open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Desorihaai

De **Desorihaai** (wittenskiplike namme: *Isurus desori*) is in útstoarne haai út it boppeskift fan 'e helmhaaien (*Galeomorphi*), it skift fan 'e makrielhaaien (*Lamniformes*), de famylje fan 'e hjerringhaaien (*Lamnidae*) en it skaai fan 'e echte makrielhaaien (*Isurus*). Dit bist libbe fan it Ier-Oligoseen oant it Mid-Mioseen.

## Taksonomy
De Desorihaai waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1843 troch de Switserske paleöntolooch Louis Agassiz yn syn publikaasje *Recherches sur les Poissons fossiles* ("Undersiken nei Fossile Fisken"). De oarspronklike wittenskiplike namme fan dit bist wie *Oxyrhina desori*. Dy oantsjutting datearret út in tiid dat it foar auteurs noch net wenst wie om in etymology fan troch harren keazen namme by de beskriuwing te dwaan. Dat betsjut dat men bytiden mar riede moat nei wat der oarspronklik krekt mei bedoeld waard. De skaainamme *Oxyrhina* is Latyn foar "puntsnút", mar wat it soartspesifike diel *desori* ynhâldt, is net alhiel dúdlik. Der wurdt wol oannommen dat in toponym is.

It skaai *Oxyrhina* waard fan it begjin oant de midden fan 'e tweintichste iuw as in soarte fan sammelbak brûkt foar fossile haaien út it skift fan 'e makrielhaaien (*Lamniformes*) dy't nearne oars teplak brocht wurde koene. It waard hieltyd dúdliker dat dy yndieling net striek mei de wurklikheid. It skaai waard dêrom úteinlik hielendal ôfskaft, mar tsjin dy tiid wie de Desorihaai al oerpleatst nei de skaai fan 'e echte makrielhaaien (*Isurus*). It tinken mank saakkundigen is no dat it de foarâlder wie fan 'e beide libbene soarten út dat skaai, de koartfinmakrielhaai (*I.&nbsp;oxyrhynchus*) en de langfinmakrielhaai (*I.&nbsp;paucus*). De Desorihaai is nei alle gedachten ek besibbe oan ferskate oare fossile haaien, lykas de breedtoskmakrielhaai (*Cosmopolitodus hastalis*) en de reuzeminskehaai (*Carcharodon plicatilis*), mar hoe't it krekt sit mei de ûnderlinge relaasjes tusken dy soarten, is noch net dúdlik.

In diel fan 'e paleöntologen hinget de teory oan dat de Desorihaai eins in iere foarm fan 'e koartfinmakrielhaai wie. Dat soe betsjutte dat *Isurus desori* in jonger synonym is fan *Isurus oxyrhynchus*. De mearderheid fan 'e saakkundigen beskôge dizze beide haaien lykwols as aparte soarten.  

## Fersprieding
Fossilen fan 'e Desorihaai binne fûn yn 'e Feriene Steaten (om 'e Chesapeakebaai hinne en yn Noard- en Súd-Karolina), Dútslân, Itaalje (op Sisylje), Kroaasje, Tsjechje, Perû, Japan en Afrika. Dat suggerearret dat dit bist in hast kosmopolityske fersprieding hie, mooglik mei útsûndering fan 'e Yndyske Oseaan.

## Datearring
Saakkundigen ornearje, de Desorihaai libbe fan it Ier-Oligoseen oant it Mid-Mioseen, fan likernôch 32,5&nbsp;miljoen oant 12,1&nbsp;miljoen jier lyn.
Koartfinmakrielhaai

De **koartfinmakrielhaai** is (wittenskiplike namme: *Isurus oxyrinchus*) is in rôffisk út it skaai fan 'e echte makrielhaaien (*Isurus*).
Maltezer kat

In **Maltezer kat**, in **Malteeske kat** of koartwei in **Maltezer** is in kat (*Felis catus*) mei in pels dy't hielendal of foar it grutste part effen griis is. Yn 'e kattefokkerij wurdt yn dit ferbân ynstee fan griis faak fan 'blau' sprutsen, ek giet it dúdlik om griis. 'Maltezer' is dus de oantsjutting foar de kleurfariant en net de namme fan in katteras. 

Der besteane oanwizings dat der op Malta yn in skier ferline in katteras bestien hat dat in grize kleur hie; it wurdt oannommen dat dat de oarsprong fan 'e term is. Tsjintwurdich kinne Maltezer katten feitliks ta ferskate katterassen hearre. Trije dêrfan, de Russyske blauwe, de chartreux en de korat, komme allinnich mar foar as Maltezers. Guon oare rassen, lykas de Britske koarthier, kinne as Maltezers foarkomme, mar kinne ek oare kleuren hawwe.

Maltezer katten komme mar selden foar bûten de raskattefokkerij om, want foar in effen grize kleur is ferlet fan twa pear dûbel-resessive genen. Dêrfan soarget ien foar in effen kleur en de oare foar de grize kleur. Dat betsjut dat de pearing fan in Maltezer boarre mei in Maltezer poes altyd Maltezer jongkatsjes produsearje, mar ek dat de pearing fan in Maltezer kat mei in kat dy't net Maltezer is altyd oarskleurige jongkatsjes opsmyt, om't oare foarmen fan dy genen dominant binne.

## Sjoch ek
*bûnte kat
*puntkat
*sipertse kat
*skyldpodkat
*swarte kat
*trijekleur (kat)
Grize foksen

De **grize foksen** (wittenskiplike namme: *Urocyon*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e hûneftigen (*Canidae*), de ûnderfamylje fan 'e echte hûneftigen (*Caninae*) en de lyknammige tûke fan 'e **grize foksen** (*Urocyonini*). Hoewol't dizze bisten "foksen" neamd wurde en der útsjogge as foksen, binne se eins net nau oan 'e (echte) foksen besibbe. Grize foksen komme foar yn dielen fan sawol Noard- as Súd-Amearika. Der binne twa libbene soarten beskreaun, hoewol't der nei alle gedachten noch in trêdenien bestiet. Fossilen jouwe oan dat grize foksen teminsten tebekgeane oant it Mioseen.

## Taksonomy
It skaai fan 'e grize foksen (*Urocyon*) waard yn 1857 yntrodusearre troch de Amerikaanske soölooch Spencer Fullerton Baird. De wittenskiplike namme dy't hy oan it skaai joech, *Urocyon*, is gearstald út twa Grykske wurdfoarmen: οὐρά, *oura*, dat "sturt" betsjut, en κύων, *kyon*, dat "hûn" betsjut. Letterlik is de betsjutting dus: "sturthûnen". De typesoarte fan it skaai is de grize foks (*Urocyon cinereoargenteus*). Ut in genetysk ûndersyk út 2005 die bliken dat de grize foksen de basaalste (âldste) foarm fan libbene hûneftigen fertsjintwurdigje. De grize foksen wurde beskôge as de susterkloft fan alle oare libbene hûneftigen.

## Evolúsje
Fossilen fan 'e hegere grize foks (*Urocyon progressus*) binne fûn yn 'e Amerikaanske steat Kansas en datearje út it Ier-Plioseen (5,3–3,6&nbsp;miljoen jier lyn). It tinken is dat alle lettere foarmen, de libbene soarten ynbegrepen, fan dat bist ôfstamje. Guon noch ûnbeskreaune fossilen geane noch fierder tebek, teminsten oant it Mioseen (23–5,3&nbsp;miljoen jier lyn).

## Soarten
### Libbene soarten

### Fossilen
*Citrusfoks (*Urocyon citrinus*): Ier-Pleistoseen fan (Citrus County yn) Floarida
*galushafoks of Galusha's foks (*Urocyon galushai*): Ier-Pleistoseen fan Arizona
*hegere grize foks (*Urocyon progressus*): Ier-Plioseen fan Kansas
*lytskopfoks (*Urocyon minicephalus*): Let-Pleistoseen fan Floarida
*webbfoks of Webbs foks (*Urocyon webbi*): Let-Mioseen fan Floarida
Langsnaffelwilster

De **langsnaffelwilster** (*Thinornis placidus*) is in waadfûgel út de famylje fan 'e wilsterfûgels (*Charadriidae*).

## Ferskining

De langsnaffelwilster is in middelgrutte wilster fan 19 oant 21 sm. Mantsjes en wyfkes ha frij effen griisbrúne boppedielen mei in wite búk en in wite kiel. De foarholle is wyt mei fan it iene each nei it oare each in swarte bân. De eagen ha in giele ring en in wite wynbraustreek. It wite plak op 'e foarholle rint troch oant de basis fan 'e snaffel. Under de kiel is in swarte boarstbân. It mantsje en wyfke ha in soad fan inoar, mar yn it briedkleed binne in pear ferskillen dy't helpe kinne om de skaaien fan inoar te ûnderskieden. De swarte bân op 'e foarholle en it boarst fan it mantsje is breder en dúdliker as dy fan it wyfke. Dêrnjonken rint de wite eachstreek fan it mantsje fierder efter it each troch as dy fan it wyfke. Juvenilen ha in soad fan folwoeksen fûgels, mar misse de donkere bân fan folwoeksen fûgels op 'e foarholle. De boarstbân fan juvenilen is smeller en minder skerp as dy fan folwoeksen mantsjes.       

De langsnaffelwilster hat in soad fan 'e lytse bûnte wilster, mar hy is grutter en hat in langere en tsjokkere snaffel. Folwoeksen mantsjes yn it briedkleed fan 'e lytse bûnte wilster ha in effen swarte streek boppe de snaffelbasis, dy't oanslút op 'e swarte bân fan 'e foarholle. Boppedat is de giele eachring fan 'e lytse bûnte wilster folle dúdliker. De swarte boarstbân fan 'e lytse bûnte wilster is dêrnjonken yn 'e midden meastentiids breder, wylste de boarstbân fan 'e langsnaffelwilster oer de hiele lingte like breed is.  

## Fersprieding
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet yn Súd- en East-Aazje. De fûgel is frij seldsum yn it ferspriedingsgebiet en hy komt yn lytse oantallen foar. It briedgebiet bestiet oer it generaal út westlike, noardlike en sintrale dielen fan Sina, Japan, Noard-Koreä en Súd-Koreä.    

Der is in soad briedaktiviteit meld oan 'e Boereja en oare dielen fan it fiere easten fan Ruslân, op it eilân Honshu yn Japan, yn Súdeast-Sina en yn it westen fan Arunachal Pradesh yn Yndia, tichteby de Himalaya. 

Winterdeis trekke de langsnaffelwilsters nei it suden om te oerwinterjen yn East-Nepal, Noardeast-Yndia oant Yndosina, Súd-Sina, Súd-Koreä, de eilannen Honshu, Shikoku en Kyushu yn Japan, Taiwan, Birma, Maleizje en Tailân. Populaaasjes op 'e trije belangrykste eilannen fan Japan migrearje oer it generaal net nei it suden en binne stânfûgels. Allinnich de populaasje fan Hokkaido lûkt nei it suden om yn waarmere gebieten te oerwinterjen.

## Status
It is net bekend hoe't de populaasje him ûntwikkelet. Wetlands International (2025) tinkt dat de populaasje út likernôch 1.000 oant 10.000 fûgels bestiet, mar fermeld ek dat it rivierhabitat fan 'e soarte net goed ûndersocht is en der gjin resinte ynformaasje is om de grutte fan 'e populaaje te beoardieljen. Neffens de IUCN is der genôch data om de konklúzje te rjochtfeardigjen dat de fûgel yn guon gebieten heechút stadich ôfnimt of stabyl is. Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2025) klassifisearre.
Trijebânwilster

De **trijebânwilster** (*Thinornis tricollaris*) is in waadfûgel út de famylje fan 'e wilsterfûgels (*Charadriidae*).

## Ferskining

De folwoeksen trijebânwilster hat middelbrune boppedielen en is útsein twa swarte boarstbannen, dy't troch in wite bân fan inoar skieden wurde, fierder fan ûnder wyt. Oan dy twa swarte en iene wite boarstbân is ek syn gongbere en wittenskiplike namme te tankjen. De kop hat in opfallende tekening mei in griisbrune krún, in  wite wynbraustreek dy't fan 'e wite foarholle nei de efterkant fan 'e nekke rint en in griis gesicht dat nei de nekke ta yn brún oergiet. De eachring is oranjeread en de basis fan 'e fierder swarte snaffel is rôze-read. De skaaien binne itselde wat fearrekleed en formaat oanbelanget.    

De Madagaskyske ûndersoarte *C. t. bifrontatus* hat in grize bân tusken de snaffel en de wite foarholle en de sydkanten fan 'e kop binne griis. It die út ûndersyk bliken dat der genetyske ferskillen tusken de populaasjes op Madagaskar en it fêstelân binne. 

Juvenilen ha in soad fan 'e folwoeksen fûgels, alhoewol't de foarholle foar in lyts skoft brúneftich is en de wjukdekfearren ljochtbrune rânen ha. Trijebânwilsters ûnderskiede harren fan 'e gruttere en donkerdere Forbes'wilster mei't dy lêste in brune foarholle hat en gjin wite wjukstreek. 

## Fersprieding
De fûgel is in stânfûgel yn grutte dielen fan East-Afrika, súdlik Afrika en Madagaskar. Se libje oan ynlânske rivieren, dobben en marren dêr't er oan iepen wetterkanten te sjen is. 

De trijebânwilster wurdt ferdield yn twa ûndersoarten mei de folgjende fersprieding:

* *Thinornis tricollaris tricollaris* – eastlik Afrika fan Etioopje oant Súd-Afrika
* *Thinornis tricollaris bifrontatus*- yn Madagaskar

De soarte hat koartlyn ek Egypte kolonisearre. 

## Hâlden en dragen
It nêst is in keal kûltsje tusken kiezelstientsjes. It lizzen fan 'e aaien wurdt fan maart oan juny yn 'e tropen, mar fral (mear as 70%) fan july oant oktober yn súdlik Afrika dien. 

Hy wurdt faak allinnich sjoen, mar foarmet ek lytse groepen. Se jeie op ynsekten, wjirms en oare wringeleaze dierkes.

## Status
De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) beöardielet de bedrigingsstatus fan 'e *tricollaris* en *bifrontatus* apart en wurde net bedrige. De populaasjes wurde foar de *C. t. tricollaris* op 70.000–140.000 fûgels en de *C. t. bifrontatus* op 6.700–20.000 folwoeksen fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de *C. t. tricollaris* yn oantal tanimt, wylst de *C. t. bifrontatus* yn oantal ôfnimt.
Kearkringfûgels

De kearkringfûgels (wittenskiplike namme: *Phaethontidae*) foarmje de iennige libbene famylje yn it skift fan 'e kearkringfûgeleftigen. Dizze famylje befettet ek mar ien libben skaai fan echte kearkringfûgels (*Phaethon*), dat út trije soarten bestiet.

Kearkringfûgels binne elegante wite fûgels fan tropyske seeën, mei lange sintrale sturtfearen dy't efter har streame, en dy’t har passaazje in genede jouwe dy't mar in pear fûgels kinne oerienkomme.

## Skaaien, soarten
Swartkopwilster

De **swartkopwilster** (*Thinornis cucullatus*) is in fûgel út 'e famylje wilsterfûgels (*Charadriidae*). De fûgel komt allinnnich foar yn Austraalje en waard yn 1818 troch Louis Pierre Vieillot beskreaun.

## Ferskining
Swartkopwilsters binne 19 oant 23 sintimeter lang, krekt wat langer as de Europeeske bûnte wilster. De fûgel hat relatyf koarte poaten. De kop is swart mei efter yn 'e nekke in wite bân. Opfallend is de reade eachring.  Boppe is de fûgel ek swart mei in ûnderbrutsten tsjustere bân rjochting it boarst. It swart op 'e rêch giet stadichoan oer yn griis. It boarst en de búk binne wyt. De snaffel is oranjeread mei in swarte punt en de poaten binne oranjerôze. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen. Juvenilen binne te ûnderskieden mei't dy gjin swart op 'e op en efter de nekke ha.  

## Fersprieding
De soarte is endemysk yn súdlik Austraalje. Syn habitat bestiet út swietwettermarren, swietwettersompen en sâlte kustlagunes. It measte is er te sjen op sânstrannen mei grienwier. Yn West-Austraalje is de fûgel ek sjoen by ynlânske sâltmarren. It is in net-migrearjende bewenner fan kust- en subkustgebieten fan West-Austraalje, Súd-Austraalje, Nij-Súd-Wales, Fiktoaria en Tasmaanje en is in swalker yn Queenslân.

## Hâlden en dragen
De fûgel leit 1 oant 3 aaien fan augustus oant maart. Dy tiid falt tegearre mei it Australyske simmerseizoen en dan wurdt syn ferspriedingsgebiet swier beynfloede troch aktiviteiten fan minsken. It nêst is in ûndjip kûltsje yn it sân, beklaaid mei wat kiezelstientsjes en grienwier. Mantsjes en wyfkes besteegje likefolle tiid oan it útbrieden fan 'e aaien.

De eastlike populaasje yt in ferskaat oan wringeleaze dierkes, mar der is net in soad bekend oer it iten fan 'e westlike populaasje.  Se wurde meastentiids yn pearkes of lytse groepkes by it wetter sjoen. 

## Status
De fûgel hat njonken predaasje fan sulverkopmiuwen, krieën en yntrodusearre foksen te lijen fan rekreanten en fersteuring fan minken mei losrinnende hûnen, hynders of katten, sadat it briedsukses leech bliuwt. Ek omstrunend fee soarget foar problemen. Dêrfandinne stiet de soarte as hast bedrige (*Near Threatened*, 2025) op 'e Reade list fan 'e IUCN. Neffens in opjefte fan BirdLife soe de populaasje út 5.350 oant 5.500 folwoeksen fûgels bestean, oannommen wurdt dat de oantallen noch tebekrinne.
Nijseelânske wilster

De **Nijseelânske wilster** (*Thinornis novaeseelandiae*) is in fûgel út 'e famylje wilsterfûgels (*Charadriidae*). De hiele wrâldpopulaasje bestiet mar út in hiel lyts oantal fûgels, mar oannommen wurdt dat de oantallen troch effektive beskerming wer tanimme. 

## Ferskining

De Nijseelânske wilster is in frij grutte waadfûgel fan likernôch 20 sintimeter lang. Folwoeksen fûgels binne donker markearre. Op 'e foarholle, de wangen, de kiel en de kraach is it mantsje swart en it wyfke brún. Boppe de foarholle is in wite bân dy't om 'e kop trochrint. De kroan, de efterkant fan 'e kop en de boppekant binne griisbrún, wylst de ûnderkant wyt is. De oranjereade snaffel hat in swarte punt en de poaten binne oranjerôze. Juvenilen binne wyt op 'e kop en nekke mei brúngriis op 'e kroan en om it each hinne en in brune snaffel mei in oranje snaffelbasis. 

## Fersprieding
Yn 'e 19e iuw wienen der noch meldingen fan Nijseelânske wilsters op it Sudereilân en ferskillende dielen fan it Noardereilân. Tsjin 'e jierren 1870 wiene se fan it fêstelân ferdwûn en oerlibbe de soarte allinnich noch op 'e Chathameilannen. Yntrodusearre rôfdieren lykas ferwyldere katten en brune rotten feroarsaken it útstjerren op dy plakken.      

## Status
De Nijseelânske wilster waard yn 1872 foar it lêst sjoen op it fêstelân fan Nij-Seelân. De folsleine populaasje fan Nijseelânske wilsters bestiet út likernôch 250 fûgels. De soarte oerlibbe op mar ien eilân fan 'e Chathameilannen, Rangatira. Dêrwei binne se yntrodusearre op in pear oare eilannen foar de Nijseelânske kust. De fûgel is ôfhinklik fan it beskermjen fan it habitat, de bestriding fan predaasje en in lyts briedprogramma fan in oantal pearkes.

## Keppeling om utens
* New Zealand Birds Online
* New Zealand Nature Fund
Wêr is Keimpe?

***Wêr is Keimpe?*** is in sjoch-, lear- en fertelboek foar bêrn oer Keimpe de Krokodil, yllustreare troch Aart Cornelissen, en yn 2021 útjûn troch de Afûk.

In grut part fan it boek binne de tweintich yllustraasjes dêr't Keimpe yn ferhoalen sit, in bytsje *Wêr is Wally* fan de Ingelsman Martin Handford. Dêromhinne binne fierdere tekenings fan parten fan de grutte yllustraasje, mei de wurden dy't dêr by hearre, yn it Frysk, Ingelsk en Nederlânsk. Mei in QR-koade kin men by in webstee komme dêr't de útspraak beharke wurde kin. Ek binne dêr noch mear, beweegjende, platen te finen.
Romancero Gitano

***Romancero Gitano*** (Spaansk, "Sigeunerballade") is in dichtbondel fan de Spaanske skriuwer Federico García Lorca út 1928, útjûn troch Revista de Occidente yn Madrid. De skriuwer woeks op yn Andalusje, wat dúdlik weromkomt yn syn wurk.

## Omskriuwing
*Romancero Gitano* is in tige stylisearre imitaasje fan 'e ballades en gedichten dy't noch altyd ferteld waarden op it Spaanske plattelân. It boek brocht him bekendheid yn hiel Spanje en de Spaanske wrâld; earst folle letter yn syn libben krige er bekendheid as toanielskriuwer.

De rest fan syn libben soe de skriuwer sykje nei de eleminten fan 'e Andalusyske kultuer, en besykje de essinsje dêrfan te finen sûnder syn taflecht te nimmen ta it "pittoreske" of it klisjeemjittige gebrûk fan "lokale kleur".

## Ynhâld
De bondel omfiemet achttjin gedichten mei ûnderwerpen lykas de nacht, de dea, de loft en de moanne. De gedichten reitsje it hert fan Andalusje, mar de skriuwer beskriuwt it lân net streekrjocht; yn stee dêrfan brûkt er de sigeuners om it gebiet te ferbyldzjen.

## Wurdearring
*Romancero Gitano* wie yn 1928 daalks in sukses; yn 1999 waard it opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw. 

## Keppeling om utens
* Folsleine tekst fan ''Romancero gitano'' yn it Internet Archive.
Maskerwilster

De **maskerwilster** (*Thinornis melanops*, synonym: *Charadrius melanops*) is in fûgel út 'e famylje wilsterfûgels (*Charadriidae*).

De soarte waard foarhinne yn it monotypyske skaai *Elseyornis* set, mar molekulêr fylogenetysk ûndersyk dat yn 2022 publisearre waard, wiisde út dat de soarte ynbêde wie yn in klade mei leden fan it skaai *Thinornis*. Dêrom ferhûze de maskerwilster nei *Thinornis*. De soarte is monotypysk; der wurde gjin ûndersoarten erkend.

## Ferskining

In folwoeksen fûgel fan dizze lytse wilster wurdt 16 oant 18 sm lang, hat in spanwiidte fan 33 oant 35 sm lang en wurdt 30 oant 35 gram swier. De skaaien ha in soad fan inoar. De fûgel hat in swart masker, in swarte foarholle en in swarte boarstbân yn in V-foarm. De rêch is brúnbûnt mei de wjukken en de krún yn 'e selde kleur. De eachring is read. De basis fan 'e snaffel is ek read mei in swart punt en syn poaten binne bleek oranje. Oars as oare wilsters hat de maskerwilster it hiele jier troch itselde fearrekleed. Juvenilen binne doffer fan kleur, ha in grize snaffel en gjin swarte foarholle en swarte boarstbân.

## Ferprieding
Maskerwilsters binne lânseigen yn it fêstelân fan Austraalje en op Tasmaanje. Se komme yn it grutste part fan it kontinint foar, mei útsûndering yn 'e Grutte Fiktoariawoastyn. Se binne ek seldsum oan 'e kust, mar binne faak wol te finen yn oanbuorjende wiete gebieten. De soarte kolonisearre yn 'e jierren 1950 op eigen krêft dielen fan Nij-Seelân. Dêr waard de fûgel foar it earst yn 1954 op it Noardereilân sjoen (Hawke's Bay). Sûnt de jierren 1970 kolonisearre de fûgel ek it grutste part fan it Sudereilân, fral de gebieten oan 'e rivieren Wairau en Awatere.

It habitat bestiet út rânen fan swietwettergebieten lykas sompen, marren, rivieren, opslachmarren en ek ûndjippe, tydlike dobben. Somtiden (mar minder faak) wurdt er op it waad of by estuaria waarnommen.  

## Hâlden en dragen
Harren iten bestiet meastentiids út skaaldieren, ynsekten en sied. Se foerazjearje troch koarte stikjes hurd te rinnen en te stoppen om mei in flugge op en delgeande beweging in proai te pikken. 

Se briede tusken augustus en febrewaris, mar eins fral as de omstannichheden geunstich binne, bygelyks nei't der yn it noarden fan Austraalje genôch rein fallen is. By de balts roppe beide skaaien en meitsje se yn 'e loft akrobatyske bewegingen. It nêst bestiet út in kûltsje mei skelpen, kiezelstientsjes en tûkjes. De aaien binne griisgiel mei brune plakjes. Beide âlders briede de twa oant trije aaikes út. As de aaikes by it brieden te waarm wurde, giet de fûgel boppe de aaien stean om se te beskermjen tsjin 'e baarnende sinne of se kuolje de aaikes ôf troch harren búk wiet te meitsjen. De ynkubaasjetiid duorret fjouwer oant fiif wiken. Sa'n 24 oeren nei it útkommen fan 'e aaien sykje de pykjes in minder bleatsteld plak út, wylst beide âlden foar se soargje. De âlders hâlde predators by it nêst of de pykjes wei troch krekt te dwaan as se ferwûne binne.

## Status
De IUCN klassifisearret de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2025) op 'e Reade list. In rûzing fan Wetlands International (2023) hâldt de populaasje op 7.800 oant 17.800 folwoeksen fûgels.
Cozumelfoks

De **Cozumelfoks** is in krityk bedrige sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e hûneftigen (*Canidae*) en it skaai fan 'e grize foksen (*Urocyon*). Dit bist is endemysk op it Meksikaanske eilân Cozumel, dat foar de eastkust fan it Jûkatanskiereilân yn 'e Karibyske See leit. De Cozumelfoks is anno 2025 noch net wittenskiplik beskreaun en hat sadwaande ek noch gjin wittenskiplike namme.

## Evolúsje
De Cozumelfoks stammet dúdlik ôf fan in populaasje fan 'e grize foks (*Urocyon cinereoargenteus*), dy't op Cozumel isolearre rekke fan 'e gruttere populaasje op it fêstelân fan Midden- en Noard-Amearika en him op it eilân úteinlings troch evolúsje ta in aparte soarte ûntjoech. Argeologyske opgravings op Cozumel hawwe oan it ljocht brocht dat de Cozumelfoks al 5.000–13.000&nbsp;jier op it eilân libbet. Dat soe betsjutte dat de grize foks it eilân al kolonisearre hie foar't de earste minsken har der nei wenjen setten.

## Uterlike skaaimerken
Fan 'e Cozumelfoks binne gjin eksakte mjittings bekend fan resinte eksimplaren, mei't der gjin pelzen of komplete plassen fan it bist yn museumkolleksjes besteane. (Dat is ek de reden dat dit bist noch net beskreaun is.) De iennichste kennis oangeande de Cozumelfoks is ôfkomstich fan subfossilen fan likernôch 12 yndividuën, dy't oantroffen binne by argeologyske opgravings rjochte op 'e Maya's dy't fan 500 oant 1500 op Cozumel wennen. 

Op basis dêrfan is dúdlik dat de Cozumelfoks in dwerchfoarm is, dy't him dêrta troch evolúsje ûntjûn hat as gefolch fan it ferskynsel fan eilândwerchgroei. Dit bist is likernôch 20–40% lytser as de besibbe grize foks (*Urocyon cinereoargenteus*), dy't op it oanbuorjende fêstelân foarkomt en dêr't de Cozumelfoks fan ôfstammet. Dêrmei soe de Cozumelfoks lytser wêze as in hûskat (*Felis catus*). Ek is er omtrint like grut of wat lytser as de eilânfoks (*Urocyon littoralis*), in oare dwerchfoarm, dy't foarkomt op 'e Kanaaleilannen fan Kalifornje en dy't 25% lytser is as de grize foks fan it fêstelân.

## Status
De Cozumelfoks is krityk bedrige of mooglik al útstoarn. De lêste waarnimming datearret út 2001, mar it eilân is noch net spesifyk nei dit bist ôfspeurd. Cozumel hat in oerflak fan 478&nbsp;km² en it ferspriedingsgebiet fan 'e Cozumelfoks is sadwaande beheind. 

## Sjoch ek
*Cozumelwaskbear
Hyenahûn

De **hyenahûn**, **Afrikaanske wylde hûn** of **Kaapske jachthûn** (*Lycaon pictus*) is in soarte hûneftige út Afrika.
Arie Ringnalda

**Arie Ringnalda** (Oudshoorn, 2 july, 1895 – Hannover-Mühlenberg, 5 april 1945) wie in Nederlânske predikant en fersetsstrider. Yn  'e Twadde Wrâldoarloch waard er eksekutearre yn it Aussenkommando Hannover-Mühlenberg, in satellytkamp fan konsintraasjekamp Neuengamme.

## Biografy
Ringnalda waard berne yn in predikantehúshâlding: syn heit wie ds. Dirk Ringnalda (Wymbritseradiel, 5 maart 1867 – Zeist, 14 jannewaris 1942), dy't troud wie mei Dirkje van Oostveen. Ds. Arie Ringnalda wie grifformeard predikant yn Gramsbergen en Soerabaja, en wurke letter yn Ermelo as geastlik fersoarger fan de Stichting *Veldwijk*. Hy wie troud mei Arnolda Looijen.

Yn Ermelo sette er him ûnder de Dútske besetting yn foar Joadske ûnderdûkers, en syn soannen Dirk en Lodewijk diene oan spionaazje foar de Ingelsen. By in Dútske ynfal waarden spionaazjegegevens ûntdutsen en Arie Ringnalda en syn soan Dirk waarden oppakt, wylst it Lodewijk slagge te ûntkommen. Durk waard al yn de finzenis siik en waard opnommen yn it sikehûs fan *Veldwijk*, dêr 't se him oant de befrijing 'siik' holden. Arie Ringnalda waard fan 6 maart oant 15 maart 1945 fêst set yn it *[[Kamp Amersfoart|Durchgangslager Amersfoort]]*.

Yn de lêste trein fan 15 maart 1945 waard er mei sa'n 170 oare manlju deportearre nei it konsintraasjekamp Neuengamme, en dêrwei yn in lytsere groep nei it satellytkamp Hannover-Mühlenberg. Hy wie mei likernôch 50 man yn de sikebarak efterbleaun doe't de Dútsers flechten foar de oprukkende Amerikanen út it westen. Letter kamen de Dútsers werom om elkenien dy't yn it kamp efterbleaun wie te fermoardzjen. Dat wie ien dei foar de befrijing fan it kamp troch de Amerikanen.

Yn desimber 1945 binne de slachtoffers fan de massa-eksekúsje op'e nij beïerdige op de Stadtfriedhof an der Seelhorst yn Hannover.

## Literatuer
* Ds. D. Ringnalda Jr. *Burger van het eeuwig Koninkrijk: ter nagedachtenis van Ds. A. Ringnalda*, boek
* Peter Yska. De arrestatie van Dominee Arie Ringnalda in 1945. *Van ’t Erf van Erme*l, nr. 71 (juny 2014)
* Arie Ringnalda. Oorlogsgravenstichting.
Forbes' wilster

De **Forbes' wilster** (*Thinornis forbesi*; synonym: *Charadrius forbesi*) is in fûgel yn it skaai strânwilsters (*Thinornis*) út 'e famylje wilsterfûgels (*Charadriidae*).

De fûgel libbet yn it westen fan Afrika en is it meast besibbe oan 'e trijebânwilster, dy't de Forbes' wilster ferfangt yn eastlik en súdlik Afrika en Madagaskar. 

## Ferskining
In folwoeksen fûgel yn briedkleed hat brune boppedielen en is wyt fan ûnder, útsein de twa swarte boarstbannen mei dêrtusken in wite bân. De kop hat in opfallende tekening mei in swarte kroan, in brune foarholle, in griis gesicht en in wite wynbraustreek, dy't fan boppe de eagen oant yn 'e nekke trochrint. De eachring is read en by de basis is de snaffel ek read mei in swarte punt. Mantsjes en wyfkes binne yn it fearrekleed itselde. Net-briedende fûgels krijge donkerbrune boarstbannen en de wynbraustreek is dan ljochtbrún fan kleur.  

Juvenilen ha in soad fan 'e net-briedende folwoeksen fûgels, mar binne doffer. 

De Forbes' wilster is wat grutter en donkerder as de trijebânwilster. De trijebânwilster hat boppedat in wite foarholle en in wite streek oer de wjukken.
## Fersprieding
De soarte komt in soad foar yn West-Afrika, fan Guinee oant súdwestlik Súd-Sûdan en súdlik troch de Demokratyske Republyk Kongo en westlik Uganda lokaal oant Sintraal-Angoala en noardlik Sambia. Nei it westen ta is de fûgel oant Senegal en Gambia seldsum. De soarte wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn ûndersoarten is.

It habitat bestiet benammen út iggen fan ynlânske rivieren, dobben en marren. Nei it brieden yn 'e wiete tiid lûkt de fûgel yn 'e drûge tiid nei iepen gerslân, lykas fleanfjilden en golfbanen. Ek wurdt er by puollen of plakken dêr't wetter opslein wurdt sjoen.

## Hâlden en dragen
It nêst bestiet út in ûndjip kûltsje mei lytse kiezelstientsjes yn op rotseftich, heger gebiet. Forbes' wilsters wurde meast allinnich sjoen, mar kinne lytse kloften foarmje. Se ite kevers, imerkes en oare ynsekten en harren larven, mar ek lytse weakdieren, skaaldieren en wjirms. 

## Status
It is net bekend hoe't de soarte him ûntwikkelet, mar it ferspriedingsgebiet is relatyf grut. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) beskôget de fûgel as net bedrige (*Least Concern*). De wrâldpopulaasje wurdt op 6.700 oant 33.300 folwoeksen fûgels rûsd.

## Namme
De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel is in earbetoan oan William Alexander Forbes (1855–1883), in Britske soölooch en samler fan eksimplaren út tropysk Afrika.
Strânwilsters

**Strânwilsters** (*Thinornis*) foarmje in fûgelskaai út 'e famylje wilsterfûgels (*Charadriidae*). De wittenskiplike namme fan it skaai is foar it earst publisearre yn 1845 troch George Robert Gray. 

Oant 2023 waarden allinnich de soarten *[[Thinornis cucullatus]]* en *[[Thinornis novaeseelandiae]]* ienriedich ta dit skaai rekkene, mar sûnt 2025 ek fiif oare soarten, dy't foar dy tiid troch de measte auteurs yn it skaai *[[Charadrius]]* yndield waarden.

## Soarten
It skaai telt sân soarten:
Puntkat

In **puntkat** is in kat (*Felis catus*) mei in pels dy't oan 'e úteinen (poaten, sturt, snút en earen) in oare kleur hat as op it lichem. Yn prinsipe kin in puntkat in ljochter kleure lichem en dûnkerder kleure úteinen hawwe, mar ek in dûnkerder kleure lichem mei ljochter kleure úteinen. Dat lêste komt lykwols net foar, of it moat gean om in kat mei in swart lichem en wite poaten, mar sa'n kat wurdt gjin puntkat neamd, mar gewoan in bûnte kat. 

**Puntkleuring** komt by katten eins allinnich yn raskatten foar. It bekendste katteras dat karakterisearre wurde kin as in puntkat, is de Siameeske kat, dy't in bêzjekleurich hier op it lichem hat en sûkearjebrún oant swart hier op 'e sturt, poaten, earen en yn it gesicht.

Behalven by katten komt puntkleuring ek foar by oare bisten, lykas hûnen, nuete kninen, kij, skiep en hynders.

## Galery

File:Kr%C3%B3liki_kalifornijskie_666.jpg|puntkleuring by nuete kninen
File:Black_%26_Tan_kelpie_2.png|puntkleuring by in hûn
File:Dole_eating_grass.jpg|puntkleuring by in hynder
File:British_White_calf_trio.jpg|puntkleuring by kij
File:Ram_of_the_Clun_Forest_breed.jpg|puntkleuring by in skiep


## Sjoch ek
*bûnte kat
*Maltezer kat
*sipertse kat
*skyldpodkat
*swarte kat
*trijekleur (kat)
Sjartreuze (kleur)

**Sjartreuze** is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan grien. It wurdt op ferskate manearen omskreaun, bgl. as in gielgrien, griengiel, gielich grien of grienich giel. De namme 'sjartreuze' komt fan it Frânske wurd *chartreuse*, dat oarspronklik inkeld ferwiisde nei in soarte sterke drank mei dizze kleur. 

Dy drank wurdt sûnt 1737 produsearre troch de mûntsen fan in kartuzysk kleaster yn it Chartreuseberchtme yn it foarlân fan 'e Frânske Alpen, yn 'e omkriten fan Grenoble. As kleuroantsjutting waard *chartreuse* foar it earst yn 1764 optekene.

Yn 'e 2000-er jierren waard sjartreuze as kleur populêr troch de Amerikaanske ''Shrek''-franchise, oer in oger mei in sjartreuze hûdskleur. Der waard in ûnbidige hoemannichte merchandising yn dy kleur op 'e merk brocht. Yn 2024 folge in nije perioade fan populariteit foar dizze kleur doe't de Britske sjongster Charli XCX it album *[[Brat (album)|Brat]]* útbrocht, dat in sjartreuzekleurige omslach hie.

Sûnt likernôch 1973 wurdt in soarte fan fluoresearjend sjartreuze yn guon dielen fan 'e wrâld brûkt as kleur fan 'e brânwacht ynstee fan it algemiener foarkommende read. Dy ûntjouwing begûn yn New York, nei't Stephen Solomon, in Amerikaansk eachdokter, beweard hie dat brânwachtauto's yn dy kleur by tsjuster better waar te nimmen wêze soene foar oare ferkearsdielnimmers.

Yn it Australysk Haadstedsk Territoarium (ACT) hawwe fiertugen fan 'e brânwacht ynstee fan read of sjartreuze in nei sjartreuze niigjende kleur giel, dy't pleatslik *ACT yellow* neamd wurdt.

## Galery

File:RAF-Cardington-Shed02_(cropped).jpg|hangaars op 'e Britske Loftmachtbasis Cardington
File:Catopsilia_pomona_by_kadavoor.JPG|de sitroentrekflinter (*Catopsilia pomona*)
File:Schnapsglas_gr%C3%BCner_Chartreuse.jpg|In glêsfol sjartreuze
File:10_Jahre_SRZ_-_Schutz_%26_Rettung_Z%C3%BCrich_-_%27Parade%27_-_Feuerwehr_K%C3%BCsnacht_2011-05-13_20-37-44.jpg|in brânwachtauto yn Zürich
File:ACTFB_tankers.jpg|brânwachtauto's yn it Australysk Haadstedsk Territoarium yn *ACT yellow*


## Sjartreuzetinten
De wichtichste tinten sjartreuze binne:
Rôlders

**Rôlders** (*Coracias*) binne in fûgelskaai út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*).

De soarten yn it skaai binne middelgrutte fûgels mei in stevige bou. Se ha in opfallend fearrekleed mei faak blauwe en turkwaze kleuren, kombinearre mei brún, grien of pears. De kop fan 'e soarten is relatyf grut en se ha in krêftige snaffel om proaien mei te gripen. De wjukken binne breed en de sturt frij koart. Guon soarten ha lange bûtenste sturtpinnen. 

Rôlders steane bekend om harren akrobatyske flecht by de balts; se dûke, tûmelje en rôlje. De fûgels binne meast solitêr of yn pearkes en yn 'e briedtiid territoriaal. Se sitte faak op in útsjochpunt lykas in peal of tûke as se jeie. Harren iten bestiet út ynsekten, krobben, hippers, imerkes ensafuorthinne, mar ek lytse wringedieren lykas mûzen, dy't se mei in rappe dûk fange.  

Rôlders hâlde fan iepen lânskip lykas savannes, healiepen bosk en agrarysk gebiet. Se briede faak yn holtes fan beammen dy't earder brûkt waarden troch oare fûgels, sa as spjochten. 

De measte soarten kommen yn waarme gebieten fan Afrika foar. De gewoane rôlder is ek te sjen yn Europa en de Yndyske- de Yndosineeske- en Selebesrôlder binne Aziatyske soarten. 

## Soarten
### Libbene soarten
Kanasta

**Kanasta** (*[[Spaansk]]: Canasta - koer*) is in oanlisspul: In kaartspul dêr't kombenaasjes mei makke wurde. It spul is yn 1939 yn Montevideo optocht troch Segundo Santos en Alberto Serrato. De basis is in spul foar flouwer spilers dy't spylje as pearen, mar der binne ek farianten foar 2, 3, en 6 spilers. It standerd spul brûkt in stok fan 2 pakken fan 54 kaarten, wat sizze wol dat der alles byelkoar 4 jokers yn sitte.

It spul giet oer it sammeljen fan kaartkombinaasjes, benammen *kanastas*, dat wol sizze: sân kaarten mei deselde wearde. In omgong fan it spul kin earst beeinige wurde as der in Kanasta boud is.
De yndividuele kaarten hawwe in wearde, dy't brûkt wurdt as it spul klear is en de punten teld binne. Gewoanwei is mear as ien spultsje nedich om in winner te finen, om't it spultsje ornaris 5.000 punten fereasket as einwearde.

## Punten

## Samba
In wichtige fariant fan Kanasta is Samba. Dat is in trije-pak Kanasta-fariant, dêr't ek rigen yn makke wurde kinne.
Yndyske rôlder

De **Yndyske rôlder** (*Coracias benghalensis*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e rôlderfûgels (*Coraciidae*). De wittenskiplike namme fan 'e fûgel waard as  *Corvus benghalensis* yn 1758 troch Carolus Linnaeus publisearre. De soarte komt yn Aazje foar.

## Ferskining

De Yndyske rôlder is in fûgel fan 30 oant 34 lang, in spanwiidte fan 65 oant 74 sm en in gewicht fan 166 oant 176 gram. 

De keale hûd om 'e griisbrune eagen is dof oranje, de poaten binne gielbrún en de snaffel is donkerbrún. De krún is turkwaze, syn foarholle en it kin binne rôze-bêzje mei ljochtere streekjes, wylst de kiel wynread is mei ljochtere, krêmkleurige streken. It boarst is salmkleurich en nei ûnder wurdt de búk turkwaze. 

De rêch en stút binne oliifbrún. De sturt is donkerblau mei in brede turkwaze bân en oliif- oant griisblauwe middelste sturtfearren. Lykas de sturt ha ek de wjukken blauwe en turkwaze kleuren. De bûtenste fiif of seis slachpinnen binne turkwaze mei donkere punten. 

Folwoeksen mantsjes en wyfkes ha in soad fan inoar en se ha gjin spesifyk bried- of winterkleed. Jonge fûgels binne doffer, ljochter en bruner mei in doffe griene krún, in feal blauwe búk en wat bêzje. De snaffel is brún mei in gieleftige basis. 

Somtiden wurdt de Yndosineeske rôlder as in ûndersoarte fan 'e Yndyske rôlder behannele. Dy is donkerder mei pearsbrune ûnderkanten, in blaustreke kiel  en donkere hoeken op 'e sturt ynstee fan in sturtbân.

## Fersprieding
Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden:

* *C. b. benghalensis* – it easten fan Arabysk Skiereilân oant yn it noardeasten fan Yndia en Bangladesj.
* *C. b. indicus* - Linnaeus, 1766 – Midden- en Súd-Yndia, Sry Lanka.

It is benammen in stânfûgel, mar hy makket lokale bewegingen yn syn ferspriedingsgebiet dy't net sa bekend binne. Winterdeis is it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel wat grutter yn Araabje mei meldingen út Saûdy-Araabje,Katar en Koeweit. De fûgel wurdt ek wolris as swalker yn Syrje, en Turkije waarnommen.

It leefgebiet fan 'e soarte bestiet út iepen lânbou gebieten, greiden, plantaazjes en savanne's mei hjir en dêr beammen. Hy is faak oan diken op telefoanpeallen te sjen, yn parken, doarpen mei in soad grien en ek yn tunen fan bûtenwiken. 

## Status
De grutte fan 'e populaasje is net bekend. Oannommen wurdt dat de grutte fan 'e populaasje fan 'e fûgel tebekrint. Omreden dêrfan stiet de soarte as hast bedrige (*Near Threatened*, 2025) op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Sahelrôlder

De **sahelrôlder**  (*Coracias abyssinicus*, synonym: *Coracias abyssinica*) is fûgel út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*).

## Ferskining

De 99 oant 140 gram swiere fûgel is 28 oant 31 sm lang en ynklusyf syn twa lange sturtfearren nochris maksimaal 12 sm langer. De kop fan 'e soarte is ljochtblau mei op 'e foarholle en it kin bêzje fearkes. Syn rêch is ljochtbrún en de stút en de boppesturt binne donkerblau. De lytse dekfearren binne ljochtblau, de middelste dekfearren ljochtgrien, de primêre en grutte dekfearren binne turkwaze en de slachpinnen donkerblau. De fûgel hat twa lange sturtpinnen dy't foarby de sturt swart wurde. De sahelrôlder liket op 'e lilaboarstrôlder, mar is oars om't de sturtfearren langer binne en it boarst net lila mar blau is.

Mantsjes en wyfkes ha itselde fearrekleed, wylst juvenilen blekere ferzjes binne fan 'e folwoeksenen. 

## Fersprieding
Sahelrôdlers komme foar fan Senegal en Gambia oant Etioopje, Somaalje en Kenia, en op it Arabysk Skiereilân yn Jemen en Saûdy-Araabje. Hy is foar in part migrearjend, mar syn migraasjepatroanen binne min bekend. Ut en troch wurdt er ek yn Egypte, Lybje en Mauretaanje waarnommen.

## Systematyk
De soarte waard earder yn ûndersoarten ferdield, mar hjoed-de-dei wurdt er as monotypysk behannele. De iennige stúdzje fan geografyske ferskillen lit fan it westen nei easten in stadige tanimming sjen fan 'e lingte fan 'e lange sturtfearren. 

## Hâlden en dragen

It habitat fan 'e fûgel bestiet út iepen lânskip, ynklusyf lânbougebieten en gebieten tichteby minsken. Hy wurdt faak allinnich of yn pearkes sittend yn beammen of op peallen of triedden sjoen, dêr't er siket nei grutte ynsekten, lytse slangen, hagedissen en somtiden ek lytse kjifdieren. De fûgel wurdt ek by boskbrannen sjoen, dêr't er profitearret fan flechtsjende ynvertebraten. De fûgel nêstelet yn in tin omrâne beamgat of yn in gebou. In lechsel bestiet út trije oant seis aaien. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje en der wurdt oannommen dat de oantallen tanimme. Dêrfandinne kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024). Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje (2026), mar de fûgel wurdt as algemien omskreaun.
Lilaboarstrôlder

De **lilaboarstrôlder**  (*Coracias caudatus*) is in kleurrike fûgel út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*).

## Ferskining
De fûgel is 28 oant 30 sm lang en mei folgroeide sturtúteinen noch 8 sm langer. De fûgel weaget 87 oant 137 gram. De nominaal is wyt op 'e foarholle en hat in wite wynbraustreek. De krún en nekke binne grien- oant oliifkleurich. Mantel en rêch binne oliifgrien oant grienbrún en de boppewjukken binne in kombinaasje fan azuerblau, turkwaze en djipblau. De fûgel krige de namme troch syn lila boarst (dat foar de nominaat jildt), mar de búk en de flanken binne mear turkwaze oant blaugrien. De sturtfearren binne blau mei swarte einen en de bûtenste langere sturtfearren binne swart en stekke út, wylst syn ûndersturtdekfearren blaugrien binne.

Tusken mantsjes en wyfkes binne yn it fearrekleed gjin ferskillen. 

## Fersprieding

De lilaboarstrôlder libbet rûchwei yn 'e súdlike helte fan Afrika. Der wurde twa ûndersoarten mei de folgjende fersprieding erkend:

* *C. c. lorti*: fan Eritreä oant westlik Somaalje en noardeastlik Kenia.
* *C. c. caudatus* (nominaat): fan Uganda en súdwestlik Kenia oant Namybje en Súd-Afrika.

De nominaat is fan it kin oan it boarst dúdlik lila, wylst de lila kleur by de *lorti* meast beheind is ta de kiel en it boarst blau is. Dêrnjonken binne de krún en mantel mear oliifkleurich, wylst de *lorti* dêr blaugrienich is. 

It habitat fan 'e soarte bestiet út heal iepen savanne's mei hjir en dêr beammen (acacia's) lykas yn 'e nasjonale parken fan Kenia en Tanzania, mar ek út agrarysk gea. De fûgel komt net by minsklike delsettings foar.       

## Hâlden en dragen
 
It nêst fan 'e soarte sit yn in beamholte, sa'n 5 meter boppe de grûn, mar somtiden ek yn temiteheuvels. Se meitsje de nêstholtes net sels, mar nimme âlde  nêsten fan bygelyks spjochten en iisfûgels oer. In nêst bestiet yn 'e regel út twa oant fjouwer aaien. Mantsjes en wyfkes briede om bar yn 22 oant 24 dagen de aaien út. 

It iten fan 'e lilaboarstrôlder bestiet út lidpoatigen en in ferskaat oan lytse rêchbonkedieren, ynsekten, spinnen, skorpioenen, tûzenpoaten, slakken, ynklusyf lytse fûgels. Stadich beweegjende hagedissen, kameléons en slangen binne kwetsber foar de lilaboarstrôlder as se diken oerstekke.

## Status
Alhoewol't der gjin rûzing is fan 'e oantallen fan 'e soarte, wurdt der tocht dat de soarte in stabile ûntwikkeling kent. De fûgel komt lokaal in soad foar en fierder faak algemien. Dêrfandinne wurdt de soarte as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN klassifisearre.
Blaubúkrôlder

De **blaubúkrôlder** (*Coracias cyanogaster*) is in fûgel yn it skaai rôlders (*Coracias*) út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*).

## Ferskining
De blaubúkrôlder is in 28 oant 30 sm lange fûgel fan likernôch it formaat fan in ka. De soarte hat in in tige donkerbrune rêch, in bleke kanielkleurige kop, nekke en boarst mei fierder in fral blau fearrekleed. Folwoeksen fûgels ha lange sturtfearren fan 6 sm. Mantsjes en wyfkes binne fergelykber, mar jonge fûgels binne in doffere ferzje fan 'e folwoeksen fûgel. 

De blaubúkrôlder falt op yn syn krêftige flecht mei syn troch in turkwaze streek ûnderbrutsen keningsblauwe wjukken yn kontrast mei de donkerbrune rêch en kanielkleurige kop mei in donkere eachstreek en in turkwaze sturt mei de lange sturtfearren.

## Fersprieding
De fûgel is in Afrikaanske stânfûgel dy't fan Senegal en Gambia oant de Sintraal-Afrikaanske Republyk, de súdlikste dielen fan Sûdan en de noardeastlike Demokratyske Republyk Kongo foarkomt. Sa út en troch wurdt er ek yn Mauretaanje sjoen. De fûgel wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat er net yn ûndersoarten ferdield is .

## Hâlden en dragen
De fûgel wurdt oantroffen op fochtige savanne's mei *[[Isoberlinia]]*-beammen. Faak sit er lykas wurgerfûgels op hege útsjochpunten lykas beamtoppen, peallen en tillefoantriedden op syk nei gaanders en oare ynsekten. De fûgel briedt yn in beamgat tusken april en juny yn Senegal, maart oant maaie yn Sierra Leöane en febrewaris oant septimber yn Senegal.   

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en ek de populaasje is grut, mar der wurdt tocht dat er yn oantal ôfnimt fanwegen habitatferneatiging yn dielen fan syn ferspriedingsgebiet. De tebekgong is lykwols net sa slim dat er bedrige wurdt. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (*Least Concern*, 2024). Der bestiet gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar de fûgel wurdt omskreaun as tige algemien oant gewoan.
Selebesrôlder

De **Selebesrôlder** (*Coracias temminckii*) is in fûgel yn it skaai rôlders (*Coracias*) út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*). De fûgel is endemysk op it eilân Selebes. 

## Ferskining

De 30 oant 40 sm lange Selebesrôlder is in ûnderskiedende fûgel mei in sterke swarte snaffel. Hy hat in grienbrune rêch, skouders en foar in grut part grienbrune wjukdekfearren. De kop hat in himelsblauwe kroan en is fierder donkerpears, dat stadichoan oergiet yn it donkere grienbrún fan 'e skouders. De sturt is donkerpears oant hast swart en de stút is ljochtblau. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen yn it fearrekleed. Juvenilen binne bruner op it boarst mei in blauwe waas. 

## Fersprieding
Selebesrôlders komme foar op it Yndonezyske eilân Selebes en oanbuorjende eilannen lykas Pulau Manterawu, Pulau Bangka, Pulau Lembeh, Pulau Butung en Pulau Muna. De fûgel libbet yn ôfwikseljend savanne-eftich gea oant in hichte fan likernôch 1000 m boppe de seespegel. Hy wurdt net yn tichte reinwâlden sjoen. Yn it leechlân bewennet de fûgel de rânen fan reinwâlden of keale stikken dêr't noch hege beammen steane. Fierder wurdt de fûgel sjoen yn mangrovebosk, gebieten mei strewellen en agrarysk gebiet mei doarpen, dêr't er faak op tillefoantriedden te sjen is. 

## Status
De grutte fan 'e populaasje is net rûsd. Der is lykwols gjin oanlieding om te tinken dat de soarte bedrige wurdt. Dêrfandinne klassifisearret de IUCN de fûgel as net bedrige op 'e Reade list.

## Namme
De spesifike namme fan 'e soarte ferwiist nei de Nederlânske soölooch Coenraad Jacob Temminck.
Yndosineeske rôlder

De **Yndosineeske rôlder** (*Coracias affinis*) is in fûgel yn it skaai rôlders (*Coracias*) út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*).

## Ferskining
De nekke en de kiel binne pearslila mei wite skachtstreken. It keale plak om it each is okerkleurich. De krún en de anaalstreek binne blau. De slachpinnen binne djip pearsblau mei in ljochtblauwe bân. Syn sturt is himelsblau mei in Prusyskblauwe einbân en de middelste fearren binne dofgrien.

De 33 sm lange soarte liket in soad op 'e besibbe Yndyske rôlder (*Coracias benghalensis*). Se ha itselde formaat en deselde bou, mar de blauwe tinten fan 'e Yndosineeske rôlder binne oer it generaal djipper en yntinser. It boarst en it gesicht fan 'e Yndosineeske rôlder binne unifoarm pearsbrún sûnder dúdlike streken lykas by de Yndyske rôlder. De wjukdekfearren binne donkerder/blaugriener as by de Yndyske rôlder.   

## Fersprieding
De Yndosineeske rôlder komt foar fan eastlik Nepal, Bûtan en noardeastlik Yndia (Bihar, Assam) eastlik oant súd-sintraal Sina (súdlik Sichuan, Yunnan) en súdlik oant it Taiske skiereilân en Yndosina. De fûgel waard earder as in ûndersoarte fan 'e Yndyske rôlder beskôge en guon dogge dat noch jimmeroan. Ut DNA-stúdzjes docht lykwols bliken dat de Yndosineekse rôlder nei alle gedachten in sustersoarte is fan 'e Selebesrôlder en dêrom wurdt er hieltyd faker as in aparte soarte erkend.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt tocht dat de oantallen tebekrinne. Op basis fan dy ynformaasje kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024).