Avignon

**Avignon** is in stêd oan 'e rivier de Rhône yn it suden fan Frankryk. Avignon is de prefektuer (haadstêd) fan it departemint Vaucluse. De stêd hie op 1 jannewaris 2022 91.760  ynwenners, dy't Avignonnais neamd wurde. It is de meast befolke gemeente yn it departemint.

Avignon hat de bynamme "Babylon oan 'e Rône" fanwegen de Babylonyske ballingskip fan 'e pausen, en ek Provansaalske pausenstêd. De pausen wennen tusken 1309 en 1423 yn Avignon. Avignon is al iuwenlang de sit fan in aartsbiskop.

It histoaryske sintrum (oantsjutten as "intra-muros") wurdt troch 4,3 kilometer lange 14e-iuwske muorren mei sân poarten en 39 tuorren omfieme. Wichtige monuminten binne it Pausenpaleis, de Rocher des Doms en de Pont d'Avignon. It sintrum is sûnt 1995 UNESCO Wrâlderfgoed.

## Skiednis
### Aldheid

It plak is al sûnt de prehistoaryske tiid bewenne en waard foar it earst yn 'e 6e iuw f.Kr. as Aouen(n)ion neamd. It wie as in *emporium* (in hannelspost) lykas Massalia (Marseille) stifte troch Griken út Phocaea. Yn 'e 4e iuw f.Kr. tekenen de Cavares  (in Gallyske folk), ynwenners fan Aouennion, in ferdrach wêrmei't se in bûnsgenoatskip sletten mei Massalia. Yn 'e rin fan 'e folgjende iuw waard it plak besit fan Massalia. 

Mei de komst fan 'e Romeinen yn 120 f.Kr. waarden de Cavares bûnsmaten en harren haadstêd Avannio waard yn 118 f.Kr. ûnderdiel fan Provincia (letter Gallia Narbonensis). Tagelyk bleau de stêd ferbûn mei it gruttere Massalia oant 49 f.Kr., doe't Avannio in ûnôfhinklike stêd waard. Yn 43 f.Kr. waard it in Latynske koloanje en wie it ien fan 'e meast woltierige stêden fan Gallia Narbonensis. Der wurdt rûsd dat de stêd yn 'e earste iuw in oerflak fan fyftich hektare besloech en oant 20.000 ynwenners hie. Yn 121 of 122 besocht keizer Hadrianus de stêd en ferliende de stêd de status fan Romeinske koloanje ûnder de namme Colonia Julia Hadriana Avenniensis. Om 290 hinne waard in earste houten brêge oer de Rône boud, dy't Avennio mei de rjochter igge ferbûn. Avennio wie doe al in ommuorre stêd. Dy muorre omfieme de Rocher des Doms, in better te ferdigenjen heuvel dêr't de befolking him weromlutsen hie. 

Oan 'e ein fan 'e tredde iuw wie der in lytse kristlike mienskip yn Avennio, dy't bûten de stedsmuorren byinoar kamen. It is ûnbekend wannear't Avennio foar it earst biskop krige. Necktarius wie fan 439 oant 455 de earste bekende biskop.

De stêd hie lêst fan oerfallen troch Germaanske stammen, dy't by de Rônedelling lâns nei it suden ferhûzen. Yn 472 waard de stêd plondere troch de Boergonden. Yn 500 socht Gondebaud, kening fan 'e Boergonden, taflecht yn Avignon nei't er ferslein wie troch Klovis. In Frankysk leger plondere it lân om Avignon hinne en belegere de stêd. Gregoarius fan Tours beskreau hoe't in leger ûnder de Romeinske fjildhear Aredius de stêd ûntsette. Yn 536 waard Avignon, tegearre mei de rest fan 'e Provans, ûnderdiel fan it Frankyske Ryk nei't de Ostrogoaten it gebiet ôfstien hiene.

### Midsiuwen
Yn 'e 6e iuw wie de stêd noch in yntellektueel sintrum, mar der is net in soad bekend oer Avignon yn 'e sânde en achtste iuw; de biskopssit soe twa iuwen lang leech bleaun wêze. Yn 'e earste helte fan 'e 8e iuw waard de stêd ynnaam troch Noard-Afrikaanske moslims, dy't dêr ien fan harren bolwurken yn súdlik Frankryk stiften. Yn 739 slagge Karel Martel deryn om de stêd wer yn te nimmen, neidat in belegering twa jier earder mislearre wie. Yn 'e 9e en 10e iuw wurdt der wer melding makke fan biskoppen, in katedraal en tsjerken. Yn 932 ûntstie it Keninkryk Arles en Avignon wie ien fan syn fersterke stêden. Oan 'e ein fan 'e tsiende iuw waard it gesach oer de stêd ferdield tusken de biskop, it katedraalkapittel en de kastielgreve. In ûnôfhinklik stedsbestjoer begon him ek te ûntwikkeljen en yn 1129 waard Avignon bestjoerd troch konsuls. De befolking groeide sûnt de 11e iuw foars en nije gebouwen waarden bûten de stedsmuorren boud, dy't yn 'e 12e iuw renovearre waarden.

Op in konsylje yn Avignon waard greve Raymond VI fan Toulouse foar de twadde kear ekskommunisearre om't er fertocht waard de Kataren te stypjen. Nettsjinsteande stie Avignon efter Raymond VI en syn opfolger Raymond VII. Yn 'e Twadde Albigenzyske Krústocht waard Avignon yn 1226 ynnaam troch it leger fan kening Loadewyk VIII fan Frankryk. Op befel fan 'e kening waarden de stedsmuorren en fersterkingen ôfbrutsen. Dat barde ek foar in part mei de 12e-iuwske brêge. Dy brêge hie mei de tol in wichtige ynkomsteboarne foar de stêd west en waard al gau wer reparearre en itselde waard ek dien mei de stedsmuorren. Nei de dea fan greve Raymond VII yn 1249 en yn ôfwêzigens fan syn erfgenamt, dy't op krústocht wie, rôp de stedsried in republyk út. Oan dy republyk kaam nei twa jier in ein doe't de stêd yn 1251 twongen waard om har oer te jaan oan Alfonso fan Poitiers en Karel fan Anjou, de bruorren fan 'e Frânske kening Loadewyk IX. 

### Pausenstêd

Yn 1309 sette paus Klemins V de Babylonyske Ballingskip fan 'e Pausen (1309-1376) yn gong, itjinge betsjutte dat de pauslike residinsje fan Rome nei Avignon ferhûze. Dat late yn 'e fjirtjinde iuw ta in nea earder meimakke bloei fan 'e stêd. De befolking groeide fan 5.000-6.000 nei 30.000-40.000 ynwenners en hie in soad bouaktiviteiten ta gefolch, sawol yn' e âlde stêd as dêrbûten. Paleizen, pylgerhospitalen en huzen waarden boud, wêrtroch't de âlde stêd in goatysk uterlik krige. Begjin 1355 waard in nije stedsmuorre boud om ek de nije útwreidingen te beskermjen. Dy 4,3 kilometer lange muorre omsloech in gebiet fan 150 hektare en hie tolve poarten en 36 tuorren. Avignon hie ferskate havens oan 'e rivier de Rône.

It fertrek fan 'e pausen brocht de stêd in ein fan 'e bloeitiid. Yn in iuw tiid sakke it ynwennertal nei de helte en in soad gebouwen rekken yn ferfal. Dochs bleau Avignon troch de hannel noch lang in kosmopolityske stêd.

De pausen hiene yn 1348 it bewâld oer Avignon kocht en it gearfoege mei it earder oankochte Comtat Venaissin. Dat bleau in pauselike steat oant de Frânske anneksaasje yn 1791. De pausen stelden in legaat oan om Avignon te bestjoeren. Dy pauselike legaat waard sûnt 1542 assistearre troch in fise-legaat en sûnt 1691 bestjoerde allinnich in fise-legaat de stêd.

De befolking wie oant de 18e iuw groeid ta likernôch 25.000 ynwenners. Der wie lykwols noch genôch romte yn 'e midsiuwske muorren en der fûn wat stedsfernijing plak, mar it midsiuwske oansjen bleau bewarre. Tusken 1733 en 1793 waard Le Courrier d'Avignon publisearre, in krante dy't yn Avignon printe waard om oan 'e Frânske sensuer te ûntkommen.

### Getto
Der is archeologysk bewiis dat al yn 'e fjirde iuw in joadske mienskip yn 'e stêd wenne. Tsjin 'e 12e iuw wie der in getto yn 'e stêd ûntstien, earst oan 'e Rue Juiverie, letter oan it Place de Jérusalem. Yn 'e fjirtjinde iuw waarden de joaden út it Keninkryk Frankryk ferdreaun en in soad flechten nei  it troch de pausen bestjoerde Comtat Venaissin en Avignon. It getto fan Avignon wie omsletten troch trije poarten en bleau oant de ein fan it Ancien Régime bestean.

### Frânske Revolúsje
Nei de politike omkearing troch de Frânske Revolúsje waard Avignon en it Comtat Venaissin op 12 septimber 1791 by Frankryk foege. De stêd waard yn 1793 de prefektuer fan it departemint Vaucluse.

De ynwenners stienen net ienriedich efter dy revolúsje. Foar de anneksaasje wie earst in referindum organisearre, mar yn oktober waard in stedsamtner troch in kliber minsken mishannele nei't bekend waard dat de steat tsjerkebesit yn beslach nimme soe. De ûnderdrukking dy't folge wie slim. Likernôch sechtich ynwenners waarden by de saneamde Massacre de la Glacière eksekutearre yn it pauslike paleis. Op 7 july 1793 waard Avignon sûnder ferset ynnaam troch in rebelleleger dat fan Marseille opteach, mar republikeinske troepen slaggen der op 25 july yn om sûnder bloedferjitten de stêd wer yn te nimmen. In royalistysk leger wist yn 1795 wer Avignon yn te nimmen, mar de republikeinen weroveren de stêd en de royalistyske lieder waard eksekutearre. Yn' e tiid fan Napoleon's Hûndert Dagen yn 1815 plonderen royalisten de stêd. De Napoleontyske maarskalk Guillaume Brune waard fermoarde troch in lilke kliber folk en syn lichem waard yn 'e Rône smiten.

### Moderne tiid
Yn 'e njoggentjinde iuw feroare der net in soad en bleau de stêd fral in plak mei in sterke argraryske ynslach foar it omlizzende lân. Nije permaninte brêgen waarden oer de rivieren de Rône en Durance boud en by de stedsfernijing gyngen in soad âlde monuminten ferlern (kleasters, it goatyske stedhûs, dielen fan 'e stedsmuorre). Dat feroarsake fûleinige diskusjes. Foar oare monuminten kaam de rêding noch op 'e tiid en dy waarden neffens de ynsichten fan dy tiid restaurearre. Yn 1847 waard it spoar tusken Avignon en Marseille iepene, it hjoeddeiske stasjon iepene yn 1860. Avignon krige ek in hyndertram en sûnt 1898 in elektryske tram. Yn 1937 waard it fleanfjild Avignon-Caumont iepene. De gemeente hie flinke skea troch bombardeminten yn 'e Twadde Wrâldoarloch.

De stêd modernisearre en groeide rap. Nettsjinsteande de groeiende oandacht foar monumintebehâld, fûnen der noch wol wat kontroversjele yngrepen plak yn it stedssintrum. De groei fûn lykwols benammen plak yn it gebiet bûten de eardere stedsmuorren. Nije wiken waarden dêr foar de groeiende befolking boud. Yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw groeiden hannel, yndustry en fral it toerisme. 

It Avignon Festival en de restauraasjeprojekten makken fan Avignon in toeristyske attraksje. Yn 1977 wûn de stêd de Prix de l'Europe fan 'e Ried fan Europa en yn 2000 wie Avignon Kulturele Haadstêd fan Europa. Yn 2001 iepene it TGV-stasjon en waard fleanfjild Avignon-Caumont útwreide. 

## Befolking
Yn 'e 19e iuw ferdûbele de befolking fan likernôch 20.000 yn 1801 nei 48.312 yn 1906. Tusken 1920 en 1975 ferdûbele de befolking nochris. Wylst yn 1946 noch in mearderheid fan 'e befolking binnen de eardere stedsmuorren wenne (32.000, en dêrfoaroer 28.000 dêrbûten), wie dat al yn 1968 hiel oars (21.000, en dêrfoaroer 68.000 dêrbûten).

## It besjen wurdich
Sûnt 1995 wurdt it histoarysk sintrum mei it Pauslik Paleis, it Episkopaal Paleis en de brêge troch UNESCO as wrâlderfgoed erkend. De kadastrale registraasje beslacht in oerflak fan 8,18 hektare. Fan 'e Romeinske tiid binne yn Avignon noch mar in pear sichtbere resten oerbleaun, yn ferlikening mei stêden lykas Nîmes, Arles, Orange en Vaison-la-Romaine net in soad. It wichtichste monumint binne de 250 meter lange Romeinske arkades, wêrfan mar in diel sichtber is yn 'e Rue Saint-Étienne.

* *[[Palais des Papes]]*, een byldbepalend en kastieleftich bouwurk, dêr't njoggen pausen yn 'e tiid 1309 oant 1376 residearren.
* *[[Notre-Dame des Doms]]*, de tolfte-iuwske katedraal fan Avignon.
* *[[Pont Saint-Bénézet]]*, better bekend as de brêge fan Avignon fan it berneferske *Sur le pont d'Avignon*.
* *[[Hôtel des Monnaies]]* mei in ryk fersierde gevel.
* *[[Hôtel de Joannis de Verclos]]* oan 'e *Place de la Principale*.
* *[[Hôtel des Mares de Montdevergues]]* oan 'e *Place de la Préfecture*.
* *[[Notre-Dame de Bon Repos]]* yn 'e wyk Montfavet.

## Ofbylden

Avignon 2025.jpg|Brêge fan Avignon.
MK553813 Cathédrale Notre-Dame des Doms d'Avignon.jpg|Notre-Dames de Doms.
1020 Cathédrale Notre-Dame-des-Doms d'Avignon golden statue Photo by Giles Laurent.jpg|Spits fan 'e katedraal.
Avignone, Hôtel des Monnaies 01.jpg|Hôtel des Monnaies.,