open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolmarslân

It **Kolmarslân**, yn de folksmûle: **Starteilân**, foarhinne: **De Sweagen**, is in eilân yn de Snitser Mar.

It eilân rêst op in twa meter dikke feanlaach, dy't sels wer op in diluviale sânbank rêst. Oan de oerflakte is it fean ôftichte mei in 30 sm dikke seeklaailaach. Neist it Kolmarslân leit it Skareilân. Oer it ûntstean fan it Kolmarseilân ûntstiet wat ûndúdlikheid.

## Nammejouwing
De werkomst fan de namme Kolmarseilân it te ferklearjen nei de Kolmar, dat foar it ûntstean fan de hjoeddeiske Snitser Mar op dizze lokaasje lei. Yn de folksmûle waard it eilân sûnt medio 1900 *De Sweagen* neamd, in stik mei greidlân dus. Sûnt de Twadde Wrâldoarloch neamt de lokale befolking it eilân it *Starteilân*.

De namme Starteilân ferwiist nei de funksje fan it eilân foar de wettersportferiening Keninklike Wettersportferiening Snits, dy't it eilân sûnt 1919 brûkt as kontrolesintrum by sylwedstriden op de Snitser Mar. It Kolmarslân in benammen bekend troch de sylwedstriden yn de Snitswike en it Skûtsjesilen.

## Untwikkeling
It eilân hat yn de rin fan de jierren meardere gedaanteferwikselingen ûndergien. Begjin foarrige iuw waard der in gebou foar hoareka op it eilân boud, dat stiet der noch altiten en hjit sûnt 1970 *It Foarûnder*. Neist dizze horekagelegenheid binne op it eilân ek jachthavens en sanitêre foarsjennings foar besikers. Der is ek in kampearterrein en in snackbar. 

De starttoer is it meast markante gebou en hat in lange skiednis. Yn de begjinjierren wie dizze toer in houten ferheging mei seinflaggen (it *roekenêst*), foar de oarloch is hjir in stiennen gebou en toer foar yn it plak komd. Tsjintwurdich is it gebou in modern wedstrydsintrum mei alle byhearrende elektroanika en romten. De starttoer sa't dy no op it eilân stiet is ûntstien nei in ferbouwing yn 1978. De Gemeente Snits hat yn 2010 it eilân in opknapbeurt jûn, ûnder mear de jachthaven is fergrutte en de oare foarsjennings binne modernisearre en útwreide.

## Keninklik Besyk
Hare Majesteit Keninginne Beatrix brocht op 4 augustus 2010, by gelegenheid fan de 75e Snitswike, in besite oan it eilân. Hja sels oan het roer fan de Groene Draeck dy't har derhinne brocht.

## Berikberheid
It Kolmarslân is alle dagen fan de fêste wâl ôf te berikken mei in feartsjinst dy't, yn de simermoannen, ôf en oan fart fan de Paviljoenwei ôf. Yn de Snitswike fart de Poieszboat nei it eilân en stoppet de Snitsermarbus by de ôffarplakken fan de feartsjinsten.
Ludvíkov

**Ludvíkov** (Dútsk: Ludwigsthal) is in doarp en gemeente yn it distrikt Bruntál yn de Moravysk-Silesyke krite yn Tsjechje. Der wenje sa'n 330 minsken.
Moraavje-Sileezje

**Moraavje-Sileezje** is in Tsjechyske bestjoersregio yn it uterste easten fan it lân. De haadstêd is Ostrava.

Moraavje-Sileezje is in goa mei in soad yndustry en wie yn de tiid fan it kommunisme it *Stielen Hert fan it lân* omreden fan syn oandiel yn de stielyndustry. Yn de mear bercheftige gebieten is it natoerlike karakter fan de regio better bewarre bleaun.

Foarhinne (oant de fal fan it kommunisme) makke dizze regio diel út fan de folle gruttere regio Noard-Moraavje.

De regio telt 302 gemeenten.

## Keppeling om utens
* Webstee fan de regio (tsj/en)
Albert Niemann (skiekundige)

**Albert Friedrich Emil Niemann** (Goslar, 20 maaie 1834 - dêre, 19 jannewaris 1861 ) wie in Dútsk apteker en skiekundige, dy't kokaïne ûntduts.

## Libben en wurk
Niemann waard as in soan fan in skoalhaad yn 1834 yn Goslar berne. Fanôf 1852 studearre er skiekunde by Friedrich Wöhler yn Göttingen en waard dêrnei ek syn assistint. Neidat de Eastenrykske aventurier Karl von Scherzer, fan syn Novara-ekspedyske yn 1859, Wöhlers in baal kokablêden (*Erythroxylum coca*) besoarge hie, slagge it Niemann yn 1860 as earste om dêrút kokaïne, yn kristalfoarm, te isolearjen en joech er dy stof syn namme. Hy publisearre oer de fynst yn syn dissertaasje *Über eine neue organische Base in den Cocablättern* (1860).

Niemann ûntduts ûnder oaren dat de stof by 98&nbsp;°C raant en dat de stof by noch hegere temperatueren út elkoar falt yn sâlt- en benzoësoeren, mar ek metanol en ekgonine. Niemann koe syn ûndersyk net dien meitsje omdat er swier siik rekke en nei syn famylje yn Goslar werom moast. In skoftke letter kaam er te ferstjerren, fermûdlik troch oantaasting fan de longen troch mostertgas, dêr't er in protte mei wurke foar syn kokaïneûndersyk. Ta syn oantins waard der in plakette oanbrocht op syn berte- en stjerhûs yn Goslar.

Nei syn dea gie syn kollega Wilhelm Lossen (1838–1906) mei syn wurk fierder en fûn yn 1862 de formule fan kokaïne (C17H21NO4).
Felix Klein

**Felix Christian Klein** (Düsseldorf, 25 april 1849 - Göttingen, 22 juny 1925) wie in Dútsk wiskundige.

Klein wie heechlearaar oan de universiteiten fan Erlangen (dêr't er it *Erlanger Programm* opstelde), München, Leipzig en letter Göttingen dêr't er wiskunde joech. Haadûnderwerpen fan him wienen net-euklidyske mjitkunde, groepeteory en funksjeteory. Under oaren is de Flesse fan Klein nei him neamd. Yn 1912 krige hy de Copley Medalje.

## Sjoch ek
*Erlangerprogramma
*Flesse fan Klein
*Fjouwergroep fan Klein

## Bibliografy
Primêr:
*1887.  *The arithmetizing of mathematics* yn , 1996. *From Kant to Hilbert: A Source Book in the Foundations of Mathematics*, 2 vols. Oxford Uni. Press: 965-71.
*1921.  *Felix Klein gesammelte mathematische Abhandlungen*  Berlyn, Springer. 3 dielen. (online kopy by  GDZ)
*1890.  ''Nicht-Euklidische Geometrie''
Hanns Albin Rauter

**Johann Baptist Albin (Hanns Albin) Rauter** (Klagenfurt, 4 febrewaris 1895 – Skeveningen, 25 maart 1949) wie yn de Twadde Wrâldkriich, fan 1940 oant 1945 de heechste SS'er yn Nederlân. Rauter hie de politike funksje fan *Generalkommissar für das Sicherheitswesen*, mei de rang fan *Höherer SS-und Polizeiführer*. SS-lieder Heinrich Himmler en rykskommissaris Arthur Seyss-Inquart wiene syn superieuren. Hy wie ferantwurdlik foar de arrestaasje, tramtearring en dea fan tûzenen Nederlanners en mei-ferantwurdlik foar de deportaasje fan Nederlânske joaden. Hy waard nei de oarloch feroardiele ta de dea en by Skeveningen op de Waalsdorperflakte fusillearre.

## Militêre karriêre
*SS-Oberführer: febrewaris 1935
*SS-Brigadeführer: desimber 1939
*SS-Gruppenführer und Generalleutnant der Polizei: april 1941
*SS-Obergruppenführer und General der Polizei: juny 1943
*SS-Obergruppenführer und General der Waffen-SS: juny 1944
Saskatoon

**Saskatoon** is de grutste stêd yn de Kanadeeske provinsje Saskatchewan. De stêd leit oan de rivier de Súd Saskatchewan.

Saskatoon hat in klimaat mei hjitte simmers en kâlde winters. Totaal hat Saskatoon sa'n 2381 oere sinne it jier, ien fan de heechste weardes fan Kanada.

Saskatoon is in wichtich sintrum foar de distribúsje fan Saskatchewan's lânbouprodukten, fral fan nôt. Mynbou is ek fan grut belang foar de stêd en omkriten.

De earste delsettingen yn wat letter Saskatoon wurde soe, kamen yn 1883 en 23 jier letter waard it plak offisjeel in stêd. De namme fan de stêd is ôflaat fan it Kreewurd *mis-sask-quah-toomina* wat in lokaal foarkommende frucht is.

Saskatoon wurdt wol *The City of Bridges* neamd fanwege de 7 brêgen dy't it hat. It ynternasjonale fleanfjild fan Saskatoon is ferneamd nei de eardere minister-presidint fan Kanada John Diefenbaker.


Ofbyld:WaterParkAtRiverLanding.JPG|*Wetterpark oan de rivier*
Ofbyld:Hotel Bessborough rear 2.jpg|*Efterkant fan Hotel Bessborough*
Ofbyld:Thorvaldson.jpg|*Yngong fan it Thorvaldsongebou, universiteit fan Saskatchewan*
Ofbyld:University Bridge Saskatoon.jpg|*Universiteitsbrêge Saskatoon*


## Partnerstêden
*Umeå, Västerbotten, Sweden 
*Shijiazhuang, Hebei, Folksrepublyk Sina 
*Keulen, Noardryn-Westfalen, Dútslân 
*Tampere, Pirkanmaa, Finlân

## Berne yn Saskatoon
* Joanna Glass (* 1936), skriuwster 
* Roy Romanow (* 1939), politikus 
* Catriona LeMay-Doan (23 desimber 1970), reedrydster
* Edith Wiens (* 1950), operasjongster 
* Dafydd Rhys Williams (* 1954), astronaut 

## Keppeling om utens
* Toeristeside Saskatoon''
Iemshaven

De **Iemshaven** is in seehaven yn it noardeasten fan de provinsje Grinslân. De seehaven leit op it plak dêr’t de Iems yn de Noardsee streamt. De Iemshaven is mei de haven fan Delfsyl yn it behear fan *Groningen Seaports*.

De bou fan de Iemshaven waard yn 1968 troch de Provinsjale Steaten fan Grinslân besletten. De bou begûn oan it begjin fan de santiger jierren. De haven waard yn 1973 troch keninginne Juliana iepene. 

De East-Fryske rederij AG Ems hat in feartsjinst fan de Iemshaven nei Boarkum ta. Sûnt maart 2018 slút der in treinferbining oan op de ôfreistiden fan de fearboaten. De Iemshaven hat it meast noardlike treinstasjon fan it lân.
Sex and the City

**Sex and the City** is in Amerikaanske tillefyzjesearje dy't ek yn Nederlân útstjoerd waard. Dizze rige, dy't de midden hold tusken in komeedzje- en in dramasearje rûn fan 1998 oant 2004 en gie oer fjouwer freondinnen yn New York en it wol en wee fan harren leafdeslibbens. Fral mank froulju en homo's wie *Sex and the City* tige populêr. De searje wie ien fan 'e earste Amerikaanske tillefyzjeprogramma's wêryn't froulju iepentlik en yngeand oer seks praten, en wie sadwaande ynfloedryk op it mêd fan 'e emansipaasje.
Fredericton (Nij-Breunswyk)

**Fredericton** is in stêd yn Kanada en de haadstêd fan de provinsje Nij-Breunswyk. De stêd is neamd nei Freark Augustus, hartoch fan York (1763-1827). Fredericton is mei iepen see ferbûn troch de Sint John Rivier, dy't troch de stêd streamt. 

It provinsjaal parlemint hat syn sit yn Fredericton, dat ek in wichtich kultureel-, artistyk- en ûnderwiissintrum foar Nij-Brunswyk is. De stêd hat twa universiteiten. De komponist Jānis Kalniņš wenne fan 1948 oant 2000 yn Fredericton.

It plak dêr't de stêd no leit hat yn it ferline sawol ûnder Frânsk as Britsk bewâld stien. Dêrfoar wie tichteby in soarte fan haadplak fan lânseigen Yndianestammen.

## Bekende ynwenners
* Charles Fisher (1808–1880), politikus
* Charles Frederic Hartt (1840–1878), natuerûndersiker
* Willie O’Ree (* 1935), iishokkyspiler
* Joe Medjuck (* 1943), produsint
* Danny Grant (* 1945), iishockeyspiler en -trener
* Jeffrey Scholten (* 1977), shorttracker
Langbroek

*Langbroek (Wijk bij Duurstede), in doarp binnen de gemeente Wijk bij Duurstede yn de provinsje Utert 
*Langbroek (planetoïde), in planetoïde, yn augustus 2008 ferneamd nei de Nederlânske archeolooch en amateurastronoom Marco Langbroek
Langbroek (Wijk bij Duurstede)

**Langbroek** is in doarp binnen de gemeente Wijk bij Duurstede yn de provinsje Utert.
Yn 2022 hie it 2.430 ynwenners. Langbroek stiet benammen bekend om syn soad kastielen, dizzen steane benammen lâns de Langbroekerwetering.
Oant 1996 foarme Nederlangbroek tegearre mei Overlangbroek de gemeente Langbroek.

## Kastielen en landgoederen
* Kastiel Hindersteyn
* Kastiel Lunenburg
* Kastiel Sandenburg
* Kastiel Walenburg
* Kastiel Weerdesteijn
* Poartegebou Groenesteijn
* Kastiel Zuilenburg

## Sportferienings en ûntspanning
* Doarpshûs De Toekomst
* Hynstesport: Gadedijk Stoeterij
* Rutersport: Hope Quality Products
* Sporferiening Langbroek (SVL)
* Sjitferiening: Tref

## Underwiis
* basisskkoalle "Piet de Springer", Skoalle mei de Bibel

## Berne
* Gerrit Achterberg, dichter, (Langbroek 20 maaie 1905 - Leusden 17 jannewaris 1962)

## Eveneminten
Elk jier wurdt yn Langbroek op de earste sneon fan de moanne july De Skiepmerk hâlden. Dizze merk wurdt al sûnt 1980 organisearre.

Ofbyld:Langbroek 52.JPG|
Ofbyld:Langbroek 55.JPG|
Ofbyld:Langbroek 56.JPG|
Ofbyld:Langbroek 57.JPG|
Ofbyld:Langbroek 58.JPG|
Ofbyld:Langbroek kastiel Lunenburg 60.JPG|*kastiel Lunenburg*
Ofbyld:Langbroekerwjittering 61.JPG|*Langbroekerwjittering*
Ofbyld:Langbroek Leeuwenburch 66.JPG|*Leeuwenburg*
Ofbyld:Langbroek kastiel Sterkenburg 68.JPG|*Sterkenburg*
Aytta-Godshûs

It **Aytta-Godshûs** wie in gasthûs (of *hospitaal*) foar âlderein yn Swichum, it stie noardeast fan de tsjerke.

Wigle fan Aytta, berne yn Barrahûs, rjochtsgelearde en steatsman, stifte yn 1513 in gasthûs en in fûns, foar sân âlde minsken yn Swichum. De bewenners moasten fan ûnbesprutsen gedrach wêze en geregeldwei nei tsjerke gean. Sy krigen ek in jierlikse útkearing. 
Fan Aytta stifte it hûs út tankberens foar en ta neitins fan syn omke Bernard, dy't him yn de gelegenheid steld hie om te studearjen. Bernard waard berne op Ayttastate yn Swichum. 

It gebou, yn renêssânsestyl, mei oarspronklik trije trepgevels, tsjinne lang as earmhûs (ek wol godshûs). It hûs hie in bemuorre tún en yn in sydfleugel siet in bakkerij en in slachterij. Somtiids (yn elts gefal yn de 19e iuw) is in part fan it gebou ek wol ferhierd west. Ein fan dy iuw rekken de fûnsen op en it gebou fertutearzge. Om 1913 hinne is it ôfbrutsen.
Utrecht Met Omstreken

Fytsferiening **Utrecht Met Omstreken**, koartwei **UMO**, is in feriening dy't yn 1918 oprjochte waard. 

De feriening hat der begjin 1900 hurd oan wurke om yn de bosken besuden de Leusderheide fytspaden oan te lizzen. Tusken Soesterberg en Doorn by poddestoel 20082, knooppunt 83, stiet in monumint yn de foarm fan in obelisk as oantinken.
Molenstein

**Kastiel Molenstein** is in kastiel, wierskynlik datearjend út de 16e iuw, oan de Langbroekerdyk 34 yn de gemeente Driebergen. It stiet foar de bûtenpleats Leeuwenburg oer en is net tagonklik. 

## Skiednis
It kastiel wurdt foar it earst neamd yn 1609. Al yn de 15e iuw wie de famylje Fan Zuylen fan Nijevelt eigener fan de grûn dêr't Molenstein letter op boud waard. Yn de ier-17e-iuwske list fan ridderhofstêden wurdt it hûs neamd as in lusthûs fan de famylje Fan Zuylen fan Nijevelt. Net lang dêrnei komt it yn besit fan de famylje Fan Reede.

Catharina fan Merveldt, wie nei it ferstjerren fan har earste man, Bartholomeus de Wael, yn 1610 troud mei Frederik fan Reede fan Amerongen. In jier letter stjert Frederik en yn 1615 lûkt Catharina har werom 'Muelensteyn te Nederlangbrouck'.
Nei har ferstjerren ferervet Molenstein op har soan út har earste houlik en komt by it besit fan Moersbergen. Ien fan de eigeners fan Moersbergen, Johan Gerard fan Oostrum, wurdt ûnder ynfloed fan pater Theodorus fan Reede roomsk, en Molenstein wurdt dan in skoft as skûlkapel brûkt (oant 1672).
Nei 1672 komt de eigener fan Moersbergen yn finansjele problemen en is needsake it hûs te ferkeapjen wêrnei't it yn besit komt fan de eigeners fan Hinderstein en letter fan Hardenbroek.

Yn 1821 komt Molenbroek by eintsjebeslút yn besit fan de eigeners fan Leeuwenburg doe't A.J. de Beaufort de nije eigener waard. Yn de ferkeapakte wurdt it beskreaun as 'een huis genaamd Molenstein met drie daggelderswoningen onder één dak, benevens een hofstede'.

Oarspronklik bestie Molenstein út twa lytse rjochthoekige wenblokken mei trepgevels en in achtkantich tuorke. Op in ôfbyld út 1760 stiet in gebou dat in soad liket op it hjoeddeiske, al is dy fan 1865. Yn dat jier waard it troch de destiidske eigener ferboud of werboud yn neo-goatyske styl.

It gebouke stiet grif op de fundearrings fan in âlder hûs of in diel dêrfan.
Molenstein is no al 150 jier yn besit fan de famylje de Beaufort. Begjin 21e iuw is it yngreven restaurearre en wurdt no wer bewenne troch de eigener.
 
## Bewenners
* 1615 Catharina fan Merveldt
* famylje De Wael
* ± 1675 hear fan Hardenbroek
* sûnt ± 1850 famylje de Beaufort
Richard Liuwehert

**Richard I Liuwenhert** of **Richard I fan Ingelân** (Ingelsk en Frânsk: *Richard Cœur de Lion*, Ingelsk ek wol: *Lionhearted*) (Oxford, 8 septimber 1157 – Châlus by Limoges (Frankryk), 6 april 1199) wie kening fan Ingelân fan 1189 oant 1199. Hy wie de twadde soan fan Hindrik II en Eleonora fan Akwitaanje.

Richard waard yn 1172 hartoch fan Akwitaanje. Tusken him en syn bruorren wie wat striid, en ek kamen se gauris yn opstân tsjin harren heit. Doe't Richard nei de dea fan syn âldere broer yn 1183 beneamd waard as troanopfolger bûn hy opnij de striid oan mei syn heit, omdat hy syn mem har Akwitaanje ôfstean moast doe't hy kroanprins wurden wie. Hy wist dêrby de steun te krijen fan kening Filips II fan Frankryk.
Nei in skeel tusken Richard en Filips sleaten se in ferdrach en begûnen oan de tarieding fan de jildslinende Tredde Krústocht.

Op de krústocht wie der wer faak spul tusken Richard en Filips. Doe 't Filips nei Akko ôfsette, ferloofde Richard him mei Berengaria fan Navarra. Hy troude mei har nei de ferovering fan Syprus yn 1191. (Hje soenen gjin bern krije; wol is bekind dat Richard in soan yn it wyld rinnen hie.) Dêrnei gie er ek op Akko ta en spile in grutte rol by de ferovering fan de stêd.
Filips gie werom nei Frankryk, mar Richard gie troch mei de striid en helle in oerwinning op Saladin.

Wyls wie der in komplot op gong setten troch Filips en Richard syn broer Jan sûnder Lân. Doe't Richard hjirfan hearde sleat hy in ferdrach mei Saladin en gie werom. Op de weromreis nei Europa waard hy finzennomd troch hartoch Leopold V fan Eastenryk. It gie hjirby benammen om it krijen fan losjild. Nei it krijen hjirfan waard hy yn 1194 frijlitten.

Richard stie bekend as in fechtjas, in hurd en moedich man, mar ek mei kulturele ynteresse en humor. It is troch dizze eigenskippen dat hy de bynamme Liuwenhert fertsjinne. Hy krige dy doe't hy yn de striid tsjin Saladin sels goed meifocht. Troch syn aventoerlike oanlis en oarlochssuchtige ynstelling brocht hy Ingelân oan de râne fan de finansjele ôfgrûn.

Nei syn weromkommen yn Ingelân wist hy syn broer Jan te ûnderwerpen en naam it keningskip wer oer. Richard wie fan de tsien jier fan syn keningskip yn totaal net mear as 10 moannen yn Ingelân. Oant 1198 fierde hy fierder oarloch tsjin Frankryk. By it belis fan it kastiel Châlus-Chabrol yn Limousin waard hy troch in pylk yn syn skouder troffen en rekke dêrtroch deadlik ferwûne. Hy waard opfolge troch Jan sûnder Lân.

Richard syn harsens binne begroeven yn de Abdij fan Charroux yn Poitou, syn hert yn de katedraal fan Rouen yn Normandje en de rest fan syn lichem is bysetten, oan de fuotten fan syn âlden, yn de Abdij fan Fontevraud yn Anjou.

## Stambeam
Rijsenburg

**Rijsenburg** is in earder doarp dat sûnt 1931 diel útmakket fan de eardere gemeente Driebergen-Rijsenburg yn de provinsje Utert. De gemeente Driebergen-Rijsenburg is mei yngong fan 1 jannewaris 2006 gearfoege mei Amerongen, Doorn, Leersum en Maarn ta de nije gemeente Utertske Heuvelrêch.

De gemeente Rijsenburg is yn 1818 losmakke út Driebergen. Sûnt 1850 wiie de boargemaster fan Driebergen ek boargemaster fan Rijsenburg, oant de gearfoeging yn 1931.
Rijsenburg wie sa goed as in enklave ynsluten troch Driebergen en besloech nei de gearfoeging 1/13e diel fan it grûngebiet fan Driebergen-Rijsenburg.

## Hûs Rijsenburgh
Mei de bou fan in wentoer yn de trettjinde iuw is Rijsenburg ûntstien. Yn 1536 wie dy wentoer útgroeid ta in boarch en waard Rijsenburg as ridderhofstêd erkend. Om 1800 hinne waard dat kastiel, mei útsûndering fan it poartegebou út 1635 ôfbrutsen.

It poartegebou waard yn 1985 restaurearre. It rjochthoekige gebou is makke fan bakstiennen en hat in mei pannen dekt skylddak. De poartetrochgong hat in flakke, houten soudering. De poartedoar is fan ikehout.

Efter it poartegebou stiet in pleats, dy't om 1850 boud is op de fûneminten fan in eardere pleats. De kelder hat in stiennen tonferwulft út de Midsiuwen.

## Tsjerkeplein
De roomsk-katolike Sint Petrus’ Bandentsjerke waard yn 1810 boud troch de arsjitekt Adrianus Tollus yn opdracht fan ambachtshear Petrus Judocus fan Oosthuyse, as ûnderdiel fan in alhiel nij doarp, 2 km fan it doe al net mear besteande kastiel Rijsenburg. De tsjerke komt út de napoleontyske tiid en is de iennige tsjerke yn Nederlân dy't boud is yn Empirestyl. By de tsjerke waarden wen- en koetshuzen boud yn in heale sirkel. Yn 1813 waard foar de tsjerke oer it herberch it Wapen fan Rijsenburg boud. Dat unike tsjerkeplein hat de status fan in beskerme doarpsgesicht.
Kastiel Lunenburg

**Kastiel Lunenburg** is in hofstêd oan de Langbroeker Wjittering tusken Langbroek en Rijsenburg yn de provinsje Utert. 

It wie eartiids in wentoet mei ien moargen (sa. 0,84 ha) lân. It boujier is ûnbekend mar de earste fermelding is yn 1340. Yn in list mei leinemanne stiet dan Gijsbert De Ridder, de erfgenamt fan Sandenburg. Yn 1563 moast Willem de Ridder it kastieltsje ferkeapje omdat er troch jildfergriemen oan leger wâl rekke wie.

Yn 1860 liet de destiidske eigener de wenfleugels en stâlen, dy't yn 1680 oan de toer boud wiene, slope en de grêft dimpe. De toer waard ûnderdiel fan in grut lânhûs. Yn septimber 1944 waarden der legerauto's ûnder de hege beammen stald. De alliearden bombardearren it kastiel en makken it ûnbewenber.

De toer stiet no wer frij op in eilantsje yn it wetter. Krektas eartiids fiert in trep nei de earste ferdjipping. De bygebouwen binne ynrjochte as wenhûs, sauna en swimbad en binne yn besit by eigener P. Fentener van Vlissingen. By útsûndering binne de tunen foar publyk iepensteld.
Kastiel Sterkenburg

**Kastiel Sterkenburg** is in  ridderhofstêd fan omtrint 1196 yn de eardere gemeente Sterkenburg benoarden Langbroek by Driebergen-Rijsenburg, no diel fan de gemeente Utrechtse Heuvelrug yn de provinsje Utert.
Leeuwenburg (Driebergen)

Huzinge **Leeuwenburg** is in bûtenpleats oan de Langbroekerdyk 39 yn Driebergen yn de provinsje Utert. It bûten dat boud waard yn 1657 wurdt ek **Zoudenbalch** neamd nei de bouwer Christiaan fan Vianen yn opdracht fan de Utertske patrysjer Gerard Zoudenbalch. It blokfoarmige hûs bestie út trije ferdjippings en wie omgrêfte. Fia in stienen brêge oer de grêft koed e yngong op de earste etaazje berikt wurde. Oan de eastside fan it haadgebou stiet in hôf mei in houten dowetoer. It gebou is in ryksmonumint.

## Bewenners
* 1657 - 1667 Gerard Zoudenbalch
* 1667 - 1692 Melchior Toussain
* 1692 Adriana Bleekman, troud mei George fan Ophoven
* - 1748 Gideon Boudaan
* 1748 Johannes Matthijs Swemmelaar
* - 1808 Joachim van Vliet
* 1808 Arnoud Jan van Westrenen, hear fan Sterkenburg
* - 1854 Jan Antony Godin van Westrenen
* 1854 Arnoud Jan en Pieter de Beaufort
* ± 1857 Jonkhear Pieter de Beaufort
* - heden famylje De Beaufort
Huzinge Riis

**Huzinge Riis** of it **Hûs Riis** wie in bûtenhûs dat noardwest fan de hjoeddeiske haadyngong fan de Rysterbosk stie, by Riis, gemeente Gaasterlân.

It hûs waard boud yn de 18e iuw. De omjouwing fan Riis wie eartiids eigendom fan de Galama's, dy't ek in stins hiene yn Riis, net fier fan it lettere bûtenhûs.
It plak Riis waard eins stifte troch Hiob De Ruyter De Wildt, âld-sekretaris fan de Admiraliteit fan Amsterdam. Hy waard yn de 17e iuw eigener fan Riis en omkriten, dat doe út heuveleftige heidefjilden bestie. Hy liet ûnder oare nôt ferbouwe en tabaksplantaazjes oanlizze. Foar himsels liet hy in lusthof oanlizze, besteande út it Hûs te Riis mei dêr omhinne bosken en singels.

In pakesizzer fan Hiob, David de Wildt, troude mei Nicasia van der Haer. Nei syn dea wertroude syn widdo yn 1756 mei Ulbo Aylva Rengers, grytman fan Gaasterlân, wêrmei't it Hûs te Rijs yn dizze famylje kaam.
Nei de dea fan dit pear erfde harren soan Albertus Aemilius Rengers it slot, dat dêrnei troch it houlik fan syn dochter Constantia Johanna mei Jhr. Gerard Reynier Gerlacius van Swinderen yn it besit kaam fan dizze oarspronklik Grinslanner famylje kaam.
Spitigernôch waard it hûs te Riis oan it begjin fan de tweintichste iuw ôfbrutsen en ferfongen troch in modern hûs.

Van de State is in tekening bewarre bleaun fan de hân fan Jacobus Stellingwerf út 1721. Hjirop stiet te lêzen: "'t huis Rijs onder Mirns in Gaesterlant, behoort den Edelen heere David de Wildt, secretaris der Admiralitijt binnen Amsterdam". En neffens de "Tegenwoordige Staat van Friesland" hat De Wildt der alles yn kultuer brocht en beboske mei leanen en singels *"in eene welgeregelde orde aangelegd; zodat deeze Lustplaats de uitgebreidste en vermaaklijkste van Friesland mag genoemd worden, vooralom dat dezelve op zulk een hoogen grond nabij Zee gelegen is, dat men van hier, bij schoon weder, een groot gedeelte van de kust der Zuider Zee ontdekken kan"*.
It Hûs te Riis wie boud op in omgrêfte terrein en bestie út fjouwer heaks op elkoar steande fleugels yn sigesage-foarm. Alle fjouwer fleugels bestienen mar út ien boulaach mei sealdakken. Meidat der op it hûs in soad skoarstienes stienen, waard it kompleks grif hielendal bewenne. De stâl-, koets- en oare tsjinstgebouwen stiene dan earne oars yn de omlizzende bosk.

De bosk, yn eigendom fan It Fryske Gea, is in goed werkenber stjerrebosk. Yn de bosk, oan de kant fan de haadleane leit it saneamde Fredestimpeltsje, it al faak hielendal fernijde neo-klassisistyske paviljoen dat oan de frede yn 1814 nei de Frânske tiid herinnert.

## Fotogalery

Ofbyld:Toegangspoort slottuin Rijs Ids Willemsma.jpg|Yngong slottún Riis fan Ids Willemsma
Ofbyld:Toegangspoort2 slottuin Rijs Ids Willemsma.jpg|Yngong slottún Riss fan Ids Willemsma
Ofbyld:Vijver slottuin Rijs.jpg|Fiver yn de nij oanleine tún


## Bewenners
* Hiob De Ruyter De Wildt 
*- 1756 David de Wildt, troud mei Nicasia van der Haer
* 1756 Nicasia van der Haer, wertroud mei Ulbo Aylva Rengers
* Albertus Aemilius Rengers
* Constantia Johanna Rengers, troud mei Jhr. Gerard Reynier Gerlacius van Swinderen
Dick Beekman

**Dick Beekman** (Assen, 3 septimber 1946) is in Nederlânske puzelmakker en skriuwer fan útjeften op it mêd fan puzeljen.

Hy wie ek drummer fan ûnder oare Cuby & The Blizzards, The Ro-d-ys, Livin’ Blues, Big Rock Revival, Flame, Showdown en Blueprint. Hat mei syn frou en diskjockey Tanja yn Vries in winkel yn wytguod en elektroanika. Fan 2004 oant 2011 wurke er mei oan wiskunde tydskrift foar de jongerein *[[Pythagoras (tydskrift)|Pythagoras]]*. 

Sûnt 2011 is er warber meidogger oan in webside foar leafhawwer fan kryptogrammen, Jaspers Cryptogrammensite. 
 
## Publikaasjes
* *Cryptogrammen ABC - voor beginners* (útjouwerij Elmar Rijswijk, 1996) ISBN 90389 03561
* *Hersenkrakers. Verrassende en uitdagende puzzels*, mei Michiel Beekman, 1994 ISBN9789021524450 (9021524457) 
* *Kleine nootjes*, wiskundige puzels yn tydskrift *Pythagoras*
* *35.000 anagrammen*, gearstald mei de kompjûter
* *Woordzoeker*, puzelwurdboek op folchoarder gearstallende letters, 1994
Phi (letter)

De **phi** (haadletter Φ, ûnderkast φ of ϕ, Gryksk: **φι**) is de 21e letter fan it Grykske alfabet.

De phi wurdt útsprutsen as /f/, lykas yn **f**oto. Oarspronklik waard de phi útsprutsen as in /pʰ/, lykas yn o**ph**immelje of as in /f/.

φ' is it Grykske sifer foar 500, ,φ foar 500 000.

## Gebrûk yn de wittenskip
* hoek yn de natuerkunde en wiskunde
* fazeferskil yn de elektroanika en trillingstechnyk
* ljochtstroom yn de ljochtfysika
* porositeit yn de geology
* φ stiet yn de wiskunde foar it gouden getal
* φ stiet yn de logika foar in formule
* φ stiet yn de ekonomy foar it risikopreemje oandiel fan de rinte
* Φ stiet yn de natuerkunde foar elektryske en magnetyske fluks
* Φ stiet yn de biogemy foar de draaiing tusken de C-N atomen in aminosoeren
* Φ stiet yn de gemy foar benzeen
Vredegoed

**Streekmuseum Vredegoed** is in buorkerijmuseum oan de Heuvellaan yn Oud-Maarsseveen yn de gemeente Stichtske Fecht. It museum sit sûnt 2010 yn in langhûs út 1906 en wol plattelâns- en boerefoarwerpen ûnder de oandacht bringe. Der wurdt boppedat omtinken jûn oan de feanterij. De objekten fan om 1900 hinne komme út de doarpen Tienhoven, Oud-Maarsseveen en omkriten.

De pleats mei bygebouwen binne in ryksmonumint.


Ofbyld:Portiekheuvellaan7.jpg|Portyk fan de Vredegoed
Ofbyld:Detailhek1.jpg|Part fan de homeie
Ofbyld:Wagenschuur.jpg|Poarte fan de weinskuorre
Hottingastate

* Hottingastate (Minnertsgea), oare namme foar Sixma fan Andlastate
* Hottingastate (Nijlân) yn Nijlân
* Hottingastate (Pitersbierrum) yn Pitersbierrum
* Hottingastate (Wommels) yn Wommels
Hottingastate (Pitersbierrum)

**Hottingastate** wie in state yn Pitersbierrum yn de gemeente Barradiel.

De state wurdt foar it earst neamd yn 1640 as er neamd wurdt yn de floreenkohieren fan Westergoa, en dan yn it besit is fan Julius fan Eysinga. Yn 1722 wurdt Anna Sophia, widdo Fuegen neamd as eigenaresse en wer 6 jier letter de hear Westerhuys en frou Titia fan Bogarda.
Dizze Westerhuys is grif Sjoert Tjercks, boargemaster fan Ljouwert. Hy hat in dochter Dieuwcke Westerhuis, dy't troud west hat mei Johannes Ipes Wielinga. Harren soan Epeus Wielinga is tusken 1740 en 1750 de nije eigener wurden. Hy wie riedshear oan it Hof fan Fryslân en lit it gebou ôfbrekke een ferfange troch in nij bûten.
Epeus stjert yn 1773 en de state ferervet op syn dochter Johanna Eritia út syn twadde houlik mei Dido Cecilia fan Idsinga. Johanna Eritia wie troud mei Jan fan Ychten, grytman fan Barradiel. Hjirmei waard de state feriene mei it besit fan de Lyts Hermana yn Minnertsgea. Uteinlik waard de Hottingastate yn 1844 op ôfbraak ferkocht.

Fan de state is in ôfbyld bewarre bleaun, dy't yn 1753  troch Piter ldserdts makke waard. Dêrop stiet de Hottingastate nei de werbou ta bûten troch Epeus Wielinga. Dit nije bûten bestie út in haadfleugel fan sân ramen breed en twa sydfleugels. De gevels fan it hûs wienen yn oerdiedige baroktrant fersierd.
Yn 'e midden fan de haadfleugel wie de yngongspartij, mei boppe- en sydljochten. Op it dak stieen skoarstiens, mei kuorren fan siersmeiwurk. Ek de tún wie oanpakt troch Epeus, want it wie oanlein yn barokstyl, mei in grut formiel patroan.

## Bewenners
* 1640 Julius fan Eysinga
* 1722 Anna Sophia, widdo Fuegen
* 1728 de hear Westerhuys en frou Titia fan Bogarda
* ± 1740 - 1773 Epeus Wielinga
* 1773 Johanna Eritia Wielinga, troud mei Jan fan Echten
Sealterfriezen

De **Sealterfriezen** hearre ta de eastlike groep Friezen. Harren taal is it lêst libbene dialekt fan it eardere Eastfrysk. It Sealterfrysk (koart: Sealtersk) wurdt ta it Iemsfrysk rekkene.

De Sealterfriezen wenje yn de gemeente Sealterlân *(Dútsk: Saterland),* yn it noardwesten fan de dielsteat Nedersaksen, bewesten de stêd Aldenburch, sa'n fyftich km fan Bad Nijeskâns ôf. De gemeente Sealterlân, dy't in gebiet fan 123 km² beslacht, heart ta it bestjoerlike distrikt Kloppenburch.

Sa likernôch om 1200 hinne wurdt it Sealterlân fan Friezen út East-Fryslân bewenne. Nei ferskate stoarmfloeden moasten hja harren lân ferlitte. Yn maaie 1400 ûndertekenje de Sealterfriezen mei oare East-Fryske kriten in ferdrach mei de Hânze, om de Likedielers (opfolgers fan de Fiktaaljebruorren) tenei gjin help mear te jaan. It Sealterlân is dêrmei in ûnderdiel wurden fan de Sân Fryske seelannen. Yn in oarkonde út dy tiid jouwe de Sealterfriezen ek oan dat se by de bewenners fan de Sân seelannen hearre.

Der is gjin fêste definysje fan in "Sealterfries". Ornaris binne it de Fryskpraters fan it Sealterlân. Net Frysktalige minsken kinne ek ta de Sealterfriezen rekkene wurde. De ynwenners dy't gjin Frysk prate binne minsken dy't de taal net leard hawwe fan heit en mem, of ymport binne út in oar gebiet/lân wei. It wurdsje Sealterfries is in juridysk iepen begryp yn Dútslân. Dêrtroch kin elkenien, dy't him sa oppenearret, in Sealterfries wêze.

Mei it leauwen ferskille de Sealterfriezen fan oare Friezen. Fanâlds binne de Sealterfriezen roomsk. Yn de tiid fan de reformaasje keazen de minsken foar it protestantisme, mar troch it Bisdom Münster waard it gebiet nei de Westfaalske Frede wer katolyk.

De kulturele belangen fan de Sealterfries en it beskermjen fan de taal nimt de Sealtersk Bûn op syn noed. It bûn hat yn syn wapen net allinnich it segel fan it Sealterlân mei de ôfbylding fan Karel de Grutte, mar ek it motyf fan de flagge fan de provinsje Fryslân. Dêrmei jouwe se de kulturele bining mei de oare Fryske lannen oan. Yn de Fryske Rie is it Sealterlân mei oare East-Fryske gebieten fertsjintwurdige yn de Seksje East.

Om't Dútslân, sûnt de Twadde Wrâldoarloch, net langer befolkingsoantallen of sosjaalekonomyske gegevens op etnyske grûnslach sammelet, kin de omfang fan de Saterlandse minderheid yn Dútslân inkeld rûsd wurde. Op basis fan de taalbehearsking wurdt it tal Saterfriezen tusken de 1500  en 2500 minsken rûsd.
Anna Raadsveld

**Anna Raadsveld** (Drylts, 22 maaie 1990) is in aktrise út Maastricht. 

Groeide op yn Drylts en krijt as njoggenjierrige de earste aktearlessen by it Sintrum foar de Keunsten yn Snits. Letter folget se les op de toanielskoalle yn Ljouwert en ferhuzet op har santjinde nei Amsterdam om tich by de castingsburo's te wêzen en makket dêr de Hafû ôf. 

Makket yn 2007 har akteardebút yn de film "Timboektoe". Dêryn spilet se Annabel, de beste vriendin van Isa, spile troch Bo Maerten. Dêrnei spile se yn de film "De Fuik" en meardere rollen yn it koarte film-projekt "Kort!", eksperimintele films fan jonge filmmakkers dy't op de Nederlânske telefyzje útstjoerd wurde as filmrige. Studearret oan de Toanielakademy yn Maastricht.

## Filmografy
* *Overspel*, psychologyske thriller, - rige (2011) - Rosie
* *Lellebelle*, - telefilm (2010) - Belle
* *Zwemparadijs* KORT! (koarte film), (2009)
* *ZARA*: One night Stand (2009), - Zara
* *Terugweg* - KORT! (koarte film), (2008)
* *De Daltons, de jongensjaren* ôflevering: "Zomerregen", (2008) - Klaske
* *Roes* - telefilm ; ôflevering: "Zweven" (2007) - Leslie
* *De Fuik* - telefilm (2006)
* *Timboektoe*, film (2006) - Annabel
Domastate

**Domastate**, ek: *Doumastate* en *Clemijnsstate*, wie in eigenierde state ûnder Eanjum yn de gemeente Dongeradiel. Op it stateterrein stiet noch in (wen)pleats.

Oan de Alddyk leit in yn 1872 werboude pleats, dy't yn 1972 troch de nije Hollânske eigeners Clemijnsstate neamd is. Hy moat neffens Iedema-Keune identyk wêze mei Doumastate, yn 1511 in 32 pûnsmiet grut eigengoed.
Eekhoff en Schotanus jouwe op dat plak 'Doma'. Yn 1600 wie it it grutste bedriuw ûnder Eanjum.

Yn 1972 is yn de skuorre boaiemûndersyk dien nei bouspoaren; doe is in bakstiennen muorre mei fjouwer rûnbôgige mitsele poartsjes oan it ljocht kaam. Houtskoal en in oantal diels sintere bakstiennen fan 29 x 32 x 7 sm, gieleftich read bakt, jouwe oan dat hjir in stienûne west hat. De mitsele poartsjes binne yn dat ferbân
útsûnderlik en kinne derop wize dat de ûne gjin tydlik karakter hie.
De kadastrale situaasje jout in omgrêfte lyts terrein beëasten fan de hjoeddeiske pleats. Mooglik wie dêr de âldste bewenning en dat foar de lettere pleats it ophege terrein fan de ferlitten stienûne yn gebrûk nomd is. Der binne gjin nammen fan bewenners bekend.
Johannes Wier

**Johannes Wier** (ek: **Johann Weyer**; Latyn:  **Ioannes Wierus** en **Piscinarius**) (Grave, 1515 ? – Tecklenburg, 24 febrewaris 1588) wie in Nederlânsk arts. Hy wie ien fan de earsten dy't him oppenearre tsjin hekseferfolgingen. Dêrneist wurdt er ek faak as grûnlizzer fan de psychiatry beskôge en pleite er foar rjochten fan finzenen.

## Sjoch ek
* Heks
* Balthasar Bekker
* Anton Praetorius

## Literatuer
* , *Een ketterse arts voor de heksen: Jan Wier (1515-1588)*, Bert Bakker, Amsterdam 2011.
* Artikel oer Johannes Wier fan it Brabants Historisch Informatie Centrum
* ''Johannes Wier; zijn opvattingen over bezetenheid, hekserij en magie'', troch Jan Jacob Cobben, 1960
* ''Toverij en samenleving: Holland 1500-1800'', troch Hans de Waardt, 1991
Maarssefeanske Plassen

De **Maarssefeanske Plassen** (Nederlânsk: *Maarsseveense Plassen*) is in rekreaasjeplasse yn Maarssefean, gemeente Stichtske Fecht, yn de provinsje Utert. 

It rekreaasjegebiet bestiet út in ûngefear 2000 x 500 meter rjochthoekige rekreaasjeplasse dy't ûntstien is troch sânwinning yn de jierren 60 fan de foarige iuw foar de oanlis fan de Utertske wyk Overfecht. It tige skjinne wetter is op plakken oant 30 meter djip en der binne dan ek in pear dûkclubs aktyf. Dêrneist binne der in protte rekreative foarsjennings en op moaie simmerdagen lûkt it rekreaasjesintrum tûzenen besikers. Der binne twa strannen dêr't foar betelle wurde moat, ien dêrfan (yngong Westbroekse Binnenwei oan de noardside fan de plas) hat in ôfskieden neakenstrân. It grutste stik fan de plasse is lykwols frij tagonklik en hat in kar oan lisgreiden oan it wetter wêrûnder twa neakenstrantsjes (ek oan de noardkant fan de plasse) dy't op simmerske dagen tige populêr binne. Om de plasse rint in asfaltearre fuot/fytspaad dat in soad brûkt wurdt troch joggers, skaters, fytsers en wannelers. Der wurde ek geregeldwei hurddraafwedstriden hâlden. De lingte fan dit paad om de plasse is hast 5 km. Fûgels as it reidfinkje, de hjerringslynder en de swartkopmies binne te finen by de Plassen.

## Berikberheid
Fertrek van de Maarssefeanske Plassen:

GVU busline 35 (riden mei in lyts buske) fertrekt oant sa. 19.30 oere fan meardere haltes oan de Gageldyk (ten súdwesten fan de plasse). Dêrnei kin mei GVU busline 6 fanôf Nebraskadreef, Utert, riden wurde.

## Keppeling om utens
* Maarssefeanske Plassen, Rekreaasjeskip Midden-Nederlân
Fen Fryske Groun

**Fen Fryske Groun** wie in famyljewykblêd dat yn Fryslân ferskynde fan 1926 oant en mei 1949. Utjouwer wie Piet van de Griendt fan printerij NDI yn Dimter. In soad foto's út it blêd ferskynden letter as nostalgyske rubryk yn de Friesland Post.

Yn 1986 ferskynde in seleksje yn boekfoarm as *Friesland 1926-1940. Een selectie uit het weekblad fen Fryske groun*
Hessel Hermana

**Hessel Hermana** wie in figuer út in sêge dy't ferhellet oer de skiednis fan Fryslân. Fan syn bestean binne gjin boarnen of bewizen.

## Ferhaal
De sêge seit oer him en syn tiid it neifolgjende: Hermana út Seisbierrum (keazen 869- ûngefear 876) soe de fjirde potestaat fan Fryslân west hawwe, de opfolger fan Adelbrik Adelen.

Yn 876 kamen de Denen ûnder lieding fan Rudolf Haraldsson yn Eastergoa om mei geweld danegeld te foarderjen. Dy Denen wienen op weromreis fan Frankryk. Der folge in slach mei de binde fan 800 "Noarmannen" wêrby't goed 500 Denen op it slachfjild sneuvelen. Rudolf Haraldsson sneuvele ek en de Friezen wûnen, mar Hessel sels kaam ek om it libben. Hy waard opfolge troch de fiifde potestaat, Igo Galema

Syn famyljewapen hat twa Fryske Heale Earnen, yn dy tiid waarden noch gjin "wapens" fierd, mar wol banieren.
Ernst Löfstedt

**Ernst H. M. Löfstedt** (Kristianstad, 13 desimber 1893 - 1978) wie in Sweedske filolooch.
Löfstedt wie heechlearaar yn Uppsala. Hy publisearre oer Fryske taalkunde, benammen de Noardfryske.

## Wurk
* *Die Nordfriesische Mundart des Dorfes Ockholm und der Halligen* (Lund 1928)
* *Nordfr. Dialektstudien (Lund 1931)
* *Zwei beträge zum fr. Sprachgeschichte* (Lund 1932)
* *Beiträge zur nordfr. Mundartforschung* (Lund 1933)
* *Zur Morphologie der nordfr. Mundarten* (Lund 1958)
* Artikelen yn Niederdeutsche Mitteilungen

== Literatuer ==
* , *Paedwizers fan de Fryske filology*, Ljouwert 1961. 
* [http://www.fa.knaw.nl/fa/uitgaven/uitgaven/inhoud-publicaties-in-het-nederlands/taal-en-letterkunde/handbuch-des-friesischen-handbook-of-frisian-studies *Handbuch des Friesischen*],  Tübingen 2001, side 23ff. 
* , *Ernst Löfstedt, Leben und Werk [mit einer Bibliographie]'' Us Wurk 30 (1981), 79-100
Denejild

**Denejild** wie twangbetelling of belesting dy't heft waard om plonderingen en ferwoastingen trochde Wytsingen te foarkommen, of om in belis fan de Wytsingen ôf te keapjen.

Benammen Ingelân wie slachtoffer fan dizze twangbetelling, mar ek de Friezen, Frankryk en de Baltyske steaten betellen Denejild.

De earste Ingelske betelling, yn 856, wie 10.000 pûnen (3.732 kg) sulver, dizze waard dien nei de oerwinning fan Wytsingen yn Esseks. De kening waard rieden troch aartsbiskop Sigeric fan Canterbury om it geweld fan de Wytsingen ôf te keapjen, en net de bewapene striid fuort te setten.

Kening Etelred II (± 968 - Londen, 23 april 1016) kocht twa jier frede fan de Denen mei 36.000 pûnen (13.436 kg) sulver.

Nei skatting is it totaal betelle bedrach troch de Ingelsken sa'n sechtich miljoen pence. Der binne mear Angelsaksyske munten fan dizze perioade fûn yn Denemark as yn Ingelân.

Runeynskripsjes op runestien U344 út Bårresta, jouwe oan dat ek de Sweden profitearren fan it Denejild. Yn dizze stien stiet te lêzen dat der trije kear Denejild helle is ûnder ferskate lieders:

*in furstaÞis tursti * Þa van ulfr hafir onklati * Þru kialtakat Þit uas - Þurktil * Þa kalt knutr*

Oersetting: "*Mar Ulf hat trije denejilden yn Ingelân nomd. Earste wie mei Toste, twadde mei Thorkel en tredde mei Knoet*".

Yn in konflikt oer de betelling fan dat "beskermjild", hawwe Friezen yn 873 Rodulf yn Eastergoa ferslein, wêrby't mear as 500 Denen op it slachfjild sneuvelen (Slach by Dokkum).

## Gedicht
Rudyard Kipling hat de útdrukking "Denejild" wer bekend makke yn in gedicht wêryn hy alle lannen opropt om striidber te wêzen omdat swakte in oanfal of ôfparsing útlokket.

## Sjoch ek
* Denewet
Denewet

De **Denewet** wie in troch Deenske Wytsingen kolonisearre gebiet yn Noard-Ingelân yn de 9e en 10e iuw.

Nei de Slach by Edington yn 878 hie kening Alfred de Grutte fan Wesseks yn Ingelân de oprukkende Denen witten te ferslaan. De slach twong de Denen, dy't har yn hieliten gruttere oantallen yn Ingelân fêstigen, ta de ûnderhannelingstafel.

Uteinlik waard de Denen in eigen gebiet yn Ingelân tawiisd, dêr't se harren eigen wetten jilde litte koenen: de Denewet. Dit ferdrach brocht lykwols gjin frede. Fanút see en de Denewet bleaunen de Deenske Wytsingen Ingelân en Wesseks oanfallen, oant kening Aetelstan de Denen begjin 10e iuw fersloech.
Uppsala (stêd)

**Uppsala** is de haadstêd fan de gemeente Uppsala yn it lânskip Uppland en de provinsje Uppsala län yn Sweden. De stêd is de op trije nei grutste fan Sweden en de haadstêd fan de provinsje Uppsala län. 

De stêd is mei de op 5 km lizzende Mälarmar troch de rivier Fyrisån ferbûn. Dy makke de stêd yn it ferline ta knooppunt foar hannel yn pelsen út de boskige omkriten yn it noarden wei nei it binnenlân.

Skaaimerk fan de stêd is de katedraal fan Uppsala. De universiteit fan Uppsala hie yn 2001 36.500 studinten.

## Stedsdielen
*Binnenstêd:*
* City
* Fjärdingen

*Noardwesten:*
* Beathåga
* Husbyborg
* Hällby
* Librobäck
* Luthagen
* Rickomberga
* Stenhagen

*Westen:*
* Eriksberg
* Flogsta
* Håga
* Kvarnbo
* Kvarnbolund
* Kåbo
* Norby
* Polacksbacken

*Súdwesten:*
* Gottsunda
* Sunnersta
* Ulleråker
* Ultuna
* Valsätra
* Vårdsätra

*Súdeasten:*
* Bergsbrunna
* Nåntuna
* Sävja
* Vilan

*Easten:*
* Boländerna
* Fyrislund
* Fålhagen
* Kungsängen
* Kuggebro
* Salabacke
* Slavsta
* Vaksala
* Årsta

*Noarden:*
* Brillinge
* Gamla Uppsala
* Gränby
* Kvarngärdet
* Löten
* Nyby
* Svartbäcken
* Tunabackar
* Ärna

## It besjen wurdich

* Katedraal fan Uppsala
* Universiteit fan Uppsala
* Carolina Rediviva
* Linnéträdgården

## Berne yn Uppsala
* Ingmar Bergman (1918-2007), Sweedsk filmregisseur
* Hans Blix (1928), Sweedsk politikus en earder foarsitter fan it Ynternasjonaal Atoomenerzjy Agintskip (IAEA, 1981-1997).
* Anders Celsius (1701-1744), Sweedsk astronoom. Bekend fan de temperatuerskaal.
* Anders Jonas Ångström - Sweedske skiekundige
* Carl-Johan Fogelklou - bassist Mando Diao
* Johannes Bureus (1568 - 1652), Sweedske ûnderwizer. Betinker fan futhark.
* Folker Vaerle (1958), yngenieur-ynformatika en betinker fan biometryske systemen
* Malena Ernman (1970), Sweedske operasjongster. De Sweedske ynstjoering foar it Eurofyzjesjongfestival yn 2009.

## Keppelings om utens
* Uppsala Universiteit
* Sweedske Lânbou Universiteit
Atelstan fan Ingelân

**Atelstan** (Ingelsk: *Æthelstan*; Wesseks, 894 – Gloucester, 27 oktober 939) wie kening fan Wesseks fan 924 oant 927 en oanslutend oant syn dea yn 939 de earste kening fan Ingelân.
Hy wie in soan fan Edwert de Aldere út dy syn earste relaasje. Der bestiet twifel oer wa't syn mem wie.

Atelstan wurdt wol sjoen as de earste echte kening fan Ingelân. Yn elk gefal wie hy de earste dy't kroane waard op de King's Stone yn Kingston upon Thames yn 925.

Hy helle grutte oerwinnings op syn rivalen, wêrûnder de Denen, en wreide syn gebiet út nei dielen fan Wales en Cornwall.
Syn grutste oerwinning tsjin in fijannich bûnsgenoatskip fan Skotten, Welshmen en Wytsingen wie yn de Slach by Brunanburh yn 937.

Atelstan furdige wetten út dy't it bestjoer oer syn grutte gebiet fersterken. Hy foarme bûnsgenoatskippen troch fjouwer fan syn healsusters trouwe te litten mei West-Europeeske heerskers. Hy wwie ek in kultuerleafhawwer en samler fan keunstwurken en reliken. In soad dêrfan joech hy wei oan syn folgelingen en oan tsjerken, om him fan harren steun te fersekerjen.
Ek steunde hy in soad kleastermienskippen en benammen de abdij fan Malmesbury, dêr't syn grêf te finen is.

Athelstan hie gjin bern en waard opfolge troch syn healbroer Edmund I.
Witewierrum

**Witewierrum** (Nederlânsk en offisjeel: *Wittewierum*) is in doarpke yn de gemeente Grins (earder yn de gemeente Ten Boer) yn de provinsje Grinslân. It leit oan de wei fan Ten Post nei Schildwolde. Der wenje neffens it CBS 60 minsken (2009). Neffens de gemeente sels (sûnder jier) wenje der lykwols ± 140 minsken.

It doarp is benammen bekend omdat dêr yn 1213 it kleaster Blomhôf stifte waard troch Emo fan Huzinge, dy't ek begûn is mei de weardefolle kleasterkronyk. Dat kleaster hat in grutte rol spile yn it bestjoer fan it Generale Sylfest fan de Trije Delfsilen. De gebouwen fan it kleaster binne ôfbrutsen troch Johan Knijff (1561 - 1576), dy't ûnder it bewâld fan de hartoch fan Alva beneamd wie ta biskop fan Grins. Mei de stiennen dêrfan binnen grutte dielen fan it tsjintwurdige Prinsenhof boud. Op de fûneminten fan it kleaster waard yn 1863 it tsjerkje fan Witewierrum boud.

De namme Witewierrum ferwiist nei it kleaster. Oarspronklik hjitte it doarp Wierum. Omdat der yn Grinslân meardere plakken Wierum hjitten, waard dit Witewierrum, in ferwizing nei de wite klean fan de Premonstratinzers.

Ofbyld:Wittewierum HoraSiccema2.png|*Kleastertsjerke ±1600*
Ofbyld:Ten Post HoraSiccema.png|*Alde tsjerke, Oldenhuis and Tuwinga*
Ofbyld:Wittewierum, old map.png|*Ofwetteringskaart ein 18e iuw*
Looxmagrêft

De **Looxmagrêft** is ien fan de stedsgrêften fan de stêd Snits en ek de namme fan de neistlizzende strjitte. In diel fan grêft stiet op de ryksmonumintelist.

De kaai fan de grêft stiet op de list fan monuminten om har bysûndere boustyl en har harmonij mei de omjouwing. De giele bakstienen dêr't de kaai fan makke is, wurdt by elkoar hâlden troch ynmitsele izeren profilen. Soksoarte muorre hjit in trôchmuorre en is unyk yn syn soarte. De grêft foarmet de grins tusken de binnenstêd en de wyk Noardeasthoek. 

Oan de strjitte neist de kaai leit de Baanderstimpel.
Jena

**Jena** is in stêd yn it easten fan Dútslân, oan de Saale yn de dielstaat Tueringen. De stêd hat goed 105.000 ynwenners en is op Erfurt nei it grutste plak yn Tueringen. Bestjoerlik is Jena in *[[kreisfreie Stadt]]* (stedsdistrikt).

Jena is fanâld bekend om syn optyske yndustry. Bekende bedriuwen dy't út Jena komme binne Carl Zeiss en Jenoptik. Yn 1926 waard it earste moderne planetarium troch Zeiss yn it Damenvierteldistrikt fan Jena boud. Hjoeddedei is ûnder oaren bioynformatika, biotechnology en software-produksje] ekonomysk ek fan belang. 

Sûnt 1558 is Jena in universiteitsstêd. De *[[Friedrich-Schiller-Universität Jena|Friedrich-Schiller-Universität]]* is ferneamd nei de dichter, Friedrich Schiller, dy't dêr les joech.

De namme fan de stêd komt ek werom yn de Jenaplanskoalle: de betinker fan dat skoalsysteem, Peter Petersen, kaam út Jena.

## Bestjoerlike yndieling
Stedsdielen binne: Ammerbach Ort, Beutenberg/Winzerlaer Straße, Burgau Ort, Closewitz, Cospeda, Drackendorf, Drackendorf/Lobeda-Ost, Göschwitz, Ilmnitz, Isserstedt, Jena-Noard, Jena-Súd, Jena-West, Jena-Sintrum, Jenaprießnitz, Krippendorf, Kunitz, Laasan, Lichtenhain Ort, Leutra, Lobeda-Altstadt, Lobeda-Ost, Lobeda-West, Löbstedt Ort, Lützeroda, Maua, Mühlenstraße, Münchenroda, Nord II, Remderoda, Ringwiese Flur Burgau, Vierzehnheiligen, Wenigenjena/Kernberge, Wenigenjena Ort, Wenigenjena/Schlegelsberg, Winzerla, Wogau, Wöllnitz, Ziegenhain Ort, Ziegenhainer Tal, en Zwätzen.

## Berne yn Jena
* Immanuel Fichte (1797-1879), filosoof
* Bernhard fan Lippe-Biesterfeld (1911-2004), Prins fan de Nederlannen
* Dieter Wasshausen (1938), botanikus
* Ingrid Auerswald (1957), sprintster
* Sabine Günther (1963), sprintster
* Bernd Schneider (1973), fuotballer
* Robert Enke (1977-2009), fuotballer