open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Smelne FM

**Smelne FM** is de streekomrop fan de gemeentes Smellingerlân en Opsterlân. 

## Omrop yn oprjochting
De omrop is sûnt 23 febrewaris 2007 yn 'e loft. Smelne FM bestiet út âld-meiwurkers fan de lokale omrop RTS, dy't yn 2005 faillyt gien is. De nije omrop is oprjochte troch Nel Kuindersma âld-fraksjefoarsitter fan Gemeentebelangen Smellingerlân. Yn 2021 ferhúze de studio fan de de omrop fan Singel yn Drachten nei de Moleneind Zuidzijde yn itselde doarp. Sûnt 2024 is Smelne FM ek de streekomrop fan de gemeente Opsterlân.

## Sjoch ek
* Radio en Tillefyzje Smellingerlân (RTS)
Klokslach

De **klokslach** fan in stêd is de krite bûten de stêd dat al ta de stêd rekkene wurdt.

Yn de tiid dat stêden binnen stedsgrêften leine, wie de klokslach fan de stêd it rjochtsgebiet bûten de grêft. De slach fan de stêdsklok gou ek as oprop yn de krite om nei it stedhûs te kommen en te harkjen nei de proklamaasjes dy't dêr dien waarden.
Radio en Tillefyzje Smellingerlân

**Radio en Tillefyzje Smellingerlân**, *RTS* (*Radio en Televisie Smallingerland*),  wie de namme fan de lokale omrop fan Smellingerlân. De omrop wie yn 1987 begûn as Stifting Lokale Omrop Smellingerlân (SLOS). 

## Telefyzje
Foar telefyzje hierde de omrop in part fan it gebou en waarden der fiif betelle meiwurkers oannaam. Op 6 oktober 2001 begûn de omrop as RTS mei telefyzje, op 256 MHz, kanaal 12. De RTS ynvestearre yn goede kwaliteit radio en telefyzje. It die lykwols bliken dat der net genôch jild wie, en der waard troch de gemeente in protte jild yn de omrop stutsen. Uteinlik besleat de gemeente der net mear jild yn te stekken, mar te hoopjen op in nij begjin. Op febrewaris 2005 gong de omrop doe fallyt.

## Lêste útstjoering
Mei telefyzje  en kabelkrante waard daalks opholden, mar de frijwilligers gongen noch twa moanne troch mei radio meitsjen. Tongersdei 28 april om tolve oere nachts waard de útstjoering ôfsletten. De stjoerder bleau lykwols oanstean. Mear as twa moannen lang waard in piip sinjaal útstjoerd, oant de stjoerder 6 july yn beslach naam waard.

## Frekwinsje
De útstjoerfrekwinsje fan de RTS wie 107,8. In probleem dêrby wie dat de HOS, yn it Hearrenfean, op 107,7 siet, wat foar beide stjoerders steuring joech. Op de kabel waard it sinjaal as 96,1 trochjûn.

## Sjoch ek
* Smelne FM
Muntienheid

De **muntienheid** of **faluta** fan in lân is it offisjeel jildende betelmiddel fan in lân, bygelyks, it Britske pûn, de Amerikaanske dollar of de euro.

Yn in protte gefallen is in munt beheind ta ien lân, bygelyks, it Britske pûn yn Grut-Brittanje. It bart lykwols ek dat in lân de munt fan in oar lân brûkt. Sa is de Amerikaanske dollar net allinnich de munt fan de Feriene Steaten, mar hat ûnder oaren ek East-Timor de dollar as munt oannaam. Guon oare lannen hâlde ek in fêste ferhâlding oan tusken harren munt en de dollar. In pear munten binne mienskiplik foar in groep lannen, bygelyks de euro foar de JU-lannen yn de muntuny.

In ynternasjonale standert, ISO 4217, beskriuwt foar alle lannen in trijeletterige ôfkoarting foar de munt.

## Keppeling om utens
*
Luchtkessenreau

It **luchtkessenreau**, nei it Ingelsk ek wol ***hovercraft***, is in ferfiermiddel mei minimale wriuwing.

It luchtkessenreau is yn 1959 útfûn troch Christopher Cockerell. It hat in *rok* dy't fan de kanten ôfhinget, en in motor dy't lucht fan boppe ûnder de rok blaast. Sa bliuwt de luchtdruk ûnder it luchtkessenreau heech genôch om it in pear sentimeter boppe de grûn of it wetter sweevje te litten. Dertroch hat it luchtkessenreau gjin wriuwing fan it oerflak, it giet net troch it wetter as in skip, en it hat gjin rolwjerstân sa't tsjillen dy hawwe. Sadwaande kin in luchtkessenreau tige fluch foarútkomme.

Grutte luchtkessenreauwen wurde meast brûkt as fartúch. Neffens in skip is in luchtkessenreau dúdlik flugger. Om't it net troch it wetter giet kin it ek gewoan by it strân op komme; der is gjin ferlet fan in haven mei genôch djipgong en in kade. It foardiel fan it skip is dat it troch de kyl stabiel holden wurdt; it luchtkessenreau ferweget mei de wyn en de weagen, dat de minsken wurde earder seesiik.

Yn Frankryk hat der yn de sechtiger jierren in proef west mei in luchtkessentrein, in luchtkessenreau mei in stjoerralje.
Moraal

De **moraal** is it stelsel fan wearden en noarmen dat feitlikens foar in bepaalde groep jildt.

De moraal soe werspegele wêze moatte yn de wet en yn de godstsjinst. Lykwols binne dy ôfspegelings net folslein en ek kin de moraal fan parten fan in groep, feitlikens wer lytsere groepen, wer ôfwike fan dy fan de hiele groep. Hjirtroch binne seden, de brûkmen dy't bassearre binne op de moraal, neffens de moraal goed, of soms sels easke, wylst se neffens de wet dochs strafber of neffens de godtsjinst dochs sûndich wêze kinne.

Dit probleem jildt fral foar nijkommers yn in groep, lykas ymmigranten en bekearlingen. Undersyk hat oantoant dat der al wearden binne dy't foar hast alle minsken itselde binne, mar de noarmen dy't dêrop bassearre binne, ferskille tusken kultueren. Dy ferskillen komme fuort út ferskillen yn de rangoarder fan dy wearden tusken ferskillende kultueren en troch ferskillen yn de libbensomstannichheden fan de groep. Dêrtroch kin de moraal fan in ymmigrant út in oare kultuer bot ôfwyke fan de moraal dy't yn syn nije lân yn de wet dellein is. En op deselde wize kin de moraal fan de bekearling dochs fier ôfstean fan syn nije leauwen.

In foarbyld fan dat lêste ferskil is werom te finen yn de leginde fan it kerstenjen fan Redbad. At Redbad doopt wurde sil, freget er, wêr neffens de Kristenen syn âldfaars wêze sille wylst hy yn de himel komt. It docht bliken dat dy dêr neffens de kristenen net by him wêze sille, om't hja gjin kristenen wienen. Neffens it Kristendom is de rêding dy't Redbad bean wurdt de heechste wearde, mar Redbad folget de Germaanske moraal, dy't de famylje as de heechste wearde beskôget. Dat hy wiist it Kristendom ôf om't er dêryn net mei syn âldfaars feriene wurde sil.

## Sjoch ek
* Sosjology.
Latyn

It **Latyn** (Latyn: *lingua Latina* of *Latine*) is in âlde (en no deade) taal út de grutte Yndo-Jeropeeske taalfamylje, dy't ta de Italjaanske tûke fan 'e stambeam beheart. It **Latyn** wie de taal fan de Romeinen en wie om de jiertelling hinne de wichtichste taal yn it Middellânske-Seegebiet.

## Skiednis fan de taal

De âldste Latynske tekst datearret nei gedachten út de 7e iuw of 6e iuw f.Kr. Yn dy iere tiid waard Rome sterk beynfloede troch de Etrusken, it oanbuorjende folk dat in grut gebiet bewenne benoarden Latium. De Romeinske religy en boukeunst bygelyks binne hiel bot inte op Etruskyske foarbylden. Ek it klassike Latynsk alfabet is basearre op it Etruskysk alfabet (dat op har beurt wer fan it Gryksk alfabet ôflaat wie). Wat de taal sels oangiet hat it Etruskysk net folle ynfloed hân op it Latyn, útsein inkele lienwurden, dêr't *persona* (masker) it bekendste fan is: it wurd dêr't it Fryske *persoan* wer fan ôflaat is.

Yn de rin fan de 2e iuw f.Kr. waard it Latyn stadichoan de literêre taal sa as wy dy tsjintwurdich kinne; de taal waard normaliseare, krige in konservative ynslach en yn de sinbou waard systematysker. De ôfstân ta de omgongstaal, dy't *folkslatyn* of fulgêr Latyn neamd wurdt, naam dêrtroch hiel bot ta. Benammen Sisero en Caesar hawwe yn de 1e iuw f.Kr. de toan set foar it klassike Latyn.

Trochdat Latyn de taal fan de tsjerke woarn waard, en de mûntsen yn de Midsiuwen de wichtichste wittenskippers wienen, waard it Latyn ek ta de taal fan de wittenskip. Nei't de universiteiten oergongen op de lânstaal hie it dy rol net mear, mar ek no noch wurdt Latyn yn ferskate lannen noch as skoallefak ûnderwiisd, lykas bygelyks yn Nederlân op de middelbere skoalle. De taal wurdt ûnder oaren ek noch brûkt by it takennen fan nammen foar planten en bisten.

Troch de iuwen, it Latyn seach syn útspraak yn ferskillende soarten ferbrutsen. Dêrom fint men no in konflikt tusken de oarspronklike útspraak en de *Tsjerkeútspraak* fan hjoeddei.

It grutste ferskil tusken de twa wurdt sjoen yn 'e útspraak fan letters 'C' en 'G', as hja foar in 'E' as in 'I' komme. Yn de Tsjerkeútspraak dy klinke as **tsj** en **dzj**, mar yn 'e oarspronklike taal, hja wurde altyd allinne as **k** en **g** heard.

Latyn is in taal dy't ryk mei namfallen is, en dêrom hawwe tiidwurden ferfoeging, as ek de haadwurden ferbûging hawwe. Yn 'e betide iuwen n.Kr. wie it Latynsk in grutte fiertaal foar it oerbringen tusken minsken yn hiel Jeropa.
De Swadde

**De Swadde** is in âlde grinsfeart tusken Kollumerlân en Achtkarspelen, Dantumadiel en Tytsjerksteradiel. De namme komt fan 'Swette' as algemiene namme foar in (grins)sleat. De Swadde is tagelyk ek de grins mei de elzesingels dy't oan de noardkant faak de stikken lân faninoar skiede en de beamwallen oan de súdkant. Ek lizze yn dit gebiet in protte pingoruïnes. Grutte stikken fan de Swadde rint tsjintwurdich in fytspaad bylâns.
Fidzjy

**Fidzjy** is in lân yn Oseaanje op it súdlik healrûn. Fidzjy bestjit út 332 eilannen dêr't om-ende-by 110 fan bewenne binne. De grutste binne Viti Levu dêr't de haadstêd Suva op leit en Vanua Levu.

## Geografy
### Lizzing
De Fidzjy-eilannen wurde begrinzge troch de territoriale wetters fan:
* Tûvalû yn it noarden;
* De Salomonseilannen yn it westen;
* Fanûatû yn it suden;
* Wallis en Fûtûna en Tonga yn it easten.

### Lânskip

It gebiet bestiet út mear as 320 eilannen, dêr't guons atollen fan binne, guons fulkanyske eilannen en 110 fêst bewenne. De twa wichtichste eilannen binne: Fity Levu en Fanua Levu dy't beide bot berchich binne mei piken boppe de 1300 meter. De heechste pyk is de Tomanivy of Fiktoria, op 1324 meter. 

De Fidzjy-eilannen hawwe in tropysk klimaat en binne bedekt mei tropyske bosken. De foar it each ûneinige strannen meitsje fan de eilannen in populêre fakânsje bestimming. Op Fity Levu leit de haadstêd, dêr't sawat trijefearn fan de totale befolking wennet. 

### De eilannen

Fidzjy is ferdield yn de folgjende eilânkloften:
* Kadavu-eilannen
* Lau-eilannen
** Noardlike Lau-eilannen
** Súdlike Lau-eilannen
** Moala-eilannen
* Lomaiviti-eilannen
* Mamanuka-eilannen
* Rotûma
* Vanua Levu-eilannen
** Ringgoldeilannen
* Viti Levu-eilannen
* Yasawa-eilannen

## Skiednis
De Fidzjy-eilannen binne ûntdekt waan troch Abel Tasman yn 1643. Dêr wienen spoaren fan bewenning troch Polyneezjers. Mar it duorre oant 1874 foar't de Ingelsen de basis foar in Britske koloanje leinen. Yn 1970 waard Fidzjy ûnôfhinklik, mar it bleau wol in part fan it Britske Gemienguod. Nei een steatsgreep yn 1987 waard Fiji in republyk.

## Demografy
### Befolking
De befolking fan de Fidzjy-eilannen besteane foar it grutste part út lânseigen Fidzjianen dy't fan Melanezysk komôf binne (54.3%), alhoewol't guons ek Polynezyske foarâlden hawwe, en Yndo-Fidzjianen (38.1%), ôfstammelingen fan Yndiaaske kontrakt-arbeiders dy't troch de Ingelsen yn de 19e iuw nei de eilannen brocht waarden. It persintaazje Ynjers is de lêste desennia lykwols tebek rûn as gefolch fan emigraasje yn gong set nei de kûp fan 2000 doe't nochal wat geweld brûkt is tsjin de Yndyske Fidzjianen. Fierders is der ek in lytse mar wichtige kloft fan ôfstammelingen fan kontrakt arbeiders fan de Salomonseilannen.

### Religy
De lânseigen Fizjianen binne foar it grutste part kristenen (97.2% neffens tellingen út 1996), de Yndyske Fidzjianen meast hindoes (70.7%) en moslims (17.9%). Oer de hiele befolking ferdield lizze de persintaazjes op: kristenen 64.5%, hindoes 27.9%, moslims 6.3%, sikhs 0.3%, oaren 0.3%, gjin 0.7% (telling 2007).
Helena de Boer

**Helena de Boer** (Snits, 16 febrewaris 1962) is in skriuwster en tekeneres.

Helena de Boer skreau en tekene de searje Bear Boeloe foar Omrop Fryslân. Ek makke hja ferskate boeken oer Bear Boeloe. Yn 2007 hat se besletten in punt efter de telefyzjesearje en de boeken te setten. De telefyzjesearje is trochgongen en se is nei in pear jier wer begûn mei it tekenjen en skriuwen fan ferhalen, as oan folling op werhellings en/of besteand yllustraasje-materiaal. Helena de Boer hat ek noch in oar berneboek makke en in bondeling fan gedichten mei tekenings.

Hja is fierder byldzjend keunstner en druïde en jout kursussen oan hûs yn Zorgvlied

## Bibliografy
Njonken har wurk foar de searje Bear Boeloe foar Omrop Fryslân hat Helena de Boer de neikommende boeken makke:

* 1995 - *Bear Boeloe en de jonge poeskes*
* 1997 - *Bear Boeloe, oer hoopkes en húskes*
* 1999 - *Bear Boeloe, fûgeltsje*
* 2002 - *Bear Boeloe, lytse poppe*
* 2002 - *Maar die grijze klei* (*Mar dy grize klaai*) poëzij mei tekenings
* 2004 - *Bear Boeloe, broerke*
* 2005 - *De tredde doar* (jeugdboek).

## Keppeling om utens
* Eigen webstee Helena de Boer.
Grut-Brittanje (betsjuttingsside)

"**Grut-Brittanje**" of "**Grut-Brittannië**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Grut-Brittanje, in ûnsekuer synonym foar it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Noard-Ierlân
## Oare betsjuttings
* Grut-Brittanje (eilân), in grut eilân yn de noardlike Atlantyske Oseaan
* Keninkryk Grut-Brittanje, in histoaryske steat dy't bestie fan 1707 oant 1801
* Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Ierlân, in histoaryske steat dy't bestie fan 1801 oant 1922
Ostmark (gebiet)

**''Ostmark** wie de namme fan Eastenryk nei de Anschluss, de Dútske anneksaasje fan Eastenryk yn maart 1938. De namme wie ta ûnderskied mei it *Altreach* en wie in ferwizing nei de *Beierske Eastmark* en eardere eastmarken út it earste milennium n.Kr.

Arthur Seyss-Inquart, de Eastenrykske nazi-lieder, waard troch Adolf Hitler oansteld as rykssteehâlder fan Ostmark. Yn s1939 ferfoel dy besûndere status fan Eastenryk en waard de Ostmark opheft. Eastenryk waard hiernei yn ferskate goaen opdield. It wichtichste goa wie dat fan Wenen. Baldur von Schirach, de eartiidske *Reichsjugendleiter* (ryksjongereinlieder) fan de Hitler-jugend, waard yn 1940 *goalieder* fan Wenen.
Anschluss

It Dútske wurd **Anschluss**, oant 1998 stavere as *Anschluß*, betsjut letterlik 'oansluting' of 'ferbining' en oerdrachtlik anneksaasje. Mei de term 'De Anschluss' wurdt meastal spesifyk de Dútske anneksaasje fan Eastenryk yn in Grut-Dútslân (1938) oantsjutten.

Dy Anschluss wie yn tsjinstelling ta de *Ausschluss*, de útsluting fan Eastenryk út Dútslan, meastal spesifyk sa't dat tusken 1866 en 1871 late ta it troch Prusen oerhearske Dútslan. Anschluss en Ausschluss wienen foar 1866 de twa manearen om ta in Dútske ienheid te kommen: Grut-Dútslân mei, en laat troch, Eastenryk of Lyts-Dútslân sûnder Eastenryk. Otto von Bismarck wist troch it oangean fan de Dútske Oarloch yn 1866 it Dútske Bûn iepen te brekken. De Ausschluss waard yn 1871 folslein troch de stifting fan it troch Prusen oerhearske Dútske Keizerryk.

Nei de Earste Wrâldkriich foel Eastenryk-Hongarije útelkoar. Op 12 novimber 1918 waard de Eastenrykske republyk útroppen. It Ferdrach fan Versailles út 1918/1919 ferbea mei klam eltse oansluting fan Eastenryk by Dútslân. Ynearsten hâlde Eastenryk noch ferkiezings, allinne foar manlju.
Podgorica

**Podgorica** (útspr.: "Pot-go-ryt-sa"; Syrillysk: Подгорица), tusken 1946 en 1992 **Titograd** neamd, is de haadstêd en in gemeente fan Montenegro. De ynwennertelling yn 2003 kaam op 136.473 ynwenners, dat is 22% fan de totale Montenegrynske befolking.

Yn de stêd steane teaters, bibleteken en de Universiteit fan Montenegro. Sûnt 2005 stiet yn de stêd de Milenniumbrêge, boud oer de rivier de Morača.

## Etnyske groepen
Neffens de folkstelling fan 2003 libje yn Podgorica de neikommende etnyske groepen:
* Montenegrinen (54,94%)
* Serven (25,08%) 
* Albanezen (7,94%) 
* Moslims (2,67%) 
* Bosnyske Moslims (1,49%)
* Oare groepen lykas de Roma (elts ûnder de 1%).
Izer (rivier)

De **Izer** is de koartste fan de trije Belgyske rivieren dy't op see útkomme. Om't de oare twa, de Maas en de Skelde, fierder rinne nei Nederlân is de Izer fan de trije de ienichste dy't yn Belgje yn see útkomt. De totale langte berint 78 kilometer, wêrfan 45 yn Belgje.

## Rin
De Izer ûntspringt west fan Kassel yn Noard-Frankryk. De rivier hat twa offisjele boarnen: by Buisscheure en Lederzele. Op Frânsk grûngebiet rint er fierder by Broksele, Bollezele, Ekelsbeke, Wilder, Bambeke en Houtkerke lâns. De Izer wurdt fierders fuorre troch de Penebeek (*Peene Becque*), de Vuilebeek (*Sale Becque*) en de Herzele (*Herzeele*).

De Zwijnebeek (*Zwyne Becque*) oan de linkerwâl en de Heidebeek (*Ey Becque*) oan de rjochterwâl foarmje beide in ein lang de grins tusken Frankryk en Belgje. De Izer mûnet op 'e hichte fan Nijpoarte fia de Ganzepoot út yn de Noardsee.

## Earste Wrâldkriich
De rivier wie ûnder de Earste Wrâldkriich it taferiel fan in stellingen- en rinfuorgekriich; de Belgyske en Dútske legers hienen harren beide oan de iggen fan de rivier yngroeven. It Belgyske leger koe dêr stânhâlde neidat se op foarstel fan de ûndersyksrjochter fan Veurne in diel fan de Izerflakte ûnder wetter strûpe litten hiene. Fierder it lân yn waarden de alliearde lynjes bemanne troch Britske en Frânske troepen.

Lykas op oare plakken yn de regio hawwe har hjir ferskriklike taferielen ôfspiele. Yn Diksmuide stean oan de Izer twa monuminten dy't dizze grouwel betinke: de Izertoer en de Deadengong.
Milenniumbrêge (Podgorica)

De **Mileniumbrêge** is in koartlyn ôfmakke hingbrêge oer de rivier de Morača yn Podgorica, Montenegro. De brêge is offisjeel iepene wurden op 13 july 2005, Montenegro's Nasjonale dei. De brêge waard gau ien fan de oriïntaasjepunten fan de stêd.

De brêge is 140 m lang en de pyloan is 57 m heech. Fan de 36 kabels drage 12 it weiflak, wylst 24 befestige binne oan de tsjinwichten. Dit soarget dat it bouwurk tige in yndruk makket. De brêge is ûntwurpen troch Mladen Ulićević, in prefester oan de Universiteit fan Montenegro.
Acid house

**Acid House** is in muzykstreaming dy't yn de jierren '80 yn Chicago furoare makke, en oan de basis leit fan frijwol alle ûnderstreamings fan de housemuzyk.

DJ Pierre ûntdekte earder tafallich dat syn Roland TB-303 synthesizer frjemde lûden produsearre at de batterij leech wie. Mei deselde lûden makke hy de earste Acid House tracks, dat wie yn 1985. De namme "Acid" ferwiist nei de slang-beneaming foar LSD, omdat de muzyk hiel frjemd en ferfoarme klonk, krekt lyk as je oan 't trippen binne. It sjenre pikte in jier letter stadichoan oan. De sjenrenamme wie op dat momint noch allinne Acid, mar yn Jeropa wie dizze beneamming al bekend as sammelnamme foar de Techno, Electro, Electronic Body Music en House muzyk. 

Letter makke it sjenre de oerstek nei Grut-Brittanje, dêr't yn 1988 de twadde 'Summer of love' plakfûn, mei grutske iepenloft 'raves'. De smiley waard it symboal foar de Acid House, en yn dy tiid krige it sjenre ek de fêste namme "Acid House". Yn Dútslân ûntstie ûndertusken in fariant mei Technolûden: de Rave. Rûn dy tiid waard dat lykwols noch gewoan Acid House neamd.

----
## Belangrike artysten
* 808 State
* Phuture
* Josh Wink
* A Guy Called Gerald
* Fast Eddy

----
The Acid House is ek de titel fan in roman fan Irvine Welsh, en is letter ek noch ferfilme.
Traian Băsescu

**Traian Băsescu** (Basarabi, Constanţa, 4 novimber 1951) is de presidint fan de republyk Roemeenje. Earder wie er boargemaster fan de Roemeenske haadstêd Bûkarest en Minister fan Transport. 

As kandidaat fan it sintrum-rjochtse opposysjeferbûn *Alliânsje foar Gerjochtichheid en Wierheid* wûn hy mei 51 persint fan de stimmen op 12 desimber 2004 de twadde en lêste rûnde fan de presidintsferkiesings. Syn opponint wie de eartiidske Foarste Minister Adrian Năstase.

Yn desimber 2004 waard er de opfolger fan de sosjaal-demokraat Ion Iliescu as Presidint fan Roemeenje.

Traian Băsescu waard berne yn de omkriten fan de havenstêd Constanţa, mar syn famylje fan heiteskant komt fan Băseşti, in doarp yn *judeţ* Maramureş. Ien fan syn âlde leararen seach him as famyljelid fan Gheorghe Pop de Băseşti (1835-1919), in Roemeensk politikus en foarfjochter fan de ienwurding fan Transsylvaanje en it Keninkryk Roemeenje. Dizze ienwurding krige syn beslach yn 1918 yn Alba Iulia.

## Keppeling om utens
Bosnjers

**Bosnjers** binne de ynwenners fan Bosnje. It is in oantsjutting foar minsken fan ferskate folken, lykas Bosnjakken, Serven, Kroäten, Albanezen, Montenegrinen en oaren. It is noch in iepen fraach at de Bosnjers genôch kulturele bannen hawwe om úteinlik ien Bosnyske kultuer te foarmjen.

Bosnjers binne net itselde as Bosnjakken; al is it sa dat in protte Bosnjakken ek Bosnjer binne.
Bosnyske Moslims

De **Bosnyske Moslims**, dy't tsjintwurdich ek wol **Bosnjakken** neamd wurde, binne in Súdslavysk folk dat foar it meastepart yn Bosnje libbet, yn it Sandzjak-gebiet op de grins fan Servje en Montenegro en sa fierder yn Kosovo.

De Bosnyske Moslims binne in lânseigen folk dat ûnder de Ottomaanske oerhearsking bekeard is ta de Islam. Sûnt dy tiid is it folk beynfloede troch East en West. Dat hat late ta in unike kultuer, mar ek ta ferfolgings. It gefolch hat west dat fan de krekt wat mear as 2,6 miljoen Bosnyske Moslims likernôch 0,5 miljoen útreizge binne. Op de Balkan steane sy bekend as autochtoane moslims, alhoewol't net alle Bosnyske Moslims ek wier it islamitysk leauwe oanhingje. 

Bosnyske Moslims of Bosnjakken binne net itselde as Bosnjers, al is der tusken dy beide begripen in grutte oerlaping.

## Skiednis
De befolkingskloft wurdt foar it earst neamd yn in tal midsiuwske dokuminten ûnder de beneaming "Bošnjani". Hja binne fan oarsprong in Slavysk folk dat har fermongen hat mei de eardere bewenners fan it gebiet, de Illyrjers dy't wer in mingd folk wie fan de folken dy't har dêr festige hienen (Kelten, Griken en Romeinen).

Under de Ottomaanske oerhearsking fan de Balkan, benammen yn de 16e en 17e iuw, giene de measte Bosnyske Moslims oer op it islamityske leauwen. Dat barde meastentiids út ekonomyske motiven mar ek trochdat jonge jongens yn it Ottomaanske leger ynlive waarden, ûnder oaren by de Janitsaren, en dêr twongen waarden har ta de islam te bekearjen. Nei it ynstoarten fan it Ottomaanske Ryk waarden de Bosnyske Moslims in protte ûnderdrukt trochdat sy as kollaborateurs fan de Osmaanske Turken sjoen waarden. 

## Religy
Bosnyske Moslims binne meastentiids Slavyske moslims en folgje meast de Soennityske foarm fan de islam. De Bosnyske Moslims wurde dêrom ek wol "Bosnyske Moslims" neamd, mar feitlik sjoen is dat fout trochdat de Bosnyske Moslims net allinnich yn Bosnje wenne, mar bygelyks ek yn Kroaasje, Servje, Masedoanje, Montenegro en Sloveenje en net alle Bosnyske Moslims binne moslim. Fierders wenje op de Balkan ek guons dy't wol moslims mar gjin Bosnyske Moslims binne.
Mauretaanje

**Mauretaanje**, folút de *Islamityske Republyk Mauretaanje*, is in lân yn Afrika.

## Geografy
### Lizzing
It lân wurdt begrinzge troch:
* De Westlike Sahara yn it noardwesten;
* Algerije yn it noardeasten;
* Maly yn it easten en súdeasten;
* Senegal yn it suden;
* De Atlantyske Oseaan yn it westen.

### Lânskip
Efter de Atlantyske kust lizze grutte flakten en wiidweidige plato's mei steppefegetaasje. It grutste diel fan it lân wurdt yn beslach nommen troch de Sahara mei sân- en rotswoastinen. De heechste gebieten fan Mauretaanje binne de plato's fan Adrar en Tagant op sawat 500 meter hichte.

It klimaat is tige skrok en allinnich yn it uterste suden by de rivier de Senegal lâns kin savannes waakse mei palmen en beammen. De stêden Chinguetti, Oulata, Tichit en Oudane binne fan ienich toeristysk belang. Oan de kust leit it fûgelreservaat Djoudj en it nasjonaal park Banc d'Arguin. 

## Skiednis
Al yn de 11e iuw wie Mauretaanje in islamitysk lân. It waard yn 1902 troch Frankryk ferovere, dy't it gebiet tafoege oan harren Frânske koloanje West-Afrika. Yn 1960 krige it ûnôfhinklikens. Mauretaanje oermastere it súdlike part fan de doetiidske Spaanske Sahara yn 1976. Troch de jierrenlange striid tsjin de guerrilla beweging Polisario moast Mauretaanje de eardere Spaanske Sahara belies jaan (tsjintwurdich de Westlike Sahara.

Presidint Taya hat in skoftlang tusken 1984 en 2005 regeare oer Mauretaanje. Hy kaam op 12 desimber 1984 troch in steatsgreep oan de macht. Under syn regear waarden yn 1992 ferkiezings hâlden, dêr't hy derby yn slagge in mearderheid fan stimmen te beheljen. Yn juny 2003 waard tsjin him in steatsgreep besocht dy't lykwols mislearre. Hy waard yn novimber datselde jier opnij werkeazen as presidint foar in nij tiidrek fan seis jier, mar op 3 augustus 2005 waard hy lykwols ôfset mei help fan de militêren. In protte boargers hawwe syn presidintskip as diktatoriaal belibben.

Nei de machtsgreep waard kolonel Ely Ould Mohamed Vall de nije presidint fan Mauretaanje. Under syn regear waarden twa jier letter demokratyske ferkiezings hâlden. Dizze ferkiezings waard wûn troch Sidi Ould Sjeikh Abdallahi dy't op 26 maart 2007 de nije presidint waard.

## Demografy
### Befolking
In tredde fan de befolking is Moarsk komôf, in mingeling fan Arabieren en Berbers, in tredde wurdt rekkene ta de negers, it swarte part fan de befolking en it oare part is wer in mingeling fan Moaren en Negers. 

### Religy
Wat de godstsjinst oanbelanget is sawat de hiele befolking moslim en libje yn it lân mar in pear tûzen kristenen.

## Ekonomy
Troch oanhâldende drûchte is it oandiel fan de tradisjoneel nomadyske befolking tebek rûn en beheine. De fersteedliking is fierder tanommen en mar 0,2 persint fan in lân geskikt foar lânbou. Fruchtbere boulân leit by de Senegal lâns en yn oases en wadys yn it suden. It wurdt lytsskalich beboud en leveret allinnich it heechst needsaaklike. Yn de súdlike steppegoardel wurdt dien oan feefokkerij. De seefiskerij smiet it measte op troch de eksport nei oare lannen.
Hjir

**Hjir** wie in Frysk literêr tydskrift oprjochte troch Piter Boersma en Bonne Stienstra. It bestie fan 1972 oant 2009 en it kaam sân kear jiers út. Alle jierren stiene yn ien fan de nûmers de ferhalen en gedichten dy’t de jierlikse Rely Jorritsmapriis wûn hienen. Under oare Piter Boersma, Sybe Krol en Piter Yedema sieten yn 1975 de redaksje.

Bekende Fryske skriuwers dy’t geregeldwei yn Hjir publisearren wienen:  Eric Hoekstra, Elmar Kuiper, Nyk de Vries en Cornelis van der Wal.

Hjir waard útjûn troch Hispel, mei stipe fan de Provinsje Fryslân en it Nederlânsk Literêr Produksje en Oersettingsfûns.

De redaksje fan Hjir bestie út (juny 2006):
* Greet Andringa 
* Piter Boersma
* Sytse Jansma 
* Jelma S. Knol 
* Jacobus Q. Smink 
* Janneke Spoelstra 
* Sito Wijngaarden 

Yn 2009 foarme it tegearre mei Farsk it nije tydskrift Ensafh.
Aaltsjemuoisleat

De **Aaltsjemuoisleat** (offisjeel Frysk) is in feart yn de gemeente Achtkarspelen. De Aaltsjemuoisleat rint fan de Kûkhernster Feart nei Koatstertille, oarspronklik nei Koaten. De feart foarmet de súdein fan de ferkaveling tusken de Swadde en de Alde Dyk. Hast it hiele ein is it dêrom ek de grins mei de gemeente Dantumadiel.

De namme *Aaltsjemuoisleat* jildt mei yngong fan 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme *Aalmoeisloot*.

## Sjoch ek
* Wetters yn Fryslân
Singapoer

**Singapoer** is it lytste lân fan Aazje. De haadstêd hjit ek Singapoer.

Singapoer wurdt begrinzge troch:
* Maleizje yn it noarden;
* de Strjitte fan Singapoer en Yndoneezje yn it suden.
Ate

**Ate** is in Fryske jongesnamme. Ate komt fan * Ade*  dat wer fan *adel* , * Adelbertus*  of * Adulfus* komt.

## Bekende Ate 's
* Ate de Jong (filmregisseur) - Filmregisseur  
* Ate de Jong (aktivist) - Frysk sjoernalist en aktivist
Mary Arden

**Mary Arden** (±1537-1608) wie de mem fan 'e wiidferneamde Ingelske toanielskriuwer en dichter William Shakespeare. Hja wie de jongste fan 'e acht dochters fan Robert Arden út Wilmcote, in katolyk dy't mear as ien kear troud wie (syn twadde frou hiet fan Agnes Hill).

## Komôf
Mary har famylje, de Ardens, wiene al foàr de Normandyske Ferovering fan Ingelân, yn 1066, ien fan 'e rykste en meast foaroansteande geslachten yn it greefskip Warwickshire, en harren besittings waarden dan ek al fermeld yn it *[[Domesday Book]]* (1086). Ien fan Mary har foarfaars, in Thomas Arden, focht yn 'e trettjinde iuw yn 'e Twadde Baronne-oarloch (1263-1264) oan 'e kant fan Simen fan Montfort en de baronnen tsjin kening Hindrik III. In oaren wie Robert Arden, dy't yn 'e fyftjinde-iuwske Roaze-oarloggen meifocht, en wer in oaren John Arden, dy't ien fan 'e hôvelingen fan kening Hindrik VII wie.

## Libben
Oer Mary Arden har libben is net folle bekend. Doe’t Robert Arden yn desimber 1556 stoar, liet er Mary wat jild nei, en wat wichtiger wie, har kaam ek de pleats en al it lân ta. Dat wie fansels in moaie breidsskat foar har houlik mei de moffemakker John Shakespeare, dat yn 1557 sletten waard yn Stratford-upon-Avon, doe't Mary tweintich jier wie. Richard Shakespeare, John syn heit, wie pachtboer op lân fan 'e Ardens te Snitterfield. As de dochter fan Richard syn lânhearre is it tige wol mooglik dat Mary John har hiele libben al koe.

John en Mary krigen acht bern, lyk om lyk ferdield yn soannen en dochters: Joan (1558-1558), Margaret (1562-1563), William (1564-1616), Gilbert (1566-1612), Joan (1569-1646), Anne (1571-1579), Richard (1574-1613) en Edmund (1580-1607). Sa't út 'e jiertallen bliken docht, oerlibben trije fan 'e famkes de bernejierren net. De namme Joan waard letter op 'e nij brûkt, krekt sa't yn Fryslân oant fier yn 'e tweintichste iuw ek wenst wie nei it ferstjerren fan in bern.
Utlisteltsje

In **útlisteltsje** is in teltsje dat in útlis jout foar eat wat yn it ferline bart is. It meast foarkommend binne útlisteltsjes dy't in namme útlizze, bygelyks Britsum. Oare teltsjes lizze út hoe't in bist of plant ûntstien is, of wêrtroch plakken of gebieten de foarm krigen hawwe dy't dy no hawwe.

In bysûnder útlisteltsje is it It Frouke fan Starum, dat ûntstien is as útlis foar de delgong fan Starum, mar dêr't letter utlis foar it Frouwesân en foar de Gelde Ier bykaam binne.
DC++

DC++ is in iepenboarne, brûker-oan-brûker en triemmediel kliïntprogramma, dêr't minsken spul fan ynlade kinne. It kliïntprogramma jout trije mooglikheden. De earste is it ynladen út in iepenboarne (Ingelsk, *Open Source*). Ek kin it programma de brûker direkt mei in oare brûker yn ferbining bringe (*peer-to-peer*), of de brûker kin triemmediele mei oare kompjûterders (*file sharing*). Se kinne der bygelyks nije bestjoerprogrammas (*drivers*) ynlade, allinnich meastal folle flugger as fanôf in gewoan webstee. 

Der binne fan DC++ in soad websteeën ôflaat, lykas BCDC++, rmDC en noch folle mear.

DC++ stiet ek bekend om it feit dat der ek in soad minsken yllegale spullen ynlade lykas nije films, kompjûterspultsjes ensfh.

## Keppeling om utens
* DC++ (offisjele webstee)
* UTorrent (offisjele webstee)
Helm (plantesoarte)

**Helm** of **plomreid** (*Ammophila arenaria*) is soarte út it skaai fan de helmgerzen (*Ammophila*). 

Helm hat djippe woartels en hat lange woartelstokken. Dêrmei foarmet him ûnder de plant in net fan woartels dat de plant in protte hâld jout. Hjirtroch kin de plant goed waakse dêr't de grûn te los is foar oare planten, lykas stosân. Om't de plant ek fierders oanpast is oan wyn en sân is er gaadlik om oan te planten yn de dúnen: it woarstelstelsel dat de planten hâld jout, hâldt ek it sân fan de ûndergrûn byelkoar. De plant rôllet syn blêden allinnich út at der focht genôch is, en ek dan rjochtet er syn blêden nei de wyn. Helm kin sa it fochtferlies lyts hâlde, en om't de plant net goed oer sâlt kin is it ek in foardiel dat it sa minder problemen fan sâlt stowetter hat.

Helm waakst oan de Noard-Atlantyske eastkust, fan Yslân oant Noardwest Afrika. De plant kin fan 50 oant 120 sm grut wurde. Helm hat yn juny en july plomieren fan 7 ta 22 sm. Mei dy plomieren hat de plant in protte wei fan nôt. Om't der lykwols gjin nôtkerrels ynkomme, krige helm ek de namme fan *gelde ier*.
Haadplak

It **haadplak** fan in gebiet is almeast it plak dêr't it bestjoer fan dat gebiet fêstige is. Yn Nederlân jildt dit lykwols net foar it lânsbestjoer, dat yn De Haach fêstige is wylst Amsterdam jildt as it haadplak, de *haadstêd*.

At it haadplak fan in gemeente in doarp is, wurdt *haaddoarp* sein. Sa is it doarp Haaddoarp it haaddoarp fan de gemeente Haarlimmer Mar.

De haadplakken fan provinsjes en lân binne yn Nederlân allegear stêden en hjitte dêrom *haadstêd*. Nei analogy wurdt dat wurd ek brûkt foar de haadplakken fan oare lannen en provinsjes, ek dêr't it haadplak eins gjin stêd is. By in gemeente bart it minder dat in stêd as haadplak *haadstêd* neamd wurdt, ek om't it dan almeast stedsgemeenten binne, dêr't it haadplak net faak apart by oantsjut wurdt.

It is mûglik dat in gebiet hielendal gjin haadplak hat, om't it bestjoer net binnen it gebiet fêstige is. Sa hie Wymbritseradiel oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 gjin haadplak, om't it gemeentehûs doe yn Snits stie.
Helmgerzen

De **helmgerzen** (*Ammophila*) foarmje in skaai yn de famylje fan de gersplanten (*Poaceae*).

Helmgerzen binne planten mei grutte woartelstelsels, en mei blau-griene blêden dy't gearrôle wurde kinne om fochtferlies tsjin te gean. Beide soarten waakse oan de Noard-Atlantyske kust: Plomreid oan de eastkust, Strângers oan de westkust. It is net dúdlik oft de populaasjes oan de westkust fan Noard-Amearika foar in part natuerlik binne as net. Yn alle gefallen liket Plomreid dêr nijbrocht te wêzen. De marren yn it noardeasten fan de Feriene Steaten hawwe ek Helmgerspopulaasjes, dy't almeast ta it Strângers rekkene wurde.

## Klassifikaasje
* *Famylje* gersplanten (*Poaceae*)
** *Skaai*: **helmgerzen** (*Ammophila*)
*** *Soarte*: helm (*Ammophila arenaria*)
*** *Soarte*: strângers (*Ammophila breviligulata*)


Ofbyld:Illustration Ammophila arenaria0.jpg
Ofbyld:Acker-Gänsedistel Strandhafer.JPG
Ofbyld:Ostduinkerke-d.JPG
Ofbyld:AmericanMarramGrassKohlerAndraeStateParkLakeMichigan.jpg
Bûkarest

**Bûkarest** of **Boekarest** (Roemeensk: *Bucureşti*) is de haadstêd en it yndustriële, kommersjele en kulturele sintrum fan Roemeenje. De stêd hat in oerflak fan 226 km² en hat in likernôch 2,2 miljoen ynwenners (2006); de befolking wurdt de lêste jierren lykwols stadichoan lytser. Bûkarest leit yn it súdeasten fan it lân, oan de rivier de Dâmboviţa. De stêd waard yn it ferline gauris it *Parys fan it Easten* neamd; dizze bynamme wurdt lykwols nei de 'stêdfernijings' fan diktator Nicolae Ceauşescu net in soad mear brûkt.

## Skiednis
Der is in sêge dy't fertelt dat de stêd stifte waard troch de harder *Bucur*, mar nei alle gedachten wie it Mircea cel Bătrân dy't nei de oerwinning op de Turken de earste stien lein hat. De earste fermelding fan de namme *Bûkarest* wie yn 1459, as wenplak fan de Prins fan Wallachije Vlad Ţepeş.

Yn 1977 waard Bûkarest troffen troch in swiere ierdskodding (7,4 op de skaal fan Richter), dy't 1.500 minsken it libben benaam.

## Parlemint
It Roemeenske parlemint is festige yn it saneamde Paleis fan it Folk. It gebou, it grutste fan Jeropa en twadst grutste fan de wrâld, is troch Ceauşescu sette litten as priveepaleis, mar bewenne hat er it nea. Folslein boud mei Roemeenske boumaterialen, moast in hiele stêdswyk ferpleatst wurde foar dit megaprojekt. 

## Sport
Guon fuotbalklups fan Bûkarest binne gjin ûnbekenden fan SC It Hearrenfean: Dinamo Bucureşti, Rapid Bucureşti en FC Steaua.

## Untwikkeling fan it ynwennertal
* 1789 - 30.030 
* 1831 - 60.587 
* 1859 - 122.000 
* 1900 - 282.000 
* 1918 - 383.000 
* 1930 - 639.000 
* 1966 - 1.452.000 
* 2000 - 2.300.000
Súdwesthoek (2)

De **Súdwesthoek** is sûnt 2003 it SKS-skûtsje fan Stifting Skûtsje Súdwesthoek.

## Bou
It skûtsje waard yn 1923 boud by Barkmeijer yn Strobos. 

## IFKS - Hoop op Welvaart
Yn 1982 hiet it skip *Hoop op Welvaart* en mei dy namme hat it tweintich jier meidien oan de IFKS. It wie yn 1982 it skûtsje fan Age Bandstra fan Starum, dy't der yn 1982 de fluchste tiid ea mei sylde yn de Strontrace. Yn de tachtiger en njoggentiger jierren waard Bandstra fjouwer kear kampioen IFKS mei it skûtsje.

De lêste jierren yn de IFKS hie it skûtsje Kûfurderrige as túshaven en Wim van Daalen as skipper. It promovearre yn 2001 en sile dêrom yn 2002 wer mei yn de A-klasse.

## SKS - Súdwesthoek
It skûtsje waard 31 desimber 2002 koft troch de Stifting Skûtsje Súdwesthoek, ta ferfanging fan it doedestiidske SKS-skûtsje Súdwesthoek. Hjirta moat it nijkofte, gruttere skûtsje 42 sm ynkoarte wurde ta 19,48, om't it 19,50 m of minder wêze moast om mei farre te kinnen by de SKS. De 42 sm skûtsje waarden oan it Skûtsjemuseum yn Earnewâld jûn. 

It skûtsje krige, krekt as de foargonger, de namme *Súdwesthoek*. Skipper fan it nije skûtsje wie wer Meindert de Groot. Mei yngong fan 2008 is dy funksje oernaam troch syn soan Auke de Groot.

## Ferwizing
* Webstee fan de Stifting Skûtsje Súdwesthoek.
Twee Gebroeders

* ''Twee Gebroeders'' (Drachten), it SKS-skûtsje fan Drachten
* ''Twee Gebroeders'' (Earnewâld), it SKS-skûtsje fan Earnewâld
* ''Twee Gebroeders'' (Raerder Roek), eardere namme fan it IFKS-skûtsje de *Raerder Roek*
* ''Twee Gebroeders'' (Súdwesthoeke), in skûtsje fan 'e Stifting Skûtsje Súdwesthoek; fan 1958-2002 it SKS-skûtsje fan 'e Súdwesthoeke
Twee Gebroeders (Súdwesthoeke)

De **Twee Gebroeders** is in skûtsje fan Stifting Skûtsje Súdwesthoek. Fan 1958 oant en mei 2002 wie dit it SKS-skûtsje *Súdwesthoek*.

## Bou
It skûtsje is yn 1900 boud by Barkmeijer yn Snits, foar de famylje Sybesma. It hie doe noch net de mjitten dy't it no hat, mar doe't it yn 1933 of 1934 koft waard troch Teake Salverda wie de boat al langer makke ta likernôch 17,36 meter, mei 30 ton laadfermogen.

## Twee Gebroeders (Salverda)
Salverda sylde sels gjin wedstriden, mar it skip die as *Twee Gebroeders* mei yn wedstriden mei syn skoansoan Douwe Visser oan it roer. Fan 1945 ôf waard it syld troch in oare skoansoan, Klaas van der Meulen, dy't der dat jier it earste kampioenskip fan de SKS mei helle. It skip waard yn 1946 oernaam troch Teake syn soan, Cor Salverda, mar Van der Meulen bleau oan it roer en helle ek yn 1947, 1951 en 1954 it kampioenskip.

## Súdwesthoek
Cor Salverda moat it skip doe ferkoft hawwe, wêrnei it in pear jier as wenskip yn Amsterdam lei. It waard yn 1958 koft en nei Starum weromhelle troch wat no de *Stifting Skûtsje Súdwesthoek* is, dy't it as de *Súdwesthoek* meidwaan lieten oan it kampioenskip fan de SKS, mei it seilteken *SWH*. De Súdwesthoek hat fiif skippers hân: Yn 1958 kaam Klaas van der Meulen werom op it skip, yn 1962 kaam Douwe Visser wer oan it roer te stean, en fan 1968 ôf wie Cor Salverda sels skipper fan it Skûtsje. Yn 1972 kaam Rienk Ulbes Zwaga oan it roer, dy't 1979 mei it skip kampioen SKS waard. Yn 1981 waard Meindert de Groot de lêste skipper fan dizze "Súdwesthoek".

## Twee Gebroeders (SWH)
Sûnt it seizoen fan 2003 hjit it skûtsje wer de *Twee Gebroeders*, om't it plak as wedstriidskûtsje oernaam is troch in oare, gruttere Súdwesthoek. It skip is hieltiid noch fan de stifting, dy't it brûkt foar passazjierfeart.

## Ferwizing
* Webstee fan de Stifting Skûtsje Súdwesthoek.
Biedwurd

In **biedwurd**, ek *motto* (Italjaansk), is in koarte spreuk dy't earne it doel fan oanjout. In protte lannen, stêden, universiteiten en oare organisaasjes hawwe in biedwurd, faak keppele oan in wapen, en ek famyljes mei in wapen hawwe faak in biedwurd. It biedwurd is faak yn in taal dy't foar de brûkers it biedwurd mear klam jout. Dat kin bygelyks Latynsk wêze, of yn it Germaansk taalgebied ek wol it Frânsk.

Guon boeken krije fan de skriuwer ek in biedwurd mei, om oan te jaan hoe't de skriuwer sels it boek sjocht. Dit binne dan almeast sitaten, faak fan klasssyke skriuwers.

Ek by guon aktiviteiten en aksjes wurdt in biedwurd opsteld. Dêr't biedwurden fan organisaasjes faak tige symboalysk binne, binne motto's foar aksjes tige direkt. 
## Fan bekende Friezen
Yn ferskate *alba amicorum* steane foarbylden fan Fryske biedwurden:
* *Naet to goed, naet to tsjoed*: net te goed, net te kwea; (Skerne Wibe)
* *Deugd allinne mackeet wiere adel* (Lyckle Eables)
* *Vita mortalium vigilia*: it libben fan stjerlingen is in nachtwake; (Wigle fan Aytta)
* *Sinecerum pectus apertum*: in oprjocht gemoed is iepenhertich; (Joachim Hoppers)
* *Crucis ambio finem*: ik stribje nei de ein fan it krús; (Marten Hamkes)
* *It is mei sizzen net te dwaan*: sizzen allinnich is net genôch; (Adie Lambertsz)
* *Animum rege*: bestjoer it gemoed; (Igram fan Achelen)
* *Wils Got, mit Ehren*: (Willem Loadewyk)
* *Constant* (Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz)
* *Sljocht en rjocht*: ienfâldich en rjochtút; (Gysbert Japicx)
* *Vita circense curriculum*: It libben is in wedrin; (Menelaus Winsemius)
* *Sine labore est*: Neat sûnder muoite; (Freark fan Vervou)
* *amor meus crucifixus*: Myn leafde is krusige; (Anna Maria fan Schurman)
* *Cedant arma togae*: Dat de wapens wike meie foar de toga* ([[Lieuwe van Aitzema]])
* *Lex et ratio*: wet rede wolwillendheid; ([[Ulrik Huber]])
* *Virtute ac patientia*: troch deugd en geduld; ([[Wybrand fan Itsma]])
* *Nobilitas sola est atque unica virtus*: Inkel en allinnich deugd is adel; ([[Sjuck Gerold Juckema fan Burmania]])
* *Sensim scandendo*: Troch stadichoan op te klimmen; ([[Simon Stijl]])
* *Age quod agis bene age: Age, watsto dochst, doch dat goed''; (Age Solkes Miedema)

## Foarbylden bûten Fryslân
* Seelân : Luctor et emergo (Ik wrakselje en kom boppe)
* Nederlân : Je Maintiendrai (Ik sil hanthavenje)
* Jeropeeske Uny : In varietate concordia (Ienheid yn ferskaat)
Skermjen

**Skermjen** is in wapensport dêr't by fjochte wurdt mei it floret, de degen of de sabel.

It skermjen yn de hjoeddeiske foarm is ûntwikkele fan 1896 ôf, doe't de sport part fan de Olympyske Spullen waard. It die doe lykwols bliken dat der grutte nasjonale ferskillen wienen, wat mei de oanlieding wie foar it stiftsjen fan de Ynternasjonale Skermfederaasje (FIE: *Fédération Internationale d'Escrime*).

De sport is yndield yn trije dissiplines: floret, degen en sabel. De wapens binne ferskillend fan mjitte en foarm, en de dissiplines ferskille yn de details fan hokfoar parten fan it lichem rekke wurde meie en hoe de oanfal oernommen wurde kin.

## Sjoch ek
* bekkesnijen
* duël
* mensoer
Kante kilometer

In **kante kilometer** (*km²*) is in flaktemjitte. It is it gebiet fan in fjouwerkant mei siden fan ien kilometer.

Ien kante kilometer is 100 hektare, 10.000 are of 1.000.000 kante meter. Dat komt oerien mei likernôch 200 fuotbalfjilden.

Eartiidsk waard faker de flaktemjitte bunder brûkt, dy't net oeral deselde grutte hie, mar yn 1816 standerdisearre waard ta 1 hektare.
Steapelrjocht

It **steapelrjocht**, yn it Latyn *Ius emporii*, is it rjocht dat guon stêden hienen op it keapjen fan al it guod dat troch de stêd kaam. Hjirta moast it guod foar in pear dagen, de *steapeltiid*, yn de stêd *steapele* wurde.

It rjocht is nei gedachten troch Karel de Grutte ynsteld, en waard normaliter koft fan de keizer. Der binne lykwols ek stêden dy't dat rjocht fan de omkriten krigen, koft of ôftwongen hawwe. Bygelyks is fan Grins wis dat it yn 1473 it rjocht by ferdrach mei de Ommelannen krigen hat. It rjocht is ôfskaft troch it Kongres fan Wenen.

Troch it steapelrjocht koe in plak foarby de stêd net konkurrearje mei de stêd om't de stêd altiten de earste keap hie. It wie ek net tastien en farje om de *steapelstêd* hinne; it steapelrjocht gou ek foar ferkear yn de omkriten fan de stêd. At keaplju it steapelrjocht ûntgean woenen koe dat allinnich troch *steapeljild* te beteljen, dêr't it steapelrjocht mei ôfkoft waard, feitlikens in foarm fan tol. Sa koe guod dat farsk bliuwe moast gau troch de stêd komme, mar fansels waard it dêrtroch al djoerder. Steapelrjocht hat dêrmei dúdlik in hinder west foar de ferkeap fan lanbougoud.

In stêd dy't steapelrjocht hie, hie almeast ek oerslachrjocht. Dy twa rjochten binne wol brûkt foar in monopoalje op de ynfier fan frjemd guod. Sok guod koe dan mar yn in beheind tal havens ynfierd wurde, dêr't it dan ferkoft wurde moast oan de keaplju fan de stêd dy't it dan mei eigen skippen fierder ferfierden.
Constantin Brâncuşi

**Constantin Brâncuşi** (Hobiţa, Gorj, 21 febrewaris 1876 – Parys, 16 maart 1957) wie in ferneamd Roemeensk byldhouwer. 

Brâncuşi studearre yn Craiova en Bûkarest yn Roemeenje en fan 1904 ôf yn Parys. 

Yn syn byldhouwurken waarden alle oerstallige eleminten fuortlitten, wat soarge foar in hiel eigen en dúdlike styl. Dizze styl wurdt ek wol *Minimalisme* neamd.
Brâncuşi wurke it meast mei stien, yn die tiid troch byldhouwers net in soad brûkt, fierders ek mei hout, brûns en moarmer.

Ferneamde wurken:
* It Aai (te sjen yn it Kröller-Müller Museum)
* De Pylder sûnder Ein 
* Fûgel yn de Loft


Ofbyld:Constantin Brancusi, Portrait of Mlle Pogany, 1912, Philadelphia Museum of Modern Art, Philadelphia.jpg |*Portret fan Mlle Pogany*, 1912 
File:'Fish' by Constantin Brâncusi, Tate Modern.JPG|*Fisk*
Súdwesthoek

* It SKS-skûtsje Súdwesthoek sûnt 2003.
* It SKS-skûtsje Súdwesthoek fan 1958 oant 2002.
* De Súdwesthoeke, in streek yn Fryslân
Rie fan Jeropa

De **Rie fan Jeropa** is in gearwurkingsferbân tusken de lannen fan Jeropa, ta befoardering fan ekonomyske, sosjale en demokratyske ûntwikkeling.

## Skiednis
De Rie fan Jeropa is stifte op 5 maaie 1949, troch Belgje, Denemark, Frankryk, Feriene Keninkryk, Ierlân, Itaalje, Lúksemboarch, Nederlân, Noarwegen en Sweden. De rie is stadichoan útwoeksen en op it stuit binne hast alle lannen fan Jeropa lid, 46 fan de 50 lannen.

## Ynstellings
De miene gearkomsten wurde holden yn Straasburch, yn it Paleis fan Jeropa.

Wichtige ynstellings binne fierder:
* Jeropeesk Hôf foar de Rjochten fan de Minske
* Kongres fan lokale en regionale autoriteiten

## Leden
De leden fan de Rie, oardere op datum fan lidwurden:
# Belgje, stiftend lid
# Denemark, stiftend lid
# Frankryk, stiftend lid
# Feriene Keninkryk, stiftend lid
# Ierlân, stiftend lid
# Itaalje, stiftend lid
# Lúksemboarch, stiftend lid
# Nederlân, stiftend lid
# Noarwegen, stiftend lid
# Sweden, stiftend lid
# Grikelân, 9 augustus 1949 (útsletten 1967 - 1974)
# Turkije, 9 augustus 1949
# Yslân, 9 maart 1950
# Dútslân, 13 july 1950
# Eastenryk, 16 april 1956
# Syprus, 24 maaie 1961
# Switserlân, 6 maaie 1963
# Malta, 29 april 1965
# Portegal, 22 septimber 1976
# Spanje, 24 novimber 1977
# Lychtenstein, 23 novimber 1978
# San Marino, 16 novimber 1988
# Finlân, 5 maaie 1989
# Hongarije, 6 novimber 1990
# Poalen, 29 novimber 1991
# Bulgarije, 7 maaie 1992
# Estlân, 14 maaie 1993
# Litouwen, 14 maaie 1993
# Sloveenje, 14 maaie 1993
# Slowakije, 30 juny 1993
# Tsjechje, 30 juny 1993
# Roemeenje, 7 oktober 1993
# Andorra, 10 oktober 1994
# Letlân, 10 febrewaris 1995
# Albaanje, 13 july 1995
# Moldaavje, 13 july 1995
# Noard-Masedoanje, 9 novimber 1995
# Oekraïne, 9 novimber 1995
# Ruslân, 28 febrewaris 1996
# Kroaasje, 6 novimber 1996
# Geörgje, 27 april 1999
# Armeenje, 25 jannewaris 2001
# Azerbeidzjan, 25 jannewaris 2001
# Bosnje en Herzegovina, 24 april 2002
# Servje, 3 april 2003 (It lidmaatskip fan Servje en Montenegro.)
# Monako, 5 oktober 2004

### Gjin lid
Kazakstan en Belarus binne gjin lid om't hja net demokratysk genôch binne. Fatikaanstêd is taharker. Montenegro hat nei't it ûnôfhinklik waard in oanfraach yntsjinne dy't noch net tastien is. (13 july 2006)

Oare taharkers binne:
* De Feriene Steaten
* Israel
* Japan
* Kanada
* Meksiko

### Hânfêst
Yn de jierren njoggentich fan de foarige iuw hat de Rie fan Jeropa derfoar soarge, dat de taalrjochten fan minsken dy't in minderheidstaal brûke, troch it "Jeropeesk Hânfêst foar regionale talen en talen fan minderheden" beskerme waarden.

## Ferwizings
* Webstee fan de Rie fan Jeropa
Trûbadoer

In **Trûbadoer** is in sjonger en muzykman yn it folksmuzyksjenre. Oars as in folksmuzikant spilet er lykwols gjin tradisjonele lieten, mar skriuwt er almeast syn eigen nûmers.

Trûbadoers binne almeast net sa ferneamd as popmuzyklju, ûnder oaren troch in lytsere rol yn de massamedia. Der is ek in ferskil yn rippertwaar: trûbadoers hawwe almeast minder maklike teksten, dêr't nei harke wurde moat. It binne faak dizze, somtiden tige krityske, teksten dy't in trûbadoer min ofte mear bekend meitsje.

## Sjoch ek
* Bob Dylan
* Leonard Cohen
* Piter Wilkens

zh-yue:唱作人
Sneon

**Sneon** is neffens de sânde dei fan de wike. De dei folget op de Freed.

Sneon komt fan "snjoen", wat in gearlutsing is fan sunne (âldfrysk foar sinne) en jûn, wat de oersetting "sinnejûn" makket, de dei foar de sinnedei, snein. Dizze namme is gelyk oan de noardlike Dútske namme foar sneon, "Sonnabend".

Yn it wâldfrysk wurdt sneon ek wol saterje of saterdei neamd.