open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Noardwesten (Feriene Steaten)

It **Noardwesten**, it **Amerikaanske Noardwesten** of de **Noardwestlike Feriene Steaten** is in ynformele geografyske regio fan 'e Feriene Steaten. Under dizze oantsjutting wurde altyd de steaten Washington en Oregon beflapt, mei meastal dêropta Idaho en soms ek Montana en Wyoming. Inkeld wurdt ek súdeastlik Alaska wol ta it Amerikaanske Noardwesten rekkene. It Pasifyske Noardwesten is net alhiel itselde; dêrby giet it inkeld om 'e steaten Washington en Oregon (en soms súdeastlik Alaska). It Noardwesten makket yn syn gehiel diel út fan 'e gruttere krite fan it Amerikaanske Westen.

Krekt sa't dat mei it Amerikaanske Súdwesten it gefal is, is de oantsjutting "it Noardwesten" meitiid fierder nei it westen ta opskood. Yn 'e njoggentjinde iuw waard mei "it Noardwesten" (no ta ûnderskie ornaris "it Alde Noardwesten" neamd) it Noardwestlike Territoarium bedoeld, dat stadichoan mei it tij fan 'e kolonisaasje nei it westen ta ferskode troch it gebiet fan 'e Grutte Marren, it Amerikaanske Midwesten en de regio fan 'e Rocky Mountains hinne, oant it úteinlik kaam gear te fallen mei wat no it Noardwesten is. It hjoeddeiske gebiet beslacht fierhinne it âlde Oregon-territoarium, dat yn 1848 ûntstie. It kin ek grutdiels lykslein wurde mei de statistyske Federale Regio X, dy't Oregon, Washington, Idaho en Alaska omfiemet.

Yn syn breedste betsjutting hat it Amerikaanske Noardwesten tsjintwurdich krapoan 14 miljoen ynwenners. De grutste stêd yn it gebiet is Seattle, folge troch Portland, Boise, Spokane, Tacoma en Vancouver (Washington). Guon fan 'e fluchst groeiende lytsere Amerikaanske stêden lizze ek yn it gebiet, wêrûnder Bellevue, Kennewick, Pasco en Yakima. Polityk sjoen bestiet der in kleau tusken Washington en Oregon, dy't sûnt 1988 by presidintsferkiezings altyd Demokratysk stimd hawwe, en Idaho en de oare steaten, dêr't krekt altyd Republikeinsk stimd wurdt.
Súdwesten (Feriene Steaten)

It **Súdwesten**, it **Amerikaanske Súdwesten** of de **Súdwestlike Feriene Steaten** is in ynformele geografyske regio fan 'e Feriene Steaten. Under dizze oantsjutting wurde altyd de steaten Arizona en Nij-Meksiko beflapt, mei meastal dêropta Utah, Nevada en Kolorado, en soms ek Kalifornje. Inkeld wurde ek Teksas en Oklahoma wol ta it Amerikaanske Súdwesten rekkene.

Hast it hiele Súdwesten makke foarhinne ûnderdiel út fan 'e Spaanske koloanje Nij-Spanje, dy't yn 1821 syn ûnôfhinklikheid wûn ûnder de namme Meksiko. Pas nei de Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch moast Meksiko it Súdwesten yn 1848 oan 'e Feriene Steaten ôfstean, wylst in diel fan súdlik Arizona earst troch de Gadsden-oankeap fan 1853 yn Amerikaanske hannen kaam. Yn 'e tiid fan it Wylde Westen wie it Súdwesten ien fan 'e lêste gebieten dêr't noch fochten waard mei de Yndianen, mei't de Apache-lieder Geronimo (Goyaałé) oant 1886 oanhold mei ferset te bieden tsjin 'e Amerikaanske oerhearsking.

As men útgiet fan 'e fiif kearnsteaten fan it Súdwesten (Arizona, Nij-Meksiko, Nevada, Utah en Kolorado), dan hat de krite rûchwei 19 miljoen ynwenners. De grutste stêd yn it gebiet is Phoenix, yn Arizona, folge troch Denver, yn Kolorado, Las Vegas, yn Nevada, Albuquerque, yn Nij-Meksiko, en Tucson, yn Arizona. De befolking fan it gebiet omfiemet in grutte Latino-mienskip, wêrfan't in oansjenlik diel al yn it gebiet wenne foar't it yn 1848 by de Feriene Steaten kaam te hearren. Ek libje der grutte Yndiaanske groepen yn it Súdwesten, wêrfan't de Navaho mei goed 250.000 minsken de grutste kloft fan útmeitsje.
Alaskamarmot

De **Alaskamarmot** (Latynske namme: *Marmota broweri*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (*Sciuridae*) en it skaai fan 'e marmotten (*Marmota*), dat yn syn fersprieding beheind is ta it Brooksberchtme yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Alaska en it noardwesten fan it Kanadeeske territoarium Yukon. It libbet dêr op berchskeanten fan tusken de 1.000 en 1.250&nbsp;m hichte, dy't besteane út los pún, en fret benamme gers, blommen, beien, plantewoartels, moas, koarstmoas en út en troch ynsekten.

## Uterlike skaaimerken
De Alaskamarmot hat trochinoar totale lichemslingte fan 54-65&nbsp;sm en in gewicht fan 2½-4&nbsp;kg. Wyfkes binne oere it generaal justjes lytser as mantsjes. By folwoeksen eksimplaren is de pels op 'e snút en de boppekant fan 'e kop ornaris dûnkerder as de rest fan it hier. De poaten kinne sawol ljocht as dûnker wêze, en binne koart en krêftich, mei lange, sterke klauwen om mei te graven. De earen binne lyts, de snút is stomp en sturt is sa tichtbehierre dat it hast wol in plomsturt liket. It netflues fan Alaskamarmotten hat hielendal gjin kegeltsjes, wat betsjut dat har nachtsicht tige min is. 

## Hâlden en dragen
Alaskamarmotten binne tige sosjale bisten, dy't yn koloanjes fan soms wol 50 eksimplaren libje yn ien ûndergrûnsk hoalestelsel. Sokke koloanjes besteane út ferskate famyljegroepen fan in mantsje en in wyfke en harren jongen út ferskillende jierren, dy't byinoar yn ien nesthoale wenje. Yn 'e gruttere koloanjes bestiet faak in komplekse rûlaasje fan it ferfoljen fan wachtpostetsjinst; sokke wachtposten warskôgje de rest fan 'e koloanje mei hege fluittoanen as der gefaar driget. De hoalen grave se yn 'e regel ûnder rotsblokken om foar te kommen dat grizzlybearen har útgrave kinne.

Alaskamarmotten hâlde in lange wintersliep, dy't fan septimber oant maaie duorret. Dêrby lizze famyljegroepen tsjininoar oan om har lichemswaarmte te dielen en sadwaande enerzjy te besparjen. Koart nei de ein fan 'e wintersliep begjint de peartiid, wêrby't de wyfkes nei in draachtiid fan likernôch 6 wiken in nêst fan 3-8 (mar ornaris 4-5) jongen smite. Oars as by in protte iikhoarntsjesoarten is it mantsje fan 'e Alaskamarmot belutsen by it grutbringen fan 'e jongen. Dy wurde keal en blyn berne en krije pas mei 6 wiken in pels. Se bliuwe teminsten ien jier by har âlden, en binne pas mei twa jier folgroeid. Geslachtsripens berikke se pas mei 2-3 jier. It is net persiis bekend hoe âld oft Alaskamarmotten wurde kinne, mar men tinkt fan sa'n 13-15 jier.

## Status
De Alaskamarmot hat de IUCN-status fan "net bedrige", hoewol't it tige dreech is om dizze soarte yn natuerlike biotoop te observearjen, sawol fanwegen de ôfhandige lokaasje as it strange klimaat. Dy lokaasje wurdt lykwols as in grut foardiel beskôge, mei't de minske de Alaskamarmot sadwaande oant no ta grutdiels gewurde litten hat. Inkeld de lânseigen Inûyt-befolking fan it gebiet makket tradisjoneel jacht op 'e bisten, mar de ynfloed dêrfan op 'e totale populaasje wurdt lyts oant ferwaarleazgber achte. Krektoarsom, de Alaskamarmot wurdt beskôge as de minst bedrige marmottesoarte fan allegear.
Menzbiermarmot

De **menzbiermarmot** of **Menzbiers marmot** (Latynske namme: *Marmota menzbieri*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (*Sciuridae*) en it skaai fan 'e marmotten (*Marmota*), dat foarkomt yn it Tjensjanberchtme, yn eastlik Kazachstan, Kirgyzje en Oezbekistan. De natuerlike biotoop fan 'e menzbiermarmot is tuskenbeiden greidlân op 'e berchskeanten dêre.

Dizze soarte waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1925. De namme fan it bist is in hommaazje oan 'e Russyske soölooch Michaïl Aleksandrovitsj Menzbier (1855-1935). De menzbiermarmot hat de IUCN-status fan "kwetsber", wat de leechste is fan 'e trije foarmen fan bedriigdheid (de oare beide binne "bedrige" en "krityk"). De menzbiermarmot wurdt benammen yn 'e benearing brocht troch habitatferlies.
Kayme Kai

**Kayme Kai**, echte namme: **Angelina Rosati** (Kaaoa (Hawaï), 23 juny 1987), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan mingd Hawaïaansk-Sineesk etnysk komôf, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenammen Karynn Kai, Kami Kai en Kanya Kai. 

## Libben en karriêre
Kayme Kai is hikke en tein yn 'e steat Hawaï, dêr't se yn 1987 yn it plakje Kaaoa berne waard. Yn 2007, doe't se tweintich jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt yn mear as tachtich pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as *[[Evil Angel (filmstudio)|Evil Angel]]*, *[[Penthouse (fideolabel)|Penthouse]]*, *[[Wicked Pictures]]*, *[[Adam & Eve (bedriuw)|Adam & Eve]]*, *[[New Sensations (filmstudio)|New Sensations]]*, *[[Zero Tolerance (filmstudio)|Zero Tolerance]]*, *[[Digital Sin]]*, *[[Pure Play Media]]* en *[[Diabolic Video]]*. Yn 2011 waard se mei fyftjin oaren nominearre foar in *[[AVN Award]]* (de *[[Oscar]]s* fan 'e pornoyndustry) foar bêste groepsekssêne yn 'e film *Speed*. Neffens har offisjele opjefte is se 1.54 m, mei in gewicht fan 50 kg en kupmaat 34D, dy't se krigen hat troch yn 2008 in boarstfergruttingsoperaasje te ûndergean.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Kayme Kai
* Biografy en filmografy fan Kayme Kai yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Kayme kai yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Sauropsiden

De **sauropsiden** (wittenskiplike namme: *Sauropsida*) foarmje in taksonomyske groep binnen it ûnderryk fan 'e echte dieren (*Metazoa*), de boppestamme fan 'e nijmûnigen (*Deuterostomata*), de stamme fan 'e rêchstringdieren (*Chordata*), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (*Vertebrata*), de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (*Gnathostomata*) en de boppeklasse fan 'e fjouwerpoatigen (*Tetrapoda*). De namme fan dizze groep komt út it Gryksk, en betsjut "hagedisgesichten". De sauropsiden omfiemje alle libbene soarten reptilen en fûgels en al har útstoarne en fossile sibben, wêrûnder de measte dinosauriërs.

## Taksonomy
De namme *Sauropsida* waard foar it earst yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw brûkt troch de Britske wittenskipper Thomas Henry Huxley, dy't op grûn fan fossilen fan 'e iere fûgelsoarten *[[Hesperornis]]* en *[[Archaeopteryx]]* ta de konklúzje kaam dat de fûgels út 'e dinosauriërs ûntstien wêze moasten. Neffens syn definysje, út 1863, waarden lykwols ek sûchdiereftige reptilen ta de sauropsiden rekkene, wêrfan't no bekend is dat dy ta de synapsiden hearre, de sustergroep fan 'e sauropsiden dêr't de sûchdieren út fuortkommen binne. De moderne omskriuwing fan 'e sauropsiden datearret fan 1916, doe't Edwin Stephen Goodrich regaad makke troch de sauropsiden los fan 'e synapsiden te definiëarjen.

## Evolúsjonêre skiednis
De sauropsiden ûntstiene foar it earst sa'n 320 miljoen jier lyn, yn it Paleosoïkum. Yn it Mesosoïkum, dat duorre fan 250 oant 66 miljoen jier lyn, wiene se de grutste bisten op it lân, yn it wetter en yn 'e loft. Sadwaande wurdt dy perioade soms "it Tiidrek fan 'e Reptilen" neamd. Oan 'e ein fan it Mesosoïkum stoaren alle grutte sauropsiden út by in mondiaal útstjerrensbarren, wêrfan't men tinkt dat it feroarsake waard troch de ynslach fan in asteroïde yn 'e krite fan wat no de Golf fan Meksiko is. Mei útsûndering fan in pear iere fûgelsoarten rekke doe de hiele genetyske line fan 'e dinosauriërs útstoarn. Neitiid, yn it Senosoïkum, diversifiëarren de oerbleaune fûgels har op sadanige wize, dat hjoed de dei hast ien op 'e trije lânwringediersoarten in fûgelsoarte is.

## Underferdieling
De sauropsiden wurde yn wittenskiplike útjeften gauris ûnderferdield yn 'e anapsiden (*Anapsida*) en de diapsiden (*Diapsiden*). Ta de anapsiden hearden in protte lytsere lândinosauriërs en de skylpodden, en ta de diapsiden hearden gruttere lândinosauriërs, de wetterdinosauriërs en fleanende dinosauriërs en ek de hagedissen en slangen, de krokkedillen en de fûgels. Oer it algemien wurdt lykwols faker in ferdieling yn reptilen (dinosauriërs ynbegrepen) en fûgels oanholden.
Mia Lelani

**Mia Lelani**, echte namme: **Danielle Uiloni Fernandez** (14 oktober 1982), is in Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan mingd Filipynsk-Iersk-Libaneesk etnysk komôf, wa har artystenamme oft ek wol stavere wurdt as Mia Leilani. Neffens har offisjele opjefte is se 1.63&nbsp;m, mei in gewicht fan 57&nbsp;kg en kupmaat 38D, dêr't se oan kommen is troch in boarstfergruttingsoperaasje te ûndergean.

## Libben en karriêre
Mia Lelani waard yn 1982 berne yn 'e steat Kalifornje. Nei de middelbere skoalle wurke se seis jier lang yn in grientesaak foar't se yn 2005 mei 22 jier har debút makke yn in pornografyske film.

Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat Lelani sûnt yn mear as 190 pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as *[[Evil Angel (filmstudio)|Evil Angel]]*, *[[New Sensations (filmstudio)|New Sensations]]*, *[[Zero Tolerance (filmstudio)|Zero Tolerance]]*, *[[Digital Playground]]*, *[[Elegant Angel]]*, *[[Jules Jordan Video]]*, *[[Hustler Video]]*, *[[Wicked Pictures]]*, *[[Vivid Entertainment]]*, *[[Pure Play Media]]*, *[[Devil's Film]]*, *[[Digital Sin]]*, *[[Third Degree Films]]*, *[[Adam & Eve (bedriuw)|Adam & Eve]]*, *[[Diabolic Video]]*, *[[Red Light District]]* en *[[Sin City (filmstudio)|Sin City]]*.

Ek hat se in protte wurke foar pornosites as *[[Brazzers]]*, *[[Reality Kings]]* en *[[Muffia]]*. Yn 2014 waard se nominearre foar in *[[Xbiz Award]]* yn 'e kategory bêste byrol fan in aktrise. Los fan har aktearwurk hat Lelani ek as neakenmodel posearre foar ferskate neakenblêden. Neffens eigen sizzen hâldt se fan Meksikaansk iten en fan snowboardzjen. Hja is fan doel om yn 'e neie takomst fierder te learen yn skiekunde.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Mia Lelani
* Biografy en filmografy fan Mia Lelani yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Mia Lelani yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)

‎
Pierre Berthier

**Pierre Berthier** (Nemours, 3 july 1782 – 24 augustus 1861) wie in Frânsk mineralooch en geolooch.

Berthier studearre oan de École polytechnique en promovearre dêr yn 1798. 1801 gie er nei de École des Mines en waard dêr yngenieur. Berthier is bekend wurden troch syn ûntdekking fan in erts by Les Baux-de-Provence yn 1821. Hy ferneamde dat nei it fynplak, *terre d'alumine des Baux*. It aluminiumerts wurdt no bauksyt neamd. Fierder levere er bydragen oan metoades om metalen út ertsen te suverjen en om fosfaat te winnen foar bedonging.

Hy stoar yn de âldens fan 79 jier. Berthier is ien fan de 72 Frânsen waans nammen op de Eiffeltoer griffele stean.
Ben Nevis

**Ben Nevis** (Skotsk-Gaelysk: *Beinn Nibheis*) is de heechste berch fan Skotlân en leit yn it Grampian Berchtme yn it greefskip Inverness oan de yngong fan de Glenmore. De Ben Nevis is teffens de heechste berch fan it Feriene Keninkryk.

Ben Nevis is 1344 meter heech en leit ûnder Fort William, sa'n 160&nbsp;km benoarden Glasgow. De berch bestiet út gneis en granyt, de top út porfier. De top sit trochstrings 355 dagen yn 't jier yn de wolken. Dat feit yn kombinaasje mei in delslach fan 4350 mm it jier makket dat it beklimmen fan de berch foar klimmers sûnder ûnderfining net sûnder risiko is. Tusken 1990 en 1995 binne teminsten 13 minsken omkaam (dêrfan wiene 8 rotsklimmers).

Op de top stiet de ruïne fan in waarstasjon (mei dêrop in skûlplak), dat fan oktober 1883 oant oktober 1904 permanint bemanne waard, en in oarlochsmonumint.

## Galery

Image:Allt a' Mhuilinn.JPG|Ben Nevis
Image:Ben Nevis.jpg|Ben Nevis
Image:Ben Nevis Tourist Route.jpg|Paad nei boppe
Image:Ben Nevis cornice.jpg|Ben Nevis
Image:Ben Nevis south face.jpg|De súdkant
Image:CMD Arete.jpg|Ben Nevis
Gielbealchmarmot

De **gielbealchmarmot** (Latynske namme: *Marmota flaviventris*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (*Sciuridae*) en it skaai fan 'e marmotten (*Marmota*), dat foarkomt yn it westen fan Noard-Amearika. Yn syn ferspriedingsgebiet stiet dizze soarte ek wol bekend as de *rock chuck*. De gielbealchmarmot waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1841, troch de biologen John James Audubon en John Bachman, en is it naust besibbe oan 'e Olympyske marmot, de grize marmot en de slim yn syn fuortbestean bedrige Vancouvereilânmarmot.

## Fersprieding en biotoop
Gielbealchmarmotten komme foar yn hast de hiele westlike Feriene Steaten en súdwestlik Kanada, fan 'e Rocky Mountains oant de kust fan 'e Stille Oseaan. Se libje yn berchtmen lykas de Rocky Mountains en de Sierra Nevada, mar ek yn steppe-eftich gebiet, op berchgreiden, rotsskeanten en yn oare iepen biotopen. Soms binne se ek wol te finen oan 'e râne fan leaf- of nullewâlden. Se jouwe de foarkar oan hichten fan boppe de 2.000&nbsp;m.

## Uterlike skaaimerken
De gielbealchmarmot hat trochinoar in kop-romplingte fan 34-50&nbsp;sm, mei in sturtlingte fan 13-22&nbsp;sm en in gewicht fan 1⅔-4&nbsp;kg (♀) of 3-5&nbsp;kg (♂). De mantsjes binne in stik swierder, mar net folle grutter as de wyfkes. It gewicht fariëarret mei de seizoenen; geandewei de simmer bouwe se in fetreserve op foar de wintersliep, sadat se tsjin 'e hjerst it swierst binne. De pels is brún, mei in wyt plak op 'e snút tusken de eagen yn, en in giele bealch, dy't har har namme besoarge hat. De earen binne lyts en rûnich, en de noas is swart.

## Hâlden en dragen
Gielbealchmarmotten binne oerdeis aktyf, en bringe in grut diel fan 'e tiid troch mei sinnebaaien en foerazjearjen. It binne omnivoaren, dy't gerzen, sieden, blêden, blommen, fruchten, ynsekten (benammen sprinkhoannen) en fûgelaaien frette. Se grave ûndergrûnske hoalen dy't se yn famyljegroepen fan 10-20 eksimplaren bewenje, en dêr't se in grut part fan 'e tiid yn trochbringe. De nêsthoalen dêr't se fan septimber oant maaie har wintersliep yn hâlde, kinne wol 7&nbsp;m djip wêze. Har territoarium beslacht sa'n 2-3&nbsp;ha. 

De peartiid folget daliks nei de ein fan 'e wintersliep. Mantsjes hawwe gauris in harem fan 2 of 3 wyfkes, dy't oan it begjin fan 'e simmer in nêst fan 3-5 jongen smite. De helte dêrfan oerlibbet it earste jier net. De jongen berikke mei twa jier geslachtsripens. Gielbealchmarmotten kinne 15 jier âld wurde. Har natuerlike fijannen binne de wolf, ferskate soarten foksen, de prêrjewolf en de keningsearn. 

## Status
De gielbealchmarmot hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen.
Ruby Red

**Ruby Red**, is in rêstend Brazyljaansk pornografysk aktrise dy't berne is yn São Paulo, yn steat São Paulo.

## Keppelings om utens
* Ruby Red yn 'e ''Internet Adult Film Database''
* Ruby Red op ''FreeOnes''
Greefskippen fan Skotlân

Skotlân is fan âlds ferdield yn *counties* of 'greefskippen'. Alhoewol't no in oare bestjoerlik yndieling it gefal is, wurde de greefskippen noch folop oanwêzich yn de sprektaak en wurde se noch brûkt troch de post.

## Foar 1890

## Fan 1890 oant 1975
Yn 1890 waard de bestjoerlik yndieling rasjonalisearre en waarden in tal enklaves en eksklaves ôfskaft. Oant 1975 wie der neifolgjende ferdieling:

## Underferdielingen koartlyn

* Fan 1975 oant 1996 wie Skotlân ferparte yn *[[Regio's fan Skotlân|regio's]]*.
* Sûnt 1996 is de bestjoerlike yndielin grûnfêste op riedsgebieten (*council areas*). 
* *[[Lieutenancy areas fan Skotlân|Lieutenancy areas]]* wurde alline brûkt foar seremoaniële doelen. Sy komme likernôch - net hielendal - oerien mei de greefskippen.
Assimilaasje

* Assimilaasje (biogemy)
* Assimilaasje (taalkunde)
* Assimilaasje (psychology)
* Assimilaasje (biology)
* Kulturele assimilaasje
Assimilaasje (taalkunde)

**Assimiliaasje** is in fonetysk proses. Der binne twa soarten assimilaasje, lofter- en rjochterassimilaasje. Lofterassimilaasje komt folle mear foar.

## Lofterassimilaasje
### Assimilaasje fan plak
By de assimilaasje fan plak wurdt de 'n' fan syn artikulaasjeplak skuord. De n wurdt trochstings dentaal útsprutsen.
* Foar de felare k/g feroaret de n yn de felare ŋ (*in gadingmakker* wurdt [iŋɡa:dɪŋmakr]).
* Foar de bilabiale m/p/b feroaret de n yn de bilabiale m (*dyn mem* wurdt [dimɛm])

### Assimilaasje fan stim
By assimilaasje fan stim binne der twa haadregels.
;Stimleaze ploffer
De regel is sa; in stimleaze ploffer + stimhawwende ploffer wurdt in stimhawwende kloft. *Opbealgje* wurdt dêrby [obɪ.əlgjə].
;Stimleaze rûzer
De regel is sa; in stimleaze rûzer + stimhawwend foneem wurdt in stimhawwende kloft. Dêrby feroaret *raas ris* yn [ra:zrəs].

## Rjochterassimilaasje
* Stimleaze rûzer of ploffer + d fan lytse wurdsjes as *de, dy, dit, dat, dizze, dan, der, doe en t*. *Op dy wize*' wurdt dan [optivi:zə].
* De s fan it foarnamwurd *se* feroaret yn *z* wêrby *hie se* bygelyks feroaret yn [hi.əzə].

## Sjoch ek
* Degiminaasje
Shawnee (Kansas)

**Shawnee** is in plak (*[[city (stêd)|city]]*) yn it fierste easten fan de Amerikaanske steat Kansas, en falt bestjoerlik ûnder Johnson County. Shawnee is diel fan de Metropoalregio Kansas City.

Yn 1831 waard op it plak fan de stêd fan no in missypost stichte foar de Shawneeyndianen. Shawnee wie yn 1857 in stêdsje wurden.

## Demografy
### Untjouwing befolking

### Befolkingsgroepen

## Susterstêden
* Erfurt, Dútslân
* Listowel, County Kerry, Ierlân
* Pittem, Belgje

## Keppeling om utens
* Kaart fan Shawnee City, KDOT
Burren

De **Burren** (Iersk: *Boireann*, nije stavering *Boirinn*, "grutte rots") is een uniek karstlânskip yn it noardwesten fan it greefskip Clare yn Ierlân. It kalkstiengebiet hat in oerflak fan sa'n 300 km². Oan de noardside wurdt it begrinzge troch de Baai fan Galway en oan de westkant troch de Cliffs of Moher.

Nettsjinsteande it rotsige lânskip komme der in soad planten út ferskaat oan biotopen foar. Teffens libje der in protte diersoarten. Under de Burren sitte tûzenen grotten, dêr't de Aillwee Cave de ferneamdste fan is.

De Burren is ryk oan archeologyske monuminten. Fral de Poulnabrone Dolmen lûkt in soad minsken. Dat grêfmonumint út it Neolitikum is yn de jierren tachtich fan de tweintigste iuw archeologysk ûndersocht. It die bliken dat it monumint it grêf foar te minste 33 persoanen wie.

## Keppelings om utens
*  Webside fan Nasjonaal Park Burren
*  Ynformaasje oer de skiednis en archeology fan de Burren
*  Ynfo Burren
Shawnee

*Shawnee (folk) - in ynlânske Amerikaanske yndianestam

Plakken Yn de Feriene Steaten:
*Shawnee (kolorado) 
*Shawnee (Kansas)
*Shawnee (Ohio)
*Shawnee (Oklahoma) 
*Fort Shawnee 
*Shawnee County - in provinsje yn de Feriene Steaten
*Shawnee Hills (Ohio) 
*Shawneetown - 

Oars:
*Shawnee Smith - in Amerikaansk aktrise en sjongster.
*H-21 Shawnee - ien fan de earste wiere tandemrotor-helikopters dy't troch de eardere firma Piasecki Helicopter (lettr Vertol) makke waard.
Cornelius O'Brien (doedelsekspiler)

**Cornelius O'Brien** (libbe en wurke om 1656 hinne) wie in Iersk doedelsekspiler.

O'Brien is ien fan mar in per Ierske muzikanten dy't yn 17e iuw neamd wurde. Yn 1656 waard er 'feroardiele ta tweintich swypslaggen op de bleate rêch' en waard er deportearre nei it eilân Barbados.

## Sjoch ek
* Tadhg Ó Cobhthaigh, dichter en muzikant om 1554 hinne.
* Donell Dubh Ó Cathail, muzikant, ± 1560er jierren - ±1660.
* Cearbhall Óg Ó Dálaigh, dichter en muzikant, libbe en wurke om 1630 hinne.
* David Murphy (komponist), komponist en harpspiler, libbe en wurke yn de iere 17e iuw.

## Keppeling om utens
* http://billhaneman.ie/IMM/IMM-IV.html
Melrose Foxxx

**Melrose Foxxx**, echte namme: **Donnika Alicia Poindexter** (22 jannewaris 1983), is in rêstend Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, dy't berne is yn Paramount, yn 'e steat Kalifornje.

## Keppelings om utens

* Biografy fan Melrose Foxxx yn 'e ''Internet Movie Database''
* Melrose Foxxx yn 'e ''Internet Adult Film Database''
* Melrose Foxxx yn 'e ''Adult Film Database''
* Melrose Foxxx op ''FreeOnes''
* Melrose Foxxx yn 'e ''Boobpedia''
Cornelius O'Brien

**Cornelius O&#39;Brien** kin wêze:

*Cornelius O'Brien (doedelsekspiler), 17e iuwsk Iersk muzikant
*Cornelius O'Brien (biskop) (1843–1906), Kanadeesk Roomsk-Katolyk preester, aartsbiskop en skriuwer
*Cornelius O'Brien (County Clare) (1782–1857), Iersk politikus en bouwer fan de Toer fan O'Brien's op de Kliffen fan Moher
India (pornografysk aktrise)

**India**, echte namme: **Shamika Brown** (17 maaie 1977), is in rêstend Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf. Mids jierren njoggentich makke hja as rapper diel út fan 'e groep *Harmony Innocents*. Tsjin 'e ein fan har karriêre as pornoaktrise sette se dermei útein om as prostituee te wurkjen op 'e *Moonlight Bunny Ranch*, in legaal bordeel yn 'e Amerikaanske steat Nevada.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside
* Biografy fan India yn 'e ''Internet Movie Database''
* India yn 'e ''Internet Adult Film Database''
* India yn 'e ''Adult Film Database''
* India op ''FreeOnes''
Bé Nijenhuis

**Berend (Bé) Nijenhuis** (It Hearrenfean, 16 novimber 1914 - 1 jannewaris 1972) wie in Nederlânsk skriuwer en sjoernalist fan protestantske sinjatuer. Hy skreau romans en koarte ferhalen mei in eksistinsjalistyske tematyk.

## Libben en wurk
Bé Nijenhuis waard opbrocht yn It Hearrenfean yn in húshâlding mei trije bern. Heit wie winkelman. Hy gie in tal jierren nei Ulo en dêrnei nei de Hannelsskoalle. Nijenhuis wurke as fertsjintwurdiger (tou, tsiis, segaren) en fersekeringsagint. Yn 1935 ferhuze de húshâlding Nijenhuis nei De Bosk en in stik as wat jierren letter nei Arnhim. Dêr hat er belidenis fan syn leauwe ôflein yn de grifformearde tsjerke. Yn de Twadde Wrâldoarloch hat er ûnderdukt west en fersetswurk dien. Hy waard arrestearre en hat in skoft fêst sitten yn Kamp Amersfoart. Dy ûnderfining hat him in trauma besoarge dêr't er nea direkt oer skreau hatNei de oarloch die er sjoernalistyk wurk foar ûnder oaren it deiblêd Trouw. Bé Nijenhuis is syn hiele libben frijfeint bleaun.

Bé Nijenhuis wie in kristlik skriuwer. Fjouwer fan syn boeken ferskynden yn de VCL-rige (*Vereniging tot bevordering van Christelijke Lectuur*) fan Utjouwerij Kok. Dat is in kristelike boekerige mei abonnees dy't yn 1843 oprjochte waard. Nijenhuis syn earste roman *Dossier 333* waard fan 9 maaie 1955 ôf as harkspul yn trije dielen útstjoerd troch de NCRV.

Yn kristlike fermiddens wiene Nijenhuis syn boeken modern en ûngewoan en hy siet boppedat by in útjouwerij dy't meast streekromans brocht. Hy ferwurke eksistinsjalistyske temas yn syn wurk. Hy skreau ek spannende en koartswilige ferhalen. Nijenhuis woe gjin preker as ferkundiger wêze. *"Ik ben noch dominee, noch heilssoldaat, noch evangelist"*, hat er oer himsels sein. Hoewol't syn twadde roman *Laatste wagon* goed besprutsen waard yn de lanlike parse en troch guon saakkundigen sels fergelike waard mei wurk fan in Graham Greene en Fjodor Dostojevski, is syn wurk bûten kristlike fermiddens net sa bekend wurden.

## Oeuvre
**Dossier 333*, Kampen: Kok 1952
**Laatste wagon*, Kampen: Kok 1954
**De familie Heesters*, Kampen: Kok 1955
**De tornado*, Kampen: Kok 1956 (opnaam yn de CLO 15, in kanon fan kristlike literatuer. Yn 2014 wertaald troch Hans Werkman)
**De hordenloop van J. Kobald*, Kampen: Kok 1958
**Tok, tok, tok, al weer geen ei*, Kampen: Kok 1965
**Inspecteur Raynoldi en zijn arrestante*, Kampen: Kok 1971
**De kruik is gebroken, en drie andere verhalen*, Kampen: Kok 1979 (keazen en ynlaat fan Hans Werkman)

## Biografy
* (2015) *Spitten en (niet) moe worden. Leven en werk van Bé Nijenhuis (1914-1972)*, Kampen : Kok. ISBN 90-242-2448-9
Altai-berchtme

It **Altai-berchtme** (Russysk: Алтай, *Altaj*; Kazachsk: Алтай Таулары, *Altay Tawları*; Mongoalsk: Алтайн Нуруу, *Altajn Nuruu*; Sineesk: 金山, *Ā'ěrtài Shānmài*) is in berchtme yn it binnenlân fan it Jeraziatyske kontinint, yn súdlik Sibearje, yn 'e krite dêr't de grinzen fan Ruslân, Kazachstan, Mongoalje en Sina gearkomme. De namme "Altai" betsjut yn 'e Altayske talen, dy't dernei ferneamd binne, letterlik "Gouden Berg(en)" (fan *al*, "read" of "goud", en *tai* of *tag*, "berch"). 

It grutste part fan it Altai-berchtme leit yn 'e Russyske Federaasje, en dêrbinnen yn 'e autonome republyk Altai, dy't bewenne wurde troch it folk fan 'e Altai. Utrinders fan it berchtme lizze lykwols binnen de grinzen fan eastlik Kazachstan, westlik Mongoalje en de Sineeske autonome regio Sinkiang-Oeigoerje. It heechste punt fan 'e Altai wurdt foarme troch de berch de Belucha, dêr't de beide toppen op 4.506, resp. 4.440&nbsp;m hichte fan lizze. De op ien nei heechste berch is de Chüiten, yn Mongoalje, dy't in hichte fan 4.374&nbsp;m hat. Oan 'e westkant grinzgje dizze bergen oan 'e leechlânske steppes fan Sintraal-Aazje en súdlik Sibearje, en yn it noardeasten geane se úteinlik oer yn it Sajan-berchtme fan sintraal Mongoalje. Yn it súdeasten wurde de Altai stadichoan leger oant se oergeane yn it hege plato fan 'e Gobywoastyn. Yn 'e Altai ûntspringe de Ob, ien fan 'e trije grutte rivieren fan Sibearje, en de Irtysj, ien fan 'e grutste rivieren fan Sintraal-Aazje. In diel fan 'e Altai, mei in oerflak fan 16.178 km², stiet op 'e wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO.

Sûnt de lêste iistiid hawwe de Altai-bergen in opmerklik stabyl klimaat hân. Yn 'e grotten fan 'e bergen binne de resten fan 'e Denisova-minske ûntdutsen, dy't genetysk ûnderskaat wie fan 'e oare bekende minskesoarten. Dizze hominide datearret fan likernôch 40.000 jier tebek, mar hoewol't de DNA-materiaal ûngewoan goed bewarre bleaun is yn 'e kâlde Altai-grotten, is der noch gjin folslein skelet fûn. Lykwols binne der yn dyseldichste Denisova-grot wol neändertalerbonken en ark dat makke is troch *[[homo sapiens]]* ûntdutsen, wat de Altai ta it iennichste bekende gebiet makket dêr't dy trije minskesoarten allegear op itselde plak libbe hawwe. Teffens binne yn 'e Razbojnitsja-grot de resten fûn fan in hûn-eftich bist dat datearret fan 33.000 jier lyn. DNA-ûndersyk hat útwiisd dat dit bist tichter by de hjoeddeistige domestisearre hûn stiet as by de (wylde) wolf.
Falkeftigen

De **falkeftigen** (*Falconiformes*) foarmje in skift fan de fûgels dat bestiet út fleisiters. Foarhinne waard dit skift as ûnderdiel sjoen fan it skift fan 'e rôffûgels (*Accipitriformes*), mar genetysk ûndersyk hat koartby lykwols útwiisd dat dy kloft net ien taksonomyske groep foarmet, mar ynstee twa net nau besibbe groepen dy't in parallelle ûntwikkeling trochmakke hawwe. Sadwaande wurde de falkeftigen no as in selsstannich skift beskôge. It skift fan 'e falkeftigen bestiet út ien inkele famylje.
* skift **falkeftigen** (*Falconiformes*)
** famylje falkfûgels (*Falconidae*)
Tobol

De **Tobol** (Russysk: Тобол, Kazachsk: Тобыл; *Tobıl*) is in rivier fan 1660 km langte yn Kazachstan en Ruslân en in linkersydrivier fan de Irtysj (streamgebiet fan de Ob). De Tobol ûntspringt oan de eastlike útrinners fan de Sudlike Oeral yn de Russyske oblast Orenburg en streamt dêr wei nei it noardeasten oer it Toergai-Plato de grins oer nei Kazachstan. Dêr rint de Tobol nei sân keardamen sa'n 320 kilometer fierderop de stêd Ruwdnıy op it West-Siberysk Leechlân foarby en dêrwei werom nei Ruslân troch de oblasten Koergan en Tjoemen om by Tobolsk yn de Irtysj út te mûnjen.

It oerflak fan it ôfwetteringsgebiet fan de Tobol beslacht 426.000 km2. De ûnderrin fan de rivier befriest ein oktober, begjin novimber en de boppenrinnen yn novimber. Twadde helte fan april oant ier yn maaie, ûntteit de rivier wer. De Tobol is 437 kilometer fan har útmûning ôf befarber.

## Sydrivieren
Sydrivieren:
* Tavda
* Toera
* Iset
* Oebagan
* Oej
* Ajat

## Stêden oan de Tobol
* Lisakovsk (kz)
* Ruwdnıy (kz)
* Qostanay (kz)
* Koergan (ru)
* Jaloetorovsk (ru)
* Jarkovo (ru)
* Tobolsk (ru)
Tyra Lex

**Tyra Lex**, echte namme: **Darlene Silva** (17 jannewaris 1980), is in Brazyljaansk model, neakenmodel, escort en dominatriks fan Afro-Brazyljaansk komôf. Hja is berne yn Rio de Janeiro, yn 'e steat Rio de Janêro. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.68 m, mei in gewicht fan 50 kg en kupmaat 35D.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Tyra Lex
* Tyra Lex op ''FreeOnes''
* Tyra Lex yn 'e ''Boobpedia''
Norwalk (Ohio)

**Norwalk** is in stêd'' yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Ohio. It is it haadplak fan Huron County. Yn 2010 hie Norwalk in ynwennertal fan 17.012 minsken. Norwalk leit sa'n 18 km besuden Lake Erie en ûngefear yn 'e midden tusken de stêden Cleveland en Toledo. 

## Norwalk yn 't nijs
Norwalk kaam yn 1968 yn it nijs om reden fan in gastro-enteritis- epidemy mei in doe noch ûnbekende oarsaak. Earst yn 1972 waard dúdlik dat in firus de feroarsaker west hie dat ynearsten *Norwalk-Virus* neamd waard en klassifisearre waard as fertsjintwurdiger fan in selsstannige groep fan de Caliciviridae; 2002 waard it firus omneamd yn Norofirus.
 
## Stedsbyld

File:Norwalk Ohio.JPG|Norwalk, West Main Street
Image:Courthouselarge.JPG|Rjochtbank fan Huron County yn Norwalk
Image:NorwalkLibr.JPG|Iepenbiere bibleteek yn Norwalk
Fleanfjild

In **fleanfjild** is in flak terrein foar it opstigen en delkommen fan fleantugen. 

In grut fleanfjild is in lofthaven. In militêr fleanfjild wurdt oantsjut as fleanbasis en in lâningsplak foar helikopters is in helyhaven. Soms wurde fleanfjilden sawol troch fleantugen as helikopters brûkt, en kinne boppedat tagelyk fan militêre en sivile aard wêze. De fasiliteiten wurde dan meastal wol fan elkoar skieden.

## Fryske fleanfjilden
Yn de provinsje Fryslân lizze de neikommende fleanfjilden:
* Amelân Fleanfjild Ballum
* Fleanfjild Drachten
* Fleanbasis Ljouwert

## Sjoch ek
* Loftfeartmaatskippij
Chanell Heart

**Chanell Heart** (3 july 1993), echte namme: **Mary Joe Wilson**, is in Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, dy't berne is yn Pittsburgh, yn 'e steat Pennsylvania.

## Keppelings om utens
* Chanell Heart yn 'e ''Internet Movie Database''
* Chanell Heart yn 'e ''Internet Adult Film Database''
* Chanell Heart yn 'e ''Adult Film Database''
* Chanell Heart op ''FreeOnes''
La Prairie (Minnesota)

**La Prairie** is in plak (*city*) yn Itasca County, yn de steat Minnesota yn de Feriene Steaten. Yn 2010 wennen der 665 minsken ferdield oer 270 húshâldings en 184 famyljes.

## Keppeling om utens
* Statistiken, kaarten en oare ynformaasje oer La Prairie op city-data.com
Altai

## Geografy
* Altai (berchtme), in berchtme yn Sintraal-Aazje

### Ruslân
* Altai (republyk), in autonome republyk dy't díel útmakket fan 'e Russyske Federaasje
* Altai (territoarium), in territoarium dat diel útmakket fan 'e Russyske Federaasje

### Sina
* Altai (prefektuer), in prefektuer yn 'e Sineeske autonome regio Sinkiang-Oeigoerje
* Altai (Sina), in stêd yn noardwestlik Sina

### Mongoalje
* Govi-Altai, in provinsje fan Mongoalje
* Altai (Mongoalje), de haadstêd fan Govi-Altai
* ferskate distrikten fan Mongoalske provinsjes:
** Altai (Govi-Altai), in distrikt fan 'e provinsje Govi-Altai
** Altai (Bayan-Ölgii), in distrikt fan 'e provinsje Bayan-Ölgii
** Altai (Chovd), in distrikt fan 'e provinsje Chovd

## Etnyske groepen en talen
* Altayske talen, in grutte taalfamylje dy't ferneamd is nei it Altai-berchtme
* Altai (folk), in etnyske groep yn 'e autonome republyk Altai fan 'e Russyske Federaasje
** Altai (taal), de taal fan 'e Altai

## Oar
* Altai (skiep), in skiepperas út it Altai-berchtme
Vita Sackville-West

**The hon.** **Victoria Mary Sackville-West** , *[[Oarder fan de Bruorren fan de Eare (Feriene Keninkryk)|CH]]*, (Knole House, Kent, 9 maart 1892 - Kastiel Sissinghurst, 2 juny 1962) wie in Ingelsk skriuwster, dichter en túnfrou. Se wûn de Hawthornden-priis yn 1927 en 1933. Se wie bekend om har eksuberante aristokratyske wize fan libjen, har ferhâlding mei de skriuwsters Violet Trefusis en Virginia Woolf en har grutte leafde foar Sissinghurst Castle Garden, dy't sy mei har man Sir Harold Nicolson, op harren bûtenpleats skoepen.

Vita Sackville-West wie biseksueel. Nettsjinsteande de protte affêres dy't hja mei froulju hie, bleau de djippe ferbûnens mei har man oerein.

## Wichtichst wurk

### [[Gedicht]]en
* *A Dancing Elf* (1912)
* *Poems of West and East* (1917)
* *Orchard and Vineyard* (1921)
* *The Land* (1927)
* *The Garden*(1946)

### [[Roman]]s
* *Heritage* (1919)
* *Challenge* (1923)
* *The Edwardians* (1930)
* *All Passion Spent* (1931)
* *The Dark Island* (1934)
* *Grand Canyon* (1942)
* *The Easter Party* (1953)

### [[Biografy]]en en oar wurk
* *Passenger to Teheran* 1926
* *Knole and the Sackvilles* (1922)
* *Saint Joan of Arc* 1936
* *Pepita* 1937
* *The Eagle and The Dove. A Study in Contrasts. St. Theresa of Avila, St. Therese of Lisieux* 1943
* *Daughter of France: The Life of Marie Louise d'Orléans* 1959
Kaakleaze fisken

De **kaakleaze fisken** of koartwei de **kaakleazen** (wittenskiplike namme: *Agnatha*) foarmje in boppeklasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (*Metazoa*), de stamme fan 'e rêchstringdieren (*Chordata*) en de ûnderstamme fan 'e wringedieren (*Vertebrata*). It binne fisken dy't har fan 'e kaakdieren (*Gnathostomata*), en dêrmei fan 'e grutte mearderheid fan 'e fisken, ûnderskiede trochdat se gjin kaken hawwe. De wittenskiplike namme fan dizze taksonomyske groep komt út it Gryksk, en betsjut letterlik "gjin kaken" (fan *a-*, "net", en *gnatha*, "kaken").

## Taksonomy
De term "kaakleaze fisken" waard lange tiid wol beskôge as in efterhelle taksonomyske oantsjutting, mei't de measte útstoarne (fossile) kaakleaze fisken har út 'e kaakdieren (*Gnathostomata*) ûntwikkele lykje te hawwen. Resint molekulêr bewiismateriaal, dat krigen is út DNA-ûndersyk, ûnderstipet lykwols yn hege mjitte de teory dat de libbene kaakleaze fisken wol deeglik in jildige taksonomyske groep foarmje. De eardere opfetting dat de tsjintwurdige groepen kaakleaze fisken inkeld in oerflakkige likenis fertoane, stjert sadwaande yn akademyske fermiddens no stadichoan út.

## Untwikkeling en skaaimerken
De âldste fossilen fan kaakleaze fisken datearje út it Kambrium, en tsjintwurdich besteane der noch mar twa groepen: de njoggeneagen (*Petromyzontida* of *Hyperoartia*) en de slymnjoggeneagen (*Myxini*), dy't mei-inoar sa'n 120 ûnderskate libbene soarten omfiemje. Hoewol't de slymnjoggeneagen gjin echte wringe hawwe, wurde se dochs ta de wringedieren rekkene, om't har neiste sibben, de njoggeneagen, wol oer sa'n rêchbonke beskikke. Biologen ornearje dat de foarâlden fan slymnjoggeneagen oarspronklik ek in wringe hiene, mar dat dy by dizze groep neitiid wer fuortevoluëarre is.

Behalven troch de ôfwêzigens fan kaken wurde de moderne kaakleaze fisken karakterisearre troch it feit dat har finnen net yn pearen foarkomme, sa't dat by oare fisken it gefal is. Ek hawwe se sân of mear pear kiuwen, mar ûntbrekt by har yn it spiisfertarringsstelsel in as sadanich identifisearbere mage. Krekt as de measte oare fisken binne kaakleaze fisken kâldbloedich. Se hawwe in skelet dat bestiet út kreakbien, en in twakeamerich hert. Op it mêd fan 'e fuortplanting fine sawol befruchting as ûntwikkeling bûten it lichem fan 'e âlden plak. Der bestiet by kaakleaze fisken gjin âlderlike soarch.

## Taksonomy
Njoggeneachfisken

De **njoggeneachfisken** of **njoggeneagen en sibben** (wittenskiplike namme: *Petromyzontida* of *Hyperoartia*) foarmje in klasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (*Metazoa*), de stamme fan 'e rêchstringdieren (*Chordata*), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (*Vertebrata*) en de boppeklasse fan 'e kaakleaze fisken (*Agnatha*). Yn dizze groep wurdt it skift fan 'e njoggeneagen (*Petromyzontiformes*) gearbrocht mei ferskate besibbe fossile skaaien, te witten: *[[Endeiolepis]]*, *[[Euphanerops]]* en *[[Jamoytius]]*.

Dizze taksonomyske yndieling is omstriden. Party paleöntologen pleatse de neamde fossile kaakleaze fisken noch yn 'e klasse *[[Anaspida]]* fan 'e skaalhûdigen (*Ostracodermi*), al wurdt dat wat langer wat mear beskôge as in keunstmjittige yndieling op grûn fan foarâlderlike skaaimerken. De yndieling fan 'e njoggeneachfisken mei de slymnjoggeneachfisken (*Myxini*) by de rûnmûnigen (*Cyclostomata*) is lykwols ek twifelich, mei't guon saakkundigen úthâlde dat de slymnjoggeneachfisken in folle primitivere foarm fan fisken fertsjintwurdigje. Resint DNA-ûndersyk liket de bân tusken de njoggeneachfisken en de slymnjoggeneachfisken lykwols te befêstigjen.

## Taksonomy
Njoggeneagen

De **njoggeneagen** (wittenskiplike namme: *Petromyzontiformes*) foarmje in skift fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (*Metazoa*), de stamme fan 'e rêchstringdieren (*Chordata*), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (*Vertebrata*), de boppeklasse fan 'e kaakleaze fisken (*Agnatha*) en de klasse fan 'e njoggeneachfisken (*Petromyzontida*). De njoggeneagen wurde ornaris mei de slymnjoggeneacheftigen (*Myxiniformes*) gearbrocht ûnder de namme rûnmûnigen (*Cyclostomata*), al is dy yndieling omstriden en is de krekte bân tusken de beide groepen noch altyd net alhiel dúdlik. De namme "njoggeneach" komt fan 'e rige rûne iepenings by de kop fan dizze bisten, wêrfan't sân kiuwen binne, it achtste it eigentlike each en it njoggende de noaster.

## Skaaimerken
Njoggeneagen binne ranke, iel-foarmige fisken mei in keale hûd sûnder skobben, grutte eagen en in kreakbiennen skelet. Se hawwe gjin kaken, mar in rûne, sûchnapfoarmige bek fol tosken. Hoewol't se derom bekend steane dat se har dêrmei yn libbene eksimplaren fan oare fiskesoarten weiboarje om dy har bloed te drinken, hawwe eins mar 18 fan 'e 49 bekende soarten njoggeneagen sa'n parasitêre libbenswize. De ûnderskate soarten fariëarje yn lingte fan 13–100&nbsp;sm. Oanfallen op minsken komme foar, mar in njoggeneach moat al rare úthongere wêze foar't er in minske te liif giet. 

Folwoeksen njoggeneagen swimme rivieren op om yn 'e bopperin te ridzjen en geane dan dea. Ut 'e aaien komme larven fuort, dy't ferskate jierren yn 'e rivieren trochbringe, benammen op 'e boaiem fan it wetter, dêr't se har fierhinne yngrave yn 'e drek. Uteinlings ûndergeane de larven in metamorfoaze ta folwoeksen eksimplaren, dy't ferskate moannen duorret. Neitiid migrearje guon soarten nei see of nei marren ta, dêr't se parasitearje op oare fiskesoarten en soms sels op wettersûchdieren. Net-parasitêre njoggeneagen, dat oer it algemien soarten binne dy't yn swiet wetter libje, ite as folwoeksenen alhiel net, mar tarre op 'e fetreserves dy't se as fiskelarven oanlein hawwe troch soöplankton út it wetter te filterjen.

## Yn Nederlân
Yn Nederlânske wetters komme trije soarten njoggeneagen foar: de riviernjoggeneach (*Lampetra fluviatilis*), de beeknjoggeneach (*Lampetra planeri*) en de seenjoggeneach (*Petromyzon marinus*). Yn 'e Nederlânske beuchfiskerij binne de riviernjoggeneagen iuwenlang brûkt as ies foar de fangst fan kabbeljau, skylfisk en bot.

## Klassifikaasje
Midwesten (Feriene Steaten)

It **Midwesten**, it **Amerikaanske Midwesten** of de **Midwestlike Feriene Steaten** is in ynformele geografyske regio fan 'e Feriene Steaten. Under dizze oantsjutting wurde de steaten Ohio, Indiana, Illinois, Michigan, Wiskonsin, Minnesota, Iowa, Missoery, Kansas, Nebraska, Súd-Dakota en Noard-Dakota beflapt. Dêrfan hat Illinois de grutste befolking en Noard-Dakota de lytste. Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2012 hie it hiele Midwesten doe krapoan 65,4 miljoen ynwenners. It gebiet falt yn twa grutte kriten útinoar: de regio fan 'e Grutte Marren yn it easten (mei Ohio, Indiana, Illinois, Michigan, Wiskonsin en Minnesota), en de noardlike Grutte Flakten yn it westen (mei Noard- en Súd-Dakota, Nebraska, Kansas, Iowa en Missoery).

De grutste stêd yn it gebiet is Chicago, yn Illinois, folge troch Indianapolis (Indiana), Kolumbus (Ohio), Detroit (Michigan), Milwaukee (Wiskonsin), Kansas City (Missoery), Omaha (Nebraska), Minneapolis (Minnesota), Cleveland (Ohio), Wichita (Kansas) en St. Louis (Missoery). Wat stêdekloften oanbelanget, is Chicago mei syn foarstêden mei 9,8 miljoen ynwenners ek it grutste, folge troch Detroit mei foarstêden en dan de Twillingstêden Minneapolis-Sint-Paul.

Ekonomysk wifket it Midwesten tradisjoneel tusken swiere yndustry (yn en om 'e stêden) en lânbou (op it plattelân), wylst de lêste desennia it bank- en fersekeringswêzen en de farmaseutyske yndustry der ek sterk yn opkomst binne. Fan âlds stiet it Midwesten lykwols bekend as de nôtskuorre fan Noard-Amearika, en de measte minsken tinke by it hearren fan 'e namme dan ek oan fredige plattelânstafrielen mei wiuwende nôtfjilden of heech opsketten maïs. Yn polityk opsjoch feroaret it grutste part fan it Midwesten nochal ris fan foarkar, en de geunst fan 'e Midwestlike kiezer wurdt dan ek fûleindich befochten troch de Demokraten en de Republikeinen.
Stikelhaaien

De **stikelhaaien** (wittenskiplike namme: *Acanthodii*) foarmje in útstoarne klasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (*Metazoa*), de stamme fan 'e rêchstringdieren (*Chordata*), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (*Vertebrata*) en de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (*Gnathostomata*). De namme "stikelhaaien", dy't poer op uterlike skaaimerken basearre is, is eins wat ûngelokkich, mei't dizze fisken mar yn 'e fierte oan echte haaien besibbe wiene. De stikelhaaien wiene in iere groep fan kaakfisken, dy't sawol mei de kreakbienfisken as mei de bienfiskeftigen oerienkomsten fertoande.

## Uterlike skaaimerken
De hûd fan stikelhaaien wie oerdutsen mei lytse rûne plaatsjes, dy't har yn lettere fisken ta fiskeskobben ûntjaan soene. Kwa foarm wiene dizze bisten rûchwei haaifoarmich, mei in streamline lichem, finnen yn pearen, en in sturt wêrfan't fral de boppepunt sterk útstiek. De ferwizing nei "stikels" komt fan 'e grutte, hurde en frijwol ûnbeweechbere bonkestikels, dy't alle finnen útsein de sturt stevichheid joegen. Fossilisearre finstikels en skobeftige hûdplaatsjes binne faak alles dat fan dizze fisken oerbleaun is yn âld sedimintêr stiente. Hoewol't se net ta de kreakbienfisken rekkene wurde (dêr't echte haaien ta hearre), hiene stikelhaaien wol in skelet dat fierhinne út kreakbien bestie. De finbasis bestie lykwols út bien. 

## Taksonomy
De ierste stikelhaaien ferskynden oan it begjin fan it Siluer en libben yn 'e see, mar ûnder it Devoan ûntjoegen se har foar it meastepart ta swietwetterbewenners. De klasse fan 'e stikelhaaien wurdt ûnderferdield yn trije skiften: de *[[Climatiiformes]]*, de *[[Ischnacanthiformes]]* en de *[[Acanthodiformes]]*. De *Climatiiformes* hiene bepânsere hûdplaten oer de skouders en in grut tal skerpe stikels. By de *Ischnacanthiformes* wiene de tosken fergroeid mei kaken. En de *Acanthodiformes* wiene toskleaze filterders, dy't it wetter seefden troch har kiuwen en libben fan soöplankton. De stikelhaaien stoaren oan 'e ein fan it Perm of oan it begjin fan it Trias út.

## Klassifikaasje
Altaimarmot

De **Altaimarmot** (wittenskiplike namme: *Marmota baibacina*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (*Sciuridae*) en it skaai fan 'e marmotten (*Marmota*), dat foar it earst wittenskiplik beskreaun waard yn 1899.

Dizze soarte komt foar yn it Altai-berchtme en de Tjensjan-bergen fan súdlik Sibearje, eastlik en súdeastlik Kazachstan, westlik Mongoalje en it noarden en westen fan 'e Sineeske autonome regio Sinkiang-Oeigoerje. Yn Mongoalje oerlapet it ferspriedingsgebiet fan 'e Altaimarmot dat fan 'e besibbe tarbagan of Mongoalske marmot.
Langsturtmarmot

De **langsturtmarmot** of **reade marmot** (Latynske namme: *Marmota caudata*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (*Sciuridae*) en it skaai fan 'e marmotten (*Marmota*), dat foarkomt yn Sintraal-Aazje.

## Fersprieding en biotoop
It ferspriedingsgebiet fan 'e langsturtmarmot omfiemet dielen fan Kazachstan, Kirgyzje, Tadzjikistan, Oezbekistan, Afganistan, Pakistan, Yndia en Sina, dêr't dizze soarte libbet yn 'e berchgebieten fan 'e Hindoekûsj, de Karakoram, it westen fan 'e Kunlun, de Pamir, de Altai en it westen fan 'e Tjensjan-bergen. Yn 'e regel komme langsturtmarmotten foar op in hichte fan tusken de 1.400 en 4.800&nbsp;m. Se jouwe de foarkar oan tuskenbeiden gerslân. De grutste populaasjes befine har op 'e heechberchtmesteppes fan 'e Altai en de heechberchtmewoastyn fan 'e eastlik Pamir.

## Skaaimerken
De langsturtmarmot wurdt troch soölogen benammen as in aparte soarte ûnderskaat op grûn fan 'e genitale bonken: it penisbonkje hat by langsturtmarmotten in folle yngewikkelder struktuer as by oare marmottesoarten.
Batavia (New York)

**Batavia** is in stêd yn it súdeasten fan 'e Amerikaanske steat New York. It is it haadplak fan Genesee County. Yn 2010 hie Batavia in ynwennertal fan 15.465 minsken. Batavia waard ferneamd nei de Betuwe om de Nederlânske bankiers te earjen dy't dêr grûn ferkochten.