open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anita Andriesen

**Anita Margaretha Andriesen** (Sint-Anne, 4 juny 1957 – Aldebiltsyl, 3 desimber 2008) wie in politikus fan de Partij van de Arbeid en lid fan de Deputearre Steaten fan Fryslân.

Andriesen waard berne yn 1957 en groeide op yn Sint-Anne. Sy wie foardat sy aktyf waard yn de provinsjale polityk fan Fryslân sekretaris fan de Waddenadviesraad. Yn 1995 waard hja keazen ta lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân. Yn 2002 waard se deputearre fan de provinsje Fryslân. Andriesen sette har yn foar it behâld fan de kwaliteit fan de romte fan it Fryske lânskip. Se wenne yn de doetiidske gemeente It Bilt. 
Andriesen wie troud en hie trije bern. Sy ferstoar op 3 desimber 2008 yn de âldens fan 51 jier leeftiid yn har wenplak Aldebiltsyl oan de gefolgen fan boarstkanker.

## Oantins
Op de seedyk by Swarte Harne waard in monumint foar har oprjochte. Arsjitekt Gunnar Daan hat twa sitbanken makke fan 7,5 meter lang. De beide banken steane oan wjerskanten fan de dyk. Ien bank foar it útsicht oer it Biltske lân en de oare bank oer it waad. Anita Andriesen mocht graach útwaaie en by de dyk lâns rinne.
Ta har oantinken waard yn Appelskea in reade bûk plante.
Ek is der in slûs nei har ferneamd, de Anita Andriesenslûs yn Alde Leie. Alhoewol't de slûs yn de doetiidske gemeente Ljouwerteradiel (sûnt 2018 gemeente Waadhoeke) leit jout dizze slûs, tegearre mei skutslûs Wierstersyl, tagong ta it Biltske part fan de noardlike Alvestêdefarrûte. As deputearre hat se dêrfoar krewearre mei ûnder oaren de belutsen wethâlders.


Ofbyld:Monument Anita Andriesen2 Zwarte Haan.jpg|Om de kwaliteit fan de romte....
Ofbyld:Monument Anita Andriesen1 Zwarte Haan.jpg|Twadielich monumint foar Anita Andriessen yn Swarte Haan, makke troch Gunnar Daan
20191023 Sluis Leister Feart in Alde Leie.jpg|De Anita Andriesenslûs yn Alde Leie


## Keppeling om utens
*Anita foar Fryslân
*Libbensrin Anita op Fryslan.nl
Georg Walther

**Georg Ludwig Walther** (Katwyk oan See, 18 septimber 1897 - Ljouwert, 16 novimber 1959) wie in yngenieur. 

Nei syn ôfstudearjen oan de TH yn Delft kaam er yn tsjinst fan de PWS yn Assen, dêrnei fan in arsjitekteburo út Coevorden yn Borger. Fan 1928 ôf wurke er by Provinsjale Wettersteat, wie haadyngenieur (1947) en haad fan de tsjinst foar de ferbettering fan kanalen Strobos - De Lemmer en Foanejacht - Harns (1952). Yn 1958 waard er haadyngenieur-direkteur fan de Provinsjale wettersteat yn Fryslân. Skreau mei Klaas Arjens Rienks *Binnendiken en Slieperdiken yn  Fryslân* (1954) en fierder yn *Friesland toen, nu en straks* (1952) en *It Heitelân* (1954) side 168-171.
Werflân

**Werflân** of **wannellân** is lân dat iens yn de safolle jier fan brûker wikselt, meastal tsjin it gebrûk fan in oar perseel. 

Werflân is fakentiden in oerbliuwsel fan in nei billikheid (dus nei kwaliteit en lizzing fan de perselen) ferdielde mienskar, en kaam ek nei boelguodzjen noch wolris foar. It begryp komt noch allinnich foar yn lân- en fjildnammen.

## Sjoch ek
*
Sky

In **sky** is in lange latte om oer de snie foarútkomme te kinnen. Skys komme oarspronklik út Skandinaavje dêr’t de minsken dy brûkten om harren better ferpleatse te kinnen oer de snie dy’t op it lân lei. It wurd sky komt fan it âld-Noarske *Skiða*, dat 'rjochte planke' betsjut.
De foarm en útfiering fan de sky is ôfhinklik fan de foarm fan skyen dêr't dy foar brûkt wurdt.

## Alpine sky
De Alpine sky is in sky dêr't de skoech alhiel by oan de sky festset wurd. Dizze skys binne tarieden mei stielen ranen dy’t soargje foar in goeie fet op de snie. De foarmjouwing fan dizze skys ferskille fierder foar de ferskate foarmen fan it Alpine skyen.

## Noardske skys
De sky foar it Noardsk skyen is in sky dêr’t de foet allinne mei de noas by fêst sit oan de sky. Der binne ferskate Noardske skys, De lingte fan de sky hinget ôf fan de lingte fan de brûker fan de sky en de dissipline dy’t beöefene wurdt.

* De skyrin-sky foar de klassike styl is in sky dy’t yn it midden in bytsje bôgen is. Foar de sport is de breedte sa’n fjouwer oant fiif sintimeter. Dat jout net folle draachflak, mar foar de hurde sportloypes is dat genôch. Foar skirinnen as rekreaasje binne de skis krekt wat breder, en foar skyen dêr't gjin paden as spoaren binne, noch wat breder.

* De skyrin-sky foar de frije styl is wat koarter as de sky foar de klassike styl. Dizze sky is ek wat flakker as de sky foar de klassike styl.

* De skânsspring sky foar it skânsspringen kin allinne brûkt wurde foar it skânsspringen. En is sa’n 11,5 sintimeter breed en dizze sky mei ôfhinklik fan de lingte fan de springer wol 2,75 sintimeter lang wêze.

## Sitsky
De sitsky is in sky dy’t oarspronklik bedoelt wie foar minsken mei in beheining.
Der binne ferskate soarten sitskys; hokker soarte der brûkt wurde kin, hinget ôf fan de beheinings en hokker sport dien wurdt.

* Mono-sitsky: De mono-sitsky is in sitsje mei dêr in fearend frame ûnder dêr’t in alpine sky oan montearre wurde kin. De sky sit op deselde wize oan it frame fêst as dat in alpine sky oan en skoech fêst sit. Foar it lykwicht makket in skyer op in mono-sitsky gebrûk fan krukskys; dat binne koarte krukken dêr’t koarte skys oan fêst sitte. Dizze sitsky wurdt brûkt foar it alpineskyen.

* Bi-unique sitsky: De bi-unique sitsky is in sitsje mei dêr in net-fearjend frame ûnder, dêr’t twa alpine skys oan montearre wurde kinne. Dizze skys sitte op deselde wize oan it frame fêst as dat in alpinesky oan en skoech. Efter op de bi-unique sitsky kin as it nedich is in bûgel set wurde dêr’t in begelieder de sky mei beherskje kin. Fierders makket de skyer op in bi-unique sitsky ek gebrûk fan de krukskys foar it lykwicht. Ek dizze sitsky wurdt brûkt foar it alpineskyen.

* Skyrin-sitsky: De skyrin-sitsky is in sitsky dy't it measte liket op de hjoeddeiske prikslide, allinne sitte der ûnder de skyrin-sitsky net twa izers fan rêdens mar twa skyrinskys. Om foarút te kommen brûke de skyer skyrinstokken. De skyrin-sitsky wurdt brûkt foar it skyrinnen.

## Boarnen
* Feriening fan Beheinde Wintersporters.
Arent van Halmael

Jonkhear **Arent van Halmael** (Amsterdam, 17 oktober 1788 - Ljouwert, 29 septimber 1850) wie in jurist. Hy troude op 1 novimber 1820 mei Catharina Anna Ruitinga te Ljouwert.

Fan Halmael studearre rjocht oan de Universiteit Leien. Hy wie auditeur-militêr, earst yn Amsterdan, in jier letter te Ljouwert (1817). Hy hie niget oan Fryske skiednis, wie oprjochter en sintrale figuer fan 'Constanter' (1819) en die mei oan it 'Frysk Jierboek', 'Vrij Friesland' en Friesche Volksalmanak. Hy besoarge mei M. de Haan Hettema it *Stamboek van den Friese Adel* (1846). Wie, yn it Nederlânsk, skriuwer fan op de Fryske skiednis basearre toanielstikken (û.o. *Reinier en Willem v. Oldenbarnevelt*, 1825; *Ats Bonninga*, 1830; *Adel en Ida*, 1831; *Radboud de Tweede*, 1839), balladen, poëtyske ferhalen en proazastikken.

Hy wie beskermhear fan Wopke Eekhoff.

## Oar wurk
* *Bijdragen tot de geschiedenis van het tooneel, de tooneelspeelkunst, en de tooneelspelers, in Nederland* door Mr. A. van Halmael Jr. 

## Literatuer
* W. Eekhoff, *Voorlezing over het leven van Mr. Arent van Halmael Jr. en zijne verdiensten omtrent de geschiedenis en letterkunde van Friesland*, Warkum: Brandenburgh 1853.
*, Bodders. S. 429-430
*, Paden II
Trimunt

**Trimunt** is in buorskip yn de gemeente  Westerkertier yn de provinsje Grinslân. It bestiet út in tal ferspraat lizzende pleatsen en wenten tusken de A7, de grins mei de eardere gemeente Gruttegast en de grins mei de gemeente Smellingerlân yn Fryslân.

De namme Trimunt ferwiisd nei it kleaster *In Tribus Montibus* dat hjir stichte waard yn 1208. Oarspronklik hearde it ta de oarder fan de Benediktessen, mar yn de 14e iuw waard it troch it kleaster fan Aduard ûnder bewâld naam en waard it in Sistersjenser kleaster. It kleaster is sûnt lang ferdwûn en wat de krekte lizzing wie kin net mear fêststeld wurde.

Trimunt lei fan oarsprong op in sânrêch yn in grut heechfeangebiet. Nei de ûntginning dêrfan is in greidegebiet ûntstien mei ferskate petgatten dy't de ferfeaning noch te binnen bringe. Om Trimunt hinne is yn de jierren 30 fan de 20e iuw it *Untginningsbosk* oanlein. Dat bosk en omkriten wurde beheard troch Steatsboskbehear. Justjes benoarden de buorskip leit it lêste heidefjild fan it Westerkertier: de Jilt Dijksheide. 

Yn de Twadde Wrâldkriich is der op Trimunt in radarstasjon boud troch de Dútsers. De bedoeling wie dat dy de fleanbasis Ljouwert ta help wêze soe. It stasjon wie lykwols net foar it ein fan de oarloch foltôge. De bunkers fan dy basis stean noch yn it ûntginningsbosk, heal yn de grûn weisakke. By de april-maaiestaking yn 1943 binne sechtjin bewenners fan de tichteby lizzende Haarsterwei op Trimunt stânrjochtlik deasketten, ûnder harren in jonge fan 13. Ta harren neitins is in monumint, omjûn fan 16 iken op it eksekúsjeplak oprjochte, dêr't elts jier in 4 maaie hâlden wurdt. 

Trimunt waard oant 1985 trochsnien fan de Tramline Drachten - Grins. Oer it eardere trasee rint no in fytspaad.

Alle jierren is der op keninginnedei op Trimunt in motorcross.
Bearn Bilker

**Bearn Bilker** (Marrum, 12 desimber 1952) is in Nederlânsk politikus, earder boargemaster foar it CDA en pubisist.

## Wurkpaad
Hy begûn syn politike karriêre as gemeenteriedslid en wethâlder yn Ljouwert. Yn 2001 waard er beneamd ta boargemaster fan de gemeente Kollumerlân en Nijkrúslân dy't op 1 jannewaris 2019 opgie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.  

Bilker jildt as in saakkundige fan de adelstân, benammen fan de Oranjes en Dútske foarstenhuzen. Hy wurdt dêrom geregeldwei om help frege, b.g. foar telefyzjeprogramma's. Ut reden fan syn krewearjen op dit mêd is er foarsitter fan de stichting Nassau en Fryslân en fan de stichting Staten en Stinzen. Hy skriuwt dêroer yn it Frysk Deiblêd en is meiwurker oan Royalty Digest Quarterly en it telefyzjeprogramma *Blauw Bloed*.

Bilker is teffens fan de stichting Organum Frisicum. Bilker hat ek foarsitter west fan it bestjoer fan de teätergroep Tryater (1996-2002, fan 2002 oant 2012 foarsitter).

Ek waard er bekend omdat er de sloop fan de Ljouwerter Vegelinbuert trochset hat.

## Priveelibben
Hy wie troud mei Magda Jellema-Bilker, dy't op 28 july 2010 mei 64 jier kaam te ferstjerren. Yn oktober 2012 troude Bilker op 'e nij mei de Dútske Angelika Steiner yn Schloss Schwarzburg. It houlik helle de Dútske kranten.

## Underskieding
Yn april 2021 waard Bilker beneamd ta Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau foar syn jierrenlange ynset foar it iepenbier bestjoer yn Fryslân en syn frijwilligerswurk foar tal fan maatskiplike organisaasjes.

## Publikaasje
* *Een tussenweg is er niet. Biografie dominee J.H. Zelle (1907-1983)*, 2024. Oer dû Johannes Hendrikus Zelle
FC Barcelona

**FC Barcelona**, of ek wol **Barça**, is in sportklup út Barcelona. De klup heart foar manljusfuotbal by de Jeropeeske top. De klupkleuren binne pears (of granaatread)-blau (blaugrana) en it stadion fan de fuotbaklup hjit Camp Nou, Katalaansk foar 'Nij Fjild'. De grutte rivaal fan Barcelona is Real Madrid. De wedstriden tusken beide klups wurde 'El Clásico' (de Klassiker) neamd. In oare wichtige rivaal is RCD Espanyol, ek út Barcelona. Njonken de manljusfuotbalploech, hat de klup ek teams yn it frouljusfuotbal, sealfuotbal, rugby, basketbal, hânbal, follybal, softbal, rolhokky, iishokky, keunstriden, atletyk en hurdfytsen. De ferneamde slogan fan de klup is 'Més que un club', Katalaansk foar 'Mear as in klup'. Dat ferwiist nei alle ferskate sporten, mar ek nei de posysje fan de klup yn Kataloanje.

## Ferneamde (âld-)spilers

* Giovanni van Bronckhorst (2003-2007)
* Philip Cocu (1998-2004)
* Johan Cruijff (1964-1973)
* Samuel Eto'o (2004-2009)
* Josep Guardiola (1990-2001)
* Andrés Iniesta (2003-heden)
* Ronald Koeman (1989-1995)
* Patrick Kluivert (1998-2004)
* Diego Maradona (1982-1984)
* Lionel Messi (2004-heden)
* Johan Neeskens (1974-1979)
* Carles Puyol (2000-2014)
* Romário (1993-1995)
* Ronaldinho (2003-2008)
* Ronaldo (1996-1997)
* Christo Stoitsjkov (1990-1995)
* Xavi (1998-2015)
* Andoni Zubizarreta (1986-1994)
Jan Dijkstra (siseleur)

**Jan Dijkstra** (Snits, 11 desimber 1928 - dêre, 22 maart 2005) wie in siseleur út Snits. Syn oplieding krige er fan syn heit Pieter Dijkstra. Letter naam er de saak oer. Krige tekenlessen fan Dick Osinga. Wurke yn koper en tin. Jierliks waard troch him in koperen koekepanne makke foar de Sneker Panskipper.
Nicolaas Jan Waringa

**Nicolaas Jan Waringa** (Ljouwert, 31 maart 1878 - Rijswijk, 19 maart 1972)) wie in argivaris.

Wurke op argiven, sûnt 1923 waarnimmend gemeente-argivaris yn Apeldoorn en konservator museum Felua. Skreau in soad artikels yn de Ljouwerter Krante (*Tussen Flie en Lauwers*, 511 siden). Notearre sa'n 2500 grêfskriften (Ryksargyf fan Fryslân yn Ljouwert), samle ek in soad folkloristyske feiten (Drachten, Aldheidkeamer).

Skreau *Friese plantlore* ( 1952).

Waringa kaam te hôf yn De Pein.
Heinze van Warners

**Heinze Tymens van Warners** (It Wytfean, 6 maart 1847 - Wurdum, 27 juny 1913) wie in ûnderwizer mei niget oan muzyk.

Wurke mei oan *[[For Hûs en Hiem]]*, stie yn Arum en krewearre foar de Fryske (berne)sang.
Welgelegen (Jobbegea)

**Welgelegen** is in streek benoarden de Tredde Slûs en leit yn de doarpen Jobbegea, Hoarnstersweach, Lippenhuzen en de Himrik yn de gemeente It Hearrenfean. De namme komt mooglik fan in earder kafee mei dizze namme. Yn 1848 stiet de namme op in kaart. Yn de sechtiger jierren fan de 20e iuw is dêr in wei kaam mei de namme 'Welgelegen', en in rekreaasjebosk.
Warf

In **warf** is in  'opsmiten' hichte, dêr't yn de Midsiuwen rjochtsprutsen waard; "hichte dêr't it ding hâlden wurdt". Al nei it gebiet wêrfoar it belutsen gerjocht kompetint wie, ûnderskiede it Aldfryske rjocht de *landis Werf* of *hagere Werf* foar it lân en de *smela Warf* (lytse rjochtbank) foar in ûnderdiel fan it lân.

As heechste rjochterlike kolleezje fan de Ommelannen ûntwikkele him yn de lette 14e iuw in Miene Lâns-Werf, wêryn neist Ommelanners ek stedsmagistraten fan Grins sitting hiene.

## Keppeling om utens
* Warf en werf
Ding

In **ding** (Aldfrysk: *thing*) wie in folksgearkomst foar rjochtspraak en wetjouwing yn de iere en hege Midsiuwen, earst yn de iepen loft. It Aldfryske rjocht ûnderskiede de 'echte Dingen' ('afta thing' of 'liodthing' (folksding)), trije kear jiers hâlden ûnder lieding fan de skelta en, dêr't alle * frijen* komme moasten en it troch de greve of dy syn fertsjintwurdiger late 'bodthing', ienris yn de fjouwer jier, dat folge wurde koe troch it 'fimelthing'. De funksje fan dit lêste is ûnwis. Utsein dizze Dingen wiene der ekstra sittings foar driuwende saken, bygelyks swiere misdriuwen. Dizze ferkringe yn de lette Midsiuwen de oarspronklike fêste Dingen.

## Dingtaal
In formulier dat yn de Germaanske mûnlinge proseduere- op straffe fan ferlies fan de saak- troch partijen of harren taalmans (prosesfertsjintwurdigers) wurdlik, sûnder fersprekken op haperjen sein wurde moast. De Aldfryske Dingen binne dialogen tusken partijen, skelta en asega. Inkele wichtige dingtalen steane yn it jonge Skoutenrjocht: it Jus Municipale Frisonum befet ôfsûnderlike dingtaal foar in oanklacht wegens deaslach.
Jorit Martens

**Jorit Martens** (Tsjom?, ? – by Dúntsjerk, 1628), wie in Frysk seeman, 26 jier âld , dy't nei de ferovering fan de Sulverfloat ûnder Piet Hein by Dúntsjerk sneuvele oan board fan it jacht "d'Eenhoorn" fan de Admiraliteit fan Amsterdam.  

Yn Tsjom is de Jorit Martensstrjitte nei him neamd.

## Grêf
Jorit syn grêfsark is ûnderdiel fan de flier fan de tsjerke fan Tsjom. Grêfskrift: 

:„Als d'Admirael Pijt Heijn in bracht des vijants
:silver vloot
:„Raeckt d'Eenhoorn clecn alleen in noot van 2
:Duinckerkers groot.
:„Ach Jorit Marlens was opt jacht doen superchargelet
:„Bleef doot met meest alt volck, doch 't schip
:wort noch Godlof ontset.
Frouljusboarst

In **frouljusboarst**, ornaris gewoan **boarst** neamd, is in lichemsdiel dêr't eltse (sûne) frou twa fan hat: har **boarsten**, dy't as funksje hawwe om troch molkklieren tatemolke ôf te skieden dy't as boarstfieding tsjinje kin foar in poppe. Boarsten binne in sekundêr geslachtskenmerk fan de frou, mar hawwe ek seksuele funksjes. It Latynske wurd foar boarst is *mamma* (meartal: *mammae*, de wittenskiplike namme foar de klasse sûchdieren is dan ek *Mammalia*), dizze term wurdt no noch brûkt yn de medyske wrâld.

## Anatomy
De frou hat twa boarsten dy't molkklierweefsel, fetweefsel en bynweefsel befetsje. De boarst wurdt bedutsen troch de hûd en eltse boarst hat in spien. Beide boarsten hawwe teffens in útrinner fan weefsel nei de earmsholte, de útrinner fan Spense. De grutte fan de boarsten hinget ôf fan it parsje fetweefsel. De grutte fan de boarsten ferslit dêrom tige tusken froulju. Mannen hawwe oars ek boarstweefsel, mar dat is mar in bytsje. At in arts nei in ôfwiking yn it boarst siket, ferdielt er it boarst yn kwadranten om de spien hinne om it plak sekuer oan jaan te kinnen.

### Molkklierweefsel
De boarsten hawwe molkklieren. At in frou swier is wurdt it hormoan prolaktine mear as oars oanmakke. Troch dat hormoan begjinne de molkklieren molke te produsearjen. De molke streamt troch de molkgonkjes yn it boarst nei de spien ta dêr't de poppe oan loarkje kin.

### De spien
Eltse boarst hat ién spien dy't troch in spienhôf (of *[[areola]]*) omjûn wurdt. De kleur fan de spienhôf fariearet fan ljochtrôze oant donkerbrún. De spienhôf hat in stikmannich klierkes, de sebakeuze klieren, ek wol klierkes fan Montgomery neamd, dy't faak as lytse rûne bultsjes om de titte te sjen binne. Meastal binne de spienen dan opswold. At de frou it kâld hat of hjit is binne de spienen meast stiif.

### Oare weefselsoarten
Neist de molkklierweefsel en fetweefsel befettet de boarst ek bynweefsel en de ligaminten fan Cooper, dy't it boarst stevigens jaan moatte. In frou dy't it boarst jout, hat folle mear klierweefsel as ien dy't dat net docht. De boarsten lizze op de musculus pectoralis minor (lytse boarstspier) en de musculus pectoralis major (grutte boarstspier), de spieren dy't oer de boarstkas rinne en brûkt wurde foar it bewegen fan de earms en skouders.

### Bloedfetten en senuwen
It weefsel fan de boarsten wurdt fan bloed foarsjoen troch slachieren, wylst de ôffier fan bloed troch mear as ien ieren fersoarge wurdt. Lymfefetten bringe smoargens fan it boarst nei de lymfklieren yn de earmholtes, en ek nei lymfeklieren by de boarstbonke.

By manlju en foulju befetsje de spienen in protte senuwúteinen en bloedfetsjes, sadat dy tige gefoelich binne. De spienen fan manlju én froulju kinne hurd wurde troch kjeld of seksueel oars wurden, mar ek by guon oare emoasjes.

## Sjoch ek
* Boarstfergrutting
* Boarstferlytsing
Bente Wassenaar

**Bente Willems Wassenaar** (Froubuorren, 18 novimber 1796 - dêre, 19 maart 1888) wie in foarútstribjende boer dy't der altyd nei stribbe om syn wurktugen te ferbetterjen. Doe't er noch gjin siedmasine yn Fryslân fûn wurde koe, hie hy der wol ien. Hy buorke op sate Schoonoord oan de Alde Biltdyk ûnder Froubuorren.

Wie befreone mei Rinse Posthumus fan Waaksens, Worp van Peyma te Ternaard en Roelof Hessels Hommema en wie lid fan feriening De Dageraad.
Kompenije

De **Kompenije** is in gebiet wêr de feanen ûntgûn waarden troch de hearen Kompanjons. Benammen de leefomstannichheden fan de bewenners oan de wiken wienen ferskuorrende min.

Yn Fryslân binne dêr de Drachtster Kompenije, De Kompenije foar de Jobbegea Skuorregeaster Kompenije en de Hoarnstersweachster Kompenije, en de Aldhoarnester Kompenije.
Voltaire

**François-Marie Arouet**, better bekend ûnder syn pseudonym **Voltaire** (21 novimber 1694 - 30 maaie 1778), wie in Frânsk skriuwer en filosoof. 

Voltaire wie ien fan de grutte filosofen fan de Ferljochting en foaroanman yn de striid foar frije mieningsutering en de rjochten fan de minske. Dêrneist leaude Voltaire oan it Deisme.

Yn 2007 waard troch in klant fan Tresoar in briefke ûntdutsen dat skreaun wie troch Voltaire. It briefke is in reaksje op in oersetting yn it Nederlânsk dy’t P.A. de Huybert van Kruiningen makke fan in troch Voltaire skreaun lofdicht op de Fryske politikus Willem fan Haren. It bysûndere oan it briefke is dat dy yn it Nederlânsk skreaun is. Dêrfoar wienen der noch gjin Nederlânske teksten fûn fan Voltaire.

## Bibliografy

Seleksje út syn wurken:
* *Oedipe* (1718)
* *Henriade* oer Hendrik IV (1723)
* *Histoire de Charles XII* (1731)
* *Zaïre* (1732)
* *Lettres philosophiques* (1734)
* *Alzire ou les Américains* (1736)
* *Mahome*t (1742)
* *Zadig, ou la destinée. Histoire orientale* (1747)
* *Le siècle de Louis XIV* (1751)
* *Le Micromégas*, in filosofyske ferhelling (1752)
* *Sokrates* (1755), in toanielstik fan J. Thomson, [pseud.]: uut it Frans forfryske fen Knillis Jorrits Posthumus te Sint Anna http://books.google.nl/books?id=5vw9AAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false
* *Essai sur les moeurs et l'esprit des nations* (1756)
* *Poème sur la loi naturelle et Poème sur le Désastre de Lisbonne* (1756)
* *[[Karel XII fan Sweden|Karel XII]]* (1756)
* *[[Candide]]* (1759)
* *L'Extrait de sentiment de Jean Meslier* (1762)
* *Traité sur la tolérance* (1763)
* *Dictionnaire philosophique* (1765)
* *L'Ingénu* (1767)
* *La Princesse de Babylone* (1768)
* *Irène* (1778)
Feneetsje (provinsje)

De provinsje **Feneetsje** (*Italjaansk: Venezia*) is in part fan de Noard-Italjaanske regio Feneto. Yn it noarden grinzget de provinsje oan de provinsje Pordenone, yn it easten oan de provinsjes Treviso en Padua, en yn it suden oan de provinsje Rovigo. De provinsje wurdt troch de provnsje Padua yn twaen dield. De haadstêd, Feneesje (stêd) leit in it noardlike, grutste part.
Abraham Wassenbergh

* Abraham Wassenbergh (keunsthanneler), keunsthanneler út Makkum
* Abraham Wassenbergh (predikant), predikant yn Lekkum
* Arnoldus Wassenbergh (predikant en historikus), út Sint Anne (1790-1864)
Abraham Wassenbergh (keunsthanneler)

**Abraham Wassenbergh** (Makkum, 26 novimber 1897 – Dimter, 25 augustus 1992) wie in keunsthanneler út Makkum. Kenner fan de Fryske portretkeunst en de Fryske goud- en sulversmeikeunst. Nei him binne de sulverkeamers yn it Frysk Museum neamd.

Wurke yn de keunsthannel, promovearre oan de Sorbonne yn Parys op *L'art du portrait en Frise au 16me siècle* (Leien, 1934). 

Wie direkteur fan it Frysk Museum (1936).

## Ferskaat
Wassenbergh wie dejinge dy't de identiteit fan de Noard-Nederlânske keunstskilder Adriaen van Cronenburg fêststelde, op grûn fan dy syn ûngewoane hantekening, *A.a.a.a. van Cronenburg*, in kryptogram: Aaaa=A drie aen.

## Wurk
* *L'art du portrait en Frise au 16me siècle*  (1934)
* *Portretkunst in Friesland in de 17de eeuw* (1949).
* *Musea en monumenten in friesland* (mei S.J. van der Molen, 1964)
* Fernijde, fannijs besjoene en fermeardere werprintinge fan Elias Voet: *Merken van Friesche goud- en zilversmeden* (mei E.J. Penning,  1932, 1974)
Wettergeuzen

**Wettergeuzen** wienen frijheidsstriders dy't om 1567 útwykten. In soad Fryske wettergeuzen fan alderlei komôf wykten ûnder oaren fan Emden út, nei de Slach by Jemmingen, namen in soad minsken diel oan de lângongen fan de wettergeuzen.

Se foarmen earst in tuchtleaze binde desperado's , fol haat tsjin de Spanjerts en de roomske tsjerke. Kleasters mnoasten it faak ûntjilde. Har oanfallen op de Fryske kusten ( East-Dongeradiel, It Amelân, Warkum) barden ûnsystematysk, mar de steedhâlder Caspar de Robles koe har net de baas. Bekende nammen binne ûnder oare Jan Abels, Pibo fan Harda, Jan Bonga, Hartman Gauma Jelle Eelsma, Doeke fan Martena Homme fan Hettinga, Douwe fan Glins en Berthold Entens.

Earst nei de ferovering fan Den Briel ( 1672) komt der wat oarder en wurde de frijbûtsers dissiplinearre soldaten. Dan ferdwynt ek de namme. Fryslân levere likernôch likefolle wettergeuzen as Hollân en Seelân meiïnoar. Ut it Aldfryske gebiet kaam 60% fan it totaal.
Pibo fan Harda

**Pibo fan Harda** (Ternaard, 1540 - It Amelân 23 febrewaris 1571) wie in Frysk frijheidsstrider. Wykte út nei Emden. Sneuvele op in tocht fan de wettergeuzen, dêr't er net by hearde.
Douwe fan Glins

Jonkhear **Douwe fan Glins** (Glinstrastate, Dronryp - 20 maaie 1573, Grins) wie in Fryske frijheidsstrider.

Hy moast yn 1567 flechtsje foar de hartoch fan Alva en gie mei syn húshâlden nei Emden. Hy gie by de wettergeuzen en wie der op 1 april 1572 by doe't De Bryl ynnaam waard. Op 15 maaie 1573 waard er finzen naam by Rottum wêrnei't er yn Grins ûnthalze waard.

Hy wie troud mei Tjets fan Galama.

## Keppelings om utens
* Genealogy Van Glins troch Simon Wierstra.
* Glins in Dronrijp op Stinsen in Friesland.
* Ton Oosterhuis oer de rol fan de adel by de Nederlânske Opstân.
Carel George fan Wassenaer Obdam

Greve **Carel George fan Wassenaer Obdam** (De Haach, doopt 6 febrewaris 1733 - dêre, 21 july 1800), wie hear fan Twickel. 

Yn Fryslân bekend as grytman fan Frjentsjerteradiel (1758) en dykgraaf fan wetterskip de Fiif Dielen Seediken. Skonk in fraaie drinkbeker oan dit wetterskip.

Fierde in pamflettestriid mei Petrus Camper, wêroan ek Jean Henri van Swinden en Everwinus Wassenbergh meidiene. Hy rjochte de Stiennen Man op foar Caspar de Robles en wie foarsitter fan de Ried fan Steat en ambassadeur. Ferliet Fryslân yn 1785.
Homme fan Hettinga

**Homme fan Hettinga** (De Hommerts?, ? - ?, foàr 23 april 1574), wie grytman fan Baarderadiel, ûntfanger-generaal fan de omslach fan floreenrinte (1558-1567). Flechte as herfoarme yn 1567 nei Emden. Stried by Heiligerlee en Jemmingen, wie as wettergeus ûnder oare by de ynnimming fan De Bryl. Hy wie de heit fan Taco fan Hettinga.
Rinsma Pôle

**Rinsma Pôle** is in natoer- en rekreaasjegebiet by Driesum. It is in earder baggerdepot fan de Petsleat /- De Swemmer en yn 1972 oanlein. It depot is yn 1985 feroare yn rekreaasje- en natoerterrein Rinsma Pôle. Oan de Swimmer binne lisplakken foar boaten.
De Vrije Gedachte

**De Vrije Gedachte** is in frijtinkersferiening dy't oprjochte waard yn 1856 as **De Dageraad**, op oanmoediging fan de natoerûndersiker Junghuhn, troch. 

De Dageraad besocht de wierheid te sykjen lâns natuerlike en reedlike wei. Har orgaan hjitte ek De Dageraad, (letter 'De Vrijdenker', mei it motto: *Magna est veritas et praevalebit* ('Machtich is de wierheid en sy sil triomfearje'). Der waard kontakt socht mei de opkommende arbeidersbeweging (Ferdinand Domela Nieuwenhuis, Vitus Bruinsma). Ek troch de útjefte fan brosjueres waard it doel neistribbe. Bekend is: *Dûmny, pastoar en rabbi* fan de Ljouwerter ûntfanger J.G. ten Bokkel.

Yn Fryslân wie de Dageraadpropaganda fel en hie se wol súkses. Ferskeidene ôfdielings waarden oprjochte, ûnder oare Ljouwert en Sint Jabik. Dizze propagande waard noch fersterke troch it optreden fan Multatuli, dy't hjir in soad ferearders fûn (ûnder oare Waling Dykstra). De ynfloed fan De Dageraad wie grut genôch ûnder it boargerlike liberalisme en ûnder de arbeiders yn de Feanstreken en It Bilt. Omdat de tsjerklikheid faak mar tradysje wie, hienen de frijtinkers in protte súkses. De bûtentsjerklikheid is net te ferklearjen sûnder de propaganda fan De Dageraad.

Fan 1957 ôf is de feriening fuortset ûnder de namme: **De Vrije Gedachte (Vereniging tot bevordering van zelfstandig denken)**. Yn 1978 waard dy namme feroare yn **Vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte**.
Berthold Entens

**Barthold Entens fan Mentheda**, ek wol Berthold Entens, (1539 - 27 maaie 1580), wie in Grinslanner wettergeus en jonker út de omkriten fan Grins, dy't it besit hie oer Middelstum en Dorwert. Wie in fjochtersbaas en bestried as luitenant-kapitein de Spanjerts dêr't er koe. Weage as wettergeus in soad lângongen yn Fryslân. (Noardeasthoeke, It Amelân en Warkum).

Barthout, of Bartholt Entens wie in grut tsjinstanner fan it roomsk-katolisisme en de prekers dêrfan. Nei de Slach by Heiligerlee yn 1568 bruts by Entens hielendal de bân en terrorisearre hy ferskate roomske kleasters, lykas op Rottum. Hy ferlei syn oandacht nei it Waad, hâlde hûs op Flylân en Skylge en ferovere ferskate keapfardijskippen yn de perioade 1569-1570.

Hy foege him om 1571 by de wettergeuzen en wie by de Ynname fan Den Briel en Flissingen. Yn juny 1571 krige hy it kommando oer in float fan 30 skippen om Dordrecht yn te nimmen. Entens die dêrnei mei oan it Belis fan Goes (1572), wat op neat útrûn en bleau dêrnei op Walcheren, dat plondere waard.

Yn 1577 waard Entens troch Willem fan Oranje weromstjoerd nei syn bertestreek Grinslân. Ein febrewaris 1580 joegen de Steaten fan Fryslân him it befel oer in garnizoen yn 'e regio Ommelannen. Dêr smeide er in komplot om de macht te gripen yn 'e stêd Grins. Neffens in ûnderskepte brief fan Entens oan 'e protestantske boargemaster Reidt Alberda soene Entens en syn leger op 3 maart 1580 om 11.00 oere foar de Heerenpoarte stean en troch de protestanten talitten wurde om de stêd yn te nimmen. De katolike stedsried naam de nedige maatregels en ruilde tegearre mei stadhâlder Rennenberg it kamp fan 'e rebellen yn foar dat fan Parma.

Op in jûn ûnder it Belis fan Grins (1580) dat Entens dronken hie, stuts er syn holle út in sjitgat doe't der krekt in kanonskûgel yn syn rjochting ôfsketten waard. Sa rekke er dea.
Morgenrood

It liet **Morgenrood** heart ta de klassikers fan it sosjalistyske repertoire. It waard foar de Twadde Wrâldoarloch faak songen op sosjalistyske gearkomsten en wie tanksij it koar De Stem des Volks ek faak op de VARA-radio te hearren.

It liet waard yn it begjin fan de 20e iuw komponearre troch Otto Willem de Nobel; de tekst is fan Dirk Jelles Troelstra (broer fan Pieter Jelles Troelstra). 

## Tekst
:*Morgenrood, uw heilig gloeien*
:*Heeft ons steeds den dag gebracht*
:*Breek toch door, o lichtvernieuwer*,
:*In den groten volk'rennacht*
:*Laat uw gloren hope geven*
:*Hun die worst'len in den nacht*
:*Geef hun moed in 't voorwaarts streven*
:*Tot hun 't daglicht tegenlacht*
:*Tot hun 't daglicht tegenlacht*

:*Morgenrood, in worst'lend zwoegen*
:*Hebben zij naar u gesmacht*
:*En in de nachten, treurig duister*,
:*Uw verlossend werk verwacht*
:*Roze gloed kleurt reeds de wolken*
:*D'ochtendwind ruist door de blaân*
:*Weldra is voor alle volken*
:**t Schitterend zonlicht opgegaan''
:**t Schitterend zonlicht opgegaan*\

== Keppeling om utens ==
*[http://www.youtube.com/watch?v=oQV-NJMrDdI *Morgenrood'' troch De Stem des Volks]
Glydmiddel (seks)

In **glydmiddel** is in floeistof of floeibere substânsje dy't brûkt wurdt by it masturbaasje of de geslachtsmienskip. 

Ornaris skiedt de fagina by seksuele opwining sels floeistof ôf, en komt der foarfocht út de penis, wêrtroch't smarring oanwêzich is. By in part fan de minsken is dat net genôch of is der hielendal gjin ôfskieding, wêrtroch't in glydmiddel nedich wêze kin. Ek foar minsken dy't wol genôch ôfskieding hawwe kin it glydmiddel noflik wêze, en eventuele pine en dêrmei gearhingjende stress tsjingean.

Der binne ferskate soarten glydmiddels mei elk harren eigen kenmerken en foar- en neidielen.
Bisdom Ljouwert

It **bisdom Ljouwert** is in earder bisdom fan de roomsk-katolike Tsjerke dat fan 1559 oant 1580 bestien hat. Yn syn koarte bestean hat it bisdom Ljouwert mar twa biskoppen kend. Troch fûle tsjinstân fan de befolking hat allinnich Cuneris Petri (1531- 1580) as biskop setele. Dit wie ek allinnich mooglik troch swiere militêre befeiliging fan de troepen fan hartoch fan Alva.

Om dizze destiidske oprjochting fan it bisdom is yn 2006 it bisdom Grins omdoopt ta Grins-Ljouwert. De Bonifatiustsjerke wurdt sjoen as ko-katedraal fan it bisdom.

## Biskoppen fan it eardere bisdom Ljouwert
*Remigius Driutius (1561-1569)
*Cuneris Petri (1569-1580)
Anno Houwing

**Anno Houwing** (Wedde, 9 oktober 1905 - Ljouwert, 29 novimber 1983) wie in Nederlânske fersetsstrider en plysjekommissaris fan Ljouwert yn de perioade 1946-1968.

Houwing begûn syn karriêre yn 1925 by de gemeenteplysje Grins, dêrnei yn Hilfertsom en Assen. Waard yn 1940 beneamd ta ryksresersjeur by it parket fan de Prokureur-Generaal fan it parket fan Plysje by it Gerjochtshof yn Ljouwert. Hy naam ûntslach doe't er troch de Dútske besetter nei Den Haach oerpleatst waard en belanne yn it Fryske ferset. Hy wurdt beskôge as geastlik heit fan it Feemgerjocht. Nei de oarloch waard er beneamd ta kommissaris fan 'e plysje yn Ljouwert. Yn dy funksje joech er ûnder oaren opdracht om in demonstraasje foar it gerjochtshof yn Ljouwert mei hurde hân út elkoar te driuwen. In barren dat letter bekend kaam te stean as Kneppelfreed.
Iisherberch

In **iisherberch** of **wetterherberch** wie in herberch dy't meastentiids op in krusing fan wetters stie en winterdeis in soad klandyzje hie fan reedriders. Der wie boerekofje te krijen en jûns klonk de fioele.

Bekend wienen De Dille (by Easterwierrum), Bartlehiem, Burdaard, Hulkenstein (Easterlittens), Abbegeasterketting, Altenburch (by Tytsjerk), Froskepôle (súdeast fan Ljouwert), Oostergo (Grou, Galamadammen (by Koudum), Aldskou (by Akkrum), Burgumerdaam en Dokkum. Yn de 20e iuw binne de measte ferdwûn.

## Keppeling om utens
*
Slieker Film

**Slieker Film**, earder **Filmhûs Ljouwert** neamd, is in filmteäter yn Ljouwert. 

## Skiednis
It Filmhûs begûn as ûnderdiel fan it Frysk Filmsirkwy op 14 septimber 1975 mei de foarstelling fan *[[Ne Touche pas à la femme blanche]]* yn it jongerensintrum Hippo yn Ljouwert . Troch de ynset fan yn 1979 oprjochte wurkgroep  koe fan 15 jannewaris 1983 ôf yn de soasjeteitsseal fan it âlde gebou fan De Harmonie hast alle dagen films fertoand wurde .

Yn 1988 ûntstienen de earste plannen foar in nije stedsskouboarch De Harmonie oan it Ruterskertier, dêr't ek romte foar it Filmhûs yn meinomd wie  en seis jier letter koe it fernijde pân har doarren iepenje . It Filmhûs krige 1994 plak yn de kelders fan de De Harmonie. 

Maart 2013 krige it filmhûs in nije namme, *Slieker Film*, ferneamd nei bioskooppionier Georg Christiaan Slieker.  en waard it fêstige yn it nije Frysk Museum op it Wilhelminaplein.

## Oanbod
It Filmhûs rjochtet him benammen op arthousefilms, dy't minder publyk lûke as *mainstream*-kaskreakers. De films binne faak inte op in mear kulturele of artistike ynstek as it meastentiids Amerikaanske oanbod fan reguliere bioskopen, al wienen ek films as Bowling For Columbine en The Pianist in grut súkses yn it Filmhûs. Elke moandeitejûn draait in film yn it jongerenprogramma Moviezone.

Der binne twa sealen fan 72 en 28 sitplakken en der wurde deis twa oant fjouwer films sjen litten, meastentiids jûns. Utsein de simmermoannen wurde sneins ek middeis foarstellingen fersoarge. Sûnt maaie 2012 is Slieker Film hielendal digitalisearre. It 35mm-tiidrek waard ôfsletten mei de fertoaning fan filmklassiker Casablanca. De grutte seal hat in 5.1 Dolby SRD-ysnstallaasje.

## Sjoch ek
*Sintrum foar Film yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Offisjele side
Sintrum foar Film yn Fryslân

It **Sintrum foar Film yn Fryslân** is in organisaasje, fêstige yn Ljouwert, dat soarch draacht foar de eksploitaasje fan de filmhuzen yn Ljouwert, It Hearrenfean, Drachten en Snits, it Frysk Film Argyf en it Noardlik Film Festival.

## Sjoch ek
*Filmhûs Ljouwert

## Keppeling om utens
*Offisjele webside
*Filmhûs Ljouwert
*Filmhûs Drachten
*Filmhûs It Hearrenfean
*Filmhûs Snits
*Frysk Film Argyf
*Noardlik Film Festival
Felstbank

In **fels(t)bank** of **izeroerbank** is in hurde opheaping fan izer (izeroxyde-hydraat), ticht ûnder it meanfjild. 

Fels is izerhâldend sedimintêr stiente dat ûntstien is troch it delslaan fan izerferbinings út wetter troch oksidaasje.
It oploste izer wurdt oanfierd troch grûnwetter, troch rivierwetter, troch útleagjen fan de boaiem of troch opwâljend izerhâldend parswetter. In inkele kear sit it yn de klaailiem.
Oksidaasje kin op plakken dêr't soerstof yn 'e boaiem komme kin op hyltyd it selde plak en it grûnwetterpeil konstant is of boppen in wetterstagnearjend laach sa as klaailiem. 
As beken of rivieren oerstreame kin op de omlizzende feangûn troch oksidaasje oan it oerflak fels ôfset wurre. Ek op deksân komt fels foar .

Troch de fels ûntstiet in ûntrochlitbere laach en kinne puollen, marren of petgâten ûntstean .

It wurdt benammen fûn yn lege streken dy't in rol spylje yn de ôfwettering fan in gebiet, yn Fryslân bygelyks yn de leechten fan de Linde en de Tsjonger. It izer komt fan útleaging fan de hegere grûnden oan de kanten fan de rivier of is meifeart troch it wetter út feangebieten. In felstbank ûntstiet as it yn it grûnwetter oploste izer mei de loft yn oanrekking komt en delslacht. 

It oer of fels(t) wurdt wûn foar yndustriële doelen.

## Literatuer
* : *De Oostnederlandse Hoogovens*.
* : *Uit IJzer gegoten* (1982).
* : *Levend Land; de geografie van het Nederlands Landschap*.

## Keppelings om utens
* Izeroer op geologievannederland.nl
* It Nederlânsk Izermuseum / Skiednis fan de izeroerjitterij yn Ulft (www.nederlandsijzermuseum.nl)
* Izeroer út streamdellings (www.drentscheaa.nl)
Rolpeal (peal)

In **rolpeal**, ek **draaipeal** of **rôlepaal** neamd, is in peal dy't eartiids brûkt waard as helpmiddel by it jeien fan skippen. Dêrby waard it skip – by ferfier fan passazjiers trekskûte neamd – mei in tou foarút lutsen troch minsken of in hynder dy't dêrby oer it jaachpaad rûn.

Rolpeallen stienen op plakken dêr't kanalen, fearten en sleatten in bocht makken. De line tusken de trekskûte en trekker waard by it nimmen fan skerpe bochten om in rol- of draaipeal lein. De skipper soarge, troch it jaan fan tsjinroer, dat de boat sûnder de kant te reitsjen de bocht om kaam.

In rolpeal wie in stevige stielen konstruksje mei oan de boppe- en ûnderside in each. In dizze eagen rûn in houten of stielen rol, dêr't de line lâns rôle. Dêroan ûntlient de 'rolpeal' ek syn namme. Der binne yn Fryslân net folle rolpeallen mear, allinnich yn Dokkum (replika oan Strobosserwei lâns de Strobosser Trekfeart), Haulerwyk (izeren oan de Kromme Elleboog by T-splitsing fan de wei nei Feanhuzen) , Starum (by de haven oan it Johan Willem Frisokanaal) en by Strobos oan de Strobosser Trekfeart nei Lytsewâld steane guonnens. Ek yn Grinslân steane rolpeallen, trije hjirfan binne Ryksmonumint. Ek yn Drinte en Súd-Hollân steane noch inkele orizjinele rolpeallen. Fierders steane der oan de Utertse Fecht, tusken Ald-Zuilen en Maarssen, noch in twatal sokke peallen. Dit binne lykwols replika's. De rolpeal by Maarssen waard yn 2005 ynhuldige.

## Ferskaat
* *Rolpaal* is ek de namme fan in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf en fan in buorskip yn de gemeente Westland yn Súd-Hollân.


Ofbyld:Feerwerd - rolpalen.jpg|Rolpeallen by it Oldehoofsch kanaal ûnder Feerwerd
Ofbyld:Leenstertil met rolpaal.jpg|Rolpeal by it Hunsingokanaal (Leenstertillen)
File:IJzeren paal aan het jaagpad langs de rivier - Delft - 20401238 - RCE.jpg|Rolpeal oan de Delftsche Vliet
Willem Bastiaan Tholen

**Willem Bastiaan Tholen** (Amsterdam, 13 febrewaris 1860 - Den Haach, 5 desimber 1931) wie in Nederlânsk keunstskilder. 

Tholen waard berne as soan fan de skilder, en lettere keunsthanneler, Pieter Hendrik Hermanus Tholen en Johanna Maria Arendsen. Fan syn fyfde jier ôf waard er grutbrocht yn Kampen. Op de legere skoalle waard er freonen mei Jan Voerman. Yn 1876 waarden beide  tagelyk talitten op de Ryksakademy yn Amsterdam, dêr't se ûnder oare skilderles krigen fan August Allebé. 

Tholen wenne en arbeide yn ferskillende plakken yn Nederlân. Hy krige û.o. les fan Paul Joseph Constantin Gabriël. Fan 1877 oant 1878 hâlde er yn Delft ta. Dêr krige Tholen les fan Adolf le Comte en helle de akte M.O. rjochtlinich tekenjen oan de Polytechnyske skoalle. De natoer wie foar Tholen de grutste boarne fan ynspiraasje. 

Tholen troude yn 1886 mei Jacoba Suzanne Muller, dy't yn 1918 stoar. Hy troude fannijs yn 1919 mei Lita de Ranitz. Hy wenne en wurke yn De Haach yn de saneamde Kanaalfilla. Hy wie lid fan it keunstnersgenoatskip Pulchri Studio yn De Haach. 
Hy ferstoar yn desimber 1931 yn de âlderdom fan 71 jier yn syn wenplak De Haach. Hy waard beïerdige op de *Nieuwe Begraafplaats* oan de Soerenseweg yn Apeldoarn yn it grêf fan syn heit. 

Syn wurk waard yn 1903 bekroand mei de 'gouden medalje', beskikber steld troch keninginne-mem Emma. 

Tholen syn wurk is te sjen yn in soad museums, ûnder oaren yn it Boijmans van Beuningen en it Ryksmuseum Amsterdam.

## Galery

Ets van W.B. Tholen.jpg|Skuorre mei Baarch
WLANL - p vanderree - Achter de Dam (Enkhuizen), Willem Bastiaan Tholen.jpg|*Achter de Dam* (Inkhuzen)
20140613 Rivierlandschap bij Giethoorn Willem Tholen.jpg|Rivierlânskip by Giteren
Willem Bastiaan Tholen - Zomers boerenlandschap.jpg|Simmerlânskip
Willem Bastiaan Tholen - Zuiderzee bij onstuimig weer.jpg|Sudersee by rûzich waar
Willem Bastiaan Tholen - Zomerdag in het bos.jpg|Simmerdei yn 'e bosk
Wrâldfederaasje fan Grutte Tuorren

De **Wrâldfederaasje fan Grutte Tuorren** (*World Federation of Great Towers*) is in ynternasjonale feriening fan de kedizers of eigners fan hege tuorren en wolkekliuwers. De feriening is oprjochte yn 1989. Om yn de list te meien moat de toer in foar it publyk tagonklik útsjoch-, observaasjepunt hawwe. Alle gebouwen dy't oan dat betingst foldogge kinne lid wurde; dochs binne der in tal tige hege struktueren dy't oan de kriteria foldogge dy't net lid binne, lykas Burj Khalifa, Taipei 101, it Shanghai World Financial Center en de Willis Tower.

## De Tuorren
Der hearre 26 tuorren ta de federaasje. Fan heech nei leech binne dat:

## Keppeling om utens
* Offisjele Site
Edzo Hendrik Waterbolk

**Edzo Hendrik Waterbolk** (Ikkerwâld, 5 desimber 1915 - Haren, 9 augustus 2000) wie in histoarikus.

Hy promovearre yn 1952 yn Grins op *Twee eeuwen Friese Geschiedschrijving* en waard learaar skiednis yn Haarlim. Artikels fan syn hân ferskynden yn It Beaken en * Bijdragen voor de geschiedenis der Nederlanden*.
Wetterlieding

In **wetterlieding** is in lieding wêrtroch wetter transportearre wurdt fan A nei B. Mei in wetterlieding wurdt meastentiids de lieding foar it transport fan drinkwetter bedoeld. Dizze liedingen lizzen yn haadsaak yn de grûn mar lizze ek yn huzen en gebouwen. De wetterliedingen kinne fan ferskillend materiaal makke wêze, lykas koper, lead, polyeteen (PE), polyvinylgloride (PVC), getten izer, asbestsemint ensfh.. De drinkwetterfoarsjenning en -kwaliteit- is yn Nederlân regele yn de Wetterliedingwet en it Wetterliedingbeslút. Boppedat jildt de Kaderrjochtline Wetter foar de drinkwetterboarnen.

De drinkwetterfoarsjenning yn Fryslân waard dien troch twa bedriuwen, nammentlik de IWGL NV en de GWS. Lêstneamde bedriuw foarsjocht de gemeente Snits. Alle gemeentes hawwe yn 1958 wetterlieding, op It Amelân nei (dêr wiene dan al wol plannen foar de oanlis). It persintaazje oansluten huzen is yn 1958 yn Fryslân 80% (yn 1947 wie dat 50%), per gemeente fan ± 40 yn Gaasterlân en Eaststellingwerf oant 92-99% yn de stêden.

It oanslutingspersintaazje yn Fryslân bedroech yn 1958 85,7%; plannen wienen doe klear foar ferheging ta ±95% (1965) troch oansluting fan stadichoan mear ûnrindabele gebieten. Benammen yn Achtkarspelen, It Amelân, Dantumadiel, Gaasterlân, Kollumerlân, Eaststellingwerf Opsterlân en Weststellingwerf waard de wetterfoarsjenning yn of nei 1958 sterk útwreide. Dêr't gjin wetterleiding wie barde de wetterfoarsjenning middels reinbakken, foar buorkerijen levere dit benammen op de sângrûnen grutte beswieren op. Guon huzen hienen in put; ek bestienen tsjerkebakken en tsjerkeputten foar it hiele doarp. Yn droege simmers leveren de oansluten molkfabriken hiel wat bussen liedingwetter.
Wetterpoarte

In **wetterpoarte** is in poarte yn in festingmuorre dy't in rivier of groeven wetter tagong biedt ta de stêd, of yn it gefal fan in havenstêd in tagongspoarte ta de haven.

Nederlân:
* de Wetterpoarte (Snits), in wetterpoarte yn Snits en it symboal fan 'e stêd Snits
* de Koppelpoarte (tagelyk lânpoarte) en de Monnikendam yn Amersfoart
* it Spanjertsgat yn Breda
* de Eastpoarte (Delft) (tagelyk lânpoarte) yn Delft
* de Grutte Wetterpoarte en de Lytse Wetterpoarte yn Delfsyl, dy tagelyk weingatten binne
* de Alde Gouwsboom en de Boereboom yn Inkhuzen
* de Wetterpoarte (Herman Moerkerkplein, De Bosk) yn De Bosk
* de Wetterpoarte (Sint-Geertruikerkhof, De Bosk) yn De Bosk
* de Seepoarte yn Naarden
* de Lemsterpoarte en de Snitserpoarte yn Sleat
* de Wetterpoarte (Tiel) yn Tiel
* de Berkelpoarte (Sutfen) yn Sutfen
* de Wetterpoarte (Swol) yn Swol
* de Diezerpoarte yn Swol.
Watse Watses

**Watse Watses** wie in 17e iuwsk klokmakker fan It Hearrenfean. 

In hingklok út 1686 fan syn hân hinget yn it Frysk Museum.
Weakkewich

**Weakkewich**, **weakke bôle** of **bakkersfisk** wie in gerjocht dat bestie út weakke wigge (wite bôle) dy't weakke wie yn waarme molke. Eartiids in traktaasje. Waard wol iten mei in klûntsje bûter, sûker en kaniel der oer.
Weaze

De **Weaze** is in strjitte yn Ljouwert, dy't al yn de 15e iuw neamd wurdt. De namme komt fan it Aldfryske *wasa* dat slyk of sompe betsjut. Ek yn Aldeboarn is in Weaze, by Bakkefean is in Waasmar.

Utdrukkings mei 'weaze' binne:
* *Better in weazige foet as in jiskige tean*
* *Berint de weazige foet eat, de jiskige berint neat* yn de betsjuttin : hellet de smoarge foet eat op, de foet dy't ûnder de jiske sit hellet neat op.

## Sjoch ek
* Prostitúsje yn Ljouwert
Wykmerk yn Fryslân

De âlde Fryske **wykmerk** is ûntstien út it ferlet fan in frekwintere útwikselingsmooglikheid as de âldere jiermerk. De boer hie de wykmerk nedich foar de ôfset fan syn bûter en tsiis, mider troch de feehannel. It is ûnbekend wannear't de wykmerken ûntstien binne (foar Starum, Dokkum en Ljouwert is wol oannomd fóar de 11e iuw).

De wykmerk krige mear betsjutting yn oplakken mei in geunstige lizzing, in agrarysk efterlân en in ferkearswei foar ôfset. Yn de 15e iuw wienen de stêden mei in grutte wykmerk: moandei Drylts en De Jouwer (in flekke), tiisdei: Snits, tongersdei Frjentsjer en Dokkum, sneon Boalsert en Ljouwert. Sokke plakken winen fûl op it monopoalje fan de wykmerk foar harren omjouwing (omdat de hannel frijwat foardiel hie foar de stêd -bygelyks waachrjochten- en de boargerij oplevere). Se protestearden dan ek gauris tsjin it bestean fan in waach yn lytsere doarpen yn de omkriten, al wie de wykmerk yn dy doarpen grif foerdieleiger foar de boeren. Wie de wykmerk earst benammen in suvelmerk, yn de 17e en 18e iuw frege de feemerk stadichoan mear plak. Yn it earstoan wiene dat mar in pear oan de wykmerk ferbûne bistemerken yn it foar- en neijier. Nei 1850 wie it oantal wykmerken yn Frysklân grutter as ea, mar it karakter wie ûngelyk. Se slueten oan by it eigen lânbougebiet.
Allinnich in suvelmerk hienen: Akkrum, Balk, Grou, Hylpen, Langwar, De Lemmer, Makkum, Aldeboarn, Raerd, Sleat, Warkum en Wâldsein.
Suvel- en feemerk: Boalsert, De Jouwer, Koudum en Snits.
Suvel- fee- en nôtmerk: Frjentsjer, De Gordyk, It Hearrenfean, Ljouwert en Wolvegea.
Suvel- en nôtmerk: Drachten
Fee- en nôtmerk: Noardwâlde
Allinnich nôtmerk: Easterwâlde
Der hawwe yn de 19e iuw noch mear wykmerken west. Hjirút blykt dat it merkwêzen him sûnt de 15e iuw útwreide hat. In lânboukrisis en it tanommen ferkear hawwe de lytsere wykmerken ferdwinen dien, sadat nei de oarloch allinnich (neist inkele woansdei- en sneontemiddeimerken) noch oer wienen: moandei: Easterwâlde, tiisdei Snits, woansdei Wolvegea, tongersdei Boalsert en Drachten, freed Ljouwert en sneon It Hearrenfean. 

De Bouhoeke hat blykber genôch oan de oerbleaune jiermerken en de wykmerk (mei de Beurs) yn Ljouwert, dy't dan ek fierwei de grutste is.
Grutte Griene

De **Grutte Griene** is in skiereilân dat mei de Lytse Griene de skieding foarmet tusken yn de Snitser Mar en de Goaiïngarypster Puollen. It is allinnich oer it wetter te berikken. De Grutte Griene is in natuergebiet fan Steatsboskbehear. Der is in kuierrûte útsetten de wetterkant lâns. It middelste part fan de Grutte Griene is oerstreamingsgreide. Der komme in soad siggesoarten en djerreblommen foar.
Wite Wyk

De **Wite Wyk** is it ferbiningskanaal op 'e grins fan Drinte en de Fryske gemeente Eaststellingwerf tusken de Drintske Haadfeart en de Opsterlânske Kompanjonsfeart. De lingte is 2 km.

De Daamslûs is de skieding tusken de Fryske boezem en de Drintske wetters. Om yn de Drintske Haadfeart te kommen moatte skippen ûnder de Witewyksbrêge fan de N371 troch.
De Poffert

**De Poffert** is in buorskip yn de gemeente Westerkertier yn Grinslân en leit oan it Hoendjip.

It plak is neamd nei de boerepleats *De Poffert*, dy't wer neamd is nei in koekesoarte koeke. In oare pleats dêr hjit *[[Pannekoek (Grinslân)|De Pannekoek]]*, sadat de buorskip ek wol *De Poffert en de Pannekoek* neamd wurdt.

By De Poffert rint de *Gave* út yn it Hoendjip. De Súdwending, de ferbining tusken it Hoendjip en it Aduarderdjip, begjint ek by de buorskip.


Ofbyld:De Poffert - scheepswerf.png|Skipswerf *De Spitse Horn* om 1900
Ofbyld:De Poffert - scheepswerf.jpg|Skipswerf *De Poffert* fan no