open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Weißensee

De **Weißensee** is in mar yn de Eastenrykske Alpen, yn 'e dielsteat Karinsje. It mar leit op 930 meter hichte en is dêrom by't winterdeis populêr by de Nederlânske reedriders om't der hast altiten riden wurde kin.

## Algemien
De Weißensee is 11,6 km lang, en op syn wiidst 900 meter. Op it djipste plak is de mar 97 meter djip. It oerflak is sa'n 6,5 km². Yn de mar komt it wetter fan in gebiet fan 46 km² terjochte. Dit wetter wurdt ôffiert troch de Weissenbach oan de eastkant nei de rivier de Drau.

Fan de wal is minder as in tredde beboud, meast yn it westlike part, de rest fan it gebiet is beskerme natoergebiet. Der is gjin trochgeande dyk by de mar del, allinich in smel steil paad ferbynt it easten fan it beboude gebiet mei de eastkant.

## Reedriden
By winterdei leit der meast sa'n 60 sm dikke iislaag op de Weißensee. Fantwege de wissichheid dat der riden wurde kin wurdt der fanôf 1989 in Alternative Alvestêdetocht organisearre. Troch de grutte belangstelling wurde der meardere Alternative Alvestêdetochten toertochten hâlden mei noch in dei as wedstryd. Ek binne der noch oare marathonwedstriiden oer in lytsere ôfstân.
Lytse parlemoerflinters

De **lytse parlemoerflinters** (*Issora*)  is in skaai yn de ûnderfamylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae) 

## Klassifikaasje
* *Famylje*: Aureliaflinters (Nymphalidae)
**	*Underfamylje* Heliconiinae 
***	*Skaai* **lytse parlemoerflinters** (Issoria)
****	*Soarte* lytse parlemoerflinter (Issoria lathonia)
****	*Soarte* Issoria hanningtoni 
****	*Soarte* Issoria smaragdifera
****	*Soarte* Issoria baumanni
****	*Soarte* Issoria uganda
****	*Soarte* Issoria sinha
****	*Soarte* Issoria cytheris 
****	*Soarte* Issoria lathonoides 
****	*Soarte* Issoria modesta 
****	*Soarte* Issoria darwini 
****	*Soarte* Issoria inca 
****	*Soarte* Issoria cora 

## Sjoch ek
* List fan flinters.
1133

## Foarfallen

## Berne
* Hindrik II , kening fan Ingelân en Hartoch fan Anjou 
* Sigurd II fan Noarwegen, kening fan Noarwegen
* Stefanus IV fan Hongarije, kening fan Hongarije
* Thorlac Thorhallsson, beskermhillige fan Yslân
* Beatrix fan Bourbourg, grevinne fan Guines
* Stephan I fan Sancerre, earst greve fan Sancerre

## Ferstoarn
* Joscelin I , Greve fan Edessa
* Floris de Swarte, greve fan Hollân
* Koenraad fan Proseck, markgreve fan Brandenboarch
* Kristina fan Denemark, keninginne fan Noarwegen
* Hesso fan Beinwil, Switsersk geastlike
* Bernardo degli Uberti, Italjaansk biskop
* Sæmundur Sigfússon, Yslânsk pryster en gelearde
1134

## Foarfallen
* De Abdij fan Berne wurdt stifte.
* It súdwesten fan Nederlân wurdt troffen troch in wettersneedramp

## Berne
* Kening Sverker I fan Sweden ( rûsde datum; † 1156)

## Ferstoarn
* Robert Curthose Robert fan Normandje
* 4 juny: Magnus kening fan Sweden ( * 1107 ) 
* 6 juny - Sint-Norbertus aartsbiskop fan Maagdenburch en stifter fan de premonstratinzerske kleasteroarder.
1135

## Foarfallen
* Stephen fan Ingelân wurdt kening fan Ingelân
* Brânsteapels fan kataren yn Luik, earste neamen fan in organisearre kathaarske mienskip, mei biskop.

## Berne

## Ferstoarn
* 1 desimber - Hindrik I fan Ingelân
Strontrace

De **Strontrace** is in sylwedstryd dy't sûnt 1974 alle jierren  holden wurdt. De start is yn 
Warkum, dêr't de stront laden wurdt, dy't dan ôflevere wurde moat yn Warmond yn Súd-Hollân. Dêr wurde dan blombollen laden, dêr't mei weromfarre wurdt nei Warkum. 

Oan de strontrace meie allinnich historyske skippen meidwaan fanwegen it histoaryske karakter fan de race; dêrom wurdt der benammen mei skûtsjes en tsjalken syld. De bedoeling fan de strontrace is om sa fluch mooglik in pear sekken stront nei Warmond te ferfieren mei allinnich sylkrêft en hankrêft. By ûngeunstige wyn kin der op de fearten net syld wurde, dat dan moat it skip lutsen troch te jeien, of der moat boomkje wurde.

De rûte giet fan Warkum oer de Iselmar nei Amsterdam. Dêrby kin keazen wurde om by Inkhuzen om te gean of by Lelystêd. Op it Bûten IJ, it IJ en it Noardseekanaal moat op 'e motor fearn wurde ("op steam"). Dêrfoarby kin de rûte ek wer op twa manieren ôflein wurde. De earste opsje is oer Amsterdam troch de Kostverloren Feart nei de Nije Mar en fierder de Ringfeart Haarlimmermarpolder ôf nei Warmond ta. De oare opsje is oer Spaarndam en Haarlim en dan de Ringfeart ôf nei Warmond. Nei it kearpunt yn Warmond moat weromfearn wurde oer de rûtes dy't de earste kear net keazen binne.

De race wurdt troch in soad minsken sjoen as de swierste race mei histoaryske skippen. Der wurdt nammentlik non-stop, dus dei en nacht, fearn. It mei ûngeunstige wyn boomkjen en jeien ferget benammen in soad úthâldingsfermogen en fakmanskip.

De race wurdt alle jierren holden yn de hjerstfakânsje, tagelyk mei it Beurtfear en de Fiskerijdagen. 

## Sjoch ek
* Pieperrace

## Keppeling om utens
* www.strontraceworkum.nl (argyf)
Waarfêst stiel

**Waarfêst stiel** of **Cortenstiel** (COR-TEN ®) is in foarm fan stiel. It is in metaallegearing fan izer dêr't koper, fosfor, silisium, nikkel en groom oan tafoege is. De sterkte is te fergelykjen mei oare legearre stielsoarten lykas rustfêst stiel, de rekkenwearde is sa'n 355 N/mm².

## Waarfêst stiel
De rustkleurige oksydehûd skermet it djipperlizzende materiaal ôf fan soerstof, wêrtroch't de oksydaasje sterk fertraget, alhoewol't yn holtes dy't fol steane mei wetter de korroazje trochgiet.

## Tapassing
Cortenstiel wurdt tapast yn de skipsbou- en de (offshore-) yndustry fanwege de waarfêstens. Dêrby makket Cortenstiel opgong yn de wrâld fan keunst en arsjitektuer. Dat de rustkleur fan de oksydehûd op 'en doer de omjouwing ferkleuret wurdt yn it algemien as in oer te kommen probleem beskôge. 
De ôfbylding toant in foarbyld fan de tapassing fan Cortenstiel yn de arsjitektuer: de foargevel fan it Jopie Huisman museum yn Warkum.
Bolskip

**Bolskippen** binne fissersskippen fan de eartiidske Sudersee, dy ta de famylje fan rûn- en platboaiemskippen hearre.

## Namme
De namme *bol* of *bolle* (âld Nederlânsk) komt nei alle wierskynlikens fan it eardere eilân Urk dêr't alle skippen mei in rûne kop sa neamd waarden.
Yn Fryslân waarden dizze rûne skippen aken neamd.

## Bou
Bolskippen waarden om 1900 boud yn Fryslân en Noard-Hollân; op werven yn Hylpen, Warkum, Makkum en Inkhuzen.

As type is it bolskip in lytse blazer, fan ûngefear 10 by 3 meter.
It is boud yn de beste Fryske tradysje mei in moaie rûne kop en in fage efterskip, krektas de oare Fryske aken. Yn tsjinstelling ta de blazer, dy't in trochrinnend dek hie, hat it bolskip allinnich in foardek en it is ek net sa heech opboeid. Bolskippen waarden allinnich yn hout boud.

It Frysk Skipfeartmuseum yn Snits hat in model fan in bolskip.

## Tapassing
De skippen waarden brûkt foar it fangen fan platfisk om de djippere rillen fan de Sudersee en de Waadsee. It meast brûkte túch hjirfoar wie it hoekwant. De skippen hienen in trôch om de fisk libjend bewarje te kinnen, deade bot wie niks wurdich oan de fiskôfslach en waard meastal troch de fiskers en harren famylje sels opiten, krekt as de byfangst fan oare fisksoarten dy't net te ferkeapjen wienen.

Nei de ôfsluting fan de Sudersee wie it ek foarby mei it bolskip. De pear dy't oer wiene, waarden foar de rekreaasjefeart brûkt, faak mei in ûnsjoch timmere kajút. De lêste jierren binne der lykwols wer werven dy't stielen bolskippen bouwe, foar de rekreaasjefeart. Dy hawwe ek in kajút, mar toane troch de oandacht foar de ferhâldings fan dit soarte skippen dochs goed.

## Sjoch ek
* Follenhovenske Bol
* Inkhuzer Bol
1132

## Foarfallen
* It moerasgebiet dêr't tsjintwurdich Hoevelaken yn leit, wurdt oanmakke.
* Untstean fan de abdij fan Orval op 9 maart wannear't sân Sistersjenzers harren dêr festigje.

## Berne
 
## Ferstoarn
* Joscelin I , Greve fan Edessa
1136

## Foarfallen
* Oanfang bou fan it Hof fan Weena yn Rotterdam
* Novgorod wurdt in ûnôfhinklike republyk

## Berne
* Amalrik I fan Jeruzalem ( † 1174)

## Ferstoarn
* 15 novimber markgreve Leopold III fan Eastenryk (* 1073)
1137

## Foarfallen
* It Drintske doarp Emmen wurdt foar 't earst neamd.
* Petronila fan Aragon wurdt Keniginne fan Aragón 
* Erik III Lam wurdt kening fan Denemarken 
* Louis VII is kroane ta kening fan Frankryk. Hy trout mei Eleanor fan Aquitaanje, dochter fan Willem X. 

## Berne
* Ludwig II, Greve fan Württemberg (†1181) 

## Ferstoarn
* 1 augustus - kening Loadewyk VI fan Frankryk (*1081) 
* Earik II fan Denemark
1138

## Foarfallen
* 9 augustus - Grutte ierdskodding yn Aleppo (Syrje) mei sawat 230,000 deaden.
* Greve Hindrik fan Sutfen rekket it lien oer de Fryske greefskippen Eastergoa en Westergoa kwyt oan de Utertske biskop dy't it ferienige mei it greefskip Hollân.

## Berne
* Casimir II fan Poalen (†1194)

## Ferstoarn
* 13 maart - Lotharius III
1139

## Foarfallen
* Walram IV wurdt opfolge troch Hindrik II as hartoch fan Limburch.
* Godfried I mei it Burd wurdt opfolge troch Godfried II fan Leuven as Hartoch fan Brabân
* Ferskate Nederlânske plakken wurde foar it earst beskreaun:
** De tsjerke oan de brink fan Roan.
** In oarkonde neamt foar it earst de plaknamme *Elde*, no Eelde.
** Yn in oarkonde wurdt foar it earst rivier de Gouwe neamd, en Golda, no Gouda.
* Yn de Noarske boargeroarloch wurde de keningen Magnus IV fan Noarwegen en Sigurd Slembe ferslein troch de keningen Inge I en Sigurd II yn de slach by Hvaler op 12 novimber.

## Berne
* Konoe, Keizer fan Japan fanôf 1142 (†&nbsp;1155). 

## Ferstoarn
* 19 augustus - Godfried fan Namen (*&nbsp;1096).
* 12 novimber - Magnus IV, Kening fan Noarwegen (*sirka&nbsp;1115).
Runen

**Runen** (of it *runeskrift*) is it âldst-bekende skrift dat yn Germaanske lannen brûkt waard; it bestiet út letters fan rjochte en hoekige linen dy't maklik yn stien of hout skrast wurde kinne. Nei de earste seis letters hjit it ek wol *futhork*.

## Histoarysk
Rune-ynskripsjes binne bekend fan sa. 200 oant 1200 nei Kristus, en yn Skandinaavje noch in pear iuwen langer. Hjirnei ferlear it skrift stadichoan de konkurrinsjestriid mei it Latynske alfabet. It skrift waard benammen foar ynskripsjes op wapens, deiske korrespondinsje, grêfstiennen, ensfh., brûkt. Yn hast alle gebieten dêr't Germaanske folken (wêrûnder de Wytsingen) west hawwe, kinne rune-ynskripsjes oantroffen wurde.

De runetekens waarden, neist harren deiske gebrûk, ek foar it wiersizzen brûkt: omt elk skriftteken de namme fan in wurd draacht, waarden hjiroan magyske betsjuttings takend. It Dútske tiidwurd *raunen* (flústerje) is oan *rune* besibbe.

Tige bekende antike rune-yskripsjes binne:

* **EK HLEWAGASTIZ HOLTIJAZ HORNA TAWIDO** (*„ik, Liuwgast, soan fan Holty, foltôge de hoarn“*): op ien fan de Gallehus-hoarnen;
* **GUTANI O WIHAILAH** (*„der Goaten erfdiel, wijd en hillich“*, folút moat der *OÞAL WIH HAILAH* stean): op de Ring fan Pietroassǎ.

Yn it Sweedske Dalarna waarden guon kalinders noch oant resinte tiden yn runen opsteld.

## Hjoeddeisk
Utsein dat elk teken in klank hat en brûkt wurde kin om mei te skriuwen, hat eltse rune ek in eigen namme en wurdt de runen ek in magyske betsjutting takind. Runen wurde tsjintwurdich soms bestudearre en brûkt troch paganisten om harren heidensk kultureel-histoaryske wearden en ek foar harren tawiisde magyske eigenskippen. 

In foarbyld fan in soad foarkommend gebrûk ûnder inkele paganisten is it smiten fan runestiennen. Dit binne stiennen mei elk ien runeteken derop dy't tagelyk smiten wurde, wêrnei't der oan de struktuer fan de posysje fan 'e sichtbere tekens op de fallen stiennen bepaalde betsjuttings ûntliend wurde kinne, oer bygelyks ynsjoch yn in sitewaasje, fraach of in op de takomst rjochte saak. De betsjutting fan in rune is negatyf as it symboal op de kop stiet. De yndividuele betsjutting de rune is fan belang, en ek it ynsjoch dizze te kombinearjen mei de betsjutting fan oare runen dy't tegearre prominint nei foaren komme yn in woarp, neffens in troch de brûker hantearre systeem.

## Oarsprong
It runeskrift hat in tal oerienkomsten mei it Latynske alfabet. Nei alle gedachten is it fan Italjaanske oarsprong. It is mooglik dat it ûntliend is oan de Retiërs, in folk dat yn de iuwen foar ús jiertelling yn de Alpen wenne. De Retiërs soenen op harren beurt harren skrift oan de Etrusken ûntliend hawwe, dêr't hja yn de Poflakte kontakt mei hienen.

## Noardse mythology
Yn de ferhalen út de noardse mythology wurdt oan it wurd *runen* in oare betsjutting jûn, nl. dy fan wiisheid, kennis fan it ferburgene. Yn de Hávamál wurdt ferteld fan Odin, dy't yn syn einleaze syktocht nei mear wiisheid, himsels 9 nachten lang oan in beam ophong, wêrby er ta ynsjoch kaam dat it geheim efter de runen djip yn syn eigen binnenste ferburgen siet.

## Sjoch ek
* Anglofryske runen
* Johannes Bureus
1141

## Foarfallen
* De Jin-dynasty (1115-1234) de Súdlike Song-dynasty slute in oerienkomst, wêrby't de Jin de macht oer noard-Sina krije yn ruil foar frede.
* Yn Rome wurdt de Friezentsjerke boud.

## Berne
* Malcolm IV , Skotske kening (†  1165 ) 

## Ferstoarn
 
## Boukeunst

Ofbyld:Ufenau - St. Martinskapelle IMG 0892.jpg|*St. Martinskapelle*, Ufenau (1141)
1143

## Foarfallen
* april - Manuel I Komnenos wyrdt Byzantynsk keizer.

## Berne
* Willem I ( „de Liuw“ ), kening fan Skotlân († 1214) 

## Ferstoarn
* 8 april - Jehannes II, keizer fan Byzantium
* 24 septimber - Paus Ynnosintius II (paus 1130 - 1143)
* Hindrik fan Sutfen, eartiidse Fryske greve (nei alle gedachten).
* Gertrude fan Saksen - Markgrevinne fan Eastenryk
Ter Aar

**Ter Aar**, yn de folksmûle ek wol **Aardam**, is in plak yn de gemeente Nieuwkoop yn de provinsje Súd-Hollân. Oant 2007 wie it in selsstannige gemeente, dy't dat jier 9000 ynwenners en in oerflakte van 21,71 km² hie (wêrfan 2,36 km² water).

De gemeente Ter Aar is op 1 jannewaris 2007 mei Liemeer en Nieuwkoop opgean yn de gemeente Nieuwkoop.

## Lizzing
Ter Aar leit flakby Alfen oan de Ryn en op 30 km fan Amsterdam. Wat sneldiken oanbelanget leit Ter Aar net sa geunstich: de opritten dy't it tichtsteby binne lizze by Bodegraven (A12) en Leimuiden (A4), dêr't Ter Aar krekt tuskenyn leit.

## Skiednis
De namme Ter Aar is ôflaat fan it kanaal 'De Aar', it hjoeddeiske Aarkanaal.

## Gemeentewapen
By keninklik beslút is op 28 desimber 1859 oan de gemeente Ter Aar in wapen ferliend. De beskriuwing fan it wapen ist: "wêzende in skyld parti, it earste diel fan kiel (read), it twadde fan goud mei in klimmende foks fan kiel".

## Oare kearnen
 ôf.
De oare kearnen binne Korteraar, Langeraar en Papenveer.
Oantal ynwenners per kearn per 1 jannewaris 2005:

## Fúzje
Op 1 jannewaris 2007 fusearret de gemeente Ter Aar mei de gemeenten Liemeer en Nieuwkoop. De nije namme is noch net bekend. Op 't heden wurdt de nije gemeente oantsjutten as Nieuwkoop, mar de namme sil wierskynlik noch feroarje.

## Berne yn Ter Aar
* Petra de Bruin, hurdfytster
* Jody Pijper, sjongster
* Lenie van der Hoorn, reedrydster (earste froulike winner Alvestêdetocht yn 1985)
* Jan W. van der Hoorn, reedrider (winner Alvestêdetocht 1947)
* Jos Valentijn, hurdrider (sprintôfstannen)
* Jan J. van der Hoorn, reedrider (diskwalifisearre yn 'e Alvestêdetocht 1956)
* Mariska van Rossenberg, freondinne fan Frans Bauer

## Basisskoallen
* De Fokseskâns
* De Fontein
* It Kompas

## Keppeling om utens
* Webstee fan de gemeente
* Offisjeel wapen, plaatsje by wapen is it logo
1142

## Foarfallen
* Sutoku wurdt opfolge troch Konoe as keizer fan Japan.

## Berne

## Ferstoarn
* Petrus Abaelardus (63), Frânsk teolooch en filosoof, dy't rekkene wurdt ta de skolastikers
1144

## Foarfallen
* De Seltsjoekske Turken feroverje de krúsfarderssteat Edessa. Dit liedet ta de Twadde krústocht yn 1147.
## Berne
* Bohemund III („de Stammerder“), foarst fan Antiochje († 1201)
* 12 maart - Paus Lucius II folget paus Celestine II op as 164e paus
## Ferstoarn
* 8 maart - paus Coelestinus II (paus 1143 - 1144)
1145

## Foarfallen
* Begjin fan de bou fan de katedraal fan Chartres. Troch in brân yn 1194 is dêr lykwols net folle mear fan oer.
* Paus Eugenius III folget Paus Lucius II op

## Berne
* Paus Gregory IX (†1241 ) 

## Ferstoarn
* 15 febrewaris - Paus Lusius II (paus 1144 - 1145)
1140

## Foarfallen
* Alfons I ferklearret de ônôfhinklikheid Portugal (mooglik barde dit yn 1139).
* De tsjerksynoade fan Sens feroardielet de lear fan de teolooch Pierre Abélard.

## Berne
* Abu Yaqub Yusuf, kalyf fan de Almohaden

## Ferstoarn
* 11 febrewaris - Leo I fan Armeenje
1146

## Foarfallen
* Bernard fan Clairvaux prediket yn Vézelay de 2<sup>de</sup> krústocht 
* stifting Abdij fan Villers
* 23 july: It biente fan de Hillige Trije Keningen komt ûnder grut jûchhei fan de befolking yn Keulen oan.

## Berne

## Ferstoarn
* Earik III fan Denemark
De Wylp

**De Wylp** (Nederlânsk en offisjeel: *De Wilp*) is in doarp yn de gemeente  it Westerkertier fan Grinslân. It doarp leit op 'e grins mei Fryslân. De bebouwing rint oer de provinsjegrins hinne, De Wylp giet dêr oer yn Sigerswâld. De Wylp hat likernôch 1.600 ynwenners. 

De namme fan it doarp komt fan de greidefûgel de wylp.  De Wylp is stifte troch Fryske arbeiders dy't hjir kamen te wurkjen yn de feanterij. De oarspronklike bewenners holden fêst oan harren eigen taal. De Wylp, De Pein, Kornhorn en Mearum binne de ienige plakken yn Grinslân dêr't tsjintwurdich noch Frysk praten wurdt.

## Tsjerken
* Eastertsjerke, PKN gemeente Sigerswâld-De Wylp (oarspronklik grifformeard)
* Plantsoentsjerke, tsjintwurdich doarpshûs (oarspronklik herfoarmd)
* Elim, kristlik-grifformearde gemeente Sigerswâld-De Wylp

## Galery

De Wilp Klokkenstoel 9417.JPG|*Klokkestoel oan 'e Meester Nennstiehlweg (2007)*
De Wylp, Plantsoentsjerke.jpg|*Plantsoentsjerke (2018)*
De Wylp, Protestanske tsjerke.jpg|*Eastertsjerke (2018)*


## Keppeling om utens
* ''Stichting Activiteiten De Wilp''
* "De Vooruitgang", feriening fan pleatslik belang
* ''Klokketoren in de Wilp''
Twibaksmerk

De **Twibaksmerk** is in strjitte yn it sintrum fan Ljouwert. It wie earder in grêft, mar dy is letter tichtsmiten. Omdat hjir eartiids in soad skippen foar de wâl leinen dy't twibakken en oar bakkersguod nei de merk ta brochten krige de strjitte syn namme. Oan de Twibaksmerk steane it Provinsjehûs en it eardere haadpostkantoar. De Twibaksmerk snijt de Easterstrjitte *(Oosjusstraat)* yn twaen, yn de Alde- en de Nije Easterstrjitte. 

In opfallende restauraasje oan de Twibaksmerk, is op nûmer 48 te bewûnderjen. It hjoeddeistige lytsteater is as earder bykantoar fan de libbensfersekeringsmaatskippij Utrecht folslein yn Jugendstil útwurke.
Wezerfrysk

It **Wezerfrysk** wie in Eastfrysk dialekt dat earder yn in part fan it Fryske gebiet yn it hjoeddeiske Dútslân sprutsen waard. Wêr't it Iemsfrysk al yn de midden fan de 17e iuw hast folslien útstoarn wie yn East-Fryslân slagge it Wezerfrysk deryn langer yn it gebiet te oerlibjen. Dochs ferdwûn ek it Wezerfrysk tsjin 1700. Yn Jeverlân wie oant 1568 dûmny Meinard Focken yn it doarp Heppens, dat letter folslein opslokt waard troch Wilhelmshaven, noch de lêste dy't yn it Frysk preke.

Yn Imsum, yn it lân Woersten, waard yn alle gefallen noch yn 1723 Frysk sprutsen. Boppedat bestiet der ûnomstjitlik bewiis dat om 1750 hinne by in begraffenis yn it lân Woersten de famylje-âldste by in lykrede it neiwurd yn it Frysk hold. Mooglik wienen dat de lêste wurden dy't ea yn it Woerstfryske dialekt sprutsen waarden, want as omgongstaal waard dat doe al tsientallen jierren net mear brûkt.

Yn Harlingerlân, yn it noardeasten fan East-Fryslân, skynt yn 'e omkriten fan 'e doarpen Wittmund en Esens noch om 1800 hinne in âlde frou west te hawwen dy't it Frysk machtich wie. It langst hold it Wezerfrysk it lykwols út op it Waadeilân Wangereach, dêr't de lêste sprekker, in âld-seeman, pas yn 1954 kaam te ferstjerren.

**Wezerfrysk**
Yn july 1935 is der in "Opa Christians" op Wangereage ferstoarn yn 'e âldens fan 92 jier. K. Fissen (1951, s.138) fan Aldenboarch praatte mei him yn it Jeverlanner Platdútsk, mar mei syn wiif, ek fan Wangereage, praatte de âldman yn 'e Wangereage tongslach mei wurden en in sinbou dy't tichteby it Aldfrysk stiene. It praten yn 'e Wangereachske tongslach neamden de ynwenners  "quiddern", en yn it hjoeddeiske Sealterlân hawwe hja it noch oer "kweede". De lêste Wangereagers brûkten har Fryske tongslach efter sletten doarren as skammen se har dêrfoar. De lêste Fryskprater fan Wangerooge wie Hayo Hayen, ferstoarn yn Varel op 22 novimber 1950 (Siebs 1928, s.104). 

## Literatuer
* , *Om 'e wivedei hinne, kreambrûkmen yn 'e trije Fryslannen*, (Koperative Utjowerij, Boalsert), 1984, side 169.
Syb van der Ploeg

**Syb van der Ploeg** (Dokkum, 15 juny 1966) is in Nederlânsk popsjonger, lietsjeskriuwer en komponist fan Frysk komôf.

## Libben en wurk
Van der Ploeg waard berne yn Dokkum, mar wenne it grutste part fan syn jeugd yn De Westereen. Yn syn middelbere skoaltiid siet er op Kristlike Mafû De Saad yn Damwâld. Hy spile sûnt 1985 yn in bandsje, *Wish to Escape*, mei syn grutte neef Peter van der Ploeg (gitaar), Kees Bode (toetsen), Dicky Visser (Drums) en Sytse Broersma (bas). Yn 1992 beslueten se Nederlânsktalige nûmers te meitsjen. De namme waard feroare yn De Kast. Drummer Nico Outhuijse komt der by yn 1993 (yn it plak fan Dicky Visser). Harren trochbrek kaam yn 1997 mei it Frysktalige nûmer *[[In nije dei]]*.

Yn 2002 besluet er mei Nico Outhuijse De Kast te ferlitten en in Ingelsktalige rockband op te rjochtsjen: Spanner.

As njonkenprojekt hat Syb van der Ploeg mei de oare bandleden fan Spanner *Syb & Band*. Se bringe mei harren sjo in oade oan de bêste popnûmers oer alle tiden. 

Yn 2005 bringt Kayak in rockopera út: *Nostradamus: Fate of Man*. Syb van der Ploeg hat de rol fan Julius Caesar Scaliger en giet mei op de teätertoernee.

Sûnt 12 july 2006 wie er te sjen yn de musical *[[Rembrandt_De_Musical|Rembrandt]]*. Hy wie dêryn de alternate, de fêste ferfanger, fan haadrolspiler Henk Poort dy't de rol fan de skilder spile.
Hy song in SimmerTime en SimmerTime 2, mei Maaike Schuurmans, Piter Wilkens en Rients Gratama.
Begjin 2007 starte Syb - yn gearwurking mei û.o. Mir (better bekend as Mirjam Timmer fan earder popduo Twarres) en Julian Thomas in jûnfoljende popfoarstelling mei de populêrste Amerikaanske 'West Coast'-nûmers fan alle tiden mei de namme Motel Westcoast.

Yn 2009 die er ferskate toeren by teäter del mei de foarstelling *Sonneveld Voor Altijd!*, dêr't er yn 'e mande mei Frits Sissing, Trudy Labij, Suzan Seegers en Roberto de Groot ferskate lieten fan Wim Sonneveld by útfierde. Yn 2010 die er mei oan it program *[[De beste zangers van Nederland]]*. Op Wite Tongersdei 21 april 2011 spile er de haadrol fan Jezus yn *[[The Passion (Nederlân)|The Passion]]*. As protest tsjin de plannen om it sintrum fan it reedriden te bouwen yn Almeare ynstee fan yn Thialf makke Syb van der Pleg yn 'e mande mei Rients Gratama it protestliet *Almere kolere*.

Yn 2017 spile er brêgeman Van der Wal yn it Sinteklaassjoernaal.

Syb van der Ploeg is troud en hat in famke út in eardere relaasje en in famke en in jonkje út syn tsjintwurdige relaasje. Mei in eardere partner krige er yn 2004 twillingsoannen, dy't beide justjes nei de berte ferstoaren.

## Diskografy

### Albums
* *Heilig vuur* (2008) 

### Lieten (kar-út)
* *Hert Fan Myn Gefoel*
* *Eltse Grins Foarby*
* *[[In nije dei]]*
* *Wa't Ik Bin* (mei Maaike Schuurmans)
* *Raak*
* *Hemel en Aarde*
* *Als ik jou zie* (2008)
* *Koningslied* (2013)

## Biografy
* , *SYB van der Ploeg. Leven voor sport en muziek*. Syb van der Ploeg Producties, 2019

## Keppeling om utens
*Webstee fan Syb van der Ploeg
Kick Smit

**Johannes Chrishostomos "Kick" Smit** (Bloemendaal, 3 novimber 1911 - Haarlim, 1 july 1974) wie in Nederlânske fuotballer. Yn de jierren '30 en '40 wie hy de stjerspiler fan HFC Haarlim.

Smit makke as trettjinjierrige al syn debút yn it earste alvetal fan Giel-Wyt. Yn 1934 spile hy syn earste wedstryd foar Haarlim. Hy wie in technysk bejeftige linksbinnen. 

Itselde jier debutearre Kick Smit yn it Nederlânsk alvetal yn in wedstryd tsjin Belgje. Hy makke fuort trije goals. Oant 1946 kaam er 29 kear út foar Oranje en makke er 26 doelpunten.

Mei Haarlim helle hy, ek yn 1946, de lânstitel. Yn 1950 beëinige hy syn aktive karriêre en waard hy trainer. Yn it seizoen 1954/1955 spile hy noch fiif wedstriden yn it earste alvetal. Bûten syn wurk as trainer by ferskate clubs wie hy sechtjin jier lang dosint op it CIOS. As sakeman hie er net folle súkses.

Noch yn syn fuotbalkarriêre waard de (foar)namme fan Kick Smit ferivige troch striptekener Henk Sprenger, dy't de figuer Kick Wilstra kreëarde. De sportredaksje fan it Haarlims Deibled rôp Smit út ta Haarlimsk sportman fan de 20e iuw. 

Smit ferstoar, nei in slopende sykte, yn 1974 op 62-jierrige leeftyd, twa dagen foardat Oranje him wist te pleatsen foar de finale fan het Wrâldkampioenskip.
Confederation Internationale du Jeu de Balle

De **Confederation Internationale du Jeu de Balle** is in ynternasjonale keatsorganisaasje, oprjochte op 13 maaie 1928. By dit bûn binne nasjonale keatsorganisaasjes oansletten dêr't keatsfoarmen spile wurde dy't rjochtstreeks of sydlings ûntstien binne út it Jeu de Paume.

De federaasje hat ta doel om de nasjonale keatsorganisaasjes te stypjen by it yn stân hâlden fan harren spulfariant en ynternasjonale wedstriden te organisearjen.

By de CIJB binne keatsorganisaasjes út ûnder oaren Nederlân, Itaalje, Valencia (Spanje), Frankryk, Argentynje, Kolombia en Ekwador oansletten.
Steedhâlder

De **steedhâlder** wie eartiids de plakferfanger fan de lânshear. It wurd *steedhâlder* betsjut wurdlik *plakbesetter*, krektlik as it út it Frânsk ôfkomstige wurd *[[luitenant]]* (*lieu-tenant*, 'lieu' = stee, 'tenant' = hâldend). Binnen de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen wie it de titel fan de wichtichste funksjonarissen, de fertsjinwurdigers fan de gewesten en oanfierders fan de legers fan de Republyk. 

## Rol fan de steedhâlder
Fan de 15e iuw oant de stifting fan de Bataafske Republyk yn 1795 wie it steedhâlderskip in machtige politike funksje yn de Nederlannen. Formeel besjoen oefene in steedhâlder yn ien as mear gewesten it gesach út, út namme fan de lânshear. Steedhâlders sieten yn de Steatsrie, koenen de gewestlike steaten byinoar roppe en sieten it rjochtskolleezje foar.

Yn de Midsiuwen wie der noch gjin sprake fan in dúdlike taakomskriuwing. Dat feroare yn de tiid fan keizer Karel V. Tegearre mei lânfâdesse Marije fan Hongarije kaam er mei in dúdlik pakket fan taken, benammen bedoeld om de ynfloed fan de steedhâlder te beheinen.

## Steedhâlders yn de Republyk

Steedhâlders spilen in grutte rol by de opstân yn de Nederlannen. Nei de Tachtichjierrige Oarloch wie de steedhâlder net langer de plakbesetter fan de lânshear. De funksje fan steedhâlder waard yn it generaal lykwols yn eare hâlden, benammen as legeroanfierder. Elts gewest koe syn eigen steedhâlder kieze, mar almeast wienen der twa steedhâlders: Ien foar Fryslân en Grinslân en ien oar foar Hollân, Seelân en Utert. De oare parten fan de Republyk, lykas Gelre en Oerisel wikselen wat dit oangie tusken de steedhâlders. Dit ferskil ûntstie om't de noardlike gewesten Willem fan Oranje in sterke legerfunksje jaan woenen, oars as it ferstjinwurdigjen fan de gewestlike steaten, wylst Hollân dizze funksjes krekt gearfoege.

Willem II luts yn 1650 alle macht yn syn gewesten, 
Hollân, Seelân, Utert, Gelre en Oerisel, oan de steedhâlder. By syn ferstjerren dat jier wie syn soan noch net berne, dat de gewesten seagen harren kâns om de macht werom te nimmen, en beneamden gjin nije steedhâlder. Sadwaande ûntstie yn dy gewesten it Earste Steedhâlderleas Tiidrek. Dat duorre oant 1672, doe't yn it Rampjier wer behoefte ûntstie oan in sterke lieder, wêrtroch Willem III dochs noch ta steedhâlder beneamd waard. Fan doe ôf waard de funksje fan steedhâlder yn dy gewesten erflik ferklearre yn de manlike line.

Yn 1702 ferstoar Willem III sûnder bern en deselde gewesten besleaten op 'e nij om gjin steedhâlder te beneamen, wat it begjin wie fan harren Twadde Steedhâlderleaze Tiidrek. Oan dat tiidrek kaam in ein doe't hieltiten mear gewesten Willem IV, erfgenamt fan Oranje en steedhâlder fan Fryslân, ta erfsteedhâlder beneamden. Fan 1747 ôf hie de Republyk foar it earst ien mienskipslike steedhâlder, erfsteedhâlder Willem IV. Hy ferfarre syn hof fan Ljouwert nei De Haach. Dat jier waard it steedhâlderskip ek erflik ferklearre yn de froulike line.

It tiidrek fan 'e steedhâlders yn de Nederlannen kaam ta in ein troch de stifting fan de Bataafske Republyk yn 1795.

## Sjoch ek
* List fan Fryske steedhâlders
Bysitter

In **bysitter** wie in de tiid fan de Fryske Frijheid in helper dy't in grytman holp by de rjochtspraak.
 
Bestjoer en rjochtspraak wiene destiids bot desintralisearre.  De measte macht lei by de dielen , de lettere gritenijen. Sintrale ynstellings kamen amper ta ûntwikkeling. De rjochtspraak barde troch in grytman, holpen troch in pear keazen ynwenners, de bysitters, dy't dat amt om bar útoefenen. Heger berop wie mooglik by it gerjocht dat holden waard op de lândagen fan de distrikten (Eastergoa, Westergoa en Sânwâlden).
De tiid fan de Fryske Frijheid duorre oant 1498.
Kânselarij (Ljouwert)

De **Kânselarij** is in gebou yn Ljouwert op de Turfmerk 13.

Nei jildlike swierrichheden 1566-1571 boud, wierskynlik op kosten fan kening Filips II, as sit fan it Hof fan Fryslân. Yn 1811 waarden it dêrfoar yn de plak kommen Hof fan Assisen en de Rjochtbank fan de earste oanlis oerbrocht nei it Lânskipshûs dat derneist stie (1849 ôfbrutsen).

De Kânselarij is doe ynrjochte as sikehûs, 1814-1824 as kazerne, 1824-1892 as hûs fan boargerlike en militêre fersekering. 1892-1897 restaurearre troch de ryksboumaster Jacobus van Lokhorst (feroarings: ballustrade op de kroanlist en dakkapellen). Sûnt siet ûnderyn it Ryksargyfbewarplak en boppe de Provinsjale Bibleteek. In langhalich rjochthoekich foargebou fan bak- en berchstien mei noardlike fleugel en tsjin de noardeasthoeke in weromlizzend bygebou mei treptuorkes, oankocht troch de Steaten yn 1646, hielendal fernijd yn 1892.

De gevel fan it haadgebou jout in dúdlik byld fan de iere renêssânsebou yn Fryslân. Rjochts fan it midden leit de haadyngong mei sânstiennen bekroaning mei opskrift (1571) en bordes mei skyldhâldende liuwen (1621). Dizze yngongspartij hat in trepgevel mei allegoaryske bylden op de treppen en in byld, saneamd fan Karel V, as bekroaning op de trijedielige toppilaster. De brângevel oan de súdside wiist op it plan, it gebou dêr te ferlingjen. Ynpandich in keunstich mitsele winteltrep mei wrongen spille, wêrfan't de brede iken trêden rêste op sierlike netferwulfkes. De kelders binne dekt mei flakke krúsferwulften, skoarre yn 'e muorre en op sânstiennen pylders.

Oant 2013 wie de kânselarij ien fan de gebouwen dêr 't it Frysk Museum yn húsfeste wie. Nei it ferhúzjen fan it museum nei it Saailân en in ferbouwing hat de Kânselarij nije hierders krigen wêrûnder de Thorbecke Akademy. De dependânse fan dizze Akademy sit in part fan it ûnderwiiskurrikulum fan de oplieding bestjoerskunde yn.

Yn 2022 waard it gebou foar it symboalyske bedrach fan ien euro ferkocht oan de Vereniging Hendrick de Keyser. It gebou bliuwt in moetingsplak foar oerheid, ûndernimmers en ûnderwiis,
Tony Brundel

**Tony Brundel** is in skûtsjeskipper dy't mei de Lytse Lies meisylt yn de IFKS. Brundel is al sûnt 1983 by it kampioenskip. Hy sylde doe noch mei op it skûtsje fan Allard Syperda. Sûnt 1994 sylt er as skipper op syn eigen skûtsje. Dêrfoar hat er him doe sels yn Fryslân ta wenjen setten, as kamping- en jachthavenbaas op De Gaastmar. Yn 1997, 2005, 2006 2008 en 2012 is er kampioen wurden.
Frysk Iisbûn

It **Frysk Iisbûn** (offisjeel ***De Friesche IJsbond***) waard oprjochte yn 1886 om: 'it iiswegennet te ûnderhâlden, fernieling troch steamboaten yn kanalen en fearten en ôfstreaming troch seeslûzen tsjin te gean'.

Letter is de provinsje yn 30 kriten ferdield, dy't goed omtinken jouwe oan de tastân en sterkte fan de iiswegen, it pleatsen fan baanfeiers, warskôgings- en rjochtingsboerden yn eigen gebiet. It iisbûn is no de feriening fan de 22 iiswegensintrales dy't it eigen gebiet fersoargje.
 
Kontribúsjebetellers, dy't doedestiids F 0,25 per jier betellen, krigen in draachkaartsje dêr't út bliken die dat 'de baanfeier betelle wie'. By de toertochten dy't troch de iiswegensintrales organisearre wurde is dit draachkaartsje ferplichte. Hjoed de dei is de minimumbydrage foar in ynsinjekaartsje € 1,20 (2006).

It Frysk Iisbûn publisearret berjochten oer de tastân fan it iis, en organisearret tochten. Yn 1909 wie ien fan dy tochten de earste Alvestêdewedstryd. It iisbûn woe it by dy iene kear litte, mar Mindert Hepkema, in abbekaat út Ljouwert, wie it hjir net mei iens. In pear dagen letter waard troch him mei in tal oare entûsjaste Friezen de Feriening "De Fryske Alve Stêden" oprjochte.
Dyk

In **dyk** is in troch minsken oanleine wetterkearing dy't in gebiet beskermet tsjin in hege wetterstân en weagen. In grûnlichem dat permanint belêste wurdt troch in wetter mei relatyf fêst peil wurdt in kaaidyk neamd. 

Nederlân hat twa (bestjoerlike) typen diken: de primêre wetterkearings en regionale wetterkearings dy't meastentiids sekundêre wetterkearings neamd wurde. 
De primêre wetterkerings beskermje tsjin bûtenwetter, it wetter fan de see, de grutte rivieren, de Markermar en de Iselmar.

De regionale wetterkearings beskermje tsjin it binnenwetter yn marren, boezems en kanalen. Yn it westen fan Nederlân binne dit faak boezemkaaien. Under de regionale kearingen falle ek slieperdiken.

Yn it Frysk is dyk ek in synonym foar wei.

## Wierdyk
Oan de súdlike ouwer fan it eartiidske eilân Wieringen, dat skol ôfrint, waard yn de Midsiuwen in seewarring oanlein fan in dûbele rige peallen, dy't oanienslutend fertikaal yn de grûn setten waarden. Yn de tuskenromte fan likernôch 2 meter waard seegers propke en ôfdekt mei sân. Dat seegers waard, ticht yn 'e buert, yn de Waadsee ôfmeand. It die bliken dat it net fergiet of ferrottet. Sa'n dyk bliek bûtengewoan stoarmfêst meidat it seegers ek in fearjende eigenskip hat. Dêrom waard it seegers oant yn it begjin fan de 20e iuw ek in soad brûkt as bêde- en kessenfolling. Soksoarte dyk wurdt in wierdyk neamd, der -by fersin- fan útgeande dat it seegers ta de seewieren hearde. 

De wierdyk funksjonearre lange tiid goed, oant yn de 18e iuw de pealwjirm tasloech, dy't de houten balken opfriet en dêrmei it skelet fan de dyk ferneatige. Doe waard besluten de bûtenside fan de dyk te ferstevigjen mei opsteapele basaltblokken, dy't út Noarwegen oanfierd waarden.

Earst folle letter, krige men der aan fan dat in dyk mei in grutte deldracht oan de seekant better bestand wie tjin it bûtsen fan de weagen. Doe waarden de basaltblokken skol tsjin 'e dyk oanlein.

De wierdyk oan de súdkant fan Wieringen waard de ôfrûne jierren foar in part rekonstruearre, wêrby't de trije fazes fan de ûntwikkeling fan de dyk edukatyf tentoansteld binne. It seegers dat foar de rekonstrukje nedich wie, groeit net meaer yn de Waadsee en moast ymportearre wurde fan de Dútske Eastseekust.

## Keppeling om utens
Anton Verhoeven

**Anton Verhoeven** (Dussen, 1920 – Dussen, 26 july 1978) wie in bekende Alvestêdetocht rider út  Dussen.
Hy ried de Alvestêdetocht yn fan 3 febrewaris 1954, 1956 en 1963. Yn 1954 hie Verhoeven de Alvemarrentocht dy’t de moandeis oan de tocht foarôf gie wûn en hy starte dus as ien fan de favoriten.

Anton hie de handichheid ûntwikkele om foarôf te fiters mei in losse knoop fêst te meitsjen sadat hy nei it draven nei it Van Harinxmakanaal de fiters allinnich noch mar oan hoegde te lûken. Oan Starum ta ried hy foarop. Nei Harns rieden seis riders foarop: Jan Charisius, Klaas Leffertstra, Aad de Koning, Jeen van den Berg, Jeen Nauta en Anton Verhoeven.  Flak foar de lêste bocht by it boerdsje "einstreek" mei lyts dêrûnder "oer 500 meter’ ried Verhoeven ferkeard: Jeen van den Berg wûn, Anton waard fiifde. In pear dagen letter wûn hy de Ronde fan Loosdrecht oer 120 kilometer mei in oere foarsprong op nûmer twa. Henk van der Grift, de wrâldkampioen fan 1961, waard dêr tredde. 
Hy waard yn 1954 fiifde, mar der waarden gjin prizen útrikt .

Op 14 febrewaris 1956 gie Anton Verhoeven mei Jeen Nauta, Jan J. van der Hoorn, Aad de Koning en Maus Wijnhout hân yn hân yn 8 oere 46 min. oer de streek. It bestjoer besleat het fiiftal te diskwalifisearjen. Der soenen dat jier gjin prizen útrikt wurde.
Maus Wijnhout

**Maus Wijnhout** út Lisserbroek is in bekende Alvestêderider.

By de Alvestêdetocht fan 1956 kaam hy hân-yn-hân mei Anton Verhoeven, Aad de Koning, Jan J. van der Hoorn en Jeen Nauta tagelyk as earste oer de einstreek. Der waard gjin winner oanwiisd, omdat it wedstrydreglemint nei twa soksoarte gefallen yn  1933 en 1940 oanpast wie. Der moast sûnt dy tiid striden wurde om de oerwinning.
Jeen Nauta

**Jeen Nauta** (Warten, 7 maaie 1926 – Grou, 23 febrewaris 1986)  is in Alvestêdenrider út Warten.

Yn 1947 kaam Joop Bosman as earste oer de einstreek en Klaas Schipper út Stienwikerwold  ( mei in grut ferbân om’e holle )  waard twadde. Mar fuort reinde it protesten, der soe "oplein" wêze: foarrider en efterrider hân-yn-hân op’e rêch, sadat men inoar triuwe en lûke koe.

Pas yn augustus waard de útslach definityf fêststeld: winner waard de earst as 5e einige Jan W. van der Hoorn, en Anton Verhoeven út Dussen wurdt twadde. Mar de eardere nûmers twa Klaas Schipper, trije Jeen Nauta, fjouwer Jaap Wijnia, nûmmer seis Wierd Wijnia en nûmer sân Hein Vermeulen krigen gjin priis. De bruorren Wijnia waarden boppedat diskwalifisearre, omdat se har mei de auto ride litten hienen.
Anton Verhoeven út Dussen, dy’t as achtste oankaam, krijt letter de twadde priis. Abe de Vries ( oarspronklik njoggende ) wurdt tredde.

Yn 1956 kaam Jeen Nauta tagelyk mei Aad de Koning, Anton Verhoeven, Maus Wijnhout en Jan J. van der Hoorn oer de streek. Se waarden diskwalifisearre omdat se hân-yn-hân oer de einstreek rieden.
Aad de Koning

**Adrianus Jacobus Petrus (Aad) de Koning** (Poarmerein, 25 desimber 1928 – Súdeastbeemster, 29 maaie 2010) wie in Alvestêderider.

Under prima omstannichheden waard op 3 febrewaris 1954 in tiid riden dy't 31 jaar lang net ferbrutsen wurde soe: 7 oeren en 35 minuten. De einsprint wie spannend, om't op it lêste stik oer de Noarderbrêge klune wurde moast. Aad de Koning sprinte mei Jeen van den Berg, Jan Charisius, Anton Verhoeven en Jeen Nauta oer de laach strie nei it lêste stik iis ta. Dêr foel Charisius, en Van den Berg en Verhoeven sprinten. Yn de gaos tochten se oer de finish te gean, mar krigen se te let foar 't ferstân dat de einstreek 500 meter fierderop lei. Jeen van den Berg gie úteinlik as earste oer de finish, en Aad de Koning waard twadde.

Yn 1956 kaam De Koning tagelyk mei Jeen Nauta, Anton Verhoeven, Maus Wijnhout en Jan J. van der Hoorn oer de finish. Se waarden diskwalifisearre omdat se hân-yn-hân oer de einstreek rieden.
Kriichsrie

In **kriichsrie** ( ek wol **[[militêre rjochtbank]]** neamd ) behannelet rjochtsaken tsjin militêren en militêr boargerpersoniel op grûn fan de Wet militêr tuchtrjocht en de Wet militêr strafrjocht en yn oarlochssitewaasjes ek op grûn fan it ynternasjonaal oarlochsrjocht. De rjochter is ek in militêr.

Yn Nederlân is de militêre rjochtbank yn Arnhim.
Kantongerjocht

It **kantongerjocht** of **sektor kanton** is yn Nederlân ien fan de sektoaren fan de rjochtbank. Oant 2002 bestie foar kantonsaken in aparte rjochterlike ynstânsje: it kantongerjocht. Dêrnei is it kantongerjocht as aparte sektor opnommen yn de rjochtbank. De (altyd allinnichsprekkende) rjochter bleau wol de titel kantonrjochter hâlden. Troch dizze wiziging moat men tsjin fûnisen fan de kantonrjochter ynstee fan by de rjochtbank tsjintwurdich daliks by it gerjochtshof yn heger berop.

Ta kantonrjochter wurde allinnich bedreaune rjochtbankrjochters beneamd. Dit liket frjemd, omdat kantonrjochters faak lytsere saken behannelje. Se moatte lykwols wol alle rjochtsgebieten behearskje (strafrjocht, en alle terreinen fan it sivile rjocht) en sprekke dêrneist selsstannich rjocht. 

## De kantonrjochter binnen it sivile rjocht
De kantonrjochter giet oer geskillen as hiersaken, lytse jildfoarderings (oant en mei 5000 euro), arbeidsrjochterlike saken en in oantal famyljerjochterlike oangelegenheden.

## De kantonrjochter binnen it strafrjocht
Binnen it strafrjocht behannelet de kantonrrjchter allinnich oertrêdings. Fakentiden giet it om saken wêryn’t de plysje of de ofsier fan justysje in skikkingsfoarstel dien hat. At de fertochte net op sa'n foarstel yngiet, komt de saak by de kantonrjochter. 

De fertochte krijt dan in daging wêryn’t krekt stiet wêr’t hy fan fertocht wurdt. De rjochter ûndersiket op de sitting wat der bard is. Earst komt de ofsier fan justysje oan it wurd en dêrnei de fertochte of syn abbekaat. De kantonrjochter kin ek tsjûgen hearre. De fertochte mei altyd as lêste noch wat sizze. 
De kantonrjochter docht meestal fuort nei de sitting in mûnlinge útspraak. 
Tsjin de measte útspraken is heger berop mooglik by it gerjochtshof.

## Sjoch ek
* kanton
Kening (bôgesjitten)

De **kening** fan in bôgesjittersferiening is de bêste skutter fan in feriening by it jierlikse keningsjitten. Hy wurdt foar in jier kroane. 

At it him slagget om syn titel trije jier efterinoar te hâlden,   wurdt de kening ta keizer útroppen.
Bôgesjittersferienings fynt men meast yn it suden fan Nederlân.

## Sjoch ek
Bôgesjitten
Kening (keatsen)

**Kening** is de keatstitel fan de winner fan in keatspartij. De bêste spiler fan in winnend partoer wurdt ta kening útroppen. Hy mei dy titel in jier drage. 

De meast begearde keningstitel is dy fan de PC. Yn 1883 wie A. Miedema fan Sweins de earste dy't dy eare takaam. De winner fan de P(ermaninte) C(ommissie) krijt tsjintwurdich de keningsbal as wikselpriis. De earste keningsbal waard yn troch de kommissaris fan de Keninginne, baron B. Ph. Harinxma thoe Slooten beskikber steld.
Lenie van der Hoorn

**Lenie van der Hoorn** (berne as Lenie Langelaan, Pijnacker, 30 maart 1948) is in Nederlânske maratonrydster. Se wie de earste winner fan it frouljusklassemint fan de Alvestêdetocht (1985). Yn har wurk kweekte se hortinsia's.

Se hat in soad súksessen op har namme stean:
*Alvestêdetocht	1985 (7 oere 33 minuten)
*Westlânmaraton	1979, 1981
*Oldambtrit		1976
*Feluwemartocht	1980, 1987
*Rottemarrentocht	1979, 1982, 1991
*Ankefean 3-deiske	1979
*Wrâldoererekord	31.212.59

Lenie ried op har seisenfyftichste (2006) noch hieltiten mei mei de baankompetysje maratonriden yn Haarlim, wie noch lid fan Iisclub Haarlim en ried mei yn it Fiifbanetoernoai, in syklus wedstriden oer fiif iisbanen: Haarlim, Alkmar, Amsterdam, Utert en De Haach.

## Keppeling om utens
* Har beste tiden yn OSTA
Kening (betsjuttingsside)

* kening, in foarstlike titel
* kening (keatsen), de bêste keatser fan in winnend partoer 
* kening (skaken), in skaakstik
* kening (bôgesjitten), de bêste skutter fan in bôgesjittersferiening
* kening (kaartspul), in oare namme foar in hear yn it kaartspul

## Keppeling om utens
*
Hear (kaartspul)

De **hear** is in kaart út it standert Westerske kaartspul.

Dizze kaart wurdt ek wol *Man* neamd, tsjin frou oer, of *Kening*, beynfloede troch oare talen.

## Print
De fjouwer hearen fan it kaartspul hearre ta de printen, de kaarten dêr't persoanen op ôfbylde binne. Ornaris steane op elts fan de hearren fjouwer hearskers ôfbylde mei sabeare histoaryske klean. It symboal op de kaart hinget ôf fan it lân dêr't de kaart weikomt, om't it de earste letter is fan de namme fan de kaart. Nederlânske kaarten hawwe in *H*, Dútske en Ingelske in *K*, Frânske kaarten hawwe in *R*, ensafuorthinne.

## Rang
De hear is de heechste kaart yn syn sibbe. De regels fan in ferskaat oan kaartspullen wize in oare rang as heger oan. By kaartspullen dy't yn Nederlân populêr binne is dat dan almeast de aas, yn oare lannen kin it ek de does (twa), de Jas (boer) of de ober (frou) wêze. De kaart ûnder de hear is ornaris de frou. Fral by spullen dêr't in part fan de kaarten punten wurdich is komt it gauris foar dat ek de tsien heger is as de hear, lykas bygelyks yn it klaverjasse.
Klasina Seinstra

**Klasina Seinstra** (Lúkswâld, 26 maart 1968) út Sint-Jânsgea en letter Lúkswâld is in lange-ôfstânrydster.

As 28-jierrige postbestelster wûn se yn 1997 de Alvestêdetocht. Se hie earder de Nederlânske maratontitel op keunstiis wûn. Yn de lêste meters op de Bonkefeart fersloech se de 20-jierrige Greta Smit út Rouveen. Letter dy dei stie se mei Henk Angenent mei de winnerskrânse om.

Letter hat se noch in soad maratons riden en ploechliedster west.

Yn  wûn se ek de oare prizen:
* 4 kear de Alternative Alvestêdetocht op de Weissensee yn Eastenryk. 1994, 1995, 1996 en 1997
* 100 fan Earnewald (50/60 km) - 1994 en 1995
* Nederlânske maratontitel op keunstiis
* Oldambtrit (150 km)
* 3 kear de KNSB-cup

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Weser

De **Weser** is in rivier yn Dútslân, de grutste dy't yn dat lân begjint en einiget (yn de Noardsee). De Weser draacht dy namme fan Hannoversch Münden ôf, dêr't de Werra (298 km, boarne yn it Thüringer Wâld) en de Fulda (218 km, boarne yn de Rhön) gearrinne. De nammen Weser en Werra geane werom op deselde stamme en feitlik is de Werra dan de bopperin fan de Weser.

Weser en Werra binne tegearre 730 km lang en mei de Fulda en harren sydrivieren en ôfspjaltings fiere se it wetter ôf út in gebiet fan 46.306 km², in gebiet dat grutter is as Nederlân. It grutste part dêrfan leit yn Nedersaksen. Nijsgjirrich is it sydrivierke de Else. Dy takket ôf yn in saneamde bifurkaasje fan de Hase, dy't sels nei de Iems ta streamt.

Fan Hannoversch Münden oant de Porta Westfalica by Minden streamt de rivier troch it Weserberchlân en hjit dan de Boppe-Weser (205 km). By Porta Westfalika brekt de rivier troch de lêste heuvelrêch dy't dêr oan de westkant fan de Weser it Wiehenberchtme en oan de eastkant it Weserberchtme hjit. Fan dêr oant Bremen, de wichtichste stêd oan de rivier, folget de Midden-Weser (157 km.), dêr't sluzen en keardammen de rivier it hiele jier troch befarber hâlde. It estuarium fan de Weser begjint by Bremen en hjit de Under-Weser. By Bremerhaven berikt de Weser de Noardsee. Dêr folget noch in stik Bûten-Weser, dat oergiet yn de Waadsee en allinnich by ebbe werom te kennen is.

## Plakken oan de Weser
* Hannoversch Münden
* Höxter
* Hameln
* Bodenwerder
* Porta Westfalica
* Minden
* Bremen
* Bremerhaven

## Sydrivieren
**[[Haadstream]]** 
De Weser ûntstiet út it gearrinnen fan de folgjende rivieren:
* Werra út it easten
* Fulda út it westen
**[[sydrivier]]** (by de stream del):

----
*Weser is ek in Dútske beneaming foar in rivier yn [[Belgje]], sjoch [[Vesder]].*
Arrondissemintsrjochtbank

De **Arrondissemintsrjochtbank** is de rjochtbank binnen in arrondissemint. Yn Nederlân wurdt de namme net mear brûkt, yn Belgje noch wol.

## Nederlân
Sûnt de modernisearring fan it Boargerlik prosesrjocht sprekt de wet op de rjochterlike organisaasje net mear fan Arrondissemintsrjochtbank, mar wurdt it ienfâldigere Rjochtbank brûkt. De nije beneaming hinge gear mei it ferdwinen fan de kantongerjochten dy't as sektor kanton opgiene yn de nije rjochtbank. 

Fierders is dêrmei it begryp arrondissemint net út de wet ferdwûn. It rjochtsgebiet fan de rjochtbank wurdt noch altyd oantsjutten as arondissemint. Dêrfan binne der 19, sjoch rjochterlike yndieling fan Nederlân.

## Belgje
Yn Belgje is der yn elk Gerjochtlik arrondissemint neist de Rjochtbank fan earste oanlis, de Arbeidsrjochtbank en de Rjochtbank fan keaphannel, ek in Arrondissemintsrjochtbank. Dizze docht útspraak oer foechskelen.