open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marianne Werner

**Marianne Ader Werner Schulze Entrup** (Dülmen, 4 jannewaris 1924 - Dortmund, 22 july 2023) wie in Dútsk atlete, dy't útkaam yn it kûgelstjitten en it diskuswerpen. Wilens har karriêre kaam se út foar it doetiidske West-Dútslân. Sy hat twa kear meidien oan de Olympyske Simmerspullen yn 1952 en 1956 sy behelle yn 1952 in sulveren medalje by it kûgelstjitten en yn 1956 wûn sy it brûns. Yn 1958 waard Werner Europeesk kampioene kûgelstjitten, mei in ôfstân fan 15,74 meter.

Marianne Werner ferstoar op 22 july 2023, yn 'e âldens fan 99 jier.
Remigius Valiulis

**Remigijus Valiulis** (Šilutė, 20 septimber 1958 - Vilnius, 19 july 2023) wie in Litousk atleet, dy't wilens syn karriêre útkaam foar de doetiidske Sovjet-uny. Hy hat ienris meidien oan de Olympyske Simmerspullen en waard doe Olympysk kampioen op de 4x400 meter mei Nikolai Tsjernetski, Mikhail Linge en Viktor Markin. Yn datselde jier behelle Valiulis in brûnzen medalje by de Europeeske kampioenskippen op de 400 meter.

Remigius Valiulis ferstoar op 19 july 2023, yn 'e âldens fan 64 jier.
Venjamin Soldatenko

**Venjamin Vasiljevitsj Soldatenko** (4 jannewaris 1939 - 15 july 2023) wie in Kazachsk atleet, dy't wilens syn karriêre útkaam foar de doetiidske Sovjet-Uny. Hy hat ienris meidien oan de Olympyske Simmerspullen en wûn doe sulver op de 50 kilometer hurdwanneljen. Nei syn karriêre waard er trainer. 

Venjamin Soldatenko ferstoar op 15 july 2023, yn 'e âldens fan 84 jier.
Omgong fan Itaalje 2008

De 91ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 10 maaie oant en mei 1 juny 2008. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Palermo, de haadstêd fan it Italjaanske eilân Sisylje en fan de provinsje Palermo, dat krekt besuden it Italjaansk skiereilân leit. De stêd leit yn it noardwesten fan it eilân, oan de Tyrreenske See dy't wer in part is fan de Middellânske See.

De einstreek lei yn Milaan, de haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije, en ek de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Verona.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Alexander Curly

**Alexander Curly**, pseudonym fan **Harm Douwe Breemer** (Haarlim, 14 augustus 1946 - Drachten, 4 juny 2012) wie in Nederlânske sjonger.

## Libben en wurk
Foardat er mei syn muzikale karriêre útein sette, wie Breemer steward by de KLM. Hy spile yn de jierren sechtich yn de *Maestro's*. Letter foarme er mei de gitarist fan dy band it duo Budhi. Yn 1972 gie er solo en bruts er troch mei de nûmer 1 - hit *I'll Never Drink Again*, nei 't er ûntdutsen waard troch Chiel Montagne yn dy syn telefyzjeprogramma *Op losse groeven* fan de TROS.

Surly's begeliedingsbân wie Unit Gloria. De plaat helle de nûmer 1-posysje fan sawol de Veronica Top 40 as de Hilversum 3 Top 30. Yn 1999 waard dit nûmer brûkt yn in kampanje tsjin drankmisbrûk.

Yn 1975 stie er opnij boppe-oan de hitlisten mei *Guus* (Guus, kom naar huus, want de koeien staan op springen). It *Aggesus* (*wanneer ga je naar huus?*) oer in messelûkende Turk, skoarde sa heech net en berikte in 12e plak. Yn 1976 ûntfong er de Sulveren Harp. Yn 1977 brocht er de plaat *Zilverdael* út, oer trollen, dwergen, elfen en Vendor, ynspirearre troch J.R.R. Tolkiens roman Master fan Alle Ringen.

Mei de plaat *Hollanders* skoarde er begjin 1981 syn lêste hit yn sawol de Nederlânske Top 40, de Nationale Hitparade as de TROS Top 50.
Hoewol 't de plaat net in plak yn de top tsien helle, waard mei it Nederlânsk alvetal ek *De Voetbalhit* opnommen , in fuotbalferzje fan *Hollanders*, dy 't útwoeks ta ien fan syn bekendste platen. Ek wurke er begjin jierren tachtich mei oan it satiryske Veronica telefyzjeprogramma *Hollanders* en yn 1985 oan *AVRO's Sterrenslag*. Mids jierren 80, wilens yn it Drintske doarp Ruinerwold wenjend, luts Curly him werom út de muzyk. Wol brocht er yn 1990 noch in studio-album út mei de titel *Aan U Het Oordeel*.

Alexander Curly ferstoar op 4 juny 2012 oan de gefolgen fan prostaatkanker.

## Diskografy
* Sjoch :nl:Alexander Curly#Discografie

## Keppelingen om utens
*Profyl op muziekencyclopedie.nl
*  MusicBrainz-profyl
*  Profyl Curly dutchcharts.nl
Omgong fan Itaalje 2007

De 90ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 12 maaie oant en mei 3 juny 2007. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie op Caprera, in eilân mei in oerflak fan 15,7 km² foar de kust fan Sardynje, yn de La Maddalena-archipel.

De einstreek lei yn Milaan de haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije. Teffens is it de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Verona.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Erik Zabel

**Erik Zabel** (Berlyn, 7 july 1970) is in earder Dútsk hurdfytser, hy wûn seis kear it punteklassemint yn de Omgong fan Frankryk, en trije kear it punteklassemint yn de Omgong fan Spanje.

## karriêre
De spesjaliteit fan Erik Zabel wie de massasprint, mar hy stie bekend as ien fan de pear hurdfytsers fan syn generaasje dy't it hiele seizoen troch op heech nivo prestearren. Winterdeis bleau er fytsen op de baan. Hy wie fjouwer kear de bêste yn *Milaan-San Remo*; 1997, 1998, 2000, 2001. Yn 2000 wûn er de Amstel Gold Race. *Parys-Tours*, de neijiersklassiker dy't yn de aginda fan sprinters omsirkele stiet, skreau Zabel trije kear op syn namme. Yn totaal behelle er yn syn karriêre 213 oerwinningen en in pak mear poadiumplakken. Hy naam fan 1996 oant en mei 2001 seis kear de griene trui fan de Omgong fan Frankryk mei nei hûs in rekôr dat stean bleau oant 2019 doe't de Slowaak Peter Sagan foar de sânde kear it punteklassemint wûn.

Zabel die fjouwer kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1992, 1996, 2000 en 2004).

Yn 2008 besleat de súksesfolle sprinter op te hâlden mei hurdfytsen op heech nivo.

## Dielname oan grutte omgongen
### Dielname oan de Omgong fan Frankryk
* 1994 - net finisht; 
* 1995 - 90ste; winner 6e en de 17e etappe
* 1996 -  82e; winner 3e en de 10e etappe
* 1997 -  66e; winner 3e, 7e en de 8ste etappe
* 1998 -  62ste;    	
* 1999 -  89ste;  	
* 2000 -  61ste; winner 20ste etappe	
* 2001 -  96ste; winner 1e, 3e en de 19e etappe
* 2002 - 82ste; winner 6e etappe
* 2003 - 107ste;
* 2004 - 59ste;
* 2006 - 86ste;
* 2007 - 79ste;
* 2008 - 43ste;

### Dielname oan de Omgong fan Spanje
* 2001 - 86e; winner 2e, 3e en de 4e etappe
* 2002 -  69e;
* 2003 -  72ste; winner 10e en de 11e etappe
* 2004 -  43ste; 
* 2005 - 62ste;
* 2006 - 62ste; winner 4e en de 21ste etappe
* 2007 - 73ste; winner 7e etappe
* 2008 - 49ste;   

### Dielname oan de Omgong fan Itaalje
* 2005 - 63ste;
* 2008 - 80ste;

## Ploegen
* 1991 - Die Continentale
* 1992 - Union Fröndenberg
* 1993-2003 - Telekom
* 2004-2005 - T-Mobile Team
* 2006-2008 - Milram
Chris Anker Sørensen

**Chris Anker Sørensen** (Hammel, 5 septimber 1984 - Dudzele, 18 septimber 2021) wie in Deensk hurdfytser. Hy wûn yn 2010 in etappe yn de Omgong fan Itaalje, en wûn yn 2015 it Deenske kampioenskip.

## Karriêre
Hy wurke foaral as knecht, mar gie soms ek foar eigen kânsen; sa wûn er etappes yn de *Dauphiné Libéré* en de *Omgong fan Eastenryk*. It hichtepunt yn syn karriêre wie de oerwinning yn de 8ste etappe yn de Omgong fan Itaalje 2010.

Yn de Omgong fan Frankryk 2012 rûn Sørensen in blessuere oan syn hân op yn de lêste Pyreneeënetappe nei Peyragudes. Hy siet yn de kopgroep doe't er nei de top fan de Col des Ares in ferdwaalde krante út syn foartsjil lûke woe. Sørensen krige syn fingers tusken de speaken, wêrby't er in protte bloed ferlear. Hy wist de Omgong te einigjen as 14e yn it einklassemint. Yn dy Omgong makke er yndruk troch yn meardere ûntsnappingen mei te sitten, wêrtroch't er ferkeazen waard ta de striidlustichste hurdfytser 

Yn 2016 die er mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Rio de Janeiro, dêr't er 60ste waard yn de dykwedstriid. Sørensen stopte ein 2018 mei hurdfytsen op heech nivo.

Nei syn karriêre as profesjoneel hurdfytser waard er kommentator foar de Deenske telefyzje.
Yn septimber 2021 wie er yn Belgje om ferslach te dwaan fan it Wrâldkampioenskippen, doe't er in dei foardat it kampioenskip begûn, yn it doarp Dudzele mei syn fyts yn botsing kaam mei in bestelwein. Chris Anker Sørensen oerlibbe it ûngelok net, hy ferstoar yn 'e âldens fan 37 jier.

## Dielname oan grutte omgongen
### Dielname oan de Omgong fan Frankryk
* 2009 - 34e;
* 2010 - 69e;
* 2011 - 37e;
* 2012 -  14e;
* 2016 - 84e;

### Dielname oan de Omgong fan Spanje
* 2007 - 19e;
* 2011 - 12e;
* 2013 - 18e;
* 2014 - 29e;

### Dielname oan de Omgong fan Itaalje
* 2008 - 28e; 
* 2010 - 27e; winner 8ste etappe
* 2014 - net finisht;
   
## Ploegen
* 2005 - CSC 
* 2006 - Designa Køkken
* 2007-2008 - CSC
* 2009-2012 - Saxo Bank
* 2013-2015 - Tinkoff-Saxo
* 2016 - Fortuneo
* 2017-2018 - Riwal
Robbie McEwen

**Robert (Robbie) McEwen ** (Brisbane, 24 juny 1972) is in earder Australysk hurdfytser; hy wûn trije kear it punteklassemint yn de Omgong fan Frankryk.

## Karriêre
De sprinter McEwen waard prof yn 1996 by de Nederlânske Rabobank-ploech en wûn yn 1999 de slotetappe fan de Omgong fan Frankryk. Yn de jierren dêrnei die er goede saken yn dyselde Omgong fan Frankryk, yn 2002 wûn er de griene trui en twa etappen. Letter dat jier waard er twadde by it wrâldkampioenskip. Yn 2004 wûn er op 'e nij twa etappen yn Frankryk en de griene trui. Yn 2005 en 2006 wûn er trije etappen yn de Tour. Yn 2006 naam er ek wer de griene trui fan it punteklassemint mei nei hûs. Hy die 12 kear mei oan de Omgong fan Frankryk en helle alve kear Parys. Yn 2007 moast er opjaan nei't er mear as 30 minuten bûten tiid oankaam ta gefolch fan in fal.

McEwen hat ek suksesfol west yn de Omgong fan Itaalje, dêr't er krekt as yn de Omgong fan Frankryk tolve etappes wûn hie. Yn Itaalje helle er lykwols nea de einstreek fan de Omgong. Fierder wûn er etappes yn de *Omgong fan Switserlân* (3), de *Tour Down Under* (10) en *Parys-Nice* (2). Ek waard er trije kear Australysk kampioen (1995, 2002 en 2005) en wûn er de *Skeldepriis* (2002 ), en *Dwers troch Flaanderen* (2003). McEwen die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1996, 2000 en 2004).

Yn 2012 besleat de súksesfolle sprinter op te hâlden mei hurdfytsen op heech nivo en waard er ploechlieder by it Australyske Orica-GreenEDGE, de ploech dêr 't er it lêst foar fytst hie.

## Dielname oan grutte omgongen
### Dielname oan de Omgong fan Frankryk
* 1997 - 117e;   	
* 1998 - 89e;
* 1999 - 122e; winner 20ste etappe
* 2000 - 113e;
* 2002 -  130ste; winner 3e en de 20ste etappe
* 2003 - 143ste;
* 2004 -  122ste; winner 2e en de 9e etappe
* 2005 - 134ste winner 5e, 7e en de 13e etappe
* 2006 -  115e; winner 2e, 4e en de 6e etappe
* 2007 - net finisht; winner 1e etappe
* 2008 - 122ste;
* 2010 - 164ste;

### Dielname oan de Omgong fan Spanje
* 1998 - net finisht;
* 1999 - net finisht;
* 2001 - 139ste;
* 2006 - net finisht;

### Dielname oan de Omgong fan Itaalje
* 2000 - net finisht;
* 2002 - net finisht; winner 4e en de 10e etappe
* 2003 - net finisht; winner 4e en de 11e etappe
* 2004 - net finisht; winner 5e etappe
* 2005 - net finisht; winner 2e, 6e en de 10e etappe
* 2006 - net finisht; winner 1e, 3e en de 5e etappe
* 2007 - net finisht; winner 2e etappe
* 2008 - net finisht;
* 2010 - net finisht;
* 2011 - net finisht;

## Ploegen
* 1996–1999	- Rabobank
* 2000-2001 - Farm Frites
* 2002-2008 - Lotto
* 2009-2010 - Katjoesja
* 2011 - RadioShack
* 2012 - Orica-GreenEdge
Trilith Studios

De **Trilith Studios** binne in studiokompleks yn Fayetteville, in foarstêd fan Atlanta yn 'e Amerikaanske steat Georgia. It bedriuw waard yn 2014 oprjochte as de **Pinewood Atlanta Studios**. Yn 'e Trilith Studios hawwe de opnamen plakfûn fan in protte superheldefilms út 'e ''Marvel Cinematic Universe''-rige. Anno 2021 binne de Trilith Studios it grutste studiokompleks fan Georgia.

## Skiednis
De Pinewood Group, in Britske eksploitant fan film- en tillefyzjestudiokompleksen dy't ek eigner is fan û.m. de Pinewood Studios yn Buckinghamshire en de Pinewood Toronto Studios yn Kanada, makke yn april 2013 fierfoardere plannen buorkundich foar de bou fan in earste studiokompleks yn 'e Feriene Steaten. Dat soe oanlein wurde 35&nbsp;km besuden Atlanta yn Fayette County op in perseel dat 280&nbsp;ha besloech. It kompeks wie in joint venture fan Pinewood en River's Rock LLC, in ûnôfhinklike trust fan 'e erven S. Truett Cathy, de oprjochter fan 'e Chick-fil-A-keatling fan fastfoodrestaurants.

De Pinewood Atlanta Studios, sa't it studiokompleks kaam te hjitten, waarden yn 2014 yn gebrûk nommen. De earste film dy't der opnommen waard (fan septimber 2014 ôf), wie de superheldefilm *[[Ant-Man (film)|Ant-Man]]* (2015), in produksje fan 'e Marvel Studios. Yn augustus 2019 ferkocht de Pinewood Group syn oandiel yn 'e Pinewood Atlanta Studios oan River's Rock. Yn oktober 2020 waard it studiokompleks omneamd ta de Trilith Studios. De namme komt fan it Ingelske *trilithon*, in arsjitektoanyske term foar in struktuer besteande út twa fertikale stiennen dy't in trêde, horizontaal lizzende stien ûnderstypje (lykas yn it prehistoaryske monumint fan Stonehenge). Neffens River's Rock wie dat sawol in nij begjin as tagelyk in erkenning fan it Britske ferline fan it kompleks.

## Fasiliteiten
It studiokompeks fan 'e Trilith Studios bestiet anno 2023 út 23 ûnderskate tradisjonele soundstages, mei in totaal oerflak fan mear as 40.000&nbsp;m². De grutste soundstage hat in oerflak fan 3.720&nbsp;m². Fierders binne de twa soundstages fan 2.790&nbsp;m², seis fan 1.860&nbsp;m², ien fan 1.688&nbsp;m², fjouwer fan 1.675&nbsp;m², en acht fan 1.395&nbsp;m². 

In 24e soundstage is de Prysm Stage, mei in oerflak fan 1.581&nbsp;m², dat bedoeld is foar opnamen mei firtuele eftergrûnen dy't tafoege wurde kinne op 'e LED-panels dêr't it soundstage mei tarist is oan 360° fan 'e wanden en op it plafon. It omfettet ek spesjale fasiliteiten foar it filmjen fan sênes yn ridende (eins ridend lykjende) auto's. 

Njonken de soundstages omfiemje de Trilith Studios ek in backlot fan 160&nbsp;ha foar it dwaan fan bûtendoaropnamen, wurkplakken foar it meitsjen fan dekôrstikken, kantoarromte, klaaikeamers, romten foar fisazjy en hierstilearring en fasilititeiten foar postproduksjewurk lykas filmmontaazje. 

## Produksjes
### As de Pinewood Atlanta Studios

### As de Trilith Studios

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Trilith Studios
Lloyd Stearman

**Lloyd Carlton Stearman** (Wellsford, Kansas, 26 oktober 1898 - Northridge, Los Angeles, Kalifornje, 3 april 1975) wie in Amerikaanske fleander, fleantúchûntwerper en oprjochter fan de Stearman Aircraft Corporation.

## Libben en wurk
Stearman studearre boukunde en arsjitektuer oan it Kansas State College yn Manhattan yn 1917 en 1918. Hy hold op mei syn stúdzje en gie by de United States Naval Reserve yn San Diego yn Kalifornje. Dêr learde er Curtis N-9 wetterfleantugen te fleanen.

Healwei de jierren 1920 naam Emil Matthew Laird, de ûntwerper fan de Laird Swallow, Stearman yn tsjinst as monteur, wat Stearmans earste kennismakking mei fleantúchbou wie. Op 4 febrewaris 1925 rjochte Stearman yn 'e mande mei Walter Beech en Clyde Cessna de Travel Air Manufacturing Company op, dy 't er op 27 septimber 1927 ferliet om syn eigen bedriuw, de Stearman Aircraft Corporation, op te rjochtsjen.
Mei dat bedriuw boude er de Stearman C 2 en de Stearman C 3 en oare twaddekkers foar post- en frachtferfier en training. Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden in soad fan de PT-13 trainingsfleantugen omboud ta lânboufleantugen. Yn 1948 wiene der 4.345 Stearman fleantugen yn tsjinst yn de lânboufleanderij.

Yn 1929 waarden Stearman Aircraft, Boeing Airplane Company, Boeing Aircraft of Canada, Varney Airlines, National Air Transport, Pacific Air Transport, Boeing Air Transport, Hamilton Standard Propeller, Sikorsky, Pratt & Whitney, Chance Vought, Northrop en United Airports of Connecticut fusearre ta de United Aircraft and Transportation Corporation fan William Boeing. Stearman hold syn posysje as direkteur fan de Stearman Division oant er yn 1931 ûntslach naam. Yn 1932 waard er *chief executive officer* fan Lockheed. Yn de tiid dat er by it bedriuw wurke waarden de Lockheed Model 10 en Lockheed 12 ûntwikkele. Yn 1936 rjochte er tegearre mei Dean B. Hammond de Stearman-Hammond Aircraft Corporation om de Stearman-Hammond Y-1 te bouwen.

Stearman stoar oan kanker op 3 april 1975 yn syn hûs yn Northridge, Los Angeles.

Om reden fan syn bydragen oan de fleantúchyndustry waard Lloyd Stearman yn july 1989 opnommen yn de National Aviation Hall of Fame yn Dayton, Ohio.
Kustwacht

In **kustwacht** is in maritime feilichheidsynstânsje dy't wurket yn opdracht fan in oerheid. Men kin it beskôgje as in soartemint plysje en/of dûane op see, dy't ferantwurdlik is foar de befeiliging fan 'e kust fan in lân of territoarium. Sa'n organisaasje beskikt yn 'e regel oer sawol skippen as fleantugen en helikopters. Wat spesifyk de ferantwurdlikheden binne fan in kustwacht ferskilt per lân en kin útinoar rinne fan in swierbewapene tûke fan 'e kriichsmacht mei foech oangeande dûanewurk en bestriding fan 'e misdie (lykas de Amerikaanske Kustwacht) oant in boargerlike organisaasje besteande út frijwilligers dy't rêdingswurk op see dogge (lykas Syn Majesteits Kustwacht yn it Feriene Keninkryk). Yn 'e measte lannen en territoaria mei in kustline bestiet in kustwacht njonken de marine, en binne de ferantwurdlikheden en it foech fan dy organisaasjes strikt skaat. It kin lykwols ek dat der in oerlaping bestiet.

De meast foarkommende ferantwurdlikheden fan in kustwacht binne:
*helpferliening by needsitewaasjes op see;
*siik- en rêdingswurk by fermissings op see;
*it hâlden fan tafersjoch op it neilibjen fan it maritym rjocht;
*it hâlden fan tafersjoch op 'e feilichheid fan 'e skipfeart, û.o. troch it útfieren fan skipsynspeksjes;
*ynspeksje fan 'e fiskerij op bgl. it nijlibjen fan fiskkwota;
*ûnderhâld fan boeien en oare beakens;
*grinsbewekking, wêrûnder:
**bestriding fan smokkeljen fan guod oer see, lykas drugs;
**bestriding fan minskesmokkel;
**it útfieren fan kustpatrûljes.

De âldste kustwacht is Syn Majesteits Kustwacht yn it Feriene Keninkryk, dy't yn 1809 oprjochte waard as de Wetterwacht (*Waterguard*). Nederlân hat twa kustwachten: de Nederlânske Kustwacht yn Jeropa en de Kustwacht Karibysk Gebiet yn 'e Karibyske gebietsdielen.

Begjinnend yn 1964 mei de Amerikaanske Kustwacht hawwe in protte kustwachten fan oer de hiele wrâld saneamde 'racestreken' (*racing stripes*) yn gebrûk nommen: skeane streken yn kleuren dy't faak ôfkomstich binne fan 'e nasjonale flagge. Dy wurde yn in tige sichtber patroan op 'e romp fan 'e skippen en fleanmasines spuite, sadat dy yn ien eachopslach werkenber binne as eigendom fan 'e kustwacht. It is ferlykber mei de felle kleuren dêr't plysje-auto's ornaris yn skildere binne. 

## Sjoch ek
*Nederlânske Kustwacht
*Kustwacht Karibysk Gebiet
EADS HC-144 Ocean Centry

De **EADS HC-144 Ocean Sentry** is in fleantúch, oandreaun troch twa turboprops, foar de middellange ôfstân dat troch de Amerikaanske kustwacht brûkt wurdt foar siik- en rêdingsmissys en maritime patrûljes. It tastel is basearre op de Airbus Military CN-235 en waard oanskaft as in "Medium Range Surveillance Aircraft". De HC-144 wurdt levere troch Airbus Group, Inc, foarhinne EADS North America, en wurdt boud yn Spanje troch Airbus Military.

De earste Ocean Sentry waard yn desimber 2006 oan de kustwacht levere en waard yn april 2009 folslein operasjoneel.

## Untwerp en ûntwikkeling
De HC-144 A Ocean Sentry is bedoeld om de Dassault HU-25 Guardian jet te ferfangen en sit yn it *Integrated Deepwater System*-programma fan de kustwacht foar werkapitalisaasje en de oankeap fan nije apparatuer. It fleantúch is basearre op de CN-235-300 MP Persuader, de maritime patrûljeferzje fan it CN-235 militêr transportfleantúch, mar hat in langer úthâldingsfermogen as de HU-25 dy 't er ferfangt yn tsjinst fan de Amerikaanske kustwacht en prestearret better by fleanen op lege hichte.

De HC-144 A kin goed acht oeren yn de loft bliuwe, wat it in gaadlik tastel makket foar in kommando- en bestjoeringsplatfoarm en de siik- en rêdingsrol op see. De skeante fan de efterromp mei grutte laaddoar makket it mooglik om standert frachtpallets te ferfieren. It tastel kin ek koart opstige en lânje.

## Systemen
De HC -144 A makket gebrûk fan elektroanyske systemen op de Mission System Pallet roll-on, roll-off elektroanikacontainer fan Lockheed Martin, dy 't nei ynstallaasje oansletten wurdt op de systemen fan it fleantúch. De útrissing fan de HC-144 A is ferlykber mei dy fan de HC-130 fleantugen fan de kustwacht, dêrtroch binne de ûnderhâld- en trainingskosten leger.

## Spesifikaasjes
;Algemien
* Bemanning: seis persoanen
* Lingte: 70 ft 3 in (21,41 m)
* Spanwiidte: 84 ft 8 in (25,81 m)
* Hichte: 26 ft 10 in (8,18 m)
* Fleugeloerflak: 636 sq ft (59,1 m²)
* Gewicht leech: 21,605 lb (9.800 kg)
* Maks. startgewich: 36,380 lb (16.502 kg)
* Oandriuwing: 2 × General Electric CT7 turboprop, 1.870 hk (1,390 kW) it stik

;Prestaasjes
* Maks. faasje: 437 km/o
* Fleanberik: 2.898 km
* Maks. fleantiid: 8,7 oere

## Keppelingen om utens
* side Airbus Military CN235
Richard Virenque

**Richard Virenque** (Kasablanka, 19 novimber 1969) is in earder Frânsk hurdfytser. Virenque wûn sân kear it berchklassemint yn de Omgong fan Frankryk.

## Karriêre
Richard Virenque begûn syn profkarriêre yn 1991 by de Frânske ploech *RMO* dy't er yn 1993 ferruile foar *Festina*. In jier nei syn debút yn 'e Omgong fan Frankryk 1992 droech er as jongste dielnimmer ien dei de giele trui, en in meardere dagen de boltsjestrui. Yn 1994 wûn hy de 12e etappe yn de Omgong fan Frankryk, en naam de boltsjestrui mei nei hûs.

Yn de trije jier dy't folgen wûn er de boltsjestrui en ekn ien etappe. Boppedat waard er yn 1996 tredde en yn 1997 twadde, wêrmei't er de earste Frânsman sûnt Laurent Fignon yn 1989 dy't op it poadium fan de Omgong fan Frankryk stie.

Yn 1998 rûn de karriêre fan Virenque barst op as gefolch fan de Festina-affêre. Omdat Virenque nea posityf test wie op doping waard er net skorst troch it  Ynternasjonale Hurdfytsuny UCI. It jier der op yn 1999 wûn er wer de boltsjestrui. Koart nei de Omgong fan Frankryk 2000 bekende Virenque dochs noch yn syn *Festin*a tiid doping brûkt te hawwen. Hy waard hjirfoar dochs noch 9 moanne skorst. 

Nei 't syn skorsing ôfrûn wie tekene hy in kontrakt by it Belgyske Domo-Farm Frites. Yn 2003 en 2004 wist er wer de boltsjestrui te feroverjen. Beide jierren wûn er ek in etappe, mar yn it klassemint soe er gjin rol fan betsjutting mear spylje. Wêrnei 't er tsjin de ein fan it seizoen 2004 punt efter syn karriêre sette.

Njonken de oerwinningen yn de Omgong fan Frankryk besteane de measte fan Virenques oerwinningen út kriteariums. Hy wûn lykwols ek in etappe yn de Omgong fan Itaalje 1999, de *klimmerstrofee* yn 1994, de *Omgong fan Piëmont* yn 1996 en yn totaal fjouwer etappes yn de *Dauphiné Libéré*. Virenque die ek noch trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1996, 2000 en 2004).

## Nei it hurdfytsen
Nei syn karriêre begûn Virenque tegearre mei syn frou mei de ferkeap fan sieraden, ûnder de namme *Le Sept*. Yn augustus 2006 rekke hy slimferwûne by in falpartij by in fytstocht yn de buert fan Grenoble. Virenque waard ek aktyf as ûnder mear kommentator by wedstriden by de Frânske Eurosport. Yn de Omgong fan Frankryk is hy gasthear fan *Carrefour*, de sponsor fan de boltsjestrui, yn it *Village Départ* (startlokaasje) en oan de *Einstreek*.

## Dielname oan grutte omgongen
### Dielname oan de Omgong fan Frankryk
* 1992 - 25e;
* 1993 - 19e;
* 1994 -  5e; winner 12e etappe
* 1995 -   9e; winner 15e etappe
* 1996 -   3e; 
* 1997 -   3e; winner 14e etappe
* 1998 - net finisht;
* 1999 -  8ste;
* 2000 - 6e; winner 16e etappe
* 2002 - 16e; winner 14e etappe
* 2003 -  16e; winner 7e etappe
* 2004 -   15e; winner 10e etappe

### Dielname oan de Omgong fan Spanje
* 1995 - 5e;
* 1998 - 11e;
* 2000 - 16e;
* 2001 - 24ste;
* 2003 - net finisht;

### Dielname oan de Omgong fan Itaalje
* 1999 - 14e; winner 13e etappe

## Ploegen
* 1991-1992 - RMO
* 1993-1998 - Festina
* 1999-2000 - Polti
* 2001-2002 - Domo-Farm Frites
* 2003-2004 - Quick-step
Register (oargel)

In **register** is in rige sprekkende oargelpipen fan deselde klank yn ferskillende lingtes. Wat koarter de piip namste heger de toan. Alle toetsen fan in manuaal hawwe in eigen piip yn sa'n register. It tal pipen fan in register is dus like grut as it tal toetsen.

Registers hawwe fakentiden de namme fan it muzykynstrumint fan de namme fan it ynstrumint dat se fertsjintwurdigje (lykas trompet, fagot of fluit).

Om in register te aktivearjen moat by in meganysk piipoargel de registerknop útlutsen wurde. Dy knoppen sitte fakentiden boppe of njonken it manuaal. By de measte oargels mei in meganyske traktuer betsjinnet de oargelist de registers. Troch de útfining fan de pneumatyske traktuer waard it mooglik om in ienfâldiger betsjinning fan de registers yn te bouwen. In soad oargels fan nei 1900 besitte dêrom saneamde registerswippers, dy't boppedat minder romte nedich ha. De technyk makke fierder noch in tredde foarm mooglik, de saneamde registertoetsen, dy't noch flugger te betjinsjen binne en nije ûntwerpmooglikheden kreëarje. Yn sa'n toets sit dan yn 'e regel in lampke, dy't sjen lit of it register yn- of útskeakele is. By moderne elektryske spyltafels wurde hjoed-de-dei alle trije farianten tapast. By de digitale oargels binne al tinkbere mingfoarmen mooglik. Faak wurde ferljochte registerknoppen tapast, dy't de foarm fan in klassike registerknop of in registerwipper ha en sa mear oan it tradisjonele piipoargel tinken dogge. Hjoed-de-dei is it ek mooglik om in betsjinning fan de registers mei ien of mearder taastskerms te bouwen.

Yn prinsipe is elts register yndividueel iepen te setten, mar net elts register is geskikt om yndividueel spile te wurden. Dêrom moat de organist by in registraasje rekken mei in pear regels hâlde om in akseptabel klankbyld te produsearjen. De klankkleuren dy't in oargel hat binne it resultaat fan de opstelling fan de registers. De registers foarmje sadwaande in essinsjeel ûnderdiel fan 'e disposysje fan it ynstrumint. In oargelbouwer bepraat dêrom ek by it ûntwerp fan it ynstrumint altiten de disposysje mei de opdrachtjouwer om it oargel oan it gebrûk en de akûstyk fan 'e romte oan te passen.

De goede registraasje te kiezen is lykas de ynstrumintaasje in keunst. Ofhinklik fan it karakter fan it stik, de akûstyk fan 'e romte, de kontekst fan it barren, it publyk en de mooglikheden fan it ynstrumint sil de oargelist de registraasje bepale en hy of sy skriuwt yn 'e partituer op wannear hokker register heard wurde moat. 

By in konstert kin de oargelist holpen wurde troch ien of mear registranten, fral as der yn in stik op in oargel mei meganysk registerwurk regelmjittich fan register wiksele wurde moat. De registrant lûkt dan op de oanwiisde plakken de registers iepen of slút dy wer ôf. Op moderne oargels kinne ûntelbere kombinaasjes yn 't foar opslein wurde. Troch in aparte toets (foar de hân of foar de foet) kin dan tusken de ferskillende registraasjes skeakele wurde, itjinge de help fan in registrant oerstallich makket. 

Njonken de echte registers binne der ek saneamde effektregisters, dy't ek troch registerknoppen ynskeakele wurde kinne, mar gjin eigen piperige hawwe.
Browning M1919

De **Browning M1919** is in .30 kaliber middelswier masinegewear dat in soad brûkt waard yn de 20e iuw, benammen yn de Twadde Wrâldoarloch, de Koreaanske Oarloch en de Fjetnamoarloch. De M 1919 waard troch de FS en in soad oare lannen brûkt as lichte ynfantery-, op reau montearre, fleantúch- en loftdoelmitrailleur.

De M1919 wie in luchtkuolle ûntwikkeling fan it standert Amerikaanske masinegewear út de Earste Wrâldoarloch, de troch John M. Browning ûntwurpen wetterkuolle M 1917. De opkomst fan masinegewearen foar algemien gebrûk yn de jierren 1950 soarge derfoar dat de M 1919 yn in soad gefallen in ûndergeskikte rol krige, benammen nei de komst fan de M 60 yn tsjinst fan it Amerikaanske leger. De Amerikaanske marine boude der ek in soad om nei 7,62 mm NATO en neamde se Mk 21 Mod 0; se waarden in soad brûkt op rivierboaten yn de jierren 1960 en 1970 yn Fjetnam. In soad NAFO-lannen bouden har eksimplaren ek om nei kaliber 7,62 mm en dy bleaune yn tsjinst oant fier yn de jierren 1990 en yn guon lannen oant op de dei fan hjoed.
Timpaan

In **timpaan** (mearfâld, tympana; fan Grykske en Latynske wurden dy 't 'trommel' betsjutte) is it healrûne of trijehoekige dekorative muorre-oerflak boppe in yngong, doar of rút, dat begrinze wurdt troch in latei en in bôge. In timpaan hat faak pedimentiel byldhouwurk of oare ôfbyldingen of ornaminten. In soad boustilen hawwe sa'n elemint.  

It timpaan kin ek in ynskripsje hawwe, of yn moderne tiden in wizerplaat.

## Skiednis

Yn de âlde Grykske, Romeinske en kristlike arsjitektuer hawwe timpanen fan religieuze gebouwen faak frontale byldhouwurken of mozayken mei religieuze ôfbyldingen.

In timpaan boppe in doariepening is faak it belangrykste, of iennichste, plak foar monumintale byldhoukeunst oan de bûtenkant fan in gebou. Yn de klassike arsjitektuer, en yn de klassisistyske stilen fan de Renêssânse ôf oan, binne de grutte foarbylden meastal trijehoekich; yn de Romaanske arsjitektuer hawwe timpanen faker in healrûne foarm, of dy fan in tinnere plak út de top fan in sirkel, en yn de Goatyske arsjitektuer hawwe se in mear fertikale foarm, dy 't boppe-oan yn in punt útrint. Dy foarmen beynfloedzje fansels de typyske komposysjes fan elts byldhouwurk binnen it timpaan.

Bannen fan listwurk om it timpaan hinne wurde argivolt neamd.

Yn 'e midsiuwske Frânske arsjitektuer wurdt de timpaan faak stipe troch in fersierde pylder dy 't in *trumeau* neamd wurdt.

## Nederlân
Hichtepunten fan de romaanske timpaankeunst yn Nederlân binne it timpaan fan Egmond fan de Sint-Adelbertabdij yn Egmond (no yn it Ryksmuseum Amsterdam) en it timpaan mei de *Majestas Domini* yn de Krúsgong fan de Sint-Servaasbasilyk yn Maastricht. Yn de lêstneamde tsjerke kundiget it Mariatimpaan yn it Berchportaal it begjin fan de gotyk yn Nederlân oan. Fierder komme der ûnder oare yn Kimswert, de Sint-Michaeltsjerke yn Swolle, Sint Pitertsjerke yn Grou en de tsjerke fan Rheden byldhoude timpanen foar. Ek de tsjerken fan Werkhoven en Wierum hiene sa 'n lyts bôgefjild, mar dy binne yn de njoggentjinde iuw ferdwûn. Neoromaanske en neogoatyske timpanen binne yn de katolike tsjerkebou yn Nederlân withoefolle tapast.
Guusje van Tilborgh

**Guusje van Tilborgh** (Kapellen, 14 febrewaris 1952) is in Belgyske aktrise. 

Yn 1975 helle Van Tilborgh har diploma oan it Hoger Instituut voor Dramatische Kunsten. Yn Nederlân is se foaral bekend troch har rol yn de komeedzjesearje Oppassen!!!, wêryn't se tusken 1991 en 1998 de rol fan Nicole spilee. Yn it teäter spile se mei ûnder oaren Jan Decleir, Willeke van Ammelrooy en Ramses Shaffy. Yn 1985 spile se de *Lady in the Red Hat* yn "A Zed & Two Noughts", in film fan Peter Greenaway.

## Filmografy
* *De nieuwe Mendoza* - Donna Diana (1980)
* *Na de liefde* - Denise (1983)
* *[[De witte waan (film)|De witte waan]]* - Jasja (1984)
* *A Zed & Two Noughts* - Caterina Bolnes (1985)
* *Parfait amour* - Maddy (1985)
* *Les cinq dernières minutes* - Miss Reyen (1985)
* *[[Oppassen!!!]]* - Nicole Stevens-van Traa-de Rovere (1991-1998)
* *Marthe* - Marthe (1991)
* *Rosa Rosa* - Rosa (1992)
* *Belle* - Fräulein Brautistamm (1993)
* *Het verdriet van België* - Muoike Nora (1994)
* *Terug naar Oosterdonk* - Jeanne (1997)
* *Windkracht 10* - Ferkeapster bruidswinkel (1997)
* *Wittekerke* - Moniek Heersma (1998)
* *Recht op recht* - Mylène Callewaert (2000)
* *[[Wilhelmina (telefyzjerige)|Wilhelmina]]* - Grevinne Kotzebue (2001)
* *Witse* - Jetje (2004)
* *De kotmadam* (2004)
* *Keyzer & De Boer Advocaten* - Buorfrou (2006)
* *[[Flikken (telefyzjerige)|Flikken]]* - Mia Vervecken (2007)
* *Dank u, heren: vijf vrouwen over Elsschot* - de 5 froulju (2007)
* *Man zkt vrouw* - Olivia (2007)

## Keppeling om utens
* IMDb-profyl Guusje Vantilborgh
Stubwing

In **stubwing** is in stik fleugelprofyl dat tusken de romp fan in fleantúch en de motor sit. De stubwing komt allinnich foar by fleantugen lykas de Fokker 70 en de McDonald Douglas MD-80 dy't de motoaren achter oan de romp hawwe. Yn dit part sitte ûnder oare de motorophinging en alderhanne liedingstelsels en kleppen dy 't de *[[Bleed (fleantúch)|bleed]]* regelje dat fan de motor ôfkomt.
Abdij fan Vauclair

De **abdij fan Vauclair** (Frânsk: *Abbaye de Vauclair* (of ek *Vauclerc*) wie in Sistersjinzerske abdij yn 'e gemeente Bouconville-Vauclair yn it departemint Aisne, Frankryk. De abdij waard yn 1134  troch Bernardus fan Clairvaux stifte op fersyk fan Barthélemy de Jur, de biskop fan Laon, mei wa't er besibbe wie. 

De abdij waard op likernôch fyftjin kilometers súd fan Laon yn 'e delling fan 'e Ailette oan 'e noardlike foet fan 'e helling fan 'e Chemin des Dames boud. Op dat plak stie al in tsjerke en de biskop hie dy mei al syn besit en rjochten oan de oarder oerdroegen. De abdij is sûnt 9 jannewaris 1970 in histoarysk monumint.

## Skiednis
### Midsiuwen
De nije sistersjinzerske abdij waard op 23 maaie 1134 troch in groep muontsen fan de abdij fan Clairvaux mei oan it haad de Ingelsman Henri Murdac yn gebrûk nommen.   

Bernardus joech de abdij de namme 'Vauclair' (*Vallis clara*), de omkearde namme fan de memmeabdij (*Clara vallis*). Mei help fan rynske jeften fan rike famyljes bloeide de abdij al gau mei in soad grûnbesit en pleatsen.   

Yn 1142 waard it Us-Leaffrouwekleaster fan Reclus noardlik fan Sézanne ûnder it bewâld fan Vauclair set. Yn 1167 waard fanút Vauclair op fersyk fan paltsgreve Hindrik I it net mear besteande Us-Leaffrouwekleaster fan Charmoye by Épernay stifte.     

De abdij hie yn 'e tiid fan de Hûndertjierrige Kriich bot te lijen. 

### Moderne tiid
Yn 'e twadde helte fan 'e 16e iuw mei de godstsjinstoarloggen hie de abdij in wif bestean.

Mei de Frânske Revolúsje waard de abdij sekularisearre en nasjonaal besit. Yn 1791 ferkocht de oerheid it kompleks oan partikulieren en krige de eardere abdij in agraryske funksje.  

De abdij soe fan wat der noch oer wie lykwols yn 'e Earste Wrâldkriich de measte skea oprinne. De Chemin des Dames foarme yn 1917 it Dútsk-Frânske front en wylst de Dútsers de Chemin de Dames ombouden ta in fêsting, foelen de Frânsen de Dútske stellings oan. By de swiere striid foelen in soad manlju om 'e nocht en fan de abdij bleau hast neat fan 'e gebouwen oer.  

## Ruïnes
Nei opgravings yn 1966 ûnder lieding fan de jonge Belgyske jezuyt René Courtois, dy't dêr fan 1966 oant syn dea yn 2005 wenne, waard de lokaasje in histoarysk monumint. 
## Arboretum
By de ruïnes waard yn 'e jierren 1970 neffens in ûntwerp fan pater Courtois in *arboretum* oanplante fan âlde fruchtbeammerassen en in tún mei genêskrêftige planten.
Nakajima B6N

De **Nakajima B6N ''Tenzan*** ('Hillige Berch', alliearde namme: *Jill*) wie in torpedobommesmiter fan de [[Keizerlike Japanske Marine]] yn de [[Twadde Wrâldoarloch]]. It wie de opfolger fan de [[Nakajima B5N|B5N *Kate'']]. 

## Skiednis
De swakke punten fan de B5N torpedo-bommewerper wiene al betiid yn de Twadde Sineesk-Japanske Oarloch oan it ljocht kommen en njonken it by de tiid bringen fan dat fleantúch begûn de Keizerlike Japanske Marine te sykjen nei in fluggere ferfanging mei in grutter fleanberik. De marine joech in spesifikaasje út mei dat doel. Om oan dy easken te foldwaan, ûntwurp it bedriuw Nakajima Hikki in fleantúch dat sterk like op syn foargonger. De 1.800 hk (sa'n 1.320 kW) NK7A Mamora 11 stjermotor waard de motor fan it nije tastel.

It earste prototype fleach begjin 1941 en nei in pear ferbetteringen kaam it tastel yn tsjinst as marinejager (type Nakajima B6 N1 Tenzan ). Fan dizze ferzje waarden der lykwols mar 135 boud om 't de produksje fan de Mamora-motor stilset waard.

De oarspronklike motor waard ferfongen troch de 1.850 hk (sa'n 1.360 kW) MK4 T-Kasei-25 stjermotor fan Mitsubishi en it fleantúch krige no de oantsjutting B6N2. It typearjende uterlike ferskil tusken de twa farianten is it útlitsysteem. By de Mamora 11 stekt ien piip oan de rjochterkant nei ûnderen en ien oan de linkerkant; de Kasei 25 hat in trijefâldige bondel oan beide kanten, in inkelde piip en in dûbelde piip oan de boppekant ferdield. Der waarden sa 'n 1133 B6N2's boud.

De B6N2a-fariant hie fersterke definsive bewapening efter yn de cockpit, dy 't nei alle gedachten ek op " normale " fleantugen oanbrocht waard troch de bewapeningsmonteurs oan it front. In lânferzje waard noch test as B6N3.

Fleantugen fan dat type nammen fan 1944 ôf diel oan alle see - en loftgefjochten yn 'e Stille Oseaan en waarden ek brûkt foar kamikaze misjes. De Tenzan wie in tige kapabel fleantúch en die yn neat ûnder foar syn Amerikaanske tsjinhinger, de Grumman TBF Avenger. Lykwols, fanwegen de lang duorjende ûntwikkeling, in tekoart oan betûfte piloaten en it berikken fan loftoerwicht troch de United States Navy op it stuit fan yntroduksje, wie de B6N nea by steat om syn gefjochtspotinsjeel folslein te sjen te litten.

De B6N2 waard al betiid ferfongen troch de Aichi B7A Ryus, in tige krêftige torpedo - / dûkbommewerper. Gelokkich foar de Alliearden waarden mar 105 fleantugen fan dit type produsearre, omdat in Grumman F6F Hellcat dit tastel amper ûnderskeppe kinnen hie.

## Spesifikaasjes

## Sjoch ek
Besibbe ûntwerpen:
* Nakajima B5N
* Aichi B7A Ryusei
* Curtiss SB2C Helldiver
* Consolidated TBY Sea Wolf
* Fairey Barracuda
* Grumman TBF Avenger
* Junkers Ju 87D
* Supermarine Type 322
* Yokosuka D4Y Suisei
Richard Neal

**Richard Edmund Neal** (Worcester, 14 febrewaris 1949) is in Amerikaansk politikus dy't tsjinnet sûnt 1989 tsjinnet as de ôffurdige foar it 1e Kongresdistrikt fan Massachusetts yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen. It distrikt, nûmere as it 2e distrikt fan 1989 oant 2013, omfettet Springfield, West Springfield, Pittsfield, Holyoke, Agawam, Chicopee en Westfield, en is folle ruraler as de rest fan 'e steat. Neal is in lid fan 'e Demokratyske Partij. Hy is sûnt 2013 it âldste lid fan 'e delegaasje fan Massachusetts nei it Hûs fan Offurdigen, en hy is ek it âldste lid fan 'e Hûs-delegaasjes fan alle steaten fan Nij-Ingelân.
Skarlekkenread

**Skarlekkenread** of koartwei **skarlekken** is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan read dy't wat nei oranje útskaait. Yn it spektrum fan sichtber ljocht en yn 'e kleuresirkel befynt skarlekkenread him persiis op in fearn fan 'e ôfstân fan read nei oranje en op trijefearn fan 'e ôfstân fan oranje nei read. Dêrmei is it in justjes minder oranjige tint read as oranjefermiljoen.

Ferlykje read, skarlekkenread, oranjefermiljoen en oranje: &nbsp;&nbsp;&nbsp;

## Etymology
'Skarlekken' komt fan it Aldfrânske wurd *escarlate*, dat fia it Latynske *scarlatum* weromgiet op it Perzyske سقرلات, *saqerlât*. It wie yn 'e Midsiuwen de beneaming foar in soarte weve stof dy't faak fel read wie. Yn it Ingelsk waard de korrespondearjende term *scarlet* al yn 1250 foar it earst as oantsjutting foar in kleur brûkt. 

## Kleurtechnyk
By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is skarlekkenread in sekundêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch ferminging fan twa primêre kleuren (read en grien). By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it ek in sekundêre kleur, dy't produsearre wurdt troch it fermingen fan 'e primêre kleuren maginta en giel. 


File:RCMP-female-officer.jpg|in plysje fan 'e Kanadeeske RCMP
File:Scarlet ibis arp.jpg|In reade wylpreager (*Eudocimus ruber*)
File:Chinese flag (Beijing) - IMG 1104.jpg|de flagge fan 'e Folksrepublyk Sina
File:Cardinal_Théodore_Adrien_Sarr_2.JPG|in roomske kardinaal
File:Cardinal.jpg|in reade kardinaal (*Cardinalis cardinalis*) 
File:Anagallis arvensis 2.jpg|de reade pimpernel (*Anagallis arvensis*)


## Assosjaasjes
Neffens enkêtes dy't holden binne yn Jeropa en de Feriene Steaten wurdt skarlekkenread troch de measte minsken assosjearre mei moed, krêft, hertstocht, hjittens en blydskip. Yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke is skarlekkenread de kleur fan it klaad fan in kardinaal, dat symboal stiet foar it bloed fan Kristus en de kristlike martelders. Skarlekkenread wurdt ek assosjearre mei ymmoraliteit en sûnde, yn 't bysûnder wat prostitúsje en oerhoer oangiet. Dat is fierhinne in útfloeisel fan 'e bibeltekst út 'e *[[Iepenbiering fan Jehannes]]*&nbsp;17:1–6, dêr't ferhelle wurdt oer "it grutte Babylon, de mem fan 'e huorren en fan 'e grouweldieden fan 'e Ierde", dy't "yn poarper en skarlekken" klaaid is.

## Skarlekkenreadtinten
De wichtichste tinten skarlekkenread binne:
Marineblau

**Marineblau**, **marine** of, mei in Ingelsk lienwurd, **navy** (útspr.: [ˈneːvi], likernôch: "nee-vy") is in dûnkere tint fan 'e kleur blau.

## Etymology
De term 'marineblau' is ûntliend oan 'e dûnkerblauwe militêre unifoarmen dy't sûnt 1748 droegen waarden troch ofsieren yn 'e Britske Keninklike Marine (Ingelsk: *Royal Navy*, dêrfandinne de oatsjutting 'navy'). Letter waard dyselde kleur, dy't ferwiisde nei de kleur fan 'e see, oernommen troch de marines fan oare lannen. Meitiid waard it sa'n wenstige kleur foar marine-unifoarmen, dat it oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw bekend kaam te stean as 'marineblau'. Yn it Ingelsk datearret de ierste boarne foar it gebrûk fan 'e korrespondearjende term *navy blue* út 1813.

## Assosjaasjes
Hjoed oan 'e dei wurdt marineblau noch altyd assosjearre mei de marine. Dêrnjonken is it ek in tige populêre kleur op it mêd fan badmoade, lykas foar baaipakken en swimbroeken.

## Marineblautinten
De wichtichste tinten marineblau binne:

## Sjoch ek
*loftmachtblau
*romtemachtblau
Skarlekken

*skarlekken (stof), in beskate reade weve stof
*skarlekken (kleur) of skarlekkenread, in kleur dy't tusken read en oranje yn sit, mar krekt wat mear nei read útskaait
Geus

"**Geus**" of "**Geuzen**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*geuzen (Tachtichjierrige Oarloch), opstannelingen tsjin it gesach fan 'e Spaanske kening yn 'e Nederlannen út it begjin fan 'e Tachtichjierrige Oarloch
**boskgeuzen, opstannelingen út it begjin fan 'e Tachtichjierrige Oarloch dy't har yn 'e wyldernis beskûl holden en operearren as strûkrôvers en guerriljastriders
**wettergeuzen, opstannelingen út it begjin fan 'e Tachtichjierrige Oarloch dy't beskûl op see socht hiene en operearren as seerôvers
*Geuzen (fersetgroep), in Nederlânske fersetsgroep yn 'e Twadde Wrâldoarloch
*''De Geuzen'' (stripsearje), in stripsearje fan 'e Flaamske útjouwerij Studio Vandersteen
*geus (flagge), in beskaat type flagge dat op skippen fierd wurdt
*geus (skelwurd), in earder skelwurd foar in protestant yn súdlik Nederlân en Flaanderen
*reade geus, in Nederlânsk koweras
*geuze, in biersoarte
Klokkestoel fan Ketlik

De **klokkestoel fan Ketlik** is ien fan de klokkestuollen yn Fryslân.

Oars as wenst stiet de klokkestoel fan Ketlik njonken it tsjerkhôf. Foarhinne stie de klokkestoel lykas op oare plakken op it tsjerkhôf oan de noardlike kant fan 'e tsjerke. Doe't de klokkestoel yn 1930 fernijd wurde moast, is er nei it hjoeddeiske plak ferset. Troch't it Sint-Tomaslieden eartiids dei en nacht trochgie en op jûntiid en nachts in soad jongfolk op it hôf wille hie, joech dat argewaasje by guon ynwenners. Hja fûnen it ûnfoech wat dêr op it tsjerkhôf ôfspile en doe't de klokkestoel ferfongen wurde moast, waard dy neffens it sin fan elkenien njonken it tsjerkhôf delset.

Yn 'e klokkestoel fan Ketlik hingje de klokken (bes1 en des2) oan rjochte liedassen mei in liedstok en hawwe in fleanende bongel. De klokken binne dêrtroch better te bestjoeren. Yn in tsjerketoer hingje de klokken faak oan in krukas mei een liedtsjil en hawwe dan in fallende bongel. De twa klokken binne yn 1952 ferfongen troch twa dy't by Van Bergen út Heiligerlee getten binne. De eardere klokken wiene yn 1752 troch Ciprianus Jansz. Crans út Amsterdam getten en binne yn 'e oarlochsjierren weihelle en net werom kommen. 

It klokhús lûkt mei kryst in soad minsken, om't Ketlik ien fan de twa plakken yn Fryslân is dêr't noch oan Sint-Tomaslieden dien wurdt. Alle jierren liede dan betûfte kloklieders yn tradisjonele klean de klokken op de maat. It wurdt ek noch yn it tichtby lizzende Aldhoarne dien. De klokkestoel is yn 1979 restaurearre.
Strjitten yn Winaam

De **Strjitten yn [[Winaam]]:**

## A
* *Alde Leane* - Noardlik fan de Alde Leane leit de saneamde 'Lytse Buorren'. Eartiids wie dêr in herberch dy't 'De Bijekorf' hjitte. Súdlik fan de wei steane in pear arbeidershúskes, dy't mei elkoar 't Bosk neamd waarden. Earder rûn der fan "t Bosk' yn de noarlike rjochting in fuotpaad oant 'de Terp', it saneamde 'Herre Jochumspaed'.
* *Andreasstrjitte* -

## B
* *Blomstrjitte* - twa mieningen:
** a) De ienfâldige op elkoar steande wenningen dy't yn dizze strjitte stienen hienen as ienige lúkse de blommen foar de glêzen.
** b) De tagongswei dêr't persoanen op tsjerklike heechtijdagen blommen nei de tsjerke brochten (roomske earetsjinst).
* *Buorren* - kom fan it doarp.

## D
* *De Utergerzen* - 

## F
* *Fiskersbuorren* -
* *Foarryp* - nei it buorskip Foarryp

## H
* *Harnewei* - efter de huzen oan dizze wei lizze de saneamde 'Winamer harnen', dy't bekend wienen om de lege lizzing. Winterdeis stienen dy stikken lân faak splis en waarden brûkt om op te reedriden. 
* *Haulewei* -
* *Hearewaltsje* - De ienfâldige wenningen stienen neist de haven. Omt de tastân fan de haven net altiten like goed wie en it wetter wakker stonk, waard oan it streekje huzen de spotnamme 'Hearenwaltsje' jûn. 
* *Hoarnestreek* -
* *Jelle van Dijkstrjitte* - Jelle van Dijk

## K
* *Knikkersteech* -

## R
* *Readyk* - De pletas fan eartiids de hear Wiersma en de âlde pleats, eartiids bewenne troch de hear Okkinga, wienen earder eigendom fan de famylje Coopmans, dy't de ferbiningswei tusken dizze beide pleatsen ûnderhâlden mei read pún, dat fan de stienfabriken út Harns kaam. It stik tusken de pleats fan Wiersma en de wenning dêr't yn 2010 Rinze en Maartje Post yn wenje, waard wol de 'lege wei' neamd fanwegen de tige lege lizzing fan dat stik wei dat dêrtroch faak net brûkt wurde koe.

## S
* *S. Schaafstrapaed* -
* *S. van der Molenstrjitte* -
* *S. van der Ploegstrjitte* -
* *Siverdaleane* -
* *Swingmaleane* -
* *Terp* - it heger lizzende gedielte fan it doarp

## T
* *Tsjerkepaed* - paad nei de Andreastsjerke

## W
* *Winamerdyk* - wei nei Winaam.
Yokosuka D4Y

De **Yokosuka D4Y ''Suisei*** ([[Japansk]] foar 'Komeet', alliearde koadenamme *Judy''), wie in iensits dûkbommesmiter, ûntwurpen en produsearre troch de Japanske fleantúchfabrikant Yokosuka. It tastel wie yn de Twadde Wrâldoarloch yn tsjinst by de Japanske Keizerlike Marineloftmacht.

De ûntwikkeling fan it fleantúch begûn yn 1938. De earste D4Y1 wie klear yn novimber 1940 en makke de oare moanne syn earste flecht by Yokosuka. 

Hoewol 't it tastel oarspronklik ûntwurpen wie as dûkbommewerper, waard de D4Y ek brûkt yn oare rollen, wêrûnder ferkenning, as nachtjager en spesjale oanfallen (kamikaze). It makke syn gefjochtsdebút as ferkenningsfleantúch doe 't twa pre-produksje D4Y 1-C's oan board giene fan de Sōryū om diel te nimmen oan de Slach om Midway yn 1942. Earst yn maart 1943 waard it tastel akseptearre foar gebrûk as dûkbommewerper. De iere D4Y1 en D4Y2 wiene útrist mei de floeistofkuolle Aichi Atsuta-motor, in yn lisinsje boude ferzje fan de Dútske Daimler-Benz DB 601, wylst de lettere D4Y3 en D4E4 útrist wiene mei de Mitsubishi MK8P Kinsei-stjermotor.

Krekt as in soad oare Japanske fleantugen út dy tiid hie de D4Y gjin pânsering en selstichtsjende brânstoftanks en pas by de lêste fariant, de D4Y, krige it tastel kûgelfrij glês en bepânsering foar de bemanning en brânstoftanks. 
Nettsjinsteande dat wie de D 4 Y ien fan de fluchste dûkbommesmiters fan de oarloch, benammen de D 4, dêr 't Max Gadney fan sei dat it de "rapste dûkbommewerper fan de Twadde Wrâldoarloch" wie en dat er "rapper wie as de Zero".  Allinnich de fertragingen yn de ûntjouwing behinderen de tsjinst derfan wylst syn foargonger, de stadigere Aichi D3A mei fêste fersnelling, folle langer yn tsjinst bleau as de bedoeling wie. Ferneamd is dat in D4Y brûkt waard by ien fan de lêste kamikaze-oanfallen yn 1945, oeren nei de oerjefte fan Japan, mei fice-admiraal Matome Ugaki yn de efterste cockpit.

## Spesifikaasjes