Henri Coandă

**Henri Marie Coandă ** (Boekarest, 7 juny 1886 - dêre, 25 novimber 1972) wie in Roemeensk útfiner, aerodynamysk yngenieur en de geastlike heit fan de strieljager. Hy ûntduts it nei him neamde Coandǎ-effekt fan floeistofmeganika.

## Libben en wurk

Coandå wie it twadde bern yn in grutte húshâlding. Syn heit wie generaal Constantin Coandă, in wiskundeprofessor oan de Nasjonale Skoalle foar Brêgen en Wegen. Syn mem, Aida Danet, wie de dochter fan de Frânske dokter Gustave Danet en waard berne yn Bretagne. Coandă  wist  letter noch dat er fan jongs ôf fassinearre wie troch it wûnder fan de wyn.

Hy studearre ôf as artilleryoffisier, mar hy hie mear niget oan de technyske problemen fan it fleanen. Yn 1905 boude er in raketfleantúch foar it Roemeenske leger. Hy ferfolge syn stúdzje (1907-08) oan it Montefiore Ynstitút yn Luik, België, dêr 't er Gianni Caproni moete. Yn 1908 gied er werom nei Roemenië om as aktyf offisier te tsjinjen yn it Twadde Artilleryrezymint. Syn útfinersgeast strookte net goed mei de militêre dissipline en hy krige tastimming om it leger te ferlitten, wêrnei't er fan syn nije frijheid gebrûk makke om in lange autoreis te meitsjen nei Isfahan, Teheran en Tibet.
Nei syn weromkommen gie er yn 1909 nei Parys nei de *École Supérieure d' Aéronautique et de Construction Mécanique* (no it *Institut Supérieur de l' Aéronautique et de l' Espace*, ek SUPAERO) dêr 't er yn 1910 loftfeartyngenieur waard. 

Mei de Coanda-1910 boude er it earste fleantúch mei in strielmotor (krekter: termojet), dat wie yn . By de earste testflecht, op 10 desimber 1910, ûntduts er it nei him neamde Coanda-effekt. By de lâning fan it fleantúch observearde er hoe't de gassen en flammen fan de motor harren fêsthâlden oan de romp fan it fleantúch. It fleantúch fleach yn 'e brân en waard folslein ferneatige. 

Yn 1911 boude er, yn de wurkpleats fan Gianni Caproni, in twamotoarich fleantúch mei mar ien propeller. Twa sânsilinder Gnome-radiaalmotors waarden parallel oan 'e romp montearre en dreaune in houten propeller mei fjouwer blêden oan.

Fan 1911 oant 1914 wie er technysk-direkteur fan de British and Colonial Aeroplane Company, 
dêr't er de ûntwerper fan de *Bristol Coanda Monoplanes* wie. Dêrnei wurke er by Delaunay-Belleville (fabrikant fan lúkse autos) oant 1916, dêr't er ferskate fleantugen ûntwurp, bygelyks de Coanda-Delauny-Belleville No. 4 mei in rompstruktuer yn geodetyske konstruksje.

Yn 1935 boude er in fleanmasine yn de foarm fan in fleanende skûtel op basis fan it Coandă-effekt, dat er de *Aerodina Lenticulara* neamde.  Dit konsept waard letter yn Kanada fierder ûntwikkele troch it bedriuw Avro Canada ûnder de namme Avro Canada VZ-9AV *Avrocar*. Yn 1936 frege Coandă patint oan op syn ûntwerp.  Der waard lykwols gjin praktyske ferzje op wiere grutte boud.
Coanda hold yn de Twadde Wrâldoarloch yn beset Frankryk ta dêr 't er foar de nazi's wurke om harren te helpen troch it oandriuwsysteem fan de turbopropeller fan syn twaddekker út 1910 te ûntwikkeljen ta in oandriuwsysteem foar sniesliden. It Dútske kontrakt rûn nei in jier ôf en smiet gjin plannen foar produksje op. 

Yn 1970 waard Coandă lid fan de Roemeenske Akademy.

## Neitins
It fleanfjild fan Boekarest, foarhinne Otopeni neamd, hjit sûnt 2004 Henri Coandă International Airport (*Aeroportul Internarional Henri Coandă*).