open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jarich de Vries

**Jarich de Vries** (Bitgummole, 1 maart 1915 - Marsum, 26 desimber 1965) wie in Frysk kabaretier en revuskriuwer. Tegearre mei syn twillingbroer Tetman de Vries foarme er it selskip Tetman en Jarich. 

Hy fûn himsels mar in "suertsje by de boadskippen" mar waard troch it publyk tige wurdearre troch syn mimyk, syn rake typearrings en it spyljen fan komyske, mar ek gefoelige rollen. Ta syn eare waard yn 1968 in ienfâldich tinkteken foar oprjochte yn Bitgummole.
Wynmotor De Tynje

De **Wynmotor Tynje** is in poldermole tichtby it doarp De Tynje yn de gemeente Opsterlân. De mole is in lytse Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 8 blêden en in  diameter fan 2,5 meter, dy't makke waard troch de firma Bakker yn Drylts. It boujier is net bekend. Hy stiet mear as twa kilometer benoardeasten Tynje yn de polder *De Dulf*. De mole is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
*Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Tynje te Tynje''
Wynmotor Britswert

De **Wynmotor Britswert** is in poldermole tichtby it doarp Britswert yn de gemeente Littenseradiel.

De mole wie in lytse Amerikaanske wynmotor fan it merk *Record* mei in wynrêd fan 18 blêden, dy't om 1925 hinne boud waard. Hy stie ûngefear in kilometer súdlik fan it doarp tichtby de Easterwierrumer Aldfeart. 

Nei't de wynmotor al in skoft it wynrêd miste, waard it restant yn 2013 ôfbrutsen.  

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Britswert te Britswert''
Wynmotor Ferwert

De **Wynmotor Ferwert** is in poldermûne tichtby Ferwert, it haadplak fan de eardere gemeente Ferwerderadiel. De mole mei in flecht fan 2 meter is in lytse Amerikaanske wynmotor, wêr't it boujier ûnbekend fan is. Hy stiet sawat in kilometer besuden Ferwert oan de wei nei it eardere kleaster Foswert. De wynmotor is net mealree en stie der yn 2008 ferfallen by. Hy is net iepene foar publyk, mar kin oant in pear meter beneiere wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Ferwert te Ferwert''
Wynmotor De Broek

De **Wynmotor De Broek** is in poldermole by it doarp De Broek yn de gemeente Skarsterlân.

De mole is in middelgrutte mealreeë Amerikaanske wynmotor fan it net folle foarkommende type *Van der Laan*. Hy waard yn 1915 boud troch Lubbert van der Laan (1881-1952), de doarpssmid fan Garyp. De wynmotor mei 18 blêden en in flecht fan 3,60 meter stie earder op twa ferskillende plakken oan de Burgumer Mar. Oant 1994 bemealde de mole dêr in polder fan 15 ha, mar hy ferlear syn funksje oan in gruttere mole en waard dêrnei ôfbrutsen. Fjouwer jier letter waard de wynmotor oankocht troch in partikulier, dy't him eigenhannich restaurearre en oerpleatse liet op syn hjoeddeiske lokaasje oan de Skiensleat oan de noardside fan De Broek, dêr't hy in lytse polder bemealt. De mole waard yn 2004 offisjeel opnij yn gebrûk nomd. Hy is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor De Broek yn De Broek (by De Jouwer)''
Wynmotor Garyp

De **Wynmotor Garyp** is in poldermole by it doarp Garyp yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De mole is in middelgrutte Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden, wêrfan it boujier ûnbekend is. Hy is net mealree. De mole stiet oan de noardwestside fan Garyp oan de râne fan de pleatslike iisbaan en kin dêr oant op inkele meters benei komd wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Garyp te Garyp''
Wynmotor Eagum

De **Wynmotor Eagum** wie in poldermole dy't tichtby it doarp Eagum yn de gemeente Ljouwert stie. De mole wie in net mear mealreeë Amerikaanske wynmotor. It boujier fan de mole is net bekend. Hy stie oan de súdkant fan Eagum efter de pleats *[[Jornemastate]]*, dêr't hy eartiids de polder *Kooistra* bemealde. De wynmotor is eigendom fan in partikulier. Yn 2008 stie de mole der ferfallen by en wie net te besichtigjen. In 2010 is de wynmotor ôfbrutsen omwegen fan de bou fan in loads, en is doe opslein mei it doel fan restauraasje en werpleatsing op in oar stee. 

## Sjoch ek
*Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Eagum te Eagum''
* Windmotorendatabase - Polder Kooistra
Wynmotor Terherne 1

De **Wynmotor Terherne 1** is in poldermole tichtby it doarp Terherne yn de gemeente Boarnsterhim. De mole is in Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden en in diameter fan 4,5 meter, wêrfan it boujier net bekend is. De mole stiet hast in kilometer ten easten fan Terherne op it eilân *Grutsân*, dat diel úttmakket fan it Kameleondoarp. Hy is net iepen foar publyk, mar kin oant op inkele meters benei komd wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotor Terherne 2
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

* De Hollandsche Molen - ''Wynmotor 1 Terherne te Terherne''
Wynmotor Terherne 2

De **Wynmotor Terherne 2** is in poldermole tichtby it doarp Terherne yn de gemeente Boarnsterhim. De mole is in lytse Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 8 blêden, wêrfan it boujier ûnbekend is. Hy waard makke troch de firma Bakker út Drylts. De mole stiet ûngefear in heale kilometer ten easten fan it doarp op in eilân. Hy is net foar publyk iepen, mar kin oant op in meter meter benei komd wurde.

## Sjoch ek
*Wynmotor Terherne 1
*Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor 2 Terherne te Terherne''
Wynmotor Wurdum

De **Wynmotor Wurdum** is in poldermole en ryksmonumint by it doarp Wurdum, dat yn de gemeente Ljouwert leit. De mole is in lytse Amerikaanske wynmotor mei in flecht fan 4,5 meter, fan it type *Record 18*. It boujier is ûnbekend. Foarhinne stie de wynmotor sa'n 300 meter besúdeasten Swichum tichtby de *Ayttadyk*, mar nei in yngeande restauraasje dy't yn 2005 begûn, krige er op 18 septimber 2009 in nij plak by de iisbaan fan Wurdum. De wynmotor is mealree yn sirkwy en kin de iisbaan fan wetter foarsjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Swichum te Swichum''
Wynmotor Burdaard

De **Wynmotor Burdaard** is in poldermole tichtby it doarp Burdaard. De mûne is in middelgrutte Amerikaanske wynmotor, wêr't it boujier ûnbekend fan is. Hy stiet sawat in oardel kilometer noardeast fan Burdaard op de súdlike ouwer fan de Dokkumer Ie, tichtby de wei nei Sibrandahûs. De wynmotor mei in flecht fan 4,5 m. is net mealree en stie der yn 2008 ferfallen by. Hy is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
Wynmotor Koudum

De **Wynmotor Koudum** of **Wynmotor Polder Folkertsma** is in poldermole by it doarp Koudum yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De mole is in net-mealreeë Amerikaanske wynmotor, wêrfan it boujier ûnbekend is. Hy stiet in pear hûnderd meter benoardeasten it doarp yn de polder *De Gearfoeging*. De wynmotor wie yn 2008 yn tige minne steat. Hy is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
Wynmotor Aldegea

De **Wynmotor Aldegea** is in poldermole by it doarp Aldegea yn de gemeente Smellingerlân. De mole is in middelgrutte net-mealreeë Amerikaanske wynmotor fan it merk *Herkules*. Hy hat in wynrêd fan 18 blêden en in diameter fan 4,50 meter. It boujier is net bekend. De wynmotor stiet hast trije kilometer ten súdwesten fan Aldegea yn de *Jan Durkspolder*. Hy is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Aldegea yn Aldegea''
Wynmotor Barfjild

De **Wynmotor Barfjild** is in poldermole by it doarp Aldegea yn de gemeente Smellingerlân. De mole is in middelgrutte net-mealreeë wynmotor, dy't boud waard troch de bruorren *Adema* út Wurdum; yn wat jier is ûnbekend. Hy hat in stellinghichte fan 3,4 m. en in flecht fan 3,0 meter. It wynrêd hat 18 blêden mei in diameter fan 3 meter. De wynmotor stiet hast twa kilometer súdwestlik fan Aldegea oan it Barfjild. Hy is net iepen foar publyk, mar kin oant inkele meters benei kommen wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppelings om utens

*Moledatabank - ''Barfjild, Wynmotor''.
*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Barfjild te Aldegea''.
Wynmotor Lindefallei

De **Wynmotor Lindefallei** is in poldermole by Wolvegea yn de gemeente Weststellingwerf. 
De mole is in middelgrutte net-mealreeë Amerikaanske wynmotor, dy't in wynrêd hat mei in diameter fan 5 meter. Hy stiet ûngefear 2,5 km besúdeasten Wolvegea oan de noardljke ouwer fan de Linde yn it natoergebiet de Lindedelling. De wynmotor stie der yn 2008 ferfallen by. Hy is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
Wynmotor De Miente

De **Wynmotor De Miente** is in poldermole tichtby Wolvegea yn de gemeente Weststellingwerf. De mole is in middelgrutte net-mealreeë Amerikaanske wynmotor, dy't in wynrêd hat mei in diameter fan 3,5 meter. Hy stiet noch gjin kilometer ten suden fan Wolvegea yn de buert fan it sânwinningsgebiet *De Miente*. De wynmotor wie yn 2008 yn ferfallen tastân. Hy kin oant op inkele meters benei komd wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor De Miente te Wolvegea''
Wynmotor Nijeholtpea

De **Wynmotor Nijeholtpea** wie in poldermole by it doarp Nijeholtpea yn de gemeente Weststellingwerf. De mole wie in middelgrutte Amerikaanske wynmotor, wêrfan it boujier ûnbekend is. 

De wynmotor stie net fier fan de Tsjonger ûngefear oardel kilometer noardwestlik fan Nijeholtpea. 

Hy wie net mealree en net te besichtigjen. Yn 2008 wie de mole al tige yn ferfal. De mûne soe yn 2014 net mear bestean. By in ferifikaasje op de lokaasje yn 2018 die bliken dat der neat mear fan de mûne oer wie. 

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
Waach (De Kúnder)

De Waach op De Kúnder waard boud yn 1776 nei in ûntwerp fan Jan ten Holt. De waach ferfong destiids in âlder gebou út 1648. Yn it tuorke hinget in klok. De funksje fan de waach lei yn de bûterhannel. 

Oan de ein fan de 19e iuw hienen feroarings op de bûtermerk in ein makke oan de funksje fan it waachgebou en wie it allinnich noch yn gebrûk as gemeentehûs.
Wettertoer fan De Kúnder

De **Wettertoer fan De Kúnder** is boud yn 1933. Dizze  wettertoer yn de buorren fan De Kúnder (Stienwikerlân) hat de status fan ryksmonumint út de Amsterdamske Skoalle. Hy is 35,45 meter heech en hat in wetterreservoir mei in ynhâld fan 120 m³. Ek nei de bou fan dizze toer wie de wetterdruk op De Kúnder noch jierrenlang net heech genôch.

## Ferkocht
Yn 2004 ferkocht wettermaatskippij Vitens út Swol de wettertoer foar 75.250 euro oan de Leienske projektûntwikkelder Simon Valkenburg dy't der in *[[penthouse (appartemint)|penthouse]]* foar himsels yn bouwe woe plus trije oare apparteminten. De ferkeap wie in ûnderdiel fan it ôfstjitten troch Vitens fan fiif wettertuorren, trije wetterreservoirs en in pompstasjon, en barde nei oerlis mei de Stifting Yndustrieel Erfgoed en de gemeente Stienwikerlân.
Byzantynske Ryk

It **Byzantynske Ryk**, dat yn syn begjintiid ek wol it **Eastromeinske Ryk** neamd waard, wie in grut en machtich ryk yn it eastlike Middellânske-Seegebiet. It ûntstie as it eastlike part fan it Romeinske Ryk, dat nei de fal it westlike part (yn 476) noch mear as tûzen jier (oant 1453) yn stân bliuwe soe. 

Hoewol't it Byzantynske Ryk yn frijwol alle opsichten in Gryksk ryk wie, hold men yntern oan 'e ein ta fêst oan 'e beneaming fan it 'Romeinske Ryk'. It Byzantynske Ryk waard, alteast op 'e Balkan en yn it Midden-Easten, beskôge as de wettige rjochtsopfolger fan it oarspronklike Romeinske Ryk (yn it westen foel dy posysje ta oan it Frankyske Ryk en letter oan it Hillige Roomske Ryk). Ek de sljochtwei ynwenners beskôgen harrensels as Romeinen (*Rhomaioi*), ek al sprieken se gjin Latyn mar Gryksk. Yn it offisjele ferkear bleau it Latyn noch oant de sânde iuw beholden, wêrnei't it ek dêr ferfongen waard troch it Gryksk. 

Ek oanswettende lannen lannen en riken (lykas de Perzen en Arabieren yn it easten, Franken yn it westen, en Russen yn it noarden) neamden it Byzantynske Ryk 'Romeinsk', en it waard as in grutte mislediging beskôge om it ryk 'Gryksk' te neamen, omdat dat stie foar 'heidensk'. Sûnt de 17e iuw waard it ryk hieltyd faker (en tsjintwurdich frijwol allinnich noch mar) 'Byzantynsk' neamd. Dy oantsjutting komt fan 'e stêd Byzantium (letter Konstantinopel, no Istanbûl), dat de haadstêd fan it ryk wie. De ynfiering fan dy namme wie nedich om't histoarisy ûnderskied meitsje woene tusken it ryk út de Midsiuwen en dat út de Klassike Aldheid, dat yndied ek hiel oars wie.

## Sjoch ek
* Keizers fan Byzantium
* Osmaanske Ryk
Rocamadour

**Rocamadour** is in gemeente yn Frankryk en leit yn it Sintraal Massyf yn it departemint Lot. It stedsje is nei Lourdes it meast besochte beafeartsplak fan Frankryk.

Rocamadour is te beriken fanôf Sarlat en Souillak oer de D673.

De stêd is op in rots boud middenyn de Causse de Gramat, in útwrydsk laaistienplato en ûnderdiel fan 'e Causses du Quercy. Boppe op 'e rots stiet in kastiel. Oer in slingerjend paad (of mei de lift) kin it hillichdom berikt wurde, dat út in rige fan mei fresko's fersierde kapellen en in tsjerke bestiet. Oer in trep, dêr't in protte fossilen út 'e see te sjen binne, komt men ûnderoan de berch telâne. Dêr leit in toeristysk stedsje mei tige nauwe strjitten.

## Skiednis
De namme fan it hillige plak is yn it Oksitaansk 'roc amator'; de rots fan Amadour. Dy rots is yn 'e iere midsiuwen troch Sint-Amadour útkeazen as wenplak. 

Sint-Amadour liede in kluzenersbestean en wurdt yn in leginde identifisearre mei Zacheüs, in learling fan Jezus. Yn 'e leginde is er ek de man fan Sint-Feronika, mei wa't er út it Hillige Lân nei Rocamadour flechte. 

Yn 'e 12e iuw waard ûnder de Us-Leaffrouwetsjerke fan it hjoeddeiske Rocamadour it lichem fan Sint-Amadour oantroffen, dat hielendal yntakt en net oantaaste wie. It lichem waard yn 'e kapel lein, dêr't minsken neitiid op syn werberte wachten, dy't lykwols net kaam. Letter is it lichem troch protestanten by ien fan it grutte tal godstsjinstoarloggen ferbaarnd. 

Rocamadour waard in tige populêr beafeartsplak oan 'e pylgersrûte nei Santiago de Compostella. In soad bekende minsken kamen nei Rocamadour op pylgertocht lykas ek kening Loadewyk de Fromme en Hindrik III fan Ingelân, dy't yn Rocamadour op wûnderbaarlike wize genêzen wêze soenen fan in sykte.

Njonken de tombe fan Sint-Amadour is de Swarte Madonna fan Rocamadour ek in wichtige reden foar pylgertochten.

## Nijsgjirrichheden

Tusken de stêd en it kastiel yn lizze sân hillichdommen oan 'e *Parvis des Églises*, te berikken troch in trep mei 223 treden, of in lift. 
* Porte du Figuier, poarte út de 13e iuw
* Grand Escalier, trep mei 223 treden
* Porte du Fort, jout tagong ta de *Enceinte sacrée*, it hillige diel binnen de muorren
* Parvis des Églises, me de sân hillichdommen û.o.:

** Basilyk de Chapelle Notre-Dame, wûnderkapel
** trije kapellen: St. Jean-Baptiste, St. Blaise en St. Anne
* Basilique St-Sauveur
* Église St-Amadoer

* Chapelle Notre-Dame, mei de Swarte Madonna
* Chapelle St-Michel
* Bûtenmuorre
* Musée d'Art sacré Francis-Poulenc, wijd oan 'e komponist Francis Poulenc, dy't by syn besite oan Rocamadour yn 1936 *Litanies à la Vierge noire de Rocamadour* komponearre. It museum beskikt oer in skatkeamer. 

## Keppeling om utens

* Ynformaasje oer Rocamadour yn it Nederlânsk
* Kaart fan Rocamadour
Wynmotor Aldeberkeap

De **Wynmotor Aldeberkeap** is in poldermole by Aldeberkeap yn de gemeente Eaststellingwerf. De mole is in middelgrutte Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 12 blêden en in diameter fan 3,5 meter. It boujier is ûnbekend. De wynmotor stiet mear as in kilometer ten suden fan Aldeberkeap oan de súdlike ouwer fan De Linde yn in natoergebiet. Hy is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Aldeberkeap te Aldeberkeap''
Wynmotor Aldeholtpea

De **Wynmotor Aldeholtpea** wie in poldermole by Aldeholtpea yn de gemeente Weststellingwerf. De mole wie in middelgrutte Amerikaanske wynmotor, dy't in wynrêd hie mei 12 blêden en in diameter fan 2,5 meter. It boujier wie net bekend. 

De wynmotor stie op in partikulier terrein tichteby de iisbaan oan de noardrâne fan Aldeholtpea en wie net te besichtigjen.

Yn 2018 wie de wynmotor neffens ynformaasje fan de Moledatabase al in jiermannich net mear oanwêzich. 
## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
Jan Bonga

**Jan Bonga** († 1580) wie in wettergeus en grytman fan West-Dongeradiel tusken 1560 - 1567. Hy wie lid fan it Ferbûn fan Eallju (1566). Yn 1567 wenne er yn ballingskip yn Emden.

Bonga focht by Heiligerlee en Jemgum en waard  yn 1569 wettergeus. Yn 1570 plondere hy Hylpen en die in ynfal yn Fryslân yn 1572. Nei syn besetting fan de stêden Snits en Boalsert waard er wer ferjage. Doe't er yn 1578 werom kaam krige er fan de Greve fan Rennenberg yn 1579 it befel oer Boalsert. 

Yn 1580 waard er by in gefjocht yn Grinslân deadlik ferwûne.
Daam Fockema

**Daam Fockema** (Dokkum, 6 juny 1771 - Ljouwert, 31 july 1855) wie in abbekaat en skriuwer út in patriottyske húshâlding. Hy komt út in eigenerfd laach fan Nijewier.

## Libben
Daam Fockema wie in soan fan Johannes Fockema en Trijntje fan Kleffens, begoedige boargers fan Dokkum.
 
Fockema promovearre yn 1793 oan 'e Ryksuniversiteit Grins en wie oant 1802 abbekaat en notaris yn Ljouwert. As liberaal revolúsjonêr waard er sekretaris fan it *Comité révolutionair provincial* tusken 1796 - 1797, mar rekket as federalist tusken 1796 en 1798 wat op de eftergrûn. Hy waard sekretaris fan it Yntermediêr Administratyfbestjoer (1798) en riedshear by it Hof fan Fryslân.

"Stânfries" Fockema woe oanslute by it ferline en tsjinne dêrom wol kening Loadewyk Napoleon, mar net de keizer. Hy waard lid fan de Twadde Keamer fan 1822 - 1830 en 1831-1834, mar botste mei it persoanlike gûvernemint fan Willem I. Hy wie tsjin de finansjele polityk en foar de ôfskieding fan Belgje. Nei 1834 wurke er as in teloarsteld man oan histoaryske stúdzjes yn syn hûs oan de Weaze. Yn 1841 bedankt er foar it lidmaatskip fan de Ried fan Steat en yn 1848 foar de Earste Keamer.
Troch syn stânfêstigens op it mêd fan federalisme, frijheid wied er syn tiid eins foarút.

## Wurk
* *Iets betrekk. de afscheiding van het Zuiden en Noorden van de Nederlanden* (Ljouwert, 1830)
* *Herinneringen bij opkomende gedachten naar aanleiding van de tegenw. omstandigheden* (Ljouwert, 1832)
* *Proeven betrekk. de staathuishouding in Ned.* (Ljouwert, 1834)
* *Proeven van taal- en geschiedkunde, met een bijdrage over de Friesche Kronyk van Ocko van Scharl e.a.* (Ljouwert, 1836)
* *Schetsen van de Friesche Geschied. in 't algem. en wegens het strafregt in het bijz., 3 dln., (net folt.)* (Ljouwert, 1840-47)
* Hist. bydragen yn De Vrije Fries, sa as oer *Corn. Tacitus; de vorming der Zuiderzee; de grenzen van Friesl. in onderscheiden tijdvakken; de Schieringers en Vetkoopers; watertogten der Romeinen door Friesl.; de afkomst van Ernst Willem Higt; het eerste boek van Krantzii Saxonia; den giftbrief van Lodewijk den Vromen, en over eene kronyk van Dockum door [[Gerrit Hesman]].*

## Sjoch ek
* Johannes Fockema 

## Keppelings om utens
* Biografy Daam Fockema by de DBNL
* Daam Fockema by parlement.com
Tetman en Jarich

**Tetman en Jarich** wie in revuselskip dat bestie út de twillingbruorren Tetman de Vries en Jarich de Vries út Bitgummole.

Harren grutte trochbrek kaam oan 'e ein fan de oarloch mei de revu "De tiid hâldt gjin skoft", in opdracht fan it Bitgumer muzykkorps. De premiêre wie yn jannewaris 1944 en it waard dêrnei hast 1200 kear opfierd. Dêrnei folgen noch 23 Fryske revu's, 17 gelegenheidsrevu's en 10 Nederlânske revu's. Der spilen ek oare famyljeleden yn mei en Klaas en Tine Westra. Oant 1951 wie S.J. van der Molen pianist, dy't letter ek muzyk en teksten skreaun. Cor Huisman wie dêrnei oant 1963 muzikant.
Wynmotor

In **wynmotor** is in rompleaze wynmûne fan metaal, ornaris mei in folslein wynrêd. Oars as by de measte wjukmûnen, hat in wynmotor ien of twa wynwizers, dy't de wynmotor sûnder help fan in mûnder nei de wyn rjochsje kin. Der wurdt ek wol *Amerikaanske wynmotor* sein, as tsjinstelling ta it Jeropeeske model fan de wjukmûne. De wynmotor waard útfûn troch de Amerikaan Daniel Halladay.
 
## Skiednis
Yn de tweintiger jierren fan de 20ste iuw waard de Amerikaanske wynmotor ynset foar de polderbemealling. Dat hie ta gefolch dat der hast gjin tradisjonele wynmûnen mear boud waarden en de besteande yn ferfal rekken.

Nei likernôch 1930 kaam it elektryske gemaal en kaam der in ein oan it tiidrek fan wynbemealling. Fan de inkelde hûnderten wynmotors dy't boud wienen, binne no minder as fyftich oer. Dy binne meastentiids yn fiergeande steat fan ferfal. Somtiden misse sels de blêden. Mar in pear binne noch bedriuwsklear. Yn neifolging fan de tradisjonele mûnen wurde de wynmotors ek restaurearre. In lyts tal mûnen is, neidat se restaurearre en bedriuwsklear makke wiene, ferpleatst nei in gebiet dêr't se wer ynset wurde kinne, lykas De Weerribben.

## Bou
In wynmotor hat, lykas in greidemooltsje, in wynwizer dy't de mûne (mole) op 'e wyn hâldt. De wynmotor hoecht dus net troch in mûnder yn de wyn draaid te wurden.

In wynmotor hat blêden yn stee fan wjukken.
De grutste wynmotors hawwe tweintich oant tritich blêden en in betonnen ûnderbou, it platfoarm, en binne meastentiids fan it merk Herkules (type Metallicus). De middelgrutte wynmotors hawwe tsien oant tweintich blêden. Se binne fakentiden útfierd mei in platfoarm en binne almeast fan it merk Record. It lytste type hat fjouwer losse blêden. In soad fan dy lytse en middelgrutte wynmûnen waarden makke troch it wynmotorfabryk Bruorren Bakker yn Drylts. 

In neidiel fan blêden wie, dat it oerflak net lytser makke wurde koe by hurde wyn. Dêrom hat in wynmotor ornaris in twadde wynwizer, dy't, as de wyn te fûl waait, de blêden út de wyn draaie moat. Mooglik funksjonearre dat goed ûnder de Amerikaanske omstannichheden, dêr't de wynmotor foar ûntwikkele wie, mar yn Nederlân hienen wynmotors dochs noch wolris stoarmskea.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
Wynmotor Koarnjum

De **Wynmotor Koarnjum** is in poldermole yn it doarp Koarnjum yn de gemeente Ljouwerteradiel. De mole mei in stellinghichte fan 3,6 meter is in lytse Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden en in diameter fan 2,4 meter, dy't ± 1925 boud waard. Hy stiet in pear hûndert meter besúdwesten Koarnjum njonken de N357. De wynmotor is net foar publyk tagonklik.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
Wynmotor Earnewâld 1

De **Wynmotor Earnewâld 1** is in poldermole tichtby it doarp Earnewâld yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De mole, wêrfasn it boujier ûnbekend is, is in middelgrutte Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden en in diameter fan 5 meter. Hy waard makke troch de firma *Adema* yn Wurdum. De wynmotor, dy't net-mealree is, stiet krekt bûten Earnewâld oan de wei nei Garyp. Hy is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
*Wynmotor Earnewâld 2
*Wynmotor Earnewâld 3
*Wynmotor Earnewâld 4
*Wynmotors yn Fryslân
Slach by Barrahûs

De **Slach by Barrahûs** wie in fjildslach yn it tiidrek fan 'e Fryske boargeroarloch tusken de Skieringers en de Fetkeapers. Dit wapene treffen fûn plak by Barrahûs, ûnder Wurdum, op 10 oktober 1492. De striid gie tusken in legerke fan 'e Skieringer haadling Bocka Harinxma en de Snitsers tsjin 'e Fetkeaperske Ljouwerters, dy't stipe waarden troch harren bûnsmaten, de Grinzers. De slach waard wûn troch de Fetkeapers. 

## Eftergrûn
De stêd Ljouwert wie nei it bieroproer yn 1487 ûnder Skieringer ynfloed rekke en de haadling Worp Juckema hie it der foar it sizzen krigen. Yn 'e rin fan 1492 kaam oan dy sitewaasje in ein doe't meente en gilde fan 'e stêd op eigen manneboet de hearskippij wer yn 'e hannen krigen. Se rôpen fuort de help yn fan 'e Grinzers, en nettsjinsteande it ferset fan ferskate wichtige haadlingen sleat de stêd Ljouwert him oan by it Dokkumer Bûn. Dizze ommekear brocht inkele Ljouwerter haadlingen derta har nei Bocka Harinxma en de Hottinga's fan Warkum te rjochtsjen om help. 

## De slach
Bocka Harinxma mobilisearre fuort syn mannen en sette út Snits wei mei in legerke op Ljouwert oan. Mar wylst de Snitsers nei Ljouwert ta opteagen, hiene de Hottinga's yn it geheim in neutraliteitsferdrach mei de Grinzers sletten, dêr't nei alle gedachten de net al te hertlike ferstânhâlding tusken de geslachten Hottinga en Harinxma in rol by spile hawwe sil. 

By Barrahûs, deun ûnder Ljouwert, waard it leger fan Harinxma ferneatigjend ferslein. By de efterfolging fan 'e útnaaiende Skieringers fûnen frijwat gewelddiedichheden plak dêr't benammen leden fan 'e Ljouwerter meente har skuldich oan makke hawwe soene. De Grinzers en Ljouwerts makke handich gebrûk fan har oerwinning troch alle doarpen tusken Ljouwert en Raard te brânskatten en in stikmannich stinzen fan Skieringers, wêrûnder dy fan Piter Kamstra, te ferwuostgjen. 

## Gefolgen
Bocka Harinxma ferlear nei de nederlaach it gesach oer Gaasterlân oan de Hottinga's, en ek de stêd Snits siet der raar ta. Op 13 oktober ferskynde der in boadskipper fan 'e Grinzers yn Snits mei in foarstel foar in fredesferdrach, wêrfan't de besegeling troch it Snitser stedsbestjoer en Harinxma easke waard. Nei lang hinne-en-werpraten, giene dyselden dermei akkoart. De frede hold yn dat Snits, Harinxma en dyjingen dy't ûnder har beskerming stiene net tsjin it Dokkumer Bûn yngean mochten en dat ynwenners fan Westergea dy't har mei Grins winsken te ferbinen gjin tombree yn 'e wei lein wurde soe. Fierders moast Snits oan Grins in skeafergoeding fan 1.750 Rynske gûnen betelje.
Slach by Iselmonde

De **Slach by Iselmonde** wie op 8 juny 1076. Yn dizze slach fersloech de Hollânske greve Durk V it leger fan de biskop fan Utert. Durk V ferovere dêrmei it 'greefskip Frisia' (Hollân) werom.

## Oanlieding
Yn 1070 wienen de jonge greve Durk mei syn mem Gertrude (de widdo fan greve Florens I) fuortjage út harren greefskip. It gesach oer it gebiet waard oernomd troch hartoch Godfried ‘mei de Bult’ en biskop Willem fan Utert. 

De greve fan Flaanderen Robrecht ‘de Fries’ joech Gertrude en har soan asyl en troude mei har. Troch de aktive bemuoienis fan Robrecht is te tanken dat Durk letter syn greefskip werom oermasterje koe. Yn de tuskentiid boude de Utertse biskop Willem in sterk kastiel bylâns de rivier by Iselmonde, tichtby it grûngebiet fan de Flaamske greve. 

Doe't Durk âlder waard, makke hy snoade plannen om syn greefskip werom te krijen. Syn earste plan hâlde in moardoanslach yn op hartoch Godfried dy't yn febrewaris 1076 slagge. 

De Utertske biskop Willem stoar twa moannen letter en waard opfolge troch biskop Koenraad fan Swaben. Dizze nije biskop fersterke it kastiel yn Iselmonde. 

## Ferrin fan de striid
Neffens de Annalen fan Egmond dêr't sawat 40 jier it foarfal op skrift steld waard, hied Durk in sa grut mooglik leger om hinne samle en mei help fan Robrecht foel er de biskop fan Utert oan. Op 8 juny 1076 ferskynt in grutte oarlochsfleat út Flaanderen by Iselmonde. 

De oanfallers wienen tige súksesfol yn de striid. In soad manlju fan de biskop sneuvelen yn de striid en it kastiel fan Iselmonde waard folslein yn de jiske lein. Ek waard de biskop finzen nommen. 

Troch de oerwinning hie Durk de macht oer syn greefskip wêrom krigen. 

## Betsjutting
De Slach by Iselmonde markearret de ein fan in roerige perioade út de skiednis fan West-Fryslân en Hollân. Yn de 11e iuw makken sawol de Fryske greven as de biskoppen fan Utert oanspraak op it gebiet en dêrtroch wienen der oan ien tried wei krigen en moardoanslaggen. 

## Boarnen
* , *Biographisch Woordenboek der Nederlanden*, van Brederode, Haarlem, 12 dielen, 1852 – 1878. Sjoch 'Coenraad' foar it ferslach oer Iselmonde.
* *Annales Egmundenses*, edysje M. Gumbert-Hepp, J.P. Gumbert & J.W.J. Burgers, *Annalen van Egmond*, Verloren, Hilversum, 2007 (folsleine tekst mei Nederlânske oersetting).
* , *Chronographia*, edysje H. Bruch, Nijhoff, ´s-Gravenhage, 1973 (de folsleine Latynske tekst). Online te rieplachtsjen. 
**Bella Campestria*, edysje S. Muller Fzn., Trije lytse Utertske kroniken, foar Beka’s tiid, Bydragen en meidielingen fan it Histoarysk Genoatskip (BMHG),11, 1888, siden 460 – 509.
**Rijmkroniek van Holland (366-1305)*, ed. J.W.J. Burgers, Ynstitút foar Nederlânske Skiednis, Den Haach, 2004 (folsleine tekst mei wurdferklearjend kommentaar). Ek online te rieplachtsjen.
* , *Ad Flaridingun. Vlaardingen in de elfde eeuw*, Verloren, Hilfersom, 2012 (alle skreaune boarnen oanbelangje Flaardingen en omkriten yn de 11e iuw, yn it Latyn en yn Nederlânsk oerset).
Barrahûs

**Barrahûs** of **Barhûs** wie in aadlik hûs fan de Aylva's dat benoardwesten Wurdum en deun ûnder Goutum stie. De stins waard yn alle gefallen foar 1481 boud. Op it stee waard yn de 15e iuw faak de lândei fan Eastergoa holden. 
Yn de omkriten fan Wurdum stiene eartiids noch seis stinzen.

Der moat ûnderskied makke wurde tusken Barhûs, dêr't it binhûs mei in gevel út de 18e iuw fan oer is en dêr't de bedriuwsgebouwen fan fanwege de oanlis fan it spoar Ljouwert-Swol ôfbrutsen binne, en de nije pleats Barrahûs, Brédyk 28, dy't no Museumpleats Ald Barrahûs is. Flakby Barrahûs is ek de Barhûstersyl, in âlde syl yn de Middelseedyk fan Eastergoa. Letter waard dat in binnensyl foar de ôfwettering fan it Nijlân.

## Namme

De oarsprong fan de namme Barrahûs is net wis. De earste fernijings binne fan 1360, doe't skreaun waard oer *Bergher huse*, en 1348 mei *Bergera Stenhuse*. Der stie ek wier in stiennen hûs op dat plak: it kleaster fan Burgum, it Barrakonvint, hie der in foarwurk mei fersterke hûs. De namme soe dan komme kinne fan dy fan it konvint, wat op himsels wer fan de namme *Burgum* komt.

## Sêge
Oan de pleats Ald-Barhûs by de eardere spoaroergong is in rôverssêge ferbûn oer it soldaatsje fan Barrahûs: In as frou ferklaaide rôverhaadman wurdt ûntmaskere troch de smjunt in apel yn de skoat te smiten. Der stiet it byldsje foar de pleats fan in soldaat, dat keppele is oan de sêge: 
Yn it ferhaal hat de soldaat holpen om de út harren mûklaach kommende bendeleden ûnskealik te meitsjen. It unifoarm fan it byldsje is dat fan it keizerlik ynfantery-rezjimint fan de keurfoarst fan Beieren (1741-1745). Oft it byldsje wier in ferbân hat mei de sêge, en wêrtroch de sêge oan dat stee keppele is, bliuwt lykwols tsjuster.

## Sjoch ek
* Slach by Barrahûs
* Wigle fan Aytta
Wynmotor Weidum

**Wynmotor Weidum** kin ferwize nei twa Amerikaanske wynmotors by it doarp Weidum:
*Wynmotor Weidum 1
*Wynmotor Weidum 2
Rif

*Rif (ûndjipte), in ûndjipte yn wetter, lykas rotsen of in sânbank.
*Rif (biogeen), in rif opboud út libbene organismen.
*Koraalrif, in biogeen rif opboud út koraal.
*Rifberchtme, in gebiet yn Noard-Marokko.
*Rif-Republyk, fan 1921 oant 1926 in steat yn it hjoeddeiske Noard-Marokko.
*Rif (Yslân), plak op Yslân.

* It Rif (sânplaat), in frij lizzende sânplaat benoarden De Kalkman.
* It Rif (Skiermûntseach), in sânplaat fêstwoeksen oan Skiermuontseach.
Boskoaljefant

De **Boskoaljefant** (*Loxodonta cyclotis*) is in soarte yn it skaai fan de Afrikaanske Oaljefanten. It is de lytste soarte út it skaai, wat lytser as de Savanne-oaljefant.

## Karakteristiken
Lykas alle soarten út it skaai fan de Afrikaanske Oaljefanten, heart de Boksoaljefant ta de grutste hjoeddeiske lânbisten op ierde. De Boskoaljefant komt allinnich foar yn it Afrkaanske reinwâld, benammen it leechlân-reinwâld fan West- en Sintraal-Afrika. In boskoaljefant kin in libbensgebiet fan wol 60 kante kilometer hawwe,

Daalks werkenber binne de slachtosken fan de Boskoaljefant, dy't lang en rjocht binne en nei ûnder stekke. De Boskoaljefant wurdt trije oant fjouwer meter lang, mei in sturt fan 50sm oant 120sm. In bolle kin 280sm heech wurde en fjirdeheal ton swier. De Boskoaljefant is net sa grut as de Savanne-oaljefant, en hat ek rûnere earen.

## Skiednis
Oant 2001 wie de soarte *Loxodonta africana* de Afrikaanske Oaljefant, mei de twa ûndersoarten, de Savanne-oaljefant, *Loxodonta africana africana* en de Boskoaljefant *Loxodonta africana cyclotis*. Dat jier die lykwols bliken dat de twa ûndersorten net neier besibbe wienen as de Tiger oan de Liuw, dat de soarte waard opdield yn *Loxodonta africana* en *Loxodonta cyclotis*.

Lykas mear foarkomt by bistesoarten dy't yn de bosk libje, binne der fan de Boskoaljefant mûglik populaasjes fan in lytser postuer. Dêr wurdt ferskillend oer tocht: Guon wittenskippers sjogge dat as in ûndersoarte, de Afrikaanske Dwerchoaljefant (*Loxodonta cyclotis pumilio*), guon sels as in aparte soarte *Loxodonta pumilio*, wylst oaren klam lizze op it ûntbrekken fan wittenskiplik bewiis foar in aparte populaasje.

## Loxodonta pharaoensis
Oant yn de 1e iuw of 2e iuw libben yn it noarden fan Afrika oaljefanten dy't beskôge waarden as in soarte apart fan de Afrikaanske Oaljefant, de *Loxodonta pharaoensis*. It is noch net dúdlik oft dy no as Boskoaljefanten sjoen wurde moatte, of as in aparte tredde soarte.

## Klassifikaasje
* *Skaai*: Afrikaanske Oaljefanten (*Loxodonta*)
** *Soarte*: Boskoaljefant (*Loxodonta cyclotis*)
*** *Undersoarte*: Afrikaanske dwerchoaljefant (*Loxodonta cyclotis pumilio*)
Wynmotor Earnewâld 3

De **Wynmotor Earnewâld 3** is in poldermole by it doarp Earnewâld yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De mole, wêrfan it boujier ûnbekend is, is in middelgrutte Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden en in trochsneed fan 4,5 m. De wynmotor stiet oan de noardwestlike râne fan Earnewâld yn it Mindertsfean. Hy is net te besjen.

## Sjoch ek
*Wynmotor Earnewâld 1
*Wynmotor Earnewâld 2
*Wynmotor Earnewâld 4
* Wynmotors yn Fryslân
Wynmotor Earnewâld 2

De **Wynmotor Earnewâld 2** is in poldermole by it doarp Earnewâld yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De mole, wêrfan it boujier ûnbekend is, is in middelgrutte Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden. Hy stiet sawat oardel kilometer  besuden Earnewâld op de westlike ouwer fan de Headamsleat. De wynmotor is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
*Wynmotor Earnewâld 1
*Wynmotor Earnewâld 3
*Wynmotor Earnewâld 4
*Wynmotors yn Fryslân
Worp fan Ropta (stoarn yn 1302)

**Worp fan Ropta** († 1302) wie in 13e iuwsk ealman út Mitselwier. Hy kaam yn 1297 te wenjen op Roptastate, ek wol *Ropperda State* neamd, yn wat doe Eastdongeradiel wie. Worp fan Ropta , syn soan Doede en syn freon Tythe Cammingha sieten om 1299 noch wolris yn tsjok waar mei Juck Helbada fan Hegebeintum. De skiedskriuwer Ocko Scharlensis skriuwt wiidweidich oer dizze fete dy't it ûnderwerp waard fan *It Soenhûs* fan Anders Minnes Wybenga.

It geslacht fan Ropta stoar út yn 1551 wêrnei't Ropta State oergie op it geslacht Sternsee.

## Keppeling om utens
*Genealogy Ropta troch S. Wierstra
Ocka Scharlensis

**Ocka Scharlensis** (ek: **Ocko Scharlensis** of **Ocko fen Skarl**), mooglik ôfkomstich fan Skarl (by Warns) wie in midsiuwske skiedskriuwer  en neffens Andreas Cornelius fuortsetter (± 970) fan in Latynske kronyk oer Fryslân fan Solke Forteman (± 760) (ek:Solcko of Solko), broer fan Gustavus of Gosse Forteman van Almenum en stifter fan de earste tsjerke (neamd 'Dom fan Almenum') yn Fryslân. Dizze kronyk, letter troch Johannes Flieterp oersetten en fuortsetten, soe troch Cornelius brûkt en útjûn wêze (1597, 1742, 1753).

De wurklikheid wurdt troch Joke van der Wiel yn it neiwurd by de troch har besoarge útjefte fan Jacob van Lennep syn boek *De roos van Dekama* út 1836 sa omskreaun:

*De kroniek (Croniicke, ende warachtige beschryvinghe van Vrieslant) van Scarlensis zou omstreeks [[970]] samengesteld zijn uit stukken van nog ouder datum. In de veertiende eeuw zou Johannes Vlijtarp (Vlie-terp) de geschiedenis hebben voortgezet, terwijl tegen het einde van de zestiende eeuw Andreas Cornelius van Staveren het werk voltooide en uitgaf. In [[1597]] werd de kroniek voor het eerst gedrukt, maar er zijn tevens diverse handschriften in omloop. In werkelijkheid was zij geheel van de hand van deze Andreas Cornelius, een Harlings organist: een ‘typisch humanistische vervalsing’, die door [[Edzo Hendrik Waterbolk|Waterbolk]] een staaltje van ‘geleerde razernij’ wordt genoemd.*
Andreas Cornelius

**Andreas Cornelius** (Starum, ? - Harns, 1589) wie  in kronykskriuwer. Neffens Suffridus Petrus, dy't fan apokrife skiedskriuwing fertocht wurdt, in Harnzer oargelist fan Starum. 

De kronyk waard publisearre yn 1597 yn Ljouwert ûnder de titel *Croniicke ende waarachtige Beschrijvinge van Vrieslant*. Yn syn foaropwurd beweart Cornelius dat hy him basearret op wurken fan Ocko fan Skarl (út de 10e iuw) en op in kronyk fan Johannes Flytarp, skriuwers dy't fierders net bekend binne. It wurk waard al troch Ubbo Emmius as folslein ûnbetrouber ôfwiisd. Oer de troch Cornelius oanfierde boarne Johannes Flytarp is fierders neat bekend. Hy soe de sekretaris west ha fan in potestaat Martena, dy't ek troch nimmen oars neamd wurdt. Waterbolk fermoedet dat de kronyk troch Joachim Hopperus of in oare Fryske humanist út it fermidden fan Viglius fan Aytta komponearre wurden wêzen kin.
Enno II fan Eastfryslân

**Enno II** (om 1505 - Emden, 1540) wie greve fan Eastfryslân. Hy wie soan fan Edzard de Grutte fan Eastfryslân. 

## Skiednis
De Luterske Enno II waard yn 1528 greve fan Eastfryslân en regearre in lang skoft mei syn katolike broer Jehan. Enno II hat wakker yn 't spier west foar de Luterske tsjerke yn Eastfryslân, dy't dêrtroch aloan grutter waard yn Eastfryslân.

Enno II die it minder goed as syn heit. Under it bewâld fan Enno II ferlear Eastfryslân it Jeverlân en Bûtjadingen. It Harlingerlân ferovere hy yn 1530, mar mei stipe fan de hartoch fan Gelre koe Baltasar Oomkens fan Esens op 'e nij haadling wurde yn it Harlingerlân.

## Bern
* Elisabet, * 1531, † 1555 boaske 1553 mei greve Johann V fan Schaumburg-Pinneberg (1531-60),
* Edzard II * 1532, † 1599
* Hedwig, * 1535, † 1616 (1562 troud mei hartoch Otto II fan Breunswyk-Harburch (1528-1603),
* Anna, * 1534, 1552
* Kristoffel, * 1536, † 1566
* Jehan, * 1538, † 1591.
Apokrive skiedskriuwing

**Apokrive skiedskriuwing** is it efterôf skriuwen fan skiednis mei it doel om it ferline fan it eigen folk te idealisearjen.

Yn de 15e iuw is der in stribjen om eftergrûnen en doel te jaan oan it eigen folk, en dan leafst sûnder ûnderbrekkings. Omdat der faak net genôch boarnen wienen waarden âlde kroniken optocht en opskreaun. 
Yn Fryslân waard dat de kronyk fan Ocko Scharlensis. Dy soe dan troch Andreas Cornelius bewarre west ha en fuortset. Dat waard de basis fan in steech trochgeand sjenre troch:
* Suffridus Petrus besocht dizze kronyk in wittenskiplik oansjen te jaan
* Yn Fryslân bestie al yn de iere midsiuwen in langstme nei nasjonalisme 
* De kronyk sluet oan by de tradysje út de midsiuwen: de tiid fan Karel de Grutte wie de 'goede âlde tiid'.

Ubbo Emmius wjerlei lykwols it besykjen fan Suffridus Petrus: syn krityske metoade krige oanhing. Mar sûnt de 17e iuw wurdt men lykwols kritysk tsjinoer wat opskreaun is en hâldt men it by wat mûnling oerlevere is. Yn de tiid fan de Romantyk wurde guont hielendal poer sadat men yn de 19e iuw noch altyd krijen hat mei apokrive skiedskriuwing. De ferhalen fan de Bruorren Halbertsma dogge spylje dêryn net swak by.
De foar it meastepart aadlike Deputearre Steaten beskermje it sjenre ek. Se ferwachtsje fan lanlike skiedskriuwers as Furmearius en Winsemius dan ek dat dy de rom fan harren famylje en dy fan Fryslân goed útkomme lieten en net tefolle de geskriften fan Ubbio Emmius acht sloegen.
Suffridus Petrus

**Suffridus Petrus** (Ljouwert, 15 juny 1527 - Keulen, 23 jannewaris 1597) wie in skiedskriuwer dy't in protte skreaun hat oer de Fryske skiednis. 

## Libben
Suffridus Petrus waard berne yn Ljouwert en folge yn Leuven syn stúdzje. Nei in skoftke yn Ljouwert wenne te hawwen, waard hy yn 1553 heechlearaar yn de âlde talen yn Erfurt. Op oanrikkemandaasje fan J. Hopperus wurdt Suffridus yn 1562 sekretaris en bibletekaris fan Granvelle. As hy in skoft yn Fryslân tahâldt sammelet er histoaryske gegevens en dokuminten byinoar. Nei 1577 bliuwt er oan syn dea ta heechlearaar yn Keulen.

## Wurk
Suffridus Petrus hat in grut ferskaat skreaun en sammele. Trochdat er him dwaande hâldt mei de Fryske skiednis wurdt er tige bekend dêr't de Deputearre Steaten him yn 1590 ta Frysk skiedskriuwer beneame. Hy besiket om de kronyk fan Ocko Scharlensis in wittenskiplik fûnemint te jaan. Mei dêrtroch krijt de apokrive skiedskriuwing wat te folle oanhing. It wittenskiplike karakter wurdt dan te maklik brûkt om it Fryske ferline te idealisearjen.

## Bibliografy
* *[https://books.google.nl/books?id=LwkI9_QhfTEC De Frisiorum antiquitate et orgine libri tres]* (Keulen 1590; Frentsjer 1698)
* *[https://books.google.nl/books?id=5n5UAAAAcAAJ De scriptoribus Frisiae, decades XVI et semis]* (Keulen 1593; Frentsjer 1699)
Wynmotor De Feanhoop

De **Wynmotor De Feanhoop** is in poldermole by it doarp De Feanhoop yn de gemeente Smellingerlân.

De mole is in grutte mealreeë Amerikaanske wynmotor fan it merk *Herkules*, type *Metallicus*. De mole waard makke by de *Deutsche Windturbinen Werke* yn Dresden en ymportearre troch de handelsmaatskippij R.S. Stokvis en Zonen út Rotterdam. Hy hat in wynrêd fan 30 blêden en in diameter fan 11 meter.

De mole waard eartiids yn 1921 delsetten foar de bemealing fan de 391 ha grutte polder *De Hege Warren*.  Hy hat tsjinne oant 1962, doe waard er ferfongen troch in elektrysk gemaal. In jier letter waard de wynmotor troch in partikulier oankocht, dy't him foar takomstige generaasjes bewarje woe. De kosten dêrfoar blieken lykwols heech. Yn 1996 wie de mole yn sa'n minne steat dat hy om slimmer te foarkommen sloopt waard en opslein. Hy waard foar it symboalyske bedrach fan ien gûne ferkocht oan in oare partikulier. Dy waard ferplichte de mole te restaurearjen, mar hy koe de kosten dêrfoar net opbringe. Nei bemiddeling fan de gemeente Smellingerlân waard de mole dêrnei - wer foar ien gûne - ferkocht oan de hjoeddeiske eigener, de Stifting It Damshûs, dy't yn Nij Beets in iepenloft-feanterijmuseum eksploitearret. Dy liet de mole restaurearje. Yn 2000 waard de wynmotor wer yn gebrûk nommem op syn hjoeddeiske stee inkele hûnderten meters ûnder De Feanhoop. Dêr bemealt er oan de Binnenringfeart de *Grutte Feanpolder*, dy't part is fan it natoerûntwikkelingsprojekt *Petgatten De Feanhoop* fan It Fryske Gea.

De wynmotor, dy't beheard wurdt troch it Wetterskip Fryslân, is oanwiisd as ryksmonumint. Hy is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Referinsjes
Hongaarsk

**Hongaarsk** (*Hongaarsk: magyar&nbsp;nyelv; letterlik: Hongaarske taal*) is in taal mei sa'n fyftjin miljoen sprekkers. It is de offisjele taal fan Hongarije, en dêrmei ien fan de talen fan de Jeropeeske Uny.

## Sprekkers
* Eastenryk: minderheidstaal, erkend - 14.000 sprekkers
* Hongarije: offisjele taal - 8.734.000 sprekkers
* Israel: minderheidstaal, erkend - 70.000 sprekkers
* Kanada: minderheidstaal, erkend - 75.555 sprekkers
* Kroaasje: minderheidstaal, erkend - 20.000 sprekkers
* Oekraïne: minderheidstaal, erkend - 187.000 sprekkers
* Roemeenje: minderheidstaal, erkend - 2.000.000 sprekkers
* Servje: minderheidstaal, erkend; ien fan 'e offisjele talen yn 'e provinsje Woiwodina, njonken it Servysk - 420.000 sprekkers
* Sloveenje: minderheidstaal, erkend - 9.000 sprekkers
* Slowakije: minderheidstaal, erkend - 600.000 sprekkers
* USA: minderheidstaal, erkend - 117.973 sprekkers

## Sibskip
Hongaarsk heart by de Oegryske talen fan de Finsk-Oegryske taalfamylje. Hongaarsk is dêrmei besibbe oan it Finsk en it Estysk.
Mohenjo-Daro

**Mohenjo-Daro** (*[[Hindy]]:मोएन-जोदड़ो*) wie in stêd yn de Yndusbeskaving, sa'n 80 km súdwestlik fan it tsjintwurdige Sukkur yn de provinsje Sindh fan Pakistan. Begjin jierren tweintich fan de 20e iuw waard it herûntdekt. Yn fergelyk mei Harappa, dat om 1900 hinne ûntdutsen waard, is Mohenjo-Daro better konservearre en jout mear ynformaasje op oer de beskaving dêr't beide út fuortkamen. Mohenjo-Daro leit fan Harappa 600 km de Yndus ôf. 

## Tiidrek
De stêd is boud om-ende-by 2600 f.Kr. en waard likernôch 1700 f.Kr. ferlitten. Dat de bewenners fuorttrutsen hie nei alle gedachten te krijen mei it him wizigjen fan de rin fan de rivier dêr't de stêd oan lei en dy't de hiele beskaving yn de omkriten fan wetter foarseach. 

## Namme
De taal en it skrift fan de Yndusbeskaving binne hieltiid noch net ûntsifere, wêrtroch de oarspronklike namme fan dizze en alle oare stêden út de omkriten, ek dy fan de Punjab en Gujarat, ûnbekend bliuwe.

Yn it Sindy betsjut "Mohenjo-daro" "Deadenberch". 

## Bou

Mohenjodaro liket goed sân kearen ferwoastge en op 'e nij boud te wêzen. Hieltyd waard de nije stêd dêrby boppe-op de âlde oanlein. Skiedkundigen tinke dat oerstreamings troch de Yndus de oarsaak fan de ferwoastgings binne.

De stêd bestie út twa parten, de saneamde "Sitadel" en de "Benedenstêd". It meastepart fan de benedenstêd is op it stuit noch net opgroeven, mar de sitadel beskikte hiel dúdlik oer in iepenbier bad, in grutte romte mei plak foar goed 5.000 minsken en twa grutte romten foar gearkomsten of om merk te hâlden.

## Sjoch ek
* Chanhudaro
* Dholavira
* Rakhigarhi

## Keppelings om utens
* Mohenjodaro 
* Mohenjo-Daro 
* De Harappa-kultuer
Boskplaat

De **Boskplaat** is in natoergebiet oan de eastside fan it waadeilân Skylge fan sa'n 10 by 5 kilometer. It is yn behear by Steatsboskbehear. 

## Bisten
Sa'n 65 fûgelsoarten briede op de Boskplaat, dy't yn it briedseizoen dêrom ek foar in part net tagonklik is. Wichtige briedlokaasjes fan Sulvermiuw, Lytse Sjouwerman en Leppelbek binne sluten foar publyk fan 15 maart oant 15 augustus. Wol kin it sânpaad lâns de dunerige it hiele jier troch brûkt wurde. Op fochtige klaaiïge grûn tusken de sâltfegetaasje op it skoar lâns de waadkant fan de Boskplaat, mar benammen op de ouwerwâlen fan de slinken dy't it skoar trochsnije, libbet it Mûze-earke. Dat is in longslak dy't op it lân libbet, mar seewetter foar de fuortplanting nedich hat. Oan de Noardseekant fan de Boskplaat spiele neist de skulpen út de tsjintwurdige seefauna ek in soad fossile skulpen oan dy't ôfkomstich binne út it Eemiën, de waarme perioade foar de lêste iistiid.

## Plaat
Sa't de namme al fermoeden docht, wie it gebiet yn eardere tiden in losse sânplaat eastlik fan Skylge. De slinke tusken de twa, it Koggedjip, is lykwols tichtslibbe. Tusken 1931 en 1937 is it gebiet mei Skylge ferbûn troch de oanlis fan in stodyk mei in lingte fan hast 9 kilometer, dy't de namme *[[Derk Hoekstra Stodyk]]* krigen hat. Yn it earstoan wie it de bedoeling mei de oanlis fan dy stodyk in oanset te jaan ta it skeppen fan kultuerlân. Uteinlik is it gebiet útgroeid ta ien fan de meast weardefolle natoergebieten fan Nederlân. Yn 1970 krige it gebiet de status fan Europeesk Natoerreservaat. De Boskplaat is sûnt 1910 eigendom fan Steatsboskbehear.

### Misbegryp
In algemien misbegryp oer de Boskplaat is dat it gebiet eartiids beboske west hawwe soe. It tsjinoerstelde is wier. 'Bosk' betsjut yn de âlde beneaming gewoan 'ferheging yn it lânskip of 'dún'.

## Planten
It westlike part fan it natoerreservaat heart net by de oarspronklike sânplaat, mar is in part fan it âlde dúngebiet fan Skylge. Dêr lizze inkele hege dunen, wêrûnder it ferneamde aktyf stowende *Parapludún*. Yn dit dúngebiet is spontaan in grut bjirkebosk ûntstien, dat de namme *Bjirkefallei* hat. Troch in dúnbrân yn 2004 is fan dit bosk lykwols 65 hektare ferlern gien. Bysûndere plantesoarten yn dit part fan de Boskplaat binne Miggekrûd, Glop, Bearedrúf, Toffels-en-skuon, Skylger Sigge, Heiderinkelbel en Duvelsklau. Ek komme hjir inkele falleien foar mei fegetaasjes fan Leppeltsjeheide, dy't ek wol *Cranberry* neamd wurdt.

## De Groede
*De Groede* is in kweldergebiet dêr't al hast 100 jier Skylger fee op weide wurdt. De fegetaasjes fan de kwelder fan de Boskplaat binne tsientallen hektares grut en besteane benammen út Skieppe-ear, Fliekrûd, Grutte Skieppetonge, Seetaaite, Anel, Kweldergêrs, Seegers, Sudden, Seesâltgers, Waadsigge en Sâlte Sigge. De ferneamde biolooch Victor Westhoff is yn 1947 promovearre op in ûndersyk nei de gearstalling fan dizze kwelderfegetaasjes.

Benoarden de stodyk is nei 1970 op it Noardsee-strân in nije dunerige ûntstien, wêrtroch in part fan de strânflakte ôfsnien is dat sûnt begroeid rekke is. Dat stik hjit fan Cupido's Polder. Hjir is ien fan de grutste groeiplakken fan Lytse Skieppetonge yn Nederlân.
Stoarmfûgels ’64

**Stoarmfûgels ’64** is in fuotbalklup fan Achlum dy't spilet op it fjild oan de Tanjabuert. De feriening is oprjochte yn 1964. De klaairomte sit yn in âld hûs oan de feart. De feriening hat ien alvetal fan senioaren en spilet yn de 5e klasse (2011/2011).

*Tenu: wyt shirt mei swarte baan, swarte broek en swarte sokken