open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hoyte Uninga fan Hoytema

**Hoyte Uninga fan Hoytema** (1528 - ferstoarn Grins, 1581) wie grytman fan Haskerlân.

Hoyte wie in soan fan Douwe Hoytes Uninga fan Hoytema en Doedt Goffes fan Sjaerda. Yn 1559 hearde hy ta de folmachten út de steaten fan it Fryske plattelân dy't út namme fan harren kommittanten ferklearren dat se net tastean soene dat der in kommisje beneamd waard om mei de kening oer lânsoangelegenheden yn Gint te sprekken. Soks waard sjoen as stridich mei de privileezjes fan de gewesten. Mar úteinlik, neidat it hof der fjouwer kear om frege hie, en neidat de folmachten fan de stêden harren tastimming jûn hiene, mochten se ûnder akte de 'non prejudicio' tastinmme. Fan Hoytema wie op dat stuit grytman fan Hasker Fiifgea. Yn itselde jier tekene hy wer as folmacht fan it plattelân it rekwest tsjin kettermaster Lindanus oer it ferbrekken fan de privileezjes fan it lân. Fan Hoytema waard yn 1568 troch Alva ferbanne en flechte hy nei it bûtenlân. Hy skynt him lykwols ferantwurde te hawwen, want yn 1573 wurdt hy wer neamd as grytman fan Hasker Fiifgea yn in brief fan Caspar de Robles. Dêryn wurdt hy hjitten om it gearboskjen fan de oproerlingen te Joure mei krêft oan te pakken. Fan doe ôf skynde er him oan de Spaanske side holden te hawwen, want hy wurdt neamd ûnder de ôfsettenen en bannelingen troch de steatsen.

Yn 1580 moat er wer flechtsje út De Jouwer en giet dan yn ballingskip. Op 31 maart 1580 besleaten de Steaten fan Fryslân dat preesters en oare geastliken gjin katolike seremoanjes útfiere mochten. It tsjerklik goed moast brûkt wurde foar de grifformearde dûmnys en skoalmasters en foar de earmen. Yn 1581 waard troch de Fryske steaten beslach lein op syn goed en waard opdracht jûn om syn Hoytemastins op De Jouwer te slopen. De Hoytemastins waard ôfbrutsen om te foarkommen dat Spanjerts it as útfalsbasis brûke soen. De terreinen bleaune lykwols eigendom fan de famylje Uninga fan Hoytema. Op it terrein fan de stins waard yn 1589 in skâns opsmiten. Dêrbinnen waard yn 1625 de Heremastate boud. Hoyte Uninga fan Hoytema ferstoar yn 1581 yn Grins en waard dêr begroeven yn Der Aa-tsjerke.
 
Hoyte wiet troud mei Wick fan Gerbranda, dochter fan Johan fan Gerbranda Roorda en Tiets Tjepckesdr fan Goslinga. Se giet nei de dea fan Hoyte mei har soan nei Emden, dêr't se beide yn 1582 ferstoaren.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Uta Sipkes

**Uta Sipkes** wie grytman fan Hasker Fiifgea. 

Uta Sipkes wurdt neamd yn in stik oer de wykmerk op De Jouwer dat opsteld wie troch de grytman en it gerjocht mei oerlis fan de prelaten, âldermannen, *wijze luijden* en gemeente Hasker Fiifgea en de Ommelannen fan 12 novimber 1466. 

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Ulke Hoytema

**Ulke Hoytema**, (? - 1558) wie grytman fan Hasker Fiifgea en wenne op De Jouwer.

Ulke van Hoytema waard op 25 desimber 1549 beneamd as grytman fan Hasker Fiifgea as opfolger fan Wybrandt Auckes. Yn 1558 waard Ulke fermoarde, nei alle gedachten troch Wopke Gerkes. Gerkes waard op 21 maart 1561 feroardiele om ûnthalze te wurden omdat hy *den grietman van Hasker vijfgae* mei in helleburd deaslein hie en dêrby boppedat *for'sen ende gewalden* brûkt hie. Ulke Hoytema waard as grytman opfolge troch Hoyte Uninga fan Hoytema.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Wijbrand Waltinga

**Wybrand Waltinga** wie yn 1544 grytman fan Hasker Fiifgea en wenne op De Jouwer.

Wybrand wie de soan fan Auke Walinga. Hy wie troud mei Ede Reignalda en hie mei har fjouwer bern. Hy wie yn 1544 grytman út namme fan de *Keizerlijke Majesteits* grytman fan Hasker Fiifgea. Mooglik wie hy dat as plakferfanger. Yn 1545 waard hy opfolge troch Jelle Broers Hylckama.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Wybrant Auckes

**Wybrant Auckes**, mooglik *Wybrant Auckes Waltinga*,  wie fan 1548 oant 1550 grytman fan Hasker Fiifgea. Hy wie yn dat amt yn 1548 de opfolger fan Gabbe fan Andringa. Yn 1455 waard Wybrant Auckes opfolge troch Ulke Hoytema.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Ferdrach fan Ribemont

It **Ferdrach fan Ribemont** fan 880 wie it lêste ferdrach oangeande it ferpartsjen fan it Frankyske Ryk. It wie tekene troch de Eastfrankyske of Dútske kening Loadewyk de Jongere en de Westfrankyske keningen Loadewyk III en Karloman fan Frankryk.
Nei it ferstjerren fan de Westfrankyske kening Karel de Keale hie Loadewyk de Jongere de freonskip mei Karel syn opfolger Loadewyk de Stammerder befêstige mei it Ferdrach fan Foeren yn novimber 878. De twa neven seine inoar ta dat hja de opfolging troch harren soannen respektearje soene. Dat ferdrach kaam ûnder bedriging doe't yn april 879 Loadewyk de Stammerder ferstoar. In ôffurdiging ûnder lieding fan biskop Joaselyn fan Parys, dy't letter ek de beskermer fan de stêd tsjin ynfallen fan de Wytsingen wie, nûge Loadewyk de Jongere út en nim it bestjoer oer West-Frânsje oer. Om't syn frou Luitgard dat idee ek stipe, foel Loadewyk West-Frânsje yn. Hy berikte Ferdun, mar luts werom doe't de soannen fan Loadewyk de Stammerder: Loadewyk III fan Frankryk en Karloman fan Frankryk harren diel fan Midden-Frânsje oan him opjoegen.
Njonkelytsen rôp Bosso fan de Provâns, in ealman besibbe oan de Karolingen, himsels út ta kening fan de Provâns. Ek de Wytsingen setten fannijs út ein mei harren ynfallen. Om dit driigjen boppe te stean, besleaten de Karolingyske keningen harren skeel fansiden te setten en meiïnoar op te arbeidzjen. Hja moeten yn Ribemont, yn it hjoeddeiske departemint Aisne yn it noarden fan Frankryk. Yn ruil foar de neutraliteit fan Loadewyk de Jongere, befêstigen de keningen fan Frankryk dat it part fan Loataringen en Fryslân dat hja sûnt it Ferdrach fan Meerssen yn besit hiene, no fan Loadewyk de Jongere wie en sa koene hja frij optsjen tsjin Bosso.
De grins tusken Frankryk en it Hillige Roomske Ryk is oant yn de Lette Midsiuwen hast nea feroare west.
Eardere Frankyske ferdielings wiene:
*Ferdrach fan Ferdun (843)
*Ferdrach fan Prüm (855)
*Ferdrach fan Meerssen (870)
 
## Sjoch ek
*Ferdrach fan Ribemont (1179)
*Slach by Andernach (876)
Heallieder

**Heallieders** (Ned. *halfgeleiders*, Ingelsk: *semiconductors*) binne stoffen dy't wat elektrise lieding oangiet tusken lieders en isolatoaren lizze. Heallieders liede de elektrisiteit dus in bytsje. Bekende heallieders binne silisium (Si), gallium-arsenide (GaAs), germanium (Ge), ensfh. Mei heallieders kinne in ferskate elektroanyske komponinten makke wurde. Elektroanisy neame soksoarte healliederskomponinten meastentiids koartwei „heallieders”.
Gabbe fan Andringa

**Gabbe fan Andringa** († 12 febrewaris 1561) wie in Fryske grytman.  

Gabbe wie de soan fan Jorrit fan Andringa, mar komt op plakken ek as Gabbe Gossessoan Andringa foar. Foar 1547 wie hy boer en tsjerkefâd yn Akkrum, yn 1549 yn Ouster-Nijegea. Yn 1546 wurdt 'Gabe' neamd as grytman fan Hasker Fiifgea. Gabbe wie nei alle gedachten grytman fan Haskerlân en Utingeradiel, mar waard op 1 jannewaris 1550 neamd as grytman fan Doanjewerstâl. Op dy dei waard oan de ôffurdigen op de Lândei fan Fryslân bekendmakke dat Filips II de nije kening waard, as opfolger fan syn heit, keizer Karel V. 

Gabbe ferstoar op 12 febrewaris 1561, en liet in dochter nei. Syn wapen bestie yn in fjild fan keel mei trije klaverblêden fan goud.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
* List fan grytmannen fan Doanjewerstâl
Kralebeurske

In **kralebeurske** is in beurske, ponkje of budel dy ’t fan kraaltsjes makke is. 

It breidzjen mei kraaltsjes is al iuwenâld. Op in skilderij fan Joshua Reynolds út 1774 stiet in jonkje ôfbylde dat in kralebeurske stellen hat. Kralebeurskes, -budels en -taskes waarden fan it begjin fan de njoggentjinde iuw populêr. It wiene gebrûksfoarwerpen, mar joegen ek de status fan de brûkster oan. De brûkte patroanen wiene faak streekeigen en hearden by de dracht. Sa wiene Siuwske beurskes werkenber oan in stjerrepatroan. Foar sa’n sânpuntige stjer waarden meastentiids blauwe tinten brûkt. Dêromhinne siet meast in kartele râne. In soad taskes waarden makke yn it suden fan Dútslân.

De beurskes hienen in grut ferskaat oan blommotiven mar der waarden ek wol beroppen, bouwurken, lânskippen en bistefigueren útbylde. As symbolyk waarden faak sinnebyldige ôfbyldings as anker, pylk, kaai, hert en krús tapast.
De brûkte motiven wiene ek bûn oan de tiid. Sa waarden yn de Biedermeiertiid de kralenbeurskes opgnist mei blommen, letter waarden ek motiven yn art deco styl brûkt.

## Bûgel
De bûgel fan de beurskes kin yn ferskate maten makke wêze fan nikkel, sulver of in mingsel dêrfan lykas alpaca dat yn Dútslân ûntstie. Neist bûgels mei kontoeren hienen se ek faak gravearre ornamintsjes. 

## Technyk
Eins elke hânwurktechnyk kin mei kralen dien wurde, lykas weve, gympe, knoopje, frivolité, bordueren en kantklossen, mar faak moatte de kraaltsjes earst reaun wurde. 
Earst wurde lytse kraaltsjes neffens telpatroan op in lange trie reaun. Elke stek is by it breidzjen in kraal. Beurskes en taskes kinne út ien stik breide wurde of út foar- en in efterside dy ’t letter oan elkoar setten wurde.  It rûnbreidzjen wurdt meast dien mei fiif tinne breidspriemmen wêrtroch ‘t de foar- en efterkant elk op twa priemmen steane. Nei it ôfwurkjen en it ynsetten fan de fuorring wurdt it gehiel oan de draachbûgel fêstmakke. Oan de ûnderside fan de beurskes waarden soms franjes makke.
Enoch Kry Naasje Reservaat 135

It **Enoch Kry Naasje Reservaat 135** (Ingelsk: *Enoch Cree Nation 135 Reserve*), foarhinne it **Stony Plain Reservaat 135** (Ingelsk: *Stony Plain 135 Reserve*) is in reservaat fan 'e Enoch Kry Naasje (*Enoch Cree Nation*), in erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Kanadeeske provinsje Alberta. It waard yn 1884 stifte as útfloeisel fan it Ferdrach Nû. 6, ien fan 'e regionale, saneamde Nûmere Ferdraggen tusken de ûnderskate Yndiaanske folken en de Kanadeeske autoriteiten.

## Geografy
It Enoch Kry Naasje Reservaat 135 is sitewearre yn it sintrale diel fan Alberta, grinzgjend oan 'e westlike stedsrâne fan Edmonton, de provinsjale haadstêd. Oan alle oare kanten wurdt it reservaat omsletten troch Parkland County. It leit dêrmei yn 'e Haadstedske Regio fan Edmonton. It reservaat beslacht in oerflak fan 51,61&nbsp;km², en is dêrmei fierwei it grutste fan 'e beide reservaten fan 'e Enoch Kry Naasje (it oare is it ûnbewenne Enoch Kry Naasje Reservaat 135A).

## Demografy
Neffens gegevens fan 'e Kanadeeske folkstelling fan 2011 hie it Enoch Kry Naasje Reservaat 135 doe 987 permaninte bewenners, dy't yn 378 ûnderskate wenten libben. De befolkingstichtens bedroech sadwaande 19,1 minsken de km². De bewenners fan it reservaat binne sa goed as allegearre leden fan 'e Enoch Kry Naasje. Hja binne etnyske Kry (*Cree*), in Algonkwynsktalich folk dat de talrykste Yndiaanske groep fan Kanada is. It haadkertier fan it Enoch Kry Naasje Reservaat 135 is it doarp Enoch, dat frijwol synonym is mei it reservaat. 

## Ekonomy
Yn oktober 2006 iepene de Enoch Kry Naasje it River Cree Casino and Resort, in kasino, hotel en sportkompleks wêrfan't de bou C$210 miljoen koste hie. It stiet yn 'e noardeasthoeke fan it Enoch Kry Naasje Reservaat 135, en grinzget oan 'e stêd Edmonton. 

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Enoch Kry Naasje
Hugo fan de Elzas

**Hugo** (om 855 hinne - Abdij fan Prüm 895 wie in ûnwettige soan fan kening Lotarius II en syn frijster Waldrada. Nettsinsteande it besykjen fan syn heit, krige hy net syn keninkryk, mar krige yn 867 it Hartochdom Elzas yn lean fan Loadewyk de Dútser.
Lotarius II gie yn it foarjier fan 869 nei paus Adrianus II ta yn de hope tastimming te krijen en skied fan syn frou Teutberga. Dat houlik wie him eins opkrongen. De paus stie de skieding ta. No koe syn ferhâlding mei Waldrada en harren bern offisjeel erkend wurde, mar op de weromreis waard er slim siik oan malaria en ferstoar yn de âldens fan 34 jier.
Yn 877 besocht Hugo foar it earst syn erfenis te krijen. Nettsjinsteande stipe fan de Loataringske adel slagge him dat net. Paus Johannes VII die him yn 878 yn de ban. Doe't syn neef Loadewyk de Stammerder, kening fan West-Frânsje, yn 879 ferstoar, besocht er de macht yn Loataringen nei him ta te lûken. Teutbald, dy't boaske wie mei Hugo syn suster Berta, waard de wichtichste fjildhear fan de opstannelingen. Yn de *[[Annales Fuldenses]]* waard hy in *tiran yn Galje* neamd. Dat koe wêze om't er de opfolging troch de soannen fan Loadewyk, Loadewyk III fan Frankryk en Karloman fan Frankryk, yn West-Frânsje en fan Bosso yn de Provâns. Loadewyk de Jongere, de soan fan Loadewyk de Dútser, kaam Loadewyk III en Karloman te help. Yn 880 fersloech er Hugo by Ferdun en baarnde syn kastiel ôf.

Op peaske, 23 april 882, joech Loadewyk de Jongere Hugo de Elzas yn lien, mar nettsjinsteande kaam er yn opstân.
Hugo sleat in fredesferdrach mei Godfryd de Wytsing, dy't doe hartoch fan Fryslân wie, en as part fan it ferdrach boaske Hugo syn suster Gisela mei Godfryd. Hugo syn neef, greef Witbert (in soan fan Lotarius II syn suster), hie Godfryd holpen in wichtige posysje te krijen yn de Fryske lannen. Lotarius hie Witbert as pleechsoan oannaam, dus Hugo en Witbert wiene meiïnoar opwoeksen. Yn 883 hie Hugo it grutste part fan de Loataringske adel efter him krigen en mei Godfryd syn help besocht er syn heit syn keninkryk werom te krijen. Yn 885 kaam keizer Karel de Grouwe efter it komplot fan Hugo en Godfryd. Hy stjoerde Hindrik fan Babenberch nei de Fryske lannen om harren te pakken. Godfryd waard mei help fan Friezen en Saksen fermoarde en Hugo waarden syn eagen útpjukt. Hugo waard dêrop nei de Abdij fan Sint-Gallen yn stjoerd, dêrnei nei de Abdij fan Fulda en einlings nei de Abdij fan Prüm. Dêr ferstoar er in pear jier letter en waard krekt as syn pake, Lotarius I, bysetten yn de abdijtsjerke.
Badminton

**Badminton** is in Olympyske sport dy ’t spile wurdt mei in racket en in shuttle. De shutlle, dy ’t makke wêze kin fan nylon of fan fearren, wurdt oer in net hinne slein mei de rackets. 

## Oarsprong

Der wurdt fanút gien dat de oarsprong fan de sport yn Britsk-Ynje leit. Der binne ôfbylden fan bekend út begjin 19e iuw. It spul hat sterke oerienkomsten mei *ball badminton*, út Tamil Nadu en mei *hanetsuki* út Japan. De Britske soldaten spilen badminton yn Britsk-Ynje. Dêr waard it lykwols *poona* neamd, nei de stêd Poona. Letter kaam it spul oer nei Ingelân. It waard yn 1873 spile op it bûten 'Badminton' fan de hartoch fan Beaufort. 
Der binne ferskate skilderijen fan Ingelske en Frânske komôf dêr’t út bliken docht dat soksoarte spul ek al spile waard yn Jeropa. De Frânske namme wie *jeu de longue plume* ('spul fan de lange plom'). Sûnt 1873 wurdt it spul algemien badminton neamd.
Kabinet fan de Kening

It **Kabinet fan de Kening** of **Kabinet fan de Keninginne**, (In Nederlân eartiids: *Kabinet des Konings*) is it amtlike sekretariaat fan de Nederlânske kening dat de skeakel is tusken it steatshaad en ministers.  

It Kabinet fan de Kening stipet de kening by syn taken as lid fan it regear. Dy taak komt ûnder mear ta utering by de ûndertekening en argivearring fan offisjele steatstikken, lykas wetten en keninklike besluten.

Dêrneist hat it Kabinet taken op it mêd fan de fersykskriften en graasjefersiken en by it fêststellen fan de aginda fan de kening. Oan it haad fan it Kabinet fan de Kening stiet in direkteur. In Fryske direkteur wie de Jouster Jhr P.J. Vegelin van Claerbergen, fan 19 july 1899 oant augustus 1910.
Patriargale katedraal fan Bûkarest

De **Roemeensk-Otterdokse Patriargale Katedraal** is in oan de hilligen Konstantyn en Helena wijde katedraal yn Bûkarest, Roemeenje (Roemeensk: *Catedrala Patriarhală Sf. Împărați Constantin și Elena*). It is de katedraal fan 'e partriarch fan de Roemeensk-Otterdokse Tsjerke. 

## Skiednis
De hjoeddeiske katedraal ûntstie as in part fan in kleaster, dat Konstantyn Șerban Basarab, foarst fan Walachije, yn it jier 1656 stifte. Twa jier letter waard de katedraal ynwijd. Wer in pear jier letter waard it kleaster de sit fan de metropolyt fan Bûkarest. 

Yn 1925 krige de Roemeensk-Otterdokse Tsjerke de status fan in patriargaat en de tsjerke fan de metropolyt krige dêrmei de funksje fan in patriargale katedraal. It wie doe noch it doel om letter in gruttere katedraal te bouwen. Ynstee dêrfan waard de besteande katedraal restaurearre, nei it westen ta oriïntearre en riker ynrjochte. Yn de jierren 1960 waard de katedraal neffens it foarbyld fan de katedraal fan Argeș wer safolle mooglik yn de oarspronklike steat werombrocht.
  
Yn 2010 waard yn de omjouwing fan it Parlemintspaleis útein set mei de bou fan in folle gruttere katedraal, de Katedraal fan de Ferlossing fan it Folk. De katedraal waard yn 2018 yn oanwêzigens fan tûzenen Roemenen ynwijd en tsjinnet as de nije patriargale katedraal fan de Roemeensk-Otterdokse Tsjerke.

## Arsjitektuer
De katedraal is oarspronklik in sintraalbou mei in koepel op in plattegrûn fan in gryksk krús. Oan de westlike kant is in ferlinging mei in foarbou mei noch in haadkoepel en lytsere koepels en in mei mozaiken fersierde narteks. It rike ynterieur mei ikoanen, fresko's en fykwurk datearret út alle iuwen fan 'e skiednis fan de katedraal.
Manfred de Graaf

**Manfred Marcel de Graaf**, sûnt 2003 **Manfred Marcel Derman** (Amsterdam, 8 jannewaris 1939 - Warmond, 27 novimber 2018) wie in Nederlânsk akteur.

## Wurkpaad
Manfred de Graaf makke yn 1954 doe't er 15 jier wie syn toanieldebút by it Rotterdamsk Toaniel yn *De merkwaardige meneer Pennypacker* fan Liam O'Brien. Om 1960 hinne stapte er oer nei de Haagse Comedie, dêr't er oant 1974 by spylje soe. Dêrneist en dêrnei wie er te sjen yn spylfilms en telefyzjerigen. De Graaf waard yn de jierren tachtich foaral bekend as dokter Hans Lansberg yn de VARA-telefyzjesearje *Zeg 'ns Aaa* (njonken û.o. Sjoukje Hooymaayer en Carry Tefsen), dy't fan 1981 oant 1993 rûn. Hy die yn 2003-2004 ek mei oan de toernee troch Nederlân fan de teäterferzje fan *Zeg 'ns Aaa*.

De Graaf wie ek direkteur fan de kommersjele telefyzje-omrop Tele8 yn Twinte en late om 1990 it ta stân kommen fan de Rijswijkske Skouboarch.

## Persoanlik libben
Op 15 jannewaris 2003 waard by Keninklik beslút syn achternamme feroare yn Derman, de achternamme fan syn yn 1943 troch de nazy's fermoarde heit, in Roemeensk diplomaat.

## Filmografy
Unfolslein:
**[[Een zomer lang]]* (telefyzjefilm, 1959) - Rol ûnbekend
**[[Het huis van mijn ouders]]* (tf-film) - Rol ûnbekend
**[[Makkers, staakt uw wild geraas]]* (1960) - Rol ûnbekend
**[[De dans van de reiger]]* (1966) - Matroas
**[[The Little Ark]]* (1972) - Fotograaf
**[[Turks fruit (film)|Turks fruit]]* (1973) - Henny
**[[Ieder zijn deel]]* (tf-searje) - Hubert (1977-1978)
**[[Dokter Vlimmen (1977)|Dokter Vlimmen]]* (1977) - Dokter Treeborg
**Tussen wal en schip* (telefyzjesearje) - Jürgen Glas (1977)
**[[Boeing Boeing]]*, (Klucht, 1978) - Paul
**[[Dagboek van een herdershond]]* (tf-searje) - Johannes de Hertog (Ofl. ûnbekend, 1978-1980)
**[[Zeg 'ns Aaa (1981)|Zeg 'ns Aaa]]* (tf-searje, 1981-1993) - Dokter Hans Lansberg
**[[Twee vorstinnen en een vorst (film)|Twee vorstinnen en een vorst]]* (1981) - Learaar
**[[Ik ben Joep Meloen]]* (1981) - Kurt
**De ware Jacob* (Klucht, 1983) - Bob
**[[De Lift]]* (1983) - Makeler Spekkinga
**Moordspel* (1987) Ton van Straalen
**[[Goede tijden, slechte tijden]]* (tf-searje) - Martin Helmink (1996, 1996-1997)
**[[Intensive Care (telefyzje)|Intensive Care]]* Tf-searje - Dokter Reijnders (2002)
**[[Het Glazen Huis (soap)|Het Glazen Huis]]* Tf-searje - Pieter Balk (2004)

## Keppelingen om utens
*  IMDb-profyl
* Manfred de Graaf yn de teäterensyklopedy
Cocki Boonstra

**Corri Antoni Boonstra** (Buinen, 16 febrewaris 1938) is in rêstend Nederlânsk aktrise.

Cocki Boonstra is in dochter fan in Fryske heit en in mem fan Tsjechysk komôf. Sy folge it gymnasium yn Rotterdam. Goed in jier letter gie se nei de Toanielskoalle yn Arnhim oant har slagjen yn 1960. Op 28 july 1960 debutearre hja mei de rol fan Martine yn it stik mei deselde namme fan Jean-Jacques Bernard by Toanielgroep Studio. Sûnt die hja ek telefyzje- en radiowurk (harkspullen ûnder regy fan Johan Wolder); de lêste jierren op freelance-basis. 

Cocki Boonstra waard bekend fan har rollen yn *The Family* (1973), de Dútske ZDF-telefyzjerige *Die drei Klumberger* (1977) en *Een zonnige morgen* (1962). Yn 1975 siet se ek yn de film *Keetje Tippel*.
Gisela fan Loataringen

**Gisela fan Loataringen** (earne tusken 860 en 865 - tusken 21 juny en 26 oktober 907) wie in dochter fan de Karolingyske kening Lotarius II en syn frijster Waldrada.
Har heit en mem krigen fjouwer bern. Utsein Gisela waarden Hugo, hartoch fan de Elsas, Berta en Ermengarde berne. Oermits Lotarius der foar de tsjerke net slagge en skied fan syn frou Teutberga waarden Gisela, har broer en har susters nea offisjeel erkend. 
Hja boaske om 882 hinne mei Godfryd de Wytsing, dy't hartoch fan Fryslân wie. Hy waard lykwols trije jier letter yn maaie 885 by Spijk fermoarde troch in nust Fryske eallju. 
Nei de dea fan har man, waard sy yn in kleaster yn feilichheid brocht. Letter waard sy kleasteroerste fan de abdij fan Nijvel en de abdij fan Fosses.

## Foarâlden
Sjoerd Wiersma

**Sjoerd Foppes Wiersma** (Skearnegoutum, 6 novimber 1899 - De Jouwer, 10 april 1971) wie in Jouster waskerij-eigener en fersetsman. 

## Underdûkers
Sjoerd Wiersma en boukundige Uilke Boonstra rekken yn it ferset troch de opfang fan joaden. Sûnt 1942 gie Wiersma, skûlnamme 'Sjouke van der Zee', in pear kear wyks mei syn frachtwein nei Amsterdam om joaden op te heljen. Wiersma en syn freon Boonstra brochten de joadske passazjiers dan nei ûnderdûkadressen. In soad ûnderdûkers waarden ûnderbrocht yn de Súdwesthoeke. 

Op 8 augustus 1944 kamen Wiersma en Boonstra mei de trein werom út Hollân. Se hienen yn Amsterdam in besprekking hân oer it opsetten fan in flechtrûte oer Delfsyl en De Kalkman nei Ingelân foar delstoarten alliearde fleantúchbemannings. Doe't se op stasjon fan It Hearrenfean oerstapten, waarden se opwachte troch Boonstra syn buorman Zijlstra dy’t in wichtige saak mei Boonstra besprekke woe. Boonstra en Zijlstra rûnen foarút, mei Wiersma in eintsje der efter. Bûten it stasjon waard Boonstra oanhâlden. Wiersma wist te ûntkommen yn de tram nei De Jouwer en dûkte ûnder yn Ychtenbrêge. 

Dochter Johanna Wagenaar-Wiersma naam op 8 oktober 1996 de Yad Vashem ûnderskieding yn ûntfangst foar har ferstoarne âlden.

## Kartoteek
De nammen fan de ûnderdûkers blykten letter fêstlein te wêzen yn in kartoteek. De kartoteek bestiet út 450 kaartsjes mei ûngefear 80 pasfoto's fan Joadske ûnderdûkers. Op elk kaartsje steane in namme, plak fan komôf, ûnderdûkkadres en in oantekening oer de finansjele ûndersteuning. Dy kaartebak rûn oant febrewaris 1944 doe't Boonstra oppakt waard en Wiersma wist te ûntkommen. De kartoteek komt nei de oarloch yn hannen fan Sjoerd syn broer Gerlof Wiersma. Gerlof folde de ynformaasje noch oan en sette de kaartebak op souder, dêr't in pakesizzer him letter fûn. De bak mei gegevens waard yn brûklien jûn oan it Herinneringssintrum Kamp Westerbork dy 't it brûkt foar de databank *Een Naam en een Gezicht*.

## Strjitnamme
Op 14 febrewaris 2015 waard yn de Jouster wyk Blaauwhof it Sjoerd Wiersmahof nei Wiersma neamd. Omdat hy sels de oerloch oerlibbe, kaam er net earder yn oanmerking foar in strjitnamme. De nije strjitte is in sydstrjitte fan de Boonstraleane. By de ûntbleating op it eardere terrein fan de roomske húshâlskoalle Maria Goretti wiene in soad famyljeleden. Ta de gasten hearde ek Jetty dy't as poppe fan fjouwer moannen fan de Albert Cuyp yn Amsterdam by Sjoerd Wiersma en syn frou Tryntsje Wiersma-Bakker yn 'e hûs kaam en grutbrocht waard as harren eige bern. De joadske Jetty krige in grifformearde opfieding en waard op har achttjinde offisjeel dochter fan Sjoerd en Tryntsje.
Anekdoate

In **anekdoate** is in koart, fertsjutskjend ferhaal oer in persoan of in opmerklik foarfal of in kombinaasje fan beide. Faak moat it in fenomeen of in karaktereigenskip ferklearje. Anekdoates kinne echt wêze, mar ek fiktyf, want de anekdoatyske útwreiding is in ûnderdiel fan literêre wurken dat in protte foarkomt. Faak binne anekdoates humoristysk teltsjes, dy't har fan in mop ûnderskiede trochdat it primêre doel net is om minsken oan it laitsjen te meitsjen, mar om 'e wierheid oer it ien of oar oan it ljocht te bringen. Alle anekdoates, sawol echt as fiktyf, en sawol literêr as mûnling oerlevere, hawwe in dramatyske foarm en faak subtyl (en soms net sa subtyl) oerdreaune eleminten om 'e taharker of lêzer te fermeitsjen. Yn 'e literatuer wurdt de anekdoate beskôge as in koarte foarm fan proaza, dy't heart ta it bredere sjenre fan it folksferhaal, krekt as de leginde, it mearke, de myte, de mop en de sêge.

It wurd 'anekdoate' komt fan it Grykske ἀνέκδοτον, *anekdoton*, dat letterlik betsjut: "net útjûn". It Grykske wurd krige syn hjoeddeiske betsjutting troch de Ἀνέκδοτα (*Anekdota*), dy't om 560 hinne skreaun waarden troch Prokopius fan Caesaréa. Dat wurk, wêrfan't de titel op ûnderskate wize oerset wurdt as "Net Utjûne Memoires" of "Geheime Skiednis", behannelet in rige koarte foarfallen yn 'e hofhâlding fan 'e Byzantynske keizer Justinianus&nbsp;I. Neitiid waard de oantsjutting 'anekdoate' stadichoan foar al sokke isolearre ynsidinten brûkt, dy't yllustrearje of de klam lizze op lykfol hokker punt dat de ferteller of skriuwer meitsje wol.

Yn it rjocht en ek yn 'e wittenskip sprekt men wol fan anekdoatysk bewiis as it bewiismateriaal foar it ien of oar berêst op in anekdoate (oftewol de beskriuwing fan in lossteand foarfal), wêrfan't de krekte wierheid en it ferbân mei de saak dêr't it om giet net mei wittenskiplik ûndersyk neigien wurde kin. Yn dy sin is 'anekdoatysk bewiis' it tsjinstelde fan wittenskiplik bewiis. It wurdt dêrom rûnom beskôge as ûnderbouwing fan hypotezes dy't mar sa-sa is. Nettsjinsteande dat kinne anekdoates dochs weardefol wêze foar wittenskiplik ûndersyk om't de waarnimmings fan opmerklike foarfallen tsjinje kinne as begjinpunt fan ûndersyk neffens de wittenskiplike metoade.
Auke Holtrop van der Zee

**Auke Holtrop van der Zee**, ek **Aukebaes**, (Drylts, 13 jannewaris 1854 – De Jouwer, 6 maart 1939) wie in Fryske skipsbouwer fan De Jouwer.

## Libben en wurk
Auke wie de soan fan Eeltsje Holtrop van der Zee en Wytske Aukes Rinkema. Hy hie twa âldere susters, Klaaske an Antsje. Doe 't er twa jier wie ferhuze de húshâlding nei fan Drylts nei De Jouwer, dêr’t syn heit de skipshelling fan Hette Symons Geerts (Hettebaes 1793-1856) oan de Sylroede oernaam. Yn 1893 krige Auke de lieding fan de werf, mar syn heit Eeltsje hâlde oan’t syn dea yn 1901 it tafersjoch.

Yn 1900 naam Auke de werf oer fan syn doe 77-jierrige heit. Hy boude krektas syn heit sûnder passer, liniaal of begrutting, mar mei syn sechje *Myn each is myn rij*.
Neidat Aukebaes yn 1901 ferstoarn wie waard op de werf útein set mei de bou fan izeren skippen. Nei de earste izeren pream folge yn 1902 it earste roefskip. Foar de werf wie dit in grut skip mei in lingte fan 15,33 meter. Yn 1908 begûn Aukebaas mei it skip De Gudsekop *Voor den heer C. Walma, aardappelschipper alhier met roef en stuurstoel.* Dit skip waard boud foar jirpelkeapman Rienk Walma fan De Jouwer dy 't der mei fan Berltsum nei Snits farde. Der soene mear as fyftjin fan dit type skip boud wurde. Yn 1910 boude de werf noch in skûtsje fan 16,41 meter foar Meinse Brouwer fan De Jouwer, mar dit wie de lêste fan alve stielizeren roefskippen dy ’t fan de helling kamen.

Auke boude ek motorjachten en in tal skippen roefpreammen, in skipstype lykas de Grinslanner bolskipkes. Boppedat waarden der noch altyd houten skippen boud. Neist in soad boeiers en in Frysk jacht, botters ek twa tsjotters. It snijwurk oan alle tsjotters en Fryske jachten fan nei ûngefear 1885 binne nei alle gedachten fan Auke. Yn de krisistiid gie de werf hieltiten fierder efterút. Doe ’t Auke yn 1939 yn earmoede ferstoar yn it hellinghûs waard de werf rêden troch de famylje De Jong, eigener fan Douwe Egberts. Yn 1940 waard de werf ferhierd oan de ‘alderwetse skipsbouwer’’ Johannes Hendriks van der Meulen en syn beide soannen Tjeerd (1908 -1994) en Johan (1909 - 1982). It wie eartiids de gewoante op Fryske hellingen om de namme fan in ôflevere skip op in plankje oan de timmerskuorre te hingjen. Van der Meulen fernijde de âlde ferware boerdsjes fan Aukebaas. 

De orizjinele werfboeken binne hast allegear eigendom fan de Ottema-Kingma Stichting en wurde bewarre yn it Ryksargyf yn Ljouwert. Ek binne in soad âlde rekkens, skipstekeningen en in list fan troch Auke boude skippen bewarre bleaun.
Yn 1956 naam it Frysk Skipfeartmuseum en de stifting Stamboek Rûn en Platboaiemjachten’ grefstiennen op de grêven fan Eeltsjebaas en Aukebaas. Yn harren wite wenhûs by de helling waard in tinkstien oanbrocht.
 
## Literatuer
* E.E. Vroom – ‘’Vracht- en visserschepen gebouwd door Eeltje Holtrop van der Zee en Auke Holtrop van der Zee’’
* *De 'fjouwerachten' van Eeltje Holtrop van de Zee en Auke van der Zee*, yn: Jierboek Frysk Skipfeart Museum en Aldheidkeamer (1973-1974), side 63-73
Corvus

* ''Corvus'' (skaai), in fûgelskaai (Fryske nammen: krieën, kraaien of ravens) út 'e famylje fan 'e kriefûgels (*Corvidae*) 
* Corvus (stjerrebyld), in stjerrebyld
* corvus (interark), in stik ark om te interjen, brûkt op Romeinske oarlochsskippen yn 'e Aldheid
* ''Corvus'' (roman), in fantasy-roman út 2010 fan Paul Kearney
* **, in non-fiksjeboek út 2008 fan Esther Woolfson
* SS ''Corvus'', in Noarsk steamskip dat yn febrewaris 1945 troch Dútske U-boaten ta sinken brocht waard
* Corvus Hungary, in Hongaarske fleantúchbouwer (bedriuw)
* Corvus Systems, in Amerikaanske kompjûterprodusint
* ASM-N-8 Corvus, in soarte raket yn gebrûk by de Amerikaanske Marine
* Gibson Corvus, in model gitaar fan 'e Gibson Guitar Corporation
* Marcus Valerius Corvus of Markus Falearius Korvus, in Romeinsk legeroerste en politikus út 'e 4e iuw f.Kr.
Alderheljenkatedraal (Derby)

De **Katedraal fan Derby** of **Alderheljenkatedraal** (Ingelsk: *Derby Cathedral*; *Cathedral of All Saints*) is in monumintale Anglikaanske tsjerke yn 'e Ingelske stêd Derby. Yn 1927 waard de eardere parochytsjerke in katedraal yn it ramt fan 'e oprjochting fan it bisdom Derby. De oarspronklike Alderheljentsjerke waard yn it midden fan de 10e iuw stifte as in keninklike kollegiale tsjerke. Tsjintwurdich stamt de toer noch út de 16e iuw, wylst it skip yn 1725 foltôge waard en it koer yn de 20e iuw tafoege is.

## Skiednis
De oarspronklike tsjerke waard nei alle gedachten om it jier 943 hinne boud troch de Angelsaksyske kening Edmund I as in keninklike kollegiale tsjerke. Fan dy bou binne gjin resten bewarre bleaun. Nei de Normandyske ferovering fan 1066 en neffens it *[[Domesday Book]]* fan 1086 wie de tsjerke eigendom fan 'e kening en bestjoerde in kolleezje fan sân preesters it gebou. 

It gebou waard yn 'e 14e iuw wer opboud, nei't de tsjerke earder sloopt wurde moast fanwegen brekfalligens. Ut de boutekeningen kin opmakke wurde dat dy tsjerke likernôch like grut wie as de hjoeddeiske tsjerke. Yn 'e jierren 1510–1532 waard yn 'e styl fan 'e Ingelske gotyk de tjintwurdige, 65 meter hege toer boud. De sânstien, dêr't de toer fan boud is, kaam út de tichteby lizzende ôfgraverij *Duffield Bank*.

Yn 'e tiid fan 'e ferfolging fan protestanten doe't Marije I fan Ingelân it lân bestjoerde (1553–1558) waard de bline frou Joan Waste (1534–1 augustus 1556) yn 'e tsjerke feroardiele ta de brânsteapel, om't hja har protestantske leauwe wegere op te jaan.

Healwei de 17e iuw rekke it gebou jimmeroan brekfalliger en yn 1700 wie it net mear as in boufal. Yn febrewaris 1723 naam de dûmny fan 'e tsjerke op eigen manneboet it beslút om de âlde tsjerke te slopen. Foar dat doel hierde er in tal mannen yn om it gebou yn 'e nacht ôf te brekken. De ôfbraak wie no in feit en no moast der wol útein set wurde mei it ynsammeljen fan jild foar nijbou. De dûmny die in soad war om it nedige jild byinoar te krijen; ek levere er in grutte persoanlike finansjele bydrage. Syn krewearjen waard fêstlein op in plakkette yn it súdlike skip. De dûmny ûnderfûn by de útfiering in soad tûkelteammen en naam lang om let yn 1728 ûntslach; hy ferstoar in oardeljier letter en liet in soad iepensteande skulden achter.  

Wylst de âlde toer bewarre bleau, waard de rest fan 'e tsjerke boud neffens in neoklassisistysk ûntwerp fan 'e arsjitekt James Gibbs. Yn syn arsjitektuerboek skreau Gibbs oer de Alderheljentsjerke dat it moaier wie gjin galerijen oan te bringen, dy't neffens him krekt as banken de tsjerke ferpeste en dat de ienfâld fan it gebou it goedkeaper en better passend by de âlde toer makke. As kompinsaasje foar it sobere ynterieur liet Gibbs troch de lokale smid Robert Bakewell in smei-izeren koerhek meitsje oer de hiele breedte fan 'e tsjerke. De nijbou fan 'e tsjerke waard op 25 novimber 1725 yn gebrûk nommen.

Op 1 july 1927 waard de Alderheljentsjerke in katedraal. Letter, tusken 1967 en 1972, waard it gebou neffens in ûntwerp fan Sebastian Comper, de tsjerke nei it easten ta ferlinge mei in retrokoer.
Katedraal fan Carlisle

De **Katedraal fan Carlisle** is in anglikaanske biskopstsjerke yn Carlisle, Kumbria, Ingelân. De tsjerke waard stifte as in augustynske priorij en waard katedraal yn 1133.

Fan 'e âlde Ingelske katedralen is it de op ien nei lytste katedraal. Fan it ynterieur binne benammen it stiennen byldhouwurk, de midsiuwske koerbanken en it grutte eastlike goatyske raam it neamen wurdich.

## Skiednis
De bou fan 'e katedraal begûn yn 1122 ûnder it bewâld fan kening Hindrik I as in kanunniketsjerke fan 'e oarder, dy't de krekte regels fan de Frânske abdij Arrouaise folge, beynfloede troch de asketyske tradysjes fan 'e Sistersjinzers. Yn dy tiid woarden in soad tsjerken mei in Augustynske grûnslach yn Ingelân boud, om't de aartsbiskop fan Canterbury, Willem fan Corbeil, by de oarder hearde, mar Carlisle is ien fan 'e mar fjouwer augustynske tsjerken dy't in katedraal waard, de measte Ingelske kleasterkatedralen binne benediktynsk. 

Yn 1133 krige de tsjerke de status fan katedraal; de earste biskop fan Carlisle wie Athelwold (1133-1355). Yn 1233 kamen der noch twa oare bruorskippen yn 'e stêd, tichteby de katedraal waarden in dominikaansk en in fransiskaansk kleaster boud. De katedraal waard yn 'e 13e en 14e iuw renovearre en krige in ympuls fanwegen de oanwêzigens fan it hôf fan Edwert I yn 1307.

Yn 'e 15e en 16e iuw waarden de kleastergebouwen fernijd. Mei it opheffen fan 'e kleasters yn 1536 en de stifting fan 'e Tsjerke fan Ingelân troch Hindrik VIII as de offisjele steatstsjerke ferdwûnen ek de dominikaanske en fransiskaanske bruorskippen út Carlisle. Krektas oare kleasterkatedralen waarden se tenei bestjoerd troch in sekulier kapittel, lykas dat yn Lincoln en York noch jimmeroan sa is. 

De katedraal hie slim te lijen yn 'e tiid fan 'e Ingelske Boargerkriich. It Skotske Presbiteriaanske leger sloopte doe in diel fan it skip fan 'e katedraal om de stiennen te brûken foar de fersterking fan it kastiel fan Carlisle. 

Tusken 1853 en 1870 waard de katedraal wer restaurearre troch Ewan Christian.

## Ofmjittings
Fianen

**Fianen** (Nederlânsk en offisjeel: *Vianen*) is in stêd en in eardere gemeente yn de Nederlânske provinsje Utert. Oant 1 jannewaris 2002 lei it yn de provinsje Súd-Hollân.

## Gemeentefúzje

Op 10 novimber 2015 waard bekend dat Fianen fusearje soe mei de tichteby lizzende Súd-Hollânske gemeenten Leerdam en Zederik ta in nij te foarmjen gemeente Vijfheerenlanden.
De nije fúzjegemeente komt by de provinsje Utert. De weryndieling sil op 1 jannewaris 1919 syn beslach krije. Op 1 jannewaris 2018 waarden de amtlike organisaasje fan de trije gemeentes al gearfoege.

## Geografy
### Lizzing
De stêd Fianen leit oan de Lek yn de Vijfheerenlanden en is útgroeid ta in grut forinzeplak, mei twa grutte Rykswegen, de A2 en de A27 dy 't troch it gebiet rinne.

De gemeente Fianen is de iennige Utertske gemeente besuden de rivier de Lek. De gemeente grinzet yn it noarden oan de Utertske gemeentes (mei de klok mei) Lopik, Iselstein, Nieuwegein en Houten, en wurdt fan dy gemeentes skieden troch de Lek. Yn it suden grinzet Fianen oan de gemeenten (fan east nei west) Kulemboarch, Leardam en Zederik.
Iglo

In **iglo** is in hutte dy't makke is fan snieblokken. It wurd betsjut 'hûs' yn it inuktitut, de taal fan de Inuit. 
Hoewol't iglo's stereotyp assosjearre wurde mei alle Inuit/Eskimofolken, waarden se fan âlds assosjearre mei minsken út it Sintrale Noardpoalgebiet fan Kanada en de Thule-krite fan Grienlân. Oare Eskimo's brûkten meastal snie om har huzen, dy't fan walfiskbonken en hûden boud wiene, te isolearjen. Snie wurdt brûkt om't de luchtkompartiminten dy't der yn opsletten sitte der in isolator fan meitsje. Oan de bûtenkant kin de temperatuer sa leech wêze as -45° C, mar oan de binnenkant kin de temperatuer fariearje fan -7° C oant 16° C as it allinne troch lichemswaarmte opwaarme wurdt.  


File:Igloo see-through sideview diagram.svg|Trochsneedtekening fan in iglo; it finster kin fan in iisblok wêze; it sliepplak leit op in ferheging
File:Igloo spirale.svg|In iglo wurdt yn in spiraal opboud



File:Inuit-Igloo P.png|Eskimoos dwaande mei de bou fan in iglo (1924)
File:igloo.jpg|In hast komplete, middelgrutte iglo, mei in soarte fan kelder ûnder de yngong
File:Igloo interior.JPG|Ynterieur, sjoen rjochting gong nei de yngong


## Keppelingen om utens

*   (wikiHow)
Horizontaal

Faak wurdt **horizontaal** opfetten as ‘op likense hichte', sadat it ôfhinget fan wat ûnder hichte ferstien wurdt. It punt fertikaal ûnder de waarnimmer hjit nadir, it tsjinoerstelde punt, boppe de waarnimmer, hjit it zenit. Der binne ferskillende definysjes fan **horizontaal**.

## Definysjes
### It flak troch de hoarizon
Horizontaal is lykstrekich oan de hoarizon (kym). Troch de kromming fan de ierde binne de wetterpasse flakken lykwols net flak, mar bûgd. Dizze definysje fan horizontaal hinget ôf fan it plak en de hichte fan de waarnimmer. Troch de kromming fan de ierde sil, ôfhinklik fan de hichte fan de waarnimmer, de hoarizon (kym) leger lizze. As gefolch fan de kromming fan ljochtstrielen wurdt de kym boppedat leger as yn werklikheid waarnommen (kymdûking).

### Geoïde

Mei in lokaal horizontaal flak wurdt in flak bedoeld leadrjocht op de rjochting fan it sjitlead, op it plak fan de waarnimmer. Ek mei in wetterpas kin bepaald wurde wat **horizontaal** is. Yn beide gefallen wurdt de rjochting  fan de swiertekrêft mjitten. Dy wiist net sekuer rjochting it midspunt fan de planeet. Dus it mei in wetterpas of sjitlead bepaalde horizontale 'flak' is net presys itselde as it flak fan de punten dy’t op likense ôfstân fan it midspunt fan de ierde (of in oare planeet) lizze. At der gjin fersteurings wêze soene fan bygelyks wyn en tij, dan soe it tichteby wêzen fan bergen en dalen, mar ek de gearstalling fan de grûn noch altyd feroarsaakje dat it wetteroerflak net presys as in ellipsoïde (in wat oan de poalen ôfplatte bol) om de ierde stean soe. De wetterpas bepaalt lokaal de raakline oan in wat grillich flak dêr’t deselde swiertekrêftpotinsjaal hearsket: de geoïde.

### Ellipsoïde
Hichte wurdt definearre as de ôfstân nei it midspunt fan de ierde. GPS-apparatuer jout hichtes oangeande in ellipsoïde: WGS84.

## Oerdrachtlik
Foar ien dy 't stiet, ferrint horizontaal fan links nei rjochts en fertikaal, fan boppen nei ûnderen. In foto of oar ôfbyld wurdt altyd sa besjoen dat ús blik fan links nei rjochts giet foar horizontale rjochtings en fan boppen nei ûnderen foar fertikale. Dêrfan ôflaat wurdt de gewoane skriuwrjochting, de rigel, horizontaal en de rjochting wêryn de rigels elkoar opfolgje fertikaal. De termen horizontaal en fertikaal tsjutte sa ek de rjochtings oan yn krúswurdpuzels, dêr ‘t de wurden horizontaal (yn de gewoane skriuwrjochting) of fertikaal (heaksk dêrop) ynfold wurde moatte.

Der wurdt ek sprutsen fan in horizontale of platte organisaasje om oan te jaan dat it giet om in groep fan min ofte mear likensen, sûnder grutte hiërargyske ferskillen.

Yn de Nederlânske politike skiednis wiene de ‘horizontalen’ in groep kommunisten dy ’t him healwei de jierren '80 losmakke fan de CPN.
Fertikaal

Mei **fertikaal** (Latyn: *vertex*, draaipunt, heechste punt), leadline of sjitleadrjochting  wurdt bedoeld de line yn de rjochting fan de swiertekrêft en dêrmei heaksk op de horizontaal of it ekwipotinsjaalflak.

Mei in sjitlead kin neigien wurde oft eat fertikaal is. Ek in wetterpas kin foar dit doel brûkt wurde, as der mar in foarsjenning is om de rjochting leadrjocht op de hoarizontaal te bepalen.

At eat net suver fertikaal stiet wurdt wol sein dat it ‘út it lead’ stiet, in ferwizing nei it sjitlead, in stik ark dat al sûnt minskeheugenis brûkt wurdt by it oplûken fan bouwurken.

De normaalrjochting is de line leadrjocht op de ellipsoïde yn in bepaald punt. De hoeke tusken de sjitleadrjochting en de normaalrjochting wurdt *sjitleadôfwiking* neamd.

De rjochting dy ’t leadrjocht op de fertikale rjochting stiet, wurdt hoarizontaal neamd. It punt leadrjocht ûnder in punt hjit nadirpunt. It punt op de himelbol rjocht boppe in punt hjit zenit.

## Opmerking
It begryp *leadrjocht* waard (en wurdt soms noch) as synonym brûkt foar *fertikaal*. No hat it lykwols in mear mjitkundige betsjutting krigen nammentlik: snije ûnder in hoeke fan 90°.
Snowdon

De **Snowdon** (ek: **Mount Snowdon**; Welsk: **Yr Wyddfa**) is de heechste berch fan Wales. Hy leit yn it Nasjonaal Park Snowdonia (Welsk: *Parc Cenedlaethol Eryri*) yn Gwynedd.
Ken Berry

**Kenneth Ronald** "**Ken**" **Berry** (Moline, 3 novimber 1933 – Burbank, 1 desimber 2018) wie in Amerikaansk akteur.

## Keppelings om utens
* Ken Berry yn de IMDb
Begrutting

In **begrutting**, of mei in lienwurd út it Ingelsk in **budget** (útspr.: [bœ'ʤɛt], "budzjet"), is in berekkening dy't de finansjele effekten fan in beslissing werjout. Begruttings wurde brûkt by eltse organisaasje dy't mei ynkomsten en útjeften te krijen hat, lykas bedriuwen, oerheidsynstellings, ferienings en stiftings. Ek de oerheid fan in lân makket in begrutting, dy't yn 'e Nederlânske kontekst bekend stiet as de Ryksbegrutting, en presintearre wurdt op Prinskesdei.

In begrutting kin makke wurde foar in boekjier, mar ek foar in spesifyk projekt. It is in iterative ôfstimming tusken winsken en mooglikheden. Sa'n ôfstimming wurdt beynfloede troch ferskate faktoaren:
*de histoaryske finansjele gegevens oer ferskate jierren;
*de finansjele doelen
*de wetjouwing;
*de merkomstannichheden;
*eventuële wizigings yn it bedriuwsbelied.

Per perioade fan in boekjier wurde de finansjele resultaten en ferwachtings opsteld. De begrutting wurdt faak foar goedkarring foarlein oan belanghawwenden. Periodyk wurde de resultaten ferlike mei de begrutting. As de begrutting net helle driget te wurden, moat der yngrepen wurde om it ûntstean fan in begruttingstekoart foar te kommen. As de begrutting lykwols te rom is, sil der in begruttingsoerskot ûntstean. Oan 'e ein fan it boekjier wurdt in jierrekken opsteld, wêryn't ôfwikings tusken begrutting en resultaten analysearre wurde.
Amy van Marken

**Amelia (''Amy'') van Marken** (Hilfertsom, 21 juny 1912 - Amsterdam, 15 juny 1995) wie in Nederlânsk letterkundige en literêr oersetter, en in grut kenner fan de Skandinavyske literatuer.

Hoewol't se doe noch net promovearre wie, krige se yn 1956 in fêste oanstelling as lektor Skandinavyske talen oan de Ryksuniversiteit Grins (RUG).

Yn 1970 promovearre hja mei in proefskrift oer de frouljusfigueren yn it wurk fan de Noarske skriuwer Knut Hamsun en yn 1975 folge har beneaming ta heechlearaar Skandinavyske taal- en letterkunde.

Van Marken stie yn 1970 oan de basis fan it Arktysk Sintrum fan de RUG.

Der is in fertaalpriis nei Van Marken ferneamd, dy't sûnt 2006 ien kear yn de twa jier útrikt wurdt.

Yn 2010 ferskynde de biografy *Mijn vak werd mijn leven*, skreaun troch Petra Broomans en Janke Klok, twa eardere studinten fan Van Marken. It earste eksemplaar waard op 19 novimber 2010 útrikt oan Paula Stevens, dy't de Amy van Marken-fertaalpriis yn 2010 ûntfong.

## Publikaasjes fan Van Marken (in kar)
* Amy van Marken: *Knut Hamsun en de vrouwenfiguren in zijn werk*. Proefskrift Gint, 1970. Gjin ISBN 
* Amy van Marken: *Studentenleven in de Scandinavische letterkunde*. Grins, Wolters, 1956. Ynaugurele rede Grins.
* Thor Heyerdahl: *De Kon-Tiki expeditie. 8000 kilometer per vlot over de Grote Oceaan*. Autorisearre fert. út it Noarsk fan Amy van Marken. Amsterdam, Scheltens & Van Giltay, 1949. Werprinte: ûnder mear 2007, ISBN 978-90-77895-11-5

## Publikaasjes oer Van Marken
* *Studies in Skandinavistiek, aangeboden aan Amy van Marken*. Redaksje: Antonine M.L. Marquart Scholtz & Ulla Musarra-Schrøder. Grins, Brouwer, 1977. ISBN   90-70198-02-9
* Diederik Grit: 'Levensbericht Amelia van Marken'. Yn: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'', 1996
* Petra Broomans en Janke Klok: *'Mijn vak werd mijn leven'. Amy van Marken (1912-1995)*. Grins, Barkhuis, 2010. ISBN 978-90-77922-74-3

## Keppelingen om utens
* Amy van Markenpriis (Stichting Leonora Christina)
* Portret by de Ryksuniversiteit Grins
Hagestein

**Hagestein** is in doarp yn de lânstreek Fiifhearelannen oan de rivier de Lek, en wie fan 1986 oan 2019 diel fan de eardere gemeente Fianen, dat sûnt 2002 ûnder de Nederlânske provinsje Utert foel. De gemeente Fianen waard op 1 jannewaris 2019 opheft en by de nije Utertse gemeente Fiifhearelannen foege. Hagestein hat in herfoarme tsjerke en in basisskoalle.

## Skiednis
Foardat it slot Hagestein boud waard, hiet de delsetting "Gasperde". Yn 1382 krige Gasperde stedsrjochten fan Jan V fan Arkel, mar yn 1405 waard it oan de grûn ta ôfbrutsen. Letter ûntstie op it plak fan Gasperde it plak Hagestein. Op 1 jannewaris 1812 waard Hagestein by de gemeente Everdingen foege, om dêr op 1 jannewaris 1818 wer fan ôfsplitst te wurden. Op 1 jannewaris 1821 gie Hagestein fan de provinsje Utert oer nei de provinsje Súd-Hollân. De gemeente waard op 1 jannewaris 1986 opheft en by Vianen foege. Tegearre mei Vianen waard Hagestein yn 2002 wer in diel fan de provinsje Utert.

## Kastiel Hagestein
Yn 1251 droech Gysbert fan Gevengoie (fan Goye) slot Hagestein op oan greve Otto II fan Gelre. Hy krige it dêrnei, lykas destiids wenst wie, wer as erfliene werom. Dêrnei belanne it yn hannen fan Jan V fan Arkel dy 't yn 1382 stedsrjochten ferliende oan Gasperden. Nei de ferovering op Jan V fan Arkel yn 1405 troch Willem VI, greve fan Hollân, waard it kastiel lykas it stedsje Gasperden oan de grûn ta ôfbrutsen wêrby 't de stedsrjochten ferlern giene.

Omdat de biskop fan Utert, Freark III fan Blankenheim, meiholpen hie by de ferovering krige dy as dank de sizzenskip oer Hagestein. Sûnt 1510 wie Hagestein mienskiplik besit fan de kapittels fan de Dom en fan Aldmunster yn Utert. Hja lieten der yn 1583 nei ûntwerp fan Marcelis Keldermans en Willem fan Noort in nij slot bouwe: Hagestein II. Ek dit kastiel waard úteinlik, yn 1855, ôfbrutsen. De kapittels ferkochten Hagestein yn 1675 oan George Freark fan Waldeck-Eisenberg, dy't ek greve fan Culemborg wie.

Hagestein is benammen bekend troch de stuw yn de Lek by dit plak.

Ofbyld:Hoge Gouwe 143, Gouda. Leeuw in Hollandse tuin.jpg|Ferovering fan Kastiel Hagestein
Sanders PuzzelMedia Groep

**Sanders PuzzelMedia Groep** is in oanbieder fan Nederlânsktalige puzelboeken en online  puzels. Sanders waard yn 2018 oernomd troch de Keesing Media Groep.

## Famyljebedriuw
Yn 1971 begûn de drukker en boekhanneler Rinus Sanders it famyljebedriuw *Sanders Puzzelboeken* yn Vaassen. Datselde jier ferskynden de earste krúswurdriedlings fan Sanders. 

Yn 1987 waard de lieding oernomd troch soan Martin Sanders. It bedriuw wreide him de jierren dêrnei noch út troch groei en oernames. Yn 1998 waard útjouwerij De Denker oernomd. It bedriuw makke dêrnei puzels ûnder de merknammen *Sanders*, *Puzzelhobby*, *De Puzzelaar* en *De Denker*. Yn 2007 giene dy  titels fierde ûnder de namme *Sanders*.  
De puzels ferskynden op de deistige puzelsiden yn it Algemeen Dagblad en Trouw en blêden fan Audax en AKN. Yn 2010 waarden kontentprovider JFS en Puzzelland oernomd. Sanders eksploaitearre doe mear as 70 ferskillende titels op it mêd fan puzels, puzelboeken en puzelwurdboeken.  Yn 2011 waard de webside www.puzzelsite.nl lansearre mei online puzels. Yn 2012 ûntstie de Sanders PuzzelMedia Groep. 

## Oername
Yn 2018 waard Sanders ferkocht oan útjouwerij Keesing Media Group. Op it haadkantoar yn Vaassen wurken doe sa’n fjirtich minsken. 
Direkteur Martin Sanders waard by de oername opfolge troch Philip Alberdingk Thijm (CEO). De merknamme Sanders bleau lykwols bestean.