open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koen Eekma

**Koen Eekma** (Snits, 1951) is in Fryske ûnderwizer en eardere direkteur Algemiene Fryske Underrjocht Kommisje (AFUK). 

## Underwiis
Nei de kweekskoalle yn Snits studearre Eekma Underwiiskunde oan de Universiteit fan Grins.

It Snekers is syn memmetaal, mar pas op de kweekskoalle yn Snits kaam er troch learaar Jan de Jong en stúdzjegenoaten as Tsjêbbe Hettinga en Jelle Kaspersma - beide dichter - foar it earst serieus yn oanrekking mei it Frysk.
Nei syn oplieding waard er skoalmaster en in pear jier letter haad fan de kristlike skoalle yn Winsum. 

As frijwilliger fan jongereinsinstrum 'De Meerpaal' yn Snits hie er al ûntdutsen dat it organisearjen en regeljen him wol lei. Hy helle syn doktoraal ûnderwiiskunde yn Grins en wie sûnt 1980 skoallebegelieder foar it projekt Lytse Skoallen fan it Mienskiplik Sintrum foar Underwiisbegelieding (MSU). 

## Afûk
Yn 1990 koe er by de Afûk oan ’e slach as opfolger fan Rindert Straatsma dy't as dieltiiddirekteur yn tsjinst bleau fan de AFUK.  Eekma krige de opdracht om de Afûk by de tiid te bringen en bedriuwsmjittiger op te setten.

Yn de Ramtnota Taalbelied fan 1991 stie dat der in Stipepunt Frysk komme moast. Net lang dêrnei foel it beslút om dat ûnder te bringen by de Afûk. De *[[F-side]]*, tematydskriften as *Boek* en *Heit & Mem*, de ‘Praat mar Frysk’-kampanje en it Lân fan Taal binne in pear fan de aktiviteiten dy’t er mei de Afûk de foar de promoasje fan de Fryske taal op tou set hat. Wol waard de bestjoerlike bân trochsnien mei in oantal oan de Fryske beweging ferbûne selskippen.

Yn 2008 sette er mei Bert Looper fan Tresoar útein mei de plannen foar *Lân fan Taal* om de Fryske taal en literatuer mear sichtber te meitsjen. De nije *Taalekspo Obe*, de *Taletún* mei it *Talepaviljoen* en de *Taalkaravaan* moasten besikers noch mear bewust meitsje fan de rykdom fan meartaligens.
Yn Eekma syn tiid gie de Afûk wat loftiger mei de taal om as eartiids. Neist de 'Praat mar Frysk'-aksje mei de lippen fan Doutzen Kroes, boekjes as ‘Mijn vrouw is uitgenaaid’, Tomke, it Taalkado foar lytse poppen binne foarbylden fan promoasje fan it Frysk yn in luchtiger ferpakking.

## Tryater
Eekma waard tydlik saaklik lieder by Tryater doe’t Ben van der Knaap fuortgie om yn Snits de bou fan it nije teäter te begelieden. Eekma  gie ien dei yn 'e wike by Tryater oan it wurk, foar de oare fjouwer dagen bleau er by de Afûk.

## Ofskied
Nei goed 27 jier gie er mei pinsjoen as direkteur fan de Afûk en waard opfolge troch Alex de Jager.
Syn offisjele ôfskied wie tagelyk mei de fiering fan it 90-jierrich jubileum. It ôfskied barde op it jubileumkongres fan de Afûk yn skouboarch De Harmonie yn Ljouwert. By it ôfskied waard hy beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Kommissaris fan de Kening Arno Brok priizge Eekma as ‘ien dy ’t net tsjuster te moede wêze woe oer de posysje en de takomst fan de Fryske taal’. Nei syn pinsjoen bleau er aktyf by de organisaasje yn ferbân mei it Kulturele Haadstêdprojekt 'Lân fan Taal'.
Stasjon Almelo

**Stasjon Almelo** (**Aml**) is in spoarweistasjon yn Almelo en waard iepene yn 1865 oan it spoar fan Almelo nei Salzbergen. Yn dizze stêd yn Oerisel is yn 1962 it tredde stasjonsgebou sûnt 1865 iepene. 

## Gebou
It earste stasjonsgebou kaam yn 1865 ree, in rykfersierd fakwurkgebou mei in heech middendiel en twa lege sydfleugels. Oan de rjochterkant is in oanbou mei tsjinstromten, ôfsletten troch in pagoade-eftich toiletgebouke.

Yn 1882 waard it earste stasjonsgebou alwer sloopt en ferfongen troch in grutter gebou. It gebou hat in heech middendiel mei oan ien kant in tuorke mei treppehûs. Oan dizze kant is ek in koarte lege sydfleugel.

It twadde stasjonsgebou waard yn 1962 ôfbrútsen en ferfongen troch in ûntwerp fan arsjitekt Koen van der Gaast, benoarden it âlde gebou. Troch de oanwêzichheid fan de ferskate foarsjenningen op it perron krige it gebou allinnich in loket en in bagaazje- en frachtromte. It gehiel is bekape mei in opfallende luifel dy't ek oer in part fan it stasjonsplein boud is. Lâns de spoarline kaam in glêzen wand mei foarsjennings foar it busstasjon. De luifel likegoed as de kap fan de sydmuorre wurde stipe troch karakteristike V-foarmige kolommen. It gebou hat in 25 meter hege klokketoer. De fuotgongersbrêge waard by de bou fan it nije stasjonsgebou ferfongen troch in tunnel. 

## Treinferbinings
Vroomshoop

**Vroomshoop** (Nedersaksysk: *Vromshop*) is in doarp yn de gemeente Twinterâne provinsje Oerisel en makket diel út fan de regio Twinte. Vroomshoop hie yn 2023, 9.075 ynwenners.

## Skiednis
It doarp is stichte om 1850 hinne, mar al yn 1772 wurdt de namme Vroomshoop foar it earst neamd. Vroomshoop is stichte yn ferbân mei de ferfeaning en draacht dan ek in feenkoloaniaal karakter. Nei it ferfeanjen binne de grûnen yn gebrûk nommen foar de lânbou. Grinslanner boeren hawwe hjir in wichtige bydrage oan levere. Oan de Tonnendijk binne noch ferskate Grinzer pleatsen te finen. In soad eardere Drinten wiene wurksum yn de lânbou.

Se sizze dat Vroomshoop oan syn namme kommen is troch de eardere muontsen dy 't as se ferdwaald wiene altyd in werkenningspunt hiene. Dat wie in heuvel. De bynamme waard dus: "de vrome hoop". Dit is ferbastere nei Vroomshoop. Oare boarnen fermelde dat op it plak dêr 't Vroomshoop no is in ferheging yn it lân wie, dy 't Bromershoop hjitte.

Yn 1906 krige Vroomshoop in stasjon oan it spoar fan Mariënberg nei Almelo dy't dat jier iepene. By de iepening fan de line lei der ek in spoarhaven yn Vroomshoop. It die bliken dat er by werhelling te lyts wie en ward ferskate kearen útwreide en úteinlik omboud ta in spoardok. Yn 1960 waard de haven tichtsmiten en midden jierren santich binne de linen deromhinne ferdwûn.


Station Vroomshoop (2023).jpg|*[[Stasjon Vroomshoop]] (2023)*
Overzicht westgevel met kerktoren - Vroomshoop - 20350785 - RCE.jpg|*Herfoarme Tsjerke (1997)*
Griismaskerpappegaaido

De **griismaskerpappegaaido** (*Treron griseicauda*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

De griismaskerpappegaaido is in mûtel doke fan 28 sm lang mei in krêftige griene oant giele snaffe, in griis gesicht en in grize krún, in griis boarst en in hast komyske gielgriene ring om de eagen. It kin is gielgriis oant griis en giet op 'e kiel en it boarst yn grien oer. It boarst is by in soad mantsjes ek wat oranje-eftich. De búk is wer appelgrien en de flanken binne griis en grien. De stút is donkergrien. 

It mantsje hat donkerreadbrun op 'e rêch en skouders, dat by it wyfke ûntbrekt. Ek binne de giele rânen fan 'e wjukfearren by it wyfke smeller en bleker fan kleur. It wyfke kin betiizge wurde mei de wyfkes fan 'e Yndyske pappegaaido en oranjeboarstpappegaaido, mar de grize krún, de griene eachring en de felgrien-giele wjukken binne ûnderskiedend. 

## Undersoarten
Griismaskerpappegaaidowen binne yn fjouwer oant fiif ûndersoarten te ûnderskieden.
* *Treron griseicauda griseicauda*: Java en Baly.
* *Treron griseicauda sangirensis*: Talaud-eilannen en Sangihe-eilannen.
* *Treron griseicauda wallacei*: Selebes, Banggai en Sulu-eilannen.
* *Treron griseicauda vordermani*: Kangean-eilannen.
* *Treron griseicauda pallidior*: op 'e eilannen Kalao, Kalaotoa- en Tanahjampea tusken Selebes en Floares (faak ek opnommen yn 'e ûndersoarte *Treron griseicauda wallacei*).

## Status
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebied. De populaasje liket stabyl ek al is net bekend hoe grut de populaasje is. De fûgel wurdt dêrom as net bedrige beskôge.
Hardenberg

**Hardenberg** (Nedersaksysk: Harnbarg of 'n Arnbarg) (útspraak) is in stêd  yn de Nederlânske provinsje Oerisel, lizzend oan de Oeriselske Fecht yn de *Fechtdelling* yn de gemeente Hardenberg. De stêd Hardenberg hat 20.285 ynwenners (2023).

## Ferkear en ferfier
Hardenberg is berikber oer de dyk oer de N343 en N34 dy fan Swol nei Emmen en fierder giet rjochting Grins. Ek de N36 dy't út de rjochting Almelo komt, krúst flak by Hardenberg de N34, en slút by Ommen op de N48 oan. De N343 rint fan Oldenzaal nei Hardenberg om dêrnei hjir oer de N34 hinne te gean en noardlik fan Lutten oan te sluten op de N377.

Sûnt 1 febrewaris 1905 is Hardenberg oer it spoar berikber fia it spoar fan Swol nei Stêdskanaal. De spoarline is troch de NOLS oanlein en waard yn de rin fan de jierren ynkoarte ta Emmen. Yn 1987 waard de line elektrifisearre. It stik tusken Mariënberg en Gramsbergen waard doe dûbelsporich. It stasjonsgebou waard ûntwurpen troch Eduard Cuypers en is boud yn 1903.

## Toerisme en eveneminten
Yn de jierren 80 fan de 20e iuw is it belang fan toerisme om Hardenberg hinne bot tanaam. Flak by Hardenberg en de campings leit de rekreaasjeplasse De Oldemeijer. Yn Hardenberg wurdt der jierliks in luchballonnefestival organisearre.


Vecht bij Hardenberg.jpg|*De [[Oeriselske Fecht|Fecht]] mei [[Skotske Heechlanner]]s (2006)*
Molen Hardenberg.jpg|*de oele Mölle (2006)*
Witte Kerkje Heemse.JPG|*De Wite of St. Lambertustsjerke (2009)*
Stephanuskerk.jpg|*Stephanustsjerke (2011)*
Station Hardenberg 20061030.jpg|*[[Stasjon Hardenberg]] (2006)*
Grutte pappegaaido

De **Grutte pappegaaido** (*Treron capellei*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

De fûgel is in 36 sm grutte beamdo. It mantsje is foar it measte griisgrien, fan ûnder wat bleker, mei in donkergiele flek op it boarst, swartgrize wjukken mei giele rannen. De ûndersturtdekfearren binne donker kastanjebrún. It wyfke hat in giele flek op it boarst. 

## Fersprieding
De soarte libbet fan it Maleizysk skiereilân oant noardlik Sumatra, Borneo, Java en oanbuorjende eilannen yn 'e reinwâlden fan it leechlân. De fûgels libje yn 'e hegere dielen fan beammen, dêr't se yn groepen fruit ite.    

## Undersoarten en systematyk
De fûgel wurdt somtiden monotypysk behannele of ferdield yn 'e twa folgjende ûndersoarten:

* *Treron capellei magnirostris*: Malakka, Sumatra en Borneo.
* *Treron capellei capellei*: Java.

## Status
Hjoed-de-dei wurdt de  populaasje op likernôch 10.000 oant 20.000 fûgels rûsd. Eartiids kaam de fûgel in soad foar fan Tailân oant grutte dielen fan Yndoneezje, mar de oantallen binne bot sake en de soarte komt no allinne noch lokaal en seldsum foar. Op Java wurdt de fûgel net mear waarnommen en ek op oare plakken wurde de groepen fûgels lytser. In grut part fan 'e leechlân bosken yn it ferspriedingsgebiet fan 'e do binne ferneatige foar houtwinning en it oanplantsjen fan palmplantaazjes. Ek wurdt bosk yn 'e brân stutsen en wurdt der lokaal op fragmintearre populaasjes jage. De fûgel is dêrfandinne troch de IUCN op 'e Reade list as kwetsber klassifisearre.
Filipynske pappegaaido

De **Filipynske pappegaaido** (*Treron axillaris*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

De Filipynske pappegaaido is in 28 sm lange do mei in grize foarholle en krún en in ljochtblauwe iris, helder giele rânen oan 'e dekfearren en slachpinnen, blaugrize poaten en in reade snaffelbasis. De doffer hat in kastanjebrune rêch, dy't by it wyfke grien is. 

De fûgel is ien fan 'e seis soarten fan 'e Pompadour-groep, dy't foarhinne as ien soarte beskôge waarden. De griiskrúnpappegaaido (*Treron phayrei*) ûnderskiedt him fan 'e Filipynske pappegaaido om't dy gjin reade basis by de snaffel hat, in oranje flek op it boarst en reade poaten hat. De Yndiaaske pappegaaido (*Treron affinis*) hat likemin read by de basis fan 'e snaffel en de groubekpappegaaido (*Treron curvirostra*) hat reade poaten, in grutte neakene griene eachring en readbrune ûndersturtdekfearren.

## Fersprieding
De Filipynske pappegaaido is endemysk op 'e Filipinen en hat fjouwer ûndersoarten. 

* *Treron axillaris amadoni*: noardlik Luzon.
* *Treron axillaris axillaris*: súdlik Luzon, Polillo, Alabat, Catanduanes, Mindoro, Lubang .
* *Treron axillaris canescens*: eastlike Filipinen Visayas, Mindanao, Basilan.
* *Treron axillaris everetti*: de Sulu-eilannen (Bongao , Jolo , Sibutu en Tawitawi).

## Status
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet. Alhoewol't de populaasje liket ôf te nimmen, giet dat noch net sa hurd. Dêrom wurdt de do troch IUCN op 'e Reade list as 'net bedrige' klassifisearre.
Den Ham (Oerisel)

**Den Ham** (Nedersaksysk: * 'n Ham*) is in doarp yn de gemeente Twinterâne, provinsje Oerisel en makket diel út fan de regio Twinte. Den Ham hie yn 2023, 5.925 ynwenners.

Den Ham is in soad brûkte útfalsbasis om Twinte ferkennen. Nearne oars yn Nederlân is it oarspronklik kûlisselânskip fan ikkers, greiden, houtwâlen, bosk en heide sa goed bewarre bleaun. Tusken Den Ham en Ommen leit natuergebiet it "Eerder Achterbroek". Yn dit natuergebiet is ek "Lângoed Eerde" mei kastiel Eerde situearre.

Oant 2001 foarme Den Ham in selsstannige gemeente. De eardere gemeente Den Ham waard gearfoege mei de eardere gemeente Vriezenveen, ta de gemeente Twinterâne. 


Den Ham Klokkenstoel.JPG|*Klokkestoel Den Ham oan 'e Dennenweg (2011)*
Overzicht op landbouwgronden langs de Linderbeek, ten westen van Den Ham - Den Ham - 20536895 - RCE.jpg|*Linderbeek by Den Ham (2008)*
Den Ham Lancastermonument.JPG|*Lancastermonumint Den Ham oan 'e Janmansweg (2012)*
Aphelium

It **aphelium**, út it Latyn, fan *ago* ("tsjin/fuort") en *helios* ("Sinne"), is it plak yn de omrin om de Ierde wat it fierst fuort de swiertepunt fan de Sinne leit. Op dat stee fan de omrin, fier fan de Sinne, is de faasje fan de Ierde it leechst. It aphelium fan de Ierde leit sa dat it likernôch op 4 july falt. Dat makket de simmers op it noardlik healrûn op himsels krekt wat kâlder as dy fan it súdlik healrûn.

Meer yn it generaal, hat in objekt dat om in oar draait, in apapsis, in punt fan de bôge wat it fierst fuort fan it draaipunt leit. Oarsom, is by de omrin om de Ierde it punt it tichtst by de Sinne it perihelium.
Antonie Frederik Zürcher

**Antonie Frederik Zürcher** (Nieuwer-Amstel, 2 jannewaris 1825 - Maastricht, 15 april 1876) wie in Nederlânske keunstskilder, tekener, etser en keunstlearaar.

Zürcher waard berne yn Nieuwer-Amstel as âldste soan fan Johannes Cornelis Zurcher yn in famylje fan keunstners. Nei syn formele oplieding yn Amsterdam waard er tekenlearaar oan de keunstakademy dêre. Hy troude yn 1850 yn Amsterdam en it pear krige 14 bern, ûnder oare de skilder Johannes Wilhelm Cornelis Zurcher. Nei de sluting fan syn skoalle krige er in oare funksje yn Maastricht, dêr 't er letter ferstoar. Syn jongere broer Frederik Willem Zürcher wie ek skilder.

Zürcher stoarn yn de âldens fan 51 jier yn Maastricht.

## Galery

Antonie F. Zürcher - Anno 59. De Friese gezanten eisen een plaats tussen de Romeinse senatoren - SA 5045 - Amsterdam Museum.jpg|*De Fryske gesanten easkje in plak tusken de Romeinske senatoaren*
Antonie F. Zürcher - Anno 40. Een Kaninefaat bespot keizer Caligula om zijn overwinning op de zee - SA 5044 - Amsterdam Museum.jpg|*Anno 40. In Kaninefaat bespot keizer Kaligula om syn oerwinning op 'e see*
Antonie F. Zürcher - Anno 1304. Nicolaas van Cats aan een stormram vastgebonden - SA 5047 - Amsterdam Museum.jpg|*Nikolaas van Cats fêstbûn oan in stoarmraam*
Antonie F. Zürcher - Uw Koninkrijk Kome - SA 161 - Amsterdam Museum.jpg|Mei Jo Keninkryk komme''	


## Keppelingen om utens
* Antonie Frederik Zurcher op artnet
Andamanenpappegaaido

De **Andamanenpappegaaido** (*Treron chloropterus*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De Andamanenpappegaaido is in middelgrutte griene do fan 27 sm, dy't heart by de seis soarten fan 'e saneamde Pompadour-groep, dy't earder as ien soarte behannele waard. 

De mantsjes fan dy Pompadour-dowesoarten hawwe allegear in readbrune rêch (grien by it wyfke), swarte wjukfearren mei giele rânen en in grize râne op 'e sturt.  

De groubekpappegaaido (*Treron curvirostra*) ferskilt fan dy dowesoarten, mei't dy in grouwere snaffel hat mei in reade basis en in dúdlike ljochtgriene eachring. 

## Fersprieding
De soarte komt op 'e Andamanen en Nikobaren foar. De do libbet yn grienbliuwende wâlden en oan 'e rânen dêrfan en yt figen en oar fruit.

## Undersoarten
De Andamanenpappegaaido wurdt as monotypysk behannele, mar op basis fan it ferspriedingsgebiet binne der nei alle gedachten teminsten twa ûndersoarten (Andamanen en Nikobaren). Om 't de oare eilannen yn it ferspriedingsgebiet op grutte ôfstân fan inoar lizze, bestiet de kâns dat der noch mear ûndersoarten binne.   

## Status
De do hat in relatyf beheind ferspriedingsgebiet en der is in soad ûnwissens oer de populaasje. Oannommen wurdt dat de soarte fan biotoopferlies, mar fral fan 'e jacht te lijen hat en yn oantal efterút giet. De Ynternasjonale Uny fan Natoerbeskerming IUCN klassifisearre de soarte dêrfandinne as gefoelich ('hast bedrige').
Hellendoorn

**Hellendoorn** (Nedersaksysk: *Heldern*) is in doarp yn de Nederlânske provinsje Oerisel, lizzend op de Sallânske Heuvelrêch yn de gemeente Hellendoorn. It doarp hat 6.500 ynwenners (2023).

## Skiednis
Hellendoorn wurdt it earst neamd yn 1275. It doarp wurdt yn âlde biskoplike rekkens neamd, wêrby't de pastoar in bydrage docht oan de krústochten.

Yn 1944 pleatste Nazy-Dútslân ûnder oare oan de Eelerbergweg by Hellendoorn in V2-raket-ynstallaasje. It al befrijde Antwerpen wie doelwyt foar dit ferneatigingswapen. Op 16 novimber 1944 fûn de earste lansearring fan de Eelerberch ôf troch de *SS-Werfer-Abteilung 500* fan in raket rjochting Antwerpen plak. Dizze stoarte lykwols daalks nei de start del tichtby it Folkssanatoarium foar tuberkuloazepasjinten.

## Lizzing
Hellendoorn leit yn de provinsje Oerisel eastlik fan de Hellendoarnske Berch in 40 meter hege heuvel, dy't diel útmakket fan de driuwwâl Sallânske Heuvelrêch. Súdlik fan Hellendoorn leit it doarp Nijverdal.

## Ekonomy
Hellendoorn is bekend wurden troch de oanwêzichheid fan it *[[Avonturenpark Hellendoorn]]*. Fierder is der yn it doarp in iisfabryk, dy 't oant 1996 it iismerk Caraco makke. It bedriuw waard yn 1985 oernaam troch Unilever en produsearre earst it merk Ola en tsjintwurdich it merk Ben & Jerry's. *Gerrit Valk's Bakkerij- en IJsmuseum* yn de Dorpstraat toant in kolleksje ark, foarwerpen en masines út eardere bakkerijen en út it begjin fan de iisberêding. Yn Hellendoorn stean twa nôtmûnen: *Molen De Hoop* oan de Ninaberlaan en *Molen De Wippe*  oan de Ommerweg.  It jierlikse muzykfestival Dauwpop wurd op it terrein njonken it atraksjepark hâlden.


Hellendoorn, de Sint Sebastianuskerk GM-0163WN038 foto7 2014-10-04 12.414.jpg|*Sint Sebastianustsjerke (2014)*
Hellendoorn - Sungai Kalimantan 2.jpg|*Avonturenpark Hellendoorn (2017)*
Hellendoorn - De Hoop.JPG|*Molen de Hoop (2007)*
6787 Hellendoorn.JPG|*Molen de Wippe (2005)*
Hellendoorn, de Dorpskerk RM21392 foto15 204-10-04 12.26.jpg|*Herfoarme tsjerke Hellendoorn (2014)*
20130912 Schuilenburg bouwhuis met schuur.jpg|*Monumintale pleats oan de Schuilenburgerweg (2013)*
Sûmbapappegaaido

De **Sûmbapappegaaido** (*Treron teysmannii *) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De Sûmbapappegaaido is 28 sm lang en in griene do, dy't net in soad ferskilt fan oare pappegaaidowesoarten yn 'e Yndyske Arsjipel hat. De do is griisgrien mei wat helderder grien op 'e kop en op 'e stút en de boppesturtdekfearren. De fearren fan 'e wjukken binne donker mei frij brede giele seamen. It mantsje hat in pearse oant kastanjebrune rêch.      

## Fersprieding
De pappegaai komt foar op it Yndonezyske eilân Sûmba. It oantal wurdt op 10.000 oant 15.000 folwoeksen fûgels rûsd. De soarte komt op alle hichten yn iepen bosk foar oant in hichte fan 800 m. 

## Status
It ferdwinen fan bosk wurdt as wichtichste bedriging fan 'e Sûmbapappegaaido beskôge. De effekten en de omfang fan 'e jacht binne ûnbekend, mar it wurdt oannommen dat dy net grut binne. De fûgel komt allinne op Sûmba foar en troch de ûntbosking nimme it biotoop en de oantallen fûgels ôf. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch it IUCN op 'e Reade list as gefoelich ('hast bedrige') klassifisearre.
Nadia Kroon

**Maria Nadia Kroon** O.P. (IJmuiden, 1989) is een Nederlânsk skriuwster en teologe.

## Wurkpaad
Kroon is berne yn in grifformeard-frijmakke húshâlding. Se gie geregeld mei har famylje nei tsjerke en krige dêr kategse en bibelstúdzje en dêrtroch krige se in soad belangstelling foar it leauwen. Se studearre misjonêre teology oan de Kristlike Hegeskoalle yn Ede en de Frije Universiteit yn Amsterdam. Wilens har stúdzje wurke se by it diakonale ynrinhûs yn Soest.

Doe't se 28 jier wie trede se yn by de Dominikanen. Nei't se earder al ris novise west hie by in Augustinen kleaster. Yn 2022 lei se har tydlike profesje ôf. Hoewol't se yntrêde is by in katolike kleasteroarder yn Nimwegen is sy noch altyd aktyf as tsjerklik wurkster binnen de Protestantske Tsjerke yn Nederlân.

## Bibliografy
* *Kijken en luisteren naar Jezus*, tegearre mei Jos Douma, (2020)
* *Non in de bus*, (2020)
Pembapappegaaido

De **Pembapappegaaido** (*Treron pembaensis*) is in endemyske fûgel op it eilân Pemba yn 'e Yndyske Oseaan fan it skaai pappegaaidowen út de famylje dofûgels *Columbidae*. De seldsume fûgel waard op 12 jannewaris 1940 troch Richard Hercules Wingfield Pakenham sammele en letter beskreaun. 

## Beskriuwing
De 25 sm lange do is in lytsere pappegaaido, dy't heech yn 'e beammen libbet. De folwoeken fûgels binne grien en ha in grize kop, nekke, boarst en búk. Op it skouder hat de fûgel in pearse flek en de fearren fan 'e ûndersturt en anaalsstreek hawwe in skobbich patroan fan griengiele, kastanjebrune en krêmkleuren.

## Fersprieding
De soarte is endemysk op it eilân Pemba en de oanbuorjende eilantsjes. Pemba leit 55 km fan 'e Noard-Tanzaniaanske kust yn 'e Yndyske Oseaan. De fûgel libbet yn tichte tropyske wâlden, mar hat him oanpast oan sekundêr bosk, plantaazjes en tunen en boud somtiden it nêst by hûzen. De fûgels komme op it grutste part fan it eilân foar, mar it meast yn 'e bosken Ngezi (14 km²) en Msitu Mkuu (3 km²).

## Status
Fanwegen it beheinde ferspriedingsgebiet is der in kâns op útstjerren. BirdLife International rûsde de popululaasje yn 2016 op 2.500 oant 10.000 fûgels, mar it oantal nimt ôf mei 't der biotoop ferdwynt. De nagelplantaazjes waarden ferfongen troch de tylt fan rys en kassava, itjinge ta mear iepen lânskip late, dat foar de fûgel net geskikt is. Ek de befolkingsdruk nimt mei it hege bertesifer yn Tanzania ta, itjinge liedt ta ferdwining fan bosk. Dêrom stiet de soarte op 'e Reade list fan 'e IUCN as kwetsber.
Saotomeeske pappegaaido

De **Saotomeeske pappegaaido** (*Treron sanctithomae*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*). De bedrige fûgel is in endemyske soarte dy't op it eilân Sao Tomee foarkomt.

## Beskriuwing
De fûgel is 30 sm lang, likernôch like grut as in blaudoke. De fûgel hat in soad fan 'e Afrikaanske pappegaaido (*Treron calvus*), dy't op it fêstelân fan Afrika libbet, mar is fealer en sjocht der minder grien út. De fûgel hat in frijwat grutte snaffel mei in nei ûnder boge punt op 'e boppesnaffel. 

De do yt figen en oar fruit en briedt fan novimber oant april/maaie.

## Fersprieding
De fûgel is endemysk op Sao Tomee en syn biotoop bestiet út tropysk bosk, sekundêr bosk en plantaazjes tusken de 300 m oant 1600 m boppe seenivo. Eartiids wie de do in hiele gewoane fûgel op it hiele eilân, mar Saotomeeske pappegaaidowen komme no allinne noch yn it súdlike diel foar. Op Ilhéu das Rolas is de fûgel yntusken útstoarn.  

## Status
Saotomeeske pappegaaidowen wurde bot bejage en binne yntusken yn it tichter bewenne noarden ferdwûn. Der is kommersjele jacht op 'e fûgel fanwegen it fleis yn 'e gebieten dy't maklik tagonklik binne, wêrby yn ien moarn tiid in grut tal fûgels ôfsketten wurde. In soad bosk, fral yn it noarden, wurdt ferneatige foar houtwinning en lânbougrûn en mei de hege befolkingsgroei bedriget ek de ynfrastruktuer it biotoop fan 'e fûgel. It ferspriedingsgebiet wurdt dêrfandinne noch beheinder en de kâns op útstjerren is oanwêzich. BirdLife International rûst de populaasje op 24.600 oant 72.800 folwoeksen fûgels, mar de oantallen nimme yn heech tempo ôf. Omreden dêrfan wurdt de fûgel troch IUCN as bedrige klassifisearre.
Seimunds pappegaaido

De **Seimunds pappegaaido** (*Treron seimundi*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De Seimunds pappegaaido is in relatyf donkergriene do mei donkergriene wjukken en in lange, pylkeftige sturt. Doffers en wyfkes hawwe in wite flek op 'e búk en in limoengiel by de anaalstreek en op 'e ûndersturtdekfearren.

De soarte liket op 'e pylksturtpappegaaido, mar dy is folle ljochter fan kleur en hat giel-oranje op it boarst.

## Fersprieding en systematyk
Seimunds pappegaaidowen komme op it fêstêlân fan Súdeast-Aazje foar en binne yn twa ûndersoarten te ferdielen:

* *Treron seimundi modestus*: Laos en Fjetnam.
* *Treron seimundi seimundi*: lokaal yn Tailân en Maleizje.

## Status
Alhoewol't ûnbekend is hoe grut de populaasje likernôch is, wurdt der fan út gien dat de soarte troch de ferneatiging fan biotoop efterút giet. Fanwegen it grutte ferspriedingsgebiet fan 'e do wurdt de soarte troch IUCN lykwols as 'net bedrige' klassifisearre.
Daarlerveen

**Daarlerveen** (Nedersaksysk: *Doarseveld*) is in doarp yn de Nederlânske provinsje Oerisel, yn de gemeente Hellendoorn. It doarp Daarlerveen hat 1.215 ynwenners (2023).

It doarp leit krekt súdlik fan Vroomshoop en hat in stasjon oan it spoar fan Mariënberg nei Almelo.
Yn 1944 yn de Twadde Wrâldkriich waard der jild fan in bankrôf yn Almelo yn in pleats yn Daarlerveen ferstoppe yn in heaskuorre.
Militêr transportfleantúch

In **militêr transportfleantúch** of militêr frachtfleantúch, is in transportfleantúch dat brûkt wurdt om militêre operaasjes te stypjen troch troepen en militêre útrissing troch de loft te ferfieren. Transportfleantugen binne krúsjaal foar it ûnderhâlden fan befoaringslinen nei foarútskode bases dy 't min te berikken binne oer de grûn of oer it wetter, en kinne brûkt wurde foar sawol strategyske as taktyske missys. Se wurde ek faak brûkt foar sivile needhelpmisjes troch humanitêre help te ferfieren.

In militêr transportfleantúch hat meastal gjin fêste sitplakken, mar wol foarsjennings foar it fêstmeitsjen fan guod en/of materieel.

Militêre transportfleantugen binne meastal net bewapene, mar hawwe faak wol ôfliedingsmiddels tsjin raketten lykas ljochtkûgels.
Lytse leppelbek

De **lytse leppelbek** (*Platalea minor*) is in fûgelsoarte út de famylje út de famylje fan 'e wylpreagerfûgels (*Threskiornithidae*). De fûgel komt foar oan 'e kustgebieten fan East-Aazje en waard mei útstjerren bedrige, mar de populaasje hat him yn 'e 21e iuw stadich oan wat wersteld. 

## Beskriuwing

De lytse leppelbek is lytser as de gewoane leppelbek dêr't er in soad op liket. De fûgel mjit 60-78,5 sm en hat in spanwiidte fan 110 sm. De lytse leppelbek is hast hielendal wyt, útsein it neakene swart op it gesicht en om it each hinne, de swarte snaffel sels en de lange donkergrize oant swarte poaten. Ek wurde de haadslachpinnen nei bûten ta jimmeroan swarter. 

In folwoeksen fûgel yn 'e briedtiid hat op it boppediel fan it boarst oant yn 'e nekke in ljochte gielbrune flek. Ek de fearren op 'e krún binne dan gielbrún.     

## Gedrach

De fûgel briedt fan maart oant en mei augustus yn koloanjes mei oare fûgelsoarten op lytse eilannen. Se foerazjearje op 'e modderige grûn, dêr't se mei de snaffel hinne en wer swylje om iten te finen. Se kinne ek aktyf jeije op dierkes, dy't se mei de snaffel besykje te fangen. Lytse fiskjes en wringeleazen binne de belangrykste proaien. Se rêste fakentiden yn beammen of steand yn ûndjip wetter op in ôfstân fan twa oant trije kilometer fan it plak dêr't se foerazjearje.           

## Fersprieding
De lytse leppelbek hat fan 'e leppelbekken it lytste ferspriedingsgebiet. De soarte komt allinne yn East-Aazje foar en briedt op 'e eilannen foar de noardwestlike kust fan Noard-Koreä en oan 'e kust fan 'e Sineeske provinsje Shandong. It is in trekfûgel dy't winterdeis grutte groepen foarmet. De belangrykste oerwinteringsgebieten binne Taiwan, dêr't mear as 50% fan 'e populaasje oerwinteret. Oare oerwinteringsgebieten binne Hong Kong, it fêstelân fan Sina, Japan, Makau, Súd-Koreä en Fjetnam. Ek wurdt de fûgel wer yn Ruslân waarnommen. 

## Status en bedriging

De fûgel wurdt troch de IUCN as bedrige kategorisearre. In earste telling fûn yn 'e jierren 1988-1990 plak en de wrâldpopulaasje waard doe op noch mar 288 fûgels rûsd. By in telling yn 2001 wie de rûzing fan 'e wrâldpopulaasje 835 fûgels en yn 2012 2.693 fûgels. Yn jannewaris 2017 wiene der al 3.941 fûgels. 

It tebekrinnen fan 'e populaasje hat in soad te meitsjen hân mei it gebrûk fan pestisiden. No foarmet de ferneatiging fan it biotoop de wichtichste bedriging. It briedgebiet leit hast hielendal yn it gebiet fan 'e Giele See, dêr't it gebiet dat by leech wetter drûch stiet yn in alderheislikst heech tempo ynpoldere wurdt. De oerwinteringsgebieten yn Sina en Taiwan wurde bedrige troch de yndustrialisaasje, wylst fersmoarging yn Hongkong in bedriging foarmet. In útbraak fan botulisme dêr ferneatige yn in pear moanne tiid yn 2002-2003 7% fan 'e wrâldpopulaasje. Yn Fjetnam en Sina binne njonken de jacht ek fiskers en it toerisme in bedriging foar de fûgel.
Rôze leppelbek

De **rôze leppelbek** (*Platalea ajaja*) is in fûgel út de famylje fan 'e wylpreagerfûgels (*Threskiornithidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 troch Carolus Linnaeus yn 'e tsiende edysje fan *Systema naturae* publisearre. De fûgel briedt yn Súd-Amearika en it suden fan Noard-Amearika. De rôze kleur fan 'e leppelbek komt lykas by de Amerikaanske flamingo fan it pigmint *Canthaxantine*, dat de fûgel mei it iten ynnimt.

## Beskriuwing

De rôze leppelbek is 80 sm lang en hat in spanwiidte fan 1,2 m. De fûgel weecht tusken de 1,2 en 1,8 kg. Folwoeksen fûgels hawwe in keale, grieneftige kop (yn 'e briedtiid goudgiel) en in wite nekke, rêch en boarst (yn 'e briedtiid mei wat rôze yn 'e midden). De snaffel is griis. Der binne yn it fearrekleed gjin grutte ferskillen tusken mantsjes en wyfkes.

De kleuren kinne fan ljochtrôze oant helder maginta ferskille, itjinge ôfhinklik is fan 'e âldens fan 'e fûgels, fan 'e briedtiid en fan 'e lokaasje. Oars as reagers fleane leppebekken mei in lange, útrekte nekke. Se wikselje werhelle wjukslaggen ôf mei in gliidzjende flecht.  

## Fersprieding
De fûgels komme fan 'e Feriene Steaten oant Argentynje, Brazylje en West-Ynje foar. Foarhinne wie de soarte allinne yn it skaai *Ajaja* opnommen. De rôze leppelbek wurdt as in monotypyske soarte behannele, dat wol sizze dat der gjin ûndersoarten bekend binne. 

## Iten
De fûgels ite skaaldieren, stikjes plantaardich materiaal, wetterynsekten, wringeleazen, kikkerts, salamanders en lytse fisken. Yn Brazylje waard ûntdutsen dat de fûgels ek iten opskarrelje yn swietwetterbiotopen.  

## Fuortplanting

De rôze leppelbek bout it nêst yn strewellen en beammen, faak mangroves. Der wurde twa oant fiif wyteftige aaien mei in brune ôftekening lein. Unfolwoeksen fûgels hawwe wite kopkes en it rôze is bleker. Bedrigingen foar de nêstfûgels binne gieren, Amearikaanske see-earnen, lytse bearkes en reade fjoermychhimmels.   

## Status
Fanwegen de fearren waard der yn 'e 18e en 19e iuw in soad op 'e rôze leppelbek jage. Dat brocht de fûgel ta de râne fan útstjerren. Nei in soad wurk oan it behâld fan 'e fûgel hat de rôze leppelbek syn ferspriedingsgebiet yn 'e 21e iuw foars útwreide en wist de fûgel ek wer foar it earst te brieden yn ferskillende Noard-Amearikaanske steaten, dêr't er útstoarn wie. Yntusken wurdt de fûgel net mear as bedrige beskôge. De wrâldpopulaasje fan 'e fûgel wurdt op 100.000 oant 250.000 folwoeksen fûgels rûsd.
Ynterprovinsjaal Oerlis

It **Ynterprovinsjaal Oerlis** (Nederlânsk: *Interprovinciaal Overleg* of *IPO*) is in feriening dy't de belangen behertiget fan de tolve provinsjes yn De Haach en Brussel en foarmet in platfoarm foar kennis en ynnovaasje.

It Ynterprovinsjaal Oerlis waard yn 1986 oprjochte. De opmaak fan de organisaasje wie oant 2003 in juridyske foarm mei in miene regeling en sûnt dat jier is er in feriening mei in bestjoer.

It bestjoer fan it Ynterprovinsjaal Oerlis bestiet út 13 leden, fan alle provinsjes ien deputearre en in foarsitter, dy't almeast in Kommissaris fan de kening is. De algemiene gearkomste bestiet út 24 steateleden, dêr't twa út alle provinsjes fan binne.

Underdiel fan it Ynterprovinsjaal Oerlis is BIJ12, in útfieringsorganisaasje fan de tolve Nederlânske provinsjes en it Hûs fan Nederlânske Provinsjes yn Brussel.

It buro fan it Ynterprovinsjaal Oerlis set him yn foar in miene optreden yn de belangebehertiging yn 'e mande mei de Ryksoerheid, de Jeropeeske Uny, de Feriening fan Nederlânske Gemeenten, de Uny fan Wetterskippen en mei maatskiplike organisaasjes. 

## Sjoch ek
* Provinsjes fan Nederlân
* Feriening fan Nederlânske Gemeenten
* Uny fan Wetterskippen
 
## Keppelings om utens
* Hiemside fan it IPO
* BIJ12
Afrikaanske leppelbek

De **Afrikaanske leppelbek** (*Platalea alba*) is in fûgelsoarte út de famylje fan 'e wylpreagerfûgels (*Threskiornithidae*). 

## Beskriuwing

Mei 90 sm is de Afrikaanske leppebek likernôch like grut as de Europeeske leppelbek. It fearrekleed is suver wyt, de poaten binne rôzeread en it gesicht is read. De snaffel is griis en hat reade rânen.  

## Gedrach
De fûgels libje yn grutte, ûndjippe wiete gebieten by marren, rivieren, opslachmarren ensafuorthinne. It iten bestiet út lytse fisken, wringeleazen, kreeften en ynsekten. Der is gjin fêste briedtiid, dy't ôfhinklik is fan it ferspriedingsgebiet en fan it fallen fan rein. Yn it west fan Afrika briedt de fûgel yn 'e drûge tiid, yn East- en Sintraal-Afrika meast yn 'e reintiid en yn Súd-Afrika yn 'e winter of iere maitiid. De fûgels bouwe in grut ovaal nêst fan tûken en reit yn beammen boppe wetter. Afrikaanske leppelbekken briede yn koloanjes fan 5 oant 20 pearkes, somtiden sels oant 250 pearkes, leafst mei oare fûgelsoarten. Ek bûten de briedtiid is it in sosjale fûgel, dy't tegearre foerazjearje en rêste.

Afrikaanske leppelbekken foerazjearje yn leech wetter troch mei de snaffel hinne en wer te swyljen. De fûgel is foar in part in trekfûgel en siket by drûchte om wietere gebieten.  

## Fersprieding en systematyk
De fûgel komt yn in grut part fan Afrika súd fan 'e Sahara foar. Ut en troch wurdt de Afrikaanske leppelbek ek sjoen yn Jemen, dêr't de fûgel besocht hat te brieden. Yn Oman is it in dwaalgast. Ek yn Europeeske lannen lykas Nederlân komt de fûgel wolris as dwaalgast foar. De Afrikaanske leppelbek is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten binne.

## Status
De Afrikaanske leppelbek hat in grut ferspriedingsgebiet. Yn Madagaskar wurdt de soarte earnstich bedrige troch de ferneatiging fan ferskillende koloanjes. Ek hat de soarte te lijen fan it drûchlizzen fan wiete gebieten. Doch klassifisearret de IUCN de fûgel op 'e Reade list as net bedrige. Der wurdt oannommen dat de populaasje oer it generaal stabyl is en it oantal wurdt neffens *BirdLife International* tusken de 7.300 en 73.000 folwoeksen fûgels rûsd.
Keningsleppelbek

De **Keningsleppelbek** (*Platalea regia*) is in fûgelsoarte út de famylje fan 'e wylpreagerfûgels (*Threskiornithidae*).

## Beskriuwing

De keningsleppelbek is in grutte, wite fûgel mei in swarte, leppelfoarmige snaffel. De fûgel is likernôch 80 sm grut en hat in gewicht tusken de 1,4 en 2,07 kg. It is in waadfûgel mei lange poaten, geskikt om troch it wetter te rinnen. Hy yt fisk, skaaldierkes, krabkes en kikkerts en fangt syn proai troch de snaffel hinne en wer te swyljen.  

## Fersprieding en systematyk
De fûgel komt foar yn Austraalje, Nij-Seelân, Yndoneezje en op Nij-Guineä en de Salomonseilannen. Hy wurdt as monotypysk behannele, dat wol sizze dat de fûgel net yn ûndersoarten is ferdield.  

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige.
Noetsele

**Noetsele ** is in buorskip (en eardere marke) oan de súdwestlike kant fan Nijverdal yn de gemeente Hellendoorn yn de Nederlânske provinsje Oerisel. Noetsele leit oan de foet fan de de 59,5 meter hege Noetselerberch, dy't nei it buorskip neamt is, op de Sallânske Heuvelrêch.
Raffarinade

De term **raffarinade** is in polityk neologisme dat betocht is om de ferskate koarte sinnen fan de politikus en eartiidske Frânske premier Jean-Pierre Raffarin te beskriuwen, yn it bysûnder syn kleurrike sinnen en de lapalisades dêr ’t hy gek op is yn syn iepenbiere taspraken.

## Oarsprong fan de útdrukking
De útdrukking "raffarinade" waard foar it earst brûkt yn it Switserske deiblêd Le Temps, yn it haadartikel fan 7 maaie 20021, de dei neidat Jacques Chirac Jean-Pierre Raffarin beneamd hie as haad fan it Frânske regear. De útdrukking waard sûnttiids faak brûkt yn de Frânske parse, benammen de satiryske parse, doe ’t hy fan 2002 oant 2005 regearingslieder wie.
Yn 2002 ferskynde in boek dat hielendal oan dit ûnderwerp wijd wie, ûnder de titel *Les Raffarinades*.

## Foarbylden
### Lapalisades
* *Jongeren binne foarbestimd om folwoeksen te wurden.*
* *De takomst is in rige deiblêden.*
* *It is frjemdernôch om yn Frankryk te merkbiten dat widdowen langer libje as harren oare helten.*
* *It Europa dêr ’t wy moarn oan tinke moatte, is net it Europa fan juster.*
* *Bilaterale gearwurking kin helpe by it opbouwen fan in mienskip mei in dielde ta.*

### 'Off the road'
* *Win it 'ja' hat net it 'nee' nedich om te winnen fan it 'nee'.* 
* *Myn 'ja' is mear as in 'nee' tsjin 'nee'.*
* *Ik sis tsjin jonge minsken: fiere is libje. It libben is dyn oansjen!*

### Libbenslessen
* *Beskiedenheid wurdt net ferkundige, it wurdt libbe.*
* *Us wei is rjocht, mar de helling is steil.*
* *Swakte fan wurdskat betsjut swakte fan tinken.*
* *De wei is makke om te bewegen, net om te stjerren.*
* *Komeedzje ia as telefyzje: der binne professionals.*

### Politike retoryk
* *De strjitte moat him útdrukke, mar it is net de strjitte dy ‘t regeart.*
* *Polityk is gjin sport, it is net it iene team tsjin it oare: wy binne allegear it team fan Frankryk.* 
* *At it hynder stroffelt, is it de ruter dy ’t him ferantwurdlik fiele moat.*
* *Wa’t ferdieldheid sieddet, rispet sosjalisme.*
* *(Tsjin [[Nicolas Sarkozy]]) Wurkje oan dyn stiltes, ferleegje dyn toan.*
* *As it juste úthurdet, krimpt it.* 

### Selsspot
* *Ik ha myn rûnings, mar ik ha myn enerzjy.*
* *Taille is gjin handicap yn de Senaat.* 
* *Sjoch ik der út as in psychoaze?* 
* *Se kundigje altyd oan dat ik nije wike fuortgean. Einlik haw ik wat wjerstân.*
Westland Wyvern

De **Westland Wyvern** is in Britsk multi-role gefjochtsfleantúch mei ien sitplak, boud troch Westland Aircraft, dat tsjinst die yn de jierren 1950 yn de Suezkrisis fan 1956. De Wyverns waarden oandreaun troch in turboprop dy 't grutte en kontra-rotearjende propellers oandreau en ûnder mear torpedo's meinimme koe. Sy operearren fan in fleandekskip ôf.

## Skiednis
It prototype en 10 pre-produksje fleantugen (TF.Mk 1) wiene útrist mei de 24-silinder H-motor Eagle fan Rolls-Royce mei 3.500 hk (2600 kW) 
 , mei in kasko dat al ûntwurpen wie foar in turbopropmotor, dy 't ynearsten net beskikber wie. De earste flecht wie op 12 desimber 1946.

Fierdere foar-produksje fleantugen (TF.Mk 2) hiene doe de Rolls-Royce Clyde (4.030 hk; 3006 kW) en Armstrong Siddeley Python propellerturbines. De ferzje mei de Python-turbine fleach foar it earst op 18 jannewaris 1949, de ferzje mei de Clyde-turbine op 22 maart 1949. Der waard ek in twasits trainerferzje (TF.Mk 3) ûntwikkele. De earste flecht mei in Python 2 turbine wie op 16 febrewaris 1950.

It produksjefleantúch (S.Mk 4) hie in Python 3-turbine mei in asfermogen fan 4110 hk (3065 kW), rekken hâldend mei de driuwkrêft fan 1180 lbf (5,25 kN). De Westland Wyverns kamen yn maaie 1953 yn tsjinst. Westland Wyverns waarden allinnich brûkt yn de striid by de Suezkrisis troch 830 Sqn op it fleandekskip HMS Eagle. Sy bleaune yn tsjinst oant maart 1958.

## Technyske feiten

## Keppelingen om utens
 The Eagle-engined Wyvern TF.Mk.1 ''VR137''
Gielsnaffelleppelbek

De **gielsnaffelleppelbek** (*Platalea flavipes*) is in fûgelsoarte út de famylje fan 'e wylpreagerfûgels (*Threskiornithidae*).

## Beskriuwing
  
De likernôch 90 sm grutte fûgel is in grutte, smoarch-wite fûgel mei in lang leppelfoarmige snaffel, dy't typysk is foar it skaai. Underskiedend foar de soarte is de giele snaffel, de giele neakene hûd op it gesicht en de giele poarten. Der binne gjin ferskillen yn it fearrekleed tusken mantsjes en wyfkes. 

## Gedrach
Gielsnaffelleppelbekken wurdt yn sompige gebieten en brak wetter sjoen, mar selden oan by sâlt wetter. Se foerazjearje yn lytse groepkes troch op foar de leppelbekken karakteristike wize mei de snaffel yn it wetter hinne en wer te swyljen.

Se briede fan septimber oant april yn it suden fan Austraalje, yn it noarden fan maart oant maaie. De briedtiid is ôfhinklik fan de lokale waarsitewaasje en it fallen fan 'e rein. Se nestelje yn koloanjes fan in pear pearkes mei oare soarten.  

Der wurde meast trije aaien lein, dy't yn 26 oant 31 dagen útbret wurde. Beide âlders briede en helpe mei it grutbringen.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet yn Austraalje en wurdt troch IUCN as net bedrige klassifisearre.
Leppelbekken

**Leppelbekken** (*Platalea*) foarmje in fûgelskaai fan fûgels út de famylje fan 'e ibissen en leppelbekken (*Threskiornithidae*). De wittenskiplike namme fan it skaai waard yn 1758 publisearre troch Carolus Linnaeus yn 'e tsiende edysje fan *Systema naturae*.

## Soarten
Glânsibis

De **glânsibis** (*Plegadis falcinellus*) is in fûgelsoarte út it skaai brune glânsibissen *(plegadis)* fan 'e famylje fan 'e wylpreagerfûgels (*Threskiornithidae*). Alhoewol't de fûgel yn Nederlân ek wol as **swarte ibis** bekend stiet, is de fûgel net swart mar hat de fûgel in readbrune kleur en glânzgjende kleuren op 'e wjukken en sturt. Mei't de oantallen Europeeske fûgels yn Spanje en Frankryk spektakulêr tanommen binne, wurdt de fûgel ek jimmeroan faker yn ús kontreien sjoen. 

## Beskriuwing
De glânsibis is in 55 oant 65 sm lange fûgel mei in spanwiidte fan 88 oant 105 sm. Se ha wat de ferskining oanbelanget wat fan 'e wylp, mar oars as de wylp hat de glânsibis in brún fearrekleed mei irisearjende kleuren op 'e wjukken en sturt.  

Glânsibissen hawwe in soad fan wytmaskeribissen. De ferskillen binne dat de neakene hûd tusken de snaffel en it each by de glânsibis blaugriis is (read by de wytmaskeribis) en dat de wite râne dêrfan by de glânsibis oant it each giet en net om it each hinne, lykas dat it gefal is by de wytmaskeribis. De poaten fan 'e glânsibis binne readbrún en net read, lykas by de wytmaskeribis. De wytmaskeribis hat in reade iris, wylste de glânsibis in brún iris hat.   

## Fersprieding
De fûgel komt yn 'e waarmere gebieten fan Europa, Afrika, Austraalje en dielen fan Aazje en Amearika foar en is te sjen yn sompen en wetterryk lân, lykas marren, sompen, rivieren en lagunes. Oant yn 'e 20e iuw wie de fûgel in dwaalgast yn Nederlân, mar sûnt 1980 nimme it tal waarnimmings ta yn fral it noarden en westen fan Nederlân en sûnt 1999 wurdt de soarte net mear as dwaalgast beskôge. 

Yn Europa is de glânsibis in trekfûgel. Yn april komt er fanút de oerwinteringsgebieten yn it Middellânske Seegebiet en tropysk Afrika yn 'e briedgebieten oan en yn augustus en septimber giet er wer.   

## Fuortplanting
Glânsibissen briede fan april oant juny yn beammen. Dat bart fakentiden yn koloanjes mei oare reagers. In nêst bestiet út 3 oant 4 aaien, dy't yn 20 oant 23 dagen útbret wurde. Beide geslachten bouwe it nêst en mantsjes en wyfkes wikselje inoar ôf by it brieden. Mantsjes briede fral nachts. 

## Status
Neffens BirdLife International nimt de wrâldpopulaasje fan 'e fûgel ôf. Yn 'e Feriene Steaten en yn Europa nimt de oantallen glânsibissen ta, mar op oare plakken foarmje it ferlies fan wetterrike gebieten en degradaasje dêrfan in bedriging foar de fûgel. Dêrnjonken wurdt der lokaal op glânsibissen jage. De fûgel is boppedat fetber foar fûgelgriepfirussen.

De wrâldpopulaasje wurdt op 200.000 oant 2.300.000 fûgels rûsd, wêrfan 28.700 oant 37.000 pearkes yn Europa. De fûgels wurdt troch IUCN as net bedrige klassifisearre.
Wytmaskeribis

De **wytmaskeribis** of **brilibis** (*Plegadis chihi*) is in fûgelsoarte út it skaai brune glânsibissen *(plegadis)* fan 'e famylje fan 'e wylpreagerfûgels (*Threskiornithidae*).

## Beskriuwing

De fûgel is in ibissoarte mei lange poaten, in kromme snaffel mei in brún en irisearjend fearrekleed. Yn 'e briedtiid hat de wytmaskeribis in wite fearrestreek om 'e neakene hûd fan it gesicht fan 'e snaffel om 'e eagen, dy't de fûgel de namme jout. 

Wytmaskeribissen lykje in soad op 'e glânsibis en hat in lingte fan 58 sm. De fûgel is foar it meast donker en hat brune en glânzgjende fearren. De sturt en de wjukken binne irisearjend fan kleur. De wytmaskeribis hat in reade iris (de glânsibis hat in brune iris). De hûd fan it gesicht is read (swarteftich by de glânsibis) en reade poaten (griiseftich by de glânsibis). 

## Fersprieding
Wytmaskeribissen briede yn fochtige gebieten yn it west fan 'e Feriene Steaten, fral yn 'e Grutte Dobbe, en oerwinteret yn grutte kloften yn Meksiko, yn it west fan Louisiana en it easten fan Teksas. Fierder komt de fûgel it hiele jier troch yn Súdeast-Brazylje en Bolivia en Sintraal-Argentynje en Sily.

## Status
De wrâldpopulaasje fan 'e wymaskeribis wurdt op 1.200.000 fûgels rûsd. De IUCN klassifisearre de fûgel yn 2016 op 'e Reade list as net bedrige.
Pûna-ibis

De **Pûna-ibis** (*Plegadis ridgwayi*) is in fûgelsoarte út it skaai brune glânsibissen *(plegadis)* fan 'e famylje fan 'e wylpreagerfûgels (*Threskiornithidae*). De namme fan de fûgel ferwiist nei de Pûna oftewol it Heechlân fan Bolivia, in heechflakte yn de Andes.

## Beskriuwing

De Pûna-ibis wurdt likernôch 52 oant 60 sm lang en is 500 oant 700 gram swier. De foar it measte donkere fûgel mei brúne en irisearjende fearren hat it typyske uterlik fan 'e ibis. De lange, tinne en rôze snaffel, dy't ferskilt mei de besibbe glânsibis en wytmaskeribis wurdt brûkt om yn 'e drits nei slakken, kikkerts en ynsekten te sykjen.   

## Fersprieding
De soarte komt yn 'e Andes fan Perû, Bolivia, Sily en Argentynje op in hichte fan 3.100 oant 4.800 m foar en libbet yn sompige gebieten en gerslân.

## Gedrach
Oer it gedrach fan 'e Pûna-ibis is net in soad bekend. De fûgel briedt yn koloanjes yn reitfjilden. It lechsel bestiet ornaris út twa aaien.  

## Status
De populaasje wurdt rûsd op 6.700-10.000 folwoeksen fûgels en de soarte waard yn 2016 troch IUCN op 'e Reade list as net bedrige klassifisearre. Der wurdt tocht dat it oantal troch biotoopferlies stadichoan ôfnimt.
Marle (Olst-Wijhe)

**Marle** is in buorskip yn de gemeente Olst-Wijhe yn de Nederlânske provinsje Oerisel.

## Lizzing
It buorskip leit yn in stikje Oerisel oan de westkant fan de Isel, omjûn troch Geldersk gebiet. Dizze grinssituaasje is ûntstien trochdat de rin fan de Isel yn it ferline oars wie. Der binne sa'n tweintich wenhuzen en in tal fersprate pleatsen. It totale ynwennertal skommelet om de santich hinne. Yn de buorskip stiet nôtmûne "De Vlijt".

## Lytste stimburo
Marle hat yn ferkiezingstiid it lytste stimburo fan Nederlân mei sa 'n 50 stimgerjochtigen. It stimburo is al sûnt 1948 yn itselde wenhûs festige. It hellet trochstrings in tige hege sopkomst. Sa helle it stimburo by de Twadde Keamerferkiezingen fan 2017 in opkomst fan hast "300%", fanwege minsken fan bûten de gemeente dy't op dizze bysûndere lokaasje harren stim útbringe wolle.
Periapsis

In objekt dat om in oar draait, hat in **periapsis**,  út it Latyn, fan peri ("tichtby") en hapsis ("bôge"). Dit is it punt fan de bôge wat it tichtst by dat fan it draaipunt leit.

Foarbylden fan in periapsis binne: it perihelium, op de bôge fan de Ierde om de Sinne, en it perigeum, op de bôge fan de Moanne om de Ierde.

Tsjin it periapsis oer is der it apasis; it pint fan de bôge it fierst fuort fan it draaipunt.
Slashpuzel

In **Slashpuzel** is in taalpuzel dy’t besibbe is oan in krúswurdpuzel. De puzel komt út Poalen en hjit yn it Poalsk ***ukośnik*** en betsjut 'slash', nei it lêsteken ‘skeane streek’. 

Fan in slashpuzel is it diagram 45 graden draaid fergelike mei klassike krúswurdpuzels. 

De oplossings wurde diagonaal ynfold, sawol fan linksboppe nei rjochtsûnder (slash) as fan rjochts boppe nei linksûnder (backslash).

## Bibliografy
*  - *Encyklopedia rozrywek umysłowych*   
*  - *Vademecum szaradzisty* (1998) 
*  -*Matemadziarstwo czyli krzyżówki i nie tylko* (2011)