open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bisdom Breda

It **bisdom Breda** (Latyn: *Dioecesis Bredana*) is ien fan de sân roomsk-katolike bisdommen yn de Nederlânske tsjerkeprovinsje. De biskopssit stiet yn de Antoniuskatedraal yn Breda.

## Skiednis
Op 22 maart 1803 waard it apostoalysk fikariaat Breda ynsteld as in ôfsplitsing fan it apostoalysk fikariaat De Bosk. In diel fan it aartsbisdom Mechelen waard yn 1853 tafoege oan it fikariaat, dat op 14 maart 1853 mei de weropbou fan de tsjerkeprovinsje omset waard yn in bisdom.    

## Katedraal
As katedraal tsjinne fan 1853 oant 1875 de neoklassisistyske Antoniustsjerke yn it sintrum fan Breda. It bisdom hie troch Pierre Cuypers in grutte neogoatyske krústsjerke bouwe litten oan de Prinsenkade, de Barbaratsjerke, dy't yn 1875 as katedraal yn gebrûk nommen waard. De Barbaratsjerke waard yn 1968 sletten en dêrnei ôfbrutsen en de biskopssit ferhûze nei de Michaeltsjerke yn it easten fan Breda. 

Mei in pauslik dekreet krige op 1 novimber 2005 de Antoniustsjerke de status fan katedraal werom.

## Patroanhillige
* Marije; patroansfeest: Marije-Himelfeart (15 augustus)  
 
## List biskoppen

## Keppeling om utens
* Bisdom Breda
Bisdom Roermond

It **bisdom Roermond** (Latyn: *Dioecesis Ruremundensis*) is ien fan de sân roomsk-katolike bisdommen yn de Nederlânske tsjerkeprovinsje. De grinzen fan it bisdom rinne lyk mei de provinsje Limburch.

## Skiednis
It brede kerstenjen fan Limburch fûn plak sûnt de 6e iuw, doe't missybiskoppen yn Maastricht harren sit krigen. Aldere spoaren fan kristlike oanwêzigens geane fierder werom, mar it plattelân bleau noch langer heidensk. Sûnt de 10e iuw hearde it súdlike diel fan it hjoeddeiske bisdom by it bisdom Luik, wylst in diel fan it noarden by it aartsbisdom Keulen hearde. Oant it oantsjinjen fan de reformaasje bleau dat sa. 

Op oantrunen fan lânfâld Filips II waarden yn 1559 de bisdommen yn de Nederlannen reorganisearre. Utert waard in aartsbisdom en ûnder Utert foelen de nije bisdommen Dimter, Haarlim, Ljouwert, Grins en Middelburch. It nije bisdom Roermond, dat op 12 maaie 1559 stifte waard, kaam net ûnder it aartsbisdom Utert te fallen, mar ûnder it aartsbisdom Mechelen en bestie út tesnipele dielen fan de bisdommen Luik en Keulen. De earste biskop fan it bisdom wie Wilhelmus Lindanus.

Yn de Frânske tiid waard it bisdom op 29 novimber 1801 opheft. De Frânsen woene gruttere bestjoersienheden en it grutste diel fan it gebiet waard wer by Luik foege, wylst it diel fan it bisdom dat yn it Bataafsk Mienebest foel oant 1853 tafoege waard oan it apostoalysk fikariaat Grave-Nijmegen. Dat diel waard yn 1853 by it bisdom De Bosk yndield. 

De Belgysk-Nederlânske skieding yn 1830 makke it needsaaklik dat de nije Nederlânske provinsje Limburch in eigen tsjerklik bestjoer krige. Op 18 desimber 1840 waard it apostoalysk fikariaat Limburch ynsteld. De feroarings fan de grûnwet fan 1848 stiene ek de weropbou fan de tsjerklike hiërargy fan de Roomsk-Katolike Tsjerke yn Nederlân ta. Yn 1853, 42 jier nei de opheffing fan it earste bisdom Roermond, waard it fikariaat Limburch omset yn it twadde bisdom Roermond.   

## Katedraal
*Sint-Kristoffelkatedraal, Roermond

## Patroanhilligen fan it bisdom
* Marije, ûnbeflekt ûntfinzen

## List biskoppen

## Keppeling om utens
* Offisjele webide fan it bisdom
Dirk van der Heide

**Dirk van der Heide** (Harns, 26 april 1905 - Harns, 20 oktober 1969) wie in keatser út Harns, in telch fan'e famylje Van der Heide út Harns. Op'e PC kaam er oant de grutte preemje yn 1927.  
 
## Prizen
* 1927 - PC 2e pris
Bisdom Rotterdam

It **bisdom Rotterdam** (Latyn: *Dioecesis Roterodamensis*) is ien fan de sân bisdommen fan de Nederlânske roomsk-katolike tsjerkeprovinsje. It bisdom omfiemet de provinsje Súd-Hollân en in pear plakken yn de provinsje Utert (Oudewater, Vijfheerenlanden, Woerden en sûnt 2011 Kamerik).

## Skiednis
It bisdom waard stifte op 16 july 1955 troch in ôfsplitsing fan it bisdom Haarlim. It fyftichjierrich jubileum fan it bisdom waard yn 2005 fierd mei in jubileummisse, dêr't ek de doedestiidske prins Willem-Aleksander en prinses Maksima by wiene.

## Katedraal
As katedraal fan it nije bisdom tsjinne oant 1967 de neogoatyske Sint-Ignatiustsjerke. By de wijing as katedraal waard Laurentius, de patroanhillige fan Rotterdam, tafoege oan de namme. De Laurentius- en Ignatiuskatedraal waard yn 1967 sletten en twa jier letter ôfbrutsen. Sûnt dy tiid is de H.H. Elisabet en Laurentiustsjerke de katedraal fan it bisdom.

## Patroanhillige
* Laurentius fan Rome

## Biskoppen

## keppeling om utens
* Side bisdom Rotterdam
Nikolaastsjerke (Kloosterburen)

De **Nikolaaskerk** is de eardere protestantske tsjerke yn Kleasterbuorren (offisjeel *Kloosterburen*) yn de Grinslânske gemeente It Hegelân. Allinne de toer is sûnt 1975 yn it besit fan de Stifting Alde Grinslânske Tsjerken. De PKN-gemeente Kruisweg-Dijksterburen droeg de tsjerke oer oan in stifting, dy't it ynterieur ferboude foar aktiviteiten yn it doarp.

## Skiednis
De midsiuwske foargonger fan de hjoeddeiske tsjerke waard yn 1815 ôfbrutsen. De tsjerke wie oarspronklik in kleastertsjerke fan it premonstratinzerske Aldekleaster (*Oldeklooster*) fan Kleasterbuorren, dat yn 1175 as it oan Jehannes de Evangelist wijde dochterkleaster fan Mariëngaarde by Hallum stifte wie. Fanút it Aldekleaster waard yn 1204 it oan Nikolaas fan Myra wijde Nijekleaster stifte. Yn de oanrin nei de reformaasje waard it kleaster yn 1570 troch de wettergeuzen plondere. De abt moast yn 1580 flechtsje nei Grins, dat oant 1594 katolyk bleau. Nei't ek Grins ynnommen waard troch protestanten waard it kleaster ferneatige en bleau allinne de kleastertsjerke oer, dy't it oant 1811 fol hold. Op it plak waard yn 1843 de neogoatyske tsjerke boud.

## Beskriuwing

De tsjerke is ienfâldich boud en hat in trijesidich koer. Yn de eastlike muorre is in doar oanbrocht, dy't net brûkt wurdt. Boppe de doar is in stien set dy't de stifting fan it gebou betinkt. De muorren wurde ferdield troch lisenen yn fjouwer traveeën mei elts in spitsbôgefinster.  

De sealtektoer datearret fan 1658 en stiet op resten fan it eardere Aldekleaster. De toer is net lidde en hat yn de noardlike en súdlike muorre twa bline spitsbôgen, wêrfan't de boppeste spitsbôge noch in lyts finster hawwe. De tagong is oan de westlike kant fan de toer. Alle siden hawwe boppe twa galmgatten mei galmbuorden mei dêrtusken wizerplaten.    

Yn de toer hinget in klok fan Geert fan Wou út 1501. Nei alle gedachten is de klok ôfkomstich út de toer fan de Der Aa-tsjerke yn Grins. Fierder hat de toer in mechanysk oerwurk fan smei-izer út de 17e iuw.

De tsjerke ferlear yn 2015 syn iuwenâlde religieuze funksje en waard oerdroegen oan de stifting "SintJan". De PKN stelde by de oerdracht as betingst dat de tsjerke foar it hiele doarp beholden wurden moast.

## Ynterieur
Nei de oerdracht oan de stifting waard it ynterieur fan de tsjerke folslein ferboud. De binnenmuorren fan de tsjerke krige in isolaasjeskyl fan betonblokken en klaai. Der waarden dûbele ramen oanbrocht en flierferwaarming en nij sanitêr oanlein. Preekstoel en de banken waarden ferwidere en oan de kant fan de toer is in tribune boud. Fan it âlde ynterieur krige allinne it oargel op 'e nij in plak yn it nije ynterieur.      

## Oargel
Yn it koer fan it eardere tsjerkegebou stiet in ienmanualich oargel, dat yn 1898 boud waard troch de firma Van Oeckelen en Soannen. It ferfong in âlder oargel út 1847 fan Petrus van Oeckelen. De bou waard mooglik makke troch in skinking en dêrom is it opskrift *geschenk van Mej. K.J. Borgman geb. Faber Oud Bocum 1898* oanbrocht. Bakker & Timmenga restaurearre it ynstrumint yn 1993.

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje oargel
Van der Heide (Harns)

De famylje **Van der Heide** út Harns stamt ôf fan de famylje Hemminga út Beetstersweach en kaam yn 1761 nei Harns. Guon bekinden die't út de famylje stamme, bin keatsers, keunstner en in heechlearaar.

## Fragmintgenealogy
Aijso Haijes Hemminga (±1654-1743) wie in bern fan Aijso Hemminga foar syn houlik. Syn soan Johannes Aijses, dy de namme Hemminga net brukte, kaam yn 1761 mei syn frou nei Harns. Syn soan Eeuwe Johannes kaam letter ek nei Harns mei syn frou Aaltje Jans en fjouwer bern. Twa soannen nimme dêr de namme Van der Heide oan. Oant 1830 komt de namme ek stavere as Van der Heyde foar. 
*Aijso Haijes Hemminga (Drachten, ±1654 - Beetstersweach, 1743), skoalmaster
**Johannes Aijses (Boerum, 1685 - wsl Harns, 1761/1772), kontroleur, winkelman
***Eeuwe Johannes (Duerswâld, 1723 - Harns, 1782), roggemûnder, keapman
****Johannes Eeuwes van der Heide (1767, Gruttegast - 1846, Harns), pakhúsfeint, sjouwer
****Jan Eeuwes van der Heide (1769, Gruttegast - 1834, Harns), masterferver en glêsmakker, skilder

## Bekende Van der Heide's út Harns
*Dirk van der Heide (1905-1969), keatser
*Herman van der Heide (1917-1998), keunstner, byldhouwer
*Feike van der Heide (1913-1944), slachtoffer fan'e Snitser Bloednacht
*Johannes van der Heide (1918-1978), keatser, winner Jong Nederlânpartij
*Albert van der Heide (1942), heechlearaar, hebraïkus, judaïst
*Gerrit van der Heide (1943), keatser, PC-winner
Nederlânsk Militêr Ordinariaat

It **Nederlânsk Militêr Ordinariaat** is in militêr bisdom, dat de pastorale soarch fersoarget foar katoliken yn de Nederlânske striidkrêften. 

## Skiednis
It Nederlânsk Militêr Ordinariaat waard op 16 april 1957 troch paus Pius XII stifte as militêr fikariaat. Neffens in mienskiplik beslút fan de Hillige Stoel en Nederlân is de sit fan it Nederlânsk Militêr Ordinariaat yn De Haach. Paus Jehannes Paulus II joech it op 12 july 1986 mei de apostoalyske konstitúsje *Spirituali militum curae* de status fan bisdom.  

It Nederlânsk Militêr Ordinariaat is as immediatum streekrjocht ûnderwurpen oan it gesach fan de paus.

## Biskoppen
Keninginnetsjerke (Rotterdam)

De **Keninginnetsjerke** wie in herfoarme tsjerkegebou oan de Boezemsingel yn Rotterdam. De nei keninginne Wilhelmina ferneamde tsjerke waard yn 1907 yn gebrûk nommen en yn 1972 ôfbrutsen. Lêzers fan it Nederlands Dagblad keazen yn 2013 de Keninginnetsjerke út as de moaiste ôfbrutsen tsjerke fan Nederlân. 

## Skiednis

De tsjerke waard boud foar de Nederdútsk Herfoarme Gemeente yn de wyk Crooswijk, neffens in ûntwerp fan de arsjitekten Barend Hooijkaas (1855-1934) en Michiel Brinkman (1873-1925). 

Oan it begjin fan de 20e iuw waarden der nije wiken bûten de âlde stêd boud. De ûntfolking fan de binnenstêd liede ta legere tsjerken, dy't foar in part sletten en ferkocht waarden. It dêrmei fertsjinne jild waard brûkt foar de bou fan nije tsjerken yn de bûtewiken. De bou fan de tsjerke waard ek mooglik makke troch rynske bydragen fan de tige rike susters Elisabeth en Maria van Dam, dy't njonken de bou fan de Keninginnetsjerke ek de bou fan de Wilhelminatsjerke yn Rotterdam-Sud en it Diakonessenhûs yn Rotterdam mooglik makken. 

De earste stien waard yn july 1904 lein en op 1 april 1907 waard de tsjerke yn gebrûk nommen. Om't De Doelen yn de Twadde Wrâldkriich bombardearre wie, waard de tsjerke fan 1940 oant 1966 ek as konsertseal foar it Rotterdamsk Filharmoanysk Orkest brûkt.

## Beskriuwing
De tsjerke wie in grutte krústsjerke mei in ferhege krusing en twa 55 meter hege tuorren, dy't troch koepelfoarmige koperen spitsen ôfsletten wiene. De tsjerke wie tige ryk oan fersierings en hie 1.700 sitplakken.   

## Ofbraak
Yn de jierren 1960 rekke de tsjerkegong der wat út en ek it Filharmoanysk Orkest krige in oare lokaasje. Wylst de tsjerke ûnderhâld nedich hie, namen de ynkomsten ôf. It gemeentebestjoer ûnder lieding fan PvdA-boargemaster Wim Thomassen wie in grut foarstanner fan stedsfernijing. It plan wie om de tsjerke ôf te brekken om plak te meitsjen foar in bejaardehûs. Tsjin de ôfbraak ûnstiene fûle protesten fan de befolking, mar op 31 desimber 1971 waard de lêste tsjinst fierd en yn 1972 folge de sloop fan it monumintale tsjerkgebou.     

Op it plak fan de tsjerke ûnstie in bejaardehûs fan 13 ferdjippings, dat de namme Woonzorgcentrum Hoppesteyn krige. Yn 2001 waard de saneamde Keninginnetoer boud, in 78 meter heech gebou mei apparteminten foar âlderen. De boppeste ferdjippings binne grien makke en ferwize nei it kopergrien fan de twa spitsen fan de tsjerke.
Laurentius- en Ignatiuskatedraal (Rotterdam)

De **HH. Laurentius- en Ignatiuskatedraal** oan 'e Westzeedijk yn Rotterdam wie in neogoatyske katedraal fan it bisdom Rotterdam. De katedraal waard yn 1967 foar de earetsjinst sletten en rillegau dêrnei ôfbrusten.

## Skiednis
De oarspronklik allinne oan Sint-Ignatius wijde tsjerke waard tusken 1890 en 1892 neffens in ûntwerp fan Nicolaas Molenaar (1850-1930), in learling fan Pierre Cuypers, boud as in trijeskippige krúsbasilyk mei twa transepten en in koer mei omgong. Njonken de foargevel stie in toer dy't bekroand waard mei hoekpinakels en in smelle achtside spits. 

De troch paters jezuïten behearde tsjerke tsjinne as de parochytsjerke foar it Scheepvaartkwartier en it súdlike stedssintrum. De tsjerke oerlibbe it bombardemint fan 1940 op de stêd en krige by de oprjochting fan it bisdom Rotterdam yn 1956 sels de status fan katedraal. Yn it ramt dêrfan waard ek de patroanhillige fan 'e stêd, Sint-Laurentius tafoege as patroanhillige fan de katedraal.   

Yn 'e jierren 1960 hie de parochy te meitsjen mei de ûntfolking fan de binnenstêd. In restauraasje fan 'e tsjerke, werfan de foargevel al in skoft yn 'e steigers stie, soe in miljoen gûne kostje moatte. Dêrom naam de doedestiidske biskop it beslút de tsjerke op 1 oktober 1967 te sluten. As katedraal foar it bisdom Rotterdam tsjinne dêrnei de Elisabettsjerke oan 'e Mathenesserlaan, wylst de Kapel fan it Alderhillichst Sakramint sûnt as de parochytsjerke tsjinnet.

Op de nei de ôfbraak frijkommen grûn waard in kantoarekompleks boud, dat yn 2018 ferboud waard ta in grutskalich appartemintekompleks foar senioaren.

It oargel fan 'e katedraal, dat yn 1863 boud waard troch de firma Loret & Vermeersch, ferhûze nei de Sint-Augustinuskerk yn Geleen. It oerwurk fan 'e tsjerke kaam yn de Hillich Herttsjerke fan Skiedam telâne en in byld fan Marije fan 'e Wynhaven krige in plak yn de Kapel fan it Alderhillichst Sakramint (de tsjintwurdige Iendrachtskapel).

In lytse twa jier letter soe ek de grifformearde Nije Sudertsjerke foar de katedraal oer sloopt wurde.
Martlers fan Gorkumtsjerke (Rotterdam)

De **Martlers fan Gorkumtsjerke** oan it Stieltjesplein, by Rotterdammers benammen bekend as de **Stieltjestsjerke**, wie in grutte roomsk-katolike tsjerke yn Rotterdam-Sud. De tsjerke waard yn 1886 ynwijd en yn 1976 fanwegen de tebekrinnende tsjerkegong ôfbrutsen.

## Skiednis
Troch de groei fan 'e stêd yn 'e twadde helte fan 'e 19e iuw waard op 'e súdlike kant fan de Maas de wyk Feijenoord boud. In grut part fan 'e nije befolking wie roomsk en kaam út Seelân, mar fral út it noardwestlike diel fan Noard-Brabân. Foar de katoliken waard tusken 1875 en 1876 ynearsten in needtsjerke boud troch de sosjaal ynstelde pastoar Ludovicus Gompertz (1875-1890). 

Tusken 1885 en 1886 folge oan it Stieltjesplein de bou fan in monumintale stiennen tsjerke. It ûntwerp fan de trijeskippige krústsjerke yn neogoatyske styl wie ôfkomstich fan de arsjitekt Johannes Kayser. De tsjerke krige in toer oan 'e foarkant mei in hege spits. Op 12 july 1886 waard de tsjerke ynwijd en opdroegen oan de Martlers fan Gorkum.

Nei de Twadde Wrâldkriich rûn it tal parochianen tebek. De parochy fusearre mei de Hillige Trije-ienheidparochy en gyng dêr lang om let hielendal yn op. De Stieltjestsjerke waard sletten en yn 1976 ôfbrutsen. Op it plak kaam letter in bejaardehûs te stean. 

It Museum Rotterdam bewarret twa doarren fan de tagong, in tal glês-yn-leadramen, in boufragmint mei reliëfs fan ferskillende profeten en in tal fliertegels. It oerwurk fan 'e tsjerke stiet tsjintwurdich op it Vredesplein yn in glêzen hokje om it tsjin fandalisme te beskermjen.
Nije Sudertsjerke (Rotterdam)

De **Nije Sudertsjerke** (*Nieuwe Zuiderkerk*) wie in grifformeard tsjerkegebou oan de Westzeedijk yn Rotterdam.

## Skiednis
Op 2 oktober 1914 waard de earste stien foar de nije grifformearde tsjerke lein en op woansdei 29 maart 2016 waard de tsjerke mei in preek fan Abraham Kuyper iepene. De tsjerke yn de foarm fan in latynsk krús en in fyftich meter hege toer hie plak foar 900 minsken. Oan de bou leveren de bruorren Hendrik en Hendericus Bos in grutte finansjele bydrage.

De grifformearde tsjerke hie in tige rike ynrjochting. De finsters fan de tsjerke hiene glês-yn-leadramen fan de firma Löhrer út Utert. De preekstoel mei brûnzen leunings mei ramskoppen wie fan moarmer en teakhout. It houten ribferwulft wie fersierd mei gouden en blauwe roazetten. Fierder hie de tsjerke in moarmeren doopfont mei in sulveren bekken en deksel. De kroanluchters wiene fan massyf koper en makke yn it atelier fan de firma Duchateau út Rotterdam.  
 
Boppe de preekstoel stie it grutte oargel fan de firma E.F. Walcker & Co. út Ludwigsburg. It elektro-pneumatyske ynstrumint hie 75 registers ferdield oer fjouwer manualen en pedaal en bysûnder wie it echowurk, wêrfan't it manuaal boppe it oargel wie oanbrocht. It oargel is foar Nederlân bewarre bleaun en stiet tsjintwurdich yn de Martinytsjerke fan Doesburg, dêr't it yn 1970 opboud is.  

De tsjerke stie yn 'e wei foar it ferheegjen en ferbreedzjen fan de Westzeedijk. Yn 1967 waard de foar de Nije Sudertsjerke oer steande monumintale katolike Laurentius en Ignatiuskathedraal sloopt. Mei it opblazen fan de toer kaam twa jier letter op 21 augustus 1969 ek in ein oan de Rotterdamske katedraal fan de *kleine luyden*.
Us Leaffrou fan de Roazekrânstsjerke (Rotterdam)

De **Us Leaffrou fan de Hillige Roazekrânstsjerke**, ek bekend ûnder de namme **Provenierstsjerke**, wie in roomsk tsjerkegebou oan 'e Provenierssingel yn Rotterdam.

## Skiednis
De tsjerke dy't yn 'e folksmûle fral bekend stie ûnder de namme Provenierstsjerke wie in trijeskippich bouwurk sûnder dwersskip. 

Yn 'e tiid foar de Twadde Wrâldkriich wennen der in soad katoliken yn 'e omjouwing fan 'e tsjerke. De tsjerke rekke yn 'e kriich noch foller, troch't in soad minsken fan oare parochy's op de tsjerke oanwiisd wiene fanwegen it feit dat harren parochytsjerken by it maaie-bombardemint op Rotterdam ferneatige wiene. 

De klokken dy't net earder as yn 1910 yn 'e 75 meter hege toer ophongen waarden, waarden troch de Dútske besetter yn 'e Twadde Wrâldkriich foardere. Nei de kriich waarden de trije klokken ferfongen troch nij getten klokken.    

Yn 'e jierren 1960 begûn de tsjerkegong foars ôf te nimmen en waard it dreech om de grutte tsjerke iepen te hâlden. Yn 1973 fusearre de parochy mei dy fan de Sint-Albertustsjerke oan 'e Nicolaas Ruyschstraat. Dat betsjutte foar de Provenierstsjerke dat de doarren ticht gyngen. Twa jier letter waard de Provenierstsjerke ferkocht oan 'e gemeente Rotterdam, dy't de tsjerke fuort slope liet en op it plak in fersoargingshûs boude. 

De tsjerke besiet in rige Delftsk blauwe krúsweistaasjes en in tal tegeltablo's yn 'e selde styl fan profeten en hilligen fan de De Porceleyne Fles út Delft. Nei't de tsjerke sluten waard binne hja oerbrocht nei de Albertustsjerke, dêr't se op 'e nij ophongen binne.     

De tsjerke hie in soad fan 'e Amsterdamske Sint-Finsintiustsjerke oan de Jacob van Lennepkade, dy't yn 1989 ôfbrutsen waard. Dy trijeskippige neogoatyske tsjerke hie wakker deselde yndieling en likemin in dwersskip en krekt as de Provenierstsjerke in grutte toer rjochts fan de gevel en in lytse treptoer lofts en in dakruter.  

#### Pater Nic Apeldoorn
Sûnt 1933 wie pater Apeldoorn ynearsten as kapelaan ferbûn oan 'e tsjerke. Fanút de Provenierstsjerke organisearre pater Nic Apeldoorn (1908-1982) it Rotterdamske ferset tsjin de Dútsers. Hy holp yn 't earstoan joadske famyljes en besoarge yllegaal printwurk, letter waard er aktiver en boude er in breed netwurk mei oare geastliken op, dy't holpen by it ûnderbringen fan ûnderdûkers. Om't syn namme bekend waard by de Sicherheitsdienst moast de pater ûnder falske namme yn De Haach in oprôle fersetsorganisaasje op 'e nij opsette. Doe't in groep fan 30 fersetsstriders oppakt waard, gyng de pater werom nei Rotterdam foar oerlis mei de knokploech om harren út de finzenskip op it haadkantoar fan de plysje oan it Haagseveer te befrijen. By in lêste grutte razzia dûkten goed tritich manlju yn de Provenierstsjerke ûnder. Yn 'e Hongerwinter fan 1944 op 1945 wist de pater 25.000 bonkaarten te krijen. De kontakten mei dûmny's yn it fersetswurk brieken troch de muorren fan de tsjerken hinne en makke dat de pater in oekumenyske ynslach yn syn pastorale wurk ûntwikkele.   

## Keppeling om utens
* Filmbylden fan de sloop fan de Provenierstsjerke
Sint-Lambertustsjerke (Rotterdam)

De **Sint-Lambertustsjerke** op 'e hoeke Beneden Oostzeedijk/Hoflaan is in roomske tsjerke yn 'e wyk Kralingen yn Rotterdam. De tsjerke is in ryksmonumint en ien fan 'e lêste neogoatyske tsjerken fan 'e stêd, dy't noch brûkt wurdt.

## Skiednis
De tsjerke waard yn 'e jierren 1875-1878 boud neffens in neogoatysk ûntwerp fan Evert Margry, in learling fan Pierre Cuypers. De nijbou ferfong in âldere tsjerke út 1802-1830.  Op 26 juny waard de tsjerke wijd oan 'e hillige Lambertus, patroanhillige fan Kralingen. 

De tsjerke wie fan binnen ynearsten ienfâldich, mar it ynterieur waard yn 1903 yn it ramt fan it jubileum fan 'e pastoar beskildere mei bibelske foarstellings. Yn 'e jierren 1920 waard de tsjerke útboud mei sydskippen. By it bombardemint op Rotterdam yn 1940 waard de tsjerke net skeind. 

## Ynterieur

Yn 1969 binne der modernisearrings útfierd. De preekstoel, de kommunybank en de oarspronklike banken binne doe ferwidere. Ek waarden de oan Marije en de Hillige Famylje wijde sydalters ôfbrutsen en de romte rjochts fan it haadalter waard ynrjochte as doopkapel. De tsjerke bleau lykwols foar in grut part oarspronklik. It middenskip en it dwersskip hawwe in beskildere houten ferwulft, wylst de sydskippen stiennen ferwulften ha. Yn it koer binne de oarspronklike brânskildere ramen noch oanwêzich. Tsjin de muorren fan it middenskip steane grutte bylden fan de apostels. Oan 'e triomfbôge boppe it alter is it Laam Gods mei de fjouwer evangelisten skildere. De tsjerke hat in skildere krúswei fan 'e Flaming F. van Beers út likernôch 1900. De oarspronklike doopkapel is tsjintwurdich wijd oan Us Leaffrou fan Lourdes.

## Oargel
It twamanualige oargel mei frij pedaal waard yn 1900 troch de firma Maarschalkerweerd & Soan út Utert boud. Ferskate oargelbouwers feroaren de disposysje nei 1950. By in restauraasje troch de firma Vermeulen út Weart yn 1982 krige it ynstrumint de oarspronkliklike disposysje werom. Allinne de oarspronklike Dolce 8′ kaam net werom op it swelwurk, yn stee dêrfan waard in Quintadeen 8′ yn Maarschalkerweerd-faktuer set. Op 19 septimber 1982 waard it oargel wer yn gebrûk nommen. Yn 2001 fûn in revyzje fan it oargel plak troch Nico van Duren. Dêrby binne de membranen fernijd. De reekskea as gefolch fan in brân yn 'e sakristy fan 2007 waard fuort yn oarder makke, alle roet en stof waard ferwidere en it oargel waard optimaal stimd.

## Klokken
Yn 'e Twadde Wrâldkriich waarden de twa klokken foardere troch de besetter. Yn 1947 skonken de parochianen twa nije klokken. Yn 'e toer hingje twa lietklokken mei de toanen G' en D'. Yn 'e tsjerke is yn it noardlike Marijekoer in lytse klok, dy't eartiids nei alle gedachten yn 'e krusingstoer hong.

## Keppeling om utens
* PDF Gewelven in de H. Lambertuskerk
* Ynformaasje en disposysje Maarschalkerweerd-oargel op de side fan de tsjerke
* Kerkfotografie: ôfbylden fan de tsjerke
Musea fan Mequinenza

De **Musea fan Mequinenza** binne trije museumromten yn Mequinenza ( Aragon, Spanje ).

Se besteane út it Museum oer de minen, it Museum oer de skiednis fan Mequinenza en it Museum fan it prehistoaryske ferline. Harren doel is de minen en it histoarysk erfgoed fan 'e stêd te bewarjen, en fral fan de âlde stêd Mequinenza, dy't ûnder de rivier de Ebro ferdwûn nei it oanlizzen fan de opslachmar Ribarroja. It gebou waard yn 1927 boud en húsfeste de skoalgroep *Maria Quintana*.

## Boukunde
It gebou, dêr't it Museum foar de skiednis fan Mequinenza en fêstige is, hat in E-foarm mei in langhalich sintraal lichem, dat by de foargevel del rint, mei twa sydfoarmen en in oare mear ûnderskate sintrale midlichem. Oarspronklik as skoalgebou, hie it twa yngongen oan de sydkanten. De ôfdieling fan de jonges wie op de ûnderste ferdjipping en dy fan de famkes op de earste ferdjipping. Efter it gebou oan waard in oar lyts gebou boud dat de skoalkafetaria en it pjutteboartersplak befette.

It gebou is makke fan fjouwerkante bakstiennen, mei in ferwulft dak dat makke waard fan Arabyske tegels, en in houten dakrâne yn de styl fan de Aragoneeske renêssânse paleizen. De ramen binne ortogonaal, útsein in pear op de boppeferdjipping, dy't bekroand wurde troch in ferlege bôge. Fanwegen syn uterlik komt it yn kontakt mei de regionalistyske streamingen fan arsjitektuer fan it earste tredpart fan de tweintichste iuw.

## Erkenningen
De Musea fan Mequinenza wiene sûnt 2017 part fan it Ibearysk Netwurk fan *Geomining Spaces*, fan de feriening fan literêre romten *Espais Escrits* en sûnt 2020 fan it *World Network of Water Museums* fan UNESCO.

## Keppeling om utens

* Webside fan de Musea fan Mequinenza
Tofet

Mei **tofet** (Hebriuwsk: תוֹפֶת‎; Gryksk: Ταφέθ; Latyn: *Topheth*) wurdt yn de Hebriuwske Bibel in plak yn Jeruzalim yn de Gehenna bedoeld dêr't oanbidders fan de goaden Baäl en Moloch yn de âlde Kanaänityske religy bern offeren troch se libben te ferbaarnen. 

De Hinnomdelling (Gehenna) besuden Jeruzalim waard troch de fromme Joaden as in ferflokt plak beskôge en kaam sadwaande meitiid bekend te stean as in bestimming foar kweaminsken en as in synonym foar de hel. Yn it kristendom waard it wurd *tofet* in synonym foar hel.

## Namme
Neffens de Hebriuwske Bibel waard de Hinnomdelling troch Kanaäniten brûkt om harren eigen bern as minske-offer libben te ferbaarnen as offer foar de goaden. In part fan de Hinnomdelling waard de "Tofet" neamd, dêr't de bern opoffere waarden (2 Keningen 23:10). Midsiuwske Joadske skriuwers David Kimhi en Rasji tochten dat de namme "tofet" fan it Hebriuwske wurd *toph*, dat "trommel" betsjut, ôfstammet. It lûd fan it gûlen fan de bern dy't de fjoerwijing ûndergiene moast dôve wurde troch it lûd fan it trommeljen. In oare mooglikheid is dat it fan it Arameeske wurd komt dat "hierd" of "fjoerplak" of sokssawat betsjut.

## Ferwizings yn de Bibel
Yn de Bibel binne in stikmannich ferwizings nei Tofet. Yn Jeremia 7:31-34 sprekt YHWH syn ôfgriis út oer it berne-offerjen:

"Se hawwe de offerhichten fan Tofet yn 'e delling fan Ben-Hinnom makke om har soannen en dochters de fjoerwijing ûndergean te litten. Soks haw Ik nea foarskreaun, it is net iens by My opkommen.Tink derom, der komt in tiid - is de godsspraak fan de Heare - dat de lju it net mear hawwe sille oer Tofet of oer de Delling fan Ben-Hinnom, mar oer de delling fan de slachting; en se sille de deaden yn Tofet begrave, om't der oars gjin plak is. Dan wurde de liken fan dit folk foer foar de fûgels yn 'e loft en foar de wylde bisten en gjinien dy't se fuortjaget. Yn 'e stêden fan Juda en yn 'e strjitten fan Jeruzalim lit Ik dan elk bliid en fleurich lûd ferstomje, it lûd fan breugeman en breid; it lân wurdt in ferlitten oarde."

It ritueel fan it ferbaarnen fan bern waard in ein oan makke troch kening Josjia fan Juda, dy't Tofet ûntwije liet, as part fan syn herfoarmings (2 Keningen 23:10). Tofet wurdt ek neamd yn Jeremia 19:6, Jeremia 19:11-14,en Jesaja 30:33, dêr't it as in "brânsteapel" omskreaun waard, dat ek as Gehenna of hel oerset wurde kin.

## Oare kultusplakken
Mei "tofet' wurde ek ferskate Fenisyske en Punyske kultusplakken bedoeld, dy't yn it Middellânske Seegebiet fûn waarden: yn Kartago, Sardynje, Sisylje en Tyrus, Libanon.

Der is gjin oerienstimming oft op dy plakken berne-offers brocht waarden, of dat it earder om bysûndere bernebegraafplakken gie. Der wurdt wol fanút gien dat de Fenysjers berne-offers tapasten.
Suffeet

In **suffeet** wie ien fan twa heechste magistraten yn de Fenisyske stêden lykas Tyrus en benammen yn Noard-Afrika yn de Punyske stêdsteat Kartago.

## Namme
It wurd "suffeet" komt fan de Semityske woartel "TPT". It Punyske begryp špṭ, útsprutsen as *šophet* of *šuphet*, komt oerien mei it Hebriuwske *schofet* dat "rjochter" betsjut. De Latynske útspraak is *su(f)fes*, meartal *su(f)fetes* en yn it Gryksk βασιλεύς.

## Fenisysk
Yn de ferskate Fenisyske stêdsteaten oan de kust fan it hjoeddeistige Libanon en Syrje en yn de Punyske koloanjes yn it westlike Middellânske Seegebiet, wêrûnder Kartago, wie in suffeet in net-keninklike magistraat dy't it bestjoer oer de stêdsteat late, dat te ferlykjen wie mei in Romeinske konsul. In konsul en in suffeet tsjinnen beide ien jier yn in twamanskip.

## Punysk
De ferantwurdlikens fan in Kartaachske suffeet wie it foarsitten fan de senaat en de folksgearkomste en it tsjinjen as in rjochter. Harren oantal, termyn en machten kamen aardich oerien mei dy fan in Romeinske konsul, allinnich in suffeet hie gjin macht oer it leger, itjinge de Romeinske konsul wol hie.

De suffeet wie lykwols net de steatshaad fan it Kartaachske Ryk. Letter krigen de Kartaachske koloanjes harren eigen suffeten en ûntstie der in hiërargy fan suffeten.
Marcussen & Søn

**Marcussen & Søn** is in Deenske oargelmakkerij dat syn sit yn Aabenraa hat. It bedriuw hat njonken oargels yn Denemark ek ynstruminten boud yn Dútslân, Sweden, Finlân, Grut-Brittanje, Súd-Afrika, Japan, de Feriene Steaten en Nederlân. 

## Skiednis

It bedriuw waard yn 1806 troch Jürgen Marcussen (1781-1860) stifte. Sûnt 1826 makke syn Dútske gesel en kammeraat Andreas Reuter ek diel út fan it bedriuw, dat doe de namme Marcussen & Reuter droech. De namme fan it bedriuw feroare yn 1848 yn Marcussen & Søn, doe't Jürgens soan Jürgen Andreas him by it bedriuw foege. Nei de dea fan de stifter fan it bedriuw yn 1860 waard Jürgen Andreas Marcussen allinne eigner fan de ûndernimming. Tusken 1902 en 1922 hie Johannes Lassen Zachariassen (1864–1922), in beppesizzer fan de dochter fan de stifter, de lieding oer it bedriuw. 

It bedriuw wurke noch oant likernôch 1900 yn de oargeltradysje fan de barok, mar gyng doe lykas hast alle oare oargelbouwers oer op pneumatyske en elektryske traktuer. Dat duorre net lang, want Marcussen wie ien fan de earste oargelbouwers fan de saneamde *Orgelbewegung* en gyng werom op it lûd, de struktuer en technyk fan it Noard-Europeeske barokoargel. De persoan efter de feroaring wie Sybrand Zachariassen (1900–1960), dy'yn 1922 yn de âldens fan 21 de lieding oer de firma oernaam. Yn in lytse twintich jier krigen de oargels fan Marcussen in ynternasjonale reputaasje, dy't bekend waard foar it leverjen fan modellen fan it mechanyske oargel, it type dat yn de twadde helte fan de 20e iuw op 'e nij de basis waard foar de Europeeske oargelbou.
 
Sybrand Jürgen Zachariassen (1931-2012) waard yn 1960 direkteur fan it bedriuw. Yn 1994-1995 waard it in famylje bedriuw mei beheinde oanspraaklikens, doe't Claudia Zachariassen (berne 26 maaie 1969 yn Sønderborg, de 7e generaaasje fan de Marcussen-Zachariassen famylje) by de firma kaam. Sûnt 2002 is hja algemien direkteur.

It bedriuw is sûnt 1830 yn Aabenraa yn it suden fan Jutlân fêstige. It âldste noch te bespyljen oargel fan it bedriuw datearret fan 1820. De ûndernimming makke yn de rin fan de tiid sa'n 1.125 tsjerke- en konstertoargels en restaurearren oargels oer de hiele wrâld. It haadoargel fan de Laurenstsjerke yn Rotterdam waard boud troch Marcussen & Søn en is mei 7.486 oargelpipen it grutste oargel fan Nederlân en ien fan de grutste oargels fan Europa.

## Oargels (Nederlân)

## Keppeling om utens
* Side fan Marcussen & Søn
Mago (agronoom)

**Mago** (Punysk: 𐤌𐤂‬𐤍‬, *mgn*) wie (mooglik fiktyf) in skriuwer út Kartago dy't in lânboukundige ensyklopedy, besteande út 28 boeken, yn it Punysk skreaun hat. De 28 boeken yn it Punysk binne ferlern rekke, mar guon Grykske en Latynske oersettings besteane noch hieltyd. 

## Skiednis
It grûnwurk fan it wurk Mago lei foar in part op Grykske teksten, dy't oanfolle waarden mei Fenisyske en Berberske kunde. Syn ensyklopedy wie sa ferneamd dat it by de ferwoastging fan Kartago troch de Romeinen yn 146 f.Kr. bewarre waard en troch Skipio Aemilianus as kriichsbút nei Rome meinommen waard. De Romeinske Senaat hiet in kommisje fan taalkundigen mei in oersetting nei it Latyn. Dat barde ûnder lieding fan Desimus Junius Silanus. Cassius Dionysius fersoarge de Grykske oersetting dat letter ynkoarte waard troch Diofanus fan Niseä ta in wurk yn seis parten.

## Wurk
De oerlevere fragminten binne ûnder oaren te finen by Varro, Columella, Plinius de Aldere en Gargilius Martialis:

* Wa't in lângoed keapet, moat syn hûs yn de stêd ferkeapje.
* De meast produktive wynhôven binne nei it noarden ta rjochte.
* Hoe't wynstôken plante wurde moatte.
* Hoe't wynstôken snoeid wurde moatte.
* Hoe't oliifbeammen plante wurde moatte.
* Hoe't fruitbeammen plante wurde moatte.
* Hoe't sompeplanten rispe wurde moatte.
* Reemeitsjen fan nôt en pûlfruchten om te meallen.
* Hoe't oksen keazen wurde moatte.
* Notysjes oer de sûnens fan fee.
* Mûlezels fôlje bytiden yn Afrika. Mûlezels en merjes binne tolve moanne drachtich.
* Notysjes oer buorkerijbisten.
* Bijen fuorthâlde fan in oksekarkas.
* Bijehâlders meie gjin darren deameitsje.
* Hoe't granaatapels bewarre wurde moatte.
* Hoe't de bêste passum makke wurde moat (druvewyn).
Oligargy

**Oligargy** (fan it Grykske ὀλιγαρχία (*oligarkhía*); fan ὀλίγος (*olígos*) 'in bytsje', en ἄρχω (*arkho*) 'hearskje oer') is in machtsfoarm dêr't in lyts groepke minsken, fan in befoardiele klasse of stân, de macht yn hannen hawwe. Soksoarte minsken kinne ûnderskaat wurde as eallju, rike lju, heech oplate lju, haden fan korporaasjes, haden yn de religy, politisy of haden fan it leger. Lannen dy't troch in oligargy bestjoerd wurde, wurde bestjoerd troch famyljes dy't harren ynfloed oan de folgjende generaasje trochjouwe, mar dy hoege net altyd troch it erven trochjûn te wurden.

Yn it ferline hawwe oligargen gauris diktators west, dy't de befolking ûnderdrukke moast om harren macht te hâlden. Aristoteles brûkte it begryp oligargy as it hearskjen troch de rike lju, dêr't hjoed-de-dei gauris it begryp plutokrasy foar brûkt wurdt. Yn de iere tweintichste iuw ûntwikkele de Dútsk-Italjaanske sosjolooch Robert Michels de teory dat alle demokrasyen, lykas alle grutte organisaasjes, de oanstriid hawwe en feroarje yn oligargyen. Yn syn "Izeren wet fan de oligargy" oppenearret er dat de skieding fan arbeid yn grutte organisaasjes ta it ûntstean fan in hearskjende klasse, dy't foar harren eigen belangen opkomme.

Yn de fjirde iuw f.Kr. waard soks yn Atene waarnommen, nei't de demokrasy dêre de olargy ferfongen hie. Hja lutsen lotten om amtners oan te wizen sa't it foarmjen fan in oligargy tefoaren komme wurde koe. Ek de oare Grykske *poleis* Sparta en Korinte en de Punyske stêdsteat Kartago wiene oligargyen.

It begryp "oligarch" waard fannijs brûkt doe't de Sovjet-Uny útinoar foel en ferskate toplju út de Russyske sakewrâld nije bannen begûnen te ûnderhâlden mei de polityk en sa politike besluten beynfloedzje koene. Ek yn de Oekraïne ferskynden der sake-oligargen op it politike aljemint. 

Ek wurdt hjoed-de-dei de Feriene Steaten as in oligargy oantsjutten, dêr't de korporaasjes (faak oantsjutten as Wall Street) troch grutte donaasjes de besluten fan de polityk beynfloedzje. Boppedat hawwe de 400 rykste minsken mear rykdom as de helte fan alle Amerikanen byinoar.

In oar foarbyld fan in troch in oligargy bestjoerd lân is Saûdy-Araabje, dêr't de macht dield wurdt troch in tûzental prinzen fan it keninklike Hûs fan Saûd.
Medjerda

De rivier de **Medjerda** (Arabysk: وادي مجردة‎), yn de Klassike Aldheid **Bagrada** neamd, is in rivier yn Noard-Afrika dy't fan it noardeasten fan Algerije troch Tuneezje rint en yn de Golf fan Tunis útmûnet. Hy hat in totale lingte fan 460 km.

## Rin
De Medjerda ûntspringt yn de Tell Atlas, part fan it Atlasberchtme, yn it noardeasten fan Algerije en rint eastlik nei Tuneezje, om dêrnei yn de Golf fan Utika, in part fan de Golf fan Tunis, yn de Middellânske See út te mûnjen. De Medjerda hat in totale lingte fan 460 km en is de wichtichste en langste rivier yn Tuneezje. Hy hat keardamen op ferskate plakken en is de wichtichste boarne fan wetter foar it weetlân yn dat lân.

De Golf fan Utika, waard foarme nei it stigen fan de seespegel nei it Lêste Glasiaal sa'n 6000 jier ferlyn. Troch de tiid hinne slike it noardlike part fan de golf ticht troch it oanfieren fan sediminten troch de Medjerda. Troch archeologysk ûndersyk en dokumintaasje  út de Aldheid, is der reedlik wat witten oer de ûntwikkelings fan de rivier en omkriten. Ek satellyt- en loftfoto's litte sjen hoe't it gea him oer de lêste 3000 jier ûntwikkele hat. It súdlike part fan de Golf ferslike yn de Lette Aldheid en de see luts him stadichoan werom út it noardlike part yn de Midsiuwen en de Nije Tiid. De lagune fan Ghar el Melh is it lêste oerbliuwsel fan wat ea de Golf fan Utika wie.

Troch de floed fan 1973 feroare de rin fan de Medjerda fannijs en rint er hjoed-de-dei troch in kanaal dat yn it ferline groeven waard om oerstallich wetter ôf te fieren.

## Skiednis
De Medjerda wie fanâlds de wichtichste wetterwei en de wichtichste wetteroanfier yn Tuneezje en wie fan fitaal belang foar de befolking dy't om de rivier hinne wennen. Ek wurdt it wetter fan de Medjerda foar it bewetterjen fan gewaaksen brûkt en is sadwaande fan grut belang foar de lânbou yn de omkriten.

De rivier wie ek fan grut strategysk belang en der waard ferskate kear om fochten troch de Berbers, Fenysjers, Púnjers, Romeinen, Fandalen, Byzantinen, Arabieren en Ottomanen. Der waarden ferskate grutte stêden waarden by de rivier stifte, lykas Kartago, Utika en letter Tunis. De eardere havens fan Utika en Ghar el-Melh (Rusucmona of Porto Farina) sliken stadichoan ticht.
Just Around the Corner

***Just Around the Corner*** is in nûmer fan de Amerikaanske band Cock Robin út 1987. It is de earste single fan harren twadde studio-album After Here Through Midland.

It nûmer hie yn Amearika net sa’n sukses, mar yn Jeropa waard it in lytse hit. Yn Nederlân waard de plaat in soad draaid op Radio 3 en it nûmer kaam op de njoggentjinde posysje yn de Nederlânske Top 40 en op de fjirtjinde posysje yn de Nasjonale Hitparade Top 100. Yn Belgje kaam de plaat op de alfde posysje yn de Flaamske Radio 2 Top 30.
Kassius Dionysius

**Kassius Dionysius** (Latyn: *Cassius Dionysius*) fan Utika (Aldgryksk: Διονύσιος ὁ Ἰτυκαῖος) wie in Grykske lânboukundige skriuwer út de twadde iuw f.Kr.. De Romeinske *[[nomen]]* *Cassius* yn kombinaaasje mei de Grykske *[[cognomen]]* *Dionysius* koe betsjutte kinne dat er in slaaf of kriichsfinzene wie. Hy wie fan oarsprong Gryksk of Grykstalich en syn eigeners wiene fan de famylje (*[[gens]]*) *Cassia*, dy't him mooglik ek frijlitten hawwe. Kassius Dionysius stelde in samling boeken foar de lânbou gear yn it Gryksk, dy't lykwols ferlern rekke binne. De titel wie *Georgika* ("Lânbou") en it waard yn 20 boeken ferdield en waard opdroegen oan de Romeinske praetor Sekstilius.

Neffens Kolumella, in Romeinske agronoom en skriuwer, dy't in bot fan syn wurk *De Agricultura* (Fan it buorkjen) nei acht boeken fan Kassius Dionysius ta ferwiisde, wie twafyfde fan dat wurk in oersetting fan earder wurk troch de Punyske skriuwer Mago. Nei de ferwoastging fan Kartago yn 146 f.Kr. troch de Romeinen, waarden de Kartaachske biblioteken oan de Numidyske keningen jûn, mar Mago syn wurk waard te wichtich fûn om it te ferliezen en waard as kriichsbút meinommen nei Rome. Desimus Junius Silanus waard hjitten troch de Romeinske Senaat en set Mago syn wurk oer yn it Latyn. It is net wis oft Dionysius ûnôfhinklik, of op it grûnwurk fan Silanus, wurke, mar om't er yn Utika wenne, yn it eardere Kartaachske Noard-Afrika, wurdt oppenearre dat er Punysk koe, njonken Latyn en Gryksk.

Dionysius syn wurk waard letter troch Diofanes fan Niseä ynkoarte en syn ferzje bestie út seis boeken.

It folgjende is in list mei part fan it wurk fan Kassius Dionysius:

* Grykske namme fan de winen en harren belangen foar de boer. 
* Hoe't wurklju útsocht wurde moatte.
* Soarten dong.
* Mûlezels fôlje bytiden yn Afrika. Mûlezels en merjes binne tolve moanne drachtich.
* Notysjes oer buorkerijbisten.
* Twa nammen foar prei.
HAL Laboratory

**HAL Laboratory, Inc.** (Japansk: 株式会社ハル研究所 Romaji: Kabushikigaisha Haru Kenkyūjo) is in Japanske ûntwikkelder fan kompjûterspultsjes en waard oprjochte op 21 febrewaris 1980. It is in twaddepartij-ûntwikkelder foar Nintendo.

It bedriuw hat bekendheid krigen troch it personaazje Kirby, de held út de Kirby-spultsjerige mei deselde namme en de spultsjerige Super Smash Bros.

De namme fan it bedriuw is net ôflieden fan de HAL 9000 kompjûter út de film 2001: A Space Odyssey, mar neffens âld-bestjoersfoarsitter Satoru Iwata is de namme keazen “om’t dy ús mei eltse letter in foarsprong op IBM jout”.

HAL Laboratory begûn yn de betide jierren tachtich mei it ûntwikkeljen fan kompjûterspultsjes foar it MSX kompjûterplatfoarm, dat foaral sukses hie yn Japan. In soad softwaretitels ferskynden fan 1985 ôf ek op oare spultsjekompjûtersystemen, dêr’t de belangrykste de NES fan Nintendo fan wie. Yn in soad spultsjes yn de jierren njoggentich waard ek wol de namme HALKEN brûkt.

De âld-presidint fan Nintendo, Satoru Iwata, wie earder in bestjoersfoarsitter fan HAL Laboratory.
Bergsingeltsjerke (Rotterdam)

De **Bergsingeltsjerke** is in monumintaal tsjerkegebou fan 'e grifformearde tsjerke yn Rotterdam. De tsjerke is in gemeentlik monumint. Njonken de sneinske earetsjinsten wurdt de tsjerke ek brûkt foar kulturele aktiviteiten. De grifformearde tsjerke fan Rotterdam falt ûnder de paraplu fan de PKN.
 
## Skiednis
De tsjerke waard boud yn 'e jierren 1914-1915 foar de grifformearde tsjerke fan Rotterdam.

Yn 'e Twadde Wrâldkriich foarme de Bergsingeltsjerke foar grifformeard Rotterdam in wichtich sintrum foar help by need. De needkommisje "Hulp voor allen" fersoarge yn 'e Hongerwinter alle dagen foar mear dan 2.000 hûshâldings it iten. Ut en troch behindere de Sicherheitsdienst it wurk mei ynfallen yn 'e tsjerke. Tusken it dak en ferwulft dûkten gemeenteleden ûnder om't hja socht waarden fanwegen ferset tsjin de Dútsers of om't foar de besetter wegeren te wurkjen.   

De grutte toer krige yn 1955 fjouwer liedklokken.

Fan 'e fiif grutte tsjerken dy't de grifformearde tsjerke yn Rotterdam yn it ferline besiet is allinne de Bergsingeltsjerke oerbleaun. Nei't yn 'e jierren 1980 twa oare grifformearde tsjerken yn it sintrum fan Rotterdam sletten waarden, wie de Bergsingeltsjerke it iennige grifformearde tsjerkegebou yn it stedssintrum. Doe't ek de Bergsingeltsjerke ein jierren 1990 slute soe, wiisde de gemeenteried fan Rotterdam it tsjerkegebou oan as monumint. De tsjerkeried naam doe it beslút dat de tsjerke eigendom bliuwe soe fan 'e Grifformearde Tsjerke fan Rotterdam. 

De tsjerke waard restaurearre en yn 2006 wer iepene.

## Asjitektuer
De tsjerke heart troch de ôfmjittings en foarmen ta de monumintaalste tsjerken fan 'e arsjitekt. De foargevel hat twa tuorren en in foarset portaal mei trije doarren. Njonken de tuorren binne de bylden fan pelikanen te sjen, kristlike symboalen foar it selsopofferjen. Ek healwei de hege toer is in lyksoartich byld te sjen. Yn 'e gevel is in grut meardielich finster oanbrocht mei glês-yn-lead.

## Oargel
It hjoeddeiske oargel is it tredde ynstrumint fan 'e tjerke. It waard yn 1936 troch de firma Van Leeuwen út Leiderdorp boud yn 'e yn 1986 sletten Statensingeltsjerke. By de bou fan it oargel yn 'e Bergsingeltsjerke waard it oarspronklike piipmaterjaal wer brûkt. It oargel krige dêrby in oan 'e tsjerke oanpast front .

## Keppeling om utens
* Orgelsite: Disposysje oargel
Stephen King (betsjuttingsside)

"**Stephen King**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*Stephen King (1947), in Amerikaansk skriuwer fan fantasy- en horrorliteratuer
*Stephen King (fuotballer) (1986), in Amerikaansk fuotballer
Earth & Fire

**Earth & Fire** (ek skreaun as *Earth and Fire*) wie in Nederlânske popgroep út de jierren santich en tachtich fan de 20e iuw. De leden kamen út Voorschoten, Voorburg en Leidschendam. De groep hie as foarnaamste leden Jerney Kaagman (sang) en de twillingbruorren Gerard (keyboard) en Chris Koerts (gitaar). De oare bandleden wikselen út en troch. De drummer dy't te hearren is yn de earste hits is Cees Kalis, dy't dêrnei it ûnderwiis yn gie en ferfongen waard troch Ton van der Kleij. Basgitarist Hans Ziech waard yn 1974 ferfongen troch Theo Hurts, dy't yn 1978 opfolge waard troch Bert Ruiter.

## Diskografy
### Studio-albums

### Kompilaasje-albums
Shocking Blue

**Shocking Blue** wie in Nederlânske rockband dy't suksesfol wie yn de jierren sechstich en santich.

## Skiednis
De groep waard yn 1967 oprjochte troch Robbie van Leeuwen, dy't neffens eigen sizzen oan de boppekant fan syn kinnen kommen wie by The Motions en in groep delsette woe dy't ynternasjonaal mear kânsen hawwe soe. Van Leeuwen socht de groepsleden út ferskate hoeken fan de Haachske beatscene en keas ynearsten foar in sjonger, Barry Hay, dy't krekt The Haigs ferlitten hie. Hay woe net by de band en Van Leeuwen reagearre mei de histoaryske wurden: "Hjir silst noch spyt fan krije". Uteinlik waard Fred de Wilde de sjonger en waard der in LP foar Polydor opnaam. It album wie lykas de earste single *Love is in the air* net hiel suksesfol.

In jier letter stapte Shocking Blue oer nei it krekt oprjochte Pink Elephant-label fan Dureco. De earste plaat dy't útkaam op dat label wie *Lucy Brown Is Back in Town*. De single die it bêst yn de Nederlânske Top 40. Doe't De Wilde healwei 1968 in oprop krige foar militêre tsjinst, besleat Van Leeuwen dat hy de groep oanfolle woe mei in sjongeres. Ynearsten waard oan Annet Hesterman tocht, mar sy hie krekt in kontrakt sletten mei in oare manager en betanke. Letter wie sy noch in koart skoftke de sjongeres fan de Grinzer band de Ro-d-Ys. Yn Loosdrecht kamen Van Leeuwen en manager Cees van Leeuwen Mariska Veres (1947-2006) tsjin. Sy hie dêr in optreden mei The Motowns by in feestje fan de Golden Earring. It kontakt waard fia har mem lein.

Shocking Blue wie de earste Nederlânske groep dy't in nûmer ien hit hiene yn de Billboard Hot 100 fan de Feriene Steaten mei it nûmer *[[Venus (liet)|Venus]]*.

De groep hie noch in soad oare hits foar't se yn 1975 opholden. Yn 1979 waard besocht de groep wer byinoar te krijen, dat duorre lykwols twa jier. Shocking Blue kaam yn 1993 werom mei in oare gearstalling dêr't Mariska Veres by siet, mar Robbie van Leeuwen net. Dy formaasje bleau optreden oant Mariska Veres yn desimber 2006 ferstoar.

## Diskografy
### Studio-albums

### Kompilaasje-albums
Waalske Tsjerke (Rotterdam)

De **Waalske Tsjerke** (*Eglise Walonne*) is in tsjerke oan 'e Schiedamse Vest yn it sintrum fan Rotterdam. De gemeente falt ûnder de PKN en de tsjinsten wurde yn 'e Frânske taal fierd. It gebou foarmet mei de wente foar de koster in ryksmonumint en waard yn 'e jierren 1923-1925 boud neffens in ûntwerp fan J. Verheul en J. van Wijngaarden.

## Skiednis

De foargonger fan 'e tsjerke wie in 17e-iuwske tsjerke oan it westlike ein fan 'e Hoogstraat, dy't yn 1922 foar it lêst brûkt en dêrnei ôfbrutsen waard.

De hjoeddeiske tsjerke stie foarhinne oan in stikje fan 'e midsiuwske ferdigeningsgrêft, dy't yn 'e Twadde Wrâldkriich tichtsmiten waard. Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard by it bombardemint op de stêd yn 1940 de omjouwing fan de tsjerke foar it measte ferneatige. 

De tsjerke waard yn 2018 ferkocht oan BOEi, in organisaasje, dy't him ynset foar it behâld en de eksploitaasje fan kultureel erfgoed. De ynrjochting bliuwt lykwols yn hannen fan de Waalske Tsjerke, dy't it gebou brûken bliuwt foar de earetsjinst.

## Ynterieur
Yn 'e tsjerke binne in soad objekten te finen fan de ferneamde ûntwerper Willem Hendrik Gispen. Lampen, psalmbuorden en elektryske kachels binne fan syn hân.
 
## Oargel
Ut de âlde tsjerke stamt it oargel, dat yn 1865 troch de firma Bätz-Witte boud is.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel