open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grutte Tsjaryt

De **Grutte Tsjaryt** (ek: *Tjaryt*) is in rivier yn it noarden fan Grinslân, dy't sjoen wurde kin as de fan oarsprong bûtendykske fuortsetting fan de Fivel. Dy lêste is fersâne. De Tsjaryt bleau bestean om reden fan syn grutte betsjutting foar de ôfwettering fan de omkriten.

*Tja* komt fan *tia* en betsjut grins. De Grutte Tsjaryt is dan ek de bûtendykske grins tusken Fivelgoa en Hunzegoa. De yndykske grins is de groeven wettergong *[[Maarflyt]]*.

De Tsjaryt is ek in taalgrins. K. ter Laan meldt dat westlik dêrfan *wiend, kiend, spient, oap* (aap) en *hond* sein wurdt en beëasten *wind, kind, spint, hoap* en *ond*. Fierders skriuwt er dat it ek de skieding is tusken it sliepen ûnder tekkens (bewesten) en it sliepen ûnder dekbêden (beëasten).

Oan de Grutte Tsjaryt, eastlik fan it doarp Eastein, stie yn de Frânske tiid in tolhûs, dêr't oranjerats iten wurde koe. It hûs op dit steed en de wei derlâns hjitte noch altiten *Wortelpot*. Wat fierder streamôf, op de hichte fan it doarp Oudeschip, lei in pomp mei de namme *Tjapomp*. 

Súdeast fan de Grutte Tsjaryt rint in lytse wetterrin mei de namme *Lytse Tsjaryt* of *Lutje Riet*, in fuortsetting fan de hielendal ferdwûne rivier de *Korrel*.
Saaremaa (eilân)

**Saaremaa** (Dútsk (hist.) en Sweedsk: *Ösel*, betsjut 'eilân') is in eilân foar de westkust fan Estlân; it op ien nei grutste yn de Eastsee. It omfiemet 2673 km² en hat 35.584 ynwenners, dêr't 15.000 fan yn it haadplak Kuressaare wenje. Mei it oanswettende Muhu foarmet Saaremaa de provinsje Saarema (*maakond*).

Saaremaa is ticht beboske.

It haadplak Kuressaare is ûntstien om in biskopsboarch hinne en is in fanâlds ferneamde kueroarde. In protte plakken op Saaremaa hawwe tige âlde tsjerken (sa as: Valjala, Karja, Pöide, Kaarma) dy't ek in ferdigeningsfunksje hienen.

In geologyske nijsgjirrichheid op Saaremaa is de kratermar fan Kaali, dy't in trochsneed fan 110 meter hat en begjin earste millennium f.Kr. ûntstien is troch in meteorytynslach.

It eilân hat in fêste ferbining mei it buoreilân Muhu. Muhu is út de Estlânske haven Virtsu wei te berikken. Teffens is der in boatferbining mei Hiiumaa dat benoarden Saaremaa leit. Yn de simmermoannen fart der ek in boat nei Ventspils yn Letlân.

## Ferneamde persoanen
* Fabian Gottlieb von Bellingshausen: Russysk marine-offisier.
* Karl Boella, Dútsk-Russysk fotograaf
Maarflyt

De wettergong **Maarflyt** (Nederlânsk: *Maarvliet*) is de, nei alle gedachten al yn de 12e iuw groeven, skieding (grins) tusken Hunzegoa en Fivelgoa yn de  provinsje Grinslân. De bûten(slieper)dykske fuortsetting fan dy grins is de Grutte Tsjaryt.

De Maarflyt is ûnderdiel fan de grinzen tusken de gemeenten Bedum en Ten Boer en tusken Eemsmond en Loppersum.

De Iemshavenwei (N46) rint foar in grut part deun by de Maarflyt lâns.

## Sjoch ek
* Maar
Provinsjale wei 46

**Provinsjale wei 46** of **N46**, (ek wol 'Iemshavenwei' ) is in 36 kilometer lange provinsjale wei, útfierd as autowei, dy't troch Grinslân rint, fan it knooppunt Euvelgunne yn Grins nei de Iemshaven. De wichtichste plakke oan de wei binne: Grins, Bedum, Middelstum, Loppersum, Uithuizen (oer Zandeweer) en Uithuizermeeden (oer Roodeschool). It earst iepenstelde trasee datearret fan 1974.

## Keppeling om utens
* Iepenstellingsskiednis N46
Knooppunt Euvelgunne

It **Knooppunt Euvelgunne** (by it bedriuwenterrein Driebond yn Grinslân) is it nije ferkearsknooppunt foar de oansluting fan de dûbelbaansautowei N7 en de dûbelbaansautowei N46, as ferfanging fan de besteande ôfritkonstruksje yn it Europaplein tusken de Grinzer eastlike en súdlike ringwei.

It knooppunt, yn de foarm fan in skeane trompetoansluting, is oanlein as ûnderdiel fan it Euvelgunnetrasee. It knooppunt en it trasee binne ferneamd nei de eartiidske buorskip Euvelgunne. Troch it knooppunt ûntstiet in trochgeande ferbining sûnder ferkearsljochten op it trajekt fan de A7 nei de eastlike ringwei, wêrby'tt ek it Europaplein ûntlêste wurdt.

It knooppunt is yn de ringwei (fan Europaplein nei Ringwei East v.v.) iepene op 15 desimber 2008 . De tûke fanút de A7 (fanút Dútslân rjochting Europaplein mar ek Ringwei East en v.v.) is op 1 febrewaris 2009 iepene. Hjirmei is it eartiidske trasee oer de Gideonbrêge no offisjeel in stedsautowei mei in maksimale snelheid fan 70 km/o.
Sint-Werenfridustsjerke (Wervershoof)

De **Sint-Werenfridustsjerke** is in roomske tsjerke oan 'e Doarpsstrjitte 73 yn Wervershoof yn 'e provinsje Noard-Hollân, dy't wijd is oan Sint-Werenfridus fan Elst.

Yn 2023 waard de Werenfridustsjerke fanwegen it tebekrinnen fan 'e tsjerkegong sletten.   

## Skiednis
De tsjerke waard tusken 1874 en 1875 boud. Arsjitekt Theo Asseler ûntwurp in trijeskippige krústsjerke yn neogoatyske styl. 

It tsjerkegebou is in ryksmonumint.

## Oargel
It tsjerkeoargel waard yn 1862 boud troch de firma Van Dinther en waard nei feroarings yn 'e rin fan 'e tiid by in restauraasje troch Flentrop yn 2000 wer yn 'e oarspronklike disposysje werom brocht.  

## Werenfridus
De tsjerke waard oan 'e hillige Werenfridus wijd, dy't bekend bleau as Werenfried fan Elst en ek yn Elst begroeven waard. Werenfridus wie om 700 hinne in kristlik preker yn West-Fryslân en soe doe yn Wervershoof wenne ha, dat mooglik nei him ferneamd waard. Letter gie Werenfridus nei Elst en Westervoort, wêr ek tsjerken nei him ferneamd binne.

## Keppeling om utens
* Flentrop Oargelbou: disposysje fan it oargel
Cebu

**Cebu** kan ferwize nei:

* Cebu (provinsje), de Filipynske provinsje yn de sintraal lizzende eilannegroep Visayas;
* Cebu (eilân), it eilân yn de Filipynske provinsje Cebu;
* Cebu City, de stêd op it eilân Cebu;
* Metro Cebu, de metropoal Cebu dêr't Cebu City ûnderrdiel fan is.
Cebu (eilân)

**Cebu** is mei 4422 km² it op acht nei grutste eilân fan de Filipinen en ûnderdiel fan de Visayas-eilannegroep. Cebu City is de grutste stêd fan it eilân en ek de haadstêd fan de provinsje Cebu. De provinsje bestiet neist it eilân Cebu út 167 lytsere eilannen yn de buert. De bewenners fan it eilân prate Cebuano. Dêrneist prate in soad minsken krektas yn de oare dielen fan it lân ek Ingelsk.
It eilân Cebu is it grutste eilân fan de provinsje Cebu. Op it eilân lizze 9 stêden en 36 gemeenten.

## Stêden
* Bogo
* Carcar
* Cebu City
* Danao
* Mandaue
* Naga
* Talisay
* Toledo

## Gemeenten

### Topografy en lânskip
It eilân Cebu leit yn de eilannegroep Visayas sintraal yn de Filipynske arsjipel tusken 9°25' en 11°15' noarderbreedte en tusken 124°5' en 123°13' easterlingte. De ôfstân fan Manilla oant Cebu City, midden op it eilân, is himelsbreed sa'n 570 km. Cebu hat de foarm fan in sigaar en rint oer in lingte fan 225 kilometer fan it noardeasten nei it súdwesten. De maksimale breedte fan it eilân is sa'n 35 kilometer. West fan Cebu leit it eilân Negros, beëasten leit it eilân Leyte en oan de súdeastkant leit Bohol. Om Cebu hinne lizze 167 lytsere eilantsjes. Inkele fan dy eilannen binne Mactan en Olango yn it easten, de Camotes-eilannen yn it noardeasten en Bantayan yn it noarden.

Cebu stiet bekend om de smelle kuststripen en in heuveleftich oant bercheftich binnenlân. De heuvels en bergen rinne fan noard oant súd oer de midden fan it eilân. De heechste toppen binne mear as 1000 meter heech. De gemeenten Bogo, San Remigio, Medellin en Daanbantayan yn it noardlikste puntsje binne benammen flak.

## It besjen wurdich
* De Kawasan-wetterfallen, yn de bosken by Badian;
* Basilica minore del Santo Niño, Cebu City;
* Magellan's Cross, Cebu City.


Ofbyld:Kawasan Falls Cebu Island.jpg|*Kawasan-wetterfal*
Ofbyld:Basilica Minore del Santo Nino.jpg|*Basilica del Santo Nino yn de stêd Cebu*
Peaskemoandei

**Peaskemoandei** of **twadde peaskedei** is de dei nei Peaskesnein en is in frije dei yn in grut oantal, meast kristlike, lannen.

Festiviteiten op Twadde Peaskedei:

* Aaipop
Heech- en Leech-Sweachdyk

**Heech- en Leech-Sweachdyk** (Nederlânsk: Hoog- en Laag Zwaagdijk ) is in eardere banne en gemeente yn de provinsje Noard-Hollân.

Heech- en Leech Sweachdyk bestie út de doarpen Onderdijk en Zwaagdijk, en de eardere buorskippen *Lagedijk* en *Neuvel*.

De banne foel tusken 1289 en 1795 jurisdiksjoneel ûnder Medemblik, it wie dêrnei koart selsstannich. Tusken 1796 en 1804 hearde it by Wervershoof, om dêrnei wer selsstannich te wurden. Yn 1812 kaam it by de gemeente Zwaag. Yn 1844 waard it, neidat de ynwenners ferskate aksjes ûndernomd hiene, in min ofte mear selsstannige gemeente, hoewol't formeel de gemeente Zwaag wol ferantwurdlik bleau. Neidat yn 1867 Heech- en Leech Sweachdyk ûnder de gemeente Wervershoof foel, ferdwûn geandewei de namme.
Radio Caroline

**Radio Caroline** wie de earste seestjoerder foar de Britske kust, dy't tusken 1964 en 1991 mei ornaris twa skippen ôf, op de Noardsee en by it eilân Man, radio útstjoerde. Earst nei 1990 gie Radio Caroline troch oan de fêste wâl. Tusken 1998 and 2013 wie it in satellytstjoerder en sûnt in ynternetstjoerder. Yn 2017 is Radio Caroline in beheinde radiolisinsje jûn foar in part fan East-Anglia.

## Literatuer
*John Venmore-Rowland: Radio Caroline. Uitg. "The Landmark Press", Lavenham, Suffolk, 1967 (oer de begjintiid fan Radio Caroline)

## Keppeling om utens
*Skiednis fan it skip M.V. Fredericia
*Skiednis fan Radio Caroline
*Foto's Radio Caroline/Ross Revenge 80'er jierren
*hjoeddeisk Radio Caroline
Banne (rjochtsgebiet)

In **banne** wie eartiids de term foar in rjochtsgebiet.

In ban of banne stie ûnder de rjochtspraak fan in rjochter.

No noch is it wurd werom te finen yn plaknammen as Banne Buiksloot en Vrijenban en yn it wurd 'bandyk'. Eartiids waard sprutsen fan de Ban(ne) fan Westzaan, Assendelft ensfh.

Bannen waarden markearre troch banpeallen. Ien dy't "banne" waard, mocht net wer binnen de banne komme. Hy wie dan út de mienskip stjoerd. It wurd bandyt betsjut eins ‘immen dy't ferballe is’.
Banpeal

In **banpeal** is in (meastal) stiennen peal dy't de grins fan de banne (it rjochtsgebiet) oanjout fan in stêd. Banpeallen joegen dêrmei ek de stedsgrinzen oan.

De jurisdiksje (it mêd dêr't de rjochtspraak op fan tapassing wie) fan de stêd hold by de banpeal op.

## Ferbanning
'Banne' betsjut 'ferdriuwe' of 'útwize'. Ut de stêd bande persoanen waarden *banneling* of *balling* neamd. Hja mochten har net mear binnen it troch banpeallen markearre gebiet ophâlde. Se wienen 'yn de ban dien' troch it útsprekken fan de 'banflok': in fûnnis ta 'útbanning', ofwol 'ekskommunikaasje'. Dy persoanen libben tenei yn *ballingskip*.

Ferbanning is dus in foarm fan straf, bedoeld om gjin lêst mear fan ien te hawwen. At hy lykwols dochs binnen de banpeallen komt fan it gebiet dêr't hy út band is, is hy strafber en kin bygelyks in finzenisstraf of sels de deastraf krije.

In relatearre begryp is *[[Persona non grata]]*: sa'n persoan is út de 'graasje'. Oars as banning kin it wêze dat sa'n soarte persoan nog noait binnen de bangrinzen west hat. It bart wol dat sa'n ien nei in oantal jierren wer 'yn de graasje' komt, en wer welkom is yn itselde rjochtsgebiet.

## Fynplakken fan banpeallen
Troch hjoeddeiske gearfoeging fan gemeentens binne banpelalen faak ferdwûn of binne se binne de stêdsgrinzen komd te lizzen.

Alde banpeallen binne ûnder oare noch te finen om of yn Amsterdam (Sloten), Amstelveen/Ouderkerk aan de Amstel oan de westside fan de Amstel yn de barm, yn Amstelveen oan de Amsterdamsewei, Gouda (Hekendorp), Alkmaar (wei nei Bergen) en oan de N301 tusken Barneveld en Nijkerk. Yn it Noard-Hollânske doarp Schardam stiet noch in Hoornske banpeal út 1761. Hjirop stiet it wapen (in reade ienhoarn mei skyld mei dêrop in hoarn); de hoarn fan de ienhoarn wiist nei de stêd.

## Sjoch ek
* Grinspeal
Ambachtshearlikheid

In **ambachtshearlikheid** of lege hearlikheid wie in hearlikheid fan in ambachtshear. Yn Hollân en Seelân wie de term tige húsriem. Bekende ambachtshearlikheidbesitters út de Gouden Iuw wienen Cornelis en Andries de Graeff, Andries Bicker, Johannes Hudde en Nicolaes Witsen.

De ambachtshearlikheid ûnderskiede him fan de frije- of hege hearlikheid meidat de hear gjin jurisdiksje yn halssaken hie. Neist rjochtspraak hearden ek bestjoer en wetjouwing ta it foech fan de hear. Dy liet útoefening fan al dy foegen meast oer oan in troch him beneamde skout (werklike útfiering troch skout en skepenen). Fierders hie de hear ûnder oaren rjocht op alderlei heffingen. Oarspronklik wienen de ambachtshearlikheden yn hannen fan eallju. Letter waarde sy faak kocht troch begoedige boargers en troch stêden.
Bandyk

In **bandyk** of **winterdyk** is in rivierdyk, dy't heech genôch is om de heechst foarkommende wetterstannen tsjin te hâlden.
De etymologyske ferklearring giet werom op de gearfoeging fan *[[Banne (rjochtsgebiet)|ban(ne)]]* yn de sin fan *rjochtsgebiet* en dyk, dêrmei waard oanjûn dat dy dyk gerjochtelik skôge waard. De lêste jierren binne in soad fan dizze diken ferstevige, ferbrede en ophege fanwege de hege wetterstannen en dyktrochbrekken oan de ein fan de 20e iuw.

## Trivia
* Bandiken binne by motorriders populêr op simmerske. In soad oanwenjenden en rekreanten binne dêr op tsjin en freegje gemeenten om sokke diken ferkearslij te meitsjen, net selden mei súkses.
* Bandijken kinne gefaar opleverje: meidat de loop faak troch de bochtsjende rivier bepaald waard binne de bochten foar guon hurd ridende automobilisten in te grutte ferrassing en reitsje ûnder oan it talud.

## Literatuer
* *Ban* troch Riemer Reinsma (2000)
Ane

**Ane** is in buorskip yn de gemeente Hardenberg yn de  provinsje Oerisel; it plak hat sa'n 500 ynwenners. Yn it lânskip steane in tal hallepleatsen: dit buorkerijtype, besteande út in middenbeuk mei sydbeuken, is fan arsjitektoanysk, kultuerhistoarysk en lânskiplik belang. Der stiet ek noch in mole, de Anermole.

## Yndustry
De NAM hat hjir in oantal putten dêr't nei ierdgas socht wurdt. 
## Skiednis
Yn 1227 wie hjir de Slach by Ane.
Prinskeswurk

**Prinskeswurk** is de beskildering fan in wynmole yn de kleuren read, wyt en blau, dat benammen yn de Saanstreek dien waard. Op ferskeidene moles is de wipstok (fangstok) fan de fang mei slingere prinskeswurk beskildere.

Sa is de fangstok fan De Onrust yn Oude Pekela en dy fan de De Vos yn de gemeente Steenbergen mei prinskeswurk beskildere.
Anermole

De **Anermole** yn it Oeriselske Ane (gemeente Hardenberg) is in yn 1864 boude nôtmole, dy't in eardere mole út 1858 op itselde steed ferfong. It is in beltmole wêrfan de boppebou betsiet út in achtkante, mei reid dekte, houten mole mei stiennen fjildmuorren. Yn de midden fan de 20e iuw rekke de mole yn ferfal en yn 1978 kocht de gemeente Gramsbergen de mole, dy't op dat stuit net folle mear wie as in romp mei kape. Yn 1981 waard de mole restaurearre. Dit jiertal is oan de súdkant fan de Anermolen yn it reid oanbrocht. Yn de mole binne twa keppels mealstienen, wêrfan de stienspil fersierd is mei prinskeswurk. De mole hat in foechhoutenkruiwurk dat sa swier rint dat der in elektromotor by setten is om kruie te kinnen. Tsjintwurdich wurdt yn de mole, dy't eigendom is fan de *Stichting De Aner Molen*, nôt meale op frijwillige basis. De Anermole is op sneonen fan 13:00 - 16:00 en op ôfspraak te besichtigjen.
Fonnis

In **fonnis** of **fûnis** is in beslissing fan in rjochter. Mear spesifyk fan in legere rjochter, dy't ferbûn is oan in rjochtbank. Yn Nederlân jildt dat sûnt yn 2002 de kantongerjochten by de rjochtbanken ûnderbrocht binne en dêryn de sektor kanton foarmen, dat it dêrby ek giet om útspraken fan de kantonrjochter. 

Der besteane meardere soarten fonnissen:
* einfonnis
* dielfonnis
* tuskenfonnis
* akkoardfonnis
* beslissingsfonnis

De rjochter nimt syn beslissing nei kennisnimming fan de skriftlike stikken, dy't beide partijen dêrta yntsjinne hawwe, eventueel nei it hearen fan partijen, tsjûgen en deskundigen. 

Yn Nederland mei in boargerlike rjochter by de beoardieling allinnich de feiten mei wage litte, dy't troch de partijen sels ynbrocht binne. Hy mei gjin feiten tafoegje. As de rjochter sels bepaalde feiten wit, dy't net troch de partijen by it proses behannele binne, mei hy dy kennis net brûke foar it fonnis. Feiten of omstannichheden dy't algemien bekend binne en algemiene ûnderfiningsregels mei in rjochter wol brûke. Dat jildt ek foar feiten dy't út iepenbiere boarnen op ienfâldige wize bekend wurde kinne. 

## Sjoch ek
* Arrest
Werenfridus fan Elst

**Werenfryd fan Elst** of **Sint-Werenfridus** (Dútslân, datum ûnbekend - Westervoort, 14 augustus 760) wie in Ierske preker en de patroanhillige fan Elst en dy't yn de 7e en 8e iuw nei Kristus yn it ryk fan de Fryske kening Redbad en yn de Betuwe it kristendom preke en letter hillich ferklearre is.

Werenfridus wie muonts yn it benediktinerkleaster fan Egbert fan Rathmelsigi yn Ierlân. Om 690 hinne gie er nei it lân fan de Friezen en waard hjitten om yn it westlik part dêrfan it evangeelje te preekjen. Werenfridus sette him yn 't earstoan nei wenjen yn it Wervershoof fan no, mar gie letter oer Dorestêd nei de Betuwe en omkriten, om ek dêr de kristlike lear te bringen.

Werenfridus stoar op 14 augustus 760 yn Westervoort en waard beïerdige yn de tsjerke fan Elst.

Werenfridus waard beskermhillige fan Elst, fan gernieren en fan minsken dy't lêst fan jicht hawwe. Boppedat wurdt faak ta him bidden by lêst fan stive lidden.
 
Op it wapen fan Elst is it boatsje te werkennen dat neffens de leginde Werenfridus nei syn dea nei dat plak fear. Neist de *Rykswei* (op de krusing mei de wei bylâns de Linge ) leit in, yn it earste oankommen as roastige mummy útsjend, byld fan de hillige Werenfridus dy't út syn boatsje fallen is.

Fan Wervershoof wurdt sein dat de namme komt fan Werenfridus (as yn *Werenfridus' hoeve*). Yn Hoorn (Noard-Hollân) waard yn 1948 in middelbere skoalle oprjochte mei de namme *[[Werenfridus (skoalle)|Sint Werenfridus Lyceum]]*. Yn Elst is in scoutinggroep nei de hillige ferneamd. Westervoort ken neist de katolike Sint-Werenfridusparochy (mei Sint-Werenfridustsjerke) ek in Protestantske Gemeente mei de namme Werenfried. Ek hat Westervoort in St. Werenfridusleane en hie it in St. Werenfridusskoalle (no *De Brug*).

Noch in tal Sint-Werenfridustsjerken: Sint-Werenfridustsjerke yn Warkum en Sint-Werenfridustsjerke in Zieuwent.
Vrijenban

**Vrijenban** is tsjintwurdich in wenwyk yn Delft grinzjend oan it sintrum, yn it noarden mei gemeente Rijswijk en yn it suden grinzjend oan Wippolder. 

Op 1 jannewaris 2004 wennen der 9289 minsken, ferdield oer 5280 húshâldens, yn Vrijenban.

## Skiednis
Oant 1795 wie Vrijenban in ambachtshearlikheid, fan 1795 oant 1798 in munisipaliteit, en fan 1798 oant 1811 in gemeente. 

Yn 1812 waard de gemeente opheft en taheakke oan de gemeente Delft. Se waard op 1 april 1817 fannijs oprjochte. By in weryndieling yn 1826 waard alle grûngebiet fan it Hof fan Delft beëasten de Schie en Delft tafoege oan Vrijenban. Yn 1833 kaam de gemeente Biesland dêrby, en yn 1855 de gemeenten Abtsregt en Ackersdijk en Vrouwenregt. 

De gemeente Vrijenban is op 1 jannewaris 1921 opheft en foar it meastepart by de gemeente Delft komd; in stikmannich lytsere gedielten kamen oan de gemeente Pijnacker. It hjoeddeiske oerflak fan de wyk is lytser as dy fan de oarspronklike gemeente.

It eardere riedshûs fan de gemeente Vrijenban stiet oan it begjin fan de opreed fan de Reineveldbrêge oer de Schie rjochting de Brasserskade. It gebou wurdt no as kantoar brûkt.
Arcisse de Caumont

**Arcisse de Caumont** (20 augustus 1801, Bayeux – 16 april 1873) wie in Frânsk histoarikus en archeolooch.

## Wurk
*  *Mémoire géologique: sur quelques terrains de la Normandie occidentale*. Caen, Chalopin Fils, 1825.
*  *Essai sur la topographie géognostique du département du Calvados*. Caen, Chalopin, 1828.
*  *Mémoires de la Société linnéenne de Normandie*, Parys, Lance, 1829.
*  *Cours d'antiquités monumentales professé à Caen, en 1830*, (1re partie: Antiquités celtiques ; 2e partie et 3e partie: Antiquités gallo-romaines; Architecture religieuse; 5e partie: Architecture militaire; 6e partie: État de la peinture, de la calligraphie, de l'orfèvrerie et autres arts à l'époque du Moyen Âge). Caen, Lange, 1830-41.
*  *Histoire sommaire de l'architecture religieuse, civile et militaire au Moyen Âge*. Caen, Lance, 1836.
*  *Histoire de l'architecture religieuse au Moyen Âge*. Caen, Derache, 1841.
*  *Rapport verbal fait à la société Française pour la conservation des monuments dans la séance administrative du 7 déc. 1844, sur quelques antiquités du midi de la France*. Caen, [s.n.], 1845.
*  *[http://visualiseur.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k31502w Statistique monumentale du Calvados]*. Caen, Le Blanc-Hardel, 1846-67.
*  *Statistiques routières de la Basse-Normandie*. Caen, Derache, 1855.
*  *Abécédaire héraldique, ou Notions générales sur le blason*. Caen, A. Hardel, 1861.
*  *Inauguration d'un monument à Dives en mémoire du départ de l'armée de [[Guillaume le Conquérant|Guillaume-le-Bâtard]] pour la conquête de l'Angleterre en 1066*. Caen, A. Hardel, 1861.
*  *Bulletin monumental ou collection de memoires et de renseignements sur la statistique monumentale de la France*, 1865.
*  *Archéologie des écoles primaires*. Caen, Le Blanc-Hardel, 1868.
*  *Le Mur de Laudunum*. Caen, [s.n.], 1868.
*  *[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k31502w Abécédaire ou rudiment d'archéologie]*. Caen, F. Le Blanc-Hardel, 1869.
*  *[http://gallica.bnf.fr/document?O=N077717 Le Beurre d'Isigny à Monaco]*. Caen, F. Le Blanc-Hardel, 1869.
*  *La Vallée de la Dives: statistique ripuaire*. Caen, Res Universis, 1853, werprinte 1992.

## Bibliografy
* *Arcisse de Caumont (1801-1873), érudit normand et fondateur de l'archéologie française*, (*Mémoires de la Société des antiquaires de Normandie*, t. XL|), 2004, 515 s., 158 yll.
Y Gododdin

It gedicht **Y Gododdin** wurdt oan de 7e iuwske dichter Aneirin taskreaun; it beskriuwt hoe't de manlju fan de Gododdin sneuvelen yn de slach by Catraeth (faaks Catterick yn Yorkshire) yn 600 AD. It gedicht is yn in âlde foarm fan it Welsk skreaun en oerlevere yn in 13e iuwsk hânskrift, ferneamd as **it boek fan [[Aneirin]]**. 

It geskrift wurdt faak neamd as de âldste tekst dêr't nei Arthur yn ferwiisd wurdt.
Aage Meinesz

**Aage Vening Meinesz** (Malang, 19 juny 1942 – De Haach, 31 oktober 1985) wie in Nederlânske *masterkreaker*, dy't bekend waard ûnder de namme **Aage M.**.

Yn Nederlân krige eins mar ien bankrôver ea de rom by it grutte publyk: Aage Meinesz, alias de *Masterkreaker.* In bynamme dy't er foar syn masterlike tige goed tarette berôvingen krige. Aage wie in sjarmante ferskining dy't syn ferhaal moai bringe koe. As ark brûkte er faak syn legindarysk wurden termyske lâns. In apparaat besteande út in buis fold mei stêven magnesium dêr't soerstof trochhinne parse wurdt. Troch ûntstekking ûntstiet in flam fan 3500 graden dy't troch beton en it tsjokste metaal brânt. Begjin jierren 70 die er syn grutste kreak ea. Dy helle alle Nederlânske kranten. Ut de klûs fan de Nederlânske Middenstâns Bank yn Helmond stiel Aage 600.000 gûne. De partikuliere sparklûskes liet er bewust gewurde. Yn 1973 wurdt Aage oanholden en feroardiele ta 4,5 jier sel yn de Blokhûspoarte, de straffinzenis yn Ljouwert. Op yngenieuze wize wit er dêr te ûntkommen om fjouwer moannen letter wer oppakt te wurden. As syn finzenisstraf der úteinlik opsit, stiet de hiele Nederlânske parse by de finzenispoarte foar foto’s en kwotes. Aage waard frege oft it dreechwie om sa spektakulêr út de finzenis yn Ljouwert te ûntsnappen. Dêrop andere er nonsjalant: "In bankklûs kreakje kostet ek muoite, ik haw dy kapasiteiten no ienkear."

Aage Meinesz wie fan goede komôf mei in oerpake dy't boargemaster fan Rotterdam en Amsterdam wie (Sjoerd Vening Meinesz) en in âldomke (Felix Vening Meinesz) dy't in bekende heechlearaar yn de geofysika wie. Fan memmekant wie er fan Ynjeske komôf. Aage wenne it grutste diel fan syn wurksum libben yn Utert.

Hy hie in djoere libbensstyl, dêr't in slompe jild foar nedich wie. Yn de misdie wie er derop tsjin om geweld te brûken. Hy hold leaver op mei ynbrekken as in beweitser oanfalle te moatten. Hy krige syn bynamme de *Masterkreaker* om syn feardigens mei de termyske lâns dêr't er in rige bankrôven mei die. Troch it grutte oantal kreaken en de geweldleazens dêr't er soks mei die krigen de dieden fan Aage in eigen styl, binnen it kriminele sirkwy. Letter fertelde er op de telefyzje, by Willem Duys, oer syn dieden.

Yn 1976 ferskynde syn autobiografysk boek *Mijn nachten met de thermische lans*.

Meinesz hat ien kear troud west en krige út dat houlik ien dochter en ien soan: Conny (ferneamd nei syn fermoarde mem) en Jelle (ferneamd nei syn heit). Dêrnei hat er by ferskillende freondinnen noch twa soannen krigen en in dochter. Yn 1985 stoar Aage Vening Meinesz op 43 jierrige leeftiid oan termkanker. Hy waard begroeven yn De Haach. It grêf is ûnderwylst romme.
Lemba

De **Lemba** of  **wa-Remba** binne in folk yn it suden fan Afrika en wenje yn Simbabwe en Súd-Afrika, Mozambyk en Malawy. Neffens Parfitt bestiet it folk út likernôch 70.000 minsken. In protte fan harren wolle hawwe dat de Afrikaanske Joaden foar in part fan Joadske minsken ôfstamme.

Alhoewol't de Lembas in Bantû-taal sprekke, hawwe sy spesifike religieuze brûkmen en in leauwen dat in protte oerienkomsten hat mei it Joadendom, brûkmen dy't neffens guon mûnling oerlevere binne. Tsjintwurdich, binne in protte Lemba Kristenen of Moslim mei Joadske gebrûken. Resinte genetyske analyzes hawwe fêststeld dat in grut part fan de Lembabefolking foar in part fan Semitysk (Midden-Easten) komôf is. Lykwols, it meast resinte ûndersyk dat mear genetyske markers testen as eardere stúdzjes liet sjen dat Lemba-mannen net ta in spesifyk joadske haplogroepen hearre en dat harren net-Afrikaanske foarâlders net spesifyk út Israel kamen, mar fan earne oars yn it Midden-Easten.

De namme "Lemba" soe syn oarsprong hawwe yn *chilemba*, a Swahili-wurd foar de 'tulbânnen' dy't troch East-Afrikanen droegen wurde, of yn *lembi* in Bantû wurd dat betsjut "net-Afrikaansk" of "respektearre bûtenlanner".

## Sjoch ek
* Falasja's (Etioopje)
Hippo

**Hippopotamus**, meast **Hippo**, wie in jongereinsintrum yn in eartiidsk tsiispakhûs oan de Skoalstrjitte yn Ljouwert. By de iepening yn 1974 wiene optredens fan kabaretselskip Tum-tum út Lochem en muzyk fan de Skotske groep Contraband en der wie der in eigen ljochtshow. Foar dy tiid wie der al in groep jongeren dwaande om in gebou te krijen. De aktiviteiten begûnen al yn 1968 op it Fuqfestival yn de Westertsjerke. Letter wienen yn it JOK-gebou (letter troch brân ferwoaste) jûnen fan Provadye, sa't Hippo doe noch hiet. Doe kamen der ek noch twa Pow-wow's. Hippo waard opsetten troch jongeren en krige by de start trije ton subsydzje. In soad bestjoersleden studearren oan de Sosjale Akademy yn Ljouwert. Der kamen in berne-opfang, in restaurant, in hûsdrukkerij yn en der waarden sleep-ins halden. Doe't der yn 1975 klachten oer lûdoerlêst by live-konserten kamen gie it sintrum hurd efterút en gie yn 1977 ticht.
Pow-wow

**Pow-wow** wie in iendeisk festival dat tusken 1971 - 1973 tolve kear holden waard yn de Harmonie yn Ljouwert. 
De namme komt fan it Yndiaanske wurd 'freonskipsfeest'. Der wienen popgroepen, films en tekenfilms, ljochtshows, diskes mei iten, idealistyske groepen en in Fryske ynbring op kultureel mêd. Jongereinsintrum Hippo naam letter de organisaasje oer.

## Artysten (kar-út)
# Kevin Ayers and the whole world (Ayers spile earder yn de Soft Machine) en Supersister  
# CCC en Michael Chapman it Video Circus 
# Tredde Daddy Longlegs en Pugh's Place
# Redwing en Argent
# Southern Comfort en Tata Mirando
# Tudor Lodge en Arthur Brown mei syn Kingdom Come
# Hobo String Band en Funhouse
# Woods Band, The Continental Uptight Band, Elly Nieman en Rikkert Zuydervelt en Jackson Browne en bewegingsteäter BEWTH
# The Stampeders
# Barclay James Harvest en Sail
# Long Tall Ernie & The Shakers en Mike Softly
# Arthur Brown en Alquin en Cazimier Lux

## Sjoch ek
* Powwow
Sint-Janstsjerke (Skylge)

De **Sint-Janstsjerke** yn Hoarn op Skylge is ien fan de âldste bouwurken op it eilân.

It gebou is út de 13e iuw. Yn 1230 wie der al sprake fan de bou fan in kapel op dit steed. It is in ienbeukige tsjerke mei in lytse, mar swiere toer oan de westkant. De tsjerke wurdt brûkt foar tsjerketsjinsten fan de Herfoarme gemeente East Skylge en foar brulloften en konserten. Om de tsjerke is in tsjerkhôf dat nog altyd as begraafplak brûkt wurdt.

Tusken 1963 en 1969 waard de tsjerke restaurearre. Yn de romte ûnder de toer binne foarwerpen as munten en boufragminten te besichtigjen dy't by de restauraasje yn de boaiem fûn binne. De tsjerke is in Ryksmonumint.

## Oargel
It oargel is boud yn 1894 troch J.F. Kruse út Ljouwert. It is in ienklaviers oargel mei oanhong pedaal. Hjirûnder de disposysje:
Tjede Peckes

**Tjede Peckes** (Padingbüttel-Oberstrich, om 1500 hinne - Wremen-Wremer Tief, 23 desimber 1517) wie in Woerstfrysk findeldraachster.

Peckes waard berne omtrint it jier 1500 yn Padingbüttel-Oberstrich as dochter fan in eigenerfde boer. Se wie lid fan in frouljusbeweging. De leden seagen harsels as folgelingen fan hillige Marije en de hillige Katarina, mar fersetten har as protest tsjin de tsjerke, om it kleaster yn te gean. (In soad jonge froulju gienen destiids yn it kleaster, as se gjin man fûnen of gjin sicht op wurk hiene.) Se bleaunen net-troud, om oan it politike libben meidwaan te kinnen. Sa wurke ek Tjede Peckes mei yn de Woerstfryske boererieden.

Doe't de Woerstfriezen har oan de ein fan 1517 fersetten tsjin de ekspânsjedrang fan de Bremer aartsbiskop Kristof fan Braunschweig-Lüneburg, stjoerde dy in grut leger fan hierlingen, om de opstân del te sabeljen.

Nei ferbittere gefjochten kaam it ta de Slach oan it Wremer Djip. Dêrby stelden har – neist manlju – ek in groep fan likernôch 500 fammen en froulje op tsjin de Bremer oermacht. Peckes droech it findel fan de Friezen, dêr't in ôfbyld fan de deade op stien hawwe soe. Op 23 desimber foel Tjede Peckes, doe't se oanfallen waard troch in soldaat mei in swurd. Hja wie doe santjin jier.

Har dea muoide keizer Maksimiliaan I, mei't hja neffens him de mem fan helden wurde kinnen hie.

## Ferskaat
* Nei Tjede Peckes, dy't yn it Lân Woersten ek as "Jeanne d'Arc fan it noarden" beskreaun waard, waard in basiskoalle yn Wremen neamd.
* Op it Wremer Djip is op 27 jannewaris 2007 in plakette foar Peckes ûntbleate. De seremoanje waard yn it Nederdútsk holden.
List fan goatyske gebouwen yn Fryslân

Dit is in (ûnfolsleine) list fan de gebouwen dy't yn de goatyske styl boud binne yn de provinsje Fryslân. 
Faak binne de gebouwen net alhiel yn de goatyske styl boud. It dat it gefal wurde allinne de feiten fan it goatyske part fernijd.
Wremen

**Wremen** is in doarp en eardere gemeente yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, yn it histoarysk Fryske Lân Woersten. De gemeente wie foar 1 jannewaris 2015  in dielnimmende gemeente fan de Samtgemeinde Lân  Woersten yn 'e landkreis Cuxhaven. Op dy datum is de gemeente mei de oare dielnimmende gemeenten Cappel, Dorum, Midlum, Misselwarden, Mulsum en Padingbüttel en de gemeente Nordholz weryndield ta de nije gemeente Woerster Noardseekust.  Wremen telt 1.944 ynwenners. It plak leit oan de Noardsee justjes boppe de mûning fan de Wezer. 

## Skiednis
Al fan de 1e iuw foar Kristus ôf wie dêr bewenning op terpen yn it Lân Woersten. De terp Feddersen Wierde, tusken Wremen en Mulsum waard bewenne troch Saksen, dy't yn 'e 5e iuw fuortgiene. Nei it Folkeferfarren yn 'e 5e iuw waard it gebiet kolonisearre troch Friezen, dy't nije terpen opwurpen. Fan 1954 oant 1963 is yn dy terpen en benammen yn Feddersen Wierde in grutskalich archeologysk ûndersyk dien. Dy terpen wiene wol 4 hektare grut en 4 meter heech. 
Fan de 14e iuw ôf waard yn Wremen it rjocht oer it Lân Woersten útsprutsen. Ut 1312 stamt in oarkonde dêr't de wichtige funksje as tsjerkedoarp foar de omkriten yn neamd waard. De tsjerke stamt lykwols fan om en de by 1200 en is de âldste tsjerke yn it Lân Woersten.  Oan it *Wremer Djip* waard in haven oanlein  dy't ornearre wie foar fiskerij en in oanlisplak foar skippen, dy't de Wezer op en del fearen. 
De Woerstfriezen wiene part fan de frije Friezen en fochten gauris tsjin it Aartsbisdom Bremen, dat de Woerstfriezen ûnderwerpe woe. Yn 1517 waarden de Woerstfriezen ûnder lieding fan Tjede Peckes yn de Slach by it Wremer Djip ferslein troch in leger fan aartsbiskop Kristof fan Breunswyk-Luneburch. Dêrnei ferlearen de Woerstfriezen harren frijheid.

## Nijsgjirrichheden
Wremen hat in stasjon fan it spoar tusken Cuxhaven en Bremerhaven. 
De folgjende besjenswurdichheden binne der yn Wremen:
*Willehadi-tsjerke
*Wremer Haven mei strân, kemping en fjoertoer *Kleine Preuße*
*Museum foar waadfiskerij 
*Wremer Grille, in yt- en drinkynstelling mei wykliks in muzykfoarstelling. 

## Keppeling om utens
* Toeristyske side oer Lân Woersten
* Webside gemeente Wremen
* Webside fan it Museum foar Waadfiskerij
* Webside fan de rekonstruksje fan de histoaryske fjoertoer Kleiner Preuße
* Artikel oer de Wremer keunst
Tudorstyl

De **tudorstyl** is in styl dy't gongber wie yn de Ingelske arsjitektuer yn de tiid fan it foarstehûs Tudor, dat regearre fan 1485 oant 1603. De styl waard beynfloede troch it Flaamske maniërisme en hat in protte fersieringen dy't yn mitselwurk útfierd binne, sa as bôgen (tudorbôgen), trepgevels en pinakels. De ynterieurs wienen ek ryk fersierd.

De **neo-tudorstyl** is in romantyske ynterpretaasje fan de tudorstyl dy't yn en bûten Ingelân fûn wurdt yn de twadde helte fan de 19e iuw. Ek dy styl wurdt skaaimerke troch in soad ornaminten. Soms wurdt ek dizze styl mei 'tudorstyl' oantsjut, mar dat is net korrekt.

## Skaaimerken
* Dekoratyf fakwurk
* Frijwat steile skeane dakken
* Geveltoppen mei útstykjende krúsfoarmen
* Lange, smelle doarren en finsters
* Lytse finsters en ruten
* Grutte skoarstiens, faak fersierd

## Keppeling om utens
*  www.tudor-buildings.co.uk
Friesennot

***Friesennot*** (ûntertitel: *Ein deutsches Schicksal auf russischer Erde*) is in Dútske film út 1935 regisearre troch Willi Krause, skûlnamme Peter Hagen.

De film is ek bekend as ***Dorf im roten Sturm*** en ***Frisions in Distress*** (FSA).

## Plot
Kommunistyske autoriteiten meitsje it libben sa slim mooglik foar in doarp mei Wolga Dútsers yn de Sovjet-Uny, mei belestings en oare ûnderdrukkings. As Mette, in heal-Russyske, heal Fryske frou, de freondinne wurdt fan kommissaris Tsjernov, fermoardzje de friezen har en smite har lichem yn de sompen. Dan brekt iepentlik gewelt út, en de Reade Leger-soldaten wurde allegear fermoarde; de doarpsbewenners sette harren doarp yn de brân en flechtsje.

## Cast
*Friedrich Kayßler as Jürgen Wagner
*Helene Fehdmer as Kathrin Wagner
*Valéry Inkijinoff as kommissaris Tschernoff
*Jessie Vihrog as it famke Mette
*Hermann Schomberg as Klaus Niegebüll
*Ilse Fürstenberg as Dörte Niegebüll
*Kai Möller as Hauke Peters
*Fritz Hoopts as Ontje Ibs
*Martha Ziegler as Wiebke Detlevsen
*Gertrud Boll as Telse Detlevsen
*Maria Koppenhöfer as frou Winkler
*Marianne Simson as Hilde Winkler
*Franz Stein as Christian Kröger
*Aribert Grimmer as kommissaris Krappien
Angela Schijf

**Angela Schijf** (Uthoarn, 7 augustus 1979) is in Nederlânsk-Belgysk aktrise, foaral ferneamd fan har rol as plysje Eva van Dongen yn *Flikken Maastricht*. 

## Wurkpaad
Schijf briek troch by de koartswylrige *[[Oppassen!!!]]* mei it personaazje Dorine, it freondintsje fan Rik. Dêrnei waard sy ferneamd as Kim Verduyn (1996-1999) yn de sjipperige *[[Goede tijden, slechte tijden]]*. Letter spile sy meast yn Nederlânske films, sa as *[[Ik ook van jou]]* en *Van God los*.

Sûnt 2007 spilet Schijf de haadrol fan Eva van Dongen yn de telefyzjerige *[[Flikken Maastricht]]*. Dêr spilet sy mei Victor Reinier yn.

Op 28 maart 2024 spile Angela Schijf 'Maria' yn *The Passion*. 

Yn 2025 spilet Schijf de rol fan Sonja Barend yn it toanielstik *Sonja*. 

## Privee
Schijf troude op 3 july 2002 mei de Belgyske akteur en sjonger Tom Van Landuyt. Tegearre hawwe sy twa dochters, berne yn 2004 en 2006. Sy ferwachtsje har' tredde bern yn 2012.

## Filmografy
### As aktrise
#### Film
* *Ik ook van jou* (2001; rol: Reza)
* *Van God Los* (2003; rol: Anna Sprengers)
* *De griezelbus* (2005)
* *De eetclub* (2010; rol: Babette Struyk) 
* *Mega Mindy en de Snoepbaron* (2011; rol Zaila) 
* *De Overloper* (2012; rol: Eva van Dongen)  
* *Daglicht* (2013; rol: Iris Boelens)  
* *Schone handen* (2015; rol: Chantal)  
* *De Prinses op de Erwt: Een Modern Sprookje* (2016 telefilm; rol: Marjon Kaspers)  
* *Storm: Letters van Vuur* (2017; rol: Cecilia) 

#### Telefyzje
* *Oppassen!!!* (TV, 1994-1996; 11 ôfleveringen, rol: Dorine)
* *Ik ben je moeder niet* (TV, 1996; 1 ôfl.)
* *[[Goede tijden, slechte tijden]]* (sjipperige, 1996-1999; rol: Kim Verduyn)
* *12 steden, 13 ongelukken* (TV, 1997; 1 ôfl.)
* *Babes* (TV, 1999; rol: Suzanne)
* *Baantjer* (TV, 1999; 1 ôfl.)
* *Nacht in de stad* (film TV, 2000)
* *Dok 12* (TV, 2001; 1 ôfl.)
* *Costa!* (TV, 2001; 1 ôfl.)
* *De ordening* (film TV, 2003)
* *Meiden van De Wit* (TV-rige, 2002-2005; rol: Frédérique de Wit)
* *Lieve lust* (serie TV, 2005-2006; rol: Nikki)
* *Aspe* (TV, 2006; 1 ôfl.)
* *Flikken Maastricht*, TV-rige, 2007-...; rol: Eva van Dongen)
* *Meisje van plezier* (2017 - no; rol Nadine  

### Stimaktrise
* *Shrek* (2001; stim: Prinsesse Fiona)
* *Shrek 2* (2004; stim: Prinsesse Fiona)
* *Shrek the Third* (2007; stim: Prinsesse Fiona)
* *Tinker Bell* (2008; stim: Campanellino)
* *Tinker Bell and the Lost Treasure* (2009; stim: Campanellino)
* *Beverly Hills Chihuahua* (2009; stim: Drew Barrymore/Chloe)
* *Shrek Forever After* (2010; stim: Prinsesse Fiona)

## Teäter
* *42nd Street* (2000 - 2001)
* *Momenten van Geluk* (2002 - 2003)
* *Glazen Speelgoed* (2003 - 2004, april 2004 naam aktrise Astrid van Eck de rol fan Angela oer)
* *Petits Crimes* (2006)
* *Blind Vertrouwen* (2011)
* *Lievelingsvrouw* (2012)
* *Kreutzersonate: "als het verlangen maar stopt"* (2015)
* *4 jaargetijden met Angela Schijf* (2017-2018)
* *La Superba - Toneelgroep Maastricht* (2018)

## Keppeling om utens
* Angela Schijf har offisjele webside
Sake Hijlkema

**Sake Hijlkema** is in muzikant en akteur út Ljouwert.

## Libben
Hijlkema spilet gitaar en sjongt yn de formaasjes Beukema en The Howdy Boys en de Gang fan Sake. Mei Corinne Staal makke hy de Fryske teaterproduksje *De jierdei*. Oan dy produksje foar jonge bern dienen neist Sake (sang en gitaar) en Corinne Staal (piano) ek noch Wytze van der Meer (basgitaar) en Tjeerd IJedema (drums) mei. De regy wie yn hannen fan Rob Heiligers. Yn de *Gang fan Sake* makket er muzyk foar bern fan 4-7 jier. Sake Hijlkema en Wytze van der Meer makken yn 2009 de Fryske bernefoarstelling *Draaioargellân* en yn 2012 de Fryske bernefoarstelling *De Jiskebult*. De rezjy yn beide foarstellings wie fan Luuk Eisema.
Hijlkema treedt ek solo op as Sake. Mei de Howdy Boys wûn er yn 2011 de Simmerhit fan Omrop Fryslân ( mei Jan Peter Woudstra en Theo Smit) Mei Sake ( + Wytze van der Meer en Johan Keus) behelle er de finale fan Liet 2012 mei it lietsje *Skimerlampe*.

Sake is de heit fan radio-dj Sophie Hijlkema.

## Diskografy
### Cd`s foar bern
#### Mei de Gang fan Sake
* *Feestje* (2009)
* *Straatmuzikanten* (2007)
* *De Rommelzolder* (2005)
* *De Logeerpartij* (2003)
* *De Autobus* (2002)
* *De Verhuizers* (2001)
Al dizze cd`s binne ek fertolke yn de foarm fan in muzykteater foar jonge bern.
 
### Mei Sake Syn Saken (Frysk)
Mei Sake Hijlkema, Wytze van der Meer, Corinne Staal en Tjeerd Yedema:
* *Opromje it festival* (2007)
* *Sake Syn Jierdei* (2005)
 
### Cd`s foar folwoeksenen
* *Los, Sake*, (2011)SH001(stêdsfrysk) Mei Wytze van der Meer, Johan Keus en Vincent Knaven. Gastspilers binne Sjaak van der Reijden,Martin Beekman en Anke-Bonny Hijlkema.
* *Max Patat, Beukema*, (2007) Ms43 (Stedsfrysk). Mei Sake Hijlkema, Wytze van der Meer, Martin Beekman en Boy brostovski. Gastspilers binne Eric Roelofsen, Sip de Bildt, Peet Terluin en Nynke Hoitsma.
* *The last old shovel*, Tres Tacos (1999)tt002
* *Tres Tacos* (1994)tt001
 
## Bernefoarstellings fan Sake Syn Saken
* *De Jierdei*, regy Rob Heiligers (Tryater/ Provinsje Fryslân, 2005)
* *Opromje*, regy Luuk Eisema
Detective

*detective (berop), immen dy't foar syn berop ûndersyk docht yn opdracht fan oaren
*detective (funksje by de plysje), in oare namme foar in resjersjeur
*detectiveferhaal, in literêr sjenre
*films:
**Détective (1985) fan Jean-Luc Goddard
**Detective (2005), telefyzjefilm fan David S. Cass mei Tom Berenger
*Detective (telefyzjerige), Britske telefyzjerige (1964-1969)
Sosjale Akademy

De **Sosjale Akademy** is de eardere namme foar in hegere beropsoplieding yn de sosjale sektor.

## Skiednis
Sosjale akademys binne fuortkomd út de skoallen foar maatskiplik wurk. De earste skoalle foar maatskiplik wurk yn Nederlân waard oprjochte yn 1899 troch Marie Muller-Lulofs, Hélène Mercier en Arnold Kerdijk. Nei de Twadde Wrâldoarloch ûntstiene út dy skoallen foar maatskiplik wurk de sosjale akademys, dyt't breder fan opset wienen.

Neist de oplieding foar 'maatskiplik wurk' hiene de sosjale akademys ek stúdzjerjochtingen foar 'sosjaal kultureel wurk', 'opbouwurk', 'personielswurk' en 'bernebeskerming' of 'ynrjochtingswurk'. De teoryfoarming en de brûkte metodiken waarden diels ûntliend oan de ûntwikkelingen yn de Amearika. Op de opliedingen waarden metodiken as it *social casework* (yndividuele helpferliening), *social groupwork* (groepswurk) en *community organization* (mienskipsopbou) yntrodusearre. Under ynfloed fan de teoryen fan Herman Milikowski (*Lof der onaangepastheid*), Saul Alinsky (*Dat hoef je niet te nemen!*) en Paulo Freire (*Pedagogie van de onderdrukten*) krigen metodiken as *sosjale aksje*, *[[Emansipaasje|emansipaasjerjochte wurkjen]]* en *aktivearjend foarmingswurk* in soad omtinken op de sosjale akademys.

## De Fryske fêstiging
Yn de jierren '70 wurke de Ryksuniversiteit Grins mei wat tsjinsin mei oan in universitêr eksperimint. Under lieding fan de eardere rektor magnifikus Prof. J. Snijders waard in Ljouwert begûn mei de Fryske dependance fan de Ryksuniversiteit Grins. De subfakulteit Sosjale Wittenskippen Fryslân (SSWL) iepene yn 1976 har doarren. Hjir waard yn gearwurking mei de Agogyske Akademy Fryslân (AAF) it Sosjaal Heger Underwiis foarme. Doel wie in gearwurking te foarmjen tusken HBU en universiteit, dit om in ynterdissiplinêre sosjaal wittenskiplike oanpak fan it fakgebiet 'wolwêzensfraachstikken' te foarmjen.
Fryslân hie 165 jier nei de opheffing fan Akademy yn Frjentsjer wer universitêr ûnderwiis op eigen grûngebiet.
Yn 1985 kaam der troch in soad problemen dy't der mei de struktuer wienen en troch besunigingen yn it heger ûnderwiis in ein oan dizze oplieding. De AAF gie op yn de Noardlike Hegeskoale Ljouwert. Wol wurdt noch altiten it earste jier fan de Oplieding Nederlânsk Rjocht yn Ljouwert ûnderwiisd.

## Fúzjes
Ein tweintichste iuw fusearren de sosjale akademys mei oare foarmen fan heger beropsûnderwiis ta de hjoeddeiske hegeskoallen. De opliedings dy't eartiids oan de sosjale akademys jûn waarden binne no ûnder mear te finen yn ôfdielings as Sosjaal Pedagogyske Helpferliening (SPH), Kulturele en Maatskiplike Foarming (CMV), Maatskiplik Wurk en Tsjinstferliening (MWD) en Personiel en Arbeid (P&A).

Wyls wurde op meardere hegeskoallen dy opliedings wer bondele yn saneamde *akademys foar sosjale stúdzjes*.
Edo Wiemken de Aldere

**Edo Wiemken de Aldere** (berne foàr 1382 – stoarn yn 1415) waard yn 1355 de earste Eastfryske haadling fan it goa Östringen en Rjustringen sawol oer Bant as oer it Wangerlân. Om syn lân te beskermjen stifte er de earste basis fan it doarp Jever en wie dêrmei de stifter fan de boarch fan Jever. As fierder steunpunt boude hy yn 1383 de nei him ferneamde *Edenburg*, dy't letter troch syn pakesizzer en opfolger as haadling Sibet Lubbenson yn Sibetsboarch omneamd waard. De Edenburg lei niet fier fan it doarp Schaar, dat yn dy tid oer de Maadebucht in direkte tagong nei de Noardsee hie.

Edo Wiemken de Aldere die lykas in soad oare Eastfryske haadlingen in soad oan seerôverij. Hy ûnderskiede him benammen as gasthear fan de Fiktaaljebruorren, dêrom wie de strafekspedysje fan de Hânze benammen tsjin him rjochte: Hy moast op 4 july 1398 Lübeck, Bremen en Hamburch tasizze, dat er de beskerming fan de Fiktaaljebruorren ynlûke soe en har fan syn grûngebiet stjoere soe.

Edo Wiemken de Aldere wie pake fan Sibet Lubbenson en Hajo Harlda (Harles), oerpake fan dy syn soan Tanno Düren en dêrmei oer-oerpake fan dy syn soan Edo Wiemken de Jongere(om 1454-19 april 1511) .
Godeke Michels

**Gödeke Michels** (? - Hamburch, 1402), ek wol **Gödeke Michelis** of **Gottfried Michaelsen** neamd, wie in piratelieder fan de Likedielers.

## Skiednis
Mei Klaus Störtebeker, Hennig Wichmann en Magister Wigbold, dy't ek lieders fan de Likedielers wiene, makke hy ein 14e iuw de Noardsee en Eastsee ûnfeilich. Se hienen snelle skippen dêr't se hurd mei by de Hânze skippen komme koenen om dy te interjen. It gie se benammen om bút en net om it fjochtsjen, sadat dejingen dy't har net ferdigenen meastentiids oerboard smiten waarden.

Begjin 1400 besleat de Hânze om mei de Hollânske stêden de Likedielers oan te pakken. By in seeslach op de Westeriems waard har in swiere slach tabrocht. Yn 1401 waard troch de Hânze noch in fleat by elkoar brocht en kaam it yn datselde jier ta in seegefjocht by Helgolân. De Likedielers ferlearen de slach en waarden finzen nomd.

Gödeke Michels waard yn 1402, koart nei Klaus Störtebeker, tagelyk mei 73 kompanen terjochtsteld op de Grasbrook yn Hamburg.
Magister Wigbold

** Magister Wigbold ** (1365–1401), ek wol **“Master fan de Sân Keunsten”** neamd, wie in Dútsk piraat dy't by de ferneamde Likedielers fan Klaus Störtebeker hearde. Wighold wie ien fan de meast foaroansteande Lykdielers, mei Gödeke Michels, Hennig Wichmann, Klaus Scheld en Störtebeker. De bynamme Wigbold komt fan *wig* (striid) en *bold* (dapper, krigel); syn wiere namme is net bekend.

## Libben
De jonge jierren fan Wigbold is net folle oer te witten. Hy soe it kleaster yngien wêze en dêr in soad leard hawwe. Hy waard lykwols fuortstjoerd om ûndúdlike redenen. Dêrnei soe hy de Universiteit fan Oxford besocht hawwe. Hy waard faak bekreaun as it brein efter de pirategroep. Oars as Michels of Klaus Störtebeker, socht Wigbold it gefjocht net, mar ûnderhannele er leaver om sa ferliezen te beheinen. 

De Likedielers berôven skippen op de "Westlike See" (Noardsee) oant de Hânze dêr mei in mânske float in ein oan makke. Michels en de Magister koene earst ûntkomme, mar nei de dea fan Störtebeker yn 1401, waarden sy finzennomd en yn 1401 ûnthalze op de Grasbrook yn Hamburch.

## Literatuer
* Matthias Blazek: *Seeräuberei, Mord und Sühne – Eine 700-jährige Geschichte der Todesstrafe in Hamburg 1292–1949.* ibidem, Stuttgart 2012, ISBN 978-3-8382-0457-4.
* Thomas Einfeldt: *Störtebekers Kinder*. Ravensburger Buchverlag, Ravensburg 2002, ISBN 3-473-58200-X.
* Gustav Schalk: *Klaus Störtebeker*. Ueberreuter, Wien 2002, ISBN 3-8000-2876-X.
Marije (mem fan Jezus)

**Marije**, **Maria** (fan Gryksk Μαρία), **Mirjam** (fan Hebriuwsk מרים) of **Maryam** (fan Arabysk مريم) is yn it Nije Testamint en yn de Koran de mem fan Jezus. Neffens de kristlike tradysje is hja de dochter fan Joachim en Anna; yn de Koran wurdt melding makke fan Imraan as har heit. Foar katoliken is hja de wichtichste hillige. Yn de Roomsk-katolike Tsjerke en Eastersk-ortodokse Tsjerke hat Marije as *[[Mem fan God]]* in wichtige rol yn it leauwenslibben. Yn de otterdokse tsjerke is de wenstige útdrukking foar Marije *[[Theotokos|Memme Gods]]* en *net* Marije. Der is binnen de teology sels in folsleine dissipline dy't him spesjaal op har rjochtet: de mariology. Ferskate liturgyske feesten en heechfeesten wurde ta eare fan har fierd.
Klaus Schelde

**Klaus Schelde** († 1402 yn Hamburg) wie in lieder fan de Likedielers, in feriening fan eartiidske Fiktaaljebruorren.

Mei Klaas Stoartbeker, Gödeke Michels en Magister Wigbold, ek oanfierders fan de Likedielers, makke hy ein 14e iuw de Noard- en Eastsee ûnfeilich. Se hienen snelle skippen, dy't skippen fan de Hânze foarsjoen hienen. Scheld wurdt foar it earst neamd yn in oanklacht út 1405, dêr't mei elkoar 36 „Skeagefallen“ troch piraten neamd wurde tusken de jierren 1393 en 1405.

De measte fan dy oanklachten barden foar it ferdriuwen fan de Fiktaaljebruorren út Gotland yn it jier 1398 en gie oer de skea by oerfallen fan de seerôvers op Ingelske skippen of skippen mei Ingelske lading yn de Eeastsee en foar de kusten fan Denemark en Noarwegen. Yn totaal wurdt Klaus Stoartbeker yn de oanklacht fiif kear neamd mei Gödeke Michels en Klaus Scheld en njoggen kear allinnich mei Michels as oanfierder fan de boekaniers.

Schelde waard grif yn 1402 mei syn kammeraten op de Grasbrook yn Hamburg ûnthalze, tagelyk of koart nei Stoartebeker. Histoarysk bewiis dêrfoar is der lykwols net.