open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lieuwe Hornstra

**Lieuwe Hornstra** (Rotterdam, 2 febrewaris 1908 - Leien , 25 augustus 1990) wie in medikus yn Bakhuzen en letter Frisiast.

## Libben
Hornstra wie al jong maatskiplik en polityk aktyf en lid fan de blauwe (hielûnthâlder) en reade jeugdbeweging. Hy studearre genêskunde, psychology en filosofy yn Leien,  Amsterdam en Grins. Yn 1951 promovearre hy op een dissertaasje mei as titel: *De mens in de organisatie van de arbeid*. Earst hat hy inkele jierren as bedriuwspsycholooch wurke by de KLM, letter hy hy in praktyk as psycho-analytikus yn De Haach en Wassenaar. 

Mei syn frou, de balletdûnseres Johanna Verwer, ferhuze Hornstra yn 1968 nei Bakhuzen yn Gaasterlân. Yn koarte tiid makke hy him it Frysk eigen en waard hy aktyf yn literêre en politike fermiddens yn Fryslân. Sa wie hy lid fan de gemeenteried fan Gaasterlân foar de FNP sûnt 1974. 
Hy publisearre polityk-psychologyske beskôgings fanút marksistysk stânpunt en skreau yn it Fryske literêre tydskrift Alternatyf. Hornstra hat it sjenre fan de Japanske haikû mei har foarskreaune foarm en ynhâld (natoerpoëzij dêr't de ynfloed fan de seizoenen in grutte rol by spilet) omtinken jûn yn de Fryske poëzij. Yn 1983, Hornstra wie doe 75 jier, helle hy oan de Ryksuniversiteit fan Grins syn doktoraal Frysk.

## Wurk
### Proaza
* *Ljippeblommen* (1974)
* *Sniejacht* (ferhalen, 1976)

### Poëzij
* *Fersen* (1975)
* *De guozzen fleane* (1977)
* *Haikû* (gelegenheidsbondel, 1978)
* *Lieuwe 75* (1983)
* *Ald en nij* (samle fersen, 1988)

### Ferskaat
* *Het innerlijk gezicht - de vervreemding als maatschappelijk en psychisch verschijnsel* ( 1974 )
* *Brieven aan Elizabeth* (Oer Jezus en it Godsryk, 1985)
* *It symbolisme yn West-Europa* (1987)
Johfra

**Johfra**, werklike namme: **Franciscus Johannes Gijsbertus van den Berg** (15 desimber 1919, De Haach - 6 novimber 1998, Fleurac, (Dordonje)), wie in Nederlânsk keunstskilder, dy't fan 1964 oant syn dea yn 1998 yn Frankryk libbe en wurke hat.

As skilder waard Johfra by it grutte publyk benammen bekend troch de 12 Zodiak-posters dy't er yn 1973 yn opdracht fan Verkerke Reproduksjes makke. Hy skildere, krektsas syn earste frou Angèle Thérèse Blomjous (better bekend as Diana Vandenberg), yn de tradysje fan it magysk surrealisme mei in soad symbolyk en ûnder tapassing fan de ambachtlike skildertechnyk fan de âlde masters. Hoewol't de keunstkrityk net ynteressearre wie yn Johfra wurdt syn wurk in soad samle. Hy ferstoar ein 1998 oan de gefolgen fan termkanker.

## Keppelings om utens
* Firtueel Johfra museum - Stichting ''de'' Verbeelding
* Wiidweidich artikel oer Johfra
Herre Hooghiemster

**Herre Hooghiemster** (Akkrum, 26 maart 1946) is in byldzjend keunstner.

Nei syn oplieding oan de Akademy Vredeman de Vries yn Ljouwert gie er nei de Akademy Minerva yn Grins. Makke benammen skilderingen, wêrûnder muorreskilderingen. Wurket yn psychedelyske trant. Makke ek stúdzjereizen nei Súdeast-Europa en Turkije (1966), Stonehenge (1971) en Yndia (1972). Syn wurk ferbyldet de striid fan de siel om him te befrijen fan it ego. Skilderjen is foar him in foarm fan meditaasje. As oanfolling op de útspraak fan Leonardo da Vinci dat "it skilderij de spegel fan de siel is", seit er: "mar it is it tinken dat it byld foarmet. Dat is de tragyk fan de keunstner. De wierheid lit him net ferbyldzje." 

Hy wennet weromlutsen yn Frankryk. Wurk fan him waard oankocht troch de provinsje Fryslân.

## Keppeling om utens
* Herre Hooghiemster op rkd.nl
Hans van der Horst

**Johannes Hendrik Willem van der Horst**, meast **Hans van der Horst**, (Amsterdam, 1941), is in byldzjend keunstner út Ljouwert. 

Hy makket benammen tekeningen, grafyk en skilderijen. Underwerpen binne meast portretten, stedsgesichten en ynterieurs mei dêryn har ferfjemdzjende persoanen of foarwerpen. Net sûnder humor en grimmitigens byldet er de sfear fan de *[[belle-epoque]]* en *[[gay-twenties]]*, yn it earstoan yn spontane, letter yn mear glêde figurative trant.

Van der Horst krige yn 1971 de earste priis fan it Willink van Colllumfûns fan Arti et Amicitiae. Publisearre yn 1971 it *Album Ljouwert anno 1600 yn 48 gesichten*. Wurk fan him waard oankocht troch de provinsje Fryslân.
Lolle van Houten

**Lolle van Houten** (Ljouwert, 5 septimber 1944 - dêre, 30 jannewaris 2008) wie bokser, sportskoallehâlder en strjitmakker.

Groeide op yn de Ljouwerter Houstrjitte. Bokste yn it swiergewicht en wie barkeeper/útsmiter. Waard op syn sechtjinde jier lid fan sportskoalle Frisia en learling fan Albert Groen. Koe profesjoneel bokser wurde, mar keas foar syn fertroude Ljouwert. Yn 1965 en 1970 kampioen swiergewicht fan Nederlân, 12 kear fan it Noarden en wûn de twadde priis yn it Achtjinlannentoernoai 1970. Ferlear doe yn de finale fan de kampioen fan Europa, de Roemeen Alexey.

Die foar Nederlân mei oan 10 ynterlânwedstriden en bokste mei elkoar 62 wedstriden.
Pieter Houtsma

**Pieter Houtsma** (Skingen, 18 oktober 1926 - dêre?, 15 jannewaris 1979 ) wie boer en bestjoerder op tsjerklik en agrarysk terrein. 

Foarsitter fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou sûnt 1973, lid fan it Frico-bestjoer en it Produktskip Suvel, en fan it Deistich Bestjoer fan it koöprative molkfabryk yn Dronryp, de Maatskip Fresia (sûnt 1960) en De Takomst (1971). Riedslid sûnt 1962 fan Menameradiel foar de CHU, steatelid sûnt 1974. Presidint tsjerkefâd fan de streekgemeente Ried c.s.-Skingen en lid fan de Herfoarme Synoade foar de klassis Frjentsjer sûnt 1970.
Homeopaty

**Homeopaty** (Ald-Gryksk: ὅμοιος, homoios, *lyksoartich* en πάθος, pathos, *lijen* of* sykte*) is in alternative genêswize basearre op de ideeën fan Samuel Hahnemann (1755 – 1843). De homeopatyske behanneling bestiet yn it foarskriuwen fan *homeopathica*, ekstreme fertinnings fan stoffen dy't deselde symptomen as de te bestriden sykte oproppe soene.

De homeopatyske lear wurdt net ûndersteund troch de wittenskip: it lyksoartichheidsbegjinsel is oer it generaal ferkeard en ekstreme fertinnning makket elk middel ûnwurksum. Homeopaten beroppe har lykwols op de teory dat by it potinsearjen de wurking fan de grûnstof op it oplosmiddel oergiet. Homeopaty wurdt dêrom ta de pseudowittenskippen rekkene. Effekten as gefolch fan in homeopatyske behanneling wurde wol oan it plasebo-effekt taskreaun. 

In bekende homeopaat wie dokter J. Spoelstra fan Drachten en Jelle Veeman fan Ljouwert. Beide genêzers hienen de homeopaty mongen mei fanâlds yn Frylân sterk yn de belangstelling steande foarmen fan net-erkende genêskeunst en de faker beoefene natoergenêskeunst. It sûnder foech útoefenjen fan it fak is strafber. Yn 1974 waard Spoelstra wol skuldich achte, mar waard net straft, omdat er gjin wetten oertreden hie.

## Keppelings om utens
* Website van de VHAN (Ferienige Artsen foar Homeopaty Nederlân)
* Website van de NVKH (Nederlânske Feriening fan Klassyk Homeopaten)
* Website homeopathie.nl Webside oer homeopaty fan de VHAN
* [Webside fan de [Stichting IOCOB]]. Dizze stifting hâldt in keurmerksysteem by fan de alternative genêswizen.
* Website kwakzalverij.nl Webstee fan de Feriening tsjin de Kwaksalverij
* Website van SKEPP.be (Stúdzjerûnte foar de Krityske Evaluaasje fan Pseudowittenskip en it Paranormale)
Alma (Jeropeeske regio)

**Alma** is de namme fan it gearwurkingsferbân tusken de stêden Aken, Luik en Maastricht. Alma stiet foar: **A**ken,**L**uik en **M**aastricht **A**lliânsje.

Yn de stêdekloft wenje sa likernôch 2,1 miljoen minsken. It tal minsken binnen de stêdekloft kin yn oare statistiken ferskille, wierskynlik omdat der yn dy regio ferskate stêdekloften troch inoar rinne. Der binne ek losse stêdekloften dy't op harsels stean (bygelyks Maastricht-Parkstad stêdekloft en de stêdekloft fan Aken), Alma (lykas hjirboppe beskreaun), en de Euregio Maas-Ryn. Dy lêste hat sa likernôch 3,9 miljoen ynwenners en wurdt faker brûkt as Alma.

## Referinsje
Wrâldkampioenskip fuotbal 2006

It **[[wrâldkampioenskip fuotbal]] [[2006]]** waard fan 9 juny oant en mei 9 july yn Dútslân holden. De winner wie Itaalje.

## Stadions

 

## Groepen
*De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 16.*

## Groepsfase
### Groep A

### Groep B

### Groep C

### Groep D

### Groep E

### Groep F

### Groep G

### Groep H

## Knock-outfase
Cor Huisman

**Cor Huisman** (eins: **Kornelis Huisman**; Boalsert, 1912 - Grou, 1973) wie administrateur fan it Frysk Museum. 

Dêrfoar wie er pianist en komponist by it selskip Tetman de Vries (1951-1963) en it selskip Rients Gratama (1963- 1966). Yn syn Tetman-perioade makke er sa'n 70 komposysyjes en fersoarge hy by ± 200 foarstellings de pianobegelieding.
Ynstitút foar Lânboukoöperaasje

It **Ynstitút foar Lânboukoöperaasje** ( **ILC** ) wie in feriening fan 21 koöperaasjes mei as doel:
*Foarljochting en ynformaasje jaan oer lânboukoöperaasje yn it algemien en oer de aktiviteiten fan de gewestlike yn it bysûnder, dat ter fersterking dêrfan.
*it befoarderjen fan goede relaasjes en gearwurking tusken dielnimmende organisaasjes.
Der waarden ûnder mear kursussen en gearkomsten orgainsearre om oan dizze doelstelling ynhâld te jaan.

Yn 1973 waarden gebouwen en park fan de Stichting Lânbou en Koöperaasjesintrum It Oranjewâld tsjin boekwearde ferkocht oan de Friesland Bank. Dêrby waard ek in brûklienoerienkomst sletten.
Sheffield

**Sheffield** is in stêd (*city*) en (sûnt 1842) in distrikt yn Súd Yorkshire, Noard-Ingelân, mei 512.242 ynwenners, dat de stêd is nei ynwennertal de tredde fan Ingelân. Yn de agglomeraasje om de stêd hinne wenje sa'n 1,37 miljoen minsken. 

Eartiids wie Sheffield fral in yndustrystêd, dy't yn de 19e iuw wrâldferneamd wie fanwegen it bêst stiel dat dêr makke waard. Op dat mêd waarden in soad pleatslik ûnwikkele fernijingen tapast, sa as *stainless* stiel. Yn it tiidrek fan de Yndustriële Revolúsje feroarsake dat in fertsienfâldiging fan it ynwenneroantal. Troch ynternasjonale kompetysje en konkurrinsje rekke de stielyndustry yn de jierren 1970/80 yn de nederklits, tafallich tagelyk mei delgong fan de stienkoalminen yn dy kriten. 

Begjin 21e iuw lit in soad nije ûntjouwings sjen yn Sheffield en oare Britske stêden. Sheffield's ekonomy waakst stadichoan, mear as yn oare parten fan Yorkshire en Humber. Sheffield is in wichtich tsjinstesintrum wurden, dêr't ek in tal grutte banken sitte. De stêd hat in eigen tramsysteem, de *Sheffield Supertram*.

De stêd Sheffield leit op in punt dêr't fiif rivieren byinoar komme, en in grut part is boud op de hellings fan hichten en sjocht út op it stêdssintrum en it omlizzend plattelân. Der wurdt rûsd dat Sheffield mear as twa miljoen beammen hat, mear de man as yn hokker Jeropeeske stêd dan ek; 61% fan de stêd is griene romte.
 
## Demografy
### Befolkingsûntwikkeling

### Sheffield fergelike

## Berne yn Sheffield
* Gordon Banks (20 desimber 1937), fuotballer
* A. S. Byatt, skriuwster
* Bruce Chatwin, skriuwer
* Joe Cocker, *Rhythm and Blues*-sjonger
* Henry Shaw (24 july 1800), botanikus en filantroop, oprjochter fan de Missouri Botanical Garden
* Alex Turner (6 jannewaris 1986), Sjonger en gitarist fan de Arctic Monkeys
* Malcolm Elliott (1 july 1961), hurdfytser
* Billy Sharp (5 febrewaris 1986), fuotballer
* Nicky Weaver (2 maart 1979), fuottballer
Jehova's Tsjûgen

]

De **Jehova's Tsjûgen** is in godstsjinstige groepearring dy 't sûnt 1879 de ein fan de wrâld ferwachtet. 

De namme waard yn 1931 oannomd. De blêden dêr't mei kolporteard wurdt hjitte *De Wachttoer* en *Ontwaakt*. Tatreding giet middels it ûnderdompeljen. Jehova's tsjûgen komme in pear kear wyks by elkoar foar bibel- en Wachttoerstúdzje. Fierders is der in soad evangelisaasje.

Yn Fryslân wienen yn 1974 13 gemeentes: 2 yn Ljouwert, 2 op It Hearrenfean en fierders yn Drachten, Haulerwyk, Bakkefean, Dokkum, Harns, Boalsert, Snits, De Lemmer, De Gordyk en Surhústerfean (gebou yn De Harkema-De Pein). It oantal doopten wie yn 1960 678 en yn 1974 sa'n 1330.

'It nije milennium — Wat hâldt de takomst foar jo yn?' (2000), 'Kinne de deaden opnij libje?' (2013), 'Wa hat de macht oer de wrâld?' (2013), 'Wat tinke jo fan de Bibel?' (2013), 'Komt der oait in ein oan it lijen?' (2013), 'Hoe sjogge jo de takomst?' (2013), 'Wat makket in gesin gelokkich?' (2013), 'Wêr  kinne wy antwurden fine op de libbensfragen?' (2014) 'De Bibel ûndersykje – Wêrom?' (2014), 'Wat is it Keninkryk fan God?' (2014), 'Myn earste Bibelleskes' (2016), 'God hat goed nijs foar ús!' (2016), 'Lústerje nei God' (2016), 'Lústerje nei God en libje foar altyd' (2016) is de iennige publikaasje dy't it Wachttoergenoatskip yn it Frysk útjûn hat.
Kaapstêd

**Kaapstêd** (Afrikaansk: *Kaapstad*, Ingelsk: *Cape Town*, Kosa: *iKapa*), mei de bynamme *de Moederstad*, is it haadplak fan de provinsje West-Kaap en is it wetjaand sintrum fan Súd-Afrika. Hy is mei Bloemfontein (rjochterlike macht) en Pretoria (útfierende macht) ien fan de haadstêden fan Súd-Afrika. It is de twadde stêd fan it lân.

De stêd leit yn de fierst súdwestlike punt fan Súd-Afrika en wie oarspronklik in ferfarskingspost foar Nederlânske skippen ûnderweis nei East-Afrika, Ynje of it Fiere Easten. Teffens wie it plak ien fan de earste permaninte Jeropeeske delsettingen besuden de Sahara. De Nederlanners yn tsjinst fan de Vereenigde Oost-Indische Compagnie makken dêr foar it earst kontakt mei de lieder fan de Goringkhoina in 1652.

Fan in lytse havenstêd oan de Tafelbaai waakste Kaapstêd ta de grutste stêd fan Súd-Afrika, mar rekke dat plak kwyt oan Johannesburg yn 1887 troch de goudkoarts nei de Witwatersrand. By de folkstelling fan 2001 die bliken dat Kaapstêd de grutste Afrikaanskpratende mienskip fan it lân wie mei 1,2 miljoen minsken.

Kaapstêd is in populêre ynternasjonale bestimming foar toeristen om reden fan de natuer yn de omkriten en syn lizzing oan de foet fan de ferneamde de Tafelberch.

Yn 2010 wie Kaapstêd ien fan de stêden dêr't it WK fuotbal spile waard.

## Sjoch ek
* Kaap de Goeie Hope
* Kaapkoloanje
* Tafelbaai
* Tafelberch (Súd-Afrika)

## Keppeling om utens

* Offisjele webstek fan de stêd Kaapstêd Ingelsk
Bauke de Jong

**Bauke de Jong** (Westergeast, 1931 - Oentsjerk, 3 oktober 2015) wie learaar Biology oan de Ryks Pedagogyske Akademy yn Ljouwert. 

De Jong wie koart essayist yn Asyl (1965) mei sterke krityske bydragen oer de Fryske beweging. De om him riisde strideraasjes wienen de oarsaak fan it mislearjen fan fúzjeplannen tusken Asyl, Quatrebras en De Tsjerne yn 1968.

## Wurk
In kar:
* nov. 1963 – jann. 1966: stikken yn Asyl (7 nûmers)
* 1965: *Het asbakje* (‘Een uit het Fries vertaald verhaal’) Literair kwartier, RONO, 30-03-1965. 
* 1966: besprek *Aarden vaten* fan Jan Piebenga, RONO 28-06-1966 
* *Het Asbakje*
Gerben de Jong

**Gerben de Jong** (Drylts, 14 july 1884 - Alkmaar, 11 maart 1963) wie oprjochter fan de feriening fan gesachfierders by de binnenfeart, tegearre mei S. Schaafsma en J. Kokje. 

Hy wie oprjochter, yn 1921 foarsitter-direkteur en letter sekretaris, fan it Underwiisfûns foar de binnenfeart, letter hiet dat Keninklik Underwiisfûns foar de Skipfeart. Hy jildt as pionier fan it leger- en fakûnderwiis oan skippers en skippersbern.
Pretoria

**Pretoria** is mei Bloemfontein en Kaapstêd ien fan de haadstêden fan Súd-Afrika. De stêd leit yn de grutstedske gemeente Stad Tshwane yn de provinsje Gauteng.

Yn 2010 wie Pretoria ien fan de stêden dêr't it WK fuotbal spile waard.
A.S. Byatt

**Dame Antonia Susan Duffy** (berne as: **Antonia Susan Drabble**), bekend ûnder de skruwersnamme **A.S. Byatt** (Sheffield, 24 augustus 1936 - 16 novimber 2023), wie in Ingelsk skriuwster. 

Foar de roman *Possession* wûn hja yn 1990 de *[[Booker Prize]]*. A.S. Byatt waard ek bekend fan har krityk op de boeken fan J.K. Rowling

Yn 2004 hâlde Byatt yn Leien de 33e Huizingalêzing (*'From soul to heart to psyche to personality*). Op 8 febrewaris 2010 krige hja in earedoktoraat fan de Universiteit Leien.

Yn 2016 krige se de Erasmuspriis 2016 foar har bydrage oan it sjenre *Life Writing*, in aktueel ûnderwerp yn de literatuer dat histoaryske romans, biografyen en autobiografyen omfiemet.

Hja wie Dame Kommandeur yn 'e Oarder fan it Britske Ryk. *The Times* sette har yn de 'top 50 bêste Britske skriuwers sûnt 1945'. 

## Publikaasjes yn 't Nederlânsk
* A.S. Byatt: *Het boek van de kinderen*. (oerset troch Gerda Baardman en Marian Lameris). Amsterdam, De Bezige Bij, 2010. ISBN 978-90-234-5701-5
* A.S. Byatt: *Obsessie, een romance* (oers. Gerda Baardman en Marian Lameris). Utj. De Bezige Bij, Amsterdam, 5e printinge, 2006. ISBN 90-234-2097-7 (Oarspr. edysje: Altamira Heemstede, 1991 (ISBN 90-6963-168-7). 
* A.S. Byatt: *De biograaf (roman)* (oers. troch Hein Groen en Gijs Went). Utj. De Bezige Bij, Amsterdam, 2001. ISBN 90-234-7034-6
*Ynlieding by de 23e printinge fan *Rituelen* fan Cees Nooteboom (Amsterdam, 2009). ISBN 978-90-234-3946-2
*Ynlieding by it Bibelboek *Hooglied* (Steatefertaling). Utj. Atlas, Amsterdam, 1999. ISBN 90-450-0120-9

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan A.S. Byatt
* Eredoctoraat Universiteit Leiden
Ynvaazjefûgel

In **ynvaazjefûgel** is in seldsume fûgelsoarte yn Fryslân dy 't yn guon jierren yn grutte oantallen hjir ferskynt.
 
Ta dizze groep hearre ûnder oaren de sidesturten, de krúsbekken en de nutekreakers. De oarsaak hjirfan is net dúdlik. Soms kinne ek oare soarten, lykas de kersebiter, burdmies wâldmies en it barmke as ynvaazjefûgels oantsjutten wurde.
Wrâldkampioenskip fuotbal 2010

It **[[wrâldkampioenskip fuotbal]] [[2010]]** waard fan 11 juny oant en mei 11 july 2010 yn Súd-Afrika holden. It wie it earste wrâldkampioenskip fuotbal dat op it kontinint Afrika spile waard.

## Stadions

## Groepen
De tiims mei tsjokke letters gienen fierder nei de lêste 16 knockoutfase.

## Groepsfase
### Groep A

### Groep B

### Groep C

### Groep D

### Groep E

### Groep F

### Groep G

### Groep H

## Knock-outfaze

## Keppeling om utens

* Offisjele hiemside fan it wrâldkampioenskip fuotbal 2010
Hoatse de Jong

**Hotze de Jong**, ek **Hoatse de Jong**, (Fiifhûs (by Wolsum), 10 juny 1884 - Jelsum, 30 jannewaris 1982) wie boere-arbeider en Frysk skriuwer. Hy skreau romans oer it boerelibben.

## Wurk
*1948 : *Op Wyldskar* (2e pr. 1970)
*1950 : *Hester Holkema* (2e pr. 1976)
*1953 : *Trude* : roman fan in hynder (2e pr. 1957; 3e pr. 1977; 4e pr. 1994 yn rige Fryske Klassiken)
*1960 : *Tarzan*
*1966 : *En de tijen komme en gean*
*1970 : *Yn it sicht fan de Aldehou*
*1972 : *Dieke Oevering*
*1978 : *Rudmer Deinum*
*1981 : *Ear’t de sinne ûndergiet* (2e pr. 1982)
*1981 : *Yn it lij fan ’e dyk*
*1983 : *Ruerd Romkes*
*1987 : *Gabe : ferhaal fan in feint*
*1989 : *De tiid holp mei / Skaadkant fan it libben* (dûbelroman)

;Ferhalebondel:
*1973 : *Kar út ’e romte* (samle en mei ynlieding fan E.S. de Jong)

;Berneboek:
*1974 : *De reis fan Tyske* (2e printinge 1981)

;Ferskaat:
1965 : *Jelsum troch de tiden hinne*

;Toaniel: (in kar)
*1929 : *En do’t de Krystklok lette...* (toanielstik yn 4 bidriuwen)
*1935 : *Tekstboekje fen Frjeonskipsfearren : biwirke nei âldere en nijere stikken*
Nutekreakers

De **nutekreakers** (*Nucifraga*) is in skaai yn de famylje fan de kriefûgels.

## Nuten
Nutekreakers ite fral dinnesieden. De snaffel fan de fûgels is foarme om de siden út de dinapels helje te kinnen. Dêr't dy net foarhannen binne wurde lykwols ek spjirresieden en hazzenuten iten.

At der sied oer is, dan wurdt dat troch de Nutekreakers yn gatten de grûn opslein. Sa'n tachtich persent dêrfan fine de fûgels letter sûnder grutte perblemen werom. Ut de oare sieden kinne nije beammen waakse, dat de Nutekreakers hawwe in dúdlike ynfloed by it weromwaaksen fan dinnegebieten.

Nutekreakers binne stânfûgels, mar at der te min iten is kinne hja ta ynvaazjefûgels wurde.

## Nest
It nêst wurdt ornaris heech yn in nullebeam boud. Dit bart ier yn it jier om't foar it fier fan de jongen de oanleine foarrie sieden brûkt wurde kin. Nei goed trije wike komme de jongen fan it nêst, mar hja bliuwe oant yn de hjerst by de âlden en leare sels sieden te bewarjen.

## Klassifikaasje
De klassifikaasje fan de Nutekreakers omfiemet mar trije soarten. Ien dêrfan, de Grutstipnutekreaker, wurdt ek wol as in ûndersoarte fan de Nutekreaker sjoen. It skaai hat gjin nammesoarte, *Nucifraga nucifraga*, mar by de soarte *Nucifraga caryocatactes* wurdt de namme al werhelle: *nucifraga* en *caryocatactes* betsjutte beide *nutekreaker*.

* *Famylje* kriefûgels (*Corvidae*)
** *Skaai* **nutekreakers** (*Nucifraga*)
*** *Soarte* nutekreaker (*Nucifraga caryocatactes*)
*** *Soarte* grize nutekreaker (*Nucifraga columbiana*)
*** *Soarte* grutstipnutekreaker (*Nucifraga multipunctata*)

## Sjoch ek
Nutekreaker (Nucifraga caryocatactes)
Jan Dirk de Jong

**Jan Dirk de Jong** (It Mar, 1903 - Ljouwert, desimber 1970) wie in turnlieder en gymnastyklearaar oan de Ryks-HBS yn Ljouwert.

Fan 1926 - 1954 direkteur fan de gymnastykferiening Quick-Huzum. Under syn lieding waard Quick meardere kearen kampioen fan Nederlân. Wie dêrneist in tal jierren foarsitter fan Quick. Kaam yn 1944 yn it bûnsbestjoer fan it Keninklik Nederlânsk Gymnastyk Bûn (KNGV}, waard yn 1947 foarsitter fan de technyske kommisje KNGV en yn 1965 foarsitter fan it KNGV. Wie teffens bestjoerslid fan de Feriening Fryske Alvestêden en wedstriidlieder. Earelid fan it KNGV en waard ûnderskieden troch de Westdútske, Deenske en Belgyske turnbûnen.
Inne de Jong

**Inne de Jong** (Nijemardum, 13 septimber 1894 - Balk, 27 maart 1975) wie in ûnderwizer en Frysk skriuwer. 

## Libben
Brocht syn jeugd troch yn Gaasterlân dêr't syn âlden buorken op in pleats te Nijemardum. Sels kaam er as jonge fan tolve ek by de boer oan it wurk, mar dêr seach er syn takomst dochs net lizzen. Op syn sechtjinde gong er nei de kweekskoalle en slagge trije jier letter foar it ûnderwizersdiploma. Hy krige al gau in beneaming oan in kristlike basisskoalle op De Lemmer. Fan 1914 - 1917 hat er dêr ûnderwizer west. Nei trije jier foar de klas stien te hawwen waard Inne de Jong advertinsjekorrektor en sjoernalist by it Frysk Deiblêd. Yn dy tiid keas de Jong foar it antymilitarisme en waard er lid fan de Kristlik Demokratyske Uny (CDU), doetiids de partij fan de kristen-soasjalisten. Dat brocht him yn konflikt mei de haadredaksje fan it FD en De Jong naam ûntslach.

De Jong hat ek publisearre ûnder de skûlnamme W. Banda.

## Wurk
;Poëzij:
* 1939 : *Harstwiich*
* 1973 : *Wylde ierdbeien*

;Berneboeken:
* 1941 : *Jonges fen Gaesterlân* 
* 1950 : *Nije aventûren fan de jonges fan Gaesterlân* 

;Oersettings fan eigen wurk:
* 1961 : *Jongens van Gaasterland* (gearfetting fan Jonges fen Gaesterlân en Nije aventûren fan de jonges fan Gaesterlân)

;Oersettings nei it Frysk:
* 1949 : *[[De Swarte Kat (Edgar Allan Poe)|De Swarte Kat]]* (nei Edgar Allan Poe)
* 1955 : *Kwatrinen* (nei Omar Khayyám)
* 1960 : *[[De Houn fan 'e Baskervilles]]* (nei sir Arthur Conan Doyle)
* 1961 : *Alaska-estafette* (nei F. Omelka)

## [[Rely Jorritsmapriis|Rely Jorritsmaprizen]]
* *Yn lyts bestek* (fers, 1954)
* *Yntermezzo* (ferhaal, 1955)
* *Moarnstjerre* (fers, 1960)
Sibe de Jong

**Sibe Sipke de Jong** (Berltsum, 1903 - Snits, 20 july 1965) wie frisiast en esperantist yn Tsjerkwert.

Organisator fan de Esperanto Radio Tsjinst. Sette Fryske ferhalen oer yn it Esperanto.

## Wurk
* *Ponto al la praktiko*' (materialo por lego kaj traduko kun klarigaj notoj) (om 1935)
* *Frysk leare sûnder Hûswurk* (toanielstik, 1949)
* *Du generacioj* (bekroand harkspul, 1958)
* *Frisaj rakontoj en Esperanto* (1964)
* *Ro-bo-to mars : voor piano of accordeon*
Cornelis Jongsma (dichter)

**Cornelis Jongsma** (Skoattersyl (Bantegea), 22 april 1921 – Bantegea, 21 maart 1996), wie in dichter, boer en politikus.

Publisearre yn 1946 en 1949 in gedichtebondel. Wurke nei Douwe Kiestra mei oan Bolwurk foar Fryske boeregedichten sûnt 1970.

Hy siet fan 1958 oant 1986 yn de Lemsterlânske gemeenteried, ynklusyf tolve jier as PvdA-fraksjelieder. Nei syn ôfskied fan de ried krige er de gouden earepenning ferbûn oan de Oarder fan Oranje-Nassau.
De Jounpraters

**De Jounpraters** wie in kabaret- en toanielselskip fan 1945 - 1965. 

It selskip waard oprjochte troch Lammert Popma, meiwurking ferlienden Teake Sudema, Jan Oreel en Tine Winters. Letter kaam ek Dicky Modderman der by.

Krige bekendheid troch de ± útfierings fan it toanielstik "De Hogerhuissaek" fan Douwe Tamminga, de kabaretlietsjes fan S.J. van der Molen en D.A. Tamminga en de ienakter "Fedde weidema freget in húshâldster" fan Reinder Brolsma.
Oare bekende toanielstikken dy 't spile waarden troch De Jounnpraters wienen:
* *As it bloed sprekt*
* *De oare doar* fan Lammert Popma
* *De koperen slang*
* *De Dream*
* *De Miggeherberch* fan Pieter Terpstra
* *Moard op bestelling*
* *Carla* fan Boucke Visser
Anne Jousma

**Anne Jousma** (Grins, 3 maart 1900 - De Haach, 22 july 1981) wie learaar en Frysk skriuwer.
 
Anne Jousma waard berne yn Grins as soan fan timmerman Jan Annes Jousma en Geartsje Wessels Rozendaal fan Easternijtsjerk. Syn heit wurke doe yn Grins oan de bou fan de wyk Helpman. In pear moanne letter ferhuzen syn âlden werom nei Easternijtsjerk, dêr’t er opgroeide. Hy wie iennichst bern. 

Fan 1915 oant 1919 learde er oan de rykskweekskoalle fan Grins ta ûnderwizer. Yn 1924 troude er mei Aukje Mook (Wommels, 1904 - De Haach, 1979), tegearre krigen se twa dochters, Anna en Geartsje, dy't beide ek yn it ûnderwiis bedarren.
Hy stie oan skoalle yn Lunteren, Aldtsjerk, Alddyk ûnder Sint Jabik en fan 1929 oant syn pinsjoen yn 1965, yn De Haach. Yn De Haach hat er oan in pear muloskoallen les jûn yn ferskate fakken, letter wie er haad fan in mulo. 

Jousma kaam te hôf yn Nijtsjerk, op syn grêfstien stiet:
:*"By dizze kant'ge toer*
:*ha'k boarte as bern;*
:*Om fierrens moast myn*
:*libbenstiid ferrinne.*
:*no moast ik fier oer*
:*fierste grinzen tsjen;*
:*wer soe myn omskot*
:*better rêste kinne?".*

## Wurk
;Poëzij:
* 1940 : *Kimelûd*
* 1963 : *It twadde lân* (samling fersen)
* 1965 : *Tweede stem* (Hollânsktalige gedichten, yn eigen behear útjûn)
* 1969 : *Redbad* (fersen)
* 1971 : *Nijtsjerkster lûden*
* 1974 : *De profeet* (Hollânsktalige gedichten) 
* 1976 : *Libbensgong*
* 1976 : *Kleiliet om Auk. In requem*
* 1980 : *Forballe/Verbannen. Fersen/gedichten* (Yn eigen behear, net útjûn)

;Proaza:
* 1968 : *Faes efter glês*
* 1974 : *Dûmnys twilling*
* 1975 : *Wibe professor*
* 1980 : *Dêr’t de woartels lizze* (autobiografy)
* 1981 : *De pleats oan ‘e feart*

## Prizen
* 1955 - Rely Jorritsmapriis (fers: *Trije roundielen*)
* 1956 : Rely Jorritsmapriis (ferhaal: *De mantel fan de profeet*)
* 1956 : Rely Jorritsmapriis (fers: *It sil allegearre wol gewoan wêze*)
* 1958 : Rely Jorritsmapriis (ferhaal: *Goadejefte*)
* 1961 : Rely Jorritsmapriis (ferhaal: *Reis nei Switserlân*)
* 1961 : Rely Jorritsmapriis (fers: *Redbads dea*)
* 1964 : Rely Jorritsmapriis (ferhaal: *In snein*)
* 1965 : Rely Jorritsmapriis (fers: *Sawn kwatrinen*)

## Keppeling om utens
* Wurk fan Anne Jousma yn de DBNL
Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy

De **Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy**, Nederlânsk: *Volkspartij voor Vrijheid en Democratie* (VVD), is in liberale partij yn Nederlân. 

De partij waard oprjochte op 24 jannewaris 1948 út in geargean fan de Partij fan de Frijheid en de saneamd groep-Oud, dy't yn oktober 1947 út de Partij fan de Arbeid stapt wie.
De VVD wol as liberale partij it ferieningspunt wêze fan "alle Nederlanners, dy't de oertsjûging hawwe dat frijheid, ferantwurdlikheid, ferdraachsumheid en sosjale gerjochtichheid de fûneminten hearre te wêzen fan elke mienskip".

## VVD Fryslân
Yn de provinsje Fryslân is de oanhing fan de VVD tusken 1956 en 1974 groeid fan 8,4 % nei 11,8%. Yn de jierren '70 bleau de elektoarale groei fan de VVD provinsjaal efter by de lanlike tendins. Dit kin gearhingje mei in fêstere bining fan de Fryske kiezers mei de eigen partij, wêrtroch 't politike ferskowings hjir minder yngripend binne. Oan de oare kant wie by de Steateferkiezings de konkurrinsje fan de FNP in mooglike faktor. Gemeenten dêr't de VVD by de Steateferkiezings fan 1974 measr as 15% fan de stimmen helle wienen Skylge (34%), Flylân (13,7%), It Amelân (24,4%), Skiermûntseach (18,9%), Weststellingwerf (17,2%), Baarderadiel (16%) en Utingeradiel (15,1%).

Gemeentlik arbeidet de VVD faak op mei oare (benammen RK) politike minderheden ûnder de namme 'gemeentebelangen'. Troch de groei by Keamer- en Steateferkiezings yn 1972 en 1974 waard it yn in oantal fan dizze gemeentes mooglik, mei in eigen VVD-list út te kommen.

By de gearstalling fan it provinsjaal bestjoer wurke de lanlik sterke tsjinstelling tusken PvdA en VVD minder dúdlik: sûnt 1970 makket de VVD-er Lammert Hilarides diel út fan it Koleezje fan Deputearre Steaten fan Fryslân, dêr't ek PvdA-ers in sit hawwe.

## Fertsjintwurdiging (sûnt 1956)

## Boargemasters (2025)
* De Haach: Jan van Zanen
* Grins - Roelien Kamminga
* Haarlimmermar - Marianne Schuurmans

Provinsje Fryslân:
* De Fryske Marren - Leo Pieter Stoel
* Eaststellingwerf - Jack Werkman
* It Hearrenfean - Avine Fokkens

## Keppeling om utens
* Webstee fan de VVD
Libbe Kamminga

**Libbe Kamminga**, (Ljouwert, 1914 - ?), wie in ekonomysk-histoarysk publisist en kontroleur fan de Arbeidsynspeksje. 

Skreau bydrages oer ûnder oaren it earste striekartonfabryk yn Nederlân te Ljouwert, de sûkerei yn Fryslân de skiednis fan de yndustry yn de gemeente Wûnseradiel en Menameradiel yn de troch de Fryske Akademy útjûne gritenijskiednissen, skipfeart- en skipsbouskiednis.
Museum Alde Boekdrukkeunst

**Museum Alde Boekdrukkeunst** wie fan 1999 oant 2018 in museum oer drukkerij en sit sûnt febrewaris 2001 yn de eardere slachterij oan de Doarpsstrjitte fan Almen by Lochem. De setterij, drukkerij en papierskepperij fan it museum foarmje in Hannelsdrukkerij Anno 1900.
 
## Wurkjend museum
Yn it wurkjende museum wurdt lykas eartiids printe en setten mei leaden en houten letters, Der steane hân-en trepdegels, setbokken, bysûndere klisjees, houtfiken, bokken mei houten letters, sierrânen en monogrammen út it leaden tiidrek en dat ek noch brûkt wurdt. Der leit in soad dokumintaasje wat mei de skiednis fan de boekdrukkeunst te krijen hat, ûnder oare printwurk, affysjes, papier boeken/mûnsters fan papierfabriken, famyljeprintwurk út de jierren '30, printwurk út de Twadde Wrâldoarloch. Der stiet ek in drukparse dy 't yn it ferset brûkt waard en oandreaun wurdt mei in fyts. In fâldmasine, snijmasine en perforearmasine beljochtsje aspekten fan it boekbinen.

## Begjin
It museum is opsetten troch Wolter Storteboom, dy't as jonge fan 14 begûn as hânsetter yn it grafyske fak. Hy sette it museum op as hobby en wol troch it museum it âlde ambacht fan hânsetten en boekbinen yn eare hâlde. It museum is begûn by de 'Middelste Mole' yn Loenen by Apeldoarn( 1999-2000 ). In grut part fan de kolleksje komt út drukkerij Kleinjans-Obendorff oan de Rykswei fan Sittard dy 't yn 2004 leechhelle waard. Printwurk e affysjes út omlizzende doarpen as Grevenbricht, Susteren, affysjes fan Sittardse Boys, fan de hurdfytsbaan Sittard, 700 jier Sittard dat fierd waard yn 1948, troukaarten, bidprintsjes, roubrieven fan de jierren 1932 - 1965 en folle mear kaam sa yn it museum.
 
## Mooglikheden
Foar sneupers en samlers is der ek oarstallich materiaal te keap lykas grafyske boeken, proastprikels, boekbinersmaterialen, boeken oer papier meitsjen, leaden letters (boekbinerspoalissen) foar foly-druk. Op oanfraach kinne ek houten biljetletters brûkt wurde foar bygelyks jins eigen namme. Ek foar spesjale opdrachten as útnûgings, berte-, menukaarten of oar printwurk dat op de âlde manier setten en printe wurdt kin it museum soargje.
Swaantsje Monderman

**Swaantsje Monderman**, alias **Swaantsje Duursma** (Weinterp, 29 desimber 1928 - Burgum, 13 desimber 2007), wie in Frysk dichteresse. Hja waard bekend foar it ferstjerren fan har earste man Haitze Duursma doe't hja noch Swaantsje Duursma-Monderman hiet. Letter boaske hja oan Harm Zeinstra. Swaantsje Duursma is lykwols har skriuwersnamme bleaun. 

Swaantsje skreau fan jongsôf ferzen en gelegenheidswurk at it har frege waard. Yn 1983 stie der in fraachpetear fan Froukje Annema mei Swaantsje Duursma-Monderman yn Frysk en Frij en doe rekke hja earst wat mear bekend. Op oanstean fan Annema sammele se materiaal foar in bondel, dat waard *Foar dei en foar dage*. Swaantsje Duursma har wurk is tige tagonklik, hja brûkt ienfâldige taal. Har ynspiraasje fûn se yn de natoer en yn har kristlik leauwe.
  
Hja publisearre fersen yn 'e Friesche Koerier (al yn de jierren 1950), De Friesche Kerkbode, Fryske Skriuwerskalinder, Frysk en Frij en de Ljouwerter Krante en der binne ferskate dichtbondels fan har publisearre.

## Wurk
Poëzy:
*1985 : *Foar dei en foar dage*
*1987 : *Der stiet in spylman foar ús doar*
*1991 : *Skientme rûnom*
*1995 : *It gers dat bloeit*
*1998 : *Dizze dei*
*2000 : *Reiden oan ’e stream* : fersen
*2002 : *Zegen op zegen* : ferzen
*2007 : *Blide oeren : hûndert fersen*
Katolike Folkspartij

De **Katolike Folkspartij**, offisjeel ***Katholieke Volkspartij (KVP)*** wie in Nederlânske politike partij dy't 22 desimber 1915 oprjochte waard út de Roomsk Katolike Steatspartij wei. 
Yn 1980 fusearre de KVP mei de Kristlik-Histoaryske Uny (CHU) en de Anty-Revolúsjonêre Partij ta it Kristen-Demokratysk Appèl (CDA). 

## KVP yn Fryslân
As lytse politike groepearring yn Fryslân (yn 1962 by de Steateferkiezings 6,8 %) ferlear de KVP yn de jierren '60 terrein. Earder wie ûnder ynfloed fan it yn 1954 útfeardige biskoplike mandemint, wêrby't it Roomsk Katolike minsken ferbean waard net-Katolike ynstellingen te begeunstigjen, de oanhing stabyl bleaun.

Provinsjaal wurke de KVP sûnt 1970 mei oan de foarming fan it CDA, yn de mande mei AR en CHU. Op gemeentlik nivo die bliken dat de tsjinstellings tusken de roomske en protestantske groepen somtiden te grut foar de foarming fan in gemeentlike CDA wiene. Yn in oantal gemeentes wurke de KVP mei oan de foarming fan in groepearring Gemeentebelangen. By de Twadde Keamerferkiezings yn 1972 helle de KVP 4,7 % fan de stimmen. It ferlies is mei ta te skriuwen oan de oprjochting fan de PPR, dy 't in oantal roomske stimmers op har feriene. It persintaazje RK yn Fryslân bleau likernôch gelyk yn de perioade dat de KVP ferlear (1962-1972).
Isabella I fan Kastylje

**Isabella I**, bynamme ***la Católica*** (*de Katolike*) (Ávila, 22 april 1451 – Medina del Campo, 26 novimber 1504), wie keninginne fan Kastylje fan 1474 oant har dea. Yn it Spaansk hjit hja **Isabel**, yn it Nederlânsk ek wol **Elisabeth**.

## Keppeling om utens
* Isabella I yn de ''Catholic Encyclopedia''
Oerrock

**Oerrock** is in popfestival dat sûnt 2000 hâlden wurdt yn Oerterp. It begûn yn 2001 oan de Mounleane, mar twa jier letter gie it nei de Skieppeleane. De Stichting Oerrock waard oprjochte op 13 maart 2000.
 
It festival duorre earst ien dei, letter waarden it twa dagen sûnt 2009 al trije dagen. It wurdt hâlden yn maaie, en begjint dan op Himelfeartsdei. 

## Oerrock tinte
De Oerrock Tinte wurdt ek foar oare saken brûkt. Sa wurdt der sûnt 2008 in wike foar Oerrock  Festival 316 hâlden. It grutste kristlike festival fan noard Nederlân. Ek it ûntfangst fan Prinses Maxima op 31 maaie 2011 wie yn de Oerrock tinte oan de skiepeleane.

## Sjuery
Yn de tiid foarôfgeand oan Oerrock wurde foarrondes hâlden, de winners dêrfan spylje yn de *play-offs*. De winners fan de play-off spylje op Oerrock. De sjuery bestiet út trije persoanen en in sjueryfoarsitter. Dy beoardiele dielnimmers op:
* Muzykkar: Passe de keazen nûmers goed yn it programma fan Oerrock;
* Ynteraksje publyk: Omdat de winner op Oerrock der de gong yn bringe moat (of der yn hâlde moat)
* Sjongtechnysk
* Ynstrumintbehearsking
* Utstrieling

## Optredende bands
**Opmerking:** *Fân 2013 oant en mei 2018 ûntbrekke der in tal optredende bands*
Jasper Keizer

**Jasper Keizer** (Sint-Anne, 23 jannewaris 1931 - Bûtenpost, 25 april 2023)  wie in histoarysk publisist en wie haad fan de kristlike skoalle fan Aldhoarne. Hy wenne letter yn Bûtenpost.

## Wurk
* *Een kerk gegrondvest* (1967)
* *Geart Jabiks fan 'e tsjongerwâl (1971) - oer [[Geart Japiks van den Berg]]
* *Oude namen te Nieuwehorne* (1972)
* *Echt waar* (1972)
* *Verdwijnende namen te Oudehorne* (1973)
* *De meester S. Wijbrandischool* (1973)
* *Heerenveen, platteland en vlek* (1974)
* *En verpletterd wordt het juk* (1980)
* *Het ontstaan van het Christelijk Onderwijs in de Friese z.o.hoek, Ljouwert 1980*
* *De N.S.B., haar opkomst en haar ondergang* (1983)
* *Handlangers van de vijand* (1990)
* *Slaven van de bezetter: de Friese dwangarbeiders tijdens de Tweede Wereldoorlog* (1996)
* *Dienen onder het hakenkruis* (2000)
* *De Zwarte Wagon'' (2007)
Henricus Keikes

**Henricus Wiebe Keikes** (Ljouwert, 17 juny 1926 - dêre, 23 maart 1985) wie in publisist oer Ljouwert en sjef fan de stedredaksje fan de Ljouwerter Krante. Hy wie fierders kartograaf en Mata Hari-kolleksjoneur.

## Wurk
* *Och Heden Ja!' - oer de skiednis fan Ljouwert I (1965), II (1972)
* *Graveur van grandeur* (1972)
* *Leeuwarden buij gaslicht* (1974)
* *Het meisje Mata Hari (1974)
Wiebe Keikes

**Wiebe Henricus Keikes** (Ljouwert, 27 jannewaris 1922 - Sieriksee, 9 jannewaris 1998) wie argyfamtner by de provinsjale argyfynspeksje yn Fryslân fan 1947 oant 1958, streekargivaris "Brabants Westhoek" (1958-1961), streekargivaris Noardeast Fryslân (1961-1968) en gemeenteargivaris en konservator fan Sieriksee sûnt 1968. Konservator fan it âldheidkundige samling yn it stêdhûs fan Boalsert en sekretaris fan de federaasje fan fryske musea en âldheidkeamers (1956-1958). Krige de boargerpriis fan Boalsert.

## Wurk (oer Fryslân)
* *Bolsward, ouderdom met gratie* (1950)
* *Inventaris archieven Sneek* (1955)
* *Sneek, drie kronen met ere* ( tegarre mei H. Halbertsma, 1956)
* *Inventaris archieven Workum* (mei mr. H.T. Obreen, 1966)
Willem Keune

**Willem Theodoor Johannes Petrus Marie Keune** (Nymwegen, 18 maaie 1922 - Dokkum, 23 july 1992) wie in streekargivaris fan Noardeast-Fryslân sûnt 1968.

Oant 1965 wurke er by de Bernebeskerming. Foarsitter fan ferskillende reastauraasjekommisjes. Publisearre ûnder oare tsjerken en doarpen út syn wurkgebiet.

Keune stoar yn Dokkum yn de âldens fan 70 jier.
Kikkertrige

De **Kikkertrige** is in searje paperbacks fan ferkillende sjenres mei in kikkertfinjet op de rêch.

It idee hjirfoar ûntstie yn 1966 op in 'skriuwerskonferinsje' op Koartehimmen en waard útwurke troch Stifting It Fryske Boek. Doel wie om de lêzer te toanen dat leafhawwers fan ferskate kategoryen lektuer en literatuer yn it Frysk oan bod komme inne. Dit waard ferwurde yn it biedwurd dat yn de publisiteitskampanjes op de Kikkertrige sintraal stie: "Der is in titel foar beppe en beatle". Der binne in fjirtich titels ferskynd. Nei 1970 waarden gjin boeken mear útjûn yn de Kikkertrige.
Hugo Kingmans

**Hugo Kingmans** (Grins, 5 oktober 1923 - Hurdegaryp?, 16 oktober 1997) wie publisist, sjoernalist en learaar.

Kingmans skreau oer klassike keunst (muzyk, skilderjen), wie haad fan de edukative tsjinst fan it Frysk Museum (sûnt 1966) en learaar oan de kristlike Pedagyske Akademy Mariënburg yn Ljouwert. Fan 1947 - 1966 wie er redakteur fan it Frysk Deiblêd en publisearre dêryn oer keunsthistoaryske ûnderwerpen.
Humalda

**Humalda** is de namme fan in lytse beskerme terp benoarden Ie. Faaks stie der in stins of state, de **Humalda State**, ek wol **Malda State** en **Aebingha State** neamd. Yn de 17e iuw wurdt der fan in hearehûs sprutsen dat ek op de kaart fan Schotanus-Halma werom te finen is. Eastlik fan it terrein leit anno 2010 noch de 19e iuwske kop-hals-romppleats Lyts Humalda.

## Skiednis

Yn 1440 komt in Hessel Humalda foar dy't mei Botte Jarla fan Jaarlastate op de mieden fan Kleaster Sion (Nijewier) striden hat om de eare fan in meistanner. Yn 1453 wurdt in Buwe Humalda neamd. Yn 1488 is Hessel Humalda syn 'huys toe Ee' it toaniel fan striderij mei Sydts Bottinga syn feinten en Gabbe Jaerla, dy't dêr dea by rekket. It twingt Hessel om frede te sluten mei de stêd Grins. Frans Aebinga Humalda wenne op it stee oan syn dea yn 1557 en syn dochter Geel en Frans Canter wurde yn 1567 as bewenners neamd. Geel har broer Sjuck is yn 1580 neamd bewenner.

Sjuck Humalda wie fan 1582 oant 1586 grytman fan East-Dongeradiel en syn soan Frâns wie yn 1614 hopman fan in Frysk rezjimint. Sy widdo Ebel fan Meckama wenne yn 1648 noch yn Ie en har soan Sjuck Aebinga van Humalda wurdt yn 1670 ynwenner fan Ie neamd; hy wie ûnder oaren kurator fan de Hegeskoalle te Frjentsjer. It stimkohier fan 1698 jout Frans Binnert Glins fan Aebinga fan Humalda as eigner, yn 1710 wie it Erens Binnert en yn 1728 Petrus Bergsma, fiskaal fan East-Dongeradiel dy't yn Dokkum wenne en dêr letter ek notaris wie.

## Keppeling om utens
* ''Humalda State bij Ee'', stinseninfriesland.nl
Wûnsliny

De **Wûnsliny**, de **Wûnsstelling** of de **Stelling Wûns** wie in ferdigeningsliny út de Twadde Wrâldkriich en waard oanlein yn it tiidrek fan de mobilisaasje. De liny bestie foar it grutste part út mei hout en ierde fersterke fersterkingen dy't as molsheapen út de greiden opstieken. De liny wie ferdield yn trije fakken: fak Surch, fak Wûns en fak Makkum. Kommandant fan de Wûnsstelling wie majoar Bouwe Smid fan it 1e bataljon fan it 33e rezjimint Ynfantery. De totale sterkte wie ûngefear 1400 man (weromlûkende troepen meirekkene). De stelling stie ûnder kommando fan de Stelling De Helder. De bataljonskommandopost húsmanne yn in tankstsjon oan it begjin fan de Ofslútdyk.

De liny hie as doel de opmars fan it Dútske leger te fertragen sadat it weromlûkend Nederlânsk Leger oer de Ofslútdyk in goed hinnekommen fine koe rjochting Noard-Hollân.  

Op 11 maaie 1940, de twadde dei fan de oarloch, arrivearren de Dútske troepen om-ende-by 17:00 oere yn de omkriten fan de Wûnsliny en jûns wie der in fjoergefjocht mei in Dútsk ferkenningsienheid. De folgjende dei kaam de echte oanfal doe't de Dútsers fanút Penjum oprukten. Al gau dy bliken dat de liny fiersten te swak wie om goed wjerstân te bieden en yn de rin fan de dei wei striid oer en hiene de Nederlânske soldaten harren stellingen ferlitten en wiene se nei de ôfslútdyk flechte. Dêrnei folge de Slach om de Ofslútdyk 

## Literatuer
* Huizinga, J.J. (1996) *Friesland en de Tweede Wereldoorlog *. Ljouwert: Friese Pers Boekerij, ISBN 9033014629
* Brongers, E.H. (2005) *Afsluitdijk 1940*. Soesterberg: Uitgeverij Aspekt bv, ISBN 9059111214
* Topper, Jacob (2010) *De Wonsstelling*. Friese Pers Boekerij, ISBN 903300903X

## Keppeling om utens
* Kornwerderzand
Mokkemastate

* De eardere Mokkemastate yn Ealsum.
* De eardere Mokkemastate yn Hilaard.
* De eardere Mokkemastate yn Grut Midhuzen.
* De strjitte Mokkemastate yn Ljouwert.

* De eardere Mokkemastins yn Dokkum.
Achterkamp

**Achterkamp** is in buorskip yn de gemeente Coevorden (oant 1998 Dalen) mei lykneamde strjitpatroan oan de eastkant fan en feitliken al fergroeid mei it doarp Dalen, grinzend oan it spoar Swol-Coevorden-Emmen. Tsjinfuotter fan Foarkamp (no in strjitte) fierder nei it westen, dy't al earder hielendal troch Dalen ynnomd is. Yn de HAD (1900) binne beide buerten noch as ôfsûnderlike plakjes oanjûn, ek yn 1851-55 as De Achterkamp resp. De Foarkamp.
Ettelte

**Ettelte** is in streek yn de gemeente Westerfjild (oant 1998 Havelte ) ten easten fan Havelte en de Drintske Haadfeart oan beide kanten fan de  Alde Feart. Net folle bewenning en in soad bosk. Yn GHAN (1851-55) wurdt de streek op in oar plak situearre, nammentlik ten easten fan Uffelte boppe Reebrêgen, nei alle gedachten ferkeard oanjûn.
Elim

**Elim** is in kolonistedoarp yn de gemeente Hoogeveen súdeastlik fan Hoogeveen en Hollandscheveld. It is kearn fan in grut gebiet mei fersprate bewenning oan in rjochthoekich strjittepatroan. It doarp hat  ynwenners en 886 wenten (). 

## Skiednis
Elim wurdt foar it earst neamd yn 1915. De namme is ûntliend oan it Alde Testamint. It is de oaze dêr't de Israeliten taholden nei harren tocht troch de Reade See. Yn it earstoan hjitte de koloanje Dwersgat, dêrnei *Hollandsche Veld Zuidoost*. De nammeferoaring hat te krijen mei de stichting fan in Herfoarme gemeente yn 1915. 

Elim en omkriten is it risseltaat fan in lange ûntginningsoperaasje troch ûnder oare de Bentinck Kompanjy, de Hollânske Kompanjy en de Ritmaster's Kompanjy oan de ein fan de 18e iuw. Op de Frânske kaart (1811-13) steane harren besittings oanjûn. Atlassen út 1851-1900 tsjutte it hiele feangebiet besúdeasten Hoogeveen oant de grins mei Oerisel oan as (It) Hollânske Fjild.
Op de Brink stiet it byld fan de *Pullefarder*, dy't eartiids de molkbussen fan de boeren alle dagen nei it molkfabryk yn Hoogeveen brocht. Op pulledei, de earste tongersdei fan de moanne, gienen de boeren nei it fabryk om it pullejild op te heljen; dêrnei waarden ynkeapen dien op de feemerk en yn de winkels.  

## Nijsgjirrich
De skelnamme foar de ynwenners is: Elimiten.

## Sport
De pleatslike fuotbalklub is SC Elim, de kuorbalklub hjit KV Elko.

## Keppeling om utens
* ''Elim - Oase in Drenthe''
Jack Brabham

Sir **Jack Brabham** (*John Arthur Brabham*), KBE ( *Member of the Order of the British Empire* ), (Hurstville (Nij-Súd-Wales), 2 april 1926 – Gold Coast (Queenslân), 19 maaie 2014) wie in Australysk Formule 1-koereur. Hy waard wrâldkampioen yn 1959, 1960 en 1966.

## Statistyk
* Aktive jierren: 1955 - 1970
* Grand Prix: 126
* *Pole positions*: 13
* Oerwinnings: 14 
* WK punten: 126
* Fluchste rûnten: 12

## Sjoch ek
* Formule 1
* Juan Manuel Fangio

## Keppeling om utens
Haije Kramer

**Haije Kramer** (Ljouwert, 24 novimber 1917 - dêre, 11 july 2004) wie in ynternasjonaal skaakmaster foar it libben (FIDE, 1954), sekretaris fan de Ried foar Aldereinoangelegenheden sûnt 1971 (sûnt 1955 wurke er op de gemeentesekretary fan Ljouwert).

## Biografy
Hy waard 4e yn Baarn 1940 (Quadrangular, Salo Landau wûn), waard 3e yn De Haach 1940 (George Salto Fontein wûn), waard 4e yn Ljouwert 1940 (Nicolaas Cortlever, S. Landau en Lodewijk Prins wûnen) en waard 5e yn Baarn 1941 (Max Euwe wûn). Kramer ferlear twa wedstriden fan Euwe mei 3-5 yn 1940 en 1-7 yn 1941. 

Yn 1954 waard er master FIDE en foar Nederlân die er mei yn sân skaakolympiades (1950-1962). Yn 1990 waard er de ICCF grutmaster by it Blassmemorial dat fan 1987 oant 1992 ferspile waard, mei Horst Rittner as winner.

Hy ferovere 19 kear it kampioenskip fan Fryslân en 32 kear dat fan de keninklike Skaakklup Philidor 1847. Kramer hat ek santich jier lid west fan Philidor 1847 en hat sechstich jier lang de skaakkolom yn de Ljouwerter Krante fersoarge. Ek yn it Algemeen Dagblad hat er jierrenlang it skaaknijs byhâlden. Yn 1995 skreau er in boek oer it skaken yn Fryslân mei as titel *Friese Schaakkoningen*. 

Haije en Hein Donner hawwe inoar in pear kear op de 64 fjilden moete en wiene oanelkoar weage.

## Postúm
De boeken oer skaken fan Haije Kramer binne yn 2007 troch de famylje oerdroegen oan Tresoar. Skaakleafhawwer Remco Heite hat de kolleksje bibliografysk ûntsletten en ek libben en wurk fan Haije Kramer yn in monografy beskreaun.

## Wurk
* *Het Middenspel (tegearre mei dr. [[Max Euwe]], 12 dieltsjes (1954) dy 't oersetten waarden yn it Deensk, Dútsk en Ingelsk)
* *Romantisch schaak* (1956)
* *Wij schaken*, de Earste Nederlânske ensyklopedy oer it skaakspul en de skakers (1966)
* *Das Schachphänomen Robert Fischer* (tegearre mei S.H. Postma, 1966)
* *Het Vijfde Friesche Vlagtoernooi* (1973)
* *Het Zesde Friesche Vlagtoernooi'' (1974)

## Keppeling om utens
*Kramer's partijen op Chessgames.com
Tapirs

**Tapirs** (Tapiridae) binne in famylje fan ûnevenhoevigen dy't tsjintwurdich allinnich noch mar foarkomt yn Súdeast-Aazje en Súd- en Midden-Amearika. Der binne lykwols fossilen bekend fan oer de hiele wrâld. 

De famylje hat fjouwer libbene soarten:
* Yndyske Tapir (*Tapirus (Acrocodia) indicus*)
* Leechlântapir (*Tapirus (Tapirus) terrestris*)
* Middenamerikaanske Tapir (*Tapirus (Tapirella) bairdii*)
* Berchtapir (*Tapirus (Pinchacus) pinchaque*)

De hjoeddeiske Tapirs binne plante-iters dy't mei harren koarte slurf linich blêden en twigen fan beammen en strewellen ritse kinne. Allinnich yn de fuortplantingstiid sykje Tapirs kontakt mei soartgenoaten. Yn finzenskip kinne se sûnder problemen mei meardere bisten by elkoar hâlden wurde, mar fan sosjaal gedrach is gjin sprake. Jonge tapirs binne streke; pas op lettere leeftyd kleurje se donkerbrún, wylst de Yndyske soarte in wite efterhân krijt.