Sint-Laurentiusbasilyk (Kempten)

De **Sint-Laurentiustsjerke** (Dútsk: *St. Lorenz*) is in eardere Benediktynske kleastertsjerke fan it eardere ryksstift Kempten yn 'e Dútske dielsteat Beieren. De tsjerke is hjoed-de-dei de parochytsjerke en krige yn 1969 fan paus Paulus VI de earetitel basilyk.

## Skiednis
Neffens de leginde kaam Sint-Magnus mei syn gesel Teodore yn 725 nei Kempten, in stêd dy't lykas Trier en Augsburg in skiednis hat, dy't werom giet oant de 1e iuw foar Kristus. Yn 752 stifte Audogar in kleaster yn Kempten en waard dêr de earste abt fan. Neffens de oerlevering joech Hildegard, de frou fan Karel de Grutte dy't yn it wapen fan it kleaster ôfbylde wurdt, yn it jier 774 de hillige reliken fan Gordianus en Epimachus oan it doetiidsk keninklike kleaster.

Der binne oanwizings foar in 13e-iuwske kollegiale tsjerke, eastlik fan de hjoeddeiske tsjerke, en fûneminten fan in noch âldere, oan Laurentius wijde, parochytsjerke, dy't mooglik út de 8e of 9e iuw datearre. Yn 1990 waarden by opgravings fûneminten fan in westlike útwreiding út de 11e of 12e iuw fûn. 

Yn 1632 besetten de Sweden it stift Kempten. De kalvinistyske ynwenners fan 'e ryksstêd fernielden en plonderen it kleaster en tagelyk de kleastertsjerke mei de dûbele tuorren. De letgoatyske Laurentiustsjerke, dy't krekt westlik bûten de kleastermuorren stie, waard yn 1634 by de oermastering fan 'e stêd troch de keizerlike troepen ek slim skansearre. Ek in pear kapellen op it kleasterterrein waarden ferneatige.      

## Nijbou
Op 13 april 1652 waard de earste stien foar in nije stiftstsjerke lein, nei't al in jier earder eastlik dêrfan oan de resinsje foar de foarst-abten boud waard. Dy residinsje stiet op it plak fan 'e âlde kleastergebouwen en de âlde, oan Marije wijde kleastertsjerke. It hiele ûntwerp fan it kompleks wie fan de foarst-abt Roman Giel von Gielsberg, dy't him nettsjinsteande de drege ekonomyske sitewaasje as in ambisjeuze bouhear bewiisde.  

Oan it gebou wurken twa boumasters, mar nei't it tsjerkeskip stie, hold de boumaster Michael Beer op as boumaster. Sûnt 1654 folge Johann Serro him op. In pear jier letter ferhege er it tsjerkeskip. Ek feroare er de foarm fan 'e galerijen. Sûnt 1660 waard der úteinset mei de fersiering fan de tsjerke en it oanbringen fan stúkwurk en fresko's. De tsjerke wie yn 1670 foar it grutste part klear en allinne oan de gevel mei de twa tuorren waard noch oant 1673 wurke. Mar fanwegen de hege bouskulden bleaune dy tuorren ûnfoltôge en mei in skylddak ôfsletten. De tsjerke en it stift waard al brûkt doe't de plechtige ynwijing pas op 12 maaie 1748 fierd waard.  

Mei de Beierske sekularisaasje yn 1802 waard it stift opheft. De tsjerke wie langer gjin kollegiale tsjerke mar allinne noch in parochytsjerke. Yn 1830 waard de tagong fan it skip nei de krypte ôfsletten. Yn 1844 waard it koerstuolte ferwidere en redusearre oan de diagonaalmuorren fan it koer opsteld.   

De lêste ferbouwing en de earste renovaasje fan it ynterieur sette yn 1864 útein. De tsjerke krige in westlike galerij mei in oargel, in foarhal en in nije súdlike tagong. Yn 1900 waarden de beide tsjerketuorren neffens in ûntwerp fan Hugo von Höfl foltôge. Dêrby waard beton brûkt, dat in hegere tichtens hat as it ûnderlizzende boumateriaal. De brocht in ûngeunstige gewichtsferdieling, itjinge ûngeunstich útfoel foar de stabiliteit fan 'e tuorren. By hurde wyn siet der tefolle beweging yn 'e tuorren en sa ûntstiene der skuorren tusken de tuorren en it haadgebou.   

Sûnt 2017 folge in grutte restauraasje fan it westlike diel fan 'e tsjerke en de beide tuorren. Ek de oargels fan 'e tsjerke binne by dy gelegenheid restaurearre. De restauraasje duorre oant 2021. 

## Ynterieur

De tsjerke is 15 alters ryk. Sân dêrfan steane yn 'e sydkapellen en fierder fjouwer yn it koer en likefolle yn it skip. It âldste alter is in alter yn 'e noardlike earm fan it koer. It jongste oargel is in selebraasje-alter út 1995 mei in Laurentiusrelikwy.    

De banken yn it skip datearje út it ein fan 'e 17e iuw.  

Yn 'e eastlike earm stiet it heechalter fan Johann Georg Haggenmiller út it jier 1682, dat de folsleine eastlik muorre opeasket. Yn 'e tradysje fan de yn 'e Tritichjierrige Kriich ferneatige Marijemunster is it lykas it koer oan Marije wijd. It alterskilderij toant de himelfeart fan Marije en waard as in kopy fan it âlde ferrinnewearre alterskilderij yn 1780-1784 ferfongen.

### Oargels

It haadoargel giet op in ynstrumint fan Eberhard Friedrich Walcker  werom, dat yn 'e jierren 1864-1866 it oargel op 'e nije westlike galerij boude. It romantysk disponearre kegellade-ynstrumint hie doe 36 registers op twa manualen en pedaal en de spyl- en de registertraktueren wiene mechanysk. 

Tusken 1938 en 1940 waard it oargel troch Zeilhuber elektropneumatysk ferboud, sadat al it piipwurk en de wynladen fan Walcker brûkt wurde koene. It ynstrumint waard mei in 3e manuaal útwreide en krige in nije spyltafel. Tagelyk krige it oargel de hjoeddeiske neobarokke oargelkas. In ek tafoege rêchposityf is tsjintwurdich net mear oanwêzich. Fan it haadoargel binne sûnt 1963 ek de beide koeroargels oan te spyljen.  

Tusken 2018 en 2020 waard it haadoargel fan 'e firma Lente neisjoen en reorganisearre fanwegen technyske brekken en om it materiaal fan Walcker en Zeilhuber better op in oar ôf te stimmen.

Nei de bou fan de tsjerke boude in ûnbekende oargelbouwer twa nije koeroargels op de galerijen fan de krusing. Zeilhuber boude yn 1963 twa nije ynstruminten efter de histoaryske oargelkassen, dy't sûnt 1997 troch Martin Gegenbauer reorganisearre waarden. Beide koeroargels binne yn 2021 wer fernijd.