open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verschueren Orgelbouw

**Verschueren Orgelbouw** is in Nederlânsk oargelbedriuw út Heythuysen, dat oer de hiele wrâld oargels boud.

It bedriuw waard op 5 maaie 1891 stifte troch Leon Verschueren (1866–1957). Fral nei de Twadde Wrâldkriich levere it bedriuw ek oargels oan it bûtenlân. Sûnt 1970 die it bedriuw ûnderfining op mei de restauraasje fan histoaryske oargels, wêrmei't it bedriuw kennis op die foar de nijbou fan histoarisearjende oargels, wêrmei't it bedriuw him hjoed-de-dei ûnderskiedt.   

It bedriuw bleau yn hannen fan trije opienfolgjende generaasjes. Yn novimber 2010 waarden de oandielen oan 'e Stifting Verschueren Orgelbouw oerdroegen. Yn oktober 2015 ferhûze it bedriuw fan Heythuysen nei Ittervoort. 

It bedriuw draacht sûnt it 100-jierrich bestean it predikaat "Hofleveransier" 

## Keppeling om utens
* Side Verschueren Orgelbouw.
Ted Morgan

**Edward (Ted) Morgan** (Londen Ingelân, 5 april 1906 - Wellington, 22 novimber 1952) wie in Nijseelânsk bokser fan Ingelsk komôf.

Morgan, emigrearre yn 1907 as bern mei syn âlden nei Nij-Seelân. Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen, yn de klasse oant oant 66,68 kg  *(weltergewicht)*. Nei de Olympyske Spullen waard Morgan profesjoneel bokser, nei't syn bokskarriêre der op siet waard Morgan sjurylid en skiedsrjochter. 

Yn 1933 boaske Morgan mei atlete Norma Wilson, mar it houlik rûn yn 1938 op 'e non. Yn 1945 boaske hy foar de twadde kear, út dat houlik kamen twa bern. Morgan wie yn syn deistich libben wurksum as leadjitter.
Ted Morgan ferstoar op 22 novimber 1952, yn 'e âldens fan 46 jier, oan de gefolgen fan longkanker.
Piero Toscani

**Pietro (Piero) Toscani** (Milaan, 28 july 1904 - Dêre, 23 maaie 1940) wie in Italjaansk bokser.

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen yn de klasse oant oant 72,57 kg *(middengewicht)*. Nei de Olympyske Spullen waard Toscani profesjoneel bokser.
Piero Toscani ferstoar op 23 maaie 1940, yn 'e âldens fan 35 jier, yn in ferpleechhûs.
Victor Avendaño

**Ángel Pedro Victorio (Víctor) Avendaño** (Buenos Aires, 5 juny 1907 - Dêre, 1 july 1984) wie in Argentynsk bokser.

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen, yn de klasse oant oant 79,38 kg *(healswiergewicht)*.
Victor Avendaño ferstoar op 1 july 1984, yn 'e âldens fan 77 jier.
Arturo Rodríguez Jurado

**Arturo Jaime Rodríguez Jurado** (San Luis, 27 maaie 1907 - Buenos Aires, 21 novimber 1982) wie in Argentynsk bokser en rugbyspiler.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerpullen (yn 1924 en 1928). Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen, yn de klasse boppe 79,4 kg *(swiergewicht)*. Njonken boksen die Rodríguez ek oan rugby, en spile meardere wedstriden foar it nasjonale rugbyteam.
Arturo Rodríguez ferstoar op 21 novimber 1982, yn 'e âldens fan 75 jier.
Hemtunnel

De **Hemtunnel** is in spoartunnel ûnder it Noardseekanaal en leit yn de steatsline K, tusken de stasjons Amsterdam Sloterdijk en Saandam. Hy waard yn 1983 yn gebrûk naam ta ferfanging fan de Hembrug. De tunnel waard boud om't de út 1907 datearjende spoarbrêge in hieltyd grutter obstakel waard foar sawol it groeiende skipfeartferkear as foar it treinferkear. In oanfarring troch it Amerikaanske kraanskip *[[Choctaw II (skip, 1974)|Choctaw II]]*, op 20 oktober 1974 wie de drip dy't de amer oerrinnen die.

Njonken de tunnelwurken en de twa nije stasjons, moast der ek yn totaal 8,5 kilometer oan spoar nij oanlein of ferlein wurde en in tal krusingen mei diken boud wurde. De tunnel hat trije buizen mei elts ien spoar. Alle spoaren binne geskikt foar sawol persoanen - as frachtferfier. De middelste tunnelbuis is breder en dêrtroch geskikt foar bredere transporten. Oer de hiele lingte fan de tunnelbuizen binne ferhege rinpaden oanlein foar ûnderhâldspersoniel. Boppedat kin fia dizze paden de tunnel ferlitten wurde yn gefal fan need. De tunnel is mei taritten yn totaal 2400 meter lang. De breedte fan de tunnel is 21,5, de hichte 8,75 meter. It djipste punt fan de tunnel leit op 26,25 meter ûnder NAP. De djipte fan it kanaal boppe de tunnel is 15 meter. De maksimale helling is 1 op 40. De tunnel is boud troch middel fan in ôfsinkmetoade en bestiet út 7 tunneleleminten fan 268 meter elk. 

De tunnel waard op 19 maaie 1983 offisjeel iepene troch keninginne Beatrix. De boukosten ynklusyf de oanpassing fan de stasjons Saandam en Amsterdam Sloterdijk wurde rûsd op 530 miljoen gûne.
Henry Hansen

**Henry Hansen** (Kopenhagen, 16 maart 1902 - Gentofte, 28 maart 1985) wie in Deensk hurdfytser. 

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerpullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen op de yndividuele tiidrit mei in tiid fan 4:47:18, de tiidrit gie oer in ôfstân fan 168 kilometer. Troch de goede prestaasjes fan syn lângenoaten Leo Nielsen en Orla Jørgensen yn dyselde yndividuele tiidrit wûn de Deenske ploech ek it ploegeklassemint. fjouwer jier letter yn Los Angeles wûn hy mei it Deenske team it sulver yn it ploegeklassemint.
Henry Hansen ferstoar op 28 maart 1985, yn 'e âldens fan 83 jier.
Leo Nielsen

**Carl Leo Holger Nielsen** (Randers, 5 maart 1909 - Kopenhagen, 15 juny 1968) wie in Deensk hurdfytser. 

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerpullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Amsterdam mei syn lângenoaten  Henry Hansen en Orla Jørgensen Olympysk kampioen yn de tiidrit foar lannen. Fjouwer jier letter yn Los Angeles wûn er mei it Deenske team it sulver yn it ploegeklassemint.
Leo Nielsen ferstoar op 15 juny 1968, yn 'e âldens fan 59 jier.
Orla Jørgensen

**Anton Oving Orla Jørgensen** (Gentofte, 25 maaie 1904 - Gentofte, 29 juny 1947) wie in Deensk hurdfytser. 

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerspullen.  Hy waard yn Amsterdam mei syn lângenoaten Henry Hansen en Leo Nielsen Olympysk kampioen yn de tiidrit foar lannen.

Orla Jørgensen ferstoar op 29 juny 1947, yn 'e âldens fan 43 jier.
Brey

**Brey** is in plak yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts en makket ûnderdiel út fan 'e lânkring Mayen-Koblenz. Brey is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Rhein-Mosel.

De gemeente Brey bestiet út twa *[[Ortsteil]]e*: Brey en Siebenborn.

## Lokaasje

It plak leit oan 'e lofter kant fan 'e Ryn, in stikje súdlik fan Koblenz. Oan 'e oare kant fan 'e rivier leit Braubach en de Marksburg. 

## It besjen wurdich
Tusken Brey en de Jakobsbergerhof leit in Romeinsk akwadukt. De resten fan it Romeinske akwadukt waarden yn 'e Twadde Wrâldkriich by tafal ûntdutsen, doe't ynwenners sochten nei in skûlplak foar de bombardeminten. By dat sykjen fûnen de ynwenners skachten fan in Romeinske wetterlieding. It argeologysk ûndersyk is oant in lingte fan 500 m útfierd. De werklike lingte bedraacht nei alle gedachten tusken 2 en 2,5 km.

De apsis fan 'e Margaretatsjerke fan Brey datearret út it midden fan 'e 14e iuw. Fierder bestiet it tsjerkegebou út in nijbou fan 1954.
Sessenbach

**Sessenbach** is in gemeente yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De gemeente leit yn 'e Westerwaldkreis en makket diel út fan 'e ferbânsgemeente Ransbach-Baumbach. 

## Geografy
Sessenbach leit yn it Westerwald, in middenberchtme tusken Koblenz en Siegen, yn in regio dy't bekend stiet as it Kannenbäckerland en ferneamd is om 'e keramykyndustry. Troch de gemeente streamt de Sessenbach.

## Skiednis
Ut argeologyske fynsten kin opmakke wurde dat it gebiet sûnt 1200-800 f.Kr. bewenne wurdt. De earste fermelding fan it plak datearret fan 1220 as Sinßinbach. 

## It besjen wurdich
In opfallende attraksje yn Sessenbach is it Planetarium en de Stjerrewacht Sessenbach.

## Keppeling om utens
* Stjerrewacht Sessenbach
José Leandro Andrade

**José Leandro Andrade** (Salto, 22 novimber 1901 - Montevideo, 5 oktober 1957) wie in Oerûguayaansk fuotballer, dy't as spiler fan it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, it earste Wrâldkampioenskip wûn.

## Karriêre
Yn it begjin fan de jierren 1920 tekene Andrade in kontrakt by Bella Vista, dêr't er úteinlik 71 wedstriden spile en 7 doelpunten makke. It wie by Bella Vista dat Andrade foar it earst selektearre waard foar it nasjonale team. Andrade ferkaste letter nei Nacional dêr't er fjouwer kear Oerûguayaansk kampioen waard en trije nasjonale bekers wûn. Yn 1930 ferkaste Andrade nei CA Peñarol, dêr't er 88 wedstriden spile yn de jierren dy't folgen. Andrade hie earder as grutjonge al by de klup meitraind, mar wie doe net oannommen. Fan mids jierren 1930 ôf kaam Andrade út foar Argentynske. Hy spile ek noch in koarte perioade mei Wanderers yn Oerûguay, wêrnei't er syn karriêre beëinige.

### Ynterlân
Andrade spile tusken 1923 en 1930 34 ynterlân wedstriden foar it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, dêr't er in kear yn wist te skoaren. Mei it Oerûguayaansk fuotbalalvetal wûn er twa kear de Olympyske Spullen 1924 en 1928 en oan it ein fan syn karriêre it earste wrâldkampioenskip.

José Andrade ferstoar op 5 oktober 1957, yn 'e âldens fan 55 jier oan de gefolgen fan tuberkuloaze.
Pedro Arispe

**Pedro Arispe** (Montevideo, 30 septimber 1900 - Dêre, 4 maaie 1960) wie in Oerûguayaansk fuotballer.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerpullen (yn 1924 en 1928). Hy waard yn Parys en Amsterdam Olympysk kampioen mei it Oerûguayaansk fuotbalalvetal.
Pedro Arispe ferstoar op 4 maaie 1960, yn 'e âldens fan 59 jier.
Juan Arremón

**Juan Pedro Arremón** (Montevideo, 8 febrewaris 1899 - Dêre, 15 juny 1979) wie in Oerûguayaansk fuotballer.

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerspullen.. Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen mei it Oerûguayaansk fuotbalalvetal.
Juan Arremón ferstoar op 15 juny 1979, yn 'e âldens fan 80 jier.
Adhemar Canavesi

**Adhemar Canavesi** (Montevideo, 18 augustus 1903 - Dêre, 14 novimber 1984) wie in Oerûguayaansk fuotballer.

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerspullen. Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen mei it Oerûguayaansk fuotbalalvetal.
Adhemar Canavesi ferstoar op 14 novimber 1984, yn 'e âldens fan 81 jier.
Héctor Castro

**Héctor Castro** (Montevideo, 29 novimber 1904 - Dêre, 5 septimber 1960) wie in Oerûguayaansk fuotballer, dy't as spiler fan it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, it earste Wrâldkampioenskip wûn.

## Karriêre
Op syn tsiende begûn er mei wurkjen en op syn trettjinde ferlear er in part fan syn rjochterearm troch in ûngelok mei in seage. Nettsjinsteande it ûngelok kaam er yn 1921 yn de jeugdoplieding fan Centro Atlético Lito terjochte. yn 'e âldens fan 20 jier gie hy oan de slach by Nacional. Yn 1932 gie er nei Estudiantes yn Argentynje, mar gie nei in jier alwer werom by Nacional. Hy beëinige yn 1936 syn spilerskarriêre.

### Ynterlân
Andrade spile tusken 1923 en 1935, 25 ynterlân wedstriden foar it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, dêr't er achttjin kear yn wist te skoaren. Mei it Oerûguayaansk fuotbalalvetal wûn er yn 1928 ien kear de Olympyske Spullen twa jier letter it earste wrâldkampioenskip.

### Trainer
Fan 1939 oant 1943 wie er haadtrainer fan Nacional. Yn 1952 kaam er werom as trainer by Nacional. Yn 1959 wie er noch koarte perioade trainer fan it Oerûguayaansk fuotbalalvetal.

Héctor Andrade ferstoar op 5 septimber 1960, yn 'e âldens fan 55 jier oan de gefolgen fan in hertynfarkt.
Pedro Cea

**José Pedro Cea** (Montevideo, 1 septimber 1900 - Dêre, 18 septimber 1970) wie in Oerûguayaansk fuotballer, dy't as spiler fan it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, it earste Wrâldkampioenskip wûn.

## Karriêre
Cea spile yn syn karriêre foar Centro Atlético Lito, Club Atlético Bella Vista en Nacional.

### Ynterlân
Cea spile tusken 1923 en 1932, 28 ynterlân wedstriden foar it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, 25 ynterlân wedstriden foar it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, dêr't er trettjin kear yn wist te skoaren. Mei it Oerûguayaansk fuotbalalvetal wûn er twa kear de Olympyske Spullen 1924 en 1928 en oan it ein fan syn karriêre it earste wrâldkampioenskip. Cea makke yn de WK-finale tsjin Argentynje it twadde doelpunt út namme fan Uruguay.

Pedro Cea ferstoar op 18 septimber 1970, yn 'e âldens fan 70 jier.
Richard McTaggart

**Richard (Dick) McTaggart** (Dundee, 15 oktober 1935 - 9 maart 2025) wie in Skotsk bokser.

Hy die trije kear mei oan de Olympyske Simmerpullen (yn 1956, 1960 en 1964). Hy waard yn Melbourne Olympysk kampioen, yn de klasse oant oant oant 60 kg *(lichtgewicht)*, fjouwer jier letter yn Rome wûn hy in brûnzen medalje yn deselde klasse. Yn 1961 waard McTaggert yn Belgrado Europeesk kampioen, yn de klasse oant oant oant 60 kg. 

Letter wie er noch de trainer fan it Skotske boksteam op de Mienebêstspullen fan 1990.
Richard McTaggart ferstoar op 9 maart 2025, yn 'e âldens fan 89 jier.
Lorenzo Fernández

**Lorenzo Fernández** (Montevideo, 20 maart 1901 - Dêre, 16 novimber 1973) wie in Oerûguayaansk fuotballer, dy't as spiler fan it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, it earste Wrâldkampioenskip wûn.

Hy spile as ferdigener syn hiele karriêre yn Oerûguay, dêr't er it grutste part fan útkaam foar Club Atlético Peñarol yn de Primera División. Dêrneist wie er ek ynternasjonal foar it Oerûguayaanske nasjonale team, wêrmei't er in gouden medalje wûn op de Olympyske Spullen fan 1928 en de wrâldbeker wûn op it WK 1930 yn eigen lân.
Lorenzo Fernández ferstoar op 16 novimber 1973, yn 'e âldens fan 72 jier.
Ykmaster

In **ykmaster** of **ikermaster** wie in amtner dy't as taak hie om de maten en gewichten dy't brûkt waarden te kontrolearjen, te ikerjen. Oertredings melde er by de drost en ûndeugdlike maten en gewichten naam er yn beslach. Ek kontrolearre er by de bakkers it gewicht fan de bôle. 

De funksje waard ynsteld yn'e midsiuwen en hat bestien oant de Frânske tiid. Der wiene yn elk doarp altyd twa ykmasters, hja waarden fanâlds oansteld en beëdige troch de pleatslike hear.
Álvaro Gestido

**Álvaro Antonio Gestido Pose** (Montevideo, 17 maaie 1907 - Santa Clara del Olimar, 18 jannewaris 1957) wie in Oerûguayaansk fuotballer, dy't as spiler fan it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, it earste Wrâldkampioenskip wûn.

Hy spile as middenfjilder syn hiele karriêre foar de Oerûguayaanske Club Peñarol yn de Primera División. Dêrneist wie ek ynternasjonal foar it Oerûguayaanske nasjonale team, wêrmei't er in gouden medalje wûn op de Olympyske Spullen fan 1928 en de wrâldbeker wûn op it WK 1930 yn eigen lân. Álvaro Gestido syn broer Óscar Diego Gestido wie presidint fan Oerûguay fan maart 1967 oant syn dea yn desimber 1967.
Álvaro Gestido ferstoar op 18 jannewaris 1957, yn 'e âldens fan 49 jier, oan de gefolgen fan in hertynfarkt.
Andrea Berg

**Andrea Berg** (echte namme: **Andrea Ferber-Zellen**, (Krefeld, 28 jannewaris 1966) is in bekende Dútske schlagersjongeres. Neffens Sony Music ferkocht hja mear as 16 miljoen platen en cd's en heart hja ta de kommersjeel meast suksesfolle sjongeressen fan Dútslân. 

## Wurkpaad
Foardat Andrea Berg begûn te sjongen wurke hja as doktersassistint op 'e onkologyske ôfdieling fan in sikehûs.

De karriêre fan Berg begûn oan it begjin fan 'e jierren 1990 en krige bekendheid mei har album "Gefühle" (1995), dêr't de hit "Die Gefühle haben Schweigepflicht" op stie. Se hat in karakteristike stim en stiet bekend om emosjonele teksten. 

Yn 2001 ferskynde it album "Best of", dêr't mear as 2,5 miljoen eksimplaren fan ferkocht binne. Dêrmei is it ien fan 'e bêst ferkochte platen fan Dútslân. Yn Eastenryk waard it album sels seis kear platina en bleau it 670 wiken yn 'e listen fan 'e meast ferkochte platen stean. 

Sûnt har album "Machtlos" (2004) wiene al har albums tige suskesfol yn it Dútske taalgebiet. Se hellen allegear de top fan 'e Dútske hitlisten (sitewaasje 2024). Hja wûn ferskillende Echo- en Goldene Stimmgabel-prizen. 

Andrea Berg falt ek op fanwegen har enerzjike live-optredens en har ekstra-fagante ferskining op it poadium. Njonken de muzyk hat se in hotel yn Aspach. 

Bûten Dútslân, Eastenryk en Switserlân is Berg minder bekend, mar ûnder leafhawwers fan it Dútske repertoire is hja ek yn Skandinaavje, Belgje en Nederlân bekend.

## Diskografy
Andrés Mazali

**Andrés Mazali Gini** (Montevideo, 22 july 1902 - 30 oktober 1975) wie in Oerûguayaansk fuotballer.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerpullen (yn 1924 en 1928). Hy waard yn Parys en Amsterdam Olympysk kampioen mei it Oerûguayaansk fuotbalalvetal. Hy waard in pear moanne foar it earste wrâldkampioenskip fuotbal út it nasjonale alvetal setten om't er sûnder oerlis it spilershotel ferliten hie om syn famylje te besykjen
Andrés Mazali  ferstoar op 30 oktober 1975, yn 'e âldens fan 73 jier.
Pedro Petrone

**Pedro Petrone Schiavone** (Montevideo, 11 maaie 1905 - Dêre 1964) wie in Oerûguayaansk fuotballer, dy't as spiler fan it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, it earste Wrâldkampioenskip wûn.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerpullen (yn 1924 en 1928). Hy waard yn Parys en Amsterdam Olympysk kampioen mei it Oerûguayaansk fuotbalalvetal. Twa jier letter wûn hy mei it Oerûguayaanske fuotbalalvetal it earste wrâldkampioenskip fuotbal.
Pedro Petrone  ferstoar in 1964 yn 'e âldens fan 59 jier.
Juan Piriz

**Juan Emilio Píriz** (Montevideo, 17 maaie 1902 - Dêre, 23 maart 1946) wie in Oerûguayaansk fuotballer.

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerspullen. Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen mei it Oerûguayaansk fuotbalalvetal.
Juan Píriz ferstoar op 23 maart 1946, yn 'e âldens fan 43 jier.
Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui

***Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui*** (Dútsk foar: "De tsjinkearbere opkomst fan Arturo Ui") is in toanielstik troch Bertolt Brecht, skreaun yn 1941. Brecht wie yn 1933 fuortfluchte, út Dútslân doe't Adolf Hitler oan 'e macht kaam, en sette him nei wenjen yn Denemark. Dêr skreau er in stik oer *Giacomo Ui* yn Padua. Yn 1939 flechte er fuort ear't it lân oernommen wurde soe, en besocht er nei de Feriene Steaten te kommen. Wylst er dêrta yn 1941 yn Finlân wachte op in fisum, skreau er in nije ferzje fan it ferhaal oer *Arturo Ui*, no in gangster. It soe lykwols oant 1958 duorje ear't it stik wier útfierd waard.

## Ynhâld
It stik kin klassifisearre wurde as epysk teäter en bestiet út 17 sênes. Yn in parabel wurdt de steatsoername en - útwreiding fan Adolf Hitler oerbrocht nei de gangsterwrâld. It is modellearre nei it kriminele miljeu dat him yn dy tiid yn 'e FS ûntwikkele. De haadpersoan, *Ui*, is bedoeld as in foarstelling fan Hitler, mar yn it stik hat er ek trekjes fan gangsterbaas Al Capone. Der binne lykwols ek gauris ferwizings nei Shakespeare, benammen nei Richard III en Macbeth.  De matetroep om Hitler hinne haw ek allegear in plak yn it stik krigen, en de wichtichste barrens dy't laat hawwe ta syn machtsoernamme.

## Wurdearring
* *Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Franz Andrysek

**Franz Josef Andrysek** (Wenen, 8 febrewaris 1906 - Dêre, 9 febrewaris 1981) wie in Eastenryksk gewichtheffer.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924 en 1928). Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen yn de klasse oant 60 kg, fjouwer jier earder yn Parys wie er noch 18e wurden yn deselde klasse. In jier letter waard hy yn Wenen Europeesk kampioen en fjouwer jier letter op it Europeeske kampioenskip fan 1934 yn Genua wûn Andrysek in brûnzen medalje.
Franz Andrysek ferstoar op 9 febrewaris 1981, yn 'e âldens fan 75 jier.
José Nasazzi

**José Nasazzi Yarza** (Montevideo, 24 maaie 1901 - Dêre, 17 juny 1968) wie in Oerûguayaansk fuotballer, dy't as spiler fan it Oerûguayaansk fuotbalalvetal, it earste Wrâldkampioenskip wûn.

## Libbensrin
José Nasazzi wie de soan fan in Italjaanske heit, in migrant út Milaan, en in Baskyske mem en waard berne yn de Oerûguayaanske stêd Montevideo. Hy krige yn syn karriêre de bynamme *"El Gran Mariscal" (de grutte maarskalk)* en wûn tal fan prizen. De Copa América wûn hy mei syn lân Oerûguay yn 1923, 1924, 1926 en 1935, de Olympyske Spullen yn 1924 en 1928 en it earste wrâldkampioenskip fuotbal fan 1930, dat yn eigen lân hâlden waard. By de Copa América fan 1923 en 1935 waard Nasazzi útroppen ta bêste spiler fan it toernoai.

Yn syn klupkarriêre spile er foar Lito, Bella Vista en Nacional. Mei Nacional waard er yn 1933 en 1934 kampioen fan Oerûguay yn de Primera División.

José Nasazzi ferstoar op 17 juny 1968, yn 'e âldens fan 67 jier.
Kurt Helbig

**Curt Emil (Kurt) Helbig** (Rödlitz, 28 juny 1901 - Plauen, 30 jannewaris 1975) wie in Dútsk gewichtheffer.

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen, yn de klasse oant 67,5 kg, tegearre mei de Eastenrykske Hans Haas. 
Yn 1932 koe er net meidwaan oan de Olympyske Spullen, hoewol't er kwalifisearre wie, omdat syn federaasje gjin jild hie om syn kosten foar de reis nei Los Angeles te beteljen.
Kurt Helbig ferstoar op 30 jannewaris 1975, yn 'e âldens fan 73 jier.
Hans Haas

** Hans Haas** (Wenen, 17 oktober 1906 - 14 maaie 1973) wie in Eastenryksk gewichtheffer.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen yn de klasse oant 67,5 kg, tegearre mei de Dútser Kurt Helbig. Fjouwer jier letter yn Los Angeles wûn hy in sulveren medalje yn deselde klasse. Yn 1930 en 1931 waard Haas Europeesk kampioen. 
Hans Haas ferstoar op 14 maaie 1973, yn 'e âldens fan 66 jier.
Roger François

**Joseph Roger François** (Romans-sur-Isère, 7 oktober 1900 - Parys, 15 febrewaris 1949) wie in Frânsk gewichtheffer.

Hy die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924, 1928 en 1932). Yn Amsterdam waard er Olympysk kampioen yn de klasse oant 75 kg. Yn 1922 wie er yn Tallinn wrâldkampioen wurden yn de klasse  oant 82.5 kg.
Roger François ferstoar op 15 febrewaris 1949, yn 'e âldens fan 48 jier.
El-Sayed Nosseir

**El-Sayed Mohamed Nosseir** (Arabysk: السيد محمد•نصير) (Tanta, 31 augustus 1905 - Kairo, 28 novimber 1974) wie in Egyptysk gewichtheffer.

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen, yn de klase oant 82,5 kg.
El-Sayed Nosseir ferstoar op 28 novimber 1974, yn 'e âldens fan 69 jier.
Josef Straßberger

** Josef Straßberger** (Kolbermoor, 20 augustus 1894 - Dêre, 10 oktober 1950) wie in Dútsk gewichtheffer.

Hy waard yn 1920 wrâldkampioen, Yn 1921 en 1929 waard Straßberger Europeesk kampioen. Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen yn de klasse oer 82,5 kg. Fjouwer jier letter yn Los Angeles wûn hy in brûnzen medalje yn deselde klasse.

Yn 1929 naam er as herbergier it kluphûs fan TSV 1860 München oer, mar dat waard yn 1945 by in bombardemint folslein platgoait. Nei de Twadde Wrâldkriich late er in Sportskoalle by München. 
Josef Straßberger ferstoar op 10 oktober 1950, yn 'e âldens fan 56 jier.
Petronella Burgerhof

**Petronella Burgerhof** (De Haach, 6 desimber 1908 - Dêre, 15 septimber 1991) wie in Nederlânsk turnster.

Sy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Sy waard yn Amsterdam Olympysk kampioene, mei it Nederlânske team op de mearkamp. It wie de earste kear dat it turnjen foar froulju op it Olympyske programma stie.
Petronella Burgerhof ferstoar op 15 septimber 1991, yn 'e âldens fan 82 jier. 

## Resultaten
### Olympyske Simmerspullen
Centraal Israëlitisch Weeshuis

It **Centraal Israëlitisch Weeshuis** yn Utert wie in lanlik weeshûs foar Joadske bern fan seis jier ôf. It pân oan de Nieuwegracht waard op 1 augustus 1871 iepene. It stie doe noch bekend as *"Onder De Linden"* mei wykhûsnûmer A 923. Der wennen ek ferskate heale wezen, dy wiene opnommen omdat harren âlders net (mear) foar har soargje koe. Sy koene hjir oant harren 21ste jierdei bliuwe en krigen in oplieding.

Om 1884 hinne makke de arsjitekt Albert Nijland in nij ûntwerp foar it weeshûs.

## Twadde Wrâldkriich
Op 8 septimber 1940 bepaalde de besetter dat Dútske flechtlingebern dy't âlder wiene as fyftjin jier net yn it kustgebiet wenje mochten. De bern yn it Joadsk weeshûs yn De Haach moasten dizze ynstelling ferlitte. De measte bern kamen nei it Centraal Israëlitisch Weeshuis yn Utert. Yn it begjin fan 1942 hie it weeshûs sa'n fjirtich pupillen, tsien fersoargers en tritich gastbern dy't nei de Kristallnacht út Dútslân flechte wiene.

De út Dútslân flechte bern waarden yn febrewaris 1942 troch de Dútsers nei Kamp Westerbork deportearre. Yn oktober 1942 moasten alle restearjende bern en it folsleine weeshûs fuort. De direksje fan it weeshûs bestie út Bernard Salomon Themans en Judikje Themans-Simons. Hja krigen de gelegenheid om út te naaien, mar keazen by de bern te bliuwen. Dizze bern ferhuzen earst nei in weeshûs yn Amsterdam, en yn 1943 waarden ek hja nei Westerbork deportearre. Dêrwei giene se op transport nei East-Europa. Op in inkeling nei waarden se allegearre fermoarde yn de konsintraasjekampen.

## Nei de kriich
Nei de Twadde Wrâldkriich waard it gebou brûkt troch ferskate soarchynstellingen. Oant 1999 wie der in ôfdieling fan it Wilhelmina Kinderziekenhuis. Yn it foarste part fan it pân sit sûnt it Leger des Heils. Sûnt 2001 is it achterste part, mei ûnder oare de synagoge op de earste ferdjipping, eigendom fan de Liberaal Joadske Stifting Merkaz.
Ladislav Vácha

**Ladislav Vácha** (Brno, 21 maart 1899 - Zlín, 28 juny 1943) wie in Tsjechysk turner, dy't útkaam foar it doetiidske Tsjechoslowakije.

## Biografy
Hy die twa kear mei oan it Wrâldkampioenskip en trije kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1920, 1924 en 1928). Hy waard by dizze kampioenskippen trije kear wrâldkampioen en ien kear Olympyske kampioen.

Ladislav Vácha ferstoar yn de Twadde Wrâldkriich op 28 juny 1943, yn 'e âldens fan 44 jier, as gefolch fan in ferhoar troch de Gestapo. 

## Resultaten
### Olympyske Simmerspullen

### wrâldkampioenskippen turnen
Eugen Mack

**Eugen Mack** (Arbon, 21 septimber 1907 - Basel, 29 oktober 1978) wie in Switsersk turner .

Hy die twa kear mei oan it Wrâldkampioenskip en twa kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen seis kear wrâldkampioen en twa kear Olympysk kampioen.

Mack sette him nei syn eigen sportkarriêre yn foar turnjen foar minsken mei in beheining.
Eugen Mack ferstoar op 29 oktober 1978 yn 'e âldens fan 71 jier. 

## Resultaten
### Olympyske Simmerspullen

### wrâldkampioenskippen turnen
Pingsdorfs ierdewurk

**Pingsdorfs ierdewurk** of **Pingsdorfer ierdewurk** waard tusken de 9e en 13e iuw produsearre op ferskate plakken yn it Rynlân. Dêr leit ek Pingsdorf, in *Stadteil* fan Brühl, dêr't de measte fynsten fan dit type ierdewurk dien binne. Pingsdorfprodukten waarden makke op in rap rotearjende pottebakkersskiif en bakt by in temperatuer fan 1900-1000 °C.  

De klaai fan dit ierdewurk hat in heech sângehalte. De produkten binne faak griis oant gielwyt oant ljochtbrún fan kleur, mar mear pears as de baktemperatuer heger is. Gewoanwei is der sprake fan in read-brune oant pearse fersiering fan strepen yn ferskate patroanen.

Yn bredere sin wurdt yn de midsiuwske argeology de term 'Pingsdorfs ierdewurk' brûkt om heechweardich, mei engobe  beskildere fyn keramyk oan te tsjutten dat yn de Hege midsiuwen yn in grut geografysk gebiet produsearre waard. Dat gebiet beslacht Midden- en Noard-Frankryk oer België, Nederlân en Lúksemboarch nei de Nederryn, de regio fan de Middenryn en de ûnderrin fan de Main. Fierder nei it easten gie de produksje fan relatearre keramyk troch fia Westfalen, Noard-Hessen en it suden fan Nedersaksen nei Saksen. Oer it gehiel besjoen is der bewiis foar in Europa-brede west-east oerdracht fan de technology en it stylkompleks fan Pingsdorfs ierdewurk fan de 8e oant de 14e iuw.

Pingsdorfierdewurk is op ferskate plakken yn Nederlân fûn, ûnder oare yn Fryslân, Gelderlân en Súd-Limboarch. Ferlykber ierdewurk waard lykwols ek yn Nederlân makke, bygelyks yn Súd-Limboarch, Utert en Fryslân.
Hermann Hänggi

**Hermann Hänggi** (Burgdorf, 15 oktober 1894 - Mümliswil-Ramiswil, 21 novimber 1978) wie in Switsersk turner.

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen, op it foltiizjehynder mei 59.25 punten, en mei it Switserske team op de mearkamp, hy wûn op de yndividuele mearkamp in sulveren medalje en brûns op de brêge.

Hermann Hänggi ferstoar op 21 novimber 1978, yn 'e âldens fan 84 jier. 

## Resultaten
### Olympyske Simmerspullen
Leon Štukelj

**Leon Štukelj** (Novo mesto, 12 novimber 1898 - Maribor, 8 novimber 1999) wie in Sloveensk turner dy't útkaam foar it doetiidske Joegoslaavje.

## Biografy
Hy die trije kear mei oan it Wrâldkampioenskip en trije kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924, 1928 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen trije kear wrâldkampioen en ien kear Olympysk kampioen. Štukelj koe net meidwaan oan de Spullen fan 1932 om't Joegoslavië gjin atleten nei Los Angeles stjoerde fanwegen de hege kosten.

Štukelj studearre yn 1927 ôf yn de rjochten en wurke foar de Twadde Wrâldkriich as rjochter. Yn de kriich wie er lid fan de *Joegoslavyske royalistyske beweging* en fersette er him tsjin de partisanen fan Tito. Om dy reden waard Štukelj nei de kriich finzen set en nei syn frijlitting mocht er permanint gjin rjochter mear wêze en moast er oant syn pensjoen as juridysk meiwurker wurkje.

Leon Štukelj ferstoar op 8 novimber 1999, yn 'e âldens fan 100 jier. 

## Resultaten
### Olympyske Simmerspullen

### wrâldkampioenskippen turnen
Goede tijden, slechte tijden

**Goede tijden, slechte tijden**, ek bekend as **GTST**, is in Nederlânske soapsearje dy't sûnt 1 oktober 1990 útstjoerd wurdt troch de kommersjele telefyzjestjoerder RTL 4. De searje draait om de ynwenners fan it fiktive plak Meerdijk.

It skript fan de earste twa seizoenen is basearre op de Australyske soaprige The Restless Years (1977-1981). Fan it tredde seizoen ôf is dizze formule loslitten en sûnt dy tiid binne de ferhaallinen fan GTST folslein útwurke troch Nederlânske auteurs.
Eigen huis & Tuin

**Eigen Huis & Tuin** is in Nederlânsk telefyzjeprogramma oer putsjes yn en om it hûs, dat oan it begjin fan de sneontejûn útstjoerd waard op RTL 4. Sûnt 31 augustus 2020 is it programma troch de wike te sjen om 17.00 oere. Mei de fernijing/trochstart is it programma feroare fan in doch-it-sels putsjeprogramma nei in algemiener libbensgewoante programma. 

## Skiednis
Fan 1990 ôf wie der by RTL 4 it programma *Je Eigen Huis* te sjen dat har taspitste op putjses en ferbouwingen yn en om it hûs. Dat waard presintearre troch putsjeman Nico Zwinkels en Manon Thomas.

Yn dyselde tiid hie túnman Rob Verlinden tegearre mei Anniko van Santen (1992/1993) en letter Manon Thomas (1993) it programma *Flora Magazine* op RTL 4. Dat him taspitste op it kreëarjen fan tunen en advys oer planten en blommen.

Om't de produksjekosten fan beide programma's heech wiene en de opnametiid faak tagelyk wiene, kamen hja mei it idee om beide programma's te keppeljen.

Fan seizoen 1993/1994 ôf binne de twa programma's kombinearre ûnder de bekende titel *Eigen Huis & Tuin*. In froulike meipresintator kaam by de wurkjende manlju del om te freegjen wat se krekt oan it dwaan wiene. Sy ferve, makke kryststikjes, kapstokken, kastkes en sa. Dizze rol wie alderearst weilein foar Manuëla Kemp. Om't Kemp nei ien jier al oerstapte nei de KRO waard sy hjirnei ferfongen troch Myrna Goossen dy't ek nei ien seizoen al wer fuort gie. Mar Myrna kaam yn 1999 wer werom en presintearre it programma oant 2004. 

Yn 2004 kaam in ein oan de besteande opset doe't túnman Verlinden en putsjeman Zwinkels in oerstap nei SBS 6 makken. Ek Myrna Goossen joech oan har mear rjochtsje te wollen op har programma *Aperitivo*. RTL stelde in nij team tegearre mei dêryn de túnman Lodewijk Hoekstra en putsjeman Thomas Verhoef en presintatrise Corine Boon.

Yn 2013 kamen der in twadde putsjeman*(frou)* (Miranda Leijstra) en in twadde túnman (Tom Groot). Dizze dûbele besetting duorre ien seizoen. Fan seizoen 2016/2017 ôf bestie it team út presintatrise Evelyn Struik, túnman Tom Groot en putsjeman Thomas Verhoef. Dit team soe sa bliuwe oant en mei de ein fan it programma yn de wyklikse ferzje yn juny 2020.

Fan 31 augustus 2020 ôf waard it in deistich libbensgewoante programma ûnder de namme *Eigen huis en tuin: Lekker leven*. En wurdt alle wurkdagen útstjoerd fan 17.00 oant 18.00 oere op RTL 4. De presintaasje leit yn hannen fan Froukje de Both, televyzjekok Hugo Kennis en túnman Tom Groot.
Begjin maart 2025 waard bekind makke dat it programma yn maaie fan dat jier ophâlde sil.

## Presintaasje
### Presintatrise

### Putsjeman/frou

### Túnman
* Rob Verlinden (1993-2004)
* Lodewijk Hoekstra (2004-2016)
* Tom Groot (2015-2025)

### Kok
* Hugo Kennis (2020-2025)

### Voice-over ''(net folslein)''
* Mark Jacobs 
* Niels van Baarlen
* Jeroen Kijk in de Vegte 
* Gijs Staverman
Vendredi ou les Limbes du Pacifique

***Vendredi ou les Limbes du Pacifique*** (Frânsk, betsjutting likernôch: "Freed of de Limbo fan 'e Stille Oseaan") is in roman fan de Frânske skriuwer Michel Tournier, útjûn yn 1967 troch Gallimard, en datselde jier bekroand mei de Grand Prix du  Académie Française. Dit is de earste publisearre roman fan de skriuwer; der is lykwols gjin útjefte yn it Frysk fan de roman.

Yn 1971 skreau Tournier it boek op 'e nij foar jongere lêzers ûnder de titel: *Vendredi ou la Vie sauvage* ('Freed of it wylde libben').

## Ynhâld
It boek is in variant op it ferhaal fan Robinson Crusoe, troch Daniel Defoe. Dizze ferzje rjochtet him op de relaasje tusken de skipbrekling Robinson en de wyldeman Freed. By Defoe leit it eilân lykwols yn de Kariben, wylst Tournier skriuwt oer de Stille Oseaan.

## Wurdearring
* *Vendredi ou les Limbes du Pacifique* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Eduard Steinemann

**Paul Eduard (Edi) Steinemann** (Flawil, 2 augustus 1906 - dêre, 28 juny 1937) wie in Switsersk turner .

Hy die ien kear mei oan it Wrâldkampioenskip en twa kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear wrâldkampioen en Olympysk kampioen.

Eduard Steinemann ferstoar op 28 juny 1937 yn 'e âldens fan 30 jier, oan de gefolgen fan in longûntstekking. 

## Resultaten
### Olympyske Simmerspullen

### wrâldkampioenskippen turnen
August Güttinger

**August Güttinger** (10 july 1892 - Winterthur, novimber 1970) wie in Switsersk turner .

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924 en 1928). Hy waard yn Parys Olympysk kampioen op de brêge mei 21.63 punten en fjouwer jier letter waard hy mei it Switserske team Olympysk kampioen op de mearkamp.

August Güttinger ferstoar yn novimber 1970 yn 'e âldens fan 78 jier. 

## Resultaten
### Olympyske Simmerspullen
Hans Grieder

**Hans Grieder** (Basel, 12 novimber 1901 - Arbon, 31 oktober 1995) wie in Switsersk turner .

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924 en 1928). Hy waard yn Amsterdam mei it Switserske team Olympysk kampioen op de mearkamp, nei't er fjouwer jier earder brûns wûn mei it Switserske team.

Hans Grieder ferstoar op 31 oktober 1995 yn 'e âldens fan 94 jier. 

## Resultaten
### Olympyske Simmerspullen
Carl-Friedrich von Langen

**Carl-Friedrich [[baron|Freiherr]] von Langen-Parow** (Klein Belitz, 25 july 1887 - Potsdam, 2 augustus 1934) wie in Dútske baron en hynstesporter. 

Yn de Earste Wrâldkriich rekke von Langen as kapitein yn it leger slim ferwûne; nei syn refalidaasje begûn er yn 1920 as hynstesporter.
Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Amsterdam mei syn hynder *Draufgänger* Olympysk kampioen by it dressuer yndividueel en mei it Dútske dressuerteam. Hy die mei syn oare hynder *Falkner* ek mei by it springen werby't er yndividueel 28ste waard en 7e mei it Dútske springteam.

Carl-Friedrich von Langen wenne yn Parow. Hy ferstoar op 2 augustus 1934 yn 'e âldens fan 47 jier as gefolch fan in fal by in wedstriid yn Döberitz. Hy waard begroeven yn it kastielpark fan it bûten Neuhof by Bibow, dêr't er opgroeide.
S O S

**S_O_S** is it ynternasjonale needsinjaal yn it Morse-alfabet.

It waard "• • • – – - • • •" om't it maklik wie foar in telegraafist om dat sinjaal wer te kennen, sels mei lûd op 'e line. "SOS" is allinnich in beskriuwing fan it sinjaal. It wurdt dêrom strikt naam skrean as ****, dêr't it boppestreekje by oanjout at it tegearre mar ien teken is. At it net mooglik is en skriuw in boppestreekje, dan kin ek in ûnderstreekje tsjinje (SOS), dat goed benei te kommen is troch **S_O_S** te skriuwen.

Dat it sinjaal is in searje fan njoggen toanen dy't as ien lang teken stjoerd wurdt. It binne gjin trije letters; it wie oarspronklik gjin ôfkoarting, allinne mar in gaadlik sinjaal om in needsitewaasje oan te jaan. Trochdat deselde toanen ek de letters SOS werjoegen, waarden letter de betsjuttings "Save Our Souls", "Save Our Saucepans", "Save Our Ship", of "Send Our Savior" optocht foar in sinjaaal dat der al wie.

Yn 1906 ferfong   CQD as it ynternasjonale needsinjaal. It oerienkommende needsinjaal yn radiotelefony is Mayday.
Melchior Wezel

**Melchior Wezel** (16 novimber 1903 - Locarno, 7 desimber 1989) wie in Switsersk turner. 

Hy die yn 1928 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen.Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen mei it Switserske team op de mearkamp foar lannen. Yn 1934 waard hy Wrâldkampioen mei it Switserske teamMelchior Wezel ferstoar op 7 desimber 1989, yn 'e âldens fan 86 jier. 

## Resultaten
### Olympyske Simmerspullen

### wrâldkampioenskippen turnen
Vikingskipet

It **Vikingskipet** is de iisbaan fan Hamar. "Vikingskipet" betsjut it Wytsingeskip, fanwege de foarm fan de hal. It dak liket fan de bûtenkant nammentlik in omkeard Wytsingeskip. De iisbaan waard boud foar de Olympyske Winterspullen fan 1994 yn Lillehammer. Yn it Vikingskipet is ek in bandybaan, it is de thúsbaan fan de bandyklup *Hamar IL bandy*.

## Skiednis
De iisbaan is ûntwurpen troch Niels August Torp en Biong & Biong en waard iepene op 19 desimber 1992. It kompleks koste 230 miljoen Noarske kroan (NOK). Yn Hamar wie earder in lokaasje foar ynternasjonale reedrydeveneminten yn it Hamar stadion. De bou fan die iisbaan begûn yn 1990. Doe't it iepene waard, hie it twa kear de taskôgerskapasiteit fan de Olympic Oval yn Calgary. De iisbaan waard foar it earst test op 15 desimber 1992, en offisjeel iepene op 19 desimber dat jier. Foarôfgeand oan de Olympyske Spullen hiene der yn 1993 trije wrâldkampioenskippen plak, it wrâldkampioenskip reedriden oer alles foar manlju, it wrâldkampioenskip bandy en it wrâldkampioenskip baanhurdfytsen. Foar dat lêste wie der in tydlike felodroom oanlein yn de hal. Dizze tydlike felodroom wie goedkeaper as de bou fan in permaninte felodroom yn Oslo, dêr't yn 1993 de wrâldkampioenskippen op de dyk holden wurde soene. It Vikingskipet soe ek de lokaasje foar it curling wêze, mocht it opnaam wurde yn it Olympysk programma. It wie in demonstraasjesport op de Olympyske Spullen fan 1988 en 1992, mar kaam úteinlik net op it programma fan Lillehammer 1994. Al wie it Vikingskipet de lokaasje foar it prikslydzjen op de Paralympyske Winterspullen fan 1994. De iisbaan is sûnt de Spullen it nasjonale stadion foar it reedriden yn Noarwegen, al traine de Noarske reedriders meastentiids yn Stavanger as op bûtenbanen. It Vikingskipet is tige regelmjittich gasthear fan it wrâldbeker reedriden, en Europeeske en wrâldkampioenskippen reedriden.

## Grutte ynternasjonale kampioenskippen
Wrâldkampioenskippen reedriden ôfstannen

De **Europeeske Kampioenskippen reedriden ôfstannen** waarden foar it earst hâlden yn 1996 yn Hamar. Dit binne de yndividuele fiif tradisjonele ôfstannen en de massastart (fan 2015 ôf), en de teamûnderdielen ploege-efterfolging (teampursuit, fan 2005 ôf) en teamsprint (fan 2019 ôf). De formule fan alle jierren in ôfstannekampioenskip die fan it begjin ôf tige suksesfol bliken en wurdt ek al fan it begjin ôf as it hichtepunt sjoen foar de spesjalisten. Yn 1998 waard dúdlik dat twa ôfstânskampioenskippen (WK en Olympyske Spullen) in grôtfolle kalinder feroarsaket en dat in WK yn in olympysk jier oerstallich is. Sûnt dy tiid wurdt der yn in olympysk jier gjin WK ôfstannen hâlden.

## Sjoch ek
* Wrâldkampioenskippen reedriden ôfstannen manlju
* Wrâldkampioenskippen reedriden ôfstannen froulju
Wrâldkampioenskip reedriden sprint

De **Wrâldkampioenskip reedriden sprint** waarden foar it earst hâlden yn 1970 yn West Allis. Foar manlju en froulju binne mei-inoar in jierliks weromkommend reedrydtoernoai. Op it toernoai wurdt troch sawol de manlju as froulju twa kear de fiifhûndert meter en twa kear de tûzen meter ferriden, in saneamde sprintfjouwerkamp. Op basis fan de riden tiden wurdt der in klassemint opsteld en sawol by de froulju as manlju in wrâldkampioen oanwiisd. Nei 2020 wurd it kampioenskip noch mar ien kear yn de twa jier organisearre. 

## Sjoch ek
* Wrâldkampioenskip reedriden manlju sprint
* Wrâldkampioenskip reedriden froulju sprint
Koggemûne (Aartswâld)

De **Koggemûne** of de **Westuit Nû. 7**  is in poldermûne oan 'e Kolkwei yn Aartswâld yn 'e Nederlânske gemeente Opmar. 

Oant 1908 mealle de mûne tegearre mei 24 oare mûnen it oerstallige wetter fan 'e polders fan it likernôch 13.524 hektare grutte wetterskip De Vier Noorder Koggen út op 'e Sudersee. Fan dy 25 mûnen stienen súd fan Medemblik fyftjin mûnen. Oan 'e seedyk oan 'e noardlike râne fan 'e polder stiene noch tsien mûnen. Dêrfan stiene by Koppershorn trije, by Lambertschaag ek trije en east fan Aartswâld fjouwer.   
 
Yn 1908 foel mei de foltôging fan 'e útwreiding fan it Stoomgemaal De Vier Noorder Koggen it beslút om de bemealling op wynkrêft hielendal ôf te skaffen. De mûnen wiene dêrmei allegear oerstallich woarn en fan 'e fjouwer mûnen by Aartswâld waarden de Westuit Nû. 8, de Westuit Nû 9, en de Kolk van Dussen ôfbrutsen. Westuit Nû. 7 bleau as wente yn gebrûk en rekke de wjukken kwyt. 

Yn 1997 krige de mûne de wjukken werom en yn 2009 folge it kompletearjen fan it binnenwurk en krige de mûne in nije houten skroef. De mûne is hjoed-de-dei wer mealree, mar kin allinne yn sirkwy mealle. 

De mûne wurdt ek tsjintwurdich noch bewenne en stiet krekt bûten it doarp. Eigner is de Stifting Westfryske Mûnen.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* Fer. De Hollânske Mûne
Sverre Lunde Pedersen

**Sverre Lunde Pedersen** (Bergen, 17 july 1992) is in earder Noarsk reedrider. 

Hy die alve kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, acht kear oan it Europeesk kampioenskip, alve kear oan it Wrâldkampioenskip ôfstannen en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 2014, 2018 en 2022). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear wrâldkampioen, en twa kear Olympysk kampioen. Hy waard ek fjouwer kear Noarsk kampioen oer alles.

## Persoanlike rekôrs

## Resultaten
Håvard Bøkko

**Håvard Bøkko** (Hønefoss, 2 febrewaris 1987) is in earder Noarsk reedrider. 

Hy die fyftjin kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, trettjin kear oan it Europeesk kampioenskip, tsien kear oan it Wrâldkampioenskip ôfstannen en fjouwer kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 2006, 2010, 2014 en 2018). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear wrâldkampioen, en ien kear Olympysk kampioen. Hy waard ek acht kear Noarsk kampioen oer alles.

## Persoanlike rekôrs

## Resultaten
Wilhelminatoer (Faals)

De **Wilhelminatoer** is in útsjochtoer op de Faalserberch yn de Nederlânske gemeente Faals. De toer stiet net fier fan it trijelannepunt Nederlân-Belgje-Dútslân mei it heechste punt fan Nederlân (322,4 meter boppe N.A.P.).

## Skiednis
Yn 1905 waard der troch de feriening *"Neerlands Hoogste Berg"* in houten útsjochtoer boud mei derby in blommetún en restaurant. Dizze earste toer waard ferneamd nei de doetiidske keninginne Wilhelmina fan de Nederlannen. Yn de Earste Wrâldkriich soarge in stoarm foar slimme skea oan de toer, wêrtroch't de boppeste twa ferdjippingen fan de toer ôfbrutsen wurde moasten. Yn 1944 soarge Dútske artilleryfjoer foar flinke skea oan de toer. Ek in tongerynslach die de toer gjin goed. Mei de befrijing oan de ein fan de kriich waard it ynterieur fan it restaurant folslein fernield. Yn 1945 waard op't lêst alles ôfbrutsen. 

De twadde Wilhelminatoer waard op 11 augustus 1951 iepene. Dizze houten toer wie 20 meter heech mei derby in restaurant, iiskar, sûvenirwinkel en boarterstún. Yn 1957 waard de 45 ton swiere toer mei swier transport ferpleatst oer 60 meter, sadat er njonken it nije restaurant mei panoramaterras kaam te stean.

Troch de tiid hinne hawwe se om nostalgyske redenen de ûnderhâldsgefoelige houten toer hieltyd wer opknapt en yn stân hâlden. Yn de winter fan 2010-2011 is de 65 jier âlde Wilhelminatoer dochs sloopt om't er yn minne steat wie. Trije fan de fjouwer poaten wiene al ris ferfongen, lykas de balustrades en it treppehûs. Doe't de fjirde poat oan ferfanging ta wie en ien fan de platfoarms ôfsletten wurde moast, besleat men om de âlde toer te slopen en te ferfangen troch nijbou.

De nije Wilhelminatoer waard yn juny 2011 oplevere. De útsjochtoer is in ûntwerp fan *Ruimtemakers Architectengroep* yn Maastricht. Dizze moderne toer is 35 meter heech en hat in glêzen *"skywalk"* in punt op de toer dêr't de besiker troch it glês nei ûnderen sjen kin, ek is de toer foarsjoen fan in lift, sadat ek minsken mei in beheining nei boppe kinne. 


NIMH - 2011 - 5260 - Aerial photograph of Vaals, The Netherlands.jpg|*Loftfoto fan de 1ste Wilhelminatoer*
Vaals-Wilhelminatoren (1).JPG|*2e Wilhelminatoer*


## Sjoch ek
* Faalserberch
* Trijelannepunt
* Kening Boudewijntoer
* Labyrint Trijelannepunt
Wilhelminatoer

; Wilhelminatoer kin ferwize nei:
* in útsjochtoer yn Faals, Wilhelminatoer (Faals)
* in útsjochtoer yn Falkenburch, Wilhelminatoer (Falkenburch)
* *in kantoargebou yn Amsterdam besteande út trije tuoren, wêrfan ien Wilhelminatoer neamt wurd.*
* *in appartemintekompleks yn Amsterdam oan de Tweede Constantijn Huygensstraat.*
Aldsineeske tiger

De **Aldsineeske tiger** (wittenskiplike namme: *Panthera palaeosinensis*) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*), de ûnderfamylje fan 'e grutte katten (*Pantherinae*) en it skaai fan 'e panters (*Panthera*). De namme wiist op in nauwe besibskip oan 'e tiger (*Panthera tigris*). De Aldsineeske tiger kaam yn it Ier Pleistoseen foar yn it noarden fan Sina.

## Untdekking
De Aldsineeske tiger waard foar it earst yn 1924 wittenskiplik beskreaun troch de Eastenrykske paleöntolooch Otto Zdansky yn syn wurk *Jungtertiäre Carnivoren Chinas*. De oarspronklike wittenskiplike namme wie *Felis palaeosinensis*, mar letter waard dit bist oerpleatst nei it skaai fan 'e panters (*Panthera*). De datearring fan 'e Aldsineeske tiger is ûnwis, mar de bêste skattings pleatse dit bist om 'e oergong fan it Plioseen nei it Pleistoseen hinne (3–2&nbsp;miljoen jier lyn).

## Skaaimerken
De plasse fan in Aldsineeske tiger hie in lingte fan 26,2&nbsp;sm, wylst de ûnderkaak 16,9&nbsp;sm lang wie. In libben eksimplaar soe nei alle gedachten mear wei hân hawwe fan in jagûar as fan in tiger, mei in gnobsk, spiersterk lichem relatyf ticht by de grûn op koarte poaten. De kegelfoarmige hoektosken út 'e boppekaak binne by it fossyl net bewarre bleaun, mar de hoektosken út 'e ûnderkaak hawwe de fertikale groeven dy't karakteristyk binne foar panters.

## Synonym?
Anno 2025 binne der teminsten trije ûndersiken dien mei as útkomst dat it wierskynlik is dat de yn 2011 wittenskiplik beskreaune fossile Longdantiger (*Panthera zdanskyi*), ek út Sina, synonym is mei de Aldsineeske tiger. De foarsleine ferskillen tusken de beide soarten soene neffens de neamde ûndersiken binnen it berik fan fariaasje tusken yndividuën falle.

## Sjoch ek
* Longdantiger