open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kateftigen

De **kateftigen** (wittenskiplike namme: *Felidae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e katdieren (*Feliformia*) en de boppefamylje fan 'e echte katdieren (*Feloidea*), dêr't û.o. de liuw, de tiger, it loaihoars, it jachtloaihoars, de jagûar, de poema, de lynks, de wylde kat en de húskat ta hearre.

## Skaaimerken
De kateftigen, wêrfan't de earste sa'n 29 miljoen jier lyn libbe, wurde typearre troch it hawwen fan fiif teannen oan de foarpoaten en fjouwer oan 'e efterpoaten. Se hawwe allegear ynlûkbere neilen (útsein it jachtloaihoars), grutte hoektosken en in goed ûntwikkele gesichtsfermogen (sels yn it tsjuster), gehoar en lykwichtsorgaan. Se hawwe snorhierren dy't gefoelige taastorganen binne. Se kinne goed klimme (útsein it jachtloaihoars) en libje ornaris solitêr (útsein de liuw).

Kateftigen komme foar op alle wrâlddielen behalven Antarktika, al binne se yn Oseaanje en op Madagaskar as eksoat troch de minske yntrodusearre. De hjoeddeiske kateftigen kinne opdield wurde yn twa ûnderfamyljes, de grutte katten en de lytse katten. Behalven yn (relative) lichemsgrutte ûnderskiede dy har faninoar trochdat de lytse katten wol spinne mar net brulle kinne, wylst de grutte katten wol brulle mar net spinne kinne.

## Famylje-opbou
De lytsskreaune nammen yn 'e ûndersteande tabel binne ûndersoarten.
James Basire

**James Basire** (1730– Londen, 1802), as **James Basire Sr.**, wie in Ingelsk grafikus. Hy is de wichtichste út in famylje fan grafikussen, en fral ferneamd as learmaster fan William Blake.

Isaac Basire (1704-1768), syn heit, wie in kaartmakker. Syn soan (1769-1822) en pakesizzer (1796-1869) hjitten ek James; fjouwer generaasjes Basires wienen grafeur. Meidat hja allegear âld waarden, oerlaapje harren karriêres elkoar, wat wolris swierrichheden jout by it taskriuwen fan in wurk oan de ien as oar.

James Basire lei him fral ta op it ôfbyldzjen fan arsjitektuer. Hy hie syn atelier oan Great Queen Street yn Londen. Lykas alle trije generaasjes James, waard hy beneamd ta graveur by de *[[Society of Antiquaries of London]]*. In protte fan syn bêste wurk is te finen yn *[[Vetusta Monumenta]]*.
 
Wurk fan Basire hinget yn museums en gallerys oeral yn de wrâld.

Op 4 augustus 1772 waard William Blake learling fan Basire foar sân jier. 

Basire makke ferskate goede portretten fan foaroansteande lju. Oar wurk fan him: 

**Captain Cook*; neffens Hodges. 
**Lady Stanhope, as the Fair Penitent*; neffens B. Wilson. 
**Lord Camden*; neffens Joshua Reynolds. 
**The Field of the Cloth of Gold: Henry VIII and Francis I*; makke neffens it skilderij yn Hampton Court.
**Interview between Orestes and Pylades before Iphigenia*; neffens Benjamin West. 

Under Basire syn learlingen wie George Cooke (1781-1834).

## Keppelings om utens
*List fan wurk
*Wurk fan Basire op WorldImages
Greidhoeke

De **Greidhoeke** is it tradisjonele feehâlderijgebiet op 'e klaai yn it noardwesten fan Fryslân, fuort besuden de Bouhoeke. It bestiet út it súdlike part fan 'e Waadhoeke, it noardlike diel fan Súdwest-Fryslân en it westen fan 'e gemeente Ljouwert. Dêrmei omfieme it foarhinne de no net mear besteande gemeente Littenseradiel, de súdlike parten fan Menameradiel en Frjentsjerteradiel, de noardlike helte fan Wûnseradiel, de klokslach fan Boalsert en parten fan Wymbritseradiel en Boarnsterhim.

Yn dit gebiet wurdt benammentlik yntinsive feehâlderij bedreaun troch it hâlden fan kij, mei gauris wat skieppehâlderij dernjonken as byfertsjinst. Bou komt der suver net foar. Foarhinne wie it gebiet in mozayk fan nuveraardich yninoar passende puzelstikjes fan greidperselen, mar troch de ruilferkaveling is dat tsjintwurdich grutdiels foarby. De pleatsen binne der fan twa typen: de stjelp en de kop-hals-romp.

De eardere gemeente Littenseradiel hat him der lang (en mei rjocht) op foarstean litten "it hert fan 'e Greidhoeke" te wêzen. Dwers troch de Greidhoeke rint de Slachtedyk, bekend fan 'e Slachtemaraton.

## Literatuer
* Philippus Breuker, *De Greidhoeke. Lân en minsken fan 800 oant 1800 en letter*, Ljouwert, 2012.
Mythopoeic Award

De ***Mythopoeic Awards*** binne in groep prizen dy't ienris yn it jier troch de Amerikaanske *[[Mythopoeic Society]]* útrikt wurdt oan auteurs fan treflike wurken yn it sjenre fan mytology en fantasy en de wittenskiplike stúdzje dêrfan. De útrikking fan 'e *Mythopoeic Awards* fûn foar it earst plak yn 1971. Oant 1991 wiene der twa prizen (foàr 1981 net elts jier útrikt) foar fantasy en wittenskiplike stúdzje; fan 1991 ôf wiene der twa pear keppele prizen, foar fantasy op 'e mêden fan 'e folwoekseneliteratuer en de berneliteratuer, en foar stúdzje op it mêd fan 'e algemiene wittenskip oangeande dit ûnderwerp en taspitst op it ferbân tusken mytology en fantasy. Yn 2010 waard dêrnjonken noch in priis ynfierd foar studinteproefskriften oer mytology en fantasy.

Under de skriuwers dy't de priis yn it ferline wûn hawwe, binne (foar folwoekseneliteratuer): J.R.R. Tolkien (1981; postúm) foar *[[Unfoltôge Ferhalen]]*; Orson Scott Card (1988) foar *Seventh Son*; Lois McMaster Bujold (2002) foar *[[The Curse of Chalion]]*; Carol Berg (2009) foar de duology *Flesh and Spirit* en *Breath and Bone*; en Jo Walton (2010) foar *Lifelode*; (foar berneliteratuer): Salman Rushdie (1992) foar *Haroun and the Sea of Stories*; en J.K. Rowling (2008) foar de *[[Harry Potter]]*-searje; (foar stúdzje): Christopher Tolkien (1981 en 1989).

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e ''Mythopoeic Awards''
Prometheus Award

De ***Prometheus Award*** is in priis foar romans en novelles yn it libertaryske subsjenre fan 'e science fiction (dat him taspitst op yndividualistyske maatskippijen mei beheining fan 'e steat of sels hielendal sûnder steat). Hy wurdt ienris yn it jier útrikt troch de Amerikaanske *[[Libertarian Futurist Society]]*.

De earste útrikking fûn plak yn 1979, mar pas fan 1981 ôf wurdt de *Prometheus Award* elts jier takend. Under de skriuwers dy't de priis yn it ferline wûn hawwe, binne: Larry Niven, Jerry Pournelle en Michael Flynn (1992) en Terry Pratchett (2003). Der is ek in *Hall of Fame*-fariant fan 'e *Prometheus Award*, dy't (faker al as net postúm) takend is oan û.o.: Robert A. Heinlein (1983, 1987, 1996, 1997, 1998 en 2003), George Orwell (1984 en 2011) en J.R.R. Tolkien (2009).

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e ''Prometheus Award''
Connie Britton

**Connie Britton**, berne as **Constance Elaine Womack**, (Boston, Massachusetts, 6 maart 1967) is in Amerikaansk aktrise.

## Wurkpaad
Britton spile fan 1996 oant 2000 yn de telefyzjerige *[[Spin City]]*. Doe't Charlie Sheen de haadrol oernaam fan Michael J. Fox ferdwûn hja út de rige. Sy waard yn 2010 en 2011 nominearre foar in Emmy Award foar dy rol en yn 2010 wûn hja in Satellite Award yn de kategory 'bêste aktrise yn in dramasearje'.

## Filmografy
#### Film
*1995 - *The Brothers McMullen* - Molly McMullen 
*1998 - *No Looking Back* - Kelly 
*2001 - *One Eyed King* - Helen Riley 
*2001 - *The Next Big Thing* - Kate Crowley 
*2003 - *Lost at Home* - Rachel Rouse 
*2004 - *Looking for Kitty* - Marcie Petracelli 
*2004 - *[[Friday Night Lights (film)|Friday Night Lights]]* - Sharon Gaines 
*2005 - *Special E]* - Abi 
*2005 - *The Life Coach* - Connie 
*2006 - *The Lather Effect* - Valinda 
*2006 - *The Last Winter* - Abby Sellers 
*2009 - *Women in Trouble* - Doris
*2010 - *[[A Nightmare on Elm Street (2010)|A Nightmare on Elm Street]]* - Dr. Gwendoline Holbrook 
*2011 - *[[Conception]]* - Gloria
*2013 - *Angels Sing* - Susan Walker

#### Telefyzje
*1995–1996 - *[[Ellen (telefyzjerige)|Ellen]]* - Heather 
*1996 - *Escape Clause* - Leslie Bullard 
*1996–2000 - *[[Spin City]]* - Nikki Faber 
*1998 - *Cupid* - Madeleine 
*2000–2001 - *The Fugitive* - Maggie Kimble Hume 
*2001 - *Child Star: The Story of Shirley Temple* - Gertrude Temple 
*2001 - *The Fighting Fitzgeralds* - Sophie 
*2001 - *The West Wing* - Connie Tate 
*2003 - *Lost at Home* - Rachel Davis 
*2005 - *Life As We Know It* - Papa Wheelie 	
*2006 - *24* - Diane Huxley 
*2006–2011 - *Friday Night Lights* - Tami Taylor 
*2011–2018 - *American Horror Story* - Vivien Harmon
*2012–2018 - *Nashville* - Rayna James
*2018 - *9-1-1* - Abby Clark
*2018–no - *Dirty John* - Debra Newell
*2018–no - *SMILF* - Ally

## Keppelings om utens
* Connie Britton op IMDb
Seksuele dimorfy

**Seksuele dimorfy** of **geslachtsdimorfy** is it ferskil yn uterlik tusken eksimplaren fan it manlik en it froulik geslacht sa't dat foarkomt binnen in grut tal bistesoarten en ek wol by planten, lykas by guon rintfearren. Dêrby giet it net om 'e geslachtsorganen sels, mar om oare morfologyske ferskillen yn lichemsfoarm, lichemsgrutte of lichemskleur. Seksuele dimorfy is de bekendste foarm fan polymorfy.

By de measte bistesoarten ferskille mantsjes en wyfkes net sa bot fan uterlik, mar by guon bisten is de seksuele dimorfy sa grut dat lang tocht is dat mantsjes en wyfkes ferskillende soarten foarmen. By beskate fiskesoarten en wjirms waarden de (lytsere) mantsjes foarhinne beskôge as parasiten.

It komt ek foar dat him seksuele dimorfy by bisten, benammentlik fisken en einen, him inkeld foardocht yn 'e djoeitiid.
Liffey

De **Liffey** (Iersk: *An Life*) is in rivier yn it easten fan Ierlân. 

De Liffey streamt út it Wicklowberchtme (*Wicklow Mountains*) nei it westen, dêrnei rjochting noardeast troch Dublin en mûnet út yn de Baai fan Dublin. De rivier hat op dat plak 125 km ôflein. De wichtichste sydrivieren binne de Dodder, de Poddle en de Camac.

De Liffey is in wichtige rivier yn Dublin en wie fan de Wytsingetiid ôf dé manier om de stêd yn te kommen. De Liffey is mei de rivier de Shannon ferbûn troch it Grand Canal en it Royal Canal. Tsjintwurdich is Dublin sletten foar grutte skippen en wurdt de rivier ek foar rekreaasje brûkt (fral roeie en kanofarre).

De meast ferneamde brêge oer de Liffey is de Ha'penny Bridge, de brêge dêr't yn it ferline tol betelle wurde moast (in heale penny). Yn 2001 - 2002 is de brêge fannijs opmakke. Yn 2009 waard de nijste brêge oer de Liffey yn Dublin iepene, de Samuel Beckett Bridge, in ûntwerp fan de Spaanske arsjitekt Santiago Calatrava. By gelegenheid fan it millennium is der in "boardwalk" oanlein, dat der kin no in moai ein kuiere wurde oan de igge fan de Liffey.


Liffey at Lucan Co. Dublin - geograph.ie - 1958129.jpg|De Liffey yn Lucan, 12 km westlik fan Dublin
Ofbyld:Ha'penny Bridge.jpg|Ha'penny Bridge oer de Liffey yn Dublin
File:LiffeyDublin.JPG|De Liffey mei *boardwalk* en O'Connelbridge yn Dublin


## Keppeling om utens
Boyle (plak)

**Boyle** is in plak yn it noarden fan it Ierske greefskip Roscommon.
Yn 2006 hie Boyle 2522 ynwenners (1599 yn it plak sels en 923 yn de omkriten). Boyle leit oan de foet fan it Curlewberchtme net fier fan de Lough Key, Lough Arrow en Lough Gara (*lough* bestjut 'mar').

De ruïne fan de Abdij fan Boyle (*Boyle Abbey*) is ferneamd.

## Berne yn Boyle
* Maureen O'Sullivan (1911-1998), aktrise, Jane út de Tarzan-films
* Patrick Francis Sheehan (1932–2012), biskop fan Kano (Nigeria)
* Chris O’Dowd (1979), akteur
Roscommon

* Roscommon (stêd), in stêd yn Ierlân
* County Roscommon, in greefskip fan Ierlân
* Roscommon (Michigan), in plak yn de Feriene Steaten
Lecarrow

**Lecarrow** (Iersk: *An Leithcheathrú*) is in plak yn it Ierske greefskip County Roscommon. It doarp leit 17 kilometers noardwestlik fan de stêd Athlone oan de N61 tusken Athlone en de stêd Roscommon. It doarp is mei in befarber kanaal ferbûn mei Lough Ree, de twadsgrutste mar oan de rivier de Shannon.
Marters

* marters (skaai) (Latynske namme: *Martes*), in taksonomysk skaai fan 'e famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*)
* marters (ûnderskaai) (Latynske namme: *Martes*), in taksonomysk ûnderskaai fan it boppeneamde skaai
Universidade Federal de Minas Gerais

De **Universidade Federal de Minas Gerais** (**UFMG**), earder ek oantsjutten as *Universidade de Minas Gerais* (*UMG*), is in universiteit yn Belo Horizonte, Minas Gerais, Brazylje. 

De UFMG bestiet sûnt 1927. 

## Sjoch ek
* Brazylje

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside fan de UFMG (Portegeesk)
Universidade Federal da Bahia

De **Universidade Federal da Bahia** (**UFBA**), earder ek oantsjutten as *Universidade da Bahia* (*UBA*), is in universiteit yn Salvador, Bahia, Brazylje.

De UFBA bestiet sûnt 1946.

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside fan de UFBA (Portegeesk)
Universidade Estadual de Feira de Santana

De **Universidade Estadual de Feira de Santana** (**UEFS**), earder ek oantsjutten as *Universidade de Feira de Santana* (*UFS*), is in universiteit yn Feira de Santana, Bahia, Brazylje. 

De UFBA bestiet sûnt 1976. 

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside fan de UEFS (Portegeesk)
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais

De **Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais** (**Cefet-MG**), earder ek oantsjutten as *Escola Técnica Federal de Minas Gerais* (*UTF-MG*), is in universiteit yn Belo Horizonte, Minas Gerais, Brazylje.

De Cefet-MG bestiet sûnt 1910  en hat 13.623 studinten.

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside fan de Cefet-MG (Portegeesk)
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca

De **Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca** (**Cefet-RJ**), earder ek oantsjutten as *Escola Técnica Federal do Rio de Janeiro* (*UTF-RJ*), is in universiteit yn Rio de Janêro, Brazylje.

De Cefet-RJ bestiet sûnt 1917. 
## Sjoch ek
* Brazylje
* Rio de Janêro
## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside fan de Cefet-RJ (Portegeesk)
Pieter Adrianus Ossewaarde

**Pieter Adrianus Ossewaarde** (Goes, 14 augustus 1775 – Rijswijk, 21 maart 1853) wie in wichtich technokratysk politikus dy't tusken 1828 en 1848 yn twa Nederlânske kabinetten minister fan Finânsjes wie. Hy waard yn dy funksje opfolge troch A.W.N. van Tets van Goudriaan.
Roscommon (stêd)

**Roscommon** (Iersk: *Ros Comáin*) is it haadplak fan County Roscommon yn Ierlân. De namme is ôflaat fan Coman mac Faelchon dy't dêr yn de 5e iuw in kleaster stichte. De ruïnes fan Roscommon Castle lizze op in skeante krekt bûten de stêd.

## Ferfier
* Stasjon Roscommon waard iepene op 13 febrewaris 1860.
* Roscommon leit oan de grutte diken N60, N61 en N63.
*Bus Éireann fersoarget de ferbinings mei de wichtichste stêden yn de fiere omkriten.

## It besjen wurdich

* Kastiel Roscommon Castle (13e iuw)
* Roscommon County Museum
* It hûs Clonalis (*Clonalis House*)
Jelly Keekstra

**Jelly Keekstra** (Brantgum, 17 juny 1948) is in Frysk dichteresse. Keekstra waard opbrocht yn Holwert, is troud mei skriuwer Rommert Tjeerdsma en wennet yn Marrum.

Keekstra wie in warber lid fan toanielklup ‘Pro Rege’ en die ek gauris mei yn revu’s en kabaret. Nei in tiid fan siikwêzen skeakele se oer op it dichtsjen. Healwei de njoggentiger jierren stjoerde se in fers op nei de Nieuwe Dockumer Courant. Letter publisearre se ek yn oare blêden lykas 'De fleanende Krie' fan de KFFB.

## Bibliografy
### Poëzy
* 1993 : *Op 'e amme fan 'e wyn*
* 1997 : *Fleagen fan fielen*
* 2000 : *By it lemieren*
* 2004 : *Ien fan ritme*
Marters (skaai)

De **marters** (Latynske namme: *Martes*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan de sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*) en de ûnderfamylje fan 'e grutte marters (*Guloninae*). Ta dit skaai hearre acht soarten slanke linige martereftigen mei boarstelsturten, lykas de stienmurd en de beamotter, dy't beide ek yn Fryslân foarkomme. Harren pels waard (en wurdt noch wol) as tige weardefol beskôge, wat der de oarsaak fan is dat ien soarte, de sabelmarter yn it ferline tige slim bejage is. Marters libje yn Jeraazje (oant Borneo ta) en yn Noard-Amearika. It skaai fan 'e marters moat net betize wurde mei it ûnderskaai dat deselde namme hat.

## Soarten
Panda's

De **panda's** (wittenskiplike namme: *Ailuropoda*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en de famylje fan 'e bearen (*Ursidae*). Ta dit skaai hearre ien libbene (de reuzepanda) en fjouwer fossile soarten panda's. De lytse panda (*Ailurus fulgens*) heart ta in hiel oare famylje fan 'e rôfdieren en is dus, nettsjinsteande syn namme, net nau besibbe oan 'e reuzepanda.

## Soarten
Bearen

De **bearen** (Latynske namme: *Ursidae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), dêr't û.o. de yn Jeropa foarkommende brune bear ta heart. De famylje omfettet acht ûnderskate soarten yn fiif taksonomyske skaaien, dy't útinoar rinne fan 'e folslein fegetaryske reuzepanda, dy't suver neat oars as bamboe fret, oant de hast útslutend fleisitende iisbear, dy't grutdiels fan seehûnen libbet.

Hoewol't de earste bearen net tige grut wiene, hawwe se harren meitiid wol ta grutte lichemsomfang ûntwikkele. De iisbear is tsjintwurdich it grutste lânrôfdier dat der bestiet. Bearen kinne oerlibje yn hast alle lânskipstypes, fan bergen oant flakte en fan it tropysk reinwâld oant de poalsee.

## Famylje-opbou
N.B.: De skaaien fan 'e Maleiske bearen en de lippebearen wurde soms ek wol by de echte bearen yndield.
Piter Tanjé

**Piter Tanjé** (Boalsert, 15 febrewaris 1706 — Amsterdam, 29 juny 1761) wie in 18e iuwsk Nederlânsk grafikus, etser, tekener en kopiist.

## Biografy
Neffens it RKD wie er boatsjonge op de beurttsjinst tusken Boalsert en Amsterdam dy't yn syn frije tiid grafyske ûntwerpen foar snúfdoazen makke. Hy hie sa'n protte súkses mei syn snúfdoazen dat Jacob Folkema him oantrune ta ynskriuwen by de Amsterdamske *Stadsacademie*; dat die er op syn 24e en waard dêr learling fan Bernard Picart, Jacob Houbraken, Cornelis Troost en Jacob de Wit. Hy grafearre goed 100 platen foar Johan fan Gool's boek mei keunstnersbiografyen, *Nieuw Schouburg* (1750), meast neffens portretsketsen fan Aart Schouman. 

## Galery

Titlepage-Johan van Gool-Nieuw Schouburg.png|Titelside fan *De nieuwe schouburg*
Aert Schouman Pieter Tanje - Tiebout Regters Jan ten Kompe Jan Palthe.jpg|Portretten fan Tibout Regters, Jan ten Compe en Jan Palthe
Aert Schouman P Tanje - Johannes van Ravestein and Adriaen Hanneman.png|Portretten fan Johannes fan Ravestein en Adriaen Hanneman
Gerard Sanders Pieter Tanje - Elias van Nymegen Gerard Sanders Dionys van Nymegen.jpg|Portretten fan Elias fan Nijmegen, Gerard Sanders en Dionys fan Nijmegen


## Keppeling om utens
Snúfdoaze

.
In **snúfdoaze** is in apart doaske dat yn it ferline brûkt waard om snúftabak yn te bewarjen. It doaske tsjinne ek as helpmiddel foar it snuven fan de tabak. Fral yn de 18e iuw wie in snúfdoaze eat wat benei eltse begoedige man by him hie.

## Materialen
De doaskes waarden faak gravearre troch keunstners. Begoedige manlju hienen faak mear as ien snúfdoazen, dêr't guon fan ryklik fersierd wienen mei ûnder oaren goud en diamanten. De goedkeapste snúfdoazen wienen lykwols gewoan fan hout. Oare populêre materialen wienen skyldpodskylden en pearelmoer.

De lidden wienen faak fersierd mei in portret as tekening (gravuere).

## Populêrens
Op it hichtepunt wie de snúfdoaze fral in teken fan oansjen. Dat bleau in skoft sa neidat snúftabak út de moade rekke wie. Sa wie it lang wenst by steatshaden om in snúfdoaze oan ambassadeurs en oare besite te jaan as earbetoan as sy beaen besite wat tabak oan út eigen snúfdoaze. Hofjuweliers krigen soms in slompe jild foar it meitsjen fan snúfdoazen foar dy gelegenheden.

## Sjoch ek
* Tabaksdoaze
Realisme

* realisme (keunststreaming), in keunststreaming
** realisme (literatuer)
* realisme (filosofy), in streaming yn de filosofy
* realisme (ynternasjonale betrekkingen), in teory yn de ynternasjonale polityk
* realpolitik, in Dútske term foar in wize fan polityk bedriuwen
James Dean

**James Byron Dean** (Marion (Indiana), 8 febrewaris 1931 - Cholame (Kalifornje), 30 septimber 1955) wie in Amerikaansk akteur. Hy joech stal oan de opstannige jongerein fan de fyftiger jierren, ûnder oaren yn syn meast ferneamde film *[[Rebel Without a Cause]]*. Oare rollen dy't fan him in stjer makken wienen dy fan Cal Trask yn *[[East of Eden (film)|East of Eden]]* (1955) en Jett Rink yn *[[Giant (1956 film)|Giant]]* (1956). 

## Keppelings om utens
* Offisjele betinkingsside
* James Dean Gallery
Realisme (literatuer)

**Realisme** is in literêre streaming dy't besiket de wurklikheid sa autentyk mooglik wjer te jaan. Dy streaming wie in reaksje op de Romantyk, dêr't idealisearring fan de subjektive belibbing sintraal yn stie.  

## Skiednis
Oan de ein fan de njoggentjinde iuw wie it realisme in ynfloedrike en maatskippij-krityske streaming. In soad realistyske skriuwers wiene marksist. Yn harren literatuer wurde minsken út alle lagen fan de maatskippij werjûn. De hegere klassen of respektearre archetype (dy't foarhinne it ûnderwurp fan in soad literatuer wiene) waarden no op alledeiske wize beskreaun, lykas in filosoof dy't gewoan thús mei de bern is. 

De roman *Middlemarch* fan George Eliot wurdt oer it generaal as in mylpeal yn de realistyske tradysje beskôge. 
Yn de Frânske literatuer wurdt Honoré de Balzac sjoen as de pionier fan it realisme. It realisme komt ek werom yn de Fryske literatuer, wichtige skriuwers dêr wiene ûnder oare Waling Dykstra, Hjerre Gjerrits van der Veen, Tsjibbe Gearts van der Meulen en Piter Jelles Troelstra. Fral Troelstra liet in sterke maatskippij krityske hâlding sjen; hy wie dan ek master yn 'e rjochten en sosjalistysk politkus (sa wie er mei-oprjochter fan de SDAP). De *[[bildungsroman]]* is wichtich yn it realisme. Yn Nederlân wiene De Tachtigers in wichtige beweging dy't it realisme (en ek it naturalisme) as útgongspunt namen.

Guon wittenskippers miene dat it naturalisme de literêre streaming wie dy't it realisme opfolge, oaren sizze dat it naturalisme allinne mar in ferdjipping en radikalisearring is fan it realisme.

## Skaaimerken
* De skriuwer besiket in folsleine objektiviteit en realistyske wjerjefte te beriken oan de hân fan dokumintaasje en ûndersyk. Hy basearret him faak op echte barrens. 
* De skriuwer wol de lêzer oerstjûgje.
* It ferhaal spilet him hjir en no ôf. 
* De skriuwer besiket him yn it personaazje yn te libjen om in sa realistysk mooglik byld derfan te jaan.

## Realisten
### Dútske auteurs
* Theodor Fontane
* Gottfried Keller
* Theodor Storm

### Frânske auteurs
* Honoré de Balzac
* Gustave Flaubert
* Stendhal

### Fryske auteurs
* Reinder Brolsma
* Waling Dykstra
* Tsjibbe Gearts van der Meulen
* Piter Jelles Troelstra
* Hjerre Gjerrits van der Veen

### Ingelske auteurs
* Charles Dickens
* George Eliot
* Thomas Hardy
* Elizabeth Gaskell

### Nederlânske auteurs
* Hildebrand
* François Haverschmidt
* Multatuli

### Russyske auteurs
* Fjodor Dostojevski
* Nikolaj Gogol
* Ivan Gontsjarov
* Aleksander Herzen
* Michail Lermontov
* Ivan Toergenjev
* Lev Tolstoj
* Anton Tsjechov

## Sjoch ek
*Naturalisme (literatuer)
*Russysk realisme
George Eliot

**George Eliot** wie it pseudonym fan de Ingelske skriuwster en dichteresse **Mary Ann Evans** (Nuneaton, Warwickshire, 22 novimber 1819 – Londen, 22 desimber 1880). Sy wie ek sjoernalist en oersetter en beheart ta de skriuwers fan it Fiktoriaansk tiidrek dy't de toan setten. Sy hat sân romans skreaun, dêr't de measten fan him ôfspylje op it Ingelske plattelân en dy't ferneamd waarden fanwegen harren realisme en psychologysk ynsjoch. 

## Bibliografy
### Romans
* *Adam Bede*, 1859
* *[[The Mill on the Floss]]*, 1860
* *[[Silas Marner]]*, 1861
* *[[Romola]]*, 1863
* *Felix Holt, the Radical*, 1866
* *[[Middlemarch]]*, 1871–72
* *Daniel Deronda*, 1876

### Poëzy
* *The Spanish Gypsy (a dramatic poem)*, 1868
* *Agatha*, 1869
* *Armgart*, 1871
* *Stradivarius*, 1873
* *The Legend of Jubal*, 1874
* *Arion*, 1874
* *A Minor Prophet*, 1874
* *A College Breakfast Party*, 1879
* *The Death of Moses*, 1879
* *From a London Drawing Room*
* *Count That Day Lost*
* *I Grant You Ample Leave*

### Oars
* *Three Months in Weimar*, 1855
* *Silly Novels by Lady Novelists*, 1856
* *The Natural History of German Life*, 1856
* *Scenes of Clerical Life*, 1858
# *The Sad Fortunes of the Rev. Amos Barton*
# *Mr Gilfil's Love Story*
# *Janet's Repentance*
* *The Lifted Veil*, 1859
* *Brother Jacob*, 1864
* *The Influence of Rationalism*, 1865
* *Impressions of Theophrastus Such*, 1879

## Literatuer
*  *Meeleven in levensverhalen en filosofie - notities bij de romanschrijfster George Eliot en de filosoof Emmanuel Levinas*, Meinema, Zoetermeer (2006)
*  *George Eliot - a bibliographical history*, Oak Knoll Press, New Castle, DE (2002)
*  *Dutch readings of George Eliot, 1856-1885*, proefskrift Universiteit Utert (2001)
*  *Theology in the fiction of George Eliot - the mystery beneath the real*, SCM, Londen (2001)
*  *Oxford reader's companion to George Eliot*, Oxford University Press, Oxford (2000)
*  *George Eliot - the last Victorian*, Fourth Estate, Londen (1998)
*  *George Eliot - a life*, Hamish Hamilton, Londen (1996)
*  *George Eliot*, Virago Press, Londen (1987)
** Ned. vert.: *George Eliot - haar leven en werk*, Vita, Nymwegen (1995)

## Keppelings om utens
* Biografy en filosofy
* Project Gutenberg e-teksten fan fan Georg Eliots boeken
Konkordânsje

In **Konkordânsje** is in alfabetyske list fan de wurden yn in boek of in oar skriftlik wurk, tegearre mei de dêrby hearrende omtekst. Fanwegen de tiid en de muoite en de kosten nedich foar it meitsjen fan in konkordânsje yn de pre-kompjûter-tiid, is dat eartiids allinne dien foar wurken fan bysûndere betsjutting, de Vedas, de Bibel, de Koran en de wurken fan Shakespeare.

Sels mei it gebrûk fan kompjûters en in konkordânsjeprogram kostet it meitsjen fan in konkordânsje (likegoed op papier as yn de kompjûter) hiel wat hantwurk, om’t se faak taheakke teksten omfetsje, lykas kommentaren op of definysjes fan de yndeksearre wurden. As de tekst fan in wurk lykwols yn in kompjûter sit, kin in syk-funksje de basisopdracht fan in konkordânsje útfiere en dan is dy yn guon opsichten sels alsidiger as ien op papier. 
 
## Fryske konkordânsjes
Ienkear yn in kompjûter oanbrocht (digitalisearre), kinne ek fan Fryske (Sealter) teksten maklik konkordânsjes makke wurde. Dêrby kinne de wurden alfabetysk toand wurde (middelste kolom yn it foarbyld), tegearre mei de derby hearrende sinnen. Rjochts steane de nammen fan de boarnetriemmen (hjir Ls249 en Ls351), as makke mei WConcord.      

Op dy wize kin men ek folle mear triemmen byinoar besjen. As men dêrta alle digitalisearre teksten fan in taal byinoar bringt, kin men elk wurd yn al syn funksjes bestudearje. Dat is nuttich foar it skriuwen fan wurdboeken, mar befettet boppedat faak folle mear ynformaasje as yn in wurdboek opnommen wurde kin, mar wol folle minder strukturearre.

### Keppelings om utens
* Do lääste Holloundsgungere (Ls349 en 350) oer de lêste Sealter mieren yn Fryslân.]
* Konkordânsjes fan „Konkordanz“ yn de Mienskiplike Ferbûnkatalogus
* „Using concordance programs in the Modern Foreign Languages classroom“, oer konkordânsjes yn it ûnderwiis yn frjemde talen.

; Software om del te laden (kar-út)
* „WordSmith Tools“, kostet wat (Demo-Modus omfettet alle funksjes, útgong op 25 trefwurden per sikerij begrinzge)
* „Lingofox“, kostet wat (Demo-Modus foar 20 dagen fergees, sûnder opslach- en printfunksje)
* EXAKT, fergees, Konkordanz-Software foar transkripsje fan sprutsene taal
* „AntConc“, fergees
*„Simple Concordance Program“ fergees
* Bible Verse Collection Editor (BibleVCE), Iepenboarne-programmatuer
* WConcord 3.0 (Concordancer for Windows) fergees

; Online-Software (kar-út)
* „COSMAS II“, oan it Institut für Deutsche Sprache, fergeze oanmelding needsaaklik
* „Digitales Wörterbuch der Deutschen Sprache“ (DWDS), Wurdboekteksten, konkordânsjes en kollokaasjes (Konkordânsjes fan in sykbegryp ferskine nei aktivearring fan it menupunt „Corpora“ yn kar-út; folsleine oplisting nei fergeze oanmelding)
* „Corpus Matching online“ (CoMOn), fergees, gjin oanmelding nedich; beskikbere korpi u.&nbsp;a. Ald Testament (Hebriuwsk, Gryksk), Nij Testament (Gryksk), Koran (Arabysk, Dútsk), Günter Grass: „Die Blechtrommel“, Mark  Twain: „Tom Sawyer, Huckleberry Finn“
Nuneaton

**Nuneaton** is in stêd (*town*) yn it Feriene Keninkryk yn it distrikt Nuneaton en Bedworth, yn it Ingelske greefskip Warwickshire. De stêd leit sa'n 12 km benoarden Coventry en 40 km beëasten Birmingham.

## Berne yn Nuneaton
* George Eliot (skûlnamme fan Mary Ann Evans), skriuwster, waard berne op 22 novimber 1819 op in pleats yn de omkriten fan Nuneaton.
* Peter Meechan (29 jannewaris 1980) komponist, dirigint en muzykútjouwer

## Partnerstêden
*  Roanne, Frankryk
*  Guadalajara, Spanje
*  Cottbus, Dútslân
Ynterferinsje (taalkunde)

Yn 'e taalkunde is in **ynterferinsje** de ynfloed dy't de iene taal op 'e oare útoefenet of in spesifyk elemint yn in taal, lykas in wurd, útdrukking of grammatikale konstruksje, dat tsjin 'e regels yn út in oare taal oernommen is. Yn 'e kontekst fan it Frysk sil mei in ynterferinsje ornaris in hollanisme (út it Nederlânsk oernommen taalelemint) bedoeld wurde.

Foarbylden fan in hollanistyske ynterferinsjes op it mêd fan 'e wurdskat binne:
* *dat is erch* (fan Nederlânsk: *erg*; moat wêze: "slim" of "net bêst")
* *facht* (fan Nederlânsk: *vacht*; moat wêze: "hier" of "pels")
* *it falt mei* (fan Nederlânsk: *het valt mee*; moat wêze: "it falt ta")

In foarbyld fan in hollanistyske ynterferinsje op it mêd fan 'e grammatika is:
* *it plak dêr't se hinne sille gean* (moat wêze: "it plak dêr't se hinne gean sille")
Hollanisme

In **hollanisme** is in taalkundige term foar in barbarisme (in ynslûpsel út in frjemde taal) út it Nederlânsk. De Fryske sprektaal tilt op fan 'e hollanismen, al wurde dy faak net as sadanich werkend troch de Frysksprekkers. Sa sil foar in hiel soad Friezen bygelyks in sin as *hy giet trouwen* (moat wêze: "hy sil trouwe") of *it falt mei* (moat wêze: "it falt ta") de gewoanste saak fan 'e wrâld wêze. Ek op grammatikaal mêd komme hollanismen foar, bygelyks yn 'e sinsbou fan: *Hy gong fuort doe't ik soe komme* (moat wêze: "Hy gong fuort doe't ik komme soe"). It tsjinstelde fan in hollanisme is in frisisme, dat ynfloed fan it Frysk op it Nederlânsk oantsjut.
Frisisme

**Frisisme** is in taalkundige term foar in barbarisme (in ynslûpsel út in frjemde taal) út it Frysk wei. Frisismen sille fral yn it Nederlânsk foarkomme. Dêrby giet it net om 'e Nederlânske standerttaal, mar om it Nederlânsk sa't dat sprutsen wurdt troch lju dy't fan hûs út Frysktalich binne. Men kin dan tinke oan útdrukkings as "*zie eens!*" (moat wêze: "*kijk eens!*") of "*het valt me niet af*" (moat wêze: "*het valt me niet tegen*"). Ek op grammatikaal mêd komme frisismen foar, bygelyks yn 'e sinsbou fan: "*hij is staan gebleven*" (moat wêze: "*hij is blijven staan*"). It tsjinstelde fan in frisisme is in hollanisme, dat ynfloed fan it Nederlânsk op it Frysk oantsjut.

Frisismen waarden op in komyske manear brûkt yn 'e langrinnende kollumn *Uit Bokwerder Belang*, yn 'e *[[Ljouwerter Krante]]*, wêryn't skriuwer Rink van der Velde him tusken 1970 en 1992 foardie as Wabbe Wisses Rzn., de haadredakteur fan it doarpskrantsje *Bokwerder Belang* fan it fiktive Fryske doarp Bokwert. Hoewol't Wisses net folle ophie mei it Frysk, wie syn Nederlânsk mei Fryske ynfloeden ôfmakke. Hjirûnder by wize fan yllustraasje in sitaat mei de frisismen ûnderstreke.
:*Uren, dagen, maanden, jaren, vliegen als één schaduw heen... <u>als 't ons niet mist</u> hebben de <u>broeren</u> Halbertsma deze woorden geschreven. En hoe waar zijn deze woorden. Want ook het jaar 1971 is weer heen gevloden. Aanvankelijk waren wij <u>van doel</u> deze jaargang van ons Bokwerder Belang af te sluiten met een terugblik. Wij wilden even stilstaan en over <u>het schouder</u> <u>zien</u> naar het achter ons liggende jaar. Als men <u>op jaren komt</u> zoals wij dan heeft men die <u>aanstrijd</u> wel eens en daarbij schiet ons <u>het moed</u> wel eens vol.*
Henricus Uden Masman (útjouwer)

**Henricus Uden Masman** (Winsum, 16 april 1871 - 16 april 1941) wie in Nederlânsk drukker en útjouwer. Earder wie er kommisjonêr fan de gemeente Barradiel.

Masman stichte yn De Haach útjouwerij "De Atlas", dy't Pieter Jelles Troelstra syn 'Rispinge' en Tsj. E. Halbertsmas 'Ut it âlde laech' útjoech. Masman wurke mei oan 'Bûtenboun'. Teffens wie er redakteur fan 'De Fries om utens' en útjouwer fan betinkingsboek 1948.

Masman boaske mei Trijntje Tolsma (Beetstersweach, 1866 - De Haach, 1934) yn Súd-Afrika. Syn soan Dirk Theodoor Uden Masman (Cheribon, Nederlânsk-Ynje, 15 maart 1901 - De Haach, 27 jannewaris 1965) wie muzikus en yn 1926 de oprjochter fan de bigband *The Ramblers*.
Tom van Mourik

**Tom van Mourik** (Snits, 7 maart 1957) is in Nederlânsk politikus fan de VVD.

## Karriêre
Hy waard grutbrocht yn Ferwert as soan fan boargemaster W. van Mourik (1919-1980) en gie nei de Kristlike skoallemienskip 'Oostergo' yn Dokkum. 
Hy wurke by de gemeente Dokkum (1977) en sûnt 1980 lange tiid by Tytsjerksteradiel. Dêrnjonken wie er aktyf yn lokale polityk. Van Mourik wie fan 1998 ôf VVD-fraksjefoarsitter by de gemeenteried fan Ljouwert. Begjin 2003 waard er wethâder yn Ljouwert en soe dat trije jier bliuwe. Maart 2007 waard er yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân keazen en ek dêr waard er fraksjefoarsitter. Teffens waard er yn dat jier wethâlder yn Flylân. Yn 2011 waard Van Mourik troch de oare steateleden keazen ta bêste steatelid mei de measte kennis fan saken  .
Ier yn 2012 folge syn beneaming ta waarnimmend boargemaster fan Menameradiel; hy wie dêr de opfolger fan Gerrie van Delft-Jaasma. 
Fan 15 july 2017 oant 6 maart 2019 wie er waarnimmend boargemaster fan Smellingerlân. Op 26 maart 2019 waard er yn dy gemeente opfolge troch Jan Rijpstra (* 1955).

Tom van Mourik waard yn april 2025 foardroegen as nije wethâlder fan de gemeente Flylân. Hy ferfangt Roel de Jong, dy't yn april fan dat jier opstapte. Van Mourik sil de funksje ferfolje foar de oerbliuwende riedsperioade fan likernôch in jier.

## Priveelibben
Van Mourik is troud mei sjoernaliste Irene Overduin.

## Njonkenfunksjes
* Foarsitter Merk Fryslân
* Foarsitter fan Museumfederaasje Fryslân
* Foarsitter fan de Ried fan Tafersjoch fan Kredytbank Nederlân
Hero Oomkens fan Esens

**Hero Oomkens fan Esens** (om 1455 - 1522) wie in East-Frysk ealman, hear fan Harlingerlân, in titel dy't er by de dea syn heit Sibet Attena fan Esens yn 1473 erve. 

Hy wurdt meast oantsjut mei **Hero Oomkens "de Jongere"** om betizing mei syn pake fan memmekant, Hero Oomkens de Aldere, foar te kommen. Hero Oomkens von Esens komt yn teksten út syn tiid ûnder tal fan nammefarianten foar: **Hero**, **Here**, **Heer**, **Her**; **Omken**, **Omcken**, **Oemkens**, **Omkens**, ensafuorthinne. Meidat er ek hear fan oare plakken en kriten wie, wurdt der ek, neist **von**, **zu Esens**, **von Wittmund**, **von Harlingerland**, **von Stedesdorf**, ensafh. oan syn namme taheakke. De famylje Oomkens wie festige yn East-Fryslân (no part fan Nedersaksen yn Dútslân) en yn it doe Fryske Oldambt (no part fan de Nederlânske provinsje Grinslân). De family liet har foarstean op in streekrjochte ôfstamming fan kening Redbad.

Hero Oomkens fan Esens' houlik mei Armgard grevinne fan Oldenburg yn 1489 die sines ta it fersterkjen fan de alliânsje fan de âlde Fryske aristokrasy mei de greven fan Oldenburg yn harren striid tsjin de famylje Cirksena dy't doe yn opkomst wie.

Hero Oomkens fan Esens hie fiif soannen, Balthasar, Melchior, Caspar, Johann en Sibo, en twa dochters, Onna (of Anna) dy't mei Otto III fan Rietberg troude, en Adelaide, dy't boaske oan har fiere neef Eppo Hayo Heres Oomkens fan Ommeland, fan it Oldambt yn Grinslân. Baltasar Oomkens fan Esens folge syn heit op nei syn dea yn 1522. Sibo en Caspar gienen it leger fan harren neef, de Kening fan Denemark, yn stoaren op it slachfjild Caspar stoar by de bestoarming fan Königsberg yn 1521.

Hero Oomkens fan Esens syn wapenskyld hie twa krúste toernoailânsen, dy't opnaam binne yn it wapen fan de stêd Wittmund en ek yn it wapen fan Eastfryslân.

## Literatuer en boarnen
*Ubbo Emmius, *Rerum Frisicarum Historia*, Leien 1616
*Heinrich Friedrich Wilhelm Perizonius: *Geschichte Ostfrieslands. Nach den besten Quellen bearbeitet*. Schuster, Leer 1974, ISBN 3-7963-0068-5 
*G.A. von Halem, *Geschichte des Herzogtums Oldenburg*, ISBN 3-7963-0044-8 (werprinte Bremen 1794)
**Allgemeine/Neue Deutsche Biographie*
**Biographisches Lexikon für Ostfriesland*
*Anonym, *Chronika van den Groten Daden der Graven van Oldenborch, circa 1537*, Isensee Verlag, Aldenboarch, 1993.
Grumman TBF Avenger

De **Grumman TBF Avenger** (mei de oantsjutting **TBM** foar de tastellen makke troch General Motors) wie in Amerikaanske torpedobommesmiter dy't yn de Twadde Wrâldoarloch tsjinne yn de kriten om de Stille Oseaan hinne. De Avengers wien stasjonearre op fleandekskippen en op militêre fleanfjilden dy ûnder de Amerikaanske marine stienen. De Avenger waard ûntwurpen as opfolger fan de Douglas TBD-1 Devastator dy't om 1939 hinne ferâldere rekke.

De Nederlânske Marine Loftfearttsjinst hie yn de jierren 50 78 Avengers yn trije ferskillende útfierings yn tsjinst. Dat wiene 34 stiks TBM-3 S2, 24× TBM-3W2 en 20× TMB-3E/TMB-3E2.  De S en W-typen foarmen de kearn fan de ûnderseeboatbestriding en in grut part waard oan board fan de Karel Doorman stasjonearre.

## Spesifikaasjes (TBF Avenger)

* Bemanning: 3
* Langte: 12,48 m
* Spanwiidte: 16,51 m
* Hichte: 4.70 m
* Draachflak fleugels: 45,52 m²
* Gewicht leech: 4.783 kg
* Gewicht mei maks. lading: 8.115 kg
* Motor: 1 Wright R-2600-20 radiaalmotor fan 1.900 hk (1,420 kW)
* Maks. faasje: 442 km/o
* Fleanberik: 1.610 km
* Fleanplafond: 9,170 m
* Klimfaasje: 10,5 m/s
* Bewapening
**Masinegewearen:
** 1 × 0.30 in (7.62 mm) M1919 Browning masinegewear yn de noas (by de earste modellen)
** 2 × 0.50 in (12.7 mm) M2 Browning ms yn de fleugels M2 Browning mss
** 1 × 0.50 in (12.7 mm) M2 Browning ms op de romp 
** 1 × 0.30 in (7.62 mm) M1919 Browning masinegewear yn de bûk fan de romp 
**Bommen:
** Oant 907 kg bommen **as**
** 1 × 907 kg Mark 13 torpedo
**Raketten:
** Oant acht 3.5-inch as 5-inch raketten

## Keppelings om utens
* Grumman TBF Avenger
* TBF Avenger Royal Navy D-Day kentekens
Natália do Vale

**Maria Natália Ferreira do Vale** (Floriano, 6 maart 1953) is in Brazyljaansk telefyzje-aktrise. Se is ûnder mear bekend fan de telefyzjeprogrammas *Olho no Olho*, *Água Viva* en *Women In Love*.

## Filmografy
* 1975 - *Gabriela* .... Aurora
* 1975 - *A Moreninha* .... Mademoiselle Aimée
* 1976 - *Saramandaia* .... Dora
* 1980 - *Água-Viva* .... Márcia Mesquita
* 1981 - *Baila Comigo* .... Lúcia Toledo Fernandes
* 1982 - *Sétimo Sentido* .... Sandra Rivoredo
* 1982 - *Final Feliz* .... Débora Brandão
* 1984 - *Transas e Caretas* .... Marília Braga
* 1986 - *Cambalacho* .... Andréa Pereira Souza e Silva
* 1987 - *O Outro* .... Laura Della Santa
* 1989 - *Que Rei Sou Eu?* .... Suzanne Webert
* 1993 - *Olho no Olho* .... Débora
* 1995 - *A Próxima Vítima* .... Helena Ribeiro
* 1996 - *Sai de Baixo* .... Amelinha Berniê de Carvalho
* 1997 - *O Amor Está no Ar* .... Júlia Schneider
* 1998 - *Torre de Babel* .... Lúcia Prado
* 2000 - *Aquarela do Brasil* .... Dulce
* 2003 - *Mulheres Apaixonadas* .... Sílvia Ferreira Lobo
* 2004 - *Carga Pesada* .... Maria
* 2004 - *Começar de Novo* .... Letícia Pessoa Karamazov
* 2006 - *[[Le Roman de la vie|Páginas da Vida]]* .... Carmem Fragoso Martins de Andrade
* 2007 - *O Segredo da Princesa Lili* .... Rainha
* 2008 - *Faça sua História* .... Passageira
* 2008 - *Negócio da China* .... Dra. Júlia Dumas
* 2009 - *[[Sauvée par l'amour|Viver a Vida]]* .... Ingrid Guimarães Machado
* 2011 - *[[Insensato Coração]]* .... Wanda Brandão
* 2012 -  *La guerrera* ... Aída Flores Galvão
* 2014 - *La sombra de Helena* .... Chica (Francisca Proença Fernandes)
* 2016 - *Êta Mundo Bom!* .... Baronessa 

## Keppeling om utens
* Natálio do Vale yn de IMDb
Rafael Leónidas Trujillo

**Rafael Leónidas Trujillo** (San Cristóbal, 24 oktober 1891 – Ciudad Trujillo, 30 maaie 1961) wie in politikus en militêr út de Dominikaanske Republyk. 

Fan 1930 oant 1961 regearre er dat lân as in diktator. Fan 1930 oant 1938 en fan 1942 oant 1952 wie er presidint. De tritich jier dat er de macht hie wurde beskôge as ien fan de meast bluodrige tiidrekken ea yn de skiednis fan Amearika, mar ek as in tiid fan klassike persoansferhearliking. Monuminten fan Trujillo wienen der by de roes. 

Under Dominikanen is syn regear ferneamd as it Trujillotiidrek (Spaansk: *La Era de Trujillo*). Hy krige de bynamme *chapita* (kroankoark). Dat makke him dûm, dat hy ferbea it wurd *chapita*. In oare bynamme foar Trujillo wie "de bok" (*El chivo*), om reden fan syn protte ferhâldingen bûten it houlik om.
Remscheid

**Remscheid** is in kreisfreie Stadt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen.

## Stedsyndieling fan Remscheid
Remscheid is yn fjouwer stedsdistrikten ferparte. De distrikten mei de wenwiken binne:

* Alt-Remscheid:
: Aue, Birgden I en II, Blumental, Büchel, Büchen, Fürberg, Güldenwerth, Haddenbach, Hasenclev, Hasten, Hölterfeld, Hof Heidhof, Hohenhagen, Holz, Hütz, Ibach, Küppelstein, Lobach, Morsbach, Papenberg, Platz, Rath, Rosenhügel, Siepen, Steinberg, Tyrol, Vieringhausen en Westhausen.

* Remscheid-Süd:
: Baisiepen, Berghausen, Bliedinghausen, Bökerhöhe, Ehringhausen, Falkenberg, Honsberg, Kremenholl, Mixsiepen, Preyersmühle Reinshagen en Struck.

* Remscheid-Lüttringhausen:
: Birgden III, Blume, Buscherhof, Clarenbach, Farrenbracken, Garschagen, Goldenberg, Großhülsberg, Grund, Halbach, Hermannsmühle, Heusiepen, Klausen, Kranenholl, Langenhaus, Leyermühle, Linde, Nüdelshalbach, Oelingrath, Spelsberg, Stollen en Westen.

* Remscheid-Lennep:
: Dörpmühle, Endringhausen, Engelsburg, Forsten, Grenzwall, Hackenberg en Hasenberg. Ek it buorskip Dörperhöhe leit yn dit stedsdistrikt.


Ofbyld:Deutsches Roentgenmuseum.jpg|It Röntgenmuseum.
Ofbyld:Muengsten.jpg|Spoarbrêge fan Müngstener.
Ofbyld:RS-Theo-Otto-Theater.jpg|It Teo Ottoteater.
File:Bf-rs-hbf.jpg|Haadstasjon.


## Ferneamde lju út Remscheid
* Wilhelm Röntgen, natuerkundige, ûntdekker fan de röntgenstrielen
* Teo Otto, toanielûntwerper, 1904.
* Karl Michael Vogler, akteur
* Sylvia Rhys, operasjongster
* Peter Brötzmann, free jazz saksofoanist
* Wolfgang Tillmans, fotograaf 1968.

## Stedebannen
*  Pirna (Dútslân), sûnt 1989
*  Prešov (Slowakije), sûnt 1989
*  Quimper (Frankryk), sûnt 1971
*  Wansbeck (Feriene Keninkryk), sûnt 1978
*  Kirsehir, (Turkije)

## Keppelings om utens
* It Roentgen-Museum
Ferlinge draachtiid

In **ferlinge draachtiid** is in biologysk ferskynsel dat by ferskate bistesoarten foarkomt en dat bedoeld is om derfoar te soargjen dat jongen yn 'e geunstichste jiertiid te wrâld komme (yn 'e regel yn 'e maityd of oan it begjin fan 'e simmer), sadat se in sa grut mooglike kâns hawwe om oant folwoeksenens te oerlibjen. As de pearing bygelyks hjerstmis of oan 'e ein fan 'e simmer plakfynt, en de eigentlike draachtiid duorret mar in moanne of seis wiken, dan kin in ferlinge draachtiid meitsje dat de jongen dochs pas it oare jiers yn 'e maityd smiten wurde. In ferlinge draachtiid komt benammentlik foar by martereftigen, lykas de wezeling, harmeling, stienmurd en beamotter. Ek by de otter wurdt it bestean fan in ferlinge draachtiid fermoede.
Fiskotters

De **fiskotters** (Latynske namme: *Lutra*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en de famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*). Ta dit skaai hearre twa libbene en in stikmannich útstoarne ottersoarten, wêrûnder de (Jeropeeske) otter, dy't ek yn Fryslân foarkomt.

## Soarten
Otters

De **otters** (Latynske namme: *Lutrinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan de sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en de famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*). Yn dizze ûnderfamylje binne alle trettjin ottersoarten feriene. Otters binne langhalige slanke bisten mei koarte poaten, dy't swimfluezzen tusken de teannen hawwe en suver mear thús binne yn it wetter as op it lân. Se komme foar op alle wrâlddielen útsein Austraalje en Antarktika.

## Soarten
James Doyle Penrose

**James Doyle Penrose** (County Wicklow, 9 maaie 1862 - 2 jannewaris 1932) wie in Iersk skilder fan portretten, histoarjestikken en lânskippen.

Hy wie in soan fan James Doyle Penrose sr.; studearre keunst yn South Kensington, op St John's Wood, en oan de RA-skoallen dêr't er in sulveren medalje ûntfong. Fan 1889 ôf hie er útstallings fan syn wurk yn de foarneamste galleryen fan Londen, benammen yn de Royal Academy. Ta syn meast wichtige wurk wurdt rekkenene *The Presence in the Midst*, *Last Chapter* en *Queen Philippa interceding for the Burghers of Calais*. James Penrose Doyle wenne ûnder Watford en stoar 2 jannewaris 1932.


Ofbyld:The Punishment Of Loki.jpg|*De bestraffing fan Loki*
Ofbyld:Freya by Penrose.jpg|*[[Frija]]*
File:The Venerable Bede translates John 1902.jpg|*[[Beda]]* (1902)


## Keppeling om utens
* 14 skilderijen fan J. Doyle Penrose op  www.bbc.co.uk/arts
Wezelingen fan de Nije Wrâld

De **wezelingen fan 'e Nije Wrâld** (wittenskiplike namme: *Neogale*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*) en de ûnderfamylje fan 'e lytse marters (*Mustelinae*). Ta dit skaai hearre fjouwer libbene en ien útstoarne soarte. De leden fan dit skaai wiene lange tiid ferdield oer de skaaien fan 'e lytse marters (*Mustela*) en de Amerikaanske nertsen (*Neovison*), mar yn 2021 waard troch nij ûndersyk definityf bewiisd dat dizze fjouwer soarten nauwer mei-inoar besibbe binne as mei oare martersoarten.

## Soarten
Bochum

**Bochum** is in stêd yn 'e Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en der wenje 366.385 minsken (2023).

De stêd is grut wurden troch de mynbou, dêr't hjoeddedei allinnich noch it mynmuseum en ferskate ynstituten oan tinken dogge. Yn de yndustriële perioade slagge it minsken dêr as earste om stiel yn foarmen te jitten. Tsjintwurdich hâldt de stêd har mear dwaande mei de tsjinstferliening.

Njonken de Ruhr-universiteit hat de stêd noch 5 hegere opliedingsynstituten, meiïnoar goed foar mear as tritichtûzen studinten.

It stedsgebiet Bochum bestiet út 6 stedsdistrikten (*[[Stadtbezirk]]e*), dy't wer ferparte binnen yn stedsdielen

## Berne yn Bochum
* Hans Fritzsche (21 april 1900 - 27 septimber 1953), Dútsk nazy-politikus
* Siegfried Reda ( 27 july 1916 - 13 desimber 1968), Dútsk komponist en oargelist
* Manfred Eigen (9 maaie 1927), Dútsk natuerkundige en gemikus
* Norbert Lammert (16 novimber 1948), Dútsk politikus

## Ofbylden

Bochum, Christuskirche foto5 2012-03-28 09.22.JPG|Bochum: de Kristustsjerke.
Bochum, moderne toren foto3 2012-08-04 09.22.jpg|Bochum, moderne toer.
Bochum Gerthe - Sigma Coatings ( Landmarke) 03 ies.jpg|Bochum, Sigma Coatings, An der Halde 1.


Ruhrpark Südmall-1.jpg|Winkelsintrum Ruhrpark.
Eisenbahnmusum Bochum-Dahlhausen (1977).jpg|Spoarmuseum Bochum-Dahlhausen.
Bochum, katholische Propsteikirche Sankt Peter und Paul DmA380 IMG 6239 2019-02-24 14.24.jpg|Petrus en Paulustsjerke.
Aken (betsjuttingsside)

"**Aken**" (Dútsk: *Aachen*) hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Aken, in kringfrije stêd (*Kreisfreie Stadt*) yn Noardryn-Westfalen
* Aken (Kreis), de eardere lânkring om Aken
* De Stêderegio Aken, it bestjoerlik distrikt, dy't yn 2009 foarme waard nei it gearfoegjen fan de kringfrije stêd Aken en de lânkring Aken
* Ryksstêd Aken
----
**Aken** kin ek ferwize nei:
* Aken (Elbe), in plak yn lânkring (*Landkreis*) Köthen yn Saksen-Anhalt

Nijsgjirrich: dat plak hjit ek yn it Dútsk Aken en net Aachen.
Hendrik Aukes Leenstra

**Hendrik Aukes Leenstra** (Sibrandabuorren, 22 april 1877 - Wijhe), 26 maaie 1945) wie in feeboer, boargemaster en Twadde Keamerlid.

## Libben en wurk
Hendrik wie in soan fan lânarbeider Auke Leenstra. Hy gie nei de kristlike legere skoalle yn Gau. Leenstra buorke yn it earstoan yn Haskerhoarne en studearre dêrneist foar himsels.

Fan 1 july 1919 oant 1 novimber 1929 wie er lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Teffens siet er sûnt 18 septimber 1923 yn de ARP-fraksje fan de Twadde Keamer dêr't er fral dwaande wie mei lânbou en wettersteat, mar net op de foargrûn trede. Yn 1928 lykwols hearde er by mar in pear yn syn fraksje dy't tsjin in wiziging fan de *Wet op de Indische Staatsregeling* stimde, wêrtroch't in gelikens tal lânseigen en Europeesde leden yn de *Volksraad* kaam. 17 septimber 1929 ferliet er de Keamer. 

Dêrnei waard er boargemaster fan de (eardere) gemeente Wijhe yn Oerisel; dat wie er fan 16 novimber 1929 oant 1 maaie 1942. 

Leenstra hie ek tal fan maatskiplike njonkenfunksjes yn Fryslân, ûnder oare by de *[[Fryske Mij|Friesche Maatschappij van Landbouw]]*.