open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miedlân

**Miedlân** of **miede** is leechlizzend healân. As ôflieding fan it wurd, wurdt tocht oan *mad*, de oerflakte dy't yn in heale dei te haaien is, lyksteld oan in heale hektare. In miede wie minder gaadlik foar it weidzjen. Eartiids waarden der om sokke stikken lân hinne ek wol in wâl fan plaggen oanlein. Op de Waadeilannen tsjinne sa'n wâl ek wol as seewarring.

## Miedegea
Tekenjend foar leech healân yn de Fryske lannen is de miedeferkaveling, ek wol blok-streekferkaveling neamd, dêr't de oanmakke streken lân oarspronklik ta ferskiljende eigeners út de tichteby lizzende doarpen hearden. Dêrby ûntstie ornaris in ljedderfoarmich patroan, dy't ferbûn wie mei miedleanen of healeanen. Dat type gea ûntstie yn de Midsiuwen troch it ferpartsjen en ferkaveljen fan leech lizzend lân dat earder yn mienskiplik gebrûk wie. In soad gebieten mei in miedeferkaveling lizze yn it efterlân fan de hege ouwerwâlen by de kust fan de Waadsee del. Der ûntstie bytiden ek in uterdyks gebiet mei miedeferkaveling, lykas it streekdoarpegea by Roodeschool en Eastein, dat út de sechtjinde iuw komt.

## Nammen
### Plaknammen
Hast eltse lânboumienskip hie ien of mear mieden. Troch it ferbetterjen fan it ôfwetterjen en diken koene dêr ek doarpen of buorskippen ûntstean, lykas:

* Miedum by Ljouwert
* Bûtenpostermieden
* Hamstermieden
* Izermieden
* Surhúster Mieden
* Twizelermieden
* Sweagermieden
* Fersoargingsplak De Mieden

De Miedleane by Koarnwert is in reed dat nei it lân yn de Polder Koarnwert rint.

### Famyljenamme
* Miedema

## Sjoch ek
* Flaktemjitte
* Deimêd
* Mersk
Profeet

In **profeet** of **sjenner** is in persoan dy't, yn it ramt fan in beskaat leauwe, úthâldt dat hy (of sy; yn dat gefal in **profetesse** of **sjenneresse**) yn kontakt stiet of stien hat mei it boppenatuerlike of it godlike, en dêrfoar sprekt. Hy foarmet sa in brêge of in midsman tusken de minskheid en de goadewrâld, en bringt dêrby gauris nijwûne of nijfûne kennis oer fan syn boppenatuerlike patroan oan 'e leauwenden. Syn boadskip wurdt dan in profesije neamd.

It wurd "profeet" komt fan it Grykske προφήτης, *profētēs*, dat "abbekaat" betsjut. Yn 'e rin fan 'e skiednis hawwe der profeten fan withoefolle religyen west, mar wêr't yn 'e Westerske kultuer ornaris oan tocht wurdt by it hearren fan it wurd "profeet", binne de bibelske profeten fan it joadendom en it kristendom, lykas Elía, Eliza, Jesaja, Jeremia of Jona. Yn 'e islamityske kontekst wurdt mei "profeet" almeast tsjutten op Mohammed, al erkent de islaam njonken him ek noch in hiele rige eardere profeten dy't ek yn it joadendom en it kristendom foarkomme, sij it ûnder arabisearre nammen, lykas Ilyas (Elía), Al-Yasa (Eliza) en Yunus (Jona). Ek yn it âlde Grikelân, yn Middeneastlike godstsjinsten as it soroästrisme en it mandeïsme, en yn 'e lânseigen religyen fan Afrika en Noard- en Súd-Amearika komme profeten foar. Yn Aziatyske godstsjinsten besteane foar sokke religieuze foaroanmannen yn 'e regel oare termen, lykas boeda (boedisme), *[[sadhu]]* of *[[yogi]]* (hindoeïsme) of goeroe (sikhisme).
Deade-Seerôlen

De **Deade-Seerôlen** binne in samling fan 972 teksten dy't tusken 1946 en 1956 ûntdutsen binne te Khirbet Qumran, yn wat doedestiden noch it Britske mandaatgebiet Palestina wie en sûnt 1947 it Westjordaanlân neamd wurdt. De boekrôlen waarden fûn oan 'e noardwestlike kust fan 'e Deade See, dêr't se harren namme oan ûntliene. It is in fynst dy't fan grut histoarysk, religieus en taalkundich belang is, om't der de ierst oerlevere manuskripten by binne fan boeken dy't letter ta de kanon fan 'e *[[Tenach]]*, de joadske Bibel, komme soene te hearren, en dêrnjonken apokrife teksten dy't grut ynsjoch biede yn it ferskaat oan godstsjinstich gedachteguod fan it joadendom yn 'e lette Twadde-Timpelperioade.

De boekrôlen binne skreaun yn it Hebriuwsk, Arameesk, Gryksk en Nabateesk, almeast op perkamint, mar mei in lyts part op papyrus of brûns. Guon derfan binne slim oantaast troch tiid en waar, al mei it suver in wûnder hjitte dat se dochs noch sa lang sa goed bewarre bleaun binne. De manuskripten datearje allegear fan beskate tiden yn 'e perioade tusken 408 en 318 f.Kr. Brûnzene munten, dy't op itselde plak fûn binne, foarmje in trochgeande searje begjinnend mei Jehannes Hyrkanus (135-104 f.Kr.) en einigjend mei de Joadske Opstân (66-73 n.Kr.).

De boekrôlen binne tradisjoneel altiten assosjearre mei de joadske sekte fan 'e essenen, hoewol't dy assosjaasje yn 't lêstoan yn 'e kiif kommen is te stean, en saakkundigen no fan tinken binne dat it wierskynliker is dat de teksten ôfkomstich binne fan 'e Jeruzalimske preesters, sadokiten of oare, noch ûnbekende joadske sekten.

De Deade-Seerôlen kinne opdield wurde yn trije groepen. Yn it foarste plak binne der teksten dy't ek yn 'e *Tenach* foarkomme; dy beslane likernôch 40% fan 'e identifisearre rôlen. Oard binne der apokrife teksten dy't úteinlik net yn 'e joadske kanon opnommen binne, lykas *[[Henoch (boek)|Henoch]]*, *[[Jubileeën]]*, *[[Tobit (bibelboek)|Tobit]]*, *[[Jezus Sirach]]*, *[[Psalm 151]]*, *[[Psalmen 152-155]]*, ensfh. Dy groep foarmet sa'n 30% fan 'e Deade-Seerôlen. De restearjende 30% is opmakke út sektaryske manuskripten (fan beskate streamings binnen it doetiidske joadendom), dy't foàr de ûntdekking fan 'e Deade-Seerôlen folslein ûnbekend wiene, lykas de *[[Mienskipsregel]]*, de *[[Oarlochsrôle]]*, it *[[Kommentaar op Habakuk]]* en de *[[Regel fan de Seiniging|Regel fan de seiniging]]*.
Babyloanyske Ballingskip

De **Babyloanyske Ballingskip** of **Babyloanyske Finzenskip** wie in perioade út 'e skiednis fan 'e Joaden, dy't de ynwenners fan it keninkryk Juda yn ballingskip yn Babyloanje trochbringe moasten. Neffens de Bibel wiene der trije ôfsûnderlike deportaasjes fan 'e Judeeërs nei Babyloanje: dy fan kening Jojakin syn hof en in smacht oar folk, yn 598 f.Kr., dy fan syn opfolger Sedekía, de lêste Judeeske kening, en it meastepart fan it folk dat noch oer wie, yn 586 f.Kr., en in trêde en definitive deportaasje fan alle efterbliuwers yn 581 f.Kr. As begjin fan 'e Ballingskip wurdt lykwols altiten 586 f.Kr. oanholden. Yn dat jier waard Jeruzalim, de haadstêd fan Juda, nei in opstân ynnommen troch Nebûkadnêzar II, de kening fan Babyloanje. Hy liet kening Sedekía de eagen útstekke en mei syn folk yn finzenskip fuortfiere; Juda waard dêrnei ta in Babyloanyske provinsje. De Ballingskip waard beëinige yn 538 f.Kr., nei de fal fan it Nijbabyloanyske Ryk en de fêstiging fan it Perzyske Ryk yn it stee dêrfan, doe't de Perzyske kening Syrus de Grutte de Joaden tastimming joech en kear werom nei harren heitelân. Dêr werbouden hja de Timpel en de stêd Jeruzalim. Sawol de Ballingskip as de fernijing fan stêd en timpel nei de weromkear wurde yn it hjoeddeiske joadendom noch altiten beskôge as krúsjale ûntwikkelings yn 'e skiednis fan 'e Joadske religy en kultuer.
Jonker fan Amsberch

**Jonker fan Amsberch** is in Nederlânske aadlike titel foar Prins Claus en syn neiteam. De titel is ynsteld by de boask fan Prinsesse Beatrix en Prins Claus dat de prins ek yn Nederlân in ealman wêze soe. De titel wurdt oerdroegen op alle neiteam.

Jonkers en jonkfrouwen fan Amsberch:
* Klaus-Georg Wilhelm Otto Friedrich Gerd von Amsberg - 6 septimber 1926 – 6 oktober 2002
* Willem-Alexander Claus George Ferdinand fan Oranje-Nassau - * 27 april 1967
* Johan Friso Bernhard Christiaan David fan Oranje-Nassau - * 25 septimber 1968
* Constantijn Christof Frederik Aschwin fan Oranje-Nassau - * 11 oktober 1969 
* Eloise Sophie Beatrix Laurence fan Oranje-Nassau fan Amsberch - * 8 juny 2002
* Catharina-Amalia Beatrix Carmen Victoria van Oranje-Nassau - * 7 desimber 2003
* Claus-Casimir Bernhard Marius Max fan Oranje-Nassau fan Amsberch  - * 21 maart 2004
* Emma Luana Ninette Sophie fan Oranje-Nassau fan Amsberch - *26 maart 2005
* Alexia Juliana Marcela Laurentien van Oranje-Nassau - * 26 juny 2005
* Leonore Marie Irene Enrica fan Oranje-Nassau fan Amsberch - * 3 juny 2006
* Joanna Zaria Nicoline Milou fan Oranje-Nassau fan Amsberch - * 18 juny 2006
* Ariane Wilhelmina Máxima Ines - * 10 april 2007
Doarpsrjochter

In **doarpsrjochter** wie yn funksje en namme de opfolger fan de eardere atta. Yn de tiid fan de Republyk wie er yn de doarpen fan de gritenij net allinne de pleatslike fertsjintwurdiger fan it gritenijbestjoer, mar fral ek tsjinstber by it rjochtsprekken. Ek die er de oproppings foar de wetterskippen.

Sûnt de Saksyske Ordonnânsje waard de doarpsrjochter troch de grytman beneamd (sûnt 1603 út trije foardroegen persoanen), dêrfoar waard er keazen. Oant yn de 19e iuw wiene hjir en dêr yn Fryslân noch doarpsrjochters.
Arthurleginde

In **Arthurleginde**, **Arthurroman**, **Arthurferhaal**, **Keltyske roman** of **Britske roman** is in literêr sjenre dat in subsjenre fan 'e ridderroman is. It is in Midsiuwsk hoask ferhaal dat oer kening Arthur en syn ridders fan 'e Rûne Tafel giet. Arthurlegindes wiene yn 'e Midsiuwen en iere Renêssânse tige populêr oan 'e aadlike hôven. Der binne twa foarmen fan: de saneamde graalroman, wêryn't in ridder út stjoerd wurdt of der op eigen manneboet op út giet om in foarwerp te sykjen (lykas de hillige graal); en de saneamde frouljusroman, wêryn't it winnen fan in beskate, útkarde frou sintraal stiet. Foarbylden fan Arthurlegindes binne bgl. it Midingelske *[[Sir Gawayne and the Grene Knyght]]*, en út it Nederlânske taalgebiet *[[Ferguut]]*, *[[Moriaen]]* en *[[De Roman van Walewein]]*.
Epos

In **epos** (fan it Grykske ἔπος, *epos*, dat "wurd", "ferhaal" of "gedicht" betsjut), **epysk gedicht** of **epyk** is in literêr sjenre yn 'e foarm fan in lang ferheljend gedicht, dat yn 'e regel in earnstige ferhaalstof omfettet, lykas de dieden fan in beskate held of de foarfallen út 'e skiednis fan in kultuer of folk.

## Oerlevering
In epos kin skriftlik fêstlein wêze, mar kin ek mûnling oerlevere wurde. Yn 'e oarsprong waarden alle epossen mûnling oerlevere, en fan alle skriftlike literêre sjenres hat it epos noch it meast mei de oerlevering gemien. De earste, oarspronklike epossen wurde *primêre* of *orizjinele epossen* neamd; dy fan letter datum, dy't dêrop weromgripe, binne de *sekundêre* of *literêre epossen*.

## Foarbylden
Guon fan 'e meast ferneamde epossen geane werom op 'e Klassike Aldheid: de *[[Ilias]]* en de *[[Odyssee]]* fan Homêros, *[[Wurken en Dagen]]* fan Hesiodos, de *[[Georgica]]* fan Fergilius en de *[[Metamorphoses]]* fan Ovidius.

Fan foàr dy perioade binne dan noch it Sûmearyske *[[Epos fan Gilgamesj]]* en it Babyloanyske *[[Enuma Elisj]]*.

Ut Ynje komme it hindoeïstyske *[[Ramayana]]* en *[[Mahabharata]]*.

Yn 'e Midsiuwen ûntstiene it Aldierske *[[Táin Bó Cúailnge]]*, de Aldingelske *[[Beowulf]]*, de Aldiislânske *[[Poëtyske Edda]]*, it Aldfrânske Roelantsliet (*Chanson de Roland*, it Midheechdútske *[[Nibelungenlied]]*, it Aldspaanske *[[El Cantar de Mio Cid]]*, en it Italjaanske *[[La Divina Commedia]]*.

Foarbylden út letter tiden binne: it Portegeeske *[[Os Lusíadas]]* (*De Lusiaden*) fan Luís de Camões, *[[The Faerie Queene]]* fan Edmund Spenser, *[[Paradise Lost]]* fan John Milton, *[[Faust]]* fan Johann Wolfgang von Goethe, *[[The Lady of the Lake]]* fan sir Walter Scott, *[[Alastor]]* fan Percy Bysshe Shelley, de Finske *[[Kalevala]]* fan Elias Lönnrot, en *[[Idylls of the King]]* fan Alfred Lord Tennyson.

Dit is fansels mar in lytse greep út it totaal fan 'e epyk; epossen binne bekend út frijwol alle grutte Jeropeeske talen en klassike talen lykas it Aldgryksk, Latyn, Sanskryt en Sûmearysk, mar ek út it Arabysk, Armeensk, Fjetnameesk, Georgysk, Hawajaansk, Japansk, Jiddysk, Koreaansk, Perzysk, Tamil, Tibetaansk en Turksk.
Fabel

In **fabel** is in literêr sjenre dat bestiet út in fiksjoneel ferhaal, yn proaza of berime fersen, wêryn't bisten, mytyske wêzens, planten, foarwerpen of natoerkrêften antropomorf (op minsklike wize) foarsteld wurde, mei minsklike fermogens (lykas ferbale kommunikaasje en rasjoneel tinkfermogen) en mei minsklike gefoelens. Sokke ferhalen binne bedoeld om ynterpretearre te wurden yn in opfiedkundich ramt: der komt in moraal út nei foarren. Tegearre mei it mearke is de fabel ien fan 'e meast duorsume foarmen fan it folksferhaal, en se binne dan ek bekend út 'e literatuer fan sawat hiel de Alde Wrâld, wylst de myten fan 'e lânseigen befolking fan 'e Nije Wrâld yn literêr opsjoch foar in grut part as fabel omskreaun wurde kinne soene. In bekende fabel is it Midingelske *[[The Owl and the Nightingale]]*. Ut it Nederlânske taalgebiet springt benammen *[[Van den Vos Reynaerde]]* derút, en fierders is der noch de *[[Esopet]]*, dat in samling fan 67 Midflaamske fabels is.
Ierdkarre

In **ierdkarre** is in houten karre mei in losse laadbak op in ûnderstel mei trije tsjillen. In ierdkarre waard brûkt foar it modderriden, mar ek foar it ferfier fan bygelyks molkbussen en lytsguod en, útrist mei in jarrebak, foar it jarjen.

Nei de oarloch, doe't it hynder starichoan ferfongen waard troch de folle sterkere trekker, waard de ierdkarre ferfongen troch gruttere weinen.
Hilligelibben

In **hilligelibben** of **hagiografy** (fan it Grykske ἅγιος, *(h)agios*, "hillich", en γράφειν, *graphēin*, "skriuwe") is in literêr sjenre dat syn oarsprong en grutste bloei yn 'e Midsiuwen hie, en dat bestiet út 'e legindaryske biografyen fan hilligen en oare religieuze lieders. Yn kristlike hilligelibbens wurde libben en wurken, en fral ek de wûnders, beskreaun fan hillich ferklearre persoanen fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, de Anglikaanske Tsjerke, de eastersk-otterdokse tsjerken en de oriïntaalsk-otterdokse tsjerken. Oare godstsjinsten, lykas it boedisme, de islaam en it sikhisme, hawwe harren eigen foarmen fan hagiografyske teksten, lykas de *[[janamsakhi|janamsakhi's]]* fan 'e sikhs. Guon foarbylden fan bekende kristlike hilligelibbens binne de *[[Vita Sancti Brendani Clonfertensis]]* (It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan); de *[[Vita Sancti Martini]]* (It Libben fan Sint Martinus); de *[[Vita Bonifatii]]* (It Libben fan Bonifatius); en de *[[Vita Sancti Liudgeri]]* (It Libben fan de Hillige Liudger).

De term "hagiografy" wurdt ek wol brûkt as denigrearjende oantsjutting foar in biografysk of histoarysk wurk wêrfan't de auteur net genôch ôfstân, oftewol objektiviteit, bewarret ta syn ûnderwerp.

## Sjoch ek
* .
Marijeleginde

In **Marijeleginde** is in literêr sjenre dat benammentlik yn 'e Midsiuwen in protte brûkt waard, yn 'e foarm fan in leginde dêr't de Faam Marije in grutte rol yn spilet. Gauris is sy dejinge dy't God mei de minsken ferbynt. God waard foarhinne troch in protte kristenen nammentlik sjoen as te fierôf en te ûntagonklik, mei't er as heechste rjochter fier boppe de minskewrâld stie. Marije, dêrfoaroer, wie as frou en mem krekt wol tagonklik. In foarbyld fan in Marijeleginde is de Midnederlânske *[[Beatrijs]]*.

De âldste Marijelegindes kamen yn de 6e iuw út it easten wei nei West-Jeropa. Nei de krústochten, dy't de Marijedevoasje fuortsterken, ûntstiene ek yn Jeropa Marijelegindes. It ferskynsel berikte yn de 13e iuw syn hichtepunt. Nei om en de by 1500 kamen der hast gjin nije legindes mear by.

Jakob fan Maerlant syn *Spieghel Historiael* (om 1288) befettet goed 50 Marijelegindes. In lette samling yn it Nederlânsk is *Dat boeck van onser liever vrouwen miraculen* út 1477
Autobiografy

In **autobiografy** (fan it Grykske αὐτός, *autos*, "self"; βίος, *bios*, "libben"; en γράφειν, *graphein*, "skriuwe") is in literêr sjenre yn 'e foarm fan in eigenskreaun ferslach fan jins libben. Yn 'e Aldheid waard sa'n tekst in apology, oftewol "ûntskuldiging" neamd, mei't it doedestiden altiten mear wei hie fan in selsrjochtfeardiging as fan in selsdokumintêre. Fiksjewurken befetsje gauris autobiografyske eleminten, ek al makket dat se uteraard noch net ta autobiografyen.

Twa sjenres dy't nau besibbe binne oan 'e autobiografy binne it deiboek en de memoires. It deiboek ferskilt fan 'e autobiografy trochdat it gjin trochrinnend ferhaal is, mar in losse deistige opsomming fan barrens. En memoires hawwe in smeller eachweid as in autobiografy: wylst in autobiografy it libben en de wrâld fan in persoan beskriuwt, rjochtsje memoires harren yn 'e regel inkeld op in beskate perioade út en in beskaat diel fan in libben. Sa soe de hear X, as dy bgl. minister-presidint fan Nederlân west hie, yn in autobiografy syn hiele libben fan syn berte ôf behannelje, wylst er yn syn memoires nei alle gedachten inkeld syn amtsperioade beskriuwe soe, en dan noch allinnich ynsafier't dy yn ferbân stie mei syn minister-presidintskip, dus sûnder (djip) yn te gean op syn priveelibben.
Merakelspul

In **merakelspul** is in literêr sjenre en in foarm fan toaniel dy't benammentlik yn 'e Midsiuwen in protte brûkt waard en fuortkaam út it liturgysk toaniel.

## Oarsprong
De yn 'e Midsiuwen withoe machtige Roomsk-Katolike Tsjerke fersette him yn 't earstoan ferheftich tsjin folksfermaak en strjitkeunsten, dy't troch de geastlikheid as te útskroeven beskôge waard en as ôflieding fan wat echt wichtich wie, nammentlik it leauwe. Mar meitiid saksearre dy wjerstân almar mear, oant yn 'e Lette Midsiuwen hieltyd faker strjitmuzikanten en toanielspilers ynset waarden by fierings en prosesjes fan 'e Tsjerke. Dat makke sokke rituëlen ynteressanter foar de befolking; it waard dus brûkt as lokkebrea om 'e leauwenden yn 'e tsjerken te krijen. Uteinlik kaam dêr ek wer in krieming op, mei't de tsjerklike otterdoksy stadichoan begûn te finen dat sok liturgysk toaniel syn doel foarby skeat en in te wichtich plak yn 'e tsjerketsjinsten begûn yn te nimmen. Dêrop ferpleatste it him nei de strjitte, dêr't it him ûntjoech ta merakelspullen.

## Karakter
Merakelspullen hiene sadwaande in sterk religieuze lading. By de ûntknoping spilen de Faam Marije en/of oare hilligen in wichtige rol troch te soargjen dat it ferlern like libben fan sûnders dochs noch te'n goede kearde. Huzen en strjitten foarmen it dekôr fan dit soarte fan toanielstikken.

## Talen
Merakelspullen binne oerlevere in ferskaat oan talen, mei dêrûnder Ingelsk, Frânsk en Dútsk. Wat it Nederlânsk oanbelanget, is *[[Mariken van Nieumeghen]]* fierwei it bekendste merakelspul.

## Sjoch ek
* Moraliteit
* Mystearjespul
* Passyspul
* Weinspul
Moraliteit

In **moraliteit** is in literêr sjenre en in foarm fan toaniel dy't benammentlik yn 'e Midsiuwen en de iere Renêssânse in protte brûkt waard. Moraliteiten binne in soarte fan allegoryen wêryn't de haadpersoan de personifikaasjes tsjinkomt fan alderlei abstrakte morele skaaimerken, lykas moed, earlikheid, eangstme, ensfh., dy't him oantrúnje om in from libben te ferkiezen boppe in libben dat de haadpersoan úteinlik nei de hel liede sil. Moraliteiten wiene fuortkommen út 'e religieuze mystearjestikken út 'e Midsiuwen en foarmen in stap op 'e wei nei de sekularisaasje fan 'e Westerske toanielkeunst. In bekend foarbyld fan in moraliteit út it Nederlânske taalgebiet is it let fyftjinde-iuwske *[[Elckerlijc]]*.
Ridderroman

In **ridderroman** is in literêr sjenre dat de berime aventoeren fan Midsiuwske ridders omfiemet. Syn oarsprong fûn dit sjenre yn 'e Aldfrânske *[[chansons de geste]]* (letterlik: "lieten fan [helde]dieden"), wêrfan't it bekendste foarbyld it *[[Chanson de Roland]]* of it *[[Roelantsliet]]*, is. Mar ridderromans waarden al rillegau oernommen troch oarstalige skriuwers, yn 't earstoan benammen op 'e Britske Eilannen, dêr't de Arthurleginde of Arthurroman, in subsjenre fan 'e ridderroman, ûntstie (bgl. *[[Sir Gawayne and the Grene Knyght]]*). Ek yn oare talen fûn de ridderroman yngong, gauris sawol yn 'e oarspronklike ferzje as yn 'e foarm fan Arthurleginden. Sa ken it Nederlânsk taalgebiet in ferskaat oan Arthurleginden (lykas *[[Ferguut]]*, *[[Moriaen]]* en *[[De Roman van Walewein]]*), mar ek oare ridderromans, lyks *[[Karel ende Elegast]]*, dat in saneamde Karelroman of Frankyske roman is. Njonken Arthurlegindes en Karelromans binne der dan ek noch klassike romans, dy't oer de Klassike Aldheid geane, sa't dy yn it Midnederlânsk oerset binne troch Jakob fan Maerlant, en saneamde easterske romans, dy't yn it Midden-Easten spylje, lykas *[[Floris ende Blancefloer]]*.

Ridderromans binne gjin romans yn 'e moderne sin fan it wurd, mar lange, op rym sette ferhalen yn 'e folkstaal út in tiid dat de hegerein (dêr't eins in elk dy't doe skriuwe koe ta hearde) oer it algemien noch it Latyn brûkte om him yn út te drukken. De stof fan sa'n ridderroman is gauris fertaald en bewurke fan in oarstalich orizjineel (copyright bestie yn 'e Midsiuwen noch net). De ferhalen waarden foardroegen oan 'e aadlike hôven fan West-Jeropa, en wiene tige populêr. Letter, om 'e ein fan 'e fyftjinde iuw hinne, ûntstiene der op it Ibearysk Skiereilân de earste echte ridderromans yn 'e moderne sin fan it wurd, dêr't *[[Tirant lo Blanc]]* (1499) en de ferneamde parody *[[Don Quichot]]* (1605) de bekendste fan binne.
Meunster

"**Meunster**" of "**mûnster**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* meunster of mûnster (wêzen), in (ornaris mytysk) wêzen mei in ûnhuer, wanskepen uterlik; yn oerdrachtlike sin ek brûkt foar in woest, gefaarlik bist of in mismakke minske
* meunster of mûnster (staal), in lyts foarbyld fan in grutter gehiel, bgl. om ta in keapbeslút te kommen of de kwaliteit fêst te stellen
*Meunster (stêd), in stêd yn Dútslân
Nils Århammar

**Nils Århammar** (Katrineholm, 7 augustus 1931 - Niebüll, 10 jannewaris 2022) wie in Sweedske taalkundige, dy't him spesjalisearre hat yn 'e frisistyk, en him benammentlik dwaande holden hat mei de Noardfryske taal. 

## Biografy
Århammar studearre germanistyk yn Uppsala, Múnster, Keulen en Marburch. Begjin sechstiger jierren late er as wittenskipsassistint foar de *[[Nordfriesische Wörterbuchstelle]]*, oan 'e Universiteit fan Kiel, de stúdzje nei it gebrûk fan 'e Noardfryske dialekten Fering en Öömrang op 'e eilannen Föhr en Amrum. Neitiid krige er in oanstelling oan 'e Marburger universiteit, dêr't er yn 1966 lektor Sweedsk waard.

Yn 1968 waard oan Århammar de fuortsetting fan 'e gearstalling fan it wittenskiplike Hilgelânsk wurdboek (*Helgoländer Wörterbuch*) tabetroud. Yn 1974 waard er oansteld ta lektor Germaanske filology mei bysûndere ferantwurdlikheid foar it Frysk en it Nederdútsk. Yn 1976 waard er beneamd ta perfester Frysk en Goatysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins. Yn 1988 waard er oansteld as de earste en oant noch ta iennichste perfester Frysk en Fryske didaktyk oan 'e Universiteit Flinsboarch, dat doe koenen foar it earst yn Dútslân leararen Frysk universitêr oplaat wurde. Mei dizze learstoel yn Flinsboarch wie tagelyk it direkteurskip fan it Noardfrysk Ynstitút, te Bredstedt, ferbûn. Nei syn emeritaat, yn 1996, hat Århammar him tegearre mei syn frou Ritva op it wurk oan it noch altyd net foltôge *Helgoländer Wörterbuch* talein.

Århammar stoar yn jannewaris 2022 Niebüll yn 'e âldens fan 90 jier.
 
## Wurk
* 1966: *Nordische Lehnwörter und lexikalische Stützung im Nordfriesischen*
* 1969: *Die Amringer Sprache – Die Amringer Literatur*, yn: Hansen, Margot; Hansen, Nico (ed.), *Amrum – Geschichte und Gestalt einer Insel*
* 1967: *Die Syltringer Sprache – die Syltringer Literatur* (werútjefte 1975)
* 1975: *Die Sprachen der Insel Föhr: Föhrer Friesisch (Fering) und Plattdeutsch*
* 1979: *Scripta Frisica: tinkbondel foar Arne Spenter (1926-1977)*
* 1984: *Miscellanea Frisica: In Nije Bondel Fryske Stúdzjes = Een Nieuwe Bundel Friese Studies = A New Collection of Frisian Studies*
* 1993: *Skriiw fresk; Schriw frasch; Skriiv friisk: Texte aus einem friesischen Literaturwettbewerb 1989/90*
* 1996: *A Frisian and Germanic miscellany: published in honour of Nils Århammar on his sixty-fifth birthday*
* 2001: *Handbuch des Friesischen – Handbook of Frisian studies* (tegearre mei Horst Haider Munske et al.)
* 2001: *Aspects of Language: Studies in Honour of Mario Alinei*

## Earebetoan
* 2011: „Verdienter Bürger“ fan it eilân Helgoland as mei-auteur fan it learboek *Wi lear halunder*
* 2014: Hans-Momsen-Preis
Gebed

In **gebed** is in oanropping of fysike hanneling die dêr't men in reäksje mei besiket los te krijen fan in godheid, in foarwerp fan ferearing of in spiritueel wêzen troch de wei fan opsetlike kommunikaasje. Gebedens kinne in foarm fan religieuze praktisearring wêze, en kinne dêrby plakfine as yndividuële of mienskiplike ûndernimming, yn it iepenbier of yn beslettenens, yn stiltme of mei spraak of sang. As der wurden foar brûkt wurde, kin in gebed de foarm oannimme fan in hymne, in út 'e holle learde formule, in formele leauwensbelidenis of in spontaan opseine of preuvele utering.

Der besteane ûnderskate foarmen fan gebedens, lykas ôfsmeking, tanksizzing, bycht en lofpriizging. Men kin in gebed opdrage oan ien of mear goaden, geasten of ferstoarnen (bgl. jins foarâlden), mar men kin ek in ferheft ideaal oanbidde. In doel foar gebedens kin wêze om te ferearjen, lieding te freegjen, help ôf te smeekjen, sûnden op te bychtsjen of gewoan om jins gefoelens en tinzen út te sprekken; men kin bidde foar jinsels of foar oaren.

De measte grutte en minder grutte godstsjinsten omfiemje wol de iene of oare foarm fan gebed. Guon ritualisearje de gebedsdie en lizze har leauwenden in strikt oan te hâlden opienfolging fan dieden en útspraken op, of lizze sels beheinings op oangeande wa't der bidde mei en oan wa. Oare religyen leare harren folgelingen krekt dat it gebed in folslein spontane die wêze moat om't it oars gjin sin hat. It bekendste gebed, alteast yn 'e Westerske wrâld, is nei gedachten it kristlike *[[Us Heit (gebed)|Us Heit]]*.
Lange Anna

De **Lange Anna** is in 47 m hege frijsteande rots of brâningspylder fan reade sânstien, op 'e uterste noardwestlike hoeke fan it Noardfryske eilân Hilgelân, yn 'e Dútske Bocht. Foarhinne wie er ek wol bekend ûnder de nammen **Hengst** of **Mönch**, mar syn echte pleatslike namme is **Nathurn Stak** ("Noardlike Staach"). It is net tastien om 'e Lange Anna te beklimmen, mar toeristen meie der fan 'e oanbuorjende kliffen fan it Boppelân nei sjen, wat in protte dan ek dogge, want de Lange Anna is ien fan 'e grutte besjenswurdichheden op Hilgelân.

Men rûst dat de Lange Anna 25.000 ton swier is en in oerflak fan 180 m² hat. Der briede ferskate seefûgelsoarten op; benammentlik skoeten en winterkobben, mar sûnt in pear jier ek ginten. Yn 1969 waard de Lange Anna troch de Dútske oerheid ta natoermonumint ferklearre. Klaas Bruinsma, dy't benammentlik bekend is fan syn oersettings fan 'e klassiken nei it Frysk, hat yn 1997 in gedicht skreaun oer de Lange Anna, mei as titel *By it Sjen fan de Lange Anna* (publ. yn *[[De Fleanende Krie]]*, sept. 1997).
Tebaanske Trilogy

De **Tebaanske Trilogy** is in oantsjutting foar trije fan 'e sân oerlevere toanielstikken fan 'e Grykske skriuwer en dichter Sofoklês. It giet dêrby om *[[Kening Oidipoes]]*, *[[Oidipoes yn Kolonos]]* en *[[Antígoné]]*. Dizze trije stikken behannelje allegear it lot fan 'e Grykske stêdsteat Tebe ûnder en nei it regear fan kening Oidipoes. Se foarmje net sasear in trochrinnend ferhaal, as wol momintopnames út in trochrinnend ferhaal, en binne gauris yn ien bân útjûn. Sofoklês skreau de trije stikken lykwols foar ûnderskate jiergongen fan 'e toanielwedstryd op it Feest fan Dionysus. Se foarmje sadwaande gjin bedoelde trilogy, en boppedat besteane der guon ûnderlinge tsjinstridichheden tusken de stikken. Mar likegoed wurde se faak yn ien sike wei neamd. Alletrije stikken fan 'e Tebaanske Trilogy binne troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't ek ferantwurdlik foar û.m. de Fryske fertalings fan 'e *[[Ilias]]* en de *[[Odyssee]]*, oerset yn it Frysk.

## Ynhâld
;Kening Oidipoes

*Kening Oidipoes*, dat gronologysk it earste fan 'e trije stikken is, mar dat Sofoklês as twadde skreaun hat, fertelt fan Oidipoes, in man dy't fan syn berte ôf foarbestimd is om syn heit te fermoardzjen en mei syn mem te trouwen. En wat mear oft er him tsjin dy profesije ferset, wat flugger oft dy yn ferfolling giet.

;Oidipoes yn Kolonos

Yn *Odipoes yn Kolonos* arrivearret de bline en ferballe Oidipoes, laat fan syn dochter Antígoné, yn it Ateenske doarpke Kolonos, dêr't Têseus, de kening fan Atene, him asyl jout. Oidipoes kin foar syn dea syn soannen der net mear fan ôfbringe en beoarlogje inoar om 'e macht yn Tebe.

;Antígoné

Yn *Antígoné* is de haadrol weilein foar Oidipoes syn dochter Antígoné, dy't foar in dilemma komt te stean: it earfolle dwaan en dan ta de dea feroardiele wurde, of har slûksturtsjend katoen hâlde en trochlibje. Hja kiest foar de earfolle wei, wat in katastrôfe opsmyt foar it keningshûs fan Tebe.
Nije Mearkes

***Nije Mearkes*** (Deensk: *Nye Eventyr*) is in bondel fan mearkes skreaun troch de Deenske skriuwer en dichter Hans Christian Andersen. De bondel waard it earst útjûn yn 1843, en omfieme *[[It Gealtsje]]*, *De Ingel*, *De Frijers* en *[[It Unsjogge Pykje]]*.
Trei Asar

***Trei Asar*** (*Hebriuwsk: תרי עשר - De Tolve*) is in boek fan Tenach. It boek omfiemet de teksten fan de tolve Lytse Profeten. Fan de 24 boeken fan de Tenach is Trei Asar it 13de boek, it 4de boek fan de Lettere Profeten *Neḇi'im Aḥaronim*.
Jan fan Arenberch

**Jan fan Ligne, greve fan Arenberch** (Frânsk: *Jean de Ligne, comte d'Arenberg*) (om 1525 – sneuvele by Heiligerlee 23 maaie 1568) wie fan oarsprong baron fan Barbançon yn it greefskip Henegouwen (yn de Súdlike Nederlannen). Troch syn houlik mei  Margareta fan der Mark (1527-1599) waard er greve fan Arenberch yn 'e Eifel. Dêrom kaam er yn 'e Nederlânske skiednis bekend te stean as Arenberch (of ek wol as Are**m**berch).

Yn 1546 beneamde keizer Karel V him ta ridder fan it Gulden Flues. Arenberch hearde ta de meast yntime fermiddens fan de keizer en behearde ta de groep fertroulingen dy't keazen waarden foar wichtige bestjoersfunksjes. Yn 1547 beneamde Karel him ta opfolger fan Maksimiliaan fan Egmond (greve fan Bueren), en 1 jannewaris 1549 krige er dy syn funksje fan steedhâlder fan Grinslân, Fryslân, Drinte en Oerisel. Yn 1551 waard er teffens steedhâlder fan Lingen.

Arenberch die mei oan de fjildtochten tsjin Frankryk. Hy koe goed mei Willem fan Oranje, dy't er goed koe as tutor fan Oranje syn frou Anna fan Bueren.

Under de Opstân distansjearre er him lykwols fan Oranje, en de greven fan Egmont en Hoarne, bleau er kening Filips II trou en die er syn militêre plichten ûnder Alva, mar hy hie beswier tsjin de arrestaasje fan Egmont en Hoarne. 

Arenberch sneuvele yn de Slach by Heiligerlee op 23 maaie 1568, wêrnei't syn troepen de hakken opnamen. kardinaal Granvelle neamde syn dea in grut ferlies foar it leauwe en de kening.

## Literatuer
* A.J. van der Aa, *Biographisch Woordenboek der Nederlanden* I (Haarlim 1852) 344-347.
* *Biographie Nationale de Belgique* I (Brussel 1866) 368-380 (L.P. Gachard).
* *Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek* VI (Leien 1924) 51-53 (P.J. Blok).

## Keppelings om utens
* Neisieten fan Jan fan Arenberch
* Biografy Jan fan Arenberch
* Biografy Jan fan Arenberch
* Arenberg Stichtingen
Estádio Major Antônio Couto Pereira

It **Couto Pereira** (Offisjeel:**Major Antônio Couto Pereira**) is it stadion fan Coritiba Foot Ball Club en fan it alvetal fan Curitiba.
Antônio Fagundes

**Antônio da Silva Fagundes Filho** (Rio de Janeiro, 18 april 1949) is in Brazyljaansk akteur.

## Filmografy
* 1968 - *[[Antônio Maria (1968)|Antonio Maria]]*
* 1969 - *[[Nenhum Homem é Deus]]*.... Netinho
* 1972 - *[[A Revolta dos Anjos]]*.... Vítor
* 1973 - *[[Mulheres de Areia (1973)|Mulheres de Areia]]*.... Alaor
* 1974 - *[[O Machão]]*.... Petruchio
* 1972 - *[[Bel-Ami (telenovela)|Bel-Ami]]*.... Cadu
* 1976 - *[[Saramandaia]]*.... Lua Viana
* 1977 - *[[Nina (telenovela)|Nina]] - Bruno
* 1978 - *Dancin' Days*.... Cacá
* 1983 - *Champagne*.... João Maria
* 1983 - *Louco Amor*.... Jorge Augusto
* 1984 - *Corpo a Corpo*.... Osmar
* 1988 - *Vale Tudo*.... Ivan Meireles
* 1990 - *Rainha da Sucata*.... Caio Szimanski
* 1991 - *O Dono do Mundo*.... Felipe Barreto
* 1993 - *Renascer*.... José Inocêncio
* 1994 - *A Viagem*.... Otávio César Jordão
* 1995 - *A Próxima Vítima*.... Astrogildo (*participação especial*)
* 1996 - *O Rei do Gado*.... Bruno Mezenga / Antônio Mezenga
* 1997 - *Por Amor*.... Atílio Novelli
* 1999 - *Terra Nostra*.... Gumercindo
* 2001 - *Porto dos Milagres*.... Félix Guerrero / Bartolomeu Guerrero
* 2002 - *Esperança*.... Giuliano
* 2002 - *Vale Todo*.... Salvador
* 2007 - *Duas Caras*.... Juvenal Antena
* 2008 - *Negócio da China*.... Ernesto Dumas (*participação especial*)
* 2010 - *Tempos Modernos*.... Leal Cordeiro
* 2011 - *Insensato Coração*.... Raul Brandão
* 2012 - *Gabriela*.... Coronel Ramiro Bastos
* 2013 - *Amor à Vida''.... César Khoury

## Keppeling om utens
* Antônio Fagundes yn de IMDb
Lanselot fan Berlemont, hear fan Beauraing

**Lanselot fan Berlemont, hear fan Beauraing** (????- Namen, 1578?) wie in soan fan Karel fan Berlemont en Adriana fan Lynje Barbanson.

Lanselot wie hear fan Beauraing. Hy wie boaske mei Maria fan Brimeu (1550-1605), de neiste sibbe fan Karel fan Brimeu.
Oarder fan it Gouden Flues

De **Oarder fan it Gouden Flues** (Frânsk: *Ordre de la Toison d'Or*, Dútsk: *Orden vom Goldenen Vlies*) is in ridderoarder stifte yn Brugge troch Filips III, hartoch fan Boergonje op 10 jannewaris 1430 by gelegenheid fan syn houlik mei de Portugeeske prinsesse Infanta Isabella de Portugal, dochter fan kening Jan I fan Portugal. 

De Oarder waard ien fan de meast prestizjeuze oarders fan Europa. De leden wurde *fluesridders* of *toisonisten* neamd en behearre allegear ta de heechste Europeeske adel.

Sûnt de Spaanske Suksesjekriich wurde twa tûken fan de Oarder ûnderskaat: de Spaanske en Eastenrykske.

Image:Philip the good.jpg|Filips de Goede, mei de fersiersels fan de oarder (portret fan Rogier fan der Weyden)


## Keppeling om utens
* Antiquesatoz.com Oersjoch fan alle ridders
Mishnah

De ***Mishnah***, yn it Hebriuwsk: **משנה**, ***Mišnah***, wat "werhelling" betsjut, is ien fan 'e wichtichste religieuze teksten fan it rabbinale joadendom, dy't tegearre mei de *[[Gemara]]* de (Babyloanyske) *[[Talmoed]]* foarmet. It is de earste skreaune kompilaasje fan 'e mûnlinge wet fan it joadendom, de *[[Mûnlinge Torah]]*. De *Mishnah* datearret fan 'e perioade fan 'e earste iuw f.Kr. oant de twadde iuw n.Kr., en de gearstalling derfan waard yn it jier 220 foltôge troch de rabbyn Yehudah haNasi om foar te kommen dat de mûnling oerlevere tradysjes fan it joadendom ferlern gean soene. 

De *Mishnah* wurdt ek wol oantsjut as *Šas*, wat in ôfkoarting is fan *šiša sedarīm*, dat "seis oarders" betsjut en ferwiist nei de seisfâlde yndieling fan 'e âlde *Mûnlinge Torah*. Oars as de *Gemara*, dy't foar it measte part Arameesktalich is, is de *Mishnah* yn it Hebriuwsk skreaun, yn in taalfariant dy't troch taalkundigen Mishnaysk Hebriuwsk neamd wurdt.
Tara Holiday

**Tara Holiday**, echte namme ûnbekend (Santiago, 11 maaie 1967), is in rêstend Sileensk neakenmodel en pornografysk aktrise. Hja sette yn 2010 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn frijwat films. Yn 2015 beëinige Holiday har karriêre as pornoaktrise.

## Libben en karriêre
Holiday waard yn 1967 berne yn 'e Sileenske haadstêd Santiago. Har earste baan hie se as balletdosinte foar bern. Yn 2010 ferfear Holiday nei de Feriene Steaten, dêr't hja har nei wenjen sette yn Los Angeles en in karriêre as pornoaktrise begûn. Datselde jiers makke se op 43-jierrige leeftyd har debút yn in pornografyske film. 

Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile se neitiid yn krapoan hûndert Amerikaanske pornofilms, dy't benammentlik ta it subsjenre fan 'e milfpornografy hearden. Dêrby wurke se û.m. foar sokke foaroansteande labels as  Digital Sin, Score, Evil Angel, Zero Tolerance, Devil's Film, Red Light District, Diabolic Video en New Sensations. Fierders hat se ek wol wurke foar minder bekende studio's, lykas Pure Play Media, Third Degree Films en Mile High Media. En teffens hat se in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings, Brazzers en Naughty America.

Under har karriêre as pornoaktrise wurke Holiday gear mei froulike kollega's as Mischa Brooks, Chastity Lynn, Janet Mason, Allison Moore en India Summer, en mei manlike tsjinspilers as Mike Adriano, Danny D, Shane Diesel, Billy Glide, Johnny Sins, Bruce Venture en Mark Wood. Hja omskriuwt harsels as in "Latina-*[[cougar (sprektaal)|cougar]]*" en hâldt fan sporten, lekker iten, ritsjes yn achtbanen en skydiving. Op har offisjele webside hjit it dat hja in Bolle is, "*en dus net allinne trou en leafdefol, mar ek boartlik en yntelligint.*" Yn 2015 beëinige Holiday har wurkpaad yn 'e pornografy. Sûnt wurket hja as fysioterapeut en estetika.

## Lichemsskaaimerken
Tara Holiday is blank, mei blauwe eagen en (fan natuere) rodzich hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.60&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 50&nbsp;kg, en kupmaat 34D, dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hat. Behalven troch har earlellen hat Holiday gjin piercings, mar wol hat se ferskate tatoeaazjes, te witten op har ûnderrêch, loftsboppe har skamstreek en op har lofterankel. 

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Tara Holiday
* Biografy en filmografy fan Tara Holiday yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Tara Holiday yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Tara Holiday op ''FreeOnes''
Jada Fire

**Jada Fire**, echte namme **Tenisha Roberta Myles** (Los Angeles, 1 septimber 1976), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise en prostituee fan Afro-Amerikaansk komôf, wa har artystenamme oft ek wol (mis)stavere wurdt as Jada Fyre of Jada Fires. 

## Libben en karriêre
Jada Fire waard berne en groeide op yn Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje, en kaam foar it earst mei de pornoyndustry yn kontakt troch har wurk by in tillefoanseksline. Hoewol't se yn 1998 al meispile yn har earste pornofilm, sette se pas yn 2003 útein mei in serieuze karriêre as pornoaktrise. 

Yn 2008 krige se bekendheid by in breder publyk mei har rol fan "Condi" (in parody op 'e doetiidske Amerikaanske minister fan Bûtenlânske Saken Condoleezza Rice), yn 'e *[[Hustler Video|Hustler]]*-produksje *[[Who's Nailin' Paylin?]]* (mei Lisa Ann as Serra Paylin, in parody op 'e doetiidske Republikeinske fise-presidintskandidate Sarah Palin). Op 11 jannewaris 2011 hie se in koart kaméoroltsje yn 'e ôflevering *Punching Water* fan 'e Amerikaanske tillefyzjesearje *[[Southland]]*, as de freondinne fan in bindelid dy't by in hûssiking troch de plysje wekker makke wurdt. Op 2 febrewaris 2012 kundige se oan dat se de pornoyndustry de rêch ta keare soe. Tsjin dy tiid hie se yn teminsten 382 pornografyske films spile.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Jada Fire
* Biografy fan Jada Fire yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Jada Fire yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Sarah Young

**Sarah Young** (folút: **Sarah Louise Young**; Sidcup, 15 april 1971), is in rêstend Britsk pornografysk aktrise, pornoregisseur en pornoprodusinte, dy't berne is yn Sidcup, yn it Ingelske greefskip Kent. Har karriêre hat him fierhinne op it Jeropeeske fêstelân ôfspile (benammentlik yn Dútslân), en hoewol't hja yn 'e njoggentiger jierren op pornografysk mêd in superstjer wie yn 'e Dútsktalige lannen, Frankryk, Itaalje, de Benelúks en East-Jeropa, hat se yn har heitelân Grut-Brittanje nea net botte bekend west, wylst hja yn 'e Feriene Steaten gjin foet oan 'e grûn krigen hat.

## Libben en karriêre
Sarah Young waard grutbrocht yn it stedsje Winchester, yn it greefskip Hampshire, yn in gesin mei ien jongere broer. Har mem wie in naaister en har heit in boukundich yngenieur. Yn 1986, doe't se fyftjin wie, waard Young op 'e strjitte oansprutsen troch in fotograaf. Se stimde ta om te posearjen foar in stikmannich topless proeffoto's, dy't neitiid publisearre waarden op 'e ferneamde (of beruchte) *Page Three* fan it bûlevaarblêd *[[The Sun]]*. De positive reäksjes dy't der op dy foto's kamen, laten ta in útnûging oan Young om har by in modelleburo op te jaan. Twa jier letter, yn 1988, gie Young út 'e hûs en loek se yn by har doetiidske freon, wylst se allegeduerigen aktyf bleau as model.

Fia kunde kaam se yn kontakt mei de pornoyndustry, en nei't se yn 1989 mearderjierrich wurden wie, spile se datselde jiers noch yn har earste pornografyske film, in produksje fan it Sweedske Private-label, wêrby't se omgong hie mei fiif akteurs tagelyk. Dêrnei wie se in skoftke wurksum foar sawol Private as de Color Climax Corporation, oant de Dútske pornoprodusint en -regisseur Sascha Alexander (better bekend ûnder syn artystenamme Sascha Alexander) har opmurk. Dyselde helle har nei Dútslân ta en makke har dêr grut. Op 13 jannewaris 1991 trouden Young en Moser, mar harren houlik waard in pear jier letter alwer beëinige.

Yn it begjin en de midden fan 'e jierren njoggentich wie Sarah Young de ûnomstriden keninginne fan 'e Dútske pornoyndustry, mei û.m. ferskate eigen fideorigen en in eigen produksjebedriuw, Sarah Young Communications. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile hja yn teminsten 75 films. Njonken har aktearjen wie se dêrby ek wurksum as senarioskriuwster en regisseur. Hja wûn ferskillende prizen, mei dêrûnder de Venus Award foar bêste Jeropeeske aktrise fan 1997. By de útrikking fan dyseldichste priis, op 6 desimber 1997, kundige se oan dat se har mei koarten út 'e pornoyndustry weromlûke soe. Yn 1998 ferfear se nei de Feriene Steaten, dêr't se har op 'e dyk bejaan koe sûnder werkend te wurden, om dêr in rjochtestúdzje te begjinnen.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Sarah Young
* Biografy fan Sarah Young yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Sarah Young yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Gemara

De ***Gemara***, yn it Arameesk: **גמרא**, ***Gamar***, wat "de tradysjeleare" betsjut, is ien fan 'e wichtichste religieuze teksten fan it rabbinale joadendom, dy't tegearre mei de *[[Mishnah]]* de *[[Talmoed]]* foarmet. De *Gemara* (ek wol *Gemora* of *Gemarah*, of, minder algemien: *Gemorra*) is in beljochting fan 'e *Mishnah* (de optekening fan 'e *[[Mûnlinge Torah]]*) en besibbe wurken, dêr't om it jier 500 hinne de lêste hân oan lein waard. 

De *Gemara* kaam ta stân troch de yngeande stúdzje fan 'e *Mishnah* troch generaasjes fan rabbinen yn Mesopotaamje en Palestina. Harren kommentaar en diskusjes waard fêstlein yn in stikmannich boeken dy't úteinlik mei de *Mishnah* gearfoege waarden ta de *Talmoed*. Krekt as by de *Talmoed* besteane der sadwaande twa farianten fan 'e *Gemara*: de Babyloanyske (út Mesopotaamje) en de Jeruzalimske (út Palestina). As men it hat oer "de *Gemara*", dan wurdt de Babyloanyske *Gemara* bedoeld.
Pander

; Pander kin ferwize nei: 
* In Nederlânsk meubelfabryk en fleanmasinefabryk oprjochte yn 1924, Pander (bedriuw)
* In Dútsk-Baltysk soölooch berne yn 1794, Christian Heinrich Pander 
* In Nederlânsk byldhouwer berne yn 1864, Pier Pander
** In museum yn Ljouwert oprjochte yn 1954, Pier Pander Museum
* In Nederlânsk fuotballer berne yn 1977, Ronnie Pander
* In Dútsk fuotballer berne yn 1983, Christian Pander
* in Fryske stonermetalband oprjochte yn 2011, Pander (band)
Kuala Lumpur

**Kuala Lumpur** is de haadstêd fan Maleizje. 

"Kuala Lumpur" betsjut safolle as "modderige gearrin fan rivieren". 

## It besjen wurdich
* Petaling Street (China Town)
* Petronas Twin Towers
* KL toer
* Batu Caves
* Central Market

## Sport
Sa'n 80 km. fan Kuala Lumpur leit it Formule 1-sirkwy Sepang International Circuit.

## Partnerstêden
*  Isfahan (Iran)

## Berne yn Kuala Lumpur
* Wendy Hoopes (4 novimber 1972), aktrise

## Keppelings om utens
*  Kuala Lumpur
*  Maleisie.be - Mear oer Kuala Lumpur
Boeing 314

De **Boeing 314** 'Clipper' wie in fleanboat dy't troch Boeing Airplane Company tusken 1938 en 1941 makke waard. It tastel krige de mânske fleugel fan de XB-15-bommesmiter om flechten oer de Atlantyske Oseaan en de Stille Oseaan oan te kinnen. Der waarden tolve Clippers foar Pan Am boud, mar trije dêrfan waarden foar de ôflevering oan it Britske BOAC ferkocht.

## Technyske feiten

## Keppeling om utens
*  Webstee Boeing oer de Clipper
Fokker C.XI

De **Fokker C.XIw** wie in ferkenningsfleanmasine fan fleanmasinefabrikant Fokker dy't foar it earst fleach yn 1935.

De C.XIw wie ûntwurpen om mei in katapul fan in skip ôf lansearre te wurden. Nederlân hie op de kruser Hr. Ms. De Ruyter in Heinkel-katapul.

De Fokker C.XIw wie tradisjoneel boud: in romp fan staalbuis beklaaid mei linnen, fleugels mei in houten ramt foar in part beklaaid mei hout en diels mei linnen.

## Spesifikaasjes
* benanning: twa, piloat en waarnimmer
* lingte; 10,40 m
* spanwiidte: 13,00 m
* hichte: 4,50 m
* fleugeloerflak: 40 m²
* gewicht leech: 1.715 kg
* maks. gewicht laden: 2.545 kg
* motor: 1 Wright R-1820-F52 fan 775 hk
* maks. faasje: 280 km/o
* fleanberik: 730 km
* plafond: 6.400 m
* klimfaasje: 4,8 m/s
* bewapening: 1 × fêst 7.9 mm (.31 in) M1919 Browning masinegewear foar yn de romp en 1 × 7.9 mm (.31 in) FN-Browning mg yn de waarnimmerscockpit
Mûnlinge Torah

De **Mûnlinge ''Torah***, yn it [[Hebriuwsk]]: *'תורה שבעל פה**, ***Ṯorah Ševe'al Feh**', omfettet de [[joadendom|joadske]] wet mei de tradisjonele ynterpretaasje dêrfan, sa't dy troch [[oerlevering|mûnlinge oerlevering]] fan generaasje op generaasje trochjûn is ûnder de preesters en [[rabbyn|rabbinen]] fan 'e [[Joaden]]. Neffens de leginde soe dat keatling fan oerlevering hielendal weromgean oant de berch [[Sinaï (berch)|Sinaï]], dêr't de [[profeet]] [[Mozes (profeet)|Mozes]] him yn persiis deselde foarm fan [[God]] sels ûntfongen hawwe soe, tagelyk mei de skreaune *Torah*. Uteinlik waard dizze mûnlinge tradysje yn 'e perioade fan 'e [[earste iuw f.Kr.]] oant de [[2e iuw|twadde iuw n.Kr.]] skriftlik fêstlein yn 'e *Mishnah*, wylst de stúdzje derfan yn 'e iuwen dêrnei fêstlein waard yn 'e *Gemara*. Tegearre foarmen de *Mishnah* en de *Gemara* de *Talmoed*.

De rabbinen fan it Talmoedyske tiidrek seagen de *Mûnlinge Torah* op twa ûnderskate manearen: yn it foarste plak as in ûnûnderbrutsen keatling fan oerlevering dy't weromgie op Mozes en úteinlik op God sels, mar yn it oarde plak ek as in ferklearjende tradysje dy't mear wie as ienfâldichwei út 'e holle learde kennis. Yn dit opsjoch beskôgen se de *Torah'' as in tekst mei withoefolle ferburgen betsjuttings, en neffens harren wie it oan lettere generaasjes oerlitten om 'e betsjuttings te ûntdekken dy't net eigenhandich troch Mozes werjûn wiene.
Midrash

De ***Midrash***, yn it Hebriuwsk: **מדרש**, ***Midraš***, is de namme fan in samling preken fan joadske wizen út it iere rabbynske tiidrek (likernôch de twadde iuw f.Kr. oant de twadde iuw n.Kr.), dêr't passaazjes út 'e *[[Tenach]]*, de joadske Bibel yn útlein wurde. Mei de *Midrash* wurde lykwols net inkeld bibelferhalen ferklearre en ynterpretearre yn it ramt fan religieuze, wetlike of morele geboaden, mar teffens wurdt dermei besocht om gatten en leechtes yn en tusken de bibelske fertellings op te foljen. Yn dat opsjoch is de *Midrash* dus mear in oanfolling op 'e Bibel as fan in ienfâldich besprek derfan.

De *Midrash* is oarspronklik ûntstien mei as doel om swierrichheden op it mêd fan 'e ynterpretaasje fan drege bibelpassaazjes op te lossen troch gebrûk fan 'e rabbynske prinsipes fan bibelferklearring en filology, om se sa op ien line te bringen mei de religieuze en etyske wearden dy't útdroegen waarden troch de joadske skriftlearden. Dy metoade waard meitiid útwreide om 'e mûnlinge oerlevering fan it joadske leauwe fan bibelske grûnslach te foarsjen. Hoewol't de *Midrash* bûten it joadendom ornaris as ien inkelde samling beskôge wurdt, meitsje de joaden sels ûnderskie tusken ferskillende *midrashim*, dy't mei-inoar dé *Midrash* foarmje.