open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
It Unsjogge Pykje

***It Unsjogge Pykje***, yn it oarspronklike Deensk: ***Den Grimme Ælling*** (Nederlânsk: *Het Lelijke Jonge Eendje*; Ingelsk: *The Ugly Duckling*), is in mearke fan 'e hân fan 'e grutte njoggentjinde-iuwske Deenske skriuwer en dichter Hans Christian Andersen (1805-1875). It waard foar it earst útjûn yn 1843, as ûnderdiel fan 'e samling *Nye Eventyr* ("Nije Mearkes"), yn 'e mande mei trije oare mearkes (*De Ingel*, *[[It Gealtsje]]* en *De Frijers*). *It Unsjogge Pykje* is ien fan Andersen syn bekendste mearkes, dat yn it kollektyf bewustwêzen sterk ferbûn is mei de bylden fan 'e Disney-tekenfilmadaptaasje *The Ugly Duckling*, út 1939. Yn 1943 waard it mearke troch Douwe Tamminga oerset nei it Frysk as ûnderdiel fan 'e bondel *[[Andersen's Folksforhalen en Mearkes]]*. 

## Ynhâld
It mearke, dat folslein oan Andersen syn eigen fantasij ûntspruten is en yn 't gehiel net op in earder mearke of folksferhaal berêst, fertelt fan in ein dy't in nêst aaien útbriedt. Wylst de oaren allegear al útkommen binne, duorret it mei it lêste en grouste aai mar oan. As dat einlings ek útkomt, blykt it lêste pykje in nuver skepseltsje te wêzen, slongelich en ûnsjoch. It pykje wurdt troch alle oare einen narre en hjitfolge, oant er him úteinlik mar ôfjout om syn heil earne oars te sykjen. Mar wêr't er ek komt, oeral wurdt er wer mei syn lilkens konfrontearre en fuortpesten. Langjend sjocht er grasjeuze swannen oerfleanen. De winter bringt er yn ienlikens en barre omstannichheden troch. Mar as er de oare maityds syn eigen wjerbyld yn it wetter sjocht, docht bliken dat er sels in swan wurden is. Fan dy tiid ôf wurdt er troch in elk priizge om syn skientme en graasje.

## Betsjutting
Andersen syn moraal uteret er oan 'e ein fan it mearke as in tins fan 'e jonge swan: *"It is neat net slim om yn in einehok berne te wêzen, as men mar yn in swanne-aai sitten hat."* It liket fierhinne in autobiografysk ferhaal te wêzen, want Andersen wie in ûnsjogge jonge mei in útstykjende noas en grutte fuotten dy't yn djippe earmoede opgroeide, mar him yn syn lettere libben ûntjoech ta in fierd skriuwer dy't huldige waard troch keningen. Sûnt de earste útjefte yn 1843 is *It Unsjogge Pykje* adaptearre ta in ferskaat oan oare media, lykas musicals, ballet en fral animaasje, mei dêrûnder twa Disney-klassikers (beide mei as titel *The Ugly Duckling*), in swart-wytferzje út 1931, en in kleureferzje út 1939.

## Keppelings om utens
● ''It Unsjogge Pykje'' op ''Wikisource''
Plaktyfus

**Tyfus** of **plaktyfus** (Nederlânsk: *vlektyfus*) is in besmetlike sykte dy't troch mikro-organismen fan it skaai *[[Rickettsia]]* feroarsake wurde. De namme komt fan it Gryksk *typhos* = mist, dize, en slacht op de dizenigens yn de holle by it koartsdelier fan de lijers oan de sykte.

De sykte wurdt troch kleanluzen oerbrocht, faak ûnder minne hygiënyske omstannigheden, lykas ûnder krigen en hûngersneed. De ynkubaasjetiid is 10 oant 14 dagen. De symptomen binne ûnder oaren hege koorts (40°C as heger), pineholle, knierpine, hûdútslach (dêrfandinne de namme), mislikens en spuie.

Der binne ferskate foarmen fan. Neist de 'gewoane' tyfus bestiet der de 'Rocky Mountain spotted fever', dy't troch in besibbe Rickettsia feroarzake wurdt en troch tikebiten oerbrocht wurdt.

De epidemyske foarm is, sûnder behanneling, yn 10 oant 60% fan de gefallen deadlik. De sykte wurdt behannele mei antibiotika. Gloaramfenikol wie de earste effektive, mar wurdt fanwege slimme bywurkings (aplastyske anemy) leaver net mear brûkt, en is ferfongen troch tetracycline en doxycycline.

Bûktyfus is hiel oare (term)sykte, dy't troch salmonellabaktearjen (*S. typhi*) feroarsake wurdt, krektas it myldere  paratyfus (*S. paratyphi*)

## Ferneamde persoanen dy't oan plaktyfus stoaren
* Loadewyk IX fan Frankryk (1214-1270), kening fan Frankryk
* Juan fan Eastenryk (1547-1578), Spaansk legeroanfierder en lânfâd fan de Nederlannen, begjin Tachtichjierrige Oarloch
* Franz Schubert (1797-1828), Eastenryksk komponist
* Georg Büchner (1813-1837), Dútsk skriuwer
* Theophiel Verbist (1823-1868), Belgysk misjonaris
* Alexander van Oranje-Nassau (1851-1884), Nederlânsk kroanprins
* Adam Opel (1837-1895), Dútsk yndustrieel, oprjochter fan it automerk Opel
* Teresa de los Andes (1900-1920), Sileenske suster karmelitessen en hillige
* Herman Bernard Wiardi Beckman (1904-1945), Nederlânsk politikus (SDAP) en fersetsstrider  
* Anne Frank (1929-1945), joadske deiboekskriuwster út de Twadde Wrâldoarloch (faaks ek útputting)
* Margot Frank (1926-1945), joadske ûnderdûkster, suske fan Anne Frank (faaks ek útputting)
* George Maduro (1916-1945), Nederlânsk fersetsstrider
Dirk Bouma Nieuwenhuis

**Dirk Bouma Nieuwenhuis** (Holwert, 14 septimber 1814 -  Ljouwert, 9 maart 1873) wie kommys op de Provinsjale Griffy fan Fryslân. 

Hy wie in warber lid fan it Frysk Selskip for fryske tael- en skriftenkennisse (1844) en befreone mei T.R. Dijkstra mei wa't er wurk fan H.C. Andersen oersette. Ek fertaalde er, en skreau sels wurk yn de trant fan Hebel. Frysk wurk publisearre er fral yn Swanneblommen (1850-56), mar ek yn Iduna en de Nieuwe Friesche Volksalmanak.

Ek hie er ynteresse yn de wapenkunde.

## Wurk
In kar:
* *De Avondster, Eene historische fantaisie* (Ljouwert 1856)
* *De Doodstraf* (1864).
* Ut it Deensk oerset: H.C. Andersens *De Dryade, Een sprookje uit den tijd der Parijsche Tentoonstelling in 1867* (Utertt 1869)
* Mei T.R. Dijkstra: H.C. Andersens *Bazar eens Dichters* (Gorkum 1866).
Alistair Campbell (taalkundige)

**Alistair Campbell**  (Birmingham, 12 desimber 1907 - 5 febrewaris 1974) wie in Britsk anglist. 

Cambell wie *Rawlinson and Bosworth Professor of Anglo-Saxon* oan de Universiteit fan Oxford en *Fellow* fan it Pembroke College fan deselde universiteit, fan oktober 1963 oant syn dea. Hy is de redakteur fan de standertedysje fan it Aldingelsk gedicht *[[Battle of Brunanburh (gedicht)|Battle of Brunanburh]]* en de auteur fan *Old English Grammar* (Oxford: Clarendon Press, 1959 ISBN 0-19-811901-1).

Cambell wie in kenner fan it Frysk en it Nederlânsk

## Publikaasjes oer it Frysk
* U.o yn it Frysk Jierboek.
* *The early Frisian Studies of [[Jan van Vliet]]* (mei J.H. Brouwer, Assen 1939)
* *Transactions of the Philol. Society* (1939)
* *Philological transactions* (1947)
* *Gysbert Japicx,the Oxfort tekst of four poems* (1948)
* *Thet Freske Riim, Tractatus Alvini* (De Haach 1952)
Northrop Grumman

De **Northrop Grumman Corporation** is in Amerikaansk kriichsark-, loftfeart- en romtefeartbedriuw. It bedriuw is ynskreaun by de beurs New York Stock Exchange en is part fan de beursyndeks S&P 500. 

Ta de wiidst ferneamde fabrikaten kinne rekkene wurde de fleandekskippen fan de Nimitz-klasse, de ferkenningsdrone RQ-4A Global Hawk, en de F-35 Lightning II.

## Skipfeart
Yn 2001 waard *Newport News Shipbuilding and Drydock Company (NNS)* troch Northrop Grumman kocht. It is de grutste private skipswerf fan de Feriene Steaten en draacht hjoed-de-dei de namme *Northrop Grumman Newport News (NGNN)*. Northrop Grumman Newport News is ien fan de twa skipswerven yn de F.S. dy't skippen bout dy't nukleêr oandreaun wurde; de oare is Electric Boat Corporation. It is ek de iennichste werf dy't by steat is en meitsje fleandekskippen fan de Nimitz-klasse. Dêrfoar hat de werf de grutste kraan fan it westlik healrûn ta syn foldwaan. NGNN sit yn Newport News, Virginia, en wurket gauris gear mei de Norfolk Naval Shipyard, in skipswerf tichtby yn Portsmouth, Virginia.

## Produkten
In kar:

US Air Force B-2 Spirit.jpg|De strategyske bommesmiter B-2 Spirit 
E-2C_VAW-123_CVN-65_2005.jpg|AWACS-fleantúch E-2 Hawkeye
Global_Hawk_1.jpg|De *[[drone]]* RQ-4 Global Hawk
White_Knight_Two_and_SpaceShipTwo_on_the_taxiway_at_Spaceport_America.jpg|It romtefleantúch SpaceShipTwo
Nijjierroppen

**Nijjierroppen** is it by de huzen lâns gean om te nijjier-winskjen en dêrfoar in jefte te ûntfangen.

Grutte minsken dy earm wiene, gongen te nijjierroppen. Bytiden oant de simmer ta en in inkeling die it it hiele jier troch. Guon gongen fan doarp nei doarp en fan doar nei doar. Hja rôppen: 'Folle lok en seine yn 't nije jier'. Faak seine se ek hiele stikken op: By kristlike minsken in kristlik fers en by oare minsken in wrâldsk fers. Nijjierroppen wie in manier om it ferbod op biddeljen út 'e wei te gean.
Nieuw Friesland

**Nieuw Friesland** wie in ûnôfhinlik kultureel wykblêd dat fan ein april 1945 oant maart 1949 bestie.

It blêd ûntstie út de Fryske edysjes fan it yllegale blêd *[[Je Maintiendrai (krante)|Je Maintiendrai]]*; wie nei july 1947 teffens it orgaan fan de Fryske Kultuerried en Kunstcentrum Friesland.

De redaksje bestie út E.B. Folkertsma, A.L Heerma van Voss, W. Kok, D. de Loor, Sj. van der Schaaf; einredakteur wie J.J. Kalma.
Cornelis Broekema

**Cornelis Broekema** (Wageningen, 13 desimber 1883 - 10 juny 1940) wie in lânboukundige.

Broekema wie fan 1906 oant 1916 sekretaris fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou (en sa de earste lânboukundich yngenieur). Letter wie er heechlearaar-direkteur oan de Lânbouhegeskoalle fan Wageningen.
Romke Kalma

**Romke (Rom) Kalma** (Ferwert, 16 april 1921 - Hilfertsom, 14 july 2007) wie in konsert-, opera en oratoariumsjonger.

## Biografy
Hy wie in soan fan ûnderwizer Sybe Kalma en Peekje Rinkje Cornelia de Boer fan Blije. Hy fan 1974 ôf in skoft troud mei sopraan Nellie van der Spek.

Hy waard ynearsten ûnderwizer, mar sette yn 1945 útein mei in sjongkarriêre. Bas-bariton Kalma studearre ûnder oaren by Jeanette Halsbergen en Jan Keizer. Yn 1950 wûn er de earste priis yn Frankfurt am Main yn in konkoers foar jonge solisten organisearre troch de Dútske Omrop. 
Hy koe oan de slach by De Nederlânske Opera, mar sloech dat ôf; hy woe selsstannich bliuwe. Hy waard  bekend as oratoariumsjonger yn foaral Nederlân en Dútslân en song sa goed 500 kear de Matthäus-Passion fan Johann Sebastian Bach. Fan 1970 ôf joech er sjonglessen oan it Utertsk Konservatoorium en it Nederlânsk Ynstitút foar Tsjerkemuzyk ek yn Utrecht. Letter folge ek in dosintskip oan it Swolsk konservatoarium. 
Hy hie in soad ynteresse foar âlde en moderne muzyk en foar keamermuzyk.

Kalmas lûd is bewarre bleaun fia opnamen. In lyts unikum dêryn is in elpee út 1963, útjûn troch de Koöperatyf Kondinsfabryk Fryslân (fia Philips Records) yn Ljouwert by gelegenheid fan harren fyftichjierrich jubileum. Kalma sjongt minutenlang in medley fan Fryske lietsjes, begelaat fan it Frysk Orkest mei dirigint Alfred Salten en meiwurking fan de Ljouwerter Bach Feriening. Nei syn pensjoen yn de jierren tachtich luts er him werom yn it Frânske Bedoin; dêr wei die er noch wol mei oan konserten ensafuorthinne. Kalma song yn syn libben mei ferneamde operasjongers lykas Aafje Heynis, Elly Ameling, Fritz Wunderlich en Montserrat Caballé. Bernard Reichel droech syn Psaume 86, Prête l’oreille foar sjongstim, trije trompetten, kontrabas en oargel (1965) oan him op. 

Binnen it Prins Bernhard Kultuerfûns stipet it Romke Kalmafûns jonge ôfstudearre muzisy by in ferfolchstúdzje yn it bûtenlân, it leafst op it mêd fan klassyk sjongen .
N.V. Nederlandsche Thermochemische Fabrieken

** N.V. Nederlandsche Thermo Chemische Fabrieken** (NTF) wie it earste fabryk yn Nederlân foar it ferwurkjen fan kadavers, it saneamde 'stjonkfabryk'. No hiet it Rendac.

## Oprjochting
De fleisguodfabryk fan de Joadske ûndernimmer Charles M. Nijveen (pseudonym foar Karel Mozes) oan de Damsingel yn Sumar wie de foarrinner fan it destruksjebedriuw N.T.F. 

Charles M. Nijveen stelde it gemeentebestjoer yn 1922 foar om syn, oan de Damsingel fêstige fleisguodfabryk, om te bouwen ta in fleismoalfabryk foar de ferwurking fan kadavers. It kolleezje fan b. en w. woe lykwols yn earste ynstânsje net op de plannen yngean. It bestjoer fan de ôfdieling Fryslân fan de *[[Feriening fan Nederlânske Gemeenten|Vereniging van Nederlandse Gemeenten]]* naam doe de ûnderhanneling mei faasje ûnder hannen. Gâns gearkomsten folgen en it gemeentebestjoer stimde der dêrnei mei yn om har meiwurking te ferlienen. 

Yn 1925 waard de ‘N.V. Nederlandsche Thermo Chemische Fabrieken’ (NTF) te Amsterdam oprjochte troch José Vigeveno, mr. Marinus Leonard Kan en Karel Mozes Nijveen. It slagge de N.V. om yn 1926 har earste fabryk yn Sumar op te rjochtsjen. De earste destruktor fan de fennoatskip waard op 15 april 1926 ûnder grutte belangstelling fan likernôch 250 gasten iepene.
Yke Reinders Boonstra

**Yke Reinders Boonstra** (Nyegea, 7 maart 1907 - Liens, 9 juny 1943) wie in learaar Dútsk, dichter en essayist.

Sûnt 1931 wurke er as learaar Dútsk, earst oan de middelbere lânbouskoalle en letter oan it Willem Lodewijk-gymnasium yn Grins. Hy wie aktyf yn de Fryske Beweging.

## Wurk
* Samle wurk: *Waeksen Ark* (1945), mei poëzy en stúdzjes oer ûnder oaren Gysbert Japiks en Fedde Schurer

## Keppeling om utens
* Biografy op Sirkwy.
Trajano Boccalini

**Trajano Boccalini** (Loreto, 1556 - Feneetsje, 26 novimber 1613) wie in Italjaansk skriuwer en satirikus.

Boccalini studearre yn Perugia en wurke hiel wat jierren as rjochter en administratyf meiwurker yn de pauslike tsjinst. Yn 1612 gie er nei Feneetsje, dêr't er "*Ragguagli di Parnaso*" publisearre, de beskriuwing fan in tinkbyldich keninkryk, dêr't Boccalini de gewoanten fan syn tiid yn bekritiseerde. Yn deselde libbene styl en mei likefolle bitende irony skreau Boccalini "* Pietro del paragone politico*" tsjin de Spaanske oerhearsking yn Italië. It wurk waard publisearre nei syn dea yn 1615 en oare boeken dy't oan him taskreaun waarden giene ek oer politike saken.   

Twa wurken fan him waarden yn it Nederlânsk oerser troch Nicolaas Jarichides Wieringa en ferskynden yn 1669 en 1673 by Hero Galema yn Harns.

## Keppeling om utens
* Boccalini, Traiano 1556-1613 by wordcat.org
Waalke van Borssum Waalkes

**Waalke van Borssum Waalkes** (Goaiïngaryp, 9 april 1818 – dêre, 12 novimber 1866) wie in herfoarme dûmny, oersetter en deiboekskriuwer. Hy kaam út in laach dat fan Eastfryske oarsprong wie, en syn âlden wiene dû. Pieter van Borssum Waalkes (1795-1881) en Gesina Catherina Tenckinck. Yn Grins studearre er fan 1835 ôf oan 'e universiteit teology en âlde letteren. Fan 1844 oant syn dea wied er predikant te Gau. Hy wie net troud.

Van Borssum Waalkes beskôge himsels as in learling fan Louis Gerlach Pareau, in fertsjintwurdiger fan de Grinzer rjochting. Troch syn modernistyske opfettings kaam er mear as ienris yn oanfarring mei de konservativere leden fan syn gemeente. As predikant lei er him ta op 'e kategeze, mar dêrnjonken wied er in fûleindich strider foar de ynfiering fan it Frysk as tsjerketaal, en hy sette om 1860 hinne as earste it *[[Evangeelje fan Markus]]* oer nei it Frysk. Hy wie gjin begenedige sprekker. Syn deiboek, dat er mei ûnderbrekkings byhold fan 1840 oant 1853, toant him ûnwis yn syn leauwensoertsjûgings, mar oprjocht sykjende.

## Wurk
* *Da Godstyding Bescreauwn trog Marcus*, (oers. W. van Borssum Waalkes), ±1860.
:* *It Evangeelje neffens Markus Forfryske: Yn de Hjoeddeiske Stavering Oerbrocht* (werprintinge oers. W. van Borssum Waalkes mei ynlieding troch P. de Clercq), Snits, 1912.
* *Dagboek* (yn bewarring by Tresoar).

## Literatuer
* , Waalke van Borssum Waalkes (1818-1866) en syn oersetting fan it evangeelje fan Markus. Ferlike mei oare Fryske evangeelje-oersettingen benammen út 'e njoggentjinde iuw troch Hindrik Brouwer. Fryske Akademy Leeuwarden/Ljouwert 1997. Akademy-nummer 847. ISBN 9 06 17 18 473. 477 s.
Kanonike evangeeljes

De **kanonike evangeeljes** binne de evangeeljes dy't offisjele erkenning genietsje yn 'e kristlike tsjerken, wat sizze wol dat se as "it Wurd fan God" beskôge wurde. Dêrfan binne der mar fjouwer, te witten de evangeeljes fan *[[Evangeelje fan Mattéus|Mattéus]]*, *[[Evangeelje fan Markus|Markus]]*, *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]* en *[[Evangeelje fan Jehannes|Jehannes]]*. Oare evangeeljes, lykas de evangeeljes fan *[[Evangeelje fan Petrus|Petrus]]*, *[[Evangeelje fan Filippus|Filippus]]*, *[[Evangeelje fan Judas|Judas]]*, *[[Evangeelje fan Marsion|Marsion]]*, *[[Evangeelje fan Marije Magdalena|Marije Magdalena]]* en *[[Evangeelje fan Tomas|Tomas]]*, genietsje gjin erkenning en wurde de apokrife evangeeljes neamd. De fjouwer kanonike evangeeljes kinne opdield wurde yn 'e trije synoptyske evangeeljes (*Mattéus*, *Markus* en *Lukas*) en it net-synoptyske *Evangeelje fan Jehannes*.
Synoptyske evangeeljes

De term **synoptyske evangeeljes** is in oantsjutting foar trije fan 'e fjouwer nijtestamintyske evangeeljes, te witten de evangeeljes fan *[[Evangeelje fan Mattéus|Mattéus]]*, *[[Evangeelje fan Markus|Markus]]* en *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]*. Dy omfetsje nammentlik, yn tsjinstelling ta it fjirde kanonike evangeelje, dat fan *[[Evangeelje fan Jehannes|Jehannes]]*, foar in grut part deselde ferhalen, faak yn deselde folchoarder en ek noch yn grutdiels deselde bewurdings. Sa'n hege graad fan lykstrekigens kin inkeld ferklearre wurde troch in literêre ynterôfhinklikens. De term "synoptysk" is fan oarsprong in Gryksk wurd, dat "mei-inoar" (syn) "besjoen" (optysk) betsjut.

## Underlinge ferhâlding
Neffens bibelwittenskippers wie it *Evangeelje fan Markus* it earste dat skreaun waard. Foar de evangeeljes fan *Mattéus* en *Lukas* waard *Markus* dêrnei as boarne brûkt, wêrby't wurd foar wurd hiele stikken oernommen waarden (wat wy hjoed de dei plagiaat neame soene). It mienskiplike part fan 'e trije synoptyske evangeeljes, de saneamde Trijefâldige Tradysje, bedraacht 76% fan *Markus*, 45% fan *Mattéus* en 41% fan *Lukas*. Dêrby is net meirekkene wat *Markus* en *Mattéus* tegearre gemien hawwe (18% fan *Markus* en 10% fan *Mattéus*), of wat *Markus* en *Lukas* tegearre gemien hawwe (3% fan *Markus* en 1% fan *Lukas*). Net mear as 3% fan *Markus* bestiet út unyk materiaal. 

Behalven *Markus* moat der lykwols nòch in boarne west hawwe foar *Mattéus* en *Lukas*, in ferlern gien evangeelje dat men *[[boarne Q|Q]]* neamd (nei it Dútske *Quelle*, dat "boarne" betsjut). It gebrûk dêrfan soe de saneamde Twafâldige Tradysje ferklearje, it mienskiplike part fan *Mattéus* en *Lukas*, dat foar *Mattéus* 25% en foar *Lukas* 23% bedraacht. Fierders befetsje *Mattéus* en *Lukas* beiden ek unyk materiaal (fan *Lukas* is 35% en fan *Mattéus* 20%) en de boarnen dêrfoar wurde *L* en *M* neamd. De oerienkomsten tusken de trije synoptyske evangeeljes binne nammenste opfallender, mei't it *Evangeelje fan Jehannes* en de apokrife evangeeljes der gâns fan ôfwike.
Fiif út Ien Eartepûl

***Fiif út Ien Eartepûl***, yn it oarspronklike Deensk: ***Fem fra En Ærtebælg***, is in mearke fan 'e hân fan 'e grutte njoggentjinde-iuwske Deenske skriuwer en dichter Hans Christian Andersen (1805-1875). It waard foar it earst publisearre yn desimber 1852, yn 'e *Folkekalender for Danmark, 1853* ("Folkskalinder foar Denemark, 1853"). Yn april 1855 waard it werútjûn as ûnderdiel fan *H.C. Andersen's Historier* ("H.C. Andersens Stoarjes"), wat in samling fan eardere ferspraat útjûne en inkele nije mearkes wie, mei dêrûnder ek *[[Hâns Omkoal]]*. *Fiif út Ien Eartepûl* is ien fan Andersen syn minder bekende mearkes, mar waard yn 1943 dochs troch Douwe Tamminga oerset yn it Frysk as ûnderdiel fan 'e bondel *[[Andersen's Folksforhalen en Mearkes]]*.

## Ynhâld
Yn it mearke fertelt Andersen it ferhaal fan fiif earten yn ien pûl, dy't mei-inoar opgroeie. As se ryp binne, wurdt de pûl ôfskuord troch in kweajonge dy't de earten brûke wol as munysje foar syn klapbus (propkesjitter). De earste eart komt yn in daksgoate telâne, dêr't in do him opfret. Twa oaren binne geld, en wurde úteinlik ek troch de fûgels oppikt. De fjirde falt yn 'e strjitgoate, dêr't er yn it wetter leit en alhiel úttynt, mar fierders neat bedijt. De fyfde, lykwols, fljocht yn in skuor yn in âld planke ûnderoan in dakkajút, dêr't moas yn sit en weake modder. Dêr ûntsprut er. Op it behindige souderkeammerke oan 'e binnenkant fan 'e kajút wennet in warber frommeske, in widdo, dy't al ien bern ferlern hat. Har iennichste oare bern is in syklik fanke, dat har de hiele dei yn iensumens op bêd hâlde moat wylst har mem út te kachelpoetsen is, en suver de wil om te libjen al kwytrekke is. Mar as de earteplant foar it kajútsrút begjint te groeien, hat hja dêr safolle niget oan dat se wer nije moed kriget en stadichwei opbetteret.

## Oerienkomsten mei de ''Gelikenis fan de Siedder''
It mearke liket Andersen, dy't djip kristlik wie, grutdiels ûntlient te hawwen oan 'e *[[Gelikenis fan de Siedder]]*, in ferhaal út it Nije Testamint (*[[Evangeelje fan Mattéus|Mattéus]]* 13:3-8). Dêryn fertelt Jezus Kristus oan syn dissipels en de mannichte dy't útrûn is om nei him te harkjen oer in siedder dy't útgiet om te siedzjen. Mar in diel fan it sied dat er smyt, falt op it paad, dêr't de fûgels it oppikke. In oar part komt telâne op rotsgrûn, dêr't it net woartelsjitte kin. Wer in oar part bedarret mank stikels dy't it oerwoekerje en smoare. It lêste part, lykwols, falt op goede grûn, ûntsprut en bringt oan frucht oant wol hûndert kear safolle op as dat it sels wurdich wie.

## Keppelings om utens
*''Fiif út Ien Eartepûl'' op it webstee fan ''Hans Christian Andersen Centret''
Kankan

**Kankan** (Maninka: *Kánkàn*) is in stêd yn it easten fan Guinee, oan de rivier de Milo (sydrivier fan de Niger) op likernôch 500 kilometer fan de haadstêd Konakry. It is it haadplak fan in regio mei deselde namme, de Kankan en fan de prefektuer Kankan yn dy regio. Yn 2009 wie it ynwennertal sa'n 200.000 rûsd. It is de tredsgrutte stêd fan it lân. De befolking bestiet fral út Mandinka.

It plak waard yn de 17e iuw stichte troch de Soninke en wie letter de haadstêd fan it Bateeryk, en ek in wichtich hannelsplak, benammen yn kolanuten. Yn 1879 waard Kankan ferovere troch Samori Ture (de stichter fan it Wassoulouryk) en yn 1891 waard it fan de Frânsken beset.

De stêd hat in troch de *centrale de coopération économique* (CCCE; ûnderdiel fan de AFD) en Geocoton finansiere fabryk foar it egrenearjen fan katoen. Yn de omkriten fan de stêd wurdt njonken katoen ek sorghum, fruit en stynske weet boud.

De stêd is it einpunt fan in smelspoarferbining fanôf Konakry. De N1 (nei it suden fan it lân) ferbynt Kankan mei Nzérékoré, de twadde stêd fan Guinee. Kankan hat de lofthaven Kankan en ek in haven.

De stêd is ferneamd fan syn universiteit (Université de Kankan), syn religieuze skoallen en syn mangobeammen. Teffens stiet dêr ien fan de âldste moskeeën fan West-Afrika. Sa'n 40 kilometer nei it noardeasten leit it religieuze Mandinka-plak Gberedou-Hamana (neamd nei de beide regio's dêre)
Alle Rivieren Rinne nei See

***Alle Rivieren Rinne nei See***, yn it oarspronklike Frânsk: ***Tous les Fleuves Vont à la Mer***, is in boek fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en oerlibbene fan 'e holokaust Elie Wiesel (1928). It is it earste diel fan in twadielich autobiografysk wurk, mei as twadde diel *[[Mar de See Rekket Nea Net Fol]]* (*[[Et la Mer N'Est Pas Remplie]]*). Beide titels ferwize nei in tekst út it bibelboek *[[Preker (bibelboek)|Preker]]* (Preker 1:7). *Alle Rivieren Rinne nei See* waard foar it earst útjûn yn 1994; de Fryske oersetting fan Jacobus Knol kaam yn twa dielen út yn 1999 en 2000.

## Ynhâld
Yn *Alle Rivieren Rinne nei See* beskriuwt Elie Wiesel de earste fjirtich jier fan syn libben, fan syn berte, yn 1928, ôf oant 1969. Hy groeit op yn in chassidysk-joadsk gesin yn it plakje Sighet (hjoeddeiske namme: Sighetu Marmației), yn 'e Transsylvaanske Karpaten, in gebiet dat bekreaud wurdt troch Hongarije en Roemeenje. Oan syn frij soargeleaze jonkheid komt hommels in ein as de Twadde Wrâldoarloch útbrekt en ek de joaden fan Sighet te meitsjen krije mei de antysemityske maatregels fan 'e nazys. Yn 1944 wurde se einlings deportearre nei it konsintraasjekamp Auschwitz, dêr't Wiesel syn mem en jongste suske fermoarde wurde. As it Reade Leger te nei-oan komt, wurde de oerbliuwende finzenen, mei dêrûnder Wiesel en syn heit, twongen om nei it westen te marsjearjen, nei it konsintraasjekamp Buchenwald, dêr't Wiesel syn heit omkomt. Wiesel sels oerlibbet de oarloch lykwols, al hat dy in ûnútwiskbere yndruk op syn siel makke.

Nei de oarloch bedarret Wiesel yn Frankryk, dêr't er him opwurket ta sjoernalist en letter korrespondint wurdt foar in Israelyske krante. Yn 1955 fêstiget er him yn New York en nimt er de Amerikaanske nasjonaliteit oan. Under ynfloed fan syn freon, de Frânske winner fan 'e Nobelpriis foar de Literatuer François Mauriac, wit er dan, mear as tsien jier nei de oarloch, syn stim as skriuwer te finen, en syn ûnderwerp is almar wer de holokaust. De bekendheid dy't er mei syn skriuwerskip kriget, bringt him wer yn kontakt mei wrâldlieders as de Israelyske minister-presidinten David Ben-Gurion en Golda Meïr en de Amerikaanske presidint Lyndon Johnson.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *Tous les Fleuves Vont à la Mer* ferskynde yn 1999 en 2000 ûnder de titel *Alle Rivieren Rinne nei See* yn twa dielen; mei de oersetting fan *[[Et la Mer N'Est Pas Remplie]]*, dy't ek yn twa dielen publisearre waard, bestiet de hiele autobiografy yn it Frysk dus út fjouwer dielen. It earste diel fan *Alle Rivieren Rinne nei See* beslacht de jierren 1928-1952 en it twadde diel de jierren 1953-1969. Beide binne útkommen by de Kristlik Fryske Folksbibleteek, as nû. 400 en nû. 410, mei stipe fan 'e provinsje Fryslân. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jacobus Knol te Dokkum.
Mar de See Rekket Nea Net Fol

***... Mar de See Rekket Nea Net Fol***, yn it oarspronklike Frânsk: ***... Et la Mer N'Est Pas Remplie***, is in boek fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en oerlibbene fan 'e holokaust Elie Wiesel (1928). It is it twadde diel fan in twadielich autobiografysk wurk, mei as earste diel *[[Alle Rivieren Rinne nei See]]* (*[[Tous les Fleuves Vont à la Mer]]*). Beide titels ferwize nei in tekst út it bibelboek *[[Preker (bibelboek)|Preker]]* (Preker 1:7). *... Mar de See Rekket Nea Net Fol* waard foar it earst útjûn yn 1996; de Fryske oersetting fan Jacobus Knol kaam yn twa dielen út yn 2001 en 2002.

## Ynhâld
Yn *... Mar de See Rekket Nea Net Fol* beskriuwt Elie Wiesel de 27 jier fan syn libben tusken 1969 en 1996. Om 1969 hinne wied er fjirtich jier âld en al in fierd skriuwer fan ynternasjonale namme en rom. Op dat punt yn syn libben ûnthiet er himsels om aktyf te iverjen foar de ûnderdrukten en fertrapen oeral op 'e wrâld. Dreaun troch it lot fan syn eigen mem en jongere suster yn it ferneatigingskamp Auschwitz giet er mei syn pin as wapen en syn wurden as munysje de striid oan foar in bettere wrâld. Hy nimt it op foar û.m. de steat Israel; it lot fan 'e joaden yn 'e Sovjet-Uny en Etioopje; de striid tsjin 'e apartheid yn Súd-Afrika; de slachtoffers fan 'e Smoarge Oarloch yn Argentynje; it lot fan 'e Miskito-Yndianen fan Nikaragua, de slachtoffers fan genoside yn 'e Bosnyske Oarloch; en de Koerdyske kwestje. Dêrby reizget er de hiele wrâld oer en moetet er wrâldlieders as François Mitterand, Jitzhak Rabin, Jimmy Carter, Ronald Reagan, Bill Clinton, Nelson Mandela en Michael Gorbatsjov. Hy besiket ferfolge dissidinten yn 'e Sovjet-Uny, earmoedige swarte *townships* yn Súd-Afrika en flechtlingekampen yn Albaanje en Masedoanje.

De Amerikaanske presidint Reagan lêst er it leksum foar dy syn besyk oan it Dútske militêre begraafplak te Bitburg; de Poalske fakbûnslieder Lech Walesa stipet er wylst er tagelyk guon fan syn tinkbylden bestriidt; de Frânske presidint Mitterand konfrontearret er mei dy syn behimmeljen fan syn dieden ûnder it kollaborearjende Vichy-rezjym yn 'e Twadde Wrâldoarloch. Hy striidt allegeduerigen tsjin holokaustûntkenners en tsjin 'e weropstanning fan it faksisme yn lannen as Eastenryk, Dútslân en Frankryk. Yn 1986 wurdt him dêrfoar de Nobelpriis foar de Frede takend.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *... Et la Mer N'Est Pas Remplie* ferskynde yn 2001 en 2002 ûnder de titel *... Mar de See Rekket Nea Net Fol* yn twa dielen; mei de oersetting fan *[[Tous les Fleuves Vont à la Mer]]*, dy't ek yn twa dielen publisearre waard, bestiet de hiele autobiografy yn it Frysk dus út fjouwer dielen. De beide dielen fan *... Mar de See Rekket Nea Net Fol* beslane de jierren 1969-1996 en binne útkommen by de Kristlik Fryske Folksbibleteek, as nû. 414 en nû. 419, mei stipe fan 'e provinsje Fryslân. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jacobus Knol te Dokkum.
De Dage

***De Dage***, yn it oarspronklike Frânsk: ***L'Aube***, is in novelle fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist en Nobelpriiswinner Elie Wiesel (1928). It is it middelste diel fan in trilogy, mei *[[De Nacht (Wiesel)|De Nacht]]* as earste en *[[De Dei (Wiesel)|De Dei]]* as trêde diel. Oars as *De Nacht*, dat in autobiografysk tsjûgenis fan 'e skriuwer is oer syn finzenskip yn 'e konsintraasjekampen Auschwitz en Buchenwald, is *De Dage* (krekt as *De Dei*) in fiksjoneel wurk, sij it mei autobiografyske eleminten. It fertelt yn it ik-perspektyf oer in holokaustoerlibbene dy't nei de oarloch yn Palestina behelle rekket yn 'e bloedige striid foar de fêstiging fan in joadske steat. Wiesel jout hjirmei net inkeld in blik yn 'e siel fan in skeinde minske, mar teffens in wolsprekkend kommentaar oer de morele grûnslach fan 'e steat Israel. *L'Aube* waard foar it earst útjûn yn 1960; de Fryske oersetting fan Jacobus Knol kaam út yn 2002.

## Ynhâld
De jonge joadske Elisha, in oerlibbene fan 'e konsintraasjekampen, is nei de Twadde Wrâldoarloch lykme-allinne yn it him folslein frjemde Frankryk telâne kommen. Yn Parys komt er yn 'e kunde mei in oare joad, Gad, dy't him oerhellet om mei nei Palestina. Dat is yn dy tiid noch in Britsk mandaatgebiet. Gad belûkt him by de striid foar de fêstiging fan in joadske steat en soarget dat Elisha lid wurdt fan 'e Irgun, in terroristyske organisaasje dy't oprjochting fan 'e steat Israel mei bomoanslaggen en oare gewelddieden besiket te berikken.

Ien fan 'e Irgun-leden, David Ben-Mosje, wurdt oppakt troch de Britten; hy wurdt berjochte en feroardiele ta de deastraf foar syn aktiviteiten. As represaillemaatregel ûntfiert de Irgun in Britsk ofsier, in kaptein John Dawson, en makket bekend dat sadree't Ben-Mosje ophongen wurdt, Dawson ek stjerre sil. De Britten litte witte dat se net oan sjantaazje tajaan sille en dat de eksekúsje by de dage plakfine sil. Dy jûns wurdt Elisha oanwiisd om dan by de dage ek Dawson om te bringen. De lange nacht foarôfgeande oan 'e dage bringt Elisha troch mei syn Irgun-kammeraten, mei wa't er praat en redendielt oer de kommende moard, dy't se allegearre (hysels ynbegrepen) as ûnûntkomber lykje te beskôgjen. Mar hy wurdt pleage troch oantinkens út 'e oarloch dy't him yn 't sin komme, lykas de SS yn har unifoarmen, nei oanlieding wêrfan't er him ôffreget oft er sels no eins ek sa'n unifoarm drage moatte soe. De lêste oere foar de dage bringt er troch mei Dawson. Hy wit dat it syn taak dreger meitsje sil, mar kin syn nijsgjirrigens net bedimje. Se prate in pypfol. Dawson freget om pinne en papier en skriuwt in bryfke oan syn soan, dat Elisha ûnthjit foar him ferstjoere te sillen. Dan komt de dage oan 'e loft en sjit Elisha Dawson dea.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *L'Aube* ferskynde yn 2002 ûnder de titel *De Dage*, yn in fertaling fan 'e hân fan Jacobus Knol te Dokkum. It waard mei stipe fan 'e provinsje Fryslân útjûn as ûnderdiel fan in omnibus, yn 'e mande mei twa oare, nau besibbe boeken fan Wiesel, *[[De Nacht (Wiesel)|De Nacht]]* en *[[De Dei (Wiesel)|De Dei]]*, troch de Kristlik Fryske Folksbibleteek (nû. 423).
De Dei (novelle fan Elie Wiesel)

***De Dei***, yn it oarspronklike Frânsk: ***Le Jour***, is in novelle fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist en Nobelpriiswinner Elie Wiesel (1928). It is it trêde diel fan in trilogy, mei *[[De Nacht (Wiesel)|De Nacht]]* as earste en *[[De Dage]]* as middelste diel. Oars as *De Nacht*, dat in autobiografysk tsjûgenis fan 'e skriuwer is oer syn finzenskip yn 'e konsintraasjekampen Auschwitz en Buchenwald, is *De Dei* (krekt as *De Dage*) in fiksjoneel wurk, sij it mei autobiografyske eleminten. It fertelt yn it ik-perspektyf oer in holokaustoerlibbene dy't jierren nei de oarloch yn New York nei in ûngemak yn it sikehûs bedarret en dêr, wylst er opbetteret, foar it earst syn oarlochsûnderfinings ûnder eagen sjocht en besiket mei himsels yn it reine te kommen. *Le Jour* waard foar it earst útjûn yn 1961; de Fryske oersetting fan Jacobus Knol kaam út yn 2002.

## Ynhâld
Eliezer, in jonge joadske sjoernalist yn New York, wurdt op in dei bûten eigen skuld om oanriden troch in taksy. Hy komt yn it sikehûs, dêr't er ferskate operaasjes ûndergean moat. Neitiid moat er him dêr wikenlang op bêd hâlde, oant er safierhinne genêzen is dat er nei hûs kin. Foar it earst kin er syn oantinkens net ûntrinne troch him mei wat oars dwaande te hâlden. Oantrune troch guon lju om him hinne, lykas syn Amerikaanske freondinne Kathleen en de sirurch, Paul Russel, nimme syn oantinzen him mei werom nei de Twadde Wrâldoarloch, doe't er mei syn hiele mienskip deportearre waard nei de konsintraasjekampen. Fan syn hiele famylje en al syn freonen is hy de iennichste dy't de oarloch oerlibbe hat. Syn skuldgefoelens dêroer hawwe syn libben sûnt dy tiid behearske. Yn it sikehûs liket er foar it earst in beskaat ferwurkingsproses troch te meitsjen, al bliuwt dat ynkompleet, want neat kin him wer ta de jonge meitsje dy't er foar de oarloch wie.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *Le Jour* ferskynde yn 2002 ûnder de titel *De Dei*, yn in fertaling fan 'e hân fan Jacobus Knol te Dokkum. It waard mei stipe fan 'e provinsje Fryslân útjûn as ûnderdiel fan in omnibus, yn 'e mande mei twa oare, nau besibbe boeken fan Wiesel, *[[De Nacht (Wiesel)|De Nacht]]* en *[[De Dage]]*, troch de Kristlik Fryske Folksbibleteek (nû. 423).
Chiltern Hills

De **Chiltern Hills** of **Chilterns** is de namme fan in hichterêch yn súdeast-Ingelân, likernôch healweis Londen en Oxford, fan sa'n 74 km lang en oant 18 km breed. Sy rinne yn súdwest-noardeast rjochting fan de Teems in Oxfordshire oer  Buckinghamshire oant Dunstable yn Bedfordshire. 

De hichten besteane út kryt en binne part fan de saneamde Chalk Group ('kalkgroep'), dêr't ek it Isle of Wight en de South Downs part fan binne. It heechste punt fan de Chiltern Hills, Haddington Hill, leit op 267 m boppe seenivo by Wendover. Ta de rivieren dy't yn de Chilterns ûntspringe behearre ûnder oaren de Lea, Ver, Misbourne, Chess en Gade.

## Stêden yn de Chiltern Hills en omkriten
* Amersham
* Beaconsfield
* Berkhamsted
* Chesham
* Dunstable
* Hemel Hempstead
* Henley-on-Thames
* High Wycombe
* Luton
* Princes Risborough
* Reading
* Tring
* Wendover

## Keppelings om utens
*  ''Chilterns Conservation Board''
*  ''Chiltern Society''
Fanny Calderón de la Barca

**Frances (Fanny) Calderón de la Barca**, markizinne fan Calderón de la Barca, berne as **Frances Erskine Inglis** (Edinburgh, 23 desimber 1804 - Madrid, 6 febrewaris 1882) wie in Skotsk skriuwster.

## Biografy
Calderón waard berne yn Edinboarch, mar doe't hja fjouwer jier wie ferfarre har famylje nei Normandje en letter nei Boston. Yn 1838 boaske hja oan de Spaanske diplomaat Ángel Calderón de la Barca, dy't dat jier ta earste Spaanske ambassadeur yn Meksiko beneamd waard. Sy folge him en it pear hâlde yn Meksiko ta fan desimber 1839 oant febrewaris 1842. Fan de brieven oan har famylje makke histoarikus William Hickling Prescott in jier letter it boek *Life in Mexico*.

Fan 1843 oant 1853 wie Calderón yn de Feriene Steaten, oant har man weromroppen waard nei Spanje. Dêr skreau hja ûnder skûlnamme *El Murcielago* ('De flearmûs'), in boek mei krityk op it Spaansk regear. Letter bekearde sy har ek ta it Roomsk-katolisisme.

Nei it ferstjerren fan har man yn 1861 gie hja yn in konvint krekt oer de Frânske grins, mar gie werom nei Spanje doe't hja útnûge waard troch keninginne Isabella II fan Spanje, om prinsesse Maria Isabella te ûnderrjochtsjen. Nei it fannijs ynstellen fan de Bourbonmonargy yn Spanje waard hja 1876 ta markizinne adele. Calderón stoar sân jier letter.

## Wurk
* *La Vida En México Durante Una Residencia De Dos Años En Este País*
* *El Agregado En Madrid O Bocetos De La Corte De Isabel II* (1856).

## Keppeling om utens
* Wurk fan Frances Erskine Inglis, 1e Markizinne fan Calderón de la Barca by Projekt Gutenberg
Ángel Calderón de la Barca

**Ángel Calderón de la Barca y Belgrano** (Buenos Aires,  2 oktober 1790 - Underkeninkryk fan de Río de la Plata, 1861) wie in Spaansk ealman en politikus dy't tusken 1853 en 1854 Minister fan Bûtenlânske Saken fan Spanje wie. Hy korresondearre mei de Amerikaanske histoarikus William H. Prescott en boaske earst oan Isabel Ana de Vera y Sotosánchez en letter mei Frances Erskine Inglis. Dy lêste skreau in súksefol boek oer harren libben yn Meksiko doe't de la Barca dêr as diplomaat stie. Syn twadde frou waard markizinne fan Calderón de la Barca yn 1876.

## Boarne
*  - 1986 *Extracto de los Expedientes de la Orden de Carlos III (1771-1847)*, diel 9. hjir
Twiljocht (roman fan Elie Wiesel)

***Twiljocht***, yn it oarspronklike Frânsk: ***Le Crépuscule, au Loin***, is in roman fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en holokaustoerlibbene Elie Wiesel (1928). It fertelt it ferhaal fan in psycholooch dy't sels psychologysk sjoen noch mei himsels yn it reine komme moat oangeande syn ûnderfinings yn 'e Twadde Wrâldoarloch. It mei autobiografyske eleminten ôfmakke *Le Crépuscule, au Loin* is skreaun yn it personele perspektyf en waard foar it earst útjûn yn 1987. De Fryske oersetting fan Jacobus Knol kaam út yn 2009.

## Ynhâld
Raphael Lipkin is in oerlibbene fan 'e holokaust, dy't no yn 'e Feriene Steaten psycholooch is. Yn in perioade fan syn libben dat er in iensum bestean liedt — de frou is by him weigien en syn bêste freon is koartby ferstoarn — wurdt er mei in anonym tillefoantsje, wêryn't syn efter it Izeren Gerdyn weiwurden freon Pedro bekritisearre wurdt, nei de *Mountain Clinic* ta lokke. Dat is in unike psychiatryske ynrjochting, wêrfan't de pasjinten allegearre miene dat se bibelske figueren binne. Lipkin hâldt dêr fraachpetearen mei lju dy't harsels foar Adam, Kaïn, Abraham, Joazef of sels God hâlde, wylst er besiket te efterheljen wa't der efter dat tillefoantsje sit en wat dy persoan oer de riedselige Pedro wit. Underwilens spylje syn eigen oarlochsûnderfinings him parten, en is er bang dat er sels gek oan it wurden is.

Lipkin is opgroeid yn Rovidok, in stedsje yn it Poalske Galysje. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch binne syn heit en mem, syn bruorren Hayim en Ezra, en syn suster Ester yn 'e Dútske konsintraasjekampen fermoarde, wylst syn oare broer Joel nei de Sovjet-Uny ûntkomd is om dêr wei te wurden yn 'e tsjerkers en gûlachs fan 'e NKVD (de foarrinner fan 'e KGB), mei't men him foar in spion fan 'e Dútsers hold. Nei de oarloch kearde Lipkin as iennichste oerlibbene fan syn famylje werom nei Galysje, dat doe ta de Sovjet-Uny hearde om't de Poalske grinzen nei it westen ta opskood wiene. Hy moete dêr Pedro, in agint fan 'e Briha, in ûndergrûnske joadske organisaasje dy't de oerlibbenen fan 'e holokaust it Eastblok útsmokkele, en de man waard syn earste nije freon, oant syn hommelse ferdwining in pear jier letter. No wol de anonime beller hawwe dat Pedro in NKVD-agint wie, in ferrieder fan syn eigen folk, en Lipkin is net by steat en bewiis it tsjindiel. Yn 'e *Mountain Clinic* komme Lipkin syn wurk, syn oarlochsûnderfinings en syn nei-oarlochske libben foar it earst byinoar en moat er te riede oer de djipste fragen fan it minsklik bestean.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *Le Crépuscule, au Loin* ferskynde yn 2009 ûnder de titel *Twiljocht* by de Kristlik Fryske Folksbibleteek (nû. 453), mei stipe fan 'e provinsje Fryslân. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jacobus Knol te Dokkum, dy't it boek net oersette út it Frânsk, mar út it Ingelsk, nei de oersetting *Twilight* fan Marion Wiesel, de frou fan 'e skriuwer.
Charles Osgood

**Charles Osgood** (Salem (Massachusetts), 25 febrewaris 1809 - dêre 2 juny 1890) wie in Amerikaansk keunstskilder.

## Biografy
Charles Osgood wie in soan fan kaptein Nathaniel Osgood en syn wiif Elizabeth. Hy wie de twadde fan acht bern. Yn Salem gie er nei de  Mr.&nbsp;Archer’s School. Hy krige ûnderrjocht yn de keunst yn Boston by portretskilder Chester Harding (1792–1866) en kopiearre ek in tal fan dy syn wurken, sa as it skilderij fan presidint John Quincy Adams. Doe't er 18 jier wie iepene er syn earste atelier. It jier dêrop goe er werom nei Salem, dêr't er, allinne ûnderbrutsen troch in jier yn New York City (om 1840), oant syn dea ta wenjen bleau. 1838 boaske er oan Susan (Susannah) Ward, dy't yn 1844 nei de berte fan harren fjirde bern ferstoar. Troch sy frou wie Osgood besibbe mei de skilder Abel Nichols (1815–1860) dy't er ek skilderles joech.

Charles Osgood makke in tal lânskippen, mar yn 'e haadsaak skildere er ynwenners fan Salem en omkriten. Allinne al fan 1827 oant 1863 makke er sa'n 1000 skilderijen. Ta syn meast ferneamde wurken heart it portret fan de ek út Salem ôfkomstige skriuwer Nathaniel Hawthorne. As Salems liedend portretskilder mids 19e iuw, waard er 1863 opnaam yn it wittenskiplik-kulturele selskip Essex Institute. Om reden fan syn betsjutting as gronikeur fan syn tiid en de skiednis fan de regios Salem en Boston is syn wurk fral te finen yn histoaryske gebouwen en pleatslike museums foar skiednis lykas it Peabody Essex Museum yn Salem en it Worcester Historical Museum. By de pear keunstmuseums dy't wurk fan him op 'e noed hawwe binne it Indiana University Art Museum yn Bloomington (Indiana) en it Bowdoin College Museum of Art yn Brunswick (Maine).

## Portretten

File:Girl in a-Red chair.jpg|*Famke yn reade stoel*
File:Nathaniel Hawthorne.jpg|*[[Nathaniel Hawthorne]]*
File:Henry Ware Sr. (1764-1845).jpeg|*Henry Ware sr.* 
File:John Winthrop 1834 Massachusetts Historical Society portrait.jpg|*John Winthrop*
File:Ruth (Lummus) Buffum (1813-1891).jpg|*Ruth Buffum*
File:NathanielBowditch byCharlesOsgood PeabodyEssexMuseum.png|*Nathaniel Bowditch*


## Literatuer
* Glenn B. Opitz: *Mantle Fielding’s Dictionary of American Painters, Sculptors & Engravers*. Apollo Book, Poughkeepsie 1987, ISBN 0-938290-04-5.
* George C. Groce, David H. Wallace: *The New-York Historical Society’s Dictionary of Artists in America 1564–1860*. Yale University Press, New Haven 1979, ISBN 0-300-00519-9.
* Frederic A. Sharf: *Charles Osgood: The Life and Times of a Salem Portrait Painter*. Yn: *Essex Institute Historical Collections* 102, 1966, s. 203–212.
* John H. Wright, Frederic A. Sharf: *Charles Osgood (1809–1890), The Prolific Portrait Painter of Salem, Massachusetts*. Essex Institute, Salem (Massachusetts) 1978.
Brandaan fan Clonfert

**Brandaan fan Clonfert** (±484, Ciarraighe Luachra – ±577, Annaghdown), wie in iere Ierske tsjerkfaar en ien fan 'e Tolve Apostels fan Ierlân, dy't nei syn dea hillich ferklearre is. Roomsen, anglikanen en eastersk-otterdoksen kenne him as Sint Brandaan, en fiere syn hjeldei op 16 maaie. Hy is ek wol bekend as **Brandaan de Seefarder** en hiet eins Brennain mac Findloga (Brennain soan fan Findlag) of Brennain moccu Alti (Brennain oerpakesizzer fan Alti). Letter waard er bekend ûnder fertalings of oanpassings fan syn namme: Iersk: *Breandán*; Yslânsk: *Brandanus*; Ingelsk: *Brendan*; Latyn: *Brendanus* of *Brandanus*. Yn it Frysk en Nederlânsk waard syn namme ek wol ferbastere ta "Brandaris"; nei him is de Brandaris, op Skylge neamd.

Brandaan wie in roomsk abt, en stifte yn Ierlân ferskate kleasters, wêrûnder (om 568 hinne) dat yn Clúain Forta (Clonfert), yn Konnacht, dêr't syn namme mei ferbûn bleaun is. Oer syn libben is al net in bjuster soad bekend en wat der is, is neitiid alhiel yn it skaad kommen te stean fan 'e hilligeferhalen dy't har oer him ûntjûn hawwe. Hy is fral bekend fan syn legindaryske njoggenjierrige swalktocht oer de seeën, dy't oerlevere is yn in grut tal farianten, lykas de Latynske proazaferzje *[[Navigatio Sancti Brendani Abbatis]]* (*[[De Seereis fan de Hillige Abt Brendan]]*) út 'e njoggende of tsiende iuw, en it Midnederlânske gedicht *[[Van Sente Brandane]]* (*[[De Reis fan Sint Brandaan]]*). Yn 2012 ferskynden dy beide, tegearre mei noch twa teksten oer Brandaan, it tsiende-iuwske *[[Vita Sancti Brendani Clonfertensis]]* (*[[It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan]]*) en it *[[Oratio Sancti Brendani]]* (*[[It Gebed fan Sint Brendan]]*), yn in Fryske oersetting ûnder de titel *Sint Brandaan yn Fjouwerfâld*.
De Stêd fan it Lok

***De Stêd fan it Lok***, yn it oarspronklike Frânsk: ***La Ville de la Chance***, is in roman fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en holokaustoerlibbene Elie Wiesel (1928).  It fertelt it ferhaal fan in jonge oerlibbene fan 'e konsintraasjekampen, dy't nei de Twadde Wrâldoarloch weromreizget nei syn eardere wenplak yn Hongarije en dêr yn it tichthús belânet. It mei autobiografyske eleminten ôfmakke *La Ville de la Chance* is skreaun yn it personele perspektyf en waard foar it earst útjûn yn 1962. De Fryske oersetting fan Jacobus Knol kaam út yn 2006.

## Ynhâld
Michael is in jonge joad fan Hongaarsk komôf, dy't yn 'e oarloch de Dútske ferneatigingskampen oerlibbe hat. Nei de oarloch ûndernimt er mei help fan syn freon Pedro de nuodlike reis nei syn berteplak, dat no efter it Izeren Gerdyn leit. Syn doel is om 'e konfrontaasje oan te gean mei al dy lju dy't inkeld taseagen en neat diene doe't de joaden fuortfierd waarden.

Yn it kommunistyske Hongarije oankommen, wurdt er lykwols suver daliks al oppakt troch de geheime plysje, om't men him foar in spion fan ien fan 'e Westerske machten hâldt. Hy wurdt foltere en moat trije dagen lang sûnder ûnderbrekking mei it gesicht nei de muorre ta stean bliuwe, mar hy wjerstiet de boalen en ûnderfregers om Pedro de kâns te jaan en ûntkom. Underwilens komme by him alle oantinkens oan 'e oarloch en syn libben foar- en neitiid wer boppe.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *La Ville de la Chance* ferskynde yn 2006 ûnder de titel *De Stêd fan it Lok* by de Kristlik Fryske Folksbibleteek (nû. 442), mei stipe fan 'e S.E. Wendelaar Bonga Stichting. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jacobus Knol te Dokkum.
It Gebed fan Sint Brendan

***It Gebed fan Sint Brendan***, yn it oarspronklike Latyn: ***Oratio Sancti Brendani***, is in gebed, dat neffens de tradysje taskreaun wurdt oan 'e Ierske tsjerkfaar en hillige Brendan (of Brandaan) fan Clonfert (±484-±577), deselde nei wa't û.m. de Brandaris op Skylge neamd is. It is lykwols sa goed as wis dat it in *lorica* (in religieuze beswarringsformule) fan in anonime geastlike út 'e alfde of tolfde iuw is. De Fryske oersetting fan Eibert van de Veen waard yn 2012 útjûn as ûnderdiel fan 'e bondel *Sint Brandaan yn Fjouwerfâld*.

## Ynhâld
Neffens de ynliedende "rubryk" (in opmerking yn in Midsiuwsk hanskrift yn reade inket fan 'e kopiïst), soe Sint Brandaan dit gebed opsteld hawwe mei help fan 'e aartsingel Michael. In elk dy't it hûndert kear opseit of sjongt, soene alle sûnden ferjûn wurde. Al mei al is it in ynmoedige smeekbea oan God om dejinge dy't it opseit te ferlossen fan 'e sûnde en by te stean yn alle need en dea. Dêrby wurdt de hiele Bibel suver oereide, mei withoefolle foarbylden dy't oanhelle wurde om oan te toanen hoe't God yn it ferline syn tsjinners bystien hat, fan Abel en Noäch ôf by de aartsfaars en Moazes, de rjochters, keningen fan Israel en profeten lâns en sa troch oan 'e apostels ta.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan 'e *Oratio Sancti Brendani* ferskynde yn 2012 ûnder de titel *It Gebed fan Sint Brendan* as ûnderdiel fan 'e bondel *Sint Brandaan yn Fjouwerfâld* (yn 'e mande mei *[[It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan]]*, *[[De Seereis fan de Hillige Abt Brendan]]* en *[[De Reis fan Sint Brandaan]]*) by Utjouwerij Elikser te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Eibert van der Veen, dy't dêr de ferzje foar brûkte dy't yn 1872 troch pastoar Patrick F. Moran gearstald waard út ûnderskate út 'e Midsiuwen oerlevere hanskriften.