open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2004

**[[Follybal]]** wie **op de [[Olympyske Simmerspullen 2004]]** yn Atene ien fan de Olympyske sporten.
Foar de follybalsport waard útkaam yn twa dissiplines: it sealfollybal en it strânfollybal.

## Medaljes froulju

## Medaljes manlju

## Medaljespegel

## Sjoch ek
* Follybal op de Olympyske Simmerspullen.
* Olympyske Simmerspullen 2004.

## Keppeling om utens
* Resultaten follybal op de Olympyske Simmerspullen 2004
Newton (ienheid)

De **newton** (symboal **N**) is de ôflate SI-ienheid fan krêft. De ienheid newton is definearre as de krêft dy't in massa fan 1 kilogram in fersnelling fan 1 m/s² jout:

\mathrm{1\, N = 1\, \frac{kg\cdot m}{s^2}}

In massa fan 1 kg ûnderfynt op ierde op de breedtegraad fan de Lege Lannen op seenivo in krêft fan ûngefear 9,81 newton, oan de poalen is dit 9,83 N en oan de evener 9,78 N. Yn it deiske libben wurdt dit ek faak ôfrûne op 10 newton.
  
De newton is neamd nei Sir Isaac Newton. 

## Sjoch ek
* Wetten fan Newton
* Kilogramkrêft
Celsius

**Celsius** is in temperatoerskaal. Hoewol't tsjintwurdich de temperatoer offisjeel yn de SI-ienheid kelvin útdrukt wurde moat, is **graden Celsius** (°C) noch altiten  in soad brûkte en offisjeel tastiene ienheid. Oan de iene kant omt men de Celsiusienheid wend is en oan de oare kant omdat de deistige temperatoeren mei help fan dizze ienheid yn hânsume getallen útdrukt wurde kin. Yn de Feriene Steaten en Jamaika wurdt meastal de skaal fan Fahrenheit brûkt.
Oarspronklik wie de Celsiusskaal definiearre mei twa itichpunten:
*De temperatoer wêrby't wetter befriest by in loftdruk fan 1 bar is definearre as 0 °C.
*De temperatoer wêrby't wetter kôket by in loftdruk fan 1 bar is definiearre as 100 °C.
It berik hjirtusken wurdt ferdield yn 100 like dielen.

Omdat sawol it friespunt fan wetter as it kôkpunt ôfhinget fan de hearskjende loftdruk ûntstie op termyn ferlet fan in bettere definysje. Sûnttiids is de skaal fan Celsius definiearre troch twa punten:
* It tripelpunt fan wetter leit per definysje by 0,01 °C. 
* It ferskil tusken twa graden is definearre oan de hân fan it gedrach fan in ideaal gas.
It tripelpunt is in pûnt dêr't de trije fazes fan wetter (gas, floeistof en fêste stof) by elkoar bestean kinne. It tripelpunt is in fêste kombinaasje fan temperatoer en druk. 

Ién graad Celsius temperatoer*ferskhil* is like grut as ien kelvin ferskil. Mar 0,00 °C komt troch boppesteande definysje oerien mei 273,15 K en 100,00 °C mei 373,15 K. In temperatoer yn kelvin wurdt nei graden Celsius omrekkene troch der 273,15 fan ôf te lûken.

De graad Celsius is neamd nei de Sweedske astronoom Anders Celsius (1701-1744), dy't dizze skaal foar it earst foarstelde yn 1742. Oarspronklik hie Celsius foar eagen dat it friespunt fan wetter by 100° lizze soe, en it kôkpunt by 0°. Oaren (mooglik Carolus Linnaeus of Daniel Ekström) seagen dat leaver omkeard.

## temperatoerskalen mei in tabel omrekkenje

## Sjoch ek
* termometer
* Rankine
* Réaumur
* Rømer
Ynternasjonaal bekende fotomodellen

Unfolsleine **list fan ynternasjonaal bekende [[fotomodel]]len**.

|
|-
| 
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|}

## A
*Adina Fohlin
*Adriana Lima
*Agyness Deyn
*Alek Wek
*Alessandra Ambrosio
*Amber Valletta
*Ana Beatriz Barros
*Ana Hickmann
*Andi Muise
*Angela Lindvall
*Anja Rubik
*Anna Bayle
*Audrey Marnay

## B
*Barbara Meier
*Behati Prinsloo
*Beverly Johnson
*Beverly Peele 
*Bipasha Basu
*Bridget Hall
*Brooke Shields

## C
*Candice Swanepoel
*Camila Finn
*Carla Bruni
*Carmen Kass
*Carol Alt
*Caroline Trentini
*Caroline Winberg
*Carolyn Murphy
*Cecilia Mendez
*Chanel Iman
*Cheryl Tiegs 
*Christie Brinkley
*Christy Turlington 
*Cindy Crawford
*Cintia Dicker
*Claudia Schiffer
*Coco Rocha

## D
*Daria Werbowy 
*Daniella Pestova
*Daphne Deckers
*Doutzen Kroes
*Du Juan

## E
*Elaine Irwin
*Elle Macpherson
*Elsa Benitez
*Emina Cunmulaj
*Erin O'Connor
*Erin Wasson
*Estella Warren
*Esther Cañadas
*Eva Herzigova

## F
*Frederique van der Wal 
*Freja Beha Erichsen
*Frida Gustavsson

## G
*Gemma Ward
*Gia Carangi
*Gisele Bundchen

## H
*Heather Marks
*Heidi Klum
*Helena Christensen
*Hilary Rhoda

## I
*Iman Abdulmajid
*Irina Lazareanu
*Irina Pantaeva
*Isabella Rossellini
*Iselin Steiro
*Izabel Goulart

## J
*Janice Dickinson
*Jacquetta Wheeler
*Jarah Mariano
*Jean Shrimpton
*Jessica Stam
*Johanna Stein

## K
*Karen Elson
*Karen Mulder
*Karolina Kurkova
*Kate Moss
*Kelly LeBrock
*Kim Alexis
*Kim Noorda
*Kim Peers
*Kim Feenstra
*Kristen McMenamy

## L
*Laetitia Casta
*Lara Stone
*Lauren Hutton
*Lily Cole
*Lily Donaldson
*Linda Evangelista 
*Liya Kebede
*Louise Vyent

## M
*Małgosia Bela
*Mariacarla Boscono
*Magdalena Frackowiak
*Milla Jovovich
*Miranda Kerr
*Maggie Rizer
*Molly Sims
*Marie Vandecaveye
*Margrieta Wever

## N
*Nadja Auermann
*Naomi Campbell 
*Naomi Sims
*Natalia Vodianova
*Natasha Poly
*Niki Taylor 

## O
*Omahyra Mota 

## P
*Paulina Porizkova

## Q

## R
*Raquel Zimmermann
*Rebecca Romijn
*Renee Simonsen
*Rianne ten Haken
*Rie Rasmussen

## S
*Sanne Nijhof
*Sasha Pivovarova
*Shalom Harlow
*Snejana Onopka
*Stella Tennant
*Stephanie Seymour

## T
*Tanya Dziahileva
*Tasha Tilberg
*Tatjana Patitz
*Tiiu Kuik
*Twiggy
*Tyra Banks

## U

## V
*Valeria Mazza
*Veronica Webb
*Veruschka
*Vlada Roslyakova

## W

## X

## Y
*Yamila Diaz
*Yasmeen Ghauri
*Yfke Sturm

## Z
Lily Donaldson

**Lily Donaldson** (Londen, 27 jannewaris 1987) is in Britsk model.

## Biografy
Lily Donaldson is de dochter fan fotograaf Matthew Donaldson. Heit en mem Tiffany binne wilens út elkoar. Yn 2003 waard hja ûntdekt troch immen fan it Britske modelleburo Select Model Management doe't sy yn Londen te winkeljen wie.

Donaldson waard ien fan de meast bekende Britske modellen en wurke foar ferneamde moadeûzen sa as Burberry, Dior, Dolce & Gabbana en Jill Sander. Yn 2005 waard se nominearre as *model fan it jier* by de British Fashion Awards. Dy titel gie doe lykwols nei Karen Elson.

Yn maaie 2008 waard bekend dat Donaldson US$2.2 miljoen útjûn hat foar in apartemint mei twa sliepkeamers oan Tompkins Square Park yn New York.

Donaldson is freondinne mei har kollega's Freja Beha, Gemma Ward en Irina Lazareanu.

## Keppeling om utens
*  fashionmodeldirectory.com
Freja Beha Erichsen

**Freja Beha Erichsen** (Roskilde, 18 oktober 1987) is in Deensk
supermodel. Yn de moadewrâld is hja bekend as *the rebel girl*. Har ûngewoane wize fan rinnen is ien fan har stylskaaimerken. Sy is befreone mei it Kanadeeske model Irina Lazareanu en wurdt ek faak sjoen mei de Britske modellen Lily Donaldson en Agyness Deyn. Foardat Beha model waard besocht se in karriêre as sjongster, mar dat slagge net. Beha trede ûnder oaren op yn kampanjes fan merken as  Balenciaga, Calvin Klein, Chanel, Chloé, Gucci, H&M, Hugo Boss en Jil Sander.

## Feiten
* lingte: 1,78 m
* gewicht        =
* hier: ljochtbrún, sûnt 2007 koart
* eagen: brún
* mjitten: 79 × 60 × 89
* kleanmaat: 34
* skuonmaat: 39
* tatoeaazjes: 16

## Keppeling om utens
*  fashionmodeldirectory.com
*  imgmodels.com
Minimumlean

It **minimumlean** is it leechste bedrach dat in wurkjouwer wetlik ferplichte is oan in wurknimmer as lean te beteljen. In minimumlean kin útdrukt wêze as oerelean, of lean yn 'e moanne of yn 'e wike. It minimumlean is altyd útdrukt as brutolean, sûnder ynhâlding fan belestingen en sosjale sekerheidsbydragen.
Binnen de Europeeske Uny hawwe 20 - dêrûnder Nederlân en Belgje - fan de 27 lidsteaten in minimumlean. Oare lannen - dêrûnder Noarwegen, Dútslân, Eastenryk, Denemark, Switserlân, Finlân, Sweden, Itaalje en Syprus - hawwe gjin wetlik minimumlean, mar litte dat oer oan ûnderhandelingen tusken wurkjouwers- en wurknimmersorganisaasjes.

Oer de ekonomyske effekten fan it minimumlean bestiet gjin konsensus ûnder ekonomen. 

## Nederlân
De Nederlânske wet bepaalt hoe heech dit minimumlean is, en fan 15 - 23 jier is dat mei ôfhinklik fan de leeftyd fan de wurknimmer en it oantal oeren dat in folsleine wurkwike bedraacht konform de CAO. Under de 15 jier jildt gjin wetlik minimumlean.

It minimumlean is yn Nederlân ynfierd op 27 novimber 1968. It waard doe fêststeld op 100 gûne yn de wike. 

It minimumlean wurdt twa kear jiers (yn jannewaris en july) oanpast oan de gemiddelde ûntwikkeling fan de CAO-leanen. It bedraacht mei yngong fan 1 jannewaris 2010 € 1.407,60 euro bruto de moanne foar in wurknimmer fan 23 jaar of âlder by in folsleine wurkwike.
Agyness Deyn

**Agyness Deyn** (berne as **Laura Hollins**, 16 febrewaris 1983) is in Britsk fotomodel. Sy wurdt fergelike mei Kate Moss, út reden fan har aparte, te fergelykjen, klaaiïngsstyl.

## Modellekarriêre
Maaie 2007 stie hja mei Doutzen Kroes, Caroline Trentini, Raquel Zimmermann, Sasha Pivovarova, Jessica Stam,Coco Rocha, Hilary Rhoda, Chanel Iman en Lily Donaldson op de Vogue US as de nije generaasje supermodellen. Deyn wie ek te sjen op it omslach fan Vogue UK , the Observer Woman supplement, The Sunday Times Style,Pop, Grazia, Time Style & Life en Vogue Italia. Sy die kampanjes foar Anna Sui, J.P. Gaultier, Blugirl by Blumarine, Cacharel, Gianfranco Ferrè, Giorgio Armani, Mulberry, Paul Smith en Vivienne Westwood. Sy wie it gesicht fan de rûkersguod as The Beat fan Burberry, Ma Dame fan Jean-Paul Gaultier en Gold fan Giles Deacon; teffens fan New Look, Sisheido en House Of Holland fan har freon Henry Holland.

## Oar wurk
Se docht mei op de single 'Who' fan Five O'clock Heroes.

## Privee
Deyn hie fjouwer jier ferkearing mei Josh Hubbard fan The Paddingtons. Anno 2008 wurdt se yn ferbân brocht mei Albert Hammond Jr. fan The Strokes

## Feiten
*Lingte: 1.78 m
*Gewicht:            
*Hier: blond - "Ik haw it hier koart sûnt myn trettjinde, en doe't ik 17 wie hie, ik in I skinhead." 
*Eagen: blau
*Mjitten: 78-60-88
*Kleanmaat: 34
*Skuonmaat: 40

## Keppelings om utens
* Agyness Deyn moadefoto's op Wat Moatte Wy Oan Hawwe
* The Internet Fashion Database
Nottingham

**Nottingham** is in stêd (*city*), en sûnt 1998 in *[[unitary authority]]*, yn sintraal Ingelân. It leit oan de rivier de Trent en wie foarhinne it haadplak fan it omlizzende Nottinghamshire. De stêdekloft fan Nottingham hat goed 600.000 ynwenners.

## Demografyske ûntjouwing

## Susterstêden
Nottingham is susterstêd fan de neifolgjende plakken:

## Berne yn Nottingham
* George Green (1793-1841), wiskundige en natuerkundige
* Alan Sillitoe (1928-2010), dichter en skriuwer (Angry Young Men)
* Nicholas de Lange (1944), histoarikus, rabbyn, taalkundige en oersetter
* Alvin Lee (1944-2013), gitarist (Ten Years After)
* Elton Dean (1945-2006), jazzmusikus (saskofoan, piano) (Soft Machine)
* Ian Paice  (1948), drummer (Deep Purple)
* Cherie Lunghi (1952), aktrise
* Andrew Fletcher (1961), bassist en toetsenist (Depeche Mode)
* Stuart A. Staples (1965), sjonger en gitarist (Tindersticks)
* Samantha Morton (1977), aktrise
* Kerry Louise (1983), pornoaktrise
* Jay McGuiness (1990), sjonger út The Wanted
* Jake Bugg (1994), sjonger
Chantal Hanse

**Chantal Hanse** (Gelderlân, 9 septimber 1984) is in Nederlâns fotomodel. Sy brûkt ek de skûlnamme *Chariko*. 

Sy waard yn 2007 twadde by de ferkiezing fan it Buorfamke fan it jier 2007 fan it blêd *[[FHM (tydskrift)|FHM]]* en sierde yn septimber 2009 de omslach fan de Nederlânske *[[Playboy Magazine|Playboy]]*.

Op 3 maaie 2010 waard Hanse keazen as Playmate fan it Jier 2009. Sy wurke as linzjery- en kommersjeel model.
Se wie gast yn it programma *[[Jensen]]* en yn de BNN-shows *[[De Nasjonale IQ Test (Nederlân)|De Nasjonale IQ Test]]* en *Spuiten en Slikken*. Ein 2010 ferskynde hja op frijwat pikante posters fan Suit Supply dy't yn it hiele lân te sjen wienen; dat kaam har te stean op krityk fan ûnder oaren feministyske kant. Hanse ferdigene de fotorige by *[[Pauw en Witteman]]* (novimber 2010).  

## Titels
* 2007: Buorfamke fan it jier 2007 (FHM)
* 2009: Playmate Septimber (Nederlânske *Playboy*)
* 2009: Playmate Desimber (Argentynske *Playboy*)
* 2010: Playmate Jannewaris (Sloveenske *Playboy*)
* 2010: Playmate Maart (Poalske *Playboy*)
* 2010: Playmate April (Braziljaanske *Playboy*)
* 2010: Playmate fan it jier 2009 (Nederlânske *Playboy*, maaie 2010)
* 2010: Playmate July (Argentynske *Playboy*)
* 2010: Playmate July (Kroatyske *Playboy*)

## Keppeling om utens
*Offisjele webside
It Skieppesturtsje

**It Skieppesturtsje** is in jierpriis foar frijwilligers út Tsjerkwert. De ûnderskieding bestiet út in oarkunde en in echte skippesturt út de ienige skiep- en laamsfachtloaierij fan Nederlân, dy fan Van Buren oan de Warkumer Trekwei yn Boalsert. De byhearrende oarkunde wurdt jûn om minsken yn it sintsje te setten dy't yn de rin fan de jierren boppe de grutte grize kloft fan warbere wurkers útstekke. De priis wurdt útrikt op it Nijjiersbal yn it doarpshûs: It Waltahûs.

## List fan Skieppesturten fan it Jier
Patrysjer

In **patrysjer** (ek skreaun as **patrisiër**) is ien dy't ôfkomstich is út it laach of de famylje dat fan âldsher de bestjoerders levere foar in maatskippij. Sosjaal en kultureel sjoen binne dy geslachten alhiel identyk oan de eallju. 

Eltse maatskippij hat patrysjers, yn it âlde Rome hienen sy it rjocht om sit te nimmen yn de Senaat. Yn Fryslân komt it begryp haadling út de midsiuwen gruttendiels oerien mei dat fan patrisiër. 

## Skiednis
Patrysjer of *Patricius* yn it Latyn is oarspronklik de namme foar de famylje fan inkele Romeinske geslachten; it haad (*pater* of *heit*) fan sa'n famylje wie lid fan de Senaat. Patrisiërs wienen mei oare wurden leden fan de Romeinske adel, en dy betsjutting hat it wurd hjoed de dei noch hieltyd yn in protte lannen. Streekrjocht tsjinoer de patrisiërs stean de plebejers of *de plebs*. 

It begryp patrysjer werlibbe yn de lette Midsiuwen, wannear't yn de stêden de wichtichste geslachten har groepearren om de bestjoerlike funksjes (Grytman, skepen, ...) ûnderinoar om beurten te ferdielen.
Catwalk

In **catwalk** is in poadium mei in T-foarm dêr't de nijste moade op oanbean wurdt. De moade wurdt presintearre troch mannekêns en dressmen dy't oer de catwalk rinne. De taskôger kin him of har sa oriïntearje op, en ynspirearje litte troch, it wurk fan foaroansteande moadeûntwerpers.

## Galery

Image:Catwalk.jpg
Image:UTEvoFash.jpg
File:Doutzencrop2.jpg|Doutzen Kroes op 'e catwalk
Justinianus I

**Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus** (Tauresium, 482 - Konstantinopel, 14 novimber 565), ek bekend as **Justinianus I de Grutte** (Gryksk: Ιουστινιανός, *Ioustinianos*), wie keizer fan Byzantium fan 1 augustus 527 oant 13 novimber 565, en is ien fan de grutste foarsten út de Byzantynske skiednis.
DITO

**DITO** (*Door Inspanning Tot Ontspanning*) is in toanielferiening út Tsjalbert.

Yn de jierren tachtich fan de 19e iuw riisden de resitearkolleezjes en toanielferienings op it plattelân as poddestuollen op út de grûn. Yn 1885 waard DITO oprjochte. Fan doe ôf koenen ek froulju lid wurde. Tusken de Hollânske stikken troch waard sa no en dan in Frysk stik spile. Letter waarden oer it generaal Fryske stikken spile doe't der mear yn it Frysk skreaun waard.

Eartiids wien der in soad earnstige stikken, yn de 21e iuw binne it meast blijspullen.  Yn 2010 waard it 125 jierrich bestean fierd mei fjouwer programearre foarstellingen yn fjouwer etabliseminten, folge troch in resepsje. Jûns wie der feest yn kafee De Streek en spile DITO "Anny út Amsterdam", in ienakter dy't fyftich jier dêrfoar ek ris spile wie.
Ernst fan Aylva

**Ernst fan Aylva** (1555 - Haniastate yn Holwert, 28 novimber 1627)  wie grytman fan Westdongeradiel en yn 1578 eigner en bewenner fan Haniastate. 

Hy wie troud mei Ydt Herema, in dochter fan Bocke Herema en Wyts Hania alias Rennerda; de lêste wie in dochter fan Ayle Rennerda en Yde, widdo fan Sipcke Hania. Sa kaam Haniastate oan de Aylva's.
Pikturalisme

**Picturialisme** is ien fan de ierste streamingen yn de fotografy. De streaming ûntstie om 1885 hinne, nei it op grutte skaal yntrodusearjen fan it fotografyproses mei drûge platen. De streaming berikte syn hichtepunt yn de earste jierren fan de 20e iuw, mar rekke nei 1914 yn it delgean mei de komst fan it modernisme. De term “pikturalisme” en  “pikturalist” ûntstiene om 1900 hinne.

Pikturalisme wie de earste streaming dy't fotografy as keunstfoarm beskôge. De streaming ûntstie út it besykjen om keunstfotografy in lykweardich plak te jaan neist skilderkeunst en etsen fan dy tiid. Pikturalisten woenen foaral it ljochtgebrûk, mar ek oare kenmerken, fan skilderijen oerbringe yn har foto's. Foto’s út dy tiid wienen fansels swart-wyt of sepia en waarden mei opsetsin dizich of ûnskerp makke. Om dit effekt te berikken waarden ûnder oaren softfokus-technyk, spesjale filters en spesjale linzen brûkt. Teffens waarden ek noch bewurkingen yn de tsjustere keamer tapast. Nei 1898 krige men fotopapier mei in rûch oerflak ta syn foldwaan, ek in helpmiddel om winske pikturalistyske effekten te berikken. De Encyclopedia Britannica út 1911 omskreau dit as “it berikken fan persoanlike artistike ympresje”.

Pikturalisme wie neffens de Encyclopedia Britannica fan 1911 oarspronklik in Britske streaming, mar krige al rillegau foet oan de grûn yn Amearika. Om 1900 wienen de Britske *[http://en.wikipedia.org/wiki/Linked_Ring Brotherhood of the Linked Ring]* en Amerikaanske *De New American School* bewegingen dy't har rjochten op pikturalisme. In bekende publikaasje dy't it pikturalisme foarstie en propagearre wie "Camera Work", it fototydskrift fan Alfred Stieglitz, dat fan 1903 oant 1917 ferskynde. Elts diel befette 12 foto’s.

Om 1910 giene hieltiten mear fotografen har op oare streamings rjochtsjen. In groep Amerikaanske fotografen fersmiet it pikturalisme folslein en foarme Group f/64, dy't him rjochte op ûnbewurke fotografy. De opkomst fan it modernisme die hjir sines ta.


Ofbyld:Clarence H. White (1871-1925)- Drops of rain (1903).jpg|Clarence H. White (1871-1925): *Reindrippen* (1903)
Ofbyld:Hb 3343412.jpg|Hugo Henneberg (1863–1918): *Motyf út [[Pommern]],* 1895-96, print 1902
Ofbyld:Hb 3343405.jpg|Hans Watzek (1848–1903): *[[Skiep]]*, 1901


## Wichtige keunstners fan it pikturalisme
* Malcolm Arbuthnot
* Alice Boughton
* Sidney Carter
* Harold Cazneaux
* Alvin Langdon Coburn
* George Davison
* Fred Holland Day
* Robert Demachy
* Mary Devens
* Georg Heinrich Emmerich
* Frank Eugene
* Hugo Henneberg
* Ogawa Isshin
* Gertrude Käsebier
* Heinrich Kühn
* Léonard Misonne
* Francis J. Mortimer
* Constant Puyo
* George Seeley
* Edward Steichen
* Alfred Stieglitz
* Hans Watzek
* Clarence H. White

## Literatuer
* Franz-Xaver Schlegel: *Pictorialism.* Yn: *Encyclopedia of Twentieth-Century Photography.* New York 2006, Band 3, S. 1262-1266.
* Franz-Xaver Schlegel: *Das Leben der toten Dinge - Studien zur modernen Sachfotografie in den USA 1914-1935.* 2 Bände, Art in Life, Stuttgart 1999, ISBN 300-004-407-8. 

## Keppeling om utens
* ''In Praise of Pictorialism: Early Pictorial Photography''.
Deiblêd

In **deiblêd** is in klassyk massamedium en noch altiten ien fan de populêrste en meast ynfloedrike foarm fan nijsfoarsjenning, alhoewol't de oplage fan betelle deiblêden weromrint. 

Net alle kranten binne deiblêden, yn ús lân oer it algemien seis kear wyks (útsein snein). Yn in soad oare lannen binne ek sneinedysjes, tusken 2004 en 2010 ferskynden in skoftlang De Twentsche Courant Tubantia en De Telegraaf op snein. 

Deiblêden wurde ferspraat oan beteljende abonnees of los ferkocht fia kiosken of oare ferkeappunten. Sûnt in oantal jierren binne der ek fergese deiblêden: de Metro, Sp!ts en De Pers ferskine fiif kear wyks en wurde ûnder oare klearlein foar, en soms sels aktyf útrikt oan forinzen. Dizze deiblêden binne foar harren ynkomsten hielendal ôfhinklik fan advertearders. Se rinne wol wat werom: der wie ek noch de DAG, en in sneonedysje fan De Pers, mar dy binne yn 2008 ophâlden.

De measte deiblêden hawwe in eigen *kleur*, in opiniearjende toansetting fan polityk, etysk en religieus gefoelige ûnderwerpen, wêrmei't elke krante in bepaald lêzerspublyk oansprekke wol. Dat jildt benammen foar de lanlike deiblêden. De regionale deiblêden binne yn harren ferspriedingsgebiet hast allegear monopolist. It oantal titels is as gefolch fan fúzjes hurd weromrûn.

De measte deiblêden meitsje hjoed de dei diel út fan grutte útjoukonserns, Yn Nederlân binne dit de Telegraaf Media Groep, de Persgroep en Wegener. De oerkoepeljende organisaasje fan deiblêden yn Nederlân is de feriening de Nederlandse Dagbladpers (NDP).

Deiblêden binne troch it jier sjoen net altyd like dik. Yn de komkommertiid, as der minder nijs foarhannen is, binne de kranten tinner.

## Deiblêden op ynternet
Fan sommige papieren deiblêden is de folsleine ferzje ek op ynternet te lêzen, faak fergees foar abonnees fan de papieren krante, en/of foar oaren tsjin in legere abonnemintspriis as dy fan in abonnemint op de papieren krante.

Fan in tal kranten, wêrûnder de Ljouwerter Krante binne op de webstee alle âlde jiergongen fergees yn te sjen. Op de side fan de Keninklike Bibleteek binne inkele desennia fan âlde jiergongen oant uterlik maaie 1945 fergees fia ynternet beskikber.

## Deiblêden yn Fryslân
Yn Fryslân besteane der twa regionale deiblêden. De Ljouwerter Krante bestiet sûnt 1752 en is dêrmei de âldste ûnder deselde namme ferskinende krante fan Nederlân. De oare krante is it Frysk Deiblêd. Dizze krante hat in kristlike grûnslach en bestiet sûnt 1903. It is it lytste selsstannige regionale deiblêd fan Nederlân. Beide kranten binne yn de haadsaak Nederlânsktalich, mar Fryske sitaten wurde ek sa opskreaun.

## Besibbe ûnderwerpen
* list fan deiblêden
* list fan eardere deiblêden
* krante
* wykblêd
* moanneblêd
* periodyk
* krantebank
Drukparse

In **drukparse** wie oarspronklik in stik hânark dat brûkt waard om teksten of ôfbyldings yn oplage mei te fermannichfâldigjen. De âldste drukparsen makken ôfbyldings foar spylkaarten. Dy wiene om 1050 hinne yn Sina yn gebrûk. 

De earste Jeropeeske drukparsen ûntstiene om 1350 hinne yn Easteryk, yn Wenen of yn Salzburg.

In **drukparse** is in masine dy't brûkt wurdt om tekst en/of ôfbyldingen yn oplage te fermannichfâldigjen.

It âldste type drukparse yn Europa is de degelparse. Dy bestiet út in stellaazje fan in ûnderplaat dêr't de drukfoarm op leit en in boppeplaat (*degel*). De drukfoarm wurdt mei de hân yninkte. Dan wurdt der in fel papier op de drukfoarm lein. De degel kin mei help fan in spindel omleech draaid wurde oant op de drukfoarm. Troch it oandraaien fan de degel tsjin it papier ûntstiet de ôfdruk. De âldste Europeeske drukparsen binne te sjen yn it Plantin-Moretus museum yn Antwerpen. It Frysk Grafysk Museum op De Jouwer hat in grutte kolleksje op it mêd fan drukken. 

Yn de rin fan de iuwen is de degel modernisearre. Letter waarden silinderparsen en rotaasjeparsen ûntwikkele wêrtroch't de produksjesnelheden folle heger waarden.

Yn de tweintichste iuw kaam it offsetprosedee yn swang. Dêrneist besteane der parsen foar folydruk, djipdruk, seefdruk en tampondruk.


## Losse letters
Yn Súd-Dútslân waard om 1450 hinne foar it earst gebrûk makke fan losse letters om teksten te foarmjen dy’t dan printe wurde koene, dat stiet bekend as de boekdrukkeunst. De man dy ferneamd waard mei dy ynnovaasje wie Johannes Gutenberg. Syn bekendste wurk is de Gutenbergbibel. Súd-Dútslân, Basel en Feneesje wiene de wichtichste sintrums foar printe wurk yn it tiidrek 1470-1550. Der wiene ferskate printers aktyf en de ûnderwerpen fan it printe wurk wiene tige ferskillend.

De drukparse hat de fersprieding fan ynformaasje in nije diminsje jûn. Foarhinne wiene alle boeken hânskreaun en dat wie och sa kostber en bewurklik. Mar in bytsje minsken hiene ien of mear boeken yn besit. Om it yn in kontekst te setten: de ferneamde bibleteek yn Aleksandrië hat ‘mar’ 4.000 boeken oftewol hânskriften. (boarne?)

De drukparse makke ynformaasje breed tagonklik. De renêssânse hat in ekstra ympuls krige troch de útjeften fan klassike wurken foar in breed publyk. Yn dat tiidrek wie Latynsk in gongbere taal foar publikaasje. Thomas More skreau ‘Utopia’ yn it Latyn. Ek Erasmus skreau syn 'Laus Stultitia', yn midsiuwsk Latyn, net yn klassyk Latyn. Erasmus liet syn boeken printsje yn Bazel. De folgjende stap wie om yn de folkstaal te skriuwen lykas Dante al dien hie mei syn Divina Commedia.

## Galerij

European Output of Printed Books ca. 1450–1800.png|Produksje fan printe boeken fan sawat 1450 oant 1800
Printing towns incunabula.svg|Sprieding en grutte fan de produksje fan boekdrukkeunst yn stêden yn de fyftjinde iuw 
Incunabula distribution by region.png|Oandiel printe boeken de regio yn de fyftjinde iuw
Incunabula distribution by language.png|Oandiel printe boeken de taal yn de fyftjinde iuw


## Sjoch ek
* druktechnyk
* boekdrukkeunst
* Frijheid fan drukparse
Fonograaf

De **fonograaf** is de foarrinder fan de grammofoan. De fonograaf waard patintearre troch Thomas Alva Edison op 19 febrewaris 1878 en foarseach yn de earste mooglikheid om lûd op te nimmen en wer ôf te spyljen. De fonograaf fan Edison is grif baseare op in fonautograaf dy't yn 1860 troch de Paryske útfiner Édouard-Léon Scott de Martinville boud waard. 

It earste fonografyske dokumint dat Edison sels makke wie in opname fan it Ingelske berneferske *"Mary had a little lamb"*.

## Wurking
By de fonograaf wurde troch in membraan en in stielen nille de lûdstrillings fêstlein, trochdat de skerpe punt fan de nille in groef fan wikseljende djipte lûkt yn in metaallaach dy't om in rûndraaiende silinder oanbrocht is. Nei de opname wurdt de nille nei it begjin fan de silinder brocht en yn it lûdsspoar setten. Troch dêrnei de silinder rûn te draaien waard it opnomde lûd fia in hoarn ôfspile.
Diemen

**Diemen** is in plak en gemeente yn de provinsje Noard-Hollân. De gemeente bestiet yn syn hjoeddeistige foarm sûnt 1812.

Binnen de gemeentegrinzen lizze gjin oare kearnen. Oan de noardside fan de gemeente leit de IJmar. Fierder grinzet Diemen oan de gemeentes Amsterdam, Ouder-Amstel (doarp Duivendrecht) en Muiden. Diemen makket diel út fan de plusregio Stedsregio Amsterdam. De gemeente telt yn totaal 24.360 ynwenners (2010) en hat in oerflak fan 14,32 km² (wêrfan 2,49 km² wetter).

## Yndieling
Diemen wurdt trochsnien troch it Amsterdam-Rynkanaal en de Diem. De Diem bestiet út twee dielen, wat ek de namme fan Diemen ferklearret. Diemen bestiet út fjouwer dielen: Diemen-Noard, Diemen-Sintrum, Diemen-Súd en it bûtengebiet. It bewenne diel fan Diemen leit hast hielendal ten suden fan it Amsterdam-Rynkanaal en bewesten fan de Dym. East fan de Dym leit Over-Diemen, oan beide kanten fan it kanaal.

## Berne yn Diemen
* Rudi Falkenhagen (1933-2005), akteur

## Keppeling om utens
* Webstee fan de gemeente
* Historyske Rûnte Diemen

## Galery

Ofbyld:Diemenzuid002.jpg|*Stasjon Diemen Súd*
Ofbyld:Ouddiemen.jpg|*Diemen Noard*
Ofbyld:Weespertrekvaart.jpg|*Weespertrekfeart, ek wol de [[Gaasp]]*
Ofbyld:Diemen by night 2.jpg|*Diemen by nacht*
Ofbyld:Diemen, grenspaal.jpg|*Grinspeal*
Ofbyld:IsraëlischebegraafplaatsDiemen.jpg|*Joadsk begraafplak*
Ofbyld:Diemen, Ouddiemerlaan 1.jpg|*De Alddynsterleane ferbynt Diemen-Noard mei Diemen-sintrum*
Ofbyld:Schuilkerk De Hoop.jpg|*[[Skûltsjerke]] [[De Hoop (skûltsjerke)|De Hoop]] yn Diemen*
Teleskoop (betsjuttingsside)

"**Teleskoop**" of "**tilleskoop**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

(fan it Grykske τῆλε, *téle*: "fier";  en σκοπεῖν *skopéin*, "sjen")

* teleskoop, in optysk ynstrumint
**radioteleskoop, in type optyske teleskoop
**refraktor (teleskoop), in type optyske teleskoop dy't gjin spegels befettet
**romteteleskoop, in optyske teleskoop yn 'e foarm fan in satellyt
**spegelteleskoop, in type optyske teleskoop
* teleskoop (fizier) of teleskoopfizier, in rjochtmiddel op in fjoerwapen
* Teleskoop (stjerrebyld), in stjerrrebyld
* teleskopysk meganisme, in meganisme mei in útskober ûnderdiel (teleskopysk yn de betsjutting fan útskober)
**teleskoopkraan, in hyskraan mei in teleskopysk meganisme
Wilhelmina fan Prusen

**Wilhelmina fan Prusen** kin wêze:
* Frederika Sofia Wilhelmina fan Prusen (1709-1758), better bekend as de markgrevinne fan Bayreuth. 
*Frederika Sofia Wilhelmina fan Prusen (1751-1820), frou fan steedhâlder Willem V
* Frederika Louise Wilhelmina fan Prusen (1774-1837), frou fan kening Willem I fan Nederlân
Willem I fan de Nederlannen

**Willem Freark fan Oranje-Nassau** (De Haach, 24 augustus 1772 – Berlyn, 12 desimber 1843) wie as **Willem I** fan 1813 oant 1815 soeverein foarst en fan 1815 oant 1840 de earste kening fan de Nederlannen. Under syn bewâld foarmen it hjoeddeiske Nederlân en Belgje fan 1813 oant 1830 ien steat.

## Jeugd en houlik
Willem Freark waard yn 1772 berne yn te 's-Gravenhage as tredde soan fan steedhâlder Willem V en prinsesse Wilhelmina fan Prusen, in nicht fan Freark II fan Prusen. Nei de dea fan steedhâlder Willem V stie hy oant 1815 bekend as Willem VI.

Willem Freark sels boaske yn 1791 syn folle nicht Wilhelmina fan Prusen, suster fan Freark Willem III, kening fan Prusen. Ut dit houlik waarden fjouwer berne berne:

## Titels
Neist kening fan de Nederlannen droech Willem I de titels prins fan Oranje-Nassau, foarst fan Fulda (1803-1806), greve fan Corvey, Weingarten en Dortmund (1802-1806) en letter as Willem I soeverein foarst fan it Soeverein Foarstedom fan de Feriene Nederlannen (1813-1815), hartoch fan Lúksemboarch (1815), gruthartoch fan Lúksemboarch (1815-1840) en hartoch fan Limburch (1839-1840). Nei syn abdikaasje nom hy de titel en namme *kening Willem Freark greve fan Nassau* oan.

## Literatuer (kar-út)
*  *Koning Willem I*, útjouwerij Kruseman, De Haach (1964)
*  *Willem Frederik, koning der Nederlanden*, útjouwerij Nederlandsche Handel-Maatschappij, Amsterdam (1949)
*  *Koning Willem I als verlicht despoot*, útjouwerij Bosch, Baarn (1918)

## Keppeling om utens
* Johan Rudolf Thorbecke over Willem I, yn in artikel wijd oan Anton Reinhard Falck
* ''Erflaters van onze beschaving'' It haadstik wijd oan Willem I fan Jan Romein en Annie Romein-Verschoor.
* Koarte dokumintêre oer Willem I yn de byldbank fan School tv.
* Koning Willem I Nederlânske Portrettengalerij
Slach by Hastings

De **slach by Hastings** wie op 14 oktober 1066. Yn de slach waard de lêste Angelsaksyske kening yn Ingelân, Harold II ferslein troch de Willem, hartoch fan Normandje, dy't sûnttiids 'de Oermasterer' neamd wurdt. Dy oerwinning wie it begjin fan de ferovering fan Ingelân troch de Normandjers. De slach is ferneamd nei it Ingelske plak Hastings, mar de slach hat yn it echt plak fûn dêr't tsjintwurdich it plak Battle leit.

## Keppelings om utens
* ''The Battle of Hastings: 14 October 1066''
* ''The Battle of Hastings 1066''
Willem V

**Willem V** kin wêze:
* Willem V fan Hollân (1333-1389), greve fan Hollân en Seelân (1349-1389) en fan Henegouwen (1356-1389)
* Willem V fan Oranje-Nassau (1748-1806), steedhâlder fan de Feriene Nederlannen (1751-1795)
* Willem V fan Kleef (1516-1592), hartoch fan Kleef, Gulik en Berg (1539-1592), hartoch fan Gelre (1539-1543)
* Willem V fan Beieren (1548-1626), hartoch fan Beieren (1579-1598)
Adriana Lima

**Adriana Francesca Lima** (12 juny 1981) is in Braziljaansk model, meast bekend as 'Angel' fan Victoria's Secret. Ek hat hja it merk Maybelline New York fan 2003 oant 2009 fertsjintwurdige. Op har 15e ferôvere sy it earste plak yn de Ford's Supermodel of the World kompetysje, it oare jier waard se twadde en krige doe in kontrakt oanbean fan Elite Model Management yn New York City

Op har 15e waard sy al keazen as moaiste supermodel fan de wrâld. Neist har memmetaal Portugeesk, praat hja ek Ingelsk, Frânsk, in bytsje Italjaansk en Spaansk.

* lingte: 1,78 M
* gewicht: 
* hier: Brún
* eagen: Blauw
* mjitten: 86-61-89 

## Keppeling om utens
* Adriana Lima's offisjele webside
Alessandra Ambrósio

**Alessandra Corine Ambrósio** (Rio Grande do Sul, Brazylje, 11 april 1981) is in Braziljaansk model. Sy is 1.78 m, waacht 51 kg, hat brún hier en brune eagen.

## Libbensrin
Ambrósio har âlden binne fan Italaanse en Poalske komôf en hawwe har eigen tankstation. Ambrósio wie noch mar acht jier doe't hja besleat om model te wurden.

Har earste baan wie in opdracht foar it Braziljaanske moadeblêd *[[Elle]]*. Sûnt hat hja wurke foar Revlon, Christian Dior, Giorgio Armani, Rolex, Oscar de la Renta, Gucci, Calvin Klein en Ralph Lauren. Ek hat de op de catwalk rûn foar Prada, Christian Lacroix, Fendi, Christian Dior, Ralph Lauren, Giorgio Armani, Vivienne Westwood en Oscar de la Renta. Hja hat goed 50 kear op it omslach fan grutte moadeblêden te sjen west.

Ambrósio is it meast bekend fan har wurk foar Victoria's Secret en waard keazen as it earste *[[wurdfierder|spokesmodel]]* foar in line fan it bedriuw yn 2004. Sy ferkynde foar it earst op *Victoria's Secret Fashion Show* yn 2000. 

Yn 2006 hie Ambrósio in figuranteroltsje yn 'e ''James Bond''-film *[[Casino Royale (film út 2006)|Casino Royale]]*. Letter hie se ek in lyts roltsje yn 'e komeedzjefilm *[[Daddy's Home (film)|Daddy's Home]]*, út 2015, en in grutterenien yn it ferfolch *[[Daddy's Home&nbsp;2]]*, út 2017.

Op 24 augustus 2008 krigen Ambrósio en har ferloofde, de Kalifornyske sakeman Jamie Mazur, har earste bern.

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Amber Valletta

**Amber Evangeline Valletta** (Phoenix (Arizona), 9 febrewaris 1974) is in Amerikaansk aktrise en fotomodel fan Portegeesk komôf. Sy spile ûnder oaren *Allegra Cole*, de dreamfrou fan *Albert Brenneman* (Kevin James) yn de romantyske komeedzje *[[Hitch]]* en *Madison Elizabeth Frank*, de ferdwûne frou dy't sintraal stiet yn de thriller *[[What Lies Beneath]]*.

Valletta troude yn 1994 mei it manlik model *Hervé Le Bihan*, mar skiede twa jier letter fan him. Yn septimber 2003 troude sy op 'en nij mei Christian McCaw, in eardere follyballer dy't foar de Feriene Steaten útkaam op de Olympyske Simmersullen 2000. Har earste bern, *Auden McCaw*, waard yn oktober 2000 berne.

## Filmografy
*Utsein telefyzjefilms
Barbara Meier

**Barbara Meier** (Amberg, 25 july 1986) is in Dútsk fotomodel en is bekend wurden miedat sy de twadde rige fan *Germany's Next Top Model* wûn hat.

## Keppeling om utens
*  Barbara's offisjele hiemside
Carmen Kass

**Carmen Kass** (Paide, 14 septimber 1978) is in Estysk supermodel en ûndernimmer.

## Libben en wurk
Carmen Kass waard grut yn Paide. As famke wenne hja mei har mem, in lânarbeidster, yn in appartemint yn it doarpke Sika. Mei 14 jier waard sy ûntdutsen yn in supermerk yn Tallinn troch in Italjaanske modelleferkenner. Kass hie eigentlik meidwaan wold oan de Miss Estlân-ferkiezing, mar in oanbod om yn Milaan as model in karriêre te begjinnen like har in mear glamoureuze en lukrative opsje.

Doe't Kass 18 jier wie ferfoer hja nei Parys, nei't se op de covers fan ferskate grutte magazines stien hie, sa as Vogue (Frankryk en Feriene Steaten), Elle (Austraalje), Image (Feriene Keninkryk).

Yn 1999 stie Kass model foar tal fan bekende ûntwerpers dêr't Dolce & Gabbana, Gucci, Prada en Versace by wiene. Boppedat hat Kass yn tal fan reklames posearre fan û.o. Calvin Klein, Chanel en Donna Karan. Kass wie ek in wurdfierster fan Sephora, in bekend kosmetikamerk, en it parfum J'adore fan Christian Dior.

Kass waard troch Vogue oantsjutten as "Model fan it Jier" op de VH1 / Vogue Fashion Awards fan 2000.

Njonken it modellewurk wie Kass kandidaat foar har lân foar it Europeesk Parlemint yn 2004. Se krige 2.315 stimmen fan de Estyske kiezers, mar waard net keazen. Kass is teffens in betûft skaakster. Fan 2004 oant 2011 wie hja foarsitter fan de Estyske Skaak Federaasje.

Se is ek foar in part eigener fan har modelleburo, Baltic Models. Yn Estlân is Kass eigener fan in stikmannich partikuliere bedriuwen, ûnder oaren fan twa bedriuwen yn ûnreplik goed.

## Keppeling om utens
Ruben L. Oppenheimer

**Ruben L. Oppenheimer** (Maastricht, 25 april 1975) is in Nederlânske cartoonist, benammen bekend troch syn politike spotprinten. Hy wennet en wurket yn Maastricht.
 
## Biografy
Oppenheimer studearre grafyske foarmjouwing oan de Academy Byldzjende Keunsten yn Maastricht en Yllustraasje foarmjouwing oan de Karel de Grutte Hegeskoalle yn Antwerpen.
Oppenheimer is foaral bekend fanwege syn eigen styl by it meitsjen fan (politike) spotprinten. Yn dit ferbân is hy freelance ferbûn oan it NRC Handelsblad, De Standaard, it Dagblad De Limburger, De Gelderlander, it Brabants Dagblad en de Ljouwerter Krante. Yn dizze blêden ferskine syn cartoons geregeldwei mei as hantekening Rubenl.nl. 
Oppenheimers cartoons stik foar stik soarchfâldich tekene en diels mei de PC útwurke tekeningen dy't fisueel faak tige ferskille fan foarm. Dochs ferriede se allegear in dwerse en bytiden wrang oandwaande en duorjende blik op de politike aktualiteit. Syn wurk ûntstiet faak yn opdracht fan in krante as fisueel kommintaar by in aktueel nijsitem dêr't gjin bypassend byld of ferdúdlikjende foto by foarhannen is.

## Prizen
* 2005: BeNe-priis.
* 2005: BeNe-prijs
* 2010: Solidarity Award
* 2015: Membredepriis
* 2016: Twadde priis Nederlânsk Cartoonfestival

## Keppeling om utens
*Syn hiemside
Slach by Austerlitz

De **Slach by Austerlitz** of de **Trijekeizersslach** barde op 2 desimber 1805, by de Tredde Koalysjeoarloch tsjin it Frânske keizerryk fan Napoleon. Napoleon fersloech de Eastenrykske en Russyske legers by Austerlitz (tsjintwurdich Slavkov u Brna yn Tsjechje).

Hoewol't mar 75.000 Frânsen it opnamen tsjin 90.000 tsjinstanners wie it it militêr sjeny fan Napoleon dat beskiedend blykte yn de slach: troch in opstelling yn de delling te kiezen boppe de strategysk better lizzende hichte lokke hy de Eastenrikers nei in minder ferdigene flank, wêrtroch't by de haadmacht fan de tsjinstanners de oandacht ferskode. Nei ôfwachte te hawwen oant de haadmacht úttinne, starte Napoleon yn de mist syn ferneamde "sprong fan de liuw". In Frânske troepenmacht fan 17.000 man besette de hichte en splite sa de troepen fan de tsjinstanner yn twa parten dy't dêrnei fan de hichte ôf beide oanfallen waarden. As needgreep sette de Russyske tsaar syn keizerlike garde yn de striid dy't in soad skea oanrjochte, mar te let wie om de Frânsen te ferdriuwen.

It Utertske plakje Austerlitz tanket syn namme oan dizze Frânske oerwinning. Dêr stiet de Piramide fan Austerlitz, in bouwurk dat de Frânske generaal Auguste de Marmont yn 1804 troch syn soldaten bouwe liet.

## Keppeling om utens
* Webstee fan de betinking
Alek Wek

**Alek Wek** (Wau, 16 april 1977) is in Súdsûdaneesk-Britsk model dat foar it earst op de catwalks ferskynde doe't sy 18 jier wie yn 1995, it begjin fan in glânzjende karriêre. Sy heart ta it Dinka-folk yn Súd-Sûdan, mar yn 1991 flechte sy mei in pear famyljeleden nei Grut-Brittanje om oan de boargeroarloch te ûntkommen.

Sy krige foar it earst omtinken doe't sy yn in muzykklip foar "GoldenEye" fan Tina Turner meidie yn 1995; dêrnei gie har karriêre yn de moadewrâld dat it slydjage en hearde sy rillegau ta de topmodellen. Sy krige in kontrakt by Ford Models yn 1996 en wie itselde jier ek te sjen yn de "Got 'Til It's Gone"-muzykfideo fan Janet Jackson. Sy waard "Model of the Year" yn 1997 by MTV. Sy wie it earste Afrikaanske model dy't op de omkaft fan *[[Elle (magazine)|Elle]]* kaam te stean, yn 1997.

Wek ûntwerpet ek hântassen mei de namme "Wek 1933". It jiertal ferwiist nei it bertejier fan har heit.

## Keppeling om utens
* IMDb-profyl
Vasili Zjûkovski

**Vasili Andrejevitsj Zjûkovski** (Russysk: Василий Андреевич Жуковский; Tûla, 9 febrewaris 1783 -  Baden-Baden, 24 april 1852) wie ien fan 'e meast foaroansteande Russyske dichters en oersetters út de tiid fan de Romantyk.

Zjûkovski wie de oerwûne soan fan in Russysk eigenerfde en dy syn Turkske faam. Hy skreau syn fersen yn it earstoan yn kassisistyske styl en gie letter stadichoan oer op it sentimintalisme. Zjûkovski hat in soad ynfloed op de Russyske literatuer hân. Hy joech de Russyske literatuer ‘in hert en in siel’ en wurdt wol sjoen as de stamheit fan de Russyske psychologyske lyryk.  Belinski skreau dat der sûnder Zjûkovski gjin Pûsjkin west hie. Boppedatmakke er in protte masterwurken út de wrâldliteratuer tagonklik in oersettingen fan heech nivo (Byron, Goethe, Schiller, Homerus, Virgilius). Teffens is er tige priizge om it omsetten fan it midsiuwske Igorliet nei modern Russysk.

## Literatuer
* : *Russische letterkunde*, 1986, Utert
* : *Encyclopedie van de wereldliteratuur*, 1980, Bussum
Roy Ayers

**Roy Ayers** (Los Angeles, 10 septimber 1940 – New York, 4 maart 2025) wie in Amerikaanske funk-, soul- en jazzfibrafoanist. 

Ayers is al tsientallen jierren bekend as in pionier fan ferskillende streamingen yn de jazz. In de jierren 60 hold er him noch meast dwaande mei âlde  jazz-stilen en wurke er gear mei bygelyks Herbie Mann, Curtis Amy en Chico Hamilton. Yn de jierren 70 en 80 rjochte er him lykwols op it byinoar bringen fan r&b mei jazz en funk. Yn de neifolgjende jierren gie er wer in oare kant út en krige de status fan *Godfather of [[Acid Jazz]]* fanwege de grutte rol dy't er spile  yn de ûntjouwing fan dat sjênre en syn grutte populêrens yn fral Ingelân.

In tige bekend nûmer fan Ayers is *Everybody Loves the Sunshine*, mei omdat in protte hiphop-artiesten samples fan dat nûmer yn har muzyk ferwurke hawwe. 

Neist it útbringen fan eigen soloalbums hat Ayers him ek op in tal oare flakken oppenearre. Yn de jierren 80 hie er syn eigen platemaatskippij *Uno Melodic Records*, hat er albums makke foar ferskate artysten en gearwurke mei de sjonger/muzikant Fela Kuti út Nigeria. Ayers brocht yn 2004 de cd *Mahogany Vibe* út.

Ayers ferstoar op 4 maart 2025 op 84 jierrige leeftiid.

## Keppeling om utens
*Roy Ayers' offisjele webside
Vissarion Belinski

**Vissari Grigorevitsj Belinski** (*[[Russysk]]: Виссарион Григорьевич Белинский*; 11 juny 1811/30 maaie, Sveaboarch (by Helsinki) – 7 juny 1848/26 maaie, Sint-Petersburch) wie in foaroansteand Russysk literêr kritikus en publisist, en liberaal út de 19e iuw, dy't kultureel op West-Europa rjochte wie.

## Libben en opfettings
Belinski waard berne as soan fan in militêre dokter ûnder Helsinki en studearre fan 1829 oant 1832 oan de Lomonosov-universiteit fan Moskou. Hy waard fan de universiteit stjoerd mei de kwalifikaasje ‘te min bejeftige’, mar de wiere reden wie syn krityk op it liifeigendom.

Belinski publisearre yn syn koarte libben hûnderten artikels, dy’t grutte ynfloed op de Russyske literatuer nei 1840 hân hawwe.  Hy wenne en wurke yn St. Petersburch, dêr’t er in respektearre (liberaal) kritikus en redakteur fan twa literêre magazines wie: *Otechestvennye Zapiski* en *Sovremennik*. By beide blêden wurke er gear mei de jongere Nikolaj Nekrasov. Yn 1843 troude er mei Maria Wassiljevna Orlowa; sy krigen trije bern.

Belinski’s opfettings oer literatuer en keunst hawwe fjouwer wichtige eleminten:
#It (sosjaal) realisme: in realistyske werjefte fan de wurklikheid, mar net fan it tafallige, mar fan it karakteristike dêrfan;
#“Volkstümlichkeit”: in artistike werjefte fan de sosjale werklikheid út it stânpunt fan it ferhûddûke folk wei sjoen;
#It is de taak fan literatuer om heechsteande ideeën te bringen;
#De literatuer hat in funksje yn it opbringen fan minsken .
Hy ferwurde syn stellingen it dúdlikst yn in “Oersjoch fan de Russyske literatuer” út 1846 en in stúdzje oer Gogol út 1843.

Yn 1837 oppenearre tuberkuloaze him by Belinski. Hy liet him yn 1847 noch behannelje yn Berlyn en Salzburch, maar yn 1848 stoar er yn Sint-Petersburch nei in lang lijen.

## Ynfloed
De ynfloed fan Belinski op it sosjale en yntellektuele libben yn it Ruslân fan 1850 oant 1917 hat grut west. Hy waard de geastlike heit fan de Russyske yntelligintsia, en hie in ynfloed dy’t him fuortsette oant de Russyske  revolúsje ta: de earste Bolsjewiken beskôgen him as in soarte fan literêre tsjerkfaar (wylst er letter ûnder Stalin wer ferbean waard, benammen om syn frijsinnige tinkwize).

Op de Russyske literatuer wie syn ynfloed noch grutter. Hy stipe Gogol by it útjaan fan “Deade sielen” en wie de earste dy’t yn in stúdzje de klam lei op it grutte belang fan it fernijend wurk fan Gogol. Tegearre mei Nekrasov ‘ûntduts’ er Fjodor Dostojevski (“Earme minsken”), en hie er grutte ynfloed op Ivan Toergenjev, Pisemski en tal fan oare Russyske skriuwers. Sa spile er in tige wichtige rol yn it grutte klassike tiidrek fan de Russyske literatuer yn de 19e iuw en wurdt er sjoen as de heit fan it Russysk realisme. 
 
Aleksander Herzen en Ivan Toergenjev hienen wiidweidich omtinken foar Belinski yn har memoires, dy't ek yn it Nederlânsk ferskynd binne.

## Literatuer
* : *Russische letterkunde*, 1986, Utert
* : *Geschiedenis van de Russische literatuur*, 1985, Amsterdam
* : *Encyclopedie van de wereldliteratuur*, 1980, Bussum
* : *De Russische roman* (1967)

## Keppeling om utens
* Biografy
Leslie Nielsen

**Leslie William Nielsen** (Regina (Saskatchewan), 11 febrewaris 1926 - Fort Lauderdale, 28 novimber 2010) wie in Amerikaansk akteur en komyk fan Kanadeesk komôf, dy't 50 jier lang karriêre makke yn film en op telefyzje.

## Biografy
Nielsen studearre oan de *Lorne Greene Academy of Radio Arts* yn Toronto eardat er nei de Feriene Steaten ferfarde. Hjir spile er syn earste earnstige rollen yn sciencefictionklassikers sa as *Forbidden Planet* en de telefyzjerige Dr. Kildare, mar hy waard letter fral foar koartswilige rollen frege. Nielsen hat yn mei-elkoar 200 films en searjes spile.

Nielsen is it bekendst wurden troch de *Police Squad!* telefyzjerige en de dêrfan ôflate *The Naked Gun*-films, dêr't hy de haadrol yn hie fan inspecteur Frank Drebin en de filmparody *Airplane!*. Hy spile ek yn in grut oantal oare filmparodieën en komeedzjes.

Syn broer Erik Nielsen hat ficepremier fan Kanada west.

Nielsen stoar yn in sikehûs oan in longûntstekking.

## Filmografy
Jasnaja Poljana

**Jasnaja Poljana** (Russysk: *Ясная Поляна*) ('helder iepen plak') wie in bûtenpleats fan Lev Tolstoj, op 12 kilometer súdwestlik fan de Russyske stêd Toela dêr't de skriuwer berne en begroeven is. Teffens skreau er dêr syn grutte romans *[[Oarloch en Frede]]* en *[[Anna Karenina]]*. 

Fuort nei de dea fan Tolstoj waard it hûs in museum. Yn it earstoan hie syn dochter Aleksandra Tolstaja dêr de lieding en ek no noch heart de direkteur ta syn neisieten. It museum hat Tolstoj syn persoanlik besit en syn bibleteek fan 22.000 boeken.

Teffens heart ek de skoalle foar de boerebern en it park by it museum. Yn de Twadde Wrâldkriich ferôveren de Dútsers de bûtenpleats en Robert H. Jackson ferklearre by it Proses fan Neurenberch dat sy it bûten en it grêf fan Tolstoj ferwoastge hiene. De belangrykste eleminten wienen lykwols earder al evakuearre troch de sovjetregearing. Nei de kriich waard it bûten op 'en nij opmakke oant it like op de tastân fan Tolstoj syn tiid.

## Keppeling om utens
*   Offisjele website
Dronten

**Dronten** is in doarp en gemeente yn de provinsje Flevolân mei ûngefear  ynwenners (, boarne: CBS) en mei in oerflak fan 424 km². Dronten waard yn 1972 in selsstannige gemeente.

## Keppeling om utens
*  Gemeente Dronten