Hendrik Nicolaas Werkman

**Hendrik Nicolaas Werkman** (Liens, 29 april 1882 - Bakkefean, 10 april 1945) wie in drukker en ekspresjonistysk keunstner. 

Hy waard bekend as de drukker fan "De Ploeg", de keunstnersferieniging dy't begjin 20e iuw it kulturele libben yn Grins "opskodde".

## Biografy

Hendrik Werkman ferlear syn heit, dy't fee-arts wie, al mei jonge jierren en bedarre mei syn mem en twa broers in Grins. Werkman wie boekdrukker (fan 1907 ôf selsstannich) en hie in lytse útjouwerij yn Grins, dêr't op it hichtepunt goed tweintich minsken oan 't wurk wiene. As lid fan de (in 1918 oprjochte) Grinzer skildersferiening "De Ploeg" makke er affysjes, útnûgings en katalogussen foar dy feriening. Doe't de saken min giene waard er eins út need keunstner. Yn 1921-22 joech er it troch himsels printe *Blad voor Kunst* út; de redaksje bestie út Jan Wiegers en Jan Gerrit Jordens (foar byldzjende keunst), Auguste Defresne (letterkunde) en Daniël Ruyneman (muzyk). Nei mar seis nûmers waard it opfolge troch it tydskrift *The next call*, dêr't er mear syn persoanlik stimpel op drukke koe. Hy joech it fan 1923 oant 1926 yn eigen behear út en wiksele it út mei avant-gardisten yn Parys, Antwerpen en Ruslân, ûnder wa't Michel Seuphor wie.

Werkman wie ek de auteur fan in lyts tal eksperimintele gedichten en poëtyske proazastikken, wêr't guon fan ta de Dada-streaming rekkene wurde kinne. Oare teksten binne manifesten, dy't er brûkte foar it opskodzjen fan it kulturele libben yn Grins, bygelyks *Groningen Berlijn Moskou Parijs 1923* en *Groeiende Lach*. Hy hat yn dy snuorje wol briefke mei Theo van Doesburg. In stikmannich fan syn teksten waarden opnaam yn de biografy fan Werkman fan Hans van Straten (1963). Yn 1968 waard in kar-út sy korrespondinsje útjûn yn de rige *[[Privé-domein]]*.

Krekt foar de Twadde Wrâldkriich krige Werkman kunde oan Willem Sandberg, dy't op dat stuit haadkonservator fan it Steedlik Museum yn Amsterdam wie. Sandberg, dy't oarspronklik oplaat wie as  typograaf, wûn in protte fan Werkman syn wurk foar it Steedlik Museum. It wie ek Sandberg dy't syn earste solotentoanstelling regele yn Amsterdam yn 1939. De kritiken wiene goed en der waarden wurken ferkocht.

Yn de oarloch fersoarge Werkman mei August Henkels, Adri Buning en Ate Zuithoff, ûnder de namme *[[De Blauwe Schuit (útjouwerij)|De Blauwe Schuit]]*, ferskate útjeften dy't yn wat bedutsen termen krityk leveren op it nazi-bewâld. De teksten waarden fan Werkman yllustrearre mei kleurige "druksels". Ut dy tiid stamt ek it bekende wurk "Chassidyske leginden I en II", in dûbele rige fan tsien 'druksels'.

Werkman waard trije dagen foar de befrijing fan Grins mei 9 oaren fusillearre troch SD'er Peter Schaap (fan it Scholtenhûs) yn de bosk ûnder Bakkefean. De redenen foar syn arrestaasje en eksekúsje binne nea hielendal dúdlik wurden. Neffens Monique Brinks wie it tichteby kommen fan de Kanadeeske befrijers yn april 1945, dat ek in mooglike befrijing, de oarsaak fan panyk op it Scholtenhûs. De SD’ers dêre wiene doe koartseftich dwaande mei it kwytmeitsjen fan foar harren belêstend materiaal en persoanen. De administraasje fan it Scholtenhûs waard ferneatige en de tsientallen finzenen waarden in groepen fuortbrocht en deasketten om foar te kommen dat se letter tsjin de Dútsers tsjûgje koene.
Werkman waard beïerdige op it begraafplak fan Bakkefean.

In protte fan syn wurk, dat de Gestapo konfiskearre hie by syn arrestaasje, gie ferlern troch brân by de gefjochten tusken de Dútsers en Kanadezen yn de stêd.

WerkmanChassidischeLegenden.jpg|*Chassidisiche legenden* (1942)
WerkmanChassidischeLegenden2.jpg|*Chassidisiche legenden* (1942)
Werkman next call cover.jpg|*The Next Call* (1926)
File:Werkman De Grot.jpg|Omslach *De Grot*, Martinus Nijhoff (1943)



## Earbetoan

Oan de Nije Drintse Wei (te Allardseach tusken Bakkefean en de folkshegeskoalle) stiet in monumint ta neitins fan Werkman en de njoggen oaren dy't tagelyk mei him fusillearre waarden. Ek by syn bertehûs yn Liens stie in monumint, makke troch brûnsjitter Ben Joosten. It gemeentehûs fan De Marne yn Leens hat ek twa bylden fan Annet Gaaikema as earbetoan oan Werkman.

It H.N. Werkman Kolleezje yn it sintrum fan Grins is nei Werkman neamd. Dy skoallemienskip hâldt it erfguod fan Werkman libben troch keunstûnderwiis en geregeld weromkommende projekten.

## Keppeling om utens
* Portret yn www.kunstbus.nl
* Portret yn Biografisch Woordenboek van Nederland
* Ynformaasje oer Werkman-argyf op www.groningermuseum.nl
* De Werkmanútstalling 2015, Grinzer museum