open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
De Griene Stjer (rekreaasjegebiet)

**De Griene Stjer** is in útstrutsen natoer- en rekreaasjegebiet yn 'e midden fan Fryslân, dat fuort beëasten de stêd Ljouwert leit, oan 'e súdkant fan 'e autowei N355. Yn Fryslân stiet it ek wol bekend as **de Lytse Wielen**, nei it sintraal leine marke mei deselde namme, dat yn ferbining stiet mei de Grutte Wielen, oarekant de N355. De Griene Stjer makke oarspronklik diel út fan Tytsjerksteradiel, mar waard by de grutte gemeentlike weryndieling fan 1&nbsp;jannewaris 1984 troch dy gemeente ûnfrijwillich opjûn en oerhevele nei de Gemeente Ljouwert.

## Beskriuwing
De Griene Stjer is yn 'e jierren '60 fan 'e tweintichste iuw oanlein om 'e Lytse Wielen hinne, en beslacht tsjintwurdich in oerflak fan mear as 1.000 hektare. It bestiet, njonken wat beskerme leechfean, út markes en puollen dy't foar it meastepart keunstmjittich oanlein binne, mei dêromhinne gersfjilden, strannen en beplanting fan strewelleguod en beammen. Der komme ferskate beskerme bistesoarten foar, lykas de marflearmûs, de wetterpipermûs en de porsleinhin. It terrein is trochkrúst mei kuier- en fytspaden, en is opnommen yn it fytsrûtenetwurk fan noardeastlik Fryslân. Troch resinte útwreiding leit De Griene Stjer no yn it westen suver tsjin 'e Ljouwerter wyk Camminghabuorren oan. Yn it easten grinzget it oan 'e beboude kom fan Tytsjerk en de Bosk fan Ypey.

Binnen de ôffredings fan De Griene Stjer lizze of steane fierders:
* bungalowpark De Griene Stjer
* camping De Lytse Wielen
* dieretún AquaZoo Friesland
* de golfbaan fan Golfklub De Griene Stjer
* midgetgolfbaan De Lytse Wielen
* poldermole de Himriksmole (ek wol De Griene Stjer neamd)
* It Strantsje, in oanwiisd gebiet foar neakenrekreaasje

De Griene Stjer is troch de gemeente Ljouwert oanwiisd as eveneminteterrein. Sadwaande wurde yn it gebiet elts jier by 't simmer meardeiske pop- en dancefestivals holden, lykas Promised Land, Welcome to the Village en Psy-Fi. Fral dat lêste festival soarget altyd foar in protte lûdsoerlêst en fersmoarging, en omwenjenden, dy't har feriene hawwe yn 'e stifting Griene Stjer Duorsum, stride der al jierren tsjin.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan De Griene Stjer
Brulloft yn Kana

De **Brulloft yn Kana** is in ferhaal yn it evangeelje fan Jehannes (2:1-12) oer in brulloft yn Kana. Op de brulloft ferjochtte Jezus neffens de Bibel syn alderearste wûnder.

## It wûnder
Jezus, syn mem Marije en de learlingen fan Jezus wiene útnoege op in brulloft fan in net fierder neamd pear yn it plak Kana (Galiléa). Doe't op de brulloft de wyn oprekke gyng Marije nei Jezus om dat te fertellen. Jezus andere Marije mei de wurden *"Lit dat mar oan my oer frou, it is myn tiid noch net"*. Marije giet dan nei de betsjinning en jout harren it advys om it fierder oan Jezus oer te litten. Dan jout Jezus de betsjinning de opdracht om de grutte wetterkrûken fan it hûs, dy't neffens joadsk gebrûk foar de rituele suvering ornearre wiene, fol te jitten mei wetter. Nei't hja dat dien hiene liet Jezus wer wat út ien fan dy krûken skeppe en it priuwe troch de feestlieder. De feestlieder gyng dêrnei mei it wetter dat yn wyn feroare wie nei de breugeman en seit dan tsjin de breugeman: *"Elkenien set earst de bêste wyn op en as de minsken sa fleurich binne dat hja dêr gjin erch mear yn ha de wyn fan minder goede kwaliteit, mar jo hawwe de bêste wyn oant no ta bewarre*". 

## Kana
Wêr't it bibelske Kana lei is net hielendal te sizzen. Meastentiids wurdt oannommen dat it earne yn Galiléa lein hat. Mar ek it súd-Libaneeske doarp Kana komt yn 'e beneaming foar it bibelske Kana. 

Talrike argeologyske fynsten tsjûgje fan de krûken dy't yn it ferhaal neamd wurde. Fanwegen de beskreane maat fan de krûken yn it evangeelje (elk koe sa'n tachtich oant hûndert mingel yn) is it oannimlik dat it in brulloft west hat fan lju út de boppelaach fan de mienskip.
Kana (Libanon)

**Kana**, in oare talen ek wol **Qana**, is in Súd-Libaneesk doarp fan sa'n 10.000 ynwenners, dat op goed tsien kilometer súdeastlik fan de kuststêd Tyrus en ek sa'n tsien kilometer benoarden de Israelyske grins leit. De befolking is foar it meastepart sjiïtysk en hat in lytse kristlike minderheid.

Neist trije plakken yn Israel, is Kana ien fan de plakken dy't oanwiisd wurde as it plak Kana yn it Nije Testamint, benammen troch Libaneeske kristenen. Kana soe ik it plak wêze kinne dêr't Jezus Kristus syn earste wûnder dwaan hawwe soe: neffens de bibel feroare Er by de Brulloft yn Kana wetter yn wyn.

It doarp waard yn 1996 (mei ek in UNIFIL-post) en 2000 troch Israelyske artillery besketten mei deade boargers fan gefolgen.


File:Cana-bas-relief.jpg|De apostelen op in stien. Beafeartsplak yn Kana
File:Qana 066.jpg|Sinnewizer yn Kana
File:Qana.jpg|Grêven fan de 28 deaden troch loftoanfallen op Kana
Marije Bertetsjerke (Dronryp)

De **Marije Bertetsjerke**  is in katolike tsjerke oan 'e Dûbelestreek yn Dronryp. De tsjerke waard yn 'e 19e iuw as in wettersteatstsjerke boud en krige yn 1939 in nij oansjen. Tegearre mei de âlde parochy's fan Sint-Anne, Frjentsjer, Harns, Flylân en Skylge foarmet Dronryp sûnt 1 jannewaris 2013 de Hillige Jakobus de Meardere-parochy.

## Skiednis

Mei de reformaasje waard de Salviustsjerke in protestansk gebou en de Rypster katoliken moasten doe ynearsten temûk by inoar komme. Sûnt 1699 hiene de katoliken wer in eigen pastoar en in skûltsjerke oan 'e Molepôle. Yn 1839 waard der ûnder lieding fan 'e arsjitekt A. van der Moer foar de parochy in nije neoklassisistyske tsjerke boud. 

Yn 1939 krige de tsjerke oan 'e eastlike kant in hiel nij oansjen. De tsjerke waard langer makke en in nije toer yn 'e styl fan 'e Delftske Skoalle neffens in ûntwerp fan J.M. van Hardeveld waard boud. Tagelyk waard oan 'e súdlike kant fan 'e tsjerke de pastory oanboud. De westlike gevel waard fersierd mei de sifers fan it jiertal fan 'e bou en in byld fan Marije dat makke is troch de Hongaar Miklós Béla Hoffer.

De tsjerke waard yn 1997 in ryksmonumint.

De Marije Bertetsjerke is ien fan 'e âldste katolike tsjerken fan it bisdom Grins-Ljouwert. Allinne de Sint-Michaeltsjerke yn Wâldsein is âlder. Opmerklik foar de katolike tsjerke is de westlike oriïntaasje, d.w.s. it koer mei it alter lizze oan 'e westlike kant fan it gebou.

## Ynterieur
De trije beuken fan 'e tsjerke wurde fan inoar skieden troch swiere Toskaanske pylders. Efter it alter is in grut skilderij oanbrocht fan Otto de Boer út Wâldsein. It stelt de ferhearliking fan Kristus op de berch Tabor foar. De fjirtjin staasjes fan de krúswei binne yn 1848 ek troch Otto de Boer makke. Fierder steane der in tal neogoatyske bylden.  

It plafond is by de rêdljochters fersierd mei stúkte foarstellings fan de Tsien Geboaden, de symboalen fan it Leauwe, de Hope en de Leafde en de pauselike kroan.  

## Oargel
It Ljouwerter oargelbedriuw Van Dam boude foar de katolike tsjerke op de eastlike galerij yn 1882 in oargel. It ienmanualige oargel mei oanhongen pedaal telt 8 registers. In njoggende register is reservearre. It oargel waard yn 2015 renovearre. It houten front is fersierd mei houtsnijwurk yn de styl fan Loadewyk XVI.

## Ofbylden

Dronryp, Marije Bertetsjerke, oargel.jpg|*Van Dam-oargel*
Dronryp, Marije Bertetsjerke, 3e staasje.jpg|*3e staatsje krúswei*


Dronryp, Marije Bertetsjerke, byld Marije mei Bern.jpg|*Neogotysk byld fan Marije mei Bern*
Dronryp, Marije Bertetsjerke, stúkwurk.jpg|*Stúkwurk*
Huningamar

De **Huningamar** of **Huiningamar**, op kaarten ek *Fledder* (1616), *Oostwoltermeer (bed[ijckt])* of *Eeckelsmeer* (1677) neamd, wie in mar yn de provinsje Grinslân. Hy lei by it hjoeddeiske buorskip Meerland yn de gemeente Aldamt en foarmet sûnt 2006 de kearn fan de Aldamtmar, dy't yn it ramt fan it Blauwestêd-projekt oanlein waard. 

De mar hie in oerflak fan likernôch 450 hektare en hie in ferbining mei de Tjamme.
Franz Ferdinand (band)

**Franz Ferdinand** is in Skotske rockband, oprjochte yn 2001 yn Glasgow. Nei in pear wikselingen hat de band in oantal jierren bestien út Alex Kapranos, (sjonger/gitarist), Nick McCarthy (gitarist), Bob Hardy (bassist) en Paul Thomson (drummer). Franz Ferdinand makket melodieuze, enerzjike gitaarrock dêr’t je goed op dûnsje kinne en is neamd nei de kroanprins fan Eastenryk-Hongarije dy’t yn 1914 fermoarde is. Dat wie eartiids de oanlieding foar de Earste Wrâldoarloch. 

Yn 2004 brocht de band de earste single “Darts of Pleasure” út, mar dy wie net sa suksesfol. De twadde single “Take me out” fan it debútalbum *Franz Ferdinand* soarge foar in trochbraak. Der binne noch in tal oare singles fan dat album útbrocht: “The Dark of the Matiné”,  “This Fire” en “Michael”.  Dizze singles binne noch gau ris op de radio te hearren. Fan it twadde album *You Could Have It So* *Much Better* kamen de singles “Do you want to” en “Walk away”. De band jout in soad konserten, sawol yn eigen lân as yn it bûtenlân. Se hawwe ek op grutte festivals spile sa as Lowlands, Rock Werchter, Glastonbury, Pinkpop en Pukkelpop.

De band hat yn 2015 in album opnaam mei de Sparks, dy’t bekend binne fan de jierren santich hit “This town ain’t big enough fort the both of us”. It album waard FFS neamd  wat stiet foar “Franz Ferdinand Sparks”. Yn 2016 hat gitarist Nick McCarthy de band ferlitten, om’t er mear tiid hawwe wol foar syn frou en bern. Hy is opfolge troch Dino Bardot (gitaar) en Julian Corrie (keyboards en gitaar). It nije album “*Always Ascending*” sil útbrocht wurde op 9 febrewaris 2018.

## Diskografy
### Albums
* Franz Ferdinand (2004)
* You Could Have it So Much Better  (2005)
* Tonight: Franz Ferdinand (2009)
* Right Thoughts, Right Words, Right Action (2013)
* Franz Ferdinand and the Sparks: FFS (2015)
* Always Ascending (2018)
* The Human Fear (2025)
### Singles
* Take Me Out (2004)
* The Dark of the Matinée (2004)
* This Fire (2004)
* Do You Want To (2005)
* Walk Away (2005)
* The Fallen (2006)
* Ulysses (2009)
* No You Girls (2009)

## Keppelings om utens

*  Offisjele webside fan Franz Ferdinand
*  MySpace fan Franz Ferdinand
Joachim (hillige)

**Joachim** wie, neffens ferskate apokrive evangeeljes út de twadde oant de sechde iuw, de heit fan Marije en dus de pake fan Jezus Kristus.

## Oerlevering
Yn 'e katolike en otterdokse tradysje jildt de hillige Joachim (Hebriuwsk: Jojakim) as de man fan Anna en as de heit fan Marije, de mem fan Jezus. Dêrom wurdt Joachim ek wol as de foarfaar fan God oantsjut. Yn 'e Koaran wurdt er ‘Imrān neamd.   

Neffens de lear fan 'e roomske tsjerke waard Marije troch it heilsplan fan God al yn 'e skurte fan Anne foar de erfsûnde bewarre. De evangeeljes yn it Nije Testamint neame de namme fan Marije's heit en mem net. Der wurdt lykwols wolris sein dat de genealogy yn Lukas 3:23-37 net dy fan Joazef mar fan Marije is. Dat soe ynhâlde dat Ely de heit is fan Marije. Guon katolike en otterdokse teologen wolle ha dat Ely in ferkoarte foarm fan Eliakim is, wat Jojakim resp. Joachim wêze soe.

It ferhaal fan Joachim en Anna wurdt yn it apokrive proto-evangeelje fan Jakobus ferteld. Joachim wie in ryk en from man, dy't regelmjittich oan 'e earmen en de timpel joech. Om't syn frou lykwols ûnfruchtber wie, wiisde de hegepreester Joachim syn offers ôf. It net hawwen fan bern waard troch de preester beskôge as in teken fan godlik fergunnen. Joachim luts him dêrom fjirtich dagen yn 'e wyldernis werom, dêr't er boete die en fêste. Doe ferskynde in ingel oan sawol Anna as Joachim, dy't harren de berte fan in bern oankundige. Joachim gyng nei Jeruzalim werom, omearme dêr by de Goude Poarte, de yngong fan de timpel, syn frou Anna en hja krigen in dochter mei de namme Marije. 

In syklus fan leginden oer Joachim en Anna is ek te finen yn 'e Legenda aurea. 

De feestdei fan 'e hillige Joachim waard eartiids op 16 augustus fierd. Op 'e roomske kalinder falt de feestdei fan Joachim tsjintwurdich tegearre mei dy fan syn frou Anna op 26 july.

Joachim is de patroanhillige fan pakes en heiten en de stêd Adjuntas yn Porto Riko. Fakentiden wurdt er as in âlde man ôfbylde mei in stêf, skeppe en/of in laam of dowen. Ek wurdt er faak njonken syn frou Anna of syn dochter Marije ôfbylde.    

## Feestdagen
* Roomsk-Katolike Tsjerke, Anglikaanske Tsjerke: 26 july
* Eastersk-Otterdokse Tsjerke,  Armeensk-Apostoalyske Tsjerke: 9 septimber
* Koptyske Tsjerke: 2 april
* Syrysk-Otterdokse Tsjerke: 25 july
* Maronityske Tsjerke: 9 septimber, 20 novimber
Tsjerke fan Ealsum

De **herfoarme tsjerke fan [[Ealsum]]** is in tsjerkegebou yn de gemeente Dongeradiel.

## Beskriuwing
De ienbeukige romaanske tsjerke stiet op in, ein 19e iuw, foar it grutste part ôfgroeven terp. It gebou is oplutsen út kleastermoppen. De tsjerke wie oarspronklik wijd oan Katarina fan Aleksanderje en waard om de ein fan de 12e iuw yn gebrûk naam. Ut dy tiid is it skip fan it gebou oerbleaun. Healweis de 13e iuw waard it koar boud. Om 1500 waard it skip nochris ferlinge yn westlike rjochting. Wierskynlik waard it âld ferwulft om 1822 ferfongen troch in balkelaach. Yn 1829 waarden de ramen fan no oanbrocht. De westgevel is yn 1843, nei it ôfbrekken fan de toer, fernijd. De âlde toer waard ferfongen troch in houten geveltuorke. Yn it tuorke hinget in troch Jan Butendiic getten liedklok út 1499. Dy hat in diameter van 67&nbsp;mm. 

De binnenmuorren binne wyt ferve. It oargel is út 1906. It tagongsstek oan de oksegong nei de tsjerke en it tsjerhôf is fan 1843. It gebou hat de status fan ryksmonumint.

## Ynterieur

File:De Preekstoel.JPG|De preekstoel (2013)
File:Inwendig naar het oosten en west - Aalsum - 20003510 - RCE.jpg
File:Torenklok - Aalsum - 20003535 - RCE.jpg|thumb|De klok út 1499 mei in ôfbyld fan de Hillige Katarina
Ideogram

In **ideogram** is in grafysk symboal dat in idee of konsept fertsjintwurdiget, los fan lykfol hokker spesifike taal of wurden. It komt etymologysk fan it Grykske ἰδέα, *idéa* ("idee"), en γράφω, *gráphō* ("skriuwe"). Guon ideogrammen binne inkeld begryplik troch foarkennis dy't harren troch de taskôger yn in beskaat maatskiplik ramt pleatse lit. Oaren bringe harren betsjuttings oer troch in likenis fan itjinge dat se ôfbylde mei in fysyk objekt. Ideogrammen fan dy lêste kategory wurde ek wol piktogrammen neamd.
Tagedienens

**Tagedienens** of **affeksje** (fan it Latynske *ad* en *facere*, "eat mei immen dwaan") is in gemoedstastân dy't fuortkomt út it erkenning skinken oan in oar. Hoewol't it yn 'e folksmûle as frijwol synonym brûkt wurdt mei freonskip of leafde, is it eins eat dat de midden tusken dy beide begripen hâldt, mei't it sterker is as freonskip, mar swakker as leafde. It konsept 'tagedienens' is ûnderwerp fan ûndersyk foar ferskate tûken fan 'e filosofy en de psychology, wêrby't ferbân lein wurdt mei bgl. emoasje en de ynfloed fan sykte. Guon psychologen beskôgje tagedienens as it tsjinstelde fan hertstocht yn 'e sin dat by tagedienens de seksuële komponint fan it gefoel ûntbrekt, wylst dy by hertstocht krekt oerhearskjend oanwêzich is.

It belibjen fan in gefoel fan tagedienens foar in oar giet faak mank mei gefoelens fan freonskip en/of leafde. Yn 'e regel fielt men benammen affeksje foar oarehelten of oarsoartige libbenspartners en foar jins neiste famylje, lykas âlden, bern, bernsbern en bruorren en susters. It is lykwols ek mooglik om affeksje te fielen foar goede freonen. It útdrukking jaan oan tagedienens kin foar beide partijen, dus sawol foar de jouwer as de ûnfanger, positive en negeative emoasjes oproppe, lykas blydskip en leafde, mar ek ûnnoflikens, it gefoel opsletten te sitten en sels eangstme.
Agabus

**Agabus** wie in profeet, dy't yn it Nije Testamint neamd wurdt. Hy wurdt tradisjoneel beskreaun as ien fan 'e twaënsantich learlingen yn Lukas, dy't der op út stjoerd waarden om it evangeelje te ferkundigjen. 

Agabus reizge mei in groep profeten fan Jeruzalim nei de earste heidenske kristengemeente yn Antiochje. Dêr foarsei er dat der oer de hiele wrâld in swiere hongersneed komme soe. Under de gemeente waard doe in ynsammeling organisearre, om guod te stjoeren nei harren bruorren en susters yn Judéa. Under it fjirde jier fan it bewâld fan Klaudius briek dy hongersneed yndied út (45 jier nei Kristus). Suëtoanius, Tasitus en Eusebius neamden dy hongersneed en yn Jeruzalim sloech de hongersneed sa bot ta, dat neffens Flavius Josephus mannichien de hongerdea stoar.

In twadde foarsizzing die Agabus trettjin jier letter (58 nei Kristus). Doe't Paulus yn Sesaréa wie, krige er besite fan Agabus. Dy Agabus die Paulus syn mulriem ôf en bûn himsels de hannen en fuotten mei de riem wylst er sei: "*Dit seit de hillige Geast: de man fan wa't dizze riem is, sille de joaden yn Jeruzalim krektsa bine en him oan 'e heidenen útleverje.*" Neidat guon joaden letter it folk yn Jeruzalim foarholden dat Paulus de timpel ûntwijd hie, der in opskuor ûntstie en Paulus de timpel útsleept waard om bûten deaslein te wurden, kamen Romeinske soldaten op it trelit ôf, dy't Paulus yn 'e boeiens sloegen.

## Habib de Timmerman
Guon boarnen identifsearje de yn 'e islam fereare Habib al-Najjar (Habib de Timmerman) mei de profeet Agabus en wolle ha dat Agabus yn it tsjintwurdige Turkske Antakya stoar. 

Oer syn grêf yn Antiochje waard in tsjerke boud, mar nei't Umar ibn al-Chattab Antiochje op it Byzantynske Ryk ferovere, feroaren de moslims de tsjerke yn in moskee. Yn 'e rin fan 'e tiid wie it wikseljend in tsjerke of moskee, oant yn 1268 de Egyptyske Mamluk Baibars yn 1268 Antiochië definityf ûnder islamitysk bestjoer sette en de kristlike befolking ôfslachte. Agabus wurdt yn 'e islam fereare as Habib Neccar en de moskee, Habib-i Neccar-moskee, is nei him ferneamd. 

## Feestdagen
* Roomsk-Katolike Tsjerke: 13 febrewaris
* Otterdokse Tsjerke: 4 jannewaris, 8 maart
Floortje Dessing

**Floortje Dessing** (Heemstede, 31 augustus 1970) is in Nederlânsk radio- en telefyzjepresentatrise, programmamakster en skriuwster fan reisferhalen. Floortje Dessing is in suster fan politikus Johan Dessing.

## Karriêre
Dessing begûn har karriêre as presintatrise by in lokale omrop yn Amsterdam. Yn 1993 presintearre se har earste programma op de lanlike radio by Radio Veronica. Yn 1995 makke se har telefyzjedebút en presintearre se foar Veronica in oantal programma's en wie se in skoft lang as omropster te sjen. Yn 1997 wie se foar it earst presintatrise fan in reisprogamma. Yn 2006 iepene Dessing yn Amsterdam in kleanwinkel mei neffens eigen sizzen allinnich fairtrade klean. Tsien jier letter yn 2016 kaam hjir in eigen spikerbriekemerk by dat duorsume broeken produsearje soe. Fan ôf 2017 is Dessing mei-eigner fan in camping yn Drinte, ek op dizze camping spylje fairtraide en duorsumens in haadrol. 

## Bibliografy
* 2004 - *100 Wereldplekken die je gezien moet hebben*
* 2007 - *25 wereldroutes die je gedaan moet hebben*
* 2008 - *De favoriete plekken van Floortje Dessing*
* 2010 - *365 dagen onderweg*
* 2015 - *Floortje. Naar het einde van de wereld* (2 DVD's)

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee
Barend Hopperus Buma

**Barend Hopperus Buma** (Ljouwert, Burmaniahûs, 5 augustus 1896 - Drachten, 29 april 1958) wie in  Nederlânsk boargemaster.

## Libben
Hopperus Buma wie in soan fan Wiardus Willem Hopperus Buma (1865-1934) en Petronella Johanna Alberta Diewerdina (Nellie) ter Haar (1868-1933). Hy waard ferneamd nei syn pake ds. Barend ter Haar. Hy troude mei Maria Martina Kolff (1900-1984) en letter mei Catherina van Haersma Buma (1907-1965).

Hopperus Buma wie yn de jierren tweintich wynboer yn Csopak (Hongarije) oan de noardkant fan de Balatonmar. Yn 1928 of 1929 kaam er werom nei Nederlân en waard direkteur fan pelsdierfokkerij 'De Zilveren Vos' op de bûtenpleats *Refugium* yn Elspeet. Yn 1934 waard er foar 't earst boargemaster; hy stie efterelkoar yn Doanjewerstâl (1934-1940), Haskerlân (1940-1941) en Smellingerlân (1941-1955). As boargemaster droech er de amtskeatling dy't syn pake Bernhardus Hopperus Buma meitsje litten hie en dy't troch syn heit ek droegen waard.
Maria Suzanna Willinge-Sligcher

**Maria Suzanna 'Miep' Willinge-Sligcher** (Amsterdam, 1 oktober 1902 - De Haach, 27 maart 1989) wie in Nederlânske frou dy't yn de Twadde Wrâldoarloch yn Batavia wenne. 

Yn 1927 boaske Maria Sligcher oan Johannes Jacobus Lukas Willinge (1898-1989). Hy waard yn De Helder berne en waard yn septimber 1915 adelboarst. Fan 1918 oant 1921 waard hy nei Nederlânsk-Ynje stoerd, dêrnei hie er tsien jier lang ferskate funksjes by de marine. Hy folge de Hegere Marine Kriichsskoalle yn De Haach en waard dêrnei op de Hr Ms De Ruyter pleatst. Yn 1937 gie De Ruyter nei Ynje. It pear krige trije bern.

Under de oarloch waard Maria Willinge mei de bern ynternearre yn kamp Tjideng, tichteby Batavia, dêr't hja ien fan de fiif froulju waard fan de kamplieding, ûnderhearrich oan de Japanske haadbewakers. Yn it kamp waarden âlde manlju, froulju en bern fêstholden, totaal 11.337, dêr't der 434 fan stoaren. Earst yn 1945 seagen sy en har bern harren man en heit wer. Maria en de bern waarden yn 1946 repatriearre, har man fleach pas yn jannewaris 1947 nei Nederlân. Ein april waard er befoardere ta skout-by-nacht. 

Nei de kapitulaasje sette Maria Willinge har yn foar de helpferliening. Yn Nederlân wie se warber yn de stichting Pelita, dy't ferfolgingsslachtoffers út Ynje holp.

Doe't Beatrix op 30 april 1980 as keninginne ynhuldige waard wie Maria Willinge ien fan de fjouwer fersetsminsken dy't optrede mochten as herauten en keningen fan wapens. De oaren wiene Erik Hazelhoff Roelfzema, Ben Ubbink en Liepke Scheepstra.

## Underskieding
* Fersetsstjer East-Azië 1942-1945 (VOA), KB nû 30 fan 5 augustus 1952
Koerier

In **koerier** (fan it Frânske *courrier*) of **boadskipper** is immen dy't yn opdracht (d.w.s. foar in oar) berjochten of lytse hoemannichten guod besoarget. It âldste dokumintearre gebrûk fan in organisearre koerierstsjinst foar it ferstjoeren fan brieven datearret fan 2400 f.Kr., doe't de farao's fan it Alde Egypte koeriers yn 'e tsjinst hiene dy't nije wetten en oare regeljouwing yn it hiele lân bekendmeitsje moasten. Oarspronklik beweegden koeriers har geandefoets of op it hynder fuort. De bekendste koerier út 'e skiednis is de Grykske soldaat Feidippides, dy't nei de Slach by Maraton, yn 490&nbsp;f.Kr. fan Maraton nei Atene draafde om it nijs fan 'e Grykske oerwinning op 'e Perzen oer te bringen. (Yn oantins fan dat feit wurdt dyselde ôfstân fan 42,195&nbsp;km tsjintwurdich noch altyd draafd troch lju dy't in maraton ôflizze.)

Yn 'e njoggentjinde iuw waarden der yn 'e measte lannen troch de oerheid koerierstsjinsten ynsteld dy't har spesifyk taleine op 'e besoarging fan post; dêrút kamen de hjoeddeiske postrinners fuort. In koerier is tsjintwurdich in ferfierder dy't op oanfraach en sa fluch mooglik alderlei guod teplak bringt, lykas iten (in pizzakoerier) of pakjes (in pakkettsjinst). Soms kin de opdrachtjouwer dêrby kieze foar ferskate snelheden fan ferfier, wêrby't de fluchste besoarging it measte jild kostet. Foar de iene opdrachjouwer is nammentlik de fluggens fan besoarging it wichtichste, wylst in oar (of deselde yn in oare sitewaasje) bêst wat langer wachtsje wol of kin om wat minder te beteljen. Koeriers meitsje hjoed oan 'e dei gebrûk fan alderhanne ferfiermiddels, fan fytsen en scooters oant bestelbuskes en frachtweinen. As it guod út in oar lân komme moat, wurdt in diel fan 'e reis faak yn it fleantúch ôflein. 

De froulike foarm fan 'koerier' is **koerierster**, mar dat wurd hat in spesifike bybetsjutting. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waarden nammentlik koerierstsjinsten foar it ferset benammen útfierd troch jonge froulju. Foarbylden fan guod dat hja oerbrochten, binne: bonkaarten, ferfalske identiteitsbewizen en teffens soms wapens of eksplosiven. Dat wie gefaarlik fan wurk, want as se pakt waarden troch de Dútsers, draaiden se in raar gat yn.

Fanwegen it feit dat koeriers histoarysk berjochten oerbrochten, binne ferskate kranten (dy't ommers ek tynge dogge fan in ferskaat oan dingen) nei dit berop ferneamd. Sa waard yn Fryslân ûnder de Twadde Wrâldoarloch in fersetskrante oprjochte mei as namme *De Koerier*. Nei de befrijing ûntstie dêrút de *[[Heerenveense Koerier]]*. Dy bestie oant 1952 en gie doe oer yn de *[[Friese Koerier]]*, dy't oant 1969 fuortbestie en doe opgie yn 'e *[[Ljouwerter Krante]]*. In oar foarbyld is de *[[Corriere della Sera]]* (de "Koerier fan de Jûn" of "Jûnskoerier"), dat ien fan 'e wichtichste kranten fan Itaalje is.
Ham (sjimpansee)

**Ham** (maaie 1957 - 19 jannewaris 1983) wie de earste sjimpansee dy't yn de romte reizge. 

Ham waard op 31 jannewaris 1961 troch de Amerikanen de romte yn sketten. Hy fierde in taak út, sadat syn funksjonearjen yn de romte beöardield wurde koe en syn lichemsfunksjes waarden sekuer byholden op Ierde. Hy lâne 16,5 minuten letter yn de Atlantyske Oseaan. Dat barde fjouwer jier nei't de Russen harren hûn Laika de romte yn brocht hiene. Oars as Laika oerlibbe Ham de romteflecht wol. Yn tsjinstelling ta de Russen brûkten de Amerikanen primaten by har' testflechten, om sa goed at koe de effekten fan ferbliuwe yn de romte op it minsklik lichem foarsizze te kinnen. De Amerikanen hiene earder al, mei wikseljend sukses resusaapkes en deadskopaapkes yn de romte brocht. 

Ham waard yn it wyld berne yn Kameroen, dêr't er troch syn fangers **Chop Chop Chang**.
neamd waard. Hy waard yn 1959 kocht troch de United States Air Force en waard grut yn it **H**olloman **A**rospace **M**edical Center. Dêrfandinne ek syn nije namme (H-A-M). Ham waard op de romtereis taret troch de Amerikaanske psycholooch Joseph Brady, dy't earder ek oare apen foar romtereizen treend hie. Hy waard lansearre mei in Mercury MR-2-raket yn it ramt fan it Mercury-projekt. Nei syn romte-aventuer libbe Ham noch 17 jier yn de nasjonale dieretún fan Washington D.C. en dêrnei yn in bistetún yn Noard-Karolina. Dêr stoar die yn de âldens fan 25 jier oan  problemen mei syn hert. Hy waard beïerdige nei obduksje, sûnder syn skelet, by de Space Hall of Fame yn Alamogordo (Nij-Meksiko). Kolonel John Stapp hold in lofrede by de betinkingstsjinst. It skelet bedarre yn de kolleksje fan it National Museum of Health and Medicine.

Twaenheale moanne nei de flecht fan Ham, op 12 april 1961, lansearren de Russen Joeri Gagarin as earste minske de romte yn. Noch in moanne letter, op 5 maaie 1961, wie Alan Shepard de earste Amerikaan yn de romte.


File:Ham Retreival GPN-2000-001004.jpg|De kommandant fan de USS *Donner* fûstket mei Ham nei syn weromkear út de romte
File:Ham receives his well deserved apple.jpg|Ham krijt in apel fuort nei de lâning
File:Grave of Ham the Astrochimp.jpg|Hams grêf by it New Mexico Museum of Space History yn Alamogordo, Nij Meksiko


## Keppelings om utens
* Pictures from the NASA Life Sciences Data Archive
* Who2 profile: Ham the Chimp
* Animal Astronauts
* ''Trailblazer in Space'' Newsreel/Documentary about Ham at archive.org
* In Praise of Ham the Astrochimp in ''LIFE''
Antoine de Kom

**Antoine Adrianus Raymondus de Kom** (De Haach, 13 augustus 1956) is in Nederlânsk psychiater, skriuwer en benammen dichter fan Surinaamsk komôf.

## Libben en wurk

De Kom syn pake wie de bekende Surinaamske nasjonalist en fersetsman Anton de Kom. Antoine de Kom wenne fan 1966 oant 1971 yn Paramaribo. Hy studearre genêskunde oan de Universiteit fan Amsterdam en wurke as forinsysk psychiater oan it Pieter Baan Sintrum. Hy debutearre yn 1989 yn it tydskrift *[[De Gids]]* ûnder it pseudonym **Raymond Sarucco**. Dêrnei publisearre er gereldwei yn *[[De Revisor (tydskrift)|De Revisor]]* en yn *[[Hollands Maandblad]]*. Syn earste bondel ferskynde yn 1991.

Antoine de Kom hat yndruk makke mei firtuoas toansette en histoarysk djipgeande gedichten yn *Tropen* (1991), *De kilte in Brasilia* (1995), *Zebrahoeven* (2001) en *Chocoladetranen* (2004). Alderlei foarmen fan kontrastwurking bepale de styl fan De Koms poëzy: de antytese, de paradoks, parallelle konstruksjes dy't ynhâldlik of formeel elkoars tsjinstelde foarmen, ferskowingen dy't oare betsjuttings opsmite, de wurden dy't op mear as ien wize útlein wurde kinne, de dûbelsinnichheid.

Yn 2013 spriek Antoin de Kom de tredde Cola Debrot-lêzing fan de Wurkgroep Karaïbyske Letteren út.

Op 29 jannewaris 2014 ûntfong er de VSB Poëzypriis foar syn bondel *Ritmisch zonder string*.

## Wurken
* 1991 - *Tropen*
* 1995 - *De kilte in Brasilia*
* 2001 - *Zebrahoeven*
* 2004 - *Chocoladetranen*
* 2008 - *De lieve geur van zijn of haar*
* 2012 - *Het Misdadige Brein : over het kwaad in onszelf*
* 2013 - *Ritmisch zonder string* (trije gedichten dêrút waarden opnaam yn *De 100 beste gedichten gekozen door [[Ahmed Aboutaleb]] voor de VSB Poëzieprijs 2014* (2014)
* 2021 - *Demararamen*

## Oer Antoine de Kom
* Michiel van Kempen, 'Antoine A.R. de Kom.' Yn: *Kritisch Lexicon van de moderne Nederlandstalige literatuur*, ôfl. 88, febrewaris 2003. 10 ss.
* Michiel van Kempen, *Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur.* Breda: De Geus, 2003, diel II, siden 1139-1143.
Halbertsmajier

It **Halbertsmajier** wie in jier dêr't spesjaal omtinken yn jûn waard oan 'e Bruorren Halbertsma. It foel yn 2018 en hie as titel meikrigen: ***Klinke en Daverje***, in útdrukking dy't ûntliend wie oan it Frysk folksliet, dat oarspronklik troch Eeltsje Hiddes Halbertsma skreaun waard as *[[De Alde Friezen]]*.

## Iepening
De feestlike iepening fan it Halbertsmajier waard holden op 'e middei fan snein 14&nbsp;jannewaris 2018 yn 'e Sint-Pitertsjerke yn Grou. It meastepart fan 'e aktiviteiten yn it ramt fan it Halbertsmajier fûn yn Grou plak, mei't dat it berteplak fan 'e Bruorren Halbertsma's wie, dêr't twa fan 'e trije skriuwende bruorren (te witten: Eeltsje en Tsjalling) en de iene net-skriuwende broer (Binnert) suver harren hiele libben wennen. De iennichste útsûndering wie de âldste broer, Joast, dy't minnistysk predikant te Boalsert en letter te Dimter wie.

It wichtichste ûnderdiel fan 'e iepeningsseremoanje fan it Halbertsmajier wie in lêzing troch letterkundige Alpita de Jong. Hja gie dêrby yn op it libben fan alle fjouwer Bruorren Halbertsma en de wichtige rol dy't de trije skriuwende bruorren, mar benammen Joast en Eeltsje, spilen foar it Frysk. Dat waard yn harren tiid nammentlik al sûnt de dagen fan Gysbert Japiks suver inkeld noch as sprektaal brûkt, mar troch harren Frysktalige *[[Rimen en Teltsjes]]* begûnen oare Friezen de taal ek wer te skriuwen. De Jong hold út dat it Joast en Eeltsje der net om gie om it Frysk yn stân te hâlden, mar om de lju ta in heger soarte beskaving oan te setten. Dat se dêrfoar it Frysk brûkten, kaam neffens har om't dat it tichtst by de minsken stie. (Dit is in opfetting dy't net dield wurdt troch oare saakkundigen, lykas Philippus H. Breuker.) Nei ôfrin fan 'e lêzing krige de foarsitter fan 'e Halbertsmastifting, Tsjalling Halbertsma, it earste eksimplaar útrikt fan *De Aventoeren fan Gabe Skroar*, in boekje oer de Bruorren Halbertsma's en harren wurk, wêrfan't de titel ferwiist nei Gabe Skroar, de haadpersoan yn in protte fan 'e koarte ferhalen fan Joast en Eeltsje Halbertsma.

## Oare aktiviteiten
Ferspraat oer 2018 waard in ferskaat oan tentoanstellings, lêzings en oare aktiviteiten holden yn it ramt fan it Halbertsmajier, dat gearfoel mei it projekt fan Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018. It hichtepunt fan it jier wie de teäterfoarstelling *Gabe Skroar*, dy't yn juny holden waard.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Halbertsmajier "Klinke en Daverje"
Feest

In **feest** (fan it Aldfrânske *feste*) is in gearkomste fan in ûnbeskaat tal minsken mei as bedoeling om mei-inoar in heuchlik barren of in hjeldei of offisjele feestdei te fieren. In heuchlik barren kin bygelyks in jierdei, houlik, berte of jubileum wêze. In hjeldei kin it krystfeest of in oare religieuze feestdei wêze. In offisjele feestdei is bygelyks Befrijingsdei of Keningsdei. In feest kin lykwols ek sûnder direkte oanlieding plakfine.

Om it feestlike karakter fan 'e gearkomste oan te jaan, is der faak sprake fan fersiering, lykas slingers en/of lampions. Oare ûnderdielen fan in feest binne gauris it optsjinjen en iten fan taart of oarsoartich gebak (yn Fryslân faak oranjekoeke); it dragen fan feestklean of alteast ferklaaiersklean troch de gasten, en it draaien fan muzyk of it fersoargen fan live-muzyk. Op bernefeesten en doarpsfeesten wurde faak âlde spultsjes dien, lykas koekhappen en sekrinnen. 

Der besteane in grut tal ferskillende soarten feesten, lykas:
*afterparty, in feest nei it haadfeest
*babyshower, in feest dat holden wurdt foar in frou dy't swier is, foarútrinnend op 'e berte
*bal, in dûnsfeest
*brulloft, in feest ta gelegenheid fan in houlik
*buertfeest, in feest fan in stedsbuert
*cocktailparty, in feest om te sosjalisearjen ûnder it genot fan in drankje
*doarpsfeest, in feest fan in hiel doarp
*eksamenfeest, in feest ta gelegenheid fan it slagjen foar de middelbere skoalle
*festival, in grutskalich feest of grutskalich feestlik evenemint
*frijfeintefeest of frijfammefeest, in feest dat koart foar syn of har trouwen holden wurdt foar in frijfeint of frijfaam
*fuif, in feestje yn húslik fermidden
*fundraisingparty, in feest dat holden wurdt om jild yn te sammeljen
*housewarmingparty, in feest ta gelegenheid fan in ferhuzing
*jierdeisfeest, in feest om in jierdei te fieren
*maskere bal of costumeparty, in feest dêr't de gasten hinne moatte ferklaaid as immen of eat oars
*ôfskiedsfeest, in feest om ôfskie fan immen te nimmen
*preparty, in feest foarôfgeande oan it eigentlike feest
*resepsje, in feest ta gelegenheid fan eat offisjeels, lykas in bedriuwsiepening of in jubileum
**nijjiersresepsje, in resepsje om it nije jier te fieren
*soirée, in besletten feest dat op 'e jûn holden wurdt
*strjitfeest, in feest fan 'e lju dy't yn deselde strjitte wenje of in oarsoartich feest dat op 'e strjitte holden wurdt
*surpriseparty, in feest dat oant op it lêst foar de earegast geheim holden wurdt
*túnfeest, in feest dat plakfynt yn 'e tún
*wolkomsfeest, in feest om immen wolkom te hjitten
Senuwdokter

In **senuwdokter** of **senuwarts** (moat net betize wurde mei neurolooch of psychiater) is in dokter dy't dwaande is mei psychiatryske steurnissen dy't beskôge wurde kinne as harsenssykten. Yn Nederlân bestiet it spesjalisme net mear en is it mêd oernaam troch neurologen en psychiaters. By Beslút CC no. 2 - 1984 waard de oplieding ta senuwarts opheft en it register fan erkende senuwdokters sletten. Dejingen dy op dat stuit ynskreaun wiene as spesjalist-senuwdokter, holden har erkenning. It is net mear mooglik om nij erkend te wurden as senuwdokter.

## Sjoch ek
*Psychiatry
*Neuropsychiatry
*Neurology
Neurolooch

In **neurolooch** is in arts-spesjalist op it mêd fan de neurology (wurking en sykten fan spieren, perifeare senuwen, rêchpiid en de harsens). In neurolooch stelt diagnoazes en jout in behanneling. Alle Nederlânske sikehuzen hawwe ien of mear neurologen. 

Bekende neurologen binne ûnder oare:
*Alois Alzheimer 
*Vladimir Bechterev
*Jean-Martin Charcot
*Jules Cotard 
*Hans Gerhard Creutzfeldt
*Guillaume-Benjamin Duchenne
*Alfons Maria Jakob
*Aleksandr Loeria 
*Kurt Goldstein
*Benjamin Libet
*Georges Gilles de la Tourette
*Oliver Sacks
*Carl Wernicke
*Sigmund Freud
Yn it Nederlandstalich gebiet mei ynternasjonale erkenning:
*Jan Gybels
*Marjo van der Knaap
Immel Abdena

**Immel Abdena** (Emden, 1385 – Hamburch, 1455) wie in East-Fryske haadling. Hy wie lykas syn heit proast fan Emden. De famylje Abdena beheart ein 14e, begjin 15e iuw, ta ien fan de machtichste fan East-Fryslân. Harren machtssintrum wie de stêd Emden.

## Skiednis
Immel Abdena wie proast fan Emden doe't Fokko Ukena yn 1431 plannen makke om de stêd yn hannen te krijen. Fokko spande gear mei de Hamburgers en troch in listige set waard Immel ûntfierd en finzenset. Hy waard mei in skip nei Hamburch brocht; dêrnei ferskynde in float foar Emden en foel de stêd yn hannen fan de ûntfierders. Immel stoar nei't er 24 jier fêst sitten hie yn Hamburch.
Wurdfierder

In **wurdfierder** of **kommunikaasjemeiwurker** is in persoan dy't de eksterne kommunikaasje fan in organisaasje of in bedriuw beävensearret. Hy of sy ûnderhâldt dêrby as ûnderdiel fan syn/har berop kontakten mei de media en bringt relevante ynformaasje út de oangeande organisaasje of it oangeande bedriuw nei bûten ta. In wurdfierder kin oplaat wêze as kommunikaasjekundige of in oplieding folge hawwe yn 'e public relations, mar minder spesifike opliedings komme ek foar.

Yn in protte organisaasjes en bedriuwen hat de wurdfierder it útslutende rjocht om mei de media en/of oare bûtensteanders te kommunisearjen, en moatte alle oare meiwurkers har dêrfan ûnthâlde. Op dy wize wurdt de fersprieding fan ynformaasje behearske en beheind: oan 'e iene kant wurdt de fersprieding fan ûnwierheden en mooglik skealike of kweawollende geroften sa tsjinkeard, en oan 'e oare kant filteret de direksje of it bestjoer sa de ynformaasjestream, sadat der by fersin gjin gefoelige of geheime gegevens priisjûn wurde.

Ek yn 'e polityk komme wurdfierders in soad foar. Sa hâldt de wurdfierder fan it Wite Hûs (d.w.s. fan 'e Amerikaanske presidint) suver eltse dei in parsekonferinsje. Yn Nederlân is de wurdfierder fan in fraksje immen dy't út namme fan dy partijfraksje yn 'e Earste of Twadde Keamer oer in beskaat ûnderwerp sprekt.

## Sjoch ek
*public relations
Promoasje

* promoasje (marketing), it "yn 'e merk setten" fan in beskaat produkt
* promoasje (wittenskip), it beheljen fan in akademyske graad
* promoasje (rang), it beneamd wurden yn in hegere rang yn 'e kriichsmacht, by de plysje of brânwacht of in oare organisaasje dy't mei rangen wurket
* promoasje (sport), it oergean fan in sporttiim nei in hegere kompetysjeklasse
De Tille

* tille, in lytse hege brêge
* De Tille (boekhannel), in eardere boekhannel yn Ljouwert
* De Tille (Boyl), in kafee anneks doarpshûs yn Boyl
Lambertuskirche (Immerath)

De **Kirche St. Lambertus** (Sint-Lambertustsjerke) wie in neoromaanske tsjerke yn it doarp Immerath, in stedsdiel fan Erkelenz, yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. Yn it ramt fan de útwreiding fan it gebiet dêr't it Dútske enerzjybedriuw RWE brúnkoal dollet moast de monumintale tsjerke lykas de rest fan it doarp sloopt wurde. Fanwegen it ymposante oansjen fan de tsjerke waard it gebou yn de folksmûle mei *Immerather Dom* oantsjut. Nei in soad protesten tsjin de ôfbraak waard de tsjerke op 8 jannewaris 2018 mei de grûn lyk makke.

## Skiednis
Mei de bou fan de tsjerke waard op 2 septimber 1888 út ein set om't de âlde tsjerke te lyts woarn wie foar it tanimmende ynwennertal. Al trije jier letter koe de tsjerke ynwijd wurde, dy't yn neostyl boud waard as in 12e-iuwske romaanske basilyk neffens in ûntwerp fan de arsjitekt Erasmus Schüller (1861–1890) út Keulen. Noch ear't de tsjerke foltôge wie ferstoar de arsjitekt en waard it wurk oernommen troch de teffens út Keulen ôfkomstige arsjitekt Theodor Ross. 
 
Yn de Twadde Wrâldkriich rekke de tsjerke yn febrewaris 1945 slim skeind. In renovaasje folge nei de oarloch. 
 
De tsjerke wie in trijeskepige basilyk fan dowestien. Benammen de dûbele tuorren oan wjerssiden fan de westlike gevel en it hege dwersskip joegen de tsjerke in katedraaleftich oansjen. 
 
## Untwijing en ôfbraak

It doarp Immerath kaam lykwols yn it ôfbougebiet fan it RWE-bedriuw Tagebau Garzweiler te lizzen en moast lykas oare doarpen sûnt 2006 wike foar de winning fan brúnkoal. Op 13 oktober 2013 moast de parochy ôfskie nimme fan de tsjerke. Mei in plechtige mis waard de neoromaanske basilyk ûntwijd en it ivige ljocht dôve. Op 21 juny waarden de beide krusen fan de toer ferwidere. Yn desimber 2017 waard in stiennen reliêf yn de apsis fan in krúsifiks út de bûtenmuorre helle en oan de apsis fan de Fransiskustsjerke yn Bonn oanbrocht. 
 
Protesten tsjin de ôfbraak fan de tsjerke bleaune oant de dei fan de ôfbraak oanhâlden. Noch op de dei fan de ôfbraak wisten Greenpeace-aktivisten de tsjerke te besetten. Moandei 8 jannewaris 2018 waard lykwols begûn mei de sloop en op 9 jannewaris 2018 waarden as lêste de beide tuorren delhelle.

## Ynrjochting
Fan it ynterieur bleaune de alters, de bylden, de klokken, de preekstoel, de banken, de bychtstoel en de ramen bewarre. Foar in diel koene âlde ynterieurstikken in plak krije yn de folle lytsere moderne kapel fan it nije Immerath, dat sa'n acht kilometer fierder leit fan it âlde Immerath. Dêrûnder hearre in missykrús út de 14e iuw, in Marijebyld en it doopfont. Ek oare tsjerken út de omkriten namen dielen fan it ynterieur oer. Guon dielen fan it ynterieur bedarren yn tsjerken yn Berlyn en Poalen. Noch yn de lêste dagen fan de tsjerke koe in part fan de glês-yn-leadramen rêden wurde. Fjouwer fan de seis klokken krigen wer in plak yn de toer fan de kapel yn it nije Immerath, dêr't trije monumintale by wiene dy't yn 1496, 1512 en 1670 getten binne.
Swettebrêge

De **Swettebrêge** is in ophelbrêge yn de stêd Snits.

De brêge oerkrúst De Swette tusken de Jachthavenstrjitte en de Kapelstrjitte. De brêge leit op de rûte fan de Alvestêdetocht. Fierder nei de Stêdsgrêft leit de Lêste Stoerbrêge; fierder de stêd út leit de Hinbrêge.

Yn 2013 is de brêge fernijd en is er 10 sm omheech brocht.

----
2042

## Foarfallen
* *sûnder datum* - De prosesstikken yn 'e rjochtsaak fan boekhannel De Tille tsjin boekferkeaper en bibliofyl Michaël Zeeman (sûnt 2014 op 'e noed fan Tresoar en allinnich foar wittenskiplik ûndersyk beskikber) wurde iepenbier tagonklik.

## Berne

## Ferstoarn
Hinbrêge

De **Hinbrêge** is in fêste brêge yn de stêd Snits.

## Stee
De brêge oerkruset De Swette tusken de Goeman Borgesiusleane en de Bjirkeleane. De brêge leit op de rûte fan de Alvestêdetocht. Fierder nei de Stêdsgrêft leit de Swettebrêge; fierder de stêd út leit de Stêdrûnwei Noard.

## Namme
De brêge hjit nei de mûne De Hin, dy't earder tichtby dit stee oan de Swette stie, likernôch by de hjoeddeiske Linebeamleane. In sierstien dy't in hin mei pykjes foartstelt, dy't yn dit gebou siet doe't it al net in mûne mear wie, is ynmitsele yn 'e brêge.

## Sjoch ek
* Brêgen yn Snits
Kornelis Hendrikus Elleboogius

**Kornelis Hendrikus Elleboogius** (Elleboog) (Skiermûntseach, 1603–1701) wie in Frysk grifformeard teolooch.

Elleboogius studearre tusken 1642 en 1644 oan de Universiteit fan Frjentsjer ûnder Johannes Maccovius. Nei it ferstjerren fan Maccovius gie er nei Utert dêr't er by Gisbertus Voetius fierder learde. Simon Oomius and Petrus fan Maastricht wiene klasgenoaten fan him. Mei dy neifolgers fan Voetius wurdt Elleboogius beskôge as in minder bekende fertsjintwurdiger fan de Neiere Reformaasje. Fan Elleboogius en Voetius waard sein dat se "altyd byinoar" wiene. 

Doe't it him net slagge om Anna Maria van Schurman, dy't er leaf hie, safier te krijen dat se it piëtisme fan Jean de Labadie losliet, ferfear Elleboogius nei Skotlân dêr't er bûtengewoan heechlearaar teology waard oan de Universiteit fan Aberdeen.

Yn syn geskriften lit Elleboogius in grutte kennis fan it rabbinaal Hebriuwsk sjen, wylst er pleite tsjin de teoryen fan Thomas Gataker en Louis Cappel, dy't net hawwe woene dat de Hebriuwske wurdlûdtekens in oarspronklik ûnderdiel fan it Hebriuwsk wiene. Fierders wied er in oanhinger fan it idee fan 'e syngroane kontinginsje yn it ramt fan de herfoarme otterdoksy en it skotisme (de lear fan John Duns Scotus). Hy liet ferskate akademyske disputen nei en joech yn syn *Huwelijks-Verbond en Borgtocht* (1678) kommintaar op it Heechliet.

Resint ûndersyk betwifelet oft Elleboogius wol syn hiele libben troch oan 'e syngroane kontinginsje tawijd bleau. Oan in doktoraal proefskrift mei as titel *Scotus Enervatus: Non habenti aufertur quod videbatur habere* (1693) heakke syn jongere broer Frederik Willem Pieter Elleboogius nammentlik in opdracht oan K.H. Elleboogius ta, wêryn't hy (F.W.P. Elleboogius) "krekt as syn broer derop wiist dat Scotus syn ideeën oer kontinginsje net safolle ferskilden fan dy fan [Thomas Aquinas]".

## Publikaasjes
* *Van Hoofd tot Voet, want ook het Ligehaam is Niet een Lid: I Corinthie XII.xvi-xxiii verklaart en vergeestelykt door C. H. Elleboogius* (Frjentsjer: H. Schouderblad, 1667)
* *Beenderen naderen: Een geestelijke Verklaring van Ezechiel XXXVII* (Franecker: H. Schouderblad, 1671)
* *Huwelijks-Verbond en Borgtocht: Een Verklaring van het Hooglied van Salomo* (Franecker: P. Wenkbrauw, 1678)
* *Disputatio theologica vigesima secunda: De possibilia infinita* (Ljouwert: Theophilus Schenkel, 1678)
* *The Heavenlie Promise of Abundant Comeliness for Uncomelie Partes in XLIIII most Spirituall Sermons upon the Text of I. Cor. XII*, oersetter Jaap Huidekoper (Londen: B. Wrister, 1682)
* *De eoconomiae architecturalis spiritualisque ss. Templo; a tabernaculo Mosis ad visiones Ezechelitae de novissimis, libri quinque*, 2 vols. (Leien: Pieter Trommelvlies, 1683-1689)
* *Disputationes de Tetragrammato, sive de tribus Elohim, libri tres* (Aberdeen: Impensis Huberti Blagravii Bibliopol., 1689)
* *Disputationes theologicae in quinque libris digesta* (Ljouwert: Theo Beenderhuis, 1710)

## Keppelings om utens
* Cornelis Hendrikus Elleboogius yn *Digitale Bibliografie Nederlandse Geschiedenis*
* Frederik Willem Pieter Elleboogius yn *Digitale Bibliografie Nederlandse Geschiedenis*
Braak

* braak (ark), ark om flaaks te bewurkjen
* braak (grûnen), grûnen dy't net yn gebrûk binne
* Brake yn Nedersaksen
* Braak (Stormarn) yn Sleeswyk-Holstein
Sjuery

* sjuery (rjochtspraak), in groep persoanen dy't in oardiel jaan moat oer de skuldfraach yn in rjochtsaak
* sjuery (wedstryd), in groep saakkundigen dy't oardielje moat oer de prestaaasjes fan dielnimmers oan in wedstryd of priisfraach en/of de takenning fan ien of mear ûnderskiedings/prizen
Theodor Kleehaas

**Theodor Kleehaas** (Germersheim, Rynlân-Palts, 9 of 10 novimber 1854 - 1928 of München, 21 jannewaris 1929) wie in Dútsk portret- en sjenreskilder.

## Libben
De keapmanssoan Theodor Kleehaas krige tekenûnderrjocht oan it Cooper Ynstitút yn New York, ear't er yn 1879 nei de keunstakademy yn München gie. Alexander Strähuber, Gyula Benczúr en Alexander von Wagner wiene dêr ûnder oare syn leararen. Fan 1889 ôf hie er geregeld eksposysjes yn it Glaspalast te München; yn 1893/94 die er mei oan de Grutte Berlynske Keunsteksposysje en yn 1897 krige er in sulveren medalje foar in wurk dat yn it Londenske 'Crystal Palace' toand waard.

Hy hie syn atelier oan de Schwindstraße (nr. 13) yn München en wenne dêr ek. Hy wie boaske oan Maria Anna Letz.

Kleehaas besocht Italië, Frankryk en België. Hy bleau trou oan de styl fan de Münchenske sjenreskilderkeunst fan om 1880 en naam mar inkelde ideeën fan yt ympresjonisme oer. 

Ingelske en Amerikaanske samlers kochten wurk fan Kleehaas; tolve fan syn skilderijen ferskynden as foto yn it album *Junges Blut*, dat Bruckmann yn München útbrocht

Theodor Kleehaas waard op it *Alten Nördlichen Friedhof* yn München beïerdige.

## Galery

Kleehaas Parfümverkäufer.jpg|De parfumferkeaperer
Theodor Kleehaas Familie liest einen Brief.jpg|Gesin lêst in brief
Theodor Kleehaas Vergnügtes Spiel auf dem Hofe.jpg|Boartsje op it hiem
Theodor Kleehaas Das neue Bilderbuch. Signiert.jpg|It nije plaatsjesboek