open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tafeltennis op de Olympyske Simmerspullen 2000

De **[[Olympyske Simmerspullen 2000]]**, ek wol de **XXVIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney.
It tafeltennis hie plak yn it *State Sports Centre*. 

## Utslaggen
### Inkeldspul

### Dûbbeldspúl

## Medaljespegel
De top trije fan lannen dy't by it tafeltennis medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2000.

## Sjoch ek
* Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 2000
Tafeltennis op de Olympyske Simmerspullen 1996

De **[[Olympyske Simmerspullen 1996]]**, ek wol de **XXVIe Olympiade** neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta.
It tafeltennis hie plak yn it *Georgia World Congress Center*. 

## Utslaggen
### Inkeldspul

### Dûbbeldspúl

## Medaljespegel
De top fjouwer fan lannen dy't by it tafeltennis medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1996.

## Sjoch ek
* Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 1996
Tafeltennis op de Olympyske Simmerspullen 1992

De **[[Olympyske Simmerspullen 1992]]**, ek wol de **XXVe Olympiade** neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barcelona.
It tafeltennis wie yn it *Estació del Nord Sports Hall*. Under dizze Spullen waarden er by it tafeltennis it ûnderdiel twa brûnzen medaljes útdield

## Utslaggen
### Inkeldspul

### Dûbbeldspúl

## Medaljespegel
De top seis fan lannen dy't by it tafeltennis medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1992.

## Sjoch ek
* Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 1992
Houat (eilân)

**Île de Houat** is in eilân foar de súdkust fan Bretanje. De Bretonske namme is **Enez Houad**. De namme fan de iennige gemeente op it eilân is Île-d'Houat.
Reuzeberchtme

It **Reuzeberchtme** (Tsjechysk: *Krkonoše*, Poalsk: *Karkonosze*, Dútsk: *Riesengebirge*) is in berchtme op de grins fan Tsjechje en Poalen. It is part fan de bercgkeatling fan de Sudeten. It Reuzeberchtme is likernôch 40 kilometer lang en goed 20 kilometer breed. De trochsneed hichte is 1200 meter mei in stikmannich útsjitters nei boppe.

It berchtme tanket syn namme oan de reus Rübezahl (Tsjechysk: *Krakonoš*, Poalsk: *Karkonosz*) dy't dêr neffens de ferhalen tahâlde.

## Geografy
De heechste berch is de Sniekop (Tsjechysk: *Sněžka*, Poalsk: *Śnieżka*, Dútsk: *Schneekoppe*), dy't op de Poalsk-Tsjechyske grins leit en oant 1603 m boppe seenivo rikt. Oare berchtoppen binne de Lucní hora (1555 m), de Studnicná hora (1554 m) en de Vysoké kolo (1506 m).
De haadkaam fan it Reuzeberchtme rint likernôch lykop mei de Poalske grins. De haadkaam hat ûnder oaren de niisneamde Sniekop en Vysoké kolo en fierders de granytrotsen *Musžké kameny* ('Manljusrots') en *Dívčí kameny* ('Famkesrots'). 
 
## Rivieren
De rivier de Elbe begjint as in beekje yn it berchtme oan de Tsjechyske kant. De noardside wetteret ôf op de Bóbr dy't yn de Oder útmûnet. Dat it Reuzeberchtme is de wetterskieding tusken de Noardsee en de Eastsee. It Reuzeberchtme foarmet ek de streamkrite fan de rivieren de Jizera, de Mumlava en de Úpa.

## Keppelings om utens
* Nasjonaal park Krkonoše
* Foto's
* Rotsen fan Adršpach
Tafeltennis op de Olympyske Simmerspullen 1988

De **[[Olympyske Simmerspullen 1988]]** ek wol de **XXIVe Olympiade** neamd, waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden,
it tafeltennis hie plak yn it *Seoul National University Gymnasium*. It wie de earste kear dat it tafeltennis op it programma fan de Olympyske Simmerspullen stie.

## Utslaggen
### Inkeldspul

### Dûbbeldspúl

## Medaljespegel
De top seis fan lannen dy't by it tafeltennis medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1992.

## Sjoch ek
* Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 1988
Eusebius

* in paus yn 'e 4e iuw Eusebius (paus)
* in biskop yn 'e 4e iuw Eusebius fan Emesa
* in biskop yn 'e 4e iuw Eusebius fan Ferselly
* in biskop yn 'e 4e iuwEusebius fan Nikomedia
* in biskop yn 'e 5e iuw Eusebius fan Doryleum
* in Gryksk teolooch yn 'e 4e iuw Eusebius fan Caesarea
* in neoplatoansk filosoof yn 'e 4e iuw Eusebius fan Myndus
Hânbal op de Olympyske Simmerspullen

**[[Hânbal]]** is in sport dy't fan de Spullen fan 1936 ôf yn Berlyn op it programma stiet.

## Skiednis
Yn 1936 stie it hânbal foar it earst op it programma, mar ferdwûn dêrnei ek daaliks wer fan it programma om pas by de Olympyske Simmerspullen fan 1972 yn München werom te kommen op it programma. Yn 1976 waard ek it hânbal foar froulju Olympysk.

## Medaljes
### Manlju

### Froulju

## Medaljespegel
*Medaljespegel is bywurke oant en mei de spullen fan 2020*
De top-9 fan lannen dy't by it hânbal medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen.
Hânbal op de Olympyske Simmerspullen 1936

De **[[Olympyske Simmerspullen 1936]]**, ek wol de **XIe Olympiade** neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. De finale fan it hânbal waard hâlden yn it *Olympiastadion Berlin.*. It wie de earste en foarearst lêste kear dat it hânbal op it programma stie fan de Olympyske Simmerspullen.

## Dielnimmende Lannen

## Stadions

## Toernoai
### Groepsfaze
#### Groep A

#### Groep B

### Finale Omloop

## Einrangskikking

### Medaljewinners
Ertsberchtme

It **Ertsberchtme**, (Dútsk *Erzgebirge*, Tsjechysk *Krušné hory*) is in berchtme yn Dútslân (Saksen) en Tsjechje dy't oer in langte fan 150 kilometer de grins tusken beide lannen foarmet. It hat syn namme te tankjen oan de rikens oan ertsen (sulver en tin) dy't dêr iuwenlang dold waarden.

De heechste piken komme foar yn it westpart fan it berchtme. De Klínovec (1244 m) is de heechste oan de Tsjechyske kant en de Fichtelberg (1214 m) is de heechste oan de Dútske side. Nei it westen ta giet it Ertsberchtme oer yn it folle legere Elsterberchtme en it Beierske Fichtelberchtme. De eastlike fuortsetting fan it Ertsberchtme is it Elbsandsteinberchtme mei dêrefter de Sudeten. Rjochting noarden wurdt it Ertsberchtme leger; yn de hichten dêre lizze de stêden Zwickau en Chemnitz.

## Heechste bergen
* Klínovec (*Keilberg*), 1244&nbsp;m, heechste berch fan it Ertsberchtme
* Fichtelberg, 1215&nbsp;m, heechste berch fan Saksen
* Božídarský Špičák (*Gottesgaber Spitzberg*), 1115&nbsp;m
* Meluzína (*Wirbelstein*), 1094&nbsp;m
* Blatenský vrch (*Plattenberg*), 1043&nbsp;m
* Eisenberg (Ertsberchtme), 1028&nbsp;m
* Plešivec (*Pleßberg*), 1028&nbsp;m

## Rivieren
Fan west nei east:
* Zwota Svatava (*Zwodau*)
* Rolava (*Rohlau*)
* Zwickauer Mulde
** Schwarzwasser
** Chemnitz
*** Zwönitz
* Freiberger Mulde
** Zschopau
*** Flöha
* Rote Weißeritz en Wilde Weißeritz
* Müglitz
* Gottleuba
Sudeten

De **Sudeten** (Dútsk: *Sudeten*, Tsjechysk en Poalsk: *Sudety*, Tsjechysk: *Krkonošsko-jesenická subprovincie* / *Krkonošsko-jesenická soustava*) is in berchtme yn de grinskrite tusken Dútslân, Poalen en Tsjechje. 

De namme komt fan *Sudeti montes*, de Latynske beneaming fan de *Soudeta ore* sa't Klaudius Ptolemaeus it berchtme yn syn *[[Geographia (Ptolemaeus)|Geographia]]* beneamt. De betsjutting fan de namme is net witten. It soe 'Wyldebargebergen' betsjutte kinne, fan it Yndo-Europeeske wurd *su*, 'swyn'. Better is faaks 'Stikelige bergen', neffens it Latynske wurd *sudis* (mearfâld *sudes*), in peal mei twa skerpe punten, brûkt troch de Romeinske legioenen by it bouwen fan tydlike fersterkings.

De Sudeten rinne oer sa'n 330 kilometer tusken de Elbe yn it westen en de Moravyske Poarte yn it easten. Der kinne in rige dielberchtmen ûnderskieden wurde, dêr't it Reuzeberchtme by is. De heechste top fan de Sudeten leit op de Poalsk-Tsjechische grins yn it Reuzeberchtme: de Sniekop mei 1602 m.

De Sudeten hawwe tusken 1918 en 1945 har' namme jûn oan de Dútske minderheid yn Tsjechoslowakije. Harren wenkrie hjitte doe Sudetelân. Dat gebiet besloech neist de feitlike Sudeten ek de oare grinskriten mei Dútslân en Eastenryk.

## Keppeling om utens
Narbonne

**Narbonne** (Oksitaansk *Narbona*) is in stêd yn it suden fan Frankryk, yn it departemint Aude. De stêd leit oan de kust fan de Middellânske See en oan de rivier Aude.


Palais des Archevêques de Narbonne.jpg|Aartsbiskoplik paleis
Narbonne - Le pont des marchands.jpg|Kanaal fan Robine yn Narbonne
Ofbyld:Narbonne Canal de la Robine from Boulevard Gambetta.jpg|Kanaal fan Robine, sjoen fan Boulevard Gambetta ôf

 
## Keppeling om utens
* Le Petit Narbonnais WikiWebside fan de stêd
Sâltsiederij

In **sâltsiederij** as **sâltkeet** is in wurkpleats dêr't in konsintrearre sâltoplossing yndampe waard en it seesâlt kristallisearje koe. Sâlt wie (en is) in essinsjeel produkt foar it konservearjen en ferfieren fan fisk. De sâltsiederijen makken opgong neidat de moernearring (it heljen fan sâlt út fean) yn de 16e iuw ferbearn waard om reden fan it gefaar dêrfan foar de kustferdigening.

Sâltsieders waarden troch wetterskippen befoarriede mei seewetter om it dêryn te raffinearjen rau sâlt te sieden of de sâlte jiske fan drûge en ferbaarnde sâltige feangrûn mei út te leagjen.

De sâltiederijen stienen yn de iere Midsiuwen binnen de stedsmuorren en wienen faak de oarsaak fan stedsbrân; dêrom waarden de wurkpleatsen letter bûten de stêd boud. 

## Keppelings om utens
* De sâltketen fan Harns op de webside fan Fokke Sytema
*Sâltketen Zwijndrecht
Minnistetsjerke fan Makkum

De **Minnistetsjerke fan Makkum** is in monumintaal tsjerkegebou, in fermanje, op de hoeke fan de Bleekstrjitte en de Túnstrjitte yn Makkum.

## Skiednis
De fermanje fan Makkum en de byhearrende kosterswenning waarden yn 1909 boud. Foar dat doel hie de minnistegemeente fan Makkum yn 1908 in stik grûn op de hoeke fan de Bleekstrjitte en de Túnstrjitte kocht. It ûntwerp fan it kompleks is fan de Ljouwerter arsjitekt Hendrik Hendriks Kramer. Hy ûntwurp de gebouwen yn in ienfâldige Um 1800-styl. Kenmerkend binne de ferskillende klokgevels fan de tsjerke en de kosterswenning. It tagongsstek oan de Bleekstrjitte sit ûnder in segmintbôge mei dêrboppe in boarstwarring op de hoeke markeard mei in bolpiron. Boppe de portyk hat de gevel ien fan 'e klokgevels en oan 'e linkerkant fan de portyk is in toerfoarmige konstruksje makke.

De kosterswenning hat in klokgevel oan de Bleekstrjitte en oan de Túnstrjitte. Yn dat lêste geveldiel sit de tagongsdoar fan de wente. De wente hat in skou mei Makkummer tegels mei ôfbylden fan skippen.

De fermanje en de kosterswenning binne beide erkend as ryksmonumint ûnder mear om de geefheid fan it eksterieur en ynterieur, de kultuerhistoaryske- en arjitektuerhistoaryske betsjutting en as foarbyld fan it wurk fan de arsjitekt Kramer.

## Oargel
It tsjerkeoargel is yn 1890 boud troch de firma L. van Dam & Zn út Ljouwert, dy't dêrby gebrûk makke fan inkele ûnderdielen fan in earder troch A. van Gruisen yn 1839 boud oargel. It oargel is allinnich tagonklik fia de kosterswenning. it ienmanualige ynstrumint hat njoggen registers.

## Keppeling om utens
* Oargeldatabase: disposysje fan it oargel
Wilfried de Pree

**Wilfried Adriaan (Wilfried) de Pree** (Amstelveen, 30 maaie 1938) is in eardere Twadde  Keamerlid foar de PvdA. De Pree studearre teology oan de Ryksuniversiteit Utert, promovearre oan dyselde universiteit en waard Nederlânsk-herfoarme predikant yn Hylpen en Assen yn de perioade 1964-1973. Dêrnei waard hy dosint sosjale filosofy en etyk oan de Sosjale Akademy yn Ljouwert. Dêr waard hy ek gemeenteriedslid fan 1978 - 1981, sûnt 1978 wie hy ek wethâlder fan welwêzensoangelegenheden. Yn 1981 waard hy keazen yn de Twadde Keamer, dêr't hy oant 1994 lid fan bleau. Hy wie wurdfierder op folkssûnens.
Kapel fan Haskerdiken

De **Kapel fan Haskerdiken** is in tsjerkegebou oan de Kapellewei yn Haskerdiken. 

De sealtsjerke út 1818 waard boud op it plak fan in midsiuwske kleasterkapel (bekend troch Sillige Dodo). De tsjerke stiet tusken de Rykswei 32 en de Hearresleat en aan de pylgersrûte Jabikspaad.
De tsjerke hat in trijesidich sluten koar, rûnbôgefinsters en in geveltoer mei ynsnoerde spits. Boppe de yngong sit in gevelstien út 1818:
::*Christo Sacrum<br />Anno MDCCCXVIII mense april I<br />restauratum est hoc templum<br />Ferdinando Adriano van Boelens<br />bonorum dominialium Quaes<br />toris munere in Frisia<br />Groning et Drenthia<br />funcente*.

Yn juny 2012 is de tsjerke troch de protestantske gemeente It Hearrenfean oerdroegen oan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. De tsjerke wurdt brûkt as atelier en der wurde rou- en troutsjinsten, konserten en earetsjinsten holden. 


Interieur - Haskerdijken - 20102628 - RCE.jpg|Ynterieur yn 1959
Interieur - Haskerdijken - 20102627 - RCE.jpg|Ynterieur mei preekstoel
Haskerdiken, Kapel, preekstoel.jpg|Preekstoel


## Sjoch ek
* Tsjerken yn Fryslân
Johan van Eerde

**Johan Christiaan van Eerde** (Warkum, 11 maart 1871 - Amsterdam, 1 april 1936) wie in Nederlânsk yndolooch, bestjoersamtner yn Nederlânsk-Ynje en museumdirekteur yn Amsterdam.

## Bibliografy <small>(kar-út)</small>
* *Rapport over de regeling der agrarische toestanden in West-Lombok*, yn: 'Indische Gids' 23, nr.1, 1901.
* *Gebruiken bij den rijstbouw en den rijstoogst op Lombok*, yn: 'Tijdschrift Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen' XLV, 1902.
* *Lombok onder het Nederlandsch bestuur*, yn: *De Gids*, 1905, IV.
* *Koloniale volkenkunde* (*Mededeeling Koninklijk Koloniaal Instituut, Afdeeling Volkenkunde 1*), Amsterdam, 1914 (5e printinge 1928).
* *Gids voor de tentoonstelling betreffende [[Oud-Javaansch en hedendaagsch Balisch Hindoeïsme]]* (Steedlik Museum, sept.- okt. 1915). Amsterdam: Koloniaal Ynstitút, 1915.
* *Over de verwanten van de Indonesiërs* (rede). Amsterdam: De Bussy, 1917.
* *Inleiding tot de volkenkunde van Nederlands-Indië* (Folksuniversiteitsbibleteek 1). Haarlim: De erven F. Bohn, 1920.

## Oer Van Eerde
* T.J. Bezemer, *Een nieuwe leerstoel voor koloniale volkenkunde*, yn: Nederlandsch-Indië Oud & Nieuw 1917/1918, side 261. 
* J.P. Kleiweg de Zwaan, *Johan Christiaan van Eerde*, yn: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, Leien: 1935-1936, siden 114-122.
Truus Postma

**Geertruida Ebeldina (Truus) Postma-van Boven** (Assen, 20 augustus 1927 - Grins, 24 desimber 2014) was in Nederlânsk hûsdokter.

Hûsarts Truus Postma út Noardwâlde waard troch it Iepenbier Ministearje foar it rjocht dage omdat se op 19 oktober 1971 har terminaal sike mem Margina van Boven-Grevelink (78) in deadelike doasis fan 200 milligram morfine jûn hie yn ferpleechhûs Mariënhof - it hjoeddeiske Stellinghaven - yn Easterwâlde.

Se wie hjirta komd omdat it fersyk fan har mem om eutanasy meardere kearen ôfwiisd wie. Genêshear-direkteur Jan Gol beloofde foarôf dat hy in natuerlike dea-oarsaak opskriuwe soe, mar skeakele letter dochs de Offisier fan Justysje yn.

Mear as 1.700 Noardwâldsters, meast pasjinten fan Truus Postma en har man Andries - ek hûsarts - begûnen in hantekeningenaksje wêrnei't de kwestje lanlik - en ek ynternasjonaal - bekend waard. It 'Ljouwerter eutanasyproses' begjin 1973 waard wrâldnijs: it wie de earste grutte eutanasyrjochtsaak yn Nederlân, de kwestje waard ek it begjin fan de eutanasydiskusje yn Nederlân.

Truus Postma - pionier tsjin wil en tank, omdat útlekte wat bedoeld wie as famyljegeheim - waard úteinlik troch de rjochtbank yn Ljouwert feroardield ta in foarweardlike finzenisstraf fan 1 wike mei in proeftiid fan in jier.

De saak-Postma wie ek de start fan de Nederlânske Feriening foar Frijwillige Eutanasy (NVVE), dy't yn 1973 yn Finkegea troch ynwenster en maatskiplik wurker Klazien Sybrandy-Alberda mei har man Jaap Sybrandy oprjochte waard.

Yn 1987 lei it echtpaar Postma syn dokterspraktyk yn Noardwâlde, dy't se tegearre yn 1957 oernomd hiene fan dr. Lemain, del en gie it artsenechtpear mei pinsjoen. 

Op 20 maart 1993 joech Andries Postma as destiids NVVE-fertrouwensarts in letale doasis oan de ûngenêslik sike Marie van Noord (65) út it Drintske Rolde, neidat har hûsarts Drijfholt dat - nettsjinsteande er it tasein hie - wegere.

Andries Postma is yn desimber 2006 ferstoarn.
Prinsehof

**Prinsehof** (Nederlânsk: **Princenhof**) is in wetterryk gebiet binnen Nasjonaal Park De Alde Feanen.

It gebiet bestiet út lytsere en gruttere plassen, kreken en bredere wetterwegen. Binnen it gebiet lizze noch healannen, polders en de pleatsen dy't allinnich oer wetter te berikken binne. Yn dit wetterrike moeraskompleks komme mear as 450 soarten planten en mear as 100 soarten briedfûgels foar.
Dobbe Stienzer Aldlân

De **Dobbe Stienzer Aldlân** is in natoergebietsje yn de gemeenten  Ljouwerteradiel, beëasten Stiens en besuden fan de Trijehoeksdyk nei de buorskip It Tichelwurk. Lokaal is de dobbe ek bekend as *De Poel* of *It Boskje*. It gebiet is yn behear by It Fryske Gea en is allinnich op oanfraach tagonklik.

It marke is ûntstien troch te djippe ôfgraving fan in eardere terp. Yn it ferline waard der in soad ôffal dumpt. Neidat It Fryske Gea it gebiet troch skinking krigen hie, is it mei help fan frijwilligers opknapt. Benammen de pleatslike Fûgelwacht makket der gebrûk fan. It terrein is hast hielendal begroeid mei reid, omseame troch beammen, strewel en sleatten.

It is allinnich tagonklik oan de eastkant oer in (net publyk) paad. It gebiet wurdt brûkt as rêstgebiet foar bisten yn it dfierders iepen lânskip.

## Keppeling om utens
* It Fryske Gea - Ynformaasje
* It Fryske Gea - Oersjochkaart
De Alde Bosk

**De Alde Bosk** is in natoergebiet benoarden Wynjewâld yn it easten fan Fryslân.

De Alde bosk waard ein njoggentjinde iuw troch de famylje Lycklama à Nijeholt oanlein as produksjebosk. Dy famylje hie ûnder mear grutte kompleksen heide en bosken om Duerswâld hinne. It gebiet makket wyls diel út fan it troch Steatsboskbehear beheard natoergebiet *Keningsdjip*. It gebiet, dat yn de buert leit fan it rivierke de Boarn, dat ek Alddjip of Keningsdjip neamd wurdt. Yn it noarden fan 't Oude Bosch leit de Frellefiver. It besteande marke waard om 1900 yn opdracht fan frelle Eritia Ena Romelia Lycklama à Nijeholt (1845-1902) fergrutte en ferfraaid ta in fiver. By de fiver liet se in teekoepel en in boatehûs oanlizze, sadat har gasten har ûntspanne koenen.
Kroanpolders

De **Kroanpolders** is ín dúngebiet en beskerme natoergebiet op it waadeilân Skylge tusken de strânpeallen 3 en 8. It gebiet falt formeel ûnder it doarp West-Skylge.

De Kroanpolders binne tusken 1920 en 1929 ûntstien yn it seegebiet tusken de âlde dunen fan Skylge en de sânplaat de Noordsvaarder troch de oanlis fan stodiken nei in plan fan in yngenieur fan Rykswettersteat J.W. Kroon.

It  gebiet bestiet út in seistal lege delten skieden troch lange rjochte stodiken. Yn it oantal fan de dielen komt in grutte fegetaasje foar fan cranberry of Amerikaanske feanbei. It grut diel fan de delten is begroeid mei reid of mei strewellen fan meardere soarten wylgen. Op inkele plakken binne weardefolle fegetaasjes fan knopspyts (*Schoenus nigricans*), parnassia (*Parnassia palustris*), brede moaraskaaiblom (*Epipactis palustris*) en grienknolorchis (*Liparis loeselii*).

Briedfûgels út de Kroanspolders binne hoanskrobber, blauwe mûzebiter, wylp, fitop, flip, blauboarstke, reidimerke, karrkyt, reidsjonger, wetterhintsje, dûkerke en oaren.

De Kroanpolders binne yn behear by Steatsboskbehear.

Op Flylân komt in fergelykber febiet foar mei de namme De Kroans Polders.
Tsjinst Domeinen

**Tsjinst Domeinen** (Nederlânsk: *Domeinen Roerende Zaken*), oprjochte yn 1841, is it ferkeapkantoar fan de replike eigendommen fan de Nederlânske steat. It is in ûnderdiel fan it Ministearje fan Finansjen. Dy ferkeapen fan de Steat wurde troch har ôfwikkkele, konform de Komptabiliteitswet. 

Domeinen Roerende Zaken is in diel fan wat eartiids neam waard Direksje fan de Domeinen, mei regionale ynspeksjes, dêrnei Tsjinst fan de Domeinen en no Domeinen Roerende Zaken.
De Twigen

**De Twigen** is in benei 20 hektare grut natoergebiet noardwest fan De Jouwer. It gebiet leit ynsluten tusken de âlde rykswei en de yn de twadde helte fan de tweintichste iuw oanleine sneldyk A7 nei Snits.

## Natoer
It noardwestlike diel fan De Twigen hat in iepen ferbining mei de Langwarder Wielen. Om dy reden is De Twigen in wichtige skeakel yn de ekologyske ferbining ( griene as) tusken it Fryske marregebiet, de histoaryske wynsingel Omkromte, it natoerterrein De Famberhorst en park Heremastate.

De Twigen is in ryk natoergebiet mei ferskate biotopen wêryn meardere soarten fûgels, flearmûzen, kikkerts, podden, flinters en libellen har thús fiele. 
De oanwêzige beammen en (beidragende) strewellen binne meast ynhiemsk wat bydraacht oan de natoerlike  ûntjouwing fan it gebiet. Yn De Twigen binne ek planten- en moassoarten te finen dy't op de Nederlânske reade (planten) list steane.
De Twigen is as rêstgebiet net frij tagonklik. 

## Histoarje en omjouwing
Foardat yn de twadde helte fan de tweintichste iuw de snelwei A7 nei Snits oanlein waard, gie de rûchte fan De Twigen neist de âlde rykswei (Tramwei) naadleas oer yn de greiden fan boeren yn de buorskip De Wâldfinnen. De pleatsen stienen oan de dearinnende syddyk fan de Tramwei. Inkele pleatsen steane der noch, mar de dyk is troch de A7 trochsnien. It earste stik fan de Wâldfinnen is noch altiten in syddyk fan de Tramwei en rint dea tsjin de A7. It twadde stik fan de Wâldfnnen is berikber oer it fiadukt De Jouwer West en rint dea tsjin de Skarster Rien.
Oer dy dyk is de sânôfgraving ‘Put fan Nederhorst’ te berikken. De put is ûntstien as sânôfgraving foar de oanlis fan de A7.
Simmerdeis lûkt de Put in soad rekreanten. Der is in strantsje en der wurdt in soad dûkt troch sportdûkers.
Foardat de Put fan Nederhorst troch sânwinning ûntstie waard der troch de befolking fan De Jouwer in soad rekreeard op de sânflakte oan de Langwarder Wielen oan de ein fan de Wâldfinnen.
By de oanlis fan de A7 wie De Twigen eigendom fan de Tsjinst Domeinen.
It gebiet is yn 1995 oankocht troch de gemeente Skarsterlân en wurdt beheard troch Stichting natoergebiet ‘De Twigen’.

## Nije ûntwikkelingen
Tusken ôfslach De Jouwer West en De Twigen is op in braaklizzend terrein in plan ûntwikkele foar oanlis fan it grutste iperen-arboretum fan Europa. Yn de 20e iuw stoar hast 90% fan de iperenbeammen. Yn it nije park komme mear as 40 ferskillende soarten ipen te stean. De oanlis is op 23 maart (beamfeestdei) 2011 útein setten. It iperarboretum is oanlein yn in gearwurkingsferbân tusken Beamkwekerij Tonsel, Stichting Iperwacht Fryslân, gemeente Skarsterlân en BTL Beammetsjinst.


Ofbyld:Natuurgebied De Twigen 02.JPG|rûchte en strewellen
Ofbyld:Natuurgebied De Twigen 05.JPG|Nêstwand foar ierdswellen.
Ofbyld:Natuurgebied De Twigen 14.JPG|De grutste poel fan De Twigen.
Frijmitselderij

De **frijmitselerij** of **maçonnerie** is in genoatskip fan minsken dy't stribje nei geastlike en morele ferheffing, ûnderlinge wurdearring en help fan wjerskanten. De leden wurde frijmitselers of *(franc-)maçons* neamd. 
It hat as doel de mins himsels kennen te learen en te bewegen him foar in bettere mienskip yn te setten. De frijmitselder leart himsels stap foar stap kennen, troch nei te tinken, mei oaren te redendielen en rituelen te ûndergean dy 't dy ynderlike groei oanjouwe.
De earste grutlôzje waard foarme om 1717 yn Londen, wêrmei't de frijmitselderij him organisearre yn de foarm sa't dy hjoed de dei bestiet. Yn Fryslân wurdt it wurd *lôzje* as synonym foar frijmitselderij brûkt. De besletten gearkomsten wienen oarspronklik allinnich tagonklik foar manlju, mar der besteane tsjintwurdich ek mingde en eksklusyf froulike lôzjes mar dy lêste beide wurde net "offisjeel" erkend.

## Fryske lôzjes
* Ljouwert : *Fiat Lux* (ek foar froulju)
* Ljouwert: *De Friesche Trouw*
* Ljouwert: *Het Azuren Gewelf*
* Snits : *Concordia ad Libertatem*
* Snits: *Concordia Res Parvae Crescunt*
* Harns : *Deugd en IJver*
* Drachten : *Industria*
* Hoarnstersweach : *Ken U Zelven*

## Literatuer
* Andries Van den Abeele, *De kinderen van Hiram, vrijmetselaars en vrijmetselarij*, Roularta Books, 408 siden, 2011.
* Domenico V. Ripa Montesano, Vademecum di Loggia, Edizione Gran Loggia Phoenix-Roma Italia 2009 ISBN 978-88-905059-0-4
Grutte Tsjerkestrjitte (Snits)

De **Grutte Tsjerkestrjitte** is in strjitte yn de binnenstêd fan Snits.

De strjitte is neamd nei de oan de strjitte steande Grutte Tsjerke, dêr't de strjitte de eastside fan omslút. De westlike omsluting is it Ald Tsjerkhôf.

De Grutte Tsjerkestrjitte is ûntstien yn 1643 doe't de Ried fan Snits besleat dat der in trochgong komme moast fan de Merkstrjitte nei de doetiidske *Grut Suderein*, no de *Alde Komerk*. Dêrta waarden huzen oankocht dy't sloopt waarden.

Oan de strjitte sit yn de eastgevel fan de tsjerke de Betinkingsstien foar Sneuvele Kanadezen.

## Sjoch ek
* Lytse Tsjerkestrjitte
* Strjitten yn Snits
Martinistate

De **Martinistate** is in bedriuwesammelgebou oan it Martiniplein yn de binnenstêd fan Snits.

It gebou is setten yn 1981 en bestiet út fjouwer boulagen. Martinistate is eigendom fan ynvestingsmaatskippij Frisia Invest BV. Eigen foar it pân binne de fiif bôgegevels en de oerdekte wandelpromenade oan de foarkant fa it gebou.

It pân is neamd nei Maarten fan Tours, krektas it neistlizzende (Martiniplein) en tsjerke (Grutte of Martinitsjerke). Op it plak fan de Martinistate stie foarhinne de Brânwarkazerne fan Snits en it Steedlik Gymnasium.

By gelegenheid fan Kininginnedei 1993 waard it pân folslein oranje fersierd.

Oant 2010 siet it haadpostkantoar fan Snits hjir (dit is net op in oare lokaasje weriepene), en ek de redaksje fan de lokale krante Wijd & Zijd en de Leeuwarder Courant.
Ald Tsjerkhôf (Snits)

It **Ald Tsjerkhôf** is de strjitte dy't oan de westlike side de Grutte of Martinitsjerke fan Snits omslút. It eastlike part fan dy ûntsluting is de Grutte Tsjerkestrjitte.

## Namme
De namme fan de strjitte komt fan it eardere tsjerkhôf fan de Martinitsjerke. It begraafplak fan dit tsjerkhôf sit foar in part noch ûnder de befluorring. Dy deade-ikker waard yn 1827 sluten en ferpleatst nei bûten de stêd. Ta dit ferplakken waard besletten om sykten bûten de stedsmuorren hâlde te kinnen. Dit wie motivearre troch de epidemy dy't nei de Wettersneed fan 1825 útbruts yn Snits. De nije lokaasje, no de Algemien Begraafplak Snits, waard keazen om't hjir earder it Janiterkleaster stean hie, en it dêrom wijde grûn wie.

## Monumint

Njonken de tsjerke stiet it Oarlochsmonumint fan Snits. Dit monumint is hjir yn 1950 setten. Foarhinne stie it yn oare foarm oan de oare kant fan de strjitte en dêrfoar njonken de eardere Waach fan Snits.

## Westromte
Oan de westkant fan de tsjerke is in protte romte. Dit is ûnder oare om't de tsjerke nei dy kant net útwreide is, en it westporteal en de tuorren binne sels ôfbrutsen is. Yn 1970 is grut boaiemûndersyk dien in de strjitte. Doe binne meardere resten fan de tsjerke, begraafplak en eardere bewenners fûn. De eardere foarmen fan de tsjerke binne mei stienen yn it gêrs om de tsjerke oanjûn. 

Yn 2002 is de rest fan de romte fan it Ald Tsjerkhôf opnij ynrjochte. Hjirby binne de yn 1682 weihelle westtuorren fan de tsjerke middels hurdstiennen podia sichtber makke. De werynrjochting is útfierd nei in ûntwerp fan de Deenske lânskipsarsjitekt professor Swen-Ingvar Anderssen. Yn it befluorringspatroan binne, as strielen rjochte op de preekstoel fan de tsjerke, banen hurdstien oanbrocht.

Troch de werynrjochting hat de romte foar de tsjerke no in pleineftige útstrieling. Der wurde faak eveneminten hâlden, wêrûnder yn 2005 de lanlike yntocht fan Sinteklaas. Hjir wurdt ek alle jierren it evenemint Lekker Snits hâlden.

## Bebouwing
De bebouwing oan de westkant fan it Ald Tsjerkhôf is de oarspronklike bôge fan hôfrânbebouwing; stipe troch beplanting hat it de útstrieling fan in hofke. Oare kant de oarspronklike útgong fan it hôf nei de Tsjerkegrêft stiet súd hjirfan de hjoeddeiske Martinistate, foarhinne stie hjir it Gymnasium en letter ek de Brânwarkazerne fan Snits. Eastlik dêrfan, oarekant de trochgong nei it Martiniplein is in rygje winkels, dy't by it krúspunt mei de Grutte Tsjerkestrjitte, de Ald Komerk en de Galigastrjitte oanslute op it winkelsintrum fan Snits.

Oan de noardkant fan de strjitte steane de eardere Jan fan Nassauskoalle en de Ebenezerskoalle, dy't sûnt 2011 opnaam binne yn it Kultureel Kertier Snits. Oarekant fan de útgong nei de Merkstrjitte, oant de oansluting mei de Grutte Tsjerkstrjitte, is de bebouwing fral de efterkant fan dy fan de Merkstrjitte.

## Sjoch ek
* Strjitten yn Snits.
Boalserterwei (Snits)

De **Boalserterwei** is in wichtige trochgeande dyk op de râne fan de wenwyk Himdyk yn Snits.

De wei krige syn namme yn 1842 en waard ferneamd nei de stêd Boalsert, dêr't de dyk hinne rint. De wei wie ien fan de earste ferhurde wegen yn Fryslân en wie om it ferfier oer de dyk te stypjen en te ferbetterjen. De strjitte ferbynt de Parkstrjitte mei de Harste.

Tusken 1882 en 1968 lleine yn de wei de rails fan de Tramline Snits - Boalsert.

Oan de Boalserterwei leit it Wilhelminapark.

## Sjoch ek
* Strjitten yn Snits
Herfoarme tsjerke (Langwar)

De **herfoarme tsjerke fan Langwar** stiet oan de Oasingaleane yn Langwar, gemeente De Fryske Marren. De tsjerke wurdt brûkt troch de Herfoarme PKN-gemeente fan Langwar en omkriten.

## Skiednis
It earste tsjerkegebou út de 13e iuw waard yn 1517 troch brân ferwoaste en wie oan Sint-Pankratius wijd. 

De hjoeddeiske sealtsjerke út 1777 mei in trijesidich koer en koerbôgefinsters waard boud as ferfanging fan in tsjerke mei in sealtektoer út 1683. 

## Ynterieur
It ynterieur wurdt dutsen troch in houten tonferwulft. De preekstoel, makke troch Benedictus Jans, it doopstek en de hearebanken komme út 1684. Ien hearebank is fan grytman Frans Julius Johan fan Eysinga (1752-1828). Der is in doopbekken út 1923 en in doopfont út 1954.

Yn 'e toer fan trije liddingen mei hoekepilasters en in ynsnuorre achtsidige spits hingje twa klokken, wêrfan ien út 1683 fan Petrus Overney. De wynwizer hat de foarm fan in swan. Boppe de yngong sit in snijraam yn Loadewyk XVI-styl mei dûbele hoarn fan oerfloed.

Yn 1923 is de tsjerke restaurearre ûnder lieding fan arsjitekt G.J. Veenstra. De tsjerke is in ryksmonumint. De neistlizzende pastorije út 1910 is in ûntwerp fan W.C. de Groot.

## Oargel
Frans Julius Johan fan Eysinga skonk de yn 1784 troch Lubbartus Bekenkamp makke oargelkas. It oargel út 1874 is makke troch Lambertus van Dam en yn 1967 restaurearre troch Bakker & Timmenga. 

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel


Interieur, overzicht van het orgel, orgelnummer 828 - Langweer - 20384909 - RCE.jpg|Ynterieur mei oargel
Doopvont (Langweer).jpg|Doopfont


## Sjoch ek
* Tsjerken yn Fryslân
Dr. Boumawei (Snits)

De **Dr. Boumaweg** is in strjitte yn Snits, dy't fan de oerdyk by de Parkstrjitte nei it stasjon rint.

## Namme
De strjitte hiet oarspronklik de *Stationswei*, mar doe bliken die dat dat betizing opsmiet mei de Stasjonsstrjitte is de namme yn 1943 feroare. De strjitte waard doe neamd nei Gerben Nammens Bouma, dy't it inisjatyf naam hie foar it Sint Anthonius Sikehûs oan de *Stasjonswei*.

## Ferbinings
De strjitte rint fan de Parkstrjitte nei it plein foar it stasjon, dêr't er oanslút op de Kanaalstrjitte, de Stasjonsstrjitte en it Julianapark. Underweis komt der oan de súdkant earst de Sofiastrjitte op út en dan de Willemstrjitte. Oan de nooardkant rint it spoar fan Ljouwert nei Starum. Oan de strjitte leit ek de griene romte fan it Julianapark.

## Sjoch ek
* Strjitten yn Snits
Freark Hindrikstrjitte (Snits)

De **Freark Hindrikstrjitte** is in yn 1929 oanleine strjitte yn de wyk Sperkhim yn Snits yn de gemeente Súdwest-Fryslân.

De strjitte rint fan de Wâldfeartkaai yn noardwestlike rjochting oant de Toppenhústerwei en krúst dêrby de Johan Willem Frisostrjitte, Jan fan Nassaustrjitte en de De Bourbonstrjitte. Der steane benammen hierhuzen yn dizze strjitte. Yn april 1930 besleat de ried fan de eartiidske gemeente Snits dizze strjitte te ferneamen nei prins Freark Hindrik.. Parallel oan de strjitte rinne de Willem de Swijerstrjitte, ferneamd nei syn heit, en de Amaliastrjitte, ferneamd nei syn frou.

## Sjoch ek
* Strjitten yn Snits.
Lemsterwei (Snits)

De **Lemsterwei** is in wichtige trochgeande wei op de râne fan de wyk Himdyk yn Snits. Bûten de stêd is de Lemsterwei bekend as N354.

De wei krige syn namme yn 1843 en waard neamd nei De Lemmer, dêr't de wei út Snits wei hinne rint. De wei wie ien fan de earste ferhurde diken yn Fryslân en wie ta stipe en ferbettering fan it ferfier oer de wei.

De strjitte begjint by de *Lemsterdykbrêge*, oer de súdrin fan de Stedsgrêft. Dêr slút de strjitte oan op de *Balthuskade* en oer de brêge op de Heecheind. De namme *Lemsterwei* hat de dyk mar oant de oanslúting mei de *Sudergoewei*; dêr foarby krijt de dyk de namme Ripewei.

Oan de Lemsterwei steane it Hotel Osinga en de Wettertoer. Fan de ein yn de stêd stiet de Wetterpoarte drekt oer de brêge. De Lemsterwei krúst de Rykswei 7 en, mei help fan de Lemsterweibrêge, de stedsgrêft.

## Sjoch ek
* Lemsterwei-East
* Lemsterwei-West
* Strjitten yn Snits
Jikke Ozinga

**Jitske Ozinga**, (Hommerts, 20 maart 1906 - Snits, 4 augustus 1996), bynamme "Moeke Jikke", hie jierrenlang bekendheid as de âldste hotelhâldster fan Nederlân. 

Fan 1930 oant har dea swaaide hja de septer oer de âlde stedsherberch, Hotel Ozinga, oan de Lemmerwei yn Snits. Dêrneist wie se bekend as skriuwster fan gedichten en maatskippijkrityske stikjes. Dy lêsten waarden meast ek yn boekfoarm nei de pleatslike krante stjoerd.

Fanwegen har markante persoanlikheid waard se ek wol de "Keninginne fan Snits" neamd.
Yn 1980 krige hja in keninklike ûnderskieding foar har unike gasthâlderskip en har fersetsaktiviteiten yn de tiid fan 'e Dútske besetting fan 1940 oant 1945.
Moordvrouw

**Moordvrouw** is in Nederlânske plysjerige dy't him ôfspilet yn Ljouwert en wurdt sûnt 20 jannewaris 2012 útsjoerd troch RTL 4. De titel referearret oan haadpersoan Fenna Kremer, spile troch Wendy van Dijk. Seizoen 4 sil maitiid fan 2015 op it skerm ferskine. De rige wurdt yn Belgje útstjoerd troch de Flaamske stjoerder Vtm.

## Produksje
Nei it stopjen fan *[[Baantjer (telefyzjerige)|Baantjer]]* en it súkses fan *[[Flikken Maastricht]]* besleaten Endemol en RTL 4 in plysjerige te meitsjen mei deselde ynfalshoek, allinnich soene se dan net it suden opsykje mar it noarden. Uiteinlik waard Fryslân keazen, want Endemol krige Fryslân Marketing as sponsor.

Nei it twadde seizoen spilet de searje net dúdlik mear yn Fryslân. Wêr't it him dan wol ôfspilet wurdt yn 'e midden litten. 

## Gearfetting
Wendy van Dijk spilet resjersjeur Fenna Kremer dy't nei in traumatysk barren oerpleatst is nei in plysjeburo yn Ljouwert. Har oanpak is oars, ûnotterdoks en konfrontearjend foar it hiele team. Mar Fenna hat it fertrouwen fan kommissaris Vreeswijk (Renée Soutendijk), dy't wol dat de resjersjeurs in manier fine om mei elkoar gear te wurkjen. Soks is makliker sein as dien mei de stûfe Evert (Thijs Römer) en de jonge Bram (Achmed Akkabi) - de iene is frijwat kritysk op har manier fan wurkjen en de oare hat de grutste muoite om Fenna te folgjen. Mar hoe lestich guon kollega's har wurkwize ek fine: it wurket. Yn tsien ôfleveringen is te sjen wat it resjerzjeteam meimakket. Mei ûnder oare rollen fan Chava Voor in 't Holt (Simone Blok) en Porgy Franssen (Menno de Waard).

## Haadpersoanen
Willem Röell

**Willem [[Röell]]** (Frjentsjer, 12 april 1700 – Utert, 27 oktober 1775) wie in anatoom en is - as leafhawwer fan de plantkunde - de grûnlizzer fan de Keukenhof. Hy waard bewâldhawwer fan de WIC en direkteur fan de Sosjeteit fan Suriname. 

## Biografy
Willem (ek wol Guilielmus) Röell wie de soan fan Herman Alexander Röell, professor yn de teology oan de Universiteit fan Frjentsjer. Yn 1725 promovearre hy by Boerhaave. Yn 1727 krige de doe 89-jierrige professor Frederik Ruysch in assistint yn de persoan fan Röell, dy't de anatomyske kolleezjes foar de sjirurgyns oernaam by it Collegium Medicum. Johannes Burman fersoarge de botanyske kolleazjes yn de Hortus Botanicus. 
Yn 1731 waard hy beneamd ta professor yn de anatomy en praelector yn de sjirurgy oan it Athenaeum Illustre fan Amsterdam. In 1733 troude hij mei Elisabeth de Famars. In 1739 kocht er in hûs op de Keizersgracht, net fier fan de Leidsegracht. Yn 1735 moete hy Linnaeus, dy't hy holp mei it opbouwen fan de kolleksje fan George Clifford op de Hartekamp by Heemstede. Yn 1746 kocht hy sels in lânguod en bewenne tweintich jier lang yn de simmer Kastiel Keukenhof by Lisse. 

As bewâldhawwer fan de WIC beneamde hy yn 1753 in nij te wetter litten skip *Keukenhof*, dat yn 1770 'ôflein' waard. Yn 1754 waard hy beneamd as direkteur fan de Soasjeteit fan Suriname. Hy tsjinne 19 jier en levere medisinen en krûden. Röell wie eigener fan in twa plantaazjes yn de Berbice, yn it hjoeddeise Britsk Guiana. Röell ferwaarloaze syn kolleezjes en waard yn 1762 as anatoom opfolge troch Petrus Camper. 
Yn 1774 wie hy de ienige bewâldhawwer fan de *Surinaamse Mineralen Compagnie*.
Frans Hoekstra

**Frans Hoekstra** (Frjentsjer, 23 novimber 1926 – dêre, 2 augustus 1983) wie in Nederlânsk predikant en letter politikus fan de PvdA.

Syn heit wie direkteur fan it postkantoar fan Frjentsjer. Nei it steedlik gymnasium fan Ljouwert studearre hy earst oan de Ryksuniversiteit Grins en dêrnei noch fiif jier oan de Universiteit fan Amsterdam. Nei dêr yn de teology ôfstudearre te wêzen waard hy herfoarme predikant. Yn 1953 waard hy loftmachtpredikant op de Fleanbasis Ljouwert en sûnt maaie 1955 wie hy fiif jier predikant yn Rie, Boer en Doanjum. Dêrneist wie Hoekstra fan 1957 - 1960 skriba fan de Provinsjale Tsjerkegearkomst. Yn april 1960 waard Hoekstra yn Rotterdam direkteur fan de diakonale ynstelling Tsjerklike Sosjale Arbeid. Yn 1966 gie hy nei Apeldoorn dêr't hy directeur waard fan it Opbouorgaan Apeldoorn en as PvdA'er yn de gemeenteried kaam. Op 1 noviember 1972 waard Hoekstra boargemaster fan Hoevelaken en presys acht jier letter folge syn beneaming ta boargemaster fan Lochem. Yn oktober 1982 gie hy mei sykteferlof en kaam net werom. Koart neidat hy nei Frjentsjer ferhuze wie ferstoar hy dêr yn augustus 1983, 56-jier âld.
Loadewyk XVI fan Frankryk

**Loadewyk XVI August fan Frankryk** (Versailles, 23 augustus 1754 – Parys, 21 jannewaris 1793) regearde as Kening fan Frankryk en Navarra fan 1774 oant 1791 en dêrnei as Kening fan de Frânsen fan 1791 oant 1792. Hy waard skorst en arrestearre nei de Bestoarming fan de Tuileryen yn de Frânske Revolúsje, hy waard berjochte troch de Frânske Nasjonale Konvinsje, skuldich ferklearre oan heechferried en eksekutearre troch de guillotine op 21 jannewaris 1793 as in ûnthillige Frânske boarger bekend as "*Citoyen Louis Capet*". Hy is de ienige kening fan Frankryk dy't ea eksekutearre waard.

Syn pogingen om it Ancien Régime te werfoarmjen hienen net folle súkses. Hy waard tsjinwurke troch de privilezjearre stannen (Adel en Geastelikheid), en de Parleminten, aadlike rjochtbanken dy't de keninklike besluten hifkje moasten oan de bytidenven *"Fûnemintele Wetten"*. Twongen troch de finansjele omstannichheden moast hy de Frânske Steaten-Generaal by elkoar roppe. Yn dy - konsultative - gearkomst rôpen de leden har út ta Grûnwetjouwende Gearkomst en yn in prosses dat Frânske Revolúsje neamd wurddt, wêryn de Kening de regyferlear, en it grutste diel fan syn macht, foarmen se Frankryk om ta Konstitúsjonele monargy. In machtsgreep fan de ekstremisten en de republikeinen yn 1792 late ta ôfsetting, finzennimming en deastraf.
Johan de Wal

**Johan de Wal** (Frjentsjer, 3 april 1816 - Arnhim, 7 febrewaris 1892) wie in Nederlânsk heechlearaar yn de rjochtsgeleardheid. 

## Oplieding
De Wal trochrûn de Grinzer Akademy wêrnei't hy promovearre yn de rjochten op it proefskrift *Disquisito historica de juris civilis docenti discendique via ae ratione apud Romanos*. 

## Karriêre
Op 28 maart 1839 waard hy beneamd as adjunkt-kommys earste klasse by it provinsjaal bestjoer fan Drinte. Yn 1841 waard hy beneamd ta substitút-offisier fan justysje by de arrondissemintsrjochtbank fan Winschoten; yn dyselde betrekking gie hy yn 1843 by de Leienske rjochtbank wurkjen, en yn 1845 waard hy befoardere ta substitút fan de abbekaat-fiskaal foar de Lân- en Seemacht, as sadanich wurkjend by it Heech Militêr Gerjochtshof yn Utert. Yn 1848 waard hy beneamd ta sekretaris-generaal by it Departemint fan Binnenlânske Saken. Net lang hjirnei waard hy beneamd ta heechlearaar oan de juridyske fakulteit fan de Universiteit fan Leien, as opfolger fan professor H.W. Tydeman, dy't mei emeritaat gie. Hy joech ûnderwiis yn de Romeinske rjochtsskiednis, it hannelsrjocht en it strafrjocht. 

De Wal wurke 22 jier as heechlearaar en twa kear (yn 1850 en 1860) waard hy keazen ta rektor magnifikus. Op 1 jannewaris 1871 gie hy mei emeritaat. Hy ferhuze nei De Haach foar syn wurk yn de Steatskommisje, dêr't er de dêrop folgjende fjouwer jier wurkje soe.   

## Untwerp foar in Wetboek fan Strafrjocht

Yn 1843 en 1844 krige hy de opdracht fan it regear om diel te nimmen oan de bewurking fan de destiids gearstalde ûntwerpen fan in Nederlânsk Wetboek fan Strafrjocht. Mar pas yn 1870 stelde kening Willem III fan de Nederlannen in kommisje yn foar de gearstalling fan in Nederlânsk Wetboek fan Strafrjocht, wêrfan De Wal ta foarsitter beneamd waard. Dy kommisje wie yn de simmer fan 1875 klear mei syn wurk, pas yn 1886 soe it ûntwerp fan de kommisje as Wetboek ynfierd wurde. 

## Oare kommisjes
De Wal wie lid fan it bestjoer en jierren foarsitter fan de Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde yn Leien, lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen, dêr't hy fjouwer jier (1858-1862) foarsitter wie fan de ôfdieling foar de taal-, letter-, skiedkundige- en wiisgearige wittenskippen.
Simon Taco Land

**Simon Taco Land** (Frjentsjer, 7 novimber 1845 - De Haach, 7 oktober 1894) wie in Nederlânsk politikus.

Land wie in liberale marineoffisier en Twadde Keamerlid. Hy wie de soan fan in goud- en sulversmid út Dokkum. As Keamerlid foar it 'marine'-distrikt Den Helder spruts hy alline noch oer oangelegenheden betreffende de seemacht, lykas oer de bou fan skipken, de besoldiging en pensjoenfoarsjenning fan manskippen en offisieren en it seefeartkundich ûnderwiis. De wegering om him te befoarderjen, late yn 1891 ta in liberale moasje fan ôfkarring tsjin de minister Dyserinck, de destiidske minister fan Marine.
Arnold Jan d'Ailly

**Arnold Jan d'Ailly** (Frjentsjer, 22 juny 1902 - Amsterdam,  24 novimber 1967) wie boargemaster fan de gemeente Amsterdam fan 1946 oant 1956.

## Biografy
D'Ailly wie soan fan in húsarts, en groeide op yn Doesburg yn in remonstrantske húshâlding, as middelste fan trije bern. Nei syn eineksamen gymnasium begûn er yn 1921 oan in stúdzje rjochten oan de Gemeente Universiteit fan Amsterdam. Yn 1926 helle hy syn doktoraal. Hy ferloofde him mei Anna Fritz, de dochter fan in effektehanneler en waard yn 1929 sekretaris fan de Feriening fan de effektehannel. Begjin 1940 waard er lid fan de Ried fan Behear fan dy feriening, om inkele moannen letter bankier te wurden by de Kas-Vereeniging NV. Nei it útbrekken fan de Twadde Wrâldoarloch stelde er him lange tiid tige hoeden foar de besetter oer. Doe't Gijs van Hall in berop op him die om te helpen by it finansierjen fan it ferset, wegere d'Ailly dit. Pas ein 1944 spile hy in rol yn it stypjen fan it ferset. Mei it ferkeapjen fan falske promessen slagge it him en bring inkele tsientallen miljoenen by elkoar wêrmei't it Nasjonaal Steun Fûns de Spoarweistaking finansearre.

Nei de oarloch waard hy frege as minister fan Finansjen yn it kabinet-Schermerhorn-Drees. De funksje gie lykwols nei Piet Lieftinck en d'Ailly waard direksjelid van De Nederlandsche Bank. Yn 1946 folge hy de fersetsman en tydlik boargemaster Feike de Boer op as earste boarger fan de gemeente Amsterdam. Syn amtsperioade foel yn de Kâlde Oarloch. De yn de gemeente Amsterdam tige populêre CPN hie nei de oarloch twa wethâlders, Leen Seegers en Ben Polak, dy't yn 1948 troch d'Ailly ûntslein waarden. Dat late ta in fjochtpartij yn de gemeenteried. Koarte tiid letter belibbe d'Ailly syn hichtepunt: de ynhuldiging fan keninginne Juliana. D'Ailly hie nauwe bannen mei it keningshûs, yn it bysûnder mei keningin Wilhelmina.

Bynamme fan D'Ailly wie *de fleanende boargemaster* meidat it nuver fûn waard dat er oer de hiele wrâld reizge. Jo Spier tekene de koffer fan *burgemeester d'Ailleurs* ('boargemaster fan earne oars'), mei dêrop etiketten fan ferskate wrâldstêden.

D'Ailly wie de lêste jierren fan syn amtsperioade foarsitter fan de Feriening fan Nederlânske Gemeenten (VNG). Hy moast yn 1956 as boargemaster ôftrede omdat er bûten sy houlik omsloech mei Gisèle van Waterschoot van der Gracht, in Nederlânske keunstenaresse dêr't er letter mei troude. Dêrnei gie er werom nei de bankwrâld as direkteur fan de Natsjnale Hannelsbank. As boargemaster waard er opfolge troch Gijs van Hall.
Noarderhaven 106 (Harns)

It pakhús oan de **Noarderhaven 106**  is in monumintaal pân yn de stêd Harns.

## Skiednis
It pakhús, mei fjouwer ferdjippings, waard yn 1657 boud yn opdracht fan de keapman Sicce Lubberts. Under waard brûkt foar de opslach fan wyn en de fjouwer ferdjippings waarden brûkt as nôtpakhús. De foargevel oan de noardkant hat in letmaniëristyske trepgevel. De ûntlêstingsbôgen fan de finsters op de ferdjippingen binne dekorearre mei in blokfoarmich patroan. It pân stiet op de hoeke fan de Roepersteech. Yn de sydgevel oan de Roepersteech is in trepgevel mei in hysbalke. Efter dit pân liet Lubberts yn itselde jier 1657 de mouterij ferbouwe ta noch in pakhús. Ek in wenhûs dêrefter oan de Foarstrjitte 61, wie yn besit fan Lubberts en krige troch him  yn 1657 in letmaniëristyske trepgevel. Yn dizze wenning soe yn 1898 de skriuwer Simon Vestdijk berne wurde.

Oan beide kanten fan de finsters op de earste ferdjipping sitte reliëfs mei de ôfbylden fan de Romeinske godheden Fenus, Seares, Bacchus en Aeolus of Fortuna as symboalen foar de fjouwer jiergongen. Yn it fries yn de foargevel sitte gevelstiennen mei dêrop "anno",  "1657" en in stien mei in reliëfdekoraasje en de inisjalen *S* en *L*, fan de eigener Sicce Lubberts (sjoch ôfbyld)

It pân is erkend as ryksmonumint. Sûnt 1930 is it pân yn besit fan de feriening Hendrick de Keyser, yn 1978 waard it eartiidske pakhús restaurearre.
Jurriaan Menno Huizinga

**Jurriaan (J.) Menno Huizinga** (Teksel, 1850 - Amsterdam, 15 jannewaris 1913) wie in Nederlânsk arts en direkteur fan de GGD yn Amsterdam.

Huizenga helle syn arts-diploma yn 1874 en fêstige him as medikus yn Harns.

Yn 1890 waard Huizenga beneamd ta ynspekteur fan it Steatstafersjoch op de Folkssûnens yn de provinsje Grinslân en in pear jier letter ek yn Súd-Hollân. Yn 1901 waard hy beneamd ta direkteur fan de GGD yn Amsterdam. Under syn lieding waard yn Amsterdam de genêskundige earmenfersoarging regele en waarden it genêskundich skoaltasicht en de tsjinst 'Earste help by Ungelukken' ynsteld. 

Huizinga beklaaide in hege rol yn de frijmitselderij, wie foarsitter fan de Frijmitseldersstichting yn de Vondelstrsstrjitte yn Amsterdam en fan de 'Willem Frederik'-lôzje yn de Vondelstrjitte; hy skreau dêrneist artikels, ûnder mear yn De Gids, bygelyks *Slapende zielen* (1889) en *Mens of automaat? Inleiding tot een studie over het Hypnotisme.* (1888).
Francesca Zijlstra

**Francesca Zijlstra** (Harns, 2 augustus 1950) is in Nederlânsk byldhouster. 

## Libben en wurk
Francisca D. Weinberg waard berne yn Harns, mar groeide op yn Laren. Se studearre byldhoukeunst by ûnder oaren Paul Grégoire oan de Ryksakademy fan byldzjende keunsten yn Amsterdam. Yn 1975 en yn 1977 wûn hja de twadde priis foar byldhoukeunst fan de Prix de Rome. Yn 1978 waard har wurk tentoansteld yn it Singer Museum yn Laren.

Zijlstra libbet en wurket mei har partner Arthur Spronken yn Beek. Se makket har wurken mei de materialen hout, stien en brûns yn in abstrahearre figuraasje.

De kunstenaresse wie oant 1980 bekend as Francisca Weinberg en dêrnei as Francisca D. Zijlstra-Weinberg of Francisca Zijlstra. Nei 2000 feroare se har namme yn Francesca Zijlstra.
 
## Inkele wurken
* pinning *Mykonos* (1974)
* *Twa dûnsjende waakspitten* (1978), Singer Museum yn Laren - keunstrôf jannewaris 2007.
* *De seaddestekker* (1982), dorpshûs yn Hoenderloo
* *Lizzend* (1985), kolleksje Theo en Lida Scholten
* *Joadsk monumint* - betinkingsmonumint Joadske synagoge (1987), Burg. Janssenstraat/Riedhûsstrjitte yn Beek
* *Il Mare* (1990), collectie DSM
* Ynskriuwpeinje Olympyske Spullen Athene (2004)

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske byldhouwers
Hendrik Kersken

**Hendrik (''Henk'') Kersken** (Bergen op Zoom, 6 jannewaris 1880 - Harns, 3 desimber 1967) wie in Nederlânsk siler.

Hy hearde by it team dat op de Olympyske Simmerspullen yn 1928 in sulveren medalje wûn yn de 8 meter klasse. Neist Kersken bestie it team yn de boat *Hollandia* út Johannes van Hoolwerff, Gerard de Vries Lentsch, Maarten de Wit, Cornelis van Staveren en Lambertus Doedes.  

Hendrik Kersken ferstoar op 3 desimber 1967, yn 'e âldens fan 87 jier.