open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Duffeilannen

De **Duffeilannen** foarmje in lytse eilannegroep yn 'e súdlike Stille Oseaan. Se binne ûnderdiel fan 'e provinsje Temotu, de meast eastlike provinsje fan 'e Salomonseilannen. It grutste eilân is Taumako en de Duffeilannen wurde ek wol Taumako-eilannen neamd.  

De eilannen binne ferneamd nei it skip fan 'e Britske kaptein James Wilson, dy't yn 1797 de eilannen ûntduts en se neamde nei syn skip, de Duff. Dat skip waard brûkt troch de London Missionary Society foar misjonêre reizen yn 'e Stille Oseaan.

## Geografy
De Duffeilannen binne mei tropysk reinwâld oerdutsen en hawwe in rike biodiversiteit. De eilannen lizze yn 'e Koraaltrijehoek, in gebiet yn 'e westlike Stille Oseaan dat bekend stiet om syn útsûnderlike rike wetterwrâld.

De eilannen besteane út:

* it haadeilân Taumako mei Tahua, Tohua, en Tatumotu;
* de Basseilannen Lua, Kaa en Loreva;
* de Treasurers-eilannen op it noardlike ein  Tuleki (Nula), Elingi (Obelisk Island), Te Aku (Te Ako), Lakao en Ulaka.

## Befolking

De ynwenners fan 'e Duffeilannen prate Vaeakau-Taumako, in taal dy't besibbe is oan 'e Polynezyske talen. Dat is bysûnder want de measte bewennes fan 'e Salomonseilannen prate in Melanezyske taal. De eilannegroep leit frijwat isolearre, de minsken libje dêr selstannich en ha in tradisjonele libbenswize. Se ha in rike tradysje fan seefarren en bouwe tradisjonele sylskippen, dy't tepukei neamd wurde. It ambacht wurdt fan generaasje op generaasje trochjûn.

It ynwennertal fan 'e Duffeilannen mei sa'n 500 minsken is lyts. It grutste part fan 'e befolking wennet op Taumako; de oare eilantsjes binne faak net bewenne of wurde allinnich foar in lyts skoft bewenne.

De measte minsken binne Anglikaansk. It tradisjonele leauwe fan 'e minsken spilet ek noch altiten in rol, fral by seremoanjes en kulturele aktiviteiten. 

## Ekonomy
De befolking libbet fan lytskalige lânbou (ferbou fan tropysk gewaaks), fiskerij en ruilhannel. 

In toeristyske ynfrastruktuer op de Duffeilannen is ôfwêzich, it eilannen ha gjin hotels, diken, fleanfjild, elektrisiteit of oare foarsjennings foar toeristen. De eilannen lizze ôfsidich en binne net maklik tagonklik. Om dêr hinne te gean is in soad planning en ynset nedich.
Melanezyske iisfûgel

De **Melanezyske iisfûgel** (*Todiramphus tristrami*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). De soarte wurdt noch fakentiden as in ûndersoarte fan 'e wytkraachiisfûgel (*Todiramphus chloris*) behannele, lykas troch BirdLife International. Dêrom is de soarte net foar in IUCN-status beöardiele. De fûgel is ferneamd nei de Britske dûmny en natoerûndersiker Henry Baker Tristram (1822-1906).

## Beskriuwing
De soarte is blaugrien fan boppe, hat in ljochte kraach, in donkere eachstreek, in blauwe kroan en in donkere boppesnaffel en in ljochte ûndersnaffel. It boarst en de búk binne wyt oant fealoranje. Ferlikene mei de hillige iisfûgel is de soarte donkerder en blauer fan boppe.    

## Fersprieding
De soarte libbet op 'e Bismarck-arsjipel (Papoea Nij-Guineä) en de Salomonseilannen. Der binne sân ûndersoarten:

* *T. t. nusae*: Lavongai, Nij-Ierlân (útsein it súdwesten) en Feny (Bismarck-arsjipel).
* *T. t. matthiae*: Sint Mattiaseilannen (Bismarck-arsjipel).
* *T. t. stresemanni*: de eilanden tussen Nij-Guineä en Nij-Brittanje (Bismarck-arsjipel).
* *T. t. novaehiberniae*: súdwestlik Nij-Ierlân (Bismarck-arsjipel).
* *T. t. bennetti*: Nissan (Bismarck-arsjipel).
* *T. t. tristrami*: Nij-Brittanje (Bismarck-arsjipel).
* *T. t. alberti*: fan Buka súdeastlik oant Guadalcanal (Salomonseilannen).

De Melanezyske iisfûgel komt yn kustgebieten foar, mar wurdt ek wol fier it lân yn waarnommen.
Henry Baker Tristram

**Henry Baker Tristram** (Eglingham, Northumberland, 11 maaie 1822 - 8 maart 1906) wie in Britske sekuliere kanunnik, natuerûndersiker (soölooch, ornitolooch) en skriuwer oer de natuerlike histoarje fan it Heine Easten. Hy makke de earste wittenskiplike beskriuwing fan ferskate soarten fûgels, sûchdieren en planten.

## Libben en wurk
Tristram studearre oan de "Durham Grammar School" (yn Durham) en it Lincoln College fan de Universiteit fan Oxford. Yn 1846 krige er syn prysterwijing yn de Anglikaanske Tsjerke. Omdat er tuberkuloaze hie ferbleau er by foarkar yn lannen mei in waarm klimaat. Hy begûn syn karriêre as sekretaris fan de gûverneur fan Bermuda (1847-1849). Yn dy perioade makke er in reis troch de Sahara. Yn 1858, 1863 en 1872 besocht er Palestina dêr't er beskriuwingen makke fan de hillige plakken en fan de natuer.

Yn 1873 waard er beneamd ta sekuliere kanunnik fan de Kathedraal fan Durham (Aglikaanske Tsjerke). Yn 1881 makke er wer in reis troch it Neie Easten wêrby't er Libanon, Mesopotamië en Armenië besocht. Ek reizge er nei Japan wêr't syn dochter learares wie oan in kristlike missyskoalle yn Osaka.

Tristram wie ien fan de oprjochters fan de British Ornithologist' Union en waard yn 1868 lid fan de Royal Society. Syn kolleksje spesimens ferkocht er oan it Nasjonaal Museum fan Liverpool. 

Tristram beskreau 22 fûgelsoarten dy't anno 2024 as sadanich erkend wurde. As earbetoan waard in tal fûgelsoarten nei him neamd.

## Boeken
* *The Great Sahara: Wanderings South of the Atlas Mountains*. John Murray, Londen 1860 Archive
* *A Winter Ride in Palestine*. 1864.
* *The Land of Israel; A Journal of Travels with Special Reference to Its Physical History*. Londen 1865 Archive
* *The Topography of the Holy Land*. Londen 1871.
* *The Daughters of Syria. A narrative of efforts by the late Mrs. Bowen Thompson for the evangelization of the Syrian females*. Londen 1872.
* *The Land of Moab. Travels and Discoveries on the East Side of the Dead Sea and the Jordan*. New York 1873 Archive
* *Pathways of Palestine*. 1882
*  *The Survey of Western Palestine. The Fauna and Flora of Palestine*. Londen 1885 Argyf
* *Catalogue of a collection of Birds belonging to H. B. Tristram*. Durham 1889 Argyf
* *Eastern Customs in Bible lands*. Hodder and Stoughton, Londen 1894. Argyf
* *A Visit to Bashan and Argob*. Londen 1895.
* *Rambles in Japan. The Land of the Rising Sun*. Fleming H. Revell Company, New York City, Chicago, Toronto 1895 Argyf
* *Chapters in Natural History*. Londen 1927.
Sânige Sleat

De **Sânige Sleat** wie it wetter dat fan It Nau, of leaver doe De Geau, nei de *Grutte Leien* rûn. Dizze ferbining, dy't oare kant fierder gong as de Atesleat, foarme de skieding tusken Toppenhuzen en Twellingea.

## Leienpoel
Mei't de poel de ferbining mei de Ateslaet ferlear, waard de poel ta de Leienpoel, dy't ornaris sjoen wurdt as trochgeand oan't It Nau, sûnder ûnderskie.
Jarichsleat

De **Jarichsleat** wie de ferbining fan It Ges nei de Geau.

## Grens
Oare kant it Ges rûn de ferbining fierder as de Atesleat. Dizze ferbining oer de Leijen, de Atesleat en de Jarichsleat foarme de skieding tusken Toppenhuzen en Twellingea. It is al sa dat de grens noch op likernôch dat plak leit. De sleat is lykwols mei it oanlizen fan de Eastwei ferdwûn.
Le Degré zéro de l'écriture

***Le Degré zéro de l'écriture***  (betsjutting likernôch "De nulgraad fan it skriuwen") is in (Frânsktalich essay, út 1953, fan Roland Barthes, útjûn troch Éditions du Seuil, Parys. 

## Parten
Nei in ynlieding, is der in earst part om fêst te lizzen wat *[[skriuwen]]* eins is. Yn it twadde part beskriuwt er dan gruttte perioaden fan de Frânske literatuur, en yntrodusearret er de *nulgraad fan it skriuwen*: It skriuwen mei sûnder styl; mei de bysûndere kenmerken fuortlitten.

Lykwols kin de ôfwêzigins fan dy kenmerken ek wer in styl wêze.

## Wurdearring
* It boek hie in in prote ynfloed yn de desennia nei't it útkaam wie.
* *Le Degré zéro de l'écriture* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Salomonsboskiisfûgel

De **Salomonsboskiisfûgel** (*Actenoides bougainvillei*) of de **snoriisfûgel** is in fûgelsoarte yn 'e famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). De soarte is endemysk op 'e Salomonseilannen. 

## Beskriuwing
De oant 27 sm lange iisfûgel hat in reade snaffel. De nominaatfoarm libbet op it eilân Bougainville en is foar it grutste part rustread mei blau op 'e wjukken, boppedielen en sturt en in dúdlike snor- en eachstreek. Fûgels op it eilân Guadalcanal ha gjin blauwe, mar swarte streken op it gesicht in en in folle donkerder, grieneftige mantel.   

## Taksonomy
De op Guadalcanal libjende *A. b. excelsus* (de Guadalcanalboskiisfûgel) waard earder algemien as in ûndersoarte fan 'e *A. b. bougainvillei* behannele. Hjoed-de-dei wurde se troch guon wittenskippers as aparte soarten beskôge. De A. b. bougainvillei waard yn 1904 foar it earst beskreaun en ein jierren 1930 waarden yn it suden fan it eilân tolve eksimplaren sammele. Yn 1941 waard de *A. b. excelsus* beskreaun op basis fan in eksimplaar út Guadalcanal.

Yn 2015 waard foar it earst in mantsje fan 'e *A. b. excelsus* fongen troch in team fan it American Museum of Natural History ûnder lieding fan Christopher Filardi. Hja makken foto's en deaden it fûgeltsje foar wittenskiplik ûndersyk. Dat feroarsake in soad krityk.   

Yn 2024 waard nei tsien dagen sykjen in pearke sjoen troch in groep fûgelsjelju op Bougainville. Hja makken foto's en opnames fan it lûd fan 'e fûgel en it die bliken dat de sang oars as dy út Guadalcanal wie.

### Undersoarten
De soarte wurdt noch faak yn twa ûndersoarten ferdield:

* *Actenoides bougainvillei bougainvillei* – libbet op Bougainville.
* *Actenoides bougainvillei excelsus* – libbet op Guadalcanal.

## Fersprieding
Salomonsboskiisfûgels libje yn tropyske of subtropyske, fochtige bosken oant 1550 m.     

## Status
De soarte komt allinne op twa eilannen foar en de populaasje is mei minder as 7.000 folwoeksen eksimplaren (rûzing 2021) lyts. Om't de fûgels yn tige ôfsidige bosken libbet, nimme de oantallen nei alle gedachten mar yn in stadich tempo ôf. De IUCN kategorisearret de fûgel dêrom as net bedrige.
Luzonboskiisfûgel

De **Luzonboskiisfûgel ** (*Actenoides lindsayi*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). It is ien fan 'e soarten yn it skaai fan 'e boskiisfûgels (*Actenoides*).

## Beskriuwing
 
De oant likernôch 6 sm grutte Luzonboskiisfûgel is maklik te ûnderskieden fan oare iisfûgelsoarten op 'e Filipinen en hat op 'e boppedielen in grimelich en ûnder in skobbich patroan. It mantsje hat in donkergriene kroan mei swarte plakjes en in smel ljochtgrien streekje boppe in blauwe eachbroustreek mei dêrûnder in swarte streek. De blauwe snorstreek is oan 'e boppe- en ûnderkant omseame mei in oranje bân en kraach. De boppedielen ha donkergriene fearren mei bleke punten. De stút is ljochtgrien en de sturt donkergrien mei brune streken op  'e bûtenste fearren. De kiel is oranje en de fearren op it boarst binne wyt mei griene rânen. De boppesnaffel is swart en de ûndersnaffel giel, de fûgel hat in brún iris en de poaten binne grienich.  

It wyfke hat minder sprekkende kleuren; de eachbraustreek is earder grien as blau en de snor is brúngrien, de nekke is brúnswart en de kiel hat deselde kleur as it boarst. Juvenile fûgels lykje op it wyfke, mar binne oer it generaal doffer.   

## Fersprieding
De soarte libbet yn fochtige oerbosken yn leechlân en heuveleftige gebieten. 

### Undersoarten
Hjoed-de-dei wurdt de fûgel monotypysk behannele, mar earder wiene der twa ûndersoarten:

* *A. l. lindseyi* – wurdt op Luzon en Catanduanes oantroffen;
* *A. l. moseleyi* – wurdt op Panay en Negros oantroffen (boppe donkerder en bruner, bleke plakken wat grutter en rûner).

## Hâlden en dragen
De soarte libbet solitêr of yn pearkes, mar wurdt tusken de tichte begroeiïng selden sjoen. Se ite krobben, ynsekten, slangen, slakken en lytse wringedieren. Se binne fral aktyf by it lemieren en tsjin it ûndergean fan 'e sinne.  

Oer de briedwensten is net in soad bekend. Oannommen waard dat se nêsten yn termitenêsten yn beammen bouwe, mar dêr bestiet twifel oer om 't oare leden fan it skaai meastentiids it nêst yn beamholte bouwe of yn 'e grûn.    

## Status
De fûgel wie eartiids op Luzon folle mear oanwêzich, mar troch houtkap is it geskikte leefgebiet folle lytser woarn. Op Negros is de soarte ek yn parken waarnommen mei tichte begroeiïng. 

De IUCN hat de soarte as net bedrige klassifisearre (2024). Oannommen wurdt dat de oantallen lytser wurde troch it ûntboskjen en feroarjend lângebrûk. Der is mear ûndersyk nedich, mar it liket der op dat de fûgel troch de oanhâldende ferneatiging fan biotoop lang om let dochs in bedrige status kriget. De fûgels binne oer it generaal seldsum, mar se ha noch in grut ferspriedingsgebiet yn West-Visayas en Luzon.

De fûgels komme ek yn ferskillende beskerme gebieten foar, lykas Mount Banahaw, Mount Makiling, Mount Isarog, Nasjonaal Park Bataan, en Northern Sierra Madre Natural Park, Nasjonaal Park Mount Kanlaon en it Northern Negros Natural Park, mar lykas op 'e hiele Filipinen is de beskerming op papier wol goed regele, mar de jacht en ûntbosking geane gewoan troch.
Bismarckdwerchiisfûgel

De **Bismarckdwerchiisfûgel** (*Ceyx websteri*; synonym: *Alcedo websteri*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). De soarte wurdt monotypysk behannele, itjinge betsjut dat de soarte net yn ûndersoarten is ferdield.

## Beskriuwing
De oant 22 sm lange fûgel weaget 54 oant 67 gram, de wyfkes binne wat swierder as de mantsjes. De fûgel is relatyf grut yn ferlikening mei oare soarten út it skaai *Ceyx* en foar it meast blau mei in krêmkleurich boarst en búk. Se ha in swarte snaffel mei in ljochte punt, it each is swart en de poaten binne griisbrún. 

## Fersprieding
De soarte is endemysk op 'e  noardeastlik fan 'e Papoea Nij-Guineä lizzende Bismarckarsjipel. Se libje yn reinwâlden, mar somtiden ek yn net mear yntakte bosken oan 'e benedenrin fan stadich streamende rivieren. 

## Status
It oantal fûgels fan 'e soarte wurdt troch BirdLife International op 2500 tot 10.000 fûgels rûsd (2018). De oantallen nimme ôf troch de oantaasting fan it leefgebiet en feroarjend lângebrûk, lykas it omsetten fan bosk yn oaljepalmplantaazjes. Op it eilân Nij-Brittanje is bygelyks in soad fan it oarspronklike reinwâld omset yn palmplantaazjes. Dêrfandinne is de soarte troch de IUCN as kwetsber klassifisearre.

## Namme
De wittenskiplike namme fan'e fûgel is ferneamd nei de Ingelske samler en ûntdekkingsreizger Herbert Cayley Webster (1862-1917).
Takkianen

De term **takkianen** ferwiist nei in politike striid yn Nederlân om 1894 hinne. Dy striid hannele om de útwreiding fan it kiesrjocht, dat troch de progressyf-liberalen fan de Liberale Uny foarsteld waard.

Minister Johannes Tak van Poortvliet kaam yn 1892 mei it útstel dat elke folwoeksen man dy't lêze en skriuwe koe kiesberjochtige meitsje soe. De konservatyf-liberalen, de katoliken en in part fan'e antyrevolúsjonêren wiene tsjin. Sy amendearren it wetsfoarstel, doe't Tak van Poortvliet it ynluts waard de Keamer ûntbûn.

Yn 1894 wie de útwreiding fan it kiesrjocht sadwaand haadonderwerp fan de ferkiezingsstriid. De anty-takkianen wûnen it pleit, dêr't in nij wetsfoarstel op folge fan de nije minister Samuel van Houten, wêryn't oanfoljende easken as oplieding, fermogen en ynkommen oan de kiesrjochthawwers steld waarden. Likegoed wie dizze Kieswet-Van Houten in stap foarút op wei nei it algemien kiesrjocht. It tal kiezers gie dêrtroch omheech fan 300.000 nei 570.000.

It oannimmen fan dy wet late ta ûnderskate splitsen binnen politike partijen: de Frije Liberalen ferwideren harren fan de Liberale Uny en ek by de antyrevolúsjonêren wie in splitsing, dêr't letter de Kristlik-Histoaryske Uny út fuortkomme soe.

## Keppeling om utens
*  Politike eftergrûn
Maleiske boskiisfûgel

De **Maleiske boskiisfûgel** (*Actenoides concretus*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing
De soarte hat felle kleuren en is dreech waar te nimmen yn it bosk. Mantsjes binne helderblau fan boppe en oranje fan ûnder en ha in griene kroan. By it wyfke is it blau fan it mantsje grien mei krêmkleurige pjukkels. Oer it gesicht sitte brede swarte, blauwe en oranje streken. It lûd fan 'e fûgel is in moai, mar oanhâldend fluitsinjaal.

## Fersprieding
De soarte komt yn Maleizje, Sumatra en Borneo foar en wurdt yn trije ûndersoarten ferdield.

* *Actenoides concretus concretus *: súdlik Birma, it skiereilân Malakka, Sumatra, Banka, Belitung.
* *Actenoides concretus peristephes*: Birma, Tailân
* *Actenoides concretus borneanus *: Borneo.

It biotoop bestiet út bosken mei in sletten blêdedak oant in hichte fan 1200 m.
## Status
De soarte wurdt as hast bedrige kategorisearre. Bosken ferdwine yn it ferspriedingsgebiet yn heech tempo. Dat betsjut dat de populaasje, dy't neffens rûzing út minder as 10.000 folwoeksen bestiet, jimmeroan lytser wurdt. De fûgel liket yn steat om him oan te passen oan degradearre bosk en wykt ek út nei bosk yn hegerlizzende gebieten, dêr't de bosken net bedrige wurde. Dêrfandinne wurdt de fûgel noch net as bedrige klassifisearre, mar as gefoelich (2022).
Mindanaoboskiisfûgel

De **Mindanaoboskiisfûgel** (*Actenoides hombroni*) is in endemyske fûgelsoarte yn 'e Filipinen. De soarte is monotypysk en hat gjin ûndersoarten.

## Algemeen

De oant 28 sm lange soarte is ien fan 'e kleurrykste iisfûgels fan 'e Filipinen. Se ha dikke reade snaffels, in wyteftige kiel, in blauwe stút en ljocht, rustbrune wangen. Mantsjes ha in blauwe krún, in blauwe sturt en blauwe wjukken mei bêzje plakken. By wyfkes is it blau ferfongen troch grien. It mantsje hat dêrnjonken ek in blauwe snorstreek. De soarte is dreech waar te nimmen en is by it lemieren troch syn lûd te finen.    

## Fersprieding
It natuerlike biotoop foarmje de bergen op Mindanao mei fochtich, tropysk bosk op hichten fan 1000 oant 2400 m.

## Hâlden en dragen
Mindanaoboskiisfûgels ite ynsekten, slakken, kreefteftigen en lytse wringedieren. Oer de briedwensten is hast neat bekend.

## Status
De grutste bedriging foar de soarte is it ferlies oan habitat. Op Mindanao ferdwine bosken om rubberplantaazjes oan te lizzen. Ek mynbou soarget foar habitatferlies. Der binne gjin rûzingen fan de oantallen, mar it is mooglik dat dy út tsientûzenen fûgels bestiet. Wol wurdt oannommen dat dy oantallen ôfnimme. De soarte stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige klassifisearre.

## Namme
De wittenskiplike namme ferwiist nei Jacques Bernard Hombron.
Streekkopboskiisfûgel

De **streekkopboskiisfûgel** (*Actenoides princeps*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). It is ien fan 'e soarten yn it skaai fan 'e boskiisfûgels (*Actenoides*). 

## Beskriuwing
Streekkopboskiisfûgels ha in lingte tusken 24 en 25 sm. Tusken de mantsjes en wyfkes bestiet in swak seksuëel dimorfisme. By mantsjes is de kop blauswart en de kiel en kraach binne krêmkleurich. It boarst en de búk binne ljochte mei hjir en dêr donkere fearkes, de rest fan 'e fearren binne yn brúke kleuren streke, mei hjir en dêr ljochte einen op 'e fearren. De wyfkes ha itselde patroan as de mantsjes mar ha in giele wynbraustreek en in giele snorstreek. De boppe- en ûndersnaffel is by mantsjes en wyfkes gieleftich. De iris is swartbrún en de poaten binne gielbrún.  

## Fersprieding
De soarte libbet yn tichte begroeiing tusken 900 en 2000 m yn it berchlân en is endemysk op Selebes. De fûgel wurdt ferdield yn trije ûndersoarten*.

* *Actenoides princeps princeps*: noardeastlik Selebes.
* *Actenoides princeps erythrorhamphus*: noardwestlik en sintraal Selebes.
* *Actenoides princeps regalis*: súdeastlik Selebes.

(Guon taksonomisten beskôgje de *Actenoides princeps regalis* as in aparte soarte. De International Ornithologists’ Union behannelet de soarte lykwols as in ûndersoarte fan 'e Streekkopboskiisfûgel.)
## Hâlden en dragen
Om't de soarte net maklik waarnommen wurdt, is der ek net in soad oer it hâlden en dragen bekend. De fûgels ite krobben, ynsekten en lytse hagedissen en de nêsten wurde oan 'e ein fan tunnels yn ierden iggen boud. In lechsel bestiet út fjouwer aaien. 

## Status
Der binne gjin spesifike rûzings oer de populaasje, mar de soarte is net algemien. In grut part fan it ferspriedingsgebiet is lykwols net tagonklik en de soarte is boppedat net maklik waar te nimmen. De populaasje is moat neffens in foarsichtige rûzing teminsten boppe de 10.000 folwoeksen fûgels lizze. De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige.
Boskiisfûgels

De **boskiisfûgels** (*Actenoides*) foarmje in fûgelskaai út de famylje fan 'e iisfûgels (*Alcedinidae*). De wittenskiplike namme fan it skaai waard yn 1850 foar it earst troch Bonaparte publisearre. 

Boskiisfûgels komme yn 'e tichte begroeiïng fan reinwâlden fan Súdeast-Aazje, de Filipinen en Yndoneezje foar en de measte soarten binne endemysk. Se libje meast solitêr of yn pearkes en binne net sa faak by wetter te finen as oare iisfûgels.

Fan alle soarten yn it skaai nimme de oantallen troch biotoopferlies ôf, mar measte soarten ha noch net de status fan bedrige. 

Boskiisfûgels ite fisk, ynsekten, reptilen en lytse wringedieren. 

Faak ha boskiisfûgels felle kleuren yn 'e kombinaasjes grien, blau, rustbrún en wyt.  

## Soarten
Rôze flaggesturtiisfûgel

De **rôze flaggesturtiisfûgel** (*Tanysiptera nympha*) is ien fan 'e njoggen fûgelssoarten fan it skaai flaggesturtiisfûgels (*Tanysiptera*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing
Mei de lange sturtfearren wurdt de fûgelsoarte 30 oant 35 sm lang. It gewicht sit tusken de 47 en 57 gram. Der binne yn it fearrekleed gjin grutte ferskillen tusken mantsjes en wyfkes.  

De fûgel hat in reade snaffel, in blauwe kroan, in swarte eachstreek, in oranje boarst en búk, in read boppebealchje en swartblauwe wjukken. De lange sturtfearren - karakteristyk foar paradysfûgels - binne blaueftich.  

## Fersprieding
In populaasje libbet yn it meast westlike diel fan Nij-Guineä ynklusyf it skiereilân Fûgelkop. In oare populaasje libbet hielendal yn it noardeasten fan it eilân fan it Adelbert-berchtme oant it Huonskiereilân. It biotoop fan 'e soarte bestiet út bosk oant maksimaal 900 m. Alhoewol't de twa populaasjes fier útinoar lizze, is it in monotypyske skaai.

## Iten
De fûgel yt ynsekten. 

## Status
De soarte soe lokaal algemien foarkomme yn syn lytse ferspriedingsgebiet. Om't de fûgel ôfhinklik is fan bosk en der in ôfname is fan it boskareaal, wurdt der fanút gien dat de soarte efterút giet. De tebekgong giet lykwols net hiel hurd en dêrfandinne wurdt de soarte troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige klassifisearre.
Australyske flaggesturtiisfûgel

De **Australyske flaggesturtiisfûgel** (*Tanysiptera sylvia*) is ien fan 'e njoggen fûgelssoarten fan it skaai flaggesturtiisfûgels (*Tanysiptera*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing

De Australyske flaggesturtiisfûgel is in kleurrike fûgel mei twa lange wite sturtpinnen en in felreade snaffel. De kop en wjukken binne blau mei in swarte eachstreek en se ha in wite streek oer de rêch. Jonge fûgels ha koartere sturtpinnen en in swarte snaffel. 

## Fersprieding
Simmerdeis briedt de fûgel yn 'e fochtige tropen fan it noardeasten fan Queensland en it súdeasten fan Nij-Guineä. Fûgels út Queensland trekke healwei it jier nei Nij-Guineä.   
Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden:

* *Tanysiptera sylvia sylvia*: Queensland (noardeastlik Austraalje).
* *Tanysiptera sylvia salvadoriana*: súdeastlik Nij-Guineä.

Earder waard de swartkopflaggesturtiisfûgel (*Tanysiptera nigriceps*) ek ta de *sylvia* rekkene en guon dogge dat noch jimmeroan. 

## Status
It is net bekend hoe grut de populaasje is, mar de soarte is lokaal seldsum oant algemien. De fûgels binne ôfhinklik fan bosk en it foar de fûgel geskikte areaal bosk nimt ôf. Dêrom wurdt fan in lichte tebekgong fan 'e oantallen útgien. De fûgel wurdt troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige klassifisearre.
Biakflaggesturtiisfûgel

De **Biakflaggesturtiisfûgel** (*Tanysiptera riedelii*) is ien fan 'e njoggen fûgelsoarten fan it skaai flaggesturtiisfûgels (*Tanysiptera*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing
 
De Biakflaggesturtiisfûgel wurdt ynklusyf sturt 36 sm lang. De fûgel hat in reade snaffel, in lange wite sturt mei spatels, in wyt boarst, in wite búk en hat blauwe boppedielen mei in wite stút. De Biakflaggesturtiisfûgel hat in ljochtblauwe kroan en dy kleur rint troch oant op 'e rêch en de skouders. De ûnderkant fan 'e wjukken is swart. De soarte liket in soad op 'e gewoane flaggesturtiisfûgel (*T. galatea*) 

## Fersprieding en gebiet dêrt er libbet
De Biakflaggesturtiisfûgel is endemysk op it twillingseilân Biak-Supiori yn Yndoneezje. It biotoop bestiet út primêre reinwâlden mei hege beammen, mar se wurde ek yn sekundêr bosk oantroffen as dêr hege beammen binne.

## Status
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte is lyts en it leefgebiet wurdt bedrige troch houtkap. Dêrfandinne bestiet der in kâns op útstjerren. Der binne gjin rûzings fan 'e grutte fan 'e populaasje. De soarte wurdt troch de IUCN op 'e Reade list klassifisearre as gefoelich. Op Biak is in boskreservaat ynsteld dêr't de fûgel foarkomt en de fûgels soe yn syn ferspriedingsgebiet noch algemien wêze.

## Namme
De Biakflaggesturtiisfûgel waard yn 1866 troch Verreaux beskreaun. De wittenskiplike namme ferwiist nei J.G.F. Riedel, de assistint fan 'e residient fan Selebes, dy't yn 1866 de fûgel foar dat doel opstjoerde.
Flaggesturtiisfûgel

De **flaggesturtiisfûgel** of **gewoane flaggesturtiisfûgel** (*Tanysiptera galatea*) is ien fan 'e njoggen fûgelsoarten fan it skaai flaggesturtiisfûgels (*Tanysiptera*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing

De flaggesturtiisfûgel wurdt ynklusyf sturt 33 oant 43 sm lang. De fûgel hat in ljochtblauwe kroan, in donkerblauwe eachstreek, in reade snaffel en in wyt kin. De boppedielen binne donkerblau mei ljochtblau op 'e skouders. De fûgel hat in lange wite sturt en twa lange ljochtblauwe sturtpinnen, dy't einigje yn wite spatels. De rêch en stút binne ek wyt, lykas ek it boarst en de búk. De poaten binne read. 

De soarte liket in soad op 'e Arûflaggesturtiisfûgel, mar dy is lytser, hat in donkerder kroan, in blauwe yn stee fan wite sturt en in minder foarse snaffel. 

## Fersprieding
Gewoane flaggessturtiisfûgels komme op Nij-Guineä en in grut oantal eilannen westlik dêrfan oant de line fan Weber foar. It is in fûgel fan 'e reinwâlden, dy't it nêst bouwe yn termitenêsten yn beammen. 

De soarte telt 15 ûndersoarten, dy't fan inoar ferskille yn it fearrekleed en de foarm fan 'e sturt. 

* *T. g. emiliae*: Noardlike Molukken Rau.
* *T. g. doris*: Noardlike Molukken Morotai.
* *T. g. browningi*: Noardlike Molukken Halmahera.
* *T. g. brunhildae*: Noardlike Molukken Doi.
* *T. g. margarethae*: Noardlike Molukken Batjan. 
* *T. g. sabrina*: Noardlike Molukken Kayoa.
* *T. g. obiensis*: Sintrale Molukken (Oby en Bisa).
* *T. g. acis*: Súdlike Molukken Boerû.
* *T. g. boanensis*: Súdlike Molukken Boano. 
* *T. g. nais*: Súdlike Molukken (Ambon, Manipa, Seram, Manawoka, Gorong). 
* *T. g. galatea*: noardwestlik Nij-Guineä en westlik Papoea Nij-Guineä.
* *T. g. meyeri*: noardlik Nij-Guineä.
* *T. g. minor*: Súd-Nij-Guineä.
* *T. g. vulcani*: Manam (by noardeastlik Nij-Guineä).
* *T. g. rosseliana*: Rossell (Louisiadenarsjipel).

## Status
De flaggesturtiisfûgel has in tige grut ferspriedingsgebiet en de fûgel is yn syn biotoop algemien. Dêrfandinne is de kâns op útstjerren lyts. Alhoewol't de grutte fan 'e populaasje net kwantifisearre is, wurdt troch de houtkap en it feroarjende lângebrûk oannommen dat de oantallen tebek rinne. Dat giet lykwols noch net hiel hurd en dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Arûflaggesturtiisfûgel

De **Arûflaggesturtiisfûgel** (*Tanysiptera hydrocharis*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

De soarte is nau besibbe oan 'e flaggesturtiisfûgel, dy't yn in grut ferspriedingsgebiet op Nij-Guineä en de Molukken yn in soad ûndersoarten foarkomt. Oannommen wurdt dat de Arûflaggesturtiisfûgel fan dy soarte ôfstamt en him op 'e Arû-eilannen ûntwikkele ta in aparte soarte. Fan dêrwei hat de soarte ek Nij-Guineä kolonisearre, dêr't de twa soarten inoar no oerlaapje. Der fine gjin krusings tusken de twa soarten plak. 

## Beskriuwing
De Arûflaggesturtiisfûgel wurdt mei syn sturt likernôch 33 oant 34 lang. De twa middelste sturtpinnen binne likernôch 10 oant 11 sm langer as de oare sturtfearren. In folwoeksen fûgel hat in yn ferhâlding grutte reade snaffel, mar dy is in stik lytser as de snaffel fan 'e gewoane flaggesturtiisfûgel. De wjukken binne ek lytser. 

De kroan fan 'e fûgel en de skouders binne donkerblau, de eachstreek is blauswart en sa ek de mantel. De fearkes op it boarst en de búk binne wyt. De sturt is donkerblau en de twa lange sturtpinnen binne blau mei wite spatels.   

## Fersprieding
De soarte komt op 'e Yndonezyske Arû-eilannen en yn it suden fan Nij-Guineä foar yn tropysk bosk oant 300 m. Yn syn ferspriedingsgebiet komme ek de flaggesturtiisfûgel en de Australyske flaggesturtiisfûgel foar. De Arûflaggesturtiisfûgel jout mear as de flaggesturtiisfûgel de foarkar oan drûger bosk.

## Iten
De fûgels fange ynsekten op 'e boaiem.

## Status
Bekend is dat de soarte yn it suden fan Nij-Guineä libbet, mar by in ekspedysje binne mar in hânfol waarnimmingen dien. Der is gjin wisse ynformaasje oer it fersprieidingsgebiet, de grutte fan 'e populaasje en de ûntwikkeling dêrfan. Om dy redenen wurdt de fûgel troch de IUCN gjin status takend.
Jules Verreaux

**Jules Pierre Verreaux** (Parys, 24 augustus 1807 – dêre, 6 septimber 1873) wie in Frânske natuerûndersiker, foaral aktyf as plantkundige en ornitolooch.

## Libben en wurk
Verreaux wurke foar it famyljebedriuw Maison Verreaux, oprjochte yn 1803 troch syn heit, Jacques Philippe Verreaux, oan de Place des Vosges yn Parys. Dit wie it earste bekende bedriuw dat yn natuerhistoaryske foarwerpen hannele. It bedriuw finansiere kolleksje-ekspedysjes nei ferskate parten fan de wrâld. Maison Verreaux ferkocht in soad eksimplaren oan it Muséum National d' Histoire Naturelle om oan de kolleksjes ta te heakjen.

Yn 1830 wie Verreaux op in reis yn it Botswana fan no tsjûge fan de begraffenis fan in Tswana-kriger. Verreaux gie nachts werom nei it begraafplak om it lichem fan de Afrikaan op te dollen dêr't er de hûd, de holleplasse en in pear bonken fûn. Verreaux woe it lichem weromstjoere nei Frankryk en preparearre en konservearre it lyk fan de Afrikaanske kriger troch metaaltried te brûken as rêchbonke, houten planken as skouderblêden en krantepapier as opfolmateriaal. Dêrnei ferfierde er it lichem nei Parys, tegearre mei in partij opsette bisten yn kratten. Yn 1831 ferskynde it lichem fan de Afrikaan yn in showroom op nr. 3, Rue Saint Fiacre. Hy waard letter bekend as de 'Neger fan Banyoles', nei't er oankocht wie troch Francesc Darder, dy't him útstalde op de Wrâldtentoanstelling fan Barcelona yn 1888 en him letter nei it Darder Museum yn Banyoles, Kataloanië, ferhuze. Earst yn de jierren 1990, nei in kampanje op inisjatyf fan Dr. Alphonse Arcelin, waard it mummifisearre lyk werombrocht en beïerdige yn Botswana.

Verreaux reizge yn 1842 nei Australië om planten te sammeljen. Hy gie yn 1851 werom nei Frankryk mei in natuerhistoaryske kolleksje dy't nei't sein waard 15.000 items befette.

Yn 1864 naam er Florent Prévost (1794–1870) oer as assistint-natuerûndersiker yn it Paryske museum. Op de Exposition Universelle dy’t yn 1867 yn Parys hâlden waard, liet Verreaux de taksydermygroep 'Liuw dy't in dromedaris oanfalt' sjen.
 
Verreaux wurke ek yn Sina en Súd-Afrika, dêr't er Andrew Smith holp by it oprjochtsjen fan it Súd-Afrikaanske Museum yn Kaapstêd yn 1825.
Brúnrêchflaggesturtiisfûgel

De **Brúnrêchflaggesturtiisfûgel** (*Tanysiptera danae*) is ien fan 'e njoggen fûgelsoarten fan it skaai flaggesturtiisfûgels (*Tanysiptera*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). De soarte is monotypysk, itjinge betsjut dat it skaai net yn ûndersoarten ferdield wurdt.  
## Beskriuwing

De fûgel hat in reade snaffel. De kop, nekke en rêch binne oliifbrún. De wjukken binne by it skouder blau en fierder oliifbrún oant swart. It boarst, de búk en de stút binne oranje. De lange sturtfearren binne donkerblau mei wite punten.   

De soarte wurdt ynklusyf de lange sturtfearren 28 oant 30 sm lang. Dêrmei is it ien fan 'e lytsere soarten fan it skaai. Se weagje tusken 37 en 50 gram.

## Fersprieding
De soarte is endemysk yn súdeastlik Nij-Guineä en libbet meast yn bosken op in hichte fan 300 oant 1000 m. Yn ferspriedingsgebiet fan 'e brúnrêchflaggesturtiisfûgel komt ek de gewoane flaggesturtiisfûgel foar. Yn 'e omkriten fan Popondetta komme beide soarten ek foar op in hichte fan 150 m. Dêr is de brúnrêchflaggesturtiisfûgel sels faker te sjen as de gewoane flaggesturtiisfûgel. 

## Iten
De fûgel yt ynsekten, dy't er fan 'e boaiem fangt. 

## Status
Oannommen wurdt dat de oantallen troch biotoopferies licht tebek rinne. De soarte hat de status net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN (2024).
Swartkopflaggesturtiisfûgel

De **swartkopflaggesturtiisfûgel ** (*Tanysiptera nigriceps*) is ien fan 'e njoggen fûgelsoarten fan it skaai flaggesturtiisfûgels (*Tanysiptera*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing
De kleurrike fûgel hat in blauwe sturt mei twa lange wite sturtfearren. De ûnderkant fan 'e fûgel is rustread, de kop is swart en de wjukken binne blau. In wite streek mei swarte rânen rint oer de rêch oant de stút. De snaffel is helder read. Jonge fûgels ha in swarte snaffel en in koartere sturt. 

## Fersprieding
De soarte is endemysk op 'e eilannen fan 'e Bismarckarsjipel en libbet yn fochtige bosken oant in hichte fan 1.560 m.

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *T. n. leucura*: Umboi.
* *T. n. nigriceps*: Nij-Brittanje en it eilân  Duke of York.

Earder waard de swartkopflaggesturtiisfûgel as in ûndersoarte fan 'e Australyske flaggesturtiisfûgel (*T. sylvia*) en guon autoriteiten dogge dat noch jimmeroan. 

## Status
De soarte hat net in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat de soarte troch biotoopferneatiging tebek rint. Dat giet lykwols net hiel hurd en dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN (2024).
Kofiauflaggesturtiisfûgel

De **Kofiauflaggesturtiisfûgel** (*Tanysiptera ellioti*) is ien fan 'e njoggen fûgelsoarten fan it skaai flaggesturtiisfûgels (*Tanysiptera*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing

De soarte is in relatyf lytse iisfûgel mei twa lange sintrale sturtfearren dy't 10 oant 11 sm langer binne as de rest fan 'e sturt. Mantsjes en wyfkes ha in blauwe kroan, donkerblauwe boppedielen en in wite stút. Ek it boarst en de búk binne wyt. De snaffel is read, it each donkerbrún en de poatsjes brúngriis oant gielbrún. De fûgel hat in soad fan 'e gewoane flaggesturtiisfûgel (*T. galatea*). mar oars as dy fûgel hat de Kofiauflaggesturtiisfûgel in folslein wite stut en minder spatelfoarmige einen oan 'e twa lange sturtfearren. Tusken wyfkes en mantsjes binne gjin ferskillen yn it fearrekleed.  

Jonge fûgels binne donkerder as folwoeksen fûgels mei bêzje rânen oan 'e wjukfearren, ljochtbrune markearings op 'e boppedielen en brúnbêzje markearings op it ûnderbealchje. De sturt is blau oan 'e boppekant en griis oan 'e ûnderkant, wylst de snaffel brún is mei in ljochte punt.  

## Fersprieding
De fûgel is endemysk op it eilân Kofiau, dat foar de kust fan West-Papoeä (Yndoneezje) leit. 

## Status
De soarte hat in lyts ferspriedingsgebiet en de populaasje is nei alle gedachten ek lyts. It geskikte biotoop wurdt stadichoan lytser en degradearret. De IUCN kategorisearret de soarte op 'e Reade list as gefoelich (hast bedrige). 

## Namme
De wittenskiplike namme fan 'e soarte ferwiist nei de Amerikaanske ornitolooch Daniel Giraud Elliot.
Kofiau

**Kofiau** is in lyts eilân (of eins in eilannegroep) dat heart by de Raja Ampateilannen westlik fan Nij-Guineä yn 'e provinsje West-Papoea, Yndoneezje. It eilân leit súdwestlik fan it gruttere eilân Waigeo. 

## Skiednis
De earste bewenners fan Kofiau wiene etnyske Papoea’s. Harren foarâlden wennen al tûzenen jierren op Nij-Guineä.

Yn 'e 15e en 16e iuw lei it westen fan Nij-Guineä, ynklusyf Kofiau, somtiden yn 'e ynfloedssfear fan 'e Tidore- en Ternate-sultanaten út de Molukken. Dy keninkriken hiene in belang yn it útwreidzjen fan har hannelsnetwurken foar speserijen (muskaat en krûdnagel). 

Yn 'e 17e iuw kamen de Nederlanners nei dit part fan de wrâld. Raja Ampat waard ynklusyf Kofiau yn 'e 19e iuw stadichoan ûnder Nederlânsk bewâld brocht. Foar de Nederlanners wie Kofiau net fan grut ekonomysk belang, mar it kaam as ûnderdiel fan Nederlânsk-Ynje wol ûnder de Nederlânske jurisdiksje. Misjonarissen út Dútslân en Nederlân brochten yn 'e 19e en 20e iuw it kristendom nei de eilannen.

Nei de Twadde Wrâldkriich waard Nederlânsk-Ynje as Yndoneezje selsstannich yn 1949, mar West-Nij-Guineä (dêr't Kofiau by heart) bleau oant 1962 ûnder Nederlânsk bestjoer. Op 1 maaie 1963 waard it gebiet offisjeel oerdroegen oan Yndoneesje mei it betingst dat de befolking in kar meitsje mocht oer harren takomst. Mei de tige kontroversjele Act of Free Choise waard Kofiau mei Nij-Guineä definityf ûnderdiel fan 'e Yndonezyske provinsje West-Papoea.

## Geografy
Kofiau is ien fan 'e fjouwer grutte eilannen fan 'e Raja Ampateilannen (de oare trije binne Misool, Waigeo en Batanta). It eilân leit relatyf ôfsidich en is minder bekend by toeristen as bygelyks Waigeo of Misool. It bestiet út kalkstienheuvels, âlde koraalriffen en is oerdutsen mei tropysk reinwâld.

Kofiau is bekend om syn unike floara en fauna mei in oantal endemyske soarten, lykas de Kofiauflaggesturtiisfûgel en de Julianamonarch. It wetter om it eilân is hiel helder en ryk oan koraalriffen.  

## Befolking
It eilân telt net in soad ynwenners, dy't foar it meast yn lytse doarpen oan 'e kust wenje. Etnysk hearre se by de Papoea's. De minsken libje tichteby de natuer en harren wurk bestiet út fiskjen en lytskalige lânbou. Minsken prate in Papoeataal en Yndonezysk. De befolking hat in sterke mienskipssin. Gearwurking, famyljebannen en respekt foar âlderen binne tige wichtich.

De measte minsken op Kofiau binne kristlik, fral protestantsk. Dat is it gefolch fan aktiviteiten fan sindelingen út de tiid fan 'e Nederlânske koloniale tiid. Der binne lykwols noch spoaren fan tradisjoneel animisme, lykas it leauwen yn natoergeasten (beamgeasten en foarfaarsgeasten). Yn guon doarpen kombinearje de ynwenners kristlike rituelen mei âlde tradysjes, bygelyks by begraffenissen of evenminten.

## Keppeling om utens
* Raja Ampat Guide
Numforflaggesturtiisfûgel

De **Numforflaggesturtiisfûgel** (*Tanysiptera carolinae*) is ien fan 'e njoggen fûgelsoarten fan it skaai flaggesturtiisfûgels (*Tanysiptera*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). Der binne gjin ûndersoarten.

## Beskriuwing

Ynklusyf syn lange sturtpinnen wurdt de soarte 34 oant 38 sm lang. De fearren fan 'e kop, it bealchje en de wjukken binne blaufiolet. Dêrfan is de kroan it ljochtst en binne de skouders en de haadslachpinnen fan 'e wjukken hast swart. De stút dêrfoaroer is wyt. De hast 10 sm lange sturt hat twa langere, sintrale donkerblauwe fearpinnen mei wite einen. De snaffel is skarlakenread, de eagen binne donkerbrún en de poaten grienbrún. Yn 'e fearren binne gjin opfallende ferskillen tusken mantsjes en wyfkes.    

Jonge fûgels binne doffer mei rossige en bêzje ûnderkanten, in wite stút en in swarteftige sturt. 

## Fersprieding
De soarte is endemysk op it 330 km² grutte eilân Numfor. De fûgel komme yn 'e measte biotopen en hichten op Numfor foar, ynklusyf strânbegroeiïng en degradearre bosk.

## Status
It oantal fûgels wurdt tusken 2.500 oant 10.000 fûgels rûsd (2022). De fûgel is algemien en it liket der op dat de soarte him oanpasse kin oan degradearre biotopen. Der is lykwols net in soad bekend oer de fûgel en der is sprake fan biotoopferlies op it eilân. In part fan it biotoopferlies komt del op folsleine houtkap foar lânbou, dêr't de fûgel net libje kin. Fanwegen it tige lytse ferspriedingsgebiet en in nei alle gedachten lytse populaasje hat de fûgel de status fan hast bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN.    

## Namme
De fûgel waard op Numfor troch Hermann von Rosenberg sammele en yn 1871 troch Hermann Schlegel beskreaun, dy't de fûgel yn 'e wittenskiplik namme ferneamde nei Karoline, de frou fan Von Rosenberg.
Sirkwy (Tresoar)

**Sirkwy** is in side op it webstee fan 'e Frysk histoarysk en letterkundich sintrum, museum en argyf Tresoar, dêr't  in soad ynformaasje te finen is oer Fryske literatuer en skriuwers.

Earder wie der foar dit webstee in aparte tagong, ûnder de namme *Sirkwy*; op it stuit is der lykswols gjin direkte tagong, en moat de lêzer mar útfine dat sokke ynformaasje ûnder https://tresoar.nl/literatuur te finen is.
Rypke Westra

**Rypke Westra** (Stiens, 1932 - 2021) wie in Fryske sjonger dy't benammen yn de jierren sechtich aktyf wie. Hy trede ek op foar de radio yn Hilversum. De dei neidat de Avro him in fêst kontrakt oanbea, waard er dôf, in oandwaning dy't oant de operaasje fan fjouwer jier letter duorje soe. Hy gie dêrnei yn de manufaktuerehannel op De Lemmer. 

Westra brocht inkelde Frysktalige poplieten út. Ien fan syn bekendste ferskes is *Tink oan my* de troch Anne van der Mark fertaalde Fryske ferzje fan it jazznûmer *All of me*. Westra wurke ek by de selskippen fan Tetman de Vries en fan syn omke Klaes Westra.

## Diskografy
;Singles
* " De jongerein / O, Sytske" (1959)
* "Tink oan my / In ritsje lea mei dy" (1962)
* "Yn'e trein / Troch dy" (1962)
;EP
* "Rypke Westra sjongt Frysk: Tink oan my / In ritsje lea mei dy / Yn'e trein / Troch dy" (1962)
;LP mei oaren
* "Ald en nij fan Fryske grûn" (19??)

## Keppeling om utens
* Rypke Westra ''Tink oan my'', youtube.com
Sirkwy

*sirkwy (elektrisiteit), in elektrysk netwurk
*sirkwy (sport), in baan foar auto- of motorsport
*sirkwy (loftfeart), in ôfbeakene fleanrûte
*sirkwy (kuolling), in kuolkring yn bgl. in kearnsintrale
*sirkwy (rjochtspraak) (Ingelsk: *circuit*), in geografyske ûnderferdieling fan 'e rjochtspraak yn 'e Feriene Steaten
*Sirkwy (Tresoar), de side op it webstee fan Tresoar dêr't ynformaasje te finen is oer Frysktalige literatuer
Shotgun Wedding

**shotgun wedding*, letterlik: "jachtgeweartrouwerij", in Ingelske term foar in hastige, twongen trouwerij fanwegen ûnbedoelde swierens, in "moetje"
*''Shotgun Wedding'' (film út 1963), in Amerikaanske film út 1963
*''Shotgun Wedding'' (film út 1993), in Australyske film út 1993
*''Shotgun Wedding'' (film út 2013), in Amerikaanske film út 2013
*''Shotgun Wedding'' (film út 2022), in Amerikaanske film út 2022
*''Shotgun Wedding'' (album fan Lydia Lunch en Rowland S. Howard), in album fan Lydia Lunch en Rowland S. Howard út 1991
*''Shotgun Wedding'' (album fan Bride), in album fan Bride út 1995
*''Shotgun Wedding'' (liet), in liet fan Roy C. út 1965
Flaggesturtiisfûgels

De **flaggesturtiisfûgels** (*Tanysiptera*) foarmje in fûgelskaai yn 'e famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). Ta it skaai wurde njoggen soaarten rekkene, dy't yn Austraalje, op Nij-Guineä, de Molukken en in pear eilannen fan Wallacea foarkomme. De measte soarten binne op Nij-Guineä te finen, yn Austraalje is mar ien soarte oanwêzich. 

Ferskillende soarten binne endemysk op eilannen. Oer it algemien is de trend dat hast alle soarten yn oantallen tebek rinne troch it ferlies oan habitat. Der binne trije soarten mei de IUCN-status fan hast bedrige. De soarte mei de measte ûndersoarten en it grutste ferspriedingsgebiet is de flaggesturtiisfûgel.

## Soarten
Numfor

**Numfor** is ien fan 'e Schouteneilannen noardlik fan Nij-Guineä yn 'e Yndonezyske provinsje Papoea. It eilân leit fyftich km westlik fan Biak en Supiori en op 70 km eastlik fan 'e havenstêd Manokwari op it skiereilân Fûgelkop. Numfor hat in oerflak fan 311 km² en it heechste punt is 178 m.

## Geografy
De measte doarpen lizze oan 'e kust en binne mei inoar oer in 50 km lange kustwei ferbûn, dy't de Amerikanen yn 'e Twadde Wrâldkriich oanleinen. Numfor wurdt yn fiif distrikten ferdield: Numfor-East (Numfor-Timur), Numfor-West (Numfor-Barat), Poiru, Bruyadori en Orkeri. 

## Skiednis

Yn 'e Twadde Wrâldkriich besette Japan it eilân. De Japanners bouden trije fleanfjilden op it eilân: it noardlike Kornasoren-fleanfjild, it noardwestlike Kameri-fleanfjild en it westlike Namber-fleanfjild. By de bou brûkten se lokale ynwenners en oare twangarbeiders ûnder tige minne omstannichheden. Op 2 july 1944 begûn de Slach om Numfor doe't de Amerikaanske en Australyske troepen ûnder it befel fan generaal MacArthur yn it ramt fan 'e "Operation Typhoon" op Numfor lannen. Harren doel wie it eilân yn te nimmen om fan dêrút fierdere operaasjes yn Nij-Guineä en de Filipinen te fasilitearjen. De ynvaazje waard útfierd mei in amfibyske lâning en mei loftbombardeminten. It ferset wie net grut om't in soad Japanske soldaten troch sykte en brek oan goede foarsjennings ferswakt wiene. Op 31 augustus 1944 wie it eilân frij fan Japanners. De Kornasoren-fleanbasis waard ynnommen en op 'e nij brûkt troch de Alliearden. De Slach om Numfor koste 66 alliearden it libben en 343 rekken ferwûne, wylst 1.714 Japanner it libben lieten en 186 man kriichfinzen nommen waarden. Fan 'e troch Japan 3.000 ymportearre twangarbeiders libben neffens Amerikaanske sifers op 31 augustus noch mar 403 minsken.  

## Befolking

It ynwennertal fan Numfor skommelt tusken 8.000 oant 10.000 minsken. De befolking is ferspraat oer ferskate doarpen mei in pear gruttere plakken lykas Kornasoren, Yemburwo en Baruki.  
De ynwenners fan Numfor binne benammen etnyske Papoea's en nau besibbe oan 'e ynwenners op Biak. De minsken prate njonken de lokale taal, in fariant fan 'e taal op Biak, ek Yndonezysk. It stammesysteem spilet noch in grutte rol op it eilân.

De befolking is fral protestantsk-kristlik (GKI – Gereja Kristen Injili).  

Troch it geografyske isolemint is in soad fan 'e kultuer fan Numfor noch autentyk, alhoewol't de moderne tiid ek dêr feroaringen bringe.

## Ekonomy
De fiskerij en de lânbou binne wichtige besteansmiddelen. De eksport bestiet út fisk en lânbouprodukten. It toerisme nimt in jimmeroan grutter plak yn.
Arûkûkaburra

De **Arûkûkaburra** of **Arûkookaburra** (*Dacelo tyro*) is ien fan 'e fiif fûgelsoarten fan it skaai kûkaburra's (*Dacelo*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing
De Arûkûkaburra is in grutte iisfûgel en wurdt trochstrings 33 sm lang. De soarte hat in dikke, twakleurige snaffel. De kop fan 'e Arûkûkaburra is oant op 'e rêch ljochtbrún en wyt grimelich. Fan ûnder is de fûgel wyt oant ljochtbrún. De wjukken binne swart mei blau en de stút en de sturt binne hielendal blau.

## Fersprieding
De Arûkûkaburra komt yn savanna's yn it súdlike grinsgebiet fan West-Papoea en Papoea Nij-Guineä en op 'e Arû-eilannen foar. 

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *Dacelo tyro archboldi*: de savanne's en gerslannen fan 'e Trans Fly.
* *Dacelo tyro tyro*: de súdwestlik fan Nij-Guineä lizzende Arû-eilannen.

De fûgel libbet yn lytse groepkes en hat in soad leven, mar hâld him meastentiids yn 'e strewellen en beammen op.   

## Status
Yn it geskikte ferspriedingsgebiet is de fûgel in algemiene soarte. It ferspriedingsgebiet is beheind, mar der is gjin oanlieding te tinken dat de soarte yn oantallen ôfnimt. Dêrfandinne wurdt de Arûkûkaburra op 'e Reade list troch de IUCN as net bedrige klassifisearre.