open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Moderne keunst

| 
|-
| 
|-
| 
|-
|
|-
| 
|-
| 
|}

**Moderne keunst** is de term dy't yn it generaal brûkt wurdt foar de avant-gardistyske artistike úterings fan begjin 20e iuw ôf oant likernôch de jierren sechtich fan dy iuw. Wichtige streamingen yn de moderne keunst wienen kubisme, futurisme, dadaïsme en surrealisme. In algemien skaaimerk fan de moderne keunst is de driuw om te eksperimintearjen en it skeppen fan in gruttere ôfstân tusken it keunstwurk en de werklikheid, bygelyks troch fierhinne abstrakt te wêzen of de klam op it keunstwurk as idee.

De keunst dy't sûnt de jierren sechtich makke wurdt, wurdt meast oantsjut mei hjoeddeiske keunst. Keunst fan jonge keunstners dêr't gâns wat fan ferwachte wurdt of noch net festige keunstners wurdt aktuele keunst neamd. Ferskate museums oer de hiele wrâld wurdt de moderne skilderkeunst en byldhoukeunst útstald.

Abstrakte keunst is in rjochting yn de moderne keunst dy't net besiket om objekten út de natuerlike wrâld sekuer wer te jaan. Foarmen en kleuren ferwize net nei wat oarst troch it yn detail ôf te byldzjen, mar wolle eat sizze troch harren yntensivens en kontrast.

## Rjochtingen yn de moderne keunst
Skilderstilen dy't by de moderne keunst rekkene wurde binne:

* Ympresjonisme 1885 – 1920
* Ekspresjonisme 1905 – 1940
* Fauvisme of Les Fauves 1898 - 1908
* Kubisme 1906 - 1920
* Dadaïsme 1920
* Abstrakte keunst 1920
* Suprematisme 1915 - 1930
* Surrealisme1930
* Presisjonisme 1920 - 1940
* Cobra 1948
* Abstrakt ekspresjonisme 1946 - 1960
* Futurisme 1909 - 1914
* Spatialisme
* Sosjaal-realisme
* Popart - Hyperrealisme 1960
* Happening 1960
* Fluxus 1962
* Performance 1970
* Fideokeunst 1963
* Plastisisme
* Visco-art

## Ferneamde keunstners fan de Moderne keunst
### Ympresjonisme 1860 - 1880 (de pioniers)
* Vincent van Gogh
* Paul Cézanne
* Edgar Degas
* Claude Monet
* Pierre-Auguste Renoir
* Georges Seurat
* Paul Gauguin
* Edouard Manet
* Paul Signac

### Fauvisme of Les Fauves 1898-1908
* Henri Matisse
* Albert Marquet en
* Georges Braque
* Kees van Dongen

### Ekspresjonisme 1905 - 1940
* Georges Gimel
* Paula Modersohn-Becker
* Edvard Munch
* Wassily Kandinsky
* Egon Schiele
* Francis Bacon
* Paul Klee

### Kubisme 1906 - 1920
* Pablo Picasso
* Juan Gris
* Fernand Léger
* Robert Delaunay en Sonia Delaunay
* Roger de la Fresnaye
* Albert Gleizes
* Auguste Herbin
* André Lhôte
* Louis Marcoussis
* Jean Metzinger

### Abstrakte keunst 1920
* Piet Mondriaan
* Theo van Doesburg
* Willem de Kooning

### Surrealisme 1930
* Salvador Dalí
* Joan Miró
* René Magritte
* Carel Willink
* Paul Delvaux

### Kobra 1948
Nederlânske Kobra skilders:
* Karel Appel
* Corneille
* Constant
* Jan Nieuwenhuys

### Foarmjouwing
* Gerrit Rietveld arsjitekt en meubelûntwerper
Jan Stroosma

**Jan Stroosma** (Ljouwert, 16 novimber 1928 - dêre, 1983) wie in Frysk grafikus, byldhouwer, fotograaf en keunstskilder

## Libben en wurk
Jan Stroosma wenne en arbeide oant 1956 yn syn bertestêd, dêr't er begjin jierren '50 syn earste atelier op it adres Zuidvliet 261 hie. Fan 1957 oant 1961 hâlde er ta yn Amsterdam dêr't er studearre oan de Ryksakademy fan Byldzjende Keunsten. Dêrnei wenne en wurke er yn Ljouwert, dêr't er 1962 yn in atelier luts oan de Kruisstraat 25, dat er oant syn hommels ferstjerren yn 1983 brûkt hat.

Om troch de tiid te kommen, joech Stroosma les oan de keunstakademys Akademy Vredeman de Vries yn Ljouwert en letter ek oan Akademy Minerva te Grins. Dêrmei kocht er, sa't er sels sei, in part fan syn frijheid.

## Museums
It Frysk Skipfeart Museum hat twa etsen en in houtskoaltekening fan Skûtsjes fan Jan Stroosma.

## Literatuer
* , *Jan Stroosma zag Leeuwarden*. Gemeente-argyf, Ljouwert, 1991

## Keppelings om utens
* Biografy
* Noch in biografy
Chloë Grace Moretz

**Chloë Grace Moretz** (Atlanta, 10 febrewaris 1997) is in Amerikaanske jeugdaktrise dy't ûnder oaren yn 'e film Let Me In de rôl fan 'Abby' spile. Se wûn yn 2012 de People's Choice Award foar Favorite Movie Star Under 25. Dêrneist wûn se yn 2011 sawol in Empire Award foar bêste nijkommer (foar *[[Kick-Ass (film)|Kick-Ass]]* en *Let Me In*) as in Saturn Award foar *Let Me In* en in Young Artist Award yn sawol 2011 (foar *Diary of a Wimpy Kid*) as 2012 (foar *Hugo*).

## Biografy
Chloë Moretz is hikke yn Atlanta, de haadstêd fan de Amerikaanke steat Georgia, en tein yn Cartersville yn de Bartow County. Heit, McCoy Lee Mortez, is plastysk sjirurch en mem, Teri Duke Moretz, is ferpleechkundige. Moretz hat fjouwer bruorren Brandon, Trevor, Colin en Ethan.

Doe't har broer Trevor Duke Moretz mei aktearjen út ein sette, krige Moretz ek niget oan yn aktearjen. Mortetz spile har earste rôl yn de telefyzjesearje *[[The Guardian (telefyzjesearje)|The Guardian]]*. Har debút as filmaktrise wie yn 2005 mei de rol fan 'Molly' yn *[[Heart of the Beholder]]* en hja die ek mei yn de horrorfilm *[[The Amityville Horror (2005)|The Amityville Horror]]*. In jier hie hja in rôl yn de komeedzje *[[Big Momma's House 2]]*. 

Op telefyzje hat se ûnderwilens noch inkelde gastrôllen. Sy wie te sjen yn ôfleveringen fan *[[My Name Is Earl]]* en *[[Desperate Housewives]]*.

Yn 2010 hat Moretz mei har rôl as 'Hit Girl' yn de aksjefilm *[[Kick-Ass (film)|Kick-Ass]]* in ynternasjonaal súkses. Yn 2011 spile Chloë Moretz 'Isabelle' yn 'e film *[[Hugo (2011)|Hugo]]*. Moretz hat ek in protte niget oan moade.

## Filmografy
Hans Baldung

**Hans Baldung** ek wol **Hans Baldung Grien/Grün** (Schwäbisch Gmünd, 1484/1485 — Straatsburch, septimber 1545) wie in Dútske Renêssânse-keunstskilder en makker fan houtfiken.

## Libben
Hy wie de soan fan in abbekaat, dy't 1492 nei Straatsburg ferhuze. Fan 1503 oant 1507 arbeide er yn it atelier fan Albrecht Dürer yn Neurenberg. Yn 1509 waard Baldung boarger fan de stêd Straatsburg, dêr't er oant 1513 wenne. Doe ferhuze er nei Freiburg im Breisgau, om't er dêr in grut alterstik skilderje soe foar de Freiburger Münster. It wurk wie dien yn 1516 is dêr noch. 1517 gie er werom nei Straatsburg en kaam dêr te ferstjerren yn 1545. Hy wie troud mei Margaretje Herlin, dy't út in foaroansteande Straatsburchske famylje kaam.

## Wurk
De earste skilderijen dy't oan Baldung taskreaun wurde binne alterstikken mei it monogram **H. B.** en de datum 1496, yn de kleasterkapel fan Lichtenthal, ûnder Baden-Baden. In oar ier wurk is in portret fan keizer Maximiliaan I út 1501 tekene op in side fan in sketsboek . "It martelerskip fan Sint Sebastiaan ", út 1507, is makke foar de Merkstjerke yn Halle. 

Baldung syn tekeningen binne, hoewol beynfloede fan Dürer, tige persoanlik wat styl en faak ek ûnderwerp oanbelangje. Teffens is Italjaanske ynfloed te fernimmen. Syn skilderijen binne net sa wichtich as syn tekeningen. Hy makke fral houtfiken, mar hat ek in tal gravueres makke. De measte fan syn hûnderten houtfiken binne makke foar boeken, dat wie doe wenst. Fan syn losse houtfiken (dy't net as boekyllustraasje ornearre wienen) binne der noch gjin hûndert, hoewol't it sekure tal net witten is.

Baldung hie in opfallende ynteresse yn heksen en makke der in soad ôfbylden fan.

Baldung makke ek portretten, lykas dy fan keizer Maximiliaan I en Karel V. Ek leden fan de markgreeflike famylje fan Baden waarden fan him portrettearre.

Nederlân hat ien skilderij fan Baldung: *Venus en Amor* (1524-1525), yn it Kröller-Müller Museum te Otterlo.

## Priuwke fan syn wurk

Image:Hans Baldung Grien Enthauptung der hl Dorothea.jpg|*Unthalzing [[Sint Dorotea]]*, 1516
File:Hans Baldung - Three Ages of the Woman and the Death - WGA01189.jpg|*Frou op trije ferskillende jierren en de Dea*, 1510
Ofbyld:Hans Baldung 023.jpg|*Pyramus en Thisbe*, 1530/31
Image:Hans Baldung - Frau mit Drachen.jpg|*Heks en draak*.


## Keppelings om utens
*''Venus en Amor'' yn it Kröller-Müller Museum
*Biografy en skilderijen 
*Skilderijen yn de Web Gallery of Art
Nederlânske Feriening fan Sikehuzen

De **Nederlânske Feriening fan Sikehuzen** (*Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen*) (**NVZ**) (oprjochte op 12 desimber 1991) is in feriening dy't de kollektive belangen behertiget fan de Nederlânske sikehuzen en oare organisaasjes dy't medysk-spesjalistyske soarch oanbiede. De NVZ docht dat ûnder mear troch beleidsûntjouwing, lobby en oerlis mei oare partijen yn it fjild. Dêrneist jout de feriening ynformaasje oan yndividuele leden oer ûnderwerpen dy't medyske soarch oanbelangje. Ek kinne leden yndividuele fraachstikken foar advies foarlizze oan de NVZ. Minstens twaris it jier wurdt in algemiene ledegearkomst hâlden en organisearret de NVZ diskusjegearkomsten foar har leden.

De NVZ is fertsjintwurdige yn de Medysk Spesjalisten Registraasje Kommissy, dy't it talitten fan medysk spesjalisten regelet.

## Keppeling om utens
* offisjele webside
Basisdokter

Nei de stúdzje genêskunde en it heljen fan alle ko-skippen krijt immen syn as har bul en kin him yn it BIG-register registrearje litte as **basisdokter**. In basisdokter wurket yn de pasjintesoarch meast ûnder tafersjoch fan in medysk spesjalist (lykas in hûsdokter, bedriuwsdokter of sikehûsspesjalist) oare opsjes binne wurkje as dokter-ûndersiker as yn it management en bedriuwslibben.
 
In protte basisdokters sille in ferfolchoplieding ta medysk spesjalist folgje wolle. De yn Nederlân wetlik erkende ferfolchopliedingen hawwe de neifolgjende haadgroepen: medysk spesjalist, hûsdokter (mei ferpleechhûsdokter en dokter foar ferstanlik beheinden) en sosjaal genêskundige. Der binne ek net-wetlik erkende ferfolchopliedingen dy't opliede ta bygelyks algemien militêr dokter, tropendokter, kaaksjirurch as allergolooch.
Å (Noarwegen)

**Å** (sis: [oː]), folút **Å i Lofoten**, is in fiskersdoarp mei sa'n 250 ynwenners yn de gemeente Moskenes, provinsje Nordland, Noarwegen. Å leit oan de súdeastkant fan *Moskenesøya*, ien fan de protte eilannen yn Lofoten.

Å hat twa museums, it Stokfiskmuseum fan Lofoten en it Noarsk Fiskersdoarpmuseum.

## Namme
* *Å* betsjut 'rivier' yn in protte Noarske dialekten, lykas ek yn it Sweedsk, it Deensk en it Nederlânsk: *Aa*.
## Galery

A i Lofoten (3).JPG|*Stokfiskmuseum*
The town Å in Norway April 2004.jpg|*Å, Moskenes*
Å-Fischereimuseum-06-2019-gje.jpg|*[[Traan]]siederij yn Å.*
Fishermen's shacks in Å.jpg|Fiskerhúskes yn Å


## Sjoch ek
* Stokfisk
Ranomi Kromowidjojo

**Ranomi Kromowidjojo** (Sauwerd, 20 augustus 1990) is in Nederlânsk swimster. is in Nederlânske eardere profesjoneel swimster. Sy is trijefâldich olympysk kampioene, mearfâldich Europeesk kampioene en mearfâldich wrâldkampioene. Kromowidjojo waard yn 2012 olympysk kampioene op sawol de 50 as de 100 meter frije slach. Yn 2018 waard sy wrâldkampioen op de 50 meter flinterslach.
Reliëfynverzje

**Reliëfynverzje** of *omkearing fan it reliëf* is it ferskynsel dat it bêd fan in streamke as slinke, dêr't de boaiem fan yn it earstoan leger lei as it lân dêr omhinne, úteinlik heger as de omkriten komt te lizzen.

Dat kin barre meidat by de foarming fan de stream it fean fuortslein waard. It bêd folt him mei sân dat it plak fan it fean ynnimd. At de stream ferdwynt kin dat sân (as sânige klaai) net ynklinke wylst it omlizzend lân dat wol docht en it meanfjild dêrfan ûnder dat fan it sân komt te lizzen.

Foarbylden fan reliëfynverzje binne ûnder oaren te finen yn de Dongeradielen (De Fjellingen), Siuwsk-Flaanderen en de oanswettende Flaamske polderkrite.
Kurt Weill

**Kurt Julian Weill** (Dessau, 2 maart 1900 – New York, 3 april 1950) wie in Dútsk-Amerikaansk komponist. Hy wie yn Dútslân aktyf fan de 20er jierren ôf en letter yn de Feriene Steaten. Hy wie de liedend toanielkomponist en waard it meast ferneamd fan syn fruchtbere gearwurking mei Bertolt Brecht. Yn 'e mande mei Brecht makke produksjes lykas syn meast ferneamde wurk *[[De Trijestuorren Opera]]*, in Marksistyske krityk op it kapitalisme, mei dêryn de ballade "Mack the Knife". Weill wie sosjalist  dy't as ideaal hie om muzyk te skriuwen mei in sosjaal nut. Hy skreau ek in tal wurken foar konsert en ek ferskate stikken mei joadske tema's.

## List fan komposysjes
### Wurk foar orkest
* 1921 *Earste symfony*
* 1925 *Fioelkonsert*
* 1934 *Twadde symfony*

### Wurk foar blazers
* 1928 *Kleine Dreigroschenmusik*, foar blazers

### Fokaal
* 1927 *Vom Tod im Wald*, foar bas solo en harmonyorkest, op. 16
* 1927 *Das kleine Mahagonny*, sjongspul foar seis sjongers en harmonyorkest
* 1928 *Das Berliner Requiem*, foar tenor, bariton, bas soli en blaasynstruminten
* 1942 *Und was bekam des Soldaten Weib*, liet

### Muzykteater
#### Opera's

#### Operette

#### Balletten

#### Musicals

#### Toanielmuzyk
* 1927 *Die Weber*, ûnfolslein - tekst: Gerhart Hauptmann
* 1927 *Gustav III.* - tekst: August Strindberg - premiêre: 29 oktober 1927, Berlyn
* 1928 *It libben fan [[Edward II fan Ingelân]]* - tekst: Bertolt Brecht, Lion Feuchtwanger
* 1928 *Konjunktur* - tekst: Leo Lania
* 1928 *Katalaunische Schlacht* - tekst: Arnolt Bronnen
* 1928 *Die Petroleum-Inseln* - tekst: Lion Feuchtwanger
* 1930-1931 *Mann ist Mann* - tekst: Bertolt Brecht
* 1939 *Madam, Will You Walk* - tekst: Sidney Howard
* 1940 *Two on an Island* - tekst: Elmer Rice
* 1946 *Truckline Cafe* - tekst: Maxwell Anderson

## Keppeling om utens
* ''Kurt Weill Foundation''
Lânbouskoalle

In **lânbouskoalle** wie in skoalle foar Agrarysk ûnderwiis. It lânbouûnderwiis waard jûn op it nivo fan de middelbere skoalle mar ek op it nivo fan it heger ûnderwiis. De middelbere skoallen binne letter opgien yn agraryske opliedingssintra (AOC).

Eardere lânbouskoallen wiene:

* legere lânbouskoalle
* middelbere lânbouskoalle
* hegere lânbouskoalle
* lânbouhegeskoalle of lânbouuniversiteit
Bertolt Brecht

**Eugen Berthold Friedrich (Bertolt) Brecht** (Augsburg, 10 febrewaris 1898 — Berlyn, 14 augustus 1956) wie in Dútsk dichter, (toaniel)skriuwer, toanielregisseur en literatuerkritikus. Syn wurk wie bot polityk engazjearre. Brecht wurdt beskôge as de grûnlizzer fan it epysk teater. Hy arbeide in protte op mei de komponisten Hanns Eisler en Kurt Weill. Yn 1933 flechte Brecht út Dútslân en kaam nei omswalkingen yn de Feriene Steaten te lâne. Dêr soe er letter ferfolge wurden fanwege anty-Amerikaanske aktiviteiten, wêrnei't er nei East-Berlyn ferfear.

## Wurk
### Toaniel
Gronologyske folgoarder:
* *Baal (1918)
* *Trommeln in der Nacht
* *Im Dickicht der Städte
* *Leben Eduards des Zweiten von England
* *Mann ist Mann
* *Die Dreigroschenoper
* *Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny
* *Der Ozeanflug*, of: *Der Lindberghflug of Der Flug der Lindberghs''
* Das Badener Lehrstück vom Einverständnis, as: Lehrstück
* Der Jasager. Der Neinsager
* Die Maßnahme
* Die heilige Johanna der Schlachthöfe
* Die Ausnahme und die Regel
* Die Mutter
* Die Rundköpfe und die Spitzköpfe
* Die Horatier und die Kuriatier
* Furcht und Elend des Dritten Reiches
* Leben des Galilei
* Mutter Courage und ihre Kinder
* Das Verhör des Lukullus, ek wol: Lukullus vor Gericht of de Die Verurteilung des Lukullus
* Der gute Mensch von Sezuan
* Herr Puntila und sein Knecht Matti
* Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui
* Die Gesichte der Simone Machard ek wol: Die Stimmen
* Schweyk im zweiten Weltkrieg
* Der kaukasische Kreidekreis
* Die Tage der Commune
* Turandot oder Der Kongreß der Weißwäscher
* Bewurking fan Antigone (1947)
* Bewurking fan Coriolanus fan Shakespeare (1952/53)

### Ienakters
* Die Bibel
* Die Gewehre der Frau Carrar
* Die Hochzeit, ek wol: Die Kleinbürgerhochzeit
* Der Bettler oder Der tote Hund
* Prärie
* Er treibt einen Teufel aus
* Lux in Tenebris
* Der Fischzug
* Dansen
* Was kostet das Eisen?
* Die sieben Todsünden

### Lieten en gedichten
* Lieder zur Klampfe (1918)
* Psalmen (1920)
* Erinnerung an die Marie A. (1920)
* Bertolt Brechts Hauspostille (1916–1925)
* Die Augsburger Sonette (1925–1927)
* Die Songs der Dreigroschenoper (1928)
* Aus dem Lesebuch für Städtebewohner (1926–1927)
* Die Nachtlager (1931)
* Geschichten aus der Revolution (1932)
* Sonette (1932–1934)
* Englische Sonette (1934)
* Lieder Gedichte Chöre (1933)
* Chinesische Gedichte (1938–1949)
* Studien (1934–1938)
* Svendborger Gedichte ([1926]–1937)
* Steffinsche Sammlung (1939–1942)
* Hollywoodelegien (1942)
* Gedichte im Exil ([1944])
* Deutsche Satiren (1945)
* Kinderlieder (1950)
* Buckower Elegien (1953)

### Proaza
* Bargan läßt es sein
* Geschichten vom Herrn Keuner
* Dreigroschenroman
* Der Augsburger Kreidekreis
* Flüchtlingsgespräche
* Kalendergeschichten
* Die unwürdige Greisin
* Die Geschäfte des Herrn Julius Cäsar

## Keppelings om utens
* Deutscher Bildungsserver: Dossier Bertolt Brecht
* Wiidweidige ynformaasje oer Brecht en syn wurk
Hurdfytse op de Olympyske Simmerspullen 2012

* Baanhurdfytse op de Olympyske Simmerspullen 2012
* Berchfytse op de Olympyske Simmerspullen 2012
* Dykhurdfytse op de Olympyske Simmerspullen 2012
* Fytskrosse op de Olympyske Simmerspullen 2012
Siegfried Lenz

**Siegfried Lenz** (Lyck, East-Prusen, 17 maart 1926 - Hamboarch, 7 oktober 2014) wie in Dútsk skriuwer. Hy skreau romans, ferskate bondels mei koarte ferhalen, essays en stikken foar radio en it teäter. Oant 1951 wie er sjoernalist.

Lenz wie in soan fan in dûanier. Mei 13 jier kaam er by de Hitlerjugend.
Yn 1943 waard er soldaat yn de marine. Koart foar de ein fan oarloch wegere er in obsternate oare soldaat dea te sjitten en desertearre yn Denemark. Nei't er fan de Britten kriichsfinzene makke wie yn Sleeswyk-Holstein, gie er as tolk oan 't wurk. Koart skoft letter waard er frijlitten troch de Britten.

Nei de oarloch studearre Lenz Ingelsk, literatuerwittenskip en filosofy yn Hamboarch. Yn 1948 kaam er by de krante *[[Die Welt]]*. Doe't 1951 syn earste roman *Es waren Habichte in der Luft* ferskynd wie, naam er ûntslach by de krante en besleat er om mei de skriuwerij syn brea te fertsjinjen. Lykas ek skriuwer Günter Grass fielde Siegfried Lenz him bot ferbûn mei de politike partij SPD en stipe er de  *Ostpolitik* fan Willy Brandt.

Siegfried Lenz krige tal fan literêre prizen. Yn 1988 waard er ûnderskieden mei de Fredespriis fan de Dútske Boekhannel (*Friedenspreis des Deutschen Buchhandels*).

## Siegfried Lenz-priis
De Siegfried Lenz-priis is in literêre priis dy't om de twa jier yn Hamburch útrikt wurdt troch de Siegfried Lenz-Stichting. De priis wurdt takend oan "ynternasjonale skriuwers dy't erkenning krigen hawwe mei harren ferheljend wurk en waans skeppend wurk ticht by de geast fan Siegfried Lenz stiet". In sjuery fan fiif, beneamd troch de Stichting, selektearret de winners. Der is in jildbedrach fan 50.000 euro oan de priis ferbûn en dêrmei is de priis ien fan de heechste literatuerprizen yn Dútslân. Siegfried Lenz wie sels de inisjator fan de priis yn 2014, foar syn ferstjerren yn oktober fan dat jier.

## Literêr wurk <small>(kar-út)</small>

### Romans
* *Es waren Habichte in der Luft* (1951)
* *So zärtlich war Suleyken* (1955)
* *Der Mann im Strom* (1956)
* *Jäger des Spotts* (1958)
* *Das Feuerschiff* (1960)
* *Zeit der Schuldlosen* (1962)
* *Das Gesicht* (1964)
* *Der Spielverderber* (1965)
* *Deutschstunde* (1968) (Ned. fert. *Duitse les*. Amsterdam, 2011)
* *Die Augenbinde* (1970)
* *Das Vorbild* (1973)
* *Einstein überquert die Elbe bei Hamburg* (1975)
* *Elfenbeinturm und Barrikade* (1976)
* *Heimatmuseum* (1978)
* *Der Verlust* (1981)
* *Exerzierplatz* (1985)
* *Das serbische Mädchen* (1987)
* *Fundbüro* (2003)
* *Schweigeminute* (2008)

## Keppelings om utens
* Offisjeel webstee
Klaas Boot sr.

**Klaas Boot** (Oudkarspel, 18 july 1897 – Bergen, 13 maaie 1969) wie in Nederlânsk turner.

Hy die mei oan de Olympyske Simmerspullen 1928 yn Amsterdam. Yn de individuele mearkamp einige er op it 71e plak (dat er mei in oar diele moast). Hy siet ek by de Nederlânske ploech dy't achtste waard, al telde de score fan Boot net mei yn de definitive útslach. De oare leden fan de ploech wienen Pieter van Dam, Mozes Jacobs, Hugo Licher, Elias Melkman, Willibrordus Pouw, Jacobus van der Vinden en Israel Wijnschenk. Boot siet by *Hercules* en waard letter trainer bij *De Halter*.

De trije soannen fan Boot wienen allegear ek goede gymnasten. De meast ferneamde wie Klaas junior. Sûnt dy syn súksessen wurdt Boot meast Klaas Boot Senior neamd. Klaas Boot ferstoar op 13 maaie 1969 yn 'e âldens fan 70 jier.
Olympysk Stadion (Londen)

It **Olympysk Stadion** (Ingelsk: *Olympic Stadium*) yn Londen is it plak dêr't de iepenings- en slutingsseremoanje fan de Olympyske Simmerspullen 2012 holden waard. Dêrneist waard it stadion by dy Olympyske Spullen ek brûkt foar ferskate atletyk ûnderdielen. By de Olympyske Spullen fan 2012 hie it stadion 80.000 sitplakken. Dêrmei wie it Olympysk Stadion fan Londen, nei it Wembley Stadion en it Twickenham-stadion, it tredgrutste stadion fan it Feriene Keninkryk en Londen.

## Keppeling om utens

*Olympysk Stadion op de hiemside fan london2012.com
Hanns Eisler

**Hanns Eisler** (Leipzig 6 july 1898 – (East-)Berlyn, 6 septimber 1962) wie in Dútsk en Eastenryksk komponist. Hy is foaral bekend as komponist fan it folksliet fan East-Dútslân, fan syn lange artistike gearwurking mei Bertolt Brecht en fan de partitoeren dy 't er skreau foar films. De *Hochschule für Musik Hanns Eisler Berlin* is nei him ferneamd.

## Keppelings om utens
*''The International Hanns Eisler Society''
*EislerMusic.com
List fan keningen fan de Nabateeërs

De Nabateeërs wienen in folk út it Heine Easten. Hja foarmen in selsstannich keninkryk oant de Romeinske keizer Trajanus yn 106 dêr in ein oan makke. De neifolgjende keningen binne bekend:

*sa 295  f.Kr. Rabel I
*..
* sa 167  f.Kr. Aretas I
*..
* 120/110 - 96 f.Kr. Aretas II
*96 f.Kr. -85 f.Kr. Obodas I
*84 f.Kr. - 62 f.Kr. Aretas III
*61 f.Kr. - 58 f.Kr. Obodas II
*58 f.Kr. -30 f.Kr. Malichus I
*30 f.Kr. - 9 f.Kr. Obodas III
*9 f.Kr. - 40 Aretas IV
*40-70 Malichus II
*70 - 106 Rabel II
Sarmaten

De **Sarmaten** wie in Iraansktalich nomadefolk, dat tusken sa'n 300 f.Kr. en 270 nei Kr. de steppen benoarden de Swarte See behearske.

Oarspronklik wennen sy mear nei it easten ta, mar likernôch 300 f.Kr. ferdreaunen of oermasteren sy de Skyten en fêstigen hja yn harren gebiet. 
Op de Krim hannelen de Sarmaten mei de Griken en Romeinen.

Inkele Sarmatyske stammen, lykas de Jazygen, lutsen oan de begjin fan de jiertelling noch fierder nei it westen ta, nei de Hongaarske leechflakte. Dy stammen hawwe destiids yn de Markomannenoarloch fan 165 - 180 mei Markomannen en Kwaden tsjin de Romeinske legioenen fan keizer Marcus Aurelius fjochten.

De Sarmaten yn de steppen tusken de Dnjestr en Don hawwe faaks lange tiid hearske oer de benoarden harren wenjende foarfaren fan de Slaven, itjinge de protte Iraanske lienwurden yn de Slavyske talen ferklearje soe. 

Om-ende-by 270 waarden de Sarmaten sels ferslein troch de Goaten dy't fanút it lettere Pommerellen, West-Prusen en Danzig nei it suden lutsen. De Sarmaten waarden doe in soartemint fan fazallen fan de Ostrogoaten.
Doe't de Hunnen yn 376 it Ostrogoatyske ryk ferneatigen, waarden de Sarmaten fazallen fan de Hunnen. In grutte kloft Sarmaten, de Alanen neamd, binne doe nei it westen lutsen en berikten úteinlik it noardwesten fan Spanje dêr't sy ûnderhearrich oan de Fisigoaten waarden. Oare Sarmatyske kloften binne nei alle gedachten letter opgean yn Turkstalige steppefolken.
Gisèle Lestrange

**Gisèle Lestrange** of **Gisèle de Lestrange**, nei har trouwen, **Gisèle Celan-Lestrange** (Parys, 19 maart 1927 – 9 desimber 1991) wie in Frânsk grafysk ûntwerper.

Se studearre tekenjen en skilderjen oan de *Académie Julian* yn Parys fan 1945 oant 1949, en dêrnei etsen oan *Atelier Friedlaender* yn Parys, fan 1954 oant 1957. Sy waard in ferneamd grafikus dy't nei 1964 foar atelier Lacourière-Frélaut yn Parys wurke. Har heit stoar yn 1943. Op 21 desimber 1952 boaske hja mei de dichter  Paul Celan, dy't hja novimber 1951 moete hie. It pear krige twa soannen, Francois (b. 1953), dy't fuort nei de berte stoar, en Eric (b. 1955). Yn 1967 wennen sy en Celan lykwols apart. De keunstner stoar yn Parys.

Lestrange yllustrearre it wurk fan in tal ferneamde dichter. In protte fan har wurk makke sy by de gedichten fan Paul Celan.

## Yllustrator
* Paul Celan, *Schwarzmaut*, 1969.
* Martine Broda, *Double*, La Répétition, 1978.
* Nûmer 4 fan de revu *Clivages*

## Bibliografy
*  - Gisèle Celan-Lestrange, *Correspondance (1951–1970)*, korrespondinsje fan it pear, mei kar-út fan Paul Celan syn brieven oan soan Eric, mei redaksje en kommentaar fan Bertrand Badiou, mei help fan Eric Celan, Parys, éd. du Seuil, 2001, 2 dielen.
*  *Paul Celan: Poet, Survivor, Jew." New Haven: Yale University Press, 1995, sd.&nbsp;72–73.
* *Katalog der Werke'' [Catalogue Raisonné of the artist's works], redaksje Ute Bruckinger en Klaus Bruckinger yn 'e mande mei Eric Celan en Bertrand Badiou. Tübingen; Berlyn: Wasmuth 2009 ISBN 978-3-8030-3332-1

## Keppelings om utens
* Wurk fan Gisèle Celan-Lestrange by "Amorosart"
* Wurk fan Gisèle Celan-Lestrange yn Galery Ditesheim yn Neuchâtel, Switzerlân
* Wurk fan Gisèle Celan-Lestrange yn Galerie Hus yn Parys
Galla Plasidia

**Galla Plasidia**, yn it Latyn folút **Aelia Galla Placidia** (388 - 27 novimber 450) wie de dochter fan keizer Teodosius I en syn twadde frou Galla (in dochter fan Falentinianus I). Sy wie in grut part fan har libben in frou fan kwizekwânsje en spile in wichtige rol yn de Romeinske polityk. 

## Biografy
Galla hie in aventoerlik libben. Hja wie oarspronklik bestimd om te boaskjen mei de soan fan magister militum Stilicho. Lykwols waard sy ûnder it belis fan Rome yn 410 finzen naam troch de Fisigoaten. Koarte tiid (414-415) wie sy troud mei Ataulf, in Goatyske kening en neidat dy fermoarde waard, waard sy yn it ramt fan in fredesferdrach troch de Fisigoaten wer oerdroegen oan de Romeinen. Op oantrún fan har healbroer keizer Honorius boaske sy tsjin har sin mei Konstantius III, op dat stuit de meast effektive Romeinske generaal. Kontantius III waard yn 421 keizer, mar stoar yn datselde jier. 

Galla Plasidia ferfarre nei Konstantinopel en wie fan dêrút warber by it omsmiten fan it bewâld fan keizer Johannes (423-425) dy't nei Honorius koart regearre oer it West-Romeinske Ryk. Nei syn fal yn 425 fierde sy oant 437 foar har minderjierrige soan Falentinianus III it regear oer it ryk. Koart foar de dea fan Galla Plasidia kaam har dochter, Justa Grata Honoria negatyf yn it nijs doe't sy yn 450 ferlove woe mei de Hunske lieder Attila. In soan út har eardere houlik mei Ataulf ferstoar al nei inkele moannen. 

It libben fan Galla Plasidia ferrûn lykop mei de ûndergong yn slow-motion fan it West-Romeinske Ryk. Sels levere sy as regintesse foar har soan Falentinianus III yn de jierren 429 oant 432 in net ûnbelangrike bydrage oan dy delgong. Sy koe net foarkomme dat twa fan har wichtichste generaals, Bonifasius en Flavius Aetius in boargerkriich begûnen yn stee fan tegearre op te treden tsjin de Fandalen yn it hjoeddeiske Noard-Afrika en de Hunnen yn Pannoanje te befjochtsjen. Dy episoade ferlear it westlike Ryk de wichtige provinsjes Mauritaanje Tingitana, Mauretaanje Caesariensis, Afrika en Pannoanje.
Frâns fan Waldeck

**Frâns fan Waldeck** (1491 - 15 july, 1553) wie prins-biskop fan Münster, Osnabrück en biskop fan Minden. Hy wie ien fan foaroanmannen by it delslaan fan de Rebûlje fan Münster.

## Biografy
Om 1530 hinne wie de stêd Münster part fan de Reformaasje, mar de stêd foel rillegau yn hannen fan de radikale predikant Bernhard Rottmann. Fan Waldeck kaam yn aksje tsjin de stêd, û.o. konfiskearre er goederen. Febrewaris 1533 berikten beide partijen in akkoard en waarden de haatlikheden staakt.

Lykwols, it jier dêrop nimme de menisten de macht yn de stêd. Harren foaroanman Jan Matthijs lit him lykwols bûten de stêd sjen en waard deaslein. Fuort nimt Jan fan Leien de macht yn de stêd oer en kroand himsels ta kening fan Münster. Uteinlik slagge it fan Waldeck om de stêd op 24 juny 1535 yn te nimmen, en de lieders fan de rebûlje te deadzjen. 

Hy wie efterelkoar Domhear yn Keulen, Trier, Mainz en Paderborn, en sûnt 1523 provoast fan de Alexanderstift yn Einbeck. Yn Einbeck libbe er mei *Anna Polmann* (1505-1557) by wa't er acht bern oansette: 
* Frans III fan Waldeck (1524 - )
* Barthold fan Waldeck (1536 - )
* Philipp fan Waldeck (1538-1605)
* Elizabeth Catherina fan Waldeck (1540-1579) boaske mei Wernerus Crispinus (1535-1604)
* Johanna fan Waldeck (1540-1572)
* Ermegard fan Waldeck (1542- )
* Christoph fan Waldeck (1543-1587) boaske mei Agnes Pagenstecher (1545-1606)
* Katherina fan Waldeck (1544-1597)

Frâns fan Waldeck waard as prins-biskop opfolge troch Willem fan Ketteler, de soan fan Godhard II Kettler zu Neu-Assen.

## Boarne
* Hans-Joachim Behr, *Franz von Waldeck 1491-1553. Sein Leben in Seiner Zeit*, Münster 1996, 1998
Heinrich Aldegrever

**Heinrich Aldegrever** (feitlik **Hinrik Trippenmäker**) (Paderborn, 1502 – Soest (West-Dútslân), ± 1551-1561) wie in Dútsk keunstskilder, graveur en goudsmid fan de Noard-Dútske Renêssânse.

## Libben
**Aldegrever** waard ynearsten goudsmid en makke sa in rige ornamintele tekeningen foar izerwurk.

Hy reizge troch de Nederlannen en rekke ûnder de yndruk fan it wurk fan Joos fan Cleve en Jan Gossaert. Om 1525 hinne festige er him yn Soest. Dêr skildere er rillegau ien fan syn meast wichtige wurken: de fleugelretabel fan it Maria-alter yn de tsjerke Sankt Maria zur Wiese. Fan 1531 ôf, ûnder ynfloed fan de Reformaasje, wijde Aldegrever, dy't him ta it nije leauwe bekeard hie, him allinne noch oan de grafyske keunst, mei fral wrâldske ûnderwerpen (sa as *De Brulloftsdûnser* út 1538).

Omreden fan de lytsens fan syn tekeningen wurdt Aldegrever faak rekkene ta in groep Dútske renêssânseskilders dy't de namme 'Lytse Masters' krigen hawwe. Hy makke sa'n 300 gravueres tusken 1527 en 1555, in protte dêrfan fan op wûnderlik lytse skaal.

## Wurk
Karakteristyk foar Aldegrever syn wurk binne de tige slanke figueren dy't tinken dogge oan de gotyk en dy't teffens ynfloeden fan it Antwerpske maniërisme sjen litte. De figueren wurde faak skaaimerke troch in drokke drapearjen fan harren klaaiïng. De eftergrûnen mei lânskippen litte de Hollânske ynfloeden sjen. Faak hat syn wurk ek ornamintele arsjitektuereleminten en boartert er mei ljocht en skaad yn syn skilderijen.

Aldegrever waard fierder beynfloede troch Albrecht Dürer, waans monogram hy neidie. It kin sels wêze dat er by Dürer yn Neurenberch west hat.

Fortuna Ontwerptekeningen voor de prentenserie Diverse Allegorische Figuren (serietitel), RP-T-00-672.jpg|*Fortuna*, tekening, 1548
Fortuin Fortuna (titel op object) Deugden en ondeugden (serietitel), RP-P-OB-2723.jpg|*Fortuna*, gravuere, 1549
Naastenliefde Ontwerptekeningen voor prentenserie De Zeven Deugden (serietitel), RP-T-00-668.jpg|*Neisteleafde*, tekening, 1551
Naastenliefde Zeven Deugden (serietitel), RP-P-H-OB-11.105.jpg|*Neisteleafde*, gravuere, 1552


## Keppeling om utens
* Koarte biografy fan Aldegrever by it Gettymuseum.
Torquay

**Torquay** is in baaiplak yn it súd-Ingelske greefskip Devon. It leit oan de baai Torbay oan It Kanaal.

De pittoreske stêd hat in myld klimaat. Sadwaande lûkt it plak in protte toeristen. Torquay sels hat op it heden sa'n 55.000 ynwenners. De stêd hat him de baai bylâns útwreide en foarmet no mei de oanswettende gemeenten Paignton en Brixham de bestjoerlike ienheid (*Unitary authority*) Torbay, mei in ynwennertal fan likernôch 125.000.

## It besjen wurdich
It museum fan de lokale natuerhistoaryske feriening hat in grutte kolleksje foarwerpen út it Paleolitikum, dy't ûnder mear út *Kent's Cavern* komme, in grot tichteby. Ek nijsgjirrich is de ruïne fan *Torre Abbey*, in abdij fan de premonstratinzers út 1196, it earste grutte gebou fan it plak.

## Demografy
De folkstelling fan 2001 census lit fannijs sjen dat Torquay in soad âlderein hat, 26% fan de 63.998 ynwenners is boppe de 60 jier, yn hiel Ingelân is dat 21%. Lju ûnder de 20 jier foarmje 23% fan de befolking, yn hiel Ingelân is dat 25%.

De folgjende statistyk jildt foar hiel Torbay, dat mei Paignton en Brixham.

## Berne yn Torquay
* Agatha Christie (1890-1976), detectiveskriuwster
* Martin Turner (1947), bassist (Wishbone Ash)
* Lily Cole (1988), aktrise en model

## Dochterstêden
* Hamelin (sûnt 1973)
* Hellevoetsluis (sûnt 1989)

## Ferskaat
* Torquay wie it plak dêr't steedhâlder Willem III yn 1688 lâne.
* Torquay foarmet de eftergrûn fan de komyske telefyzjerige Fawlty Towers.


Ofbyld:Torquay2.jpg|*Yn Kent's Cavern*
Ofbyld:Torquay1.jpg|*Haven fan Torquay*
File:Torquaypavilion.jpg|*Paviljoen Torquay mei St. John's op de eftergrûn*


## Keppelings om utens
* Skiednis fan Torquay
* Torquay Museum
Robert Hughes (kritikus)

**Robert Studley Forrest Hughes**, AO (Sydney, 28 july 1938 - New York, 6 augustus 2012) wie in yn Austraalje berne keunstkritikus, skriuwer en telefyzjedokumintêremakker. 

Hughes waard wrâldferneamd mei syn boek *The Fatal Shore* oer de skiednis fan Austraalje. Hughes ruile Austraalje foar Europa yn 1964, wenne yn skoft yn Itaalje ear't er him nei wenjen sette yn Londen (1965). Hy skreau dêr ûnder oaren foar *[[The Spectator]]*, *[[The Daily Telegraph]]*, *[[The Times]]* en *[[The Observer]]*. Fan 1970 ôf oant syn dea wenne en wurke er yn New York, dêr't er ûnder oaren tsientallen jierren keunstresensint foar Time Magazine wie.

## Bibliografy
**Donald Friend*, 1965
**The Art of Australia*, 1966
**Heaven and Hell in Western Art*, 1968
**The Fatal Shore*, 1987 - Nederlânske oersetting: *De fatale kust*.
**Lucian Freud Paintings*, 1989
**Nothing if Not Critical: Selected Essays on Art and Artists*, 1991
**The Shock of the New: Art and the Century of Change*, 1991
**Barcelona*, 1992
**Culture of Complaint*, 1993
**American Visions: The Epic History of Art in America*, 1998
**A Jerk on One End: Reflections of a Mediocre Fisherman*, 1998
**Barcelona: the Great Enchantress*, 2001
**Goya*, 2004
**Things I Didn’t Know: A Memoir*, 2006
**Atelier Margritte*, 2008. Nederlânsk: *Atelier Margritte*.
**Rome: A Cultural, Visual and Personal History*, 2011. Nederlânsk: *De zeven levens van Rome*.

## Biografy
* , *Robert Hughes: The Australian Years*, Pandora Press, 2009. ISBN 978-0-9579142-2-3
* , "Once An Australian: Journeys with Barry Humphries, Clive James, Germaine Greer and Robert Hughes", Oxford University Press, 1997  ISBN 0195537424
Vasto

**Vasto** is in stêd yn de Italjaanske regio Abruzzen yn de provinsje Chieti. It stedssintrum leit op in plato boppe de Adriatyske kust. *Marina di Vasto*, mei in haven en brede sânstrannen heart ek by de gemeente.

Neffens de leginde is de stêd stifte troch in stam út Dalmatië, de earste namme wie *Histon*. De Romeinen neamden de stêd *Histonium*, dat in wichtich plak waard. Ut dy tiid binne ek de oerbliuwsels fan it amfiteater en de *[[thermen]]* dy't by de stêd lizze. Nei de delfal fan it Romeinske Ryk waard Vasto ferwoastge troch barbaarske folken. Yn de midsiuwen rekke Vasto yn hannen fan de *D'Avalos* dy't dêr it ûnbidige *Palazzo D'Avalos* bouden. Yn dat gebou sitte tsjintwurdich in tal museums, ûnder oaren it *Museo Archeologico*.

Benoarden Vasto leit *Punta Penne*, it meast rûge stik fan de Abruzzeeske kust, in beskerme natuergebiet. Tichteby de kaap stiet de lytse tsjerke *Madonna di Punta Penne* (1887).

## It besjen wurdich
* Castello Caldora
* Archeologyske sône
* De katedraal *San Giuseppe* út 1293 (op 'en nij boud 1890)
* Tsjerke *Santa Maria Magiore* (11e iuw)

## Ofbylden

Vasto0002.jpg|*Castello Caldora*
Vasto0003.jpg|*Piazza Rossetti*
File:Vasto 2009 150 (RaBoe).jpg|*Punta della Penna*


## Berne yn Vasto

* Gabriele Rossetti (1783–1854), Italjaansk/Ingelsk dichter en gelearde
Spartakusbûn

It **Spartakusbûn** (***Spartakusbund***) wie in Dútske radikaal-linkse en kommunisysk oriïntearre organisaasje, oprjochte yn 1915, yn it earstoan ûnder de namme *Gruppe Internationale*.

De namme Spartaûsbûn ferwiist nei slavenoanfierder Spartakus dy't 73 f.Kr. yn opstân kaam tsjin de Romeinen.

Foaroanlju fan it Spartakusbûn wienen Karl Liebknecht, Rosa Luxemburg en Wilhelm Pieck. Fan 1915 oant 1918 wie it bûn fral tsjin ít meidwaan fan Dútslân oan de kriich en de saneamde *Burgfriedenspolitik* fan de SPD (dat betsjut it fiergeand oparbeidzjen fan de sosjaaldemokraten mei it keizerlik regear). It Spartakusbûn radikalisearre bot nei de Russyske Oktoberrevolúsje dy't yn 1917 de Bolsjewiken oan de macht brocht. It wie ûnder de Dútske Novimberrevolúsje (1918) en har neiflearen, earst nei it frijlitten fan Liebknecht en Luxemburg (efterelkoar oktober en novimber 1918), dat it bûn har hichtepunt berikte. Jannewaris 1919 besocht it Spartakusbûn mei de lofterfleugel fan de USPD en de loftse revolúsjonêren om 'e nocht yn Berlyn de macht oer te nimmen en dêr in riederepublyk te stichten. Nei dy saneamde  "Spartakusopstân" waarden Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht deadien. Wilhelm Pieck, in oare Spartakist, koe ûntkomme. Hy wie letter presidint fan de Dútske Demokratyske Republyk. 

Neitiid feroare it Spartakusbûn har namme yn *[[Kommunistyske Partij fan Dútslân|Kommunistische Partei Deutschlands]]* (KPD).

## Promininte leden
* Leo Jogiches
* Paul Levi
* Karl Liebknecht
* Rosa Luxemburg
* Julian Marchlewski
* Ernst Meyer
* Franz Mehring
* Wilhelm Pieck
* August Thalheimer
* Bertha Thalheimer
* Clara Zetkin

## Literatuer
* Wolfgang Abendroth: *Geschichte der Arbeiterbewegung*. Bd 1. Distel-Verlag, Heilbronn 1985. ISBN 3923208197
* ML-Institut der SED: *Geschichte der deutschen Arbeiterbewegung*. Bd 3. Dietz Verlag, Berlyn 1966. (mei orzjinele boarnedokuminten)

## Keppelings om utens
*  Ynformaasje oer it Spartakusbûn
*  Deutsches Historisches Museum ''Gruppe Internationale/Spartakusbund''
*  Oer it programma fan Spartakus troch Rosa Luxemburg
List fan revolúsjes

**List fan [[revolúsje]]s**.

## Polityk-sosjale revolúsjes
* Anjerrevolúsje (Portugal, 1974)
* Bataafske revolúsje (Nederlân, 1795)
* Belgyske revolúsje (Belgje, 1830)
* Kubaanske revolúsje (Kuba, 1959)
* Kommune fan Parys (1871) (Frankryk, 1871)
* Dútske revolúsje (1873)
* Egyptyske revolúsje (1919) (Egypte, 1919)
* Egyptyske revolúsje (1952) (Egypte, 1952)
* Egyptyske revolúsje (2011) (Egypte, 2011)
* Flewielen revolúsje (Tsjecho-Slowakije, 1989)
* Frânske revolúsje (Frankryk, 1789)
* Glorious Revolution (Ingelân, 1688)
* Haïtiaanske revolúsje (Haïti, 1791)
* Iraanske revolúsje (Iran, 1979)
* Jasmynrevolúsje (Tunesië, 2011)
* Julyrevolúsje (Frankryk, 1830)
* Meksikaanske revolúsje (Meksiko, 1910)
* Revolúsjejier 1848 (Europa, 1848)
* Revolúsje fan Ayutla, (Meksiko, 1855)
* Roemeenske revolúsje, (Roemenië, 1989)
* Russyske revolúsje (1917) (Ruslân, 1917)
* Russyske revolúsje (1905) (Ruslân, 1905)
* Sandinistyske revolúsje (Nikaragua, 1979)
* Saur-revolúsje (Afganistan, 1978)

## Maatskiplike of ekonomyske revolúsjes
* Agraryske revolúsje
* Kulturele revolúsje (Folksrepublyk Sina)
* Digitale revolúsje
* Griene revolúsje
* Yndustriële revolúsje 
* Militêre revolúsje
* Neolityske revolúsje
* Seksuele revolúsje
* Wittenskipplike revolúsje

## Yn de eardere Sovjetrepubliken
Fral troch de media as revolúsje oantsjut.
* Oranje revolúsje (Oekraïne)
* Roazerevolúsje (Georgje)
* Tulperevolúsje (Kirgyzje)

## Sjoch ek
* Revolúsje
* Steatsgreep
Carl von Ossietzky Universiteit

De **Carl von Ossietzky-Universiteit** sit yn Aldenburch (*Oldenburg*) yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. Hoewol't Oldenburg al sûnt 1793 in learare-oplieding hie, waard de earste universitêre ynstelling earst 1973 iepene. De universiteit is de streekrjochte opfolger fan de pedagogyske hegeskoalle fan Aldenburch. 

De universiteit hjitte earst *Universität Oldenburg*. Yn 1992 kaam in ein oan sa'n tweintich jier toulûken tusken universiteit en polityk en koe de universiteit nei skriuwer, fersetsstrider en Nobelpriiswinner Carl von Ossietzky ferneamd wurde. 

## Skiednis
De universiteit waard oprjochte yn 1973 as in universiteit mei in sterke fokus op ûnderwiiswittenskippen en sosjale wittenskippen. Yn 1991 waard de universiteit ferneamd nei Carl von Ossietzky, in Dútske sjoernalist en fredesaktivist dy't bekend waard troch syn krityske stânpunten oer it nasjonaalsosjalisme en it leger. Troch de jierren hinne hat de universiteit har akademyske oanbod útwreide en hat se in reputaasje opboud as in ynnovative en ûndersyksoriïntearre ynstelling.

## Undersyk
De universiteit leit in sterke klam op ûndersyk en hat ferskate ynternasjonale gearwurkingsferbannen. De wichtichste ûndersyksgebieten omfetsje:

*Duorsume enerzjy en miljeu-wittenskippen
*Neurosciens en kognitive wittenskippen
*Sosjaal en kultureel ûndersyk
*Ynformatika en keunstmjittige yntelliginsje
*Medyske en sûnenswittenskippen

De universiteit is ek ferbûn mei ferskate ûndersyksynstituten en sintra, lykas it Dútske Sintrum foar Marine Biodiversiteit en it Sintrum foar Duorsume Enerzjyynnovaasjes.

## Kampuslibben
De universiteit hat twa haadkampussen: Kampus Haarentor en Kampus Wechloy. De kampussen biede moderne fasiliteiten foar ûnderwiis en ûndersyk, lykas laboratoaria, bibleteken en stúdzjeplakken. Der binne ek ferskate mooglikheden foar rekreaasje en sosjale aktiviteiten, lykas sportfoarsjennings, kulturele eveneminten en studinteferienings.

## Fakulteiten
* Opfiedkunde en Underwiiswittenskippen
* Ynformatika, Ekonomyske- en Rjochtswittenskippen
* Taal- en Kultuerwittenskippen
* Minsk- en Maatskappijwittenskippen
* Wiskunde en Natuerwittenskippen

De universitêre learare-oplieding en it wittenskiplik didaktysk ûndersyk binne it besitekaartsje fan de universiteit.
Wilhelm Pieck

**Friedrich Wilhelm Reinhold Pieck** (Guben, 3 jannewaris 1876 – Berlyn, 7 septimber 1960) wie in East-Dýtsk politikus. 

Yn 1895 waard hy lid fan de Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD). Dêrnei wie er arbeider yn Bremen dêr't er 1899 distriktsfoarsitter fan de SPD waard en 1906 sekretaris fan de SPD. Yn de Earste Wrâldkriich behoarde er by de (minderheids)groep yn de SPD dy't him tsjin de oarloch kearde. yn 1918 gie er yn ballingsskip yn Amsterdam.

Novimber 1918, by de delfal fan it keizerryk fan Wilhelm II, waard Pieck lid fan de loftsradikale *[[Spartakusbûn|Spartakusbund]]*. Yn 1919 waard de Spartakusbund de *[[Kommunistische Partei Deutschlands]]* (KPD). Yn 1921 waard Pieck lid fan it Utfierend Komitee (EKKI) fan de Kommunistyske Ynternasjonale (Comintern). Fan 1921 oant 1928 wie hy lid fan de Pruisyske Lândei en fan 1925 ôf wie hy foarsitter fan de Dútske Reade Help (i kommunistyske helporganisaasje). Ek sûnt 1925 wie Pieck lid fan it Sintraal Komitee fan de KPD. Fan 1937 oant 1945 siet er yn ballingskip yn Frankryk, België en yn de Sovjet-Uny.

Nei de Dútske kapitulaasje (1945) festige er him yn de Sovjet-besettingssône yn Dútslân en wie dêrnei foarsitter fan it Sintraal Komitee fan de KPD. Yn 1946 twong de KPD de East-Dútske SPD om byelkoar te gean (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands - SED). Fan de nije SED wie Pieck tegearre mei Otto Grotewohl foarsitter. Op 11 oktober 1949 waard Pieck steatspresidint fan de DDR (Dútske Demokratyske Republyk). 1953 waard hy fannijs 'keazen'.

Nei syn ferstjerren yn 1960 waard Pieck bedobbe yn it monumint *Gedenkstätte der Sozialisten*. Njonken Pieck is dat ek it lêste rêstplak fan Karl Liebknecht, Rosa Luxemburg, Ernst Thälmann, Rudolf Breitscheid (1874-1944), Franz Mehring, John Schehr (1896-1934), Franz Künstler (1888-1942), Walter Ulbricht en Otto Grotewohl.
Riederepublyk

In **Riederepublyk** is in steat dy't bestjoerd wurdt troch 'rieden', dat wol sizze, 'sovjets' fan arbeiders, boeren en soldaten ('sovjet' is Russysk foar 'ried'). 

Dat alle macht lei yn hannen fan (autonome) rieden. Formeel wie de Sowjet-Uny fan 1922 oant 1936 in riederepublyk. Fierder wienen der yn it revolúsjejier 1919 de Bremer Riederepublyk (ein jannewaris - begjin febrewaris 1919), de Beierske Riederepublyk (april 1919), de Hongaarske Riederepublyk (maart-augustus 1919) en de Slowaakske Riederepublyk (juny 1919).

De útlis fan wat in riederepublyk wêze moast ferkilde. De evenredigen seagen it as in foarm fan demokrasy, mei ferkate partijen en belangegroepearrings yn de rie. Oaren wienen fan betinken dat beskate groepen útsletten wurde moasten. Yn de praktyk namen radikalen faak it roer yn hannen en waarden oare partijen en sels lykmoedige partijgenoaten ferwidere, sadwaande waard de rie inkeld mar in ligitimaasje fan diktatuer.

It libertêr sosjalisme en anargisme stribje nei in mienskip dy't fergelike wurde kin mei in riederepublyk dêr't demokratyske arbeidsrieden en kommunes it sûnder hiërargy foar it sizzen hawwe.

## Sjoch ek
*Kommunisme
Rugen

**Rugen** (Dútsk: *Rügen*, Latyn: **Rugia**) is wat oerflakte oangiet it grutste Dútske eilân. It leit foar de Pommerske Eastseekust en heart ta de dielsteat Meklenburch-Foarpommeren. De 'poarte' nei it eilan Rugen is de Hânzestêd Stralsund. It eilân is sûnt 1936 mei de Rugendaam en de Rugenbrêge oer de twa kilometer brede Strelasund ferbûn mei it fêste lân. De kust is troch alle ynholtes - yn it Dútsk *Bodden* of *Wieken* neamd - en útspringende skiereilannen en lântongen tige slingerjend.


File:Binz (2011-05-21) 03.JPG|Binz
File:Königsstuhl und Viktoria-Sicht.jpg|Nasjonaalpark Jasmund


## Sirkus Pûtbûs

**Pûtbûs** (*[[Dútsk]] Putbus*) is de jongste stêd fan it eilân Rugen en ek it âldste baaiplak op it eilân.
De stêd Pûtbûs waard yn 1810 troch Wilhelm Malte I, *Fürst zu Putbus* stichte. Hy liet syn wenplak yn klassistyske styl útbouwe, sa dat de opset by it slot en it slotpark paste. De foarst wie ûnder de yndruk rekke fan in sirkus-plein earne yn Ingelân en dêrom liet er foar de yngong fan it slotpark in sirkel fan wite huzen bouwe. Mids dy huzen kaam in tinknulle. Oan de foarkant fan de huzen mochten allinne mar roazen plante wurde. Dêrfandinne krige Pûtbûs twa bynammen: *Weiße Stadt* en *Rosenstadt*. De Dútske namme Putbus giet werom op it Slawyske *epod boz* dat 'efter de Flearbosk' betsjut.

## Kolos fan Prora
Op in smelle kuststripe fan Rugen tusken Lietzow en Binz waard tusken 1935 en 1939 in seebad pland en boud. Mei it each op de bou en fansels tûzenen baaigasten waard de spoarline fan Lietzow nei Binz ferlinge. Nei it opleverjen soene dêr neffens de plannen fan de organisaasje 'Kraft durch Freude' (KdF) 20.000 minsken tagelyk fakânsje hâlde kinne. De grûn waard tsjin in fikse beheining fan syn  belêsting troch foarst Malte zu Putbus ôfstien oan de KdF. In jier nei it begjin fan de Twadde Wrâldkriich waard de bou stillein. Hjoed de dei bestiet de 'Kolos fan Prora' út acht gelike huzeblokken dy't ferdield oer twa blokken lâns de kust steane mei in totale lingte fan om en de by 4,5 kilometer. Yn dy blokken wiene de romten foar de baaigasten tocht. Yn ien fan de blokken is no in jeugdherberch en yn in oar blok is in museum oer de skiednis fan Prora. Hoewol't it kompleks ûnder beskerming stiet, ferfalle de parten dy't net brûkt wurde stees mear.