open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tjallemabrêge

De **Tjallemabrêge** (Nederlânsk: *Tjallemabrug*) is de fêste brêge yn it begjin fan de Hendrik Bulthuiswei yn Snits, oer it rivierke It Ges. Gâns it Yndustryterrein It Ges leit dêrmei *oer* It Ges. It bestimmingsplan foar It Ges is fan 1995, dat it liket dat de brêge fan de 21e iuw is.
Hospitalerbrêge

De **Hospitalerbrêge** is de fêste brêge fan de Boalserterwei nei de Tsjerkhôfsleane, oer de Frjentsjerter Feart, yn Snits.

## Namme
Om't de Boalserterwei, op dat ein, part is fan de Himdyk, wylst de Tsjerkhôfsleane yn 'e polder leit, waard de brêge ek de *Hege Brêge* neamd. De Tsjerkhôfsleane is de ferbing nei it hôf, wat oanlein is op de wijde grûn fan it hospitaal fan de Sint Jansberch.

## Skiednis
Fan 1887 oant 1965 lei op dit plak in brêge fan getten izer.

Sûnt dy tiid is it in fêste brêge (2025).
Trui van Lier

**Geertruida Elisabeth (Trui(tje)) van Lier** (Utert, 13 novimber 1914 – Ede, 29 novimber 2002) wie in healjoadske Nederlânske fersetsfrou yn de Twadde Wrâldoarloch.

## Biografy
Truitje wie de dochter fan de joadske Alfred Johan Salomon van Lier (1874–1971) en de net-joadske Cornelia Geertruida Guldensteeden Egeling (1877–1936). Se wie in nicht fan fersetsstriidster Truus van Lier.

Yn 1935 begûn Trui oan in stúdzje rjochten oan de Universiteit fan Utert. Har mem ferstoar oan longûntstekking yn 1936 en har tsien jier âldere suster yn 1937. Trui van Lier soarge foar har heit en paste faak op de bern fan har ferstoarne suster, wêrtroch't har rjochtestúdzje fertraging oprûn. Yn 1939 troude se mei fersetsstrider Joost Verheus (1915-1979) en yn 'e maitiid fan 1940 behelle hja har bachelordiploma.  Yn oktober 1940 rjochte se yn Utert oan de Prins Hendriklaan mei jild út de neilittenskip fan har mem in kresj op dy't se *Kindjeshaven* neamde. Tegearre mei Jet Berdenis van Berlekom slagge it har en bring 150 Joadske bern yn de besetting fia it bernehûs yn feilichheid. Neffens harsels wiene it wierskynlik safolle net.
Fanwegen it fusillearjen fan har nicht Truus van Lier yn 1943 wie foar Trui reden om op te hâlden by de kresj en dûkte se ûnder yn Culemborg. Jet bleau oan it wurk yn *Kindjeshaven* oant febrewaris 1945.

Nei de oarloch besocht se werom te gean nei Utert, se wie ûnderwilens swier, mar de Utertske amtnerij wurke har tsjin. Hja krige twa kear in hûs tawiisd dat net blykte te bestean. Ek krige se nei de oarloch in belestingoanslach fanwegen sjoemeljen mei de administraasje fan de berne-opfang yn'e tiid fan'e oarloch. Earst yn de jierren 90 krige se erkenning foar har fersetswurk. Yn febrewaris 1992 krige se de Yad Vashem ûnderskieding dy't se yn 1994 yn Israel yn ûntfangst naam. De gemeente Utert joech har yn 1995 de sulveren stedsmedalje en in jildbedrach ta kompensaasje foar wat har nei de oarloch oandien wie. Nei har pinsjoen besocht se Jet yn Kanada en dêrnei, yn 1983, besleat se te ferhúzjen fan Utert nei Noardwâlde om net alle dagen wer tinke te maotten oan de drege tiden fan oarloch en libben yn eangst foar ûntdekking.

Op 13 novimber 2023, de bertedei fan Trui, giene op de Keningsleane yn Utert, op'e hichte fan de boarterstún yn it Wilhelminapark, blombollen de grûn yn. Alle maitiids sille hjir blauwe hyasinten de fjouwer letters foarmje fan har foarnamme.
Blauwe tangaren

De **blauwe tangaren** (*Thraupis*) foarmje in fûgelskaai út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

Blauwe tangaren komme yn 'e measte lannen fan Súd- en Midden-Amearika foar.

De soarten fan it skaai binne allegear blaueftich en wurde yn Brazylje *pipira-azul* neamd (*azul* is Portegeesk foar blau).

## Soarten
Der wurde 7 soarten fan it skaai ûnderskieden:

* *Sitewaasje yn 2025.*
Omgong fan Itaalje 2025

De 108ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 9 maaie oant en mei 1 juny 2025. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start is yn it Albaneeske Durrës de twadgrutte stêd fan dat lân en de haadstêd fan de prefektuer mei deselde namme. De stêd leit op in flakke stripe oan de súdeastkust fan de Adriatyske See en is de wichtichste havenstêd en spoarknooppunt fan it lân.
De einstreek leit yn Rome de haadstêd fan Itaalje en tagelyk haadstêd fan de regio Latium en de provinsje mei deselde namme *Rome*.

## Etappe-oersjoch
Troch in grutte falpartij yn it peloton waard de sechsde etappe neutralisearre tusken km 156 en 166,5 fan de wedstriid. Der waarden gjin punten of bonifikaasjesekonden takend by de lêste tuskensprint en de finish en tiidsferskillen by de finish telden net mei foar it algemien klassemint. Meardere hurdfytsers moasten wedstriid ferlitte, wêrûnder Jai Hindley winaaar fan de ronde yn 2022. De ienentweintichste etappe begûn yn Fatikaanstêd mei in seine fan Paus Leo XIV, en in momint fan stilte foar de frou fan âld-hurdfytser Robert Gesink dy't yn de nacht fan 30 op 31 maaie nei in koart siikbêd ferstoar.

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Goudtangare

De **goudtangare** (*Tangara arthus*) is in sjongfûgelsoarte yn it skaai echte tangaren út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing

Goudtangaren wurde 13 sm grut en weagje oant 22 gram. De kop is goudgiel mei in smel swart gebiet om 'e snaffel hinne. By it ear is in swart plak. De ûnderrêch en stút binne goudgiel. De wjukken en sturt binne meast swart, de grutte fearren fan 'e wjukken ha griene seamen. De iris is brún oant donkerbrún en de snaffel fan in folwoeken fûgel is swart, wylst de poatsjes swart, griis of blau-griis binne. Wyfkes ha in soad fan mantsjes. Jonge fûgels binne grizer, se ha gjin swart plak by it ear en de snaffel en poatsjes binne griis.

De nominaatfoarm ûnderskiedt him fan 'e ûndersoarten troch in brune bân oer it boarst.

## Fersprieding
De soarte telt njoggen ûndersoarten
:
* *Tangara arthus arthus*: noardwestlik en noardlik Fenezuëla.
* *Tangara arthus palmitae*: noardeastlik Kolombia.
* *Tangara arthus sclateri*: Sintraal-Kolombia.
* *Tangara arthus aurulenta*: it noardlike diel fan Sintraal-Kolombia en noardwestlikFenezuëla.
* *Tangara arthus occidentalis*: westlik Kolombia.
* *Tangara arthus goodsoni*: westlik Ekwador.
* *Tangara arthus aequatorialis*: fan sintraal oant noardlik Perû.
* *Tangara arthus pulchra*: it eastlike part fan Sintraal-Perû.
* *Tangara arthus sophiae*: súdeastlik Perû oant westlik Bolivia.

De goudtangare komt yn 'e lege berchgebieten op in hichte fan 900 oat 2200 m foar en libbet yn mingde groepen yn dizewâlden, boskrannen en tunen. It is dêr ien fan 'e meast foarkommende tangaren. 

## Status
De IUCN beöardielet de nominaatfoarm en de oare ûndersoarten apart fan inoar, mar beide wurde as net bedrige op 'e Reade list klassifisearre (LC, 2016).
Leo XIV

Paus **Leo XIV**, bêrne as **Robert Francis Prevost** (Chicago, 14 septimber 1955) is de 267e paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Neist de Amerikaanske nasjonaliteit hat er ek de Perûviaanske nasjonaliteit. 

As lid fan de oarder der Augustinen brocht er in grut part fan syn libben troch yn Perû, dêr't er ûnder oare biskop fan it bisdom Chiclayo wie. Prevost is doktor yn it tsjerklik rjocht en gou ûnder paus Fransiskus as in kundich bestjoerder, ûnder oaren as prefekt fan it Dicastearje foar de Bisskoppen.

## Libbensrin
Prevost studearre wiskunde oan de Villano-universiteit, dêr't er yn 1977 in bachelor behelle. Yn 1978 kaam er yn by de oarder fan'e Augustinen, dêr't er yn 1981 syn plechtige geloften ôflei.
Hy waard op 19 juny 1982 pryster wijd. Dêrnei studearre er tsjerklik rjocht oan de pauslike universiteit Sint Thomas fan Aquino yn Rome, dêr't er yn 1985 ôfstudearre. 

Fan 1985 oant 1998 wie Prevost wurksum foar de missy fan de Augustiner oarder yn Perû. Hy dosearre tsjerklik rjocht oan it Augustiner seminary yn Trujillo, dêr't er ek wurksum wie as prefekt. Yn 1998 kaam Prevost werom nei de Feriene Steaten, dêr't er yn Chicago oerste waard fan de oarder fan'e Augustinen. Fan 2002 oant 2014 wie er prior-generaal fan syn oarder. 

Op 3 novimber 2014 waard Prevost beneamd as apostolysk administrateur fan it bisdom Chiclayo yn Perû, en ta titulêr biskop fan Sufar. Syn biskopswijing fûn plak op 12 desimber 2014. Op 26 septimber 2015 folge syn beneaming ta biskop fan Chiclayo. Hy wie ek lid fan de Kongregaasje foar de Clerus (2019-2020) en fan de Kongregaasje foar de Biskoppen (2020-2023). 

Op 30 jannewaris 2023 waard Prevost beneamd as prefekt fan de Dicastearje foar de Biskoppen, hy waard tagelyk amtswegen presidint fan de Pauslike Kommisje foar Latynsk-Amearika. Hy waard ek beneamd ta aartsbiskop. 

Prevost waard yn it konsistoarje fan 30 septimber 2023 kardinaal kreëarre. Hy krige de rang fan kardinaal-diaken. Syn titeldiakony waard de *Santa Monica*. Op 6 febrewaris 2025 waard er beneamd ta kardinaal-biskop fan it suburbikêr bisdom Albano.

Yn de jûn fan 8 maaie 2025 waard Prevost troch de kardinalen oant 267e paus keazen. Hy naam de namme Leo XIV oan. Syn earste taspraak as paus fan it balkon fan de Sint-Pitersbasilyk ôf begûn er mei de wurden *"De frede binne mei jo allegear."*
Gielkoptangare

De **gielkoptangare** (*Tangara xanthocephala*) is in fûgelsoarte út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing
De gielkoptanager wurdt likernôch 13 sintimeter lang en 15 oant 23,6 gram swier. De namme hat de soarte te tankjen oan 'e giele kop, dy't allinnich ûnderbrutsen wurdt troch in swart gesichtsmasker. De kiel en nekke binne ek swart. De ûndersoarte Tangara xanthocephala lamprotis hat in oranje kroan. It boarst is turkwaze, de búk is gielich. De rêch is swart mei griene plakken, de grutte fearren fan 'e wjukken binne swart en ha griene rânen. Mantsjes en wyfkes ferskille hast net, mar de wyfkes ha wat blekere kleuren.

## Fersprieding
Njonken de nominaatfoarm *Tangara xanthocephala xanthocephala*, dy't foarkomt op 'e eastlike hellingen fan 'e Andes yn 'e Perûaanske provinsje Chanchamayo, binne der noch twa oare ûndersoarten bekend:

* *Tangara xanthocephala lamprotis* (L. Sclater, 1851) – yn 'e Perûaanske regio Ayacucho, de provinsje Cusco en it departemint Santa Cruz yn Bolivia.

* *Tangara xanthocephala venusta* (L. Sclater, 1855) – yn 'e bergen fan Fenezuëla, Kolombia en Ekwador en de Perûaanske provinsje Cajamarca en de Pasco-regio.

## Hâlden en dragen
De fûgels ite benammen fruchten. De gielkoptanager libbet yn pearkes of yn lytse groepkes, somtiden mei oare tanagersoarten. Oer it briedgedrach is net in soad bekend. 

## Status
De gielkoptanager is net seldsum yn beskerme gebieten en nasjonale parken en wurdt dêrom troch de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer (IUCN) op 'e Reade list klassifisearre as net bedrige (LC, 2024). Bûten de beskerme gebieten is in delgong fan 'e soarte waarnommen fanwegen it ferlies fan habitat.
Smaragdtangare

De **smaragdtangare** (*Tangara florida*) is in sjongfûgelsoarte yn it skaai echte tangaren út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing

De fûgel is in middelgrutte soarte yn it skaai mei in lingte fan 10,6 oant 13 sm en in gewicht fan 18 oant 20,5 gram en ûnderskiedt him troch in heldergrien fearrekleed mei swarte streken op 'e rêch en wjukken en in swart earplak en wat swart by de ek swarte snaffel. Op 'e krún en de stút sitte ek giele fearkes. De wyfkes binne wat doffer en skaaie op 'e kop wat mear oer nei it gielgrien. 

## Fersprieding
De soarte wurdt ferdield yn twa ûndersoarten:

* *Tangara florida florida*: Kosta Rika en westlik Panama.
* *Tangara florida auriceps*: fan eastlik Panama oant noardwestlik Ekwador.

De Smaragdtangare libbet yn fochtige bosken en boskrânen oant in hichte fan 900 m. 

## Hâlden en dragen
De fûgels ite foar it grutste part fruchten. It nêst bestiet foar in grut part út moas en wurdt yn 'e maitiid yn lytse beammen fan heechút 12 m boud.

## Status
Neffens in rûge rûzing út 2019 bestiet de hiele populaasje út 50.000 oant 500.000 fûgels. De fersprieding fan 'e soarte is wat fragmintearre, mar op 'e plakken dêr't er foarkomt is de fûgel frij algemien. Oannommen wurdt dat de populaasje tebekrint, mar net yn in mjitte dat de fûgel bedrige wurdt. De IUCN klassifisearret de soarte dêrfandinne as net bedrige op 'e Reade list.
Omgong fan Spanje foar froulju 2025

De 11e edysje fan de **[[Omgong fan Spanje foar froulju]]** waard hâlden fan 4 maaie oant en mei 10 maaie 2025. De Omgong waard wûn troch de Nederlânske hurdfytster Demi Vollering it wie de twadde kear dat sy de Omgong fan Spanje wûn. Hurdfytster Nicole Steigenga fan Snits waard 83ste, Anouska Koster út de Westereen helle de einstreek net.

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Barcelona de haadstêd en grutste stêd fan Kataloanje. De einstreek lei op de Alto de Cotobello in klim fan 10,3 kilometer mei in stiging fan 8%.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Die verlorene Ehre der Katharina Blum

***Die verlorene Ehre der Katharina Blum, oder: Wie Gewalt entstehen und wohin sie führen kann*** (Dútsk foar: "De ferlerne eare fan Katharina Blum, of: Hoe't geweld ûntstiet en wêr't it liede kin") is in roman troch 'e Dútske skriuwer Heinrich Böll, skreaun yn 1974. It boek is ien fan syn meast lêzen romans.

## Ynhâld
De roman beskriuwt hoe't in oars ûnbekende frou it ûnderwerp wurdt fan tabloid omtinken as se in relaasje begjint mei in krimineel. Op it lêst deadet se in ferslachjouwer dy't har gek makket.

Yn in foaropwurd by it boek skriuwt Heinrich Böll: "De personaazjes en plot yn dit boek binne frij útfûn. Mochten bepaalde sjoernalistike praktiken yn it boek lykje op dy brûkt yn 'e Bildskrante, dan is dat noch opsetlik noch tafallich, mar earder ûnûntkomber."

## Wurdearring
* Volker Schlöndorff en Margarethe von Trotta makken yn 1975 in film fan it boek.
* Der binne ek harkspullen fan makke.
* *Die verlorene Ehre der Katharina Blum* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Augustinen (kleasteroarder)

De sammelnamme **augustinen** ferwiist nei twa famyljes fan kleasteroarders, dy't beide nei de kleasterregel fan Augustinus rjochten. Op grûn dêrfan stribje hja in inerlike harmony mei God nei.

* Augustiner Hearremiten
* Augustiner Koarhearen
Jet Berdenis van Berlekom

**Henriette (Jet) Berdenis van Berlekom Macey** (Hoogeveen, 9 septimber 1920 – Erickson (Manitoba, Kanada), 23 april 2010) wie in Nederlânske fersetsfrou yn de Twadde Wrâldoarloch.

Yn de Twadde Wrâldoarloch wurke Berdenis van Berlekom yn it troch har freondinne Trui van Lier oprjochte Utertske bernetehûs *Kindjeshaven*. Tegearre mei Van Lier rêde se sa'n 150 Joadske bern. Se krige dêrfoar de Israelyske Yad Vashem ûnderskieding  .

Jet Berdenis van Berlekom troude nei de oarloch mei de Kanadeeske militêr John Ainslie Macey en emigrearre yn 1946 nei Kanada. Dêr ferstoar se yn de âldens fan 89 jier yn 2010.

Yn Utert is de Jet Berdenis van Berlekomhof nei har ferneamd.
Opaalkroande tangare

De **opaalkroande tangare** (*Tangara callophrys*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing

De opaalkroande tanager is in foar it measte blau en swarte fûgel mei in rjemmewite kroan op 'e kop en rjemmewite plakken op 'e stút . De opaalstúttanagar (*Tangara velia*) liket op 'e soarte, mar dy hat gjin rjemmewite kroan en gjin blauwe mar in reade ûnderbúk.

## Fersprieding
De fûgel komt fan it súdeasten fan Kolombia, it easten Ekwador en Perû oant it noarden fan Bolivia en it westlike Amasônegebiet fan Brazylje foar. De soarte wurdt as monotypysk behannele, itjinge sizze wol dat de fûgel net yn ûndersoarten ferdield is. 

## Status
De opaalkroande tangare hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de fûgel yn oantal ôfnimt, mar net sa bot dat de fûgel bedrige wurdt. De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC, 2024) op 'e Reade list.
Goudeartangare

De **goudeartangare** (*Tangara chrysotis*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing
 
De goudeartangare wurdt likernôch 14 sm en 23 oant 25,5 gram swier. De namme komt fan 'e goudgiele eardekveren, dy't oan 'e ûnderkant begrinze wurde troch in swarte, snor-eftige stripe. De giele kop hat in swart gesichtsmasker en in swarte kroan. De kiel is ljochtgiel, it boarst en flanken binne turkwaze en de búk is readbrún. De fearren op 'e rêch binne swart mei griene plakken, de grutte fearren fan 'e wjukken en de sturtfearren binne swart mei griene seamen. Tusken de skaaien is hast gjin ferskil wat kleur oanbelanget; wyfkes binne wat bleken. 

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit fral yn 'e bercheftige kriten fan Súd-Kolombia oer Ekwador en Perû oant noardlik Bolivia. De goudeartangare libbet yn dizewâlden, boskrânen en berchhellingen op hichten tusken 760 en 2400 meter.

## Hâlden en dragen
De fûgels ite benammen fruchten. By it sykjen nei iten binne de fûgels hieltiten yn beweging en se ite de fruchten en beien meast mei de kop nei ûnderen. Faak wurdt iten socht yn 'e toppen fan hege beammen op hichten tusken tsien en tritich meter boppe de grûn. De soarte libbet allinnich, yn pearkes of yn lytse groepkes fan maksimaal fjouwer yndividuën, somtiden yn selskip mei oare tanagersoarten. Der is net in soad bekend oer it briedgedrach.

## Status
De gieleartangare is net seldsum yn beskerme gebieten en nasjonale parken en wurdt dêrom troch de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearre as net bedrige (LC, 2024). Bûten de beskerme gebieten wurdt fanwegen it ferlies oan biotoop in delgong fan 'e soarte konstatearre.
Readhalstangare

De **readhalstangare** (*Tangara cyanocephala*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing

De readhalstangare is in lytse tangare mei meast griene fearren. Der fûgel hat blau op 'e kop en kiel en read op 'e wangen en yn 'e nekke. Om 'e snaffel sit in smelle swart gebiet. Tusken mantsjes en wyfkes is in dúdlik ferskil op 'e rêch: by mantsjes is dy swart, by wyfkes is dy swart mei grien.

## Fersprieding
De readhalstangare wurdt ferdield yn trije ûndersoarten:

* *Tangara cyanocephala cearensis* – komt foar yn bosken yn noardeastlik Brazylje (Ceará).
* *Tangara cyanocephala corallina* – komt foar yn eastlik Brazylje (Pernambuco oant Bahia).
* *Tangara cyanocephala cyanocephala* – komstfoar yn it súdeasten fan Brazylje (súd-Bahia) oant eastlik Paraguay en noardeastlik Argentynje.

It biotoop fan 'e soarte bestiet út fochtige bosken, boskrânen en iepen bosk. Se wurde faak yn groepen waarnommen. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearre de fûgel dêrfandinne as net bedrige (LC, 2024).
Blaubrautangare

De **blaubrautangare** (*Tangara cyanotis*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing
De blaubrautangare is in swart mei turkwaze fûgel, mei in dúdlike turkwaze eachbraustreek en in perzikkleurige búk. De soarte kin betize wurde mei de swartnektangare (*Tangara labradorides*), mar de blaubrautangare hat folle mear swart op it gesicht, dat mei it swart op 'e rêch ferbûn is.

## Fersprieding

De blaubrautangare wurdt yn twa ûndersoarten ferdield:

* *Tangara cyanotis lutleyi* – komt foar yn 'e Andes fan Súd-Kolombia oant eastlik Ekwador en eastlik Perû.
* *Tangara cyanotis cyanotis* – komt foar yn 'e yunga fan noardwestlik Bolivia (La Paz en Cochabamba)

De blaubrautanager is in seldsume fûgel fan 'e dizebosken. Se foerajearje yn 'e middelste en boppeste lagen fan it bosk en wurde yn mingde keppels waarnommen.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de soarte ôfnimt, mar net bot genôch om de fûgel as bedrige te beskôgjen. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearre de fûgel dêrfandinne as net bedrige (LC, 2024).
Blauboarsttangare

De **blauboarsttangare** (*Tangara cyanoventris*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). It is in endemyske fûgel fan Brazylje.

## Beskriuwing

De blauboarsttangare is in lytse tangare mei felle kleuren. De fûgel ûnderskiedt him troch syn giele kop, mei swart om 'e snaffel en in swart plakje op 'e kiel. It boarst is ljochtblau en de búk giet nei grien oer. De rêch is giel en swart streke en op 'e wjukken en sturt wurdt it giel ferfongen troch felgrien. 

## Fersprieding
De fûgel komt foar yn súdeastlik Brazylje (súdlik Bahia en súdeastlik Minas Gerais oant eastlik São Paulo) en wurdt as monotypysk behannele, dat wol sizze dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is.

## Hâlden en dragen
Blauboarsttangaren libje yn berchwâlden en jonge bosken en wurde meastentiids yn pearkes of lytse groepkes heech yn 'e beammen of krekt derûnder waarnommen, faak as ûnderdiel fan trekkende mingde keppels.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme, mar net bot genôch om de fûgel as bedrige te beskôgjen. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearre de soarte as net bedrige (LC, 2024) op 'e Reade list.
Oranjeboarsttangare

De **oranjeboarsttangare** (*Tangara desmaresti*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). It is in endemyske fûgel fan Brazylje.

## Beskriuwing
 
De oranjeboarsttangare is in lytse tangare mei felle kleuren. De snaffel en it gebiet dêromhinne is swart. Om it each en op 'e foarholle is it fûgeltsje blau en der is in swart plak op 'e kiel. It boarst is oranje. De boppedielen en wjukken binne giel en swart en grien en swart streke. Under is de fûgel foar it meast grien.   

## Fersprieding
De fûgel komt foar yn 'e bercheftige kriten tusken 800 en 1800 m heech by de kust fan súdeastlik Brazylje (Espirito Santo oant eastlik Paraná) en wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn ûndersoarten is.

## Hâlden en dragen
De oranjeboarsttangare wurdt yn bercheftich bosk oantroffen. Dêr is it in beweechlik fûgeltsje en wurdt er fakentiden waarnommen yn migrearjende keppels fan mingde soarten.

## Status
Oranjeboarsttangaeren ha in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (LC, ).

## Namme
De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel ferwiist nei de Frânske soölooch Anselme Gaëtan Desmarest (1784-1838).
Kleasteroarder

In **kleasteroarder** is in oarder fan religieuzen, manlju of froulju, dy't har feriene hawwe oangeande in mienskiplike leauwensopfetting en kleasterregel dêr't hja oan bûn binne, en dy't op in permaninte wize mei-inoar libje yn ien en deselde pleatslike mienskip, in kleaster of in timpel. Kleasters fan religieuzen dy't neffens in bepaalde regel libje, foarmje mei-inoar in kleasteroarder. Kleasteroarders komme foar by ferskillende religys, wêrûnder it kristendom, de islam en it boeddhisme.

## Kristlike kleasteroarders
Yn it kristendom binne de kleasteroarders in saak fan de Roomsk-Katolike Tsjerke, in pear dêrmei ferbûne Aastersk-Katolike tsjerken en de Anglikaanske Tsjerke. De Easters-ortodokse tsjerken en de oriïntaals-ortodokse tsjerken hawwe in hiel soad kleasters, mar kenne gjin ôfsûnderlike kleasteroarders. De Luterske kleasters foarmje likemin ôfsûnderlike ferbannen en binne folslein yntegrearre yn de regionale tsjerklike organisaasje. Yn rûnten fan herfoarmen en metodisten kamen yn de 19e iuw diakonessehuzen op.

## Boeddhistyske kleasteroarders
De boeddhistyske Sangha as gehiel is in kleasteroarder, dy't basearre is op de Dhamma en Vinaya fan de Boeddha. Boeddhistyske muontsen wurde bhikkhus neamd. Strikt nommen hoege bhikkhus net altyd yn kleasters te wenjen, mar it is al de noarm. De Oarder fan Bhikkhunis is in aparte kleasteroarder foar nonnen.

## Islamityske kleasteroarders
It Soefisme hat in protte kleasteroarders, ek wol tariqats neamd.
Glânsplaktangare

De **glânsplaktangare** (*Tangara dowii*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

## Beskriuwing
De glânsplaktangarer is in lyts en aktyf lid fan 'e famylje. It hat in karakteristike oranje búk, kobaltblauwe wjukken en turkwaze plakken op it boarst, it wang en yn 'e nekke. It gesicht is ek swart. Mantsjes en wyfkes binne oan inoar allyk.

## Fersprieding

De fûgel komt foar yn 'e bercheftige reinwâlden fan Kosta Rika en westlik Panama foar. De glânsplaktangare wurdt as monotypysk behannele, dat wol sizze dat de soarte net ûnderferdield is yn ûndersoarten.

## Hâlden en dragen
De glânsplaktangare wurdt yn bosken en boskrânen oantroffen en faak yn pearkes of yn migrearjende mingde keppels mei oare soarten waarnommen. Se ite fruchten.

## Status
Alhoewol't it ferspriedingsgebiet beheind is en tocht wurdt dat de oantallen fan 'e soarte ôfnimt, beskôget de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige. It oantal wurdt op likernôch 50.000 oant in heal miljoen folwoeksen fûgels rûsd.

## Namme
De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel is ta eare fan John Melmoth Dow (1827-1892), in Amerikaanske kaptein, ûntdekkingsreizger, natuerkundige en samler fan eksimplaren.
Mearkleurige tangare

De **mearkleurige tangare** (*Tangara fastuosa*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

## Beskriuiwing

De mearkleurige tangare wurdt sawat 13 sintimeter lang. De fûgels binne tige kleurryk en ha de folgjende fearrekleuren:

* turkoais: holle en nekke;
* ljochtblau: boarst;
* kobaltblau: búk, sturtfearren, haadslachpinnen, primêre dekfearren;
* oranje: stút, rânen fan primêre dekfearren en de efterste dielen;
* swart: eachring, basis fan snaffel, kiel, bopperêch en grutte dekfearren.

De poatsjes binne griis. Oer it generaal is der gjin ferskil tusken mantsjes en wyfkes wat kleur oanbelanget.

## Fersprieding
Mearkleurige tangaren komme yn in relatyf lyts gebiet yn eastlik Brazylje foar, nammentlik yn 'e steaten Paraíba, Pernambuco en Alagoas. Se libje leafst yn fochtige en sompige bosken, ynklusyf oerstreamingsflakten en heechlânbosk en wurde oant 620 meter oantroffen. Der binne ek yndividuele waarnimmings út oare dielen fan Brazylje, mar der wurdt tocht dat it dan om útbrutsen koaifûgels giet.

## Hâlden en dragen
De fûgels ite fruchten en lidpoatigen. Der wurdt skreaun dat se fan oktober oant en mei maart briede. Se lizze trije aaikes en briede de aaikes yn trije wike út. Trije wike letter fleane se út.  

## Status
Neffens in rûzing bestiet de populaasje út minder as 10.000 fûgels (2023). It giet net goed mei de mearkleurige tangare en der is sprake fan efterútgong yn syn al lytse ferspriedingsgebieten troch kultivaasje fan dielen fan syn habitat. In oare bedriging foar de lytse populaasjes binne de prachtige kleuren fan 'e fûgel, dy't yllegaal fongen wurdt foar it hâlden as kouwefûgel. Dêrom wurdt de soarte troch de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) as gefoelich klassifisearre.
Brúnkoptangare

De **brúnkoptangare** (*Tangara gyrola*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

## Beskriuwing

De **brúnkoptangare** is in tangaresoarte mei in meast grien bealchje en in readbrúne kop. Guon populaasjes ha in blauwe ûnderkant, wylst oaren dêr folslein grien binne. De soarte liket op 'e brúnwjuktangare (*Tangara lavinia*), mar hat altiten griene wjukken. 

## Fersprieding
De brúnkoptangare is ferdield yn njoggen ûndersoarten yn trije groepen mei de folgjende ferdieling:

* *albertinae*-groep
** *Tangara gyrola bangsi* – tropysk en subtropysk Kosta Rika en West-Panama.
** *Tangara gyrola deleticia* – Panama (Darién) en West-Kolombia
** *Tangara gyrola nupera* – súdwestlik Kolombia (Nariño) en West-Ekwador
** *Tangara gyrola catharinae* – noardlik Kolombia en de noardeastlike Andes fan Kolombia oant Sintraal-Bolivia
** *Tangara gyrola parva* – súdeastlik Kolombia oant it suden fan Fenezuëla, noardeastlik Perû en Noardwest-Brazylje 
** *Tangara gyrola albertinae* – Brazylje súd fan 'e Amasône (Rio Purus oant Pará, noardlik Mato Grosso)
* *viridissima/toddi*-groep
** *Tangara gyrola toddi* – berchgebieten fan noardlik Kolombia en noardwestlik Fenezuëla
** *Tangara gyrola viridissima* – kustkriten fan noardeastlik Fenezuëla ynklusyf Trinidad
* *Tangara gyrola gyrola* – súdeastlik Fenezuëla oant Guyana en noardlik Brazylje

## Hâlden en dragen
Brúnkoptangaren libje yn 'e middeste en hege lagen fan beammen en boskrânen fan subtropysk en tropysk bosk. Se wurde dêr fakentiden oantroffen yn keppels mei oare soarten. Se libje fan fruchten. 

## Status
Neffens in rûge rûzing fan 2016 bestiet de populaasje út 5.000.000 oant 50.000.000 folwoeksen fûgels. De oantallen rinne tebek, mar net sa bot en dêrfandinne klassifisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de fûgel as net bedrige (LC, 2021).
Brúnwjuktangare

De **brúnwjuktangare** (*Tangara lavinia*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

## Beskriuwing

De brúnwjuktangare is in meast griene tangare. It mantsje is smaragdgrien mei in giele rêch, in meast readbrune kop en readbrune wjukken. It wyfke is in doffer gielgrien, mar de wjukken binne noch dúdlik brúnread. De soarte liket it meast op 'e brúnkoptangare, mar dy soarte hat folslein griene wjukken.

## Fersprieding
De soarte is ferdield yn trije ûndersoarten: 

* *Lavinia cara tanager* - komt foar fan Hondoeras oant Nikaragûa en Kosta Rika.
* *Tanager lavinia dalmasi* - komt foar yn tropysk westlik Panama (Chiriquí en Veraguas).
* *Tanager lavinia lavinia* – komt foar fan eastlik Panama oant westlik Kolombia (Gorgona) en noardwestlik Ekwador.

Brúnwjuktangaren libje yn tropyske en sustropyske bosken oant 800 m hichte. Se wurde faak yn pearkes en yn keppels fan ferskillende soarten oantroffen yn it beamtegrien.

## Status
De brúnwjuktangare hat in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e fûgel ôfnimme, mar net bot genôch om neffens de kritearia fan 'e Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) as bedrige klassifisearre te wurden (2021). De wrâldpopulaasje wurdt neffens in rûge rûzing fan 2019 op likernôch 50.000 oant in heal miljoen folwoeksen fûgels rûsd.
Griennekketangare

De **griennekketangare** (*Tangara fucosa*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

## Beskriuwing
Griennekketangaren ha ljochtgriene plakken op it wang en yn 'e nekke en donkere plakken op it boarst en de flanken, in swarte rêch en blauwe rannen op 'e wjukfearren.  

## Fersprieding
De fûgel hat in beheind ferspriedingsgebiet en komt yn 'e heechlannen fan it grinsgebiet fan Panama (Darién) en Kolombia. De soarte is monotypysk, itjinge sizze wol dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. De soarte libbet yn berchwâlden en oan boskrânen oant in hichte fan likernôch 600 m oant 1350 m, dêr't se fakentiden yn pearkes en lytse groepkes mei oare soarten foerazjearje yn 'e middelse en boppeste beamlagen. 

De griennekketangare is net lang lyn ôfsplitst fan 'e glânsplaktangare, dy't yn West-Panama en Kosta Rika libbet en in soad hat fan 'e griennekketangare, mar net mei it ferspriedingsgebiet oerlapet. 

## Status
De wrâldpopulaasje wurdt tusken 1.300 en 16.000 folwoeksen fûgels rûsd (2020). De populaasje is stabyl (2024) en de IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC, 2024).
Sulverkieltangare

De **sulverkieltangare** (*Tangara icterocephala*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

## Beskriuwing

De sulverkieltangare wurdt 13 sm lang en 17,7 oant 24,7 gram swier. Se binne foar it measte giel. De goudgiele kop en sulverwite kiel binne typysk foar de soarte. Fan 'e basis fan 'e snaffel oant it healwei de kop rint in swart snoreftige streek. De rêchfearren binne brunich oant gielich, de primêre en sekundêre fearren en de sturtfearren binne brún mei gielgriene rânen. De skaaien ferskille hast net fan inoar, mar de wyfkes binne wat bleker.    

## Fersprieding
De soarte wurdt yn trije ûndersoarten ferdield:
* *Tangara icterocephala frantzii*: Kosta Rika en West-Panama.
* *Tangara icterocephala oresbia*: it westlike part fan Sintraal-Panama.
* *Tangara icterocephala icterocephala*: fan eastlik Panama oant westlik Ekwador.
Sulverkeeltangare hawwe in foarkar foar fochtige bosken, boskrânen en berchhellingen op hichten tusken 150 en 2100 meter.

## Hâlden en dragen
De fûgels ite benammen fruchten en wat minder lidpoatigen. Se libje yn pearkes of yn lytse groepkes, soms yn selskip mei oare tanagersoarten. Ofhinklik fan klimatologyske omstannichheden en hichte wurde ien of twa lechsels yn 't jier produsearre, yn Kolombia bygelyks tusken febrewaris en april en yn oktober. It nêst wurdt yn trije oant seis dagen fan moas, blêden en side fan spinnewebben boud yn strûken of beammen op hichten tusken ien en alve meter boppe de grûn en bestiet út twa witige oant ljochtgrize aaikes mei brune plakjes. Allinnich de froulike rassen. De aaikes wurde yn 13 oant 14 dagen troch it wyfke útbret. Nêstjongen wurde troch beide âlden fuorre en fleane nei 15 dagen út.

## Status
De sulverkieltangare is net seldsum yn beskerme gebieten en nasjonale parken en wurdt dêrom troch de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer (IUCN) klassifisearre as net bedrige (LC). Bûten de beskerme gebieten is lykwols al in delgong fan 'e soarte waarnommen troch it ferlies oan habitat as gefolch fan kultivaasje. Neffens in rûge rûzing fan 2019 bestiet de wrâldpopulaasje út 500.000 oant 5.000.000 folwoeksen fûgels.
Córdobapoema

De **Córdobapoema** (wittenskiplike namme: *Puma pumoides*) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*) en it skaai fan 'e poema's (*Puma*). Dit bist libbe fan likernôch 3–21/2&nbsp;miljoen jier lyn yn Súd-Amearika.
__TOC__
## Taksonomy
De Córdobapoema waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1956 troch de paleöntolooch Afredo Castellanos. Dyselde dobbe in fossyl fan dit bist op yn 'e Reartesdelling yn 'e Argentynske provinsje Córdoba, dat nei alle gedachten datearret út it Plioseen, fan likernôch 3–21/2&nbsp;miljoen jier lyn

Castellanos neamde de nije kateftige foarearst *Felis pumoides*, wêrmei't er him yndielde yn it skaai fan 'e wylde katten (*Felis*). It soartspesifike diel fan 'e wittenskiplike namme, *pumoides*, bestjut "op in poema lykjend". De hiele namme kin dêrfandinne oerset wurde as "op in poema lykjende wylde kat". Omreden fan 'e oerienkomsten fan dielen fan it holotype mei de jagûarûndy (*Herpailurus yagouaroundi*; foarhinne *Puma yagouaroundi*), waard de Córdobapoema yn 2014 oerpleatst nei it skaai fan 'e poema's (*Puma*). 

## Beskriuwing
It holotype (earst fûne fossyl) fan 'e Córdobapoema bestiet út in boppekaaksbien, it eachkaspart fan in foarhollebien, in diel fan in ûnderkaak, in rotsbien, in bilbonke, in mulwringe en in pear fragminten elts fan in boppe-earmbien, in skynbonke, in piipbonke en in speakbonke.
Marpoema

De **marpoema** (wittenskiplike namme: *Puma lacustris*) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*) en it skaai fan 'e poema's (*Puma*). Dit bist libbe fan likernôch 4,8–1,8&nbsp;miljoen jier lyn yn Noard-Amearika.
__TOC__
## Taksonomy
De marpoema waard foar it earst yn 1933 wittenskiplik beskreaun troch de paleöntolooch C.&nbsp;Lewis Gazin op basis fan in fragmint fan 'e rjochterkant fan 'e ûnderkaak mei in hoektosk en kiezzen der noch yn. Dat wie opdobbe yn it Nasjonaal Monumint Hagerman Fossil Beds yn 'e Amerikaanske steat Idaho. Op basis fan dit holotype (earst fûne fossyl) gie Gazin derfan út dat de nije kateftige in lytsere sibbe fan 'e poema (*Puma concolor*) wie. Hy joech it bist dêrom de wittenskiplike namme *Puma lacustris* of "marpoema". Oft de ûnderstelde relaasje mei de poema kloppet, is noch net alhiel wis. Ferskate paleöntologen hawwe ynstee in bân foarsteld mei it skaai fan 'e lynksen (*Lynx*).

## Fersprieding en datearring
Fossilen fan 'e marpoema binne behalven yn Idaho ek oantroffen yn 'e Amerikaanske steaten Washington, Kalifornje, Arizona en Teksas en op it Kalifornysk Skiereilân yn Meksiko. De marpoema libbe yn it geologysk tiidrek fan it Blankyn, fan 'e ein fan it Plioseen oant en mei it begjin fan it Pleistoseen.
Opaalstúttangare

De **opaalstúttangare** (*Tangara velia*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

## Beskriuwing
De soarte wurdt 12 oant 14 sm lang en 18 oant 23 gram swier. Oer it generaal oerhearskje de blauwe kleurtoanen yn it oansjen fan 'e fûgels. Guon dielen fan it lichem binne oars fan kleur: de boppekant fan it kopje, de nekke, de rêch en de kielbân binne swart, de búk is readbrún en de stút is gielgrien. Beide skaaien ferskille skraachwurk yn kleur fan inoar; de wyfkes binne krekt wat bleker.

## Fersprieding

Njonken de nominaatfoarm *Tangara velia velia* dy't yn 'e heechlannen fan Guyana foarkomt, binne der noch trije oare ûndersoarten bekend:

* *Tangara velia iridina*: yn eastlik Kolombia, Ekwador, Perû en Fenezuëla, yn noardlik Bolivia en yn 'e Braziliaanske steaten Amazonas, Rio Grande do Norte en Mato Grosso.
* *Tangara velia signata*: yn 'e Brazyljaanske steat Pará.
* *Tangara velia cyanomelas*: in isolearre populaasje oan 'e eastkust fan Brazylje fan Pernambuco oant Rio de Janeiro.

## Hâlden en dragen
De fûgels ite benammen fruit en wat minder ek lidpoatigen. Fruchten wurde meastentiids mei de kop nei ûnder iten. Se foerazjearje fakentiden yn 'e beamtoppen. Opaalstúttangaren  libje yn pearkes of lytse kloften, somtiden yn selskip mei oare tangaresoarten. 

## Status
De opaalstúttangare is net seldsum yn beskerme gebieten en nasjonale parken en wurdt dêrom troch de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer (IUCN) as net bedrige (LC) klassifisearre op 'e Reade list. Yn it gefal fan 'e ûndersoarte *Tangara velia cyanomelas* is der lykwols ferlies fan habitat.
Blauswarte tangare

De **blauswarte tangare** (*Tangara vassorii*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing
De blauswarte tangare wurdt 13 sintimeter. It mantsje is benammen kobaltblau, it wyfke is doffer fan kleur. De fûgel hat in smel masker, de wjukken en de sturt binne swart. De ûnderste wjukdekveren en wjukstreken binne ek kobaltblau.

## Fersprieding
De soarte komt relatyf faak foar by fochtige boskrânen en yn oerwoekere greiden op hichten tusken 1020 oant 3760 m meter. Se kinne lykwols ek waarnommen wurde yn leechhout.

De binne trije ûndersoarten beskreaun, dy't benammen ferskille yn kleur en ferspriedingsgebiet: 

* *Tangara vassorii vassorii* – nominaatfoarm, komt foar yn 'e Andes fan Kolombia oant noardwestlik Fenezuëla, Ekwador en noardwestlik Perû. 
* *Tangara vassorii branickii* – dy ûndersoarte hat in sulveren kroan en nekke. Komt foar yn 'e Andes fan noardlik en Sintraal-Perû.
* *Tangara vassorii atrocoerulea* – Andes fan Noard-Perû nei it suden ta oant Huánuco yn 'e midden fan it lân. It blau fan dizze ûndersoarte is wat ljochter as dat fan *T. v. Vassorii*. Der binne swarte plakken op 'e rêch, flanken, it boarst en de búk, dy't ûntbrekke by de nominaatfoarm. Guon fûgels ha ek in lyts, rûn, gielich skimerjend plak op 'e kroan.


Tangara vassorii.JPG|*Tangara vassorii vassorii* (Jean-Gabriel Prêtre)
ChlorophoniaDivaSmit.jpg|*Tangara vassorii branickii* (Joseph Smit)


## Status
De wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de soarte soe frij algemien wêze. Wol is der yn it ferspriedingsgebiet sprake fan wat ferlies fan habitat. Dêrfandinne wurdt oannommen dat de oantallen tebekrinne. De IUCN klassifisearret de fûgel lykswols as net bedrige op 'e Reade list.
Turkoaiskoptangare

De **turkoaiskoptangare** (*Tangara seledon*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Skaaimerken
Lykas oare leden fan it skaai *Tangara* is it in lyts, kleurryk fûgeltsje fan likernôch 13,5 sintimeter lang. De kop, nekke, kin en boarst binne helder akwamaryngrien mei limoengrien op in plak op 'e nekke, wjukken en búk en in oranje stút. Opfallend is in grut swart plak op 'e wjukken en kiel. It wyfke is doffer fan kleur.

## Fersprieding
De fûgel komt yn it Atlantyske reinwâld fan súdeastlik Brazylje, it meast eastlike diel fan Paraguay, en noardeastlik Argentynje (allinich yn 'e provinsje Misiones) foar. De soarte wurdt monotypysk behannele, dat wol sizze dat der gjin ûnderferdieling yn soarten is.

## Hâlden en dragen
 
De fûgel hat in foarkar foar tropysk en subtropysk fochtich bosk, mar wurdt ek yn hôvings en parken waarnommen, dêr't er, nettsjinsteande syn kleurrike fearren, goed kamûflearre  tusken it beamtegrien yn 'e beamtoppen beweecht. De soarte besiket faak fûgelhûskes en yt fruit en ynsekten.

## Status
Turkoaiskoptangaren ha in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt lykwols dat de oantallen tebekrinne, al is dat net sa bot om de fûgel as bedrige te beskôgjen. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC)  op 'e Reade list.
Le Rivage des Syrtes

***Le Rivage des Syrtes*** (Frânsk, betsjutting likernôch: "De kust fan Syrtes") is in roman  út 1951 fan de Frânske skriuwer Julien Gracq. It wie de tredde publisearre roman fan de skriuwer; der is lykwols gjin útjefte yn it Frysk fan.

## Ynhâld
De plot ferbyldet it fiktive foarstendom *Orsenna*, wat al 300 jier yn oarloch west hat mei it lân *Farghestan*. Yn dy oarloch wurdt al tsientallen jierren net mear fochten, mar frede is der ek net yn sletten. De haadpersoan fan de roman is in man dy't op de grins mei Farghestan stasjonearre is en dy't syn nocht hat fan de ympasse.

## Wurdearring
* *Le Rivage des Syrtes* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Fjoerkrúntangare

De **fjoerkrúntangare** (*Tanagra Parzudakii*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

## Beskriuwing
De fûgel is in lytse tangare mei in helder oranjeread gesicht dat op 'e krún en nekke yn giel oergiet. Karakteristyk is it swarte masker, de swarte rêch, de opaalgriene ûnderkant, it swarte plak op 'e skouder en it gielbrune ûnderbúkje. Eastlike fûgels binne reader yn it gesicht, dy fan it westen binne mear oranje.

## Fersprieding
It skaai wurdt ferdield yn trije ûndersoarten:

* de *parzudakii*-groep
** *Tanager parzudakii parzudakii* - komt yn 'e Andes fan Kolombia oant súdwestlik Fenezuëla foar, eastlik Ekwador en eastlik Perû.
** *Tanager parzudakii urubambae* - komt yn súdeastlik Perû (Cordillera Urubamba yn Cusco) foar.
* *Tanager parzudakii lunigera* - komt op 'e Andeshellingen oan 'e Stille Oseaan fan Kolombia en westlik Ekwador foar.

Sûnt 2016 hawwe Birdlife International en de IUCN de *lunigera* as in aparte soarte erkend.

De fjoerkrúntangare wurdt yn 'e bercheftige gebieten op hichten tusken 1200 en 2500 meter oantroffen. Se libje yn it beamtegriem fan bosken, oan boskrânen of iepen plakken.

## Hâlden en dragen
De fûgel libbet yn pearkes of yn lytse kloften mei oare soarten. Se komme ek by foertafels om iten op te skarreljen.

## Status
De IUCN beöardielet de status fan 'e ûndersoarten resp. soarten apart. Beide wurde net as bedrige beskôge, mar oannommen wurdt dat sawol de *parzudakii* as de *lunigera*  troch habitatferlies yn oantallen ôfnimme .

## Namme
De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel is ta eare fan 'e Frânsman Charles Parzudaki (1806-1889), in hanneler yn natuerhistoaryske eksimplaren.
Jacobus Harrewijn

**Jacob(us) Harrewijn** (Amsterdam, doopt 15 septimber 1660 - beïerdige op 10 juny 1727 yn Brussel)  wie in keunstskilder, tekener en yn't foarste plak graveur. 

Hy troude yn 1682 yn Amsterdam, mar waard yn 1688 lid fan it Antwerpse gilde. Hy troude fannijs yn 1689 yn Deurne en wurke fan 1695 oant 1714 yn Brussel. 

Hy makke de measte fan de 32 portretten dy't de twadielige *Mémoires pour servir à l' Histoire de France* (1719) yllustrearje. Hy levere teffens nije printen foar de werútjefte fan Antonius Sanderus syn *Chorographia sacra Brabantiae* yn 1726-27. Neffens guon boarnen wurke er fan 1727 oant 1732 fierder yn De Haach, wat net strykt mei syn stjerdatum út oare boarnen. 

## Galery

Jacob Harrewijn (ca.1640-na 1732) Het Rubenshuis te Antwerpen - Rubenshuis Antwerpen 28-5-2016 09-51-01.JPG|It Rubenshûs yn Antwerpen
Jean-Charles van der Borcht (1668-1735).JPG|Jan-Karel vander Borcht
Lambert-van-den-Bos-Lieuwe-van-Aitzema-Historien-onses-tyds_MGG_0406.tif|Plattegrûnen fan Nederlânske forten en stêden, 1684, fan Jacobus Harrewijn
Oeuvres de Racine Bruxelles.jpg|Yllustraasje foar de *Œuvres de Racine*, Brussel, 1700 (Sjoch: Jean Racine)
Pierre Stockmans gravé par Harrewijn.jpg|Petrus Stockmans
Château Rixensart.jpg|Kastiel fan Rixensart
Château de Trazegnies.jpg|Kastiel fan Trazegnies
Kyustendil.1690.jpg|Stêd Kyustendil, 1690


## Keppeling om utens
* ''Jacobus Harrewijn'', RKD
Swartnekketangare

De **swartnekketangare** (*Tangara labradorides*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing

De fûgel is in lytse tangare en liket wat kleurleas neffens oare soarten, mar yn goed ljocht is de unike mintkleur fan 'e fûgel te sjen. De soarte is griener as de goudnekketangare en hat net de spikkels fan 'e Beryltangare. Lykas de namme seit is de nekke swart. Ek hat de fûgel in swart masker en swarte wjukken mei griene rânen. De búk en de anaalstreek is brúngiel, mar dat is allinne fanút guon hoeken goed te sjen. Mantsjes en wyfkes binne allyk oan inoar.   

## Fersprieding
De swartnektangara libbet yn 'e subtropyske en tropyske sône fan 'e Andes. Dêr is it in frij algemiene fûgel yn dizebosken en oan boskrânen op in hichte fan sa'n 1.300 oant 2.300 meter.

De soarte wurdt ferdield yn twa ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: 

* *Tanager labradorides labradorides* - komt foar yn 'e Andes fan westlik Kolombia en westlik Ekwador.
* *Tanara labradorides chaupensis* - komt foar yn 'e Andes yn noardeastlik Perû (súdlik oant San Martín).

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de soarte dêrfandinne as net bedrige (LC, 2018).
Grize tangare

De **grize tangare** (*Tangara inornata*) is in fûgelsoarte yn it skaai echte tangaren (*Tangara*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). 

## Beskriuwing
De grize tangare is foar it measte in grize fûgel mei swarte wjukken en donkere eachplakken. De ûnderkant fan 'e fûgel is ljochter.  Op 'e skouder is in pearsblau plak, mar dat is lestich te sjen. De soarte liket it meast op 'e palmtangare, mar is griis ynstee fan oliifgrien. Ek kin de fûgel by min ljocht betiizge wurde mei de biskopstangare, mar de donkere wjukken fan 'e grize tangare binne mear kontrastearjend. De skaaien binne lyk oan inoar.

## Fersprieding
Grize tangaren wurde yn trije ûndersoarten ferdield:

* *Tanager inornata rava* - komt foar yn 'e Karibyske leechlannen fan súdeastlik Kosta Rika en westlik Panama.
* *Tanager inornata languens* - komt foar yn tropysk eastlik Panama en noardwestlik Kolombia.
* *Tanara inornata inornata* — komt foar yn noardlik Kolombia (Sinú, lege dielen fan Cauca en de sintrale Magdalena-dellingen).

Grize tangaren wurde yn iepen bosk lykas boskrânen en jong bosk mei strewellen waarnommen. Se wurde faak yn pearkes of lytse kloften sjoen.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de soarte dêrfandinne as net bedrige (LC, 2021). De wrâldpopulaasje wurdt tusken de heal miljoen en fiif miljoen folwoeksen fûgels rûsd (2019).