open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Panagia Chalkeontsjerke

De **Panagia Chalkeon-tsjerke** (Gryksk: Παναγία των Χαλκέων, *Panagia ton Chalkeon*; Mem Gods fan 'e Kopersmidden) yn Tessaloniki, Grikelân, is in Byzantynsk tsjerkegebou út de 11e iuw. De tsjerke stiet oan it Dikastirion-plein noard fan 'e Egnatia-strjitte yn 'e eardere wyk fan 'e kopersmidden en is sûnt 1988 ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed Ierkristlike en Byzantynske Monuminten fan Tessaloniki.

## Skiednis
De yn it jier 1028 wijde tsjerke giet op *protospatarios* (amtner fan it keninklik hôf) Kristoffel, *katepano* (kommandant) fan Longobardia (Apûlje) syn frou Maria Katakalis en syn bern werom. Neffens de oprjochtingsynskripsje op 'e moarmeren latei boppe de westlike tagong stiet de tsjerke op in eartiids beskamsum plak (πρην βέβηλος τόπος), itjinge mooglik wiist op it feit dat hjir eartiids in heidenske Grykske timpel stien hat. Nei de Turkske oermastering fan Tessaloniki yn 1430 waard de tsjerke yn in moskee (*Kazancılar Camii*; moskee fan 'e kopersmidden) feroare en dat bleau sa oant de ein fan 'e Turkske besetting yn 1912. Nei de ierdskoddings yn 1933 waard de tsjerke restaurearre.  

De tsjerke stie yn 1972 op in postsegel fan 4,5 drachme.  

## Beskriuwing

De tsjerke is fan reade bakstien boud en wurdt dêrom ek wol Reade Tsjerke, *Kokkini Ekklisia*, neamd. It is in krúskoepeltsjerke mei in platte grûn fan in Gryksk krús. De tsjerke hat trije koepels: in sintrale koepel op in hege tamboer en twa lytsere koepels boppe in twa ferdjippingen tellende narteks. De tsjerke wurdt yn it easten ôfsletten mei in trijesidich sletten apsis en twa nevenromten. De spitse gevels bûten binne mei bôgen en pilasters fersierd, dy't ynfloeden fan 'e arsjitektuer fan Konstantinopel ferriede. 

## Ynterieur
It ynterieur is yn 'e oarspronklike ynrjochting bewarre bleaun. De muorren binne fersierd mei fresko's, mar dy binne net mear yn goede steat. De fresko's binne foar in grut part yn 'e tiid fan 'e Paleologen fernijd, wêrtroch mar in lyts part noch 11e-iuwsk is.
Panagia Acheiropoietostsjerke

De **Panagia Acheiropoietostsjerke** (Gryksk; Παναγία Αχειροποίητος, *Panagia Achiropiitos*) yn 'e Grykske stêd Tessaloniki is in trijeskippige basilyk út de 5e iuw. De basilyk heart ta de pear ierbyzantynske tsjerken, dy oant de dei fan hjoed yn 'e oarspronklike foarm sûnder grutte feroaringen bewarre bleaun is. It tsjerkegebou stiet yn it sintrum fan 'e stêd oan 'e Agias-Sofiasstrjitte foar it Makedonomachon-plein oer, krekt noard fan 'e Egnatia-strjitte. Sûnt 1988 is de tsjerke ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed Ierkristlike en Byzantynske Monuminten fan Tessaloniki.

## Skiednis

De Panagia Acheiropoietostsjerke waard op it gebiet fan in grut termekompleks boud, dat teminsten oant yn 'e lette 4e iuw noch yn gebrûk wie. De boutiid fan 'e tsjerke is net histoarysk fêstlein en moast fêststeld wurde op in pear kenmerken fan it gebou. De belangrykste yndikaasje foar in datearring yn 'e twadde helte fan 'e 5e iuw is it byldhouwurk. De tsjerke wie nei alle gedachten sûnt it begjin oan 'e Mem Gods wijd. De tafoeging Acheiropoietos ("net mei hannen makke") giet werom op in ikoan fan 'e Mem Gods. Dy namme wurdt foar it earst yn in oarkonde fan it jier 1320 neamd. De seldsume âldere boarnen fan 'e tsjerke hawwe it altiten oer de Teotokostsjerke. Op syn lêst sûnt de 14e iuw wurdt de Mem fan God hjir tegearre mei Sint-Demetrius fereare. 

Nei de islamitsyke oermastering fan Tessaloniki yn 1430 waard de tsjerke as earste fan in grut tal tsjerken yn in moskee feroare. Dat wurdt mei in ynskrift oan 'e achtste pylder fan 'e noardlike arkade fan it skip dokumintearre. Tenei wie de tsjerke bekend ûnder de namme *Eski Cuma Camii* (âlde moskee), dy't as haadmoskee fan 'e stêd tsjinne. Sultan Mehmed IV kaam yn 1673 hjir te bidden by in besite oan Tessaloniki. 

Nei de oerdracht fan 'e stêd oan Grikelân yn 1912 tsjinne de basilyk foar in skoft as needopfang foar kriichsflechtlingen. Sûnt 1930 wurdt it gebou wer as tsjerke brûkt.

## Beskriuwing
De tsjerke is 36,5 m lang en 28 m breed. Oan de westkant is in narteks boud. Oan 'e súdlike kant leit in monumintale tagong en it eardere baptistearium. It haadskip wurdt troch in healrûne apsis ôfsletten en mei twa ferdjippingen arkades skieden. Yn it easten is in oan Sint-Irene wijde kapel. De kapitelen binne foar in part út de âldheid en foar in part 5e-iuwsk. Ek binne 5e iuwske mozaïken fragmintarysk bewarre bleaun. De 13e-iuwske fresko's stelle de Fjirtich Martlers fan Sebaste foar.
Midsiuwske literatuer

**Midsiuwske literatuer** is westerske literatuer út de perioade tusken de fal fan it Romeinske Ryk en it begjin fan de Renêssânse (14e, 15e of 16e iuw, ôfhinklik fan de regio). Yn dat lange tiidrek bloeide de literatuer pas yn de lêste iuwen. De literatuer út dy snuorje bestie út sawol religieus as wrâldlik wurk. Lykas de moderne literatuer is it in kompleks en ryk stúdzjemêd fan uterst hillich oant uterst profaan, mei alles dêr tusken yn. Literêr wurk murde gauris pleatst op plak fan komôf, taal en sjenre. It measte wurk waard skreaun yn Latyn wylst de folkstaal oan 'e ein fan de midsiuwen opkaam.

It tiidrek 1100-1500 wurdt meast brûkt foar de stúdzje fan midsiuwske literatuer.
Naturalis Historia

De **Naturalis Historia** (Frysk: Natuerlike Histoarje) is in Latynsk wurk fan Plinius de Aldere. De Natuerlike Histoarje is it grutste wurk dat bewarre bleaun is fan it Romeinske Ryk oant hjoed-de-dei en is in samling fan ynformaasje dy't sammele is by oare âlde auteurs. Nettsjinsteande de titel fan it wurk is it ûnderwerp net beheind ta wat hjoed-de-dei ûnder natuerlike skiednis ferstien wurdt; Plinius sels definiearret syn wurk as 'de natuerlike wrâld, of it libben'.  It is in ensyklopedysk wurk, mar de struktuer is net lykas dy fan in moderne ensyklopedy. It is it iennige wurk fan Plinius dat bewarre bleaun is en it lêste dat er publisearre. Hy publisearre de earste 10 boeken yn 77 nei Kristus, mar hie de rest noch net definityf neisjoen doe't er stoar by de útbarsting fan de Vesuvius yn 79 nei Kristus. De rest waard postúm publisearre troch Plinius syn neef, Plinius de Jongere. 

It wurk bestiet út 37 boeken, ûnderferdield yn 10 dielen. Dy behannelje ûnderwerpen as astronomy, wiskunde, geografy, etnografy, antropology, minsklike fysiology, soölogy, plantkunde, lânbou, túnbou, farmakology, mynbou, mineralogy, byldhoukeunst, keunst en edelstiennen.
Latomos-kleaster

It eardere **Latomos-kleaster** (Gryksk: Μονή Λατόμου, *Moní Latómou*) is in earder kleaster yn 'e Grykske stêd Tessaloniki. Fan it kleaster bleau in diel fan 'e **Tsjerke fan 'e rjochtfeardige David**  (Gryksk: Όσιος Δαυίδ, *Hosios David*) oer, in 5e iuwsk gebou, út de Byzantynske tiid, dy't yn dy tiid as katolikon tsjinne. De tsjerke stiet sûnt 1988 as ûnderdiel fan Ierkristlike en Byzantynske Monuminten fan Tessaloniki ynskreaun yn 'e list fan it UNESCO-wrâlderfgoed. De tsjerke stie ûnder op 'e helling fan 'e akropolis fan 'e stêd.

## Skiednis

De namme fan it kelaster giet werom op 'e stiengroeve yn 'e omjouwing. De earder oan 'e Ferlosser wijde kleastertsjerke waard yn 'e 5e iuw boud. De dekorative mozaïken en fresko's binne troch in anonime dochter fan keizer Galearius skonken. Neffens in berjocht fan 'e 9e iuwske abt Akapníou wie dat Teodoara. Neffens dat berjocht waarden de mozaïken ûnder keizer Leo de Armeenjer wer ûntdutsen. De katolikon waard yn 'e 12e iuw renovearre en doe dêrnei mei nije fresko's beskildere.   

De tsjerke waard yn 'e 16e iuw ûnder Ottomaansk bewâld yn in moskee feroare. Dat bleau sa oant it gebou yn 1921 wer yn in Gryksk-Otterdokse tsjerke wijd waard. Doe krige de tsjerke ek de hjoeddeiske namme.

## Beskriuwing
De oarspronklike tsjerke wie lyts en rjochthoekich mei in healrûne eastlike apsis en in tagong yn 'e westlike muorre. Yn elts fan 'e fjouwer hoeken wie in lytse romte ynboud, sadat der in tsjerke ûntstie yn 'e foarm fan in Gryksk krús, wêrfan't de earmen tonferwulften hienen. De tsjerke hie boppe de krusing in flakke koepel en fjouwer koepels op 'e hoeken. 

De hiele westlike kant fan de tsjerke is sûnt de 16e iuw in ruïne en de tagong sit no yn 'e súdlike kant. 

Nei't de Turken de stêd feroveren yn 1430, waard de tsjerke yn in moskee feroare en ferdwûnen de mozaïken en fresko's ûnder kalklagen. De ferneamde mozaïken waarden ûntdutsen nei't it gebou yn 1921 wer oan 'e Gryksk-Otterdokse Tsjerke werom jûn waard. Yn 1929 binne yn 'e tsjerke opgravingen útfierd.

## Ynterieur
It mozayk yn 'e apsis stamt út de 5e oant 6e iuw. De fresko's binne 12e-iuwsk.
Blue Hawaii

*''Blue Hawaii'' (liet), in liet dat skreaun waard foar de film *Waikiki Wedding* út 1937
*''Blue Hawaii'' (film), in Amerikaanske filmmusical út 1961 mei yn 'e haadrol Elvis Presley
*''Blue Hawaii'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e film út 1961
*''Blue Hawaii'' (album fan Nora Aunor), in album fan Nora Aunor út 1971
**[[Till Mitt Eget Blue Hawaii]]*, in liet fan Vikingama út 1989
*Blue Hawaii (band), in Kanadeesk muzikaal duo út Montreal
*Blue Hawaii (cocktail), in tropyske cocktail
Sint-Teodoarustsjerke (Atene)

De **Sint-Teodoarustsjerke** (Gryksk: Άγιοι Θεοδώροι *Agioi Theodori*, *Hagioi Theodoroi* of Ναός Αγίων Θεοδώρων *Naos Hagiōn Theodorōn*) yn Atene, Grikelân, is in Byzantynsk tsjerkegebou út de 11e iuw. De tsjerke is wijd oan twa soldatehilligen, dy't beide Teodoarus hjitten (Teodoarus Tiro en syn hagiografyske dûbelgonger Teodoarus Stratelates) en stiet oan it Klafthmonos-plein (Gryksk: Πλατεία Κλαυθμώνος), súd fan 'e Evropidou- en Skouleniou-strjitte.

## Beskriuwing

De 10 meter brede en 11,5 meter djippe tsjerke is in lytse krúskoepeltsjerke en ien fan 'e bêst bewarre Byzantynske tsjerken fan 'e haadstêd. De tsjerke waard boud op it plak fan in âldere en lytsere tsjerke. Dêrfan tsjûget in ynskripsje yn 'e westlike muorre. Dy ynskripsje ynformearret ek dat de tsjerke stifte waard troch de hôfamtner Nikolaos Kalomalos. In oare ynskripsje fermeld de datum fan 'e stifting fan 'e tsjerke. Histoarisy binne it net iens of mei dy datum it jier 1049 of 1965 bedoeld wurdt. De bûtenmuorre is fersierd mei bakstienpatroanen en bakstiennen mei kufyske motiven.  

De klokketoer is in tafoeging út de moderne tiid.

De tsjerke waard yn 'e tiid fan it hartochdom Atene (1204-1456) brûkt foar de Latynske ritus. Yn 'e Grykske Unôfhinklikheidskriich yn 1821 waard de tsjerke by fjochterijen skansearre. De restauraasje waard yn 1840 útfierd mei finansjele help fan 'e befolking en it Grykske keningshûs.

By de opgravingen yn 1967 binne ferskillende tombes en in diel fan in Romeinsk mozayk bleatlein.

## Ynterieur
De fresko's fan 'e tsjerke binne fan in folle lettere datum as de tsjerke en datearje út de 20e iuw. Se binne skildere troch Athanasios Kandri (Αθανάσιο Κανδρή) yn in mingstyl fan it neoklassisisme en de Nazarener beweging. 

De moarmeren ikonostaze stamt út de ein fan 'e 19e iuw of it begjin fan 'e 20e iuw.
Byzantynsk badhûs (Tessaloniki)

It **byzantynske badhûs** (Gryksk: Βυζαντινό λουτρό) is in badhûs yn 'e Grykske stêd Tessaloniki. It gebou stiet yn 'e Theotokopoúlou-strjitte yn it noardeasten fan 'e binnenstêd en is sûnt 1988 ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed Ierkristlike en Byzantynske Monuminten fan Tessaloniki.

## Skiednis
It út de ein fan 'e 13e iuw/begjin fan 'e 14e iuw datearjende badhûs waard oant 1940 brûkt. Yn 'e rin fan 'e tiid waard it badhûs ferskillende kearen ferboud.

## Beskriuwing

It badhûs bestie oarspronklik út in *[[frigidarium]]* (kâld bad), *[[tepidarium]]* (in lij bad) en in *[[caldarium]]* (waarm bad). De binnenmuorren fan it frigidarium waarden yn 'e Turkske tiid ôfbrutsen. De trochgong tusken de beide romten fan it tepidarum en it caldarium waard sletten om aparte romten foar manlju en froulju te meitsjen. 

Fan 'e rjochthoekige sealen fan it caldarium is ien mei in platte koepel oerdutsen, dy't op in achthoekige tamboer rêst mei acht finsters; de oare mei in legere koepel yn 'e foarm fan in heale bol. Noardlik fan 'e twa romten grinzget in te ferwaarmjen wetterbekken.
Nederlânske Roomsk-Katolike Tsjerkeprovinsje

De **Nederlânske Roomsk-Katolike Tsjerkeprovinsje** of **Tsjerkeprovinsje Utert**, registrearre by de Keamer fan Keaphannel as de Roomsk-Katolike Tsjerke yn Nederlân, omfettet dat diel fan de wrâldwiid Roomsk-Katolike Tsjerke dat yn Jeropeesk Nederlân leit. It bisdom Willemstêd makket gjin diel út fan de tsjerkeprovinsje.

De Roomsk-Katolike Tsjerke is wat lidmaatskip oanbelanget de grutste denominaasje fan Nederlân. It oandiel fan katoliken gie yn 1970 omheech  nei 40,5% en is sûnt 21,2% yn 2020 ôfnommen.

De beskermhilligen fan de Nederlânske tsjerkeprovinsje binne Willibrord en Plechelmus.
Ta eis heauton

**Ta eis heauton** (Gryksk: Τὰ εἰς ἑαυτόν, 'Oan himsels'; Meditaasjes, Refleksjes) is in oarspronklik egodokumint sûnder titel skreaun yn it Gryksk troch de Romeinske keizer Markus Aurelius, dêr't er bondich filosofyske notysjes yn sammele hat, dy't basearre binne op stoïsynske etyk en Markus syn wichtichste oertsjûgingen befetsje. Hy skreau de notysjes yn syn lêste libbensjierren en reflektearret oer it oerwinnen fan emosjonele problemen, de (fergonklike) rol fan de minske yn de maatskippij en de neatigens fan de minske en syn bekroadingen binnen de kosmos en de ivichheid.  

## Keppeling om utens
* Fragmint út "Ta eis heauton" (Wikisource)
Melilla la Vieja

**Melilla la Vieja** ("Ald-Melilla") is de namme fan in grutte fêsting dy't fuort benoarden fan 'e haven yn Melilla stiet, ien fan 'e Spaanske *Plazas de soberanía* (Soevereine Plakken) oan 'e Noardafrikaanske kust. De sitadel waard boud yn 'e 16e, 17e en 18e iuw. In grut part fan' e fêsting is restaurearre. 

De fêsting befettet in protte fan Melilla syn meast wichtige histoaryske plakken, ûnder oare in argeologysk museum, in militêr museum, de Tsjerke fan de Untfinzenis, en in rige fan grotten en tunnels, lykas de Conventico-grotten, yn gebrûk sûnt de de Fenisyske tiid. 

## Beskriuwing
It fort is ferdield yn fjouwer kompleksen. It earste fersterke kompleks mei sivile gebouwen leit op in rotspunt en datearret út de 16e oant 18e iuw. It twadde fersterke kompleks leit op de lâningte en hat muorren út de 17e en 18e iuw. De tredde fêsting waard boud mei de islamityske omheining mei in doar út 'e islamityske perioade, wylst de rest fan'e gebouwen út 'e 18e iuw datearret. It fjirde fersterke kompleks bestiet út fêstingwurken út de 18e iuw.

Frente_de_Tierra_de_Melilla_la_Vieja.JPG|Earste fersterke kompleks
Foso_del_Hornabeque2.jpg|Twadde fersterke freding
Torre_y_puente_de_las_Cinco_Palabras.jpg|Tredde kompleks mei 'bolwurk fan de fiif wurden'.
Fuerte_de_Victoria_Grande.jpg|Fjirde kompleks Victoria Grande Fort
Monreale

**Monreale** (Sisyljaansk: *Murriali*) is in plak op it eilân Sisylje yn Itaalje. Monreale leit likernôch 8 km súdwest fan Palermo op in berchhelling mei útsjoch op 'e delling fan 'e Oreto en de Conca d'Oro. De *[[frazioni]]* Grisì makket diel út fan 'e gemeente. 

## Skiednis

Mei't de Arabieren yn it jier 831 Palermo besetten, waard de biskop fan Palermo út de stêd ferdreaun en sette er him yn it doarpke Aghia Kiriaki, it lettere Monreale, nei wenjen. Ynearsten waard de lytse doarpstsjerke de nije katedraal fan it bisdom. Doe't de Normandjers yn 1072 Sisylje oermasteren, waard de katedraal fan Palermo wer de biskopstsjerke. Mooglik spile Monreale as tydlike biskopssit in rol by it beslút fan Willem II fan Sisylje om doe de hjoed-de-dei ferneamde katedraal te bouwen. 

Njonken de katedraal waard op it gebiet fan 'e gemeente ek de Benediktynske abdij San Martino delle Scale stifte.

## It besjen wurdich
* .
It ferneamste bouwurk fan 'e stêd is de katedraal, in Normandysk bouwurk út de 12e iuw. De katedraal fertsjintwurdiget romaanske, Arabyske en Byzantynske styleleminten. Mei likernôch in oerflak fan 6.340 m² oan mozaïken is de katedraal ien fan 'e moaiste tsjerken fan Sisylje of sels Itaalje. Tige moai is ek de romaanske kleastergong en de ferneamde brûnzen doar fan Pisano út 1186. Alle jierren bringe likernôch 1 miljoen toeristen in besite oan it gebou.  

Njonken de katedraal stiet it kleaster, dat diel útmakke fan it âlde Benediktynske kleaster. It is in foarbyld fan Byzantynske arsjitektuer en waard yn opdracht fan kening Willem II yn 'e 12e iuw boud. De kleastergong docht tinken oan it Alhambra yn Granada.

De 17e-iuwske kollegiale tsjerke (Chiesa della Collegiata) is de op ien nei grutste tsjerke fan Monreale en besit fjouwer wurken fan Marco Benefial.  

It riedshûs datearret út de 18e iuw en besit in stik of wat weardefolle skilderijen.

West fan Monreale leit op 'e Monte Caputo it Castellaccio, it kastiel dat de Benediktynske muontsen tusken 1174 en 1200 as ferdigeningspost tsjin oanfallen út it berchlân bouden, dat doe noch net folslein ûnder de kontrôle fan it regear foel.


Monreale, vista dalle Terrazze sul chiostro. - panoramio (1).jpg|Kleastergong.
Monreale Bergkirche.JPG|Berchtsjerke.
Castelaccio.jpg|Castellaccio.
Arabysk-Normandysk Palermo en de katedralen van Cefalù en Monreale

Under de namme **Arabysk-Normandysk Palermo en de katedralen fan Cefalù en Monreale** binne sûnt de 39e sessy yn 2015 in oantal monuminten yn 'e Italjaanske regio Sisylje op 'e list fan it UNESCO-wrâlderfgoed ynskreaun.

## Beskriuwing
Yn 'e rin fan 'e tiid droegen ferskillende folken oan 'e kultuer fan Sisylje by. Yn 'e âldheid wie Sisylje foar it grutste part Gryksk, wylst Palermo Fenisysk-Kartagysk wie. Dêrnei foel it ûnder it Romeinske Ryk. Nei de dieling fan it Romeinske Ryk kaam Sisyslje ûnder Byzantynsk bestjoer. Yn 'e 9e iuw oermasteren de Arabieren it eilân en yn 'e 11e iuw folge de Normandyske oermastering. De Noarmannen, dy't op Sisylje in eigen keninkryk stiften, foarmen de boppelaach, wylst de befolking foar it grutste part Gryksk of fan Arabyske oarsprong wie.      

Ut dy kultueren ûntwikkele yn Sisylje in eigen keunststyl, dy't hjoed-de-dei Normandysk-Arabysk-Byzantynske keunst neamd wurdt. Dy keunst falt fral op yn 'e arsjitektuer. Sa foarmet it knobbige eksterieur fan 'e katedraal fan Monreale de Normandyske fariant fan 'e romaanske boustyl. De details oan 'e gevel lykas de inoar krusende bline bôgen fan 'e gevel en it ynliswurk oan 'e apsiden binne Arabyske styleleminten, wylst de mozaïken oan 'e muorren fan 'e Byzantynske kultuer tsjûgje.

## Bouwurken
Conventico-grotten

De **Conventico-grotten** binne histoaryske grotten yn Melilla la Vieja, yn 'e Spaanske stêd Melilla, oan 'e noardkust fan Afrika. Se binne tagonklik út it Museum fan de Religieuze Keunst wei en binne part fan it Histoarysk Kompleks fan' e stêd Melilla, in Spaansk kultureel erfgoed.  

## Skiednis
De grotten wiene oarspronklik natuerlike grotten dy't troch it wetter útsliten waarden yn Cala de Trápana. Se waarden troch Fenisyske, Romeinske en Arabyske seelju brûkt om beskûl te sykjen troch har skippen yn 'e grutte holten nei binnen te farren. Letter waarden se troch de Spanjerts brûkt, dy't yn 'e 18e iuw ferskillende lagen boppe de natuerlike grotten ôfgroeven om iten op te slaan. Har meast ferneamde funksje wie doe't se brûkt waarden om de befolking ûnder it belis fan Melilla (1774-1775) te húsmanjen.

Yn 1925, mei de oanlis fan de haven fan Melilla, waard de ynham nei de grotten dempt mei sân en doe foarme him dêr in strân. Tusken 1993 en 1995 waarden de bôge yn paraboalfoarm en de muorren rjochting Cala de Trápana boud, en letter waarden bakstiennen ferwulften op de tredde ferdjipping boud en de strjitten dêrboppe, Miguel Acosta en Concepción, waarden ferhurde fanwegen it risiko op ynstoarten. De grotten waarden doe tagonklik foar besikers. Dat foel gear mei it 500-jierrich bestean fan 'e Spaanske besetting fan Melilla mei de ynstallaasje fan houten beflierrings. Tusken 1998 en 2000 waard de earste ferdjipping fersterke, alle ferdjippings waarden mei-inoar ferbûn, en húskes en in rioelwettersuveringsynstallaasje waarden boud ûnder de treppe dy't nei Trápana rint.

## Beskriuwing
De grotten hawwe in grutte iepen holte, fersterke troch in bôge yn paraboalfoarm fan stien en bakstien en trije ferdjippings dy't mei-inoar ferbûn binne. De leechste bestiet út twa krusende skippen en waard brûkt as tsjerke; de middelste, út in mei-inoar ferbûne keamers en mei ruten nei bûten; de heechste liket op de middelste, mar mei lytsere en legere keamers.
Plaza Heroes de España

It **Plaza Heroes de España** ("Helden fan Spanje-plein") is in plein yn 'e Spaanske autonome stêd Melilla. It leit yn de Ensanche Modernista, yn it nije stedssintrum (Barrio Reina Victoria). 

## Skiednis
Yn 2016 waard it sletten foar weiferkear en omfoarme ta in plein ta eare fan it modernisme fan Melilla. It plein is no in fuotgongersgebiet fan 3.100 kante meter.
Cefalù

**Cefalù**  (fan it Gryksk κεφαλή, itjinge 'holle' betsjut, Sisyljaanske: Cifalù) is in plak en gemeente op Sisylje, Itaalje. De namme slacht op in rots yn 'e foarm fan in hoed, dêr't de stêd om hinne boud is. It plak is toeristysk en fral bekend as baai- en fiskersplak. It skildereftige plakje leit likernôch 70 km east fan Palermo yn'e rjochting fan Messina.

Sant'Ambrogio is in *[[frazioni]]* fan 'e gemeente.

Om 858 n.Kr. waard de stêd troch de Arabieren en yn 1063 troch de Noarmannen oermastere. 

De stêd is bekend fanwegen de tusken 1133 en 1148 ûnder Rogier II boude katedraal, dy't fersierd is mei 12e-iuwske Byzantynske mozaïken. Tegearre mei oare monuminten is de domtsjerke ien fan 'e UNESCO-wrâlderfgoedmonuminten dy't as Arabysk-Normandysk Palermo en de katedralen van Cefalù en Monreale ynskreaun is.

## Ofbylden

+ 1131 wurde mit dem Bau der Kathedrale von Cefalu` begonnen. 05.jpg|Katedraal
Cefalù - Comune di Cefalù - 2023-09-05 00-01-32 002.JPG|Alde haven
Lighthouse cefalu msu2017-0579.jpg|Fjoertoer
Tempel van Diana-Cefalu.jpg|Timpel fan Diana
Cefalu BW 2012-10-11 11-39-44.JPG|Domplein
Letbarokke Stêden fan Val di Noto

De **letbarokke stêden fan it Val di Noto**  foarmje in groep stêden yn it Val di Noto yn it súdeasten fan Sisylje. 

Under de stêden falle:
*Catania
*Caltagirone
*Militello yn Val di Catania
*Modica
*Noto
*Palazzolo Acreide
*Ragusa 
*Scicli.

De stêden waarden yn 1693 troch in ierdskodding hast folslein ferneatige. Troch de weropbou fan 'e stêden yn 'e selde tiid foarmje se in hichtepunt en de lêste bloei fan 'e barokke keunst yn Europa. 

Op basis fan 'e geografyske, gronologyske homogeniteit en de skaal skreau UNESCO de letbarokke stêden fan it Val di Noto yn 2002 yn op 'e list fan it wrâlderfgoed.
Learaardei

**Learaardei** of  **Dei fan de Learaar**, is in spesjale dei om wurdearring foar ûnderwizers en leararen sjen te litten. De dei wurdt fierd yn goed 90 lannen fan de wrâld. De datum is sûnt 1962 in pear kear feroare, wêrtroch't de dei yn ferskate lannen op ferskate mominten fierd wurdt. Yn ûnder oare België, Dútslân, Nederlân en it Feriene Keninkryk falt de dei op 5 oktober.

Op dizze dei leit de klam op de wurdearring fan learkrêften en is der omtinken foar it ûnderwiis as wichtige faktor yn de maatskippij. Dat kin soms mank gean mei fieringen om harren te earjen foar harren spesjale bydrage yn in spesifyk domein, of foar de mienskip yn it algemien. Der binne ferskate eveneminten om de dei te markearjen, fan lêzingen en sprekbeurten oant teäter.

It is foar in soad skoallen ek it momint om it ûnderwizend personiel in betankje te jaan en harren leararen en leararessen yn it sintsje te setten en wurde der geskinken jûn oan leararen en leararessen. Hieltyd faker jouwe ek âlden in presintsje oan de learaar of learares fan harren bern.

Yn Nederlân wurdt ek alle jierren in 'juffen en mastersdei' fierd.
Averly Morillo

**Averly Morillo** (Santo Domingo, 23 septimber 2003) is in Dominikaanske sjongster. 

## Diskografy

## Keppeling om utens
Natascha van Weezel

**Natascha Rosa van Weezel** (Amsterdam, 2 augustus 1986) is in Nederlânske skriuwster en filmmakker. Sy is ek kollumniste by de krante *Het Parool*.

Van Weezel groeide op yn Amsterdam. Sy is in dochter fan de sjoernalisten Max van Weezel en Anet Bleich. Van Weezel gie nei it Vossius Gymnasium yn Amsterdam-Súd, studearre dêrnei in jier Media en kultuer oan de Universiteit fan Amsterdam om dêrnei yn 2012 as senarioskriuwer ôf te studearjen oan de Nederlânske Filmakademy.

## Publikaasjes
* 2007: *Magere jaren - Anorexiadagboek*. Amsterdam. Utjouwerij Archipel. ISBN 9789063052720
* 2015: *De derde generatie. Kleinkinderen van de Holocaust*. Amsterdam. ISBN 9789460037467
* 2017: *Thuis bij de vijand. Moslims en joden in Nederland*. Utjouwerij Balans. ISBN 9789460034664
* 2020: *Nooit meer Fanta*. Utjouwerij Balans. ISBN 9789463820813
* 2021: *De Houdgreep. De haat-liefdeverhouding tussen de media en populistisch rechts*. Utjouwerij Balans. ISBN 9789463821667
* 2024: *Hoe houd je je hart zacht*. essay. Atlas Contact. ISBN 9789045051192
Javier Imbroda Ortiz Pavilion

It **paviljoen Javier Imbroda Ortiz** is in sportkompleks yn de Spaanske stêd Melilla. It hat romte foar 2.900 taskôgers en is it plak dêr't Melilla Baloncesto fan de LEB Oro-kompetysje, Melilla Fútbol Sala fan de LNFS, en CV Melilla fan de earste follybaldifyzje yn Spanje harren thúswedstriden spylje.

## Skiednis
Op 17 febrewaris 1995 lei boargemaster Ignacio Velázquez Rivera de earste stien en wijde er it kompleks yn ûnder de namme **Ciudad de Melilla Sports Pavilion**. Yn 'e midden fan 2007 waard de namme yn 'e hjoeddeistige feroare as earbetoan oan 'e basketbaltrainer Javier Imbroda,, oarspronklik in ynwenner fan Melilla en ien fan de opmerklikste figueren út de sportwrâld yn de skiednis fan dy stêd.

Yn it paviljoen binne trije Prince of Asturias Basketbal Cups holden en ek trije play-off finales foar promoasje nei de ACB League foar Melilla Basketbal Club.

## Keppelings om utens
* Ynfo oer it paviljoen op Javier Imbroda syn offisjele webside
Rocca Maggiore

De **Rocca Maggiore** is in kastiel boppe it histoaryske sintrum fan 'e Italjaanske stêd Assisi. In lytser kastiel leit foar de Rocca Maggiore oer en wurdt Rocca Minore neamd.

It kastiel dominearret al mear as acht iuwen de stêd en de delling fan de Tescio en foarme de belangrykste ferdigeningspost fan it gebiet. De Rocca Maggiore foarmet ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed 'Assisi, de Sint-Fransiskusbasilyk en oare Fransiskaanske plakken'.

## Skiednis
It kastiel waard foar it earst yn 1173 neamd en it waard nei alle gedachten op Etruskyske ruïnes boud troch keizerlike troepen û.l.f. aartsbiskop Kristiaan fan Mainz, dy't it gebiet foar keizer Freark Barbarossa besette. De noch jonge en takomstige kening fan Sisylje en keizer Freark II hat der noch in skoft wenne. 

Yn 1198 gie de stêd oer yn hannen fan 'e Welfen fan paus Innosintius III. It folk ferdreau de keizerlike legaat en ferneatige it fort. Freark wie doe noch mar fjouwer jier; yn dy tiid wie Fransiskus fan Assisi sechtjin jier.

It hjoeddeiske kompleks waard troch kardinaal Albornoz wer opboud, as tarieding foar it weromkommen fan 'e pausen fan harren ferballing yn Avignon en de fersterking fan 'e Tsjerklike Steat. De folsleine útbou fan it kastiel soe lykwols noch in iuw duorje. Earst yn 1538, doe't kastielen harren betsjutting as militêre ferdigeningsforten hast ferlern hiene, waard de fêsting foltôge.     

## Beskriuwing
It kastiel leit op de top fan in rots en makke sa it graven fan in grêft oerstallich. De muorren wurde troch rjochthoekige hoektuorren beskerme. De grutte donjon en de muorren mei kantelen en warharkenielen datearje noch út de begjintiid fan it kastiel. Op 'e earste ferdjipping fan it paleis is noch in grutte seal mei rike fersiering. Yn ferhâlding is de binnenhôf fan it kastiel net grut. Healwei de 15e iuw boude Giacomo Piccinino in tolvesidige toer yn it west fan it kastiel oan in muorre mei in wargong. De lêste útbou fûn yn 'e jierren 1530 plak. Doe waard yn opdracht fan Paulus III in rûn bastion by de tagong boud, dêr't de artillery plak hie.
Santa Maria (Rivotorto)

De **Marijetsjerke fan Rivotorto** (ek: *Santa Maria*, *Santuario di Rivotorto* of *Santuario del Sacro Tugurio di Rivotorto*) is in roomske parochy- en beafearttsjerke yn Rivotorto by Assisi yn Itaalje. Yn 'e tsjerke is de *Sacro Tugurio*, it earste wenplak fan 'e bruorskip om Fransiskus fan Assisi hinne, De tsjerke heart sûnt it jier 2000 ta it UNESCO-wrâlderfgoed 'Assisi, de Sint-Fransiskusbasilyk en oare Fransiskaanske plakken'. De Marijetsjerke is ek de parochytsjerke fan Rivotorto en Capodacqua. Sûnt 2005 falt de tsjerke ûnder it bisdom Assisi-Nocera Umbra-Gualdo Tadino en net mear ûnder de Fransiskaanske oarder.

## Lokaasje
It oan Marije wijde tsjerkegebou stiet súdeastlik fan Assisi (Via della Regola 2). Oan 'e tsjerke grinzget it Fransiskaanske kleaster.

## Skiednis

Fransiskus fan Assisi libbe om 1208 mei syn gesellen earst yn in brekfallige hut yn Rivotorto foar dat se nei Portiuncula ferhûzen. Yn dy tiid wie de omjouwing noch rûch en isolearre. Ek it opstellen fan 'e earste regel fan 'e Fransiskaanske oarder en de befêstiging dêrfan troch paus Innosintius III is neffens de oerlevering ferbûn mei de tiid doe't de bruorren yn Rivotorto omsloegen. Dêrom wurdt sûnt 1945 alle jierren op 'e earste snein nei Peaske it feest fan 'e oarderregel fierd.

Nei't Fransiskus mei syn minderbruorren nei Portiuncula ferhûzen, bleaune hearremiten noch in pear iuwen gebrûk meitsjen fan 'e hut. Sûnt 1455 waard it tastien om de missen yn in kapel te fieren. De bou fan in gruttere tsjerke fûn yn 'e iere 17e iuw boud, dy't yn 1854 troch in ierdskodding ferneatige waard. Tusken 1860 en 1880 waard in neogoatysk tsjerkegebou mei klokketoer boud. De Hillige Hut waard yn'e tsjerke rekonstruearre en yn 1926 yn 'e oarspronklike ienfâld werom brocht.

## Ynterieur
Boppe de tagong stiet it ynskrift *Hic primordia Fratrum minorum* ('Hjir wie it begjin fan 'e Fransiskaanske oarder). Boppe yn 'e gevel is in foarstelling fan it fisioen oer de fjoerwein, lykas dat yn 'e Legenda Maior (IV, 4) fan Bonaventura beskreaun wurdt. Yn 'e tsjerke hingje 12 skilderijen fan Cesare Sermei (1581–1668) mei foarstellingen út de begjintiid fan 'e minderbruorren yn Rivotorto. Der wiene oarspronklik sechtjin, mar fjouwer binne by de ierdskodding ferlern gien.
Le Grand Meaulnes

***Le Grand Meaulnes*** (Frânsk, betsjutting likernôch: "De Grutte Meaulnes") is de iennichste roman fan Alain-Fournier. Le Grand Meaulnes ferskynde yn fiif ôfleveringen yn it tydskrift *La Nouvelle Revue Française* fan july oant novimber 1913, in jier foar it ferstjerren fan de skriuwer. It waard dat jier, yn de hjerst, ek as boek publisearre. It wie fuortendaliks in grut sukses: de roman waard nominearre foar de Prix Goncourt.

## Koarte ynhâld
It boek is minoftemear autobiografysk, benammen de namme fan de heldinne Yvonne, oer wa't er doeme fereale wie yn Parys. De fyftjinjierrige François Seurel fertelt it ferhaal fan syn freonskip mei de santjinjierrige Augustin Meaulnes, wylst de lêste sels efter syn ferlerne leafde siket. Impulsyf, domdryst en heroysk, ferbyldet Meaulnes it romantyske ideaal, it sykjen nei it ûnberikbere en de mysterieuze wrâld tusken bernetiid en folwoeksenheid.

## Ferfilmingen
De roman waard yn 1967 troch de Frânske regisseur Jean-Gabriel Albicocco bewurke foar it wite doek ûnder de titel *Le Grand Meaulnes*, mei yn de haadrollen ûnder oare Brigitte Fossey as Yvonne, Alain Blaise as François Seurel en Alain Libolt as Augustin Meaulnes. 

Yn 2006 waard de roman opnij bewurke foar film ûnder rezjy fan Jean-Daniel Verhaeghe as Le Grand Meaulnes mei Nicolas Duvauchelle en Jean-Baptiste Maunier yn de haadrollen.

## Wurdearring
*Le Grand Meaulnes* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Petroaljestel

**Petroaljestel** is in itensiederstastel dat as brânstof petroalje brûkt. It is in foarm fan 'e draachbere brâner, dy't yn 1892 útfûn waard troch de Sweed Frans Wilhelm Lindqvist. Mei de komst fan stedsgas, butagas en letter ierdgas is itensieden op sa'n tastel hast hielendal ferdwûn.

It tastel bestiet út in emaillearre reservoir foar de petroleum, dêr't ien of mear pitten yn hingje. In pit is in ûngefear 7 sm brede katoenen bân dy't de brânstof opsûget. It reservoir is ôfdutsen mei in gimmelearde plaat (de pithâlder), dy't útfierd is mei ien of mear skoarstienfoarmige, faak 7 sm lange gleuven, dêr't de pitten trochhinne geane en dy't mei de ek dêryn pleatste draai-ynrjochtingen yn hichte fersteld wurde kinne. Boppe op it reservoir is in emaljen opsetstik (de tsjelk) pleatst. Dêrboppe-op is in roaster of treeft pleatst dêr't de panne of tsjettel op set wurde kin. Yn de foarkant fan de tsjelk sit in rûn kykgat mei glês derfoar, wêrtroch't de hichte fan de flam kontrolearre wurde kin. De pit kin omheech draaid wurde wêrtroch't de flam heger baarne sil en der mear waarmte ôfjûn wurdt. As er lykwols te heech stiet, begjint de flam te walmjen: en wurdt roet produsearre. Foar it dôvjen fan'e flam wurdt de pit safier nei ûnderen draaid oant de flam útgiet.

In petroaljestel is by útstek geskikt foar it sudderjen fan ûnder oare stooffleis en stienparren.
Piazza dei Miracoli

De **Piazza dei Miracoli** ('Plein fan 'e Wûnders') of it **Piazza del Duomo** is in ommuorre gebiet yn it sintrum fan 'e Toskaanske stêd Pisa yn Itaalje. Op it grien fan it plein steane fjouwer midsiuwske gebouwen dy't oer de hiele wrâld ferneamd binne. De gebouwen hiene in soad ynfloed op de monumintale keunst yn Itaalje tusken de 11e en 14e iuw. Sûnt 1987 binne de gebouwen wrâlderfgoed fan UNESCO. 

It plein wurdt somtiden ek Campo dei Miracoli (Fjild fan 'e Wûnders) neamd, mar dy namme is net goed en ûntliend oan it boek Pinokkio, dêr't goud sied út in jildbeam groeit. 

Op it plein steane fjouwer wrâldferneamde gebouwen:

* de domtsjerke fan Pisa
* de toer fan Pisa,
* it baptistearium
* it Camposanto (hillige fjild).

De namme is ûntliend fan 'e Italjaanske skriuwer en dichter Gabriele d'Annunzio, dy't yn syn boek *Forse che si forse che no* (1910) it plein sa beskreau:

:*L’Ardea roteò nel cielo di Cristo, sul prato dei Miracoli*.
:(De reizger sirkele yn 'e himel fan Kristus boppe de greide fan 'e wûnders.)

## Keppeling om utens
* Wrâlderfgoed yn Toskane.
Trullo

In **trullo** (meartal: *trulli*) is in bouwurk dat typysk is foar de krite tusken de Súd-Italjaanske stêden Bari, Brindisi en Tarente yn 'e regio Apûlje. De measte dêrfan binne yn it Valle d'Itria te finen en dan benammen yn Alberobello. 

## Beskriuwing

Trulli ha ûnder fertikale muorren mei in kegelfoarmich boppediel en wurde as hûs of as pakhûs brûkt. By de bou fan 'e kalkstiennen hûzen wurdt gjin semint brûkt. It dak is faak fersierd mei kristlike of magyske symboalen. De muorren binne oardel oant twa meter dik, sadat de waarmte simmerdeis bûten en winterdeis binnen bliuwt. In trullo bestiet yn 'e regel mar út ien romte.  

## Skiednis
De trulli binne neffens in prehistoaryske boutechnyk boud, dy't yn 'e regio noch altiten tapast wurdt. De âldste trulli geane werom op de 14e iuw. 

Neffens in populêre teory mochten der gjin permaninte hûzen yn it gebiet boud wurde. By ynspeksje koene de sûnder semint boude trulli gau wer ôfbrutsen wurde. It is bekend dat soks barde, doe't de kening fan Napels belestingsynspekteurs nei de krite stjoerde. 

## Lokaasje
Alberobello is sûnder mis de haadstêd fan 'e trulli. Dêr steane mear as 1500 fan sokke bouwurken yn 'e wiken Rione Monti en Aja Piccola. Dêrfandinne is Alberobello sûnt 1996 wrâlderfgoed fan UNESCO. Ek de Sint-Antoniustsjerke fan Alberobello is yn 'e trullo-styl boud. Yn 'e plakken Locorotondo, Martina Franca, Cisternino, Ostuni en Ceglie Messapica binne ek trulli te sjen. Farianten fan trulli komme yn it súden fan Apûlje foar, yn 'e provinsje Lecce.

## Ofbylden

Ofbyld:Alberobello BW 2016-10-16 13-03-13.jpg|Orizjinele trullo.
Ofbyld:Alberobello BW 2016-10-16 13-01-46.jpg|It dak fan binnen.
Ofbyld:Trullokrartp.jpg|Muorren fan in iepenbrutsen trullo.
Ofbyld:Puglia - trulli.JPG|Nijbou trullo.
Alberobello

**Alberobello** is in plak yn 'e Italjaanske regio Apûlje yn 'e provinsje Bari. Coreggia is in *[[frazione]]* fan 'e gemeente Alberobello.

## Beskriuwing
It plak leit op in fruchtbere heechflakte súd fan 'e stêd Bari mids yn grutte hôven mei olivebeammen. De namme is ôflaat fan it Latynske *Sylva Arboris Belli*, in ferwizing nei de grutte ikebosken dy't hjir ea leine. Alberobello is op twa heuvels boud. Op 'e eastlike heuvel leit de nije stêd, op 'e westlike heuvel de âlde histoaryske stêd. De Kosmas- en Damianusbasilyk foarmet it sintrum fan 'e histoaryske stêd. Op 'e oare heuvel steane de measte trulli.  

## Wrâlderfgoed

Alberobello is oer de hiele wrâld bekend fanwegen de grutste konsintraasje trulli, dy't neffens in âlde boutechnyk sûnder semint boud binne. Yn Alberobello binne twa wiken dy't hast folslein út sokke bouwurken besteane. De wiken Rione Monti en Aia Piccola binne dêrfandinne opnommen yn 'e wrâlderfgoedlist fan UNESCO. Njonken gewoane trulli binne der ek farianten, lykas in Siameeske trullo of in trullo fan twa ferdjippings. Ek de Sint-Antoniustsjerke is yn trullo-styl boud. Meiïnoar binne der sa'n 1500 trulli yn 'e twa wiken te sjen.
L'Écume des jours

***L'Écume des jours*** (Frânsk, betsjutting: "It skom fan de dagen") is in surrealistyske roman út 1947 fan 'e hân fan 'e Frânske skriuwer Boris Vian, útjûn troch Gallimard, Parys. De roman wurdt ferteld as in lineêr ferhaal, mar brûkt surrealisme en befettet meardere plotlines , ynklusyf de leafdesferhalen fan twa pearen, pratende mûzen, en in man dy't yn in wike jierren âlder wurdt. Ien fan 'e haadlinen fan' e plot giet oer in nijtroude man waans frou in seldsume en bizarre sykte ûntwikkelt dy't allinich behannele wurde kin troch har mei blommen te omjaan.

## Wurdearring
*L'Écume* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Heechsorbysk

It **Heechsorbysk** of **Obersorbysk**, ek wol **Wendysk** neamd, is in Westslavyske taal. Heechsorbysk is njonken Leechsorbysk ien fan de twa Sorbyske skrifttalen. Mei it fan krêft wurden fan Europeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen yn 1998 is it Leechsorbysk as selsstannige taal erkend.
Justus Vermeer

**Justus Vermeer** (Utert, desimber 1696 - dêre, 11 maaie 1745) wie in Nederlânske grifformearde teolooch (oefener). Vermeer wie rjochtsgelearde, mar krige syn grutste bekendheid troch syn útjeften op teologysk mêd. Syn geskriften hawwe hjoed-de-dei noch altyd ynfloed yn befynlik grifformearde rûnten.

De frijfeint Vermeer wie fan 1732 oant syn dea yn 1745 âlderling yn de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke (de lettere Nederlânske Herfoarme Tsjerke) fan Utert. Hy begûn mei it organisearjen fan oefeningen yn syn hûs, om mei in groepke lyksinnigen de kategismus te behanneljen. Yn 1742 krige Vermeer in ûngelok mei in hynder en wein. As gefolch dêrfan stoar er in pear jier letter yn de âldens fan 48 jier.

De oefeningen fan Justus Vermeer waarden nei syn dea yn trije dielen útjûn en waarden withoefaak fannijs printe. Oant yn dizze tiid wurde se lêzen en útjûn. De lêste útjefte is fan 2004.

## Keppelingen om utens
* ''Justus Vermeer in het nieuwe millennium'' Reformatorisch Dagblad, 13 jannewaris 2004
* DE LEER DER WAARHEID, DIE NAAR DE GODZALIGHEID IS Voorgesteld, bevestigd en toegepast in 85 oefeningen over de HEIDELBERGSE CATECHISMUS ''Theologienet.nl
Val d'Orcia

**Val d'Orcia** is in krite súd fan Siena yn it Italjaanske Toskane. Karakteristyk foar it gebiet is it iuwenâlde agraryske kultuerlânskip. 

## Skiednis

It lânskip ûntstie mei de groeiende macht fan Siena yn 'e 13e en 14e iuw. Grutte ynfloed op it gebiet hie oant it begjin fan 'e lette midsiuwen de famylje Aldobrandeschi, dy't yn Rocca d’Orcia oant healwei de 13e iuw oer it gebiet hearske. Dêrnei makke de rykdom fan 'e keaplju út Siena it mooglik om de lânbou te ûntwikkeljen. Yn dy tiid waard fan it gebiet goede lânbougrûn makke en ûntstie it foar de krite karakteristike kultuerlânskip mei leanen fan sipressen. Hja makken de ûntwikkeling fan nije delsettings, de oanlis fan fêstingen, de bou fan tsjerken en filla's mooglik. Ek krigen renêssânsekeunstners opdracht om yn harren skilderijen it ideale lânskip fan it gebiet as dekor te brûken. Bekende skilders fan dat sjenre binne û.o. Giovanni di Paolo en Sano di Petri.

Mei't oan 'e ein fan 'e 16e iuw de macht fan 'e stêd Siena yn it neigean rekke en der net in soad jild oerbleau foar feroaringen, bleau it lângebrûk tradisjoneel en feroare der net in soad mear oan it lânskip út de renêssânsetiid. 

Sûnt 2004 is Val d'Orcia tafoege oan it wrâlderfgoed fan UNESCO. De grins fan it wrâlderfgoed falt tegearre mei de grinzen fan it Parco Artistico Naturale e Culturale della Val d'Orcia. De wichtichste plakken fan it gebiet binne Pienza, wêrfan't it histoaryske sintrum as apart wrâlderfgoed is opnommen, Montalcino, San Quirico d'Orcia, Castiglione d'Orcia, Rocca d'Orcia, Monticchello en Radicofani. 

## Plakken en monuminten dy't it besjen wurdich binne
* Abdij Sant'Antimo, kleaster yn it doarpsgebiet fan Montalcino
* Bagni San Filippo, waarmwetterboarnen yn it doarpsgebiet fan Castiglione d’Orcia
* Bagno Vignoni, waarmwetterboarne yn it doarpsgebiet fa San Quirico d’Orcia
* Campiglia d'Orcia
* Parco Artistico Naturale e Culturale della Val d’Orcia, in natoerpark dat yn 1996 oprjochte is.
* Rocca d'Orcia, kastiel fan 'e Aldobrandeschi tichteby Castiglione d’Orcia
* Torrenieri, plak oan 'e Via Francigena yn 'e gemeente Montalcino.
* Vivo d'Orcia yn 'e gemeente Castiglione d’Orcia oan 'e Monte Amiata.
Anna Joustra

**Anna Joustra** (It Oranjewâld, 24 septimber 1876 – It Hearrenfean, oktober 1962) wie in ympresjonistysk keunstskilder.

## Biografy
Se waard berne as dochter fan Ytia Andreas Tjaarda en Tsjerk Joustra. Tsjerk eksploitearre it loazjemint Heidewoud (letter Hotel Tjaarda) foar syn skoanheit Jan Tjaarda. Yn 1881 emigrearre de húshâlding nei Amearika. De famylje kaam ein 1890 werom en fêstige har yn It Mar (by It Hearrenfean) by de Feanslûs. Anna skildere yn har jeugd in soad tsjustere stillibbens en lânskippen. Har âldste wurk is fan rûn de iuwwikseling.

Mei jild fan famyljeleden koe se yn Parys studearje oan in skildersakademy. Oant 1930 studearre se oan de Paryske keunstakademy by de Jardin du Luxembourg. Yn 1938 fêstige se har definityf yn Frankryk. Se rekke beynfloede troch it wurk fan Pissaro, Gauguin en Cézanne. Fan har oarspronklike romantysk realisme waard har styl ympresjonistysk.

Nei de dea fan har âlden reizge se regelmjittich op en del tusken Parys, Brévannes en har hûs oan de Feanslûs. Ut dy tiid datearje de portretten fan har susters Julia en Jacomina. Yn Oranjewâld besocht se regelmjittich har neef Andreas Tjaarda, de eigner fan Hotel Tjaarda. Yn it túnhûs efter it restaurant fan har suster Julia yn Poissons hie se in atelier.

Anna Joustra wurke meast mei oaljeferve op linnen, karton en board. De measte fan har wurken binne net tekene.

Anna Joustra hie ien famyljelid dy’t geregeldwei by har yn Parys kaam. Mar op lettere leeftyd seach hy net mear nei har om. Yn 1954 naam se har yntrek yn it yn It earmhûs Nij Friesburg Falkenawei Hearrenfean. Har famyljelid wenne in pear hûndert meter fierderop yn in grut hûs. Hja hat dêr noch besocht om te skilderjen, mar dat slagge net.  Yn oktober 1962 soe se ûntroud ferstjerre yn Nij Friesburg. 

Har suster Jacomina skonk mear as tweintich skilderijen oan de Aldheidkeamer fan Museum Willem van Haren. Ta de kolleksje hearre ek portretten fan Julia en Jacomina. Anna Joustra hat nea erkenning krigen. Se die der ek net folle moeite foar. Se ferkocht noait wat, mar joech har skilderijen wei.

Foar de tentoanstelling ta gelegenheid fan de offisjele yn gebrûkname fan it restaurearre kafee Feanslûs yn 2012 stelde Museum Willem van Haren in grut part fan har kolleksje skilderijen beskikber.
Pienza

|
|-
|
|-
|}
**Pienza** is in stêd en gemeente yn 'e provinsje Siena yn it Italjaanske Toskane yn 'e histoarysk regio Val d'Orcia. De stêd leit tusken Montepulciano en Montalcino. 

Yn 1996 waard de stêd wrâlderfgoed fan UNESCO en yn 2004 it hiele Val d'Orcia. Pienza is it berteplak fan 'e 15e-iuwske paus Pius II (1458-1464), doe't it plak noch de namme Corsignano droech. Doe't Enea Silvio Bartolomeo Piccolomini as paus Pius II keazen waard, naam er it beslút om syn berteplak neffens de stêdeboukundige idealen fan dy tiid op 'e nij oan te lizzen. 

Pienza stiet ek bekend fanwegen de Pecorino di Pienza, in soarte fan skieppetsiis.

## It besjen wurdich
### Domtsjerke

De oan Marije-Himelfeart wijde domtsjerke hat in gevel yn 'e styl fan 'e iere renêssânse mei klassisistyske eleminten, ynspirearre op 'e tsjerkegevel fan Assisi, itjinge de domtsjerke in strang oansjen jout. It ynterieur dêrfoaroer is basearre op in goatyske halletsjerke en ryk oan dekoraasjes. It baptistearium is ek yn 'e renêssânsestyl, mar it doopfont is midsiuwsk. Under de dom binne kryptes en labyrinten. 

### Pallazi
#### Palazzo Communale
It Palazzo Communale is in lyts paleis foar de domtsjerke oer en waard mooglik troch Bernardo Rossellino ûntwurpen. It yn 1900 renovearre gebou hat in portyk mei trije bôgen op ioanyske pylders. Yn 'e portyk is de gevel fersierd mei graffiti en wapens fan 'e ferskillende *podestà* en dy fan 'e paus, de provinsje en de gemeente.

#### Palazzo Piccolomini
Palazzo Piccolomini is beynfloede troch it ûntwerp fan it Palazzo Medici-Riccardi út Florâns.

#### Palazzo Borgia
Palazzo Borgia wie in geskink fan Pius II oan Rodriugo Borgia, de lettere paus Aleksander VI. Yn it museum is it Museo Diocesano ûnderbrocht mei û.o. sieraden en skilderijen fan renêssânsekeunstners lykas Luca Signorelli en Fra Bartelomeo. Ien fan 'e belangrykste wurken is de Madonna mei Bern fan Pietro Lorenzetti.
Pisa (betsjuttingsside)

; **Pisa** of **PISA** kin ferwize nei: 
* Pisa, in Italjaanske stêd. 
* Pisa (provinsje), in Italjaanske provinsje. 
* Republyk Pisa, in histoarysk lân yn Itaalje
* AC Pisa 1909, in Italjaanske betelle fuotbalklub út de Searje B
* Pisa (Grikelân), in antike Grykske stedsteat
* Pisa (rivier), in rivier yn Poalen
* Pisa (skaai) in krabbeskaai
* Pisa (telefyzjeprogramma), in satirysk telefyzjeprogramma út de jierren tachtich fan Henk Spaan en Harry Vermeegen
* Pisa (spul), in selskipsspul
* Pisa (likeur), in nutelikeur
* PISA (ûnderwiis) (*Programme for International Student Assessment*), in ûnderwiisstúdzje fan de Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling
Monero

**Monero** is in kryptofaluta dy't yn 2014 ûntwikkele is mei it doel om mear privacy en anonime transaksjes te leverjen as oare digitale faluta lykas Bitcoin. It waard yn earste ynstânsje lansearre ûnder de namme BitMonero, mar waard al gau ynkoarte ta Monero, dat betsjut "muntstik" yn it Esperanto.

Wylst Bitcoin-transaksjes iepenbier binne en troch elkenien besjoen wurde kinne, brûkt Monero techniken lykas RingCT (*Ring Confidential Transactions*) en stealth-adressen om de identiteit fan brûkers en de details fan transaksjes te ferbergjen. Dat makket it dreech om te sjen hoefolle jild oerdroegen wurdt en wa't belutsen is by de transaksje.

Om't Monero sokke sterke privacymaatregels biedt, is dizze kryptofaluta ek populêr wurden ûnder cyberkriminelen. Monero wurdt faak brûkt yn ransomware-oanfallen, darknet-merkplakken en oare yllegale aktiviteiten. Dat is om't Monerobrûkers folslein anonime betellingen meitsje kinne, sadat it lestich is foar autoriteiten om transaksjes werom te folgjen.

## Sjoch ek
* Kryptofaluta

## Keppeling om utens
*Offisjeel webstee Monero Nederlân
Universiteit fan Kioto

De **Universiteit fan Kioto** (Japansk: 京都大学) is in iepenbiere universiteit yn Kioto, Japan.

## Skiednis
De universiteit waard yn juny 1897 oprjochte as Kyperito Imperial University by keizerlik dekreet #209 as de twadde universiteit yn Japan. Yn 1899 waarden de fakulteiten Rjochtsgeleardheid en Genêskunde oprjochte. Yn desimber fan datselde jier iepenen de universiteitsbibleteek en it akademysk sikehûs harren doarren. Yn 1926 waard in ynstitút foar gemysk ûndersyk taheakke. Yn 1947 waard de universiteit omdoopt ta Kyoto University. Sûnt 1949 binne der hast alle jierren nije fakulteiten, ûndersykssintra en laboratoaria iepene. Yn 1997 waard it Universiteitsmuseum iepene. Sûnt 2017 bestiet der in Joint Masters Degree yn Transcultural Studies tusken de Universiteit fan Kioto en de Universiteit fan Heidelberg.

## Keppeling om utens

*  Universiteit fan Kioto