open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baarsma Wine Group

De **Baarsma Wine Group** is in bedriuw dat har dwaande hâldt mei de produksje en hannel fan wyn. It bedriuw is yn 1977 stifte en is festige yn Aldskoat. It bedriuw is yn Nederlân ferantwurdlik foar it grutste part fan de hannel yn wyn en hat in omset fan likernôch 200 miljoen euro. 

Baarsma is op it stuit drok dwaande mei it útwreidzjen fan har netwurk yn Noardwest-Jeropa. It bedriuw is ien fan de wichtigste bedriuwen yn de wynhannel fan Jeropa en hat yn 2007 en 2008 al fiif bedriuwen oernaam.

## Bestjoer
De Rie fan Bestjoer fan de Baarsma Wine Group bestiet út:
* Tjeerd van der Hoek
* Cees de Rade

De Rie fan Kommissarissen bestiet út:
*P.G. Hugenholtz
*F. Barel
*F.F.Th. Trijbels

## Belied
Baarsma Wine Group hat in desintrale struktuer, it wurdt foarme troch selsstannige wynbedriuwen. Al dizze bedriuwen binne los fan elkoar aktyf yn de wynhannel. Al wurkje se gear op it gebiet fan bygelyks de logistyk. It bedriuw is ferantwurdlik foar it sintrale belied. De Saken Underdielen binne de bedriuwen dy't by de wyngroep hearre, dizzen hâlde har dwaande mei de aktiviteiten yn harren eigen merkediel.

De Saken Underdielen binne:

*Baarsma Wine Group Nederlân
*Baarsma Súd-Afrika
*Baarsma Frankryk
*Baarsma Switserlân
*Canei
*Cellarmaster Wine Europe
*Hasselt Millesime (Belgje)
*Kaapkelder
*Cellarmaster Wines Europe 
*Lovian
*John Armit Wines 
*Ald Reuchlin & Boelen 
*Overseas Wine Company
*Stevens Wynimport
*Weinvorteil G.M.B.H.
*Wyhannel Léon Colaris
*Wynkeaperij Wielinga 
*Wynkeaperij International
*Wynfoardiel
*Wine Excel
*Winetracks International 

## Keppelings om utens
* Webstee fan 'e Baarsma Wine Group
* De webstee fan Baarsma Wine Group Nederlân
Kalefeld

**Kalefeld** is in plak en gemeente yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, lizzend yn it distrikt Northeim. De stêd telt 6.543 ynwenners, 78 km² (31 des. 2015).

## Geografy
Kalefeld hat in oerflakte fan 84 km² en leit yn it noarden fan Dútslân.

## Skiednis
De Gemeente Kalefeld waard op 1 maart 1974 troch gemeentlike weryndieling herfoarme út de eartiids selsstannige gemeenten fan de eardere Alten Amtes Westerhof.
Sy bestiet út 11 doarpen Dögerode, Düderode, Eboldshausen, Echte, Kalefeld, Oldenrode, Oldershausen, Sebexen, Westerhof, Wiershausen und Willershausen.

### Romeinsk slachfjild Wiershausen
Yn 2000 waard der in fynplak ûntdutsen. De archeologyske opgravings dy't sûnt ein simmer 2008 plakfûn hawwe op de lokaasje Wiershausen tsjutte derop, dat it gebiet fan Kalefeld begjin 3e iuw it striidperk west hat fan in fjildslach. 

Yn desimber 2008 is it noch net hielendal dúdlik oft de fûne Romeinske artefakten fuort tawiisd wurde kinne oan Romeinske soldaten. Net útsletten wurde kin, dat it om botsingen tusken Germaanske groepen gien hat, mei wapens fan Romeinske komôf.  Lykwols tsjûge de talrike sjitprojektilen ûnder de fynsten dat it him feitlik om in Romeinske ienheid hannelt. Oant no ta hat de fêststelling dat it om Romeinke militêre aktiviteiten eastlik fan de Ryn gien hat (yn it gebiet Germaanje) al in protte media oandacht opsmiten.
Ie-Akwadukt

It **Ie-Akwadukt** is in akwadukt yn De Ie by Wâldsein, oer de N928 hinne. It is op 15 septimber 2007, troch deputearre Jannewietske de Vries fan Fryslân en buorgemaster Jacob Reitsma fan Wymbritseradiel, foar ferkear op de súdlike rûnwei by Wâldsein iepene. It akwadukt is boud troch it boubedriuw Strukton en is ien fan de fiif akwadukten dy't ûnderdiel út meitsje fan it Fryske Marrenprojekt. 

## Doel
It akwadukt is oanlein, tegearre mei de rûnwei om Wâldsein hinne, om in grut part fan de ferkearsproblemen by it plak ferhelpe. Foar de bou fan it akwadukt moast al it ferkear troch it sintrum fan Wâldsein oer in smelle brêge. Dizze brêge wie in grut probleem foar de wettersporters omdat de kapasiteit fan it farwetter dêr te min wie.

## Skeel
De iepening fan it Ie-Akwadukt moast hast útsteld wurde trochdat it boubedriuw harren berôp op it retinsjerjocht. Dit wie troch in skeel tusken Strukton en de Provinsje Fryslân oer it beteljen fan it mearwurk binnen it projekt. In koart pleit op 10 septimber 2007 makke in ein oan it skeel: de provinsje krige gelyk en Strukton waard presse om it akwadukt op 14 septimber oan de provinsje te jaan.

## Feiten
*Fardjipte: 2 meter
*Trochryhichte: 4,50 meter
*Djipte akwadukt: 11 meter
*Breedte akwadukt: 10 meter
*Lingte tunnel: 41 meter
*Taritten: 206 meter elk
*Lingte akwadukt: 453 meter
Akwadukt Galamadammen

It **Akwadukt Galamadammen** is in akwadukt yn it Johan Frisokanaal oer de N359 by Koudum hinne. It akwadukt is op 7 novimber 2007 iepene troch deputearre Piet Adema en ek de boargemaster fan Nijefurd, J.W. Boekhoven wie op it plak. Mei de bou fan it akwadukt is it lange opônthâld foar it wei- en wetterferkear oplost. Skippen kinne no 24 oeren deis, alle dagen yn it jier de dyk oerfarre. It Akwadukt Galamadammen is ien fan de fiif akwadukten dy't ûnderdiel út meitsje fan it Fryske Marrenprojekt.

Mei de bou fan de Galamdammen waard yn desimber 2005 begûn. It akwadukt bestiet út in súdeastlike tarit fan 193 meter, in sletten tunneldiel fan 73 meter en in noardwestlike tarit fan 203 meter. De folsleine lingte is 469 meter.

It Akwadukt biedt romte oan twa rybanen en in fytspaad. Boppe de noardwestlike tarit hinget yn brêge foar rinners, dêr't besikers fan it Galamadammen Hotel oer de dyk hinne stekke kinne nei de haven. Oan de súdkant fan it Johan Frisokanaal wurdt in ekosône boud, hjirdel krijt de natuer de kans de dyk feilich oer te stekken. It sletten diel is boud as in sinktunnel, sadat it wetterferkear gjin ferlet hat fan de bou fan it akwadukt.

De fytstunnel oan de súdeastside is fuorthelle, al is de tunnel oan de noardkant bewarre bleaun. Ek de ophelbrêge oer it Johan Frissokanaal waard fuorthelle.

## Nijsgjirrich
*Fardjipte: 3,50 meter
*Trochryhichte: 4,50 meter
*Djipte akwadukt: 15,50 meter
*Breedte akwadukt: 20,75 meter
*Lingte: 394 meter
Akwadukt Langdeel

It **Akwadukt Langdeel** is in akwadukt yn it kanaal Langdeel oer de N31 (de *Wâldwei*) hinne. It akwadukt leit súdlik fan Ljouwert by de Suderbuorren. It kanaal Langdeel is foar de bou fan it akwadukt in stikje nei it westen omlein. It akwadukt waard op 27 july 2007 foar it wetterferkear iepene.

De bou fan it akwadukt begûn yn 2004 en duorre oant en mei 2008. De bou waard dien troch de Boukombinaasje Wâldwei, dizze sil ek it ûnderhâld oan it akwadukt oant en mei 2022 dwaan.

It akwadukt makket ûnderdiel út fan de Steande Mêstrûte fan de Iselmar nei de Waadsee. De beropsfeart kin net gebrúkmeitsje fan it akwadukt, dizze moat ûnder de Foanejachtbrêge troch. Yn oktober 2007 is it akwadukt mei twa kear twa rydbanen iepensteld foar it autoferkear.

## Keppeling om utens
Boukombinaasje Wâldwei
Beskerme stedsgesicht

In **Beskerme Stedsgesicht** is in groep fan objekten en gebouwen dy't troch it ryk beskerme wurde. Dit betsjut dat de oerheid jild oan de gemeente oermakket om it histoaryske karakter fan de âlde binnenstêd yn stân te hâlden. Dit is in regeling foar it beskermjen en it behâld fan it oarspronklike oansjen fan in stedsdiel. De oerheid docht dit om de gemeentes te stimulearjen âldere hûzen stean te litten en te renovearjen of op te knappen.

Yn hiel Nederlân binne der likernôch 350 beskerme steds- en doarpsgesichten. In beskerme stedsgesicht wurdt ynskreaun yn it Monuminteregister en in ryksmonumint.

Alle âlve stêden fan Fryslân binne in beskerme stedsgesicht.

## Sjoch ek
* Beskerme doarpsgesicht
* Monumintesoarch
*Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Oersjoch fan de beskerme steds- en doarpsgesichten (pdf 98 kB)
Beskerme doarpsgesicht

In **Beskerme Doarpsgesicht** is yn Nederlân in kwalifikaasje dy't oan in gebou of buorren jûn wurdt dy't mei de direkte omkriten fan algemien belang binne troch de skientme, de ûnderlinge romtlike of strukturele gearstalling. Troch dy gebouwen te beskermjen wurde se feilich steld foar de takomst.

At in gebou as buert oanmerkt is as beskerme doarpsgesicht mei dy net mear ôfbrutsen wurde. Ek mei der neat oan de gebouwen feroare wurde sûnder in skriftlike fergunning fan it Kolleezje fan Boargemaster en Wethâlders. Ek gebouwen dy't gjin offisjeel monumint binne, kinne ûnder dy regeling komme. Yn in protte gefallen bepale in oantal gebouwen meiïnoar de romtlike struktuer en it histoaryske karakter fan in doarp.

## Sjoch ek
*Beskerme stedsgesicht
*Monumintesoarch
*Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Oersjoch fan de beskerme steds- en doarpsgesichten (pdf 98 kB)
Haulsterbosken

De **Haulsterbosken** lizze noardeast fan Haskerhoarne en bewesten De Jouwer. De offisjele namme is D.E.-bosken, oftewol Douwe Egbertsbosken. 

De bosken yn dy kontreien wienen eartiids aadlik besit. Lykwols binne de measte beammen yn de jierren '20 en '30 fan de tweintichste iuw set, mar guon stobben binne gâns âlder. It binne oerbliuwsels fan ikeboskjes dy't foar hakhout brûkt waarden. Troch de Haulsterbosken rinne wannel- ruterpaadsjes en skulpedaasjes foar fytsers lâns it Nannewiid en de troch de Haulster Bosk.

De bosk wurdt ek wol de 'lúsjefersbosk' neamd. De bosken binne ein jierren '40 útwreide troch Douwe Egberts. Dat Jouster fabryk makke destiids (en no noch altyd) tabak. De direksje fan it bedriuw wie der fan oertsjûge dat minsken dy't tabak smookten ek lúsjefers nedich hienen en besleaten in bosk oan te plantsjen sadat se oer inkele jierren sels lúsjefers produsearje koenen.

## Sjoch ek
* Geriifbosk
Jan Mankes

**Jan Mankes** (Meppel, 15 augustus 1889 - Eerbeek, 23 april 1920) wie in Nederlânsk keunstskilder.

## Libben
Jan Mankes wie in soan fan Beint Mankes, ryksamtner by de belestingtsjinst, en Jentje Hartsuiker.

Hy gie yn 1902 nei de hbs yn Meppel, mar makke dy net ôf doe't de húshâlding yn 1903 nei Delft ferhuze. Yn dy perioade wurke hy as learling fan glêsskilder J.L. Schouten en folgde er in jûnsoplieding oan de Akademy foar Byldzjende Keunsten yn De Haach. Hy begûn mei it skilderjen fan fûgels en nêsten yn de tunen fan De Haach en omkriten. Yn De Haach krige er kunde oan de skilder Chris Lebeau en syn freondinne Ditte; se waarden goefreonen. 

Fan 1909 oant 1915 wenne Mankes mei syn âlden yn Boppeknipe. Dêr ûntstie hy syn leafde foar de natoer en makket er in protte fan syn bêste wurken. De sigarehanneler en keunstsamler Aloys Pauwels (1875-1952) út De Haach bewûndere syn wurk en stjoerde him bisten of plassen fan bisten om te skilderjen.
Yn 1913 kaam er yn de kunde mei Anne Zernike, in teologe, dy't as earste frouljus-predikant fan Nederlân yn De Knipe stie. Hy boaske yn 1915 mei har, wêrnei't sy in skoftke yn De Haach wennen. Yn 1916 ferhuzen se nei Eerbeek yn Gelderlân omdat se tochten dat de boskige omkriten goed wêze soe foar Mankes, dy't wylens tuberkuloaze skipe hie. Yn dy perioade wenne er ek inkele moannen yn Nunspeet. Yn 1918 waard harren soan Beint berne, neamd nei Jan syn heit. Jan Mankes wie slim siik en lei in soad op bêd; as it wat better gie wurke er oan ien tried wei. Yn 1920 ferstoar er oan syn sykte, doe't er 30 jier âld wie. Hy waard begroeven yn Eerbeek.

## Wurk
Jan Mankes liet in oeuvre nei fan sa'n 150, benammen lytse skilderijen, ûngefear 100 tekeningen en sa'n 50 printen. Yn mear as de helte fan syn wurk is de natoer it wichtichste ûnderwerp. Dêrneist makke er selsportretten, portretten (benammen fan syn heit, syn mem en syn frou), stillibbens, lânskippen en ynterieurs. Jan Mankes eksposearre al in soad by syn libben en waard tige wurdearre.

Yn it begjin skildere Mankes benammen donkerkleurige fûgels en letter ek in protte ljochte, foaral wite bisten. De keunstsamler Pauwels wie syn mesenas en stjoerde him neist materialen ek faak bysûndere fûgels dy't er skilderje koe. 

Syn wurk wurdt skaaimerke troch benammen in bepaalde stilte. Yn 1923 neamt Richard Roland Holst Mankes *Hollands meast ferstilde skilder*. Dy stilte ûntstiet troch lykwichtige komposysjes en ynbannich kleurgebrûk en in hast net sichtbere pinseelstreek.

Syn wurk waard û.o. tentoansteld yn it Scheringa Museum foar Realisme en no yn it Museum foar Moderne Keunst Arnhim en Museum Belvedêre.


Ofbyld:White rabbit, standing, by Jan Mankes.jpg|'Wyt knyn' (1910)
Ofbyld:Jan Mankes-De Knijpe.jpg|'Wei oan de feart yn de Knipe' (1914)
File:Mankes Jonge witte geit.jpg|'Jonge wite geit' (1914)
Ofbyld:Mankes-Zernike.jpg|'Anna Mankes-Zernike' (1916)
Ofbyld:Mankes Nestkuiken.jpg|'Nêstpykje' (1917)


## Keppeling om utens
*Mankes by rkd.nl
Provinsjale wei 357

De **provinsjale wei 357** of **N357** is in provinsjale wei tusken de stêd Ljouwert en Holwert, dêr't de wei nei splitst wurdt yn de N356 rjochting Dokkum en yn de N358 rjochting Bûtenpost.

De dyk is in twastripe-gebietsûntslutingsdyk mei in maksimumfaasje fan 80 km/o. Yn de gemeente Ljouwert hjit de dy Mr. P.J. Troelstrawei en Brédyk. Yn de gemeente Noardeast-Fryslân hjit de dyk Ljouwerterdyk.

De dyk folget de bôge fan de kwelderwâl, dy't om it begjin fan de jiertelling hinne ûntstie. De stevige sânige ûndergrûn ûnder in ferheging makke de gea gaadlik foar delsettings en letter dus ek diken. Op dy wâl ûntstiene terpen en de dyk rint dan ek by in rige terpdoarpen del. Inkele plakken oan de N357 fan Ljouwert ôf binne: Jelsum, Koarnjum, Stiens, Hallum, Marrum, Ferwert, Blije en Holwert.

De dyk is wichtich foar it ferkear fan en nei it waadeilân It Amelân, omdat de feartsjinst op It Amelân út Holwert wei fart.

De N357 is yn 'e midden fan 'e 20e iuw stadichoan ûntstien troch opwurdearring fan âldere weidielen. Yn 'e jierren 60 waard de rûnwei om Stiens hinne iepensteld; dat wurdt yn 'e regel as it begjin fan 'e N357 sjoen.
Akke Falkena

**Akke Falkena** (Smelbrêge, 5 maart 1947) is in Fryske reedrydster. Se is de dochter fan Sijtse Koene Falkena en Grietje Albada.

## Utslaggen
Bernardus Schotanus à Sterringa

**Bernardus Schotanus à Sterringa** (Frjentsjer, 17 oktober 1640 - Ljouwert, 22 augustus 1704) wie in Fryske kartograaf, lânmjitter, wiskundige en dokter. Hy wie de grûnlizzer fan de Schotanusatlas.

Bernardus Schotanus waard yn 1640 berne as twadde soan fan Christianus Schotanus à Sterringa (1603-1671 ), predikant en heechlearaar yn Frjentsjer. Hy studearre letterkunde, filosofy en medisinen yn Frjentsjer. Letter waard er yn Lyon ta medysk doktor promovearre en waard er genêshear yn Ljouwert. Boppedat folge hy ûnderwiis yn lânmjitkunde. 
Yn 1662 waard him frege om de it kartearingswurk fan Haacma, Gravius, Freerks en Boelens te kontrolearjen en te ferbetterjen. Dy gritenijkaarten waarden yn 1664 útjûn yn in boek fan syn heit: 'Beschrijvinge van de Heerlyckheydt van Frieslandt'. De kaarten fan Bernardus ferskynden yn 1698 yn in atlas fan Fryslân. Der wurdt wol sein dat hy as opmjitter ôfbylde stiet op de kaart fan Menameradiel út 1692.

Yn 1702 waard er foar syn bydrage oan de Fryske Atlas beneamd ta lânskipsmedikus. Hy ferstoar op 22 augustus 1704 oan in beroerte yn Ljouwert.
Hans de Haan

**Hans Idskes (Hans) de Haan** (Langsweagen, 16 maart 1925 - Meppel, 1 juny 2006) wie in Nederlânske politikus foar de VVD.

Nei syn jeugd op it Fryske plattelân dûkte De Haan yn de oarlochsjierren ûnder as feint op in pleats bûtenút om te ûntkommen oan de Arbeitseinsatz. Fuort nei de befrijing (1945) joech er him op foar de Keninklike Maresjesee. In beropskeuze dy't hy letter fuortsette by de ryksplysje. Nei it wachtmastereksamen, woe hy graach offisier wurde, mar koe fanwege syn âldens (32) net mear talitten wurde. Hy begûn nei in talittingseksamen dat jier oan in stúdzje sosjology oan de Universiteit fan Grins.

## Wurk
De Haan gie nei syn stúdzje oan 't wurk by de Folkshegeskoalle yn Bakkefean en letter yn Ljouwert as fertsjintwurdiger fan it ministearje fan CRM. Healwei de jierren sechtich waard hy amtner [kolleeezje-adviseur) by de gemeente Swol dêr't hy belutsen wie by de oprjochting fan it kultureel sintrum  'Refter' en de yndustrypromoasje.

Nei syn wurk yn Swol waard hy beneamd ta boargemaster fan Borculo dêr't hy fan 1968 oant 1971 bleau. Dêrnei wie hy oant 1980 boargemaster fan Harns en tagelyk Provinsjaal Steatelid foar de VVD yn Fryslân. Fan 1980 oant 1984 wie hy boargemaster fan Den Helder. Nei syn pinsjonearring bleau De Haan aktyf as foarsitter fan de Fryske Sikehuzen en de Fryske VVV. Ek wie hy presidint-kommissaris fan de Fryske Utfeartferiening (FUV). De Haan stie bekend as humoristysk persoan dy't him út en troch goed hearre liet. Yn syn frije tiid mocht er graach sile en yn de jachthaven wêze. 

## Keppeling om utens
*Eks-boargemaster Hans de Haan ferstoarn, Noordhollands Dagblad, 6 juny 2006
*Ald-boargemaster Hans de Haan ferstoarn, de Stentor, 8 juny 2006
Iepenloftspul

In **iepenloftspul** is in toanielfoarstelling yn de iepen loft.

Dizze foarm fan teater is benammen in populêre tradysje yn Fryslân. Yn Amersfoart, Diever en Havelte binne spesjale iepenloftteaters foar de iepenloftspullen. Mar yn it Limburchske Beesel is der wol in tige spesjale foarm fan iepenloftspul: it draakstekken, in spektakulêre iepenloftteaterfoarstelling dy't ien kear yn de sân jier opfierd wurdt.

Yn Fryslân sette ferskate doarpen om it jier, bytiden ek alle jierren in Frysktalige foarstelling op de planken. Dit is meastentiids allinnich mooglik troch it ynsetten fan frijwilligers út de omkriten en sponsors. Fakentiden wurdt it iepenloftspul yn de omjouwing fan it oarganisearjende doarp hâlden. By in pleats of stik lân wurdt dan in tribune boud, in grutte dekor yn elkoar setten en in lûd-  en ljochtynstallaasje opboud. Dêrneist wurdt meast foar tydlike fasiliteiten as in feesttinte, toiletten en parkeargelegenheid soarge. As it heal kin wurde besteande eleminten yn de omjouwing brûkt, lykas by it iepenloftspul fan Snits  en by de klokkestoel fan Ouster-Nijegea.

It bekendste iepenloftsapul is nei alle gedachten dat fan Jorwert. Oarspronklik organisearre om jild by inoar te krijen foar de opbou fan de ynstoarte doarpstsjerketoer waard it barren al ridlik gau in tradysje. Ek de iepenloftspullen fan Dronryp , Easterwierrum, Wergea, en Burgum  lûke publyk út de hiele provinsje en dêrbûten. It wurdt beskreaun yn it boek *Hoe God verdween uit Jorwerd* fan Geert Mak.

Ek bûten Fryslân wurde iepenloftspullen hâlden. Yn plakken as Roderwolde, Oisterwijk en Ruinen wurde oan iepenloftspullen dien en yn plakken as Amersfoart, Diever en Havelte binne sels spesjale iepenloftteaters te fine. Yn it Limburchske Beesel wurdt iens yn de sân jier it Draakstekken organisearre.

## Gouden Gurbe
Sûnt 2007 rikt de Ljouwerter Krante eltse hjerst de Gouden Gurbes út. De Gouden Gurbes binne in rige prizen dy't op ferskate mêden útrikt wurde oan persoanen en produksjes. De priis is ferneamd nei it mantsje op de foarside fan de Ljouwerter dy't mei syn frou Lolkje kommentaar jout op it nijs op de haadside fan de krante.
Wilamowice

**Wilamowice** is in stêd yn it Poalske woiwodschap Sileezje, lizzend yn de powiat Bielsky yn de gemeente (*Gmina*) Wilamowice. It oerflak beslacht 10,41 km², it ynwennertal wie 3044 yn 2014.

## Skiednis

It plak waard foar it earst neamd yn 1325 as *Novovilamowicz*. De stêd waard stichte en befolke in de rin fan de jierren fan de Dútske *[[Eastkolonisaasje|Ostsiedlung]]*. De emigranten kamen út Flaanderen, Fryslân, Hollân en Skotlân. Sûnt de 15e iuw wie plak bekend ûnder twa Dútske nammen : *Wilmeshau Wilmesdorf*. De plaknamme is noch faak feroare, mar ein 18e iuw wie it meast  Wilmesau. Mei troch endogamy en it geografysk isolemint fan stêd yn de Poalsktalige krite Bielsko-Biala ûntjoech him der in pleatslik dúdlik ûnderskaat dialekt, dat oant de Twadde Wrâldkriich deistich brûkt waard.

Nei de oarloch moasten benei alle Dútskers de krite ferlitte en waard it plak werneamd ta *Wilamowice*. De ynwenners fan Wilmesau / Wilamowice waard troch it Poalsk regear tastien om te bliuwen meidat hja net fan Dútsk komôf wiene. Nettsjinsteane dat de pleatslike taal ferbean waard yn it ramt fan taalkundige ferpoalsking oant 1956, wurdt noch hieltyd in foarm fan Dútsk-Nederlânsk sprutsen, te witten it Wilamowytsersk, al stiet it op it punt fan útstjerren.

## Ferneamde lju út Wilamowice
* Józef Bilczewski (1860–1923) - aartsbiskop fan Lwów 
* Florian Biesik (1849–1926) - skriuwer
Anders Rozendal

**Anders Minnes Rozendal** (Easternijtsjerk, 27 augustus 1946) is in Fryske skriuwer. 

Anders is in pakesizzer fan dichter, romanskriuwer en mei-oprjochter fan de KFFB Anders Minnes Wybenga en waakse op yn Nes. Foar syn wurk by Philips yn Drachten hat er in soad banen hân, fan fytsmakker, fabryksarbeider en hy hat op in *coaster* fearn. Sûnt febrewaris 2006 leit er him alhiel ta op skriuwen. Rozendal wennet mei syn frou Corry Boelens, skriuwster fan de by de KFFB útkommen roman *Paadsikers*, yn Ljussens.

## Wurk
### Romans
**De muorre* (2001)
**Grinzen foarby* (2002)
**De baas traktearret* (2003) 
**Alles yn 'e macht* (2004)
**Moard oan 'e Monsmawei* (2005)
**Dy jonge fan Beintema* (2006)
**It paad fan de foks* (2007) 
**Under de sinne fan de Ivige* (2008)
**It kaartehûs* (2009)
**De Sjamaan fan Ealawier* (2010)
**Werom nei Stienwert* (2011)
**De smaak fan alsem* (2013)
**It Sunhouse-mystearje* (2014)
**Opgong nei Sint Vitus*  (2015)
* *Rachel, de dochter fan Timna* (2016)
* *Stosân* (2017)
* *Dwaaltún* (2019)
* *Feest yn Gennaard* (2022)

### Ferhalebondel
* *Hupsakee en oare ferhalen* (2009)
* *Foar dy (20 koarte bibelferhalen)*

### Toaniel
**Elk foar himsels* : ienakter (2001), foar de Stifting Utjouwerij Frysk Toaniel (St.U.F.T.)

### Ferskaat
*Ferhaal 'Wetterloo' yn boekewikegeskink *Feestlift* (2009)

## Keppelingen om utens
* Anders Rozendal oer Dokkum
* A. Rozendal by Sirkwy.
Preekstoel

In **kânsel** of **preekstoel** is in ferhege plak yn in tsjerke dêr't de geastlike fan ôf sprekt. Net tsjinsteande it wurd preek*stoel* docht hy dat altyd steande. De preekstoel stiet symboal foar de berch dêr't Jezus fan ôf preke. 

It wurd kânsel stamt út it Latyn *cancelli* en betsjut "traaljewurk" of "hikke". De preekstoel is fuortkomd út de âldkristlike ambo en út it midsiuwske doksaal dat tsjinst docht as ôfskieding tusken it skip fan de tsjerke en it  koar. De Dominikanen brûkten yn Dútslân en Itaalje draachbere kânsels dy't op liuwefigueren rêsten (symboal fan it oerwûne kwea). Fêststeande preekstuollen wienen al bekend yn de 15e iuw, mar waarden pas algemien yn de 16e en 17e iuw troch it Konsylje fan Trente (1545-1563) dat oan de preken mear oandacht bestege wurde moast.

Yn grutte tsjerken waarden de preekstuollen faak heech boud mei elaborearre fersieringen. De preek waard dan ek 'fan boppe ôf' ferteld. De kânsel bleau ek nei de reformaasje bestean yn protestantske tsjerken. Yn Eastersk-Ortodokse Tsjerken is it faak in leechsteand platfoarm.

Boppe de preekstoel sit faak in klankboerd, dat fanâlds de akoestyk ferbettere. Omdat der tsjintwurdich lûdsynstallaasjes brûkt wurde, is dat no net mear needsaaklik.

De tradisjonele kânsel is in lytse romte, faak mei in tagongsdoarke, dêr't it ûnderlichem fan de foargonger efter net sichtber is. Yn moderne protestantske tsjerken is de lytse kânsel ferfongen troch in poadium wêrop't romte is foar mear aktiviteiten. Dêrop stiet dan in lessener. Hat de foargonger dan ek noch in triedleaze mikrofoan op de revers, dan hat er hjir folle mear bewegingsfrijheid.

## Galery

Ofbyld:Gutenzell Kanzel.jpg|Rokoko-kânsel, Gutenzell-Hürbel
Ofbyld:Elisabeth preekstoel.jpg|Preekstoel St. Elisabethstsjerke yn Grave
Ofbyld:Lourdesgrot preekstoel.jpg|Preekstoel yn de Lourdesgrot te Valkenburg oan de Geul
Ofbyld:Kloosterkerk preekstoel.jpg|Preekstoel fan de Kleastertsjerke yn De Haach


## Referinsjes
Piramide fan Cheops

De **Piramide fan Cheops** of de **Grutte Piramide** (fan Gizeh), dy't datearret fan 'e perioade tusken 2580 en 2560 f.Kr., is de ienichste fan de sân klassike wrâldwûnders dy’t der hjoed de dei noch stiet. Yn 1311 waard de Katedraal fan Lincoln boud, dêrfoar wie de piramida fjouwer millenniums lang it heechste bouwurk (146 m) fan de ierde. De breedte is 230 meter en der binne likernôch 2,3 miljoen stiennen yn ferwurke dy’t sa’n 2300 kilo it stik binne. Neffens de skriften fan Herodotus ha se 20 jier dwaande west mei de bou. Ut modern ûndersyk docht bliken dat de piramide yndied yn 20 jier boud wurde kin. 
By de piramide fan Cheops stean noch twa oare grutte piramides en twa lytsen. De grutte piramiden soenen boud wêze troch Cheops (of *Choefoe*), Chefren (of * Khafra*) en Mycerinus (of *Menkaure*). Neffens ûndersyk kin sein wurde dat de piramiden rûchwei yn it tiidrek 2551 en 2472 f.Kr. boud wurde binne. It seit himsels dat de piramide fan Cheops boud is troch Cheops dy’t as farao yn it tiidrek 2587 en 2564 f.Kr. oer it Alde Egypte hearske. De piramide wie ornearre as grêf en moast de heuvel foarstelle dêr’t de sinnegod Ra op stien hawwe soe doe’t er de oare goaden en godinnen skepen hie. It binne massive bouwurken mei in stabile konstruksje en dêrom stean se dêr hjoed hast noch like kreas by as fjouwer iuwen werom. De wite kalkstienlaach oan ‘e bûtenkant fan de piramide is fuorthelle yn de midsiuwen omdat se dy nedich wienen foar oare bouprojekten. De grutte piramde makket diel út fan in hiele rige bouwurken, ynklusyf lytsere piramiden. 

## Struktuer

De bou fan de piramide fan Cheops is oars as oare piramiden omdat dizze piramide trije grêfkeamers hat wylst oare piramides mar ien hawwe. Boppedat is de saneamde „grutte gallery” fan Cheops unyk foar yn in piramide. Dizze piramde hat mear keamers en gonkjes, dy’t tige krekt nei de ferskate himelrjochtingen wize. 
De piramide fan Cheops hat trije keamers:

# De *rotskeamer* ûnder de piramide moat neffens de gelearden de ûnderwrâld foarstelle.
# De *keninginnekeamer*, tusken de beide oare keamers yn.
# De *keningskeamer*, boppe-oan yn de piramide.

De yngong fan de piramide sit oan de noardside fan it bouwurk. Dy nije yngong is pas yn de 10e iuw n.Kr. makke. It plafond fan de âlde yngong wie troch ferskillende ierdskoddings delkommen en koe net mear brûkt wurde om binnen te kommen. Yn de keningskeamer is mei de bou rekken holden mei de swierte fan it plafond, dêr binne graniten blokken brûkt om de druk fan it plafond ôf te heljen. Tusken de graniten blokken boppe de keningskeamer sitte lytse romtes. De 'Grutte Galery' rint nei de keningskeamer ta en is hast 50 meter lang en hast 9 meter heech. Oan it begjin fan Grutte Galery is in horizontale gong nei de 'keninginnekeamer' ta. De gong is it langste stik mar 1,1 meter heech, krekt foar de keamer sels wurdt it gongkje 1,73 meter heech. De beide keningskeamers hawwe elk in dûbele luchtskacht, ien nei it noarden en ien nei it suden ta. Dêrmei ûnderskiedet de piramide fan Cheops him mei oare piramiden.
Prikkedaam

**Prikkedaam** is de wei tusken Hoarnstersweach en Twitel. Earder wie dit de Prikkewei mei dêryn de Takkebrêge (no betonbrêge) oer De Tsjonger. Yn de omkriten fan de Prikkedaam binne yn it ferline tal fan archeologyske fynsten dien fan de Tsjongerkultuer.
By Jobbegea Skuorregea en Berltsum is ek in Prikkereed.

## Sirkwy
De Prikkedaam is ek in off-road motorreessirkwy besuden Makkingea. It leit by de krusing fan de binnendiken tusken Makkingea en Aldeberkeap en tusken Nijeberkeap en Hoarnstersweach. It sirkwy hat in lingte fan likernôch 1480 meter. Fêste berider fan de baan is de Motorklup Eaststellingwerf.

De lêste jierren kleie hieltyd mear minsken dy't yn de omkriten fan de baan wenje oer it lúd dat by wedstriden en trenings makke wurdt. Al in oantal kearen hat in wedstriid net troch gean kind, ek is der in lûdswâl makke tsjin de oerlêst.

## Keppeling om utens
*Webstee fan motorklup Prikkedaam
Hokswier

**Hokswier** (ek: *Hoxwier*, *Hox* of *hokse* betsjut 'hoeke') wie in âlde state by Mantgum dy't tusken 1746 en 1748 ôfbrutsen is. De state stie noardeast fan Mantgum. De stins wurdt foar it earst neamd yn de 15e iuw. Trochdat de stins yn in hoeke dy't de Middelsee mei Mantgum makke stie, krige it syn namme. 

## Skiednis
Yn de 15e iuw wennen der Heringa's op  de stins, mar om 1500 wenne der in Aesge Aesges van Hokswier en nei him syn soan Aesge. Aege is troch syn houlik ek eigener fan it Sjaerdema-hûs yn Frjentsjer. Letter kaam it yn besit fan de famylje Galama út Koudum. Oer Gaele Galama (1499-1559) is in soad bekend omdat er in deiboek yn it Frysk skreaun hat.

Yn 1528 gie de stins nei Seerp Galama. Der wiene doe in hiem, hof en grêften en singels by it goed. De eigener hie boppedat it aadlike privileezje om de geastliken fan Mantgum te beneamen. Yn de striid tsjin Spanje flechte Seerp in skoft nei Emden. Syn broer Hartman fan Galama en syn sweager Sjoerd fan Beyma waarden beide yn Brussel terjochtsteld. Yn 1576 kaam Seerp werom op Hokswier en waard in jier letter grytman fan Barradiel. Hy is begroeven yn de tsjerke fan Mantgum.
Letter kaam de stins yn besit by de famyljes Van Boelens en Van Aylva en de lêste bewenner Jonkhear De Lannoy dy't de stins nei 1725 platsmite liet en de grêften tichtsmiet. 

De bewenners fan de pleats by de state waarden "De Hoxwiersters" en ôfkoarte de "x-wiersters" neamd. Dizze famylje hat dizze bynamme yn 1812 oerset yn de namme Swierstra.
De wier is yn 1860 ôfgroeven en op Hokswier is hat oant ein 90er jierren in boerespultsje stien.

## Nij Hokswier
Yn 2010 waard op inisjatyf fan in lid fan de Swierstra-famylje in replika fan de âlde state boud, dy't no de 'Nieuwe Hoxwier' hjit.

## Archeologysk ûndersyk
Tusken 1995 en 2000 waard al ûndersyk op it terrein dien. By dit ûndersyk waarden ferskate grûnspoaren ûntdekt dy't mooglik diel útmakken fan de 17e-iuwske state. De boufallige stjelp waard begjin 2003 ôfbrutsen en yn april 2003 waard der archeologysk ûndersyk op it terrein dien. Der waarden boaiemspoaren fûn fan in stins út de 12e of 13e iuw. Fan dizze earste stins binne gjin muorreresten fûn. Fan de lettere stins waard yn in âlde dwersgrêft in diel fan de fundearring út ± 1600 weromfûn. Hjirfoar wienen âlde kleastermoppen út de 12e iuw werbrûkt. Earne oars op it terrein binne resten fan Romeinsk diggelguod fûn, wêrút blykte dat it terrein seker sûnt twatûzen jier bewenne west hat. De fynsten besteane nammentlik út potdiggels, in soad út de 17e en 18e iuw. Der binne ek in oantal metalen foarwerpen oantroffen, wêrûnder in koperen tsjettel út de Lette Midsiuwen of de Nije Tiid. Fierders binne der in pear learen skuon, inkele stikken glês, wat bonkemateriaal en bouwmateriaal fûn.

## Keppeling om utens
*Oer Hoxwier
*Stinzen yn Fryslân
Stasjon Koudum-Molkwar

**Stasjon Koudum-Molkwar** (**Kmw**) leit by de doarpen Koudum en Molkwar. It waard iepene op 8 novimber 1885 en leit oan it spoar fan Starum nei Ljouwert. Dit spoar wurdt eksploitearre troch Arriva.

Tusken 15 maaie 1938 en 1 juny 1940 wie it stasjon sluten. It út 1883 stamjende stasjonsgebou waardy 1958 sloopt en ferfongen troch in nij gebou fan it Standerttype Velsen-Zeeweg. Dat waard as lêste oan dizze spoarline yn 1991 ferfongen troch in abry.

## Keppeling om utens
* Stasjon Koudum-Molkwar op Stationsweb
Diakonessehûs (Ljouwert)

It **Diakonessehûs** waard yn 1880 troch Mattheus Teffer oprjochte. De fraach nei sikehûssoarch wie sa grut dat it Diakonessehûs nei twa jier al ferhuze nei in grutter ûnderkommen op de Foarstreek. Uteinlik wie yn 1894 in nij gebou oan de Noardersingel ree. It waard boud yn neorenêssânsestyl neffens in ûntwerp fan Willem Cornelis de Groot. 

It wie yn it earstoan mar in lyts gebou, mar letter waard der flink útwreide. It sikehûs boude in ferpleechflet mei fiif ferdjippings en letter noch in poliklinyk, dy't de Paul Krugerstrjitte mei de byhearrende (monumintale) huzen opslokte. 

Yn 1982 fúzjearre it Diakonessehûs mei twa oare Ljouwerter sikehuzen: It Sint Bonifatius Hospitaal en Triotel ta it MCL. It Diakonessehûs waard omdoopt yn it MCL-Midden. Yn 1987 boude it MCL by Triotel in nij sikehûs en it Diakonessesikehûs gie ticht

Nei 1987 is it sikehûs hast hielendal ferboud ta wenten.

## Fotogalery

File:Het Diakonessenhuis, Leeuwarden, in 1907.jpg|It Diakonessehûs yn 1907
File:Overzicht Stadsgracht met rechts het Diaconessenhuis - Leeuwarden - 20130590 - RCE.jpg|Diakonessehûs (1979)
File:Leeuwarden - Diaconessenhuis 2.jpg|It bêdehûs
Wettersneed fan 1825

By de **Wettersneed fan 1825** waarden de provinsjes Fryslân, Grinslân, Drinte. Oerisel, Hollân en de Noardseekust fan Dútslân (*Große Halligflut*), tusken 3 en 5 febrewaris 1825 troffen troch slimme dyktrochbrekken en oerstreamings. Mear as 800 minsken binne ferdronken.

Yn Fryslân wiene ferskate dyktrochbeaken yn Lemsterlân en by Skoattersyl, wêrnei't hast de hiele súdlike helte fan de provinsje en de feangebieten ûnderstrûpte. 

Op 17 febrewaris 1825 waard in *Commissie tot besteding van 's rijksonderstand voor den watersnood* ynsteld troch it regear. Ynkommen stikken en minuten fan útgeande stikken wurde yn it Nasjonaal Argyf yn Den Haach bewarre.

Ta neitins oan dizze wettersneed waard letter in *"Gedenkboek van Neerlands watersnood in februari 1825"* útjûn.

## Sjoch ek
* Grinzer sykte
Burstum

**Burstum** (ek: *Birstum*) is in buorskip tusken Akkrum en Grou yn de gemeente It Hearrenfean . Oan de eastkant rint de Rykswei 32 en oan de eastkant it Douwe Tseardsrak. Besuden fan 'e buorskip rint it Burstumer Rak

De buorskip bestiet út sa'n 20 huzen mei likernôch 50 ynwnners. By Grou giet Burstum oer yn de buorskip Goattum. 

Yn 1315 waard Burstum neamd as *Bersachon*, yn 1425 as *tho Birstens*, yn 1450 as *Byrstem* en yn 1474 as *Birstim*. Birstiens, Berstens en Birstum kamen ek foar. De eigennamme Ber(t)sto soe dêrmei anneks wêze kinne.

Yn 1840 hie Burstum 42 ynwoners. Der waard doe ek noch praat fan de terp Bokkum mei 13 ynwenners ferparte oer twa huzen. Dy waard letter by de buorskip rekkene. 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Johannes de Jong

**Johannes (Jan) de Jong** (Nes (It Amelân), 10 septimber 1885 - Amersfoart, 8 septimber 1955) wie in Frysk aartsbiskop, kardinaal en metropolyt.

## Libben en wurk
Hy krige syn prysteroplieding oan de seminaarjes fan Culemborg en Rijsenburg. Hy waard yn 1908 ta pryster wijd en studearre dêrnei yn Rome dêr't hy promovearre yn de wiisbegearte (1910) en yn de godgeleardheid (1911).

Fan 1911 oant 1914 wie hy earst kapelaan yn Amersfoort en dêrnei konrektor fan de Susters fan Us Leaffrou fan dy stêd. Yn 1914 waard hy heechlearaar tsjerkeskiednis oan it seminaarje Rijsenburg. Yn 1935 waard hy ko-adjutor fan de aartsbiskop fan it aartsbisdom Utert, mgr. Joannes Jansen. Yn 1936 waard hy beneamd ta aartsbiskop fan it aartsbisdom Utert wêrmei't hy tagelyk metropolyt waard fan de Nederlânske tsjerkeprovinsje.  
Yn de Twadde Wrâldoarloch joech De Jong tegearre mei dûmny K. Gravemeijer, lieding oan it tsjerklik ferset tsjin de Dútske besetter. Sa feardige De Jong in troch Titus Brandsma ûntwurpen ferbod út oer it opnimmen fan NSB-advertinsjes yn de roomsk-katolike deiblêden. Op 21 febrewaris 1943 waard in biskoplike brief yn de tsjerken foarlêzen, dêr't it episkopaat de Dútske misdieden sterk yn feroardiele waard. In biskoplik mandemint fan 16 maaie 1943 gie sterk yn tsjin de fuortfiering en it twongen oan it wurk setten fan Nederlanners yn it bûtenlân.

Nei de oarloch waard hy yn febrewaris 1946 troch paus Pius XII ta kardinaal beneamd. Hy krige as titeltsjerke de basilyk fan San Clemente tawiisd. Keninginne Wilhelmina beneamde him ta Ridder Grutkrús yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.

Yn de perioade dat De Jong heechlearaar wie kaam syn standertwurk *Hânboek fan de Tsjerkeskiednis* ta stân, dêr't de beide dielen fan tusken 1929 en 1931 ferskynden. It waard in ferplicht stúdzjeboek op de prysteropliedingen yn Nederlân en yn it Nederlânske taalgebiet fan Belgje. 
Yn 1951 moast hy him troch syn swakke sûnens weromlûke út it bestjoer fan it aartsbisdom. Ta syn ko-adjutor waard Bernardus Alfrink beneamd. De Jong luts him werom yn Amersfoart dêr't hy yn 1955 ferstoar. Alfrink folge him op as aartsbiskop.

Yn 2022 krige De Jong de Yad Vashem-ûnderskieding Rjochtfeardige ûnder de Folken fanwege syn ferset tsjin de joadeferfolging yn de Twadde Wrâldoarloch.

## Keppeling om utens
* Biografie, Biografysk Wurdboek fan Nederlân
Hans Jouta

**Hans Jouta** (Ferwert, 10 desimber 1966) is in Frysk byldhouwer. 

Jouta groeide op oan de Waadkust dy't er as ynspiraasjeboarne foar syn wurken brûkt. Hy folge in oplieding oan Akademy Minerva yn Grins. 

Hy besiket syn bylden emoasje mei te jaan. Dy bylden wurde neffens de metoade *cire perdu* getten fan brûns. Hy makke bylden fan Nynke fan Hichtum yn Nes en fan Hotze Schuil. Syn bylden binne meast fan metaal, meast brûns. Hy makket benammen bylden fan bisten. 

Yn Dearsum stiet it byld *De Aaisiker*. Yn 2006 kaam Jouta yn it nijs doe't er rjochten jilde liet op it byld fan André Hazes op de Albert Cuypmerk yn Amsterdam. Hy makke ek de TMF-Awards.

## Wurken in de iepenbiere romte (Fryslân)
**[[Aldebiltsyl]]**
* Stânbyld fan Gerrit Keizer (2018)

**[[Blije]]**
* Sint-Nicolaas (2006)

**[[Burdaard]]**
* Maarten van der Weijden (2019)

**[[Ferwert]]**
* *De Wardiaan* (1995)
* *Monumint fan de tiid* (2000)
* *Frouljusfiguer*
**[[Harns (stêd)|Harns]]**
* Hotze Schuil (2006)

**[[Ljouwert (stêd)|Ljouwert]]**
* Monumint Wigle fan Aytta (2018)

**[[Mitselwier]]
* Monumint [[Balthasar Bekker]]

**Moddergat**
* Fiskersfrou (2008)

**Nes**
* [[Nynke van Hichtum]] (1997)

**Wierum**
* ''Wjirmdolster'' (2006)

**De Westereen'''
* Monumint foar Marianne Vaatstra (2004)


Ofbyld:Hotzeschuil.jpg|Byld fan Hotze Schuil (2006)
Ofbyld:Vrouwenfiguur2 Hans Jouta Ferwerd.jpg|'Frouljusfiguer'
Ofbyld:Vissersvrouw met kind1 Moddergat Hans Jouta.jpg|'Fiskersfrou mei bern yn Moddergat'
File:Monument voor Marianne Vaatstra.jpg|Monumint foar Marianne Vaatstra (2004)
Provinsjale wei 353

De **provinsjale wei 353** of **N353** rint fan Jobbegea nei Havelte, yn gebrûk nommen yn 1993.
By Aldeberkeap krúst de wei de N351. De wei trochkrúst de beboude kommen fan Noardwâlde, Wilhelminaoard en Frederiksoard.
Wilhelminaoard

**Wilhelminaoard** (Nederlânsk en offisjeel: **Wilhelminaoord**) is in koloanjedoarpke yn it súdwesten fan Drinte, yn de gemeente Westerfjild, flak oer de Fryske grins by Noardwâlde. It doarp hat ûngefear 800 ynwenners, dêr't in grut diel ôfstammet fan de eardere kolonisten.

## Skiednis
Wilhelminaoard is stifte troch de Maatskippij fan Woldiedichheid dy't yn 1818 begûn mei de ûntginning fan terreinen yn Súdwest-Drinte en it oangrinzjende Fryslân en Oerisel. De maatskippij bea in ienfâldige wenning, in lyts lapke grûn foar de kânsearme befolking út gruttere stêden. Wilhelminaoord waard in doarp foar de kolonisten, krektas Frederiksoard en Willemsoard. 

## It besjen wurdich
Wilhelminaoard bestiet foar in diel noch út de oarspronklike kolonistewenten. Oan de râne fan it doarp stiet in Nederlânsk Herfoarme Koloanjetsjerkje, in yn 1851 boude wettersteatstsjerke. Fierders steane der de oarspronlike koloanjehuzen en in prehistoarysk sintrum dat part is fan de Haachske Skoalle- en bernetunen.

In part fan Wilhelminaoard is tegearre mei Frederiksoard in beskerme doarpsgesicht. Fierder hat it doarp in oantal ryksmonuminten. 


Ofbyld:Wilhelminalaan 53 kerk Wilhelminaoord.jpg|N.H koloanjetsjerke yn Wilhelminaoard
Ofbyld:Wilhelminalaan 51 pastorie Wilhelminaoord.jpg|Pastorije Wilhelminaoard
Ofbyld:Wilhelminalaan 24 Rustoord II Wilhelminaoord.jpg|Rêstoard II


## Mienskip

### Sport
De pleatslike fuotbalferiening Old Forward, oprjochte op 25 maaie 1898, is op Achilles 1894 nei de âldste noch besteande fuotbalferiening yn de provinsje Drinte.

### Bustjinst
De busline troch Wilhelminaoard wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Wilhelminaoard:

* **Line 18 Stienwyk - Easterwâlde fia Noardwâlde:** Stienwyk - Eesveen - Nijensleek - Frederiksoard - *De Menning* - Noardwâlde - Easterstreek - Boyl - Elslo - Makkingea - Easterwâlde
Frederiksoard

**Frederiksoard** (Nederlânsk en offisjeel: *Frederiksoord*; Drintsk: *Freriksoord*) is in doarp yn it súdwesten fan de Nederlânske provinsje Drinte, yn de gemeente Westerfjild. It ûntstean fan Frederiksoard hinget gear mei de skiednis fan de Maatskippij fan Woldiedichheid, dy't yn 1818 oprjochte waard. 

Dizze stifting ûntgûn de woeste grûnen op trije kilometer ôfstân ten westen fan Vledder en stifte dêr koloanjes, dêr't de ferpaupere befolking út de grutte stêden in bestean fine koe.

Ut de koloanjes I en II ûntstie it doarp Frederiksoard. De koloanjes III en IV waarden it doarp Wilhelminaoard. Oare doarpen dy't de maatskippij stifte wienen Willemsoard (Noardwest-Oerisel) en Boschoord. Frederiksoard wurdt wiidweidich beskreaun yn 1823 yn it deiboek fan Jacob van Lennep dy't mei syn freon Dirk van Hogendorp in fuottocht troch Nederlân makke en yn july fan dat jier ek yn Frederiksoard kaam.

Frederiksoard krige lanlike bekendheid neidat de Maatskippij fan Woldiedichheid yn 1884 de 'Gerard Adriaan van Swieten' túnbouskoalle stifte. Dizze túnbouskoalle, de âldste fan Nederlân, is yn novimber 2005 ferhuze nei Meppel. It is no in mbo-oplieding dy't by in AOC heart. 

Yn it doarp, dat in pear hûndert ynwenners hat, lizze de tunen fan de túnbouskoalle, it museum 'De Koloanjehof' fan de Maatskippij fan Woldiedichheid, en fierders in hotel, de fruitkolleksje fan de Noardlike Pomologyske Feriening en it lângoed 'Huize Westerbeek'.  

## Iepenbier ferfier
De busline troch Frederiksoard wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Frederiksoard:

* **Line 18 Stienwyk - Easterwâlde fia Noardwâlde:** Stienwyk - Eesveen - Nijensleek - *De Delle* - *Beukenlaan* - *Prins Hendriklaan* - Wilhelminaoard - Noardwâlde - Easterstreek - Boyl - Elslo - Makkingea - Easterwâlde

## Keppeling om utens
*Maatskippij fan Woldedichheid
Turfstekke

**Turfstekke** is by de drûge ferfeanting it fuortstekken fan de heechfeanlaach dy't bleat komd is te lizzen nei it weiheljen fan de bonkierde.

## Ferskillen
It turfstekken wie yn elke streek oars organisearre en bard yn elke streek mei oar ark dy't ek per streek oars neamd waarden, en dan feroare dat alles ek noch yn de rin fan de tiid. Boppedat waard it proses beynfloede troch de winske soarte turf.

## Ploech
Rûchwei kin steld wurde dat it turfstekken barde troch in ploechje fan in stik of fjouwer persoanen. Dat koenen folwoeksen manlju wêze, mar ek wol froulju en jonges. Ien fan de turfgravers stie wat fierder nei boppen om mei in *stikker* it fean op maat te snijen. Wat leger stie in twadde turfgraver dy't mei it *opskot* of de *oplizzer* de turven losstuts en op in slachkroade sette. Troch oare leden fan de ploech waard dy kroade, beladen mei 12 oant 20 turven dy't byelkoar wol 70 kilo wêze koenen, nei it setfjild riden. De turfgraversploech kon sa op ien dei sa'n 6.000 turven meitsje. Mei in houten stok fan acht foet (sa 250 sm), foarsjoen fan koperen nonnen (as ûnderferdieling), waard de deiproduksje metten troch de stokkebaas (opsichter). Elk jier waard 1 a 1,5 meter ôfgroeven.

## Graafseizoen
Der waard mar sa'n 12 wike jiers turfstutsen. Der waard healwei maart begûn: troch earder te begjinnen soe troch froast oan de grûn de turf oantaasten wurde kinne. Ein juny waard stoppe, om net de kans te rinnen dat de turf net mear drûch waard.

Nei it wurk yn de turf begûn it wurk by de boer: meanen, haaien, slatten, stikelmeane, neigershaaie, gerskjen, yn de ierappels of oar gewaaks. Yn de wintertiid wie it dreech om wurk te finen.

## Tekening
Tekening fan it turfstekken- en drûgjen (fan de Sealterske Wikipedy):

## Sjoch ek
* Turf- en Feanmuseum in Elisabethfehn/Dútslân
Lân fan Heusden en Altena

It **Lân fan Heusden en Altena** is in streek yn it noarden fan de provinsje Noard-Brabân. De streek wurdt begrinze troch de Merwede yn  it noarden, de Ofdamme Maas en de Heusdenske Maas yn it easten, de Biesbosch yn it westen en de Berchske Maas yn it suden. It grutste plak yn it gebiet is Werkendam. Woudrichem is histoarysk it wichtichste plak.

It gebiet leit yn de gemeente Altena. Yn totaal wenje der 57.000 minsken (2021) ferspraat oer 21 doarpen. It wie oant ± 1960 yn wêzen in eilân mei in isolearre libjende befolking. Lânskiplik foarmet it de fuortsetting fan it Gelderske rivieregebiet, benammen fan de oanswettende Bommelerwaard. De klaaigrûn wykt sterk ôf fan de yn Brabân mear fertroude sângrûn. 

It Lân fan Heusden en it Lân fan Altena wurde sûnt de oanlis fan de Berchske Maas yn 1904 yn ien siken neamd. De Berchske Maas trochsnied it Lân fan Heusden, dêr't de súdlike "legere doarpen" fan en ek Heusden sels har dêrnei mear op de rest fan Brabân oriïntearjen gien binne. Dy falle dus bûten it Lân fan Heusden en Altena. De histoaryske grins tusken de eardere hearlikheden Heusden en Altena ferrint noardlik fan Veen en Babyloniënbroek en eastlik fan Dussen. Beide gebieten komme beide fuort út it midsiuwske goa Teisterbant, Kleefsk waarden, dêrnei de 14e resp. 13e iuw Hollânsk en pas oan it begjin fan de njoggentjinde iuw Brabânsk. In opmerklik ferskil mei de rest fan Noard-Brabân is dan ek de sterk protestantske ynslach fan it gebiet.
Sudergemaal

It **Sudergemaal** is in gemaal oan De Ripen yn Nij Beets dat wetter fan in letter groeven fiver yn de Nije Feart pompt. It gemaal is boud yn 1924 en is dêrmei ien fan de earste elektryske gemalen yn Fryslân. 

It gemaal is opnomd yn it programma fan iepenloftmuseum It Damshûs en toant de ynfloed fan bemeallen op it brûken fan it leech lizzende lân yn dizze omkriten. Yn it Sudergemaal wurde eksposysjes hâlden fan Fryske lânskipsskilders.
Stifting Pantera

De **Stifting Pantera** wie sûnt 1993 in rôfdiere- en reptileopfangsintrum yn Nijeberkeap.

De stifting hie it opfangsintrum yn Nijeberkeap en waard oprjochte troch Arno van der Valk nei't dy fernaam dat in soad jonge rôfdieren in spuit krigen as dy by it âlder wurden mear romte nedich hiene en harren 'leave' uterlik ferlearen. It *mission statement* fan de stifting wie: 'In rôfdier ôfmeitsje dat hielendal sûn is allinnich fanwege romtegebrek, hjit gjin management-eutanasy, mar is brute moard.' De "grutte fiif" fan Pantera wiene tigers, liuwen, panters, poema's en jaguars

Brek oan jild en efterstannen yn it ûnderhâld fan de ferbliuwen droegen der oan by dat it opfangsintrum yn 2014 oernommen waard troch FELIDA, in organisaasje mei ûnderfining yn opfangsintra foar bisten. FELIDA is oansletten by de ynternasjonale organisaasje FOUR PAWS. In tal bisten ferhûze nei in eigen reservaat yn Súd-Afrika, sadat der mear romte kaam foar de efterbliuwers. De organisaasje ynvestearre ek yn ferbettering fan de ferbliuwen fan de bisten.   

## Keppeling om utens
* Webstee FELIDA
Eastenryk-Hongarije

**Eastenryk-Hongarije** wie it twadgrutste lân fan Jeropa om 1900 hinne en hat gâns ynfloed hân op polityk-ekonomysk mêd yn Jeropa. 

## Skiednis
De skiednis fan Eastenryk-Hongarije giet werom nei de 16e iuw, mar Eastenryk bleau oant 1806 de machtichste steat fan it Hillige Roomske Ryk, Hongarije foel dêr bûten, Bohemen net. Nei de Frânske Revolúsje rjochte de Eastenrykske polityk him mear op Hongarije, mar de Hongaren hienen net deselde rjochten. Nei it ferlies fan Eastenryk tsjin Prusen yn 1866 wie it Eastenrykske regear net langer by steat om de Hongaren te negearjen. Yn it Eastenryksk-Hongaarsk Kompromis (de *[[Ausgleich]]*) fan 1867 krige Hongarije deselde status as Eastenryk, dat late ta in dûbelmonargy. Njonken de Eastenrikers en Hongaren wienen der oare etnyske groepen dy't meiïnoar de mearderheid fan de befolking foarmen; hja hienen lykwols gjin rjochten en sa boaze de rebûlje oan. De Eastenrykske Frans Jozef I wie foar desintralisaasje en selsbestjoer foar Slavyske folken. Ek omdat dêrtroch de ynfloed fan de Hongaren beheind wurde soe. Lykwols kearden de Eastenrykske en Hongaarske elite de desintralisaasje plannen op. Troanopfolger Frans Ferdinand stipe de Slavyske folken mei desintralisaasje plannen, lykwols waard er fermoarde yn 1914 yn Sarajevo. 
Dy moard wie de oantrún foar strideraasjes tusken ferskillende etnyske groepen, en by eintsjebeslút late dat ta de Earste Wrâldkriich. Eastenryk-Hongarije fertocht Servje fan de moard op de troanopfolger en krige dêrby stipe fan it Dútske Keizerryk. Servje krige stipe fan Ruslân. Eastenryk-Hongarije ferlear de Earste-Wrâldkriich en yn 1918 hold de Eastenryksk-Hongaarske dûbelmonargy op te bestean.

## Dieling 1918
De neikommende lannen wienen oant 1918 part fan Eastenryk-Hongarije:
* Eastenryk
* Hongarije
* Joegoslaavje
* Tsjechoslowakije

Gebieten fan Eastenryk-Hongarije dy't anneksearre waarden troch oare lannen:
* Transsylvaanje kaam by Roemeenje
* Galysje nei Poalen
* Itaalje krige Súd-Tirol, West-Sloveenje, Ystrje en parten fan Dalmaasje
De facto

***De facto*** is in Latynske útdrukking dy't soksawat betsjut as "feitlik" of "winliken". It begryp ferwiist nei wetten, bestjoer of technyk en is it tsjinoerstelde fan *[[de jure]]*. *De facto* jout oan dat der wat is, dat net oeral akseptearre wurdt. Wannear't in juridyske saak bepraat wurdt, betsjut *de jure* eksplisyt wat de wet seit, wylst *de facto* referearret nei wat der werklik bart, dat rint net altiten lykop.