open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Keith Allen

**Keith Philip George Allen** (Swansea, 2 juny 1953) is in Britsk komyk, akteur en presintator. Hy is de heit fan sjongster Lily Allen.

## Akteur
Allen spile yn ferskate, meast koartswilige, films en TV-rigen fan begjin jierren 80 ôf. Hy ferskynde ûnder oaren yn *Twin Town* (film regisearre troch syn broer Kevin Allen), *I Love Keith Allen* (TV-rige op satellytstjoerder BSB), *Shallow Grave* (thriller fan Danny Boyle út 1994) en *[[Trainspotting]]* (ek fan Danny Boyle, út 1996).

Yn 2000 spile er mei yn twa toanielstikken fan Pinter.

Yn 2001 en neifolgjende jierren siet er yn tal fan Britske searjes, sa as *Murder in Mind*, *Black Books*, *Bodies* en *[[Robin Hood (2006)|Robin Hood]]*.

## Muzyk
Ein jierren 70 wie Allen lid fan de Londenske punkband *The Atoms* en letter fan de gelegenheidsgroep Fat Les en skreau mei oan *New Order* har Britske nûmer 1-hit, "World In Motion". Hy trede ek út en troch mei dy groep op.

## Privee
Allen seit sels (desimber 2007 yn it BBC autoprogramma *Top Gear*) dat er seis bern hat by fjouwer ferskillende froulju. Hy hat twaris troud west, mei Nira Park en Alison Owen en hie ûnder oaren ferhâldingen mei Julia Sawalha en Tamzin Malleson. Mei de lêste krige er in dochter, Teddie, berne yn 2006. Sjongster Lily Allen is syn dochter út it houlik mei Alison Owen. Keith is fûleinich supporter fan de Londense fuotbalklup Fulham FC en wie belutsen by ferskate temasongs wat fuotbal oanbelanget.

## Boek
* *Grow Up*, Ebury Press, 2007
Flensburchregear

It **Flensburchregear**, ek wol it **Regear Dönitz** as **Regear Flensburch** neamd, wie it ynternasjonaal net-erkende regear yn de lêste dagen fan Nazy-Dútslân. 
 
1 maaie 1945 krige de Dútske grutadmiraal Karl Dönitz in telegram dêr't yn stie dat hy troch de Adolf Hitler as rykspresidint beneamd wie. Hitler hie himsels op 30 april 1945 tekoart dien mei in kapsule syaankaly en in kûgel. Nettsjinsteande it politike testamint fan Hitler wie Dönitz syn posysje as rykspresidint strich, om't hy beneamd waard sûnder dat der ferkiezings plakfûnen.

Under it regear Dönitz waard de folsleine kapitulaasje fan it Dútske leger ûndertekene. De leden fan it regear waarden op 23 maaie 1945 troch de alliearden fêstnommen. Hitler joech yn syn politike testamint de opdracht oan Dönitz om de oarloch 'mei alle middelen fierder te fieren'. Mei it tekenjen fan de militêre kapitulaasje op 7 maaie 1945 hie it regear Dönitz winliken gjin funksje mear. 

## Kabinet
* Grutadmiraal Karl Dönitz, rykspresidint
* Lutz Graf Schwerin von Krosigk, minster fan bûtenlânske saken, minister fan finansiën
* Albert Speer, minister fan yndustry
* Herbert Backe, minster fan lânbou
* Franz Seldte, minister fan sosjale saken
* Julius Dorpmüller, minister fan kommunikaasje

De Kolonel-Generaal Alfred Jodl wie de heechste man fan it Dútske leger (*Wehrmacht*) en fertsjintwurdige Dönitz by de ûnderhannelings mei de alliearden yn Frankryk. Fjildmaarskalk Wilhelm Keitel fertsjintwurdige Dönitz yn de ûnderhannelings mei it Reade leger yn Berlyn.

## Keppeling om utens
* Gerhard Paul: ''Der letzte Spuk'' in wiidweidige beskriuwing fan it Flensburchregear *Dútsk*
Thiên Đường

**Thiên Đường** (offisjeel: *Hang Thiên Đường*) is in grot yn it nasjonaal park Phong Nha-Kẻ Bàng (stiet sûnt 2003 op de UNESCO Wrâlderfgoedlist) yn de Fietnameeske provinsje Quảng Bình. It leit 60 km besuden Đồng Hới, de haadstêd fan de provinsje. Der rint ek in ûndergrûnske rivier trochhinne.

## Keppelings om utens
* Paradise Cave found to be 31km long, seit British explorer
Holyhead

**Holyhead** (Welsk: *Caergybi*) is in stedsje yn it greefskip Anglesey yn it noardwesten fan Wales. Holyhead leit op it eilân *Holy Island* en is mei de *Four Mile Bridge* ferbûn mei Anglesey. 

It sintrum fan Holyhead is boud om de St. Cybi-tsjerke hinne, op it stee fan in earder Romeinsk fort. Yn de omkriten binne in protte prehistoaryske oerbliuwsels te finen. 

It plak is it meast bekend as einstasjon fan it spoar en diken en as it plak dêr't fearboaten wei nei it Ierske Dublin en Dún Laoghaire farre (mei Stena Line en Irish Ferries). 

De foarneamste yndustry yn de stêd is de aluminiumyndustry. Bûten de stêd leit in bauksytferwurkjende fabryk. Dy grûnstof wurdt út Jamaika en Austraalje wie oanfierd. 

Neffens in folkstelling yn 2001 praat 47% fan de ynwenners Welsk, en 66% fan de jongerein ûnder de 15 jier. 

## Bekende minsken út Holyhead

* Dawn French - komyk
* David Crystal - taalkundige
* Ronald Stuart Thomas - dichter

## Keppelings om utens
 
* Holyhead.com - webside oer Holyhead
*  Holyhead side fan it Wales2000 Network
* Sealink-Holyhead.com, oer de skiednis fan de seerûte tusken Holyhead en Ierlân
* Fotos fan Holyhead en omkriten op Geograph
Omnibus (boek)

In **omnibus** is in samling ferhalen of romans yn ien omslach. In omnibus bondelt meastal ferhalen fan ien auteur of ferhalen om in beskaat tema hinne.

It wurd "omnibus" is komt út it Latyn en betsjutte oarspronklik "foar allegear, foar eltsenien".
Omnibus

*Omnibus (ferfiermiddel), in wein foar iepenbier ferfier mei ien as mear hynders;
*Omnibus (omrop), it newsroomsysteem fan de publike omrop;
*Omnibus (boek), in samlingling ferhalen of romans yn ien omslach;
*Omnibus (Frânsk), de meastbrûkte lesmetoade Frânsk foar de ûnderbou fan de middelbere skoalle; 
*Stoptrein, lokale trein (L-trein) (Belgje) of in stoptrein (Nederlân), resp. yn de folksmûle  omnibus of boemel neamd.
*Omnibus (Peyo), in personaazje út De Smurfen en Johan en Pirrewiet.
Pita Grilk

**Pita Grilk** (folút: **Pita Louise Grilk**; Skiermûntseach, 21 july 1905 – Ljouwert, 16 maaie 1980) wie in Frysk dichteresse, dy't poëzij skreau yn har memmetaal, it Skiermûntseagerske dialekt.

## Libben
Grilk wie in dochter fan in Skiermûntseachske seekaptein by de keapfardij, Louw Grilk, en dy syn frou Pietje Schaafsma. Tegearre mei har suster Janet studearre hja oan in konservatoarium. Nei harren oplieding fêstigen de susters harren yn 1929 yn Ljouwert, dêr't Pita piano- en oargelles joech en har suster sjong- en spraakles. Grilk wie ek oargeniste fan de minnistegemeente fan Grou.

As dichteresse publisearre hja fersen yn har memmetaal, it Skiermûntseagersk. Ien fan har gedichten waard yn 2010 op in stien yn 'e Taalrûte fan Skiermûntseach ferivige. Yn dat gedicht tekenet hja de sfear fan it strân fan it eilân, dêr't in minske, konfrontearre mei de ûnbidigens fan 'e eleminten, net oars kin as him neatich fiele. Ek hat Grilk meiwurke oan 'e samling folksferhalen fan dr. Ype Poortinga en oan 'e earste wurdlist fan it Skiermûntseagersk, de *Wezzenlist fan it Schiermonnikoogs*, út 1968, fan Douwe Fokkema sr.

Grilk stoar op 16 maaie 1980 yn 'e âldens fan 74 jier. Hja waard op 21 maaie fan dat jier begroeven op Skiermûntseach. De beide susters wiene net ûnbemiddele; de feiling fan harren ynboel brocht yn 1983 ƒ 240.000 op.

## Wurk

* 1961 – *It Swiere Akkeurd; Lastebleu; Wyldebleu* (by de Fryske Akademy, Ljouwert)
* 1961 – *Swyljen; It Jonge Hets; Eeunderwoois* (by de Fryske Akademy)
* 1961 – *Krimpe; In Minsk Allene; Aud Welkomtús* (by de Fryske Akademy)
* 1961 – *De Pole en de Minsken* (by de Fryske Akademy)
* 1963 – *De Lytje Pole* (by Utjouwerij Miedema, Ljouwert)
Omnibus (ferfiermiddel)

In **omnibus** (Latyn foar: 'foar eltsenien') wie in wein foar it iepenbier ferfier fan persoanen yn in stêd of doarp. Hy waard lutsen troch ien as twa hynders. De omnibus folge in fêste rûte op fêste tiden.

In hynstetram rûn op reels, dat wie lichter, mar fanwege de oanlis fan it spoar djoerder. 

De omnibus waard fral yn de 19e iuw brûkt, oant yn de iere 20e iuw, en waard doe ferfongen troch de autobus (gearlûking fan *auto* en *omnibus*), dy't troch in ferbrâningsmotor oandreaun waard.


Hestetrukken omnibus på Strøget.jpg|*Omnibus yn [[Kopenhagen]], 1907*
Ofbyld:Omnibus à Paris en 1900 (ligne de Montmartre à Saint-Germain-des-Prés).jpg|*Omnibus yn [[Parys]], 1900*
Ofbyld:Omnibus - Project Gutenberg eText 16943.jpg|*Omnibus om 1800 hinne*
Ofbyld:Shillibeer's first omnibus.png|*[[George Shillibeer]] syn earste omnibus ([[Ingelân]])*
George Shillibeer

**George Shillibeer** (Londen, 11 augustus 1797 - Brighton, 21 augustus 1866) wie in Ingelske koetsemakker, dy't de earste omnibus foar it iepenbier ferfier fan Londen ûntwurp, de *London Megabus*.

## Keppeling om utens
*  Koarte biografy
Omnibus (omrop)

**Omnibus** is de namme fan it newsroom-kompjûtersysteem fan in tal programma's fan de Nederlânske Publike Omrop (NPO).

Sûnt begjin 2006 wurkje de programma's dy't gearwurkje yn de organisaasjes NOS Nijs en NOS Sport, NOVA en Den Haag Vandaag mei Omnibus. It systeem foarsjocht yn it tegearre ynfieren fan byld- en lûdsmateriaal. Yn de earste moannen dat der mei wurke waard kamen in oantal bernesykten oan it ljocht, dy't steuringen yn de útstjoeringen feroarsaken.
Leuvenheim

* Leuvenheim (Brummen), doarp oan de Isel.
* Leuvenheim (Ermelo), ek *Leuvenum*, in buorskip en lângoed yn de gemeente Ermelo.
Leuvenheim (Brummen)

It doarp **Leuvenheim** leit oan de Isel, yn de gemeente Brummen yn de provinsje Gelderlân. It doarp hie op 1 jannewaris 2021 710 ynwenners yn sawol de buorren as it bûtengebiet. Yn it doarp binne gjin winkels foar deistige boadskippen, dêrfoar moat men nei it doarp Brummen of Dieren. It doarp hat in basisskoalle, "De Rietgors".

It doarp hat meardere ferienings, lykas tennisclub "LTC", de badmintonferiening, de oranjeferiening. "Leuvenheims Belang" set him yn foar it wolwêzen fan de ynwenners.

De âldste fermelding fan Leuvenheim stamt út 1046. Yn dat jier krige biskop Bernulfus fan keizer Hindrik III de stêd Dimter en in greefskip yn Hamaland, ek wol de *Pago Isola* of Iselgou neamd. Leuvenheim (*Louene*) wurdt neamd as ien fan de grinsplakken. Oare histoaryske staveringsfarianten op de plaknamme binne *Lovenen* (1400), *Lavenem* (1440), *Lovenhem* (1550) *Lovenem* en *Loivenom* (1640), *Löfen* (1650), *Loevenich* (1700), *Leuven* (1750) en *Leuvenheim* sûnt 1781.
Brek

In **brek** yn in kompjûterprogramma, Ingelsk **bug**, is altiten in flater yn it programma. Faak merkbite jo de brek allinne mar, as jo it iene programma mei it oare kombinearje ta in grutter gehiel. In programmamakker siket yn de testfaze, faak de bèta-ferzje, nei de lekken en brekken fan it programma. 

In tige beruchte brek wie de milenniumbrek om it jier 2000 hinne.
Brummen

* Brummen (gemeente), in gemeente oan de Isel yn de provinsje Gelderlân.
* Brummen (plak), it haadplak fan boppesteande gemeente.
Brummen (gemeente)

**Brummen** is in gemeente yn de provinsje Gelderlân, dy't ûntstien is yn 1811. De gemeente hat  ynwenners (, boarne: CBS) en in oerflak fan 85,05 km² (wêrfan 1,03 km² wetter).

## Oare kearnen
Broek, Cortenoever, Eerbeek, Empe, Hall, Leuvenheim, Oeken, Tonden en Voorstonden.

## Lizzing
It haadplak Brummen leit oan de Isel tusken Sutfen en Dieren. It lanlik gebiet fan de gemeente rint fan it Apeldoorns Kanaal oant Eerbeek op de eastrâne fan de Feluwe. Binnen de grinzen fan de gemeente Brummen lizze in oantal lângoeden, kastielen en steatlike lânhuzen as Hûs den Bosch, Kastiel Grut Engelenburch, Hûs Lyts Engelenburch, Kastiel Reuversweerd, Kastiel De Rees, Hûs te Eerbeek en de tunen fan de bûtenpleats Spaensweerd.

## Skiednis
It gebiet fan de gemeente Brummen wurdt al milennialang bewenne, mar oer dy âldste skiednis is net folle bekend.
De namme "Brummen" dûkt foar it earst op op in oorkunde wêryn in oantal lannen skonken wurde fan greve Wrachari oan Liudger. Yn dy oarkunde wurdt sprutsen fan *Brimnum*, yn 794. Op dit jiertal wurde fieringen fan it bestean fan Brummen basearre. Yn 1994 waard it 1200-jierrich jubileum grut fierd.
Brummen (plak)

**Brummen** is in plak yn de gemeente Brummen yn de provinsje Gelderlân. It leit oan de Isel tusken Sutfen en Dieren, der fart in fearpontsje nei Bronckhorst. 
De namme "Brummen" dûkt foar it earst op op in oarkonde wêryn in tal stikken lân skonken wurde fan greve Wrachari oan Liudger. Yn dy oarkunde wurdt skreaun oer *Brimnum*, yn 794. Op dit jiertal wurde fieringen fan it bestean fan Brummen basearre. Yn 1994 waard it 1200-jierrich jubileum grut fierd.

Foar 1800 wie Brummen it haadplak fan it Feluwske amt Brummen, dat bestie út de kerspels Brummen en Hall.

Yn 1865 kaam de spoarferbining ree. Oant dy tiid rieden der postweinen, fia de wei fan Arnhim naar Sutfen.

### It Hûs Engelenburch
Kastiel Grut Engelenburch stamt út de Midsiuwen, en waard yn 1624 troch it Spaanske leger ferwoaste. Jacob Schimmelpenninck II boude op de âlde grûnfêsten in nij lânhûs op it lânguod fan 230 hektare, dat hy foar de jacht brûkte. Neidat it yn de 20e iuw lange tiid as fakânsje- en konferinsjeoard yn besit wie fan ferskate banken waard it yn 1988 yngreven restaurearre. Dêrnei is it yn gebrûk nomd as golfklup en hotel. Neist it hûs binne terrassen en tunen. Op it lângoed is yn it bosk- en parklânskip in njoggen-holes golfbaan oanlein.

## It besjen wurdich
Yn Brummen steane de twa grutste mammoetbeammen fan Nederlân. It plak telt ûngefear 92 ryksmonuminten.

## Berne
* Durk van der Mei (1924), politikus, folksfertsjintwurdiger fan de CHU, steatssekretaris
* Dick Dolman (1935-2019), politikus en eks-foarsitter fan de Twadde Keamer
* Wim Brands (1959-2016), dichter en sjoernalist
* Laurens Rijnhart Beijnen (1896-1945), fersetsstrider (fusillearre)
* Louis Jansen (1915-2010), fersetsstrider en boargemaster
* Kristel Zweers (1976), kabaretiêre (eks-Lama)
* Jelle Amersfoort (1980), sjonger, presintator, stimakteur

## Bekende ynwenners
* Agnes Kant (1967), eks-politika
Valkenberg

* Valkenberg (Brakel), in skeante yn Brakel, bekend fan de Omloop fan Flaanderen
* De Valkenberg (De Steeg), bûtenpleats yn Rheden
* Valkenberg (Gilze), in bûtenpleats yn Gilze
* Park Valkenberg, in park yn Breda
* Valkenberg (wyk), in wyk yn Breda
* Fauquembergues (Nederlânske namme: *Valkenberg*), in gemeente yn it Frânske departemin Pas-de-Calais

## Sjoch ek
* Falkenberg
* Valkenburg
De Valkenberg (De Steeg)

**De Valkenberg** is in bûtenpleats oan de Arnhimsestrjitwei 12 yn De Steeg yn de gemeente Rheden (Gelderlân). It is in fakânsjehotel fan it Reade Krús.

It is boud yyn opdracht fan de Amsterdamse keapman Matthijs Westendorp yn 1834. It hûs gie oer yn ferskillende hannen oant dr. H. ten Cate Hoedemaker, arts út Arnhim, it yn 1901 kocht. Nei syn ferstjerren kaam it yn eigendom fan frou C.C. van Sminia-Van Hoboken. Yn 1966 skonk hja it hûs oan it Reade Krús.

Ein 19e iuw binne heaksk op it hûs sydfleugels oplutsen. De hynstestâl is yn 1922 boud, nei plannen fan G.J. Uiterwijk. Links fan it lânhûs stiet oan de strjitwei de eardere túnmanswente.

## Bewenners
* - 1544 Evert van Lintell x Sophia
* 1544 - Mente Haeck en har soan Wolter Vaick
* begjin 19e iuw - de hear Westendorp
* 1866 - S.W. Ruijssenaers
* 1901 - 1917 dr. H Ten Cate Hoedemaker
* 1917 - 1966 C.C. van Sminia-Van Hoboken
* 1966 - It Reade Krús
Jûba

**Jûba** (Arabysk: جوبا; útsprekke as: *Dzjoeba*) is de haadstêd fan de Republyk Súd-Sûdan en ek de haadstêd fan de dielsteat Sintraal Ekwatoria (*Al-Istiwa'iyya Al-Wusta*), de lytste fan de tsien dielsteaten. Jûba leit sa'n 1200 kilometer besuden de Sûdaneeske haadstêd Kartûm oan de Wite Nyl, dy't op dat plak ek wol Berch-Nyl (*Bahr-al-Jabal*) hjit.

De stêd hat anno 2010 sa'n 250.000 ynwenners. By de lêste folkstelling yn 1993 wiene dat noch 114.980 ynwenners. De Bary binne de grutste befolkingsgroep yn it plak en likernôch de helte fan de minsken binne katolyk; ek de Anglikaanske Tsjerke is dêr fertsjintwurdige.

## Skiednis
Yn de 19e iuw wie der in hannels- en missypost yn de omkriten fan Jûba mei de namme Gondokoro. It wie ek it meast súdlike Turkske garnizoensplak, mei mar in hânfol soldaten dy't meastentiids siik wienen fan de malaria en de swartwetter koarts. Gondokoro wie ek de basis foar de ekspedysjes nei wat no Súd-Sûdan en Noard-Uganda is fan de ûntdekkingsreizger Samuel Baker (1863 - 1865 en fan 1871 - 1873).

Yn 1922 kamen in stikmannich Grykske hannelers oan dy't Jûba op de westouwer fan de Wite Nyl stiften. De Griken hienen in goede ferhâlding mei de lânseigen stam, de Bary; sy leinen wat no it sakewyk is oan. De gebouwen dêr't no de Buffalo Commercial Bank, de Nile Commercial Bank, it Paradise Hotel, deNoarske konsul en sa mear  húsmanje, waarden oarspronklik troch de Griken set en wiene oant begjin jierren 40 ta de iennichste permaninte gebouwen yn de stêd.

Fan 1899 oant 1956 hearde Jûba by it Ingelsk-Egyptysk Sûdan dat mei it Keninkryk Egypte ûnder ien Britsk bestjoer foel. De Britske hope om Súd-Sûdan by Uganda te foegjen waard op de Jûbakoferinsje yn 1947, dy't de ienwurding fan Noard- en Súd-Sûdan regele, teneate dien. Yn 1955 waard de rebûlje fan súdlike soldaten yn  Torit de oanset fan de Earste Sûdaneeske Boargerkriich, dy't oant 1972 duorre hat. Under de Twadde Sûdaneeske Boargerkriich wie Jûba in plak fan strategysk belang dêr't in protte fjochte is.

Yn 2005 waard Jûba de tydlike sit fan de semy-autonome regearing fan Súd-Sûdan (GoSS), hoewol't earst oan Rumbek tocht wie. 
Doe't de frede yn it foarútsjoch wie, wreide de Feriene Naasjes (FN) syn oanwêzigens yn Jûba út, oant dan ta hie de FN foar Súd-Sûdan fanút Kenia operearre.  Under lieding fan de FN har Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, waard it saneamde "OCHA Camp" stifte, dat as basis tsjinne foar in protte FN- en  net-gûvernementele organisaasjes.

## Demografy

## Underwiis
Yn Jûba stiet de âldste hegeskoalle fan Súd-Soedan, de Universiteit fan Jûba. In grut part dêrfan is lykwols yn 1989 nei Kartûm ferhuze fanwege de boargerkriich.


File:Sudan Juba cattle on street.jpg|*Kij yn de strjitten fan Jûba*
Image:Sudan Juba overview march 2006.jpg|*Delsettingen yn Jûba*
Ofbyld:Sudan Juba hut 30dez2005.jpg|*Hutte yn Jûba*
File:Sudan Juba bridge.jpg|thumb|*Brêge oer de Nyl by Jûba*
Rheden

* Rheden (gemeente) yn Gelderlân
* Rheden (plak), doarp yn de boppeneamde gemeente
* Stasjon Rheden
Rheden (plak)

**Rheden** is in plak en in gemeente yn de provinsje Gelderlân. It plak hat 7.450 ynwenners.

De namme Rheden komt fan *Rheton* wat "plak dêr't de reiden groeie" betsjut. It doarp wurdt foar it earst neamd yn 1059 as Rethen. Yn de 12e en 13e iuw wurdt de namme fan it doarp ek skreaun as Rethe, Rhede, Rede en Reden.
De rivierklaai fan de Isel wie goed brûkber om bakstiennen fan te meitsjen en Rheden hat dan ek lang in stienbakkersdoarp west. By't winter koe der net wurke wurde yn de stienfabriken en wie der in soad earmoede. Yn de njoggentjinde iuw fêstige him ek oare yndustry yn it doarp.

It besjen wurdich is de protestantske Doarpstsjerke, om 1500 boud mei in romaanske toer út de 12e iuw. By it doarp binne it Besikerssintrum Feluweseam en de Posbank.

## Berne yn Rheden
* Erik Breukink (1964), hurdfytser, ploechlieder en sportsjoernalist
* Paul Meijer (1915-1989), akteur
* Tom Ordelman (1957), sjoernalist, dichter, skriuwer, publisist en literêr oersetter
* Anneke Blok (1959), aktrise
* Edward Gal (1970), dressuerruter
* Ron Olyslager (1964), âld-proffuotballer
Loenen

* Loenen (Stichtske Fecht) eardere gemeente yn de provinsje Utert opgien yn gemeente Stichtske Fecht.
** Loenen oan de Fecht of gewoanwei Loenen, haadplak fan de eardere gemeente Loenen, yn de provinsje Utert.
** Loenen-Kronenburg, eardere gemeente yn Hollân, no ek ûnderdiel fan Stichtske Vecht.
* Loenen (Apeldoarn) *(Loenen op de Feluwe)*, doarp yn Gelderlân.
* Loenen (Oerbetuwe), buorskip yn Gelderlân.
Beekbergen

**Beekbergen** (Nedersaksysk: *Bekbargen* of *Beekbargen*) is in plak op de Feluwe, besuden Apeldoarn, mei sa'n 5000 ynwenners. Bestjoerlik falt it ûnder de gemeente Apeldoarn yn de provinsje Gelderlân. Yn it simmerseizoen fertrijefâldiget de befolking ûngefear troch it grutte tal besikers fan de kempings en fakânsjeparken dy't yn de bosken om Beekbergen lizze.

## Skiednis
Beekbergen is ûntstien yn de iere midsiuwen en wie oant healwei de 20e iuw in boeredoarpke mei in tsjerke, in pear herbergen en sûnt de 17e iuw ek in pear papiermûnen. Nei de Twadde Wrâldoarloch is Beekbergen bot groeid en hat it toerisme him sterk ûntjûn.

## Doarpsoansjen

In soad winkels steane yn de buorren. Dêr stiet ek de herfoarme tsjerke. Yn de alfte iuw waard it koar en it skip yn Romaanske styl boud, dy't yn de trettjinde iuw ferfongen waarden troch bouwurken yn Goatyske styl. Yn de tsjerke is it grêf fan ien fan de earste Feluwske papiermakkers, Marten Orges († 9 septimber 1626) te finen. Ien fan syn papiermûnen bestiet noch as nôtmole De Ruitersmole.

## Omkriten
Beekbergen leit oan de râne fan de natoergebieten Loenermark, it Beekbergerwâld en it Spelderholt. Yn en om Beekbergen binne in soad soarchynstellings, ûnder mear âlderein/fersoargingstehûs, "De Vier Dorpen", en it âldste ferpleechhûs fan Nederlân (*[[Het Zonnehuis]]*). Nei it plak is it tichtbylizzende ferkearsknooppunt Beekbergen neamd.

## Aktiviteiten
Yn it tichtbylizzend doarpke Lieren stiet stasjon Beekbergen, in stopplak foar de toeristyske stoomtrein tusken Apeldoarn en Dieren dy't simmerdeis troch de *[[Veluwsche Stoomtrein Maatschappij]] (VSM)* eksploitearre wurdt.
De winkelljuferiening "Bemivo" (*Beekbergse Middenstand Vooruit*) organisearet al sûnt 1966 yn it simmerseizoen 'Feluwske merken' dêr't âlde ambachten as spinnen, touslaan, bijehâlden en klompesnijen demonstrearre wurde en pleatslike produkten yn kreammen kocht wurde kinne fan yn dracht klaaide ferkeapers en ek yn Feluwske boeredracht klaaide muzikanten.

## Sport en rekreaasje
Beekbergen  leit oan de Europese kuierrûte E11, ek wol Marsekreammerpaad neamd. De E11 rint fan De Haach nei it easten, no oant de grins fan Poalen mei Litouwen.
Yn Beekbergen sit de fuotbalklup f.f. Beekbergen 

## Ferskaat
Beekbergen hat neat te krijen mei safarypark de Beekse bergen en leit dêr sa'n hûnder kilometer ôf.

## Bekende persoanen mei in Beekbergenske eftergrûn
* Wilma Vermaat - wenne in grut diel fan har libben yn it tichtby lizzende doarp Oosterhuizen.
* Johnny van Doorn - (*Johnny the Selfkicker*) is der berne
* Willem Kolff - hat der as bern wenne
* Rita Corita (Hendrika Ooms-Sturm) - wenne der.
* Jan Jozua Barendsen, fersetsstrider wenne der.
* Marga Kool, skriuwster en dichteres, is der berne
* Alfred Haighton, miljonêr en stiper fan it faksisme - wenne der in pear jier.
* Bea Wiarda, meardere kearen Nederlânsk kampioene diskussmiten, is der berne
Anna fan Kleef

**Anna fan Kleef** (Düsseldorf, 22 septimber 1515 — Hester Castle, 16 july 1557) wie keninginne fan Ingelân yn 1540. Se wie de fjirde frou fan Hindrik VIII.

Hindrik boaske Anna, dochter fan hartoch Jehan III fan Kleef (de lieder fan de Dútske protestanten) út politike oerwegingen op 6 jannewaris 1540.
Hy socht in (fjirde) frou en hie foar dat doel syn adviseur Thomas Cromwell de Europeeske hôven lâns stjoerd. Hans Holbein makke in fraai portret fan Anna. Doe't Hindrik har yn it echt seach foldie se net oan syn ferwachtings (it portret dat hy te sjen krige is itselde dat hjir ôfbylde is). Nei't sein waard biet hy Cromwell ta dat dy him in 'Flaamsk hynder' op syn dak stjoerd hie. Hindrik, dy't syn lêste frou Jane Seymour koart nei de berte fan harren soan Edwert begrave moatten hie, koe lykwols net mear ûnder dit houlik út. It betsjutte de politike ûndergong fan Cromwell.

De Frânske ambassadeur beskreau har as 'midsmjittich moai'. Se hie brede heupen mar noch út har portret noch út ferklearrings fan tiidgenoaten falt op te meitsjen dat se ûnsjoch wie.

Sa boaske de Ingelske kening mei spyt yn it hert. It houlik hâlde net lang stân. Hindrik liet him al yn juny fan datselde jier fan har skiede. Anna krige in riant jierjild en beskikking oer meardere huzen: Hever Castle (de eardere wenning fan Anna Boleyn), Blenchingly Castle en Richmond Castle. Boppedat krige hja de titel 'suster fan de kening' en waard se in graach sjoene gast oan it hof. Har opfolchster wie Catharina Howard.
Sulla

**Sulla** folút *Lusius Kornelius Sulla Feliks* (sa. 138 f.Kr. - 78 f.Kr.), wie in Romeinske generaal en steatsman. Hy ferdriuw (as haad fan de aristokratyske partij) mei syn leger Marius út Rome wei. Neitiid befocht er Mitridates yn Grikelân yn Lyts Aazje en oerwûn him yn 86 f.Kr. Yntusken hie ek konsul Sinna (87) in mars nei Rome makke. Mei help fan Pompejus, dy't him by Sulla oansletten hie waarden de tsjinstanners ferslein (82). Yn 82 waard Sulla foar it libben diktator, mar yn 79 luts er him tebek.

## Sjoch ek
* Romeinske Republyk
100 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Yn Rome wurde Gaius Marius en Lucius Valerius Flaccus, troch de Senaat ta konsul keazen fan de Romeinske Republyk.

## Berne

## Ferstoarn
Sherwood Anderson

**Sherwood Anderson** (Camden (Ohio), 13 septimber 1876 – Colón, Panama, 8 maart 1941) wie in Amerikaansk skriuwer fan romans en koarte ferhalen. Yn Nederlân is er frijwat ûnbekend.

Anderson syn meast duorsume wurk is de koart-ferhaalrige *Winesburg, Ohio*. Skriuwers sa as Ernest Hemingway, William Faulkner, John Steinbeck, J. D. Salinger en Amos Oz, mar ek oaren, binne bot beynfloede troch Anderson.

## Bibliografy
* *Windy McPhersons`s Son*, novelle 1916
* *Marching Men*, novelle 1917
* *Mid-American Chants*, 1918
* *Winesburg, Ohio*; 1919 (Nederlânsk: *Winesburg, Ohio*)
* *Poor White*, 1920
* *Many Marriages*, 1921
* *The Triumphs of the Egg*, 1921
* *Horses and Men*, 1923
* *A Story-Teller`s Story*, 1924
* *Dark Laughter*, New York 1925
* *Hands and other Stories*, 1925
* *The Modern Writer*, 1925
* *Sherwood Anderson`s Notebook*, 1926
* *Tar, a Midwest Childhood*, 1926
* *A New Testament*, 1927
* *Hello Towns*, krante-artikels 1929
* *Alice and the Lost Novel*, 1929
* *Nearer the Grass Roots*, 1929
* *The American County Fair*, 1930
* *Perhaps Women*, 1931
* *Beyond Desire*, 1932
* *Death in the Woods*, 1933
* *No Swank*, 1934
* *Puzzled America*, krante-artikels 1935
* *Kir Brandon*, 1936 (Nederlânsk: *Kir Brandon*)
* *Plays, Winesburg and Others*, 1937
* *Five Poems*, 1939
* *A Writer`s Conception of Realism*, 1939
* *Home Town*, 1940
* *Sherwood Anderson`s Memoirs*, 1942
* *Letters of Sherwood Anderson*, 1953
* *Return to Winesburg*, krante-artikelen 1967
* *The Buck Fever Papers*, krante-artikelen 1971
* *Correspondence Sherwood Anderson/[[Gertrude Stein]]*, 1972
* *Sherwood Anderson`s Secret Love Letters*, 1991

## Literatuer, keppelings en boarnen
* A. Bachrach e.o.: *Encyclopedie van de wereldliteratuur*, 1980, Bussum
*  Biografy 
*  Winesburg, Ohio (tekst)
*  Sherwood Anderson ‘Koarte ferhalen’ (teksten)
Loenen (Apeldoarn)

**Loenen** (Nedersaksysk: *Loen*) is in doarp yn de gemeente Apeldoarn yn de provinsje Gelderlân.

Loenen bestiet út twa dielen, dy't yn it ferline ûnder de nammen Lona en Sulvalda (de tsjintwurdige wyk Zilven) bekend wienen. Dy namme stammet al út 838.

Loenen wie oant 1818 in selsstannige gemeente, wêrnei't it taheakke waard by de gemeente Apeldoarn. 

Fan 2 july 1887 oant 1 augustus 1950 hie Loenen in stasjon oan it spoar fan Dieren nei Apeldoarn. Tsjintwurdich is dêr in halte fan de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij.

## It besjen wurdich
* Justjes benoarden Loenen lizze de (keunstmjittige) Loenense wetterfallen, mei it grutste hichteferskil fan Nederlân.
* Papierfabryk de Middelste Molen oan it Apeldoarns kanaal is ien fan de trije plakken yn Nederlân dêr't noch op de âlde manier fan fodden papier makke wurdt.
* Besúdwesten Loenen leit it bosk- en heidegebiet de Loenermark mei har skiepskoai en súdlik dêrfan de Zilvensche heide dêr't de itichbasis fan it Nederlânske lânmjitkundige trijehoeksnet stiet.
* Yn it noardeasten fan Loenen leit Kastiel Ter Horst.
* It Earefjild Loenen, in earebegraafplak mei slachtoffers út de Twadde Wrâldoarloch.

Ofbyld:Loenen (Apeldoarn) 40.JPG|*rjochting súd*
Ofbyld:Loenen (Apeldoarn) 41.JPG|*rjochting east*
97 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Gnaius Cornelius Lentulus en Publius Licinius Crassus binne konsul yn it Imperium Romanum.

## Berne
* Appius Claudius Pulcher (* ~97 f.Kr. - † ~49 f.Kr.), Romeinsk konsul en politikus

## Ferstoarn
96 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Yn Rome wurdt Lusius Kornelius Sulla troch de Senaat as praetor beneamd fan Silisje (yn Anatoalje).

### Syrje
* Antiochus VIII Grypos wurdt in Antiochje fermoarde troch syn minister **Heracleon**, hy de Syryske troan nei oan syn fiis soannen. 
* Kleopatra Selena I, de widdo fan Antiochus VIII, boasket mei Antiochus IX Cyzicenus.
* Seleusus VI Epiphanes (96 - 95 f.Kr.) folget syn hei Antiochus VIII op en krijt de troan fan Seleusiden.

### Palestina
* Obodas I (96 - 85 v.Chr.) folget Aretas II op as kening fan de Nabatejers. Hy set de kriich tsjin it Hasmonese keninkryk foart.

### Lyts-Aazje
* Mitridates VI fan Pontus wurdt troch de Romeinen út Kappadoasje ferdreaun.

## Berne

## Ferstoarn
* Antiochus VIII Grypos (* ~141 f.Kr. - † ~96 f.Kr.), kening fan it Seleusidenryk (Syrje) (45)
95 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Yn Rome wurdt troch de Senaat de **Lex Licinia Mucia** ynfierd, Quintus Mucius Scaevola en oare magistraten easkje dat it Romeinsk boargerrjoch foar Itaaljers wegere wurdt.

### Syrje
* Seleucus VI Epiphanes ferslaat syn styfheit Antiochus IX Cyzicenus by Damaskus, hy lit him finzen nimme en deaden. 
* Antiochus X Eusebes sammelt in Syrysk leger en ferslaat syn omke Seleucus VI. Hy slagget der net ien it Seleusidenryk te werenigen.
* Antiochus X regearet yn Antiochje, yn de gaos wurdt it ryk ferdield tusken Demetrius III Eucaerus en Philippus I Philadelphus.
* Seleucus VI flecht nei **Mopsuestia** yn Silicië, de stêd wurdt troch Antiochus X belegere en ynnaam. Under it belis ferbaarnt Seleucus VI libjend yn it gymnasion.

### Lyts-Aazje
* Tigranes II de Grote (95 - 55 f.Kr.) wurdt mei help fan Partje kening fan Armeenje. Hy moat it omkrite fan de "santich falleien" yn Atropatene (hjoeddeisk Azerbeidzjan) ôfstean oan  Mitridates II.

## Berne
* Kleopatra VI, keninginne fan Egypte en mem fan Kleopatra VII († 57 f.Kr.)
* Marcus Claudius Marcellus, Romeinsk konsul en steatsman († 45 f.Kr.)
* Marcus Porcius Cato (Cato de Jongere), Romeinsk steatsman en fjildhear († 46 f.Kr.)

## Ferstoarn
* Seleucus VI Epiphanes, kening fan it Seleusidenryk (23) - (* 118 f.Kr.).
* Antiochus IX Cyzicenus, kening fan it Seleusidenryk (Syrje) (40) (* 135 f.Kr.).
94 f.Kr.

## Foarfallen
### Partsje
* Mitridates II de Grutte feroveret Adiabene (in keninkryk yn Mesopotaamje), dêrtroch skoot de westlike grins fan it Partyske Ryk op oant de rivier de Eufraat.

### [[Lyts-Aazje]]
* Nikomedes IV (94 - 74 f.Kr.) komt as lêste kening op de troan fan Bitynje.

### Yndia
* Skytyske nomaden, de **Sakas**, lûke it noardwesten fan Yndia yn en meitsje Taksila (yn Pakistan) ta haadstêd fan harren keninkryk.

## Berne

## Ferstoarn
93 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Gaius Valerius Flaccus en Marcus Herennius binne konsul yn it *[[Romeinske Ryk|Imperium Romanum]]*.

### Palestina
* Obodas I, fan de Nabatejers, ferslacht de Hasmonejen op de Golanhichte. Fanwege de driging fan de Seleusiden, slút Aleksander Janneüs in fredesferdrach.

### Lyts-Aazje
* **Arshak I** (98 - 78 f.Kr.) wurdt kening fan Kaukasysk Iberje, neidat er de hearskippij fan Farnadjom omfierwerpt .

## Berne

## Ferstoarn
92 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Yn Rome ferdigenet Gaius Aurelius Cotta syn omke Publius Rutilius Rufus yn de Senaat, hy wurdt beskuldige fan korrupsje en afpersing in de Romeinske provinsje Asia.
* Publius Rufus wurdt feroardield troch de rjochtbank en giet frijwillich yn ballingskip. Hy festiget him yn Mytiliny (yn Anatoalje).

### Syrje
* Antiochus XI Epiphanes en syn broer Filippus I Filadelpus belegeren Antiochje, de festingstêd wurdt lykwols troch Antiochus X Eusebes ûntset.
* Antiochus XI moat him weromlûke en ferdrinkt by de oerstek op syn hynder yn de rivier de Orontes.

### Lyts-Aazje
* Lusius Kornelius Sulla fiert diplomatike ûnderhannelingen mei Mitridates II de Grutte, yn in fredesferdrach wurdt de Eufraat as swette erkent tusken Partje en de Romeinske Republyk.
* Tigranes II falt Silisje binnen, de Romeinen triuwen him lykwols tebek nei Kappadoasje. Hy slút in alliânsje mei syn skoanheit Mitridates VI fan Pontus.

## Berne

## Ferstoarn
98 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Yn Rome wurdt troch de Senaat it dwaan fan minske-offers om de goden te fersoenen ferbean. 

### Japan
* Sujin (98 - 30 f.Kr.) folget syn heit Kaika op as 10e keizer fan Japan.

## Berne
* Lukretius - Romeinsk dichter en filosoof († 55 f.Kr.).
* Lucius Domitius Ahenobarbus, Romeinsk konsul en fjildhear ( † ~48 f.Kr.)
* Quintus Caecilius Metellus Scipio, Romeinsk konsul en fjildhear († ~46 f.Kr.).
* Terentia Varrones, frou fan Marcus Tullius Cicero († 4).

## Ferstoarn
* Lucius Caecilius Metellus Dalmaticus, Romeinsk konsul en Pontifex Maximus (* ~164 f.Kr.)
* Gaius Caecilius Metellus Caprarius, Romeinsk konsul en kriichshear (* ~159 f.Kr.).
99 f.Kr.

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Yn Rome wurde Aulus Postumius Albinus en Markus Antonius Orator keazen ta konsul fan it Romeinske Ryk.
* *sûnder datum* - Gajus Marius wurdt troch de Romeinske Senaat út Rome ferballe. De senaatspartij (*[[optimates]]*) hearsket dêrnei oer it Romeinske folk en makket misbrûk fan syn politike macht. De Italyske bûnsgenoaten fan Rome binne ûntefreden oer harren 'twadderangs status' en wegerje langer mei te beteljen oan 'e oarloggen fan 'e Romeinske Republyk.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Lukretius, Romeinsk dichter en filosoof († 55 f.Kr.)

## Ferstoarn
91 f.Kr.

## Foarfallen
* Yn de Romeinske Republyk set de Bûnsmatenkriich (91-89 f.Kr.) útein. 

## Berne

## Ferstoarn
87 f.Kr.

## Foarfallen
* Sinna wurdt keazen as konsul fan Rome. 
* Sulla arrivearet yn Grikelân en behellet in oerwinning by Atene. Hy jout opdracht oan Lucius Licinius Lucullus in float by ien te sammeljen fan Romeinske bûnsmaten yn de omkrite fan eastlike Midslânske See. 
* Ostia wurdt troch Marius ferwoest as er weromkomt fan Afrika mei in leger om Rome yn te nimmen.

## Berne

## Ferstoarn
88 f.Kr.

## Foarfallen
* Ein fan de Bûnsmatenoarloch. De Itaaljers stopje mei harren wapene ferset en krije yn ruil dêrfoar it Romeinsk boargerrjocht oanbean. Yn it suden sette de Samniten lykwols harren gueriljastriid troch.
* Yn Rome brekt in boargerkriich út, Lucius Cornelius Sulla wurdt troch de Senaat as konsul beneamd en krijt it oerbefel fan it Romeinske leger yn de oarloch fan Pontus oan de Swarte See. 

## Berne

## Ferstoarn
*Demetrius III Eucaerus (* ~115 f.Kr. - † ~88 f.Kr.), kening fan it Seleusidenryk (Syrje) (27)
*Mitridates II de Grutte, kening fan Partje
*Ptolemaeus X Aleksander (* ~129 f.Kr. - † ~88 f.Kr.), farao fan Egypte. 
*Publius Sulpicius Rufus (* ~121 f.Kr. - † ~88 f.Kr.), Romeinsk redener en steatsman
90 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Yn Rome wurdt de 67-jierrige Gaius Marius troch de Senaat tebekroppen út Lyts-Aazje en beneamt ta oerbefelhawwer fan it Romeinske leger yn Noard-Itaalje.
* De Senaat jout mei de **Lex Iulia**, alle trou bleaune Italyske bûnsmaten yn Latium en yn Magna Graecia it Romeinsk boargerrjocht.

### Palestina
* Obodas I, kening fan de Nabatejers, krijt **Gilead** en **Moab** (in berchgebiet beëasten fan de Deade See en de Jordaan) werom fan Aleksander Janneüs.

### Lyts-Aazje
* Nikomedes IV wurdt in Bitynje, mei stipe fan Mitridates VI fan Pontus troch syn broer **Sokrates** ferslein. Nikomedes IV flecht nei Rome.

## Berne

## Ferstoarn
86 f.Kr.

## Foarfallen
* Lucius Cornelius Sulla ferovert nei in lang belis Atene, it Romeinske leger nimt wraak en plondert de stêd. 

## Berne

## Ferstoarn
* Marius - Romeinsk kriichsman en politikus  (* 157 f.Kr.).
85 f.Kr.

## Foarfallen
* Ein fan de Earste Mitridatyske Oarloch, Lucius Cornelius Sulla ferslacht by Orchomenos it Pontyske leger fan Mitridates VI. Him wurdt in frede oplein en moat Rome in oarlochskatting fan 3.000 talinten betelje.

## Berne

## Ferstoarn
84 f.Kr.

## Foarfallen
* Lucius Cornelius Sulla komt mei it Romeinske leger werom yn Itaalje en stuit ûnderweis rjochting Rome amper op ferzet.
* Cornelius Cinna wurdt yn Ankona yn in Romeinsk legerkamp, troch opstannige soldaten fermoard.
* Julius Caesar boasket mei Kornelia Sinna, Sulla op dat stuit de machtichste man yn Rome twingt him te skieden, mar Caesar wegert dat.

## Berne

## Ferstoarn
* Antiochus XII Dionysus, kening fan it Seleusidenryk (Syrje)
* Lucius Cornelius Cinna (* ~130 f.Kr. - † ~84 v.Chr.), Romeinsk konsul en fjildhear.
* Filo fan Larissa (* ~158 f.Kr. - † ~84 f.Kr.), Gryksk filosoof.
80 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Yn Rome wurde Lucius Cornelius Sulla en Quintus Caecilius Metellus Pius, troch de Senaat ta konsul fan it Imperium Romanum keazen.
* Diktator Cornelius Sulla jout opdracht ta werbou fan de ferwoaste Timpel fan Jupiter op it Capitool. 
* De Senaat stjoert Caecilius Metellus Pius as prokonsul nei Hispania Ulterior, om de opstannige Romeinske befolking dêr te ûnderdrukken. 

### Grikelân
* It Romeinske leger belegert op Lesbos de festingstêd Mytiliny, de 20-jierrige Julius Caesar fertsjinnet foar syn moed yn de striid de *[[corona civica]]* ("boargerkroan").

### Partsje
* 11 april - Kening Orodes I is tsjûge fan in sinnefertsjustering, dy't fermeld wurdt op in ynskripsje yn Babyloanje.

### Egypte
* Ptolemaeus XII Neos Dionysos (80 - 58 v.Chr.) komt op de troan as tolfde farao fan de Ptolemaeën. Hy ûnderdrukt in opstân yn Alexandrje, neidat Ptolemaeus XI troch de befolking fermoarde is. 
* Ptolemaeus fan Syprus (80 - 58 f.Kr.) wurdt as kening fan Syprus.

### Numidje
* Bocchus I ferstjert, Mauretania wurdt ferparte ûnder syn twa soannen: Bogud II krijt it westlike part (Marokko) en Bocchus II it eastlike diel (Algerije).

### Lyts-Aazje
* Julius Caesar wurdt op in diplomatike missy stjoerd nei it hof fan Nikomedes IV fan Bitynje. Hy advisearet de kening oer de opbou fan de fleat tsjin Pontus.

## Berne

## Ferstoarn
75 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
*Gaius Aurelius Cotta (* ~124 f.Kr. - † ~74 f.Kr.), Romeinsk konsul en steatsman (50)
*Han Zhaodi (* ~94 f.Kr. - † ~74 f.Kr.), keizer fan it Sineeske Keizerryk (20)
*Nikomedes IV, lêste kening fan Bitynje
77 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* Markus Aemilius Lepidus, Romeinsk steatsman en konsul (berne 120 f.Kr.)
* Vattagamani Abhaya, kening fan Sri Lanka
81 f.Kr.

## Foarfallen
;Itaalje
* Yn Rome hâldt Lucius Cornelius Sulla in wier terreurbewâld, politike tsjinstanners wurde troch him ûnteigene. Hy lit tusken 82 - 79 f.Kr. 15 konsuls, 90 senatoaren en ± 25.000 rike Romeinske burgers út de middenklasse fermoarde.

## Berne

## Ferstoarn
82 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
*Yn Rome ferslaat Lucius Cornelius Sulla bûten by de stêdspoart Porta Collina, de Samniten en oanhingers fan de "Folkspartij". Sulla wurdt útroppen as diktator foar it libben, hy werstelt de macht fan de Senaat en bringt ferbetterings oan yn it rjochtstelsel.
* Gnaeus Pompeius Magnus ûnderdrukt de opstannige *[[populares]]* yn Sisylje (de weetskoar fan Rome) en Noard-Afrika, hy keart as Imperator werom en kriget troch syn oerwinnings de  earetitel Magnus.
*De 18-jierrige Julius Caesar flecht Rome út en giet nei Lyts-Aazje. Hy tsjinnet as stefoffisier yn it leger, yn de Romeinske provinsjes Asia en Silisje.

### Daasje
*Kening Burebista (82 - 44 v.Chr.) stift it Dasyske Ryk (Roemeenje), hy ferieniget de Daasjes yn Walachije en makket de Keltyske stammen fan Bohemen en Moraavje skatplichtich.

### Palestina
* Alexander Janneüs feroveret de Golanhichte en twingt Aretas III, kening fan de Nabatejers, Perea oan it Joadkse keninkryk ôf te stean. 

### Lyts-Aazje
*Ein fan de **Twadde Mitridatyske Oarloch**, Mitridates VI fan Pontus ferslaat de Romeinen by de rivier de Halys (Reade Rivier), Sulla respektearet de "Frede fan Dardanus" en it Pontyske leger lûkt har tebek út Frygje.

## Berne

## Ferstoarn
83 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne
* 14 jannewaris - Markus Antonius,  Romeinsk steats- en kriichsman (* 1 augustus 30 f.Kr.).

## Ferstoarn
Samnityske Oarloggen

De **Samnityske Oarloggen** of **Samnityske Krigen** wienen in trijetal oarloggen tusken 343 f.Kr. en 290 f.Kr., dy't útfochten waarden troch de iere Romeinske Republyk en de stammen fan Samnium, en einigen mei de ûnderwurping fan de Samniten troch de Romeinen. 

## Boarne
Livius is ús ienige primêre boarne foar it hiele konflikt mei Samnium.
51 f.Kr.

## Foarfallen
* Yn Egypte wurdt Kleopatra VII tegearre mei broer Prolemaeus XIII keninginne.

## Berne

## Ferstoarn
54 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne
* Albius Tibullus (~54 f.Kr. - ~19 f.Kr.), Romeinsk elegysk dichter
* Mariamne (~54 f.Kr. - ~29 f.Kr.), Hasmoneeske prinsesse en frou fan Herodes de Grutte
* Seneka de Aldere, Romeinsk ridder en skriuwer (stoarn 39)

## Ferstoarn
* Aurelia Kotta (~120 f.Kr. - ~54 f.Kr.), mem fan Julius Caesar (66)
* Gaius Falerius Katullus (~84 f.Kr. - ~54 f.Kr.), Latynsk lyryske dichter (30)
* Julia Caesaris (~82 f.Kr. - ~54 f.Kr.), dochter fan Julius Caesar (28)
* Mitridates III, kening fan Partsje
53 f.Kr.

## Foarfallen
* Caesar stekt foar de twa kear de Ryn oer om de befolking fan Germaanje te ymponearen. 
## Berne

## Ferstoarn
* Markus Krassus, Romeinsk fjildhear en steatsman (62)
52 f.Kr.

## Foarfallen
* Caesar ferovert Parys, dat troch de Romeinen *Lutetia Parisiorum* neamd wurdt.  

## Berne

## Ferstoarn
55 f.Kr.

## Foarfallen
* juny - Ut it koartlyn ferovere Galje wei stekt Julius Caesar mei it Romeinske leger de Ryn oer om mei de Germanen ôf te weven dy't syn oanfierlinen bedriigje. 
* augustus - Julius Caesar lânet mei in Romeinske float fan 80 skippen op 'e súdkust fan Brittanje, mei as doel om dat grutte eilân te feroverjen.
* hjerst - Julius Caesar ûnderfynt yn Brittanje fûleindiger wjerstân fan 'e Kelten as dat er ferwachte hie, en moat him weromlûke op it fêstelân fan Jeropa.

## Berne

## Ferstoarn
;*datum ûnbekend*
*Lukretius, Romeinsk dichter en filosoof (* 99 f.Kr.)
65 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Yn Rome organisearet Julius Caesar op it Forum Boarium (Komerke), gladiatorengefechten. Hy liet 640 manlje  tsjin elkoar fechtsje, dat wie tsjin it sin fan de Senaat.

## Berne

## Ferstoarn
66 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Manius Aemilius Lepidus en Lusius Folkatius Tullus binne konsul yn it Imperium Romanum.
* De Senaat beneamd Markus Tullius Sisero as praetor en presidint fan it Folkstribunaal.

### Lyts-Aazje
* It Romeinske leger ûnder befel fan Gnaeus Pompeius Magnus ferslaat Mithridates VI by Nikopol.
* De Romeinen twingen Tigranes II fan Armeeje in skatting (6.000 talents) te beteljen.

## Berne

## Ferstoarn
67 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
*Yn Rome wurdt Pompejus troch de Senaat as befelhawwer fan it Romeinske leger oansteld (seis legioenen) yn Asia en nimt it kommando oer fan Lucius Licinius Lucullus.
*Julius Caesar boasket Pompeia Sulla, de dochter fan de diktator Lucius Cornelius Sulla.

### Palestina
*Aristobulus II (67 - 63 n.Kr.) folget nei  in steatsgreep syn mem Salome Aleksandra op as kening fan de Joadske Hasmoneese steat.
*Hyrkanus II flecht fuort nei it hof fan de Nabateeske kening Aretas III yn Petra.

### Lyts-Aazje
*Mitridates VI ferslacht de Romeinen yn de **Slach by Sela** en werofert Pontus. Yn Silisje stifte de piraten de stêd Pompeiopolis, tanksy de frijlitting fan Pompejus wurdt dat in wolfierende hannelskoloanje.

## Berne

## Ferstoarn
58 f.Kr.

## Foarfallen
* ûnder lieding fan Julius Caesar set yn Galje de Galyske Kriich útein. 
* Juny – Caesar ferslaat de Helvetii yn the Slach by de Arar.
* July – Caesar ferslaat de Helvetii yn de slach by Bibracte.
* It Germaanske folk fan de Markomannen stekke de Ryn oer nei Galje en befjochtsje ûnder lieding fan Ariovistus tsjin de Romeinen (Slach yn de Elzas). 
* Syprus wurdt in Romeinske provinsje.

## Berne
* Livia, twadde frou fan Augustus (†. AD 29)

## Ferstoarn
* Ptolemaeus fan Syprus (* ~116 f.Kr. - † ~58 f.Kr.), kening fan Syprus
68 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne
* Arsinoë IV (* ~68 f .Kr. - † ~41 f.Kr.), prinsesse en styfsuster fan Kleopatra
* Feroras (* ~68 f.Kr. - † ~5 f.Kr.), tetrarch fan Pereä en broer fan Herodes de Grutte
* Sekstus Pompeius Magnus (* ~68 f.Kr. - † ~35 f.Kr.), Romeinsk fjildhear en soan fan Pompeius Magnus

## Ferstoarn
* Antiochus fan Askalon (* ~127 f.Kr. - † ~68 f.Kr.), Gryksk filosoof (59)
70 f.Kr.

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Yn Rome wurde Gnaius Pompejus Magnus en Markus Lisinius Krassus, troch de Senaat ta konsul keazen fan it Romeinske Ryk.
* *sûnder datum* - De Romeinske filosoof en jurist Markus Tullius Sisero wint de rjochtsaak tsjin Gajus Kornelius Ferres en dy syn abbekaat Kwintus Hortensius Hortalus. Ferres wurdt feroardiele foar syn finansjele wandieden op Sisylje en ferballe nei Massalia (hjoeddeisk (Marseille). Sisero fêstiget syn rom as reedner en wurdt in kritysk oanhinger fan de *[[optimates]]*.
* *sûnder datum* - Fraätes III folget syn heit Sinatrukes op as kening fan it Partyske Ryk.
* *sûnder datum* - De Romeinske generaal Lusius Lisinius Lukullus feroveret nei in belis fan twa jier de stêd Sinop, oan 'e Swarte See. Hy bringt dêrmei de rêst werom yn 'e Romeinske provinsje Asia en makket plannen foar in ynfal yn it keninkryk Armeenje.

## Berne
* 15 oktober - Fergilius, Romeinsk dichter († 19 f.Kr.)

## Ferstoarn
71 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* De Senaat beneamd Markus Krassus, ta praetor en kriget it befel oer it Romeinske leger (8 legioenen).
* Ein fan de **Tredde Slavekriich**, de Romeinen ferslaan by Pikenum, it slaveleger fan Spartakus. Nei de slach wurde 6.000 slaven lâns de Via Appia fan Rome nei Kapûa krusige.

### Galje
* De Germaanske stam de Sueben (± 15.000 man) stekke ûnder lieding fan Ariovistus, fan súd-Dútslân út de Ryn oer en falle Galje binnen.

### Lyts-Aazje
* De Romeinen ûnder befel fan Lukullus oermasterje Pontus en stifte in hannelspost yn Nesebar (Bulgarije).

## Berne

## Ferstoarn
* Spartakus, gladiator en lieder fan de Slaveopstân.
72 f.Kr.

## Foarfallen

## Berne
* Herodes de Grutte, kening fan Judeä († 1 of 4)

## Ferstoarn
*Kwintus Sertorius (* ~123 f.Kr. - † ~72 f.Kr.), Romeinsk tribunus en rebellenhaad
73 f.Kr.

## Foarfallen
### Itaalje
* Begjin fan de **Tredde Slavekriich**, gladiatoren ûnder lieding fan Spartakus komme yn opstân en ûntsnappe út in  gefjochtskoalle yn Kapûa, de slaven. By de Vesuvius fersammelt hy in grut leger fan Slaven en plondert de omkriten fan Kampanje. 
*De Senaat stjoert de Praetorjaanske garde (3.000 man), om de slaveopstân te ûnderdrukken. Dat leger wurdt troch Spartakus ferslein. 

### Lyts-Aazje
*Mitridates VI fan Pontus falt Bitynje binnen en belegert Syzikus. It Romeinske leger (5 legioenen) ûnder befel fan Lukullus, befrijt de festingstêd en ferslaat it Pontyske leger.

## Berne
*Herodes de Grutte, kening fan Judea (ferstoarn 4 f.Kr.)

## Ferstoarn
Rainbow Warrior

* Trije skippen fan Greenpeace:
** Rainbow Warrior (skip út 1955)
** Rainbow Warrior (skip út 1957)
** Rainbow Warrior (skip út 2011)
* Rainbow Warrior, in muzykstik fan de Nederlânske komponist Kees Vlak
Srebrenica

**Srebrenica**  (Servysk: Сребреница) is in stêd en gemeente yn Bosnje-Hertsegovina en leit yn de regio Vlasenica, yn de Servyske Republyk yn Bosnje-Hertsegovina: de Servyske entiteit fan it lân.

It leit yn de delte fan de rivier de Guber, dêr't it him yn de lingte útstrekt mar net de heuvels opklimt. Troch dy langhalige lizzing bestiet it stedsje benammen út twa lange haadstrjitten.

De namme 'Srebrenica' betsjut yn it Servo-Kroätysk safolle as 'sulveren plak'. Soksoarte namme waard foar it earst tapast troch de Romeinen, dy't yn de Guber-fallei sulver ûntdekten en de delsetting Argentario (ofwol Sulverstêd) stiften. Neist sulver waarden der yn it gebiet ek oare grûnstoffen en mineralen fûn, lykas erts en sink.

Srebrenica is benammen bekend wurden troch de genoside dy't yn 1995 barde. Dat barren is bekend as de fal fan Srebrenica.


Ofbyld:Srebrenica Mosque.JPG|*Wite moskee yn Srebrenica*

Ofbyld:Srebrenica Potocari Memorial 2.JPG|*Bosnyske grêven by betinkingsmonumint*
Johannes Hanedoes

**Johannes Hanedoes** (Warkum, 23 oktober 1689 - Abcoude, 10 april 1774) begroeven yn de tsjerke fan Abcoude, dêr't hy op 1 juny 1716 troud wie mei Hendrina de Wilde (8 maaie 1696 - 2 febrewaris 1774).

Nei syn promoasje te Leien, 4 april 1710, op in proefskrift mei aforismen , de *Cachexia*, hat er nei alle gedachten earst yn Warkum praktisearre. Yn de notulen fan it Amsterdamsche collegium medicum stiet teminsten dat Dr. Bronkhorst 21 juny 1712 meidielde, dat ‘*in Amsterdam sal komen praktiseren Dr. Hanedoes van Worcum; heeft toegesegt over 6 à 8 weken zijn diploma en burgerceel hier te vertoonen’*, wat ek werklik bard is. Hy wie in achtenearre medikus, dy't yn 1732 ta ynspekteur, yn 1753 neffens ansienniteit ta 'praeses collegii medici' beneamd waard. Hy soe in boekje oer in badplak skreaun hawwe. Yn de lêste jierren skynt hy syklik west te hawwen *‘hij ging niet meer uit visiteeren’* en kaam net mear op 'e lapen.