open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grutte blau-earglânsstaar

De **grutte blau-earglânsstaar** of **grutte blau-earglânsprotter** (*Lamprotornis chalybaeus*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Skaaimerken
De 21 oant 24 sm lange fûgel weaget 79 oant 106 gram. It is in relatyf grutte, meast blaugriene glânsprotter mei in soad likenis op 'e brûnssturtstaar en de lytse blau-earglânsstaar. In ferskil mei de brûnssturtstaar is de blauwe irisaasje op 'e boppesturtdekfearren en de blaugriene sturtfearren. De kleur fan 'e iris ferskilt fan wyt en giel oant oranje of read.

## Fersprieding
De soarte libbet yn Afrika ûnder de Sahara en wurdt yn fjouwer ûndersoarten ferdield: 

* *Lamprotornis chalybaeus chalybaeus*: fan Senegal en Gambia oant sintraal Sûdan.
* *Lamprotornis chalybaeus cyaniventris*: fan Eritreä oant noardwestlik Somaalje, noardlik Kenia en easstlik Kongo-Kinsjasa.
* *Lamprotornis chalybaeus nordmanni*: fan súdlik Angoala en noardlik Namybje oant súdlik Mozambyk en noardelik Súd-Afrika.
* *Lamprotornis chalybaeus sycobius*: fan súdwestlik Uganda en súdlik Kenia oant westlik Mozambyk.

De ferskillen tusken de ûndersoarten binne subtyl en njonken de geografyske fersprieding is der ferskil yn grutte en kleur.

Fauna senegal.jpg|*L.c. chalybaeus*
Lewa 2018-170 (29383229317).jpg|*L.c. cyaniventris*
Greater blue-eared starling (Lamprotornis chalybaeus nordmanni) Kruger.jpg|*L.c. nordmanni*
Greater blue-eared starling (Lamprotornis chalybaeus).jpg|*L.c. sycobius*

It habitat fan 'e fûgel bestiet út savanne mei bosk. Yn West-Afrika libbet de fûgel yn drûge gebieten, yn it easten en suden mear yn boskryk of yn kultuer brocht lân mei mear rein. De fûgel libbet yn leechlannen en yn Kenia ek oan 'e kust, mar yn Etioopje komt de fûgel ek yn heechlân oant 2000 m boppe de seespegel foar. 

## Briedgedrach
It briedseizoen is ôfhinklik fan 'e regio; yn it noardwestlike en sintrale gebieten is dat fan juny oant oktober, yn it noardeasten fan maart oant jylyt en yn it suden fan augstus oant jannewaris. Wyfkes lizze twa oant fiif ljocht blauwe of grieneblauwe aaikes mei readbrune en donkerblauwe plakjes. De briedtiid duorret twa wiken. De jongen wurde ynearsten mei ynsekten fuorre, letter ek mei beien. Nei 23 dagen ferlitte de jongen it nêst, dêr't de fûgel faak in holte fan in âld nêst fan in spjocht of Afrikaanske burdfûgel foar brûkt. Ek briede de fûgels wol yn toarneftige strûken of sels âlde nêsten fan 'e hillige ibis of earrebarren.   

## Status
Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de fûgel wurdt as algemien en lokaal talryk beskreaun. Oannommen wurdt dat de oantallen stabyl binne. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige (LC, net bedrige)klassifisearre.
Trijekleurige glânsstaar

De **trijekleurige glânsstaar** of **trijekleurige glânsprotter**  (*Lamprotornis superbus*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Beskriuwing

De 19 oant 20 sm lange fûgel hat in swarte kop en is yn 'e nekke en op 'e skouders blaugrien. De siden fan 'e hals, de kiel en it boarst binne irisearjend blau. De búk is oranjeread en fierder is de fûgel fral blau en grien, mei útsûndering fan 'e wite ûndersturtdekfearren. Tusken it blauwe boarst en de reade búk rint fierder in smelle wite bân. De trijekleurige glânsstaar hat wite eagen, in swarte snaffel en swarte poatsjes.

## Fersprieding
Trijekleurige glânsstaren libje yn it noardeasten fan Afrika yn Etioopje, Somaalje, Uganda, Kenia en Tanzania. Se libje yn savannes, yn strûken, op ikkerlân, oan stedsrannen mar ek yn stêden.

## Briedgedrach
De soarte siket it iten op 'e grûn, dat njonken ynsekten, wringeleazen en wjirms ek út fruchten en sied bestiet. As de fûgels yn groepen oankomme op ikkers, kinne se foar de boeren in soad oerlêst bringe. Yn doarpen en stêden kinne de fûgels brutaal om fretten biddelje.   

In pearke boud tegearre yn toarnstrûken, spjalten fan rotsen of yn beammen in nêst fan gers en tûkjes. In lechsel bestiet út fjouwer blaugriene aaikes mei readbrune of blauwe plakjes. Nei 14 dagen komme de aaikes út. It mantsje en wyfke bringe beide de jonge fûgels grut.

## Status
De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt as algemien of talryk omskreaun. De soarte is foar in part ôfhinklik fan boskhabitat, dat yn it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte ûnder druk stiet. Der wurdt dêrom oannommen dat de soarte yn oantallen ôfnimt, mar net sa bot dat de fûgel as bedrige beskôge wurde kin. De fûgel wurdt troch de IUCN as net bedrige op 'e Reade list klassifiseare.
Readskouderstaar

De **readskouderstaar**, **readskouderprotter** of  **Kaapske staar** (*Lamprotornis nitens*), is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (Sturnidae).

## Beskriuwing

De soarte wurdt likernôch 25 sm lang en weaget tusken 65 en 112 gram. De fearren fan 'e kop, nekke, hals, kiel en it boarst binne glânzgjende blau. Fan 'e snaffel rint oer it oranje each oant it ear in gebiet mei meast donkere oant swarte fearkes. De namme hat de fûgel te tankjen oan it lytse readbrûnzen plakje op 'e skouders, dat faak net te sjen is. Foar de rest binne de fearren meast grienblau. De kleuren fan 'e fûgel hingje sterk fan 'e ljochtferhâldings ôf. De poatsjes en de snaffel binne swart.   

## Fersprieding
De soarte komt súdlik fan Gabon, yn it westen en suden fan Angoala, súdlik Sambia, Simbabwe, Namybje, Botswana, Mozambyk en Súd-Afrika foar. Fierder wurdt de fûgel ek waarnommen yn 'e Demokratyske Republyk Kongo, mar dêr briedt er net.       

De fûgel is wat habitat oanbelanget net sinnich en libbet yn in soad ferskillende types lânskip. Se komme yn drûgere gebieten mei net tichte bosken foar, plantaazjes, savannes en op ferwylderde greide. Ek is de fûgel yn parken en tunen te sjen.  

## Hâlden en dragen
Readskouderstaren briede fan septimber/oktober oant febrewaris/maart. Nêsten wurde faak yn holtes fan bygelyks spjochten of Afrikaanske burdfûgels (*Lybius*) boud. Ek ha se nêsten yn sânbanken of brûke se troch minsken makke nêstkasten.

In lechsel bestiet út 2 oant 6 grienblauwe aaikes mei reade plakjes, dy't troch it wyfke yn 12 oant 14 dagen útbret wurde. De jonge fûgels wurde troch beide âlders fuorre en wurde dêrby faak troch oare fûgels fan 'e soarate holpen. Nei 20 dagen kinne de jonge fûgels fleane, dý't dan noch teminsten in wike yn 'e groep bliuwe. 

Syn iten bestiet út ynsekten, fruchten en nektar fan blommen. Ek is der tusken itensresten fan minsken wol wat fan syn gading te finen. 
  
## Status
Der binne gjin rûzings fan 'e wrâldpopulaasje, mar de fûgel is yn in grut part fan it ferspriedingsgebiet tige algemien en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De fûgel wurdt op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige (LC, 2018) klassifisearre.
Boarstfin

In **boarstfin** of **pektorale fin** ("pektoraal" is it wittenskiplike eigenskipswurd dat ferwiist nei de boarstkas) is in fin dy't by fisken en beskate yn see libjende sûchdieren (te witten: walfiskeftigen) op it plak sit dêr't oare bisten de foarpoaten en minsken de earms hawwe. Krekt as foarpoaten of earms komme boarstfinnen altyd yn pearen foar. Se sitte oan wjerskanten fan it lichem, deunby de kop en tichter by de ûnderkant as by de rêch. De boarstfinnen fan walfiskeftigen wurde ek wol flippers neamd.

In bysûndere funksje fan boarstfinnen, dy't guon fisken sterk ûntwikkele hawwe, is it kreëarjen fan 'e dynamyske stiichkrêft dy't bygelyks haaien helpt by it behâlden fan 'e juste djipte en dy't fleanende fisken helpt by it "fleanen" (eins sweven). By in soad fisken tsjinje de boarstfinnen ek as "poatsjes" by it rinnen op 'e boaiem fan oerflaktewetters of soms sels op it drûge, lykas by de slykspringers (*Oxudercinae*). 

By strielfinnigen kinne beskate strielen fan 'e boarstfinnen oanpast wêze ta "finger"-eftige útsteksels, lykas by knoarhoannen (*Triglidae*) en fleanende knoarhoannen (*Dactylopteridae*). By roggen wurde boarstfinnen brûkt foar fuortbeweging. De "hoarnen" fan manta's (de grutste roggen) en harren neiste sibben hjitte kopfinnen of sefalyske finnen, en binne eins in oanpassing fan it foarste diel fan 'e boarstfinnen.
Grize glânsstaar

De **grize glânsstaar** of **grize glânsprotter**  (*Lamprotornis unicolor*)  is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*). Guon taksonomen sette de fûgel yn it skaai *Cosmopsarus* of *Spreo*.

## Skaaimerken

In folgroeide fûgel is likernôch 30 sm grut. Alle fearren binne griis; yn it prachtkleed jouwe de wjukken, de sturt en de rêch  in donkere oliifkleurige glâns. De snaffel en poatsjes binne griis, de eagen ljochtgiel mei in donkere, wynreade ring om de pupil.  

Jonge fûgels binne bleker, ha donkere eagen en in koartere sturt.

## Fersprieding
De fûgel is endemysk yn Tanzania en komt as dwaalgast yn Kenia foar. Se libje op gerslân en savannes mei hjir en dêr wat beammen op in hichte tusken 1000 en 1850 m. Se wurde meastentiids yn lytse kloften sjoen as se op 'e grûn foerazjearje.

De fûgel is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (LC, 2024). Der is neat bekend oer de trend fan 'e populaasje.
Handley Page Heyford

De **Handley Page H. P.50 Heyford** wie in twamotorige swiere (nacht)bommewerper fan de Royal Air Force (RAF) en tagelyk de lêste Britske twaddekkerbommesmiter. Hy waard yn de jierren 1930 ûntwikkele troch Handley Page. De earste flecht wie yn 1930. Hoewol't it model mar koart yn gebrûk wie (oant 1937), wiene ferskate eskaders fan de RAF dermei útrist. De lêste Heyfords waarden earst yn 1941 as lesfleantugen út tsjinst nommen.

## Konstruksje
De Handley Page Heyford wie in twamotoarige bommewerper ûntworpen foar nachtlike operaasjes. Hy hie in relatyf nije konfiguraasje wêrby't de romp oan 'e boppefleugel fêstmakke wie.
De romp wie makke fan tripleks en duraluminium; de efterste seksje wie mei linnen bedutsen.   De bommeromte wie yn it fersterke sintrum fan 'e legere fleugel pleatst. It lâningsgestel wie fêst en bedekt mei in streamline kape. Dit ûntwerp makke it mooglik foar de grûnbemanning om de bommeromten te laden mei draaiende motors. De fleander siet fiif meter boppe de grûn.

Automatisearre fleugelpuntslots ferbetteren de startprestaasjes flink.[5] De oandriuwing bestie út in pear Rolls-Royce Kestrel-motors, dy't elk in set propellers mei fêste hoeke (*pitch*) oandreaune. 

## Skiednis
De Handley Page Heyford waard boud neffens deselde spesifikaasjes as de Fairey Hendon iendekkerbommesmiter. It prototype - de Handley Page H.P.38, dy't foar it earst fan it Handley Page fabryksfleanfjild yn Radlett fleach op 12 juny 1930 - waard ûntwurpen troch haadûntwerper G. R. Volkert fan Handley Page. De earste flecht fan 'e Heyford fûn plak op 21 juny 1933.

Yn totaal wiene alve ferskillende squadrons yn 1941 útrisd mei de Heyford. It gebrûk as bommesmiter einige yn 1937. De oerbleaune fleantugen waarden doe brûkt foar it trainen fan bommewerperpiloaten en boardskutters. Guon fleantugen waarden brûkt foar radar- en lofttanktests. Yn 1941 ferdwûn de Heyford foar altyd út 'e ynventaris fan 'e Royal Air Force.

Yn desimber 1936 fleagen sân Heyfords fan 102 Squadron nei harren basis yn Noard-Ierlân. Yn tichte mist en temperatueren ûnder nul stoarten trije fleantugen del en rekken trije oaren skansearre by hurde lânings. Trije bemanningsleden ferlearen it libben.

## Produksjesifers

## Technyske gegevens

## Fergelykbere typen
* Fairey Hendon
* Tûpolev TB-3
Twakleurige glânsstaar

De **twakleurige glânsstaar** of **twakleurige glânsprotter** (*Lamprotornis bicolor*)  is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Skaaimerken

Folwoeksen fûgels binne 27 oant 28 sm lang en ha foar it measte in dof glânzgjend donkerbrún oant swart fearrekleed, útsein in wite ûnderbúk en wite ûndersturt. It hat in wite iris en in giele ûndersnaffel. Mantsjes en wyfkes binne allyk, mar de jonge fûgels ha gjin skimering op 'e fearren, in brún iris en in dofgiele ûndersnaffel. Der binne gjin ûndersoarten.    

## Fersprieding
Twakleurige glânsstaren komme yn Súd-Afrika, Lesoto en yn mindere mate ek yn Swazylân foar. De fûgel waard ûntdutsen yn 'e regio fan it Kaapske Skiereilân, dêr't er nei alle gedachten net mear foarkomt. 

De fûgel hat in foarkar foar iepen, healdrûge gebieten, greidlân, fjilden en greiden en tinbefolke gebieten of lytse stêden. Ek komt de fûgel yn kustgebieten mei tijwetter foar. Se binne net te finen op plakken mei tichte bebouwing fan stêden en likemin yn bosken of woastyn. De fûgels binne oant in hichte fan 2.500 yn it Drakensberchtme te finen. Yn Natal wurdt de twakleurige glânsstaar op fanôf in hichte fan 1.200 m boppe seenivo oantroffen.

## Hâlden en dragen
De fûgel briedt yn tunnels fan rivieriggen, mar brûkt ek holtes yn gebouwen en beamholtes. It nêst wurdt makke fan plantaardich materiaal mar ek minsklik ôffal wurdt brûkt. Wyfkes lizze ornaris fjouwer aaien, mar lechsels kinne út twa oant fjouwer aaien bestean. De aaikes binne blaugrien mei wat reade plakjes.   

It wyfkes briedt de aaien tusken 14 oant 16 dagen út en de jongen fleane nei 22 oant 28 dagen nei it útkommen út. Beide âlden fuorje de jongen en wurde dan holpen troch fûgels dy't net briede. 

Bûten de briedtiid foarmet de soarte grutte kloften, somtiden wol 1000 fûgels grut. 

It iten bestiet út wringeleazen, sied en beien, mar fral ynsekten, mychammels en termiten. Se ite ek figen út tunen en komme by foerbakken. Faak wurdt de fûgel by fee sjoen.

## Status
Der binne gjin wisse rûzings oer de grutte fan 'e populaasje, mar de soarte wurdt yn in grut diel fan it ferspriedingsgebiet as algemien beskreaun. De populaasje wurdt as stabyl beöardiele. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige (LC, 2024).
Kerben

**Kerben** is in plak yn 'e lânkring Mayen-Koblenz yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Kerben leit yn 'e ferbânsgemeente Maifeld.
Naunheim (Rynlân-Palts)

**Naunheim** is in plak yn 'e lânkring Mayen-Koblenz yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak heart by de ferbânsgemeente Maifeld, dy't de sit yn Polch hat.

## It besjen wurdich
* De Sint-Albanustsjerke fan it doarp mei de frijesteande klokketoer datearret fan 1929-1930 en is in ûntwerp fan Ludwig Becker. By de tsjerke stiet in groep fan 25 grêfkrusen út de 16e oant en mei de 19e iuw.
* Oan 'e Maifeldstrjitte stiet by nû. 60 in kapel út 1830.
* Westlik fan it doarp stiet in neogoatyske kapel út 1821.  
* Yn en om it doarp steane in grut tal fjildkrusen, fral út de 18e en 19e iuw. 

## Ofbylden

2025 Naunheim, boarne.jpg|Boarne.
2025 Naunheim, parochytsjerke Sint-Albanus.jpg|Sint-Albanustsjerke.
Naunheim 02.jpg|Alde grêfkrusen.
Afrikaanske sêfthierrotten

De **Afrikaanske sêfthierrotten** (wittenskiplike namme: *Praomys*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en de ûnderfamylje fan 'e mûzen en rotten fan de Alde Wrâld (*Murinae*). Ta dit skaai hearre fjirtjin ûnderskate soarten, dy't allegearre endemysk binne yn Afrika besuden de Sahara. 

## Skaaimerken en libbenswize
Afrikaanske sêfthierrotten binne net bot spesjalisearre rotten mei in sêfte koarthierrige pels, lange rûnige earen en in lange sturt. De kop-romplingte bedraacht 9–15&nbsp;sm, de sturtlingte is 10–17&nbsp;sm en it gewicht berint 30–50&nbsp;g. Afrikaanske sêfthierrotten binne omnivoaren, dy't benammen wringeleas dierte, fruchten, sieden en blêden frette.

## Soarten

Der binne fierders fan 'e Afrikaanske sêfthierrotten ferskate fossilen bekend, dy't tebekgeane oant it Ier-Plioseen (5,3&nbsp;miljoen&nbsp;jier lyn). Ferskaten fan dy fossilen, lykas *Praomys skouri* en *Praomys darelbeidae*, binne fûn yn Noard-Afrika, dêr't de sêfthierrotten no net mear foarkomme,
Griisboarstglânsstaar

De **griisboarstglânsstaar** of **griisboarstglânsprotter** (*Lamprotornis fischeri*, earder: *Spreo fischeri*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Skaaimerken

De griisboarstglânsstaar is in protter mei in ljochtgrize kop, in wyteftige kroan en in ljocht each, dat kontrastearret mei it swart tusken de snaffel en it each. De boppedielen binne brúngriis mei in swakke griene en blauwe irisaasje. It boarst is brúngriis en de búk is witich, mei op'e flanken donkere plakken. Yn 'e flecht binne der grutte wite plakken oan 'e ûnderkant fan 'e wjukken te sjen.  

## Fersprieding
De fûgel libbet fan Súd-Etioopje en Súd-Somaalje oant eastlik Kenia en noardeastlik Tanzania en wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. 

Harren habitat bestiet út drûge savannes, lânbougebieten en om stêden en doarpen hinne. Se binne faak yn groepen mei oare soarten te sjen.   

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny ta Behâld fan 'e Natuer (IUCN) beskôget de soarte as net bedrige (LC). 

## Namme
De wittenskiplike namme fan 'e fûgel is in earbetoan oan Gustav Adolf Fischer (1848-1886), in Dútske arts, ûntdekkingsreizger en samler fan bisten, dy't fan 1876 oant 1886 aktyf wie yn tropysk Afrika.
Prinsipeglânsstaar

De **Prinsipeglânsstaar** of **Prinsipeglânsprotter** (*Lamprotornis ornatus*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Skaaimerken
De Prinsipeglânsstaar is in grutte, donkere protter. Sûnder in soad ljocht liket de soarte swart, mar yn goede ljochtferhâldingen binne pearse, griene, blauwe en koperkleurige irisaasjes te sjen. De boppedielen glângzje it meast, wylst de ûnderkant doffer is en swarteftich liket mei brûnzen aksinten.       

## Fersprieding
De soarte is endemysk fan Sao Tomee en Prinsipe, mar komt allinnich op it eilân Prinsipe foar. It habitat fan 'e fûgels bestiet út subtropyksk en tropysk leechlânbosk.

## Status
Der is gjin rûzing fan 'e oantallen en likemin is der bekend hoe't de trend is fan 'e soarte, om't it net bekend is hoe't de fûgel op feroaringen yn it lânskip reägearret. Der wurdt lykwols troch de IUCN fanút gien dat de soarte net bedrige (LC, 2018) wurdt.
Wytkroanglânsstaar

De **wytkroanglânsstaar** of **wytkroanglânsprotter** (*Lamprotornis albicapillus*)  is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*). 

## Beskriuwing

De soarte is in grutte protter mei in opfallende tekening. Hy hat swarte snaffel, in wite kroan en in wyt plak op 'e wjuk dy't goed te sjen is yn 'e flecht. Ek hat de fûgel wite eagen en in brune ûnderkant mei wite streken. By goede ljochtferhâldings binne de boppedielen irisearjend grien. De westlike ûndersoarte *horrensis* is in stik lytser as de nominaatfoarm.   

## Fersprieding
Wytkroanglânsstaren komme yn Dzjibûty, Etioopje, Kenia en Somaalje foar. Der wurde twa ûndersoarten erkend: 

* *Lamprotornis albicapillus albicapillus*: Somaalje, súdeastlik Dzjibûty, noardik Etioopje oant meast noardeastlik Kenia.
* *Lamprotornis albicapillus horrensis*: súdlik Etioopje en noardlik Kenia.

Se libje yn drûge savannes mei toarnbosk en -strewellen, ek om doarpen en stêden hinne. Meast wurde se yn lytse groepkes waarnommen, fakentiden beselskippe troch fee. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny ta Behâld fan 'e Natuer (IUCN) beskôget de soarte dêrom as net bedrige (LC, 2024).
Shelleyglânsstaar

De **shelleyglânsstaar** of **Shelley's glânsstaar** (*Lamprotornis shelleyi*), ek: **shelleyglânsprotter** of **Shelley's glânsprotter**, is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Beskriuwing
De boppedielen binne irisearjend mei in blauwe glâns op 'e kop en grien op it grutste part fan 'e wjukken. De fûgel liket in soad op 'e Hildebrandtglânsstaar, mar de eagen binne gieloranje en de búk is donkerder kastanjebrún. Ek liket de fûgel op 'e trijekleurige glânsstaar, mar hy mist de wite boarstbân en hat ek gjin wite ûndersturt. 

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel leit yn Etioopje, Kenia, Somaalje, Sûdan en Tanzania.    

De soarte libbet yn drûge savannes mei toarnstrûken. en wurdt meast yn lytse groepkes sjoen, fakentiden mei oare prottersoarten. De soarte is foar in part migrearjend. en is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûnderfieling yn ûndersoarten is. 
## Status
Shelleyglânsstaren ha in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny ta Behâld fan 'e Natuer (IUCN) hat de soarte dêrom as net bedrige (LC) klassifisearre.

## Namme
De namme fan 'e fûgel is in earbetoan oan George Ernest Shelley (1840-1910), in geolooch, samler en ornitolooch dy't aktyf wie yn Austraalje, Egypte, Birma, Súd-Sûdan en Súd-Afrika.
Grutte glânsstaar

De **grutte glânsstaar** of **grutte glânsprotter** (*Lamprotornis australis*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Beskriuwing

De likernôch 30 sm lange soarte is in grutte blaugriene oant pearse glânsprotter mei in lange sturt mei in rûne punt. Hy hat swarte eagen, de snaffel is donker en de poaten binne griis oant swart. De wjukken ha in subtile dwersbandearing en dat jildt ek foar de sturt. Grutte glânsstaren lykje op 'e Mevesglânsprotter, mar dy is lytser, blauwer en hat in langere sturt.

## Fersprieding
Grutte glânsstaren komme yn it suden fan Afrika foar fan súdlik Angoala oant westlik Sambia, Namymbje, Mozambyk en noardlik Súd-Afrika.

Guon autoriteiten ferdiele de soarte noch jimmeroan yn twa ûndersoarten:

* *Lamprotornis australis australis*: Súdlik Angoala, súdlik en sintraal Namybje, súdwestlik Botswana en noardwestlik Súd-Afrika (benammen yn 'e Kalahary en omlizzende drûge savannes).
* *Lamprotornis australis degener*: Fral yn it noarden en easten fan it ferspriedingsgebiet, û.o. yn sintraal en eastlik Botswana, westlik Simbabwe en noardlik Súd-Afrika (benammen de provinsje Limpopo).

Op resintere listen lykas dy fan 'e International Ornithologists’ Union of it Handbook of the Birds of the World wurdt de soarte as monotypysk behannele, nei alle gedachten om't de ferskillen te lyts binne om se yn aparte ûndersoarten ûnder te bringen.

Pearkes en groepkes libje yn drûge savannes, fral by toarnbeammen. Se binne ek faak by minsken te sjen. De fûgel foerazjearret op 'e grûn en rint mei grutte stappen. Se ite ynsekten, lytse wringeleazen en plantaardich materiaal.

## Status
Der bestiet gjin rûzing fan 'e oantallen fan 'e populaasje. Likemin is bekend wat de trend fan 'e soarte is. De IUCN klassifisearet de fûgel as net bedrige (LC, 2018).
Isolaat (taalkunde)

In **isolaat** of **isolearre taal** is yn de taaltypology in natuerlike taal dêr't oant no ta gjin inkeld 'genetysk' sibskip mei oare talen mei oantoand wurde kin. Mei oare wurden, in taal dy't by gjin inkelde taalfamylje yndield wurde kin. 

Dochs, no't de ferlykjende taalkunde him hieltyd fierder ûntwikkelet, soe it sa noch barre kinne dat talen dy't no as isolaten sjoen wurde ea by in bepaalde groep yndield wurde sille, of as kreoalske taal sjoen wurde sille.

## Foarbylden
It bekendste, teffens iennige Europeeske foarbyld is it Baskysk. Yn Sibearje en East-Aazje binne it Aino, it Ket en it Giljaaks of Nivch foarearst noch foarbylden fan isolaten. Itselde jildt foar it Burushaski en Nahali yn Súd-Aazje. Yn Meso-Amearika wurdt it Huave as isolaat beskôge, om't dêr ferskate kearen fan besocht is it genetysk te klassifisearjen, mar dat noch net súkseswol west hat. It Japansk en it Koreaansk wurde somtiden wol as isolaten sjoen, mar dy talen hawwe dochs ek sterke grammatikale oerienkomsten mei inoar, mar ek mei de Altayske talen, lykas it Turksk en it Mongoalsk. Dêrom binne it wierskynlik gjin isolaten. De taalkunde is it dêr noch net oer iens. Fan de talen dy't oant en mei de 19e iuw op it eilân Tasmaanje sprutsen waarden is net bekend oft se besibbe sienen oan de Austronesyske talen, en as gefolch fan de Europeeske kolonisaasje is dat heechstwierskynlik ek net mear nei te gean. Dat is te ferlykjen mei de situaasie fan it skiereilân Neder-Kalifornje, bygelyks de Pericú-taal.

Ut de Aldheid binne ek talen bekend dêr't it sibskip net wis by fêst te stellen is, lykas it Etruskysk, it Ibearysk, it Egeysk, it Azianysk, dêr't it Hurritysk en it Urartysk ûnder falle, it Elamitysk, it Sûmearysk, it Kassitysk en it Hattysk.
Brûnssturtglânsstaar

De **brûnssturtglânsstaar** of **brûnsturtglânsprotter** (*Lamprotornis chalcurus*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Beskriuwing
Brûnssturtglânsstaren wurde tusken 19,5 en 23 sm grut en weage 63 gram. De fearren fan 'e boppedielen ha irisearjende kleuren. De boppekant mei de kop, nekke en wjukken glânzgje blaugrien mei op 'e skermfearren fiolette punten. Tusken it each en de snaffel is de fûgel swart en by it ear fiolet. De rêch en de romp binne blau oant fiolet. De koarte sturt is fiolet mei brûnsglânzgjende boppesturtdekfearren. Under it kin, oer de kiel en it boarst, de boppeflanken en de ûndersturtdekfearren is de soarte blaugrien. Dêrfoaroer is de búk fiolet. De snaffel en de ûnderflanken binne swart. De iris is gielich oant oranje (by jonge fûgels donker).   

## Fersprieding
De fûgel libbet yn 'e súdlik fan 'e Sahara lizzende lannen. Der binne twa ûndersoarten:

* *Lamprotornis chalcurus chalcurus*: fan Senegal en Gambia oant Nigearia.
* *Lamprotornis chalcurus emini*: fan Noard-Kameroen oant westlik Kenia.

De ûndersoarten ûnderskiede harren fral troch in lingte fan 'e wjukken en sturt en de mear blauwe of de mear fiolette romp. 

It leefgebiet bestiet út in iepen lânskip mei wat bosk en agrarysk gebiet om doarpen of stêden hinne. Meastentiids is syn habitat it leechlân, mar yn Kenia komt de soarte ek oant 2000 m boppe de seespegel yn heechlân foar.

## Hâlden en dragen
Brûnssturtglânsprotters ite ynsekten en fruchten fan 'e grûn, somtiden ek yn beammen. Ek wurdt de fûgel somtiden by slachtôffal sjoen. 

Bûten de briedtiid is de fûgel sosjaal en komt er yn groepjes, somtiden sels grutte groepen foar, faak mei oare glânsstaarsoarten lykas de *[[Lamprotornis chloropterus]]* en de  *[[Lamprotornis chalybaeus]]*.

De briedtiid is ôfhinklik fan 'e regio en leit tusken febrewaris en augustus. De nêsten wurde yn beamholtes of stobben boud en in lechsel bestiet út fjouwer glêde bleekblauwe aaikes, somtiden mei oranjebrune plakjes. It wyfke briedt de aaien allinnich út.  

## Status
De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net bekend. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is en de fûgel komt algemien foar. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige (LC, 2024) klassifisearre.
Griene langsturtglânsstaar

De **griene langsturtglânsstaar** of **griene langsturtglânsprotter** (*Lamprotornis caudatus*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Beskriuwing

De fûgel is ynklusyf de lange sturt fan wol 33 sm tusken de 40 oant 50 sm lang en weaget 103 oant 133 gram. It is in grutte protter mei in opfallend lange sturt, wêrfan't de boppeste fear hiel lang is en de fearren dêrûnder hieltiten koarter binne. De kroan, de sydkanten fan 'e kop en de kiel binne donker blaugrien mei in brûnskleurige glâns. De rest fan 'e fûgel is ek glânzgjend blaugrien, mar ljochter. De poaten en de snaffel binne swart. Mantsje en wyfke binne allyk, allinnich ha mantsjes in langere sturt.

## Fersprieding
De fûgel komt yn West-Afrika foar yn it súdlike part fan 'e Sahel en op 'e Sûdaneeske savanne. 

De habitat fan 'e griene langsturtglânsstaar bestiet út iepen, drûge gebieten lykas savannes, ikkerlân, parken en galerijbosken. Se binne faak by bewenning, dêr't se profitearje fan fruchten, sied en ynsekten. De fûgels binne meastentiids yn leechlizzende gebieten en net yn tichte tropyske reinwâlden te finen.

## Hâlden en dragen
Griene langsturtglânsstaren binne allesiters. Se ite meast ynsekten, fruit en beien mar somtiden ek sied en lytse hagedissen. Guon proaien, lykas de larven fan krobben, kinne bite en dêrom drukt de fûgel de kop fan 'e lare plat foardat er him opfret.   

Se briede yn in beamholte en in nêst bestiet út 2 oant 4 aaien, dy't 15 dagen troch it wyfke bebret wurde. Nei 18 oant 24 dagen fleane de jongen út en wurde dan noch in skoft troch de âlden fuorre.  

## Status
Der bestiet gjin rûzing fan 'e oantallen fan 'e populaasje. De soarte wurdt troch de IUCN as net bedrige (LC, 2024) beskôge.
Blauwe langsturtglânsstaar

De **blauwe langsturtglânsstaar** of **blauwe langsturtglânsprotter** (*Lamprotornis purpuropterus*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*).

## Skaaimerken

De likernôch 35 sm grutte fûgel hat donkerblauwe en fiolette glânzgjende fearren. De kop is swart en de eagen binne hiel ljochtgiel oant ivoarkleurich. De snaffel en de poaten binne donkergriis. De fûgel hat in hiele lange sturt yn ferlikening mei oare soarten yn it skaai, dy't subtyl bandearre is. 

De juvenilen binne lykas folwoeksen fûgels, mar doffer en de eagen binne wat donkerder.

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit yn Sintraal- en East-Afrika. De noardlike grins leit yn Sûdan, de súdlike yn Tanzania en de westlike yn 'e Demokratyske Republyk Kongo. De fûgel libbet yn bosken, savannes en op kultuerlân fan seenivo oant 2000 m heech.

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *Lamprotornis purpuroptera purpuroptera*: sintraal en súdlik Etioopje, noardeastlik fan 'e Demokratyske Republyk Kongo, Uganda, Kenia, súdlik Somaalje, Rûanda, Boerûndy en noardlik en westlik Tanzania.
* *Lamprotornis purpuroptera aeneocephalus*: súdeastlik Sûdan, Súd-Sûdan, noardwestlik Eritreä en westlik Etioopje.

## Hâlden en dragen
De fûgel is it meast yn pearkes te sjen, dy't fral op 'e grûn omskarrelje. It sjongen is in lang, kompleks en lûd triljen mei sawol skerpe as sêfte toanen. De fûgel kin de sang fan oare fûgels neidwaan.

## Status
It ferspriedingsgebiet is grut mar de trend fan 'e soarte is net bekend. Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de fûgel soe algemien foarkomme. De Ynternasjonale Uny ta it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) beskôget de soarte as net bedrige (LC, 2024).
Keningsglânsstaar

De **keningsglânsstaar** of **keningsglânsprotter** (*Lamprotornis regius*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*). Earder waard de keningsglânsstaar yn it skaai *[[Cosmophsarus]]* yndield, mar út DNA-ûndersyk hat bliken dien dat er diel útmakket fan *Lamprotornis*.

## Skaaimerken
De 35 sm lange keningsglânsstaar is boppe glânzgjend blaugrien, it boarst is fiolet en de búk goudgiel.

## Fersprieding
De fûgel is in stânfûgel op savannes en net tichte bosken yn Somaalje, Etioopje, East-Kenia en Noardeast-Tanzania foar. De keningsglânsstaar wurdt as monotypysk beskôge, itjinge sizze wol dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. 

## Hâlden en dragen
Keningsglânsstaren ite oars as oare glânsstaren hast allinnich ynsekten, dy't er op 'e grûn of fleanend fangt, oanfolle mei slakken, spinnen, kreefteftigen, lytse wringeleazen of hagediskes. Se libje yn lytse groepen fan trije oant tsien fûgels, dy't inoar ek by it bouwen fan it nêst en it fuorjen fan 'e jongen helpe. It nêst wurdt yn beamholtes of âlde spjochtenêsten boud en in lechsel bestiet út trije oant fiif ljocht blaugriene aaien mei readbrune plakjes.

## Status
De soarte hat de status net bedrige (LC, 2024) op 'e Reade list fan 'e IUCN. Dat betsjut dat de soarte op it stuit gjin grut risiko op útstjerren rint. De populaasje wurdt beskôge as stabyl, en der wurdt gjin grutte of rappe ôfname yn 'e oantallen waarnommen.
Afrikaanske boskmûzen

De **Afrikaanske boskmûzen** (wittenskiplike namme: *Hylomyscus*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en de ûnderfamylje fan 'e mûzen en rotten fan de Alde Wrâld (*Murinae*). Ta dit skaai hearre 21 ûnderskate soarten, dy't allegearre endemysk binne yn Afrika besuden de Sahara. 

## Skaaimerken en libbenswize
Afrikaanske boskmûzen hawwe grutte, rûne earen en in lange, fine sturt. De kop-romplingte bedraacht 7–12&nbsp;sm, de sturtlingte is 10–171/2&nbsp;sm en it gewicht berint 8–42&nbsp;g. Afrikaanske boskmûzen binne nachtdieren mei in omnivoar dieet, dat benammen opmakke is út fruchten, sieden en ynsekten. Oangeande biotoop jouwe se de foarkar oan tropyske reinwâlden en feangebieten.

## Soarten
Lytse blau-earglânsstaar

De **lytse blau-earglânsstaar** of **lytse blau-earglânsprotter** (*Lamprotornis chloropterus*) is in fûgel yn it skaai glânsstaren (*Lamprotornis*) út de famylje fan 'e protterfûgels (*Sturnidae*). 

## Taksonomy
Oant in taksonomyske feroaring yn 2025 wie de fûgel neffens de noardlike en de súdlike fersprieding yn twa soarten ferdield. De noardlike lytse blau-earglânsstaar is sûnt de nominaatfoarm en de súdlike lytse blau-earglânsstaar is dêr in ûndersoarte fan. 

## Skaaimerken
De fûgel wurdt trochstrings 18 sm lang en weaget 63 oant 86 gram. It is in relatyf lytse glânsstaar mei in koarte sturt.  De fûgel is foar it grutste part glânzgjend blaugrien. In lyts donker masker omfiemet it each, dat somtiden swart en somtiden pears liket. It each sels hat in oranje oant giele iris. De soarte liket in soad op 'e grutte blau-earglânsstaar, mar is lytser en hat in koartere sturt. 

## Fersprieiding
De soarte hat in grutte fersprieding yn Afrika ûnder de Sahara. Der binne twa ûndersoarten:: 

* *Lamprotornis chloropterus chloropterus*: fan Senegal en Gambia oant Eritreä, Etioopje en Kenia.
* *Lamprotornis chloropterus elisabeth*: fan Tanzania oant Simbabwe.

Jonge fûgels yn it noardlike diel fan it ferspriedingsgebiet ha in brune kop en ûnderkant, wylst juvenilen yn it suden in readbrune ûnderkant ha. Yn it noarden komt de fûgel foar op savannes en yn boskhabitat. Yn it suden libje de fûgels yn bosk, benammen fan it type miombo. 

## Status
De populaasjegrutte is net kwantifisearre. De fûgel komt algemien foar en de oantallen wurde as stabyl beskôge. Om dy redenen stiet er op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige (LC, 2024) klassifisearre.
Omgong fan Spanje 2015

De 70ste edysje fan de **[[Omgong fan Spanje]]** waard holden fan 22 augustus oant en mei 13 septimber 2015. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak
De start wie yn Marbella, in baaiplak yn Andalûsje, oan 'e Middellânske See, tusken Málaga en Gibraltar yn, en oan 'e foet fan'e Sierra Blanca. De einstreek lei dizze edysje yn Madrid de haadstêd en grutste stêd fan Spanje. De stêd leit yn de midden fan it lân, op de Spaanske Heechflakte. Madrid is ek de haadstêd fan de Spaanske regio mei deselde namme Madrid.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Schwanenkirche

De **Schwanenkirche** (Frysk: Swannetsjerke) is in roomsk-katolike beafeartstsjerke yn Roes, in doarp yn 'e lânkring Cochem-Zell yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

## Skiednis

De tsjerke waard yn 1473 as in trijeskippige halletsjerke boud en yn 1944 folslein ferneatige by in alliearde loftoanfal. De oarspronklike tsjerke waard yn opdracht fan 'e hearen fan Pirmont en Erenberg boud. Yn it netferwulft stieten slútstiennen mei de wapens fan 'e aadlike famyljes dy't oan 'e bou meidienen, lykas it wapen fan 'e Trierske aartsbiskop Jan II fan Baden.

Nei de ferneatiging fan 'e tsjerke yn 1944 waarden de fragminten fan it genedebyld fan 'e Jongfaam Marije, in 15e-iuwske piëta, wer byinoar socht en brûkt by de restauraasje fan it byld.

It nije gebou dat út 1950-1952 datearret, waard ûntwurpen troch Karl Peter Böhr fan Mayen. De arsjitektuer fan 'e tsjerke is modern en it spitsbôgeskip is in knypeach nei de gotyk. De ramen yn 'e spitsbôgefinsters ferljochtsje troch in moaie ynteraksje fan kleuren it skip.

## Namme
De namme fan 'e tsjerke waard foar it earst yn 1544 neamd en stamt fan in leginde. Dy leginde ferhellet fan 'e bouwer fan 'e tsjerke, in krúsfarder dy't finzen nommen wie. Hy bea ta de Mem Gods en dreamde doe dat er troch in swan nei hûs droegen waard. Mei't er wekker waard die bliken dat de ridder yndie werom wie yn syn heitelân. As tank liet er op it plak dêr't er wekker waard dêrnei in tsjerke bouwe. Op 'e spits fan 'e toer stiet lykas ek foar de ferneatiging ek hjoed-de-dei in swan.
Skiere protters

**Skiere protters** (*Spodiopsar*) binne in fûgelskaai fan Aziatyske fûgels yn 'e famylje protterfûgels (*Sturnidae*).

It skaai waard yn 1889 yntrodusearre troch de Ingelske ornitolooch Richard Bowdler Sharpe. De skaainamme kombinearret it Aldgrykske *spodios*, itjinge "jiskekleurich" betsjut, en *psar*, dat "protter" betsjut. It binne fûgels út East- en Súdeast-Aazje mei in griiseftich fearrekleed, kombinearre mei donkere en wyteftige dielen. De sturt is relatyf lang en de wjukking binne puntich. De typesoarte is de *Spodiopsar sericeus*.

## Soarten
It skaai omfiemet mar twa soarten:
Johannes Jakob Diezler

**Johannes Jakob Diezler**, ek **Jakob Ditzler** (Ehrenbreitstein, karfoarstedom Trier 6 jannewaris 1789  - Andernach, 31 desimber 1855), wie in Dútske lânskips- en fedutaskilder  út de Biedermeiertiid.

Lykas syn soan Anton Diezler, dy't fan 1830 ôf yn syn atelier yn Keulen wurke, makke Diezler detaillearre, topografysk sekuere ôfbyldings fan 'e Middenryn en oanbuorjende lânskippen, dy't taskreaun wurde kinne oan 'e kultuerhistoaryske kontekst fan 'e Rynromantyk. Hy fûn syn motiven bylâns de Ryn, fan Keulen oant Mainz. Hy reizge ek lâns de Mûzel, Saar en Lahn. Yn 1826 eksposearre hy twa Rynlânske lânskippen op 'e Berlynske Akademy-útstalling, dy't oankocht waarden troch de Prusyske keninklike famylje.

## Wurken <small>(kar-út)</small>

* *Blick auf Koblenz von Norden*, 1818
* *Blick von Ehrenbreitstein auf Koblenz*, 1821, útstald yn it Mittelrhein Museum Koblenz
* *Das alte Kloster auf dem Apollinarisberg bei Remagen*, 1824
* *Blick auf St. Kastor und Ehrenbreitstein*, 1826, útstald yn it Mittelrhein Museum Koblenz
* *Nassau an der Lahn*, 1826
* *Schloss Bürresheim*, 1827
* *Rolandseck, Nonnenwerth und das Siebengebirge*, 1829
* *Blick auf Mainz*, 1830
* *Niederlahnstein und Kapellen-Stolzenfels*, 1830
* *Blick auf Kloster Besselich bei Koblenz*, om 1830 hinne
* *Blick über die Lahn auf Bad Ems*, om 1830 hinne
* *Blick auf Vallendar, Niederwerth und Koblenz*, om 1830 hinne
* *Rolandseck, Nonnenwerth und das Siebengebirge*, om 1830 hinne
* *Ehrenbreitstein und Koblenz*, 1831
* *Das Rheintal mit Blick auf die Pfalz und die Stadt Kaub mit Burg Gutenfels*, 1832
* *Schloss Johannisberg im Rheingau*, 1833
* *Braubach und die Marksburg*, 1833
* *Sinzig und die goldene Meile*, 1834
* *Oberwinter mit Blick auf das Siebengebirge*, 1836
* *Kloster Maria Laach*, 1838
* *Blick auf Königswinter und das Siebengebirge*, 1838
* *Burg Rheineck und das Rheintal*, om 1838 hinne
* *Der Rheingrafenstein bei Münster an der Nahe*, 1839
* *Ansicht des Siebengebirges von Westen*, 1840
* *Rolandseck, Nonnenwerth und das Siebengebirge*, 1840
* *Blick auf die Godesburg, Königswinter und den Drachenfels*, om 1840 hinne
* *Die Loreley bei Nacht*, 1843
* *Blick auf Schloss Arenfels und das Rheintal mit Bad Hönningen, Bad Breisig und Burg Rheineck*, om 1843 hinne
* *Rolandseck, Nonnenwerth und das Siebengebirge*, om 1845 hinne
* *Blick auf Erpel und Remagen mit der Apollinariskapelle*, 1847

## Literatuer
* Karsten Keune (Hrsg.): *… wie in einem Zauberspiegel. Die Rheinlandschaften von Jakob und Anton Diezler*. Edition RheinRomantik, Bonn 2015, ISBN 978-3-9817731-0-1.
Timoreeske readwjukparkyt

De **Timoreeske readwjukparkyt** (*Aprosmictus jonquillaceus*) is ien fan 'e twa fûgelsoarten yn it skaai readwjukparkiten (*Aprosmictus*) út 'e famylje pappegaaien fan 'e Alde Wrâld (*Psittaculidae*).

## Skaaimerken
De Timoreeske readwjukparkyt is mei trochstrings 35 sm wat grutter as de Australyske readwjukparkyt. De haadkleur fan it mantsje is gieleftich grien. De mantelfearren binne donkergrien en ha blauwe rânen. De ûnderrêch is blau. De wjukken binne foar in grut part grien, mar de middelste en grutte dekfearren binne read. De sturt is boppe ek grien mei lochtere rânen, wylst de sturt ûnder griis is mei giele rânen. Se ha oranje snaffels mei in giele punt en grize poaten. In ferskil mei de Australyske readwjukparkyt is dat de soarte folle minder read op 'e skouders en gjin swart op 'e rêch hat. It wyfke liket op it mantsje, mar it grien op 'e rêch is dof sûnder blauwe rânen en se hat ek minder read yn 'e wjukken. Har stút is ljochtblau.

Jonge fûgels lykje op 'e pop, mar binne griener en de iris is brún.     
   
## Fersprieding
De fûgel komt foar yn moessonbosk oant in hichte fan 2600 m boppe de seespegel, op savannes en gebieten met strewelleboskjes, iepen bosk en sekundêr bosk.

Fan 'e Timoreeske readwjukparkyt binne twa ûndersoarten bekend: 

* *Aprosmictus jonquillaceus jonquillaceus*: komt foar op Timor en Roti.
* *Aprosmictus jonquillaceus wetterensis*: komt foar op Wetar.

## Status
In rûzing fan 2023 giet der fan út dat de populaasje út 5.000 oant 20.000 folwoeksen fûgels bestiet. De soarte rint yn oantallen tebek en hat te meitsjen mei de fangst út it wyld en it ferneatigjen fan leefgebiet. De fûgel wurdt troch de IUCN op 'e Reade list as hast bedrige klassifisearre.
Readwjukparkiten

De **readwjukparkiten** (*Aprosmictus*) foarmje in fûgelskaai yn 'e famylje (*Polypteridae*). De typesoarte is de *[[Aprosmictus erythropterus]]*.

## Soarten
It skaai omfiemet mar twa soarten:
Australyske readwjukparkyt

De **Australyske readwjukparkyt** (*Aprosmictus erythropterus*) is ien fan 'e twa fûgelsoarten yn it skaai readwjukparkiten (*Aprosmictus*) út 'e famylje pappegaaien fan 'e Alde Wrâld (*Psittaculidae*).

## Skaaimerken

Australyske readwjukparkiten wurde trochstrings 32 sm lang. It mantsje is ljochtgrien en hat swarte fearren op 'e mantel, oergeand yn in himelsblauwe kleur op 'e ûnderrêch. De dekfearren fan 'e wjukken binne read, de rest fan 'e wjukken is grien. De boppekant fan 'e sturt is grien mei giele rânen, de ûnderkant donkergriis mei gielwite rânen. De haadkleur fan 'e pop is gieleftich grien en se hat gjin swart op 'e rêch. Oars as it mantsje hat se net in soad read op it skouder. De bopperêch is meast donkergrien en giet op 'e ûnderrêch op blau oer. Mantsje en wyfke ha in readeftige snaffel en grize poaten.

Jonge fûgels lykje op it wyfke, mar se ha gjin oranje mar in donkere eachring en harren snaffel is hast hielendal giel. 

## Fersprieding
Australyske readwjukparkiten komme yn it suden fan Nij-Guineä, it noarden fan West-Austraalje it Noardlik Territoarium, hast hiel Queensland it noarden fan Nij Súd Wales en it meast noardeasten fan Súd-Austraalje foar.    

Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden

* *Aprosmictus erythropterus coccineopterus* (of *papua): noardlik Austraalje, súdlik Nij-Guineä.
* *Aprosmictus erythropterus erythropterus'' : it eastlike diel fan Sintraal-Austraalje.

Se ha in foarkar foar iepen eukalyptusbosken en wurde by wetterrinnen en healdrûge gebieten oantroffen. Ek wurde se waarnommen op kultuergrûn, bûten de briedtiid meast yn groepkes fan likernôch 20 fûgels. 

## Hâlden en dragen
Se sitte meast yn 'e beammen en binne selden op 'e grûn te sjen. It iten fan 'e soarte bestiet út sied, fruchten, ynsekten, nektar en blêdknoppen.   

De fûgel hat it nêst yn in beamholte, dat somtiden in hiel ein ûnder de yngong fan it hol leit. Der wurde trije oant seis aaien lein, dy't yn trije wiken útbret wurde. De fûgel kin  25 oant 30 jier wurde.     

## Status
Australyske readwjukparkiten binne algemiene fûgels yn harren ferspriedingsgebiet en op guon plakken sels talryk. Dochs wurdt oannommen dat de oantallen ôfnimme troch de ferneatiging fan it biotoop. Der binne gjin rûzings fan 'e oantallen. De IUCN klassifisearre de fûgel as net bedrige op 'e Reade list.
Roti (eilân)

**Roti** is in Yndonezysk eilân (oerflak: 1200 km²). It is it súdlikste eilân fan Yndoneezje en makket diel út fan 'e Lytse Sûnda-eilannen (ek wol Nusa Tenggara neamd ). Roti leit 500 kilometer fan 'e Australyske kust en 170 kilometer fan 'e eilannen Ashmore en Cartier. Noardeastlik leit it eilân Timor, dêr't it fan skieden wurdt troch de Strjitte fan Roti.

Tegearre mei teminsten trettjin lytsere eilannen dy't net fier fan 'e kust lizze, wêrûnder Ndao, foarmet Roti it regintskip Rote Ndao, in ûnderdiel fan 'e provinsje East-Nusa Tenggara.

## Befolking

Mear as 90% fan 'e befolking is kristlik. In lytse minderheid is islamitysk en in noch lytsere minderheid hindoe. Op it eilân wurde in grut oantal ferskillende lokale talen praat.  

Hiel opfallend is de *Ti'i langga*, in brede hoed fan reid mei in ienhoarneftige pyk. De pyk is mooglik ynspirearre op 'e plûmen fan 'e hoeden fan Portegeeske manlju, de earste Europeanen dy't de eilannen besochten. De tradysjes, rituelen en ambachten binne ek hjoed-de-dei belangryk. Sa wurdt muzyk makke mei de *sasando*, in tradysjoneel snaarynstrumint en wurdt der troch de befolking ikatstof produsearre.   

## Natuer
It eilân is bekend om syn útsûnderlik moaie strannen. It klimaat is tropysk mei in drûge tiid fan july oant oktober en in wiete tiid fan novimber oant maart. Fanwegen de isolearre lokaasje fan it eilân binne der ferskillende endemyske bisten. In oantal gekko-soarten komme allinnich op Roti foar. De tige bedrige Rotilangnekkeskyldpod (*Chelodina mccordi*) libbet yn guon marren op Roti. De koraalriffen ha in grut ferskaat oan fisken en op 'e sânbanken mei seegers foerazjearje dugongs (*Dugong dugon*). Op guon dûklokaasjes kinne manta's (*Manta birostris*) sjoen wurde.
Beo's

**Beo's** (*Gracula*) binne in fûgelskaai fan Aziatyske fûgels yn 'e famylje protterfûgels (*Sturnidae*).

## Beskriuwing
 
De fûgels yn it skaai binne tusken 25 en 30 sm lang en ha in soad fan inoar. Se binne allegear glânzgjend swart en ha wite plakken op 'e hânpinnen, dy't fral yn 'e flecht opfalle. Fierder ha se giele of oranje stikjes hûd sûnder fearren op 'e kop en ek giele of oranje lellen. Ek de poaten en de snaffel binne giel oant oranje. Njonken de geografyske fersprieding en it formaat ferskille de soarten yn it skaai fan inoar troch de foarm en it plak fan 'e giele of oranje stikjes hûd. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen. Juvenilen ha in doffere snaffel. 

De fûgels binne ferneamd fan harren fermogen om de minsklike stim nei te dwaan. It is in populêre kouwefûgel. 

## Fersprieding
It skaai hat fertsjintwurdigers yn tropysk súdlik Aazje fan Yndia, Bangladesj en Sry Lanka, eastlik oant Yndoneezje. De grutte beo is yntrodusearre yn Porto Riko).

## Soarten
Der binne fiif erkende soarten yn it skaai: 
 

## Taksonomy
Oant noch net lang lyn waarden mar twa soarten erkend, de *G. religiosa* en de *G. ptilogenys*. Earder waarden alle *Gracula* mei in grut ferskaat ûnder de berchbeo (of grutte beo) set. In pear ûndersoarten fan 'e *G. religiosa* wurde jimmeroan mear as aparte soarten beskôge. De Srylankaanske beo waard earder as in ûndersoarte fan 'e grutte beo beskôge, mar hjoed-de-dei behannelje alle belangrike autoriteiten de fûgel as in aparte soarte. Sa waarden ek de Engganobeo, de Niasbeo en de Tenggarabeo tradisjoneel as ûndersoarten fan 'e gewoane berchbeo beskôge, en guon autoriteiten dogge dat noch. De Engganobeo (*Gracula religiosa enganensis*) dy't op it eilân Enggano libbet, wurdt sûnt in taksonomyske feroaring yn 2025 fannijs as in ûndersoarte fan 'e grutte beo beskôge.
Audun Grønvold

**Audun Grønvold** (Hamar, 28 febrewaris 1976 - 15 july 2025) wie in Noarsk skyer. 

Hy die trije kear mei oan it wrâldkampioenskip alpineskyen, en trije kear it wrâldkampioenskip freestyleskyen en hat yn 2010 ienris meidien oan de Olympyske Winterspullen, dêr't hy de brûnzen medalje wûn by de ski cross. Nei de spullen fan 2010 hold Grønvold op mei it skyen op heech nivo. 

Audun Grønvold ferstoar op 15 july 2025, yn 'e âldens fan 49 jier, nei't er trije dagen earder troch wjerljocht rekke wie.