open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johan Cruijff ArenA

De **Johan Cruijff ArenA**, oant 2018 **Amsterdam ArenA**, is in multifunksjoneel stadion yn Amsterdam en it earste stadion in Europa dat in skodak hie. It stadion waard 14 augustus 1996 iepene as thúshaven fan fuotbalklup AFC Ajax. Ek de american footballers fan Amsterdam Admirals spilen dêr harren thúswedstriden.

De fuotbalklup spilet dêr har thúswedstriden en der wurde konserten jûn. Sa'n 80.000 minsken yn it jier komme foar in rûnlieding. Doe't it stadion klear wie die bliken dat der te min deiljocht yn foel om it gers groeie te litten. Yn it earstoan waard de gersmatte om de pear moanne ferfongen, letter waarden ek spesjale lampen brûkt dy't it gers better groeie litte. It Gearkomst- en Kongressintrum is de lokaaasje foar feesten en presintaasjes. 

De Johan Cruijff ArenA waard iepene yn augustus 1996, en betsjutte de oanset ta ûntwikkeling fan it Sintrumgebiet Amsterdam-Súdeast. Sûnt 2008 is it nije trein-, metro- en busstasjon Amsterdam Bijlmer ArenA klear. Dat stasjon ferbynt it ArenA-gebiet mei de fernijde Bijlmermeer en winkelsintrum *De Amsterdamse Poort*.

It stadion hat 54.990 stuollen en der binne 54 skyboxen, 8 skylounges en 12 skyrooms mei yn totaal 820 stuollen? Om it stadion binne 18.000 parkearplakken. Fierders binne der 115 kamera's en is der in eigen tv-sirkwy mei 300 tv's. De grutte fideoskermen hingje mei in byldoerflak per skerm van 65 m². It útskobere dak kin yn 25 minuten tichtskood wurde mei twa beweechbere panielen fan 37 x 190 meter. It stadion hat in grûnoerflak fan 35.000 m², wat gelyk stiet oan 4 fuotbalfjilden. De Johan Cruijff ArenA hat 15 roltreppen dy't besikers fluch nei de twadde ring bringe kinne.

Ofbyld:Amsterdam Bijlmer-ArenA NS-stasjon 52.JPG|
Ofbyld:Amsterdam ArenA-53.JPG|
Ofbyld:Amsterdam ArenA supportershome 50.JPG|
Ofbyld:Amsterdam ArenA binnenyn 54.JPG|
Ofbyld:Amsterdam-ArenA-51.JPG|
Ofbyld:Amsterdam Arena.jpg|
Ofbyld:Amsterdam Arena 2.jpg|
Ofbyld:Amsterdam Arena Aerial.jpg|
Enumatil

**Enumatil** (Grinslânsk: *Aimtil* of *IJmentil*) is in doarp yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân, by de brêge (tille) oer it Hoendiep. Enumatil hat 325 ynwenners. It doarp leit besuden Briltil.

De namme Enumatil komt fan de om 1445 sleine brêge (tille) fan Enuma (Enema, Eme). Yn 1582 leinen de Spanjerts om Enumatil in ferdigeningsskâns as beskerming fan de farrûte fan en nei de Spaansgesinde stêd Grins.

De grinzen fan de eardere gemeenten De Like, Súdhorn en Oldekerk rûnen foar de gemeentlike weryndieling dwers troch it doarp, sadat Enumatil yn trije ferskillende gemeenten lei. De grins is by de weryndieling yn 1985 feroare sadat it doarp benei hielendal yn de gemeente De Like kaam te lizzen. Sûnt 2019 is Enumatil yndield by de nij foarme gemeente Westerkertier.

Justjes besuden it doarp komme it *Lettelberterdjip* en de *[[Enumatilster Matsleat|Matsleat]]* út yn it Hoendjip. It doarp hat noch trije brêgen oer de Matsleat, de *Earste* en de *Twadde brêge* neamd. De tredde brêge, bekend as de *Auwemadraai*, leit krekt bûten it doarp yn de wei nei De Like. Dy brêge is yn 2009 hielendal fernijd. Mids Enumatil  stiet de nôtmole Eben Haëzer en súdeastlik it doarp in Amerikaanske wynmotor.

Njonken de nôtmûne is de frijmakke tsjerke in byldbepalend gebou fan it doarp. 

## Gallery

Ofbyld:Enumatil - gezicht over diep richting til.jpg|*Sicht op it Hoendiep yn de rjochting fan de tille*
Ofbyld:Enumatil - Café Otter.jpg|*It hoekpân dêr't earder it skipperskafee Otter yn siet*
Ofbyld:Enumatil, grifformeard-frijmakke tsjerke.jpg|*Grifformeard-frijmakke tsjerke*
Boston (Lincolnshire)

**Boston** is in lytse âlde havenstêd (*town*) yn it bestjoerlike gebiet Boston, yn it Ingelske greefskip Lincolnshire. It plak hie 35.124 ynwenners yn 2001.

De stêd leit oan de rivier de Witham, sa'n seis kilometer fan it plak dêr't de Witham yn it estuarium The Wash streamt. It plak leit yn it flakke, sompige en agrarysk gebiet The Fens. Boston syn meast opfallende gebou is de St Botolph's-tsjerke (*The Stump*), boud fan 1309 oant 1460; it is de grutste *parish*-tsjerke yn Ingelân mei ien fan de heechste tuorren fan it lân. Bewenners fan Boston wurde *Bostonians* neamd.

Boston krige syn sjarter yn 1545 en emigranten hawwe syn namme oan ûnder oaren de Amerikaanske stêd Boston jûn.

## Stedsbyld

Ofbyld:River in Boston 06.JPG|*Tijrivier yn Boston*
File:Houses in Boston 01.JPG|*Huzen yn Boston*
File:Hussey Tower, Boston, Lincs - geograph.org.uk - 62845.jpg|*De Husseytoer*
Ofbyld:MaudFosterWindmill.JPG|*De Maud Foster mûne*


## Berne yn Boston
* John Foxe (1516-1587), teolooch
Dzifa Kusenuh

**Dzifa Afi Kusenuh** (Utert, 3 maart 1995) is in Nederlânsk aktrise. Yn 2007 makke se har debút mei de rol fan Anouk yn de AVRO-searje *[[Villa Neuzenroode]]*, sy wie doe tolve jier.  Yn 2010 spilet sy de rol fan Maja yn de EO- dramarige *[[Verborgen Verhalen]]*. 

2011 wurdt se testteamlid yn it telefyzjeprogramma *[[Checkpoint (telefyzjeprogramma)|Checkpoint]]*. Sy begjint yn it fiifde seizoen fan it programma. Op 29 oktober wurdt de earste ôflevering mei har dêryn útstjoerd.

## Filmografy
* 2007 -*[[Villa Neuzenroode]]*, as Anouk seizoen 3 - *De reiskoffer*.
* 2010 - *[[Verborgen Verhalen]]*, as Maja,  ôflevering: *Beat It*.
* 2011 oant no - *[[Checkpoint (telefyzjeprogramma)|Checkpoint]]*, Dzifa lid fan it testteam sûnt seizoen 5.
* 2011- *EO Kinderkerstconcert 2011* as Maria 

## Keppeling om utens
* Dzifa Kusenuh yn de IMDb
Nutbush (Tennessee)

**Nutbush** is in delsetting, gemeentefrije krite (*unincorporated area*), yn Haywood County, yn it westen fan de steat Tennessee yn de Feriene Steaten fan Amearika.

Nutbush is iere 19e iuw stifte troch wite lânferhuzers út Firginia en Noard Karolina. Oarspronklik kamen dy fan Ingelân. Sy ferfearen nei it westen om dêr middels buorkjen mei slavearbeid har ekonomyske posysje te ferbetterjen. Sy stiften dêr ek de Trinity United Methodist Church. Frije slaven stiften yn 1866 de Woodlawn Baptist Church.

Op it begraafplak Trinity lizze goed 50 soldaten dy't sneuvele binne yn de Amerikaanske Boargerkriich.

Lânbou is de grutste boarne fan ynkomsten yn de regio. Sawol yn it ferline as no noch leit de lânbou him fral ta op de bou en ferwurking fan katoen. Nutbush hat in katoenferwurkjende fabryk (yn 2006).

## Tina Turner
Nutbush is it meast ferneamd as it plak dêr't sjongster Tina Turner oant har 16e wenne. Sy hat oer it plak song yn it nûmer "*Nutbush City Limits*" út 1973. Yn 2002 waard in part fan Tennessee State Route 19 ûnder Nutbush "Tina Turner Highway" neamd.

Yn de 40-er jierren siet Tina Turner op de Flagg Grove School, in skoalle sudlik fan Nutbush, no in part fan Brownsville. De skoalle waard ein 19e iuw stifte en is no it Tina Turner Museum.

Nutbush (en omkriten) hat mear ferneamde wite en swarte muzikanten fuortbrocht, sa as Hambone Willie Newbern en Sleepy John Estes.


File:Nutbush tennessee.jpg|*Winkel yn Nutbush*
Ofbyld:Nutbush tennessee sign tina turner.jpg|*Boerd oan de winkel fergrutte* 
File:Nutbush tennessee cotton.jpg|*Katoenfabryk*
File:Nutbush Woodlawn Church.jpg|*De Woolawn baptistetsjerke* 


## Keppelings om utens
*  Fotodokumintaasje it Nutbush fan no, Tennessee.
*  The Goodspeed History Haywood County, Tennessee, 1887
Swarte Wetter (rivier)

It **Swarte Wetter** is in 19 kilometer lange rivier yn de Nederlânse provinsje Oerisel. De oarsprong leit yn Swol, dêr't it ûntstiet út de Soestwetering en de Nije Wetering. De rivier mûnet yn de Swarte Mar út. It fanwege Baron van Dedem groeven kanaal de Dedemsfeart mûnet út yn it Swarte Wetter.

## Rin fan it wetter
Benoarden Swol mûnet de Oeriselske Fecht út yn it Swarte Wetter. It Swarte Wetter rint dêrnei de plakken Hasselt, Zwartsluis en Genemuiden by lâns en einiget yn de Swarte Mart dat wer oanslút op de Ketelmar en de Kadoelermar. It kanaal by Swol dat hjoeddedei it Swarte Wetter meit de Isel ferbynt, is it Swol-Iselkanaal.

## Ekology
De uterwaarden fan it Swarte Wetter binne it meast wichtige groeiplak fan de ljippeblom (*Fritillaria meleagris*) yn Nederlân.

## Skiednis
De namme hat (nei alle gedachten) neat te meitsjen mei de kleur swart, mar mei swette dat *grins* betsjut. Yn âlde dokuminten hjit de rivier ek wol *Ons Water* of *het water dat gaat naar de zee*. It Swarte Wetter wie fan grut belang foar de ûntjouwing fan de Hânzestêd Swol. It wie de ferbining fan de stêd mei see en oare Hânzestêden. Op it plak fan it Rodetorenplein fan no, wie eartiids de havenkade mei in standertmole en in stedskraan.
Swol-Iselkanaal

It **Swol-Iselkanaal** is in kanaal by Swol, dat it Swarte Wetter mei de rivier de Isel ferbynt. 

It kanaal dat yn 1964 iepene waard, kin as de opfolger fan de Willemsfeart beskôge wurde. It kanaal wie nedich om, nei it útwreidzjen fan de wenwyk Holtenbroek, it nije yndustrygebiet oan it Swarte Wetter better te ûntsluten.

## Keppeling om utens
* Aktuele ynformaasje - Rykswetterstaat
Dedemsfeart (kanaal)

De **Dedemsfeart** is in kanaal fan 40 kilometer tusken Hasselt en de Oeriselske Fecht by Gramsbergen. It kanaal is neamd nei Baron Van Dedem dy't it kanaal útgrave liet foar it ferfier fan turf.

## Skiednis
It idee foar de ûntginning fan de grutte feanen beëasten Hasselt kaam fan mr. Gerrit Willem van Marle. De stêden Swol, Kampen en Dimter wiene tsjin omdat sy benaud wiene foar skea oan har hannelsposysjes. Fanwege dy tsjinwar slagge it Van Marle net om syn plan út te fieren.

Skoansoan Willem Jan, baron van Dedem tot Den Berg sette it plan nei de dea fan syn skoanheit wol troch, en op 9 july 1809 sette it graven fan de Dedemsfeart útein. Yn 1811 lei der al in kanaal oant Balkbrug.

Yn de begjinjierren smiet it kanaal net folle op en waard nei it mislearre plan om it kanaal yn in nv oer te setten ferkocht oan it Ryk, dat it 1 jannewaris 1826 oernamm. In stikmannich jierren letter krige Fan Dedem it projekt dochs wer yn hannen. It kanaal waard stadichoan langer, mar de finansjele problemen wienen yn 1845 lykwols sa grut wurden dat it projekt oergie yn hannen fan de provinsje Oerisel dy't it behear hold oan it dien wie.

Yn 1854 waard de Fecht by Ane berikt, sadat de Dedemsfeart in koartere farferbining foarme tusken Gramsbergen  en Hasselt as dy rivier. It kanaal hie totaal acht sluzen en ferskate sydkanalen, dêr't de Lutterhaadwyk fan yn Lutten ôftûke en nei Coevorden rûn. By de sluzen en brêgen ûntstiene ferskate doarpen en buorskippen. Bewesten  it doarp Dedemsfeart splitste it kanaal him yn in noardlike tûke, *Lange Wyk* en in súdlike, de *Haadfeart*. East fan it doarp kamen beide wer by elkoar.

Oan de ouwers ûntstie ek it nedige ferkear, sa folge de tramwei fan de *Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij* it kanaal tusken De Lichtmis en Lutten.

Nei de Twadde Wrâldkriich ferleat it kanaal syn bestjutting foar de skipfeart en y de jierren sechtich fan de 20e iuw waarden grutte parten fan it wetter tichtsmiten en binne dêr diken op oanlein. De N377 rint foar in part oer it trajekt fan it kanaal. Tusken Hasselt en Nieuwleusen en ûnder Dedemsvaart en Lutten binne noch stikken fan de eardere feart iepen.

## Oars
*Museum Palthehof hat yn 2009 de jierlikse útstalling oan it kanaal wijd. Oan de hân fan ferhalen fan eardere bewnners oan de feart waard it boekje 'kanalenferhalen' útbrocht en waard der in boek 'kanaalskriften' oer de skiednis fan it kanaal makke.

## Literatuer
* *Stap voor stap langs de Dedemsvaart met G.H. Varwijk*. Makke troch G.H. Varwijk en J.R. Seinen; útjouwerij Boekhandel Rooseboom, Dedemsfeart. 1983
* *De Dedemsvaart, zijn stad, streek en dorpen*. Gearstald troch Gerard Varwijk. 1998
Flinterstrûk

De **flinterstrûk** (*Buddleja davidii*) is in soarte út it skaai fan 'e flinterstrûken (*Buddleja*), de famylje fan 'e helmkrûden (*Scrophulariaceae*) en it skift fan 'e lippeblomeftigen (*Lamiales*). Dizze soarte is bekend as túnplant. Yn Jeropa is de soart foaral as túnplant yn gebrûk, mar de plant komt ek ferwyldere foar. De strûk kin wol wat mar net in soad strange foarst ferneare, by om-en-de-by -15 graden Celsius giet de plant dea.

## Keppeling om utens
Tina Turner

**Tina Turner** (berne *Anna Mae Bullock*, Brownsville, Tennessee, 26 novimber 1939 - Küsnacht, 24 maaie 2023) is in Switserske sjongster en aktrise fan Amerikaansk komôf. Yn de jierren 60 en 70 waard sy mei har doetiidske man Ike Turner ferneamd as it duo Ike & Tina Turner. Yn de jierren 80 krige sy in tige súksesfolle solkarriêre. De sjongster is mei sa'n 180 miljoen ferkochte platen de bêst ferkeapjende frouljus rockartyst en ferkocht de measte konsertkaarten fan alle soloartisten fan de wrâld. Tina Turner waard ferneamd om har krêftige stimlûd, enerzjike optredens en seksy ferskining op it poadium.

Tina Turner ferstoar op 24 maaie 2023, yn 'e aldens fan 83 jier. 

## Diskografy (solo)
### Studio-albums

### Live-albums

### Soundtrack-albums

## Diskografy (mei Ike)
### Studio-albums

### Live-albums

## Filmografy

|-

|-
|-
|1966
|*[[The Big T.N.T. Show]]*
|as harsels
|Sequel to *[[T.A.M.I. Show]]*
|-
|1970
|*[[It's Your Thing (film)|It's Your Thing]]*
|as harsels
|Dokumintêre on the Isley Brothers concert at Yankee Stadium
|-
| 1970
|*[[Gimme Shelter (1970 film)|Gimme Shelter]]*
| as harsels
| Dokumintêre on the Rolling Stones' 1969 American tour
|-
|1971
|*[[Soul to Soul (film)|Soul to Soul]]*
|as harsels
|Dokumintêre on the Independence Day concert in Ghana
|-
| 1971
|*[[Taking Off (film)|Taking Off]]*
| as harsels
|
|-
|1971
|*[[Schaefer Music Festival|Good Vibrations from Central Park]]*
|as harsels
|
|-
| 1975
|*[[Tommy (1975 film)|Tommy]]*
| The Acid Queen
|
|-
|1975
|*Ann-Margret Olsson*
|as harsels
|Tillefyzjeprogramma 
|-
|1975
|*Poiret est à vous*
|as harsels
|TV variety show
|-
| 1978
|*[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (film)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]*
| Us gasten by Heartland
|
|-
|1982
|*Chuck Berry: Live at the Roxy with Tina Turner*
|as harsels
|
|-
| 1985
|*[[Mad Max Beyond Thunderdome]]*
| Muoike Entity
| Won (1986) – NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture
|-
| 1993
|*[[What's Love Got to Do with It (1993 film)|What's Love Got to Do with it]]*
| as harsels
| stim fan Angela Bassett, mei argyf bylden
|-
|1993
|*Tina Turner: Girl From Nutbush*
|as harsels
|Dokumintêre
|-
| 1993
|*[[Last Action Hero]]*
| boargemaster fan Los Angeles 
| cameo
|-
|2012
|*[[Ike & Tina on the Road: 1971–72]]*
|as harsels
|Dokumintêre filme troch fotograaf Bob Gruen
|-
| 2021
|*[[Tina (film)|Tina]]*
|as harsels
|Dokumintêre
|}

## Keppelings om utens
* http://www.officialtina.com/
* http://www.tina-turner.nl
Oranjekanaal (Drinte)

It **Oranjekanaal** rint fan de Drintske Haadfeart by Hoogersmilde oant de *[[Hoogeveense Vaart]]*/Van Echtenskanaal by Klazienaveen yn de Nederlânske provinsje Drinte.

It 48 km lange kanaal is tusken 1853 en 1861 oanlein om it feangebiet bewesten Odoorn en de *Bargerfeanen*, eastlik fan Emmen te ûntsluten. Ek wie it de bedoeling om de swerfkeien dy't by it dollen fûn wurde soenen te ferhanneljen.

## It kanaal
Tusken begjin en einpunt fan it kanaal siet in hichteferskil fan sa'n 7 meter. It kanaal hie dêrom yn it ferline 4 sluzen dêr't op it heden noch trije fan oer binne:
**Slûs 1* of Oranjeslûs by Hegersmilde
**Slûs 2* by Zwiggelte
**Slûs 3* by Orvelte
**(Slûs 4)* by Westenesch is kaam te ferfallen
Oranjekanaal (Súd-Hollân)

It **Oranjekanaal** is in kanaal yn de Nederlânske provinsje Súd-Hollân.

It kanaal is groeven yn de 17e iuw. It is in ferbining tusken de Nieuwe Waterweg, dêr't it fuort beëasten fan de Maeslantkearing wetter yn lost troch it Gemaal Westland, en de Oranjepolder yn it Westlân. Oan de Maasdyk (N220) leit de Oranjeslûs. Njonken it kanaal leit it bedriuweterrein Nieuw Oranjekanaal.

It kanaal spilet in rol yn de Klimaatbestindige Wetteroanfierfoarsjenning (KWA). Fia it gemaal Winsemius oan it Brielse Meer wurdt troch in 4,2 kilometer lange lieding swietwetter fia it Oranjekanaal nei Delfland en sa nei oare parten fan it gebiet pompt. Genôch om simmerdeis yn alle swietwetterwinsken te foarsjen.  
De Brielsemeerlieding rint ûnder it Hartelkanaal, it Calandkanaal en de Nieuwe Waterweg troch en hat in kapasiteit fan 4000 liter per sekonde. De lieding waard yn 1988 yn gebrûk naam.
Hegersmilde

**Hegersmilde** (Nederlânsk en offisjeel: *Hoogersmilde*) is in doarp yn de provinsje Drinte, gemeente Midden-Drinte. 

Sûnt de gemeentlike weryndieling fan 1998 heart it plak by de gemeente Midden-Drinte, dêrfoar wie it part fan de gemeente Smilde. Yn 2020 wennen dêr 1.250 minsken.

Hegersmilde is in typysk lintdoarp, boud oan wjerskanten fan de Smilderfeart.

Yn Hegersmilde slút de Beilerfeart oan op de Smilderfeart.

## Bysûnderheden yn en om Hegersmilde

* Besuden Hoogersmilde leit it Leggelderfjild en de Blauwe Mar
* It is it âldste doarp yn de gemeente Midden-Drinte; yn 2008 bestie it 375 jier.
* Under Hegersmilde, oan de Beilerfeart, stiet in stjoermêst mei in hichte fan benei 300 meter. De mêst is op 15 july 2011 foar in part ynstoarten troch in brân.

## Monuminten
* Protestantske tsjerke fan Hegersmilde
Witham (rivier)

De **Witham** is in rivier, sawat alhiel yn it greefskip Lincolnshire, yn it easten fan Ingelân. De stream ûntspringt súd fan Grantham tichtby South Witham, rint oer Lincoln en Boston, om út te mûnjen yn The Haven, in tij-earm fan The Wash. De river is befarber fan Lincoln oant Boston.

De namme "Witham" liket tige âld te wêzen, fan foar de Romeinske tiid, faaks fan Keltysk komôf as noch earder. De betsjutting fan de namme is net witten.
Rinko Kikuchi

**Rinko Kikuchi** (菊地 凛子, *Kikuchi Rinko*), berne as **Yuriko Kikuchi** (菊地 百合子, **Kikuchi Yuriko**, Hadano, 6 jannewaris 1981) is in Japansk aktrise. Har rol yn *[[Babel (film)|Babel]]* brocht har by in breed publyk yn de kunde. Foar itselde optreden krige sy ûnder oaren in National Board of Review Award takend.

Kikucho makke yn 1997 har filmdebút yn de telefyzjefilm *Gakkō no kaidan F*. Twa jier letter debutearre sy op it wite doek yn *Ikitai*, ynternasjonaal útjûn ûnder de titel *Will to Live*. Kikucho ferskynde yn 2006 foar it earst yn in net-Japansktalige film, doe't hja *Chieko Wataya* (in dôf-stom tsienerfamke) spile yn Golden Globe-winner *[[Babel (film)|Babel]]*. Sy waard dêrfoar yn 2007 nominearre foar tagelyk in Academy Award , in Golden Globe en in Satellite Award. Dêrmei wie se net yn ien kear ferkocht oan it Westen. Dat moast oant 2008 wachtsje doe't Kikuchi as *Bang Bang* opdûkte yn it  Amerikaanske *[[The Brothers Bloom]]*.

## Filmografy
*Sûnder de telefyzjefilms
**Westworld* (telefyzjerige, 2 ôfleveringen, 2018)
**Pacific Rim: Uprising* (2018)
**[[Nadie quiere la noche]]* (2015)
**[[Pacific Rim (2013)|Pacific Rim]]* (2013)
**[[47 Ronin (film út 2013)|47 Ronin]]* (2013)
**[[Map of the Sounds of Tokyo]]* (2009)
**[[Kiru]]* (2008, aka *Rebellion: The Killing Isle*)
**[[The Brothers Bloom]]* (2008)
**[[Sukai kurora]]* (2008, aka *The Sky Crawlers* - stim)
**[[Koi suru madori]]* (2007, aka *Tokyo Serendipity*)
**[[Genius Party]]* (2007, stim)
**[[Zukan ni nottenai mushi]]* (2007, aka *The Insects Unlisted in the Encyclopedia*)
**[[Umi de no hanashi]]* (2006)
**[[Warau Mikaeru]]* (2006, aka *Arch Angels*)
**[[Babel (film)|Babel]]* (2006)
**Naisu no mori: The First Contact* (2005, aka *Funky Forest: The First Contact*)
**Taga tameni* (2005, aka *Portrait of the Wind*)
**[[Survive Style 5+]]* (2004)
**[[69 (film)|69]]* (2004)
**Cha no aji* (2004, aka *The Taste of Tea*)
**[[Riyû]]* (2004, aka *The Reason*)
**[[Tori (film)|Tori]]* (2004)
**[[Shiritsu tantei Hama Maiku: Namae no nai mori]]* (2002, aka *Mike Yokohama: A Forest with No Name*)
**[[Drug (film)|Drug]]* (2001)
**[[Paradice]]* (2001, aka *Paradise*)
**[[Sora no ana]]* (2001, aka *Hole in the Sky*)
**[[Sanmon yakusha]]* (2000, aka *By Player*)
**[[Ikitai]]* (1999, aka *Will to Live*)

## Keppelings om utens

*  Rinko Kikuchi yn de IMDb
*  Profyl Kikuchi
*  Ynterview mei Kikuchi by Midnight Eye
Beilerfeart (plak)

**Beilerfeart** is in buorskip tusken Beilen en Hoogersmilde yn de gemeente Midden-Drenthe, yn de Nederlânske provinsje Drinte. 

De namme Beilerfeart hat it buorskip krigen fan de Beilerfeart dy't der trochhinne rint.

De buorskip is tinbefolke. De wenten, meast eardere pleatsen, stean oan it kanaal, mar ek oan de wegen dy't heaks op de feart steane.
Nasjonaal Park Bontebok

It **Nasjonaal Park Bontebok** (Ingelsk: *Bontebok National Park*; Afrikaansk: *Nasionale Bontebokpark*) is in yn Súd-Afrika yn 1931 stifte nasjonaal park. 

It doel doetiidsk wie om de lêst oerbleaune 30 bontebokken yn Súd-Afrika foar útstjerren te behoedzjen. It park siet yn it earstoan ûnder Bredasdorp, mar is letter mear rjochting Swellendam ferpleatst.

Hjoeddedei sitte der sa'n 200 bontebokken yn park dat 3500 hektare beslacht. Oare grutte sûchdieren yn it park binne ûnder oaren de Kaapse berchkwagga, de grize ribbok en it read hartebist. It park grinzet oan de Breede Rivier.


Ofbyld:Bontebok_PA020073.JPG|*Bontebok yn it park*
Ofbyld:Breede_River_PA020053.JPG|*Breede River yn it park*
Ofbyld:P1020831 blaue Kraniche Paradieskranich Anthropoides paradisea.JPG|*[[Paradyskraanfûgel]] ('Anthropoides paradisea') yn it park*
Beilerfeart (wetter)

De **Beilerfeart** is de feart fan sa'n 10 km lingte tusken Hegersmilde en Beilen. De Beilerfeart is yn Hegersmilde ferbûn mei de Drintske Haadfeart. Yn Beilen giet de feart oer yn it Linthorst Homankanaal dat útmûnet yn de Hegefeanske Feart. De feart rint troch it buorskip Beilerfeart.

De feart dy't yn 1791 dold is, is net mear befarber. By de stjoermêst fan Hegersmilde leit in fêste brêge oer de feart en by Beilen is in part fan de Beilervaart tichtsmiten op romte te meitsjen foar in rotonde. By Beilen giet de feart ûnder A28 troch. Oer de feart lizze totaal fjouwer brêgen.
Linthorst Homankanaal

It **Linthorst Homankanaal** leit tusken Beilen en Noordscheschut en ferbynt de Beilervaart mei de Hegefeanske Feart. It kanaal waard iepene yn 1926. Yn 1927 farden der 1200 skippen troch it kanaal.

It kanaal is ferneamd nei de famylje Linthorst Homan, in laach fan Drintske bestjoerders. De feart wie in wichtige reden foar de fêstiging fan smoargensôffierbedriuw VAM yn Wijster. It kanaal en it apart groeven sydkanaal, it *VAM-kanaal*, hienen neffens de planning in wichtige funksje ferfolle moatten foar de VAM, mar dat is net bard út reden fan it opgong meitsjen fan oare transportmiddels. It kanaal waard yn de jierren '70 sletten foar de skipfeart en is net mear befarber. It is noch wol fan belang foar de wetterhúshâlding fan de omkriten.

It kanaal hat njoggen brêgen en in slûs.
Charles Algernon Parsons

**Charles Algernon Parsons** (Londen, 13 juny 1854 – 11 febrewaris 1931) wie in Ingelsk yngenieur dy't de stoomturbine útfûn. Parsons arbeide oan dynamo's en it opwekken fan enerzjy. Teffens wie er ûntwerper fan in optyk foar sykljochten en teleskopen.

## Libben en wurk
Parsons wie de jongste soan fan de ferneamde astronoom William Parsons, 3e hartoch fan Rosse. Hy krige ûnderrjocht oan it Trinity College yn Dublin. Yn 1877 helle er in graad yn wiskunde oan it *St. Johns College* fan de Universiteit fan Cambridge. Dêrnei gyng er oan it wurk as learling-yngenieur by *Elswick Works* fan W.G. Armstrong yn Newcastle upon Tyne. Hy ferfear dêrnei nei Leeds om by Kitson & Co torpedo's mei raketoandriuwing te ûntwikkeljen, mar dat mislearre. Hy krige dêr wol kunde oan Katherine Bethell, mei wa't er yn 1883 troud.

Parsons wurdt junior-partner en haad fan de ôfdieling elektrisiteit-skipsbou by *Clarke, Chapman and Company* yn Gateshead. Dêr patintearret er de turbinemotor dy't er útfûn hie en past dy ta op in elektryske generator dy't er ek sels ûntwurpen hie. Yn 1899 stiftet er syn bedriuw *C. A. Parsons and Company* dêr't stoomturbines nei eigen ûntwerp makke wurde.

Parsons wie ek tige ynteressearre yn tapassings fan syn turbines yn de skipfeart; mei dat doel rjochte er de *Parsons Marine Steam Turbine Company* op yn Newcastle. Ferneamd wurden is it jacht *[[Turbinia]]*, it earste skip dat oandreaun waard troch in stoomturbine fan Parsons; by gelegenheid fan Keninginne Viktoria har diamanten jubileum waard de nije technology  demonstrearre (yn de *[[Fleet Review]]*) foar de kust by Portsmouth. De *Turbinia* helle 34 knopen, mei troch de slanke romp. De fluchste skippen fan de Ingelske marine hellen doe mei oare technologyen 27 knopen.

Twa jier letter wienen twa ûnderseeboatjagers mei Parson syn turbines útrist, rillegau folge troch it passazjiersskip TS *King Edward* yn 1901 en oaren. It earste moderne slachskip, HMS Dreadnought krige yn 1906 stoomturbines en dat koe hurder farre as alle oare marineskippen. Distiid stiet de restaurearre *Turbinia* yn in dêr apart foar boude 'gallery' yn it Discovery Museum yn Newcastle.

Parsons ûntfong yn 1927 in *Order of Merit* en in jier letter de *Copley Medal*. Hy stoar oan board fan de *Duchess of Richmond* doe't er mei syn frou op in *cruise* wie.


Image:Parson's Compound Steam Turbine - 1887 - Project Gutenberg eText 17167.png|Earste compound-stoomturbine, boud troch Parsons yn 1887
File:1900 Elberfeld 1MW Generator.jpg|Parson's earste 1MW turbogenerator, boud foar Elberfeld, Dútslân yn 1899.*
Ofbyld:HMS Dreadnought 1906 H63596.jpg|*HMS Dreadnought'', wie yn 1906 it fluchste slachskip fan de wrâld troch it Parsons' stoomturbines.
Gustaf de Laval

**Carl Gustaf Patrik de Laval** (Orsa, 9 maaie 1845 - Stockholm, 2 febrewaris 1913) wie in Sweedske yngenieur en útfiner dy't in bydrage fan belang levere hat oan it ûntwerp fan de stoomturbine en oan de suvelyndustry.

De Laval folge in oplieding oan de Technyske Hegeskoalle yn Stockholm en studearre ôf as wurktúchboukundich yngenieur yn 1866. Yn 1872 promovearre er yn de skiekunde yn Uppsala.

Yn 1887 boude er in lytse stoomturbine om sjen te litten dat sa'n masine boud wurde koe op dy skaal en yn 1890 makke er in strielpiip om de ynfierfaasje fan de stoom yn de turbine sa heech as it koe te krijen. De fining is ferneamd wurden as Lavalstrielpiip dy't bliken dien hat fan grut belang te wêzen foar de ûntjouwing fan raketten. De omdraaiïngsfaasjes dy't Laval syn turbines berikten easken ek in nije wize fan oerbringing, dy't hjoeddedei noch altyd brûkt wurdt.

De Laval die sines ek ta de ûntjouwing fan de suvelyndustry; hy ûntwurp de earste sintrifugale rjemmeseparator en de iere melkmasines. Op de earste krige er patint yn 1894. Tegearre mei Oscar Lamm rjochte De Laval it bedriuw *AB Separator* op yn 1883 (namme sûnt 1963 is Alva Laval) 

## Galery Gustaf de Laval

File:Impulse Turbine.jpg|Ympulsturbine fan Gustaf de Laval, 1888.
File:De Leval boat.jpg|Unike ûnderseeboat fan Gustaf de Laval
File:De Lavals ångturbinfabrik Järla Nacka 2005-07-31.jpg|Eardere De Laval stoomturbinefabryk, distiid in konferinsjesintrumn Nacka, bûten Stockholm. 


## Keppelings om utens
*Alfa Laval -  Offisjele webside
*DeLaval - Offisjele webside
Coventry

**Coventry** is in stêd (*city*) en in distrikt yn de West Midlands fan Ingelân. Coventry leit 153 kilometer noardwestlik fan Londen en 39 kilometer beëasten Birmingham.

## Bombardemint op Coventry
Yn de Twadde Wrâldkriich, op 14 novimber 1940, waarden grutte parten fan de stêd rekke troch in Dútsk bombardemint. Ek de ferneamde katedraal fan de stêd waard doe ferwoastge. Letter yn de kriich krige Coventry mear bombardeminten te fernearen. De Sint-Michaelkatedraal waard op 'en nij boud njonken de ruïnes fan de âlde en waard yn 1962 ynwijd.

## Underrjocht
Coventry hat twa universiteiten. De Universiteit fan Coventry leit op in moderne kampus yn it stedssintrum. De Universiteit fan Warwick sit 5 km besuden it sintrum oan de grins mei Warwickshire.

## Stedsbyld

Panorama Coventry City



## Berne yn Coventry
* Nigel Hawthorne (1929-2001), akteur
* Clint Mansell (1963), musikus en filmmuzykkomponist
* Clive Owen (1964), akteur
* Marlon Devonish (1 juny 1976), sprinter
* Terry Hall (19 maart 1959), sjonger en musikus (The Specials)

## Stêdebannen <small>(kar-út)</small>
*  Ostrava (Tsjechje)
*  Saint-Étienne (Frankryk), sûnt 1955
*  Sarajevo (Bosnje en Herzegovina)
*  Windsor (Kanada)
*  Arnhim (Nederlân)

## Keppeling om utens
* Oer it bombardemint op Coventry
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1972

De **[[Olympyske Simmerspullen 1972|Olympyske Simmerspullen]]** fan de **XXe Olympiade** waarden yn **1972** hâlden yn it West-Dútske München. It hockey waard hâlden op it *Hockeyanlage*

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

### Heale finales

### Pleatsingsrûnde
#### om it 15e en 16e plak

#### om it 13e en 14e plak

#### om it 11e en 12e plak

#### om it 9e en 10e plak

#### om it 5e oant 8e plak

#### om it 7e en 8e plak

#### om it 5e en 6e plak

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking
Sybe Schaap

**Sybe Schaap** (De Lemmer, 20 maaie 1946) is in Nederlânsk politikus. Ut namme fan de VVD wie er fan 2007 oant 2019 lid fan de Earste Keamer. Schaap hat ek dykgraaf fan it wetterskip Groot Salland west.

## Oplieding en wurkpaad
Schaap folge fan 1962 oant 1964 de kweekskoalle foar ûnderwizers yn Swol en studearre fan 1964 ôf oan de Hegere Lânbouskoalle Ljouwert (no Van Hall Ynstitút), dêr't er yn 1967 syn yngenieursdiploma helle. Dêrnei gie Schaap oant wurk yn it famyljebedriuw as boer yn de Noardeastpolder; dat die er fan 1968 oant 1970. Yn dy tiid helle er yn 1969 de M.O.-akte (earstegraads ûnderwiisfoech) yn ekonomy en ek yn 1969 sette er útein mei in stúdzje sosjale wittenskippen oan de Frije Universiteit fan Amsterdam, dêr't er yn 1973 syn doktoraaleksamen helle. Fan 1979 ôf wie Schaap universitêr dosint filosofy oan deselde universiteit.

Schaap waard meiwurker fan de D66-fraksje yn de Twadde Keamer (1981 oant 1986) en lid fan de gemeenteried fan Brederwiede (1980 - 1984). Yn 1986 stapte Schaap út D66 en stoppe as meiwurker fan de D66-fraksje yn de Twadde Keamer.

Schaap waard dykgreve fan it wetterskip Noardeastpolder (distiid Suderseelân, Flevopolder) fan 1986 oant 1993, fan 1993 oant 1997 foarsitter fan it Suveringskip West-Oerisel en un 1997 fan wetterskip Groot Salland (Oerisel).

Schaap promoveearre 1996 ta doktor yn de wiisbegearte oan de Frije Universiteit yn Amsterdam en krige dêrnei in gastdosintskip yn de filosofy oanbean oan de Karel Universiteit te Praach, in funksje dy't er op in leech pitsje set hat. Schaap is ek noch bûtengewoan heechlearaar *water policy & governance* oan de Technyske Universiteit Delft en Wageningen Universiteit. 

Sûnt 1988 is Schaap aktyf lid fan de VVD. Fan 12 juny 2007 oant 2019 siet er yn de Earste Keamer fan de Steaten-Generaal út namme fan dy partij.

Yn syn boek *Het rancuneuze gif. De opmars van het onbehagen* (2012) skriuwt Schaap oer de rol fan rancune yn de mienskip. Hy beskriuwt de rol fan rancune foar Karl Marx, de NSB, fernijingsbewegings yn de jierren '60, radikale bisteaktvisten, mar ek de PVV.

## Njonkenfunksjes
*Voorzitter Uny fan wetterskippen (sûnt 2004)
*Lid Ried fan Tafersjoch Delft Cluster (sûnt 2004 )
*Lid bestjoer PSI Bou (sûnt 2004)

## Publikaasjes
* 2022 - *Als alle vertrouwen wegvalt*
* 2017 - *De Populistische verleiding: De keerzijde van de identiteitsillusie*
* 2016 - *Rechtsstaat in verval: over de lange mars door de instituties*
* 2012 - *Het rancuneuze gif, de opmars van het onbehagen*
* 2006 - *Afscheid van de almachtige: herwaardering van de levenszin*  
* 2003 - *De mens als maat: Nietzsche's worsteling met het ressentiment*  
* 2001 - *Het onvermogen te vergeten*  
* 1995 - *De verwerkelijking der filosofie: de metafysische pretentie in het denken van Th.W. Adorno* (dissertaasje)

## Privee
Sybe Schaap wennet yn Emmeloard, is troud en hat twa dochters en twa soannen.
Ostfriesische Landschaft

De **Ostfriesische Landschaft** of **Eastfryske Lânskip** (Eastfrysk Plat: *Oostfreeske Landskupp*, Sealterfrysk: *Aastfräiske Loundskup*) yn Auwerk is in bestjoerlik elemint, dat al sûnt 1464 bestiet. De Eastfryske Lânskip hat it foech oer kulturele saken yn de bestjoerlike distrikten Lier, Auwerk, Emden en Wittmund en wurdt ek wol it kulturele parlemint fan Eastfryslân neamd. 

De bibleteek fan de Eastfryske Lânskip is de grutste wittenskiplike bibleteek dy't Eastfryslân hat. De Eastfryske flagge (swart, read en wyt) waard pas yn 1989 formeel fêstlein, it tradisjonele wapen fan de Upstalbeam fan 1678 wurdt hjoed-de-dei ek noch brûkt.

## Bestjoerlik foech
De Eastfryske Lânskip is ien fan de sân histoaryske *lânskippen* dy't der noch binne yn de dielsteat Nedersaksen. Lykwols hat de Eastfryske Lânskip mear bestjoerlik foech as de oare lânskippen yn de dielsteat. It is in autonoom kultureel parlemint en de juridyske status fan de Eastfryske Lânskip kin net lykslein wurde mei dy fan de oare lânskippen. 

It is in selsstannige bestjoerlike ienheid wêrfan de opbou en status yn kêst 72 fan de dielsteatwet fan Nedersaksen ferankere is. De Eastfryske Lânskip hat in eigen 'lânskipsgrûnwet' dêr't de taken en wurkwize yn beskreaun stean. De grûnwet makket ek de skieding mei de hegere en legere bestjoerlike lagen dúdlik, dy binne der inkeld om stipe te jaan en de autonome status fêst te hâlden en feilich te stellen.

As bestjoerlik elemint is de Eastfryske Lânskip ferantwurdlik foar kulturele, wittenskiplike en ûnderwiiskundige saken. It is in  *Höherer Kommunalverband*, de heechste bestjoerlike laach op regionaal nivo (winliken alles ûnder dielsteatnivo). De twadde laach binne de bestjoerlike distrikten (*Kreis*)  Lier, Auwerk, Emden en Wittmund, de gemeenten (*Gemeinde*) dy't ûnder dy distrikten falle foarmje de leechste bestjoerlike laach. De lânskipsried beslacht 49 leden en wurdt demokratysk keazen troch de folksfertsjintwurdigers fan de fjouwer Eastfryske distrikten.

## Keppeling om utens
*  Webside fan de Ostfriesische Landschaft
Alla Pûgatsjova

**Alla Pûgatsjova** (15 april 1949, Moskou, Ruslân) is in Russyske popsjongster en komponiste.

## Diskografy
* *Зеркало души* (1977)
* *Арлекино и другие* (1979)
* *Поднимись над суетой* (1980)
* *То ли ещё будет…* (1980)
* *Для гостей Олимпиады-80* (1980)
* *Дискотека А* (1980)
* *Маэстро* (1981)
* *Как тревожен этот путь* (1982)
* *Парад планет Марка Минкова* (1982)
* *У Вас в гостях Маэстро* (1982)
* *Ах, как хочется жить* (1983)
* *Soviet Superstar (Greatest Hits 1976-84)* (1984)
* *Watch out* (1985)
* *Сонет* (1985)
* *Стадион* (1985)
* *…Счастья в личной жизни!* (1986)
* *Паромщик* (1986)
* *Алла Пугачёва-87* (1987)
* *Пришла и говорю* (1987)
* *Песни вместо писем* (1988)
* *Миллион алых роз* (1988)
* *Алла* (1990)
* *Мой голубь* (1990)
* *Без меня* (1993)
* *Алла Пугачёва — 94* (1994)
* *Верю в тебя* (1994)
* *Любовь, похожая на сон* (1994)
* *Путь звезды* (1994)
* *Не делайте мне больно, господа* (1995)
* *Две звезды* (1997)
* *Примадонна* (1997)
* *Да!* (1998)
* *Избранное* (1999)
* *Белый снег* (1999)
* *Мадам Брошкина* (2000)
* *Речной трамвайчик* (2002)
* *А был ли мальчик?* (2002)
* *Это любовь!* (2002)
* *Живи спокойно, страна!* (2003)
* *Приглашение на закат* (2008)

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside
Klazienaveen

**Klazienaveen** (Drintsk: *Klazieneveen*) is in plak yn de gemeente Emmen, yn de  provinsje Drinte. It plak hat  ().

## Geografy
It kanaaldoarp leit oan de Ferlingde Hegefeanske Feart, lokaal it Van Echtenskanaal hjitten. Ein jierren '70 is it kanaal yn it sintrum foar in part tichtsmiten sadat trochgeand farferkear net mear kin. Yn 2007 is in nij winkelkompleks, lokaal it "'t Schip" neam iepene. De gemeente Emmen is fan doel om mei de tiid it farferkear om Klazienaveen wer mooglik te meitsjen. A37 rint it plak bylâns.

## Skiednis
Klazienaveen is oarspronklik in feankoloanje, stifte yn de 19e iuw troch W.A. Scholten, in Grinzer yndustrieel. Hy ferneamde it plak nij syn frou Klaziena Sluis.
Op 14 jannewaris 1904 krige Klazienaveen in stoomtramferbining doe't de *Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij* de line Erika - Klazienaveen iepen. Yn 1907 waard it spoar trochlutsen oant Emmer-Compascuum en letter dat jier nei Ter Apel. De ferbining mei Ter Apel waard yn 1940 opheft. De oare linen yn 1947.
 
Anno 2004 is der in túnbougebiet mei in protte kassen. Yn Klazienaveen-Noard wurdt de bûtenpleats Scholtenszathe ûntjûn dêr't wenningbou, boskoanlis, rekreaasje en natuerbou kombinearre wurde. Klazienaveen hat in fabryk fan Norit, dêr't de Norittabletten en -granulaat (tsjin diarree en bynmiddel by itensfergiftiging). Eartiids wie de grûnstof dêrfoar swarte turf, in produkt fan de ferfeanting yn de omkriten. April 2004 waard in nije fabriek iepene.

## It besjen wurdich
* Feantsjerke út 1902 mei byld út 1996 fan in *loegster*, in frou dy't turf stode.
* Filla út 1903, oarspronklik maresjeseekazerne, mei oanboud hûs foar de wachtkommandant.
* It monumint ta oantins fan it bombardemint op de Puritfabryk yn de Twadde Wrâldkriich.

## Tsjerkemienskippen

* Roomsk-katolike parochy fan de Hillige Henrikus.
* Protestantske tsjerke
* Grifformearde tsjerke
* It Apostolysk Genoatskip
* Frijsinnige gemeente
* *Gemeente des Heeren*
* Folle Evangely Gemeente

## Berne yn Klazienaveen
* Sip Bloemberg (1952), fuotballer
* Gerrie de Jonge, fuotballer
* Evert ten Napel (1944), sportferslachjouwer
* Hanja Maij-Weggen (1943), politika
Piet Worm

**Petrus Johannes Franciscus Maria (Piet) Worm** (Alkmaar, 17 septimber 1909 - dêre, 7 maaie 1996) wie in Nederlânsk keunstner.

Worm  studearre oan de Ambachtskeunstskoalle yn Haarlim, de Skoalle foar Keunst, Technyk en Ambacht yn De Haach en de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten yn Amsterdam. Hy ûntjoech him ta wandskilder, yllustrator fan berneboeken en wie boekbânûntwerper.

Yn 1935-36 makke Worm op tekst fan Tom Drost *Van Kwik-Kwak het Kikkertje* yn de Kleine Katholieke Illustratie (1935-36). Utjouwerij De Fontein publisearre syn strip *Het Heldenlied van Jan en Piet* yn 1947.

Yn 'e mande mei Bertus Aafjes makke er ek in tal ferhalen, sa as *Peter-kersen-eter*, *Vrolijke Vaderlandse Geschiedenis* yn De Volkskrant, 1948 en *Vogelvis* yn 1948.

Yn 1948 arbeide er op mei Piet Bouwes en wie er redakteur fan it wykblêd *De Fontein* fan de útjouwerij mei deselde namme út De Bilt. Yn dat blêd tekene hy *Professor Zegellak* mei tekst fan Daan Zonderland.

## Keppeling om utens
* Piet Worm by Margriet winterboeken
Abondance (ko)

De **Abondance** is in hybride ko dy't ûntstien is yn it departemint Haute-Savoie yn Frankryk.

## Beskriuwing fan it ras
De kij binne mids-grut; de ko waacht tusken de 580 en 680 kilogram (kg) en wurdt sa'n 1.30 m heech. Sy hawwe in goud-brune facht; in wite kop (útsein om de eagen hinne), in wite ûnderkant fan it liif en úteinen fan de poaten.

De molke hat in moai lykwichtich fet- en aaiwytgehalte. De molke wurdt fanâlds brûkt foar it meitsjen fan Appellation d'Origine Contrôlée (AOC) tsiis, lykas de *[[reblochon]]*, *[[abondance (tsiis)|abondance]]*, *[[tome des Bauges]]* en de *[[Beaufort (tsiis)|beaufort]]*. Trochsneed molkeproduksje is 5700 kg de laktaasjeperioade.

It ras wurdt bot wurdearre fanwege de grutte temperatuerferskillen dy't it ferneare kin, fruchtberens, molke, fleis, it lange libben en it maklike ôfkealjen.

## Oarsprong

It ras komt fan de Chablais yn de Haute-Savoie, dêr't it fokt waard troch de muontsen fan de abdij fan Sint-Maurice d'Agaune sûnt de 12e iuw. It ras waard yn it earstoan *chablaisienne* neamd.

## Fersprieding
Op 't heden binne der sa'n 150.000 Abondance-kij yn Frankryk. Sy binne ek útfierd nei Noard-Amearika, Irak en Afrika. Yn West-Afrika binne sy krúst mei N'dama.
Salvator Rosa

**Salvator Rosa** (Arenella (Napels), 20 juny 1615 - Rome, 15 maart 1673) wie in Italjaansk keunstner út de barok. Rosa wie yn it foarste plak keunstskilder, mar ek in warber grafysk keunstner, dichter, akteur en muzikant.

## Keppeling om utens
Jean Giraud

**Jean Henri Gaston Giraud** (Nogent-sur-Marne, 8 maaie 1938 – Parys, 10 maart 2012) wie in Frânsk striptekener. Yn de santiger jierren hat er as gjin oar de Europeeske strip fernijd. Troch him binne tekene ûnder oare de striprigen *[[Blueberry]]*, *[[Silver Surfer]]*, *[[De Incal]]* en *[[Arzach]]*. 

Giraud beskikte oer in bjusterbaarlik tekentalint en koe sûnder inkele muoite twa folslein fan elkoar ferskillende tekenstilen hantearjen. As ‘Giraud’ makke hy in realistyske tekenrige dy't by it grutte publyk bekend stie as de westernstrip 'Blueberry’. En as 'Moebius' hat er in hiel oare, spirituele en fantastyske kant fan him sjen litten. 

Giraud waard grut brocht by syn pake en beppe yn Fontenay-sous-Bois fan syn tredde neidat syn âlders fan elkoar skieden wiene. Op de leeftyd fan 12- à 13-jier wie der al bot dwaande mei it tekenjen fan cowboys en yndianen en mei syn 15e ferkocht er syn earste tekentelsje oan Marijac.
Yn 1956 publisearre hy foar it earst en fan 1963 oant wie hy meiwurker fan *Hari Kiri*, in satirysk tydskrift dat alle moannen útjûn waard. Dat die er ûnder it pseudonym **Mœbius**. Yn 1963 sette hy ek útein gear te wurkjen mei skriuwer Jean-Michel Charlier en ûntstie de striprige ‘Blueberry’ (dat ynearsten ‘Fort Navajo’ hite). Dêrmei hat de stripwrâld in westernrige krigen dat oant distiid syn likens net kind. De strip - yn it begjin basearre op de spaghettiwesterns fan Sergio Leone - ûntwikkele him fan in klassike western ta in rau en realistysk aksjedrame. 

Yn 1974 wie hy ien fan de oprjochters fan de útjouwerij Les Humanoïdes Associés.

As Giraud makke hy net-eksperiminteel wurk, wylst er ûnder de namme Moebius de swetten fan it medium opsocht. As Moebius hat er in protte mei de skriuwer Alejandro Jodorowsky (Jodo) gearwurke. In soad fan syn Moebius-strips binne  psychedelisysk, sciencefiction of maatskippijkritysk. Grafysk falt dy strip op troch de eksorbitante ôfbyldingen en dekors. Fral troch syn grafysk wurk waard hy nei de Incal-rige in soad frege om filmdekoars te ûntwerpen. Sa hat er meiwurke oan films as *[[Alien (film)|Alien]]*, *[[Tron (film)|Tron]]*, *[[Willow (film)|Willow]]*, *[[The Abyss (film)|The Abyss]]* en *[[The Fifth Element]]*.

Giraud ferstoar op de leeftyd fan 73 jier neidat er lang syk west hie.
Lutherstadt Wittenberg

**Lutherstadt Wittenberg** is in plak yn 'e Dútske dielsteat Saksen-Anhalt yn 'e lânkring Wittenberg. De stêd leit oan 'e rivier de Elbe, goed 100 kilometer súdwestlik fan Berlyn en sa'n 70 km noardeastlik fan Leipzig.

Wittenberch wie yn it ferline de residinsje fan de karfoarst fan Saksen, in weardichheid dat droegen waard troch de hartoggen fan Saksen-Wittenberch. Teffens is de stêd nau ferbûn mei Maarten Luther en it begjin fan de protestantske refomaasje; ferskate oerbleaune gebouwen kinne assosjearre wurde mei in wichtich barren út dy tiid, de 16e iuw. In part fan it Augustynsk kleaster dêr’t Luther tahold, earst as muonts en letter as eigner mei frou en bern, is bewarre bleaun en is distiid it belangrykste museum dat oan Luther wijd is yn de wrâld. In tal gebouwen en monuminten ta oantins fan de reformator en Melanchthon binne yn 1996 ûnder de namme Lutherbetinkplakken yn Eisleben en Wittenberg op de wrâlderfgoedlist fan UNESCO kaam. 

## It besjen wurdich
* Lutherbetinkplakken:
** Lutherhûs (Wittenberg)
** Melanchthonhûs (Wittenberg)
** Steds- of Marijetsjerke
** Slottsjerke
* Oan 'e Merk (*Markt*) steane it 16e-iuwske renêssânse riedshûs en ferskillende renêssânse hûzen. Op it plein steane ek 19e-iuwske bylden fan Maarten Luther en Philipp Melenchthon.   
* It Slot fan Wittenberg is de eardere residinsje fan 'e Saksyske karfoarsten. Sûnt 1489 waard it folslein op 'e nij boud en it wie by de foltôging yn 1525 ien fan 'e moaiste Dútske kastielen fan 'e iere renêssânse. Nei de brannen fan 1760 en 1814 bleau der net in soad fan syn âlde gloarje oer. 

## Ferneamde ynwenners
* Katharina von Bora - earder non en frou fan Maarten Luther
* Maarten Luther - teolooch en reformator (1508-1521 en 1522-1546)
* Lucas Cranach - keunstskilder en apoteker
* Philipp Melanchthon - teolooch

## Galery

Wittenberg Rathaus.jpg|Riedshûs.
Wittenberg-06-Schlosskirche-1993-gje.jpg|Slottsjerke.
Stadtkirche von Nordosten, Lutherstadt Wittenberg 20180812 001.jpg|Steds- of Marijetsjerke.
Wittenberg Lutherhaus courtyard.jpg|It Augusteum en Lutherhûs.
Lutherstadt Wittenberg 09-2016 photo10.jpg|Hûs fan Philipp Melanchthon.


Wittenberg_Hundertwasserschule.jpg|Hundertwasserschuleskoalle fan Friedensreich Hundertwasser.
Elbe in Wittenberg.jpg|De rivier Elbe yn Wittenberg.
AltstadtWittenberg.jpg|Sicht op it âlde Wittenberg fan de slottsjerketoer ôf.
Lutherstadt Wittenberg,Collegienstraße 54,Universität.jpg|Leucorea Universiteit.
Elbbrücke_Wittenberg.JPG|Brêge oer de Elbe ûnder Wittenberg.


## Keppeling om utens
* Fotogalery Wittenberg
Pia Beck

**Pieternella (Pia) Beck** (De Haach, 18 septimber 1925 - Malaga, 26 novimber 2009) wie in Nederlânse jazz-pianiste en sjongster.

## Wurkpaad
Pia Beck wie in natuertalint op de piano. Suver sûnder muzikaal ûnderrjocht waard sy maaie 1945 frege om te spyljen en te sjongen yn it Miller Sextet, wêrmei't sy optrede yn Belgje, Dútslân, Sweden en Nederlânsk-Ynje. Yn 1949 begon hja har eigen kombo. Beck har earste komposysje, *Pia's Boogie*, waard fuortendaliks in hit. Neist toernees troch Europa hie *De Vliegende Hollander* in fêst plak yn Skeveningen. 

Yn 1952 gie sy foar it earst nei de Feriene Steaten, dêr't sy oany 1964 alle jierren optrede. Sy waard eareboargeresse fan New Orleans en Atlanta. Kollega Oscar Peterson neamde har *de bêste jazzpianiste fan de wrâld*.

April 1965 emigrearre sy mei har partner nei de Costa del Sol, dêr't sy yn earstoan in pianobar begûn. Doe't dy fallyt gien wie, lei sy har ta op it skriuwen fan reisgidsen en op de makelerdij. Yn 1975 makke sy har *comeback* as artyste yn it Sirkusteater yn Skeveningen. Op 18 septimber 2003 (har 78e jierdei) naam se ôfskied fan it publyk mei in konsert yn restaurant Castellum Novum yn Hilfertsom.

Yn 2017 waard in brêge sûnder namme yn Amsterdam doopt ta Pia Beckbrêge.

## Priveelibben
Pia Beck wie ien fan de earste artysten dy't yn it iepenbier witte woe fan har homoseksualiteit (yn de Feriene Steaten fersette sy har ein jierren '70 tsjin de anti-homoaktiviste Anita Bryant). Mei har freondinne Marga Samsonowski en trjie bern út har houlik mei diskjockey Pete Felleman wenne hja fan 1965 ôf yn de Malagaanske wyk Churriana by Torremolinos yn Súd-Spanje. De âldste dochter stoar yn 2008 en Samsonowski stoar mids 2009. Pia Beck stoar sels skraachoan in heal jier letter (ein 2009) yn de âldens fan 84 jier oan in hertstilstân.

## Boeken
Autobiografy:
* *De Pia Beck story*, 1982, 205 s., Tiebosch - Amsterdam, ISBN 90-6278-782-7
* *The touch of my life: Elise over Pia*, 2000, 49 s., Best Publishing Group - Best, ISBN 90-802019-4-4

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Pia Beck
* 'Ik heb een fantastisch leven gehad' (fraachpetear), Elsevier, 26 novimber 2009