open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fryske Underrjochtliga

De **Fryske Underrjochtliga** feriene nei 1930 minsken fan alderlei libbensskôging, dy't strieden foar genôch ûnderwiis yn it Frysk. Yn 1933 wienen der tusken 800-900 leden. Sûnt 1932 joech de liga it moanneblêd Folk en Tael út, yn 1942 troch de Dútske besetter ferbean.

Foar ûnderwizers fersoarge se De Weitsrop. Fierders waarden in soad aktiviteiten ûntwikkele: fersprieding fan struibiljetten, ophingjen fan kartons mei ferskate opskriften yn winkels. De stúdzje fan de metodyk waard oanpakt ûnder lieding fan Sjoerd Evert Wendelaar Bonga en Johannes Dijkstra. De liga mocht yn 1937 einlik har leus *Frysk op Skoalle* ferwezenlikje by de Wet Sotemaker de Bruijne. Nei de befrijing yn 1945 naam de feriening 'De Fryske skoalle' de taak fan de liga oer.
Ungetiid

De **ûngetiid** is de bannige tiid fan hea ynheljen. Fan ± 1600-1650 stie yn de ûngetiid sels de tsjerketsjinst stil.

'Mei Sinteklaas binne de bakkers yn 'e ûngetiid' waard wol sein. Oant de Earste Wrâldoarloch waarden hantsjemieren of *poepen* as ûngetiders brûkt. Se ieten 'ûngetiderskost', swier, streksum en min te fertarren iten, bygelyks brune beannen mei bret spek. De greidboeren hienen doe ek wol 'ûngetidershynders' of 'bouboeren' yn gebrûk, dy't se út de Bouhoeke lienden.
Us Frysk Berneboek

**Us Frysk Berneboek** wie in stifting dy't yn 1942 oprjochte waard om de útjefte fan goede en goedkeape Fryske berneboeken te befoarderjen. Der wiene sa'n 300 donateurs. Yn oktober krigen skoallen folders. Yn gearwurking mei de ûnderwizers wie tsjin Sinterklaas de oplage ( ± 1500 ) foar it meastepart ferkocht. De earst noch hege oplagen rûnen wat werom, mei trochdat de útjouwers mear yn dizze rjochting wurkjen giene.

## Utjeften (kar-út)
* *Jonges fan Gaesterlân* - Inne de Jong
* *Moarke* - A. Meester-De Vries
* *Sikkeman* - B. van der Veen
* *Djoke* - Jant Visser-Bakker
Us Wurk

**Us Wurk** - *Tydskrift foar [[frisistyk]]*, is in tydskrift oer it Frysk mei 'Meidielingen fan it Frysk Ynstitút oan de Ryksuniversiteit Grins'. Befet lytse stúdzjes op Frysk filologysk mêd, bibliografyen ensfh. en bestiet sûnt 1952. Fan it Tydskrift foar Fryske Taalkunde kaam de rubryk 'Op it mêd', in oare bekende rubryk is 'Besprek'. 

## Keppeling om utens
* Us Wurk op ugp.rug.nl
Utberdum

**Utberdum** wie yn de Midsiuwen it noardlike diel fan it dekanaat Stauria, de âlde namme foar Starum. Tocht wurdt oan de Burd ûnder De Gaastmar en Heech en it gebiet dêr omhinne.
Oerwurkmakkerskeunst

De **keunst om oerwurken te meitsjen** foar toerklokken kaam yn de 16e iuw nei de stêden en nei inkele doarpen. Yn de 17e iuw krigen Dokkum, Harns en Ljouwert harren klokkespullen. Om 1600 hinne komme der neist 'grut'- ek 'lyts'-oerwurkmakkers. De lêsten leveren hûs- en bûse-oerwurken. Se kamen faak út it suden en makken oant yn de 19e iuw ek matematyske ynstruminten as it astrolabium. Fan 1550 - 1650 de aaifoarmige, koperen en sulveren, fersierde astronomyske horloazjes mei ien wizer. Stadichoan ferskine dan ek oare foarmen.

Fan ± 1700 - 1800 de dikke rûne foarm ('rapen')  mei ien of mear, bytiden tige fraaie bûtenkasten mei emalje fersierde wizerplaten en keunstsinnige 'kloven' (ûnrêstdeksels). De horloazjemakkers leveren ek klokken (sûnt 1700 gongsklokken, nei 1750 stuoltsjeklokken en sturtstikklokken. De ymport fan goedkeapere Ingelske en letter Switserske horloazjes, fan Frânske pendulen en Schwarzwaldklokken hat de oerwurkmakkerskeunst skea dien. Opmerklik is hoefolle klokmakkers der yn Fryslân west hawwe. Op De Jouwer sieten in soad klokmakkers (bruorren De Vries, A. Halma, J. van der Meulen )
Falkejacht

De **falkejacht** of **falkerij** is fan âlds de keunst fan it fangen en belearen fan falken foar de jacht. Tsjintwurdich wurdt it sjoen as it ôfrjochtsjen fan rôffûgels foar de jacht, hobby en berop ( benammen ferjeien en oerlêstbestriding ).

Ien dy't de falkerij beoefent is in falkenier. In echte falkenier hat de kunde en ûnderfining om in rôffûgel sa te trenen, dat dizze op kondysje is en by steat is proai te bemachtigjen. Yn falkerijtermen is de fûgel yn Yarak as dizze op jachtgewicht is.

Yn it 'soenbrief' fan hartoch Albrecht fan Beieren  en dy fan Eastergoa en Westergoa )11 augustus 1398) stiet dat 'elc man zwanen ende vogelen'(allinnich rôffûgels foar de jacht fan fear mei fear) hâlde mei 'nae zynre geneugte'.
Dochs binne der gjin oanwizings, dat de falkejacht, it 'fleanen mei de fûgel'ea yn fryslân dien waard. Wol wienen yn de 17e en 18e iuw op trije plakken yn woaste heide- en heechfeangebieten fan Opsterlân 'falkeniershutten'- by Sigerswâld (It Foarwurk) en by De Haule (Koudenburch), dêr't de Noardbrabânske falkeniers de fûgels fongen.
Boerderette

In **boerderette** as **buorkerette** is in wenningtype út de lêste desennia fan de tweintigste en iere 21e iuw, boud yn in styl dy't tinken docht oan in tradisjonele pleats, mar dy't yn dy foarm nea bestien hat.

It begryp 'Boerderette' soe troch de keunstner Wim T. Schippers yntrodusearre wêze. Yn de arsjitektuerkrityk wurdt de term denigrearjend brûkt, in foarbyld fan 'foute' katalogusbou dy't, faak, oan de râne fan âlde doarpen ferskynde en laat hat ta saneamde 'wite skimmel'. Yn kommersjele fermiddens, ûnder oaren by makelers, wurdt de term neutraal oant posityf brûkt foar in lanlike-nostalgysk type went.
Vanellus (tydskrift)

**Vanellus** (*[[Vanellus vanellus]]* is de Latynske namme foar de ljip) is in tydskrift foar natoersport, natoerstúdzje en natoerbeskerming, dat ienris yn 'e twa moannen ferskynt. 

## Skiednis
Oarspronklik wie *Vanellus* in moanneblêd. It ferfong op 1 jannewaris 1948 de meidielingebledsjes dy't yn 1947 ferspraat waarden om de Fryske Fûgelbeskermingswachten te organisearjen. It wie earst in stinsile meidielingeblêd. Op 1 jannewaris 1949 koe it, mei stipe fan it oprjochte Bûn fan Fryske Fûgelwachten, It Fryske Gea, it Frysk Natoerhistoarysk Museum en de Nederlânske Natoerhistoaryske Feriening, yn druk ferskine. Yn 't earstoan beheard troch in stifting waard it op 1 jannewaris 1955 eigendom fan it Bûn fan Fryske Fûgelwachten en waard dêrnei bûnsorgaan.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan ''Vanellus''
Fêsteljûn

**Fêsteljûn** (Hylpersk: houmanhou) wie de jûn foar Jiskewoansdei. Al iuwen foar de Reformaasje wiene der gebrûken lykas it rûngean fan bern mei Fêsteljûnferskes by de rommelpôt it ferklaaien yn bûnte travestyklean en it bakken fan stro bekend. Hjirút ûntstie it sprekwurd: "Sa drok as de panne op Fêsteljûn".

Yn in almenak fan 1672 wurdt sprutsen fan "gritte vreughde vjoeren", mar fan dy fjoeren is likemin eat oer as fan it "loopen dansen ende speelen", wêr't it Hof fan Fryslân har yn 1566 tsjin kearde. Yn ús tiid is it ferskynsel bûten de roomske fermiddens ûnbekend.
Riemer Veeman

**Riemer Veeman** (Marsum, 13 maart 1867 - Ljouwert, 11 juny 1928) wie in suveldeskundige.

Direkteur fan it koöperative molkfabryk yn Achlum en Marsum. Joech lieding by de opbou fan de lânboukoöperaasje. Foarsitter fan it Bûn fan Koöperative Molkfabriken yn Fryslân tusken (1905 - 1910). Foarsitter fan de Frico en lid fan fertsjinste fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou (1912)
Johan Valckenaer

**Johan Valckenaer**, (Frjentsjer, 12 jannewaris 1759 - Bennebroek, 25 jannewaris 1821) wie in jurist en patriot.

Valckenaer wie in soan fan Loadewyk Kaspar Valckenaer, heechlearaar Gryksk oan de Universiteit fan Frjentsjer, en Johanna van der Streng. Yn 1766 waard syn heit de opfolger fan Tiberius Hemsterhuis yn Leien. Syn famylje wie besibbe oan de Luzacs, útjouwers fan de ynternasjonaal remonnearre krante *[[Gazette de Leyde]]*. Johan en Emilie Luzac wiene syn neef en nicht.

Valckenaer promoverre yn 1781 en wie dêrnei heechlearaar oan de Hegeskoalle fan Frjentsjer tusken 1781-1787. Hy stie ûnder ynfloed fan Voltaire en Rousseau. Om syn aktyf patriottisme waard er op 16 maaie 1787 ûntslein, tagelyk mei Samuel Manger, Gadso Coopmans en Theodorus van Kooten. Hy waard lieder fan de ballingen yn Frankryk en Belgje, dêr't er spul krige mei syn freon Court Lambertus fan Beyma. Hy spile in grutte rol yn de Bataafske Republyk (oant 1823). Yn 1795 sluet er him oan by de jakobinen; wie 1795-1796 noch heechlearaar yn Leien.
Sietske de Jong

**Sietske de Jong** (Weidum, 1 maaie 1947) is in Frysk skriuwster.

Sietske de jong groeide op yn Weidum. Op har tweintichste wurke se in skoftsje by de Nederlânske dichteres Ankie Peypers en kaam sadwaande yn oanrekking mei it skriuwersbestean. Har belangstelling foar Nederlânske literatuer waard dêr ferdjippe. Se wurke by boekwinkels en yn de iepenbiere bibleteek fan Ljouwert. Har libbensperspektyf feroare yngeand neidat se, goed tritich jier âld, nei in ûngemak troffen waard troch in harsensblieding. Begjin jierren njoggentich kaam se werom by har Fryske woartels en folge se in kursus Frysk skriuwen by de Afûk. Dat wreide se út mei in skriuwkursus by it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum (FLMD). Se folge in ûnderwiisoplieding en begûn mei Frysk skriuwen. Yn desimber 1996 ferskynde har earste roman *Ikaros, baarnende soan*. De titel ferwiist nei de Grykske sage fan Daidalos en Ikaros dy’t finzen wiene op Kreta.

## Wurk
* *Ikaros, baarnende soan* (proaza, 1996)
Martha Wieringa

**Martha Wieringa** (Baard, 10 juny 1935 - Frjentsjer, 3 augustus 2008) wie in âld-reedrydster.

Wieringa  wie in fenomeen by it koartebaanriden yn de 50'er en 60'er jierren fan de 20e iuw. Healwei de jierren 50 waard se twa kear Nederlânsk kampioen op de koartebaan, ek waard se twa kear Frysk kampioen. Hja waard ûnder oare treend troch de heit fan Henk Gemser.

Har trochbraak wie yn it seizoen 1950- 1951. Doe waard se Frysk kampioen by de famkes. Wieringa waard berne yn Baard, mar wenne al wer jierren yn Frjentsjer. Se wie al in skoft siik.
Jan Postma (skriuwer)

**Jan Postma** (Hurdegaryp, 1 july 1932 - 23 july 2015) wie in Nederlânsk âld-plysjeman en auteur fan plysjeromans.

## Biografy
Nei de middelbere skoalle moast Postma it leger yn. Dêrnei folge er in plysjeoplieding en gie doe oant wurk by de berneplysje en de sedeplysje.

Doe't de hûn fan Postma útkeazen waard om mei te dwaan oan in telefyzjerige fan de NCRV en letter fan de KRO waard er ynspirearre ta it skriuwen fan plysjeromans. Syn earste boek wie in plysjeroman foar de jeugd mei de namme *De vliegende brigade; De terriër contra narcotica* (1977), útbrocht by Utjouwerij Kluitman. Yn dizze rige binne letter noch twa boeken fan syn hân ferskynd. Fierders skreau er noch in oare plysjerige, *Wolf* en in stikmannich boeken foar folwoeksenen.

Sûnt 2003 is Jan Postma ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.

## Bibliografy
**Wolf:**
* *Wolf de speurhond* (1980, Utjouwerij Kluitman)
* *Wolf ruikt onraad* (1981)
* *Wolf en de paardendieven* (1982)
* *Wolf waakt in de nacht* (1983)
* *Wolf naar Ameland* (1985)
* *Wolf en de bende van Sjakie Pl*of (1987)
* *Wolf, redder in de nood* (1988)
* *Wolf en het mysterie van de verdwenen tweeling* (1988)
* *Wolf gaat mee kamperen* (1989)
* *Wolf weer in actie* (1989)
* *Wolf vliegt erop af* (1990)
* *Wolf haalt hulp* (1991)
* *Wolf zet ze klem* (1991)
* *Wolf sporen in de sneeuw* (1992)
* *Wolf en de gestolen kleren* (1992)
* *Wolf en de kotterbende* (1993)
* *Wolf smokkelaars op het strand* (1995)
* *Wolf de bende van de Vos* (1998) 
* *Wolf en de diamantdieven* (2000)
* *Wolf en de scooterbende* (2002)
* *Wolf is niet te stoppen* (2003)
* *Wolf en de kidnappers* (2004)
* *Wolf en de drugsmaffia* (2006)
* *Wolf jacht op de ramkrakers* (2008)

**De fleanende brigade (ek wol Europolbrigade):**
* *De terriër contra narcotica * (1977)
* *De Chinees met de gouden tanden* (1983)
* *De lord speelt hoog spel* (1983)
* *In de macht van de misdaad* (1983)
* *De infiltrant* (1984)
* *Stil alarm naar Schiphol* (1985)
* *De jacht op de Cobra* (1993)
* *De Terriër vermist* (1993)

**Swarte bearkes:**
* *Drugsoorlog bij de Azoren* (2000)
* *Rescue IJmuiden* (2000)
* *Terreur in de Golf* (2002)
* *Marine contra maffia* (2002)

**Kommissaris Van Beek:**
* *Commissaris Van Beek & de Gooise moordenaar* (1995)
* *Commissaris Van Beek & de vermoorde kinderrechter* (1996)
* *Commissaris Van Beek & de Samos-moorden* (1997)

**Oars:**
* *Het dossier Agnes Koopmans* (1986)
* *Het dossier van de rode spionne* (1987)
* *Het dossier van het verdwenen kindermeisje* (1989)
* *Bloedbad in Lucaswolde* (1999)
* *Ja, jij bent gek!* (2000)
* *Het Basisschoolboek* (2006)

## Keppeling om utens
* Jan Postma by Kluitman
Anni Friesinger

**Anni Friesinger** (folút: **Anna Christina Postma-Friesinger**; Bad Reichenhall, 11 jannewaris 1977) is in âld Dútske reedrydster. 

Tusken 1994 en 2007 die se njoggen kear mei aan it WK Allround. Yn 1998 stie se foar it earst op it earepoadium, se einige as tredde. Se waard yn 2001, 2002 en 2005 wrâldkampioene. Op it WK fan 2005 wûn se mei fjouwer ôfstanseges, dêrmei wie se de sânde frou dy’t dy prestaasje delsette. Se behelle op WK Oer Alles toernoaien yn totaal 19 ôfstânsmedaljes: 9x goud, 5x sulver en 5x brûns.

Yn de perioade fan 2000 oant 2005 waard Friesinger fiif kear Europeesk kampioene allround. Allinne in 2001 wûn se de titel net trochdat se op de 1500 meter fallen wie.

Friesinger is op 11 augustus 2009 foar de wet troud mei de Fryske âld-reedrider Ids Postma fan Dearsum.

## Resultaten

: NF = net finishe 
: NS# = net start op de # ôfstân

### Medaljespegel
Gerrit van Veen

**Gerrit van Veen** (Akkrum, 7 juny 1880 – It Hearrenfean, 25 juny 1964) wie in Frysk ûnderwiisdeskundige. Fan ûnderwizer waard er adjunkt-direkteur en direkteur fan it Nutsseminaarje foar Pedagogyk. Mei-oprjochter en foarsitter fan it Religieus Sosjalistysk Ferbûn.

Hy wie minnistysk foargonger yn Boppe-Knipe tusken 1945 - 1957. Bemuoide him ek mei de Fryske kwestje. Van Veen wie Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Johannes van der Veen

**Johannes van der Veen**, (Ljouwert, 23 novimber 1909 - ?) wie in koper- en tinslagger fan Ljouwert. Ek houtfiker en bonkesnijer. Reparearde ek âld koper- en tinwurk.

## Wurk
In lantearne fan syn hân wurdt bewarre yn Museum It Prinsessehof yn Ljouwert. Triedpastyk skoalle, doopfont Dominikustsjerke yn Ljouwert, wynfanen, koperen letters.
Welpeprint

De **welpeprint** wie in jierlikse priis dy't tusken 2000 - 2007 útrikt waard troch Stifting It Fryske Boek foar it bêst fersoarge Fryske berne- of jongereinboek. Yn it gefal fan de Liuweprint en de Welpeprint binne alle jierren twa prizen beskikber. Frysktalige boeken, boeken yn it Stellingwerfsk, it Biltsk en yn it Stedsfrysk komme dęrfoar yn de beneaming. De Liuweprint is der foar boeken dy’t bedoeld binne foar folwoeksenen, de Welpeprint foar boeken foar bern.

In sjuery maket in nominaasje fan boeken mei as kritearia: 
* it formaat
* de kar fan lettertype en korpsgrutte fan de letter
* de blędspegel - hoe stiet de tekst op it papier -
* de papierkar fan it binnenwurk, kar fan it skutblęd
* de bynwize
* de kar en it beklaaiïngsmateriaal fan de bân
* it type tekst by de wize fan foarmjaan
* oft de foarmjouwing konsekwint trochfierd is
* hoe’t omgien is mei yllustraasjes
* de kwaliteit fan it printwurk
* it gehiel fan al dy saken
* de orizjinaliteit

## Winners
* 2006 - *Lederwyntsje, bern mei krêften* fan Lida Dykstra 
* 2005 - ?
* 2004 - *De poes mei de lange sturt* fan Baukje Wytsma en Carla van der Heijde
* 2003 - *De tsien fan Nynke fan Hichtum* troch Barbara Jonkers
* 2002 - *Lokaal 13* fan Baukje Wytsma
* 2001 - *Wolken fan wol* fan Lida Dykstra
* 2000 - *Snotaapkes* fan Lida Dykstra
Jan van der Veen

**Jan van der Veen** (Drachten, 1811 - Ljouwert, 17 febrewaris 1857) wie in jurist.

Wolsprekkend abbekaat en Frysk Steatelid. Mei Anne Franciscus Jongstra en Anthony Winkler Prins siet er sûnt 1814 yn de redaksje fan de 'Provinciale Friesche Courant', it orgaan fan de liberale partij yn Fryslân.
Wieger van der Veen

**Wieger Klaas van der Veen** (Wânswert, 26 oktober 1907 - Ljouwert, 24 desimber 1968) wie in administrateur en publisist út Marrum.

Publisearre sûnt 1929 artikels oer geakunde en genealogy, skreau in koarte skiednis fan Ferwerderadiel en [''Toer en Tsjerke fan Wânswert'', [1948]]
Feankoloanje

**Feankoloanjes** binne delsettings dy't nei 1600 ûntstien binne troch heechfeanferfeanting, yn Fryslân plakken as Drachten, Surhústerfean en De Gordyk, hoewol't troch turfgraverij ûntstiene delsettings yn de leechfeangebieten eins ek feankoloanjes binne. Yn har dúdlikste foarm hawwe feankoloanjes in krúsbebouwing om it snijpunt fan de wei en feart: de brêge.

Mei de Feankoloanjes (*Veenkoloniën*) wurdt meast doeld op de kriten yn it easten fan de Nederlânske provinsjes Grinslân en Drinte. Dêr lei it Bourtangermoeras dat fan likernôch it jier 1600 ôf oan yn kultuer brocht waard. 

## Sjoch ek
* Ferfeanting
* Turf (brânstof)
* Fean
* Grinzer Feankoloanjes
Anne Veenbaas

**Anne Hans Veenbaas** (De Knipe, 6 maaie 1884 - Ljouwert, 1 oktober 1939) wie in feearts.

Veenbaas wie bistedokter op De Lemmer ( 1907) en Wolvegea ( 1911 ). Hygiênekonsulint fan it Fries Rundvee Stamboek ( 1918) en direkteur fan de Sûnenstsjinst foar fee yn Fryslân (1919). Promovearre yn 1935 op *Diagnostiek en bestrijding van de abortus Bang in Friesland*. Hy hat him benammen jûn op it gebiet fan bestriding fan kowetuberkuloaze.

Veenbaas wie lid fan Provinsjale Steaten fan 6 july 1927 oant syn dea op 1 oktober 1939.

Anne Veenbaas wie de earste direkteur fan de Sûnenstsjinst foar Fee dy `t yn 1919 yn Fryslân oprjochte waard. Hy wie direkteur oan syn dea ta, yn 1939. Mei de beheinde middels fan eartiids hat Anne Veenbaas merakels wurk ferset om de sûnens fan bisten te ferbetterjen. Syn fernijende ynstek en trochset  wienen it fûnemint foar in trochbraak yn de bestriding fan TBC. Dat wie “nij” mar it wie ek it “útfieren”. Anne Veenbaas, de direkteur sels, wie net te min om it fjild yn te gean om mei de boeren te redendielen, om te witten wat der spile en dêr `t dat nedich wie de klam te lizzen op it belang en de needsaak fan de bestriding fan TBC en wat der barre moast.

## Anne Veenbaas Fûns
Yn 2019 is it Anne Veenbaas Fûns oprjochte fanwegen it 100jierrich bestean fan de Royal GD, de sûnenstsjinst foar bisten. De ynstek fan Anne Veenbaas wie om kennis dy `t al bestiet yn `e mande mei nije kennis yn it fjild te brûken. Dat wol it Fûns ek graach útdrage. It doel binne sûne bisten, gjin sykten of goarren en in goed wolwêzen foar de bisten. Derom wurdt alle jierren de Anne Veenbaas pinning útrikt oan ien persoan of in ploechje minsken dy `t in bydrage levere ha oan de sûnens of it wolwêzen fan bisten yn Nederlân. Yn 2020 hat Rudolf Raymakers de Anne Veenbaas pinning wûn.
Feanhear

**Feanhear** wie in troch it Hof fan Fryslân oanstelde machtige persoan dy't grutte ferfeantingen dwaan mocht en de dêrby hearrende oare needsaaklike wurken.
Feriening ta befoardering fan de Fryske Folkskeunst

De **Feriening ta befoardering fan de Fryske Folkskeunst** bestie in tal jierren koart nei 1900. Doel wie de werlibbing fan folks- en ambachtskeunst.

Der waarden tentoanstellings hâlden fan ûnder oare houtfykwurk, fan Neeltje Lettinga, Hylper skilderwurk fan Roosjen en Huttinga, sulverwurk fan Van Erp, Sustring, De Haas en Zwanenburg en nillekeunst.
Tette Baukes Veltman

**Tette Baukes Veltman** (Haskerdiken of Aldeboarn, 18 maart 1791 - Fort Van der Capellen, Sumatra, 20 july 1833) wie in militêr. Hy waard bekend troch syn moedich gedrach op Sumatra (1821-1833) dêr't er as kapitein stoar. 

Hy gie 1814 yn militêre tsjinst, die mei oan de Slach by Waterloo, gie yn 1815 as sersjant nei Nederlânsk-Ynje. Die as sersjant-majoar mei oan de Palembangske ekspedysje en ûnderskiede him sa, dat er ta ridder 4e klasse fan de M.W.O. en ta 2e luitenant fan de ynfantery beneamd waard. Yn 1823 waard er oerpleatst nei Sumartra W.K., yn 1825 beneamd ta 1e luitenant en yn 1831 ta kaptein. By in soad gelegenheden liet er yn de striid tsjin de Padri's bewizen fan moed en belied sjen. Hy hearde net ta de 'rûge' kriichslju fan dy tiid en syn tiidgenoaten, benammen syn ûndergeskikten hienen in soad respekt foar him. 

Nei syn dea waard in yn it lânskip opsmiten ierden redûte Fort Veltman neamd.
Ferdronken plakken

**Ferdronken plakken** binne plakken dy't yn it wetter ferdwûn binne. De doarpen wurde yn Midsiuwske stikken neamd, bygelyks Carnewalt, Warten en Westerbierrum.

## Sjoch ek
* Ferdronken Lân fan Saaftinge
* Doalert
Menno Coehoorn van Scheltinga

*Menno Coehoorn fan Scheltinga (1701), grytman fan Skoatterlân, soan fan Martinus fan Scheltinga en Amelia fan Coehoorn.
*Menno Coehoorn van Scheltinga (1778), grytman fan Skoatterlân, soan fan Martinus van Scheltinga en Wiskjen van Bauricius.
Menno Coehoorn fan Scheltinga (1701-1777)

**Menno Coehoorn fan Scheltinga** (It Hearrenfean?, 30 maaie 1701 - dêre?, 28 april 1777) wie grytman fan Skoatterlân en in Frysk politikus. 

It wie de earste Fan Scheltinga dy't grutte stikken grûn yn de omkriten fan Aldskoat oankocht. 
Al op 14-jierrige leeftyd waard hy op 30 oktober 1715, troch ôfstân fan syn heit, grytman fan Skoatterlân. Under syn bestjoer is It Hearrenfean haadplak fan de gritenij wurden, dêrfoar wie Aldskoat it haadplak. 
Letter ek Masterknaap yn it Jachtgerjocht yn Fryslân, en yn 1760 lid fan Deputearre Steaten.
Yn 1752 joech er opdracht ta it bouwen fan it tsjerkje fan Aldskoat. De famylje krige dêryn in eigen 'hearebank'. Harren famyljewapen hinget boppe de tsjerkedoar.

It wie in pakesizzer fan de ferneame festingbouwer Menno fan Coehoorn en soan fan Martinus fan Scheltinga en Amelia fan Coehoorn.
It houlik ( 13 maaie 1725) mei syn nicht Martha Kinnema van Scheltinga bleau sûnder bern. Se wennen op It Hearrenfean, mar kochten in bûten yn Aldskoat dat er as jachtleafhawwer 'Jagtlust' neamde. In twadde bûten wie de "Pauwenburch" te Brommegea. 

Kerk Oudeschoot 08.JPG|Gevelstien mei de wapens fan Van Scheltinga en syn frou boppe de yngong fan de Skoattertsjerke.
Herenbankbekroning - Oudeschoot - 20179454 - RCE.jpg|Hearebank yn de tsjerke mei de wapens fan Van Scheltinga en syn oarehelte.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Skoatterlân
Ton Alberts

**Anton Carel (Ton) Alberts** (Antwerpen, 6 july 1927 – Amsterdam, 16 augustus 1999) wie in Nederlânske arsjitekt dy't foaral bekend is fan syn op antroposofyske ideeën basearre organyske arsjitektuer fan Rudolf Steiner..

Doe't er noch jong wie is Ton Alberts nei Amsterdam ferhûze. Dêr gong er nei de Akademy fan Boukeunst, in stúdzje dêr't er yn 1954 klear mei wie. Oant 1974 wurket er as dosint foar de akademy en dêrneist is er arsjitekt foar it buro fan Ben Merkelbach.

Letter begjint er yn 'e mande mei Max van Huut in arsjitekteburo mei de namme 'Alberts & van Huut'. Tegearre wienen sy de promoters foar it organysk bouwen. Sy binne benammen ferneamd wurden troch it ûntwerp fan it haadkantoar fan de NMB-bank (no ING Bank) boud yn 1987 yn Amsterdam Sudeast en it kantoar fan de Gasuny yn Grins.

Alberts hat syn fergese tsjinst ek oanbean foar it ûntwerpen fan de Fredesparken yn Bosnje en Herzegovina, mar moast it litte by wat sketsen om't er koart dêrnei kaam te ferstjerren. Wol is it Fredesflam-Hûs yn Tuzla, in mienskipssintrum, neffens syn tekeningen boud. It hûs is in geskink fan de *Peace Flame Foundation Netherlands*.

## Galery

Gasuniegebouw.jpg|Gasunygebou yn Grins
Image:Amsterdam Zuidoost Ton Alberts 01 PM07.jpg|Haadkantoor ING yn Amsterdam
Texel - Den Burg - Emmalaan - View SSE on New Town Hall 2010 by Alberts en Van Huut & Partners - Anthroposophical Design II.jpg|Gemeentehûs Teksel
Buren.jpg|Gemeentehûs Buren
Woonhuis de Waal Utrecht (Q57341726).jpg|De Waal yn Utert
Wognum-DSB.jpg|Haadkantoor DSB-bank


## Sjoch ek
*Nederlânske Arsjitekten

## Keppeling om utens
* Officiële website Alberts & van Huut
List fan boargemasters fan Nijefurd

Dit is in **list fan [[boargemaster]]s fan de eardere [[Fryslân|Fryske]] gemeente [[Nijefurd]]** dy't per 1 jannewaris 2010 opgien is yn de nij gemeente Súdwest Fryslân.

 

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Hylpen
* List fan boargemasters fan Starum
* List fan boargemasters fan Warkum
* List fan boargemasters fan Himmelumer Aldefurd
* List fan boargemasters fan Súdwest Fryslân
List fan boargemasters fan Eaststellingwerf

Dit is de **list fan [[boargemaster]]s fan [[Eaststellingwerf]]** (provinsje Fryslân) sûnt 1851.

## Sjoch ek
*List fan grytmannen fan Eaststellingwerf
List fan boargemasters fan Skiermûntseach

**List** fan boargemasters fan **[[Skiermûntseach (eilân)|Skiermûntseach]]** fan 1850.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Skiermûntseach
List fan boargemasters fan Skarsterlân

**list** fan boargemasters fan **[[Skarsterlân]]** fan 1984.

 

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Haskerlân
* List fan boargemasters fan Doanjewerstâl
* List fan boargemasters fan De Fryske Marren
List fan boargemasters fan Smellingerlân

**List** fan boargemasters fan **[[Smellingerlân]]** fan 1851 ôf.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Smellingerlân
Sito Wijngaarden

**Sito Wijngaarden** (Sint-Jabik, 1979) is in dichter.

Hy publisearre yn de literêre tydskriften Hjir, Farsk en de Moanne en yn blomlêzings lykas: *Droom in blauwe regenjas*, *Het goud op de weg* en de twadde edysje fan de *Spiegel van de Friese poëzie*. 

Wijngaarden wie part fan de redaksje fan it tydskrift Hjir en it ynternettydskrift Doar. Fan 2009 oant 2020 wie hy einredakteur fan kultureel opinytydskrift ‘de Moanne’. Yn 2003 wûn Wijngaarden de Rely Jorritsmapriis mei it gedicht *Lânskip hjerst*.

## Prizen
* 2003 : Rely Jorritsmapriis foar it gedicht *Lânskip hjerst*.

## Keppeling om utens
* Foto fan Sito Wijngaarden
List fan boargemasters fan Frjentsjerteradiel

**list** fan boargemasters fan **Frjentsjerteradiel** fan 1851 oant 2018.

## Alde gemeente Frjentsjerteradiel (1851-1984)

## Nije gemeente Frjentsjerteradiel (1984-2018)
List fan boargemasters fan Weststellingwerf

Dit is de **list fan [[boargemaster]]s fan [[Weststellingwerf]]** (provinsje Fryslân) fan 1851 ôf oan.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Weststellingwerf
List fan boargemasters fan Wymbritseradiel

Dit is in **list fan [[boargemaster]]s fan de eardere [[Fryslân|Fryske]] gemeente Wymbritseradiel** fan 1851 oant 2011.

## Boargemasters fan âld Wymbritseradiel (1851-1984)

## Boargemasters fan nij Wymbritseradiel (1984-2011)

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Súdwest Fryslân
* List fan grytmannen fan Wymbritseradiel
Us Leaffrou Ter Iem

**Us Leaffrou Ter Iem** (Nederlânsk: *Onze Lieve Vrouwe Ter Eem*) wie in kleaster fan 'e Susters fan Us Leaffrou fan Amersfoart oan 'e Daam Fockemaleane 22 yn Amersfoart. By it kleaster hearde in famkeslyseum, in kweekskoalle, in ynternaat foar de skoallen en in konferinsjesintrum. Yn 2008 ferlieten de lêste susters it kompleks.

## Skiednis
De bou fan it kleaster waard yn 1933 foltôge. It hie in miljoen gûne koste en joech ûnderdak oan it lyseum Us Leaffrou Ter Iem mei in ynternaat, de roomske kweekskoalle Sint-Agnes mei in ynternaat en it kleaster foar de susters. By de ynwijing fan it gebou en konsekraasje fan 'e kapel waarden relikwyën op in bier om 'e kapel droegen.

Efter in tagongspoarte rint in rjochte oprydleane nei it haadgebou, dat mei de foargevel nei it noardeasten stiet. De entree sit yn 'e midden fan de foargevel, oan in rjochthoekich plein dat oan trije siden begrinze wurdt troch dielen fan it gebou. Rjochts foar it gebou leit in rjochthoekige fiver. 

It lyseum (gymnasium en M.M.S.) bestie út in ynternaat foar 200 ynterne learlingen mar wie ek ornearre foar eksterne learlingen. Alle ynternaatsbern hienen fan 1933 ôf in eigen keammerke, wat tige bysûnder wie foar dy tiid.

De kweekskoalle en lettere Pedagogyske Akademy Sint-Agnes (oerbrocht fanút de Herenstraat) hie in ynternaat foar 100 ynterne learlingen. De Pedagogyske Akademy gie ticht yn 1975. Alle bern fan 'e kweekskoalle wienen ynternaatsbern, ek dy út Amersfoart, en hienen in eigen keammerke.

Op 13 oktober 1944 bombardearren de alliearden it weinpark fan 'e NS. Dêrby kamen ek bommen op it terrein Onze Lieve Vrouw ter Iem. Yn totaal wienen hjir 2000 ruten stikken. It gebou waard fierders skeind troch hûsfêsting fan Dútsers en (letter) Kanadezen.

Yn 1968 fusearren it Konstantyn Kolleezje (skoalle foar fuortset ûnderwiis foar jonges) en it Lyseum Us Leaffrou ter Iem ta it Iemlân Kolleezje (*Eemland College*). Yn 1996 waard de namme feroare yn *Het Nieuwe Eemland College*. It gebou is in gemeentlik monumint.

Nei't de lêste susters yn it kleaster ferlieten, waard der socht nei in nije funksje foar it kompleks. Foar nije plannen moast der rekken holden wurde foar de monumintale status fan it kompleks. Dy waard fûn yn de ferbou en tafoeging fan apparteminten yn it kleaster en op it kleasterterrein.De Stad Amersfoort, 28 augustus 2023
Jacobus Adriaan Drijber

**Jakobus Adriaan (Koos) Drijber** (Feanhuzen, 1 septimber 1862 - Voorburg, 21 july 1953) wie in Nederlânsk boargemaster.

## Famylje
Drijber wie in soan fan Lukas Drijber en Catharina Jacoba de Jonge. Heit wie ûnderdirekteur fan de Maatskippij fan Woldiedigens. Hy wie in broer fan luitenant-generaal Sipko Drijber en in folle neef fan boargemaster Sikko Berent Drijber. 

## Wurkpaad
Drijber begûn syn amtlike karriêre as gemeentesikretaris fan Skiermûntseach. Yn 1898 waard er beneamd ta boargemaster fan It Amelân. Dêrnei hat er noch boargemaster west fan Starum, Aenjewier (1915 - 1918) en Sliedrecht. Per 1 maaie 1931 waard him earfol ûntslach ferliend as boargemaster en waard die beneamd ta Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

Hy troude mei 34 jier op 3 septimber 1896 yn Grins mei Theresia Wilhelmina ten Berge út Nijensleek.
Selena Quintanilla

**Selena Quintanilla-Perez** (Texas, 16 april 1971 - 31 maart 1995 ) wie in Amerikaanske sjongster, aktrise, dûnseresse, moadeûntwerperster en moade-ikoan. Op 31 maart 1995 waard se yn 'e âldens fan 23 jier deasketten yn in hotelkeamer troch de manager fan har fanklup en bêste freondinne.

* *Selena* (1989)
* *Ven Conmigo* (1990)
* *Entre A Mi Mundo* (1992)
* *Live!* (1993)
* *Amor Prohibido* (1994)
* *Dreaming of You* (1995)
List fan boargemasters fan Gaasterlân-Sleat

**list** fan boargemasters fan **[[Gaasterlân-Sleat]]** fan 1984.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Sleat
Houtseachmole

In **houtseachmole** of **seachmole** is in mole, troch wyn of wetter oandreaun, dy't brûkt wurdt om planken en balken út beammen te seagjen. 

Yn Fryslân binne der noch trije:

* De Swel yn Burdaard
* De Jager yn Wâldsein
* De Rôt yn Drylts


Molen De Zwaluw, Burdaard (09).jpg|*Nôt- en seachmûne De Swel*
De Jager, Wâldsein.jpg|*De Jager*
Industrie- en poldermolen de rat.jpg|*De Rôt*
Annemarie Jorritsma-Lebbink

**Annemarie Jorritsma-Lebbink** (Hengelo (Gelderlân), 1 juny 1950) is in Nederlânsk VVD-politika en bestjoerder. Annemarie Jorritsma is âld ynwenner fan 
Boalsert, dêr't hja ek yn de gemeenteried sitten hat. Se is sûnt 2015 fraksjefoarsitter fan de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) yn de Earste Keamer fan de Steaten-Generaal. Earder wie hja ûnder mear boargemaster fan Almeare en Minister fan Ekonomyske Saken.
Fokwjuk

De **fokwjuk** is in wjuksysteem dat werom te finen is op in tal mûnen yn Nederlân, ek in Fryslân. It systeem is útfun troch yr. P. Fauël út Wassenaar (1891-1992). Dy wie wat oan it eksperimintearjen mei in fok op syn sylboat en betocht doe dat soks ek op 'e mole koe.
List fan boargemasters fan Achtkarspelen

Dit is in **list fan [[boargemaster]]s fan [[Achtkarspelen]]**.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Achtkarspelen
Bou Regrech

De **Bouregreg** is in 240 km lange Marokkaanse rivier, dy't de stêden Rabat en Salee fan elkoar skiedt. De Bou Regreg ûntspringt yn it Atlasberchtme, op 1627 m hichte en mûnet út yn de Atlantyske Oseaan, benoarden Salé en besuden fan Rabat.

Op dit stuit wurdt oan de iggen fan de Bouregreg, sawol yn Rabat as Salee, in grut projekt útfierd om mear toeristen nei de regio te lokjen.

## Skiednis
De Foenysjers en de Kartagers stiften ferskate koloanjes yn Marokko enn bewennen ek de ouwers fan de Bou Regreg, sa'n twa kilometer fan de mûning by it âlde plak Tsjellah. Op dizze archeologyske lokaasje binne de ruïnes fan de âlde Romeinske stêd Sala Colonia, troch Ptolemaeus Sala neamd, te finen. Tsjellah wie in wichtige havenstêd.
Wogmeer

**Wogmeer ** is in doarp yn de gemeente Koggelân, yn de provinsje Noard-Hollân. It doarp hat 290 ynwenners (2008). Fan 1979 - 2007 foel it ûnder twa gemeentes, de gemeenten Obdam en Wester-Koggelân, dêrfoar hearde it ta de gemeente Obdam en Hensbroek.

De polder de Wogmeer waard yn 1608 drûchlein en yn 1609 ferkavele ûnder tafersjoch fan de Alkmaarse lânmjitter Gerrit Dirksz Langedijk. De wichtichste finansier fan it projekt wie Jacob van Duvenvoorde (1574-1623), hear fan Obdam en Hensbroek. Ien fan de seis mûnen dy't by de drûchlizzing brûkt waard, Nieuw Leven, stiet noch altyd op de westside fan de mear as 12 km lange dyk dy't om de Wogmeer leit.

De polder, dy't ynklamme leit tusken de doarpen Spierdyk, Ursem, Hensbroek en Obdam, is 680 hektare grut. It measte lân wurdt brûkt foar bloembollekwekerij, lânbou en fretten foar de feehâlderij.
Neva

De **Neva** (Russysk: Нева) is in rivier yn Ruslân. De rivier is 74 km lang en 200 oant 1200 meter breed. Hy streamt fan de Ladogamar nei de Eastsee (Finske Golf). De Neva is part fan de Wolga-Baltyske wetterwei tusken de Eastsee, de Kaspyske See en de Wite See. Fan desimber oant april is de rivier beferzen en net te befarren.

Nettsjinsteande syn beskieden lingte, is de Neva dochs de treds grutste rivier fan Jeropa wat de grutte fan de wetterloazing oanbelanget. Allinnich de Wolga en de Donau streamt mear wetter troch. Oan de mûning fan de Neva leit de wichtige stêd Sint-Petersburch, eartiids de stêd fan de tsaren. 

Yn de Neva-delta lizze in protte eilantsjes dy't sawol troch natuerlike rivierearmen as kanalen foarme binne. In diel fan it histoaryske Sint-Petersburch leit op guon fan dy eilannen.

It museum Hermitage yn Amsterdam hat syn kafee-restaurant nei dy rivier neamd, omdat er de libbensier fan Sint-Petersburch wie. 

## Skiednis
Yn de Midsiuwen wie de brede en goed befarbere rivier tige wichtich as ferbining tusken de Baltyske See en de havens oan de Wolga, dêr't hannele waard mei it Easten. Op it plak dêr't de Neva en Izhora gearkomme wie de ferneamde, mar min beskreaune, Slach fan de Neva (1240) tusken de Sweden en de Russen. Aleksander Jaroslavitsj, Prins fan Novgorod, wûn dy ûnderstelde slach, en hold der de titel Nevsky (wat "Fan de Neva" betsjut) oan oer.

Yn de 16e iuw lei it Sweedske fort Nyen oan de mûning fan de Neva en der wie in Russysk fort 'Oresjek' op it plak dêr't de Neva yn it Ladogamar útkomt. It Nyen fort waard ferneatige troch Peter de Grutte, nei't er dêr it Peter en Paul Fort yn 1703 stifte hie op it Hazze-eilân. It fort wurdt beskôge as it earste gebou fan it tsjintwurdige Sint Petersburch. Tsaar Peter joech ek de oanset ta it dollen fan it Ladogakanaal dy't de Neva mei de Volkhov en de Svir ferbynt.
Maly Trostenets

**Maly Trostenets** (Wyt-Russysk: **Малы́ Трасьцяне́ц**) is een doarp krekt bûten Minsk yn Wyt-Ruslân. Yn de Twadde Wrâldkriich wie dêr in betreklik ûnbekend nazikonsintraasjekamp. 

## Skiednis
It waard yn de simmer fan 1941 boud as konsintraasjekamp foar Russyske kriichsfinzenen (omdat yn juny fan dat jier Dútslân Ruslân oanfallen hie ûnder de koadenamme Operaasje Barbarossa) op it plak fan dêr't al in kolchoz wie, bemanne fan 500 oant 1000 joadske en net-joadske finzenen. Op 10 maaie 1942 waard it in ferneatigingskamp, opset om de joaden út it getto fan Minsk útrûgje te kinnen. It grutste part fan de joaden kaam fan Minsk, mar ek út Eastenryk, Dútslân en Tsjechoslowakije en Poalen kamen transporten oan. De measte joaden waarden fuortendaliks deadien mei in nekskot oan de râne fan it massagrêf dêr't se bedobbe wurde soene. Ut en troch binne (wierskynlik) ek gasweinen brûkt.

Doe't it Reade Leger yn 1944 hieltyd fierder opteach, bombardearre de SS it kamp om it bewiismateriaal fan de massamoard te ferneatigjen. Der binne gjin oerlibbenen fan Maly Trostenets bekend. Yn it earstoan waard it tal slachtoffers rûsd op 200.000 oant 500.000, mar no hat men it oer minimaal 40.000 en maksimaal 65.000 deaden (Yad Vashem). Op it plak sels wiene neffens de Russen lykwols dochs tekenen dat dêr sa'n 206.000 fermoarde binne.

Fan it kamp is allinnich in rige populieren oer (part fan de freding, troch finzenen set) en der is in monumint foar de slachtoffers.

## Sjoch ek
* List fan Nazikonsintraasjekampen
Yndustrymole

In **yndustrymole** is in mûne dy't brûkt waard, of wurdt, foar bewurkings dy't froeger noch net mei losse masines koenen. Dit is yn tsjinstellings ta de nôtmûne, foar it meallen fan koaren, en de poldermûne, foar it omheech bringjen fan wetter.

Foarbylden fan yndustrymûnen binne:
* Fervemûne
* Houtseachmûne
* Mosterdmûne
* Oaljemûne
* Papiermûne

Op harren sels binne it meallen en pompen ek bewurkings dy't net mei losse masines koenen, mar dy twa wiene sa wichtich dat hja ornaris apart neamd waarden. Dat makket de yndustrymole wat in kategory fan "alle oaren mûnen".
Noardsk skyen

**Noardsk skyen** is in sammelnamme foar twa út Skandinaavje ôfkomstige sky dissiplines, nammentlik it skânsspringen en it langlaufen. Typearjend oan it Noardsk skyen is dat de skoech allinne oan de punt oan de sky fêstmakke is en dat de hakke frij bliuwt fan de sky, dat oars as yn it alpineskye dêr't de hiele foet fêst sit oan de sky. As yn in wedstriid beide ûnderdielen oan bar komme, wurdt fan de Noardske kombinaasje sprutsen.

## Sjoch ek
*Noardske kombinaasje
Stoel

In **stoel** is in meubel foar ien persoan om op te sitten, leech genôch dat men ornaris mei de fuotten by de flier kin en mei in bekling. 

Ornaris stiet in stoel op fjouwer poaten, mei fierders in sitting en in bekling. Faak hat de stoel ek noch twa linings, foar de earms.
Pauwenburch

**Pauwenburch** is in bûten yn Brommegea by It Oranjewâld. It waard stifte troch de Oenema's. 

De famylje fan Haren kocht de Pauwenburch yn 1569. Ernst van Haren wie troud mei Catherina fan Oenema. Hy liet it bûten oanlizze. Catherina fan Oenema erfde yn 1646 in buorkerij by de Pauwenburch fan har omke kolonel Jacques Oenema. Dêrnei wreide se it út troch oankeap fan neistlizzende perselen. Pauwenburch hie in sear regelmjittich 17e-iuwske túnoanlis mei in renêssansistyske ynrjochting mei in yndieling yn lytse fekken. Om it terrein hinne wie in bosksingel en it waard trochsnien mei 'allees'. Yn de 19e iuw ferdwynt de lytsskaligens, mar it geografysk karakter bliuwt.  

Yn 1772 is it fan Willem fan Haren syn soan Ernst. Letter fan dy syn soan Duco en dan fan dy syn neef Onno Zwier van Haren en yn 1759 kocht troch Menno Coehoorn fan Scheltinga. Ek de maire fan Mildaam Daniël de Blocq fan Scheltinga hat der wenne. Mr. Hans Willem De Blocq van Scheltinga wenne yn 1830 noch op 'Pauwenburch'. Fan 1831 - 1834 hierde Jan Berends Wouters it fan him. It bûten is ôfbrutsen en yn 1841 waard op de fûneminten in nij lanhûs boud. Dat waard yn 1975 ôfbrutsen. 

Der hearde eartiids yn it noardlike diel fan de bosk fan Pauwenburch in grêfkelder by. It wie in heuvel mei in mitsele kelder deryn. Der lei in grêft omhinne en wie berikber troch in brêge of in daam en mei in stek ôfsluten fan de omjouwing. De earste, dy't yn de grêfkelder fan Pauwenburch byset waard wie Wikje Minnema de With, de earste frou fan Hans Willem de Blocq van Scheltinga.
Iemslânkampen

De **Iemslânkampen** is in groep fan konsintraasje-, straf- en kriichsfinzenekampen yn it Dútske Iemslân en it greefskip Bentheim. Yn totaal foelen 15 finzenekampen ûnder de *Emslandlage*r, yn noardwest Dútslân yn de kriten tsjin de Nederlânske grins oan. Dizze kampen waarden út Papenburch wei bestjoerd. Dêr is ek in dokumintaasje- en ynformaasjesintrum oer de Iemslânkampen.

## Skiednis oant 1945
Yn 1933 waarden trije konsintraasjekampen oprjochte foar politike tsjinstanners fan it Nasjonaalsosjalisme: V Neusustrum, I Börgermoor en VII Esterwegen. Neusustrum en Börgermoor waarden yn 1934 in gewoan strafkamp. Ek Esterwegen wie fan 1937 ôf in gewoan strafkamp.

Neist dizze trije kampen bestiene noch de folgjende:
* II Aschendorfermoor
* III Brual-Rhede
* IV Walchum
* VI Oberlangen 
* VIII Wesuwe
* IX Meppen-Versen
* X Fullen
* XI Groß Hesepe
* XII Meppen-Dalum
* XIII Wietmarschen
* XIV Bathorn 
* XV Alexisdorf

Yn 1939 waarden, faak fuort nei de bou, al wer 103 barakken fuorthelle om te tsjinjen by de bou fan de Westwall. Mei de barakken reizgen 2.000 Iemslânfinzenen mei. Rillegau giene de liende barakken werom nei it Iemslân. Yn de seis noardlike strafkampen waarden tusken 1939 en 1945 meast feroardielde Wehrmacht-militêren fêstholden. Yn de njoggen súdlike sieten meast kriichsfinzenen, ûnder oaren út Frankryk, Belgje, Nederlân en Ruslân. Yn 1943 en 1944 waarden fersetsstriders út Frankryk, Belgje en Nederlân yn Esterwegen opsletten. Dan wienen yn 1944 en 1945 de kampen Dalum en Versen in bûtenkamp (*Außenlager*) fan it konsintraasjekamp Neuengamme.

Yn totaal binne sa'n 80.000 sivile finzenen en tusken de 100.000 en de 180.000 kriichsfinzenen yn de Iemslânkapen fêstholden. Skraachwurk 30.000 minsken, foar it grutste part kriichsfinzenen út de Sovjet-Uny ferlearen it libben. De finzenen waarden as twangarbeider ynset by de ûntginning fan de feangebieten.

## Nei de oarloch
De Iemslânkampen binne ferôvere troch Britske, Kanadeeske en Poalske troepen. De befrijde finzenen waarden oerbrocht nei kampen foar Displaced Persons (DP). Yn jannewaris 1946 bestiene yn it gebiet 15 kampen foar Poalske DP's en in kamp foar minsken út de Baltyske steaten. Oant juny 1947 waarden dizze kampen bestjoerd troch de FN-helporganisaasje UNRRA en dêrnei troch de IRO. Yn 1951 naam de West-Dútske oerheid de kampen op 'e noed. It DP-kamp yn Lingen waard as lêste opheft yn 1957.

## Literatuer
* *Gevangen in het veen. De geschiedenis van de Emslandkampen*, Pieter Albers Uitgeverij Friese Pers/Noordboek, 4e printinge / 2009. ISBN 9789033005411
* : *Konzentrations- und Strafgefangenenlager im Dritten Reich, Beispiel Emsland, 3 Bde.* Düsseldorf 1983
* : *Auf der Suche nach den Moorsoldaten. Emslandlager 1933 - 1945 und die historischen Orte heute.* Papenburch 6. Aufl. 2008

## Sjoch ek
* List fan Nazikonsintraasjekampen

## Keppelings om utens
* Dokumintaasje- en ynformaasjesintrum Emslandlager
* Fergetten Ferline - Emslandlager
* Liet fon de finzenen yn it Iemslânkamp Börgermoor ''(Die Moorsoldaten)''
* Liet "Die Moorsoldaten" en ôfbylden op You Tube hjir en hjir en  hjir
Natzweiler-Struthof

**Natzweiler-Struthof** wie in konsintraasjekamp fan de nazi's yn de Twadde Wrâldkriich. It leit sa'n fyftich kilometer bûten Straatsburch by it plak Natzwiller (Dútsk: Natzweiler), op 800 meter hichte yn de Fogezen. It wie it iennige Dútske konsintraasjekam op Frânske boaium. De lokaasje wie troch Albert Speer keazen út reden fan de oanwêzigens op dat plak fan granyt dat nedich wie foar de bou fan de nije haadstêd Germania.

## Skiednis
It kamp wie fan 21 maaie 1941 oant 23 novimber 1944 operasjoneel. Totaal waarden 40.000 minsken (út Frankryk, Nederlân, Poalen, Noarwegen, Dútslân en de Sovjet-Uny) fêstholden yn Natzweiler-Struthof. De finzenen moasten tige swier wurk dwaan. Mei troch in tekoart oan iten, tramtaasje en it hast ûntbrekken fan sanitêre foarsjennings foelen der in soad deaden. Minsken waarden ek yn de gaskeamer fan it kamp fermoarde en dan ferbârnd yn it krematoarium. Fierders binne der joaden en Sigeuners fermoarde om yn 'anatomysk materiaal' te foarsjen foar it wurk fan August Hirt fan de medyske fakulteit fan de Universiteit fan Straatsburch. 25.000 minsken stoaren foar it ein fan de oarloch. Yn septimber 1944 waard it kamp troch de SS evakuearre fanwegen tichterby kommende Alliearden. Op 23 novimber 1944 waard Natzweiler-Struthof offisjeel troch de Amearikanen befrijd.

Dit kamp wie lykas Groß-Rosen oanwiisd as *[[Nacht und Nebel]]*-kamp, dêr't minsken ferdwine moasten sûnder in spoar nei te litten. De famylje mocht net op de hichte brocht wurden fan it ferstjerren fan in finzene. Der hawwe likernôch 590 Nederlânske fersetsminsken mei útienrinnende politike eftergrûnen fêst sitten; der hawwe 280 fan de oarloch net oerlibbe.

### Tal deaden yn Natzweiler

### Kampkommandanten

### Berjochting nei de oarloch
Fritz Hartjenstein stoar yn de finzenis, dat syn deastraf koe net útfierd wurde. De oare twa ta de dea feroardielden waarden op 11 oktober 1946 ophongen. Berjochte binne:
# Franz Berg: deastraf (eksekútearre)
# Kurt Geigling: 10 jier finzenis
# Fritz Hartjenstein (kommandant): deastraf (stoar foar it fonnis útfierd wurde koe) 
# Josef Muth: 15 jier finzenis
# Peter Straub (Nazi): deastraf (eksekutearre)
# Magnus Wochner: 10 jier finzenis

## Bekende finzenen
* Floris Bakels
* Herman Bernard Wiardi Beckman
* W.L. Brugsma
* Jean Michel Caubo
* Jan de Pagter
* Gerard van Hamel broer fan Lodewijk van Hamel
* Boris Pahor
* Joseph Schmidlin 
* Carel Steensma
* Willem van Lanschot
* George Maduro
* Pim Boellaard

## Literatuer
* : *Doodstraf op termijn* (2006) ISBN 90-5730-442-2
* : *Nacht und Nebel; mijn verhaal uit Duitse gevangenissen en concentratiekampen* (1977) ISBN 90-435-0366-5
* : *Verboden te sterven* (1963, 2007) ISBN 978-90-75879-37-7

## Sjoch ek
* List fan Nazikonsintraasjekampen

## Keppelings om utens
* struthof offisjeel webstee
* Natzweiler: German Concentration Camp near the French Border
* Link
Noardske kombinaasje

De **Noardske kombinaasje** is in foarm fan in sky sport dêr't de twa ûnderdielen fan it noardsk skyen, it skânsspringen en it langlaufen by kombinearre wurde. De sport hat har oarsprong yn Noarwegen. By wedstriden wurdt der útsein by de massastart, altyd earst sprongen, en dan langlauft. It langlaufen bart altyd yn de frije styl.

## Sjoch ek
* Skânsspringen
* Langlaufe
* Noardsk skye
Laurentius Knappert

**Laurentius Knappert** (Harns, 7 july 1863 - Leien, 4 juny 1943) wie in modern teolooch.

Knappert waard berne yn Harns dêr't syn heit, Jan Knappert, herfoarme predikant wie. De famylje Knappert kaam fan Skiedam; syn mem wie Emilie Charlotte van Gogh.

Knappert wie fan 1903 oant 1933 heechlearaar fanwege de Nederlânske Herfoarme Tsjerke yn Leien. Hy krige niget oan de Fryske tsjerkeskiednis doe't er yn Dokkum stie fan 1889 oant 1893. Yn 1893 waard er beneamd yn Assen, dêr't er njoggen jier stien hat.

Knappert publisearre yn ferskate tydskriften oer godstsjinst en tsjerkeskiednis.
Bart

**Bart** is in foarnamme fan Germaansk en Gryksk komôf yn ferskate Westerske talen, benammen it Nederlânsk en it Ingelsk.

Mei Germaanske komôf hat it in betsjutting as *ljocht jaand*, dat yn in Germaanske, gearstalde namme hat it betsjuttings as *strielend*, *glorieus*.

Mei Gryksk komôf is it in ferkoarting fan Bartolomeüs, de namme fan ien fan de apostels út de bibel.
Lange ôfstân

**Lange ôfstân** is in klasse fan ôfstannen by doersporten. By sokke ôfstannen is spilet njonken it effektyf brûken fan de enerzjy ek it doelmjittich brûken fan enerzjy in doel. Immen dy't tefolle enerzjy stekt yn grutte faasje, kin dat net ta de ein folhâlde en stoart yn, wêrtroch de úteinlike prestaasje minder wurdt as by in legere faasje.

## Reedriden
By reedriden wurde de 5km en 10km by de manlju beskôge as lange ôfstân, en de 3km en 5km by de froulju.

## Hurdrinnen
By hurdrinnen wurde de ôfstannen fan 5km oant en mei de maraton beskôge as lange ôfstân.
Klaas Heeringa

**Klaas Heeringa** (Ternaard, 22 septimber 1867 - Bilthoven, 23 desimber 1944) wie in histoarikus.

Heeringa promovearre op *Het oude Staveren* (1893); wie learaar oan it gymnasium en gemeenteargivaris yn Skiedam (1899), ryksargivaris yn Seelân en Utert (1921-1932).

## Keppelings om utens
* Bibliografy Heeringa by Googlebooks
* [Klaas Heeringa yn de [DBNL]]
Reinier Dibbets

**Reinier Dibbets (de Klerk)**, ek wol: **Dibbetz** (1764 - 1808), wie in dokter en patriot. Wurdt yn guon boarnen as tige bejeftige omskreaun.

Hy promovearre yn 1785 yn de medisinen oan de Universiteit fan Frjentsjer. Nei de revolúsje fan 1795 waard er griffier fan de nije Steaten en meiwurker oan de Friesche Courant. De evenredige Dibbets moast lykwols útwike nei Grins en bedarre letter yn Den Haach.

Yn Den Haach begjint er it tydskrift 'Heraclyt en Democlyt' dêr't in protte oer Fryske tastannen fan dy tiid te finen is. Hy korrespondearre mei Gerrit Paape oer de neffens him te strange strafmjitte foar de foaroanmannen fan it Kollumer Oproer; suggerearre dat yn Ljouwert 'de geast fan Robespierre' oplibbe .

Nei 1798 rekke er út it each ferlern.