open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antoni Gaudí

**Antoni Gaudi** (Reus, 25 juny 1852 - Barselona, 10 juny 1926), wie in Spaanske arsjitekt. Yn it begjin fan de 20e iuw ûntwerpt er yn en om Barselona in oantal tige opmerklike gebouwen, dêr't de Sagrada Familia tsjerke it ferneamst fan is. Hy wurdt beskôge as ien fan grûnlizzers fan de organyske arsjitektuer.

Karakteristyk foar Gaudi binne de dynamyske rûne foarmen, dy't net tsjinsteande de natuerlike lyn sawat abstrakt oandogge.

### Oersjoch fan ûntwerpen

* Casa Batlló (Barselona, 1904 - 1906)
* Casa Milà / La Pedrera (Barselona, 1906 - 1910)
* Casa Vicens (Barselona, 1883 - 1888)
* El Capricho (Comillas, 1883-1885)
* Palau Episcopal (Astorga, 1889-1893)
* Palau Güell (Barselona, 1886 - 1888)
* Park Güell (Barselona, 1900 - 1914)
* Sagrada Família (Barselona, 1883 - no)
* Bellesguard (Barselona, 1900)
* Casa Calvet (Barselona, , 1898-1900)
* Celler Güell (Sitges, 1895-1901)
* Finca Güell (Barselona, 1884-1887)


File:Sagrada Familia in Barcelona.jpg|Sagrada Familia
File:Palau Güell 17-05-2009 12-26-16.JPG|Palau Güell
File:Casa Vicens (Barcelona) - 3.jpg|Casa Vicens
File:Capricho gaudi 201108.jpg|El Capricho
File:BCN-ParcGuell-4898.jpg|Park Güell


## Keppeling om utens
*  Gaudi designer 
* Patrimoni.gencat, ''L'obra de Gaudí''
*  Artcyclopedia
*  Gaudí et Art nouveau en Catalogne
*  ''Gaudí, arquitecte i artesà'' (fideo)
Sagrada Família

De **Sagrada Família** (*Hillige Famylje*) is in katolike tsjerke yn de Katalaanske haadstêd Barcelona. 

Yn 1882 begûn de bou fan de tsjerke dy't troch Antoni Gaudí yn nijkatalaanske styl ûntwurpen is. De tsjerke moat yn 2026 klear wêze, mar wierskynlik sil de bou noch langer duorje. 

It part fan de tsjerke dat troch Gaudí ûntwurpen is, is yn 2005 oan de UNESCO-wrâlderfgoedlist taheakke.

## Keppeling om utens
* sagradafamilia.cat
Woodrow Wilson

**Thomas Woodrow Wilson** (Staunton, Firginia, 28 desimber 1856 ; Washington, D.C., 3 febrewaris 1924) wie de 28e presidint fan de Feriene Steaten fan 1913 oant 1921.
 
Woordrow Wilson wie in presidint dy’t him sels seach as de ferpersoanliking fan de gewoane man. Hy sei dat er echt each hie foar it bêste fan it lân. Hy soarge foar in progressyf herfoarmingsprogramma. Hy wie in lieder yn de wrâld. Yn 1917 rekke de Feriene Steaten belutsen yn de Earste Wrâldkriich. Hy sei dêroer dat it in krústocht wie om de wrâld in plak te meitsjen wêr't it feilich is foar demokrasy. 

Wilson is berne yn 1856 yn Virginia. Syn heit wie pryster tidens de boargeroarloch. Nei syn ôfstudearjen oan de universiteit fan Princeton krige hy in doktoraat op de John Hopkins universiteit. Yn 1885 troude hy mei Ellen Loise Axson. Wilson dy’t in karriêre begûn as akdemikus einige as presidint fan Princeton yn 1902. Hy hie it liederskip yn syn bloed. 

Syn aksjes soargen derfoar dat de demokratyske partij ynteresse yn him toande. Sy fregen him om gûverneur te wurden yn New Jersey. Troch in goeie kampanje waard hy keazen. Yn 1912 waard hy nominearre foar presidint. Syn kampanje hjitte de nije frijheid. De minsken stimden massaal op him. Wilson soarge derfoar dat er in soad wetten troch it kongres kamen. Hy soarge derfoar dat bern net mear wurkje mochten. Ek soarge hy foar legere belestingen foar earmere minsken. Hy wie reedlik populêr. Dêrtroch waard er noch in kear ferkeazen. Syn slogan wie doe dat hy der foar soargje soe dat men net yn oarloch kaam.

Mar de Feriene Steaten koe net langer neutraal bliuwe en op 2 april 1917 frege hy it kongres om in oarlochsferklearring oan Dútslân. De Feriene Steaten soarge derfoar dat de alliearden wûnen. Neidat Dútslân de frede tekene hie gie Wilson nei Parys om foar in langduerige frede te soargjen. Hy woe dat lannen gearwurken yn in organisaasje. De foarrinner fan de Feriene Naasjes, it Folkebûn, wie berne, mar it kongres yn de Feriene Steaten woe der net oan.
De presidint wie bot teloarsteld. Hy woe op toernee troch it hiele lân om de minsken waarm te krijen foar it foarstel, mar dat hie hy net dwaan moatten. Hy wie ferskriklik wurch en der kaam in beroerte oerhinne. Hy is leafdefol fersoarge troch syn twadde frou. Hy ferstoar yn 1924.

Syn krewearjen foar frede krige Wilson yn 1919 de Nobelpriis foar de Frede foar. 

## Sjoch ek
* List fan Amerikaanske presidinten
1622

## Foarfallen
* 1 jannewaris - Yn de Gregoriaanske kalinder wurdt 1 jannewaris de earste dei fan it jier.
* simmer - Hugo de Groot publisearret klandestyn syn *Apology foar it Rjochtmjittich Regear fan Hollân*, dêr't er yn stelt dat elk gewest yn 'e Uny een soevereine steat is.
* novimber - De Steaten-Generaal fan de Nederlannen lizze it near op Hugo de Groot syn opskuor jaande boek *Kerkuria mastix, satyra, 't Costelick mall*.
* *sûnder datum* - Albertus Magnus wurdt troch paus Gregoarius XV sillich ferklearre.

## Byldzjende keunst

Rotterdam standbeeld Erasmus.jpg|*Erasmus* (1622) Hendrick de Keyser, Rotterdam
Joost de Momper d. J.-The ambush.JPG|*De hinderlaag* (1622) Joos de Momper, Alte Pinakothek
RapeOfProserpina.jpg|*Pluto en Proserpina* (1622), Gian Lorenzo Bernini, Galleria Borghese
The Lute Player by Dirck van Baburen Centraal Museum 11481.jpg|*Lútspiler* (1622) Dirck van Baburen, Sintraal Museum


## Boukeunst

Banqueting House London.jpg|*Banqueting Hall*, Londen (1622) Inigo Jones


## Berne
* 15 jannewaris - Molière (Jean-Baptiste Poquelin), Frânsk toanielskriuwer († 1673)
* 6 augustus - Tsjerk Hiddes de Vries, Frysk admiraal en seeheld († 1666)

## Ferstoarn
* 23 jannewaris - William Baffin, Ingelsk ûntdekkingsreizger (* 1584)

## Literatuer
;toaniel
* William Rowley?, *[[The Birth of Merlin]]*
* William Shakespeare, *[[Otello]]* (earste publikaasje)
Hearke Tjerks Witteveen

**Hearke Tjerks Witteveen** (Droegeham 6 desimber 1801 – dêre 25 july 1890), better bekend ûnder syn bynamme **Sterke Jerke** of **Sterke Hearke**, wie in Frysk arbeider en fjildwachter . Hy hie syn bynamme te tankjen oan syn gigantyske krêft. Sterke Jerke libbe it grutste part fan syn libben yn Droegeham. 

## Teltsjes
Oer Sterke Jerke dogge tsientallen teltsjes de rûnte. Hjirûnder wurde inkele fan dy teltsjes oanhelle.

### It anker
Sterke Jerke moast yn syn jonge jierren it leger yn. Hy waard stasjonearre yn De Helder. Op it terrein fan de basis leinen inkele ankers, guon fan 300 en 400 kilo, mar ek ien fan 612 kilo. De minsken waarden yndield neffens it gebiet dêr’t se wennen. Sa wie der ek in groep Bildtkers. Under harren wie in sterk persoan, dy’t it anker fan 300 kilogram optille koe.

De maten fan Sterke Jerke dagen him út om syn grutte spierkrêft sjen te litten. Beskieden as hy wie, gie hy dêr earst net op yn. Doe't se him der op fergen, gie hy dochs op de útdaging yn en tilde hy it anker fan 612 kilogram op. Elk wie ûnder de yndruk, ek syn superieuren. Sterke Jerke, dy’t neat leaver woe as wer nei hús te gean, bea oan om it anker om de kazerne hinne te tillen, op betingst dat hy dan frijstelling foar it leger krije soe. Syn mearderen koenen hjir net op yn gean, dochs tilde hy it anker om de kazerne hinne.

### Omtriuwe
Op in jûn wienen inkele jongeren út in oar doarp op de merke fan Droegeham. Se besleaten om de earste foarbygonger dy’t se tsjin kamen tsjin de grûn te triuwen. In skoftke letter komt der in man de hoeke om, wêrop de oanfierder fan it stel jongeren op man ôfgiet en besiket him om te triuwen. Mar dat slagget him net. De man, dy’t mar ien earm frij hie, naam de oanfaller ûnder de earm. Hy knypt him it boarst sa fyn dat de oanfaller gau frege om los te litten. De man lit de oanfaller los mei de wurden: “Do moast tenei better foar dy sjen wa datstû oanpakst.” De oanfaller hie noch dagen lang in blau boarst, as oantinken fan syn moeting mei nimmen oars as Sterke Jerke.

### Heakarre
Op in dei wol in boer in heakarre syn skuorre ynride, mar syn hynders wegerje dat. Der wurdt ôfsprutsen dat Sterke Jerke de swiere karre nei binnen lûkt, wylst de oare arbeiders oan de efterkant triuwe soenen. Mar dy beslute in grap út te heljen. Ynstee fan te triuwen, beslute se om de karre tsjin te hâlden. Dochs slagget it Jerke  de karre de skuorre yn te krijen.

## Oars
* Nei Sterke Jerke binne ek in trijetal flotten neamd dy't yn de jierren santich en tachtich fan de 20e iuw in protte yn it nijs wienen. Dy flotten hienen de namme Sterke Yerke.

## Keppeling om utens
* Genealogy Van der Zwaag
Friesland Bank

De **Friesland Bank BV** wie oant 13 desimber 2013 is in selsstannige Nederlânske finansjele tsjinstferliener. It bedriuw wie benammen yn Fryslân aktyf. Ek yn de noardlike provinsjes Grinslân, Drinte, Oerisel en Noard-Hollân hie it bedriuw festigings sitten. Der hawwe likernôch 1.000 minsken bij de bank wurke. Yn 2012 hawwe Rabobank Nederland en Friesland Bank bekend makke dat Friesland Bank folslein in dochterbedriuw wurde sil fan Rabobank Nederland.

## Skiednis
De skiednis fan de Friesland Bank giet werom nei 1913. Yn dat jier iepent de Coöperatieve Zuivelbank in festiging. Yn dizze tiid hat de bank benammen klanten by de Fryske bedriuwen yn it agrarysk fakgebiet en by de oerheid. In soad koöperative molkfabriken, oankeapferienings en oare lânboukoöperative organisaasjes en agraryske ynstellings wienen as lid oansluten. Dit foar de finansiering en behertiging fan alle dêrfoar yn oanmerking kommende banksaken.

De Suvelbank hie in juridyske ôfdieling, efterelkoar foar juridyske advizen oan de leden en kontrole op de finansjele administraasje fan de oansletten ferienings. It tal leden wie yn 1956 111. De jildomset op rekkens fan de leden wie yn 1956 f 1132 miljoen. De reserves bedroegen yn 1956 ± f 4 miljoen. De bank wie oansluten by de Coöperatieve Centrale Raiffeisenbank yn Utert. Mar nei 1963, doe’t de Raiffeisenbank fusearre mei de Boerenleenbank, gie de bank wer selsstannich troch. Fan dan ôf giet de bank harren mear op partikulieren rjochte en wurde der festigings troch hiel Fryslân iepene. Yn 1970 wurdt de namme yn Friesland Bank feroare.

Oant 1990 is de Friesland Bank allinnich yn Fryslân aktyf. Mar yn dat jier wurdt besletten om ek yn oare (noardlike) provinsjes festigings te iepenje. Der komme kantoaren yn bygelyks Alkmar, Assen, Ynskedee, Grins, Swol en Amsterdam. In jier letter wurdt der fusearre mei de Fryske Bûnssparbank. Yn 2007 nimt de Friesland Bank Bank Bercoop oer. 
Op 2 april 2012 lieten Rabobank Nederlân en Friesland Bank witte dat Friesland Bank in 100% dochter fan Rabobank Nederland wurde soe.

## Organisaasje
Neist de bank sels hat Friesland Bank NV ek noch in tal dochterûndernimmings. 

**Friesland Bank Assurantiën B.V.*: Halt him besich mei de ferkeap fan fersekerings.
**Aecum B.V.*: Fersoarget de útfier fan kollektive pensjoenen.  
**Friesland Bank Investments B.V.*: Dizze ûndernimmings nimt nammens de Friesland Bank diel yn oare ûndernimmings.

De bank is (grut)oandielhâlder yn de Binckbank (10%), F. Van Lanschot Bankiers (28%) en de Triodos Bank (6%).

## Keppelings om utens
* De webstee fan de Friesland Bank
1623

## Foarfallen
* 25 febrewaris - De hartoggen fan Beieren wurde karfoarst; dat as beleanning foar syn stipe oan keizer Ferdinand II yn 'e striid tsjin it opstannige Bohemen. De greven fan 'e Palts reitsje har karfoarstestatus krekt kwyt fanwegen harren stipe oan 'e Bohemers.
* *sûnder datum* - De Bekhofskâns oan de Linde by de buorskip Bekhof wurdt oanlein.

## Berne
* 15 juny - Cornelis de Witt, Nederlânsk politikus († 1672)
* 19 juny - Blaise Pascal,  Frânsk filosoof, teolooch, wis- en natuerkundige († 1662)

## Ferstoarn
* 6 july - William Byrd, Ingelsk komponist (* 1543)
* 6 augustus - Anne Hathaway, Ingelsk húsfrou, frou fan William Shakespeare (* 1555 of 1556)

## Literatuer
;toaniel
* William Shakespeare, *[[First Folio]]* (samling fan 18 earder publisearre stikken en nochris 18 stikken dy't noch nea útjûn wiene)
Alabama

**Alabama** is ien fan de steaten fan de Feriene Steaten fan Amearika. De haadstêd is Montgomery.

## Skiednis
It gebiet waard oarspronklik bewenne troch Yndianestammen. Dêrnei hawwe sawol de Frânsken, de Spanjerts as de Ingelsen om de hearskippij fochten. De earste Jeropeeske delsetting yn Alabama wie Mobile dat yn 1702 troch de Frânsken stifte waard. 

Op 14 desimber 1819 kaam Alabama as de 22e steat by de Feriene Steaten fan Amearika. 

Alabama, hie eartiids foaral in ekonomy dy't basearre wie op de tylt fan katoen en telde in soad slaven. Tidens de Amerikaanske Boargeroarloch stie it oan de side fan de Konfederaasje. Ek nei dizze oarloch wie Rasisme in grut probleem. Op de ein fan de 19e iuw waarden yn Alabama noch inkele rasistyske wetten oannomd wêrtroch de swarte befolking ûnder oaren harren stimrjocht ferlear. Dizze wetten soenen pas yn de sechtiger jierren fan de 20e iuw troch it Federaal Heech Gerjochtshof bûten wurking steld wurde. 

Yn de fyftiger jierren ferbea it federale Heger Gerjochtshof it ûnderskied nei rassen yn it ûnderwiis. Dat late ta grutte spannings, omdat de regearing fan Alabama wegerjen bleau om swarte bern op blanke skoallen ta te litten. It federale leger moast der oan te pas komme om bern feilich nei skoalle bringe te kinnen. 

Rosa Parks, dy't yn Alabama berne waard, waard wrâldferneamd troch har wegering om nei in lange dei wurkjen har sitplak yn de bus oan in blanke ôf te stean.

Yn de twadde helt fan de 20e iuw ferlear de katoentylt oan betsjutting en feroare de ekonomy, de wolfeart gong dêrtroch omheech.

## Geografy
De steat Alabama is 135.765 km² grut, wêrfan 131.426 km² lân en heart ta de *Sintral* tiidsône (CT).

Alabama, dat oan de Golf fan Meksiko leit, grinzet yn it noarden oan de steat Tennessee, yn it westen oan Mississippi, yn it easten oan Georgia en yn it suden oan Florida.

De wichtichste rivieren binne de Mobile, de Tensaw, de Tombigbee, de Alabama, de Chattahoochee, de Coosa, de Tallapoosa en de Tennessee. Alabama telt in protte grutte marren, lykas Martin Lake en Lewis Smith Lake. It noardeasten fa de staat heart ta de Appalachen, mei as heechste punt de top fan Cheaha Mountain (734 m). Foar it measte part is it lân flak.

De steat is opdield yn 67 counties.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan de steat
* Ynformaasje oer Alabama (Ynternet Argyf)
De Friesland Zorgverzekeraar

**De Friesland Zorgverzekeraar**, koartwei *De Friesland*, wie in Nederlânske fersekeringsmaatskippij dy't him talei op it fersekerjen fan sûnenssoarch. De Friesland wie in selsstannich bedriuw, mar gie per 1&nbsp;jannewaris 2018 folslein op yn Zilveren Kruis, hoewol't de namme ek dêrnei yn gebrûk bleau, as in merk fan Achmea, it memmebedriuw fan Zilveren Kruis. Foartiid wurke De Friesland al sûnt 2011 nau gear mei Zilveren Kruis.

## Skiednis
De Friesland Zorgverzekeraar ûntstie út in groep sikefûnsen en sikekassen yn de 20e iuw. It âldste fûns dêrfan wie *Recht door Zee*, dat al yn 1815 stifte waard. 

Mei de yntroduksje fan de Basisfersekering krige De Friesland der 125.000 nije klanten by. Dêrtroch wie op in stuit 65% fan de provinsje Fryslân, dêr’t it bedriuw benammen aktyf wie, klant by De Friesland. Dêrneist hie it bedriuw ek in protte klanten yn de oare fiif noardlike provinsjes: Grinslân, Drinte, Oerisel, Flevolân en Noard-Hollân. Yn dy provinsjes wie likernôch 8% fan de minsken klant fan De Friesland.

De Friesland wie foar 10,5% oandielhâlder fan Sportstêd It Hearrenfean. It bedriuw wie lid fan de skiftorganisaasjes Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Vereniging Regionale Zorgverzekeraars (VRZ).

## Organisaasje
De *Koöperaasje De Friesland U.A.* wie de sintrale rjochtspersoan.

Fierders wiene der noch fjouwer rjochtspersoanen:
**Onderlinge Waarborgmaatschappij De Friesland Zorgverzekeraar U.A.*: Dy docht de útfiering fan de AWBZ en de Soarchfersekeringswet.
**Onderling Waarborgmaatschappij De Friesland Particuliere Ziektekostenverzekeringen.*: Dy is ferantwurdlik foar it útfieren fan de oanfoljende fersekerings. 
**De Friesland Reisverzekeringen N.V.*: Dêr wurde de reisfersekerings en oare fan dat soart fersekerings ôfwurke.
**De Friesland Verzekeringen B.V.*: Dy hâldt him dwaande mei de fersekeringsbemiddeling, benammen foar produkten fan tredden.

## Keppeling om utens
*De webstee fan De Friesland.
Greetsiel

**Greetsiel** is in havenplakje yn Dútslân. It plak leit oan de Leybocht yn it westen fan East-Fryslân. Der wenje likernôch 1.450 minsken (2012). Greetsiel is fierhinne it meast toeristyske plak fan de gemeente Krummhörn. Neist it toerisme spilet de garnalefiskerij ek in wichtige rol yn de lokale ekonomy.

## Skiednis
De namme Greetsiel komt foar it earst foar yn brieven út 1388 (Okko I tom Brok). Skippen út Hamburch leinen doe yn de haven fan Greetsiel foar anker en moasten tol betelje. It plak waard fan it domein Appingen út stifte troch de Sirksena's, in East-Fryske haadlingefamylje. Doe't Appingen hieltyd minder wichtiger waard, waard Greetsiel it plak fan de haadlingen. Greve Edzard I waard yn 1462 yn de stins fan de Sirksena’s berne. Under dizze hearskippij soe East-Fryslân rinne fan de Wezer oant Grins. Yn 1547 waard Ubbo Emmius yn Greetsiel berne.

Omdat de kommunistyske beweging yn Greetsiel aardich sterk wie, waard in diel fan de kommunisten troch de nazi's oppakt. Op syn minst 14 twangsarbeiders waarden registrearre. De measten kamen út Poalen, Ruslân en de Oekraïne. Yn in barak oan 'e seedyk waarden sa'n 30 Frânske en Belgyske kriichsfinzenen ûnderbrocht. Letter yn 'e oarloch krige Greetsiel in strafkamp. It strafkamp hie tusken de 40 en 60 finzenen, sa'n 70 prosint dêrfan wie Russysk of Oekraynsk. By bombardeminten yn 1942 waarden fjouwer huzen ferneatige en noch mear skansearre. It grutste diel fan it histoaryske sintrum is bewarre bleaun.

Greetsiel leit sûnt 1972 yn de gemeente Krummhörn, dêrfoar wie it plak in selsstannige gemeente. Om deselde tiid komt it toerisme yn Greetsiel op gong. 

### Befolkingsûntjouwing

## Wichtige plakken en gebouwen

Greetsiel is hjoed-de-dei in toeristysk plak mei in stik as wat toeristyske attraksjes. Bygelyks:
*De haven fan Greetsiel
*De Twillingmûnen.
*De tsjerke.
*De Poppingas Alde Bakkerij.
*De âlde syl (1798)
*De nije syl (1887)

## Ferkear
De ôfstân ta de stêden Emden en Norden is 15 en 20 kilometer. Fan 1906 oant 1963 hat der in meterspoarferbining mei Pewsum en Emden west. Tsjintwurdich fersoargje bussen de ferbinings mei dizze plakken en mei Norden.

	
Ofbyld:Greetsiel landscape 2003 05.jpg|Benoarden Greetsiel
Ofbyld:Het fort van Griet-Zijl (Greetsiel) in Oost-Friesland (Atlas van Loon).jpg|Greetsiel yn de 17e iuw (J.Blaeu).
Ofbyld:emmius_geboortehuis.jpg|Bertehûs fan Ubbo Emmius


## Keppeling om utens
* Webstee fan Greetsiel
Fuotbalferiening Aldeboarn

**Fuotbalferiening Aldeboarn** is de fuotbalferiening fan Aldeboarn en oprjochte op 15 april 1923. Foarsitter wie doe D.Zwagerman, sekretaris K.Visser, ponghâlder J.Veltman mei H.S.Wieringa as kommisjelid. De feriening sit oan strjitte De Súdkant.

*Tenu: swart shirt, in swart broekje en swart-wyt streke sokken.

Sûnt 1987 wurdt it Douwe Venema toernoai spile foar sealfuotballers. Boppedat wurdt der alle jierren spile om de Anne Nijdam- en de PP van der Feerbokaal.

Fuotbalferiening Aldeboarn hat yn 2008 as teams:
2 F-pupillen
2 E-pupillen
1 C-junioaren
1 B-junioaren
4 senioareteams. 

### Keppeling om utens
* Webstee Fuotbalferiening Aldeboarn
Wigerus Vitringa

Dr. **Wigerus Vitringa** (Ljouwert, 8 oktober 1657 – Wurdum, 18 jannewaris 1725) wie in abbekaat en keunstskilder út de 17e iuw. Hy wie benammen ferneamd om syn skilderijen fan haven- en seesichten. 

## Libbensrin
Vitringa kaam út in famylje fan rjochtsgelearden en teologen út Ljouwert. Hy studearre ek rjochten oan de Universiteit fan Frjentsjer, hjir promovearre hy op 4 july 1678. Nei syn stúdzje festige hy him yn Ljouwert as advokaat fan it Hof fan Fryslân. Neist syn aktiviteiten as advokaat skildere hy portretten, en letter ek seesichten.

Letter gie Vitringa yn Alkmar wenjen, wêr’t hy him hielendal stoarte op it skilderjen. Hy wie fan 1696 oant 1706 lid fan it Sint-Lukasgilde yn Alkmar.

Hjirnei gie hy wer yn Ljouwert wenjen. Trochdat syn sicht hieltyd minder waard troch in eachkwaal, koe hy nei 1706 gjin skilderijen mear meitsje. Wol liede hy learlingen op ta skilder. Ien fan syn learlingen wie Taco Hayo Jelgersma, fan Harns. Jelgersma hat in tal portretten fan Vitringa makke.

Vitringa stoarn yn 1725 yn Wurdum.

It wurk fan Vitringa is bot ynspirearre troch skilderijen fan Ludolf Backhuysen, ien fan syn learmasters. In tal wurken fan Vitringa binne sadwaande yn it ferline ek taskreaun oan Backhuysen. Ek Richard Brakenburg fan Haarlim hat in learmaster fan Vitringa west.

## Utstalling
Yn 2008, tusken 3 febrewaris en 11 maaie wie yn it Frysk Museum in útstalling fan Vitringa syn wurken te besjen. Yn de útstalling stiene Vitringa syn wurken sintraal, ek wurken fan syn masters en learlingen waarden útstalle.

## Literatuer
*  - De zeeschilder van Friesland; Friese Pers Boekerij. ISBN 9789033007392

## Keppelings om utens
* Ynformaasje fan it Frysk Museum oer de útstalling fan Vitringa syn wurken.
* Parseberjocht oer de útjefte fan it boek Wigerus Vitringa - De zeeschilder van Friesland
Skokkersk

It **Skokkersk** wie in dialekt dat sprutsen waard op it âlde eilân Skoklân. It wie in Nedersaksysk dialekt mei in protte Hollânske ynfloeden. It dialekt wie besibbe mei it Urksk, dochs wie Skokkers mear besibbe mei it Nedersaksysk fan Oerisel as it Urksk. It dialekt waard likernôch oant healwei de 20e iuw sprutsen.

Nei de ûntromming fan Skoklân yn 1859 is it dialekt troch de âld-ynwenners fan Skoklân meinaam nei harren nije wenplakken. Bygelyks Folendam, Kampen en Follenhove. Tsjintwurdich is it Skokkersk as sprekkerstaal net mear yn gebrûk, mar de Skokkerske feriening besiket it dialekt yn libben te hâlden.

## Skaaimerken
It Skokkersk wie in dialekt mei in tal fariaasjes dêrop. Yn elts doarp op Skoklân waard in oar dialekt sprutsen.

Op it noarden fan it eilân, wêr’t it doarpke Emmeloard (net te betiizjen mei it plak Emmeloard yn Flevolân) lei, waard oars sprutsen as yn it doarpke Ens dat op it súdlik part fan Skoklân lei. Sa hearden *heit* en *mem* yn Emmeloard *tate* en *didde*, wylst dy yn Ens *taote* en *memme* neamd waarden. It typyske *ao-lûd* fan it suden wie yn it noarden minder goed te hearren.

In skaaimerk dat, foar safier bekend, oer it hiele eilân brûkt waard wie it *ie-lûd* yn bygelyks it wurd *bliev’m* (bliuwe). Ek waard de *slot-n* by tiidwurden útsprutsen.

## Undersyk
Omdat it Skokkersk al yn 1859, it jier fan de ûntromming fan Skoklân, net mear as dúdlik dialekt bestiet is it dialekt nea goed ûndersocht.

Dochs is foar in tal dialektstúdzjes it Skokkersk al fan belang. De famyljes fan Skoklân hawwe harren eigen dialekt meinaam nei oare gebieten en dêre it pleatslike dialekt beynfloede. Benammen yn it Folendamsk hat dat sa west, en is it iennichste Hollânske dialekt dat by ferlytsingswurden in trema brûkt. Dat is nei alle gedachten ta te skriuwen oan de ynfloed fan it Skokkersk.

In krekt byld fan it Skokkersk is op basis fan it minne materiaal net te jaan. It dialekt dat troch de neikommelingen sprutsen wurdt is net mear suver. Dochs kin dat wat ynsjoch jaan yn it dialekt. In gruttere kunde fan it Skokkersk soe in wichtige rol spylje kinne yn de Nederlânske dialektkunde.

## Lûdfragmint
*Lûdfragminten fan Nederlânske dialekten en it Frysk, wêrûnder ek it Skokkersk.

De opname dy’t mei boppesteande keppeling te beharkjen is, is tekenjend foar de posysje fan it Skokkersk. De sprekkers op de bân moedigje elkoar hieltyd oan Skokkersk te sprekken. De frou hat it yn de iene sin oer betuuver’n (betoverje) en even letter oer betoever’n. Har man hat it dêrnei oer beteuver’n. Foar in bûtensteander is it net te sizzen wat no echt Skokkersk is.

Lietsjes, Schokkervereniging

## Keppeling om utens
* De webstee fan de Skokkerskferiening.
1627

## Foarfallen
* Jan Piterssoan Coen folget Piter de Carpentier op as Gûverneur-generaal fan Nederlânsk-Ynje foar syn twadde amtperioade.
* Rotterdam trotsearret de oare Hollânske stêden en wegeret de Remonstranten oan te pakken.
* Freark Hindrik belegeret Grol en nimt de stêd yn.

## Berne
* 2 augustus - Samuel van Hoogstraten, Nederlânsk keunstskilder, etser en teoretikus († 1678)
* 17 novimber - Jehan George II fan Anhalt-Dessau,foarst fan Anhalt-Dessau († 1693)

## Ferstoarn
* 2 maaie - Lodovico Grossi da Viadana, Italjaansk komponist en muonts
* 19 july - Dirck Camphuysen, Nederlânsk dichter en filosoof (* 1586)
* 18 augustus - Willem fan Nassau, hear fan de Lek, militêr en soan fan Maurits fan Nassau
* 21 oktober - Freark de Houtman, Nederlânsk reizger, taalkundige, astronoom
* 28 novimber - Ernst van Aylva ferstjert yn Holwert.
1628

## Foarfallen
* 4 juny - It gloednije VOC-skip de *[[Batavia (skip)|Batavia]]* slacht brek foar de westkust fan Austraalje. 
* 8 augustus - Grytman Hobbe fan Baerdt leit de earste stien foar de Jouster Toer.
* 15 septimber - De float fan de WIC ûnder Piet Hein ûnderskept by Kuba de Spaanske sulverfloat. Dat lit 11 miljoen gûne yn hannen falle fan de Republyk (oftewol sa'n trijefearnsjier oan kriichsútjeften).
* *sûnder datum* - Harderwyk is gjin lid mear fan de Hânze.
* *sûnder datum* - Der driget in ynfal yn Grinslân út East-Fryslân wei. De Spaanske earste minister Olivares besiket út Madrid wei dêr in mienskiplik leger fan 'e Spanjerts en de Dútske keizer gear te stallen. 
* *sûnder datum* - William Harvey toant de bloedsomrin fan de minske oan.

## Berne
* 12 jannewaris - Charles Perrault, Frânsk mearkeskriuwer († 1703)
* 26 oktober - Henriette Amalia fan Oranje-Nassau, trêde bern fan Freark Hindrik fan Oranje-Nassau en Amalia fan Solms († 1628) 
* ein novimber - John Bunyan, Ingelsk skriuwer en predikant († 1688)

## Ferstoarn
* 13 maart - John Bull, Ingelsk oargelist en komponist (* ±1562)
* desimber - Henriette Amalia fan Oranje-Nassau, trêde bern fan Freark Hindrik fan Oranje-Nassau en Amalia fan Solms (* 1628)
1626

## Foarfallen
* 22 july - De Fryske steedhâlder Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz weroveret foar de Republyk de stêd Oldenseal.
* *sûnder datum* - Pierre Minuit ruilet it eilân Manhattan fan 'e Metoäk-Yndianen foar in stikmannich snypsnaren, en stiftet Nij-Amsterdam, dat yn 1664 omdoopt wurdt ta New York.

## Berne
* 17 maaie - Willem II fan Oranje-Nassau, steedhâlder fan Hollân, Seelân, Utert, Gelderlân, Oerisel, Grinslân en Drinte († 1650)
* 4 oktober - Richard Cromwell, beskermhear fan Ingelân († 1712) 
* 17 oktober - Willem van Haren, Frysk politikus en diplomaat († 1708) 
* 18 desimber - keninginne Kristina fan Sweden († 1689)

## Ferstoarn
*5 jannewaris - Cornelis Hooft, Nederlânsk politikus (* 1547) 
* 7 febrewaris - hartoch Willem V fan Beieren (* 1548) 
* 30 oktober - Willebrord Snellius (Willebrord Snel van Royen), Nederlânsk natuerkundige (* 1580)
1629

## Foarfallen
* Freark Hindrik fiert it Belis fan 's-Hertogenbosch út. As ôflieding falle de troepen fan de Keizer Gelderlân binnen. Se nimme Amersfoart en herstelle dêr de roomske tsjinsten. De Unytroepen nimme lykwols Wesel yn wêrtroch de troepen fan de keizer ôfsnien wurde fan alle fersterkingen en har weromlûke op de Isel.
* 14 septimber 's-Hertogenbosch jout him oer. Dat is yn dy streken de swierste klap foar Spanje sûnt de ûndergong fan de Armada yn 1588.

## Berne
*14 april - Christiaan Huygens, Nederlânsk wiskundige, stjerrekundige en natuerkundige

## Ferstoarn
* 8 april - Willem Teellinck, Nederlânsk predikant (* 1579)
* 17 juny - Piet Hein, Nederlânsk luitenant-admiraal en WIC-kommandant
* 1 novimber - Hindrik ter Brugghen, Nederlânsk keunstskilder
* 9 novimber - Sixtinus Amama, Frysk heechlearaar Easterske talen (* 1593)
;*datum ûnbekend*
*Hans Willem fan Randwijck, Frysk legerofsier (* 1581)
1630

## Foarfallen
* Der wurdt begûn mei it graven van de Opsterlânske Kompanjonsfeart
* Oanfang bou Taj Mahal 
* De West-Yndyske Kompanjy nimt Recife yn it noardeasten fan Brazylje yn.
* 17 septimber - Boston wurdt stifte.

## Berne
* baron H.W. fan Aylva
* 29 maaie - Karel II fan Ingelân
* 4 augustus - Elisabet fan Oranje-Nassau, fjirde bern fan steedhâlder Freark Hindrik fan Oranje

## Ferstoarn
* 4 augustus - Elisabet fan Oranje-Nassau, fjirde bern fan steedhâlder Freark Hindrik fan Oranje
* 26 septimber - Ambrogio Spinola, Italjaansk fjildhear dy't yn opdracht fan Spanje de opstannelingen yn de Nederlannen befjocht.
* 15 novimber - Johannes Kepler, wiskundige
1631

## Foarfallen
* It Poptaslot ûndergiet in grutte ferbouwing.
* De earste trekfeart yn Hollân wurdt groeven: de Haarlimmertrekfeart, tusken Amsterdam en Haarlim en is yn 1634 klear.
* Hugo de Groot komt werom út Frankryk nei Rotterdam.
* 7 desimber. De earste, troch Johannes Kepler foarseine Fenusoergong. Hy waard lykwols net sjoen.

## Berne
* 19 febrewaris - Kristoffel Pierson, Nederlânsk keunstskilder en dichter

## Ferstoarn
* 3 jannewaris - Michelagnolo Galilei, Italjaansk komponist en lútspiler
1632

## Foarfallen
* 8 jannewaris - De Leussener Kompanjy wurdt oprjochte troch bewenners fan Swol en Kampen om it benammen út heechfeanmoerassen besteande gebiet benoarden Leusen, eigendom fan de Marke fan Leusen, te ûntginnen. 
* 16 jannewaris - De Noardfryske stêd Rungholt op it Waadeilân Strân ferdwynt ûnder de weagen by de Sint-Marsellusfloed ("Grutte Mandraeke", "grutte ferdrinking fan minsken").
* 2 juny - By de Limburchske fjildtocht fan 'e Hollânske steedhâlder Freark Hindrik sneuvelet foar Roermond Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz, de steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte. Hy wurdt yn alletrije gebieten opfolge troch syn soan Hindrik Kasimir I, nettsjinsteande it besykjen fan Freark Hindrik om steedhâlder fan alle sân gewesten te wurden.
* *sûnder datum* - Yn it doarp Upgant wurdt dit jiers noch Iemsfrysk sprutsen. Dat is it lêste dokumintearre gebrûk fan dat dialekt fan it Eastfrysk.

## Berne
* 24 oktober - Antonie van Leeuwenhoek, Nederlânsk wittenskipper († 1723)
* 31 oktober - Johannes Vermeer, Nederlânsk keunstskilder († 1675)
* 24 novimber - Baruch de Spinoza, Nederlânsk filosoof († 1677)
 
## Ferstoarn
* 30 april - kening Sigismond III fan Poalen en Sweden (* 1566)
* 2 juny - Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte (* 1573)
* 6 novimber - kening Gustaaf II Adolf fan Sweden (* 1594)
* 29 novimber - karfoarst Freark V fan de Palts, de 'Winterkening fan Bohemen' (* 1596)
1633

## Foarfallen
* De ûnderhandelingen tusken de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen en de Súdlike Nederlannen stean op ynstoarten. Freark Hindrik stelt foar de besprekkingen te beëinigjen. Der ûntstiet deilis tusken de Hollânske stêden. Uteinlik wolle Hollân en Oerisel trochgean, mar se wurde oerstimd troch de fiif oare gewesten. De ûnderhannelingen wurde ôfbrutsen.
* Under twang fan de tsjerklike rjochtbank te Rome ferklearret Galileo Galilei, dat de sinne om de ierde draait. Hy moat de rest fan syn libben yn hûsarrest bliuwe.
* De Noardske Kompanjy beslút in groep manlju op it eilân Jan Mayen oerwinterje te litten om de gebouwen en oare besittings te beskermjen tsjin plondering troch rivalisearjende (Baskyske) walfiskfarders.

## Berne
* 14 oktober - Jakobus II fan Ingelân, kening fan Ingelân en (as Jakobus VII) fan Skotlân († 1701)
;*datum ûnbeknd*
*Hâns Willem fan Aylva - Frysk fjildhear en luitenant-admiraal († 1691)

## Ferstoarn
* Magdalena fan Nassau - dochter fan Willem de Rike ( *1547 )
* 2 july - Tryntsje Keever, Nederlânske frou, wierskynlik de langste vrouw dy't ea libbe hat.
* 7 novimber - Cornelis Drebbel, Nederlânsk útfiner fan ûnder oare de ûnderseeboat.
* 1 desimber - Isabella Clara Eugenia, ek bekend as Isabella fan Spanje, fan 1598 oant 1621 foarstinne en nei it ferstjerren fan har man Albrecht fan Eastenryk fan 1621 oant har dea yn 1633 lânfâdesse fan de Súdlike Nederlannen.
1634

## Foarfallen
* 8 juny - Keunstskilder Rembrandt van Rijn boasket oan Saakje fan Uylenburgh yn 'e Van Harentsjerke yn Sint-Anne.
* 22 desimber - Harns kriget fan 'e Steaten fan Fryslân in monopoalje op walfiskfeart yn 'e seeën om Grienlân hinne.
* *sûnder datum* - De Wergeaster Mar wurdt drûchmakke.

## Berne
* 20 maart - Balthasar Bekker, Frysk predikant en teolooch († 1698)
* 9 april - Albertine Agnes fan Nassau, regintesse fan Fryslân, Grinslân en Drinte († 1696)

## Ferstoarn
* 25 febrewaris - Albrecht fan Wallenstein, Dútsk fjildhear (* 1583)
* 10 desimber - Carel Georg fan Burmania, Frysk ealman (* 1570)

## Literatuer
;toaniel
* John Fletcher & William Shakespeare, *[[The Two Noble Kinsmen]]* (earste publikaasje)
1635

## Foarfallen
* 28 july - Spaanske troepen út Gelre nimme by ferrassing de Schenckenskâns op it eilân yn 'e Ryn boppe Lobith yn. Ek Kleef falt yn hannen fan in Spaansk-Keizerlike troepemacht.
* *sûnder datum* - Njoggen Fryske stêden stjoere de troch de steedhâlder beneamde froedskipsleden nei hûs.

## Berne
* 2 jannewaris - Wilhelmus à Brakel, Nederlânsk predikant († 1711)
* 3 maaie - Henricus Popta, Frysk abbekaat en deputearre († 1712)
* Auke Stellingwerf - Frysk admiraal († 1665)

## Ferstoarn
* 27 augustus - Lope de Vega, Spaansk dichter en toanielskriuwer (* 1562)
* 6 septimber - Adriaan Metius, Nederlânsk wis- en stjerrekundige (* 1571)
;*datum ûnbekend*
* Johan Sems, Frysk fêstingboukundige en lânmjitter (* 1572)
1636

## Foarfallen
* Freark Hindrik nimt de tige strategyske Schenckenskâns werom, mar syn feroveringsplannen fan it suden falle yn 't wetter.
* Stifting fan Nij Haarlem yn Nij-Nederlân
* Adriaan Pauw treedt ôf as riedspinsjonaris fan Hollân, en wurdt opfolge troch Jacob Cats.

## Berne
* 12 maart - Ulrich Huber, Frysk rjochtsgelearde en filosoof († 1694)
* 9 oktober - Dorothea Sophie fan Brandenburg, Karfoarstinne fan Brandenburch († 1689)

## Ferstoarn
* 27 juny - Lambert Jacobsz., Nederlânsk dûmny en skilder (* ±1598)
* 22 desimber - Johannes Saeckma, Frysk rjochter en politikus (* 1752)
Beringstrjitte

De **Beringstrjitte** (Ingelsk: *Bering Strait*, Russysk: Берингов пролив; *B<u>e</u>ringov prol<u>i</u>v*) is de seestrjitte dy't tusken de Grutte Oseaan en de Noardlike Iissee leit. It is de skieding tusken Aazje, (Sibearje) en Noard-Amearika (Alaska). Oan de Amerikaanske side leit it Sewardskiereilân, mei Kaap Prince of Wales, oan de Russyske side it Tsjûkotkaskiereilân, mei Kaap Dezjnjov. Yn de Beringstrjitte lizze de Diomedeseilannen dêr't de ynternasjonale datumgrins oerhinne rint en dy't de grins foarmje tusken Ruslân en de Feriene Steaten.

Yn de lêste iistiid wie it seenivo yn de Beringstrjitte sadanich leech, dat minsken en dieren fan Aazje nei Noard-Amearika lûke koene. Nei alle gedachten berikten yn dat tiidrek de earste minsken Amearika.

## Sjoch ek
* Beringlânbrêge
Paul von Lettow-Vorbeck

**Paul Emil von Lettow-Vorbeck** (Saarlouis, 20 maart 1870 - Hamburch, 9 maart 1964) wie in Dútske generaal dy’t ferneamd wurde soe, doe't yn de Earste Wrâldkriich alliearde soldaten it Dútsk East-Afrika ynfoelen. 

Von Lettow-Vorbeck wie befelhawwer fan it leger yn dy Dútske koloanje en koe mei in lyts legerke fan om-ende-by 2.000 man en in soad lânseigen soldaten, in allieard leger fan likernôch 100.000 man fjouwer jier dwaande hâlde. Hy joech him pas oer op 25 novimber 1918, dat wie twa wiken nei de Dútske kapitulaasje. Von Lettow wûn sels noch in gefjocht op 13 novimber, twa dagen nei it ûndertekenjen fan de wapenstilstân. Fan de Britten krige er te hearren dat der frede sletten wie. Dêrnei folgen ûnderhannelings en de Britten joegen Von Lettow in earfolle oerjefte, dêr't hy mei akkoard gong. Op 25 novimber 1918 kaam er offisjeel in ein oan de Earste Wrâldkriich yn East-Afrika. 

Op 25 novimber gongen alle soldaten fan Von Lettow mei nei it doarp Abercorn. Syn offisieren, tritich yn getal, waarden oan de Britske brigadegernaal W.F.S. Edwards foarsteld. As bewiis fan har achtinge foar de dappere tsjinstân mochten de offisieren har wapens hâlde. Ek de Askary-soldaten leinen harren wapens del en marsjearden oarderlik nei it kriichsfinzenenkamp. It waard doe wol dúdlik dat in tige lytse groep fan Dútske soldaten tsjin de alliearden striden hie. Der wienen op dat stuit noch mar 30 Dútske soldaten, 125 ûnderoffisieren en manskippen, 1168 askary, 1522 dragers en inkele hûnderten froulju. De Spaanske gryp soarge foar noch 11 slachtoffers. 

It wie foar de Britten hast net te begripen dat Von Lettow it mei sa'n lyts leger sa lang úthâlde koe, wylst de Britten mei mear as 100.000 soldaten wienen. Nei alle gedachten binne yn de kriich yn Afrika in pear tûzen manskippen sneuvele of omkaam troch sykten en koste de oarloch de alliearden mear as 200 miljoen pound sterling. 

Nei de kriich die bliken dat de Britten in soad respekt hienen foar de generaal. Se nûgen him sels út as earegast op in reuny fan âld-striders. Yn alle gefallen hienen sy oprjochte bewûndering foar de prestaasjes fan dizze man.
1638

## Foarfallen
* De Boalserter Trekfeart wurdt op kosten fan de stêd Boalsert oanlein troch it ferbinen fan in tal besteande wetters.
* Nei in pestepidemy wurdt de Medicinalen Cruythoff yn Amsterdam oprjochte om genêskrêftige planten te kweken.

## Berne
* 5 septimber - Loadewyk XIV, kening fan Frankryk
* 25 novimber - Katarina fan Braganza, Portegeesk prinsesse en frou fan Karel II fan Ingelân

## Ferstoarn
* 6 maaie - Knilles Jansenius, Nederlânsk preester en teolooch
* 8 augustus - Douwe fan Aylva, Frysk grytman, dykgraaf en politikus (* 1579)
* Willem Janssoan Blaeu, Nederlânsk kartograaf
1639

## Foarfallen
* De herfoarme tsjerke fan Britsum krijt in grêfkelder.
* 28 maart - Ritscke fan Eysinga wurdt grytman fan Kollumerlân.
* 25 maaie - De Fryske kommandeur Gale Hamkes, op 'e walfiskfarder *Oranjeboom* út Harns, rêdt op 78° N.B., by Spitsbergen, de 20 oerlibjende bemanningsleden (fan 'e 86) fan 'e sonken Hoarnske walfiskfarder *Spitsbergen*.
* De earste fan de Gallehus-hoarnen, wurdt fûn by Gallehus yn súdlik Jutlân, yn Denemark.

## Berne
;april
* 13 - Joan Leonardsz Blasius, Nederlânsk skriuwer en dichter († 1672)

;oktober
* 14 - Simon van der Stel, Nederlâns ûntdekkingsreizger en gûverneur fan Kaap de Goeie Hope

;desimber
* 21 - Jean Racine, Frânsk dramadichter .

## Ferstoarn
;maaie
* 15 - Menelaus Winsemius, Frysk dokter en fysiolooch (* 1591)
;juny
* 1 - Melchior Franck, Dútsk komponist
;augustus
* 7 - Maarten van den Hove (34), Nederlânsk wiskundige en stjerrekundige
;novimber
* 3 - Martinus van Porres (59), Perûaanske Dominikaan en hillige
1640

## Foarfallen
* simmer - Nei de dea fan Hindrik Kasimir I fan Nassau-Dietz beslute de Steaten-Generaal in ôffurdiging nei Fryslân en Grinslân ta te stjoeren om der op oan de kringen de Hollânske steedhâlder Freark Hindrik fan Oranje-Nassau foar him yn 't plak te beneamen. Fryslân beneamt gau-gau Hindrik Kasimir syn broer Willem Freark ear't de ôffurdiging arrivearje kin. Grinslân en Drinte beslute Freark Hindrik wol as steedhâlder te beneamen. De Steaten-Generaal fan de Nederlannen beneame dyselde ek ta steedhâlder fan 'e generaliteitslannen Wedde en Westerwâlde.
* 1 desimber - Hartoch Jan fan Braganza komt as Jan IV op 'e troan fan it op 'e nij ûnôfhinklike Portegal.
* *sûnder datum* - Skiermûntseach komt yn besit fan de famylje Stachouwer.
* *sûnder datum* - Bou fan Oenemastate op It Hearrenfean.

## Berne
* 18 novimber - Willem de Vlamingh, Flylânsk seefarder en ûntdekkingsreizger († 1698 of letter) 

## Ferstoarn
* 19 febrewaris - sultan Moerad IV fan it Osmaanske Ryk (* 1612)
* 17 maart - Philip Massinger, Ingelsk toanielskriuwer (* 1583)
* 30 maaie - Peter Paul Rubens, Flaamsk keunstskilder en diplomaat (* 1577)
* 12 of 22 july - Hindrik Kasimir I fan Nassau-Dietz, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte (* 1612)
* 31 desimber - Johannes Franciscus Régis, Frânsk folkspreker, jezuyt en hillige (* 1597)
;*datum ûnbekend*
* Guilielmus Messaus, Flaamsk komponist (* 1589)

## Byldzjende keunst

Ofbyld:Dirck Hals 001.jpg|*Fleurich selskip* (1640) Dirck Hals, Steatsgalery, Stuttgart


## Boukeunst

Ofbyld:Palais Noordeinde.jpg|*Paleis Noordeinde*, (1640) Jacob van Campen en Pieter Post
Ofbyld:De Lakenhal Leiden.jpg|*[[Steedlik Museum De Lakenhal]]* (1640) Arent van 's-Gravesande
The Bottom

**The Bottom** is it haadplak fan it eilân Saba, dat ûnderdiel útmakket fan de Nederlânske Antillen. By de lêste folkstelling yn 2001 wennen der 462 minsken yn it doarp. It doarp leit, oars as de namme tinken docht op in hichte fan 220 meter boppe de seespegel.

## Skiednis

It plak waard yn 1632 stifte troch Siuwske kolonisten. Se joegen it plak de namme *Botte*, in âld Nederlânsk wurdt foar *kom*. De namme ferwiist nei de lizzing, yn in lyts dal mids hege rotsen. Al rillegau waarden de earste Siuwske kolonisten yn oantal oertroffen troch seelju en piraten fan Ierlân en Skotlân en Afrikaanske slaven. It eilân waard dêrtroch Ingelsktalich en de namme Botte feroare nei Bottom.

Yn 1972 waard, mei de stipe fan Nederlân en de Feriene Naasjes, in sideseefdrukfabryk yn it plak boud om sa de befolking fan nije besteansmiddelen te foarsjen. 

Sûnt 1986 stiet yn The Bottom de Saba University School of Medicine, in lytse Amerikaanske universitêre fakulteit. Dizze skoalle lûkt alle jierren om-ende-by 200 studinten út benammen Amearika.

## Fasiliteiten
Yn The Bottom lizze in tal bestjoerskantoaren fan de oerheden fan it eilân, ek it gûverneurshús fan de gesachhawwer stiet yn The Bottom, dat yn 1970 it âlde houten gûverneursgebou ferfong dat yn 1966 troch houtrot ôfbrutsen waard. It âlde gasthús fan de gûverneur, dat yn 19e iuw boud waard, is no in hotel. Fierders is der yn plysjeburo en in medysk sintrum. 

It doarp hat trije tsjerken, dêr't de Anglikaanske Kristustsjerke (Christ Church) út 1777 it âldste gebou fan Saba is. De twa oare tsjerken binne in roomsk-katolike tsjerke, de Hillige Herttsjerke (Sacred Heart Church), dy't boud waard yn 1877 en de Weslyaanske Hilligenstsjerke (Wesleyan Holiness Church), boud yn 1919. Dizze lêste tsjerke waard yn 1995 troch in orkaan swier skansearre.

Ek beskikt The Bottom oer in museum, it Major Osman Ralph Simmons Museum. Hjir binne tal fan gebrûksfoarwerpen te besjen, dizze binne garre troch de plysjeman dy’t it museum syn namme jûn hat.

Trochdat Saba in isolearre eilân is krige it eilân yn de skiednis in protte (finansjele) help fan bûten ôf. Sa waard yn 1935, mei Nederlânsk jild, it Wilhelminapark oanlein. Dit park spilet, as moetingsplak, tsjintwurdich in wichtige rol yn it sosjale libben fan de ynwenners fan The Bottom, yn it park stiet ek in achthoekige muzyktinte.

## Ynfrastruktuer
Fan The Bottom rint in dyk omleech nei de ienige haven fan Saba. It plak is troch in dyk ferbûn mei oare plakken op it eilân, wêrfan St. Johns it tichtste by leit.

Inkele strjitten fan The Bottom binne: de Brouwerstrjitte, de Jonckheerstrjitte (neamd nei Efrain Jonckheer), de Tsjerkestrjitte, de Noardstrjitte en de Wilhelminastrjitte.

## Befolkingsûntwikkeling
* 2001 - 462 (offisjeel)
* 2008 - 506 (rûzing)
Grien Eilân

**Grien Eilân** (*Green Island*) is in lyts rotseilantsje dat diel útmakket fan it eilângebiet fan Saba, en dêrmei ek fan de Nederlânske Antillen. It leit 250 meter noardlik fan Saba.

Grien Eilân is ûnbewenne en bedekt mei subtropyske planten. It is in briedplak foar Brune Noddies en Boobies. Middels in lyts oanlisplak foar boatsjes kinne toeristen op it eilân komme om fan it útsjoch te genietsjen. Ek wurdt der in soad gebrûk makke fan it eilân as dûkgebiet. 

## Keppeling om utens
* Underwetterlibben by Grien Eilân
1641

## Foarfallen
* 14 jannewaris - De stêd Malakka kapitulearret foar de belegering troch de VOC. De Medemblikske kapitein Kaartekoe hat dan noch mar 650 soldaten oer. De rest is dea, mar de oerwinning smyt de VOC in hannelspost op dêr't iuwenlang skatten fertsjinne wurde sille.
* juny - Stifting fan de hannelsdelsetting fan 'e VOC yn Deshima, yn Japan.
* septimber-oktober - De bloedige Opstân fan 1641 fynt plak yn Ierlân tsjin 'e Ingelske oerhearsking.
* 5 oktober - De oerienkomst foar it graven fan de Drachtster Feart wurdt tekene.
* 16 novimber - Keizerlike troepen plonderje Kleef yn it ramt fan 'e Tritichjierrige Oarloch.
* *sûnder datum* - De Nederlanner Van Wuysthof bringt as earste westerling in besyk oan it Keninklik Hof fan Laos.
* *sûnder datum* - De Drachtster Kompanjonsfeart wurdt groeven.
* *sûnder datum* - Matthijs Harings wurdt skepen fan it Ljouwerter stedsbestjoer.

## Berne
* 30 july - Reinier de Graaf, Nederlânsk dokter en anatoom († 1673)
* 15 septimber - Menno van Coehoorn, Frysk militêr en fêstingboukundige († 1704). *(doopdatum)*
* 22 septimber - Titus van Rijn, Nederlânsk keunsthanneler (soan fan Rembrandt van Rijn) († 1668)
* 23 novimber - Antonius Heinsius, Nederlânsk politikus († 1720)

## Ferstoarn
* 11 jannewaris - Franciscus Gomarus, Flaamsk-Nederlânsk teolooch (* 1563)
* 11 jannewaris - Juan Martínez de Jáuregui y Aguilar, Spaansk dichter en keunstskilder (* 1583)

## Literatuer
;non-fiksje
* René Descartes, *Meditationes*
1637

## Foarfallen
* Foar it earst, fanwegen de oanhâldende jildneed fan 'e Steaten, wurde stikken fan sawol it Ald-Bilt as it Nij-Bilt oan 'e pachters ferkocht.
* 5 febrewaris - Yn de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen komt de 'tulpemany' ta in hichtepunt. Op in feiling yn Alkmar wurdt in deiomset makke fan 90.000 gûne. De bol wurdt sels 1000 gûne betelle, mear as de priis fan in gemiddeld wenhûs yn dy jierren. 
* febrewaris - Dêrnei stoart de merk yn. De prizen sakje, bollen wurde dumpt wêrnei't de prizen noch hurder kelderje. Oarders wurde ôfsein, dat liedt ta prosessen en faillisseminten. De swierst troffenen moatte flechtsje en earne oars in hinnekommen sykje. Of se meitsje harren sels fan kant.
* Breda falt wer yn hannen fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen.
* 17 septimber - Earste printinge fan de Steatefertaling. 

## Berne
* 10 febrewaris - Henriëtte Catharina fan Nassau, dochter fan steedhâlder Freark Hindrik en Amalia fan Solms († 1708)
* 12 febrewaris - Jan Swammerdam, Nederlânsk natuerwittenskipper
;*datum ûnbekend*
* Jacob Binckes, Frysk seeheld († 1677)

## Ferstoarn
* 19 mei - Isaac Beeckman (1588-1637), Nederlânsk filosoof
* 28 oktober - Foppe van Aitzema, Frysk diplomaat en rjochtsgelearde (* ±1580)
1642

## Foarfallen
* Blaise Pascal ûntwikkelet de earste meganyske rekkenmasine.
* Rembrandt foltôget de De Nachtwacht.
* 13 augustus - Christiaan Huygens is de earste dy't de súdpoalkape fan Mars waarnimt. 
* 24 novimber - Abel Tasman ûntdekt Tasmaanje
* 13 desimber - Abel Tasman ûntdekt 'Steatelân' (it lettere Nij-Seelân). De earste moeting mei Maori's rint út op in gewelddiedige mislearring.

## Berne
;jannewaris
* 2 - Mehmet IV, sultan fan it Ottomaanske Ryk

;desimber
* 8 - Johann Christoph Bach, Dútsk komponist († 1703)

;datum net wis
* Prins Indra Brahma
* Benedictus Buns, geastlike en komponist (†1716)

## Ferstoarn
* 8 jannewaris - Galileo Galilei, Italjaansk natuerkundige
* Isabella Charlotte fan Nassau, dochter fan Freark Hindrik
* 14 juny - Saakje fan Uylenburg, frou fan Rembrandt van Rijn (* 1612)
* 3 july - Maria de Medici, koninginne-mem fan Frankryk
* 5 july - Festus Hommius, Frysk teolooch en predikant (* 1576)
* 4 desimber - kardinaal Richelieu, earste minister fan Frankryk
1643

## Foarfallen
* 25 febrewaris - Willem Kieft, gûverneur fan Nij-Nederlân, jout opdracht foar in strafekspedysje ûnder de Yndianen in de koloanje. Dat is it begjin fan de Oarloch fan Kieft.
* 14 maaie - Loadewyk XIII stjert. Anna fan Eastenryk, syn frou,  wurdt regintesse foar har fiif jier âlde jonkje Loadewyk XIV. Lykas har man lit se har liede troch de earste minister, kardinaal Mazarin.
* De barometer wurdt útfûn troch Evangelista Torricelli

## Berne
* 4 jannewaris - Isaac Newton, wis- en natuerkundige († 1727)
* 21 augustus Alfons VI, kening fan Portegal († 1682)
* (?) Marc-Antoine Charpentier, Frânsk komponist († 1704)
 
## Ferstoarn
* 1 maart - Girolamo Frescobaldi (59), Italjaanske komponist en oargelist
* 14 maaie - Loadewyk XIII kening fan Frankryk
* 29 novimber - Claudio Monteverdi, Italjaansk komponist, dirigint

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:Simon de Vlieger, Estuary at Day's End, c. 1640-1645, NGA 102631.jpg|*Seascape in the Morning* (sa 1643) Simon de Vlieger 


## Boukeunst

Ofbyld:Brugge - Sint-Walburgakerk 1.jpg|*[[Sint-Walburgatsjerke (Brugge)]]* (1643) Pieter Huyssens
Ofbyld:Budesti Josani.SV.jpg|*Budesti Josanitsjerke* Roemeenje (1643)
Ofbyld:Rechthuis Bellingwolde2.jpg|*Rechthuis*, Bellingwolde (1643)