open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rasphûs

In **rasphûs** wie in tichthûs dêr't feroardiele manljus misdiedigers hout (fral brazylhout) raspe moasten foar de ferveyndustry. Der waard reade ferve fan makke.

De rasphuzen (en soksoarte oare tichthuzen) wiene in earste besykjen om misdiedigers net allinne te straffen, mar ek troch stoef arbeidzjen en oplieding te rehabilitearjen. Dirck Volkerts. Coornhert stie oan de widze fan dizze nije foarm fan strafrjochtspleging. Yn 1596 waard it Amsterdamske rasphûs stichte, it earste fan Nederlân (en in jier letter in spinhûs foar froulju). Oare stêden yn Nederlân en yn it bûtenlân folgen it Amsterdamske foarbyld.

Gint rjochte yn 1770 in rasphûs op, it earste tichthûs yn de Súdlike Nederlannen, dat fral ornearre wie om bidlers en swalkers in fak te learen sadat se harsels troch de tiid helpe koene.


Ofbyld:Melchior Fokkens Rasphuys.jpg|It Rasphûs yn Amsterdam yn 1662. Gravuere út *Beschrijvinge der wijdt-vermaarde Koop-stadt Amstelredam* fan Melchior Fokkens
Ofbyld:Gent_STAM_Plan_en_dwarsdoorsnede_Rasphuis_(ca.1772)__12-10-2010_12-16-30.JPG|Plan fan it Rasphûs yn Gint (om 1772)

## Bekende rasphuzen
* Rasphûs (Amsterdam) (1596-1815)
* Rasphs (Gint) (1773-1935)
Streltsy

**Streltsy** (Russysk: *strelets*; "skerpskutters") of 'Strelets-troepen' (*стрелецкое войско*) wiene ienheden fan Russyske gardesoldaten fan de 16e oant begjin 18e iuw en wapene mei fjoerwapens (skutters). 


Ofbyld:Стрелецкий дозор у Ильинских ворот в старой Москве.jpg|Patrûlje fan Streltsy by de Ilynski-poarten fan it âlde Moskou. (Andrej Rjaboesjkin; 1897)
Ofbyld:Surikov streltsi.jpg|Eksekúsje fan Streltsy nei de mislearre Streltsy-opstân fan 1698. (Vasili Soerikov)
Easton (Pennsylvania)

**Easton** is in plak (city) yn de Amerikaanske steat Pennsylvania, dat bestjoerlik ûnder  Northampton County falt.

## Berne yn Easton
*Lisa Ann – pornografysk aktrise
Boarst

* boarst, lichemsdiel diel fan manlju en froulju, sjoch: boarstkas
* boarst, lichemsdiel fan froulju, sjoch frouljusboarst
486 f.Kr.

## Foarfallen
* oktober - Kserkses I (Kserkses de Grutte) wurdt kening oer it Perzyske Ryk, as opfolger fan syn heit Darius I.

## Berne

## Ferstoarn
* oktober - kening Darius I fan Perzje (* 550 f.Kr.)
465 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* augustus - kening Kserkses I fan Perzje (Kserkses de Grutte) (* 518 f.Kr.)
518 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne
;*datum ûnbekend*
* kening Kserkses I fan Perzje (Kserkses de Grutte) († 465 f.Kr.)

## Ferstoarn
Ananias

"**Ananias**" (klam op 'e i) hat yn 'e Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Ananias ben Onias, Egyptysk generaal fan Joadsk komôf ûnder keninginne Kleopatra III
* Ananias fan Adiabene (±15 f.Kr.-±30), Joadsk keapman en preker oan it hof fan kening Abinergaos I fan Garakene
* Ananias (kristen), in lid fan 'e ierste kristlike mienskip dy't neffens *[[Hannelingen fan de Apostels]]* troch God mei de dea slein wêze soe foar bedragerij
* Ananias fan Damaskus, in ier kristlik sindeling en martelder yn Damaskus, learmaster fan 'e apostel Paulus
* Ananias, soan fan Nedebaios, Joadsk hegepreester yn 'e midden fan 'e 1e iuw nei Kristus 
* Ananias III, in kristlik hillige út 'e 3e iuw
* Ananias de Pers († 345), kristlik preester en martelder yn Perzje 
* Ananias fan Sjirak of Anania Sjirakatsi (610-685), Armeensk wiskundige en astronoom
* Ananias I fan Armeenje († 968), katolikos (patriarch) fan 'e Armeensk-Otterdokse Tsjerke
Adrien de Gerlache

|
|-
|
|}
Baron **Adrien Victor Joseph de Gerlache de Gomery** (Hasselt, 2 augustus 1866 – Brussel, 4 desimber 1934) wie in Belgysk ûntdekkingsreizger en ofsier yn de Belgyske Keninklike Marine. Hy wie ûnder mear de lieder fan de Belgyske Antarktyske ekspedysje fan 1897-1899. Syn skip Belgica rekke fêst yn it iis. It selskip wie it earste dat oerwintere yn it súdpoalgebiet.

## Literatuer
* , *Antarctica. Het verhaal van de Belgen op de pool* (Antwerpen 2007), twadde edysje fannijs besjoen *Antarctica. De Belgen op de pool* (2011).
* Johan Lambrechts, *De eerste winter op de Zuidpool* (Antwerpen 2009).
* , *Naar Antarctica. Belgen en Nederlanders op expeditie naar de Zuidpool* (Tielt 2009).

## Keppelings om utens
* Websiden oer Gaston de Gerlache
* De Belgica-ekspedysje fan Adrien de Gerlache
*  de Gerlache en de Súdpoall
Ananias en Saffira

**Ananias** (útspr.: [ana'ni.as], "ananias") en **Saffira** hearden neffens it boek Hannelingen yn it Nije Testamint ta de mienskip fan de earste kristenen. 

De iere mienskip fan kristenen wie "ien fan hert en siel" en it wie doe gebrûk om alle besit yn de mienskip te bringen. It eigendom fan in hûs of in stik grûn waard ferkocht en de opbringst dêrfan oan de apostels jûn. Dy seagen dan ta op in earlike ferdieling fan it jild oan dejingen dy't der ferlet fan hiene. 

Ek Ananias en Saffira woene by de mienskip hearre en hja ferkochten harren besit. Mar ynstee fan alles oan de mienskip te jaan, holden hja in part efterút foar eigen gebrûk, wylst hja krekt dienen oft hja alles weijoechen. 

Hoe't Petrus hjir fan ôf wist wurdt yn de tekst net dúdlik, mar doe't Ananias mar in diel fan de opbringst nei de apostels brocht, frege Petrus: *Hoe hat de duvel dy sa yn 'e macht krige, dastû de [[Hillige Geast]] bedraachst, en in part fan de opbringst fan it lân efterút hâldst?* Petrus joech Ananias te ferstean dat hy net twongen wie syn lân te ferkeapjen en dat hy de opbringst ek foar him sels hâlde mocht. Mar mei harren geliich en skynhilligens bedroegen Ananias en Safira net de minsken, mar God sels. Doe't Ananias dat hearde foel hy opslach dea del en waard fuort troch manjlu nei bûten brocht om begraven te wurden. 

Likernôch trije oere letter kaam ek Ananias' frou Saffira by Petrus. Hja wist neat fan wat der bart wie en Petrus frege ek Safira oft harren lân foar it bedrach ferkocht wie foar it jild dat hja ynbrocht hiene yn de mienskip. Ek Safira liichde dat de opbringst fan it lân folslein oerdroegen wie. Petrus sei doe tsjin Safira: * Wêrom binne jim tegearre oerienkommen om de Geast fan de Hear op yngripen te fergjen? Hark, de fuotstappen fan de manlju dy't nyskrektsa dyn man begroeven ha, binne by de doar om ek dy te begraven.* Mei dy wurden sakke ek Saffira dea del. 

It foarfal makke net allinnich djippe yndruk op de kristenen sels, mar ek op oaren dy't der fan hearden.
Don Knotts

**Don Knotts** (folút: **Jesse Donald Knotts**; Morgantown (West-Firginia), 21 july 1924 – Los Angeles, 24 febrewaris 2006) wie in Amerikaansk akteur en komyk. Hy waard bekend fan syn rol as Barney Fife yn *The Andy Griffith Show*, in Amerikaanske telefyzjesearje út de jierren sechtich. Dy rol smiet him fiif Emmy Awards op.

## Filmografy

|-

|-
|-
|1958
|*No Time for Sergeants*
|Korporaal John C. Brown
|
|-
|1960
|*Wake Me When It's Over*
|Sersjant Percy Warren
|
|-
|1961
|*The Last Time I Saw Archie*
|Kapitein Harry Little
|
|-
|1963
|*It's a Mad, Mad, Mad, Mad World*
|Nerveuze automobilist
|
|-
|1963
|*Move Over, Darling*
|Shoe Clerk
|
|-
|1964
|*The Incredible Mr. Limpet*
|Henry Limpet
|
|-
|1966
|*The Ghost and Mr. Chicken*
|Luther Heggs
|
|-
|1967
|*The Reluctant Astronaut*
|Roy Fleming
|
|-
|1968
|*The Shakiest Gun in the West*
|Jesse W. Heywood
|
|-
|1969
|*The Love God?*
|Abner Audubon Peacock IV
|
|-
|1971
|*How to Frame a Figg*
|Hollis Alexander Figg
|
|-
|1975
|*The Apple Dumpling Gang*
|Theodore Ogelvie
|
|-
|1976
|*No Deposit, No Return*
|Bert Delaney
|
|-
|1976
|*Gus*
|Coach Venner
|
|-
|1977
|*[[Herbie Goes to Monte Carlo]]*
|Wheely Applegate
|
|-
|1978
|*Hot Lead and Cold Feet*
|Sheriff Denver Kid
|
|-
|1978
|*Mule Feathers*
|Ferteller
|
|-
|1979
|*The Apple Dumpling Gang Rides Again*
|Theodore Ogelvie
|
|-
|1979
|*The Prize Fighter*
|Shake
|
|-
|1980
|*The Private Eyes*
|Ynspekteur Winship
|
|-
|1984
|*Cannonball Run II*
|CHP Officer #2
|
|-
|1987
|*[[Pinocchio and the Emperor of the Night]]*
|Gee Willikers 
|Stimme
|-
|1991
|*Timmy's Gift: A Precious Moments Christmas*
|Titus
|Stimme
|-
|1996
|*Big Bully*
|Direkteur Kokelar
|
|-
|1997
|*Cats Don't Dance*
|T.W. Turtle 
|Stimme
|-
|1998
|*Pleasantville*
|TV Repairman
|
|-
|1999
|*[[Tom Sawyer (film út 2000)|Tom Sawyer]]*
|Mutt Potter 
|Stimme
|-
|rowspan="2"|2004
|*Hermie & Friends: Flo the Lyin' Fly*
|rowspan="4"|Wormie 
|rowspan="4"|Stimme
|-
|*Hermie & Friends: Webster the Scaredy Spider*
|-
|rowspan="3"|2005
|*Hermie & Friends: Buzby, the Misbehaving Bee*
|-
|*Hermie & Friends: A Fruitcake Christmas*
|-
|*[[Chicken Little (film út 2005)|Chicken Little]]*
|Mayor Turkey Lurkey 
|Stimme
|-
|rowspan="3| 2006
|*Hermie & Friends: Stanely the Stinkbug Goes to Camp*
|rowspan="2"|Wormie 
|rowspan="2"|Stimme
|-
|*Hermie & Friends: To Share or Nut to Share*
|-
|*[[Air Buddies]]*
|Sniffer
|Stimmesyn lêste rol
|}
Slach by Kassel

(alletrije útfochten by Kassel of yn it Frânsk *Cassel*, foarhinne in Flaamske stêd, dy't no yn noardlik Frankryk leit)
* Slach by Kassel (1071), in fjildslach tusken Robrecht I en dy syn omkesizzer Arnulf III om 'e macht yn it Greefskip Flaanderen
* Slach by Kassel (1328), in fjildslach tusken in Frânsk leger en Flaamske opstannelingen
* Slach by Kassel (1677), in fjildslach tusken Frankryk en de Republyk fan 'e Feriene Nederlannen yn it ramt fan 'e Frânsk-Nederlânsk Oarloch
315 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne
* Aratus (* ~315 f.Kr. - † ~245 f.Kr.), Gryksk astronoom en dichter
* Arkesilaos (* ~315 f.Kr. - † ~240 f.Kr.), Gryksk filosoof

## Ferstoarn
38e iuw f.Kr.

De **38e iuw f.Kr.** of **achtentritichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 3800 f.Kr. oant 31 desimber 3701 f.Kr.



3800 f.Kr.
3799 f.Kr.
3798 f.Kr.
3797 f.Kr.
3796 f.Kr.
3795 f.Kr.
3794 f.Kr.
3793 f.Kr.
3792 f.Kr.
3791 f.Kr.

3790 f.Kr.
3789 f.Kr.
3788 f.Kr.
3787 f.Kr.
3786 f.Kr.
3785 f.Kr.
3784 f.Kr.
3783 f.Kr.
3782 f.Kr.
3781 f.Kr.

3780 f.Kr.
3779 f.Kr.
3778 f.Kr.
3777 f.Kr.
3776 f.Kr.
3775 f.Kr.
3774 f.Kr.
3773 f.Kr.
3772 f.Kr.
3771 f.Kr.

3770 f.Kr.
3769 f.Kr.
3768 f.Kr.
3767 f.Kr.
3766 f.Kr.
3765 f.Kr.
3764 f.Kr.
3763 f.Kr.
3762 f.Kr.
3761 f.Kr.

3760 f.Kr.
3759 f.Kr.
3758 f.Kr.
3757 f.Kr.
3756 f.Kr.
3755 f.Kr.
3754 f.Kr.
3753 f.Kr.
3752 f.Kr.
3751 f.Kr.

3750 f.Kr.
3749 f.Kr.
3748 f.Kr.
3747 f.Kr.
3746 f.Kr.
3745 f.Kr.
3744 f.Kr.
3743 f.Kr.
3742 f.Kr.
3741 f.Kr.

3740 f.Kr.
3739 f.Kr.
3738 f.Kr.
3737 f.Kr.
3736 f.Kr.
3735 f.Kr.
3734 f.Kr.
3733 f.Kr.
3732 f.Kr.
3731 f.Kr.

3730 f.Kr.
3729 f.Kr.
3728 f.Kr.
3727 f.Kr.
3726 f.Kr.
3725 f.Kr.
3724 f.Kr.
3723 f.Kr.
3722 f.Kr.
3721 f.Kr.

3720 f.Kr.
3719 f.Kr.
3718 f.Kr.
3717 f.Kr.
3716 f.Kr.
3715 f.Kr.
3714 f.Kr.
3713 f.Kr.
3712 f.Kr.
3711 f.Kr.

3710 f.Kr.
3709 f.Kr.
3708 f.Kr.
3707 f.Kr.
3706 f.Kr.
3705 f.Kr.
3704 f.Kr.
3703 f.Kr.
3702 f.Kr.
3701 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
Braunfels

**Braunfels** is in stêd yn 'e Lahn-Dill-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Hessen. Stêden yn 'e omkriten binne Leun, Solms, Schöffengrund en Waldsolms. Wetzlar, de haadstêd fan it distrikt, leit 5 km nei it easten en 28 km nei it súdwesten leit Limburg an der Lahn.

## Skiednis

Braunfels wurdt tegearre mei it kastiel Slot Braunfels yn 1246 foar it earst neamd en hat sûnt 1607 stedsrjochten.

Der is in bân tusken it Nederlânsk Keninklik Hûs en Braunfels. Freark Hindrik fan Oranje syn oare helte, en mem fan steedhâlder Willem II fan Oranje-Nassau, Amalia fan Solms, is yn 1602 yn Braunfels berne en is in telch út it laach Solms-Braunfels, dy't it kastiel yn Braunfels bewenne. Willem III fan Oranje-Nassau, bernsbern fan Amalia fan Solms, krige gjin bern, dat dy tûke is mei him einige.

## Gemeentlike yndieling
Sûnt 1972 is Braunfels ien gemeente mei de doarpen Altenkirchen, Bonbaden, Neukirchen, Philippstein en Tiefenbach.

## Berne yn Braunfels
* Ewald von Kleist (1881-1954), fjildmaarskalk yn de Twadde Wrâldkriich
* Amalia fan Solms
* Karl von Schönhals, Eastenrysk generaal yn de Napoleontyske Oarloggen
335 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne
*Herofilos fan Kalsedon (* ~335 f.Kr. - † ~280 f.Kr.), Gryksk dokter en grûnlizzer fan de anatomy

## Ferstoarn
Castledawson

**Castledawson** is in plak in het Noard-Ierske greefskip Londenderry.

Castledawson leit oan de rivier de Moyola en hiet oarspronlik "Dawson's Bridge". It plak leit 6 km fan de noardwest igge fan Lough Neagh en tichteby de plakken Magherafelt en Sperrins.

## Skiednis
Castledawson waard ferneamd nei Joshua Dawson, haadsekretaris foar Ierlân en stichter fan it doarp yn 1710, dy't dêr yn 1713 in grut hearehûs sette liet.

Oan de súdwestkant fan it plak leit in âld ringfort (*ráth*).

## Transport
Op 10 novimber 1856 waard it spoarstasjon fan Castledawson iepene. It gie ticht foar passazjiersferfier op 28 augustus 1950 en op 1 oktober 1959 gie it ticht foar alle ferfier.

De A6 fan Belfast nei Derry rûn oant 1992 troch Castledawson, dat jier waard der in rûnwei oanlein.


File:Castledawson Bridge.jpg|Alde stiennen brêge oer de Moyola
File:The Old Thatch Inn - geograph.org.uk - 569661.jpg|*The Old Thatch Inn*
File:Castledawson Presbyterian Church - geograph.org.uk - 104810.jpg|De Presbyteriaanske tskerke 


## Berne yn Castledawson
* Seamus Heaney (1939-2013), dichter, toanielskriuwer en fertaler (winner Nobelpriis foar de Literatuer 1995)
31e iuw f.Kr.

De **31e iuw f.Kr.** of **ienentritichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 3100 f.Kr. oant 31 desimber 3001 f.Kr.



3100 f.Kr.
3099 f.Kr.
3098 f.Kr.
3097 f.Kr.
3096 f.Kr.
3095 f.Kr.
3094 f.Kr.
3093 f.Kr.
3092 f.Kr.
3091 f.Kr.

3090 f.Kr.
3089 f.Kr.
3088 f.Kr.
3087 f.Kr.
3086 f.Kr.
3085 f.Kr.
3084 f.Kr.
3083 f.Kr.
3082 f.Kr.
3081 f.Kr.

3080 f.Kr.
3079 f.Kr.
3078 f.Kr.
3077 f.Kr.
3076 f.Kr.
3075 f.Kr.
3074 f.Kr.
3073 f.Kr.
3072 f.Kr.
3071 f.Kr.

3070 f.Kr.
3069 f.Kr.
3068 f.Kr.
3067 f.Kr.
3066 f.Kr.
3065 f.Kr.
3064 f.Kr.
3063 f.Kr.
3062 f.Kr.
3061 f.Kr.

3060 f.Kr.
3059 f.Kr.
3058 f.Kr.
3057 f.Kr.
3056 f.Kr.
3055 f.Kr.
3054 f.Kr.
3053 f.Kr.
3052 f.Kr.
3051 f.Kr.

3050 f.Kr.
3049 f.Kr.
3048 f.Kr.
3047 f.Kr.
3046 f.Kr.
3045 f.Kr.
3044 f.Kr.
3043 f.Kr.
3042 f.Kr.
3041 f.Kr.

3040 f.Kr.
3039 f.Kr.
3038 f.Kr.
3037 f.Kr.
3036 f.Kr.
3035 f.Kr.
3034 f.Kr.
3033 f.Kr.
3032 f.Kr.
3031 f.Kr.

3030 f.Kr.
3029 f.Kr.
3028 f.Kr.
3027 f.Kr.
3026 f.Kr.
3025 f.Kr.
3024 f.Kr.
3023 f.Kr.
3022 f.Kr.
3021 f.Kr.

3020 f.Kr.
3019 f.Kr.
3018 f.Kr.
3017 f.Kr.
3016 f.Kr.
3015 f.Kr.
3014 f.Kr.
3013 f.Kr.
3012 f.Kr.
3011 f.Kr.

3010 f.Kr.
3009 f.Kr.
3008 f.Kr.
3007 f.Kr.
3006 f.Kr.
3005 f.Kr.
3004 f.Kr.
3003 f.Kr.
3002 f.Kr.
3001 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
Yonkers (New York)

**Yonkers** is in stêd yn de Amerikaanske steat New York, grinzjend oan de borough The Bronx fan de stêd New York. De stêd wurdt wol de 'sechde borough fan New York' neamd út reden fan syn stedske karakter en syn frijwat arbitrêre grins mei de stêd New York.

Yonkers waard oprjochte ûnder de namme Colen Donck. De hjoeddeiske namme Yonkers is ôflaat fan it Nederlânske wurd *[[jonkhear|jonkheer]]*.

## Partnerstêden
*  Kamëz (Albanië)
*  Ternopil (Oekraïne)

## Berne yn Yonkers
* Ellsworth Bunker (1894-1984), diplomaat, ûnderhanneler oer Nederlânsk-Nij-Guinea
* Lee Archer (1919-2010), Amerikaansk piloat fan de Twadde Wrâldoarloch ôf oan
* Michael Fox (1921-1996), akteur
* Sid Caesar (1922-2014), akteur en skriuwer
* Jon Voight (1938), akteur
* Steven Tyler (1948), sjonger
* Lawrence Monoson (1964), akteur
* Priscilla Garita (1968), aktrise 
* Adam Rodriguez (1975), akteur

## Oare bekende ynwenner
* Ella Fitzgerald (1917-1996), jazz-sjongster

## Keppeling om utens
32e iuw f.Kr.

De **32e iuw f.Kr.** of **twaentritichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 3200 f.Kr. oant 31 desimber 3101 f.Kr.



3200 f.Kr.
3199 f.Kr.
3198 f.Kr.
3197 f.Kr.
3196 f.Kr.
3195 f.Kr.
3194 f.Kr.
3193 f.Kr.
3192 f.Kr.
3191 f.Kr.

3190 f.Kr.
3189 f.Kr.
3188 f.Kr.
3187 f.Kr.
3186 f.Kr.
3185 f.Kr.
3184 f.Kr.
3183 f.Kr.
3182 f.Kr.
3181 f.Kr.

3180 f.Kr.
3179 f.Kr.
3178 f.Kr.
3177 f.Kr.
3176 f.Kr.
3175 f.Kr.
3174 f.Kr.
3173 f.Kr.
3172 f.Kr.
3171 f.Kr.

3170 f.Kr.
3169 f.Kr.
3168 f.Kr.
3167 f.Kr.
3166 f.Kr.
3165 f.Kr.
3164 f.Kr.
3163 f.Kr.
3162 f.Kr.
3161 f.Kr.

3160 f.Kr.
3159 f.Kr.
3158 f.Kr.
3157 f.Kr.
3156 f.Kr.
3155 f.Kr.
3154 f.Kr.
3153 f.Kr.
3152 f.Kr.
3151 f.Kr.

3150 f.Kr.
3149 f.Kr.
3148 f.Kr.
3147 f.Kr.
3146 f.Kr.
3145 f.Kr.
3144 f.Kr.
3143 f.Kr.
3142 f.Kr.
3141 f.Kr.

3140 f.Kr.
3139 f.Kr.
3138 f.Kr.
3137 f.Kr.
3136 f.Kr.
3135 f.Kr.
3134 f.Kr.
3133 f.Kr.
3132 f.Kr.
3131 f.Kr.

3130 f.Kr.
3129 f.Kr.
3128 f.Kr.
3127 f.Kr.
3126 f.Kr.
3125 f.Kr.
3124 f.Kr.
3123 f.Kr.
3122 f.Kr.
3121 f.Kr.

3120 f.Kr.
3119 f.Kr.
3118 f.Kr.
3117 f.Kr.
3116 f.Kr.
3115 f.Kr.
3114 f.Kr.
3113 f.Kr.
3112 f.Kr.
3111 f.Kr.

3110 f.Kr.
3109 f.Kr.
3108 f.Kr.
3107 f.Kr.
3106 f.Kr.
3105 f.Kr.
3104 f.Kr.
3103 f.Kr.
3102 f.Kr.
3101 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
33e iuw f.Kr.

De **33e iuw f.Kr.** of **trijeëntritichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 3300 f.Kr. oant 31 desimber 3201 f.Kr.



3300 f.Kr.
3299 f.Kr.
3298 f.Kr.
3297 f.Kr.
3296 f.Kr.
3295 f.Kr.
3294 f.Kr.
3293 f.Kr.
3292 f.Kr.
3291 f.Kr.

3290 f.Kr.
3289 f.Kr.
3288 f.Kr.
3287 f.Kr.
3286 f.Kr.
3285 f.Kr.
3284 f.Kr.
3283 f.Kr.
3282 f.Kr.
3281 f.Kr.

3280 f.Kr.
3279 f.Kr.
3278 f.Kr.
3277 f.Kr.
3276 f.Kr.
3275 f.Kr.
3274 f.Kr.
3273 f.Kr.
3272 f.Kr.
3271 f.Kr.

3270 f.Kr.
3269 f.Kr.
3268 f.Kr.
3267 f.Kr.
3266 f.Kr.
3265 f.Kr.
3264 f.Kr.
3263 f.Kr.
3262 f.Kr.
3261 f.Kr.

3260 f.Kr.
3259 f.Kr.
3258 f.Kr.
3257 f.Kr.
3256 f.Kr.
3255 f.Kr.
3254 f.Kr.
3253 f.Kr.
3252 f.Kr.
3251 f.Kr.

3250 f.Kr.
3249 f.Kr.
3248 f.Kr.
3247 f.Kr.
3246 f.Kr.
3245 f.Kr.
3244 f.Kr.
3243 f.Kr.
3242 f.Kr.
3241 f.Kr.

3240 f.Kr.
3239 f.Kr.
3238 f.Kr.
3237 f.Kr.
3236 f.Kr.
3235 f.Kr.
3234 f.Kr.
3233 f.Kr.
3232 f.Kr.
3231 f.Kr.

3230 f.Kr.
3229 f.Kr.
3228 f.Kr.
3227 f.Kr.
3226 f.Kr.
3225 f.Kr.
3224 f.Kr.
3223 f.Kr.
3222 f.Kr.
3221 f.Kr.

3220 f.Kr.
3219 f.Kr.
3218 f.Kr.
3217 f.Kr.
3216 f.Kr.
3215 f.Kr.
3214 f.Kr.
3213 f.Kr.
3212 f.Kr.
3211 f.Kr.

3210 f.Kr.
3209 f.Kr.
3208 f.Kr.
3207 f.Kr.
3206 f.Kr.
3205 f.Kr.
3204 f.Kr.
3203 f.Kr.
3202 f.Kr.
3201 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
34e iuw f.Kr.

De **34e iuw f.Kr.** of **fjouwerentritichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 3400 f.Kr. oant 31 desimber 3301 f.Kr.



3400 f.Kr.
3399 f.Kr.
3398 f.Kr.
3397 f.Kr.
3396 f.Kr.
3395 f.Kr.
3394 f.Kr.
3393 f.Kr.
3392 f.Kr.
3391 f.Kr.

3390 f.Kr.
3389 f.Kr.
3388 f.Kr.
3387 f.Kr.
3386 f.Kr.
3385 f.Kr.
3384 f.Kr.
3383 f.Kr.
3382 f.Kr.
3381 f.Kr.

3380 f.Kr.
3379 f.Kr.
3378 f.Kr.
3377 f.Kr.
3376 f.Kr.
3375 f.Kr.
3374 f.Kr.
3373 f.Kr.
3372 f.Kr.
3371 f.Kr.

3370 f.Kr.
3369 f.Kr.
3368 f.Kr.
3367 f.Kr.
3366 f.Kr.
3365 f.Kr.
3364 f.Kr.
3363 f.Kr.
3362 f.Kr.
3361 f.Kr.

3360 f.Kr.
3359 f.Kr.
3358 f.Kr.
3357 f.Kr.
3356 f.Kr.
3355 f.Kr.
3354 f.Kr.
3353 f.Kr.
3352 f.Kr.
3351 f.Kr.

3350 f.Kr.
3349 f.Kr.
3348 f.Kr.
3347 f.Kr.
3346 f.Kr.
3345 f.Kr.
3344 f.Kr.
3343 f.Kr.
3342 f.Kr.
3341 f.Kr.

3340 f.Kr.
3339 f.Kr.
3338 f.Kr.
3337 f.Kr.
3336 f.Kr.
3335 f.Kr.
3334 f.Kr.
3333 f.Kr.
3332 f.Kr.
3331 f.Kr.

3330 f.Kr.
3329 f.Kr.
3328 f.Kr.
3327 f.Kr.
3326 f.Kr.
3325 f.Kr.
3324 f.Kr.
3323 f.Kr.
3322 f.Kr.
3321 f.Kr.

3320 f.Kr.
3319 f.Kr.
3318 f.Kr.
3317 f.Kr.
3316 f.Kr.
3315 f.Kr.
3314 f.Kr.
3313 f.Kr.
3312 f.Kr.
3311 f.Kr.

3310 f.Kr.
3309 f.Kr.
3308 f.Kr.
3307 f.Kr.
3306 f.Kr.
3305 f.Kr.
3304 f.Kr.
3303 f.Kr.
3302 f.Kr.
3301 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
37e iuw f.Kr.

De **37e iuw f.Kr.** of **sânentritichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 3700 f.Kr. oant 31 desimber 3601 f.Kr.



3700 f.Kr.
3699 f.Kr.
3698 f.Kr.
3697 f.Kr.
3696 f.Kr.
3695 f.Kr.
3694 f.Kr.
3693 f.Kr.
3692 f.Kr.
3691 f.Kr.

3690 f.Kr.
3689 f.Kr.
3688 f.Kr.
3687 f.Kr.
3686 f.Kr.
3685 f.Kr.
3684 f.Kr.
3683 f.Kr.
3682 f.Kr.
3681 f.Kr.

3680 f.Kr.
3679 f.Kr.
3678 f.Kr.
3677 f.Kr.
3676 f.Kr.
3675 f.Kr.
3674 f.Kr.
3673 f.Kr.
3672 f.Kr.
3671 f.Kr.

3670 f.Kr.
3669 f.Kr.
3668 f.Kr.
3667 f.Kr.
3666 f.Kr.
3665 f.Kr.
3664 f.Kr.
3663 f.Kr.
3662 f.Kr.
3661 f.Kr.

3660 f.Kr.
3659 f.Kr.
3658 f.Kr.
3657 f.Kr.
3656 f.Kr.
3655 f.Kr.
3654 f.Kr.
3653 f.Kr.
3652 f.Kr.
3651 f.Kr.

3650 f.Kr.
3649 f.Kr.
3648 f.Kr.
3647 f.Kr.
3646 f.Kr.
3645 f.Kr.
3644 f.Kr.
3643 f.Kr.
3642 f.Kr.
3641 f.Kr.

3640 f.Kr.
3639 f.Kr.
3638 f.Kr.
3637 f.Kr.
3636 f.Kr.
3635 f.Kr.
3634 f.Kr.
3633 f.Kr.
3632 f.Kr.
3631 f.Kr.

3630 f.Kr.
3629 f.Kr.
3628 f.Kr.
3627 f.Kr.
3626 f.Kr.
3625 f.Kr.
3624 f.Kr.
3623 f.Kr.
3622 f.Kr.
3621 f.Kr.

3620 f.Kr.
3619 f.Kr.
3618 f.Kr.
3617 f.Kr.
3616 f.Kr.
3615 f.Kr.
3614 f.Kr.
3613 f.Kr.
3612 f.Kr.
3611 f.Kr.

3610 f.Kr.
3609 f.Kr.
3608 f.Kr.
3607 f.Kr.
3606 f.Kr.
3605 f.Kr.
3604 f.Kr.
3603 f.Kr.
3602 f.Kr.
3601 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
39e iuw f.Kr.

De **39e iuw f.Kr.** of **njoggenentritichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 3900 f.Kr. oant 31 desimber 3801 f.Kr.



3900 f.Kr.
3899 f.Kr.
3898 f.Kr.
3897 f.Kr.
3896 f.Kr.
3895 f.Kr.
3894 f.Kr.
3893 f.Kr.
3892 f.Kr.
3891 f.Kr.

3890 f.Kr.
3889 f.Kr.
3888 f.Kr.
3887 f.Kr.
3886 f.Kr.
3885 f.Kr.
3884 f.Kr.
3883 f.Kr.
3882 f.Kr.
3881 f.Kr.

3880 f.Kr.
3879 f.Kr.
3878 f.Kr.
3877 f.Kr.
3876 f.Kr.
3875 f.Kr.
3874 f.Kr.
3873 f.Kr.
3872 f.Kr.
3871 f.Kr.

3870 f.Kr.
3869 f.Kr.
3868 f.Kr.
3867 f.Kr.
3866 f.Kr.
3865 f.Kr.
3864 f.Kr.
3863 f.Kr.
3862 f.Kr.
3861 f.Kr.

3860 f.Kr.
3859 f.Kr.
3858 f.Kr.
3857 f.Kr.
3856 f.Kr.
3855 f.Kr.
3854 f.Kr.
3853 f.Kr.
3852 f.Kr.
3851 f.Kr.

3850 f.Kr.
3849 f.Kr.
3848 f.Kr.
3847 f.Kr.
3846 f.Kr.
3845 f.Kr.
3844 f.Kr.
3843 f.Kr.
3842 f.Kr.
3841 f.Kr.

3840 f.Kr.
3839 f.Kr.
3838 f.Kr.
3837 f.Kr.
3836 f.Kr.
3835 f.Kr.
3834 f.Kr.
3833 f.Kr.
3832 f.Kr.
3831 f.Kr.

3830 f.Kr.
3829 f.Kr.
3828 f.Kr.
3827 f.Kr.
3826 f.Kr.
3825 f.Kr.
3824 f.Kr.
3823 f.Kr.
3822 f.Kr.
3821 f.Kr.

3820 f.Kr.
3819 f.Kr.
3818 f.Kr.
3817 f.Kr.
3816 f.Kr.
3815 f.Kr.
3814 f.Kr.
3813 f.Kr.
3812 f.Kr.
3811 f.Kr.

3810 f.Kr.
3809 f.Kr.
3808 f.Kr.
3807 f.Kr.
3806 f.Kr.
3805 f.Kr.
3804 f.Kr.
3803 f.Kr.
3802 f.Kr.
3801 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
40e iuw f.Kr.

De **40e iuw f.Kr.** of **fjirtichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 4000 f.Kr. oant 31 desimber 3901 f.Kr.



4000 f.Kr.
3999 f.Kr.
3998 f.Kr.
3997 f.Kr.
3996 f.Kr.
3995 f.Kr.
3994 f.Kr.
3993 f.Kr.
3992 f.Kr.
3991 f.Kr.

3990 f.Kr.
3989 f.Kr.
3988 f.Kr.
3987 f.Kr.
3986 f.Kr.
3985 f.Kr.
3984 f.Kr.
3983 f.Kr.
3982 f.Kr.
3981 f.Kr.

3980 f.Kr.
3979 f.Kr.
3978 f.Kr.
3977 f.Kr.
3976 f.Kr.
3975 f.Kr.
3974 f.Kr.
3973 f.Kr.
3972 f.Kr.
3971 f.Kr.

3970 f.Kr.
3969 f.Kr.
3968 f.Kr.
3967 f.Kr.
3966 f.Kr.
3965 f.Kr.
3964 f.Kr.
3963 f.Kr.
3962 f.Kr.
3961 f.Kr.

3960 f.Kr.
3959 f.Kr.
3958 f.Kr.
3957 f.Kr.
3956 f.Kr.
3955 f.Kr.
3954 f.Kr.
3953 f.Kr.
3952 f.Kr.
3951 f.Kr.

3950 f.Kr.
3949 f.Kr.
3948 f.Kr.
3947 f.Kr.
3946 f.Kr.
3945 f.Kr.
3944 f.Kr.
3943 f.Kr.
3942 f.Kr.
3941 f.Kr.

3940 f.Kr.
3939 f.Kr.
3938 f.Kr.
3937 f.Kr.
3936 f.Kr.
3935 f.Kr.
3934 f.Kr.
3933 f.Kr.
3932 f.Kr.
3931 f.Kr.

3930 f.Kr.
3929 f.Kr.
3928 f.Kr.
3927 f.Kr.
3926 f.Kr.
3925 f.Kr.
3924 f.Kr.
3923 f.Kr.
3922 f.Kr.
3921 f.Kr.

3920 f.Kr.
3919 f.Kr.
3918 f.Kr.
3917 f.Kr.
3916 f.Kr.
3915 f.Kr.
3914 f.Kr.
3913 f.Kr.
3912 f.Kr.
3911 f.Kr.

3910 f.Kr.
3909 f.Kr.
3908 f.Kr.
3907 f.Kr.
3906 f.Kr.
3905 f.Kr.
3904 f.Kr.
3903 f.Kr.
3902 f.Kr.
3901 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
35e iuw f.Kr.

De **35e iuw f.Kr.** of **fiifentritichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 3500 f.Kr. oant 31 desimber 3401 f.Kr.



3500 f.Kr.
3499 f.Kr.
3498 f.Kr.
3497 f.Kr.
3496 f.Kr.
3495 f.Kr.
3494 f.Kr.
3493 f.Kr.
3492 f.Kr.
3491 f.Kr.

3490 f.Kr.
3489 f.Kr.
3488 f.Kr.
3487 f.Kr.
3486 f.Kr.
3485 f.Kr.
3484 f.Kr.
3483 f.Kr.
3482 f.Kr.
3481 f.Kr.

3480 f.Kr.
3479 f.Kr.
3478 f.Kr.
3477 f.Kr.
3476 f.Kr.
3475 f.Kr.
3474 f.Kr.
3473 f.Kr.
3472 f.Kr.
3471 f.Kr.

3470 f.Kr.
3469 f.Kr.
3468 f.Kr.
3467 f.Kr.
3466 f.Kr.
3465 f.Kr.
3464 f.Kr.
3463 f.Kr.
3462 f.Kr.
3461 f.Kr.

3460 f.Kr.
3459 f.Kr.
3458 f.Kr.
3457 f.Kr.
3456 f.Kr.
3455 f.Kr.
3454 f.Kr.
3453 f.Kr.
3452 f.Kr.
3451 f.Kr.

3450 f.Kr.
3449 f.Kr.
3448 f.Kr.
3447 f.Kr.
3446 f.Kr.
3445 f.Kr.
3444 f.Kr.
3443 f.Kr.
3442 f.Kr.
3441 f.Kr.

3440 f.Kr.
3439 f.Kr.
3438 f.Kr.
3437 f.Kr.
3436 f.Kr.
3435 f.Kr.
3434 f.Kr.
3433 f.Kr.
3432 f.Kr.
3431 f.Kr.

3430 f.Kr.
3429 f.Kr.
3428 f.Kr.
3427 f.Kr.
3426 f.Kr.
3425 f.Kr.
3424 f.Kr.
3423 f.Kr.
3422 f.Kr.
3421 f.Kr.

3420 f.Kr.
3419 f.Kr.
3418 f.Kr.
3417 f.Kr.
3416 f.Kr.
3415 f.Kr.
3414 f.Kr.
3413 f.Kr.
3412 f.Kr.
3411 f.Kr.

3410 f.Kr.
3409 f.Kr.
3408 f.Kr.
3407 f.Kr.
3406 f.Kr.
3405 f.Kr.
3404 f.Kr.
3403 f.Kr.
3402 f.Kr.
3401 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
36e iuw f.Kr.

De **36e iuw f.Kr.** of **seisentritichste iuw foar Kristus** rûn fan 1 jannewaris 3600 f.Kr. oant 31 desimber 3501 f.Kr.



3600 f.Kr.
3599 f.Kr.
3598 f.Kr.
3597 f.Kr.
3596 f.Kr.
3595 f.Kr.
3594 f.Kr.
3593 f.Kr.
3592 f.Kr.
3591 f.Kr.

3590 f.Kr.
3589 f.Kr.
3588 f.Kr.
3587 f.Kr.
3586 f.Kr.
3585 f.Kr.
3584 f.Kr.
3583 f.Kr.
3582 f.Kr.
3581 f.Kr.

3580 f.Kr.
3579 f.Kr.
3578 f.Kr.
3577 f.Kr.
3576 f.Kr.
3575 f.Kr.
3574 f.Kr.
3573 f.Kr.
3572 f.Kr.
3571 f.Kr.

3570 f.Kr.
3569 f.Kr.
3568 f.Kr.
3567 f.Kr.
3566 f.Kr.
3565 f.Kr.
3564 f.Kr.
3563 f.Kr.
3562 f.Kr.
3561 f.Kr.

3560 f.Kr.
3559 f.Kr.
3558 f.Kr.
3557 f.Kr.
3556 f.Kr.
3555 f.Kr.
3554 f.Kr.
3553 f.Kr.
3552 f.Kr.
3551 f.Kr.

3550 f.Kr.
3549 f.Kr.
3548 f.Kr.
3547 f.Kr.
3546 f.Kr.
3545 f.Kr.
3544 f.Kr.
3543 f.Kr.
3542 f.Kr.
3541 f.Kr.

3540 f.Kr.
3539 f.Kr.
3538 f.Kr.
3537 f.Kr.
3536 f.Kr.
3535 f.Kr.
3534 f.Kr.
3533 f.Kr.
3532 f.Kr.
3531 f.Kr.

3530 f.Kr.
3529 f.Kr.
3528 f.Kr.
3527 f.Kr.
3526 f.Kr.
3525 f.Kr.
3524 f.Kr.
3523 f.Kr.
3522 f.Kr.
3521 f.Kr.

3520 f.Kr.
3519 f.Kr.
3518 f.Kr.
3517 f.Kr.
3516 f.Kr.
3515 f.Kr.
3514 f.Kr.
3513 f.Kr.
3512 f.Kr.
3511 f.Kr.

3510 f.Kr.
3509 f.Kr.
3508 f.Kr.
3507 f.Kr.
3506 f.Kr.
3505 f.Kr.
3504 f.Kr.
3503 f.Kr.
3502 f.Kr.
3501 f.Kr.


## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
3200 f.Kr.

## Foarfallen
*Yn it Alde Egypte begjint it Proto-Dynastyk Tiidrek, de trêde en lêste faze fan 'e Nakadakultuer.

## Berne

## Ferstoarn
Judas Taddéus

**Judas Taddéus**  (Gryksk: *Ιούδας Θαδδαῖος*, Ioudas Thaddaios) wie ien fan Jezus' tolve apostels en wurdt hjoeddedei as hillige fereare. Oer syn libben is net in soad bekend. Hy wie de soan fan in fierder net bekende Jakobus (Lukas 6:16) en brocht it evangeelje yn Foar-Azië en stoar dêr as martler. 

Yn de Bibel hawwe meardere persoanen de namme Judas en Taddéus. Oft dêr hieltiten deselde persoan mei bedoeld wurdt is net fêst te stellen, itjinge fakentiden neffens eigen ynsjoch wurdt ynterpretearre. Sa is it mooglik dat de oerleverings oer Judas Taddéus yn werklikheid op ferskate persoanen werom geane. Allinnich Judas Iskariot is dúdlik in oar persoan.

Yn it begjin fan de 19e iuw naam de ferearing fan de hillige yn Itaalje en Spanje ta. De tanimmende ferearing fan de hillige fûn fan dêr út in wei nei Latynsk-Amearika en de Feriene Steaten. Fral yn Meksiko is Judas Taddéus tsjintwurdich in populêre hillige.

Judas Taddéus wurdt benammen yn drege en hopeleaze sitewaasjes oanroppen. De measte kristlike tsjerken betinke de hillige op 28 oktober.

## Ikonografy
De net unifoarme oerlevering fan Judas Taddéus hat ek gefolgen foar de wize werop't de hillige ôfbylde wurdt. Yn foarstellings fan de tolve apostels wurdt Judas Taddéus somtiden ferfongen troch Paulus. Ek dielt hy soms syn plak mei Simon. Benammen yn it suden fan Jeropa wurdt de apostel as in jonge man mei in lyts burd foarsteld. Yn Noard-Jeropa is Judas Taddéus faker in aldere man mei burd. Krekt lykas oare apostels wurdt de Judas Taddéus ek mei in boek of skriftrol ôfbylde. Ek hâldt de hillige somtiden in ôfbyld fan Jezus Kristus of in winkelheak yn syn hân. Karakteristike attributen binne in knots of in helleburd, minder faak in swurd, stiennen of in bile, dy't ferwize nei syn martlerskip.

## Sjoch ek
Judas Taddéuskleaster

## Ofbylden

El Greco - St. Jude Thaddeus - Google Art Project.jpg|Judas Taddéus mei in helleburd (El Greco)
Rinkenberg-Vogrce - Pfarrkirche - Apostel Judas Thaddäus.jpg|Judas Taddéus mei in boek en gnodze
Anthonis van Dyck 088.jpg|Judas Taddéus mei winkelheak (Anthony van Dyck)
28e iuw

De **28e iuw** of **achtentweintichste iuw** sil fan 1 jannewaris 2701 oant 31 desimber 2800 rinne.



2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710

2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720

2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730

2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740

2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750

2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760

2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770

2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780

2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790

2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800



## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
29e iuw

De **29e iuw** of **njoggenentweintichste iuw** sil fan 1 jannewaris 2801 oant 31 desimber 2900 rinne.



2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810

2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820

2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830

2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840

2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850

2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860

2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870

2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880

2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890

2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900



## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
30e iuw

De **30e iuw** of **tritichste iuw** sil fan 1 jannewaris 2901 oant 31 desimber 3000 rinne.



2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910

2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920

2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930

2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940

2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950

2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960

2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970

2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980

2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990

2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000



## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
Sint-Stefanuskleaster

|
|-
|
|
|}
It **Sint-Stefanuskleaster** (Armeensk: Սուրբ Ստեփանոս վանք; Maghardavank Մաղարդավանք; Perzysk: کلیسای استفانوس مقدس, Azerbeidzjaansk: مؤقدس ایستیپانوس کیلیساسی, ) is in Armeensk-apostoalysk kleaster op likernôch 15 kilometer noard fan 'e stêd Jolfa yn 'e noardwestlike Iraanske provinsje East-Azerbeidzjan. 

It kleasterkompleks leit yn in djippe kleau oan 'e Aras-rivier op 'e Iraanske kant fan 'e grins tusken de autonome republyk Nachitsjevan (Azerbeidzjan) en Iran. It waard yn 'e 9e iuw boud en yn it tiidrek fan 'e dynasty fan 'e Safaviden nei ferskate ierdskoddings op 'e nij boud.

## Skiednis

It earste kleaster op it plak waard yn 'e 7e iuw boud en foltôge yn 'e 10e iuw. Mar de apostel Bartoloméus stifte hjir al yn it jier 62 nei Kristus in tsjerke. Dy tsjerke waard yn 'e 11e en 12e iuw troch optsjende Seltsjoeken fernield. Mei't de Mongoalen it gebiet yn teagen kearden de kânsen foar de kristenen en de Armeenske Tsjerke tekene in fredesferdrach mei de Mongoalen. It kleaster waard yn 'e twadde helte fan 'e 13e iuw renovearre. Yn 1330 folge in folsleine nijbou fan it kleaster. Kultureel en yntellektueel foarmen de 14e iuw en de 15e iuw it hichtepunt fan it kleaster. Der waarden doe tal fan skilderijen en illustraasjes op it mêd fan religy, skiednis en filosofy produsearre. 

Ek yn 'e iere 15e iuw bleaunen de Armenen beskerming hâlden fan 'e Safaviden. Mar it gebiet waard in sintrum fan ûnrêst tusken de Safaviden en de Ottomanen, dy't West-Armeenje yn 1513 oanfoelen. Stadichoan rekke it kleaster yn ferfal oant sjah Abbas I yn 1604 it beslút naam om de bewenners fan it gebiet te evakuearjen. It kleaster bleau leech eefter, mar sûnt 1650 waard it gebiet wer befolke en it ferlitten en skeinde kleaster koe op 'e nij renovearre wurde.        

Oan it begjin fan 'e 18e iuw kaam it gebiet bleat te stean oan 'e ekpânsjedrift fan it Russyske Keizerryk. Jerevan wie yn 1827 troch Russyske troepen ferovere en dêrnei waard de grins tusken Ruslân en Perzje neffens it Ferdrach fan Turkmantsjai fêstlein lâns de Aras. It gefolch wie dat in part fan 'e befolking twongen waard te ferhûzjen nei Russysk Armeenje. Nettsjinsteande dat bleane de Qajar-hearskers de Armenen beskermjen en hja moedigen de Armenen sels oan om it kleasterkompleks tusken 1819 en 1825 wer op te bouwen.  

Sûnt hawwe der meardere restauraasjes oan it kompleks plak fûn.

## Wrâlderfskip
Yn july 2008 waard it kleaster tegearre mei de Armeenske monuminten it Sint-Taddéuskleaster en de kapel fan Dzordzor op 'e list fan it UNESCO-wrâlderfgoed ûnder Armeenske kleasterensembles yn Iran ynskreaun. 

## Ofbylden

Detail view of cross carving on stone.jpg|Krusen yn it muorrewurk.
Detail of Door - Church of St. Stephanos - 14th-Century Armenian Church - Near Jolfa - Iranian Azerbaijan - Iran (7421382406).jpg|Detail fan 'e doar.
Fresco decoration detail.jpg|Fresko's.
Saint Stepanos Monastery (51951269087).jpg|Restauraasjewurk.

## Keppeling om utens
*  UNESCO-side oer de Armeenske kleasters yn Iran
Kapel fan Dzordzor

|
|-
|
|
|}
De **Kapel fan Dzordzor** (Armeensk: Ծոր Ծորի Սուրբ Աստվածածնի մատուռ, Perzysk: کلیسای زور زور) is in Armeenske kleasterkapel yn 'e Iraanske provinsje West-Azerbeidzjan. De kapel leit op in hichte oan 'e rivier de Zangmar.

## Skiednis

It kleaster makke yn 'e fjirtjinde iuw in bloedperioade mei en waard ferlitten doe't sjah Abbas I besleat om de Armeenske befolking te evakuëarjen. 

De kapel mei in grûnfoarm fan in krús datearret út de 9e oant de 10e iuw. De oan 'e Hillige Mem fan God wijde kapel is it iennichste diel dat fan it ea grutte kleasterkomplex bewarre bleaun is. 

Mei tastimming fan 'e Armeensk-Apostoalyske Tsjerke waard de kapel troch de Iraanske autoriteiten yn 1987-1988 600 meter ferset fanwegen de bou fan in daam yn 'e Zangmar-rivier.  

Op 6 july 2008 waard de kapel mei it Sint-Taddéuskleaster en it Sint-Stefanuskleaster yn 'e list fan it UNESCO-wrâlderfskip ûnder de namme Armeenske kleasterensembles yn Iran ynskreaun.

## Keppeling om utens
*  UNESCO-side Armeense kleasterkompleksen yn Iran
Sint-Taddéuskleaster

|
|-
|
|
|}
It **Sint-Taddéuskleaster** (Armeensk: Սուրբ Թադէոսի վանք - Soerb Tadeosi vank', Azerbeidzjaansk en Farsi : قرهکلیسا - Ghareh keliseh , itjinge *Swarte Tsjerke* betsjut), is in âld Armeensk kleaster yn 'e Iraanske bercheftige provinsje West-Azerbeidzjan op likernôch 20 km. fan de stêd Maku.

It kleaster en de tsjerke mei de foar Armeenske tsjerken kenmerkende kegelfoarmige koepels is al fan al fan fierrens ôf te sjen.

## Skiednis

Neffens de tradysje fan 'e Armeensk-Apostoalyske Tsjerke brocht de apostel Judas Taddéus it evangeelje yn Armeenje en Perzje. Taddéus kaam neffens dy tradysje ek yn Armeenje as martler om it libben. De oerlevering wol ha dat op it plak fan 'e hjoeddeiske tsjerke al yn it jier 68 nei Kristus foar it earst in oan 'e apostel wijde tsjerke boud waard. 

Fan it oarspronklike kleaster bleau net folle oer nei't it troch in ierdskodding yn 1319 op 'e nij boud wurde moast. Guon dielen om de alterapsis datearje noch út de 10e iuw. It grutste part fan it bouwurk datearret lykwols fan 1811, doe't der in grutte renovaasje plak fûn. De tsjerke waard boppedat mei in westlike útwreiding ferlinge.    

De tsjerke hat grutte oerienkomsten mei de katedraal fan Edzjmiatsin, de memmetsjerke fan de Armeensk-Apostoalyske Tsjerke. De âldste dielen fan 'e tsjerke binne fan swarte en wite stien boud, de 19e iuwske tafoegings dêrfoaroer fan bewurke sânstien.  

Yn july 2008 waard it kleaster op 'e list fan it UNESCO-wrâlderfgoed ûnder de namme Armeenske kleasterensembles yn Iran ynskreaun, tegearre mei twa oare Armeenske monuminten yn 'e selde provinsje: it Stefanuskleaster en de kapel fan Dzordzor.

## Tsjerketsjinsten

Ienris yn it jier wurdt op 'e feestdei fan 'e hillige Taddéus in tsjerketsjinst holden, dy't besocht wurdt troch Armeenjers út Iran en oare lannen.

## Apostels Judas Taddéus en Bartoloméus
Yn 'e tradysje fan 'e Armeenske Tsjerke reizgen de apostels Judas Taddéus en Bartoloméus yn it jier 45 troch Armeenje om it evangeelje te bringen. In soad minsken bekearden har en der waarden yn it geheim tal fan nije kristlike gemeenten stifte. 

In âld ferhaal fertelt dat kening Abgar fan Edessa him troch Taddéus bekeare liet. Nei syn ferstjerren waard it Armeenske Keninkryk yn twa parten ferdield: syn soan Ananun kroande himsels ta kening fan Edessa, wylst syn neef Sanatruk oer Armeenje hearske. Om it jier 65 hinne joech Ananun it befel om de apostel Taddéus te deadzjen. De kening's dochter Sandûcht, dy't ek it kristlike leauwe oanhong, fûn mei Taddéus de martlersdea. Har grêf soe flak by de Swarte Tsjerke lizze.      

## Ofbylden

Interieur qara kelisa iran.jpg|Apsis
Detail croix qara kelisa iran.jpg|Bewurke sânstien
Ghare Kelisa.jpg|It kleaster by nacht
Zakariya church-West Azerbaijan 001.jpg|Sachariaskapel (tichteby it kleaster)


## Keppeling om utens
*  It kleaster op de side fan UNESCO
27e iuw

De **27e iuw** of **sânentweintichste iuw** sil fan 1 jannewaris 2601 oant 31 desimber 2700 rinne.



2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610

2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620

2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630

2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640

2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650

2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660

2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670

2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680

2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690

2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700



## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
William Bell Scott

**William Bell Scott** (Edinburgh, 12 septimber 1811 – Kastiel Penkill, Ayrshire, 22 novimber 1890) wie in Britsk keunstskilder en dichter, besibbe oan de prerafaeliten.

## Wurk
In kar:
### Fresko's
* Wallington Hall – Sênes út de skiednis fan Northumberland
* Penkill Castle – „The King’s Quair“

### Bibliografy
* 5 dichtbondels
* *Memoir of Davis Scott.* 1850.
* *Life of Albrecht Durer.* 1870.
* *Autobiogr. Notes etc.* Utjûn by W.&nbsp;Minto, Londen 1892.


William Bell Scott - Albrecht Duerer on the Balcony of his House.jpeg|Albrecht Dürer op it balkon fan syn hûs (1854)
Fair Rosamund in her Bower.jpeg|*Fair Rosamund in her Bower*
William Bell Scott - Iron and Coal.jpg|*Iron and Coal*
Clayton painting.jpg|*The Romans Cause a Wall to be Built for the Protection of the South*
William Bell Scott - Ailsa Craig - Google Art Project.jpg|Ailsa Craig (1860)
Algernon Charles Swinburne by William Bell Scott.jpg|Algernon Charles Swinburne


## Literatuer
* William Bell Scott: *Autobiographical Notes of the Life of William Bell Scott; And Notices of His Artistic and Poetic Circle of Friends, 1830 to 1882*. General Books LLC Londen, 2010. ISBN 9781152626249 

## Keppeling om utens
* Biografy
7e milennium

|-
| style="width: 6%; text-align: left;" | Milennia:
| style="width: 8%; border-radius: 50%; background: #cf6;" | 5<sup>e</sup>
| style="width: 8%; border-radius: 50%; background: #cf3;" | 6<sup>e</sup>
| style="width: 14%; font-size: 119%; font-weight: bold; border-radius: 50%; background: #cf0;" | 7<sup>e</sup> milennium
| style="width: 8%; border-radius: 50%; background: #cf3;" | 8<sup>e</sup>
| style="width: 8%; border-radius: 50%; background: #cf6;" | 9<sup>e</sup>

It **7e milennium** of **sânde milennium** sil fan 1 jannewaris 6001 oant 31 desimber 7000 rinne.

## Foarfallen en ferwachtings

## Sjoch ek
*iuwskema
Poëtika

**Poëtika** of **poëtyk** hat as grûnbetsjutting: wurkwize fan in keunstner en syn fizy op syn keunst. Yn it bysûnder jildt dat foar in skriuwer of dichter. It ferwiist nei it gehiel fan opfettings dy't in skriuwer hat oer wat literatuer wêze moat, bygelyks as it giet om de poëzy. De term komt fan it Grykske **πoιησις** (poësis, poëtika).

## Frames
It begryp 'poëtika' kin op ferskate wizen ynterpretearre wurde. Yn de literatuerwittenskip en mear spesifyk de discoursanalyze wurdt poëtika spesifyk definearre as "it gehiel fan opfettings en foarûnderstellings fan de lêzer oer wat literatuer is, docht of dwaan moatte soe". Dat konsept wurdt yn kombinaasje mei it sosjaal-kulturele referinsjeramt fan de lêzers brûkt om in tekst yn in bepaald meardiminsjonaal frame (lykas romantyk, realisme, avant-garde, ...) te situearjen en der sa in bepaalde betsjutting út it perspektyf fan de lêzer wei oan te jaan. 

## Foarbylden fan poëtika
Auteurs meitsje har poëtika gauris yn it iepenbier bekend, troch it bygelyks te neamen yn in ynterview of op te skriuwen yn in essay of boek. It earste en bekendste wurk mei poëtika is *[[Poetika (Aristoteles)|Peri poiètikès]]* (*Oer de dichtkeunst*) fan Aristoteles. In oar bekend foarbyld is de brief *Ad Pisones* (*Oan de famylje Piso*) fan Horatius. Dêryn skriuwt Horatius oer syn opfettings oer literatuer en poëzy. In foarbyld fan in poëtika yn de nije tiid is *L'Art poétique* (1674) fan Nicolas Boileau.

Yn de Fryske literatuer fynt men bygelyks in dúdlike poëtika by Douwe Kalma (1896-1953). Yn ferskate brosjueres (lykas *Fryslân en de wrâld* (1916)) pleitet Kalma bygelyks foar in hegere literatuer, dêr't gjin plak is foar de 'folksskriuwerij', dat foar in part yn de njoggentjinde iuw yn Fryslân de literêre haadstreaming wie. Kalma wie fan miening dat goede literatuer út jins gefoel kaam en ferbining hie mei it hegere, it spirituele. Literatuer dat net oan Kalma syn poëtika foldie, waard as min fersliten.

Oant de achttjinde iuw skreaune poëtika's foar hoe't der dichte en skreaun wurde moast: ek wol preskriptive (foarskriuwende) poëtika's neamd. Sûnt binne poëtika's minder systematysk en mear beskriuwend: deskriptive poëtika's. Mei de komst fan de romantyk en de moderne literatuer mei har klam op orizjinaliteit wurde poëtika's mear in yndividuele saak.  

By de stúdzje fan poëtika fan in dichter ûnderskiedt men 'ferseksterne' (poëtikale geskriften, brieven, kritiken) en 'fersynterne' poëtika (dy't blykt út de gedichten sels).
Bibliografy

In **bibliografy** is in titellist mei publikaasjes, tematysk (oardere op skriuwer, taalgebiet, ûnderwerp ensfh.) en *ûnôfhinklik* fan de oanwêzichheid fan de publikaasjes yn in bepaalde kolleksje. Dy publikaasjes yn in kolleksje wurde opnommen yn in katalogus. Bibliografyen wurde brûkt foar it sykjen fan literatuer (bygelyks boeken of tydskriftartikels) oer in ûnderwerp. Se wiist ûndersikers op publikaasjes, set har op it spoar en oriïntearret har by de ûnderwerpsferkenning.
Netty Rosenfeld

**Netty Rosenfeld** (Amsterdam, 29 desimber 1921 - dêre, 14 oktober 2001) wie in Nederlânsk programmamakster en nijslêzer.

## Biografy
Se wie in dochter fan Hartog Rosenfeld (1878-1943), grossier yn boartersguod, en Margaretha Cohen (1886-1921). 
Oarspronklik wie Netty Rosenfeld ferpleechster yn it CIZ yn Amsterdam, mar de dûkte ûnder doe't har pasjinten út it sikehûs deportearre waarden.
Har omropkarriêre begûn yn it lêste jier fan de Twadde Wrâldoarloch by Radio Herrijzend Nederland. Dêr presintearre se in programma mei ûnder oaren Frits Thors. Dêrnei wie hja sjongster by it Metropole Orkest ûnder de artystename Netty van Doorn.

Yn 1951 makke de tillefyzje opgong yn Nederlân en Rosenfeld waard ien fan de earste omropsters, by de AVRO. Foar de AVRO presintearre it radioprogramma De Antwoordman. Dêryn waarden fragen fan harkers beändere troch in anonime man. Letter die bliken dat hy in eardere employé fan de Ryksfoarljochtingstsjinst wie, yn tsjinst fan de *Bruce Chapman-organisatie*, in Amerikaansk publisiteitsburo yn it ramt fam it Marshall Plan. Doe't *[[de Volkskrant]]* dat buorkundich makke en de AVRO fan propaganda foar de Feriene Steaten beskuldige waard, waard it programma skrast.

Yn 1960 presintearre Rosenfeld mei Rudi Carrell in muzykprogramma by de Nederlânske ôfdieling fan Radio Luxembourg. Dêrnei makke se tegearre mei Bob Uschi dokumintêres foar de NOS-radio. Yn de jierren '70 wie se in fêste meidogger fan it KRO-kabaretprogramma *Cursief*, wêr't ek Luc Lutz, Frits Lambrechts, Simone Rooskens, Herman van Run en Gerard Cox oan meidiene.

Letter makke Netty Rosenfeld in protte programma's foar de VPRO-tillefyzje. In bekend tafreel út dy jierren wie dat se mei in blyndoek foar in pylkje nei in kaart fan Nederlân smiet om sadwaande it plak te bepalen dêr't se hinne gean soe om in dokumintêre oer te meitsjen. Foar har dokumintêre *Culemborg Bijvoorbeeld* krige se yn 1975 de Sulveren Nipkowskiif. Har lêste wurk, *Zonder rabbinaal toezicht*, waard yn maaie 2001 útstjoerd yn de searje *Dokwerk*. In skoftke dêrnei waard se siik. In stikmannich moannen letter stoar se yn de âldens fan 79 jier yn har wenplak Amsterdam. Se waard beïerdige op Begraafplak Zorgvlied. 

Rosenfeld boaske twaris, yn 1950 mei John McCaughan Monk (1922-1979) en letter mei kollega Arie Kleijwegt dy't ek yn 2001 weirekke. Se krigen in dochter, de lettere sjoernaliste Margalith Kleijwegt.

## Filmografy

**Culemborg bijvoorbeeld* (1975)
**De misstap* (1979)
**De lijn* (1983)
**De jubilaris* (1987)
**[[Primo Levi]], een levensschets* (1991)
**Lopende zaken - Een spannende dag* (1994)
**Hotel Martha Washington - Vrouwenverhalen uit New York* (1996)
**Zonder rabbinaal toezicht* (2001)

## Keppeling om utens
* Profyl fan Netty Rosenfeld yn Biografysk Portaal
Kajafas

**Yosef Bar Kayafa** (Hebriuwsk: יוסף בַּר קַיָּפָא, Joazef, soan fan Kajafas ), better bekend ûnder de namme **Kajafas** (Gryksk: Καϊάφας) yn it Nije Testamint, waard yn it jier 18 troch gûverneur Falearius Gratus beneamd yn it amt fan hegepryster yn Jeruzalim. Hy bleau hegepryster oant it jier 37, doe't er troch Lusius Fitellius ferfongen waard troch syn sweager Jonatan. Kajafas wie de skoansoan fan 'e hegepryster Annas, dy't ek nei't Kajafas it amt beklaaide de titel fan hegepryster hold en in grutte autoriteit besiet. 

## Yn it Nije Testamint
Neffens it Nije Testamint spile Kajafas in beslissende rol yn it proses tsjin Jezus Kristus dat ta Dy syn krúsdea late. Al nei de wûnderbaarlike opwekking fan Lazarus hold de Hege Rie in gearkomste oangeande de fraach wat te dwaan mei Jezus, Dy't sa'n soad tekens dien hie. Jimmeroan mear minsken begûnen yn Jezus te leauwen as de Messias en dêrom waard Er troch de joadske autoriteiten sjoen as in gefaar foar de besteande oarder. Op dy gearkomste spriek Kajafas, dy't krekt hegepryster woarn wie, de wurden: *"Jimme ha net foar it ferstân dat it yn jim eigen belang is, dat ien man foar it folk stjert en net it hiele folk omkomt"*. Sûnt dy gearkomste wie it dúdlik dat er Jezus dea hawwe woe.  

Nei it ferried fan Judas en de arrestaasje fan Jezus yn 'e Hôf fan Getsemané moast Jezus foar de Hege Rie ferskine, dy't byinoar wie yn it hûs fan Kajafas. Kajafas besocht yn 'e mande mei de âldsten in pear kear om 'e nocht falske tsjûgenissen tsjin Jezus yn te bringen, sadat er Jezus ta de dea feroardielje koe. Nei't it Kajafas net slagge om Jezus út te lokjen, stelde Kajafas Jezus de fraach oft Er de Messias wie. Op dy fraach andere Jezus: "Jo sizze it". Nei dy wurden beskuldige Kajafas Jezus fuortendaliks fan it belasterjen fan God en dêrmei wie it fûnis tekene.

Jezus waard troch de joadske autoriteiten oerdroegen oan 'e Romeinske lânfâd Pontius Pilatus, dy't Him ûnderfrege mar gjin oertrêding tsjin de Romeinske wetten seach. Hy wist him gjin rie mei Jezus en woe it mar oan it folk oerlitte troch neffens de tradysje in finzene op it feest frij te litten en har de kar te jaan tusken Jezus en de beruchte moardner Barabbas. It folk wie ophyst troch de hegeprysters en de âldsten, om foar Barabbas syn frijlitting te kiezen en op 'e fraach fan Pilatus wat dan te dwaan mei Jezus, raasden hja: "krúsigje Him!"

Nei de dea en ferrizenis fan Jezus gie Kajafas troch mei de ferfolging fan 'e neifolgers fan Jezus. Doe't Petrus en Jehannes oppakt en finzen set waarden nei't hja in lamme man better makke hiene, wie Kajafas ien fan 'e hegeprysters dy't de beide apostels ûnderfrege. Kajafas wie nei alle gedachten ek de hegepryster foar wa't de kristlike martelder Stefanus him ferantwurdzje moast eart er stiennige waard. It is ek wierskynlik dat Kajafas de brieven foar Saulus skreau, dy't him de autoriteit jaan moasten om yn Damaskus de synagogen op te setten tsjin de kristenen.

## Argeology
Yn 1990 waarden de oerbliuwsels fan Kajafas fûn yn in famyljegrêf in pear kilometer súdlik fan Jeruzalim.