Organisearre territoarium

In **organisearre territoarium** is yn 'e Feriene Steaten in krite lân ûnder Amerikaanske soevereiniteit dy't net binnen de grinzen fan in Amerikaanske steat leit, mar wol in eigen regear hat dat oprjochte is troch in wet fan it Amerikaanske Kongres. Sa'n regear bestiet ornaris út in territoriale folksfertsjintwurdiging om 'e wetjaande macht út te oefenjen, in keazen territoriaal gûverneur dy't oan it haad stiet fan in bestjoer dat de útfierende macht hat, en fierdersoan de basisorganisaasje fan in eigen rjochterlike macht. Sûnt 1959 besteane der gjin organisearre territoaria mear.

## Skiednis
Histoarysk hiene gebieten dy't in folweardige steat fan 'e Feriene Steaten wurde woene de bestjoerlike status fan organisearre territoarium foardat se de status fan steat krigen. Dat gou net foar de Trettjin Koloanjes (Nij-Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, Nij-Jersey, Pennsylvania, Marylân, Delaware, Firginia, Noard-Karolina, Súd-Karolina en Georgia), dy't de oarspronklike oprjochtsjende steaten fan 'e Feriene Steaten wiene, mar wol foar de measte oaren fan 'e hjoeddeistige fyftich Amerikaanske steaten. 

Behalven de oarspronklike trettjin binne der mar seis oare steaten dy't nea in organisearre territoarium west hawwe. Dêrby giet it yn it foarste plak om Kentucky, Maine en West-Firginia, dy't ôfspjalte waarden fan in gebiet dat al in folweardige steat wie: Kentucky (1792) en West-Firginia (1863) waarden allebeide ôfspjalte fan 'e steat Firginia, wylst Maine (1820) ôfspjalte waard fan 'e steat Massachusetts. Fierders wiene Fermont (1791) en Teksas (1845) ûnôfhinklike lannen doe't se yn 'e Feriene Steaten opnommen waarden, wylst Kalifornje (1848) fanwegen de Kalifornyske Goudkoarts as folweardige steat opnommen waard sadree't it op Meksiko ferovere wie.

Oare gebieten dy't by de tiid lâns yn Amerikaanske hannen kamen, lykas troch de Oankeap fan Louisiana yn 1803, de Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch fan 1846-1848 of de Oankeap fan Alaska yn 1867, krigen faak earst de status fan ûnorganisearre territoarium. Letter waarden dêrút organisearre territoaria oprjochte, dy't, as se ienris in befolking krigen hiene dy't dêr grut genôch foar wie, opklimme koene ta folwearige steaten. Guon organisearre territoaria bestiene mar hiel koart foar't se in steat waarden, wylst oaren desennia lang dy status holden. It koartst besteande organisearre territoarium wie it Territoarium Alabama, dat mar 2 jier bestie, wylst de langst besteande it Territoarium Nij-Meksiko wie, dat krapoan 62 jier bestie.

## Hjoeddeistige sitewaasje
It lêste organisearre territoarium wie it Territoarium Hawaï, dat op 21&nbsp;augustus 1959 as folweardige steat yn 'e Feriene Steaten opnommen waard. Yn 'e Wet op de Talitting fan Hawaï waard it ûnbewenne atol Palmyra, yn 'e Stille Oseaan, dat wól ta it Territoarium Hawaï heard hie, spesifyk fan talitting útsletten. Sadwaande is Palmyra sûnt 1959 it iennichste ynkorporearre ûnorganisearre territoarium fan 'e Feriene Steaten, wat sizze wol dat it folslein ûnder de Amerikaanske wetjouwing falt (oftewol "ynkorporearre" is), mar dochs net heart ta in Amerikaanske steat (oftewol in "territoarium" is), en likemin in eigen, troch it Amerikaanske Kongres by wet oprjochte regear hat (oftewol "ûnorganisearre" is). Alle oare ûnorganisearre territoaria binne ûnynkorporearre, wat sizze wol dat se net folslein ta de Feriene Steaten hearre en dêrom ek net ûnder alle aspekten fan 'e Amerikaanske Grûnwet falle. It Distrikt Columbia (d.w.s. de federale haadstêd Washington, D.C.) funksjonearret likernôch gelyk oan in ynkorporearre organisearre territoarium, mar as in federaal distrikt falt it lykwols ûnder in folslein oar diel fan 'e Amerikaanske Grûnwet.

## List fan histoaryske organisearre territoaria
(op folchoarder fan oprjochtingsdatum)

) mei weromwurkjende krêft jildich fanôf 12 augustus 1898.

## Sjoch ek
*ûnynkorporearre territoarium
*ûnorganisearre territoarium