open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asperzje-ôfsetting

In **asperzje-ôfsetting** is de fral yn rûnten fan definsje brûkte namme foar in beskate soarte tankkearing. Nederlân hie al yn 1939 en 1940 asperzje-ôfsettingen oanlein. Letter waarden se troch de Dútsers in protte tapast by de oanlis fan de Atlantikwall yn 1943. Yn it Dútsk wurde sy "Rommelspargel" neamd, nei fjildmaarskalk Erwin Rommel. De bedoeling fan de Dútsers mei dit ferdigeningswurk wie benammen om reau dat fan it wetter kaam (amfibyweinen) te kearen. Asperzje-ôfsettingen waarden ek wol ûnder wetter oanlein, om sa de skipfeart ûnder de kust te behinderjen.

## Beskriuwing
In tal peallen of pylderkes, meast puntich, waard skean nei foaren yn in rige yn de grûn stutsen en behindere sa de trochgong fan pantser- of oar reau. De kearings wiene makke fan spoarrails, profylstielen balken of houten peallen dy't soms ek noch yn in betonnen sokkel getten waarden om foar te kommen dat sy al te gau omfalle soene. De asperzjôfsetting koe ek as brûkt wurde om diken ticht te setten, mar wienen letter moeilik fuort te heljen at de wjerheaken yn de kokers útklapt wienen. Underoan de punt fan de 'asperzje' wie faak in lânmyn fêstmakke, sadat reau net allinne keard waard, mar ek skansearre as ferneatige waard, at it der tsjinoan ried.

## Sjoch ek
* Cointet-elemint
* KW-stelling
* Tankgrêft

## Keppeling om utens
* Ofsettingen yn de Grebbeliny
Terptsjerke

De **Terptsjerke** is de protestantske tsjerke fan Akkrum. 

## Skiednis
Op de gevelstien boppe de yngong oan de noardside fan de Terptsjerke stiet dat de earste stien op 13 maart 1759  troch Augustinus Lycklama a Nyeholt lein waard, âld 17 jier. De as herfoarme tsjerke boude sealtsjerke stiet op it heechste punt fan de terp fan Akkrum en ferfong eartiids de midsiuwske tsjerke. Fan de âlde tsjerke is in tekening fan Jacob Stellingwerf út 1722 bekend. 

De toer waard yn 1882 ommitsele en it sealdak waard ferfongen troch in ynsnuorre spits. De wynfaan boppe it koer is in mearman.  

Sûnt de lêste restauraasje yn 2000 foarmje de grêfsarken út de 16e en 17e iuw wer it middenpaad yn de tsjerke. Nei de restauraasje krige de tsjerke de hjoeddeiske namme.

## Ynterieur
De tsjerke hat in ienfâldich ynterieur. Fan de twa hearebanken is der ien oerbleaun. De wapens yn de rêch fan de bank datearje nei alle gedachten út 1615-1636. 

De brânskildere ramen yn it koer mei wapens binne makke troch de bruorren Thomas en Tsjalling Gonggrijp. It binne de iennige ramen fan de bruorren dy't yn Fryslân bewarre bleaun binne 

Yn de klokkestoel hingje twa klokken; ien waard getten yn 1698 en in oare klok yn 1950. De klok fan 1950 ferfong in klok dy't ek yn 1698 getten wie en tsjintwurdich yn in stalen konstruksje bûten oan de súdlike kant fan it koer hinget. De klok fan 1950 komt oarspronklik út de toer fan de yn de jierren 1970 ôfbrutsen Sint-Joazeftsjerke fan De Haach.  

Yn de toer is in oerwurk fan de bruorren Van Bergen út Midwolda út it earste fearn fan de 20e iuw. 
## Oargel
Yn 1820 krige de tsjerke in nij oargel fan J.A. Hillebrand. Nei't de herfoarme tsjerke fan Akkrum in legaat krige waard dat oargel ferkocht oan de Koepeltsjerke fan it Drintske Feanhuzen, dêr't it ynstrumint noch jimmeroan oanwêzich is. De oargelkas fan it Hillebrand-oargel bleau lykwols yn Akkrum en Petrus van Oeckelen boude efter dy oargelkas yn 1856 in nij oargel. 

Sûnt 1978 waard it oargel yn fazes troch Mense Ruiter restaurearre (1983, 2001 en 2010). It twamanualige oargel hat 17 registers. It rêchposityf is foar de sier oanbrocht.

## Sjoch ek
* Tsjerken yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje fan it oargel
* Monumintestifting: beskriuwing fan de tsjerke (PDF)
Janplesier

In **janplesier** (of *charabanc*) wie in yn de 19e iuw populêr iepen reau. It tsjinne yn it foarste plak foar toeristyske útstapkes. De janplesier waard meast lutsen troch twa hynders. Yn in grutte janplesier, mei in fjouwerspan, koene 16 passazjiers mei.

Yn de jierren 1830-39 waard yn Frankryk in iepen wein boud, de "char-à-bancs", dy't simmerdeis fral brûkt waard as hierreau foar tochtsjes bûten de stêd. It type waard yn Ingelân yntrodusearre meidat kening Louis-Philippe der ien meinaam foar keninginne Victoria.

Tusken 1830 en 1930 waarden in protte farianten op de char-à-bancs boud, sa as de wagonette en de janplesier. By de measten sieten de passazjiers op twa lange banken dy't yn de lingterjochting set wienen. De yngong wie yn sa'n gefal oan de efterkant. Der wiene ek types mei trije dwerssteande banken en efteryn in bankje foar it personeel. De yngong siet dan oan de sydkant. Janplesiers hienen meast houten banken. Soms koe de wein foarsjoen wurde fan in los winterdak.

De janplesier kin beskôge wurde as in foarrinner fan de touringcar.
Sealtsjerke

In **sealtsjerke** is in rjochthoekich tsjerkegebou dat ienbeukich oftewol ienskippich is. Faak waard in rûne nis, de apsis neamd, oanbrocht, dêr't it alter stie. Yn de romanogotyk wie de alterromte meastal rjocht wylst dy yn de gotyk mearhoekich wie.

In foarbyld fan in sealtsjerke is de Terptsjerke yn Akkrum.

De protestantske earetsjinst, dy't yn de rin fan de 16e iuw opkaam, hie ferlet fan sealtsjerken omdat dêrby de preek sintraal stie en dus de sichtberheid fan de dûmny fan grut belang wie. In soad iere protestantske tsjerken, lykas dy yn IJzendijke, binne as sealtsjerke útfierd. Ek nei de Frânske tiid, doe't der in soad wettersteatstsjerken foar de herfoarmen boud waarden, waarden dy as sealtsjerke boud. Sokke tsjerkjes komme út de earste helte fan de 19e iuw. In foarbyld is it *Van Goghtsjerkje* yn Nuenen.

De measte moderne tsjerken, protestantske èn roomske, binne faak as sealtsjerke boud.

## Sjoch ek
* Basilikaal, in middenbeuk mei boppe de sydbeuken útriizjende finsters
* Basilyk
* Pseudobasilyk, legere sydbeuken as it finsterleaze middenskip
* Halletsjerke, in gebou mei trije (hast) like hege beuken
Riedhûs fan Balk

It **riedhûs fan Balk** is it eardere gemeentehûs fan de gemeente Gaasterlân. It monumintale gebou stiet op de hoeke fan de Dubbelstrjitte en de Riedhûsstrjitte yn Balk. It gemeentehûs fan de nije gemeente Gaasterlân-Sleat stie oan de oare kant fan de Dubbelstrjitte.

It âlde riedhûs (*rjochthûs*) waard yn 1615 boud yn opdracht fan de destiidske grytman fan Gaasterlân Obbe Obbes. De ankers oan de foarside fan it gebou ferwize nei it boujier. Yn 1836 krige it gebou in nije foargevel. De yngong sit oan de noardeastside en is tagonklik fia in hege treppen mei in bordes. Op it bordes steane ek, op de twa hoekpunten, skyldhâldende liuwen. Op it dak in dakruter út 1793 mei in klok dy't yn 1615 jitten waard troch de klokkejitter Gerard Koster. It âlde riedhûs is erkend as ryksmonumint. It gebou waard yn 1912 restaurearre. Yn 1974 wie der in restauraasje fan de dakruter.
Kingmahûs

It **Kingmahûs** is in monumintaal pân oan de Fallaat yn Makkum.

## Skiednis

It gebou oan de Fallaat 22 is neffens it jiertalcartouche út 1748. De Makkumer skipper, reder, fabrikant en keapman Hylke Jans Kingma wie de opdrachtjouwer foar de bou.

Efter de gevel geane grif noch dielen fan it út de 17e-iuw datearjende wenhûs skûl. De treppenske halsgevel hat byldhoude natuerstiennen klaustikken yn in Fryske fariant fan de Loadewyk XIV-styl (sjoch detailôfbylding). Yn de sydgevel yn de Brouwerssteech sit in gevelstien mei de ôfbylding fan in boat en it jiertal 1767. Dizze stien komt, neffens Stenvert [et al.] fan in yn dizze stege steand pakhûs. It wenhûs en it pakhûs wienen beide eigendom fan de famylje Kingma. Op de souder fan it pân wie in seilmakkerij. Restauraasjes wienen der yn de jierren 1773, 1839 en yn 1952 en 1953. Yn 1951 waard Kingma's Bank yn it pân fêstige. De famylje Kingma wie ek eigender fan de neistlizzende pânen op de nûmers 20 en 18. 

Mei nûmer 20 is dit pân erkend as ryksmonumint. Yn 1986 kaam it Kingsmahûs oan de Fallaat 22 yn it besit fan de Stichting Monuminten Makkum en waard it brûkt as bestjoershûs fan dizze Stichting. Yn 2009 kaam it hûs troch skinking yn it besit fan de Vereniging Hendrick de Keyser. It hûs wurdt troch de feriening restaurearre en krijt wer in wenfunksje.
De Prins (restaurant)

**De Prins** is in hotel-kafee-restaurant oan de Tsjerkestrjitte 1 yn Makkum. It gebou stiet by de Slûs Makkum.

## Skiednis

It blokfoarmige pand waard om 1870 boud en yn 1924 útwreide oan de efterkant. It pân waard nei 1898 ek brûkt as tramhalte op de tramline nei Harkesyl. It foarste part fan it gebou is twa lagen heech, dêr't de ûnderste laach fan wyt plastere is. De oanbou út 1924 telt trije boulagen mei in souderferdjipping. Yn de ytseal fan it gebou sit in tegelwand mei de ôfbylden fan tolve skippen. Elts ôfbyld is gearstald út 24 tegels. De wand is makke troch Adam Sijbel in tegelskilder út Amsterdam, dy't yn 1784 yn tsjinst trede by it tegelfabryk fan Kingma yn Makkum.

*De Prins* is erkend as ryksmonumint fanwege de seldsume tegelwand mei skipstablo's, de relaasje fan de ôfbyldingen fan de skippen mei de tichtby lizzende haven en de markante lizzing fan it gebou binnen it beskerme doarpsgesicht fan Makkum.
Doniatsjerke

De **Doniatsjerke** is in yn goatyske styl boude tsjerke yn de âlde kearn fan de Makkum. De tsjerke is sûnt 2023 yn gebrûk as in kultureeel sintrum en wurdt allinne noch by spesjale gelegenheden foar tsjerketsjinsten brûkt. 

## Skiednis
De tsjerke waard yn 1660 boud en ferfong de earder ôfbrutsen Sint-Martenstsjerke op dit plak. De toer wie acht jier earder boud en hearde noch by de âlde tsjerke. Nei de ôfbraak fan dy tsjerke bleau de toer stean en waard de nije tsjerke der tsjinoan boud. Opfallend is dat de as kalvinistyske boude tsjerke noch yn 'e roomske styl mei in eastlik koer boud waard.

De tsjerke leit op de lykneamde Sint-Martensterp yn de âlde agraryske buorren fan Makkum. Letter wreide it plak him fierder út nei it suden ta en kaam bûten de buorren te lizzen yn it by Makkum foege Statum, by de slûs nei de eardere Sudersee yn de farrûte nei Boalsert.
De oarspronklike yngong fan de tsjerke wie yn de toer oan de westkant. Yn 1887 waard der in nije yngong yn it koar oan de eastkant fan de tsjerke makke. Yn de knobske tsjerketoer, mei trije liddingen en in ynsnuorre spits, hinget in troch Johannes Nicolaus Derck yn 1770 getten klok. Op de toer stiet in wynwizer yn de foarm fan in seehynderke. Yn de tsjerke binne noch in soad oantinkens bewarre oan it aadlike laach Donia, wêrfan de leden har ynspand hawwe foar de bou fan de tsjerke. Ferskate dielen fan it tsjerkeynterieur, wêrûnder de preekstoel, binne makke yn de 17e iuw. 

Yn de tsjerke is in grêfpylderke foar de dichteres Cynthia Lenige, lid fan it dichtgenoatskip *Kunst kweekt het menschelijk geluk* en dochter fan Dirk Lenige, de earste Fryske dichter fan sonnetten. Nei har is yn Makkum in strjitte neamd.

De tsjerke waard yn de jierren 1950 restaurearre. It yn 1913 yn de toer setten oerwurk, kommend út de tsjerke fan Koarnwert en makke yn 1616, waard by dizze restauraasje weihelle. Nei de restauraasje fan de toer yn 1982 waard dit toeroerwurk út 1616 wer weromsetten.
     
## Oargel
It oargel dateart út 1848 en is makke troch de oargelbouwer Carl Friedrich August Naber fan Dimter. Der hawwe ferskillende restauraasjes west, mar it oargel is troch de tiid hinne fierder net in soad feroare. It oargel hat achttjin registers op twa manualen en oanhongen pedaal. 

## Gebrûk
Yn 2019 keas de PKN-gemeente der foar om de oarspronklik herfoarme Doniatsjerke ôf te stjitten en allinne de grifformearde tsjerke It Anker oan te hâlden foar de tsjerketsjinsten. De tsjerke waard oerdroegen oan in stifting, mei it betingst dat de PKN alle jierren fiif bysûndere tsjinsten yn 'e tsjerke mei fiere. De stifting wol de tsjerke iepenstelle foar keunst, kultuer en debat en hat it gebou by de modernisearing foar dat doel safolle mooglik yn 'e oarspronklike steat litten.  

## Ofbylden

Ofbyld:Kosterswoning_Kerkeburen35_Makkum.jpg|Kosterswente Tsjerkebuorren 35
Ofbyld:Doniakerk_stichtingssteen_Makkum.jpg|Stiftingstien fan de Doniatsjerke
Ofbyld:Kerk van Makkum.jpg|Noardkant fan de Doniatsjerke
Ofbyld:Doniakerk_windvaan_Makkum.jpg|Wynwizer yn 'e foarm fan in seehynderke


## Keppelingen om utens
* Disposysje oargel
* PKN Makkum
Pothûs (Makkum)

It **Pothûs** oan de Turfmerk 55 yn de Makkum waard troch de famylje Tichelaar fan de ierdewurk- en tegelfabryk Tichelaar brûkt as pakhûs en fan 1960 oant 1984 as museum en eksposysjeromte.

It Pothûs wie yn de 19e iuw en begjin 20e iuw in tegelpakhûs foar it Makkumer tichelfabryk fan Tichelaar. Yn 1895 joech de doetiidske eigener, Jan Pieters Tichelaar, de opdracht om de gevel fan it by it bedriuw hearrende Pothûs aan de Turfmerk 55 te fernijen. By dizze fernijing liet hy troch de petielskilder Jacobus ten Zweege jr. (1855 -  1917) in trijetal tegels meitsje. De middelste tegel op it pân lit de bedriuwsgebouwen fan Tichelaar oan de Turfmerk yn Makkum sjen. Dat tableau wurdt flankearre troch twa wapens, it wapen fan Makkum mei de seemearmin en it wapen fan de famylje Tichelaar.

Fan 1960 oant 1984 waard it Pothûs brûkt as museum en waarden der tentoanstellings hâlden. Letter waard de kolleksje oerbrocht nei it Waachgebouw fan Makkum. Yn 2001 waard de kolleksje tichelwurk yn brûklien oerdroegen oan it museum Princessehof yn Ljouwert.
Grutte Tsjerke (Hylpen)

De **Grutte Tsjerke** yn  Hylpen is in ienbeukige tsjerke, boud yn 1632 op de fûneminten fan syn foargonger. De tsjerke is boud fan Fryske giele stien en blauwe laaien.

## Beskriuwing
De âlde tsjerke fan Hylpen waard yn 1570 yn de Tachtichjierrige Oarloch ferwoaste. Dy âlde tsjerke wie wijd oan Sint-Gertrudis. Om 1590 hinne waard de tsjerke werboud. De tsjerketoer komt út dy perioade en wie klear yn 1593. Yn 1632 waard dizze tsjerke ferfongen troch in grutter gebou. Yn 1658 waard de tsjerke yn súdlike rjochting útwreide ta in twabeukige halletsjerke. Dy útwreiding is yn 1892 wer ôfbrutsen. Ut dat lêste jier stamme en de rûnbôgige finsters fan de tsjerke. De toerspits gie yn 1701 nei in bliksemynslach ferlern. Yn 1724 waard as bekroaning fan de toer de hjoeddeiske spits op de toer setten. Boppe-op de achtkantige spits is in koepeltsje oanbrocht mei in wynfaan yn de foarm fan in sylskip. De bekroaning fan de toer waard ûntwurpen troch Claes Piters. Yn 1685 waarden der klokken yn de toer hong, dy't makke wienen troch de klokjitterij fan Petrus Overney út Ljouwert. Fan dy twa klokken koe der nei de Twadde Wrâldoarloch mar ien eksimplaar fan weromfûn wurde. 

It yngongsportaal oan de súdside waard yn 1658 makke troch Claes Lykles foar de súdlike beuk. Yn it fries stiet de tekst *Des Heeren Woordt met<br/> Aendacht hoort komt<br/>daartoe met hoopen<br/> als hinden loopen* Yn it fronton derboppe it wapen fan Hylpen en it jiertal 1658. By de ferbouwing fan 1892 waard dizze tagong fersetten nei de nije súdkant fan de tsjerke. Boppe de tagong oan de noardside sit in fries mei de ôfbyldingen fan de *[[Hoarn fan oerfloed]]* en fan in wynkanne. Dêr is ek yn it fronton in ôfbylding fan it stedswapen fan Hylpen oanbrocht.

It oargel waard yn 1812 makke troch it Ljouwerter bedriuw L. van Dam & Soan net foar de tsjerke fan Hylpen, mar foar dy fan Easterbierrum. Yn 1868 waard it oargel oerbrocht nei Hylpen. De kas fan it oargel is âlder en is grif makke troch Harmen Jans yn 1665 en troch dy syn soan Jan Harmens Camp yn 1719 wizige.

Yn de tsjerke hingje twa nammebuorden mei de nammen fan de predikanten fan 1580 - 2010. Fan de kroanluchters datearret ien eksimplaar út 1668

Op it aairûne tsjerkhôf om de tsjerke lizze in tal oarlochsgrêven fan ferstoarnen út de Twadde Wrâldoarloch.

De tsjerke is erkend as ryksmonumint ûnder mear fanwegen de markante lizzing, de fisuele wearde, de âlderdom, de  weardefolle ûnderdielen fan it ynterieur en de arsjitektoanyske foarmjouwing.


Ofbyld:Kerk4 Hindeloopen.jpg|Ynterieur mei oargel
Ofbyld:Kerk6 Hindeloopen.jpg|Ynterieur mei preekstoel en kroanluchters
Ofbyld:Kerk5 Hindeloopen.jpg|Buorden mei nammen predikanten
Ofbyld:Kerk2 Hindeloopen.jpg|Fronton boppe de noardlike yngong
Ofbyld:Kerk3 Hindeloopen.jpg|Fronton boppe de súdlike yngong
Kollumer Fearhûs

It **Kollumer Fearhûs** is in monumintaal gebou oan de Keppelstrjitte yn Dokkum.

It pân stiet op de hoeke fan de Keppelstrjitte, it Suderbolwurk en de Strobossersteech yn Dokkum. It hûs mei de mitsele trepgevel waard nei alle gedachten healwei de 17e iuw boud. It hûs stie oan de bûtenrâne fan de âlde binnenstêd tichtby de eardere Wâldpoarte en de stedswâl. Foar 1832 wie it in wenhûs ûnder mear fan Jan Lolkes Suiderbaan, in abbekaat by it Hof fan Fryslân. Yn it pân binne noch resten fan it ynterieur út de 18e iuw bewarre bleaun. Om 1832 krige it pân de funksje fan herberch en kofjehûs. Om de geunstige lizzing by de oanlissteigers foar de trekskûten nei oare Fryske plakken makken benammen de passazjiers fan dizze skippen gebrûk fan it fearhûs. De horekafunksje hat it pân holden oant yn de twadde helte fan de 20e iuw. 
Yn 1963 krige de Feriening Hendrick de Keyser it pân, dat erkend is as ryksmonumint, yn eigendom. Yn 1967 waard it Fearhûs troch him restaurearre en it wurdt sûnttiids troch de feriening ferhierd.

Foar it eardere fearhûs oer, op de oare hoeke fan de Keppelstrjitte en it Suderbolwurk, stiet in oar monumintaal pân, it eardere brêgewachtershûs.
Liseen

**Lisenen** binne yn de boukeunst fertikale, wat út de muorre springende stroken sûnder fuotstik of bekroaning. Se hawwe in dekorative funksje: troch it brûken fan lisenen wurdt in muorre yn flakken ferdield (geleding).

Oare muorreferswierings binne: steunbear en pilaster.
Fermanje fan Hylpen

De **[[Fermanje]] fan Hylpen** is in tsjerkegebou oan de Tunen yn Hylpen.

De minnistetsjerke fan Hylpen waard yn 1653 boud. Yn dy tiid wie it de grutste minnistetsjerke fan Fryslân. Oarspronklik wie it in twabeukige tsjerke, mar de beuk oan de westside is yn 1838 omfoarme ta kosterij. Wat oerbleau wie in rjochtslute sealtsjerke, dy't yn 1931 oan de Tunen in nije foargevel krige. De yn saaklik-ekspresjonistyske styl foarmjûne foargevel fan readbrune bakstien is symmetrysk yndield. Neist de wat nei foaren springende brede yngongspartij yn it midden sitte twa lytse rjochthoekige finsters. Boppe de yngongspartij binne fjouwer grutte rjochthoekige finsters makke. De twa grutste finsters yn de midden, flankearre troch twa lytsere. Midden yn de geveltop in lytser finster. Op beide hoeken is in liseen makke. Yn de âlde eftergevel binne twa spitsbûgde finsters mei houten roeden en derboppe yn de topgevel is in rûnbôgich finster mei blokjes as dekoraasje lâns de bôge. Top boppe wetterlist, oan de siden flechtingen yn top in pilaster. Blokjes om it topfinster. Twa spitsbôgige finsters mei houten roeden. Yn de tsjerke acht koperen kroantsjes en koperen sânrinner op wandearm.

It tsjerkegebou is erkend as ryksmonumint.
Pothûs

In **pothûs** of **puthûs** is in lytse út- of oanbou lizzend foar of njonken in steedlik wenhûs. It is in ferdjippe romte dy't diels boppegrûns útstekt. Se wienen al bekend yn de midsiuwen doe't it, krektas it haadgebou, út hout oplutsen wie. 

## Gebrûk
Oarspronklik wie de namme *puthûs* omdat de bousels oer in reinwettersbak foar it himelwetter boud wienen. Ut it sûterrain of kelder wei koe men sa binnentroch yn it puthûs wetter ophelje. Letter binne de romtes faak fergrutte en feroare fan bestimming. Sa waarden se brûkt as wurkpleats fan ambachtslju, as opslachromte of as keukenpothûs dêr't ek it húske yn siet. Uteinlik  joegen se as * kelderwenning* ek wol ûnderdak oan húshâldings. Pothuzen hienen faak in wat skean ôfrinnend plat dak. Se koenen meastal fan binnenút berikt wurde, mar der binne ek pothuzen mei allinnich in bûtentagong. 

Yn Nederlân binne tsientallen ryksmonumintale pothuzen, in grut diel dêrfan yn Amsterdam. Ek yn Dútslân (bygelyks Hamburg en Neurenberg) binne pothuzen gjin ûnbekend ferskynsel.

## Makkum
Yn it Pothûs fan it Makkumer tichelfabryk fan Tichelaar wie yn de 19e iuw en bejin 20e iuw in tegelpakhûs Fan 1960 oant 1984 ward it brûkt as museum en eksposysjeromte fan tichelguod.

## Grinslân
De Grinzer beneaming foar sa'n útbou is *potkast* (Stedsgrinzersk: *Potkaaste*, provinsjaal Grinslânsk: *Pothoes*).
Yn Grins binne noch trije potkasten te finen; oan de Oude Kijk in 't Jatstraat (hoeke  Zwanestraat), it Schuitendiep en oan de Turfsingel.

## Sprekwurd
In âld sprekwurd dat nei in pothûs ferwiist is: *Men berget earder tûzen manlju yn in pothûs, as't twa froulju libje kinne yn in grut hûs*.


Ofbyld:Koekoek57d480.JPG|Turfsingel 10, Grins 
Ofbyld:Potkast Poelestraat 10.jpg|Poelestraat 10, Grins (1898; rjochtsûnder), no ferdwûn
Ofbyld:Vleeshal (Haarlem).JPG|Fleishal, Haarlim
Ofbyld:Pothuis Oudegracht 279 Utrecht.jpg|Oudegracht 279, Utert
Ofbyld:Amsterdam - Herengracht 77.JPG|Herengracht 77, Amsterdam
Ofbyld:Amsterdam Brouwersgracht 218.JPG|Brouwersgracht 218, Amsterdam (sydkant)
Ofbyld:Harderwijk Hondegatstraat 16.JPG|Hondegatstraat 16, Hurderwyk
Ofbyld:Hoorn, Onder de Boompjes 8.jpg|Onder de Boompjes 8, Hoorn
Ofbyld:Amsterdam Rechtboomssloot 96 through 100.jpg|Rechtboomssloot 96, Amsterdam
Drintske Haadfeart

De **Drintske Haadfeart** (*Drentsche Hoofdvaart*; soms: *Drentse Hoofdvaart*) is it ferbiningskanaal fan it Meppelerdjip en de Reest yn Meppel nei it Noard-Willemskanaal by Assen, yn de provinsje Drinte. Oer goed de helte fan de lingte fan it kanaal leit oan wjerskanten it lintdoarp Smilde.

It kanaal is tusken 1767 en 1780 oanlein as ferbettering fan de **Smilderfeart**. 

## Hydrology en gebrûk
De Wite Wyk (de ferbining, fia de Opsterlânske Kompanjonsfeart, nei Appelskea), it Oranjekanaal, de Beilerfeart en de Noargerfeart mûnje yn it kanaal út.

De feart is fan grut belang foar de ôfwettering fan it heechlizzende middenpart fan de provinsje Drinte.

It kanaal waard yn de 19e iuw brûkt foar it ferfier fan turf, passazjiers, ierdappels, sûkerbiten, moal en alles wat de befolking fierders nedich hie. Dat gie troch oant fier yn de 20e iuw. De lêste 20 oant 30 jier is it gebrûkt ferskood nei de plesierfeart.

## Sluzen
It kanaal hat seis sluzen (fan noard nei súd):
*de Veneslûs, benoarden Geeuwenbrug
*de Haarslûs, besuden Geeuwenbrug
*de Dieverslûs, by Dieverbrug
*de Uffelterslûs, by Uffelte
*de Pastoorslûs, by Havelte
*de Paradysslûs, 1 km benoarden Meppel

De *Halfwegenslûs*, de *Wittelterslûs* en de *Boskampsslûs* binne kaam te ferfallen.
Morene

In **morene** is pún oan 'e râne of de ein fan in gletsjer of iiskape. Faak binne der dúdlike herkenbere rêgen yn it lânskip fan te sjen. Morenen kinne wat formaat oangiet bot ferskille; sa binne der morenekompleksen yn Noard-Amearika dêr't guons fan tsientallen meters heech en kilometers lang binne, mar ek lytsere types lykas De Geer-morenes dy't mar in pear meter heech binne en meastentiids inkelde tsientallen meters lang. 

## Yn Nederlân
De Feluwehichten, Hûnsrich, de Utertske Hichterêch en it Ryk fan Nymwegen binne ûntstien yn it op ien nei lêste glasiaal, it Saalien. Doe wie Nederlân benoarden de line Haarlim-Utert-Nymwegen mei lâniis oerdutsen. Dat binne lykwols gjin einmorenen, mar driuwwâlen.

## Sjoch ek
* Driuwwâl
Westwall

De **Westwall**, (Alliearde namme: **Siegfriedliny**), wie in Dútske ferdigeningsliny dy't flak foar en yn Twadde Wrâldkriich boud waard. Hy roan fan Kleef, oan de Nederlânske grins, oant de Switserske grins ta. De Westwall hie in lingte fan goed 630 km mei mear as 18.000 bunkers, tunnels en tankfallen.

De plannen foar de Westwall waarden makke yn 1936 en tusken 1938 en 1940 liet Adolf Hitler de liny oanlizze. Dit ferdigeningswurk wie in reaksje op de Frânske Maginotliny, in ûnbidich fortestelsel oan de Dútske grins. It bouprojekt is te fergelykjen mei de oanlis fan de Dútske snelwegen dêr't tûzenen minsken troch oan it wurk koenen. De oanlis hie in psychologysk en strategysk doel: as oppepper foar de Dútske befolking en as ôfskrikking foar de Frânsen.

## Sjoch ek
* Atlantikwall
* Frieslandriegel

## Keppelings om utens
* Bunkersite.com: Oer Dútske bunkers út 1933-1945 yn hiel Europe
* Westwallmuseum Irrel
* Bunkers yn Europa (ek oer de Siegfriedliny)
* ''Pillbox Warfare in the Siegfried Line''
* Fot's fan de Siegfriedliny
Bernardus Nieuwenhuis

**Bernardus Nieuwenhuis** (Eastermar, 19 jannewaris 1912 - De Houtigehage?, 5 septimber 2001) wie in hûs- en keunstskilder op De Rottefalle. 

Hy wenne oan de Folgersterloane, tichtby de Wytse Peetswei yn De Houtigehage. 'Nakke', sa't syn bynamme wie, wie wat sport en toaniel oanbelanget oriïntearre op De Kompenije. Hy spile yn Polyphonia. Nieuwenhuis makke oaljeferveskilderijen, akwarellen, pinne- en potleadtekeningen fan doarpsgesichten en lânskippen. Faak waarden dizze skilderingen op fersyk makke, by in houlik of jubileum. Nieuwenhuis lei ek út himsels situaasjes fêst en letter wurke er dy dan út ta in skilderij. Lei in soad doarpen yn de omkriten fan De Rottefalle en yn De Wâlden fêst op doek, mar beskildere ek molkbussen. 

Ein tachtiger jierren wie yn De Rottefalle in tentoanstelling fan syn wurk. Yn 1992, op syn tachtichste jierdei, wie yn de Wyngert yn Drachtster Kompenije in tentoanstelling fan syn wurk. 

De Histoaryske Kommisje Drachtster Kompenije hat ein 2011 yn doarpshûs 'It Gebouke' in fotosesje hâlden foar in út te bringen boek oer de skilder.
Stiff Records

**Stiff Records** is in platemaatskippij, yn 1976 yn Londen oprjochte troch Dave Robinson en Andrew Jakeman better bekend as Jake Riviera. It wie aktyf oant 1987 en reaktivearre yn 2007.

Oprjochte yn de tiid dat punk rock yn opkomst wie, kontraktearre Stiff Records benammen pubrock bands en sette se yn 'e merk as punk en New Wave. Bekende nammen as Nick Lowe, Wreckless Eric, Plummet Airlines, Elvis Costello en Ian Dury stiene by Stiff Records op de leanlist. It label stie bekend om har provosearjende marketing- en advertinsjekampanjes. Sa profilearren se har bygelyks as de begraffenisûndernimmers fan de yndustry: "If they're dead, we'll sign them". 

Barney Bubbles wie ferantwurdlik foar in grut part fan de ferneamde grafyske keunst fan de Stiff útjeftes út de begjintiid.

## Literatuer
Stiff - The Story Of A Record Label - (1982), Bert Muirhead

## Eksterne ferwizing
Diskografy
Oerémis

**Oerémis** is in Frysk kwintet út de Rottefalle. De band bestiet út de bruorren en húsartsen Theo Douma (tekst, sang, piano en toetseboerd) en Wim Douma (tekst en gitaar), manager Ery Dam (23 july 1951, slachreau), muzykleraresse Zwaanette Dijkstra (saksofoan en akkordeon) en haadredakteur Eckhardt Dulfer (gitaar). Nei fjouwer jier stapte trompettist Simon Slooten út de band en waard ferfongen troch Wim. Hjirtroch waarden de nûmers minder jazz en mear rock, mar kaam der in twadde skriuwer fan tekst en muzyk. 

Mei it dichtsjen fan it sintsje 'Fan 'e moarn waard ik wekker en ik fielde my net lekker,' wie earne ein jierren tachtich Oerémis berne. De earste 12 jier hieten se noch *Bobbies Blues Band* en songen se allinnich Ingelsk. Earst mei koartswilich spul mei klisjees út de rock&roll en de blues: drank, froulju, auto's en ellinde yn it algemien. Letter klaam der mear eigen ynbring yn de lietsjes. It meidwaan oan Liet late ta mear Frysk repertoire en de nije namme Oerémis. Neist rock / rhytm & blues bringe se ek ballades. De CD *Gjin Nocht* is opnomd yn deselde besetting as de earste *Siik Stiif en
Mislik* dat zijn. Optredens wienen der by Liet '92 ( yn de finale mei *Poer* ), Liet '94 (*Tiid*) en Liet '96 (*Allinich*)

As memoriam foar sjonger/pianist Theo Douma (31 july 1956 - 13 novimber 2011) ha de leden ein 2011 trije fideoklips opnomd en op YouTube setten.

## Diskografy
* *Gjin Nocht* (2002)
* *Siik Stiif en Mislik* (1999)
mei oaren:
**Fryslân muzyklân 4* (2003)
List fan stêden yn Mongoalje

**List fan stêden yn Mongoalje**; plakken mei mear as 9000 ynwenners.
 

## Keppeling om utens
* National Statistical Office
Poepjes

**Poepjes** is in efternamme dy't meast yn Fryslân foarkomt. It is faaks in patronym op grûn fan de foarnamme 'Pûpke', in flaainamme fan Poppe.
Mei it wurd 'poepe' waard yn it ferline ek wol immen út Dútslân oantsjut, benammen in hantsjemier út Westfalen. Dat soe de namme ek ferklearje kinne.

Foaral bûten Fryslân wurdt der faak tocht dat dizze namme yn 1811, doe't ûnder Frânsk bewâld de efternammen festlein waarden, foar de aardigens (en út protest tsjin de besetting) betocht is.

## Sjoch ek
* Markol
* Poepekrús
* Hantsjemier
Darhan

**Darhan** (Mongoalsk: Дархан, 'smidte') is de tredde stêd fan Mongoalje en waard yn 1961 stifte. It is de haadstêd fan de provinsje (*aimag*) Darhan-Uul en hat sa'n 74.000 ynwenners, likernôch 82% fan de provinsjebefolking. Darhan leit likernôch healwei tusken Ulaanbaatar en de grins mei Ruslân.

## Skiednis
Darhan waard earst stifte op 17 oktober 1961. De namme docht al út bliken dat it plak as in yndustrystêd opset is. Mongoalje waard by de bou bot stipe troch de Sovjet-Uny. De Russen hawwe dêr in soad apparteminten set, dat it oansjen fan de stêd hat in protte fan Sovjet-Russyske stêden. 86% fan de ynwenners wennet yn dy apparteminten en de rest libbet yn tradisjonele joerten oan de rânen fan de stêd, lykas op mear plakken yn Mongoalje.

## Underwiis
Darhan is it twadde ûnderwiissintrum fan it lân. It ûnwiisnivo fan de stedsbefolking is frijwat heech. Hûnderten studinten út oare parten fan Mongoalje komme nei Darhan foar harren stúdzje. Op it heden sitte der tsien ynstituten foar heger ûnderwiis, 25 middelbere skoallen en ûnder oaren it Ynstitút foar Management en Untjouwing.

## Susterstêden
*  Irving, Feriene Steaten
*  Kaposvár, Hongarije
*  Zeitz, Dútslân
Ulaangom

**Ulaangom** (Mongoalsk foar 'Reade delling') is in stêd yn Mongoalje en is it haadplak fan de provinsje Uvs. It plak leit 26 km súdwestlik fan de mar Uvs Nuur oan de foet en skeante fan de berch Kharkhiraa, 120 km besuden de grins mei Ruslân en 1300 kilometer westlik fan de haadstêd Ulaanbaatar.

## Ferfier
Ulaangom is mei in grutte dyk ferbûn mei de Russyske grins en ymportearret syn elektrisiteit fan de Russyske Federaasje. Der is in fleanfjild, Ulaangom Airport (ULO), mei in direkte ferbining mei Ulaanbaatar, fersoarge troch de fleanmaatskippijen Aero Mongolia en Eznis Airways. Fan Ulaangom wei kinne gjin flechten nei oare plakken yn it lân makke wurde.

## Klimaat
Ulaangom hat in kâld heal-drûch klimaat mei lange, drûge, tige kâlde winters en koarte waarme oant hjitte simmers. De jierlikske delslach is trochstrings 130 mm. Ulaangom is ien fan de meast kâlde plakken yn Mongoalje. Temperatueren kinne winterdeis nei −50&nbsp;°C of mear sakje en yn de simmer kin it +43&nbsp;°C as heger wurde.

## Sjoch ek
* List fan stêden yn Mongoalje
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2008

De **[[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade]]** waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina.
De hynstesport hie plak yn it ''Hong Kong Sports Institute', 

## Utslaggen
### Dressuer

### Eventing

### Springe

## Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 2008.

## Sjoch ek
* Hynstesport op de Paralympyske Simmerspullen 2008
Boethúske

It **boethúske** yn Moddergat is in bygebouke, boud yn de 18e iuw,, dêr't fiskers eartiids harren netten opburgen.

Oan de Oere 36 yn Moddergat stiet noch in bewarre bleaun boethúske. Dit type húske hie meardere funksjes. It waard brûkt as bewarplak foar de fiskersnetten, mar ek as stookhutte en as *ieshokje*, dat wol sizze as bewarplak foar ies om mei te fiskjen. It boethúske iyn Moddergat is festaurearre en hearde by *Klaskes húske*, neamd nei Klaske van der Lei, de lêste bewenster fan it pân. Beide geboukes binne ûnderdiel fan it *[[Museum 't Fiskershúske]]* yn Moddergat. It boethúske is erkend as ryksmonumint. In replika stiet yn it Suderseemuseum yn Inkhuzen.
Sint-Antoniustsjerke (Peazens)

De **Sint-Antoniustsjerke fan Peazens** is in letromaanske tsjerke. It is ien fan de twa tsjerken fan de PKN-gemeente yn it twillingdoarp Peazens-Moddergat.  

## Skiednis

De tsjerke waard om 1250 hinne boud en wijd oan Antonius fan Egypte. By de bou fan de tsjerke waarden kleastermoppen brûkt, ek wol *friezen* neamd. Fan de oarspronklike romaanske tsjerke binne noch dielen bewarre bleaun. Yn 1792 waard de tsjerke yngreven feroare. De âlde sealtektoer waard ôfbrutsen en yn westlike rjochting langer makke, wêrby't it materiaal fan de ôfbrutsen toer op 'e nij brûkt waard. Ynstee fan de âlde foarse sealtektoer waard in dakruter setten. Op in âlde print fan Jacobus Stellingwerff (sjoch ôfbyld) stiet de âlde toer noch ôfbylde en sa'n ôfbyld is ek te finen op it sulveren lid fan in tinnen wynkanne, dy't yn it besit is fan de tsjerke. Dêrneist hat de tsjerke noch in sulveren beker mei de tekst *De kerke beeker van Paesens 1692*.

## Ynrjochting
De preekstoel komt út de 19e iuw. 

De klok yn it klokketuorke waard yn 1507 getten. Neffens it opskrift fan de klok is de klok wijd oan Marije en gette yn opdracht fan it kerspel Peazens troch de klokkejitter Joan (Jehannes): *Maria bin ick gheheten dat kerspel to der pasens hebben my laten geten Ioan my ghegoten haet*

## Oargel
It oargel is yn 1908 kocht en waard yn 1758 troch de oargelbouwer Johann Theodor Gilmann boud foar de Sint-Laurentiustsjerke fan Almaar. Nei't dêr troch L. Ypma in nij oargel boud waard ferhuze it Gilmann-ynstrumint nei de roomske Finsintiustsjerke fan Volendam, werby't de Nasard omboud waard ta Quint3’. B. Pels út Alkmaar ferhûze it oargel yn 1908 nei de herfoarme tsjerke fan Peazens en boude it dêr mei feroarings wer op. Bakker & Timmenga restaurearre it ynstrumint yn de jierren 2006-2007 ûnder advys fan Jan Jongepier. 
 

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje oargel
Pubrock

**Pubrock** wie in rockmuzyksjenre dy't him yn de 70-er jierren yn Ingelân ûntwikkele, mei as pyk de jierren fan 1972 oant 1975. It wie in muzykstreaming dy't werom grypte op de woartels fan de popmuzyk yn de jierren 60. Pubrock wie in reaksje op de 'progressive' en glam rock dy't yn dy tiid opjild die. Alhoewol't de streaming it mar in koarte perioade úthâlde soe, is it har wol slagge live rock wer werom te bringen fan de stadions en grutte teaters nei de pubs en clubs lykas yn de begjintiid fan de pop. Jonge bands profitearden fan de live-kultuer: Der wiene in soad plakken dêr't se optrede koene, ek sûnder stipe fan in platemaatskippij. Pubrock wurdt sjoen as in katalisator foar de Britske punk rock.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1900

De **[[Olympyske Simmerspullen 1900]]**, ek wol de **IIe Olympiade** neamd waarden yn 1900 yn Parys, Frankryk hâlden. De hynstesport waard hâlden yn it *7th arrondissement of Paris*.

## Utslaggen
### Springe
#### Yndividueel

### Fierspringe
#### Yndividueel

### Heechspringe
#### Yndividueel

## Medaljespegel
De top trije fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 1900.
Ajmag

**Ajmag** (Mongoalsk: *аймаг*, ek oerset as *aymag*, *aimag*, *aimaq* of *aimak*; meartal: *ajmguud*) is in Mongoalsk en East-Turksk wurd, dat "stam" of "stamgroep" betsjut. It wurd wurdt brûkt om bestjoerlike gebieten, provinsjes, mei oan te tsjutten yn Mongoalje (en in stikje Ruslân).

## Mongalje
Yn Mongalje wurde provinsjes ajmag neamd. In ajmag is ûnderferdield yn somons (iental *sum*). Sum wurdt ek wol oerset mei 'distrikt. De haadstêd Ulaanbaatar is in aparte gemeente, ferdield yn stedsdistrikten, dat bûten de provinsjale yndieling falt.

De ajmags waarden ynsteld yn de Folksrepublyk Mongoalje nei de wapenstilstân yn de Sovjet-Japanske Grinskriich, dy't sletten waard mei Japan nei de Slach by Halhin Gol. Dêrnei folge yn 1941 in bestjoerlike herfoarming; de âlde yndieling út de ein fan de Kwing-dynasty waard fefongen troch yn yndieling yn 11 ajmags. Yn 1954 waard in part fan de súdlike Goby weromjûn oan de Folksrepublyk Sina en waard it synsteem fierder ferfine. Yn 1996 wie de lêste werstruktuerearring en sûnt bestiet it lân út 21 ajmguud:

### List fan ajmguud

## Sjoch ek
* List fan stêden yn Mongoalje
Novobiosine

**Novobiosine** is in antibiotikum dat makke wurdt út in aktinomyseet (*Streptomyces niveus*) en brûkt wurdt foar de behanneling fan ynfeksjes troch Gram-positive baktearjen.
Sjûang (folk)

De **Sjûang** (Sineesk: *Zhuang*) binne in folk út it Sineeske  autonome gebiet Guangsi (Guangxi). Mei sa'n 18,5 miljoen (2010) minsken foarmje de Sjûang 32.40% fan de befolking fan dit gebiet. It meastepart fan de Sjûang(om-ende-by 16,5 miljoen) wennet yn Guangsi. Dêrnjonken binne der grutte Sjûang-minderheden yn Yunnan (1,8 miljoen), Guangdong (570.000), Guizhou (52.000), Hainan (50.000), Hunan (23.000) en Hebei (20.000). Harren taal, it Sjûang, heart ta de Tai-Kadai-talen.

## Keppelings om utens
*  Zhuang yn Yunnan
Brêgewachtershûs (Dokkum)

It **brêgewachtershûs** is in monumintaal pân oan it Suderbolwurk yn Dokkum.

It neoklassisistyske pân op de hoeke fan de Keppelstrjitte en it Suderbolwurk yn Dokkum waard yn 1834 boud. Yn de foargevel sit in gevelstien mei it boujier, it wapen fan Dokkum en de letters SPQD. Dy letters betsjutte *Senatus Populus Que Doccumensis* ('Regear en folk fan Dokkum').

It lege pân mei skylddak hat twa hoekskoarstiens en twa dakkapellen mei frontons. De wenning waard brûkt as brêgewachtershûs. It pân is in ryksmonumint.

Foar it brêgewachtershûs oer, op de oare hoeke fan de Keppelstrjitte en it Suderbolwurk, leit in oar monumintaal pân, it Kollumer Fearhûs.
Guangxi

**Guangxi** is in "autonome" regio yn it suden fan Sina, dy't stifte is yn 1958. It gebiet omfiemet 236.300 km². De haadstêd fan Guangsy is Nanning.

In grut part fan de befolking binne Zhuang, dêrnei folgje de Miao en Han-Sinezen yn oantal.

## Stêden yn de provinsje Gansu
* Baise 
* Hechi 
* Liuzhou 
* Guilin 
* Hezhou 
* Chongzuo 
* Nanning (haadstêd) 
* Laibin 
* Guigang 
* Wuzhou 
* Fangchenggang 
* Ôinzhou 
* Beihai 
* Yulin
Burgumer Folksdounsploech

De  **Burgumer Folksdounsploech** is in folksdûnsploech út Burgum yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De ploech waard yn 1953 oprjochte. Se hawwe kontakt mei in folksdûnsploech út It Sealterlân, de Seelter Dons- un Drachtenkoppel út Skäddel. Sy hawwe ek al by elkoar op besite west.

## Sjoch ek
* Folksdûns

## Keppeling om utens
* [ "Burgumer Folksdounsploech" yn [Skäddel]  (Sealterlân), 1989]
* Website "Burgumer Folksdounsploech"
Tsjojbalsan

**Tsjojbalsan** (Mongoalsk: *Чойбалсан*) is de op trije nei grutste stêd fan Mongoalje. De stêd leit yn it noardeasten oan de rivier de Kerulen en is it bestjoerlik sintrum fan de ajmag (bestjoerlike regio) Dornod. Oant 1941 hjitte it plak *Bajan Tumen (Баян Тумэн)*, dêrnei waard de stêd ferneamd nei de kommunistyske lieder Chorloin Tsjoibalsan.

It plak hat in heal-drûch lânklimaat.

## Skiednis
Op it plak fan de stêd hat iuwenlang in hannelspost west. Yn de 19e iuw groeide it út ta in stêd en waard yn 20e iuw it ekonomysk sintrum fan east Mongoalje. Nei de demokratisearring fan 1992, doe't in grut part fan de Russyske arbeiders fuortgie, sakke de ekonomy yn. Sûnt hat de stêd te krijen mei ien fan de heechste wurkleazenssifers fan Mongoalje.

Meidat de Slach fan Kalkin Gol (yn de grinsoarloch Ruslân - Japan) him ôfspile yn de omkriten fan de stêd, hat it in museum wijd oan de Russyske generaal Georgy Zjûkov, de held fan de slach.

## Befolking
Tsjoibalsan hat in befolking fan 45.490 (1994), 41.714 (2000), 36.142 (2003), 39.500 (2006), 39.500 (2007, 53.2% fan Dornod Aimag syn totale befolking), 38.150 (2008 51.2% fan de Aimagske befolking).

Tsjoibalsan wurdt bewenne troch Halh Mongoalen, mei in minderheid fan Boerjaten, Barga Mongoalen en Üzemgyn. Der sit ek in minderheid fan ymmigranten út Binnen-Mongoalje yn Sina.
Zuunmod

**Zuunmod** (*Зуунмод*) is it haadplak fan de Sintrale Provinsje (*Töv aimag*) fan Mongoalje, it leit sa'n 30 km besuden de haadstêd Ulaanbaatar. Zuunmod hat in befolking fan 14.660 (2006) en in oerflak fan 19,18 kante kilometer. Zuunmod leit oan de súdkant fan de berch Bogd Khan Uul ('berch fan de hillige Khan'), 43 km fan Ulaanbaatar.

Zuunmod waard haadplak fan Töv aimag yn 1942. Oant dat jier ta siet it provinsjebestjoer yn Ulaanbaatar.

## Libbene have
Yn 2004 hie Zuunmod offisjeel sa'n 24000 stiks libbene have: 8.500 geiten, 12.000 skiep, 2.000 kij en likernôch likefolle hynders; der wienen doe gjin kamielen.
Halvemaanspoort 15-17

**Halvemaanspoort 15-17** binne twa monumintale pânen ûnder ien kape en mei in mienskiplike geveltop yn Dokkum.

It dûbele pân soe neffens de gevelstien út 1739 komme. De Flaamske geveltop is rynsk dekorearre yn in Loadewyk XIV-styl. Neffens Stenvert yn *Monumenten in Nederland* soe de ôfbylding op de gevelstien ferwize nei de wolfarverij.It is lykwols nei alle gedachten in ôfbylding fan in sâltsierderij. Dy sâltsierderij stie al yn de 18e iuw op dit stee. Yn saneamde sâltpannen waard Noardseewetter, dat mei houten skippen yn Dokkum oanfierd waard, ferdampt. Ien fan dizze sâltbaarnders wie Gosse Jacobs Heeringa, tagelyk kastlein fan "*Het Wapen van Dokkum*".

Beide pânen binne erkend as ryksmonumint.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2004

De **[[Olympyske Simmerspullen 2004]]**, ek wol de **XXVIIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân.
De hynstesport waard hâlden yn it *Markopoulo Olympic Equestrian Centre*.

## Utslaggen
### Dressuer

### Eventing

### Springe

## Doping
Tidens de spullen waarden twa hynders fan springruters trappearre op it brûken fan doping. It gie hjir by om it hynder Waterford Crystal fan Cian O'Connor út Ierlân en it hynder Goldfever fan de Dútske Ludger Beerbaum, Sy moasten harren medaljes ynleverje. Ludger Beerbaum hie mei syn lân goud wûn by de lannenwedstriid mar trochdat Ludger Beerbaum syn medalje  ynleverje moast hiene se net mear genôch punten foar de gouden medalje, syn ploechgenoaten gongen net sûnder medalje nei hûs ta om't se mei harren trijen noch wol genôch punten hiene foar de brûnzen medalje.

## Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 2004.

## Sjoch ek
* Hynstesport op de Paralympyske Simmerspullen 2004
Dalanzadgad

**Dalanzadgad** (*Даланзадгад*) is de haadstêd fan de provinsje Ömnögovi Aimag yn it suden fan Mongoalje, net fier fan de grins mei Sina. It plak leit 540 km besuden de nasjonale haadstêd Ulaanbaatar op in hichte fan 1.470 meter.

Yn 2006 wennen dêr 14.000 minsken.

## Ferfier
Fanôf it fleanfjid fan Dalanzadgad binne flechten nei en fan Ulaanbaatar. Der is in aparte simmer- en winter tsjinstregeling. De flechten wurde fersoarge troch MIAT en oare lytsere maatskippijen. Omdat Dalanzadgad oan de grutte dyk nei de Goby leit, komme der ek sjarterflechten foar toeristen út Ulaanbaatar.

Yn 2007 krige it fleanfjild in ferhurde lâningsbaan, de langste fan it lân nei dy fan *Dhengiz Khan International Airport*. Earder wie der allinne in ûnferhurde baan.

## Klimaat
Dalanzadgad hat in kâld woastynklimaat (Köppen *BWk*) mei kâlde winters en hjitte simmers.

## Stedsbyld

Ofbyld:Aimag Administration Dalanzadgad.JPG|*Sted- en provinsjehûs yn Dalanzadgad
Ofbyld:Dalanzadgad 33.jpg|*Dalanzadgad út de loft wei sjoen*
Ofbyld:Dalanzadgad 06.JPG|*Nij winkelsintrum*
Ofbyld:Dalanzadgad 01.JPG|*Fleanfjild Dalanzadgad*
Ofbyld:Dalanzadgad 19.JPG|*Museum oer Súd-Goby*
Ofbyld:Dalanzadgad 14.JPG|*Teater fan Dalanzadgad''
Mongoalske wylde ezel

De **Mongoalske wylde ezel** (*Equus hemionus hemionus*), Mongoalsk: Хулан) is in ûndersoarte fan de onager of Aziatyske wylde ezel (*Equus hemionus*). Dy ezelsoarte komt foar yn Mongoalje en noardlik Sina, en waard eartiids ek fûn yn Kazachstan oant it bist dêr útstoar troch de jacht.

It ferspriedingsgebiet fan de Mongoalse wylde ezel waard bot lytser yn jierren 90 fan de 20e iuw. Yn in ûndersyk fan 1994 oant 1997 waard fêststeld dat de populaasje út 33.000 oant 63.000 bisten. Yn 2003 is der fannijs ûndersyk dien en waard fêststeld dat der doe noch 20.000 ezels wienen yn súd-Mongoalje mei in ferspriedingsgebiet fan 177.563 km². Yn de ôfroanne jierren is de soarte 50% fan syn populaasje kwytrekke en it tal sakket noch hieltyd. 

De oarsaken fan de delgong fan de soarte binne streupen en de konkurrinsje fan fee yn har ferspriedingsgebiet. Dat lêste komt mei trochdat nei politike feroarings yn de iere jierren 90 de stedsbefolking tastien waard om werom te gean nei nomadysk gebrûk fan har oarspronklik stamgebiet. Dat hat laat ta in grutte groei fan it tal minsken en libbene have op plakken fan it plattelân en ta skea fan de wylde fauna.

Sûnt 1953 hat de Mongoalske wylde ezel de status fan beskerme diersoarte yn Mongoalje.

## Keppelings om utens
*  Aziatyske wylde ezel - ''Equus hemionus''; ''IUCN/SSC Equid Specialist Group; Species Survival Groups'' (http://www.iucn.org/about/work/programmes/species/about_ssc/specialist_groups/directory_specialist_groups/directory_sg_mammals/ssc_equid/)
Ölgi

**Ölgi** is in stêd yn it fiere westen fan Mongoalje en is it haadplak fan de provinsje Bajan-Ölgi.
Ölgi hie by de folkstelling fan 2000 28.060 ynwenners.

Ölgii hat in woastynklimaat (Köppen *BWk*) mei lange, tige skrokke, tige kâlde winters en koarte waarme simmers.

It fleanfjild fan Ölgii (ULG/ZMUL) hat ien lâningsbaan dy't net ferhurde is. Der binne geregeld flechten nei Ulaanbaatar (1255 km) en Almaty yn Kazachstan fia fleanfjild Oskemen.
Richard Brakenburg

**Richard Mennessoan Brakenburg** of **Brakenburgh** (Haarlim, 22 maaie (doopdatum) 1650 – dêre, 28 desimber 1702) wie in Nederlânsk keunstskilder dy't ta de Hollânske skoalle hearde.

Brakenburg waard berne yn Haarlim as tretjinde út in húshâlding fan fjirtjin bern. De famylje kaam oarspronklik út East-Fryslân. Hy wurke en wenne fan 1671 oant sa. 1690 yn Ljouwert; dêrnei gie er werom nei syn bertestêd Haarlim. Hy learde it fak fan de Haarlimske skilder Adriaan fan Ostade en wie as sjenreskilder in trou neifolger fan Jan Steen. Teffens krige syn namme in beskieden klank as portretskilder en als dichter. Yn Ljouwert wie er faaks learmaster fan de Fryske skilder fan seesichten Wigerus Vitringa.

Wurk fan Brakenburg is te sjen yn ûnder oaren it Ryksmuseum yn Amsterdam (sjoch ôfbyld), it Mauritshûs yn De Haach en it Szépművészeti Múzeum yn Boedapest.

## Oar wurk

File:Richard Brakenburgh 001.jpg|*Fleurich selskip* (Boedapest)
File:Boerenherberg. Rijksmuseum SK-A-55.jpeg|*Boereherberch* (Ryksmuseum Amsterdam)
File:R. Brakenburg A family on a terrace 1691.jpg|*Húshâlding op in terras*, 1691
Westerborkpaad

It **Westerborkpaad** is in kuierpaad fan 325 km fan Amsterdam nei it eardere konsintraasjekamp Westerbork.

KNBLO Wandelsportorganisaasje Nederlân (KNBLO-NL) en it Herinneringssintrum Kamp Westerbork hawwe it paad yn 2012 yn de mande opsetten, neidat se sûnt 2007 al de jierlikse Kamp Westerbork Kuiertocht organisearre hiene. 

Begjinpunt is de Hollânske Skouboarch yn Amsterdam, dêr't foar tûzenen joaden yn de Twadde Wrâldoarloch harren reis 'nei de ein' begûn. Einpunt is kamp Westerbork yn it Drintske Hooghalen, dêr't 93 treinen wei fertrokken nei de ferneatigingskampen. De rûte giet by in soad plakken en gebouwen mei herinneringen oan de joadeferfolging lâns. Under oaren Kamp Amersfoart, Joadske wurkkampen, oarlochsmonuminten en treinstasjons dy't as sammelplak foar joaden brûkt waarden, mar ek bekende ûnderdûkadressen. Ien fan de opsetters is Johan Vellinga út Ljouwert, dy't ek belutsen wie by it Grebbelinypaad, it Fryske Kustpaad en de Keninklike Wei fan De Haach nei Apeldoorn.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1912

De **[[Olympyske Simmerspullen 1912]]**, ek wol de Ve Olympiade neamd waarden yn 1912 yn Stokholm, Sweden hâlden. De hynstesport waard hâlden yn de *Stockholms fältrittklubb*.  It wie de twadde kear dat de hynstesport op it programma stie fan de Olympyske Simmerspullen.

## Stockholms fältrittklubb
De Stockholms fältrittklubb waard oprjochte yn 1886 troch prins Carl Duke of Västergötland. De Club krige it gebiet Storängen yn brûklien. Yn de begjin jierren wiene der allinne heech pleatste militairen en leden fan it Keninklik hûs lid fan dizze club. Yn harren bakken waarden tidens de Spullen fan 1912 de hynstesport toernoaien hâlden.

## Utslaggen
### Dressuer

### Eventing

### Springe

## Medaljespegel
De top fjouwer fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 1912.