open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
LAB

De F.o.f. **Ljouwerter Auto Bedriuw (LAB)** yn Ljouwert wie in bedriuw dat fan 1920 - 1970 iepenbier ferfier mei autobussen fersoarge yn it westlik diel fan Fryslân. 

## Skiednis
Oprjochter wie Frans Kimp, dy 't fan 1920 ôf mei ien bus groepsferfier fersoarge en yn linetsjinsten starte fan Ljouwert nei Holwert (yn oansluting op de fearboat nei It Amelân) en Snits. Der kamen twa kompanjons by, sadat de firma yn 1927 *Kimp, De Waard & Boontje* hjitten gie, mar al gau waard de namme *Ljouwerter Auto Bedriuw*) brûkt. Oprjochter Kimp ferliet it bedriuw yn 1929.

Troch oername fan in tal oare busûndernimmings (as lêste de fa. *Boonstra* út Wommels yn 1941) en in lineruil mei de NTM yn 1949 krige it LAB-ferfiersgebiet syn úteinlike foarm yn de fjouwerhoeke Harns / Ljouwert / Snits / Makkum, nei it westen begrinze troch de Iselmar. De ferbining nei Holwert ( - It Amelân) foel dêr bûten; dizze wie yn 1942 oerdroegen oan de NOF yn Dokkum.

Troch LAB-gebiet ried nei de iepening fan de Ofslútdyk ek de busline fan NS-dochterûndernimming ATO fan  Ljouwert oer Harns nei Alkmaar mei in sydtûke fan It Hearrenfean oer Snits. Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden dizze linen, ûndanks protest fan de LAB, oerdroegen oan twa oare NS-dochters, NTM en NACO, dy't dêrmei twa haadferbiningen binnen it oan de LAB tawiisde ferfiersgebiet hienen.

Yn de jierren nei de oarloch konsolidearre him de posysje fan de LAB en fersoarge dit bedriuw fanút festigingen yn Ljouwert en Boalsert de linetsjinsten mei ûngefear 35 autobussen en 65 personielsleden. Dêrneist wie de LAB ek aktyf as touringcarbedriuw en hie him - mei de oare Fryske ferfierders NTM, NOF, ZWH en LABO - oansluten by de reisorganisaasje *Cebuto*. 

Op 1 jannewaris 1971 gie de LAB op yn de FRAM troch in konstruksje dêr't de LAB earst by oergie nei de LABO, dy't sels wer oernomd wie troch NS-dochter NOF. It personiel kaam yn tsjinst fan de nije ûndernimming. Ek 34 LAB-bussen - fan de merken Mercedes-Benz, DAF en Leyland en foar it meastepart mei karrosseryen fan de Fryske busbouwers Hainje en Smit De Jouwer - waarden troch de FRAM oernomd.

Hjoed-de-dei (2013) wurde alle eardere LAB-linen eksploitearre troch Arriva.

## Museumbus
Yn de kolleksje fan it Noardlik Bus Museum yn Wynskoat stiet de eardere LAB-bus 17, in DAF B1300 mei karrossery Smit De Jouwer, boud yn 1968.
Provinsjale wei 712

De **provinsjale wei 712** of **N712** rint fan De Lemmer troch de Noardeastpolder nei Urk. Dizze wei is begjin 1950-er jierren oanlein.
Te Mâl

**Te Mâl** wie in aksjegroep dy't him ferset tsjin besunigings en oare maatregels dy't skea dogge oan taal, kultuer, ûnderwiis, miljeu en jongereinwurk yn Fryslân.

De aksjegroep Te Mâl ûntstie yn 2003, as reaksje op in besunigingsnota fan Deputearre Steate fan Fryslân mei plannen om it subsydzjebudzjet foar organisaasjes op it mêd fan kultuer, emansipaasje en miljeusoarch mei 40% werom te bringen. Mei troch de aksjes fan Te Mâl is it oangeande foarstel troch Provinsjale Steaten ôfwiisd.

Nei dy tiid hat Te Mâl har mei súkses fersetten tsjin besunigingsplannen fan de gemeente Ljouwert en tsjin ûnderwiisherfoarmingsplannen fan Deputearre Steaten. Yn 2005 fiert Te Mâl aksje tsjin de fernijde kearndoelen foar it fak Frysk yn it fuortset ûnderwiis.

Aksjemiddels dy't Te Mâl brûkt binne demonstraasjes, petysjes, en hantekeninge-aksjes, posteraksjes, lobbywurk, it dielnimmen oan sympoasiumdiskusjes en polemiken yn kranten, it fersprieden fan buttons en it ynbrekken op happenings fan politike partijen.

De gearstalling fan Te Mâl is wikseljend. De lieding bestiet benammen út jongerein. Begjin 2005 hie Te Mâl hûnderten leden. Te Mâl stie ûnder foarsitterskip fan Elbrecht Claus út Ljouwert.
NACO

**Nederlandsche Auto Car Onderneming** (NACO) wie in iepenbier ferfierbedriuw út Alkmar en festige yn Purmerend. Hy hat as autobusûndernimming bestien fan de oprjochting yn 1924 troch de hear J.B. Post oant de fúzje mei de NZH op 1 july 1972.

Yn it earstoan wie it de bedoeling fan de NACO om dielnimmers oan de yn 1924 yn Amsterdam te hâlden Olympyske Spullen fan en nei de ferskate lokaasjes te ferfieren. Ek woe Post útstapkes troch Nederlân fersoargje.

Benammen yn de perioade 1924 – 1946 kaam in grut diel fan de autobuslinen troch oername fan bedriuwen as Geelen, Hoff, Kuip, Zeemeeuw, Stormvogels en WACO yn Noard-Hollân noard fan it Noardseekanaal yn hannen fan it bedriuw. Yn dat gebiet hat allinnich de Saanstreek, dêr't de ENHABO aktyf wie, noait ta it ferfiersgebiet fan de NACO heard.

Yn 1935 wie de NACO ôfnimmer fan it alderearste produkt fan Kromhout (N.V. Kromhout-Auto-Yndustry), in autobus mei sjassynûmer B 101.

Yn 1940 waard NACO oernomd troch de ATO - in dochterûndernimming fan de NS  - en waard dêr in *"twadderûntebedriuw"* troch binnen it NS-konsern. Dat hold yn dat NACO in eigen bestjoer hie dat ferantwurding ôflei oan it bestjoer fan ATO. Yn 1942 waard NACO in *"earsterûntebedriuw"*, in streekrjochte dochter fan de NS.

Yn 1946 begûn it bedriuw fannijs - yn gearwurking mei de yn Fryslân ridende NTM - yn opdracht fan de ATO dy't de line oant 1940 sels eksploitearre hie, de line Alkmar – Ljouwert oer de Ofslútdyk, dy't oan it begjin fan de oarloch staakt wie. Yn 1948 giene de rjochten oer nei NACO en NTM.

Troch lineruil mei de NZH yn Haarlim kaam de NACO yn 1949 en 1956 yn it besit fan de eardere tramlinen fan Amsterdam nei Purmerend en Foalendaam. Hy rekke hjirby de linen Haarlim – IJmuiden, respektivelik Velsen – Beverwyk kwyt. Yn 1959 waard it eilân Marken yn it linenet opnomd troch in ferbining oer de yn 1957 oanleine daam nei it fêstelân. De NACO wie ek aktyf yn it touringcarferfier en hie him oansletten by de reisorganisaasje *Cebuto*.

Yn 1970 naam it bedriuw noch de stedstsjinst Beverwyk oer fan de firma Gebr. Oosterom, in jier letter folge troch de alderlêste oername troch de NACO, dy fan de NHADO yn Bergen (NH). Yn 1972 fusearre it bedriuw mei de NZH, wêrby't de namme fan de lêste hanthavene waard.

De NZH hold de namme NACO en brocht dêryn har aktiviteiten op it wetter ûnder. De **BV Rederij NACO**, dy't ûnder mear oant 2002 mei it MS Bep Glasius de feartsjinst Inkhuzen-Starum eksploitearre, is no (2007) in ûnderdiel fan Connexxion.

## Keppeling om utens
*Fotoside busleafhawwer
Steven Sterkpriis

De **Steven Sterkpriis** wurdt sûnt 2005 útrikt by de jierlikse Fryske talintejacht Liet yn Ljouwert. In sjuery ken de priis ta oan de skriuwer fan de bêste tekst fan in liet dat by Liet sjongen wurdt. De priis fan €500 wurdt beskikber steld troch útjouwer Steven Sterk.

Sjoch foar de winners fan de Steven Sterkpriis it artikel Liet.
TCR Flylân

**TCR Flylân** is in ûnderdiel fan Taxi Centrale Renesse, en ferantwurdlik foar de eksploitaasje fan Line 110 op it eilân Flylân. Dizze bus rydt fan de feardaam yn East-Flylân oer kemping Stortemelk en inkele bungalowparken nei It Posthuys en wer werom.

It taksybedriuw wûn yn 2001 de iepenbiere oanbesteding fan it steds- en streekferfier op it eilân ten koste fan Arriva. De konsesje, yngeande op 1 jannewaris 2002, hie in perioade fan 3 jier, mar is yntiden ferlinge oant 1 maart 2009.

Yn 2008 is it iepenbier ferfier op Flylân mei dat fan It Amelân en Skylge, opnij oanbesteed. TCR hie him hjirfoar ek ynskeaun. De konsesje waard lykwols wûn troch Arriva. Nettsjinsteande dat sil TCR ek nei 1 maart 2009 op it eilân riden bliuwe, yn opdracht fan Arriva.  

## Keppeling om utens
*Taxi Centrale Renesse - TCR Flylân
Westereindersk

It **Westereindersk** of **Westereinsk** (Westereindersk: *Westereendersk*) is de foarm fan it Wâldfrysk, sa't dat sprutsen wurdt yn it doarp De Westerein en omkriten, op 'e grins fan 'e gemeenten Dantumadiel, Kollumerlân en Achtkarspelen. By it ferfryskjen fan 'e plaknammen hat de gemeente Dantumadiel, dêr't De Westerein ta heart, derfoar keazen om fan 'e dialektyske ferzje *De Westereen* de offisjele doarpsnamme te meitsjen. Dêrút blykt in *de facto* offisjele status fan it Westereindersk yn De Westerein.

## Taaleigenskippen
De meast opfallende eigenskip fan dizze Fryske taalfariant is it brûken fan in [e:] (ee fan "reek") op plakken dêr't it Wâldfrysk it twalûd [ɛ.i̭] (ei fan "dei" of ij fan "brij") hat. In oar bekend ferskynsel is it ferfangen fan 'e [ɔ:] (ô fan "nôt" of â fan "sân") troch in [o:] (oo fan "rook"). Ferlykje dizze typysk Westereinder foarmen yn 'e tabel hjirûnder mei it Standertfrysk:

Fierders wurdt de [ɪ] (i fan "pit") yn 'e tiidwurden "lizze" en "sizze" yn 'e meartalsfoarmen en yn 'e earste persoan inkeltal ferruile foar in [e:] (ee fan "reek"). Dat ferskynsel dielt it Westereindersk mei guon oare Wâldfryske streken en mei it hiele Klaaifryske gebiet:
Autobedriuw ZWH

De **N.V. Autobedriuw "De Zuidwesthoek" (ZWH)** yn Balk wie fan 1940 (eigentlik al fan 1921) oant 1974 in oanbieder fan iepenbier ferfier mei autobussen yn it súdwestlike diel fan Fryslân en in diel fan de Noardeastpolder (no yn Flevolân, doe yn de provinsje Oerisel).

## Skiednis
### Earste jierren
De skiednis fan it bedriuw giet al werom oant 1921, it jier dat ûndernimmer M. de Boer, doe noch mei syn kompanjon De Groot, in bustsjinst begûn fan Balk nei Snits ûnder de namme *Eerste Balkster Autobusdienst*, letter *Balkster Autobedrijf*. De Boer wie bepaald net de ienige: yn dit diel fan Fryslân ûntstienen yn de jierren tweintich in soad autobusbedriuwkes, dy't yn de rin fan de jierren wer ferdwûnen of harren oanslueten by it bedriuw fan De Boer.

### Oernames
Sa waard yn 1938 de firma *P. van Veen* yn Wikel, mei linen yn Gaasterlân, oernomd. Yn 1940 waard in fúzje oangien mei de firma's *Bangma* op De Lemmer en *Hoekstra & De Jong* fan Aldegea. Sûnt dy tiid waard de namme **"Zuidwesthoek"** brûkt foar it kombinearre bedriuw, dat yn 1941 ek de firma's *Westra* fan De Gaastmar en *Bakker* fan Langwar ynlive. 1942 brocht de oername fan wol fjouwer firma's mei harren linetsjinsten: *Kuipers* út Eastersee, *Coehoorn* fan De Lemmer, *Zwaagstra* út Tsjerkwert en *Bult* út Bakhuzen. It meastepart fan dizze ûndernimmers kaam by de ZWH yn tsjinst. Nei de befrijing kamen dêr noch de firma *De Jager* fan It Hearrenfean en in line fan *De Koe* út Wolvegea by, wylst de line De Lemmer - It Hearrenfean oernomd wurde koe fan de NTM.
 
### Nei de [[Twadde Wrâldkriich|oarloch]]
It Autobedriuw "De Zuidwesthoek" wie no op syn grutst, mei in ferfiersgebiet dat rûn fan Boalsert, Snits en It Hearrenfean yn it noarden oant Emmeloard yn it suden. De totale linelingte wie 314 kilometer en der waarden hast 3000 reizgers deis ferfierd mei in weinpark fan sawat 45 bussen. Yn 1955 waard de firma omsetten yn in NV. De firma die ek oan touringcarreizen en hie him oansluten by it reisburo *Cebuto*, mei de oare Fryske streekferfierders NTM, NOF, LAB en LABO. Dêrneist hie de ZWH in garaazjebedriuw en it dealerskip fan Scania-Vabis-bedriuwsweinen, in merk dat dan ek (neist DAF) in soad bussen oan de ZWH levere hat. Foar de karrosseryen waard meastal in berop dien op de Fryske busbouwers Hainje en Smit De Jouwer.

### Ein
Yn 1974 waarden de oandielen ZWH ferkocht oan de NS, wêrfan de dochterûndernimming FRAM it bedriuw oernaam. 

Letter fusearre de FRAM mei DVM/NWH ta VEONN, dat oernomd waard troch Arriva. Dat bedriuw ferdwûn fan 2007 oant 2012 - nei in oanbestedingproseduere - út it eardere ZWH-ferfiersgebiet. De linen wurden die jierren eksploitearre troch Connexxion.

## Museumbus
Yn de kolleksje fan it Nationaal Bus Museum yn Hegesân stiet ZWH-bus nr. 88, in DAF SB1602DS605 / Hainje út 1971.
Heerenveense Courant

De **Heerenveense Courant** is in wykliks hûs-oan-hûsbled yn It Hearrenfean en omkriten. De krante hat in oplage fan 50.000 eksimplaren en wurdt útjûn troch Hoekstra Utjouwerij, dy in dochter is fan de NDC Mediagroep.

De Heerenveense Courant is ien fan de twa fergeeze kranten dy't alle wiken op It Hearrenefean e.o. besoarge wurdt. De oare wie De Koerier. Mei yngong fan 1 jannewaris 2013 waard mei dy lêste útjefte opholden. Sûnt dy tiid wurdt de Hearrenfeanster Krante ek besoarge yn de hiele gemeente Weststellingwerf.

## Fersprieding
Aldehaske – Aldhoarne – Aldskoat - Bontebok - Dolsterhuzen - Fjouwerhûs – Gersleat – Haskerdiken – Haskerhoarne – It Hearrenfean - Hoarnstersweach - Jobbegea - Jobbegea Skuorregea – Jonkerslân - Ketlik - De Knipe – Langsweagen – Lúkswâld - Lúnbert - Mildaam – Nijbrêge - Nijhoarne – It Oranjewâld - Ousterhaule – Ousternijegea - Reahel – Rotstergaast - Rotsterhaule - Rottum - Sint Jansgea – Ter Idzard - Terbant – De Tynje - Tsjalbert – Vegelinsoard en Wolvegea.

## Ferwizing
* http://www.deheerenveensecourant.nl
Medysk Sintrum Ljouwert

It **Medysk Sintrum Ljouwert** (Nederlânsk en offisjeel: *Medisch Centrum Leeuwarden*), ornaris ôfkoarte ta **MCL**, wie in sikehûs yn Ljouwert. It bestie fan 1982 oant 2025, doe't it opgie yn it Frisius MC. It fysike sikehûs (d.w.s. it gebou) funksjonearret no as de lokaasje **Frisius MC Ljouwert**.

## Beskriuwing
It MCL stiet yn it suden fan Ljouwert en hat 653 bêden. It wie it grutste net-akademyske sikehûs fan Nederlân mei in regionale funksje foar hiel Fryslân. It hie hast alle gebrûklike spesjalismen yn 'e hûs en dêrnjonken in tal bysûndere spesjalismen en sintra, lykas it Hertsintrum Fryslân, it Spatiersintrum Fryslân en it Sintrum foar Obesitas Nederlân. It MCL wie yn 2004 ien fan de earste sikehuzen fan it lân mei spesjaal ynrjochte operaasjekeamers foar minimaal-ynvasive sirurgy, de saneamde endosuites. It MCL fersoarge yn 'e mande mei it UMCG yn Grins opliedingen ta medysk spesjalist. It MCL hie in eigen opliedingsynstitút, de MCL Akademy. 

## Skiednis
It MCL ûntstie yn 1982 út trije Ljouwerter sikehuzen:
* Triotel (MCL-Súd)
* Diakonessenhûs (MCL-Midden)
* Sint Bonifatius Hospitaal (MCL-Noard)

Yn respektivelik 1987 en 2004 waarden it MCL-midden en it MCL-Noard sluten. De namme MCL-Súd waard yn 2004 feroare yn MCL. It hjoeddeistige sikehûsgebou waard yn 1987 boud en letter ferskate kearen útwreide. It MCL is no it grutste gebou fan Ljouwert. 

MCL Harns, it eardere Streeksikehûs Oranjeoard wie sûnt 1995 ek ûnderdiel fan it MCL. Dit sikehûs koe allinnich bestean bliuwe as it fusearje soe.

Op 1 jannewaris 2025 hold MCL op te bestean, doe't it sikehûs fusearre mei De Tsjongerskâns op It Hearrenfean ta it nije Frisius MC. Sûnt funksjonearret it gebouwekompleks yn Ljouwert as de lokaasje Frisius MC Ljouwert.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan MCL
* Hertsintrum Fryslân
* Spatiersintrum Fryslân
* Sintrum foar Obesitas Nederlân
Omrop RSH

**Omrop RSH** earder **Radio Stêd Harns** wie de lokale omrop fan de gemeente Harns. Under it útstjoergebiet fan de omrop foelen Harns en de doarpen Mullum en Winaam. Har earste útstjoering wie op 1 desimber 1989. De programmalieding waardt foarme troch Albertus van der Plaats en Henk Jan Cornelisse. Haad technyk wiene Anthon Koning en Martin Koning. Der waardt benammen útstjoerd op freed, sneon en snein. Omrop Fryslân fersoarge de útstjoerings fan Radio Stêd Harns op de oeren dat der net troch de omrop sels útstjoerd waardt. Omrom RSH gie yn 2023 op yn 'e nije regionale stjoerder Omrop Zilt.
Edmond Halley

**Edmond Halley** (Haggerston by Londen, 8 novimber 1656 - Greenwich, 14 jannewaris 1742) wie in Britsk astronoom, heechlearaar te Oxford (1705) en direkteur fan de stjerrewacht fan Greenwich (1720).

Halley bepaalde de posysjes fan 340 stjer'ren oan de súdlike himel en brocht dêrfan in katalogus út (*catalogus stellarum Australium*). Hy ûntdekte dat de kometen fan 1531, 1607 en 1682 deselde komeet wie dy´t alle jierren werom komt. Dy komeet is no bekend as de komeet fan Halley. Ek ûntdekte Halley dat de stjerren sels bewege en printe de *[[Principia]]* fan Isaac Newton.

Halley boaske oan Mary Tooke yn 1682 en wenne yn Islington. It pear krige trije bern.

## Wurken
* *Catalogus stellarum Australium* (1679)
* *A synopsis of the astronomy of comets* (1705)
* *Astronomical tables* (1752)
Sportpark Ljouwerterdyk

**Sportpark Ljouwerterdyk** (boujier 1928) is in sportpark yn it noarden fan de stêd Snits is ien fan de ryksmonuminten yn de gemeente Snits.

## Histoarje
It sportkompleks waard ûntwurpen troch de Snitser gemeentearsjitekt Jan de Kok. Yn 1928 waard it offisjeel yn gebrûk nomd. It sportpark is ferneamd nei de njonken de trochgeande wei rjochting Ljouwert lizzende Ljouwerterdyk. De grûn foar it nije sportpark waard destiids beskikber steld troch it Old Burger Weeshûs út Snits. Dizze organisaasje finansiere ek de bou fan de kantine, klaaikeamers, direksjekeamer, tribune ensafuorthinne. De gebouwen binne allegear boud nei de Amsterdamske Skoalle. De tribune fan it sportpark oan de Ljouwerterdyk is yn 1999 foar sa'n oardel miljoen gûne restaurearre en waard op 14 septimber 1999 oanwiisd as ryksmonumint. It tribunegebou is sterk kubistysk fan foarm, neffens kenners unyk binnen de Amsterdamske Skoalle.

## LSC 1890
Sûnt de begjinjierren fan it sportpark brûkt fuotbalferiening LSC 1890 de fjilden. Oarspronklik brûkte de feriening, in fúzjeklub fan de ferienings Lycurgus en Sparta, it fuotbalfjild op de hjoeddeiske Feemerk. Dit moast lykwols wike foar de feehandel en yn 1928 waard der ferhuze nei it Sportpark Ljouwerterdyk.
Sebaldebuorren

**Sebaldebuorren** (Nederlânsk en offisjeel: *Sebaldeburen*; Grinslânsk: *Seballeburen*) is in doarp yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. Op 1 jannewaris 2005 hie it doarp 672 ynwenners. 

Sebaldebuorren is ûntstien op de middelste fan trije sânrêgen dy't fan west nei east troch it súdlike Westerkertier rinne. Oarspronklik wie it it wichtichste doarp yn it Langewold, ien fan de fjouwer ûnderkertieren fan it Westerkertier. It doarp krige yn 1805 in nije tsjerke. De doedestiidske dûmny, Nicolaus Westendorp, hat oer de bou fan de tsjerke in wiidweidige beskriuwing makke fan syn gemeente en de skiednis derfan. Neffens him komt de namme fan it doarp fan de hillige Sebaldus.

Krekt benoarden it doarp stiet de poldermole *[[De Eendracht (Sebaldebuorren)|De Eendracht]]*.
In bekend barren yn Sebaldebuorren is de Trekkertrek.

## Nijs
Op sneintejûn 3 augustus 2008 waard it bûtengebiet fan Doezum-Lutjegast-Sebaldebuorren troffen troch in swiere wynhoas. Sa'n fyftjin gebouwen waarden tige slim fernield, wêrtroch in miljoeneskea ûntstie. Der foelen gjin slachtoffers.

## Sjoch ek
* Herfoarme tsjerke

## Ofbylden

Sebaldeburen Monument met wapen.jpg|*Pylder mei it wapen fan Sebaldebuorren*
Zegel van Langewold - kerk van Sebaldeburen.jpg|*De âlde tsjerke fan Sebaldebuorren op in segel fan it lânskip [[Langewold]]*
5656 Sebaldeburen.JPG|*De Eendracht*
Rysterbosk

De **Rysterbosk** is in bosk yn Gaasterlân.
De troch It Fryske Gea behearde leafbosk is 172 hektare grut, leit oan de Iselmar en besúdwesten it doarp Riis. De bosk is yn de 17e iuw oanlein as parkeftige tún om *[[Huzinge Riis]]*, yn de folksmûle ek wol * 'slot' * neamd. Huzinge Riis bestiet noch altyd. 
Yn de bosk is in stiennen oerbliuwsel fûn fan de trachterbekerkultuer, de makkers fan de hunebêden, wêrfan letter sjen litten is dat it hjir om in stienkist gie.

Yn de Twadde Wrâldoarloch waarden yn it neijier fan 1944 troch de Dútsers mear as 70 V2-raketten út de Rysterbosk wei lansearre, rjochting Ingelân en de Belgyske stêd Antwerpen. Inkele fan dy lansearrings mislearren wêrtroch de bosk en ûnder oare it fredestimpeltsje ferwoaste waard. Letter is dat timpeltsje trouwens wer yn de âlde steat werombrocht.

Ofbyld:Rysterbosk 90.jpg
Ofbyld:Rysterbosk 61.jpg
Ofbyld:Sicht fan Bakhuzen op Riisterbosk.JPG
Ofbyld:Rysterbosk 23.jpg

## Keppeling om utens
* Foto's fan de Rysterbosk
Rust Roest

De **Rust Roest**, ek wol de **Muntsjesylster Mûne** neamd, is in nôtmole yn Muntsjesyl yn de gemeente Kollumerlân.

De stellingmole waard yn 1856 as nôt- en pelmole boud. It pelwurk is al lang ferdwûn, mar in soad details fan it pelwurk binne noch yn de mole werom te finen. De mole ûntkaam inkele kearen oan sloop en is yn 1970/1971 en 1999 hielendal restaurearre. De hjoeddeiske eigener is Monumintestifting Kollumerlân c.a.

De achtkante boppekruier hat twa koppels mealstiennen, ien op de stiensouder fan de mole dy't mei wynkrêft oandreaun wurde kin en ien op de grûn dy't mei in diselmotor oansetten wurde kin. De diselmotor stiet yn in fraai skuorke dat tsjin de eastkant fan de mole oanboud is. It wjukkekrús hat roeden mei in lingte fan mear as 19 meter dy't in fokwjuksysteem mei remkleppen hawwe en seilen. It frijwillige mûnder lit de mole geregeld wurkje.
Liet-Lavlut

**Liet-Lavlut** is de Skandinavyske namme fan twa sjongfestivals dêr't yn minderheidstalen by songen wurdt:

* in sjongfestival foar Skandinaavje, dat yn 2007 foar it earst hâlden is;
* in Jeropeesk sjongfestival, sjoch: Liet Ynternasjonaal.
ASV Wolwêze

**ASV Wolwêze** is in algemiene studinteferiening yn Ljouwert. De feriening is yn 1978 oprjochte as feriening foar studinten fan sosjale stúdzjes. It foarheaksel algemiene hâldt yn dat alle studinten oan it HBU en it WU lid wurde kinne. It sosjale en it algemiene aspekt hawwe Wolwêze yn Ljouwert in alternatyf imago besoarge. It feit dat de fereniging wêrs is fan protokollen, offisjele klaaiinge en ûntgrieningen hat hjiroan grif bydroegen.

Wolwêze hat alle jierren sa om-ende-by 300 leden en hat har ûnderkommen yn in grut pân oan it Noardflyt. Hjiryn sitte in kroech, in diskoteek, in biljertseal mei ynternetkafee en ferskate kantoar en gearkomstromten yn. It hjoeddeiske gebou wurdt brûkt sûnt 1991, neidat de feriening in skoftlang yn in gebou oan de Beginestrjitte sitten hat.

De feriening organisearret geregledwei diskojûnen en grutte feesten, teaterjûnen, poolkompetysjes en jierliks in liftwedstryd.
List fan kowerassen

Op de **List fan [[ko]]werassen** steane ferskate bekende rassen. Fan in soad rassen binne meardere kleurslaggen en tekeningen erkend.

## A

* Aberdeen Angus as Angus
* Abondance
* Afrikaner
* Ankole-Watusy
* Ayrshire

## B
* Baggerbûnte
* Beefalo (in hybride fan in ko en in bizon)
* Beefmaster
* Belgysk Wytblau
* Belted Galloway
* Blierkop
* Black Angus, synonym Aberdeen Angus
* Blonde d'Aquitaine
* Boran
* Braford
* Brahman
* Brandrode
* Brangus
* Braunvieh
* Brettone pie noir
* British white
* Brown Swiss
* BueLingo

 

## C
* Canchim
* Charolais
* Chiangus
* Chianina
* Corriente

## D
* Danish red
* Devon
* Dexter

## E
* East-Flaamsk wytread

## F
* Ferbettere readbûnt fleisfeeras
* Fleckvieh
* Frysk-Hollânsk (ko)
* Frysk readbûnt

## G
* Galloway
* Gasconne
* Gelbvieh
* Guernsey

## H
* Heckrund
* Hereford
* Holstein-Friesian
* Hybridmaster

## J
* Jersey

## K
* Kempens readbûnt
* Kerry

## L
* Lakenvelder (ko)
* Limousin

## M

* Maas-Ryn-Isel
* Maine anjou
* Marchigiana
* Miniatuer
* Mirandesa
* Mongoalsk
* Montbéliarde
* Murray grey

## N

* N'Dama
* Nelore
* Normande

## P
* Piemontese 
* Pinzgauer
* Polled Hereford - sjoch Hereford

## Q
* Quinchuan

 

## R
* Red angus
* Red brangus
* Red Holstein Frisian
* Red poll
* Reade Fries
* Reade Geus
* Romagnola

## S
* Salers
* Salorn
* Santa Gertrudis
* Sayaguesa
* Sebû
* Skotske Heechlanner
* Senepol
* Shorthorn
* Simbrah
* Simmental
* South Devon
* Susseks
* Sweedsk readbûnt

## T

* Tarentaise
* Texas longhorn
* Tudanca
* Tuli

## W

* Wagyu
* Watusy
* West-Flaamsk read
* Witrik of Wytrêch

## X
* Xinjiang brown

## Y
* Yanbian (ko)
List fan geiterassen

Op in folsleine **list fan geiterassen** kinne ûngefear 200 geiterassen stean. 

## A
* Alpine geit
* Angoarageit

## B
* Belgyske hartegeit
* Boeregeit
* Bûnte Dútske edelgeit

## C
* Cashmere

## E
* Eastafrikaanske dwerchgeit

## G
* Golden Guernsey

## K
* Kaghani
* Kamori
* Kiko

## L
* La Mancha
* Lângeit

## N
* Nederlânske bûnte geit
* Nederlânske wite geit
* Nubyske geit

## O
* Oberhasli geit

## P
* Poitevine geit

## R
* Rove geit

## S
* Saanengeit
* Syryske geit

## T
* Tauernscheckengeit
* Toggenburger

## W
* Wallyske geit
* West-Afrikaanske dwerchgeit
* Wite Dútske edelgeit

## Keppeling om utens
*Nederlandse Organisaasje foar de geitefokkerij
*Flaamske hobbyfokkers fan geiten en skiep
List fan Fryske tafeltennisklubs

**List mei Fryske tafeltennisklubs** (sitewaasje fan 2008):

*Bûtenpost 
*Dokkum
*DOV 
*Drachten
*Effect '78
*Fleck/Mepta
*FTTC 
*De Lemmer
*ODI 
*Ready 
*Schieringen
*Tafeltennisklub YOS
Tsjongerkultuer

De **Tsjongerkultuer**, ek wol de **Federmesserkultuer** neamd, is in argeologyske kultuer út it Jong-Paleolitikum. De Tsjongerkultuer bestie yn it tiidrek fan 11.800 - 9300 jier tebek. Dat wie de tiid fan it Allerød-ynterstadiaal, in perioade wêryn it waarmer waard en de toendralânskippen feroaren yn bjirke- en dinnebosken. De kultuer folge op dy fan de rindierjagers fan de Hamburchkultuer. Yn de noardlike kriten fan Jeropa bestie yn itselde tiidrek de Brommekultuer. De Tsjongerkultuer waard wer opfolge troch de Ahrensburchkultuer, dy't we fine yn it tiidrek nei it ynterstadiaal, doe it wer wat kâlder waard en de lêste faze fan de iistiid (it Weichseljen) yngong.

## Skaaimerken
De Tsjongerkultuer wurdt skaaimerke troch ynfloeden fan de Asilien, in kultuer dy't bestie yn it hjoeddeiske Frankryk. It wie in kultuer fan jagers, dy't in fariearder wyldoanbod hienen as harren foargongers en opfolgers. De jagers fan de Tsjongerkultuer koenen bygelyks op reaharten, reeën en deimen jeie.

Opfallend oan de kultuer binne de fynsten fan beskate fjoerstiennen limsen, skrabers, spitsen en stekkers.

## Fynsten
De kultuer hat har namme te tankjen oan de earste fynsten dy't yn it dal fan de Tsjonger dien waarden. De namme Tsjongerkultuer is betocht troch Hendrik Jan Popping. Letter waarden ek fynsten dien by Eastermar, Donkerbroek en Makkingea. De hannelsreizger en amateurarcheolooch Pieter Horjus die tusken 1925 en 1942 fynsten fan de Tsjongerkultuer op De Kjellingen by Eastermar. In part fan de fynsten waarden yn 1954 troch de Dútske archeolooch Hermann Schwabedissen, yn gearwurking mei de Nederlânske archeolooch Assien Bohmers, publisearre. Bohmers, dy't inkele fynsten krigen hie fan Horjus, hie yn 1947 ek al ris wat fan de fynsten publisearre.

Yn 1961 en 1963 binne inkele fynsten oerdroegen oan it Frysk Museum. Yn de rin fan de tiid binne tal fan de fynsten fan Horjus weirekke. De Stientiidwurkgroep Fryslân hâldt him hjir mei dwaande, sa waarden der yn 1998 wer inkele stientsjes werom fûn.

Hjoed de dei binne de fynsten te besjen yn it Streekmuseum / Folksstjerrewacht yn Burgum.

## Keppeling om utens
*Artikel oer de fynsten fan de Tsjongerkultuer.
Alde Easterstrjitte

**Alde Easterstrjitte**, **Oude Oosterstraat** of **Ouwe Oosjusstraat** is in winkelstrjitte yn it sintrum fan Ljouwert. By echte Liwwaders better bekend as de *Oosjusstraat*. De strjitte leit eastlik fan it sintrum tusken Oer de kelders en de Easterkade en wurdt troch de Twibaksmerk healwei splitst yn de Alde en de Nije Easterstrjitte.
List fan âlde fytsmerken

Op de **list mei âlde fytsmerken** steane fytsmerken dy't ea ferkocht waarden yn Fryslân. De measte merken komme út it begjin fan de 20e iuw doe't der in soad lytse fytsfabrykjes kamen. Se binne hast allegear ferdwûn. Batafus wurdt nei de oarloch mei in 'v' skreaun.
Waach (Frjentsjer)

De **Waach fan [[Frjentsjer]]**, ek wol **'t Coopmanshûs** neamd, waard yn 1657 boud oan 'e Foarstrjitte en is letter wizige. 

Op de foargevel fan de waach sit in gevelstien mei it stedswapen. 

Neidat it gebou de waachfunksje ferlear hie it ûnder oare as bestimming postkantoar en wie it letter ûnderdiel fan it Museum 't Coopmanshûs. Der sit no (2007) in winkel yn.


Image: Waag Franeker 06.JPG|gevelstien mei stedswapen
Warnefrid

**Warnefrid** better bekend as **Paulus Diakonus** (720-er jierren – 13 april 799) wie in Longobardyske gelearde en skriuwer út de 8e iuw. Hy is ien fan earste Germaanske histoarisy. 

## Libben
Warnefrid waard berne yn Friuly (Itaalje) tusken 720 en 725. Hy kaam út in aadlike Longobardyske famylje en krige in tige goede oplieding, mooglik oan it hof fan kening Ratgis yn Pavia. Hy studearre grammatika en learde talen en waard nei alle gedachten skriuwer fan de Langobardyske kening Desiderius. Hy joech ûnderwiis oan dy syn dochter Adelperga. Neitiids hat er 
noch in skoft wurke yn Benevento dêr't er syn earste wurken skreau. 

Yn 782 giet er yn it kleaster Monte Cassino. Hy learde Karel de Grutte kennen dy't tige ûnder de yndruk wie fan syn literêre kwaliteiten en him útnûge oan syn hof wurkjen te kommen. Paulus giet mei nei it Frankyske hof en waard ien fan de driuwende krêften efter de Karolingyske renêssânse.

Yn 787 giet hy tebek nei it klearster fan Monte Cassino dêr't hy koart dêrnei ferstoar.

## Wurk
Ien fan de earste wurken dy't Warnefrid skreau wie in fuortsetting fan de beskriuwing fan de skiednis fan Rome, fan Eutropius oant keizer Justinianus I fan it Eastromeinske Ryk, de *Historia Romana*. Syn wichtichste wurk is de *Historia gentis Langobardorum* dêr't hy de skiednis beskriuwt fan syn eigen folk fan de ein fan de 6e iuw ôf oant-en-mei de ein fan de 8e iuw en jout in protte ynformaasje oer de Franken, de Longobarden en it Eastromeinske Ryk.

Fierders binne der fan him preken, gedichten en in kommentaar op de Benediktiner regels.

## Bibliografy
* *Carmina* 
* *Commentarius in Donati artem* 
* *Epistulae* 
* *Excerpta ex libris Pompeii Festi de significatione verborum* 
* *Explanatio in regulam S. Benedicti* 
* *Fabulae* 
* *Historia Langobardorum* 
* *Historia Romana* 
* *Homiliae* 
* *Homiliarius de sanctis* 
* *Homiliarius de tempore* 
* *Libellus de ordine et gestis episcoporum Metensium* 
* *Passio S. Cypriani* 
* *S. Arnolfi episcopi vita et miracula* 

* Foarbehâld: 
** *Vita S. Gregorii Magni*, hjir is net hielendal seker fan oft it wol troch him skreaun is. 

## Keppeling om utens
* Paulus Diaconus (Latyn) 
* Paul the Deacon : History of the Langobards (Ingelsk)
Wopke Eekhoff

**Wopke Eekhoff** (Ljouwert 2 maart 1809 - dêre, 12 febrewaris 1880) wie in argivaris en útjouwer yn Ljouwert. Hy wie in soan fan in Eastfryske goudsmid.

Nei in Nutspriis krigen te hawwen foar *Levensschetsen van beroemde Friezen*, dat hy op tweintichjierrige leeftyd skreaun hie, begûn hy syn boeken yn eigen behear út te jaan. Hy waard oplaat by de Ljouwerter printer-útjouwer G.T.N. Suringar.

Mei de help fan gûverneur Humalda en Van Halmael foarme Eekhoff him ta regionaal histoarikus en waard er yn 1838 de earste stedsargivaris fan Nederlân. Neist syn argyf hold Eekhoff ek in boekwinkel en in lytse útjouwerij by yn in pân mei de namme *Keizerskroon*. 

Fierders stifte Eekhoff de Steds Bibleteek fan Ljouwert en sammele er dêrfoar en foar de Provinsjale Bibleteek ek boeken. As autodidakt fûn men him wat eigensinnich, sadat er de bynamme *Wopke profeet* krige.

Eekhoff wie teffens goed 40 jier in tige aktyf lid fan it Frysk Genoatskip 

De Wopke Eekhoffpriis is in Fryske priis foar bydragen oan histoarysk ûndersyk yn Ljouwert.

## Wurken
Ta syn bekendste wurken hearre:
* *Verzameling van Friesche spreekwoorden, gezegden, anecdoten, enz* (1826)
* *Nasporingen betrekkelijk de geschiedenis der voormalige Middelzee in Friesland* (1834) -  mei-skriuwer Petrus Brouwer Pz.
* *Geschiedkundige beschrijving van Leeuwarden* (1846) - ek digitaal beskikber
* *[http://www.gutenberg.org/ebooks/36839 Beknopte geschiedenis van Friesland]* (1851)
* *Het leven van [[Eise Eisinga]] en geschiedenis van het Planetarium door hem van 1774 tot 1780 vervaardigd* (1851)
* *[[Nieuwe Atlas van de Provincie Friesland]], enz* (1854)

## Keppeling om utens
* Wopke Eekhoff by de DBNL
Aldehou (doarp)

**Aldehou** wie in terpdoarp, dat mei Nijehou en Hoek yn 1435 Ljouwert waard. Yn datselde jier krige Ljouwert stedsrjochten. Yn 2007 wennen der 510 ynwenners.

In wanneling troch it "âlde" Ljouwert kin noch altyd makke wurde. Troch fan it Aldehoustertsjerkhôf ôf troch de Grutte Tsjerkestrjitte en de Grutte Heechstrjitte te rinnen. En dêrnei nei de Nijstêd te rinnen. Sa komt men oer de terpen Aldehou en Nijehou. Dizzen binne te sjen yn it stedsbyld fan dizze strjitten. De namme Nijstêd mei lykwols letterlik nomd wurde. Dit wie it plak dêr't de groei fan de stêd de "nije" stêd boud waard.

Neffens de folksferhalen siet op it strân fan de âlde Middelsee, op de terp Aldehou in âld wyfke rêstich te breidzjen. Ta har fernuvering kaam dêr op in stikje lân in toer oandriuwen. De frou fûn de toer moai en rôp "Ho âlde, ho." De toer lei oan. Sûnttiids stiet der yn Ljouwert de Aldehou. Sa kaam net allinnich de toer oan har namme, mar ek de terp dêr't de toer oanlein hie.

Omdat by de bou al bliken die dat de toer begûn te fersakjen hawwe de boumasters de toer opnij yn it lead setten en binne fierder bouwen gien. In skoft letter bliek de toer fierder fersakke en is wer opnij yn it lead setten. Hjirtroch stiet hjoeddeis de toer net allinnich skean, mar hat ek noch in kromming.

De toer stiet op it plak dêr't eartiids de Middelsee har kust hie. Faak wurdt dan ek tocht dat de toer in eardere fjoertoer wie. Dat is net wier. De toer wie de tsjerketoer fan de Sint-Fitustsjerke dy't yn de midsiuwen in pear meter njonken de toer stie. Dizze tsjerke is yn de midsiuwen troch stoarm ferwoaste. It Aldehoustertsjerkhôf is yn de jierren fyftich brûkt as boadeterrein en letter as parkearterrein. Net sa lang lyn hat de gemeente Ljouwert it Aldehoustertsjerkhôf opknapt. In de strjitfluorring is de âlde Sint-Fitustsjerke noch werom te sjen.
Cornelis Frederiks

**Cornelis Frederiks**, ek wol *Cornelis Frederickszn van der Goude* (16e iuw) wie in Nederlânske boumaster.

Hy wie de opfolger fan Jacob van Aaken by de bou fan de Aldehou yn Ljouwert. Cornelis' foargonger Van Aken liet in heal ôfboude toer efter dy't doe al slim út it lead hong. Doe't Frederiks it wurk oernaam, krige hy krektas Van Aaken by de bou fan de toer in hûs en alle jierren nije klean. Dêroerhinne krige hy salarisferheging: dêr't Jacob van Aaken noch 8 stuorren deis fertsjinne, krige Cornelis 10 stuorren. Frijwat jild foar dy tiid, dêr't in trochsneed deihiersarbeider 1 stoer deis krige. Cornelis Frederiks krige de opdracht mei om op de koers fan Van Aaken fierder te gean, dat wol sizze: gewoan trochbouwe, ek al fersakket de toer. Lang bleau dat net goed gean en nei in jier waard de bou dochs noch stillein. In soad oer it libben fan Frederiks nei syn tiid yn Ljouwert is net bekend. Wol is bekend dat hy nei it fiasko fan de Aldehou mear súkses hie troch yn 1552 de Sint Janstsjerke yn Gouda te foltôgjen.

Njonken de bou fan tsjerken wie Cornelis Fredericks ek blutsen by de bou fan sluzen. Bygelyks de Easterske Slûs, by Halfweg (Noard-Hollân) en de Maaslanderslûs by Flaardingen.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
Nijlân

* It doarp Nijlân (Súdwest-Fryslân) yn Súdwest-Fryslân
* De buorskip  Nijlân (Dongeradiel) by Ingwierrum
* De wyk Nijlân fan de stêd Ljouwert
* It part fan de Nije lannen dat by in beskate himrik kaam is.
Nijlân (Ljouwert)

**Nijlân** is in buert yn de gemeente Ljouwert yn de stêd Ljouwert en leit yn de wyk Nijlân-De Swette. De buert leit yn it suden fan Ljouwert en wurdt begrinzge troch it spoar fan Swol nei Ljouwert yn it westen, de Julianaleane yn it noarden, de Oeriselskewei yn it easten, en it van Harinxmakanaal yn it suden. De buert hat sa'n likernôch 2300 húshâldings en sa'n 3785 ynwenners (2018). De buert waard boud yn de sechtiger jierren fan de 20e iuw, waard rom opset en befettet in soad griene romten. In grut tal huzen besteane út flatwenten. Stedsbuslinen 4, 5, 15 en 615 ferbine Nijlân mei it treinstasjon Ljouwert.

De namme Nijlân komt fan it nije lân dat ûntstie troch it tichtslykjen en ôfsluten fan de Middelsee. Eastlik fan de wyk Nijlân leit de wenwyk Aldlân. Der binne twa skoallen yn  Nijlân, it "Piter Jelles" en it "Friesland College". 

De wichtichste diken dy't troch de buert rinne binne de Nijlânsdyk en Uterdyksterwei. De Nijlânsdyk is de earste nije offisjele Fryske strjitnamme yn de stêd Ljouwert. It ferwiist nei in dyk dy't dêr eartiids rûn hie. By it kiezen fan de strjitnammen yn de 1960-er jierren soe ynearsten dy dyk de Nederlânske namme *Nieuwlandslaan* krije. By de definitve strjitnammekar waard keazen om de âlde Fryske namme te hâlden. De oare strjitten waarden ûnder oaren neamd nei eilannen fan de (eardere) Nederlânske Antillen, distrikten fan Suriname, leden fan it Keningshûs en nammen dy't mei de eardere Middelsee te krijen hawwe.

## Keppeling om utens
*  Webside: 'Groeten uit Leeuwarden'
Bilgaard

**Bilgaard** is in buert yn de wyk Bilgaard-Havankpark en omkriten yn de stêd Ljouwert. Mei in grutte fan 93 hektare wie it ien fan de grutste wiken fan Ljouwert.  De wyk leit yn it noarden fan de stêd tusken it Faleariuskertier en de Frijheidswyk. Bilgaard is in skoalfoarbyld fan nei-oarlochske wenningbou; in stimpelstruktuer ûntwurpen troch Van den Broek en Bakema. De wyk is neamd nei de eardere pleats Bilgaard.

Yn tiden fan oprinnende leechstân waarden trije hierflats sloopt. Boppedat binne der in soad hierwenten ferkocht. Troch dy oapak komt Bilgaard wer yn balâns. De wykoanpak rjochte him no op ferbettering, ferfangende nijbou en fysyk behear.

De wyk is typysk foar âlderein. In kreaze, strak oardere feilige wyk, mei reedlik goedkeape wenten mei leech- en heechbouw. It netto húshâldynkommen yn Bilgaard bliuwt efter by de rest fan Ljouwert. Yn Bilgaard wenje relatyf in soad allochtoanen, en buertkontakten binne sterk.

Bilgaard leit flakby de Ljouwerter Bosk en hat sa'n 6000 ynwenners.

It winkelsintrum yn Bilgaard, mei as bynamme Bilgaardpassaazje, wie op 24 augustus 2006 suver folslein ôfbaarnd. Op 9 desimber 2010 iepene boargemaster Ferd Crone it folslein fernijde winkelsintrum.

## Keppeling om utens
* Webstee Bilgaard
*  Webside: 'Groeten uit Leeuwarden'
Ljouwert-Binnenstêd

**Ljouwert-Binnenstêd** is de wyk fan Ljouwert dy't bestiet út it winkelsintrum en it Stasjonskertier dat krekt bûten de âlde stêdswâlen leit. De binnenstêd hat  ynwenners (, boarne: CBS).

## Buerten
Yn de wyk lizze acht buerten: Nijstêd, De Waach, Aldehou, Saailân, Grutte Tsjerkebuorren, Hoek, Blokhûsplein en it Stasjonskertier.

## Karakteristiken
De binnenstêd wurdt karakterisearre troch in griemmank fan âlde en nije bebouwing. Under de âlde gebouwen binne in soad monuminten. Skyline-bepalende gebouwen binne de kantoargebouwen Achmeatoer, de Averotoer, it markante koepelgebou fan de Friesland Bank en de âlde, skeansakke Aldehou. De Prinsetún is it stêdspark dat oan de noardside fan de wyk leit.

Yn it útgeanssintrum stiet skouboarch, 'De Harmonie', bioskopen, restaurants, kafees en winkels. Prostitúsje yn Ljouwert sit sawat yn it hert fan it sintrum, oan de Weaze.

It ekonomysk belang foar Ljouwert hat syn swiertepunt yn de binnenstêd.

## Kriminaliteit
De Ljouwerter binnenstêd hat in hege ûnfeiligensgraad. Der wurdt sûnt 2004 dan ek preventyf fûljearre. Boppedat jildt in saneamd 'messeferbod' dat him benammen rjochtet op junks en alkoholisten. Alle wapens dy't yn de gemeente ynnommen binne, waarden oantroffen yn de binnenstêd.

## Wenje
Yn de 1970-er jierren waarden inkelde kompleksen mei goedkeape huzen boud. Der binne ek in soad lytse wenten en keamers foar studinten. Mar der binne om de iuwwikseling hinne lúksere wenten kommen mei bygelyks priveeparkeargelegenheid om oanbod te kreëaren foar de midden- en hege ynkommens.

De gemeente hat him rjochte op it kreëarjen fan in nofliker libbensklimaat dêr't it winkelsintrum nij libben by ynblaasd wurde moat. Der wurdt ek omtinken jûn oan de histoaryske kant fan de grêftegurdle troch werynrjochting mei nije strjitstiennen, restauraasje fan de kaaien, oanplantsjen fan beammen en stedsbankjes.
Oldegalileën/Blommebuert

**Oldegalileën** is de namme fan in wenwyk yn it noardeasten fan de stêd Ljouwert. Yn 2018 waard de wyk part fan de wyk Ald-East.
De wyk wurdt oan de westkant begrinzge troch it wetter fan de Dokkumer Ie en oan de eastkant troch de Blommebuert. De namme fan dy âlde folkswyk is ôflaat fan it kleaster "Galilea", dat om 1472 hinne boud waard oan de Dokkumer Ie. De âldste en langste strjitte yn de wyk hjit ek Oldegalileën. Yn de beide wiken wenje meiïnoar 3400 minsken.

## Nijsgjirrichheden
De wyk is bekend om it noch besteande kompleks fan 124 arbeiderswenten "Eigen Brood Bovenal", dat tusken 1862 en 1904 yn trije fazen boud waard en as de earste sosjale wenningbou fan Ljouwert oanmurken wurde kin. Ek bekend is: Kafee Blauwhuis, it âldste noch besteande kafee fan Ljouwert, de nôtpakhuzen "Rusland" (yn 1981 troch brân ferwoastge en ferfongen troch nijbou), houtseachmole "De Fisker" (yn 1964 ôfbaarnd), de bôlefabriken "Excelsior" (ôfbrutsen en ferfongen troch nijbou) en "De Zelfstandigheid" (kompleks is no yn gebrûk as buerthûs).
Oranjewyk (Ljouwert)

De **Oranjewyk** is in buert fan Ljouwert en falt ûnder de wyk Potmargesône. Yn 2017 hie de buert 1.220 ynwenners.

De buert leit tusken it spoar Ljouwert – Grins en it *Nije Kanaal*. De wyk waard boud yn de jierren 1895 – 1918. In part fan de Oranjewyk wurdt ek wol *Tulpeburch* neamd.

De Oranjewyk bestiet benammen út partikuliere wenningbou yn de foarm fan leechbou, apparteminten en kantoargebouwen. Yn de wyk sit in boarterstún yn it *Oranje Nassaupark*, eksploitearre troch in boarterstúnferiening. Fierders is der in buerthûs.
Transfaalwyk

De **[[Transfaal]]wyk** is in buert yn de wyk Sonnenborgh en omkriten yn de stêd Ljouwert mei likernôch 1.010 ynwenners. (CBS-wykyndieling, 2007). De buert leit tusken de Mr. P.J. Troelstrawei, de Dammeleane en de Dokkumer Trekwei en wurdt yn it suden begrinzge troch de stedsgrêft. 

De buert waard boud tusken 1870 en 1940. Sfearfolle buert, men wennet der graach, de rânen fan de wyk hawwe in sterk aksint. In fearnspart fan de ynwenners is âlder as 65 jier, hegere ynkommensgroepen binne oerfertsjintwurdige. Dêrnjonken wurde keammerkes yn de lytsere húskes ferhierd oan studinten fan de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert en it CHN.

Yn de buert binne te finen: it Rengerspark, swimbad, maneezje, bernebuorkerij, Joadske- en âlde gemeentlike begraafplak. Dêrneist is der in konsintraasje fan hegeskoalle-ûnderwiis (NHL Stenden Hegeskoalle) as part fan it Kenniskampus Ljouwert. Yn it Diakonessehûs wie eartiids in sikehûs. 

## Keppeling om utens
*  Webside: 'Groeten uit Leeuwarden'
Aldlân

Aldlân kin slaan op
*De wyk Aldlân as wyk yn Ljouwert
*De skoalle Ljouwerter Lyseum (foarhinne Aldlân) fan OSG Piter Jelles
Transsylvaanje

**Transsylvaanje** (Roemeensk: Ardeal of Transilvania; Hongaarsk: Erdély; Dútsk: Siebenbürgen) is in histoarysk gebiet fan Hongarije en Roemeenje en hjoeddeisk in part fan Roemeenje, yn it sintrale gebiet fan dit lân. It wurdt begrinzge yn it easten en suden troch de Karpaten, histoarysk besjoen yn it westen troch de Apuseni bergen; lykwols de term slaat faken net allinich op Transylvaanje himsels, mar ek op de histoaryske gebieten Crişana, Maramureş, en de (Roemeenske) Banaat. Oradea (Nagyvárad) is in stêd yn dit gebiet.

Transsylvaanje wie yn it ferline de kearn fan it keninkryk fan Daasje (82 foar Kristus - 106). Yn 106 waard it gebiet ferôvere fan it Romeinske Ryk en hjirnei waard har rykdom systematysk brûkt. Nei't de Romeinske legioenen har yn 271 weromlutsen, luts de iene nei de oare stamme it gebiet binnen, sadat it dêrtroch ûnder ferskate ynfloedsgebieten rekke. Yn dit tiidrek waarden dielen oerhearske fan de Fisigoaten, Hunnen, Gepiden en Avaren. Hjirnei lutsen de Romeinisearre Daciatyske ynwenners de bergen yn en bewarren sa harren kultuer of hje migrearden nei it suden. It is wierskynlik dat parten fan de mikste Daasjesk-Romeinske bewenners yn Transsylvaanje bleaun binne. 

## Dracula
De westerske wrâld assosjearret Transsylvanië faak mei fampieren, fanwegen de ynfloed fan Bram Stoker syn roman Dracula en de protte filmbewurkingen dêrfan.
Faleariuskertier

It **Faleariuskertier** is in buert yn de wyk Sonnenborgh en omkriten yn de stêd Ljouwert mei likernôch 1320 ynwenners. It leit oan de westkant fan de stêd krekt bûten de rûnwei Faleariusstrjitte.

It Faleariuskertier, yn it ferline ek wol "Nij West" neamd, wie de earste nei-oarlochske wenwyk fan Ljouwert en waard boud yn de perioade 1946 en 1955. Yn dy tiid in moderne wyk mei hege hieren. Yn de wyk wennen dan ek de amtners en personiel fan de fleanbasis. Yn de Rameaustrjitte en Euterpestrjitte stean de "offisierswenten" dy't bedoeld wienen foar personiel fan de basis. De wyk bestiet foar in grut part út flats, en is tsjintwurdich tige yn trek by studinten en starters. Yn it noarden fan de wyk leit in spesifyk buertsje, fillapark 'Bonte Koe'. De ynkommensgrins fan de wyk leit in stik leger as trochstrings yn de stêd Ljouwert.
Fûgelbuert (Ljouwert)

De **Fûgelbuert** is in buert yn de wyk Sonnenborgh en omkriten yn de stêd Ljouwert en leit oan de westkant fan de stêd. De buert wurdt omjûn troch de Mr. P.J. Troelstrawei en de Harnzerstrjitwei. De wyk is om 1930 hinne ûntstien. 
De Pelikaantsjerke is in opfallend gebou yn de wyk. Oant 2018 hearde de buert ta de wyk Fûgelbuert-Muzykbuert.


RM519893 Leeuwarden - Pelikaanstraat 29-31.jpg|Ryksmonumintale filla's oan de Pelikaanstrjitte
RM519894 Leeuwarden - Pelikaanstraat 10 (foto 2).jpg|Pelikaantsjerke


## Keppeling om utens
*  Webside: 'Groeten uit Leeuwarden'
Frijheidswyk

De **Frijheidswyk** is in wenwyk fan 64 hektare grut yn it noardeasten fan de stêd Ljouwert mei  ynwenners (, boarne: CBS). 

In grut diel fan de wyk is sloopt en hat romte meitsje moatten foar nijbou/renovearring. Busline 8 ferbynt de Frijheidswyk mei it sintraal stasjon. De wyk waard boud yn de jierren 60 fan de 20e iuw, en waard ferparte yn twa buerten: Frijheidswyk-West en Frijheidswyk-East. In soad strjitnammen yn de wyk hawwe mei de Twadde Wrâldoarloch te krijen. Yn de wyk steane foar it meastepart rychjeshuzen.

Eartiids hiet de wyk "Lekkumerein". Mar it oansjen fan de wyk wie troch kriminaliteit ein jierren tachtich sa negatyf, dat de doedestiidske bestjoerders de namme feroare hawwe yn Frijheidswyk.


De laatste huisjes voor Leeuwarden aan de Rijksstraatweg.JPG|Huzen oan de Grinzerstrjitwei oan de súdkant fan de wyk
Fietskunstwerk.jpg|Fytskeunstwurk
Westein (Ljouwert)

**Westein** is de meast westlike buert fan Ljouwert en falt ûnder de wyk Westein en omkriten. De buert hat likernôch 4500 ynwenners en waard ûntwikkele yn de jierren '70 en '80 fan de 20e iuw.

De buert hat in winkelsintrum mei in Poiesz Supermerk, Lidl, kapper, Sinees en snackbar. En in skoalle foar fuortset ûnderwiis en in âldereinhûs. It basisûnderwiis sit yn de neistlizzende wyk it Valeriuskertier. De wyk wurdt oan de súd- en noardside begrinze troch in katolyk en in algemien begraafplak. Der is in aktive wykferiening dêr't ûngefear 80% fan de bewenners lid fan is. De strjitten yn de wyk binne ferneamd nei Fryske skriuwers en hawwe dus in Fryske namme (Douwe Kalmaleane of Jan Piebengawei). It is de iennichste Ljouwerter wyk mei in stedsboer.


Tegeltableau Westeinde.jpg|Tegeltablo mei portretten fan wykbewenners en wykfoto’s