open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1017

## Foarfallen
* Knoet de Grutte wurdt kening fan Ingelân.
* Knoet ferdielt Ingelân yn fjouwer grutte greefskippen: Wesseks, Mercia, East Anglia en Northumbria.
* Knoet boasket Emma fan Normandje.
* De Dom fan Utert ferneatige troch brân.

## Berne
* 29 oktober - keizer Hindrik III fan it Hillige Roomske Ryk

## Ferstoarn
* Elvira fan Kastylje - dochter fan García I, reginte fan Leon (* 965)
Gemme fan Burmania

**Gemme van Burmania** (±1523 - Ferwert, 28 novimber 1602) wie in Fryske ealman. 

## Biografy
Fan Burmania waard om 1523 hinne berne as soan fan Douwe fan Burmania en Saapke fan Idsma. Gemme fan Burmania wie ôffurdige fan Fryslân by de ynhuldiging fan Filips II yn 1555. Neffens Pier Winsemius en Jac. Scheltinga (ûnrjochtlik) soed er de eed fan trou net op knibbels ôflizze wold hawwe; hy spruts de wurden: "*Wy Friezen knibbelje allinne foar God*".  Dat is in ferhaal oer it idealisearre byld fan in 'echte' Fries. Letter waard Gemme fan Burmania lid fan it Ferbûn fan de Eallju en waard dêrnei troch Alva ferbanne. Yn 1568 moast er dêrom útwike nei Keulen. Yn 1583 gie er werom nei de Nederlannen en wenne er in stikmannich jierren yn Alkmar. Werom yn Fryslân fêstige er him op de Juwsmastate by Ferwert. 

Fan Burmania hat twaris troud west. Hy troude de earste kear mei Jouck fan Haerda. Nei har ferstjerren by de berte fan harren fjirde bern, wertroude er mei de widdo Juliana fan Aylva. Ut syn earste houlik waarden dus fjouwer bern en út syn twadde houlik seis bern berne. Hy stoar yn novimber 1602 op Juwsmastate. Hy waard op 5 desimber 1602 beïerdige yn de Sint-Martinustsjerke fan Ferwert.
1019

## Foarfallen
* Moraavje makket fan no ôf diel út fan Bohemen.
* Kening fan Ingelân Knoet de Grutte wurdt no ek kening fan Denemark (mooglik yn 1018).

## Berne
* Harthacanute, kening fan Ingelân en Denemark (of 1018) († 1042)

## Ferstoarn
* 1 desimber - Thietmar fan Merseburch, biskop en kronykskriuwer
1020

## Foarfallen
* Keizer Hindrik II beropt Poppo ta abt fan de destiids ferneamde dûbelabdij fan Stavelot

## Berne
* ± 1020 - Sint Hallvard, skutspatroan fan Oslo († ± 1043)
* Harold II kening fan Ingelân
* Willem I fan Boergonje

## Ferstoarn
* Leif Erikson, Yslânske/Noarske ûntdekkingsreizger
1021

## Foarfallen
* Falensia wurdt de haadstêd fan it krekt stifte Moarske keninkryk fan Falensia.
* Ludolf folget syn skoanheit Otto I op as greve fan greefskip Sutfen
* Gerard fan Antoing út Henegouwen krijt yn Wassenberch fan keizer Hindrik II it *lân fan Gelre*

## Boukeunst

Ofbyld:Merseburger Dom.jpg|*Merseburger Dom* (1021)
 

## Berne
* Otto fan Savoye

## Ferstoarn
* al-Hakim, kalyf fan de Egyptyske Fatimiden (datum ûnwis)
* Sint-Wolbodo, biskop fan Prinsbisdom Luik
* Steven I fan Champagne
* 16 maart - Heribert, aartsbiskop fan Keulen
1022

## Foarfallen
* Tolve fan ‘manicheïsme’ beskuldige Kataren ferbaarnd yn Orléans.
* Kening Olof Skötkonung fan Sweden ferstjert en wurdt opfolge troch Anund Jacob.

## Berne
* Ordulf fan Saksen

## Ferstoarn
* 6 jannewaris - Freark fan Lotaringen
* Freark fan Ferdun - greve fan Ferdun
1023

## Foarfallen
* Earste kening fan de Abbadiden dynasty 

## Berne
* Willem VII, hartoch fan Akwitaanje

## Ferstoarn
* Godfried de Berneleaze, greve fan Ferdun, hartoch fan Neder-Lotaringen
* Gerold I fan Genêve
1024

## Foarfallen
* Biskop Adelbold fan Utert krijt greeflike rjochten yn Drinte. Begjin fan it wrâldlik Sticht Utert.

## Berne
* Magnus I, kening fan Noarwegen en Denemark

## Ferstoarn
* Keizer Hindrik II fan it Hillige Roomske Ryk
750

## Foarfallen
* De nije Kalyf ferpleatst de haadstêd fan Damaskus nei de nije stêd Bagdad oan de Tigris.

## Berne
* 25 jannewaris - Leo IV fan Byzantium, Byzantynsk keizer († 780)

## Ferstoarn
* kening Æthelbert fan Susseks
1025

## Foarfallen
* ± 1025:  Kataren ferbaarnd yn Turyn, Toulouse en Akwitaanje.
* De lêste eland wurdt yn Nederlân bejage.

## Berne
* 28 augustus - keizer Go-Reizei fan Japan

## Ferstoarn
* 17 juny - kening Bolesław I fan Poalen
1026

## Foarfallen
* Biskop Adelbold II krijt greeflike rjochten yn Teisterbant

## Berne

## Ferstoarn
* Hindrik fan Lúksemburch, kening fan Beieren
* 21 septimber - Otto Willem, hearsker fan Boergonje
1028

## Foarfallen
* Amersfoart wurdt foar it earst neamd yn in dokumint.
* 14 april - De tsienjierrige Hindrik III wurdt yn Aken op oanstean fan syn heit Konrad II as roomsk-Dútske keizer kroane.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* Willem de Oermasterder, kening fan Ingelân en hartoch fan Normandje († 1087)

## Ferstoarn
* 7 augustus - Alfons V, kening fan León
* 11 novimber - Konstantyn VIII, keizer fan Byzantium
1029

## Foarfallen
* Hartoch Sergius IV fan Napels ferlient oan Rainulf, ien fan de lieders fan de Noarmannen, dy't hy as hierlingen yn tsjinst hat, de stêd Aversa as betelling. HJirmei iepent hy de doar nei de stifting fan in Noarmanneryk yn Itaalje.

## Berne
* Robrecht I de Fries, greve fan it Greefskip Flaanderen (r. 1071 - 1093)

## Ferstoarn
1031

## Foarfallen
* Hindrik I folget syn heit op as kening fan Frankryk.

## Berne
* kening Malcolm III fan Skotlân († 1093)

## Ferstoarn
* 20 july - kening Robert II fan Frankryk
1032

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* Paus Johannes XIX, Paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke fan 1024 - 1032)
* 6 septimber - Rudolf III, kening fan Boergonje (* ± 970)
1034

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* 10 maaie — Mieszko II fan Poalen (* 990)
* 25 novimber - kening Malcolm II fan Skotlân ( yn in fjildslach)
1036

## Foarfallen
* Edward de Belider besiket om 'e nocht op de Ingelske teoan te kommen. Hy ferliest dêrby syn broer Alfred en moat opnij nei Normandje flechtsje.

## Berne

## Ferstoarn
1037

## Foarfallen
* De Angelsaksyske foarst Harold krijt it klear om kening fan Ingelân te wurden. 
* Ferdinand I folget syn sweager Bermudo III op as kening fan León.

## Berne

## Ferstoarn
* 4 septimber - Bermudo III fan León, kening fan León ( *1017)
1040

## Foarfallen
* Harthacanute komt wer op de Ingelske troan.
* 15 augustus - kening Duncan I stjert yn in slach tsjin syn earste neef en rivaal Macbeth, dy't him opfolget as kening fan Skotlân.
* De Dútske keizer skinkt guod yn de Filla Cruoninga oan it kapittel fan it Bisdom Utert.

## Berne

## Ferstoarn
* 17 maart - kening Harold I fan Ingelân
* 1 oktober - Alan III fan Bretanje
1041

## Foarfallen
* Michael V Calaphates wurdt keizer fan Byzantium.
* Falkenburch wurdt stifte.

## Berne
* Harald Hen - kening fan Denemark, († 1080)

## Ferstoarn
* 10 desimber - Michael IV, keizer fan Byzantium
1042

## Foarfallen
* Biskop Adelbold II wurdt greve fan Drinte en leit dêrmei de basis fan it Sticht.
* Edward de Belider wurdt kening fan Ingelân.
* Magnus I fan Noarwegen wurdt kening fan Denemark.

## Berne

## Ferstoarn
* 8 juny - Hurdeknoet, kening fan Ingelân en Denemark
* 24 augustus - Michael V, keizer fan Byzantium
1043

## Foarfallen

* 3 april - Edward de Belider wurdt ta kening fan Ingelân kroane.
* Kopenhagen wurdt foar it earst neamd.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* El Cid (Rodrigo Díaz fan Vivar), Kastyljaansk ridder en kriichshear († 1099)
* greve Fulk IV fan Anzjû

## Ferstoarn
* Gisela fan Swaben, frou fan Konrad II, keizerinne fan it Hillige Roomske Ryk (* 989)
* Georgios Maniakes, Byzantynsk generaal
1044

## Foarfallen
* Peter Ursoleo wurdt foar de twadde kear kening fan Hongarije (r. 1038 - 1041, 1044 - 1046).
* Septimber – Paus Benediktus IX wurdt opfolge troch Sylvester III.

## Berne
* Rodrigo Diaz de Vivar, ferneamd as El Cid (stoarn 1099)

## Ferstoarn
* Gotelo I - hartoch fan Loataringen ( ± 970)
1046

## Foarfallen
* De Stellingwerven ( oan de Tsjonger ta) komme ûnder it gesach fan de biskoppen fan Utert
* Harald III wurdt kening fan Noarwegen.
* Hindrik III, kening sûnt 1039 wurdt troch de paus ta keizer kroane.

## Berne
* ± 1046/1047 Margareta fan Skotlân, Skotske keninginne († 1093)

## Ferstoarn
* 13 jannewaris - Durk IV fan Hollân, greve fan Hollân en Seelân (fan 1039 ôf) sneuvelt yn de omkriten fan Dordrecht.
1047

## Foarfallen
* Willem de Oermasterder ûnderdrukt middels in fjildslach by Caen in opstân fan eallju
* Svend II wurdt kroand ta kening fan Denemark
* Harald III (Harald Hardråde) wurdt allinnehearsker fan Noarwegen

## Berne
* Judith fan Swaben, dochter fan Hindrik III fan it Hillige Roomske ryk

## Ferstoarn
* 9 oktober - Paus Klemens II, paus fan 1046 oant 1047)
* 14 oktober - Hindrik II fan Lúksemburch
* 25 oktober - Magnus I, kening fan Noarwegen en Denemark
1051

## Foarfallen
* 19 maaie - kening Hindrik I fan Frankryk boasket mei prinsesse Anne fan Kiev.
* Lietbertus wurdt biskop fan Kamerijk. 
* De Seltsjoeken ûnder Malik Sjah I meitsje Isfahan ta har haadstêd.

## Berne

## Ferstoarn
CIOS

It **Centraal Instituut Opleiding Sportleiders** (**CIOS**) is in opliedingsynstitút dat troch in oantal MBU-skoallen oanbean wurdt. Sport en beweging is it wichtichste part fan de oplieding. De oprjochting fan it CIOS waard yn 1947 by wet regele; yn 1948 gie it earste CIOS iepen, yn Overveen. It CIOS kin tsjinje as foaroplieding op de ALO. De oplieding hat fiif festigings:

*Ryn Isel yn Arnhim
*ROC Seelân yn Goes
*ROC Nova Kolleezje yn Haarlim
*Fryslân Kolleezje yn It Hearrenfean
*Leeuwenborgh Opliedings yn Sitterd 

In CIOS-diploma liedt op ta wurkjen yn tal fan fakgebieten. Bygelyks by bûtensportûndernimmings, handikapten- en âlderensoarch, definsje of by reisorganisaasjes.

## Keppeling om utens
*Webstee CIOS Nederlân.
1048

## Foarfallen
* Oslo wurdt stifte troch Harald III.

## Berne

## Ferstoarn
* Paus Gregorius VI, (paus fan 1045 - 1046)
1052

## Foarfallen

## Berne
* 23 maaie - Filips I fan Frankryk

## Ferstoarn
* 6 maart - Emma fan Normandje, dochter fan Richard I (* ± 987)
1053

## Foarfallen
* Paus Leo IX wurdt ferslein troch de Noarmannen en rekket yn finzenskip.
* Koenraad fan Sutfen rekket yn konflikt mei keizer Hindrik III oer it bestriden fan de Hongaarske ynfallen yn syn hartochdom Beieren. Hy wurdt ôfsetten en flechtet nei Hongarije.

## Berne

## Ferstoarn
* Godwin greve fan Wessex, ien fan de machtichste hearskers yn Ingelân (* ± 1001)
1056

## Foarfallen
* De Krúsfarders yn Jeruzalem bouwe it hospitaal fan Sint Jan, dat in grutte en ferneam de ynstelling wurde sil dy't oant de ierdskodding fan 1458 brûkt wurde sil.

## Berne
* Willem II Rufus, kening fan Ingelân († 1100)

## Ferstoarn
* 31 augustus - keizerinne Teodoara fan Byzantium
* 5 oktober - Hindrik III, Roomsk-Dútsk keizer
1057

## Foarfallen
*Lulach fan Skotlân wurdt yn augustus ta kening kroane.
* Kening Macbeth fan Skotlân wurdt deade yn in slach tsjin Malcolm III fan Skotlân. Hy wurdt opfolge as kening fan Skotlân troch syn styfsoan Lulach.
*Michael VI wurdt opfolge troch Isaak I Comnenus as keizer fan Byzantium.
*Paus Victor II wurdt opfolge troch Paus Stefanus IX (X).
* De keizer jout merk- en muntrjocht oan  Winsum en oan Garrelsweer, twa plakken oan de Delf.

## Berne

## Ferstoarn
* Bruno II - greve fan Mid-Fryslan tusken (1038 - 1057).
* 15 augustus - Macbeth I, kening fan Skotlân
* 28 july - Paus Victor II (39), (paus fan 1055 oant 1057)
* Humfred fan Apulje
1058

## Foarfallen
* Hindrik I fan Frankryk lûkt op tsjin Normandje mar wurdt ferslein, krektas yn 1054
* Malcolm III deadet Lulach en wurdt kening fan Skotlân

## Berne
* Olaf I, kening fan Denemark († 1095)

## Ferstoarn
* 17 maart - kening Lulach fan Skotlân (1057-1058)
1059

## Foarfallen
* Yn in oarkunde wurde Lochem en har tsjerke foar it earst neamd.

## Berne

## Ferstoarn
* 29 juny - Bernhard II, hartoch fan Saksen (* nei 990)
Gerbrandus

**Gerbrandus** wie abt fan kleaster Klaarkamp ûnder Rinsumageast tusken 1191 - 1218. Hy waard fereare as hillige en hie syn feestdei op 13 oktober. Hy stifte de kleasters Blomkamp, Nazareth en Aduard.
1064

## Foarfallen
* Kening Harald III fan Noarwegen en Svend II fan Denemark slute frede nei jierren fan oarloch.
* Willem I fan Utert wurdt Greve fan Greefskip West-Fryslân.

## Berne
* Niels fan Denemark († 25 juny 1134)

## Ferstoarn
1060

## Foarfallen
* 4 augustus - Under it regintskip fan Anne fan Kiev folget Filips I syn heit op as kening fan Frankryk.

## Berne
*Godfryd fan Bouillon, hartoch fan Neder-Lotharingen (r. 1089-1100) en ien fan de lieders fan de Earste Krústocht († 18 july 1100)
* Willem II, kening fan Ingelân (r. 1087 - 1100)
* Ailbertus fan Antoing

## Ferstoarn
* 7 maaie - Gisela fan Beieren
* 4 augustus - kening Hindrik I fan Frankryk

## Boukeunst

Ofbyld:Basilique Saint Marc.jpg|*[[Basilyk fan San Marco (Feneesje)]]* (± 1060)
1062

## Foarfallen
* Willem de Oermasterder ferovert Maine.
* Robert I - lettere greve fan Flaanderen wurdt greve fan Hollân (oant 1071).

## Berne

## Ferstoarn
1065

## Foarfallen
* 24 desimber - Alfûns VI folget syn heit Ferdinand I op as kening fan Leön, wylst syn bruorren García en Sancho II kening fan Galysje, resp. Kastylje wurde. It Keninkryk Kastylje makket him dêrmei bestjoerlik los fan it Leön. De ûnôfhinklikheid fan Galysje is fan koarte doer.
* 28 desimber - Wijinge fan de Abdij fan Westminster, yn Ingelân.

## Berne

## Ferstoarn
* Ferdinand I fan Kastylje, kening fan Kastylje, León-Astuarje en Galysje
1067

## Foarfallen
* Boudewyn VI wurdt Greve fan Flaanderen.
* Olav III en Magnus II wurde tegearre kening fan Noarwegen.
* De stêd Minsk wurdt foar it earst neamd yn in oarkunde.

## Berne

## Ferstoarn
* 1 septimber Boudewyn V de Grutte, Greve fan Flaanderen
1068

## Foarfallen
* Willem de Oermasterder ferovert de Ingelske stêd Exeter nei in koarte belegering.

## Berne
* Egbert II (ek wol Eibert II neamd), greve fan Mid-Fryslân tusken (1068 - 1088).
* septimber - Hindrik I fan Ingelân, kening fan Ingelân (r. 1100 - 1135) en hartoch fan Normandje († 1 desimber 1135)

## Ferstoarn
* Egbert I, greve fan Midden-Fryslân
1069

## Foarfallen
* Magnus II fan Noarwegen stjert en Olav III wurdt kening fan Noarwegen.

## Berne

## Ferstoarn
* Magnus II fan Noarwegen, kening fan Noarwegen (1066-1069) (* 1048)
* 11 septimber - Ealdred, biskop fan Worcester (1046-1060) en aartsbiskop fan York (1060-1069)
* 24 desimber - Godfryd II/III mei it Burd (~59), greve fan Ferdun (1025-1069), hartoch fan Opper-Lotaringen (1044-1047) en Neder-Lotaringen (1065-1069)
* Rhiwallon ap Cynfyn, kening fan Gwynedd (1063-1069)
1070

## Foarfallen
* Boudewyn VI wurdt opfolge troch Arnulf III de Ungelokkige as Greve fan Flaanderen
* Bergen stifte troch Olav Kyrre

## Berne

## Ferstoarn
* 6 maart - Ulrich I fan Weimar
* 17 july - Boudewyn VI, greve fan Flaanderen, troch syn houlik teffens Boudewyn I fan Henegouwen (*1030)
1072

## Foarfallen
* Robrecht I fan Flaanderen lit yn Kassel de Sint-Piterstsjerke bouwe op de Terrasse du Château (it platfoarm boppe-op de Kasselberch) om syn oerwinning fan 1071 op de Frânske kening te fieren.
* 10 jannewaris - Noarmannen feroverje Palermo op Sisylje
* Willem de Oermasterder falt Skotlân binnen
* Islamunda wurdt foar it earst neamd as eilân yn it Hollânke rivieregebiet.

## Berne

## Ferstoarn
* 22/23 febrewaris - Petrus Damiani (~65), Italjaansk tesjerkeherfoarmer, teolooch, biskop en tsjerkelearaar
* 26 maart -  Ordulf, hartoch fan Saksen (* 1022)
* 25 novimber - Alp Arslan, Sultan fan de Seltsjoeken
* Romanus IV fan Bysantium
* Bagrat IV fan Georgje
1074

## Foarfallen
* Willem de Oermasterder jout opdracht om de Tower wer op te bouwen.
* Lyts-Aazje falt yn hannen fan de Seltsjoek Turken. 
* Salomon wurdt opfolge troch Géza I as kening fan Hongarije.

## Boukeunst

Ofbyld:Stiftskirchea.jpg|*Stiftskirche Stoppenberg*, BRD (1074)


## Berne
* Edgar fan Skotlân, kening fan Skotlân

## Ferstoarn
1075

## Foarfallen
* Om 1075 hinne: De âldste, bekende rigel yn it Nederlânsk skreaun: *[[Hebban olla vogala]]*
* Begjin fan de ûntjouwing fan de islam yn Gana, nei de bekearing fan Kening Humay. 
* De Perzyske dichter Omar Khayyam skriuwt syn *Robaïates*.

## Berne
* Hindrik de Swarte - hartoch fan Beieren († 1126 )

## Ferstoarn
1076

## Foarfallen
* 14 febrewaris - Paus Gregorius VII ekskommunisearret Hindrik IV kening en keizer fan it Hillige Roomske Ryk
* 27 maart - Biskop Willem I fan Utert, trou folgeling fan keizer Hindrik IV, docht op in synoade yn Utert de paus yn de ban.
* 8 juny - Slach by Iselmonde. De Fryske greve Durk V werovert it meastpart fan West-Fryslân op de biskop fan Utert.

## Berne

## Ferstoarn
* 21 maart - Robert I, hartoch fan Boergonje (* 1011)
* Svjatoslav II fan Kiëv, foarst fan Tsjernigov 
* Lietbertus fan Kamerijk (~66), Fransk-Flaamske biskop en hillige
1077

## Foarfallen
* Sudergoa wurdt Eibert II ûntnommen en oerdroegen oan biskop Koenraad fan Utert.
* Adhemar fan Monteil wurdt biskop fan Puy en Velay. 
* De ekskommunikaasje fan Hindrik IV fan it Hillige Roomske Ryk wurdt opheft nei syn tocht nei Kanossa, dêr't er knibbelet foar paus Gregoarius VII. 
* Trapani op Sisylje wurdt befrijd troch Rogier I fan Sisylje

## Berne

## Ferstoarn
* 14 desimber - Agnes fan Poitou, regintesse fan it Hillige Roomske Ryk tusken 1056 - 1062 (* 1020)
1078

## Foarfallen
* Willem de Oermasterder ûnthjit de bou fan de Londenske Tower
* Michael VII Ducas wurdt opfolge troch Niseforus III Botaneiates as keizer fan Bysantsium
## Berne
* Aleksander I, kening fan Skotlân

## Ferstoarn
* Michael VII Ducas, keizer fan Bysantsium (r. 1071-1078) 
* Iz'jaslav I fan Kiev, grutfoarst fan Kiev
1079

## Foarfallen
* It eilân Man wurdt ferovere troch Godred (of Godfred) Crovan, de Noarske kening fan de Hebriden
*Taormina op Sisylje wurdt befrijd troch Rogier I fan Sisylje

## Berne
*Petrus Abaelardus, midsiuwske Frânske teolooch en filosoof, dy't rekkene wurdt ta de *scholastici* (stoarn 1142)

## Ferstoarn
* Adela fan Mesen, dochter fan kening Robert II fan Frankryk en  Constance fan Arles en frou fan Richard III fan Normandje
* 8 maaie - Stanislaus fan Krakau (48), Poalsk biskop en martelder
1080

## Foarfallen
* De earste stiennen katedraal fan Roskilde, Denemark is boud
* It keninkryk Srivijaya wurdt troch har âlde rivaal Melayu ûnderwurpen.
* Ruben I fan Armeenje komt yn opstân tsjin it wiffe Byzantynske gesach en stiftet in ûnôfhinklike steat yn it fan Armeenske kolonisten fannijs befolke Silysje.

## Berne
* Karel de Goede, greve fan Flaanderen
* Leopold IV fan Eastenryk († 1141)

## Ferstoarn
* 17 april - Harald III (Harald Hen) fan Denemark (* 1041)
1081

## Foarfallen
* Aleksius I Komnenos, keizer fan Byzantium (r. 1081-1118)

## Berne
* 1 desimber - Loadewyk de Dikke, kening fan Frankryk fan 29 july 1108 - († 1137)

## Ferstoarn
1082

## Foarfallen
* Otto wurdt opfolge troch Arnold I as greve fan it Greefskip Loon.
* Walram III wurdt opfolge troch Hindrik I as Hartoch fan Limburch

## Berne
* Keninginne Urraca fan Kastylje († 1129)
* ± 1092 Petronella fan Hollân, grevinne fan Hollân († 1144)

## Ferstoarn
* Greve Walram I fan Limburch
* Markgreve Adelbero fan Stiermarken
1086

## Foarfallen
* De goaen fan Mid-Fryslân waarden nei dit jier tawiisd oan de biskop fan Utert.
* Biskop fan Utert Koenraad fan Swaben wurdt greve fan it Iselgoa
*24 maaie - Fiktor kardinaal Daufari wurdt ta Paus Fiktor III keazen
*24 augustus - Wijing fan de Abdij fan Affligem.
*(augustus) earste ferzje fan it *[[Domesday Book]]* is klear
;Sûnder datum
*Girgenti op Sisylje wurdt befrijd troch Rogier I fan Sisylje
*De Sineeske yngenieur Shen Kua beskriuwt de prinsipes fan eroasje, sedimintaasje en tektonyk

## Berne
* 11 augustus (fermoedlik) - Hindrik V, keizer fan it Hillige Roomske Ryk († 1125)

## Ferstoarn
* 10 july - Knoet IV fan Denemark
1087

## Foarfallen
* Willem II wurdt kening fan Ingelân
* Robert Curthose wurdt hartoch fan Normandje
* De reliken fan Sint Niklaas wurde troch Italjaanske keaplju stellen en fan Myra nei de stêd Bary oerbrocht
* In brân fernielt St Paul's Cathedral.
* 30 maaie - Hindrik IV lit syn trettjinjierrige soan ta kening fan Dútslân kroane

## Berne
* 13 septimber - Jehannes II Komnenos, Byzantynsk keizer

## Ferstoarn
* 15 augustus - Arnoldus de biskop fan Soissons ferstjert yn Aldenburch by in twadde fredestocht.
* 9 septimber - Willem de Oermasterder, hartoch fan Normandje en kening fan Ingelân
1088

## Foarfallen
* 29 july - Otho de Lagery kiest de namme Urbanus II nei't er ta paus keazen is.
* Stifting (wierskynlik) fan de universiteit fan Bologna, no de âldste universiteit fan Europa; de stifting fan de universiteit fan Montpellier soe rillegau folgje.
* Keizer Hindrik IV docht it greefskip Mid-Fryslân  (sûnder oerlis mei de greven) oer oan de biskop fan Utert, tsjin it sin fan greve Eibert II, dy't tsjin  keizer Hendrik IV (syn neef) yn opstân komt.

## Berne

## Ferstoarn
1089

## Foarfallen
* Godfried fan Bouillon wurdt hartoch fan Neder-Loataringen (r. 1089-1100)

## Berne

## Ferstoarn
1090

## Foarfallen
* Eibert II wurdt troch de kening fûgelfaai ferklearre en sneuvelt by in opstân tsjin de keizer.

## Berne
* Theobald IV fan Blois, twadde soan fan Stefanus II fan Blois en fan Adela fan Ingelân (†1152)
* Freark II de Ieneagige, hartoch fan Swaben 
* ± 1090: Sigurd I, kening fan Noarwegen, it eilân Man en de bûtenste Hebriden, krúsfarder († 1130)
* ± 1090: Gearard II fan Gelderlân, († ± 1131)

## Ferstoarn
1095

## Foarfallen
* 27 novimber - Paus Urbanus II ropt by de Synoade fan Clermont op ta in krústocht.
* Greve Arnold I fan Limburch ferhuzet it greeflik hof fan Borgloon nei Kuringen, omdat dit palk sintraler yn syn greefskip leit.

## Berne
* Geoffrey fan Monmouth, Welsk geastlike en skriuwer († 1155)

## Ferstoarn
* Olaf I fan Denemark, kening fan Denemark (* 1058)
1083

## Foarfallen
* Stefan I fan Hongarije wurdt mei syn soan Emmerik hillich ferklearre

## Berne
*Anna Komnena, âldste dochter fan de Byzantynske keizer Alexios Comnenos

## Ferstoarn
* Matilda fan Flaanderen - frou fan kening Willem de Oermasterder fan Ingelân en hartoginnne fan Boergonje (* ± 1032)
1084

## Foarfallen
* De Kartuizers wurde troch Bruno fan Keulen stifte yn it kleaster La Grande Chartreuse
* 21 maart - Hendrik IV berikt in Rome. Paus Gregorius VII flechtet nei de Ingeleboarch.
* 24 maart - Fanwege Hindrik wurdt Guibert fan Ravenna as Klemens III ta paus kroane.
* 31 maart - Klemens III kroanet Hindrik IV ta keizer fan it Hillige Roomske Ryk.
* Robert Guiscard, de Noarmannehartoch en bûnsgenoat fan Gregorius VII lukt op nei Rome. Hendrik IV lukt him tebek nei Citta Castellana
* Gregorius wurdt troch de Noarmannen befrijd, sy misdrage harren sa dat hy nei Monte Cassino flechtsje moat.
* De Seltsjoeken ferôverje Antiochje yn ien fan de Byzantynsk-Seltsjoekske krigen.
*Vital Faliero de' Doni wurdt Doge fan Feneesje

## Berne
* David I fan Skotlân

## Ferstoarn
* Freark I, biskop fan Münster (* ± 1020)
Johannes Kramer

**Johannes Gerrit Kramer** (Harich, 13 oktober 1967), is in Frysk FNP-politikus út Sibrandabuorren. 

Kramer groeide op as iennichst bern op in buorkerij fan roomske âlden. Hy gie fan 1980 oant 1987 nei de RSG Magister Alvinus yn Snits en studearre fan 1987 oant 1993 oan de universiteit fan Leien. Kramer is foarsitter fan it parochybestjoer fan de roomske tsjerke fan Easterwierrum. Hy hat fjouwer bern mei syn partner Christina Rijpkema.

## Politike karriêre
Yn maart 2003 kaam Kramer foar de Fryske Nasjonale Partij yn 'e Provinsjale Steaten fan Fryslân, dêr't er Jan van der Baan opfolge as fraksjefoarsitter. Hy wurke tusken 2006 en 2011 as gemeentesekretaris fan Menameradiel.

### Kramer as deputearre
Nei de provinsjale ferkiezings fan 2011 wie de FNP ien fan de partijen dy't meidie oan de ûnderhannelings foar in koälysje. Op 15 april waard it koälysje-akkoart presintearre en dêrmei hie de FNP foar it earst yn de skiednis fan de partij plak yn de Deputearre Steaten. Kramer waard de earste FNP-deputearre fan Fryslân yn de skiednis. Hy krige yn syn portefúlje ûnder mear Lanlik Gebiet, Plattelânsbelied en Iepenbier Ferfier. Ek waard er gebietsdeputearre fan noardeastlik Fryslân. As fraksjefoarsitter fan 'e FNP yn 'e Steaten waard er opfolge troch Annigje Toering.

By de provinsjale ferkiezingen yn 2015 behelle de FNP, krekt as fjouwer jier earder, fjouwer sitten yn de Fryske Steaten. De partij kaam op 'e nij yn de koälysje, diskear mei CDA, VVD en SP. Kramer waard ek wer deputearre mei likernôch deselde ûnderwerpen yn 'e portefúlje as yn de foarige amtsperioade. Nei de provinsjale ferkiezings fan 2019 bleau Kramer deputearre yn in koälysje fan CDA, VVD, PvdA en FNP. 

Yn 'e hjerst fan 2019 kaam Kramer lanlik yn it nijs doe't er yn it ramt fan 'e Stikstofkrisis him earst gau-gau by it stikstofbeslút fan it regear fan Mark Rutte oer de foarnommen ynkrimping fan 'e lânbousektor oansleat, en doe op 11&nbsp;oktober, nei ien inkele demonstraasje fan boeren foar de doar fan it Provinsjehûs yn Ljouwert, as in blêd oan in beam omdraaide en him dêrút weromloek. Dat kaam him op in protte krityk te stean, hoewol't er út guon hoeken ek byfal krige. Dyselde wike waard bekend dat Kramer begjin jannewaris 2020 Haijo Apotheker opfolgje soe as boargemaster fan Noardeast-Fryslân.

## Keppelings om utens
* De weblog fan Kramer op de webstee fan de FNP.
* Johannes Kramer (FNP), profyl by de provinsje Fryslân
1096

## Foarfallen
* 15 augustus - Plande datum om gear te kommen by Konstantinopel foar it begjin fan de Earste krústocht. Godfried fan Bouillon kaam yn novimber as earste oan.

## Berne
* Steffen fan Ingelân, kening fan Ingelân (r. 1135 - †1154)

## Ferstoarn
1097

## Foarfallen
* It Belis fan Antiochje troch de krúsfarders begjint.
* It earste stiennen gebou fan de Tower of Londen, de  "Wite Toer" wurdt oplevere.
* De Earste krústocht berikt Konstantinopel.
* Edgar fan Skotlân wurdt kening fan Skotlân.

## Berne
* Stephan I fan Blois, kening fan Ingelân († 1154)

## Ferstoarn
* Sicko Liauckama, Epo Hartman en Tjepcke Forteman stjerre by de belegering fan Nicea, dat op 20 juny ferovere waard.
1098

## Foarfallen
* De oarder fan de Bernardinen wurdt stifte troch Robert fan Molesmae yn it Frânske plak Cîteaux.
* It belis fan Aniochje einicht mei de ynname fan de stêd troch de krúsfarders. By it belis fan Antiochje ferskynt de hillige Sint-Joaris. Dy sil hjirtroch letter de Ingelske patroanhillige wurde.
* Boudewyn fan Boulogne wurdt greve fan Edessa
* Kening Magnus III fan Noarwegen (Magnus Barrevoets) ferovert de Orkney-eilannen, de Hebriden en it eilân Man.

## Berne

## Ferstoarn
* 9 maart - Toaros fan Edessa
1099

## Foarfallen
* 15 july - Kristlike krúsfarders nimme, ûnder lieding fan Godfried fan Bouillon Jeruzalem yn.
* Oktober - Bagdad wurdt in twistappel yn de boargeroarloch dy't geande is yn it eardere Seltsjoekenryk. De stêd sil oant 1101 sa'n tritich kear yn oare hannen oergean.
* It Seltsjoekenryk wurdt al wer troffen troch de pest.

## Berne
* Jehannes fan Waasten, Flaamsk sillige en biskop fan Terwaan († 1130)
* ± 1099: Dietrich fan de Elzas, greve fan Flaanderen († 1168)
* Raimund fan Poitiers, foarst fan Antiochje († 1149)
* Willem X de Hillige, hartoch fan Akwitaanje en greve fan Poitou († 1137)

## Ferstoarn
* 10 july - El Cid (Rodrigo Díaz fan Vivar), Kastyljaansk ridder en kriichshear (* 1043)
* 29 july - paus Urbanus II (* 1035)
;*datum ûnbekend*
* kening Donald III fan Skotlân (* 1032)
Marcus van Heloma

**Marcus van Heloma** (It Hearrenfean, dêre, 26 juny 1847 - 7 maaie 1922) wie in kantonrjochter mei in soad oare, foaroansteande funksjes:

* Foarsitter (1880) en earedirekteur (1900) fan iisklup Thialf.
* Mei-oprjochter fan de KNSB, earste foarsitter (1882), eare-foarsitter (1914)

Van Heloma stelde de Heloma-plakette yn, in wikselpriis foar de nasjonale bûnswedstryd om it kampioenskip lange baan.

De famylje Van Heloma liet fanwege de feanterij, yn de 18e iuw de Helomafeart oanlizze. By in ferbouwing fan huzinge Voormeer kaam in betinkingsboard foar it ljocht mei de tekst *Eere den oprichters Thialf 1855-1905*
Doete Venema

**Doete Venema** (Goutum, 4 maart 1951) is in Frysk skriuwster.

## Eftergrûn
Doete Venema waard berne op in pleats yn Goutum, dêr't se krektsa as har twillingsuster, de skriuwster Saakje Huisman, hikke en tein is. Nei de Mulo yn Ljouwert folge se dêr ek de Pedagogyske Akademy, in oplieding ta skoaljuffer. Se wurke dêrnei op in basisskoalle yn Sint Jabik, mar naam nei sa likernôch in jier ûntslach doe't se troude. Letter helle se it foech LU-Frysk. Anno 2007 wurket se yn dieltiid by de Fryske Akademy yn Ljouwert.

## Untjouwing en tema's
Doete Venema begûn al jong te skriuwen. De bekroaning yn 1981 en 1982 fan twa fan har ferhalen mei de Rely Jorritsmapriis stimulearren har om der mei fierder te gean. Se debutearre yn 1983 mei it ferhaal *De kreaker* yn it moanneblêd De Strikel, wêryn't se de jierren dêrnei faker ferhalen publisearje soe, krektsa yn it tydskrift Trotwaer. Ek yn de ferhalebondels *Hjirre* (1984) en *Skroei* (1987) waarden ferhalen fan har opnaam.

Har romandebút wie *In gat yn de tiid* (1993), dat goede resinsjes krige. Sintraal tema yn dat boek is de machtsferhâlding tusken minsken, yn dit gefal tusken twa bruorren. Har twadde boek wie *De rook fan Lizette* (1997), dat de foarfallen beskriuwt yn in fiktyf Frysk doarp neidat de feministe Lizette har dêr nei wenjen set en letter spoarleas ferdwynt. Sels neamde Venema yn in fraachpetear yn 1997 dit boek in ûntwikkelingsroman: *"It giet oer de problematyk fan it yndividuele ûnôfhinklik wurden. Twa froulju binne de haadpersoanen. (...) Ien fan de haadpersoanen feroaret yn de rin fan it ferhaal frijwat. It giet yn dit boek oer de inkeling, dy't tsjin in groep oer stiet."*

Pas yn 2007 ferskynde har tredde roman, *It lân fan Vera*, dat oer de syktocht giet fan in man nei de ferklearring fan de dea fan syn frou Vera, in slagge keramiste dy't by in ferbliuw yn Bretanje in ein oan har libben makke.

## Wurk
* 1984: in ferhaal yn de sammelbondel *Hjirre*
* 1987: in ferhaal yn de sammelbondel *Skroei*
* 1993: *In gat yn de tiid* (roman)
* 1997: *De rook fan Lizette* (roman)
* 2007: *It lân fan Vera* (roman)

## Prizen
* 1981: Rely Jorritsmapriis foar har ferhaal *Tegearre foar de lêste bus*
* 1982: Rely Jorritsmapriis foar har ferhaal *It motfiskje*

## Keppeling om utens
* Doete Venema yn de DBNL
Kinea

**Kinea** (*Korfbal Is Nuttig En Aangenaam*), oprjochte op 23 maart 1924, is in kuorbalklub (dy't ek in tennisôfdieling hat) út  De Knipe. It klubhûs *Noppes* is fan 1972.

Yn de begjintiid waard der spile op in terrein foar de iisbaan oer. Dêrnei waard spile op it hege stik lân efter de iisbaan. Der wie mar ien fjild beskikber dat eins te lyts wie. Dat it terrein sa heech lei, hie grutte foardielen. By in soad rein bleau it fjild goed te bespyljen.

It shirt wie yn de begjinjierren wyt. Letter waard keazen foar in swart shirt mei giele biis. Yn de jierren '80 waard de kleurstelling omdraaid en waard keazen foar in giel shirt mei in swarte biis. 

Yn de begjinjierren spile Kinea yn in ûnderlinge kompetysje fan noch net by it bûn oansletten klubs. Yn 1926 sluet de klup him oan by it Frysk Kuorbalbûn (KFB). Yn 1931 folge de oergong nei de KNKV.

## Keppeings om utens
*Offisjele webside fan Kinea
The Quill

**The Quill**, ek wol **Berch Mazinga**, is in stratofulkaan op Sint-Eustasius, ien fan de eilannen fan Karibysk Nederlân. De fulkaan hat in hichte fan 601 meter. 

De namme fan The Quill is in feringelsking fan it Nederlânske wurd foar 'kûle'. Yn 1998 waard The Quill troch de oerheid fan de Nederlânske Antillen oanwiisd as nasjonaal park. It is ûnder de namme Sint Eustatius National Parks Foundation (Stenapa) fêstlein. Der binne inkele kuierpaden oanlein op de berch.

## Geografy
De fulkaan ûntstie tusken de 32.000 en 22.000 jier lyn yn it súdeasten fan Sint-Eustasius. Sûnt syn ûntstean hat The Quill aktyf west, oant it momint fan syn lêste útbarsting, tusken de 100 en 400 jier werom. Omdat de fulkaan yn it ferline gloedwolken útstjitten hat en it grûnwetter yn de omkriten fan de fulkaan in hegere temperatuer hat as oars, wurdt der rekken mei hâlden dat de fulkaan sliepende is en dus mooglik wer útbarste kin. Hy jildt as potinsjeel gefaarlik.

## Natuer
De krater fan de fulkaan bestiet út wilich reinwâld dat bewenne wurdt troch lânseigen en útlânske beammen en planten. Ek libje der tal fan bisten yn de krater. It jeien op lânkraab yn The Quill is in foarname beuzichheid fan de eilânbewenners.

## Keppelings om utens
* Ynformaasje oer The Quill op de webstee fan it Global Volcanism Program.
* Fulkanology fan Saba en Sint-Eustasius.
Doede Bleeker

**Doede Bleeker** (Starum, 14 augustus 1952 - dêre, 18 maart 2018) wie in Frysk sjonger, dichter en skriuwer, dy't de bynamme *de Staverse Misthoarn* hie. Hy wie benammen bekend fan feestferskes as *Switsokken* en *Skouderham*, mar wie dêr net alhiel gelokkich mei, om't er ek serieuzere nûmers skreau en song. Njonken syn libben as artyst dreau Bleeker yn Starum in fiskhannel.

## Libben
Bleeker waard yn 1952 yn Starum berne en bleau dêr syn hiele libben te wenjen. Hy wie fan berop fiskboer, mar sette begjin jierren tachtich, doe't er gjin wurk hie, útein mei it skriuwen fan ferskes, gedichten en ferhalen, benammen yn it Starumer dialekt fan it Stedsk, dat syn memmetaal wie. In earste optreden op 'e strjitte yn Snits smakke him nei mear, en sadwaande begûn er faker as sjonger op te treden, wylst him ek frege waard en nim in LP op.[boarne nedich] Yn 1993 hied er in lytse rol yn 'e film *[[De Kleine Blonde Dood]]* fan Jean van de Velde.

Dêrnei waard Bleeker ferneamder en syn muzyk, dy't goed oansloech, waard draaid op 'e tillefyzje en de radio. Op it Frysktalige muzykfestival Aaipop bêde er in oproerige dronken kliber jongerein del mei in spontaan optreden, en yn Beetstersweach rêde er krektsa in popfestival doe't dat troch min waar drige te bedjerren. Op Omrop Súdwest hied er it radioprogramma *Buutenstaanders*, dêr't er 'ûnderwurdearre' muzyk draaide dy't net op lanlike stjoerders te hearren wie.[boarne nedich] Bleeker neamde himsels in Stedfryske trûbadoer, of ek wol *de Singende Fisboer*. Syn bekendste bynamme wie *de Staverse Misthoarn*, in oantsjutting dy’t troch himsels yntrodusearre waard neidat er yn de *[[Ljouwerter Krante]]* de Fryske Urbanus neamd waard.[boarne nedich]

Meitiid begûn Bleeker lykwols in tsjinsin by syn imago as feestfierder te krijen, en teffens by it lûdroftige feestpublyk. Behalven feestnûmers as *Switsokken* en *Skouderham* hied er altyd ek al serieuzere ferskes skreaun, mar yn 2007 brocht er in cd út (syn lêste), mei inkeld fan sokke nûmers. Dy cd krige as titel *Omarmd op Texel*, en omfieme sawol âld as nij wurk. Dêrûnder wiene *Bliif Nyt Soa Lang Fut*, oer in freon fan sines dy't út it libben stapt wie, en *Sij Ging Fut*, oer de ein fan syn eigen houlik, yn 2001. Bleeker wie der ûngelokkich mei dat Omrop Fryslân syn serieuzere muzyk negearre, sadat er tsjin wil en tank de man fan *Switsokken* bleau. Mei dêrom sette er de lêste tsien jier fan syn libben syn artystekarriêre op in leech pitsje en lei er him benammen ta op syn fiskhannel.

Bleeker kaam op 18 maart 2018 yn de âldens fan 65 jier hommels te ferstjerren oan hertfalen.

## Diskografy
Langspylplaten:
*1984 – *Foor de fatsoensrakkers* (Frigram)
*1987 – *Rauwkost* (Firgram)

Cd's:
*1991 – *Ik bin in brulkikker*
*1994 – *Ontspoard*
*1997 – *Mengde gefoelens*
*1998 – *Foor de fatsoensrakker*
*1998 - *Sweefteef*
*2007 – *Omarmd op Texel*

Ek is hy te hearren op tal fan oare cd's fan en mei oare sjongers.

## Bibliografy
* *Pretletters op de klaagmuur* - Dichtbondel 
* *Kopziekte* - Ferhalebondel

## Keppeling om utens
* De webstee fan Doede Bleeker.
* Streektaalsang
Rykswei 6

De **Rykswei 6** of **A6** is in Nederlânske rykswei en autosneldyk, dy't yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw yn dielen reekaam. Yyn 1978 koe der einlings sprutsen wurde fan in trochrinnende dyk fan De Jouwer nei Lelystêd. De A6 rint fan knooppunt Muiderberch (A1) fia Almeare, Lelystêd, Emmeloard en De Lemmer nei knooppunt De Jouwer (A7) by De Jouwer.

De wei foarmet in wichtige ferbining tusken Amsterdam en Noard-Nederlân. Sûnt de foltôging fan de A27 by Almere kinne automobilisten út de hiele Rânestêd flugger yn Flevolân en Noard-Nederlân komme.

Der lizze twa beweechbere brêgen yn de A6 dy't simmerdeis foar wat opûnthâld soargje kinne. It giet om de Ketelbrug oer it Ketelmeer en de Skarster Rienbrêge oer de Skarster Rien by Skarsterbrêge.

By de Ketelbrug leit de ôfrit Swifterbant, dy't allinnich út Emmeloard wei berikt wurde kin.

Foarhinne wie it weidiel tusken knooppunt Emmeloard en knooppunt De Jouwer ûnderdiel fan Rykswei 50 (A50), letter is dit diel ûnderdiel wurden fan Rykswei 6. It feit dat de A6 fanút noardlike rjochting by knooppunt Emmeloard rjochttroch oergiet yn de N50, en it ferkear dat de A6 fierder folgje wol ôfslaan moat, tsjûget hjir noch fan. Oarspronklik wie it plan dat de A6 fan Emmeloard ôf trochrinne soe oer Wolvegea, Easterwâlde en Roan nei Grins, mar dit trajekt waard letter skrast.

## Takomstige útwreiding
Minister Peijs wie yn it earstoan fan doel om de A6 te ferbinen mei de A9 middels in tunnel lâns de Naardermar tusken knooppunt Holendrecht en knooppunt Muiderberch. 

Yn oktober 2006 hat it kabinet Balkenende III lykwols it beslút nomd te kiezen foar it stroomline-alternatyf. Fanwege grutte maatskiplike wjerstân bliek in tunnelferbining net helber. Op 17 oktober waard bekend dat de A6, de A1 en de A10 ferbrede wurde en dat oer in bredere A9 noch oerlein wurdt mei de regio. It kabinet wol besjen oft de gemeente Amsterdam meibetelje wol oan de A9. Mei de ferbredingen wol it kabinet de fileproblemen op het trajekt Schiphol-Amsterdam-Almere werombringe. Op 19 oktober 2007 hat de ried fan Almere unanym besluten de fierdere ûnderhandelings mei it ryk oer groei mei 60.000 wenten op te skowen fanwege it efterbliuwen fan in kabinetsbeslút dat perspektyf biedt op it oplossen fan de fileproblemen tusken Almere en Amsterdam/Schiphol.

## Ferskaat
De A6 trochkrúst tusken Eastersee en Sint Nyk de Tsjûkemar.

## Keppeling om utens
* Iepenstellingsskiednis A6
Rixt

* Rixt as famkesnamme.
* Rixt as pseudonym fan Hendrika Akke van Dorssen.
* Rixt, in opera fan de komponist Henk Alkema (1944-2011)
* Rixt fan It Oerd, in personaazje út in Amelânsk folksferhaal
Eelkje Tuma

**Eelkje Tuma** (Ie, 18 maart 1966), is in yn Sweden wenjende skriuwster dy't yn it Frysk publisearret.

Eelkje Tuma waard berne te Ie. Se studearre kulturele antropology oan de Frije Universiteit yn Amsterdam, wat se ôfrûne mei in doktoraalskripsje oer Noardsweedske begraffenisrituëlen. Tuma wennet sûnt 1992 yn Sweden, tsjintwurdich yn Pajala, dêr't se muzykdosinte is en by in skoalle administratyf wurk docht. Se is troud mei de Sweedske auteur Mikael Niemi.

## Wurk
Tuma debutearre yn 1996 mei de roman *Leafste lea*, dy't giet oer hoe't in jonge frou har ûntwrakselt oan har famylje en eftergrûn. Yn 2004 krige Tuma yn it ramt fan it projekt Fryske Modernen in wurkbeurs fan it Fûns foar de Letteren foar it skriuwen fan in roman mei de wurktitel *Paadwizer*. De roman ferskynde yn 2009 by Utjouwerij Fryslân. Tuma, dy't harsels in stadige skriuwster neamt, waard by it ta stân kommen fan it boek begelaat troch de Fryske skriuwer Piter Boersma.

## Publikaasjes
*1996: *Leafste lea* (roman)
*2009: *Paadwizer (roman)

==  Boarnen ==
*[http://www1.omropfryslan.nl/Player.aspx?t=a&fn=320b4772.WMA Omrop Fryslân, Buro de Vries, ôfl. 23, 24 juny 2007 - Fraachpetear mei Eelkje Tuma] <small>(52h 35m)</small> 
*[http://www.fryskemodernen.nl/sites/main-content.asp?id=1914&menuid=2794 Fryske Modernen (datum ûnbekend) - *Eelkje Tuma en Fryske Modernen: ‘Skriuwe dogge je allinne’*] 
*[http://www.demoanne.nl/moanne07-2007.pdf De Moanne/Trotwaer, (6), nr. 7, septimber 2007 - Onno P. Falkena: *Twadde Fryske roman fan boppe de poalsirkel ûnderweis'']
Amalia fan Solms

**Amalia van Solms** (eins: **Amalia fan Solms-Braunfels**; Braunfels, 31 augustus 1602 - De Haach, 8 septimber 1675), grevinne fan Solms-Braunfels, wie de frou fan Freark Hindrik fan Oranje.

Amalia fan Solms waard berne as dochter fan Jehan Albrecht I fan Solms-Braunfels en Agnes fan Sayn-Wittgenstein. Har jeugd brocht se troch op it slot Braunfels oan de Lahn.

Op 18-jierrige leeftyd kaam sy as hofdame fan Elizabeth Stuart, frou fan Freark V fan de Palts, de 'winterkening' fan Bohemen (en neef fan de steedhâlder), nei De Haach. Hjir kaam se yn de kunde mei har efterneef Freark Hindrik. Hja troude mei him op 4 april 1625. Freark syn healbroer Maurits hie dit op syn stjerbêd oan him frege.

Ut harren houlik kamen njoggen bern, wêrfan't fjouwer net folwoeksen waarden:
* Willem II fan Oranje (27 maaie 1626 — 6 novimber 1650) (steedhâlder) troud mei Maria Stuart
* Louise Henriëtte fan Nassau (7 desimber 1627 — 18 juny 1667), troud mei keurfoarst Freark Willem I fan Brandenburch
* Henriëtte Amalia fan Nassau (26 oktober 1628 — desimber 1628) 
* Elisabeth fan Nassau (4 augustus 1630 — 4 augustus 1630)
* Isabella Charlotte fan Nassau (28 april 1632 — april 1642) 
* Albertine Agnes fan Nassau (9 april 1634 — 24 maaie 1696), boaske mei Willem Freark fan Nassau-Dietz
* Henriëtte Catharina fan Nassau (10 febrewaris 1637 — 3 novimber 1708), boaske mei Johan George II fan Anhalt-Dessau
* Hindrik Loadewyk fan Nassau (30 novimber 1639 — 29 desimber 1639)
* Maria fan Nassau (5 septimber 1642 — 20 maart 1688), boaske mei Maurits fan Simmern

Doe't Freark Hindrik nei it ferstjerren fan syn broer prins Maurits steedhâlder waard, wist er syn ynfloed op it belied sterk út te wreidzjen. Hjirmei groeide ek de ynfloed fan Amalia.

Under Freark Hindrik en Amalia naam it seremonieel yn it Haachske hofleven frijwat ta. De bou fan in oantal paleizen, wêrûnder it hûs Honselaarsdyk, it paleis yn Rijswyk, it Hûs ten Bosch en oansjenlike ferbouwings oan it Alde Hof yn it Noardein, it kastiel fan Buren en it Hof fan Solms yn Oirschot, folgen. Amalia wie de driuwende krêft efter it houlik fan har âldste dochter Louise Henriëtte mei de karfoarst fan Brandenburch en har soan Willem II mei Maria Stuart. Nei de dea fan har soan nam sy de fâdij fan har beppesizzer Willem III op har. 

Nei it ferstjerren fan har man yn 1649, stie Filips IV fan Spanje it grûngebiet fan Turnhout oan har ôf.

## Keppeling om utens
* Portret yn Digitaal Frouljuleksikon fan Nederlân
Albertine Agnes fan Nassau

**Albertine Agnes fan Nassau** (Den Haach, 9 april 1634 - It Oranjewâld, 24 maaie 1696 ), wie de fiifde dochter fan steedhâlder Freark Hendrik en Amalia fan Solms. Fia har stammet it hjoeddeiske Nederlânske keningshûs ôf fan Willem fan Oranje.

Albertine Agnes troude yn 1652 mei Willem Freark fan Nassau-Dietz (1613-1664). Ut dit houlik binne berne:
* Amalia (1655-1695), troud mei Johan Willem fan Saksen-Eisenach (1666-1729)
* Hindrik Casimir II (1657-1696), troud mei Henriëtte Amalia fan Anhalt-Dessau (1666-1726)

Nei de dea fan har man Willem Freark yn 1664 waard se yn Fryslân regintesse foar har soan Hindrik Casimir II.

De basisskoalle fan It Oranjewâld is nei har neamd.
Amalia fan Nassau-Dietz (1655-1695)

**Amalia fan Nassau-Dietz** (De Haach, 5 desimber 1655 - Allstedt, 16 febrewaris 1695) wie de dochter fan Willem Freark fan Nassau-Dietz en Albertine Agnes fan Oranje-Nassau.

Amalia troude mei Jehan Willem fan Saksen-Eisenach (1666-1729).
Jehan Willem III, hartoch fan Saksen-Eisenach

**Jehan Willem III, hartoch fan Saksen-Eisenach** (1666-1729) wie in soan fan hartoch Jehan George I fan Saksen-Eisenach en Jehanna fan Sayn-Wittgenstein. Hy folge yn 1698 syn broer Jehan George op as hartoch fan Saksen-Eisenach. Yn 1792 waard hy opfolge troch Willem Hindrik.

## Houlik en neiteam
Jehan Willem wie troud mei:
* Amalia fan Nassau-Dietz (1655-1695), dochter fan prins Willem Freark fan Nassau-Dietz,
* Christina Juliana fan Baden-Durlach (1678-1707), dochter fan markgreve Karel Gustaaf fan Baden-Durlach,
* Magdalena Sybilla fan Saksen-Weißenfels (1673-1726), dochter fan hartoch Jehan Adolf I fan Saksen-Weißenfels,
* Maria Christina ta Leiningen-Heidesheim (1692-1734), dochter fan greve Jehan Karel fan Leiningen-Heidesheim,
en waard heit fan:
* Willem Hindrik (1691-1741)
* Albertina Joänetta (1693-1700)
* Joänetta Antoinette  (1698-1726), troud mei hartoch Jehan Adolf II fan Saksen-Weißenfels(1685-1746)
* Karolina Kristina (1699-1743), troud mei lângreve Karel I van Hessen-Philippsthal (1682-1770) troud mei Anton Gustaaf (1700-1700)
* Charlotte Wilhelmina (1703-1774)
* Joänetta Wilhelmina (1704-1705)
* Karel Willem (1706-1706)
* Karel August (1707-1711)
* Joänetta Magdalena (1710-1711)
* Kristiana Wilhelmina (1711-1740), troud mei foarst Karel fan Nassau-Usingen (1712-1775)
* Jehan Willem (1713-1713).
Henriëtte Amalia fan Anhalt-Dessau

**Henriëtte Amalia Maria fan Anhalt-Dessau** (Kleef, 16 augustus 1666 – Slot Oranienstein, 18 april 1726) wie de dochter fan Johan George II fan Anhalt-Dessau en Henriëtte Katarina fan Oranje-Nassau en dus in pakesizzer fan Freark Hindrik fan Oranje-Nassau. Hja wie mem fan njoggen bern.

## Libben yn it koart en bern
Henriëtte waard berne yn de stêd Kleef, tsjintwurdich Dútslân. Sy boaske yn 1683 mei har neef Hindrik Kasimir II fan Nassau-Dietz. Doe't har man yn 1696 ferstoar waard hja regintesse foar har soan, Johan Willem Friso.

Yn 1710 rjochtte Henriëtte Amalia de Oarder fan it Betrouwen op.

Henriëtte Amalia fan Anhalt-Dessau is ferstoarn yn 1727 op 59-jierrige leeftyd en begroeven yn de stiftstsjerke fan Dietz.

Hindrik Kasimir II en Henriëtte Amalia krigen njoggen bern:
* In jongferstoarne soan.
* Johan Willem Friso (1687-1711) troud mei Maria Louise fan Hessen-Kassel (1688-1765)

* Henriëtte Albertine (1686-1754)
* Maria Amalia (1689-1771)
* Sophia Hedwig (1690-1734), troud mei hartoch Karel Leopold fan Mecklenburg-Schwerin (1678-1747)
* Isabella Charlotte (1692-1757), troud mei Kristiaan fan Nassau-Dillenburch (1688-1739)
* Johanna Agnes (1693-1765)
* Louise Leopoldina (1695-1758)
* Henriëtte Kasimira (1696-1738)
Joop Atsma

**Johannes Jan (Joop) Atsma** (Surhústerfean, 6 july 1956) is in Fryske politikus en sportbestjoerder. Hy sit sûnt juny 2015 yn de Earste Keamer út namme fan it CDA en is sûnt 1994 foarsitter fan de KNWU, de Keninklike Nederlânske Hurdfytsuny.

Joop Atsma waard berne as soan fan de molkfeehâlder Piter Atsma en Tsjitske van der Meer. Nei it atheneum begûn hy oan in stúdzje Skiednis oan de Ryksuniversiteit Grins, mar hy makke dy net ôf. Yn 1978 begûn syn karriêre as sjoernalist: hy wurke foar it ANP, NOS, Frysk Deiblêd, Nijsblêd fan it Noarden, De Feanster en Omrop Fryslân.

Fan 1989 ôf wurke Atsma by de KNWU: earst as foarsitter seksje amateurhurdfytsen en letter as foarsitter. By de Olympyske Spullen fan Seoel (1988), Barselona (1992), Atlanta (1996) en Sydney (2000) wie Atsma chef d'équipe fan it hurdfytsen.

Atsma begûn syn politike wurkpaad as steatelid en fraksjefoarsitter yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Yn 1998 waard Atsma yn de Twadde Keamer keazen (waard lid oant oktober 2010). Opfallend wie dat hy syn eed yn it Frysk ôflei. Yn de Twadde Keamer holdt hy him dwaande mei, lânbou, fiedselkwaliteit, media en mynbou. Dêrneist is er foarsitter fan de fêste kommisje foar Ferkear en Wettersteat en ûnderfoarsitter fan de fêste kommisje foar Folkssûnens, Wolwêzen en Sport. 

Atsma waard fan oktober 2010 oant novimber 2012 steatssekretaris fan Ynfrastruktuer en Milieu yn it kabinet-Rutte I. Yn 2013 hie Atsma in cameo yn 'e film *[[Leve Boerenliefde]]* fan Steven de Jong.

Joop Atsma is sûnt 16 desimber 1982 troud mei Tea van der Schaaf.
Fort-Mahon-Plage

**Fort-Mahon-Plage** is in kustplak en gemeente yn it Frânske departemint Somme yn 'e regio Opper-Frankryk. Fort-Mahon-Plage hie yn 1.363 (2023) ynwenners.

It kustplak leit oan It Kanaal, de seestrjitte tusken Ingelân en Frankryk, yn 'e dunen en beskikt oer in moai strân, dêr't yn 'e simmermoannen goed tahâlden is en dat in protte toeristen lûkt. Njonken it strân rint de promenade mei heaks dêrop de haadstrjitte mei winkels, kafees, restaurants en in kasino.

## Boarne
* , *Picardië, Noordwest-Frankrijk,*, De Haach - 2002, side 139.

## Keppeling om utens
* Lokaasje fan 'e gemeente op Mapquest
De Hûn (mûne)

**De Hûn** (*De Hond*) is in stellingmûne flakby Paezens, yn de gemeente Dongeradiel.

De Hûn waard yn 1861 boud. De achtkante nôtmûne is fan hout op in stiennen ûnderbou en dekt mei reid. Yn 1950 waard foar de mûne in sloopfergunning oanfrege en ferliend, mar ta ôfbraak is it net komd. De Feriening De Hollandsche Molen kocht De Hûn, dy't der doe ferfallen by stie, yn 1968 foar it symboalyske bedrach fan ien gûne oan. Fan 1969 oant 1971 waard dizze boppekruier hielendal restaurearre. Sûnt 1977 is De Hûn eigendom fan de Stifting De Fryske Mole. De mûne is net mear yn bedriuw.

## Sjoch ek
*Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Moledatabank