open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1242

## Foarfallen
* Fan dizze tiid ôf wurdt der skreaun fan Grytmannen
* Slach op de Peipusmar of Slach op it iis.
* Sint Anna ter Muiden (Nederlân) krijt stedsrjochten.
* Ein Babai-opstân

## Berne
*Margareta fan Hongarije, keningsdochter, religieuze en hillige (stoarn 1271)
*Erik I fan Sleeswyk, Hartoch fan Sleeswyk fan 1242 oant 1272 (stoarn 1272)

## Ferstoarn
* Ingelsk-Mongoalske ambassadeur, Mongoolsk spion (54)

## Boukeunst

Ofbyld:Kościelec - kościół (20.X.2007).JPG|*Church of Saint Adalbert in Kościelec* Poalen (1242)
Ofbyld:Naumburg Dom.jpg|*Naumburger Dom*, Naumburg, BRD (1242)
1243

## Foarfallen
* 26 juny - Yn 'e Slach by Köse Dağ lijt it Seltsjûkske Sultanaat Rûm in beslissende nederlaach tsjin 'e Mongoalen. Dit is it begjin fan 'e Mongoalske supremasy yn Anatoalje.
* *sûnder datum* - Sittard en Rijssen krije stedsrjochten.
* *sûnder datum* - Brno, yn Moraavje, wurdt stifte.
* *sûnder datum* - Steffen Uroš I wurdt kening fan Servje.

## Berne
* july - Robert fan Bruce, 6e hear fan Annandale, Skotsk ealman († 1304)

## Ferstoarn
* 5 maaie - Hubert fan Burgh, 1e greve fan Kent, Ingelsk ealman en politikus (* 1170)
Reinier Paping

**Reinier Paping** (Dedemsvaart, 18 febrewaris 1931 - 20 desimber 2021) is bekend wurden as de winner fan de Alvestêdetocht fan 1963. Oan de wedstriid dienen 577 dielnimmers mei wêrfan't 58  it folbrochten.

Paping ried yn dizze bare tocht wei út de kopgroep (Jeen van den Berg, Anton Verhoeven en Jan Uitham), en ried mear as de helte fan 'e tocht allinnich. Tsien oeren en 59 minuten nei de start finishte Paping, 22 minuten letter folge Jan Uitham as twadde.

Mei syn oerwinning fertsjinne Paping twa jierkaarten foar de iisbaan yn Dimter en in sulveren sigarettedoaze. In ûnbekenden-ien hie him nei syn oerwinning nog in tsientsje jûn. Folgjend op syn prestaasje wurke Paping mei oan in reklamekampanje foar in moarnsmielprodukt (Brinta), dêr't er ek nochris in 500 gûne, in oanstekker en in föhn mei fertsjinne.

Paping begûn nei syn oerwinning in sportsaak yn Swol. Yn 2009 fersoarge er de voice-over oan it begjin fan 'e histoaryske film *[[De Hel van '63]]*, oer de Tolfde Alvestêdetocht.
Jeen van den Berg

**Jeen van den Berg** (De Feanhoop, 8 jannewaris 1928 - It Hearrenfean, 8 oktober 2014) wie in Frysk ûnderwizer en reedrider, dy't benammen bekend waard as de winner fan de Alvestêdetocht fan 1954. Hy wie ûnderwizer fan berop.

Dy tocht wûn er yn de tiid fan 7 oeren en 35 minuten, in rekord dat pas 31 jier letter ferbettere waard. Yn de tocht fan 1956 einige er as seisde, nei de kopgroep dy't hân-yn-hân oer de finish gie. By de swiere tocht fan 1963 waard er tredde.

Van den Berg wie ek in goed langebaanrider. Hy die twa kear mei oan de Olympyske Winterspullen, beide kearen kaam er út op de 5 en 10 kilometer. Yn 1973 waard er de earste Nederlânsk kampioen maratonriden.

Jeen van den Berg wie ûnderwizer fan berop. Hy is eareboarger fan de gemeente It Hearrenfean.

## Resultaten

:*- = net meidien*
:*NS3 = net start op de 3e ôfstân*

## Biografy
* , *Jeen van de Berg*. Utjouwerij Noordboek, 2022.
1246

## Foarfallen
* Delft krijt stedsrjochten.
* 's-Gravenzande krijt stedsrjochten.

## Boukeunst

Ofbyld:Old church Delft.JPG|*[[Alde Tsjerke (Delft)]]* (1246)
Ofbyld:Schloss Braunfels mit Kirche.jpg|*Slot Braunfels* Dútslân (1246)


## Berne

## Ferstoarn
* 15 juny - Frederik II fan Eastenryk (35)
* 16 oktober - Robert fan Thourotte, prins-biskop fan Luik
1247

## Foarfallen
* 8 oktober - De Ryksstêd  Nijmegen wurdt ûnderdiel fan Gelre.
* Hindrik III fan Gelre wurdt Prins-biskop fan Luik
* It kastiel fan Boeda wurdt boud.
* De "Frankyske" krúsridder Othon de la Roche (dy't him hartoch fan Atene neamt) feroveret de stêd Nauplion op de Byzantinen.

## Berne
* Isabella fan Aragón (1247-1271), dochter fan kening Jakobus I fan Aragon en fan Yolande fan Hongarije ; lettere frou fan kening Filips III fan Frankryk (“De Stoute”/"Le Hardi")

## Ferstoarn
* Hindrik de Rike fan Nassau (56)
1245

## Foarfallen
* Haarlim krijt stedsrjochten.
* Kening Sancho II fan Portugal wurdt ôfsetten troch syn broer Alfonso.

## Berne
* Filips III “de Stoute”, soan fan kening Loadewyk IX fan Frankryk ("Saint Louis”) en fan Margareta fan Provence

## Ferstoarn
* Raymond Berengarius IV fan Provence, heit fan Margareta fan Provence en skoanheit fan kening Loadewyk IX fan Frankryk ("Saint Louis")
Algiers

**Algiers** (Arabysk: الجزائر, Al-Jazā'ir) is de haadstêd fan Algerije yn it noarden fan Afrika. It leit oan de noardkust fan it lân, en hat in  ynwennertal fan likernôch 1.500.000 miljoen. Yn de gânse stêdekloft wenje likernôch 3.500.000 minsken.

De stêd hat in seehaven en in wichtige tekstyl- en learyndustry. It is dêrneist benammen in universiteitsstêd. Algiers bestiet út twa dielen: in modern diel, op in flakte oan de seekust boud en de âlde stêd dy't tsjin de steile hichten leit mei ûnder oare de kasba of sitadel. Dy kasba stiet sûnt 1992 op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO.

## Skiednis
Algiers wie eartiids in seerôvernêst dêr't ek in soad Fryske seelju as galeislaaf lije moasten. Faak waard yn de tsjerke fan de Republyk kollektearre om slaven frijkeapje te kinnen. In Harnzer fregat die yn 1779 mei oan de tuchtiging fan Algiers.

## Iepenbier tagonklike gebouwen fan belang
* de kasbah
* de regearingsgebouwen (foarhinne it Britske konsulaat)
* de paleizen fan de gûverneur-generaal en de aartsbiskop, dy't allegear Moarske gebouwen binne
* de Grutte en de Nije moskee
* de Basilyk fan Algiers (in katolike katedraal)
* de eardere katedraal fan H. Filippus (boud om 1893, no in moskee)
* de tsjerke fan de Hillige Trije-ienheid (Tsjerke fan Ingelân)
* de Nasjonale Bibleteek fan Algiers (*Bibliothèque Nationale d'Alger*), in Turksk paleis dat yn 1799 en 1800 boud waard

## Demografy
Algiers hat in befolking fan sa'n 2,072,993 (2007).

De etnyske ferdieling is: 59% mei in Arabysktalige eftergrûn, 38% fan Berber-talige komôf en 3% út it bûtenlân, meast út Sina, Fietnam, en Maly.

* 1950 - 300,000 ynwenners.
* 1960 - 900,000 ynwenners.

## Ferskaat
* Yn 2007 wurdt foar de twadde kear yn Algiers de **Africa games** hâlden. De earste kear wie yn 1978.

## Berne yn Algiers
* Marcel Molines (22 desimber 1928), Algerijnsk hurdfytser
* Djamel Zidane (28 april 1955), fuotballer
* Nouria Mérah-Benida (19 oktober 1970), Algerijnsk atlete, wûn goud op de Olympyske Spullen
* Rafik Saïfi (7 febrewaris 1975), Algerijnsk fuotballer
* Djabir Saïd-Guerni (29 maart 1977), middellangeôfstânsrinner
1249

## Foarfallen
* Oldenzaal (Nederlân) krijt stedsrjochten.
* De Krúsfarders feroverje Damiate. 

## Berne

## Ferstoarn
1248

## Foarfallen
*15 augustus - Begjin bou fan de Dom fan Keulen.
* De hjoeddeiske Ridderseal (De Haach) wurdt boud troch greve Willem II, by de hjoeddeiske Hôffiver.
* Yn Nederlân krije Ommen, Winkel en Sieriksee stedsrjochten.
* Greve Otto II fan Gelre bemachtiget de Ryksstêd Nijmegen.
* Yn Europa krijt Tallinn stedsrjochten.
* De Friezen belegerje Aken mei sukses.
* Start fan de Sânde krústocht ûnder lieding fan Loadewyk IX de Hillige.
* De Sudersee ûntstiet út de Flevomar nei it trochbrekken fan dunen.

## Berne
* Hartoch Robert II fan Boergonje, soan fan hartoch Hugo IV fan Boergonje en Yolande fan Dreux

## Ferstoarn
* Sancho II fan Portugal (±38), kening fan Portugal fan 1222 oant 1247
* Güyük Khan (±42), tredde khan fan it Mongoalske Ryk

## Boukeunst

Ofbyld:Koumyouji5501.JPG|*Niō poarte*, Kōmyō-ji, Japan (1248)


Kategory : 13e iuw
1250

## Foarfallen
* 2 maaie - Yn Egypte fiere de Mammelûken in steatsgreep út, wêrby't de lêste Ajûbidyske sultan fan Egypte, Al-Mûazzam Toeransjah, fermoarde wurdt. Yn Syrje sille de Ajûbiden noch oant 1260 regearje.
* *sûnder datum* - Roeselare, yn it Greefskip Flaanderen, kriget stedsrjochten.
* *sûnder datum* - De Hollanners foltôgje de Westfryske Omringdyk. De 126&nbsp;km lange seedyk om West-Fryslân hinne moat it lân beskermje tsjin sawol de Noardsee as de Sudersee.
* *sûnder datum* - De biskop fan Utert lit yn Oldenseal de earste steamnôtmole, de Biskopsmole, bouwe.
* *sûnder datum* - De Santa Maria in Aracoeli-tsjerke in Rome wurdt troch de paus oan de fransiskanen tawiisd.

## Berne
* 17 septimber - greve Robert II fan Arteezje († 1302)
:*datum ûnbekend*
*Willem fan Moraavje, 3e greve fan Sutherland, Skotsk ealman († 1330)

## Ferstoarn
;*datum ûnbekend*
* Leonardo fan Pisa (of Fibonacci), Italjaansk wiskundige (* 1170)
Douwe Heeringa

**Douwe Heeringa** (Ljouwert, 21 maart 1964) is in Fryske sjonger en programmamakker by Omrop Fryslân. Hy is benammen bekend troch syn ynterpretaasjes fan Jacques Brel. De Frânske chansons waarden foar him oersetten troch Tsjêbbe Hettinga, Wilco Berga, Baukje Wytsma, Hylkje Goïnga en Jaap Duijs. De teksten binne ek yn boekfoarm útjûn.

Heeringa docht de presintaasje fan “Mei Douwe” (radio) en “Spegels” (telefyzje).

Op 12 july 2009 hat Heeringa syn sjongkarriêre einige mei in optreden yn de tsjerke fan Aldeberkeap.
 
## Diskografy
Unfolslein:
*Douwe Heeringa singt Brel Wytsma (miny CD)
*Douwe Heeringa en Kompagnie
*Brel in Fries
*Retour Ljouwert-Berlyn

**CD mei oaren**:

Frysk hitfestival 1
De bêste fan Omrop Fryslân diel 2 
De bêste fan Omrop Fryslân diel 3

## Keppeling om utens
*Douwe Heeringa op streektaalzang.nl
1251

## Foarfallen
* Berlyn (Brandenburch) krijt stedsrjochten. 

## Ferskynd
* De *[[Tripitaka Koreana]]*, in samling Boedistyske geskriften grifke yn sa'n 81.000 houten blokken.

## Berne

## Ferstoarn
* Willem fan Dampierre, erfopfolger fan Flaanderen, troch hynders fertrape by in toernoai.
* Hendrik II (De Rijke)
* Bohemund V fan Antiochje
* Peter I fan Bretanje (* 1190)
* Eljigidei, Mongoalsk befelhawwer yn Perzje
* Isobel fan Huntingdon (* 1199)
* Matteüs II fan Lotaringen
1252

## Foarfallen
* Yn Nederlân krije Breda en Hasselt stedsrjochten.
* Bohemund VI fan Antiochje folget Bohemund V op as foarst fan Tripoly.
* 29 juny - Yn de Slach by Oldenswort wurdt de Deenske kening Abel troch de Noard-Friezen ferslein en deade.

## Berne
* 25 maart - Konradyn fan Hohenstaufen
* Sjeik Safi (Safiuddin Ishak), stifter fan de oarder fan de Safawiden
* Stefan Dragutin, kening fan Servje

## Ferstoarn
* Sorghaghtani Beki, mem fan Koeblai Khan en keizerin fan it Mongoalske ryk
* 6 april - Peter fan Verona, hillige
* 30 maaie - Ferdinand III fan Kastylje (53)

Kategory : 13e iuw
Karst Leemburg

**Karst Leemburg** (Terwispel, 17 maaie 1889 – Ljouwert, 30 novimber 1958) wie in Nederlânske reedrider. Hy wie de winner fan de 4e Alvestêdetocht op 12 febrewaris 1929

Op in leeftyd fan 39 jier wurdt Karst Leemburg winner fan de, yn 1929, 191 kilometer lange Alvestêdetocht. Nei 11 oere en 9 minuten komt hy as earste oer de streek yn Ljouwert, neidat de twa oarspronklike koprinners ferkeard rieden binne en sa de kopposysje ferlearen oan Leemburg. Oan de wedstriid dienen 98 dielnimmers mei dêr't 54 it fan folbrochten.
Lândei

**Lândei** of **Landtag** is yn Dútslân, mar eartiids ek yn Fryslân, de beneaming fan stânekolleezjes yn de Midsiuwske Dútske steaten *([[Länder]])* (dy't bytiden oant de tweintichste iuw bestean bleaune). Dizze lândagen bestienen meastentiids út fertsjintwurdigers fan geastlikheid (m.ú.f. fan protestantske *[[Länder]]*), de adel, de boerestân en inkeldris fertsjintwurdigers fan de boargerij. 

## Ynsidintele lândei
Politike bewegingen brûke de namme "landdag" foar de grutte, somtiids dagen duorjende moetings dêr't manifestaasjes plak hawwe en stúdzjewurkgroepen gearkomme. Sa hold it VNV lândagen op de Kesterheide yn Kester en de NSB yn Loosduinen. By Appelskea wurdt alle jierren de Pinksterlândagen holden troch anargistyske jongerein.

## Bestjoerlike lândei
Yn de tiid fan de Republyk hie Fryslân syn eigen lândei. De Fryske lândei wie de foarrinder fan Steaten fan Fryslân. Yn it moderne Dútslân wurdt in dielsteatsparlemint mei de namme **Landtag** oantsjutten.

## Sjoch ek
* Fryske lândei
1253

## Foarfallen
* 6 july - Mindaugas wurdt ta gruthartoch fan Litouwen kroane.
* *sûnder datum* - Foltôging fan it kastiel de Toerboarch, yn Alkmaar, dat de greven fan Hollân tenei as útfalsbasis foar de ferovering fan West-Fryslân brûke sille.
* *sûnder datum* - De Mongoalen fan Kûbilai Khan feroverje it Nanzjau, it keninkryk fan 'e Dai, yn wat no súdlik Sina is.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* Marjorie, grevinne fan Carrick, Skotsk ealfrouwe († 1292)
* kening Steffen Uroš II Milutin fan Servje (* 1321)

## Ferstoarn
* 23 septimber - kening Wenseslaus I fan Bohemen (* ±1205)
1254

## Foarfallen
* 11 juny - Alkmar krijt stedsrjochten.
* Ingelân - Houlik fan Edward I fan Ingelân en Eleonora fan Kastylje
* De earste stien fan de Domtsjerke fan Utert wurdt lein.
* Yn Parus wurdt l'Hospice des quinze-vingt stifte, de earste ynstelling foar blinen yn de wrâld.

## Berne
* Marco Polo
* july - Floris V fan Hollân

## Ferstoarn
* 7 desimber - Paus Innocentius IV (paus fan 1243 oant 1254)
Ierdbeiflinter

De **ierdbeiflinter** (Pyrgus malvae) is in soarte yn it skaai fan de  puzelgroukopkes (*Pyrgus*).

## Foarkommen
De ierdbeiflinter is in seldsume flinter. Yn hiel Europa is de efterútgong fan de flinter te sjen. De flinter hâldt fan fochtige drûge greiden en heidefjilden. De flinter komt foar yn it midden fan Nederlân, yn de súdlike dunen fan Noard-Hollân, Skiermûntseach en Skylge. It is in honkfêste soart. 

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar.

## Fljochtiid
De flinter fljocht fanôf heal april oant heal juny. Foaral tusken 15 maaie en 5 juny. Fljocht altyd yn 1 generaasje. 
 
## Flinter
De ierdbeiflinter is in lytseftige groukopflinter. De wjuklingte is likernôch 11 mm. De boppekanten fan de wjukken binne donkerbrún mei in soart wite plakjes. Ek is dúdlik in rige mei grize plakjes te sjen. It wite fjouwerkante plak op de boppekant fan de efterwjuk is goed te sjen. De ûnderkant fan de efterwjuk is ljochtbrún.  

## De rûp
De rûp kin 20 mm lang wurde. It liif is ljochtgrien-eftich en is bedekt mei koarte wyteftige boarsteltsjes. De kop is swartbrún mei hierkes. Hiele jonge rûpen libje yn in siden ûnderkommen ûnder in blêd. De gruttere rûpen rolje it blêd op en meitsje dat as in ûnderkommen. De rûpen ite meastel yn de jûntiid en op de betide moarn. De rûp groet yn de foarsimmer en yn de simmer. De rûp ferpopket him yn in losse kokon yn in krûdlaach. De pop oerwinteret. 

De rûp fret fan wylde ierdbei planten, tormentil, daubream, hantsjeblêd.

## Sjoch ek
* List fan flinters
Swartteistergroukopke

It **swartteistergroukopke** (*Thymelicus lineola*) is in soarte yn it skaai fan de lytse gersgroukopkes (*Thymelicus*).

## Foarkommen
It swartteistergroukopke kin oeral sjoen wurde. Op de klaaigrûnen is de flinter in bytsje seldsumer. Hy libbet yn greiden en rûchten.

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as *net bedrige*.

## Flinter
De wjuklingte is 12 oant 14 mm. De wjukken binne ljochtbrún; it liket wol giel. De ûnderkant fan de flinters is swart. De geurstreek fan it mantsje rint oer de ieren fan de foarwjukken. 

(MHNT) Thymelicus lineola - St Foy d'Aigrefeuille - France - male dorsal.jpg|*Thymelicus lineola* ♂ 
(MHNT) Thymelicus lineola - St Foy d'Aigrefeuille - France - male ventral.jpg| ♂  △
(MHNT) Thymelicus lineola - St Foy d'Aigrefeuille - France - female dorsal.jpg| ♀
(MHNT) Thymelicus lineola - St Foy d'Aigrefeuille - France - female ventral.jpg| ♀  △
Thymelicus spp -xndr).jpg|

### Fljochtiid
De flinter fljocht fan heal juny ôf oant begjin septimber, foaral tusken 10 july en 10 augustus. It Swartteistergroukopke fljocht altyd yn ien generaasje.

## Rûp
De rûp komt yn april út it aai. Aaien wurde yn groepkes troch it wyfke ôfsetten. De aaikes binne plat en wyt. Fanút in selsmakke kokerke geane se op syk nei iten. De rûp kin 25 mm wurde. It liif is gersgrien mei wyteftige griene linen. De groeiperioade fan de rûp is yn it foarjier en/of yn de foarsimmer. Foar it ferpopkjen makket de rûp in blêdekokon.  

De rûp fret ferskillende soarten gers lykas: knopgers, weetgers, fiter, finnige koartstâle en raaigers. 

## Sjoch ek
* List fan flinters
Jan Jelles Hof

**Jan Jelles Hof** (De Gaastmar, 27 oktober 1872 - Ljouwert, 13 febrewaris 1958) wie in Frysk skriuwer, oersetter en sjoernalist. Hy waard berne yn De Gaastmar as soan fan in skipper. Hy waard letter beropssoldaat en wurke as sjoernalist oan it *[[Nieuwsblad  Friesland]]*, as haadredakteur by it *[[Leeuwarder Nieuwsblad]]* en wie redakteur fan *[[Frysk en Frij (wykblêd)|Frysk en Frij]]* (1945). 
Hy hie in soad spul as lid fan de Fryske Beweging. Hie û.o. striidskriuwerij mei Douwe Kalma.
Mei O.H.Sytstra wied er in treflik kenner fan de Fryske folkstaal.
 
Yn 1933 publisearre er de *Friesche Dialectgeographie*, in stúdzje dy't de Fryske dialektgrinzen yn kaart brocht op basis fan syn eigen fjildûndersyk.

Under de skûlnamme  'Jan fen'e Gaestmer' skreau er poëzij.

## Bibliografy
**poëzij:**
* *Klankboarne* (1906) (fermeardere werprintinge: *Fan eigen Tiid en Folk*, 1951)
**proaza:**
* *Omstikken en Sydstikken* (1907)
* *De Greate Striid* (1916)
**skoalboek:**
* *Yn eigen Tún* (1909)
**oersettings:**
* *[[De Sang fan Hiawatha|De Sang fen Hiawatha]]* (nei Henry Wadsworth Longfellow, 1901-1904)
* ferskate oersettings nei Multatuli en Guido Gezelle
**ferskaat**
* *Nieuwe Friesche Spraakkunst* ( mei O.H. Sijtstra, 1925)
* *Friesche dialectgeographie* (1933)
* *Fjirtich Jier Taelstriid* (1943) 4 dielen, 1940-1942
* *Dit en dat oer it Stedsk* (1956)
* brosjueres en artikels

## Oer Hof en syn wurk
Douwe Kalma (1943) 
J. Tj. Piebenga (1957)

## Keppeling om utens
* Jan Hof yn de DBNL
1256

## Foarfallen
* 28 jannewaris - Yn 'e Slach by Heechwâld wurdt greve en roomsk-kening Willem II fan Hollân ferslein troch de Westfriezen. Willem sels komt dêrby om nei't er mei syn hynder troch it iis sakket.
* *sûnder datum* - Under lieding fan Hulagu Khan wurdt it Ilkhanaat, it súdwestlike, Middeneastlike diel fan it Mongoalske Ryk, in selsbestjoerende steat.

## Berne
* 21 maart - markgreve Hindrik I fan Brandenburch († 1318)

## Ferstoarn
* 28 jannewaris - greve Willem II fan Hollân (* 1227)
* 1 maaie - Mafalda fan Portegal, keninginne-gemalinne fan Kastylje (* 1195)
;*datum ûnbekend*
* Neil, greve fan Carrick, Skotsk ealman (* 12??)
* Sartak Khan, khan fan 'e Goudene Kliber (* 12??)
1257

## Foarfallen
*Eutin (yn Sleeswyk-Holstein) krijt stedsrjochten. 
*Hindrik III fan Ingelân slacht munten fan suver goud.
*It theologysk kolleezje fan de Sorbonne wurdt stifte.
*Jakobus I fan Aragon fertrout it bestjoer fan Barcelona ta oan in rie fan boargers. 
* 1 septimber - Iepening fan it Collège fan Robert de Sorbon yn Parys, takomstige Sorbonne

## Berne

*Sancho IV, kening fan Kastylje en León.

## Ferstoarn
* 15 augustus - Pho Khun Si Indrathit (72), earste kening fan Sukhothai.
*Mico, hearsker fan Bulgarije.
1258

## Foarfallen
*10 febrewaris - Mongoalen ûnder harren foarst Hoelagoe ferwoastgje Bagdad en nimme de stêd yn. Dêrby wurde 800.000 boargers deade, ûnder harren wie de lêste kalyf út it geslacht fan 'e Abbasiden.
## Berne
* ± 1258 Hindrik IV fan Poalen, hartoch fan Wroclaw († 1290)

## Ferstoarn
* 5 april - Juliana fan Cornillon, Belgyske sillige.
1259

## Foarfallen
* Amersfoart krijt stedsrjochten.
* Frede tusken Frankryk en Hindrik III fan Ingelân.

## Berne

## Ferstoarn
1260

## Foarfallen

* Koeblai Khan folget Möngke Khan op as hearsker fan it Mongoalske Ryk.
* Oplevering fan de katedraal fan Chartres.
* Vreeland (Nederlân) krijt stedsrjochten.
* Begjin fan it bouwen fan Kastiel Montfort yn Limburch (Nederlân)
* De Begs fan Karaman dûke foar it earst op yn Anatoalje.
* Begjin twadieling fan it ryk fan de Rum-Seltsjoeken.
* 3 septimber - Mamluken ferslaan de Mongoalen by Dzjalut (Goliathsboarne).

## Berne

## Ferstoarn

## Ferskynd
* *[[Legenda Aurea]]* (wierskynlike datum).
1255

## Foarfallen
* jannewaris - Ridders fan de Dútske Oarder stiftsje in houten boarch oan de mûning fan de Pregel. Dit is it begjin fan de stêd Keningsbergen, it hjoeddeiske Kaliningrad.
* 17 desimber - By hûsferdrach wurdt it greefskip Nassau ferdield tusken de bruorren Otto en Walram.
* Naarden (Nederlân) krijt stedsrjochten.

## Berne
* Marco Polo
* july - Floris V fan Hollân

## Ferstoarn
Sundjata Keïta (65), oprjochter fan it Keninkryk Maly.
1261

## Foarfallen
* 25 july - Op 'en nij in Byzantynsk Keizerryk
* Ein fan it Latynske Keizerryk
* Op befel fan kening Salih Isma'il emigrearje de Koerden út de berchstreken fan it hjoeddeiske Turkije nei de flakte fan Nineve. De oer it generaal kristlike befolking flechtet nei Arbela.

## Berne

## Ferstoarn
* 25 maaie - Paus Alexander IV , (Paus fan 1254 oant 1261)
1189

## Foarfallen
* 3 septimber Richard 1 fan Ingelân wurdt kening
* Stifting fan de Dútske oarde.

## Berne

## Ferstoarn
* Hendrik II kening fan Ingelân(56)
Bataafske Republyk

De **Bataafske Republyk** (doetiidsk Nederlânsk: *Bataafsche Republiek*) (19 jannewaris 1795 - 1801) wie in republyk dy't it grutste part fan it hjoeddeiske Nederlân omfette. Fan 1801 oant 1806 waard de Bataafske Republyk opfolge troch it Bataafsk Mienebest (doetiidske Nederlânsk: *Bataafsch Gemeenebest*), hoewol't dat steatsferbân faak as in subfoarm fan 'e Bataafske Republyk sjoen wurdt. De Bataafske Republyk is ûntstien út de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen, mei militêre stipe fan Frankryk en wie feitlik in fazalsteat fan Frankryk. Dy stipe waard djoer betelle: de Republyk moast tsientallen miljoenen gûne dellizze foar de Frânske troepen dy't yn Nederlân legere waarden (Ferdrach fan Den Haach). Ek letter die bliken dat de saneamde 'koälysje' mei Frankryk fan ien kant komme moast. Yn de striid tsjin de Ingelsken en by de neifolgjende fredesûnderhannelings wiene de Frânsken gau ree en ruilje de Nederlânske koloanjes foar tasizzings fan Ingelân.

## Departeminten

## Literatuer
* , *Bataven!: Nederlandse vluchtelingen in Frankrijk, 1787-1795*, druk 2003, s. 735, Vantilt - Nijmegen, ISBN 90-77503-06-4
* , *De Nederlandse Revolutie: vrijheid, volk en vaderland, 1783-1799*, druk 2005, s. 256 , Vantilt - Nijmegen, ISBN 90-77503-18-8
* , *Patriotten en bevrijders: revolutie in de Noordelijke Nederlanden, 1780-1813*, 4e printinge 2005, s. 859, Olympus - Amsterdam, ISBN 90-467-0051-8
* , *Revolutie en contrarevolutie: Frankrijk 1789-1815*, printinge 1989, s. 478, Bert Bakker - Amsterdam, ISBN 90-351-0687-3
Abe Brouwer

**Abe Brouwer** (Burgumerheide, 18 septimber 1901 - Frjentsjer, 18 maart 1985) wie in Frysk folksskriuwer.
Hy kaam as strjitmakker rûnom yn Fryslân, en krige dêrtroch aardichheid oan de Fryske taal. Hy wurke ek yn in gesticht foar swaksinnigen yn Eindhoven. Letter stjoerde er syn earste gedicht nei De Hepkema. It gie him mear om it ferhaal fan de minsken as om de krekte literêre beskriuwings. As toanielskriuwer skreaun er faak oer it boerelibben. Mei J.P.Wiersma wie er aktyf yn it Nij Frysk Toaniel. It skerp tsjinoer inoar stellen fan karakters, lykas yn De gouden swipe makken syn stikken tige populêr. Doe't er in skoft yn Diever wenne wie Brouwer tige warber mei de iepenloftspullen. Letter ferhuze er nei Snits.

## Bibliografy
**poëzij:**
* *Klinkerts* (1941)
**proaza**
* *[[De Gouden Swipe (boek)|De Gouden Swipe]]* (1941). Earst as ferfolchferhaal yn it wykblêd 'Sljucht en Rjucht'. Letter is De Gouden Swipe as film útkomd.
* *Marijke* (1943), spilet him ôf op de earme Burgumer Heide.
* *Tusken dea en libben* (1946)
* *De Nijboer fan Lycklemastate* (1947) yn 1943 as toanielstik
*Syn greate kammeraat (1949)
**Trou* (1949)
* *De sânduvel* (1970)  Ned.: 'De zandduivel' ( 1974 )
* *Springtij*  I-III (1970) oer de fiskers by Wierum
* *Gelok mei de keap, segen mei it jild* (1971)
* *Fan Juster nei hjoed* (1974)
* *Fjouwer fan 'e Jouwer* (1977)
* *It wûnder fan Terherne* (1977)
**berneboeken**
* *Siderius de Granaat* (1941) bekroand troch Trou yn 1949.
**toanielstikken**
in *lytse kar:<br>
* *Bern fan it folk* ( [[1947]] ) nei [[Antoon Coolen (1897-1961)|Antoon Coolen]].
* *De kening skaak* ( [[1956]] )
* *Mem scil trouwe* ( [[1950]] )
* *Mefrou de kaptein* ( [[1947]] )
* *Fjûr yn 'e myn*
* *Jehanne*
* *Slomjende krêften*
* *De stringen stiif*
*'ferskaat*'<br>
* *Fan juster nei hjoed'', mei in soad autobiografyske feiten
----

## oer him en syn wurk
* J.Tj. Piebenga
* Anne Wadman(1951)
* "De Strikel" ( 1971 )
* K. Dykstra ( 1977 )

## Keppeling om utens
* Abe Brouwer by de DBNL
1188

## Foarfallen

Aartsbiskop Philips fan Heinsberg keapet fan it bisdom Keulen de ‘curtis ende castrum Selvelden’ (hof en kastiel Selverden, no kastiel Silvolde) foar 50 marksulver. 

## Berne
Ada fan Hollân.(†&nbsp;1223) 

## Ferstoarn
22 augustus- Ferdinand II fan Leon, Kening fan Leon en titeldrager fan Kening fan Spanje.
1262

## Foarfallen
* Breslau (tsjintwurdich Wrocław) krijt stedsrjochten.
* Yslân ferliest syn ûnôfhinklikheid.

## Berne
* Hindrik VII fan Lúksemboarch
## Ferstoarn
1263

## Foarfallen
* Yn Nederlân krije Montfort, Nieuwstadt, Goor en Wageningen stedsrjochten.
* Baibars nimt de krúsfardersstêd Antiochje yn. It garnizoen fan 16.000 man wurdt ôfslachte en de 100.000 boargers wurde as slaven ferkocht.
* Jaroslav III fan Tver folget syn broer Aleksander Nevski op as grutfoarst fan Novgorod en Vladimir.

## Berne
* Ahmad ibn Tajmijja, islamitysk herfoarmer († 1328)

## Ferstoarn
* maart - Manuel I Megas Komnenos, keizer fan Trebizonde
* 14 novimber - Aleksander Nevski (43), grutfoarst fan Novgorod en Vladimir 

## Boukeunst

Ofbyld:Interior de la Iglesia de la Santa Cruz.JPG|*Iglesia de la Santa Cruz* binnendoar, Cadiz (1263)
1264

## Foarfallen
* Paus Klemens V
* Paus Urbanus IV stelt Sakremintsdei yn as offisjele feestdei foar de Roomske Tsjerke.

## Berne

## Ferstoarn
* 2 oktober - Paus Urbanus IV, (Paus fan 1261 oant 1264)

## Literatuer
* Jakob fan Maerlant skriuwt *Histoarje fan Troyen*

## Boukeunst

Ofbyld:Warburg Neustadtkirche v W.JPG|*Neustadtkirche*, Warburch, BRD (1264)
1265

## Foarfallen
* 20 jannewaris - It Ingelske parlemint komt foar de alderearste kear gear op fersyk fan 'e ealman en rebellelieder Simen V fan Montfort.
* 8 febrewaris - De Mongoalske hearsker Hulagu Khan oer it Ilkhanaat, it Middeneastlike diel fan it Mongoalske Ryk.
* 4 augustus - Yn it ramt fan 'e Twadde Baronne-oarloch ferslacht kroanprins Edwert fan Ingelân de opstannige eallju ûnder lieding fan Simen V fan Montfort yn 'e Slach by Evesham.
* *sûnder datum* - Aldewetter kriget stedsrjochten fan 'e biskop fan Utert.

## Berne
* 10 maaie - keizer Fushimi fan Japan († 1317)
;*datum ûnbekend*
* Dante Alighieri, Italjaansk dichter († 1321)
* greve Otto III fan Karinsje en Tiroal († 1310)

## Ferstoarn
* 8 febrewaris - Hulagu Khan, Mongoalsk hearsker oer it Ilkhanaat (* 1218)
* 3 desimber - Odofredus, Italjaansk jurist (* 12??)
1266

## Foarfallen
* 26 febrewaris - Karel fan Anzjû ferslacht kening Manfred fan Sisylje yn 'e Slach by Benevento. Manfred sneuvelet, en Karel makket him master fan syn keninkryk, dat net inkeld it eilân Sisylje omfiemet, mar ek it súdlike part fan 'e Lears fan Itaalje.
* 2 july - Mei it Ferdrach fan Perth komt in ein oan 'e Skotsk-Noarske Oarloch. Noarwegen stiet it eilân Man en de Hebriden ôf oan Skotlân, mar behâldt de Orkney- en de Sjetlâneilannen.
* *sûnder datum* - Leien kriget stedsrjochten.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Jan fan Strathbogie, greve fan Atholl, Skotsk ealman († 1306)

## Ferstoarn
* 26 febrewaris - kening Manfred fan Sisylje (* 1232)
1267

## Foarfallen
* 29 septimber - By it Ferdrach fan Montgomery erkent kening Hindrik III fan Ingelân Llywelyn ap Gruffudd as prins fan Wales.
* *sûnder datum* - Oostende kriget stedsrjochten fan grevinne Margareta II fan Flaanderen.
* *sûnder datum* - Hartoch Hindrik IV fan Brabân wurdt opfolge troch Jan I.

## Berne
* 17 desimber - keizer Go-Uda fan Japan († 1324)
;*datum ûnbekend*
*Aleksander Lindsay fan Barnweill, Skotsk ealman († 1308)

## Ferstoarn
* 5 novimber of 5 desimber - kening Hugo II fan Syprus (* 1252/1253)
1268

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Drylts kriget stedsrjochten.

## Berne
*Filips IV, de Skoandere, sûnt 1285 kening fan Frankryk (†&nbsp;1314).
* Erik II Kening fan Noarwegen (†&nbsp;1299).

## Ferstoarn
*29 novimber - Paus Klemens IV (Paus fan 1265 oant 1268)
*29 oktober - Konradyn fan Hohenstaufen
1269

## Foarfallen
*De katedraal fan Amiens is klear, de grutste goatyske katedraal fan Europa
*De keninkriken Syprus en Jeruzalim wurde feriene.

## Berne

## Ferstoarn

## Boukeunst

Ofbyld:Amiens-cathédrale.jpg|*Katedraak fan Amiens* (1269)
1270

## Foarfallen
* july - Yn it ramt fan 'e Achtste Krústocht docht kening Loadewyk IX fan Frankryk in wraam op Tunis. 
* 25 augustus - Kening Loadewyk IX fan Frankryk komt ûnder it belis fan Tunis om. Syn broer Karel fan Anzjû nimt it befel oer de Achtste Krústocht oer.
* *sûnder datum* - It doarp Ysbrechtum wurdt foar it earst neamd yn in Boalserter tsjerkelist.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*William Wallace, Skotsk frijheidsstrider († 1305)

## Ferstoarn
* 27 april - Ladislaus fan Sileezje aartsbiskop fan Salzburg (* 1237) 
* 25 augustus - kening Loadewijk IX fan Frankryk (* 1214)
1271

## Foarfallen
* Praya Lang bestiicht de troan fan Sawa.
* De Mongoalske machthawwers yn Noard-Sina stifte de Yuan-dynasty.
* Nei it langste konklaaf út de skiednis (hast trije jier), wurdt paus Gregoarius X keazen.
## Berne
* Rudolf II fan Habsburch, soan fan Roomske kening Rudolf I fan Eastenryk 

## Ferstoarn
* 28 jannewaris - Isabella fan Aragon, keninginne fan Filips III fan Frankryk
* 24 augustus - Alfons fan Poitiers
1272

## Foarfallen
* 16 novimber - Edwert I wurdt kening fan Ingelân.
* *sûnder datum* - Greve Floaris V fan Hollân ûndernimt syn earste (mislearre) fjildtocht tsjin 'e Westfriezen.
* *sûnder datum* - Gouda en Fenlo krije stedsrjochten.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Isabella fan Bruce, keninginne-gemalinne fan Noarwegen († 1358)

## Ferstoarn
* 16 novimber - kening Hindrik III fan Ingelân (* 1207)
1274

## Foarfallen
* 1 maaie - Paus Gregoarius X iepenet it Twadde Konsylje fan Lyon.
* simmer - Under de Kennemer Opstân wurdt de stêd Haarlim belegere troch de Kennemers, dy't stipe krije fan 'e Westfriezen en de Wetterlanners.
* *sûnder datum* - De trêde ferdjipping fan 'e Toer fan Pisa komt ree.

## Berne
* 11 july - kening Robert I fan Skotlân (Robert de Bruce) († 1329)

## Ferstoarn
* 7 maart - Tomas fan Akwino, Italjaansk filosoof en teolooch (* 1225)
* 15 july - Bonaventura (Giovanni di Fidanza), Italjaansk filosoof en teolooch (* 1221)
* 26 juny - Nasir al-Din al-Tûsi, Perzysk astronoom en filosoof (* 1201)
* 2 septimber - prins Munetaka, sjogûn fan Japan (* 1242)
De Hepkema

**De Hepkema** (offisjeel ***Hepkema's Courant***) waard oprjochte yn 1874 en waard as it *Nieuw Advertentieblad* laat troch J. Hingst, Jacob Hepkema en Mindert Evert Hepkema, nei 1878 troch de Hepkema's. Dy fielden krekt wat lêzers fan in neutraal streekblêd foar Midden- en Súdeastfryslân fregen. Soks wie oars as lêzers wend wiene. Jacob makke 'De Hepkema' ta in sukses.

## Hichtepunt
De krante wie oant 1878 in wykblêd, doe twa kear wyks oant 1930 en dêrnei trije kear. Sûnt 1901 wie it it *Nieuwsblad voor Friesland*. Om 1930 hinne wiene der op it hichtepunt 30.000 lêzers.
Yn de boeken fan Rink van der Velde wurdt De Hepkema geregeld neamd.

## Neitiid
Yn 1942 krige De Hepkema in NSB-haadredakteur optwongen en wie fan april 1942 - maaie 1947 ferbean. Tusken 1947 en 1951 ferskynde de Hepkema fiif kear wyks, mar ferlear dochs de striid mei de Heerenveense Koerier sadat it 'Nieuwsblad voor Friesland' ferdwûn troch op te gean yn it Nieuwsblad voor Zuid-Friesland.

De Keninklike Bibleteek hat de argiven fan De Hepkema digitaliseare en sûnt novimber 2011 op har website stean.

## Haadredakteuren
*Jacob Hepkema 1874 - 1900
*A.K. Aartsma 1900 - 1936
*Willem Hielkema 1936 - 1942
1275

## Foarfallen
* 12 july - De Romeinske brêge fan Maastricht stoart yn; dêrby falle 400 deaden.
* *sûnder datum* - It doarp Easterlittens wurdt foar it earst neamd yn in histoaryske boarne, as *Lechenghe*.
* *sûnder datum* - Skiedam krigett stedsrjochten fan Aleida fan Avesnes, de suster fan greve Willem II fan Hollân. 
* *sûnder datum* - Genemuiden kriget stedsrjochten.
* *sûnder datum* - Greve Floaris V fan Hollân jout de 'lju aan de Amstel' frijheid fan tol. Dat is it âldste dokumint dêr't 'Amstelredamme' (Amsterdam) yn fernijd wurdt. 

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Jan fan Menteith, Skotsk ealman († 1323)

## Ferstoarn
* 29 maaie - Sofy fan Tueringen, hartoginne-gemalinne fan Brabân (* 1224)
1276

## Foarfallen
* 9 maart - Augsburg wurdt in frije ryksstêd.
* 8 septimber - Paus Jehannes XXI wurdt keazen. Dêrtroch binne der dit jier fjouwer ûnderskate pausen fan Rome, wêrfan't Gregoarius X, Ynnosintius V en Adrianus V allegearre koart nei inoar komme te ferstjerren. 1276 wurdt sadwaande ek wol it 'Fjouwerpausejier' neamd.
* *sûnder datum* - Yn Wales brekt ûnder lieding fan Llywelyn ap Gruffudd in opstân út tsjin 'e Ingelske oerhearking.
* *sûnder datum* - Stefan Dragutin wurdt kening fan Servje.

## Berne
* 29 septimber - kening Kristoffel II fan Denemark († 1332)
;*datum ûnbekend*
*Neil fan Bruce, Skotsk ealman en frijheidsstrider († 1306)

## Ferstoarn
* 10 jannewaris - paus Gregoarius X (* 1210)
* 22 juny - paus Ynnosintius V (* 1225)
* 18 augustus - paus Adrianus V (* 1205)
1273

## Foarfallen
* 29 septimber - Rudolf I fan Habsburch wurdt ta Roomsk-kening keazen en ferslacht dêrmei syn tsjinkandidaat, kening Ottokar&nbsp;II fan Bohemen. Hjirmei komt in ein oan it ynterregnum yn it Hillige Roomske Ryk.
* *sûnder datum* - Flaardingen kriget stedsrjochten.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Kristina fan Bruce, Skotsk ealfrouwe († 1356 of 1357)

## Ferstoarn
* oktober - keizer Boudewyn II fan Konstantinopel (* 1217)
1277

## Foarfallen
* 31 maart - It heechhiemriedskip fan de Alblasserwaard wurdt oprjochte.
* *sûnder datum* - Grienlo kriget stedsrjochten.
* *sûnder datum* - Krimpen oan de Isel wurdt it earst neamd yn in histoaryske boarne.
* *sûnder datum* - Holten wurdt it earst neamd yn in histoaryske boarne.
* *sûnder datum* - By oerstreamings yn Easterlauwersk Fryslân ûntstiet de Doalert.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Isabella fan Mar, Skotsk ealfrouwe († 1296)

## Ferstoarn
* 1 maaie - kening Steffen Uroš I fan Servje (* 1223)
* 20 maaie - paus Jehannes XXI (* 1215)
* 1 july - sultan Baibars fan Egypte en Syrje (* 1223)
Tramwei De Jouwer - De Lemmer

|}

De Jouwer lei oant begjin santiger jierren fan de 20e iuw oan in frachtspoarline. It wie oarspronklik in tramwei dy't De Jouwer mei De Lemmer ferbûn; fanút De Jouwer koe men fierder reizgje nei It Hearrenfean of Snits. It spoar wie sawat 18 kilometer lang. De tramwei waard yn de begjinjierren eksploitearre troch de Nederlânske Tramwei Maatskippij (NTM), der waard riden mei steamtrams. Letter waard de tramwei eksploitearre troch de NS foar frachtferfier. Fan 1947 ôf rieden der allinnich noch frachttrams. Yn 1962 wie de maksimum snelheid 30km/oere. De tramwei waard yn 1968 sluten. Begjin jierren '70 is it spoar opbrutsen. 

## Inkele data
* Iepening: 12 augustus 1901
* Staking persoaneferfier: 5 oktober 1947
* Oername troch NS fan NTM: 5 oktober 1947
* Oername troch NTM fan NS foar frachtferfier: 1 oktober 1949
* Oername troch NS fan NTM: 23 desimber 1960
* Opheffing: 10 juny 1968

## Dizze plakken leinen oan de tramwei
* De Jouwer
* Skarsterbrêge
* Sint Nyk
* Follegea
* De Lemmer

## Haltes
*(net folslein)*
* De Jouwer
* Skarsterbrêge
* Hústerheide - Sint Nyk
* Sint Nyk
* Rykstrjitwei - Sint Nyk
* Brêge Follegea
* De Lemmer

## Oanslutende tramwegen, dy't ek sluten binne
* Tramwei It Hearrenfean - De Jouwer
* Tramwei De Jouwer - Snits

## Nijsgjirrichheden
It baanfek is noch hiel dúdlik werom te kennen yn it lânskip en is ek noch yn takt, mei útsûndering fan in lyts stikje yn Sint Nyk. Yn De Lemmer rint de eartiidske tramwei as in fuotpaad tusken de huzen troch; de wiken binne der omhinne boud. Mei it each op de takomstige útwreiding fan De Lemmer is besletten it baanfek yn takt te hâlden, sadat it foar de takomst feilichsteld is. Der binne ek plannen om in fytspaad op de âlde tramwei oan te lizzen.
Prinsetún

**De Prinsetún** is in park oan de noardkant fan de binnenstêd fan Ljouwert.

## Skiednis
Om 1650 hinne waard der op dit plak in park/lusthôf oanlein yn opdracht fan prins Willem Freark fan Nassau-Dietz. In earebetoan oan de ein fan de 80-jierrige oarloch en de frede fan Münster. Dit gedielte fan de stêd soe noch sa’n 150 jier ôfsluten bliuwe foar it publyk. Yn opdracht fan Kening Willem I waard it park iepenbier. Hy skonk de Prinsetún oan de Ljouwerter befolking. It park waard faker ferboud, yn 1734 yn Le Nôtrestyl oant it yn 1795 frij tagonklik waard. 

Om 1822 hinne waard de tún ferboud troch Lucas Pieters Roodbaard. Nei wer in oantal ferbouwings waard de tún yn 2004 wer foar it grutste part in de styl brocht sa't Roodbaard dy destiids oanlizze litten hie.
Der waarden doe ek akkomodaasjes boud foar de stedsjachthaven.

De Ljouwerter Theo Douma betocht en boude de hjoeddeiske hoarekafoarsjenning mei de namme De Koperen Tún, neamd nei de roman fan Simon Vestdijk. It etablissemint waard yn 1989 troch de widdo Mieke Vestdijk offisjeel iepene.

In de tún stiet ek it Pier Pander Museum, dat yn 1954 iepene waard.

### Galery

Ofbyld:Ontwerptekening van park - Leeuwarden - 20398494 - RCE.jpg|In ûntwerptekening fan de Prinsetún
Ofbyld:Prinsetuin origineel in Gemeente archief - Leeuwarden - 20130736 - RCE.jpg|In ûntwerptekening fan de Prinsetún
Ofbyld:Prinsetuin tekening origineel in Gemeente archief - Leeuwarden - 20130732 - RCE.jpg|De koepel yn de Prinsetún
Ofbyld:Tekening door Fellinga origineel Gemeente archief - Leeuwarden - 20130729 - RCE.jpg|Tekening fan de Prinsetún troch Fellinga


## Trivia
*De tún út de roman De koperen tún fan Simon Vestdijk is nei alle gedachten de Prinsetún. De wichtichste dielen fan it ferhaal spylje har dêr ôf.
Krikelbeampaazje

De **krikelbeampaazje** (*Thecla betulae*) is in flintersoarte yn it skaai fan de echte lytse paazjes (*Thecla*) út 'e famylje fan 'e reachwjukflinters (*Lycaenidae*).

## Foarkommen
De flinter wurdt hieltiten faker sjoen yn tunen en parken. De grutste populaasjes libje op de Feluwe en yn Súd-Limburch. It is in honkfêste soart. De flinter hâldt fan krikelstrewellen, houtwâlen en boskrânen. 

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar.

## Fleantiid
De flinter fljocht fan begjin juny ôf oant ein septimber. Foaral tusken 5 oant 31 augustus. De flinters fleane altyd yn 1 generaasje. 

## Flinter
De wjuklingte is likernôch 17 mm. De ûnderkanten fan de wjukken binne ljochtbrún oant oranje. De wyfkes hawwe op de boppekant fan de foarwjuk in oranje plak. 

## De rûp
De rûp kin 20mm lang wurde. It liif is wyteftich-grien mei tinne skeane streken op de flanken. It hiele liif is bedekt mei fine behierring. De kop is lyts en swart. De groei fan de rûp is yn it foarjier en foarsimmer. 

De aaikes fan de flinter binne wyt en plat. Se binne foaral yn de winter te finen. Tusken okselblêden fan jong hout yn takken. It aai oerwintert. 

De rûp fret krikelbeam, soms prommebeam en kersebeam. 

## Sjoch ek
* List fan flinters
Luzerneflinters

De **Luzerneflinters** (*Colias*) is in skaai yn de ûnderfamylje fan de Wytflinters (Pieridae) 

## Klassifikaasje

*	*Famylje* Wytflinters *(Pieridae)* 
**	*Skaai* **Luzerneflinters** *(Colias)*
***	*Soarte* Súdlike luzerneflinter *(Colias alfacariensis)* 
*** *soarte* Giele luzerneflinter *(Colias hyale)* 
*** *Soarte* Oranje luzerneflinter *(Colias croceus)* 

## Galery
 
Colias.aurorina.heldreichi.mounted.jpg| *[[Colias aurorina heldreichi]]*, ♂
(MHNT) Colias christophi - Tadjikistan Russie - male.jpg |*Colias christophi*, ♂
(MHNT) Colias myrmidone myrmidone - Stará Turá Slovaquie - male.jpg| *[[Colias myrmidone]]*, ♂
Male Orange Sulphur Megan McCarty18.jpg| *[[Colias eurytheme]]*, ♂
(MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male.jpg | *[[Colias croceus]]*, ♂
(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg| *[[Colias croceus]] f.helice* ♀
(MHNT) Colias chrysotheme chrysotheme - Érd Hongrie - Male and female dorsal.jpg| *[[Colias chrysotheme]]*  ♂  ♀
Female Clouded Sulphur Megan McCarty42.jpg| *[[Colias philodice]]* ♀
Colias philodice white form.jpg| *[[Colias philodice]]* ♀ *f.alba*
Male Clouded Sulphur Megan McCarty40.jpg| *[[Colias philodice]]*, ♂
(MHNT) Colias alfacariensis - Novy Jicin, Moravie Tchéquie - female.jpg| *[[Colias alfacariensis]]*, ♀
(MHNT) Colias hyale - Novy Jicin Moravie Czech Republic - male.jpg| *[[Colias hyale]]*, ♂
(MHNT) Colias hyale - Novy Jicin Moravie Czech Republic - female.jpg| *[[Colias hyale]]*, ♀
(MHNT) Colias palaeno - Majdan Kasztelański Pologne - male.jpg| *[[Colias palaeno]]*, ♂
Colias palaeno.female.jpg| *[[Colias palaeno]]*, ♀
(MHNT) Colias Phicomone - Pic d'Aneto Espagne - male.jpg| *[[Colias phicomone]]*, ♂


## Sjoch ek
* List fan flinters.
Súdlike luzerneflinter

De **súdlike luzerneflinter** (Colias alfacariensis) is in flintersoarte yn it skaai fan de luzerneflinters (Colias) . 

## Foarkommen
De súdlike luzerneflinter is in honkfêste soart. De flinter komt net foar yn ús lân. Hy is mar njoggen kear sjoen. De flinter komt wol foar yn de Ardinnen en Eifel. De flinter hâldt fan kalkgreiden mei reade klaver.

## Fleantiid
De flinter fljocht fanôf april oant oktober. De flinter fljocht in twa generaasjes.

## Flinter
De wjuklingte fan de flinter is likernôch 21 oant 27mm. De foarwjukpunt is rûn. Op de ûnderkant fan de efterwjuk sit in oranje plak. De mantsjes binne helder sitroengiel. De súdlike luzerneflinter liket dan ek in soart op de giele luzerneflinter. In goed ûnderskied meitsje is lestich.

## Rûp.
De rûp oerwinteret yn in struisellaach. 

De rûp fret fan de reade klaver en kroankrûd. 

## Sjoch ek
* List fan flinters
1278

## Foarfallen
* 29 desimber - Grevinne Margareta II docht ôfstân fan it regear oer it Greefskip Flaanderen yn it foardiel fan har soan Gwijde fan Dampierre.
* *sûnder datum* - Andorra wurdt stifte as in soeverein prinsdom, wêroer't de Frânske greve fan Foix en de Aragoneeske biskop fan Urgell it bestjoer diele.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Kristoffel fan Seton, Skotsk ridder en frijheidsstrider († 1306)

## Ferstoarn
* 26 augustus - kening Ottokar II fan Bohemen (* 1232)
1279

## Foarfallen
* 19 maart - Yn 'e Slach by Yamen ferslacht de Mongoalske Yuan-dynasty fan Kûbilai Khan de lânseigen Sineeske Song-dynasty. Sina komt no ûnder útlânsk Mongoalsk bestjoer.
* *sûnder datum* - De leden fan in Mongoalsk-Sineesk diplomatyk gesantskip wurde yn Japan fermoarde op befel fan sjogûn Tokimune Hojo. Dit sil liede ta in nije Mongoalske ynfal yn Japan yn 1281.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* Edwert fan Bruce, hege kening fan Ierlân († 1318)
* Kenneth fan Moraavje, 4e greve fan Sutherland, Skotsk ealman († 1333)

## Ferstoarn
* 16 febrewaris - kening Alfûns III fan Portegal (* 1210)
1280

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Troch grutte oerstreamings yn it grinsgebiet tusken Westerlauwersk Fryslân en Easterlauwersk Fryslân ûntstiet de Lauwerssee.
* *sûnder datum* - Skoanhoven kriget stedsrjochten fan greve Floaris V fan Hollân.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* kening Birger I fan Sweden († 1321)

## Ferstoarn
* 22 augustus - paus Nikolaas III (* 1216)
* 15 novimber - Albertus Magnus, Dútsk biskop, teolooch en hillige (* ±1200)

## Boukeunst

Ofbyld:Kerk Krewerd.jpg|Mariatsjerke yn Krewerd (om 1280)
Ofbyld:Muiderslot by Edi Weissmann.jpg|*[[Muiderslot]]* (1280 ?)
Echte lytse paazjes

De **echte lytse paazjes**  (*Thecla*) is in skaai yn de ûnderfamylje fan de lytse paazjes (*Theclinae*).

## Klassifikaasje
It skaai hat acht soarten (sitewaasje anno 2023):
*famylje reachwjukflinters (*Lycaenidae*)
**ûnderfamylje lytse paazjes (*Theclinae*)
***tûke echte lytse paazjes en sibben (*Theclini*)
****ûndertûke echte lytse paazjes en neiste sibben (*Theclina*)
*****skaai **echte lytse paazjes** (*Thecla*)
****** apelbeampaazje (*Thecla betulina*)
****** krikelbeampaazje (*Thecla betulae*)
****** leadgrize paazje (*Thecla chalybeia*)
****** paupaazje (*Thecla pavo*)
****** roastkleurige paazje (*Thecla leechii*)
****** watsonpaazje of Watsons paazje (*Thecla letha*)
****** wytspikkelige paazje (*Thecla ziha*)
****** Yunnanpaazje (*Thecla ohyai*)
Foarhinne waarden folle mear soarten ta de echte lytse paazjes rekkene, wol mear as sechstich, mar dy binne op basis fan nij ûndersyk oerpleatst nei oare skaaien.

## Sjoch ek
* List fan flinters
Fryske Wâldenpaad

It **Fryske Wâldenpaad** (eartiijds it Sânwâldenpaad) is in lange-ôfstân-kuierpaad fan 155 km fan Stienwyk nei Lauwerseach (en oarsom). It is mei de wênstige wyt-reade merktekens (yn beide rjochtings) oanjûn. 
Yn Stienwyk slút it paad oan op it Pionierspaad en it Oeriselpaad; yn Lauwerseach op it Fryske Kustpaad (yn westlike rjochting) en it Waad- en Wierepaad (yn eastlike rjochting). It paad is beskreaun yn in kuiergids.

Benoarden Stienwyk giet it paad troch in boskgebiet, ôfwiksele mei heide en heidemarkes. 
Noardlik fan Vledder komme der hieltyd mear greiden foar. Dêrnei rint de rûte oer Boyl en Nijeberkeap nei Hoarnstersweach. Dêr takket de rûte yn twaen: it eastlike diel giet oer Wynjewâld, it westlike diel fia Beetstersweach. 
Justjes besuden Oerterp komme beide rûtes by elkoar. Fan Oerterp giet it oer De Harkema, Eastermar, Eastrum, Feanwâlden en Dokkum nei de Lauwersmar. De rûte folget de kust fan de Lauwersmar en op 't lêst de dyk fan de Lauwersmar.

De rûte giet safolle mooglik oer ûnferhurde diken en giet allinnich troch lytse doarpkes. Dit betsjut lykwols dat kuierders dy't langere ôfstannen rinne der goed oan dogge iten en drinken mei te nimmen: men kin der net op rekkenje dat der op elk doarp in winkel of hoarekagelegenheid is.

Op ferskate plakken is der oansluting op iepenbier ferfier: NS-stasjons Stienwyk en Feanwâlden, en bussen. Foar bussen moat faak foarôf belle wurde: dit is saneamd fraachôfhinklik ferfier. Kempings en oare sliepplakken binne hieltiten mear langs de rûte te finen.

### Etappes

It Fryske Wâldenpaad wurdt beheard troch de organisaasje Wandelnet. 

## Keppeling om utens
* Fryske Wâldenpaad op Wandelnet.
Houkesleat

De **Houkesleat** is in brede 4 km lange sleat dy't de ferbining foarmet tusken Snits en de Snitser Mar. Yn grutter ferbân makket de Houkesleat diel út fan de ferbining Hegemer Mar - Snitser Mar, tegearre mei de Geau, de De Wimerts en de grêften yn Snits.

De Houkesleat begjint oan de westein fan it Kolmarsgat, fan dêr rint it nei it Krúswetter; op dit stikje rint it Prinses Margrietkanaal troch de Houkesleat.

Fan it Krúswetter rint de Houkesleat nei it westen, as de grutste fan de sleatten fan de ferkaveling tusken It Ges en de Griene Dyk. Fan it noarden út slute hjir troch de Galgelânhop de Grutte Potten oan op de Houkesleat. Dêrfoarby giet it wetter tusken it Galgelân en de Trije Pôlen troch. Dan komme oan de râne fan it yndustriegebiet fan Snits de Houkesleat en it Ges byelkoar en geane as "de Houkesleat" nei de stêd.

Oan de súdkante lizze dan de yndustryhavens fan Snits. Dêrfoarby giet it wetter oer it Houkesleat Akwadukt hinne, dêr't de rûnwei fan Snits trochhinne giet. Wat fierder giet nei it noarden it Jachthavenkanaal, it begjin fan de ferbining mei de Swette. Noch wat fierder, by it Finster, giet de Houkesleat dan oer op it Simmerrak. Op dat stee draaide it wetter earder nei it suden nei de Wâldfeart.
Draafsport

**Draafsport** is een foarm fan hynstesport.

Yn de draafsport wurdt in hynder net beriden, mar sit de pikeur op in sulky efter it hynder. It hynder dat foar de sulky rint, is in draver. 

Der binne ek draafwedstriden wêrby't it hynder wol beriden wurdt,  dit wurdt "Monté" neamd.

Ut Romeinske skilderijen docht bliken dat de draafsport al iuwen bestiet. Op dy skilderijen sjogge wy ek al sulky's yn de draafsport. 

## Draafsport in Nederlân
### Draafbanen
De draafsport wurdt hâlden op draaf- en hurddraversbanen. Der binne yn Nederlân fjouwer banen wêr't op sân rûn wurdt. Dizze banen binne te finen yn Grins, Wolvegea, De Haach (Duindigt) en Alkmar. De measte profesjonele wedstriden wêr't gokt wurde kin, wurde yn Wolvegea en op Duindigt hâlden. Der binne yn Nederlân ek fiif rekreative banen: yn Aduard, Eenrum, De Jouwer, Emmeloard en yn De Like. Hjir wurde de koersen hâlden op gers, sadat der allinnich simmerdeis draafd wurde kin.
### Wedzje op hynders
As ien fan de ienichste sporten kin der yn Nederlân op de draafsport ek kommersjeel wedde wurde. Dit kin dien wurde op de draafbanen en wedlokaasjes yn de rest fan Nederlân.

## Keppelings om utens
*Scientific Games Racing Nederland, de Nederlânske wedorganisaasje 
*Draafbaan Grins
*Draafbaan Wolvegea
*Draafbaan De Haach (Duindigt) 
*Draafbaan Alkmar