open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karfoarstedom fan de Palts

It **Karfoarstedom fan de Palts**, it **Paltsgreefskip oan de Ryn**, de **Kar-Palts** of koartsein de **Palts** (Dútsk: *kurfürst­liche Pfalzgraf­schaft bei Rhein* (*Kurpfalz*), Latyn: *palatinatus rheni*) wie in wrâldsk ryksfoarstendom yn it Hillige Roomske Ryk. It Paltsgreefskip ûntstie yn de hege midsiuwen en waard yn 1803 opdield. Yn de 13e iuw waard de Palts ien fan de sân karfoarstendommen yn it Hillige Roomske Ryk, wêrtroch't de paltsgreve it rjocht hie om mei oaren de Roomsk-Dútske kening te kiezen.

It territoarium fan de Palts bestie út ferskillende net-oaniensletten gebieten oan beide kanten fan de Ryn. Yn de rin fan de skiednis waard it gebiet faak útwreide, mar in soad gebieten giene letter wer ferlern. It politike, ekonomyske en kulturele sintrum fan it lân lei om de gearfloeiïng fan de Neckar en de Ryn. Dêr leine ek de âlde haadstêd Heidelberg en de lettere haadstêd Mannheim. Tusken 1329 en 1623 wie ek de Opper-Palts, yn it noarden fan Beieren, in ûnderdiel fan it karfoarstendom. Yn 1512 waard de Palts yndield by de Kar-Rynske Kreits.

As karfoarstendom wie de Palts ien fan de ynfloedrykste gebieten yn it Hillige Roomske Ryk. De macht fan de Palts berikte in hichtepunt yn de tiid fan paltsgreve Ruprecht as Roomsk-kening (1400–1410). It lân berikte syn grutste territoriale omfang oan de ein fan de 15e iuw. Yn de lette 16e en iere 17e iuw spilen de karfoarsten in grutte rol as oanfierders fan de kalvinistyske foarsten yn it Hillige Roomske Ryk. Yn de Tritichjierrige Oarloch en de Njoggenjierrige Oarloch waard it lân ferwoaste en de befolking desimearre, wêrtroch 't De Palts syn politike betsjutting ferlear. Ekonomysk wie de Palts foaral bekend as wynprodusint.
Konstanz (stêd)

**Konstanz** is in universiteitsstêd in de Dútske dielsteat Baden-Württemberg, en leit oan de Switserske grins. It is de Kreisstadt fan it Landkreis Konstanz. De stêd hie yn 2018 hast 85.000 ynwenners. Oanbuorjende stêden binne ûnder oaren Aach, Engen en Radolfzell am Bodensee.

Konstanz leit oan de Ryn en de Bodensee, tusken de *Obersee* en de *Untersee*. De stêd leit tsjin de grins mei Switserlân oan en grinzet oan it kanton Thurgau. Tsjin Konstanz oan leit it Switserske plak Kreuzlingen. Op de grins binne ferskate grinsoergongen en dûanefasiliteiten.

Op de súdouwer fan de Ryn leit de histoaryske binnensstêd mei spoarstasjon. Oan de noardside fan de Ryn lizze de nijere stedsdielen.
Petrus Johannes van Beyma

Jhr. mr. **Petrus Johannes van Beyma** (Ljouwert, 11 maaie 1839 − De Haach, 6 oktober 1911) wie in Nederlânsk jurist en lid fan de Earste Keamer.

## Biografy
Van Beyma wie lid fan it laach Van Beyma en in soan fan jhr. mr. Julius Matthijs van Beyma (1813-1898), offisier fan justysje, en Anna Catharina Adema (1814-1848); hy troude yn 1862 mei syn folle nicht jkfr. Geertrui Vegelin van Claerbergen (1838-1909), lid fan it laach Vegelin van Claerbergen, mei wa 't hy acht bern krige. Hy wie in broer fan paleisyntendant en wethâlder jhr. Lollius van Beijma (1840-1925) en fan boargemaster jhr. Jan van Beyma (1848-1900).

Van Beyma studeare rjochten oan de Universiteit Leien dêr 't hy yn 1862 summa cum laude promovearre op *De fergoeding fan skea ûntsteande út it net goed oerkommen fan telegrammen*. Dêrnei wie hy yn de jierren 1862 en 1863 abbekaat yn Ljouwert om dêrnei yn tsjinst de kommen by justysje, earst as griffier fan in kantongerjocht, dêrnei as substitút-offisier fan justysje en as lêste, fan 1870 oant 1876, as offisier fan justysje. Yn dat lêste jier waard hy beneamd as sjef fan de ôfdieling steats- en folkerjocht, strafrjocht en straffoardering, ensfh. by it departemint fan Justysje yn De Haach. Dy funksje hâlde er oant hy yn 1886 beneamd waard as siktaris-generaal by dat ministearje fan Justysje. Hy bleau topamtner oant syn ferkiezing ta lid fan de Earste Keamer fan de Steaten-Generaal per 20 septimber 1904; hy bleau oant 1910 keamerlid. Yn de Earste Keamer, as âld- of frij-liberaal, spruts hy benammen oer justisjele oangelegenheden.

Van Beyma hie in tal njonkenfunksjes, benammen as lid fan ferskillende (steats)kommisjes. Hy wie Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en waard by syn ôfskied faan it ministearje yn 1904 beneamd ta kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

## Bibliografy
**De vergoeding van schade ontstaande uit het niet rigtig overkomen van telegrammen*. Leien, 1862 (proefskrift).
**De Rijks-politie in Nederland : haar geschiedenis en tegenwoordige inrigting*. 2 dielen. Snits, 1872.
Ernst Vegilin von Claerbergen

**Ernst Vegelin von Claerbergen** (Konstanz (Baden-Wuertemberch), 1529 - Neustadt a.d Weinstrasse (Reinlandt-Paltz), 1589) wie ried fan de karfoarst fan de Palts. Hy wie kapitein oer 300 Switsers en lânskriuwer yn Neustadt oan de Haerdt. 

Ernst wie de soan fan Georg Vegelin Hear fan Claerbergen (1481-1533) en Margaretha Stöss (†1554). Doe 't er 28 jier âld wie troude hy yn 1557 mei Anna (1535-1573). Hy troude foar de twadde kear doe 't er fyftich jier wie, diskear mei Anna Ducher (†1609) mei wa 't hy  ien soan krige: Philip Ernst Vegelin van Claerbergen (1580-1637).

## Sjoch ek
* Oer it laach Vegelin fan Claerbergen‎
Philip Ernst Vegilin von Claerbergen

**Philip Ernst Vegilin von Claerbergen**,(1580-1637), wie oerste ûnder kening Gustaaf II Adolf fan Sweden. Hy sneuvele by it ynnimmen fan Kaiserslautern troch de keizerlike troepen. Philip wie de soan fan Ernst Vegelin von Claerbergen en syn twadde frou Anna Ducher. Hy troude yn 1610 mei Brigitta Hantes († 1628) en krige mei har ien soan: Philip Ernst Vegelin fan Claerbergen (1613-1693)

## Sjoch ek
* Oer it laach Vegelin fan Claerbergen‎
Valerius Lodewijk Vegelin van Claerbergen (1835-1893)

Jhr. **Valerius Lodewijk Vegelin van Claerbergen** (De Jouwer, 18 oktober 1835 - dêre, 15 augustus 1893), wie de âldste soan fan grytman jhr Pieter Benjamin Vegelin van Claerbergen (1808-1879) en Aurelia van Beyma (1815-1851). 

Op 26 augustus 1864 troude hy yn Weststellingwerf mei Jacoba Everdina Sickinga (1838-1902) en krige mei har fjouwer bern. De beide soannen stoaren al jong. De húshâlding wenne yn de nijboude filla "Ter Huivra" oan de Skien op de Jouwer, in grut hûs yn sjaletstyl. Valerius bleau oant 1892 yn Ter Huivra wenjen. 

## Sjoch ek
* Oer it laach Vegelin fan Claerbergen‎
Valerius Lodewijk Vegelin van Claerbergen

* Valerius Lodewijk Vegelin van Claerbergen (1774-1844)
* Valerius Loadewyk Vegelin van Claerbergen (1835-1893)‎
Herfoarme tsjerke fan Nes (It Amelân)

De **Herfoarme tsjerke** yn Nes is ien fan de trije tsjerken fan de herfoarme PKN-gemeente fan It Amelân.

## Skiednis
De tsjerke fan Nes stie oarspronklik tusken Nes en Bueren op it plak fan it tsjerkhôf. It wie yn de katolike tiid in oan Jehannes de Doper wijde tsjerke, dy't yn de jierren 1730 ynstoartte en doe ôfbrutsen is.    

Op it plak fan de hjoeddeiske tsjerke oan it Tsjerkeplein waard yn 1734 in nije tsjerke boud. Mei grutte wissichheid wurdt der fan út gien dat fan dy tsjerke de westlike muorre oerbleaun is. Yn 1824 waard in nije tsjerke boud mei in noardlik en súdlik portaal, dy't elk twa doarren hiene. Fanwegen it sigen ferfoel yn 1913 it noardlike portaal en krige it súdlike portaal ien doar. Ek folge der doe in nije yndieling fan de ynrjochting. 

## Ynrjochting

De ynrjochting datearret foar in grut part út de 19e iuw en it begjin fan de 20e iuw. Alder binne de koperen kroanluchters (1723) en de kânselbibel (1729) en it Nachtmielsreau. De preekstoel datearret út de earste helte fan de 19e iuw en stiet sûnt de ferbouwing yn 1913 oan de noardlike muorre.

Boppe de bankenblokken foar de âlderlingen en diakenen binne yn de jierren 1950 troch Jan Murk de Vries muorreskilderings oanbrocht. Lofts wurdt de profeet Elía iten brocht troch raven (1 Keningen 17, 1–16) en rjochts is in foarstelling fan de Wûndere Fiskfangst (Lukas 5: 1-11).

## Oargel
It oargel waard boud troch L. van Dam út Ljouwert. It front datearret fan 1868, it ynstrumint út 1888.
Grutte Sint-Jânsgeasterfeanpolder

De **Grutte Sint-Jânsgeasterfeanpolder** waard oprjochte yn 1854. De polder is fuortkomd út it Twadde en Tredde Feandistrikt yn en lei yn twa gemeentes, Skoatterlân en Haskerlân. De útfeante wetters leveren gefaar op foar it omlizzende lân en de bewenners. Yn 1853 waard dit besprutsen by Deputearre Steaten. Nei oerlis mei bewenners en belanghawwenden foel yn 1854 it beslút ta ynpoldering. 

Fan 1856 oant 1858 waard it gebiet bepoldere. Der waard besletten de ta it graven fan de Achtervaart fan de rykswei rinnen troch Aldehaske oant in nij te bouwen skutslûs yn de Feanskieding mei in polderdyk oan de east- en súdkant fan dizze feart en it graven fan in skiedingssleat lân de Polder fan Blinksma. Der waard in efterfeart groeven fan de Verwerderpolder lâns de Tsjûkemar oant de nij te bouwen slûs yn de Dyksterfeart. Uteinlik kamen der in njoggental wetters groeven: de Feanskieding, de Sint-Jansgeaster Feart, de Hegedyksterfeart, Rotster Sleat, Rottumer Hegedyksterfeart, Nije Miedskutting, it Easter Stroomkanaal, de Tochtsleat en de Polderringfeart. 

Fierders kamen der polderdiken en waarden ek sleatten ôfdamme. Yn it bestek stie fierder it bouwen fan twa skutslûzen, ien yn de Feanskieding, de oare yn Fjouwerhûs. Foar it drûchmealen waarden seis moles boud. De earste moles wiene *[[De Hersteller (Sint-Jânsgea)|De Hersteller]]* op de Hegedyk by Sint-Jânsgea en *Marsicht* oan de Tsjûkemar by Reahel. Dêrnei folgen 'de moles *Fjildsicht* oan de Broeresleat yn Fjouwerhûs en de *Gaastsicht* oan de Rotstersleat by Rotstergaast. 
Yn 1858 waard besletten om de plassen oan de noardside fan de dyk tusken Sint-Jânsgea en Rotsterhaule drûch te lizzen oant it saneamde 'ûnlân'. 
Doe't it lân drûchfoel en de earste sleatten groeven waard begûn mei it drûchmeitsjen fan de plassen oan de eastkant fan de dyk tusken Aldehaske en Sint-Jânsgea en begrinze troch de dyk tusken it Hearrenfean en De Jouwer, oan de eastkant troch de feanpoldderdyk en oan de súdkant troch de Rottumerlannen. Foar dat doel waard yn 1860 waarden twa moles boud. Oan de noardside fan de Feanskieding mole *De Foarútgong* boud en *Feansicht* oan de súdkant fan de feanskieding, oan de Engelenfeart. Fan de seis moles is allinnich *De Hersteller* bewarre bleaun, de oaren binne ôfbaarnd of ôfbrutsen.

Yn 1929 waard in plan goedkard om de bemealing yngreven te reorganisearjen. Yn 1930 kaam by de âlde wynmole De Hersteller it nije gemaal 'De Grie', dat in gebiet fan hast 4000 bunder bemealt. 

Yn 2000 kaam der noch in tredde gemaal by. De trafo fan dit nije gemaal sit yn De Grie.
Skânsterpolder

De partikuliere **Skânsterpolder**, ek wol **Hearrenwâlster Polder**, **Polder efter de Hearrewâl** of **Nijehasker Polder** neamd, wie in polder yn de gemeente Haskerlân tichtby Nijehaske en It Hearrenfean. 

De polder wie in troch de lânynlizzenden oprjochte bestjoersorgaan fan 1797 oant sirka 1961. De lâneigeners besleaten ta reglemintearjen fan in polderbestjoer yn 1797 en sleaten dêrom in kontrakt. De polder hie in oerflak fan sa'n 49 bunder. Tusken 1812 en 1857 waard de polder ûnderhâldsplichtich foar de Jousterdyk. Dy plicht waard ôfkocht. De polder hie in mole, dy 't yn 1865 fernijd waard en yn 1940 ferfongen waard troch in wynmotor. Yn 1961 waard de bemealing nei ruilverkaveling regele troch de feanpolder de Grutte Sint Jânsgeasterfeanpolder, dy't ek de belesting hefte.
Fermanje fan Nes (It Amelân)

De **Fermanje** fan Nes op It Amelân is ien fan de trije mennistetsjerken dy't ea yn it doarp stien ha. De mennisten foarmje tsjintwurdich mei de grifformearden fan it eilân in federaasje. It gebou docht noch jimmeroan tsjinst as tsjerke, mar is ek troch de boargerlike gemeente oanwiisd as troulokaasje.  

## Skiednis
Oant yn de 19e iuw hiene de mennisten fan Nes trije ferskate gemeenten. Mei de gearfoeging fan dy trije gemeenten ta ien gemeente waarden twa gebouwen oerstallich, dy't ôfbrutsen waarden. De hjoeddeiske fermanje is it risseltaat fan in ferbouwing yn 1843. It tige ienfâldige sealtsjerkje hat grutte rûnbôgefinsters en in wulfdak. 

Oan de tsjerke waard it saneamde Mennohûske boud, dat fierder neat mei it tsjerkegebou hat út te stean.

Sûnt 2003 wurkje de mennisten op It Amelân gear mei de grifformearden fan it eilân. Yn 2009 waard besletten in federaasje oan te gean. By de federaasje hearden fjouwer tsjerken: trije mennistetsjerken yn Hollum, Ballum en Nes en ien grifformearde tsjerke yn Hollum. Oant 2013 hearde ek de Fermanje fan Ballum by de gemeente, mar dat gebou moast doe ferkocht wurde en is no in hotel. De gemeente makket wikseljend gebrûk fan de trije tsjerken Hollum en Nes.

## Ynterieur
It ynterieur hat in lytse preekstoel. Ynstee fan tsjerkebanken steane der stuollen.

## Oargel
In piipoargel ûnbrekt yn it tsjerkje. Foar de begelieding wurdt der gebrûk makke fan in harmoanium.
Protestantske tsjerke fan Boarnburgum

De **Protestantske tsjerke fan Boarnburgum** is in tsjerkegebou fan de Protestantske Gemeente Boarnburgum-Koartehimmen.

## Gemeente
De PKN-gemeente bestiet út de eardere herfoarme gemeenten fan Boarnburgum en Koartehimmen. Ek de De Wylgen, Smelle Ie en De Feanhoop falle binnen de grinzen fan de tsjerklike gemeente. It is yn 2004 net slagge om mei de grifformearden te kommen ta ien protestantsk-kristlike gemeente fan it doarp. De folle gruttere grifformearde gemeente fan Boarnburgum hat him nei de fúzje fan de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke en Grifformearde Tsjerken yn Nederlân oansletten by it doe oprjochte ferbân fan de Fuortsette Grifformearde Tsjerken yn Nederlân.   

## Skiednis tsjerkegebou
Boarnburgum ferlear de midsiuwske tsjerke fan dowestien nei't de sealtektoer op 5 desimber 1733 ynstoart wie. Op de âlde fûneminten waard yn 1734 in nije tsjerke boud. It tsjintwurdige gebou stamt út 1871 en is in sealtsjerke mei in trijesidich koer en in houten geveltoer. 

Hokker patroanhillige de tsjerke foar reformaasje hie, is net mear bekend. Fanwegen it foarkommen fan de net sa wenstige namme Sebastiaan yn Boarnburgum kin dat neffens de histoarikus Otto Derk Jan Roemeling Sint-Sebastianus west ha. 

## Ynrjochting
De preekstoel is 17e-iuwsk.

## Oargel
It oargel waard yn 1925 boud troch de firma Bakker & Timmenga yn Ljouwert. By de bou fan it oargel binne ûnderdielen brûkt fan it 18e-iuwske Hinsz-ynstrumint fan Seisbierrum.

## Sjoch ek
* Tsjerke fan Koartehimmen
Herfoarme tsjerke (Ballum)

De **Herfoarme tsjerke** yn Ballum is ien fan de trije tsjerken fan de herfoarme PKN-gemeente fan It Amelân. 

## Skiednis
Eartiids stie op it tsjerkhôf fan Ballum in oan de hillige Barbara wijde kapel, dy't hearde by Jelmerastate. It slot waard yn 1829 ôfbrutsen. Doe't de nije tsjerke op it hjoeddeiske plak yn 1832 yn gebrûk nommen waard folge ek de ôfbraak fan de kapel op it hôf. In grêfkelder op it hôf is it lêste dat noch tinken docht oan de kapel. Fan de kleastermoppen dy't by de sloop fan it slot ôfkomstich wiene waard de fundearring fan de nije tsjerke lein. 

De frijsteande sealtektoer datearret fan 1755 en ferfong eartiids in houten klokkestoel. Yn 1877 waard de toer mei nochris twaeninheale meter ferhege. Yn de Frânske tiid waard it wapen fan de Fryske Nassau's boppe de doar fernield.      

## Ynrjochting
In part fan de ynrjochting fan de âlde Barbarakapel belâne wer yn de nije tsjerke. Nei in restauraasje yn de jierren 1960 bleau fan de meinommen ynrjochting allinne de renêssânse preekstoel oer. Dy waard yn 1604 makke troch Claes Jelles foar de Grutte Tsjerke fan Harns. Doe't de Grutte Tsjerke yn 1771 ôfbrutsen waard om plak te meitsjen foar de tsjintwurdige Harnzer Grutte Tsjerke is de preekstoel ferkocht oan de herfoarme gemeente fan Ballum.

## Oargel
It oargel is in posityf dat boud is troch de firma Vierdag út Ynskedee. It kaam yn 1963 nei de renovaasje yn de tsjerke telâne.
Miko Dai

**Miko Dai**, echte namme **Katherine Liu** (yn Sina, 16 july 1989), is in rêstend Sineesk-Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Sineesk etnysk komôf. Hja hat yn it ferline ek wol gebrûk makke fan 'e artystenamme Layla Mynxx of Layla Mynxxx. Dai sette yn 2014 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile sûnt yn tsientallen films. 

## Libben en karriêre
Dai waard yn 1989 berne yn Sina, en kaam as bern mei har âlden yn 'e Feriene Steaten. Se hat sawol de Sineeske as de Amerikaanske nasjonaliteit. Dai brocht har tinerjierren troch yn Atlanta, yn 'e Amerikaanske steat Georgia, dêr't se in bachelorgraad yn ekonomy behelle oan 'e Emory Universiteit. Ek studearre se in jier rjochten oan 'e Steatsuniversiteit fan Georgia.

Yn 2009, doe't se 20 jier wie, begûn Dai yn in pleatslike stripklub yn Atlanta te dûnsjen as stripper. Yn augustus 2014, doe't se 25 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie se tsjin mids 2018 yn mear as tritich ûnderskate pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Penthouse, Evil Angel, Digital Sin, Adam & Eve, New Sensations, Elegant Angel en Jules Jordan Video.

Fierders hat Dai ek wol wurke foar minder bekende studio's, lykas Pure Play Media, Score en Mile High Media. En teffens hat se in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings en Brazzers. Under har karriêre hat Dai gearwurke mei kollega-aktrises as Dillion Harper, en mei manlike tsjinspilers as James Deen, Manuel Ferrara, Sean Lawless, J. Mac, Toni Ribas, Criss Strokes en Mark Wood. Njonken har aktearwurk posearre Dai ek geregeldwei foar neakenblêden. Yn 2017 loek Dai har werom út 'e pornoyndustry.

## Lichemsskaaimerken
Miko Dai is mongolide, mei brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.66&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 48&nbsp;kg, en in natuerlike kupmaat 32A. Behalven de wenstige gatsjes troch de earlellen hat se ek in nâlpiercing. Fierders hat se tatoeaazjes op har rjochterheup, op har ûnderrêch en oan 'e binnenkant fan har lofterpols.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Miko Dai
* Biografy en filmografy fan Miko Dai yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Miko Dai yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Miko Dai op ''FreeOnes''
Lomme Schokker

**Lomme Schokker** (It Oranjewâld, 20 septimber 1952) is in Frysk skriuwer út Hillegom. 

Lomme Schokker waard as de helte fan in twilling berne yn de Altenaleane yn It Oranjewâld, syn twillingbroer is de skriuwer Jan Schokker. 
Yn Tilburch studearre hy foar beropskaradviseur. Nei syn skieding fan in Amerikaanske frou wurke er by it Arbeidsburo yn Haarlim. Mei syn twadde frou ferhuze er nei Hillegom. 

Yn syn stúdzjetiid hie hy al in kursus Frysk folge. Nei syn pensjonearring folge er in ynternetkursus kreatyf skriuwen by de Afûk. Om de taal better yn de macht te krijen makke hy in Fryske oersetting fan *The Raven* fan Edgar Allen Poe. Ein 2017 begûn er mei in blog oer literatuer, maatskiplike ûntwikkelings en it deistige libben. Tema yn al syn wurk is macht en ûnmacht. Net allinnich yn persoanlike relaasjes, mar ek yn 'hoe’t minsken har ta harren goaden en de polityk ferhâlde'. 

Syn earste eigen lange gedicht *Ballade fan âlde pake* ferskynde yn it literêre tydskrift Ensafh. 

Yn 2017 wûn er de Rely Jorritsmapriis mei syn ferhaal *De oanhâldende gearspanning fan idioaten*. In jier letter wûn er nochris, no mei it ferhaal *It weagjen fan de see*. Hjirby waard er inspirearre troch de ferskuorrende nijsfoto mei it jonkje Alyan dat oanspielde op de Turske kust. Sûnt novimber 2017 hâldt hy in bloch by op lommeschokker.frl.

## Prizen
* Rely Jorritsmapriis 2018 foar *It weagjen fan de see*
* Rely Jorritsmapriis 2017 foar *De oanhâldende gearspanning fan idioaten*
Martin van Waning

**Gijsbertus Martinus Wilhelmus Franciscus (Martin) van Waning** (De Haach, 4 septimber 1887 – Dokkum, 7 july 1972) wie in Nederlânsk byldhouwer en skilder.

## Libben en wurk
Van Waning wie in soan fan Gijsbertus Martin van Waning en Maria Cornelia Johanna Trijssenaar. Syn heit wie referindaris by de Ried fan Steat en amateur-akwarelskilder; ek syn omke Kees van Waning skildere. Van Waning studearre wurktúchkunde yn Delft, mar wijde him nei syn stúdzje hielendal oan it skilderjen; hy wie doe 21 jier. Hy folge lessen by keunstners lykas Charles Dankmeijer, Jan van Rhijnnen en Willem de Zwart en gie letter nei it keunstsintrum yn Wiesbaden. Yn Dútslân moete er de Russyske grutfoarst Orlov en waard dy syn partikuliere sekretaris. Tegearre mei Orlov reizge er ûnder oare troch Frankryk, Italië, Spanje en Noard-Afrika. Yn 1917 festige Van Waning him wer yn Nederlân. Hy wenne earst yn De Haach en fan 1925 ôf op de Feluwe. 

Yn 1937 ferhuze er nei it waadeilân Skiermûntseach, dêr't er syn atelier yn de eardere seefeartskoalle festige. Yn de Twadde Wrâldoarloch waard het atelier bombardearre en gie in grut part fan syn wurk ferlern.

Yn Van Waning syn skilderwurk is de ynfloed fan de Haachske Skoalle te fernimmen. Hy skildere ûnder mear wettergesichten en lânskippen. Neist skilder wie Van Waning ek byldhouwer, grafikus en medaljeur. Van Waning hat trije kear troud west en skiede ek trije kear. Hy  liet trije soannen en in dochter nei.

## Wurk yn de iepenbiere romte
* *Smekende handen* (1955), oarlochsmonumint yn Kampen
* *De Schiere Monnik* (1961), Skiermûntseach


Ofbyld:Kampen, 'Smekende Handen' oorlog monument.jpg|*Smekende handen*
Ofbyld:De Schiere Monnik Martin van Waning.jpg|*De Schiere Monnik*


## Publikaasjes oer Van Waning
* , *De schilder Martin van Waning* (1953)
* , *Martin van Waning 1887-1972* (1978)
Brekkenpolder

De **Brekkenpolder** is in poldergebiet en buorskip yn de gemeente De Fryske Marren yn it suden fan Fryslân. It leit besuden Sleat en noardwestlik fan De Lemmer, dêr’t it ek formeel ûnder falt.

De Brekkenpolder bestiet út meardere gebieten. It leit as in eilân oan de noardkant fan Teakesyl. It wurdt fan Teakesyl skieden troch de Lange Sleat, de oare wetters dy 't eilân skiede fan it fêstelân binne: de de Ie, de Wâldsleat, de Brandemar, de Hjerringsleat, de Rynsleat en de Grutte Brekken.

By Teakesyl leit sûnt de ruilferkaveling healwei de 20ste iuw, in brêge dy 't de Dorawei mei de Finnewei ferbynt, dêrfoar wie dêr in fearpont. By de Rynsleat is der dan wer in toeristyske fearpont foar fytsers en fuotgongers. De bewenning fan de buorskip ûntstie benammen oan de Brandemar by de Sleattemerkoai en oan de súdeastkant yn it Follegeaster Skar.

Dy lêste mienskip waard *De Kikkert* neamd. Follegeaster Skar waard letter de Polder De Kikkert neamd. Yn 2018 is De Kikkert allinnich te finen as fjildnamme en as namme fan de sylskoalle dy’t yn de Wikelerskar, yn de hoeke fan de Ie en de Lange Sleat stiet. Fan 1904 oant 1926 stie yn De Kikkert oan de Lange Sleat in poldermole. Yn it Wikelerskar hat in steamgemaal stien.

Troch de ruilferkaveling kamen der mear pleatsen yn de polder, sadat de buorskip út ferspraat steane huzen bestiet sûnder in echte buorren. By de Lange Sleat leit oan de Koaiwei in lytse kemping. Yn de mande mei de buorskip Teakesyl hat de Brekkenpolder in doarpsbelangenferiening.

Tusken de Dorawei en de Koaiwei leit it natoergebiet Bancopolder, dat beheard wurdt troch It Fryske Gea en Steatsboskbehear.
The Ten Thousand

* ''The Ten Thousand'' (roman fan Harold Coyle), in roman fan Harold Coyle út 1993
* ''The Ten Thousand'' (roman fan Michael Curtis Ford), in roman fan Michael Curtis Ford út 2001
* ''The Ten Thousand'' (roman fan Paul Kearney), in roman fan Paul Kearney út 2008
Banckspolder

De **Banckspolder** is in polder op it Nederlânske waadeilân Skiermûntseach. De earste diken fan de polder waarden troch de mûntsen fan it sistersjenzer kleaster Klaarkamp oanlein. Yn 1859 lei mr. John Eric Banck in nije dyk oan om in stik kwelder, wêrtroch't de Banckspolder ûntstie. Oan de westkant fan de polder leit de Westerplasse, it wichtichste swietwettergebiet fan Skiermuontseach. De swiete grûn waard geskikt foar feehâlderij. Yn de polder steane sân pleatsen. De lannen wurde yn de maitiid en simmer in soad brûkt troch greidefûgels, winterdeis sitte der in soad oerwinterjende guozzen yn de polder. Natoer- en fûgelwachters jouwe yn de mande mei de boeren de nêsten oan en pleatse nêstbeskermers om de aaien tsjin it fee te beskermjen.
Pepyn I fan Akwitaanje

**Pepyn I fan Akwitaanje** (797 - 13 desimber 838 wie de kening fan Akwitaanje en hartoch fan Maine. 
Hy wie de twadde soan fan keizer Loadewyk de Fromme en syn earste frou Ermengarde fan Haspengoa. 

## Libbensrin
Doe't syn heit yn augustus 817 it ryk ûnder al syn soannen ferdield hie as ûnderkeninkriken, krige Pepyn Akwitaanje, dat it ûnderkeninkryk fan Loadewyk sels wie ûnder it regear fan dy syn heit Karel de Grutte. 
Hy boaske yn 822 mei Ingeltrude, dochter fan Teodebert fan Madrie. Hy krige mei har twa soannen: Pepyn (823-nei 864) en Karel (825-830 - 4 juny 863), dy't aartsbiskop fan Mainz waard. Pepyn hie ek noch twa dochters, dêr't der ien fan mei greve Gerard fan Auvergne boaske.
Pepyn kaam yn 830 yn ferwar tsjin syn heit op oantrûnen fan Wala fan Corbie, de adviseur fan syn broer Lotarius. Hy tôge mei in leger Basken nei Parys ta mei help fan de Neustrjers. Syn heit kaam werom fan in kampanje yn Bretanje nei Compiègne, dêr't Pepyn syn leger besingele en him finzennaam. De opstân bedarre lykwols al rillegau.
Yn 832 kaam Pepyn fannijs yn opstân en syn jongere broer Loadewyk de Dútser die itselde. Loadewyk de Fromme wie yn Akwitaanje om in rebûlje del te slaan, mar waard ôflaat troch de Beierske rebûlje fan de jongere Loadewyk. Pepyn naam Limoges yn, allyk oare keizerlike besittings. It folgjende jier sleat Lotarius him by syn bruorren oan en, mei help fan Ebbo, aartsbiskop fan Reims, setten hja harren heit ôf. Troch it grutte stribjen nei macht fan Lotarius, keazen Pepyn en Loadewyk de Dútser de kant fan harren heit en stelden him op 1 maart 834 fannijs wer oan. Pepyn krige syn âlde posysje wer werom.
Pepyn ferstoar in lytse fjouwer jier letter en waard begroeven yn de Sint-Radegondetsjerke yn Poitiers. Syn beide soannen wiene noch minderjierrich en Loadewyk de Fromme joech it keninkryk oan Pepyn syn healbroer Karel de Keale. De Akwitaanske adel keas lykwols foar Pepyn syn soan, Pepyn II. Syn broer Karel makke foar in skoftke ek taspraak op it keninkryk. Beide ferstoaren sûnder bern.
Ordinatio Imperii

De **Ordinatio Imperii** (Oardering fan it Ryk) út 817 is in oardering fan it Frankyske Ryk dy't it opfolgjen fan keizer Loadewyk de Fromme regele. It wie in oerienkomst tusken it âlde opfolgingssysteem en de winsk fan de tsjerke en hâld de ienheid. De âldste soan soe it keizerskip erve, allyk de oerhearskippij oer syn bruorren, dy't kening fan in ûnderkeninkryk wurde soene.

## Tarieding
Loadewyk de Fromme stie foar in drege kar. Hy moast neffens Frankyske tradysje, it Ryk ferpartsje ûnder syn trije soannen, mar hy woe ek dat it Karolingyske Ryk, dat opboud wie troch syn heit Karel de Grutte, byïnoar hâlde. Hy kaam yn 817 mei de tsjerke oerien, mei de *Ordinatio Imperii*, dat syn âldste soan Lotarius de keizerstitel mei Itaalje en it oerhearskippij krige. De oare soannen, Loadewyk de Dútser soe Beieren en Pepyn soe Akwitaanje krije.

## Opskuor
It joech opskuor doe't Loadewyk de Fromme in fjirde soan, Karel de Keale, mei syn twadde frou Judit fan Beieren krige. Hja woe dat har soan ek in diel krige. Mei de Ryksdei fan Worms yn 829 waard regele dat er Swaben, Raetia, de Elsas en in part fan Boergonje krige. Dat wiene lykwols de wichtichste parten dy't ynearsten oan Lotarius tasein wiene. De oare soannen kamen yn ferwar tsjin dy plannen en der bruts in boargerkriich tusken de trije soannen en harren heit út.
Yn 838 ferstoar Pepyn, twa jier foar syn heit, en doe wie der dus in erfgenamt minder. De trije oerbleaune soannen namen de *Ordinatio Imperii* net oan en kamen yn 839 mei in nije erfregeling; it *Akkoard fan Worms*.
Nei it ferstjerren fan Loadewyk de Fromme yn 840 easke Lotarius dochs wer it ynfieren fan de *Ordinatio Imperii*. De oare bruorren, Loadewyk de Dútser en Karel de Keale, woene dat net en in nije boargerkriich bruts út tusken harren en Lotarius. Lotarius ferlear yn 841 yn de Slach by Fontenoy. Yn 842 leinen Loadewyk de Dútser en Karel de Keale de Eed fan Straasburch ôf, dêr't hja inoar taseine inoar stypje te bliuwen.

## Ferdrach fan Ferdun
Einlings waard it Ryk mei it Ferdrach fan Ferdun yn 843 ferparte yn in westlik, midden en eastlik ryk. Lotarius hold de keizerstitel, mar sûnder it oerhearskippij oer syn bruorren. Dat wie de ein fan de ienheid fan it Frankyske Ryk.
Nei it ferstjerren fan Lotarius waard syn Middenryk ferparte ûnder syn trije soannen: Loadewyk II, Lotarius II en Karel fan Provence. Hja hiene gjin opfolgers en dêrom waard it Middenryk ferparte tusken Loadewyk de Dútser fan East-Frânsje en Karel de Keale fan West-Frânsje. It East- en Westfrankyske Ryk soene skielk harren eigen paad gean: Dútslân ûnder de Ottoanen (sûnt 911) en Frankryk ûnder de Kapetingers (sûnt 987).
Ulbe Everts

**Ulbe Arend Everts** (De Jouwer, 6 augustus 1799 - De Haach, 26 maart 1860), wie in Frysk skriftgelearde en skiedkundige. 

Ulbe wie de jongste fan njoggen bern fan Arent Everts, skout op De Jouwer, en Geartsje Durks. Yn 1815 waard hy studint oan de hegeskoalle fan Frjentsjer. Nei de ferdigening fan de dissertaasje *Homeri auctoritate apud Jureconsultos* (1819). Ulbe Everts teach yn 1821 nei Leien. Hy fielde him dêrta oanlutsen troch it ferbliuw fan de Jouster professer Elias Annes Borger. Op 22 juny 1822 promovearre hy oan de Hegeskoalle fan Grins op *Disputatio juridica de morte civili*. Everts fêstige him doe as abbekaat op De Jouwer mar waard koart dêrnei rjochter fan de Arrondissemintsrjochtbank op It Hearrenfean. Yn 1838 waard hy fan dyselde rjochtbank presidint. Yn 1847 waard hy riedshear yn it Provinsjaal Gerjochtshôf fan Fryslân en twa jier letter lid fan de Hege Rie fan de Nederlannen.

Everts wurdt ek neamd as skoalopsjenner. 

As lid fan it Frysk Genoatskip hâlde hy foar it genoatskip ek wol sprekbeurten. Yn De Vrije Fries en de 'Friesche Volksalmanak' steane opstellen fan syn hân. 

## Bibliografy
* *Mémoires de Sicco van Goslinga*, mei G.H.M. Delprat (Ljouwert, 1857)
*  *Verhaal van de verrigtingen der Jezuïeten in Friesland, door Pater Willem van der Heyden*, mei H. Amersfoordt  (Ljouwert, 1842). 
* priisantwurd by it Stolpiaansk legaat *Over de pligten van Overheden en Onderdanen* (Leien, 1834).
Douwe Simons Gorter

**Douwe Simens Gorter** (De Jouwer, 3 augustus 1811 - Balk, 27 augustus 1876) wie in minniste predikant yn Starum en Warns yn 1834, en yn Balk sûnt 7 maaie 1854.

Douwe Gorter wie de soan fan Simen Gorter, minniste dûmny op De Jouwer fan 1801 oant 1831) en yn Zijldijk oant 1856. In broer fan Douwe Gorter wie predikant Klaas Simens Gorter (1822-1901). Douwe Gorter wie troud mei Tryntsje Koopmans († 25 oktober 1885). Harren soan wie Simen Gorter. 

Douwe Gorter waard benammen bekens as redakteur fan doperske lektuer. Sa wie hy útjouwer fan in yn Snits útjûn jierboek yn 1854, 1856 en 1858. Dat wie in fuortsetting op it Jierboekje fan Muller dat yn 1850 foar it lêst ferskynd wie. De 'Doopsgezinde Bijdragen' wiene sûnt 1861 de fuortsettings fan dit jierboek. Yn de jiergong fan 1854 skriuwt Gorter in stúdzje oer Hans van Overdam en de gemeente fan de Dopersken yn Gint (side 41-104).

De Nederlânske dichter Herman Gorter (1864-1927) wie in pakesizzer fan Douwe Gorter.

## Bibliografy
* *Onderzoek naar het kenmerkend beginsel der Doopsgezinden, benevens een aanhangsel bevattende een beantwoording en toelichting van de voorstelling en beoordeeling der Doopsgezinde beginselen door prof. J.H. Scholten* (Snits 1850). 
* *De theologie van prof. J.H. Scholten, getoetst ten opzigte van hare wijsbegeerte, openbaringsbegrip en inhoud des geloofs* (Grins, 1858) 
* Brief oan J. Visscher over de waardeering van den kinderdoop (yn Jierboek Wittenskiplike teol. 1851)
* *De Christelijke doop (Sneek 1854); Onderzoek naar den genoegzamen en noodzakelijken regel van een christelijk kerkgenootschap (1852) 
* Brief oan J.H. Scholten oer syn ‘Leer der Hervormde Kerk’ (1853)
* *Opmerkingen over het gezag van de schriften des N.T. aan Van der Brugghen* (1854)
* *De persoon van Christus* (1858)
* *Licht en schaduwzijde der moderne Theologie* (Grins, 1862)
* *Vruchten van onderzoek en strijd in een veertigjarige Evangeliebediening'' (Snits, 1874).
Simke Rinkes

**Simke Heerts Rinkes**, (De Jouwer, 18 desimber 1829 - Arnhim, 8 july 1865) wie in Nederlânske learaar âlde talen, konrektor en skoalopsjenner.

## Libben en wurk
Simke wie de soan fan de begoedige Jouster nôthanneler Jan Jans Rinkes en Antsje Wielinga. Omdat syn âldere bruorren al yn de saak fan harren heit sieten, soe Simke foar dûmny leare. Neidat er Latyn studearre hie by de Jouster predikant Jarigs Wassenaar gie hy trije jier yn de kost by de konrektor fan it Ljouwerter Gymnasium, Jan Dirks Ankringa. Neist lessen fan Ankringa krige hy les fan de preseptor dr. J.G. Ottema en fan dr J.C G. Boot. Rektor J.C.G. Boot hie in grutte ynfloed op him. 

Fan 1848 oant 1854 gie Rinkes nei de literêre fakulteit fan Leien, dêr 't er him oan de literatuer wijde, en net oan de teology. Yn 1854 helle hy as kandidaat yn de Letteren in sulveren medalje by in troch de Utertske fakulteit útskreaune priisfraach *Crimine Ambitus et de Sodaliciis apud Romanos*. In jier letter folge syn beneaming as twadde preseptor oan it Leienske gymnasium. Yn 1856 promovearre hy op *Disputatio philologica de Oratione prima in Catilinam a Cicerone abjudicanda*. Dit proefskrift waard rillegau bestriden troch syn syn foargonger E.J. Kiehl en syn eardere learmaster professor Boot. Yn 1857 waard Rinkes beneamd as konrektor fan it gymnasium yn Arnhim. Dêr waard hy meiwurker fan it tydskrift foar klassike literatuer *Mnemosyne*. Dit tydskrift wie yn 1852 oprjochte troch Ernst Julius Kiehl, E. Mehler en S.A. Naber en soe letter fuortset wurde troch Cobet, Bake en oaren. Rinkes holp dyselde Bake mei de bewurking fan dy syn *Scholica Hypomnemata*. Yn de jiergong fan 1855 bespruts Rinkes de *Disputatio antiquaria de Fetialibus* fan P.J.N. Wessels (Grins, 1854). Yn it lêste nûmer fan de sânde jiergong besocht hy ûnder de titel *Verisimilia* (437-453) *eenige bedorvene plaatsen* út de oraasjes fan Cicero te ferbetterjen. Yn it tsiende diel skreau hy de *Q Asconio Pediano in Ciceronis orationes commentariis emendandis*. Dit stik soe hy letter in ferfolch jaan. 

Yn 1859 waard Rinkes fan preseptor yn Leien beneamd as skoalopsjenner yn it earste distrikt fan Gelderlân. Yn dy funksje sette er him yn foar de oprjochting fan de Arnhimske kweekskoalle foar ûnderwizeressen en it tafersjoch op it 'Fonds voor weduwen en weezen van onderwijzers in de provincie Gelderland'. Rinkes wie lid van de Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde. Hy troude mei de âldste dochter fan in Leienske predikant, Cornelia van Iterson, en krige mei har trije bern. Rinkes stoar op 35-jierrige leeftyd oan de tarring en liet syn frou efter mei fjouwer jonge bern, dêr't sy jongste fan ek noch ôfstean moast.
Matthias fan Vierssen

**Matthijs Willems (Matthias) fan Vierssen**, (Ljouwert, 1591 - De Haach, 4 july 1658) wie in abbekaat en riedshear fan Fryslân. Matthias wie in soan fan Willem fan Vierssen (1564-1641), dy't op jonge jierren út Prusen wei nei Fryslân ta kaam. Matthias troude yn 1621 yn Ljouwert mei Clara Mellinga (1603-1650). Willem van Haren wie troud mei syn suster. 

Yn novimber 1607 skreau er him yn foar de stúdzje Rjochten oan de Universiteit fan Frjentsjer. Op 12 septimber 1610 skreaun er him as studint yn by de Universiteit fan Marburg en op 13 augustus 1611 te Heidelberch. Yn 1614 lei er as abbekaat de eed ôf foar it Hof fan Fryslân. Yn 1620 waard hy neamd as lânsabbekaat. 
Fan 19 maart 1625 oant maart 1648 wie hy riedshear oan it Hof fan Fryslân foar Sânwâlden. Nei him soene noch seis leden fan syn laach dy funksje beklaaie. Yn 1648 waard Fan Vierssen dêr earste presidearjende ried foar Sânwâlden. Yn 1655 docht hy ôfstân fan it amt yn it foardiel fan syn soan Willem. Nei syn ôfgean as riedshear waard hy ôffurdige fan Fryslân by de Steaten-Generaal yn De Haach. Yn dy funksje gie hy mei Van Beuningen en Reede van Amerongen nei Denemark om yn it noarden de frede te herstellen. Doe't er yn 1657 weromkaam wie dúdlik dat Denemark bûnsgenoat fan de Republyk waard.

Yn 1628 waard Fan Vierssen deputearre yn de Steaten fan Fryslân foar Snits. Hy bleau dat oant 1632, mar beklaaide fan 1634 oant 1635 nochris dy funksje. Fan 1640 oant 1644 en fan 1655 - 1657 wie hy ordinaris deputearre fan de Steaten-Generaal fan de Feriene Nederlânske Provinsjes. 
Matthias fan Vierssen stoar yn De Haach doe't hy 67 jier âld wie en waard begroeven yn de Galileërtsjerke yn Ljouwert.
Matthijs fan Vierssen

**Matthijs fan Vierssen** (± 1660 - 27 febrewaris 1689) wie grytman fan Haskerlân tusken 1681 en 1689. Hy wie meunsterkommissaris en folmacht op de lândei.

Matthijs fan Vierssen wie in soan fan Arnold fan Vierssen en Sibilla fan Jongestal.  Yn 1683 troude hy op De Jouwer mei Ava Sophia, in dochter fan Berthold fan Nijsten, grytman fan Raarderhim. Se krigen twa bern. Fan 30 april 1681 oant 30 april 1683 wie hy kommitearre fan de Generaliteitsrekkenkeamer. Dêrnei waard er oant 30 april 1686 lid fan deputearre Steaten fan Fryslân foar Sânwâlden en Haskerlân. 

Matthijs stoar jong. Yn 1689 waard hy as grytman fan Haskerlân opfolge troch Hessel Vegelin fan Claerbergen.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Karel fan de Provâns

**Karel fan de Provâns**, bynamme *de Jonge* (845 - kleaster St-Pierre-les Nonnains (tsjintwurdich yn Lyon) 24 jannewaris 863) wie de jongste soan fan keizer Lotarius I en Ermengarde fan Tours.

Syn heit ferdielde syn keninkryk Midden-Frânsje yn 855 by it Ferdrach fan Prüm tusken syn trije soannen. De âldste soan Loadewyk II
krige it Keninkryk Itaalje en de keizerstitel; Lotarius II krige Loataringen en Opperboergonje; en Karel, de jongste, krige de Provâns en Nederboergonje.

Doe't syn heit ferstoar, wie Karel noch mar 10 jier âld. Syn oantroude omke, greve Gerard fan Vienne, naam it regintskip oan. Gerard ferdigene it keninkryk tsjin de ynfallende Wytsingen, dy't de Rône opfearen. Yn 860 fersloech er harren by de mûning fan de Rône.

Karel syn omke, kening Karel de Keale fan West-Frânsje besocht de Provâns te feroverjen yn 861 op oantrunen fan de greve fan Arles, mar dat slagge him net.
Karel fan de Provâns hat winliken sels nea regearre, allinne yn namme. Gerard fan Vienne wie winliken de bestjoerder. Yn 858 hie er regele dat as Karel sûnder opfolgers ferstjerre soe, de Provâns nei Lotarius II gean soe. Doe't Karel yn 863 ferstoar, woe syn âldste broer Loadewyk II de Provâns ek hawwe, dus waard it keninkryk ferparte tusken de twa bruorren: Lotarius krige de bisdommen Lyon, Vienne en Grenoble, dy't bestjoerd wurde soene troch Gerard; Loadewyk krige Arles, Aix en Embrun
Arent Johan fan Glinstra

**Arent Johan fan Glinstra** (Koarnjum, 1754 - Ljouwert, 31 maaie 1814) wie grytman fan Haskerlân. Arent wie de soan fan Watze (Valerius) fan Glinstra, postmaster fan Fryslân, en Anna Catharina fan Haersma. 

Yn 1770 skreau de jonge Arent him yn as studint by de Akadeemje fan Frjentsjer. Ta syn learmasters hearde de heechlearaar teology Samuel Manger en fan 26 july 1774 ôf folge hy kolleezjes by de heechlearaar Romaanske talen Johan Hendrik Verschuur. Hy promovearre op 29 july 1774 yn de rjochtsgeleardheid. Arent fan Glinstra waard yn 1790 grytman fan Haskerlân, as opfolger fan Schelte Hessel Roorda fan Eysinga. Fiif jier letter waard hy oan it begjin fan de Frânske tiid yn 1795 ôfsetten. Nei dy tiid hat hy fan 1812 oant syn dea lid west fan de Algemiene Rie fan it Departemint fan Fryslân. 

## Skilder
Nei 1795 libbe hy benammen as rintenier en wijde hy him oan syn leafhawwerijen. Hy wie amateurkeunstner en stie bekend as keunstleafhawwer. Hy krige les fan de Amsterdamske behangskilder Jurriaan Andriessen en makke benammen kopyen fan wurken fan oare keunstners. In soad fan syn skilderijen byldzje lânskippen út mei soldaten, ruters of wyldjeiers.

## Soasjeteitsgebou yn Ljouwert
Op 7 augustus 1799 kocht Arend Johan van Glinstra yn Ljouwert foar 7830 karolusgûnen en 20 stuorren in hûs oan de Nijstêd nûmer 150.  Neffens de omskriuwing hie it hûs op de ûnderste ferdjipping in foar- en efterkeamer, beide mei "vuursteden", bêdsteden en kasten. In romme treppen late nei de boppeferdjipping dêr 't twa grutte keamers wiene dy 't ferbûn wiene troch in porte-brisée. Dy keamers waarden brûkt as soasjeteitsseal fan it patriottegenoatskip De Fraterniteit, dat it hûs oant dan yn besit hân hie. It genoatskip wie koart dêrfoar opheft omdat der in soad ûnderlinge politike ferdieldheid wie.  Om de soasjeteitsfunksje wie der yn de grutte tún efter it hûs, neist in blikke en grientetún, in oerdekte kolfbaan. Fan Glinstra wreide it persiel yn dyselde tiid út troch it oankeapjen fan in húske, mei in wearde fan 317 karolusgûnen en 20 stuorren, oan de Fermanjestege, njonken de doopsgesinde tsjerke.  Koart nei de oankeap hat Fan Glinstra it hûs ferboud en útwreide mei in efterhûs. Doe 't op 19 july 1814 in boelguodynventaris fan it hûs opmakke waard, blykte de ûnderferdjipping te bestean út fjouwer ynstee fan twa fertrekken en waard sprutsen oer in foar- en eftersouder.  Nei de dea fan Fan Glinstra fererve it hûs op syn neef jhr. Valerius Loadewyk Vegelin fan Claerbergen (1774-1844).
Arend fan Glinstra ferstoar op 31 maaie 1814 yn syn hûs oan de Nijstêd. Hy wie net troud en mei him stoar it laach Fan Glinstra út. Hy beneamde de bern fan syn suster Louisa Albertina (1749-1772), dy 't troud wie mei Pieter Benjamin Philip Ernestus Vegelin fan Claerbergen (1743-1780), as syn erfgenamten. De neef Valerius Lodewijk erve fjouwerseisde fan de neilittenskip, de beide susters Helena
Corien en Anna Catharina Wilhelmina krigen elk in seisdepart taparte.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Asse Obbes

**Asse Obbes** of **Aesse Obbesoan** wie grytman fan Haskerlân fan 1582 oant 1601.
Asse Obbes wie jierrenlang folmacht op de Lândei fan Fryslân en waard yn 1594 earste âlderling by de gemeente op De Jouwer, yn de tiid dêrfoar waarden diakens keazen. Hy troude mei Aaltsje Terwisgha, en hie mei har yn elk gefal ien soan, Obbe Obbes. 
Obbes wie fan 1594 - 1596 ôffurdige by Deputearre Steaten fan Fryslân foar Sânwâlden en Haskerlân.

## Assema
Asse Obbes komt nei alle gedachten út it laach fan de Assema's. It begjin fan it laach Assema leit op de Assemastate yn Aldeouwer oan de noardlike igge fan de Tsjûkemar, yn de eardere gemeente Doanjewerstâl. Om 1580 hinne blykt dat dizze âldste laach fan de Assema's, ôfstamjend fan Obbe Asses, herfoarme wurden is. Dy kar fersekere harren plak yn de boppelaach fan de Fryske mienskip yn de tiid fan de Republyk. Dat hja dêr sosjaal besjoen diel fan útmakken blykt út de houliken mei leden fan de grytmansfamyljes Terwischa, Wyckel,
Crack en Haersma en it juristelaach Boner. It blykt ek út it gegeven dat Asse Obbes en Obbe Obbes grytman fan Haskerlân en Gaasterlân waarden. Yn de earste helte fan de santjinde iuw liket dizze takke fan de famylje, foar safier bekend, út te stjerren.
 
## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Sybe Pierssoan

**Sybe Pierssoan**, ek **Sijbe Pierszoon** wie grytman fan Haskerlân. 

Sybe Pierssoan wie yn 1574 folmacht foar it Hasker Fiifgea, it lettere Haskerlân. Op 31 maart 1580 besleaten de Steaten fan Fryslân dat preesters en oare geastliken gjin katolike seremoanjes mear útfiere mochten. Sybe Pierssoan folge dat jier Hoijte Uninga fan Hoytema op as grytman. Yn 1582 waard Sybe Pierssoan as grytman opfolge troch Asse Obbes. 

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Slach by Andernach (876)

De **Slach by Andernach** tusken de Westfrankyske kening Karel de Keale en de Eastfrankyske kening Loadewyk de Jongere fûn plak op 8 oktober 876 by Kettig besúdeasten Andernach, sa'n 21 km benoarden Koblenz. De striid einige yn in folsleine nederlaach fan Karel de Keale.

## Oanrin
Loadewyk III de Jongere wie de soan fan de Eastfrankyske kening Loadewyk de Dútser, dy't it Eastfrankyske keninkryk yn 865 tusken syn soannen ferparte hie. Loadewyk de Jongere krige it grutste part fan East-Frânsje, wylst syn bruorren Beieren en noardlik Itaalje krigen. By it Ferdrach fan Meerssen yn 870 krige er it eastlike part fan Midden-Frânsje. Karel de Keale, kening fan West-Frânsje, besocht earst gâns Midden-Frânsje te ferôverjen, mar naam diel oan it ferdrach ûnder militêre druk en waard Midden-Frânsje ferdield tusken East- en West-Frânsje. Doe't Loadewyk de Dútser ferstoar besocht Karel fannijs en wreidzje West-Frânsje út oant de Ryn ta. Om dat wier te meitsjen moete er syn omkesizzer by Sinzig, mar Loadewyk wie it net mei Karel syn plannen iens.

## De Slach
Karel besocht doe de westigge fan de Ryn te bemasterjen. Op 8 oktober 876 feroare de kampanje yn in fjildslach op in fjild by Andernach dat einige yn in beslissende oerwinning fan Loadewyk en einige alle fierdere besykjen fan Karel en bemasterje Midden-Frânsje. Karel flechte nei Itaalje en ferstoar sawat presys in jier letter yn Avrieux, Savoaye.
It gefolch fan de Slach wie dat Andernach en it Rynlân by East-Frânsje (dat him letter ûntjoech ta it Hillige Roomske Ryk) bleaune en de grinzen bleane sa goed as itselde oant de Lette Midsiuwen. By it Ferdrach fan Ribemont yn 880 tusken Loadewyk de Jongere en de pakesizzers fan Karel de Keale: Loadewyk III fan Frankryk en Karloman fan Frankryk krige East-Frânsje ek it westlike part fan Midden-Frânsje mei de mûnings fan de Ryn, Maas en Skelde en de stêden Metz, Sedan, Straasburch, Ferdun en Antwerpen ynbegrepen.
Jurriaan Andriessen

**Jurriaen Andriessen** (Amsterdam, 12 july 1742 – dêre, 31 july 1819) wie in Nederlânske behangskilder en tekener.

## Biografy
Andriessen waard berne op Uilenburg yn de Batavierstrjitte. Syn heit kaam fan Brandenburg en syn mem fan Holstein. Hy waard op 12-jierrige leeftyd in learling fan Anthony Elliger en fjouwer jier letter by Jan Maurits Quinkhard. Hy gie yn 1760 nei de *Teeken-Akademie* yn Amsterdam en yn 1766 wûn hy de earste priis. Yn datselde jier waard Andriessen lid fan it Sint-Lucasgilde. Hy krige dêrnei fan David van Lennep de wichtige opdracht om behing te leverjen foar it Hûs te Manpad yn Heemstede.

Hy wurke gear mei Johannes fan Dreght en luts op mei Reinier Vinkeles. Andriessen troude yn 1770. It span wenne yn it earstoan oan de Bloemgracht, mar ferhuze letter nei de Prinsengracht, de Binnen-Amstel en it Roeterseilân. Dêr rjochte hy mei Isaac Schmidt in wurkplak op foar skildere behingsels, dêr 't ek syn broer Anthony, de reauskilder syn help ferliende. Syn skildere behangsels toane ornaris arkadyske lânskippen. Andriessen skildere ek dekors foar de skouboarch op de Keizersgracht (1774); tegearre mei Hermanus Numan skildere hy Italjaanske strjittetafrielen. Yn 1799 krige hy in oerhaal en rekke geandewei fierder ferlamme.

Der binne mear as 200 troch Andriessen tekene behangselûntwerpen bekend. In grut oantal fan syn foarûntwerpen en tekeningen wurdt yn it Ryksprintekabinet bewarre. Jurriaen hie tsientallen learlingen en sette in tekenakadeemje op mei syn soan Christiaan. Syn learlingen wiene ûnder mear Jan Bulthuis, Wouter Johannes van Troostwijk, syn broer Anthony Andriessen, Hermanus Numan, Hendrik Voogd, Daniel Dupré en de grytman fan Haskerlân, Arent fan Glinstra. Frijwat unyk is in tekene deiboek dat in tiidrek fan tweintich jier beslacht.

Der binne mar in pear ynterieurs mei ensembles fan Andriessen oerbleaun. Yn Museum Van Loon wurde doeken tentoansteld dy 't oarspronklik út kastiel Drakesteyn komme. Yn de túnkeamer fan It Grachtenhuis (Herengracht 386, Amsterdam) is in ensemble te sjen dat Andriessen yn 1776 makke yn opdracht fan Gillis Alewijn.