open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oerheid

De **oerheid** is it heechste foechhawwend gesach yn in beskaat geografysk en/of bestjoerlik gebiet. Yn Nederlân is de oerheid 'horizontaal' opspjalten yn trije bestjoerslagen, te witten: de lanlike oerheid, de provinsjale oerheid en de gemeentlike oerheid. Dêrnjonken is it yn Nederlân en alle oare demokratyske lannen sa dat de oerheid neffens de *[[trias politica]]* ek 'fertikaal' yn trije los faninoar operearjende dielen ferparte is: de útfierende macht (it regear, it Kolleezje fan Deputearre Steaten en it Kolleezje fan Boargemaster en Wethâlders), de wetjaande macht (it nasjonaal parlemint, Provinsjale Steaten en de gemeenteried) en de rjochterlike macht (dy't soms net mar meastal wol ta de oerheid rekkene wurdt). Dêrnjonken kin mei de oantsjutting 'oerheid' soms ek ferwiisd wurde nei in oare foarm fan (bgl. tsjerklik) gesach (lykas de paus, yn it gefal fan it roomsk-katolisisme). Lju dy't by de oerheid yn 'e tsjinst binne, wurde amtners neamd.

De oerheid hat yn 'e maatskippij in spesifike rol, dy't him uteret yn 'e útoefening fan in breed ferskaat oan funksjes en taken:
* It mooglik meitsjen fan kollektive, demokratyske beslútfoarming op 'e ferskillende bestjoerlike nivo's.
* De útfiering fan demokratysk nommen besluten en oare foarmen fan belied.
* It troch útfiering fan belied leverjen fan in bydrage oan 'e oplossing fan maatskiplike swierrichheden.
* It stjoering jaan oan en oanfiterjen fan 'e maatskiplike ûntjouwing.
* It koördinearjen fan maatskiplike aktiviteiten.
* De hanthavening fan 'e iepenbiere oarder en de rjochtsoarder troch rjochtsfoarming en rjochtshanthavening.
* It regeljen fan 'e relaasjes tusken ferskillende leden en groepen binnen de maatskippij.
* It troch redistribúsje wizigjen fan 'e ynkommensferdieling sadat der in rjochtfeardiger maatskippij ûntstiet dêr't de swakkeren beskerme wurde.
* It befoarderjen of ûntmoedigjen fan beskate foarmen fan hâlden en dragen en fan komsumpje troch organisaasjes en boargers.
* It ferrjochtsjen fan taken dy't oare dielen fan 'e maatskippij net of ûnfoldwaande behertigje.
* It produsearjen fan guod en tsjinsten lykas kollektyf guod.
* It regulearjen fan 'e ekonomyske merk en it korrizjearjen fan merkfalen.
* It ferdigenjen fan 'e maatskippij tsjin ûnwinske ynfloeden fan bûtenôf.
Beau monde

De ***beau monde*** (út it Frânsk: "moaie wrâld") of ***high society*** (út it Ingelsk: "hege maatskippij") is de hegerein of elite fan in beskate maatskippij mei syn libbensstyl en al syn hâlden en dragen. It is in sosjale klasse dy't him ûnderskiedt fan 'e rest fan 'e maatskippij troch de rykdom fan syn leden en de wize dêr't hja dy rykdom op brûke. Der klibbet oan dizze termen nammentlik sterk in assosjaasje mei uterlik fertoan fan djoere klean, sieraden en juwielen, ensfh., en teffens fan dekandinte feesten, bals en diners. Foarhinne wie de *beau monde* boppedat yn beskate lannen (lykas Grut-Brittanje) faak in tige sletten fermidden, dêr't men yn berne wêze moast om deryn trochkringe te kinnen.
Alzheimer Nederlân

**Alzheimer Nederlân** is in stichting dy't him ynset foar minsken mei de sykte fan Alzheimer en oare foarmen fan demintens. De stichting hat in lanlik buro, 52 regionale ôfdielingen en hâld 200 moannegearkomsten foar lotgenoaten, de saneamde Alzheimer Kaffees. Njonken pasjinte-organisaasje is de stichting ek in fûns dat wittenskiplik ûndersyk nei demintens finansierret.

De stichting hat 210.000 begeunstigers. Alzheimer Nederland waard oprjochte troch Hendrik Willem ter Haar. Foarsitter fan de Ried fan Tafersjoch fan de stichting is âld-minister Liesbeth Spies en direkteur is Gea Broekema-Procházka.

## Keppeling om utens
* Webstee Alzheimer Nederland
George Catlin

**George Catlin** (26 july 1796 – 23 desimber 1872) wie in Amerikaansk keunstskilder, skriuwer en reizger dy't him fral talei op it meitsjen fan portretten fan yndianen yn it Wylde Westen en Midden-Amearika.

## Biografy
### Jonkheid
George Catlin waard berne yn Wilkes-Barre, Pennsylvania as fyfde fan 14 bern. Al yn syn bernejierren hiene yndianen in sterke ynfloed op him, meidat syn mem en beppe ûnder de Amerikaanske Unôfhinklikenskriich yn 1778 troch yndianen ûntfierd waarden (*[[Slach fan Wyoming|Wyoming Valley Massacre]]*.). Hy brocht yn syn jonge jierren in protte tiid troch mei fiskjen, jeien en it sammeljen fan yndiaanske artefakten. Catlin gie fiif jier nei skoalle yn Wilkes-Barre. Dêrnei brocht syn heit him nei Litchfield, Konettikut dêr't er oant 1818 rjochten studearre.

### Karriêre
Catlin wie koarte tiid, oant 1823, abbekaat. Letter eksposearre er twa mânske kolleksjes skilderijen fan Amerikaanske yndianen en publisearre er in rige boeken dy't syn reizen nei yndianestammen fan Noard-, Sintraal- en Súd-Amearika beskreaunen. Catlin syn grutte passy wie it beskriuwen fan in ‘ferdwinend ras’. Catlins skilderijen jouwe in unyk en faak ymposant byld fan it libben fan yndianestammen en it úterlik fan harren opperhaden út in perioade fan de Amerikaanske skiednis, wêryn't de ynfloed fan de Jeropeeske beskaving him noch net of hast net jilde litten hiene yn de prêrjegebieten fan Noard-Ameerika. Guonts binne fan betinken dat Catlin in oerdreaun byld fan syn ûnderfiningen jout, bygelyks dat er de earste blanke besiker fan bepaalde yndianenstammen wêze soe.
De measte skilderijen fan Catlin út 1830 binne no part fan de samling fan it Smithsonian American Art Museum. Sa'n 700 sketsen hat it American Museum of Natural History yn New York op 'e noed. Catlin syn reisferslaggen mei in soad yllustraasjes ferskynden yn syn haadwurk: *Letters and Notes on the Manners, Customs and Conditions of North American Indians* uit 1841. In kar út syn reisferslaggen is yn it Nederlânsk fertaald.

### Priveelibben
George Catlin moete Clara Bartlett Gregory yn 1828 yn har wenplak Albany. Nei har' trouwen beselskippe se him op syn reizen nei it westen fan de FSA. Sy krigen fjouwer bern. Clara en syn jongste soan stoaren by in besite oan Parys yn 1845.

## Galery

George_Catlin_-_The_White_Cloud,_Head_Chief_of_the_Iowas_-_Google_Art_Project.jpg|Wite Wolk, opperhaad fan de Iowa
Catlin Chief Four Bears.jpg|Opperhaad Fjouwer Bearen
:File:Catlinpaint.jpg|*[[Tipy]]s*
:File:George Catlin - Ball-play of the Choctaw--Ball Up - Google Art Project.jpg|*In Yndiaansk balspul* om 1846-1850
:File:George Catlin Attacking the Grizzly Bear.jpg|*Oanfal op de [[Grizzlybear]]*
:Image:George Catlin Ah-yaw-ne-tak-oár-ron.jpg|*[[Ah-yaw-ne-tak-oár-ron]]*
:File:Little Bear Hunkpapa Brave George Catlin.jpeg|*Little Bear, Hunkpapa Brave,* 1832
:File:George Catlin - Wi-jún-jon, Pigeon's Egg Head (The Light) Going To and Returning From Washington - Google Art Project.jpg|*[[Wi-jún-jon]], op paad nei en werom út Washington*
:File:Buffalo Bull Grazing George Catlin 1845.jpeg|*Gêrskjende Buffalobolle* 1845
Dowe-aaiekop

**Dowe-aaiekop** (Assiniboin: *Wi-jún-jon*, útspr.: [wi'ʤu:nʤon], likernôch: "û-ydzjûûndzjon"; Ingelske oersetting: *Pigeon's Egg Head*; op 'e Grutte Flakten, 1796 – yn Montana, 1872) wie in opperhaad fan 'e Assiniboin, in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hy is it bekendst fan twa skilderijen dy't de Amerikaanske keunstskilder George Catlin yn 1831 en 1832 fan him makke.

## Libben
Dowe-aaiekop waard yn 1796 berne op 'e Grutte Flakten, mooglik yn wat letter de Amerikaanske steat Montana wurde soe, mar it kin ek skoan dat it yn Noard-Dakota of sels yn ien fan 'e lettere Kanadeeske provinsjes Alberta of Saskatchewan wie. Hy ûntjoech him ta in lieder fan syn folk, de Assiniboin (*Assiniboine*), en waard yn 1831 yn tradisjonele Yndiaanske kledaazje skildere troch de Amerikaanske keunstskilder George Caitlin. Dat skilderij is no op 'e noed fan it Smithsonian Ynstitút yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C.

It jiers dêrop, yn 1832, reizge Dowe-aaiekop nei Washington, D.C. om dêr yn ûnderhannelings mei it Amerikaanske regear de Assiniboin te fertsjintwurdigjen. Under syn besyk oan 'e haadstêd waard er assimilearre troch de blanke kultuer. Nei't er nei hûs weromkeard wie, droech er tenei sadwaande altyd wettertichte swartlearene learzens mei hakken en in trijedielich pak fan in fine dûnkerblauwe lekkense stof dy't oan 'e seamen ôfset wie mei goudtrie, en op 'e skouders twa oergrutte epauletten hie.

George Catlin makke dat jiers in twadde skilderij fan it opperhaad, wêrby't him twaris werjoech om it ferskil yn klaaiïng oan te jaan. In print fan dat skilderij, mei as titel *Wi-jún-jon, Pigeon's Egg Head, Going to Washington, Returing to His House*, waard tige populêr en rekke sels oare kant de Atlantyske Oseaan bekend, dêr't er yn 1853 ferskynde yn it Dútske tydskrift *[[Die Gartenlaube]]*. De ferhalen dy't Dowe-aaiekop oer syn reis nei Washington fertelde, waarden troch de oare Assiniboin alteast foar in part beskôge as optinksels, en yn 1872 kaam it opperhaad yn 'e âlderdom fan 76 jier oan syn ein doe't er troch guon fan syn folksgenoaten fermoarde waard foar syn swetserij fan en 'geliich' oer de blanke kultuer.

## Literatuer
● , *The World of the American West*, 2011 (Taylor & Francis US), ISBN 978-0 41 59 89 954 (s. 190).
● , *I Like America: Fictions of the Wild West*, Frankfurt, 2006 (Prestel), ISBN 978-3 79 13 37 357.
994 f.Kr.

## Foarfallen
### Egypte
*Kening Amenemope (994 - 984 f.Kr.) de fjirde farao fan de 21e Dynasty fan Egypte. Hy folget syn heit Psusennes I op.
*Amenemope lit de kapel fan Isis en de timpel fan Memfis sette.

## Berne

## Ferstoarn
Katedraal fan de Transfiguraasje fan de Hear (Uglitsj)

De **Katedraal fan de Transfiguraasje fan de Hear** (Russysk: Спасо-Преображенский собор, *Spaso-Preobrazjenski sobor*) is in otterdokse katedraal yn it kremlyn fan 'e Russyske stêd Uglitsj (oblast Jaroslavl).

## Skiednis

De hjoeddeiske katedraal, boud yn 1710-1713 ûnder lieding fan Gregori Fedorov, ferfong in eardere houten katedraal út 1485-1487, dy't ferwoastge waard. De tsjerke fertsjintwurdiget de styl fan 'e 17e iuwske tsjerke-arsjitektuer fan Jaroslavl. 

Yn 1830 waarden in nije kapel mei in westlike en súdlike *portico* yn klassisistyske styl oanboud. 

Yn 'e tsjerke binne fresko's mei bibelske foarstellings út it begjin fan 'e 19e iuw, dy't oanbrocht binne troch in groep skilders ûnder lieding fan Timofeem Medvedev, in liifeigene fan prins Golitsjyn.

De op it súdeasten fan 'e katedraal steande frijsteande achthoekige klokketoer datearret út 1730. It oerwurk yn 'e toer is modern en ferfong in âlder oerwurk.    

Yn 'e Sovjet-tiid waard de katedraal sletten foar de earetsjinst en yn 1928 oan it Museum fan Uglitsj oerdroegen. Sûnt 2004 wurdt de katedraal wer folslein brûkt foar de earetsjinst en yn 'e jierren 2009-2010 waard it eigendom fan 'e katedraal werom jûn oan de Russysk-Otterdokske Tsjerke.
Tsjerke fan Dimitri op it Bloed

De **Tsjerke fan Dimitri op it Bloed** (Russysk: Церковь Димитрия на крови) is in tsjerkegebou yn it kremlyn fan Uglitsj, Ruslân. De tsjerke leit op in skildereftige lokaasje oan 'e Wolga op it plak, dêr't yn 1591 prins Dmitri Ivanovitsj, de lêste fertsjintwurdiger fan 'e dynasty fan 'e Rjoerikiden, fermoarde waard.  

Op útstel fan Ruslân is de tsjerke oanmeld foar de list fan it wrâlderfskip fan UNESCO. De tsjerke foarmet in ûnderdiel fan it Museum fan Uglitsj.
## Skiednis

Op it plak fan 'e moard fan tsarevitsj Dimitri waard yn 'e earste jierren fan 'e 17e iuw in houten kapel delset. Yn 1630 waard de houten kapel ferfongen troch in houten tsjerke, dy't yn 1692 ferfongen waard troch de hjoeddeiske stiennen tsjerke. De tsjerke leit oan 'e kant fan 'e Wolga yn it noardeastlike part fan it kremlyn.  
## Arsjitektuer
It giet om in lytse tsjerke mei in foarportaal, in net hege klokketoer, in refter, in heech sintraal diel dat bekroand is mei fiif koepels en in apsis. De tsjerke is yn bloedreade kleuren beskildere mei opfallende wite details (argitraven, pilasters en kroanlisten). De súdlike gevel fan 'e tsjerke is goed bewarre bleaun. Oan 'e noardlike kant waard yn 'e 19e iuw in net goed by de arsjitektuer fan 'e tsjerke passende kapel oanboud.       
## Ynterieur
Yn 'e tsjerke bleaune de fresko's út de twadde helte fan 'e 18e iuw bewarre. Se stelle de moard op tsarevitsj Dimitri en it oardiel oer de moardners foar. De fresko's yn 'e refter stelle foarstellings fan 'e skepping, Adam en Eva en de ferballing út it paradys foar. Opfallend foar in otterdokse tsjerke binne de realistyske útbyldings fan 'e (hast) neakene Adam en Eva.
Tsjerke fan de Berte fan Jehannes de Doper (Uglitsj)

De **Tsjerke fan 'e Berte fan Jehannes de Doper** (Russysk: Церковь Рождества Иоанна Предтечи) is in Russysk-otterdokse tsjerke yn 'e Russyske stêd Uglitsj (oblast Jaroslavl).

## Skiednis

De bou fan 'e tsjerke hie in tragyske oanlieding, dy't op de bewenners fan Uglitsj djippe yndruk makke. Yn juny 1663 rekke de seisjierrige Ivan, in soan fan 'e rike hanneler Nikifor Tsjepolosova, fermist. Al it sykjen bleau om 'e nocht en wiken letter waard it lichem yn 'e sompen fûn. It die bliken dat it jonkje ûntfierd en mei in mes fermoarde wie troch Tsjepolosova's tsjinstfeint Roedak. De heit wie net te treasten en liet ta neitins fan syn soan yn 'e jierren 1689-1691 de Jehannes de Dopertsjerke bouwe.   

Neffens de earste ûntwerpen foar de bou fan in wetterkrêftsintrale, dy't yn de jierren 1930 by Uglitsj boud wurde soe, wie der gjin plak mear foar de Jehannes de Dopertsjerke. De keunsthistoaryske wearde fan it bouwurk waard lykwols sa heech wurdearre, dat, om it monumint te behâlden, men sels yn Stalin's tiid it projekt liet oanpasse en de daam fierder de stream op boude.

## Arsjitektuer
De tsjerke hat in opfallende klokketoer mei in iepenwurke pyramide en wurdt bekroand troch fiif koepels. De muorren binne ryklik fersierd mei posleinen tegels. It foarportaal dat troch fjouwer foarse pylders droegen wurdt is yn 1904 fêstlein troch de Russyske skilder Nikolaj Rjorich.
Fokke Kamstra

**Fokke Kamstra** (Snits, 7 april 1870 – Alkmaar, 4 oktober 1950) wie in Nederlânsk keunstskilder en tekener fan Frysk komôf. Oant syn 23e wurke er yn de tabak en dêrnei begûn er in meubel- en bêdefabryk dy't er yn 1908 nei Blaricum fersette. Hy wie dêr ek sân jier lid fan de gemeenteried. Om't de saak net sa goed rûn, ferhuze er nei Amsterdam en gie dêr oan 't wurk yn de betonbou. Hy sette him ek yn by de hielûnthâlders beweging.

Fan 1927 ôf oan wijde er him hielendal oan it skilderjen en festige him yn 1930 yn Bergen (Noard-Hollân).

Kamstra makke lânskippen, stillibbens en portretten. Hy skildere fral ynterieurs fan tsjerken yn: Haarlim, Delft, Alkmaar, Amsterdam, Hoarn, Monnikkedam, Egmond, De Ryp en Brussel. In skilderij fan Esther de Boer-van Rijk as 'Kniertje' waard oankocht troch de Stedsskouboarch yn Amsterdam.

## Literatuer
* D.A. Klomp: *In en om de Bergensche School*. Tauber Architecten BV in Alkmaar, op 'en nij printe by gelegenheid fan it fjirtigjierrich jubileum op 21 oktober 1995. De 1e druk wie yn Amsterdam by A.J.G. Strengholt, yn 1943.

## Keppeling om utens
* Kamstra by Artindex, Byldzjende keunst yn Noard-Hollân
Sophie de Vries-De Boer

**Sophie Adriana Juliette de Vries-De Boer** (Rotterdam, 19 juny 1882 - Auschwitz, 11 febrewaris 1944) wie in Nederlânsk toanielaktrise.

De Vries-De Boer wie in dochter fan Henri de Boer en aktrise Esther de Boer-Van Rijk. Se folge yn de fuotleasten fan har mem en spile de rol fan Jo yn it toanielstik *[[Op Hoop van Zegen (toanielstik)|Op Hoop van Zegen]]*, wêr't har mem de haadrol yn hie. Se spile ek yn de film *Op Hoop van Zegen* (1934). Yn de jierren 10 gie se by it toanielselskip *[[Het Toneel]]* en spile dêr yn ferskate toanielstikken, lykas *Mijlpalen* (1913), *Oedipus van Sofokles* (1913) en *Jonkvrouwe de la Seiglière* (1914). Doe't de Twadde Wrâldoarloch útbriek, waard De Vries-De Boer nei konsintraasjekamp Auschwitz deportearre. Dêr waard se yn 1944 fergast.

Har soan Martijn de Vries (1913–1943) waard yn april 1943 yn it ferneatigingskamp Sobibor deadien. Dochter Hesje de Vries (1905–1968) oerlibbe de Holokaust.

## Literatuer
* Kay Weniger: *Zwischen Bühne und Baracke. Lexikon der verfolgten Theater-, Film- und Musikkünstler 1933 bis 1945*. Metropol, Berlyn 2008, ISBN 978-3-938690-10-9, S. 418

## Keppeling om utens
* Sophie de Vries-de Boer  (1884–1942), op joodsmonument.nl
Esther de Boer-Van Rijk

**Esther de Boer-Van Rijk** (Rotterdam, 29 july 1853 - Amsterdam, 7 septimber 1937) wie in Nederlânsk toanielspylster.

Sy wie in dochter fan administrateur Moses van Rijk en de naaister Adriana Wolfhart. Yn 1881 boaske se oan de musikus Henri de Boer; sy krigen ien bern, Sophie de Vries-De Boer, dy't ek aktrise waard en yn 1944 fermoarde waard yn Auschwitz.

## Biografy
Esther van Rijk sette al betiid útein mei spyljen by amateurferienigs. Hoewol't har âlden lang besocht hawwe it tsjin te hâlden, makke se yn 1873 dochs de oerstap nei it profesjonele toaniel. Se debutearre yn Rotterdam mei in rol yn *Emma Berthold* fan Jacob Jan Cremer. Yn 1881 ferhuze se nei Amsterdam. By de Nederlandsche Toneel Vereeniging en de opfolger dêrfan De Toneelvereeniging waard se de sintrale figuer fan de toanielstikken fan Herman Heijermans, fral as de fiskerswiddo 'Kniertje' yn *[[Op Hoop van Zegen (toanielstik)|Op Hoop van Zegen]]* (1900). Dy rol hat se 1200 kear spile. Teffens die se mei yn de ferfilmingen fan *Op Hoop van Zegen* yn 1918 en 1934. Yn hast alle stikken fan Heijermans spile hja by de premiêre en tal fan kearen dêrnei.

Nei't De Toneelvereeniging opheft wie waard se de publyklûker fan toanielselskippen mei har namme: yn 1924 waard it *Gezelschap Esther de Boer-Van Rijk* oprjochte en yn 1933 it *De Boer-Van Rijk Ensemble*. Dêrnjonken hat se yn alle wichtige selskippen fan har tiid spile, ek yn it bûtenlân. Yn in Londenske opfiering makke se in soad yndruk as Kniertje, wylst se dy rol yn it Nederlânsk spile (yn in fierders Ingelskstalige cast). De Boer har populêren wie grut, mei omdat har spyljen bydroegen hie oan it opheffen fan misstannen (bygelyks yn de fiskerij) dy't in sosjaal belutsen Heijermans yn syn stikken op it aljemint brocht. Neffens kritisy wie hja by steat en jou sels oan sentimintele rollen yn drakerige toanielstikken in kearn fan earnst en wiers mei.

By gelegenheid fan har 70e jierdei beneamde de gemeente Amsterdam har yn 1923 ta 'burgeres van verdienste' en krige hja in sulveren earemedalje. Yn 1928 waard se Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau en yn 1929 Ridder in de Kroanoarder fan België.

It Joadsk Histoarysk Museum presintearre in tentoanstelling oer har libben fan 19 maaie 2014 oant en mei 28 septimber 2014, mei de titel *Hollands populairste actrice. Esther de Boer-Van Rijk*.


Esther de Boer-van Rijk.jpg|Esther de Boer-Van Rijk in 1916. Lito fan Albert Hahn
Esther de Boer-van Rijk als Eva Bonheur.jpg|As 'Eva Bonheur'
Mevrouw Esther de Boer van Rijk drieëntachtig jaar-513960.ogv|Tankwurd fan frou De Boer-Van Rijk yn it Polygoonsjoernaal yn 1936


## Literatuer
* M.J. Brusse: *Esther de Boer-Van Rijk. Vijftig jaar tooneelspeelster. Haar herinneringen.* Rotterdam, 1923
* Esther de Boer-van Rijk: * Ik kijk terug. Episodes uit mijn leven*. Amsterdam, 1934  
* Joosje Lakmaker: *Esther de Boer-Van Rijk. Hollands populairste actrice*. Wereldbibliotheek, Amsterdam, 2014. ISBN 9789028425514
Aleksejevski-kleaster

It **Aleksejevski-kleaster** (Russysk: Алексеевский монастырь, *Aleksejevski monastir*) is in otterdoks nonnekleaster yn 'e Russyske stêd Uglitsj (oblast Jaroslavl). It kleaster waard mei tastimming fan prins Dimitri IV fan Ruslân yn 1371 troch de muonts Adrian op oanwizing fan 'e metropolyt Aleksius fan Moskou stifte.

## Skiednis

It kleaster waard oarspronklik omfrede troch houten palissades om it te beskermjen tsjin oanfallen fan ôf de wei nei Jaroslavl. Ynearsten krige it kleaster de namme Marije-Himelfeart, mar nei de hillichferklearring fan Aleksius waard it oan him wijd. Yn 1534 waard in stiennen tsjerke boud, de earste bûten it de muorren fan it kremlyn fan Uglitsj. 

Yn 1609 moast it kleaster fûl ferdigene wurde tsjin de Poalsk-Litouske ynvallers ûnder lieding fan Jan Pjotr Sapieha. Alle muontsen waarden doe ombrocht. Nei't de ynvallers ferjage wiene, boude men de Marije-Himelfearttsjerke. It is ien fan 'e earste stiennen bouwurken dy't nei de Tiid fan Unstjoer boud waard. Yn dy tiid mocht it de skatkist fan Ruslân net barre om grutte bouprojekten út te fieren. 

Nei de ferneatiging fan it Pakrovski-kleaster troch de bou fan in wetterkrêftsintrale yn 'e jierren 1930 is de Marije-Himelfearttsjerke it âldste gebou fan Uglitsj. De streltsy dy't yn 1698 yn opstân kamen tsjin Peter de Grutte waarden hjir finzen set.

## Tsjerken

### Tsjerke fan de Himelfeart fan de Hillige Faam (1628)
De opfallende Tsjerke fan 'e Himelfeart fan 'e Hillige Faam wurdt bekroand mei trije spitsen dy't einigje mei lytse sipels. Yn 1650 ferbea patriarch Nikon de bou fan dat type tsjerken, om't de arsjitektuer net neffens de tradysje wie. Oan 'e eastlike kant hat de tsjerke trije apsissen. Foar de tsjerke is it refektoarium oanboud, wêrfan it ferwulft troch in sintrale pylder droegen wurdt. De dekoraasje fan 'e tsjerke is ienfâldich en net útwrydsk. De tsjerke waard yn 'e jierren 1956-1961 restaurearre en werom brocht yn 'e oarspronklike steat. Yn 'e tsjerke wurdt de meast fereare ikoan fan Uglitsj bewarre, de ikoan fan 'e Hillige-Jongfaam-mei-de-net-te-dôfjen-kjers. De ikoan toant Marije yn it habyt fan in non mei in stêf yn 'e lofter hân en in baarnende kers yn de rjochter.  
 
### Tsjerke fan de Unthalzing fan Jehannes de Doper (1681)

De lytse Tsjerke fan 'e Unthalzing fan Jehannes de Doper waard yn 1681 boud. De tsjerke is fersierd mei porsleinen tegels. Yn 'e 19e iuw fûn der in ferbouwing plak. Ynstee fan twa apsissen hat de tsjerke tsjintwurdich in grutte rûne apsis. De westlike kant fan 'e tsjerke is orizjineel bleaun. 
  
### Aleksiustsjerke (1829)
De klassisistyske Aleksiustsjerke ferfong yn 1829 in âldere tsjerke út de 16e iuw, mar waard yn 1930 foar in grut part sloopt en foar in keunstgalery geskikt makke. Yn 1997 is it gebou werom jûn oan de Tsjerke. De tsjerke is noch net yn de oarspronklike steat werom brocht.

## Keppeling om utens
*  It kleaster op in side oer otterdokse arsjitektuer
Wite Hûs (Washington, D.C.)

It **Wite Hûs** is it offisjele wenstee en wurkstee fan de Presidint fan de Feriene Steaten yn Washington. 

## Skiednis
It Wite Hûs is tusken 1792 en 1800 boud. John Adams, de twadde presidint fan de Feriene Steaten, wie de earst Amerikaanske presidint dy't him dêr ta wenjen sette. Yn de Kriich fan 1812 waard it Wite Hûs troch soldaten fan it Britske Ryk yn 1814 platbaarnd. De rekonstruksje begûn fuort nei it weromlûken fan de Britske soldaten en James Monroe sette him dêr yn 1817 nei wenjen.

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside
James Monroe

**James Monroe** (Westmoreland County (Firginia), 28 april 1758 – Albany (New York), 4 july 1831) wie in Amerikaansk politikus. Hy wie de 5e presidint fan de Feriene Steaten fan 1817 oant 1825.

Nei't Monroe ûnder de Amerikaanske Unôfhinklikenskriich yn it leger tsjinne hie, sluet er him oan by de antyfederalisten. Dêrnei waard er lid fan de Senaat, gûverneur fan Firginia, minister fan Oarloch en minister fan Bûtenlânske Saken.

## Kabinetsleden ûnder Monroe

## Keppelings om utens
*  Biografy op it websteed fan it Wite Hûs
*  Biografy yn NNDB
Hambone Willie Newbern

**William Newbern** (1901 - 15 april 1965), bekend as **Hambone Willie Newbern**, wie in Amerikaansk country-blues muzikant.

## Libben en wurk
Oer syn libben is net folle witten.  Der wurdt tocht dat er berne is yn Haywood County, Tennessee, tichtby Brownsville oan de Tennessee State Route 19. Hy hat yn de 20er en 30er jierren spile mei Yank Rachell en Sleepy John Estes (fan wa't Hambone it measte leard hat). Hy naam ien fan de earst bekende ferzjes fan de bluesklassiker "Rollin' and Tumblin'" op yn 1929. Hy hat mar seis nûmers totaal opnaam, wêr't ek "She Could Toodle-Oo" en "Hambone Willie's Dreamy-Eyed Woman's Blues" by wiene.

Newbern wie bekend as in rimpen en hjithollich man, mar berjochten dat er deaslein waard by in heachgeande rûzje yn in finzenis, wurdt betwifele. De ûndersikers Bob Eagle en Eric LeBlanc hawwe ferklearre dat er thús yn Memphis (Tennessee), yn 1965, ferstoarn is.

## Keppeling om utens
* Yllustrearre diskografy fan Hambone Willie Newbern
Brownsville (Tennessee)

**Brownsville** is in plak (city) yn de Amerikaanske steat Tennessee, yn County Haywood. Troch it plak rint de rivier de Hatchie.

It stedsje is ferneamd nei generaal Jacob Jennings Brown, dy't meidie yn de Oarloch fan 1812.

## Demografy
By de folkstelling yn 2000 wie it ynwennertal 10.748. Yn 2006 waard it ynwennertal rûsd op 10.567 (-1,7%).

## Ferneamde bewenners
* Hambone Willie Newbern (1901-1965), country-blues muzikant.
* Hammie Nixon (1908–1984), bluesmuzikant
* Yank Rachell (1910–1997), bluesmuzikant
* Tina Turner (* 1939), sjongster

## Keppeling om utens
Marije- en Annekatedraal (Cork)

De **Marije- en Annekatedraal**, of eins de **Katedraal fan Sint-Marije en Sint-Anne** (Iersk: *Ardeaglais Naomh Muire agus Naomh Áine*, Ingelsk: *Cathedral of Saint Mary and Saint Anne*; ek bekend ûnder de Katedraal fan Cork), is in roomsk-katolike katedraal yn Cork, Ierlân. It is de biskopstsjerke fan it bisdom Cork en Ross.

## Skiednis
De katedraal waard yn 1808 ynwijd, maar rekke slim skeind troch brânstifting yn 1820. De arsjitekt George Richard Pain fersoarge de restauraasje fan 'e katedraal.

Yn 1964 waard de katedraal grutter makke. De katedraal wie nea neffens de âlde plannen foltôge en alles eastlik fan 'e kommunybanken waard sloopt foar in ferlinging en de bou fan in nije sakristy en oare romten. Spitigernôch ferdwûnen der by dy restauraasje ek ynrjochtingsstikken fan histoarysk belang. Boppe it alter waard in nije toer boud, dy't past by de styl fan 'e âlde westlike klokketoer.

It meast resinte wurk oan 'e katedraal datearret fan 'e jierren 1990. De toer en de alterromte binne doe renovearre en op 'e nij ynrjochte. Nei slachrein die ek bliken dat it dak fan 'e tsjerke fernijd wurde moast. Bûten waard it mistelwurk ûnderhannen nommen.
Everett (Pennsylvania)

**Everett** is in plak (*[[borough]]*) yn de Amerikaanske steat Pennsylvania; it plak falt bestjoerlik ûnder County Bedford.

Everett's oarspronklike namme wie Bloody Run ('Bluodrige stream'), ferneamd nei in *[[streamke|creek]]* dêr't in slach fierd waard tusken kolonisten en yndianen. It plak waard omneamd ta eare fan politikus en sprekker Edward Everett fan Massachusetts.

De Amerikaanske romanskriuwer Dean Koontz waard berne yn Everett.


Image:Everett pa church.jpg|*United Methodist Church*, oan Main Street
File:UPMCBedford.JPG|It sikehûs yn Everett


## Keppeling om utens
* Everett Area Better Business Association - toeristyske ynformaasje
Katedraal fan Jehannes de Doper (Limerick)

De **Katedraal fan Jehannes de Doper** (Ingelsk: *Cathedral St. John the Baptist*) yn Limerick is de haadtsjerke fan it roomsk-katolike Ierske bisdom Limerick. De âldere katedraal yn 'e stêd, de *St. Mary's Cathedral*, is fan 'e protestanske Tsjerke fan Ierlân.

## Skiednis
De tsjerke waard yn neogotyske styl boud en is de grutste tsjerke fan it lân. De toer is mei in hichte fan 93,3 meter de heechste tsjerketoer fan Ierlân.

Yn 1856 waard ûnder lieding fan arsjitekt Philip Charles Hardwick útein set mei de bou fan 'e katedraal, dy't yn 1861 foltôge waard. De toer is foltôge yn 1883 neffens tekeningen fan 'e arsjitekt M.A. Hennessy.

De tsjerke waard yn 'e jierren 2003-2004 renovearre.
Finbarr

**Sint Finbarr** (om 550 – 25 septimber 623) wie biskop fan Cork yn de 6e iuw en nei syn dea beskermhillige fan de stêd. Syn nammedei is 25 septimber.

Finbarr waard nei alle wierskyn berne yn de omkriten fan Bandon (County Cork), mei de namme *Lochan*. Hy soe studearre hawwe yn Kilkenny dêr't er ek de namme *Fionnbharr* (frij fertaald út it Iersk "blond hier") krige.

Finbarr moat op in eilân yn Loch Irce (no Gougane Barra) wenne hawwe en letter in ûnderwiisynstitút stichte hawwe dat  waakste ta de stêd Cork. 

Finbarr stoar yn Cloyne yn it greefskip Cork en waard beïerdige yn Gill Abbey, dêr't no de katedraal Sint Finbarre stiet.

St. Finbarr spilet ek in rol yn tal fan folkloristyske ferhalen.  

## Keppelings om utens
*  Skiednis fan de Katedraal Sint Finbarr
* Koarte biografy fan Finbarr
Centerville (Teksas)

**Centerville** is in plak (city) yn de Amerikaanske steat Teksas, dat betsjoerlik ûnder County Leon falt.

Centerville krige syn namme mei't it tichtby it geografysk sintrum fan Leon County leit. Taffallich leit it plak ek sa'n bytsje healweis Dallas en Houston.

Centerville waard yn 1850 de sit fan Leon County.

## Demografy
By de folkstelling yn 2000 waard it tal ynwenners op 903 fêststeld.
Yn 2006 waard it ynwennertal troch it United States Census Bureau rûsd op 955, wat in groei fan 5,8% betsjutte.

## Klimaat
It gebiet hat hjitte, fochtige simmers en trochstrings mylde oant koele winters.  Neffens de Köppen klimaat klassifikaasje hat Centerville in fochtich subtropysk klimaat, ôfkoarte "Cfa" op klimaatkaarten.

## Berne yn Centerville
* Billy Bizor (1913–1969), bluesjonger en muzikant
* Lightnin' Hopkins (1912–1982), bluessjonger, gitarist

## Keppeling om utens
*  Statistiken Centerville (Teksas) op city-data
Sofiakatedraal (Tobolsk)

De **Sofia-Uspenksi katedraal** (Russysk: Софи́йско-Успе́нский кафедра́льный собо́р) is in otterdokse katedraal yn 'e Russyske stêd Tobolsk. It is ien fan 'e âldste katedralen fan Sibearje en it leit yn it kremlyn fan Tobolsk, it iennige stiennen kremlyn fan it Oeral-berchtme.

## Skiednis
De earste stien foar de hjoeddeiske katedraal waard yn 1681 lein, nei't in âldere oan 'e Hillige Wiisheid wijde houten katedraal ôfbaarnde. De echte bou begûn lykwols net earder as yn 1683, doe't in ploech mitselders oanreizge. De Moskouse Himelfeartkatedraal stie model foar de nijbou, dy't yn 1686 foltôge waard. Doe't de tsjerke hast klear wie stoarte yn 1684 de wichtichste koepel fan de katedraal yn. Op 27 oktober 1686 waard de tsjerke konsekrearre ta eare fan de Himelfeart fan Marije.

De 75 meter hege klokketoer waard yn de jierren 1794-1797 boud nei't de foargonger ynstoarten wie. It is it heechste bouwurk fan de stêd. 

Tradisjoneel wie de katedraal de grêftsjerke fan 'e biskoppen fan Tobolsk en Sibearje.

De bolsjewiken lieten yn 1930 foar "it ferlet fan it proletariaat" alle tsjerken fan Tobolsk slúte, nei't de steat earder al yn 1922 alle weardefolle objekten fan de tsjerke konfiskearre hie. De organisaasje "Ienheid en Bôle" makke yn 'e jierren 1930 gebrûk fan 'e eardere katedraal, dy't oant it begjin fan de Twadde Wrâldkriich de funksje fan nôtskuorre krige. Nei de kriich bleau it gebou leech stean oant it yn 1961 oan it museum fan Tobolsk oerdroegen waard. Yn 'e jierren 1980 folge foar it earst in restauraasje. Sûnt 1988 brûkten it museum en it bisdom tegearre de tsjerke en yn 1993 waard de tsjerke wer folslein as katedraal fan it bisdom yn gebrûk nommen.

## De renêssânse fan de katedraal
Neffens it dekreet yn 1989 fan 'e Ried fan Religieuze Saken fan 'e Ministerried fan 'e Sovjet-Uny waard de katedraal werom jûn oan 'e Russysk-Otterdokske Tsjerke. Fuort nei de weromjefte waard útein set mei in restauraasje. It measte wurk wie yn 1994 dien en op 26 juny waard de katedraal konsekrearre troch de patriarch fan Moskou en hiel Ruslân, Aleksi II. 

De tsjerke docht tsjinst as katedraal fan it bisdom Tobolsk en Tjûmen en is dêrnjonken ek de haadtsjerke fan it Otterdokske Teologyske Seminaarje fan Tobolsk. Yn 2010 starte in nije restauraasje, dy't yn 2012 einige. Op 22 juny 2014 fierde patriarch Kirill hjir it feest fan   Alderheljen fan Ruslân.
Freonskip

**Freonskip** is in relaasje fan wjerssidige affeksje tusken twa of mear persoanen. As it dêrby om manlju of jonges giet, sprekt men fan freonen, maten of kammeraten; as it om froulju of famkes giet, sprekt men fan freondinnen of kammeraatskes. Freonskip is in sterkere ynterpersoanlike bân as kunde, mar in swakkeren as leafde. It ferskynsel freonskip wurdt wittenskiplik bestudearre yn 'e sosjology, de sosjale psychology, de antropology en de filosofy. Yn dat ramt binne ferskate teoryen opsteld om freonskip te ferklearjen, wêrûnder de sosjale útwikselingsteory, de ''equity''-teory en de relasjonele dialektyk. Ut ûndersyk is bleken dat minsken mei neie freonskippen har oer it algemien lokkiger fiele as lju dy't sokke bannen net hawwe.

Hoewol't der in grut ferskaat oan soarten freonskip bestiet, benammen ôfhinklik fan 'e sosjale status en klasse fan 'e lju dy't deryn behelle binne, komme beskate skaaimerken yn frijwol alle freonskippen foar. Dêrby giet it oan affeksje, sympaty, empaty, earlikens, altruïsme, wjerssidich begryp en begrutsjen, aardichheid oan it selskip fan 'e oare, fertrouwen en de mooglikheid om flaters te begean sûnder dat jins freon of freondinne jin dêrop ôfrekkenet. Der bestiet yn prinsipe gjin praktyske beheining oan hokker lju oft freonskip slute kinne, mar dochs is it sa dat freonen en freondinnen oer it algemien deselde maatskiplike eftergrûn hawwe: faak komme se út deselde maatskiplike klasse, hawwe se itselde berop of deselde leafhawwerij of hearre se ta deselde demografyske groep.
Seksuology

**Seksuology**, fan it Latynske *sexus* ("geslacht") en it Grykske -λογία, *-logia* ("ferhanneling" of "betooch"), is de tûke fan 'e wittenskip dy't him dwaand hâldt mei de stúdzje fan 'e minsklike seksualiteit en alles dat dêrmei te krijen hat. In wittenskipper dy't him taleit op dizze dissipline is in **seksuolooch**. De seksuology is in relatyf nije stúdzje, dy't him foar it earst yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw begûn te ûntjaan, hoewol't it pas yn 1906 as in selsstannige tûke fan wittenskip erkend waard. Sûnt is de ûntwikkeling fan 'e seksuology fluch gien, benammen om't de minsklike seksualiteit geandewei de tweintichste iuw en fral by de Seksuële Revolúsje fan 'e 1960-er jierren út 'e taboesfear lutsen waard. Sûnt de jierren njoggentich is yn Nederlân de seksuology popularisearre troch de Flaamske tillefyzjeseksuologe Goedele Liekens.

De seksuology hat reitsflakken mei de biology, sosjology, kriminology, antropology, genêskunde en psychology. Algemiene ûnderwerpen dy't gauris oan 'e oarder komme, binne û.m. seksuële ûntwikkeling (yn 'e puberteit), seksuële oriïntaasje, geslachtsidentiteit, seksuële identiteit, minsklike seksuële aktiviteit, seksuële relaasjes, parafily en atypyske seksuële belangstelling. Fierders ferdjippet de seksuology him ek yn 'e seksualiteit fan spesifike leeftydsgroepen en oare sosjale kategoryen, lykas seksualiteit by bern, seksualiteit by pubers, seksualiteit by de âlderein en seksualiteit by lichaamlik beheinden. Ek it ûndersyk nei (en de behanneling fan) seksuële steurings, lykas ympotinsje, anorgasmy en pedofily, heart ta it wurkterrein fan 'e seksuology.
Fjildtocht

In **fjildtocht**, **militêre kampanje** of **offinsyf** is in rige oanienslutende gefjochten (skermutselingen, fjildslaggen en/of belegerings) dy't útfierd wurde troch ien en deselde legermacht. It is mooglik dat de legermacht dy't op fjildtocht is tuskentiids fuortsterke wurdt mei farske troepen, en ek kin it wêze dat in fjildtocht útfierd wurdt troch ferskate legermachten dy't yn koördinaasje mei-inoar operearje. Mar it as ferskate legermachten folslein los faninoar operearje of as in legermacht út it fjild helle en folslein ferfongen wurdt, kin men net mear fan ien fjildtocht sprekke.

Faak falt in fjildtocht gear mei in beskate faze fan in oarloch, bygelyks as fijannich gebiet stapsgewiis ferovere wurdt. Net alle gefjochten yn in fjildtocht hoege wûn te wurden om 'e fjildtocht sels te winnen; it kin wêze dat men nei in tydlike tebeksetter dochs noch de einoerwinning behellet. In slimmen nederlaach betsjut lykwols yn 'e measte gefallen de ein fan 'e fjildtocht; men seit dan dat de fjildtocht 'fêstrûn' is. De tiidsdoer fan fjildtochten ferskilt. Sa'n operaasje moat sûnder mis ferskate dagen duorje om in fjildtocht neamd te wurden, mar kin ek maklik wiken of moannen duorje. Yn guon gefallen kin soks sels oprutsen wurde oant jierren.

Foarbylden fan bekende fjildtochten binne:
* de Tocht nei Moskou (1812-1813), it besykjen fan Napoleon om Ruslân te feroverjen
* de Tsiendeiske Fjildtocht (1830), fan it Nederlânske leger tsjin 'e opstannelingen ûnder de Belgyske Opstân 
* de Bighorn-ekspedysje (1876), fan it Amerikaanske Leger tsjin 'e Lakota en de Noardlike Sjajinnen yn it noarden fan Wyoming en it suden fan Montana
* de Achttjindeiske Fjildtocht (1940), de ferdigening fan it Belgyske leger tsjin 'e Dútske ynfal oan it begjin fan 'e Twadde Wrâldoarloch
* Operaasje Barbarossa (1941-1943), it besykje fan nazy-Dútslân om de Sovjet-Uny te feroverjen
* it Ardinnenoffinsyf (1944-1945), it lêste besykjen fan nazy-Dútslân om 'e westlike Alliëarden werom te smiten
Band

In **band** (útspr.: [bɛnt], likernôch: "bent"), fan it Ingelske *band* (útspr.: [bæ:nd], likernôch: "bênd"), is in groepke muzikanten dat popmuzyk spilet of ymprovisearret, mei-inoar optredens fersoarget en faak ek eigen muzyk publisearret yn 'e foarm fan albums en/of singles. De term 'band' ymplisearret dat alteast guon fan 'e leden fan sa'n muzykgroep muzykynstruminten bespylje; is dat net it gefal, dan sprekt men earder fan in popgroep as fan in band.

De meast foarkommende opstelling fan in band dy't popmuzyk spilet, bestiet út in gitarist (faak de *lead*-gitarist neamd), in basgitarist en in drummer. Dêropta kinne der noch bespilers fan oare ynstruminten wêze, lykas in synthesizer of in saksofoan . As de band gjin popmuzyk, mar jazz spilet, sjocht men faker in opstelling mei in piano, drumstel, trompet, saksofoan en kontrabas, wylst men yn 'e countrymuzyk faak ien of mear gitaren, in drumstel, in fioele en in pedaalstielgitaar brûkt, mei fral yn 'e bluegrass faak ek in banjo derby. De beneaming 'band' wurdt ek wol brûkt om in dûnsorkest oan te tsjutten. 

## Sjoch ek
*bigband
*boyband
*brassband
*fammegroep
*fanfare
*harmony
*muzykkorps
*popgroep
*rockband
Skelte fan Aysma

**Skelte Hotzes fan Aysma** (Bitgum, om 1578 - Breda, 23 augustus 1637) wie in Frysk militêr, dy't wierskynlik berne waard op Aysma State yn Bitgum.

Hy wenne yn Skettens op de Osinga State, dy't er troch it houlik yn 1612 mei Tjemck fan Osinga krige hie. Hy wie militêr yn it Steatske leger (fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen) en stoar by it belis fan Breda op 23 augustus 1637 yn it militêr hospitaal yn Geertruidenberg. Skelte waard beneamd ta kolonel op 16 jannewaris 1637, yn it jier fan syn ferstjerren. Hy hie doe goed 40 jier tsjinne.

Skelte fan Aysma kaam út in aadlik laach, dat iuwenlang ofsieren fuortbrocht hat. Nei syn ferstjerren waard er beïerdige yn de Herfoarme tsjerke fan Skettens ûnder in mânske grêfsark dy't noch altyd oanwêzich is. Syn frou Tjemck fan Osinga waard njonken him byset. Yn 2017 waard by in restauraasje de grêfkelder bleatlein. It die doe bliken dat der nog trije oare minsken byset wiene, wierskynlik famyljeleden.

Fan Aysma syn helm en degen hawwe de iuwen trochstien en hongen fan ein 19e iuw ôf yn de nije toer fan de tsjerke.
Begjin 2016 binne se yn brûklien jûn oan it Nationaal Militair Museum te Soest en kaam der in 3D-kopy foar werom yn de tsjerke..

In Skettens waard er yn in strjitnamme ferneamd: de *Skelte van Aysmastrjitte*.
Dawn Upshaw

**Dawn Upshaw** (Nashville (Tennessee), 17 july 1960) is in Amerikaansk sopraan. In protte komponisten hawwe stikken foar har skreaun, ûnder oaren Henri Dutilleux, Osvaldo Golijov, John Harbison, Esa-Pekka Salonen, John Adams en Kaija Saariaho.

## Persoanlik libben
Sy is skieden en mem fan bern. Se wennet ûnder New York City. Yn 2006 waard boarstkanker yn in ier stadium by har fûn, wêr't se foar behannele waard.

## Prizen en ûnderskiedings
* 2014 Grammy Award foar de bêste klassike fokale solist: *Winter Morning Walks* (Maria Schneider)
* 2007 MacArthur Fellowship 
* 2006 Grammy Award foar de bêste opera-opname: Osvaldo Golijov: *Ainadamar* 
* 2003 Grammy Award foar de bêste keamermuzykútfiering: it Kronos Quartet & Dawn Upshaw foar de opname fan de *Lyryske suite* fan Alban Berg 
* 1991 Grammy Award foar de bêste klassike fokale solist: *The Girl with Orange Lips* (Falla, Ravel, ensaf.)
* 1989 Grammy Award foar de bêste klassike fokale solist: *Knoxville - Summer of 1915* (Barber, Menotti, Harbison, Stravinsky)

## Keppelings om utens
* NewMusicBox: Dawn Upshaw yn petear mei Frank J. Oteri, 2002
* Biografy
Gûverneur-generaal

In **gûverneur-generaal** (mt.: gûverneurs-generaal) wie histoarysk yn in protte ûnderhearrige (en yn 't bysûnder koloniale) gebietsdielen de funksje fan 'e heechste gesachsdrager. De term betsjut letterlik 'algemien gûverneur'. Yn it gefal fan Nederlân waard bygelyks Nederlânsk-Ynje bestjoerd troch in gûverneur-generaal en tusken 1816 en 1820 Kurasau ek. Ek hjoed de dei komme noch gûverneurs-generaal foar, benammen yn it Britske Mienebêst, dêr't se yn in protte eardere koloniale gebieten dy't no ûnôfhinklike steaten binne, oansteld wurde as de persoanlike fertsjintwurdiger fan 'e Britske Kroan. Dêrby is de funksje tsjintwurdich fierhinne seremonieel, mei itselde soarte fan trochknippen fan lintsjes, ûntbleatsjen fan stânbylden en iepenjen fan nije gebouwen dy't de monarch yn it Feriene Keninkryk sels ferrjochtet.

Hjoeddeiske lidsteaten fan it Britske Mienebêst mei in gûverneur-generaal binne: Antigua en Barbûda, Austraalje, de Bahama's, Barbados, Belize, Grenada, Jamaika, Kanada, Nij-Seelân, Niûé, Papoea Nij-Guineä, Sint-Finsint en de Grenadinen, Sint-Kits en Nevis, Sint-Lusia, de Salomonseilannen en Tûvalû. De Cookeilannen hawwe in *Queen's representative* mei persiis deselde funksje. Foarhinne (mar al nei't se dekolonisearre wiene) hiene ek Fidzjy, Gambia, Gana, Guyana, de Ierske Frijsteat, Yndia, Kenia, Malawy, Malta, Mauritsius, Nigearia, Oeganda, Pakistan, Sierra Leöane, Sry Lanka, Tanganjika, Trinidad en Tobago en de Uny fan Súd-Afrika in gûverneur-generaal.

Bûten it Britske Mienebêst hiene de Belgyske Kongo en it krektlyk Belgyske Rûanda-Oerûndy yn 'e koloniale tiid in gûverneur-generaal. Itselde gou foar de Frânske koloanjes: Frânsk-Yndosina (Fjetnam, Laos en Kambodja), Frânsk-Ynje (Pondisjerry en ferskate oare lytse koloanjes op 'e kust fan Yndia), Frânsk Ekwatoriaal-Afrika (Gabon, Kameroen, de Republyk Kongo, de Sintraal-Afrikaanske Republyk en Tsjaad), Frânsk West-Afrika (Benyn, Guinee, Ivoarkust, Maly, Mauretaanje, Niger, Senegal en Togo), Haïty, Nij-Frankryk (Kebek en it Amerikaanske Midwesten), Madagaskar, en de Maskarenen (Mauritsius, Reünion en de Seysjellen).

Portegal hie yn 'e koloniale tiid gûverneurs-generaal fan Angoala, Brazylje, Kaapverdje en Portegeesk-Guinee (Guinee-Bissau), Portegeesk East-Afrika (Mozambyk) en Portegeesk-Ynje (Goä en ferskate oare lytse enklaves op 'e kust fan Yndia). De Filipinen waarden fan 1564 ôf bestjoerd troch in Spaanske gûverneur-generaal dy't ressortearre ûnder de ûnderkening fan Nij-Spanje (Meksiko). Nei de Spaansk-Amerikaanske Oarloch waarden de Filipinen fan 1899 oant 1935 bestjoerd troch in Amerikaanske gûverneur-generaal.
Fierrekiker

In **fierrekiker**, **fiersjogger** of **fierker** is in optysk ynstrumint om dingen fan in ôfstân ôf fergrutte wer te jaan. It bestiet út twa tilleskopen dy't njonken inoar befêstige binne en yn deselde rjochting wize. Dêrby moat men de efterkant fan 'e beide tilleskopen tsjin 'e eagen oan pleatse en de foarkant rjochtsje op wat men fergrutte sjen wol. De measte fierrekikers binne bedoeld om mei beide hannen fêst te hâlden, hoewol't de grutte útinoar rint fan lytse toanielkikers mei in stôkfoarmich hânsel deroan dat men mei ien hân fêsthâlde moat, oant massive militêre tastellen dy't op in statyf montearre binne om't se te swier binne om (langere tiid) troch ien persoan optild te wurden. 

De fierrekiker waard yn 1608 útfûn troch de brillemakker Hans Lippershey fan Middelburch. De measte iere modellen wiene mar foar ien each bedoeld, en bestiene út in lang sylinderfoarmich apparaat, dat soms yninoar skood wurde koe. Sokke inkelfâldige fierrekikers wurde ek wol monokulêren neamd, yn tsjinstelling ta moderne, dûbelfâldige fierrekikers of binokulêren, dy't de sjogger troch in twafâldich gesichtspunt (krekt as eagen) in trijediminsjonaal byld jouwe mei djiptepersepsje. Beide helten fan 'e moderne fierrekiker befetsje in objektyf en okulêr en binne foarsjoen fan in stelsel fan prisma's om it byld rjochtop te setten (dêrsûnder soe it byld op 'e kop stean). Sadwaande wurdt in fierrekiker inkeld ek wol oantsjutten as in prismakiker. Mei de prisma's wurdt ek in ferkoarting fan 'e fierrekiker bewurkmastere troch it geartearen fan 'e strielegong.

De oarspronklik troch Lippershey útfûne fierrekiker hie, oars as moderne farianten, in negative lins as okulêr. Dat jout ek sûnder de tafoeging fan prisma's in rjochtopsteand byld, mar de byldhoeke is lytser en in gruttere foarm fan fergrutting is net goed mooglik. Dit type fierrekiker wurdt ek wol de 'Hollânske kiker' neamd. Toanielkikers meitsje tsjintwurdich soms noch gebrûk fan dit systeem, om't de ôfstân dêr't se foar bedoeld binne lyts is, en de fergrutting beheind bliuwe kin. Der wurde yn moderne fierrekikers twa soarten fan prisma's brûkt, te witten: dakkantprisma's (ek wol pentaprisma's neamd), dy't men weromken oan 'e rjochttrochgeande strielegong (de objektiven en okulêren steane dus yn it ferlingde faninoar) en porroprisma's, dy't in parallelle ferskowing yn 'e strielegong jouwe en wêrby't it ljocht mei help fan spegels fan 'e objektiven nei de okulêren wjerkeatst wurdt.

## Sjoch ek
*nachtkiker
*toanielkiker
*tilleskoop
Sacharías- en Elisabettsjerke (Tobolsk)

De **Sacharías- en Elisabettsjerke** (Russysk: Церковь Захария и Елизаветы; *Tserkov Zacharija e Elizabety*) is in otterdokse tsjerke yn 'e Russyske stêd Tobolsk. De tsjerke waard tusken 1758 en 1776 yn Sibearysk-barokke styl boud. 

## Skiednis
Yn 1752 waard yn opdracht fan 'e metropolyt Silvester yn Tobolsk de earste houten Sacharíastsjerke boud. Yn 1757 baarne dy tsjerke ôf en as ferfanging waard de nije stiennen tsjerke boud. 

De tsjerke waard ûnder lieding fan 'e út Sint-Petersburch ôfkomstige arsjitekt Andrei Gorodnitsjev boud en is lykas as de Opstanningstsjerke fan Tomsk yn 'e styl fan 'e Sibearyske barok boud. It is in foarse, twa ferdjippings tellende tsjerke mei seis alters, dy't riker is oan dekoraasjes dan de oare tsjerken fan 'e stêd en ien fan 'e bêste foarbylden fan 'e Sibearyske barok fertsjintwurdiget.

Krekt as hast alle oare tsjerken fan 'e stêd waard de Sacharías en Elisabettsjerke yn 1930 ûntwijd. 

Fan alle Tobolsker tsjerken bleau yn 'e kommunistyse tiid allinnich de 'Tsjerke fan de Sân sliepende Jongeren fan Efeze' iepen. De Sacharías- en Elisabettsjerke waard troch de bolsjewiken plondere en it besit derfan oerdroegen oan 'e nije autoriteiten, dy't it gebou foar ferskate kommersjele doeleinden ferhierde. De toer waard foar in grut part ôfbrutsen. 

Yn 1980 waarden der prikken yn it wurk steld om it gebou te behâlden. Yn 2008 folge in folsleine restauraasje fan it gebou. 

Fan alle ikoanen yn 'e tsjerke wurdt de 'Ikoan fan alle Drôven' it meast fereare.