open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oerhaal

* In serebraal faskulêr aksidint, beroerte, oerhaal, attaque of set: in akute harsensskansearring feroarsake troch in bloedútstoarting of in ynfarkt oan 'e harsens.
* In falom, oerhaal of *overtoom*: in ynstallaasje dêr't in skip by oer lân fan it iene nei it oare wetter lutsen wurdt.
Aztlan

**Aztlan** is it legindaryske wenplak fan de foarâlden fan de Nahua, ien fan de wichtichste kultueren yn Meso-Amearika. De namme hâldt nei alle gedachten yn "plak fan de wite fûgels", "plak fan it brânende wetter" of "plak fan de oarsprong". 

## Leginde
Neffens Nahuatl leginde wienen der sân stammen yn Tsjikomoztok, it plak fan de sân grotten. Eltse grot fertsjintwurdige in oare Nahua stam: de Ksochimilka, Tlahuika, Akolhua, Tlakskalan, Tepaneken, Tsjalka, en Meksika. Dy stammen gongen stadichoan út de grotten wei en fêstigen har tichtby Aztlán, of Aztatlan.

## Boarnen
De boarnen foar Aztlan binne de Boturiny Kodeks, de Kodeks Telleriano-Remensis, en de Aubin Kodeks. Aztlan wurdt fierders ek neamd yn de *[[Skiednis fan Tlakskala]]* (in kodeks fan Diego Muñoz Camargo, in Tlakskalan mestys út de 17e iuw, en yn de *[[Skiednis Tolteka-Tsjichimeka]]*.
Feankeninginne

De **Feankeninginne** is in simmerseizoen lang de toeristyske ambassadrise fan Earnewâld. De feankeninginne moat út it doarp komme en wurdt troch in lytse foaroansteande kommisje frege. De nije keninginne waard oantemei 2013 kroand nei de skûtsjesylwedstryd op Keninginnedei, mei útsunderingen fan oare aktiviteiten yn en om it doarp Earnewâld. Op de dei seit de âlde keninginne meast in ôfskiedswurdsje. Nei de kroaning hâldt de nije feankeninginne har iepeningstaspraak en let dêrnei de belle om it simmerseizoen yn te lieden. Sa sylt se op it skûtsje by de SKS-wedstriid yn Earnewâld en rikt nei ôfrin de prizen út.

Feankeninginnen wienen oant no ta:.
Sint-Jehanneswâld

**Sint-Jehanneswâld** wie in earder doarp dat mei Eslawâld om 1500 gearfoege is ta Feanwâlden. Sint-Jehanneswâld wurdt al neamd yn in oarkunde fan 4 juny 1372. Dêryn wurdt neamd dat Siardus Tiabkama en syn frou Witeka in grut stik fean yn Sint-Jehanneswâld oan God en it kleaster Klaarkamp joegen. 

De hjoeddeiske tsjerke fan Feanwâlden út 1648 stiet op it stee fan de midsiuwske tsjerke fan Sint-Jehanneswâld.
Nederlânske Feriening foar in Frijwillige Libbensein

De **Nederlânske Feriening foar in Frijwillige Libbensein**, oant 2006: **Nederlânske Feriening foar Frijwillige Eutanasy** (NVVE) is in Nederlânske feriening mei as primêre doelstelling it besprekber meitsjen fan eutanasy. De NVVE sprekt leaver fan in frijwillige libbensein, oaren sprekke fan assistearde libbensbeëiniging of selsdeading. Dêrby besiket men de dea-op-fersyk maatskiplik oanfeardber te meitsjen en ek rjochten en plichten op te nimmen yn de Nederlânske regeljouwing. De feriening stribbet nei erkenning as minskerjocht dat minsken kieze kinne foar in frijwillige libbensein en dêr help by krije kinne.

De NVVE waard op 23 febrewaris 1973 yn Finkegea oprjochte. Direkte oanlieding ta de oprjochting wie de saak *Postma*. De Fryske hûsarts Truus Postma waard troch it Iepenbier Ministearje foar it gerjocht dage omdat hja op 19 oktober 1971 har terminaal sike mem in deadlike doasis morfine tatsjinne hie. Hjirta wie hja komd omdat har memmes fersyk ta eutanasy meardere kearen ôfwiisd wie. Doarpelingen fan de frou begûnen in hantekeningenaksje dêr't de saak lanlike bekendheid troch krige. De rjochtssaak wie de earste grutte euthanasysaak yn Nederlân en starte de euthanasydiskusje yn Nederlân. 
Hoewol't nei mear as 30 jier striden de NVVE in foarnaam doel berikt hat mei it op 1 april 2002 yn wurking treden fan de *Wet toetsing libbenbeëiniging op fersyk en help by selsdeading*, is der noch altyd in grutte rol weilein foar de organisaasje.

De feriening hie mear as 163.000 leden (2015), mei 28 meiwurkers op it kantoar yn Amsterdam en 145 frijwilligers yn it lân. Yn 2021 wiene dat goed 173.000 leden, mei 31 meiwurkers op it kantoar yn Amsterdam en 150 frijwilligers yn Nederlân.

## Keppeling om utens
* Webstee fan de NVVE
Rykswurkkamp Ybenheer

**Rykswurkkamp Ybenheer** wie in wurkkamp by De Fochtel oanlein yn it ramt fan de wurkferskaffing. Yn de maitiid fan 1941 wie it kamp klear. Manlju sûnder wurk moasten lânoanmeitsje en jirpelroaie.

Yn 1942 waard it in wurkkamp foar manlike Joadske twangarbeiders. Yn de nacht fan 2 op 3 oktober fan dat jier waard it ûntromme. Alle 215 kampbewenners waarden nei kamp Westerbork transportearre, en dêrwei nei Auschwitz en Sobibor. Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden NSB-ers yn it kamp fêstholden en letter waard it kamp brûkt om Molukse KNYL-militêren en harren húshâldings yn ûnder te bringen.

Yn 1966 waard it kamp sletten en ôfbrutsen. De twa mitsele pylders fan it tagongsstek binne der noch. It gebiet is sûnt 1973 eigendom fan Vereniging Natuurmonumenten.

By it eardere kamp Ybenheer, oan de Veenweg, waard op 2 oktober 2002 in monumint ûnthuld as neitins oan de Joadske twangarbeiders fan it kamp.
Op it monumint - ûntwurpen troch learlingen fan it Fryslân Kolleezje  stiet op in glêzen plaat in tekst fan de dichteresse Jacqueline van der Waals:
 
:*Geef mij de moed om onrecht te onderkennen* 
:*Ook waar 't door eeuwen van gebruik gewettigd wordt,* 
:*De vaste wil aan onrecht nooit te wennen,* 
:*Ook waar de macht, het weg te nemen, schort.*

## Sjoch ek
* Joadske wurkkampen
Provinsjale wei 393

De **provinsjale wei 393** of **N393** is in provinsjale wei tusken Harns en Stiens. De wei wurdt ek wol Middelwei neamd. De N393 ûntstie yn 'e rin fan 'e 20e iuw troch opwurdearring fan besteande weidielen.

De wei rint fan Harns oer Pitersbierrum, Seisbierrum, Easterbierrum, Tsjummearum, Minnertsgea, Sint Jabik, Sint Anne en Froubuorren nei Stiens.

De wei is oer gâns syn lingte útfierd as in twastripe-gebietsûntslutingswei mei bûten de beboude kom in maksimumfaasje fan 80 km/o. Yn de gemeente Ljouwert hjit de wei Middelsédyk en Stienzer Hegedyk. Yn de gemeente Waadhoeke hjit de wei W. Dijkstrastrjitte, J.P. van der Bildtstrjitte, Middelwei-East, Van Harenstrjitte, Middelwei-West, Eastein en Suderwei, Hermanawei, Meinardswei, Ferniawei, Tsjessingawei, Swaerderwei, Buorren, Kleasterwei, Lidlumerwei, Haerdawei en Hearewei. Yn de gemeente Harns hjit de wei Haulewei.
Aleksanderje

**Aleksanderje** of **Aleksandrje** (Arabysk: الإسكندرية / *al-ʼIskandariyyah*; Ald-Gryksk: *̉Αλεξάνδρεια*) is in stêd yn it noarden fan Egypte, oan de Midlânske See en de op ien nei grutste stêd fan dat lân. It leit oan de noardwestpunt fan de Nyldelta.

De stêd is ferneamd nei Aleksander de Grutte, dy't in wrâldryk festige dêr't ek Egypte part fan wie. Fanwege Aleksander boude de Grykske arsjitekt Dinokrates om-ende-by 330 f.Kr. de stêd. Aleksanderje wie ien fan de protte stêden dy't yn opdracht fan Aleksander stifte waarden en allegearre nei him ferneamd. 

Tsjintwurdich is Aleksanderje in grutte stêd mei in befolking fan om-ende-by 4 miljoen ynwenners. Der is in wichtige gemyske yndustry festige mei ferskate technologyske bedriuwen. Yn de simmer komme in soad begoedige Egyptenaren nei de stêd fanwege it relative koele en noflike seeklimaat. 

## Nijsgjirrichheden yn en om Aleksanderje
* Gryksk-Romeinsk Museum
* Pylder fan Pompejus
* Romeinsk amfiteater
* Jachthaven
* Ferskate moskeeën
* El Alamein
* Bibliotheca Alexandrina

## Oare stêden mei de namme Aleksanderje

Der binne op de wrâld in soad stêden dy't **Aleksanderje** hjitte of hjitten hawwe. Aleksander de Grutte ferneamde by syn fjildtochten in protte stêden nei himsels. 

De Turkske foarm fan de namme Aleksanderje is **Iskenderiye**, en de Turkske stêd Iskenderiye (modern Turksk *İskenderun* is dus ien fan de Aleksanderjes. Yn it Arabysk is al- in foarheaksel, fandêr dat se Aleksander "Eksander" neamden, of mei ferwikseling fan de twalûden Eskander of Iskander of Iskender. Ek it Albaneeske Shkodër hie eartiids de namme Iskenderiye. En yn Irak leit ek in Iskanderia. Oare stêden dy't as Aleksanderje stifte binne, binne Herat, Farah, Kandahar, Chodzjand, Gazhni, Charikar, Bagram en Termiz. De Feriene Steaten fan Amearika hawwe ek ferskate stêden mei de namme Aleksanderje.

## Berne yn Aleksanderje
* Euclides fan Alexandrië (3e iuw f.Kr.), wiskundige en filosoof
* Konstantínos Kaváfis (1863-1933), Gryksk dichter
* Filippo Marinetti (1876-1944), stifter en foaroanman fan it futurisme
* Abdul Badawi (1887-1965), politikus en rjochter
* Rudolf Hess (1894-1987), nazyfoaroanman
* Riccardo Freda (1909-1999), Italjaansk filmregisseur en akteur
* Eric Hobsbawm (1917-2012), Britsk yntellektueel, marksistysk histoarikus en auteur
* Alex Joffé (1918-1995), Frânsk senarioskriuwer en filmregisseur
* Gamal Abdel Nasser (1918-1970), kolonel en presidint fan Egypte
* Eli Cohen (1924-1965), Israelysk spion
* Youssef Chahine (1926-2008), filmregisseur
* Omar Sharif (1932), filmakteur
* Mohamed Al-Fayed (1933), sakeman
* Georges Moustaki (1934-2013), Gryksk-Frânsk sjonger en komponist
* Demis Roussos (1946-2015), Gryksk sjonger
* Dodi Al-Fayed (1955-1997), sakeman, freon fan prinsesse Diana

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee
Theuns Jordaan

**Theuns Jordaan** (Oost-Kaap, Súd-Afrika, 10 jannewaris 1971 - 17 novimber 2021) wie in Súd-Afrikaansk sjonger en lieteskriuwer. Hy wie ien fan de meast populêre Afrikaanske sjongers ea. Twa fan syn albums hawwe de platina status helle.

Theuns Jordaan stoar yn de âldens fan 50 jier oan leukemy.

Jordaan's sang waard karakterisearre troch syn djip emosjonele basstim.Fan syn muzyk waard sein dat it " faach blueseftich, radiofreonlik" wie, mei syn teksten "ynwiete mei in leafde fol fan smert foar Súd-Afrika ".

## Diskografy
* *Vreemde stad* (1999)
* *Tjailatyd* (2002)
* *Seisoen* (2005)
* *Grootste Treffers* (2007)
* *Bring Jou Hart* - mei Juanita Du Plessis (2008)
* *Driekuns* (2009)
* *Kouevuur - Die musiek van Koos Du Plessis* (2009)
* *Hart vol drome* - mei Juanita du Plessis (2012)
* *Roeper* (2012)
* *Tribute to the poets* - âlde Ingelske hits (2013)

## Keppeling om utens
*Offisjele webstee fan Theuns Jordaan
Sunneklaas

**Sunneklaas** is in jierliks feest en in tradysje op de waadeilannen, it wurdt it meast fierd op it Amelân. It feest is in heidensk midwinterfeest wêrmei't de kweageasten fuortjage wurde. It wurdt fierd ynstee fan it hjoeddeiske Sinteklaasfeest. It Sunneklaas- en oare maskeradefeesten wurde wol sjoen as foarrinners fan it hjoeddeiske Sinteklaasfeest. Hja soene weromgean op de Wylde Jacht of it Wylde Hear.

It Sunneklaasfeest hâldt yn dat manlju âlder as achttjin jier harren ferklaaie en mei in protte herje de kweageasten fuortjeie. Bern en froulju bliuwe binnen. Underdiel fan it spul is it 'tuuntjeslupen', dêrby slûpe froulju fan it iene hûs nei it oare, dy rinne dêrby wol it risiko dat se nei hûs ta 'kneppele' wurde.  Boppedat mei der gjin ljocht út de huzen wei nei bûten ta skine. Oan de ein fan de dei, om tolve oere wurde de maskers ôfset en makket eltsenien him bekend. Op It Amelân wurdt it spul twa kear spile. Op 4 desimber binne de jonges fan tolve oant en mei santjin jier en op 5 desimber de manlju fan achttjin jier en âlder oan bar. Yn Hollum en Ballum wurdt it feest Sunneklaas en yn Nes en Bueren Sunterklaas neamd.

De feesten wurde sa min mooglik yn de wykeinen fierd. Sadwaande komme der mar in bytsje minsken fan bûten op it feest ôf, wêrtroch't de tradysje yn stân bliuwe kin.

## Nammen en datums
Op alle eilannen wurdt it feest oars neamd en hat it feest op in oare datum plak.
Akke Radsma

**Akke Cornelia Radsma** (Stiens, 25 maart 1922 – De Grinzer Pein, 4 desimber 2008) wie in Fryske toanielspylster en foardraachster.

Hja begûn by it Kritetoaniel ûnder lieding fan Lammert Popma. Akke Cornelia Radsma-Douma waard benammen bekend mei  ‘Oer de hage’: in rige satiryske ferhaaltsjes fan Paulus Akkerman dy’t ein sechtiger en begjin santiger jierren op sneontemoarn útstjoerd waarden op de RONO. Hja ferhellet dêryn benammen oer de plattelânsfroulju en oer har man Piter, dy’t der sadwaande kleurd op kaam te stean. Sa gie se mei Piter nei de Sjinees. Piter mislik fan it iten en hja: "Do silst it opite Piter, wy hawwe der grou foar betelle!"
De foardrachten waarden yn 2004 op de dûbel-CD “Oer de Hage” útbrocht. In earder ferskynde LP fan har wie “Op 'e Nij”.
Mei har eigen man Jan Radsma die se mei oan de revu fan Roel Oostra. Ek spile se mei yn it kabaret De Spinnekop, en spile yn iepenloftspullen. Boppedat wie se anneks mei it opnij spyljen fan winterjûnenochten. 

Akke Radsma hat oant april 1997 op it toaniel stien.

## Keppeling om utens
* Op Sirkwy: ''Akke Radsma hundert jier lyn berne''
It Heideblomke

**It Heideblomke** is in brassband út De Harkema. 

De band is oprjochte yn 1911 en waakse nei de oarloch flink ûnder dirigint Piet de Boer en Hendrik Nicolai dy’t in jeugdkorps opsette. Yn 1961 waard Sierd de Boer dirigint en mei him die It Heideblomke foar it earst mei oan it "Holland Festival". Yn 1972 krige de band de titel 'VARA Brassband fan it Jier' mei it nûmer “Variations for Brassband”. Begjin santiger jierren waard Joop Bosgraaf dirigint. Under syn lieding waard nochris de titel Vara’s Brassband fan it Jier mei it stik “Three memoires”. Troch dizze titels mocht “It Heideblomke” twa VARA Gram Lp’s meitsje. Yn 1975 waarden de Brassbandkampioenskippen fan Nederlân yn Utert wûn. Begjin tachtiger jierren rûn de topband leech, mar de feriening bleau bestean. Yn de njoggentiger jierren bloeide de feriening wer op en waarden mei dirigint Willem van Kooi op 'e nij prizen helle. Sa waard ûnder oaren in Gouden Spiker wûn. Yn 2005 waard Richard Visser dirigint.

De muzykferiening krige yn dy jierren in brassbandbesetting.
Bûten it jaan fan konserten, tsjerketsjinsten binne der ek konkoersen en iepent de feriening de jierlikse taptoe yn it doarp. Op earste krystdei giet it korps moarns troch it doarp om krystmuzyk te spyljen.
Fryslân Kolleezje

It **Fryslân Kolleezje**, oprjochte op 1 septimber 1990, wie in regionaal opliedingssintrum foar beropsûnderwiis en folwoeksenedukaasje yn Fryslân. Op it Fryslân Kolleezje waard lesjûn op it MBU-nivo. Under oare it CIOS op It Hearrenfean wie in ûnderdiel fan de skoalle.

Mei yngong fan 1 jannewaris 2023 foel de skoalle ûnder ien bestjoer mei ROC Friese Poort. Mei yngong fan 1 augustus 2023 waard de fúzje definityf en giene beide organisaasjes tegearre fierder ûnder de namme Firda.

## Festigings
It Fryslân Kolleezje hat yn Fryslân tal fan festigings, wêrfan de measten op It Hearrenfean en yn Ljouwert.

*Ljouwert
**FK Kampus, gebou Triangel
**FK Kampus, gebou Polaris 
**FK Kampus, gebou Kalmoes
**FK Kampus, gebou Technyk
**FK Kampus, gebou Kurasaustrjitte 20
**Gebou AOC (lânboumeganisaasje)
**Jupiter (keunstopliedings)

*It Hearrenfean
**Sportstêd It Hearrenfean
**Saturnus
**Merkurius
**Jousterdyk
**Magnesiumdyk

*Drachten

*Dokkum

*Harns

*Snits

*Easterwâlde

*Bûtenpost

## Keppeling om utens
*Webstee fan it Fryslân Kolleezje
Peaskefjoer

In **peaskefjoer**, as **peaskfjoer**, is in tradysje dy't yn in part fan Jeropa op earste en twadde Peaskedei plakfynt. Net oeral wurde de peaskefjoeren op ien fan de peaskedagen oanstutsen. Yn parten fan Jeropa wurde de bulten al op de sneon foar Peaske oanstutsen, op Stille Sneon. By de tradysje wurde peaskebulten yn de brân stutsen. Foar dizze bulten wurdt in hiel soad hout ynsammele, dêr't de bult wol inkele tsientallen meters heech troch wurde kin. 

Op de bulten komme meastentiids in protte minsken út de mienskip ôf. Om de bulten hinne kinne hapkes iten wurde en wurdt der bier dronken. Ek it meitsjen fan muzyk komt in protte foar by de peaskefjoeren.

## Skiednis
Fan peaskefjoeren wurdt oannomd dat it in âld Germaansk barren is dat syn oarsprong al foar it Kristendom fynt. Mei it oanstekken fan de peaskebulten wurdt it oanbrekken fan de maaitiid fierd, of de oerwinning fan de maaitiid op de winter. De Germanen leauden wierskynlik dat it fjoer harren beskerme tsjin kweageasten. Ek soe it goed wêze foar de fruchtberens fan de grûn, de jiske fan de peaskebulten waard eartiids oer it lân hinne struid.

Yn de 17e iuw hat de Protestantske tsjerke besocht de tradysje te stopjen, mar dat is nea slagge. Wol hawwe de Roomsk-Katoliken de tradysje ferdraaid ta in Roomsk feest.

Oan de ein fan de 20e iuw waard it hieltyd slimmer om de peaskefjoeren te organisearjen troch de strange miljeuregels. Yn de measte gemeenten resultearre dat yn gemeentlike bepalings dy't ûnder oare sizze dat allinnich snoeihout op de peaskebult komme mei.

## Gebiet
Dizze tradysje fynt plak yn Denemark, it noarden en it easten fan Nederlân, Switserlân, Eastenryk en yn de eastlike parten fan Dútslân, wêrfan it Harz-gebiet de eastlike grins foarmet. 

Yn Nederlân komme de peaskefjoeren it meast foar yn Fryslân (benammen yn de Stellingwerven), Grinslân, Drinte, Twinte en ek yn Noard-Brabân.

Peaskebulten binne dêr û.o. yn Elslo, Aldeberkeap, Aldeholtpea, Aldeholtwâlde, Aldhoarne, Aldlemmer, Appelskea, Bontebok, Boyl, Easterstreek, Finkegea, De Fochtel, Gersleat, Haskerdiken, Hoarnstersweach, It Oranjewâld, Jobbegea, Ketlik, Langedike, Oerterp, Ousterhaule, Ravenswâld, Reahel, Rotsterhaule, Mildaam, Nijeholtwâlde, Sint Jansgea, Sint Nyk, Sonnegea, Terbant, Vegelinsoard, Ychten. 

Op Tessel en yn Noard-Fryslân wurde ek oan dit soarte tradysjes dien. Op Tessel wurde yn de simmer, fan 30 april op 1 maaie grutte houtbulten yn de brân stutsen. Dizze fjoeren wurde *meierblissen* neamd. Yn Noard-Fryslân en parten fan Dútslân wurdt op Sint-Piter, op 21 febrewaris, oan biikebrennen dien.

## Wrâldrekord
It wrâldrekord fan de heechste peaskbult stiet op namme fan it buorskip Espelo, by Holten. De hichte fan dy peaskebult wie 27 meter.

## Keppeling om utens
*Webstee oer peaskefjoeren.
Eangterp

**Eangterp** is in útbuorrentsje fan Parregea yn de gemeente Súdwest-Fryslân oan de Eangterperleane tusken Parregea en Gaast.

## Skiednis
De namme komt ek foar as *Angterp*, *Aengterp* en *Aucterp* (1543). De namme soe komme kine fan in persoansnamme. Eangterp lei oan 'e dêr westlik fan lizzende Parregeaster Mar dy't yn 1876-1879 drûchmeald waard.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen/buorskippen/delsettings
Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden

It **Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden** (ek wol *Ramtferdrach foar Nasjonale Minderheden* neamd) is in ferdrach fan de Ried fan Europa. It ferdrach hat ta doel de juridyske erkenning fan nasjonale minderheden en it hoedzjen en noedzjen fan harren rjochten.

## Skiednis
Yn 1949 kaam it ramtferdrach foar it earst op it aljemint. It duorre lykwols oant 1990 ear't wer in wurklistpunt wurde soe. De leden fan de Ried fan Jeropa koenen op 1 febrewaris 1995 tekenje, it ferdrach waard jildich op 1 febrewaris 1998. 

## Doel
It ramtferdrach is it earste juridyske bewyske fan de Ried fan Jeropa foar it hoedzjen fan nasjonale minderheden. It doel is it bewissigjen fan it fuortbestean fan nasjonale minderheden yn de krite dêr't sy wenje. It ramtferdrach stipet folsleine lykberjochtiging fan nasjonale minderheden troch it mooglik meitsjen fan goede betingsten foar de kulturele ûntjouwing en behâld fan identiteit. It lânsregear mei de nasjonale minderheid net beheine op it stik fan taal, ûnderwiis en media. 

## Friezen
De Friezen yn Dútslân en Nederlân binne beide neffens it ferdrach erkend as nasjonale minderheid.

### Nederlân
It Nederlânske regear hie yn 2004 besletten om it ramtferdrach te ratifisearjen. De ratifisearring waard yn 2005 fan krêft. 

### Dútslân
It Dútske regear hat it ramtferdrach yn 1997 ratifisearre, yn 1998 waard it ferdrach jildich. Njonken de Friezen binne ek de Sorben, Denen en Roma en Sinty erkend as nasjonale minderheid. Oer hokker Friezen der no erkend wurde moasten wie wat betizing. De Noardfriezen en Sealterfriezen binne taalminderheden, dat sy waarden fuort erkend troch it Dútske regear. Omdat de Eastfriezen gjin Frysk mear sprekke, mar har wol Fries fiele, hat de Dútske steatssiktaris fan Ynlânske Saken Christoph Bergner yn febrewaris 2008 wissichheid jûn oer de status fan Eastfriezen as nasjonale minderheid. Omdat de Friezen yn Dútslân erkend binne as ien groep hearre dêr ek de Eastfriezen by.

## Keppeling om utens
* It Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden op de webside fan de Ried fan Jeropa
Synopsis

**Synopsis** komt út it Gryksk en betsjut letterlik "tegearre sjen". It giet om in oersichtlike werjefte of gearfetting fan de ynhâld fan in keunstwurk of in boek (do kinst fuort yn ien eachopslach de ynhâld sjen).

## Bibel
Meastentiids wurdt "synopsis" brûkt as it giet om de evangeeljes fan Matteus, Markus en Lukas yn it Nije Testamint fan de Bibel. As men dizze trije njonken inoar leit, dan falt fuortendaliks op dat sy parten oerien hawwe. Dêrom wurde dy trije evangeeljes wol **synoptyske evangeeljes** neamd en harren skriuwers de **synoptisy**. 

Yn in synopsis, dêr't hieltyd op ien side de trije evangeeljes fan Matteus, Markus en Lukas njonken inoar ôfprinte stean, binne de oerienkomsten en ferskillen tusken de teksten fan de trije skriuwers oersichtlik werjûn. Dat makket de bestudearring derfan in stik makliker. De oerienkomsten fan dy boeken hawwe laat ta in ûntsteansteory, dy't it *synoptysk fraachstik* neamd wurdt. 

In stikmannich gelearden hawwe beweard dat Markus as earste syn evangeelje skreaun hat en dat Matteus en Lukas dêr gebrûk fan makke hawwe by it skriuwen fan harren eigen evangeeljes. Dêrnjonken moatte Matteus en Lukas de beskikking hân hawwe oer in tredde boarne dy't lykwols ferlern gien is en dêr't Markus gjin gebrûk fan makke hat. Dy ferlern giene boarne wurdt oantsjutten as boarne Q (fan it Dútske wurd *Quelle*). Yn dy boarne soenen benammen útspraken fan Jezus Kristus stien hawwe. 

## Skilderkeunst
Synopsis wurdt ek brûkt yn de klassike Grykske skilderkeunst. In synopsis is dan in ôfbylding dêr't ferskate mominten út in selde ferhaal werjûn wurde. It liket dan wol wat op in soarte stripferhaal mar sadwaande dat alles gearraant ta ien ôfsûnderlike ôfbylding. Dy synoptyske metoade waard benammen tapast troch romtegebrek op fazen en potten.
Fuotbalferiening Gersleat

**Fuotbalferiening Gersleat** is de fuotbalklup fan Gersleat en is oprjochte op 30 septimber 1930. De fjilden lizze oan de Tynjewei. It tenu fan de klup bestie út in wyt shirt mei reade mouwen mei swarte râne, in swarte broek en reade sokken.

## Skiednis
Fuotbalferiening Gersleat is ien fan de lytste fuotbalferienings fan Nederlân, en waar yn de krisisjierren oprjochte troch twa fuotballeafhawwers. Yn 1941 besleaten de buorlju de famylje Bouma om in kafee ta grutte fan 11 m. x 4,5 m. by harren hûs oan de oare kant fan de dyk te bouwen. Dit kafee pleatslik bekend as Kafee Bouma hat 68 jier tsjinst dien as kantine fan de fuotbalferiening. Yn 1976 waarden der by it fjild inkelde klaaikeamers boud. Yn 2018 waarden it kafee en klaaihokjes, ferfongen troch nij gebou dat tsjinst docht as doarpshûs, kantine en klaaikeamers.
Atelier

In **atelier**, soms stavere as **ateljee**, is in wurkplak, yn it bysûnder dy fan in byldzjend keunstner.
In spesifike foarwearde foar it atelier fan in skilder is in net-wizigjende deiljochttatreding fan konstante kwaliteit. Dêrom hat in skildersatelier ornaris de ruten op it noarden om te foarkommen dat der sinneljocht yn de romte falt. Troch streekrjocht sinneljocht ûntsteane te sterke slachskaden, te grutte ferskillen yn yntinsiteit en kleurtemperatuer fan it ljocht by wikseljende bewolking en, troch it draaien fan de ierde, in hieltiten feroarjende hoeke fan ljochtynfal. By in atelier is ek de hichte fan belang. In swiere atelierezel hat, by steand wurkjen, in útrin fan hast 3 meter.

In ideaal atelier hat romte en in soad deiljocht. Dêrom wurdt it tradisjonele atelier faak ynrjochte op de souder fan gebouwen, dêr't mei inkele yngrepen grutte finsters te meitsjen binne. Ateliers wurde ek wol ynrjochte yn âlde skoallelokalen en fabrykshallen mei goede dakljochten. Sizze minsken fan *atelierruten*, dan wurde hege op it noarden lizzende ruten bedoeld.

It finen fan in geskikt atelier kin foar keunstners in probleem wêze omdat der oer it algemien net folle betelbere romtes binne. Grutte gemeenten besykje hjir soms wat oan te dwaan troch spesjale *atelierwenten* te bouwen.

Yn Amsterdam is der sprake fan in saneamd 'briedplakkenbelied', dêr't se it oanbod fan betelbere wurklokaasjesoanbod mei fergrutsje wolle. 
Yn de provinsje Gelderlân is it SLAK (Stifting Leniging Atelierneed Keunstners) aktyf (fêstige yn Arnhem). Dat is ien fan de grutste en bekendste atelierstiftingen fan Nederlân. Gebouwen dy't oars leechsteane soenen wurde troch it SLAK op tydlike basis oan keunstners ferhierd. Dêrneist hâldt dizze stifting it tema 'op de aginda' en is se (yn gearwurking mei wenningbouorganisaasjes) nau belutsen by nijbouprojekten.

It wurd *atelier* wurdt bytiden ek brûkt foar in romte dêr't keunstwurken tentoansteld en ferkocht wurde troch de keunstner sels, mar yn de measte gefallen wurdt in keunsthannel in 'galery' neamd.

## Sjoch ek
* Gallery
Roggebrea

**Roggebrea** of koartwei **brea** is in produkt dat makke wurdt fan bakt daai. It daai bestiet út rogge, wetter, sâlt en enzymen. Roggebrea is ferskriklik foedsam en leveret 15 persint fan de oanrette deistige mannichte oan rizel en izer. Boppedat is roggebrea, troch it grutte tal oan rizels, goed foar de trochgong. 

Roggebrea wurdt benammen makke en iten yn Fryslân, Grinslân en Drinte. Ek yn Noard-Brabân wurdt it iten. Bûten Nederlân wurdt it in protte iten yn Dútslân.

Oer it algemien binne der trije soarten roggebrea te ûnderskieden: Frysk roggebrea, dat in protte op it Dútske Pumpernickel liket, Geldersk roggebrea en Brabânsk roggebrea. Frysk roggebrea wurdt makke fan brutsen roggekerrels, wylst Brabânsk roggebrea fan mealde rogge makke wurdt.

'Gewoane' bôle en roggebrea wurdte op ferskate manearen makke. Roggebrea wurdt by in lege temperatuer lang bakt. Brabânsk roggebrea stiet sa'n oardel oant twaenheal oere yn de oven, Fryske roggebrea wol 15 ta 20 oeren. It grutte ferskil hat te krijen mei de fochtigens fan it daai.

Roggebrea wurdt wol betsjinne yn fjouwerkante partsjes mei stikken hjerring derop. Ek wurdt der wol bûter, bûter mei brune sûker, tsiis, spek mei moster en rizel op it brea dien.
Sylskoalle

By in **sylskoalle** kin men farren leare yn in sylboat. Neist de praktyk, richtet men him op de teory fan it silen.

Goede sylskoallen yn Fryslân binne meast oansluten by it CWO. It CWO hâldt tafersjoch op de kwaliteit fan de opliedingen. Har diplomaline is ministerieel erkend. 

De measte sylskoallen rjochtsje har op in doelgroep: jeugd of folwoeksenen. Kursisten kinne kieze foar in ynterne of een eksterne oplieding. Neist de syllessen biede jeugdsylskoallen harren ynterne kursisten in útwreide kampprogramma.

Net elke sylskoalle jout yn alle dissiplines les. Sylles wurdt jûn yn de neikommende dissiplines:
* Kylboat
* Jeugdsilen, oant 15 jier
* Swurdboat, ienmans/twamans
* Katamaran
* Wynsurfen
* Kajútsilen
* Seesilen

## Keppelings om utens
* Oersjoch fan CWO-sylskoallen
*International Sailing Schools Association
Jonkhear

**Jonkhear** (ôfkoarting: *jhr.*) is in aadlik predikaat (en gjin aadlike titel, sa't faak wol tocht wurdt). It froulike ekwifalint is **jonkfrou(we)** (ôfkoarting: *jkfr.*).

Dit predikaat wurdt brûkt troch de measte leden fan aadlike famyljes. It tsjut oan dat men wol by de adel heart, mar gjin titel hat. It wurdt ek brûkt foar froulju mei in titel om oan te jaan dat se noch net troud binne.
It predikaat wurdt foar de folsleine namme setten. In tal foarbylden:
* Jhr. mr. X.Y.Z. Teding van Berkhout
* De frou fan in jonkhear fiert gjin predikaat. De krekte foarm is dan *Frou X.Y.Z. Teding van Berkhout* (mei de inisjalen fan har man) of *Frou G.H. Teding van Berkhout - Bakker* (mei har eigen inisjalen).
* Adressearret men beiden, dan wurdt it *Jonkhear en frou X.Y.Z. Teding van Berkhout* of *Jhr. en frou Teding van Berkhout - Bakker*.
* De net-troude dochter fan in jonkhear is in jonkfrou, bygelyks Jkfr. A.B.C. Teding van Berkhout. At hja trout ferliest har namme it predikaat, oft hja de namme fan har man oannimt of net. Hja wurdt dan *Frou X.X. Bakker* (mei de inisjalen fan har man) of *Frou Bakker - Teding van Berkhout*, eventueel mei tafoeging fan har eigen inisjalen.
* De net-troude dochter fan in baron wurdt adressearre as Jkfr. D.E.F. barones Calkoen, in net-troude dochter fan in greve as Jkfr. G.H. grevinne fan Rechteren. 

Yn kombinaasje mei akademyske of amtlike titels:
* Akademyske titels wurde direkt foar de inisjalen setten, en dus nei it predikaat, it wurdt *Jhr. mr. A. de Jonge*.
* Amtlike titels wurde foar de hiele namme en dus ek foar it predikaat setten, it wurdt *Prof. Jhr. A. de Jonge*.
* Yn kombinaasje wurdt it *Prof. Jhr. mr. A. de Jonge*.

Der binne guons famyljes dy't it predikaat jonkhear brûke as titel, bygelyks de keninklike famylje dy't de titel Jonkhear fan Amsberg brûkt, sjoch hjirûnder.

## Jonkhear fan Amsberg
De keninklike famylje fan Nederlân brûkt it predikaat "Jonkhear" de lêste jierren as in titel. De soannen en pakesizzers fan prins Claus, dy't yn striid mei de jildende regels net "Jhr. Claus van Amsberg, Prins fan de Nederlannen" wie, mar dizze as in titel fierde, sette harren oantsjutting *Jonkhear fan Amsberg* nei harren keninklike of prinslike titels. Dêrmei is yn dit gefal de betsjutting fan de namme Jonkhear dus safolle feroare dat it, alteast foar de famylje *[[Oranje-Nassau|Fan Oranje-Nassau]]*, in titel wurden is.

## Rangkroan
Neffens beslút fan kening Willem I fan de Nederlannen yn 1817 meie jonkhearen of jonkfroulju yn Nederlân en Belgje de rangkroan fan in (erf)ridder boppe harren famyljewapen fiere, en binne dus as sadanich te herkennen. Dizze kroan bestiet út in ring fan effen goud (sûnder edelstiennen) mei dêrop fiif gouden punten mei op elke top in pearel. Boppedat is de ring omwikselje mei in snoer fan pearels.

## Sjoch ek
* Junker, (ôfkoarte: Jkr.) in Dútsk aadlik predikaat (gjin aadlike titel).
Van Starkenborghkanaal

It **Van Starkenborghkanaal** is in kanaal yn de provinsje Grinslân dat it Prinses Margrietkanaal mei it Iemskanaal ferbynt.

Yn de jierren tritich fan de 20e iuw is it "grutte skipfeartkanaal fan 27 kilometer fan De Lemmer nei Grins" oanlein, it hjoeddeiske Prinses Margrietkanaal en it Van Starkenborghkanaal. It Van Starkenborghkanaal is fan Súdhorn oant de Oostersluis nij oanlein. It diel fan Fryske grins oant Súdhorn is it ferbrede Hoendjip.

Yn novimber 1938 is it kanaal offisjeel yngebrûk steld troch keninginne Wilhelmina. Ta gelegenheid hjirfan is in plakette oanbrocht op ien fan de brêgen by de Oostersluis. It kanaal is neamd nei de (âld) Kommissaris fan de Keninginne Edzard Tjarda van Starkenborgh Stachouwer. 

It Van Starkenborghkanaal is 27 km lang en hat twa slûzen. Op de wetterskieding fan it Frysk Simmerpeil en it Elektrapeil leit de slûs fan Gaarkeuken, ter hichte fan Grypskerk. Op de grins fan it Elektrapeil en it peil fan it Iemskanaal (it Wynskoaterpeil) leit de Oostersluis yn de stêd Grins.

Oan it Van Starkenborghkanaal lizzze: Strobos, Grypskerk, Súdhorn, Noardhorn, Aduard en Grins.
Kramersmole

De **Kramersmole** is in poldermole bewesten it doarp Goutum, dat diel útmakket fan de gemeente Ljouwert.

De Kramersmole en de Mûne Heechlân stienen earder tegearre by Wurdum, dêr't se flakby it Van Harinxmakanaal de polder *Wurdumer Nijlân* bemealden. Se rekken yn ferfal neidat se dizze funksje ferlern hienen. De beide spinnekopmoles waarden yn 1985/1986 eigendom fan de Stifting De Fryske Mole, dy't se yn 1995 ferfarre liet nei in plak sa'n twa kilometer bewesten Goutum oan De Swette, om se dêr te restaurearjen. Yn 2002 waard de restauraasje fan de Kramersmole foltôge. It herstel fan de Mûne Heechlân wie yn 2004 klear. Beide moles binne maalree en kinne op ôfspraak besichtige wurde.

## Sjoch ek
*Mole yn Fryslân
Karma Deleg Chö Phel Ling

**Karma Deleg Chö Phel Ling** is it earste boedistyske kleaster  dat yn Nederlân stifte is. It leit krekt bûten it doarp Hantum. De boedisten neame sa'n kleaster in stûpa.

It kleaster waard yn 1986 stifte troch Chödje Lama Gawang Rinpoche dy't noch altyd de lieding hat. De stûpa wie yn 1991 klear. It kompleks wurdt brûkt as besinnings- en meditaasjesintrum.

## De stûpa
Sûnt 1993 stiet op it terrein in Tashi Gomang Stûpa. Om dizze stûpa is in kleastergong oanlein mei gebedsmoles.


Ofbyld:Stupa333.jpg|De Stûpa
Ofbyld:Hantumstupa.jpg|De efterkant fan de Stûpa


## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Gersdrûgerij

In **gersdrûgerij** is in fasiliteit dêr't middels koalen of letter middels gas gers omsetten wurdt in brokken of pakjes. Om de Twadde Wrâldoarloch hinne hienen in soad doarpen in eigen gersdrûgerij, faak yn de foarm fan in koöperaasje. Letter binne in soad drûgerijen fusearre. Diels troch skaalfergrutting yn de lânbou, mar ek troch de oprinnende gasprizen. Boppedat kûlen de boeren it gers hieltiten faker yn omdat it ynkûljen mei plestyk en rydbulten better foer oplevere. 

In boer kin by in gersdrûgerij syn eigen gers drûgje litte en ferwurkje litte ta it einprodukt dat er hawwe wol. Ek kin hy kieze om allinnich gers te leverjen tsjin in ôfsprutsen priis. Fan dit gers kinne ferskate einprodukten makke wurde, dy't trochferkocht wurde oan oare boeren, of de detailhannel. Neist it gers wurde ek oare gewaaksen drûge, lykas luzerne.
Jelle Dam

**Jelle Durks Dam**, (Surhuzum, 2 maart 1857 - Boelensloane, 15 febrewaris 1935) wie in timmerman, oannimmer en sosjalistysk foaroanman.

## Biografy
Jelle Dam waard berne yn it diel fan De Harkema dat doe by Surhuzum hearde. Hy wie de soan fan Durk Dam en Hinke Pama en Jelle wie de jongste fan sân jonges. De húshâlding libbe yn in tiid fan grutte earmoede yn in spitkeet. Jelle moast al jong meihelpe by it flaaksbraken. Troch syn haadmaster Dykstra krige er de mooglikheid om troch te learen en nei de normaalskoalle yn Bûtenpost te gean. Hy hat de skoalle lykwols net ôfmakke omdat de bern him net as in gelikense akseptearje woenen. Yn 1884 troude er mei Neeltsje Veenstra dy't krektas hast alle *heidsjers* fan De Harkema net folle leard hie.

Jelle begûn as timmerman en wie sosjaal tige warber. Sa skreaun er bygelyks in toanielstik oer it earmoedige libben op de heide. Trochdat er wat mear leard hie waard er ek aktyf yn it "Bûn foar Algemien Kies- en Stimrjocht" en yn de Fryske Sosjalistyske Folkspartij, dêr't ek it SDB in rol yn spile en hat ek hiel lang aktyf west foar de SDAP

Ein 19e iuw ferfear Jelle Dam fan Surhústerfean nei de Parken yn De Pein. Mei syn soannen hat er dêr in eigen hûs setten. Nei lang siik west te hawwen stoar er yn Boelensleane dêr't er ek beïerdige waard. Yn it Iepenloftmuseum De Spitkeet wurdt ekstra omtinken jûn oan dizze sosjalistyske foarman.
Normaalskoalle

De **normaalskoalle** of **(Ryks)deinormaalskoalle** (ôflaat fan *École normale primaire*) is in âlde beneaming foar de iepenbiere kweekskoalle (sûnt 1924) en wat letter de PA (sûnt 1969) en nei 1984 de PABO. 
 
De oplieding waard stifte yn 1857 doe't de skoalwet oannomd wie. Dêrfoar bestienen der al partikuliere normaalskoallen. De 'kwekelingen' krigen teoretyske normaallessen en de praktykûnderfining waard opdien yn de legere skoallen. De skoalhaden út de omkriten seagen op de praktyk ta. De normaallessen waarden bûten de gewoane skoaltiden jûn yn iepenbiere skoallen. De oplieding duorre fjouwer jier. 

Oant yn de fyftiger jierren wie de **normaalskoalle** in stúdzjekar nei de acht-jierrige legere skoalle (basisûnderwiis). Foar in soad arbeidersbern wie de normaalskoalle ein 19e iuw en begjin 20e iuw in kâns om troch te learen en sa hegerop te kommen.
Dodo (sillige)

De **Sillige Dodo** of **Dodo fan Haska** (? - De Haske, 30 maart 1231 ) wie in norbertiner muonts fan Mariëngaarde. Hy fêstige him yn in klûs by Bakkefean en krige troch syn frommens en genêzingen in soad oanrin en trede nei alle gedachten ek op tsjin de bloedwraak. 

Yn 1225 luts Dodo (ek: Doda) him werom yn De Haske. Hy kaam om trochdat syn kapel ynstoarte. In skoft letter ûntstie op dat stee it Hasker Konvint. It dêr boude tsjerkje stiet fan de A32 ôf midden yn de lannen en it is út de trein wei goed te sjen. Yn 2012 wurdt it tsjerkje hierd troch in keunstner en by gelegenheden wurdt der noch wolris in tsjinst hâlden. 

Yn 2012 waard bekend dat de ynwenners kuierpaden oanlizze sille sadat ut de loft wei, en mei Google Earth, de namme "Dodo" te lêzen is. It paad sil út Haskerdiken wei fia in boskje nei tsjerkje "De Kapelle" rinne. It paad moat ynpast wurde yn it Jabikspaad nei Santiago de Compostela.
Bêd en brochje

**Bêd en brochje** (Ingelsk: *bed and breakfast*) is in oernachting yn in hotel of wenhûs wêr't it moarnsiten foar de oare dei by ynbegrepen is. It is in oantreklik alternatyf foar hotelkeamers. In hûseigener kin derfoar kieze om Bed and Breakfast as primêre mar ek sekundêre boarne fan ynkomsten brûke. It personiel bestiet meastentiids út de hûseigener sels en minsken dy't ek yn it hûs wenje. De badkeamer kin privee of dield (mei oare gasten of mei de bewenners fan it hûs) wêze.  

## Skiednis Bed and Breakfast
Bûten Fryslân it bêd en brochje-prinsipe is eigentlik al tige âld; al foar de 20e iuw wie it best  wizânsje foar reizgers om te sliepen by partikulieren ynstee fan yn in herberch. It wie wol sa dat de sosjale bân fan dejinge dy't ûnderdak socht oerien komme moast mei dy fan syn gasthear.
Bêd en brochje bestiet sûnt ein jierren santich. Sûnt koart (2008) is it in feriening fan sa'n 80 partikulieren wurden.
Yn Ingelân en Nederlân wurdt B&B Bed and Breakfast neamd. Yn Frankryk wurdt de beneaming "Chambres d’Hôtes" en yn it Dútsk "Gästezimmer" brûkt.
## Keppeling om utens
*Webstee Bêd en Brochje
Ruilferkaveling

**Ruilferkaveling** is in proses, wêrby't eigeners fan in stik lân, de saneamde *grûnbrûker*, kavels mei elkoar ruilje. It doel is dan dat alle grûnbrûkers der op foarút gean.

Meastentiids wurdt der earst in ruilferkavelingsplan opsteld, bygelyks troch de Provinsjale Steaten of de gemeente. De grûnbrûkers kinne dan nei oanlieding fan dit plan kavels útruilje. Ien fan de redenen om ruilferkaveling te begjinnen, is faak om fersnipeling fan de kavels te foarkommen, sadat der minder lânbouferkear yn de regio komt en dat de grûneigener safolle mooglik agraryske grûn ticht by de pleats krijt.

Troch de ruilferkaveling feroaret de yndieling fan it lân. Der kinne bygelyks gruttere kavels ûntstean. Dat hat ek effekt op de yndieling fan it lânskip. Sa wurde sleatten en oare ôfskiedings tusken kavels ferlein.

It komt foar, dat agraryske gebouwen troch de ruilferkaveling ferpleatst of op 'e nij boud wurde moatte, benammen as eardere lânbougrûn nei de ferkaveling bygelyks natoergebiet wurdt.

By de ruilferkaveling waarden soms folslein nije diken oanlein, ruilverkavelingsdiken. Ek waarden wol nije stikken natoer oanlein as kompensaasje fan ferdwûne natoer, yn de foarm fan ruilferkavelingsboskjes (of doarpsboskjes). Dy binne no faak yn besit fan natoeroarganisaasjes as It Fryske Gea en Steatsboskbehear.

De ruilferkavelingswet fan 1924 makke it mooglik dielen fan it plattelân op 'en nij yn te rjochtsen om in bettere en effisjintere lânbou mooglik te meitsen. Yn 1938 kaam de oanpaste ruilferkafelingswet dy't rjochte wie op de belangen fan de lânbou. Yn 1954 kaam de nije wet dy't neist de belangen fan de lânbou ek de belangen fan natuer en lânskip foar it fizier hie.

De nije lânynrjochtingswet fan 1985 beklamme bestimmen, ynrochtsjen en behear. Foar it lanlik gebiet sprekt men fan lânskipwearde, beskaat kultuerhistoaryske wearde en lânskip ophelje, natuer behâld en nije natuer.

By ruilferkaveling beslute de eigeners, by lânynrochting de Provinsjale Steaten.

Yn 2007 kaam dêr de Wet Ynrochting Lânlik Gebiet wêrmei de Provinsje de mooglikheid hat, as it Ryk en de Provinsje net frijwillich de doelen berieke kinne, dat men dan mei in oerheidbeslút de wurken kin úfiere.
Didreksêge

**Didreksêge** is in sêge dy't giet oer de aventoeren fan de held Didrek fan Bern. De aventoeren binne basearre op de histoaryske Diderik de Grutte en Bern is de stêd Ferona yn Noard-Itaalje. It ferhaal is om-ende-by 1250 foar it earst opskreaun yn Noarwegen en waard in protte lêzen yn midsiuwsk Skandinaavje. 

It origineel is nei alle gedachten opskreaun yn it Aldnoarsk, want it ferhaal is ûnder oaren basearre op âlde  Germaanse ferhalen en sêgen. Se binne der noch net út hokker diel stipet op de Germaanske ferhalen en hokker diel op Noarske ferhalen. Fergelykjend ûndersiik mei ûnder oaren it Nibelungenlied moat hjiroer mear útwize. 

## De sêge
De **Didreksêge** fertelt it ferhaal fan Didrek fan Bern mei syn heldenstriders. De sêge begjint mei in ynlieding oer  Didreks âlden en syn jeugd. Dêrnei giet it oer de helden Hildebrand, Witich en Heime. Sy arrivearren op in dei oan it hof fan  Didrek yn Bern. Heime en Witich dagen Didrek út foar in twastriid. Heime ferliest, mar Witich wint it gefjocht mei Didrek. Didrek hat it der mar dreech mei om oer syn ferlies te kommen en ryd derop út. Op syn paad komt er in draak tsjin dy't er dea makket en moetet twa nije helden, de Nibelungen Hagen en Gunter. 

It ferhaal giet fierder mei Didrek dy't mei tolve helden der op út lûkt, wêrûnder Hagen en Gunter, om harren te bewizen yn de striid tsjin kening Isung fan Bertangalân mei syn alve soannen en de strider Sygfried. In protte fan Didrek syn freonen sneuvelen yn de striid, mar Didrek wint lykwols fan Sygfried dy't dêrnei boasket mei de Nibelungenprinses Grimhilde, de suster fan Gunter.

Op de ein fan syn jeugd oermastere kening Ermenrik, de hearsker fan Rome en dy't in omke fan him is, de haadstêd Bern. Didrek flecht fuort nei it hof fan kening Attila dêr't hy goed 20 jier bliuwe sil. Hy belibbet dêr as soldaat fan allerhanne aventoeren. Lang om let besiket Didrek tegearre mei de Hunnen de stêd Bern wer yn hannen te krijen, ar yn de  *slach fan Gransport* ferliest hy syn broer. Yn de slach wurde ek twa soannen fan Attila deade troch Witich, dy't Bern ferdigene foar kening Ermenrik.

Underwilens is yn Nibelungenlân Sygfried, dy't machtich wurden wie fermoarde troch Hagen en Gunter. De frou fan Sygfrierd, Grimhilde sint op wraak en boasket mei Attila. Sân jierren letter nûget sy har bruorren út foar in feest oan it hof fan Attila. Dat besyk rint út op in gefjocht tusken en de Nibelungen. Grimhildes bruorren falle yn de striid. Didrek besiket ynearsten him net mei de striid te bemoeien, mar kiest úteinlik foar Attila. Yn in twastriid deadet hy Hagen.

Nei de dea fan kening Ermenrik giet Didrek tegearre mei syn âlde freon Hildebrand tebek nei Bern. Hy nimt Bern yn en dêrnei slagget hy deryn om it iuwenâlde keninkryk Rome op Ermenrik te feroveren. Op de ein fan syn libben lit Didrek him bekeare ta it  kristendom, mar der is noch altyd ien fijân oer. Yn syn lêste gefjocht nimt er it op tsjin Witich dy't de bruorren fan Attila deade hie. Didrek wint it gefjocht, mar rekket deadlik ferwûne en stjert op de weromreis nei Bern.
Hotze Brouwer

**Hotze Brouwer** (Eagmaryp, 28 maaie 1910 - Dunegea, Skarsterlân, 17 maart 1945) wie in feehâlder en fersetsman yn de Twadde Wrâldoarloch. 

Brouwer buorke op de Beatrixhoeve yn Haskerhoarne by it Nannewiid. Hy hie in oandiel yn it ferbergjen fan dêr dropte wapens yn syn pleats. 
De slachsin dy't by it droppingsfjild brûkt waard wie: 'Dy't de skoech past, docht him oan.' Boppedat wie hy meiwurker fan de Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers. Brouwer waard op 8 febrewaris 1945 arrestearre en oerbrocht nei SD-finzenis Crackstate op It Hearrenfean. Hy waard beïerdige op it N.H. begraafplak yn Haskerhoarne.

De tinksteen yn de pleats fan Schotanus yn Dunegea herinneret oan de fusillade op 17 maart 1945 fan Hotze Brouwer en njoggen oare finzenen út de Crackstate.
Turf

* Turf (brânstof)
* Turf (band), in Nederlânske hardrockgroep
* in oantsjutting foar in dik boek

* Törf, in Grinslanner folkband
* turve, in telmetoade
Turf (brânstof)

|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|}
**Turf** is drûge fean dat eartiids as brânstof brûkt waard.

It brûken fan fean as branje is al tige âld. De Romein Plinius maior beskreau yn Historia Naturalis dat de Sjauken fan modder ballen draaiden en dy as brânstof brûkten. Sûnt de Midsiuwen waard fean yn de foarm fan turf as brânstof brûkt. Yn sompe- en feangrûnen foarmje de ôfstjerrende planten in soarte grûnstof dy't útspitten waard (turfstekke) en te drûgjen lein waard op de saneamde stripen. De útstutsen turf waard faak mei platboaiemskippen troch de saneamde wiken nei de opslach fard. De stof wurde brûkt as brânstof. De turf út it heechfean wie oer it generaal fan bettere kwaliteit as turf út leechfean.

## Turf yn Nederlân
### Noardwest- en West-Nederlân
Yn Hollân, Flaanderen en omkriten wie turf oant de komst fan de stienkoal yn de 19e iuw de wichtichste brânstof. Omdat de waaksende stêden in soad ferlet hienen oan dizze brânstof waard turf yn West-Nederlân op grutte skaal út feanplassen baggele. Sa binne in soad grutte plassen ûntstien (bygelyks de Nieuwkoopse Plassen en de Vinkeveense Plassen). De Haarlimmermar koe mei troch turfwinning oan de ouwers en weachslach waakse ta de grutste mar yn Hollân. In protte plassen binne letter ynpoldere om it ferlies oan lân binnen de perken te hâlden. Oare plassen út dy tiid binne lykwols noch oanwêzich en waarden natoerreservaten. Yn Fryslân is dat noch te sjen yn It Damshûs yn Nij Beets. Yn De Deelen en by Earnewâld yn De Alde Feanen is oan it lânskip mei wetter en stripen goed te sjen dat der turf stutsen is.

### Noardeast-Nederlân
Yn Noardeast-Nederlân en it oanswettende Dútske gebiet lei in grut sompegebiet, it Bourtanger Moor. Troch it út de stêd Grins wei stiftsjen fan de saneamde Grinslanner Feankoloanjes sûnt 1600, waard it gebiet stadichoan ûntgûn foar de ikkerbou. De wûne turf waard ferkocht as brânstof.

Dat proses is yn it Nederlânske diel trochgien oant ûngefear 1980 doe't eastlik fan Emmen de lêsten kommersjele feanterij sluten waard. Turf waard ferkrongen troch oare fossile enerzjyboarnen as oalje en gas en stadichoan in ûnbelangryk produkt foar de feanterij. Potgrûn en aktive koal (troch Norit) waarden de wichtichste opfolgers. Noch altiten wurdt fean as brânstof hjirfoar brûkt, allinnich wurdt it no op oare plakken yn Europa wûn. Dútslân en hieltiten mear de Baltyske lannen binne de grutste leveransiers. 

Yn Barger-Compascuum wurdt yn it Feanpark de skiednis fan de turfwinning yn súdeast-Drinte noch libben holden.

## Eigenskippen

## Keppeling om utens
* Webstee fan it Feanpark yn Barger-Compascuüm
Kuierrûte E9

De **kuierrûte E9** rint fan Sagres yn Portegal de kust bylâns nei Hamburch, stekt dan troch nei Lubek en rint dan wer de kust bylâns nei Estlân. Net gâns de rûte is lykwols al útwurke. Der wurdt oer tocht om de rûte einigje te litten yn Sint-Pitersboarch, mar dat is allinnich noch mar in idee.

Yn Fryslân rint de E9 oer part fan it trajekt fan it Fryske Kustpaad.
It Hoflân

**It Hoflân** is in buorskip en de streek besuden Idaerd yn de gemeente Ljouwert. It Hoflân leit rûchwei tusken Grou, Swin en Galle.
De namme komt ek foar as *Hof Landstra*, *Polder Het Hofland*, *Hofland* en *Hoeflandt*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Wahabisme

It **wahabisme** (of *wahhabbisme*) is de namme fan in streaming yn de islam dy't troch Mohammed ibn Abd al-Wahhaab (1703 - 1792) stifte is. It is in fûnemintele konservative streaming dy't binnen it soennisme falt. It is de steatsgodstsjinst fan Saûdy-Araabje en har oanhingers hjitte *wahabiten*. 

De namme is ôflaat fan de namme fan Mohammed ibn Abd al-Wahaab. De wahabiten neame harsels ek *[[tawhid|ahl al-tawhid]]*, wat sokswat betsjut as 'minsken fan de ienheid', dêr't mei doeld wurdt op de ienheid fan God.

## Besibbe rjochtingen
De takfiry-streaming fan ûnder oaren Osama bin Laden is grûnfêste yn dizze streaming. Sy wolle de Koran en religieuze wetten op 'e nij en folslein sûnder der ôfbrek oan te dwaan tapasse, dêr't sy gjin lieding by nedich hawwe fan de islamytiske gelearden. De tafsir dy't yn de rin fan iuwen troch islamytiske juristen makke is, wurdt troch harren net erkend. 

It grutste ferskil mei oare moslims bestiet út it ferketterjen fan moslims dy't harren net oan de "krekte" islamityske regels of tinkbylden hâlde. As in moslim bygelyks by de takfiryen in oare miening hat wurdt er de takfir oer him dien. Op dat stuit wurde neffens de takfiryen syn bloed en eigendommen foar har. 

Dizze takfiry-streaming is in lytse streaming, mar dy't lykwols troch har dieden in protte it nijs helle en sadwaande de wahabityske streaming yn in ferkeard deiljocht set. 

## Literatuer
* , *De Arabische cultuur leren kennen en begrijpen*, Utjouwerij Delta, 2001.