open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
List fan eartydske lannen

List fan eartydske lannen, ûnfolslein:
__NOTOC__ 
## A
* Aleksander de Grutte (grut Massedoanje - ferwiist nei in persoan)
* Austraasje

## D
* Dútske Keizerryk

## E
* East-Dútslân
* Eastenryk-Hongarije
* East-Romeinske Ryk

## F
* Fandaalske Ryk
* Frankyske Ryk
* Fisigoatyske Ryk
* Fryske Ryk

## G
* Greefskip Hollân

## H
* Hillige Roomske Ryk

## J
* Jûgoslaavje

## K
* Koerlân

## N
* Nazi-Dútslân
* Neustrje
* Neutraal Moresnet

## O
* Ostrogoatyske Ryk
* Osmaanske Ryk

## P
* Perzyske Ryk

## R
* Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen
* Romeinske Ryk

## S
* Sowjetuny
* Súd-Afrikaanske Republyk

## T
* Tibet
* Tsjechoslowakije

## V
* Vichy-Frankryk

## W
* Weimarrepublyk
* West-Dútslân
Hendrik Pollema

**Hendrik Pollema** (Makkum, 8 novimber 1851 - Heemstede, 29 maart 1932) wie haad fan de kristlike legere skoalle yn it doarp Nijlân, tusken Boalsert en Snits. Hy wie de heit fan Rommert Pollema (1890-1965)

Hy wie aktyf foar de AR en siet tritich jier yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân en wie lid fan Deputearre Steaten. Fiif jier wie er ek Twadde Keamerlid. Hendrik Pollema wie ek boargemaster fan Lemsterlân. 

Yn Nijlân is in strjitte nei him neamd.

## Keppelings om utens
*H. Pollema
Homo erectus

De ** ''homo erectus'' ** wie in minskeftige dy't om-ende-by 1,9 miljoen oant 400.000 jier lyn op ierde libbe hat. Hy libbe nei alle gedachten nei *[[Homo habilis]]*, mar it kin net útsletten wurde dat beide soarten njonken inoar libbe hawwe. It wurd betsjut *rjochtopsteand*, dat slacht op it rjochtop rinnen fan de soart. Hy wie ûngefear tusken de 1,50 meter en 1,85 meter lang en foarseach himsels fan iten troch te jeien en te sammeljen.

De *homo erectus* makke in oantal wichtige ûntwikkelings troch dy't fan krusiaal belang wienen foar de fierdere ûntwikkeling foar de minsklike soart. Karakterisearjend wie de útfining fan it fjoer. It is net hielendal dúdlik hoe, wêrom't en wêrfoar't de minske begûnen mei it brûken fan fjoer. Neffens de wittenskip hie it benammen te krijen mei tafallichheden. Yn alle gefallen learde de minske it fjoer te behearskjen en makke dêr gebrûk fan. It joech him in protte foardielen, wylde bisten bygelyks koene dermei op ôfstân holden wurde en iten mei fynmakke wurde. Mar it wichtichste wie wol dat sy troch fjoer harren waarm hâlde koene. Troch it fjoer koenen sy út Afrika wei nei it kâldere Jeropa en Aazje lûke. Yn Jeropa binne resten fûn fan de Homo erectus dy't 1,5 miljoen jier âld binne. 

Oare ûntwikkelingen dy't dizze minskesoarte trochmakke, wie it meitsjen fan finer ark. Sy dienen dat folle better as har foargongers en ûntwikkelen as earste de fûstbile. Troch dy ûntwikkelingen koenen sy ek better op bisten jeie.
Nasjonaal Iepenbier Ferfiersmuseum

It **Nasjonaal Iepenbier Ferfiersmuseum** (Nederlânsk: *Nationaal Openbaar Vervoersmuseum*, **NOV**) is in museum oer iepenbier ferfier yn Nederlân oan de J. Veldstarwei yn Ousterhaule. It museum is begjin april 2003 iepene. Der binne in cabriobus út 1957 en hûnderten skaalmodellen te sjen. De earste oanset foarme de samling fan byldmateriaal en foarwerpen út de skiednis fan it busferfier. Dy samling waard opnomd yn wat de VOB, de *Vereniging Oldtimer Bussen* fan syn kollega's Van der Wal, Ruud Kliphuis, Andries Krist en Rob de Jong al hie. Sa is der in soad ynformaasje te finen oer de trams dy't sûnt 1880 in netwurk foarmen. Der steane ek âlde streekbussen en der is in modelspoarbaan en kaartsjesautomaten en audiofisueel materiaal. It museum draait op frijwilligrers en is allinnich op sneon iepen. Ek is der materiaal út de argiven fan Arriva

## Autobussen

## Sjoch ek
* List fan musea yn Fryslân
Puzelmuseum

It **Puzelmuseum** is in museum op De Jouwer. It museum is op ôfspraak iepen en is geskikt foar berne-, famylje-, buert- en personielsfeesten en skoallen. 
Yn it museum binne in soad logyske puzels, breinbrekkers en riedsels te sjen, mar gjin lispuzels. 

## Kolleksje
De kolleksje bestiet út mear as 50.000 puzels, de âldste komt út 1900.  Fan de grutte samling is mar in seleksje te sjen, in grut part is opslein.  De fitrines toane in ferskaat oan âlde puzels, nostalgyske doaskes en reklamepuzels fan bedriuwen. 

Ien fan de eksposysjes giet oer gesichtsbedroch. Oan de muorren hingje foarbylden fan optysk bedroch, yllúzjes en taalgrappen.
Yn de kolleksje sitte puzelsoarten lykas tangram, skopuzels, konstruksjepuzels, metalen puzzels, kubussen fan Rubik, mar ek spultsjes lykas geduldspultsjes, solitêr, bûter tsiis en aaien en mooljen.

Ta de kolleksje hearre 18.000 skopuzels, wêrûnder in grut tal oer Escher. 

Underdiel fan de grutte kolleksje puzelboeken is de folsleine searje ‘Winterboeken’ fan tusken 1939 en 1975 ferskynden by tydskrift ‘Margriet’. Oare objekten binne puzelboeken, sykplaatsjes, optyske yllúzjes, rebussen en sprekwurden.

## Auke Reijenga
It museum op yndustryterrein De Ekers is opset troch Auke Reijenga (1960) fan De Jouwer. Syn earste skopuzeltsje krige er doe’t er seis jier wie. De samling wreide him yn de jierren tachtich hurd út troch de raazje om de Rubiks kubus. Ien fan de museumobjekten is in âlde tipeltange fan syn beppe.  Yn 2008 waard it twa ferdjippings tellende bedriuwsgebou op yndustryterrein De Brekken op De Jouwer iepene troch deputearre Jannewietske de Vries. Besikers kinne op de ûnderste ferdjipping puzelje en Reijenga soarget as clown en gûchelder foar entertainment. Underwerpen binne dingen dy’t op it earste each ûnoplosber lykje. 
Reijenga sei yn 2013 syn wurk as ûnderwizer op en lei him ta op it Puzelmuseum en syn optredens. 

## Sjoch ek
* List fan musea yn Fryslân
Skryn

In **skryn** (Latyn: *scrinium*) of **reliquarium** is in kist(je) dêr't kostberheden, benammen relikwyen, yn beware wurde kin.

Skrinen wurde faak fan hout makke en binne foarsjen fan houtsniewurk. De minsken dy't dat dogge wurde skrynwurkers neamd. Skrynwurkers meitsje lykwols net allinnich kisten, mar ek kasten en oare meubelen.

Skrinen komme net allinnich foar yn it kristendom, mar by guon rjochtingen fan de islam, benammen yn it sjiisme komme skrinen foar, dêr't it lichem fan in wichtige geastlike yn bewarre leit. Ek yn Japan komme skrinen foar.

## Keppeling om utens
*
Auke Scholma

**Auke Scholma** (De Pein, 26 augustus 1956) is in Fryske Ynternasjonaal grutmaster damjen, dy't tsjintwurdich yn de Grinslanner Baflo wennet.

Hy groeide as dammer op by Ons Genoegen Drachten en waard as lid fan dy klup Nederlânsk junioarekampioen sneldamjen en Frysk kampioen yn 1975. Dêrnei waard hy lid fan Damklup Huzum yn Ljouwert. As lid fan dy klup waard hy yn 1979 en 1981 wer Frysk kampioen. Hy waard Frysk sneldamkampioen yn 1977, 1979, 1980 en 1981. 

Dêrnei ferhuze hy nei Grinslân wêr't hy yn 1991 provinsjaal kampioen waard en yn 1984, 1987, 1995, 2000 en 2002 sneldamkampioen. Hy is lid fan Damferiening Warffum om op dy klup trainingspartijen te spyljen.

Syn earste grutte súkses helle hy yn 1995 mei it winnen fan it Nederlânsk Kampioenskip yn Stadskanaal. Nei de Nederlânske titel bruts in net botte súksesfolle perioade foar him oan dy't hy trochbruts mei it winnen fan it simmertoernoai fan Nymwegen (2001) (syn twadde grutte súkses) wêryn't hy de wrâldtop efter him liet.

Auke einige yn it NK 2006 nei in swiere striid mei de uteinlike kampioen Kees Thijssen op it 3e plak. Yn it NK 2007 einige hy op it tredde plak wêrmei't er him pleatste foar it WK 2007 yn Hardenberg. Dêryn ferraste hy yn positive sin troch op it 5e plak te einigjen (syn tredde grutte súkses) foar de oare Nederlanners, alle Afrikanen en eks-wrâldkampioen Guntis Valneris. Hy fersloech geregeldwei supergrutmasters (Alexei Tsjizjov, Piet Roozenburg, Ton Sijbrands, Harm Wiersma 2x en Alexander Schwartzman), spile yn 2007 syn 23e NK-finale en is in partijproblemist mei orizjinele ideeën. Ek wie hy sekondant fan Sijbrands en Wiersma.

Op 1 july 2008 hie hy in KNDB-Rating fan 1462, hjirmei is hy 30e op de ranglist. Hy hat de titels Ynternasjonaal en Nasjonaal Grutmaster.

## Oersjoch resultaten
Tastân 2013: Scholma die totaal 27 kear mei oan it Nederlânsk kampioenskip damjen, mei de folgjende resultaten:

Tastân 2013: Scholma die totaal 5 kear mei oan it Jeropeesk kampioenskip damjen, mei de folgjende resultaten: 

Tastân 2013: Scholma die totaal 3 kear mei oan it Wrâldkampioenskip damjen, mei de folgjende resultaten: 

## Sjoch ek
* List fan Fryske damkampioenen
Fikaris

De **fikaris** is yn de Katolike Tsjerke de plakferfanger fan in biskop of pastoar.  Binnen it protestantisme is it de plakferfanger fan in dûmny.

By guon oarders is de fikaris de ûnderoerste fan in kleaster.

In fikaris-generaal (ek wol *Grut-fikaris* neamd) is de plakferfanger fan in biskop, mar hy stiet de biskop ek by yn it bestjoer fan it bisdom. Hy hat in soad rjochtsmacht binnen in bisdom, benammen op tsjerklik mêd. Foar guon saken hat er lykwols in folmacht nedich fan de biskop, lykas by tawizing fan in tsjerke oan in pryster. De fikaris-generaal kin altyd ûntslein wurde troch de biskop, mar dêr moat dan wol in dúdlike en goede reden foar wêze. Soksoarte beneamingen wurde beneamingen *[[ad nutum]]* (mei de holleknik) neamd, troch it daliks yngean fan beneaming en ûntslach.

Fikaris is ek de beneaming fan de geastlike dy't ferbûn wie oan in fikary.
Annet Haring

**Annet Haring** (Hoarn, 1934) is in Nederlânsk keunstner.

Haring hat har oplieding hân oan de keunstakademy yn Amsterdam (Rietveldakademy) net ôfmakke omdat abstrakt wurk har net befoel. Letter folge se noch in oplieding oan de ABK Arnhim en Giacomo Manzu yn Milaan. Se wurke seis jier oan it Ynstiytút foar Byldzjende ekspresje yn Amersfoart. Yn de perioade 1978 - 1996 hat se yn Fryslân wenne en wurke, it lêst yn Oerterp. Nei alve jier reizge te hawwen is se sûnt 2008 wer werom yn Nederlân. 

Se makke ûnder oare de brûnzen trofee dy't sûnt 1990 jierliks op it Festival Frouljufilms útrikt wurdt oan in frou dy't har fertsjinstlik makke hat op it mêd fan frou en film. Yn 1995 waard in gruttere útfiering hjirfan troch de organisaasje fan it festival oan de gemeente Assen oanbean.

Haring is mem fan byldzjend keunstner Marco Goldenbeld.

## Wurken yn de iepenbiere romte

## Sjoch ek
* Bylden yn Eaststellingwerf

## Referinsjes
Skipsleat (Nijlemmer)

De **Skipsleat** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Schipsloot*) is in opfeart by Nijlemmer yn de gemeente Weststellingwerf. 

De Skipsleat ferbynt De Scheene fia Wolvegea mei de Tsjonger en waard yn de 17e iuw groeven yn it leechfeangefbiet. Yn Wolvega leit it bedriuweterrein Skipsleat mei in strjitte Oan de Skipsleat dy't de N351 krúst. By Nijlemmer leit yn de Skipsleat in brêge oer it kanaal en oan de eastside leit in iisbaan mei in earder gemaal dat no brûkt wurdt troch de iisklub. It wetter út de polder wurdt no yn de Skipsleat lost troch in nij kanaal De Untginning. De namme 'Skipsleat' komt wol faker foar yn Fryslân. Sa is der bygelyks noch in 'Schipsloot' by Steggerda, 

## Sjoch ek
* List fan Fryske wetters
Homo habilis

**Homo habilis** wie in minskesoarte dy't om-ende-by 2,2 oant 1,5 miljoen jier lyn libbe hat yn East-Afrika. De soart wie lytser as de tsjintwurdige minske; syn lingte wie nei skatting tusken 1.20 meter en 1.55 meter. Der binne mar amper fossile resten fûn fan de *Homo habilis*. Neffens guon ûndersikers binne de resten te primityf om yn it geslacht *Homo* te passen en soe pleatsing yn *[[Australopithecus]]* better op syn plak wêze.

Yn alle gefallen waard stiennen ark oan de *Homo habilis* taskreaun en dêrmei soe dizze soart de earste minskesoart wêze. De omkriten dêr't fossilen fan *Homo habilis* fûn binne, leinen eartiids yn de savanne. Utsein Afrika binne fierders gjin fynsten dien fan de *Homo habilis*.


Ofbyld:Homo habilis.jpg|Plasse fan de Homo habilis
|Wittenskiplike rekonstruksje fan de holle fan Homo habiles
Nieuwe Atlas van de Provincie Friesland

De **Nieuwe Atlas van de Provincie Friesland** is in atlas fan Fryslân troch Wopke Eekhoff fan 1849 - 1859. De atlas, dy't makke is op lêst fan Provinsjale Steaten fan Fryslân, omfiemet kaarten fan alle stêden en gritenijen. Om't de measte kaarten persys ien gritenij op ien blêd hawwe, is der net ien fêste skaal foar de hiele atlas.

Boarne foar de atlas wienen de kadasterkaarten, oanfolle mei nije waarnimmings. De atlas is 1970 werprinte troch útjouwerij Kruseman.

## Keppeling om utens
* By Tresoar is in digitale ferzje fan dizze atlas te finen.
Atlas van de Provincie Friesland

De **Atlas van de Provincie Friesland** is in atlas fan Fryslân fan 1861, troch Bernhard Behrns. Om't de measte kaarten persys ien gemeente op ien blêd hawwe, is der net ien fêste skaal foar de hiele atlas.

Dizze atlas is 1979 werprinte troch útjouwerij Noorderboek.
Gemeente-atlas van Friesland

De **Gemeente-atlas van Friesland** is in atlas fan Fryslân, troch Jacob Kuyper fan de twadde helte 19e iuw. It is diel 7 fan de ''Gemeente-atlas van Nederland'', 1877-1889, dy't troch Hugo Suringar te Ljouwert útjûn waard. Om't de measte kaarten presiis ien gemeente op ien blêd hawwe, is der net ien fêste skaal foar de hiele atlas.

Dizze atlas en searje binne yn de rin fan de tiid mear as ien kear werútjûn.

## Keppeling om utens
* Gemeente-atlas
Grutte Provinsje Atlas Fryslân

**Grutte Provinsje Atlas Fryslân** is in atlas fan Fryslân, fan 1989 ôf útjûn troch Wolters-Noordhoff as part fan de Grote Provincie Atlas. De fjirde edysje, yn 2000, waard yn gearwurking mei de Afûk folslein twatalich makke. De skaal fan de kaarten is 1:25.000.

De atlas is in útjefte fan de kaarten fan de Topografyske Tsjinst dy't Fryslân omfieme. De atlas hat in histoaryske tsjinhinger yn de atlas Fryslân 1853-1856.
Fryslân 1853-1856

**Fryslân 1853-1856** (*Friesland 1853-1856*) is in atlas fan Fryslân, yn 1992 útjûn troch Wolters-Noordhoff as part fan de Grote historische provincie atlas, en gearstald en ynlaat troch P.W. Geudeke. De skaal fan de kaarten is 1:25.000.

De atlas is in werprinting fan de netkaarten fan it neamde tiidfak, mar dan op gruttere skaal. Dat kin om't de boarnekaarten tige persys makke binne; feitlikens mei sa folle detail dat men der in fergrutglês by hawwe moast. De atlas is opset as tsjinhinger fan de Grutte Provinsje Atlas Fryslân.
Schotanusatlas

De **Schotanusatlas** is de oantsjutting foar in groep fan atlassen, basearre op it wurk fan Christianus Schotanus en Bernardus Schotanus à Sterringa.

* De plattegrûnen fan *Beschrijvinge van de Heerlyckheydt van Frieslandt* fan 1664, troch Christianus Schotanus.
* De kaarten fan de * Friesche Atlas* fan 1698, troch Bernardus Schotanus à Sterringa.
* De nije, bywurke útjefte fan de atlas, mei in tal kaarten tafoege, as *Uitbeeldinge der Heerlijkheid Friesland*, fan 1718, troch François Halma.
* De plattegrûnen en kaarten fan de earste en tredde kombinearre ta de *Lytse Schotanus Atlas*, útjûn yn 1967.

Fierders hawwe der noch in tal oare reproduksjes fan benammen de kaarten west.

## Schotanus
*Beschrijvinge van de Heerlyckheydt van Frieslandt* omfieme de kaarten en plattegrûnen foar it al earder ferskynde *De Geschiedenissen Kerckelyck ende Wereldtlyck van Friesland Oost ende West* fan Christianus Schotanus. Syn soan Bernardus studearre ûnder oaren wiskunde, en hie sa ek meiwurke oan it meitsjen fan de kaarten. Dêrtroch waard er yn 1662 troch Deputearre Steaten frege de kaarten fan de gritenijen nei te sjen, sa't dy troch Sjoerd Haakma en Sytse Gravius opmjitten wienen. Yn 1682 kaam der in nije opdracht fan Deputearre Steaten, diskear foar it op 'e nij meitsjen fan alle gritenijkaarten. De * Friesche Atlas* fan 1698 wie dêr it risseltaat fan.

## Halma
De oarspronklike atlas wie mar in 150 eksimplaren drukt. Nei de dea fan Bernardus Schotanus à Sterringa yn 1704, waard lykwols yn 1718 troch François Halma, printer foar de Fryske Steaten, in nije útjefte gearstald. Foar dizze *Uitbeeldinge der Heerlijkheid Friesland* waard net allinnich besocht alle feroarings sûnt de tiid fan de earste útjefte yn de kaarten op te nimmen: ek waarden der in oersjochkaart oer gâns Fryslân opnaam. En dan waarden ek noch acht skiedkundige kaarten tafoege, neffens it witten fan dy tiid: ien fan Bernardus Schotanus à Sterringa, en sân fan Menso Alting.

## Moderne útjeften
Yn 1967 joech de Fryske Akademy de *Lytse Schotanus Atlas* út, likernôch 300 jier nei de útjefte fan de *Beschrijvinge ...* en likernôch 250 jier nei de *Uitbeeldinge*. Dizze lytse atlas kombinearret de plattegrûnen fan de earste, mei de gritenijkaarten fan de twadde, om sa in oersjoch te jaan oer de alve en tritich. De kaarten binne lytser útfierd as orzjineel, mar oan de oare kant binne der stúdzjes tafoege oer hoe't de kaarten makke binne, en beskriuwings fan it gebiet yn de tiid fan de kaarten.
Om 1975 hinne joech de Tille te Ljouwert in reproduksje út fan de grutte Schotanus/Halma.
Desimber 2015 wie de presintaasje fan in nije faksimileeútjefte fan de folsleine atlas op it provinsjehûs yn Ljouwert.

## Ut de Schotanusatlas

Ofbyld:Oost-Dongeradeel.png|East-Dongeradiel (1718)
Ofbyld:West-Dongeradeel.png|West-Dongeradiel (1718)
Ofbyld:Beschrijving van Heerlijkheydt van Friesland door Bernardus Schotanus à Sterringa uitgegeven in 1664 leeuwarden.JPG|Ljouwert yn de atlas fan 1664
Ofbyld:Schotanus, himrik Ljussens.png|Himrik Ljussens mei Gerroltsmastate
Ofbyld:Schotanus - Kollumerland 1718 - kleur.png|Kollumerlân (1718)
Atlas (boek)

In **Atlas** is yn boek dêr't in samling fan kaarten op ien formaat yn byelkoar brocht binne. By âlde atlassen wienen dat faak ûnôfhinklik makke kaarten dy't tegearre publisearre waarden; bij moderne atlassen giet it ornaris om in gearhingjend stel kaarten dy't in gebiet, of de wrâld, hielendal omfieme.

Atlassen waarden tradisjoneel yn boekfoarm bûn, mar hjoed de dei binne in protte atlassen yn multimediaformaten. Neist it presintearjen fan geografyske skaaimerken en politike grinzen, befetsje in protte atlassen faak geopolitike, sosjale, religieuze en ekonomyske statistiken. Se hawwe ek ynformaasje oer de kaart en plakken dêryn.

## Atlassen fan Fryslân
* Schotanusatlas
* Nieuwe atlas van de provincie Friesland (Eekhof, 1849-1859)
* Fryslân 1853-1856
* Atlas van de Provincie Friesland (Behrns, 1861)
* Gemeente-atlas van Friesland (Kuyper, 1877-1889)
* Fryslân 1926-1934
* Grutte Provinsje Atlas Fryslân (1989-2000)
* De Bosatlas van Fryslân, 22 oktober 2009 útbrocht troch Noordhoff Utjouwers

## Keppeling om utens
*
Provinsjehûs

In **provinsjehûs** is it gebou dêr't de Provinsjale Steaten harren gearkomsten hawwe. De amtners fan de provinsje, de Kommissaris fan de Keninginne en de deputearren wurkje hjir ornaris ek. It gebou is eigendom fan de provinsje. 

In provinsjehûs hat ferskate ôfdielings, begelyks in ôfdieling *[[Romtlike Oardering]]* foar it skriuwen fan streekplannen.

## Sjoch ek
* It Provinsjehûs fan Fryslân.
* It Provinsjehûs fan Grinslân.
* It Provinsjehûs fan Drinte.
* It Provinsjehûs fan Oerisel.
* It Provinsjehûs fan Gelderlân.
* It Provinsjehûs fan Utert.
* It Provinsjehûs fan Flevolân.
* It Provinsjehûs fan Noard-Hollân.
* It Provinsjehûs fan Súd-Hollân.
* It Provinsjehûs fan Noard-Brabân.
* It Provinsjehûs fan Seelân.
* It Gûvernement fan Limburch.

## Keppeling om utens
*
Fryslân 1926-1934

**Fryslân 1926-1934** is in atlas fan Fryslân, útjûn troch Utjouwerij Nieuwland yn 2006 as part fan de Grote historische topografische atlas, en gearstald troch Anoek van der Leest. De skaal fan de kaarten is 1:25.000.

De atlas is in werprinting fan de saneamde *Bonneblêdsjes* - neamd nei de brûkte Bonne-projeksje - sa't dy yn it oanjûne tiidfak útjûn binne. It oarspronklike doel wie militêr, mar by de publikaasje binne alle militêre ynstillings fuorthelle. Ynearsten stienen der dan wite stikken op de kaart, mar letter waarden dy yntekene mei sabearre lânskip. De ferskillen tusken de tiid fan de kaarten en de tiid fan werútjefte wurdt behannele yn in ynlieding *De metamorfaze fan Fryslân yn hûndert jier*, troch Meindert Schroor.
Seewarring

In **seewarring** is in barriêre dy't foarkomme moat dat de see leger lizzend lân of in swietwetterbekken binnenstreamt. 
De barriêre kin foarme wurde troch strân, al dan net mei strânhaden, dunen (seereep), in seedyk; of in stoarmfloedkearing. Ek seeslûzen wurde ta de seewarring rekkene.

Efter de eigentlike seewarring kin in ynlaachdyk of in slieperdyk in twadde barriêre foarmje.

## Sjoch ek
* Ofslútdyk
* Murnser Klif
* wetterkearing
Creative Commons

**Creative Commons** (CC) is in fan oarsprong Amerikaansk projekt, dat it ta stân kommen fan iepen ynhâld begeunstigje wol. It wol it mooglik meitsje dat kreatyf wurk frijer beskikber steld wurdt as yn it tradisjonele auteursrjocht kin, sadat sokke wurken bygelyks ienfâldiger kopieard en ferspraat wurde kinne en oaren der fierder oan wurkje kinne. Creative Commons biedt ferskate frije lisinsjes oan, dy't copyrighthâlders brûke kinne om by it ferspreiden fan ynformaasje problemen foar te kommen dy't yn it hjoeddeiske auteursrjocht oan it ljocht komme kinne.

It projekt is yn 2001 oprjochte troch ûnder oaren Lawrence Lessig, in Amerikaan dy't in makliker auteursrjocht foarstiet. Creative Commons omfettet in oantal ynternasjonale projekten om de frije lisinsjes oer te setten fan it Ingelsk yn oare talen en fan it Amerikaanske rjocht nei oare rjochtsystemen.

## Lisinsjes
Der binne alve frije lisinsjes fan Creative Commons, dy't bestean út kombinaasjes fan de folgjende eleminten:
* **BY** (*Attribution*): it kopieare, ferspreide, fertoane en útfiere fan it wurk en ôfliede wurken is tastien, op foarwaarde dat de namme fan de orizjinele auteur fermeld wurdt;
* **NC** (*Non-commercial*): it kopieare, ferspreide, fertoane en útfiere fan it wurk en ôfliede wurken mei net foar kommersjele doelen;
* **ND** (*No derivative works*): it kopieare, ferspreide, fertoane en útfiere fan it wurk en ôfliede wurken is tastien, mar it wurk feroarje mei net;
* **SA** (*Share Alike*): it ferspreide fan it wurk is allinnich tastien ûnder in fergelykbare frije lisensje (sjoch ek copyleft).

De ferskate CC-lisinsjes wurde neamd nei de eleminten wêr't se út bestean. Sa is der bygelyks CC-BY, wêrfan BY wol, mar NC en SA net part binne, of CC-BY-NC-ND, dy't bestiet út BY, NC en ND, mar net út SA.

De CC-lisinsjes wurde ûnder mear brûkt op de projekten fan de Wikimedia Foundation, lyk as Wikipedy, Wikinijs, Wikiboarne en Wikiboeken. Fierder kin op Wikimedia Commons multimediamateriaal, sa as bygelyks foto's en yllustraasjes, ûnder ien fan de frije foarmen fan dizze lisinsjes delsetten wurde, dy't dan brûkt wurde kinne op alle projekten fan de Wikimedia Foundation.

## Oanpassings foar Nederlân
It Instituut voor Informatierecht fan de Universiteit fan Amsterdam (IViR) hat yn gearwurking mei de *Waag Society* en de stifting *Nederland Kennisland* Nederlânske ferzjes fan de CC-lisinsje ûntwikkeld, troch dizze oer te setten nei it Nederlânsk en oan te passen oan it Nederlânske rjocht. De Nederlânske ferzje is te finen op de webside fan Creative Commons. In Fryske ferzje is op dit stuit net beskikber.

## Sjoch ek
* GNU/FDL

## Eksterne keppelings
* 
* 
*  Creative Commons Nederland
*  NRC Handelsblad, 8 maaie 2006 - Elda Dorren: ''Copyright voor kunstenaars - Creative Commons licentie versimpelt auteursrecht op internet''
__NOTOC__
Dellewâl

**Dellewâl** is in buorskip op Skylge. De buorskip leit eastlik fan West-Skylge, tusken West-Skylge en Hee yn. Dellewâl makket offisjeel ûnderdiel út fan West-Skylge. 

De buorskip wurdt skieden fan West-Skylge troch inkele dunen, dy't de Hanskedunen neamd wurde. Dy dunen wienen yn de 16e en 17e iuw in stik grutter. In grut part fan dy dunen binne stikken slein trochdat de slenke dy't de tagong foarme ta de haven fan West-Skylge him nei it noarden ferpleatste. Grutte dielen binne de see yn rekke, derûnder ek dielen fan West-Skylge en it doarpke Wolmearum, dat hielendal yn see ferdwûn.

Yn 1836 waard der in roggemûne boud oan de eastkante fan Dellewâl. De mole waard yn 1876 oan de mûnder fan Formearum ferkocht. Dy bruts 'm ôf en ferhuze mei de boel nei Formearum ta.

Yn Dellewâl stiet in jeugdherberch, in ynternaat fan it Maritym Ynstitút Willem Barentsz (de hegere seefeartskoalle fan Skylge, in ûnderdiel fan de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert), in rekreaasjegebiet mei wennings derop en in lúkse apparteminten kompleks.

Yn de beboske dunen oan de noardkante fan Dellewâl stiet in grut kompleks fan bunkers út de tiid fan de Twadde Wrâldoarloch.

Dellewâl is ek de namme fan de kuststripe bylâns de natuerlike baai dy't oan de eastkante fan West-Skylge leit. Oant it begjin fan de 20e iuw wie de kuststripe in strân en wie it in diel fan de haaddyk oer Skylge. Tsjintwurdich is dy kuststripe troch granniten blokken ferstevige en leit der in tarredyk foar fytsers.
Hero Werkman

**Hero Werkman** (30 septimber 1944) út Sânhuzen wie PvdA-riedslid en letter wethâlder fan Weststellingwerf. 

Yn  1990 krige Werkman de Fryske Parsepriis. Ein 1991 sei er syn partijlidmaatskip fan de PvdA op omdat er it net iens wie mei it lanlik belied fan syn partij. Hy rjochte in eigen partij op: de Sociaal Democratische Partij, dy't yn 1994 mei fjouwer sitten yn de ried kaam. 

Hero Werkman troude yn 1974 mei de PvdA-politika Geke Faber, de lettere steatssekretaris fan Natoer yn it kabinet kabinet-Kok II (1998-2002).
Satellytsteat

In **satellytsteat** is in ûnôfhinklik lân dêr't in oar lân op benammen it politike en militêre mêd gâns ynfloed op hat. 

De term satellytsteat joech eartiids de politike status fan lannen fan it eastblok oan, de leden fan it Warsjaupakt. Dy lannen wienen it net iens mei dy namme en seinen dat de Feriene Steaten yn de NAFO likegoed satellytsteaten brûkten.

Oare machtige lannen lykas Nazi-Dútslân en  de folksrepublyk Sina hienen ek al satellytsteaten.
Grêfkelder

In **grêfkelder** is in kelder ûnder in tsjerke of ûnder in lyts spesjaal dêrfoar bestimd kapeltsje of monumint op it tsjerkhôf of yn de bosk fan in lângoed. It bart ek wol, dat de kelder ûnder in plaat sit dy't fuorttakele wurde moat eardat de kelder tagonklik is. 

Grêfkelders binne meastal bedoeld foar leden fan in bepaalde foaroansteande of rike famylje.
Keninklike famyljes hawwe faak in eigen grêfkelder, lykas leden fan it keninklik hûs, dy't begroeven wurde yn de grêfkelder fan it prielgrêf Willem fan Oranje mei de spesjale grêfkelder fan de Oranjes yn de Nije Tsjerke te Delft. Yn Nederlân meie sûnt 1829 allinnich leden fan dizze famylje yn in tsjerkegebou byset wurde.

## Sjoch ek
* Grêfkelder fan de Fryske Nassau's
* Grêfkelder fan Oranje-Nassau yn Delft
* Prielgrêf fan Ingelbrecht I fan Nassau
* Prielgrêf fan Ingelbrecht II fan Nassau
* Prielgrêf
* Krypt
* Mausoleum

## Keppeling om utens
* Grêfkelder fan de Fryske Nassau's
* Grêfkelders yn It Oranjewâld
VKC

**VKC** stiet foar *Voorwerker Korfbal Club* en is de kuorbalferiening fan Sigerswâld. Yn 2011 spilet VKC yn de seal as op it fjild yn de tredde klasse en hat hast 100 leden.

## Skiednis
By de oprjochting op 28 maart 1929 waard de namme G en O keazen, dat foar *Genoegen en Ontspanning* stie. Nei 1933 giet de kuorbalferiening fierder as VKC en feroarje ek de klubkleuren fan wyt-swart nei wyt-read. De heechtijdagen fan VKC lizze om 1950, wannear't VKC oant 4 kear om it kampioenskip fan Nederlân spilet. Dielname hjirfoar waard fertsjinne troch earst it kampioenskip fan it noarden te winnen. De bêste prestaasje fan VKC by it kampioenskip fan Nederlân is it tredde plak. Yn dy tiid spilen geregeldwei VKC'ers yn it Frysk tolvetal.

De akkommodaasje fan VKC foldie yn de begjinjierren net oan de winskjen, omdat it net folle mear wie as in stik lân, wêr't de kowestront foar de wedstryd fanôf helle wurde moast. Mar neidat VKC earst yllegaal in kantine bout, krijt it fan de gemeente in stik grûn oan it hjoeddeiske Uthof, wêr't boud wurde mei. Hjir komt troch in soad ynset fan de leden yn 1988 de Ynrin te stean.
Pipernuten

**Pipernuten** binne snobbersguod dat wol gauris mei Sinteklaas iten wurdt en fan roggemoal mingd mei in bytsje anys makke wurdt. Pipernuten wurde fan itselde daai makke as taai-taai. 

De wenstige wize fan optsjinjen is dat men de pipernuten troch de keamer struit, dat de bern se opsykje kinne. De struiende earm wiist werom op it symboal fan fruchtberens, op de boer dy't syn ikker mei sied bestruit. Fanâlds waard dit fruchtberheidsbegjinsel begjin desimber dien, in bytsje te fergelykjen mei it struien fan rys of konfetty, wat tsjintwurdich faak op brulloften bart.  

Eartiids waarden pipernuten mei muntstikken mingd, tsjintwurdich mei sûkerguod. It struijen mei munten komt út in âlde leginde dêr't de hillige Sint Nikolaas trije jonge famkes by tsjinkaam, waens heit de breidsskat net betelje koe en syn dochters twong om de prostitúsje yn te gean. Sint Nikolaas smiet se doe in hânfol munten ta, dêr't se dêrnei dochs harren breidsskat mei betelje koenen.  

Der binne ferskillen tusken pipernuten, ôfhinklik fan dêr't se weikomme. Sa binne Fryske pipernuten wier hurde, rûne nuten, wylst Hollânske pipernuten sêfter binne en mear brokjes koeke lykje te wêzen. Pipernuten wurde fakentiden betize mei krûdnuten. Lykwols binne dy fan in oar soarte fan daai makke. Krûdnuten wurde nammers makke mei spekulaaskrûden en lykje dêrom mear op spekulaas.

## Sjoch ek
* Sinteklaas
* Krûdnuten
* Boarstplaat
Stoartum

**Stoartum** wie in buorskip op Skylge. De buorskip lei súdlik fan Kaard en westlik fan Kinum.

Stoartum hat bewenne west oant it begjin fan de 20e iuw, doe stienen der noch twa huzen. Yn 1557 ha der fjouwer huzen stien en rûn 1640 trije. Stoartum hat in protte lêst hân fan de Stoarmfloed fan 1825. Troch dy stoarmfloed binne inkele huzen skansearre en guon hielendal ferdwûn. 

Fan it doarpke is no allinnich noch in lyts terpke oer as lêste blyk fan minsklike bewenning. De Waaddyk oan de súdkante fan Stoartum hat no noch de namme fan it plakje, de Stoartumerdyk. Ek is der in pleats by Kaart mei de namme Stoartum.
Waach (Ljouwert)

De **waach** yn Ljouwert stiet oan de Nijstêd. In waach wie oer it algemien it middelpunt fan de merkstêd; dêr waard hannele, woegen en metten. Foar it bepalen fan it krekte gewicht fan it hannelsguod wie in merkkeapman eartiids oanwiisd op de waach, in publyk waachhûs. Sûnt wannear’t Ljouwert in waach hat, is net krekt bekend. De âldste fermelding fan in waach yn Ljouwert is fan 1483. Ut dat dokumint blykt ek dat de waach yn dy tiid in festige ynstitút wie. Fan oare Fryske stêden is bekend dat der oan de ein fan de 14e iuw in waach wie. It is net oannimlik dat Ljouwert yn dizze ûntwikkeling efteroan rûn, dat der wurdt fan útgien dat der ek yn Ljouwert yn de 14e iuw sprake fan in waach wie. 

De waach dêr’t yn 1483 oer skreaun wurdt, hat nei alle gedachten in eintsje eastlik fan it hjoeddeiske gebou stien. De waach dy’t no op it Waachplein stiet, is om 1590 hinne boud. Yn dy tiid wie elke keapman ferplichte om syn guod wage te litten op de waach. Dy ferplichting gou benammen foar (grut)hannelers yn fleis en suvel.

It produkt dat op de waach yn Ljouwert it meast ferhannele waard wie suvel, en dan benammen bûter. Dy waard op de wyklikse merkdagen in soad oanfierd. De waach yn Ljouwert stie dêrtroch ek wol troch bekend as de ‘bûterwaach’. Der waarden fansels ek wol oare produkten woegen, mar folle minder as dy fan suvel (bûter en tsiis red.). As yllustraasje: tusken 1830 en 1860 waard jierliks trochstrings 1.656.922 kg bûter, 225.905 kg tsiis en mar 24.326 kg oan oar guod woegen. Wat opfalt is de yn ferhâlding lytsere oanfier fan tsiis. Dat hat lykwols in logyske ferklearring, it komt trochdat der yn Fryslân oant de ein fan de 19e iuw benammen bûter produsearre waard.

De Waach oan de Nijstêd is oant 1880 brûkt. Nei dat jier waard der woegen yn it nije Beurs- en waachgebou oan it beursplein. Sûnt de jierren 80 út de 20e iuw sit yn dat gebou de Iepenbiere Bibleteek. Yn it waachgebou sit in *lunchroom* mei in terras dat simmerdeis iepen is.
Earder haadpostkantoar fan Ljouwert

It eardere **haadpostkantoar fan Ljouwert** is in monumintaal pân oan de Twibaksmerk yn Ljouwert ûntwurpen troch de ryksboumaster C.H. Peters. It pân hat in ryk fersierde houten kape dy't linet op grutte pylders. Yn it gebou sitte (2008) in hotel en in kongressintrum.

## Skiednis
Oan it begjin fan de 20e iuw blykt it postkantoar fan Ljouwert oan de Woartelhaven te lyts en beslút in Ministearje ta nijbou, dat ek oan telegrafy en telefony plak biede moat.

By de sloop fan de oanwêzige bebouwing wurde resten fûn fan it eardere kleaster fan de minderbruorren, wêrûnder muorreresten en in lytse poarte. Dizze fynsten wurde yn it nije gebou yntegrearre. Yn 1903 waard it gebou yn gebrûk nomd. Yn de jierren'50 blykt it gebou te lyts en is útwreiding needsaaklik.

## Lettere funksje
Sûnt 2003 wurdt it brûkt as kongressintrum "Post-Plaza" en yn 2008 is it útwreide nei Grand Hotel Post-Plaza, troch in restaurant en 43 keamers yn it pân dernjonken, de eardere Gratama en Nederlânske Bank.
Jakobinertsjerke

De **Jakobinertsjerke**, of de *Grutte Tsjerke*, yn Ljouwert is de grutste fan de Midsiuwske tsjerken yn de stêd.
It goatyske bouwurk waard by de Reformaasje omboud ta protestantske tsjerke en ferlear har alters en in soad fan de fersierings. De tsjerke is noch altyd yn gebrûk by de protestantske gemeente.

De tsjerke waard tusken 1275 en 1310 boud as ûnderdiel fan in dominikanekleaster en waard letter fergrutte. De brede súdlike sydbeuk waard pas yn de lette 15e iuw byboud, wylst it skiip begjin 16e iuw mei in travee ferlinge waard.

De yn Ljouwert en Grins residearende Steedhâlders fan Fryslân en Grinslân hienen sûnt 1591 ûnder it koer fan de Jakobinertsjerke yn Ljouwert in grêfkelder dy't tusken 1640 en 1696 fergrutte waard. Yn de grêfkelder fan de Fryske Nassau's, de greven fan Nassau-Dietz, waarden tusken 1623 en 1765 tsien lykkisten bysetten. Yn de kapel boppe de kelder stienen noch ris seis kisten. By de omwinteling fan 1795 waarden de kisten en grêfmonuminten fernield.

Yn de tsjerke sit in haadoargel fan de ferneamde oargelbouwer Christian Müller, út 1727. By it iepeningskonsert fan de simmerkonsertrige fan 2010 is in Metzler-kistoargel yn gebrûk naam.


Image:Grote of Jacobijner kerk te Leeuwarden.jpg|Súdwestside (2010)
Image:Leeuwarden, Grote Kerk, Oranjepoortje.jpg|Oranjepoartsje (2007)
Image:Orgel Grote Kerk Leeuwarden.jpg|Haadoargel (2010)
Image:140531 Ingangspartij Grote of Jacobijnerkerk Leeuwarden NL.jpg|De westlike yngong (2014)
Trije pylders fan de Jeropeeske Uny

Mei it Ferdrach fan Maastricht waard de Jeropeeske Uny oprjochte en kamen der trije ûnderskate beliedsmêden: 

# Jeropeeske Mienskippen (JMKS, JG, Euratom)
# Mienskiplik Bûtenlânsk- en Feiligensbelied (MBFB) 
# Justysje en Ynlânske Saken

Troch it Ferdrach fan Lissabon yn 2007 krige de EU it It Ferdrach oangeande de wurking fan de Europeeske Uny dat waard fan krêft yn 2009. Dêrmei hold de Europeeske Mienskip op te bestean en dêrmei kaam der in ein oan de trije pylderstruktuer.

## Keppeling om utens
* De trije pylders fan de Jeropeeske Uny *European Navigator*
Ferdrach fan Maastricht

It **Ferdrach fan Maastricht** waard op 7 febrewaris 1992 tekene en late ta oprjochting fan de Jeropeeske Uny.

De neikommende lannen hawwe it ferdrach tekene:
Belgje, Denemark, Dútslân, Grikelân, Feriene Keninkryk, Spanje, Frankryk, Ierlân, Itaalje, Lúksemboarch, Nederlân en Portugal.

Mei it tekenjen fan it ferdrach foarmen de Jeropeeske Mienskippen (JMKS, JG, Euratom), Mienskiplik Bûtenlânsk- en Feiligensbelied (MBFB), Justysje en Ynlânske Saken meiïnoar de earste fan de trije pylders fan de JU.

## EU-ferdrach
It Ferdrach fan Maastricht fan 7 febrewaris 1992 wie tagelyk it EU-Ferdrach. Der kamen letter wizigingen op it ferdrach, nammentlik troch:
* it Ferdrach fan Amsterdam 1997,
* it Ferdrach fan Nice 2001 en
* it Ferdrach fan Lissabon 2007.

*Sjoch ek: [https://wikisource.org/wiki/Ferdrach_oangeande_de_Europeeske_Uny De yntegrale Fryske oersetting fan it EU-ferdrach]*

## Keppeling om utens

* EUR-LEX
Stasjon Skearnegoutum

**Stasjon Skearnegoutum** (**Sgm**) is in earder stopplak oan it spoar Ljouwert-Starum. It stopplak yn Skearnegoutum wie iepen fan 16 juny 1883 oant 15 maaie 1938, en fan 1 juny oant 24 juny yn it jier 1940.
Froskepôlemûne

De **Froskepôlemûne** is in poldermole oan de súdeastlike râne fan Ljouwert. 

## Beskriuwing
De Froskepôlemûne, in mealreeë muonts, waard oarspronklik yn 1896 boud oan de Swette, dêr't er twa polders fan tegearre 350 ha bemealle: it 'Huzumer' en it 'Goutumer Nijlân'. Ynearsten waard er de "Swettemûne" neamd. De mûne krige selsswichting, hoewol't dy yn 1940 noch mar op ien fan de roeden siet. De houten achtkante mûne, op lege foet mei stiennen fjildmuorren, is dekt mei reid en hat in flecht fan 17,80 m. 

De mûne, dy't yn 1958 troch de gemeente Ljouwert oankocht wie, moast op it âlde plak wike by de oanlis fan in yndustryterrein. Op 25 april 1962 waard er op twa dekskûten oer it Van Harinxmakanaal nei de tsjintwurdige lokaasje oerbrocht en dêr restaurearre. Hy bemeallet dêr sûnt dy tiid de fivers op it eilân.

Yn 1987/1988 waard de Froskepôlemûne foar it lêst restaurearre. De mûne is op ôfspraak te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân
Hollanderwyk

De **Hollanderwyk** is in buert yn de wyk Huzum-West yn Ljouwert dy't sûnt 2002 ryksmonumint is en sûnt 2007 beskerme stedsgesicht. It ryksmonumint omfettet de wenten en boublokken; it beskerme stedsgesicht giet om de direkte omkriten dêrfan. Arsjitekt fan de wyk wie W.C. de Groot.

## Untstean
Om it jier 1000 hinne waard de Middelsee omjûn troch diken (ûnder oare oer de Skrâns) en yn de 13e iuw waard lân oanwûn troch legere dykjes op te smiten. Ien fan dy dykjes wie it Hollanderdykje. Oan dy dyk kaam om 1900 hinne bebouwing. Sûnt de yndustrialisaasje wie der it lûken fan it plattelân nei de stêd. Om dy bewenners te foarsjen fan bettere libbensomstannichheden waard Wenningbouferiening Ljouwert oprjochte yn 1905. Arsjitekt fan de feriening, W.C. de Groot, makke yn 1913 in earste ûntwerp foar it terrein by it spoar del en oan de Hollanderdyk. Doe't hy yn 1914 mei in ûntwerp kaam dêr't it strjitteplan boartlik trochsnien yn waard troch in slingerjende strjitte, waard it plan oannommen. Yn 1915 waard de Hollanderwyk oplevere.

## Renovaasje
Yn de jierren '80 waarden oan de efterkant fan de wenten keukens en bergings oanboud. Teffens waarden de wenten oan de Hollanderhof en de Simon de Vliegerstrjitte sloopt en ferfongen troch nijbou. Ek waarden der ferkearsmaatregels troffen troch de wyk ta wenhiem te bestimpeljen. De Wijnhornsterstrjitte waard dêrmei ôfsluten foar it ferkear, yn de Hollanderstrjitte waarden ferkearsdrompels oanlein en op de Hollanderdyk ferskynden weifersmellings.

## Keunstwurken
As earbetoan oan arsjitekt W.C. de Groot hat byldzjend keunstner en wykbewenner Walter Baas in keunstwurk makke. By de ûntbleating dêrfan waard it plein dêr't it wurk oan stiet omdoopt ta W.C. de Grootplein.

By it ynkommen fan de wyk fan de Skrâns ôf stie in brûnzen byld fan de joadske keapfrou Betje Cohen, makke troch keunstneresse Karianne Krabbendam. It byld hat letter in oar plak krigen.

## Keppeling om utens
* Webstee fan W.C. de Groot
Ferdrach fan Nice

It **Ferdrach fan Nice** is tekene troch leden fan de 26 febrewaris 2001 troch Jeropeeske lieders tekene. It wie in taheakke en ferbettering fan it Ferdrach fan Maastricht.  

Yn it ferdrach is der omtinken jûn oan it útwreidzjen fan de Jeropeeske Uny yn East-Jeropa. Benammen mei de sitferdieling yn de Jeropeeske ynstituten lykas de Rie fan de Jeropeeske Uny.

## Keppeling om utens
* Portaal fan de JU - Ferdrach fan Nice
Rie fan de Jeropeeske Uny

De **Rie fan de Jeropeeske Uny** (ek wol *JU ministerrie*) is it wichtichste orgaan fan de Jeropeeske Uny as it giet om beslútfoarming. Mei it Jeropeesk Parlemint is it de wetjouwende macht fan de Jeropeeske Uny.

## Gearstalling
De Rie fan de Jeropeeske Uny is gearstald út 27 ministers (fan eltse lidsteat ien) dy't har lân fertsjinwurdigje. As der stimd wurde moat dan rint de swierte fan in stim lykop mei it tal ynwenners fan it lân dat hja fertsjinwurdigje. Bygelyks in stim fan de minister fan Dútslân jildt foar 29 stimmen fan de yn totaal 345 stimmen, wylst Syprus of Letlân mar fjouwer stimmen hawwe.

Yn de Rie fan de Jeropeeske Uny sitte de ministers fan de 27 lidsteaten. Lykwols hat in minister mar ien portefueille, dat der binne ferskate riedsgearstallings (ferskate rieden). Der binne 9 ferskillende:

* Algemiene Saken en Relaasjes om utens
* Ekonomyske en Finansjele Saken
* Wurkgelegenheid, Sosjaal belied, Sûnens en Konsumintesaken
* Justysje en Ynlânske Saken
* Konkurinsjefermogen
* Ferfier, Telekommunikaasje en Enerzjy
* Lânbou en fiskerij
* Miljeu
* Underwiis, Jongerein en Kultuer

## Nijsgjirrich
Omdat de nammen Jeropeeske Rie en de Rie fan Jeropa wol bot lykje op dy fan de Rie fan de Jeropeeske Uny, is der soms frijwat betizing.
Harley-Davidson

**Harley-Davidson**, oprjochte yn 1903, is in Amerikaanske produsint fan motorfytsen út de steat Wisconsin. It merk bruts troch doe't yn de Twadde Wrâldoarloch grutte oantallen motorfytsen levere waarden oan it Amerikaanske leger, ûnder de namme *Liberator*.

Harley-Davidson hat in oanhing fan fanatike fans - wêrûnder Hells Angels - dy't fan gjin krityk op harren merk witte wolle. Der wurde noch altyd in soad fan ferkocht. It eigen lûd fan de motor wurdt tige wurdearre. 

Twa jonge motorleafhawwers, William Harley en Arthur Davidson, wurken harren earste motorfyts. Twa bruorren fan Arthur, Walther en William, kamen der al gau by it duo, mar in ûnbekend bleaune Dútske ymmigrant, dy't de Frânske "De Dion" motor kende, joech de trochslach by it opsetten fan harren bedriuw. Yn 1903 ferskynde in iensilinder motorfyts mei in fermogen fan 3 PK.

Yn de kultfilm *[[Easy Rider]]* spilen HD-motors fan it type "*custom*", ek wol *[[custom|chopper]]* neamd, in haadrol. Customs mei harren soad groom en hege stjoeren, binne yn de sechtiger jierren (en lang dêrnei) in hype west. 


Image: Harley-Davidson Model 16 C 1916.jpg| Harley-Davidson Model 16C út 1916
Image: Harley-Davidson 22WJ 600 cc 1922.jpg|In tige seldsume 22 WJ út 1921, mei in boxermotor
Image:Harley-Davidson 1000 cc HT 1923.jpg|Harley-Davidson 1000 cc HT 1923
Image:Harley-Davidson 22CD 575 cc 1922.jpg|Harley-Davidson 22 CD iensilinder út 1922
Image: Harley-Davidson 27J 1927.jpg|Harley-Davidson 27 J 1927
Image:HD Liberator.jpg |WLA (Liberator)
Image:Harley-Davidson Duo Glide 1961.jpg|Harley-Davidson Duo Glide út 1961
Image:Aermacchi_Turismo_Veloce_1971.jpg| Aermacchi-Harley-Davidson Turismo Veloce út 1971
Image:Harley-Davidson XLCR 1000 Cafe Racer 1978.jpg | Harley-Davidson XLCR 1000 Café Racer út 1978
Image:Fxstc1998.jpg| Harley-Davidson FXSTC Softail Custom út 1998
Image:HD 883 Hugger.JPG|thumb|2001 883 Sportster Hugger
Image:Harley-Davidson VRSCA V-Rod.JPG| Harley-Davidson VRSCA V-Rod út 2001
Abe Bonnema

**Abe Bonnema** (Stiens, 6 septimber 1926 - Grins, 9 augustus 2001) wie in Fryske arsjitekt.

Bonnema wie in soan fan in boukundige. Hy studearre boukunde oan de Technyske Universiteit Delft. Dêrnei sette er in buro foar arsjitektuer en romtlike oardening op. Bonnema syn bedriuw siet ynearsten yn Ljouwert, mar letter yn Hurdegaryp, dêr't er ek wenne. 

## Wurk
Fan syn hân binne ferskate bekende gebouwen yn Fryslân en dêrbûten:
**[[Gebouw Delftse Poort|De Delftse Poort]]*, te Rotterdam, it haadkantoar fan Nationale Nederlanden (mei 93 en 150 meter hege tuorren). Dit is op it heden (2007) it heechste kantoargebou yn Nederlân.
**[[It Boek]]*, te Amsterdam, earder haadkantoar fan Elsevier, tsjintwurdich yn gebrûk troch de belestingtsjinst.
**[[Achmeatoer|De Achmeatoer]]*, yn Ljouwert, is in byldbepalende wolkeskraber yn dizze haadstêd.
**[[Interpolis|De Interpolistoer]]*, te Tilburg, kantoar fan Interpolis.
*Syn eigen wenhûs yn Hurdegaryp, yn 2014 oanwiisd as ryksmonumint.
* It *[[Kaskadekompleks]]* yn Grins, in kantoargebou dê't ek de wentoer *[[De Regentes (Grins)|De Regentes]]* ta heart.
* It haadkantoar fan de Sosjale Fersekeringsbank yn Amstelfean

Yn syn libben krige Bonnema meardere arsjitektuerprizen. Hy wie offisier in de Oarder fan Oranje-Nassau.

Nei syn dea hat Bonnema in legaat neilitten oan de stêd Ljouwert mei hjirby lykwols al in tal betingsten. It jild moast oan in nij ûnderkommen foar it Frysk Museum bestege wurde. Dit nije museum moast op it Saailân boud wurde en it ûntwerp moast makke wurde troch Hubert-Jan Henket yn gearwurking mei Bonnema Arsjitekten, it arsjitekteburo fan Bonnema út Hurdegaryp. It nije gebou fan it Frysk Museum waard iepene yn 2013.  


Ofbyld:Abe Bonnema villa Hardegarijp.jpg|Syn filla is no in konsulaat
Ofbyld:20140531 Fries Museum Leeuwarden Fr NL.jpg|It Frysk Museum
Ofbyld:Rotterdam Weena en tram II.jpg|De *Delftse Poort* yn Rotterdam
090601 Cascadecomplex Groningen NL.jpg|It *[[Kaskadekompleks]]* yn Grins


## Sjoch ek
* List fan Fryske arsjitekten
* Abe Bonnemapriis

## Keppeling om utens
*Webstee fan Bonnema Arsjitekten
*Twee Vandaag útstjoering oer it legaat fan Bonnema
Gerrit Ybema

**Gerrit Ybema** (Skettens, 29 oktober 1945 - Twellingea, 15 febrewaris 2012) wie in Fryske âld-amtner en âld-politikus foar D66. Letter waard hy ûndernimmer.

## Karriêre
Hy trochrûn de hbs yn Snits, wêrnei't hy ekonomy studearre oan de Ryksuniversiteit Grins. Dêr studearre hy yn 1977 cum laude ôf. Nei in koarte perioade wurke te hawwen as beliedsmeiwurker by de gemeente Ynskedee, waard hy yn 1986 beliedsadviseur fan it Kolleezje fan Deputearre Steaten yn Fryslân.

Yn 1986 waard hy, foar D66 keazen as lid fan de gemeenteried fan Ljouwert. Yn 1989 waard hy foar deselde partij keazen as lid fan de Twadde Keamer. Dêr soe hy him benammen ûntwikkelje ta in deeglik finansjeel-ekonomysk wurdfierder fan syn partij. Hy waard ûnder mear foarsitter fan de Fêste Keamerkommisje foar Finânsjes.

Yn it Twadde kabinet Kok wie hy steatssekretaris foar ûnder oare Bûtenlânske Hannel. Yn dy hoedanigens liede hy ferskeidene hannelsmisjes en sette hy him yn foar in better tafersjoch op de wapenhannel en foar in better tagong fan Tredde Wrâldlannen ta de Jeropeeske merk.

Fan 2003-2011 wie Ybema foarsitter fan it Konsultatyf Orgaan, dat it Nederlânske regear advisearret oer it belied oangeande de Fryske taal.

Nei syn politike hie Ybema in eigen advys- en consultancybureau, *Ybema Economy Solutions*. Ek wie Ybema foarsitter fan it bestjoer fan de Fryske Havendagen, in fjouwerjierliks barren yn de stêd Harns. Ybema wie ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau en hie in grut netwurk, hie in soad byfunksjes en wie lid fan de Heeren Zeventien, in eksklusyf selskip fan ynfloedrike manlju yn Fryslân.

## Persoanlik
Gerrit Ybema wenne yn Twellingea en ferstoar op 15 febrewaris 2012 oan de gefolgen fan kanker. Ybema is 66 jier woarn en liet in frou en fiif bern nei. 

## Keppeling om utens
* Webstee oer parlemintsleden
* Ljouwerter Krante, 13 novimber 2010