Turnhout

**Turnhout** is in stêd yn it noarden fan België yn de provinsje Antwerpen en it haadplak fan it arrondissemint Turnhout en it gelijknamige kies- en gerjochtlik kanton. De stêd hie sa'n 43.000 ynwenners op 1 jannewaris 2016.

## Skiednis
Turnhout ûntstie op it krúspunt fan twa grutte hannelsrûtes en ûnder de beskerming fan it jachtkastiel fan de hartoggen fan Brabân dat al foar 1110 bestean hawwe soe. Dat jachtferline wurdt no noch wjerspelige yn it wapen fan de stêd. Om 1212 krige de lytse delsetting stedsrjochten fan hartoch Hindrik I fan Brabân. Yn 1338 mocht de stêd in sneonsmerk hâlde, in tradysje dy't ek no noch yn eare hâlden wurdt. Yn 1466 beskreau in reizger de goedboude huzen fan de stêd en telde er fiif tsjerken.

Tsjin de 16e iuw wie Turnhout in ryk hannelssintrum wurden, mar de ein fan dy iuw brocht oarloch, brân, konfiskaasjes en epidemyen. Fanwegen ûnderdrukking en de Ynkwisysje flechten in protte progressiven nei Nederlân, sadat it goa om Turnhout ferearme rekke. De stêd en omkriten wiene ferskate kearen it toaniel fan striderij; twa fjildslaggen binne nei Turnhout ferneamd: ien yn 1597 en ien yn 1789. Beide wurde de *Slach by Turnhout* neamd.

Yn 1830 waard België ûnôfhinklik en Turnhout foel krekt besuden de nije grins mei Nederlân. Yn de fredestiid tusken 1831 en 1914 waarden it Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten (1844-1846) en it spoar oanlein (1855).

Op 1 jannewaris 1859 ferlear Turnhout in part fan syn himrik oan Ald-Turnhout dy't fan doe ôf oan in selsstannige gemeente wie. It plan om Turnhout by de fúzje fan gemeenten fan 1 jannewaris 1977 ôf by Vosselaar, Ald-Turnhout en Beerse te bringen gie úteinlik net troch.

### Ekonomy
Yn de lette midsiuwen wie Turnhout in bekend sintrum foar it weven fan bêdlinnen en de hannel in linnen. Yn de iere 19e iuw waarden dy yndustryen ferkrongen troch dy grûnfêste op papier. Philippus Jacobus Brepols wurdt beskôge as de stichter fan dy yndustry, dy't oant hjoed de dei behâlden bleaun is mei ferskate grafyske en logistike bedriuwen lykas Cartamundi, de wrâldlieder fan spylkaarten. Oare bekende bedriuwen mei in haadsit yn Turnhout binne Soudal en Miko. Yn 2011-2012 waard de yndustrysône útwreide om plak te meitsjen foar nije bedriuwen.

## Geografy
De stêd hat likernôch 43.000 ynwenners, dêrfan 1448 ynwenners (3,36%) mei Nederlânske nasjonaliteit. Turnhout is dêrmei de op twa nei grutste stêd fan de provinsje en ien fan de 13 Flaamske sintrumstêden.

### Kearnen
Turnhout hat in tal buorskippen, ûnder oare Schorvoort, Parkwyk en Zevendonk.
Turnhout grinzet oan de gemeenten: Ravels, Ald-Turnhout, Kasterlee (dielgemeenten Tielen en Lichtaart), Vosselaar, Beerse, Merksplas, Baarle-Hertog (doarp Zondereigen) en over een kleine afstand ook aan de Nederlânske gemeente Baarle-Nassau.

## Demografy
### Untjouwing ynwennertal

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:800 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:44000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:4000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:2000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1806 text:1806
 bar:1816 text:1816
 bar:1830 text:1830
 bar:1846 text:1846
 bar:1856 text:1856
 bar:1866 text:1866
 bar:1876 text:1876
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2016 text:2016

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1806 from:0 till: 10198
 bar:1816 from:0 till: 10495
 bar:1830 from:0 till: 12493
 bar:1846 from:0 till: 14396
 bar:1856 from:0 till: 14979
 bar:1866 from:0 till: 13590
 bar:1876 from:0 till: 15743
 bar:1880 from:0 till: 16670
 bar:1890 from:0 till: 18747
 bar:1900 from:0 till: 20887
 bar:1910 from:0 till: 23742
 bar:1920 from:0 till: 24202
 bar:1930 from:0 till: 26657
 bar:1947 from:0 till: 32135
 bar:1961 from:0 till: 36444
 bar:1970 from:0 till: 38007
 bar:1981 from:0 till: 37453
 bar:1990 from:0 till: 37669
 bar:2000 from:0 till: 38596
 bar:2010 from:0 till: 40763
 bar:2016 from:0 till: 42965

PlotData=

 bar:1806 at: 10198 fontsize:s text: 10.198 shift:(-10,5)
 bar:1816 at: 10495 fontsize:S text: 10.495 shift:(-10,5)
 bar:1830 at: 12493 fontsize:S text: 12.493 shift:(-10,5)
 bar:1846 at: 14396 fontsize:S text: 14.396 shift:(-10,5)
 bar:1856 at: 14979 fontsize:S text: 14.979 shift:(-10,5)
 bar:1866 at: 13590 fontsize:S text: 13.590 shift:(-10,5)
 bar:1876 at: 15743 fontsize:S text: 15.743 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 16670 fontsize:S text: 16.670 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 18747 fontsize:S text: 18.747 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 20887 fontsize:S text: 20.887 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 23742 fontsize:S text: 23.742 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 24202 fontsize:S text: 24.202 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 26657 fontsize:S text: 26.657 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 32135 fontsize:S text: 32.135 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 36444 fontsize:S text: 36.444 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 38007 fontsize:S text: 38.007 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 37453 fontsize:S text: 37.453 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 37669 fontsize:S text: 37.669 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 38596 fontsize:S text: 38.596 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 40763 fontsize:S text: 40.763 shift:(-10,5)
 bar:2016 at: 42965 fontsize:S text: 42.965 shift:(-10,5)



## Stedsbyld

Image:Turnhout, Sint Pieterskerk foto15 2010-10-03 13.10.JPG|Turnhout, Sint Piterstsjerke
Image:Turnhout, stadhuis foto4 2010-10-03 13.03.JPG|Turnhout, stedhûs
Image:Turnhout, treinstation foto7 2010-10-03 13.41.JPG|Turnhout, treinstasjon
Image:Turnhout, watertoren foto3 2010-10-03 13.33.JPG|Turnhout, wettertoer