open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Crista Moore (toanielaktrise)

**Crista Moore** (1972) is in Amerikaansk aktrise, sjongster en dûnseresse dy't bekendstiet om har toanielwurk op Broadway. Hja hat twaris nominearre west foar in *[[Tony Award]]*, de wichtichste Amerikaanske teäterpriis. Moore moat net betize wurde mei de pornoaktrise mei deselde namme.

## Libben en karriêre
Moore waard yn 1972 berne en sette har karriêre útein as balletdûnseresse, wêrby't se ferskate prizen wûn en stúdzjebeurzen taparte krige fan foaroansteande balletskoallen yn New York. Fanôf har fjirtjinde folge se in oplieding oan 'e American Ballet Theatre School, wêrfoar't se nei New York ta ferhuze en op keamers wenne. Se spile yn ferskate grutte balletfoarstellings as eftergrûndûnseresse, oant se har mei santjin jier mear besleat ta te lizzen op aktearjen. 

Yn 1989 makke Moore har Broadway-debút yn 'e foarstelling *Gypsy* (oer de legindaryske Amerikaanske teäterartyste en stripper Gypsy Rose Lee), mei yn 'e haadrol Tyne Daly. Moore spile de rol fan Louise, wêrfoar't se yn 1990 har earste *[[Tony Award|Tony]]*-nominaasje krige. Yn 1996 sleepte se mei har rol as Susan Lawrence yn 'e musical *Big* in twadde nominaasje foar in *Tony Award* yn 'e wacht. Yn 2000 hie Moore in byrol yn it stik *Waiting in the Wings* fan skriuwer Noël Coward, wêryn't Lauren Bacall de haadrol spile. Fierders hie Moore yn 2004 ek in rol yn 'e Broadway-*revival* fan it stik *Jumpers*, fan toaniel- en senarioskriuwer Tom Stoppard.

Behalven op Broadway hat Moore ek yn in protte musicalproduksjes fan 'e New York City Opera spile. Sa hie se de titelrol yn Rodgers en Hammersteins *Cinderella*, dat basearre is op it mearke *[[Jiskepûster]]*. Dêrnjonken wie se ek yn ferskate *off-Broadway*-produksjes yn lytsere Newyorkske teäters te sjen. Op 'e tillefyzje hat se gastroltsjes fertolke yn 'e plysjesearje *Law and Order: SVU* en yn soapsearjes as *All My Children* en *Days of Our Lives*. Yn 2001 hie se in rol yn 'e film *Storytelling*, fan 'e ûnôfhinklike filmmakker Todd Solondz, dy't op it Ynternasjonale Filmfestival fan Cannes draaide.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Crista Moore
Lytse mara

De **lytse mara** (Latynske namme: *Dolichotis salinicola*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e kavia-eftigen (*Caviidae*) en it skaai fan 'e mara's (*Dolichotis*), dat foarkomt yn it súdlik-sintrale part fan Súd-Amearika. Dizze soarte is nau besibbe oan 'e gruttere mara (*Dolichotis patagonum*), dy't súdliker libbet. De lytse mara waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1876, troch de Dútsk-Argentynske soölooch Hermann Burmeister.
__NOTOC__
## Fersprieding en biotoop
De lytse mara is lânseigen yn 'e Súdamerikaanske Gran Chaco-krite, dy't westlik Paraguay, súdeastlik Bolivia en it uterste noarden fan Argentynje beslacht. Dat gebiet is begroeid mei drûge, toarnige wâlden en der is ek iepen gerslân.

## Uterlike skaaimerken
De lytse mara is griisbrunich fan kleur op 'e rêch, kop, fangen, sturt en poaten, mei in wite of krêmkleurige bealch en plakken fan deselde kleur om 'e eagen hinne. Hy is in slachje lytser as de gewoane mara, hat in koart sturtsje, grutte eagen, lange efterpoaten en koarte foarpoaten. Hoewol't de lytse mara nettsjinsteande syn frij koarte earen sterk op in knyn liket, is er dêr hielendal net nau oan besibbe, mei't kninen gjin kjifdieren binne.

## Hâlden en dragen
Lytse mara's libje yn groepkes fan twa oant fjouwer bisten. Se binne oerdeis aktyf en grave in hoale om yn te oernachtsjen. It binne herbivoaren, dy't de foarkar jouwe oan gerzen en krûden, mar dy't as it nypt eltse soarte fegetaasje frette.

## Status
De lytse mara hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen.
Crista Moore (pornografysk aktrise)

**Crista Moore**, echte namme: **Kristi Whitson** (Flower Mound (Teksas), 19 juny 1987), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenammen Krista Moore, Crista, Crissy James en Tiffany. Hja moat net betize wurde mei de Amerikaanske toanielaktrise, sjongster en dûnseresse mei deselde namme. Moore is de jongere suster fan Cayden Moore, dy't ek as pornoaktrise aktyf is.

## Libben en karriêre
Moore is hikke en tein yn 'e Amerikaanske steat Teksas, dêr't se yn 1987 berne waard yn it plak Flower Mound. Yn 2007, doe't se tweintich jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt yn likernôch 120 ûnderskate pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as *[[Penthouse (fideolabel)|Penthouse]]*, *[[Wicked Pictures]]*, *[[Vivid Entertainment]]*, *[[New Sensations (filmstudio)|New Sensations]]*, *[[Digital Sin]]*, *[[Hustler Video]]*, *[[Red Light District]]*, *[[Shane's World]]* en *[[Zero Tolerance (filmstudio)|Zero Tolerance]]*.

Dêrnjonken hat Moore ek foar ferskate minder bekende studio's yn 't spier west, wêrûnder *[[West Coast Productions]]*, *[[Pure Play Media]]* en *[[Platinum X Pictures]]*. Fierders hat se ek in soad wurke foar pornosites op it ynternet, lykas *[[Danni Ashe|danni.com]]* en *Porn.com*. Moore har âldere suster Cayden Moore is ek wurksum yn 'e Amerikaanske pornoyndustry, en de beide susters hawwe teminsten ien kear mei-inoar en mei in manlike akteur gearwurke yn in pornosêne, foar de website *SisterReunion.com*.

## Lichemsskaaimerken
Crista Moore is 1.56&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 50&nbsp;kg en kupmaat 34D, dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergean moatten hat. Behalven yn har earen hat hja piercings troch har lofternoaswjuk, har nâle, har beide spiennen en har klitoris. Ek hat Moore ferskate tattoeaazjes, wêrûnder in omrâne hert oan 'e binnenkant fan har lofterûnderearm, in lytsenien fan in blom lofts op har bikinyline, in flinter op har ûnderrêch, in grutte reade roas mei leaf op har lofterankel en -foet, en in mouwetattoeaazje dy't har rjochterearm omfiemet en dy't se yn 2013 sette litten hat.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Crista Moore (deade link)
* Biografy en filmografy fan Crista Moore yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Crista Moore yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Crista Moore op ''FreeOnes''
Cayden Moore

**Cayden Moore**, echte namme: **Tiffany Whitson** (Athens (Georgia), 15 oktober 1982), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenammen Kristi en Cayden. Hja is de âldere suster fan Crista Moore, dy't ek as pornoaktrise aktyf is.

## Libben en karriêre
Moore waard yn 1982 berne yn Athens, yn 'e steat Georgia, mar groeide op yn Teksas. Yn 2008, doe't se 26 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt yn likernôch 45 films spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as *[[Evil Angel (filmstudio)|Evil Angel]]*, *[[Wicked Pictures]]*, *[[Vivid Entertainment]]*, *[[Shane's World]]*, *[[Red Light District]]*, *[[Anabolic Video]]* en *[[Third Degree Films]]*. 

Dêrnjonken hat Moore ek foar ferskate minder bekende studio's yn 't spier west, wêrûnder *[[Gina Lynn Productions]]*, *[[Pure Play Media]]* en *[[Platinum X Pictures]]*. Moore har jongere suster Crista Moore is ek wurksum yn 'e Amerikaanske pornoyndustry, en de beide susters hawwe teminsten ien kear mei-inoar en mei in manlike akteur gearwurke yn in pornosêne, foar de website *SisterReunion.com*.

## Lichemsskaaimerken
Neffens har offisjele opjefte is Cayden Moore 1.63&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 55&nbsp;kg en kupmaat 32C, dêr't in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hat. Behalven yn har earen hat hja piercings troch har nâle en har klitoris. Ek hat se ferskate tatoeaazjes, wêrûnder in fiifpuntige stjer oan 'e binnenkant fan har rjochterpols, in tribale tatoeaazje op har ûnderrêch en in bân om har rjochterankel.

## Keppelings om utens
* Biografy en filmografy fan Cayden Moore yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Cayden Moore yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Cayden Moore op ''FreeOnes''
Nieve Jennings

**Nieve Jennings** (Bishopbriggs, 7 augustus 1987) is in Skotsk model, aktrise, sjongster en dûnseresse. Hja waard bekend doe't hja yn 2007 Miss Skotlân waard en yn 2008 Miss Feriene Keninkryk.

## Libben en karriêre
### Modellewurk
Jennings waard yn 1987 berne yn it Skotske Bishopbriggs. Hja begûn mei fiif jier al as model te wurkjen en waard op har fyftjinde 'ûntdutsen' troch in *scout* fan in foaroansteand modelleburo. Dêrtroch waard se yn 'e folgjende jierren frege foar opdrachten yn 'e hiele wrâld, en wurke se û.m. op Syprus en yn Spanje, Londen, Parys, Gibraltar, Japan en Sina, foar prestizjeuze *[[haute couture]]*-labels as Amanda Wakeley, Marcus Eagleton, Joyce Young en Ultimo.

### Skientmewedstriden
Teffens naam Jennings diel oan ferskate skientmewedstriden. Yn 2007 waard se keazen ta Miss Skotlân, en yn dy hoedanichheid fertsjintwurdige se har heitelân dat jiers by de Miss World-ferkiezing yn Sanya, yn 'e Folksrepublyk Sina. Dêr behelle se it twadde plak by twa ûnderdielen, Miss World Sports en Miss World Talent. Yn 2008 waard Jennings kroane ta Miss Feriene Keninkryk, wêrnei't se letter datselde jiers Grut-Brittanje fertsjintwurdige op 'e Miss International-ferkiezing yn Makau.

### Oare beuzichheden
Har bekendheid as model late foar Jennings ek ta oare putsjes. Sa waard se yn 2011 frege om 'e *GAMTA Entertainment Award* te oerlangjen op 'e útrikkingsseremoanje fan 'e *Young Scot Awards*, yn Glasgow. Los fan har modellwurk is Jennings ôfstudearre oan 'e *Glasgow Academy of Musical Theatre Arts* (GAMTA), en hat se sadwaande ek aktyf west as toaniel- en musicalaktrise, sjongster en dûnseresse. Sa hat se û.m. prinsesse Jasmine spile yn 'e musical *Aladdin*, Ms. Wotherspoon yn *Doon at the Buroo*, jonkfrouwe Marion yn *The Magical Adventures of Robin Hood* en Wendy yn *The Magical Adventures of Peter Pan*.
Mylène de la Haye

**Mylène de la Haye** (Maastricht, 29 maart 1959) is in Nederlânsk sjoernaliste, presintatrise en skriuwster fan Limburchsk komôf. 

## Libben en karriêre
De la Haye waard yn 1959 berne yn Maastricht, dêr't se opgroeide yn in gesin mei fiif bern. Hja is in suster fan 'e akteur Robert de la Haye. Harren âlden hiene yn Maastricht in kafee.

Nei in sjoernalistike karriêre, wêrby't De la Haye û.m. jierrenlang bydragen levere oan it tydskrift *[[Panorama (tydskrift)|Panorama]]*, sette se útein mei in nij wurkpaad op 'e tillefyzje, by RTL Nederlân. Dêrby presintearre se de programma's *Echte Mannen*, op RTL 4, *Te Paard Te Paard*, op RTL 5, en fierders *Lief en Leed* en *De Vakantievrouw*. Ek hie se yn 2012 in gastrol yn *Het Sinterklaasjournaal*. 

Yn 2003 brocht De la Haye in berneboek út, mei as titel *De Droommeesters*. Ek publisearre se yn 2012 it autobiografyske *Smoelwerk*, wêryn't se ferslach die fan har eigen gesichtsrekonstruksje. De la Haye is skieden en hat twa bern. Hja wennet yn Halfweg, yn 'e Noardhollânske gemeente Haarlimmerlide en Spaarnwâld.

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Mylène de la Haye yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
GNU Aspell

**GNU Aspell** is de staveringshifker fan it GNU-projekt, oarpronklik útbrocht yn 2011, en bedoeld as opfolger fan Ispell. De wurdlisten dy't dit systeem brûkt, wurde wurdboeken neamd. Bekende programma's dy't it Aspell-systeem tapasse, binne b.g. SquirrelMail en Poedit (fia it subprogramma Enchant). In protte grutte programma's hawwe foar in oare staveringshifker (Hunspell) keazen, en de ûntwikkeling fan Aspell leit al in tiid stil.

As programma hoecht Aspell gewoanlik net los ynstallearre te wurden, om't dat automatysk dien wurdt troch it haadprogramma. De wurdlisten moatte wol sels ynstallearre wurde, en binne fia de softwaredistribúsjes of de Aspell-webstee te krijen.

## Fryske wurdlisten
Aspell kin foar Fryske tekst brûkt wurde, wannear't de Fryske wurdboeken ynstallearre binne. Sûnt 2007 is der in offisjele ferzje, mar dy is dêrnei net mear ûnderholden en befettet de nijste stavering net. Dêrfoar jildt de GPL-lisinsje.

## Sjoch ek
* Fryske tekst

## Keppelings om utens
* [ftp://ftp.gnu.org/gnu/aspell/dict/0index.html Wurdboeken foar GNU Aspell]
Súdlike fyskatsja

De **súdlike fyskatsja** (wittenskiplike namme: *Lagidium wolffsohni*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e wolmûzen (*Chinchillidae*) en it skaai fan 'e berchfyskatsja's (*Lagidium*). Dit bist waard yn 1907 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Britske soölooch Oldfield Thomas. 

De súdlike fyskatsja, dy't frij nau besibbe is oan 'e folle bekendere tsjintsjilla, is lânseigen yn dielen fan Argentynje en Sily. Syn natuerlike biotoop wurdt foarme troch rotsige gebieten mei genôch beskûl. Oer de súdlike fyskatsja is fierders net in protte bekend, en der binne sels te min gegevens foar de IUCN om in ynskatting te meitsjen oangeande de status fan 'e populaasje.
Wabe (hynder)

**Wabe** (1991 – 2015) wie in Fryske hynst dy't bekendheid krige troch syn rol yn ferskate films en tillefyzjesearjes.

## Libben
Wabe waard yn 1991 yn Nederlân smiten, mar waard letter nei Skotlân ta ferkocht, dêr't er ferskate jierren lang dekhynst wie. Yn 2004 waard er kocht troch de mem fan 'e Nijseelânske amazône Hayley Moore, dy't him beried by dressuerwedstriden. Wabe wie de earste Fries dy't dêr yn Nij-Seelân oan meidie, en loek gâns besjoch.

Under ien fan dy wedstriden foel er op by de makkers fan 'e film *The Chronicles of Narnia*, dy't in grut swart hynder mei folle moanjes sochten. Sadwaande rekke Wabe belutsen by it meitsjen fan dy film, en letter wied er ek te sjen yn û.m. de film *Underworld*, en de tillefyzjesearje *Legend of the Seeker*. Wabe sels genoat fan alle oandacht dy't er krige. Neffens Moore wied er in útslover, dy't krekt ekstra syn bêst die as er wist dat der nei him sjoen waard. 

Wabe gie mids july 2015 dea, doe't er 24 jier wie. De Moores begroeven him op harren eigen lân yn Nij-Seelân, njonken in foege beek. Boppe-op it grêf planten se in magnoaljebeam.
Wabe (namme)

**Wabe** (útspr.: [ˈʋaːbə]) is in Fryske jongesnamme. It is in gearlûking fan Germaanske foarnammen dy't begjinne mei *Wald-*, wat "hearsker" betsjut, en dy't in twadde part hawwe dat begjint mei de letter b, lykas Waldbert of Waldbrecht.
Wabe

* Wabe (namme), in Fryske jongesnamme
* Wabe (hynder), in Frysk hynder dat bekend waard troch syn filmrollen
* Wabe (rivier yn Dútslân), in rivier yn Nedersaksen
* Wabe (rivier yn Etioopje), in rivier yn midsúdlik Etioopje
* Wabe (taal), in isolearre taal sprutsen yn Meksiko, yn 'e regel stavere Hûave

* WABE FM 90.1, in radiostasjon yn Atlanta (Georgia)

* Ashea Wabe (1871–1908), in búkdûnseresse út New York, ek wol bekend as Little Egypt
Perûviaanske fyskatsja

De **Perûviaanske fyskatsja** (wittenskiplike namme: *Lagidium peruanum*), is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e wolmûzen (*Chinchillidae*) en it skaai fan 'e berchfyskatsja's (*Lagidium*), dat foarkomt yn it sintrale diel fan it Andesberchtme fan Súd-Amearika. Dizze soart waard foar it earst yn 1833 wittenskiplik beskreaun troch de Prusyske biolooch Franz Meyen.

## Fersprieding
Perûviaanske fyskatsja's binne lânseigen yn it Andesberchtme en it heuvelige foarlân dêrfan yn sintraal en súdlik Perû en noardlik Sily. It is mooglik dat dizze soarte ek foarkomt yn it gebiet beëasten de Titicacamar, yn Bolivia.

## Uterlike skaaimerken
De Perûviaanske fyskatsja hat trochinoar in kop-romplingte fan 30-45&nbsp;sm, mei in plomsturt dy't hast like lang as de rest fan it lichem is, en dy't oprôle wurde kin. It gewicht fan folwoeksen eksimplaren berint 0,9-1,6&nbsp;kg. De earen binne lang en ticht behierre, en de pels op 'e romp en kop is sêft, mar op 'e sturt is it boarsteliger. Perûviaanske fyskatsja's rinne yn rêchkleur útinoar fan dûnkergriis oant brún, wêrby't dy kleuren bûn binne oan 'e hichte dêr't de bisten op libje: wat heger yn 'e bergen oft men komt, wat bruner oft de fyskatsja's wurde. Op 'e bealch binne se lykwols allegear krêmkleurich oant ljochtgriis, en de sturtpunt is readbrún of swart.

## Biotoop
Perûviaanske fyskatsja's komme foar fan 300-5.000&nbsp;m boppe seenivo. Se libje yn rotsige gebieten, dêr't se op steile berchskeanten in nêst oanlizze yn rotsspjalten. De measte populaasjes komme foar tusken de beamgrins en de sniegrins yn, mar de fersprieding fan dit bist sit gatten yn, sadat er ôfwêzich is op guon plakken dy't like gaadlik lykje as de plakken dêr't er al foarkomt.

## Hâlden en dragen
De Perûviaanske fyskatsja is in herbivoar dy't bestiet fan in ferskaat oan plantaardich guod, wêrûnder gerzen, sied en woartels. De peartiid fynt plak yn oktober en novimber, moannen dy't op it súdlik healrûn yn 'e maityd falle. Nei in draachtiid fan likernôch 140 dagen smyt it wyfke ornaris ien inkeld jong, dat ôfwûn wurdt as er 8 wiken âld is.

Natuerlike fijannen fan 'e Perûviaanske fyskatsja binne de berchkat (*Leopardus jacobitus*), de kolokolokat (*Leopardus colocolo*) en op gruttere hichten de Andesfoks (*Lycalopex culpaeus*). It oanlizzen fan nêsten op steile berchskeanten is in oerlibbingsstrategy fan 'e Perûviaanske fyskatsja, mei't er it rôfdieren dêr in stik dreger mei makket as dat er dien hie as er him gewoan op flak lân nei wenjen set hie. Perûviaanske fyskatsja's bejouwe har mar komselden fier fan har rotsich thús ôf, mei't se rotsblokken en stiennen brek binne om oan sawol lânrôfdieren as rôffûgels te ûntkommen.

## Status
De Perûviaanske fyskatsja hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt. De populaasje liket relatyf stabyl te wêzen, en hoewol't er troch de minske bejage wurdt foar it fleis, hâldt dat foar dit bist gjin bysûndere bedriging foar syn fuortbestean yn. Fierders binne der gjin bedrigings fêststeld dy't it neamen wurdich binne.
Franz Meyen

**Franz Meyen** (folút: **Franz Julius Ferdinand Meyen**; Tilsit, 28 juny 1804 – Berlyn, 2 septimber 1840) wie in Prusysk medikus en biolooch.

## Libben en karriêre
Meyen waard yn 1804 berne yn Tilsit , yn it doetiidske East-Prusen (no Sovjetsk yn Kaliningrad). Hy studearre fan 1823 oant 1826 medisinen oan 'e Universiteit fan Berlyn, wêrnei't er as sirurgyn yn it Prusyske leger tsjinne yn it Berlynsk Charité-sikehûs. Yn 1830 skreau er *Phytotomie*, de earste yngeande stúdzje nei de anatomy fan planten.

Fan 1830 oant 1832 naam Meyen diel oan 'e ekspedysje nei Súd-Amearika oan board fan it skip de *Prinzess Luise*, wêrby't Perû en Bolivia (dat doe noch in kustline hie) oandien waarden. Dêr wied er aktyf as ornitolooch en soölooch, troch bistesoarten te beskriuwen dy't doe noch nij wiene foar de wittenskip, lykas de humboldtpinguin en de Perûviaanske fyskatsja.

Mar eins wie Meyen dochs folle mear in botanikus, en nei syn weromkear yn Jeropa waard er yn 1834 oansteld as lektor botany oan 'e Universiteit fan Berlyn. Tegearre mei Heinrich Friedrich Link naam er fierders de redaksje foar syn rekken fan it jierboek *Jahresberichte über die Arbeiten für Physiologische Botanik*. Hy kaam yn 1840 yn Berlyn te ferstjerren, doe't er noch mar 36 jier wie. Syn oantins wurdt libben holden troch it nei him ferneamde planteskaai Meyenia.

## Wurk (in kar)
● 1828 – *Anatomisch-physiologische Untersuchungen über den Inhalt der Pflanzenzellen*
● 1830 – *Phytotomie*
● 1837 – *Über die Secretions-Organe der Pflanzen*
● 1837 – *Neues System der Pflanzen-Physiologie: Erster Band*
● 1838 – *Jahresbericht über die Resultate der Arbeiten im Felde der Physiologischen Botanik von dem Jahre 1837*
● 1839 – *Jahresbericht über die Resultate der Arbeiten im Felde der Physiologischen Botanik von dem Jahre 1838*
Tacori Blu

**Tacori Blu**, echte namme: **Sharmalee Burnett** (Chicago, 24 jannewaris 1973), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan mingd Angelsaksysk&nbsp;Amerikaansk, Dútsk, Iersk en Panameesk etnysk komôf. Hja makke yn it begjin fan har karriêre ek wol gebrûk fan 'e artystenammen Jade J'adore en Jade JaDore.

## Libben en karriêre
Blu waard yn 1973 berne yn Chicago, yn 'e Amerikaanske steat Illinois. Yn 2007, doe't se 34 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile se sûnt yn in fyftjintal pornofilms, û.m. foar sokke foaroansteande labels as *[[Pure Play Media]]*, *[[Diabolic Video]]* en *[[Evil Angel (filmstudio)|Evil Angel]]*.

Fierders wie Blu ek aktyf as neakenmodel, wêrby't se posearre foar ferskate manljusblêden. Ek wurke se as fetysjmodel, û.o. foar de website *[[Kink.com]]*. Neffens har offisjele opjefte is Blu 1.70&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 59&nbsp;kg en kupmaat 34DD, dêr't se oan kaam troch in boarstfergruttingsoperaasje te ûndergean.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Tacori Blu (deade link)
* Biografy en filmografy fan Tacori Blu yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Tacori Blu yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Tacori Blu op ''FreeOnes''
Safary

In **safary** is in reis oer lân troch Afrika, itsij te foet, itsij yn motorisearre ferfier, yn 'e regel troch toeristen mei as bedoeling om 'e floara en fauna dêre te bewûnderjen en der foto's fan te nimmen. Yn earder tiden draaide it ornaris om 'e jacht op grut wyld. 

## Etymology
De beneaming "safary" komt fan it Swahily-wurd *safari*, dat "reis" betsjut en oarspronklik weromgiet op it Arabyske سفرية, *safarīyaẗ*, dat "in reis" betsjut. It wurd *safari* krong oan 'e ein fan 'e 1850-er jierren fanút it Swahily it Ingelsk binnen trochdat it brûkt waard troch de ferneamde ûntdekkingsreizger Richard Francis Burton. Ut it Ingelsk wei hat it him sûnt nei de measte oare Westerske talen ferspraat.

## Safarystyl
Yn 1836 late William Cornwallis Harris in ekspedysje troch Súdlik Afrika dy't inkeld en allinne ta doel hie om 'e floara en fauna fan dat gebiet te observearjen en te ynventarisearjen. Harris lei de grûnslach foar it reizgjen yn sarafystyl, wêrby't de dei-yndieling begjint mei in rêstige start by moarnsdage, folge troch in dei fan enerzjyk kuierjen ûnderbrutsen troch in siësta op it hjitst fan 'e dei, en dan in formeel diner op 'e jûn, dy't beëinige wurdt mei it fertellen fan ferhalen mei in drankje en wat smokersguod. Ut dyselde tiid stammet de tradisjonele dracht fan safarygongers, mei khaki-kleurige klean en in tropehelm of sloprânige hoed. De heechweardiger kledaazje fan dit soarte, droegen troch de Westerske elite, soms ek by wize fan *fashion statement* as se net op safary binne, wurdt *safari chic* neamd.

## De safary-yndustry
Tsjintwurdich is de safary-yndustry in wichtich ûnderdiel fan 'e ekonomy fan in grut tal Afrikaanske lannen, fral yn Kenia, Tanzania, Súd-Afrika en Namybje, mar ek yn Botswana, Simbabwe, Sambia, Uganda, Rûanda, Etioopje en de Demokratyske Republyk Kongo. Der wurde no ferskate soarten safarys oanbean, lykas guon wêrby't men eltse jûn weromkeart nei in *lodge*, oftewol in hotel dat yn prinsipe fan alle gemakken foarsjoen is, en mobile safarys, wêrby't de toeristen har yn motorisearre fiertugen ferpleatse en nachts in tintekamp opslaan. Ek is it mooglik om foar ien dei op safary te gean, en teffens besteane der saneamde "loftsafarys", wêrby't men de natoer út in fleantúchje, helikopter of hjitte-luchtballon wei bewûnderje kin.

Yn alle gefallen wurde de toeristen begelaat troch treende en ornaris mei jachtgewearen bewapene gidsen, dy't de taak hawwe om derfoar te soargjen dat de safarygongers net te nau yn 'e kunde komme mei de pleatslike fauna. Likegoed is in safary net sûnder gefaren, want men hat op 't lêst te krijen mei wylde bisten. Sadwaande dogge har dochs geregeldwei ûngelokken foar, faak troch stomme pech, mar soms ek om't de toeristen har net oan 'e regels hâlde.
Cuvierfyskatsja

De **cuvierfyskatsja** of **Cuviers fyskatsja** (wittenskiplike namme: *Lagidium viscacia*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e wolmûzen (*Chinchillidae*) en it skaai fan 'e berchfyskatsja's (*Lagidium*), dat yn westlik-sintraal Súd-Amearika foarkomt. Mei syn lange earen en efterpoaten hat dit bist sterk wei fan in knyn of in hazze, mar de lange plomsturt bedjert dy likenis.

## Fersprieding en biotoop
Cuvierfyskatsja's binne lânseigen yn 'e bercheftige (en faak ek woastinige) dielen fan westlik Argentynje, noardlik en sintraal Sily, westlik en sintraal Bolivia en súdlik Perû. Se libje yn en mank rotsspjalten en rotsblokken yn it Andesberchtme, dêr't mar krap planten groeie. Dizze bisten komme foar fan likernôch 2.500 oant 5.100&nbsp;m boppe seenivo.

## Uterlike skaaimerken
De cuvierfyskatsja is op 'e rêch en de fangen giel-grizich, mei in blekere bealch en in lange swartpuntige plomsturt dy't like lang is as de rest fan it lichem. It hier op it lichem is lang en sêft, wylst dat fan 'e sturt stiif en boarstelich is. De lange, mei hier oerdutsen earen hawwe in wite franje en sawol oan 'e koartere foarpoaten as de langere efterpoaten hat de cuvierfyskatsja fjouwer teannen. Op 'e soallen hat er fleizige kjessentsjes, dy't soargje dat er grip hat op glêde rotsgrûn. It gewicht fan in folgroeide cuvierfyskatsja berint sa'n 3&nbsp;kg. 

## Hâlden en dragen
Cuvierfyskatsja's binne sosjale bisten, dy't yn lytse groepkes libje. Se hâlde gjin wintersliep en binne koart nei de moarnsdage en op 'e jûn it aktyfst. Dan komme se foar 't ljocht om har kostje byinoar te foerazjearjen, dat fierhinne bestiet út gerzen en moas, oanfolle mei koarstmoas. In diel fan 'e dei bringe se troch mei sinnebaaien, wêrby't se rjochtop op in rots sitte en har om-en-by skerp yn 'e rekken hâlde. Se bejouwe har nea fier fan 'e rotsen, sadat se by driigjend gefaar daliks fuortdûke kinne yn in rotsspjalt. Harren wichtichste natuerlike fijân is de berchkat (*Leopardus jacobitus*), in lytsere kateftige dy't foarkomt yn 'e Andes.

De peartiid falt by de cuvierfyskatsja yn 'e perioade fan oktober oant desimber, as it op it súdlik healrûn maityd is. Nei in draachtiid fan likernôch 130 dagen smyt it wyfke dan ornaris 1 jong (of soms 2), dat mei iepen eachjes en in folslein oangroeide pels te wrâld komt. By de berte weaget sa'n jong likernôch 260&nbsp;g en is it frijwol daliks by steat en yt fêst fretten. Lykwols drinkt it dochs noch by de mem, oant it mei 8 wiken ôfwûn wurdt. Yn finzenskip kinne cuvierfyskatsja's njoggentjin jier âld wurde; har libbensferwachting yn it wyld is ûnbekend, mar dy sil grif in stik koarter wêze.

## Status
De cuvierfyskatsja hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Wol is it sa dat de populaasjegrutte geregeldwei grutte op- en delgongen fertoant, wat gearhinget mei de waarsomstannichheden yn it ferspriedingsgebiet. Dit bist wurdt troch de minske bejage foar it fleis, mar net sa'n soad dat dat in wichtige ynfloed hat op 'e populaasjegrutte.
Oldfield Thomas

**Oldfield Thomas** (folút: **Michael Rogers Oldfield Thomas**; Millbrook (Bedfordshire), 21 febrewaris 1858 – Londen, 16 juny 1929) wie in Britsk soölooch, dy't syn hiele wurksume libben yn 'e tsjinst stie fan it Natoerhistoarysk Museum yn Londen. Hy moat net betize wurde mei de Britske politikus en skiedkundige Thomas Oldfield.

## Libben en karriêre
### Jonkheid
Thomas waard yn 1858 berne yn it Ingelske doarp Millbrook, yn it greefskip Bedfordshire (net te betiizjen mei Millbrook yn Cornwall). Hy wurke foar it Natoerhistoarysk Museum yn 'e Britske haadstêd Londen, dêr't er yn 1876 mei achttjin jier oansteld waard yn in siktariële funksje. Twa jier letter, yn 1878, waard er oerpleatst nei de Soölogyske Ofdieling.

### Karriêre
Yn 1891 troude Thomas mei Mary Kane, de dochter fan 'e Skotske medikus en patolooch sir Andrew Clark, en de erfgenamte fan in lyts fortún. Dat joech him de finansjele middels om op eigen kosten jagers yn te hieren dy't it museum foarseagen fan toaneksimplaren fan nije sûchdieren. Thomas ferrjochte sels ek fjildwurk yn West-Jeropa en Súd-Amearika, en syn frou, dy't syn belangstelling foar biology en natoerhistoarje dielde, beselskippe him op al syn reizen. Thomas skreau fierders ek ferskate artikels oer soölogyske ûnderwerpen foar de edysje fan 1911 fan 'e *[[Encyclopædia Britannica]]*.

Doe't William Henry Flower yn 1896 oansteld waard as haad fan 'e Soölogyske Ofdieling, naam dy Richard Lydekker oan om 'e tentoanstellingsaktiviteiten te bewurkmasterjen, sadat Thomas him fan dy tiid ôf folslein konsintrearje koe op it sammeljen, preparearjen en beskriuwen fan nije eksimplaren. Yn namme gie Thomas yn 1923 mei pinsjoen, mar yn it echt wurke er sûnder ûnderbrekking troch oant syn dea.

### Ferstjerren
Likernôch in jier nei't yn 1928 syn frou ferstoarn wie, in swiere klap dy't er nea te boppen kaam, die Thomas himsels op 16 juny 1929 yn 'e âlderdom fan 71 jier oan syn buro yn it museum tekoart troch him mei in revolver troch de holle te sjitten.
John Dykstra (politikus)

**John Dykstra** (Holland (Michigan), 16 jannewaris 1875 – 1959) wie in Amerikaansk steatspolitikus.

## Libben en karriêre
Dykstra waard yn 1875 berne yn Holland, yn 'e Amerikaanske steat Michigan, yn in krite dêr't har in protte Nederlânske ymmigranten nei wenjen set hiene. Hy wenne yn Muskegon, en wie fan berop trambestjoerder.

Fan 1927 oant 1934 tsjinne er as lid fan 'e Republikeinske Partij yn it Hûs fan Offurdigen fan it Steatskongres fan Michigan, dêr't er it 1e kiesdistrikt fan Muskegon County fertsjintwurdige. By de ferkiezings fan 1934 waard er ferslein troch syn Demokratyske tsjinkandidaat. Letter besocht er om 'e nocht en wurdt keazen yn 'e steatssenaat fan Michigan.

Dykstra wie in oerlibbene fan 'e ferwoastgjende brân yn it Kerns Hotel, yn 'e Michigaanske steatshaadstêd Lansing, op 11 desimber 1934, dêr't seis oare leden fan it Hûs fan Offurdigen fan Michigan, T. Henry Hewlett, Charles D. Parker, Vern Voorhees, John W. Goodwine, Don E. Sias, and D. Knox Hanna, en steatssenator John Leidlein by omkamen.

Dykstra ferstoar yn 1959, yn 'e âlderdom fan 84 jier.

## Keppelings om utens
* Beheinde biografy fan John Dykstra yn 'e ''Political Graveyard''
Geert de Jong

**Geert de Jong** (Dyst, 8 july 1951) is in Flaamsk toaniel-, film- en tillefyzje-aktrise. By it grutte publyk is hja fral bekend wurden mei har rol as mem yn 'e films *Schatjes!* en *Mama Is Boos!*, út 'e tachtiger jierren.

## Libben en karriêre
De Jong waard yn 1951 berne yn it stedsje Dyst (Diest), yn Flaamsk-Brabân. Se studearre yn 1972 ôf by de Studio Herman Teirlinck yn Antwerpen en spile sûnt 1973 by Toneelgroep De Appel yn De Haach. Dêr fertolke se in grut tal toanielrollen, wêrûnder de titelrol yn 'e Shakespeariaanske komeedzje *[[De Fekke Nuet]]*, yn it seizoen 1978-1979. Sûnt 2004 is De Jong by De Appel ek wurksum as regisseur.

Har earste filmrol hie De Jong yn 1972 yn *Elckerlyc*, in ferfilming fan 'e fyftjinde-iuwske moraliteit *[[Elckerlijc]]*. Letter spile se û.m. mei yn *Rooie Sien* (1975), *Pastorale 1943* (1978), *Hoge Hakken, Echte Liefde* (1981), *De Boezemvriend* (1982) en *De Vierde Man* (1983), mar by it grutte publyk waard se fral bekend mei har rol as de psychysk steurde mem Danny Gisberts yn *Schatjes!* (1984) en it ferfolch dêrop, *Mama Is Boos!* (1986). Letter wie se û.o. ek noch te sjen yn films as *Terug naar Oegstgeest* (1987), *Van Geluk Gesproken* (1987) en *Mijn Vader Woont in Rio* (1989).

Fierders hat De Jong ek tillefyzjewurk dien. Yn 1982 wie se bgl. te sjen yn 'e minysearje *De Fabriek*, en teffens hie se gastrollen yn searjes as *Tatort* en *Zeg 'ns Aaa*. Yn 1986 wûn se in Gouden Keal yn 'e kategory bêste aktrise foar har rol yn *Mama is Boos!*

## Keppelings om utens
* Folsleine filmografy fan Geert de Jong yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
Chloe Dykstra

**Chloe Dykstra** (folút: **Chloe Frances Dykstra**; Los Angeles, 15 septimber 1988) is in Amerikaansk model en aktrise fan mingd Frysk-Iersk etnysk komôf. 

## Libben en karriêre
Dykstra waard yn 1988 berne yn Los Angeles, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, as de dochter fan *[[special effects]]*-man en *[[Oscar]]*-winner John Dykstra en dy syn (lettere) frou Cass McCune, dy't ek wurksum is as *special effects*-technikus.

Hja berikte oarspronklik in beskate bekendheid as *[[cosplay]]*-model, wêrby't se harsels yn kostúms klaaide as fideospultsjepersonaazjes Lara Croft, út *Tombraider*; Aela the Huntress, út *Skyrim*; GLaDOS, út *Portal* en Elizabeth, út *Bioshock*. Dêrnjonken hat se ek ferskate oare personaazjes neibeard.

Tsjinstwurdich produsearret en presintearret Dykstra de websearje *Just Cos* foar it YouTube-kanaal fan 'e *[[Nerdist Industries]]*. Teffens spilet se as aktrise mei yn 'e science fiction-rige *Heroes of Cosplay*. Dêrnjonken wurket se op freelance-basis as sjoernaliste op it mêd fan fideospultsjes foar in stikmannich websiden.

Dykstra hat in relaasje hân mei ynternetstjer Neil Cicierega. Fan 2011 oant 2014 hie se in relaasje mei komyk Chris Hardwick. Dêrnei gie se om mei akteur en muzikant Sam Witwer.

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Chloe Dykstra yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
Cosplay

***Cosplay***, in gearlûking fan 'e Ingelske wurden *costume* ("kostúm") en *play* ("toaniel"), is in foarm fan 'e poadiumkeunsten wêrby't de dielnimmers gebrûk meitsje fan kostúms en assessoires om in beskaat personaazje of idee út te byldzjen. Yn 'e rommere sin kin mei *cosplay* ek ferwiisd wurde nei alle kostumearre rollespullen, ek dy bûten it poadium om. *Cosplay* is fral tige populêr en folslein ynboargere yn Japan, dêr't it コスプレ (*kosupure*) neamd wurdt, dat in ferbastering fan it Ingelske wurd *cosplay* is.

*Cosplayers* putte almeast ynspiraasje út manga's, anime, stripferhalen, kompjûter- en fideospultsjes en films. Dêrby giet it benammen om 'e sjenres fan 'e fantasy en science fiction. Mar yn prinsipe kin eltse entiteit út 'e echte of firtuële wrâld dy't him lient foar dramatyske ynterpretaasje as ûnderwerp foar *cosplay* tsjinje. Dêrby krije libbenleaze objekten antropomorfyske skaaimerken taparte, en ek is it net ûngewoan om 'e geslachten ferwiksele te sjen, wêrby't froulju of famkes harren manljusrollen oanmjitte en oarsom. Fierders bestiet der in subgroep binnen de *cosplay*-subkultuer wêrby't de dielnimmers mei sin kieze foar personaazjes dy't bekend steane om har oantreklikens en/of net folle (of neat) oan 'e ferbylding oerlittende kostúms.

It ferskynsel *cosplay* is wat fan 'e lêste fearnsiuw. De ûntwikkeling fan it ynternet hat it foar in protte *cosplayers* mooglik makke om spesjaal foar harren leafhawwerij sosjale netwurken en websiden op te rjochtsjen, wylst der tsjintwurdich in ferskaat oan foarums bestiet dy't harren by steat stelle om ferhalen, foto's, nijs en tips te dielen. Dizze maklike ûnderlinge kommunikaasje hat ek it ûntstean fan *cosplay*-konvinsjes fasilitearre. De ûnbidige groei fan it tal minsken dat sûnt likernôch 1990 mei *cosplay* begûn is, hat derfoar soarge dat dit ferskynsel no in beskate ynfloed krigen hat op 'e *mainstream*-jongereinkultuer. Dat is by útstek it gefal yn Japan en oare Aziatyske lannen (Taiwan, Súd-Koreä, Hongkong), dêr't ek de jongereinmoade no út en troch *cosplay*-eleminten fertoant.
Remake

In **remake** is in term út 'e filmyndustry foar in nije ferzje fan in al earder makke film, of foar in filmferzje fan in âlde tillefyzjesearje. Minder faak wurdt it brûkt yn tillefyzjefermiddens, dêr't der in nije searje mei bedoeld wurdt op basis fan in âldenien. Soms tsjut men ek in nije ferzje fan in besteand kompjûter- of fideospultsje sa oan. In foarbyld út 'e filmyndustry is *The Thomas Crown Affair*, in film út 1999 mei yn 'e haadrollen Pierce Brosnan en Rene Russo, dat in remake wie fan 'e film mei deselde namme út 1968, mei yn 'e haadrollen Steve McQueen en Faye Dunaway. In foarbyld fan 'e tillefyzje is de science fiction-rige *Battlestar Galactica*, wêrfan't de oarspronklike ferzje út 1978 datearret, mar wêrfan't yn 2004 in remake makke waard.

Remakes hawwe yn prinsipe deselde haadpersoanen en globaal deselde ferhaallinen as it orizjineel, mar de plot as gehiel wurdt faak wat by de tiid brocht. In film dy't identyk deselde sênes omfiemet as it orizjineel wurdt in *shot-for-shot remake* neamd. In foarbyld dêrfan is de kleurefilm *Psycho* fan Gus Van Sant, út 1998, dy't út frijwol persiis deselde sênes opboud is as de orizjinele swart-wytfilm *Psycho* fan Alfred Hitchcock, út 1960. Der bestiet trouwens gjin wet fan Meden en Perzen dat remakes beslist deselde namme hawwe moatte as it orizjineel. Sa wie de ''James Bond''-film *[[Never Say Never Again (film)|Never Say Never Again]]*, út 1983, in remake fan *[[Thunderball (film)|Thunderball]]*, út 1965.

Behalven dat it orizjineel efter de tiid rekke is, of dat de regisseur in oade of earbetoan oan in idoal út syn jonkheid bringe wol, is in oare wichtige reden om in remake te meitsjen faak dat it orizjineel yn in oare taal makke is. Om't fral it Amerikaanske publyk it foar it meastepart ferpoft om nei in film mei ûndertitels of neisyngronisearring te sjen, wurdt fan súksesfolle net-Ingelsktalige films (of sels fan films wêryn't mei in Britsk-Ingelsk aksint sprutsen wurdt) faak in Amerikaanske remake makke. Sa is *The Vanishing*, út 1993, in Amerikaanske remake fan 'e Nederlânske film *Spoorloos* (op basis fan it boek *Het Gouden Ei*, fan Tim Krabbé). Ek yn Yndia wurdt fan bûtenlânske films gauris in remake makke.
Transseksualiteit

**Transseksualiteit** (of mei in Ingelske term *transgenderism*) is in foarm fan seksuële identiteit wêrby't men in konflikt ûnderfynt tusken jins fysike geslacht en jins geslachtsidentiteit (hoe't men jins geslacht psychysk belibbet). Hjirby fielt in man him dus eins frou, of fielt in frou har in man. Medysk wurdt yn sokke gefallen faak de diagnoaze geslachtsdisfory stelt, benammen as it neamde konflikt sa sterk is dat men as in lid fan it tsjinstelde geslacht troch it libben gean wol. 

Yn in jierrenlang proses kin mei hormoanterapy de lichemshúshâlding dusdanich oanpast wurde, dat men fysyk mear op it winske geslacht begjint te lykjen. Uteinlik liedt sa'n proses tsjintwurdich faak ta in geslachtsferoaringsoperaasje. Hjirby wurdt faak sprutsen fan pre-operative en postoperative transseksuëlen; "pre-operatyf" wol sizze dat men al libbet as in lid fan it winske geslacht, mar dat men noch gjin geslachtsferoaringsoperaasje ûndergien hat, wylst mei de term "postoperatyf" oantsjut wurdt dat der àl in geslachtsferoaringsoperaasje plakfûn hat.

Transseksualiteit stiet yn prinsipe folslein los fan seksuële oriïntaasje (de foarkar dy't men hat foar seksuële partners fan it iene of oare geslacht). Want om't immen dy't as man berne is himsels in frou fielt en ek frou wurde wol, wol dat noch net sizze dat er himsels ek seksueel oanlutsen fielt ta manlju.

Yn in protte dielen fan 'e wrâld wurde transseksuëlen stigmatisearre en diskriminearre. Ek yn Westerske lannen is dat noch faak it gefal. Guon lannen hawwe histoarysk in tradysje oangeande geslachtsdiversiteit; dan moat men benammen tinke oan Súd-Aazje: Yndia, Nepal, Banglades en Pakistan. Sûnt de Midsiuwen is dat lykwols ûnder ynfloed fan 'e islaam en de kekene fiktoriaanske mentaliteit fan 'e Britske kolonisators in stik minder wurden. Frjemd genôch is it strang islamityske Iraan op it mêd fan transseksualiteit en geslachtsferoaringsoperaasjes ien fan 'e meast foarútstribjende lannen fan 'e wrâld, wat feroarsake wurdt troch in útspraak fan grutayatollah Ruhollah Chomeiny op dit mêd, en troch it feit dat men transseksualiteit yn Iraan folslein los sjocht fan homoseksualiteit, dêr't it yn 'e Westerske wrâld allegeduerigen bewust of ûnbewust mei yn ferbân brocht wurdt.
Voice-over

In ***voice-over*** (letterlik: "oerhinne-stim") is in produksjetechnyk wêrby't de stim fan in bûtenbyldske ferteller brûkt wurdt om yn in film of tillefyzjeprogramma kommentaar te jaan op of by datjinge dat der te sjen is. Yn dokumintêres en reportaazjes wurdt sa'n *voice-over* oantsjut as de **kommentaarstim**. Yn films en tillefyzjedrama's wurdt ornaris earder fan 'e **ferteller** sprutsen. In *voice-over* kin trouwens ek foarkomme by teäterproduksjes of harkspullen op 'e radio.

*Voice-overs* wurde oplêzen fan in yn 't foar gearstald skript. De persoan dy't de *voice-over* útsprekt, kin soms yn films en tillefyzjesearjes op in oar plak yn 'e produksje yn in dielnimmende rol ferskine. It ynsprekken fan 'e stimmen yn in tekenfilm is gjin *voice-over*, mei't dy stimmen streekrjocht mei-inoar omgeane. Wol is it mooglik dat in tekenfilm in *voice-over* hat, dy't dan krekt deselde foarm oannimt as by in *live action*-film. Ek is it sa dat stimakteurs, dy't de stimmen by tekenfilms ynsprekke, faak dêrnjonken ek wol *voice-over*-wurk dogge.
Meike de Jong

**Meike de Jong** (Tilburch, 23 maart 1979) is in Nederlânsk sjoernaliste, nijslêzeresse, ferslachjouster en presintatrise. Hja is benammen bekend fan it *RTL Nieuws*.

## Libben en karriêre
De Jong waard yn 1979 berne yn Tilburch. Hja foltôge in stúdzje yn 'e rjochting tillefyzje oan 'e Akademy foar Sjoernalistyk yn har berteplak, foar't se yn 2000 úteinsette mei har karriêre by de regionale Omrop Brabân. Dêr wie se yn 't earstoan redaktrise en ferslachjouster foar *Brabant Nieuws*, mar waard se yn 2004 ien fan 'e fêste nijslêzers. Dêrnjonken presintearre se ek it skoalspul *Brabant Battle*.

Yn 2011 stapte De Jong oer nei RTL Nederlân, dêr't se begûn as redaktrise foar it moarnsbulletên fan it *RTL Nieuws*. Ek die se geregeldwei de *[[voice-over]]* by nijsreportaazjes. Yn juny 2013 presintearre De Jong twaris it *RTL Ontbijtnieuws* om't beide fêste nijslêzers doe mei ferlof wiene. Fan dy tiid ôf is se de fêste ynfalster foar Jan de Hoop en Sanne Staarink. Sûnt 2014 falt De Jong ek geregeldwei yn by it oerdeiske nijsbulletên fan *RTL Z* en op sneins by it lette nijs.

Yn 'e simmer fan 2015 waard De Jong fierders oansteld as fêste ynfalster foar de jûnsútstjoerings, dêr't se dan Merel Westrik of Daphne Lammers ferfangt. Los fan har wurk foar RTL is De Jong ek aktyf as deifoarsitter by wiid útinoar rinnende eveneminten.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Meike de Jong
Bram Dijkstra

**Bram Dijkstra** (5 july 1938) is in Amerikaansk rêstend heechlearaar Ingelske taal- en letterkunde, literatuerkritikus en publisist fan etnysk Frysk komôf.

## Libben en karriêre
Dijkstra waard yn 1966 oansteld as lid fan 'e fakulteit Ingelske taal- en letterkunde fan 'e Universiteit fan Kalifornje, San Diego. Dêr joech er les oant er yn 2000 mei pinsjoen gie as emeritus-heechlearaar. Hy hat sân non-fiksjeboeken oer letterkundige ûnderwerpen skreaun, en is op dat mêd nei alle gedachten it bekendst troch twa wurken dy't de akademyske wrâld ûntglûpt binne nei de Amerikaanske popkultuer: *Idols of Perversity* en it ferfolch dêrop, *Evil Sisters*. Yn dy beide boeken beskriuwt er hoe't fampiers yn literatuer en film as metafoar brûkt binne foar it útlânske, it besmoargjende, wêrby't er in link leit nei de joadeferfolging ûnder it nasjonaal-sosjalisme, en behannelet er de fatale frou en oare krektlyk bedriigjende bylden fan froulike seksualiteit út in grut tal literêre en oare keunstwurken. Fierders is Dijkstra ek aktyf as gearstaller fan tentoanstellings foar museä yn San Diego, en skriuwt er essay's by de katalogussen fan sokke tentoanstellings. Hy is troud mei de literêr agint Sandra Dijkstra.

## Wurk
* 1965 – *Faces in Skin: Poems and Drawings*
* 1970 – *Hieroglyphics of a New Speech: Cubism, Stieglitz and the Early Poetry of William Carlos Williams*
* 1986 – *Idols of Perversity: Fantasies of Feminine Evil in Fin-de-siècle Culture*
* 1996 – *Evil Sisters: The Threat of Female Sexuality and the Cult of Manhood*
* 1998 – *Georgia O'Keeffe and the Eros of Place*
* 2003 – *American Expressionism: Art and Social Change 1920–1950*
* 2010 – *Naked: The Nude in America*

## Keppelings om utens
* Fraachpetear mei Bram Dijkstra
Ate Dykstra

**Ate Dykstra** (yn Fryslân, 1 desimber 1865 – Grand Rapids (Michigan), 18 septimber 1953) wie in Nederlânsk-Amerikaansk politikus.

## Libben en karriêre
Dykstra waard ein 1865 berne yn Fryslân, mar emigrearre letter nei de Feriene Steaten, dêr't er him nei wenjen sette yn Grand Rapids, yn 'e steat Michigan, yn in krite dêr't in protte Nederlânsk ymmigranten har fêstige hiene. Dêr waard er krudenier, en teffens wied er aktyf as redakteur fan in wykblêd.

As kandidaat foar de Republikeinske Partij die Dykstra yn 1910 in goai nei it boargemasterskip fan Grand Rapids, mar dêrby ferlear er it fan syn Demokratyske tsjinstanner. Fan 1923 oant 1924, fan 1939 oant 1942 en nochris fan 1945 oant 1946 siet er foar it 1e kiesdistrikt fan Kent County yn it Hûs fan Offurdigen fan it Steatskongres fan Michigan. By de ferkiezings fan 1934 en 1936 wied er ek kandidaat, mar waard er ferslein.

Dykstra stoar yn 1953 yn Grand Rapids, yn 'e âlderdom fan krapoan 88 jier. Hy waard begroeven op it *Washington Park Cemetery* yn syn wenplak.
Daniel Dykstra

**Daniel Dykstra** (Helena (Montana), 20 augustus 1920 – Orange (Kalifornje), 25 maart 1999) wie in Amerikaansk steatspolitikus.

## Libben en karriêre
Dykstra waard yn 1920 berne yn Helena, de haadstêd fan 'e Amerikaanske steat Montana. Under de Twadde Wrâldoarloch tsjinne er yn it Amerikaanske Leger. Dykstra siet fan 1961 oant 1965 yn it Hûs fan Offurdigen fan it Steatskongres fan Montana. Letter ferfear er nei súdlik Kalifornje, dêr't er yn 1999 yn 'e âlderdom fan goed 78 jier stoar oan in hertoanfal. Hy waard begroeven op it *Montana State Veterans Cemetery* yn Fort Harrison.
Freelance

***Freelance*** is in term dy't tafoege wurde kin oan in berop (wêrby't it foarôfgiet oan 'e namme fan it oangeande berop), om oan te jaan dat de beskreaune persoan net yn fêste tsjinst is. Soks komt foaral faak foar yn 'e sektor fan 'e sjoernalistyk, dêr't men bgl. gauris sprekt fan in *freelance*-sjoernalist, in *freelance*-fotograaf of in *freelance*-ferslachjouwer. Dêrmei wurdt bedoeld dat sa'n sjoernalist of fotograaf net yn fêste tsjinst fan in krante of tydskrift stiet en dat sa'n ferslachjouwer net oan in beskate omrop of stjoerder ferbûn is. Ynstee behannelje se ûnderwerpen dy't se sels ynteressant fine of wêrfan't se ferwachtsje dat der fraach nei wêze sil, en besykje dy efterôf te ferkeapjen oan kranten, tydskriften of tillefyzje- of radiostjoerders.

De term *freelance* waard yn 'e Ingelske taal yntrodusearre troch de ferneamde Skotske skriuwer sir Walter Scott (1771-1832), dy't der yn syn histoaryske roman *[[Ivanhoe]]*, út 1820, mei ferwiisde nei "frije lânsen", oftewol ridders dy't yn ruil foar jild foar in persoan of saak fjochtsje woene (yn tsjinstelling ta ridders dy't ûnder it feodale stelsel as lienman trou sward hiene oan in lienhear). Om 'e 1860-er jierren hinne ferskode de betsjutting fan letterlik nei figuerlik (en koene dus lju út alderhanne beroppen dermei oantsjut wurde), en yn 1903 waard it troch it gesachhawwende *Oxford English Dictionary* erkend as in tiidwurd (ien dy't as wurket sûnder fêst tsjinstferbân, is oan it *freelancen*). Pas sûnt de 1960-er of 1970-er jierren waard *freelance* yn it Ingelsk as eigenskipswurd brûkt en benammen yn dy foarm is it mei in tuskenstap yn it Nederlânsk sûnt de tachtiger jierren it Frysk ynkrongen.
Herpetology

**Herpetology** (fan it Grykske *herpien*, "glûpe") is de tûke fan 'e soölogy dy't de stúdzje omfettet fan sawol amfibyen (kikkerts en podden, salamanders en wjirmsalamanders) as reptilen (skyldpodden, slangen, hagedissen, wjirmhagedissen, brêgehagedissen, krokkedillen, aligators, kaaimannen en gavialen). De batrachology is in subdissipline fan 'e herpetology, dy't inkeld de stúdzje nei amfibyen beslacht. Hoewol't poer taksonomysk sjoen ek fûgels ta de reptilen hearre, wurdt de stúdzje nei fûgels, de ornitology, net ta de herpetology rekkene. Benammen taksonomy, ekology en (funksjonele) anatomy, it ûndersyk nei gifstoffen en it ûndersyk nei sykten binne op it mêd fan 'e herpetology wichtige stúdzjeterreinen.