open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bismarck (slachskip)

De **Bismarck** wie in Dútsk slachskip dat yn 1939 te wetter litten waard en yn de Twadde Wrâldoarloch ynsetten waard. Mei syn susterskip de *[[Tirpitz (slachskip)|Tirpitz]]* wie it slachskip diel fan admiraal Erich Raeders *[[Z-Plan]]*, de blaudruk foar de werbou fan de Dútske Kriegsmarine. It tredde susterskip, de *Hindenburg*, waard nea ôfboud. De *Bismarck* wie ferneamd nei de eardere kânselier kanselier Otto von Bismarck. It skip sonk ein maaie 1941 yn it noarden fan de Atlantyske Oseaan nei in oanfal fan Britske Royal Navy. Hast 3500 minsken ferlearen dêrby it libben.

## Galery

Ofbyld:Bundesarchiv Bild 193-30-5-34A, Schlachtschiff Bismarck.jpg|*Efterstjûne, 1939*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 193-03-5-18, Schlachtschiff Bismarck.jpg|*1940*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 193-13-5-09, Schlachtschiff Bismarck.jpg|*1940*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 193-06-7-16, Schlachtschiff Bismarck.jpg|*1940*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 193-04-2-10A, Schlachtschiff Bismarck.jpg|*1940*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 193-05-3-39, Schlachtschiff Bismarck.jpg|*1940*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 101II-MN-1363-26, Schlachtschiff Bismarck, Indienststellung.jpg|*1940*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 193-04-1-23, Schlachtschiff Bismarck.jpg|*1940*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 193-04-5-25A, Schlachtschiff Bismarck.jpg|*1940*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 193-13-4-33, Schlachtschiff Bismarck.jpg|*1940*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 146-1984-055-14, Schlachtschiff Bismarck, nach Seegefecht.jpg|*maaie 1941*
Ofbyld:Bundesarchiv Bild 146-1984-055-13, Schlachtschiff Bismarck, Seegefecht.jpg|*juny 1941*
Ofbyld:HMS Dorsetshire Bismarck survivors.jpg|*Rêding fan de oerlibbenen troch de *Dorsetshire**


## Keppeling om utens
Hurdsilen op de Olympyske Simmerspullen 1956

De Olympyske Simmerspullen 1956, ek wol de **XIXe Olympiade** neamd, waarden yn 1956 yn Melbourne, Austraalje hâlden.  It hurdsilen waard hâlden yn de Port Philip baay by de *St Kilda Harbour* .

## Utslaggen
### Manlju

### Iepen

## Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it silen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1960.
Hans Konst

**J.H.J. (Hans) Konst** (Bakhuzen, 9 desimber 1958) is in Nederlâns politikus fan de Partij fan de Arbeid út Harns. Fan berop is er geriater, wurksum by de GGZ yn Ljouwert.

Konst is sûnt febrewaris 2009 deputearre fan Fryslân. Dêrfoar wie provinsjaal steatelid út namme fan de PvdA. Hans Konst folge de yn desimber 2008 ferstoarne Anita Andriesen op.

Konst hie de portefeuille Romtlike ûntwikkeling, Plattelânsbelied, Lanlik gebiet en Duorsume ûntwikkeling. 

De PvdA Fryslân waard nei de ferkiezingen fan 2 maart 2011 de grutste partij. Under lieding fan Konst foarme de PvdA in nij kolleezje fan deputearren, dêr't Konst sels ek in sit yn hat.. 

De PvdA Fryslân waard nei de ferkiezingen fan 2 maart 2011 de grutste partij. Konst waard deputearre Romte, Ekonomy en Duorsume Enerzjy. 

Op 7 novimber 2012 makke Konst buorkundich dat it Kolleezje fan Deputearre Steaten 50 miljoen euro beskikber stelle woe foar in 'nij Thialf'. 

Nei de ferkiezingen fan 2015 kaam de PvdA net mear yn it kolleezje fan Fryslân. Konst ferliet yn desimber 2015 ek de Steatefraksje fan de partij en gie dêrnei wer as ferpleechhûsdokter oan it wurk.

## Keppelings om utens
*Deputearre Hans Konst, Provinsje Fryslân 
*Webside PvdA Fryslân
*Hiemside Hans Konst
Earste stien

De **earste stien** fan in bouwurk is de earste stien dy't lein of mitsele, wurdt, ornaris nei't it fûnemint al lein is. Om't dy hjirmei in oantsjutting is dat de bou wier begûn is, wurde yn de earste stien somtiden de inisjalen fan de opdrachtjouwer en ek wol dy fan de bouwer yn skrast.

By it begjin fan de bou wurdt by grutte projekten faak in feestke hâlden. De earste stien wurdt dan troch in wichtich of bekende persoan op it krekte plak lein. Itselde wurdt by heien ek wol dien mei de earste peal. As de bou dien is wurdt der dan ornaris op in plak dêr't dy goed te sjen is in plakette ynmitsele mei in tekst mei de datum fan it dellizzen fan de earste stien of it heien fan de earste peal, en de namme fan dy persoan.

Dy plakette komt oan de ein fan de bou, dat it is earder de "lêste stien", mar troch de tekst, en om't minsken der faak gjin oar wurd foar hawwe, wurdt dy plakette soms ek wol oantsjut as "de earste stien". Lykwols binne der ek plakettes dêr't terjochte op stiet fan "Dizze stien, de lêste, waard ...".

## Keppeling om utens
Martinytsjerke (Koudum)

De **Martinytsjerke** is in tsjerke yn Koudum yn de provinsje Fryslân.

## Beskriuwing
De hjoeddeistige tsjerke moat op syn minst de fjirde tsjerke west ha dy't op dat plak boud is en waard yn 1857 boud as opfolger fan in achtkantige koepeltsjerke. Dy eardere koepeltsjerke hat mar in 25 jier op syn stee stien en kaam destiids yn it plak foar in krústsjerke dy't 16 iuwske skaaimerken hie. Ek dy tsjerke hie wer in foargonger, nei alle gedachten stie der yn de iere midsiuwen al in tsjerke op dat plak. By de bou fan de hjoeddeistige tsjerke yn 1857 kaam der in sarkofaach út de 11e iuw oan it ljocht, dy't op dit stuit bewarre wurdt yn Jannum. De tsjerke hat oarspronklik wijd west oan de hillige Martinus fan Tours. 

It santjinde iuwske ynterieur fan de hjoeddeistige tsjerke komt fan de eardere krústsjerke. Yn de tsjerke is noch in tinkboerd dat weromtinkt oan de bluodderige Spaanske oerfal yn Koudum fan 1586. De krústsjerke krige tusken 1614 en 1617 in grutte toer en tusken 1645 en 1655 krige de tsjerke in nij ynterieur. In part fan it koperwurk waard makke yn Amsterdam. Yn de foet fan de preekstoel fan de tsjerke binne wapens úthoud fan de doetiidske grytman Jehan fan Aylva en syn frou Katarina fan Walta. De preekstoel stiet op sân moarmeren doaryske pylders. Fierders binne der in doophek, twa oerkape hearebanken en tsjerkebanken mei sniene einskotten en bolbekroanings. De bylden dy't op it oargel te finen binne, binne yn de 19e iuw oankocht fan in tsjerke yn Starum. De oargel waard boud troch L. van Dam en Soannen, mei oargelpipen fan piipwurk út 1651.

De tsjerke is no oansletten by de Protestantske Tsjerke yn Nederlân. Yn 2009 hat der in grutte renovaasje west fan it ynterieur. De tsjerke is te besjen op fêststelde tiden. 

## Sjoch ek
*Tsjerken yn Fryslân
Ulbo Jetze Heerma van Beyma thoe Kingma

**Ulbo Jetze Heerma van Beyma thoe Kingma** (Warkum, 14 desimber 1821 - Frjentsjer, 31 maart 1876) wie in Frysk bestjoerder.

## Famylje

Van Beyma waard ynskreaun it berteregister mei de foarnammen *Ulbo Jetze Herema*, hy sil ferneamd wêze nei in omke fan memmeskant: Ulbo Jetze Heerma fan Voss. Hy fierde de tredde foarnamme as famyljenamme en waard yn de regel as *U.J. Heerma van Beyma thoe Kingma* neamd. Hy wie in soan fan Julius Matthijs fan Beyma thoe Kingma en Agatha Wihelmina fan Voss. Syn âlden bewennen de Kingmastate yn Sweins. Syn heit hie yn 1821 tastimming krigen de namme *thoe Kingma* ta te heakjen oan syn namme en waard yn 1842 erkend te behearren ta de Nederlânske eallju. Van Beyma troude yn 1848 yn Grins mei Elisabeth Godin (1829-1904). 

## Wurkpaad
Van Beyma studearre rjochten. Hy folge syn heit, nei it ferstjerren fan syn heit, op as grytman fan Frjentsjerteradiel. Troch de Gemeentewet (1851) waard it amt fan grytman ôfskaft, in soad grytmannen, wêrûnder Van Beyma, bleaune lykwols oan as boargemaster. Hy wie dêrneist lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân (1859-1876) en folmacht fan it Wetterskip fan de Fiif Dielen Seediken Binnendyks. Mei yngong fan 1 jannewaris 1856 waarden yn Fryslân acht nije boargemaster (wer)beneamd, dêrby wiene ek de trije bruorren jhr. mr. Frederik Hessel van Beyma thoe Kingma (Aenjewier), jhr. mr. Ulbo Jetze Heerma van Beyma thoe Kingma (Frjentsjerteradiel) en jhr. mr. Coert Lambertus van Beyma thoe Kingma (Lemsterlân).

Fan Beyma ferstoar yn de âldens fan 54 jier.
Honiara

**Honiara** is de namme fan it haadsteedlik goa - en de namme fan de haadstêd fan de Salomonseilannen, it op trije nei grutste lân fan Oseaanje.

Honiara leit oan de noardkust fan it bergige eilân Guadalkanal, oan de mûning fan de rivier Mataniko.

Honiara hat in ynternasjonaal fleanfjild: *Honiara International Airport* (oant novimber 2003: Henderson Field). It leit in lytse 10 km bûten de stêd en is yn de Twadde Wrâldkriich troch Amerikaanske militêren oanlein.

Honiara is it haadkertier fan de nasjonale loftfeartmaatskippij *Solomon Airlines* en fan de *South Pacific Forum Fisheries Agency*. Kopra, kokosnuten en fisk wurde fia de haven útfierd. De hannel mei Maleizje, Japan, Súd-Korea en Taiwan binne it meast wichtich.


Ofbyld:Honiara.jpg|*Haadstrjitte Honiara*
Ofbyld:HoniaraHotel.jpg|*Hotel Honiara*
Ofbyld:Yot club small.jpg|*Jachtklup en golfklup Honiara*
Ofbyld:Guadalcanal American Memorial.jpg|*Amerikaansk betinkingsmonumint op Gualdakanal*


## It besjen wurdich
* De **parlemintsgebouwen**. Sûnt de bou yn 1993 biede dizze tradyijonele gebouwen in noflik wurkplak oan sa'n 50 leden fan it regear. Sy kinne op ôfspraak besjoen wurde.
* It **Nasjonaal museum** mei keunstfoarwerpen fan de Salomonseilannen en oer de skiednis fan it lân.
* De **Botanyske tunen**. De tunen hawwe in grut ferskaat oan orchideeën en oare planten út it tropysk reinwâld.

## Keppeling om utens
* ''Solomon Islands Visitors Bureau''
Landkreis

In **Landkreis** of in **Kreis** (yn Noardryn-Westfalen en Sleeswyk-Holstein) is in regionale bestjoersienheid (distrikt) yn de Bûnsrepublyk Dútslân. It giet dan om in gemeenteferbûn en rjochtspersoan (fan publykrjocht), ien bestjoerlik nivo boppe de gemeente.  

In Landkreis is sels wer part fan in *[[Regierungsbezirk]]* of direkt fan in dielsteat. De lêste wiziging yn de yndieling fan de distrikten yn Dútslân fûn plak op 1 july 2007. By dy twadde weryndieling fan Saksen-Anhalt is it totaal oan Dútske kreisen werombrocht nei 313. 

In Landkreis is ferantwurdlik foar saken as sikehuzen, ôffalferwurking, oerlanging fan rydbewizen, oerlanging fan jachtaktes ensafuorthinne. 

Stêden mei mear as 100.000 ynwenners hearre meastentiids net by in *Landkreis* en binne sels foar dy tsjinsten ferantwurdlik. Sokke stêden wurde *Kreisfreie Stadt* of soms *Stadtkreis* neamd, en binne in stedsdistrikt.

## Sjoch ek
*Regierungsbezirk
*Kreisfreie Stadt
Garmisch-Partenkirchen (betsjuttingsside)

"**Garmisch-Partenkirchen**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Garmisch-Partenkirchen (Landkreis)
* Garmisch-Partenkirchen
Beilen

**Beilen** is in iesdoarp yn de provinsje Drinte; it is it haadplak fan de gemeente Midden-Drinte. 

## Demografy
Beilen mei byhearrend gebiet Beilen hat rom 11.000 ynwenners, it doarp Beilen telt ± 9700 ynwenners. De heule gemeente Midden-Drinte ûngefear 33.000 ynwenners. Beilen leit midden yn Drinte en wurdt dêrom ek wol it *Hert fan Drinte* neamd.

## Geografy

It doarp leit tusken it spoar Grins - Swol, de autosnelwei de A28, de provinsjale wei N381 en it natoergebiet Terhorstersân. Oan de eastrâne fan it doarp leit NS-stasjon Beilen.

## Gemeentlike weryndieling
Oant 1998 wie Beilen in gemeente. Nei gemeentlike weryndieling gie Beilen op yn de gemeente Middenfjild. Dizze gemeente hat mar koart bestien, want sûnt 2000 is Middenfjild wer oergien yn de gemeente Midden-Drinte. De flagge en it wapen binne de eardere gemeenteflagge en -wapen.

## Skiednis
Ut ûndersyk hat bliken dien dat ± 20.000 jier lyn om Beilen al minsken wennen. Om it jier 1000 waard Beilen al neamd yn oarkonden. De namme is in ferbastering fan de oarspronklike namme *Bijlloo*, dat eat as 'iepen kapt plak yn de bosk' betsjut. Troch ûntginningen yn dizze iuw waarden geregeld resten fan âlde delsettings en begraafplakken fûn.

Op 8 augustus 1820 hat in grutte brân in grut part fan Beilen yn de jiske lein. Allinnich de âlde tsjerke is bewarre bleaun.
Op 2 desimber 1975 waard by Wijster in trein kaapt troch Súd-Molukse jongeren wêrnei't yn Beilen in beliedssintrum ynrjochte waard (sjoch Treinkaping by Wijster). De kapers skeaten trije persoanen (de masinist en twa passazjiers) dea en joegen har nei hast twa wiken oer.
Oer de earste sosjaaldemokratyske wethâlder fan it doarp, Jan Egberts Eleveld (1900-1936), ferskynde yn 2003 it boek "Terug naar Beilen".

### Goudskat fan Beilen
Yn 1955 waard yn Beilen in wichtige fynst dien: in goudskat út ± 400. Dizze skat bestie út in earmbân, halsringen en 22 gouden munten, saneamde solidy. Dit wie de rykste skat út de Drintske boaiem. De finers wienen de hearen Beuving en Barkhof. De skat is yn it Drintsk Museum yn Assen te besichtigjen.

### Tsjerke
* Stefanustsjerke

## Bekende ynwenners
### Berne
* Janke Dekker (1963), (musical)aktrise en tv-presintatrise
* Ab Gritter (1949-2008), fuotballer
* Jan de Groote (1911-1989), lânbouwer en politikus
* Henk Koning (1933), belestingamtner en politikus
* Gerard Slotemaker de Bruine (1899-1976), bedriuwsmeiwurker, amtner, fersetsstrider en politikus
* Silvester Zwaneveld (1969), kabaretier
* Fenna Bolding (1958), GrienLinks-politika

### Wenjend
* Adelinde Cornelissen (1979), dressuerrydster
* Marcus van Teijlingen (1973), styldûnser en dûnslearaar
* Dieuwke Winsemius-Bakker (1916), skriuwer
Terhorstersân

It **Terhorstersân** is ± 181 ha grut en leit ten suden fan Beilen. It is in stosângebiet dat gedieltlik "fêstlein" is, meidat der yn 1900 dinnen oanplante binne. It grutste diel fan it heuveleftige terrein (100 ha) bestiet út heide, ôfwiksele mei heidemarkes yn de legere dielen en jeneverbeistrûken op de hegere stikken.
Yn it fariearre gebiet komme ferskate planten en bisten foar, wêrûnder de kaaiblom, bûtergers en sompewolvepoat, de njirre, heidekikkert, gielegou en earsfuttel.

De heide wurde beweide troch skiep en jonge kij.
Westerbork (doarp)

**Westerbork** (Drintsk: *Börk*) is in brinkdoarp yn de provinsje Drinte, dat sûnt 1998 ûnder de gemeente Midden-Drinte falt. Dêrfoar wie it in selsstannige gemeente.

Yn de folksmûle wurdt ek wol oer Westerbork sprutsen as it eardere kamp Westerbork bedoeld wurdt. Kamp Westerbork waard yn de Twadde Wrâldkriich brûkt om Joaden, Roma en fersetsminsken te deportearen. It kamp leit lykwols tichterby Hooghalen as by Westerbork.

Nei de Twadde Wrâldkriich waarden yn it kamp eks-KNIL-militêren ûnderbrocht. It kamp waard doe omneamd ta *wenoarde [[Schattenberg]]*. Ein jierren '70 is dat kamp sloopt en waard tichtby de lokaasje in oarlochsmonumint ynrjochte.

Diels op het terrein fan it eardere kamp steane fjirtjin radioteleskopen, dy't mei elkoar de Westerbork Synthese Radio Telescoop foarmje. De teleskopen wurde beheard troch ASTRON. De bekende astronoom Jan Hendrik Oort spile in grutte rol by de tastânkomming fan dizze teleskopen.

Westerbork hat in fuotbalferiening mei mear as 400 leden. Vv VKW spilet yn it seizoen 2010/2011 yn de 3e klasse B, op sneinen.

## Sjoch ek
* Sânmarkenstien
Laaghalerveen

** Laaghalerveen** is in buorskip yn de provinsje Drinte, hearrend ta de gemeente Midden-Drinte. De buorskip leit súdwestlik fan Assen tusken de provinsjale wei N371 en de rykswei A28. 
De buorskip Laaghalerveen makket diel út fan it doarp Hooghalen en is ûntstien as ferfeantingsgebiet foar dit doarp oan de Laaghaler kant.
Laaghalerveen wurdt omsluten troch de natoerterreinen Hijkerveld yn it suden, Smildigerveen yn it westen, Witterveld yn it noarden en Laaghalerveld yn it easten. Dizze natoerterreinen rinne fia ekologyske ferbiningssônes yn inoar oer.
It buorskip hat yn 2008 noch 5 lânboubedriuwen en 2 campings, it Drintsk kertiertke (rjochte op groepen en solexferhier) en de duorsume camping anneks galery Thyencamp (ekologysk en klimaatneutraal kampearjen).

## Skiednis
Yn 1997(?) kaam it hjoeddeiske militêre oefenterrein. Troch de komst dêrfan wienen in soad boeren mei pleatsen needsake om te ferhúzjen.
Van Coehoornbosk

De **Van Coehoornbosk**, ek wol **Wikelerbosk** neamd, is in âld oarspronklik yn Frânske styl oanlein leafbosk fan 11 hektare, mei skaaimerken fan de lettere Ingelske lânskipsstyl. 

Menno baron fan Coehoorn wie direkteur-generaal fan de fortifikaasjes fan de Republyk en in ferneamd festingboukundige. De Van Coehoornbosk leit flak efter de tsjerke fan Wikel dêr't ek syn prealgrêf yn is, en waard oanlein om it lângoed Meerenstein fan de famylje Van Coehoorn. De hichte dêr't it bûtengebiet stiet sil in moai útsjoch jûn hawwe op it iepen lân, de Sleattemer Mar en mooglik de stêd Sleat, dêr't de festingwurken fan troch de baron ûntwurpen wienen.
 
De Van Coehoornbosk is yn 1949 troch It Fryske Gea oankocht om de botanyske, histoaryske en rekreative wearden. De bosk is oarspronklik oanlein yn de Frânske geometryske formele styl: rjochte leanen dy't it ferdiele yn rjochthoekige fekken. Letter binne hjir eleminten út de Ingelske lânskipsstyl by koamd. De oanwêzige stinzefloara is grif in oerbliuwsel út dy tiid.

Fan de poddestuollen is de gewoane morylje bysûnder. Neist it iepen stik, dêr't eartiids Meerenstein stien hat en no brûkt wurdt as iisbaan, bestie de boask meast út ikehakhout, dat geandewei útgroeid is ta in opgeand bosk. Mei it each op it ôffieren fan it wetter is de bosk eartiids oanlein op perselen fan 5 oant 6 meter breed. Lâns de rânen rinne fraaie ikesingels. 

## Natoer
Om de planterykdom te bewarjen, soarget It Fryske Gea foar in lichte grûnbewurking en wurdt der sa no en dan wat byplante. De beammen yn dat diel fan de bosk bestean fral út gewoane es en gewoane esdoarn. Efter it stee fan it eardere bûtenplak leit noch in heuveltsje mei âlde linebeammen. Dêr groeie in protte maaieklokjes.

Dr komme frijwat fûgelsoarten foar yn de bosk. Flak efter it fraaie tagongsstek sit yn de hege iken in roekekoloanje. Oare briedfûgels binne houtekster, grutte houtspjocht, blaumieske, readboarst, tomke, swartkop, hôfsjonger, toarnhipperke, bûnte lyster, grutte klyster, beamkrûper en hoarnûle.
Oare bisten it de wikelerbosk binne flearmûzen, wêrûnder de burdflearmûs, de rosse flearmûs, de letflieger en de rûge dwerchflearmûs. Yn de bosk sit ek in bewenne dasseboarch.
Maaieklokje

It **maaieblomke** (*Convallaria majalis*) is in oant 30 sm hege fêste plant dy't yn it wyld foarkomt yn boskrike streken, mar ek as túnplant hâlden wurdt. Yn de grûn sit in krûpende woartelstôk. In pear blêden steane oan de foet fan de bloeistâle. It maaieblomke is giftich trochdat it bepaalde glykosiden befettet.

## Skaaimerken
De blêden binne breed-elliptysk, stâle en ûnbehierre. Se steane yn twatallen by elkoar. Under oan de plant sit in skie fan papiereftige blêden.

De blom is wyt, klokfoarmich en hat in oangename rook. De blommen wurde ± 8 mm lang. Der bestiet ek in cultivar mei rôze blommen. Der foarmet him in nei ien kant kearde trosse fan 6 - 12 blommen. Dizze bloeit yn de moannen maaie en juny. De soartoantsjutting *majalis* betsjut 'fan de moanne maaie'.

De frucht fan it maaieblomke is in reade bei dy't twa blauwe siedden befet.

## Tapassingen
De blommen en woartels wurde troch de farmaseutyske yndustry ferwurke, omdat dizze de hertwurking beynfloedzje kinne. Yn âlde geskriften út de 16e iuw is te lêzen dat dizze kennis doe al bekend wie. Ek waarden de drûge blommen taheakke oan snúftabak.

Ut de blommen kin gjin etearyske oalje wûn wurde. Omdat de rook tige populêr is yn de parfumery en de kosmetika, wurdt dizze mei help fan geurstoffen as hydroksysitronellal gearstald.

## Ferskaat
* It maaieblomke is de nasjonale blom fan Finlân.
Oosthoeks Ensyklopedy

**Oosthoeks [[Ensyklopedy]]** is in Nederlânsk neislachwurk dy't yn mear as ien útfieringen ferskynd is:
* de lytse Oosthoek (2 edysjes: 1e 1964/65 yn 2 dln. en 2e 1976, ek yn 2 dln.).
* de grutte Oosthoek (7 edysjes, sjoch hjirûnder).

Der binne ek útfieringen mei lûdsfragminten.

De Oosthoek-ensyklopedy is in útjefte fan Oosthoek's Uitgevers Mij. N.V. te Utert, in bedriuw dat yn 1907 oprjochte waard troch A. Oosthoek (1876-1949) en yn 1970 fusearre mei de firma Kluwer. De ensyklopedy is in fuortsetting fan de troch Oosthoek oankochte "Vivat's Geïllustreerde Encyclopedie" (11 dln., Amsterdam, 1899-1908) en ferskynde fan 1916 ôf as "Oosthoek's Geïllustreerde Encyclopaedie". Sawol "Vivat" as de edysjes fan foar 1940 fan Oosthoek binne wat ynhâld en yllustraasjes oanbelanget basearre op it Dútske "Meyers (Konversations-)Lexikon". De 7de en lêstferskynde druk (1976-81) wie yn oerienstimming mei de tiidsgeast "De Grote Oosthoek" titele. 

By Oosthoek ferskynde ûnder oaren ek de paperbackrige "Oosthoeks Lexicons". Elts diel dêrfan wie oan ien ûnderwerp wijd.

## Edysjes
Nordisk familjebok

**Nordisk familjebok** ("Noardsk famyljeboek") is in Sweedske ensyklopedy, dy't tusken 1876 en 1957 publisearre waard. 

De earste edysje waard yn 20 dielen útbrocht tusken 1876 en 1899 en is bekend wurden as de "Iðunn-edysje" fanwege in ôfbyld fan Iðunn op de omslach. De twadde edysje waard publisearre tusken 1904 en 1926 en hie 38 dielen. It is de meast grutte ensyklopedy dy't yn it Sweedsk ferskynd is. Dy twadde edysje stiet bekend as  de *Uggleupplagan* ("Ule-edysje") fanwege de ûle op de bân. Twa eardere edysjes binne foar 1957 útbrocht. De twa earste edysjes heare no ta it publike domein. 

Yn de jierren '90 sette de Universiteit fan Linköping útein mei Projekt Runeberg. Hy woe digitale kopyen fan âlde Skandinavyske boeken ta syn foldwaan hawwe, lykas Projekt Gutenberg dat docht foar Ingelsktalige literatuer. Yn 2001 koe troch OCR ("Optical Character Regognition") in begjin makke wurde mei it *scannen* fan de 45.000 siden. Wyls binne dy oer it ynternet beskikber.


Image:nf1ed.svg|It logo foar de earste edysje (1876-1899) hat in ôbyld fan Iðunn.
Image:nfugglan.svg|De ûle-edysje (1904-1926)


## Referinsje
* Foarwurd by de digitale edysje, Lars Aronsson, 2003

## Keppeling om utens
*Nordisk familjebok – beide edysjes (45.000 siden) binne op Projekt Runeberg beskikber
Mandefjild Bakkefean

**Bakkefeanske Dunen** is de namme fan in Natura 2000-gebiet (klassifikaasje:*Hegere sângrûnen*, nûmer 17) by Bakkefean yn de gemeente Opsterlân. 
De oerflakte fan it Natura 2000-gebiet is 261 ha. It is yn behear troch It Fryske Gea, Steatsboskbehear en partikulieren. Oant 1925 ta in grut heidefjild yn syn hiele hear en fear de Drintske grins bylâns, mar doe foar it grutste part ûntgûn en oanmakke.

It gebiet bestiet út in oantal bosk- en heideterreinen, gerslannen, inkele lângoederen yn de delling fan de Boarn en meardere beboskingen yn it ôfgroeven feangebiet om Oerterp hinne. De Bakkefeansterdunen, de Harmsdobbe, Ald Bakkefean, de Heide fan Allardseach en de Lânwar binne ûnderdiel fan dit natoergebiet.

Dat der lang ferlyn al minsken wennen is dúdlik wurden troch argeologyske fynsten. Der is guod opgroeven fan de Hamburchkultuer, út 13.000 - 10.500 foar Kristus. De grêfheuvels dy't noch yn it gebiet te finen binne, binne jonger en komme út it Neolitikum, 4000 - 3500 jier lyn.
Op de Heide fan Allardseach bringe de saneamde holle paden de tiid dat der noch gjin ferhurde paden wienen yn it sin. Der rûnen, dwers troch de heide, paden yn de rjochting fan Drinte. Troch it lange brûken slieten se út en stoden se ôf oant de liemlaach fan de boaiem. Troch de iuwen hinne binne se bewarre bleaun
Pachter

In **pachter** is immen dy't in pleats, greide, ikker, fiskwetter, fearpont, stik grûn of soksoarte hiert fan in oar, dêr't er op fêste tiden, meast jierliks, ferplichte is pacht te beteljen. Soksoarte oerienkomst wurdt pacht neamd.

## Sjoch ek
* Beklamming
* Buspachter
Weranda

In **weranda** (fan it Portegeeske *varanda*) is in oanbou oan in hûs, meastentiids allinnich in ôfdak steunend op houten peallen.

De flier kin de besteande flier wêze, mar meastal hat it in houten flier dy't lyk mei de flierhichte yn de hûs trochrint. De namme fynt syn oarsprong grif yn it Bengaalske wurd *barandah*.

In mei glês ôfsluten weranda wurdt yn Nederlân in serre neamd.

In hielendal ôfsluten glêzen oanbou oan in wenning wurt yn Flaanderen in weranda neamd. Neist lytsere en ienfâldiger konstruksjes besteane der ek grutte djoere eksimplaren dy't beide brûkt wurdde as ekstra leefromte en binnendoar in "bûtendoar-gefoel" oproppe. Farianten yn de styl fan in ôfdak op peallen wurde yn Belgje earder as oerdekte terrassen beneamd. Oanpealjend oan Flaamske weranda's wurdt faak in iepen terras of ferhurding oanlein dêr't dan túnmeubilêr op stiet om te genietsjen fan de bûtenlucht.

## Sjoch ek
* balkon (bou)
* erker
Utspanning

In **útspanning** is fan oarsprong it plak dêr't in reau nije hynders krige. De hynders waarden *útspand*. Faak wie der in trochreed by in útspanning.

Om't dat in skoftke duorre, hienen in soad útspannings in gelegenheid om wat te nuttigjen.

De oantsjutting wurdt tsjintwurdich brûkt foar plakken dêr't koartere tiid tahâlden wurdt, meastal by in útsje. In soad útspannings hawwe ekstra fasiliteiten, lykas in boarterstún foar de bern. Dy boarterstunen binne faak útgroeid ta de wichtichste attraksje.
Koerhûs (Dimter)

It **Koerhûs** wie in wachttoer by Dimter yn Oerisel.

De namme komt fan it Middelnederlânsk *coeren*, dat *op de útkyk stean* betsjut. It Koerhûs waard foar it earst neamd yn de 14e iuw. De wachttoer stie oan de wei dan Dimter nei Epse (de hjoeddeiske Sutfenskewei, by de sportfjilden), ûngefear 1750 meter bûten de fêstingmuorre fan de stêd. It Koerhûs stie hjirmei op de grins fan Oerisel en Gelderlân. De toer wie altiten mei in pear mannen beset, om sa de greide De Teuge en de tagong nei de stêd te befeiligjen. By ûnrie oerdei waard in koer op en del litten, by ûnrie nachts waard boppe op de toer fjoer stookt om de stêd te warskôgjen. By rebûlje yn 1521 waard de toer troch de Geldersken ynnomd en de besetting deade. Yn 1656 waard de wei nei Sutfen ferbettere en kaam it Koerhûs yn gebrûk as tolhûs.

Yn de earste helte fan de 19e iuw waard it ferboud ta in útspanning mei herberch; dêrby waarden it útsjochtuorke en it dak ferfongen troch in oerkaping nei in weranda. It wie der benammen simmerdeis drok troch minsken dy't út de stêd wei te kuierjen gienen. Hospes Willem Jan Bonhof wie fan 1856-1865 de lêste pachter fan it Koerhûs. Om 1866 hinne is it gebou sloopt.

Lâns it Koerhûs rûn de Koerhûsbeek, dêr't yn 1936 de op ien nei âldste minsklike skedel fan Nederlân fûn waard.
Herberch

**Herberch** of **herberge** is de beneaming foar in bedriuw dat tsjin betelling de mooglikheid jout om te iten, drinken en te oernachtsjen. 
Hjoeddeiske oernachtingsakkomodaasjes wurde ornaris net mear herberch neamd, mar hotel of pensjon. It wurd herberch ferwiist meast nei de ienfâldige hotels fan eartiids. 

It wurd herberch komt fan *her* (= *hear, leger*) en *berch* (= *berchplak*). Yn it Frânsk is it wurd oernomd en bekend as *auberge*. Yn Ingelân hie men *public houses*, ôfkoarte ta pubs. 

Herbergen stienen meast op plakken dêr't in soad reizgers kamen. Se hienen meastentiids stâlen foar de hyns en ruters en (post)koetsen. Faak koe hjir ek fan hyns wiksele wurde. De wachttiid waard troch de reizgers brûkt om wat te nuttigjen. In stâl dêr't mei hynder en al nei binnen riden wurde koe wurdt wol in trochreed neamd.

Herbergen bestienen út in jachtweide, dêr't iten en benammen dronken waard. Dêrneist wie in romte dêr't sliepen wurde koe. Meastal gjin aparte keamers mar in mienskiplik fertrek. Neigeraden minsken it better krigen, waarden aparte keamers ynrjochte wat úteinlik resultearre yn spesjaal dêrfoar boude foarsjennings, nammentlik hotels.

De behearder fan in herberch wurdt *kastlein* , *taper*, *weard* of *hospes* neamd. 

## Sjoch ek
* Jeugdherberch
* Iisherberch
* Karavaanseray
Epse

**Epse** is in doarp yn de gemeente Lochem yn de provinsje Gelderlân. It hat 2100 ynwenners (1 jannewaris 2009).

Epse leit oan de zuidkant van de autosnelwei de A1, en ten easten fan de provinsjale wei N348, tichtby Dimter. Ein 1999 gie it noardlik bûtengebiet fan Epse fan de destiidske gemeente Gorssel oer nei de gemeente Dimter, dit as tarieding op in pland bedriuwenterrein ten suden fan de snelwei.

Ienkear jiers binne yn Epse de *Epser Simmerspullen*. Yn dit wykein yn juny stride ferskate strjitten út Epse tsjin elkoar yn meardere ûnderdielen. Ek is der in optocht en kin it nammebuordsje fertsjinne wurde mei *Strjitte (desbetreffend jier)*. De strjitte mei de moaiste karre krijt dit strjitnammeboerd.

## Berne of wenjend yn Epse
* Maaike Widdershoven (14 febrewaris 1969), aktrise
* Gerda Havertong, aktrise (bekend fan Sesamstrjitte)
Renske Leijten

**Renske Maria Leijten** (Leien, 17 maart 1979) is in Nederlânske politika foar de SP. Sûnt 30 novimber 2006 is sy Twadde Keamerlid, sy hâldt de portefúlje Sport en Jongerensaken. Op 15 juny 2010 waard Leijten mei 41.115 foarkarstimmen fannijs keazen as twadde efter listlûker Emile Roemer.

## Biografy
Leijten wie fan 2005 oant 2007 foarsitter fan SP-jongerenorganisaasje ROOD. Sy waard al yn har studintetiid yn Grins aktyf foar ROOD.
Teffens wie hja persoanlik meiwurker fan SP-foarsitter Jan Marijnissen en lid fan it deistich bestjoer fan de SP. Yn 2006 waard sy as nûmer njoggen op de list yn de Keamer keazen.

Koart nei har ferkiezing waard Leijten yn it iepenbier te plak set troch partijlieder Jan Marijnissen yn it programma Pauw & Witteman, doe't sy besocht goed te praten dat der ôfbylden fan Mao by in webloch stiene op de side fan ROOD.

Leijten wennet yn Haarlim en studearre Nederlânske taal en kultuer oan de Ryksuniversiteit Grins; hoewol't hja fan doel wie yn it krystreses 2006-2007 ôf te studearjen op in skripsje oer feministyske literatuerkrityk, hat sy har *master*-titel nea helle troch tiidkrapte.

Leijten hold har *[[maidenspeech]]* op 28 maart 2007 by it debat oer de mooglikheid om mei stúdzjefinansiering yn it bûtenlân te studearjen.

Fanwegen kreamferlof waard se as Twadde Keamerlid fan 6 febrewaris 2014 o/m 13 maaie 2014 ferfongen troch Tjitske Siderius en fan 14 maaie 2014 o/m 28 maaie 2014 troch Henri Swinkels.

## Keppeling om utens
*  Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal - biografy
Jurjentje Aukes Rauwerda

**Jurjentje Aukes Rauwerda**, *Jurjentje Weinthal*, (Oentsjerk, 14 desimber 1812 - Amsterdam, 3 oktober 1877) wie in Nederlânsk bordeelhâldster en madam. Yn de 19e iuw hie sy in lúks bordeel yn Amsterdam mei de namme *Maison Weinthal*.

## Libben en wurk
Jurjentje wie in dochter fan timmerman Auke Klases Rauwerda en Blijke Jurjens. Hoe't en wanear't sy yn de prostitúsje bedarre is net bekend. Yn 1843 jout se as berop 'naaister' op. Se troude op 2 novimber 1843 yn Ljouwert mei Benjamin Salomon Weinthal (Emden, 1802 - Amsterdam, 1855) by wa't sy ien bern krige, Bernard (Ljouwert, 1845 – 1860), mar earder hie sy ek al fjouwer bern, dêr't twa fan jong stoarn wienen. Rillegau sette it pear har nei wenjen yn Grins.

Yn 1848 ferfear de húshâlding nei Amsterdam. Dêr kochten se in tal pânen op de Pijpenmarkt en rillegau koe it bordeel dêryn iepene wurde. It wie in lúksieus bordeel, it grutste fan Amsterdam (oan de Nieuwezijds Voorburgwal 229, op rinôfstân fan de Dam). 

Jurjentje neamt harsels 'tapster', Benjamin jout keapman as berop op. Yn 1853 ferhuzet Benjamin nei de Franschelaan yn de Plantage. Jurjentje en de bern bliuwe op de Pijpenmarkt wenjen. Op dat stuit hie it bordeel 15 famkes út Nederlân, Dútslân en Frankryk. Benjamin stoar yn 1855.
 
Jurjentje har dochter Jacoba Rauwerda hat har mem as madam opfolge en it bordeel yn it wurk holden. Ek ûnder in folgjende eigner blau de namme Weinthal. Nei it stranger wurden yn 1897 fan de pleatslike plysjeferoardering, waarden *huizen van ontucht* ferbean en waard de namme wizige yn Hotel Weinthal en gienen de saken gewoon troch; lang om let waard it bordeel yn de simmer fan 1902 sletten.

## Literatuer
* , *Betaalde liefde. Prostituées in Nederland 1850-1900* (Bergen 1983). 
* , *Het mysterie van de verdwenen bordelen* (Amsterdam 1998). 
* , *De bewogen geschiedenis van Maison Weinthal*, Ons Amsterdam 54 (2002) 94-97. 
* , *Liefde te koop. Vier eeuwen prostitutie in Amsterdam* (Amsterdam 2002).
Alfred Rust

**Alfred Rust** (4 july 1900, Hamburch - 14 augustus 1983, Ahrensburg) wie in Dútske archeolooch.

Alfred Rust wie fan ienfâldich komôf, wie in gelearde *Elektrikermeister*, dy't troch lêzingen oan de Hamboarske  Folkshegeskoalle niget oan archeology krige. 

Foar in better begryp fan de oarsprong fan de Midden-Europeeske paleolityske stienen ark reizge de archeologystudint Alfred Rust 1930 op de fyts fan Hamburch oer de Balkan en Turkije nei it Heine Easten. Dêr ûntdekte hy mei de grotten fan Jabrud ien fan de wichtichste paleolityske fynplakken yn it Heine Easten. De aventoerlike ferhalen oer de ûntdekking en de resultaten dêrfan yn de jierren 1931 - 1933 yn Jabrud trochfierde opgravings waard troch Rust publisearre yn in taheaksel fan it tydskrift *Offa*. 

Rust, dy't letter *full-time* wurke yn in elektrotechnysk bedriuw en yn it earstoan as amateur gou, waard troch de noarddútse prehistoarikus Gustav Schwantes oanmoedige. Hy bewiisde it bestean fan Iistiidminsken yn it Ahrensburg-Meiendorfer Tunneltal (by Hamburch) yn de 1930er jierren troch opgravings. Hy fûn ark makke fan rindiergeweien en fjoerstien en bonken fan offerbisten en koe sjen litte dat rindierjagers út de let-paleolityske Hamburchkultuer oan de ein fan de iistiid, foar ûngefear 15.000 jier, yn dizze kriten jage hienen. Yn de waarmere perioade dêrnei libben hjir sa'n 13.400 jier lyn de jagers fan de Callenhard-Magdalenien kultuer, dy't dan troch in nije kâlde perioade 12.700 jier lyn, nochris de rindierjagers yn Ahrensburchkultuer folgen.

Yn de tiid fan it Nasjonaalsosjalisme wie Rust lid fan de SS-ûnderorganisaasje Ahnenerbe en hoechde dêrom it leger net yn.

Nei de Twadde Wrâldkriich wie Rust wittenskiplik meiwurker pre- en iere skiednis. Rust bestudearre ûnder oare de wurktúchfoarmen fan it Paleolitikum, guon fan syn útkomsten binne fersmiten troch modern ûndersyk.

Syn lidmaatskip fan *Ahnenerbe* is Rust op in protte krityk kaam te stean, de feestlikheden by syn hûndertste jierdei yn Ahrensburg waarden ôfsein. Syn eareboargerskip bleau bestean, yn septimber 2005 waard dit Alfred-Rust-kuierpaad ynwijd. 

## Earedoktor
Rust waard 1940 troch de Universiteit fan Kiel in earedoktoraat ferliend. Yn 1965 beneamde de stêd Ahrensburg him ta eareboarger.

## Publikaasjes <small>(kar-út)</small>
**Werkzeuge des Frühmenschen in Europa*, Neumünster 1971
**Die Höhlenfunde von Jabrud (Syrien)*. Offa-Bücher 8, Neumünster 1950
**Das altsteinzeitliche Rentierjägerlager Meiendorf*, Neumünster 1937
**Die alt- und mittelsteinzeitlichen Funde von Stellmoor*, Neumünster 1943

## Keppeling om utens
*  Orizjinele opnamen fan Alfred Rust
Dellebuorsterheide

De **Dellebuorsterheide** (Stellingwerfsk: *Delleboersterheide*; Nederlânsk: *Dellebuursterheide*) is in beekdellinglânskip fan 195 hektare bylâns it Tsjongerkanaal by Aldeberkeap. Yn it gebiet leit it heidemarke de Catspoele. De Hoarn jout in byld fan de rivierdúntsjes, sa't dy eartiids folle mear lâns de rin fan de Tsjonger leinen. It gebiet wurdt beheard troch It Fryske Gea.

## Skiednis
Sûnt de earste oankeap yn 1951 is it gebiet sterk útwreide, in proses dat noch altiten trochgiet. Om it karakter fan it oarspronklike beekdellinglânskip werom te krijen en te behâlden, hawwe der yngripende behearsmaatregels west. De heide is ôfstutsen en frijmakke fan beamopslach, puollen en âlde meänders fan de Tsjonger binne opskjinne en sleatten binne tichtmakke. Troch in stikmannich wetterkearings te meitsjen is de wetterstân yn it gebiet ferhege en stiet der wer wetter yn de puollen. As resultaat fan de yngrepen binne de skerpe grinzen tusken de ferskate terreingedielte ferdizene, binne in soad lytse miljeugradiïnten ûntstien en is der in ôfwikseljende fegetaasje ûntstien.
Ek de eardere kultuergrûn is oanpakt. De toplaach fan fiedselrike grûn is ôfgroeven en ôffierd, wylst it oarspronklike reliëf wersteld is. Dêrtroch binne heuvelige lânskippen mei plassen ûntstien, ferlykber mei de eardere situaasje.

## Floara en Fauna
Op de Dellebuorren sitte noch party amfibyen en reptilen. Heidekikkert, libbenbernjende hagedis en njirre libje hjir en ek de seldsume glêde slang oantroffen. Grutte stikken fan de Dellebuorsterheide binne drûch en begroeid mei biezemheide. Beikeheide foarmet der fraaie mozaïken. Mar ek wiete heide, mei in protte skrobberheide en seadsigge, groeit hjir. Bûtergers, in seldsum wurdende plant, bliuwt stânhâlden oan de foet fan de heuveltsjes. Oan de wat fochtige paden groeit it skieppeklokje, in waardplant foar it frij seldsume en hjir foarkommende gintsiaanblautsje. Dêrneist komme op de heide brune fjoerflinter, grientsje en heideblautsje foar.

Op de Dellebuorren binne wol 27 soarten libellen oantroffen, dy't ûnder oare gebrûk meitsje fan heidefintsjes, lykas bygelyks de seldsume fine pânserjuffer. De boaiem fan de boskjes mei simmeriik, bjirk en grouwe din is benammen begroeid mei bjint. De boskgebieten kenne de gewoane sjongerkes, mar ek mûzefalk en hauk briede der, krektas de beampiper en de beamljurk. Oan de boskrânen en yn it strewel binne gielfink, swartkieltsje en paapke te sjen. Ek de das wennet yn it boskgebiet, op de heechlizzende flank fan de Tsjonger.

## Behear
It behear bart meast mei de hjir gerskjende Skotske Heechlanners, Exmoorponys en Drintske heideskiep. Dêrneist wurde de beekdellinggerslantsjes yn augustus meand en wurde pleatslik stikken sterk fergerske heide ôfstutsen.
Sint-Hippolytustsjerke (Olterterp)

De **Sint-Hippolytustsjerke** is in tsjerke dy't leit yn in boskrike omjouwing fan it Fryske doarp Olterterp, krekt eastlik fan Beetstersweach. De tsjerke is wijd oan Sint Hippolytus.
De tsjerke is om 1500 hinne boud, mar nei alle gedachten letter noch wer fergrutte. De toer datearret út 1744 ek koe realisearre wurde mei troch in jefte fan Ayzo fan Boelens en syn earste frou Rinske Lycklama à Nijeholt. In tinkstien boppe de yngong is dêr it bewiis fan. De famylje Boelens bewenne it Hûs Olterterp, dat yn de buert lei en besiet in grut part fan de grûnen om Olterterp hinne.

It ynterieur fan de tsjerke, lykas de preekstoel en de doophek, datearret út de 18e iuw. De tsjerke is eigendom fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken en wurdt ûnder mear brûkt foar it hâlden fan eksposysjes en brulloften. Sneins wurdt de tsjerke brûkt troch in groep ôfskieden leden fan de Grifformearde Tsjerken frijmakke. 

De tsjerke is erkend as in ryksmonumint.


Hippolytuskerk Olterterp2.jpg|Tinkstien yn de toer dy't heucht oan de bou yn 1744
Olterterp - Sint-Hippolytuskerk - interieur (2).jpg|It yn de jierren 1950 waarmread ferve ynterieur út it westen wei sjoen
Olterterp - Sint-Hippolytuskerk - preekstoel (2).jpg|Preekstoel út likernôch 1780
Olterterp - Sint-Hippolytuskerk - rouwbord (1).jpg|Rouboerd fan riedshear Ayzo van Boelens (1694-1782)
Olterterp - Sint-Hippolytuskerk - rouwbord (4).jpg|Rouboerd fan Hillegonda Ipckien van Boelens (1724-1749), de dochter fan Ayzo
Olterterp - Sint-Hippolytuskerk - kabinetorgel.jpg|Kammenetoargel (Oargelmakkerij Reil, 1980), yn 2004 yn de tsjerke set
Aaidjerre

De **aaidjerre**, **djerre** of it **aaigiel** is it giele part fan de binnenkant fan in aai. It primêre doel fan de djerre is brûkt te wurden as fiedselreserve foar in him ûntwikkeljend embryo.

Yn de aaidjerre sit frijwat fet (oars as it aaiwyt; dat oanwêzige fet is meast net sêd fet).

Yn de djerre sit fitamine A, B, D, E en K. It is ien fan de pear fiedingsmiddels dy't fan natuere fitamine D befetsje. In grutte aaidjerre befettet sawat 225 kilojoule, it aaiwyt befettet sawat 63 kilojoule. In grutte djerre befettet mear as twa tredde fan de deiske oanrikkemandearre hoemannichte fan 300 mg golesterol.

De djerre is ferantwurdlik foar sawat in tredde fan it gewicht fan it aai. It befettet hast de helte fan de proteïne.

As in aai te gear kôke wurdt, ferskynt der soms in grieneftige ring om de aaidjerre. Dat is it resultaat fan izer- en swevelgearstallings yn it aai. It kin ek foarkomme as der tefolle izer yn it koaitsjende wetter sit. De griene ring beynfloedet noch smaak noch de gearstalling.

De kleur fan de djerre hinget fan het dieet fan de hin ôf. Boeren kinne der natuerlik pigmint by dwaan om de djerrekleur te manipulearjen, mar keunstmjittige pigminten binne ferbean.

Guon hinnen lizze wolris in aai mei twa djerren, in saneamde dûbeldjerre. Ek kin it foarkomme dat in aai gjin djerre hat; dat bart benammen by jonge hinnen.
Erkinoald

**Erkinoald** (sa. 580 - 658) folge Aegas yn 641 op as hofmeier fan Neustrje en yn 642 Flaochad, hofmeier fan Boergonje. Hy stoar yn 658 en waard opfolge troch Ebroin. 

## Skiednis
Oer de begjinjierren fan Erkinoald is net folle bekend. Allinne in relaasje mei Berthetrude, de mem fan de  Merovingyske kening Dagobert I, en dat er oer rike lannen beskikte ten easten fan de Seine kinne as wis beskôge wurde.  

Yn 641 beneamt Nanthild, de widdo fan Dagobert him as opfolger fan Aegas yn it amt fan hofmeier fan it keninkryk Neusterje. Yn dy funksje late hy dat ryk gruttendiels foar kening Klovis II en syn frou  Baldechildis, dy't foar har houlik mei Klovis as slavin oan it hof fan Erkinoald libbe hie. Yn 642 slút er mei de Boergondyske hofmeier Flaochad in alliânsje dêr't sy elkoar yn harren amt befêstigje. Letter, nei de dea fan Flachoads yn 658, waard er ek syn opfolger yn Boergonje. Noch yn itselde jier luts er troepen gear tsjin de ealman Willibad. Dat foarfal is de lêste fermelding oer him yn de kronyk fan de saneamde Fredegar. Oant syn dea yn 658 is fierder neat mear fan him bekend, útsein dat er yn it amt as hofmeier fan Neusterje opfolge waard troch Ebroin.

## Famylje
Erkinoald wie troud mei Leutsinde, in besibbe fan Dagobert I, waans heit Liuterik hofmeier fan Theuderik III wie. Mei haar hie hy twa bern. Sun soan Leudesius waard yn 675 sels hofmeier, en syn dochter Emma troude mei de kening fan Kent Eadbald.
Jacoba Rauwerda

**Jacoba Rauwerda**, ek bekend as Jakoba Frederika Weinthal (Ljouwert 3 oktober 1835 – Bussum 6 july 1919) wie in Amsterdamsk bordeelhâldster. 

## Libben en wurk
Jacoba wie in dochter fan Jurjentje Rauwerda (Oentsjerk, 1812- Amsterdam, 1877), bordeelhâldster yn Amsterdam. Wa't har heit wie is net wis. Yn de famylje waard ferteld dat hja in dochter fan monsieur Lejeune wie, in porseleinfabrikant út Parys.

Faaks hat Jacoba har mem opfolge as madam van *Maison Weinthal* oan de Nieuwezijds Voorburgwal. Jacoba waard maitresse fan jonkhear Willem van Loon (út in bekend bankierslaach) en wenne yn in troch him foar har kocht hûs, Prinsengracht 845. In houlik koe earst net omdat Van Loon's âlden tsjin wienen en doe't sy weiwienen woe Jacoba net mear. Van Loon liet yn syn testamint fan 1877 fêstlizze dat Jacoba oant har dea ta jierliks 7200 gûne krije soe. Jacoba wie frijwat begoedige, neist húshâldlik personeel kaam der eltse wike in klokmakker om alle klokken op te winen. 

Wol apart is ek dat Jacoba har de widdo J.F. Rauwerda neame liet. Sy wenne yn har lêste jierren yn in rêsthûs yn in Bussum. Sy ferstoar yn  1919 yn it Sint Gerardus Majella Sikehûs yn Bussum 

Jacoba hie gjin bern.
Hurdsilen op de Olympyske Simmerspullen 1952

De **[[Olympyske Simmerspullen 1952]]**, ek wol de **XVe Olympiade** neamd waarden yn 1952 yn Helsinki, Finlân hâlden. It hurdsilen waard hâlden op twa lokaasjes

## lokaasjes

Der waard syld by Harmaja in lyts eilantsje mei in fjoertoer en in haventsje yn de buert fan Helsinky.

Mar der waard ek syld by Liuskasaari in oar eilantsje yn de buert fan Helsinky

## Utslaggen
### Manlju

### Iepen

## Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by it silen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1952.
Hijken

**Hijken** is in doarp yn de provinsje Drinte, gemeente Midden-Drinte, mei ± 640 ynwenners (1 jannewaris 2004).

Hijken is in esdoarp mei noch in soad âlde pleatsen, mar hat ek beskieden nijbou. It doarp leit oan it Oranjekanaal. Utsein foar de sportfjilden bûten it doarp, in brede skoalle (wêryn sûnt 2010 de iepenbiere en de protestantsk-kristlike basiskoalle fusearre binne), en inkele horekagelegenheden is it doarp hielendal oanwiisd op Beilen.

De marke fan Hijken is tige rom. Neist essen en grienlannen oan de Hijkerleek, binne der ek twa grutte heidefjilden te finen. It Hijkerfjild (850 hektare) leit ten noarden fan it Oranjekanaal en is yn behear by It Drintske Lânskip. It Súd Hijkersân leit ten suden fan it kanaal en ten westen fan it doarp. Dit fjild fan 250 hektare is yn behear by Steatsboskbehear. Ten suden fan it doarp leit in  natoergebietsje om de Hijkermar. Yn de marke fan Hijken leit ek it doarpke Oranje.

## Skiednis
It doarp Hijken wurdt foar it earst neamd yn in dokumint út 1370 wêryn de bewenners fan Hijken as tsjûgen opfierd wurde by in rjochtsskeel tusken de kleasters fan Dikninge en Assen. It doarp leit midden op it Drintsk Plateau. Kenmerkend binne hjir de sânige boaiems op in ûntrochkringbere balstienliemlaach. It esdoarp waard stifte mids heidefjilden yn it noardwesten en de healannen lâns de Hijkerleek yn it súdeasten, op it plak dêr't de grûnwetterstân it meast geskikt wie foar ikkerbou.

De âldste brink is amper noch werkenber omdat in soad pleatsen hjir ôfbaarnd binne. De brink foar de grifformearde tsjerke oer is wol yn de âlde steat werombrocht.

Hijken lei troch de iuwen hinne oan in wichtige transportier. Sa rûn yn de prehistaoarje, foar in part oer in wetterskieding, in wichtige wei tusken Rolde en Diever. Fan lettere oarsprong is it Oranjekanaal dat yn de midden fan de njoggentjinde iuw groeven waard om turf ôf te fieren. Lâns dit kanaal waard yn 1913 ten westen fan Hijken jirpelfabyk "Oranje" yn gebrûk nomd, mei dêromhinne in doarpke ûntstie. It fabryk is wyls Boartersstêd Oranje wurden.
(Bron: Ynformaasjeboerd yn Hijken)
Marit Bouwmeester

**Marit Bouwmeester** (Warten, 17 juny 1988) is in earder Frysk sylster yn de Laser radiaal-klasse. Bouwmeester waard twa kear Olympysk kampioen.

Bouwmeester har karriêre begûn doe't se nei eigen sizzen per ûngelok yn de jeugd kearnploech fan it hurdsilen bedarre mei har boat de optimist. Doe't se te âld waard foar de optimist, is se oerstapt op de Laser radiaal klasse hokker no in Olympyske klasse is.

Yn it Australyske Perth waard de sylster wrâldkampioen. De olympyske wedstriden wurde syld op it wetter by Weymouth. Dêr wûn Marit earder dit jier de wrâldbekerwedstriid en ek it pre-olympysk toernoai. Boppedat waard se winner fan de wrâldbeker yn Medemblik. As de nûmer ien op de wrâldranglist en winner fan it algemien klassemint om de wrâldbeker 2011 wie de 23-jierrige sylster ien fan de grutte favoriten foar it WK fan Perth. Tidens it Wrâldkampioenskip yn it Spaanske Cadiz, wist Bouwmeester har te kwalifisearjen foar de Olympyske Simmerspullen 2012 yn Londen.

Bouwmeester die fyftjin kear mei oan it Wrâldkampioenskip, seis kear oan it Europeesk kampioenskip en fjouwer kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 2012, 2016, 2020 en 2024). Sy waard by dizze kampioenskippen fjouwer kear wrâldkampioen, trije kear Europeesk kampioen en twa kear Olympysk kampioen. 

Nei de Olympyske Spullen yn Tokio naam Bouwmeester in pauze fan it silen en krige in berntsje, yn 2023 wie se wer werom op it heechste nivo, mei in gouden medalje op de Europeeske kampioenskippen.

## Underskiedings
Foar har sylprestaasjes krige se yn 2010 en yn 2011 de Conny van Rietschoten Trofee, de grutste sylpriis fan Nederlân. 
by de huldiging op 24 augustus 2016 is hja keninklik ûndrskieden foar har prestaasje troch kening Willem Alexander. Hja is benoemd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje -Nassau. Nei oanlieding fan har olympyske gouden medalje mocht hja foar de tredde kear de Conny van Rietschoten Trofee yn ûntfangst nimme, diskear dield mei olympysk kampioen  Dorian van Rijsselberghe. Yn 2017 krige hja de ISAF World Sailor of the Year Award.
Op 15 febrewaris 2017 waard se foar de fyfde kear yn har karriêre útroppen ta Frysk sportfrou fan it jier, yn dit gefal sportfrou fan it jier 2016, tegearre mei turnster Sanne Wevers fan It Hearrenfean.

Begjin novimber 2025 makke Bouwmeester bekend op te hâlden mei silen op heech nivo.

## Prestaasjes
Laser radiaal-klasse:
*OS 2024 
*EK 2023 
*WK 2022 9e
*EK 2021 
*OS 2020 
*EK 2020 
*WK 2020 
*WK 2019 
*EK 2019 
*WK 2018 
*EK 2018 
*EK 2017 
*WK 2017 
*WK 2016 4e
*OS 2016 
*WK 2014 
*OS 2012 
*WK 2011 
*WK 2010 
*WK 2009 4e
*WK 2008 16e
*WK 2007 26e
*WK 2006 44e
Fersnelling (natuerkunde)

**Fersnelling** of **akseleraasje** is in begryp út de natuerkunde dêr't de feroaring fan de snelheid fan in punt mei oanjûn wurdt.

Feroaring fan snelheid kin betsjutte dat in punt *flugger* giet, mar ek dat it *stadiger* giet (in negative fersnelling is in fertraging) of dat de bewegingsrjochting feroaret. Troch it wurd te letterlik te nimmen kin der dus betizing ûntstean.

## Ienheid
De SI-ienheid fan fersnelling is meter de sekonde kwadraat. 

## Twadde Wet fan Newton
Neffens de twadde wet fan Newton is de fersnelling fan in objekt de krêft dield troch de massa:
 

 **F**=*m***a**

As de motor fan in auto in krêft levert fan 200N en de massa fan de auto is 100 kg, dan is de fersnelling fan de auto 200N/100kg=2 meter per sekonde kwadraat.