open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hegewei (Smellingerlân)

De **Hegewei**, ferdield yn **Noarder- en Suderhegewei**, is in noard-súd rinnende dyk foar trochgeand ferkear yn Drachten.

## Skiednis

De Noarder- en Suderhegewei waarden troch de Leppa (sjoch Eastergoa) as wetterkearing beskôge. De dyk moast it opwaaide wetter fan de Wide- en Smelle Ie tsjin hâlde. Yn 1453 wurdt de dyk neamd yn ferbân mei de feilichheid fan reizgjende keaplju. Guon binne lykwols fan betinken dat de dyk oardel iuw âlder wêze kin en dat de wettersteatkundige organisaasje om de dyk hinne mei beskiedend west hat foar de ienheid en grutte fan de gritenij. De wei wurdt ek ferskate kearen neamd yn de 17e iuw. De eigeners fan 360 perselen oan de wei wienen doe ferantwurdlik foar it ûnderhâld.

De Noarderhegewei rûn fanôf de Piip yn de Drachtsterfeart yn 'e rjochting fan De Kletten (ûnder De Pein) en krúste de Burmaniasleat dêr't op dat plak yn 1603 noch in fallaat wie. De dyk rûn fierder nei de Aldergeasterdyk.

De Suderhegewei rûn besuden de Piip nei de himrik fan Koartehimmen. Hjoed-de-dei hat it stik besuden de A7 noch frijwat fan syn karakter fan foar't de wei autodyk waard beholden. It part noardlik fan de A7 waard yn 1973 fan in twabaansdyk in fjouwerbaansdyk makke.

Nei it trochlûken fan de Drachster Feart nei it sintrum fan Drachten waard rûchwei op it plak fan de âlde Pypsterbrêge in nije hege fêste brêge oanlein yn de Hegewei dy't de namme De Piip krige. Dy waard yn oktober 2015 offisjeel iepene.
Mûljearring

**Mûljearring** is in ferskil fan útspraak yn it Frysk, dêr't opgeande twalûden  as  'ja' en 'jo' sein wurde dy't oars yn it Frysk mear as 'wa' en 'wo' sein wurde.

## Foarbylden
* wa / ja
** *boartsje*: [bṷatsjə] / [bjatsjə]
** *hoanne*: [vṷanə] / [vjanə]
** *foar*: [fṷar] / [fjar]
** *woarst*: [vṷast] / [vjast]

* wo / jo
** *muorke*: [mṷorkə] / [mjorkə]
** *fuotten*: [fṷotn] / [fjotn]

## Foarkommen
Mûljearjen komt oeral wol yn Fryslân foar, mar benammen is it in skaaimerk fan it Wâldfrysk. Mûglik hat dit in feroaring west troch de útspraak fan feanters fan bûten Fryslân. Dy soenen dy foar harren drege Fryske twalûden makliker sein hawwe, wat dêrnei troch de Friezen yn dy gebieten oernaam wêze soe.

Mûljearjen wurdt ek dien troch bern wylst dy de taal oanleare.

## Status
Foar it Wâldfrysk wurdt it muljearjen sjoen as in dialektysk ferskynsel. Troch 'wa'-sizzers wurdt it sjoen as in ferkearde útspraak fan it Frysk. It wurdt dan ornaris sjoen as in net-Fryske ynfloed, dy't gjin geef Frysk is.

## Oare betsjuttings
Under ‘mûljearring’ wurde by útwreiding ek wol in tal fan ferskillende, besibbe ferskynsels beflapt.

## Sjoch ek
*
Tydskrift foar Fryske Taalkunde

It **Tydskrift foar Fryske Taalkunde** (TFT) wie in Frysktalich tydskrift dat ferskynde fan 1985-1995 en oprjochte waard troch Siebren Dyk, Jarich Hoekstra en Willem Visser. Nei fiif jiergongen ferliet Siebren Dyk de redaksje en waard opfolge troch Durk Veenstra. 

De oprjochters wienen jongere frisisten, destiids alle trije wurkjend by de Fryske Akademy. It inisjatyf foar in nij tydskrift ûntstie út ûnfrede: der soe yn de besteande frisistyske tydskriften te min omtinken jûn wurde oan wittenskiplike diskusje, wylst de publikaasjes nei harren miening te min oansleaten by de ynternasjonale taalkundige ûntwikkelingen. Boppedat wie der gjin tydskrift dat him hielendal oan de taalkunde fan it Frysk wijde. Sa soenen ynteressearden harren taalkundige krinten út de ûnderwiiskundige, histoaryske, folkskundige, sosjaal-wittenskiplike of literêre brij sykje moatte. Troch in aktyf redaksjebelied hopen de oprjochters om mei TFT de Friese taalkunde kwalitatyf en kwantitatyf op in heger plan te bringen. 

It fernijende oan TFT hat west, dat der neist artikels, ek bewust romte ynromme waard foar oare rubriken. Sa waard de taalkundige frisistyk kritysk folge troch resinsjes (de rubryk 'Besprek') en wie der romte foar taalkundige polemyk (de rubryk 'Opmerkingen en diskusje'). En der wie de dokumintearjende rubryk 'Op it mêd', wêryn't publikaasjes – en net allinnich fisistyske – sinjalearre waarden dy't fan belang binne foar de Fryske taalkunde. 

TFT ferskynde trije kear jiers. Jiergong 6 hie yn 1990 ferskine moatten, mar troch in gearrin fan omstannichheden bliek de redaksje dat jier net by steat nûmers te publisearjen. It blêd makke tsien jiergongen fol. Yn in brief oan de abonnees waard tiidgebrek as wichtichste reden neamd om der mei op te hâlden. 

It Grinzer frisistyske tydskrift Us Wurk – de trije oprjochters sieten letter yn de redaksje – hat de rubryk 'Op it mêd', dêr't ferlet fan blykte te wêzen, oernommen. Us Wurk krige doe ek in bloeiende rubryk 'Besprek'. It Tydskrift foar Fryske Taalkunde hat sa yndirekt syn spoaren yn de frisistyk neilitten.
Siebren Dyk

Dr. **Siebren Dyk** (It Hearrenfean, 1953) is in Nederlânsk taalkundige. Hy studearre Nederlânsk yn Grins en Frysk yn Amsterdam. 

Fan 1981 oant syn pensjoen yn 2019 wied er as leksikograaf/taalkundige ferbûn oan de Fryske Akademy yn Ljouwert. De earste tiid folslein as redakteur fan it Grut Wurdboek fan de Fryske Taal. (In wittenskiplike beskriuwing fan de wurdskat fan it Frysk fan nei 1800) Geandewei ferleinen syn aktiviteiten har yn mear grammatikale rjochting, wat ûnder oare resultearre yn syn proefskrift *Noun Incorporation in Frisian* (1997). Dyk hat in bysûndere belangstelling foar it meast noardlike dialekt fan it Frysk, it Skiermûntseagersk. 

Yn 2016 wie Dyk mei (postúm) Anton Oud ferwantwurdlik foar it *Groat Amelander Woa'deboek* fan it Amelânsk, dat by de Fryske Akademy útjûn waard. Teffens wie Dyk yn 'e mande mei Gosse Blom en Wiebe Zoethout skriuwer fan it *Graet Hylper Wordebook* ("Grut Hylpersk Wurdboek") dat yn maart 2019 ferskynde. Fan 2018 ôf wurke er yntinsyf gear mei in Skylger wurkgroep oan it *Meslânzer Woardeboek*, it earste wurdboek fan it Midslânsk, dat yn maart 2024 by de Fryske Akademy ferskynde.

Dyk wie teffens redakteur fan it tydskrift foar frisistyk *[[Us Wurk]]*.
Peter Johann Nepomuk Geiger

**Peter Johann Nepomuk Geiger** (Wenen, 11 jannewaris 1805 - dêre, 29 oktober 1880) wie in Eastenryksk tekener en keunstskilder.

Geiger kaam út in famylje fan byldhouwers. Hy woe yn 't earstoan ek dy tradysje fuortsette en byldhouwer wurde, mar rillegau die bliken dat er mei tekenjen en skilderjen yn syn elemint wie. Hy makke yllustraasjes by Anton Ziegler syn *Vaterländischen Immortellen* fan 1839-40. Oant 1848 makke er talleaze yllustraasjes by histoarysk wurk en poëzij, mar ek oaljeferve skilderijen foar de Eastenrykske keninklike famylje.  

Doe't er yn 1850 weromkaam fan in reis nei de Oriïnt mei prins Ferdinand Maximilian Joseph wie dat it begjin fan in tige kreative perioade. Yn 1853 waard er learaar oan de Weenske keunstakademy. Foar de keninklike famylje hat er in soad wurk makke, ek yllustraasjes by wurk fan Goethe, Friedrich von Schiller en William Shakespeare. Teffens makke er foar aartshartoch Karl Ludwig fan Eastenryk ferskate sjênreskilderijen fan it Easterske libben.

Geiger kriget tsjintswurdich fral omtinken út reden fan syn eroatyske tekeningen, dy't er nei alle gedachten net yn syn funksje fan hofskilder makke hat.

## Wurk
In kar:
*1839: Ziegler, Anton. *Vaterländischen Immortellen aus dem Gebiete der österreichischen Geschichte*. 4 dielen Wenen, 1840, 1839.
*1843: *Magyar-és Edélyország története rajzolatokban: Geschichte Ungarn's und Siebenbürgen's in Abbildungen ...*; Geiger Péter N. János akadémiai képirótól; tervezte és magyar 's német nyelven magyarázta Wenzel Gusztáv. 10 dielen Wenen, 1843
* Joseph von Bülow's *Memorabilien aus der Europäischen Geschichte für anziehende Weltbegebenheiten, ausgezeichnete Grossthaten, Würdigung der Verdienste von berühmten Männern etc. Aus mehreren Jahrhunderten gesammelt*. Mit insgesamt 96 getönten Federlithographien von Johann Nepomuk Geiger auf Tafeln. 2 dielen New York, 1860
*1861: *Historische Handzeichnungen*; mei útlis fan Gustav Adolph Schimmer. Wenen: Aus der kaiserlich-königlichen Hof- und Staatsdruckerei, 1861
* *Die Schlacht bei Lützen* (De slach by Lutzen)
* *Kampf der Tiroler unter Andreas Hofer* (De striid fan de Tirolers ûnder Andreas Hofer)


Ofbyld:Hunnen.jpg|Hunnen befjochtsje de Alanen
Ofbyld:Bajazeth - Timur - J N Geiger.jpg|1402: *[[Bayezid I.|Bajazeth]] sit fêst yn in kouwe, syn frou wurdt as in slavinne behannele*
Ofbyld:Geiger-masturbation-mutuelle.jpg|Akwarel 1840
Ofbyld:PeterJohannNepomukGeigerEroticWatercolor01.jpg|Akwarel 1840
Ofbyld:PeterJohannNepomukGeigerEroticWatercolor07.jpg|Akwarel 1840
Ofbyld:Johann Nepomuk Geiger001.jpg|Akwarel


## Bibliografy
* (1868) *Peter J. N. Geiger's Werke; oder, Verzeichniss saemmtlicher Radirungen, lithographischen Feder- und Kreidezeichnungen ...*. Leipzig: Weigel 
*Geiger, Peter Johann Nepomuk in Constant von Wurzbach *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*, 5. Band. Wien, 1859 (Online ferzje) http://www.literature.at/webinterface/library/ALO-BOOK_V01?objid=11809&page=125&ocr=&zoom=5
Sulveren Skries

De** Sulveren Sries** is in jierlikse priis fan de provinsje Fryslân. Mei de Sulveren Skries wol it SANL it (agrarysk) natoer- en lânskipsbehear in stimulâns jaan. De priis wurdt útrikt troch de provinsje foar it bêste inisjatyf op it mêd fan (agrarysk) natoer- en lânskipsbehear. De priis is makke troch Saskia Zuiderduin.

It giet om aktiviteiten dy't yn dat jier begûn binne of dien binne en boppedat in foarbyldfunksje hawwe, of fernijend en effektyf binne. Projekten, persoanen of organisaasjes kinne nominearre wurde. De Sulveren Skries is in inisjatyf fan it Gearwurkingsferbân Agrarysk Natoer- en Lânskipsbehear (SANL). It SANL is in gearwurkingsferbân fan de provinsje Fryslân, Lânskipsbehear Fryslân, it BFVW, Steatsboskbehear, Natoermonuminten, It Fryske Gea, BoerenNatoer, LTO-noard en Tsjinst Lanlik Gebiet.  

Neist de útrikking fan de Sulveren Skries binne der ek trije jildprizen mei in wearde fan € 2.500,-, € 1.000,- en € 500,-,
Oersjoch fan de winners:
Sulveren Ljip

* Sulveren Ljip (aaisykje) as aaisikerspriis foar de finer fan it earste ljipaai binnen Fryslân.
* Sulveren Ljip (fûgelwacht) as priis foar fertsjinsten foar de Fryske Fûgelwacht BVFW.
Sulveren Ljip (aaisykjen)

De **Sulveren Ljip** is in priis foar dejinge dy't tusken 1 en 31 maart it earste ljipaai fan Fryslân fynt. It Bûn fan Fryske Fûgelwachten (BFVW) hat ek in priis dy't sa hjit, de Sulveren Ljip (fûgelwacht), mar dy priis is foar leden mei in grutte fertsjinste. De Kommissaris fan de Kening rikt de priis út, neidat er it aai lottere hat. De priis bestiet út in sulveren byldsje fan in ljip, in oarkunde en € 15,'-. De finer moast letter in neisoarchpas en in aaisykfergunning hawwe. De priis is yn 1968 ynsteld troch Ljouwerter Krante mei as doel om it oanbieden fan it earste ljipaai oan de Kening(inne) en de Kommissaris fan de Kening(inne) fan Fryslân yn eare te hâlden. Doe't de krante der yn 1996 mei stoppe, hat de provinsje Fryslân sels in byldsje beskikber steld. 

It **Sulveren Polske** is in priis foar bern ûnder de tolve dy't as earste in ljipaai fynt. Doel fan de priis is dat bern it fjild yn gean, de natoer kennen leare en goede neisoargers wurde.

List fan winners:
Gerrit Elzinga

**Gerrit Elzinga** (Amsterdam, 10 juny 1923 - Goutum, 8 maaie 2017) wie in archeolooch en konservator.
Elzinga wie fan 1959 oant 1988 provinsjaal archeolooch foar Fryslân.

Elzinga folge in oplieding yn túnarsjitektuer yn Boskoop en planteferedeling yn Wageningen. Yn 1950 waard er konservator foar de Gelderske Archeologyske Stichting en it Gemeentemuseum fan Arnhim . 

Sûnt 1959 wied er meiwurker oan it Biologysk-Archeologysk Ynstitút Ryksuniversiteit Grins en it Frysk Museum, mei as stânplak Ljouwert. Letter waard er archeolooch oan beide ynstellingen en konservator fan de archeologyske en numismatyske (Frysk Munt- en Penjekabinet) ôfdielingen fan it Frysk Museum. 

Yn 1988 gie er mei pinsjoen. Hy wie Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Lieuwe Eringa

**Lieuwe Eringa** (Hichtum, 26 april 1920 - Ljouwert, 29 augustus 2014) wie lid fan it kolleezje fan Deputearre Steaten fan Fryslân sûnt 1970; lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân sûnt 1966 foar de CHU. Nei syn stúdzje te Wageningen lid fan de CBTB. Portefúlje fan ûnder oare Wetterskippen, Lânbou en Rekreaasje.

Neist syn poltike wurk wie Eringa ek warber yn de kommisje fan redaksje fan it Friesch Dagblad en yn de tsjerke.
Johannes Elsinga

**Johannes Elsinga** (Wommels, 12 maaie 1893 - Ljouwert, 18 maart 1969) wie in Frysk keunstner.

Hy skildere en tekene lânskippen en portretten. Yn de simmer fan 1973 waard yn galery Van Hulsen yn Ljouwert in part fan syn oeuvre toand. Yn it neijier fan 1974 waard yn 't Coopmanshûs yn Frjentsjer in tentoanstelling fan syn wurk út de tweintiger jierren holden, tagelyk mei wurk fan Ype Wenning en Egnatius Ydema.

## Keppelings om utens
*  Biografy by www.dorpsarchiefgrou.nl
*  RKD-profyl
Eddy Evenhuis

**Eddy Evenhuis** (Grins, 1 novimber 1920 - Ljouwert, 21 augustus 2002) wie in sjoernalist en dichter. Hy wie fan 1955 oant 1983 haadredakteur fan de Leeuwarder Courant.

## Libben en wurk
Evenhuis gie nei de HBS yn Grins en waard ein jierren tritich foluntêr by it *[[Groninger Dagblad (1911-1948)|Groninger Dagblad]]*, dêr't er kunde krige oan de skriuwer A. Marja en oan Koos Schuur dy't him "Prins Der Zeven Meren" doopte.
Hy debutearre yn 1938 yn it literêr tydskrift *[[Den Gulden Winckel]]*. Syn earste dichtbondel ferskynde yn 1943 ûnder de titel *Uit de pas* by de klandestine Homerus Pers.

Nei de befrijing wurke Evenhuis wer foar it Groninger Dagblad, oant er yn 1948 haadredakteur waard fan De Vrije Pers yn Soerabaja. Hy gie yn 1954 werom nei Nederlân en waard koart dêrnei bûtenlânredakteur by de Ljouwerter Krante. In jier letter folge er haadredakteur Kees van Beem op, oant 1965 tegearre mei Jan Piebenga en dêrnei mei Jacob Noordmans. Fan 1969 ôf wie Laurens ten Cate de tredde haadredakteur. Evenhuis betocht tegearre mei Henny Keikes de rubryk 'Gehoord en Gezien' dy't foar it earst ferskynde yn de Ljouwerter fan 4 febrewaris 1957. Hy skreau skerpe liberale kommentaren yn syn rubryk 'Feiten en achtergronden' en lies krekt as kollega Jacob Noordmans alle drukproeven. Foar dichtsjen hie er hieltyd minder tiid, mar út en troch stjoerde er ûnder in falske namme wolris gedicht nei de Lyrische Courant, de poëzy-bylage fan syn eigen krante, en dat waard dan pleatst. Yn 1983 joech er it haadredakteurskip oer yn 1985 gie er mei pinsjoen. Evenhuis stie bekend as haadredakteur dy't mear saaklik as beskôgjend wie.

Evenhuis waard troch Ab Visser ta de Grinzer Skoalle rekkene. Yn 1995 joech er noch in dichtbondel yn eigen behear út. Gedichten fan him binne opnaam yn karlêzingen fan Gerrit Komrij en Menno Wigman.  

## Wurk
* *Uit de Pas* (klandestyn útjûn yn WO II)
* *De leerling Alexander* (klandestyn útjûn yn WO II)
* *Pan in de stad* (1946)
* *Een Affaire* (1974)
* *Eigen keur* (1995)

## Keppeling om utens
* Ynterview mei Evenhuis yn de Groene Amsterdammer, 20 maaie 2000
Anna van Eysinga

Jonkfrou **Anna Augusta van Eysinga** (Ljouwert, 10 desimber 1863 - dêre, 6 jannewaris 1960) wie de dochter fan jhr. mr. Frans Julius Johan van Eysinga (1818-1901) dy't ûnder mear lid fan de Earste Keamer, riedshear fan it gerjochtshof fan Ljouwert (1873-1888), en foarsitter fan de Earste Keamer (1880-1888) wie. De frelle stifte nei it ferstjerren fan har âlden, mei har susters, it rêstoard Wilhelminaoarde yn Sint-Nyk.

Sette in grut tal boeken yn brailleskrift foar Ynstitút Wolfheze.
Sake van der Ploeg

**Sake van der Ploeg** (Burgum, 24 maaie 1920 - Ljouwert, 23 juny 1985) wie fakbûnslieder, politikus en boargemaster.
  
## Libben en wurk
Van der Ploeg, soan fan in Fryske winkelman, wie as suvelbewurker aktyf yn it fakbûn en waard stakingslieder en klom letter op ta lid fan de Earste en Twadde Keamer út namme fan de PvdA. Hy makke namme as lieder fan de súksesfolle staking dy't fan 1 augustus 1952 - 21 septimber 1953 duorre by molkfabryk 'De Ommelanden' yn Grins. Van der Ploeg wie doe distriktsbestjoerder fan it Algemiene Nederlânske Agraryske Bedriuwsbûn (ANAB). ANAB is in nammewiziging fan it yn 1945 (wer)oprjochte Algemiene Nederlânske Lânarbeidersbûn. Van der Ploeg wie fan 1965 - 1973 foarsitter; earst fan de ANAB en doe't dy mei it Algemiene Bedriuwsbûn Fieding- en genotmiddelen (ABVG) fusearre ta it Agraryske en Fiedingsbedriuwsbûn (AVB).

Van der Ploeg wie boargemaster fan de destiidske gemeente Oude Pekela fan 1974 - 1978; trede ûnferwachts ôf nei konflikten yn de pleatslike polityk en nei spanningen mei inkele boargers, dat it gefolch wie fan minder flaaikjende útspraken oer de Pekelder befolking. Syn hûs waard mei stiennen bekûgele en der moast foar de feilichheid fan it pear Van der Ploeg sels in muorre foar de glêzen boud wurde. Van der Ploeg sette yn maaie 1978 mei syn frou hommels ôf nei in fakânsjehûs yn Drinte. Letter die bliken dat doe al in waarnimmende boargemaster beneamd wie.
 
De befolking fan Oude Pekela hat ôfskied nomd fan Sake van der Ploeg, lykas selden fan in boargemaster yn East-Grinslân ôfskied nomd is. Op de resepsje, dy't troch hûnderten Pekelders besocht waard, ûntbrutsen de gemeentebestjoerders dy't soksoarte ôfskied net woenen.

Van der Ploeg krige yn 1978 de Fryske Parsepriis.

## Keppeling om utens
*S. (Sake) van der Ploeg, Parlemint & Polityk
De Forten

**De Forten** wiene wenten foar earmelju oan de noardein en de súdein fan de Dwersfeart yn Drachten.

Yn it begjin fan de 20e iuw liet de gemeente Smellingerlân de wenten sette foar earmelju dy't sosjaal net oanpast wiene neffens de (boargerlike) noarmen fan dy tiid. It sil dêrom net tafallich west hawwe dat dy huzen oan it fuottenein fan Drachten komme moasten. Oan de útein fan de Noarderdwersfeart kamen twa blokjes fan twa wenten ('Noarderforten') en op de ein fan de Súderdwersfeart twa blokjes fan fjouwer wenten ('Suderforten'). Sy waarden bewenne troch meast grutte húshâldings. De wenten liken wol 'oanpast' te wêzen oan de libbenswize fan de minsken dy't men op it each hie: sy lieken wol wat op forten en waarden yn de folksmûle dan ek sa neamd.

De Forten wiene fjouwerkant boud en hiene platte dakken. De foargevel hie twa heech oanbrochte lytse finsters mei pikegaas foar de glêzen. De doar oan de efterkant kaam fuort yn de keamer út. De flier wie fan stien en de bedsteeën fan semint. Yn de jierren 1920 kaam der in kape op de wenten en waarden de lytse ruten troch gruttere ferfongen.

Yn 1986 is lêste wente fan de Suderforten ôfbrutsen.
Keswick (Cumbria)

**Keswick** is in plak yn it Ingelske greefskip Cumbria. Keswick hat 4281 ynwenners en leit ynbêde tusken de fells (Ingelsk ekwifalint fan fjell) fan de berch Skiddaw (931 meter) en de mar Derwent Water yn it nasjonaal park Lake District. De foto is nomd fan de dyk ôf nei de top fan de fell Walla Crag.
Eutanasy

**Eutanasy** (Gryksk: εὖ (*eu*) = "goede" en θάνατος (*thanatos*) = "dea"), **goede dea**, **mylde dea** of **genededea** ferwiist nei hannelings dy't it stjerren sûnder tefolle lijen fan in oare persoan befoarderje. Neffens *taalweb* fan de Fryske Akademy betsjut*eutanasy*: "it stjerre litten fan pasjinten dy't net te genêzen binne of ûndraachlik lije, troch it jaan fan beskate middels of it neilitten fan in medyske hanneling". Yn de measte lannen is eutanasy wetlik ferbean en wurdt it ferfolge as in misdriuw. Yn guon lannen, wêrûnder Nederlân, is eutanasy wetlik tastien. Hoewol't de term earder ferskillende betsjuttings hie, betsjut it hjoed-de-dei foar it aktive meitsjen fan it libben op fersyk fan de pasjint sels.

## Betsjutting
Hoewol't eutanasy yn de Nederlânske wet dúdlik omskreaun wurdt, wurdt de term bûten dy betsjuttenis ek wol foar oare begripen mei ferskate oare betsjuttings brûkt:

* It bieden fan geastlike en lichaamlike ferlichting by it stjerren, sûnder libbensferkoarting.
* Help by it stjerren mei libbensferkoarting
* It feroarsaakjen fan de dea, al as net op fersyk fan de belutsene.
* In ein meitsje oan in 'libben sûnder wearde'.

Guon meitsje tagelyk ûnderskaat tusken "aktive eutanasy" en "passive eutanasy". By aktive eutanasy wurdt in deadlik middel jûn. By passive eutanasy wurdt ôfsjoen fan fierdere behanneling by in terminale pasjint. Dat is wynliken gjin eutanasy, mar wurdt it "medyske abstininsje" neamd, dat ta it normaal medysk hanneljen heart. Foarbylden dêrfan binne:

* it net jaan fan in (medyske) behanneling dy't neffens de jildende medyske ynsichten om 'e nocht is,
* it net jaan fan in (medyske) behanneling om't dêr gjin tastimming foar jûn waard,
* it einigjen of it net dwaan fan in behanneling op fersyk fan de pasjint, sa't it libben fan de pasjint net keunstmjittich ferlinge wurdt: ophâlden mei it jaan fan medisinen en/of iten troch it ynfús of it útskeakeljen fan guon apparatuer dy't de pasjint yn libben hâldt,

In oar ûnderskaat dat ek wol makke wurdt, is tusken "streekrjochte eutanasy" en "net-streekrjochte eutanasy". By streekrjochte eutanasy wurdt in middel jûn mei it doel foar it ferstjerren. By net-streekrjochte eutanasy wurdt in middel jûn dy't ynearsten de pine fersêftsje moat, dat ynearsten net as doel hat, mar wol besleur hawwend fan it akseptearre by-effekt dat de pasjint earder komt te ferstjerren. De term "libbensbeëiniging" wurdt dan ek wol troch "lijensbeëiniging ferfongen.

By bisten wurdt yn it algemien fan eutanasy sprutsen as in bist dy't lijt deamakke wurdt om it dêrtroch fierder lijen te besparjen.

## Skiednis
Yn 1973 kaam de eutanasy wiidweidich yn diskusje troch in rjochtssaak tsjin de dokter G.E. Postma-Van Boven út Noardwâlde. 

Op 23 febrewaris 1973 waard de Nederlânske Feriening foar Frijwillige Eutanasy (NVVE) yn Finkegea oprjochte, nei 2006 feroare de namme yn Nederlânske Feriening foar in Frijwillich Libbensein.
Beweging fan Sonja de Vries

De religeuze **beweging fan Sonja de Vries** oprrjochte troch Sjoerdtje de Vries-Schaafsma (1944). De beweging is ûnderbrocht yn de stichting *Uit de Bron van Christus*.

Sonja de Vries begûn yn 1983 yn it Noardhollânske De Rijp as genêzeres. De stichting 'Uit de Bron van Christus' waard op 4 july 1986 te Ljouwert oprjochte. Yn 1987 ferhuze de beweging nei Aldhoarne. 

De beweging fan Sonja de Vries wol, yn opdracht fan ingels, it evangeelje werombringe sa't it wie yn de dagen fan de earste apostels. Wat Kristus yn beweging sette wolle de leden fan 'e beweging op 'e nij sintraal stelle. In underdiel fan harren leauwe is dat de minsken yn har oarsprong ferstruid wêze soene as fonkjes. Dy fonkjes moatte wer werom nei God, nei it Ljocht. Sonja de Vries is derfan oerstjûge dat de ingel Roravyanus d’Aquilya mei har praat. Sysels en har oanhingers, of apostels, neame har 'Lhyza'. De beweging hat sawat twa hûndert apostels, foaral út Fryslân en Noard-Hollân. De measten komme út kristlike fermiddens. 

De beweging krige gâns negatyf omtinken yn 'e media en maatskiplike wjerstân. Fan 1988 oant 1997 woene de apostels it boadskip fan de ingels yn de fêstige tsjerken bringe. Dy fielden dêr neat foar. Meastal wiene de apostels yn tsjerke net wolkom. Fan 1992 ôf wurde der iepen jûnen holden. De beweging wurdt troch de media en oare bûtensteanders rûnom as sekte beskôge. De beweging hat dêrom in hûs-oan-hûsbrief yn Fryslân besoargje litten om de negative publikaasjes te wjerlizzen en út te lizzen wêr't de beweging foar stiet.

## Literatuer
* , *Engelen in Oudehorne. Een nieuwe profetische beweging in het lokaalpostmoderne* (proefskrift). Utjouwerij Eburon (2010).
Klaas Dijkstra (pseudowittenskipper)

**Klaas Dijkstra** (Snits, 20 maart 1895 - Hilfertsom, koart foar 4 juny 1969) wie in Nederlânske amateurwittenskipper en morosoof dy't hawwe woe dat de Ierde plat wie.

Dijkstra begûn om 1911 as edelsmid mei it siselearjen fan lânskippen yn koper en sulver dy't op sigaredoazen fêstset waarden. Hy hie in bedriuw yn Snits, dat yn de grutte ekonomyske krisis fan 1929 sneuvele, wêrnei't er flak foar de Twadde Wrâldkriich nei Hilfertsom ferfear.

## Teory fan de Platte Ierde
Dijkstra sette mei syn ûndersyk út ein yn 1931 en kaam yn 1947 mei syn konklúzje dat de Ierde plat wie en hold dat út oant syn ferstjerren yn 1969. De Ierde is neffens Dijkstra in platte rûne skiif mei in opsteande râne fan iis. Dy iisrâne is neffens him itselde as wat de súdpoal neamd wurdt; as it immen slagje soe om oer dy râne te klimmen, soe er yn de rûmte falle. Dijkstra neamt de súdpoal de "sône fan de apaty", de wrâld hâldt dêr op, de loft is yl en it kompas docht it dêr net mear. De noardpoal leit yn it middelpunt fan Dijkstra's platte Ierde.
Doe't Edmund Hillary en Vivian Fuchs yn 1958 de súdpoal oerstutsen, wie Dijkstra nei't er sei ferbjustere, mar hold wol fertrouwen yn syn teory: 
:'Myn teory dat de ierde net in bol is mar in platte skiif, hat wol in knoei krigen mar leit net om. Neffens my hat Fuchs net de foarskreaune meridiaan folge en binne Fuchs en Hillary yn de breedte by inoar kommen. Hillary hat konstatearre dat er fierder fan Fuchs ôf wie as dat er tocht, want hy rekkent mei in bol, wylst it in sirkelbôge wêze moat. De ôfstân wie lykwols lytser as ik sels tocht'.

Dijkstra neamde de oanhingers fan de 'teory' dat de Ierde bol is, *bollandisten*. Ek nei de Apollo-romteflechten yn 1968 en de foto's fan de Ierde dy't dat opsmiet woe it Dijkstra net oan:
:'Dy trije romtefearders moatte de wrâld op syn kant sjoen hawwe, mar hja moatte der oer swije'.

Yn syn boek *Pleidooi voor de platte aarde* seit Dijkstra sels dat er kontakt hat mei bûtenierdske wêzens.

Hjoed-de-dei hat Dijkstra's teory noch oanhingers ûnder guon kreasjonisten, sa as bygelyks Ab Klein Haneveld (dy't oars ek úthâldt dat de Ierde hol is).

## Bibliografy
**Is de aarde rond?* - uitg. De Spaarnestad, Haarlim, 1955 (mei in foarwurd fan Godfried Bomans)
**Pleidooi voor de platte aarde* - útj. J. Boersma, Enskede, 1963

## Literatuer
**[[Morosofie]], Dwaze wijzen en wijze dwazen in Nederland en Vlaanderen*, Matthijs van Boxsel, 2001
Johannes Faber

**Johannes Alle Faber** (Ljouwert, 25 septimber 1925 - Bennekom, 7 oktober 2007) wie in Nederlânsk skiedkundige fan Frysk komôf. Hy wie heechlearaar Ekonomyske en Sosjale Skiednis yn Amsterdam sûnt de hjerst fan 1974. Hy wie troud mei Geertruida H. Reeders, oefenterapeute.

Faber die doktoraal ekonomy oan de RUG (1956) en promovearre yn de letteren oan de RUU (1972). Yn 1956 wied er  wittenskiplik meiwurker oan de Lânbouhegeskoalle, ôfdieling Agraryske Skiednis, yn Wageningen. Publisearre oer Fryslân ekonomyske skiednis yn ûnder mear It Beaken en promovearre yn 1972 op *Drie eeuwen Friesland; economische en sociale ontwikkelingen van 1500 tot 1800*. Hy krige dêrfoar yn 1974 de Joast Halbertsmapriis.

Hy wie lid fan de Fryske Akademy en de *Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen* yn Haarlim.

## Wurk (kar-út)
**Drie eeuwen Friesland. Economische en sociale ontwikkelingen van 1500 tot 1800* (1972)
* *Het spoor. 150 jaar spoorwegen in Nederland* (1989)
* *Van revolutie naar rendement, 1970-1990. deel 3 van de geschiedenis van de Landbouwuniversiteit Wageningen* (1993).
Bruno Ganz

**Bruno Ganz** (Zürich, 22 maart 1941 - dêre, 16 febrewaris 2019) wie in Switserske akteur. 

## Filmografy
**Der Baader Meinhof Komplex* (2008)
**The Reader* (2008)
**Youth Without Youth* (2007)
**Baruto no Gakuen* (2006)
**Have No Fear: The Life of Pope John Paul II* (2005)
**[[Der Untergang|Der Untergang - Hitler und das Ende des Dritten Reichs]]* (2004)
**The Manchurian Candidate* (2004)
**Luther* (2003)
**Behind Me* (2002)
**Epsteins Nacht* (2002)
**Johann Wolfgang von Goethe: Faust* (2001; TV)
**Pane e tulipani* (2000)
* *Mia aioniotita kai mia mera* (1998)
**Saint-Ex* (1997)
**L'Absence* (1994)
**In weiter Ferne, so nah!* (1993)
**Brandnacht* (1992)
**The Last Days of Chez Nous* (1992)
**La Domenica specialmente* (1991)
**Erfolg* (1991)
**Strapless* (1989)
**Der Himmel über Berlin* (1987)
**[[De IJssalon]]* (1985)
**Krieg und Frieden* (1983)
**Die Fälschung* (1981)
**La Dame aux camélias* (1980)
**Der Erfinder* (1980)
**5% de risques* (1980)
**Retour à la bien-aimée* (1979)
**Nosferatu: Phantom der Nacht* (1979)
**The Boys from Brazil* (1978)
**Messer im Kopf* (1978)
**Die Linkshändige Frau* (1977)
**Der Amerikanische Freund* (1977)
**Die Wildente* (1976)
**Die Marquise von O...* (1976)
**Lumière* (1976)
**Sommergäste* (1976)
**Chikita*, 1961
**Der Herr mit der schwarzen Melone* (1960)
De Grouster

**De Grouster** is de online-krante fan Grou. 

It bringt nijs oer it doarp Grou. Fan nijsûnderwerpen dy't faker foarbykomme is in spesjaal Argyf oanmakke. De online krante is in inisjatyf fan freelance sjoernalist Kor Hylkema (1964) út Grou.
Alexandra Maria Lara

**Alexandra Maria Lara** (Boekarest, Roemeenje, 12 novimber 1978), eigentlik *Alexandra Maria Plătăreanu*, is in Dútsk aktrise.

Alexandra Maria Lara kaam nei Dútslân doe't hja fjouwer jier wie. Har heit Valentin Plătăreanu wie yn Roemeenje in populêr  akteur en fisedirekteur fan it Nasjonaal Teater Boekarest. De húshâlding moast flechtsje foar het rezjym fan Nicolae Ceauşescu yn 1983. Alexandra Maria Lara waard grut yn Freiburg im Breisgau, folge it gymnasium yn Berlyn en die dêrnei de toanielskoalle. Sy is troud mei Sam Riley dy't hja moete by de opname fan *Control*.

Doe't hja sechtjin wie krige se de titelrol fan de telefyzjerige *Mensch, Pia!*. Wilens hie hja in mânsk cv. Sy spile ûnder oaren yn de telefyzjefilms *Die Bubi-Scholz-Story*, *Der Tunnel* en *Napoleon*. Yn *[[Der Untergang]]* spile se Traudl Junge, de priveesekretaresse fan Adolf Hitler. Foar dy rol krige se yn 2005 de *Goldene Kamera* foar bêste Dútske aktrise.

## Filmografy

## Keppeling om utens
* Alexandra Maria Lara
Klaas Dijkstra

* De taalkundige Klaas Dijkstra.
* De waanwittenskipper Klaas Dijkstra.

* De slachwurker Klaas-Harm Dykstra.
FCE

**De Koöperative Feeôfsetferiening** , oarspronklik de **Fryske Koöperative Eksportslachterij** (**FCE**) waard oprjochte yn 1916 yn Akkrum. 

Yn 1956 wurken der 150 minsken. It bedriuw wie doe al yn eksploitaasje by Koöperative Fleissintrale yn Rotterdam. Al gau hannele en eksportearre de FCE yn fee. Yn 1968 naam de FCE as lêste iy beslút op te gean yn de lanlike COVECO. Yn 1964 gie it bedriuw yn Akkrum ticht.
Gertruud Geertje Faber-Hornstra

**Gertruud Geertje Faber-Hornstra** (Essen, 2 jannewaris 1911 - Ljouwert, 24 april 2004) wie fan 1952 - 1976 direktrise fan de Fryske Kultuerried en Siktaris fan Beried fan it Nederlânske Folkslibben. Se krige yn 1970 de Fryske Parsepriis.
Sylkeninginne

De **Sylkeninginne** is in Grouster famke dat yn it sylseizoen ambasadrise is by de Wettersportaktiviteiten fan it doarp Grou. 

Al sûnt 1971 wurdt der in Sylkeninginne keazen. Betingst is al dat de keninginne yn Grou wenje moat, jonger as tritich jier, sûnder bern en net-troud, leafst hikke en tein yn Fryslân en Frysktalich wêze moat. De kandidaat-keninginne wurdt yn stilte oansocht, de earste tiid waard it dien troch Sypi van der Duim en Wimmie (Wimke) Terra-van den Berg. De sylkeninginne kiest dan sels in Hofdame. Yn de jierren santich spile it uterlik iepentlik in grutte rol by de ferkiezing. Oare jierren moasten dielnimmers in moadeshow rinne op doarpsplein It Grien en it publyk keas dan de winnaresse. Hjirby wie ek in badpakkeronde. Utsûndering wie 1978 doe't de organisaasje in sylwedstriid útskreaun. Yn 2000 wie der by it tritichjierrich bestean in reuny fan âld-keninginnen yn it Theehûs. De sylkeninginne komt by de iepening fan it wettersportseisoen mei it skûtsje Doarp Grou oan op de Nije Kade, de lêste jierren ûnder it gesang fan Shantykoar De Pikbroeken. De ûntfangst is troch in pommerant by Hotel Oostergoo. De Sylkeninginne fertelt dan wat der yn Grou de kommende tiid te rêden wêze sil.

Sylkeninginnen wienen oant no ta:.
Federalisme

It **federalisme** is in steatsfoarm wêrby't gjin sintraal steatgesach foarstien wurdt. Ynstee dêrfân wurdt oan de ôfsûnderlike dielen in soad selsstannichheid jûn, mar sûnder dat it bnasjonale of federale nivo bestiet by de graasje fan de dielsteaten. In steat dy't sa ynrjochte is hjit in dielsteat. De FNP stiet ek feralisme foar.

Yn 1949 waard yn Ljouwert de FFE (Fryske Foriening foar in Federaal Europa) oprjochte, dy't yn 1950 yn de mande mei fertsjintwurdigers fan oare "nasjonale minderheden" de "Union Fédéraliste des Communautés Ethniques Européennes" stifte. Sekretaris fan begjin ôf oan wie Povl Skadegaard yn Rungsted-Kyst út Denemark. Der wie yn de earste jierren ek ferbining mei oare organisaasjes yn de Europeeske Beweging yn Europa. De earste sekretaris wie dr. yr. J.B. van der Meulen út Marsum; dr. W. Kok út Ljouwert hat in oantal jierren presidint fan de UFCE west. Yn 1950 en 1965 trede de FCE op as gasthear fan in UFCE-kongres.
Yn 1952 kaam der neist de FCE in FFJ (Fryske Federalistyske Jongerein) mei as sintrale figuer G.R. Joustra te Ljouwert. Oant 1961 wie de FFJ lid fan de Nederlânske Jongereinried fan de Europeeske Beweging, dêr't de organisaasje ek ynsidinteel troch subsidiearre waard. Der waarden konferinsjes hâlden mei bûtenlânske sprekkers.

Neidat beide organisaasjes in tiid lang net folle inisjatyven ûntploaid hienen, namen leden fan de beide bestjoeren it wurk wer op. Der waard dielnomd oan konferinsjes fan de UFCE en der waarden fannijs kontakten lein mei ûnder oare Flamingen, Bretons en Basken. Ek waarden lytse brosjueres útjûn oer Fryslân en de Fryske Beweging yn it Nederlânsk, Frânsk, Dútsk en Ingelsk.
Gerrit Feenstra

**Gerrit Feenstra** (Hilaard, 12 april 1890 - Arnhim, 8 july 1985) wie in arsjitekt BNA en tichelsamler. 

Boude in tichelkolleksje op dy't yn it Nederlands Tegelmuseum *It Noflik Sté* yn Otterlo ûnderbrocht is. 

Hy skreau *Fryslân en de moderne bouwkinst* (1935).
FeRstival

**FeRstival** is in foardrachtswedstriid fan besteande Fryske poëzij foar middelbere skoallen. Doel fan it FeRstival is om jongerein yn 'e kunde te bringen mei hjoeddeiske Fryske poëzij. 

It waard eartiids 'Foardrachtskriich' neamd. De wedstriid waard yn 2010 foar de 68e kear hâlden. Yn it earstoan waard der sûnder mikrofoan foardroegen en wie de leeftiid om diel te nimmen op 15 jier steld. Begjin fan de sechstiger jierren hat der efkes in diskusje west oft in famke wol yn in lange broek op it poadium stean mocht. 
By gelegenheid fan de 60ste edysje yn 2002 waard der as feroaring foar ien kear in publykssjuery ynsteld om in publykspriis ta te kennen. By gelegenheid fan de 65ste edysje fan it FeRstival is it boek 'Poëzij op 'e planken' útbrocht. Gearstaller is Tsjerk Veenstra fan Burgum. De trije kategoryen waarden doe ek yndield yn Starters: earste klassers (12 en 13 jier), Trochsetters: twadde en tredde klassers (14 en 15 jier) en Toppers: fjirde klassers, MBÛ en HBÛ (16 jier en âlder).

Waard eartiids organisearre troch de Provinsjale Underwiisried fan Fryslân yn Drachten. No't it Taalsintrum Frysk fan CEDIN it docht wurdt it ek op oare plakken hâlden. Der binne trije kategoryen: 14 jier/15-16 jier en 17 jier en âlder. Nei in seleksje folget in finale mei 40 dielnimmers. De prizen besteane út Fryske boeken en foar de skoallen in wikselbeker. Foar FeRstival makken Ype Poortinga en Durkje Rienks Wallinga har fertsjinstlik.

## Keppeling om utens
* Webstee www.ferstival.frl
Sybrandus Johannes Fockema Andreae (argivaris)

**Sybrandus Johannes Fockema Andreae** (Ljouwert, 10 april 1904 - Beetstersweach, 6 desimber 1968) wie in rjochtshistoarikus en argivaris. Syn pake en nammegenoat wie de bekende professor yn de rjochtsskiednis yn Leien Sybrandus Johannes Fockema Andreae

Hy wie fan 1963-1968 ryksargivaris yn Fryslân en provinsjaal ynspekteur fan de gemeente- en wetterskipsargiven. Kaam yn 1928 yn tsjinst fan it Heechhiemriedskip Rynlân, dêr't syn (*cum laude*) dissertaasje ek oer gie (1934). Beklaaide in soad ferskillende funskjes, lykas riedsadviseur fan it Ministearje fan Ferkear en Wettersteat (1959-1963). Fockema Andreae wie in kenner fan wettersteatsskiednis en - rjocht en publisearre dêroer. Sette nije argiven mei op: *Monumenta Frisica-Fryske Archyfrige*, joech Berns syn ynventaris fan it Steatenargyf 1580-1795 út, makke it *Album der Franeker universiteit* printree en beskreau in grut tal argiven fan hânskriftsamlingen. Hy wie ek sekretaris fan it Frysk Genoatskip. Waard syn lêste jierren in soad behindere troch tanimmende ynfaliditeit.

## Publikaasjes
In kar út Fockema Andreae's goed 600 titels:
* *Het Hoogheemraadschap van Rijnland, zijn recht en zijn bestuur van den vroegsten tijd tot 1857*, proefskrift, 1934
* *De oude archieven van het Hoogheemraadschap van Rijnland 1255-1857*, 1933
* *Studiën over waterstaatsgeschiedenis*, 8 delen, Leiden 1950-1952
* *De Nederlandse staat onder de republiek*, Noord-Hollandsche Uitgevers Maatschappij, 1974 
* *Stad en dorp*, yn it mei E.H. ter Kuile en R.C. Hekker redigearre *Duizend jaar bouwen in Nederland*, 2 dln., Amsterdam, 1948, 1957
* *Een mensenleven in Nederland. Driekwart eeuw ontwikkeling van openbaar bestuur, onderwijs en onderneming*, Alphen a.d. Rijn, 1957
* *Rechtsgeleerd handwoordenboek*, H.D. Tjeenk Willink, 1977
Sybrandus Johannes Fockema Andreae

* Rjochtshistoarikus Sybrandus Johannes Fockema Andreae (rjochtshistoarikus) (1844 - 1921)
* Argyfhistoarikus Sybrandus Johannes Fockema Andreae (argivaris) (1904 - 1968)
Klaas Fokkema

**Klaas Fokkema** (Ljouwert, 5 maart 1898 - Amstelfean, 26 febrewaris 1967) wie frisist en bysûnder heechlearaar Fryske taal- en letterkunde oan de Frije Universiteit fan Amsterdam sûnt 1949 en gewoan heechlearaar yn it Aldfrysk, Aldingelsk en Aldsaksysk dêr sûnt 1954.

Hy promovearre yn 1937 op *It Stedsfrysk* en makke letter stúdzje fan Fryske dialekten. Fokkema organisearre fiif wurkkampen (1960-1965) yn de Súdwesthoeke oer de dialekten dêre, wêrfan't it resultaat yn 1972 publisearre waard.

## Wurk
* *Het Stadsfries* (1937)
Bydragen oer it Frysk yn:
* *Fonologie van het Nederlands en het Fries* (1959)
* *De derde Emsinger Codex* (1959)
* *Taelatlas fan de Wâlden* ( mei J.J. Spahr van der Hoek, kommentaar en kaarten, 1967)
* *Nei wider kimen* (kar-út it wurk mei bibleteek, 1969)
* *Dialecten van de Friese west- en zuidkust* ( *Het Veldwerk* fan prof. Fokkema gearfetten troch prof. H.T.J. Miedema en drs. Tineke Steenmeijer-Wielenga, 1972)

## Keppelingen om utens
* Wurk fan en oer Fokkema yn de DBNL
* ''In memoriam'' Klaas Fokkema
Carel Steven Adama van Scheltema (dichter)

**Carel Steven Adama van Scheltema** (Amsterdam, 26 febrewaris 1877 — Bergen, 6 maaie 1924) wie in Nederlânsk sosjalistysk dichter.

Adama van Scheltema studearre in skoftke medisinen, waard toanielspiler, hie in keunsthannel om him dan hielendal oer te jaan oan de literatuer. Hy waard lid fan de SDAP (dat in part fan syn oeuvre bestiet út sosjalistysk dichtwurk). Op 24 oktober 1907 troude Adama van Scheltema mei Annie Kleefstra.

Adama van Scheltema woe ta in nije folkskeunst komme en bestride út reden dêrfan de tachtigers. Yn *De grondslagen eener nieuw poëzie* (1907) bestride er hij it "keunst om de keunst"-idee, en pleite yn 't plak dêrfan foar "keunst om 'e wille fan de minsken om jin hinne". Fierders miende er: 'In gedicht moat in muzykstik fan wurden en tinzen wêze, dat troch safolle mûglik fan ús meiminsken field en begrepen wurde kin'. Dat syn gedichten falle op troch ienfâld. Adema van Scheltema syn politike wurk wurdt net folle mear om jûn, mar syn natoerlyryk fynt noch wol wurdearring.

Adama van Scheltema stoar mei 47 jier yn Bergen.

## Bibliografy

Gedichtebondels:
* *Een weg van verzen* (1900)
* *Uit den dood* (1901)
* *Van zon en zomer* (1902)
* *Düsseldorf* (1903)
* *Londen* (1903)
* *Amsterdam* (1904)
* *Zwervers verzen* (1904)
* *Eenzame liedjes* (1906)
* *Uit stilte en strijd* (1909)
* *Eerste oogst* (1912)
* *Zingende stemmen* (1914)
* *De keerende kudde* (1920)
* *De tors* (1924)
* *Gevleugelde spreuken* (1925)
* *Verzamelde gedichten* (1934)

Proaza, in kar:
* *Over idealisme* (1906)
* *De grondslagen eener nieuw poëzie* (1907)
* *Kunstenaar en samenleving* (1922),
* *Levende steden*
* *Italië - Indrukken en gedachten - Een Causerie*

Fierder sette er Ibsen's *Peer Gynt* en it earste diel fan Goethe's *Faust* oer.

## Sjoch ek
* [''[Biografisch Woordenboek van Nederland]* - biografyen]
* [http://www.iisg.nl/bwsa/bios/adama-van-scheltema.html *Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland'' - biografy]
* Wurk fan Adama van Scheltema op Projekt Gutenberg
Fryslânhal

De **Fryslânhal** is in feemerk- en evenemintehal yn Ljouwert. 

De hal waard iepene op 16 septimber 1963 mei de Frisiana, en as feemerk yn gebrûk nomd op 8 novimber 1963.
De Fryslânhal wie doe ien fan de grutste hallen yn Nederlân. Under de kape 30.000 m², oerflak fan de foaroanbynromte: 5.000 m². De feemerkromte hat in totaalkapasiteit fan (tagelyk) 3875 kij, 2600 skiep, 1500 gerskeallen, 3500 noftere keallen. Neist feemerkhal hat de Fryslânhal ek twa kafees, bankôfdieling, kantoar en kiosk. Der waarden ek grutte manifestaasjes yn hâlden: Frisiana, Recreana, hûnetentoanstellings en feekeurings. Direkteur wie yn 1973 J. de Vries.

Op 23 novimber 1996 gie de Fryslânhal troch brân ferlern, nei't in pear bêrn mei lúsjefers boarten yn it hea. De deun njonken lizzende iishal bliuwt sparre by de brân.

## Sjoch ek
* WTC Expo
Johan Frieswijk

**Jouke Arend (Johan) Frieswijk** (Ljouwert, 31 july 1943 - Beetstersweach, 6 maart 2024)  wie in sosjaal-histoarikus. Fan 1986 oant 2008 wie er ferbûn oan de Fryske Akademy. Hy wie wittenskiplik meiwurker oan de universiteit fan Amsterdam. Frieswijk publisearre op it mêd fan de arbeidersskiednis en de Twadde Wrâldoarloch.

Yn 1989 promovearre Johan Frieswijk oan de universiteit fan Grins op de skiednis fan de lân- en feanarbeidersbeweging yn it noarden fan Nederlân. Earder wurke er mei oan de tf-rige fan de VARA *Voorwaarts en niet vergeten* oer de skiednis fan it sosjalisme en ek wie er einredakteur fan de *Geschiedenis van Friesland 1750-1995* (1998). Yn 2003 waard er foar syn hiele wurk bekroand mei de Joast Hiddes Halbertsma-priis fan de provinsje Fryslân. 

Hy publisearre ûnder oare yn Sonde (mei-oprjochter yn 1969), It Beaken, *[[Te Elfder ure]]* en Fryslân Oerein, skreau ek oer opbouwurk en studinte-politike saken.
Syn boek *Imke Klaver, herinneringen van de Friese landarbeider* is yn it Frysk en it Nederlânsk, ynlieden troch Ger Harmsen mei oantekenings fan J. Frieswijk.
Johan Frieswijk wie ek fyftjin jier redaksjelid fan De Vrije Fries (2002-2017).

Frieswijk stoar yn de âldens fan 80 jier yn Beetstersweach.

## Wurken
* *Twee eeuwen Friese adel, 1814-2000 : van landadel naar historisch instituut* ( 2000 ) 
* *Fryslân, staat en macht 1450-1650 : bijdragen aan het historisch congres te Leeuwarden van 3 tot 5 juni 1998* ( 1999 ) 
* *Geschiedenis van Friesland, 1750-1995* ( 1998 )
* *Dänemark und die Niederlande unter deutscher Besetzung by Eberhard Jäckel* ( 1991 )
* *Om een beter leven : strijd en organisatie van de land- veen- en zuivelarbeiders in het noorden van Nederland (1850-1914)* ( 1989 ) 
* *[[Ferdinand Domela Nieuwenhuis]] : de apostel van de Friese arbeiders* ( 1988 ) 
* *De [[Hogerhuissaak|zaak Hogerhuis]]: "eene gerechtelijke misdaad"* ( 1984 )
* *Socialisme in Friesland 1880-1900 by Johan Frieswijk ( 1977 ) 
* *Bedrijven in eigen beheer : kolonies en produktieve associaties in Nederland tussen 1901 en 1958 by Frans Becker* ( 1976 ) 
* *Drie jaar opbouw in de Bijlmer : een modelanalyse van de Stichting Communicatie- en Adviesorgaan Bijlmer'' ( 1972)

## Keppeling om utens
* [Johan Frieswijk yn de [DBNL]]
Harmen Frietema

**Harmen Job Frietema** (Wurdum, 15 septimber 1901 - Rotterdam 22 juny 1974) wie direkteur fan de Nasjonale Koöperative Ried tusken 1939 en jannewaris 1967. Soan fan Klaas Frietema, direkteur molkfabryk, en Jetske Hibma.
 
Frietema studearre, nei ryks-HBS yn Ljiouwert, oan de destiidske Nederlânske-Hannels-Hegeskoalle yn Rotterdam. Hy die docktoraal eksamen yn 1927. Nei in stúdzje Ekonomy yn Rotterdam tydlik by de Fryske Mij, fan 1927-1938 by de Frico yn Ljouwert. Yn 1937 promoasje yn Rotterdam.

Publisearre in soad oer lânbou-politike en -koöperative oangelegenheden. Hy skreau ek *Koöperaesje yn Fryslân en Nederlân* yn 1968.
Almeare

**Almeare** (Nederlânsk en offisjeel: **Almere**) is in stêd en gemeente yn de Nederlânske provinsje Flevolân, yn de polder Súdlik Flevolân.

De gemeente Almeare hat  ynwenners (, boarne: CBS) en in oerflak fan 249 km². Almeare grinzet oan de gemeenten Lelystêd en Seewâlde. Boppedat leit Almeare oan de Goaimar, IJmar en Markermar. De stêd leit hielendal ûnder seenivo (2 oant 5 meter).

Almeare is yn de twadde helte fan de 20e iuw ûntwikkele as twadde stêd yn de provinsje Flevolân. Almeare waard yn 1984 in selsstannige gemeente. Wyls is it Lelystêd, de haadstêd fan Flevolân, foarbystribbe en heart Almeare ta de grutste gemeentes fan Nederlân en de hurdstgroeiende stêden fan Europa.

## Keppeling om utens
*  Gemeente Almeare
Rein Miedema

**Rein Miedema** (Harns, 12 augustus 1835 - Rotterdam, 23 april 1912) wie in keunstskilder yn Harns.

Miedema wenne en wurke yn Harns, wie troud mei Jeltsje Schaafsma. De húshâlding ferhuze yn 1861 nei Rotterdam doe't er dêr learaar wurde koe oan de Akademy fan Byldzjende Keunsten en Technyske Wittenskippen. Harren soan Simon Miedema krige dêr syn oplieding, waard byldhouwer en letter ek dosint oan de Akademy. Yn Rotterdam hertroude hy mei Helena van Bakergem, neidat hy widner waard fan syn earste frou.

Hy skildere see- en riviergesichten yn in styl dy't de oergong fan de Romantyske- nei de Haachske Skoalle ynliedt. Hy waard ynspirearre troch de omkriten fan Rotterdam,  de Fryske kust en plakken om de Sudersee hinne. Under oaren  Gemeentemuseum It Hannemahûs yn Harns en it Frysk Skipfeart Museum yn Snits hat wurk fan him.
Reidingpark

It  **Reidingpark** is in lyts park yn Drachten oan De Drift, neamd nei de famylje Reiding dy’t yn de 19e iuw in soad ynfloed hie yn Smellingerlân. It park hat âlde iken, strewiel in wetterpartij en in keunstmjittige hichte, de saneamde ‘Drachtster berch’ en hat oan trije siden in greft. De Berchloane (fan 1937-1939 *Burgemeester Reidinglaan* hjitten), rint parallel oan de súdkant fan it park.

## Skiednis
De krekte âldens fan it parkje is net wis, mar it moat tusken 1808 en 1828 oanlein west hawwe. Gemeentesekretaris Sijtze Fokkes Reiding, bewenne begjin 19e iuw in hûs oan de Suderbuert en kocht in pear kampkes lân efter syn hûs. In diel wie doe al in *plantagie met boomen*. Syn soan Fokke Sijtzes Reiding liet dêr in mânske, djippe parkeftige tún fan meitsje en liet yn it ramt fan wurkferskaffing de 'berch' opsmite. It hjoeddeiske park is it efterste twatredde part fan dy tún. It terrein hie in grientetún, in hôf, in lange fiver, in simmerhúske en it meast eastlike part wie *pleyziertuin*. Yn 1916 kocht notaris De Jong Posthumus it hûs en tún fan de dames Reiding.

Yn de jierren-1930 wie it park fan de VVV en mocht der kuiere wurde, der moast lykwols foar betelle wurde en dat late ta in fiks eksploitaasjetekoart. Yn de jierren 50 waard der sprutsen fan 'It parkje fan Rome' en 'Roomse Berg', omdat de RK Stichting Drachten doe eigner wie. Yn 1959 waard it park oerdien oan de gemeente en krige yr. Hein Otto (1916-1994) de opdracht in ûntwerp ta ferbettering te meitsjen. Ynfloeden fan lânskipsarjitekten sa as Thijsse, Heimans en Roodbaard binne werom te finen yn it plan. 

Yn 2009 lei it der frijwat ferwyldere hinne, dat der waard besletten ta opkreazjen fan it park. It parkje waard iepener makke, krige nij strjitmeubilêr (bankjes, ferljochting en in tribune op de ‘berch’) en moat sa in gaadlik plak foar kulturele foarstellings wurde en wol bern útnûgje om dêr te boartsjen. It nije park waard 30 maaie 2010 offisjeel iepene.

By de yngong oan De Drift stiet in keunstwurk fan Ids Willemsma, De Bôge. It is in byld dat bestiet út in plaat fan stiel, yn in hoeke fan 45 graden omheech set, dy’t in bôge skoarret, dy't bestiet út in stikmannich rjochthoeken. 


Ofbyld:Reidingpark.JPG|Opkreazge park (2010)
Ofbyld:Reidingpark monumint.JPG|It keunstwurk fan Ids Willemsma (2010)
Ofbyld:Reidingpark fiver.JPG|Fiver
Grutskipper

**Grutschipper** is in skipper of gesachfierder op in seeskip dy't lid wie fan it Grut Skûtfierdersgilde. Dizze skippers farden benammen nei de lannen om de Eastsee hinne, mar ek nei Ingelân, Frankryk en fierder nei it suden, almeast foar keaplju út oare plakken. Der waard mei frijwat lytse bemanning op relatyf grutte skippen (oer it generaal fluiten) syld. Sokke dwerstúgde trijemêsters koene tusken de hûndert en twahûndert lêst (ofwol tusken de twahûndert en fjouwerhûndert ton) lade en telde tusken de tsien oant op 'en heechsten achttjin opfarrenden. De skipper socht der stjoerlju, heechboatslju, timmerlju, skipskoks, boatsgesellen en matroazen by. Grutskippers fertsjinnen aardich oant goed en hearden ta de hegere lagen fan de mienskip. Hiel wat skippers sieten yn de froedskip, meast nei't hja ophâlden wiene mei farren.