open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sanaksarkleaster

It **Sanaksar-kleaster fan 'e Berte fan 'e Mem Gods** (Russysk: Рождество-Богородичный Санакса́рский монастырь) is in Russysk-otterdoks kleaster oan 'e Mosksja, in sydrivier fan 'e Oka, yn 'e omkriten fan Temnikov yn 'e Russyske republyk Mordoovje. 

## Skiednis
It kleaster waard yn 1659 ûnder it bewâld fan tsaar Aleksej I stifte op sa'n trije werst fan Temnikov oan 'e lofter kant fan 'e rivier de Moksja. It marke dat by it Sanaksar-kleaster leit joech de namme, letterlik betsjut dat yn it lokale dialekt "lizzend yn in sompige delte by de heuvel". 

In iuw nei de stifting rêde it kleaster it net mear; it ferlear de selsstannigens en waard tawiisd oan it Sarov-kleaster. Under de starets Fjodor (1718–1791), in omke fan 'e ferneamde marine-kommandant Fjodor Usjakov (1744-1817), waard it kleaster wer opboud en makke it in nije bloeiperioade troch. De houten gebouwen waarden ferfongen troch stiennen gebouwen en it Sanaksarkleaster ûnjoech him mei Sarov ta in wichtich spiritueel sintrum fan it Keizerryk. 

Fjodor (boargelike namme Ivan Ignatjevitsj Usjakov) en syn omkesizzer Fjodor Usjakov binne yn it kleaster byset en beide troch de Russysk-Otterdokse Tsjerke hillich ferklearre. Ek tsjintwurdich wurde harren reliken noch altiten fereare yn it kleaster. 

Nei de Oktoberrevolúsje moast it kleaster yn oktober 1929 de poarten slute. 

It regear fan Mordoovje naam yn 1991 it beslut it eardere kleasterkompleks werom te jaan oan it bisdom Saransk. Op 26 maaie 1991, op 'e feestdei fan 'e Hillige Trije-ienheid, waard der foar it earst wer in tsjinst fierd.

## Tsjerken
De gebouwen fan it kleaster datearje út de twadde helte fan 'e 18e iuw. De haadyngong fan it troch muorren en gebouwen omsletten kleaster wurdt foarme troch de 52 meter hege, oan 'e Transfiguraasje wijde, poartetsjerke (1774-1776). Yn it súdeastlike diel stiet de ienkoepelige Vladimirtsjerke (1780-1782). De gastenferbliuwen lizze oan 'e westlike kant fan it kompleks. Sintraal op it terrein stiet de monumintale katedraal (1765-1773), dy't wijd is oan 'e berte fan de Mem Gods en boud wurde koe mei donaasjes fan Katarina de Grutte. It fiifkoepelige gebou yn 'e styl fan 'e barok en rokoko bestiet út in boppe- en benedentsjerke en is sawol oan 'e binnen- as bûtenkant ryk dekorearre. 

In pear hûndert meter bûten it kompleks leit it ommuorre tsjerkhôf mei de klassisistyske Ferrizenistsjerke (1805-1810).
Werst

De **werst** (Russysk: верста, *wersta*) is in âlde Russyske lingtemjitte dy't gou yn it Russyske Ryk fan 1721 oant 1917. 

In werst is 1066,78 meter en is ferdield yn: 
*500 *sazjen* (са́жень): 2,1336 meter
*of yn 1500 arsjin (аршин): 0,7112 meter
Abastenia St. Leger Eberle

**Abastenia St. Leger Eberle** (6 april 1878 – 26 febrewaris 1942) wie in Amerikaansk byldhouster bekend fan har krêftige, lytse brûnzen bylden fan earme emigranten fan de Lower East Side yn New York City. 

As keunstner wie Eberle der sterk fan oertsjûge dat keunstners politike en maatskiplik engazjearre keunstwurken meitsje moasten dy't aktuele fraachstikken wjerspegelen.

Eberle krewearre in grut part fan har libben oan likense rjochten foar Amerikaanske froulju en (maatskiplike) gelikens yn it algemien. Har ferneamdste wurk, *The White Slave*, 'de wite slaaf', dat berneprostitúsje útbyldet, soarge foar 'in stoarm fan kontroverze' op de tentoanstelling op de Armory Show fan 1913.

Sy waard in protte beynfloede troch it wurk fan sosjaal wurkster fan de earste oere Jane Addams (1860–1935) en fielde har tige belutsen by de feministyske beweging.

## Bibliografy
*Knoxville Museum of Art: “The 20th Century”, útjouwer: Elsa Honig Fine
*Louise R. Noun, "Abastenia St. Leger Eberle", 1980 Des Moines Art Center 
*Barbara Haskell, "American Century", *Art & Culture 1900–1950* 
*Melissa Dabakis, "Visualizing Labor in American Sculpture", yn *Monuments, Manliness, and the Work Ethic, 1880–1935*, 1999
*Jane Scoular, *The Subject of Prostitution: sex/work and social theory*, Routledge, 2009

## Keppelings om utens
*Columbia Encyclopedia entry
*''The East Side in Sculpture by Abastenia St. L. Eberle'', exhibition catalog available as a full-text PDF
*Official Catalogue of the Department of Fine Arts, Panama-Pacific, 1915
Tatiana Pratley

**Tatiana Pratley** (Ljouwert, 16 febrewaris 1985) is in Frysk toanielregisseur. Hja krige benammen bekendheid om't se yn 2018 ferantwurdlik wie foar de rezjy fan 'e iepeningsseremoanje fan LF2018 yn it ramt fan it projekt Kulturele Haadstêd fan Jeropa.

## Libben en karriêre
### Komôf
Pratley waard yn 1985 berne yn Ljouwert, mar in jier letter ferhuzen har âlden mei har en har âldere broer Pierre nei Hurdegaryp, dêr't se opgroeide en oant har fyftjinde wenne. Pratley is fan mingd etnysk komôf. Har pake oan heitekant wie in Ingelsman dy't fereale rekke op in boeredochter fan De&nbsp;Feanhoop. Har heit studearre yn Toulouse en krige dêr ferkearing mei in Fransêze. Dat fanke, dat Pratley har mem waard, wie sels de dochter fan in Poalske ymmigrant út 'e omkriten fan Kalisz, dy't yn Frankryk mei in Fransêze troud wie fan wa't de heit in Breton om utens wie dy't him yn Parys nei wenjen set hie.

### Oplieding
As bern woe Pratley rjochter wurde, mar doe't se oan it Steds Gymnasium Ljouwert en de Iepenbiere Skoallemienskip Piter Jelles de middelbere skoalle trochrûn hie, besleat se dat se regisseur wurde woe. Se studearre oan 'e Universiteit fan Grins keunst, kultuer en media. Underwilens folge Pratley ek in kursus yn regisearjen by it Fryske teäterselskip Tryater. Nei't se mei it beheljen fan in mastertitel in ein breide hie oan har stúdzje yn Grins, learde se fierder foar regisseur oan 'e rezjyoplieding fan 'e Amsterdamske Hegeskoalle foar de Keunsten.

### Karriêre
Pratley wurke yn hiele Nederlân nei't se har oplieding ôfrûne hie, û.m. by Toanielgroep Amsterdam, mar út en troch ek by Tryater en de Ljouwerter Jeugdteäterskoalle Miuw. Fierders rjochte se yn 'e mande mei Aukje Schaafsma en Karel Hermans in eigen toanielkollektyf op mei as namme Skoft&Skiep. Pratley wie sadwaande belutsen by foarstellings as *Heimwee nei Hurdegaryp*; *Never Walk Alone*; *De Meeuw*; *It Famke en de Twifeler*; *Work, Work, Work*; en *Wat Jo Wolle*.

Doe't se hearde dat har berteplak Ljouwert yn 2018 Kulturele Haadstêd fan Jeropa wêze soe, fûn Pratley dat in geweldige kâns. Yn 'e mande mei Ira Judkovskaja, Peter Sijbenga en Ines Sauer betocht se it konsept foar de iepeningsseremoanje. Dêrfoar griepen se werom op it tema fan LF2018, "iepen mienskip", û.m. troch muzykkorpsen en koaren út hiel Fryslân derby te belûken. De seremoanje, dy't plakhie op 27&nbsp;jannewaris 2018, waard troch Pratley regissearre.

Yn febrewaris 2019 waard bekendmakke dat Pratley yn augustus 2020 Ira Judkovskaja opfolgje sil as artistyk liedster fan it Fryske toanielselskip Tryater.

### Priveelibben
Pratley is al fan har sânde ôf fegetariër. Nei jierrenlang yn Amsterdam wenne te hawwen, kearde se yn it neijier fan 2017 werom nei Fryslân, dêr't se har yn Marsum nei wenjen sette mei har partner, literêr sjoernalist Sebastiaan Kort.
Alde Wei (De Broek)

De **Alde Wei** is in mar yn de gemeente De Fryske Marren. De mar hat yn it noarden troch de Noarder Alde Wei in ferbining mei de Goaiïngarypster Puollen. Nei it suden is der in ferbining mei de Langwarder Wielen. It Kromme Far, de eardere ferbining mei Broek-Súd, is der net mear.

De namme *Alde Wei* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Oudeweg*.

## Sjoch ek
* Fryske wetters
Kollumer Kanaal

It **Kollumer Kanaal** is in kanaal deun beëasten Kollum yn de gemeente Kollumerlân en Nijkrúslân yn de provinsje Fryslân. It kanaal is sa'n twa kilometer lang en ferbynt de Strobosser Trekfeart yn it suden mei de Sylsterryd en de Dwersryd yn it noarden. Oer de Sylsterryd kin de Lauwersmar berikt wurde. 
De earste plannen foar it kanaal datearje út ein 19e iuw. It trasee fan it kanaal waard tsientallen jierren mei opset sin frij fan bebouwing holden. Ein jierren 80 wie der genôch jild fûn om it kanaal te dollen, doe't it Ministearje fan Definsje de grûn wol keapje woe foar it bouryp meitsjen fan de nije  oefenterreinen by de Lauwersmar. It graafwurk en de bou fan de brêgen deroerhinne begûn yn 1990. Yn 1995 waard it kanaal iepensteld. It kanaal is yn it foarste plak ornearre foar de plezierfeart.

Parallel oan it Kollumer Kanaal rint westlik de Kollumer Trekfeart troch it doarp, in koart kanaaltsje tusken de Strobossertrekfeart yn it suden en de Sylsterryd yn it noarden, dy't yn de 16e iuw oanlein waard.
Nico ter Linden

**Nico Marius Adriaan ter Linden** (Amersfoart, 26 july 1936 – Amsterdam, 28 jannewaris 2018) wie in Nederlânsksk predikant fan de Protestantske Tsjerke yn Nederlân en skriuwer.

## Biografy
Hy studearre teology yn Utert, Nymwegen en de Feriene Steaten. Ter Linden stie as predikant yn Stompetoren, gemeente Alkmaar, Nymwegen en fan 1977 oant 1995 yn de Westertsjerke yn Amsterdam. Ut dy tsjerke wei brocht er in eigen telefyzjeprogramma: *Op verhaal komen in de Wester* dat troch de NCRV útstjoerd waard. Hy hat ûnder oare yn 1998 it houlik fan prins Maurits van Oranje-Nassau, van Vollenhoven en Marilène van den Broek befestige en ek harren bern doopt.

As auteur waard Ter Linden bekend fan de ferhalerige *Het verhaal gaat*. Yn de tradysje fan de Amsterdamske Skoalle, mar wol op syn eigen wize, fertelde er de Bibel op 'en nij. It sechde en lêste diel kaam lyk foar syn emeritaat ein 2003 út. Teffens wie er kollumnist fan it deiblêd *[[Trouw]]*.

Hy wie de jongere broer fan Carel ter Linden, earder predikant fan de Kleastertsjerke yn De Haach. Hy stoar yn de âldens fan 81 jier. Hy wie foar syn ferstjerren al lange tiid siik.

Nico ter Linden koe floeiend Dútsk prate. In part fan syn wurk waard yn it Dútsk oerset.

## Bibliografy (in kar)
* *Lieve landgenoten. Stukjes over stukjes zielzorg (1979)
* *Namastë, een retourtje Nepal* (1993)
* *Korte verhalen (1997) 
* *Het verhaal gaat (1996-2003) 1: De [[Tora|Thora]]. 2: Het verhaal van Marcus en het verhaal van Mattheüs. 3: De verhalen van Richters en Koningen. 4: Het getuigenis van Israëls profeten. 5: De Geschriften. 6: De verhalen van Lucas en Johannes*. 7: Register op alle dielen.
* *Kostgangers* (2001)
* *De dag zal komen, Janus* (2003)
* *Koning op een ezel. Verhalen uit het [[Nije Testamint|Nieuwe Testament]]* (2005)
* *Het land onder de regenboog. Verhalen uit het [[Alde Testamint|Oude Testament]]*, diel 1 (2006)
* *De profeet in de vis. Verhalen uit het Oude Testament*, diel 2 (2006)
* *Alleen maar vrije tijd. Een dominee over zijn vak* (2010)
* *Moet je horen*. De ferhalen út it Alde Testamint en it Nije Testamint yn ien bân. (2011) 
* *Mijn vader* (2011)
* *Een zoekende ziel*. Oer Willem Elsschot (2011)
* *Een goed kind regeert z'n eigen* (2012)
* *De geboorte van J.C. en andere kerstverhalen* (2012)
* *En dan nog dit: wandelen met God*, 2016, ISBN 978-9460031021 

## Oer Ter Linden
* : 'Levensbericht Nico Marius Adriaan ter Linden'. Yn: *Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden*, 2019-2020, s.115-121

## Keppeling om utens
* Teksten yn de DBNL
Sealen Schaaf

**Sealen Schaaf** (offisjeel Nederlânsk: **Zalen Schaaf**), letter koartwei **Schaaf** en tsjintwurdich offisjeel **Schaaf City Theater**, mar noch altyd it bekendst ûnder de âlde namme, is in sealesintrum en teäter oan 'e Breedstrjitte, yn 'e binnenstêd fan Ljouwert. 

It âldste diel fan it sealesintrum waard yn 1808 boud troch stedstimmerman Gerrit van der Wielen. Dat died er yn 'e tún fan syn eigen hûs oan 'e Sakramintsstrjitte. It kaam doe bekend te stean as 'Seal Van der Wielen'. Neitiid waard it sealesintrum withoefolle kearen ferboud en útwreide. Yn 1920 kaam it yn eigendom fan Louis Schaaf, wêrnei't it de namme fan 'Sealen Schaaf' droech.

Benammen fan 'e 1950-er oant de 1970-er jierren wie it ien fan 'e wichtichste útgeansgelegenheden yn Ljouwert. Behalven foar muzyk en dûns waarden de sealen ek brûkt foar toaniel, bestjoersgearkomsten, eksamens en oare doelen. Fan 1995 oant 2009 wie it sealesintrum yn besit fan Frans van den Borg en Ton Klein, dy't it as 'Muzyksintrum Schaaf' ekploitearren. Sûnt 2009 is it yn eigendom fan 'e Gemeente Ljouwert. De eksploitaasje wie oant ein 2018 yn 'e hannen fan Carel Nout, dy't yn it sealesintrum û.m. tribute bands optrede liet.

Yn 2018 wie der praat fan dat Sealen Schaaf oan 'e ein fan it jier definityf ticht gean soe, temear om't Ljouwert mei Neushoorn al in oar (en nijer) needlijend sealesintrum hat. Dêr sette in groep Ljouwerters it tsjin yn 'e kant. Hja rjochten de feriening Freonen fan Schaaf op, dy't mei it Ljouwerter gemeentebestjoer yn petear gie oer de takomst fan it sealesintrum. Utkomst wie dat Schaaf teminsten oant en mei 31&nbsp;desimber 2019 iepenbliuwt. Freonen fan Schaaf fersoarget yn 2019 de programmearring, mei as foaroanman Bobby Veenstra, dy't ek yn 'e organisaasje fan it muzykfestival Promised Land sit.

Yn novimber 2019 stimde de gemeenteried fan Ljouwert der op oanstean fan 'e fraksjes fan PvdA en PAL/GrienLinks mei yn dat Sealen Schaaf ek yn 2020 iepenbliuwe soe. It CDA kante him dêrtsjin oan, temear om't yn deselde snuorje út in rapport fan it ûndersyksburo KplusV bliken die dat Neushoorn, dat ek troch de gemeente subsidiëarre waard, lêst ûnderfûn fan it iepenbliuwen fan Sealen Schaaf. Yn febrewaris 2020 waard bekendmakke dat Sealen Schaaf te keap of te hier kaam, mar net sloopt wurde mocht. As ferkeappriis stelde it Kolleezje fan B. & W. €400.000 foar, oanmerklik leger as de boekwearde fan €510.000, mar "in reëel minimum as sjoen wurdt nei de kompleksiteit en de steat fan it gebou." As hierpriis waard €50.000 yn it jier foarsteld, in bedrach dat dan troch de gemeente brûkt wurde soe foar bywurkjen fan efterstallich ûnderhâld.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Sealen Schaaf
Piotrków Trybunalski

**Piotrków Trybunalski** (, likernôch *pjotrkoef triboennalskie*; Dútsk: *Petrikau*) is in stêd yn it Poalske woiwodskip Łódź dy't in selsstannige powiat foarmet. It oerflak beslacht 67,26 km², it ynwennertal in lytse 75.000 (2016).

De stêd leit net fier fan Piotrków oan de rivieren de Strawa en Strawka, in sydrivier fan de Pilika.

## Ut de skiednis
Yn 1939 wennen der op 50.000 ynwenners, 10.610 Joaden yn Piotrków Trybunalski. Dêr ûntstie it earste Joadske getto yn fan Nazy-Dútslân beset Europa. De Joaden waarden ôffierd nei konsintraasjekampen yn Auschwitz en Lublin.

## Demografy
Ynwenners 2006 :


ImageSize = width:800 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:81284
ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:cobar
PlotData =
  bar:1921 color:cobar width:1
   from:0 till:40992 width:15 text:40992 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1938 color:cobar width:1
   from:0 till:51000 width:15 text:51000 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1939 color:cobar width:1
   from:0 till:53000 width:15 text:53000 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1946 color:cobar width:1
   from:0 till:40141 width:15 text:40141 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1960 color:cobar width:1
   from:0 till:52782 width:15 text:52782 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1970 color:cobar width:1
   from:0 till:59843 width:15 text:59843 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1978 color:cobar width:1
   from:0 till:68900 width:15 text:68900 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1988 color:cobar width:1
   from:0 till:80062 width:15 text:80062 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1998 color:cobar2 width:1
   from:0 till:81284 width:15 text:81284 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2008 color:cobar width:1
   from:0 till:78149 width:15 text:78149 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2009 color:cobar width:1
   from:0 till:77810 width:15 text:77810 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2010 color:cobar width:1
   from:0 till:77383 width:15 text:77383 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2012 color:cobar width:1
   from:0 till:76404 width:15 text:76404 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2014 color:cobar width:1
   from:0 till:75732 width:15 text:75732 textcolor:red fontsize:8px
Alde Trekfeart

De **Alde Trekfeart** is in feart yn Frjentsjer, dy't fan de Easterstedsgrêft súdeast nei it Van Harinxmakanaal rint. It wie it westein fan de trekfeart tusken Frjentsjer en Ljouwert, part fan de Harnzer Trekfeart. Doe't it Van Harinxmakanaal oanlein waard, waard dat súdliker oanlein om de bocht de stêdsgrêft yn derút te heljen. Dêrtroch bleau de Alde Trekfeart oer as in stikje trekfeart los fan it kanaal. Fuortby de Easterstedsgrêft, oan 'e westlike útein fan 'e Alde Trekfeart, wurdt it Ald Keatsfjild (in trochgeande strjitte yn Frjentsjer) fia Saakstra's Brêge oer de feart laat.

## Sjech ek
* Fryske wetters
Kôkdaai

**Kôkdaai**, **sieddaai**  of **soezedaai** is in daai makke fan wetter, bûter, moal en aaien. It wurdt makke troch ien diel bûter yn twa dielen wetter te ranen op in hiel sêft fjoer, en hjir wat mear as ien diel moal by te dwaan. Dêrnei wurdt de panne fan it fjoer helle en wurde der stadichoan trije dielen aaien trochhinne rierd. Foar sâlte soeskes wurdt wat sâlt oan it daai tafoege.

It kôkdaai kin bygelyks as lytse boltsjes op in bakplaat yn de ûne bakt wurde, wêrby ’t rekken holden wurdt mei it feit dat de boltsjes flink opswolle. Trochdat it wetter yn it daai sieden giet en steam wurdt, sille de boltsjes grutter wurde, sûnder dat der riismiddel yn it daai brûkt is. Sa wurde soeskes  makke, dy ’t iepenknipt wurde om te foljen, of troch in gatsje opspuite. Reepkoeke en eklêrs wurde ek fan kôkdaai  makke.

Moarkoppen wurde makke op basis fan in gruttere bol kôkdaai.
Binnenslús

De **Binnenslús** is in feart by Muntsjesyl yn de gemeente Kollumerlân. De feart slút oan de súdein oan op De Lauwers en oan de noardein op de Muntjesylster Ryd.

De namme *Binnenslús* jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme.

## Sjoch ek
* Fryske wetters
Klaas Banga

**Klaas Banga** (Frjentsjer, 15 septimber 1826 - Hilfertsom, 25 jannewaris 1911) wie in Nederlânsk jurist, rjochter en politikus fan Frysk komôf.

## Biografy
Banga behearde ta de patrysjersfamylje Banga en wie in soan fan de Fryske genêshear en Frjentsjerter boargemaster dr. Jelle Banga (1786-1877) en Teatske van der Kooi (1787-1858). Hy boaske yn 1856 oan syn nicht Leuwkje Stinstra (1834-1924), dochter fan mr. Joannes Stinstra (1789-1842), griffier fan it fredegerjocht fan Frjentsjer, en Elisabeth Banga (1793-1879), suster fan syn heit, mei wa't er fiif bern krige.

Banga promovearre yn 1850 te Grins. Dêrnei waard er yn 1854 substitút-griffier fan de arrondissemintsrjochtbank fan Snits, oant er yn 1857 griffier fan it kantongerjocht Harns waard. Dy funksje ferruile er foar dy fan kantonrjochter dêre yn 1863, oant er dyselde funksje yn 1881 yn Hilfertsom krige, itjinge er oant 1900 bliuwe soe.

Banga wie fan 1865 oant 1881 lid fan de gemeenterie fan Harns en fan 1889 oant 1900 yn Hilfertsom.
Banga (laach)

**Banga** wie in Frysk laach dat bestjoerders fan Frjentsjer, in bekende genêshear en juristen opsmiten hat.

## Skiednis
De stamrige begjint mei Harmen Sijdses (†1674) dy't masterskuonmakker yn Seisbierrum wie. Dy syn soan Sijds (1640-1698) waard lid fan de froedskip fan Frjentsjer en wie dêrmei de earste bestjoerder fan dy stêd út syn geslacht.

It laach waard yn 1935 opnaam yn it *[[Nederlânsk Patrysjaat|Nederland's Patriciaat]]*.

## Inkelde telgen

Sijds Harmens (1640-1698), learloaier en masterskuonmakker, lid fan de froedskip fan Frjentsjer
*Tjeerd Sijdses (1671-1731), masterskuonmakker, learloaier en keapman
**Sijds Tjeerds Hesinga (1702-1746), learloaier, lid fan de froedskip (1728) en boargemaster (1732-1746) fan Frjentsjer
***Mr. Tjeerd Sijdses Banga (1741-1810), wynkeapman, lid fan de froedskip fan Frjentsjer, finzen set yn Ljouwert om't er oanhinger fan de patriotten wie (1787-1789)
****Dr. Jelle Banga (1786-1877), genêshear, boargemaster fan Frjentsjer
*****Aaltje Banga (1809-1840); troude yn 1837 mei mr. Gijsbertus Schot (1810-1889), notaris en Earste Keamerlid
*****Leonora Johanna Banga (1811-1894); troude yn 1836 mei mr. Pieter Adama Zijlstra (1810-1863), boargemaster
*****Theodora Klazina Banga (1814-1851); troude yn 1837 mei prof. dr. Evert Jan Diest Lorgion (1812-1876), heechlearaar godgeleardheid
*****Sijdske Banga (1815-1842); troude yn 1840 mei mr. Tjepke Mulier (1815-1883), boargemaster
*****Mr. Klaas Banga (1826-1911), rjochter; boaske yn 1856 mei syn nicht Leuwkje Stinstra (1834-1924)
****Elisabeth Banga (1793-1879), fâldes Klaarkampster Weeshûs; boaske yn 1815 oan mr. Joannes Stinstra (1789-1842), plakfervangend frederjochter, griffier fredegerjocht en fâd Klaarkampster Weeshûs
*****Leuwkje Stinstra (1834-1924); troude yn 1856 mei har neef mr. Klaas Banga (1826-1911), rjochter
Deinumer Rak

It **Deinumer Rak** is in feart fan Ritsumasyl nei Deinum. It wie in rak yn trekfeart tusken Frjentsjer en Ljouwert, part fan de Harnzer Trekfeart. Doe't it Van Harinxmakanaal oanlein waard, waard dat súdliker oanlein as ferkoarting fan de trije rakken fan de trekfeart yn dizze omkriten. Noardeast slút it Deinumer Rak oan op it Sylster Rak, súdeast op it Van Harinxmakanaal.

## Sjech ek
* Fryske wetters
Nara (rivier)

De **Nara** is in rivier yn de Oblast Moskou en de Oblast Kalûga yn Ruslân. It is in lofter sydrivier fan de Oka mei lingte fan 158 km. It ôfwetteringsgebiet beslacht 2030 km² en it trochsneed debyt 5,5 m³/s. De Nara befriest yn novimber-desimber en bliuwt beferzen oant april. De stêden Naro-Fominsk en Serpûchov lizze oan de Nara.

De namme *Nara* is fan Baltyske oarspring, in kognaat fan it Litouske *nerti* wat "dûke, streamôf swimme" betsjut, mar ek " netfiskje, hake" wêze kin. Dat komt om't it gebiet oan de rin fan de rivier ea bewenne waard troch de Goljaden (Russysk: *Goliadj*, *голядь*), in útstoarne Baltyske stam.
Echte mangoesten

De **echte mangoesten** (wittenskiplike namme: *Herpestinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e katdieren (*Feliformia*), it tuskenskift fan 'e siveteftigen (*Viverroidea*), de boppefamylje fan 'e mangoesteftigen (*Herpestoidea*) en de famylje fan 'e mangoesten (*Herpestidae*). Ta dizze taksonomyske groep hearre 24 libbene soarten mangoesten, ferdield oer 9 ûnderskate skaaien. De echte mangoesten binne de sustergroep fan 'e kûsimansen en stoksturtsjes (*Mungotinae*), dêr't se de famylje fan 'e mangoesten (*Herpestidae*) mei foarmje.

## Famylje-opbou
Ferlosser-Euthimiuskleaster

It **Ferlosserkleaster fan 'e hillige Euthimius** (Russysk: Спасо-Евфимиев монастырь; transl.: *Spaso-Evfimiev monastir*) is in otterdoks muontsekleaster yn 'e Russyske stêd Sûzdal yn 'e oblast Vladimir. It kompleks makket diel út fan 'e Wite Monuminten fan Vladimir en Sûzdal en falt ûnder it wrâlderfgoed fan UNESCO.

## Skiednis
It kleaster waard yn 1352 stfite troch Boris Konstantinovitsj, grutfoarst fan Nizjni Novgorod. Fan 'e oarspronklik houten gebouwen fan it kleaster is neat bewarre bleaun. It tsjintwurdige oansjen fan it kleaster is 16e en 17e iuwsk. De gebouwen kamen benammen ta stân troch grutte jeften fan foarsten en bojaren, lykas grutfoarst Vasili III, tsaar Ivan IV en leden fan it Pozjarski-skaai. By de eastlike muorre fan 'e katedraal leit it grêf fan prins Dmitri Michailovitsj Pozjarski. De moarmeren kapel boppe it grêf waard yn 'e jierren 1930 troch de bolsjewiken sloopt, mar yn 2009 is de kapel wer opboud en op 4 novimber fan dat jier troch presidint Dmitri Medvedev iepene.

Op 7 july 1445 moast der slim fochten wurde oan 'e muorren fan it kleaster tsjin de Kazaanske troepen ûnder lieding fan de prinsen Mahmud en Yakub. De Tataren krigen de oerhân en namen by dy gelegenheid grutfoarst Vassili II finzen. |

De belangrykste tsjerke fan it kleaster is de Transfiguraasjekatedraal, dy't oan 'e ein fan 'e 16e iuw boud waard yn 'e tradysje fan d'e âlde arsjitektuer fan Sûzdal. Wichtich binne de fresko's yn 'e katedraal út de lette 16e iuw. Yn 1766 waard it kleaster yn opdracht fan Katarina II ek in finzenis foar politike en religieuze dissidinten.     

Yn it ramt fan it 300-jierrich jubileum fan 'e Romanov-dynasty krige it kleaster op 16 maaie 1913 besite fan tsaar Nikolaas II mei syn fjouwer dochters.

Ek yn 'e Sovjet-tiid bleau it kleaster in plak, dêr't politike tsjinstanners en foaroansteande geastliken finzen set waarden. Yn 1940 waarden nei de Sovjet-ynvaazje yn Poalen manskippen fan it Tsjechysk Legioen ûnder lieding fan Ludvík Svoboda yn it kleaster ynternearre. Nei it útbrekken fan 'e Twadde Wrâldkriich waard it in suveringskamp fan soldaten en ofsiers fan it Reade Leger dy't earder finzen nommen wiene troch de Dútsers. Op 1 jannewaris 1943 waard it kleaster in kamp foar finzennommen Dútsers, lykas Friedrich Paulus. Ek Dútske bûnsgenoaten, lykas Italjanen, Roemenen, Hongaren en Spanjaarden fan 'e Blauwe Divyzje, waarden dêr finzen set. Nei de oarloch wie it kleaster oant 1967 in weropfiedingskamp foar jonge kriminelen.

Sûnt 1968 is it kleaster in museum.

## Gebouwen
Boffert

In **boffert** of **trompkoeke** is in Frysk bakkersprodukt. It wie waarm iten foar earmelju en waard iten mei op elk plak bûter en sûker, of sjerp. It is in soarte keek en waard ek wol iten mei waarme fanyljesaus.
Bofferts waarden makke fan moal, molke, krinten, aaien en gist. Letter kamen der ek moderne resepten. 

Fanâlds waarden bofferts as kreamkadootsje jûn troch de neiste buorlju. By de berte fan in jonge waard in krinteboffert jûn, en by in famke in sûkerboffert.

## Yngredïnten
*265 gram selsrizend bakmoal (of 265 gram blom + 8 gram bakpoeier)
* 230 milliliter molke
*2 lytse aaien 
*60 gram resinen
* in klûntsje sachte bûter 
*2 ytleppels panearmoal 
*1½ ytleppel (poeier)sûker 
*1 teeleppel kaniel 
* 1 sitroen

## Wurkwize
# Wel de resinen 10 minuten yn in komke hjit wetter
# Klopje yn in grutte kom it selsrizend bakmoal, de aaien en de molke troch elkoar.
# Meitsje fan de sitroenskyl wat sitroenrasp en spatelje dat mei de ôfjitten resinen troch it beslach. 
# Fetsje de boffertpanne (en it lid) goed yn mei in klûntsje bûter. Doch it panearmoal yn de panne, doch it lid der op en skodzje de panne hin-ende-wer, sadat it panearmoal moai troch de hiel panne ferspriede is. 
# Rier de sûker en keniel troch elkoar. Strui dit ûnderyn de boffertpanne.
# Jit it beslach yn de boffertpanne (dy is no foar 2/3 fol). Doch it lid op de panne. 
# Set de boffertpanne yn in pane mei kâld wetter, dat oant ûngefear twa fingers ûnder it lid fan de boffertpanne komt. De boffertpanne moat net driuwe. Bring it wetter oan de kôk en lit de boffert 1½-2 oeren sêft koitsje. Kontrolearje geregeldwei oft de panne net droechsiert; jit der eventueel wat wetter by. 
#  Helje de boffertpanne út it hjitte wetter. Helje it lid der ôf en sjoch oft de boffert gear is: in sateepripper moat derskjin útkomme. Lit de boffert in minút of fiif yn de foarm ôfkuolje. Kear de foarm dêrnei om op in board of snijplanke. At it goed is komt de boffert sûnder muoite út de panne. Op de boppekant sit in lekkere brune laach raande sûker mei kaniel. 
# Yt de boffert waarm mei bûter en brune sûker, of mei in sjerpsaus. De sjerpsaus kin simpel sels makke wurde: waarmje 200 gram sjerp op en ming dêrnei 100 gram (boere)bûter troch de waarme sjerp. 

## Boffertspanne
Der wienen eartiids spesjale boffertspannen. Sa’n spanne sjocht der út as in smelle tulbânfoarm mei in lid der op. Wa’t gjin boffertpanne hat, kin ek in tulbânfoarm brûke, mar dan moat de boffert yn de ûne bakt wurde. Ferwaarmje dan de ûne foar op 180 graden, en bak de boffert yn ûngefear in oere gear.
Vysotski-kleaster

It **Vysotskikleaster** (Russysk: Высоцкий монастырь; *Vysotski monastyr*) is in otterdoks manljuskleaster yn Serpûchov, ien fan 'e âldste stêden fan 'e oblast Moskou, Ruslân. Yn it kleaster wurdt de "Ikoan fan 'e ûnútputlike Tsjelk" fereare.  

## Skiednis

It kleaster waard mei de segen fan 'e Russyske nasjonale hillige Sergius fan Radonezj stifte troch prins Vladimir de Dappere, in neef fan Dmitri Donskoj. Dat soe bard wêze yn 1373. De bou fûn plak op in hege heuvel oan 'e igge fan 'e rivier de Nara, tichteby it gearrinnen mei de Oka. It Visotski-kleaster wurdt foar it earst neamd yn 15e-iuwske kroniken.

Under de Tartaarske ynvaazjes yn 'e 16e iuw waard it kleaster ferneatige, mar nei't de rêst yn 'e kontreien werom kearde waard it kleaster op gruttere skaal wer opboud. Ut dy tiid stamt ek de fiifkoepelige katedraal, wêrfan't de bou troch Ivan de Ferskriklike finansierd waard. It is hast mei wissichheid te sizzen dat de katedraal in kalkstiennen foargonger hie.

Yn 'e midden fan 'e 17e iuw krige it kleaster stiennen muorren en fjouwer hoektuorren om it better ferdigenje te kinnen. It rivalisearre mei it Vladinitsjni-kleaster, it âldste kleaster fan Serpûchov en ferwolkomme rike begeunstigers, dy't mar wat graach yn 'e muorren fan it kleaster begroeven wurde woene. Dêrûnder wienen bygelyks Gavriil Ivanovitsj Golvokin, de kânselier fan Peter de Grutte, en Fjodor Soimonov, de gûverneur fan Sibearje. 

It kleaster fierde it 500-jierrich bestean mei de bou fan 'e Alderheljentsjerke, dy't neffens Roman Klein neffens de doe jildende moade yn neo-byzantynske styl boud waard. De tsjerke waard ferneatige nei de Oktoberrevolúsje, doe it kleaster oan Letske troepen oerdroegen waard om as kazerne te tsjinjen. Tsjin de ein fan 'e Sovjet-tiid wie it kleaster tige ferfallen en wie der noch mar in part fan 'e oarspronklike bemuorring yntakt.   

Nei de weromjefte oan 'e Russysk-Otterdokske Tsjerke yn 1991 waard fuortendaliks útein set mei de restauraasje fan it kompleks. Ek de ûntbrekkende dielen fan de bemuorring binne wer rekonstruearre.

De Hillige Synoade hat op 17 juny 2021 besletten om fan it Vysotskikleaster in stauropegiaal kleaster te meitsjen.   

## Ikoan fan 'e Unútputlike Tsjelk
It kleaster wurdt in soad troch pylgers besocht fanwegen de ikoan fan 'e Unútputlike Tsjelk. De ûnútputlike tsjelk stiet foar de ûneinige genede fan 'e Hear en de ikoan soe helpe by it bestriden fan alkoholisme. Is soe net allinne helpe tsjin drankferslaving, mar ek tsjin smoken en oare ferkearde oanwênsten. It orizjinele ikoan gyng nei de Oktoberrevolúsje ferlern, mar ek de replika út 1992 lûkt in soad pylgers. 

## Tsjerken
Siegfried van Praag

**Siegfried Emanuel van Praag** (Amsterdam, 8 augustus 1899 – Brussel, 16 maart 2002) wie in Nederlânsk skriuwer en learaar.

## Libben en wurk
Hy wie in soan fan de joadske diamantêr Herman fan Praag en Grietje de Jongh. Hy stdearre Frânsk oan de Universiteit fan Amsterdam en waard dêrnei learaar Frânsk oan in HBS yn Purmerein. Yn 1925 publisearre er syn earste roman, *De Weegschaal*, de earste fan sa'n sechtich boeken. Datselde jier troude er mei de sjoernaliste Hilda Sanders. Teffens publisearre er yn dyn tiid artikelen oer Joadske en Frânske literatuer. Yn 1936 festige er him yn Brussel. Doe't de Dútsers Nederlân en België yn maaie 1940 ynfoelen flechte er mei har nei Londen; hy wurke dêr by de Nederlânske en Belgyske radioprogrammes fan de BBCradio.

Nei de oarloch gie er werom nei Nederlân en joech er les op ferskate skoallen. Hy joech ûnder oare Frânske taal en literatuer it Lyseüm yn Overveen en letter oan de MU-opliedingen oan de Nutsakademy te Rotterdam. Yn 1973 ferskynde syn autobiografy *De Arend en de Mol*. Hy bleau ek romans (mei autobiografyske eleminten) publisearjen, oant yn de jierren tachtich, doe't er dochs al in bytsje fergetten wie. 

Van Praag stoar yn de âldens fan 102 jier yn in Brusselsk fersoargingshûs.

## Wurk
In kar:
**[[Een Lange Jeugd in Joods Amsterdam]]*
**[[De Toverhag]]*
**[[Het Heilig Stramien: Een kleine Familieroman]]* 
**[[Damesprotest]]* 
**[[Sam Levita's Lewensdans]]*
**[[La Judith]]*
**[[Cabaret der Plaatsvervangers]]* 
**[[Jeruzalem van het Westen]]* 
**[[Het Huisaltaar]]*
**[[Onder de Streling van het Groen]]*
Jeleazarov-kleaster

It **Jeleazarov-kleaster** (Russysk: Елеазаров монастырь; transliterearre: *Eleazarov Monastyr*) is in lyts otterdoks nonnekleaster, sa'n 25 kilometer noardlik fan de Russyske stêd Pskov. Eartiids wie it in kleaster foar muontsen, mar tsjintwurdich is it in nonnekleaster.  

## Skiednis
It oan 'e wei fan Pskov nei Gdov lizzende kleaster waard yn 1447 stifte troch de boer Eleazar, dy't de kleasternamme Efrosin oannaam. Hy sette útein mei de bou fan in houten tsjerke, dy't oan 'e trije hillige hiërargen wijd waard. Nei syn dea op 15 maaie 1481 waard Efrosin dêr begroeven. Yn 1551 folge de hillichferklearing fan 'e stifter fan it kleaster. 

Yn 'e midden fan 'e 16 iuw waard it kleaster fortifisearre. Tanksij de gelearde hegumen Filofej krige it kleaster in romrofte namme. Oan him wurdt de "Legende fan 'e wite Kovel" taskreaun. Ek die hy yn in brief oan Vasili III oan it konsept fan Moskou as it Tredde Rome út de doeken. Under syn bestjoer waard it kleaster ferneamd fanwegen de ikoaneskilders. Ek de bou fan de noch jimmeroan besteande katedraal fûn yn dy tiid plak.   

It kleaster waard al gau nei de Oktoberrevolúsje yn 1918 troch de bolsjewiken sletten en oerdroegen oan ferskate organisaasjes, lykas in sanatoarium foar bern mei tuberkulose. De tsjerke bleau noch wat langer iepen mar gyng yn 1920 ek ticht. De kleastergebouwen rekken yn 'e Sovjet-tiid slim yn it neigean en oant 1999 wiene der noch in bernekamp en wenromten yn fêstige.   

It kompleks waard yn it jier 2000 wer iepene as in kleaster, mar no foar nonnen. De katedraal fan 'e trije grutte Hiërarchen waard doe wer restaurearre.
Jeraziatyske dassen (ûnderfamylje)

De **Jeraziatyske dassen** (wittenskiplike namme: *Melinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en de famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*). Yn dizze taksonomyske groep binne de measte dassesoarten gearbrocht, útsein de (Amerikaanske) sulverdassen (*Taxideinae*) en de (Afro-Aziatyske) huningdassen (*Mellivorinae*). Fierders ûntbrekke hjir ek de Aziatyske stjonkdassen (*Mydaus*), mar dat binne gjin 'echte' dassen, en dy hearre net ta de martereftigen, mar ta de stjonkdieren (*Mephitidae*). It bekendste lid fan 'e ûnderfamylje fan 'e Jeraziatyske dassen is de 'gewoane' Jeropeeske das, dy't ek yn Fryslân foarkomt.

## Famylje-opbou
Wurdumerdyk

De **Wurdumerdyk** (Nederlânsk en offisjeel: *Wirdumerdijk*) is in strjitte yn it sintrum fan 'e Fryske haadstêd Ljouwert. Dizze strjitte rint fan 'e Wurdumerpoartebrêge oer de Suderstedsgrêft yn it suden suver streekrjocht nei it noarden ta. Hy einiget by de krusing mei de Nijstêd en it Waachplein út it westen en de Piperstrjitte dy't út it easten komt. Hoewol't de strjitte dêre sûnder bocht trochrint nei it noarden, hjit er noardlik fan dat punt net mear Wurdumerdyk, mar Sint-Jabiksstrjitte (*Sint-Jacobsstraat*). 

De Wurdumerpoartbrêge hiet (alteast foarhinne) yn 'e folksmûle de 'Beursbrêge', om't fuort benoarden derfan it Ljouwerter beurs- en waachgebou stiet. De Wurdumerdyk rint foar dat gebou lâns, dêr't letter jierrenlang de iepenbiere bibleteek sitten hat en yn 2018 in dependâns fan 'e Ryksuniversiteit Grins kaam is. Oan 'e noardkant fan dat gebou krúst de Wurdumeryk de Nijewei, dy't fan it Saailân yn it westen yn 'e rjochting fan 'e Blokhûspoarte yn it easten rint.

Besuden dy krusing stiet no oan 'e eastkant de Merkueriusfontein, dy't earst syn plak fierderop hie, oan 'e eastlike útein fan it âlde Saailân. Dêr moast er lykwols wike foar de nijbou fan it Frysk Museum. De Wurdumerdyk rint sadwaande no noardlik fan 'e neamde krusing fuort oan 'e eastside fan dat museum lâns. Oan 'e noardkant fan it museum komt it Ruterskertier út it westen wei út op 'e Wurdumerdyk. Dêrfoaroer stiet op 'e hoeke fan 'e Wurdumerdyk en de Nijewei it Amicitiagebou, dat lang it lilkste gebou fan Fryslân neamd waard. Fan dat punt ôf oant de krusing mei de Nijstêd/Piperstrjitte is de Wurdumerdyk in drokbesochte winkelstrjitte, dêr't û.m. in fêstiging fan 'e restaurantkeatling McDonald's, in KPN-winkel en in Blokkersaak sitte. Tusken de winkels troch jouwe de Reagerstrjitte, de Nauwe Steech en de Ayttasteech tagong ta de Weaze.


File:Sjoerd Bonga - De Wurdumerpoarte yn Ljouwert (1835).jpg|De Wurdumerpoarte yn 1835, troch Sjoerd Bonga
File:Voorgevel - Leeuwarden - 20133013 - RCE.jpg|De Wurdumerdyk yn 1963
File:20180720 117 leeuwarden.jpg|De Wurdumerdyk op in simmerdei
File:20180719 468 leeuwarden.jpg|De Wurdumerdyk sjoen fanôf de noardkant
Edwardiaansk tiidrek

It **Edwardiaansk tiidrek** is – yn de skiednis fan it Feriene Keninkryk – de periode fan it regear fan (1901-1910) kening Edward VII. 

Yn 't generaal wurdt steld dat it tiidrek begûn mei de dea fan keningin Fiktoaria (yn 1901), neffens oaren al yn 1890, en einige mei it begjin fan de Earste Wrâldoarloch. De perioade foel gear mei it begjin fan in nije – de tweintichste – iuw en falt (rûchwei) te karakterisearjen as de tiid dêr't it Britske Ryk yn op it hichtepunt fan syn macht wie en as in perioade fan in noch dúdlik oanwêzige Britske stannemaatskippij (mei grutte ferskillen tusken in lytse begoedige boppelaach en in grutte, foar it grutste part earmoedige ûnderklasse). 

Kultuerhistoarysk besjoen foel de perioade gear mei wat op oare plakken de *[[Jugendstil]]* of – yn Frankryk – de *[[belle époque]]* neamd waard. Yn it generaal hearske der in optimistysk foarútgongsleauwe, seker by de begoedige klasse yn Europa; dat soe sa bliuwe oant de desyllúzje fan de Earste Wrâldkriich. In leauwe dat stipelearre waard troch alderhanne nije útfiningen en wittenskiplike ûntdekkingen. It tiidrek liede ek de emansipaasje yn fan groepen (benammen froulju en arbeiders), dy't oant doe ta gjin kâns hân hiene om mei te dwaan oan it iepenbiere libben. Oan de oare kant wurdt it tiidrek ek algemien sjoen as de tiid dat Britske Ryk syn plak as iennichste wrâldmacht oan it ferliezen wie oan foaral de opkommende Feriene Steaten en it Dútske Keizerryk.

## Sjoch ek
* Edwardiaanske arsjitektuer

## Literatuer
* A.N. Wilson, *After the Victorians: The Decline of Britain in the World *, Farrar Straus Giroux, 2005, ISBN 978-0374101985
Edwardiaanske arsjitektuer

**Edwardiaanske arsjitektuer** is de boustyl dy't populêr wie yn de regearperioade fan Edward VII fan it Feriene Keninkryk (1901-1910), mar ek noch oant 1914 (it Edwardiaansk tiidrek).

Gebouwen yn Edwardiaanske styl binne net safolle fersierd as dy yn de heech- of lette-Fiktoariaanske arsjitektuer útsein de Edwardiaanske barokarsjitektuer. De Edwardiaanske styl wurdt fierder skaaimerke troch it gebrûk fan ljochte kleuren en ienfâldiger patroanen. De arsjitekten waarden foar in part ynspirearre troch de Fiktoariaanske arsjitektuer, mar ek troch Georgiaanske en klassisistyske stilen en fan de deroan foarôfgeande Jugendstil of Art Nouveau.

## Foarbylden

File:Masonic Temple, Crown Street, Aberdeen, first floor detail main facade, Harbourne Maclennan, Jenkins and Marr, 1910.jpg|Frijmitselderstimpel, Aberdeen, Skotlân, 1910
File:Bridgefield Road Sutton Surrey Greater London.JPG|Edwardiaanske huzen yn Sutton, Grut-Londen 
File:Catts Farm, Kingsclere, Newbury, design by H. Launcelot Fedden, in The Building News, July 31, 1908.jpg|*Catts Farm*, Kingsclere, Newbury, ûntwerp fan H. Launcelot Fedden (1869-1910)
Country Life Offices London.jpg|*Country Life Offices* yn Londen
Finske Oarloch

De **Russysk-Sweedske Oarloch** fan 1808 oant 1809, yn 'e regel de **Finske Oarloch** neamd om dit konflikt te ûnderskieden fan 'e oare Russysk-Sweedske Oarloggen, wie in oarloch tusken it Keizerryk Ruslân en Sweden. It wie de lêste kriich fan in rige oarloggen tusken beide lannen. De oarloch einige mei in oerwinning fan Ruslân en it sluten fan it Frederikshamn-fredesferdrach. It ferdrach ornearre dat Finlân fan Sweden nei Ruslân gyng en as it Grutfoarstedom Finlân in part waard fan it Russyske ryk. De Finske Oarloch kin beskôge wurde as in part fan 'e Napoleontyske Oarloggen.

## Oanlieding
Nei de Frede fan Tilsit stie Ruslân mei de kontinintale blokkade tsjin Ingelân, dy't mei Sweden ferbûn wie, oan de kant fan Frankryk. Om de haadstêd Sint-Petersburch tsjin mooglike Ingelske oanfallen te befeiligjen besocht Ruslân de kontrôle te krijen oer de Finske Golf. Denemark keas de kant fan Ruslân.

## Ferrin fan de striid
 
De kriich begûn op 21 febrewaris 1808 mei de ynfal fan Russyske troepen yn Finlân. Mei 24.000 man tsjin 13.000 Sweden en 8.000 Finnen wiene de Russyske troepen krekt wat manmachtiger. De Russen hellen de iene nei de oare oerwinning op de Sweden en besetten Helsingfors, Tavastehus, de kust tusken Åbo en Vasa, de Ålâneilannen, it eilân Gotlân en de fêsting Sveaborg. Doe't Ingelân oan de kant fan Sweden mei begûn te fechtsjen moasten de Russen tuskentiids de eilannen en inkelde stêden op it fêstelân opjaan om op de ferdigening oer te gean.

De iennige oerwinning fan de Sweden yn dizze kriich wie dy fan maarskalk Sandel op 27 oktober 1808 yn de Slach oan de Virtabrêge (Koljonvirta). In Russysk offensyf yn maart 1809 soarge der foar dat it front fan Finlân nei Sweden ferhûze. Yn de slach by it Piteå yn it noarden fan Sweden op 25 augustus 1809 waard it haadleger fan Sweden ferslein. Dêrtroch waard Sweden de facto twongen ta kapitulaasje. Op septimber waarden de wapens dellein. Der folgen fredesûnderhannelings, dy't einigen mei it Fredesferdrach fan Fredrikshamn op 17 septimber 1809.

Troch it ferdrach krige Ruslân de macht yn it Eastseegebiet en Finlân waard as it Grutfoarstendom Finlân in autonoom diel fan it Russyske Keizerryk. Dat bleau sa oant de ôfsetting fan de lêste tsaar fan Ruslân Nikolaas II yn it jier 1917.
Femke Weidema

**Femke Weidema** (Drachten, 1982) is in multy-ynstrumintalist, produsint en songwriter.

## Libben en wurk
### Oplieding
Femke begûn mei klassike akkordeonlessen by Hotze Jelsma oan de Meldij yn Drachten. Yn 1999 die se mei Tizzmtog mei oan *[[Tsjoch|Tsjoch 22]]*.Yn 2003 wûn se ûnder de namme Femke de noardlike regiofinales fan de Grutte Poppriis fan Nederlân. Nei it fuortset ûnderwiis gie se oant 2004 nei it Prins Claus konservatoarium yn Grins. Dêr waard har mearsidichheid – se spile wyls op ferskate ynstruminten, song en komponearre – as in beheining sjoen. Se studearre dêr Komposysje Muzyk Produksje en Sound design. Yn 2005 krige se in folsleine *scholarship* foar Berklee College of Music yn Boston. Se wûn dêr de Berklee Women Songwriting. Neidat se har stúdzje ôfmakke hie wûn se in ASCAP-beurs foar lietsjes skriuwen.

### Amearika
Yn 2007 ferhuze se nei Los Angeles en bedarre dêr yn de film- en tf-muzykscene dêr’t se wurke mei jazzpianist Don Grusin en filmkomponisten as Hans Zimmer en Richard Gibbs. Mei Gibbs skreau se foar tillefyzjeshows as *Ten Things I Hate About You* fan ABC Family en The Tracey Ullman Show. Mei Blink 182 song se foar de soundtrack fan de film Fired Up.  
Se kaam yn kontakt mei songwriter Liz Rose en ferhuze nei Nashville. Se krige dêrnei in Publishing deal oanbean by Ten Ten Music Group in Nashville dêr’t se sûnttiids wurket yn in eigen studio. Femke Weidema eksperimintearret graach mei lûden en effekten op synthesizers. 

Mei har op partisipaasje basearre LV Music produsearret se muzyk foar oaren. Se wurket yn de mande mei keunstners út Tailân, Sina, Kanada, Ingelân, Dútslân en Skotlân. 
Femke Weidema skreaun in tal lieten foar Latynsk-Amerikaanske artysten. Mei Beto Cuevas skreaun se de twadde single foar syn album Transformacion. Dêrfoar krige se in yn Las Vegas de Latin Grammy.

Yn Nashville waard se folge troch presintator en programmamakker Afke Boven foar de dokumintêre ‘Niet dromen, maar doen’, dy ’t yn 2017 útstjoerd waard op Omrop Fryslân en NPO2.
Prins Hindrikstrjitte (Ljouwert)

De **Prins Hindrikstrjitte** (Nederlânsk en offisjeel: *Prins Hendrikstraat*) is in koarte strjitte yn it sintrum fan 'e Fryske haadstêd Ljouwert. Dizze strjitte is net, sa't faak tocht wurdt, ferneamd is nei prins Hindrik fan Meklenburch-Schwerin, de man fan keninginne Wilhelmina, mar nei prins Hindrik de Seefarder (1820-1879), de jongere broer fan kening Willem&nbsp;III. De súdlike ein fan dizze strjitte leit by de nei deselde ferneamde Prins Hindrikbrêge oer de Suderstedsgrêft, dêr't er yn ferlingde leit fan 'e Sofialeane, dy't fan 'e súdkant fan 'e brêge nei it treinstasjon rint. 

Fan 'e brêge ôf rint de Prins Hindrikstrjitte suver rjocht nei it noarden, en wurdt dêrby earst krúst troch de Willemskade (noardkant) en dêrnei troch it Saailân (de strjitte, net it plein). Dêrnei rint de Prins Hindrikstrjitte tusken it Paleis fan Justysje, oan 'e westkant, en it Wilhelminaplein, oan 'e eastkant, troch. Dat plein stiet yn 'e folksmûle bekend as it Saailân. Oan 'e noardkant dêrfan komt de Prins Hindrikstrjitte út op it Ruterskertier, dat yn east-westrjochting rint. De Doelesteech, dy't dêrwei fierder nei it noarden rint en tagong jout ta de Nijstêd, leit yn it ferlingde fan 'e Prins Hindrikstrjitte.

Foarhinne foarme de rûte Ruterskertier-Prins Hindrikstrjitte ien fan 'e wichtichste ferkearsieren troch de Ljouwerter binnenstêd fan 'e Frouwepoartsbrêge nei it treinstasjon. Dêr kaam lykwols yn 2010 in ein oan, doe't de Gemeente Ljouwert it Ruterskertier ôfsleat foar motorisearre ferkear, mei útsûndering fan 'e bussen fan it iepenbier ferfier.
Prins Hindrikbrêge (Ljouwert)

De **Prins Hindrikbrêge** (Nederlânsk en offisjeel: *Prins Hendrikbrug*) is in tige brede brêge yn it sintrum fan 'e Fryske haadstêd Ljouwert. Dit bouwurk is net, sa't faak tocht wurdt, ferneamd is nei prins Hendrik fan Meklenburch-Schwerin, de man fan keninginne Wilhelmina, mar nei prins Hendrik de Seefarder (1820-1879), de jongere broer fan kening Willem&nbsp;III. De brêge oerspant yn noard-súdrjochting de Suderstedsgrêft en ferbynt dêrmei de Prins Hindrikstrjitte, oan 'e noardkant, mei de Sofialeane, oan 'e súdkant. Fuort benoarden en besuden de brêge kruse de Willemskade Noardkant en Súdkant, dy't by de grêft lâns rinne, de Prins Hindrikstrjitte, resp. de Sofialeane.

De rûte Prins Hindrikstrjitte-Sofialeane rint fan 'e Ljouwerter binnenstêd, oan 'e noardlike ein fan 'e Prins Hindrikstrjitte, nei it treinstasjon, oan 'e súdlike ein fan 'e Sofialeane. Foarhinne wie it trajekt fanôf de Frouwepoartsbrêge fia in stikje fan 'e Westerplantaazje, de eastlike helte fan it Ruterskertier, de Prins Hindriksstrjitte en de Sofialeane ien fan 'e wichtichste autorûtes troch de Ljouwerter binnenstêd. Sadwaande kaam der lange tiid in protte ferkear oer de Prins Hindrikbrêge. Dêr kaam lykwols yn 2010 in ein oan, doe't de Gemeente Ljouwert it Ruterskertier ôfsleat foar motorisearre ferkear, mei útsûndering fan 'e bussen fan it iepenbier ferfier.

De oarspronklike Prins Hindrikbrêge waard yn 1869 oanlein. Doe't prins Hindrik de Seefarder dat jiers nei Ljouwert ta reizge om 'e bou yn eagenskou te nimmen, naam it stedsbestjoer dy gelegenheid te baat en freegje syn tastimming om 'e brêge nei him te ferneamen. De hjoeddeiske Prins Hindrikbrêge datearret út 1969, doe't der in fêste brêge yn it plak kaam fan ien dy't iepen koe om skipferkear troch te litten. Yn 2016 en 2017 kaam út 'e Ljouwerter mienskip de rop om 'e brêge wer beweegber te meitsjen, om't dat in ympuls foar de stêd wêze soe. De hege kosten dy't dêroan ferbûn wiene en de minne finansjele foarútsichten fan 'e Gemeente Ljouwert, dy't it jild foar in nije brêge ophoastje moatte soe, makken it lykwols ûnwierskynlik dat soks der yn 'e neie takomst fan komme sil.

Yn juny 2024 waard bekend dat it ferfangen fan 'e fêste Prins Hindrikbrêge troch ien dy't iepen kin foarearst op 'e lange baan skood waard. It kolleezje fan boargemaster en wethâlders fan Ljouwert keazen derfoar om it jild dat foar de ferfanging reservearre wie, út te jaan oan dingen dêr't in hegere prioriteit oan takend waard. (Foarbylden wiene de werynrjochting fan 'e Sint-Jakobsstrjitte en it Doeleplein yn 'e Ljouwerter binnenstêd, de bou fan in nij multy-kultureel sintrum yn Grou en it trochlûken fan 'e Kletsefeart yn Stiens oan 'e Feinsumer Feart ta.)

## Sjoch ek
*Prins Hindrikstrjitte (Ljouwert)
Thea Beckmanpriis

De **Thea Beckmanpriis** (earder *Historisch Nieuwsblad Bontekoeprijs* en *Archeonpriis*); is in priis foar it bêste histoaryske jeugdboek dy't yn 2002 ynsteld waard op inisjatyf fan it Historisch Nieuwsblad, doetiids noch ûnder de namme *Bontekoepriis*. Yn 2004 waard de priis nei Thea Beckman ferneamd. Der is in jildbedrach fan € 1.000 oan de priis ferbûn. Yn 2009 is dizze priis foar ien kear útrikt ûnder de namme 'Archeonpriis'. 

## Winners

## Keppelings om utens
*Offisjele webside Thea Beckmanpriis (sûnt 2011)
*Thea Beckmanpriis foar 'Jonkvrouw' op literatuurplein.nl
*Historisch Nieuwsblad oer de Thea Beckmanpriis 2005/2006