open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan van der Bij

; Jan van der Bij kin ferwize nei: 
* In Frysk keunstner berne yn 1922 Jan Frearks van der Bij
* In Frysk roeier berne yn 1991 Jan van der Bij (roeier)
* In Nederlânsk reedrider dy't fjouwer kear de Alvestêdetocht ried Jan van der Bij (reedrider)
Werchojansk

**Werchojansk** (Russysk: Верхоянск) is de lytste stêd fan Ruslân, en leit yn de autonome republyk Jakoetsje. It foarmet ûnderdiel fan de oeloes Wrchojanski en foarmet in gorodskoje poselenieje hjirbinnen. De stêd leit oan de Jana tichtbyde Noardpoalsirkel op sa'n 675 kilometer fan Jakoetsk en 72 kilometer ten súdwesten fan it oeloessintrum Batagaj.

De stêd hie 1.434 ynwenners by de Russyske folkstelling fan 2002. De namme stêd fertsjinnet it allinnich troch har histoarje.

## Skiednis

Yn 1638 waard een winterdelsetting troch Kozakken stifte op 90 kilometer fan de hjoeddeiske stêd. Yn 1775 waard it folslein ferpleatst nei de lofterouwer fan de Jana om it ynjen fan hûdebelestingen (*[[jasak]]*) in stik makliker te meitsjen. Doe kaam Werchojansk op syn hjoeddeistige plak te lizzen. It krige de steatus fan stêd yn 1817. Tusken 1860 en 1917 waard it benammen brûkt as polityk ferbanningsoarde. Om it plak waard yn 1922 fochten troch bolsjewiken en mensjewiken. De Reade Legersoldaten dyt hjir sneuvelen waarden hjir begroeven yn in massagrêf.

## Ekonomy
De ekonomy fan it plak is rjochte op de lânbou mei ûnder oare in hynstefokkerij en in rindierhâlderij. De stêd is in sintrum foar de boskbou yn de omjouwing en hat in rivierhaven. DeEr binne ek in soad pelsjagers.

## Klimaat

Werchojansk is bekend troch de ekstreem lege wintertemperatueren dy't der hearskje. Sa is de gemiddelde jannewaristemperatuer hjir -47°C en de gemiddelde jiertemperatuer -15,3°C. It lweit yn it kâldste gebiet fan it noardlik healrûn. De wynsnelheid bedraacht gemiddeld 1,3 m/sek. en de relative loftfochtichheid 69%.

Op 15 jannewaris 1885 waard ûnder lieding fan wittenskipper Alexander von Bunge in temperatuer fan -67,1°C registrearre. Yn febrewaris 1892 waard in noch legere temperatuer fan -69,8°C registearre. Yn it boek fan de waarnaamer waard lykwols in mjitfout registearre ter grutte fan 2°C. Dizze mjitfout waard korrizjearre en sadwaande wurdt no -67.8°C sjoen as de leechste temperatuer dy't ea yn Werchojansk mjitten is, 0,1 graad leger as yn Ojmjakon.

It temperatuerferskil tusken winter en simmer is op mar in pear plakken grutter as yn Werchojansk. It kin oprinne ta mear as 100°C ferskil, want it waarmterekôr wie 38,0°C op 20 juny 2020 .

## Befolking
* 1897 = 400
* 1959 = 1.400
* 1970 = 1.900
* 1979 = 1.700
* 1989 = 1.900
* 2002 = 1.400
Samuel Azarja Rudelsheim

**Samuel Azarja Rudelsheim** (Leeds, 19 juny 1869 - Ljouwert, 13 novimber 1918) wie fan 1900 oant 1918 opperrabbyn fan it ressort Fryslân.

## Libben en wurk
Rudelsheim waard berne yn Leeds, Ingelân en wie foar't er nei Ljouwert kaam learaar oan in Talmoed-Toraskoalle. Op 1 july 1900 wurdt er opperrabbyn fan Fryslân.

Rudelsheim wie tsjinstanner fan kristlike sinding ûnder joaden en skreau dêr artikelen oer. Hy krewearre foar de fersprieding fan de joadske kultuer; wie bestjoerder fan de feriening 'Berieth Koudesj' en oprjochter fan de 'Centrale Organisatie' dy't ûnder oaren stichter fan de Joadske Hegere Boargerskoalle west hat.

Rudelsheim stoar yn 1918 oan de gefolgen fan de Spaanske gryp. 

## Wurdearring
Yn 1918 waard de nei him neamde S.A. Rudelsheimstichting oprjochte, dêr't de fersoarging fan swaksinnige joadske bern yn Nederlân it doel fan wie. It gebou fan de Rudelsheimstichting yn Hilfertsom hjitte Beth Azarja.

Rudisheim hat teffens gadingmakker foar it opperrabbinaat fan Londen west.

## Publikaasjes
In kar:
* *Onze feestdagen* (1914)  
* *De oorlog en het jodendom* (1918).
Passchier Hendriks Bolleman

**Passchier Hendriks Bolleman** (De Haach, ± 1585 - Noarder Drachten, 1655) wie in keapman út De Haach. Hy wie troud mei Janneke Willems van Beest en letter mei Geertruydt van Lanensbergh.

Hy wenne yn Drongelen (Noard-Brabân) en De Haach en hie ferskate beroppen: doarwarder, pachter fan brandewyns aksyns en sollisiteur. 

Op 5 oktober 1641 sleat er in oerienkomst mei de *ingesetenen van Suider- en Noorderdrachten* foar it graven fan in skipsleat tusken it Smeliester Sân oant yn it heechfean mei in dwersfeart, de Noarder- en Suderdwersfeart. It joech him it rjocht om turf te winnen út de feanen beëasten beide doarpen. De feanarbeiders kamen te wenjen oan de nije Drachtster Feart. It soe de oanset wurde ta it ûntstean fan Drachten. Yn 1648 wurdt in kontrakt opsteld troch Johannes fan Crack, Saco Fockens, Jacob fan Runia as man fan Amerentia fan Oenenma, Asswerus fan Vierssen as kurator fan Catharina fan Oenema en Saco Teyens ta it graven fan dizze Drachtster Feart. Hy liet twa fallaten bouwe, it Bûtenst- en it Buersterferlaat (de slûs Noardkade). Bolleman tocht ryk te wurden mei de ûntsluting fan de heechfeanen, mar gie der úteinlik oan fallyt. Al yn 1646 joech er syn soan Hendrik in folmacht oer syn saken yn Fryslân.

De Drachtster kronykskriuwer Bernardus Fabricius (Bearn Lap) skreau oer Passchier Hendriks Bolleman:
*Passchier Hendriks Bolleman sterk*
*Had daags achthonderd man in 't werk*
Martinus de Boer

**Martinus de Boer** (Martin) (Harns, 13 april 1799 - Drachten, 19 oktober 1889) wie ryksûntfanger yn Aldegea (Sm), Hurdegaryp en fanôf 1837 yn Drachten. 

Hy sette in soad fersen fan syn freon Jan Gelinde van Blom op muzyk. As duo hienen se in soad súkses by de jierlikse gearkomsten fan Het Nut. Inkele dêrfan, wêrûnder *Ynskje en Oark* en *It froalike famke*, waarden yn 1876 opnomd yn it Frysk Lieteboek, dat De Boer mei gearstald hat. Yn 1875 waard Martinus de Boer beneamd as earelid van Selskip foar Fryske Taal- en Skriftekennisse.
Ietje Kooistra

**Ietje Kooistra** (Drachten, 8 jannewaris 1861 - Apeldoorn, 25 augustus 1923) wie direktrise en pedagoge oan de Rykskweekskoalle foar Underwizeressen. Se wie de dochter fan Folkert Kooistra en Ymkjen Pieters Keuning.

As skippersdochter groeide se op yn in earme húshâlding dy't in berop dwaan moast op diakonij fan de herfoarme gemeente. Troch tadwaan fan dûmny koe se fierder leare. Se wurke dêrnei as ûnderwizeres yn Arnhim, Breda en oan de learskoalle fan de Rykskweekskoalle yn Middelburg. Nei jûnsstúdzje waard se beneamd as learares wiskunde en hantwurkjen oan de gemeentlike kweekskoalle yn Grins. Per 1 april 1889 waard se direktrise.

Se sette har benammen yn foar goed gymnastykûnderwiis, ek foar famkes, de oanskôglike metoade Frânsk en demokratyske ferhâldings tusken haad en learkrêften.. Om famkes mear kânsen te jaan om troch te learen wurke se yn 1894 mei oan de oprjochting fan de feriening *De Vrouwenbond*. Ek lanlik sette se har yn foar de emansipaasje fan froulju.

Yn 1894 ferskynde har hantlieding foar ûnderwizers en âlden *Zedelijke opvoeding*. It joech in optimistyske en reeël byld fan de opfieding. De posysje fan famkes krige hjiryn ekstra omtinken. Yn 1896 waard se direktrise en learkrêft Pedagogyk oan de kweekskoalle yn Apeldoorn. Yn 1914 rûn har sûnens hurd werom en se einige yn in karke. Ietje Kooistra publisearre it reform-padagogyske tydskrift fan Jan Ligthart "School en Leven". As ien fan de earsten yn Nederlân snied se it tema Puberteit oan.

## Keppeling om utens
* Ietje Kooistra, wiidweidich behannele yn it Biografysk Wurdboek Gelderlân
Jan Wuite

**Jan Jans. Wuite** (Tsjalbert, 8 maart 1877 - De Haach, 26 oktober 1946) wie boer, ferfeanter en politikus. 

## Libben en wurk
Jan Wuite wie in soan fan Jan Jans Wuite en Esther Geerts Pijlman. Wuite wurke nei de mulo ynearsten yn de feanterij fan syn famylje yn Vroomshoop, mar fielde mear fan de lânbou. Hy studearre oan de lânbouskoalle yn Grins. Dêrnei sette er útein mei in eigen lânboubedriuw en wie dêrneist ek maatskiplik wakker warber. Hy wie foarsitter fan de *[[Friese Mij|Friese Maatschappij van Landbouw]]* (1919-1930). Yn 1927, by gelegenheid fan it 75-jierrich bestean fan de Mij, waard er beneamd ta Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Teffens wie er ûnder oare sekretaris fan de Fryske Vereniging voor Vreemdelingenverkeer. 

Wuite wie lid fan Provinsjale Steaten fan 1919 ôf (oant ?) en lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân fan 6 july 1927 oant 15 oktober 1930. Neifolgjend waard er boargemaster fan Smellingerlân yn 1930. Yn 1941 frege er om reden fan sûnens ûntslach oan.

Hy wenne yn it boargemastershûs oan de hjoeddeiske Boargemaster Wuitewei yn Drachten, dy't yn 1942 nei him ferneamd waard, dat yn 1914 boud is troch arsjitekt Cees Rienks de Boer yn opdracht fan ryksfeearts De Boer.

Wuite stoar yn 1946, yn de âldens fan 69 jier, yn De Haach en waard te hôf brocht yn syn berteplak Tsjalbert.
Philippus van Blom

**Philippus van Blom** (Aldegea, 16 augustus 1824 - De Haach, 13 april 1910) wie in jurist, politikus en skriuwer.

Philippus wie in soan fan Jan Gelinde van Blom, notaris te Drachten. Van Blom wie advokaat en presidint fan de rjochtbank op It Hearrenfean fan 1886 oant 1901; lid fan de Hege Ried; skoalopsjenner fyfde distrikt (1865-1880); liberaal lid fan de Twadde Keamer (1865/67 en 1880-1886); lid Provinsjale Steaten fan Fryslân (1871-1886); lid fan it Frysk Genoatskip, it Frysk Selskip en fan de Staveringskommisje-1876. 

Van Blom skreau juridyske en histoaryske artikelen, Fryske gedichten en in *Beknopte Friesche Spraakkunst* (1889). teffens wie er meiwurker oan it Frysk Wurdboek.

### Bibliografy
* *De alde fryske wetten oer de sédiken in 't liacht der skiednis beskôge* (1863)
* *Beknopte Friesche spraakkunst voor den tegenwoordigen tijd* (1889) 
* *Bijdrage tot de Geschiedenis van Oud-Friesland vóór het jaar 1000* (1899) 
* Ferskate publikaasjes oer de Fryske (rjochts)skiednis, ûnder mear yn de Friese Volksalmanak
* Bydragen oan it *[[Friesch Woordenboek]]*

## Keppeling om utens
* Wiidweidige biografy by de DBNL
Suder Drachten

**Suder Drachten**, ek: **Suderdrachten** wie in doarp oan de eastkant fan de Drait. It is nei de oanlis fan de Drachtster Feart mei Noarder Drachten útgroeid ta Drachten. De tsjerke, dêr't noch in ienfâldige tekening fan Bearn Lap fan bekend is, stie op it plak fan it âlde tsjerkhôf oan de Boargemaster Wuitewei. Hy hie wol wat fan dy fan Koartehimmen.

It boeredoarp sil syn namme ûntliend hawwe oan de Drait, yn 1543 noch Dracht neamd. Der wurdt oannaam dat Noarder- en Suder drachten om 1150 ûntstien binne.

Oant 1667 foarmen Noarder- en Suder Drachten in tsjerklike kombinaasje mei Boarnburgum en Koartehimmen. Doe waarden de beide doarpen te grut en kaam der ien predikant foar de beide Drachtens.

Op it plak fan de âlde tsjerke fan Suder Drachten is om 1900 it Suderbegraafplak (Burg. Wuiteweg 85) oanlein. 

## Sjoch ek
* Noarder Drachten
Noarder Drachten

**Noarder Drachten**, ek **Noarderdrachten** wie in doarp oan de noardeastlik fan de hjoeddeiske Drait en justjes besuden de doetiidsk noch besteande Noarder Drait (dêr't de Burmaniasleat fan oerbleaun is). It doarpke is nei de oanlis fan de Drachtster Feart yn 1641 mei Suder Drachten útgroeid ta Drachten, mar wie oant begjin 19e iuw noch in bestjoerlike ienheid.

It doarpke is neamd nei de Noarder- of Lytse Dracht (ek Drait neamd). Der wurdt oannaam dat Noarder-Drachten (en Suder Drachten) om 1150 ûntstien is, oan de Aldewei (de Alde Lykwei) en de Folgeren fan no. De namme wurdt yn stikken neamd sûnt 1441.

De tsjerke, dêr't noch in ienfâldige tekening fan Bearn Lap fan bekend is, stie op it plak fan it âlde tsjerkhôf oan de Stasjonswei fan no. Foar de grutskalige ferfeanings hie it doarp in djip, grut efterlân dat sa'n bytsje oan de grins mei Achtkarspelen rûn. Mei it ûntstean fan Rottefalle en Drachtster Kompenije is himrik tige krompen. 

Oant 1667 foarmen Noarder- en Suder Drachten in tsjerklike kombinaasje mei Boarnburgum en Koartehimmen. Doe waarden de beide doarpen te grut en kaam der ien predikant foar de beide Drachtens.

Op de kaart fan Schotanus út 1718 is it in doarp fan sa'n 25 boerespulsjes dy't oan de Aldewei en de wei nei de Folgeren lizze. Oan wjerskanten fan dy dyk is boulân. De measte minsken wenje dan lykwols al oan de noarder Dwersfeart. Súdlik, oan de Drachster Feart, is ek in skoalle oanjûn. Van der Aa (1786) sprekt ek fan hoarnlegers. 

Om 1800 hinne waard op it stee fan de eardere tsjerke it Noarderbegraafplak oanlein. De âldste oerbleaune grêfstien is fan 1812..
Frije Baptistegemeente Bethel

**Frije Baptistegemeente Bethel** is in tsjerklike mienskip yn Drachten. Bethel betsjut: Hûs fan God. De woartels fan de Baptistegemeente yn Drachten lizze al de 18e iuw. 

## Skiednis
Doe't heilsoldaat Sjoerd Veltman (1877-1952) fan Drachten op útnûging yn de baptistegemeente yn Haulerwyk kaam, brocht er syn ûnderfinings mei nei Drachten. Al yn 1899 belei er gearkomsten. Nije leden waarden doopt yn Haulerwyk. De soarch en opset fan de gemeente bleaune ek yn Haulerwyk. Yn 1921 bout Veltman oan de Vogelzang yn Drachten it tsjerkje ‘Bethel’. Yn 1923 hat de gemeente 17 leden dy't in selsstannige gemeente stiftsje, oansluten by de Uny fan Baptistegemeenten yn Nederlân mei Veltman as foargonger. 

Yn 1988 waard de garismatyske dûmny Orlando Bottenbley út Paramaribo beroppen yn Drachten wêrtroch't de gemeente ferskuorrend fluch nei mear as twatûzen yn 2007 groeide. Meardere tsjinsten op in dei waarden dêrom needsaaklik. It tsjerkegebou oan de Brouwerssingel waard yn 1992 bot fergrutte. 

Doe't gjin fierdere útwreiding mooglik wie waard op 17 desimber 2000 in earder bedriuwgebou oan de Bolder op it yndustryterrein 'De Haven' yn gebrûk nomd. Op 5 desimber 2004 kaam der in nije seal: 'It Foarhôf'. Troch it grutte tal leden bleaune lykwols dûbele tsjinsten nedich. De Betheltsjerke hat 3000 sitplakken.

Dûmny Bottenbley waard yn 2016 opfolge troch Jacob Folkerts fan Teksel.

Fanút Drachten binne der gemeenten stifte yn Grins (*De Stadskerk | VBG*), Dokkum (*Nehemia*) en Ljouwert (*De Wijngaard*). Dy gemeenten funksjonearje tsjintwurdich as selsstannige gemeenten.
De Vrije Fries

* De Vrije Fries (Frysk Genoatskip), it tydskrift fan it Frysk Genoatskip
* De Vrije Fries (Tytsjerksteradiel), it anti-revolúsjonêr wykblêd foar it kiesdistrikt Tytsjerksteradiel
De Vrije Fries (Tytsjerksteradiel)

**De Vrije Fries** (Tytsjerksteradiel) wie it antyrevolúsjonêre wykblêd foar it kiesdistrikt Tytsjerksteradiel dat yn 1898 ûnder redaksje fan P.N. Kruyswijk yn Kollum útkaam.
Vrij Friesland

**Vrij Friesland** wie in moanneblêd, orgaan fan de Frijsinnigen en ferskynde tusken 1910-1917. Redakteur wie H. Eisma út Boalsert. Bestried de otterdoksy en krewearre foar in frijsinnige konsintraasje, dy't lykwols net slagge.
Frouwepoartsbrêge

De **Frouwepoartsbrêge** is in yn 1933 - 1934 boude baskulebrêge oer de westlike stedsgrêft yn Ljouwert. De brêge is in ryksmonumint. 
   
De hjoeddeiske brêge ferfong in draaibrêge út de 19e iuw, dy't sawat op it plak fan de bûtenpoarte fan de eardere Us Leaffroupoarte lei. De brêge fan no is ûntwurpen yn ekspresjonistyske styl troch Justus Zuidema (1890-1970), stedsarsjitekt fan Ljouwert. Oan de eastkant hat it bouwurk in  achthoekich brêgewachtershûske. 

Fuort by de Frouwepoartsbrêge steane oan 'e kant fan 'e binnenstêd keunstwurken dy't Theodorus Marius Theresius van Welderen en François Haverschmidt útbyldzje.
Frijheidsbûn

It **Frijheidsbûn** (***Liberale Staatspartij***) wie in politike partij, oprjochte op 15 april 1921. Doel wie it binen fan liberalen, dy't troch ûnderlinge ferdieldens harren eartiids sa machtige posysje ferlern hiene. Harren oanhing blykt frij lyts, ek yn Fryslân. Yn 1924 seis sitten yn de Provinsjale Steaten, yn 1929 fiif sitten. De oanhing wurdt geandewei lytser, yn 1934 noch fjouwer steateleden, yn 1938 mar twa. Op de foargrûn treden H.J. Peletier, J.P. Hoogland en J. Oosterhof. Yn 1946 gie it Frijheidsbûn op yn 'e VVD.
Willem Vrijburg

**Willem Vrijburg** (Beetstersweach, 23 febrewaris 1850 - dêre, 24 maart 1925) wie de earste sosjalistyske wethâlder yn Nederlân en toanielskriuwer. Hy hie in soad beroppen, mar rekke bekend troch in 25-tal Fryske toanielstikken, benammen kluchten.
Warnserbuorren

**Warnserbuorren** wie in buorskip by Menaam. Letter is er troch bebouwing fan de Mieddyk en it Langpaad by it doarp komd. Yn de folksmûle waard de Warnser-buorren ek wol 'It Fort' neamd. Der wie boppedat in rige huzen dy't 'De Koloanje' neamd waard.

De namme komt ek foar as *Warnserburen* en *Waanserburen*.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Frijsinnich Demokratysk Bûn

It **Frijsinnich Demokratysk Bûn** (*Vrijzinnig-Democratische Bond*, VDB) wie in politike partij dy't oprjochte waard op 17 maart 1901. De partij kaam diels fuort út de Liberale Uny en diels út de Radikale Partij 1888-1901).

Doel wie Algemien Kiesrjocht en sosjale herfoarmings, frouljuskiesrjocht en trochfiering fan etyske polityk yn Nederlânsk East-Ynje. It bûn wie letter foar iensidige ûntwapening, wat harren skiede fan de liberalen. De partij is altiten lyts bleaun ('in soad generaals en gjin soldaten'). It oantal Frijsinnich Demokratyske Bûnsleden yn Fryslân wie mar hiel lyts. Foar de Earste Wrâldoarloch hie it FDB trije ôffurdigen yn de Provinsjale Steaten. Tusken de Earste- en de Twadde Wrâldoarloch klom dit oantal nei seis. Op de foargrûn treden Jan Wuite, G. Ritmeester en Gauke Boelens. Yn 1946 is it bûn opgien yn de Partij fan de Arbeid.
Frjentsjerter Fiifgea

It **Frjentsjerter Fiifgea** (net te betiizjen mei de Frjentsjerter Fiifdielen) is in oantsjutting foar in fiiftal doarpen út it Noardertrimdiel fan it âlde Frjentsjerteradiel, dy't yn 'e Midsiuwen gearwurken. Dêrby gie it om 'e doarpen:
* Boer
* Peins
* Rie 
* Skalsum
* Sweins
Henricus Waardenburg

**Henricus Waardenburg** (Frjentsjer, 10 febrewaris 1760 - Haarlim, 23 augustus 1812) wie in klassikus.

Learling fan Everwinus Wassenbergh, rektor yn Frjentsjer, Lingen en Haarlim. Skreau Latynske gedichten, ek in artikel oer Gysbert Japicx yn : *Neue berlinische Monatschrift von Biester* (oktober 1801).

## Keppeling om utens
* H. Waardenburg yn it Biografysk portaal fan Nederlân
Aldebaran

**Aldebaran** (*alpha Tauri*) is de helderste Stjer yn it stjerrebyld Bolle (*Taurus*).

De stjer is ek bekend as **Cor Tauri** en **Parilicium** en is in reade reus. Hy waard eartiids sjoen as it reade each fan de woaste bolle. Aldebaran makke diel út fan de Hyadengroep en stiet ek fisueel noch yn de stjerreheap Hyaden. 
Oer ûngefear twa miljoen jier komt de romtesonde Pioneer 10 oan by de stjer Aldebaran.
Nils Wadstein

**Nils Elis Wadstein** (Torshälla, 16 july 1861 - Stockholm, 19 juny 1942), wie in Sweedsk taalkundige.

Heechlearaar Dútsk yn Göteborg ( 1900-1928); publikaasjes oer Nederdútsk en Frysk. De hannelsbetrekkings tusken Friezen en Skandinaavjers yn de Iere Midsiuwen hienen syn belangstelling (Birka). De Maatskippij fan Nederlânske Letterkunde en de Fryske Akademy beneamden him ta lid.

## Wurk
In kar.
* *Frisernach forntida handelsvägar i Norden (1920)
* *Frisisk Lehnworter im Nordischen (1922)
* *Namnet Birka och därmedsammanställda ord (1924)
* *Birka och birk (1926)
* *Ett vittnesbörd om gammal frisisk förbindelse med Ryssland (1927)
* *Frisiska länord* (1929)
* *On the relations between Scandinavians and frisians in early times (1934)
* *Birkaspörsmäl (1936)
* *Zu den alten Beziehungen zwischen Friesland und Skandinavien (1939)

## Keppeling om utens
* Biografy en bibliografy by de DBNL
Torshälla

**Torshälla** is in stêd yn de gemeente Eskilstuna yn it Sweedske lânskip Södermanland en de provinsje Södermanlands län yn Sweden. 

It plak hie 7614 ynwenners yn 2005 en in oerflakte fan 556 hektare.
Abraham Wassenbergh (predikant)

Ds. **Abraham Wassenbergh** (Ljouwert, 2 july 1701 - Frjentsjer, 28 oktober 1780) wie dûmny fan Lekkum (fan 1729 ôf) en Miedum (emeritaat 1778). Op 23 novimber 1732 trout er mei Clarissa Maria Langenhert (Follenhove, 14 july 1711 - nei 1766).

Wassenbergh bewenne de *weme* yn it earstoan mei syn suster Sara. Abraham wie in militante dûmny. Sa teach hy yn 1748 oan it haad fan in groep boeren, mei findels en tromme en kneppels en stokken op nei Ljouwert om dêr te protestearjen tsjin de hege opleine belestings. Ut Abrahams houlik mei Clarissa Maria Langenhart waard yn 1742 syn soan Everwinus Wassenbergh berne. Heit en soan Wassenbergh binne neist harren hûs op it begraafplak fan Lekkum begroeven.
Weintypes

As **weintypes** om persoanen te ferfieren waarden brûkt:
* glêzen weintsje
* hoarns weintsje
* kapwein
* tilbury
* phaeton
* sjeas
* ferdekte wein
Foar ferfier fan produkten:
* boerewein
Lútzen Wagenaar

**Lútzen Harmens Wagenaar** (It Hearrenfean, 15 maart 1855 - Middelburch, 19 oktober 1910) wie in predikant. Ek syn broer G.H. Wagenaar wie dûmny. 

Neidat er syn dissertaasje skreaun hie yn 1880 waard er herfoarme dûmny yn Wûns (1882-1884) en Heech (1884-1889). Dêr die hy mei oan de Doleânsje (ôfskieding fan de N.H. Tsjerke). Waard dûmny yn Ljouwert (1889-1892). Yn 1892 ferfarde hy nei Arnhim en yn 1897 nei Middelburch.

Yn Fryslân wie hy him as skriuwer/dûmny belutsen by de sosjale aksje, skreau in histoarysk drama (*Tsjerk Ages*) en hie in polemyk mei Pieter Jelles Troelstra (1886).

Syn wurk is samle troch Sipke Huismans (*Moai sein, Lútzen*, 1907). Wagenaar skreau ûnder oare *Een wandel met God* (J. J. A. Ploos van Amstel, 1895) en *Het leven van Willem Lodewijk* (1904). 

Op It Hearrenfean is in strjitte nei him neamd.

## Keppeling om utens
* Lútzen Wagenaar, biografyskportaal.nl

## Wurk
* *Het Reveil en De Afscheiding* (1880)
* *Tsjerk Ages* - histoarysk drama 
* polemyk mei Piter Jelles Troelstra, 1886
* *Een wandel met God* - (J. J. A. Ploos van Amstel), 1895
* *De Hervormer van Gelderland Joh. Fontanus* (1898), 
* *Us Heit* (1903)
* *Het leven van Willem Lodewijk*, 1904
* *Fan Striid en Oerwinning.*
* *Moai sein, Lútsen* - samle wurk (troch S. Huismans), 1907
Waghenbrugghe

**Waghenbrugge** is de namme fan in âld distrikt yn de steatsrjochterlike yndieling fan Fryslân. It wie earst diel fan Sudergoa, mar al foar 1300 foel it ûnder Westergoa. 

Waghenbrugghe besloech hast de hiele Súdwesthoeke (de lettere gritenijen Wymbritseradiel, Gaasterlân, Himmelumer Aldeferd en Doanjewerstâl, mei ynbegryp fan it Lemster Trijegea), mar wie al foar 1400 sterk fersnippere. De kearn fan Waghenbrugghe hold as selsstannich diel fan Westergoa de namme Wymbritseradiel.

## Sjoch ek
* Wymbrits (lân)
Glêzen weintsje

De **glêzen wein** is in reau, in swarte of in beskildere koets mei ramen (mei of sûnder (knierjend) glês) en in kape fan leardoek. Ek de bok is oerkape. Oan wjerskanten koetslampen en in glêzen wein hat fjouwer tsjillen. Der kinne ien of twa hynders foar.
Tilbry

In **tilbury** of **tilbry** is in ienassich, sjeaseftich ferfiermiddel út de 19e iuw. De sjeas waard doe ferkrongen troch de tilbry. Dy hie in soad wei fan de sjeas, mar hie ferbettere stielen fearen, in kape en wie minder fersierd. Der besteane ferskillende soarten tilbrys, ôfhinklik fan it lân of goa.
Gabinus de Wal

**Gabinus de Wal** (Ljouwert, 30 desimber 1785 -  Grins, 22 septimber 1833) wie in jurist.

Abbekaat (1808) en notaris-substitút-offisier fan justysje yn Ljouwert (1811), heechlearaar yn Frjentsjer (1815) en yn Grins (1821). Skreau útsein dichtwurken ûnder oare oer rjochtsfilosofy, sosjology, folkerjocht en rjochtsskiednis.
Syn *oratio de claris Frisiae Juris consultis* ( 1818, mei oantekenings 1825) behannelet Fryske rjochtsgelearden.
Eile van der Wal

**Eile van der wal** (De Broek (Doanjewerstâl), 28 maart 1805 - Offenwier, 6 septimber 1860) wie in ûnderwizer en skriuwer.

Fan 1830-1860 te Offenwier. Wurke yn de Krite Snits fan it Selskip 1844. Skreau Frysk wurk yn in eigen stavering. In soad fan syn hânskriften wienen by it Frysk Genoatskip en tsjintwurdich by Tresoar.
Georg fan Waldeck

**Georg Friedrich greve fan Waldeck**, letter foarst fan Waldeck (Waldeck, 31 jannewaris 1620 - Arolsen, 19 novimber 1692), wie sûnt 1672 as fjildmaarskalk yn tsjinst fan de Republyk. 

Yn 1688 waard er op oanstean fan Willem III oerbefelhawwer fan de Steatske troepen, útsein yn Fryslân en Grinslân.

Hy focht mei oan de slaggen by Fleurus (1690) en Steenkerke (1692). Doe't hy koart dêrnei stoar en de Fryske steedhâlder Ernst Kasimir II net ta syn opfolger beneamd waard, ferliet dy lulk it kriichstoaniel.
Kapwein

In **kapwein**, **ferdekte wein** of **brik** is in reau op fjouwer tsjillen mei in fêste learen of seildoeken kape dy't yn de 19e iuw opgong makke. It is de foarrinder fan it glêzen weintsje. 

De kapwein is komt ek in protte foar yn Amerikaanske westernfilms.

## Sjoch ek
* Janplesier
* Omnibus (ferfiermiddel)
Johannes de Wal

**Johannes de Wal** (Ljouwert, 1751 - dêre, 1811), wie in sulversmid. Hy waard master yn 1722. Wurk fan him is te sjen yn it Frysk Museum.
Lemsterhoeke

De **Lemsterhoeke** wie in lytse festing westlik fan De Lemmer. Yn 1413 waard de festing op lest fan de biskop Freark III fan Blankenheim troch Adolf fan Swieten ferwoast. Lemsterhoeke is weiwurden yn de see, hoewol in úthoeke fan de seedyk by Teakesyl dy namme noch hat. Lemsterhoeke wie in part fan de Lemster Fiifgea.

De namme "Lemsterhoeke" wurdt beskôge as in lettere foarm fan "Lammerbroeke".
Hugenoaten yn Fryslân

De Frânsktalige **[[Hugenoaten]]** besochten yn 1635 in Waalske gemeente (Frânsk: *Église wallonne*) te stiftsjen yn Ljouwert (Waalsk betsjut yn dit ferbân: Frânsktalich). De oerheid steunde harren, mar de tsjerkeried wie der op tsjin.

Yn 1659 kaam de tsjerke der wol, benammen op oanstean fan Albertine Agnes en de hofrûnten. De steedhâlderlike famylje steunde de gemeente, dy't nei 1686 in bloeiperioade hie. Doe wienen der koarte tiid gemeenten yn Ljouwert, Harns, Gaasterlân (Balk), Boalsert, Frjentsjer, Snits, Dokkum en op It Hearrenfean. 
Allinnich dy yn Ljouwert koe him hanthavenje (yn 1730 in oargel fan Maria Louise, yn 1732 grutte wapenboerden fan Maria Louise en Johan Willem Friso). De tsjerke yn de Grutte Tsjerkestrjitte wurdt no brûkt foar lytse tsjinsten (bg. troutsjinsten). De gemeente bestiet net mear.
Martinus Manger Cats

**Martinus Manger Cats**, (Ljouwert, 24 augustus 1817 - dêre, 12 novimber 1896), wie grytman (1842-1854) en letter boargemaster (1854-1857) fan Smellingerlân. 

## Famylje
Manger Cats waard berne as soan fan Samuel Hendrik Cats, belestingûntfanger, en Catharina van Vierssen. By Keninklik Beslút fan 16 april 1829, nr 40, waard de efternamme *Cats* foar heit Samuel en syn neisieten feroare yn *Manger Cats*. Hy troude yn 1840 mei Sara Susanna Bienema (1815-1903).

## Wurkpaad
Manger Cats waard yn 1842 grytman fan Smellingerlân. Yn 1843 waard er de earste bewenner fan Haersma State oan de Stasjonswei yn Drachten. Yn syn plak waard syn broer Epeus yn 1857 boargemaster. Martinus hie de bynamme 'de swarte Cats', syn broer Epeus waard 'de wite Cats' neamd. It *Manger Catsperk* yn Drachten is nei beide bruorren neamd.

Manger Cats wie ek lid fan Provinsjale Steaten, dêr't er om redenen fan sûnens mei ophâlde moast. Yn 1856 fêstige hy him yn Ljouwert, dêr't er yn in soad bestjoerskolleezjes siet. Sa wie er ûnderfoarsitter fan de kommisje fan administraasje oer de finzenissen, fâd en rintmaster fan it Nieuw Stads Weeshuis yn Ljouwert en foarsitter fan de milysjeried.
Eize Bos

**Eize Jans Bos** (6 maaie 1864 - 19 maart 1952) wie sigaremakker, sigarefabrikant, winkelman yn wollen guod en riedslid foar de SDAP fan de gemeente Smellingerlân, wethâlder fan en lokoboargemaster fan Smellingerlân. Hy wie troud mei Akke Freerks Veenstra. De Eize Bosstrjitte yn Drachten is nei him neamd.
Albert Koopman

**Albert Koopman** (Ychten, 4 febrewaris 1917 - Dunegea, 17 maart 1945), wie in houtbewurker en fersetsman. Hy ferdielde dropte wapens en joech wapenynstruksjes oan de knokploech. Op 19 febrewaris 1945 die de *[[Sicherheitsdienst]]* in ynfal yn it hûs fan Koopman. 

Op 15 maart 1945 wienen twa leden fan de *Wasserschutzpolizei* fan De Lemmer oan it foerazjearen. Doe't se lâns de pleats fan de famylje Schotanus yn Dunegea kamen, waard dêr krekt in ko slachte troch inkele leden fan de Nederlânske Binnenlânske Striidkrêften. Der ûntstie in fjoergefjocht, wêrby't de Dútske *Revieroberwachtmeister* Platt en de Nederlânske *Unterwachtmeister* Kootstra deade waarden. As ferjilding waarden tsien politike finzenen, wêrûnder Albert Koopman, út Crackstate op it hiem fan de pleats fusillearre. Dêrnei waard it gebou yn 'e brân stutsen. De slachtoffers waarden earst begroeven yn Sint Nyk. Letter binne se begroeven yn harren eigen doarp. Koopman waard begroeven op it N.H.-begraafplak yn Ychten. In stien yn de pleats fan Schotanus yn Dunegea yn Skarsterlân is setten as oantinken oan de fusillade. 

Op De Lemmer is de Albert Koopmanstrjitte nei him neamd.


File:Albert Koopman-verzetsstrijder.jpg|Grêf fan Koopman
Wiepke Hof

**Wiepke Hof** (Ychten, 8 septimber 1916 - Dunegea, 17 maart 1945) wie in winkelman en fersetsman. De 28-jierrige winkelman yn Ychtenbrêge wie lid van de Knokploech yn Ychtenbrêge. Yn de jûn fan 13 juny 1944 waard it distribúsjekantoar yn De Kúnder leechhelle. Wiepke Hof waard finzen setten yn Crackstate op It Hearrenfean.

Op 15 maart 1945 wienen twa leden fan de *Wasserschutzpolizei* fan De Lemmer oan it foerazjearen. Doe't se lâns de pleats fan de famylje Schotanus yn Dunegea kamen, waard dêr krekt in ko slachte troch inkele leden fan de Nederlânske Binnenlânske Striidkrêften. Der ûntstie in fjoergefjocht, wêrby't de Dútske Revieroberwachtmeister Platt en de Nederlânske *Unterwachtmeister* Kootstra deade waarden. As ferjilding waarden tsien politike finzenen, wêrûnder Wiepke Hof, út Crackstate op it hiem fan de pleats fusillearre. Dêrnei waard it gebou yn de brân stutsen. De slachtoffers waarden earst begroeven yn Sint-Nyk. Letter binne se werbegroeven yn harren eigen doarp. In stien yn de pleats fan Schotanus yn Dunegea yn Skarsterlân is setten as oantinken oan de fusillade.

## Ofbylden

image:Grafsteen Wiepke Hof-1.JPG|*Grêfstien fan Hof*
image:Gedenksteen Wiepke Hof.JPG|*Tinkstien Hof*
Haersmastate (Drachten)

**Haersmastate** of: **Veldzigt** is in state út 1843 yn Drachten. It gebou is neamd nei de famylje Haersma dy't fan 1625 oant 1795 oanienwei in grytman fan Smellingerlân levere.

It waard boud foar grytman Martinus Manger Cats fan Smellingerlân nei in ûntwerp fan arsjitekt Thomas Romein. Romein ûntwurp ek ferskate wettersteatstsjerken en it gerjochtsgebou De Beurs  yn Ljouwert. 

It bestek is bewarre bleaun yn it Frysk Museum. Yn de nijbou is materiaal út de yn 1841 ôfbrutsen Haersmastate yn Aldegea ferwurke. Haersmastate is yn klassisistyske styl oplutsen, in styl dy't wat as in neibloei fan de empirestyl beskôge wurde kin. It is in blokfoaarmich hûs, mei in leech skyldtek en hoekskoarstiens. Yn de middenpartij fan de gevel sit boppe de yntree in troch Ioanyske pylders droegen balkon. Binnenyn is der in soad ferboud. Yn 1857 waard mr. Epeus Manger Cats boargemaster fan Smellingerlân en hy kaam yn it hûs fan syn broer te wenjen. Doe't hy yn 1868 ôftrede en nei Grins gie, waard de state by in feiling ferkocht. Nei M.M. Cats waard de state tusken 1871-1881 bewenne troch Andries Pieters Pel en fan 1893 ôf wie de gemeente Smellingerlân eigener dy't de state tsientallen jierren ferhierd hat oan de Keninklike Maresjesee. Sûnt 2003 wurdt Haersmastate hierd troch HBD Bouwgroep bv.

## It park
It hûs leit yn in tún yn lânskipsstyl, neffens in ûntwerp fan Lucas Pieters Roodbaard, dy't fanwege de gemeente al yn 1924 foar it publyk iepen steld wie. Yn 1932 waard de tún útwreide neffens in plan fan Kwekerij Moerheim. De oarspronklike ynrjochting is njonkenlytsen fiks oantaaste.

Oant 1985 hie it park de saneamde Drachtster Kei, in balstien fan 9000 kg, dy't yn 1930 op it Suderbegraafplak oan it ljocht kaam wie. Fierders wie der oant yn 2025 trije monuminten, ien is in Joadsk monumint, dy't slachtoffers fan de Twadde Wrâldkriich út Smellingerlan betinke. It monumint ferhuze yn 2025 nei it Kiryat Onoplein.
Seoel

**Seoel**, **Seûl** of **Seoul** is de haadstêd fan Súd-Koreä. Mei sa'n 10,1 miljoen ynwenners (2013) is it de grutste stêd fan it lân.

Yn 1394 waard Seoel de haadstêd fan de Joseondynasty, dy't fan 1392 oant en mei 1897 bestien hat. De Joseondynasty kin as direkte foarrinder fan it lân Koreä sjoen wurde. 

Yn 1988 waarden de Olympyske Spullen en de Paralympyske Spullen yn Seoel holden. Yn 2002 wie it wrâldkampioenskip fuotbal yn Seoel.
Christiaan de Vries

**Christiaan de Vries**, (De Lemmer, 16 jannewaris 1911 - Achterveld, 12 maaie 1940) wie in drukker dy't sneuvele as huzaar yn de Twadde Wrâldoarloch.

Yn Achterveld by de ôfslach nei Terschuur kaam syn rezjimint yn botsing mei de besetter. In oantal huzaren wist te ûntkommen, sechtich huzaren waarden finzen nommen en fjirtjin huzaren sneuvelen, wêrûnder korporaal Christiaan de Vries. Yn it buorskip De Kieftkamp yn Achterveld stiet in read boerdsje mei alle sneuvelen. Op 16 maaie 1990 is in tinkstien yn Achterveld ûnthuld. Op de Lemmer is de Christiaan de Vriesstrjitte nei him neamd.
Achterveld

*Achterveld (Leusden) - in doarp yn de gemeente Leusden yn de provinsje Utert
*Achterveld (Achterhoek) - in lanlik gebiet en natoergebiet yn de Achterhoek
*Achterveld (Barneveld) - in plak yn de gemeente Barneveld
*Achterveld (IJsselstein) - in wyk yn IJsselstein yn de provinsje Utert
**Achterveld (sneltramhalte) - in sneltramhalte yn dizze wyk
Jan Melles van der Goot

**Jan Melles van der Goot** (Wikel, 1903 - It Hearrenfean, 29 july 1940) wie kandidaat-notaris en nasjonaal-sosjalistysk ideolooch.

Hy wie in foaroanman fan de Fryske Folkspartij (FFP). Yn 1933 rjochte Van der Goot tegearre mei Rintsje Piters Sybesma it Frysk Fassisten Front op.

## Wurk
* *Boeretastannen en boerefraachstikken* (1930)
* *Wy Friezen* (1932)
* *En dû, jongerein fen Fryslân?* (1936)
* *Fornijing fen ús biskaving* (1937)
* *Libbensleare for de Fryske nasjonalist* (1937)
* *Boustiennen fen it Frysk nasjonalisme* (mei R. P. Sybesma, 1938)

## Literatuer
* , *Jan Melles van der Goot of Friesland en de Nieuwe Orde*  (2000) 
*  *Rassisme als levensaanvaarding : de levensleer voor de Friese nationalisten van J.M. van der Goot (1903-1940)* (1998)
Jacob Walstra

**Jacob Walstra** (Ljouwert, 15 maart 1918 – Hyrum, Cache County, Utah, 17 juny 1985) wie in atleet.

Walstra waard berne as soan fan Jochum Walstra en Baukje Nijp. Hy troude op 19 novimber 1938 yn Ljouwert mei Tjimkje Hoeksma (1920–2013). 

Hie yn 1947 koarte tiid mei 9.52,2 sek. it Nederlânsk Rekord op de 3000 m. steeple-chase. Yn datselde jier waard er Nederlânsk Kampioen op de 10 kilometer.

Yn 1950, nei de Twadde Wrâldkriich, emigrearre de famylje nei de Feriene Steaten, dêr't se in deli iepenen yn Salt Lake City. Harren soan Jochum (Joe) Walstra (1939–1961) ferstoar by in auto-ûngelok yn Tucker, Utah County.

Walstra ferdronk op 17 juny 1985 by it fiskjen, tichtby it Porcupine Reservoir. Hy frege syn 14-jierrige pakesizzer Joey om al nei de auto te gean. Nei in koarte perioade gie de pakesizzer werom en seach gjin spoar fan syn pake. Sheriff Sid Groll en in dûkteam fûnen letter dy dei it lichem fan Jacob Walstra.  Joey, dy't waard grutbrocht troch pake en beppe, fersoarge syn beppe oant har dea op 10 jannewaris 2013.
Jaring Walta

**Jaring Douwes Walta** (Westhim, 12 maart 1887 - Wytgaard, 19 novimber 1971), wie in keunstskilder út Wytgaard. Hy is de heit fan Meinte Walta.

## Libben en wurk
Waard berne as soan fan frachtrider Douwe Walta en Afke Nijholt. Hy waard al jong hûsskilder en makke dyn it earstoan fervekwasten en bussen skjin foar syn baas. Nei syn trouwen kaam er mei syn frou Berber Rypma yn 1910 nei Wytgaard. Hy hie oan de Buorren in ferverssaak en lak- en spuitynrjochting. Boppedat wie er skearbaas en ferkocht er sigaren. Walta hie in grutte leafde foar de natoer en foar muzyk en lies in soad. Letter krige er aardichheid yn it keunstskilderjen en naam er tekenlessen oan de jûnsskoalle yn Ljouwert. 

Tegearre mei syn ferneamde omke Germ Rypma kopiearre er doeken fan ferneamde masters yn museums en makke kontakt mei oare skilders as Andries van der Sloot, Gerrit Benner en Hans van der Schaaf. Ek hie er kontakten mei skriuwers as Douwe Kiestra, Reinder Brolsma en S. Sipma. Hy skildere meast yn oaljeferve.

Syn wurk bestie út stillibbens, lânskippen en portretten, wêryn er besocht om it karakter fan de minsk te treffen. Hy makke hieltiten mear namme, mar bleau beskieden en woe net graach yn de oandacht stean. 

Yn 1956 hie er mei syn soan Meinte in útstalling yn it Keunstsintrum Prinsetún yn Ljouwert *Twee generaties Walta*. Yn 1972, in jier nei syn ferstjerren, die ek pakesizzer Klaas mei oan *Drie generaties Walta*, ek yn de Prinsetún.

Walta wie lid fan it Boun fan Fryske Keunstners. Hy stoar yn de âldens fan 84 jier yn 1971.
Aed Levwerd Pommeranten Priis

De **Pommeranten Priis** (offisjeel ***Pommeranten Pries***) is in priis fan histoaryske feriening Aed Levwerd foar persoanen en ynstellingen dy't yn Ljouwert in wichtige rolle spile hawwe op kultureel of histoarysk mêd.
De priis bestiet út in gouden Pommeranten spjelde mei de gevelstien fan Aed Levwerd en in oarkonde. De gouden spjeld is ûntwurpen en makke troch de Ljouwerter goud- en sulversmid Theo van Halsema.

De *Pommeranten Pries* waard útrikt oan:
* 2022 - Michel Tilma 
* 2021 - Hotze Bouma
* 2020 - Stifting KinderWerk Leeuwarden 
* 2019 - Marten Winters
* 2018 - Melvin van Eldik
* 2017 - Sarina Schaafsma: La Venezia
* 2016 - Wobbe van Seijen
* 2015 - Stifting Praamvaren Leeuwarden
* 2014 - Piet en Marian van Erp
* 2013 - Lieuwe Pietersen
* 2012 - Jeannine de Vries
* 2011 - Arie van der Wal
* 2010 - Hampie Bakker
* 2009 - Sietske Inberg-Mulder
* 2008 - George Schweigmann
* 2007 - Jentsje Popma
* 2006 - Pieter de Groot
* 2005 - Han Janssen
* 2004 - dr. Walther Walther Boer
* 2003 - Izerwinkel Auke Rauwerda
Egnatius Ydema

**Egnatius Ydema** (Aldegea (Wymbritseradiel), 23 july 1876 - Voorburg, 19 july 1937) wie in keunstskilder.

Ydema ferfear yn 1896 fan Snits nei De Haach om dêr syn wurksume libben lang wenjen te bliuwen. Nei 1925 wenne er yn Stompwyk. Hy kaam troch de tiid as ferver, mar folge in tekenkursus yn de jûnsoeren. Ydema wie fierders autodidakt al krige er ek oanwizings fan syn freon W. B. Tholen dy't by de skilders fan de Haachske Skoalle hearde. Beide mochten ek tige graach sile. Yn De Haach krige er ek kunde oan de Fryske skilder Ype Wenning (1879-1959) mei wa't er geregeldwei de Fryske marren opgie.

Ydema hearde by de Fryske skilders yn begjin 20e iuw dy't harren, mear as earder wenst wie, taleinen op it skilderjen fan it (Frysk) lânskip: Fryske marren, buorkerijen en lânskippen mei silende skippen, ek Giteren, op naturalistyske wize. Wurk fan him is yn it Frysk Museum, it Lânboumuseum, Haachsk Gemeentemuseum en it Suderseemuseum.

## Kar út syn wurk

Egnatius Ydema - Tsjalk by twa kalkûnen yn Snits, 1900-1925.jpg|Tsjalk by twa kalkûnen yn Snits, 1900-1925
Egnatius Ydema - Skipswerf yn Earnewâld, 1910-1930.jpg|Skipswerf yn Earnewâld, 1910-1930
Egnatius Ydema - Fiskerij op in botter, 1919-1937.jpg|Fiskerij op in botter, 1919-1937
Egnatius Ydema - Twa tsjalken by Grou, 1930.jpg|Twa tsjalken by Grou, 1930
Egnatius Ydema - In tichtset yn in sleat, 1900-1927.jpg|In tichtset yn in sleat, 1900-1927
Kristlik Fryske Folksbibleteek Priis

De **Kristlik Fryske Folksbibleteek priis** is in priis ynsteld troch de KFFB foar in roman dy't ienfâldich, mei fakmanskip skreaun is, gaadlik foar in breed publyk en yn geef Frysk en in persoanlike styl. 

## Oersjoch(romans)
;1997 
* Klaas Jansma - *De slach om Transkei*
* Jacobus Knol - *Tusken Boedapest en Burgerheide*details
* Lieuwe Pietersen - *It fergryp*
; 1996: net takend
; 1995
* Jacobus Knol - *In earsten dragonder*
; 1994
* Klaas Jansma - *Om Teatske*
; 1993
* Styntsje Piters - *In libben as Styntsje*
;1992: net takend
; 1991
* Thys Kuipers - *De tocht ûtriden*
*W. Bakker-Veninga - *De Rôzebuert*
* Peggy Klinkhaemer - *De boer fan Jolderenhof*
; 1990
*H. Heeringa-Seepma, - *Sibe wol syn mem net kwyt* (berneboek)
Ype Wenning

**Ype Heerke Wenning** (Ljouwert, 26 septimber 1879 - Wassenaar, 11 septimber 1959) wie in keunstskilder en etser. Wenning hearde by de Fryske skilders yn begjin 20e iuw dy't harren, mear as earder wenst wie, taleinen op it skilderjen fan it (Frysk) lânskip.

## Libben en wurk
Hy wie in soan fan kalligraaf Johannes Wenning en Jantje Tiedes Scharder. Heit Wenning hie in atelier foar heraldyk en kalligrafy oan de Noardersingel yn Ljouwert. 

Wenning ferhuze yn 1897 fan Ljouwert nei Amsterdam, mar wie oant 1900 faak yn De Haach dêr't er syn oplieding oan de Haachske Akademy krige en dêr't er kontakt hie mei skilders fan de Haachske Skoalle. Goerie fan skilders as Jozef Israëls en Hendrik Willem Mesdag makke dat er him folslein oan de frije skilderkeunst wijde. Yn De Haach wied er meiopjochter fan de *Haagsche Schetsclub*.

Yn 1914 reizget Wenning troch Itaalje om ynspiraasje op te dwaan. It wurk dat er dêr makke komt him op krityk te stean. De Ljouwerter Krante sprekt fan *weeke pseudo-romantiek*. Wenning jout de moed lykwols net op en wurket fierder yn Nederlân.

Yn 1940 waard er lid fan de NSB docht er mei oan útstallings dy't troch de Kultuerkeamer fan de nazys organisearre waarden.

Hy skildere meast stimmige lânskippen (yn in goudgiele gloede) yn de omkriten fan Giteren, Oudewater en Súd-Limburch. Hy bleau wurkjen yn de tradysje fan de Haachske Skoalle, al wurdt syn wurk letter wat stilistysker yn tinnere fervelagen. Wie lid fan Arti et Amicitiae en Sint Lucas te Amsterdam.

Hy wie befreone mei Egnatius Ydema, mei wa't er faak de Fryske marren opgie, dy't er ek wolris skildere hat. Hy wenne yn Den Haach.

### Priveelibben
Wenning wie fan 1901 oant 1918 troud mei Maria Bloemer mei wa't er in soan, Johannes, krige. Yn 1923 troude er op 'en nij, mar dat houlik rûn krapoan trije letter op 'e non. Dêrnei troude er foar de tredde kear mei Geertruda van Dijk dy't doe 21 jier wie.

## Priis
Yn 1911 waard him de *Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst* takend.
Afûk Jongereinpriis

De **Afûk Jongererein-priis** wie in jierlikse priis fan de Ried fan de Fryske Beweging en de Federaasje fan Fryske Studinteferienings foar jong Frysk talint yn de jierren 1993 en 1994.
Lytse Priis fan Fryslân

De **Lytse Priis fan Fryslân** is in popmuzyk-priis fan Friesland Pop. Neist dizze priis is der ek de "Bandfinale" en de "Lytse Priis fan Snits". 

De foarrondes fan de Lytsse priis wurde hâlden yn dit foarjier op sa'n tolve lokaasjes yn Fryslân. De ferkezings wurde yn eigen styl fan de poppoeadia hâlden. De winners fan de lokale rondes spylje yn trije heale finales, yn Snits, Drachten en Makkum, om in finaleplak. De priis bestie yn 2011 út in beker en foar € 1500,- studiotiid.

Alle sjenres en liveacts kinne meidwaan, fan hiphop, house, metal, R&B, singer-songwriter, dance, indie, reggae, rock, country oant funk en hardcore.

## Meidochkritearia
* Minimaal 50% fan de band/act komt út de provinsje Fryslân
* der wurdt allinnich eigen wurk spile
* de artyst(en) hawwe noch gjin platekontrakt
* eardere winners kinne net meidwaan

## Skiednis
De Lytse priis waard ynsteld yn 1984 en organisearre troch it Snitser poppoadium It Bolwurk, as tsjinhinger fan de grutte Priis fan Nederlân, de lanlike popmuzykwedstriid dy't in jier earder út einsetten wie. Doel fan de lytse Priis wie it kreëaren fan optreedmooglikheden foar begjinnende Fryske popartysten. 

Yn 1984 bestie de Lytse Priis út ien show, nammentlik de finale yn It Bolwurk yn Snits. Mei de groei kamen der ek mear foarrondes. Dêrom droech It Bolwurk de organisaasje yn 1993 oer oan stichting Friesland Pop mei popkonsulint Sjouke Nauta. Yn 1996 wienen wol 65 ferskate acts te sjen yn de foarrondes. 

Tusken 1996 - 2000 kamen de winners fan de Lytse Prizen yn de ferkate provinsjes automatysk yn de finale van de lanlike Grutte Priis fan Nederlân. Pale (winner 1996) helle dêr sels in tredde plak. Yn 2000 goaide de Grutte Priis lykwols de opset om en kamen der foarrondes, heale finales en de kategoryen Singer/Songwriter, Alternative, Dance en Hiphop. De bannen mei de provinsjale popmuzkcontests waarden trochsnien. 

Friesland Pop keas der doe foar om -neist de Lytse Priis- ek sjenrespesifike ferkiezings op te setten, lykas SIX (hiphop), Northern Dance Experience (dance) en de Fryske singer/songwritercontest. De namme Lytse Priis waard dêrom yn 2005 omdoopt ta Fries Popnet Bandcontest, dêr't allinnich noch mar bandjes oan meidwaan koene. 

Yn 2008 waarden alle Friesland Pop-muzykcontests gearfoege ta de Lytse Priis fan Fryslân.
Sulveren Spjelde

De **Sulveren Spjelde** is in jierlikse priis fan It Fryske Berneboek. Alle jierren kinne skoallen, ôfwikseljend út it basis- of fuortset ûnderwiis oan de Fryske Berneboekesjuery of Jeugdboekesjuery meidwaan. Bern binne de sjueryleden en bepale sels hokker boek en skriuwer de Sulveren Spjelde fertsjinnet.
## Winners (kar-út)
* 2012: Auck Peanstra - *Kantsjeboard op Kurasau* 
* 2010: Jan Schotanus - *Bor en de boef*
* 2000: Hanneke de Jong - *De lêste brief*
* 1998: Auck Peanstra - *Yn piama de dyk oer* (Peanstra krige hjirfoar ek de Simke Kloostermanpriis)
DvhN Streektaalpriis

De **DvhN Streektaalpriis** (Deiblêd Nieuwsblad van het Noorden) is in priis dy't sûnt 2005 alle jierren útrikt wurdt foar kulturele en keunstsinnige streektaalprodukten.
Hongerklop

De **hongerklop** is it ynienen op wêzen fan de lichemsenerzjy by doersporten.

By doersporten moatte spierrizels (spierfezels) safolle mooglik oan it wurk wêze. Der binne wite en reade rizels. De wite draaie allinnich op sûkers, wylst de reade ek fet ferbaarne kinne. De hongerklop is it momint dat de wite rizels der mei ophâlde, omdat se gjin sûkers mear tafierd krije. Dêrtroch dogge der ynienen folle minder rizels mei oan en boppedat wurkje de reade rizels ynienen allinnich noch mar op fet, omdat dy ek gjin sûkers mear krije. As it fetferbaarnen dan noch noch net goed op gong komd is, falt de enerzjy stil.

It stuit fan de hongerklop by in doerynspanning hinget ôf fan de hoemannichte fan oanwêzige sûkers. Wat mear sûkers, wat langer al de rizels brûkt wurde kinne. Oan it begjin fan in doerynspanning moat der dêrom in grutte startfoarrie sûkers wêze. Dy foarrie moat in pear dagen yn it foar oanlein wurde troch in soad sûkers te iten. Ek trochite ûnder de ynspanning is fan grut belang. De ynspanning moat dêrby opboud wurde; der moat dus net te hurd útein setten wurde. Sa kin de hongerklop foarútskood wurde.

## Sjoch ek
*
It Fryske Berneboek

De Stifting **It Fryske Berneboek** hâldt him dwaande mei de stúdzje nei en promoasje fan Frysktalige berneboeken. It sekretariaat wie foarhinne op 'e noed by de Stifting It Fryske Boek, mar waard yn 2010 ûnderbrocht by Tresoar. De Sulveren Spjelde is in priis dy't jierlikse útrikt wurdt troch de stifting.

## Keppeling om utens
* It Fryske Berneboek fia webstee fan de Stichting It Fryske Boek
Stichting Friesland Pop

Stichting **Friesland Pop** set him sûnt 1987 yn foar ferbettering fan it Fryske popklimaat. De stichting ûnderhâldt en ûntwikkelt de Fryske pop-ynfrastruktuer, organisearret provinsjaal oerkoepeljende evenemienten lykas de Lytse Priis fan Fryslân en it Freezefestival en ynformearret artysten en lokale oerheden en hâldt it provinsjale popargyf by.

Der wurdt ynformaasje jûn oan oerheden, artysten op it mêd fan beliedsfoarming, fasiliteiten en wurde nije inisjativen stipe. It platfoarm steunt it Fries Popnet en de FPPM-matchingregeling.

Friesland Pop hat yn 2009 it Fries Productiehuis Popcultuur mei opsetten, mei as doelstelling om Frysk poptalint de middels te ferskaffen lanlik troch te brekken (ûnder mear mei it Freesonica-projekt).
NOVA-Noardwedstryd

De **NOVA-Noardwedstryd** is een jierlikse wedstryd yn ien fan de noardlike provinsjes foar amateurfilms.
Anita Andriesen Priis

De **Anita Andriesen Priis** is in twajierlikse priis fan de provinsje Fryslân foar romtlike kwaliteit. De priis is ferneamd nei de deputearre Anita Andriesen.

## Winners
* 2010 - gemeente Ferwerderadiel
* 2013 - Stichting Dorp Bedrijf Friesland (DBF)
* 2017 - Kening fan 'e Greide