open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baja California Sur

**Baja California Sur** of **Súd-Nederkalifornje** is in steat yn it westen fan Meksiko. De steat leit op 'e súdlike helte fan it skiereilân Baja California. It grinzget yn it noarden oan 'e steat Baja California, yn it easten oan 'e Golf fan Kalifornje (ek wol de See fan Cortés neamd) en yn it suden en westen oan 'e Stille Oseaan. Baja California Sur hat in oerflak fan 73.909 km² en telt 798.447 ynwenners (2020). De haadstêd en tagelyk grutste stêd is La Paz.

## Skiednis

Foar de komst fan 'e Spanjerts waard it gebiet bewenne troch lânseigen folken lykas de Pericú, de Guaycura en de Cochimí. De earste Spaanske missy yn it súdlike diel waard yn 1697 stifte by Loreto. Foar in hiel skoft wie it gebiet dreech tagonklik en tinbefolke. Baja California Sur wie oant fier yn 'e 20e iuw in federaal territoarium en it duorre oant 8 oktober 1974 doe't it de status fan in folweardige steat yn 'e Meksikaanske federaasje krige. Dat makke de wei frij foar in flugge ûntjouwing, benammen troch de groei fan it toerisme.

## Geografy
It lânskip fan Baja California Sur bestiet út de rûge berchrigen Sierra de la Giganta en Sierra de la Laguna en grutte woastinen. De steat is ferneamd om syn unike ekosysteem dêr't de drûge woastyn fuort oergiet yn 'e blauwe see. Foar de kust lizze ferskate eilannen, lykas Isla Espíritu Santo, dy't bekend steane om harren rykdom oan ferskate fisken, dolfinen en seeliuwen. Oan 'e súdpunt fan 'e steat leit de ferneamde rotsformaasje *El Arco* by Cabo San Lucas.

## Bestjoerlike yndieling
Baja California Sur is ferdield yn mar 5 gemeenten (*municipios*): Comondú, Mulegé, La Paz, Los Cabos en Loreto. Dat is it leechste oantal gemeenten fan alle Meksikaanske steaten. De politike macht sit yn La Paz. De steat wurdt bestjoerd troch in gûverneur, dy't foar in termyn fan seis jier keazen wurdt troch de befolking.

## Befolking

De befolking fan Baja California Sur is de ôfrûne jierren hurd groeid, foaral troch migraasje út oare dielen fan Meksiko wei fanwegen de wurkgelegenheid yn 'e toeristyske sektor. In grut part fan 'e ynwenners wennet yn 'e stêdekloft fan La Paz en yn 'e regio Los Cabos. Hoewol't de lânseigen talen hast folslein ferdwûn binne, spylje de tradysjes fan 'e âlde missy's en de lokale *ranchero*-kultuer noch hieltiten in wichtige rol yn it deistich libben op it plattelân.

## Toerisme
Toerisme is de wichtichste pylder fan 'e ekonomy. De regio Los Cabos (besteande út Cabo San Lucas en San José del Cabo) is ien fan 'e meast besochte baaiplakken fan Meksiko en bekend om 'e lúkse resorts en golfbanen. Todos Santos is populêr as in artistyk en rêstich doarpke oan 'e westkust.
In wichtich ûnderdiel fan it ekotoerisme is it besjen fan 'e grize walfisken, dy't winterdeis út it noarden wei nei de waarme baaien fan Baja California Sur komme om dêr te kealjen. Ek de histoaryske missy's yn Loreto en Mulegé en de rotstekenings yn 'e Sierra de San Francisco lûke in soad besikers dy't harren ynteressearje yn kultuer.
Donkerreade amarant

De **donkerreade amarant** (*Lagonosticta rubricata*) is in fûgelsoarte út de famylje fan 'e prachtfinken (*Estrildidae*). De fûgel komt foar yn grutte dielen fan Afrika besuden de Sahara.

## Ferskining
De donkerreade amarant is mei 10 oant 11 sm wat grutter as it fjoerfinkje. It mantsje hat in donkerder, hast wynreade kleur op it boarst en de kop, dy't oergiet yn in griisbrune rêch. De snaffel is donkergriis oant swartich, oars as de rôze snaffel fan it fjoerfinkje. It wyfke is folle bleker en hat in mear brún-eftich boarst mei in reade gloed. Beide skaaien hawwe lytse wite stipkes op 'e siden fan it boarst.

## Fersprieding en systematyk
De fûgel libbet yn fochtiger gebieten as syn besibbe soarten, lykas heech gerslân, boskrânen en savannes mei in soad strûken.

Neffens de taksonomy fan *Birds of the World* wurde der fjouwer ûndersoarten ûnderskieden. De ferskillen tusken de ûndersoarten sitte benammen yn 'e kleurdjipte en de hoemannichte griis op 'e kop en de rêch.

**L. r. polionota*: fan Senegal oant Nigearia.
**L. r. congica*: fan Kameroen oant Súd-Sûdan, westlik Uganda en noardlik Angola.
**L. r. haematocephala*: fan East-Afrika (Uganda en Kenia) oant Sambia en Malawy.
**L. r. rubricata*: it suden fan it ferspriedingsgebiet, benammen yn Súd-Afrika, Mozambyk en Simbabwe.

## Hâlden en dragen
De donkerreade amarant is in skouwe fûgel dy't him graach ferside hâldt yn tichte strewellen. Hy siket yn pearkes of famyljegroepen nei lytse gerssied en ynsekten op 'e grûn. It nêst is in koepelfoarmige struktuer fan gers en sit tichteby de grûn. De aaikes wurde yn 11 oant 12 dagen útbret.

## Status
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet. De populaasje wurdt as stabyl klassifisearre en dêrom stiet de fûgel as 'net bedrige' (*Least Concern*) op 'e Reade list fan 'e IUCN.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer wurdt dizze soarte minder faak hâlden as it gewoane fjoerfinkje, om't se wat skouwer binne en mear ferlet hawwe fan in tichtbeplant fûgelhok om har noflik te fielen. De soarte hat ferlet fan in fûgelhok dat goed beskerme is tsjin wyn en kjeld.
Maskeramarant

De **maskeramarant** (*Lagonosticta larvata*) is in fûgel út de famylje fan 'e prachtfinken (*Estrildidae*). De soarte ûnderskiedt him fan oare amaranten troch it karakteristike masker fan it mantsje.

## Ferskining
De maskeramarant wurdt likernôch 10 sm lang en 8 oant 12 gram swier. It mantsje is maklik te werkennen oan syn swarte gesicht en kiel, dat skerp ôfstekt tsjin it wynreade boarst en de griisbrune rêch. De snaffel is blaugriis. It wyfke mist it swarte masker; hja is oer it algemien griisbrún mei in readige gloed op 'e stút en bytiden wat rôze op it boarst. De poatsjes binne blaugriis en it each is donkerbrún en hat in blaugrize eachring. Beide skaaien hawwe lytse wite stipkes op 'e flanken.   

## Fersprieding en systematyk
De fûgel libbet op savannes en iepen boskgebieten fan 'e Sahelsône, fan West-Afrika oant East-Afrika.

Oer de taksonomy fan 'e fûgel bestiet ferskil fan miening tusken de ferskate autoriteiten. Yn 'e yndieling fan 'e IOC World Bird List en Birds of the World wurdt de maskeramarant as ien soarte behannele mei trije ûndersoarten:

**L. l. larvata*: eastlik Sûdan oant Etioopje.
**L. l. nigricollis*: fan sintraal en súdlik Maly oant Sûdan en Uganda.
**L. l. vinacea*: fan Senegal en Gambia oant westlik Malawy.

Oare autoriteiten lykas BirdLife International (en dêrmei IUCN) behannelje de trije groepen as aparte soarten op basis fan 'e ferskillen yn it fearrekleed en de sang. Yn dy yndieling wurdt de wittenskiplike namme *Lagonosticta larvata* allinnich brûkt foar de eastlike fariant.

## Hâlden en dragen
Maskeramaranten wurde faak sjoen yn lytse keppels, soms tegearre mei oare prachtfinken. Se sykje op 'e grûn nei lyts sied en ynsekten. It briedgedrach is ferlykber mei dat fan oare amaranten; se bouwe in koepelfoarmich nêst fan gers en beklaaie dat mei fearkes.

## Status
De maskeramarant hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje is net yn gefaar. De IUCN klassifisearret de soarte as 'net bedrige' (Least Concern).

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is foaral de ûndersoarte *vinacea* bekend ûnder de namme wyndrúfamarant. It binne gjin maklike fûgels om mei te fokken, om't se yn 'e briedtiid ferlet hawwe fan in soad libbene ynsekten en in rêstich, goed beplante omjouwing.
Brune amarant

De **brune amarant** (*Lagonosticta nitidula*) is in fûgel út de famylje fan 'e prachtfinken (*Estrildidae*). Dizze soarte komt foar yn it súdlik-sintraal diel fan Afrika.
## Ferskining
De brune amarant is likernôch 10 sm lang. Oars as by in protte oare amaranten, is it mantsje net foar it grutste part read. De boppekant, de krún en de wjukken binne brúngriis. It mantsje hat in dofread gesicht en boarst, dat stadichoan yn it brún fan 'e búk oergiet. Op 'e flanken sitte de foar it skaai karakteristike lytse wite stipkes. De snaffel is ljochtrôze mei in donkere punt. It wyfke liket op it mantsje, mar it read op it gesicht is folle bleker of ûntbrekt hielendal.

## Fersprieding en systematyk
De brune amarant libbet foaral yn 'e buert fan wetter, lykas rivieriggen mei tichte strûken, reidfjilden en sompige gebieten. Syn leefgebiet omfiemet ûnder oare Angoala, noardlik Namybje, Sambia, it súdwesten fan 'e Demokratyske Republyk Kongo en it noarden fan Botswana.
Der wurde gjin ûndersoarten erkend; it is in saneamde monotypyske soarte.

## Hâlden en dragen
De fûgels wurde meastentiids yn pearkes of lytse famyljegroepkes sjoen. Se binne minder sosjaal as it fjoerfinkje en hâlde harren faak ferstoppe yn it tichte gers by it wetter. Se ite benammen lytse sieden fan gers en út en troch lytse ynsekten. De soarte bout in koepelfoarmich nêst fan gers, tichtby de grûn of flak boppe it wetter.

## Status
De brune amarant hat in stabile populaasje en wurdt net bedrige. De IUCN klassifisearret de soarte dan ek as 'net bedrige' (*Least Concern*).
## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de brune amarant in seldsumheid. Se binne lestiger te hâlden as oare amaranten om't se in relatyf fochtige omjouwing en in spesifyk dieet nedich hawwe dat past by harren natuerlike leefomjouwing by it wetter.
Rotsamarant

De **rotsamarant** (*Lagonosticta sanguinodorsalis*) is in fûgel út de famylje fan 'e prachtfinken (*Estrildidae*). De fûgel komt foar yn it noarden fan Nigearia en yn it noarden fan Kameroen. 

## Ferskining
De rotsamarant is likernôch 10 oant 11 sm lang. It mantsje hat opfallend mear read op 'e rêch as oare mantsjes yn it skaai, dy't faak in brune of grize rêch hawwe. De kop en it boarst binne djipread, wylst de wjukken brúnich binne. De snaffel is blaugriis. Hy liket in soad op 'e donkerreade amarant, mar hat in snaffel dy't dúdliker twakleurich is. Oer it gehiel is hy ek helderder fan kleur en by beide skaaien is de rêch mear readich. Hy liket ek op 'e swartbúkamarant, mar hat minder swart op 'e búk. 

It wyfke is folle bleker fan kleur, mei mear brúngrize ferskillen, mar sy hat wol de karakteristike reade stút.

## Fersprieding en systematyk
Lykas de namme al seit, libbet dizze fûgel yn rotseftich gebieten mei lytse strûken en gers, benammen op it Josplato yn Nigearia. In twadde ferspriedingsgebiet leit yn it Mandaraberchtme yn it grinsgebiet fan Nigearia en Kameroen. Der wurdt gjin ûndersoarte erkend. De fûgel waard pas yn 1998 wittenskiplik beskreaun.

## Briedparasyt
De rotsamarant is nau mei de *[[Vidua maryae]]* ferbûn, in briedparasyt dy't syn aaien allinnich yn 'e nêsten fan 'e rotsamarant leit. De piken fan dy soarte lykje in soad op dy fan 'e rotsamarant. 

## Hâlden en dragen
Folwoeksen fûgels ite benammen gerssied.

## Status
Hoewol't it ferspriedingsgebiet fan 'e rotsamarant relatyf lyts is, wurdt de populaasje as stabyl beskôge. De IUCN klassifisearret de soarte dêrom as net bedrige (*Least Concern*).

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer komt de rotsamarant sa goed as net foar. Troch syn tige spesifike leefgebiet en de lette ûntdekking is der mar sa'n bytsje oer it hâlden fan dizze fûgels yn finzenskip bekend.
Amaranten

It skaai **amaranten** (*Lagonosticta*) omfiemet in groep lytse, tropyske fûgels út de famylje prachtfinken (*Estrildidae*). Se komme foaral foar yn Afrika besuden de Sahara yn savannes, strewellen en boskrânen.

De measte amaranten ha foar in part in read fearrekleed, dat by de mantsjes fan 'e measte soarten oerheersket. In karakteristyk skaaimerk fan hast alle soarten binne de lytse wite stipkes op 'e flanken fan it boarst. Wyfkes binne oer it algemien brúniger fan kleur, mar hawwe faak wol reade aksinten op 'e stút of it gesicht.

De soarten yn it skaai wurde meastentiids 10 oant 11 sintimeter lang. De snaffel is koart en kegelfoarmich en faak rôze, read of blaugriis. Se libje benammen fan gerssied en ynsekten (lykas termiten), dy't se meastentiids op de grûn sykje.

In bysûnderheid fan it skaai is de bân mei de widafinken (*Vidua*). Ferskillende amaranten hawwe in spesifike soarte widafink as briedparasyt, dy't harren aaien yn it nêst fan 'e amaranten leit. De piken fan 'e widafink hawwe in bek dy't sterk liket op dy fan 'e piken fan 'e gasthear.
## Soarten
De folgjende soarten wurde ta it skaai rekkene:
Lennard Jan Geerts

**Lennard Jan Geerts** (West-Skylge, 23 april 1999) is in Fryske nijsferslachjouwer en presintator. Hy wurket as live ferslachjouwer by it moarnsprogramma *Goedemorgen Nederland* fan omroep WNL op NPO 1. 

## Biografy
Geerts groeide op op Skylge. Hy folge de havo oan RSG Simon Vestdijk yn Harns (2011–2017) en studearre dêrnei Bedriuwskunde MER (2017–2018) en de PABO (2018–2021) oan NHL Stenden Hegeskoalle yn Ljouwert.

## Karriêre
Fan 2017 oant 2020 wie Geerts presintator, ferslachjouwer en einferantwurdlike by Terschelling TV. Yn 2020 begûn er syn eigen inisjatyf Omrop Lennard. Dit fusearre yn 2022 mei Radio Eenhoorn en Omrop RSH ta Omrop Zilt. By Omrop Zilt wurke er as ferslachjouwer en redakteur, en fan july 2023 oant maart 2025 as adjunkt-haadredakteur en redaksjesjef.

Fan maaie 2021 ôf wie Geerts ek sjoernalist by Omrop Fryslân, dêr’t er ferantwurdlik wie foar nijsitems op radio, televyzje en online. Hy die live ferslach fan (breaking) nijs en levere bydragen oan it NOS Journaal Regio. 

Tusken maaie 2021 en maaie 2023 wurke Geerts ek foar de NOS, binnen it projekt *Fersterking Lokale Sjoernalistyk troch Gearwurking*. Hy holp lokale omroppen yn Fryslân te professionalisearjen en produsearre sjoernalistike produkten dy’t lokaal, regionaal en lanlik brûkt waarden.

Yn oktober 2025 makke Geerts de oerstap nei de lanlike omrop WNL, dêr’t er ferslachjouwer waard by *[[:nl:Goedemorgen_Nederland_(WNL)|Goedemorgen Nederland]]*.

## Eksterne keppelings
* Wa is wa – Omrop Fryslân
* Omroep Zilt – Noardwest-Fryslân
* Omroep WNL

## Boarnen
Willem Reitsema

**Willem Reitsema** (Liens, 17 jannewaris 1885 – Grins, 12 maart 1963), yn fakliteratuer ek wol **W. Reitsema** of **W. Reitsema Tzn**. neamd, wie in Nederlânske arsjitekt. Hy wurke op it Hogeland yn Grinslân, dêr't er in grut tal bouwurken ûntwurpen hat, foaral filla's, pleatsen en wenhuzen. Hy jildt as in fertsjintwurdiger fan de Grinslanner fariant fan de Amsterdamske Skoalle.

## Biografy
Willem Reitsema, soan fan de Grinzer oannimmer-arsjitekt Temme Reitsema (1856-1941) en Frouwke Lubbers (1854-1917), learde it fak yn de praktyk fan syn heit. Ek folge er kursussen boukunde yn Grins. Fan 1915 ôf wurke er as selsstannich arsjitekt. Hy neamde him Willem Reitsema Tzn., om betizing foar te kommen mei in oare (net-besibbe) Willem Reitsema, dy't yn Liens fiskhanneler wie. Ynearsten die Reitsema al it arsjitektewurk sels, mar fan 1936 ôf naam er ek meiwurkers yn tsjinst. Under harren wie Jaap Bakema (1914-1981), dy't lykwols net lang bleau, mei't syn eigen karriêre gau in hege flecht naam. Fan 1937 oant 1947 wie Harm Nienhuis Reitsema's fêste kompanjon. Dêrnei wurke er wer selsstannich, al makke er yn 1955 noch tegearre mei de Damster arsjitekt Evert Rozema (1892-1964) in ûntwerp foar hotel-restaurant *Mercurius* yn Leens.

Reitsema syn styl hat skaaimerken fan sawol de Amsterdamske Skoalle as it Nije bouwen, mar hie ek histoarisearjende eleminten. Hy makke faak gebrûk fan donkere bakstiennen, oerstekkende dakgoaten en houtwurk fan Amerikaansk grenen. Reitsema, dy't it ûntwerpen fan bouwurken sels "karweien" neamde, jilde as in deeglik en betroubere arsjitekt. Dat die mei bliken út it feit dat er soms frege waard om pannen te ferbouwen dy't er desennia earder foar deselde opdrachtjouwers ûntwurpen hie.

Reitsema wie ek muzikaal: Hy spile fan syn 12e oant syn 72e yn it Lienster fanfarekorps *Euphonia*, dat er soms ek dirigearre. Yn 1957 krige er dêrfoar de earemedalje yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Yn de Twadde Wrâldoarloch, doe't der net boud wurde koe, dirigearre er ferskate sjongkoaren yn de omkriten fan Liens.

## Wurken
;Kar-út:

Ofbyld:Tuinderij Niekerk1.jpg|Túnkerswente yn Niekerk
Ofbyld:Meijmaweg4 Rasquert.jpg|De pleats *Meyma* anno 2011 yn Rasquert
Ofbyld:Kooyenburg Zuurdijk.jpg|*Kooyenburg* yn Zuurdijk
Ofbyld:Oudedijk15 Pieterburen.jpg|thumb|Fillapleats de *Klinkenborgh* oan de Oudedijk yn Pieterburen	


## Literatuer
* Fennema, Bertus, Annelike Brinkman en Henk Bolt (2008) *Willem Reitsema Tzn. (1885-1963) - Architect op het Hogeland*. Grins: Noordboek.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
Gouldamadines

It skaai **Gouldamadines** (*Chloebia*) omfiemet in kleurrike groep tropyske fûgels út de famylje fan 'e prachtfinken (*Estrildidae*). It is in monotypysk skaai, wat betsjut dat it mar út ien inkelde soarte bestiet: de Gouldamadine (*Chloebia gouldiae*). De fûgels binne lânseigen yn it noarden fan Austraalje.

De Gouldamadines steane oer de hiele wrâld bekend om harren felle en kontrastearjende kleuren. Se libje foaral op 'e iepen savannes mei gerslannen en fersprate beammen, dêr't se bûten de briedtiid yn grutte groepen omswalkje op syk nei wetter en gerssied.

De fûgels binne middelgrut foar prachtfinken, meastentiids tusken de 12,5 en 14 sintimeter lang. In unyk skaaimerk fan dit skaai is de genetyske fariaasje yn kopkleur (swart, read of oranjegiel) dy't yn 'e selde natuerlike populaasje foarkomt. Ek de blauwe, reflektearjende bultsjes yn 'e snaffelhoeken fan jonge fûgels binne karakteristyk foar dit skaai.

## Taksonomy
It skaai *Chloebia* waard yn 1862 beskreaun troch de Dútske biolooch Ludwig Reichenbach. Ut genetysk ûndersyk docht bliken dat it skaai nau besibbe is oan 'e *[[Erythrura]]*. Hoewol't guon taksonomen de Gouldamadine somtiden by dat skaai yndiele wolle, wurdt *Chloebia* meastentiids as in apart skaai oanhâlden fanwegen it spesifike gedrach en de ferskining fan de fûgel.
## Soarten
Om't it in monotypysk skaai is, omfiemet it mar ien soarte:
Nuevo León

**Nuevo León** of **Nij-Leön** is in steat yn it noardeasten fan Meksiko. De steat grinzget yn it noarden oer in relatyf lyts stik oan 'e Feriene Steaten (Teksas), yn it easten oan Tamaulipas, yn it suden oan San Luis Potosí en yn it westen oan Coahuila. Nuevo León hat in oerflak fan likernôch 64.156 km² en telde 5.784.442 ynwenners by de folkstelling fan 2020. De haadstêd en fierwei de grutste stêd is Monterrey.

## Skiednis

Foar de komst fan 'e Europeanen waard it gebiet bewenne troch ferskate nomadyske stammen, dy't yn de koloniale tiid faak oantsjut waarden as de Chichimeken. De Spaanske kolonisaasje fan it gebiet ferrûn stadich en mei muoite fanwegen it ferset fan dizze groepen.

Yn 1579 krige de Spaanske edelman Luis de Carvajal y de la Cueva tastimming om it gebiet te kolonisearjen ûnder de namme Nuevo Reino de León (Nije Keninkryk fan León). Yn 'e jierren dêrnei waarden ferskate iere delsettings stifte, ûnder oaren troch de Portegeeske ûntdekkingsreizger Alberto del Canto. De stêd Monterrey waard definityf stifte yn 1596 troch Diego de Montemayor.

Nei de ûnôfhinklikens fan Meksiko waard Nuevo León op 7 maaie 1824 offisjeel erkend as ien fan 'e stifterssteaten fan 'e Meksikaanske republyk.

## Geografy
It lânskip fan Nuevo León is tige fariearre. It noardlike part bestiet benammen út flakten dy't karakteristyk binne foar de grinsstreek mei Teksas. Troch it midden en suden rint de Sierra Madre Oriental, in bercheftich gebiet mei opfallende piken lykas de Cerro de la Silla en de Sierra de Picachos.

It klimaat is oer it generaal drûch oant semy-aride, mei steppe- en woastynachtige gebieten yn 'e lege dielen. Yn 'e hegere berchgebieten komme lykwols ek nullebosken en koeler, fochtiger omstannichheden foar.

## Bestjoerlike yndieling
Nuevo León is ferdield yn 51 gemeenten (*municipios*). De steat is ekonomysk en demografysk sterk sintralisearre: in grut part fan 'e befolking wennet yn 'e metropoalregio Monterrey (Zona Metropolitana de Monterrey). Oare wichtige stêden binne San Pedro Garza García, Guadalupe en Apodaca.

De steat wurdt bestjoerd troch in gûverneur, dy't foar in termyn fan seis jier keazen wurdt.

## Ekonomy
Nuevo León is ien fan 'e meast ûntwikkele en rykste steaten fan Meksiko en wurdt faak beskôge as it yndustriële hert fan it lân. Benammen de metaal-, glês- en semintyndustry spylje in wichtige rol, mei grutte bedriuwen lykas CEMEX.

Dêrnjonken hat de steat him ûntwikkele ta in wichtich sintrum foar moderne yndustry, technology en tsjinsten. De regio lûkt ynternasjonale ynvestearrings oan, ûnder mear yn avansearre produksje en logistyk.

## Kultuer

De kultuer fan Nuevo León wykt yn guon opsichten ôf fan dy yn Sintraal-Meksiko troch de sterke ynfloed fan 'e noardlike grinskultuer. De muzyk, benammen de música norteña mei ynstruminten lykas de akkordeon en de bajo sexto, is ferneamd yn hiel Meksiko.

It Parque Fundidora yn Monterrey is in eardere stielfabryk dat omfoarme is ta in grut park en kultureel sintrum. It jildt as in symboal fan 'e yndustriële skiednis en ûntwikkeling fan de steat.

## Keppeling om utens
* Toeristyske side fan Nuevo León
Jalisco

**Jalisco** is in steat yn it westen fan Meksiko. De steat leit oan 'e Stille Oseaan en grinzget yn it noarden oan Nayarit, Zacatecas en Aguascalientes, yn it easten oan Guanajuato, yn it suden oan Michoacán en Colima en yn it westen oan 'e oseaan. Jalisco hat in oerflak fan 78.588 km² en telde 8.348.151 ynwenners by de folkstelling fan 2020. De haadstêd is de metropoal Guadalajara.

## Skiednis
Foar de komst fan 'e Spanjerts waard it gebiet bewenne troch ferskate lânseigen folken, wêrûnder de Huichol (Wixárika) en de Purépecha. Yn 'e 16e iuw waard it gebiet troch Nuño de Guzmán oermastere en ûnderdiel fan it keninkryk Nueva Galicia (Nij Galysje). De stêd Guadalajara waard stifte yn 1542. Jalisco wie ien fan 'e earste gebieten dy't him op op 16 juny 1823 by de Meksikaanske federaasje joech.

Yn 'e 20e iuw wie de steat in wichtich sintrum fan 'e Cristero-oarloch, in religieus konflikt tusken tsjerke en steat.

## Geografy

It lânskip fan Jalisco hat in grut ferskaat en wurdt foar in wichtich diel troch de súdlike útrinners fan 'e Westlike Sierra Madre en de Transmeksikaanske Fulkaangurdle oerhearske. Yn it suden fan 'e regio leit de fulkaan Nevado de Colima, ien fan 'e heechste bergen fan Meksiko (de aktive fulkaan Colima leit krekt op 'e grins mei Colima). Ek leit de Mar fan Chapala, de grutste swietwettermar fan Meksiko, foar in grut part yn dizze steat. It klimaat fariëarret fan subtropysk yn 'e dellings oant mylder op 'e heechflakten en tropysk oan 'e kust.

## Kultuer
Jalisco wurdt faak sjoen as it "hert fan Meksiko", om't in soad ferneamde Meksikaanske tradysjes hjir harren oarsprong hawwe:

* Mariachi: dizze tradisjonele muzyk komt oarspronklik út de regio Cocula.
* Tequila: de drank wurdt makke fan 'e blauwe agave, dy't benammen om de stêd Tequila hinne groeit.
* Charrería: de Meksikaanske rodéo, de nasjonale sport fan it lân.

## Toerisme
Njonken de kulturele rykdom fan Guadalajara en de histoaryske plakken (lykas Tlaquepaque en Tonalá) is de kuststêd Puerto Vallarta ien fan 'e wichtichste toeristyske bestimmingen fan Meksiko. Ek de berchdoarpen yn 'e Sierra, lykas San Sebastián del Oeste, wurde in soad besocht troch toeristen.
Zacatecas (steat)

**Zacatecas** is in steat yn it sintrale noarden fan Meksiko. De steat grinzget yn it noarden oan Coahuila, yn it noardeasten oan Nuevo León, yn it easten oan San Luis Potosí, yn it suden oan Guanajuato, Jalisco en Aguascalientes en yn it westen oan Durango en Nayarit. Zacatecas hat in oerflak fan 75.284 km² en telde 1.622.138 ynwenners by de folkstelling fan 2020. De haadstêd is de histoaryske stêd Zacatecas.

## Skiednis
Foar de Spaanske oerwinning waard it gebiet bewenne troch ferskate groepen dy't kollektyf bekend stiene as de Chichimeken, wêrûnder de Zacateken en de Caxcanes. Nei de ûntdekking fan grutte sulverfoarrieden yn 1546 waard de stêd Zacatecas stifte troch Juan de Tolosa. Yn 'e koloniale tiid wie de regio ien fan 'e wichtichste ynkomstenboarnen foar de Spaanske kroan. Op 23 desimber 1823 krige Zacatecas de status fan frije steat yn 'e Meksikaanske federaasje.

## Geografy

It grutste part fan Zacatecas leit op in heechflakte dy't ûnderdiel útmakket fan de Meksikaanske Heechflakte. De trochsneed hichte is sa'n 2.100 meter boppe de seespegel. Yn it westen wurdt de steat foar in part begrinzge troch de Westlike Sierra Madre. It klimaat is oer it algemien drûch oant semy-aride, mei relatyf kâlde winters op 'e heechflakten. De steat is ferneamd om syn rike foarried fan mineralen, benammen sulver; de myn fan Fresnillo is ien fan 'e grutste sulverminen fan 'e wrâld.

## Bestjoerlike yndieling
Zacatecas is ferdield yn 58 gemeenten (*municipios*). Hoewol't de stêd Zacatecas de haadstêd is, is de buorgemeente Guadalupe tsjintwurdich de grutste stêd wat ynwennertal oanbelanget. In oare wichtige stêd is Fresnillo, it sintrum fan 'e mynbou. De steat wurdt bestjoerd troch in gûverneur dy't foar seis jier keazen wurdt.

## Kultuer en toerisme

It histoaryske sintrum fan 'e haadstêd Zacatecas stiet op 'e Wrâlderfgoedlist fan UNESCO fanwegen de barokke arsjitektuer en de smelle, steile strjitsjes. In bekende attraksje is de *Teleférico* (kabelbaan), dy't de stêd ferbynt mei de top fan 'e berch *Cerro de la Bufa*. De steat hat ek ferskate "Pueblos Mágicos" (Magyske Doarpen), lykas Jerez, Sombrerete en Guadalupe.

De kultuer wurdt fierders skaaimerke troch de *Tamborazo*, in foarm fan folksmuzyk dy't in soad brûkt wurdt by feesten, en de tradisjonele *Callejoneadas* (muzikale kuiertochten troch de stegen).

## Keppeling om utens
* Toeristyske side fan Zacatecas.
Quintana Roo

**Quintana Roo** is in steat yn it uterste easten fan Meksiko. De steat leit op it skiereilân Yucatán en grinzget yn it noarden en easten oan 'e Karibyske See, yn it suden oan Belize, yn it westen oan 'e steat Campeche en yn it noardwesten oan 'e steat Yucatán. Quintana Roo hat in oerflak fan 44.705 km² en telde 1.857.985 ynwenners by de folkstelling fan 2020. De haadstêd is Chetumal, mar de grutste en bekendste stêd is Cancún.

## Skiednis

It gebiet wie tûzenen jierren it hert fan 'e Maya-beskaving. Wichtige archeologyske plakken lykas Tulum, Cobá en Kohunlich tsjûgje fan dy tiid. Yn 'e koloniale tiid bleau it gebiet foar in grut part isolearre en tinbefolke.

Yn 'e 19e iuw wie Quintana Roo it toaniel fan 'e saneamde "Kasteoarloch" (*Guerra de Castas*), in opstân fan Maya-groepen tsjin 'e Meksikaanske oerheid. De steat is neamd nei de liberale politikus en skriuwer Andrés Quintana Roo. 

Op 8 oktober 1974 krige it de status fan in frije en sûvereine steat; dêrfoar wie it in federaal territoarium.

## Geografy

It terrein fan Quintana Roo is oer it algemien flak en bestiet benammen út kalkstien. Fanwegen de poreuze boaiem binne der hast gjin permaninte boppegrûnske rivieren; ynstee dêrfan hat de steat in wiidweidich netwurk fan ûndergrûnske rivieren en kalkstiennen gatten dy't folrûn binne mei wetter, de saneamde *cenotes*. De kust is ferneamd om syn wite sânstrannen en koraalriffen, dy't ûnderdiel binne fan it Meso-Amerikaansk Barriêrerif. It klimaat is tropysk, mei hege fochtichheid en in reinseizoen yn 'e simmer en hjerst.

## Bestjoerlike yndieling
Quintana Roo is ferdield yn 11 gemeenten (*municipios*). De meast befolke gemeenten binne Benito Juárez (mei de stêd Cancún) en Solidaridad (mei de stêd Playa del Carmen). De steat hat sûnt de twadde helte fan 'e 20e iuw in tige rappe befolkingsgroei ûndergien, benammen troch de ûntwikkeling fan it toerisme.

## Ekonomy en toerisme
Toerisme is de wichtichste pylder fan 'e ekonomy. De kustregio stiet bekend as de Riviera Maya. Bekende toeristyske lokaasjes binne:

* Cancún: in wrâldferneamd baaiplak mei hotelynfrastruktuer.
* Cozumel en Isla Mujeres: eilannen dy't populêr binne by dûkers.
* Playa del Carmen: in rap groeiende stêd en in wichtich toeristysk sintrum.
* Tulum: bekend om de Maya-ruïnes oan 'e kust.
* Bacalar: bekend om de "Laguna de los Siete Colores" (Lagune fan 'e sân kleuren).

De steat hat ek ferskate ekologyske reservaten, wêrûnder it biosfearreservaat Sian Ka'an, dat op ’e Wrâlderfgoedlist fan UNESCO stiet.
Querétaro de Arteaga

**Querétaro**, offisjeel **Querétaro de Arteaga**, is in steat yn it sintrale diel fan Meksiko. De steat grinzget yn it noarden oan San Luis Potosí, yn it easten oan Hidalgo, yn it suden oan 'e steat Meksiko, yn it súdwesten oan Michoacán en yn it westen oan Guanajuato. Querétaro is ien fan 'e lytste steaten fan it lân, mei in oerflak fan 11.684 km², en telde 2.368.467 ynwenners by de folkstelling fan 2020. De haadstêd is Santiago de Querétaro.

## Skiednis

It gebiet waard oarspronklik bewenne troch lânseigen folken de Otomí en de Chichimeken. De stêd Querétaro waard stifte yn 1531 nei oermastering fan Spanje. De steat spile in krúsjale rol yn 'e skiednis fan Meksiko:

* Hjir waarden de earste plannen foar de Meksikaanske Unôfhinklikheidsoarloch yn 1810 makke.
* Yn 1867 waard keizer Maksimiliaan fan Meksiko op 'e Cerro de las Campanas yn 'e haadstêd fusillearre. Dat betsjutte de ein fan it Twadde Meksikaanske Keizerryk.
* Yn 1917 waard de hjoeddeiske Grûnwet fan Meksiko yn it Teatro de la República yn 'e stêd Querétaro fêststeld.

## Geografy
It lânskip fan 'e steat is ferdield yn twa haadregio’s. It súdlike part makket diel út fan 'e Meksikaanske Heechflakte en bestiet út fruchtbere dellingen en fulkanyske flakten, wylst it noarden dominearre wurdt troch de rûge bergen fan 'e Sierra Gorda. Dit noardlike berchgebiet is in biosfearreservaat mei in grutte biodiversiteit, fan woastinen oant tropyske reinwâlden. It klimaat is yn it suden meast drûch en myld, wylst it yn it berchtme fochtiger en koeler is.

## Ekonomy
Querétaro is ien fan 'e fluchst groeiende ekonomyske regio's fan Meksiko. De steat is in wichtich sintrum foar de loft- en romtefeartyndustry en de auto-yndustry. Fanwegen de strategyske lizzing en de goede ynfrastruktuer hawwe in soad ynternasjonale bedriuwen har hjir fêstige. Ek de wynbou is yn opkomst; de regio stiet bekend om syn mûssearjende wyn en tsiisproduksje.

## Toerisme

It histoaryske sintrum fan Santiago de Querétaro stiet op 'e Wrâlderfgoedlist fan UNESCO, benammen fanwegen de barokke arsjitektuer en it yndrukwekkende 18e-iuwske akwadukt. Oare wichtige lokaasjes binne:

* Peña de Bernal: ien fan 'e grutste monoliten fan 'e wrâld, lizzend yn it doarp Bernal.
* Misiones de la Sierra Gorda: fiif 18e-iuwske fransiskaanske missyposten dy't ek op de UNESCO-list steane.
* Tequisquiapan: in populêr kueroard en sintrum fan 'e wynrûte.
Hartochdom Brabân

It **Hartochdom Brabân** wie in hartochdom yn it Hillige Roomske Ryk dat bestie fan 1183 oant 1795. It gebiet omfiemet parten fan twa lannen, nammentlik Nederlân en Belgje. De topografyske nammen fan 'e Nederlânske provinsje Noard-Brabân en fan de Belgyske provinsjes Flaamsk- en Waalsk-Brabân jouwe hieltyd noch oan wat eartiids part fan it gebiet wie. Mar ek de Belgyske provinsje Antwerp en it Brusselsk Haadstedsk Gewest hearden ta it hartochdom.

## Namme
De namme fan it hartochdom komt fan it wurd *braecbant*. *Breack* komt fan "broek" = sompelân en "brant"= gea. Dat "Brabân" betsjut safolle as "sompegea". 

## Skiednis

Yn 1106 waard Godfryd mei it Burd, greve fan Leuven, ta hartoch fan Neder-Lotaringen makke en markys fan Antwerpen. Dat lei de basis foar it hartochdom. Yn 1183 waard it greefskip Brabân ferhege ta in hartochdom.

Nei de Slach by Woeringen wie hartoch Jan I fan Brabân ek hartoch fan Limburch. Yn it begjin fan 'e 14e iuw kaam de macht oer it hartochdom nei de hartoch fan Boergonje. Letter krigen de Habsburgers de kontrôle oer it gebiet ûnder Karel V. De hartoch bleau yn Brussel, wat it machtsintrum fan 'e Nederlannen waard. De stêd Antwerpen waard ek hieltyd wichtiger.

Under it regear fan Filips II fan Spanje en de Tachtichjierrige Oarloch foelen Brussel, Mechelen en Antwerpen yn 1585 yn hannen fan 'e Spanjerts. Mar stêden lykas De Bosk en Breda foelen yn steatshannen. En yn 1648 spjalte Brabân him op yn it Spaanske Brabân en Steatsk Brabân. Steatsk Brabân waard ta de provinsje Noard-Brabân en it Spaanske Brabân wurdt nei de oerhearsking fan Frankryk en it Keninkryk fan 'e Nederlannen ferdield yn 'e provinsjes Antwerpen en Súd-Brabân (nei de taalgrins fan Flaamsk en Waalsk-Brabân). De Frânsen beëinigen it Hartochdom ek yn 1795 nei de Frânske Revolúsje.
Peil

**Peil** (fan it Hollânske *pegel* = nivo) is hoe heech at it wetter stiet, en by útwreiding de wetterpeilmjitter, sa't dy te finen is yn marren of op oseanen.

De peil bestiet oer it algemien út in fêste skaal dêr't de hichte fan it wetterflak ôflêzen wurde kin. Yn in peilmjitter dy't foarsjoen is fan in registraasje-apparaat, sit in driuwer, dêr't beweging registrearre wurde.
It *kearde peil* is te finen op brêgepeallen en soksoarte dingen: Dêr wurdt net de hichte fan it wetter op himself op oanjûn, mar krekt de farhichte boppe de boaium.

## Sjoch ek
*Tijmjitter
Heechste lieder fan Iran

De **heechste lieder fan Iran** of de **religieus lieder fan Iran** (Perzysk: *Rahbar* ولی فقیه of رهبر) is de heechste funksje fan 'e ynrjochting fan 'e steat yn Iran. 

De funksje ûntstie yn de Iraanske grûnwet fan 1980 as de sintrale politike en religieuze autoriteit yn it lân. Njonken de heechste lieder hat Iran ek in presidint, dy't beskaat foech hat. 

De heechste lieder regeearret neffens it prinsipe fan *velajat-e fakih*, de "fâdij fan de jurist". Neffens dat prinsipe, optoht en útfierd troch Chomeini, hat de heechste lieder it lêste wurd oer de steat. Dat prinsipe wie ynearsten ornearre om de godlike sûvereiniteit mei de folkssûvereiniteit te fermoedsoenen, mar waard by de Iraanske Revolúsje sa oanpast dat de heechste lieder folle mear foech krige. Sa krige er de macht de oerrjochter  en de oerbefelhawwer fan it leger te beneamen, it rjocht de presidint dien te jaan en in feto oer alle troch it parlemint opstelde wetten út te sprekken. Dêr krge de heechste lieder de absolute macht mei yn hannen.

Yn 'e skiednis fan de Islamityske Republyk Iran hawwe der mar trije heechste lieders west: Chomeini, dy't de funksje fan 1979 oant syn dea yn 1989 hie, en Ali Chameneï, dy't de funksje fan de dea fan Chomeini oant syn moard in 2026 hie.. Nei de dea fan Ali Chameneï waard syn soan Mojtaba Chameneï waarnimmend lieder. Underwilens is er de fêste lieder.

De heechste lieder wurdt keazen troch de Ried fan Saakkundigen. Rûholla Chomeini waard grûnwetlik foar it libben beneamd, neffens de grûnwet hat de Ried fan Saakkundigen it foech en set syn opfolgers dy't noch yn libben binne út har funksje en wiis in opfolger oan.

## Sjoch ek
* List fan presidinten fan Iran
* List fan keningen (sjahs) fan Perzje

## Keppeling om utens
* Webside fan Chameneï
San Luis Potosí (steat)

**San Luis Potosí** is in steat yn it noard-sintrale diel fan Meksiko. De steat grinzget yn it noarden oan Nuevo León en Coahuila, yn it noardeasten oan Tamaulipas, yn it easten oan Veracruz, yn it suden oan Hidalgo, Querétaro en Guanajuato, en yn it westen en noardwesten oan Zacatecas. San Luis Potosí hat in oerflak fan 61.137 km² en telde 2.822.255 ynwenners by de folkstelling fan 2020. De haadstêd en grutste stêd is San Luis Potosí.

## Skiednis
Foar de Spaanske kolonisaasje waard it westlike heechlân bewenne troch de Chichimeken, wylst it eastlike diel (de Huasteca) it domein wie fan de Huasteken (Tének) en de Pame. De steat tanket syn namme oan kening Loadewyk IX fan Frankryk (Sint-Loadewyk) en oan 'e ferneamde sulverminen fan Potosí yn Bolivia; de Spanjerts hopen hjir nammentlik likefolle sulver te finen as yn Súd-Amearika. Yn 'e 16e iuw waarden der yndie grutte foarrieden sulver en goud ûntdutsen by Cerro de San Pedro.

Yn 'e Meksikaanske skiednis spile de steat in kaairol: yn 1910 skreau Francisco I Madero hjir it "Plan fan San Luis Potosí", dat de oanset joech ta de Meksikaanske Revolúsje.

## Geografy

De steat kin geografysk yn trije regio's ferdield wurde: it drûge, heechlizzende plato yn it westen (Altiplano), de sintrale regio mei de Sierra Madre Oriental, en de tropyske leechflakten yn it easten, bekend as de Huasteca Potosina. De Huasteca is ferneamd om syn wylde rivieren, djippe kleauwen en spektakulêre wetterfallen, lykas dy fan Tamul en Micos. It klimaat rint útinoar fan in steppe- en woastynklimaat op it plato oant in fochtich subtropysk klimaat yn 'e dellings yn it easten.

## Kultuer
De kultuer fan 'e steat is in mjuks fan lânseigen tradysjes en koloniale ynfloeden:

*Huapango: in tradisjonele muzyk- en dûnsstyl út de Huasteca-regio, karakterisearre troch it brûken fan 'e fioele en de oan 'e gitaar besibbe jarana.
*Rebozo is de namme fan tradisjonele Meksikaanske omslachdoeken fan side, dy't benammen yn 'e stêd Santa María del Río weefd wurde.
*Xantolo is in lokale fariant fan 'e Dei fan de Deaden, dy't benammen yn 'e Huasteca mei grutte dûnsen en rituelen fierd wurdt.

## Toerisme
It histoaryske sintrum fan de haadstêd stiet as ûnderdiel fan 'e sulverrûte *Camino Real de Tierra Adentro* op 'e Wrâlderfgoedlist fan UNESCO. Oare populêre lokaasjes binne de "spûkstêd" Real de Catorce yn 'e woastyn en it surrealistyske byldepark Las Pozas by Xilitla, boud troch de Britske keunstner Edward James midden yn it oerwâld.
Pico de Orizaba

De **Pico de Orizaba**, ek wol bekend ûnder de lânseigen Nahuatl-namme **Citlaltépetl** ("Stjerreberch"), is in massive stratofulkaan op 'e grins fan de Meksikaanske steaten Puebla en Veracruz. Mei in hichte fan 5.636 meter boppe seenivo is it de heechste berch fan Meksiko en de heechste fulkaan fan hiel Noard-Amearika. Yn 'e ranglist fan heechste piken yn Noard-Amearika stiet er op it tredde plak, nei de Denali yn Alaska en Mount Logan yn Kanada.

## Geology en lokaasje

De fulkaan makket diel út fan 'e Transmeksikaanske Fulkanyske Gurdle en leit oan 'e eastkant fan it heechlân fan Meksiko. De Pico de Orizaba is in klassike stratofulkaan mei in symmetryske kegelfoarm dy't it jier troch mei snie en iis bedutsen is. De top herberget de Jamapa-gletsjer, ien fan 'e lêste oerbliuwende gletsjers yn Meksiko. De krater fan 'e fulkaan is elliptysk fan foarm mei in trochsneed fan sa'n 400 by 500 meter.

## Skiednis en útbarstingen
Histoarysk sjoen is de Pico de Orizaba in aktive, mar op it stuit sliepende fulkaan. Yn 'e 16e en 17e iuw binne der ferskate dokumintearre útbarstingen west dy't ta jiskerein en lavastreamen laten. De lêste grutte útbarsting fûn nei alle gedachten plak yn 1687. Guon boarnen melde lykwols ek lettere, minder wis dokumintearre aktiviteit yn 'e 19e iuw, om 1846 hinne. 

Hoewol't de fulkaan no rêstich is, wurdt er troch geologen nau yn de gaten holden fanwegen it gefaar fan mooglike modderstreamen foar de tichtbefolke dellingen deromhinne.

## Alpinisme
De berch is populêre foar berchbeklimmers fan oer de hiele wrâld. De klim wurdt beskôge as technysk net dreech, mar de grutte hichte en de ekstreme waarsomstannichheden foarmje in flinke útdaging.
Granaatastrild

De **granaatastrild** (*Granatina granatina*) is in kleurrike fûgel út de famylje fan 'e prachtfinken (*Estrildidae*). De fûgel is lânseigen yn it suden fan Afrika. De fûgel waard yn 1766 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch Karolus Linnaeus.

## Ferskining

De fioletwangastrild is likernôch 14 oant 15 sm lang, ynklusyf de frij lange, smelle staart. Der is in dúdlik ferskil tusken de geslachten (seksueel dimorfisme). It mantsje hat in opfallend kastanjebrún lichem, in helderblauwe stút en in swarte sturt mei blauwe rânen. Op 'e wangen hat it mantsje grutte fiolette oant pearse plakken, de foarholle is blau en it kin is swart. Om it each is in reade eachring. De snaffel is read en de team is swart. 

It wyfke is bleker fan kleur, meast bêzjebrún mei in ljochtere ûnderkant. De fiolette wangplakken en de blauwe foarholle binne by it wyfke minder fel fan kleur as by it mantsje en se hat gjin swart kin. De jongfûgels lykje op it wyfke, mar misse ynearsten noch de fiolette wangplakken en de blauwe stút.

## Fersprieding en systematyk
De fûgels komme foar yn in grut part fan it suden fan Afrika, ûnder oaren yn Angoala, Botswana, Namybje, Simbabwe en Súd-Afrika. Se libje foaral yn drûge gebieten mei toarnboskjes (faak *Acacia*) en op iepen savannes. Oars as in soad oare astrilden foarmje se gjin grutte groepen, mar wurde se meast yn pearkes sjoen.

De soarte wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend wurde. 

## Hâlden en dragen
De granaatastrild yt benammen lyts gerssied fan 'e grûn. Yn 'e briedtiid wurdt it dieet oanfolle mei ynsekten lykas termiten en spinnen, dy't nedich binne foar de groei fan 'e piken.

In bysûnderheid yn it gedrach is de relaasje mei de keningswida (*Vidua regia*). De keningswida is in briedparasyt dy't har aaien yn it nêst fan 'e granaatastrild leit. De jongen fan 'e wida groeie tegearre mei de jongen fan 'e astrild op sûnder dat se ferstjitten wurde.

## Status
De granaatastrild hat in tige grut ferspriedingsgebiet. De grutte fan 'e populaasje is net krekt bekend, mar der is gjin oanlieding om oan te nimmen dat de soarte yn syn fuortbestean bedrige wurdt. Dêrom hat de IUCN de status fan de fûgel fêststeld op net bedrige (*Least Concern*).

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de soarte allinnich geskikt foar leafhawwers mei ûnderfining. Se binne frij gefoelich foar temperatuerwikselingen en hawwe in rom, goed beplante fûgelhok nedich. Oars as guon oare prachtfinken kinne mantsjes ûnderling frij agressyf wêze en dêrom is it bettert se yn pearkes te hâlden.
Fioletbúkastrild

De **fioletbúkastrild** (*Granatina ianthinogaster*) is in opfallende en kleurrike fûgel út de famylje fan 'e prachtfinken (*Estrildidae*). De fûgel is lânseigen yn it easten fan Afrika en waard yn 1879 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Dútske ornitolooch Anton Reichenow.

## Ferskining
De fioletbúkastrild is likernôch 13 oant 14 sm lang. Lykas by de nau besibbe granaatastrild is der in dúdlik ferskil tusken de skaaien. It mantsje hat in kastanjebrune kop en nekke. It meast opfallende skaaimerk is de fioletblauwe kleur op it boarst, de búk en om 'e eagen hinne (as in masker). De snaffel is helder read.

It wyfke is foar it grutste part brún-bêzje. Se hat wat blauwe markearrings om 'e eagen hinne, mar folle minder as it mantsje. Op it boarst en de búk hat se faak wytige stippen of streken. De jongfûgels lykje op it wyfke, mar misse noch de fioletblauwe markearrings.

## Fersprieding en leefgebiet
De fioletbúkastrild komt foar yn it easten fan Afrika, yn lannen as Etioopje, Kenya, Somaalje, Súd-Sûdan, Tanzania en Uganda. It leefgebiet bestiet út drûge savannes mei in soad strûken en leech hout, faak mei in soad acacia-beammen. Se wurde faak sjoen yn lytse groepen of pearkes, faak yn 'e buert fan wetterboarnen.

## Hâlden en dragen
De fûgels ite foaral lyts gerssied fan 'e grûn. Ek ynsekten lykas termiten en miggen wurde iten, benammen as der jongen binne. Lykas de granaatastrild tsjinnet dizze soarte faak as gasthear foar in briedparasyt, de *[[Vidua fischeri]]*, dy't har aaien yn it nêst fan 'e astrild leit. De jongen fan 'e wida wurde troch de astrild-âlden grutbrocht.

## Status
De fioletbúkastrild hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De soarte stiet dêrom op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige (*Least Concern*) klassifisearre.

## Avikultuer
Yn 'e avikultuer is de fioletbúkastrild in populêre, mar útdaagjende fûgel. Se binne frij djoer en hawwe in protte waarmte en romte nedich. Mantsjes kinne tige territoriaal wêze tsjin oare fioletbúkastrilden; dêrom wurdt it oanrikkemandearre om se as pearke te hâlden yn in goed beplante fûgelhok.
Granaatastrilden

It skaai **granaatastrilden** (*Granatina*) bestiet út in lytse groep kleurrike fûgels út de famylje prachtfinken (*Estrildidae*). De fûgels komme foar yn drûgere dielen fan Afrika besuden de Sahara, benammen yn savanne-eftige gebieten en op gerslân mei toarnbosken.

De fûgels yn it skaai ha opfallende en kontrastearjende kleuren yn in kombinaasje fan brún, fioletblau en read yn it fearrekleed, wylst de wyfkes wat fletser fan kleur binne, mar wol deselde patroanen sjen litte. 

Granaatastrilden wurde likernôch 14 oant 15 sintimeter lang, wêrby't de sturt in grut part fan 'e lingte útmakket. Se hawwe in reade, kegelfoarmige snaffel dy't ideaal is foar it iten fan gerssied en lytse ynsekten. Meastentiids wurde se yn pearkes of lytse famyljegroepen sjoen en se sykje harren iten ornaris op 'e grûn.

Lykas as by de amaranten (*Lagonosticta*), wurde ek granaatastrilden roch briedparasiten besocht. By de granaatastsrilden dogge widafinken (*Vidua*) dat.
## Soarten
De folgjende soarten wurde ta it skaai rekkene:
Vysjni Volotsjok

**Vysjni Volotsjok** (Russysk: Вышний Волочёк) is in stêd yn 'e Russyske oblast Tver. De stêd leit oan 'e rivier de Tsna, op 'e skieding fan 'e streamgebieten fan 'e Wolga en de Eastsee. Fanwegen it grutte tal kanalen en wetterwegen wurdt de stêd ek wol it "Feneesje fan it Noarden" neamd.

## Skiednis

De namme fan 'e stêd betsjut letterlik "it boppeste lânferfierplak". Dat ferwiist nei it plak dêr't skippen oer it lân lutsen waarden tusken de rivieren de Tsna en de Tvertsa. De earste fermelding fan it plak stammet út 1437.

Under tsaar Peter de Grutte waard yn 1703 it earste kanaal fan Ruslân groeven by Vysjni Volotsjok. Dat kanaal ferbûn de nije haadstêd Sint-Petersburch mei de Wolga en it binnenlân fan Ruslân. Troch dizze strategyske lizzing groeide it plak út ta in wichtich hannelssintrum en krige it yn 1770 stedsrjochten fan Katarina de Grutte.

## Ekonomy en ferfier
Vysjni Volotsjok leit oan de wichtige ferbiningen tusken Moskou en Sint-Petersburch, nammentlik de autowei M-10 en de spoarline dy't beide stêden ferbynt. De ekonomy fan 'e stêd bestiet benammen út tekstylindustry, glêsfabriken en houtferwurking. It glêsfabryk "Boltsjinski", oprjochte yn 'e 19e iuw, wie ferneamd om syn artistyk glêswurk.

## Untwikkeling befolking

## Kultuer en besjenswaardichheden
De stêd hat in soad histoaryske gebouwen út de 18e en 19e iuw bewarre.

* De Epifanykatedraal datearret út 1810-1814.
* De Sint-Nikolaastsjerke út 1881.
* It tsjerkekompleks fan it 19e-iuwske Kazankleaster yn Russysk-Byzantynske styl.
* De histoaryske kanalen en slûzen dy't noch jimmeroan troch de stêd rinne.
* It stedske dramateater, ien fan 'e âldste teäters yn 'e Russyske provinsje.

## Berne yn Vysjni Volotsjok
* Sergej Aleksandrovitsj Kûssevitski (1874–1951), Russysk-Amerikaansk dirigint, komponist en kontrabassist.