel, de gritenij en gemeente wêr't it doarp earst part fan wie. It stiet ek foar de Dokkumerwei dy troch it doarp hinne rint.

Ofbyld:WaaxensPoort1.jpg|link=Bestand:WaaxensPoort1.jpg|alt=Het overgebleven poortgebouw van de Siuxma State in Waaxens.| It oerbleaune poartegebou fan de Siuxmastate yn Waaksens.
Ofbyld:Westdongeradeel_wapen.svg|link=Bestand:Westdongeradeel_wapen.svg|alt=Het wapen van Westdongeradeel.| It wapen fan West-Dongeradiel.


## Sjoch ek

Ofbyld:Waaxens vlag.svg|link=Bestand:Waaxens_vlag.svg|alt=Vlag van Waaxens|Flagge fan Waaksens
Ofbyld:Coat of arms of Dongeradeel.svg|Wapen fan Dongeradiel
Ofbyld:Noardeast-Fryslan wapen.svg|Wapen fan Noardeast-Fryslân
Wapen fan Brantgum

It **wapen fan Brantgum** is it wapen fan it doarp Brantgum, yn de Fryske gemeente Noardeast-Fryslân. It wapen waard yn 1988 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn sulver in rjochterskeanbalke, linksboppe in leelje en rjochstûnder in seisspalich rêd, alles fan kiel, de balke belade mei in pinsiel fan goud mei de stâle nei ûnder rjochte.*

De heraldyske kleuren binne: sulver, kiel (read) en goud.

## Symbolisme

* Reade skeanbalke: ferwiist nei de weagjende skeanbalke fan it wapen fan West-Dongeradiel, de gritenij en gemeente wêr it doarp eartiidsk part fan wie. Ek stiet it foar de Dokkumerwei dy troch it doarp hinne rint.
* Leelje: oernommen út it wapen fan de famylje Rennerda dy Rennerdastate bewenne.
* Pinsiel: ferwizing nei skilder Ids Wiersma dy't yn Brantgum berne is. Om't in skilder mei oaljeferve nei boppe wurket, is de stâle nei ûnder rjochte.
* Rêd: attribút fan de Sinte Katarina fan Aleksandrje, beskermehillige fan de tsjerke fan Brantgum.

Ofbyld:Westdongeradeel wapen.svg|Wapen fan West-Dongeradiel
Ofbyld:Ids Wiersma door Gosse Dam Brantgum.jpg|Stânbyld fan Ids Wiersma yn Brantgum.


## Sjoch ek

Ofbyld:Brantgum vlag.svg|link=Bestand:Brantgum_vlag.svg|alt=Vlag van Brantgum|Flagge fan Brantgum
Ofbyld:Coat of arms of Dongeradeel.svg|Wapen fan Dongeradiel
Ofbyld:Noardeast-Fryslan wapen.svg|Wapen fan Noardeast-Fryslân
Wapen fan Hegebeintum

It **wapen fan Hegebeintum** is it wapen fan it doarp Hegebeintum, yn de Fryske gemeente Noardeast-Fryslân. It wapen waard yn 2018 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn goud in reade tsjerke mei sealtektoer, sjoen fanút it westen, steande op in griene terp, yn de skyldkop mei rjochts fan in rút en links fan in liuw, beide fan swart; it griene belade mei in gouden fibula, besteande út in rjochthoekige kopplaat, in grutte rûne knop as middenpart en in jilobade foet; op de kopplaat twa, op de knop ien en op de foet fiif heale bollen yn reliëf.*

De heraldyske kleuren binne: goud, kiel (read), sinopel (grien) en sabel (swart).

## Symbolyk
* Terp: ferwiist nei de terp dêr't it doarp op leit, de heechste terp fan Nederlân.
* Tsjerke: ferwiist nei de tsjerke fan Hegebeintum.
* Rút: oernommen út it wapen fan de famylje Fan Nijsten, dat de Harstastate bewenne. Foar leden fan dizze famylje hingje ferskate roubuorden yn de tsjerke.
* Liuw: oernommen út it wapen fan de famylje De Skepper, ek eigner west fan Harstastate.
* Fibula: ferwiist nei de fibula dy yn de terp fan it doarp fûn is.

Ofbyld:Tsjerke_fan_Hegebeintum.jpg|link=Bestand:Tsjerke_fan_Hegebeintum.jpg|alt=De kerk van Hogebeintum op de terp.| De tsjerke fan Hegebeintum op de terp.
Ofbyld:Hogebeintum,_Fries,_Hegebeintum_(d.j.b.)_33.jpg|link=Bestand:Hogebeintum,_Fries,_Hegebeintum_(d.j.b.)_33.jpg|alt=Rouwbord in de kerk van Hogebeintum voor Johanna Maria van Nijsten.| Rouboerd yn de tsjerke fan Hegebeintum foar Johanna Maria fan Nijsten.
Ofbyld:20180721_341_hegebeintum.jpg|link=Bestand:20180721_341_hegebeintum.jpg|alt=Rouwbord in de kerk van Hogebeintum voor Imilius Josinus de Schepper.| Rouboerd yn de tsjerke fan Hegebeintum foar Imilius Josinus de Skepper.
Ofbyld:Hogebeintum,_Fries,_Hegebeintum_(actm)_04.jpg|link=Bestand:Hogebeintum,_Fries,_Hegebeintum_(actm)_04.jpg|alt=Rouwbord (Rouwkas)| Rouboerd


## Sjoch ek

Ofbyld:Hegebeintum vlag.svg|link=Bestand:Hegebeintum_vlag.svg|alt=Vlag van Hogebeintum|Flagge fan Hegebeintum
Ofbyld:Coat of arms of Ferwerderadeel.svg|Wapen fan Ferwerderadiel
Ofbyld:Noardeast-Fryslan wapen.svg|Wapen fan Noardeast-Fryslân
Flagge fan Boerum

De **flagge fan Boerum** (Kollumerlânsk: *Vlagge van Boerum*) is de flagge fan it doarp Boerum, yn de Frykse gemeente Noardeast-Fryslân. De flagge waard yn 1976 registrearre.

De doarpsflaggen fan 14 doarpen yn Kollumerlân en Nijkrúslân binne yn de jierren 1969/70 makke yn oerlis mei de Fryske Rie foar Heraldyk en de hearen Minnema, Keune en Offringa, leden fan de Kommisje Geakunde fan Kollumerlân en Nijkrúslân. Yn de ûntwerp perioade hawwe de bestjoeren fan de Pleatslik Belang-organisaasjes yn elk fan de doarpen, de ûntwerpen besprutsen, en goedkeurt of ôfwiisd, yn it lêste gefal waard in nij ûntwerp oanbean.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Skake fan read en giel, njoggen rjochthoeken yn trije rigen; de middelste rjochthoeke is swart.*

De kleuren komme út it wapen fan Boerum.

## Symbolyk

* Krús en kleurstelling: helle út it wapen fan Boerum.

## Sjoch ek

Ofbyld:Boerum wapen.svg|link=Bestand:Boerum_wapen.svg|alt=Wapen van Burum|Wapen fan Boerum
Ofbyld:Kollumerland c.a. flag.svg|Flagge fan Kollumerlân en Nijkrúslân
Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|Flaggen fan Noardeast-Fryslân