open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aebingastins

De **Æbingastins** stie yn Hijum yn de gemeente Ljouwerteradiel. 

Dr. Gerben Abma neamt as grûnlizzer fan de Aebingastins Fecke Gosses Aebbinga, dy't yn de 15e iuw grytman fan it ‘Noordelijk Trimdeel van Leeuwarderadeel’ wie. Dat is lykwols ûnwis, want yn 1420 wurde hjir al Gosse Æbingha en syn frou Tryn Goffedr. Roorda neamd. It ‘Register van den Aenbrengh’ út 1511 dêr't yn optekene waard wa't de eigeners en brûkers fan lannerijen wiene, fermeldet ûnder Hijum in Bennert Abingen. Dy wie net allinnich eigener fan bepaalde stikken grûn, mar benammen pachter fan lannerijen fan de grutste grûnbesitter fan Hijum, it kleaster Mariëngaarde.

Om 1787 waard Hijum yn diel 14 fan de ’Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden, vervattende het vervolg der beschryvinge van Friesland’ beskreaun as: *Hyem, gelegen aan de vaart Hyemer meer genoemd, welke de scheiding is van Leeuwarderadeel en Ferwerderadeel. Dit dorpje is klein, doch het voornaame Stamhuis van de Aebinga’s, hebbende hier in de vyftiende eeuw gewoond. Feike Æbinga, Grietman van Leeuwarderadeels Noorder-Trimdel. Ook liggen hier de overblyfzels van het sterke Slot van Eminga, niet ver van Æbinga State. Weleer werden deeze Staten door twee haatdraagende zusters bewoond, welke een geweldigen kryg in deezen hoek veroorzaakten. Hyem heeft 14 stemmen.*

Op in âlde kaart fan It Bilt en omkriten stiet Æbingastins tekene as in toerspits fan trije ferdjippings heech mei saneamde arkeltuorkes op de fjouwer hoeken en dêr tusken in skyldtek. Oan de hân fan de ruïne dy't Stellingwerf yn 1723 tekene falt ôf te lieden dat de stins letter, hoewol wat better bewenber makke, nea útgroeid is ta in state. De Aebinga’s binne dan ek frij ier 'útflein' nei oare oarden.
;Bewenners

* ± 1420 Gosse Æbingha en syn frou Tryn Goffedr. Roorda
* ± 1450 Feycke Gosses Æbingha en syn frou Ael Sasckersdr. Jelmera
* ± 1475 - nei 1494 Schelte Feyckes Æbingha
* ± 1500 nei alle wierskyn Ruurt fan Æbingha
* 1511 Binnert Æbingha
Bokwert

**Bokwert** is in sabeare doarp yn de ferhalen fan Rink van der Velde, ûnder de skûlnamme Wabbe Wisses Rzn, dy’t alle wiken ferskynden yn de Ljouwerter Krante tusken 26 oktober 1970 en maaie 1992. 

Ynspiraasje krige Van der Velde fan in korrespondint út Molkwar dy't, yn ieren en sinen in Fries, yn oandwaanlik Hollânsk de feiten en fiten út syn doarp beskreau. Yn de artikels fan Van der Velde like it krekt as wienen de artikels oernomd út it lokale wykblêd 'Nieuws- en advertentieblad Bokwerder Belang'. Steller dêrfan wie in Wabbe Wisses Rzn. Dy besocht steefêst om him yn eptige folsinnen út te drukken, mei as handikap dat er syn memmetaal Frysk letterlik oersette yn it Nederlânsk. Der wurdt dan in griemmank fan Frysk en Nederlânsk brûkt dat fol stiet fan de frisismen: faak letterlik oersetten typysk Fryske útdrukkingen en taaleigen. De stikjes wienen faak in mylde spot op maatskiplike tendinzen as emansipaasje, fersoargingssteat en burokrasy. De ferhalen geane ek oer it ivige gefoel fan doarpen om eftersteld te wurden by de “Hoofdplaats”. Doeke Vaartjes, de foarsitter fan Pleatslik Belang, wie dan ek ivich yn de striid mei de gemeente omdat dy it haadplak foarluts. Kleurrike figueren yn de ferhalen binne Doeke Vaartjes (foarsitter Pleatslik Belang), de widdo Fokeltje Snikstra-Weening (baakster), Gosse Ongemak, Iebele Flapper, Bote Bijster en de pleatslike agooch drs. Gijsbert Willemoed. 

Nei't Rink van der Velde febrewaris 2001 ferstoarn wie lieten twa freonen in rou-advertinsje foar *Wabbe Wisses* sette.

## Priisfraach
Guon ferhalen ferskynden yn 1983 ek as stripferhaal: *Bokwert en it oanbegjin / Bokwert en it swarte jild*.
By it ferskinen fan Bokwerd Totaal, de werútjefte-yn-ien-bân fan de bondels *Bokwerd Vooruit*, *Bokwerd Omhoog* en *Bokwerd Forever*, skreau  de Friese Pers Boekerij yn gearwurking mei de redaksje fan de LC in priisfraach út foar ferhalen yn de trant van Bokwerder Belang. Fan de fjirtich ynstjoerings waard it bondeltsje *Bokwerd en ander gegriem*, gearstald troch sjueryleden Pieter de Groot, Abe de Vries en Jelma Knol.

## Literatuer
* *Bokwerd vooruit* (1973, 1982 werprint)
* *Bokwerd omhoog!* (1977)
* *Bokwerd for ever* (1979)
* *Bokwerd Totaal*, (448 siden, 2008) ISBN 978-90-330-0765-1
* *Bokwert en it oanbegjin* / *Bokwert en it swarte jild* (1983)
* *Bloemlezen in Bokwerd* (1988).
* *Bokwerd en ander gegriem* (2009)

## Keppelings om utens
* Bokwerder Belang, earste ôflevering, Ljouwerter Krante, 26 oktober 1970
* ''Bokwerder Weekblad opgeheven!'', lêste ôflevering, Ljouwerter Krante, 10 april 1992
Martha Gellhorn

**Martha Ellis Gellhorn** (St. Louis, Missoury, 8 novimber 1908 — Londen, 16 febrewaris 1998) wie in ferneamd Amerikaansk skriuwster en oarlochskorrespondint. Gellhorn hat praktysk alle grutte wrâldkonfikten ferslein yn har 60 jier duorjende karriêre. Gellhorn wie fan 1940 oant 1945 de tredde frou fan de Amerikaanske romanskriuwer Ernest Hemingway. Doe't hja 89 wie, siik en hast folslein blyn, hat hja harsels tekoart dien. 

Ta Gellhorns eare waard nei har dea de *Martha Gellhorn Prize for Journalism* ynsteld; in Britske priis foar oarlochsferslachjouwing dy't der út pykt.

## Wurk
In kar:
* 1934 - *What mad pursuit*, ferslach út de pasifistyske perioade
* 1936 - *The trouble I've seen*, fjouwer novellen
* 1940 - *A stricken field*, roman
* 1941 - *The heart of another*, koarte ferhalen
* 1944 - *Liana*, roman
* 1946 - *Love goes to press*, toaniel, tegearre mei Virginia Cowles
* 1948 - *The wine of astonishment*, roman
* 1953 - *The honeyed peace* koarte ferhalen
* 1958 - *Two by two*, fjouwer novellen
* 1959 - *The face of war*, bondel kriichsferslaggen
* 1961 - *His own man*, roman
* 1965 - *Pretty tales for tired people*, koarte ferhalen
* 1967 - *The lowest trees have tops*, roman
* 1978 - *The weather in Africa*, trije novellen
* 1978 - *Travels with myself and another*, autobiografysk reisferslach
* 1986 - *The view from the ground*, bondel fredestiidferslaggen
* 1991 - *The short novels of Martha Gellhorn*
* 1993 - *The novellas of Martha Gellhorn*
* 2006 - *Selected Letters of Martha Gellhorn*, garre troch Caroline Moorehead (Nederlânske titel, *De ogen van miljoenen*, 2008)

## Keppelings om utens
* Martha Gellhorn (Biografy)
* Review of "Martha Gellhorn: A Life"  (*The Age*)
* [Martha Gellhorn praat oer de  [Spaanske Boargerkriich] ] (BBC Radio 4).
* http://www.nwi.net/~dorman/angie/marthapg.htm (Martha Gellhorn troch Angie Dorman)
Banjul

**Banjul** is de haadstêd fan Gambia. Mei 34.828 *(2004)* ynwenners is it ien fan de lytste haadstêden fan Afrika.

## Geografy
Banjul leit yn it westen fan Gambia, tichtby de Atlantyske Oseaan op de súdkante fan in eilân dat yn de mûning fan de rivier de Gambia leit. De stêd is 2 kilometer westwerts ferbûn oan de fêstewâl troch de Dentonbrêge. De  brêge oerspant de Oyster Creek, de wichtichste kreek troch it *Tanbi Wetland Complex*. Dizze *wetlands* soargje derfoar dat der bûten de wei, dy't oer de brêge giet, gjin oare tagongswegen nei Banjul rinne. 

In fearboat fersoarget de ferbining nei Barra, dat op de noardouwer leit. Súdwestlik lizze op ôfstannen fan respektivelik 15 en 25 kilometer, Serekunda en it ynternasjonale fleanfjild. Serekunda is de grutste stêd fan Gambia. 

## Skiednis
Banjul waard stifte yn 1816 en waard oant 1973 Bathurst neamd. Eartiids hiene in protte strjitten de nammen fan helden út de Slach by Wetterloo. Yn 2003 binne alle strjitnammen werneamd nei helden fan út de ûnôfhinklikensstriid. 

## Nijsgjirrichheden
* Kriichsmonumint en fontein, oprjochte ta eare fan de kroaning fan kening George VI fan Grut-Brittanje
* Nasjonaal Museum, museum oer de archeology, etnografy en de koloniale perioade
* Albert Merke, libbene merke dêr't ek ambachtswurk ferhandele wurdt.
* de Arch 22, in 35 meter heech gebou mei in bôge dat de tagongspoarte foarmet nei de stêd. Hjir boppe-op hat men in goed útsjoch oer de stêd, de Gambiarivier en de Oseaan. Op it ferkearsplein foar de bôge stiet in stânbyld fan de ûnbekende soldaat, dy't in lytse poppe draacht.

## Berne
* Jatto Ceesay (16 novimber 1974), fuotballer
* Pa-Modou Kah (30 july 1980), Noarsk fuotballer
* Mustapha Jarju (18 july 1986), fuotballer
Izaäk Hendrik Gosses

**Izaäk Hendrik Gosses** (Dokkum, 9 jannewaris 1873 - Grins, 23 jannewaris 1940) wie in skiedkundige. Hy wie troud mei Jacoba Keij sûnt 4 novimber 1902. 

Gosses kaam út in ûnderwizerslaach, sawol fan memme- as heitekant. Nei it gymnasium yn Ljouwert studearre er skiednis yn Leien, wie in learling fan Robert Fruin. Letter promovearre er by prof. P. J. Blok; dêrfoar studearre er noch in pear semesters yn Marburch en Wenen.

Gosses wie in autoriteit op it mêd fan ekonomyske- en midsiuwske skiednis. Yn 1915 waard er heechlearaar yn Grins, as opfolger fan Johan Huizinga. Hy bestudearre it gebiet fan Swin oant Weser, it wengebiet fan de Friezen. Benammen syn lytsere publikaasjes hannelje oer Fryske skiednis.

Gosses waard yn 1922 beneamd ta lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen.

## Keppeling om utens
* S.B.J. Zilverberg, 'Gosses, Izaak Hendrik (1873-1940)', yn: ''Biografisch Woordenboek van Nederland'' 1 (1979)
Ald jild, âlde mjitten en âlde wichten

Yn 1948 folge Juliana har mem Wilhelmina op as keninginne. Dy wikseling foel sawat lyk mei de ynfiering fan in oar muntstelsel. De Dútsers hienen dêr yn de besettingstiid al in begjin mei makke. Oant dy tiid seach de âlde samling munten der sa út:

healtsje   -      ½ sint

sint       -    1% (persint) fan in goune

botsen     -    2½  sint

stoer      -    5   sinten

dûbeltsje  -   10   sinten (in dûbele stoer)

kwartsje   -   25   sinten (it kwart fan in goune)

healegoune -   50   sinten (twa kwartsjes, tsien stuorren)

goune      -  100   sinten (no ±45 eurosinten)

ryksdaalder-    2½  goune

fiifgoune  -    5   goune

t(s)ientsje-   10   goune  (gouden tsientsje)

De meartallen fan de muntstikken hieten: healtsjes, sinten, botsens, stuorren, dûbeltsjes, kwartsjes, heale gounen, gounen, ryksdaalders en t(s)ientsjes. 
Alle munten wienen roun, behalven it fjouwerkante stuorke mei roune hoeken.
In munt hie sa’n bytsje de wearde dy’t it oan eigen materiaal wurdich wie. It healtsje, de sint en de botsen wienen dêrom fan brûns makke, it tsientsje fan goud en de oare munten fan sulver. By it slaan fan de muntstikken waard it gehalte oan edelmetaal sa keazen dat it akkordearre mei de wearde. Fan ynflaasje wie foar 1940 net faak sprake, dat de saneamde gouden standert koe lang stabyl bliuwe, dat ek de wearde fan it jild. Yn de krisistiid fan de tritiger jierren fan de 20e iuw joech dat lykwols oanlieding ta ferheftige striid oer monetêr-ekonomyske opfettings en praktiken.

Om prizen fan guod oan te jaan waarden, foaral foar de oarloch ek noch oare muntwearden,  mjitten en wichten brûkt. Der waard net sein: twa kwartsjes en alhiel net fyftich sinten, mar tsien stuorren. Dat kaam sa om't eartiids net de gûne of de sint, mar de stoer brûkt waard as ienheid fan jild en beteljen. 

stoater	-    12½ sint

skelling-    30  sinten

daalder	-     1½ goune

jellen	-    68,8 cm

roede(1)-     4   meter

roede(2)-    16   m²

poun	-       ½ kilo

ouns	-   100   gram 

Ierappels, bygelyks, waarden net by it gewicht (de kilo of it poun) ferkoft mar by in ynhâldsmjitte, sa as by de mudde (100 liter=±70 kg), de koer (50 liter) of de fiifkop (5 liter). 

### Foarbyld fan in petear by de grienteman

‘Wat dogge de noardelingen op dit stuit, Hylkema?’ 
‘Trije stuorren de fiifkop, frou. En in ryksdaalder de mudde.’
‘Dat is slim oan ‘e priis. Ferline jier koe ik de fiifkop noch mei in stoater ta’ 
‘Wy hawwe in strieminne simmer hân. Dan krije jo dat’
Völsunga saga

De ***Völsunga saga*** is in Yslânske sêge út de twadde helte fan de 13e iuw en hannelt fan eardere tiden en giet oer de oarsprong en delgong fan de Völsung-clan (mei ynbegryp fan it ferhaal fan Sigurd en Brynhild en it ferneatigjen fan de Boergonden). De sêge is foar in grut part grûne op âlde epyske gedichten healwei de midsiuwen. De oarsprong fan dat materiaal is frijwat âlder, en befettet de echo fan wier barde foarfallen yn Sintraal Jeropa út de 5e en 6e iuw. Mar oan de oare kant, der is mar ien manuskript fan, dat bekend stiet as *Ny kgl. Saml. 1824 b 4to* en datearet fan om-ende-by 1400. Yn dat manuskript giet de sêge fuort oer yn de sêge fan Ragnar Lodbrok.

Haadfigueren yn de *Völsunga saga* binne ûnder oare Sigurd en Brynhild, Gunnarr, Gudrun en Atli.

De *Völsunga saga* hat ien fan de wichtichste ynspiraasjeboarnen west foar Richard Wagners Operasyklus  Ring des Nibelungen.

## Literatuer
* Vǫlsunga saga. The saga of the Volsungs. The Icelandic Text According to MS Nks 1824 b, 4° With an English Translation, Introduction and Notes by Kaaren Grimstad. 2nd ed. AQ-Verlag, Saarbrücken, 2005.

## Literêre bewurkings
*  - *The Legend of Sigurd and Gudrun edited by Christopher Tolkien*, Harper Collins 2009. ISBN 9780007317233
Gerben van Manen

* Gerben van Manen, Drachtster arsjitekt en foarsitter fan de SKS.
* Gerben van Manen, it SKS skûtsje fan It Hearrenfean.
Twee Gebroeders (Earnewâld)

De **Twee Gebroeders** is in skûtsje dat sûnt 2006 foar Earnewâld fart yn de SKS mei seilteken **E**. It skûtsje is yn 1930 boud foar K. Venema troch *Van der Werff* yn Bûtenstfallaat. It skûtsje wie doe 18,30 meter lang en 3,66 meter breed en waard brûkt foar de frachtfeart. Yn 1956 waard de nije eigner Van Wagenaar, dy't it oant 1990 hân hat.

Fan 1990 wie it skûtsje fan Johannes Taekema, dy't der oant en mei 1999 mei meidien hat oan de IFKS. Yn 1993 waard er mei it skûtske kampioen yn de B-klasse. Ek yn 1995 kamen skip en skipper yn it nijs, mar doe wie dat om't hja op de Tsjûkemar oer in kameraboatsje fan Omrop Fryslân hinnegongen. Doe't Taekema 47 jier âld ferstoar yn Wâldsein wie it syn skûtsje dat syn omskot fan syn hûs nei it doarp brocht. It skûtsje waard yn 1999 eigendom fan Kuipers Heiwerken, mei H. Kuipers as skipper. 

Underwilens kocht Earnewâld in skûtsje fan Ulbe Zwaga, dêr't it yn 1956 en 1957 twa kampioenskippen mei helle. Yn 1963 waard in nij skûtsje oantúgd en yn 1966 nochris. Dy lêste wie de *[[Poep (skûtsje)|Poep]]* fan Jan Sietema. Omdat dy net oan de ferwachtings foldie, kaam men yn 1978 op it wetter mei de *[[Emanuel (skûtsje)|Emanuel]]*, dy't oant 2006 it Earnewâldster skûtsje bleau. Yn 2005 fette Stifting Earnewâldster Skûtsje it plan op om de *Twee Gebroeders* oer te nimmen.

Troch Rein van der Berg fan De Lemmer, waard it skûtsje dêrta ferlinge ta 19,50 meter, de grutste langte dy't de SKS tastiet. Foar de SKS moast ek de moter der út en moast der in oare roef op. Al dy oanpassings waarden foar de oerdracht dien, om't se tegearre dien waarden mei in oanpassing dy't yn de SKS net tastien is: de izeren dekken, dy't ornaris 5 mm dik binne, waarden om it gewicht ferfongen troch dekken fan 4 mm. Nei de oanpassings waard it skûtsje troch Stifting Earnewâldster Skûtsje, nei gedachten mei bybetelling, ruile tsjin syn doedetiidske SKS-skûtsje *Emanuel*. 

Skipper op it skûtsje is foar Earnewâld Gerhard Pietersma.

## Skûtsjes
* 1956 - Nijverheid
* 1963 - Nijverheid
* 1967 - Jonge Jan
* 1978 - Emanuel
* 2006 - Twee Gebroeders
## Skippers
* 1956-1966 : Berend Mink
* 1966-1970 : Hielke de Vries
* 1971-1974 : Jacob Zwerver
* 1975-1980 : Hidzer Lodewijks Meeter
* 1981-1996 : Jeen Ulbes Zwaga
* 1997-2003 : Pieter Sietses Brouwer
* 2004- no  : Gerhard Pietersma
## SKS kampioen
Bolsward (skûtsje)

**Bolsward** is in skûtsje dat foar de stêd Boalsert meidocht oan it SKS-skûtsjesilen. Sylt sûnt 1962 mei as partikulier skip fan kleurryk skipper Siete Meeeter. Hy kaam yn it plak fan Tjitse Walstra dy't as lid wipt waard en kocht in skûtsje út Swol fan de beppe fan âld-bemanningslid Gerrit van der Vaart. Dêrfoar stie Siete as fokkenist op it skûtsje fan broer Loadewyk Meeter. Siete sylde earst foar de Ljouwerter kommisje dat it skûtsje letter oankocht. Siete hâlde him net sa gau stil en benammen mei de Meeters gie it der ferbaal faak hurd om ta. 

Yn 1965 krige Siete spul mei de Ljouwerter kommisje en Siete kocht sels in nij skûtsje, en neamde it Pieter, nei Pieter van Vollenhove, de man fan prinses Margriet. It skûtsje de ‘Pieter’ en letter de ‘Bolsward’, waard yn 1910 yn opdracht fan Popke Steigenga fan Starum boud. It hjitte doe de ‘Vier Gezusters’. De oarspronklike eigener wûn der tusken 1912 en 1917 al wedstriden mei. Letter gie Siete foar Boalsert farren, mar it skip bleau hieltiten yn partikuliere hannen. It seilteken feroare yn 1973 fan SM yn de B fan sponsor de stêd Boalsert.
It skûtsje waard yn 1977 langer makke. Yn 1978 en 1987 waard de Pieter kampioen. Yn 1991 droech Siete om gezondheidsredenen it helmhout oer oan syn soan zoon Eldert. Dizze kaam doe oars wol mei in nij skûtsje, de ‘Vriendschap’.
It skûtsje ‘De Vriendschap’ wie yn 1911, doe't Teakle Engelsma it krige, mei syn 23 ton al te lyts. Yn 1929 waard it ferlinge nei 35 ton. It waard yn dy tiid as frachtskip brûkt troch Piter Jasper. Letter is it brûkt foar de plezierfeart, oant 1991 doe't it wer foar de skûtsjewedstriden klear makke waard. Yn 2004 is de Vriendschap wer omruile foar de "Bolsward"

## Skûtsjes
* 1965–1973 de “Pieter” 38 ton (Roorda Drachten, 1910)
* 1973-1990 de “Bolsward” 43 ton (Roorda Drachten 1910)
* 1991–1996 de “Vriendschap” 43 ton (Roorda Drachten, 1911)
* 1997–no "Bolsward"

## Skippers
* 1962-1989 : Siete Meeter
* 1990 : Siete Meeter / Eldert Szn Meeter
* 1991 : Eldert Szn Meeter / Siete Esz. Meeter
* 1992 : Eldert Szn Meeter / Pieter Esz. Meeter
* 1993-2006 : Eldert Szn. Meeter 
* 1989-no : Pieter Eildertsz Meeter

## SKS kampioen
Maria Hartgerink-Koomans

**Maria Hartgerink-Koomans** (Beetstersweach, 7 oktober 1891 – Zeist, 5 augustus 1988) wie in histoarika.

Hartgerink promovearre yn 1938 op *Het geslacht Ewsum* (Skiednis fan in jonkersfamylje út de Ommelannen yn de 15e & 16e iuw); skreau fierders wichtige histoaryske artikelen.

Sy wie lid fan de Nederlânske Feriening fan Froulju mei Akademyske Oplieding en de Maatskippij fan de Nederlânske   Letterkunde.

## Priuwke fan har wurk
**Levering van onroerend goed in de Ommelanden*, yn: Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis 15, 1937, s. 236
* Nekrology Izaäk Hendrik Gosses yn it ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1940''
**Handelsbetrekkingen en spoorwegverbindingen in de eerste helft der 19e eeuw. Plannen tot spoorwegbouw in de Noord-Oostelijke provincies 1845-1854*, yn: Economisch-Historisch Jaarboek 26 (1956), s. 1-72. 
**De Zuiderlijnen. Opzet en bestrijding der spoorlijnen beneden de grote rivieren*, yn: Economisch Historisch Jaarboek 30 (1965), s. 3-76.
D' Halve Maen (skûtsje)

**d' Halve Maen** is in skûtsje dat foar Drachten meidocht oan it SKS-skûtsjesilen. It hjoeddeiske skûtsje is boud yn 1912 troch Roorda op skipwerf de Piip yn Drachten. Dizze werf lei oan de eardere Drachtster Feart op it stee fan it parkearterrein fan Philips oan it Mûnein.

## Drachtster werven
It earste skûtsje mei de namme Halve Maen, ek in Drachtster, is boud yn 1923 op de werf fan O.J. van der Werff op it Bûtenstfallaat oan de ein fan de Drachtsterfeart. De skûtsjes fan dizze beide Drachtster skipswerven stean bekend om harren faasje en fraaie boufoarm dêr't in goed kompromis fan snelheid en laadfermogen kombinearre waard. Yn 2017 farre der 8 skûtsjes fan de Piip en 4 fan Bûtenstfallaat mei yn de SKS fleat fan 14 skûtsjes.

## Namme
Philips hat sûnt 1959 yn totaal 4 skûtsjes ûnder de namme d’ Halve Maen yn de feart hân. It earste skûtsje is troch Philips Drachten oankocht mei jild út in skinking fan de Amerikaanske dochter Norelco dy't de ferkeap fan it 50 miljoenste skearapparaat op paste wize fiere woe. De oankeap moast in relaasje hawwe mei it wetterrike Fryslân. Philips hat der doe foar keazen om in bydrage te leverjen oan de Fryske kultuer troch in skûtsje oan te keapjen.
It twadde skûtsje waard oankocht (en it earste ferkocht) yn 1983, it tredde yn 1993, en it hjoeddeiske skip fart sûnt 2001 mei yn de SKS fleat. D’ Halve Maen wie de namme fan it Nederlânske VOC skip mei in heal Ingelske en in heal Nederlânske bemanning dêr't kapitein Henry Hudson yn 1606 mei de nije westlike ferbining nei Aazje fine woe. Om de ferbûnenens fan it Amerikaanske Norelco en it Nederlânske Philips krêft by te setten waard it geskink fan Norelco ferneamd nei it VOC skip fan eartiids.
In replika fan it VOC skip d’ Halve Maen leit no yn Albany NY by it* New Nederland Museum*.

## Skippers
Skippers dy't oan it helmhout fan d'Have Maen stienen::
* 1959-1962 : Douwe Tjerkstra
* 1963-1976 : Teake Brouwer
* 1969-1977 : Sipke Tjerkstra
* 1977-1981 : Chris Brouwer
* 1982-1984 : Teake Visser
* 1985-2000 : Pieter Brouwer
* 2001-2006 : Jitze Grondsma
* 2007-2009 : Jitze Mink
* 2010-2011 : Jacob Zwerver
* 2011-2016 : Berend Mink
* 2017-no:      Klaas Westerdijk
## Bemanning
Skippers Taeke en Chris Brouwer wienen beide yn tsjinst fan Philips Drachten. De bemanning wurdt troch de skipper sels útsocht. Oant ± 1980 bestie de bemanning fan d’ Halve Maen foar mear as de helte út eardere beropsskippers dy't in nije baan fûn hienen by it skearapparatefabryk fan Philips Drachten. Mei de komst fan de nije skipper Jitze Mink is ek wer besocht Philips wurknimmers oan board te krijen. Fan de 15 bemanningsleden wurken yn 2009 fjouwer by Philips Drachten.
It Doarp Grou

**It Doarp Grou** is in skûtsje dat foar Grou meidocht oan it SKS-skûtsjesilen. 

Yn de 19e iuw waarden al sylwedstriden hâlden troch de sylferienings Oostergo en Frisia. Mei troch Rommert Buisman waard yn 1929 de Kommisje Skûtsjesilen Grou oprjochte. De kommissie waard letter in stifting. Yn In 1957 kocht de kommisje krekt as yn Earnewâld en Snits in eigen skûtsje. De mienskip brocht fl 5.000,= op (in slompe jild yn dy tiid) om it skûtsje fan Bouke de Vries oan te keapjen. Yn 1958 waard besletten om in oar skûtsje te keapjen, earste skipper dêrop waard Ulbe Zwaga.

It hjoeddeiske skûtsje is boud yn 1909. Op 24 en 25 augustus 2009 is it 100-jierrich jubileum fan it Grouster Skûtsje It Doarp Grou fierd. Jierrenlang waard miend dat it fan 1900 wie. It ‘Piipster’ skûtsje soe fan de Pitersylster skipper Stienstra west hawwe. Yn de jierren 1958 – 1962 waard achter elkoar het kampioenskip binnenhelle mei skipper Ulbe Zwaga, dy't yn 1969 skipper waard op it skûtsje fan it Rekreasjesintrum "De Woudfennen". 

De Grouster kommisje woe dat Albert Wester, in betûft wedstriidsiler, him opfolge. De ledegearkomst fan de SKS besleat him gjin tastimming te jaan om it helmhout yn hannen te nimmen, wêrnei't de ‘mannen mei wite petten’ út protest harren skip oan de wâl holden. Yn 1972 kaam Ulbe Zwaga werom op Grou en hy waard fuortendaliks wer kampioen. Syn opfolger Joop Mink hat twa kear it kampioenskip ferspile troch protestsitewaasjes mei de bruorren Rienk en Lammert Zwaga. 

Joop syn soan Berend is kampioen wurden mei it "Doarp Grou" yn 2000 en 2001. Yn 2001 starte er net op de slotwedstriid yn Snits, fanwegen swierrichheden mei de mêst. Dat levere him 14 strafpunten op. Mar syn foarsprong wie sa grut dat er dochs kampioen waard. 

Douwe Albertsz Visser wie earder skipper fan it Drachtster skûtsje en waard fuortendaliks yn syn earste jier mei it "Doarp Grou" al kampioen. 

## Skippers
* 1957-1969 Ulbe Rienks Zwaga
* 1969 net meidien 
* 1970–1972 Sipke Douwesz. Tjerkstra 
* 1972–1976 Ulbe Rienks Zwaga 
* 1976–1988 Joop Berendsz Mink
* 1988–2004 Berend Joopsz Mink 
* 2005–no.. Douwe Albertsz. Visser 
## SKS kampioen
It Doarp Huzum (skûtsje)

**It Doarp Huzum** is in skûtsje dat foar Huzum meidocht oan it SKS-skûtsjesilen. 

It earste skip dat foar Huzum út kaam is boud yn 1911 op de minder bekende werf De Roos en Van der Meijden oan de Dokkumertrekwei yn Ljouwert. Loadewyk Meeter waard yn 1965 de eigener. It skipke lei om te kommen by de kalkûnen yn Harns. De skiednis fan it skûtsje is beskreaun yn it boek *Meeter na Meeter, 50 jaar Stichting Vriendenclub Huzumer Skûtsje, 1968-2018*. De 16,57 meter lange romp is yn 1922 ferlingt nei 20,03 meter en sûnt die tiid net feroare. De mêst fan no is lykwols grif inkele meters langer as destiids, sadat der folle mear túch op kin. 

Sûnt de oankeap yn 1965 begûn hy mei in freonenclub út de Huzumer middenstân om him hinne te foarmje. Fanôf 1968 koe hy rekkenje op stipe fan de Stichting Vriendenclub Huzumer Skûtsje. Dy waard yn 1968 eigenaresse fan it skûtsje. By de oerdracht is yn kontrakt fêstlein dat by de SKS-wedstriden yn begjinsel it helmhout yn hannen is fan in neisiet fan 'pake Loadewyk'. Yn 1970 en 1971 waard Loadewyk Meeter sr twa kear efter elkoar kampioen.  

Doe't dy yn 1988 op 73-jierrige leeftijd stoppe, folge syn soan Eildert him op as skipper. Der wie ôfsprutsen dat der altyd in ôfastammeling yn rjochte lijn fan Loadewyk Meeter beneamd wurde soe as skipper. Sûnt 1997 hat Eildert syn soan Loadewyk jr. de baas oan board west. Yn 2009 krige syn neef Eildert Klzn it helmhout yn hannen en dêrnei kaam syn neef Loadewyk Hidzerssoan oan it roer te stean. Mar al dizze mannen slaggen der net yn om it skip út de achterhoede wei te farren. Ek doe't hja in oar skip kochten (de 'Sûn en Wol' fan harren efterneef Siete Eildertssoan Meeter) kamen se net mear nei foaren. Yn 2017 hat Johannes Hzn Meeter, dy 't earder in twadde plak helle hie mei Langwar, in sânde plak helle mei "it Doarp Huzum". 

## Skippers
* 1968-1988 - Loadewyk Meeter
* 1989-1996 - Eildert Lzn. Meeter
* 1997-2008 - Loadewyk Ezn. Meeter
* 2009-2011 - Eildert Klzn. Meeter
* 2012-2016 - Lodewijk Hzn. Meeter
* 2017-no:    - Johannes Hzn Meeter

## Skûtsjes
* it Doarp Huzum (1)	1968-2012
* it Doarp Huzum (2)	2013-no

## SKS kampioen

## Literatuer
* *Meeter na Meeter, 50 jaar Stichting Vriendenclub Huzumer Skûtsje, 1968-2018* (ISBN 9789082896800).
Rienk Ulbesz (skûtsje)

**Rienk Ulbesz** is in skûtsje dat foar Ljouwert meidocht oan it SKS-skûtsjesilen.
De bemanning fan it Ljouwerter Skûtsje ûntdekte it hjoeddeiske skip yn Amsterdam, dêr't t as wenboat lei. It skip is neamd nei skûtsjeskipper Ulbe Zwaga en syn soan Rienk.  
Eigener fan iet skûtsje is de Stichting Ljouwerter Skûtsje. Oan de Ljouwerter stedsgrêft is it by't winter feestlik ferljochte. De liuw as seilteken komt fan it Ljouwerter stêdswapen. 

Ljouwert nimt sûnt 1963 mei in eigen skip diel oan it SKS skûtsjesilen. Nei ferskate wikselingen fan skipper kaam Rienk Ulbesz Zwaga oan it roer te stean. Hy wie earder kampioen wurden mei de skûtsjes fan Langwar en de Súdwesthoeke. Yn 1986 koften de Ljouwerters in nij skip, dat neamd waard nei Rienk’s heit, Ulbe Zwaga, dy t yn 1985 ferstoarn wie. Mei dit skûtsje behellen de Ljouwerters wikseljende resultaten.   

Yn 1992 waard der wer in nij skûtsje oanskaft. It wie de bedoeling dat Rienk Zwaga mei dit nije skip sile soe, mar hy ferstoar foardat it skûtsjesilen begong. Hy waard ferfong troch syn broer Lammert Zwaga. It nije skûtsje, yn 1914 boud op de Skipwerf De Piip yn Drachten, krige de namme “Rienk Ulbesz”.  

Yn 1995 waard Rienk syn soan Ulbe Rienksz Zwaga de nije skipper. Dy behelle yn 1998 en 1999 de alderearste kampioenskippen fan it Ljouwerter skûtsje. Troch swierrichheden mei it bestjoer waard er earst foar trije jier útsletten en dêrnei hat er him weromlutsen.. Yn 2017 waard Willem Zwaga (in soan fan Ulbe Rienksz) de nije skipper. 

## Skûtsjes
* 1963-1978 : 	Op Hoop van Zegen
* 1979-1985 :  	De Nieuwe Zorg
* 1986-1991 :  	Ulbe Zwaga
* sûnt 1992 :  	Rienk Ulbesz.
## Skippers
* 1963-1964 :  	Siete Meeter
* 1965-1970 :  	Sietse Tjittesz. Brouwer
* 1971-1984 : 	Albert van Akker
* 1985-1991 :  	Rienk Ulbesz. Zwaga
* 1992-1994 :  	Lammert Ulbesz. Zwaga
* 1995-2002 :  	Ulbe Rienksz. Zwaga
* 2003-2005 :   Evert (Epie) van der Pol
* 2006:             Ulbe Rienkszn. Zwaga
* 2007-2012 :   Jappie Meeter 
* 2013-2016 :   Siete Ezn. Meeter
* 2017 - no:     Willem Ulbesz Zwaga

## SKS kampioen

## Keppeling om utens
* Webstee Ljouwerter skûtsje
* Webstee fan de SKS
* Skûtsjehistoarje
Súdwesthoek (skûtsje)

De **Súdwesthoek** is it skûtsje dat foar de Súdwesthoeke fan Fryslân útkomt yn de SKS, mei as thúshaven Starum.

Op tiisdei 31 desimber 2002 kocht Stichting Skûtsje Súdwesthoek it skûtsje dat yn 1923 op de werf fan Barkmeijer yn Strobos boud waard. It eardere skûtsje wie te lyts en koe net mear goed meikomme yn de foarhoede. It 'nije' skûtsje hat dêrfoar jierren yn de IFKS syld ûnder de namme "Hoop op Welvaart". Yn de jierren '80 binne der meardere kampioenskippen mei helle. De lêste jierren sylde Wim van Dalen mei dit skûtsje yn de A-klasse fan de IFKS. Winterdeis leit it ferljochte skûtsje yn de haven fan Starum.

## Skippers
* 1958-1961 : Klaas Keimpesz. van der Meulen
* 1962-1967 : Douwe Azn. Visser
* 1968-1971 : Cor Salverda
* 1972-1980 : Rienk Ulbesz. Zwaga
* 1981-2007 : Meindert de Groot
* sûnt 2008 : Auke de Groot

## SKS kampioen

## Earste skûtsje
It earste skûtsje dêr't de Súdwesthoek mei sylde wie de "Twee Gebroeders" dy't yn 1900 boud wie by Barkmeier yn Snits yn opdracht fan Sybesma. Letter waard it oernomd troch Teake Salverda. Mei har 30 ton, 145 m² seiloerflak hat it jierren it âldste skûtsje fan de SKS-fleat west. It lytse skûtsje sylde goed as der der mar in bytsje wyn stie. Yn 1945 wie it de earste winner fan it SKS-skûtsjesilen. Yn 1948 wûn it it Sulveren Frachtskipke, in wikselpriis dy 't foar skûtsjes beskikber steld wie troch Douwe Egberts. It waard wûn trochdat it skûtsje trije kear efter elkoar wûn, yn 1946, 1947 en 1948. Yn 1958 waard de "Twee Gebroeders" eigendom fan Stichting Skûtsje Súdwesthoek, nei dat in pear jier earder ferkocht wie en sa lang yn Amsterdam lei as wenskip. It hat de wedstriden by de SKS syld oant 2002 en krige dêrnei wer de âlde namme "Twee Gebroeders". Nei 2002 wurdt it brûkt foar ploechjesilen. Yn 1979 hat Rienk Ulbesz Zwaga kampioen wet mei dit skûtsje.
Jacob Zwerver

**Jacob Zwerver** (1969) is stjoerman op in binnenfearttanker en skûtsjeskipper.

Zwerver wennet yn Akkrum mei syn freondinne.

Zwerver waard troch it bestjoer fan de Stichting d'Halve Maen yn desimber 2009 keazen as skipper op it Drachtster skûtsje d'Halve Maen. Earder wie er fokkenist op dat skip. Jacob Zwerver is as skûtsjeskipper de opfolger fan Jitze Mink, dy't it skûtsjesilen net langer mear kombinearje koe mei syn wurk en priveelibben.

Ein maart 2011 stapt Jacob Zwerver en it grutste part fan de bemanning op. Oanlieding soe wêze dat der minne kommunikaasje wie tusken it bestjoer fan it skûtsje en de bemanning sels. It bestjoer soe besluten nommen hawwe dêr't de skipper en de bemanning harren net yn kend hiene. De groep hie gjin fertrouwen yn ferbettering en stapten dêrom op. Neist de skûtsjeploech is ek in bestjoerslid opstapt.  Op 19 april 2011 waard bekend dat de Grouster Berend Mink de opfolger wurdt fan Zwerver. 
 
Jacob is in soan fan Ale Zwerver, earder skipper op it Lemster Skûtsje, en Eke Brouwer. Hy komt fan sawol heite- as memmekant út in skipperslaach. Ale Zwerver bliuwt adviseur op d'Halve Maen.           

Jacob Zwerver is anno 2010 al sa'n 27 jier warber yn de SKS, dêrfan de langste tiid by syn heit op it Lemster Skûtsje, mar ek by syn omke Tjitte Brouwer op it Langwarder Skûtsje.
Lev Tolstoi (plak)

**Lev Tolstoi** (Russysk: Лев Толстой) is in plak yn it noardlik part fan de Oblast Lipetsk yn Ruslân. It is it bestjoerssintrum fan it Lev-Tolstovski-rajon. 

It plak waard stichte yn 1890 as **Astapovo** (*Аста́пово*)-spoarstasjon op de krusing fan de Kozlov-Volovo en Moskou-Jelets linen. Lev Tolstoj, de ferneamde Russyske romanskriuwer, waard siik op it Astapovo-stasjon en stoar dêr yn 1910. Yn 1918 (1920 neffens oare boarnen) waard it stasjon omneamd ta Lev Tolstoi.

## Keppelings om utens
*  Unoffisjele webside fan it plak Lev Tolstoi
*  Museum "Lev Tolstoi" yn Astapovo
Mao Tse-toeng

**Mao Tse-toeng** (Shaoshan, 26 desimber 1893 – Peking, 9 septimber 1976) wie in Sineesk steatsman. 

Yn 1921 naam Mao diel oan de oprjochtingsgearkomste fan de Sineeske Kommunistysk Party (SKP) yn Shanghai. Hy wie ien fan de pleitbesoargers fan in Feriene Front-polityk mei Soen Jat-sen Kwo-min-tang (KMT) tsjin de oarlochslieders yn it noarden fan Sina dat begjin 1924 ta stân kaam. Mao waard ien fan kommunistyske leden fan it Sintrale Utfierings Komitee fan de KMT. Nei de steatsgreep fan Tjiang K'ai-sjek luts Mao him mei sa'n 1.000 meistanners werom yn Tjiangsy. Yn 1934 waard de posysje fan de kommunisten hjir sa min, dat besletten waard om út te brekken. Yn de 'Lange Mars' dy't doe útein sette oermastere Mao foarfêst de macht yn de party. Fan dy tiid ôf fine de ideeën fan Mao oer de revolúsje ûnder de boerebefolking yngong. 

Nei de ein fan de Twadde Wrâldkriich mislearre de ûnderhannelingen fan de kommunisten mei de Nasjonalistyske regearing en al gau wie in boargeroarloch feit. De Kommunisten behelje de oerwinning en op 1 oktober 1949 waard yn Peking de Sineeske Folksrepublyk útroppen, dêr't Mao 'foarsitter', dat wol sizzen steatshaad fan waard.

Yn de jierren fyftich en sechstich hâlde Mao in oantal grutte polityk-ideologyske kampanjes en waarden yngripende wizingen trochfierd om de Sineeske maatskippij en it tinken fan de Sinezen te transformearen (Grutte Sprong Foarwerts, permaninte revolúsje, reade boekje en kulturele revolúsje).

Hoewol't heechbejierre bleau Mao oant syn dea de ûnbesliste leider fan Sina.

## Literatuer
* : *Mao Tse-Toeng: filosoof van de vrijheid*, yn *Filosofen van de derde wereld: Frantz Fanon, Che Guevara, Paulo Freire, Ivan Illich, Mao Tse-Toeng*, útjouwerij. Ambo, Bilthoven (1975, ferskate werútj.); pp.104-124.
* , : *Mao, het onbekende verhaal*, Forum 2005, 944 sd., 58 haadstikken: 15 siden mei yntervieuws, 56 siden noaten, 29 siden bibliografy en boarnen yn 't Sineesk, 26 siden net-sineeske bibliografy en boarnen, ISBN 978-90-225-4794-6
* : *Het Privé-leven van MAO* ûntfâlde troch syn liifdokter Li Zhisui, Uitg. Balans Amsterdam (1995), 662 pagina's, ISBN 90-5018-279-8
Henk Borger

**Henk Borger** (De Plasse by Terwispel, 1939-?) is/wie in ûnderwizer en publisist.

Borger is hikke en tein yn De Plasse, mar gie op De Tynje nei skoalle. Hy learde foar skoalmaster en wurke as ûnderwizer op De Gordyk, yn Havelte en Gythoarn. Underwyls helle er akten foar Ingelsk, Dútsk en biology. Sa'n tritich jier hat er learaar west op de mulo, letter de mavo fan Grou. 

Yn 2007 hat Borger mei stipe fan syn dochter it boek *Herinneringen aan de Plasse. Van Janssenstichting tot Brêgeleane* (sjoch: Janssenstifting) skreaun en útjûn.
De Kaai (mole)

**De Kaai** (oant 2005 inkeld oantsjutten as **de Nôtmole**) is in nôtmole en ryksmonumint yn Sleat. Hjiryn wurdt nôt meald as der genôch wyn is. De achtkante houten wynmole is in stellingmole en waard boud yn 1755.
It hat in flecht fan 18,06 m en in stellinghichte fan 3,04 m.
De molen hie oant 2005 gjin namme en waard oantsjutten mei *de Nôtmole*, mar yn 2006 hat dizze foar it earst yn syn skiednis in namme krigen : de Kaai. Molen De Kaai is dus de kaai fan de stêd Sleat. Yn de omgong wurdt meastal net allinnich fan *De Kaai* sprutsen, mar fan *Mole de Kaai*.

De mole stiet by ien fan de wetterpoarten. Njonken de mole leit in molestien mei dêrneist in kanon. Eigener is de *Vereniging de Korenmolen te Sloten.* Dizze is, as ien fan de earste, op 14 jannewaris 1929 oprjochte troch in partikulier inisjatyf. Hjirom waard de feriening *Vereniging de korenmolen* oprjochte. Teffens hat de mole in status as Ryksmonumint.

## Skiednis
Op 9 juny 1870 waard de mole kocht troch Daniël Ruurd Westra. Nei syn ferstjerren, tweintich jier letter, naam syn soan Fedde it oer. Nei sân jier waard de mole op 7 oktober 1897 by in iepenbiere ferkeap ferkocht foar 925 gûne oan de lânbouwer Thijs Bosma, dy't op syn beurt de mole by ûnderhâns oan Pieter Gerrits Bosma foar 900 gûne ferkocht. De mole gie de tweintich jier dêrnei hieltiten fierder efterút.

Uteinlik beslueten in oantal foaroansteande boargers fan Sleat in feriening op te rjochtsjen ta behâld en restauraasje fan de mole, mei de namme de Vereniging De Korenmolen. As Stichting waard Keninklike goedkarring krigen op 27 juny 1929. De Feriening De Korenmolen kocht de mole foar fl. 250,--.

De restauraasje waard útfierd troch Sj. Joustra fan Tsjerkgaast (kosten fl. 1.495,--). Op 9 desimber 1930 waard de mole troffen troch in bliksem wêrtroch't in roede hielendal tesplintere rekke. Troch jild fan de ferzekering waard de mole restaurearre (kosten fl. 479,--). De mole waard yn 1949 opnij restaurearre, ditkear troch de oannimmer Straatsma út Sleat foar in bedrach fan fl. 7.472,72. Yn 1963 kaam de folgjende restauraasje en dêrby waard de fundearing fan in standerdmole fûn. Alve jier letter wie wer in restauraasje needsaaklik.

De mole waard nei in nije restauraasje offisjeel yn gebrûk steld op 3 septimber 1994. De mole hie noch altiten gjin echte namme. Yn 2006 krige de mole as namme *De Kaai*.

## Underhâld
De ôfrûne jierren hat der in soad ûnderhâld oan de mole west. Elk jier moat it reid in oantal kearen bystoppe wurde en moat de mole skildere wurde.

**Lêst resint grut ûnderhâld:** 
1994 - Grutte restauraasje

**Lêst resint ûnderhâld:** 
2010 - Fernijing stelling (omloop fan de mole)

**Lêst resint lyts ûnderhâld:** 
2010 - Fervjen fan de mole en ûnderhâld oan de mealstiennen

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân
Njoggenjierrige Oarloch

De **Njoggenjierrige Oarloch** of **Njoggenjierrige Kriich** duorre fan 1688 oant 1697 en waard yn Jeropa fierd troch Loadewyk XIV fan Frankryk tsjin de Nederlânske Republyk, Eastenryk, Ingelân, Spanje en Savoye om de Frânske hegemony yn Jeropa. 

Yn 1688 foel Frankryk Dútslân oan en dat joech Willem III de gelegenheid mei syn al earder betochte ekspedysje nei Ingelân útein te setten. Loadewyk XIV besocht om de, troch Willem III ferdreaune, Jakobus II wer op de troan te krijen, mar dat mislearre troch nederlagen yn de slach oan de Boyne (1690) en yn de seeslach by La Hogue (1692).

It leger fan de Frânske kening helle lykwols wol oerwinnings op it Jeropeesk kontinint (Fleurus, oermastering fan Namen, slach by Neerwinde). Doe't de Spaanske súksesjekwestje oan de oarder kaam, slagge it de Frânske diplomasy earst frede te sluten mei de seemachten en dêrnei ek mei de oare bûnsmaten. Yn oktober 1697 waard de Frede fan Ryswyk sletten, dy't foar alle partijen gjin beslissend foardiel opsmiet. Neffens it Barriêreferdrach mocht de Republyk garnizoenen legerje yn in rige stêden yn de Spaanske Nederlannen, lykas yn Nijpoarte en Koartryk, dy't dêrom barriêrestêden neamd waarden. 

Troch net ien fan de partijen waarden de fredesbetingsten as foarfêst sjoen. Frankryk bleau de machtichste steat fan Jeropa en bleau in rivaal foar de Dútske keizer by syn oanspraken op de Spaanske troan, dy't al gau fakant wurde soe as Karel II fan Spanje sûnder neiteam stjerre soe. De noch bluodderigere Spaanske Suksesje-oarloch liet dan ek net lang op him wachtsje.
Sûkelarjeheuvels

De **Sûkelarjeheuvels** of *Chocolate Hills* binne de grutste attraksjes op it Filipynske eilân Bohol. Midden op in hast flak plato ferrize yn in gebiet fan mear as 50 km² 1.268 meast likense kegelfoarmige hichten fan ± 30-50 meter heech. Se binne foar it meastepart begroeid mei gers dat yn it drûge diel fan it jier in brune tint krijt. De heuvels dogge dan wat tinken oan kollossale sûkelarjeheuvels. 

## Geology
Dit bysûndere geologyske ferskynsel is ûntstien troch de ferwaring fan kalkstien en eroazjeferskynsels. De hichten binne in foarm fan tropyske kegelkarst. Hjirby binne de karstferskynsels folle fierder trochgien as yn in lânskip mei skaaimerken as dolines en poljes.

## Ferhalen
De lokale myte seit dat twa reuzen dagen efterinoar tsjin elkoar fochten hawwe mei stiennen en sân. Mear romantysk is it ferhaal fan Arogo, in sterke en jonge reus dy't fereale rekke op it famke Aloya. Doe't Aloya dea gie yn de hânpalm fan de reus, feroaren syn triennen yn de heuvels.

## Nasjonaal Monumint
Yn 1988 waarden de Sûkelarjeheuvels útroppen ta Nasjonaal- en Geologysk Monumint troch it Filipynske regear.
Frede fan Ryswyk

De **Frede fan Ryswyk** is in fredesferdrach dy't op 20 septimber 1697 sletten waard yn Ryswyk, yn it steedhâlderlik paleis Hûs ter Nijburch en in ein makke oan de Njoggenjierrige Oarloch, tusken de Liga fan Augsburch, besteande út it Hillige Roomske Ryk, it Keninkryk Ingelân, Sweden, it Hartochdom Savoaye, it Keninkryk Skotlân, Spanje en de Nederlânske Republyk oan de iene kant en Frankryk oan de oare kant. 

Moannenlang wie der in soad te dwaan oer it diplomatike protokol by de plechtigens. Benammen yn hokker folchoarder de diplomaten yn harren koetsen nei it paleis ride soenen, joech in soad stof foar strideraasje. Lang om let waard as kompromis besletten de tagongspoarte ôf te brekken, sadat de Frânske en alliearde koets njonken inoar oer it ferbrede tagongspaed ride koenen. Offurdigers foar de Republyk wienen Jacob Boreel, Hans Willem Bentinck, Anthonie Heinsius, Everard van Weede van Dijkvelt en Willem van Haren.

## Gefolgen
Kening Loadewyk XIV fan Frankryk erkende Willem III fan Oranje-Nassau as kening fan Ingelân en moast al syn feroveringen op Spanje werom jaan. De Republyk krige it rjocht om yn in oantal stêden de saneamde barriêrestêden yn de Súdlike Nederlannen militêren te legerjen. Frankryk mocht Straatsburch yn de Elzas hâlde, mar moast wol de selsstannigens fan it hartochdom Lotaringen respektearje. 

De Frede fan Ryswyk soarge lykwols net foar in bliuwende frede tusken de Spaansk-Habsburchske en de Frânske monargy. It wie mar in tydlike oplossing fan harren grinsskelen en regele net it probleem fan de Spaanske erfopfolging. Nei de dea fan de Habsburchse Karel II fan Spanje yn 1700 bruts dan ek gau de Spaanske suksesjeoarloch út (1701).

As neitins oan it ferdrach waard yn 1790 de Nulle fan Ryswyk oprjochte.
Loadewyk XIV fan Frankryk

**Loadewyk XIV**, bynamme *Le Grand Roi* of *Le Roi Soleil* (de Sinnekening) (Saint-Germain-en-Laye, 5 septimber 1638 – Versailles, 1 septimber 1715).

## Polityk
Loadewyk XIV folge syn heit, Loadewyk XIII op doe't er noch in bern wie (14 maaie 1643). Oant 1651 wie syn mem Anna fan Eastenryk regint, mar it feitlik bewâld waard dien troch earste-minster kardinaal Jules Mazarin. Doe't dy yn 1661 stoar gie Loadewyk sels it bewâld fieren. Yn de 54 jier dat Loadewyk oer Frankryk regearre, hat er syn doel om absolute macht te fêstigjen folslein berikt. Syn bûtenlânske polityk wie rjochte op prestiizje fermearderjen en gebietsútwreiding fan Frankryk. 

Loadewyk behelle mei in oantal krigen û.o. yn de Njoggenjierrige Oarloch lânwinst yn it noarden en easten (Súd-Flaanderen, de Elzas). Mar de Spaanske suksesjeoarloch tusken 1700-1713/1714 mêde Frankryk folslein ôf sadat Loadewyk by syn dea it lân yn grutte soargen efterliet. 

Keninklike almacht fêstige Loadewyk ek op tsjerklik mêd troch it ferneatigjen fan de Hugenoaten harren foarrjochten yn 1685 (Edikt fan Nantes), de bestriding fan de jansenisten it hanthavenjen fan it galikanisme tsjinoer de oermacht fan de paus.

## Keunst
Fral de earste jierren fan Loadewyks bewâld wienen in perioade fan praal en útlitten (bou fan it paleis fan Versailles). It wie tagelyk it klassike tiidrek fan de Frânske beskaving (Molière, Racine, Lebrun ensfh.). Yn dizze jierren hie Loadewyk ek in lokkige hân yn de kar fan syn meiwurkers, fral Colbert, dy't de finansjele en ekonomyske saken behearde en it koloniale ryk fan Frankryk fierder útwreide, en de Minister fan Kriich Louvois. Generaals as Turenne, Condé en Luxembourg setten syn bûtenlânske polityk krêft by. Neidat dizze grutte persoanlikheden opienfolgjend stoarnen fertsjustere de glâns fan syn regearing.

## Persoanlik libben
Loadewyk wie troud mei Maria Theresia, dochter fan de Spaanske kening Filips IV. Hy hie lykwols talrike matressen (Madame de Montespan). Nei de dea fan Maria Theresia (1683) troude hy mei Madame de Maintenon. Loadewyk soarge yn syn libben foar in grutte neiteam. Hy hie seis bern by syn earste frou Maria Theresia en ek noch ferskillende by syn matressen. Loadewyk waard opfolge troch syn pakesizzer Loadewyk XV.
			 	
### Bekende útspraken
Twa útspraken fan Loadewyk jouwe him goed wer: *L'état c'est moi* ('De steat bin ik') en *Un roi, une loi, une foi* ('Ien kening, ien wet, ien leauwe').
Bobbie Koek

** Bobbie Koek** (Roelofarendsveen,14 april 1985) is in Nederlânske aktrise en filmregisseur. Sy is in dochter fan teatermakker Paul Koek en poppespylster Marike Koek, dy't beide warber binne yn teaterselskip *De Veenfabriek*. 

Koek waard bekend troch har fertolking fan de rol fan Inke yn de VARA-comedyrige *Kinderen geen bezwaar*. Hja ferfong Céline Purcell yn de searje.

Bobbie spile ek in rol yn de spylfilm *Au Cigogne*, dy't yn 2004 útstjoerd waard yn de NPS/VARA/VPRO-rige *One Night Stand*. Regy wie yn hannen fan Margien Rogaar. 

Teffens wie hja te sjen yn de teaterfoarstellingen *DARK* en *De flat van Jet* en spile sy in gastrol yn de RTL 4-plysjesearje *Grijpstra & De Gier*. Bobbie hie yn it earste seizoen fan *Kinderen geen bezwaar* al in lytse byrol.

Yn 2010 hold Koek op mei *Kinderen geen bezwaar* om har fierder ta te lizzen op it meitsjen fan film. Se studearre regy fiksje oan de Nederlânske Filmakadeemje.

## Filmografy
In kar:
### Aktrise
* *Au cigogne!* - Ellen (2004)
* *[[Kinderen geen bezwaar]]* - Inke  (2005-2012; 121 ôfleverings)
* *[[Grijpstra en de Gier]]* - Melanie Schutter (2006; ôflevering "Tunnel")
* *[[Flikken Maastricht]]* - bang famke (2007; ôflevering "Klappen")
* *Layla M.* - Hanan (2016)

### Regisseur en senarioskriuwster
* 2015 : *Waar zij waren*
* 2016 : *Tamu*
* 2018 : *SKAM NL*

## Keppeling om utens
*  IMDb-profyl Bobbie Koek
Vladimir Tsjertkov

**Vladimir Grigorjevitsj Tsjertkov** (Владимир Григорьевич Чертков) (3 novimber 1854/22 oktober - 9 novimber 1936) wie in Russysk essayist, útjouwer, de siktaris fan Lev Tolstoj, en ien fan de meast foaroansteande Tolstojanen.

### Ynfloed fan Tolstoj
Yn oktober 1883 hie er de histoaryske moeting mei Lev Tolstoi yn Moskou dy't de rin fan syn libben folslein feroarje soe. Letter waard wol fan him sein dat er mear Tolstoi wie as Tolstoi sels.

Om syn ideaal fan *morele selsferbettering* te ferwêzentlikjen stoarte Tsjerkov him mei hert en siel op it ûnderwiis. Op inysjatyf fan Tolstoy sette Tsjertkov in útjouwerij mei de namme Intermediêr. Hy betelle alles ek. Intermediêr lei him spesjaal ta op it útbringen fan keunst en moralisearjende literatuer foar it folk yn 1885. Intermediêr wie de earste útjouwerij yn Ruslân dy't as doel hie it Russyske folk te ûnderwizen, nettsjinsteande de druk fan de keizerlike sensor en krityk fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke. De nije útjouwerij waard stipe fan grutte skriuwers: Tolstoi, Tsjekhov, Vladimir Korolenko, Vsevolod Garsjin en Nikolaj Leskov hawwe allegear skreaun foar Intermediêr. 

Nei Tolstoi syn dea seach Tsjertkov ta op, en wie er redakteur fan it 'Folsleine wurk fan Tolstoi' yn it Russysk.

Vladimir Grigorjevitsj Tsjertkov stoar yn Moskou yn 1936 en is beïerdige op it Vedenski-begraafplak.

## Sjoch ek
* Lev Tolstoj
Filla Middlesex

**Filla Middlesex** (Nederlânsk: *Villa Middlesex*) is in filla yn Hilfertsom op de hoeke Soestdikerstrjitwei en de Huydecoperswei foar de yngong oer fan Monnikenberg. 

It kubusfoarmige hûs hat in oanboud atelier mei in sealtek. Der is fierder in túnmanswente (1927) mei garaazje. Binnen de ommuorre tún stiet noch in teehûs, wetterput, skildersatelier en fiver. De filla en it ynterieur wiene yn 1921 makke troch arsjitekt Jac. London ( Haarlim, *1872 ), dy't it hûs foar himsels boude. Binnenyn binne in soad tegels brûkt. Nij foar dy tiid wie it brûken fan wapene beton boppe de doarren en izeren kesinen. It hat fierder wat in Art Nouveau-styl.

Neist arsjitekt wie London ek skilder, grûnbesitter en projektûntwikkelder. Yn Hilfertsom boude er ek 's Gravenhoek, filla, 's-Gravelandsewei 48 en de filla Soestdikerstrjitwei 90. Yn Bussum 'Oud Cruysbergen' oan de Franse Kampwei en yn Haarlim it riedhûs fan de gemeente Haarlemerliede en Spaarnwoude.

Yn 1999 krige de nije bewenner de ’’Pas Op Trofee’’ útrikt as wurdearring foar de diene restauraasje. In wite plasterlaach moast dêrfoar it hûs ûnder de beammen te beskermjen tsjin it focht. It wyt rekke dêrnei gau mei alch begroeid, sadat de wite kleur der meast smoarch út seach. Pas nei de ynset fan in Noarsk kwartsfrij mineraal liet de hechtlaach los.