open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hurdfytsen

**Hurdfytsen** ek wol **Hurdfytserij** is in sammelnamme foar in ferskaat oan sporten wêr't by gebrûk makke wurdt fan in fyts. Der is in ferskaat oan dissiplines yn de Hurdfytserij. Fan eltse dissipline krijt de wrâldkampioen op in bepaald ûnderdiel altyd de reinbôgetrui. De UCI is de wrâldwide oerkoepeljende organisaasje fan it hurdfytsen.

## útrêsting
Hurdfytsers haww by it beoefenjen fan harren in fytsbroek, in fytshimd, fytsskuon, fytswantsjes oan en in helm op.

## Dissiplines

De ferskeidene dissiplines fan de hurdfytserij binne:

* Olympysk:
**Baanhurdfytse *Ek [[Paralympyske Spullen|Paralympysk]]*
**Berchfytse
**Dykhurdfytse *Ek Paralympysk*
**Fytskrosse

*Net-Olympysk:
**Fjildriden

### Baanhurdfytse
*<small>sjoch ek [[Baanhurdfytse]]</small>*

Baanhurdfytse wurdt útoefenne op in ovale piste. De helling fan in piste hat meastentiids in hellingshoek fan 33 graden. Fytsers ride op in baanfyts, dat is in fyts sûnder remmen en fersnellingen.

### Berchfytse
*<small>sjoch ek [[Berchfytse]]</small>*

Berchfytse is in dissipline yn de hurdfytserij wêrby't hja oer rûg terrein fytse mei in berchfyts, dat is in fyts mei dikke banden mei in soad profyl foar ekstra grip, fering, sawol foar as efter, in rjocht stjoer en in protte fersnellingen.

### Dykhurdfytse
*<small>sjoch ek [[Dykhurdfytse]]</small>*

Dykhurdfytse is de bekendste dissipline yn de hurdfytserij. By it dykhurdfytsen wurde de wedstriden holden op de iepenbiere dyk. Der wurde sawol meardaagse as wedstriden op ien dei ferriden. Der wurd by it dykhurdfytsen fytst mei in racefyts.

### Fytskrosse
*<small>sjoch ek [[Fytskrosse]]</small>*

Fytskrosse is in ekstreme sport. De sport ûntstie yn de Feriene Steaten yn de jierren '60. It hat syn oarsprong yn de motorkross. Sûnt 2008 is Fytskrosse in olympyske sport en fytskrossers fytse op fytskross-fytsen, dy hawwe in lyts frame, in breed stjoer en brede bannen.

### Fjildriden
*<small>sjoch ek [[Fjildriden]]</small>*
Fjildriden is in foarm fan hurdfytsen dy't foaral yn de wintermoannen beoefene wurdt. In fjildrydparkoers giet oer net ferhurde paden en troch bosk en fjild. It fjildriden bart op on fjildrydfyts die fyts is lykwols hast itselde as in racefyts mar der sit op in ferskate plakken wat mear romte op de fyts om te foarkommen dat er fêstrint troch de drek. Ek wurde der in slach dikkere bannen mei wat mear profyl brûkt as by de standert racefytsbân.

## Sjoch ek
* List fan Hurdfytsers
Erskine Hamilton Childers

**Erskine Hamilton Childers** (Londen, 11 desimber 1905 - Dublin, 17 novimber 1974) wie de fjirde presidint fan de Republyk Ierlân, fan 1973 oant 1974. Hy wie in soan fan skriuwer Robert Erskine Childers.  Hy wie Iersk parlemintariër fan 1938 oant 1973.

## Famylje
Erskine H. Childers waar berne yn Londen, yn in protestantske Ierske famylje.  Heit Robert Erskine Childers (ek ferneamd as *Erskine Childers*) waard ek yn Ingelân berne mar hie Ierske âlden. Syn mem Mary Alden Childers kaam út Boston, mar hie ek Ierske foarfaren. Om 1920 hinne ferfarren syn heit en men nei Ierlân en waarden dêr grutte foarstanners fan in ûnôfhinklik Ierlân.

Childers boaske yn 1925 mei Ruth Ellen Dow, dy't 1950 kaam te ferstjerren. It pear krige fiif bern. De anglikaanske Childers troude twads yn 1952 mei Rita Dudley.

## Polityk wurkpaad
Childers waard lid fan de politike partij Fianna Fáil. Hy wie lid (TD) fan it Ierske Parlemint (DE) fan 1938 oant 1973. Tusken 1951 en 1973 ferfolde er ferskate ministersposten yn de Ierske regearing.
Op 30 maaie 1973 waard Childers keazen ta presidint fan de Republyk Ierlân, fan 25 juny 1973 ôf fungearre er as presidint oant syn hommels ferstjerren (troch in hertynfarkt) op 17 novimber 1974. Hy krige in steatsbegraffenis yn de St. Patrickskatedraal yn Dublin.

## Literatuer
* , *Erskine H. Childers: President of Ireland*

## Keppeling om utens
* Offisjele biografy fan Childers
Douglas Hyde

**Douglas Hyde** (Castlerea, 17 jannewaris 1860 - Dublin, 12 july 1949) - Iersk: *Dubhghlas de hÍde* - wie in Ierske dichter en letterkundige en fan 1938 oant 1945 de earste presidint fan de Republyk Ierlân. Hy rjochte ûnder oaren Conradh na Gaeilge op, ien fan de Ierske kulturele organisaasjes mei de measte ynfloed.

## Biografy
Hyde syn heit wie predikant en hy hâlde syn earste jierren ta yn County Sligo. Hy hie trije bruorren: Arthur, John en Hugh. Neidat de famylje ferhuze wie nei Frenchpark krige Douglas dêr bot niget oan it Iersk, in taal dy't fral troch de âlderein brûkt waard, mar doetiids mar in bytsje wurdearre waard. 

Der waard by Douglas op oanstien dat er lykas in protte oaren yn de famylje in religieuze oplieding folgje soe, mar hy keas foar akademysk ûnderrjocht oan it Trinity College yn Dublin en learde dêr floeiend Frânsk, Dútsk, Latyn, Gryksk en Hebriuwsk. Dêrneist makke syn passy foar it mei útsjerren bedrige Iersk dat er de *Conradh na Gaeilge* oprjochte. 

Yn 1925 waard Hyde senator fan Seanad Éireann, mar yn novimber itselde jier waard er as gefolch fan allerhanne praat oer ûnder oaren syn protestantske eftergrûn alwer út dy funksje ûntheft. Hyde gie dêrnei oan de gong as heechlearaar oan de Nasjonale Universiteit fan Ierlân, dêr't ien fan syn studinten Cearbhall Ó Dálaigh wie, de lettere presidint. Neidat Hyde yn 1938 mei pinsjoen gien wie waard him troch Éamon de Valera op 'en nij de funksje fan senator yn Seanad Éirean oanbean. Rillegau - yn juny 1938 - waard Hyde de earste Ierske presidint. Dat kaam mei omdat de Valera en opposysjelieder William Thomas Cosgrave in protte bewûndering foar him hienen. Syn waarme persoanlikheid makke him ta in populêr presidint. April 1940 krige er lykwols in swiere beroerte, dy't er wol oerlibbe mar ek ta de rolstoel feroardiele.

Nei syn ferstjerren yn 1949 krige Hyde as earder presidint in steatsbegraffenis. Dy waard holden yn de St. Patrick’s Katedraal fan Dublin. Omdat it in protestantske tsjerke wie, bleaune alle leden fan it katolike kabinet, útsein Noël Browne, bûtendoar ûnder de tsjinst.

## Publikaasjes
Hyde skreau in tal artikelen yn *The nation* en *The weekly freeman*, ûnder oaren:
* *Beside the fire* †
* *The songs of Connacht* (*Amráin Chuige Chonnacht*), mei sân haadstikken:
** *Corlan and his contemporaries
** *Songs in praise of women
** *Drinking songs
** *Love songs *†
** *Songs acribed to raftery *†
** *Religious songs* (chapter 1) †
** *Religious songs* (chapter 2) †
† ek as boek ferskynd

== Sjoch ek ==
* [[Presidinten fan Ierlân]]

== Keppelings om utens ==
* [http://oireachtas.ie/members-hist/default.asp?MemberFirstName=&MemberName=Hyde&disp=src Feitebank Oireachtasleden - Profyl]
* [http://www.census.nationalarchives.ie/reels/nai000186386/ Census Return 1911 - de hÍde]
* [http://www.nui.ie/ Nasjonale Universiteit fan Ierlân]
* Dunleavy, Janet Egleson en Gareth W. Dunleavy. *Douglas Hyde: A Maker of Modern Ireland''. Berkeley et al.: Univ. of California Press, 1991. http://www.escholarship.org/editions/view?docId=ft2w1004tq;brand=eschol.
Michael Higgins

**Michael Daniel Higgins**, as **Michael D. Higgins** (Iersk:* Micheál D. Ó hUiginn*) (Limerick, 18 april 1941), is in Iersk politikus, dichter en skriuwer. Sûnt 11 novimber 2011 is er presidint fan Ierlân.

## Biografy
Higgins waard in part fan syn bernejierren opbrocht op de pleats fan in omke en muoike yn County Clare. Higgins wie de earste yn syn famylje dy't nei de universiteit gie. Dat wie de Nasjonale Universiteit fan Ierlân yn Galway, dêr't er letter ek in baan krije soe. Hy joech dêr ûnderrjocht yn politikology en sosjology. Al yn syn súdzje waard Higgings warber yn de polityk. Foar de *Irish Labour Party* waard er lid fan de gemeenteried fan Galway. Letter jierren soe er in tal kearen keazen wurde ta boargemaster. 

Yn 1969 besocht Higgins foar it earst om in de Dáil keazen te wurden, mar dat slagge net. Ek yn 1973 helle er it net. Dat jier waard er wol beneamd foar ien fan de sitten fan de universiteit yn Galway yn de Ierske senaat. Higgins waard 1981 foar it earst yn de Dail keazen foar it kiesdistrikt Galway West en soe mei in koarte ûnderbrekking triitch jier, oant de ferkiezings yn 2011, dat distrikt fertsjintwurdigje.

1993 waard hy minister yn it koälysjekabinet fan Labour en Fianna Fáil ûnder Albert Reynolds en hold dy post doe't dat kabinet nei in jier ferfongen waard troch in koälysje tusken Labour, Fine Gael en Demokratysk Links ûnder John Bruton.

## Presidint
Higgins hie yn de oanrin nei de ferkiezings yn 2004 witte litten dat er gadingmakker foar it presidintskip wêze woe. Syn partij besleat lykwols yn dat jier gjin tsjinkandidaat yn it fjild te bringen tsjin de sittend presidint Mary McAleese dy't witte litten hie dat se wol op 'en nij keazen wurde woe. Omdat in presidint maksimaal twa terminen tsjinje mei soe McAleese yn 2011 net wer kanidaat wêze kinne. Higgings liet 2010 witte dat er gjin gadingmakker mear wêze soe foar de Dail by de ferkiezingen yn febrewaris 2011. Wol sei er doe dat er graach kandidaat wêze woe foar de presidintsferkiezingen yn 2011. Juny 2011 keas syn partij him as kandidaat.

De ferkiezingen wiene op 27 oktober 2011. Twa dagen letter kaam de útslach. Higgings helle 39,6% fan de saneamde 'earste foarkarsstimmen' en waard by de tredde telling keazen.
Éamon de Valera

**Éamon de Valera**, berne: *Edward George de Valera*, Ierske namme: *Éamonn de Bhailéara*, (New York City, 14 oktober 1882 - Dublin, 29 augustus 1975) wie in foaropman fan de Ierske striid foar ûnôfhinklikens fan it Feriene Keninkryk oan it begjin fan de 20e iuw, ek wie er partijoanfierder fan de republikeinske opposysje en de dêr't fuortkommende Ierske Boargerkriich.

Hy wie dêrnei trijeris *presidint fan de Executive Council fan de Ierske Frijsteat* (de orzjinele oantsjutting foar premier), en wie de earste taoiseach (de namme foar *premier* nei 1937). Hy einige syn politike karriêre as presidint fan Ierlân (1959-1973). De Valera hat ek foarsitter fan it Folkebûn west, fan 1938 oant 1939.

## Literatuer
* : *De Valera. Long Fellow, Long Shadow*. Arrow Books, Londen 1995, ISBN 0-09-995860-0.
* : *Eamon De Valera*. Macmillan, Dublin 1998, ISBN 0-7171-0964-X
* : *De Valera. The man and the myths*. Podbeg Books, Swords 1992, ISBN 1-85371-121-7
Ballina (Mayo)

**Ballina** is in plak yn it noarden fan it Ierske greefskip Mayo. 
Ballina hat in spoarfernining mei Dublin en in lyts fleanfjild, Ballina Airport en in haventsje oan de baai fan  Killala.

## Berne yn Ballina
* Mary Robinson (1944), earste frou dy't presidint fan Ierlân waard.
Fjildriden

**Fjildriden** is in foarm fan hurdfytsen dy't foaral yn de wintermoannen beoefene wurd. In fjildriid parkoers giet oer net ferhurde paden en troch bosk en fjild. 

Yn dizze sport moatte de dielnimmers, mei de fyts sa hurd mooglik in ôfbeakene parkoers ôflizze. Yn tsjinstelling ta it dykhurdfytsen binne grutte parten fan it parkoers net ferhurde en ride de fytsers troch bosken, over fjilden, sleatten en sânpaden. It is dêrom somtiden nêdich de fyts op de skouders te nimmen en dermei te rinnen, bygelyks by te smoarge stikken as opstakels. In wedstriid by de professionals duorret in oere. Bij wrâldbekerwedstriden wurdt der ien omgong ekstra fytst.

## Skiednis
De Frânskman Daniel Gousseau soe de earste fjildriidwedstriden organisearre hawwe, en ek it earste Frânske nasjonale kampioenskip yn 1902.
De sport hat hin dêrnei ek bûten Frankryk ferspraat. Belgje organisearre syn earste nasjonale kampioenskip yn 1910, Switserlân yn 1912, Lúksemboarch yn 1923, Spanje yn 1929 en Itaalje folge yn 1930.
De earste ynternasjonale wedstriden waarden yn 1924 hâlden, It earste wrâldkampioenskip waard 1950 hâlden yn Parys.
Mary McAleese

**Mary Patricia McAleese**, berne 'Mary Patricia Leneghan' (Belfast, Noard-Ierlân, 27 juny 1951) wie fan 10 novimber 1997 oant 10 novimber 2011 de achtste presidint van Ierland (*Uachtarán na hÉireann*).

## Wurkpaad
Sy studearre oan Queen's University Belfast, en it Trinity College Dublin. Sy is as juriste registrearre sawol yn Noard-Ierlân as yn Ierlân. Yn 1975 waard hja *Reid Professor of Criminal Law, Criminology and Penology* oan het Trinity Kolleezje Dublin as opfolger fan Mary Robinson. Destiids krewearre hja as advokaat foar it út it wetboek fan strafrjocht heljen fan homoseksualiteit. Yn 1979 waard hja sjoernalist en presintatrise by de nasjonale telefyzje- en radio-omrop RTÉ oan it wurk. 1981 sie se werom nei har Reid Professorskip, mar bleau de fjouwer jier dêrnei dieltiidwurker foar RTÉ. Teffens wie hja lid fan de Episkopaldelegaasje fan de Roomsk-katolike Tsjerke yn it *[[New Ireland Forum]]* yn 1984 en lid fan de delegaasje fan de RK-tsjerke yn de noardlike kommissy dy't oer kontroversjeledie parades debattearre yn 1996.

Yn 1997 fersloech McAleese ex-Taoiseach (premier) Albert Reynolds yn de ferkiezing foar de Fianna Fáil-kandidatuer foar it presidintskip. Op 11 novimber 1997 waard hja ynstallearre as de achtste presidint fan Ierlân. It wie de earste kear yn de wrâldskiednis dat in frou in oare frou as presidint opfolge.

Yn 2004 werd de amtstermyn fan McAleese automatysk mei 7 jier ferlinge, omdat der gjin tsjinkandidaten wienen. Novimber 2011 waard sy opfolge troch politikus, dichter en skriuwer Michael D. Higgins.

McAleese is fan Noard-Iersk komôf dat sy komt dêr noch faak; beide politieke groepen ferwolkomje har waarm. Sy bewûnderet Keninginne Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk. Febrewaris 2004 hat se Prinses Anne yn Dublin ûntfongen by in offisjele steatsbesite.

Maaie 2004 ûntfong hja, as presidint fan it lân dat doe foarsitter fan de Europeeske Uny wie, tegearre mei taoiseach Bertie Ahern de ûffurdigen fan de lannen fan de Uny om de nije Unyleden wolkom te hjitten. De lannen dy't har doe oanleaten wiene Cyprus, Tsjechje, Estlân, Hongarije, Letlân, Litouwen, Malta, Poalen, Slowakije, Sloveenje.
Seán Tomás Ó Ceallaigh

**Seán Tomás Ó Ceallaigh** (Ingelsk **Seán Thomas O'Kelly**; Dublin, 25 augustus 1882 - dêre, 23 novimber 1966) wie fan 1945 oant 1959 de twadde presidint fan Ierlân.

Seán Ó Ceallaigh wie fan 1923 oant er as presidint keazen waard lid fan de Dáil Éireann, it parlemint fan de Ierske Republyk. Hy wie fan 1932 oant 1939 minister fan Binnenlânske Saken en fan 1939 oant 1945 minister fan Finansjen. Ó Ceallaigh wie fan 1937 oant er presidint waard *[[tánaiste]]*, oftewol fise-premier fan Ierlân.
Pedro Lira

**Pedro Francisco Lira Rencoret** (Santiago de Chile, 17 maaie 1845 - dêre, 20 april 1912) wie in Sileensk keunstskilder. Hy heart by de generaasje grutte Sileenske masters sa as Juan Francisco González, Alfredo Valenzuela Puelma en Alberto Valenzuela Llanos, waans meast wichtige wurk om 1900 hinne ûntstie.

Hy wie ien fan de stichters fan it Sileensk Nasjonaal Museum fan de Keunsten (*Museo Nacional de Bellas Artes*) dêr't er oant 1892 ek direkteur fan wie.

Mei syn wurk *La Fundación de Santiago* ('De stifting fan Santiago') wûn er in sulveren medalje op de Wrâldútstalling yn Parys fan 1889.

## Priuwke fan syn wurk

Image:Pedro Lira - Carta de amor.jpg|*Carta de amor*
Image:Pedro Lira - Paisaje, 1871.jpg|*Lânskip*, 1871
File:Mujer con sombrilla.jpg|*La Siësta*
File:Fundacion de Santiago.jpg|*Stifting fan [[Santiago (Sily)|Santiago]]*


## Keppelings om utens

*Grove Dictionary of Art - Biografy op artnet.de 
*Patience A. Schell: ''Pedro Lira, Painter and Critic'' 
*Answers.com - Biografy op answers.com
Mantsjoerije

**Mantsjoerije** is in gebiet fan om-ende-by 800.000 km² yn it noardeasten fan Sina en it fierste súdeasten fan Ruslân. 

Yn it ferline hawwe grutmachten as Ruslân, Sina en Japan om it besit derfan striden. Mantsjoerije grinzet yn it westen oan Mongoalje, yn it noarden oan Sibearje en yn it easten oan Noard-Korea. 

Neffens guon definysjes is it gebiet itselde as it hjoeddeiske Noardeast-Sina. Yn dat gefal hat Mantsjoerije goed 100 miljoen ynwenners.
It is ferparte oer de trije Sineeske provinsjes:
* Heilongjiang,
* Jilin en
* Liaoning.

## Skiednis
Mantsjoerije wie yn de protohistoaryske tiid bewenne troch feehoeders en jagerstammen, foarâlden fan de Toengûzen en de Mantsjoes. Yn de 2e iuw f.Kr. sette ynfallen útein troch de Sinezen. Sûnttiids wikselen perioaden fan selsstannigens (Pohai-ryk, 712-926) en bûtenlânske oerhearsking harren ôf. Yn 1115 stifte de Toengûzen de Kin-dynasty benoarden fan Sina. Sy waarden lykwols yn 1234 troch de Mongoalen ferslein dy't fan Mantsjoerije in provinsje meitsje. Neidat de Mongoalen troch de Ming-Sinezen ferslein waarden wisten ek de Mantsjoes harren te reorganisearen. Under Hwang Tay-ky foelen sy Sina binnen en stifte de Tj'ing-dynasty (ek Mantsjoe-dynasty neamd). Syn soan Foe-ly oermastere hiel Sina en waard de earste keizer fan de Tj'ing dynasty.

Mantsjoerije waard ûnder de Bokseropstân troch Russyske troepen beset. Nei de Russysk-Japanske Oarloch (1905) waard it skiereilân Liau-toeng yn in Japanske en Russyske ynfloedsfear ferparte. Yn 1917 joech de Sowjet-Uny alle oanspraken op Mantsjoerije op. Yn 1931 besette Japan hiel Mantsjoerije dat ûnder de namme Mantsjoekwo in fazalsteat waard. Yn 1934 waard de lêste Sineeske keizer P'oe-y keizer fan Mantsjoerije. Op de ein fan de Twadde Wrâldkriich yn 1945 foelen Russyske troepen Mantsjoekwo binnen, dochs gongen wer fuort yn 1946. Mei Amerikaanske stipe waarden troepen fan  Tjiang K'ai-sjek nei Mantsjoerije hinne flean. Dy troepen laten yn 1948 in nederlaach tsjin de Kommunisten fan Mao Tse-toeng.

## Delfstoffen
De regio is ryk oan stienkoal, in dylchstof dy't sûnt de ein fan de 19e iuw fan grut belang waard foar de produksje fan stiel en foar it draaie litten fan stoommasines.
Marie Tångeberg

**Marie Tångeberg** (famkesnamme *Siewertsen*, 8 oktober 1924 yn Marienkoog) is in pedagooch, skriuwster, en Frysk beweger. Hja is bekend wurden troch har wurk foar de *Risum Skole/Risem Schölj* (Risum skoalle), dêr't sy it Noardfrysk as ynstruksjetaal ynfierde yn har funksje as skoalliedster. Marie Tångeberg hat neist har skoalwurk ek ferskate boeken yn it Noardfrysk skreaun.

## Skoalle yn Risum
Yn 1956 waard Marie Tångeberg skoalliedster yn Risum. Hja makke wurk fan de lessen Noardfrysk en brûkte de taal ek safolle mooglik by oare skoalfakken. Fiif jier letter fierde hja it Noardfrysk yn as ynstruksjetaal. Foar it brûken fan it Noardfrysk as ynstruksjetaal op skoallen wienen gjin juridyske regels of wetten fêstlein. De Deenske skoalferiening en it Dútske bewâld lieten de skoalle yn Risum fierders gewurde. Yn de earste jierren op skoalle krigen de bern inkeld noch Noardfrysk as ynstruksjetaal. De skoalfakken Deensk en Dútsk kamen dêr yn de tredde en fjirde klasse by. Yn de santiger jierren wie it dien mei it Noardfrysk as ynstruksjetaal by alle skoalfakken. Der wienen net mear genôch bern dy't de taal meikrigen as memmetaal en de betingsten fan de skoallen yn it fuortset ûnderwiis waarden aloan skerper.

## Friisk Foriining
As foarsitter fan de Friisk Foriining wie se yn 1990 dwaande mei it juridysk fêstlizzen en it erkenne litten fan de Fryske minderheid yn de grûnwet fan de dielsteat Sleeswyk-Holstein. 

## Boeken
Neist har kulturele wurk foar it Noardfrysk hat Tångeberg ferskate boeken skreaun. It boek *Föögle önj Nordfraschlönj* ferskynde yn 1992. Yn 1995 hie se *Söl önj bile an tääle* (Sal yn byld en fertellingen) klear. Yn it jier 2000 makke sy it populêre learboek *Lees an liir frasch önj hüüse an schölj* wrâldkundich. Dêrneist die sy oersetwurk. Yn 1993 sette se in wurk fan Astrid Lindgren oer nei it Noardfrysk, te witten *Eemil Foon Lönebärj*. Yn it jier 2000 ferskynde *Wiike wiiking*. Har lêste publikaasje, *Foon boole an swåmpe*, ferskynde yn 2006.

## Prizen
Yn 1995 krige se de *Hans-Momsen-Preis*, in priis dy't neamd is nei de Fryske wiskundige Hans Momsen. Fjouwer jier letter krige se de *Bundesverdienstkreuz am Bande*, in priis fan it Dútske regear.

## Keppeling om utens
* List mei publikaasjes fan Tångeberg
* Ansprache der Friisk Foriining zum 85. Geburtstag 
* Skiednis fan de Risum Skole/Risem Schölj
* It earste diel fan in film oer Tångeberg
Will Eisner

**William Erwin Eisner** (Brooklyn, 6 maart 1917 – Fort Lauderdale, 3 jannewaris 2005) wie in Amerikaanske skriuwer fan tekenteltsjes. Hy stiet bekend as ien fan de pioniers fan de Amerikaanske strip. Syn wurk omfiemet û.o. de rige *The Spirit*, it boek A Contract with God en mear resint it boek *Fagin de Jood*.

## Libben
Eiser wie de soan fan  Joadske ymmigranten. Hy gie nei De Witt Clinton High School en learde foar dekorûntwerper. Op skoalle wurke hy mei oan de skoalkrante, hy wie fan doel om letter foar it teater oan it wurk te gean. Lykwols fûn hy nei syn ôfstudearjen wurk as reklameskriuwer-(strip)tekener by de *New York American newspaper*.

Yn 1936, brocht in oare striptekener Bob Kane, dy't letter de stripheld Batman betocht, Eisner der ta om strips te tekenjen en dy te ferkeapjen oan it nij stripmagazine "Wow, What Magazine!". "Comic books" wiene yn dy tiid grutte samlings fan opnij printe comics dêr't sûnt om-en-de-by 1935 sa no en dan nij stripeftich materiaal yn opnommen waard. Redakteur Jerry Iger kocht fan Eisner syn avontuurstrip 'Scott Dalton', in held yn de styl fan H. Rider Haggard dy't de hiele wrâld oer reizge op syk nei seldsume artefakten.  

Yn de fyftiger jierren waard Eisner ferneamd as tekener fan rige *The Spirit*, dy't alle wiken as krantebylage fan acht siden ferskynde en hannele oer in superheld sûnder spesjale jeften. De maskerde held dy't syn haadkertier hat ûnder de grêfstien fan Denny Colt (syn eigentlike idintiteit) belibbet tsjustere aventoeren yn de stêd (basearre op foarfallen út Eiser syn eigen jeugd  yn de Joadske wyk fan New York). De rige hie in sterke wikselwurking mei en ynfloed op de tsjustere (*"film noir"*) films út dy tiid. De rige befettet neist geweld en drama, in soad humor - sawol subtyl as hiel plat. De held wurdt delsketten, yn elkoar slein, wit betiden net wat er sizze moat en rekket betize troch de bysûndere froulju dy't er tsjinkomt. 

Ynspirearre troch it wurk fan Robert Crumb, makke Eisner yn 1970 *A Contract with God* ("In kontrakt mei God"), dêr't hy it alledeiske libben fan de earme, faak Joadske, ymmigranten fan de Bronx yn New York beskriuwd. Yn sobere swart-wit yllustraasjes wurde tema's beskreaun as dea, fertriet, leauwen en seksuele gefoelens dy't in ferbûke byld jouwe fan harren libbens en gedachten. De rige is ek op in oare wize bysûnder om't de earste strip wie dy't yn de foarm fan in roman (*graphic novel*) ferskynde. 

Eisner fersotar yn Fort Lauderdale (FS) as gefolch fan komplikaasjes fan in hertoperaasje op 3 jannearis 2005.

## Keppeling om utens
* De offisjele webside
* Will Eisner yn The Comic Book Database
List fan Amerikaanske X-fleanmasines

List fan Amerikaanske eksperimintele fleanmasines.
* Bell X-1
* Bell X-2 Starbuster
* Douglas X-3 Stiletto
* Northrop X-4 Bantam
* Bell X-5
* Convair X-6
* Lockheed X-7
* Aerojet General X-8
* Bell X-9 Shrike
* North American X-10
* Convair X-11
* Convair X-12
* Ryan X-13 Vertijet
* Bell X-14
* North American X-15
* Bell X-16
* Lockheed X-17
* Hiller X-18
* Curtiss-Wright X-19
* X-20 Dyna-Soar
* Northrop X-21
* Bell X-22
* Martin-Marietta X-23 PRIME
* Martin-Marietta X-24
* Bensen X-25
* X-26 Frigate
* Lockheed X-27
* Pereira X-28 Sea Skimmer
* Grumman X-29
* Rockwell X-30
* Rockwell-MBB X-31
* Boeing X-32
* Lockheed Martin X-33 VentureStar 
* Orbital Sciences X-34
* Lockheed Martin X-35
* McDonnell Douglas X-36
* Boeing X-37
* NASA X-38
* X-39
* Boeing X-40
* X-41 Common Aero Vehicle
* X-42 Pop-Up Upper Stage
* Boeing X-43 Hyper-X 
* X-44 MANTA
* Boeing X-45
* Boeing X-46
* X-47 Pegasus
* Boeing X-48
* Sikorsky Piasecki X-49
* Boeing X-50 Dragonfly
* Boeing X-51
* X-53 Active Aeroelastic Wing (AAW) flight demonstrator
Permafrost

Yn de geology is **permafrost** of **kryotyske ierde** de oantsjutting foar grûn dy't twa jier as langer beferzen bliuwt. Permafrost wurdt it meast fûn op hege breedtegraden (dat wol sizze lân tichtby de noardpoal en súdpoal), mar **alpine permafrost** komt foar op grutte hichten op folle legere breedtegraden. At de ûndergrûn wettertichte rots is, is der iis, grif at de grûn mear as sêd fan wetter is, mar dat hoecht op oare plakken net sa te wêzen. Sa'n 0.022% fan it totale wetter op ierde is permafrost en komt foar yn 24% fan it lân op it noardlik healrûn.
De boppekant fan de permafrost hjit permafrost-tafel (meastal op de djipte fan de maksimale teilaach).

Yn de winter is de grûn oant op grutte djipte beferzen en simmerdeis raant allinnich it boppeste laachje dat in pear sintimeter oant in pear meter dik wêze kin. It wetter út de boppelaach kin net sakje yn de beferzen boaiem, dat it lân sil sompich wurde. De laach dy't wol raant en wer befriest, hjit de *aktive laach*. Yn de aktive laach kin planten woartelje, yn de permafrost net. De dikte fan de aktive laach hinget fan it waar ôf en wikselt mei it jier, mar sit meast tusken 60 en 360 sm. De dikte fan de permafrostlaach kin tsientallen meters wêze (by Barrow yn Alaska is ea goed 400 meter metten).

Permafrost kin in soad koalstof yn opslein wêze, yn de foarm fan fean en as metaangas. Resint ûndersyk fan de permafrost wurdt yn rûsd dat de permafrost yn de hiele wrâld 1400–1700 Gt koalstof befettet. Dy mannichte koalstof is grutter as de koalstof yn alle no libjende organismen en twa kear safolle as de koalsof (CO²) dy't hjoeddedei yn de atmosfear sit.

## Bouwe op permafrost
It is dreech bouwen op permafrost omdat de waarmte fan in gebou as lieding de boaiemlaach rane lit. Dêrtroch drige gebouwen te fersakjen en binne djoere oplossings noadich, bygelyks:
* op houten peallen bouwe; 
* op in grindbêd fan 1,20 oant 1,60 meter tsjok bouwe; 
* gebrûk meitsje fan waarmteliedende buizen mei wetterfrij ammoniak.

## Ferskynsels
De kombinaasje fan permanint beferzen ûndergrûn en in bytiden tei-ende boppelaach kinne iiskilen, pingo's, palsa's en polygoonboaims troch ûntstean.

## Ekologyske gefolgen
De foarming fan permafrost hat wichtige gefolgen foar ekologyske systemen, benammen it woarteljen fan planten, mar ek foar de fauna dy't hôlen en nesten meitsje. Fierders hat it gefolgen foar soarten planten en bisten waans habitat beheind wurdt as bedrige wurdt troch de permafrost. 

Soe, fanwege it opwaarmjen fan de ierde, in soad koalstof yn de atmosfear komme dan sil it opwaarmingsproses flugger ferrinne. In wichtich poarsje koalstof sil as metaan frijkomme, troch ferrotsjen fan fean yn de sompige grûn. Hoewol't metaan net lang yn de atmosfear bliuwt is it wol in sterker broeikasgas as koaldiokside. De potinsjele gefolgen fan it frijkommen fan metaangas yn it Arktysk gebiet is noch in protte ûndúdlikheid oer. De *United States Department of Energy* en de Europeeske Uny hawwe tasein dat se ûndersyk nei de efeekten stypje sille.

## Sjoch ek
* Toendra
Wetterskip De Lauwers te Gryptsjerk

**Wetterskip De Lauwers yn Gryptsjerk** is in earder wetterskip yn de provinsje Grinslân, dat bestie fan 1870 oant 1987.

It wetterskip beloech 138 ha en lei bewesten Pitersyl op it "eilân" tusken de Alde Lauwers en it Syldjip – in part benoarden de Lauwerswei hearde net by it wetterskip. Oan de Lauwerswei wie in mûne dy't útsloech op de Lauwers.

De Gryptsjerk yn de namme ferwiist nei de namme fan de doetiidske gemeente. De krite wurdt tsjintwurdich beheard troch it wetterskip Fryslân.

### Sjoch ek
* Wetterskip De Lauwers te Gruttegast
Wetterskip De Lauwers te Gruttegast

**Wetterskip De Lauwers te Gruttegast** wie in wetterskip yn de provinsje Grinslân. It waard 14 july 1884 oprjochte en gie 1971 op yn it Wetterskip Westerkertier

It wetterskip lei besuden it Hoendiep (it Van Starkenborghkanaal fan no), bewesten Dorp, deun tsjin de grins fan de provinsje Fryslân oan. De ôfwettering gie fia in dûker ûnder de Fryske dyk troch op it Fryske wetterskip Strobos. It Grinzer wetterskip betelle dêrfoar ƒ 160,– it joer oan it Fryske. Geertsema fernijt net oft dat it bedrach om 1910 hinne wie, of dat it in fêst bedrach wie.

De krite wurdt tsjintwurdich beheard fan wetterskip Fryslân.

## Sjoch ek
* Wetterskip De Lauwers te Gryptsjerk
Carel Coenraad Geertsema

Mr. Dr. **Carel Coenraad Geertsema** (Grins, 9 juny 1843 - Wiesbaden, 19 oktober 1928) wie in Nederlânsk liberaal politikus en advokaat.

## Biografy
Geertsema wie in soan fan mr. Johan Herman Geertsema, dy't letter minister fan Binnenlânske Saken wurde soe, en Arendina Wichers. Hy studearre rjochten oan de Ryksuniversiteit Grins (1862-1867). Yn 1867 studearre er ôf yn Romeinsk- en hjoeddeisk rjocht. Yn syn studintetiid hat er lid west fan de senaat fan de Grinzer studinteferiening Vindicat atque Polit. 
Yn 1868 troude Geertsema mei jonkfrou Aleida Sibilla Sara Quintus (1841-1919), dochter fan Earste Keamerlid jhr. mr. Johan Wichers Quintus. It pear krige in soan en in dochter. 

Yn 1876 rjochte Geertsema yn 'e mande mei jonkhear Rhijnvis Feith de bankiersfirma 'Geertsema Feith en Co' op.
Desimber 1892 waard er beneamd ta Kommissaris fan de Keninginne yn Grinslân en yn 1893 ynstallearre. Yn dy funksje hat er fral dwaande west mei it ferbetterjen fan de ynfrastruktuer, it be-oarderjen fan wetterskippen en in oanset jûn foar de elektrisiteitsfoarsjenning yn Grins.

Nei syn pinsjoen yn 1917 waard er lid fan de Earste Keamer (oant 1922); hy wie dêr benammen dwaande mei ynlânske saken.

Yn it ramt fan in wurkferskaffingsprojekt waard yn 1924 by Finsterwolde in nije polder oanlein, dy't nei him ferneamd waard en de namme Carel Coenraadpolder krige.

## Publikaasjes
* *De Zijlvestenijen in de Groninger Ommelanden* (1879)
* *Provinciale Financiën* (1902)
* *[[De zeeweringen, waterschappen en polders in de provincie Groningen]]* (1910)
Foar it lêste wurk krige Geertsema 1914 in earedoktoraat steatswittenskippen fan de Grinzer universiteit.
Froast

**Froast** en **frieze** wurdt fan praat at de temperatuer fan loft ûnder it friespunt fan wetter (0&nbsp;°C, 32&nbsp;°F, 273.15 K) komt. Meast wurdt der metten op 1,2 m boppe de grûn.

Der bestiet in frijwat subjektive skaal om ferskillen fan froast te beskriuwen:
*lichte froast: 0 oant −3.5 °C 
*mylde froast: −3.6 oant −6.5 °C (25.6 oant 20.3 °F)
*swiere froast: −6.6 oant −11.5 °C (20.2 oant 11.3 °F)
*tige swiere froast: ûnder -11.5 °C

Froast is net nedich om froast oan de grûn te krijen; dat kin ek ûntstean by lofttemperaturen boppe it friespunt at oerflakken bot ôfkuolje yn in kâlde nacht.

## Literatuer
*  *Bar en Boos*, 1984
*  *Duizend jaar weer wind en water in de Lage Landen, deel 1,* 1995
*  *Onderzoek naar het optreden van winterweer in Nederland.* KNMI, W.R. 74-2, 1974. Twadde printinge, op 'en nij besjoen:1981.
*  *Het karakteriseren van winters.* Zenit febrewaris 1988, s.&nbsp;50-55
*  *Karaktergetallen van de winters vanaf 1707.* Zenit, febrewaris 1991, s.&nbsp;69-73
*  *Vorstgetal.*....Vorstgetallen 1849-2010. PDF-dokumint

## References
Palsa

In **palsa** is in lytse ferhevenheid yn in permafrostboaiem, dy't ûnstiet troch de hydrostatyske druk fan befriezend grûnwetter. Palsa's ûnteane yn kriten dêr't it teminsten 120 dagen yn it jier kâlder is as -10 graden Celsius. Sy foarmje har yn it generaal yn heechfeangebieten yn toendra's omdat Palsas foar har ûntstean op iiskilen in soad wetter nedich hawwe. In palsa kin beskôge wurde as in lytse pingo. It wurd 'palsa' komt út it Samysk en betsjut 'in ferhevenheid yn in sompe'.

## Sjoch ek
* Opfrieze
* Iiskile
* Permafrost
* Pingo
Wrâldkampioenskip keatsen 2012

It Wrâldkampioenskip keatsen is yn Frjentsjer; mei keatsfoarmen as it muorrekeatsen, Keatsen Frysk Spul, en Ynternasjonaal Spul.

It Wrâldkampioenskip keatsen 2012 hat foar de manlju 4 toernooien en foar de froulju 2 toernooien:

**Manlju**                                
*Llargues 5 spilers                   
*Ynternasjonaal Spul 5 spilers        
*Muorrekeatsen 2 spilers
*Frysk Spul 3 spilers

**Froulju**
*Muorrekeatsen 2 spylsters
*Frysk Spul 3 spylsters
Baai fan Mobile

De **Baai fan Mobile ** is in ynholte fan de Golf fan Meksiko oan de kust fan Alabama yn de Feriene Steaten. Yn de tagong leit it skiereilân Fort Morgan en it Dauphin Island yn it westen. De Mobile en de Tensaw River mûnje út yn it noarden fan de baai, sadat it in estuarium is. De rivieren, Dog, Deer en East Fowl mûnje út yn it westen fan de baai en de rivier Fish trochkrúst de eastside fan de baai.

## Skiednis
Spaanske ûntdekkingreizgers besochten yn 1500 de Baai fan Mobile, dy't op doetiidske kaarten *Bahía del Espíritu Santo* (Baai fan de Hillige Geast) hjitte.  De krite waard feirder ûndersocht yn 1516 troch Diego de Miruelo en yn 1519 fan Alonso Álvarez de Pineda. 1528 reizge Pánfilo de Narváez it gebiet dat faaks Mobilekrite wie. Hy moete Yndianen dy't foar him flechten en harren delsettings yn de brân stutsen benaud at hja wienen foar de ekspedysje. Dy reaksje wie de foarboade fan Hernando de Soto syn ekspedysjes goek alve jier letter.

Hernando de Soto ferkende de krite om de Baai fan Mobile yn 1540, dy't doe bewenne waard fan it folk Muskhogeanen. Syn soldaten fernielden de fersterke stêd Mauvila, ek wol Maubila, dêr't de namme Mobile letter fan ôflaat waard. Dy slach mei haad Tuscaloosa en syn striders barde earne yn it ynlân fan Alabama, benoarden it hjoeddeiske Mobile. De folgjende grutte ekspedysje wie dy fan Tristán de Luna y Arellano, dy't foarfêst in Spaanske koloanje tichteby Pensacola yn 1559 festigje woe, mar dêr doe net yn slagge.

Spanje hat alinne út en troch yn de krite oanwêzich west, mar de Frânsken makken in seehaven op Dauphin Island en stiften Louisiana's haadstêd yn Mobile yn 1702, in pear milen benoarden de Baai fan Mobile oan de rivier de Mobile. *Fort Louis de la Mobile* waard letter yn 1711 ferset oan de Baai nei in tal oerstreamings fan it oarspronklike plak.

Yn Amerikaanske Boargeroarloch wie de Baai fan Mobile in wichtige haven foar de saneamde *blockade runners* dy't de Konfederisten fan foarrie foarseagen. Op 5 augustus 1864 briek yn lytse Unyfloat ûnder Admiraal David Farragut troch de ferdiegeningslinys fan de Konfederaasje; yn dy slach fan de Baai fan Mobile waard ien fan de lêste grutte oanfierhavens fan de Konfederaasje yn it suden ôfsletten.  Mobile is ek no noch in haven. Katoen wie it meast wichtige produkt foar de haven yn de 19e iuw. Yn de Twadde Wrâldkriich, waard skipsbou wichtich foar Mobile en naam de befolking bot ta. Sûnt is de stêd hieltyd grutter wurden.

De stêd hat fan ferskate orkanen te lijen hân yn syn skiednis, yn 1979 wie dat Hurricane Frederic en Hurricane Katrina rekke de stêd yn 2005.
Mary Dresselhuys

**Marie Johanna (Mary) Dresselhuys** (Tiel, 22 jannewaris 1907 – Amsterdam, 19 maaie 2004) wie in Nederlânsk aktrise, dy't goed 150 rollen op it toaniel, yn films en foar telefyzjespile hat.

In 1926 die hja talittingseksamen foar de Amsterdamske Toanielskoalle dêr't hja yn 1929 har diploma helle. Sy krige dêr ûnder oaren les fan Albert van Dalsum, Magda Janssens en Else Mauhs. Har earste rol, doe noch as figurante, spile hja by it *Rotterdamsch Hofstadtoneel* fan Cor van der Lugt Melsert op 7 septimber 1929.

Dresselhuys hat trijeris troud west. 
* Fan 1929 oant 1933 mei akteur Joan Remmelts; 
* Fan 1934 oant 1946 mei akteur Cees Laseur, mei wa't hja twa dochters krige: Merel en Petra Laseur.
* Fan 1955 oant syn dea yn 1986 mei fleander-skriuwer Adriaan Viruly ("Jons").

Sûnt 1992 wurdt in nei har ferneamde priis útrikt.

## Films
* *[[Eline Vere (film)|Eline Vere]]* (1992) - frou Van Raat
* *Vroeger kon je lachen* (1983)
* *Dorp aan de rivier* (1958) - frou Van Taeke
* *De Kribbebijter* (1935) - Mary

## Keppeling om utens
* Teater Ynstitút Nederlân
Presidinten fan Ierlân

## List fan Presidinten fan Ierlân

{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" width="90%"
|----- bgcolor="cccccc"
! #
! Namme 
! Begjin amtstermyn
! Ein amtstermyn
! Partij
|----- bgcolor="#EDEDED"
|
 ||   Presidinsjele Kommissy  ||  29 desimber 1937
| 25 juny 1938 ||  {waarnimmend}
|----- bgcolor="#FFFFDD"
| 1. ||   Douglas Hyde ||  25 juny 1938
| 24 juny 1945 ||  {nominaasje fan alle partijen}
|----- bgcolor="#DDFFDD"
| 2. || Seán Thomas O'Kelly ||  25 juny 1945
| 24 juny 1959 ||  Fianna Fáil
|----- bgcolor="#DDFFDD"
| 3. || Éamon de Valera ||  25 juny 1959
| 24 juny 1973 ||  Fianna Fáil
|----- bgcolor="#DDFFDD"
| 4. || Erskine Hamilton Childers ||  25 juny 1973
| 17 novimber 1974 ||  Fianna Fáil
|----- bgcolor="#EDEDED"
|
 ||   Presidinsjele Kommissy  ||  17 novimber 1974
| 18 desimber 1974 ||  {waarnimmend}
|----- bgcolor="#DDFFDD"
| 5. || Cearbhall Ó Dálaigh ||  19 desimber 1974
| 22 oktober 1976 ||  Fianna Fáil
|----- bgcolor="#EDEDED"
|
 ||   Presidinsjele Kommissy  ||  22 oktober 1976
| 2 desimber 1976 ||  {waarnimmend}
|----- bgcolor="#DDFFDD"
| 6. || Patrick Hillery ||  3 desimber 1976
| 2 desimber 1990 ||  Fianna Fáil
|----- bgcolor="#FFE8E8"
| 7. || Mary Robinson ||  3 desimber 1990
| 12 septimber 1997 ||  Labour
|----- bgcolor="#EDEDED"
|
 ||   Presidinsjele Kommissy  ||  12 septimber 1997
| 10 novimber 1997 ||  {waarnimmend}
|----- bgcolor="#DDFFDD"
| 8. || Mary McAleese ||  11 novimber 1997
| 10 novimber 2011 ||  Fianna Fáil
|----- bgcolor="#DDFFDD"
| 9. || Michael Higgins ||  11 novimber 2011
| 10 novimber 2025 ||  Labour
|----- bgcolor="#FFFFDD"
| 10. || Catherine Connolly ||  11 novimber 2025
| op it heden || {nominaasje fan alle partijen}
Burnham Thorpe

**Burnham Thorpe** is in plak en *[[civil parish]]* yn de bestjoerlike krite King's Lynn en West Norfolk, yn it Ingelske greefskip Norfolk. It plak is fral ferneamd as berteplak fan ficeadmiral Horatio Nelson, de winner fan de Slach fan Trafalgar.

Oare plakken yn it karspel binne Burnham Overy, Burnham Norton, Burnham Deepdale en Burnham Market.

## Ferneamde lju berne yn- as ferbûn mei Burnham Thorpe
*Horatio Nelson, admiraal. Syn heit wie predikant yn it plak
*Miranda Raison, aktrise
*Lord Zuckerman, wittenskipper

## Keppeling om utens
* Burnham Thorpe op Norfolkcoast.co.uk
Nicholas Pocock

**Nicholas Pocock** (Bristol, 2 maart 1740 - Maidenhead 9 maart 1821) wie in Britsk keunstskilder, ferneamd fan syn detaillearre marines fan seeslaggen yn de gloarjeperioade fan de sylfeart.

## Libben en wurk
Nicholas Pocock wie de soan fan in matroas. Hy keas itselde berop en waard gesachfierder op in keapfardijskip doe't er amper 26 jier wie. Yn syn libben op see waard er in betûft keunstner en makke tekeningen fan skippen en kusten foar syn lochboeken. Syn wurkjouwer, Richard Champion krige yn 1778 finansjele swierrichheden doe't de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch in funeste ynfloed op de trans-Atlantyske hannel krigen hie. Pocock keas foar fêstichheid en lei him folslein op de skilderkeunst ta. Sir Joshua Reynolds trune him yn in brief oan om syn talint fierder te ûntjaan. Dat hie fan gefolgen dat in ier wurk fam him, *A View of Redcliff Church from the Sea Banks*, yn 1782 yn de Royal Academy of Arts útstald waard. 

Hy krige opdracht om in rige skilderijen te meitsjen om de oerwinning fan George Rodney yn de slach by de Saintes yn 1782 te ferivigjen. Yn 1789 ferfear er nei Londen dêr't syn namme hieltyd mear klank krige en syn kunde him fierder útwreide. Samuel Hood wie ûnder de yndruk fan syn wurk en kening George III beneamde him ta marineskilder fan it hof.

Pocock bestege in protte tiid oan ûndersyk nei syn ûnderwerp en prate mei omstanners oer it waar, de wynrjochting, de posysje en de steat fan harren skip. Hy wie derby doe't de seeslach op de 13e Prairial (Ingelsk: *Glorious First of June*) yn 1794 útfjochte waard, oan board fan it fregat HMS Pegasus.

In 1817 ferfear er fan Londen nei Raymead ûnder Maidenhead om by syn âldste soan Isaäc te wenjen. Dêr kaam er fjouwer jier letter te ferstjerren.

Pocock boaske oan Ann Evans út Bristol yn 1780; sy krigen acht bern.

Twa fan syn pakesizzers, Alfred Downing Fripp en George Arthur Fripp, wiene ek keunstners.

## Keppelings om utens
* Pocock biografy
*Noch in Pocock biografy
* Skilderijen fan Pocock yn it National Maritime Museum
Guus

**Guus**:
* Guus Hiddink (* 1946)
* Gustaaf "Guus" Theodoor Marie Hellegers (* 1937, Teteringen)
* Guus Hoogmoed
* Guus Janssen (1951, Heiloo)
* Guus Kuijer (* 1942, Amsterdam)
* (Gustaaf) "Guus" (Stephanus Modestus) Meeuwis (* 1972, Mariahout)
* Guus van Mourik

* Guus Hiddink Stadium
Maidenhead

**Maidenhead** is in plak yn de besjoerlike krite Windsor en Maidenhead, yn it Ingelske greefskip Berkshire.  Maidenhead hat likernôch 70.000 ynwenners. De stêd (*town*) leit oan de Teems, 41.4 km bewesten Charing Cross yn Londen.

## Ut de skiednis

De namme Maidenhead', ferwiist nei in drokke krite oan de rivier, dêr't de *New wharf* as *Maiden Hythe* boud waard, faaks al yn de tiid fan de Angelsaksen. Guonts hawwe suggerearre dat de tichtby lizzende Great Hill of Taplow *"Mai Dun"* neamd waard troch de Britten yn de Izertiid. It plak fan it stedssintrum hjitte oarspronklik "South Ellington" en waard al neamd yn it Domesday Book.

Yn 1280 waard in brêge oer de rivier lein, yn it plak fan in fear, by wat doe de buorskip South Ellington hiet. De A4 road (*Great West Road*) nei Reading, Gloucester en Bristol waard ferlein oer de nije brêge. Rillegau ûntstie in werf neist de brêge en South Ellington kaam Maidenhythe ("nije werf") te hjitten. Maidenhead groeide en waard in stopplak foar postkoetsen ûnderweis fan Londen en Bath en yn de High Street kamen herbergen. De  brêge fan Maidenhead fan no is fan 1777.

Doe't de Great Western Railway de stêd berikte, wreide de stêd him fierder út. Modderige diken waarden ferbettere en der kaam iepenbiere tsjinstferliening. De High Street krige fannijs in oar oansjen - oeral yn de stêd ferskynde Viktoriaanske reade bakstien-arsjitektuer. Maidenhead kaam 1894 op himsels te stean by de ôfskieding fan de *civil parishes*  Bray en Cookham.
Assur

**Assur** is de âldste en grutste fan de stêden fan it Assyryske Ryk (yn it Irak fan no). 

De stêd lei oan de rjochter ouwer fan de Tigris benoarden de mûning fan de rivier Zab. Yn de stêd stie de timpel fan Assyryske oergod Assur dêr't de stêd har namme oan ûntliene soe (krekt as it lân en it folk). De stêd hat fan goed 2000 f.Kr. oant har ferneatiging yn 616 f.Kr. troch de Meden en Chaldejers en dêrnei yn de Partyske tiid (nei 250 f.Kr.) fan belang west. De ruïnes waarden yn 1821 fannijs ûntdekt.
Ernst Gräfenberg

**Ernst Gräfenberg** (Adelebsen, 26 septimber 1881 — New York, 28 oktober 1957) wie in Dútsk gynekolooch dy't de seksuele fysiology ûndersocht. Yn 1981 'ûntduts' er de *Gräfenberg-spot*, of G-plak, en de ejakulaasje by froulju.

## Keppelings om utens
* ''Ernst Gräfenberg: From Berlin to New York'' fan Beverly Whipple, Ph.D, RN, FAAN Professor Rutgers, *The State University of New Jersey*, USA
* DoctorG.com: ''The Role of Urethra in Female Orgasm'' fan Ernest Gräfenberg, M.D.
Tijmûning

In **tijmûning** of **estuarium** is in ferbrede, meast trachterfoarmige riviermûning, dêr't swiet rivierwetter en sâlt seewetter mei elkoar fermingd wurde ta brak wetter, en dêr't tijferskil te fernimmen is. At in rivier as in stelsel fan ôfsplissen yn see útmûnet wurdt fan in delta sprutsen.

Nederlân hat sûnt de Deltawurken noch twa natuerlike tijmûnings: de Westerskelde (mûning fan de Skelde) en de Iems-Dollard (mûning fan de Iems). Wat no it havengebiet oan de Nieuwe Waterweg fan Rotterdam is, wie ea de tijmûning fan de Maas, dêr't sûnt de Romeinske tiid ek de Ryn foar it meastepart yn útmûne (Waal-Merwede, Nederryn-Lek). 

Oare tijmûnings yn Jeropa binne ûnder oaren de mûningen fan de Seine, Garonne en Dordogne (Gironde), Taach, Wezer, Elbe en de tijmûnings op de Britske eilannen. Benei alle Britske rivieren mûnje út yn tijmûnings: Teems, Severn (Kanaal fan Bristol), Humber en Mersey.

Tijmûnings hawwe faak in grutte wearde foar de natuer, mar hawwe faak ek tichtbefolke kriten mei grutte stêden rûnom. Dat hat dan wer faak in protte negative gefolgen foar de natuer.
Lânfoarm

In **lânfoarm** is in foarm fan it ierdoerflak dy't dúdlik te sjen is. It is in geomorfologyske ienheid dy't him ûnderskiedt fan oare lânfoarmen troch syn uterlike skaaimerken en syn plak yn it lânskip.

Lânfoarmen wurde yn de geomorfology beskreaun op grûn fan harren ûntsteanswize. Dêrby binne de folgjende faktoren fan belang: it memmestientme, de geomorfologyske prosessen dy't de foarm makke hawwe, mei de prosessen dy't no aktyf binne en de faze fan de ûntjouwing. 

## Foarbylden fan lânfoarmen
Lânfoarmen dy't fral ûntstien binne troch streamend wetter:
* rivierdellings
* Steamdellings
* oueerwâl
* meander
* rivierdelta
* fluviatyl terras / rivierterras

Lânfoarmen dy't fral ûntstien binne troch streamend wetter en tij:
* maryn terras
* strânwâl
* skoarwâl
* Tombolo

Lânfoarmen dy't fral ûntstien binne troch wyn (waar):
* paraboaldunen
* lingtedunen
* sichtedunen

Lânfoarmen fral ûntstiene troch llâniis en/of raanwetter:
* morene
* stowwâl
* drumlin
* esker
* sandr 
* oerstreamdelling

Lânfoarmen dy't ûntstiene troch permafrost:
* polygoonboaiem
* pingo
* palsa

Lânfoarmen dy't ûntstiene troch it oplossen fan kalkstien (karst):
* doline
* polje
* ferdwyngat

Lânfoarmen bot beynfloede troch it memmestientme, plus ynfloeden sa as tektonyk, eroazje en/of fulkanisme:
* horsten
* slinken
* berchtme
* fulkanen

## Keppeling om utens
Anna van Hogendorp

Jonkfrou **Anna van Hogendorp** (De Haach, 7 septimber 1841 - dêre, 5 maart 1915) wie in foarfjochtster fan frouljusemansipaasje.

## Famylje
Van Hogendorp waard berne yn de aadlike famylje Van Hogendorp en wie in dochter fan jurist mr. Dirk van Hogendorp (1797-1845) en dy syn folle nicht jkfr. Marianne Catherine van Hogendorp (1805-1878). Sy wie in pakesizzer fan de ferneamde steatsman Gijsbert Karel van Hogendorp (1762-1834).

Har heit stoar doe't hja trije-en-healjier âld, har mem bleau oer mei sân bern. Har âlden hearden ta de rûnten fan it Haachsk Réveil en hienen kunde oan alle foaroanmanlju fan dy beweging. 

## Aktiviteiten
Yn 1847 rjochte har mem de earmesoarchferiening *Vrienden der Armen* op. Sy en har suster Marianne van Hogendorp (1834-1909) rekken dêr al op jonge jierren by belutsen. Nei it ferstjerren fan harren mem namen de susters de feriening oer. Van Hogendorp rjochte har boppedat op de *Toevlucht voor Daklooze Vrouwen en Meisjes*.

Wilens die hja in soad oan selsstúdzje en fan 1869 ôf publisearre hja. Yn 1878 ferskynde in bondel fan har publikaasjes, en der ferskynden trije biografyske sketsen fan har hân. Dêrnei waard hja lid fan de *[[Nederlandsche Maatschappij voor Letterkunde]]* (1902) en fan it *Historisch Genootschap* (1909).

1878 wie ek it jier fan fertsjerren fan har mem; dêrnei wenne sy mei har susters, Marianne en Wilhelmine (1838-1921) yn de  Haachske Alexanderstrjitte.

Anna en Marianne bemuoiden har fan 1883 ôf ek mei prostitúsje, dat wie nei oanlieding fan in kongres yn De Haach fan de *Fédération abolitionniste internationale* (dy't doe noch oars hjitte). Nederlân hie al de *Nederlandsche Vereeniging tegen de Prostitutie*, oprjochte fan dûmny Hendrik Pierson yn 1879. Omdat froulju feitlik net by dy feriening mochten, waard 1884, mei troch kontakten mei Josephine Butler de *Nederlandsche Vrouwenbond tot Verhooging van het Zedelijk Bewustzijn*, yn it koart de *Vrouwenbond*. De susters Van Hogendorp soenen dêr in wichtige rol yn spylje. Mei druk op Keamerleden en publikaasjes besochten sy om it plak fan froulju en prostiuees yn de mienskip te ferbetterjen en hannel yn froulju te bestriden.

By gelegenheid fan de útstalling 'De Vrouw, 1813-1913' ferskynde de mei troch Anna redigearre bondel *Van Vrouwenleven, 1813-1913. Ontwikkelingsgang van het leven en werken der vrouw in Nederland en de koloniën*.