open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johann Sebastian Bach

**Johann Sebastian Bach** (21 maart 1685 - 28 july 1750) wie in Dútsk komponist, muzykpedagooch, organist en dirigint fan muzyk út de Barok. 

Hy skreau muzyk foar oargel, foar klavesimbel en foar orkest. 

Jierliks waard troch de Ljouwerter Bach Feriening (sûnt 1948) yn gearwurking mei it Frysk Orkest, fiif oant seis kear op sneintemiddei yn de Menniste Tsjerke oan de Wurdumerdyk yn Ljouwert (om Krysttiid hinne yn de Westertsjerke) in Bachkantate - bytiden ek in oar wurk - útfierd.

De Mattheüspassion wurdt om de Peaskedagen hinne yn in soad plakken fan Nederlân útfierd.

## Keppeling om utens
* De Mattheüspassion BWV 244 (Flash)
* h-Moll-Messe BWV 232 (Flash)
* Goldberg-Variationen BWV 988 (Flash)
Ludwig fan Beethoven

**Ludwig fan Beethoven** (Bonn, 16 desimber 1770 - Wenen, 26 maart 1827) wie in Dútsk komponist.

Fan Beethoven skreau klassike muzyk foar piano en foar orkest. Syn ferneamste stikken binne syn fiifde en syn njoggende symfony, en it pianostik *[[Für Elise]]* ('Foar Elise').
Manuel Fetter

**Manuel Fetter** (Ljouwert?, 18 augustus 1972 – Ljouwert, 24 septimber 2004) wie in slachtoffer fan sinleas geweld.

Manuel waard op 24 septimber 2004 deastutsen yn de Grutte Heechstrjitte yn Ljouwert neidat hy in oare man oanspruts op it stikken smiten fan in bierfleske, net fier fuort fan wêr't sân jier earder ek Meindert Tjoelker om it libben kaam troch sinleas geweld.

De dea fan Fetter makke in soad los yn Ljouwert. Der kaam begjin oktober in stille tocht foar Manuel en der is in diskusje begûn oer wat minsken dwaan kinne om sinleas geweld tsjin te gean.
1676

## Foarfallen

## Berne
* 17 maart - Thomas Boston, Skotsk predikant

## Ferstoarn
* 14 jannewaris - Francesco Cavalli, Italjaansk komponist
* 29 april - Michiel de Ruyter, Nederlânsk seeheld en admiraal (* 1607)
* Gisbertus Voetius (oarspronklik Gijsbert Voet), Nederlânsk teolooch, heechlearaar en predikant fan grifformearde komôf
Marianne Vaatstra

**Marianne Vaatstra** (De Westerein, 10 augustus 1982 - Feankleaster, 1 maaie 1999) wie in famke út De Westereen dy't doe't se 16 jier âld wie, ferkrêfte en fermoarde waard, yn in greide by Feankleaster, yn de nacht nei Keninginnedei.

## Undersiik
It Iepenbier Ministearje hat op 1 july 2003 it ûndersiik ôfsletten sûnder dat de saak oplost wie. Op 18 novimber 2012 waard lykwols boer Jasper S. fan Aldwâld arrestearre nei in DNA-besibbenensûnsersyk en op 6 desimber 2012 hat er de moard tajûn. It IM easke 20 jier finzenis.
Op 19 april 2013 feroardielde de rjochtbank yn Ljouwert Jasper S. ta in finzenisstraf fan 18 jier foar ferkrêfting en moard.

## Monumint

Yn de Westereen stiet in monumint ta de neitins fan Marianne Vaatstra, ûntwurpen troch Hans Jouta yn oerlis mei de famylje Vaatstra. It waard 25 septimber 2004 ûntbleate as part fan de Lanlike dei tsjin geweld, dy't alle jierren troch de Feriening foar Respekt en Solidêrens organisearre wurdt.
Meindert Tjoelker

**Meindert Tjoelker**
(Hoarn, 14 jannewaris 1967 - Ljouwert, 13 septimber 1997)
wie slachtoffer fan sinleas geweld.

## Dea
Meindert Tjoelker en trije fan syn freonen seagen op 13 septimber 1997, syn frijfeintedei, dat fjouwer mannen yn de binnenstêd fan Ljouwert in fyts yn it wetter smieten. Doe't Tjoelker dêr wat fan sei bruts in gefjocht út tusken de acht. Hjirby skopten de fjouwer him dea.

## Fûnis
Op 24 desimber 1998 waarden de twa wichtichste fertochten yn heger berop feroardiele ta twa-en-heal jier finzenisstraf. De tredde waard ta 180 oeren tsjinstferliening feroardiele, wylst de fierde fertochte 13 april 1999 frijsprutsen waard.

## Neitins
Yn septimber 1998 waard yn Ljouwert op it plak fan it gefjocht in tinkstien foar Meindert Tjoelker ûntbleate.
Laaksum

**Laaksum** is in buorskip by Warns yn de gemeente Súdwest-Fryslân, yn it suden fan  Fryslân. Laaksum leit yn Nijefurd, direkt oan de Iselmar. Somtiden wurdt Laaksum ek wol in 'doarp' neamd, benammen *"It lytste fiskersdoarp fan Jeropa"*. 

## Untwikkeling
Yn 1325 hiet er * Laxnum* en yn 1487 wurdt er *Laexum* neamd. Yn 1345 komt de greve fan Hollan yn Laaksum oan lân om Fryslân oan te fallen. 
Yn 1718 wienen der acht huzen yn Laaxum. Yn 1851 wienen dat seis. 
Laaksum telde oan it begjin fan de tweintichste iuw sechtjin huzen en twa pleatsen. Der wennen mear as hûndert minsken. Neikommende famyljes wennen der doe: Visser (10), Vogelzang (2), de Vries (3), Heijes, Bakker en Boersma.
Tsjintwurdich steane noch alve huzen en in pleats yn Laaksum.

## Fiskerij
Yn 1500 wie Laaksum al bekend troch de botfiskerij op it Frouwesân. Yn 1680 wurdt melding makke fan ielfiskers yn Laaksum.
Fan de fiskerij is yn Laaksum nei it ôfsluten fan de Sudersee suver neat mear oer. Allinne it gebou dêr't earder de hjerring sâlte en rikke waard, de Hang neamd, is noch as boufal oanwêzich. Oant krekt nei de Twadde Wrâldkriich waard dêr alle dagen skrept om de moarns oanfierde hjerring jûns op 'e tiid op de trein yn Starum te krijen. De fisk waard as Lemster bokken meast ferkocht nei Dútslân.

De Laaksumers hawwe net altyd hjerringfiskers west: om 1500 hinne stie Laaksum bekend fanwege de botfiskerij en yn de 17e iuw fanwege de ielfiskerij. Nei it oanlizzen fan de Ofslútdyk hawwe guon fiskers it noch in skoft besocht mei de ielfiskerij, mar dat wie gjin fetpot. Sa stadichoan binne se ien foar ien opholden.

It haventsje fan Laaksum spilet tsjintwurdich in beskieden rol yn it wettertoerisme, al hawwe de Laaksumers it leafst hurde wyn fan see: dan is der rêst yn it haventsje fan Laaksum.

## Ferbinings
Behalve oer it wetter is Laaksum oer 't Sou te berikken fan Warns út en oer de Laaksumerdyk en de Suderwei is der fia it Reaklif nei it noardwesten ferbining mei Skarl en Starum en nei it easten oer de Wieldyk mei Murns.


Ofbyld:Laaksum_haven.jpg|It haventsje fan Laaksum (2005)
Ofbyld:Laaksum_De_Hang.jpg|De Hang fan Laaksum (2005)
Ofbyld:Laaksum_dykskant.jpg|Laaksum oan de dykskant (2005)


## Sjoch ek
* Buorskippen
Oer-alles

**Oer-alles** of mei in lienwurd út it Ingelsk **allround**, is in term dy't ferwiisd nei immen of eat dat op alle mêden de bêste is. Dizze oantsjutting kin yn prinsipe foar fan alles en noch wat brûkt wurde, mar ornaris wurdt der lykwols mei ferwiisd nei in kampioenskipstitel by it reedriden.

## Winner
Bij Oer-alles ride reedriders fjouwer ôfstannen, en harren resultaat wurdt berekenne út de fjouwer tiden dy't se helje. Hjirta wurde de tiiden fan alle ôfstannen weromrekkene nei de koartste ôfstân; foar de punten fan in ôfstân jildt dan:
punten = ( (tiid yn sekonden) * (koartste ôfstân) ) / (dizze ôfstân).
Bygelyks: 1.500 meter yn 1:47 (107 sekonden) jout:
(107 * 500) / 1500 = 35,666
(de punten wurde nei it tredde syfer efter de komma ôfkapt).
 
De punten foar de fjouwer ôfstannen wurde opteld, en de winner is dejinge mei de minste punten.

## Kombinaasjes
Resultaten Oer-alles kinne fansels oer eltse kombinaasje fan ôfstannen útrekkene wurde, mar foar de titel wurde fêste fjouwerkampen brûkt:

; Alde fjouwerkamp : 500 meter, 1.000 meter, 1.500 meter en 3.000 meter - dit wie de eardere Oer-alles foar froulju.
; Lytse fjouwerkamp : 500 meter, 1.500 meter, 3.000 meter en 5.000 meter - dit is no de Oer-alles foar froulju.
; Grutte fjouwerkamp : 500 meter, 1.500 meter, 5.000 meter en 10.000 meter - dit is de Oer-alles foar manlju.

## Untwikkeling
De titel Oer-alles is ien fan de âldste yn it reedriden. It joech oan dat immen yn in toernoai dêr't koarte en lange ôfstannen yn riden waarden alles ride koe. Mar foar de tiid fan de rekkenmasines en de presyse tiidwaarnimming wie de titel Oer-alles mear in earetitel, dy't allinnich jûn waard oan ien dy't trije fan de fjouwer ôfstannen wûn hie.

Mei it puntensysteem feroare dat, en waard it mooglik en win in titel sûnder ek ôfstannen te winnen. Hjirtroch waard de titel Oer-alles sa'n wichtich part fan de toernoaien dat op it lêst aparte toernoaien foar ôfstannen organisearre waarden.

Mooglik komt der yn de takomst in Olympyske titel Oer-alles. Foarstanners hjirfan binne al jierren dwaande dit regele te krijen. Sa't it no liket wurdt dat dan in Olympysk nûmer wat op de lytse fjouwerkamp basearre wêze sil.

## Kampioenskippen
* Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Froulju
* Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Manlju

* Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Froulju
* Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Manlju

* Nederlânske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Froulju
* Nederlânske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Manlju
Willem-Alexander fan de Nederlannen

**Willem-Alexander fan de Nederlannen** (Utert, 27 april 1967), folút *Willem-Alexander Claus George Ferdinand van Oranje-Nassau, [[Kening fan de Nederlannen]], [[Prins fan Oranje-Nassau]], [[Jonker fan Amsberch]]*, is de âldste soan fan Prinsesse Beatrix en sûnt 30 april 2013 de kening fan Nederlân. 

## Komôf
Willem-Alexander wie it earste bern fan Prinsesse Beatrix en Prins Claus. Hjirmei wie er, nei syn mem, de troanopfolger. Doe't syn mem yn 1980 keninginne waard, krige er, as kroanprins, de titel fan 'Prins fan Oranje'. By syn famylje hjit er *Alexander*.

## Oplieding
De kening gong nei de middelbere skoalle yn Baarn en yn De Haach. Syn tsjinstplicht die er by de Marine. Hy studearre oan it Atlantic College yn Llantwit Major yn Wales, dêr't er it ynternasjonaal bakkelaureaat helle. Doe gong er nei de Universiteit fan Leien dêr't er skiednis studearre; hy studearre dêr yn 1993 ôf. Yn syn oplieding foar it keningskip folgen doe noch kursussen by de oare parten fan it leger: de Loftmacht en de Lânmacht.

## Kroanprins
As kroanprins ferskynde Willem-Alexander likernôch fyftich kear jiers by offisjele gelegenheden. Hy hat him dwaande hâlden op it mêd fan de rjochterlike macht, fan it binnenlânsk bestjoer en fan it bedriuwslibben. Fierders hat er him, op útstel fan syn heit, spesjalisearre op it mêd fan wetterbehear.

## Kening
Op 28 jannewaris 2013 makke doe noch Keninginne Beatrix bekend dat hja op 30 april fan dat jier ôftrede soe. Op 30 april 2013 is hy yn Amsterdam ynhuldige as kening fan de Nederlannen. 

## Sport
De kening is in sportleafhawwer. Hy docht sels oan ferskate sporten. Yn 1985 ried er ûnder de namme fan *W.A. van Buren* de Alvestêdetocht, en yn 1992 rûn er de Maraton fan New York. Hy is ek faak as taskôger by wichtige wedstriden. Under oaren wie er oant 1998 as taskôger oanwêzich by de Olympyske Spullen yn syn funksje fan beskermhear fan it Nederlânsk Olympysk Kommitee. Fan 1998 oant 2013 wie er lid fan it Ynternasjonaal Olympysk Kommitee.

## Húshâlding
Op 2 febrewaris 2002 boaske de prins mei Máxima Zorreguieta. De twa wienen dúdlik fereale, mar foar in soad minsken wie it in probleem dat de heit fan Máxima, Jorge Zorreguieta, part west hie fan de diktatuer yn Argentynje. Uteinlik waard dochs tastimming jûn foar de boask. Hjirút is op 7 desimber 2003 in famke berne, Prinsesse Catharina-Amalia. Op 26 juny 2005 waard in twadde famke berne, Prinsesse Alexia. In tredde famke, Prinsesse Ariane, waard berne op 10 april 2007.
Dave Steensma

**Miente David (Dave) Steensma Steensma** (Amsterdam, 20 novimber 1967 - As-Samawa, 10 maaie 2004), sersjant 1e klasse, wie de earste Nederlânske oarlochsdeade sûnt 1995.

Steensma wie troud (mei Jennie) en heit fan twa jonge bern. Hy wie in betûft marinier. Nei in koarte tiid as boarger wie er werom kaam by it leger yn tsjinst fan de loftmobile brigade. Hy waard útstjoerd nei Bosnje, Syprus en Afganistan. Doe't er nei Irak stjoerd waard tocht dat dat te betiid wie, om't it lân noch te gefaarlik wie. Op 10 maaie 2004 rekken Steensma en ien fan syn kollega's slim ferwûne by in hângranaatoanfal, op in brêge oer de Eufraat yn de stêd As Samawa yn Irak. Dy jûn ferstoar er yn it fjildhospitaal op de Nederlânske basis Kamp Smitty.

Sneon 15 maaie waard er yn syn wenplak Frjentsjer mei militêre eare begroeven. By de begraffenis wienen in soad minsken. Njonken famylje, freonen en kollega's wie ek Henk Kamp, de minister fan Definsje, yn de tsjerke. Hûnderten minsken stienen oan de rûte nei it begraafplak. In protte huzen yn Frjentsjer hienen de flagge healstok. Dave Steensma wie de earste oarlochsdeade sûnt yn 1995 Raviv van Renssen om it libben kaam.

## Keppelings om utens
* Filmke fan ''Oorlogsgravenstichting'' oer Steensma
* Dave Steensma op ''Oorlogsgravenstichting''
719

## Foarfallen
* iere hjerst - Poppo wurdt kening fan de Friezen, as opfolger fan Redbad.
* hjerst - Yn it ramt fan 'e Frysk-Frankyske oarloggen falt de Frankyske hofmeier Karel Martel nei de dea fan kening Redbad it Fryske Ryk binnen. It slagget him dêrnjonken ek en ferdreau de Friezen en de Saksen út Austraasje. Dêrmei is it ryk dat Karel Martel út namme fan 'e Merovingyske skynkening Gilperik II regearret, wer feilich. 
* *sûnder datum* - De biskop Willibrord ferwolkommet Winfryd, better bekend as Bonifatius, dy't him út syn bases yn Antwerpen en Utert wei helpe sil by syn krewearjen om 'e Friezen te bekearen ta it kristendom.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* kening Aldgillis II fan 'e Friezen (wierskynlik legindarysk († 748)

## Ferstoarn
* iere hjerst - kening Redbad fan 'e Friezen (* 6??)
;*datum ûnbekend*
*kening Klotarius IV fan Austraasje (* 6??)
Bernhard fan Lippe-Biesterfeld

**Bernhard fan Lippe-Biesterfeld** (*Bernhard Leopold Frederik Everhard Julius Coert Karel Godfried Pieter van Lippe-Biesterfeld*) (28 of 29 juny 1911 - 1 desimber 2004) wie de man fan Keninginne Juliana en de heit fan Prinsesse Beatrix.

Prins Bernhard is de oprjochter fan it Prins Bernard Kultuerfûns.


Ofbyld:Begrafenis bernhard.jpg|De begraffenisstaasje fan prins Bernhard
Willem Augustin

**Willem Augustin** (Amsterdam, 7 febrewaris 1923 - Snits, 31 oktober 2004) reedrider en alvestêdeleginde. 

## Libben
Willem Augustin waard berne yn Amsterdam. Yn de rin fan de Twadde Wrâldkriich waard er omreden fan de Arbeitseinsatz nei Dútslân stjoerd te wurkjen. Nei de oarloch wurke er oant syn pinsjoen yn Amsterdam as metaalwurker. Hy wie in oertsjûge kommunist.

Hy waard ferneamd omdat er yn 1941 oer de Ofslútdyk fytste om mei te riden yn de Alvestêdetocht, neidat er de lêste trein fan Amsterdam nei Ljouwert mist hie. Augustin hat oan alle Alvestêdetochten sûnt 1941 meidien, mar ien net útriden. Hy hie acht krúskes.

Hy wie syn libben lang mei sport dwaande. Fan de iepening fan de Jaap Edenbaan ôf wie Willem Augustin, of foar Amsterdammers *Ome Willem*, dêr aktyf as reedrydtrener. Fierder die er oan boksen, oan fytsen en oan rugby, en letter oan rôltsjeriden.

Nei syn pinsjoen yn 1989 en it ferstjerren fan syn frou ferfarde er yn 1990 nei Hylpen. Hy wenne dêr tichtby it Earste Fryske Redensmuseum, dêr't er ek aktyf wie as frijwilliger. Syn ienige soan wie om 1977 ferstoarn.Hy wie stoppe mei de oare sporten, mar die hieltiid noch oan reedriden en rôltsjeriden, en wie dêrby hieltiid noch aktyf as trener. Augustin rekke twa wiken foar syn dea slim ferwûne by in ûngelok yn 'e hûs; hy rekke nei it Antoniussikehûs yn Snits, dêr't er op 'e âldens fan 81 jier ferstoar.

It Frysk Redenssmuseum wijde yn 2005 in tentoanstelling oan Augustin. Yn de Amsterdamske nij te bouwen wyk Laan van Spartaan is yn 2007 in strjitte nei Augustin neamd , de *Willem Augustinstraat*.
Jislum

**Jislum** is in doarp dat yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Jislum leit noardlik fan Burdaard en súdlik fan Ginnum.

Jislum is in doarp dat by de Flieterpen heart.

Jisum hat  () ynwenners.

## Skiednis
### Tsjerke

Op de terp stie oant yn de 19e iuw in fan oarsprong romaanske tsjerke. Dy tsjerke waard betsjinne troch it kleaster Mariëngaarde by Hallum. Nei de reformaasje waard Jislum mei Wânswert kombinearre. De tsjerke is yn 1886 ferfongen troch in nije tsjerke. Yn de toer hingje twa klokken, ien út 1445 fan Jehannes fan Wou en ien út 1637 fan klokkejitter Jacob Noteman. It oerwurk is út 1609.

De tsjerke is letter eigendom wurden fan de 'Stifting Harstastate' en wurdt hjoed-de-dei net mear brûkt as godshûs. Dy stifting wist net in goede bestimming foar de tsjerke te finen, wat it doarp min nei de kop wie. De tsjerke is in ryksmonumint fanwegen de preekstoel, de klokken en it oerwurk. Dat binne dan ek de ienige parten dêr't subsydzje foar beskikber is ta it behâld. Yn 2000 wie der praat dat de tsjerke sloopt wurde soe. Doe hawwe de Jislumers de 'Stifting Behâld Jislumer Tsjerke' oprjochte. Dy nije stifting slagge der yn 2004 yn om genôch jild foar de restauraasje byinoar te swyljen. Om de krystdagen fan 2004 hinne is de tsjerke wer iepensteld. De tsjerke hat doe ek wer de âlde namme fan Sint Katarinatsjerke werom krige. 

### Mûne

By 'Grut Hikkaard' stiet de boeremuonts De Volharding út 1872, dy't ek in ryksmonumint is. Dizze grûnsiler út 1872 is eigendom fan Stifting De Fryske Mole.

## Befolkingsferrin

## Ynfrastruktuer
### Ferbinings
Jislum leit oan de Hikkaarderdyk, dy't nei it noarden nei Ginnum rint, en nei it suden by Grut- en Lyts Hikkaard lâns nei Burdaard. Jislum hie in opfeart fan de Aldfeart en dêrmei in ferbining mei de Dokkumer Ie, mar fan dy opfeart is mar in lyts stik oer.
### Strjitten
Hikkaarderdyk.

## Keppeling om utens
* Webstee fan Noardeast-Fryslân
* Webstee fan de mûne Volharding
Doarp

In **doarp** is in delsetting dêr't in tal fan huzen byelkoar stiet en de bewenners brûkme meitsje fan in tal fan mienskiplike foarsjennings.

## Funksje
Yn Fryslân wie de âldste mienskiplike foarsjenning de beskerming tsjin it wetter, de terp. *Terp* is dan ek fan oarsprong in wurd foar doarp. Yn de Roomske tiid waard it ûnderskied tusken in buorskip en in doarp of it plak in tsjerke hie. It ûnderskied mei in flekke wie dat in flekke mear rjochten hie, benammen merkrjocht. It doarp wie in gearstallend part fan de gritenij; de himriken fan de doarpen foarmen tegearre it gebiet fan de gritenij, en de doarpsfolmachten foarmen de gritenijrie.

## Doarpsrjocht

It doarpsrjocht is likemin ôfhinklik fan it ynwennertal as it stedsrjocht, Guon doarpen waakse út ta, wylst oare krimpe, mar dit hat op himsels gjin ynfloed op it doarpsrjocht. In inkelt kear is in doarp sa lyts wurden dat it in *buorskip mei doarpsrjocht* waard, lykas Kleaster Lidlum. It is ek alris bart dat in gemeente it doarpsrjocht weinaam hat. Mar foar it meastepart bliuwt in lyts doarp in doarp oant it de lêste ynwenner kwytrekket.

## Type
Der binne ferskate typen fan doarpen, lykas:
* lintdoarp - In doarp fan hûzen of pleatsen in feart of wei bylâns.
** streekdoarp - In lyndoarp dêr't de huzen fier útelkoar in wei of feart bylâns lizze, elts op harren eigen stik lân.
** weidoarp / feartdoarp - In lintdoarp dêr't de huzen tichtopelkoar boud binne; as der mear grûn by de huzen heart dan leit dy op in oar plak yn de himrik.
* komdoarp - In doarp dêr't de huzen om in doarpssintrum hinne stean.
** terpdoarp - In komdoarp dêr't de huzen tegearre mei de tsjerke op de terp stean, of by útwreiding om de terp hinne.
** brinkdoarp - In komdoarp dêr't de huzen om in mienskiplik fjild hinne stean.

## Oare siden

In tsjinstelling ta oare dielen fan Nederlân, hawwe Fryske doarpen harren eigen wapenskild. 
Mear hjiroer op:

http://www.ngw.nl/dorpwap.htm
Stêd

In **stêd** is in foarm fan bewenning dêr't in grut tal fan huzen ticht byelkoar stiet en in grut tal fan mienskiplike foarsjennings beskikber is foar de eigen ynwenners en foar de ynwenners fan plakken yn de omkriten.

Yn de midsiuwen wie it skaaimerk fan in stêd de stêdsrjochten, it rjocht op in eigen bestjoer, in eigen wetjouwing en in eigen rjochtspraak. De measte stêden krigen dy rjochten, as ien stêdsrjocht of by ienen, fan in hear oer it gebiet. Foar Nederlân wie dy hear de Kening fan it Dútske Ryk, mar dy hie dat rjocht ek oan oaren jûn.

Stêden koenen lykwols ek oarrewei stêdsrjochten krije. Fan plakken dy't út in eardere stêd groeid wienen, lykas fral yn Súd-Europa eardere Romeinske stêden, waard oannaam dat dy hieltiid noch stêd wienen en stêdsrjocht hienen. En ek wie it mooglik dat in stêd ûntstie om't it lân deromhinne in plak as stêd beskôge. Dit is bygelyks yn Fryslân bard, dêr't de ynfloed fan de kening net grut wie. Stêden hienen faak in stêdsgrêft, stêdswâlen en stêdspoarten. Yn 1851 waard yn Nederlân it ferskil tusken stêden en oare ienheden yn de tredde laach fan bestjoer weimakke troch de Gemeentewet.

Oan de ein fan de 19e iuw begûnen, njonken de stêd sels, ek de plakken yn de omkriten fan de stêd te groeien, en skaaimerken fan stêdsbebouwing oan te nimmen, wylst se foar de foarsjennings rjochte bleaunen op de stêd. Somtiden waarden dy part fan de stêd sels, somtiden waarden dy ta foarstêden. In foarstêd dy't meast eigen wurkgelegenheid en eigen foarsjennings hat en hast allinnich foar kulturele foarsjennings op de oarspronklike stêd rjochte is, hjit in satellytstêd, wylst in foarstêd dy't hast allinnich mar troch op-en-del-reizgers bewenne wurdt in sliepstêd is. 

Foar grutte stêden is yn de 20e iuw it gehiel fan stêd en foarstêden sa grut wurden dat it sintrum de ferkearsdruk net mear oan kin. Hjirtroch ferskoot de yndustry nei de bûtenkant fan de stêd. Ek de hannel ferskoot nei bûten, wylst yn de binnenstêd de klam op tjinstferliening en kultuer komt.
Aazje

**Aazje**, wurdt meast sjoen as in apart wrâlddiel, al foarmet it tegearre mei Jeropa ien grutte lânmassa dy't Jeraazje neamd wurdt. Ta Aazje wurdt it gebiet rekkene tusken:
* yn it noarden de Arktyske Oseaan
* yn it easten de Grutte Oseaan
* yn it súdeasten de Seramsee en de Arafura See as grins mei Austraalje
* yn it suden de Yndyske Oseaan
* yn it súdwesten de Lâningte fan Suez as grins mei Afrika
* yn it westen it de Oeral, de Oeralrivier, de Kaspyske See, de Kaukasus, de Swarte See en de Bosporus as grins mei Jeropa

## Lannen
Der lizze 49 selsstannige lannen hielendal of foar in part yn Aazje:
* Afganistan
* Armeenje
* Azerbeidzjan
* Banglades
* De Barein
* Birma
* Brûnei
* Bûtan
* East Timor
* Egypte
* Feriene Arabyske Emiraten
* Fietnam
* De Filipinen
* Geörgje
* Yndia
* Yndoneezje
* Irak
* Iran
* Israel
* Japan
* Jemen
* Jordaanje
* Kambodja
* Katar
* Kazakstan
* Kirgyzje
* Koeweit
* Laos
* Libanon
* De Maldiven
* Maleizje
* Mongoalje
* Nepal
* Noard-Korea
* Oezbekistan
* Oman
* Pakistan
* Ruslân
* Saûdy-Araabje
* Sina
* Singapore
* Syrje
* Sry Lanka
* Súd-Korea
* Tadzjikistan
* Tailân
* Taiwan
* Turkije
* Turkmenistan
Alba

**Alba** is in stêd yn Piëmont yn Itaalje.

Fan 18 oant 25 april 2004 waard yn Itaalje yn Alba en Imperia it wrâldkampioenskip keatsen hâlden.

## Foto's

AlbaCN0001.jpg|Katedraal
Cuneo_alba.jpg|Palazzo Comunale
Juliana fan de Nederlannen

**Juliana fan de Nederlannen** (De Haach, 30 april 1909 - Paleis Soestdijk, 20 maart 2004) wie fan 1948 oant 1980 keninginne fan Nederlân.

Keninginne Juliana wie iennichst bern fan keninginne Wilhelmina en prins Hendrik. Op 7 jannewaris 1937 troude se mei Prins Bernhard fan Lippe Biesterfeld. It echtpear krige fjouwer dochters: Beatrix, Irene, Margriet en Marijke (Christina).

Se folge har mem Wilhelmina op as nije keninginne, Prinses Juliana wie in populêre keninginne.
Juliana hat as keninginne ferskate besites oan Fryslân brocht. It wiene foaral wurkbesites wêrby't se net allinnich mei pommeranten prate, mar ek it kontakt socht mei de boarger. Yn 1980 makke se bekend dat 'har krêften ôfnamen'. Har âldste dochter Beatrix folge har yn dat jier op. 

De prinses is stoarn yn 2004 oan de gefolgen fan longûntstekking, kombinearre mei algehiele ferswakking.
Kasimov

**Kasimov** (Russysk: *Касимов*)
is in stêd en in rayon yn de oblast Rjazan yn Ruslân. De stêd, it haadplak fan it rayon, leit oan de rivier de Oka, súdeast fan Moskou.

## Skiednis
De stêd is stifte yn 1152, mar yn 1376 troch de Mongoalen ferwoastge. De stêd waard op 'e nij opboud en waard de haadstêd fan it Kasim Kanaat, oant dat yn 1681 wer in part fan Ruslân waard.

## Untwikkeling ynwennertal
* 2000 - 38.000
* 1910 - 17.000

## Keppelings om utens
* Webstee fan de stêd (*Russysk*)
* Foto's fan de stêd
Minne Hoekstra

**Minne Hoekstra** (Wergea, 10 juny 1884 - Skerpenseel, 8 april 1941) wie de winner fan de earste Alvestêdetocht, op 2 jannewaris 1909 .

## Libben
Minne Hoekstra wie de soan fan Abraham Hoekstra, makker en hofleveransier fan redens. Hy wie goed yn muzyk, koe tekenje, die oan turnjen en reedriden. Tsjin it sin fan syn heit die er ek oan hurdfytsen, dêr't er ek prizen mei wûn. Minne hie it boek *Wintersport* lêzen, dêr't Pim Mulier syn Alvestêdetocht yn beskreau, en hy woe dat sels ek graach ris dwaan. Doe't Hoekstra studint teology wie yn Grins en 24 jier âld, waard op 2 jannewaris 1909 in *Tocht op schaatsen over de elf steden van Friesland* ('Tocht op redens oer de alve stêden fan Fryslân') útskreaun troch it Nederlânske Bûn foar lichaamlike opfieding, en organisearre troch it Fryske Iisbûn. Hoekstra seach syn kâns om syn dream útkomme te litten en wie ien fan de hast fyftich ynskreaune reedriders. 

Foar it Fryske bûn wie it gjin wedstriid, mar foar it Nederlânske al. Foar dielnimmer 34, Minne Hoekstra, wie it dúdlik in wedstriid; hy hie sels gatsjeredens - redens mei gatten yn de izers, dat se lichter wienen. It waard in tocht yn teiwaar en yn it westen gong it oer brak, sêft iis. Al tusken Burdaard en Dokkum - de tocht gong om de Noard - ferlear er by in fallerij syn noasker, dat hy hie der it grutste part fan de tocht problemen mei alles goed sjen. Nei 189 km wie Minne Hoekstra dochs de fluchste, yn 13 oere 50, en hy wûn dermei de ferguld-sulveren medalje dy't it Nederlânske bûn útloofd hie.

Yn de folgjende dagen kaam der spul yn de krante mei in oare dielnimmer, Jan Boon. Boon sei dat er sels net hurd riden hie om't it gjin wedstriid wêze soe, en dat er hawwe woe dat Hoekstra dêr't it iis te min wie stikken rûn hie.

Uteinlik wûn Hoekstra ek de priis fan it Fryske bûn: in ferguld-sulveren reed foar de aardichste beskriuwing fan de tocht ynstjoerd troch in dielnimmer-folbringer. It ferslach is yn opdracht fan it Fryske Iisbûn útjûn troch "de Atlas" yn de Haach, ûnder de titel *De historische elfstedentocht van 2 januari 1909* ('De histoaryske alvestêdetocht fan 2 jannewaris 1909').

Dêrnei ferdwûn Minne Hoekstra út de publike belangstelling. Hy makke dat jier syn stúdzje ôf, boaske op 19 augustus mei Johanna Velsing en 6 oktober begûn er as dûmny yn De Wylp. In pear jier letter stie er yn Wier, noch letter yn  Beilen en per slot yn Skerpenseel. Hy hat ek letter noch tekene; yn de tsjerke fan Raerd en yn dy fan Beilen hinget wurk fan syn hân. Minne Hoekstra is yn 1941 ferstoarn. Syn prizen binne úteinlik troch syn soan, doe't dy sels al 85 wie, oan it Earste Fryske Redensmuseum jûn.

## Keppeling om utens
* Omrop Fryslân: Minne Hoekstra, in wûndere dûmny (YouTube)
Tallinn

**Tallinn** (histoarysk: **Reval**) is de haadstêd fan Estlân. De stêd leit op de noardkust fan Estlân, oan de Finske Golf, 80 kilometer súd fan Helsinky.

By de Olympyske Spullen fan 1980 yn Moskou waard by Tallinn it ûnderdiel silen organisearre.

Elts jier ein novimber, begjin desimber wurdt yn Tallinn it Filmfestival fan 'e Swarte Nachten holden.
Ramadan Aitoty

**Ramadan Aitoty** (1965 - Aldeboarn, 5 jannewaris 2005) wie in Koerd út Irak, dy't yn Nederlân asyl socht en dêr ek ferstoarn is. Hy wie doe 40 jier âld.

Ramadan Aitoty kaam út Mosul, en flechte omtrint 1996 yn 'e mande mei de frou fan syn âldere broer en dy harren bern nei Nederlân. Nei't se in skoftke yn in opfangsintrum libbe hienen, wennen se in skoft meiïnoar yn Wergea.

Yn de tiid dat syn broer ek nei Nederlân kaam ferfear Ramadan nei de Tsjerkebuorren yn Aldeboarn. Hy wie yn dat doarp aktyf yn it doarpslibben, lykas de gondelfeart en de kampearpleats. Hy hie Nederlânsk leard, en ek wat Frysk.

Op 5 jannewaris 2005 waard Ramadan Aitoty slim ferwûne yn syn wente fûn, dêr't er hast daalks dêrnei ferstoar. Syn âldere broer waard fertocht, om't dy earder op de dei by Ramadan op besite west hie. Hy soe net goedkard hawwe dat Ramadan in relaasje hie mei in frou út Aldeboarn.

De broer bekende letter, mar sei dat syn frou en Ramadan it jierren mei inoar holden hienen, en dat er nei Ramadan tagien wie om dyselde te twingen en jou dat ta. Hy soe net fan doel west hawwe syn broer om te bringen. Lykwols waard er 3 maaie foar de moard op syn broer ta tsien jier finzenisstraf feroardiele.
1707

## Foarfallen
* 1 maaie - Troch de oanname fan 'e beide (Ingelske en Skotske) Wetten op de Uny wurdt it feriene Keninkryk Grut-Brittanje skepen, dêr't sawol it Keninkryk Skotlân as it Keninkryk Ingelân yn opgeane. Hjirmei ferliest Skotlân syn ûnôfhinklikheid.

## Berne
* 15 april - Claude Louis de Saint-Germain, Frânsk militêr en politikus († 1778) 
* 22 april - Henry Fielding, Ingelsk skriuwer († 1754) 
* 23 maaie - Carolus Linnaeus, Sweedsk biolooch († 1778)
* 7 septimber - Georges Louis Leclerc de Buffon, Frânsk natoerûndersiker († 1788)
* 16 septimber - Wytze Foppes Dongjuma, Frysk rekkenmaster, ynstrumintmakker en útfiner († 1778)

## Ferstoarn
* 29 april - George Farquhar, Iersk-Ingelsk toanielskriuwer (* ±1677) 
* 9 maaie - Dietrich Buxtehude, Deensk komponist (* ±1637) 
* 1 desimber - Jeremiah Clarke, Ingelsk komponist en oargelist (* ±1674)
1778

## Foarfallen
* 18 jannewaris - De Untdekking fan Hawaï troch de Britske seefarder James Cook
* *sûnder datum* - Alessandro Volta ûntdekt it gas metaan.
* *sûnder datum* - Oprjochting yn Haarlim fan it Teylers museum, no it âldste Nederlânske museum. 
* *sûnder datum* - Friedrich Mesmer makket syn pasjinten better troch autosuggestje en hypnoaze.

## Berne
;jannewaris
* 3 - Anna Barbara van Meerten-Schilperoort, Nederlânsk skriuwster († 1853)
;maart
* 31 - Coenraad Jacob Temminck, Nederlânsk biolooch († 1858)
;septimber
* 2 - Loadewyk Napoleon Bonaparte, kening fan Hollân († 1846)
;novimber
* 1 - kening Gustaaf IV Adolf fan Sweden († 1837)

## Ferstoarn
* 10 jannewaris - Carolus Linnaeus (Carl von Linné), Sweedsk biolooch (* 1707)
* 8 febrewaris - Wytze Foppes Dongjuma, Frysk rekkenmaster, ynstrumintmakker en útfiner (* 1707)
* 26 febrewaris - Douwe Sirtema fan Grovestins, ynfloedryk Frysk jonker (* 1710)
* 30 maaie - Voltaire (François-Marie Arouet), Frânsk filosoof en skriuwer (* 1694)
* 2 july - Jean-Jacques Rousseau, Switsersk-Frânsk filosoof, skriuwer en komponist (* 1712)
Leafhawwerij

In **leafhawwerij** of **hobby** is in tiidferdriuw dat mei in beskate hertstocht en faak mei in grutte ynset fan tiid en middels dien wurdt - net foar it jild, mar earder út belangstelling en om de wille. Yn ingere sin wurdt it beheind ta aktiviteiten dy't net ta de sport of kultuer rekkene wurde.

Minsken kinne feardich wurde yn harren leafhawwerij en der in soad oer oan de weet komme, mar it doel bliuwt de eigen belangstelling te befredigjen. Dochs binne der ek guon dy't fan harren leafhawwerij harren wurk makke hawwe. Fansels kin wat foar de ien in leafhawwerij is foar in oar it wurk wêze. In kompjûterprogrammeur soe itensiede as leafhawwerij hawwe kinne, wylst in kok faaks as leafhawwerij kompûterprogramma's skriuwt. 

Aktiviteiten dêr't hast net ien jild mei fertsjinje kin, wurde hast altiten as leafhawwerij dien, lykas postsegels garje. Yn oare fjilden, lykas astronomy of entomology, binne der al minsken dy't der foar betelle wurde, mar wurdt troch oaren út leafhawwerij ek in grut part fan it wurk dien.

In leafhawwerij kin ûntspannend wêze, meidat minsken mei gâns wat oars dwaande binne as harren wurk. Mar foar guon kin it in ferslaving of in obsesje wurde. Bygelyks, der binne minsken dy't hast al harren frije tiid stekke yn it skriuwen fan in Wikipedy.

## Foarbylden
; Dieren
: Bijehâlden - Hûnefokjen - Hûsdieren hâlden.

; Modellen
: Poppehûzen - Modelbou - Bestjoerbere modellen.

; Garjen
: Postsegels garjen - Hantekeningjeien - Fossylsykjen.

; Bûtendoar
: Túnkjen - Draakjefleanen - GPS-sykjen

; Observaasje
: Fûgelwacht - Treinjeien - Fotografy
Friisk Gesäts

It *Gesetz zur Förderung des Friesischen im öffentlichen Raum (Friesisch-Gesetz - FriesischG)* of yn it Noardfrysk **Friisk Gesäts** is in taalwet dy't op 11 novimber 2004 troch it parlemint fan Sleeswyk-Holstein oannaam is om de rjochten fan de Friezen yn Noard-Fryslân en op Helgolân te beskermjen. De wet regelet de neikommende saken:

* It Frysk is njonken it Dútsk tastien as bestjoerstaal;
* Behearsking fan it Frysk mei funksje-eask foar amtners wêze;
* Twatalige opskriften Frysk-Dútsk op iepenbiere gebouwen binne tastien;
* Op iepenbiere gebouwen mei de Noardfryske flage wapperje;
* Plaknammebuorden meie twatalich Frysk-Dútsk wêze.

It wetsfoarstel is dien troch Lars Harms fan de SSW.

## Sjoch ek
* De folsleine wetstekst yn it Dútsk en it Noardfrysk, op Wikiboarne.

## Keppelings
* Nijsberjocht oer it oannimmen fan de wet. (Dútsk)
* Wetsûntwerp en úteinlike wettekst. (Dútsk en Noardfrysk)
Afrika

**Afrika** is in wrâlddiel.

## Swart Gebiet
Ta Afrika wurdt it gebiet rekkene tusken:
* yn it noarden Middellânske See, as grins mei Jeropa
* yn it noardeasten de Lâningte fan Suez, as grins mei Aazje
* yn it easten en suden de Yndyske Oseaan
* yn it westen de Atlantyske Oseaan

## Namme
De namme "Afrika" wie yn de Aldheid earst foarbehâlden oan it gebiet fan it hjoeddeiske Tuneezje. Letter waard de hiele kuststrook Afrika neamd en yn de tiid fan de ûntdekkingsreizen waard it hiele wrâlddiel hjirmei oantsjutten. De namme soe ûntliend wêze oan it Foenisyske wurd *afrid*. Mar oaren stelle dat de namme Afrika te werom te bringen is ta de Berberske goadinne ifri (wat *grot* betsjut). Dizze goadinne waard letter troch de Romeinen oernaam.

## Wolfeart
It kontinint hie yn 2000 likernôch 795 miljoen ynwenners. Frijwol hiel Afrika heart ta de Tredde Wrâld. Sommige minsken rekkenje it hiele kontinint hjir ta, oaren allinnich de lannen besuden de Sahara, mei útsûndering fan Súd-Afrika.

## Lannen
Der lizze 54 selsstannige lannen alhiel of foar in part yn Afrika:
* Algerije
* Angoala
* Benyn
* Botswana
* Boerkina Faso
* Boerûndy
* Dzjibûty
* Egypte
* Ekwatoriaal-Guinee
* Eritrea
* Etioopje
* Gabon
* Gambia 
* Gana
* Guinee
* Guinee-Bissau
* Ivoarkust
* Kaapverdje
* Kameroen
* Kenya
* de Kongo (demokratyske republyk Kongo, it eardere Saïre)
* de Kongo (republyk Kongo)
* Komoaren
* Lesoto
* Libearia
* Lybje
* Madagaskar
* Malawy
* Maly
* Marokko
* Mauritaanje
* Mauritsius
* Mozambyk
* Namybje
* Nigearia
* Niger
* Rûanda
* Sambia
* Sao Tomee en Prinsyp
* Senegal
* De Seysjellen
* Sierra Leöane
* Simbabwe
* Sintraal-Afrikaanske Republyk
* Somaalje
* Spanje
* Súd-Afrika
* Súd-Sûdan
* Sûdan
* Swazilân
* Tanzania
* Togo
* Tsjaad
* Tuneezje
* Uganda

## Keppeling om utens
*
Jouke Tuinstra

**Jouke Tuinstra** út Berltsum waard yn 1996 wrâldkampioen teatsen, yn 'e mande mei M. Fennema en Antoine Sloot.
Jan Bearn Singelsma

**Jan Bearn Singelsma ** (Huzum, 7 oktober 1914 – Jellum, 8 jannewaris 2005), earste FNP-steatelid.

Jan Bearn Singelsma wie learaar Biology oan de middelbere lânbouskoalle yn Ljouwert. Joech Fryske les MU-A. Doe't er mei syn ûnderwizersdiploma gjin wurk fine koe studearre er troch foar dizze fakken. Hy woe yn 1962 net meidwaan mei de FNP om't dy wat him oangie net genôch oan aksje die. Doe dat feroare waard er al lid fia Sjoerd Span en Teake Hoekema. Wie fan 1966 ôf 13 jier steatelid foar de FNP en fan 1970 ôf riedslid yn Ljouwert. Foarsitter fan de Feriening foar in Federaal Europa en de aksjegroep Radio Televisy Fryslân, yn ferbân mei artikel 47b fan de Omropwet.

Ek fierder wie er tige aktyf: Singelsma wie ien fan de oprjochters fan de Fryske Folkshegeskoalle, en fan de stifting Sprutsen Frysk Boek. Ek sette er ferskate aksjes op, bygelyks tsjin de ynpoldering fan it Waad en de bou fan de elektrisiteitssintrale oan de Burgumer Mar. Inisjatyfnimmer fan de f 120000,- aksje foar it eardere Frysk en Frij. Singelsma stie yn politike rûnten bekend as in bejeftige sprekker mei orizjinele ideeën.
Guiljelmus Saldenus

**Guiljelmus Saldenus** (Utert, maaie 1627 - De Haach, 7 of 8 febrewaris 1694) wie in Nederlânsk teolooch en dichter.

Saldenus waard berne as *Willem Salden*, soan fan skroar Hendrik Salden. Hy studearre yn Utert teology. Saldenus krige ûnder oaren les fan Gisbertus Voetius, Meinardus Schotanus en Johannes Hoornbeeck. Op 16 septimber 1649 waard er predikant te Renswoude. Dêrnei stie er yn de gemienten Kockengen (1652-1655), Inkhuzen (1655-1664), Delft (1664-1677) en De Haach.

Guiljelmus Saldenus wie befreone mei Herman Witsius dy’t yn syn Inkhúzer tiidrek yn it neibuorjende Westwoud stie.

## Bibliografy
Guiljelmus Saldenus hat ferskate teologyske boeken, dichtwurken en bibliografyen skreaun.

Inkelde boeken:
* *De Wech des Levens* (1657) 
* *Geestelijk Avontmael* (1660) 
* *De droevigste Staet* (1661) 
* *Een Christen vallende en opstaende* (1662) 
* *Toetsteen van een Christens Oordeel* (1665) 
* *Leven uyt de dtDoo* (1667) 

## Keppeling om utens
* [Guiljemus Saldenus yn de [DBNL]]
De Kameleon

***De Kameleon*** is in boekesearje fan Hotze de Roos. Yn de boeken steane aventoeren fan de Fryske twilling Hylke en Sytse Klinkhamer mei harren boat *De Kameleon* yn it doarp Lenten. De boeken binne oarspronklik yn it Nederlânsk útjûn troch Kluitman, mar sûnt 1995 jout Utjouwerij Bornmeer oersettings yn it Frysk út. Yn it Nederlânsk binne 65 titels ferskynd, en nêst de Fryske binne der ek Dútske oersettings.
De Roos hat nea in offisjele priis krigen foar syn boeken; wol hat er yn 1980 in sulveren penne krigen fan in basisskoalle út it Kameleondoarp Terherne. Hotze de Roos hat 60 Kameleonboeken skreaun; lykas foar syn ferstjerren ôfpraat wie hat nei syn dea P. de Roos (skûlnamme fan Piero Stanco) de searje oernaam.

## Boeken

Yn it Frysk binne de neikommende titels ferskynd:
# De skippers fan de Kameleon (oerset troch Akky van der Veer, 1995).
# De Kameleon hat súkses (oerset troch Eildert Duijff, 1995).
# De Kameleon bringt gelok (oerset troch Akky van der Veer, 1995).
# Grutte maten fan de Kameleon (oerset troch Eildert Duijff, 1995).
# De Kameleon fernimt ûnrie (oerset troch Jetske Bilker, 1995).
# Op reis mei de Kameleon (oerset troch Jetske Bilker, 1995).
# De Kameleon yn 'e brâning (oerset troch Jetske Bilker, 1998).
# Goede feart Kameleon (oerset troch Jetske Bilker, 1999).
# Fakânsje mei de Kameleon (oerset troch Jantsje Post, 2003).
# De Kameleon stekt fan wâl (oerset troch Jetske Bilker, 2004).

## Films
* 2003 - De Schippers van de Kameleon / *De Skippers fan de Kameleon*
* 2005 - Kameleon 2

Ek hawwe de haadrolspilers fan de films, Jos en Koen van der Donk mei Arjen Rooseboom sels twa films opnaam foar it Kameleondoarp:
* 2005 - Kameleon en de Dubbelganger / *Kameleon en de Dûbelgonger* (koarte film)
* 2007 - Kameleon als Schokkend Doelwit

### Fryske film
Doe't by de plannen foar de earste film dúdlik waard dat tekst yn it Nederlânsk wêze soe, hat de Kameleon Aksjerûnte fan FFJ Bernlef as protest sels in Fryske Kameleonfilm makke:
* 2002 - Kameleon Sjocht Yn It Waar
De juridyske stappen fan Kluitman, doe't dizze film útbrocht waard foar de offisjele film, hawwe beide films in soad publisiteit jûn.
Rintje Ritsma (reedrider)

**Rintje Ritsma** (folút: **Robert Rintje Ritsma**; De Lemmer, 13 april 1970) is in bekende Fryske reedrider.

Yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw helle Rintje syn grutte suksessen. Hy waard fjouwer kear wrâldkampioen reedriden oer-alles, seis kear Jeropeesk kampioen en twa kear Nederlânsk kampioen. 

Ritsma hat sawat alles wûn yn it reedriden wat er te winnen falt. De ienichste priis dy't Rintje Ritsma net wûn hat is de gouden medalje op de Olympyske Spullen.

Rintje Ritsma is pakesizzer fan skûtsjesiler Rintje Ritsma.

## Grutste suksessen

Wrâldkampioen:
* 11 febrewaris 1995 yn Baselga
* 2 febrewaris 1996 yn Ynzell
* 7 febrewaris 1999 yn Hamar
* 10 febrewaris 2001 yn Bûdapest

Jeropeesk kampioen:
* 7 jannewaris 1994 yn Hamar
* 6 jannewaris 1995 op It Hearrenfean
* 19 jannewaris 1996 op It Hearrenfean
* 11 jannewaris 1998 yn Helsinki
* 10 jannewaris 1999 op It Hearrenfean
* 16 jannewaris 2000 yn Hamar

Nederlânsk kampioen:
* 6 jannewaris 1996 yn Den Haach
* 22 desimber 1996 yn Assen
Dolly (skiep)

**Dolly** (5 july 1996 - 14 febrewaris 2003) wie it earste kloande skiep en de earste kloan fan in folwoeksen bist.

Dolly waard kloand út in sel út de jaar fan in folwoeksen ei. It plak dêr't de sel wei kaam, wie foar de wittenskippers de reden om it skiep nei Dolly Parton te neamen. Mar wichtich wie dat de sel al in funksje hân hie. Alle eardere kloanen kamen út stamsellen. No die bliken dat in sel syn funksje ferjitte koe en it begjin fan in libben organisme wurde koe. 

Dolly is 14 febrewaris 2003 nei in longûntstekking ôfmakke en opset. Sy is no te sjen yn it Scottish National Museum yn Edinboarch.
Beslingastate

**Beslinga State** wie in state by Friens.

## Skiednis
Wis is dat der al foar 1543 op it plak in stins of in foarse pleats stien hat. Healwei de 16e iuw waard de Ljouwerter keapman Andries Arends eigner fan de stins of pleats, dy't de namme Beslinga State hie. Troch't syn dochter Jets yn of om-en-de-by yn 1574 troude mei Douwe fan Sytzama kaam it yn hannen fan de Fan Sytzama's. Om't Jets gjin titel hie en hja troude mei immen fan adel liet hja har Fan Beslinga neame en in wapen meitsje. 

De pleats of wat der fan de oarspronklike stins oer wie waard yn 1620 ôfbrutsen en ferfongen troch in nije state, dy't altiten yn hannen fan de famylje bliuwe soe. De lêste eigner Maurits Pico Diederik liet de state yn 1828 útwreidzje troch it hûs yn djipte te ferdûbeljen, sadat it earder rjochthoekige grûnflak in fjouwerhoekich oerflak krige. By dy ferbouwing rekke de state syn trepgevels kwyt en waard it sealtek fan de âlde bou ferfongen troch in skylddak mei twa harkenielen. Ek de nijbou, dy't like heech waard as it ferboude diel, krige in skylddak. Nei't syn soan Eyzo de Wendt him opfolge as grytman en jong ferstoar en Maurits Pico Diederik yn 1848 ek ferstoar, kaam de state leech te stean. Al rillegau dêrnei folge de ôfbraak. 

Fan de state sels is neat mear werom te finen. De terp dêr't de state op stien hat is ôfgroeven. It koetshûs fan de state is no It Lokaeltsje, it doarpshûs fan Friens. Op it hiem fan de pleatsen om Friens hinne binne noch stinzeplanten te finen (û.o. Nagelkrûd en Wylde Roazen). Beslinga State lei súdwest fan de tsjerke fan Friens, dêr't no noch in rike samling roubuorden fan de famylje te sjen is. 

De Fan Sytzema's hawwe noch altiten in bân mei Friens; se wurde hjir begroeven yn it famyljegrêf en op 14 maaie 2001 troude Henriëtte van Sytzama yn it tsjerkje.

## Eigeners / bewenners fan Beslinga State

## Sjoch ek
* States en Stinzen
Warns 2000

**Warns 2000** wie in frysksinnige aksjerûnte dy't oan 'e ein fan de tachtiger jierren fan de 20e iuw (1988-1989) aktyf wie. De rûnte wie anonym en bestie nei alle gedachten út sa'n 20 oant 50 persoanen, wêrûnder in tsiental studinten fan FFJ Bernlef.

Guon fan de aksjes dy't op harren konto komme binne 
* it oerplakken fan postkoade tabellen by PTT-brievebussen mei in Fryske ferzje;
* en it fuortspuitsjen fan de Nederlânsktalige plaknammen op kombuorden yn de striid om Fryske plaknammen;
* it beplakken fan reklamebuorden op NS-stasjons as protest tsjin guon NS-meiwurkers dy't gjin Frysk ferstean woene.

## Keppeling om utens
* Dossier mei ynfo oer Warns 2000
Friens

**Friens** is ien fan de lytste fan de 17 doarpen yn de gemeente Ljouwert. 

Friens leit noardwestlik fan Grou, noardeastlik fan Jirnsum en súdlik fan Reduzum tusken de Kromme Grou, de Mûzel, de Oeriselske Strjitwei, de N354 en de A32. Oan de westlike kant fan it doarpsgebiet rint it Swin, dat foar ferbining soarget fan de Kromme Grou yn it suden en it Ald Swin yn it noarden.

## Skiednis
De namme komt fan *Frea-inge*, wat safolle betsjut as 'doarp fan it slachte fan Frea'. Friens leit tusken de doarpen Idaerd, Grou, Jirnsum ) en Raerd en is it lêste terpdoarp op de eastlike ouwer fan de Middelsee. Nei Friens rûn de âlde hearbaan oer de noardouwer fan De Boarn nei it kleaster en de brêge fan Nes. De tsjintwurdige wei giet oer de súdouwer.

It meast opfallende oan it doarp is it tsjerkje út 1795, yn 1906 werboud, mei in rike samling roubuorden fan de Van Beslinga's en Van Sytzema's dy't yn Friens op de eardere Beslingastate wenne hawwe. Fan de state sels, dy't yn de perioade fan 1620 oant 1849 súdwestlik fan de tsjerke stien hat, is neat werom te finen: sels de terp dêr't de state op stien hat is ôfgroeven. Wol binne der noch stinzeplanten (û.o. nagelkrûd en wylde roazen) te finen op it hiem fan de pleatsen om Friens hinne.

Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 hearde Friens by de eardere gemeente Idaarderadiel. Idaarderadiel gie yn dat jier op yn de nije gemeente Boarnsterhim en sûnt de opheffing fan dy gemeente yn 2014 heart Friens by de gemeente Ljouwert. 

## Wapen
It doarpswapen wurdt as folget beskreaun: 'Yn sulver twa griene kneppels, skean oer elkoar hinne, dêrboppe en dêrûnder in reade roas.' De takken binne ûntliend oan it wapen fan de famylje fan Beslinga. De roazen stamme fan it wapen fan de famylje fan Sytzama. 

## Mienskip
Friens hat in eigen doarpsbelang en it doarpshûs hjit "It Lokaeltsje". It doarp hat tegearre mei Reduzum, Idaerd en Eagum in mienskiplike ynternetside. Ek it doarpskrantsje 'Linepraat' is in mienskiplike útjefte fan deselde doarpen.  

### Tsjerke

Protestantsk Friens is oansletten by de herfoarme gemeente Reduzum–Idaerd.

### Skoalle
Yn 1934 waard as ûnderdiel fan de besunigings ûnder Hendrik Pieter Marchant de iepenbiere skoalle fan Friens mei dy fan Idaerd sletten. De bern geane yn 'e regel nei de Trije Doarpen Skoalle fan Reduzum. 

### Ferienings
* Toanielklub Tusken Swin en Moezel
* Iisklub de izeren Wjuk.

### Befolkingsferrin

### Berne
* Clara Feyoena van Raesfelt-van Sytzama (1729-1807), dichteres
* Johannes Galenus Willem Hendrik van Sytzama (1830-1907), boargemaster fan Tytsjerksteradiel en rjochter

## Ferskaat
* Friens leit oan it Jabikspaad.

## Sjoch ek
* Tsjerke fan Friens
* Beslingastate
Baas boppe Baas

**Baar boppe Baas** wie in Frysktalige dramarige fan Omrop Fryslân, makke troch Steven de Jong. 

De dramarige spilet him ôf om de famylje Baas hinne yn it fiktive plakje Utgea, earne yn de Wâlden. De populêrens fan de rige komt foar in part fan de aktuele tema's dêr't Beant Baas (Rense Westra) en syn famylje mei te rêden krije, mar mear noch fan it goede aktearwurk.

## Rige
Baas boppe Baas is makke mei stipe fan de provinsje Fryslân. De opnammen waarden makke yn de studio's fan Omrop Fryslân, en foar de bûtenopnammen yn de omkriten fan Ljouwert. De earste searje waard fan 13 novimber 2001 ôf útstjoerd. De ôfleverings yn desimber 2001 lutsen yn trochslach sa'n 130.000 sjoggers. Der kamen ek in twadde en in tredde searje, en yn 2004-2005 rûn de fjirde en lêste searje.

## Spilers
* Beant Baas - Rense Westra
* Joukje Baas - Hilly Harms
* Afke Baas - Lianne Zandstra

* Sjoerd Baas - Thijs Feenstra
* Talieta Baas - Meriyem Manders
* Cynthia Baas - Thirza Koopmans

* Bennie - Wybe Bruinsma

It temaliet fan de rige, *It rint sa't it rint* waard songen troch Agnes Sambrink.

## Oare ferzjes
De rige rint sûnt novimber 2004 mei ûndertiteling ek by RTV Oost en op de Nederlânske tillefyzje stjoert de KRO de searje út sûnt 2005. De searje is ek op kompaktskiif útkaam. Der wurdt no wurke oan in teaterferzje, de *Baas Boppe Baas Revue*, dy't 19 oktober 2007 oangean moat.
Dûns

**Dûns** is it útfieren fan bewegings dy't nei ritme en foarm fêstlizze. Immen dy't soks dogge, is in dûnser of dûnseresse. Der binne ferskate foarmen fan dûns, guont derfan wurde mear as keunstfoarm sjoen, oaren mear as sport of as leafhawwerij.

## Ballet
Ballet wurdt meast troch in groep útfierd neffens in fêste koreografy.
* Klassyk Ballet
* Moderne dûns

## Figuerdûnsjen
Figuerdûnsjen wurdt meast dien troch dûnspearen, dy't op fêste muzyk, of fêste muzyksoarten kombinaasjes fan figueren dûnsje.
* Selskipsdûnsjen
* Folksdûnsjen

## Solodûnsjen
By solodûnsjen is de dûnser frij sels bewegings mei de myzyk te kombinearjen.
* Dûnsekspresje
* Frij dûnsjen