open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aggemastate

**Aggemastate**, ek: **Aggemastins**, **Aggemaslot** en **’t slot op De Campe** wie in State yn Penjum. De stins waard om 1410 boud oan de Penjumer Feart by it buertsje 'de Campen' tusken Wytmarsum en Penjum.

Yn 1715 waard it opmetten en besloech it 63 pûnsmiet en 10 einzen (1 pûnsmiet wie 12 einzen). Letter skynt der noch mear lân by kommen te wezen, want yn 1889 waard de state mei 38 hektare lân oanbean (= mear as 100 pûnsmiet). Der waard doe f. 49.620 bean.
De huzinge seach der yn 1889 troch meardere ferbouwings gâns oars út as nei de bou fan de stins troch Agge Sybrens Walta. Tsjin 1500 wie syn pakesizzer Alef Walta, eigener dy’t him Alef fan Aggema neamde. Dy syn pakesizzer, ek in Alef, wie ek al in ûndertekener fan it Ferbûn fan de Eallju en hy moast ek it âlderlik stee ferlitte. Alva ferklearre syn besit ferlern, mar de tiden feroaren en sa krigen de Aggema’s harren erfgoed werom. Alef wie lykwols al yn 1572 ferstoarn.

De lêste manlike Aggema hat syn oerpakeszzer Piter west, dy’t troch houlik ek besittings yn Grinslân krige en him dêrom "Hear fan de Kampen oant Wytmarsum, fan Alma en Rensema, Jonker en Hôveling op de Meden", neamde.
It hûs is nei it útstjerren fan de Aggema’s yn besit fan de famylje Clant komd, dy’t no de namme Aggema der mar by nom en it wie Jhr. Petrus Adolph Valerius Agama fan Clant, dy’t mei Anne Holbes de Boer fan Warkum opdracht joech yn 1715 it goed op te mjitten, mei it al boppeneamde resultaat. Yn 1728 stiet it op namme fan Reintje A. de Boer, widdo fan Gaastra te Warkum. De opmjitting sil dus wol yn ferbân stien hawwe mei de ferkeap oan de famylje De Boer.

Yn de patriottetiid wenne dêr Frans de Boer, dy’t in grut oanhinger wie fan de Frânske ideeën. Hy moast yn 1787, doe’t de Prinsgesinden mei Prusyske help wer baas waarden, de flecht nimme en syn besit waard ferlern ferklearre en ferkocht.
Yn 1791 waard 'het adellijk slot de Campen' te keap oanbean en it jier dêrnei wie der in boelguod fan meubels, skilderijen, in huningparse, in paadigge en in skoffelploech. Hy kaam lykwols mei de Frânske befrijers werom.

De grêft om de pleats fan no is noch in herinnering oan it âlde slot, mei it front nei Penjum en dat destiids in soad beamte mei tunen hie.

## Bewenners
* ± 1410 Agge Sybrens Walta; liet de stins bouwe
* ± 1450 Pieter Agges Walta
* ± 1485 Alef Pieters van Aggema, soan fan foargeande
* ± 1515 - 1554 Pieter Alefs van Aggema, boaske mei Ynts Sydsdr. fan Eminga
* 1554 - 1601 Pieter Pieters fan Aggema, boaske mei Eelck Minnedr. fan Eminga
* 1601 - 1634 Eelck Minnedr. fan Eminga
* 1634 - 1675 Alef fan Aggema, boaske mei Catharina Pybedr. fan Eminga
* 1675 - 1685 Piter Alefs fan Aggema (Hear fan Rensuma) en Marij Pybedr. fan Wytsma
* 1685 - ? Jelts fan Aggema (suster fan Piter), boaske mei Roelif fan Clant
* Adolfus Sixtus fan Clant en Electa Catharina fan Aggema
* ? - 1715 Petrus Adolphus Valerius Aggama fan Clant en Beatrix Maria fan Catius
* 1715 - 1728 Anne Halbes de Boer út Warkum
* 1728 - ? Reintje Annes de Boer, widdo Gaastra
* ± 1770 Frans de Boer
* ± 1955 W. Reitsma

## Sjoch ek
* Jaarlastate, Wetsens
Albadahûs

It **Albadahûs**, ek: **’t Hooghuis** wie in state yn Snits dat yn 1618-1619 boud litten waard troch Ids fan Albada, oan it begjin fan de Kruizebroedersstrjitte en op de hoeke fan de Nauwe en Wide Burgstrjitte. Op itselde stee stiet no de winkel fan C&A yn Snits. Dizze Ids liet ek de  Aysmastate yn Hichtum en Epemastate te Ysbrechtum sette. It hûs waard na hûnderttweitich jier yn 1738 al wer foar ôfbraak ferkocht. 

It Albadahûs waard boud yn in L-foarm. De boppeside fan de L foarme de gevel dy’t nei de strjitte rjochte wie en wie ryk fersierd. Yn de binnenhoeke tusken de fleugels wie in hege achtsidige treptoer boud. Neffens de stêdsskiedskriuwer Eelko Napjus wie dizze toer hast hûndert foert heech (ofwol hast 30 m!). De toer hie in sipelfoarmige bekroaning.
Yn de ferkeapakte fan 1736 stie: *met een fraije toren met een Appel daar booven, met Lood en Leyen gedekt, in de toren eenige kamerkes, met een seer Schoone huisinge, van onder tot boven doorgemetseld met hardsteen, en in het zelve velerhande figueren uitgehouwen, gelijk ook de voorgevel, poort en ringmuur*.

Fan de stedsstate is in oantal tekeningen bewarre bleaun. It hûs hie dêrop in grut tal natoerstienbannen. Der wienen ek krúsfinsters dy’t yn nissen stienen mei skulpfoarmige bôgetrommen. De smellere nissen midden foar de ferdjippings en yn de geveltop hienen houde figuraasjes, mooglik antike goaden of mytologyske figueren. Tusken alle ferdjippings sieten friezen mei houde ôfbylden fan nei alle wierskyn bisten. It hûs wie boud yn de styl fan it noardlik maniërisme en soe mei de stedhuzen fan Boalsert en Dokkum ta de moaiste gebouwen yn dy styl heard hawwe.
Albadastins

De **Albadastins** wie in stins dy't yn Poppenwier stien hat yn de gemeente Boarnsterhim. 

Oer de ôfbrutsen stins is net folle bekend, yn 1722 waard der in tekening fan makke troch J. Stellingwerf. Yn Ljouwert is in stjitte nei de Albadastins neamd. Op de tentoanstelling *In alle staten. Stinzen en staten in Fryslân* (Ljouwert, 2005) waard troch restaurateur Ben Wielheesen in makette makke nei foarbyld fan de tekening.
Wijtske van Dijk-Meindertsma

**Wijtske van Dijk-Meindersma** (Wânswert, 11 febrewaris 1902 - Peize, 10 novimber 2010) wie sûnt 16 oktober 2009, foar safier as bekend is, de âldste noch libjende ynwenner fan Nederlân, nei it ferstjerren fan de 107-jierrige Bertha van Hasselt.

Van Dijk-Meindersma wennet yn Peize, Drinte. Sûnt 1976 wie Nederlân syn âldste ynwenner net earder sa jong by it oerdragen fan de titel. Van Dijk hat it measte part fan har libben op It Amelân en yn Ljouwert wenne. Sy bedarre yn Peize omdat har neiste famylje dêr wennet.

Van Dijk-Meindersma wie troud mei ds. Dirk van Dijk.

## Sjoch ek
* List fan âldste Friezen
Afke

**Afke** of **Aafke** is in âlde Fryske famkesnamme. It is de froulike foarm fan Ave. Wierskynlik is de namme ûntstien út de Germaanske stam 'alf', wat 'elf' betsjut. De namme kin faaks 'boppe-ierdsk, net-godlik, wêzen' betsjutte, mar somtiden ek gewoan 'elf'. *Ave* is ek in Romeinske earegroetenis.
Offalwetter

**Offalwetter** is in sammelbegryp foar húshâldlik en bedriuwsôffalwetter. Sûnt de ynwurkingtreding fan de Wet fersmoarging oerflakwetter (WVO, 1970) mei ôffalwetter net sûnder fergunning mei help fan in wurk (piip, pomp, gemaal) op it oerflaktewetter lost wurde. By de ôffier, suvering en lossing fan ôffalwetter binne alle oerheden belutsen op basis fan de Wet Miljeubehear, de Wet fersmoarging ôffalwetter, it lossingsbeslút WVO húshâldlik ôffalwetter en de Wetterskipswet. Alle regeljouwing is derop rjochte de loazing fan ôffalwetter oan betingsten te binen, alle ôffalwetter te suverjen en de suvering technysk te ferbetterjen, om it oerflaktewetter sa min mooglik te belêsten mei fersmoarging. Gemeenten moatte in rioelearringsplan opstelle. Se stribje nei skieding fan de ôffier fan húshâldlik ôffalwetter en himelwetter. Troch de oanlis fan skieden rioelsysteem fermindert it ferlet oan 'oerstoarten': lossingen fan rioelwetter op oerflaktewetter as de rioelkapaciteit te min is. Gemeenten soargje foar oansluting fan persielen op it rioel. Lizze de kosten fan oansluting boppe in fêststeld nivo dan moat in foarm fan yndividuele behanneling fan ôffalwetter tapast wurde. Wetterskippen eksploitearje de Fryske suveringsynstallaasjes en stelle yn oanslútferoarderings foarwearden oan de oansluting fan rioelsystemen op de suveringsynstallaasjes.
Armweide

**Armweide** is in buorskip yn de Drintske gemeente De Wolden (oant 1998 Ruinen) benoardwesten Ruinen en besuden Ansen. Yn 1407 is sprake fan *Narberingeweide*, grif de greiden dy't hearden ta de himen dy't oan de Narberingestrate (Nijsinge, Rensinge, Veldinge, Pol (?)) leinen, oarspronklik Geusingerweiden. Ut de sprektaal wei ûntstie fia Narbenweide en Narmweide úteinlik it toponym Armweide; de Frânske kaart (1811-1813) jout Armenweide.
GWS-skou

In **GWS-skou** is in sylskou fan de feriening Grouster Wetter Sport (GWS). 
Troch de lizzing en karakter wie Grou it “doarp fan de skouwen". Grou wie destiids in "arsjipeldoarp”, in doarp dat út in soad eilantsjes bestie en nimen eins sûnder in skou koe. Troch de foarm fan it spriettúch ûnderskiedet de klasse him fan oare skippen.

Nei 1900 waarden de houten skouwen ferfongen troch izeren. Krektas de skûtsjes waarden se ynearsten klonken. Hjirfan binne mar in ear skouwen bewarre bleaun, de skouwen waarden hieltiten mear laske sadat ek de spanten út de skouwen ferdwûnen. Der binne yn de rin fan de jierren hûnderten boud en om 1938 is op inisjatyf fan de GWS in ferieningsklasse fan izeren sylskouwen ûntstien. Se hâlden ûnderlinge wedstriden en geandewei ûntstienen der klassefoarskriften: 
* de romp moast fan 3 mm dik plaatizer
* lingte 5 meter oer de spegels
* sprietseil + fok hawwe in oerflak fan 11 m²
* boeisels, swurden en it roer binne fan hout
* Yn it seil stiet allinnich in nûmer en gjin seilteken

Yn 2010 binne der sa'n 85 GWS-wedstrydskouwen by de feriening registrearre. In GWS-skou is as platboaiem  maklik te silen. Yn 1979 kaam der in boutekening mei gegevens en klassefoarskriften. De mjitters fan de feriening jouwe by goedkarring in registraasjebewiis ôf. De jierliks kampioenskippen yn septimber by Grou mei gemiddeld 20-30 skouwen foarmje de ôfsluting fan it sylseizoen.

Yn 1988 wie it fytich jier lyn dat Vereniging Grouwster Watersport GWS foar it earst skouwen ûnder klassefoarskriften en mei seilnûmers sile liet. Hjirby ferskynde it jubileumboek “Fan sutelskou nei sylskou”. De GWS hat letter in nije klassetekening fan de GWS-skou presintearre wêrby't alle ûnderdielen fan de skou yn byld brocht wurde. Sa kinne stielen ûnderdielen digitaal snien wurde troch laskers-metaalbewurkers.
Pjotr Kropotkin

**Pjotr Aleksejevitsj Kropotkin** (Russysk: Пётр Алексеевич Кропоткин, *Pjotr Aljeksjejevič Kropotkin*) (Moskou, 9 desimber 1842 – Dmitrov, 8 febrewaris 1921) wie in Russysk foarst, revolúsjonêr en anargist; teoretikus fan it anargisme, geograaf en soölooch. 

Kropotkin wie fan 1872 oant 1874 lid en propagandist fan de rûnte fan de 'tsjajkovisten', in revolúsjonêre beweging yn Sint-Petersburg. 
Fan 1876 oant de febrewarisrevolúsje fan 1917 wie er twongen om yn it bûtenlân te wenjen. Hy wie dêr lid fan anargistyske organisaasjes. Kropotkin publisearre op it mêd fan etyk, sosjology en de skiednis fan de Frânske Revolúsje. Yn 1902 ferskynden syn memoires: 'Oantinkens fan in revolúsjonêr'.

Kropotkin konkludearre, ûnder oaren yn tsjinstelling ta Darwin, dat by bisten fan deselde soarte gjin striid om it bestean foarkomt. Help en solidariteit ûnder inoar blike essensjeel foar it behâld en de evolúsje fan eltse bistesoarte. De minske hinget der neffens Kropotkin ek nei oer om in genereuze hâlding oan te nimmen, him op te offerjen en wat foar in oar oer te hawwen. Dat soe benammen bliken dwaan yn lytse en solidêre mienskippen. Hy miende soks noch te sjen in beskate lânseigen befolkingsgroepen, dy't it feodalisme en kapitalisme net kend hienen.

Sa skreau er oer de Kommune fan Parys fan 1871, dat "in nij idee berne wie ûnder de namme fan de Paryske Kommune, in idee foarornearre de miet te wurden foar revolúsjes yn de takomst." De moderne steat is neffens Kropotkin de grutste behindering foar it berikken fan in maatskippij grûnfêste op ûnbaatsuchtigens, frijheid en gelikens. It ôfbrekken fan de steat soe dêrom de iennichste wei wêze nei solidêr gedrach fan de minske, de befrijing fan it yndividu en de foarútgong fan de maatskippij.

## Keppeling om utens
* Internet-Archief Peter Kropotkin Oersjoch fan it wurk fan Peter Kropotkin yn it Nederlânsk
* Artikel mei filmbylden fan de begraffenis fan Peter Kropotkin.
Ansen

**Ansen**, (Nedersaksysk: *Aansen*) is in iesdoarp yn de gemeente De Wolden (oant 1998 Ruinen) benoardwesten Ruinen en besuden Dwingelo. 

## Skiednis
Benoardeasten it doarp lizze it Anserfjild (greiden) en de Anserdennen mei it Ansersân (tegearre 100 ha), benoardwesten de Anser Hea- en miedlannen. Boarnen skriuwe: 1261 *de Ance*, 1262 *de Ancen*, 1263 *Anece*, 1273 *Ansen*, 1316 *de Ancen*, 1325 *de Amsen*, 1333 *de Ansen* en yn de 14e iuw *Anze* en *Enze*. Op de Frânske kaart (1811-1813) stiet Anssen; de lettere bosk hjitte doe Anssner Zand. Grif sil de namme te krijen hawwe mei de ferâldere manljusnamme Anse. Ansen hearde net ta de hearlikheid Ruinen, mar wol ta de parochy, en wie ek ferplichte "skuldmudden" te beteljen. Ansen levere doetiids ien mud; der stie dus mar ien hûs. Yn de 12e iuw is der sprake fan in *Hûs te Ansen*, bewenne troch Volker, in neef fan de biskop en stamfaar fan it geslacht Ansen. As represaille foar de ferlerne Slach by Ane (1227) waarden yn 1228 Ansen en it Hûs troch de opfolgers fan de biskop fan Utert alhiel ferwoaste. Om 1800 hinne is it fannijs opboude hûs, de state (*havezathe*) Ansen, sloopt en as buorkerij oplutsen. It doarp stiet bekend om syn moaie Saksyske pleatsen en it lângoed Rheebruggen (rjochting Uffelte).
Wettertoer (Baarn)

De **wettertoer fan Baarn** stiet op it heechste punt fan Baarn, oan de Sophialeane 31. De 29 meter hege toer is boud yn 1903 yn opdracht fan de Utertske Wetterlieding Maatskippij (UWM) en hat in diameter fan 10 meter.

## Boustyl
De Baarnske wettertoer is in wat tapsk tarinnende rûne toer mei in útkraagjende reservoirombou. De toer is útfierd yn bakstien mei natuersstienen aksinten. De omlisting fan de yngong einiget yn in punt mei natoerstiennen list en sierobelisk. Op de grins tusken begeane grûn en de ferdjipping is in natuerstiennen bân en in fries fan mitselwurk oanbrocht. De oergong tusken toerromp en reservoir bestiet út in ring fan klimmende en útwaaierjende tochgewelven. De ombou fan it reservoir hat smelle finsters, sierankers en in bôgefries en einiget mei kantelen. De dekoraasjes binne yn neorenêssânsestyl. De kantelen ferwize nei midsiuwske kastielen.

## Wurking
Foar de wurking, it soargjen oar in konstante druk op it liedingnet, binne de ôfmjitting en de hichte fan it reservoir fan belang. De winske druk op it liedingnet wurdt yn flakke gebieten berikt mei in wetterstân tusken 22-30 meter boppe it meanfjild. It it in breed liedingnet, dan wurdt as kompensaasje fan it drukferlies yn de lange liedingen, it reservoir heger boud. De reservoirynhâld is fan belang om de ferskillen tusken de wetteroanfier fanút de reinwetterkelder en de wetterôfname troch de konsuminten te ûnderfangen.

## Intze-1 reservoir
Yn 1883 waard dit reservoirtype ûntwikkele troch de Dútske professor Otto Intze. Hy wie as konstrukteur yn tsjinst by de firma Neuman. De boaiem fan it Intze-1 reservoir is sa foarmjûn dat de oplisring yn it horizontale flak altyd spanningsfrij bliuwt, oft it reservoir no fol is of leech. It foardiel hjirfan is dat de ûnderbou slanker útfierd wurde koe wêrtroch't der folle minder materiaal nedich wie foar de draachkonstruksje. Oant 1915 waard it Intze-1 reservoir yn Dútslân en Nederlân in soad tapast, mar krige wol krityk fan arsjitekten dy't it mar ûnsjogge "wetterhollen" fûnen. It izeren reservoir hat in ynhâld fan 500.000 liter.
Harm Kolthek

**Harm Kolthek Jr.** (Westerbroek, 10 april 1872 – Grins, 19 jannewaris 1946) wie in Nederlânsk drukker, sjoernalist, fakbûnsbestjoerder en libertêr-sosjalistysk politikus.

Kolthek waard in 1872 berne yn het Grinslânske Westerbroek (gemeente Hegesân) as soan fan Harm Kolthek Sr., fabryksarbeider, en Talligje van Eerden.

Fan 1907 oant 1913 wie Kolthek sekretaris fan it Nasjonaal Arbeids-Sekretariaat, de anargistyske faksintrale. Syn earste taak by it NAS wie de finansjele krisis te oerwinnen dêr't it NAS yn bedarre wie. It slagge Kolthek sa goed, dat oan de ein fan syn termyn it ledetal fertrijefâldige wie.

Yn de Earste Wrâldkriich wie er oarlochskrrespondint foar de Telegraaf yn Frankryk.

Kolthek wie fan 1918 oant 1924 partijlieder fan de foaroarlochske Sosjalistyske Partij. Fan 1918 oant 1922 siet er foar dy partij yn de Twadde Keamer. Dêr hearde er yn 't earstoan ta de Revolúsjonêre Keamerklub, dêr't er yn gearwurke mei Willy Kruyt fan it Bûn fan Kristen-Sosjalisten. Hy hold dêr mei op om't er de gearwurking te dreech fûn.

Yn 1925 ferhûze Kolthek nei Grins. Hy hie te lijen fan in eachsykte, dy't yn it AZG behannele wurde moast.

Yn 1931 rjochte Kolthek de partij *[[Recht en Vrijheid]]* op en kaam er foar dy  partij yn de Grinzer gemeenteried. Yn 1935 en 1939 helle syn partij twa kear fiif sitten.

Kolthek syn dea yn 1946 betsjutte de ein fan dizze partij.
Lucas Drewes

**Lucas Drewes** (Warfhuizen, 28 augustus 1870 - Hattem, 9 maaie 1969), meastal **L. Drewes** neamd, wie in Nederlânsk arsjitekt, dy't benammen yn it noarden warber wie.

Hy wurke as boukundige by de gemeente Grins en waard letter selsstannich arsjitekt. Hy rjochte mei Jan Kuiler (1883-1952) it arsjitekteburo **Kuiler & Drewes** op yn Grins. Tegearre ûntwurpen sy in grut tal filla's, bûtenhuzen, fabriken en tsjerken, sa as de Puddingfabryk en de *Eastertsjerke*, beide yn Grins. Guon fan Kuiler en Drewes harren bouwurken hawwe de ryksmonumintestatus.

## Wurk (in kar)
* 1898: Grifformearde tsjerke, Sauwerd 
* 1917: Grientekonservefabryk *Hunsingo*, Winsum 
* 1920: *Noorderkerk*, Grins 
* 1921: Went oan de *Weg voor de Jagerskampen*, Haren 
* 1922: Filla *De Jagerskampen*, Haren (yn 1931 ferboud, opnij troch Kuiler & Drewes)  
* 1923: *Odd Fellowhuis*, Grins 
* 1923-1924: Bankgebou oan de Vismarkt, Grins  
* 1927-1929: *[[Oosterkerk (Grins)|Oosterkerk]]*, Grins  
* 1930: Filla oan de *Terborgsteeg*, Haren 
* 1930: Filla oan de *Westerse Drift*, Haren 
* 1931: Dûbel lânhûs oan de *Hondsruglaan/Quintuslaan*, Grins 
* 1931: *[[Puddingfabriek|Puddingfabriek A.J. Polak]]*, Grins 
* 1931: Filla *De Dobbe*, Haren 
* 1931: Filla *Lindenhof*, Haren 
* 1936: Filla oan de *Dilgtweg*, Haren 
* 1950: Herfoarme tsjerke, Wapenveld 
* 1952: *Immanuëltsjerke*, Capelle aan den IJssel 
* 1954: Grifformearde tsjerke, Houwerzijl 

## Sjoch ek
* Nederlânske Arsjitekten
Achterdiep

**Achterdiep** is in buorskip oan de strjitte en kanaal mei deselde namme by Nieuw-Weardinge yn de gemeente Emmen. Hy leit súdeast fan dat plak en komt út yn it nije sintrum fan de eardere feankoloanje Nieuw-Weardinge. Teffens de namme foar in ûntslutingswyk yn meardere feankoloanjes.
Ensafh

**Ensafh** is in Frysk literêr ynternettydskrift dêr't om ’e fjirtjin dagen in nije ôflevering fan ferskynt. Op ensafh-ôfleveringen binne gedichten, ferhalen, kollums, literêre besprekken, essees en fraachpetearen te lêzen. Utsein dat binne der noch in tal rubriken op te finen (teleks, aginda, meidielings, blogfragminten, poadium en kommentaar) mei literêr nijs, mei literêre en dêr mei ferbânhâldende nijsgjirrichheden, mei diskusje en mieningsfoarming. Der wurde ek gereldwei teksten yn it  Biltsk en it Stedsk opnaam.

## Fúzje tusken Farsk mei Hjir
Ensafh is yn 2009 ûntstien út de fúzje fan ynternet-tydskrift Farsk en it yn druk ferskinende tydskrift Hjir. Fan Ensafh komme alle jierren 20 ôfleveringen op ynternet út en 7 nûmers op papier. De webstee is frij tagonklik, foar de papieren nûmers moat betelle wurde. Dat kin troch in abonnemint te nimmen of yn de boekhannel te keapjen. De ynternet-ôfleveringen en de papieren nûmers ferskille ynhâldlik fan inoar, mar inkeld ris stiet der wat yn in papieren nûmer dat ek op ’e ynternetside te finen is en oarsom.

## Keppeling om utens
* webstee fan ensfh
Marc Willem du Tour van Bellinchave

**Marc Willem baron du Tour van Bellinchave** (Ljouwert, 29 july 1835 - Gorssel, 26 july 1908) wie in Nederlânsk politikus.

Hy wie in konservative Haachse politikus fan Fryske komôf dy't yn de Hofstêd gemeenteriedslid en wethâlder wie. Typyske let-njoggentjinde-iuwske regint mei ferskate funksjes yn de finansjele wrâld, de hofhâlding en op maatskiplik gebiet. As minister fan Justýsje fierde hy it nije Wetboek fan Strafrjocht yn en brocht hy de Begjinselewet finzeniswêzen ta stân.
Baak

*Baak (Bronckhorst), in plak yn de gemeente Bronckhorst (Gelderlân)
*Baak (technyk), in ynstrumint foar it mjitten fan meanfjildsakkingen
Provinsjaal Belang Fryslân

It **Provinsjaal Belang Fryslân** (**PBF**) (offisjeel Nederlânsk: *Provinciaal Belang Fryslân*), oant 10 july 2001: **Federaasje Gemeentebelangen Fryslân** (**FGF**), offisjeel *Federatie Gemeentebelangen Fryslân* en oant 23 novimber 2010: **Gemeentebelangen Fryslân** (**GF**), offisjeel *Gemeentebelangen Friesland*, is in provinsjale partij, dy't bestiet út in ferbûn fan in stikmannich ûnderskate gemeentlike partijen.

## Skiednis
De partij waard oprjochte op 23 maaie 1992. De FGF die foar it earst mei oan de provinsjale ferkiezings yn 1995 en helle doe mei 2,4% prosint fan de stimmen ien sit yn de Provinsjale Steaten. Dat foel ôf; troch it súkses fan de pleatslike gemeentebelangepartijen waard der op mear rekkene. Yn 1995 waard der noch hoopt dat it it begjin foarmje soe fan in stadige opgong, mar dat wie sa net. Yn 1999 helle de partij 2,1% fan de stimmen en krige dêrmei op 'e nij ien sit. En ek yn 2003, doe't de partij ûnderwilens syn namme ynkoarte hie en as **Gemeentebelangen Fryslân** (ôfkoarte ta **GF**, mar bytiden ek ta **GBF**) troch it libben gie, waard der mei 1,9% fan de stimmen mar ien sit helle. By de Steateferkiezings fan 2007 mei 1,4% fan de stimmen ferlearen se dy iene sit.  Ek yn 2011 en 2019 helle de partij te min stimmen, yn 2015 die de partij net mei. By de Steateferkiezings 2023 helle de partij wer genôch stimmen foar in Steatesit, en dêrnei is de partij dêr fannijs yn fertsjintwurdige.

### Dielnimmende partijen
De folgjende gemeentlike partijen dogge mei oan Provinsjaal Belang Fryslân:

## Ferkiezingen
De partij hat bij ferskate verkiezingen de folgjende tallen sitten helle:

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside
De Fryske Boerepream

**De Fryske Boerepream** is in stichting dy't de boeresylpream wer yn eare werstelle wol. Hjirfoar binne klassefoarskiften opsteld, dy't der ta liede moatte dat it gehiel autentyk bliuwt. Der waard op 4 april 1996 begûn mei 4 preammen, letter waarden dat stadichoan mear. Yn oktober 2002 waard de stichting omsetten yn in feriening en yn 2009 bestiet de feriening út sa'n fyftich leden. De preammen farre alle jierren wedstriden dy't úteinlik liede ta in Frysk kampioenskip.

## Klassefoarskriften (kar-út)
* Maksimale lingte sûnder stevens: 11.00 meter
* Maksimale breedte : 2,80 meter
* Roer en swurden binne fan hout
* Kromme houten gaffel
* De bûkdelling yn it rom moat fan hout wêze
* Want en foarstaach binne tastien, bakstagen net
* Ferlime mêsten en giken binne tastien
* De ûnderkant fan de mêstkoker moat oanbrocht wêze op de boppekant fan de kattespoaren
* Semint oan de suiden fan de bûkdelling binne tastien
* De ôfstân boppekant hommerts nei ûnderkant mêst is maksimaal 85% fan de lingte fan de mêst.

## Skiednis fan de pream

Eartiids hienen in soad boeren yn midden en súdwest Fryslân lân dat allinnich oer wetter te berikken wie. De measte boeren wienen “Komelkers”. Se hienen in stik of wat kij en in bytsje lân (of hierden dat) dat faak fersnippere lei en fier fan elkoar ôf lei. Ark, bisten, hea, dong en fee moasten ferfierd wurde. Hjirfoar waarden faak preammen brûkt. Dy lieten se faak bouwe op pleatslike hellingen, lykas Bijlsma yn Warten of Westerdijk yn Terherne of by de pleatslike smid. De opdrachtjouwer joech dêrby de maten oan, dy't ôfstimd wienen op it oantal kij dat sa'n boer hie. Yn it foarjier waard it fee mei de pream nei it lân ta brocht. Der waarden ek hynders meinomd yn de pream. Op de weromreis koe it hea en de molke der wer by. As de pream troch sleatten moast waard de jaachline brûkt, de farboom of de trilker. Moast men oer puollen en marren dan koe it seil brûkt wurde. Net allinnich boeren hienen in pream, ek skippers dy't mei dong, turf of terpierde farden. De hannel waard dan faak ferkocht oan skûtsjeskippers. It koe ek oarsom, de lytsere preammen koenen faak better yn it achterlân komme. De preammen wienen yn it earstoan fan hout mar waarden al gau ferfongen troch izeren preammen dy't goedkeaper wienen, makliker te ûnderhâlden en langer mei gienen. Nei de Twadde Wrâldoarloch kamen der motors efter de pream en doe't begûn waard mei ruilferkaveling wie it gau dien mei de pream as wurkskip. De lannen kamen ommers tichter by elkoar lizzen en der waarden nije diken en brêgen oanlein. De measte preammen waarden as âld izer ferkocht en yn stikken seage of waarden brûkt as ûnderskip foar arken of as kasko foar in motorboat. Yn Terherne waard troch de VVV in pream as sylskip oanhâlden, as earbetoan oan de eardere brûkers krige dy de namme De Komelker.

## Fryske Kampioenen
* 2004 : Sjerp de Vries - *Nije Kimen*
* 2005 : Tsjeard Bakker - *Sietse*.
* 2006 : Arend Wisse - *Den Ael*   
* 2007 : Tsjeard Bakker - *Sietse*.
* 2008 : Arend Wisse - *Den Ael* 
* 2009 : Tsjeard Bakker - *Sietse*.
Revolver

In **revolver** is in healautomatysk fûstfjoerwapen mei draaiend magazyn. 

In skaaimerk fan de revolver is de *silinder* mei in tal keamers (faak 6) dêr't de patroanen yn sitte. By in pistoal sitte de kûgels yn in aparte hâlder dy't yn de kolf skood wurdt. In revolver is nei elts skot klear om wer te sjitten. By in saneamde *single-action*-útfiering moat de *hoanne* nei it sjitten wer spant wurde; by in *double-action*-revolver giet dat automatysk by it oerheljen fan de trekker.

## Utfiners
Samuel Colt wurdt meastal as útfiner fan de revolver beskôge. Yn 1836 krige er it patint op it wapen en makke der doe talleaze fan yn syn yn 1847 oprjochte wapenfabryk. Syn bekendste model wie de Colt .45, dy't in symboal waard fan it Wylde Westen. Mar ek *Elisha Collier* út Boston makke oanspraak op de titel 'útfiner fan de revolver'. Hy ûntwikkele al om 1815 hinne in fergelykber wapen, dêr't in pear jier letter troch John Evans & Soan yn Londen, in behoarlik tal fan makke waard.

## Gallery

Ofbyld:MAS 1873-p1030119.jpg|MAS mle 1873 Chamelot-Delvigne
Ofbyld:Flingues-p1030069.jpg|MAS mle 1874 Chamelot-Delvigne
Ofbyld:MWP Nagant.JPG|Nagant M1895
Ofbyld:MR 38 Match MA27147 01.jpeg|MR 38 Match
Ofbyld:Korth 357 Magnum.JPG|Korth Combat
Ofbyld:Anaconda-500.jpg|*Colt Anaconda .44 Magnum revolver*
Ofbyld:Python-nickel.jpg|*Colt Python .357 Magnum revolvers*
Ofbyld:S&W-686x2.jpg|*Smith & Wesson Model 686 .357 Magnum revolvers*
Ofbyld:Taurus-605-left.jpg|*Taurus .357 Magnum Model 605*
Jo Vegter

**Johannes Jacobus Margarethus (Jo) Vegter**, yn de literatuer faak **J.J.M Vegter**, (Sappemeer, 16 septimber 1906 – Gorssel, 7 augustus 1982) wie in Nederlânsk arsjitekt.

## Libben en wurk
Jo Vegter wie in soan fan haad fan 'e skoalle Johan Georg Christoph Vegter en Wilmkje Everts. Hy boaske oan Julie van de Kieft (1913-2007), dochter fan politikus Johan van de Kieft, dy't fan 1952 oant 1956 minister fan Finânsjes út namme fan de Partij fan de Arbeid wie. Soan Chris Vegter waard ek arsjitekt. 

Hy groeide op yn De Haach, studearre boukunde yn Delft, fêstige him yn 1935 in Ljouwert oan de Harnzerstrjitwei 26 as opfolger fan architekt Doeke Meintema en luts ek yn Meintema syn filla oan de Harnzerstrjitwei. Yn de Twadde Wrâldoarloch brocht er tegearre mei syn freon Bram Wassenbergh fan it Frysk Museum ek wol keunstwurken yn feilichheid. Nei de oarloch siet er yn de weropboukommissy fan Rotterdam. Vegter wie ryksboumaster fan 1958 oant 1971.
 
Dêrneist wie er fan 1936 oant 1958 learaar Algemiene Boukunde oan de MTS. Hy siet in ferskillende kommisjes yn Fryslân en wie bestjoerslid fan it Bûn fan Nederlânske Arsjitekten. 

Hy wie dosint fan 1956 oant 1964 oan de Technyske Hegeskoalle yn Delft. As learling fan Marinus Jan Granpré Molière hearde er yn de begjinjierren fan syn karriêre ta de Delftse Skoalle. It Ministearjegebou fan Finansjen yn Den Haach (1975) is in foarbyld fan it Brutalisme.

Vegter boude fierders ûnder oare it provinsjehûs yn Arnhim, it nije stêdhûs en de studintesoasjeteit yn Grins, de gerjochtsgebouwen yn Hilfertsom en Wageningen, de wettertuorren yn Dokkum en Drachten. Yn Ljouwert û.o. de Kuriostsjerke, it gebou fan de Wetterlieding oan it Saailân, de Ryks Pedagogyske Akademy, wenten oan de Heliconwei, de Ingelumerstrjitte, de Harnzerstrjitwei. Dêrneist restaurearre Vegter stedhuzen en tsjerken, wêrûnder dy fan Jannum, Aldeboarn, Westergeast, Dokkum Jorwert en Frjentsjer. Vegter syn arsjitekteburo makke ek stêdeboukundige útwreidingsplannen foar gemeenten. Yn 1976 gie soan yr. Chris Vegter in maatskip oan mei syn heit.
 
Vegter waard beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw, Ridder en by befoardering  Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

## Argyf
Op 30 oktober 2018 waard it argyf fan arsjitekteburo Vegter troch Chris Vegter offisjeel oerdroegen oan Tresoar. Tresoar beskôget it argyf fan nasjonaal belang, mei't it in goed byld fan de stêdeboukundige skiednis fan de 20e iuw jout. 

## Wurk (kar-út)
Vegter syn ûntwerp (yn 'e mande mei Johannes F. Berghoef) foar it nije stedhûs fan Amsterdam yn de jierren sechtich waard net realisearre, mar makke him wol lanlik bekend. De útwreiding fan it stedhûs fan Grins, doedestiids bekend as it *Nieuwe Stadhuis* waard wol útfierd, mar waard al yn 1996 wer sloopt. 

## Sjoch ek
*Nederlânske Arsjitekten
Bissau

**Bissau** is de haadstêd fan it West-Afrikaanske lân Guinee-Bissau. Der wenje ûngefear 355.000 minsken (2004) en is de grutste stêd fan it lân. Bissau leit yn it deltagebiet fan de rivier Geba en hat in haven.

## Skiednis
Yn 1687 waard Bissau stifte troch de Portegezen dy't dêr in hannelspost iepenen. Fan 1753 ôf wie der in fêsting dy't troch fan de Kaapverdyske eilannen ôfkomstige wurklju. Yn 1942 waard it haadstêd fan Portugeesk Guinee.

In protte gebouwen fan de stêd binne ferneatige yn de boargeroarloch fan Guinea-Bissau (1998 - 1999), it Presidintsjeel Paleis en it Frânsk Kulturele Sintrum (no werboud) ynbegrepen. 

## Nijsgjirrichheden
De stêd is bekend troch it jierliks karnaval. Wichtige attraksjes binne it troch de Portegezen boude fort *Fortaleza de São José da Amura barracks* út de 17e iuw mei it mausoleum fan Amílcar Cabral.
Bluestonehenge

**Bluestonhenge** of **Bluehenge** is in oerbliuwsel fan in stiensirkel, dy't op oardel kilometer fan Stonehenge leit.

It waard simmer 2009 ûntdekt. It plak hat noch de gatten dêr't de stiennen yn stienen. It plak is  *Bluehenge* doopt fanwegen de blauwe kleur fan de stiennen dy't ea de sirkel foarmen. De sirkel waard ûndersocht troch lju fan de Universiteit fan Sheffield.

## Earste befiningen
Der wurdt foarearst oannaam dat it monumint tusken 3000 en 2400 f.Kr. ûntstien is, hoewol't de koalstofdatearring fan it hoarnen ark dat dêr fûn is noch net dien is.  Der hawwe wierskylik 27 stiennen west.  Houtskoal is yn guon gatten oantroffen. Ien fan de ferklearringen dêrfoar wurdt socht yn kremaasjes.

Yn guon fan de setgatten binne splinters fûn fan de blauwe stiensoarten dy't ek fûn wurde yn Stonehenge en dy't út Pembrokeshire West Wales weikomme, sa'n 270 km fierderop. De archeolooch Mike Parker Pearson tinkt dat blauwe stiennen fan dit stee om 2500 f.Kr. oerbrocht wêze kinne nei Stonehenge, dat yn dy snuorje in grutte ferbou ûndergien hat.  

De stiensirkel wie omjûn fan in *[[henge]]*, mei in groppe en in wâl, dy't faaks fan 2400 f.Kr. datearret.

## Kontekst
Dizze *henge* leit oan de rivier Avon (Hampshire) yn West Amesbury en fuort neist de saneamde Avenue, in groppe en wâl dy't streekrjocht nei Stonehenge laat. Parker Pearson hat suggerearre dat dit plak by seremoanjes brûkt is – faaks as in tuskenstop op de rûte fan Durrington Walls nei Stonehenge.  Parker Pearson mient fierder dat Durrington Walls in "lân fan de libbenen" west hat, wylst Stonehenge it "domein fan de deaden" wie.
Eduard Cuypers

**Eduard Henricus Gerardus Hubertus Cuypers** (Roermond, 18 april 1859 – De Haach, 1 juny 1927) wie in Nederlânsk arsjitekt.

## Libben en wurk
Cuypers waard oplieden op it arsjitekteburo fan syn omke P.J.H. Cuypers.
Yn 1881 begûn Eduard Cuypers foar himsels yn Amsterdam. Troch goekunde yn it bedriuwslibben krige er opdrachten foar kantoaren, winkels, filla's en wenten. Nettsjinsteande syn oplieding wurke er net yn de styl fan de neogotyk, mar is syn wurk mear besibbe oan de neorenêssânse en Jugendstil. It wichtichste plak yn syn oeuvre wurdt ynnaam troch syn ûntwerpen fan tsientallen stasjonsgebouwen, dy't meast yn Noard-Nederlân boud binne. By de bou fan it spoar fan de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) hat hy de stasjons- en haltegebouwen ûntwurpen.

Cuypers en syn meidoggers ûntwurpen ek ambachtkeunstprodukten, sa as meubels, lampen en glêsservys. Cuypers' niget oan ynterieurkeunst hat yn 1905 laat ta de útjefte fan it tydskrift *Het huis, oud & nieuw : maandelijksch prentenboek gewijd aan huis-inrichting, bouw en sierkunst*, dat oant 1927 ferskynde. Cuypers wie ek oprjochter fan it tydskrift *Nederlandsch-Indië Oud & Nieuw*.

It buro fan Eduard Cuypers wurdt wol sjoen as de oarsprong fan de Amsterdamske Skoalle omdat de foarmannen fan dizze styl, Michel de Klerk, Jan van der Mey en Piet Kramer, allegear op syn kantoar foarme waarden. Ek in B.T. Boeyinga, ien fan de wichtichste neifolgers fan de Amsterdamske Skoalle, wurke in skoft foar Cuypers en Charles Estourgie syn karriêre is ek úteinset op it buro fan Cuypers.

Nei Cuypers' ferstjerren yn 1927 waard syn kantoar troch oaren fuortset.
	
Ofbyld:Oude treinstation station Veendam.JPG|Earder treinstasjon Veendam (1909), fan Eduard Cuypers
Ofbyld:Tweede Station Den Bosch.jpg|It twadde treinstasjon fan De Bosk, ûntwerp út 1896
File:RM518462 Spui 10.jpg|Spui 10, Amsterdam. Earder warehûs, 1892

## Sjoch ek
*Nederlânske Arsjitekten
*Om 1800 beweging
It War

**It War** is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke en heart ta de himrik fan Frjentsjer. It War leit noardwest fan Frjentsjer tsjin de beboude kom oan. De wenwyk dêr't er tsjinoan leit krige de namme fan de buorskip, Het War. 
 
De namme komt ek foar as *War*, *Wer*, *Weer* en *Werum*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Manchester

**Manchester** is in stêd en distrikt yn Ingelân. Der wenje sa'n 452.000 minsken yn de stêd, yn de stêdekloft wenje sa likernôch 2,6 miljoen.

Manchester jildt yn de hiele wrâld as in soarte fan argetype fan in tekstylstêd, mei omdat Flaamske wevers harren dêr fêstigen. De stêd wie wichtich by it opgong meitsjen fan de Yndustriële Revolúsje dêr't de rivier de Irwell, it Manchester Ship Canal, it Rochdale Canal en it Bridgewater Canal ek harres ta dienen.

Der komme twa fuotbalklups út Manchester dy't beide yn de Ingelske Premier League spylje; Manchester United en Manchester City.

## Dielen fan distrikt City of Manchester
* Castlefield
* Chorlton-cum-Hardy
* Chorlton-on-Medlock
* Crumpsall
* Didsbury
* Fallowfield
* Manchester City Centre
* Moss Side
* Old Trafford
* Rusholme
* Withington

## Berne yn Manchester
* Elihu Thomson (29 maart 1853), Amerikaansk útfiner
* Jeremy Gittins (30 jannewaris 1956), akteur
* Marsha Thomason (19 jannewaris 1976), aktrise

## Ofbylden

Ofbyld:Beetham Tower, Manchester 01639.jpg|*Ald en nij yn Castlefield, Beetham Tower*
Ofbyld:Manchester Cathedral.jpg|*Katedraal fan Manchester*
Ofbyld:Printworks, Manchester.jpg|*Printworks*
Ofbyld:Opera House, Manchester.jpg|*De opera*
Briltil

De **Briltil** is in brêge (tille) oer it Hoendjip, justjes westlik fan Súdhorn yn de provinsje Grinslân. De brêge is neamd nei de krite de *Bril* (bril betsjut: *sompich lân*) noardwestlik fan de brêge.

Yn de rin fan de tiid is der in doarpke ûntstien by de tille, dat wilens yn de jierren 70 deun opnaam is yn it útwreidzjende Súdhorn. Briltil waard lykwols gjin wyk fan Súdhorn en hold de eigen namme (en plaknammebuorden). Briltil hie 449 ynwenners op 1 jannewaris 2012. Yn 2002 fierde Briltil it 400-jierrich bestean.

Briltil wurdt trochsnien fan it Hoendjip dat oant yn de jierren '30 fan de 20e iuw de wichtichste farrûte tusken Grins nei Fryslân wie. Dêrtroch ûntstie der wat yndustry op dat plak, in pear mûnen, in skipswerf en letter in belangrike molkfabryk. Mei it oanlizzen fan it Van Starkenborghkanaal wie it Hoendjip net langer fan belang en naam de drokte yn it doarp ôf. It molkfabryk is it lêst sloopt yn 2003 en moast romte meitsje foar nijbou.

Yntiids hat de beropsfeart syn plak ôfstien oan de plezierfeart, wat laat hat ta de oanlis fan in jachthaven by Briltil. It âld fearhûs is doarpshûs anneks horekagelegenheid.

## Betizing
De wite draaibrêge oer it Hoendjip wurdt meast de Briltil neamd. Feitlik is dat net sa, want de wiere Briltil, in fêste brêge, leit dêr neist oer de opfeart dy't yn it djip útkomt. De wite brêge hjit *Brildraai*. De Briltil is boppedat âlder as de Brildraai.

## Keppeling om utens
* Oer Briltil en de âlde molkfabryk
Pitersyl

**Pitersyl** (Nederlânsk en offisjeel: *Pieterzijl*) is in lyts doarp yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân (Nederlân). It leit oan it Syldjip yn it westen fan de gemeente. Pitersyl hie 230 ynwenners op (1 jannewaris 2023).

## Skiednis
### Algemien
Pitersyl is ûntstien by in seeslûs, in syl. Dy slûs waard boud troch muontsen út Gerkeskleaster, dy't de slûs nei Sint Petrus neamden en lei op it plak dêr't no de brêge oer it Syldjip is. It Syldjip, dat in ferbining mei de Lauwers hat, is troch de muontsen oanlein.

Oant 1637 hearde it dorp by Fryslân. Yn dat jier waard it tagelyk mei Fiskflyt oerdroegen oan it goa *[[Stad en Lande]].*
 
It doarp hat lang in sterk agrarysk karakter hân en wie goed oer it wetter te berikken. De hannel bloeide en der stie in nôtmûne oan it Diepswal. Doe't yn de twadde helte fan de 20e iuw it belang fan de ikkerbou en feeteelt ôfnaam, slonk ek de aktiviteit yn Pitersyl en moast de lêste winkel ein jierren 80 de doarren slute. It doarp waard letter hieltyd mear ûntdutsen troch minsken fan bûten, dy't rêstich en goedkeap wenje wolle. Sa is der in grienmank fan 'Westerlingen', 'Stadjers', âld-Pitersylsters en oare bewenners ûntstien. 

Yn de jierren 80 en 90 wie Pitersyl it earste en iennichste plak yn Nederlân mei in frouljuskemping, dêrneist wie it ek in sintrum foar Harley-Davidson-leafhawwers, omdat it doarp in HD-smidterij hie. 

Pitersyl is foarsjoen fan in doarpshûs en in tsjerkegebou. De bern gean meast nei de basisskoalle yn Fiskflyt, de pjutten komme by-inoar yn it doarpshûs.

### Meniste gemeente
Pietersyl wie sûnt 1664 it sintrum foar de menisten yn it Westerkertier. Dat jier waard dêr in fermanje iepene. Dat kaam de pleatslike klassis fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke op it gefoel. De earste fermanje waard dêrom al rillegau wer sluten. In twadde fermaanhûs waard yn 1733 boud. Dat liet men gewurde. De doopsgesinde gemeente hat oant 1892 in fermanje yn Pitersyl hân. It waard nei 1800 lykwols hieltyd dreger om noch in predikant nei Pietersyl te krijen, dat de gemeente is doe mei pastory en tsjerkegebou ferhuze nei Gryptsjerk.

### Mûnen
Pitersyl hie ea twa mûnen. Fan 1835 oant 1936 stie der oan it Diepswal in stellingmole. It wie in nôt- en pelmole.
Krekt benoarden Pitersyl oan it Syldjip, wie noch ien, in grûnsiler, dy't de efterlizzende polder bemealle moast. It wie de grutste poldermole fan Grinslân. Om 1916 hinne krige er in elektromotor en yn 1938 kaam er in gemaal neist. Yn 1955 is de mole sloopt. Op dit plak stiet no in gemaal mei in wente. 


Pieterzijl - brug.jpg|*Brêge oer it Syldjip (2010)*
Pieterzijl - Brugstraat met brug.jpg|*Brêgestrjitte (2010)*
Pieterzijl - Zijldiep.jpg|*Syldjip (2010)*
Pieterzijl - driesprong Brugstraat - Schoolstraat.jpg|*Brêgestrjitte en Skoalstrjitte (2010)*
Hendrik Pyttersen Tzn.

**Hendrik Pyttersen Tjeerdsoan** (Nijehaske, 24 maaie 1845 - Arnhim, 10 septimber 1919) wie in Nederlânsk politikus.

Pyttersen wie in liberale predikantssoan dy't yn 1891 fia it reade distrikt Skoatterlân yn de Twadde Keamer kaam. Foar dat er de polityk yngie wie er boekhanneler en útjouwer yn Snits (ûnder oaren joech er in bekende almenak út,  Pyttersen's Nederlandse Almanak). As Keamerlid pleite er foar bettere arbeidsomstannichheden. Hy tsjinne in inisjatyffoarstel yn dat ferbettering fan de arbeidstastannen yn bakkerijen foarstie. Hy late yn 1896-1897 de Club-Pyttersen fan foarútstribjende liberalen dy't de Kieswet fan Van Houten steunden, hoewol't dy gjin algemien manljuskiesrjocht brocht.
Henk Vonhoff

**Hendrik (Henk) Johan Lubert Vonhoff** (Amsterdam, 22 juny 1931 - Hilfertsom, 25 july 2010) wie VVD-politikus. Hy wie troud mei Louise Luijendijk en tegearre hienen se twa dochters en in soan (1957, 1958, 1961). 
Wie lid fan de liberale VVD sûnt de oprjochting yn 1948, dêrfoar aspirant-lid fan de Partij fan de Frijheid, ien fan de foargongers fan de VVD. Ek wied er fan 1995 - 2001 bysûnder heechlearaar arbeidsfoarweardenbelied oan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Fanút syn oplieding wie Vonhoff, dy't yn Amsterdam de HBS en dêrnei in m.û. skiednis folge en yn de perioade 1957-1957 as skiednislearaar wurke, in autoriteit op it mêd fan de heitelânske skiednis.

Syn ûnderfinings yn de lêste oarlochsjierren, dêr't er him it lot fan ûnderfiede bern oanluts, makken datt er lid waard fan de nije Partij fan de Frijheid en letter de VVD, dêr't er him opwurke ta prominint. Fan 1967-1971 wie hy lid fan de Twadde Keamer foar de VVD. Vonhoff wie yn in kabinet-Biesheuvel dêrnei twa jier steatssekretaris fan Kultuer.
Fan 1974-1980 wie hy boargemaster fan Utert. Dêrnei waard er kommissaris fan de Keninginne yn Grinslân, dêr’t hy yn 1996 wei gie. 

Nei syn aktive perioade bleau hy gesachhawwend yn de VVD. Yn it konflikt tusken Rita Verdonk en de VVD spile hy in bemiddeljende rol. Yn 1999 op fakânsje yn Denemark, krige er in skuorde aorta, mar knapte wer op. Ferstoar op 25 july 2010 nei in koart siikbêd.

## Publikaasjes
* *Liberalen onder één dak. VVD: 50 jaar liberale vereniging*, SDU Utjouwerij, ISBN 9012085810, 1998
* *Vrijmetselaren in de politiek: acht biografische schetsen van bekende vrijmetselaren-politici* (tegearre mei Joh. S. Wijne}, Utj.: Fama Fraternitatis, ISBN 90-72032-10-1, 2002

## Underskiedingen en prizen
* Sulveren earepeinje fan it Ministearje fan Lânbou, Natuer en Fiedselkwaliteit (4 novimber 2005)
* Perspriis fan de Nederlânske Feriening fan Sjoernalisten (1988)
* Kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau (29 april 1987)
* Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw (8 juny 1973)

## Keppeling om utens
*  H.J.L. (Henk) Vonhoff, Parlement & Politiek
Guggenheim Museum (New York)

It **Guggenheim Museum** yn New York, offisjeel it **Solomon R. Guggenheim Museum**, op 5th Avenue yn New York City is ien fan de fiif Guggenheim-museä oer de hiele wrâld neist Guggenheim Hermitage Museum yn Las Vegas, it Museo Guggenheim yn Bilbao, Deutsche Guggenheim yn Berlyn en de Peggy Guggenheim Collection yn Feneesje. It Guggenheim Museum yn New York waard oprjochte yn 1937.

De museä meitsje allegear diel út fan de Solomon R. Guggenheim Foundation.

It is in museum foar moderne keunst mei benammen skilderkeunst fan de 20e iuw en ien fan de wichtichste musea foar moderne keunst.

It oarspronklike gebou is in museumstik op himsels troch syn bysûndere foarmjouwing. De tentoanstellingsromte bestiet út in spiraalfoarm, dy't him ek bûten manifestearret. De keunstwurken wurde tentoansteld lâns in spiraalfoarmich ferrinnende helling dy't it hiele gebou trochgiet. It sintrale diel fan de romte, dy't oer alle ferdjippings, foar safier't der hjir fan ferdjippings sprutsen wurde kin, trochrint, is ôfdekt troch in grutte ljochtkoepel. It is ûntwurpen troch de Amerikaanske arsjitekt Frank Lloyd Wright yn gearwurking mei Hilla von Rebay fan de Solomon R. Guggenheim Foundation.

It Guggenheim Museum begûn as museum foar de priveekolleksje fan Solomon R. Guggenheim. Yn 1956 waard mei de bou begûn en op 21 oktober 1959 gie it museum yn New York iepen. Wright ferstoar in heal jier foar de iepening. Yn 1992 kaam ín útwreiding klear en waard de museumromte ferdûbele mei in tsjien ferdjippings hege toer, wat al troch Wright foarsjoen waard yn syn plannen. Arsjitekt fan de útwreiding wie Gwatthmey Siegel & Associates. Yn 2006 en 2007 waard it gebou oan de bûtenkant folslein restaurearre. 

De keunstwurken dy't hjir tentoansteld wurde fariearje fan Moderne keunst, sawol Europeesk en Amerikaansk (pop-art) oant renomearre artysten as Picasso. De spiraalfoarmige galerij wurdt brûkt foar wikseltentoanstellings; yn it fjouwerkante diel fan it museum wurdt mar in diel fan de fêste kolleksje, wêrûnder de Thannhauser-kolleksje, toand. De permaninte kolleksje wurdt fierder toand yn de fiif oare Guggenheim-museums en jouwe in goed oersjoch fan de plastyske keunst yn de 20e iuw. 

Inkele wurken binne:

* *Parys, út it finster wei sjoen* - Marc Chagall
* *Giele Ko* - Franz Marc
* *Neaken* - Amedeo Modigliani
* *Blûne Frou* - Picasso
* *Strikende Frou* - Picasso
* *Foar de Spegel* - Edouard Manet
* *Frou mei Faas* - Fernand Léger
* *Zwarte Linen* - Wassily Kandinsky
* *De Skriemende Krokkedil* - Karel Appel

## Keunststreamingen
Yn it Guggenheim Museum binne benammen keunstwurken fan de streamingen fan de Moderne Keunst en Hjoeddeiske keunst te sjen lykas:
* Postympresjonisme
* Modernisme
* Ekspresjonisme
* Dadaïsme
* Neoplastisisme
* Surrealisme
* Abstrakt ekspressjonisme
* Neokonseptualisme
Geuchien Zijlma

**Geuchien Zijlma** (Zuurdijk, 23 septimber 1842 - Grins, 12 juny 1922) wie in Nederlânsk politikus.

Zijlma wie in Grinslânske heareboer, dy't by de wat foarútstribjende liberalen yn Twadde en Earste Keamer hearde en hearde by de saneamde Club Pyttersen. Hy wie warber as gemeente- en provinsjebestjoerder yn Grinslân en waard troch it distrikt Súdhorn yn de Keamer keazen. Hy spriek meast oer lânbou en wettersteat en bepleite it proteksjonisme.

Yn 1891 publisearre Zijlma it boek *Ommelander Schetsen*. Dêrút binne twa koarte ferhalen bekend wurden. Dat wiene *Het Monsterproces* (oer Rudolf de Mepsche) en *’n Oavend op Dijpswaal*, in humoristysk teltsje yn it Grinslânsk.
Bokum

**Bokum** is in buorskip yn de gemeente It Hegelân (oant 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. It leit benoarden Kloosterburen oan de foet fan in oude seedyk. Bokum bestiet no út mar twa pleatsen: *Ald-Bokum* en *Nij Bokum*.

Yn it ferline hie Bokum in stienhûs. It laach **Bokema** dat dêr tahâlde wurdt foar it earst yn neamd yn 1462. It is net bekend wannear't de stins ferdwûn is, de lêste fernijing is yn 1615. Op it plak fan de stins is letter in pleats set dy't lykwols by de wettersneed fan Kryst 1717 wer ferdwûn is. Nei dy ramp waard de dyk in eintsje súdliker lein en is de pleats súd fan dy dyk opnij boud, dat is de pleats *Ald Bokum* fan no.


Voorzijde - Kloosterburen - 20125953 - RCE.jpg|Foarein 'Oud Bokum' (1970)
Achterzijde - Kloosterburen - 20125954 - RCE.jpg|Achterkant 'Oud Bokum' (1970)