open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jachthavenkanaal

It **Jachthavenkanaal** is in kanaal dat de Houkesleat ferbynt mei de Snitser Aldfeart, en dêrmei mei de Snitser jachthavens. It is dêrmei ek it begjin fan de ferbining mei De Swette.

Is kanaal is groeven yn it twadde fearn fan de 20e iuw. Troch dy oanlis hie it lân bewesten it kanaal doe nearne mear in lânferbining, dat dêrtroch waard it de wyk It Eilân.
Sosjale Sofa

In **Sosjale Sofa** (Ingelsk: ***Social Sofa***) is in mei mozayk beklaaide sofa dy't yn de iepenbiere romte pleatst is, basearre op in idee fan kabaretier Karin Bruers. De banken binne makke fan beton en hawwe in lingte fan 2,24 m en de foarm fan in *chaise longue*.

Bruers kaam mei it idee om minsken yn kontakt mei elkoar te bringen. Se woe hawwe dat der 1000 fan dizze *bènkskes* (Tilburchsk), yn Tilburch ynstallearre waarden. De earste 23 waarden op maaie 2006 op it plein de Heuvel dêre ûntbleate troch boargemaster Ruud Vreeman.

Ek yn oare plakken yn Nederlân, lykas Amsterdam, Eindhoven en Heerlen, binne banken set.
Yn it ramt fan de helpaksje Serious Request waarden banken yn Eindhoven (2010) en Leien (2011) pleatst.

De tûzenste waard yn 2013 yn Tilburch pleatst, ek ûntbleate op de Heuvel troch de boargemaster, doe Peter Noordanus. Dat wie de 250e yn Tilburch.


SocialSofa.jpg|Bank yn Amsterdam
Social Sofa op Royaardsplein.JPG|Bank yn De Haach
Social Sofa (Serious Request) Stationsplein Eindhoven.JPG|Serious Request-bank, stasjonsplein Eindhoven
Social Sofa Nieuwmarkt.JPG|Op de Nieuwmarkt yn Amsterdam
Social sofa's Oostwold (2).JPG|4 jiertiden yn Oostwold
Social sofa Baflo (1).JPG|Bank yn Baflo ta oantins fan de moardslachtoffers Renske Hekman en Dick Haveman.
Social sofa Veendam Scholengemeenschap Winkler Prins (6).jpg|150 jier Winkler Prins yn Feandam
Social sofa "Bliksemschicht" van Miriam Vleugels.jpg|"Wjerljocht" fan Miriam Vleugels yn Hearlen
Social sofa Breda Edisonplein 06.jpg|Sosjale Sofa Breda
Social sofa Lisse (2).jpg|Sosjale Sofa Lisse
Social sofa Leeuwarden Euterpestraat 04.jpg|Sosjale Sofa Ljouwert
Social sofa Leeuwarden Euterpestraat 01.jpg|Sosjale Sofa Ljouwert
Social sofa Leeuwarden Verdistraat 03.jpg|Sosjale Sofa Ljouwert
Social sofa Leeuwarden Wite Mar 02.jpg|Sosjale Sofa Ljouwert


## Keppeling om utens
* Socialsofa.nl
Pikometer

De **pikometer** (symboal *pm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 0,000.000.000.001 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel piko. In pikometer is 0,001 nanometer of 1.000 femtometer.
Femtometer

De **femtometer** (symboal *fm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 0,000.000.000.000.001 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel femto. In femtometer is 0,001 pikometer of 1.000 attometer.
Attometer

De **attometer** (symboal *am*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 0,000.000.000.000.000.001 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel atto. In attometer is 0,001 femtometer of 1.000 septometer.
Septometer

De **septometer** (symboal *zm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 0,000.000.000.000.000.000.001 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel septo. Om't de ynternasjonale ferzje hjirfan "zepto" is, is de ynternasjonale ôfkoarting *zm*. Dat is net oars foar de Fryske ôfkoarting, om't der oars betizing komme soe mei *sm*, de Fryske ôfkoarting foar sintimeter. In septometer is 0,001 attometer of 1.000 joktometer.
Joktometer

De **joktometer** (symboal *ym*, Fryske ôfkoarting *jm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 0,000.000.000.000.000.000.000.001 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel jokto. Om't de ynternasjonale ferzje hjirfan "yocto" is, is de ynternasjonale ôfkoarting *ym*. Dit is oars as de Fyske ôfkoarting *jm*. In joktometer is 0,001 septometer. Der is gjin lytsere SI-langte fêststeld dêr't in jokometer yn opdield wurde kin.
Fryske jellen

De **Fryske jellen** is in lingtemjitte dy't foar Fryslân fan 1504 oant 1820 de standert foar in jellen wie. De Fryske Jellen wie 0,709m. De Fryske jellen koe opdield wurde yn heale jellens en fearns (fearnjellens). De mjitte koe lykwols net opdield wurde yn Tommen.

## Ynfiering
Foar 1504 waarden der ferskate, pleatslike jellens brûkt yn Fryslân. Op it pleatslike stedhûs hong oeral in stôk dy't oanjoech hoe lang de pleatslike jellen wie, dêr't de pleatslike jellenstokken ensfuorthinne oan ôfmjitten wurde koenen. Joaris mei it Burd hat yn 1504 de mjitten troch gâns Fryslân lykmakke. Dêrby hat er foar de jellen keazen foar de jellen`dy't yn Warkum brûkt waard. Oeral yn Fryslân kaam in jellen te hingjen dy't likelang wie as dy fan Warkum.

## Ein
Yn 1775 de Fryske jellen ferfongen troch de jellen fan Amsterdam. Dy jellen wie 0,688m. Sûnt 2015 hinget der yn it eardere stêdhûs fan Warkum lykwols wer in jellen dy't 70,9 sm lang is.
Megameter

De **megameter** (symboal *Mm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 1.000.000 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel mega. In megameter is 1000 kilometer of 0,001 gigameter.
Gigameter

De **gigameter** (symboal *Gm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 1.000.000.000 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel giga. In gigameter is 1000 megameter of 0,001 terameter.
Terameter

De **terameter** (symboal *Tm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 1.000.000.000.000 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel tera. In terameter is 1000 gigameter of 0,001 petameter.
Petameter

De **petameter** (symboal *Pm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 1.000.000.000.000.000 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel peta. In petameter is 1000 terameter of 0,001 eksameter.
Eksameter

De **eksameter** (symboal *Em*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 1.000.000.000.000.000.000 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel eksa, ynternasjonaal *exa*. In eksameter is 1000 petameter of 0,001 settameter.
Settameter

De **settameter** (symboal *Zm*, Fryske ôfkoarting *Sm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 1.000.000.000.000.000.000.000 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel setta. Om't de ynternasjonale ferzje hjirfan "zetta" is, is de ynternasjonale ôfkoarting *Zm*. In settameter is 1000 eksameter of 0,001 jottameter.
Jottameter

De **jottameter** (symboal *Ym*, Fryske ôfkoarting *Jm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 1.000.000.000.000.000.000.000.000 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel jotta. Om't de ynternasjonale ferzje hjirfan "yotta" is, is de ynternasjonale ôfkoarting *Ym*. In settameter is 1000 settameter. Der is gjin gruttere SI-langte fêststeld dy't mei de jottameter yn opboud wurde kin.
Steatsuniversiteit fan Moskou

De **Steatsuniversiteit fan Moskou** (eins: "Steatsuniversiteit Moskou M.B. Lomonosov"; Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова) is de grutste en âldste universiteit yn Ruslân. It ynstitút waard yn 1755 oprjochte en is fêstige yn Moskou. De oprjochters fan 'e universiteit wiene Ivan Sjûvalov en Michail Lomonosov. De Steatsuniversiteit fan Moskou is ferneamd nei Lomonosov.

## Keppelings om utens

*Offisjele webside fan 'e Steatsuniversiteit fan Moskou
*Foto's fan 'e Steatsuniversiteit fan Moskou
*De kampus fan 'e Steatsuniversiteit fan Moskou op Google Maps
Stichting Amateurtoaniel Fryslân

De **Stichting Amateurtoaniel Fryslân**, miskien better bekend ûnder de ôfkoarting **STAF**, is in Fryske organisaasje dy't de belangen behertiget fan it Frysktalich amateurtoaniel. De stifting waard yn 1918 oprjochte as it **Boun fan Fryske Toanielselskippen** (BFT), en krige yn 2001 syn hjoeddeistige namme. By de STAF wiene yn april 2018 149 amateurtoanielferienings yn Fryslân oansletten. De organisaasje wurdt ûnderstipe troch Keunstwurk, it provinsjeaal kennissintrum foar kultueredukaasje, amateurkeunst en profesjonele keunst. 

Behalven dat de Stichting Amateurtoaniel Fryslân op bestjoerlik mêd de belangen fan syn lidorganisaasjes behertiget, wurdt ek stribbe nei kwaliteitsferbettering fan it Frysktalich amateurtoaniel. Mei in jierlikse 'kriich' (wedstryd) tusken de oansletten selskippen wurdt besocht en foarmje in oerkoepeljend ferbân foar de ûnderskate ferienings. Fierders wurdt ek it jongereintoaniel oanfitere troch it fersoargjen fan kursussen en it beävensearjen fan subsydzjes. De STAF wurket gear mei de Stifting Utjouwerij Frysk Toaniel (St.U.F.T.) om nij oerset en oarspronklik rippertwaar beskikber te meitsjen.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Stichting Amateurtoaniel Fryslân
Mikrometer

De **mikrometer** (symboal *µm*) is in lingte-ienheid, gelyk oan 0,000.001 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel mikro. In mikrometer is 0,001 milimeter of 1.000 nanometer.
SI-foarheaksel

De **SI-foarheaksel** binne de foarheaksels dêr't de ferskate SI-ienheden fan grutte mei feroare wurde kinne. Troch in foarheaksel foar in SI-ienheid te skriuwen wurdt de ienheid grutter as lytser. Sa is in nanometer gelyk oan 0,000.000.001 meter. It folsleine systeem rint fan kwadriljoen (jotta) ta in kwadriljoenste (jokto).
Solikamsk

**Solikamsk** is in stêd yn de Russyske kraj Perm. Foar Peter de Grutte's regear wie Solikamsk it grutste yndustriële sintrum fan tsaristysk Ruslân. Ut dy tiid datearret noch in grut tal tsjerken, dy't tsjûgje fan de wolstân fan de stêd. Tsjintwurdich is Solikamsk nei Perm en Berezniki de grutste stêd yn de kraj Perm.

## Skiednis
Solikamsk waard foar it earst yn 1430 neamd, doe't op it plak grutte sâltôfsettings oan de igge fan de Usolka-rivier ûntdutsen waarden. De namme fan de stêd is ôflaat fan it russyske wurd "соль", dat sâlt betsjut, en "Кама" (de Kama-rivier, dy't troch de stêd rint). 

Holpen troch de lokaasje oan it begjin fan de iennige wei fan Jeropeesk Ruslân nei Sibearje makke de stêd yn de 17e iuw in grutte bloei mei. De Stroganovfamylje ekploitearre de grutste sâltwinningsfabriken yn de stêd en omkriten. Yn it midden fan de 17e iuw waard Solikamsk ek in sintrum fan koperjitterij.  

Nei de oprjochting fan izerfabriken yn Jekaterineburch en Perm en de oanlis fan in súdlike dyk nei Sibearje ferlear de stêd stadichoan oan betsjutting.

De ûntdekking yn 1925 fan de grutste kaliumsâlt- en magnesiumsâltfoarrieden yn 'e wrâld brocht in nije ûntjouwing fan de stêd. Yn 1927 begûnen de wurksumheden oan it earste kaliumsteatsfabryk  (kombinat) fan de Sovjet-Uny. Nei de iepening fan de kalisâltkombinat yn 1928 folge in magnesiumkombinat yn 1938 en in grutte papiermûne yn 1941. De stêd barste yn de twadde helte út de foegen en yn 1959 waard de stêd Borovsk (net te ferwikseljen mei de stêd mei deselde namme yn sintraal Ruslân) aneksearre en yn de jierren 1980 wreide de stêd him út mei nije delsettings.

Yn Borovsk wie eartiids it finzenenkamp *366* foar Dútske kriichsfinzenen út de Twadde Wrâldkriich.

## Befolkingsûntwikkeling

## Keppeling om utens
Trije-ienheidskatedraal (Solikamsk)

De **Trije-ienheidskatedraal** (Russysk: Троицкий собор; *Troitski sobor*) is in wichtich monumint fan tsjerke-arsjitektuer út it ein fan 'e 17e iuw yn 'e Russyske stêd Solikamsk yn 'e Oeral.

## Skiednis
De katedraal waard yn 'e jierren 1684-1697 boud yn in tiid dat de stêd in tiidrek fan ekonomyske bloei meimakke. De katedraal ferfong eartiids in houten tsjerke en de bou der fan sette yn 1684 útein, mar al gau wie it jild op en moast de stêd in berop op 'e skatkist fan it lân dwaan. In dekreet fan 'e soeverein út 1688 kende 200 rûbel út de lokale dûane- en hoarekaynkomsten ta, itjinge betocht waard mei in dûbelkoppige earn oan 'e súdlike muorre fan 'e tsjerke en letter in kroan yn it mitselwurk ûnder de kroanlist oan 'e westlike kant. Yn 1690 waard de kapel fan Jehannes de Doper ynwijd, yn 1683 folge de kapel fan Sint-Nikolaas en yn 1697 it haadalter ta eare fan 'e Hillige Trije-ienheid. De stedsbrannen fan 1711, 1741 en 1743 besoarge de katedraal ek skea, mar jimmeroan folge de weropbou.

Yn 1929 waard de tsjerke foar de earetsjinst sletten. Tanksij it feit dat de tsjerke in museale funksje krige, kaam de katedraal de Sovjet-tiid relatyf goed troch.

Yn 1964 folge in restauraasje fan 'e tsjerke ûnder lieding fan Gersjen Davidovitsj Kantorovitsj.

De op in heuvel steande katedraal makket diel út fan in grutter tal tsjerklike gebouwen: in achthoekige klokketoer op in fjouwerkante basis dêr't kantoaren yn ûnderbrocht binne, in Ferrizenis-Bertetsjerke en wat mear de heuvel del de Katedraal fan de Krúsferheffing.
Jehannes de Dopertsjerke (Solikamsk)

De **Tsjerke fan Jehannes de Doper** (Russysk: Иоа́нно-Предте́ченская Церковь) is in barokke tsjerke yn it eardere doarp Krasno, likernôch 1 kilometer súd fan it sintrum fan 'e russyske stêd Solikamsk.

## Skiednis
De tsjerke fan twa ferdjippings waard tusken 1721 en 1728 op kosten fan 'e rike sâlt-yndustrieel Ivan Sûrovtsev boud. Nei syn dea finansierre de filantroop Aleksej Fjodorovitsj Tûrtsjaninov de fuortsetting fan 'e bou. Syn frou joech yn 1788 nochris 18 klokken oan 'e tsjerke. 

De tsjerke is ferskillende kearen restaurearre en waard yn 1798 foar in twadde kear konsekrearre. In stoarm yn 1868 skansearre it dak en de koepel fan 'e tsjerke. It wie de keapman en lid fan de tsjerkeried V.A. Rjazantsev dy't de skea oan 'e tsjerke ferhelpe liet en hy finansierre ek in renovaasje nei in grutte brân yn 1877.

Yn 1895 waard in konvint foar froulju stifte en oan 'e tsjerke tafoege. De famylje Rjazantsev soarge op 'e nij foar de nedige sinten om it kleaster te stiftsjen. 

It kleaster waard yn 1921 sletten en de nonnen waarden útset. It sluten fan 'e tsjerke foar de earetsjinst fûn letter yn 'e jierren 1930 plak. It plan om it gebou op te blazen waard net útfierd, mar it ynterieur waard yn 'e Sovjet-tiid wol ferneatige. 

It kleaster libbe yn 1989 wer op en de tsjerke waard op 'e nij iepene foar de earetsjinst. Nei de weromjefte waard de tsjerke ûnder lieding fan Katsko Genrich Lûkijanovitsj restaurearre.
Shireen Strooker

**Shireen Strooker** (De Haach, 22 july 1935 – Middenbeemster, 19 april 2018) wie in Nederlânsk aktrise en toanielregisseur. 

## Biografy
### Wurkpaad
Strooker die yn 1957 eineksamen oan de Amsterdamske Toanielskoalle en wurke dêrnei jierren foar de grutte Nederlânske toanielselskippen. Nei in inisjatyf fan Jan Joris Lamers rjochte se yn 1970 mei ûnder oaren Helmert Woudenberg it teäterkollektyf "Het Werkteater" op. Se wie dêr aktyf fan 1970 oant 1985. Dêrnei rjochte se de Stichting Strooker op, har eigen toanielselskip ornearre foar lytse teäterproduksjes, wêrmei't se oant 1995 aktyf bleau. By Van den Ende Producties en Het Nationale Toneel regissearre se.

Strooker spile *Tante Truus* yn de telefyzjerige *[[Tita Tovenaar (1972-1974)|Tita Tovenaar]]* en hie rollen yn ûnder oare de films *[[Rooie Sien]]* (1975) en *[[Charlotte (film)|Charlotte]]* (1981). Tegearre mei Frans Weisz regissearre se yn 1982 de film *[[Een zwoele zomeravond]]*.

Yn 2011 waard by Strooker de sykte fan Alzheimer fêststeld. Yn 'e mande mei Marja Kok makke se yn 2013 noch in film oer dat ûnderwerp, *Mar & Sien - hebben een hele rondvaart gemaakt*, dy't yn septimber 2014 yn premiêre gie.

### Priveelibben
Strooker hie in ferhâlding mei akteur Ton Lensink: sy krigen yn 1963 in dochter, Devika Strooker. Letter wie hja troud mei Peter Faber, mei wa't se twa bern krige. Ien dêrfan is keunstner en akteur Jesse Faber. Fan 1984 oant syn dea yn 2004 wenne se mei Bram Vermeulen.

Shireen Stoker stoar yn 2018 yn de âldens fan 82 jier.

## Filmografy
### Telefyzje
* *[[Tita Tovenaar (1972-1974)|Tita Tovenaar]]* (1972-1974) - Muoike Truus 

### Films
In kar:
* *De minder gelukkige terugkeer van Jozef Katus naar het land van Rembrandt* (1966), Wim Verstappen
* *[[Rooie Sien]]* (1975), Frans Weisz
* *[[Charlotte (film)|Charlotte]]* (1981), Frans Weisz
* *Opname* (1979), Erik van Zuylen en Marja Kok (Sulveren Nipkowskiif yn 1980)
* *[[Een zwoele zomeravond]]* (1982), rezjy mei Frans Weisz

### Toaniel (in kar)

TV spel ¨Meneer Mazure¨. Wim van den Heuvel en Shireen Strooker, Bestanddeelnr 912-1581.jpg|*Meneer Mazure* (1961)
AVRO brengt TV-spel Het huis van Bernarda Alba Scene Marie Hamel en Shireen S, Bestanddeelnr 914-7926.jpg|*Het huis van Bernarda Alba* (AVRO, 1963)
Marius Crans en Shireen Strooker in een scène in Oklahoma Motel, Bestanddeelnr 923-4474.jpg|*Oklahoma Motel* (1970)
Werkteater1982.jpg|*Werktheater* (1982)


## Keppelings om utens
* Koarte biografy op werkteater.nl
* Profyl yn Theaterencyclopedie.nl
Epifanytsjerke (Solikamsk)

De **Epifanytsjerke** (Russysk: Богоявленская церковь; *Bogojavlevskaja tsjerkov*) is oarspronklik in otterdokse tsjerke yn 'e Russyske stêd Solikamsk. De tsjerke hat hjoed-de-dei in museale funksje.

## Skiednis
De tsjerke waard yn 'e jierren 1687-1695 likernôch tagelyk mei de Trije-ienheidskatedraal boud op it plak fan in ôfbaarnde houten tsjerke, dy't oan Klemens I wijd wie. De bou fûn plak yn in tiid dat it de stêd ekonomysk foar de wyn gyng. De parochy fan 'e Epifanytsjerke wie in rike parochy en troch de rynske bydragen fan 'e parochianen koe de tsjerke yn in relatyf koarte tiid boud wurde. Fuort nei de foltôging fan 'e tsjerke yn 1695 ferneatige in brân it dak en de koepels. Yn 'e 18e iuw waard de tsjerke wol tsien kear troffen troch brân en jimmeroan wer renovearre. 

Oarspronklik hie de tsjerke in lege klokketoer mei in kegelfoarmige ôfsluting. De fjouwerkante klokketoer waard yn 'e twadde helte fan 'e 18e iuw ferhege mei in achthoekige boppebou, itjinge fersakking en skuorren yn 'e muorren feroarsake om't de fûneminten it gewicht net drage koene. Yn 1938 waard de klokketoer foar it measte ôfbrutsen. Yn 1944 folge de bou fan in tintefoarmige ôfsluting fan 'e toer neffens in plan fan 'e arsjitekt F.M. Toltsiner yn 'e foarm fan 'e toer fan 'e Transfiguraasjetsjerke fan Solikamsk.

De koepels fan 'e tsjerke wiene oarspronklik mei griene keramyske tegels belein. Yn 'e 19e iuw waarden de tegels ferfongen troch houten daklaaien. Letter waarden de houten daklaaien ferfongen troch izerplaat en by in restauraasje waarden de âlde krusen ferfongen en de koepels fergulde.

Nei de revolúsje moast de tsjerke yn 1933 de doarren slute. Ynspannings fan 'e direkteur fan it museum fan 'e stêd om it hiele gebou as monumint te behâlden en oer te dragen oan it Solikamski-museum slaggen. Sa koe de ferneatiging fan it gebou tefoarren kommen wurde en bleau sawol it ynterieur as it eksterieur relatyf goed bewarre. Ek de fresko's en de ikonostaze mei ikoanen út de 17e oant 19 iuw binne bewarre bleaun. Yn 1945 waard de tsjerke op 'e nij foar de earetsjinst iepene, oant yn 1962 der wer in sluting en oerdracht oan it museum folge.

Ek tsjintwurdich wurdt de tsjerke noch troch it Museum fan Solikamsk brûkt foar eksposysjes.
Jellen

De **jellen** wie in langtemjitte fan om en by 70sm. De jellen waard fral brûkt foar it mjitten fan stoffe, troch dy mei de ûnderearm ôf te mjitten.

## Pleatslike jellen
Oeral dêr't in protte stoffehandel wie, wie der in standert-jellen, dy't op it stedhûs te sjen wie, en dêr't eltsenien de jellenstôk by hâlde koe om dy te ytsjen. Foar it keapjen fan stoffe by ien makker die it der net ta krekt hoe't dy de stoffe mei de eigen ûnderearm ôfmeat. Op de merk lykwols makken de standert-jellen en de jellenstokken it mûglik en ferlykje de prizen. Der wie lykwols gjin standert dêr't dy standertjellen oan itige waarden, dat dy pleatslike jellens wienen allegear net itselde.

## Standerdisaasje
Dy ferskillen hawwe der altiten en oeral west: Om de Middellânske See wie de jellen minder as in heale meter; op Yslân wie de jellen mear as in meter. Foar Fryslân feroare dat ferskaat yn 1504, doe't de jellen fan Warkum troch Joaris mei it Burd oanwiisd waard as Fryske jellen (0,709m). Yn de Nederlannen waard yn 1725 de jellen fan De Haach fêststeld as de standert-jellen (0,694m). By de ynfiering fan it metrysk stelsel yn Nederlân yn 1820, waard de "jellen" de namme foar de langtemjitte. Yn 1869 is dy metryske jellen ferfongen troch de meter, mei fansels krekt deselde langte.
Krúsferheffingstsjerke (Tobolsk)

De **Krúsferheffingstsjerke** (Russysk: Крестовоздвиженская церковь) is in russysk-otterdokske tsjerke yn Tobolsk, Ruslân. De yn 'e styl fan 'e Sibearyske barok boude tsjerke stiet yn it súdwestlike diel fan 'e stêd oan 'e Irtysj en datearret út de jierren 1754-1771.

## Skiednis
Yn 1652 waard in houten Krúsferheffingstsjerke boud, dy't yn 1743 ôfbaarnde. De tsjerke waard wer op 'e nij boud, mar tsien jier letter setten parochianen súdwestlik fan 'e houten tsjerke útein mei de bou fan in stienen tsjerke. De bou waard mooglik makke troch de parochianen en de keapman Medvedev. 

Yn 1761 waard de benedentsjerke ynwijd en tsien jier letter de boppetsjerke. De foltôging fan 'e klokketoer folge yn 1784 ûnder it regear fan Katarina II.

De tsjerke jildt as ien fan 'e moaiste foarbylden fan Sybearyske barok yn Tobolsk en hat in rike dekoraasje. It interieur is fersierd mei fraai stúkwurk. Yn 'e koepel binne motiven oanbrocht, dy't yn relaasje steane mei de krúsferheffing. 

De tsjerke waard yn 1930 sletten foar de earetsjinst en dêrnei brûkt foar opslach. De tsjerke rekke slim yn ferfal en pas yn 2004 waard in plan foar de restauraasje makke, maar fan de realisaasje kaam neat telâne. Sûnt is de tsjerke noch slimmer fertutearze.
Grutte Tsjerke (Rynsburch)

De **Grutte Tsjerke** (ek: **Laurentiustsjerke**) is in protestantske tsjerke yn Rynsburch, gemeente Katwyk. Sûnt 1971 is it gebou ynskreaun yn it register fan ryksmonuminten. De toer fan 'e tsjerke hat ek de status fan ryksmonumint.

## Skiednis
It âldste diel fan 'e tsjerke is de mei dowestien boude romaanske toer, in oerbliuwsel fan 'e oan 'e hillige Laurentius wijde kleastertsjerke fan 'e abdij fan Rynsburch. Dy abdijtsjerke hie oarspronklik twa tuorren en fan dy twa is allinne de súdlike toer bewarre bleaun. De lantearne is in 19e-iuwske tafoeging. De toer is fan 'e boargerlike gemeente. Dat is al sa sûnt de Frânske tiid, doe't in dekreet fan Napoleon hast alle tsjerketuorren ûnteigene en oan 'e oerheid tawiisde.

Yn 'e jierren 1577-1578 waard achter de toer in nije tsjerke boud. Dêrnei folgen der ferskate útwreidings: yn 1633 (in noardlik sydskip), 1660 (in koeromgong), 1903 (in súdlike sydskip) en yn 1910 en 1923 de dwersskippen. 

Yn 'e jierren 1980 waard de tsjerke sletten foar in grutte restauraasje. Yn dy tiid is û.o. it dak ferfongen. In lêste grutskalige restauraasje fan 'e Grutte Tsjerke hat yn 2010 plakfûn.

## Ynterieur
In grut part fan 'e ynrjochting is 17e-iuwsk. De preekstoel hat foar de kânselbibel in 17e iuwske koperen lessener mei it wapen fan Rynsburch. Ek út de 17e iuw stamme twa tekstbuorden, in epitaaf en in rûne hearebank. Grêfstiennen fan abdissen út de kleastergong fan 'e eardere abdij binne yn 'e tsjerke oer de flier lein. De psalmbuorden datearje út it begjin fan 'e 19e iuw.

## Oargel
It tsjintwurdige oargel yn 'e tsjerke waard yn 1974 troch de firma Jac. van der Linden & Co út Leiderdoarp boud. Foar de bou binne de kast en in diel fan it piipwurk fan 'e foargonger brûkt, dat yn 1924 troch de firma G. van Leeuwen (Leiderdoarp) ynstallearre en yn 1953 troch syn soan Willem van Leeuwen feroare waard. It neobarokke oargel krige mei in restauraasje yn 1989 troch de firma Pels & Van Leeuwen út De Bosk in mear Frânsk-romantyske opset. By de restauraasje en oanpassing fan it ynstrumint troch Adema yn 2011 waard dy ombûging nei de Frânske romantyk fierder yntegrearre.
Rienk de Haan

**Rienk de Haan** (Garyp, 7 juny 1943 - Burgum, 25 april 2018) fan Burgum wie in Frysk taalkundige.

## Wurkpaad
De Haan wie ynearsten learaar basisûnderwiis en studearre Nederlânsk en Fryske taal- en letterkunde oan de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert

Fan 1980 oant 2004 wurke er by de Fryske Akademy, dêr’t er ûnder oaren behelle wie by it betinken fan nije Fryske wurden foar offisjeel en wittenskiplik gebrûk. Fierder wie De Haan ien fan de redakteuren fan it twadielige *[[Frysk Hânwurdboek]]* dat yn 2009 útkaam.

Rienk de Haan hat ek jierrenlang meiwurke oan programma’s fan Omrop Fryslân. Sa hie er in taalrubryk yn it eardere radioprogramma *De Middei* fan programmamakker Gurbe Douwstra. 

De Haan ferstoar hommels yn de âldens fan 74 jier.

## Publikaasjes
* *Wurdlist foar it offisjele ferkear* (1986) 
* *Wat en Hoe Fries* (1989)
* *Mei freonlike groetnis* (1995)
* *Terminology fan 'e saakfakken* (2000) 
* *Fryske Foarnammen* (2004)
* *Fries voor zelfstudie* (2006)

## Keppeling om utens
* R. de Haan yn de DBNL
Veronica Guerin

**Veronica Guerin** (Dublin, 5 july 1958 - dêre 26 juny 1996) wie in Iersk sjoernaliste. 

Se wie atlete op skoalle en spile letter yn de Ierske nasjonale teams foar sawol fuotbal as basketbal. Nei har stúdzje akkountancy late se sân jier lang in publikaasjeburo, foardat se foar Fianna Fáil en as ferkiezingsagint foar Seán Haughey wurkje soe. Yn 1990 waard se ferslachjouster en skreau se foar de Sunday Business Post en de Sunday Tribune. Yn 1994 begûn se mei it skriuwen oer organisearre misdied foar de Sunday Independent.

Op 26 juny 1996, wylst sy yn har auto siet, waard sy deasketten troch a drugsdealer op in motorfyts fanwegen har ûndersyk nei- en publikaasjes oer drugskriminaliteit yn Ierlân. De oanslach feroarsake nasjonale lilkens yn Ierlân. Undersyk nei har dea late ta in tal arrestaasjes en feroardielingen.

Yn 2003 publisearre *Buena Vista Pictures* de dokumintêre "*[[Veronica Guerin (film)|Veronica Guerin]]*" oer it libben fan Guerin; har persoan waard spile troch aktrise Cate Blanchett.
It Krús

**It Krús** is in Frysktalich kristlik liet skreuon troch Johannes Couperus en komponearre troch Jouke Douwenga.

## Tekst
**[[Frysk Lieteboek]] ([[1979]])**

O, minsken, gean dochs net foarby
Oan't krús dat dêr ferriist,
Sjoch hoe't syn ljochtglâns wer opnij
Nei heger dingen wiist.
Fan ljocht omstrield en hearlikheid
Is 't hill'ge troch syn bloed.
Sa bliuwt it Krús yn ivichheid
De stipe foar jins noed.
O minsken, gean dochs net foarby.
Ek yn de neare nacht,
Strielt jimmer boppe hovaardij
't Krús mei ferheven pracht.
Rubens de Falco

**Rubens de Falco da Costa** (São Paulo, 19 oktober 1931 - São Paulo, 22 febrewaris 2008) wie in Brazyljaansk akteur.

## Filmografy
* 1966 - *O Rei dos Ciganos* .... Claude Ludenwerg
* 1967 - *A Rainha Louca* .... Empereur Maximiliano
* 1969 - *A Última Valsa* .... L'empereur Francisco José
* 1975 - *O Grito* .... Agenor
* 1976 - *Escrava Isaura* .... Leôncio Almeida
* 1977 - *Dona Xepa* .... Heitor Camargo
* 1978 - *O Astro* .... Samir Hayala
* 1978 - *A Sucessora* .... Roberto Steen
* 1979 - *Gaivotas* .... Daniel
* 1980 - *Drácula, Uma História de Amor* .... Drácula
* 1981 - *Os Imigrantes* .... Antonio di Salvio
* 1986 - *Sinhá Moça* .... Colonel Aristides Ferreira, baron de Araruna
* 1987 - *Bambolê* .... Nestor Barreto
* 1989 - *Pacto de Sangue* .... Abílio Mendonça
* 1995 - *Sangue do Meu Sangue* .... Mário Albuquerque Soares
* 1997 - *Os Ossos do Barão* .... Cândido Caldas Penteado
* 1998 - *Brida* .... Vargas
* 2004 - *A Escrava Isaura* .... Comendador Leopoldo Almeida

## Keppeling om utens
* Rubens de Falco yn de IMDb
Kom, Skepper, Geast

**Kom, Skepper, Geast** is in Fryske oersetting fan gesang 239. It komt fan it Latynske **"Veni, Creator Spiritus"**, ek wol **"[[Pinksterbea]]"** neamd.

## Tekst
Big Flow Music

**Big Flow Music** is in Meksikaanske Hiphopgroep út Uriangato, Guanajuato. Fan 2013 ôf binne se aktyf. It is ien fan 'e meast bekende rapgroepen yn Meksiko. De groep bestiet út de rappers JL, Giorgin, Achas Lokote en MC Rap.

## Diskografy
### Albums
* Big Flow Music Vol. 1 (2016)
* Entre El Peligro y La Muerte (2017)

## Keppelingen om utens
* Offisjele webside
* Instagram
* Instagram
* AllMusic
Freestyle Script

**Freestyle Script** is in lettertype dat ûntwikkele waard troch Martin Wait yn 1981. De fette ferzje fan Freestyle Script waard ûntwikkele yn 1986. Utjouwers binne Adobe, ITC en Letraset. It hat 4 ferzjes: Regular, Bold, SH Reg Alt, en SB Reg Alt.
Teätertsjerke Wadway

**Teätertsjerke Wadway** (Nederlânsk: *Theaterkerk Wadway*) is de eardere herfoarme tsjerke fan Wadway yn de provinsje Noard-Hollân. 

## Skiednis
De bou fan de tsjerke fûn noch yn de roomske tiid plak en waard oarspronklik oan Marije Magdalena wijd. De toer is let-goatysk fan styl en stamt út likernôch 1450. It koer en it skip fan it tsjerkje datearje út de 16e iuw. Oan de noardlike kant fan it skip is in poartsje mei dêrboppe in bôgefjild dat opfolle is mei in sark fan Bremer sânstien. 

Healwei de 20e iuw rekke de tsjerke slim brekfallich; it gebou waard sels troch in skieppeboer as stâl brûkt.

Yn de jierren 1960 kocht de *Stifting Wadway* de tsjerke oan, dy't de tsjerke restaurearje liet en it in nije funksje joech. As Teäter krige de tsjerke yn de rin fan de tiid namme by in soad artisten en kabaretiers.

## Ynrjochting
Yn de tsjerke stiet in iken preekstoel út 1656.

## Sjoch ek
* Teätertsjerke Nes

## Keppeling om utens
* Teätertsjerke Wadway (offisjele webside)
Herfoarme tsjerke (Ljussens)

De **Herfoarme tsjerke** of **Petrustsjerke** yn Ljussens is ien fan de twa tsjerkegebouwen fan de herfoarme PKN-gemeente Moarre-Ljussens. De gemeente wurket nau gear mei de grifformearde gemeente fan Ljussens en de herfoarme gemeenten fan Peasens en Wierum.

## Skiednis

De fan oarsprong út it begjin fan de 13e iuw stammende romaanske tsjerke waard yn 1480 nei it suden ta ferbrede en nei it easten ta langer makke. De yn goatyske styl fergrutte tsjerke krige doe in fiifsidich koer. Yn 1827 waard de tsjerke opknapt, itjinge betocht waard mei in fers op de balustrade fan de kreake. It mei laaien ôfdutsen tuorke wie al in pear desennia earder boud. Yn it ramt fan dy 19e iuwske renovaasje krige de tsjerke nij meubilêr, in nij tonferwulft en steunbearen oan de noardlike muorre. De tsjerke waard oan it begjin fan de 20e iuw wer ynkoarte en krige doe in trijesidich koer. It âldste diel fan de tsjerke, dat fan dowestien is, giet skûl achter de yn 1929 oplutsen westlike muorre.

De tsjerke waard yn de jierren 1990 restaurearre. Yn 2025 waard de tsjerke oernaam troch de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

## Ynrjochting
Al it tsjerkemeubilêr komt út de tiid fan de renovaasje yn 1827 en hat deselde ûntwerper. By de restauraasje yn de jierren 1990 waarden de preekstoel en it doopstek, de banken foar de gemeenteleden en de hearebanken wer yn de oarspronklike kleuren skildere. De kânselbibel stamt út 1643. Ek binne by dy restauraasje in grut tal sarken fûn. In part derfan is noch te sjen; de âldste (1553) stamt noch fan foar de reformaasje. Ek út de roomske tiid stamt de yn 1498 troch Johan getten klok mei reliëfs fan Petrus en Katarina fan Aleksandrje.

Der binne twa oarlochsmonuminten oan 'e muorre fan de tsjerke. In plakette foar Theunis Kuipers en Willem Kuipers (ûntbleate yn 2019) en in plakette foar Liepke Scheepstra (ûntbleate yn 2022 ).

## Oargel
Yn 1951 ferfong in lyts piipoargel it harmoanium. Sûnt 1996 hat de tsjerke in elektroanysk oargel achter in skynfront.
Kok (útjouwerij)

**Kok** is in útjouwerij op it mêd fan libbensskôging, godstsjinst en tsjerke, spiritualiteit en sinjouwing. It bedriuw jout ek in protte famylje- en streekromans út. It is de koepel foar 12 oare útjouwerijen en ymprints: Callenbach, Citerrige, De Groot Goudriaan, Gooi & Sticht, Omniboek, Spiegel searje, VCL searje, Voorhoeve, Westfriesland, Zomer & Keuning. Kok is ûnderdiel fan Veen Bosch & Keuning Utjouwersgroep (VBK útjouwers), merklieder op de algemiene boekemerk.

## Skiednis
De útjouwerij waard yn 1894 yn Kampen oprjochte troch Jan Hendrikus Kok. Yn de begjinjierren kamen de skriuwers foar in grut part fuort út de grifformeerde tsjerke, fan it ynterbellum ôf ek bûten dy rûnten, nei de Twadde Wrâldoarloch oer de hiele tsjerlike breedte en fan de jierren 90 ôf oan ek út oare religys. 

## Bekende skriuwers
*Lynn Austin
*Rob Bell
*Bram van de Beek
*Jakob van Bruggen
*Nel Benschop
*Hendrikus Berkhof
*Henk Binnendijk
*Marcus Borg
*Hans Bouma
*Tijs van den Brink
*Oswald Chambers
*Gary Chapman
*Ted Dekker
*Gijs Dingemans
*Jochem Douma
*Jos Douma
*Leo Fijen
*Marianne Grandia
*Anselm Grün
*Hans Küng
*C.S. Lewis
*Max Lucado
*Alister McGrath
*Huub Oosterhuis
*Willem Ouweneel
*Corien Oranje
*Frank Peretti
*Herman Selderhuis
*Marleen Stelling
*Henk Stoorvogel
*Philip Troost
*Tiemen Westerduin
*Paul Young

## Keppeling om utens
*kok.nl
Pierre Mauroy

**Pierre Mauroy**  (Cartignies, 5 july 1928 - Clamart, 7 juny 2013) wie in Frânsk politikus. Hy wie fan 21 maaie 1981 oant 17 july 1984 premier fan Frankryk. Yn 1988 en 1992, waard er  keazen ta haadsekretaris fan 'e Sosjalistyske Partij. Nei syn dea waard it *Grand Stade Lille Metropole* ta syn eare omneamd ta *Stade Pierre-Mauroy*.

## Keppelings om utens
Biografy fan Pierre Mauroy yn gouvernement.fr
Pieter Jacob Six

Jhr. **Pieter Jacob Six** (Amsterdam, 5 april 1894 - 's-Graveland, 27 april 1986) wie in Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich.

## Jonkheid en oplieding
Six, lid fan de famylje Six, wie de fjirde soan fan seis bern fan de keunsthistoarikus perf. jhr. dr. Jan Six, hear fan Hillegom en Wimmenum (1857-1926) en Hieronijma Maria Antonia Fortuna Bosch Reitz (1867-1951). Hy waard opbrocht yn in patrysjersfermidden yn Amsterdam. Under de Nederlânske mobilisaasje fanwegen de Earste Wrâldoarloch melde er him as frijwilliger by de kavalery en waard oplaat ta reserve-ofsier. Oan de ein fan de oarloch begeliede syn ienheid de nei Nederlân útwykte Dútske kroanprins Wilhelm doe't dy de Nederlânske grins oerstiek.

## Twadde Wrâldoarloch
Yn de maaiedagen fan 1940 wie Six, wilens ritmaster, yn it noarden fan de Feluwe legere, mar die net mei oan echte fjochterij. 

Yn 1941 gie er, útnoege troch de luitenant-kolonel fan de Keninklike Maresjesee Pierre Versteegh by de Oardertsjinst (O.D.), in op militêre least sette fersetsbeweging. Yn 1942 waard de top fan de O.D. foar it grutste part troch de Dútsers oppakt en naam Six de lieding op him. Yn dy posysje spile er in foarneame rol by it bondeljen fan fersetsynspanningen yn Nederlân. 
Yn 1944 waard syn organisaasje diel fan de Binnenlânske Striidkrêften (B.S.) dy't ûnder lieding stiene fan Henri Koot. Six ferfolde dêrby in rol as ûnderkommandant. 
Yn april 1945 ûnderhannele er út namme fan de B.S. mei de Dútske rykskommissaris Arthur Seyss-Inquart oer it ophâlden fan eksekúsjes en fernielingen. Nei de befrijding waard er, wilens befoardere ta reserve-kolonel, tafoege oan it Militêr Gesach o.l.f. Generaal Kruls.

## Underskieden

Foar syn fertsjinsten ûnder de Twadde Wrâldoarloch waard Six yn 1946 beneamd ta Ridder yn de Militêre Willems-Oarder. Teffens ûntfong er hege Britske en Amerikaanske ûnderskiedingen. Yn de jierren nei de oarloch wie er bestjoerlik aktyf yn ferskate âldstridersferieningen en besibbe organisaasjes. Nei syn dea ferneamde de Keninklike Lânmacht yn 1987 in Amsterdamske kazerne nei him.
* Militêre Willems-Oarder (MWO.4)
* Oarder fan Oranje-Nassau (ON)
* Fersetsbetinkingskrús (VHK)
* Ofsierskrús (OK)
* de Amerikaanske Legion of Merit

## Keppelings om utens
* C.M. Schulten, 'Six, jhr. Pieter Jacob (1895-1986)', yn: ''Biografisch Woordenboek van Nederland'' 3 (1989)
* ''TracesOfWar''
Alde Tsjerke (Naaldwyk)

De **Alde Tsjerke** (*Oude Kerk*) is in tsjerke fan 'e protestanske gemeente yn Naaldwyk, gemeente Westlân. 

## Skiednis
It âldste diel fan 'e krústsjerke is de ynboude toer, dy't yn romaanske styl boud waard en út de 13e iuw stamt. De tsjerke waard yn 1472 op 'e fûneminten fan in foargonger boud, dy't troch bliksemynslach ferneatige waard. Oarspronklik wie yn 'e roomske tiid de tsjerke oan 'e hillige Adrianus wijd. Op 19 july 1572 fûn der foar it lêst in katolike misse plak. Op 9 augustus fan itselde jier waard der foar it earst in protestanske tsjinst holden.

Yn 2003 joech de tsjerkfâldij opdracht ta in yn meardere fazen útfierde restauraasje. Dat barde nei't fêsteld wie dat de lûkbalken fan de bûnte knaachkrobbe oantaast wiene. Ek it stúkwurk yn 'e tsjerke liet op guon plakken los en lekkaazje, swammen en ruskjende muorre-ankers skeinden it muorrewurk. Tagelyk mei de restauraasje waard de tsjerke ek oanpast foar kulturele evenminten mei û.o. it ferfangen fan de tsjerkebanken troch stuollen. 

De tsjerke helle yn 2007 it lannelike nijs nei't yn de tsjerke in houseparty holden waard. It helske lawaai en wyldpissers hiene skea oan de tsjerke brocht en oerlêst oan omwenjenden. De kombinaasje KristenUny/SGP yn 'e gemeente Westlân hat doe oantrune op it ferbieden fan muzykfeesten yn 'e monumintale tsjerke.

## Ynrjochting

De tsjerke hat in renêssânse preekstoel, dy't skonken waard troch Freark Hindrik, in soan fan Willem fan Oranje. Ek it boerd mei de Tsien Geboaden mei syn wapen wie in geskink fan Freark Hindrik, dy't dêr regelmjittich tsjerkte. Bysûnder is in gotysk koerstek, dat sûnt de restauraasje mobyl is. 

Yn 'e tsjerke binne in tal sarken út sawol de tiid fan foar de reformaasje as nei dy tiid. Ta neitins oan it ferstjerren fan baron Von Schmettau waard yn 1711 in grêfmonumint yn it koer stifte. 

Yn 'e toer hingje twa klokken. De âlde klok út 1472 mei in diameter fan 120 sintimeter waard getten troch W. Hoercken. In oare klok mei in diameter fan 105 sintimeter waard getten troch W. Wegewaert.  

## Oargel
It oargel waard yn 'e jierren 1830-1831 boud troch Wander Beekes (1795-1838) út Utert. It is it grutste ynstrumint fan Beekes. Yn 'e 20e iuw waard it oargel ferskate kearen oan 'e hearskjende moade oanpast, mar yn 'e jierren 1974-1975 brocht de renovaasje fan L. Verschueren B.V. út Heythuysen it ynstrumint foar it measte yn 'e oarspronklike steat werom. 

Njonken it haadoargel hat de Alde Tsjerke noch in kistoargel fan Jacob Breetvelt út 1989.

## Keppeling om utens
* Stifting Vrienden Oude Kerk
* Disposysje haadoargel
Sint-Annetsjerke (Hantumhuzen)

De **Sint-Annetsjerke** is de eardere herfoarme tsjerke fan Hantumhuzen. De yn de katolike tiid oan de hillige Anne wijde tsjerke waard yn 2007 oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken. It Frysk Oekumenysk Wurkferbân organisearret ienris yn 'e moanne in tsjerketsjinst yn de Annetsjerke.  

## Skiednis
It âldste diel fan it bouwurk is de foar in part ynboude toer, dy't stamt út likernôch 1200. De bou fan de romanogoatyske tsjerke folge yn de earste helte fan de 13e iuw. Yn de 14e iuw krige de tsjerke in stiennen ferwulft, dat fan fresko's foarsjoen waard. Yn de 18e iuw waard in fiifsidich sletten koer boud en krige de tsjerke in nije kape. 

De tsjerke waard yn de jierren 1939-1942 ûnder lieding fan A. Baart restaurearre. By dy restauraasje binne details oan it gebou yn in 13e-iuwske styl tafoege. It 18e-iuwske koer krige doe romaanske finsters.  

## Ynterieur
Oarspronklik hie de tsjerke twa ferwulften, dy't yn de 14e iuw ferfongen waarden troch trije. De fresko's op twa fan de trije stiennen ferwulften stamme út de 14e of 15e iuw. It meast eastlike ferwulft is yn de 16e of 17e iuw ferfongen. De beskildering yn dat ferwulft is letter oanbrocht. 

De iken preekstoel mei rokoko-fykwurk en it doophek binne fan 1773 en wurde taskreaun oan Yge Rintjes. De kânselbibel stamt út 1662. 

Tsjin ien fan de noardlike pylders is it foar in part skansearre en yn 1895 ûntdutsen epitaaf fan Pybo fan Emingha († 1571) en syn frou Biueck Sioerda (1563). Yn de tsjerke lizze en steane der ferskillende sarken út de 16e en 17e iuw, ûnder oaren dy fan Amko Jaarla. 

It meganyske smei-izeren oerwurk is 17e-iuwsk.

## Oargel
It ienmanualige oargel út 1907 waard boud troch Bakker & Timmenga.

## Ofbylden

Annetsjerke, Hantumhuzen, epitaaf.jpg|*Epitaaf*
Annetsjerke, Hantumhuzen, fresko's.jpg|*Beskildering ferwulft*
Annetsjerke, Hantumhuzen, oargel.jpg|*Oargel*

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
* De Annetsjerke op de side fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken
Nena Sanchez

**Nena Sanchez** (1943 - 2017) wie in Kurasausk keunstneresse, binnenhûsarsjitekte en de eardere Miss Kurasau. Sûnt 2002 hie hja har eigen keunstgallery yn it eardere plantaazjehûs Jan Kok by it doarp Sint-Willibrordus op Kurasau.

## Libben
Yn har bernetiid hie Sanchez al niget oan keunst. Mei 18 jier die se mei oan in keunstkriich dy’t troch it departemint foar kultuer en keunst organisearre waard. De tolve bêste skilderijen waarden ûnderdiel fan in útstalling dy’t troch Meksiko en it Karibysk Gebiet reizge.

Yn 1966 die Nena mei oan de missferkiezing op Kurasau. Hja waard Miss Kurasau en mocht dielnimme oan de ynternasjonale missferkiezing. Yn de rol fan Miss Kurasau fertsjintwurdige hja it eilân by ferskate ynternasjonale eveneminten. Sanchez studearre foar binnenhûsarsjitekt en wurke yn de Feriene Steaten, Europa en Aazje. Yn dat tiidrek sette se har skildersambysje op in sêft sin.

Nei 25 jier om utens op ferskate kontininten, ferhuze Sanchez yn 1994 werom nei Kurasau. Sûnder learmaster makke se har de skilderkeunst wer eigen en begûn as autodidakt te eksperimintearjen mei ferskillende materialen lykas kanvas, papier en hout. Har ynspiraasje helle se út de tropyske omjouwing. Har skilderingen litte it Karibyske lânskip sjen. Hja skildere ûnder oaren tropyske blommen en planten, huzen, (palm)beammen en minsken. Har skilderstyl is mei in protte felle kleuren de fleurige kant it neist.

Sûnt 1998 joech Sanchez har keunstwurk sels út. Hja ferkocht kopyen fan har wurk op ûnder oaren kanvas en as kalinders. Har wurk is rûnom op it eilân sichtber en troch ferkeap ek bûten it eilân yn priveebesit. Har wurk wurdt ek brûkt foar promoasje fan it eilân op ûnder oaren websiden en yn tydskriften.

## Keppeling om utens
* Gallery fan Nena Sanchez
Jan Houtman

**Jan Houtman** (Súdbroek, 7 juny 1917 – Hoonhorst, 17 novimber 1944) wie in Nederlânsk fersetsstrider, dy't yn de Twadde Wrâldoarloch fermoarde waard.

## Fersetsman
Houtman wie lid fan de troch Jan Seigers út Ommen late knokploech en koördinearre en fierde ferskate fersetsaktiviteiten út. Jan Houtman wie ek aktyf yn de yllegale parse by it blêd 'De Berichtgever' dat er yn juny 1944 mei syn sweager H. H. Hemminga en in Joadske ûnderdûker makke. Op 30 juny moast er ûnderdûke. Hy stoar op 17 novimber 1944, doe't er deasketten waard troch de Nederlânske Waffen-SS'er Herbertus Bikker, de *beul fan Ommen*, op de buorkerij fan de famylje Klink yn Hoonhorst ûnder Dalfsen. Hy wie dêr dwaande mei it tarieden fan wapensmokkel. Bikker hat in libbenlang útholden dat er út needwar hannele hie. Houtman waard in pear dagen nei de moard beïerdige yn Ommen.

De dea fan Houtman waard ferneamd troch it fannijs iepene proses tsjin Bikker yn 2003. Hy waard yn 1949 ta de dea feroardiele en nei in harksitting yn heger berop feroardiele ta libbenslange finzenisstraf. Yn 1952 wist er te ûntkommen út de finzenis en nei de Bûnsrepublyk Dútslân te flechten, dêr't er hast ûnbehindere wenje koe. Nei't er yn in ynterview mei ferslachjouwers fan it tydskrift Stern opsnijde oer de moard op Houtman, begûn it ûndersyk. 

## Proses Landgericht Hagen
De omstannichheden fan de moard op Jan Houtman binne yn oktober 2003 dúdlik wurden troch ferskate tsjûgeferklearringen foar it regionale gerjochtshof fan Hagen. Neffens it ferslach hiene de Ingelsen wapens foar it ferset dropt yn de bosken om Dalfsen. Houtman woe tegearre mei in freon in auto liene om dy wapens te ferfieren doe't trije *Kontrolle Kommandos* út Kamp Erika, ferskynde, ien dêrfan wie Bikker. De freonen giene doe elk in oare kant út; Houtman waard efter sitten en arrestearre troch Bikker. Houtman besocht op 'en nij te ûntkommen nei de pleats dêr't de doe 22 jier âlde tsjûge Annie Bosch-Klink mei har âlden wenne. Der waard op him sketten en hy rekke ferwûne. Oare tsjûgen ferklearren dat Bikker de man, dy't al ferwûne op de grûn lei, deasketten hat. Doe hearden se him sizzen: 'Hast de no genôch fan? Do komst net mear oerein. No bist echt dea'. 

Der is gjin útspraak dien. It proses tsjin Bikker is ein 2004 tydlik ûnderbrutsen fanwegen fysyk ûnfermogen fan de fertochte om heard te wurden.  Bikker ferstoar yn 2008.

## Scouting
Op it scoutingterrein te Ommen, de Gilwell Ada's Hoeve, is in part fan in fjild yn 2001 ferneamd nei Houtman: de Jan Houtmanhoek op it Laarmansfjild. De scoutinggroep de D'Alflandgroep út buorplak Dalfsen, dy't dat stik fan it terrein ûnderhâldt, hat in ôfdieling Jan Houtmanstam.
Joadske mienskip fan Snits

De **Joadske mienskip fan Snits** wie de mienskip fan Joaden dy't foarhinne yn 'e Fryske stêd Snits wennen.
__TOC__
## Skiednis
Yn 'e njoggentjinde iuw bestie der yn Snits in warbere Joadske mienskip, dy't út likernôch 135 persoanen bestie. Der wie in eigen joadske synagoge, de synagoge fan Snits, en in eigen begraafplak, it Alde Joadske Begraafplak yn 'e wyk Ljouwerterdyk. Fan 1897 ôf waard der ek begroeven op it Nije Joadske Begraafplak, dat diel útmakke fan it Algemiene Begraafplak. Oan it begjin fan 'e tweintichste iuw teach in diel fan 'e Joaden út Snits wei, foar it meastepart nei de grutte stêden yn 'e Rânestêd.

Yn 'e 1930-er jierren folge wer in beskieden oanwaaks fan 'e mienskip trochdat guon Joadske flechtlingen út Dútslân en Poalen har doe yn Snits nei wenjen setten. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch wiene der ûnder de Dútske besetting fan Nederlân yn Snits 55 Joaden dy't oanmurken waarden foar deportaasje nei de ferneatigingskampen. Ynsafier bekend waarden 22 fan harren ek wurklik wier ôffierd nei de kampen, en fan dy groep oerlibbe mar ien persoan de oarloch. Mar mear as de helte fan 'e Snitser Joaden oerlibbe de oarloch troch ûnder te dûken of te flechtsjen.

Yn ferhâlding ta de sifers dy't jilde foar Nederlân as gehiel is dat in heech persintaazje, want fan alle Nederlânske Joaden oerlibbe mar in fjirdepart de oarloch. De Doperske Sosiëteit yn Snits spile in wichtige rol by it ûnderbringen fan benammen Joadske bern op ûnderdûkadressen. De húshâlding fan dûmny Willem Mesdag allinnich al wie yn dat ramt belutsen by it pleatsen santich bern, fan wa't de measten út Amsterdam wei mei de boat nei Snits ta smokkele waarden. Nei de ôfrin fan 'e oarloch ferfearen alle oerlibjende Snitser Joaden nei Hollân of emigrearren nei Israel. Sa kaam der in ein oan 'e Joadske mienskip fan Snits.

## Oarlochsdeaden
De leden fan 'e Joadske mienskip fan Snits dy't omkamen yn 'e Holokaust, wiene:

## Sjoch ek
*Joadske mienskip fan Frjentsjer
*Joadske mienskip fan De Gordyk
*Joadske mienskip fan Harns en Skylge
Autopedalvestêdetocht

De **Autopedalvestêdetocht** is in alvestêdetocht foar lju op 'e autoped, dy't elts jier holden wurdt op Pinkstersnein. Dit evenemint wurdt organisearre troch de Boalserter Autoped Feriening (*Bolswarder Step Vereniging*). It waard foar de earste kear holden yn 1985, doe't trettjin dielnimmers de alvestêderûte by wize fan sponsortocht op 'e autoped ôfleine, om jild yn te sammeljen foar de oanskaf fan boarterstastellen foar in kres. 

De rûte dy't troch de dielnimmers oan 'e Autopedalvestêdetocht folgje, is deselde as dy't in dei letter, op Pinkstermoandei, troch de Alvestêdetocht op de Fyts ôflein wurdt. De start is yn Boalsert, wêrnei't earst in noardlike lus riden wurdt oer Harns, Frjentsjer, Dokkum en Ljouwert om te einigjen yn Boalsert. Dêrnei folget de súdlike lus oer Snits, Drylts, Sleat, Starum en Hylpen, wêrnei't de finish wer yn Boalsert is.

De Autopedalvestêdetocht giet om midsnacht fan start en oan Dokkum ta moatte de dielnimmers byinoar bliuwe. Dêrnei meie se allegearre yn eigen tempo fierder autopedsje. It ôflizzen fan 'e hiele tocht duorret likernôch 16 oant 17 oeren, sadat de measte dielnimmers let yn 'e middei oer de finish komme.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Autopedalvestêdetocht
Alvestêde Ultrarin

De **Alvestêde Ultrarin** is in alvestêdetocht foar ultrarinners, d.w.s. tige lange-ôfstânsrinners. Dit evenemint, holden yn mids maaie, ûntstie yn 2002. De dielnimmers lizze geandefoets in rûte fan 230&nbsp;km ôf by de Fryske alve stêden lâns, yn in tiidsspanne fan 32&nbsp;oeren. Yn 2003 diene der noch mar fiif atleten mei, mar yn 2018 wiene der 32 dielnimmers.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Alvestêde Ultrarin