open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reinsmastate

**Reinsmastate** lei yn de buorren fan Ternaard, gemeente Dongeradiel, westlik fan de tsjerke. 
De stins Reinsma is mooglik al foar 1400 boud. As famyljenamme wurdt Reynsma al yn 1390 neamd; de stins wurdt als **Rensma** (1511), **Renskemagoet** (1517) en **Rensma guedt** (1543) fermelde. Op it stateterrein stiet in pleats.

Yn 1390 wie Webka Reynsma parochiaan fan Ternaard. Mei de pastoar segele hy in ferkeapakte fan lân. Yn 1511, 1543 en 1580 waard út Reinsma in rinte oan de pastorije en de fikary betelle. Yn 1511 joech Willem Rensma 74 pûnsmiet lân oan, dêr't Juka Ringie, soan fan Wilke Rinia te Stiens, de belangrykste eigener fan wie. Troch Juka syn ferset tsjin de lânshearlikheid waard *Renskemagoet to Nauwert* (to Nauwert = Tonnaert = Ternaard) konfiskearre en tawiisd oan it gesach trouwe Juw Botnia. De Botnia's wienen oant 1624 eigeners. Doe ferkochten se de state mei 95 pûnsmiet lân, de stins, de huzinge, de skuorre mei de beammen en *plantagie* oan Ebel fan Haitsma, de frou fan Keimpe fan Donia.

Letter wie *Reynsma zathe*, sa't it yn 1698/1700 neamd waard, stees in pachtpleats, mar wol lange tiid noch aadlik eigendom. Yn 1698 waard Houtfester Frans fan Burmania as testamintêr erfgenamt fan juffer Camstra neamd as eigener. De pachter fan de 96 pûnsmiet (35 ha.) grutte pleats wie doe Beert Dirxs. 
Yn 1728 wiene Frans en Beert beide al ferstoarn, want doe wie it goed eigendom fan Houtfester Burmania erven en de brûker wie Dirk Beernts, de soan fan de foarige pachter.

It kadaster fan 1832 jout as eigener Kornelis Theunis Rinsma (ek wol fermelde as Rensma) waans famyljenamme grif oan de namme fan de state ûntliend is. Hy wie de yn 1814 berne soan fan Cornelis Theunes Rinsma en Trijntje Paulus Hiemstra. Dat pear sil sûnder mis yn 1811 op Reinsma sate wenne hawwe.  

Fassinearjend is de lizzing fan Reinsma, flak tsjin de buorren oan. Wylst it doarp sels amper op in terp leit, is it hûssteed fan Reinsma wol ferhege. Opmerklik wie ek de lizzing fan it byhearrende lân. Ornaris leit yn Fryslân it pastorijelân by it doarp, oanslutend by de tsjerke en pastorije. Yn Ternaard leit it lykwols fier eastlik fan it doarp. Dêr't men it pastorijelân ferwachtsje soe, om it doarp, leit it Reinsmalân. Dat soe derop wize kinne dat Reinsma âlder wie as de parochy/tsjerke. Ternaard wie eartiids in havenplak oan in see-earm fan de Waadsee en mooglik hat Reinsma oarspronklik ien fan de (partikuliere) “boarchten” west foar de kustferdigening. 

## Eigeners
* 1390 Webka Reynsma (?)
* 1511 Juka Ringia
* Juw Botnia
* oant 1624 famylje Botnia
*sûnt 1624 Ebel fan Haitsma troud mei Keimpe fan Donia.
* 1640 Keimpe fan Donia, brûker Sjoerd Wigbolts
Sibetsmastate

**Sibetsmastate**, ek **It Heechhiem**, lei noardlik fan Ternaard, gemeente Dongeradiel. By it stinzeterrein stiet in pleats.

Fuort besuden it hiem  fan de pleats Sybersma (1698/1700) of Sibetsma jout de kaart fan 1718 in (stins)wier oan. Herma M. van den Berg skreau yn *De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, De Dongeradelen* om 1980: *Ten slotte tekent Halbertsma nog twee Stinswieren in Ternaard, één aan de zeedijk op het terrein van het 'Heechhiem' en één terzijde van het dorp, een terrein op de kaart van Schotanus-Halma Helbada geheten*.
Poutsmastate

**Poutsmastate** lei bewesten Wierum yn de gemeente Dongeradiel. Op it stateterrein stiet in pleats.

Yn it doarp Wierum binne de midsiuwske goederen minder maklik nei te gean as yn oare doarpen. Nei alle gedachten wienen de dykslêsten hjir sa heech, dat gjin floreenbelesting betelle hoegde te wurden. Dêrtroch ûntbrekke floreenkohieren en is de keppeling oan it kadaster dreech te meitsjen. It wichtichste hûs yn Wierum wie Ytsmastate. Dêrneist wie Poutsma in belangryk goed.

Op Poutsma sil yn 1423 Jilt Poptsma Kotrahusim wenne hawwe, dus Jilt Poptsma te Koaterhuzen. In ferdiedigbere stins wurdt op Poutsma net neamd. Yn de 15e iuw wie dey der mooglik wol, want yn de oarkunde fan 1423 is sprake fan in fete, dêr't ek deaden by foelen (sjoch ek Elinga en Tyallema yn Hantumhuzen)

Powtsma sate, 69 pûnsmiet grut, waard yn 1511 troch de ealman Ritske Boelema oan Botte Powtsma ferpachte. Yn syn testamint omskreau hy it goed as in *zaete lants leggende te Wierum in Dongerdeel westerzyde der Pasens, hetende to Poulsma, met alle zyn heerlicheyt ende gewalt*. Fia de Maria Minnema en har man Tiete Baerdt, tsjerkefoud te Wierum en harren soan Sybrant Sjoerds Baerdt fererve it goed op Tammerus Gerardi, yn 1640 predikant te Drylts, troud mei erfdochter Eelckien Sybrandts Baerdt. Tammerus waard de stamfaar fan de famyljes Poutsma en Fan Poutsma. Maria Minnema, de húsfrou fan Tiete Baerdt, tsjerkefoud te Wierum, waard yn 1579 yn itselde grêf as Ritske Boelema begroeven. (Grêfskriften Ljouwert, 39-40. Sjoch foar Baerdt en Poutsma: Heerma van Voss en Osinga, "Baerdt", yn De Nederlandsche Leeuw 1930. Syn wapen ûntliende Tammerus Gerardi diels oan dat fan syn skoanheit Baerdt; sjoch ek yn it Wapenboek Hesman yn: Genealogysk Jierboekje 1993, side 55).

Nettsjinsteande dat sy soannen hienen fererve de state yn froulike line fia harren dochter Oedtie Tammeri Baerdt Poutsma. Se troude mei Johannes Nicolai dy't in heul skoft nei syn houlik mei Oedtie har famyljenamme oannom. Mooglik omdat se yn besit fan Poutsmastate kamen. 
Yn 1698 wie harren soan dr. Petrus Johannes Poutsma eigener. Petrus wie sûnt 13 juny 1672 abbekaat foar it Hof fan Fryslân, klerk, kommys finansjen en fan 1705 - 1713 rintmaster fan it Sint Anthony Gasthûs te Ljouwert. Hy wie troud mei Saapke Meyerts fan Haersma út Eastermar, berne op Haersmastate dêre.

Yn 1830 lei om it persiel bewesten de pleats in brede grêft. It is net bekend út hoeke tiid dy datearre.

## Eigeners/bewenners
* 1423 Jilt Poptsma Kotrahusim
* 1511 Ritske Boelema eigener, Botte Powtsma pachter
* Maria Minnema en Tiete Baerdt
* Sybrant Sjoerds Baerdt en syn frou Tiedcke Froma
* 1640 Eelckien Sybrandts Baerdt en Tammerus Gerardi Poutsma. Harren dochter:
* Oedtie Tammeri Baerdt Poutsma en Johannes Nicolai Poutsma
* 1698 dr. Petrus Johannes Poutsma
Scheltingastate

* Scheltingastate, oare namme foar Scheltemastate by Boksum
* Scheltingastate, oare namme foar Jeppemastate by Kollum. 
* Scheltingastate as oare namme foar Ytsmastate by Wierum
Ytsmastate

**Ytsmastate**, ek: **Scheltemastate (Wierum)** lei westlik fan Wierum, gemeente Dongeradiel, nei alle gedachten healwei it doarp en Poutsmastate. Fan de stins/state is neat werom te finen, sels gjin fûneminten. It staterrein is no boulân.

Yn it doarp Wierum binne de midsiuwske goederen minder maklik nei te gean as yn oare doarpen. Nei alle gedachten wienen de dykslêsten dêr sa heech, dat gjin floreenbelesting betelle hoegde te wurden. Dêrtroch ûntbrekke floreenkohieren en is de keppeling oan it kadaster in drege saak. It wichtichste hûs yn Wierum wie Ytsma. Dêrneist wie Poutsma in belangryk goed.

Fan it uterlik fan de state is neat bekend. Resten yn de foarm fan in wier of in grêft binne net bewarre. Sels oer de krekte lizzing kinne oant no mar hypotetyske útspraken dien wurde. Yndirekt - troch de pachtersnamme - wurdt it goed yn 1511 neamd as Yttien; eksplisyt is der yn 1543 sprake fan Ald Ythieme gued. De Ytsma's stoaren yn manlike line yn de midden fan de 16e iuw út. 

## Eigeners/bewenners
* Werp Ytsma. 
* Rienck Ytsma, troud mei Wits Tiaerda fan Ie. 
* Werp Donia/Ytsma, yn 1511 eigener fan Aytzia te Wierum
* Tietke Ytsma, troud mei Gabbe Scheltema fan Ferwert.
One Wall Federation Cup

De **One Wall Federation Cup** is in ynternasjonaal muorrekeatstoernoai foar nasjonale teams. De kompetysje wurdt hâlden yn de ien-muorre fariant. De organisaasje is yn hannen fan de Expulsim Ludere Association. Bysûnder oan it toernoai is, dat lannen fan alle ynternasjonale keatsorganisaasjes oan it toernoai meidwaan kinne.

### 2008
De earste edysje fan it toernoai is hâlden yn novimber 2008 yn it Italiaanske Nizza Monferrato. Oan dat toernoai dienen by de hearen 10 lannen mei en by de dames 7. It hearetoernoai waard wûn troch de Feriene Steaten mei de spilers William Polanco, Steve Robalino, John "Rookie" Wright en Roland Brown III. As twadde einige Porto Riko mei Giovanni Vasquez, Francisco Aponte, Ricky Montalvo en Edgar Diaz. Yn it dames damestoernoai wienen de rollen omkeard: Porto Riko mei Maria Rivera en Stefanie Vega wûn dêr de titel en it twadde plak wie foar de USA mei Teresa McCourt en Dori Ten.

### 2009
Yn oktober 2009 is de twadde edysje fan it toernoai spile yn it Amerikaanske Portland. Dêr kaam by sawol by de manlju as de froulju "team USA" as winner út de bus. Porto Riko wie doe beide kearen ferliezend finalist.

### 2010
Op de tredde edysje, spile op 13 en 14 novimber yn Imperia (Itaalje) gie de winst yn it hearetoernoai foar it earst nei Porto Riko (Herman Mendez en Wally Amaro). It sulver wie foar de USA (Willie Polanco, Steve Robalino, Hang Ching-Li en Eddie "Shooter" Ramos), it brûns gie nei Meksiko (Sal Duenas en Samzo Hernandez). By de froulju prolongearre it team út de Feriene Steaten (Maria Rivera, Stephanie Vega, Karen McConney en Alethia Mendez) de titel troch  Porto Riko (Maggie Crespo, Michelle Melendez, Cheyleen Cruz en Raquel Murphy) yn de finale te ferslaan. De Nederlânske dames Miranda Scheffer en Harmke Siegersma leine beslach op it brûns.

### 2012
De fjirde edysje fan de One Wall Federation Cup is op 20 en 21 oktober spile yn Dublin (Ierlân). De dames-edysje is wûn troch Porto Riko mei de spylsters Michelle Melendez en Jessica Lopez. It sulver wie foar de USA. By de hearen gie de cup nei de USA, fertsjintwurdige troch Yuber "PeeWee" Castro en Tywan Cook. Ierlân wie ferliezend finalist.
Pieter Sakes Weynma

**Pieter Sakes Wey(n)ma** (Rien, 1811 - Ljouwert, 6 july 1837) wie in arbeider dy't syn frou, Hiltje Rimmerts Zijlstra, mei fergif it libben benaam.

Dizze bjusterbaarlike saak waard op 27 en 28 febrewaris 1837 behannele troch it Hof fan Assises fan Fryslân; hy waard feroardiele en 6 july ophongen. 

## Ferslach
* Jacob van Leeuwen, *Verhaal van den giftmoord door Pieter Sakes Weijnma aan zijne vrouw gepleegd, en van zijne teregtstelling*, Leeuwarden: G.T.N. Suringar 1837. Digitaal
Skierstins (Hallum)

De **Skierstins** is in eardere stins en stie op Ondersmaburen by Hallum, gemeente Ferwerderadiel. 

As **Schierstens**, **Schiere stens** komt de Skierstins yn 1540 foar. De namme komt net fan it kleasterbesit, mar faaks fan de kleur fan de dowestien dy't by de bou brûkt waarden.

## Bewenners
* 15e iuw Fecke Aebingha (?)
* Schelte Aebingha en Hylck Romkes Donia
* 1540 Riurd Aebingha en Ricxt Aebingha, brûker Sipcke toe Schierstins
* Riurd Aebingha
* Anna Aebingha
* 1640 jonker Schelto fan Abinga lânhear, Hidde Rintjes brûker
* famylje Aebingha
* Sibisma
Geiser

* geiser (apparaat), in apparaat dat waarm wetterleverje kin, bygelyks mei gas of elektrisiteit.
* geiser (boarne), in troch ierdwaarmte ferwaarme natoerlike boarne, dy't in mingsel fan wetter en stoom de loft yn spuitet.
Sjuck fan Burmania

**Sjuck fan Burmania** (Britsum, 3 febrewaris 1597 - Snits, 20 juny 1650) wie grytman fan Wymbritseradiel fan 1626 oant 1647.

Hy wie in soan fan Sjuck fan Burmania en Cunier fan Douma en hy troude mei Catharina Entens, widdo  fan ritmaster Tonis fan Aylva. Catharina wie tsjûge fan it deastekken fan har man troch de studint Kuik op 'e strjitte yn Ljouwert.

Sy krigen fjouwer bern: Duco, Gemme, Laes en Helena (†25 maart 1712). Sy wennen earst op Martenastate yn Koarnjum en fan 1647 ôf te Snits. 
Op 5 oktober 1626 waard er beneamd ta grytman fan Wymbritseradiel. Mei Aede fan Eijsinga late er it tredde hynder yn de roustoet fan Willem Loadewyk (neffens Winsemius). Teffens hat er ferskate jierren folmachtige op de Lândei west en wie er ien fan dejingen dy't yn 1635 trochdreaune dat de Fryske stêden it rjocht krigen om harren eigen bestjoer te kiezen, wat oant doe ta foarbeholden wie oan de steedhâlder.

Hy ferstoar trije jier neidat er it grytmanskip oan syn soan Duco fan Burmania oerjûn hie.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Wymbritseradiel
Geiser (boarne)

In **geiser** is in troch ierdwaarmte ferwaarme natuerlike hjitwetterboarne, dy't op min ofte mear fêste tiden in mingsel fan hjit wetter en stoom de loft yn spuitet. It is in fulkanysk ferskynsel.

De namme 'geiser' komt fan *[[Geysir]]*, de namme fan de bekendste geiser yn Yslân, wat op syn beurt ôflaat is fan it tiidwurd *að gjósa* dat 'spuitsjen/spuie' (fan in fulkaan of termyske boarne) betsjut.
Osiris (eksoplaneet)

**HD 209458 b**, ***Osiris*** neamd is op 5 novimber 1999 ûntdekt en is de earste planeet bûten it sinnestelsel dy't troch de minske waarnommen is mei de transit-metoade. De planeet is nei de Egyptyske god Osiris neamd en draait om de stjer HD 209458. Osiris leit mear as 150 ljochtjierren fan de ierde ôf. De diameter is 1,3 kear dy fan de planeet Jupiter.
Op 27 novimber 2001 is troch de bylden fan de Hubble romteteleskoop ûntdekt dat der op de planeet wetter en soerstof oanwêzich is, en dat er in blauwe sturt hat besteande út wetterstof.

## Waarnimmings
De sturt wurdt feroarsake trochdat de planeet eins ferdampt troch de hjitte fan syn stjer. Wittenskippers tinke dat Osiris ea ferdwine sil troch de ferdamping. Osiris is it bewiis dat der bûten ús sinnestelsel ek soerstof foarkomt. In dei duorret op Osiris like lang as in jier dêr ek duorret.

## Keppeling om utens
* ScienceDaily - Osiris
* NASA.gov - Osiris lekt soerstof
* http://shayol.bartol.udel.edu/~rhdt/diploma/lecture_9/
Mount Cook

**Mount Cook** (Maori: *Aoraki*, 'de berch dy't de wolkens pakt') is de heechste berch (3766 meter) fan Nij-Seelân en leit op it Sudereilân. De berch krige syn namme fan kapitein Stokes, de kartograaf dy't dit gebiet yn kaart brocht, en is neamd nei de Ingelske seefarder James Cook, dy't Nij-Seelân foar Grut-Brittanje ûntdekt hat. De berch is in toeristyske trekpleister.

Mount Cook leit yn it Nasjonaal park Aoraki/Mount Cook, dat yn 1953 iepene waard en mei it Nasjonaal park Westland Tai Poutini, it Nasjonaal park Mount Aspiring en it Nasjonaal park Fiordland ien fan UNESCO syn *[[Wrâlderfgoedlist|World Heritage Sites]]* is. It park hat mear as 140 berchtoppen boppe de 2.000 meter en 72 gletsjers, dy't 40 % (700 km²) fan it park bedekke.

Mount Cook bestiet út trije toppen de Lege top, Middelste top en Hege top. De Tasmangletsjer leit yn it easten en de Hookergletsjer bewesten.

Mount Cook Village (ek bekend as *The Hermitage*) is in toeristysk sintrum en it basiskamp fan de berch. It leit 7 km fan de Tasmangletsjer en 12 km ten suden fan Mount Cook.

## Keppeling om utens
* Nationaal park Aoraki/Mount Cook
List fan heechste punten yn it Keninkryk fan de Nederlannen

Dit is in **oersjoch fan de heechste punten yn it [[Keninkryk fan de Nederlannen]]** per lân of provinsje, ten opzichte fan NAP.

## Lannen fan it Keninkryk

## Provinsjes en bysûndere gemeenten fan Nederlân
Homokinetyske keppeling

In **homokinetyske keppeling** of koartsein **homokineet** wurdt benammen brûkt as ûnderdiel fan in knikbere oandriuwas yn ûnder oare auto's.

"Homokinetysk" betsjut ‘in likense snelheid hawwend’ (yn dit gefal hoeksnelheid). De útgeande as fan de homokinetyske keppeling hat op elk momint deselfde hoeksnelheid as de yngeande as. Dit yn tsjinstelling ta de kardanyske keppeling, wêrby't by in konstante hoeksnelheid fan de yngeande as, de útgeande as in ôfwikseljend hegere en legere hoeksnelheid hat, wêrby't dizze fluktuaasjes grutter binne nei gelang de knikhoeke fan de keppeling grutter is.

De homokinetyske keppeling is yn 1928 útfûn troch Alfred Hans Rzeppa, dy't as yngenieur by Ford wurke. Dizze keppeling bestiet út in koai en in binnenbol, dy't beide gleuven hawwe wêryn't stielen kûgels bewege kinne. Der besteane lykwols ek oare konstruksjes, wêrfan guon as earder bekend wiene, lykas yn de destiidske DKW F1.

Homokinetyske keppelingen binne ûnmisber yn in foartsjiloandreaune auto. Se soargje defoar dat de tsjillen mei in lykmjittige hoeksnelheid oandreaun wurde, ek by in grutte stjoerútslach (± 50° is gjin probleem). As hjir in kardanyske keppeling brûkt west hawwe soe ( lykas eartiids by ûnder oare de Citroën Traction Avant en de earste útfierings fan de Citroën 2CV), soe by grutte stjoerrútslach (bygelyks by parkearbewegingen) de auto skokkerich ride.

By in eftertsjiloandreaune auto hoecht de kardanas mar in lytse knikhoeke te meitsjen troch de fearring fan de efteras. Meidat dizze knikhoeke lyts is, kin hjir folstien wurde mei in ienfâldiger kardanyske keppeling. Boppedat hat in kardanas meastal twa kardankeppelingen, sadat fan de hjirtroch trijedielige kardanas (it ferlingde fan) het earste en it tredde diel lykstrekich binne. Dit levert ek in lykmjitige oerbringing. Sommige eftertsjiloandreaune auto's hawwwe lykwols ek homokinetyske keppelingen yn de efterassen.
Jamanota

**Mount Jamanota** of **Ceru Jamanota** (188 m) is it heechste punt op it eilân Arûba en op alle plakken fan it eilân te sjen. Wylde geiten en ezels rinne frij op de berch. Fan de berchtop ôf, dy't in útstjoerantenne hat, is it hiele eilân te oersjen, bygelyks Frenchman's Pass oan de súdkust, dêr't de lânseigen yndianen harren eilân tsjin de Frânsen ferdigenen. It gebiet is fierders bekend om syn wylde parkiten.

## Ekonomyske betsjutting
Fan de 1840er oant 1910er jierren wie de Jamanota ien fan de twa plakken op Arûba dêr't goud wûn waard, út minen. Om 1885 hinne waard de myn ferlitten, mar begjin 20e iuw waard fannijs begûn mei de goudwinning. It gouderts waard nei de smelterij yn Balashi brocht, dy't fan 1899 oant sa'n 1916 yn it wurk wie. Yn 1908 wie sa'n 700 kg goud yn de kontrei fûn.
Sint-Nicolaas (Arûba)

**Sint-Nicolaas** of **San Nicolas** is in plak yn it súdeasten fan Arûba. Sint Nicolaas leit 19 kilometer súdeastlik fan Oranjestêd. It is Aruba's op ien nei grutste plak. 

## Oaljeraffinaderij
Sint-Nicolaas ûntstie yn 1924 as bedriuwsstedsje, doe't de Lago Oil and Transport Company der in oaljeraffinaderij iepene, dy't in soad minsken wurk joech. De raffinaderij waard yn 1985 sletten troch de Exxon Corporation, mar yn 1991 waard er weriepene troch de Coastal Corporation, dy't him yn 2004 trochferkocht oan 'e Valero Energy Corporation, in Teksaansk bedriuw. Yn 2009 gie de raffinaderij wer ticht, en yn 2010 wie der praat fan dat er wer iepen gean soe, mar dêr kaam neat fan. Valero hat teffens 11 tankstasjons op it eilân. De raffinaderij produsearre foarhinne 275.000 fetten deis.

Yn de Twadde Wrâldkriich waard de raffinaderij om 'e nocht oanfallen troch de Dútsers, it slagge harren wol om in stik as wat tankers sinke te litten. De raffinaderij wie doetiids yn hannen fan Lago Oil.

Nei de oarloch hat de raffinaderij der foar soarge dat Arûba it ekonomysk tige goed die yn de Kariben. De raffinaderij soarge foar in soad wurk en hie wurknimmers út goed 50 lannen. Omdat it om in bedriuw út de Feriene Steaten gie, arbeiden der in protte Amearikanen. De Amerikanen wennen meast yn it tichteby lizzende plak Seroe Colorado, dêr't mânske huzen set waarden. Nei't it bedriuw yn 1986 Arûba ferliet, mei omdat de raffinaderij ferâldere wie, gienen de wurknimmers ek fuort en waard Seroe Colorado in soarte fan spûkdoarp mei leechsteande fertutearze filla's.

## Prostitúsje
Sint-Nicolaas is it iennige plak op Arûba mei legale prostitúsje, yn de jierren 70 en 80 ûntstien om de meast bûtenlânske wurknimmers fan de oaljeraffinaderij te geriivjen.
Sint-Helena

**Sint-Helena** of **St. Helena** kin ferwize nei:
* Sint-Helena of *Helena fan Konstantinopel*, in hillige
* Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha, in Britsk oerseesk gebietsdiel
* Sint-Helena (eilân), it foarnaamste eilân fan dit gebietsdiel

Plakken yn de Feriene Steaten:
* St. Helena (Kalifornje)
* St. Helena (Nebraska)
* St. Helena (North Carolina)
* St. Helena Parish, Louisiana
Utstrûpers

**Utstrûpers** (skift *Ephemeroptera*) binne fine ynsekten mei in tear lichem, twa pear wjukken, grutte eagen, koarte boarsteleftige antennes en lange sturttriedden.

Utstrûpers libje ifierwei it grutste part fan harren bestean as nimfen yn it wetter; de folwoeksen bisten hawwe degenerearre mûledielen, kinne net ite, en libje mar inkele oeren, dy't brûkt wurde om ta pearing te kommen. Om de kâns op befruchting te fergrutsjen komme de bistkes faak massaal út en binne grutte swermen fan talleaze eksimplaren te sjen. It binne de mantsjes dy't dy swermen foarmje, de wyfkes sykje in swerm op, pearje mei in mantsje en sette koart dêrnei al de aaikes ôf op it wetter. 

De nimfen binne gefoelich foar fersmoarging fan it wetter en de oanwêzichheid derfan wiist op in goede wetterkwaliteit. De ûntwikkeling fan de nimfen is unyk foar ynsekten, de nimf hat in soarte sub-adult stadium foardat it definitive ferpopkjen bart.
Theo Deddens

Theo Deddens, (1934, Skäddel) is in Sealterfryske skriuwer. Hy skreau Sealterfryske stikken yn de regionale krante, de *Münsterländische Tageszeitung* (1977-1990). Hjoed de dei skriuwt er noch lytse stikken yn de *General-Anzeiger*. Hy skriuwt yn it Skäddeler dialekt fan it Sealterfrysk. Hy hat ek in grut Byldargyf fan Skäddel makke.

## Underskiedingen
* *Bronzene Ehrentafel* fan it *Heimatbund für das Oldenburger Münsterland* (11.11.1989).
* *Ehrenteller mit Urkunde* fan it Sealtersk Bûn (16.05.1990)
* *Verdienstkreuz am Bande des Niedersächsischen Verdienstordens* (11.02.2006)

## Wurk
* *Dööntjene ut Seelterlound* yn de Münsterländische Tageszeitung (1977-1990)
* *25 Jahre Heimatverein Saterland -Seelter Buund- 1977-2002* (Dútsk, 2002)
* Lytse *Dööntjene* yn de General-Anzeiger (2010/2011)

## Sjoch ek
* Sealterfryske literatuer

## Keppeling om utens
* Skäddeler Byldargyf fan Theo Deddens
Frenchman's Pass

**Frenchman Pass** is in nauwe passaazje op it eilân Arûba, tusken de koraalrotsen troch, boppe it gebiet dat bekend is as de Spaanske Lagune. Fanút de pas binne de oerbliuwsels fan de goudraanderij yn Balashi te sjen.

De leginde wol hawwe dat Frânske piraten yn de iere 17e iuw besocht hawwe om Arûba yn te nimmen en dat hja doe yn de nauwe passaazje konfrontearre waarden mei de Yndianen fan it eilân.  Nei dit treffen waard de pas bekend  as “Franse Pas” of “Rooi Frances” yn it Papiamintsk, yn it Ingelsk “Frenchman Pass”. In protte yndianen waarden deadien by de ynvaazje, en bewenners yn de omkriten fan "Frenchman pass" sizze dat hja it skriemen fan de yndianen jûntiids noch wol hearre. Guon sizze dat de Yndianen noch wekker binne en oan it spûkjen binne yn de kontrei om de Spaanske Lagúne hinne.  

De iere skiednis fan Arûba is net in soad oer skreaun, dat de skiednis moat it hawwe fan legindes en ferhalen dy't fan generaasje op generaasje trochferhelle wurde.
Gordondaam

De **Gordondaam** (Ingelsk: *Gordon River Dam* of *Gordon Dam*) is in dûbeldkromme bôgedaam yn de rivier de Gordon yn 'e Australyske steat Tasmaanje, dy't boud waard tusken 1974 en 1978. De daam hat in hichte fan 140 meter, wêrmei't it de heechste fan it eilân is en de op fjouwer nei heechste fan Austraalje. Yn 1963 ferliende de federale oerheid fan Austraalje in bedrach fan 5 miljoen Australyske dollar oan de Hydro-Electric Commission (HEC) fan Tasmaanje om de Gordon River Road oan te lizzen fan it doarpke Maydena nei de Gordonrivier yn de regio South West Wilderness. In jier letter waard de wei oanlein en trije jier letter, yn 1967, joech it Tasmaanske parlemint de HEC grien ljocht foar de ûntwikkeling fan it projekt *Gordon River Power Development*.

Foar it projekt hie men earst meardere damen yn gedachte, mar úteinlik waard allinnich de Gordondaam boud en kaam de oankundige Franklindaam der net. De daam waard ûntwurpen ûnder lieding fan haadyngenieur Sergio Guidici, dy't letter ek noch in tal oare damen foar de HEC ûntwerpe soe op oare plakken.

Troch de oanlis fan de daam ûntstie de Gordonmar. It McCarltans Passkanaal is in ferbining mei de Peddermar (dat foar it grutste part ûntstie troch de oanlis fan de Scotts Peakdaam).

## Keppeling om utens
* Highest Dams|format=pdf|publisher= 
* The Australian National Committee on Large Dams Incorporated
Filology

**Filology** (fan it Grykske Φιλος, *philos*: "leafde" en it Grykske λογος *logos*: "wurd, rede") is in takke fan taalkunde dy't him benammen rjochtet op deade talen. It wurd waard foar it earst brûkt troch Plato yn dy syn dialooch *Phaedrus* yn de betsjutting "foarleafde foar redefierings".

## Bekende filologen
* Ulrich von Wilamowitz-Moellendorf
* Friedrich Nietzsche wie heechlearaar yn de filology.
* Bed&#345;ich Hrozný ûntsifere it Hittitysk.
* Aristofanes fan Byzantium
* Justus Lipsius
* Victor Klemperer, skriuwer fan *[[LTI – Notizbuch eines Philologen]]*
* J.R.R. Tolkien wie heechlearaar yn de filology.
* Ingo Schulze
Ynternist

In **ynternist** is yn Flaanderen en Nederlân de namme foar in spesjalist yn de ynterne genêskunde, dy't him dwaande hâldt mei de previnsje, it fêststellen en behandeljen fan sykten fan de organen yn it lichem fan pasjinten.
Toskedokter

In **toskedokter** hat toskhielkunde studearre en hâldt him dwaande mei it gebit fan minsken. Toskedokters folgje in universitêre oplieding. Dizze oplieding duorret 5 jier (per 2007 6 jier) en kin folge wurde oan de universiteiten fan:

* Amsterdam (ACTA) in gearwurkingsferbân fan UvA en VU)
* Grins (RuG)
* Nymwegen (RU)
Nei de stúdzje toskhielkunde kan in toskedokter him yn Nederlân spesjalisearje ta kaaksjirurch of ortodontist. Foar in spesjalisaasje ta kaaksjirurch is in arts- en tokskedokterdiploma fereaske. Dêrneist binne der toskedokters dy't har talein hawwe op behanneling fan toskfleisproblemen (toskedokter-parodontolooch), it setten fan keunstwoartels (toskedokter-ymplantolooch), woartelkanaalbehannelingen (toskedokter-endodontolooch) en kaakgewrichtsklachten (toskedokter-gnatolooch).

Om yn Nederlân toskedokter te wêzen moatte toskedokters har registrearje yn it BIG-register. Ek moatte troskedokters op grûn fan de Wet klachtrjocht kliïnten soarchsektor (WKCZ) oansluten wêze by in klachtenkommisje. De measte toskedokters binne oansluten by de klachtenkommisje fan harren beropsgroep. Toaskedokters dy't net oansluten binne by in beropsgroep moatte har yndividueel by in klachtenkommisje oanslute.

De twa beropsorganisaasjes foar toskedokters binne de Nederlânske Maatskippij ta befoardering fan de Toskhielkunde ([MT) en de Assosjaasje Nederlânske Toskedokters (ANT). 

Fanwege de hege ynstallaasjekosten fan in toskedokterkabinet wurde foar toskedokters mear en mear groepspraktiken opsetten, dêr't de útrêsting en personiel (administratyf en/of toskedoktersassistint(e)) dield wurde kinne.

Neist toskedokters binne de oare beroppen yn de mûlesoarch û.o. de toskedoktersassistint, mondhygiënist, toskprotetikus, tosktechnikus en praktykmanager.

## Trivia
* De patroanhillige fan de toskedokter is de H. Apollonia.
* Sommige minsken hawwe in toskedokterfoby wat ynhâldt dat se bang binne om nei de toskedokter ta te gean. Tsjintwurdich brûkt in toskedokter - as de pasjint dat wol - meastal in ynjeksje om de kies te ferdôvjen by in pynlike behanneling.

## Keppeling om utens
* Nederlânske Maatskippij ta befoardering fan de Toskhielkunde 
* Assosjaasje Nederlânske Toskedokters
* ACTA Nederlân
Eter

**Eter** kin meardere betsjuttings hawwe:

* eter (klassyk elemint), in elemint wêrfan guon filosofen yn de âldheid tochten dat it bestie
* eter (medium), in medium wêrfan oant sa. 1900 miend waard dat elektromagnetyske weagen deryn fuortplanten.
** Populêr wurdt **de eter** faak begrepen as in omropterm, wêrmei't de frije romte bedoeld wurdt wêryn elektromagnetyske weagen mei de radio- en telefyzjeútstjoerings har fersprieden, sjoch eter (media)
* Eter (gemy), in klasse fan organyske ferbinings
** Dêrneist is it ek de triviale namme fan in spesifyk foarbyld út dy klasse, dietyleter dat as in dampfoarmich anestetikum ofwol narkoazegas brûkt wurdt. 
* Eter (artyst) DJ út Itaalje
* Sjoch ek: Aeter, Grykske god.
## Literatuer
*  - *Einstein and the Ether*. Apeiron, Montreal 2000, ISBN 0-9683689-4-8
Kinnemasate

**Kinnema sate** is in pleats út 1877 oan de noard-westside fan Hantum mei in yn 1877 yn eklektyske styl boud dwershûs. 

Der wie al folle earder bebouwing op it stee; de skuorre hat in muorre-ankers mei it jier 1774. De pleats is begjin 20e iuw ferboud en yn de jierren 1989 en 1990 renovearre. It ynterieur is noch foar in part it oarspronklike út de 19e iuw, mei ûnder mear in stúkplafond, dêr't de fjouwer seizoenen op ôfbyld binne. De tinkstien mei it boujier 1877 bringt de opdrachtjouwers foar de bou te binnen, it pear Berend Johannes Hannema (1848-1910) en Trijntje Jans Meinsma (1848-1934).

De pleats is erkend as ryksmonumint.


Ofbyld:Hantum Kinnema sate.wiki.jpg|Kinnema sate
Ofbyld:Hantum Kinnema 1981.jpg|De Kinnemasate yn 1981
Harry Potter and the Prisoner of Azkaban

**Harry Potter and the Prisoner of Azkaban** is in Ingelsk boek skreaun troch J.K. Rowling. It is it tredde part fan de sânrige oer Harry Potter. It boek beskriuwt it tredde jier fan de haadfiguer op in kostskoalle foar tsjoenders.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan it boek soe noch oerset wurde moatte troch Jetske Bilker by Utjouwerij Bornmeer. Hja wie ek de oersetster fan it earste diel, en hja wie fan doel ek de oare seis boeken oer te setten. De oersetting fan 'Harry Potter and the Prisoner of Azkaban' soe yn 't Frysk likernôch 'Harry Potter en de Finzene fan Azkaban' wêze moatte.

## Film
Der is ek in film nei it boek útkaam, dy *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* hjit. 

## Gearfetting
Ear't Harry Potter oan syn tredde skoaljier op Swiniastate's Hegeskoalle foar Tsjoenderij en Hokus-Pokus begjint, moat er de simmerfakânsje trochbringe by syn gemiene omke en muoike. Troch in magysk ûngelokje komt er ynienen op 'e lette jûn op strjitte te stean. Dan blykt dat *Sirius Black*, in freze tsjinner fan Dowitstwol, út 'e finzenis fan Azkaban ûntkommen is. Hy is op 'e flecht en hat miskien 'e mint op Harry. Der folget in boeiend skoaljier mei nije skoalfakken lykas migelkunde en soarch foar fabelbisten, spannende swurkbalwedstriden en aaklike foarsizzings. De skoalle wurdt beweitsje troch **Dementors**, de freze beweitsers fan *Azkaban*, mar Harry sil syn leksums Ferdigening tsjin 'e tsjustere krêften hurd nedich wêze...
*Oersette omslachtekst fan 'e [[Nederlânsk|Hollânske]] ferzje fan it boek.*
Harry Potter and the Goblet of Fire

***Harry Potter and the Goblet of Fire*** is in boek yn it Ingelsk skreaun troch J.K. Rowling. It is it fjirde part yn in rige fan sân oer Harry Potter. It boek beskriuwt it fjirde jier fan de haadfiguer op in kostskoalle foar tsjoenders.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan it boek soe noch oerset wurde moatte troch Jetske Bilker by Utjouwerij Bornmeer. Hja wie ek de oersetster fan it earste diel, en hja wie fan doel ek de oare seis boeken oer te setten. De oersetting fan *Harry Potter and the Goblet of Fire* soe yn 't Frysk likernôch 'Harry Potter en de Fjoertsjelke' wêze moatte.

## Film
Der is ek in film nei it boek útkaam, dy't *Harry Potter and the Goblet of Fire* hjit.

## Gearfetting
Lykas alle jierren bringt Harry Potter de simmerfakânsje troch by syn ôfgryslike omke en muoike, dêr't de sfear dat jier noch minder as oars is, meidat harren bedoarne jonkje Melle Mûzema op dieet is. Harry kin net wachtsje oant er weromgean mei nei Swiniastate's Hegeskoalle foar Tsjoenderij en Hokus-Pokus, om oan syn fjirde skoaljier te begjinnen. Ear't it safier is, wurdt er troch de *Weasley*-famylje op spektakulêre wize ophelle by de Mûzema's, om mei te gean nei de finale fan it wrâldkampioenskip swurkbal. Harry wit dan noch net dat der dat jier op Swiniastate in nóch grutter en spannender evenemint barre sil, dêr't ek learlingen fan oare, útlânske tsjoenderskoallen by fertsjintwurdige wêze sille. Nettsjinsteande alle opskuor en magyske barrens besyket er him dochs op syn leksums te konsintrearje. Wilens binne der ferskate tekens dy't oanjouwe dat Voldemort, mei help fan tsjustere tsjoenders, wer oan krêften wint. De eangst dat Hy-Dy Net-Neamd-Wurde-Mei opnij taslean sil, wurdt hieltyd grutter...
*Oersette omslachtekst fan 'e [[Nederlânsk|Hollânske]] ferzje fan it boek.*
Harry Potter and the Order of the Phoenix

**Harry Potter and the Order of the Phoenix** is in Ingelsk boek skreaun troch J.K. Rowling. It is it fyfte part fan in rige fan sân oer Harry Potter. It boek beskriuwt it fyfte jier fan de haadfiguer op in kostskoalle foar tsjoenders.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan it boek soe noch oerset wurde moatte troch Jetske Bilker by Utjouwerij Bornmeer. Hja wie ek de oersetster fan it earste diel, en hja wie fan doel ek de oare seis boeken oer te setten. De oersetting fan 'Harry Potter and the Order of the Phoenix' soe yn 't Frysk likernôch 'Harry Potter en de Oarder fan 'e Feniks' wêze moatte.

## Film
Der is ek in film nei it boek útkomme, dy *Harry Potter and the Order of the Phoenix* hjit. 

## Gearfetting
Harry's ferplichte simmerfakânsje by omke *Vernon* en muoike *Petunia* yn 'e *Privet Drive* is dit jier noch dreger as oare jierren: net allinnich wurdt er troch 'e Mûzema's wer âlderferskuorrendst behanneld, ek syn bêste freonen like him dizze simmer hielgear te negearjen. Harry fynt dat er eat dwaan moat, makket net út wat, om sa rap mooglik weromkeare te kinne nei Swiniastates Hegeskoalle foar Tsjoenderij en Hokus-Pokus. Mar dan fynt de fakânsje lykwols in ûnferwacht ein, en it wurdt sels ûnwis of Harry noch wol oan syn fyfte skoaljier op Swiniastate begjinne mei. Nuvere foarfallen steapelje harren op en Harry docht ûntdekkings dy't it him ûnmooglik meitsje rêstich te bliuwen...
*Oersette omslachtekst fan 'e [[Nederlânsk|Hollânske]] ferzje fan it boek.*
Harry Potter and the Half-Blood Prince

**Harry Potter and the Half-Blood Prince** is in Ingelsk boek skreaun troch J.K. Rowling. It is it seisde part fan de sânrige oer Harry Potter. It boek beskriuwt it seisde jier fan de haadfiguer op in kostskoalle foar tsjoenders.

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan it boek soe noch oerset wurde moatte troch Jetske Bilker by Utjouwerij Bornmeer. Hja wie ek de oersetster fan it earste diel, en hja wie fan doel ek de oare seis boeken oer te setten. De oersetting fan 'Harry Potter and the Half-Blood Prince' soe yn 't Frysk likernôch 'Harry Potter en de Healbloed Prins' wêze moatte.

## Film
Der is ek in film nei it boek útkomme, dy *Harry Potter and the Half-Blood Prince* hjit. 

## Gearfetting
It lân wurdt ûntheistere troch nuvere rampen en oanslagen, en hoewol't it heechsimmer is, hinget der in stiiffêste, driigjende mist. Yn 'e *Privet Drive* sit Harry Potter let yn 'e jûn ûnpasjintich op 'e komst fan professor *Dumbledore* te wachtsjen. Wat kin der sa wichtich wêze dat *Dumbledore* nei de Mûzema's komt om by him oan te sjen en wat net wachtsje kin oant Harry's weromkear nei Swiniastate? Soe it eat te krijen hawwe mei de âlde profesy dy't Harry oan it ein fan syn fyfte skoaljier heard hat? Harry's seisde jier op Swiniastate begjint ûngewoan, as Voldemort opnij oan krêften wint en 'e wrâlden fan migels en tsjoenders harren hieltyd mear mei inoar fermingje...
*Oersette omslachtekst fan 'e [[Nederlânsk|Hollânske]] ferzje fan it boek.*
Harry Potter and the Chamber of Secrets

**Harry Potter and the Chamber of Secrets** is in Ingelsk boek skreaun troch J.K. Rowling. It is it twadde part fan de sânrige oer Harry Potter. It boek beskriuwt it twadde jier fan de haadfiguer op in kostskoalle foar tsjoenders. 

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan it boek soe noch oerset wurde moatte troch Jetske Bilker by Utjouwerij Bornmeer. Hja wie ek de oersetster fan it earste diel, en hja wie fan doel ek de oare seis boeken oer te setten. De oersetting fan 'Harry Potter and the Chamber of Secrets' soe yn 't Frysk likernôch 'Harry Potter en de Keamer fol Geheimen' wêze moatte.

## Film
Der is ek in film nei it boek útkaam, dy *Harry Potter and the Chamber of Secrets* hjit. 

## Gearfetting
Nei in gryslike fakânsje by syn gemiene omke en muoike giet Harry nei de twadde klasse fan Swiniastates Hegeskoalle foar Tsjoenderij en Hokus-Pokus. Mar allinich al om dêr te kommen blykt in drege heksetoer te wêze, dêr't in fleanende auto Harry en syn freon Ron útkomst by jout. Nei alle aventoeren fan it foarrige skoaljier tinkt Harry dat er him rêstich wije kin oan syn ûnderrjocht fan leksums toverdranken, betsjoenings en ferdigening tsjin 'e tsjustere krêften en syn favorite tsjoenderssport swurkbal. Mar dan heart er in mysterieuze stimme, hawwe der nuvere oanslaggen plak en ûntdekket er in tige, tige bysûnder deiboek....
*Oersette omslachtekst fan 'e [[Nederlânsk|Hollânske]] ferzje fan it boek.*
Meekma Museum

It **Meekma Museum** op de bûtenpleats *Welgelegen* yn Harich lit de skiednis fan Meekma Bearenburch sjen. Grûnlizzer fan it bedriuw wie Jan C. Meekma, in boeresoan út Ferwert, dy't earst yn Drachten en dêrnei yn Ljouwert yn drank hannele. Oant 2010 siet it museum yn it hoekpân by de Aldehou dêr't de (ambachtlike) produksje fan it Fryske krûdebitter Meekma Bearenburch oant 2007 dien wie. Letter barde de produksje by destillearderij Toorrank yn Zevenaar.

It museum gie yn 2010 oer fan de Lytse Tsjerkestrjitte yn Ljouwert nei it 19e iuwske koetshús op it perseel fan it hotel-restaurant op bûtenpleats-hotel *Welgelegen* yn Harich.

De kolleksje bestiet út balen mei krûden, meubilêr, skealjes, houten fetten, koperen stooktsjettels en oare destillearapparaten. Der sit gjin sliterij by.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea

## Keppeling om utens
* [''Beerenburgmuseum van Leeuwarden naar Harich'' , [Frysk Deiblêd],  22 febrewaris 2011].
Pieter Cats

**Pieter Cats** (Ljouwert, 13 jannewaris 1763 - dêre 17 jannewaris 1832) wie in keapman en om 1800 hinne nei alle gedachten de rykste ynwenner fan Fryslân. 

## Biografy

Pieter wie de soan fan Jentje Cats en Sjuwke Blok. Hy kaam út in begoedige minniste keapmanslaach en troude yn 1789 mei de rike menniste fan 18 jier Rinske Heringa (1717-1834) út in begoedige en learde famylje. De famylje Cats wie ryk wurden troch lieningen oan partikulieren en spekulaasje mei huzen, pleatsen en grûn. Yn Ljouwert liet Pieter op de Nijstêd it grutste hearehûs fan de stêd sette en yn It Oranjewâld by It Hearrenfean, op grûn fan de steedhâlderlike famylje, in nij lânhûs Oranjestein. Syn pakesizzer Pieter Heringa Cats, dy't yn 1835 op tolwejierrige leeftyd al mei syn suske in earste erfenis krige fan hast in heal miljoen gûne, boude en bewenne dêr letter, mei syn aadlike frou Maria Albertina de Rotte, it bûten *Klein Jagtlust*. By syn ferstjerren yn 1880 liet de bernleaze Pieter in boedel nei mei in wearde fan in lytse trije miljoen gûne. Ut ûnbehagen mei syn oerfloed (en mooglik ek út wearze fan de troch de famylje winske erfgenamt) skonk hy mear as de helte fan syn fermogen oan syn personiel en mear beminde famyljeleden fan syn frou. Syn rintmaster en in túnman erfden elk f 100.000, de koetsier en in opsjenner elk f 50.000. De grutte rykdom fan de famylje Cats, benammen fan de staach fan Pieter Cats, ferklearret tagelyk wêrom't har soannen en benammen dochters in soad belangstelling krigen fan troulustige eallju en patrysjers.

## Keppeling om utens
*  Pieter Cats op www.biografischportaal.nl
Hawker Hunter

De **Hawker Hunter** is in Britske strieljager út de fyftiger jierren. In soad minsken beskôgje dit type as de bêste en meast elegante transoanyske jager. De Hunter tsjinne lange jierren by de Royal Air Force en der waard ek in grut tal fan eksportearre. Der binne 1927 Hunters troch Hawker Siddeley boud en ek ûnder lisinsje. It type hat by de loftmacht fan 19 lannen tsjinne. Yn Switserlân hat de Hunter oant 1994 tsjinne.

## Hunters by de Nederlânske loftmacht
Yn de Keninklike Loftmacht hawwe Hunter F.4s, F.6s en T.7s tsjinne fan 1956 oant 1968. It type waard ferfongen troch de Lockheed F-104G Starfighter.

## Technyske feiten en prestaasjes
**Ofmjittingen** 
* Lingte 14,00 m 
* Hichte 4,01 m 
* Spanwiidte 10,26 m 
* Fleugeloerflak 32,42 m² 
**Gewicht** 
* Leechgewicht 6405 kg 
* Startgewicht 8050 kg 
* Maks. gewicht 11158 kg 
**Krêftboarne** 
* Motor 1×Rolls-Royce Avon 207 turbojet 
* Driuwkrêft 45 kN 
**Prestaasjes** 
* Topfaasje 1150 km/o 
* Klimfaasje 87,4 m/s 
* Aksjeradius mei eksterne brânstoftanks 3060 km 
* Tsjinstplafond 15240m 
**Bewapening** 
* Boardgeskut 4×30 mm ADEN kanonnen, 150 patronen it stik
* Bommen (mei raketgewicht) 3400 kg 
* Raketten AIM-9 Sidewinder, AGM-65 Maverick, 18-fâldige SNEB 68 mm raketten, SURA raketten.

## Bibliografy
* *Hawker Hunter (Vliegend in Nederland 4*), 'Flash Aviation', 1990.

## Keppelings om utens
* ''Thunder and lightnings''
* ''Warbirds'', side mei ynformaasje oer dit type
Magy

**Magy** is it brûken fan rituëlen, symboalen, dieden, gebearten en taal mei it doel om ûnsichtbere boppenatuerlike krêften te eksploitearjen. It fermogen om magy te brûken wurdt tsjoenderij of hekserij neamd. It leauwen yn it bestean en it praktisearjen fan magy giet tebek oant de ierste minsklike kultueren en hat ek noch grutte ynfloed yn it ramt fan spirituële, religieuze en genêskundige saken yn 'e moderne kultueren fan hjoed de dei.

It bedriuwen fan magy wurdt tsjintwurdich yn 'e regel yn it geheim en yn isolaasje dien, mei't soks troch de bûtenwrâld op syn bêsten mei skepsis en erchtinken besjoen wurdt. Yn net-wittenskiplike maatskippijen, dêr't byleauwe noch wielderich tiert en it leauwen yn magy sadwaande ek navenant faker foarkomt, wurdt it lizzen fan in flok troch middel fan magy op ien of mear persoanen net selden frij algemien akseptearre as útlis foar it iene of oare persoanlike of maatskiplike drama. As men mient te witten wa't foar dy flok ferantwurdlik is, kin soks sels tsjintwurdich noch ta moard en deaslach liede.

Neffens religieus antropolooch Wouter Hanegraaff is magy feitlik "in fierhinne polemysk konsept dat troch in ferskaat oan religieuze belangegroepen brûkt is om itsij harren eigen religieuze leauwenseleminten en -praktiken te beskriuwen, itsij&nbsp;– folle faker&nbsp;– om dy fan oaren yn diskredyt te bringen." Sa is it begryp 'magy' wiidferspraat yn it Alde Testamint fan 'e Bibel, dêr't de iere joadske skriuwers de term brûke om 'e heidenske praktiken te omskriuwen wêrby't oare goaden fereare waarden as Jahweh.

In foarm fan hjoeddeisk leauwen yn magy is it belied fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke om lju hillich te ferklearjen op grûn fan twa postúm troch harren ferrjochte wûndertekens. Yn 'e antropology, psychology en kognitive wittenskippen wurdt nei soks ferwiisd mei de term 'magysk tinken', nammentlik in kausale riddenearring wêrby't faak assosjatyf tinken brûkt wurdt, lykas it as sadanich oannommen fermogen fan 'e minsklike geast om 'e fysike wrâld te beynfloedzjen. Yn 'e psychology wurdt magy as in persoanlik fenomeen beskôge, dat ta doel hat om oan in yndividueel ferlet te foldwaan, en net as in sosjaal ferskynsel dat oan in kollektyf ferlet foldocht. 

Yn 'e Westerske wrâld wurdt tsjintwurdich yn it ramt fan godstsjinst net of amper mear gebrûk makke fan 'e term 'magy', mei't dy oantsjutting datoangeande in negative lading krigen hat. Lykwols is de oanname dat men boppenatuerlike krêften beynfloedzje kin mei gebedens, offerjeften of ynfokaasjes (in oanname dy't weromgiet oant djip yn 'e prehistoarje) yn begjinsel wol deeglik basearre op in leauwen yn magy. De eigentlike term 'magy' is hjoed de dei yn it Westen lykwols fierhinne beheind ta de literatuer en oare media, dêr't it benammen brûkt wurdt yn 'e literêre sjenres fan mearkes en fantasy, lykas de *[[Harry Potter]]*-rige, de ''Chalion''-syklus of de ''Mercy Thompson''-searje, dy't in protte lêzen wurde troch lju dy't it ûnderwerp magy nijsgjirrich fine.

## Sjoch ek
*tsjoenderij
Roeland fan Achelen

**Roeland fan Achelen** wie in Frysk grytman. Wie troud mei Womck, dochter fan Juw Mockema en Lisk Heringa, by wa't er in dochter hie. Yn 1602 wenne hy yn Ferwert op Camminghastate.

Yn de Nederlânske Opstân keas er de Spaanske side en waard op 14 oktober 1572 oansteld as grytman fan Dantumadiel. Op 29 oktober lei hy de eed ôf by syn neef Igram fan Achelen, presidint fan it Hof. Wie yn 1573 ek dykgraaf fan Dantumadiel. Yn 1576 ruile hy mei Oene fan Wytsma syn gritenij tsjin dy fan Hinnaarderadiel, mar binnen in jier die er dêr al ôfstân fan, twongen troch de tiidsomstannichheden.
Hette fan Albada

**Hette fan Albada** (*± 1515 - Stienwyk, 1587) wie grytman fan Raerderhim. Soan fan Lieuwe en Frank Roorda fan Ginnum. 

Bleau roomsk-katolyk en trou oan de Spaanske kening, mar waard yn 1578 ôfsetten. Hy wie ek tsjin op de Uny fan Utert en tekene yn 1579 it fersykskrift dêrtsjin oan de Greve fan Rennenberg. Stoar yn ballingskip en waard letter bysetten yn Poppenwier.
Antiochje

**Antiochje** (Turks: *Antakya*; Gryksk: *Αντιόχεια η επί Δάφνη, Αντιόχεια η επί Ορόντου of Αντιόχεια η Μεγάλη*; Latyn: *Antiochia ad Orontem*; of *Antiochia dei Siri*), is de haadstêd fan de Turkse provinsje Hatay. It leit by de Middellânske See benoarden Libanon, westlik fan Syrje. De fiertaal yn Antiochje is meast Turksk.

## Skiedis
Antiochje wie yn de Aldheid de haadstêd fan it Seleusidyske Ryk en letter fan de Romeinske provinsje Syria.

Antiochje waard yn 300 f.Kr. troch Seleucus I Nikator (ien fan de generaals fan Aleksander de Grutte) stifte oan de rivier Orontes en al gau ta haadstêd ferklearre. Dat betsjutte in ferskowing fan it machtssintrum fan Babylon yn Mesopotaamje nei Syrje. Seleucus en syn opfolgers stiften op oare plakken noch oare stêden mei de namme Antiochje.

Al gau groeide de stêd út ta grutte metropoal, mei troch de soad hannelswegen út Aazje wei dy't hjir gearkeamen en de grutte haven yn it oanbuorjende Seleukia. Se waard ien fan de wichtichsste hellenistysske kultuersintra en kaam op it twadde plak nei Aleksandrje yn Egypte. De stêd wie lange tiid ien fan de westlike einpunten fan de siderûte.
Ek yn de Romeinske tiid bleau it ien fan de grutste stêden fan it ryk. Meardere keizers ferfraaiden Antiochje mei grutte timpels en oare iepenbiere gebouwen.

De stêd spile in wichtige rol yn de ûntwikkeling fan it iere kristendom en wurdt mear as ien kear neamd yn it boek Hannelingen fan de Apostels. Neffens de oerlevering wie de Grot fan Sint Petrus it plak dêr't de apostels Paulus en Barnabas gearkamen. It Patriargaat fan Antiochie wie de sit fan ien fan de fiif kristlike Patriargaten yn it Romeinske Ryk.

De stêd rekke yn ferfal nei de Perzyske ynvaazje yn 540 en de ferovering troch it islamityske Arabyske ryk yn 636. De grutste oarsaak wie, neist de iderkear wer plonderings en ferwoastings, de ferskowing fan de hannelsrûtes dy't faak oer Konstantinopel gienen neidat dit de haadstêd waard fan it East-Romeinske Ryk.

Yn de 11e iuw wisten de Byzantinen de stêd te weroverjen op de Arabieren, mar yn 1084 makken de Seltsjoeken, yn ien fan de soad Byzantysk-Seltsjoekske oarloggen, har master fan Antiochje.

De krúsfarders feroveren de stêd yn 1098 ûnder lieding fan Bohemund I. By it belis soe de hillige Sint-Joaris ferskynd wêze. De krúsfarders makken fan Antiochje de haadstêd fan it Prinsdom Antiochje, ien fan de krúsfarderssteaten.

Antiochje waard ferovere troch de Mammelukken yn 1268. Yn 1322 foelen de Mongoalske legers de stêd binnen. Se waard sa yngreven ferwoaste dat it neat meard as in provinsjestêd wurde soe. Har rol as hannnelsstêd waard oernomd troch it oanbuorjende Iskenderun.

Nei de Earste Wrâldoarloch hearde **Antiochje** earst ta it Frânske mandaatgebiet Syrje, mar yn 1939 waard de stêd Turks grûngebiet.

## It besjen wurdich
* Grot fan Sint Petrus
* Archeologysk museum fan Antiochje

## Bekende persoanen út Antiochje
* Lukas (evangelist) (1e iuw), ien fan de fjouwer evangelisten.
* Herodianus (± 170 - 240), Gryksk histoarikus
* Domnius (3e iuw), beskermhillige fan Split
* Johannes Chrysostomus (± 345 - 407), tsjerkfaar
* Gökhan Zan (7 septimber 1981), Turksk fuotballer

## Keppeling om utens