open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gildebert I

**Gildebert I**, (* ± 496 - † 23 desimber 558 ), wie de fjirde soan fan de Merovingyske kening Klovis I, de tredde út syn houlik mei Klotilde. By de ryksferdieling fan 511 ferkrige hy de haadstêd Parys en regeare oant syn dea. 

## Libben
Gildebert hie útsein syn âldste healbroer Teuderik I, noch trije bruorren dêr't de âldste fan Ingomer, ferstoar as bern. De oare twa wienen Klodomer en Klotarius I. Nei de dea fan harren heit Klovis yn 511 ferparte Teuderik, Klodomer, Gildebert en Klothar it ryk ûnder elkoar. Gildebert krige it kustgebiet tusken de Somme en Loire mei Bretanje en Brie en in westlik stik fan Akwitaanje. Parys waard syn residinsje. 

Nei de dea fan Klodomers, dy't by in fjildtocht tsjin de Boergonden yn 524 op it libben kaam, beslute Gildebert en Klotarius, de trije minderjierrige soannen fan Klodomer, harren neven, út de wei te romjen, om sa de erfenis te ferkrijen. Op inisjatyf fan Gildebert deadet Klotarius eigenhannich de twa âldsten. No koe Gildebert syn ryk útwreidzje mei in part fan Klodomer syn neilittenskip.  

Syn besykje om in stik grûngebiet (de Auvergne) fan syn healbroer Teuderik ôfhandich te meitsjen, mislearret. Letter adoptearret hy Teudebert I, de ienige soan fan Teuderik en bestimt him ta syn opfolger. Lykwols stjert Teudebert yn 547/548. Nei de definitive ûnderwerpen fan de Boergonden mei syn bruorren, slagget hy deryn syn Ryk mei parten fan Boergonje en de  Provence. Ferskillende kearen fiert er kriich tsjin de Fisigoaten ûnder Amalrik en oerwint dy úteinlik (531) yn Narbonne.

Gildebert troude op syn ierst yn 512 mei Ultrogoto, in frou fan fermoedlik Goatyske komôf. Mei har hie er twa dochters, Grodoswinth en Grodoberga, mar gjin soan. Omdat er gjin opfolger hie, foel nei syn dea yn 558 syn keninkryk ta oan syn broer Klotarius. Klotarius dy't allinnichhearsker wurden wie, stjoerde Ultrogota en har twa dochters fuort yn ballingskip. Hja wie in fromme, edelmoedige frou en waard as in hillige beskôge.  

Gildebert wie de earste Merovinger dy't yn Paryske abdij St. Vincent, de lettere St. Germain-des-Prés begroeven waard, dêr him letter it famyljemasoleum befûn.
Philip Ernst Assuerus Vegelin fan Claerbergen

Jonkhear **Philip Ernst Assuerus Vegelin fan Claerbergen** (bûtenpleats Langefean, gemeente Doanjewerstâl, 6 desimber 1781 - Pepergea, 31 oktober 1851) wie lid fan de Steaten fan Fryslân. 

Wie de soan fan mr. Assuerus Vegilin fan Claerbergen en Christina Ansk fan Burmania. Op 18 desimber 1811 waard hy beneamd ta maire fan Akkrum. Op 29 augustus 1814 waard er beneamd as lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân foar de ridderskip fan Idaarderadiel. Nei ynfiering fan it reglemint fan 2 augustus 1825 waard hy by syn periodike ôftreding werkeazen op 1 juny 1829. By syn ôftreding tsjin july frege hy net mear yn oanmerking te kommen en waard hy op 1 juny foarôfgeand ferfongen.

Hy boaske 16 desimber 1810 oan Martha Honkjen Kinnema van Scheltinga (* 1785 - 20 maart 1835. It houlik bleau sûnder bern.
Valerius Lodewijk Vegelin van Claerbergen (1774-1844)

**Valerius Lodewijk Vegelin van Claerbergen** (Ljouwert 24 july 1774 - De Jouwer, gemeente Haskerlân, 14 july 1844) wie grytman fan Haskerlân en lid fan de Steaten fan Fryslân.

Valerius wie de soan fan Pieter Benjamin Vegilin van Claerbergen en Louise Albertina van Glinstra. Boaske op 22 april 1798 oan Amelia Anna Maria Vegilin van Claerbergen ( 17 juny 1772 -15 febrewaris 1843), se krigen neist twa jong ferstoarne bern, in soan Pieter Benjamin Johan en 2 dochters. Yn 1814 waard hy opnomd yn de Fryske adel.

Yn 1814 waard er beneamd as frederjochter yn Akkrum. Op 29 augustus fan dat jier waard hy beneamd as lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân foar de ridderskip Haskerlân. Op 29 juny waard hy ûnder ûntslach as frederjochter ta grytman fan Haskerlân beneamd. Doe't troch in reglemintswiziging yn 1925 it tal steateleden werombrocht waard fan 84 nei 54, waard hy by syn earste ôfgean op 1 juny 1827 net werkeazen, mar op 1 juny 1831 furdige de ridderskip fan Fryslân him opnij nei de steaten ôf. Yn 1835 waard hy op eigen fersyk earfol ûntslein as grytman.
By syn periodike ôfgean tsjin july 1843 frege hy as steatelid net mear yn oanmerking te kommen en waard op 1 juny ferfongen.

## Sjoch ek
* Oer it laach Vegelin fan Claerbergen‎
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1936

De **[[Olympyske Simmerspullen 1936]]**, ek wol de **XIe Olympiade** neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. It roeien hie plak by Grünau yn de *Regattastrecke*.

## Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1936.

## Regattastrecke
De Regattastrecke is sûnt 1868 yn gebrûk en is sa'n 2 km lang. Foar de Olympyske Simmerspullen fan 1936 waard der in tribune boud wêr't plak wie foar 9.000 taskôgers.

## Utslaggen
#### Skif

#### Dûbbeldtwa

#### Twa sûnder Stjoerman

#### Twa mei Stjoerman

#### Fjouwer sûnder Stjoerman

#### Fjouwer mei Stjoerman

#### Acht

## Útslaggen Fryske dielnimmers
Hotse Bartlema

**Hotse Sjoerd Durk (Hotse) Bartlema** (Skraard, 1 maaie 1911, Eindhoven, 25 maart 1987) is in  earder Frysk roeier.

Yn 1936 die Bartlema mei 25 jier mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Berlyn. Hy naam diel oan it roeien yn de fjouwer mei stjoerman en de fjouwer sûnder stjoerman. Yn de fjouwer mei stjoerman waard er fjirde yn in tiid fan 7.34,7 minuten.

Yn syn aktive jierren wie Bartlema oansletten by de Amsterdamske studintenroeiferiening *Nereus*. Bartlema wie studint genêskunde en is letter sjirurch wurden. Hotse Bartlema ferstoar op 25 maart 1987 yn 'e âldens fan 75 jier.
Appel Ooiman

**Albert (Appel) Ooiman** (Ljouwert, 7 augustus 1905 – Lutry (Switserlân), 6 juny 1971) is in  earder Frysk roeier.

Ooiman die yn 1928 mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Amsterdam. Hy die mei yn de Acht, mar hat gjin medalje wûn.

Yn syn aktive jierren wie Ooiman oansletten by de Delfske studinteroeiferiening *DSRV Laga* in Delft. Hij waard letter yngenieur en hat foar *Philips* wurke.

Albert Ooiman ferstoar op 6 juny 1971 yn 'e âldens fan 65 jier
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1924

De Olympyske Simmerspullen 1924, ek wol de VIIIe Olympiade neamd waarden yn 1924 yn Parys, Frankryk hâlden.  It roeien hie plak yn de *Bassin d'Argentuil*.

## Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1924.

## Utslaggen
#### Skif

#### Dûbeld-twa

#### Twa-sûnder-stjoerman

#### Twa-mei-stjoerman

#### Fjouwer-sûnder-stjoerman

#### Fjouwer-mei-stjoerman

#### Acht

## Utslaggen Fryske dielnimmers
Antony Fennema

**Antony Gerardus (Antony) Fennema** (Snits, 2 april 1902 - Amsterdam, 30 july 1984) is in  earder Frysk roeier.

Fennema die mei oan de Olympyske Simmerspullen 1924 yn Parys Hy makke diel út fan de acht. De Nederlânske ploech waard yn de twadde searje tredde en pleatste him dêrtroch net foar de finale as foar de werkânsing. 

Yn syn aktive jierren wie Fennema oansletten by de studinteroeiferiening *ASR Nereus* yn Amsterdam.
Roelof Hommema

**'Roelof Hommema** (Lekkum, 3 oktober 1904 - Amsterdam, 27 augustus 1956) wie in  Frysk roeier.

Hommema die mei oan de Olympyske Simmerspullen 1924 yn Parys Hy makke diel út fan de acht. De Nederlânske ploech waard yn de twadde searje tredde en pleatste har hjirtroch net foar de finale as foar de werkânsing. 

Yn syn aktive jierren wie Hommema oansletten by de studintenroeiferiening *ASR Nereus* yn Amsterdam. Roelof Hommema ferstoar op 27 augustus 1956 yn 'e âldens fan 51 jier
Henk de Jong (prikslider)

**Henk de Jong** (De Jouwer, 12 maaie 1998) is in earder Frysk prikslider.

De Jong hat yn 1984 meidien oan de Paralympyske Winterspullen fan Innsbruck.
Hy kaam dêr út op alle ôfstannen, mar wûn gjin medaljes.
Nei syn aktive jierren as prikslider waard er trainer by it prikslydzjen yn Ljouwert en wie er yn syn deistich libben wiskundelearaar.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1928

De **[[Olympyske Simmerspullen 1928]]**, offisjeel de **Spullen fan de IXe Olympiade**, wie de achtste Spullen yn de rige fan de moderne Olympyske Spullen. De Spullen waarden organisearre yn Amsterdam, Nederlân. It roeien hie plak by Sloten op de *Slotervaart*.

## Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1928.

## Utslaggen
#### Skif

#### Dûbbeldtwa

#### Twa sûnder Stjoerman

#### Twa mei Stjoerman

#### Fjouwer sûnder Stjoerman

#### Fjouwer mei Stjoerman

#### Acht

## Utslaggen Fryske dielnimmers
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1920

De Olympyske Simmerspullen 1920, ek wol de VIIe Olympiade neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden. It roeien hie plak yn it *Kanaal van Willebroek*.

## Utslaggen
#### Skif

#### Dûbbeldtwa

#### Twa mei Stjoerman

#### Fjouwer mei Stjoerman

#### Acht

## Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1920.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1912

De Olympyske Simmerspullen 1912, ek wol de Ve Olympiade neamd waarden yn 1912 yn Stokholm, Sweden hâlden. It roeien waard hâlden yn ôfbêkene stik wetter fan de *Djurgårdsbrunnsviken*. It wie de earste kear dat de roeiwedstriden hâlden waarden oer in ôfstân fan 2.000 meter.

## Utslaggen
#### Skif

#### Fjouwer mei Stjoerman

#### Fjouwer mei Stjoerman inriggers

#### Acht

## Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1912.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1908

De Olympyske Simmerspullen 1908, ek wol de **IVe Olympiade** neamd waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden.  It roeien hie plak by Henley-on-Thames  yn de Teems op de *Henley Royal Regatta baan*. De wedstriden waarden hâlden oer in ôfstân fan 2.412 meter.

## Utslaggen
#### Skif

#### Twa sûnder Stjoerman

#### Fjouwer sûnder Stjoerman

#### Acht

## Medaljespegel
De top fiif fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1908.
Lammoraal Albertus Aemilius Sluijterman

**Lammoraal Albertus Aemilius Sluijterman** (Hûs 'Nassau' ûnder Balk, 24 jannewaris 1757 - Warkum, 28 jannewaris 1838) wie in Frysk steatelid.

## Libben
Lamoraal wie de soan fan Paulus Ignatius Sluijterman, kommandant fan de liifgardes fan de Fryske steedhâlder en Abigael Becker. Hy groeide op yn Ljouwert, dêr't syn âlden wennen. Syn heit kocht in findel foar him, sadat hy offisier waard by it rezjimint Oranje-Fryslân yn Ljouwert. Nei in pear jier hied er syn nocht fan de tsjinst en waard non-aktyf. 

Neidat er troud wie mei Katarina Lycklama à Nijeholt sette er him nei wenjen yn Jorwert as heareboer. Troch syn populêr optreden waard hy yn 1784 út de eigenierden ta lid fan de Steaten fan Fryslân keazen. Dêrnei wenne hy yn Warkum as kommys fan de konvoaien en lisinten. Yn 1793 moast hy om syn oranjegesindheid syn amt dellizze en it lân ferlitte. Fan 1795-1806 hâlde hy ta yn Emden, Norden en Osnabrück. Fan 1806-1814 wie hy lid fan de gemeenteried fan Warkum. Kening Willem I beneamde him ta ynspekteur fan de belestingen yn Fryslân, mei Ljouwert as stânplak. Twa jier letter gie er mei pinsjoen. 

Syn lêste jierren wenne hy yn Warkum, dêr't hy yn de âldens fan 67 jier noch troude mei Janke fan Hettinga Tromp. Noch op syn 80e jier gie hy op de lange jacht. Yn syn Jorwerter perioade skreau hy in sjoernaal (1780-85), dat fan belang  foar de sedenskiednis fan dy tiid. It waard mei in koarte libbensskiednis útjûn yn de Vrije Fries 1911, 171-210.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1904

De Olympyske Simmerspullen 1904, ek wol de **IIIe Olympiade** neamd waarden yn 1904 yn Saint Louis, de Feriene Steaten hâlden. It roeien hie plak by Maryland Heights  op de *Creve Coeur Lake*. De wedstriden waarden hâlden oer in ôfstân fan 3.218 meter, de langste ôfstân ea by it roeien op de Olympyske Simmerspullen.

## Utslaggen
#### Skif

#### Dûbbeldtwa

#### Twa sûnder Stjoerman

#### Fjouwer sûnder Stjoerman

#### Acht

## Medaljespegel
De ferdieling fan de medailjes tidens de Spullen fan 1904
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1932

De **Olympyske Simmerspullen 1932**, ek wol de Xe Olympiade neamd waarden yn 1932 yn Los Angeles, Feriene Steaten hâlden. It roeien hie plak by Long Beach yn de *Long Beach Marine Stadium*.

## Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1932.

## Long Beach Marine Stadium
It Long Beach Marine Stadium is in seehaven yn Long Beach, Kalifornje. It stadion waard yn 1932 oanlein om de roei-eveneminten foar de Olympyske Simmerspullen fan 1932 yn te organisearjen.

## Utslaggen
#### Skif

#### Dûbbeldtwa

#### Twa sûnder Stjoerman

#### Twa mei Stjoerman

#### Fjouwer sûnder Stjoerman

#### Fjouwer mei Stjoerman

#### Acht
Henricus Wiardus fan Altena

**Henricus Wiardus fan Altena** (1709 - 13 desimber 1771), wie in Frysk Steatelid en grytman fan Tytsjerksteradiel.

Wie earst faandrich yn it rezjimint Oranje-Fryslân en waard 13 maart 1739 oansteld as griffier fan it Hof fan Fryslân, dêr't er yn 1746 foar bedankt skynd te hawwen; doe waard er folmacht op de lândei, yn 1748 wie hy lid fan de Steaten en waard yn 1751 grytman fan Tytsjerksteradiel. Hy hie by Johanna Hillegonda Glinstra njoggen bern, wêrûnder syn soan Hector Livius. Nei har dea wertroude hy mei Anna Catharina Doys, widdo fan Samuel de Lannoy. 

Syn wapen bestie yn in fjild fan azuer, mei in dwersbalke fan goud, dêrop trije einen fan sulver, boppe en ûnder de balke in klaverblêd fan goud.

Oan him wienen besibbe:
* Dr. R.H. fan Altena, ried yn de froedskip en sekretaris fan Ljouwert, skriuwer fan *Edelmoedige en volkslievende schriftelijke propositie* (Ljouwert, 1786), waans bibleteek ferkocht is op 23 april 1796;
* H.L. fan Altena, postmaster fan Fryslân, skriuwer fan *Consideratiën aan de Commissie van 18 uit de representanten van Friesland ingegeven* (Ljouwert, 1795).
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen

De **moderne fiifkamp** is ien fan de ûnderdielen dy't op de Olympyske Simmerspullen beoefene wurdt.
De moderne fiifkamp stiet sûnt de Spullen fan 1912 op it programma fan de Simmerspullen. It is in ûnderdiel dat bestiet út meardere sporten. Sûnt de Spullen fan 2000 stiet de moderne fiifkamp ek foar de froulju op it programma.

## Skiednis
De moderne fiifkamp is in sportwedstriid spesjaal foar de Olympyske Spullen ûntwikkele troch de grûnlizzer fan de moderne Spullen, Baron Pierre de Coubertin, en waard foar it earst holden yn 1912. Coubertin liet him ynspirearje troch it pentatlon evenemint fan de âlde Olympyske Spullen, dat modelearre wie nei de feardigens fan de ydeale soldaat op it momint. De moderne fiifkamp simulearret de ûnderfining fan in 19e-iuwske kavalerysoldaat efter de fijanlike liny's: hy / sy moat in ûnbekind hynder beride kinne, fjochtsje mei in pistoal en swurd, drave troch de drek en swimme kinne. Dêrom omfettet it ûnderdiel de folgjende fiif sport ûnderdielen.

## Underdielen
De moderne fiifkamp bestiet út fiif sporten. te witten Swimme, Skermje, Hynsteride, Atletyk en Sjitsport.

## Klasse

## Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it gymnastyk medaljes wûn ha by de Olympyske Simmerspullen.
*Bywurke oant en mei 2020*
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 2008

De **[[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade]]** waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina.

## Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.

## Utslaggen
### Manlju

### Froulju

## Medaljespegel
De top fiif fan lannen dy't by de moderne fiifkamp medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen.
Johannes Bosboom

**Johannes Bosboom** (De Haach, 18 febrewaris 1817 –  dêre, 14 septimber 1891) wie in Nederlânske skilder en akwarellist, dy ferneamd wie fanwege syn tsjerke-ynterieurs.

## Biografy
Bosboom krige ûnderrjocht fan Bart van Hove en Wijnand Nuijen. Tusken 1831 en 1835 besocht er de akademy yn De Haach en fannijs fan 1839 oant 1840.

Yn 1835 reizge er troch Dútslân en besocht Keulen en Koblenz, tegearre mei Salomon Leonardus Verveer. Yn 1837 die er Antwerpen oan om yn 1838 fierder te gean nei Frankryk, dêr't er Rouen en Parys oandie, no beselskippe fan Cornelis Kruseman.

Op 3 april 1851 troude er mei de skriuwster Anna Louisa Geertruida Bosboom-Toussaint.

Bosboom wie lid fan de Pulchri Studio, it Genoatskip ‘Arti Sacrum’ (Rotterdam) en de *[[Hollandsche Teekenmaatschappij]]* (De Haach). Hy wie learaar fan 
Maria Bilders van Bosse en Willem Frederik de Haas (1830-1880). Hy waard neifolge troch Jos Laurenty en hie ynfloed op Johan Paul Constantinus Grolman. Hy waard yn 1856 ridder yn de Leopoldsoarder. 

Bosboom wie in foarrinner fan de Haachske Skoalle. Bosboom pykte derút troch syn wize fan ferwurkjen fan it ympresjonistyske ljocht yn syn ynterieurs; it makke dat er ta de meast wichtige Europeeske skilders yn dat sjênre rekkene wurde kin.

## Galery

Johannes_Bosboom_-_Gezicht_te_Koblenz_(1835).jpg|*Gezicht te Koblenz*, 1835; poatlead en akwarel
Johannes Bosboom - View of the Paris Quay and the Cathedral at Rouen.JPG|*Gezicht op de Parijse kade en de hoofdkerk te Rouaan*, 1839; oaljeferve op doek, Ryksmuseum
The Pieterskerk in Leiden by Johannes Bosboom 01.jpg|*De Pieterskerk in Leiden*, 1855; oaljeferve op paniel, Museum Boijmans Van Beuningen
Ruïne van Kasteel de Haar Het Nieuwe Instituut HAARt32.2-8.jpg|*Ruïne van Kasteel de Haar*, 1858; poatleadtekening, kolleksje fan Kastiel de Haar
Landscape with a Canal by Johannes Bosboom 01.jpg|*Landschap met een kanaal*, 1873, oaljeferve op paniel
Johannes Bosboom - Het strand te Scheveningen.jpg|*Het strand te Scheveningen*, 1873; kryt, akwarel en gouache, Ryksmuseum Amsterdam
Johannes Bosboom-Markt Gouda 1880.jpg|*Markt van Gouda*, 1880; oaljeferve
Johannes Bosboom - Interieur van de Hooglandse Kerk te Leiden.jpg|*Interieur van de Hooglandse Kerk te Leiden*, jier ûnbekend; oaljeferve op paniel


## Literatuer
*C. Cuijpers, 'Het album Holland-Krakatau (1883). Artistieke liefdadigheid en exotische inspiratie', De Negentiende Eeuw 29 (2005) 4, s. 219-240
*T. Figee, 'Johannes Bosboom. Schilder van licht, schaduw en sepia -bruine kerkinterieurs', Kunstbeeld 23 (1999), s. 42-45
*A. Hoogenboom, *De stand des kunstenaars. De positie van kunstschilders in Nederland in de eerste helft van de negentiende eeuw*, Leien 1993, s. 117, 157, 210
*R. Volz en P. van der Pol, *Bosboom en Breda. Inventarisatie en achtergronden van de werken van Johannes Bosboom met Bredase onderwerpen*, Jaarboek der Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda "De Oranjeboom" dl. 54 (2001), s. 224-255

## Keppelings om utens
* Literatuer
* ''Johannes Bosboom, 18 Februari 1817 - 14 September 1891 : in memoriam'' / troch P. A. M. Boele van Hensbroek 
Amsterdam : Elsevier, 1891
John Cage

**John Milton Cage** (Los Angeles, 5 septimber 1912 - New York, 12 augustus 1992) wie in Amerikaansk avant-gardekomponist; hy wie ien fan de grutste fernijers fan de klassike muzyk út de 20e iuw. Teffens wie er filosoof, dichter, muzykteoretikus, keunstner, amateur-mykolooch en poddestuollesamler. 

Foar de Twadde Wrâldkriich wie er bekend troch syn Eastersk tinte muzykstikken. Nei 1950 kaam er mei de radikale tapassing fan it tafalselemint yn syn muzyk.

## Keppelings om utens
* Biografy John Cage
* Ynformaasje oer John Cage
* De Europera's fan John Cage
Charleroi

**Charleroi** ('Kening Karel'; Waalsk: *Tchålerwè*) is in grutte yndustrystêd yn de Belgyske provinsje Henegouwen. Charleroi hat goed 201.000 ynwenners op in oerflak fan 102 km², dat it is de tredsgrutte gemeente yn Belgje en de grutste yn Walloanje. Yn de stêdekloft Charleroi, mei de rûmom lizzende gemeenten, wenje benei 500.000 minsken. Charleroi leit oan de rivier de Samber.

Charleroi wie yn de lette 17e iuw en earste helte 18e iuw ien fan de festingstêden fan de Nederlânske festingsbarriêre yn de Súdlike Nederlannen.

## Dielgemeenten

## Berne yn Charleroi
* Henry George (18 febrewaris 1891), hurdfytser
* Georges Lemaître (1894-1966), pryster en astrofysikus (útfiner fan de hyoptese fan de oerknal)
* Didier Matrige (1961), tekener en skilder
* Joëlle Milquet (1961), politika (partijfoarsitter fan de cdH)
* Toni Brogno (1973), earder fuotballer
* Silvio Proto (1983), fuotballer
Sơn Đoòng

**Sơn Đoòng** (offisjeel: *Hang Sơn Đoòng*) is in grot yn it nasjonaal park Phong Nha-Kẻ Bàng (stiet sûnt 2003 op de UNESCO Wrâlderfgoedlist) yn de Fietnameeske provinsje Quảng Bình. De grot leit 50 km besuden Đồng Hới, de haadstêd fan de provinsje. Der rint ek in ûndergrûnske rivier trochhinne.

## Keppelings om utens
* World biggest cave found in Vietnam
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1900

De **[[Olympyske Simmerspullen 1900]]**, ek wol de **IIe Olympiade** neamd waarden yn 1900 yn Parys, Frankryk hâlden. It roeien hie plak  op de *Seine*. It wie de earste kear dat it roeien op it programma stie fan de Olympyske Spullen. Roelof Klein fan De Lemmer wûn de earste Nederlânske en dêrmei ek it earste Fryske gouden medalje op de Olympyske Spullen. De wedstriden waarden hâlden oer in ôfstân fan 1.750 meter.

## Utslaggen
#### Skif

#### Twa mei Stjoerman

#### Fjouwer mei Stjoerman
Yn dizze klasse binne der twa finale's fearn.
##### Fjouwer mei Stjoerman finale A

##### Fjouwer mei Stjoerman finale B

#### Acht

## Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1908.

## Útslaggen Fryske dielnimmers
Klodomer

**Klodomer** (495 - 524) wie Frankysk kening fan Orléans fan 511 oant syn dea. Hy wie de twadde yn âldens fan de fjouwer soannen fan kening Klovis I en Klotilde en ferkrige by de ferparting fan it ryk fan syn heit Orléans tawiisd. Klodomer wie boaske mei keninginne Gunteuka en hienen tegearre trije bern. 

## Skiednis
Op inisjatyf fan harren mem Klotilde, dy't sels in Boergondyske prinses wie, luts Klodomer yn 523 mei syn bruorren Gildebert en Klotarius op tsjin de twa regearjende Boergondyske foarsten, Sigismund en Godomar, soannen fan Gundobad en neven fan de trije Frankyske keningsbruorren. Nei in koarte kriich witte sy de Boergonden te ferslaan. Sigismund wurdt finzen nommen, mar Godomar ûntsnapt en mei help fan de Ostrogoaten slagget dy deryn te ferhinderjen dat de Franken it keninkryk fan de Boergonden ferôverje. 

Klodomer beslút twaris de Boergonden oan te fallen. Earst lit er Sigismund mei syn frou en bern fermoardzje en yn in djippe put smite (wêrmei hy ûnbedoeld de fermoarde kening ta hillige makket) . Dan hellet er syn healbroer Teuderik oer mei te dwaan oan de nije oanfal op Boergonje. Tegearre falle sy Godomar oan, mar yn de slach fan Vézeronce wurde sy troch him ferslein en sneuvelet Klodomer. 

De twa jongere bruorren fan Klodomer, Gildebert, kening fan Parys en Klotarius of Klotar, kening fan Neustrje meitsje ferfolgens plannen om Boergonje te oermasterjen, mar omdat Teuderik net meidwaan wol wurdt de fjildtocht ôfbrutsen en dêrom beslute sy it ryk fan har sneuvele broer ûnder elkoar te ferdielen. Klotarius nimt Klodomer syn widdo ta frou en deadet de âldste twa soannen fan syn broer, de tsien jier âlde Teudoald en Guntar dy't sân jier is. De jongste Klodowald lit er yn libben en lit er opslute yn in kleaster.
Jan

;Jan
* Jan (foarnamme)
* Jan, ôfkoarting fan de moanne jannewaris

;Lange Jan
* Långe Jan, in fjoertoer op it Sweedske eilân Öland.
* Lange Jan (Abdijtoer), Abdijtoer yn Middelburch;
* Lange Jan (byb=naamme), bynamme fan Us Leaffroutoer fan Amersfoart;
* Lange Jan (Heerlen), in eardere skoarstien yn Heerlen
* Lange Jan (snoep);
Mensingeweer

**Mensingeweer** (Grinslannersk: *Menskeweer*) is in doarp yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân, mei sa'n 140 ynwenners.

It leit oan de provinsjale dyk (de N361) fan Winsum nei Liens op it krúspunt fan de dyk nei Eenrum.

By Mensingeweer lei eartiids de boarch Lulema, dy't foar it earst neamd waard yn 1654. Yn 1823 waard de boarch op ôfbraak ferkocht en yn 1841 waarden de fûneminten derwei helle.

It doarp hat tije brêgen, de *Westerbrêge* yn de Eenrumerwei, in hoogholtje en de *Leitille* oan de eastkant fan it doarp yn de provinsjale dyk. Op it plak dêr't no de Westerbrêge leit wie foar 1853 in fêste daam. It wie tagelyk de ein fan de trekskûte út Grins wei. Wa't fierder woe koe dêr oerstapt wurde op de skûte nei Ulrum. It is noch dúdlik te sjen dat it kanaal op it plak fan dy brêge in slingerke makket – de beide kanalen (no it *Mensingeweerderloopdjip) leinen net hielendal yn it ferlingde faninoar.*

De namme betsjut grif: de wear (wier) fan *Menze* (= persoansnamme). Wa't soks te gewoan fynt, lêst de sêge fan Abel Stok.

It Piterpaad rint troch it doarp. De herfoarme tsjerke hat in Arp Schnitgeroargel en yn it doarp stiet in nôt- en pelmûne, de Hollands Welvaart út 1855.


Ofbyld: Mensingeweer RA.JPG|*Mensingeweer, sjoen fan it [[hoogholtje]] ôf*
Ofbyld: Beckeringh - Borg Lulema, Warfhuizen.jpg|*De boarch [[Lulema]] op de kaart fan [[Theodorus Beckeringh]] (1781)*
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1992

De **[[Olympyske Simmerspullen 1992]]**, ek wol de **XXVe Olympiade** neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barcelona. It wie de lêste kear dat de moderne fiifkamp foar teams op it programma stie.

## Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.

## Utslaggen
### Manlju

### Team

## Medaljespegel
De top fjouwer fan lannen dy't by de moderne fiifkamp medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1992.
Tjeerd Pasma

**Tjiepke "Tjeerd" Pasma** (Rinsumageast, 25 juny 1904 – Ede, 28 desimber 1944) wie in Frysk moderne fiifkamper.

Pasma die yn 1928 mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Amsterdam. 

Pasma wie wachtmaster 1e klasse by de maresjesee doe't er yn 1928 mei die oan de Olympyske Simmerspullen. Dat wie bysûnder omdat meidwaan yn dy tiid allinne foarbehâlden wie oan offisieren. Mei't Pasma in goed sporter wie yn de jierren '20, en twa kear Nederlânsk Kampioen Heechljeppen wurden wie, mocht er dochs meidwaan.

By de Spullen waard er 35e by it ûnderdiel sjitten, 13e by it swimmen, 34e by it skermjen, 5e by it fjildrinnen en 24e by it springen. Mei dy risseltaten einige er yn it klassemint op it 24e plak.

Yn 1940 waard er earfol út it leger ûntslein. Fjouwer jier letter kaam Pasma as boarger om it libben yn Ede, troch in Dútske V1-bom dy't te betiid ta ûntploffing kaam.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1996

De Olympyske Simmerspullen 1996, ek wol de **XXVIe Olympiade** neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta.

## Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp  waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.

## Utslaggen
### Manlju
Theodorus Beckeringh

**Theodorus Beckeringh** (doopt Grins, 21 augustus 1712 - Grins, 30 augustus 1790) wie in Nederlânske jurist en kartograaf.

## Biografy
Beckeringh waard berne oan it Martinitsjerkhôf yn Grins en doopt yn de Martinytsjerke. Hy wie in soan fan Lambertus Beckeringh en Catharina Sipkens. Beckeringh waard sekretaris fan de rekkenkeamer fan de Steaten-Generaal (1721). Hy studearre rjochten oan de Grinzer Universiteit en promovearre yn 1738. Dêrnei waard er abbekaat foar de Hege Justysje-keamer. Dêrnjonken wie hy  assessor fan it Generaliteits Kriichsgerjocht (1739-1790), redger yn De Ommelannen en grytman yn it Westerkertier. Hy boaske yn  1741 oan Geertruida van Hulten (1717-1799).

## Boargenkaart
Mr. Beckeringh is fral bekend wurden as amateur-kartograaf. Hy tsjinne yn  1777 by de Grinzer Steaten in fersyk om subsydzje yn om in troch himsels makke lânkaart fan de Grinzer Stêd en Ommelannen út te jaan. Hy woe dêrfoar in oktroai foar 25 jier hawwe. Beckeringh krige 5000 karolusgûne takend en in oktroai fan  15 jier.
Beckeringh syn  *Kaart of Land Tafereel der Provincie van Groningen en Ommelanden* waard foar it earst útjûn yn 1781. Yn de marzje fan de kaart waarde de Grinslanner boargen ôfbylde, dêrom wurdt de kaart ek wol ‘boargekaart’ neaamd. Hy droech de kaart op oan erfsteedhâder Willem V fan Oranje-Nassau, waans wapen twaris op de kaart ôfbyld is.

Ofbyld: Beckeringh - Borg Lulema, Warfhuizen.jpg|''De boarch Lulema op de 'Boargenkaart (1781)'
Ofbyld:Vredenburg in Hoogezand.jpg|De Vredenburg op de 'Boargenkaart'
Alex de Jong

**Alex de Jong** (Kollum, 11 novimber 1967) is in Nederlânsk fantasyskriuwer en útjouwer. Syn earste roman, *De Raad van Zeven*, waard yn 2003 útbrocht troch útjouwerij Attest Fantasy. As earste Nederlanner wûn hy mei dizze roman de *Elf Fantasy Award*, de lêzerspriis fan Elf Fantasy Magazine.

## Biografy
De Jong waard grutbrocht yn Kollum. Hy is de âldste yn in húshâlding mei fjouwer bern. Hy folge de HBU-oplieding Sjoernalistyk yn Kampen en wurke as bedriuwssjoernalist yn Dimter. Sûnt augustus 2009 wurket hy oan it fierder útbouwen fan syn útjouwerij en komt hy sels ek wer oan skriuwen ta.

Yn desimber 2004 begûn hy mei it útjaan fan it ferhalemagazine *[[Pure Fantasy]]* wêryn't er opmommend skriuwtalint en yllustrators fan fantasy en sciencefiction in poadium biedt. Yn 2005 waard syn earste roman *De Raad van Zeven* opfolge troch *Saga Santorian*, in ferhalebondel mei njoggen koarte ferhalen dy't hy sels skreau foar ferskate skriuwwedstriden. Yn 2006 wûn De Jong de *[[Unleash Award]]* foar syn fantasyferhaal *Valstrik in Aikririane*.

Yn 2007 starte hy mei in nije útjouwerij 'Books of Fantasy'. Dizze útjouwerij hat wyls as hast tweintich boeken fan ferskate auteurs útbrocht.

Anno 2010 wurket hy oan meardere projekten, wêrfan de wichtichste binne: "Sylvestre Curare" (in fantasydetective), "Godendoder" (ferhalen oer Sirkhan de barbaar; ynspirearre op Robert E. Howards *[[Conan de Barbaar]]*), "Ondergang" (steampunk fantasy) en "De Verschoppelingen".

## Bibliografy
* *De Raad van zeven*, diel 1 fan de Santoriaanse Kroniken (2003)
* *Saga Santorian* (2005)
* *Kwade Geesten* (2009) (ûnder de skûlnamme Brad Winning); in bondel mei alve koarte thrillereftige ferhalen.
* *Sylvestre Curare, Bloed & Eer (2010)* (fantasy-detective ûnder de skûlnamme Brad Winning)

Yn tarieding:
* *Ondergang* (steampunk-fantasy)
* *Godendoder* (sword & sorcery a la Conan de barbaar)
* *Sylvestre Curare 2* (fantasy-detective)
Roeffie Vermeulen

**Roelof Jan "Roeffie" Vermeulen** (Ljouwert, 26 febrewaris 1906 - Ljouwert, 28 juny 1963) wie in earder Frysk hurdsiler.

Vermeulen hat meidien oan de Olympyske Simmerspullen fan 1928 yn Amsterdam, en is dêr fjirde wurden yn de 6 meter klasse.
Jakobus Kapitein

**Jakobus Elisa Johannes Kapitein** (1717 - 1747) wie de earst swarte predikant fan de wrâld en wierskynlik ek de earste swarte Afrikaan dy't promovearre. Hoewol't er sels slaaf west hie ferdigene er yn in akademyske ferhanneling dat kristenen as slaaf holden wurde mochten.

Kapitein, waans Afrikaanske namme net bekend is, waard yn 1725, doe't er acht jier wie, fan syn âlden yn Gana rôve en as slaaf ferkocht oan de Siuwske kaptein Arnold Steenhart. Dy joech him noch itselde jier kado oan Jakobus fan Goch, keapman fan de Westyndyske Kompanjy (*WIC*).

## Literatuer
*  (1993): *Mission in chains. The life, theology and ministry of the ex-slave Jacobus E.J. Capitein (1717-1747) with a translation of his major publications*, Boekesintrum, Zoetermeer, ISBN 9023907930
*  (2000): *'s Heeren Slaaf. Het dramatische leven van Jacobus Capitein*, Balans, Amsterdam, ISBN 9050185142
*  (2001): *Ivoorzwart: Hollands glorie en de slavenhandel in West-Afrika: "over de slaverny als niet strydig tegen de christelyke vryheid"*. Stichting Mens en Kultuur, Gint, ISBN 9072931912
*  (2002): *Saga of a Slave: Jacobus Capitein of Holland and Elmina*. African Books Collective, Oxford, ISBN 9988812108

## Keppelings om utens
* African Studies Review
* Ama, ''A Story of the Atlantic Slave Trade''
Saskia Appel

**Saskia Appel** (Dokkum, 14 novimber 1977) is in Nederlânsk skriuwster. 

Yn 2006 ferskynde har ferhaal *Een politieagent vormt geen gevaar* yn de bondel *Duistere Parels*, útjûn troch *Suspense Publishing* fan kollega skriuwer en útjouwer Jack Lance. Har ferhalebondel *Verloren Onschuld* kaam út op 1 augustus 2008 en waard presintearre op Castlefest. Dizze ferhalebondel waard útjûn by *Books of Fantasy* fan kollega-skriuwer en útjouwer Alex de Jong.

## Biografy
Saskia Appel groeide op yn Damwâld. Se gie nei de Dr. Jacob Botkeskoalle yn Damwâld en dêrnei it Steedlik Gymnasium yn Ljouwert, se foltôge har middelbere skoalleoplieding VWO oan de Iepenbiere Skoallemienskip De Delta (tsjintwurdich Piter Jelles) yn Ljouwert. Yn Amsterdam studearre hja Skiednis oan de Frije Universiteit Amsterdam. Tsjintwurdich wurket hja as projektkoördinator by in útjouwerij.

## Ynfloeden
Saskia Appel waard sterk beynfloede troch Stephen King, Anne Rice, Isaac Asimov en H.P. Lovecraft. 

## Bibliografy
* 2008 - *Verloren Onschuld*;
* 2008 - *Pure Fantasy Jaarbundel III* (ferskate auteurs, ferhaal: *Nieuwsgierigheid kent geen tijd)*;
* 2008 - *Pure Fantasy nr. 10* (ferskate auteurs, ferhaal: *Bloemenspreuk*);
* 2006 - *Duistere Parels* (ferskate auteurs, ferhaal: *Een politieagent vormt geen gevaar*;
* 2005 - *Geen gebruiksaanwijzing* (dichtbondel, ferskate auteurs, gedicht: *Nul*); 

## Prizen
* 1e plak maitiidsedysje Unleash Award 2006/2007;
* Oer-alles winner yn de kategory horror/suspense Unleash Award 2006/2007;
* 1e plak Suspensestory skriuwwedstriid 2006;
* 1e plak Anansi skriuwwedstriid 2001;
George Charles Beresford

**George Charles Beresford** (Drumlease, Dromahair, County Leitrim, Ierlân, 10 july 1864 - Brighton, 21 febrewaris 1938) wie in Ingelsk portretfotograaf.

## Libben en wurk
Beresford wie de soan fan de begoedige majoar Henry Marcus Beresford (in famylje mei de Markys fan Waterford oan it haad) en Julia Ellen Maunsell en de tredde fan fiif bern. Hy krige in yngenieursoplieding en ferfarde yn 1882 nei Yndia dêr't er oan 't wurk gie by Publike Wurken. Fjouwer jier letter krige er malaria, gie werom nei Ingelân en begûn oan in stúdzje Keunst. Beresford syn earste skilderwurk waard útstald yn de Royal Academy of Arts yn Londen.

Beresford waard lykwols mear oanlutsen troch fotografy en iepene yn 1902 in fotostudio yn Knightsbridge, in plak oan de râne fan Londen. Dêr makke er yn de perioade oant 1932 in mannichte platinoprinten fan ferneamde persoanen, meast skriuwers, keunstners en politisy, en waard ien fan de meast bekende portretfotografen fan syn tiid. Beresford syn wurk waard publisearre yn tal fan foaroansteande tydskriften, sa as *[[The Tatler]]* en *[[The Illustrated London News]]*.

Beresford stie ek bekend as in súksesfol en fanatike antykhanneler. Yn de Earste Wrâldkriich skonk Beresford in slompe jild oan it Reade Krús. Hy stoar yn 1938.

In protte fan syn wurk hat de National Portrait Gallery yn Londen op 'e noed.

## Galery

Ofbyld:Joseph Conrad.PNG |Skriuwer Joseph Conrad, 1904
Ofbyld:Woolf by Beresford 2.jpg |Skriuwster Virginia Woolf, 1902
Ofbyld:Gabrielle Enthoven by George Charles Beresford 1904.jpg |Aktrise Gabrielle Enthoven, 1904
Ofbyld:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg |Dichter William Butler Yeats, 1911
Ofbyld:Jacob Epstein photo by George Charles Beresford 1924.jpg |Jacob Epstein, 1924
Ofbyld:Lord Alfred Douglas by George Charles Beresford (1903).jpg| Lord Alfred Douglas, 1903
Ofbyld:William Orpen photo by George Charles Beresford 1903.jpg |Skilder William Orpen, 1903
Ofbyld:Wyndham Lewis photo by George Charles Beresford 1913.jpg|Wyndham Lewis, 1913
Ofbyld:William Rothenstein photo by George Charles Beresford 1902.jpg|William Rothenstein, 1902
Ofbyld:Lady Ottoline Morrell.jpg|Lady Ottoline Morrell, 1903


## Keppelings om utens
* Beresford op artnet
* Biografy en foto's
* George Charles Beresford yn de *National Portrait Gallery*
Riich

**Riich** (Nederlânsk en offisjeel: *Molenrij*; Grinslannersk: *Rieg*) is in doarpke yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. Riich hat 120 ynwenners (1-1-2008).

It doarp is ûntstien om inkele mûnen dy't hjir stien hawwe oan de ein fan de maar, dat no de *Molenrichstermaar* hjit. Fan de mûnen is net ien mear oer. Yn it begjin fan de jierren 90 is besocht om guon fan de mûnen te werbouwen. De fûnsen wienen lykwols te lyts.

It wurd *riich* of *rige* wiist op in rige huzen. De oantsjutting komt ek yn it Fryske De Rige foar en yn mear Grinslanner plaknammen.
Vologda

**Vologda** (Russysk: Вологда) is in stêd yn it noarden fan Europeesk-Ruslân. It is it haadplak fan de oblast (provinsje) Vologda. De stêd leit oan de rivier de Vologda, sa'n 450 kilometer benoarden Moskou en 550 kilometer eastlik fan Sint-Petersburch.

Vologda heart ta de Russyske stêden mei in tige weardefol histoarysk erfgoed. It hat 224 histoaryske monuminten.

## Ekonomy
De wichtichste ekonomyske pylders binne tsjintwurdich masinebou, metaalbewurking, gemyske yndustry en hout- en papieryndustry.

## Kultuer
De stêd hat mear as ien teäter, bibleteken en museums; teffens in grut ferskaat oan heger ûnderwiisynstellings.

## Untjouwing befolking

1897, 1926–2002 folkstellingen

## Berne yn Vologda
* Konstantin Nikolajevitsj Batjusjkov (1787-1855), dichter
* Valery Aleksandrovitsj Gawrilin (1939-1999), komponist
* Albina Achatova, biatlete
* Anna Bogali-Titovets, biatlete
* Warlam Tichonovitsj Sjalamov (1907-1982), skriuwer
Kongo (rivier)

De **Kongo** is mei in lingte fan 4373 kilometer nei de Nyl de langste rivier fan Afrika. De rivier is in wichtige skipfeartferbining foar Sintraal-Afrika.

De Kongo hat it op twa nei grutste debyt fan de wrâld en it op ien nei grutste streamgebiet. It streamgebiet is 3.680.000 km² grut en befetsje in oerflak fan 2 345 000 km². De Kongo ûntspringt yn de provinsje Katanga yn Kongo-Kinshasa mei as boarne de rivieren Luapula en Lualaba, en mûnet oan de grins mei Angoala út yn in 40 kilometer brede baai oan de Atlantyske Oseaan. Under it seewetter streamt de Kongo noch  150 kilometer troch. 

De mûning fan de Kongo waard yn 1482 ûntdekt troch de Portugeeske ûntdekkingsreizger Diogo Cão; Henry Morton Stanley wie de earste Europeaan dy't de hiele rivier ferkend hat.

De Kongo is 4373 kilometer lang (4667 kilometer as ek de Chambeshi meirekkene wurdt, dy't fia de Lualaba yn de Kongo streamt), en hat in protte streamfersnellingen en wetterfallen, wêrûnder de Livingstonewetterfallen. Dy twa meitsje skipfeart op de rivier ûnmooglik. 

Hu bestiet út trije parten:
* Boppenrin: Fan de boarne oant Kisangany
* Middenrin: Fan Kisangany oant Kinshasa
* Benedenrin: Fan Kinshasa oant Matady

Goed 3000 kilometer fan de Kongo kin befarre wurde en foarmet in wichtige skipfeartsferbining.  De rivier fied ek de Inga-daam, dêr't elektrisiteit mei opwekt troch  wetterkreft. Yn de omkrite fan Kisangany en tusken Kinshasa en Matady binne spoarwegen oanlein om dizze wetterfallen passearre te kinnen. Allinnich tusken Kinshasa en Matady bestean bygelyks al 38 wetterfallen.

In protte transport yn Sintraal-Afrika giet oer de Kongo; ûnder oare fan koper, palmoaje (yn de foarm fan palmpitten), sûker, kofje en katoen.

## Grutte sydrivieren
* *rjochts*: Lufira, Luvua, Lukuga, Lindy, Aruwimy, Ubangy, Sanga
* *lofts*: Lomamy, Maringa, Busira, Kasaï

## Wichtige plakken oan de Kongo
* Boma
* Bumba
* Brazzaville
* Kinsjasa
* Kisangani
* Matadi
* Mbandaka

## Sjoch ek
*List fan langste rivieren fan de wrâld
Nijtsjerk (Westerkertier)

**Nijtsjerk** (Nederlânsk en offisjeel: *Niekerk*; Grinslânsk: *Nijkerk*) is een doarp yn de Grinslânske gemeente Westerkertier. Op 1 jannewaris 2009 wennen der 1528 minsken.

## Beskriuwing
Nijtsjerk, dat sa'n fjouwer kilometer eastlik fan Gruttegast oan de wei nei Súdhorn leit, hat altyd in agraryske mienskip west. Ut de tiid fan foar de reformaasje is net folle oer it doarp bekend. De romaanske tsjerke datearret nei alle gedachten út de trettjinde iuw. De earste ferzje, dy't mar seis meter breed wie, waard boud út tufstien dy't út Dútslân weikaam. Op de hôf fan Nijtsjerk waarden earder troch de boeren de sylrjochters beëdige, altyd foar in jier. Bij min waar barde dat yn de no sloopte herberch tsjinoer de tsjerke. 

Yn 1476 liet de Nijtsjerkster *Menno Jeltema* jild nei oan it *Pepergasthuis* yn de stêd Grins, op betingst dat it alle jierren op de woansdei foar Peaske in tûne hjerrings oan de earmen fan it doarp skinke soe. Oant hjoed de dei wurdt dit neikommen.

Yn 1594, nei de reformaasje, krige Nijtsjerk foar it earst in dûmny, in *Mattheus Theodorici*, dy't ek de oanboarjende doarpen Oldekerk en De Faan betsjinje moast. Hy waard ynskreaun yn it predikanteregister fan it tsjerkeboek, dat begjint mei de wurden: *"Namen der predikanten, welke na de verlossinghe van dese landen uyt de duisternisse des Pausdoms de suivere Gereformeerde Christelijke leer in dese Gemeente gepredikt hebben"*.

Nijtsjerk hie om 1730 hinne al in doarpskom (Grinslânsk: *loug*), dêr't lânarbeiders, rintenierkjende boeren en ek nearingdwaanden wennen, wêrûnder de kastlein, timmerlju, in kûper, in smid en in skuonmakker. De earste huzen fan it doarp waarden boud westlik fan it sânpaad dat noard-súd troch it doarp rûn. Se steane op pastorijelân en de hjoeddeiske bewenners betelje noch altyd in lyts bedrag oan hier. 

De lânjonker Rudolf de Mepsche (1695-1754) wenne yn Nijtsjerk. Hy waard raar ferneamd as de *De Mepsche van Faan*, om't er yn 1731 in proses tsjin sabeare homoseksuelen begûn dat 22 manlju út dizze kriten ta de brânsteapel brocht. Ek dûmny Henricus Carolinus van Bijler, dy't earder dat jier in boek tsjin sodomy publisearre dat grutte ynfloed op De Mepsche hie, wenne yn it doarp.

## Gallery

Niekerk - De Haringeters.jpg|*Keunstwurk De Haringeters foar de tsjerke (2011), (keunstner [[Harm Blanken]], 1983)*
Niekerk - molenromp.jpg|*De ta wente ferboude mûneromp fan pel- en nôtmûne De Noordstar (2011)*
Niekerk- haventje met voormalig gemaal.jpg|*Haven mei it eardere gemaal oan 'e Havenstraat (2009)*
Niekerk (It Hegelân)

**Niekerk** (Grinslânsk: *Nijkerk*; Frysk: Nijtsjerk) is in plak yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. It doarp hat 60 ynwenners (1-1-2008).

It doarp leit healwei de plakken Sâltkamp en Ulrum. Der rint in (earder) tsjerkepaad tusken it doarp en Houwersyl.

De doarpsnamme betsjut *nije tsjerke*. Yn it doarp stiet in in tsjerke út de 13e iuw. De toer stammet lykwols út 1629 en is foar it meastepart mei jild fan de Sulverfloat boud.

## Sport en rekreaasje
Troch it doarp rint de Europeeske wannelrûte E9, ek wol North Sea Trail of Waad- en Wierepaad neamd. De E9 rint de kust fan Portegal nei de Baltyske steaten by del.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1968

De Olympyske Simmerspullen 1968, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1968 yn Meksiko-Stêd, Meksiko hâlden.

## Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.

## Dronken
By it ûnderdiel Team by de moderne fiifkamp wie it team út Sweden eins de winner fan de brûnzen medalje.
Hans-Gunnar Liljenwall waard lykwols diskwalifisearre fanwege in te heech alkoholpromillaazje yn it bloed.
Sadwaande is er, tegearre mei syn maten Björn Ferm en Hans Jacobson, de earste sporter op de Olympyske Spullen dy't in medalje ynleverje moasten fanwege in positive dopingtest neidat yn 1967 anti-doping regeleminten yntrodusearre wiene troch it Ynternasjonaal Olympysk Kommitee.

## Utslaggen
### Manlju

### Team

## Medaljespegel
De top fjouwer fan lannen dy't by de moderne fiifkamp medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1968.
Sjitsport

De **sjitsport** bestiet út in tal kompetive sporten dêr't krektens, gong en it soarte gewear/pistoal of doel it ferskil yn meitsje. It sjitten mei pylk en bôge falt net ûnder sjitsport, mar ûnder it bôgesjitten, wylst it sjitten fan wyld falt ûnder it jeien. Faak wurdt jeien wol assosjearre mei de sjitsport. Yn it ferline wie dat ek sa, doe't der by de Olympyske Simmerspullen op libbende dowen sketten waard. 

## Skiednis
De sjitsport bestiet nei alle gedachten al salang't der wapens besteane. Yn de 19e iuw begûnen sjitters nasjonale wedstriden te organisearjen. Yn 1851 organisearre Willem III de earste Nederlânske sjitwedstriid, dêr't 13 skutterijen oan meidiene. Om 1852 hinne waard de *Nederlandsche schutterijen* (bûn fan in tal skutterijen) oprjochte. Dy assosjaasje waard letter de *Keninlike Nederlânske Skutters Assosjaasje* (KNSA).

Ek de Frânske sjitter Pierre de Coubertin, de grûnlizzer fan de moderne Olympyske Spullen, organisearre nasjonale wedstriden. It feit dat der op de earste Spullen, de Olympyske Simmerspullen 1896, fuortdaliks tsien sjitsporteveneminten op it program stiene, mei dan ek gjin ferrassing wêze. Koart nei de yntrede fan de nasjonale kampioenskippen waarden der ek wrâldkampioenskippen organisearre. Sûnt de Paralympyske Spullen fan 1976 is de sjitsport ek in Paralympsyke sport wurden.

Yn de rin fan de jierren hat de sport in soad feroarings ûndergien. In soad dissiplines ferdwûnen, waarden oanpast of waarden taheakke. De libbende doelen dy't fral yn it begjin brûkt waarden, waarden ferfongen troch sjitskiven of lansearre objekten. Wat net feroare is dat de sport inkel ûnder de omtinken fan de media komt wannear't it de Olympyske Spullen oanbelanget. Nettsjinsteande is it wannear't sjoen wurdt nei it tal beoefeners ien fan de grutste sporten yn de wrâld.
De Frije Wiken

De **Frije Wiken** is in gearwurkingsferbân fan doarpen en harren bedriuwslibben yn de súdeasthoeke fan Fryslân. Doel is (toeristyske) promoasje fan it gebiet op grûn fan de doarpsfisy's. De Frije Wiken waard op 14 septimber 2011 oprjochte.

De namme De Frije Wiken hat te krijen mei it libben fan de feanarbeiders yn it ferliene en it ferskaat oan lânskippen dat dêrtroch ûntstien is. Ek wol it frije gefoel by de rekreant losmeitsje, yn de sin fan noflike eigenwizens en in beskate selsstannigens.

Doarpen dy meidogge binne: 
* Mildaam
* Ketlik
* Bontebok
* De Knipe
* Aldhoarne
* Nijhoarne
* Jobbegea
* Hoarnstersweach
* Aldeberkeap
* De Gerdyk
* De Himrik
* Lippenhuzen
* Langsweagen
* Jonkerslân

### Kuiernetwurk De Frije Wiken
Yn de Frije Wiken binne de besteande kuierrûtes fan de 14 doarpen yn it gebiet oan elkoar keppele troch knooppunten, oanjûn troch blau-reade knooppunt boerdtsjes en stickers. De kuierder kin sels syn rûte ústippelje. Dit kuiernetwurk is troch Lânskipsbehear Fryslân en de stifting de Frije Wiken ûntwikkele.

In ‘Pypskoft’ is in plakje dêr't kuierders en fytsers efkes skoftsje kinne of nei it toilet kinne. Ek kin it in miny-ynformaasjepost wêze of in plak foar in kopke kofje of tee of om lokale agraryske produkten te keapjen.
Skouwen (It Hegelân)

**Skouwen** (Nederlânsk en offisjeel: *Schouwen*) is in buorskip yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn it noarden fan de provinsje Grinslân. It leit oan de wei fan Roodehaan nei Skouwersyl en bestiet út in twatal pleatsen op in wier oan de noardouwer fan it Ryddjip yn de yndike Skousterpolder.

De iene pleats is fan 1910 en hat in moai foarhûs en in omgrêfte moai oanleine tún (oansluten by de stifting 'It Túnpaad Op'). Foar de oprit oer stiet noch in húske. De pleats oan de oare kant fan de wei lei oant begjin 19e iuw tichter  by de wei, mar waard nei in brân fierder fan de wei ôf werboud yn 1836. Skean foar dy pleats oer stiet noch in húske, wêrefter begjin 20e iuw noch twa letter sloopte húskes stienen.

Skouwen komt fan *Schuwum* en betsjut *plak fan skowen* (oersette), ek brûkt foar in fuotfear of in skipstype skou.

Noardlik fan de buorskip leit de Kromme Raken (ek Skouwersylsterryd of Skouwersyldjip neamd). Ut Skouwen wei rûn eartiids in tsjerkepaad nei Warfhuzen oer de eastersingel fan de ôfbrutsen Gaykingaboarch.
Folkloare

It begryp **folkloare** (Ingelsk folk "folk" en loare *tradysje* of "wiisheid") omfettet yn ingere sin de mûnlinge oerleveringen fan in folk. Yn bredere sin hâldt folkloare yn alle populêre oerleveringen fan de wrâld en dy't oeral oantroffen wurde. It betsjut letterlik "Wiisheid fan it folk" of "Witten fan it folk".