open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Freedom from Religion Foundation

De ***Freedom from Religion Foundation*** ("Befrijing fan Godstsjinst Stifting") of **FFRF** is in Amerikaanske non-profitorganisaasje dy't fêstige is yn Madison, yn 'e steat Wiskonsin, en dy't 20.000 leden hat, ferdield oer alle fyftich Amerikaanske steaten. It is de grutste Amerikaanske nasjonale organisaasje fan ateïsten, non-teïsten en agnosten (al neame de leden harsels leaver "frijtinkers"), dy't himsels ta doel steld hat om 'e skieding tusken tsjerke en steat yn 'e Feriene Steaten te befoarderjen en de bredere befolking te ûnderrjochtsjen op it mêd fan ateïsme en oanbesibbe streamings, dy't oer it algemien yn it kristlike Amearika op in tige minne namme lizze.

## Aktiviteiten
De FFRF waard oprjochte yn 1978 en kantet him fral oan tsjin 'e belestingfoardielen dy't der yn 'e Feriene Steaten besteane foar tsjerken en oare religieuze organisaasjes. It útdragen fan it eigen gedachteguod wurdt û.m. dien troch de útjefte fan in eigen krante, *Freethought Today*, en sûnt 2006 ek troch it programma *Freethought Radio*, dat op ferskate Amerikaanske radiostjoerders útstjoerd wurdt. De FFRF hat troch de jierren hinne, soms yn 'e mande mei ferskate oare lykstimde organisaasjes, rjochtsaken oanspand tsjin ûnderdielen fan 'e Amerikaanske oerheid dy't har neffens de FFRF net holden oan 'e yn 'e Amerikaanske Grûnwet fêstleine skieding tusken tsjerke en steat.

Om in pear foarbylden te jaan: yn 2000 makke de organisaasje de gong nei de rjochter om 'e beëiniging fan in religieus ôfkickprogramma foar drugsferslaafden yn 'e finzenissen fan Wiskonsin te easkjen, dêr't finzenen faak oan twongen waarden diel te nimmen en dy't delkaam in temûke yndoktrinaasje mei it kristendom. Yn 2001 stapte de FFRF nei de rjochter om in ein te meitsjen oan 'e wyklikse bibelklassen op 'e legere skoallen yn Rhea County, yn Tennessee, dy't ferplichte wiene foar alle skoalbern en dêr't har leard waard dat de Bibel de letterlike wierheid is. En yn 2003 focht de organisaasje yn Montana de steatssubsidiëarring fan ferpleechwurk op kristlike basis oan. Yn alle trije neamde gefallen waard de FFRF troch de rjochter yn it gelyk steld.

## Priis
De FFRF rikt fierders sûnt 1999 ek ien kear yn it jier oan ferskate lju in priis út, de saneamde *Emperor Has No Clothes Award* (de "Keizer Hat Gjin Klean-priis"). Dy priis wurdt takend oan promininte Amerikanen foar "planút sizzen wêr't it op stiet" oangeande de tekoartkommings fan it ferskynsel "godstsjinst". De *Emperor Has No Clothes Award* is alris wûn troch û.m. âld-wrakselder, âld-akteur en âld-gûverneur fan Minnesota Jesse Ventura, tillefyzjeprodusint Ted Turner, wittenskipper Richard Dawkins, it gûcheldersduo Penn & Teller, skriuwster Ursula K. Le Guin en politika Ayaan Hirsi Ali. Foar in folsleine list mei winners, sjoch op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan 'e ''Freedom from Religion Foundation''
Golf fan Sirte

De **Golf fan Sirte** (ek wol de **Golf fan Sidra** neamd) wurdt foarme troch in ynham fan 'e Middellânske See yn 'e kust fan Noard-Afrika. It is feitliks it súdlikste diel fan 'e Middellânske See, dat foar de kust fan Lybje leit. Fan west nei east is dit wetter 439 km lang, wylst it op it breedste plak 177 km fan noard nei súd mjit. Yn totaal beslacht de Golf fan Sirte in oerflak fan 57.000 km². It wetter is ferneamd nei de stêd Sirte (of Sidra), dy't oan 'e súdwestkust leit.

De Golf fan Sirte is al iuwenlang in sintrum fan 'e tonynfiskerij yn 'e Middellânske See. Yn 'e 1980-er jierren besocht de Libyske diktator Muammar Kadaffi om 'e territoriale wetters fan syn lân oer de hiele Golf fan Sirte út te wreidzjen. Dat late ferskate kearen ta ynsidinten mei de Feriene Steaten, dy't skippen fan har yn 'e Middellânske See stasjonearre Sechsde Float de Golf binnenfarre lieten om dúdlik te meitsjen dat sy it noch altyd as ynternasjonale wetters beskôgen. Yn 1981, 1986 en 1989 fûnen der wapene ynsidinten plak tusken Lybje en de Feriene Steaten, dy't foar in part mei de ûnienichheid oer de Golf fan Sirte te krijen hiene.
Bunderhee

**Bunderhee** is in doarp yn it Reiderlân. It plak leit tusken Bunde en Ditzumerverlaat yn de Eastfryske lânkring Lier. Bunderhee heart ta de gemeente Bunde. 

It doarpsgebiet fan Bunderhee leit foar in part yn de âlde himrik fan Bunde en foar in part yn de polder, dat wol sizze it oanslike lân fan de Doalert dat omdike waard. Eartiids waarden dy gebieten troch in dyk skaat. Doe't it oanslike lân omdike waard, wie de dyk net mear nedich as wetterkearing, en waarden der weingatten yn makke om diken trochhinne oan te lizzen nei de polder ta.

Under Bunderhee stiet de Stins Bunderhee, de âldste boarch yn East-Fryslân. Tsjin de stins oan leit de histoaryske tún Tammen, in slingertún yn Ingelske lânskipsstyl fan om 1900 hinne.

## Galery

B.hee.JPG|Sinne-opgong yn Bunderhee
Bunde_-_Steinhausstraße_-_64Steinhaus_+_Kochhaus_01_ies.jpg|Súdkant fan de Stins Bunderhee
Tamm.Bh.JPG|Histoaryske tún Tammen, mei de stins op de eftergrûn
Bunderhee.Tammen.JPG|Histoaryske tún Tammen mei it hearehûs op de eftergrûn
Bund.hee.JPG|It hearehûs, in Eastfryske pleats dy't in beskerme monumint is


## Ferneamde ynwenners
* Jacques Groeneveld 1892 - 1983), Dútsk politikus (NSDAP)
* Johanne Modder (12 july 1960), politika (SPD)
Tripoly

"**Tripoly**", "**Tripoli**" of "**Tripolis**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Tripoly (Lybje), de haadstêd fan Lybje
** Tripoly (distrikt), in Libysk distrikt
* Tripoly (Libanon), in havenstêd yn Libanon
** it greefskip Tripoly, in Midsiuwske krúsfarderssteat oan 'e kust fan wat no Libanon is

* Tripoli (Grikelân), de haadstêd fan it Grykske Arkaadje
* Tripoli (Iowa), in stêd yn 'e Amerikaanske steat Iowa
* Tripoli (Wiskonsin), in doarp yn 'e Amerikaanske steat Wiskonsin
* New Tripoli (Pennsylvania), in doarp yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania

* Tripolis (Larisaia), in stêd út 'e Aldheid
* Tripolis ad Maeandrum, in stêd út 'e Aldheid oan 'e grinzen fan Lydje, Kaarje en Frygje
* Tripolis (Pontus), in stêd út 'e Aldheid yn 'e Pontus
** Tirebolu, in moderne Turkske stêd dy't syn namme ûntlient oan 'e stêd út 'e Aldheid
Birmeeske mûs

De **Birmeeske mûs** (wittenskiplike namme: *Mus nitidulus*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e echte mûzen (*Mus*), dat inkeld foarkomt yn sintraal Birma, oan 'e ûnderrin fan 'e rivier de Irrawaddy.

## Taksonomyske skiednis
De namme fan 'e soarte datearret fan 1859, mar neitiid is der mar kwealk mear ûndersyk nei de Birmeeske mûs dien. Lange tiid waard oannommen dat it hjir gie om in synonym of mooglik in ûndersoarte fan 'e hartkleurige mûs (*Mus cervicolor*). Pas yn 2007 waard de Birmeeske mûs op grûn fan DNA-ûndersyk erkend as in aparte soarte. Fierders hat bliken dien dat er eins nauwer besibbe is oan 'e lytse Yndyske fjildmûs (*Mus booduga*) as oan 'e hartkleurige mûs. It tinken is no dat de Birmeeske mûs him sa'n 1,3 miljoen jier lyn ôfspjalte hat fan in mienskiplike foarâlderlike soarte. 

## Uterlike skaaimerken
De Birmeeske mûs is in middelgrutte mûseftige mei sêfte, fine, bûgbere en frijwol kleurleaze snorhierren. Kwa oansjen liket se sterk op 'e hartkleurige mûs (*Mus cervicolor*) en de skiesturtmûs (*Mus fragilicauda*). Fan boppen is er brún, wylst de bealch ljochtgriis is en de wangen, noas en poatsjes wyt. De earen binne relatyf grut en behierre. Birmeeske mûzen hawwe trochinoar in sturtlingte fan 5½-7 sm en in gewicht fan 16-18 kg.
Cookmûs

De **cookmûs** of **Cooks mûs** (wittenskiplike namme: *Mus cookii*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan dde mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e echte mûzen (*Mus*), dat foarkomt yn it suden fan it Yndiaaske subkontinint en fierder noardlik fan Nepal, noardeastlik Yndia en noardlik Birma oant yn Súd-Sina (it súdwesten fan 'e provinsje Yunnan), Tailân en Fjetnam.

## Algemiene beskriuwing
It tinken is dat der eins mear as ien soarte bestiet binnen wat no as de cookmûs beskôge wurdt, mei't de bekende ûndersoarten sterk ferskille yn grutte en gewicht. Teffens binne der fossilen fûn, dy't datearje út it Lette Pleistoseen. De cookmûs is twakleurich, mei in brunige rêch en in wyt oant grizige bealch. Dy twakleurigens set him fuort yn 'e behierring fan 'e sturt. De foartosken binne nei efteren ta bûgd. De wyfkes fan de cookmûs hawwe tsien oeren.

## Undersoarten
De ûndersoarte *Mus cookii cookii* is it grutst, en hat trochinoar in kop-romplingte fan 9⅓ sm, in sturtlingte fan 8⅓ sm en in gewicht fan 23⅓ g. De *Mus cookii nagarum* is wat lytser en in stik lichter, mei in kop-romplingte fan krapoan 7½ sm, in sturtlingte fan 7⅓ sm en in gewicht fan likernôch 15 g. De *Mus cookii palnica*, ta einbeslút, hat in kop-romplingte fan 7⅔ sm en in sturtlingte fan net earlik 8 sm. It gewicht fan dizze trêde ûndersoarte binne gjin sifers oer bekend.
Hartkleurige mûs

De **hartkleurige mûs** (wittenskiplike namme: *Mus cervicolor*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e echte mûzen (*Mus*), dat foarkomt fan noardlik Yndia en Nepal oant yn Súdeast-Aazje, ynkl. Birma, Tailân, Laos, Kambodja, Fjetnam en Súd-Sina (de provinsje Yunnan). Der besteane ek populaasjes op de Andamanen, in isolearre Yndiaaske eilannegroep yn 'e Golf fan Bingalen, en op 'e Yndonezyske eilannen Java en Sumatra, mar dy binne dêr nei alle gedachten troch de minske yntrodusearre. 

## Besibskip mei oare soarten
Ut Tailân binne fossilen fan dizze soarte bekend fanôf it Midden-Pleistoseen. De hartkleurige mûs liket tige op 'e Rjûkjûaanske mûs (*Mus caroli*) en de skiesturtmûs (*Mus fragilicauda*), en is wierskynlik it naust besibbe oan 'e cookmûs (*Mus cookii*) en de Rjûkjûaanske mûs, mar folle minder nau oan 'e skiesturtmûs. Yn sintraal Birma komt in soarte foar, de Birmeeske mûs (*mus nitidulus*), dy't lang as synomym mei de hartkleurige mûs beskôge is; nij ûndersyk hat lykwols útwiisd dat der alhiel gjin nauwe besibskip tusken dy beide soarten bestiet.

## Uterlike skaaimerken
De hartkleurige mûs hat nei foarren ta útstekkende kjiftosken, in brunige pels dy't oan 'e ûnderkant witich útskaait, en wite poatsjes. De sturt, dy't koarter as it lichem is, is ek twakleurich. De kop-romplingte bedraacht 8-9&nbsp;sm, de sturtlingte 6-7 sm en it gewicht 14-20 g. De wyfkes hawwe tsien oeren.
Ierdkleurige mûs

De **ierdkleurige mûs** (wittenskiplike namme: *Mus terricolor*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e echte mûzen (*Mus*), dat foarkomt yn dielen fan Yndia, Nepal, Pakistan en Banglades. Teffens libbet er yn Yndoneezje, yn it noardlike diel fan it eilân Sumatra, dêr't er nei alle gedachten in eksoat is dy't der ûnopsetlik troch de minske yntrodusearre is. In alternative (synonime) wittenskiplike namme foar dizze soarte is *Mus dunni*, mar de oantsjutting *Mus terricolor* is âlder. 

## Uterlike skaaimerken
De ierdkleurige mûs is nau besibbe oan 'e lytse Yndyske fjildmûs (*Mus booduga*) en wurdt dêr soms mei betize. Ierdkleurige mûzen binne brunich fan kleur, mei in grize bealch. De boppekjiftosken binne frij rjocht. Se hawwe in kop-romplingte fan 5⅔-7 sm, mei in sturtlingte fan 5½-6⅔ sm en in gewicht fan likernôch 11 g. De wyfkes hawwe tsien oeren.
Nomenklatuer

**Nomenklatuer**  (fan it Latynske *nomen*, "namme", en *calare*, "neame") betsjut yn 'e regel nammejouwing. Yn 'e wittenskip wurdt de term nomenklatuer brûkt foar it op stelselmjittige wize beneamen fan alderhanne saken. Sa wurde bygelyks troch dêrta machtige ynternasjonale organisaasjes dúdlike, ûndûbelsinnige nammen jûn oan planten, bisten, gemyske stoffen, planetoïden, ensfh. Faak wurdt dêrfoar it Latyn brûkt, dat fan âlds de taal fan 'e wittenskip is. It doel fan sa'n nammejouwing is it mooglik meitsjen fan simpele kommunikaasje tusken minsken dy't ferskillende memmetalen hawwe. As dit systeem goed wurket, hat in wittenskiplike namme foar eltsenien dy't der beropsmjittich mei te krijen hat, deselde unike betsjutting. Wittenskiplike nomenklatuer wurdt by útstek in protte brûkt yn 'e taksonomy, de yndieling fan libbensfoarmen.
Lytse Yndyske fjildmûs

De **lytse Yndyske fjildmûs** (wittenskiplike namme: *Mus booduga*) is in sûchdier út it skift fan de kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan de mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e echte mûzen (*Mus*), dat foarkomt op Sry Lanka en it Yndiaaske subkontinint (Yndia, Pakistan, súdlik Nepal en Bangladesj) en teffens yn sintraal Birma. Teminsten ien eksimplaar kaam yn it wyld foar yn 'e stêd Boston, yn 'e Amerikaanske steat Massachusetts, dêr't er sûnder mis in eksoat is dy't der troch de minske opsetlik of by fersin yntrodusearre is.

## Taksonomy
De lytse Yndyske fjildmûs is nau besibbe oan 'e ierdkleurige mûs (*Mus terricolor*), dêr't er soms mei betize wurdt. De soarte komt fuort út *[[Mus indicus]]*, dy't yn it Lette Pleistoseen libbe, en dy't sels fia in ûnbeskreaune soarte wer ôfstammet fan 'e Pleistoseenske *[[Mus jacobsi]]*.

## Uterlike skaaimerken
Lytse Yndyske fjildmûzen binne tige behindige bistkes; sterker noch, se hearre ta de lytste mûzesoarten fan Jeraazje. Se hawwe trochinoar in kop-romplingte fan 6¾-7 sm, mei in sturtlingte fan 5-6⅓ sm en in gewicht fan 8⅔-12¼ g. De eksimplaren op Sry Lanka binne grutter en swierder as dy op it Aziatyske fêstelân. De lytse Yndyske fjildmûs hat fierders nei efteren wizende boppekjiftosken en in brunige hierkleur dy't op 'e bealch taljochtet oant witich. Dizze twakleurigens set him fuort yn 'e behierring fan 'e sturt. Krekt boppe it boarst sit gauris in ljochtbrune bân of in ljochtbrún plak. De earen binne yn ferhâlding ta it lichem frij grut en rûn, en de snút is frijwat spits. De wyfkes hawwe tsien oeren.
Earedoktoraat

In **earedoktoraat** (Latyn: *doctoratus honoris causa*) is in doktoraat of akademyske titel dy't ferliend wurdt oan persoanen dy't in útsûnderlike prestaasje levere hawwe yn 'e wittenskip, sûnder dat dêroer in proefskrift skreaun is. Likefolle komt it foar dat earedoktoraten takend wurde foar net-akademyske prestaasjes, bygelyks yn 'e literatuer, de skiene keunsten, de polityk of op maatskiplik mêd. Ek dyjingen dy't al troch de "normale" wei in doktorstitel behelle hawwe troch in proefskrift te skriuwen, yn te tsjinjen en te ferdigenjen, kinne noch ien of mear earedoktoraten krije fan oare universiteiten, by wize fan bûtengewoan earbewiis foar wat hja op akademysk terrein út 'e wei set hawwe. Faak wurde soksoarte earedoktoraten útrikt by feestlike gelegenheden.
Rjûkjûaanske mûs

De **Rjûkjûaanske mûs** (wittenskiplike namme: *Mus caroli*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e echte mûzen (*Mus*), dat ferneamd is nei de Súdjapanske Rjûkjû-eilannen. Nettsjinsteande dat libbet er ek yn Taiwan, Súd-Sina en Súdeast-Aazje (Fjetnam, Laos, Kambodja, Tailân en sintraal Birma). Fierders komt er ek foar op it skiereilân Malakka, yn Maleizje, en op 'e eilannen Sumatra, Java, Madoera en Floares, yn Yndoneezje, mar dêr is er nei alle gedachten in troch de minske yntrodusearre eksoat, al waard dy ûnderstelling yn 2003 yn in ûndersyk troch guon Japanske wittenskippers ûntstriden.

## Taksonomy
Ut Tailân binne fossilen fan 'e Rjûkjûaanske mûs bekend dy't datearje út it Lette Pleistoseen. It leit yn 'e reden dat "*Mus kakhyenensis* Anderson 1879" (út 'e Súdsineeske provinsje Yunnan) in âlder synonym is fan "*Mus caroli* Bonhote 1902". 

## Uterlike skaaimerken
De Rjûkjûaanske mûs liket sterk op 'e hartkleurige mûs (*Mus cervicolor*), mar is justjes dûnkerder brún fan kleur. De bealch is witich. Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 7½&nbsp;sm, mei in sturtlingte fan ek 7½ sm en in gewicht fan goed 11 g. De wyfkes hawwe tsien oeren. It mitogondriaal DNA fan dizze soarte fariëarret sterk tusken de ûnderskate populaasjes, dy't dêrnjonken ek morfologyske ferskillen yn grutte en gewicht fertoane.
Grutte Japanske boskmûs

De **grutte Japanske boskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus speciosus*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan de mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*), dat allinnich mar foarkomt yn Japan. It ferspriedingsgebiet fan dizze soarte omfiemet de fjouwer Japanske haadeilannen Honsjû, Sjikokû, Kjûsjû en Hokkaido en ferskate lytsere eilannen.

## Besibskip mei oare soarten
De grutte Japanske boskmûs is nau besibbe oan ferskate oare boskmûzesoarten fan 'e *Alsomys*-groep (de Aziatyske boskmûzen), lykas de Koreaanske boskmûs (*Apodemus peninsulae*), dy't ek op Hokkaido foarkomt, mar net oan 'e lytse Japanske boskmûs (*Apodemus argenteus*), dy't op himsels in oare haadgroep binnen it boskmûzeskaai foarmet.

## Taksonomy
It is net alhiel dúdlik hoe't de grutte Japanske boskmûs him ferhâldt ta guon earder op 'e Japanske eilannen fêststelde soarten as *Apodemus ainu*, *Apodemus miyakensis* en *Apodemus navigator*; it kin wêze dat dat ûndersoarten fan 'e grutte Japanske boskmûs binne, mar mooglik binne it ek wittenskiplike synonimen. Fan 'e grutte Japanske boskmûs binne yn Japan fossilen fûn dy't datearje fanôf it Midden-Pleistoseen.
Tsjinstfeintmûs

De **tsjinstfeintmûs** (wittenskiplike namme: *Mus famulus*) is in sûchdier út it skift fan de kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan de mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e echte mûzen (*Mus*), dat inkeld foarkomt yn it Nilgiri-berchtme fan súdwestlik Yndia. Syn natuerlike habitat bestiet út drûge tropyske en subtropyske wâlden en leechlein gerslân.

## Taksonomy en uterlike skaaimerken
Foarhinne waard dizze soarte yn it ûnderskaai fan 'e Aziatyske mûzen (*Coelomys*) pleatst, mar no wurdt er beskôge as in lid fan it ûnderskaai fan 'e echte mûzen (*Mus*). De tsjinstfeintmûs hat lytse earen en in tichte, sêfte, ferwielige pels. De rêchkant is sûkelarjebrún, en wurdt troch in skerpe demarkaasjeline skaat fan 'e okerkleurige bealchkant. De wyfkes hawwe seis oeren.

## Bedrige
De tsjinstfeintmûs hat de IUCN-status fan "bedrige", mei't er troch habitatferlies, feroarsake troch de ûntginning fan syn wengebiet troch de minske, almar fierder yn oantal efterútbuorket.
Sichuanboskmûs

De **Sichuanboskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus latronum*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan de boskmûzen (*Apodemus*). Dizze soarte komt foar yn súdlik en sintraal Sina (de provinsjes Sichuan, Qinghai en Yunnan), eastlik Tibet, noardeastlik Yndia en noardlik Birma.

## Besibskip
De Sichuanboskmûs is it naust besibbe oan 'e Súdsineeske boskmûs (*Apodemus draco*) en de Taiwaneeske boskmûs (*Apodemus semotus*). Inkeld wurdt er sels as in ûndersoarte fan 'e Súdsineeske boskmûs beskôge. Fan 'e Sichuanboskmûs binne yn 'e Sineeske provinsjes Sichuan, Guizhou en Shandong fossilen fûn dy't tebek geane oant it Iere Pleistoseen.
Koreaanske boskmûs

De **Koreaanske boskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus peninsulae*) is in sûchdier út it skift fan de kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan de mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*), dat foarkomt yn eastlik Aazje, wêrûnder net allinnich Koreä, mar ek Mantsjoerije, Binnen-Mongoalje, sintraal en súdlik Sina, it Altaiberchtme fan súdlik Sibearje, de noardlike dielen fan Sinkiang-Oeigoerje, eastlik Mongoalje, it Russyske Fiere Easten, it Japanske eilân Hokkaido en it Russyske eilân Sachalin. Hy ûntbrekt lykwols op it grutte Súdkoreaanske eilân Djedjû, yn 'e Eastsineeske See.

## Uterlike skaaimerken en besibskip
Koreaanske boskmûzen hawwe trochinoar in kop-romplingte fan 7⅔-12½ sm, mei in sturt dy't hast like lang is, ntl. 7½-11⅓ sm. De Koreaanske boskmûs is nau besibbe oan ferskate oare boskmûzesoarten fan 'e *Alsomys*-groep (de Aziatyske boskmûzen), lykas de grutte Japanske boskmûs (*Apodemus speciosus*), dêr't er op Hokkaido syn ferspriedingsgebiet mei dield. Der binne fossilen fan dizze soarte bekend út de Súdsineeske provinsjes Sichuan, Guizhou en Shandong dy't datearje út it Pleistoseen.
Súdsineeske boskmûs

De **Súdsineeske boskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus draco*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan de mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*), dat foarkomt yn eastlik Aazje. Syn ferspriedingsgebiet omfiemet súdlik en sintraal Sina, súdeastlik Tibet, noardeastlik Yndia (Arunachal Pradesh) en noardlik en westlik Birma

## Besibskip
De Súdsineeske boskmûs is nei alle gedachten it naust besibbe oan 'e Taiwaneeske boskmûs (*Apodemus semotus*) fan Taiwan en oan 'e Sichuanboskmûs (*Apodemus latronum*) fan Midden-Sina.

De taksonomy fan 'e Súdsineeske boskmûs is noch net alhiel dúdlik; party auteurs wolle hawwe dat *Apodemus ilex*, dy't yn it westen fan 'e Sineeske provinsje Yunnan foarkomme soe, of *Apodemus orestes*, dy't likernôch itselde ferspriedingsgebiet as de Súdsineeske boskmûs hawwe soe, aparte soarten binne. Oare saakkundigen miene dat de Taiwaneeske boskmûs krekt gjin selsstannige soarte is, mar in ûndersoarte fan 'e Súdsineeske boskmûs.
Yndosineeske dwerchmûs

De **Yndosineeske dwerchmûs** (wittenskiplike namme: *Micromys erythrotis*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e dwerchmûzen (*Micromys*), dat foarkomt yn Fjetnam, súdlik Sina en oangrinzgjende dielen fan Súdeast-Aazje. Dizze soarte waard pas yn 2009 foar it earst wittenskiplik beskreaun en der is fierders noch hast neat oer bekend. Foarhinne waard de Yndosineeske dwerchmûs beskôge as in foarm fan 'e nôtmûs (*Micromys minutus*).
Taiwaneeske boskmûs

De **Taiwaneeske boskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus semotus*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan de mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*). Dizze soarte libbet inkeld op Taiwan, dêr't er op in hichte fan tusken de 1.400 en de 3.700 m rûnom foarkomt.

## Besibskip
De Taiwaneeske boskmûs is it naust besibbe oan 'e Súdsineeske boskmûs (*Apodemus draco*), en op grûn fan morfologyske ferlikings wolle party saakkundigen hawwe dat er dêr in ûndersoarte fan is. Mei de brânmûs (*Apodemus agrarius*), dy't yn 'e leechlannen fan Taiwan libbet, is de Taiwaneeske boskmûs folle minder nau besibbe.
Antonie Ewoud Jan Holwerda

**Antonie Ewoud Jan Holwerda** (Gorinchem, 21 july 1845 - Leien, 29 augustus 1922) wie in Nederlânske heechlearaar yn de archeology en de  Grykske Aldheden oan de Ryksuniversiteit Leien.  

## Wurkpaad
Holwerda studearre fan 1863 oant 1869 oan de Ryksuniversiteit Utert en wie efterelkoar learaar oan de HBS yn Schiedam en Leien. Hy promovearre yn 1878 *[[cum laude]]* op het proefskrift *Specimen literarium continens disputationem de dispositione verborum in lingua Graeca, in lingua Latina et apud Plutarchum, cui accedunt commentarioli in libros de Iside et Osiro et de genio Socratis*. Yn 1896 waard er heechlearaar yn de Alde Skiednis en de Archeology yn Leien. Boppedat wie er fan 1905 oant 1918 direkteur fan it Ryksmuseum fan Aldheden (RMO) dêre. Hy pykte der út as dosint en as skriuwer droech er by oan de fakliteratuer mei tal fan wittenskiplike bydragen. Hy skreau ûnder mear grutte en lytsere ferhannelingen oer de keunst en de godstsjinst fan de âlde folken, yn it Nederlânsk, Latyn en Dútsk. Hy wie lid fan de KNAW 

Holwerda troude 1872 yn Gouda mei Neeltje Jonkheid (1851-1892). Harren soan Jan Hendrik Holwerda waard ek archeolooch en folge him op as direkteur fan it RMO.  Hy troude fannijs mei Carolina Louisa Albertina Jongkindt Coninck (1 novimber 1849-juny 1911).
Koeban

"**Koeban**" (ek wol stavere as "**Kûban**" of "**Kuban**") hat yn 'e Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Ruslân
* Koeban (rivier), in rivier yn súdlik Ruslân
* Koeban (regio), in geografyske regio yn súdlik Ruslân dy't ferneamd is nei de rivier
* Koeban (provinsje), histoaryske Russyske provinsje (1860-1917)
* Folksrepublyk Koeban, in anty-bolsjewistyske steat yn súdlik Ruslân (jann. 1918-nov. 1919)
* Sovjetrepublyk Koeban, in bestjoerlik ûnderdiel fan 'e iere Sovjet-Uny (april-maaie 1918)
* Sovjetrepublyk Koeban-Swarte See, in bestjoerlik ûnderdiel fan 'e iere Sovjet-Uny (maaie-july 1918)
* Koeban-Swarte See (provinsje), in bestjoerlik ûnderdiel fan 'e iere Sovjet-Uny (1920-1924)

* Koebansteppe, in steppe yn súdlik Ruslân
* FK Kuban Krasnodar, in fuotbalklub út it Súdrussyske Krasnodar

## Oar
* Kuban (Iran), in doarp yn Iran
Krasnodar (betsjuttingsside)

"**Krasnodar**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Krasnodar (stêd), in stêd yn súdlik Ruslân
* Krasnodar (territoarium), in ûnderdiel fan 'e Russyske Federaasje
*FK Kuban Krasnodar, in fuotbalklub út 'e stêd Krasnodar
Koeban (regio)

De **Koeban** (Russysk: Кубань, *Kuban*, sekuerdere transliteraasje: *Kubaň*; Sirkassysk: Пшызэ, *Pṡyze*) is in geografyske regio yn súdlik Jeropeesk Ruslân, dy't ferneamd is nei de rivier de Koeban. Yn 'e ingere sin beslacht de Koeban-regio allinnich it ôfwetteringsgebiet fan 'e rivier, mei dêrûnder it territoarium Krasnodar, de autonome republiken Adygeä en Karatsjai-Tsjerkesje en dielen fan it territoarium Stavropol. Yn bredere sin (sa't it almeast bûten Ruslân brûkt wurdt), beflapt men ûnder de beneaming "de Koeban" lykwols it hiele diel fan Súd-Ruslân dat útstekt tusken de Swarte See en de Kaspyske See.

## Geografy
De Koeban yn bredere sin wurdt begrinzge troch:
* yn it suden de Kaukasus;
* yn it easten de Kaspyske See;
* yn it noarden de Pontysk-Kaspyske Steppe en de Wolgadelta;
* yn it westen de Swarte See, de Strjitte fan Kerch (dy't it gebiet skiedt fan it skiereilân de Krim) en de See fan Azov.

Dêrmei beslacht de Koeban dan:
*  it territoarium Stavropol
*  it territoarium Krasnodar
*  de autonome republyk Adygeä
*  de autonome republyk Karatsjai-Tsjerkesje
*  de autonome republyk Kabardo-Balkaarje
*  de autonome republyk Noard-Osseesje
*  de autonome republyk Tsjetsjeenje
*  de autonome republyk Yngûsjeesje
*  de autonome republyk Dagestan
*  de autonome republyk Kalmukje
*  it súdeasten fan 'e provinsje Rostov

## Skiednis
Oarspronklik waard de westlike Koeban befolke troch de Sirkassiërs (ek wol Tsjerkessen of Adygeeërs neamd), wylst it easten bewenne waard troch folken as de Nogai, Koemukken en Kalmukken. Fanôf de Russysk-Turkske Oarloch fan 1868-1774 begûnen de earste etnyske Russen har yn it gebiet nei wenjen te setten. Tusken 1792 en 1794 waarden grutte oantallen (etnysk Russyske) Donkozakken en (etnysk Oekraynske) Swarte-Seekozakken nei de Koeban ta stjoerd, wat feitliks delkaam op in kolonisaasje fan it gebiet.

Nei't yn 1864 einlings en te'n lêsten de Sirkassiërs ferslein wiene en der fiergeande etnyske suverings yn it gebiet trochfierd wiene, folge in nije weach fan etnysk Russyske kolonisten. De etnyske Oekraïners, dy't yn guon dielen fan it gebiet tsjin 1900 mear as 95% fan 'e befolking útmakken, waarden yn 'e tweintichste iuw mei grou geweld twongen om te russifisearjen, sadat fan 'e mear as oardel miljoen Oekraïners dy't om 1925 hinne yn 'e Koeban wennen, der tsjintwurdich noch mar sa'n 66.000 oer binne dy't har eigen kulturele identiteit beholden hawwe.
Chevrierboskmûs

De **chevrierboskmûs** of **Chevriers boskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus chevrieri*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*), dat inkeld foarkomt yn sintraal Sina (de provinsjes Shaanxi, Sichuan en Guizhou, it suden fan Gansu en it westen fan Hubei en Yunnan).

## Besibskip
Dizze soarte is nau besibbe mei de brânmûs (*Apodemus agrarius*), dy't û.m. yn East-Jeropa en Noard-Fryslân foarkomt (mar net yn Nederlân). Foarhinne waarden de chevriermûs en de brânmûs sels wol ta ien soarte rekkene, oant de chevriermûs yn 1868 as in selsstannige soarte erkend waard.

In grut part fan it ferspriedingsgebiet fan 'e chevriermûs oerlapet dat fan 'e brânmûs, en teffens dat fan 'e minder nau besibbe Súdsineeske boskmûs (*Apodemus draco*). Yn Sichuan en Guizhou binne fossilen fan 'e chevriermûs en besibbe soarten fûn dy't tebek geane oant it Iere Pleistoseen.
Eastlike rotsmûs

De **eastlike rotsmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus mystacinus*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*), dat foarkomt yn súdwestlik Aazje en guon oangrinzgjende dielen fan Jeropa. Mei de nau besibbe westlike rotsmûs (*Apodemus epimelas*) wurdt er soms yn 'e *Karstomys*-groep (fan 'e rotsmûzen) binnen it boskmûzeskaai pleatst. De rotsmûzen binne fierders it naust besibbe oan 'e *Sylvaemus*-groep (fan 'e wâldmûzen), dêr't û.m. de boskmûs (*Apodemus sylvaticus*) en de grutte boskmûs (*Apodemus flavicollis*) ta hearre.

## Fersprieding
De eastlike rotsmûs is yn Aazje lânseigen yn noardwestlik Iraan, noardlik Irak, Syrje, Libanon, noardlik en sintraal Israel, it Westjordaanlân, westlik Jordaanje, noardwestlik Saûdy-Araabje, Lyts-Aazje en súdlik Georgje. Yn Jeropa komt er foar op Kreta en guon Grykske eilannen yn 'e Egeyske See, wêrûnder Roados en Chios. De populaasje op 'e Balkan, dy't foarhinne ek ta de eastlike rotsmûs rekkene waard, wurdt no erkend as in selsstannige soarte: de westlike rotsmûs (*Apodemus epimelas*). Fan 'e eastlike rotsmûs binne fossilen bekend út Israel en fan it Grykske eilân Chios, dy't tebek geane oant it Midden-Pleistoseen.

## Biotoop
De eastlike rotsmûs jout de foarkar oan drûge, iepen bosken en strewelleguod, fral dêr't rotsen wat beskutting biede, yn heuveleftich terrein. Ek komt er wol foar by muorkes om greiden hinne.

## Uterlike skaaimerken
De eastlike rotsmûs is grutter en grizer fan kleur as de measte oare boskmûzesoarten. Hy hat trochinoar in kop-romplingte fan 10-13 sm, mei in ringe sturt dy't ûngefear like lang is (10-14 sm) en in gewicht fan 28-56 g. Hy is sânkleurich griis op 'e rêch en witich op 'e bealch. Oars as guon boskmûzesoarten (lykas de boskmûs en de grutte boskmûs) hat er gjin kleure plak op it boarst. De eastlike rotsmûs hat fierders langere snorhierren as de measte oare boskmûzen, dy't sa'n 4⅔ sm lang wurde kinne. Ek syn earen binne frij grut, 1⅔-2⅛ sm lang.
Westlike rotsmûs

De **westlike rotsmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus epimelas*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan de boskmûzen (*Apodemus*), dat yn Jeropa foarkomt op 'e Balkan. Mei de nau besibbe eastlike rotsmûs (*Apodemus mystacinus*) wurdt er soms yn 'e *Karstomys*-groep (fan 'e rotsmûzen) binnen it boskmûzeskaai pleatst. De rotsmûzen binne fierders it naust besibbe oan 'e *Sylvaemus*-groep (fan 'e wâldmûzen), dêr't û.m. de boskmûs (*Apodemus sylvaticus*) en de grutte boskmûs (*Apodemus flavicollis*) ta hearre.

## Fersprieding
De westlike rotsmûs is lânseigen yn in grut part fan 'e Balkan, wêrûnder súdwestlik Kroaasje en Bosnje-Hertsegovina, Montenegro, Albaanje, Masedoanje, westlik Bulgarije, noardlik Grikelân en East-Traasje (Jeropeesk Turkije).

## Skiednis
De westlike rotsmûs ûntjoech him wierskynlik ta in selsstannige soarte oan 'e ein fan it Plioseen of it begjin fan it Pleistoseen, doe't er troch it ûntstean fan 'e Bosporus ôfsnien waard fan syn sibbe, de eastlike rotsmûs. De westlike rotsmûs waard lange tiid as in ûndersoarte fan 'e eastlike rotsmûs beskôge, mar nij ûndersyk hat oan it ljocht brocht dat de genetyske ferskillen tusken de beide soarten grutter binne as dat foarhinne oannommen waard.

## Beskriuwing
De westlike rotsmûs is de grutste boskmûzesoarte fan Jeropa. Hy ferskilt fan 'e eastlike rotsmûs trochdat syn búk griziger is (en dêrmei mear deselde kleur hat as syn rêch) as dat by de eastlike rotsmûs it gefal is. Boppedat is er yn 'e regel grutter fan stal. De westlike rotsmûs libbet fierhinne fan oliven, kersen, jeneverbeien, griene plantedielen en ynsekten. Syn nêst makket er yn in hoale ûnder of tusken rotsen of balstiennen. De draachtiid duorret by dizze soarte 23 dagen, wêrnei't der 2-9 jongen te wrâld komme. In wyfke kin jiers trije kear smite.
Honsjû

**Honsjû**, ek wol stavere as **Honshu** (Japansk: 本州, *Honshū*), is it grutste eilân fan Japan, en teffens it op seis nei grutste eilân fan 'e wrâld. De namme betsjut letterlik "haadeilân" of "haadprovinsje". 

## Geografy
Oan 'e westkant fan Honsjû leit de Japanske See, en oan 'e eastkant de Stille Oseaan. It eilân leit súdlik fan Hokkaido, dêr't it fan skaat wurdt troch de Strjitte fan Tsugaru, noardlik fan Sjikokû, oare kant de Japanske Binnensee, en noardeastlik fan Kjûsjû, dêr't it ek fan skaat wurdt troch de Japanske Binnensee, al smellet dy yn uterste súdwesten ta de Strjitte fan Kanmon ta. Mei Hokkaido wurdt Honsjû ferbûn troch de Seikantunnel; mei Sjikokû troch trije brêgestelsels oer de Japanske Binnensee; en mei Kjûsjû troch de Kanmonkyo-brêge en de Kanmontunnel.

Honsjû is rûchwei 1.300 km lang fan noardeast nei súdwest. Op it smelste punt is it 50 km breed, en op it breedste wol 230 km. Yn totaal beslacht it in oerflak fan 227.962½&nbsp;km², wat delkomt op sa'n 60% fan it Japanske grûngebiet. De kustline fan it eilân is 5.450 km lang. Yn it noarden is Honsjû fergrutte troch de ynpoldering fan kwelders, mar op oare plakken is de lêste fearnsiuw troch de stiging fan 'e seespegel wer gebiet ferlern gien. It binnenlân bestiet fierhinne út berchtme, en it heechste punt is de berch de Fuji, mei in hichte fan 3.776 m, dy't hillich is foar de oanhingers fan it sjintoïsme, de nasjonale godstsjinst fan Japan.

## Demografy
Nei it Yndonezyske Java hat Honsjû it heechste ynwennertal fan alle eilannen op 'e wrâld. Yn 2005 lei de befolkingsgrutte op 103 miljoen, wêrfan't de measte minsken yn 'e relatyf smelle stripe leechlân by de súdlike en súdeastlike kusten lâns wenje. De befolkingstichtens fan it eilân komt út op 447 minsken de km², mar dat is in gemiddelde, dat yn it binnenlân folle leger leit en by de kust lâns folle heger.

It tichtstbefolke gebiet is de Kantoflakte yn it súdeasten, dêr't 25% fan 'e befolking wennet, en dêr't de stêdekloft fan 'e Japanske haadstêd Tokio leit, dêr't ek grutte stêden as Yokohama en Kawasaki ta hearre. Oare grutte stêden op Honsjû binne Osaka, Kyoto, Kobe, Nagoya en Hiroshima, dy't allegear oan 'e súdkust lizze, en dêr't it meastepart fan 'e swiere yndustry fan Japan fêstige is.

Bekend binne fierders ek Niigata, oan 'e westkust, dêr't in protte rys produsearre wurdt; Nagano, yn it binnenlân, dêr't yn 1998 de Olympyske Winterspullen holden waarden; en Fukushima, oan 'e hegere eastkust, dêr't yn 2011 in tsûnamy in ramp yn in kearnsintrale feroarsake. Bestjoerlik is Honsjû ferdield yn fiif regio's, dy't mei-inoar 34 prefektueren (sis mar provinsjes) omfetsje.
Kjûsjû

**Kjûsjû**, ek wol stavere as **Kyushu** (Japansk: 九州, *Kyūshū*), is it op twa nei grutste eilân fan Japan, dat lykwols nei Honsjû de grutste befolking hat. De namme betsjut letterlik "njoggen provinsjes". Fan âlds waard dit eilân ek wol *Kyūkoku* ("njoggen steaten"), *Chinzei* ("it westen fan it pasifisearre gebiet") en *Tsukushi-no-shima* ("it eilân Tsukushi") neamd.

## Geografy
Kjûsjû is it meast súdwestlike fan 'e fjouwer haadeilannen fan Japan. It wurdt fierhinne omsletten troch iepen see: de Strjitte fan Koreä yn it noardwesten, de Eastsineeske See yn it westen en súdwesten en de Stille Oseaan yn it suden en súdeasten. Yn it easten wurdt it troch de Strjitte fan Bungo-suido skaat fan Sjikokû, en yn noardeasten en noarden troch de Japanske Binnensee en de Strjitte fan Kanmon fan Honsjû. Mei dat lêste eilân is Kjûsjû ferbûn troch de Kanmonkyo-brêge en de Kanmontunnel.

Kjûsjû hat in oerflak fan 35.640 km², wat delkomt op 9,4% fan it Japanske grûngebiet. It is in bercheftich eilân, en omfiemet û.m. de berch Aso, mei in hichte fan 1.591 m, dat de aktyfste fulkaan fan Japan is. It heechste punt is de berch de Kuju, mei in hichte fan 1.788 m. Kjûsjû is fierders ferneamd om syn waarmwetterboarnen, fral dy yn 'e omkriten fan Beppu, dêr't minsken op ôfkomme om't it wetter in genêskrêftige wurking hawwe soe. It súdlike diel fan Kjûsjû hat in subtropysk klimaat.

## Demografy
Yn 2006 hie Kjûsjû in befolking fan goed 13,2 miljoen minsken, dy't foar it meastepart yn 'e relatyf smelle stripe leechlân by de kusten lâns wenje. De befolkingstichtens fan it eilân komt út op 332,4 minsken de km², mar dat is in gemiddelde, dat yn it binnenlân folle leger leit en by de kust lâns folle heger. De grutste stêd fan Kjûsjû is Fukuoka. Oare grutte stêden binne Kitayushu, Oita, Miyazaki, Kagoshima en Kumamoto. It bekendst is lykwols Nagasaki, dat ien fan 'e beide stêden is dêr't de Amerikanen yn 'e Twadde Wrâldoarloch in atoombom op smieten. Bestjoerlik is Kjûsjû ferdield yn twa regio's, dy't mei-inoar sân prefektueren (sis mar provinsjes) omfetsje.
Himalayaboskmûs

De **Himalayaboskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus gurkha*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan de boskmûzen (*Apodemus*), dat allinnich mar foarkomt yn it Himalayaberchtme fan sintraal Nepal. Syn natuerlike habitat wurdt dêr foarme troch de nullewâlden tusken in hichte fan 2.200 en 3.600 m. De Himalayaboskmûs is in bedrige bistesoarte.

## Besibskip
De Himalayaboskmûs wurdt almeast mei de Eastaziatyske soarten fan it boskmûzeskaai ûnderbrocht yn 'e *Alsomys*-groep (fan 'e Aziatyske boskmûzen). Dêr wykt er op genetysk mêd lykwols tige sterk fanôf, en sadwaande wurdt er ek wol as in selsstannige haadgroep binnen it skaai beskôge.
Lytse Japanske boskmûs

De **lytse Japanske boskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus argenteus*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*), dat inkeld yn Japan foarkomt.

## Besibskip
Dizze soarte waard fan âlds yn 'e regel beskôge as in nauwe sibbe fan 'e brânmûs (*Apodemus agrarius*), mar nij ûndersyk hat útwiisd dat er feitliks net nau besibbe is oan lykfol hokker oare soarte binnen it boskmûzeskaai. Nettsjinsteande de oerienkomst yn namme en ferspriedingsgebiet jildt dat ek foar de grutte Japanske boskmûs (*Apodemus speciosus*).

## Algemiene beskriuwing
Sa't de namme al oantsjut, is de lytse Japanske boskmûs in lytse boskmûzesoarte, dy't oanpast is oan it libjen yn beammen. Der binne yn Japan fossilen fan dizze soarte fûn dy't tebek geane nei it Midden-Pleistoseen.
Hokkaido

* Hokkaido (eilân), ien fan 'e fjouwer haadeilannen fan Japan
* Hokkaido (prefektuer), ien Japanske prefektuer (provinsje) dy't it eilân Hokkaido omfiemet
* Hokkaido (hûneras), in hûneras dat fan it eilân ôfkomstich is
* Hokkaido (ponnyras), in ponnyras dat fan it eilân ôfkomstich is
Ainû

"**Ainû**" of "**Ainu**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Ainû (folk), in lânseigen folk yn noardlik Japan en it Fiere Easten fan Ruslân
* Ainû (taal), de taal fan 'e Ainû
Sjikokû

**Sjikokû**, ek wol stavere as **Shikoku** (Japansk: 四国, *Shikoku*), is it lytste fan 'e fjouwer haadeilannen fan Japan, dat fan dy fjouwer eilannen ek de lytste befolking hat. De namme betsjut letterlik "fjouwer provinsjes". Fan âlds waard it ek wol *Iyo-no-futana-shima*, *Iyo-shima* of *Futana-shima* neamd. De moderne namme ferwiist nei de fjouwer eardere provinsjes dêr't Sjikokû út bestie: Awa, Tosa, Sanuki en Iyo.

## Geografy
Sjikokû wurdt yn it suden begrinzge troch de Stille Oseaan, wylst yn it westen de Strjitte fan Bungo-suido it skiedt fan Kjûsjû. Yn it noarden en noardeasten leit de Japanske Binnensee, mei oan 'e oare kant it grutste Japanske eilân, Honsjû. Mei Honsjû is Sjikokû ferbûn troch trije ûnderskate brêgestelsels dy't de Japanske Binnensee trochkruse.

Sjikokû is rûchwei 225 km lang fan noardeast nei súdwest. Op it smelste punt is it 50 km breed, en op it breedste sa'n 150 km. Yn totaal beslacht it in oerflak fan 18.800 km², wat delkomt op 5% fan it Japanske grûngebiet. It binnenlân bestiet fierhinne út berchtme, en it heechste punt is de berch de Ishizuchi, mei in hichte fan 1.982 m.

## Demografy
Yn 2005 hie Sjikokû in befolking fan goed 4,1 miljoen minsken, dy't foar it meastepart yn 'e relatyf smelle stripe leechlân by kusten lâns wenje. De befolkingstichtens fan it eilân komt út op 220,3 minsken de km², mar dat is in gemiddelde, dat yn it binnenlân folle leger leit en by de kust lâns folle heger. De grutste stêd fan it eilân is Matsuyama, mei in befolking fan likernôch 513.000 minsken. Oare gruttere plakken binne Kochi en Tokushima. Bestjoerlik foarmet Sjikokû ien inkele Japanske regio, dy't bestiet út fjouwer prefektueren (sis mar provinsjes): Ehime, Kagawa, Kochi en Tokushima.
Hokkaido (eilân)

**Hokkaido** (Japansk: 北海道, *Hokkaidō*; Ainû: アィヌ・モシリ, *Aynu-Mosir*) is it op ien nei grutste eilân fan Japan en teffens it noardlikste fan 'e fjouwer Japanske haadeilannen. De namme betsjut letterlik "provinsje yn 'e noardlike see". Foarhinne stie Hokkaido bekend as **Ezo** (of ek wol as Yezo, Yeso of Yesso).

## Geografy
Hokkaido wurdt hast hielendal omjûn troch iepen see. Yn it súdeasten en easten leit de Stille Oseaan, yn it noarden de See fan Ochotsk en yn it westen en súdwesten de Japanske See. Yn it suden wurdt Hokkaido fan Honsjû, it grutste Japanske eilân, skaat troch de Strjitte fan Tsugaru, mar dêrûndertroch rint de Seikantunnel, dy't de beide eilannen mei-inoar ferbynt (al is dy útslutend tagonklik foar treinferkear).

Yn it uterste noarden foarmet de Strjitte fan La Pérouse, dy't de Japanske See en de See fan Ochotsk mei-inoar ferbynt, de skieding tusken Hokkaido en it grutte Russyske eilân Sachalin, wylst yn it noardeasten de súdlikste eilannen fan 'e arsjipel fan 'e Koerilen fuort ûnder de kust fan Hokkaido lizze. (De Koerilen binne Japansk grûngebiet dat oan 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch troch de Russen beset is en noch altyd net weromjûn is.)

Hokkaido beslacht yn totaal in oerflak fan 77.981,9 km², wat delkomt op sa'n 20,6% fan it Japanske grûngebiet. It binnenlân fan it eilân bestiet fierhinne út berchtme, en it heechste punt is de berch de Asahi-dake, mei in hichte fan 2.290 m.

## Demografy

Yn 2010 hie Hokkaido in befolking fan goed 5,5 miljoen minsken, dy't foar it meastepart yn it suden fan it eilân wennen. De befolkingstichtens kaam dêrmei út op 66,4 minsken de km². Hoewol't Hokkaido yn grutte it twadde eilân fan Japan is, nei Honsjû, moat it kwa ynwennertal ek Kjûsjû noch foargean litte.

Oarspronklik waard hiel Hokkaido bewenne troch de Ainû in lânseigen folk dat net oan 'e etnyske Japanners besibbe is. De Japanske kolonisaasje fan it eilân sette om 1450 hinne útein, mei as gefolch dat de Ainû úteinlik in minderheid yn eigen lân waarden. Hjoed de dei binne der noch 25.000 Ainû oer, dy't yn 'e Japanske maatskippij eins folslein marzjinalisearre binne. Harren lot is dat fan 'e Yndianen yn Noard-Amearika net wanlyk.

De grutste stêd fan Hokkaido is Sapporo, dat in ynwennertal fan 1,9 miljoen minsken hat, en dêr't yn 1972 de Olympyske Winterspullen holden waarden. Oare grutte stêden binne Hakodate, Asahikawa, Kushiro, Obihiro, Kitami, Abashiri en Nemuro. Bestjoerlik foarmet Hokkaido ien inkele Japanske regio, dy't ek út ien inkelde prefektuer (sis mar in provinsje) bestiet, nammentlik de prefektuer Hokkaido.
Sachalin (betsjuttingsside)

* Sachalin (eilân), in grut Russysk eilân foar de eastkust fan Sibearje
* Sachalin (provinsje), in Russyske provinsje (*oblast*), dy't sawol it eilân Sachalin as de Koerilen omfettet
Húsdier

In **húsdier** (of **hûsdier**) is in bist dat domestisearre is en dat troch de minske ûnderholden en fersoarge wurdt. Der binne ferskate soarten húsdieren:

* Fee: bisten dy't holden wurde fanwegen harren wearde yn 'e lânbou, foar fleis, wol of molke. Hjirta hearre kij, bargen, skiep, geiten en plomfee as hinnen, einen, guozzen en kalkoenen, mar ek wol kamielen, alpaka's, strúsfûgels, kangoeroe's en oare eksoatyske bisten.
* Hobbydieren: bisten dy't eins ta de kategoryen wurkdieren en fee hearre, mar dy't inkeld holden wurde út leafhawwerij: hynders, ponnys, geiten, sierfûgels, ensfh.
* Proefdieren of laboratoariumdieren: bisten dy't yn laboratoaria holden wurde om bisteproeven op te dwaan: fral rotten, mûzen en kninen, mar ek wol oare bisten, oan minskapen ta.
* Selskipdieren: bisten dy't oarspronklik faak domestisearre binne foar in beskaat doel, mar dy't tsjintwurdich benammentlik holden wurde om it selskip dat se har eigners biede. Foarbylden út dizze kategory, dy't faak it earste is dêr't men by it hearren fan it wurd "húsdier" oan tinkt, binne yn it foarste plak de hûn en de kat, dy't foarhinne holden waarden foar befeiliging en om beskate wurksumheden te ferrjochtsjen (hûn) en foar ûngediertebestriding (kat). Oare foarbylden binne nuete kninen, rotten en mûzen, goudhamsters, kavia's, fretten, parkiten, kanaarjes, pappegaaien, goudfisken, ensfh.
* Wedstryddieren: bisten dy't holden wurde om sport mei te bedriuwen. Dit binne fral hynders en postdowen, mar ek wol kamielen en oare bisten.
* Wurkdieren: bisten dy't holden wurde om beskate wurksumheden foar harren eigners te ferrjochtsjen, lykas hynders, mûldieren, ezels, kamielen, lama's, wurkhûnen, hardershûnen, ensfh. Foarhinne ek katten, fretten en postdowen. In ûnderdiel fan dizze kategory binne de lêstdieren, dy't lêsten tôgje dy't foar minsken te swier of te bombidich binne om (fier) te dragen.

De húsdieren dy't it meast foarkomme, hearre noch altyd ta de kategory fee. Sokke bisten wurde yn 'e Westerske wrâld tsjintwurdich lykwols allinne mar yn grutte kloften holden troch in lyts persintaazje fan 'e minsklike befolking. De húsdieren mei de grutste geografyske fersprieding binne sûnder mis de hûn en de kat. Yn Nederlân waarden yn 2009 2,1 miljoen hûnen en 3,6 miljoen katten holden. Wittenskiplik ûndersyk hat oantoand dat it hâlden fan in húsdier befoarderlik is foar minsklike geastlike sûnens; gefoelens fan eangstme, iensumens en depresje nimme yn 'e regel ôf as immen in húsdier hat of nimt.
Pontyske boskmûs

De **Pontyske boskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus ponticus*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*), dat foarkomt yn Súd-Ruslân en de Kaukasus.

## Fersprieding
Om persiis te wêzen strekt it ferspriedingsgebiet fan 'e Pontyske boskmûs him út oer de Súdrussyske Koeban-regio (fanôf de See fan Azov oant de Kaukasus), en fierders oer Abgaazje, Georgje, Súd-Osseesje, Armeenje, Azerbeidzjan, eastlik Turkije (mei it Pontusberchtme dêr't er nei neamd is) en mooglike it noardwesten fan Iraan en it uterste noarden fan Irak.

## Besibskip en taksonomy
It wurdt wierskynlik (mar net wis) achte dat de Pontyske boskmûs eins in ûndersoarte (of mooglik sels in synonym) fan 'e grutte boskmûs (*Apodemus flavicollis*) is. De reden foar de ûndúdlikheid is dat it eardere Izerne Gerdyn yn 'e tweintichste iuw lange tiid de ferliking fan eksimplaren ûnmooglik makke. Foar de Pontyske boskmûs wurdt inkeld ek wol de namme *Apodemus fulvipectus* brûkt, mar dat is yn wurklikheid in synonym foar de Perzyske boskmûs (*Apodemus witherbyi*).
Kasjmierboskmûs

De **Kasjmierboskmûs** of **Kashmirboskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus rusiges*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*), dat foarkomt yn 'e Himalaya, fan 'e krite Baltistan, yn noardlik Pakistan, fia it noarden fan 'e Yndiaaske dielsteat Djammû en Kasjmier oant yn westlik Nepal.

## Beskriuwing
Foarhinne waard dizze soart almeast as in eastlike foarm (synonym of ûndersoarte) fan 'e grutte boskmûs (*Apodemus flavicollis*) beskôge, mar dy is lytser en hat in ljochtere rêch en in koartere sturt. De Kasjmierboskmûs is grutter as de wardboskmûs (*Apodemus pallipes*), dy't yn itselde gebiet foarkomt, en hat fierders in langere sturt, in dûnkerder rêchpels en in robústere plasse (skedel).
Kaukasusboskmûs

De **Kaukasusboskmûs** (wittenskiplike namme: *Apodemus hyrcanicus*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*) en it skaai fan 'e boskmûzen (*Apodemus*), dat foarkomt yn súdeastlik Azerbeidzjan en noardlik Iraan, yn in bercheftich biotoop, oant op 1.830 m hichte.

De Kaukasusboskmûs is de iennichtste boskmûzesoarte yn syn wengebiet. Hy is it naust besibbe mei de lytse boskmûs (*Apodemus uralensis*). De Kaukasusboskmûs waard oarspronklik, yn 1992, identifisearre yn Azerbeidzjan, mar letter ek yn Iraan ûntdutsen. It is mooglik dat syn ferspriedingsgebiet him eins útstrekt oant yn súdwestlik Turkmenistan.