open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gebroeders Luden

De ***Gebroeders Luden*** wie in motorrêdingsboat (mrb) fan de Koninklijke Redding-Maatschappij Nederland. Se wie fan 1965 - 1969 stasjoneare op De Skâns (Oostmahorn) en fan 1969 - 1996 yn Lauwerseach. Doe is se troch in Yslânske rêdingmaatskippij oernaam en hat dêr noch oant 2006 tsjinne ûnder de namme *Hafbjörg*. Yn dat jier is se kocht troch de *Stichting tot behoud reddingsboot Gebroeders Luden*.

De Gebroeders Luden is boud troch de Bruorren Niestern yn Delfsyl. De kosten waarden foldien út in legaat fan 600.000 gûne fan Jan Anton Willem Luden (1891-1962), in telch út in Hollânske bankiersfamylje, dat troch him ynsteld wie nei oanlieding fan de ferdrinking fan syn âldere broer Hendrik Luden (1885 -1924) yn de Noardsee by Zandvoort. 

Wiis wurden troch ûnderfining mei de Insulinde en de Neeltje Jacoba waarden yn de generaasje fan rêdingsboaten lykas de Gebroeders Luden (en û.o. de *Prins Hendrik*, *Carlot*, *Bernard van Leer* en *Suzanne*) technyske ferbetteringen tapast.

## Skippers
* Anno Baas
* Tip Snieder
* Willem Wilstra
* Siep Zeeman

## Technyske bysûnderheden
*Lingte: 20,37 m
*Breedte: 4,15 m
*Kyptanks.
*Ticht stjoerhûs. Troch de luchtbuorl yn it stjoerhûs wie it selsrjochtsjende fermogen sterk ferbettere. De boat kaam nei omslaan yn 6 sekonden oerein.
*26 luchttichte kompartiminten.
*Radar en radiorjochtingsiker.
*Magnetysk kompas.
*Ynterkom.
*Motoren: twa 8 sylinder 140 hk Kromhout 8TS117 disels.
*Maks. faasje 10,6 knopen.


Gebroeders luden lauwersoog.JPG|left|thumb|De Gebroeders Luden (2014)
20141011 Scheepsplaatje Gebroeders Luden.jpg|Skipsplaatsje (2014)
20141011 Motorplaatje Gebroeders Luden.jpg|Motorplaatsje (2014)
20141011 Stuurhut Gebroeders Luden.jpg|Stjoerhutte (2014)


## Keppeling om utens
* Webstee KNRM
* Locaties rêdingstatsjons fan de KNRM op Google Earth
*  Stifting ta behâld rêdingboat Gebroeders Luden
Donatisme

It **donatisme** wie in streaming yn it Kristendom út de tsjerkeskiednis. It ûntstean derfan leit yn Noard-Afrika yn de 4e iuw, dêr't destiids in protte kristenen wennen dy't werom woenen nei in ienfâldiger en bibelske foarm fan gemeente-wêzen, en herfoarmen de tsjerke. De namme is ôflaat fan de earste biskop, Donatus Magnus, dy't yn 316 ferkeazen waard ta biskop fan Kartago. 

De donatisten huldigen strange opfettings op teologysk mêd, wienen foarstanner fan it hanthavenjen fan de sensuer en fûnen dat ôffalligen fan it kristlike leauwen net wer opnomd wurde mochten yn de skurte fan de tsjerke. Dizze kwestje spile in soad ûnder de eardere kristenferfolgings doe't in protte kristenen it kristlike leauwen ferlitten hienen, dêr spyt fan krigen en wer opnomd wurde woene yn de kristlike mienskip. Neffens de Katoliken wienen sy stiifkoppen dy't fêsthâlden oan har eigen gelyk, en net ree om, nettsjinsteande besikingen ta fersûning te kommen, har wer oan te sluten by de memmetsjerke. 

Neidat eardere besikingen om de tsjerke te feroarjen net slagge wienen, skieden sy har lang om let ôf fan de katolike mienskip. De direkte oanlieding hjirta wie de beneaming fan Kasilianus ta biskop fan Kartago yn 312. Keizer Konstantyn de Grutte hie tige war dien om de twa streamingen byinoar te hâlden en doe't dat mislearre, rôpen beide rjochtingen harsels út as de ienige juste en de oare ta falske tsjerke. Yn Kartago waard Donatus ta biskop wijd fan de tsjinbeweging. Donatus kaam tsjinoer Kasilianus te stean en de tsjerke yn Noard-Afrika rekke tige ferdield. 

De donatisten ûnderskieden har fan de rest fan de tsjerke troch harren geastlike gesinte. Sy wienen foarstanner fan de skieding tusken tsjerke en steat. Nettsjinsteande dizze opfetting dienen sy lykwols hieltiten in berop op de keizer. Fierders waard neffens har it wêzen fan de tsjerke foarme troch it geastlike libben en troch sakraminten, dêr't sy tsjinoer de rest fan de tsjerke mei stiene.

Nei de dea fan keizer Konstantyn de Grutte woekere de donatistenstriid noch mear as in iuw fierder. Yn de rin fan 5e iuw krige de Katolike Tsjerke de stadichoan de Romeinske autoriteiten oan har side en waard it Dontatisme bestriden. Fral de lettere biskop fan Kartago Augustinus wie in fûle tsjinstanner. Under de Fandalen waarden alle beheinings tsjin de Donatisten wer opheft.
57

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Yn Sina folget Ming fan Han syn heit Guangwu fan Han op as keizer oer de eastlike Han-dynasty. Hy knopet diplomatike betrekkings oan mei Japan.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Publius Kornelius Tasitus, Romeinsk skiedkundige († 120) (mooglike berne yn 56)

## Ferstoarn
Op Nij Feriene

**Op Nij Feriene** is in toanielselskip út Bantegea. It is oprjochte yn 1978.

## Keppeling om utens
*Webstee Op Nij Feriene
61

## Foarfallen

* Boudicca liedt in opstân tsjin de Romeinen yn Britannia, mar dizze wurdt troch Suetonius Paulinus delslein.
* It âlde Londinium wurdt mei de grûn gelyk makke en makket romte foar in nij, neffens Romeinsk plan opsetten stêd.

## Berne
* Plinius de Jongere, Romeinsk skriuwer en letterkundige (stoarn yn 114)

## Ferstoarn
Karpaal tunnelsyndroom

**Karpaal-tunnelsyndroom** (**CTS**) is in oandwaning yn de pols wêrby't de middelste senuw (nervus medianus) yn 'e knipe sit. De nervus medianus rint út de ûnderearm wei troch in iepening yn de hânwoartelbonkjes nei de hânpalm. Dizze iepening wurdt de karpale tunnel neamd. It karpale-tunnelsyndroom treedt op at it weefsel yn en om de karpale tunnel swold is. De klachten binne faak útienrinnend en fertoane in soad oerlaping mei oare CANS-oandwaningen wêrtroch't goede diagnoaze op basis fan de klachten min te jaan is. Mei elektromyografy (EMG) fan de belutsen spieren kin utslútsel krige wurde oft der al of net sprake is fan karpaal-tunnelsyndroom. As seker is dat de senuw bekneld is kin mei operatyf yngripen de druk op de senuw weinomd wurde.
CTS is ien fan de meast foarkommende neurologyske oandwaningen yn de befolking en komt by froulju (noch) faker foar as by manlju.

## Symptomen
Typerende ferskynsels:
* nachtlike tintelingen yn de hân dy't de pasjint wekker meitsje;
* niging ta wapperjen mei de hannen sadat de klachten ferminderje;
* fermindere gefoel yn de tomme, wiisfinger, middelfinger en in diel fan de ringfinger;
* ûnhandichheid en gefoel fan krêftferlies yn de hân (bygelyks by wringen fan in dweil of skriuwen);
* geregeld dûbelsidich foarkomme;
* ek oerdei kinne tintelingen foarkomme bygelyks by fytsen;
* soms wat pine yn de hân of ûnderearm.

## Diagnoaze
By ein typyske presintaasje fan it byld is de diagnoaze al sa goed as seker yn de sprekkeamer. Dizze kin dêrnei begfêstige wurde troch in (koart) spiersenuwûndersyk (EMG), dat útfierd wurdt troch in neurolooch, klinysk neurofysiolooch of eventueel in KNF-laborant. Bloedûndersyk, röntgenfoto's en skens hearre net by de diagnostyk fan in CTS.

## Behandeling
Der binne min ofte mear 5 mooglikheden:
* konservatyf (advizen en útlis)
* spalkjen. By spalkjen krijt pasjint yn maksimaal 4-6 wiken nachts in spalk om de pols dy't de hân rjochter hâldt sadat de senuw mear romte krijt. Faak komme de klachten nei earstoan ferbettering nei in pear moanne werom.
* behandeling troch in fysioterapeut mei in fystraksjeapparaat. Yn in soad gefallen kin mei 10 - 12 behannelingen troch in fysiotherapeut in goed resultaat helle wurde. Dit kin in alternatyf wêze foar in operaasje. Stúdzjes lykje út te wizen dat it in effektive behanneling wêze kin. Ut ûndersyk (sûnder kontôlegroepen) blykt dat minimaal 75% fan de behandele pasjinten in taname yn spierkrêft registrearden.
* ynjeksje mei ûntstekkingsremmer yn de pols. In ynjeksje wurdt meast ienris jûn mei in kortikosteroïd (bygelyks metylprednisolon) op it plak fan de karpale tunnel. It helpt faker as spalkjen, mar hjirby kinne klachten ek weromkomme.
* operaasje. In operaasje is in goede en definitive behanneling wêrmei't 90% fan de pasjinten genêst. De operaasje wurdt meastal útfierd troch in neurosjirurch of een plastysk sjirurch.

Beslissing hinget ôf fan de slimmens, de duer, arbeidsomstannichheden en de foarkar fan de pasjint hjiroer.
Readboarstkes

De **readboarstkes** (*Erithacus*) is in skaai yn de famylje fan de Miggesnappers (*Muscicapidae*). It skaai hat trije soarten.

It binne lytse koarte fûgels, mei koarte, ornaris wat omheechstutsen sturtsjes. Hja hawwe in reade as swarte boarste en antlit, in brune rêch en in wite as grize ûnderside. De Readboarstkes ite ynsekten, wjirms ensafuorthinne, dy't hja op 'e grûn opite.

## Skiednis
It Readboarstke wie troch Linnaeus klassifisearre as *[[Motacilla]] rubecula*. It skaai Erithacus is ynsteld yn 1800 troch Georges Cuvier. It skaai wie earder part fan de Lysterfûgels (*Turdidae*), mar it heart no ta de Miggesnappers (*Muscicapidae*).

It Japansk readboarstke (*Larvivora akahige*) en it Rjûkjûreadboarstke (*Larvivora komadori*) waarden foarhinne ek by de readboarstkes yndield, mar yn 2006 waarden se ferpleatst nei it skaai fan 'e larve-iters (*Larvivora*).

## Klassifikaasje
* *Famylje*: miggesnappers (*Muscicapidae*)
** *Skaai*: **readboarstke** (*Erithacus*)
*** *Soarte*: readboarstke (*Erithacus rubecula*)
*** *Soarte*: *Erithacus horusitskyi* † (fossyl út it Mioseen fan Hongarije)
*** *Soarte*: *Erithacus minor* † (fossyl út it Plioseen fan Hongarije)
Niseä

**Nicaea** of **Niseä** (ek wol **Nikéa**), tsjintwurdich *Iznik*, wie yn de âldheid in wichtige stêd yn Lyts Aazje, residinsje fan de Bitinyske keningen, letter fan Romeinske steedhâlders en fan 1204 oant 1261 fan de Byzantynske Laskaris keizers. Yn 1330 waard de stêd troch de Turken ferovere. Fierders is de stêd ferneamd fan it Konsily fan Niseä, dêr't it Arianisme yn fersmiten waard.

## Ferneamde ynwenners
*Hipparchus (2e iuw f.Kr.) Grysk astronoom, geograaf en wiskundige
*Sporus fan Nisea (± 240 - ± 300) Gryksk wiskundige en asronoom
*Georgius Pachymeres (1242 – ± 1310), Byzantynsk histoarikus
*Kassius Dio (±.165– ± 229), Romeinsk histoarikus
Follybalklub Snits

**Follybalklub Snits** is in follybalferiening út Snits, dy't oprjochte is yn 1997. De feriening is ûntstien troch it gearranen fan Animo en Olympus Snits. De feriening hat mear as 400 leden en likernôch tachtich frijwilligers. De feriening spilet syn thúswedstriden yn de Snitser Sporthal.

## Keppeling om utens
Hiemside fan VC Sneek
Súd-Jeropa

**Súd-Jeropa** is de geografyske namme foar it súdlike part fan Jeropa.

De lannen en autonome gebieten dy't neffens de Feriene Naasjes ta Súd-Jeropa rekkene wurde binne:
* Albaanje
* Andorra
* Bosnje-Hertsegovina
* Fatikaanstêd
* Itaalje
* Kroaasje
* Gibraltar
* Grikelân
* Malta
* Noard-Masedoanje
* Montenegro
* Portugal
* San Marino
* Servje
* Sloveenje
* Spanje
* Turkije

Bulgarije, Frankryk en Roemeenje wurde soms ek ta Súd-Jeropa rekkene, om taalkundige of geografyske redenen.

## Sjoch ek
* East-Jeropa
* Noard-Jeropa
* Noardwest-Jeropa
* Sintraal-Jeropa
* West-Jeropa

## Keppeling om utens
*
Jeropeeske Rie

De **Europeeske Ried** is in ynstelling fan de Europeeske Uny. Dizze organisaasje waard ynformeel oprjochte yn 1961 en formeel yn 2009. Yn de ried sitte de steats- en regearingslieders fan de EU lidsteaten en de foarsitter fan de Europeeske Kommisje.  De foarsitter ropt de Europeeske Ried teminsten twa twaris it jier by-inoar. As it nedich is kin de foarsitter freegje om in bûtenwenstige gearkomste fan de Europeeske Ried. 

Kêst 15 fan it EU-ferdrach seit:

De Europeeske Rie is net itselde as de Rie fan Jeropa en de Rie fan de Jeropeeske Uny.

## Keppeling om utens
* Hiemside Europeeske Rie
David Alan Stevenson en Charles Alexander Stevenson

De bruorren **David Alan Stevenson** (Edinboarch, 1854 - 1938) en **Charles Alexander Stevenson** (Edinboarch, 1855 - 1950) wiene Skotske yngenieurs dy't fjoertuorren boud hawwe yn en om Skotlân. Hja kamen út in ferneamde famylje fan yngenieurs. Harren omke Thomas Stevenson wie ek in bekend ûntwerper en bouwer fan fjoertuorren. Mei Thomas Stevenson boud David Alan tusken 1885 en 1886 trije. De neikommende 50 jier boude hy mei Charles, dy't ek ferneamd wie út reden fan syn optyske eksperiminten, leafst 23 fjoertuorren. 

De bruorren Stevenson wiene neven fan de Skotske skriuwer Robert Louis Stevenson. Harren pake Robert Stevenson wie de bouwer fan Bell Rock Lighthouse, de earste moderne fjoertoer yn Grut Brittanje.

## Fjoertuorren

* Fidra (1885)
* Oxcar (1886)
* Ailsa Craigh (1886)
* Skroo, Fair Isle (1892)
* Helliar Holm (1893)
* Sule Skerry (1895)
* Rattray Head (1895)
* Stroma (1896)
* Tod Head (1897)
* Noup Head (1898)
* Flannan Islands (1999)
* Tiumpan head (1900)
* Killantringan (1900)
* Barns Ness (1901)
* Bass Rock (1901)
* Hyskeir (1904)
* Trodday (1908)
* Neist Point (1909)
* Rubh Re (1912)
* Milaid Point (1912)
* Maughhold Head (1914)
* Copinsay (1915)
* Clyth Ness (1916)
* Duncansby Head (1924)
* Esha Ness (1929)
* Tot Ness (1937)

## Keppeling om utens
* Webstee Northern Lighthouse Board
Jeropeeske Mienskip

De **Jeropeeske Mienskip** is de wichtichste fan de twa Jeropeeske Mienskippen; de oare is de Euratom. De Jeropeeske Mienskip en de Eurotom foarmje tegearre de earste pylder fan de Jeropeeske Uny. Oant 2002 wie ek de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel by de Jeropeeske Mienskippen, mar dy is, alhiel neffens it Ferdrach fan Parys, yn 2002 opheft. De Jeropeeske Mienskip is yn 1993 mei it Ferdrach fan Maastricht ûntstien as opfolger fan de Jeropeeske Ekonomyske Mienskip. De Jeropeeske Ekonomyske Mienskip hie gâns mear taken as inkeld op ekonomysk mêd.

Mei it ratifisearjen fan it Ferdrach fan Lissabon sil de Jeropeeske Mienskip folslein opgean yn de Jeropeeske Uny.
Jeropeeske Ekonomyske Mienskip

De **Europeeske Ekonomyske Mienskip (EEM)** is oprjochte op 1 jannewaris 1958, doe’t it Ferdrach fan Rome fan krêft waard. Dat ferdrach wie op 25 maart 1957 tekene troch Belgje, de West-Dútslân, Frankryk, Itaalje, Lúksemboarch en Nederlân.

De EEM wie de grûnslach fan de hjoeddeistige Europeeske Uny. Binnen de EEM waard in mienskiplike merk foarme. It EEM-ferdrach omfieme bepalingen oangeande lânbou, transportmooglikheden en ekonomyske relaasjes mei net-leden. Letter soenen ek kapitaal en arbeidskrêften diel útmeitsje fan de mienskiplike merk.

By it Ferdrach fan Rome waard ek de Jeropeeske Atoomenerzjy Mienskip (ek wol bekend as *Euratom*) oprjochte. Yn 1951 wie al de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel oprjochte. De trije organisaasjes krigen yn 1967 mei-inoar ien Kommisje, ien Ried en ien budzjet. Se wurken fierder ûnder de sammelnamme Europeeske Mienskippen, mar de trije ferdrachsorganisaasjes bleaunen wol los fan elkoar bestean. Yn 1993, mei it fan krêft wurden fan it Ferdrach fan Maastricht waard de namme fan de mienskip feroare nei Europeeske Mienskip omdat de ferdrachsbepalingen har fanôf dat momint folle fierder trochwurken as allinnich op it ekonomysk mêd.
## Lidsteaten
Jeropeeske Atoomenerzjy Mienskip

De **Jeropeeske Atoomenerzjy Mienskip** (Euratom) is in ynternasjonale organisaasje mei as doel it stypjen fan freedsume tapassings fan kearnenerzjy. De Euratom syn leden binne dy fan de Jeropeeske Uny. De organisaasje is mei it Ferdrach fan Rome oprjochte yn 1957, mei de Jeropeeske Ekonomyske Mienskip. Tegearre mei de Jeropeeske Mienskip foarmet de Euratom de earste pylder fan de Jeropeeske Uny. Yn it tiidrek 1993-2009 waarden de measte Europeeske mienskippen gearfoege yn de Europeeske Uny, de Eurotom is de iennichste Europeeske mienskip dy't nei desimber 2009 wetlik ûnôfhinklik bleaun is. Lannen dy't lid wurde fan de Europeeske Uny moatte ek it Ferdrach fan Rome tekenje wêrmei't se automatyske lid wurde fan Euratom.
Ultraperifeare regio

In **Ultraperifeare regio** of ultraperifear gebiet is in gebietsdiel fan in lidsteat fan de Jeropeeske Uny dêr't de wetjouwing fan de Jeropeeske Uny wol fan tapassing is mar de tapassing fan de wetjouwing is troch de grutte ôfstân mei de Jeropeeske Uny beheind. Ultraperifeare regio's hearre wol by de Jeropeeske Uny, oars as lannen en gebieten oersees.

Der binne sân ultraperifeare regio's (UPR): Guadelûp, Frânsk Guyana, Martinyk, Mayotte en Réunion (5 gebieten fan Frankryk oersee), Saint-Martin , de Kanaryske Eilannen, Ceuta en Melilla (dy hearre by Spanje), en de Azoaren en Madeira (dy hearre by Portugal).
Woastynklimaat

It **woastynklimaat** komt benammen foar yn de Sahara (Noard-Afrika), Araabje en Austraalje, en op heech lizzende skrokke flakten yn bergen. 

## Skaaimerken
It woastynklimaat beslacht 12% fan it ierdoerflak. Yn gebieten mei dat klimaat komt net folle begroeiing foar. Allinnich sterke planten dy't lange tiid sûnder wetter kinne, lykas kaktussen. Yn de omkriten fan in oaze groeien somtiids wat palmen.

Der falt sawat gjin delslach (likernôch 200 mm yn it jier), mar as it al útein set mei reinen (ien kear yn de pear jier) komt it mei bakken tagelyk út de himel fallen.  

De grûn yn dit klimaat is tige skrok, net fuchtber en bestiet meastentiids út sân en rotsen. Yn dizze gebieten wenje dêrom ek net folle minsken. 

It woastynklimaat hat in grut ferskil yn temperatuer tusken dei en nacht. Oerdei leit it tusken de 25 °C en 45 °C en 's nachts kinne de temperatueren yn guon gebieten wol ûnder it friespunt sakje.

## Keppeling om utens
*
Majot

**Majot** (Frânsk: *Mayotte*) is in oerseesk gebietsdiel fan Frankryk yn de Yndyske Oseaan, tusken Madagaskar en Mozambyk. De faluta is de euro. Majot brûkt de Frânske trijekleur as flagge en hat .yt as eigen topleveldomein.

## Geografy
Majot, mei de byhearrende eilantsjes *Petite Terre*, *Chissioi Mtsamboro* en *Chissioi Mbouzi*, leit benoarden de Strjitte fan Mozambyk. It heart by de eilannekloft fan de Komoaren, mar net mear by de republyk fan de Komoaren dêr't de rest fan de eilannegroep wol ta heart. De tiidsône op Majot is UTC+3.

It hat in oerflakte fan 374 km² (± 39 by 22 kilometer) en 212.645 ynwenners (2012). Hjirfan wenje de measten yn de haadstêd Mamoudzou, dat oant 1963 de haadstêd fan de Komoaren wie. Mamoudzou leit op it byeilantsje *Petite Terre* en hat in fleanfjild.

It heechste punt is *Mont Bénara*, dat 660 meter boppe de seespegel leit. De berch is feitlik in útdôve fulkaan. Om it eilân hinne binne in soad koraalriffen.

## Skiednis
It eilân is ûntdekt yn de 16e iuw troch de Portegees Diego Ribeiro. Yn 1831 waard Majot ferovere Andriantsoly, de kening fan Iboina op Madagaskar. Dyselde ferkocht it yn 1841 oan Frankryk, dat it tagelyk mei de oare eilannen fan de Komoaren ta ien koloanje makke.

Doe't de oare eilannen fan de Komoaren yn 1975 ûnôfhinklik waarden, wegerde Majot him hjirby oan te sluten en keas derfoar om Frânsk te bliuwen. De Komoaren wegeren om dat te erkennen en meitsje noch altyd oanspraak op het eilân. Yn 1976 waard Majot in territoriale mienskip binnen it Frânske steatsbestel. Yn 2001 waard de status fan Majot feroare yn dy fan in departemintale kollektiviteit. Nei de grûnwetlike herfoarming fan 2003 krige it de rjochten fan in oerseeske kollektiviteit wylst it de namme fan 'departemintale kollektiviteit' behold.

Op 29 maart 2009 makke de befolking fan Majot by in referindum dúdlik dat it eilân in folweardich oerseesk departemint fan Frankryk wurde moast. Dat soe betsjutte dat der in ein komme soe oan de polygamy en sjaria dy't op de islamityske eilannen gou. Op 31 maart 2011 waard Mayotte it fiifde Frânske oerseeske departemint en it 101e Frânske departemint. Op 1 jannewaris 2014 waard it rjocht fan de Europeeske Uny jildich yn Mayotte, meidat de eilannegroep de status fan ultraperifeare regio krige. 

Yn 2017, 2018 en 2022 brutsen op Mayotte slimme opstannen út as protest tsjin de yllegale ymmigraasje út de Komoaren wei, Madagaskar en ek hieltyd mear fan it Afrikaanske fêstelân. 

## Taal
Yn Majot wurde fjouwer talen sprutsen. Nettsjinsteande it feit dat Frânsk de ienige offisjele taal is, oertreffe de trije oare lânstalen, it ynhiemske Bushi, it Komoarysk ôfkomstich út de Komoaren en it Swahily út Tanzania, allegear it Frânsk wat it oantal sprekkers yn Majot oangiet. It Komoarysk is dêrfan fierwei de wichtichste taal.

## Keppeling om utens
* Skatting ynwennertal fan INSEE fan 31 july 2007.
* [Majot wurdt folweardich oerseesk departemint fan Frankryk - [Nu.nl] - 29 maart 2009].
*
Europeeske Mienskippen

De **Jeropeeske Mienskippen** is in mienskiplike namme foar twa mienskippen yn de Jeropeeske Uny fan no: de Jeropeeske Mienskip (oant 1993 Jeropeeske Ekonomyske Mienskip), en de Euratom. Neffens it Fúzjeferdrach fan 1967 soe der foar alle Jeropeeske Mienskippen ien Kommisje en ien Ried wêze moatte. De twa mienskippen foarmje meiïnoar de earste pylder fan de Jeropeeske Uny.

Oant 2002 hearde de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel ek by de Jeropeeske Mienskippen. Yn 2002 kaam it Ferdrach fan Parys oan 'e ein, dat ferdrach wie foar 50 jier jildich. Alle rjochten dy't by dat ferdrach hearden binne no mei in protokol taheakke oan it Ferdrach fan Nice en oerjûn oan de Jeropeeske Mienskip.
Noard-Afrika

**Noard-Afrika** is it part fan it Afrikaanske wrâlddiel dat noardlik fan de Sahara leit. Yn dat gebiet lizze de lannen Marokko, Algerije, Tuneezje, Lybje en Egypte.

It gebiet fan de Afrikaanske noardkust waard eartiids troch Jeropeanen *[[Barbarije]]* neamd, nei it Berberfolk dat dêr libbet. De offisjele namme foar in grut part fan de oarspronklike bewenners fan Noard-Afrika is Imazighen.

De lannen fan dit part fan it kontinint, útsein Etioopje en Eritreä) wurde ta de MENA (in akronym foar *Middle East and North Africa*, Midden-Easten en Noard-Afrika) rekkene en binne lid fan de Arabyske Liga.

## Sjoch ek
* Magreb

## Keppeling om utens
* Noard-Afrika
Oäze

In **oäze** (fan it Latynske *oasis*, fan it Aldgrykske όασις, *oasis*, fan it Egyptyske *wḥj*, oarspronklik wḥꜣt, dat "oäze" of "tsjettel" betsjut) is in plak yn de woastyn, dêr't oerflaktewetter is en dêr't meastentiids palmbeammen en oar fegetaasje waakse. It is in griene flek yn it trochstrings skrokke en keale omjouwing. Hiel faak leit by in grutte oäze in doarp of stêd. 

Yn woastyneftige gebieten as bygelyks de Sahara hawwe de oäzen tûzenen jierren fan tige grut belang west foar it ekonomysk ferkear. Allinnich troch de oanwêzichheid fan oäzen koe mei karavanen de woastinen trochkruse wurde. 

Foarbylden fan oäzen binne Tozeur en Douz yn Tuneezje en Palmyra yn Syrje.

## Keppeling om utens
*
KNVB-beker

De **KNVB Beker** is in fuotbaltoernoai fan it Keninklike Nederlânske Fuotbalbûn. Fuotbalklups út de Earedifyzje, Earste Difyzje, de kampioenen en de perioadekampioenen fan de Haadklasse amateurfuotbal, de fjouwer finalisten fan alle seis distriktbekers, de kampioen fan de beloften Eredifyzje en de winner fan de KNVB beker beloften. De finale fan it toernoai wurdt sûnt 1989 spile yn Stadion Feijenoord. De bekerwinner mei it oare seizoen dielnimme oan de tradisjonele seizoensiepening, de Johan Cruijf Skaal. 

## Skiednis
It Nederlânske bekertoernoai kaam foar it earst op it aljemint by yn in bûnsgearkomste yn De Haach op 15 jannewaris 1898. Yn dy tiid besleat it bestjoer fan it Nederlânske Fuotbalbûn in toernoai foar oansletten ferienings fan it bûn te organisearjen.

Troch ûndernimmer Hak Holdert waard in beker beskikber steld. Yn it seizoen 1898-1899 waard foar de earste kear de nei him ferneamde Holdertbeker útrikt. HFC-spiler Hisgen skreau op 7 maaie 1899 skiednis troch it earste doelpunt yn in bekerfinale te meitsjen. Troch syn doelpunt yn it duel mei HVV út De Haach krige syn klup ek noch de beker.

Earst yn 1946 krige it bekertoernoai foar it earst in oare namme en waard ek foar it earste silver brûkt foar de beker. Nei de Twadde Wrâldkriich wie der net safolle edelmetaal mear, dat it wie in djoer geskink.

## KNVB en Europeesk fuotbal
De winner fan de KNVB beker mei it oare seizoen meidwaan oan in Europeesk toernoai. Oant 1998 wie dat foar it Europakup II-toernoai, kwalifisearret de winner him foar it UEFA-Kup toernoai. As de winner him al kwalifisearre hat foar de UEFA Champions League, dan mei de finalist dy't ferlern hat meidwaan oant it UEFA-Kup toernoai. Yn 1998 waard in ekstra wedstryd spule tusken de ferliezers fan de heale finale, omdat de finalisten Ajax en PSV har beide kwalifisearre hienen foar de UEFA Champions League. Dy wedstryd waard yn Swol spile troch SK It Hearrenfean en FK Twinte en einige mei in 3-1 oerwinning, dat SK It Hearrenfean mocht meidwaan oan it Europakup II-toernoai. As de finalist en de winner fan it toernoai hjoed de dei by de top-5 binne, dan mei ien fan de nûmers 2 oant en mei 5 út de Earedifyzje meispylje, dy't yn de play-offs spylje om it twadde Champions-Leagueplak.

## List fan KNVB beker winners

## Namme
Yn 1995 waard bierbrouwer Amstel sponsor fan it bekertoernoai. Feyenoord en FC Volendam spilen de earste finale foar de Amstel Kup, Feyenoord Rotterdam wûn dy wedstryd.

Yn augustus 2005 waard de namme wer feroare. Sûnt dy tiid waard der striden om de Gatoride Kup, ferneamd nei de sportdrankefabrikant Gatorade. Yn it seizoen 2006/2007 hite it toernoai wer KNVB beker mar Gatorade bleau sponsor fan de beker.

## Keppeling om utens
* Hiemside KNVB beker *Nederlânsk*
Feriening

In **feriening**, yn 'e folksmûle gauris in **klup** (ek stavere as **club** of **klub**) neamd, is in organisaasje mei rjochtspersoanlikheid, dy't bestiet út in kloft minsken dy't tegearre in bepaald doel befoarderje of stypje wolle.

## Beskriuwing
Yn Nederlân wurde de rjochten en plichten fan ferienings regele yn Boek 2 fan it Boargerlik Wetboek. Oer it generaal wurdt in feriening oprjochte troch dêrfan by in notaris in akte op te meitsjen. Dat is net ferplicht, mar as der gjin akte is, is it juridysk foech fan de feriening beheind en binne de bestjoerders sels oanspraaklik foar wat út namme fan de feriening dien wurdt.

As der in oprjochtingsakte is, binne der ek statuten. Dêryn moat fan de wet yn elts gefal stean wat it doel fan de feriening is, wat de ferplichtings fan de leden binne, hoe't de algemiene ledengearkomste organisearre wurdt en hoe't bestjoerders beneamd en ûntslein wurde. Fierder lit de wet in soad romte om oare saken yn de statuten te regeljen.

It doel fan in feriening mei net it ferparten fan winst ûnder de leden wêze. Soks betsjut net dat der gjin winst makke wurde mei, mar winst dy't al makke wurdt moat brûkt wurde foar saken dy't mei it doel fan de feriening te krijen hawwe.

Teminsten ien kear yn it jier moat in feriening in algemiene ledengearkomste hâlde. Derfoar moatte alle leden útnûge wurde, dy't dan prate en beslisse kinne oer it belied fan de organisaasje. Yn eltse feriening hat de algemiene ledengearkomste it lêste wurd. Tige grutte ferienings meitsje faak gebrûk fan in systeem wêrby't de leden fertsjintwurdigers kieze, dy't dan tegearre it heechste orgaan fan de feriening binne. Sa'n orgaan wurdt dan faak ledenrie of bûnsrie neamd.

De deiske lieding fan in feriening leit by it bestjoer, dat meastal út in foarsitter, in skriuwer, in skathâlder en faak ek noch út oare leden bestiet. Guon grutte ferienings bestean út ôfdielings, dy't dan meast in eigen bestjoer hawwe.

## Keppeling om utens
*
Hebriden

De **Hebriden** (Ingelsk: *Hebrides*, Skotsk-Gaelysk: *Na h-Innse Gall*) binne in groep fan likernôch 500 eilannen W en NW fan Skotlân, wêrfan 100 bewenne binne. De wichtichste binne Lewis en Skye. De Hebriden wurde ûnderferdield yn de Bûten-Hebriden en de Binnen-Hebriden. Der wurdt ek wol oan referearre mei *Western Islands* of *Western Isles*.

### Skiednis

----

De Hebriden wiene oarspronklik bewenne troch Kelten. Yn de 6de iuw waarden se ta it Kristendom bekeard troch St Kolumba. Wytsingen út Súd-Noarwegen feroveren de eilannen fan de 8ste iuw ôf. Sy sprieken fan de *Súdlike Eilannen*.
It ferdrach fan Perth fan 1266 makke in ein oan de Noarsk-Skotske oorlogen. Doe kamen de Hebriden ûnder de Skotske Kroan, mar feitlik sloegen ferskate Skotske clanhaden dêr foar master op. Yn 1346 krige de McDonalds-clan de absolute hearskippij as Lords oer de eilannen. 
Midst 18de iuw waarden de Hebriden ien mei Skotlân. De ferhalen fan de Skotske skriuwer Sir Walter Scott hawwe de bekendheid fan de eilannen by it grutte publyk fergrutte.
Oerbefolking en earmoed hawwe yn de 20ste iuw laat ta emgraasje, foaral nei Kanada.

----

### Sjoch ek
* Flannan Islands.
* St Kilda.
* Britske Eilannen.
* Skiednis fan Skotlân.
64

## Foarfallen

* 18 july - 19 july: Grutte brân fan Rome. Keizer Nearo lit op in troch de brân ferwoaste gebiet yn it sintrum fan de stêd tusken 64 en 68 syn Domus Aurea bouwe. Geroften gean dat hy sels de brân oanstekke litte hat; Nearo sels jout de skuld oan de kristenen.
* Gessius Florus folget Lucceius Albinus op as prokurator oer Judea.

## Berne

## Ferstoarn
65

## Foarfallen
* *sûnder datum* - In gearspanning tsjin 'e Romeinske keizer Nearo, laat troch Gajus Kalpurnius Piso, wurdt ûntdutsen. Piso en in stikmannich senators dy't oan 'e gearspanning mandélich binne, wurde twongen en doch selsmoard.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* Julia Titi, Romeinsk prinsesse (dochter fan keizer Titus) († 90)
* Tibearius Klaudius Attikus Herodes, Romeinsk politikus († 137)

## Ferstoarn
* 30 april - Lukanus, Romeinsk dichter (* 39)
;*datum ûnbekend*
*Poppéa Sabina, Romeinsk keizerinne-gemalinne (* 31)
*Seneka de Jongere, Romeinsk filosoof, skriuwer en politikus (* 4 f.Kr.)
66

## Foarfallen
* Keizer Nearo stekt de earste skeppe yn de grûn foar it Kanaal fan Korinte. Dit sil pas yn 1893 foltôge wurde.
* Begjin fan de Joadske Opstân tsjin de Romeinen.
* Skriuwer en eardere geunsteling fan keizer Nearo, Gaius Petronius Arbiter ta de dea feroardield. Petronius ûntkomt oan syn straf troch selsdeading.
* Tibearius Julius Aleksander wurdt *[[praefectus Alexandriae et Aegypti]]*

## Berne

## Ferstoarn
* Gaius Petronius Arbiter, skriuwer (selsdeading).
67

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* Gnaeus Domitius Corbulo, Romeinsk befelhawwer, pleecht op befel fan keizer Nearo selsmoard yn Cenchreae.
* Paulus, apostel (ûnthalze) 
* Petrus, apostel (krusige) (Paus fan 33 - 67)
63

## Foarfallen
* In sweiere ierskodding treft de streek om Pompeii en Herkulaneum hinne (mooglik 62).

## Berne
* 21 jannewaris - Klaudia, dochter fan keizer Nearo

## Ferstoarn
* maaie - Klaudia, dochter en ienich bern fan keizer Nearo
69

## Foarfallen
* It **[[Fjouwerkeizersjier]]**. Yn Rome ûntstiet nei de dea fan Nearo in machtsfakuüm.
* 1 jannewaris - By de wenstige eedsôflizzing op nijjiersdei wegerje de legioenen yn Mogontiacum (Mainz) de eed fan trou oan de nije keizer Galba ôf te lizzen.
* 3 jannewaris - Yn Keulen roppe de troepen Fitellius ta keizer út.
* 15 jannewaris - Mei de steun fan 14 leden fan de Praetoriaanske garde fermoardet Oto, in hoveling fan Nearo, keizer Galba en ropt himsels ta keizer út.
* Grutte dielen fan it westen ferklearje har foar Fitellius, de eastlike provinsjes foar Otho.
* 14 april - Hoewol't beide keizers leaver ôftrede soenen komt it ta in fjildslach by Cremona. (Earste slach by Bedriacum) Falens wint de slach foar Fitellius dy't oan de oare kant fan de Alpen bleaun wie.
* 17 april - Otho pleecht selsmoard en lit dêrmei syn supporters in de stiik.
* 19 april - De Romeinske senaat erkent Fitellius as keizer.
* Fitellius, dy't benammen de meast Gallyske en Germaanske troepen fan de Ryn fertsjintwurdiget, nimt wraak op syn tsjinstanners yn de Praetoriaanse Garde. Hy ûntslaat grutte oantallen soldaten. Yn it easten docht dat syn oansjen gjin goed.
* 1 augustus - De troepen yn Aleksanderje roppe Fespasianus ta keizer út.
* In soad fan de troepen yn Germania wurde nei Itaalje weromroppen. Dit liedt ta in machtsfakuüm en de opstân fan de Batavieren ûnder Klaudius Sivilis 
* 24 oktober - Twadde slach by Bedriakum. Fespasianus ferslaat Fitellius.
* De gûverneur yn Germania, Markus Hordeonius Flaccus, ferklearret him foar Fespasianus, ta argeweaasje fan syn troepen. It 5<sup>e</sup> en 15<sup>e</sup> legioen rebellearje en ferklearje harren foar Fitellius
* Gallia skiedet him ôf en Sivilis nimt Castra Fetera (Ksanten) yn. Findonissa (Windisch) is de ienige posysje dy't Rome trou bliuwt. 
* 20 desimber - Fitellius wurdt finzen nomd en deamakke.

## Berne
* Suetonius (of 70)
* Polykarpus, om dit jier hine

## Ferstoarn
* 15 jannewaris: Galba, fermoarde troch Oto
* 17 april: Oto pleecht selsmoard
* Lucceius Albinus wurdt deamakke op lêst fan Vitellius
* 20 desimber: Fitellius wurdt fermoarde
Bonêre

**Bonêre** (Papiamintsk: *Boneiru*) is in bysûndere gemeente fan Nederlân. It is in part fan de ABC-eilannen fan de Lytse Antillen. It leit yn de Karibyske See, foar de kust fan Fenezuëla. De haadstêd is Kralendijk en op it eilân wenje likernôch 14.000 ynwenners.

Op likernôch 800 meter foar de kust fan Kralendijk leit Lyts Bonêre.
62

## Foarfallen

* Twadde houllik fan keizer Nearo mei Poppaea, eks-frou fan Oto.
* Seneka wurdt tdwongen him út de polityk werom te lûken.
* Lucceius Albinus folget Porsius Festus op as prokurator fan Judea
* Simeon wurdt biskop fan Jeruzalim.
* Jozef Kabi ben Simon wurdt as hegepryster fan de Joadske timpel yn Jeruzalim opfolge troch Ananus ben Ananus, dy't sels nei trije moanne wer opfolge wurdt troch Jezus ben Damneüs
* In swiere ierdskodding leit in grut stik fan de stêd Pompeii yn pún.

## Berne

## Ferstoarn
* Porsius Festus
* Jabik de Mindere, stienige op lêst fan Ananus ben Ananus.
70

## Foarfallen

* Lêste jier fan de Joadske oarloch: Titus, de soan fan keizer Fespasianus, ferovert Jeruzalim. De twadde Joadske Timpel yn Jeruzalim wurdt troch de Romeinen sa goed as mei de grûn lyk makke. It ienige sichtbere restant is in stikje fûnemint, dat no de Kleimuorre is.
* Der ûntstiet in úttocht fan joaden, dy't it Romeinske Ryk besykje te ûntflechten. In soiad fêstigje har yn Nehardea yn Partysk Mesopotaamje.
* Ek oan de Bataafske opstân wurdt in ein makke.
* Mei de bou fan it Kolosseum yn Rome wurdt begûn.

## Berne

## Ferstoarn
*Heron fan Aleksanderje, wittenskipper út de Grykske âldheid.
Papiamintsk

**Papiamintsk** (Kurasau: *Papiamentu*; Arûba: *Papiamento*; Bonêre: *Papiamen*) is in taal dy't sprutsen wurdt op de Underwynske Eilannen Kurasau, Bonêre) en Arûba. De namme Papiamintsk is ôflaat fan de Portugeeske termen foar brabbelje (*papia* en *papear*). It Papiamintsk hat in offisjele status gelyk oan it Nederlânsk op alle trije eilannen.

Op 29 jannewaris 2024 krige it Papiamintsk op Bonêre (dat de status fan in Nederlânske gemeente hat) offisjele erkenning fan 'e Nederlânske steat ûnder Diel III fan it Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen.

## Literatuer
* , *Bibliography of the Papiaments language.* Henny E. Coomans, Ronald Severing (ed.) fan de Stichting Libri Antilliani/Fundashon pa Planifikashon di Idioma (Bloemendaal/Willemstad, 2005), ISBN 90-75238-17-7.
* , *The Kiss of a Slave. Papiamentu's West-African Connections.* Akademysk proefskrift. (Amsterdam, 1996).
* , *Het Patroon van de Oude Curaçaose Samenleving*. Emmering (Amsterdam, 1987).
* , *History of the Jews of the Netherlands Antilles*, (Cincinnati, 1970).
* ,* De kleur van mijn eiland*, Leien 2006, KITLV
Jelle Troelstra (skilder)

**Jelle Troelstra** (17 jannewaris 1891, Ljouwert - 16 jannewaris 1979, Amersfoart) wie in skilder yn 'e Bergenske Skoalle.

Jelle Troelstra wie de soan fan Sjoukje Bokma de Boer en Piter Jelles Troelstra, dat it fermidden dêr't er yn opwoeks wie ien fan sosjalisten en skriuwers. De swakke sûnens fan de mem en de politike druk dêr't de heit mei libbe brochten syn âlden der ta him doe't er tolve wie in pear jier op in djoere kostskoalle te dwaan, it Landerziehungensheim yn Ilsenburch yn it midden fan Dútslân.

Yn 1907 makke er de HBS ôf, mar gongen ek syn âlden útelkoar. Troelstra gong nei Genêve om muzyk te studearjen. Oant de Earste Wrâldkriich wie er dêrnei learaar yn Dresden, en dêrnei by de Humanitêre Skoalle yn Laren.

Yn Laren begûn er mei skilderjen. Nei ynternasjonale reizen kaam er yn 1923 by de Bergenske Skoalle. Hy boaske yn 1928 mei de sjongster en dûnseresse Tjac Romein, in skieden frou mei in dochter fan tolve, dêr't er ek mei spile. Hy koe lykwols net fan it skilderjen en de muzyk libje, dat bleau ek learaar.

Fan 1954 ôf wenne er yn Amersfoart, dêr't er yn 1979 ferstoarn is.

## Literatuer
*Aukje Holtrop, *Nynke van Hichtum, leven en wereld van Sjoukje Troelstra - Bokma de Boer 1860-1939*, Amsterdam 2005, s. 437-500.
*Renée Smithuis, *De Bergense School op reis*, Woerden. 2007.
*Jelle Troelstra, *Mijn vader Pieter Jelles*, Amsterdam, 1952. 

## Keppeling om utens
*Wurk fan Troelstra by Invaluable
Feite de Jager

**Feite de Jager** (Harns, 11 novimber 1915 - dêre, 6 maart 2007) wie in keatser.

Yn 1931 helle Feite de Jager syn earste grutte súkses mei it winnen fan de Freulepartij mei Bauke van Seijst en Sjoerd van der Meer. Dêrnei wûn hy noch twaris de Jong Nederlânpartij yn 1935 en 1936. Hy wûn yn 1940 de PC mei Lou Seerden en Marten van der Hem. Twa jier letter wie er opnij winner, diskear mei Jan Rodenhuis en Frans Helfrich. 

Nei de oarloch waard Feite yn 1946 noch in kear twadde op de Bond. De banketbakker en lettere fiskhanneler keatste fan 1936 oant en mei 1946 en helle sadwaande 103 punten yn it ivich keatsklassemint.

## Prizen
* 1931 - Freulepartij 1e priis
* 1934 - Jong Nederlân 3e priis
* 1935 - Jong Nederlân 1e priis
* 1936 - Jong Nederlân 1e priis
* 1946 - de Bond 2e priis
* 1940 - PC 1e priis
* 1941 - PC 4e priis
* 1942 - PC 1e priis
Makkumer Mar

De **Makkumer Mar** of **Kâlde Mar** wie in mar oan de eastkant fan Makkum. De mar waard drûchmakke tusken 1876-1879, tagelyk mei de Parregeaster Mar en de Warkumer Marren dy't súdliker leinen. By Keninklik Beslút 1874 krige  L.C. Ledeboer fan Makkum de konsesje ta drûchmeitsjen. Yn 1967 Fryske Lânoanwinningsmaatskippij.

Ien fan de betingsten wie it 'graven' fan in skipfeartkanaal (sjoch Van Panhuyskanaal) dwers troch de mar tusken de Grutte Sylroede en Kakeshoek. De sa ûntstiene Noarder- en Sudermarpolders binne mei in grûndûker mei elkoar ferbûn. Yn 1876 naam de steat de trije marren oer. It drûchmeitsjen barde ûnder stoom. It gemaal yn de noardwesthoeke Sudermarpolder fan 1881 is yn 1926 elektrifisearre en bemealt Makkumer- en Parregeaster Marpolders. Nei beslút ta likwidaasje Lânoanwinningsmaatskippij waarden de margrûnen 1882/1883 ferkocht oan F.A. van Hall yn Utert. Dy stifte pleatsen, eksploitearre de grûnen sa'n 30 jier en ferkocht doe syn eigendommen yn de marpolders by gedieltes. De oerflakte fan de Makkumer Marpolder is ± 260 ha., en de leechste terreinhichte -2,2 m. NAP.

Der hawwe plannen west om de polder, dy't as lânbougebiet brûkt wurdt, wer ûnder wetter te setten fanwege it toerisme, mar dy plannen binne en wurde net útfierd.

## Sjoch ek
Ynpolderingen yn Súdwest-Fryslân
72

## Foarfallen

* Yn dit jier wurdt begûn oan ien fan de grutste bouprojekten fan de skiednis, it Kolosseum yn Rome. De bou giet yn opdracht fan keizer Fespasianus en sil úteinlik 10 jier duorjew.
* In Judea feroverje de Romeinen it fort Machaerus op de Seloaten
## Berne

## Ferstoarn
* Tomas (apostel)
Kalkstien

**Kalkstien** is in sedimintêr stiente dat ûntstiet troch de opsteapeling fan stoflike oerbliuwsels fan seedieren. Dêrmei bestiet kalkstien foar it grutste part út kalsiumkarbonaat (CaCO3) en is der wolris in fossyl yn te finen. Blauwe hurdstien, bygelyks, is in soart fossile kalkstien, út de oerbliuwsels fan seeleeljes.

Likernôch 20% oant 25% fan it sedimintêre stiente is karbonaatstien, en it grutste part dêrfan is kalkstien. It restearjende karbonaatstiente is meast dolomyt, in nau besibbe stiensoarte, dat in heech persintaazje fan it mineraal dolomyt, CaMg (CO3)2, befettet. Magnesyske kalkstien is in ferâldere en net sekuer definiearre term, dy't op ferskate wizen brûkt wurdt foar dolomyt, foar kalkstien dy 't in grut persintaazje dolomyt befettet (dolomityske kalkstien), of foar eltse oare kalkstien dy't in grut persintaazje magnesium befettet. De measte kalkstien waard foarme yn ûndjippe marine miljeus, lykas kontinintale platen, hoewol't lytsere hoemannichten foarme waarden yn gâns oare miljeus. In soad dolomyt is sekundêr dolomyt, foarme troch gemyske modifikaasje fan kalkstien. Kalkstien leit oer grutte parten fan it ierdoerflak bleat, en omdat kalkstien wat oplosber is yn reinwetter, erodearret dat bleatstelde kalkstien faak ta karstlânskippen. De measte grotten binne te finen yn kalkstien.

Kalkstien hat gâns tapassings: as gemyske grûnstof foar de produksje fan semint (in essinsjeel bestândiel fan beton), as taslachstof foar de ûndergrûn fan diken, as wyt pigmint of folmiddel yn produkten as toskpasta of ferve, as boaiemferbetterer en as populêre dekorative tafoeging oan rotstunen. Kalkstienformaasjes befetsje likernôch 30% fan alle ierdoaljeservoirs fan de wrâld.
Makkumer- en Parregeaster Marpolders

De **Makkumer- en Parregeaster Marpolders** is in boezemwetterskip yn Wûnseradiel fan ± 1000 hektare. It beslaat de grûnen fan de droeleinde Makkumer Mar en Parregeaster Marren mei it op dy marren eartiids ôfwetterjende rânegebiet.

Doel en wurken hingje gear mei de drûchmakking. It wetterskip is oprjochte en reglmintearre yn 1883 om neikomming fan de konsesjebetingsten te fersekerjen. It besloech doe benammen de grûnen fan de drûchmakkerij (650 ha.) 

F.A. van Hall wie ienichst yngelân en oefene ek it bestjoer út. Doe't der troch ferkeap mear yngelannen kamen is it reglemint feroare en kaam der in normaal bestjoer (1902). Klachten oer bediking fan omlizzende partikuliere polders laten ta  reorganisaasje (1916-1917). It wetterskip waard útwreide mei dêrop ôfwetterjende grûnen ta ± 950 ha. Omlizzende partikuliere polders binne ûnderbrocht yn oare wetterskippen û.o. Koaihuzen, Fallingabuorster- en Aaltsjemarpolder, Ritsebuorren) wylst in oerkoepeljend wetterskip de Waarboarch foarme. Bepaald waard dat grûnen yn de eardere drûchmakkerij twa kear safolle bydrage moasten as de omlizzende gebieten.
Steyn Maltisten

**Steyn Maltisten**, wiere namme **Steen Maltesen Sehested**, (Kleaster Gudum (noardwest Jutlân), 11 jannewaris 1553 - Kalmar, 22 augustus 1611) wie in oerste-luitenant fan Deensk komôf. Hy kaam yn 1572 nei de Nederlannen ta en yn 1580 nei Fryslân. Yn 1581 wied er al oerste-luitenant.

Hoewol't de Deenske kening him frege werom te kommen, bleau hy op útdruklik fersyk fan Willem Loadewyk. Yn de Slach by Boksum (17 jannewaris 1586) waard hy finzen nomd troch Spaanske troepen út Stienwyk ûnder Juan Baptiste de Tassis; ien fan de bruorren fan Steyn Maltisten sneuvele. Sûnder grûn is Maltisten letter wol as lef beskreaun. Yn 1587 gie er werom nei Denemark, dêr't er in hege post krige (*rigsmarsk*).
State

In **state** wie oarspronklik in hûssteed, letter ek in hûs (mei of sûnder hiem fan in hoarnleger, appelhof ensfh.). Sa ûntstie in ôflaat begryp fan it wurd state: in foarnaam hûs (bygelyks in stins) dat dan mei syn namme oan de hiele sate joech. Wie it hûs minder opfallend, dan hiet de hiele pleats nei it lân: de sus-en-sa-sate.

## Sjoch ek
*States en stinzen

## Keppeling om utens
*
Dyksterhuzen

**Dyksterhuzen** of **Dykstrahuzen**,is in buorskip yn De Waadhoeke. Hy leit yn de himrik fan Bitgum, noardwestlik fan Ljouwert en east fan Berltsum. 
De buorskip bestie earder út in tal foarname pleatsen dy't oan de noard- en benammen de súdkant fan de eardere Slachtedyk stienen. De staten Buma en Aysma leinen der eartiids, en yn de tiid dêrnei de boupleatsen Grut- en Lyts-Aysma. De aadlike Van Aysma’s bewennen Âld Grut Aysma (letter Nij Grut Aisma) op Dyksterhuzen, dat stee hjit yn 2008 'Saadsum'. 
De namme komt ek foar as *Dyxterhuysen*, *Dyckstrahusen*, *Dijcstra huysen* en *Dijksterhuizen*. De strjitte yn Bitgummole rjochting Marsum hjit tsjintwurdich ek Dyksterhuzen. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Hoarnleger

In **hoarnleger** wie de beneaming út de 16e en 17e iuw foar in pleats mei it hiem.

## Komôf
Obe Postma stelde út dat de namme ôflaat wêze koe fan it Aldfryske *hore* (blabze of dridze), dat it plak dêr't slatierde of dong opsmiten wurdt. Pieter Sipma hat de ôflieding oandroegen fan it Aldfryske *hora* (driuwe, jeie), in plak dêr't it fee foar de nacht feilich byinoar brocht waard. It wie yn alle gefallen in plak dêr't oaren oan sjen koenen hoefolle fee jin hiene. Fergelykber mei Nachtlân ûnder Smelle Ie, Jaechakker ûnder Pitersbierrum.

## Stimrjocht
Fanâlds wie it stimrjocht bûn oan grûnbesit. De formalissearing dêrfan yn it Stimreglemint fan 1698 wie lykwols dat de stim by ferdieling fan in stimdragende sate oan it hoarnleger bûn bleau. Dat troch it opkeapjen fan hoarnlegers wie it mûglik stimmen te keapjen. Dit fersterke yn 18e iuw de oligargy, wat wol yn striid wie mei de 'âlde' Fryske Frijheid. It 'Reglemint reformatoir' út 1748 bepaalt dat immen neist it hoarnleger in stik grûn fan bepaalde grutte besitte moast, en dat op it hoarnleger ek in hûs stean moast.

## Sjoch ek
* Hoannestimmen
* Kiesrjocht
* Stimhawwende pleats
* Stimhúske

## Keppeling om utens
*
Heawei

In **Heawei** of *Miedewei* liedt fan in doarp nei de byhearrende mieden en rint dêr dea. Soms hie de heawei neist it doel om der hea oer te ferfieren ek in wetterkearende funksje. De wei waard dêrom faak ophege mei seadden, sân en takkebosken. De heawegen krigen sadwaande ek nammen as Sânwei, Kneppelwei en Prikkewei (in prikke is in tinne tûke). At in heawei troch in furde gie waarden de ûndjippe plakken faak ferstevige mei balken of stiennen: *waad*, *daam* (bg. Prikkedaam) of *tynje* (bg. De Tynje. Heawegen, dy't notiids hast allegear ferhurde binne, binne algemien, útsein op plakken dêr't it heaferfier fan fanâlds oer wetter gie.

## Keppeling om utens
*
Tynje (fiskdaam)

In **tynje** (Aldfrysk: *tyningha, teninge, teengia*) is wierskynlik in beneaming foar fiskdaam. Wat de ôflieding oanbelanget wurdt tocht oan 'tena', earne in tún (hage) omhinne dwaan. Tún wie oarspronklik in lege huorde, flechten fan riishout. 
Net-filologen hawwe tocht oan 'tia' (trekke) en oan yn de oarspronklike betsjutting 'waad' as plak dêr't men troch it wetter giet. By dy ûndjippe plakken waard fiske (sjoch ek: tichtset en * tynje (ryshout)). Der komme noch in soad tynjes foar (Garyp, Huzum, Oentsjerk, Rinsumageast).
Tichtset

In **tichtset** is in fertikaal fiskersnet fan de iene wâl nei de oare wâl. De bûtenste parten fan it net binne de skodden; it middenste is it tichtsetterskod. Oan wjerskanten fan it net, dat oan de boaiem tarint, wurde ielfûken setten. Tichtsetfiskerij bart meast nachts; men fangt de iel op de trek. Tichtsetfiskjen is al hiel âld. 

It tichtsetterskod kin oant op de boaiem ta dellitte wurde. Ornaris wurdt nachts tichtsetfiske, dat foar de skipfeart wurdt it plak fan it tichtset oanjûn troch in read en wyt ljocht as it yn fiskjende tastân is, en troch in grien en wyt ljocht as de trochfeart frij is.

## Sjoch ek
* tynje.

## Keppeling om utens
*
Hein Vos

**Hindrik (Hein) Vos** (De Tynje, 5 july 1903 – Wassenaar, 23 april 1972) wie in Fryske elektrotechnysk yngenieur, ekonoom en politikus.

Vos wie ien fan de tsien, bejeftige, bern út in 'reade' ûnderwizershúshâlding. Hy rûn der út op de hbs troch syn oanlis foar wiskunde. Nei syn stúdzje elektrotechnyk yn Delft ûntwikkele hy him ta in orizjineel makro-ekonoom. Hy ûntwurp yn de jierren '30 tegearre mei Jan Tinbergen it Plan fan de Arbeid, it alternatyf fan SDAP en NVV foar de bestriding fan de krisis. 

Yn 1945 waard hy minister fan Hannel en Yndustry yn it kabinet-Schermerhorn/Drees as opfolger fan Johannes Hendrik Gispen. Hy krige lykwols net folle kâns om syn ideeën foar sosjalisaasje en oardering út te fieren. Dêrnei waard hy minister fan Ferkear yn it kabinet-Beel I as opfolger fan Steef van Schaik. Hy wie fûl tsjinstanner fan it Yndoneezjebelied fan de kabinetten Beel en Drees. Yn 1946-1947 wie Vos minister fan Folkshûsfesting en Romtlike Oardering. Fan 1948 ôf wie hy direkteur fan de 'reade' fersekeringsmaatskippij De Sintrale, senator foar de PvdA en lid fan de steatsried. 

Yn syn tiid wie hy ien fan de pear dêr't bekend fan wie dat hy homoseksueel wie. Syn libbenspartner wie de sjoernalist en skriuwer Aar van de Werfhorst. Syn aard late derta dat de KVP in feto útspruts wêrtroch't Vos gjin minister mear wurde koe.
Ritske Boelema

**Ritske Boelema** ( ... - Ljouwert? 1547) wie de stifter fan it Ritske Boelema Gasthûs yn Ljouwert. Hy is yn Stiens te hôf brocht. It gasthûs stie earst oan de Speelmanstrjitte, letter oan de Muontsemuorrestrjitte (1632) en noch wer letter oan de Twibaksmerk (it âlde Lânskipshûs).
73

## Foarfallen

* Sjina besiket fannijs East-Turkestan (Xinjiang) te besetten.
* 15 april - Yn Judea wurdt de sitadel Massada besuden de Deade See, fan it Romeinske leger (*Legio X Fretensis*) ûnder Lusius Flavius Silva ferovere. De Seloaten (960 manlju, froulju en bern) dogge harsels tekoart nei in koarte belegering.
## Berne

## Ferstoarn