open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nooitgedacht (Veenoord)

De **Nooitgedacht** is in nôtmûne yn Veenoord yn 'e provinsje Drinte. 

## Skiednis
Eardere mûnen yn Veenoord datearren út 1862 en 1904. Beide mûnen baarnden ôf en De Nooitgedacht is de tredde mûne op it plak, dy't yn 1916 boud waard. Oarspronklik waard de mûne yn 1732 as pel- en oaljemûne yn Ljouwert boud. De mûne ferhûze yn 1805 nei It Hearrenfean, dêr't er as oaljemûne It Fortuin opboud waard. Fan dêr wei ferhûze de mûne tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw nei it buorskip Hankate yn Oerisel. Nei de brân fan 'e twadde mûne yn Veenoord waard de mûne yn Hankate ôfbrutsen en wer opboud op it hjoeddeiske plak.

Yn 1952 kaam der in ein oan de mûnderstradysje fan de mûndersfamylje Van Aalst, dy't al sûnt de bou fan 'e earste mûne 1862 eigner wie. De mûne waard troch de famylje ferkocht oan 'e Coöperatieve Aan- en Verkoopvereniging Landbouwbelang G.A., dy't de mûne restaurearre en as opslach brûkte. Yn 1972 waard de mûne oerdroegen oan 'e feriening De Hollandsche Molen. Op 'e nij folge in restauraasje en by dy restauraasje waard ek it moderne wjukkesysteem feroare yn it âldhollânske wjuksysteem.

De mûne waard op 21 oktober 1980 oerdroegen oan 'e Molenstichting Drenthe. Dy stifting restaurearre De Nooitgedacht yn 'e jierren 2003-2005.

## Beskriuwing
De mûne fertsjintwurdiget it type fan in achtkante boppekruier mei stelling. De ûnderbou is mitsele en giet fanôf de stelling oer op in houten boppebou mei achtkant. It achtkant en de kape binne reitdutsen. De roeden binne fan metaal en hawwe tsjintwurdich in âldhollânsk wjuksysteem. De flecht is 23 meter.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl
* Molenstichting Drenthe
Gisko (ferstoarn yn 239 f.Kr.)

**Gisko** wie in Kartaachske generaal dy't tsjinne hie yn de lêste jierren fan de Earste Punyske Oarloch tsjin de Romeinske Republyk, en yn de Hierlingekriich. Hy wie in boarger fan de stedsteat Kartago. Syn bertejier en syn âldens by syn ferstjerren binne net bekend, allyk oer syn libben ear't er warber waard yn de Earste Punyske Oarloch.

## Libben
Hy wie de generaal fan de Kartaachske striidkrêften yn Sisylje dy't syn basis yn Lilybaeum, hjoed-de-dei Marsala, hie, ûnder oerbefelhawwer Hamilkar Barka. Hy late de Kartaachske striidkrêften yn it Belis fan Lilybaeum (250-241 f.Kr.) en de Slach by de Egadyske Eilannen (241 f.Kr.), dy't Kartago beide ferlear. Mei dy lêste slach einige de Earste Punyske Oarloch. Hamilkar Barka waard troch de Kartaachske Senaat hjitten en ûnderhannelje foar frede. Hamilkar waard brûkel en liet de ûnderhannelings oan Gisko oer, sa't dy dan ek die by it Ferdrach fan Lutatius. Dêrnei moast Gisko de Kartaachske striidkrêften, dy't foar it meastepart út hierlingen bestie, nei Kartago sjen te krijen. Hy ferparte it leger neffens komôf en stjoerde de groepen ien foar ien werom, tinkende dat se fuortendaliks betelle wurde soene. Mar de Kartaachske oerheid hie njonkelytsen besletten de hierlingen pas te beteljen wannear't se allegear oankommen wiene, om dan mei harren oer in leger betellingsbedrach te ûnderhanneljen. Nei jierren fan kriich wie de skatkiste sa goed as leech. De soldaten wiene der net wiis mei en kamen yn opstân. Gisko waard hjitten werom út Sisylje te kommen en ûnderhannelje mei harren. Gisko wie tige populêr yn it leger en hy wist de ûntefredenens te bedarjen. Om ûnbekende reden sakke de disipline hommels nei ûnderen en guon soldaten wegeren eltse oerienkomst mei Kartago oan te nimmen. Dêrnei bruts der rebûlje út en dyjingen dy't net mei de rebûlje meidiene, waarden ta dea stiennige. Gisko en syn delegaasje waarden finzennommen en de skatkiste, dy't se mei hiene, waard yn beslach nommen. Doe bruts der kriich út tusken de opstannelingen ûnder lieding fan Spendius en Matho, en it Kartaachsk leger ûnder leiding fan Hanno de Grutte en Hamilkar Barka.

Gisko waard foar twa jier lang finzen holden, en yn dy tiid moasten de opstannelingen ferskate kearen belies jaan. Hamilkar Barka behannele de kriichsfinzenen goed en yn 239 f.Kr. joech er harren de kar om yn syn leger te tsjinjen of de frijheid om nei hûs ta te gean. Dêrtroch rûnen der in soad opstannelingen oer nei de kant fan Hamilkar. De leiders fan de opstannelingen hiene noed dat in grut part fan harren leger oerrinne soene en se wiene derfan oertsjûge as se yn de hannen fan Hamilkar komme soene, hja de goede behanneling net krije soene. Om eltse mooglikheid fan goederbêstens fan beide kante fuort te nimmen, liet Spendius Gisko en 700 oare Kartaachske kriichsfinzenen ta dea martelje. Dêrnei waard de kriich in "kriich sûnder genede".
De Hoop (Sleen)

**De Hoop** is in nôtmûne yn it Drintske Sleen yn 'e gemeente Coevorden.

## Skiednis
De mûne waard yn 1915 boud troch mûnebouwer Reinds út Beilen en folge in achtkante boppekruier sûnder stelling op. Dy foargonger wie yn 1850 boud en stie doe oan 'e râne fan 'e heide, maar baarnde yn 1914 ôf.  

De hjoeddeiske nôtmûne stie earder op 'e hoeke fan 'e Daltonstraat/Leusderweg yn Amersfoart en wie dêr bekend as mûne "De Gunst". Fanwegen de smei-izeren as en oare dielen is oan te nimmen dat de mûne earder noch as yndustrymûne yn Noard-Hollân stien hat. Yn 1915 ferhûze de mûne nei Sleen en krige dêr de namme "De Hoop".

Oant likernôch 1960 bleau de mûne oan it wurk, mar dêrnei rekke er yn ferfal. Healwei de jierren 1970 fûn der in grutte restauraasje plak. Nei de restauraasje waard de mûne brûkt as pakhûs. 

Yn 2010 hat de gemeente Coevorden de mûne oernommen. De Sleener mûnestifting "De Hoop" waard yn 2012 oprjochte en hat as doel om de mûne safolle mooglik te brûken.

## Beskriuwing
De mûne is in achtkante boppekruier mei stelling en in mitselde ûnderbou. Kape en achtkant binne mei reid dutsen. De roeden binne fan metaal en hawwe âldhôllanske wjukken en in flecht fan 24 meter. 

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* Fer. De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl
Doarpstsjerke (Sleen)

De **Doarpstsjerke** fan Sleen is in grutte trijeskippige PKN-tsjerke oan 'e âlde wei fan Grins nei Coevorden. It goatysk koer ûnstie nei alle gedachten tsjin 'e ein fan 'e 14e iuw. Mei 68 meter is de toer de heechtse tsjerketoer fan Drinte.   
   
## Skiednis

It earste tsjerkegebou op it plak wie nei alle gedachten in houten tsjerke, dy't om 1100 hinne ferfongen waard troch in stiennen sealtsjerke. Mooglik waard it trijesidige koer, it âldste diel fan 'e tsjerke, oan dy sealtsjerke boud. It skip datearret fan 1350-1450. De trijeskippige halletsjerke dy't doe ûnstie, is de iennige fan dat tiidrek yn Drente en tsjûget fan 'e posysje fan Sleen as haadplak fan it dingspil Sudenfjild. It koer waard om 1500 hinne ferhege.

Nei't yn 1867 de spits fan 'e toer ôfbaarnde, krige de toer in lantearne as bekroaning. Yn 1923 waard dy troch de hjoeddeiske achtsidige spits ferfongen.  

Yn 1880 stoartte it dak foar in part yn. By de folgjende restauraasje ûnder lieding fan C.H. Peters ûnder advys fan P.J.H. Cuypers krige de tsjerke in neogoatysk oansjen. Tusken 1962 en 1966 folge in twadde restauraasje, wêrby't in konsistoarje tafoege waard.

Om't it ûnderhâld fan it monumint te heech waard foar de tsjerklike gemeente, is der in stifting oprjochte om de gemeente te helpen by it yn stân hâlden fan it foar it doarp tige karaktistike gebou. De *Stichting Behoud Monumentale Kerk* makke yn 2019-2020 in renovaasje fan sawol it gebou as it oargel mooglik. 

## Ynterieur
De tsjerke hat in stiennen krúsribferwulft. Yn it koer wurdt de tsjerke fan in netferwulft oerkape. Yn it koer fan 'e tsjerke binne noch âlde grêfsarken. Ek binne dêr noch in rige nissen út de roomske tiid. Yn 2001 krige it koer in brânskildere raam fan de Letske gleskers Aigars Rozins en Viesturs Berzin mei as tema: "De Heare is wierlik opstien". 

De renêssânse kânsel datearret fan 1668. It romaanske doopfont is fan Bentheimer sânstien en datearret fan 'e 13e iuw.

## Oargel
It oargel waard yn 1846 troch Johannes Vollebrecht boud en kaam pas yn 1948 nei de Doarpstsjerke fan Sleen. It waard oarspronklik boud foar de kleastertsjerke fan 'e paters Krúshearen yn Sint-Agatha by Cuijk. Fiifentweintich jier letter ferhûze it oargel nei in kapel yn Uden en waard it útwreide mei in twadde manuaal. Yn 1905 waard it oargel oanskaft troch de grifformearde tsjerke fan Driebergen, dêr't it bleau oant de herfoarme gemeente fan Sleen it oargel oernaam. 

Yn it ramt fan 'e restauraasje fan 'e tsjerke yn 1961-1963 krige it oargel in lytser, frijhingjend oargelbalkon mei fundaasje yn 'e toermuorre.  
 
Alle dielen fan it oargel, ek de oargelkas, datearje út 1846 of letter. De bylden fan kening David en twa ingels binne fan Belgyske makkelei, de oargelkas fan Johannes Vollebrecht sels.
Wachtum

**Wachtum** is in doarp yn de gemeente Coevorden yn de Nederlânske gemeente Drinte. Oant de weryndieling fan 1998 hearde Wachtum by de eardere gemeente Dalen.

Wachtum is in âld iesdoarp. De earste fermelding fan it doarp datearret fan 1399.

Yn it doarp stiet de nôtmûne De Hoop. Oarspronklik is dy mûne boud as poldermûne foar it bemeallen fan in polder by Veendam. Yn 1894 ferhûze de mûne nei Wachtum en die sûnt tsjinst foar it meallen fan feefoer.

De bewenners fan Wachtum waarden eartiids foar boeren, poepen en *jeuden* útskolden.

## Keppeling om utens
* Webside fan Wachtum
De Hoop (Wachtum)

**De Hoop** is in nôtmûne út 1894 yn it Drintske doarpke Wachtum. De mûne is ien fan 'e trije nôtmûnen yn Drinte mei deselde namme (de oare twa steane yn Sleen en Noarch). 

## Skiednis
De stie oarspronklik sûnt 1813 as poldermûne yn Veendam om dêr de polder 'Hoop op Beter' droech te meallen. Yn 1894 waard de mûne troch mûnebouwer Ritsma út Haulerwyk boud yn Wachtum foar de mûnder G.J. Mulder. 

Yn 1937 folge in renovaasje en de modernisearring fan it wjuksysteem, mar yn 1940 kaam de mûne stil te stean. Tusken 1966 en 1968 krige de mûne nije roeden, in nije stelling en sturt en waarden de muorren op 'e nij foege, mar nei de jierren 1970 waard de mûne stadichoan ynboud en sette it ferfal yn. Doe't de mûne yn 1998 troch in stifting oernommen waard folge in plan om de mûne wer te restaurearjen. De kape, stelling en de roeden waarden fernijd en it achtkant op 'e nij dutsen mei reid. Yn 2010 ferkocht de stifting de mûne oan 'e gemeente Coevorden. Sûnt 2012 binne ek de âlde loadsen om de mûne hinne ôfbrutsen en stiet de mûne wer hielendal frij. 

Yn 2020 droech de gemeente Coevorden de mûne oer oan de It Drintske Gea.

## Beskriuwing
De mûne is in achtkante boppekruier op in stiennen ûnderbou. Kape en achtkant binne reitdutsen. De flecht fan de wjukken is 21,60 meter. De wjukken hawwe sûnt 1937 it systeem fan Van Bussel.  

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* Fer. De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl
Albertdina

De **Albertdina** yn Noard-Sleen, Drinte, is in nôtmûne dy't yn 1906 boud waard op it plak fan in foargonger, dy't doe ôfbaarnde. 

## Skiednis
De foargongers fan de hjoeddeiske mûne baarnden yn in pear jier efter inoar ôf. De earste mûne stie oarspronklik yn Garrelsweer en baarne yn 1904 ôf. De twadde mûne wie boud fan materjaal fan 'e stellingmûne 'Concordia', dy't yn Grins oan it Damsterdjip stie, in mûne út 1771 en dy't yn 1906 ôfbaarnde.

De Albertdina waard yn 1906 foar de mûnder F. Westerling boud mei it achtkant fan 'e ôfbrutsen mûne Apollo (of mûne fan Grashuis) út it Grinslânske Usquert.

It eigendom fan 'e mûne gyng yn 1908 oer fan J. Westerling op J. Ziengs. Yn 'e jierren 1952-1953 krige de mûne by in restauraasje fan 'e sûnt 1945 nije eigner J. Schepers in nije sturt en selsswichting.   

Yn 1976 kocht de doetiidske gemeente Dalen de mûne fan 'e lêste mûnder J. Schepers. Nei de gemeentlike weryndieling waard de gemeente Coevorden eigner fan 'e Albertdina, dy't de mûne yn 2020 tagelyk mei De Hoop yn Wachtum en De Arend yn Coevorden oerdie oan it Drintske Gea.

## Beskriuwing
De Albertdina is in achtkante muonts mei in mitselde ûnderbou. De wjukken hawwe in flecht fan 22 meter en in âldhollânsk wjuksysteem. Kape en achtkant binne reitdutsen.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* Fer. De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl
De Sterrenberg

**De Sterrenberg** is in nôtmûne oan 'e Burgemeester Weimalaan yn Nijefean yn 'e gemeente Meppel. 

## Skiednis
De mûne stie oarspronklik yn it East-Fryske Weener en wie dêr fan 'e famylje Sterrenberg. De mûne, oarspronklik boud yn 1786, wie healwei de jierren 1970 brekfallich woarn en in amtner fan 'e doetiidske gemeente Nijeveen krige by tafal te hearren dat de famylje wol fan 'e mûne ôf woe. Werom yn Nijeveen besocht de amtner meistanners te krijen foar de ferhûzing fan 'e mûne nei Nijeveen, mar der wie polityk ferset fan û.o. boargemaster Niemeijer. Nettsjinsteande it ferset slagge it dochs in mearderheid yn 'e gemeenterie foar it útstel te krijen om de mûne foar in symboalysk bedrach oan te keapjen. Betingst fan 'e famylje Sterrenberg wie wol dat de mûne yn 'e selde steat wer opboud waard, itjinge troch de firma Schakel út Eksmoarre útfierd waard. De weropbou yn Nijefean fûn plak yn 1977, it jier dat Nijefean 500 jier bestie. De mûne waard op 11 augustus 1977 troch prins Claus iepene. 

## Beskriuwing
De Sterrenberg is ferneamd nei de East-Fryske famylje fan wa't de mûne wie. It is in achtkante boppekruier op in nij mitselde ûnderbou. It houten achtkant en de kape binne reitdutsen. Unyk foar Nederlân is de wynroas foar it automatysk kruien op 'e kape fan 'e stellingmûne. De wjukken hawwe selsswichting en in flecht fan 23 meter.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* Fer. De Hollânske Mûne
* Allemolens.nl

## Sjoch ek
* De Vlijt (Meppel)
* De Weert (Meppel)
Herfoarme tsjerke (Nijefean)

De **Herfoarme tsjerke** oan 'e Doarpsstrjitte is in goatysk tsjerkegebou yn Nijefean (*Nijeveen*) yn 'e provinsje Drinte.

## Skiednis
Yn 1477 waard Nijefean in selsstannige parochy en losmakke fan 'e parochy Havelte. De tsjerke waard dus noch yn 'e katolike tiid boud en wijd oan Sint-Barbara.

De kape wurdt droegen troch byntwurk. Yn 1627 fûn der in ferbouwing plak en doe binne nei alle gedachten de houten sydmuorren fan it tsjerkeskip troch stiennen muorren ferfongen. De sydmuorren waarden yn 'e 19e iuw ferhege, wêrby't ek de kape feroare waard. By de restauraasje fan 'e tsjerke yn 'e jierren 1976-1977 waarden de 19e iuwske feroarings werom draaid.     
  
## Ynterieur

De preekstoel stiet oan 'e meast eastlike muorre fan it koer en datearret fan 1744. Yn it koer stiet in offertafel út de katolike tiid. Oer de flier leit dêr in sark út 1506 mei in tsjelk en hosty, itjinge wiist op it grêf fan ien fan 'e earste preesters fan 'e tsjerke. De nachtmielstafel datearret fan 1631.

Yn it tuorke hinget in liedklok, dy't getten waard yn 1947. De klok ferfong âldere klokken út 1613 en 1849.

## Oargel
It oargel waard yn 1846 troch Schulting en Maarschalkerweerd út Utert foar in partikulier boud. It stie letter yn 'e herfoarme tsjerke fan Zierikzee en sûnt 1887 yn de kristlik-grifformearde tsjerke fan Meppel. De herfoarme gemeente fan Nijefean kocht it oargel yn 1897 oan en Jan Proper boude it yn 'e tsjerke op. De oargelkreake datearret fan 1955. By de rekonstruksje fan it oargel yn 1978 krige it ynstrumint de hjoeddeiske oargelkas.

## Keppeling om utens
* ''Orgelsite'': Disposysje oargel
Hein Klompmaker

**Hein Klompmaker** (Drachten, 1954) is in Nederlânske skriuwer, berneboekeskriuwer en eardere museumdirekteur.

## Biografy
### Jonkheid en oplieding
Klompmaker waard berne yn it sikehûs Nij Smellinghe yn Drachten en waard grutbrocht yn Mearum as jongste yn in boerehúshâlding fan trije bern. Hy woe ynearsten sjoernalist wurde mar letter besleat er him op skiednis te rjochtsjen. Nei de hafû folge er in learare-oplieding en studearre dêrnei skiednis oan de Ryksuniversiteit yn Grins.

### Wurkpaad
Klompmaker brocht yn 1980 it boek *Marloek, Oek En Anderen* út, in jeugdroman basearre op in Frânsk stripboek dat er yn in fakânsje yn Frankryk krigen hie. Yn 1988 waard er direkteur fan it Hunebêdsintrum in Borger. Yn 2018 gie er dêr ôf as direkteur en waard opfolge troch Harrie Wolters. By syn ôfskied waard er troch boargemaster Jan Seton (1971) ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau beneamd. Sûnt is er noch kollumnist en skriuwer. Teffens set er him yn foar it behâld fan de Drinske hunebêden.

## Bibliografy
*(1989) *De fascinerende wereld van de hunebedbouwers* (tegearre mei A.G. Lieuwer)
*(1980) *Marloek, Oek En Anderen*
*(2008) *Oek gaat op reis*
*(2008) *Oek en het vuur*
*(2009) *Oek en de vreemdeling*
*(2009) *Mijn land is groen, mijn land is mooi*
*(2018) *Plaats delict: Steentijd*
*(2021) *Het leven van boeren die hunebedden bouwden. Een collectieve biografie*
Joukje Postma

**Joukje Postma** (Mullum, 3 febrewaris 1877 - ûnbekend) wie in Fryske koartebaanrydster.

Postma waard berne yn Mullum. Se wûn har earste wedstriid yn desimber 1890. Se wûn yn totaal njoggen prizen, fiif preemjes en twa gratifikaasjes. De prizen wiene almeast in som jild, mar ek in gouden earizer en in medalje. Postma har lêste wedstriid wie yn 1899 yn Ljouwert dêr't hja it earizer bemachtige. Neffens har âlden ried se de 160 meter yn 14 sekonden; se leaude dat sels ynearsten net en tocht dat se der sa'n 17 sekonden oer dien hie.

## Prestaasjes
;1890-91
:1e priis - 22 desimber 1890 yn Berltsum, manlju/froulju kompetysje

;1891-92
:gratifikaasje (f 5,-) - 11 jannewaris 1892 yn Ljouwert

;1893-94
:preemje (f 15,-) - 12 jannewaris 1894 yn Frjentsjer
:priis (f 15,-) - 22 febrewaris yn Lekkum

;1894-95
:premium (f 7,5) - 23 jannewaris 1895 yn Wynaam
:priis (f 12,-) - 28 jan. 1895 yn Hurdegaryp
:priis (f 15,-) - 29 jan. 1895 yn Jellum
:gratifikaasje (f 2,5) - 2 febrewaris 1895 yn Sâltkamp
:preemje (f 25,-) - 11 febr. 1895 op de stedsgrêft yn Ljouwert, kompetysje fan 31 riders
:priis (f 20,-) - 13 febr. 1895 yn Sleat
:priis (f 100,- en in sulveren medalje) - 16 febr. 1895 yn Ljouwert, kompetysje fan 41 riders

;1896-97
:preemje (f 10,-) - 28 desimber 1896 yn Grypskerk
:priis (f 20,-) - 17 jannewaris 1897 yn Sibrandabuorren
:priis (f 35,-) - 22 jannewaris 1897 yn Snits
:preemje (f 10,-) - 26 jannewaris 1897 yn Frjentsjer

;1898-99
:priis: gouden earizer - 3 February 1899 in Ljouwert, competition of 29 riders
Noard-Sleen

**Noard-Sleen** (Drintsk: *Noord-Slien*) is in doarp yn de gemeente Coevorden yn de provinsje Drinte. 

## Skiednis

It doarp leit noardlik fan Sleen, dat eartiids ek Súd-Sleen neamd waard. Súd-Sleen waard lykwols folle grutter en it haaddoarp fan de eardere gemeente Sleen, dy't op 1 jannewaris 1998 weryndield waard by de gemeente Coevorden. Boaiumfynsten rjochtfeardigje de konklúzje dat Noard-Sleen al fier foar de jiertelling bewenne west hat. Ek de hunebêden D50 en D51 oan de Hunebedweg noardlik fan de Zweeloërstraat tsjûgje dêrfan.    

By de tarieding fan de bou fan in nije pleats yn maart 2015 waarden by argeologysk ûndersyk oerbliuwsels ûntdutsen fan in prehistoaryske delsetting. It gyng om ferskillende pleatsen en skuorren (*"Spiekers"*) út de brûnstiid en izertiid.

## It besjen wurdich
Noard-Sleen is in iesdoarp mei in soad Saksyske pleatsen. It besjen wurdich is de mûne Albertdina, in grûnsiler út 1906.

Yn de marke Noard-Sleen binne twa hunebêden te finen. Noardlik fan it doarp leit de 1600 hektare grutte boskwachterij Sleenersân. De bosken binne op in grut heide- en stosângebiet oanplante. Fan de heide binne hjir en dêr noch wat lytse fjildsjes oerbleaun. Yn it bosk leit it hunebêd de 'Papeloze kerk'. Yn de tiid fan de reformaasje waarden dêr hagepreken holden. Oan de súdlike kant fan it bosk stiet in monumint foar de omkommen mannen fan Britske bommesmiter, dy't dêr op 14 maaie 1943 delstoarte. Oan de súdeastlike kant fan it bosk, tichteby it doarp, leit it rekreaasjegebiet de Kibbelkoele.
André Zwart

**André Zwart** (It Hearrenfean, 16 maart 1988) is in Frysk kuorballer dy spilet foar LDODK út De Gordyk. Mei LDODK spilet hy in de Korfbal League. Yn it seizoen 2016/2017 en 2018/2019 spile de feriening de fjildfinale. Mar tsjin respektyflik Blauw-Wit út Amsterdam en Dos'46 út Nijeveen waard ferlern. Syn broer Erwin Zwart spilet ek by de ploech út De Gordyk.
Friso Boode

**Friso Boode** (Dronten, 1 desimber 1988) is in Nederlânsk âld-kuorbalspiler fan ûnder oare it Nederlânske team en LDODK út De Gordyk.

Hy is berne yn Dronten en spile dêr by ASVD. Dêrnei spile hy yn de Korfbal League by Nic. út Grins en TOP út Sassenheim. Yn it seizoen 2016/2017 gie Boode foar LDODK út De Gordyk spiljen. Boode naam yn 2020 ôfskie fan it topkuorbal.
Marjolijn Kroon

Marjolijn Kroon (Maarssen, 2 april 1991) is in Nederlânsk âld-kuorballer fan it Nederlânske team en fan LDODK út de Gordyk. 

Kroon spiele ûnder oaren foar OVVO út Maarssen, Fortuna út Delft en KZ út Koog aan de Zaan. Sûnt it seizoen 2016/2017 spile Kroon by LDODK yn de Korfbal League. Yn 2020 is sy stoppe mei kuorbaljen op  it heechste nivo fan Nederlân.
Reus (mytysk wêzen)

In **reus** (froulike foarm: **reuzinne**) is in mytysk wêzen mei in antropomorf (minskeftich) uterlik, dat lykwols oansjenlik grutter is as in minske. Sokke wêzens komme foar yn 'e mytologyen fan in protte religyen en de folkloares fan in grut tal etnyske groepen. Reuzen wurde gauris ôfskildere as meunsters en antagonisten. Opmerklik is dat harren manearen yn 'e regel net botte fyn ynlein binne en dat se mar in bytsje prate, hoewol't se dat ornaris wol kinne. Guon reuzen beskikke oer magyske krêften. 

Yn 'e Westerske kultuer binne reuzen ûnder mear bekend út 'e Grykske mytology, dêr't se foarkomme yn ferskate foarmen, as de titanen, giganten en syklopen. Ek tige bekend binne de iisreuzen of *jötnar* út 'e Noardske mytology. Yn mearkes komme reuzen ek foar, lykas yn *[[Lyts Tomke en de Reus]]* en *[[Jaap en de Beanstôk]]*. Yn mearkes fan Frânske of Italjaanske oarsprong sprekt men gauris fan ogers, dat meunsterlike reuzen binne. Yn moderne fantasyliteratuer komme ek geregeldwei reuzen foar. Men kin dan tinke oan *[[Gulliver's Travels]]* fan Jonathan Swift, út 1726, mar ek oan it berneboek *[[The BFG (boek)|The BFG]]*, fan Roald Dahl, út 1982. 

Yn 'e Bibel, om persiis te wêzen yn in frij obskuere passaazje yn it bibelboek *[[Genesis (boek)|Genesis]]* (6:1-4) wurdt ferhelle fan 'e fal fan guon ingels, dy't fereale rekken op minsklike froulju en by harren in ras fan reuzen oansetten: de Nefilim. It apokrife boek *[[Reuzen (boek)|Reuzen]]* giet dêr fierder op yn. Neffens de Joadske folkloare soe kening Og fan Bazan (dy't yn *[[Numeri]]* 21:21-35 neamd wurdt) de lêste fan it reuzeras fan 'e Refaïten west hawwe. 

Ek de bibelske Filistyn Goliat (sjoch: *[[1 Samuël]]* 17:4-7) wurdt wol beskreaun as in reus, mar yn syn gefal liket it net om in lid fan in ras fan mytyske wêzens te gean, mar om in gewoane minske, sij it ien fan ûngewoane grutte en krêft. Yn sa'n selde, oerdrachtlike, sin wurde ek wol oare útsûnderlik grutte minsken reuzen neamt, lykas histoaryske Fryske frijheidsstrider Grutte Pier; Rigardus Rijnhout, de 'Reus fan Rotterdam'; en Petrus van Gorp, de 'Reus fan Turnhout'.

## Sjoch ek
*''Reuzen'' (boek)
Jan Mans

**Jan Mans** (Hearlen, 9 april 1940 - Meerssen, 18 febrewaris 2021) wie in Nederlânske politikus fan de PvdA. Hy krige lânlike bekendheid doe't er boargemaster wie fan Ynskedee en dêr in fjoerwurkramp op 13 maaie 2000 wie.

Mans wie ek waarnimmend boargemaster fan Fenlo, Saanstêd, Maastricht en Gouda. 

Mans is op 18 febrewaris yn syn wenplak Meerssen ferstoarn, hy wie al in tiid siik en waard 80-jier âld.
Lilianne Ploumen

**Lilianne Ploumen** (Maastricht, 12 july 1962) is in politika fan de PvdA. Sy hat op ferskate mêden yn de partij warber west. Oant 12 april 2022 wie sy de fraksjefoarsitter en listlûker fan de PvdA yn de Twadde Keamer. 

Ploumen wie oant 2002 lid fan GrienLinks, dêrnei stapte se oer nei de PvdA. Fan 6 oktober 2007 oant 22 jannewaris 2012 wie sy foarsitter fan de partij. Op 5 novimber yn dat jier waard sy Minister fan Bûtenlanske Hannel en Ûntwikkelingsgearwurking yn it kabinet-Rutte II. 

Doe't nei de ferkiezingen fan 2017, de PvdA in histoarysk min resultaat helle wêrby't it tal sitten fan 38 oant 9 werom gie, kaam Ploumen yn de Twadde Keamer. Hja wie dêr wurdfierder foar bûtenlanske saken en soarch. 

### Listlûker en fraksjefoarsitter
Neidat Lodewijk Asscher him weromluts as listlûker en fraksjefoarsitter op 14 jannewaris 2021 troch it skandaal om de taslagge-affêre hinne, kaam Lilianne Ploumen yn byld foar syn posysje. Sûnt 14 jannewaris wie Ploumen fraksjefoarsitter en op 18 jannewaris waard sy beneamd ta listlûker foar de Twadde Keamer ferkiezingen yn 2021.

## Keppeling om utens
* Drs. E.M.J. (Lilianne) Ploumen, Parlement.com
* Lilianne Ploumen op de webside fan de PvdA
Kuorbalferiening Boelensloane

**Kuorfbalferiening Boelensloane** is in kuorbalferiening út it doarp Boelensloane yn de gemeente Achtkarspelen. De feriening waard oprjochte op 10 febrewaris 1966. De feriening hat in gearwurking mei kuorbalferiening KV It Fean út Surhústerfean. Yn beide doarpen wurde wedstriiden spile en traint.

It fjild yn Boelensloane is oan de Spekloane. De seal is op de Piter Jellesstrjitte yn it doarp.
North by Northwest

**north by northwest*, de Ingelske term foar noardnoardwest
*''North by Northwest'' (film), in Amerikaanske spionaazjefilm út 1959 ûnder rezjy fan Alfred Hitchcock
*''North by Northwest'' (album), in album fan Tom Robinson út 1982
**[[North by Northwestern]]*, in online-deiblêd fan 'e Noardwestlike Universiteit yn Evanston (Illinois)
*North by North Western, in jierliks holden keunstfestival yn Wigan (Ingelân)
Hoanskrobbers

De **hoanskrobbers** (*Circus*) binne in skaai fan rôffûgels út de famylje fan de haukfûgels (*Accipitridae*). 

De hoanskrobbers binne middelgrutte, slanke roffûgels mei in lichemslingte fan 40-60 sm., en in wjukspanwiidte fan 90-155 sm. De lytste soarten binne de ljochte hoanskrobber en de skiere hoanskrobber. De grutste binne de Súdamerikaanske langwjukhoanskrobber en de Australyske sompehoanskrobber. De wyfkes binne oer it algemien 30-40% grutter as de mantsjes. De hoanskrobbers libje yn iepen gebieten. De lytsere soarten, sa as de skiere hoanskrobber ite foaral fûgeltsjes, wylst de gruttere mear lytse of net-sa-lytse sûchdieren, sa as kninen ite.

## Oare nammen
*Frysk*: Hoannebiter, Hânskrobber; *[[Noardfrysk]]*: Hanjüger; *Nederlânsk*: Kiekendief; *Dútsk*: Weihe; *Ingelsk*: Harrier.

## Fersprieding

De hoanskrobbers komme yn alle wrâlddielen foar, mei útsûndering fan Antarktika. It grutste briedgebiet hat de blauwe hoanskrobber: fan Súdwest-Jeropa oant Kamtsjatka; mei de Amerikaanske blauwe hoanskrobber, dy 't foarhinne ta deselde soarte rekkene waard, binne blauwe hoanskrobbers sirkumpolêr. As briedfûgels ûntbrekke de hoanskrobbers yn Midden-Amearika, Noardlik Afrika en Súdlik Aazje.

## Taksonomy
De ûnderferdieling fan de hoanskrobbers as neikommend:
** *Skaai*: **hoanskrobbers** (*Circus*), 16 soarten:
*** brune hoanskrobber (*Circus aeruginosus*)
*** Easterske hoanskrobber (*Circus spilonotus*)
*** Papoeahoanskrobber (*Circus spilothorax*)
*** sompehoanskrobber (*Circus approximans*)
*** Afrikaanske brune hoanskrobber (*Circus ranivorus*)
*** Réunionhoanskrobber (*Circus maillardi*)
*** Madagaskarhoanskrobber (*Circus macrosceles*)
*** langwjukhoanskrobber (*Circus buffoni*)
*** spikkelhoanskrobber (*Circus assimilis*)
*** swarte hoanskrobber (*Circus maurus)*
*** blauwe hoanskrobber (*Circus cyaneus*)
*** Amerikaanske blauwe hoanskrobber (*Circus hudsonius*)
*** grize hoanskrobber (*Circus cinereus*)
*** ljochte hoanskrobber of steppehoanskrobber (*Circus macrourus*)
*** bûnte hoanskrobber (*Circus melanoleucos*)
*** skiere hoanskrobber (*Circus pygargus*)

## Keppelings om utens
*IOC World Bird List, 11.1, jan. 2021
Stefanustsjerke (Westerbork)

De **Stefanustsjerke** is in goatyske tsjerke yn it Drintske doarp Westerbork.

## Skiednis
De tsjerke fan Westerbork datearret út it begjin fan 'e 15e iuw. De toer is foar in part âlder, it ûnderste diel datearret út de 13e iuw, wylst yn 1778 it boppeste diel boud waard. Oarspronklik stie op it plak in houten kapel, dy't om 1360 hinne ferfongen waard troch in stiennen tsjerke.    

Yn 'e roomske tiid wie de tsjerke wijd oan Stefanus, lykas ek de tsjerke fan Beilen, de parochy dêr't Westerbork oarspronklik ûnder foel. Nei de reformaasje rekke de namme fan 'e tsjerke yn ûnbrûk, mar yn 2007 krige de tsjerke de âlde namme werom.  

## Ynterieur

De nachtmielstafel is 17e-iuwsk en de preekstoel waard yn 1778 boud. Yn 'e tsjerke hinget in mei wapenskylden fersierde koperen kroanluchter út 1783.

De tsjerke besit twa skilderijen fan Reinhart Dozy, dy't fan 1939 oant syn ferstjerren yn 1947 yn it oanbuorjende Elp wenne. Hy skildere froulju yn Drintske klaaiïng as hja nei tsjerke gyngen. Sûnt 2012 hinget yn 'e tsjerke in tredde skilderij. It is in wurk fan 'e skilder Louis Albert Roessingh út it begjin fan 'e 20e iuw, dy't ek yn Elp wenne, en dat in doopplechtichheid foarstelt.

## Oargels
It ienmanualige oargel komt oarspronklik út de Bitgumer Sint-Martinustsjerke. Dêr bouden Christian Müller en Johann Michael Schwartsburg it oargel mei gebrûk fan âlder materjaal yn 1726. Doe't Petrus van Oeckelen foar Bitgum in nij oargel boude, krige it âlde oargel yn 1862 in plak yn Westerbork. 

Sûnt 1985 besit de tsjerke ek in kistoargel.

## Tsjerkesegel
Lykas yn it wapen fan 'e eardere gemeente Westerbork wurdt yn it segel fan 'e tsjerke in wite falk ôfbylde. De fûgel ferwiist nei it saneamde falkejild, dat de parochy Beilen (dêr't Westerbork earder ûnder foel) betelje moast foar de ôfdracht fan in wite falk oan 'e biskop fan Utert.
## Keppeling om utens
* ''Orgels in Drenthe'': skiednis oargel Stefanustsjerke Westerbork
* ''Orgelsite'': disposysje
Earnen

De **earnen** (*Aquilinae*) binne in ûnderfamylje fan rôffûgels út de famylje fan de haukeftigen (*Accipitridae*). De ûnderfamylje hat tsien skaaien mei 38 soarten. Net alle rôffûgels dy 't 'earn' yn 'e namme hawwe binne lea fan de ûnderfamylje fan de earnen. Sa binne de fiskearnen, de slange-earnen en de see-earnen eigen famyljes of ûnderfamyljes. 

## Taksonomy
* *Underfamylje*: earnen (*Aquilinae*)
** *Skaai*: *Nisaetus*, 10 soarten:
*** Yndyske toefearn (*Nisaetus cirrhatus*)
*** (*Nisaetus floris*)
*** berchtoefearn (*Nisaetus nipalensis*)
*** (*Nisaetus kelaarti*)
*** (*Nisaetus alboniger*)
*** Javaanske toefearn (*Nisaetus bartelsi*)
*** (*Nisaetus lanceolatus*)
*** (*Nisaetus philippensis*)
*** (*Nisaetus pinskeri*)
*** (*Nisaetus nanus*)
** *Skaai*: *Spizaetus*, 4 soarten:
*** (*Spizaetus tyrannus*)
*** (*Spizaetus melanoleucus*)
*** (*Spizaetus ornatus*)
*** (*Spizaetus isidori*)
** *Skaai*: *Stephanoaetus*, 1 soarte:
*** kroanearn (*Stephanoaetus coronatus*)
** *Skaai*: *Lophotriorchis*, 1 soarte
*** (*Lophotriorchis kienerii*)
** *Skaai*: *Polemaetus*, 1 soarte
*** fjochtearn (*Polemaetus bellicosus*)
** *Skaai*: *Lophaetus*, 1 soarte
*** langtoefearn (*Lophaetus occipitalis*)
** *Skaai*: *Ictinaetus*, 1 soarte
*** Yndyske swarte earn (*Ictinaetus malaiensis*)
** *Skaai*: *Clanga*, 3 soarten:
*** skreau-earn (*Clanga pomarina*)
*** Yndyske skreau-earn (*Clanga hastata*)
*** bastertearn (*Clanga clanga*)
** *Skaai*: *Hieraaetus*, 5 soarten
*** brune earn (*Hieraaetus wahlbergi*)
*** dwerchearn (*Hieraaetus pennatus*)
*** (*Hieraaetus morphnoides*)
*** (*Hieraaetus weiskei*)
*** flekearn (*Hieraaetus ayresii*)
** *Skaai*: *Aquila*, 11 soarten:
*** savanne-earn (*Aquila rapax*)
*** steppe-earn (*Aquila nipalensis*)
*** Spaanske keizerearn (*Aquila adalberti*)
*** keizerearn (*Aquila heliaca*)
*** (*Aquila gurneyi*)
*** keningsearn (*Aquila chrysaetos*)
*** kylsturtearn (*Aquila audax*)
*** klippe-earn (*Aquila verreauxii*)
*** (*Aquila africana*)
*** haukearn (*Aquila fasciata*)
*** Afrikaanske haukearn (*Aquila spilogaster*)

## Keppelings om utens
*IOC World Bird List, 11.1, jan. 2021
Alblas (rivier)

De **Alblas** is in rivierke yn de Nederlânske provinsje Súd-Hollân mei in lingte fan 10 kilometer. 

De Alblas begjint as de Graafstroom, dêr't de eardere gemeente Graafstroom nei neamd is. Tusken Bleskensgraaf en Ald-Alblas, op 'e hichte fan de Wijngaardeseweg, feroaret de Graafstroom fan namme en wurdt Alblas neamd. 

Earder wie de Alblas in drok befearne rivier mei boaten dy't yn haadsaak feefoer transportearren. Pleatsen út dy tiid hawwe dêrom de foargevel nei it wetter en net nei de dyk. Dat komt om 't yn de perioade fan bouwen de rivier de Alblas in wichtiger transportrûte wie as de dyk. Hjoed- de-dei wurdt de rivier allinne befearn troch rekreaasjeboaten. By't winter, wannear't de rivier tichtferzen is, wurdt de Schaatsmolentocht foar in part oer de rivier riden. 

Westlik fan Ald-Alblas makket de Alblas in grutte bocht nei it noarden ta en wer werom nei it suden, dy't ôfsnijd wurdt troch de Nauwe Alblas. It rivierke streamde úteinlik by Alblasserdam de Noard yn. Hjoed-de-dei rint de Alblas dea, om't de slûs, dy't tagong joech nei de Noard net operasjoneel mear is. 


Alblas Moulin.jpg|Sicht op de Alblas by Ald-Alblas
Alblas dans Oud Alblas.jpg|De Alblas yn Ald-Alblas
Alblas Nauwe Alblas.jpg|Plak dêr't de Alblas en de Nauwe Albas byelkoar komme
Grutte- of Marijetsjerke (Meppel)

De **Grutte- of Marijetsjerke**, ek **Alde Tsjerke**, is in histoarysk tsjerkegebou yn Meppel (Drinte). Fanwegen brek oan frijwilligers en de hege enerzjyrekken moast de tsjerke troch de PKN-gemeente ôfstjitten wurde. Yn 2022 waard der foar it lêst in tsjinst holden. De tsjerke is neitiid foar 1 euro ferkocht oan in begraffenisbedriuw.  

## Skiednis
De bou fan 'e Grutte Tsjerke sette útein nei't yn de earste helte fan 'e 15e iuw de biskop fan Utert dêrta tastimming joech. De tsjerke bestiet út in goatysk haadskip en in letter oanboud noardlik skip út 1518. De neoklassisistyske eastlike gevel waard nei de útwreiding op kosten fan it mearsidige koer yn 1779-1781 boud. De tsjerke wie de lyts woarn foar it begraven fan 'e minsken en de flier wie earder al trijeris ophege. Nei't de fergrutting fan 'e tsjerke klear wie duorre it net mear lang dat ûnder de Frânsen it begraven fan 'e deaden yn 'e tsjerke ferbean waard. 

De toer datearret út de twadde helte fan 'e 15e iuw. De lantearne op it piramidedak is in tafoeging út 1827.

Yn 1796 waard de waach fan Meppel út 1617 by de tsjerke lutsen om as konsistoarje te tsjinjen.

De tsjerkeried fan 'e PKN Meppel makke yn 2019 it plan bekend om de Grutte Tsjerke te keap te setten. De plannen wiene in diel fan de gemeente min nei't sin. Yn 2023 waard de tsjerke ferkocht oan in begraffenisbedriuw.

## Ynterieur

De preekstoel yn 'e tsjerke datearret fan 1696, de lessener mei de houten earn fan 1646, de foet fan 'e preekstoel en it doophek fan 1780-1782. It sânstiennen blêd njonken de preekstoel is noch ôfkomstich fan in alter út de katolike tiid.  

## Oargel
Sûnt 1713 wurke de Fryske oargelbouwer Jannus Harmannus Kamp út Berltsum oan 'e bou fan it oargel. Nei alle gedachten spile sykte fan 'e oargelbouwer in rol by it feit dat it oargel net troch de keuringen kaam. Yn 1721 ferstoar Jan Hamens Kamp doe't it oargel noch jimmeroan net keurd wie en it wie Frans Caspar Schnitger, dy't it oargel yn it jier dêrop foltôge. It ynstrumint besiet 27 registers ferdield oer haadwurk, rêchposityf, boarstwurk en oanhongen pedaal. Yn 1882 waard it boarstwurk ferwidere en yn 1905 ferhûze de spyltafel nei de lofter kant fan it haadwurk. De wynlade fan it boarstwurk kaam op it plak fan it boarstwurk. 

Sûnt 1951 restaurearre Mense Ruiter it oargel. Ek rekonstruëarre de Grinslânske oargelbouwer it boarstwurk. Boppedat foege Mense Ruiter in frij pedaal mei njoggen registers ta. Nei de foltôging fan 'e restauraasje fan 'e tsjerke yn 1968 waard it oargel oplevere. De lêste grutte restauraasje fan it oargel fûn yn 'e jierren 2013-2014 troch de firma Reil plak.

It trijemanualige oargel hat no 38 registers, ferdield oer haadwurk (12), rêchwurk (10), boarstwurk (7) en pedaal (9).

## Keppeling om utens
* Stifting Freonen fan de Grutte Tsjerke
* ''Orgels in Drenthe'': oargelskiednis
Fairness Doctrine

De ***Fairness Doctrine*** (betsjut: earlikenslear) wie in regeling fan de *[[Federal Communications Commission]]* (FCC) yn de Feriene Steaten dy't yn 1949 oannommen waard. Neffens dy regeling moasten omroppers beide kanten fan in kontroversjeel ûnderwerp taljochtsje. 

De *fairness doctrine* wie basearre op twa eleminten: it ferplichte omroppers tiid fan harren útstjoertiid te besteegjen om kontroversjele ûnderwerpen, dy't fan iepenbier belang wiene, te besprekken, en de ferskillende útgongspunten dêrfan te besprekken. Stjoerders koene sels bepale hoe en wat, sa as bygelyks ûnderdiel fan it nijs, aktualiteiterubriken of redaksjonele artikels. De regeling ferplichte lykwols gjin likese tiid foar tsjinstellende útsichtpunten, mar se moasten teminsten alle útgongspunten wol behannelje. 

It wichtichste punt fan de regeling wie om harkers de ferskillende útgongspunten sjen te litten om sa harren eigen oardiel deroer jaan litte te kinnen. Nei't ûnder it regear fan presidint Ronald Reagan de regeling op 5 augustus 1987 opheft waard, hoegden omroppers net mear objektyf te wêzen. De reden foar it opheffen, wie neffens sizzen dat de regeling it earste amindemint fan de Amerikaanske grûnwet skeint. Dat amindemint jout de garânsje foar frijheid fan mieningsutering en parsefrijheid, en neffens de tsjinstanners fan de regeling skeinde it de parsefrijheid. It opheffen fan de regeling late neffens in soad minsken ta de politike twaspjalt yn it lân.

It opheffen fan de regeling kaam benammen ta foardiel foar de konservative kommentatoaren, dy't op de radio praatprogramma's útstjoerden. Rush Limbaugh wie ien fan de earsten, en dy sette út ein mei syn programma yn 1988 dy't al rillegau oer 650 radiostjoerders te beharkjen wie. Hy smiet gauris gearspanningsteoryen yn de rûnte. Letter kamen ûnder oaren Sean Hannity en Glenn Beck, en nijsstjoerder Fox News derby.

Der waard neitiids wer oproppen, benammen út de rûnte fan progressiven en de Demokratyske Partij om de *fairness doctrine* fannijs yn te fieren, mar benammen republikeinen binne der op tsjin.
Grifformearde tsjerke (Oostwold)

De **Grifformearde tsjerke** yn Oostwold (Eastwald) yn 'e gemeente Aldamt, Grinslân, is in tsjerkegebou fan 'e PKN De Dollert. De tsjerke is sûnt 2001 in ryksmonumint.  

## Skiednis
De grifformearde tsjerke fan Eastwâld ûnstie mei de doleânsje. Yn 'e tiid fan 'e ôfskieding brieken in pear hûshâldings mei de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke en dy wiene dêrnei tsjerklik oanwiisd op Midwolda. Oanlieding foar de doleânsje yn Eastwâld wie net lykas op oare plakken de frijsinnigens yn 'e Nederlânsk Herfoarme Tsjerke, mar folle mear it hearskjende stânsferskil yn de Herfoarme gemeente. De tsjerke fan 'e 'kleine luyden' woeks al gau en de earste tsjerke *Pro Rege* koe oan 'e Noorderstraat boud wurde, in tsjerke mei 245 sitplakken dy't yn 1889 yn gebrûk nommen waard. 

Sûnt 1900 wie de tsjerke te lyts woarn en waard der praat oer in ferbouwing of nijbou, mar it duorre oant 1930 doe't der útein set waard mei de bou fan 'e hoeddeiske tsjerke oan 'e Goldhoorn mei 345 sitplakken, dy't noch yn itselde jier iepene waard. Arsjitekten fan de nijbou wiene Wijk en Broos út Grins.  

De tsjerke waard yn 'e jierren 2012-2013 restaurearre en yn it ramt fan dy restauraasje waard it kleurrike ynterieur ek wer hersteld. 

## Beskriuwing
De tsjerke fertsjintwurdiget skaaimerken fan de Amsterdamske Skoalle. Opfallend is de hege smelle nulle, dy't boppe de topgevel útriizget, werfan de top mei blêdgoud belein is. De ramen binne allegear yn glês-yn-lead útfierd. De ynrjochting is tige kleurryk en de banken steane as in waaier om 'e preekstoel hinne opsteld.

## Oargel
It oargel hinget boppe de preekstoel en waard yn 1939 troch de firma Reil boud as in pneumatysk kegellade-oargel mei 17 registers, ferdield oer twa manualen en pedaal. Yn 1946 waard it oargel troch Reil elektrifisearre.

## Keppeling om utens
* Side firma Reil: disposysje oargel
Herfoarme tsjerke (Oostwold)

De **Herfoarme tsjerke fan Eastwâld** (*Oostwold*) yn 'e gemeente Aldamt Grinslân is in krústsjerke út 1775 en ferfong eartiids in âldere tsjerke út 1598.

## Skiednis
As foarbyld foar de bou fan 'e krústsjerke tsjinne de Nije Tsjerke yn 'e stêd Grins. By in útwreiding fan 'e tsjerke feroare it grûnplan fan it gryksk krús yn in latynsk krús, mei't ien fan de fjouwer earms (de súdlike) útwreide waard. Efter de tsjerke leit it hôf mei in pear 17e- en 18e-iuwske grêfstiennen.

De tsjerke is sûnt 1973 in ryksmonumint en ûndergyng yn 'e jierren 1970 in grutte restauraasje.

Yn 2020 moast de tsjerke sletten wurde nei't earder stikken fan it plafond op de grûn fûn waarden. De *Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen* stelde fêst dat de skea feroarsake wie troch de gaswinning. Yn 2021 waarden de ferwulften restaurearre. 

## Ynterieur

De tsjerke besit in monumintale preekstoel mei klankboerd, doopstek en doopfont mei fykwurk. Fiif tsjerkebanken binne oerkape. De koperen kroanljochter stamt fan 1821.

Yn it achtsidige tuorke hinget in klok út 1807 fan 'e jitterij Van Bergen út Heiligerlee. It oerwurk is ek fan 'e firma Van Bergen en stamt út 1893. Fan in midsiuwske klok út 1400, dy't hjoed-de-dei yn it depot fan it Grinslânsk Museum bewarre wurdt, is yn 2021 foar de tsjerke in replika getten. 

## Oargel
De tsjerke hat in oargel fan de Hamburger Heinrich Hermann Freytag (Hamburch, 1759 - Grins, 14 april 1811), in twamanualich oargel út 1811. Yn 1989 folge in restauraasje troch de oargelmakker A.H. de Graaf (1928-2014) út Leusden, dy't it oargel yn 'e oarspronklike steat werom brocht. It oargel hat achttjin registers, ferdield oer haadwurk en boppewurk. It pedaal is oanhongen.

## Keppeling om utens
''Orgelsite'': disposysje, beskriuwing en lûdsfragminten fan it oargel
Herfoarme tsjerke (Midwolda)

De **Herfoarme tsjerke** fan Midwolda yn 'e provinsje Grinslân is in protestantsk tsjerkegebou út 1738. 

## Foargonger
De ienfâldige hjoeddeiske tsjerke ferfong in monumintale, sechtich meter lange romaanske tsjerke út likernôch 1200. Dy tsjerke hie oarspronklik mar leafst fjouwer tuorren, in dwersskip, in koer en sydskippen. Tsjintwurdich betinkt allinne de namme fan de pleats 'Ol Kerke' it plak dêr't de romaanske tsjerke ea stien hat. De yn 1738 ôfbrutsen tsjerke soe de grutste tsjerke fan 'e hiele provinsje Grinslân west ha.  

## Skiednis hjoeddeisk gebou
De toer waard al yn 1708 boud, wylst de tsjerke pas yn 1738 foltôge waard. De nijbou waard fral mooglik troch Johan Hora, de bewenner fan de Ennemaboach. As oantinken oan 'e fjouwer tuorren fan 'e romaanske tsjerke krige de nijbou op it dak fjouwer pinakeltsjes. De fjouwer earnen op de wynwizers fan de pinakeltsjes ferwize nei Grins, dy't de patronaatsrjochten fan 'e tsjerke besiet. Oars as de âlde tsjerke krige de nijbou in plak by de doarpskearn.

De tsjerke waard yn 2014 oerdroegen oan 'e Stifting Alde Grinslânske Tsjerken, mar wurdt noch wol troch de PKN brûkt foar tsjerketsjinsten.

## Ynterieur

De ynrjochting fan 'e tsjerke is 18e-iuwsk. De preekstoel is fersierd mei fykwurk en der binne twa hearebanken mei it wapen fan Hora Siccama 

## Oargel
De tsjerke hat in monumintaal piipoargel út 1772. It waard troch de oargelmakker Albertus Antoni Hinsz boud. In pakesizzer fan Johan Hora, Johan Hora Siccama, makke de bou fan it oargel mooglik. It ynstrumint, it grutste doarpsoargel fan Noard-Nederlân, besit 33 registers ferdield oer twa manualen en in frij pedaal. It piipwurk is noch hielendal oarspronklik. Yn 'e jierren 1990 joech oargelmakkerij Van der Putten en B. Veger it oargel de klank fan Hinsz werom.

## Keppeling om utens
* Stifting Alde Grinslânske Tsjerken 
* Stifing Hinsz-oargel
Tiltsjebuorren

**Tiltsjebuorren** is in buorskip dy’t yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Tiltsjebuorren leit noardlik fan Dokkum en súdeastlik fan Hantum. Tiltsjebuorren leit yn de himrik fan Ealsum.

De bebouwing fan de buorskip leit oan de Hantumerwei en de Droppingwei. De kearn bestiet út 11 adressen oan de Dokkumerwei en 4 adressen oan de Droppingwei.

Troch de buorskip rint De Peazens.

## Skiednis

### Ûntstien
Tiltsjebuorren is ûntstien by in lytse brêge, in tille, oer De Peazens. De bebouwing oan de Hantumerwei waard nei de jierren 1930 wat útwreide  en sadwaande ûntstie der in lytse wenkearn. De buorskip krige op 15 juny 2013 in eigen plaknammeboerd en waard doe offisjeel in buorskip.

### Twadde Wrâldoarloch
Yn de Twadde Wrâldoarloch, fan neijier 1944 ôf, wiene der wapendroppings yn it fjild benoarden de Peazens by Tiltsjebuorren. Op 5 maaie 1965  is der in tichtby lizzende pleats nei ferneamd, 'Droppinghiem'. Net fier fan it âlde droppingsplak stiet it oarlochsmonumint 'Droppinghiem'. 

### Gemeentelike weryndieling
Sûnt 2019 leit Tiltjsebuorren yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei de buorskip yn sawol de gritenij as de gemeente East-Dongeradiel.

## Rûtes
De Fryske Tulperûte en it Fryske Wâldenpaad rinne troch Tiltsjebuorren.
Klemenstsjerke (Havelte)

De **Klemenstsjerke** yn it Drintske Havelte is in tsjerkegebou fan de PKN-gemeente Havelte. De eardere herfoarme tsjerke stiet eastlik fan it doarp en hat in skiednis dy't werom giet op de 12e-13e iuw. De tsjerke is in ryksmonumint.

## Skiednis
De earste kapel waard nei it kristenjen fan de omkriten om 1200 hinne boud op it plak fan in heidensk hillichdom. It boumaterjaal foar de kapel wiene fjildstiennen en kleastermoppen. Yn 1309 joech biskop Guido fan Utert yn in tiid dat Havelte noch net bestie tastimming om de tsjerke te bouwen. De bou sette yn 1310 útein: de muorren waarden ferhege en de tsjerke waard langer makke.  
By it ynwijen fan de tsjerke wiene der twa alters, in oan de hillige Klemens wijd alter en ien foar de Jongfaam Marije. De wijingskrusen oan de noardlike en súdlike muorre binne noch jimmeroan oanwêzich. Oan de binnenmuorren fan de hjoeddeiske tsjerke is te sjen hoe't de romaanske tsjerke der ûngefear útsjoen hat. Mei de bou fan de westlike toer waard yn 1410 útein set. 

Om 1450 hinne waard de tsjerke ferhege mei in goatyske boppebou. It trijesidige koer krige in nij stiennen ferwulft, wylst tusken it koer en it skip in triomfbôge mitsele waard. Letter krige ek de rest fan de tsjerke stiennen gewelven.   

Yn 1660 foar by in fûle stoarm in part fan de toer op de tsjerke. By de renovaasje moast ek in oare preekstoel oanskaft wurde.  

Oan de noardlike kant waard yn ús tiid de 'Nije Wheeme', it tsjerklike sintrum, oanboud. 

## Ynrjochting
Ut de roomske tiid datearret in alterstien út 1310, dy't tsjintwurdich njonken de preekstoel as blêd fan de nachtmielstafel brûkt wurd. Ek is der noch in wijwetterbekken út de tiid doe't it in roomsk gebou wie.  Yn it koer fan de tsjerke stiet in hearebank fan de famylje Lintman Homan út it tredde fearn fan de 17e iuw.  

De 1666 kg. swiere lûdklok 'Sanctus Johannes' yn de toer waard yn 1516 troch Geart fan Wou getten.
## Oargel

Petrus van Oeckelen út Grins boude yn 1819 it oargel yn de tsjerke. It wie it earste oargel fan Van Oeckelen, dat er oarspronklik makke foar de Kleastertsjerke yn Assen. Likernôch healwei de 19e iuw ferhûze it oargelnei de Joazeftsjerke. It waard yn 1897 troch Van Dam út Ljouwert yn de tsjerke fan Havelte boud. 

Yn trije fazes waard it oargel fan 1984 oant 2013 troch de Bruorren van Vulpen en Mense Ruiter restaurearre. 

#### Chamadron
Cees Roubos boude yn 1988 yn de toer it chamadron, in unyk oargel fan 50 koperen pipen. Yn juny oant healwei septimber op saterdeitemiddeis tusken 16:00 en 17:00 skowe de pipen troch galmgatten fan de toer en wurdt it ynstrumint bespile. It konsert bywenje kostet neat.   

## Keppeling om utens
* ''Orgels in Drenthe'': disposysje en skiednis fan it oargel
* ''Het Chamadron''