open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sybren van Tuinen

**Sybren van Tuinen** (Seisbierrum, 5 maart 1913 - Hattem, 29 april 1993) wie boargemaster.

Van Tuinen gie nei it Gereformeerd Gymnasium yn Ljouwert (eineksamen 1932) en studearre Skiednis oan de Frije Universiteit yn Amsterdam fan 1932 oant 1940. Dêrnei wie er in stikmannich jierren learaar skiednis oan de Kristlike HBS yn Ljouwert (1940-1943)  . Yn de Twadde Wrâldkriich wie Van Tuinen distriktskommandant fan de O.D. (*Ordedienst*) foar Boalsert, Wûnseradiel en Hinnaarderadiel. Oan de ein fan de oarloch siet er yn it Hûs fan Bewarring yn Ljouwert.

Van Tuinen wie waarnimmend boargemaster fan Boalsert yn 1945/1946, waard boargemaster fan Dokkum yn 1946 en lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân foar de ARP yn 1950. Fan septimber 1969 oant maaie 1971  hie Van Tuinen in sit yn de Earste Keamer, dêr't er wurdfierder folkshúsfêsting, romtlike oardering en maatskaplik wurk fan de ARP-fraksje wie. Yn 1970 naam er ôfskied as boargemaster fan Dokkum en gie er nei Kampen dêr't er itselde amt besette oant 1978.

Van Tuinen skreau histoaryske artikels en siet yn it bestjoer fan ferskate Fryske kulturele organisaasjes. Hy hat in soad boeken oer Dokkum en Bonifatius by elkoar garre, bekend as de Kolleksje Van Tuinen, dy't it *[http://www.hicnof.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=66 Streekarchivaat Noord-Oost Friesland]* sûnt 2007 op 'e noed hat.

Van Tuinen boaske mei Minke Lieuwina Sytsma, dochter fan Syds Lieuwes Sijtsma, op 16 maart 1940 yn Mitselwier. Sy krigen twa soannen.

## Underskieding
* Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau, 29 april 1976

## Keppeling om utens
* Streekarchivaat Nood-Oost Friesland, de samling Van Tuinen
Rône

De **Rône** (Frânsk: *Rhône*) is in 812 kilometer lange rivier yn it súdeasten fan Frankryk (550 km) en Switserlân. De rivier ûntspringt yn Switserlân, yn de Rône-gletsjer fan it Gotthard-massyf. De rivier krúst de Mar fan Sjenêve, streamt dêrnei fierder nei it súdwesten. Yn Lyon bûgt de rivier nei it suden en einiget yn de Middellânske See, besúdeasten Montpellier.

De Rhône hat it op twa nei grutste debyt fan alle rivieren dy't yn de Middellânske See útmûnje. Allinne de Donau en de Nyl leverje mear wetter oan, mar de Donau docht dat yndirekt omdat er yn de Swarte See útmûnet. De Rhône hat in streamgebiet fan 98.000&nbsp;km2. De grutste sydrivier is de Saône en de wichtichste stêden oan de rivier binne Genève, Lyon en Avignon. De Rhônedelling stiet bekend as in foaroansteand wynbougebiet.


Ofbyld:Rhoneglacier.JPG|De Rône-gletsjer yn Switserlân, dêr't de rivier ûntspringt
File:Rhone delta.jpg|Rônedelta
Doederus Kamminga

**Douwe Johannes (Doederus) Kamminga** (Dokkum, 5 oktober 1884 - dêre, 30 oktober 1977) wie in boekhanneler en printer.

## Biografy
Hy wie de soan fan Johannes Kamminga (1853-1928), dy't de útjouwerij J. Kamminga yn Dokkum oprjochte. Doederus waard ferneamd nei syn pake mei in ferlatynske namme, mar hy hie leaver gewoan Doede of Douwe hjitten, op syn Frysk. Hy wie troud mei Dieuwke van Broek. Har betide ferstjerren yn 1940, yn de âldens fan 54 jier, hie grutte ynfloed op him.

De famylje hie graach wold dat er lykas oare famyljeleden yn it ûnderwiis wurkjen gean soe, mar dêr hie er gjin nocht oan. Nei de legere skoalle gied er oan't wurk yn it bedriuw fan syn heit, dêr't er begûn mei boekbinen en parsen. Om it fak fierder te learen gie er in skoft nei de Lettergieterij Tetterode oan de Bilderdijkstrjitte yn Amsterdam (1904); hy wenne mar trije moannen yn de Balthazar Floriszstrjitte 5.
 
Hy hat 50 jier warber west yn Dokkum. Hy fersoarge in protte Frysktalige útjeften, sa as "De Holder", wurk fan Dr. Jacob Botke, Douwe Kalma, Fedde Schurer en oaren. Kamminga wie fierder oprjochter fan de Dokkumer Aldheidkeamer (It Admiraliteitshûs) en foarsitter en earefoarsitter fan de Federaasje fan Fryske Musea en Aldheidskeamers. Hy waard lid fan de Jongfryske Mienskip en de Fryske beweging en ferdjippe him fierder yn it Frysk en it Dokkummer dialekt. Alle kennis die er op troch petearen te fieren mei saakkundigen en troch in soad te lêzen oer it noardeasten fan 'syn' provinsje. Ek die er mei oan ekskurzjes fan It Fryske Gea en besocht er geregeld gearkomsten fan it Frysk Genoatskip.

Der is in (ûnfolsleine) beskriuwing fan Dokkumer gevelstiennen út 1948 fan him bekend: *Oude adreskaarten in steen en hout te Dokkum*.

Hy wie leafhawwer fan swimmen en sette him yn foar in eigen swimbad yn Dokkum. Doe't dat der ien kear wie waard er beneamd ta earelid. Op lettere leeftyd waard er pleage troch minne eagen (al wilens de militêre keuring wie dêr sprake fan) en hertklachten, likegoed wie er altyd op hokker mêd dan ek ree om diskusje oan te gean.

Yn 1960 krige er in Sulveren Anjer takend foar syn frijwillich krewearjen foar kultuerele saken, in museummedalje en de earepenning fan de Gemeente Dokkum. Fan Keninklike ûnderskiedingen seach er ôf. 

Hy ferstoar thús yn de âlderdom fan 93 jier yn fersoargingshûs Dockingahiem en waard yn stilte kremearre.
Sintraal Massyf

It **Sintraal Massyf** (Frânsk: *Massif central*) is in berchgebiet yn Súd-Frankryk. It gebiet leit westlik fan rivier de Rhône. Der binne bergen, heechflakten en útdôve fulkanen, lykas de 1856 meter hege Cantal.

De Puy de Sancy is mei 1.885 meter de heechste berch fan it Sintraal Massyf. De grutste stêden yn it gebiet binne Clermont-Ferrand en Saint-Étienne. De grutste rivieren binne de Tarn en de Ardèche.

De belangrykste sneldiken yn it Sintraal Massyf binne de E70 en de E11.
Gibraltar

**Gibraltar** is in oerseesk gebiet fan it Feriene Keninkryk. It is de meast súdlike punt fan it Iberysk Skiereilân oan de Strjitte fan Gibraltar. De measte ynwenners fan Gibraltar binne fan Spaansk, Portugeesk of Marrokaansk komôf. Alle ynwenners hawwe in Britske pas. De amtstaal is Ingelsk, hoewol't de measte ynwenners twatalich binne, en it Spaansk as twadde taal hawwe. De Berberaap is de iennichste apesoart dy't yn Europa yn it wyld libbet.

De Rots fan Gibraltar lukt in soad minsken. De ekonomy is fral basearre op toerisme, finansjële tsjinsten en de skipfeart. De namme Gibraltar komt út it Arabysk: جبل طارق - *jabal Tariq*: de berch fan Tariq, ferneamd nei de Moarske legerlieder Tariq ibn Zijad.

Gibraltar waard yn 1704 ûnder de Spaanske Suksesjeoarloch fan Ingelsk-Nederlânske troepen op Spanje ferôvere. It gebiet waard dêrnei yn 1713 ûnder de Frede fan Utert 'foar fêst' oerdrûgen oan it Keninkryk Grut-Brittanje. It wie in wichtige basis foar de Royal Navy. Yn 1981 krige Gibraltar, dat oant dy tiid ta in kroankoloanje foarme hie, de status fan 'ôfhinklik gebiet fan 'e Britske Kroan'.

De soevereiniteit fan Gibraltar is in wichtich striidpunt yn de Britsk-Spaanske ferhâlding meidat Spanje oanspraak makke op Gibraltar. Gibraltarezen fersmieten útstellen foar Spaanske sûvereiniteit by referendum yn 1967 en nochris yn 2002. Neffens de Gibraltareeske grûnwet fan 2006 regelet Gibraltar syn eigen saken, mar it foech oer definsje en bûtenlânske saken bliuwt de ferantwurdlikheid fan it regear fan it Feriene Keninkryk.

## Galery

Gibraltar eastside.jpg|De (ûnbewenne) eastkant
Gibraltar_P1010696.JPG|Nuete berberaap
Gibraltar + haven.jpg|Part fan Gibraltar mei op de haven
Gibraltar Border.jpg|Grinspost
Ibearysk Skiereilân

It **Ibearysk Skiereilân** is in skiereilân yn it súdwesten fan Jeropa. Andorra, Portugal, Spanje en it Britske oerseeske gebietsdiel Gibraltar lizze op it skiereilân.

It Iberysk Skiereilân wurdt begrinzge troch:
* De Pyreneeën yn it noardeasten;
* De Middellânske See yn it easten.
* De Strjitte fan Gibraltar yn it suden;
* De Atlantyske Oseaan yn it westen;
* De Golf fan Biskaje yn it noarden;

## Talen
Yn dit gebiet wurde de neikommende talen sprutsen:
* Andorra:
** Katalaansk
* Gibraltar:
** Ingelsk
* Portugal:
** Portugeesk
** Mirandeesk (offisjeel erkend)
* Spanje:
** Baskysk
** Spaansk (as *Kastiliaansk*)
** Katalaansk (as *Valensjaansk* yn Valensja)
** Galisysk
** Astuerysk (offisjeel erkend)
** Araneesk (foarm fan it Oksitaansk, offisjeel erkend)
David Fabricius

**David Fabricius** (Esens (East-Fryslân), 9 maart 1564 - Osteel, 7 maaie 1617) wie in East-Frysk teolooch, amateurastronoom en kartograaf. Hy wie de heit fan Johann Fabricius, dy't yn it jier 1611 syn earste wittenskiplike stik oer sinneflekken skreau, neidat er tegearre mei syn heit de sinne ûndersocht hie.

David Fabricius die teleskopysk ûndersyk nei de sinne fan ús sinnestelsel en de moanne fan de ierde. Fierders ûndersocht er stjerren en planeten; hy hie bysûndere ynteresse foar de planeet Mars. Neist de astronomy hie er belangstelling foar de meteorology. Yn 1589 makke hy de earste printe kaart fan East-Fryslân.

De grutte (90-kilometer trochsnee) krater Fabricius yn de súdlike hemisfear fan de Moanne is nei David Fabricius neamd. Yn 1895 is in monumint oprjochte op it tsjerkhôf yn Osteel dêr't er pastoar wie fan 1603 oant 1617.

## Keppeling om utens
* The Galileo Project &mdash; Biografy fan David en Jehannes Fabricius.
Johannes Fabricius

**Johannes Fabricius** (Resterhafe (East-Fryslân), 1587 - Dresden, 1617) wie in East-Fryske astronoom. Hy wie de soan fan David Fabricius. Nei syn stúdzje yn Leien skreau Johannes Fabricius yn 1611 as earste in wittenskiplik artikel oer de sinneflekken.

## Wurk
* Joh. Fabricii Phrysii *De Maculis in Sole observatis, et apparente earum cum Sole conversione, Narratio etc. Witebergae Anno M.DC.XI.*


Maculisinsole.gif|Titelside fan *De Maculis in Sole observatis....*
	


## Keppelings om utens
*The Galileo Project &mdash; Biografy fan David en Jehannes Fabricius.
*Yn it Biografysk Leksikon foar Eastfryslân
Enno Loadewyk fan Eastfryslân

**Enno Loadewyk** (1632-1660) wie in greve fan Eastfryslân tusken 1651 en 1660. Yn 1654 waard er beneamd ta foarst. Hy wie in soan fan greve Ulrik II en fan Juliana fan Hessen-Darmstêd, en is dêrmei ien út it skaai Sirksena.

Enno Loadewyk groeide op yn de Nederlannen, Frankryk en Switserlân, hy krige in djoere opfieding. Oan it hof fan keizer Ferdinand III waard hy doe’t er 19 jier wie ta eare-rykshofriedjouwer beneamd. Hjirmei erkende de keizer syn mearderjierrigens en regearingsbetûftens. Sa koe Enno Loadewyk syn mem en har riedjouwer fan it regear stjitte. 

Yn 1651 waard hy de greve fan Eastfryslân. Gau liet hy de frijer fan syn mem, Marenholz, berjochtsje en terjochtstelle. Enno Loadewyk besike de weardichheid fan ryksfoarst te krijen. Mei de help fan de Eastfryske gelearde Hermann Conring slagge hy dêr yn 1654 yn foar 15.000 gûne, mar dan wol allinnich foar himsels en sûnder sitting op de foarstenbank yn de ryksdei. Yn de erflike titel slagge pas syn broer Joaris Kristiaan yn 1662.

Enno Loadewyk wie fersein oan Henriëtte Katarina fan Oranje-Nassau, mar troude yn 1656 mei Justine Sofia fan Barby. It pear krige twa dochters; Juliana Louisa en Sofia Wilhelmina. Enno Loadewyk stoar yn 1660 nei in jachtûngemak. Omdat er gjin soannen hie, waard hy opfolge troch syn broer.

## Sjoch ek
* List fan hearskers yn Eastfryslân
Lânwar (festingwurk)

In **lânwar** (yn 't Nederlânsk *landweer* of *landgraaf*) is in trochrinnende ierden wâl, faak mei grêft en in groppe oan wjerskanten en begroeid mei stikelich strewiel of hage.

Lanwarren binne faak kilometers lange fêstingwurken, dy't fral yn de 14e - en 15e iuw oanlein waarden. De wâlen waarden beplante mei tichte strûken, foaral mei stikelige soarten as hagedoarn, krikelbeam, kantsjeroas of egelantier. In lânwar tsjinne ta befeiliging fan in grut gebiet; de befolking koe har mei har fee en fierdere besittings dêrefter weromlûke at der gefaar drige.

In lânwar wie net maklik te nimmen foar minske en bist, ek sûnder ferdigeners. Dêrom waarden se faak opsmiten yn kriten dêr't net in soad minsken wennen. Der wiene mar in pear trochgongen dy't bewekke wurde koene. Yn fredestiid dienen se fertuten as freding en koenen se tsjinje as beskerming foar fee en gewaaks tsjin wylde bisten.

Yn de lêste iuwen binne lânwarren foar it grutste part egalisearre om der bougrûn fan te meitsjen. De oerbleaune lânwarren leine meast yn boskich gebiet en wurde it meast fûn yn Súdeast Nederlân en yn Belgje. Yn Fryslân bestiet noch sa'n ien kilometer fan de lânwar by Allardseach op de grins fan Fryslân en Drinte.

De gemeente Landgraaf hat syn namme te tankjen oan in kilometers lange wâl dy't foar in diel yn syn grinzen leit. 

## Sjoch ek
* Offa's Dyke
* Wat's Dyke
* Hadrian's Wall
Anton Dalhuysen

**Anton Dalhuysen** (Wânswert, 23 oktober 1895 – Ljouwert, 22 septimber 1945) wie in Frysk persoan dy’t benammen ferneamd waard as fuotballer en trainer yn de jierren 20 oant en mei de jierren 40 fan de 20e iuw. It fuotbal die hy neist syn wurk as oaljehanneler. 

As fuotballer kaam Dalhuysen 17 jier lang út op it heechste nivo by LAC Frisia 1883 út Ljouwert. Mei dy klup waard hy ûnder oare noardlik kampioen fan 1925. Nei syn rin as fuotballer waard hy trainer. Dalhuysen hat in grut tal klups traint: De Kooi, LSC, DOG, Freno, Aldeboarn, Achilles, GAVC en Drachten en SK It Hearrenfean. 

By SK It Hearrenfean kaam hy yn 1939 as trainer, hy behelle der poerbêste prestaasjes. Under de lieding fan Dalhuysen sette It Hearrenfean de gong nei de Nederlânske top fan dy tiid yn. It wie de tiid mei ûnder oare Abe Lenstra, Jan Lenstra, Germ Hofma en Wim Molenaar. Yn 1943 waard it earste Noardlik Kampioenskip binnenhelle. En ek yn 1944 waard dêr yn slagge. It hat it begjin west fan de perioade wêryn de klup njoggen jier op ‘e rige kampioen fan it noarden waard.

Dalhuysen ferstoar hommels yn 1945, op 22 septimber troch in sykte oan de longen. Hy waard opfolge as trainer fan SK It Hearrenfean troch Otto Bonsema.

Op It Hearrenfean is in strjitte nei Dalhuysen ferneamd, de *Dalhuysenstrjitte*.
Brij

**Brij** waard yn Fryslân in soad iten. Yn it Frysk Wurdboek wurde wol 27 soarten  neamd. 

It bekendst wienen sûpenbrij, rizenbrij en  en sûpenmoallenbrij. 
Fierders: peareltsjebrij, greveltsjebrij, gruweltsjebrij, krintsjebrij, popkebrij, anyskebrij, puddingbrij, koalbrij, appelbrij, prottelbrij, gruwelbrij, roggenbrij, bakkenbrij, balkenbrij, molke-en-moallenbrij, sûpenmoallenbrij, bakkenbrij, wetenbrij, sûpengrottenbrij, groattenbrij, molke-en-groattenbrij, grysmoalbrij, sûpengroattenbrij, molke-en-rizenbrij, havermoutbrij, gesondheidsbrij en weetbrij.

Brij komt ek yn toponimen foar: de Brijpot ( by Terherne), it Sûpenbrijswykje (turfsleatsje yn Drachten), Brijkamp (Moarrewâld).
Noardlik healrûn

It **noardlik healrûn** is de helte fan in planeet dat noardlik fan de evener leit. Op ierde leit it meastepart fan de lânmassa fan de ierde op it noardlik healrûn, likernôch 90 persint fan de befolking op de ierde wennet op it noardlik healrûn.

Op de ierde lizze de measte wrâlddielen, útsein Austraalje en Antarktika, foar in part of hielendal op it noardlik healrûn. Aazje en Súd-Amearika lizze foar in part op it súdlik healrûn en de Yndonesyske eilannen binne it ienige part fan Aazje dat súdlik fan de evener leit.

Op it noardlik healrûn binne de seizoenen tsjinoersteld oan de seizoenen op it súdlik healrûn. De simmer begjint op it noardlik healrûn offisjeel op 21 juny, op de langste dei benoarden de Kreeftskearkring. Op 21 augustus giet de simmer oer yn de hjerst. De winter begjint op de koarste dei yn dit gebiet, op 21 desimber. De winter duorret hjir oant 21 maart, wêrnei it de maitiid wurdt.

Op it noardlik healrûn stiet de sinne middeis, útsein yn it gebiet tusken de kreeftskearkring en de evener as it simmer is, altyd yn it suden. De sinne giet hjir fan links nei rjochts op in dei, in tsjinstelling ta it súdlik healrûn.

Troch it Koriolis Effekt waaie de winen yn sykloanen op it noardlik healrûn loftsom (tsjin de klok yn) en op it súdlik healrûn rjochtsom (mei de klok mei)

Boppe de poalsirkel is it simmerdeis de heule dei ljocht, wylst it winterdeis heule dagen tsjuster is.

Op it noardlik healrûn kin de Poalstjer as oriïntaasje brûkt wurde. Op it súdlik healrûn is dizze stjer net te sjen. Wol binne der oare stjerren en stjerrebylden dy’t op it noardlik healrûn net sjoen wurde kinne en op it súdlik healrûn wol.
Súdlik healrûn

It **súdlik healrûn** is de helte fan in planeet dat súdlik fan de evener leit.

Op ierde lizze der twa kontininten hielendal op it súdlik healrûn, dat binne Austraalje en Antarktika. Dêrneist lizze parten fan Aazje, Súd-Amearika en Afrika ek op it súdlik healrûn. It meastepart fan it súdlik healrûn wurdt ynnaam troch oseanen. Yn fergelyk mei it noardlik healrûn is der in stik minder lân, mar in stik mear wetter, benammen yn de foarm fan oseanen. Op it súdlik healrûn wennet likernôch 10 persint fan de totale befolking op ierde.

Op it súdlik healrûn binne de seizoenen tsjinoersteld oan de seizoenen op it noardlik healrûn. De simmer begjint op it súdlik healrûn op 21 desimber en duorret oant 21 maart. Op 21 juny wurdt it winter op it súdlik healrûn, dizze duorret hjir oant 21 augustus.
 
Op it súdlik healrûn stiet de sinne middeis, útsein yn it gebiet tusken de stienbokskearkring en de evener as it simmer is, altyd yn it noarden. De sinne giet hjir fan rjochts nei links op in dei, in tsjinstelling ta it noardlik healrûn.

Troch it Koriolis Effekt waaie de winen yn sykloanen op it súdlik healrûn rjochtsom (mei de klok mei) en op it noardlik healrûn loftsom (tsjin de klok yn).

Op it noardlik healrûn kin de Poalstjer as oriïntaasje brûkt wurde. Op it súdlik healrûn is dizze stjer net te sjen. Wol binne der oare stjerren en stjerrebylden dy’t op it noardlik healrûn net sjoen wurde kinne.
Balthasar van der Ast

**Balthasar van der Ast** (Middelburch, 1593 of 1594 - Delft, desimber 1657) wie in Nederlânsk keunstskilder fan blomstillibbens.

## Libben
Balthasar van der Ast wie de soan fan in begoedige wolhanneler. Hy studearre by syn sweacher Ambrosius Bosschaert (1573-1621, troud mei syn suster Maria) yn Middelburch en gie mei him nei Utert. Dêre wurdt er yn 1618 neamd. It jier derop wurdt er lid fan it Sint-Lucasgilde. Hy rekket goed befreone mei Roelant Savery, mei wa't er niget oan blommen en bisten dielde. Yn 1632 ferfarde er nei Delft, dêr't er troude mei Margrieta Jans van Buijeren. Sy krigen twa bern, Maria en Helena. Van Asten hat de rest fan syn libben yn Delft trochbrocht. Hy leit begroeven yn de Alde Tsjerke.

Van der Ast hat de trije soannen fan Bosschaert it skilderjen bybrocht nei it fersjerren fan harren heit.

## Wurk
Van der Ast skildere tige ferfine stillibbens fan fruit en blommen yn de trant fan Bosschaert. Syn komposysjes en kleurgebrûk binne tige útbalansearre. Starichoan waarden syn doeken grutter en de komposysje yngewikkelder oant er letter pronkstillibbens op de wize fan Jan Davidsz. de Heem skildere.

Van der Ast wurdt ek beskôge as pionier fan it skilderjen fan skulpen, ek ynsekten en hagedissen hearden ta syn ûnderwerpen.
Donna Tartt

**Donna Tartt** (Greenwood (Mississippy), 23 desimber 1963) is in Amerikaanske skriuwster.

Tartt studearre tagelyk mei auteur Brett Easton Ellis klassike talen en filosofy oan Bennington Kolleezje yn  Vermont. Yn 1992 debutearre hja mei de roman "The Secret History" ("De Ferhoalen Skiednis"), oer seis studinten klassike talen, dy't sykje nei de ekstaze sa't dy troch Euripides beskreaun waard yn syn toanielstik 'Bakchai'. Hjiryn wurdt ferskate kearen ferwiisd nei de berûzing dy't de maenaden, de froulike folgelingen fan Dionysos, berikke en wêryn't sy yn bisten ferskuorre, geslachtsferkear hawwe en soks sawat, yn in geastlike tastân fan útsinnigens. Wilens harren syktocht giet er it ien en oar net goed. Dit boek smiet foar Tartt in protte priizgjende kritiken op, dat de ferwachtings foar har twadde boek wiene grut. Dit ferskynde yn 2002, "The Little Friend" ("De Lytse Freon"). Yn 2004 ferskynde in koart ferhaal, "Sleepytown: A Southern Gothic Childhood, with Codeine" (Nederlânske titel:*Het Land Van De Papaver*).

## Bibliografy
### Romans
* *The Secret History* - (De Ferhoalen Skiednis) De Bezige Bij, 1992
* *The Little Friend* - (De Lytse Freon) De Bezige Bij, 2002
* *The Goldfinch* - (It Puttertke) De Bezige Bij, 2013

### Koarte ferhalen
*“A Christmas Pageant.” *Harper’s* 287.1723. desimber 1993, side 45+.
*“A Garter Snake.” *GQ* 65.5, maaie 1995, side 89+.

### Non-fiksje
*“Het Land Van De Papaver” *De Bezige Bij*, 2004
*“Basketball Season.” *[[The Best American Sports Writing]]*, Houghton Mifflin, 1993.
*“Team Spirit: Memories of Being a Freshman Cheerleader for the Basketball Team.” *Harper’s* 288, april 1994, side 37-40.

## Audio
Tartt hat in stikmannich harkboeken opnaam: 
* *The Secret History*
* *The Little Friend* (ynkoarte)
* *True Grit* (mei in neiwurd oer har leafde foar de roman)
* *Winesburg, Ohio* (kar-út)

## Prizen
* 2003 WH Smith Literary Award – *The Little Friend*
* 2003 Orange Prize for Fiction koarte list – *The Little Friend*
* 2013 National Book Critics Circle Award (fiction) koarte list – *The Goldfinch*
* 2014 Baileys Women's Prize for Fiction koarte list – *The Goldfinch*
* 2014 Pulitzer Prize for Fiction – *The Goldfinch*
* 2014 TIME 100 The 100 Most Influential People
* 2014 Andrew Carnegie Medal for Excellence for Fiction – *The Goldfinch*
* *[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]* International Best Dressed List, 2014
* 2014 Malaparte Priis (Italië) – *The Goldfinch*

## Keppelings om utens
* Donna Tartt
* The Unofficial Donna Tartt / ''Secret History'' side
* "The Little Friend" troch Donna Tartt: keppelings
* Donna Tartt ynterviewd troch Robert Birnbaum op identitytheory.com
* Tartt oer lêzen en hat Skotske beppe
Jan Davidsz. de Heem

**Jan Davidsz. de Heem** (Utert, april 1606 – Antwerpen, tusken 18 septimber 1683 en 18 septimber 1684) wie in Nederlânsk keunstskilder. Hy skildere oars net as stillibbens. Hy waard te Utert berne as Johannes fan Antwerpen yn in skildersfamylje.

Jan Davidsz. de Heem wie tige súksesfol en hy waard in tige begoedige man. Hy wie in sintrale figuer yn de 17e iuwske stillibbensskilderkeunst yn Nederlân, mar ek in wichtige fertsjintwurdiger fan de Flaamske Barokke skilderkeunst. 

Neist syn trije soannen (David Jansz. de Heem (29 novimber 1628 - † ?), Cornelis de Heem (1631-1695) en út in twadde houlik Jan de Heem (1650 - † ?) hie er noch ferskate learlingen: Michiel Verstylen, Alexander Coseman, Thomas de Klerck, Senaerd Rougghe en Abraham Mignon.

## Galery fan syn stillibbens

Ofbyld:Heem, Jan Davidsz. de - A Richly Laid Table with Parrots - c. 1650.jpg
Ofbyld:Jan Davidsz. de Heem 1.jpg
Ofbyld:Jan Davidsz de Heem 005.jpg
Ofbyld:Jan Davidsz de Heem 004.jpg
Ofbyld:Jan Davidsz de Heem 003.jpg
Ofbyld:Jan Davidsz de Heem 002.jpg
Ofbyld:Jan Davidsz. de Heem and Nicolaes van Verendael - Flower still-life with a skull and crucifix.jpg
Ofbyld:Vase de fleurs par Jan Davidszoon de Heem.jpg


## Keppeling om utens
* Web Galery: Jan Davidsz de Heem
Abraham Mignon

**Abraham Mignon** (Frankfurt am Main, doopt 21 juny 1640 – Utert, 27 maart 1679) wie in Nederlânsk keunstskilder fan blom- en fruchtestillibbens. Fûgels komme ek faak foar yn syn wurk.

## Libben
Abraham Mignon stamde út in Súd-Nederlânske famylje dy't har nei de Reformaasje yn Frankfurt fêstige. Syn heit wie keapman en die him yn de lear by Jacob Marrell, waard syn bêste learling, mei wa't er nei Utert gie, dêr't er yn 1669 lid waard fan it Sint-Lukasgilde. Yn de trije folgjende jierren hat er noch learling west fan Jan Davidsz. de Heem. Hy boaske yn 1675, mar stoar al mei jonge jierren. Hy waard begroeven yn de *Buurkerk*.

## Wurk
Abraham Mignon makke briljante behindige stillibbens, dy't tige wurdearre en noch lange tiid neifolge waarden. Sy hawwe in soad ynfloed ûndergien fan sy learmaster De Heem, mar se binne wat hurder fan kleur en de linen binne swierder oanset.

## Musea
* Hermitage yn Sint-Petersburchhttp://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/descrPage.mac/descrPage?selLang=English&indexClass=PICTURE_EN&PID=GJ-1050&numView=1&ID_NUM=1&thumbFile=%2Ftmplobs%2FSHT66%240NEU_23ND%24PU6.jpg&embViewVer=last&comeFrom=quick&sorting=no&thumbId=6&numResults=1&tmCond=Mignon+Abraham&searchIndex=TAGFILEN&author=Mignon%2C%26%2332%3BAbraham
* Ryksmuseum yn Amsterdam http://www.rijksmuseum.nl/aria/aria_artists/00018382?lang=en
* Louvre yn Parys (seis wurken)

## Keppeling om utens
* Abraham Mignon op Artcyclopedia mei in protte keppelings
Iemsfrysk

It **Iemsfrysk** is in Eastfrysk dialekt dat hast hielendal útstoarn is. Op syn beurt wie it Iemsfrysk wer opdield yn ferskate oare dialekten, lykas: it *Auricherlânsk*, *Brokmerlânsk*, *Noarderlânsk*, *Emsigerlânsk*, *Moarmerlânsk*, *Reiderlânsk*, *Borkumersk* en *Baltrumersk*. It ienichste noch libbene dialekt fan it Iemsfrysk, it Sealtersk, wurdt hjoed de dei noch sprutsen yn it Sealterlân.

De taalfariant waard sprutsen yn East-Fryslân, útsein Harlingerlân, de Grinslanner Ommelannen en op de Fryske eilannen Boarkum, Nordeneach, Júst en Baltrum.

It Iemsfrysk rekke tsjin ‘e midden fan de 17e iuw hielendal útstoarn yn East-Fryslân. It lêste plak dêr’t nei alle gedachten Iemsfrysk sprutsen waard wie it doarp Upgant. Dêr waard oant yn 1632 noch Iemsfrysk sprutsen. 

Bûten East-Fryslân hat it Iemsfrysk oerlibbe yn Sealterlân. Dêr wurdt no noch troch sa’n 2.250 minsken Sealtersk sprutsen. It Sealtersk hat dêr oerlibje kinnen omdat Sealterlân lange tiid tige isolearre west hat fan de omkriten, om't it mids de heechfeansompen lei.
Kuorbalferiening Flamingo's

Kuorbalferiening **Flamingo's** is in kuorbalklup út Bûtenpost.

## Keppeling om utens
*Webstee K.f. Flamingo's
Nicolaus Knüpfer

**Nicolaus Knüpfer** (Leipzig, ± 1609 - Utert, oktober 1655) wie in Nederlânsk keunstskilder fan Dútsk komôf.

## Libben
Knüpfer krige syn oplieding yn Leipzig by Emanuel Nysen. Dan ferhûzet er nei Maagdenburch dêr't er kwasten makket foar keunstskilders, mar ferhûze letter nei Utert om by Abraham Bloemaert te arbeidzjen. Letter waard er selsstannich skilder yn Utert. 

Hy die mei oan it dekorearjen fan it kastiel Kronborg yn Denemark, en skildere figuerkes yn de lânskippen fan Jan Both en Jan Baptist Weenix. Knüpfer wie in súksefolle en djoere learaar, dy't ûnder oaren letter grut wurden skilders as Jan Steen en Gabriel Metsu ta syn learlingen rekkenje koe.

## Wurk
Knüpfer skildere behindige skilderijkes mei bibelske, literêre en mytologyske sênes, mar ek alledeiske sjenretafrelen. Syn figueren binne faak yn ienfâldige hâldingen werjûn en skildere mei flotte streken en wite aksinten.

## Keppelings om utens
* Noch wat wurk fan Knüpfer
Freark III fan it Hillige Roomske Ryk

**Freark III** (21 septimber 1415, Innsbruck – 19 augustus 1493, Linz), fan it Hûs Habsbuorch, wie fan 1440 ôf kening fan Dútslân en fan 1452 oant 1493 keizer fan it Hillige Roomske Ryk.

## Libben
Fredrik waard berne yn 1415 as soan fan Ernst I en Cymburgis van Masovië. Hy folge yn 1424 syn heit op as hartoch fan Eastenryk (yn de Leopoldyske-Innerösterreich line) as Freark V. Yn 1440 waard hy ta kening fan Dútslân keazen as Freark IV en opfolger fan Albrecht II.

Yn 1452 troude Freark mei prinses Eleonora Helena fan Portegal, har breidsskat helpe him by syn finansjele problemen. Yn datselde jier waard hy yn Rome troch Paus Nikolaas V kroand ta keizer fan it Hillige Roomske Ryk.

Freark III hie tal fan tsjinstanners yn de striid om de macht. Freark III hat yn syn lange regearperioade nea in fjildslach wûn, hy besocht op oare manearen syn macht te fergrutsjen. Sa hold hy syn neef Ladislaus Posthumus, de erfopfolger fan Albrecht V, lange tiid finzene mei de bedoeling de kontrôle oer Neder-Eastenryk te behâlden. Yn 1452 waard Ladislaus frijmakke troch eallju út Neder-Eastenryk.

Uteinlik soe hy syn tsjinstanners oerlibje. Yn 1457 stoar Ladislaus Posthumus doe’t der 17 jier wie. Fan him erfde hy Neder-Eastenryk. Dêrnei ferstoar yn 1463 Albert VI fan wa hy Opper-Eastenryk erfde.

Súkses hie Freark III ek by it sykjen fan in houlikspartner foar syn soan en opfolger Maksimiliaan I. Nei dat Karel de Stoute it stedsje Neuss fan july 1474 oant juny 1475 belegere hie, gie Freark III de ûnderhannelings oan mei Karel de Stoute. Freark III krige it houlik fan Maksimiliaan mei de dochter en erfgenaam fan de hartoch fan Boergonje, Maria fan Boergonje, foar elkoar. Sa soarge Freark III foar in grutte útwreiding fan it kroandomein fan it Habsbuorchske Hûs.

Freark stoar doe’t er 77 wie nei in mislearre besykjen om syn lofterfoet dêr ôf te heljen. Omdat Freark syn soan Maksimiliaan I sûnt 1490 de hearsker wie oer Tirol en Foar-Eastenryk, wie it Habshuorchske Ryk op it stuit dat Freark III ferstoarn foar it earst sûnt de opsplissing mei it ferdrach fan Neuberg yn 1337 wer kompleet.

It grêfmonumint fan Freark III, dat boud waard troch Nikolaus Gerhaert von Leyden, yn de Stephansdom yn Wenen, is ien fan de meast ferneamde wurken fan skulptueren út de lette Midsiuwen. Syn amputearre foet is mei syn lichem ferbrând.

## Bern
* Kristophorus (16 novimber 1455 - 21 maart 1456) 
* Maksimiliaan I (22 maart 1459 - 12 jannewaris 1519) 
* Helena (3 novimber 1460 - 28 febrewaris 1461) 
* Kunigûnde (16 maart 1465 - 6 augustus 1520), troude yn 1487 mei Albrecht IV fan Beieren 
* Johann (9 augustus 1466 - 10 febrewaris 1467)
Freark III

Der binne mear minsken west mei de namme **Freark III**:
*Freark III fan it Hillige Roomske Ryk
*Freark III fan Dútslân
*Freark III fan Denemark
*Freark III fan de Palts
Fochtelerferlaat

It **Fochtelerferlaat** is in skutslûs yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart tusken Easterwâlde en Appelskea. Yn 1816 is de earst slús boud, de slús dy’t der no stiet komt fan 1895. It ferskil yn hichte is 1,41 meter. De slús wurdt noch hielendal mei de hân betsjinne.

De slúskolk stiet, as hy net brûkt wurdt, leech. By de slús is ek in fytsbrechje dat mei de hân betsjinne wurde moat. Oan de boppeside hat de slús in rinket. Oan de ûnderside is de slúsdoor foarsjoen fan fjouwer rinketten. It ôfwetterjen bart troch dizze rinketten. Tsjintwurdich giet dit automatysk mei in stoklep dy’t oan de boppeside fan de slús stiet.

Neist de slús stiet in slúswachterswenning. De wenning is noch hieltyd yn it eigendom fan de provinsje Fryslân. It gebou stiet op de ryksmonumintelist.
Stine Andresen

**Stine Andresen** (berne **Jürgens**) (Boldiksum, 23 desimber 1849 – dêre, 13 maaie 1927) wie in Dútske dichteresse fan it Noard-Fryske eilân Föhr. Har fersen gripe faak werom op har berte-eilân. Neist gedichten yn 't Dútsk skreau hja ek yn har memmetaal, it Föhrysk Noard-Frysk, *Fering* neamd

## Libben en wurk
Stine Andresen waard berne yn Boldiksum, no part fan Wyk op Föhr. Dêr hat se ek it grutste diel fan har libben fierder trochbrocht. Har mem ferstoar doe't hja noch jong wie. Andresen gie nei de doarpsskoalle yn Boldiksum en ûntjoech har fierder troch te lêzen. Hja skreau gelegenheidsgedichten, dy't se foardroech op feesten. Sy wie befreone mei de famylje fan de dichter Friedrich Hebbel. Nei syn dea wurke Andresen in skoft as sekretaresse foar syn widdo Christine.

Yn 1875 troude Andresen mei de mûnder Emil Andresen, dy't yn de 90'er jierren fan de 19e iuw kaam te ferstjerren. Yn 1893 ferskynde der in gedichtebondel fan Andresen. Nei de dea fan har man kaam hja finansjeel krap te sitten, dat hja waard doe stipe troch de skriuwer Karl Schrattenthal om in nije bondel fan har gedichten útjaan te kinnen; dat barde yn 1896.

Twa fan har wurken binne op muzyk foar koar set troch de komponist Ferdinand Thieriot.

Yn Wyk op Föhr is in strjitte nei har neamd.

## Prizen
* 1917 - Friedrich Hebbel Priis
* 1918 - Friedrich Hebbel Priis (mei Hans Groß)
* 1919 - Friedrich Hebbel Priis (mei Hans Groß)
* 1920 - Friedrich Hebbel Priis (mei Hans Groß)

## Wurk (kar-út)
* *Gedichte*, werútjûn troch Dr. Gerber, 1893
* *Gesammelte Gedichte*, werútjûn troch Karl Schrattenthal. 3. Aufl. Bielefeld, 1896
* *Enziana - Ein Blumenmärchen*, Nordfriesische Verlagsanstalt.
* *Neue Gedichte*, Buchhandlung der Anstalt Bethel, Bielefeld 1903
* *Gedichte aus dem bisher unveröffentlichten Nachlaß der inselfriesischen Dichterin*, Nordfriesische Verlagsanstalt Carl Meyer, 1930.

### Brieven
* *Briefe und Gedichte*, werútjûn troch Martin-M. Langner. 2. Aufl. Weidler, Berlyn 1989. ISBN 3-925191-50-X

## Literatuer
* Franz Brümmer: *Lexikon der deutschen Dichter und Prosaisten vom Beginn des 19. Jahrhunderts bis zur Gegenwart*. Reclam, Leipzig 1913, S. 63.
* Elisabeth Friedrichs: *Die deutschsprachigen Schriftstellerinnen des 18. und 19. Jahrhunderts. Ein Lexikon*. Metzler, Stuttgart 1981, S. 6.
* Uwe Zacchi: *Menschen von Föhr - Lebenswege aus drei Jahrhunderten*. Boyens, Heide 1986 (mit Abschnitt über Stine Andresen)
* Jakob Tholund: *Vom Schatz der Lieder. Stine Andresen - eine Dichterin von Föhr.* Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, Husum 1991. ISBN 3-88042-564-7

## Keppeling om utens
* Samle gedichten (faksimilee) en foto fan Stine Andresen
* It Noard-Fryske artikel, mei foto's
Michael Jan de Goeje

**Michael Jan de Goeje** (Dronryp, 13 augustus 1836 – Leien, 17 maaie 1909) wie in Nederlânsk oriïntalist en arabist. 

Michael Jans heit Pieter, fan komôf út Leien, wie dûmny. 
Doe't Michael Jan trije jier wie, ferfear de hûshâlding nei It Hearrenfean, dêr't syn heit Pieter oant syn dea yn 1854 predikant west hat. Na Pieter syn ferstjerren gie de hûshâlding nei Leien en  Michael Jan liet him dêr ynskriuwe oan de universiteit.

## Wichtich wurk
**Fragmenta historicorum Arabicorum* (1869-1871)
**[[diwan (poëzij)|Diwan]] fan [[Moslim ibn al-Wâlid]]* (1875)
**Bibliotheca geographorum Arabicorum* (1870-1894)
**Annals of Tabari* (1879-1901)
*In edysje fan  Ibn Qutaiba's biografyen (1904)
*Oer de reizen fan Ibn Jubayr (1907, 5e diel fan Gibb Memorial).
Bôle

**Bôle** en **brea** binne twa ferskillende produkten. Der binne in protte soarten bôle: fine bôle (fan de bêste wetensoarte), krintebôle en sûkerbôle, mar ek krystbôle dy't de bakker wol as geskink joech foar de krystdagen, en peaskebôle (mei krinten), krúskebôle (in rûne krintebôle dêr't foar it bakken in krúske yn snien is). Wite bôle waard ek brûkt foar waarm iten: weakke bôle en prom-en-bôle.

Roggebrea is der yn soarten, bleek en donker, Switsersk brea (grof blank brea fan útseefd of bûle roggemoal). By boeren waard faak brea mei spek iten, mar ek bak en brea (roggebrea mei twibak mei tsiis der tusken). Der waard eartiids mear brea iten as tsjintwurdich, no't der meastentiids mar ien stikje fan iten wurdt. Men wist: *Brea slacht de honger dea*. Oare útdrukkings: *ta breasein wêze* (alles is op), *bûter, brea en griene tsiis is goed húsmannespiis* (of: *dy't dat net sizze kin is gjin oprjochte Fries* of: * Is goed Ingelsk en ek goed Frysk*). *It hawwe as wyn en bôle* (in goed bestean hawwe) en *Kinne as wyn en bôle* betsjut goed mei elkoar oerwei kinne.

Dat wite bôle eartiids rikeljusiten wie blykt wol út útdrukkings as:
*By brek oan brea yt men wolris bôle*. Dy fan Beetstersweach hieten bôlefretters. Dat net elkenien oer dy wite weake bôle mocht blykt út *Sa goed as bôle*. Brune bôle wurdt sûnt de Earste Wrâldoarloch wol bakt as 'kuch', mar op it plattelân net folle. Der is nei de Twadde Wrâldoarloch wol folle mear ferskaat komd, guon stedsbakkers gienen hjiryn foar.
Brêge

In **brêge** is bouwurk dat in fêste of beweegbere ferbining foar ferkear foarmet tusken twa punten dy't skaat wurde troch in rivier, kanaal, kleau, delling, wei, spoar of in oar obstakel dêr't de brêge oerhinne giet. As in brêge oer in spoar of in wei hinne giet, wurdt der yn 'e regel fan in fiadukt sprutsen. In brêge kin ûntwurpen wêze om in ferhurde dyk, spoar, kanaal (kanaalbrêge) of in wetterlieding (akwadukt) te dragen.

In brêge bestiet út 'e boppebou, dêr't it ferkear oerhinne laat wurdt, en de ûnderbou, mei pylders en fundearrings, dy't it gewicht fan sawol brêge as ferkear oerbringt op 'e ûndergrûn. Brêgen oer wetterwegen hawwe faak in beweechber ûnderdiel dat iepen en ticht kin, itsij op en del, itsij fansiden, sadat it oangeande wetter net hielendal ôfsletten rekket foar de skipfeart. Tsjintwurdich binne brêgen yn 'e regel makke fan beton en metaal (benammen stiel). Foarhinne (en noch wol foar bgl. fytsbrêgen) waard gebrûk makke fan lichtere materialen, lykas hout of sels bamboe.

Brêgen binne der yn ferskate foarmen. Sa komme yn Fryslân fan âlds foar: 
* in planke, balke post of hout (de ienfâldichste soarte fan brêge sûnder lining)
* it heechhout: smelle brêge foar fuotgongers
* de draai: in draaibere planke mei lining
* de barte: in losse helpbrêge dy't mei klampen of plankjes byinoar holden wurdt; sûnder lining foar fee of weinen
* it set: in lânhaad dêr't in pear barten op lein wurde, in ienfâldich brechje wêrfan't it middenstik oan 'e kant skood wurde kin om skippen troch te litten
* de fonder: in losse helpbrêge
* de tille: fêste en frij brede en hege brêge mei linings oan wjerskanten
* de piip: stiennene bôgebrêge, meastentiids yn 'e stêden
* de post: in âlde namme foar in brechje
It ferskaat is yn plaknammen werom te kennen: Balk, Bûtenpost, Stinebarten, Hoptille en Draaisterhuzen.
Assuerus Quaestius

**Assuerus Quaestius** (Ljouwert, 1 febrewaris 1815 - Grins, 7 novimber 1887) wie in jurist, amateurskilder en keunstsamler.

Hy waard berne yn Ljouwert, mar wenne hast syn hiele libben yn Dronryp dêr't er plakferfangend kantonrjochter, letter riedslid en wethâlder wie. Yn 1836 urf er de state Schatzenburg yn Dronryp en neitiid bewenne er dy ek. By syn dea yn 1887 fermakke er de state oan it pleatslike gasthûs "Vredenhof".

Om 1850 hinne makke er in reis troch Dútslân; it reisferslach is publisearre: *Dagboek eener reis in Duitsland* (1850). Quaestius samle printen en munten, foaral Romeinske munten, dy't er letter oan it *[[Friesch Genootschap]]* skonk. Syn printesamling foarme de basis fan it printekabinet fan lettere Frysk Museum. Quaestius wie ek de earste registrearre postsegelsamler fan Nederlân en hearde ta de earste leden fan de *Nederlandsche Vereeniging van Postzegelverzamelaars*.

Yn july 1886 sette er him nei wenjen yn Grins en dêr is er in jier letter ferstoarn. Hy leit begroeven op it partikuliere begraafplak by de Martenastate yn Koarnjum. 

## Galery

Ofbyld:Assuerus Quaestius - brug te Wedde.jpg|Assuerus Quaestius: Brêge yn Wedde (1831)
Ofbyld:Assuerus Quaestius - Gezicht op het klooster Ter Apel.jpg|Gesicht op it kleaster Ter Apel (1833)
Subtropysk klimaat

It **subtropysk klimaat** (ek wol it **semy-tropysk klimaat** neamd) is it klimaat dat fuort besuden en benoarden fan de tropyske klimaatsône leit. Dizze gebieten wurde wol de **subtropen** neamd. De subtropen lizze globaal tusken de 23,5 en de 40 graden noarderbreedte en 23,5 en 40 graden suderbreedte. Subtropyske gebieten hawwe in tropyske simmer, mar en net-tropyske winter.

De subtropen kinne fierders ûnderferdield wurde yn drûge, winterwiete, simmerwiete en altydwiete subtropen.

## Definysje
It subtropysk klimaat komt meastal net mear foar as in apart klimaat yn de moderne klimaatklassifikaasjes en kin sa beskôge wurde as in tradisjonele klimaatsône. 

Yn de meast brûkte definysje, de Klimaatdefinysje fan Köppen, wurdt de term al hielendal net mear neamd. Köppen set it subtropysk klimaat ûnder by de matige klimaten. De temperatuer fan de waarmste moanne leit gemiddeld boppe de 22&nbsp;°C, wylst de temperatuer fan de kâldste moanne gemiddeld tusken de -3&nbsp;°C en 18&nbsp;°C leit. Der binne wiete simmers en drûge winters of oarsom. Dit giet op foar it waarme mediterraan klimaat (Csa-klimaat op de ferdieling fan Köppen), it waarme sinaklimaat (Cwa-klimaat) en it waarme seeklimaat (Cfa-klimaat).

De klimatolooch John Griffiths brûkt in oare definysje. Hy makket gebrûk fan de definysje dat lokaasjes mei in temperatuer fan gemiddeld tusken de 6 °C en 18 °C yn de kâldste moanne subtropysk binne.

Glenn Trewartha makket gebrûk fan de definysje dat in klimaat subtropysk is as der acht of mear moannen fan in jier in temperatuer fan gemiddeld boppe de 10&nbsp;°C hawwe, wylst der yn elts gefal ien moanne is mei in temperatuer fan gemiddeld ûnder dan 18&nbsp;°C.

## Karakteristiken
De omstannichheden binne yn de subtropyske klimaatgebieten tige ferskillend. It is ien fan de grutste klimaatsônes op de wrâld. Sa kin de mannichte delslach ferskille fan tige fochtich oant tige drûch. In tal fan de grutte woastinen op de wrâld lizze yn de subtropyske sône. Simmers kinne hjit wêze, of gewoan waarm. Guon subtropyske gebieten wurde teistere troch sykloanen, dy’t yn de tropen simmerdeis en yn de hjerst ûntsteane.

Yn de subtropen binne de winters relatyf waarm, mar net like hjit as yn de simmer. Snie en froast komt eins net foar. Planten as de palmbeam, de sitrusbeam en bedektsieddigen komme in soad foar, it binne benammen beammen dy’t harren blêd hâlde.

## Gebieten
It subtropysk klimaat komt oeral op de wrâld foar. Foarbylden binne:

* It Middellânske See-gebiet
* Sintraal Sily
* Kalifornje
* Súdwest en east Austraalje
* Súd-Afrika, by Kaap de Goeie Hope
January Jones

**January Kristen Jones** (Sioux Falls, 5 jannewaris 1978) is in Amerikaansk aktrise en model. Sy waard yn 2009 nominearre foar in Golden Globe foar har rol as *Betty Draper* yn de dramarige *[[Mad Men]]*. Dêrfoar krige hja itselde jier mei de hiele *cast* in *Screen Actors Guild Award*.

Jones waard yn *Mad Men* posityf beoardiele troch de kritisy en de rige krige sa'n 30 prizen dêr't Emmy Awards en Golden Globes by wiene'.

Yn 1999 makke Jones har debút yn de spylfilm *All the Rage*. Sûnt dat momint wie hja yn noch tsien filmrollen te bewûnderjen. Sa wie se te sjen as *Michelle Flaherty*'s (Alyson Hannigan) suske *Cadence* dy't elsenien graach hawwe woe, yn *American Wedding*, as *Colin Frissells* (Kris Marshall) potinsjele leafde *Jeannie* yn *Love Actually* en as *Red Dawsons* (Matthew Fox) frou *Carole* yn it op wier barren basearre sportdrama *We Are Marshall*.

Jones waard #82 op de *Maxim (tydskrift)* Hjitste Frou fan 2002 list. Hja ferskunde op de omslach fan "The Hot Issue" fan it Britske *GQ* tiidskrift yn maaie 2009.

## Persoanlik
Jones is berne en grutbrocht yn Sioux Falls, Súd Dakota. Sy is neamd nei January Wayne, in karakter út Jacqueline Susann's *Once Is Not Enough*. Sy helle har diploma fan de Edison Middle School en Roosevelt High School yn Sioux Falls.

Jones hie ferkearing mei Ashton Kutcher fan 1998–2001 en fan 2003 oant 2006 wie se mei sjonger Josh Groban.

Yn *Vanity Fair (magazine)* yn 2009 fernijde hja ús dat se by de *Oceana (non profit group)* as ferneamd persoan har ynsette wol foar yn it fuortbestean bedrige haaien.

## Filmografy
* *Sorority* (1999) (tillefyzjefilm) .... Number One
* *[[Get Real (TV series)|Get Real]]* (1 episoade, "Pilot", 1999) .... Jane Cohen
* *[[It's the Rage (film)|It's the Rage]]* (1999) .... Janice Taylor
* *[[The Glass House (film)|The Glass House]]* (2001) .... Famke
* *[[Bandits]]* (2001) .... Claire/Pink Boots
* *In My Life* (2002) (TV) .... Diane St. Croix
* *Taboo* (2002) .... Elizabeth
* *[[Full Frontal (film)|Full Frontal]]* (2002) .... Tracy
* *[[Anger Management]]* (2003) .... Gina
* *[[American Pie 3: The Wedding]]* (2003) .... Cadence Flaherty
* *Love Actually* (2003) .... Jeannie
* *[[Dirty Dancing: Havana Nights]]* (2004) .... Eve
* *[[Love's Enduring Promise]]* (2004) (TV) .... Missie Davis
* *[[Huff (TV series)|Huff]]* (2 episoades, "The Good Doctor" en "The Sample Closet," 2005) .... Marissa Wells
* *[[The Three Burials of Melquiades Estrada]]* (2005) .... Lou Ann Norton
* *Swedish Auto* (2006) .... Darla
* *[[We Are Marshall]]* (2006) .... Carole Dawson
* *[[Mad Men]]* (2007- present) .... Betty Draper
* *[[Law & Order]]* (1 episode, "Quit Claim", 2008) .... Kim Brody
* *[[The Boat That Rocked]]* (2009) .... Eleonore

## Keppeling om utens
* January Jones by *Allmovie*
* January Jones troch Jack Nicholson - Ynterview (magazine)

## Referinsjes
Eduard Marius van Beyma

**Eduard Marius van Beyma** (Harns, 6 juny 1755 - Sweins, 6 augustus 1825) wie in politikus en grytman. 

Hy wie de broer fan Court Lambertus fan Beyma mar wol lykmoediger. Yn 1787 rekke er amtleas mar flecht net. Hy wie yn 1795 lid fan it Trijemanskip mei Daam Fockema en Thomas Joha. Dêrneist wie er ek nei 1801 yn ferkate amten, mar federalist. Dêrtroch ûntstie ek syn konflikt mei Court fan Beyma. Yn 1816 wie er grytman fan Baarderadiel.

## Keppeling om utens
* Van Beyma by biografyskportaal.nl
Julius fan Beyma

**Julius fan Beyma** (Dokkum, 1539 - Ljouwert, 15 augustus 1598) wie in abbekaat en riedshear.

Hy wie abbekaat by it Hof yn Ljouwert en jurydysk heechlearaar yn Wittenberch (± 1570), Leien (1581) en Frjentsjer (1596 - 1597). Ek riedshear yn Ljouwert.

## Wurken
In kar:
* *Disputationes Juridicae, sociata cum collega Henrico Schotano opera editae.* Frjentsjer 1598.
* *Commentaria in varios Titulos juris. Tractatus de Mora. De usura. De eo quod interest. De poenali Stipulatione et de Dividuis et Individuis.* Ljouwert 1645.
* *Commentarius in Titulum de verborum significatione et de diversis regulis juris antiquis item Tractatus singularis de Moderamine inculpatae Tutelae et de Legitima.* Ljouwert 1649.
Julius Matthijs van Beyma

**Julius Matthijs van Beyma** (Delft, 28 novimber 1877 - Ljouwert, 8 juny 1944) wie in jurist en boargemaster. 

Hy wie boargemaster fan Aldemerk (1906), Aenjewier (1910), Ljouwerteradiel (1914) en Ljouwert (1918). Van Beyma waard yn de Twadde Wrâldoarloch ôfsetten troch de Dútsers.
Egidius Daniel van Beijma

Jhr. **Egidius Daniel van Beijma** (ek **Egidius Daniel van Beyma**) (Sweins, 12 april 1811 - Weidum, 1 desimber 1894) wie in lânedelman en boargemaster. 

Hy wie boargemaster fan Baarderadiel en foarsitter fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou tusken 1875-1875.
Sybrand van Beyma thoe Kingma

Jonkhear **Sybrand Willem Hendrik van Beyma thoe Kingma** (Warkum, 21 oktober 1812 - Ljouwert, 9 augustus 1877) wie jurist en politikus.

Van Beyma abbekaat en presidint fan de rjochtbank yn Ljouwert. Yn 1853 en fan 1859-1863 wie er lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân. As liberaal siet er yn de Twadde Keamer as ôffurdige fan it distrikt Dokkum.
Frederik Hessel van Beyma thoe Kingma

Jhr., Mr. **Frederik Hessel van Beyma thoe Kingma** (Warkum, 7 augustus 1818 - It Hearrenfean, 3 febrewaris 1899) wie jurist en boargemaster.

Van Beyma wie gemeente-sekretaris op It Hearrenfean en fan 1851 ôf boargemaster fan Aenjewier en hat liberaal lid fan Provinsjale Steaten west. Hy wie boppedat skoalopsjenner. Hy hat syn hiele libben warber west foar de ferheffing fan it ûnderwiis. Benammen foar de materiële fersoarging fan de learkrêften sette er him yn. Hy is mei-oprjochter fan de feriening ‘Folksûnderwiis' (1866).
Tropysk klimaat

It **tropysk klimaat** is in klimaat dat foarkomt yn de tropen. Neffens de Klimaatklassifikaasje fan Köppen is it in net-drûch klimaat wêr't it heule jier de temperatuer trochstrings boppe de 18°C leit. Köppen dielt it soarte klimaat yn as in haadklimaat by de A-klimaten op syn ferdieling. It tropysk klimaat beslacht it meastepart fan de ierde, 20% fan it lânoerflak en 43% fan it wetteroerflak.

Köppen dielt it tropysk klimaat fierders ûnder yn trije klimaten. Dat binne it tropysk reinwâldklimaat, it mûssonklimaat en it tropysk savanneklimaat.

## Gebieten
Gebieten mei it tropysk klimaat binne:

*Súd-Florida
*De Karibyk
*Sintraal-Afrika
*De kust fan Yndia
*Súdeast-Aazje
*Noard-Queensland
*Hawaï
*Sintraal Amearika
*De binnenlannen fan Brazylje
Tropen

De **tropen** is it gebiet tusken 23,27° noarderbreedte, de kreeftskearkring, en 23,27° suderbreedte, de stienbokskearkring. 

Yndoneezje, it noardlik part fan Austraalje en de measte parten fan de wrâlddielen Afrika en Súd-Amearika lizze yn de tropen.
It gebiet om de evener hinne wurdt skaaimerke troch in soad delslach en hege temperatueren. Fierders hawwe de tropen in lyts ferskil tusken de lingte fan dei en nacht.

Oer it algemien wurdt oan **tropysk** in oare betsjutting jûn, nammentlik waarm en dampich. Planten dogge it goed yn in tropysk klimaat, dêrom ek de tropyske reinwâlden. In klimaat mei tropysk neamd wurde as de moannetemperatuer fan de kâldste moanne net ûnder de 18&nbsp;°C leit.

Dat it is net sa dat de tropen altyd in tropysk klimaat hawwe, faak hielendal net.
Poalsirkel

In **poalsirkel** is of it Noardpoalsirkel of de Súdpoalsirkel. Op de ierde leit de Noardpoalsirkel op 66˚ 33' 38" noarderbreedte en de Súdpoalsirkel op 66˚ 33' 38" suderbreedte. De gebieten tusken de poalsirkels en de poalen (de noardpoal en de súdpoal) binne de poalgebieten.

Op de poalsirkels komt de sinne ien dei fan it jier net op en giet er ien kear yn it jier net ûnder. It tal dagen dat de sinne net opkomt of net ûndergiet wurdt grutter as hja fan de poalsirkel ôf yn de rjochting fan de poalen geane

It plak dêr’t de sinne ien dei yn it jier net ûndergiet ferskilt per jier. Dan leit it plak noardliker, dan wer súdliker fan de poalsirkel. Elts jier hat dus in eigen poalsirkel. De breedte fan 66,5 is trochstrings it plak fan dit barren.

Krekt op de geografyske Noardpoal en de geografyske Súdpoal giet de sinne in heal jier net ûnder (de poaldei) en komt er in heal jier net op (de poalnacht).

Yn de mjitkunde binne de poalsirkels lytssirkels.