open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
De Koperjitter

**De Koperjitter** is in keunstwurk fan Annet Haring dat by Museum De Jouwer stiet. 

It figurative wurk ferwiist nei it berop fan koperjitter. Der wennen yn de njoggentjinde ieu in soad koperjitters op De Jouwer. Net fier fan it gebou by it byld stiet de eardere Gieljitterij Keverling. Dy jitterij fan gielkoper is ek ûnderdiel fan Museum De Jouwer. It byld wie bedoeld as ûnderdiel fan in byldenrûte fan fjirtjin ferbylde âld-Jouster beroppen. De Koperjitter krige tydlik in plak yn de hal fan it gemeentehûs. Letter kaam it byld by it destiidske Johannes Hesselhûs (no Museum De Jouwer) te stean yn it plantsoen oan de Sinnebuorren / Gieljitterstrjitte. Neidat de jitleppel fan it byld ôfbrutsen wie troch fandalisme, krige it byld in plak yn de museumtún dy't jûns ôfsluten wurde kin.

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren
Hillichdom fan Sint-Antonius

**Hillichdom fan Sint-Antonius** (Ingelsk: *St. Anthony's Shrine*; Tamyl: புனித அந்தோனியார் திருத்தலம்) is it tsjerkegebou fan it roomsk-katolike aartsbisdom Kolombo yn Sry Lanka. De oan Antonius fan Padua wijde tsjerke leit yn it stedsdiel Kotahena. It is in nasjonaal hillichdom en by de yngong fan de tsjerke wurdt yn in spesjale relykhâlder in stikje fan de tonge fan Sint-Antonius bewarre. De tsjerke kaam peaskesnein, 21 april 2019, yn it nijs troch in rige oanslaggen op tsjerken en hotels yn it lân.

## Skiednis
De tsjerke giet werom op de tiid doe't oan it begjin fan de 17e iuw it lân troch de Feriene Eastyndyske Kompanjy waard bestjoerd waard. De kalvinistyske autoriteiten hiene it near lein op it katolisisme en de katoliken moasten yn it geheim de misse fiere. De muonts Antonius die him lykwols foar as keapman en hie him tichteby de *St. Philip Neri Church* nei wenjen set. Doe't er ris trapearre waard moast er flechtsje foar syn Nederlânske ferfolgers. Hy fûn ûnderdak by fiskers yn Mutwal oan de mûning fan de Kelani-rivier. De minksen dêr wiene benaud dat harren doarp troch ôfslach fan lân yn de see ferdwine soe en yn ruil foar it ûnderkommen easken se de help fan Antonius. Dy liet op it strân in grut krús delsette en bidde yn syn preesterklean foar it doarp. Grut wie de freugde doe't nei trije dagen bliken die dat der in ein oan de ôfslach komd wie. De weagen wiene lytser woarn en foar de kust ûntstie in grutte sânbank. Fernuvere troch sa'n grut wûnder namen de fiskers it katolike leauwe oan. De Nederlânske autoriteiten koene de ynspannings fan de muonts wol wurdearje en stiene it ta dat Antonius yn it doarp in ienfâldige kapel boude, dy't oan Antonius fan Padua wijd waard. De muonts Antonius waard sels letter yn de kapel begroeven. 

Yn 1806 waard de kapel fergrutte en yn 1822 gyng ien fan de parochianen nei Goa en naam in byld mei werom fan Sint-Antonius, dat noch altiten op ien fan de alters fan de tsjerke stiet. 

Yn 1828 waard útein set mei de bou fan in nije tsjerke, dy't op 1 juny 1834 ynwijd waard. Yn 1938 waard de tsjerke noch ris grutter makke mei in koergalerij, sydskepen, in misjehûs en in romte achter it haadalter foar gearkomsten. De útwreide tsjerke waard op 16 febrewaris 1940 konsekrearre.  

Op peaskemoandei 21 april 2019 wie de tsjerke ien fan de doelen fan in rige oanslaggen op it eilân, wêrby't mear as 200 minsken fermoarde en wol 450 minsken ferwûne waarden.
Arie Oostlander

**Arie Marinus Oostlander** (Oude Wetering, 28 maart 1936 – Doetinchem, 21 april 2019) wie in Nederlânsk politikus út namme fan de ARP en it CDA. Tusken 1989 en 2004 wied er lid fan it Europeesk Parlemint.

## Wurkpaad
Oostlander studearre psychology oan de Frije Universiteit Amsterdam en wurke dêr oant 1975 ek. Hy wie aktyf yn de lokale en regionale polityk út namme fan de ARP. Yn juny 1975 waard er direkteur fan de Dr. Abraham Kuyperstichting, it wittenskiplik buro fan de ARP, en yn 1980 oant juny 1989 fan it Wittenskiplik Ynstitút foar it CDA. Hy om 1989 hinne ek lid fan it deistich bestjoer en it partijbestjoer fan it CDA. Tusken 25 july 1989 en 20 july 2004 wie Oostlander lid fan it Europeesk Parlemint. Hy wie dêr benammen dwaande mei de útwreiding fan de  Europeeske Uny (foaral fan it belûken fan de Balkanlannen by de Uny) en in grut foarstanner fan it Ferdrach fan Maastricht.
By syn ôfgean yn 2004 presintearre er syn ôfskiedsboek mei de titel *Leven in dromen van gisteren*.

Oostlander stoar yn de âldens fan 83 nei in langduorjende slepende sykte. 

## Keppeling om utens
*Hiemside Oostlander
It Sael

**It Sael** is in ryksmonumint oan de Gieljittersstrjitte op De Jouwer. It Seal is ûnderdiel fan Museum De Jouwer.

De boerepleats op dit steed wie al yn de njoggentjinde iuw ôfbaarnd. Fan de skuorre waard in seal foar dakleazen yn de gemeente Haskerlân makke. Yn 1954 is it pân ôfbrutsen en waard in nije gieljitterij fan Gieljitterij Keverling boud op de fûneminten fan it dakleazegebou. Yn dit fabrykje stiene in smeltûne, in jitterij, modellemakkerij en rimmen mei in soad jitmallen. It ôfwurkjen barde yn it metaalguodfabryk.

Yn 1980 waard it gebou oankocht troch de gemeente dy't it fan 1991 ôf brûkte as museumwurkplak en opslachromte. Yn 2010 waard it gebou hielendal oanpast yn opdracht fan de gemeente Skarsterlân. Sûnt 2010 is it in eksposysjeromte foar Fryske klokken fan Museum De Jouwer mei in ambachtlik wurkplak. 

It sobere gebou is oplutsen út reade en giele stien. Op it sealdak mei hollânske dakpannen stiet in skoarstien. Fierders is der in rjochtsluten fyftjinrúts ramen en dûbele bedriuwsdoarren. Yn de gevel sit in stientsje mei as opskrift P.S.K.G.Z. 1954. De letters binne inisjalen fan Petrus Sybrandus Keverling Gerards zoon, de soan fan eigener Gerard Keverling, dy't de earste stien lei yn 1954.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Ovengebou en sliperij fan Keverling

It **Ovengebou en sliperij fan Keverling** is in ryksmonumint oan de Gieljittersstrjitte 6 op De Jouwer. It eardere bedriuwsgebou fan Gieljitterij Keverling is ûnderdiel fan Museum De Jouwer.

It âldste diel fan de gieljitterij waard boud yn 1854. Yn 1911 waard it fabryk útwreide mei it hjoeddeiske ovengebou. Dit bestiet út in heech middengebou fan twa boulagen mei in oerstekkend sealdak yn sjaletstyl, mei oan beide siden in ienlaachske oanbou mei platte dakken.
It ovengebou mei sliperij waard oplutsen út giele Fryske giele stien en oranje-reade (sier)stien. It monumint hat in sealtek fan fryske weachjespannen. De oerstek hat in trochhingjende makelder mei bewurke latwurk. 

It gebou hat in soad ramen mei draachbalken en ferdieling fan getten izer. Fierders binne der oranje-reade sierstiennen ienstiens hoannekamen en profilearre bakstiennen finsterbanken. Yn de geveltoppen sit in rûn finster mei in jitizeren roasfoarm oan de foarkant en in rjochthoekich finster mei jitizeren ferdieling oan de efterkant. It gebou hat sier-en stêfankers. Op de foargevel steane de jiertallen 1854 en 1911. De rûnmitsele skoarstien is, útsein it ûnderstik, ôfbrutsen by de restauraasje yn 1984-1985. Yn 1983 waard it bedriuw oankocht troch de gemeente. By de restauraasje fan 1996 binne de earder weihelle houten tekstbuorden boppe de sydfleugels weromsetten.

Yn it gebou steane de kokes- en gasoven fan de eartiidske jitterij en de masines fan de sliperij, skuorderij en polysterij. Foar dat doel hat de ferdjippingsflier fan it sintrale blok swiere op I-profilen rêstende trochferwulften.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Jitterijgebou fan Keverling

It **Jitterijgebou fan Keverling** is in ryksmonumint oan de Gieljittersstrjitte 11 op De Jouwer. It eardere bedriuwsgebou fan Gieljitterij Keverling is ûnderdiel fan Museum De Jouwer.

De eardere jitterij waard yn 1854 oplutsen yn Fryske giele stien. De beide boulagen hawwe in pandekt sealdak. De raam- en doaryndieling binne foar in part oarspronklik. De dûbele fabryksdoarren hawwe in boppeljocht mei rútfoarmige yndieling en twa achttjinrúts skoramen. Fierders is der in hysdoar, lizzende ramen mei rútfoarmige yndieling yn de kopgevel, en in doar oan it Hurdspytsje. De oare gevels hawwe fyftjin- en njoggenrútsramen. Rjochts fan de doar sit in stientsje mei it opskrift P.S.K.BZ. De letters binne inisjalen fan Petrus Sybrandus Keverling Gerards zoon, de soan fan eigener Gerard Keverling, dy't de earste stien lei yn 1954. 

Yn it gebou sitte in wurkplak, pakhûs, kantoar en in kolleksje gieljitwurk.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Gauke Kootstra

**Gauke Kootstra** (De Koaten, 9 july 1874 – Grins, 27 novimber 1942) wie in Nederlânsk bestjoerder fan Frysk komôf. 

## Biografy
Kootstra wie in soan fan in pelmûnder yn De Koaten. Hy krige in oplieding op it gemeentehûs yn Bûtenpost en waard amtner oan de sekretary yn Dantumadiel; yn 1904 waard er gemeentesekretaris fan Eaststellingwerf. Fan 1913 ôf wie er ûnôfhinklik frijsinnich boargemaster fan, efterelkoar yn Eaststellingwerf (1913-1917), Emmen (1917-1927) en Gorkum. Yn Emmen kaam er telâne yn in rûzige perioade; de gemeente wie hast fallyt en der wie slimme earmoed ûnder de befolking . Hy wie dêr belutsen by de emigraasje fan hûnderten gesinnen, dy't op syn minst út fiif persoanen bestienen, nei Twinte (benammen nei de *Drentse buurt* yn de Ynskedeeske wyk Pathmos) dy't dêr kâns op in better bestean yn de tekstylyndustry hawwe moatte soene. 

Yn 1936 waard Kootstra beneamd ta offisier oarder fan Oranje Nassau.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Eaststellingwerf
Vegelinsdyk

De **Vegelinsdyk** of **Vegelinswei** is in âlde ferbining en wetterkearing tusken De Jouwer en Akkrum. De dyk is ek de grins fan de wenwyk Skipsleat. Oan it stik dyk op De Jouwer steane oan beide siden fabryksgebouwen.

De 7 kilometer lange dyk waard yn 1723 oanlein op inisjatyf fan grytman Philip Frederik Vegelin fan Claerbergen, yn gearwurking mei Johan Vegelin fan Claerbergen, grytman fan Doanjewerstâl, en Regnerus van Andringa, grytman fan Lemsterlân. Neist ferbining mei Akkrum wie de dyk ek wichtich as wetterkearing. De dyk wie in flugge ferbining fan De Jouwer mei Ljouwert. De famylje Vegelin rjochte ek in stik dyk by de delsetting Haskerdiken dat de ferbining waard tusken Akkrum en It Hearrenfean. By Akkrum wie in fearpont oer It Deel, dat oersetplk krige de namme Nijeskou. Fanôf de oare kant fan Nijskou en fan It Deel wie in oansluting op de dyk fan Akkrum nei Ljouwert. De boer dy't de pont betsjinje moast, wenne oan it Nije Deel op in pleats fan de famylje Vegelin. Omdat der destiids noch gjin direkte ferbining wie tusken De Jouwer en Terherne, groeide de pontferbining út ta de wichtichste út dy tiid.

Doe't der tichtby de dyk ynpolderingen dien waarden, kaam de dyk yn eigendom fan de Haskerfeanpolder. Dy polder waard doe ek ûnderhâldsplichtich. Se namen ek de haden fan it fear oer, mar wiene net rjochtige en ferplichte om it fear te betsjinjen. It iningsrjocht hearde by de pleats en de skouboer. De polder ferhurde de dyk en doe't dat ienkear in goede ferkearsdyk wie waard it eigendom, ûnderhâld en behear yn 1947 oernomd troch de gemeente Haskerlân.

Trochdat de diken yn de rin fan de 20e iuw hieltyd better waarden, ferlear de pont syn betsjutting en waard yn 1971 út de feart nomd. Troch it tanimmende fytstoerisme sûnt dy tiid kaam der ek mear ferlet fan in pont. Dêrom waard yn 2006 in fytspontsje yn gebrûk nomd by Nijeskou.
Storm Front

* *storm front*, de Ingelske beneaming foar "stoarmfront"; sjoch: front (meteorology), in skiedingsflak tusken waarme en kâlde luchtmassa's
## Oare betsjuttings
### Boeken
* ''Storm Front'' (roman fan Jim Butcher), in roman fan Jim Butcher út 2000
** *[[Storm Front, Volume 1: The Gathering Storm]]*, in grafyske roman út 2009 op basis fan 'e earste helte fan 'e roman fan Jim Butcher
** *[[Storm Front, Volume 2: Maelstrom]]*, in grafyske roman út 2011 op basis fan 'e twadde helte fan 'e roman fan Jim Butcher
* ''Storm Front'' (roman fan John Sandford), in roman fan John Sanford út 2013

### Muzyk
* Storm Front (kwartet), in Amerikaansk kapperskwartet, winner fan it wrâldkampioenstip kapperskwartetsjongen fan 2010
* ''Storm Front'' (album), in album fan Billy Joel út 1989

### Tillefyzje
* *Storm Front*, in ôflevering fan 'e tillefyzjesearje *[[Star Trek: Enterprise]]* út 2004

## Sjoch ek
* Stormfront
Filmsearje

In **filmsearje**, **filmrige** of **filmfranchise** is in rige byinoar hearrende films, dy't yn deselde wrâld spylje, en faak deselde haadpersoan(en) hawwe. It ferskil tusken in filmsearje en in tillefyzjesearje is dat by in tillefyzjesearje in yn 't foar fêststeand oantal ôfleverings makke wurdt foar in hiel tillefyzjeseizoen. By in filmsearje komme de dielen út yn 'e bioskoop (en net yn it foarste plak op 'e tillefyzje), en boppedat is der in tuskentiid tusken de dielen fan oer it algemien teminsten in jier en soms wol fiif jier of noch langer. As men poer sjocht nei bruto-opbringst yn Amerikaanske dollars, is de superheldefilmrige fan it *[[Marvel Cinematic Universe]]* de meast súksesfolle filmsearje aller tiden. As lykwols de opbringsten oanpast wurde oan 'e ynflaasje, is de *[[Star Wars]]*-rige it meast súksesfol.

## Foarm
In filmrige kin fan it begjin ôf oan pland wurde, bygelyks as in trilogy. Men kin dan tinke oan *[[The Lord of the Rings (filmsearje)|The Lord of the Rings]]*-trilogy fan 'e Nijseelânske regisseur Peter Jackson (*[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]*, *[[The Lord of the Rings: The Two Towers]]* en *[[The Lord of the Rings: The Return of the King]]*). In oar foarbyld is de filmtrilogy *[[Trois Couleurs]]*, fan 'e Poalske regisseur Krzysztof Kieślowski, mei de films *[[Trois Couleurs: Bleu]]*, *[[Trois Couleurs: Blanc]]* en *[[Trois Couleurs: Rouge]]*. Soms docht de earste film it yn 'e bioskopen net goed genôch, en wurdt de rest fan 'e searje skrast. Soks barde bgl. mei *[[The Golden Compass (film)|The Golden Compass]]*.

It komt lykwols ek in protte foar dat in film it sa goed docht yn 'e bioskopen, dat de makkers beslute om ien of mear ferfolchfilms (*sequels*) te meitsjen. Dat wie bgl. it gefal by films as *[[Dirty Harry (film)|Dirty Harry]]*, *[[Die Hard (film)|Die Hard]]* en *[[American Pie (film)|American Pie]]*. Soms kiest men derfoar om in prequel te meitsjen, in film dy't spilet foarôfgeande oan 'e oarspronklike film. Dat wie bgl. sa mei *[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]*, dy't einige mei de dea fan 'e beide haadpersoanen. Doe't dy film in grut súkses waard, besleat men om *[[Butch and Sundance: The Early Days]]* te meitsjen, dy't de jonge jierren fan 'e beide haadpersoanen sjen lit.

## List fan súksesfolste filmsearjes
De list hjirûnder jout (nei de stân fan saken fan 16&nbsp;oktober 2018) alle filmsearjes wer dy't mear opbrocht hawwe as $500 miljoen.

 Dizze kleur jout filmsearjes oan dy't hearre ta in grutter gehiel (sa makket *[[Harry Potter (filmsearje)|Harry Potter]]* diel út fan *[[J.K. Rowling's Wizarding World]]*). Ynsafier't ek it gruttere gehiel yn 'e ûndersteande list opnommen is, krije dizze 'dielsearjes' gjin rang.
Mediafranchise

In **mediafranchise** of **multymediafranchise** is in groep byinoar hearrende wurken yn ferskillende media. Ornaris giet it dan om media lykas films, tillefyzjesearjes, kompjûterspultsjes, boeken en muzykalbums. In mediafranchise begjint altyd mei ien orizjineel wurk, dêr't dan omreden fan kommersjeel súkses oare wurken fan ôflaat wurde. Soms produsearje de oarspronklike rjochthawwenden alle oangeande media, mar it kin ek wêze dat der in lisinsje ferkocht wurdt oan in oare produsint om in ôflaat wurk yn in oar medium te produsearjen (bgl. as in filmstudio in oerienkomst slút mei in kompjûterspultsjesprodusint om op basis fan ien fan harren films sa'n spultsje te meitsjen). Ek merchandising op tal fan manearen (bgl. troch T-shirts te meitsjen mei it logo fan it oarspronklike wurk) heart ta in mediafranchise.

Ien fan 'e súksesfolste mediafranchises aller tiden is *[[Star Wars]]*, dat yn 1977 begûn mei de oarspronklike film *[[Star Wars (film)|Star Wars]]*. Op basis fan dy film wiene anno 2019 acht ferfolchfilms makke plus twa films dy't yn itselde universum spilen, en fierders trije tillefyzjefilms, in lange tekenfilm, seis tekenfilmsearjes, ferskate soundtrackalbums, in radiosearje, mear as hûndert romans en stripalbums, trije companionboeken, in stikmannich kompjûterspultsjes en in breed skala oan boartersguod. Ek bestiene der yn 2019 fjouwer ferdivedaasjeparken mei in *Star Wars*-tema. Oare tige bekende foarbylden fan mediafranchises binne: it *[[Marvel Cinematic Universe]]* (mei û.m. *[[Iron Man (filmsearje)|Iron Man]]*, *[[Captain America (filmsearje)|Captain America]]*, *[[Guardians of the Galaxy (filmsearje)|Guardians of the Galaxy]]* en *[[Thor (filmsearje)|Thor]]*), *[[J.K. Rowling's Wizarding World]]* (mei û.o. *[[Harry Potter]]*), *[[Shrek (franchise)|Shrek]]*, *[[Star Trek]]*, *[[Middle-earth (filmsearje)|Middle Earth]]* (mei û.m. *[[The Lord of the Rings (filmsearje)|The Lord of the Rings]]*), *[[Despicable Me (franchise)|Despicable Me]]*, *[[Indiana Jones (franchise)|Indiana Jones]]*, *[[Toy Story (franchise)|Toy Story]]*, *[[The Incredibles (franchise)|The Incredibles]]*, *[[Finding Nemo (franchise)|Finding Nemo]]*, *[[Ice Age (franchise)|Ice Age]]*, *[[Madagascar (franchise)|Madagascar]]*, *[[Terminator (franchise)|Terminator]]*, *[[The Matrix (franchise)|The Matrix]]*, *[[Alien (franchise)|Alien]]* en *[[Kung Fu Panda (franchise)|Kung Fu Panda]]*.

Behalven fiksje kin in mediafranchise ek bestean út non-fiksje. In tige bekende non-fiksje-mediafranchise is Playboy Enterprises, dat oarspronklik úteinset is mei it neakenblêd *[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]*, mar dat tsjintwurdich ek oare publikaasjes omfiemet op it mêd fan non-fiksje en fiksje (wêrûnder strips). Dêropta hat Playboy Enterprises in eigen tillefyzjestjoerder (Playboy TV), in eigen modelleburo, en fierders nachtklubs, restaurants, bioskopen en in radiostjoerder. It bedriuw bringt ek eigen films en muzykalbums út en produsearret fuotark, klean, juwiellen, húsrie (lykas lampen, klokken, bêdrêding en glêswurk), assessoires foar húsdieren, pakjes spylkaarten, flipperkasten, biljertballen, ensfh.

## Sjoch ek
*filmsearje
Companionboek

In **companionboek** is in non-fiksjeboek dêr't ynformaasje yn gearfandele is oer in útjefte op it mêd fan fiksje, almeast in romansearje, mar soms ek ien inkele ferneamde roman. It 'beselskippet' dan sa'n romansearje of roman, en dêr komt de Ingelske namme *companion book* wei, dy't letterlik "selskipsboek" betsjut. Kwa ynhâld kinne companionboeken frijwat útinoar rinne, mar beskate dingen dy't der eins altyd yn steane, binne:
*biografyen fan 'e personaazjes;
*de eftergrûn fan 'e ferhalen of it ferhaal;
*de gedachten fan 'e auteur oer syn of har wurk;
*relevant nijs oer it beskreaune wurk.
Nekromânsje

**Nekromânsje**, inkeld ek wol **deadetsjoenderij** of **deademagy** neamd, is in foarm fan tsjoenderij dy't basearre is op kommunikaasje mei de deaden. Dêrby kin it gean om it oproppen fan in geast of skym fan in deade, mar it kin ek it mei stoflik omskot en al oproppen fan in ferstoarne wêze. Yn it earste gefal is it doel ornaris om 'e geast te befreegjen oer saken dy't de tsjoender witte wol. Yn it twadde gefal is it doel om 'e deade wer ta libben te bringen (of alteast ta in steat fan ûndea) of om 'e deade as wapen tsjin in fijân yn te setten. It wurd 'nekromânsje' komt fan it Grykske νεκρομαντεία, *nekromanteia*, in gearstalling fan νεκρός, *nekros* ("lyk"), en μαντεία, *manteia* ("foarsizzing"). In tsjoender dy't oan nekromânsje docht, is in **nekromantikus**. 

Yn latinisearre foarm waard nekromânsje yn it ferline wol ferbastere ta *nigromantia*, dat fanwegen de betsjutting fan *nigro* ("swart") konnotaasjes oprôp mei swarte magy, ek al om't brûkers fan nekromânsje yn myten en folksferhalen oer it algemien net folle goeds yn 't sin hawwe. It ierst bekende gebrûk fan it wurd *nekromanteia* kin weromfûn wurde yn it wurk fan 'e trêde-iuwske kristlike tsjerkfaar Origenes fan Aleksanderje. It begryp giet lykwols folle fierder werom, mei't it ûnder de Aldgrykske term νέκυια, *nekyia*, al neamd wurdt yn 'e *[[Odyssee]]* fan Homearus. Benammen sûnt de Renêssânse wurdt nekromânsje frij algemien yn ferbân brocht mei swarte magy en it oproppen fan demoanen. Dêrby ferlear it begryp in diel fan syn oarspronklike betsjutting: in foarm fan sjamanisme wêrby't kontakt socht waard mei de geasten fan ferstoarne foarâlden.
Boot Hill

**Boot Hill** (soms stavere as **Boothill**) is in oantsjutting foar in begraafplak yn it Wylde Westen, yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw yn 'e westlike helte fan 'e Feriene Steaten. Op sokke plakken waarden feroardiele kriminelen begroeven, en fierders revolverlju en oaren dy't "mei de learzens oan" stoarn wiene (d.w.s.: op gewelddiedige wize). Fan dy siswize is de namme ek ôfkomstich, mei't *boot hill* yn it Ingelsk "learzensheuvel" betsjut. Ek lju dy't net kristlik wiene, lykas Joaden en Sinezen, krigen op Boot Hill ornaris har lêste rêstplak. It earste begraafplak dat oantsjut waard as Boot Hill, wie dat fan Hays, yn Kansas, dat yn 1867 oanlein waard. Neitiid waard de namme Boot Hill yn it Wylde Westen húsriem. De bekendste Boot Hills binne dy fan Dodge City (Kansas), Tombstone (Arizona) en Deadwood (Súd-Dakota).

## Plakken mei Boot Hills
Hurddraversdyk (De Jouwer)

De **Hurddraversdyk** is in strjitte op De Jouwer. De ien kilometer lange dyk rint fan de Midstrjitte en Heremastate nei it westen en komt út op de rotonde Sewei-Pasteurwei-Tramwei.  
De Hurddraversdyk is ûntstien as ûnderdiel fan de grutte polderdyk út 1716 om De Jouwer, Westermar en Haskerhoarne hinne. De dyk wie begjin tweintichste iuw al in ferhurde strjitwei. De namme is sûnt 1797 al bekend en krige syn namme trochdat der hurddraverijen fan hynders hâlden waarden. De dyk wie doe noch in sânpaad, dêr't de hynders fan Valerius Lodewijk Vegelin van Claerbergen treend waarden. Valerius wie de âldste soan fan grytman P.B.J.Vegelin van Claerbergen (1808-1879). Oan de dyk leit de Nutsbaan dêr't sûnt 1928 hurddraverijen foar hynders hâlden wurde troch Hurddraverij en Rinferiening De Jouwer. 

Fan 1886 oant 1921 rûnen bylâns de dyk de reels fan de tramline tusken De Jouwer en Snits. De lêste tram ried op 25 febrewaris 1921 troch de Midstrjitte en dan oer de Hege Simmerdyk. It spoar lei oan de lofter kant fan de Hurddraversdyk, oan de oare kant fan de dyk wie in feart. 

Oan de Hurddraversdyk stiene eartiids de Iepenbiere MULO út 1919, en de grifformearde tsjerke (1922) en Busûndernimming Slof. 

Ofbyld:De Jouwer Hurddraversdyk 1929.jpg|1929; Links de saneamde 'parkstekken' as ôfskieding fan park Heremastate.
Ofbyld:De Jouwer Hurddraversdyk sirka 1930.jpg‎|1930; Rjochts binne de brechjes noch te sjen oer de sleat dy't dêr lei.
Ofbyld:De Jouwer Hurddraversdyk sirka 1925-1930.jpg|1925-1930; 
Ofbyld:De Jouwer Hurddraversdyk tekening.jpg|tekening fan in frijwat keale Hurddraversdyk yn 1929, mei oan beide siden jonge beammen
Ammoania

**Ammoania**,  **ammoaniumhydrokside** of **salmiakgeast** is in oplossing fan it gas ammoniak yn wetter mei de formule NH3(aq). Dy oplossing wurdt ek wol *fertinne ammoniak* neamd.

De oplossing is in net al te sterk tsjinsoer, dat gauris as middel foar it himmeljen yn it hûshâlden brûkt wurdt, sa as bygelyks foar it behanneljen fan âlde ferve, sa't der oer ferve wurde kin. It himmeljende wurkjen fan de oplossing komt om't âlde fervelagen bedutsen binne mei in lytse laach fetoanslach dat foar in part út fetsoeren bestiet. De fetsoeren losse op yn in tsjinsoere oplossing. Fettige stoffen dy't gjin fetsoer binne, losse dêrnei op yn de ûntstiene sjippe.

By it oplossen fan de ammoniak yn it wetter, bart de folgjende reaksje:

:NH3 + H2O  NH4+ + OH^-

By dy reaksje stelt him in lykwicht yn. Yn ien molêr (1 M) oplossing sit mar 0,42% fan de ammoniakmolekulen in proton (H+) opnaam.
Tramstasjon fan De Jouwer

It âldste **tramstasjon fan De Jouwer** stie hast fjirtich jier op de grins tusken De Jouwer en Westermar. It waard op 26 maart 1882 yn gebrûk nomd oan de tramwei It Hearrenfean-De Jouwer. Op de âldst bekende foto stiet it 'Station der N.T.M. te Joure' wat ferskûle efter it brânspuitbewarplak. Allinnich it dak en de foargevel fan it stasjonsgebou binne te sjen. It oarspronklike stasjonsgebou waard letter oan de  foarkant útwreide mei in sêre. It bewarplak foar de brânspuiten makke romte foar in frachtloads. De fjouwer beammen op de hoeke fan De Skien binne plante yn 1859. Neist dy beammegroep stiet in gebou dat foar it hotel oer op de eastlike hoeke fan de Inkele Rigel stien hawwe moat. 

De nije tramferbinings nei Snits (1886) en nei De Lemmer (1901) soargen foar tanimmende drokte. Yn it gebou links sieten de wachtkeamer, it kantoar en it hûs fan de stasjonssjef. Rjochts de frachtloads en laadbrêge. De wachtkeamer waard eksploitearre troch in partikulier. In bekende gasthear wie Bernard Wierda. Nei 1921 ried de tram net mear oer de Midstraat mar oer de Hege Simmerdyk nei Snits.

Yn desimber 1922 waard it âlde tramstasjon iepenbier ferkocht, mar de wachtkeamer bleau noch jierren yn gebrûk as kafee. Yn de eardere frachtloads kaam doe it stuollefabryk fan de firma S. van der Veer.

## Nij stasjon
Yn 1922 wie yn it ferlingde fan de Driessenstrjitte in nij tramstasjon boud. Yn 1948 ried de tram foar de lêste kear mei persoanen, yn 1968 ried ek de frachttram de "Sik", foar de lêste kear nei De Lemmer. It tramstasjon waard doe ferboud ta kristlike beukerskoalle mei de namme "It Beukerstasjon", sûnt 1980 is it in hûsartsepraktyk.

Ofbyld:De Jouwer Earste Tram nei De Lemmer.jpg|De earste rit nei De Lemmer yn 1892
Ofbyld:De Jouwer tramstasjon4.jpg 
Ofbyld:De Jouwer tramstasjon yn 1905.jpg|It stasjon yn 1905
Ofbyld:De Jouwer tramstasjon tusken 1910 en 1920.jpg||Om 1915 hinne
Ofbyld:De Jouwer Tramstasjon en kafee.jpg|Stasjon mei kafee
Ofbyld:De Jouwer Tramstasjon en Bondscafé.jpg|Stasjon mei kafee
Ofbyld:De Jouwer Bûnskafee Wierda.jpg|Bûnskafee Wierda
Ofbyld:De Jouwer omjouwing tramstasjon.jpg|Omjouwing fan it stasjon
Ofbyld:De Jouwer tramstasjon foar de oplevering yn 1921.jpg|Foar 1921; yn de toer fan it earste gebou siet in wettertank om de tank fan de stoomtram te foljen.
Ofbyld:De Jouwer nije tramstasjon sa 1922.jpg|Nije stasjon sirka 1922, tusken de Haverkamp en de Pelmolestrjitte.
Ofbyld:De Jouwer nije tramstasjon.jpg|Links it nije stasjon
Jan Gijsbertus Driessen

**Jan Gijsbertus Driessen** (Wieringen, 13 septimber 1855 – Nymwegen, 27 april 1940) wie in arts dy’t him ynsette foar de bestriding fan tuberkuloaze. 

Driessen wie de soan fan Willem Johannes Driessen en Antje Koorn. Yn Haarlim folge er de HBS en it gymnasium. Yn 1872 waard hy militêr studint (‘pil’) yn Amsterdam. Neidat er yn 1877 earfol ûntslach krigen hie studearre hy yn Grins. Yn 1880, in jier foar syn artseksamen helle hy yn Halle 'Die medicinische Doctorwürde'. 

Trije dagen nei syn artseksamen, op 22 oktober 1881 fêstige hy him yn Westermar by De Jouwer dêr’t hy oant maaie 1910 in praktyk hie. Oant 1897 wenne hy yn it doktershûs *Westermeer*, oan de lettere Geert Knolwei 37.
Op 5 july 1893 troude hy mei Aurelia Vegelin van Claerbergen (De Jouwer, 7 augustus 1965 - Nymwegen, 24 maart 1944). Oer dit houlik wie in soad te dwaan. Yn 1897 ferhuze de húshâlding nei de filla *Jamja*, in namme dy't bestie út de earste letters fan de foarnammen fan syn dochters Jacoba, Anna, Maria, Jeanne en Aurelia. Dit hûs wie boud troch Anno Eelkes de Boer, oaljeslagger en wethâlder fan Haskerlân. It byboude koetshús yn de eftertún hie te krijen mei dokter Driessen syn grutte belangstelling foar hynders. Yn 1912 waard 'Jamja' de Nutssparbank en letter tekenskoalle, basisskoalle en bibleteek. Yn 1967 is de filla ôfbrútsen. 

## Sanatoarium Heremastate

Yn 1902 waarden de Driessens nei it ferstjerren fan (skoan)mem Jacoba Vegelin van Claerbergen eigener fan Heremastate. Driessen en syn frou stelden yn 1908 Heremastate beskikber foar de bou fan in sanatoarium tsjin tuberkuloaze. Se skonken Heremastate oan de 'Vereniging tot Oprichting van een Friesch Volkssanatorium'. It bûten waard dêrnei yngreven ferboud en nei de easken fan dy tiid ynrjochte foar de nije bestimming. Op 1 septimber 1910 waard it sanatoarium iepene. Oan de ein fan dat jier wiene alle 44 bêden beset. Net folle letter waard de state dochs minder geskikt achte om noch langer as sanatoarium te brûken. Op it lêst foel it beslút om yn Appelskea in nij sanatoarium te bouwen, Beatrixoard. Op 18 febrewaris 1922 waarden de pasjinten mei in ekstra tram fan De Jouwer nei Appelskea brocht. Heremastate waard doe opnij eigendom fan it echtpear Driessen, dy't it lânhûs datselde jier ferkochten oan har neef jonkhear Pieter Benjamin Johan Vegelin van Claerbergen, de boargemaster fan Haskerlân.
Hy waard gemeente-arts foar Haskerhoarne en Aldehaske.
Driessen wie yn Westermar lid fan de Skoalkommisje.

## Nymwegen
Yn 1910 ferhuze de famylje Driessen nei Nymwegen. Yn Nymwegen wie hy jierrenlang siktaris-ponghâlder fan it ôfdielings-sikefûns en letter foarsitter. Hy waard begroeven op it begraafplak fan Westermar. Op De Jouwer waard de J.G. Diessenstrjitte nei him neamd.

Syn dochter Maria Peljak-Driessen waard dokter yn Nymwegen. Hja kaam op 22 febrewaris 1944 om mei har man, de bernearts Friedrich Johann Peljak, en fiif fan harren sân bern by in Amerikaansk bombardemint op harren hûs. In moanne dêrnei ferstoar Aurelia Vegelin van Claerbergen.
Joadske mienskip fan Harns en Skylge

De **Joadske mienskip fan Harns en Skylge** wie de mienskip fan Joaden dy't foarhinne yn 'e Fryske stêd Harns wennen en har dêrwei ek ferspraten nei it Waadeilân Skylge, dêr't hja har yn it doarp West fêstigen.
__TOC__
## Skiednis
De earste Joaden setten har oan 'e ein fan 'e santjinde iuw yn Harns nei wenjen. Dy lju wiene foar it meastepart ôfkomstich út 'e stêden fan Hollân en út Emden, yn it Dútske East-Fryslân. Fan teminsten de midden fan 'e achttjinde iuw ôf hie Harns syn eigen Joadsk begraafplak oan 'e Willemskade, en yn 1812 waard der oan 'e Raamstrjitte in synagoge iepene, dy't letter noch útwreide waard. Fierders krige de stêd ek in eigen Joadske skoalle. Troch dy foarsjennings koe de Joadske mienskip ta bloei komme. Der waarden ferskate Joadske ferienings en genoatskippen oprjochte, en guon Joaden namen diel oan it iepenbiere libben yn Harns, hoewol't se gjin funksjes yn it gemeentlik bestjoer beklaaiden. Omtrint 1870 wie de Joadske mienskip yn Harns mei 356 leden op syn hichtepunt.

It begraafplak oan 'e Willemkade waard yn 1870 sletten, en dêrnei waard in part fan it algmiene begraafplak foar de ferstoarne leden fan 'e Joadske mienskip yn gebrûk nommen. Fan 'e Joaden dy't om 1900 hinne noch yn Harns wennen, fertsjinnen de measten de kost as keapman of winkelman (slachter, grienteboer, ensfh.) Nettsjinsteande de relative wolfeart fan 'e Joaden yn Harns belune harren oantal yn 'e earste desennia fan 'e tweintichste iuw fluch, mei't in protte Joadske Harnzers, krekt as Joaden út oare Fryske stêden, ferfearen nei plakken yn 'e Rânestêd, lykas Amsterdam en Utert. Likegoed waard yn dy tiid foar en troch de Joaden fan Harns noch in nije frouljusferiening en in nije toanielferiening oprjochte.

Ut Harns wei ferspraten de Joaden har yn 'e njoggentjinde iuw ek nei it Waadeilân Skylge, dêr't in lytse Joadske mienskip ûntstie yn it doarp West. Tsjin 1900 hiene lykwols de measte Joaden it eilân alwer ferlitten. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waarden ûnder de Dútske besetting fan Nederlân frijwol alle Harnzer Joaden deportearre nei de ferneatigingskampen, dêr't se as ûnderdiel fan 'e Holokaust fermoarde waarden. Itselde lot trof de famylje Pais, de iennichst oerbleaune Joadske húshâlding op Skylge, dy't oant yn augustus 1942 op it eilân wenne. Nei de ôfrin fan 'e oarloch waard de Joadske gemeente fan Harns gearfoege mei dy fan Ljouwert. Sa kaam der in ein oan 'e Joadske mienskip fan Harns en Skylge.

## Oarlochsdeaden
De leden fan 'e Joadske mienskip fan Harns en Skylge dy't omkamen yn 'e Holokaust, wiene:

## Neitins Joadske slachtoffers
Hjertmis 2011 besletten Vereniging Oud Harlingen en it Centraal Comité 1945 de 45 weifierde Joadske oarlochsslachtoffers mei 'stroffelstiennen' te betinken.  Troch crowdfunding adoptearren belutsen famyljes en partikulieren stiennen foar in persoan of in hiele húshâlding. 
Fanwegen de grutte belangstelling foar it projekt waard besletten om in lytse útstalling yn it Hannemahûs yn te rjochtsjen. 

## Sjoch ek
*Joadske mienskip fan Frjentsjer
*Joadske mienskip fan De Gordyk
*Joadske mienskip fan Snits
Passenger

"**Passenger**", "**Passengers**", "**The Passenger**" of "**The Passengers**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Films
* ''Passenger'' (film út 2009), de Ingelske namme foar in Malayalamtalige Yndiaaske film út 2009 
* ''Passengers'' (film út 2008), in Amerikaansk-Kanadeeske film út 2008
* ''Passengers'' (film út 2016), in Amerikaansk-Australysk-Sineeske film út 2016
* ''The Passenger'' (film út 1975), in Italjaanske film út 1975
* ''The Passenger'' (film út 2005), in Kanadeesk-Frânsk-Japanske film út 2005

## Literatuer
* ''Passengers'' (koart ferhaal), in koart ferhaal fan Robert Silverberg út 1968
* ''The Passenger'' (roman), in roman fan Chris Petit út 2006
* ''The Passenger'' (koart ferhaal), in koart ferhaal fan Arinn Dembo út 2012

## Muzyk
* Passenger Records, in Amerikaanske platemaatskippij

### Bands en muzikanten
* Passenger, in pseudonym fan DJ Tiësto
* Passenger (sjonger), artystenamme fan 'e Britske sjonger Mike Rosenberg (1984)
* Passenger (Britske band), in Britske band dêr't Rosenberg oarspronklik de frontman fan wie
* Passenger (Sweedske band), in Sweedske band
* Passengers (Italjaanske band), in Italjaanske band út 'e jierren '80
* Passengers (sydprojekt), in tydlike gearwurking fan Brian Eno en U2 út 1995
* The Passengers (Australyske band), in Australyske band út 'e jierren '80
* The Passengers (Belgyske band), in Belgyske band út 'e jierren '70

### Albums
* ''Passenger'' (album fan Tara MacLean), in album fan Tara MacLean út 2000
* ''Passenger'' (album fan Passenger), in album fan 'e Sweedske band Passenger út 2003 
* ''Passenger'' (album fan Mnemic), in album fan Mnemic út 2007
* ''Passenger'' (album fan Lisa Hannigan), in album fan Lisa Hannigan út 2011
* ''Passenger'' (album fan Nico Touches the Walls), in album fan Nico Touches the Walls út 2011
* ''Passengers'' (album fan Mostly Autumn), in album fan Mostly Autumn út 2003
* ''Passengers'' (album fan Gary Burton), in album fan Gary Burton út 1977

### Lieten
* ''Passenger'' (liet fan Powderfinger), in liet fan Powderfinger út 1999
* ''Passenger'' (liet fan Deftones), in liet fan Deftones út 2000
* ''Passenger'' (liet fan DY), in liet fan DY feat. Danny Fernandes út 2009
* ''Passenger'' (liet fan Britney Spears), in liet fan Britney Spears út 2013
* *[[Passengers (liet fan Elton John)|*Passengers* (liet fan Elton John)]], in liet fan Elton John út 1984
* [[Passengers (liet fan Starflyer 59)|*Passengers* (liet fan Starflyer 59)]], in liet fan Starflyer 59 út 2003
* [[The Passenger (liet)|*The Passenger* (liet)]], in liet fan Iggy Pop út 1977

==Tillefyzje==
* [[Passengers (telefyzjesearje)|*Passengers* (tillefyzjesearje)]], in Britske tillefyzjesearje út 1994
* [[The Passenger (telefyzjesearje)|*The Passenger* (tillefyzjesearje)]], in Hongkongske tillefyzjesearje út 1979 
* *The Passenger*, in ôflevering fan 'e Amerikaanske tillefyzjesearje *Star Trek: Deep Space Nine''
Haber-Boschproses

It **Haber-Boschproses** is de manier hoe't it measte ammoniak makke wurdt troch stikstofgas en wetterstofgas sûnder soerstof yn kontakt mei in katalysator ûnder hege druk te hjitsjen. It proses is yn 1909 troch Fritz Haber en Carl Bosch ûntwikkele en se krigen dêr yn 1910 it patint foar.

Ammoniak is in wichtige gemyske stof dy't brûkt wurdt foar de produksje fan stikstofhâldende keunstdongstoffen en oare stikstofhâldende gemikalyen. Yn 't jier wurdt der likernôch 131 miljoen ton ammoniak produsearre dêr't mear as 1 persint fan alle enerzjy fan de wrâld by ferbrûkt wurdt.

It proses waard foar it earst op grutte skaal brûkt yn Dútslân yn de Earste Wrâldkriich. Oant doe ta fierde Dútslân syn nitraat yn út Sily (silisalpeter), mar troch de kriich en de grutte fraach nei munysje by in ûnwisse oanfierwei, wie der ferlet fan in alternative boarne. It produsearre ammoniak koe oksidearre wurde ta stikstofdiokside troch middel fan it Ostwaldproses, en it dêrút foarme salpetersoer koe dan wer brûkt wurde foar it meitsjen fan eksplosiven.

## It proses
De normale reaksje neffens it Haber-Boschproses dat ta it foarmjen fan ammoniak liedt is eksoterm.

:\mathrm{N_2\ +\ 3\ H_2\ \longrightarrow\ 2\ NH_3}

Molekulêre stikstof is gjin goede boarne fan stikstof, om't dêr in sterke trijedûbele bining yn sit en dus dreech reagearret mei oare stoffen. De reaksje fan molekulêre stikstof mei wetterstof makket in bettere stikstofboarne, ammoniak, dat yn de lânbou en gemyske yndustry brûkt wurde kin. Foar it brekken fan de trijedûbele bining wurdt in katalysator brûkt.

De nedige stikstof komt út 'e loft. Yn 'e loft sit likernôch 78% stikstofgas en 21% soerstofgas. De soerstof moat earst fuorthelle wurde. Dêrmei wurdt lucht oer hite kooks hinne laat. Dêrby reagearret alle soerstof út 'e loft mei de koalstof fan de kooks en dan ûntstiet koalmonokside.

:\mathrm{4\ N_2\ +\ O_2\ +\ 2\ C\ \longrightarrow\ 4\ N_2\ +\ 2\ CO}

Dat is in eksoterm proses. Dêrnei wurdt der wetterdamp troch it reaksjemingsel hinne pompt dat yn in endoterm proses ta wettergas reagearret. Dêrnei reagearret dat wettergas mei it koalmonokside ta koaldiokside en wetterstofgas.

:\mathrm{H_2O\ +\ CO\ \longrightarrow\ H_2\ +\ CO_2}

It foarme koaldiokside wurdt út it gasmingsel waske mei wetter en it gasmingsel wurdt nei it produksjeplak pompt. Hjoed-de-dei wurdt ynstee fan kooks almeast metaan út ierdgas brûkt om mei de loftsoerstof te reagearjen.

## Ekonomysk belang
Yn 't jier wurdt der likernôch 100 miljoen ton stikstofhâldende keunstdong produsearre, benammen yn de foarm fan wetterfrij ammoniak, ammoaniumnitraat en ureum. Dêrby wurdt goed 3,3% fan de wrâldproduksje yn 't jier oan ierdgas ferbrûkt (likernôch 0,75% fan it wrâldenrzjyferbrûk). De keunstdong is winliken ferantwurdlik foar it fiedzjen fan in tredde fan de wrâldbefolking. Nijsgjirrich is dat it ynfieren fan it proses late ta de nitraatkrisis yn Sily troch it sluten fan de guanominen, om't dy net langer mear winstjouwend wiene.
Katalysator

In **katalysator** is in stof dy't in gemysk proses flugger ferrinne lit sûnder sels in gemyske feroaring te ûndergean. Yn guon gefallen is der sprake fan fertraging fan de reaksjegong. Dan wurdt der sprutsen fan in negative katalityske wurking. Bytiden is it hast net te dwaan om reaksjes sûnder katalysator dwaan te litten; de enerzjy foar it opwekjen is sa heech, om't it sûnder katalysator in ivichheid duorje kin foar der in lykwichtstastân berikt wurdt. Dat is bygelyks it gefal by it ferbaarnen fan koalwetterstoffen by keamertemperatuer. Om't it energetysk geunstich is foar sûker en reagearje mei soerstof, bart it dochs net, om't de enerzjybarriêre te heech is. Yn it minsklik lichem wurdt sûker lykwols al ferbaarnd, mei help fan biologyske katalysators: ensimen.

By it wurkjen fan in katalysator wurdt der winliken in oar paad iepene om te reagearjen. Ynstee dat der besocht wurdt de reaksje streekrjocht barre te litten, wurde der oare tuskenprodukten foarme, dêr't de yndividuele enerzjybarriêres leger binne as de oarspronklike.

Katalysators kinne yn twa typen ûnderferparte wurde: *homogene* en *heterogene katalysators*. Homogene katalysators sitte yn it reaksjemingsel en yn deslde faze as de stoffen dy't reagearje. Heterogene katalysators meitsje dêrfoaroer gjin part fan it reaksjemingsel, mar foarmje in aparte faze dy't yn kontakt brocht wurde mei it reaksjemingsel. Dat kin lykwols ek in poeier wêze, dy't yn floeistof sweeft.
Stikstofokside

**Stikstofokside** is in sammelnamme fan de binêre ferbining tusken soerstof en stikstof of in mingsel fan sokke ferbinings.

## Neutraal laden
* Stikstofmonokside (NO)
* Stikstofdiokside (NO2)
* Distikstofmonokside (N2O) (gniisgas)
* Distikstoftriokside (N2O3)
* Distikstoftetrokside (N2O4)
* Distikstofpentokside (N2O5
* Trinitramide (N(NO2)3 of N4O6)

## Anioanen
* Dinitramide (N(NO2)3-)
* Nitryt (NO2)-)
* Nitraat (NO3-)
* Trioksodinitraat (N2O3]2-)
* Peroksynitryt (ONO2-)
* Hyponitryt (N2O22-)
* Nitroksylaat (NO−)

## Katioanen
* Nitroanium (NO2+)
* Nitrosoanium (NO+)

## Galery

Image:Nitric-oxide-3D-vdW.png|**[[stikstofmonokside]]**, NO
Image:Nitrogen-dioxide-3D-vdW.png|**[[stikstofdiokside]]**, NO2
Image:Nitrous-oxide-3D-vdW.png|**[[gniisgas]]**, N2O
Image:Dinitrogen-trioxide-3D-vdW.png|**[[Distikstoftriokside]]**, N2O3
Image:Dinitrogen-tetroxide-3D-vdW.png|**[[Distikstoftetrokside]]**, N2O4
Image:Dinitrogen-pentoxide-3D-vdW.png|**[[Distikstofpentokside]]**, N2O5
Image:Trinitramide-3D-spacefill.png|**[[Trinitramide]]**, N4O6
Produksje-ûntwerper

In **produksje-ûntwerper** (ek stavere as **produksjeûntwerper**) of mei in lienwurd út it Ingelsk in **production designer** (**PD**), is by it meitsjen fan in film of tillefyzjeprogramma ferantwurdlik foar de folsleine oanblik fan 'e produksje. Syn of har wurkmêd hjit **produksje-ûntwerp** of **production design**. Underdielen fan dat fakgebiet binne dekôrûntwerp, art direction, kostúmûntwerp, setdesign en setdressing. Produksje-ûntwerpers ferfolje by film- en tillefyzjeproduksjes in krúsjale rol. Yn nauwe gearwurking mei de regisseur, de kameraregisseur en de filmprodusint moatte se in dekôrs en styl gearstalle dy't fisueel it ferhaal fan 'e film of it programma ûnderstipet. De term 'production designer' waard yn 1939 betocht troch William Cameron Menzies, doe't dy dat wurk die op 'e set fan 'e ferneamde film *[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]*. Foar dy tiid (en neitiid noch wol) waard foar min ofte mear deselde funksje de term 'art director' brûkt. Yn 'e toanielwrâld wurdt de funksje fan in produksje-ûntwerper ferfolle troch in sênograaf.
Sliepskip

In **sliepskip** is in hypotetysk type bemanne romteskip wêryn't de bemanning en eventuële passazjiers de reis troch de romte trochbringe yn in foarm fan stasis of skyndea. Soks is op 't heden (noch) net mooglik; de iennichste foarm fan langduerige skyndea by minsken is no troch it ynfriezen fan minsklike embryo's dy't yn in ier stadium ferkeare, yn in proses dat embryokryopreservearring hjit.

Sliepskippen komme in protte foar yn literatuer en films fan it sjenre fan 'e science fiction, dêr't se brûkt wurde om ynterstellêr of yntergalaktysk reizgjen mei in legere faasje as dy fan it ljocht oannimlik te meitsjen. Sokke reizen soene potinsjeel hûnderttûzenen jierren duorje kinne, wat libbensrekking, bygelyks troch stasis of skyndea, nedich makket as de oarspronklike bemanning of de passazjiers by harren libben noch it plak fan bestimming berikke wolle. Yn dy kontekst is it tsjinstelde fan in sliepskip in generaasjeskip, wêrfan't de bemanning him fuortplantet fan generaasje op generaasje, sadat úteinlik in hiel oare bemanning it plak fan bestimming berikt as dy dêr't it skip mei ôfset is. 

Guon foarbylden fan bekende science fiction-films dêr't sliepskippen yn foarkomme, binne *[[2001: A Space Odyssey]]* (1968), *[[Alien (film)|Alien]]* (1979), *[[Aliens (film)|Aliens]]* (1986), *[[Lost in Space (film)|Lost in Space]]* (1998), *[[Avatar (film út 2009)|Avatar]]* (2009), *[[Prometheus (film út 2012)|Prometheus]]* (2012) en *[[Passengers (film út 2016)|Passengers]]* (2016).
Rykdom

**Rykdom** of **rikens** is, yn sosjaal-ekonomysk opsjoch, it besit fan in oerfloed oan jild, lân, grûnstoffen en/of oare materiële besittings. Op it algemienste nivo wurdt ûnder 'rykdom' troch ekonomen ferstien: alles dat wearde hat. In persoan, mienskip, regio of lân dat in soad dingen fan wearde hat, wurdt **ryk** neamd. It tsjinstelde fan rykdom is earmoede. It omskriuwen fan rykdom kin in normatyf proses wêze mei ferskate etyske ymplikaasjes, yn acht nommen dat it maksimalisearjen fan rykdom yn it kapitalisme, dat de wrâldekonomy dominearret, faak sels sjoen wurdt as in normatyf prinsipe. Yn 2014 wie de Golfsteat Katar it rykste lân fan 'e wrâld rekkene nei lid fan 'e befolking.

It moderne begryp 'rykdom' is fan belang op alle mêden fan 'e ekonomy, mar de betsjutting is lykwols ôfhinklik fan 'e kontekst. De termen 'rykdom' en 'ryk' kinne nammentlik ek subjektyf brûkt wurde: immen út 'e middenklasse is riker as immen út 'e ûnderklasse, mar dochs kin sa'n persoan noch muoite hawwe om troch de tiid te kommen. Sa'nent sil dêrom ek net as 'ryk' omskreaun wurde. By dat wurd tinke de measte minsken oan lju mei in 'goede' baan, dy't in filla hawwe, teminsten twa auto's, in twadde hûs yn it bûtenlân, mooglik noch in syljacht en dy't rom rûnkomme kinne. De term 'superryk' of 'de superriken' ferwiist nei miljonêrs en miljardêrs. 

De definysje fan rykdom dy't de Feriene Naasjes hantearje, hat net te krijen mei yndividuële rykdom, mar mei de rykdom fan lannen en maatskippijen. Yn dat ramt omfettet rykdom de som fan it natuerlike, minsklike en fysike kapitaal. Natuerlik kapitaal omfiemet lân, bosken, fossile brânstoffen en mineralen. Minsklik kapitaal omfiemet it totaal oan opliedings en kennis dy't de befolking hat. Fisyk (of produsearre) kapitaal wurdt foarme troch alle masines, bouwurken en ynfrastruktuer. 

It wurd 'rykdom' kin ek yn oerdrachtlike sin brûkt wurde. Dan wurdt ferwiisd nei geastlike of spirituële rykdom, by lju dy't har op it mêd fan kennis, resp. filosofy of religy sterk ûntwikkele hawwe. Der wurdt ek wol sein dat men jin ryk rekkenje mei as men sûn is. Fierders wurdt it begryp rykdom brûkt om beskate eigenskippen oan te jaan, benammen fan dingen. Sa kin men sizze: "dit gebiet is ryk oan ierdoalje", of "dit dieet is ryk oan fruchten."
Medium

"**Medium**" (meartal: **media**) hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings. 

Etymologysk komt it wurd fan it Latynske *medium*, dat "de midden" betsjut. In medium is dêrmei in drager of oerdrager fan it ien of oar.

* medium (gegevensdrager), in drager fan gegevens of ynformaasje yn it algemien
* medium (kommunikaasjemiddel), in kommunikaasjemiddel yn it algemien
* medium (biology), in fiedingsboaiem foar in baktearjekultuer
* medium (floeistof), in floeistof dêr't men oaljeferve mei fertinnet
* medium (keunst), de manear fan in keunstner om syn of har keunst oer te dragen (bygelyks yn 'e foarm fan skilderijen, byldhouwurken, ensfh.) 
* medium (natuerkunde), in drager fan weagen of matearje
* medium (persoan) (ôfwikende meartalsfoarm: mediums), in persoan mei in paranormale jefte ta kommunikaasje mei de geastewrâld
* medium (taalkunde), in tiidwurdsfoarm dy't foarkomt yn û.m. it Latyn en it Gryksk: in tuskenfoarm tusken bedriuwend en liedend

* ''Medium'' (tydskrift), in tydskrift fan 'e fakulteit kommunikaasjewittenskippen fan 'e Universiteit fan Amsterdam
* ''Medium'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske tillefyzjesearje oer it medium Allison DuBois, spile troch Patricia Arquette
Tsjerkeried

De **tsjerkerie(d)** is it bestjoer fan in pleatslike protestantske tsjerklike gemeente.
In tsjerkeried bestiet yn 't generaal út de âlderlingen en diakenen fan in (wyk)gemeente, de predikant, en somtiids tsjerkfâden (yn de Protestantske Tsjerke yn Nederlân, de PKN, wurde se 'tsjerkerintmasters' neamd). 

Yn guon tsjerken is it behear oer de wrâldske goed opdroegen oan in kommisje fan behear; leden dêrfan binne net perfoarst lid fan de tsjerkeried.

De tsjerkeried stiet boppe de predikanten. De tsjerkerieden binne ôflaat fan it Nije Testamint fan de Bibel dêr't de amten yn neamd wurde. Der wiene âldsten mei ferantwurdlikheid foar it suver hâlden fan lear en libben fan de Tsjerke en âldsten dy't boppedat it Wurd betsjinje moasten. Nei herfoarming út de Roomsk-Katolike Tsjerke wei, de Reformaasje, waarden de amten troch Johannes Calvijn ynsteld. Ien fan harren taken wie it kontrolearjen fan de predikant. De predikant moast *Skriftuerlik preekje*.

It amt fan âlderling en diaken is al troch de apostel Paulus ynsteld.
Konsistoarje

De **konsistoarje** of **konsistoarjekeamer** is yn protestantske tsjerken de romte dêr't de tsjerkeried (de âlderlingen en diakenen) gearkomt.

Yn de protestantske tsjerke is de tsjerkerie it heechste orgaan fan de pleatslike en yn prinsipe selsstannige tsjerkegemeente. De romte is ornaris yn de tsjerke, of flak derneist. It is ek de romte dêr't predikant en tsjerkerie koart foar in tsjerketsjinst efkes byinoar binne om, as soks nedich is, ynformaasje út te wikseljen en it konsistoarjegebed út te sprekken. Ek nei de tsjinst giet se werom nei de konsistoarje. Dy gearkomsten hawwe fierder in ynformeel karakter, it is net in fergadering. 
  

Ofbyld:Consistoriekamer Op de Fetze A 75 - Dokkum - 20058748 - RCE.jpg|Konsistoarje fan de Grutte of Sint-Martinustsjerke, Op de Fetze yn Dokkum
File:Hervormde kerk Lemmer.jpg|Herfoarme tsjerke (De Lemmer) mei konsistoarje oan de súdmuorre