open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sjongfûgeleftigen

De **sjongfûgeleftigen** (wittenskiplike namme: *Eupasseres*) foarmje in rangleaze klade fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*) en it skift fan 'e moskeftigen (*Passeriformes*). Dizze kloft omfettet alle moskeftigen útsein de tige ôfwikende rotstomke-eftigen (*Acanthisitti*).
__TOC__
## Taksonomy
It skift fan 'e moskeftigen (*Passeriformes*) falt útinoar yn trije ûnderskiften: de rotstomke-eftigen (*Acanthisitti*), de krytfûgels (*Tyranni* of *Suboscines*) en de sjongfûgels (*Passeri* of *Oscines*). De rotstomke-eftigen of Nijseelânske tomke-eftigen foarmje in lyts groepke fan twa libbene en fiif resint útstoarne soarten yn ien inkele famylje, en binne yn harren fersprieding beheind binne ta Nij-Seelân. De oare beide ûnderskiften binne folle grutter. De krytfûgels, dy't foar it meastepart yn 'e Nije Wrâld libje, besteane út persiis 1.400 soarten (teljier: 2025) ferdield oer 18&nbsp;famyljes. De mear algemien foarkommende sjongfûgels (*Passeri* of *Oscines*) foarmje de grutste groep, mei 5.339&nbsp;soarten yn 129&nbsp;famyljes.

Lang wie it mank ornitologen in striidkwestje oft de rotstomke-eftigen no yndield wurde moasten by de krytfûgels of by de sjongfûgels. Oan 'e ein fan 'e tweintichste iuw en it begjin fan 'e ienentweintichste iuw die lykwols út ferskate nije, op molekulêre analyze basearre ûndersiken bliken dat de rotstomke-eftigen ta net ien fan beide oare ûnderskiften hearre, mar ynstee in groep op harsels foarmje dy't it âldste en meast ôfwikende ûnderskift fan 'e moskeftigen fertsjintwurdiget. Dat betsjut dat de krytfûgels en sjongfûgels mei-inoar de sustergroep fan 'e rotstomke-eftigen foarmje, en dy sustergroep hat de namme sjongfûgeleftigen krigen. De wittenskiplike namme *Eupasseres*, foar dizze kloft, betsjut "echte mosken", fan it prefiks *eu-*, dat "wier" of "echt" betsjut, en *passeres*, it meartal fan *passer*, dat "mosk" betsjut.

## Klassifikaasje
Pelmûne fan Jemgum

De **Pelmûne fan Jemgum** is in stellingmûne yn it Eastfryske plak Ditzum, Nedersaksen. 

## Skiednis
### Bou en eigendom

Yn 1756 boude Geerd Kreling de bakstiennen mûne as in stellingmûne mei in reiten tek en houten wjukken. Op 'e gevelstien ta oantins fan 'e bou stiet *Geerd Kreling, Dedde Kleens 1756*. Om't yn 'e rin fan 'e tiid de omlizzende bebouwing de wyn beheinde, frege de mûnder tastimming om de mûne te ferheegjen.  

Yn 1829 ferkocht it neiteam fan Kreling de mûne oan Temmo Dreesmann en dy syn soan bleau oant 1869 op 'e mûne. Yn 1872 waard de mûne oankocht troch Diedrich Athen en dy liet de houten as ferfange troch ien fan jitizer. De famylje Athen ferkocht de mûne yn 1855 oan Knut Hetzke, en dy famylje besit de mûne noch jimmeroan.

### Restauraasjes
De wjukken en de wynroas fan 'e mûne rekken by in blikemynslach yn 1957 skansearre. Yn 1963 krige de mûne in nije stellling en waard it reiten tek fernijd. Tusken 1974 en 1979 folge de fernijing fan 'e wjukken, kape en wynroas.

De Mühlenverein Jemgum e.V. waard yn 1995 oprjochte. De feriening set him yn foar it behâld fan 'e mûne en liet yn it oprjochtingsjier fuort in nij reiten dek op it achtkant oanbringe. In pear jier letter rjochte de feriening it eardere motorhûs yn as kafee. De mûne ûndergie yn 2004 in grutte restauraasje en wurdt hjoed-de-dei ek brûkt as troulokaasje.

Fan in nôtmûne oan 'e Deichstraße 15 yn Jemgum bleau allinnich de stiennen ûnderbou bewarre.
Swartkopgroubekwever

De **swartkopgroubekwever** (*Pseudonigrita cabanisi*) is in sjongfûgel út de famylje weverfûgels (*Ploceidae*) en ien fan 'e twa soarten  yn it skaai groubekwevers (*Pseudonigrita*). It is in monotypyske soarte, itjinge sizze wol dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. 

## Skaaimerken
De swartkopgroubekwever wurdt likernôch 13 sm en weaget 18 oant 24 gram. De fûgel hat in karakteristike swarte kroan, in ivoarkleurige snaffel, oranjereade eagen en in wyteftige kiel. De rêch en wjukken binne brún en de sturt is swartbrún. It boarst en de búk is wyteftich mei in opfallend smel swart streekje midden op it ûnderboarst. De poatsjes binne fleiskleurich.    

Lykas by de oare soarte fan it skaai, de skiere groubekwever, is der gjin dúdlik ferskil te sjen tusken mantsjes en wyfkes. Meast binne mantsjes wat grutter en swierder as wyfkes, mar dat is subtyl.  

## Fersprieding
De soarte komt yn it suden en sintraal Etioopje en in grut part fan Kenia foar en fierder yn it Somalyske grinsgebiet mei Kenia en it noardeasten fan Tanzania. 

It biotoop bestiet út drûge savannes, faak yn gebieten mei strewellen lykas akasia's, meast ûnder hichten fan 1300 m. 

## Hâlden en dragen

De swartkopgroubekwever is monogaam en briedt yn koloanjes fan in stikmannich oant wol 50 nêsten. Sawol mantsjes as wyfkes bouwe oan 'e bolfoarmige nêsten fan droech gers, dy't oan smelle, ôfhingjende tûken fan beammen fêstmakke wurde. De nêsten hawwe ynearsten twa yngongen. As it wyfke brieden giet wurdt ien fan 'e tagongen mei gers tichtmakke om fijannen bûten te hâlden.

De fûgels ite gerssied, mar ek ynsekten, fral as de fûgel jongen hat.

## Status
De swartkopgroubekwever hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. Dêrom stiet er op Reade list fan 'e IUCN yn 'e kategory net bedrige (*Least Concern*, 2018).
The Manhattan Transfer (1969)

**The Manhattan Transfer** wie in fokale muzykgroep út **[[1969]]**, út New York, meast rjochte op a kapella-sjongen.

De groep waard foarme troch Tim Hauser, dy't harren neamde nei it boek Manhattan Transfer fan John Dos Passos. De sjongers wienen Tim Hauser, Erin Dickins, Marty Nelson, Pat Rosalia en Gene Pistilli. Yn 1971 kaam harren ienichste album út: *Jukin*'. Mei't ek dat gjin sukses oplevere, gong de groep yn 1972 útelkoar.

Datselde jier foarme Tim Hauser in oare groep, mei deselde namme. Dy band soe oant 2023 bestean.
PC 1949

De **[[PC]] fan [[1949]]** waard op woansdei 3 augustus ferkeatst. It wie de 96ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken it partoer 2 Rodenhuis en partoer 9 Faber/Schuil. De 96ste edysje waard wûn troch Hotze Schuil fan harns, Wytse Vlietstra fan Frjentsjer en Lammert Heeringa fan Holwert. Lammert Heeringa waard ta kening útroppen. 

## Jan Faber
Jan Faber fan Peins soe de PC fan 1949 keatse mei Wytse Vlietsra en Lammert Heeringa. In dei foar de PC waard de tsjinstplichtige Peinzer lykwols oppakt troch de militêre plysje, de organisaasje fan de PC hat der noch fan alles oan dien om Faber wer frij te krijen, mar dat slagge net. Hotze Schuil fan Harns keatsend mei Sikke Olivier en Frans Helfrich gie er yn de earste omloop mei 5-5, 4-6 ôf tsjin it partoer fan Jan Rodenhuis, en waard bylotte yn partoer 9 as ferfanger fan de fêstsittende keatser fan Peins.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
PC 1948

De **[[PC]] fan [[1948]]** waard op woansdei 4 augustus ferkeatst. It wie de 95ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken it partoer 1 Schuil en partoer 9 van der Leest. De 95ste edysje waard wûn troch it partoer fan Marten van der Leest fan Stiens, Theunis de Bruin fan Ljouwert en Sjouke Helfrich fan Wergea. Marten van der Leest waard ta kening útroppen. 

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
PC 1947

De **[[PC]] fan [[1947]]** waard op woansdei 30 july ferkeatst. It wie de 94ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken it partoer 5 Schuil en partoer 13 Rodenhuis. De 94ste edysje waard wûn troch it partoer fan Hotze Schuil fan Harns, Æbe Haima fan Grins en Frans Helfrich fan Harns. Hotze Schuil waard foar de twadde kear útroppen ta kening fan de PC.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Readkopwever

De **readkopwever**  (*Anaplectes rubriceps*) is in sjongfûgel út de famylje weverfûgels (*Ploceidae*). It is de iennige soarte yn it skaai *Anaplectes*.

## Beskriuwing
De readkopwever is in middelgrutte weverfûgel fan 12 oant 15 sm mei in stevige snaffel en in koarte sturt en it is de iennige weverfûgel mei in oranjereade snaffel. It briedende mantsje kin der geografysk ferskillend út sjen, mar se ha allegear in opfallende fjoerreade kop. Net-briedende mantsjes en wyfkes ha meast gielige en oliifeftige kleuren mei streken en in bleke ûnderkant. 

## Fersprieding
De readkopwever komt breed foar yn Afrika súdlik fan de Sahara, fan Senegal en Etioopje oant Súd-Afrika. De soarte libbet op savannes en yn iepen bosken, gebieten mei strewellen en bytiden ek op kultuergrûn mei beamkes.

De readkopwever wurdt tradisjoneel ferdield yn twa ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: 

* *Anaplectes rubriceps leuconotos* – komt foar fan Senegal en Gambia oant súdlik Tsjaad, it noarden fan 'e Sintraal-Afrikaanske Republyk, súdwestlik en súdlik Sûdan, Súd-Sûdan, Eritreä, Etioopje en Somaalje, nei it suden oer Uganda en Kenia oant Malawy.
* *Anaplectes rubriceps rubriceps* - komt foar fan súdlik Angoala oant noardeastlik Namybje, súdlik Sambia, Mozambyk en noardeastlik Súd-Afrika.

Sûnt 2016 behannelje BirdLife International en de IUCN de ûndersoarte *leuconotos* as in aparte sorte, de noardlike readkopwever. Sûnt 2022 kategorisearret it ynfloedrike eBird/Clements de fûgel ek as in aparte soarte. Sûnt 2023 folge it Ynternasjonaal Ornitologysk Kongres.

## Hâlden en dragen

Se ite benammen ynsekten, larven, spinnen en lytse krûpguod. Se sykje aktyf op stammen, tûken en ûnder bast. Ek ite se bytiden sied.

Readkopwevers binne tige keunstsinnich yn 'e bou fan nêsten. It mantsje bout in rûn nêst fan strak yninoar flochten gers, faak hingjend oan in tûke. As it wyfke ûnder de yndruk is, kiest se it nêst en kin de briedtiid begjinne.

Se komme gauris yn pearkes of lytse groepkes foar, minder yn grutte koloanje lykas oare wevers.

## Status
Neffens de Reade list fan 'e IUCN wurdt de soarte net bedrige (*Least Concern*, 2024) fanwegen de grutte fersprieding en de relatyf stabile populaasje. Lokale bedrigings binne habitatferlies troch houtkap en lânbou, mar oer it gehiel nimt de soarte net dramatysk ôf.
Krie-eftigen

De **krie-eftigen** of **kraai-eftigen** (wittenskiplike namme: *Corvides*) foarmje in tuskenskift fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it skift fan 'e moskeftigen (*Passeriformes*) en it ûnderskift fan 'e sjongfûgels (*Passeri*). Ta dizze kloft hearre 871&nbsp;soarten (teljier: 2025), ferdield oer 30&nbsp;famyljes. Dêrûnder binne groepen dy't yn Jeropa bekend binne, lykas de kriefûgels (*Corvidae*), de skateksterfûgels (*Laniidae*) en de gielegoufûgels (*Oriolidae*), mar ek tige eksoatyske kloften dy't yn harren fersprieding beheind binne ta de tropen, lykas de paradysfûgels (*Paradisaeidae*).

## Taksonomy
De krie-eftigen waarden as taksonomyske yndieling yn 2014 yntrodusearre troch de Amerikaanske ornitolooch en paleöntolooch Joel Cracraft. De evolúsjonêre ûntjouwing, de biogeografy, it hâlden en dragen, de ekology en de morfology fan dizze fûgelkloft is yngeand bestudearre. De earste krie-eftigen lykje har op in eilân ûntwikkele te hawwen. Dêrwei hawwe se har letter ferspraat oer alle wrâlddielen, útsein Antarktika.

## Klassifikaasje
Echte krie-eftigen

De **echte krie-eftigen** of **echte kraai-eftigen** (wittenskiplike namme: *Corvoidea*) foarmje in boppefamylje fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it skift fan 'e moskeftigen (*Passeriformes*), it ûnderskift fan 'e sjongfûgels (*Passeri*) en it tuskenskift fan 'e krie-eftigen (*Corvides*). Ta dizze kloft hearre 418&nbsp;soarten (teljier: 2025), ferdield oer 10&nbsp;famyljes. Dêrûnder binne bgl. de kriefûgels (*Corvidae*), wêrfan't in protte soarten yn Jeropa foarkomme, mar ek de tige eksoatysk klinkende paradysfûgels (*Paradisaeidae*) út 'e tropen fan Nij-Guineä en oanbuorjende gebieten.

## Taksonomy
De echte krie-eftigen waarden as taksonomyske yndieling yn 1990 yntrodusearre troch de Amerikaanske ornitologen Charles Gald Sibley en Jon Edward Ahlquist yn harren baanbrekkende wurk *Phylogeny and Classification of Birds: A Study in Molecular Evolution*.

## Klassifikaasje
Wytkopbuffelwever

De **wytkopbuffelwever**  (*Dinemellia dinemelli*) is in sjongfûgel yn it monotypyske skaai **wytkopbuffelwevers** (*Dinemellia*) út de famylje weverfûgels (*Ploceidae*). It is de iennige soarte yn it skaai *Anaplectes*.

## Skaaimerken
Wytkopbuffelwevers wurde 17 oant 19 sm lang en weage 57 oant 85 gram. De fûgel hat in wite kop en wite ûnderkant en in oranje stút en oranje ûndersturtdekfearren. Op 'e iepen wjukken binne wite bannen te sjen.

Mantsjes en wyfkes ha in selde fearrekleed en binne dreech fan inoar te ûnderskieden. De snaffel is koanysk en swart. 

## Fersprieding
De fûgel wurdt yn twa ûndersoarten ferdield en libbet fral op savanne's en drûge lânskippen mei strewellen en akasiastrûken yn 'e hoarn fan Afrika, Uganda, Kenia, Sûdan en Tanzania: 

*D. d. dinemelli* hat brune kleuren op de plakken dêr't de *D. d. boehmi* swarter is.

## Hâlden en dragen
De wyfkopbuffelwever libbet yn lytse groepkes, fakentiden tegearre mei glânsprotters. Se foerazjearje meast op 'e grûn en bouwe de nêsten yn losse koloanjes yn toarnige beammen. De tagong fan in nêst sit oan 'e ûnderkant. 

## Status
De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige (Least concern, 2024) op 'e Reade list. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is.
PC 1946

De **[[PC]] fan [[1946]]** waard op woansdei 31 july ferkeatst. It wie de 93ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken it partoer 8 Schuil en partoer 12 Rodenhuis. De 93ste edysje waard wûn troch it partoer fan Hotze Schuil fan Harns, Æbe Haima fan Doanjum en Riemer Reinalda fan Menaam. Hotze Schuil waard ta kening útroppen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Kurténloaihoarskat

De **kurténloaihoarskat** of **Kurténs loaihoarskat** (wittenskiplike namme: *Prionaulurus kurteni*) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*), de ûnderfamylje fan 'e lytse katten (*Felinae*) en it skaai fan 'e loaihoarskatten (*Prionailurus*). Dit bist kaam yn it Mid-Pleistoseen foar yn Sina.

## Taksonomy
De kurténloaihoarskat waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 2024 troch de paleöntologen Jiangzuo Qigao, Lars Werdelin, Zhang Kai, Tong Haowen, Yan Yi, Chen Yiying, Ma Jiao, Liu Jinyi en Wu Xiujie. Hja basearren harren dêrby op ien inkeld spesimen besteande út in diel fan in ûnderkaak mei in tosk en in kies. Dat fossyl waard oantroffen yn 'e Hualongdong-grot yn 'e Sineeske provinsje Anhui. De grûnlaach dêr't it yn siet, datearre fan it Mid-Pleistoseen. Dat betsjut dat dit bist dêr likernôch 1.250.000&nbsp;jier lyn foarkaam. 

De beskriuwers ornearren dat it nije bist ta it skaai fan 'e loaihoarskatten (*Prionailurus*) hearde. Hja joegen it de wittenskiplike namme *Prionailurus kurteni*, wêrfan't it soartspesifike diel it wurk earet fan 'e Finske paleöntolooch Björn Kurtén. 

## Beskriuwing
It holotype fan 'e kurténloaihoarskat bestiet út in diel fan in ûnderkaak mei de fjirde premolaar en de earste molaar (kies) der noch yn. It gehiel is tige lyts.

De kurténloaihoarskat wurdt op basis fan dat fossyl beskreaun as in tige lytse kateftige, dy't yn grutte nei alle gedachten ferlykber west hawwe moat mei de hjoeddeistige roastkat (*Prionailurus rubiginosa*) út Súd-Aazje en de swartpoatkat (*Felis nigripes*) út Súdlik Afrika. De kop-romplingte fan dy soarten bedraacht maksimaal 48&nbsp;sm, resp. 52&nbsp;sm.
PC 1945

De **[[PC]] fan [[1945]]** waard op woansdei 1 augustus ferkeatst. It wie de 92ste edysje fan it evenemint, nei twa jierren sûnder PC. De finale gie tusken it partoer 2 Posthumus en partoer 9 Schuil. De 92ste edysje waard wûn troch it partoer fan Klaas Posthumus fan Ljouwert, Pieter de Haan en Hiele de Haan beide fan Holwert. Klaas Posthumus waard ta kening útroppen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Ovofivipary

**Ovofivipary** (fan it Latynske *ovum*, "aai", *vivus*, "libjend" en *pario*, "befalle fan"), ek: **ovofivipariteit** of **aailibbenbernjendheid**, is in geslachtlike foarm fan fuortplanting wêrby't it embryo him ûntjout yn in aai, lykas by ovipary, dat binnenyn it lichem fan 'e mem útkomt, wêrnei't it nije yndividu libben berne wurdt, krekt as by fivipary. Ovofivipary is dêrmei in tuskenfoarm fan fivipary en ovipary. It byhearrende eigenskipswurd is **ovofivipaar** of **aailibbenbernjend**. 

## Oare foarmen fan geslachtlike fuortplanting
Fivipary (libbenbernjendheid) is in foarm fan geslachtlike fuortplanting wêrby't it nije yndividu him as embryo en letter as foetus yn it lichem fan 'e mem ûntwikkelet en libben te wrâld brocht wurdt. It is by de berte teminsten op it mêd fan metabolisme in folslein selsstannich organisme. It tsjinstelde fan fivipary is ovipary (aaibernjendheid), wêrby't it embryo fan it nije yndividu him bûten it lichem fan 'e mem yn in aai ûntjout oant de ûntwikkeling fier genôch hinne is dat it aai útkomme kin.

## Foarkommen
Ovifivipary komt foar by skorpioenen (dat spineftigen binne), ferskate soarten haaien, boä's (wjirchslangen), libbenbernjende toskkoarpers (fisken), blêdluzen (dat ynsekten binne), beskate oare lidpoatigen, slakken, twakleppigen en rûnwjirms. 

## Ferskillen mei fivipary
Ovifivipary ferskilt fral fan fivipary (echte libbenbernjendheid), sa't dy by hast alle sûchdieren foarkomt, trochdat it embryo net fia in plasinta mei it lichem fan 'e mem ferbûn is om fiedingsstoffen te krijen en ôffalstoffen ôf te fieren. Alle fiedingsstoffen binne yn 't foar al yn it aai meijûn, en it memmelichem fungearret inkeld as in feilich om-en-by dêr't it embryo net opfretten wurde kin troch in rôfdier. Yn guon gefallen is it lykwols ek wer net sà feilich, mei't der in foarm fan kannibalisme tusken de embryo's ûnderling plakfine kin dy't adelfofagy hjit, wêrby't it sterkste embryo syn eigen bruorren en susters as iten brûkt. Dat ferskynsel docht him benammen foar by beskate haaiesoarten en by inkele slakkesoarten.

## Sjoch ek
*fivipary
*ovipary
Ovipary

**Ovipary** (fan it Latynske *ovum*, "aai" en *pario*, "befalle fan"), ek: **ovipariteit** of **aaibernjendheid**, is in geslachtlike foarm fan fuortplanting, wêrby't it embryo fan in nij yndividu him bûten it lichem fan 'e mem yn in aai ûntjout oant de ûntwikkeling fier genôch hinne is dat it aai útkomme kin. It byhearrende eigenskipswurd is **ovipaar** of **aaibernjend**.

## Oare foarmen fan geslachtlike fuortplanting
It tsjinstelde fan ovipary is fivipary (libbenbernjendheid), wêrby't it nije yndividu him as embryo en letter as foetus yn it lichem fan 'e mem ûntwikkelet en libben te wrâld brocht wurdt. It is by de berte teminsten op it mêd fan metabolisme in folslein selsstannich organisme. In tuskenfoarm is ovofivipary (aailibbenbernjendheid), wêrby't it embryo him ûntjout yn in aai dat yn it lichem fan 'e mem útkomt, wêrnei't it nije yndividu libben berne wurdt krekt as by fivipary. 

## Foarkommen
Ovipary komt foar by de measte bisten. Dizze fuortplantingsmetoade wurdt gebrûk fan makke troch alle fûgels, troch de measte reptilen, amfibyen, fisken en lidpoatigen, en teffens troch guon weakdieren. By de sûchdieren, dy't hast allegearre fivipaar binne, komt ovipary foar by de snaffeldieren (*Monotremata*): it fûgelbekdier en de eamelychels. 

Guon ovipare bisten (fral fûgels, mar ek krokkedillen en guon ynsekten) bewekje de aaien, in ferskynsel dat briedsoarch hjit. Oaren, lykwols, (amfibyen, skyldpodden, de measte slangen en hagdissen, en de measte fisken en lidpoatigen) litte se oan har lot oer.

## Foar- en neidielen
In wichtich foardiel fan it lizzen fan aaien is dat de mem net alle neikommelingen withoelang mei hoecht te tôgjen oant se genôch ûntwikkele binne om op harsels bestean te kinnen. Dat betsjut dat ovipare bisten folle mear neikommelingen produsearje kinne as fivipare bisten. Dêrtroch is it foar harren mooglik om in radikaal oare fuortplantingsstrategy te folgjen. Wylst fivipare bisten al har enerzy stekke yn it fuortbringen en yn libben hâlden fan in beheind tal neikommelingen, kinne ovipare bisten in hast ûnbeheind tal neikommelingen produsearje, sadat der altyd wol in pear oerlibje oant se harsels fuortplantsje kinne, sels al wurdt de oergrutte mearderheid ferslynd troch rôfdieren.

It neidiel fan ovipary is dat der in protte bisten binne dy't har der spesifyk op talizze om 'e aaien fan oare soarten (of soms ek op kannibalistyske wize fan 'e eigen soarte) op te fretten. Bisten fan wa't it menu haadsaaklik út aaien bestiet, wurde ovivoaren neamd. Foarbylden fan ovivoaren binne slûpbijen, faranen en de aaieslinende slange (*Dasypeltis scabra*).

## Sjoch ek
*fivipary
*ovofivipary
Fivipary

**Fivipary** (fan it Latynske *vivus*, "libjend" en *pario*, "befalle fan"), ek: **fivipariteit** of **libbenbernjendheid**, is by de geslachtlike foarm fan fuortplanting it libben te wrâld bringen fan in nij yndividu. Dat hat him oant dy tiid as embryo en letter as foetus yn it lichem fan 'e mem ûntwikkele en is by de berte teminsten op it mêd fan metabolisme in folslein selsstannich organisme. It byhearrende eigenskipswurd is **fivipaar** of **libbenbernjend**. 

## Oare foarmen fan geslachtlike fuortplanting
It tsjinstelde fan fivipary is ovipary (aaibernjendheid), wêrby't it embryo fan it nije yndividu him bûten it lichem fan 'e mem yn in aai ûntjout oant de ûntwikkeling fier genôch hinne is dat it aai útkomme kin. In tuskenfoarm is ovofivipary (aailibbenbernjendheid), wêrby't it embryo him ûntjout yn in aai dat binnenyn it lichem fan 'e mem útkomt, wêrnei't it nije yndividu libben berne wurdt krekt as by fivipary. 

## Bisten
By bisten is fivipary in relatyf gongber ferskynsel, hoewol't de measte soarten ovipaar binne. De grutste groep fivipare bisten binne de sûchdieren, dy't frijwol allegearre dizze foarm fan geslachtlike fuortplanting hawwe. Utsûnderings binne de snaffeldieren (*Monotremata*): it fûgelbekdier en de eamelychels, dy't aaien lizze. Fivipary komt ek foar by guon oare bisten, lykas beskate skaaien fan haaien, inkele reptilen (skinks en beskate soarten slangen), kakkerlakken (dat ynsekten binne) en beskate soarten ferwielwjirms.

## Planten
By fivipary yn planten drûget it sied oan 'e ein fan 'e ûntwikkeling net út en sprút it fuortendaliks út sûnder kymrêst. Om't it sprutende sied foar it útspruten en de groei ferlet hat fan focht, kin fivipary by planten inkeld foarkomme as der fochtrike fruchten produsearre wurde of as der troch rein genôch focht oanwêzich is yn it om-en-by fan 'e plant. Foarbylden fan planten dy't it ferskynsel fivipary kenne, binne de fochtrike sitrusfruchten chayote (*Sechium edule*) en takako (*Sechium tacaco*) en ek it nôt weet (*Triticum aestivum*), wêrby't it skot neamd wurdt.

### Falske fivipary
Mei de term fivipary wurdt ek wol in oare foarm fan fermannichfâldiging oantsjut, nammentlik it útrinnen fan jonge leaten yn 'e bloeiwize of oan 'e blêdrânen fan 'e memmeplant, bygelyks by briedblêd (*Kalanchoe daigremontiana*). Dit is lykwols strikt nommen gjin fivipary en wurdt dêrom ek wol falske fivipary neamd. Ek briedbollen, sa't dy foarkomme by û.o. sint-janssipel (*Allium fistulosum*), wylde sipel (*Allium vineale*) en knolreadskonk (*Polygonum viviparum*) binne in foarm fan falske fivipary.

## Sjoch ek
*ovipary
*ovofivipary
PC 1941

De **[[PC]] fan [[1941]]** waard op woansdei 30 july ferkeatst. It wie de 90ste edysje fan it evenemint, de PC fan 1941 wie de twadde PC yn kriichstiid. De finale gie tusken it partoer 3 Wiersma en partoer 13 Kuiken. De 90ste edysje waard wûn troch it partoer fan Klaas Kuiken fan Sint-Anne, Jan de Groot fan Weidum en Sjouke Helfrich fan Winaam. Jan de Groot waard ta kening útroppen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Bayawever

De **Bayawever** (*Ploceus philippinus*) is in lytse oant middelgrutte weverfûgel út de famylje weverfûgels (*Ploceidae*). De fûgel libbet yn Súd- en Súdeast-Aazje en is ien fan 'e bekendste wevers fanwegen syn bjusterbaarlike nêstbou yn grutte koloanjes.

## Skaaimerken

Bayawevers wurde likernôch 15 sm lang en it mantsje hat yn it briedkleed in giele kroan, in donkerbrún masker en in swartbrune snaffel. De rêch is brún mei ljochtere streekjes en fan ûnder is de fûgel ljochter. Wyfkes en net-briedende mantsjes binne folle ûnopfallender: brúngrien mei streekjes. 

De snaffel is koart, koanysk en krêftich.

## Fersprieding
Bayawevers komme foar yn in grut part fan Súd-Aazje, fan Pakistan, Nepal, Yndia en Sry Lanka oant Yndoneezje. Hy libbet yn iepen lânskippen, rysfjilden, greiden, parken en oan wetterkanten.

Der wurde fiif ûndersoarten erkend:

* *Ploceus philippinus philippinus* - Pakistan, Yndia, net it súdwesten en noardeasten, Sry Lanka en Súd-Nepal
* *Ploceus philippinus travancoreensis* - Súdwest Yndia
* *Ploceus philippinus burmanicus* - Bûtan, Noardeast-Yndia en Bangladesj oant Myanmar en Súdwest-Sina
* *Ploceus philippinus angelorum* - Tailân en Súd-Laos)
* *Ploceus philippinus infortunatus* - Súd-Fjetnam, it skiereilân Malakka, Sumatra, Java en Baly.

## Hâlden en dragen
It mantsje bout it typyske wevernêst: in hingjend, flessefoarmich nêst fan gers en blêden, faak boppe wetter. De nêsten hingje meast yn groepen yn 'e selde beam. As it mantsje in begjin makke hat en it wyfke tefreden is mei de lokaasje en it nêst, wurket it er it nêst fierder ôf. 

It binne sosjale fûgels, dy’t faak yn grutte groepen libje en briede.

Sied (lykas rys en weet) mar ek ynsekten foarmje syn iten. Ynsekten wurde fral yn 'e briedtiid iten.

Bayawevers libje ek by minsken.

## Status
Neffens de Reade list fan 'e IUCN wurdt de Bayawever net bedrige (Least Concern). De populaasje is tige grut en it ferspriedingsgebiet beslacht in breed part fan Súd- en Súdeast-Aazje.

Yn it generaal binne der gjin grutte bedrigingen, mar ferlies fan habitat troch stedsútwreiding en yntinsive lânbou, pestisiden en ferfolging op rysfjilden en de fangst út it wyld kinne lokale bedrigingen foarmje.

## Namme
It wurd 'Baya' komt út it Hindy/Bingaalsk (*baayaa* of *bayaa*), dat al iuwen brûkt wurdt foar dizze fûgel. Yn 'e etymology wurdt Baya weromfierd op it Hindy बया (bayā) en Bengaalsk বায়া (bāẏa), beide oantsjuttings foar de wever. Dy foarm komt op syn beurt wer út it Prakryt of út in  âldere Yndo-Aryske stamfoarm.  Al yn 'e 18e en 19e iuw brûkten Ingelske natuerûndersikers yn Yndia de namme Baya of Bayya, sa’t se dy út de lokale talen oppikten. Bygelyks Thomas C. Jerdon brûkte dy foarm yn syn "The Birds of India" (1862).
PC 1940

De **[[PC]] fan [[1940]]** waard op woansdei 31 july ferkeatst. It wie de 89ste edysje fan it evenemint, de PC fan 1940 wie de earste PC yn kriichstiid. De finale gie tusken it partoer 6 van der Hem en partoer 10 Hiddinga. De 89ste edysje waard wûn troch it partoer fan Marten van der Hem fan Raerd, Lou Seerden fan Frjentsjer en Feite de Jager fan Harns. Lou Serden waard ta kening útroppen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
PC 1939

De **[[PC]] fan [[1939]]** waard op woansdei 2 augustus ferkeatst. It wie de 88ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken it partoer 1 Zijlstra en partoer 13 Hiddinga. De 88ste edysje waard wûn troch it partoer fan Taede Zijlstra fan Wytmarsum, Ynze Kuperus  en Feite de Jager beide fan Winaam. Taede Zijlstra waard foar de tredde kear útroppen ta kening fan de PC. 

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Melle Veenstra

**Melle Veenstra** (Dokkum, 30 septimber 1900 - Hamm, Dútslân, 24 desimber 1944) wie in aktyf keatser tusken 1919 en 1944. Hy helle 21 punten foar it ivich keatsklassemint en wûn fjouwer kear in wedstriid.

Yn de Twadde Wrâldkriich waard Veenstra nei in keatswedstriid oppakt troch de Dútsers en nei Dútslân stjoerd, foar de Arbeitseinsatz
Melle Veenstra kaam op 24 desimber 1944 yn 'e âldens fan 44 jier, om it libben yn it Dútske Hamm. Yn 1947 is de Hilfertsomske keatsferiening dêr't hy jierenlang foar keatst hat nei him neamd. 

## Prizen
* 1916 - Freule 4e priis
* 1918 - Jong Nederlân 3e priis
* 1919 - Jong Nederlân 2e priis
* 1919 - PC 3e priis
* 1926 - PC 3e priis
* 1927 - de Bond 5e priis
Swarte wever

De **swarte wever** (*Ploceus nigerrimus*) is in middelgrutte wever út de famylje weverfûgels (*Ploceidae*).

De kastanjerêchwever (*Ploceus castaneofuscus*) waard lang as in ûndersoarte fan 'e swarte wever (*Ploceus nigerrimus*) beskôge, mar wurdt no troch de measte taksonomyske autoriteiten as in aparte soarte erkend.

## Beskriuwing
 
De swarte wever (*Ploceus nigerrimus*) is in middelgrutte weverfûgel fan likernôch 17 sm lang. It mantsje is hast folslein swart, mei by guon populaasjes in wat gielige tint op 'e búk of ûnderwjukken. Oars as in soad oare wevers hat de soarte net in apart briedkleed. De eagen binne gielkleurich. Wyfkes binne ûnopfallend: brúnich mei streekjes, lykas by in soad oare wevers.

## Fersprieding
De soarte komt foar yn West- en Sintraal-Afrika, fan Senegal oant Angoala en eastlik oant Uganda.

De fûgel libbet yn iepen bosk, park- en túnlânskippen, savannes mei beammen en faak ek yn 'e buert fan marren en rivieren.

## Hâlden en dragen
De fûgel is tige sosjaal, foarmet koloanjes en bout hingjende nêsten yn beammen, faak yn grutte groepen. It mantsje docht de nêstbou en brûkt syn swarte fearrekleed om wyfkes te ferlieden. It iten bestiet út sied en ynsekten.

## Status
De Swarte wever stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige (*Least Concern*, 2024) klassifisearre. Swarte wevers binne breed ferspraat en der binne gjin oanwizings fan in grutskalige delgong. Mooglike lokale bedrigingen binne ûntbosking en útwreiding fan lânbou. Yn guon regio’s wurdt de fûgel fongen of sketten, mar dat gjin grutte ynfloed op 'e wrâldpopulaasje. Om’t er him maklik oanpast oan minsklik feroare lânskip (lykas parkgebieten en tunen) kin er op in soad plakken goed oerlibje.
Wevers

It fûgelskaai **wevers** (*Ploceus*) omfettet de klassike wevers, in grutte groep fan lytse oant middelgrutte sjongfûgels út de famylje fan 'e weverfûgels (*Ploceidae*). It binne benammen Afrikaanske soarten, mar guon soarten komme ek yn Súd- en Súdeast-Aazje foar. De typesoarte fan it skaai is de Bayawever (*Ploceus philippinus*). 

Wevers hawwe in krêftige, koanyske snaffel dy't tige geskikt is foar it iten fan sied. By in soad soarten is it mantsje yn it briedkleed fel giel, brún of oranje mei swarte tekeningen, wylst de wyfkes en net-briedende mantsjes mear brúneftige kamûflaazjekleuren ha.

Wevers binne tige sosjale fûgels. Se libje faak yn grutte koloanjes, benammen yn 'e briedtiid en binne fral bekend fanwegen harren keunstsinnige bou fan nêsten: de mantsjes weve  hingjende nêsten fan gers, blêden en oare planten. Dy nêsten wurde meastentiids yn strûken en beammen of boppe wetter boud.

It grutste ferskaat oan soarten komt yn Afrika súdlik fan 'e Sahara foar. In lyts tal soarten hat syn fersprieding yn Súd-Aazje (bygelyks yn Yndia, Nepal, Yndoneezje).

Histoarysk sjoen wurdt it skaai breed definiearre, mar út molekulêr ûndersyk docht bliken dat it eins in samling fan ferskate evolúsjonêre linen is. Guon soarten binne dêrom al út it skaai helle en yn aparte skaaien ûnderbrocht.

## Soarten
Utfier

**Utfier** of **eksport** (fan it Latynske *ex*, "út" en *portum*, "haven") is de beneaming foar alle guod en tsjinsten dy't út it iene lân wei oan in keaper yn in oar lân ferkocht en levere wurde. Utfier is ien fan 'e foarmen fan ynternasjonale hannel. It tsjinstelde fan útfier is ynfier. Dêrfan is sprake as der yn in lân guod of tsjinsten kocht en levere wurde út in oar lân wei. In lân dat in protte útfiert, is in **útfierlân** of in **eksporteur**. Dy lêste oantsjutting kin ek brûkt wurde foar in bedriuw dat in protte oan it bûtenlân leveret. Utfier is in wichtich part fan it Bruto Nasjonaal Produkt (BNP) fan in lân.

By beskate hannelsblokken wurdt hannel dy't oer de binnengrinzen hinne giet, formeel (d.w.s. troch de dûane en foar de btw) net mear as útfier beskôge. Yn 't bysûnder is dat sa by de Jeropeeske Uny. Foar sokke hannel brûkt men de term "yntrakommunautêr". Foar de statistiken wurde lykwols de ôfsûnderlike dielsteaten noch wol as aparte entiteiten beskôge. Sa wie Dútslân yn 2008 it grutste útfierlân fan 'e wrâld mei in totale útfier fan $1.465&nbsp;miljard. Nederlân besette dat jiers op 'e wrâldranglist it fyfde plak mei in totale útfier fan $634&nbsp;miljard.
Ynfier

**Ynfier** of **ymport** (fan it Latynske *in*, "yn" en *portum*, "haven") is de beneaming foar alle guod en tsjinsten dy't kocht en levere wurde yn it iene lân út in oar lân wei. Ynfier is ien fan 'e foarmen fan ynternasjonale hannel. It tsjinstelde fan ynfier is útfier. Dêrfan is sprake as guod en tsjinsten út it iene lân wei oan in keaper yn in oar lân ferkocht en levere wurde. In lân dat in protte ynfiert, is in **ynfierlân** of in **ymporteur**. Dy lêste oantsjutting kin ek brûkt wurde foar in bedriuw dat in protte út it bûtenlân wei oankeapet.

It ynfieren fan guod wurdt faak dien út needsaak, mei't produkten te djoer wurde om yn eigen lân makke te wurden, of om't it eigen lân gewoan net it fermogen hat om foldwaande of wat dan ek fan in beskaat produkt oan te meitsjen. Sa wurde yn Nederlân klean ynfiert út Bangladesj wei, om't it folle goedkeaper is om se dêr meitsje te litten. Ek wurdt yn Jeropa bygelyks kofje en tee ynfiert út tropyske lannen, om't dy gewaaksen hjir omreden fan it te kâlde klimaat net ferboud wurde kinne. 

Ek tsjinsten kinne ynfierd wurde. De eigen ynwenners fan in lân dy't yn it bûtenlân op fakânsje geane, binne ûnderdiel fan dy ynfier, want eltse kear dat der jild, dat yn in beskaat lân fertsjinne is, útjûn wurdt yn in oar lân, is der sprake fan 'e ynfier fan tsjinsten. Dat omfiemet dus alle betellings foar oernachtings yn in bûtenlânsk hotel, mar ek besiken oan nachtklubs en al it iten en drinken dat yn it bûtenlân nuttige wurdt (salang't it net efter yn 'e auto meinommen is fan hûs). Mar ek bygelyks it ûnderhâld oan software fan bedriuwen as Microsoft is (bûten it thúslân, yn dit gefal de Feriene Steaten) in foarm fan ynfier fan tsjinsten.

As in regear ornearret dat troch de ynfier fan goedkeapere produkten en tsjinsten út it bûtenlân wei de (djoerdere) produksje fan deselde produkten en tsjinsten yn it eigen lân fuortkonkurrearre wurdt, en dat dy ûntwikkeling ûnwinsklik is, kin besletten wurde ta it nimmen fan proteksjonistyske maatregels, dy't de eigen produksje beskermje. Foarbylden binne it heffen fan ynfierrjochten of it oplizzen fan ynfierkwoata. Ynfierrjochten of tariven binne in foarm in belesting dy't oer de ynfier betelle wurde moat. Dêrtroch kin de priis fan goedkeapere produkten of tsjinsten út it bûtenlân gelyklutsen wurde mei dy fan djoerdere binnenlânske produkten of tsjinsten. In ynfierkwoatum is in maksimale hoemannichte fan in produkt of tsjinst dy't ynfierd wurde meie, ornaris rekkene per jier.
Embryo

In **embryo** (fan it Grykske ἔμβρυον, *émbryon*, dat "jonge [persoan]" betsjut) is it ierste stadium fan 'e ûntjouwing fan in mearsellich organisme. It byhearrende eigenskipswurd is **embryonaal**. By planten wurdt dizze libbensfaze bestudearre yn 'e plantemorfology en de plante-anatomy. By bisten is de embryology de tûke fan 'e wittenskip dy't de embryogeneze (groei fan it embryo) bestudearret.

## Untwikkeling
By organismen dy't harsels op geslachtlike wize fuortplantsje, foarmet it embryo it diel fan 'e libbenssyklus dat begjint fuort nei de befruchting fan 'e (froulike) aaisel troch de (manlike) siedsel. 

De út 'e befruchting resultearjende ferraning fan dy beide sellen produsearret in iensellige sygoate dy't in protte seldielings ûndergiet. Dêrút komme sellen fuort dy't blastomearen neamd wurde. De blastomearen (it fjouwersellich stadium) binne organisearre yn in solide bol. Wannear't dy bol troch de oangeande seldielings in beskate grutte berikt, oantsjut as in morula (it sechstjinsellich stadium), nimt er floeistof yn om in holte te kreëarjen dy't in bastokoel hjit. De hiele struktuer wurdt dan in blastula neamd, of by sûchdieren in blastosyste. 

De blastosyste nêstelet him yn 'e limoerslymflues, de wand fan it limoer. Dêr giet de ûntwikkeling fan it embryo fierder fia de stadia fan gastrulaasje, neurulaasje en organogeneze. By de gastrulaasje wurde de trije kymlagen foarme, dêr't alle dielen fan it lichem har út ûntjouwe. By de neurulaasje wurdt it senuwstelsel foarme, en by de organogeneze ûntwikkelje har de ûnderskate organen troch it proses fan seldifferinsjaasje.

By minsken wurdt ornaris oant de de njoggende wike nei de befruchting sprutsen fan in embryo; dêrnei hat men it oer in foetus, hoewol't der tusken dy beide stadia gjin dúdlik ûnderskie bestiet. By oare mearsellige organismen wurdt de term "embryo" yn bredere sin brûkt oan 'e berte of it útkommen fan it aai ta.
PC 1942

De **[[PC]] fan [[1942]]** waard op woansdei 29 july ferkeatst. It wie de 91ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken it partoer 6 Rodenhuis en partoer 11 Falkena. De 91ste edysje waard wûn troch it partoer fan Jan Rodenhuis fan Húns, Feite de Jager en Frans Helfrich beide fan harns. Jan Rodenhuis waard ta kening útroppen.

## Oranje shirts
De PC fan 1942 wie de tredde en lêste PC yn kriichstiid, de kriich wie by dizze PC te fernimmen om it Sjûkelân hinne stiene buordsjes mei de tekst *'Voor Joden Verboden* en Ortskommandant Tesch siet by de kommisje yn 'e tinte. Yn 'e earste omloop keatsten de keatser yn harren eigen klean, mar wa troch gie nei de twadde list krigen shirts fan de organisaasje brûken, dy't hja it in doaze útsykje mochten. Under yn dy doaze leine trije shirts; partoer 6, Jan Rodenhuis, Feite de Jager en Frans Helfrich lútsen dizze shirts doelbewust sûnder by de mooglike konsekwinsjes stil te stean oan, se hiene de shirts it jier derfoar ek al oan hân. Doe't hja it fjild op kamen krigen se in grut applaus fan it publyk, dat net allinne bestie út Nederlânsk gesinden.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Palmwever

De **palmwever** (*Ploceus bojeris*) is in  wever út de famylje weverfûgels (*Ploceidae*).

## Beskriuwing
De palmwever is in lytse oant middelgrutte wever fan likernôch 14 sm lang. It mantsje hat in oranjegiele oant kanielkleurige kop en boarst. De wjukken en de rêch binne oliifgrien oant oliifbrún en en it ûnderbealchje is helder giel. De fûgel hat in swarte snaffel en donkerbrune eagen. Wyfkes binne ek giel, wylst wyfkes fan oare weversoarten faak bruner binne. Bûten de briedtiid is it mantsje net drastysk oars fan fearrekleed, lykas dat by oare soarten wol faak it gefal is. 

## Fersprieding
De soarte komt yn East-Afrika foar fan Kenia, Etioopje en Somaalje oant Tanzania. Se wurde oantroffen yn savannes oan 'e kusten, faak yn gebieten mei in oerfloed oan palmbeammen, en yn it binnenlân oan rivieren dy't troch drûge gebieten streame. De soarte is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is.  
## Hâlden en dragen

De fûgels bouwe flessefoarmige nêsten yn palmbeammen, fakentiden yn lytse koloanjes. Se binne sosjaal en komme ek by doarpen en yn tunen en parken foar, mar altiten mei palmbeammen yn 'e buert.

Se ite nôt, sied en ynsekten. 

## Status
De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, 2018) op 'e Reade list. De populaasje hat in grutte fersprieding en wurdt stabyl achte. Grutte bedrigingen binne net bekend, útsein lokaal ferlies fan palmbeammen.
Johann Schoon

**Johann Loets Schoon** (Spetzerfehn,26 jannewaris 1894 - Sanderbusch, 19 maaie 1968) wie in Eastfrysk skriuwer. 

## Libbensrin
Johann Schoon syn heit wie boer en binnenfeartskipper yn Spetzerfehn. Tegearre mei syn frou, Margaretha Mansholt, behearde er it spoarburo en postagintskip, ûnderhold er de spoarbrêge en eksploitearre er in herberch. De foarâlden binne werom te finen ta it begjin fan de feanterij fan 'e krite yn 1746.

Schoon soe earst learaae wurde, mar moast de beropsoplieding yn Auwerk ferlitte om't er "ferbeane literatuer" (Sherlock Holmes) lêzen hie. Letter waard er postrinner en kantoarmeiwurker en focht yn beide wrâldkrigen mei. Nei de Twadde Wrâldkriich, nei't er in skoftkelang kriichsfinzene fan 'e Britten wie, fertsjinner er syn brea as teefekeaper. Mei syn frou Nanny hie er trije bern. Hy wie de omke fan de Platdútske dichteres Greta Schoon.

## Skriuwen
Fan 1920 ôf publisearre Schoon beskôgings en ferhalen, mar benammen gedichten en balladen yn pleatslike kranten en bylagen. Benammen yn 'e 1950-er en 1960-er jierren wie er dêr warber mei oan 'e gong. Oant syn ferstjerren skreau er hûnderten teksten dy't yn de deiblêden fan syn bertekrite ferskynden. Dat levere him de reputaasje fan "Herman Löns fan Eastfryslân op. It wurk fan Schoon bestiet benammen út Heechdútske, mar ek út Platdútske teksten en gedichten.

Schoon hat bydroegen oan 'e Heechdútsk-Platdútsk Wurdboek fan Otto Buurman. Hy skreau ek in grut tal krante-artikels oer de natoer en de minsken fan Eastfryslân. In kar út syn wurk is *Wulfsblömen – Hoch- und niederdeutsche Geschichten und Gedichte* dy't troch Schuster-Verlag yn Lier yn 1989 útjûn waard.

## Priis
Yn 1966 krige Schoon de Freudenthal-Priis foar Nederdútske literatuer.

## Keppelings om utens
* Webside oer Johann Schoon
* Ostfriesische Landschaft: ''Johann Schoon'' (PDF online)

## Literatuer
* : *Der „Hermann Löns von Ostfriesland“.* Yn: Ostfriesland Magazin, 3-2019, Verlag Soltau-Kurier Norden (SKN).
Greta Schoon

**Margaretha (Greta) Schoon** (Spetzerfehn, 11 july 1909 - Lier, 7 maart 1991) wie in Eastfrysk dichteres.

## Libbensrin
Greta Schoon har heit ferstoar yn 'e Earste Wrâldkriich, har mem brocht har en har trije bruorren en susters allinnich op. Fan 1919 ôf gie se nei de hegere famkesskoalle yn Auwerk. Schoon folge  in oplieding beukerjuffer en gie yn 1934 as lid fan in susteroarder foar twa jier nei Brazylje. Nei't se weromkearde, wurke se yn Wittenberg en dêrnei oant 1945 yn Wiesmoor en Wittmund. Hja hie al earder lytsere skreaune wurk op har namme stean, mar pas nei it kontakt mei de hiem- en skiedkundige Peter Zylmann en de skriuwster Wilhelmine Siefkes yn 1947 moedige har oan om har gedichten yn it Platdútsk te skriuwen. Fan 1954 ôf wurke se as beukerjuffer yn Emden. Fan 'e ein fan 'e 1950-er jierren oant har pensjoen wie se direkteur fan it protestantske bernedeiferbliuw Paul Gerhard-Haus yn Lier. Yn 1977 ferskynde har earste dichtbondel. Dêrnei folgen berneferskes en letter ek mearkes en djipsinnige ferhalen. 

Greta Schoon wie sûnt de ein 1970-er jierren befreone mei lietsjeskriuwer Jan Cornelius, dy't nei har dea in yn memoriam skreau yn it *[[Ostfriesland-Journal]]* en guon fan har teksten op muzyk sette op it album *En Vögelfeer* dat yn 1992 ferskynde.

Greta Schoon ferstoar yn 1991 nei in slim siikwêzen en waard yn Spetzerfehn yn it famyljegrêf begroeven.

## Underskiedings
Schoon krige ferskate ûnderskiedings:
* 1979: Nicolas Born-Priis
* 1981: Klaus Groth-Priis
* 1980: Freudenthal-Priis
* 1990: Ubbo Emmius-Medalje
* 1984: Roswitha-von-Gandersheim-Medalje

Yn Lier binne de *Greta-Schoon-Schule* en de *Greta-Schoon-Straße* nei har neamd.

## Wurk (karút)
* *Kuckuckssömmer.* Schuster-Verlag, Lier 1977.
* *Dat wi överleven.* Davids Drucke, Göttingen 1983.
* *Van de runne Mann.* Märchen. Davids Drucke, Göttingen 1987.
* *Dat Bladenhuus.* Gedichte und Prosa. Schuster-Verlag, Lier 1990.

## Literatuer
* :* Was bleibt, ist ein Feuer. Annäherung an die ostfriesische Dichterin Greta Schoon*. Verlag Soltau-Kurier, Norden 2005, ISBN 3-928327-81-X.

## Keppelings om utens
* Greta Schoon yn de katalogus fan 'e nasjonale Bibleteek fan Dútslân
* Greta Schoon yn Fembio frouljusbibliografy-ûndersyk
* Greta Schoon yn de databank fan Nederdútske literatuer
* Biografy fan Greta Schoon yn nijboerboeken.nl
* Ostfriesische Landschaft: Greta Schoon (PDF; 147&nbsp;kB)
Brúnkielwever

De **brúnkielwever** (*Ploceus xanthopterus*) is in sjongfûgel út de famylje weverfûgels (*Ploceidae*).

## Skaaimerken

De brúnkeelwever is in frij lyts en slank weverke mei in relatyf tinne snaffel. It mantsje hat yn it briedkleed heldergiele fearren en kastanjebrún op it kin en tusken de snaffel en it each. Dêrbûten is êr folle ûnopfallender en gielich mei donkerder streekjes op 'e rêch en wjukken en in ljochtere ûnderbúk; dan is it mantsje hast net te ûnderskieden fan it wyfke.

## Fersprieding
De soarte wurdt yn trije ûndersoarten ferdield:

* *Ploceus xanthopterus castaneigula*: westlik Sambia, noardeastlik Namybje, noardlik Botswana en westlik Simbabwe.
* *Ploceus xanthopterus marleyi*: fan súdlik Mozambyk oant noardeastlik Súd-Afrika.
* *Ploceus xanthopterus xanthopterus*: fan súdwestlik Tanzania en Malawy oant noardeastlik Simbabwe en noardlik en sintraal Mozambyk.

It habitat bestiet fral út wiete gebieten.

## Status
De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, 2024) op 'e Reade list. De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt oannommen dat de populaasjes te lijen ha fan fersteuring fan syn wiete habitat yn súdlik Mozambyk en Botswana. De oantallen rinne lykwols net sa bot tebek dat de fûgel as bedrige beskôge wurdt. Der is gjin rûzing oer de grutte fan 'e wrâldpopulaasje, mar hy wurdt omskreaun as net algemien yn grutte dielen fan it ferspriedingsgebiet.
Rouwever

De **rouwever** (*Ploceus albinucha*) is in wever út de famylje weverfûgels (*Ploceidae*).

## Beskriuwing
De rouwever is in swarte boskwever mei wite eagen. Yn it westlike diel fan it ferspriedingsgebiet hat de soarte in sulvergrize nekke, mar de eastlike fûgels binne folslein swart. De populaasjes yn it westen binne hast allyk oan 'e populaasjes fan 'e swarte wever, mar ûnderskiede har mei in tinnere, puntige snaffel. In oar ferskil is it habitat fan 'e rouwever, dat út boskrike gebieten bestiet.   

## Fersprieding
De rouwever is yn twa groepen mei trije ûndersoarten ferdield en hat de folgjende fersprieding:

* *Ploceus albinucha albinucha* - Guinee oant Gana
* Maxwelli-groep:
***Ploceus albinucha maxwelli* - Bioko (eilân yn 'e Golf fan Guinee)
***Ploceus albinucha holomelas* - súdlik Nigearia oant Gabon, Sintraal-Afrikaanske Republyk, noardlik Kongo-Kinsjasa en westlik Uganda.

De soarte komt foar yn leechlânbosken en bosken op útrinners fan heuvels. Se wurde yn lytse groepkes of yn groepen mei oare soarten waarnommen en bouwe harren nêsten somtiden yn grutte koloanjes fan 'e eigen soarte of mei oare soarten.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (*Least Concern*, 2024).
Swarte readkopwevers

It fûgelskaai **swarte readkopwevers** (*Malimbus*) heart ta de famylje fan 'e weverfûgles (*Ploceidae*).

De fûgels fan it skaai hawwe harren fersprieding yn West- en Sintraal-Afrika, dêr't se yn reinâlden en oan boskrânen libje, somtiden ek iepen bosk en sekundêr bosk. Se binne lyts oant middelgrut fan likernôch 12 oant 17 sm. De fûgels ha in swart fearrekleed mei opfallende reade patroanen op 'e kop, kiel en búk. Mantsjes binne meast wat feller yn 'e kleuren as wyfkes. 

Swarte readkopwevers libje yn groepkes en binne faak heech yn 'e beammen aktyf en ite ynsekten, spinnen en wat fruchten. It binne echte wevers, dy't hingjende nêsten fan gers, blêd en plantfezels bouwe. 

De typesoarte fan it skaai is de readsturtmalimbe (*Malimbus scutatus*). Dat is fêstlein troch Louis Jean Pierre Vieillot yn 1805, doe't er it skaai beskreau.
PC 1938

De **[[PC]] fan [[1938]]** waard op woansdei 3 augustus ferkeatst. It wie de 87ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken de partoer 8 Hiddinga en partoer 14 Wiersma. De 87ste edysje waard wûn troch it partoer fan Folkert Hiddinga fan Weidum, Cornelis Kamminga fan Arum en Willem Bosma fan Boalsert. Cornelis Kamminga waard ta kening útroppen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
PC 1937

De **[[PC]] fan [[1937]]** waard op woansdei 4 augustus ferkeatst. It wie de 86ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken it partoer 2 Kuiken en partoer 15 Zijlstra. De 86ste edysje waard wûn troch it partoer fan Klaas Kuiken en Dooitzen de Bildt beide fan Sint-Jabik en Sjouke Helfrich fan Winaam. Sjouke Helfrich waard ta kening útroppen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
PC 1936

De **[[PC]] fan [[1936]]** waard op woansdei 29 july ferkeatst. It wie de 85ste edysje fan it evenemint. De finale gie tusken it partoer 2 van der Hem en partoer 12 Zijlstra. De 85ste edysje waard wûn troch it partoer fan Marten van der Hem fan Raerd, Anne Braam fan Seisbierrum en Willem Bosma fan Boalsert. Willem Bosma waard ta kening útroppen.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale