open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sobibór

**Sobibór** (yn it Poalsk *Sobiboer*) is ien fan de grutste ferneatigingskampen út nazi-Dútslân yn de Twadde Wrâldkriich, yn de omkriten fan it doarp Sobibór. It waard boud yn 1942. 

Yn dit kamp binne sa'n 260.000 minsken fermoarde, fral Joaden en ek Roma (sigeuners) en net-Joadske Poalen; út Nederlân wiene dêr 34.313 joaden by. Ut Kamp Westerbork wei hawwe der 19 transporten nei Sobibor west. 18 minsken hawwe dat oerlibbe. Fan de bern en jongerein, oant sechtjen jier, dy't 5, 6 en 7 juny 1943 yn Kamp Vught útsocht waarden is it grutste part ek yn Sobibor te lâne kaam en súver fuortendaliks fergast.

Sobibór wie gjin wurkkamp lykas Auschwitz en Majdanek dat diels al wiene. It ienige doel wie it útrûgjen fan de finzenen. De measten dy't oankamen stoaren noch deselde dei.

Neijier 1943 ûntstie der in opstân fan 600 wurkfinzenen ûnder lieding fan Leon Feldhendler en Aleksander Petsjersky, leden fan it *Sonderkommando*. Dêrby kamen alve SS offisieren en in stikmannich kampbewakers om. 300 finzenen koene doe ûntkomme, de oaren binne fergast. Om't de kâns dat it kamp geheim bliuwe koe doe in stik lytser wurden wie hawwe de Dútskers it by de grûn om ôf sljochte. It kampterrein waard mei beammen beplante. Utsein it spoar en in perron wie der doe neat fan it kamp oer. Doe't Sobibor simmer 1944 befrijd waard troch Sovjets en Poalen, fûnen se noch sa'n 50 Joaden dy't dêr hingjen blean wiene nei harren ûnkommen. Sy hiene harren salang ferskûle of hiene harren oansletten by groepen partizanen.

## Keppelingen om utens
* Foto's, plattegrûn, kamppersoniel en deportaasje-statistyk (Ingelsk)
* "Joadske Bern yn it Kamp Vught"
Hermann Göring

**Hermann Wilhelm Göring** (Rosenheim (Beieren), 12 jannewaris 1893 – Neurenberch, 15 oktober 1946) wie ien fan de wichtichste Dútske politisy en militêre lieders yn it diktatoriale rezjym fan Adolf Hitler yn Dútslân. Hy wie de opjochter fan de Gestapo en de Luftwaffe. Ek wie er in skoft minister fan Binnenlânske Saken en minister foar de Loftmacht. Nei de oarloch waard er berjochte as ûnderdiel fan 'e Prosessen fan Neurenberch, mar foar't der yn syn saak in útspraak dien wurde koe, wist er himsels yn syn sel troch fergiftiging tekoart te dwaan.

## Literatuer
*  - *Hermann Göring. Der zweite Mann* in ders.: *Das Gesicht des Dritten Reiches. Profile einer totalitären Herrschaft*. 11. Auflage, Piper: München und Zürich 1993, ISBN 3-492-11842-9, S. 103-119.
*  - *Hermann Göring*. Verlag für Literatur und Zeitgeschehen, Hannover, 1964.
*  - *Der Reichsjägermeister. Fakten und Legenden um Hermann Göring* (3. Auflage). Nimrod, Hanstedt 2000, ISBN 3-927848-20-4.
*  - *Hermann Göring. Machtgier und Eitelkeit.* München 1986.
*  - *Wer war wer im Dritten Reich* (wesentliche Teile des Artikels paraphrasieren diesen Text)
*  - *Göring und Goebbels. Eine Doppelbiografie*. Pustet, Regensburg 2002, ISBN 3-7917-1787-1.
*  - *Pour le mérite und Hakenkreuz. Hermann Göring im Dritten Reich*, Oldenbourg Wissenschaftsverlag, München 1987, ISBN 3-486-53122-0.
*  - *Der Eiserne Sammler, Die Kollektion Herrmann Göring*, Kunst und Korruption im "Dritten Reich", Gebr. Mann Verlag: Berlin 2009, ISBN 978-3-7861-2601-0.

## Keppeling om utens

* TRIAL: Göring's proses
* "The Iron Knight"
* Göring's lêste ynterview dat er joech oan de ''US Army Intelligence'' foar de Neurenberg Prosessen publisearre troch World War II Magazine
* ''Germany Reborn'' troch Hermann Goring
* [Hermann Göring's lêste brief oan [Winston Churchill]]
* Nuremberg Trial Proceedings Vol. 9 Transkripsje fan Göring's ferklearring by de Neurenberg Prosessen.
Kate Winslet

**Kate Elizabeth Winslet** (Reading (Berkshire), 5 oktober 1975) is in Britske aktrise en sjongster. Hja wûn mei har haadrol yn *[[The Reader]] * yn 2009 in Oscar, nei't se dêrfoar fiif kear earder nominearre wie. Dêrneist waarden har mear as 35 oare filmprizen takend, bygelyks de Golden Globes foar *[[Revolutionary Road]]* en *The Reader*, BAFTA Awards foar *[[Sense and Sensibility]]* en *The Reader* en European Film Awards foar *[[Iris (2001)|Iris]]* en *[[Titanic (1997)|Titanic]]*

## Prizen
### Academy Awards
* 1996 - Sense and Sensibility - *Best Actress in a Supporting Role* (nominearre (nom.))
* 1998 - Titanic - *Best Actress in a Leading Role* (nominearre)
* 2002 - Iris - *Best Actress in a Supporting Role* (nominearre)
* 2005 - Eternal Sunshine of the Spotless Mind - *Best Actress in a Leading Role* (nominearre)
* 2007 - Little Children - *Best Actress in a Leading Role* (nom.)
* 2009 - The Reader - *Best Actress in a Leading Role* (wûn)

### Golden Globes
* 1996 - Sense and Sensibility - *Best Performance by an Actress in a Supporting Role in a Motion Picture* (nom.)
* 1998 - Titanic - *Best Performance by an Actress in a Motion Picture - Drama* (nom.)
* 2002 - Iris - *Best Performance by an Actress in a Supporting Role in a Motion Picture* (nom.)
* 2005 - Eternal Sunshine of the Spotless Mind - *Best Performance by an Actress in a Motion Picture - Musical or Comedy* (nom.)
* 2007 - Little Children - *Best Performance by an Actress in a Motion Picture - Drama* (neamd)
* 2009 - Revolutionary Road - *Best Performance by an Actress in a Motion Picture - Drama* (wûn)
* 2009 - The Reader - *Best Performance by an Actress in a Supporting Role in a Motion Picture* (wûn)

### BAFTA
* 1996 - Sense and Sensibility - *Best Supporting Actress* (wûn)
* 2002 - Iris - *Best Supporting Actress* (neamd)
* 2005 - Eternal Sunshine of the Spotless Mind - *Best Leading Actress* (neamd)
* 2005 - Finding Neverland - *Best Leading Actress* (neamd)
* 2007 - Little Children - *Best Leading Actress* (neamd)
* 2009 - The Reader - *Best Leading Actress* (wûn)
* 2009 - Revolutionary Road - *Best Leading Actress* (neamd)

## Keppeling om utens
* New York Times Oscar Issue by Tom Perrotta, 9 febrewaris 2009
* Actress Winslet wins damages over diet story
292

## Foarfallen

* In Meso-Amearika yn de reinwâlden wurdt it âldste weromfûne monumint makke, mei Maya-ynskripsjes derop. De ynskripsjes lykje op hieroglifen. Dêrmei begjint de klassike perioade fan de Maya-kultuer.
* Keizer Diokletianus jout opdracht ta it yn de brân stekken fan de Bibleteek fan Aleksanderje
* De steatsynrjochting fan it Romeinske Ryk wurdt herfoarme. Diokletianussen syn meikeizer Maksimianus stelle elk in Caesar, in ûnderkeizer oan (respektivelik Galearius en Konstantsius). De fjouwer hearskers foarmje mei-inoar de Tetrargy. Elk sil ûngefear in fearns part fan it ryk ûnder syn hoede nimme.

## Berne
* Berte fan Pachomius (°292 +346). Hy stiftet letter it earste kleaster, mei de bedoeling om de muontsen de folsleinens berikke te litten troch strange ûnthâlding.

## Ferstoarn
294

## Foarfallen
* Op befel fan keizer Diokletianus wurdt op de oare kant fan de Donau by Akwinkum in bolwurk, Kontra-Akwinkum boud.

## Berne

## Ferstoarn
Halle Berry

**Halle Maria Berry** (Cleveland (Ohio), 14 augustus 1966) is in Amerikaanske aktrise en model. Hja wie yn 2002 de earste kleure aktrise ea dy't de Oscar foar Bêste Aktrise wûn foar har rol yn *[[Monster's Ball]]*. Dêrneist krige se noch mear as 25 aktearprizen takend, ûnder oaren in Sulveren Bear (foar Monster's Ball), in Emmy Award en in Golden Globe (beide foar *[[Introducing Dorothy Dandridge]]*).

Berry hat in Ingelske mem en in Afro-Amerikaanske heit. Foar't se aktrise waard, die sy mei oan missferkiezingen, ûnder oaren de *Miss Teen All-American*. Dêrnei waard hja ek model. Berry die yn 1986 mei oan de Miss FSA-ferkiezing en se waard twadde.

Op 3 april 2007 krige Berry in stjer op de Hollywood Walk of Fame.

## Persoanlik
Berry wie twa kear troud. Har houlik mei honkbalspiler David Justice duorre fan 1992 oant 1996 en dat mei muzikant Eric Benét fan 2001 oant 2005. Berry krige letter in ferhâlding de 9 jier jongere Kanadees Gabriel Aubry, mei wa't hja op 16 maart 2008 dochter Nahla Ariela Aubry krige.

## Filmografy

### Telefyzjefilms

## Keppelings om utens
* IMDb-profyl
* Profyl allmovie.com
Laurel en Hardy

**Laurel en Hardy** of *Stan en Ollie* sa't se ek wol neamd waarden, wiene in Amerikaansk koartswilich duo út de earste helte fan de 20e iuw. Yn Nederlân hienen se de bynamme *de Dikke en de Dunne* (Frysk: de Grouwe en de Tinne).

Laurel en Hardy foarmen ien fan de populêrste komyske duo's út de filmskiednis. Beiden hiene al in solokariêre efter de rêch foar't yn 1927 harren gearwurking begûn. Yn 1926 hiene hja alris tafallich yn deselde film spile. 

Earst as duo waarden hja echt ferneamd: de dikke, bazige, eigenwizeling Oliver Hardy en de meagere, skruten en naïve Stan Laurel. Beiden hiene twa lofterhannen. Sels de meast ienfâldige situaasje rûn by harren út de hân. 

Yn it wiere libben wie Laurel de man mei de measte ynfloed en kreativiteit.
Hja wiene masters yn it slapstick-sjenre. Tegearre makken sy tusken 1927 - 1951 106 koarte en lange films. Yn 't earstoan wiene dat stomme films (mei begelieding fan pianomuzyk), letter giene hja oer op de sprutsen film, al hiene hja dêr gjin nocht oan. Dochs like dy oergong harren gjin muoite te kostjen en sy waarden der allinnich mar populêrder fan. Hast al harren films slaggen. Yn de jierren 30 wienen hja op it hichtepunt fan ferneamdens. De koarte film *The Music Box* waard yn 1932 bekroane mei in Oscar foar de bêste komeedzje. 

In bekende sinsnee út de films, fan Hardy tsjin Laurel, is: "*Well, here's another nice mess you've gotten me into*." 

Ek typysk foar harren films is Oliver Hardy's *camera-look*: de sjogger út en troch begryplik oansjen. 

Stan Laurel stoar op 23 febrewaris, 1965; Oliver Hardy op 7 augustus, 1957.

## Filmografy
Sûnder de koarte films.

* *[[Pardon Us]]* (1931)
* *[[Pack Up Your Troubles]]* (1932)
* *[[Fra Diavolo]]* (1933)
* *[[Sons of the Desert (film)|Sons of the Desert]]* (1933)
* *[[Babes in Toyland (1934)|Babes in Toyland]]* (1934) 
* *[[Bonnie Scotland]]* (1935)
* *[[The Bohemian Girl]]* (1936)
* *[[Our Relations]]* (1936)
* *[[Way Out West]]* (1937)
* *[[Swiss Miss (film)|Swiss Miss]]* (1938)
* *[[Block-Heads]]* (1938)
* *[[The Flying Deuces]]* (1939)
* *[[Saps at Sea]]* (1940)
* *[[A Chump at Oxford]]* (1940)
* *[[Great Guns]]* (1941)
* *[[A-Haunting We Will Go]]* (1942)
* *[[Air Raid Wardens]]* (1943)
* *[[Jitterbugs]]* (1943)
* *[[The Dancing Masters]]* (1943)
* *[[The Big Noise]]* (1944)
* *[[Nothing But Trouble (1944 film)|Nothing But Trouble]]* (1944)
* *[[The Bullfighters]]* (1945)
* *[[Atoll K|Atoll K / Utopia]]* (1951)

## Keppeling om utens
* Laurel & Hardy - offisjele webstee
* Laurel & Hardy Museum yn Solingen, Dútslân
* The official Sons of the Desert website
* Laurel and Hardy Online
* The Charlie Hall Picture Archive
Cate Blanchett

**Catherine Élise (Cate) Blanchett** (Melbourne (Victoria), 14 maaie 1969) is in Australyske aktrise en teäterregiseur. Sy hie har trochbrekken te tankjen oan de haadrol yn it kostúmdrama *Elizabeth* wêryn't hja Elizabeth I fan Ingelân spile. Dêrfoar krige se in Academy Award-nominaasje foar Bêste Aktrise.

Blanchett krige 2008 in stjer op de Hollywood Walk of Fame.

## Priveelibben
Cate Blanchett is sûnt 1997 boaske oan de Australyske draaiboekskriuwer Andrew Upton (* 1966). It pear krige trije soannen  (yn 2001, 2004 en 2008) en hawwe in oanname dochter (*&nbsp;2015). De húshâlding wenne tal fan jierren yn Brighton (Ingelân), ear't se yn 2007 werom giene nei Austraalje en harren nei wenjen setten yn in foarstêd fan Sydney.

## Filmografy

## Keppeling om utens
*  CateBlanchett.net
* Cate Blanchett: A Libben yn Fotoos, BAFTA webcast
Kollumer tsiis

**Kollumer tsiis** wie in tsiis dy't makke waard troch, earst de Frico en letter Friesland Foods. De tsiis wurde net makke yn Kollum en hat ek gjin Kollumer komôf, mar waard ûnder oaren yn it Burgumer molkfabryk 'Bergumerdam' produsearre (dat yn 2003 sletten is). It resept fan de tsiis is yn 2003 ek in bytsje feroare. Nei in tebekrinnend merkoandiel Kollumer tsiis en mei troch strangere Jeropeeske hygiëne-foarskriften foar de bewurking fan molke, is de produksje yn 2007 stoppe.

Kollumer tsiis wie de iennichste fabrykstsiis dy't fan rauwe molke makke waard en wie in stikje pittiger as oare oan Goudske tsiis besibbe tsiissoarten.

Yn de tv-reklame foar Kollumer tsiis waard yn 1995 it liet *Country Boy* fan Johnny Cash brûkt om it yn bylden fette plattelânsgefoel te fersterkjen. Dêrby waard de slogan *Wa't tsiis kiest, kiest Kollumer tsiis* brûkt. Wa't doe 15 pûn Kollumer tsiis kocht krige in CD single fan Cash mei de nûmers *A Thing Called Love* en *A Boy Named Sue* der fergees by.

## Keppeling om utens
* Webstee fan Friesland Foods
295

## Foarfallen
* Egypte komt tsjin de Romeinen yn opstân ûnder de pretindint Achilleus. Busiris en Koptos wurde mei de grûn lyk makke.
* Diokletianus ferpletast de Carpi nei Moesia. De Goaten diele no in grins mei it Romeinske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
296

## Foarfallen

* Keizer Diokletianus slacht de opstân yn Egypte del, Aleksanderje jout him nei in belis fan 8 moanne oer, mar de Perzen meitsje gebrûk fan de situaasje troch Armeenje oan te fallen.
* Diokletianus fersterket de besetting fan Egypte fan 1 nei 6 legioenen en jout de súdlike provinsjes op. Aswan is tenei de grins.
* Diokletianus komt fanút Egypte de Caesar Galerius yn Armeenje te help en tegearre ferslaan se de Perzen.
* Galearius feroveret Stesifon, de Perzyske haadstêd, en fersekeret dêrmei in izersterke posysje yn de fredesûnderhannelingen.
* Marsellinus I folget Paus Caius op.
* Allektus, de moardner en opfolger fan de rebel Karausius yn Brittannia wurdt ferslein troch  Konstantius Gloarus. Brittannia is dêrmei wer in diel fan it Ryk.
* Twadde ynfal fan de Pikten yn Brittannia, oer de muorre fan Hadrianus.

## Berne

## Ferstoarn
* Paus Caius
298

## Foarfallen
*Konstantius I oerwint de Alemannen by Langres (Frankryk) en Vindonissa (Switserlân).

## Berne

## Ferstoarn
299

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Yn Rome wurdt in begjin makke mei de bou fan de termen fan Diokletianus.
* *sûnder datum* - Yn 'e Noardgrykske stêd Tessaloniky komt de bou fan 'e Bôge fan Galearius ree.

## Berne

## Ferstoarn
Remco Campert

**Remco Wouter Campert** (Den Haach, 28 july 1929 - Amsterdam, 3 july 2022) wie in Nederlânsk dichter en skriuwer fan ferhalen en romans. Hy makke diel út fan de literêre streaming Fyftigers. Yn maart 2018 makke er buorkundich op te hâlden mei it skriuwen fan romans en kollumns. Ut en troch skreau er noch wol 'notities' foar de Volkskrant. 

Remco Campert ferstoar yn syn sliep yn 'e nacht fan 3 op 4 july 2022 yn de âldens fan 92 jier. 

## Priveelibben
Syn heit wie de dichter Jan Campert, auteur fan ûnder oare it gedicht *Het lied der achttien dooden*. Syn mem wie aktrise Joekie Broedelet, ûnder oare bekend fan de gastrollen dy 't se op lettere leeftiid spile by Van Kooten en De Bie. Sy giene útinoar doe 't Campert trije jier wie, wêrnei't Remco Campert ôfwikseljend by ien fan harren en by syn pake en beppe wenne, oant er yn 1942 ûnderbrocht waard by in pleechgesin. Doe't de wyk wêryn't se wennen troch de Dútsers ôfbrutsen waard, gie de húshâlding nei Epe, dêr't Campert de MULO besocht. It wie ek yn Epe dêr't er yn 1943 hearde dat syn heit op 40-jierrige leeftiid yn it konsintraasjekamp Neuengamme ferstoarn wie. Nei de oarloch gie er mei syn mem yn Amsterdam wenjen en folge dêr it gymnasium oan it Amsterdamsk Lyceum, mar makke dizze skoalle net ôf.

## Bibliografy
### [[Proaza]]

### Poëzij

## Literêre prizen
* 1953 - Reina Prinsen Geerligspriis foar *Berchtesgaden* 
* 1955 - Poëzypriis fan de gemeente Amsterdam foar *Gedicht met een moraal*
* 1956 - Jan Campertpriis foar *Met man en muis* en *Het huis waarin ik woonde*
* 1958 - Anne Frank-priis foar *Vogels vliegen toch* 
* 1959 - Proazapriis fan de gemeente Amsterdam foar *De jongen met het mes* 
* 1960 - Priis fan de Amsterdamske Keunstried foar *De jongen met het mes* 
* 1976 - P.C. Hooft-priis foar hiel syn poëtysk oeuvre
* 1987 - Cestoda-priis
* 2011 - Gouden Ganzenveer
* 2014 - Gouden Schrijfmachine
* 2015 - Prijs der Nederlandse Letteren

## Keppeling om utens
* [Campert by de [DBNL]]
* Skriuwersynfo.nl
*  Remco Campert, ynterviews op PIW
297

## Foarfallen
* Rome en Perzje slute in foar Rome geunstige frede, de Frede fan Nisibis, dy't 40 jier stân hâlde sil. It gebiet fan de Tigris oant de Van mar komt werom oan Rome en Armeensje wurdt ynlive by it Ryk. De haadstêd Stesifon wurdt weromjûn oan de Perzyske kening Narses.
* Gallia Belgica wurdt ferdield yn Belgica Prima (haadstêd Trier) en Belgica Secunda (haadstêd Reims), as ûnderdiel fan in bestjoerlike herfoarming ûnder Diokletianus.
## Berne

## Ferstoarn
* Karausius, tsjinkeizer yn Galje
300

## Foarfallen
* Biskop David fan Basra giet nei Yndia.
* De stêd Teotihuacan - noardeast lizzend fan it hjoeddeiske Meksiko-stêd - hat syn grutste bloei op ekonomysk, kultureel en religieus mêd. De stêd hat in oerflakte fan 20 km², en hat 150.000 ynwenners.

## Berne

## Ferstoarn
Tsjaadmar

De **Tsjaadmar** is de op ien nei grutste mar yn Afrika, de Fiktoriamar is de grutste swietwettermar yn Afrika.

De mar is fan hiel grut belang foar de om-ende-by 20 miljoen minsken dy't der omhinne wenje yn de lannen Tsjaad, Kameroen, Niger en Nigearia. Yn de mar lizze in pear eilantsjes en sânbanken en de ouwers bestien fral út sompen. De wichtichste leveransiers foar wetter binne de rivieren de Sjary en de Logone. De Tsjaadmar is in sletten mar, sûnder ôfrin nei see. Dat de mar dochs min of mear swiet bleaun is, komt troch de delslach fan it sâlt op de boaiem en trochdat sprake is fan perkolaasje of ynfiltraasje nei it grûnwetter. Skattingen oer dit wetterferlies rinne útien fan 6 oant 20% fan de totale jierlikse oanfier fan wetter.

Yn de sechstiger jierren hie de mar in oerflak fan mear as 26.000 km².
Tsjin it jier 2000 wie it oerflak tebek rûn oant 1.500 km². De reden hjirfoar is twaresom. Yn de rin fan de jierren is der hieltyd minder rein fallen yn it streamgebiet fan de mar, en hieltyd mear wetter wurdt ûntlutsen oan de mar en de rivieren foar yrrigaasje. Trochdat de mar tige ûndjip is - ûngefear 7 meter op syn djipste punt - is er tige gefoelich foar lytse feroarings yn de wetterstân. 

Nei skatting wie de Tsjaadmar sa'n 6000 jier lyn sawat sa grut as de Kaspyske See yn distiid.
Farrah Fawcett

**Farrah Fawcett** (Corpus Christi (Teksas), 2 febrewaris 1947 - Santa Monica (Kalifornje), 25 juny 2009) wie in Amerikaanske aktrise. Hja wie fral bekend troch har rol as *Jill Munroe* yn de telefyzjesearje Charlie's Angels.

### Charlie’s Angels
De earste ôflevering fan Charlie's Angels (yn de FS) wie op 22 septimber 1976. Troch dizze searje waard Farrah Fawcett in stjer. Har kapsel waard troch miljoenen froulju kopiearre en posters fan Fawcett waarden massaal ferkocht. Yn de jierren '70 en '80 wie sy in sekssymboal.

Nei Charlies Angels hat Fawcett har ek talein op mear serieuze rollen. Fawcett hie oant 1990 altyd wegere om har neaken yn films en blêden sjen te litten. Har ferskinen yn de Playboy fan july fan dat jier joech dan ek in opskuor, mar wie in grut sukses. Hja wie doe 50 jier.

Farrah Fawcett hie sûnt ein 2006 kanker wêr't sy gemoterapy en in operaasje foar ûndergean moast. Hja is stoarn op 25 juny 2009, om 21.28 oere pleatslike tiid, mei 62-jier oan dizze sykte.

## Filmografy
### Tillefyzje
* *That Girl* (1967)
* *Mayberry R.F.D.* (1969) 
* *I Dream of Jeannie, (seizoen 1968-69)
* *Three's a Crowd* (1969)
* *The Feminist and the Fuzz* (1971)
* *Inside O.U.T.* (1971)
* *The Great American Beauty Contest* (1973)
* *Man van Zes Miljoen* (1974)
* *Marcus Welby, M.D.*(1974)
* *The Girl Who Came Gift-Wrapped* (1974)
* *Harry O* (1974-1976)
* *Murder on Flight 502* (1975)
* *Charlie's Angels* (spile mei yn 1976-1977)
* *Murder in Texas* (1981)
* *The Red-Light Sting* (1984)
* *The Burning Bed* (1984)
* *Between Two Women* (1986)
* *Nazi Hunter: The Beate Klarsfeld Story* (1986)
* *Poor Little Rich Girl: The Barbara Hutton Story* (1987)
* *Margaret Bourke-White* (1989)
* *Small Sacrifices* (1989)
* *Good Sports* (1991) (nei 9 episoades ophâlden)
* *Criminal Behavior* (1992)
* *The Substitute Wife* (1994)
* *Children of the Dust* (1995)
* *Dalva* (1996)
* *Ally McBeal* (1999)
* *Silk Hope* (1999)
* *Baby* (2000)
* *Jewel* (2001)
* *Hollywood Wives: The New Generation* (2003)
* Intimate Portrait With Farrah Fawcett (2004)
* *Chasing Farrah* (2005) (minirigen)

=== Films ===
* *Love Is a Funny Thing* (1969)
* *Myra Breckinridge* (1970)
* *Logan's Run* (1976)
* *Somebody Killed Her Husband* (1978)
* *An Almost Perfect Affair* (1979) (Kameo)
* *Sunburn* (1979)
* *Saturn 3* (1980)
* *The Cannonball Run* (1981)
* *The Burning Bed* (1984) (makke as tv-film)
* *Extremities* (1986)
* *See You in the Morning* (1989)
* *Man of the House* (1995)
* *The Apostle* (1997)
* *The Lovemaster* (1997) (Kameo)
* *All of Me* (Playboy video 1997)
* *The Brave Little Toaster Goes to Mars* (1998) (Stim)
* *The Flunky* (2000) (Cameo)
* *Dr. T & the Women* (2000)
* *The Cookout'' (2004)

## Keppeling om utens
* Biografy yn de NNDB (ing.)
* Offisjele Webstee (ing.)
Elbrûs

De **Elbrûs** (Russysk: Эльбрус) is mei 5642 meter hichte de heechste berch fan Jeropa. De berch is in stratofulkaan en leit yn de Kaukasus, yn it súdwesten fan de autonome Russyske republyk Kabardo-Balkaarje, tichtby de grins mei Georgje en de autonome Russyske republyk Karatsjai-Tsjerkesje. De fulkaan, dy't sûnt goed 2.000 jier lyn ynslept is, wurdt yn it Balkaarsk, de taal fan de autochtone befolking, *Mingi-Taû* neamd.

De Kaukasus wurdt faak as de grins beskôge tusken Jeropa en Aazje. De Elbrûs leit sa'n 20 km noardlik fan de haadberchkaam fan de Kaukasus en heart dêrtroch by Jeropa. De berch hat twa piken en de betsjutting fan namme *Elbrûs* hâldt dan ek yn 'twá piken*.

Yn de [[Klassike Aldheid]] wie de berch bekend ûnder de namme *'Strobilus'''. Neffens de Grykske mytology wie Prometeus yn dit berchtme oan de keatling lein.
Jean-Martin Charcot

**Jean-Martin Charcot** (Parys, 29 novimber 1825 - Morvan, 16 augustus 1893) wie in Franske arts dy't beskôge wurdt as ien fan de grûnlizzers fan de neurology.

Yn 't earstoan wie Charcot sikehûsarts mei niget oan senuwsyktes; hy makke it oannimlik dat multiple skleroaze en de sykte fan Parkinson ferskillende syktes wiene. Letter die er ek ûndersyk nei hystearje, dêr't er ûnder oaren hypnoaze foar tapaste. Sa waard Charcot nei syn dea fan ynfloed op de psychiatry en psycho-analyze. In protte fan Charcots kennis waard nammentlik oernommen troch syn studint Sigmund Freud. Ek Alfred Binet, Joseph Babinski en Georges Gilles de la Tourette studearren by Charcot.

## Keunst yn it ûnderwiis
Charcot beskôge keunstich byldmateriaal fan grut belang foar it klinysk anatomysk ûnderrjocht. Hy brûkte faak foto's en tekeningen yn syn lessen en by lêzings, faak wienen dy makke troch himsels of troch syn studinten. Bûten it wurk om mocht Charcot ek graach tekenje.

## Persoanlik
"Hy boaske oan in begoedige widdo, Madame Durvis, yn 1862 en krige twa bern, Jeanne en Jean-Baptiste. De lêste waard letter dokter en in ferneamd poalûndersiker".

## Publikaasjes
* *Sur les divers états nerveux déterminés par l'hypnotisation chez les hystériques*, 1882
* *Leçons sur les maladies du système nerveux*, 1885-1887
* Mei Paul Richer, *Les Démoniaques dans l'art*, Delahaye et Lecrosnier, 1887
* Mei Paul Richer, *Les Difformes et les Malades dans l'art*, Lecrosnier et Babé, 1889
* *La foi qui guérit*, Félix Alcan, Paris, 1897 Tekst on line

## Keppeling om utens
*Fonds historique Jean-Martin Charcot
*[Charcot's kolleezjes oer syktes fan it brein en senuwstelsel](http://www.archive.org/search.php?query=creator%3A%22Charcot%2C%20J.%20M.%20(Jean%20Martin)%2C%201825-1893%22)
Sletten see

In **sletten see** is in see dy't gjin ferbining hat mei in wrâldsee. It ferneamste foarbyld is de Deade See. Ornaris binne sletten seeën sâlt, om't it wetter dat de rivieren oanbringe al ferdampe kin, mar de mineralen net.

Der wurdt somtiden ek wol *sletten mar* sein. Dat is bygelyks sa foar de Tsjaadmar, om't dy al min ofte mear swietwetter hat. In oare grûn kin wêze dat it wetter net sa grut is as oare seeën.

## List
* Deade See
* Kaspyske See
* Tsjaadmar

## Keppeling om utens
*
Mêstklimmen

**Mêstklimmen** is it klimmen yn in skipsmêst dat as folkfermaak en wol yn wedstrydfoarm dien wurdt. Boppe yn de mêst hinget dan in priis.

## Skiednis
Al yn 1497 waard skreaun oer in wedstryd mêstklimmen yn de Belgyske stêd Gint. Eartiids hongen siden spek of stikken fleis as priis boppe-yn de mêst. Op 14 oktober 1863 waard mêstklimmen dien ta gelegenheid fan de iepening fan it spoar fan Harns nei Ljouwert. Benammen skûtsjeskippers wienen betûfte mêstklimmers.

## Technyk
Om de rjochterfoet wurde wol binnenbannen fan fytsen wuolle om mear fet op de mêst te hawwen mar benammen ta beskerming fan de foet. Der wurdt ek wol hars op spuite om noch better klimme te kinnen.

## Iepen Frysk kampioenskip
Sûnt 1968 wurdt yn Akkrum it (Iepen) Frysk kampioenskip mêstklimmen hâlden op de earste sneon fan july. Ek minsken fan bûten Fryslân dogge hjiroan mei.

Nei de foar-omgongen begjinne de eigentlike wedstriden. Boppe-yn de mêst hinget in fytstsjil mei in soad pryskes. Foar begjinners wurdt dit tsjil wolris sakje litten.

De finale giet yn twa rondes: de tiidklim en de finaleomgong. Mei de mêst omklamme troch de skonken wurdt oant op hûndertsten mjitten hoe lang dielnimmers der oer dogge om boppe te kommen. De mêst hat in hichte fan 7.15 m.

De bruorren Anker joegen hjirby faak kommentaar, de boargemaster rikt nei ôfrin de prizen út. Ta gelegenheid fan it 40-jierrich bestean ferskynde yn 2008 in Mêstklim Jubileum Magazine.

## Rekôrdhâlders
* Famkes : Anje Bergsma   - Earnewâld     (2010) - 6.01 sek.
* Jonges : Niek Roorda 	  - Akkrum            (1998) - 4.30 sek.
* Froulju: Nynke Galema   - It Heidenskip     (1999) - 6.83 sek.
* Manlju : Niek Roorda 	  - Akkrum 	      (2000) - 3.50 sek.

## Promoasjeteam
It Mêstklim-promoasjeteam fersoarget op útnûging demonstraasjes. Ek kin in mêst mei tabehear (opsetplaat, touwen, tsjil en belle) foar in evenemint hierd wurde.

## Pealklimmen
It mêstklimmen hat in soad wei fan pealklimmen. It ferskil sit yn de diameter fan itjinge dêr't tsjinop klommen wurde moat. In peal is folle tinner as in mêst wêrtroch't de klimmer de peal mei de hannen omfetsje kin, lykas by fierljeppen. By in mêst kin soks net en moat folle mear mei de fuotten klom wurde.

## Keppelings om utens
*Webstee oer mêstklimmen.
*
Tûnelûken

**Tûnelûken** is in Fryske folkloaresport dy't nij libben ynblazen is troch de Bruorren Anker út Akkrum en Sportreal. De earste wedstryd wie yn 1984. Eartiids waard it wol mear dien yn in tal Fryske stêden. Yn 1985 binne der telefyzjeopnames makke troch Veronica-sport wêrnei't it tûnelûken op mear as 19 oare plakken dien waard: Utert, Lelystêd, Julianadoarp, Holten, Offenwier, Sint Nyk, Bakkefean en oer de Noarderdwersfeart yn Drachten. Hjirby waard faak de ynstallaasje fan Sportreal Akkrum brûkt. 
In dielnimmer sit hjirby op in echte húsketûne dy't draait om in sjippeglêde mêst fan 9 meter dy't boppe de Boarn hinge. It giet om it ôfleine ôfstân en de tiid dy't dêrfoar nedich is. Troch te lûken oan in tou dat troch in katrolkonstruksje rint moat in dielnimmer him nei de oare kant ta lûke. 

## Spulregels
Der wurdt striden yn ferskillende klassen: froulju oant en mei 16 jier, froulju fan boppe de 17 jier en manlju oant en mei 16 en 17 jier en âlder. De bêste 5 per kategory geane oer nei de finaleronde en mei yn dat ferbân noch twa pogingen dwaan. As tiidlimyt foar junioaren jildt 60 sekonden, foar senioaren 40 sekonden. Fan de yn totaal dan trije ûndernomme pogingen mei de minste ôflutsen wurde, wêrnei't de prizen útrikt wurde kinne. At dielnimmers út lykwicht drige te reitsjen meie se har net fêstklampe oan de mêst, oars folget diskwalifikaasje. Allinnich it tou en de tûne meie fêsthâlden wurde. Wa't foar it berikken fan it einpunt yn it wetter falt is útskeakele.

## Rekords
Henk Wim Galama út Haulerwyk hat it Fryske rekord, mei 10,68 sekonde (1986). Doe't er yn 1986 trije kear efter elkoar de earste priis wûn, mocht der de earste wikselbeker hâlde. Rekordhâldster by de froulju is Petra van Smeden út Drachten mei 24,03 sek. (1986).
Winners Iepen Frysk kampioenskip:
Kearnsintrale

In **kearnsintrale**, ek wol *reaktorsintrale* as *atoomsintral*, is in Termyske sintrale dy't mei help fan kearnenerzjy elektrisiteit opwekt. De grûnslach fan in kearnsintrale is it winnen fan enerzjy by it spjalten fan atoomkearnen. De waarmte dy't dêrby frijkomt wurdt brûkt en meitsje stoom fan wetter. De stoom giet dêrnei troch in turbine, dy't in generator yn beweging set. By in twadde reaktortype wurdt it wetter yndirekt ferwaarme. It koelmiddel dat troch de reaktor streamt is gas (helium as CO 2 bygelyks) of in floeiber metaal (lykas natrium en lead), dy't dan troch in oare koelromte mei wetter streamt, dêr't stoom ûntstiet foar de turbine.

## Keppeling om utens
* 
* Skiednis fan kearnenerzjy yn Nederlân
Molekule

In **molekule** is it lytste bytsje fan in stof dat noch de eigenskippen fan dy stof hat.

## Lytste ienheid
As wy in sûkerklûntsje yn twaen brekke, en dat brokstikje wer yn twaen, en sa fierder, dan krije wy hyltyd lytsere stikjes sûker. Dat hâldt in kear op. It lytste bytsje sûker dat sa krigen wurde kin is in molekule sûker. De lytste hoemannichte wetter dy’t bestiet is allyksa in molekule wetter, en de lytste hoemannichte soerstofgas in molekule soerstof.

De definysje fan molekule is helder en foar elk begryplik, mar fertsjinnet in kanttekening. Der binne eigenskippen fan stoffen dy't gearhingje mei it gehiel fan molekulen en dy't net mear besteane as je ien molekule apart nimme. In ienfâldich foarbyld is it siedpunt. Etanol hat in siedpunt fan 78&nbsp;°C by standertomstannichheden. Mar it is ûnsin om te sizzen dat ien molekúl etanol in siedpunt hat. De eigenskippen dêr't yn de definysje fan molekule praat fan is, binne benammen de gemyske eigenskippen fan in stof. Wy meie bygelyks oannimme dat ien molekule sûker noch swiet smakket, ek al sil dat op ús tonge te min wêze om it waar te nimmen. 

## Skiednis
It hjoeddeiske konsept fan in molekule waard betocht troch de Italjaanske natuerwittenskipper Amedeo Avogadro. Hy publisearre it yn 1811. Hy ferklearre mei syn begryp molekule in tal ferskynsels dy’t gemisy oant dan tige yn betizing brocht hiene, benammen de waarnimming dy’t bekend stiet as de wet fan Gay-Lussac. Dy wet stelt dat as stoffen yn de gasfoarm mei elkoar reagearje, se dat altyd dogge yn ienfâldige ferhâldingen fan folume. In klassyk foarbyld is de waarnimming dat twa folumes wetterstofgas en ien folume soerstofgas mei elkoar reagearje en dan twa folumes wetterdamp opsmite (as temperatuer en druk itselde binne). Avogadro ferklearre dy ienfâldige ferhâldingen troch oan te nimmen dat gelikense folumes fan gassen by deselde temperatuer en druk likefolle molekulen ynha. Sa koe hy mei de wet fan Gay-Lussac daliks fêststelle:

As 2 folumes wetterstof (gas) + 1 folume soerstof (gas) → 2 folumes wetterdamp, dan betsjut dat dus ek:

2 molekulen wetterstof + 1 molekule soerstof → 2 molekulen wetter. 

Avogadro makke in helder ûnderskied tusken in atoom en in molekule. Mei gemyske molekuleformules is de boppesteande reaksje wer te jaan as 

2 H2 + 1 O2 → 2 H2O .

Guon skiekundigen, wêrûnder John Dalton, woene dêr net oan, en it duorre oant nei 1860 foar’t Avogadro syn molekulebegryp algemien hiem waard yn de teory fan de skiekunde.

## Keppeling om utens
*
Atoomkearn

In **atoomkearn** is de út protoanen en neutroanen opboude, posityf laden kearn fan it atoom. It oantal protoanen en neutroanen (tegearre nukleoanen) byinoar hjit it massagetal fan it atoom. Ornaris sitte der mear neutroanen as protoanen yn de kearn, mar beide ha lykwols hast deselde massa. De protoanen yn de kearn binne beskiedend foar de positive lading. De atoomkearn makket rekkene neffens folume in lyts part fan it atoom út, mar yn de atoomkearn sit wol hast alle massa fan it atoom.

De gearstalling fan de atoomkearn kin feroarje by:
* kearnspjalting, kearnreaksje dêr't de atoomkearn spjalte wurdt (kearnsintrale) 
* kearnfúzje, kearnreaksje dêr't lichte atoomkearnen by gearrane ta swiere

## Sjoch ek
* Atoom

## Keppeling om utens
*
Michelle Pfeiffer

**Michelle Pfeiffer** (Santa Ana (Kalifornje), 29 april 1958) is in Amerikaanske filmaktrise.

Michelle Pfeiffer briek troch yn Hollywood mei de musical *[[Grease 2]]* (1982). In jier letter wie hja te sjen as drugsferslaafde frou fan Al Pacino yn *Scarface* (1983). Ein jierren '80 krige hja yn fjouwer jier tiid leafst trije oscarnominaasjes foar har rollen yn *[[Dangerous Liaisons (film út 1988)|Dangerous Liaisons]]* (1988), *The Fabulous Baker Boys* (1989) en *Love Field* (1992). Yn 1992 waard Pfeiffer tige wurdearre om har rol fan Catwoman yn *[[Batman Returns]]*. De jierren '80 binne de bêsten fan har karriêre west.

Ek yn de jierren '90 levere sy hieltyd ridlike films wêr't de populêre filmhit *Dangerous Minds* (1995) ûnder wie. Letter wie hja noch te sjen neist Harrison Ford yn *What Lies Beneath* (2000), mei Sean Penn yn *I am Sam* (2001) en neist Alison Lohman yn *White Oleander* (2002). Ta har bêste wurk wurde fierders rekkene de *Witches of Eastwick* (1987), *Married to the Mob* (1988), *Frankie and Johnny* (1991) en Martin Scorseses *The Age of Innocence* (1993).
Yn 2007 kaam hja hielendal werom, twa kear as in min frommes yn "Hairspray", neist John Travolta en yn "Stardust" as in 5000 jier âlde hekse, dy't ivich jong winsket te bliuwen en yn "I could never be your woman".
Har nijste film *Chéri* (nei in book fan de Frânske skriuwster Colette) is yn premiêre gien yn febrewaris 2009 op it Film Festival Berlyn.

Pfeiffer hat troud west mei Peter Horton (1981-1988) en sûnt 1993 troud mei skriuwer/produsint foar telefyzje David E. Kelly; se hawwe twa bern, Claudia Rose (1993) en John Henry (1994), adoptearre en eigen. Tuskentiids hie Pfeiffer noch in trijejierrige ferhâlding mei Fisher Stevens. 

Op 6 augustus 2007 krige Michelle Pfeiffer in stjer op de ferneamde Hollywood Walk of Fame.

## Filmography

## Keppeling om utens
* Die Glamour-Prinzessin – Portret fan Daniela Sannwald yn *Der Tagesspiegel*, 10 febrewaris 2009.
* Michelle Pfeiffer, The Face
* Galery
Laetitia Casta

**Laetitia Maria Laure Casta ** (Pont-Audemer, 11 maaie 1978) is in Frânske aktrise en supermodel.

## Jonkheid
Casta waard berne yn Pont-Audemer, Normandje. Casta har mem, Line Blin, is fan Normandje; har heit, Dominique Casta, komt fan Korsika. Sy hat in âldere broer, Jean-Baptiste, en in jongere suster, Marie-Ange. Har bernejierren hat sy trochbrocht yn Normandje en Noisy-le-Grand.

## Karriêre
Casta's karriêre begûn doe't hja opmurken waard troch in fotograaf yn in fakânsje op Korsika mei har famylje doe't sy 15 wie.

Casta hat it offisjele gesicht fan L'Oreal west. Se wie te sjen yn reklamekampanjes fan Guess?, yn de Sports Illustrated-badpakkespesjel, op de Pirelli-kalinder en yn de Victoria's Secret-katalogus.

Hja is sûnt 2001 mei de Italjaanske akteur Stefano Accorsi en op 21 septimber 2006 krigen se harren earste berntsje, Orlando. Casta hat ek in dochter by fotograaf Stéphane Sednaoui: Sahteene.

## Filmkarriêre
* *Le Milieu de l'horizon*, 2019
* *A Faithful Man*, 2018
* *Rio 2*, 2014
* *A Woman as a Friend*, 2014
* *Des lendemains qui chantent, 2014
**Sous les jupes des filles*, 2014
**Une histoire d'amour* (2013)
**Do Not Disturb* (2012)
**Arbitrage* (2012)
**La nouvelle guerre des boutons* (2011)
* *Derrière les murs* ([[2011]]) fan [[Julien Lacombe]] en [[Pascal Sid]] : Suzanne
* *Sévère* (20110 fan [[Hélène Fillières]]
* *Rio* (2011) fan [[Carlos Saldanha]] : stim fan Perla
* *La Guerre des boutons* (2011) fan [[Christophe Barratier]]
* *Serge Gainsbourg, vie héroïque* (2010) as [[Brigitte Bardot]]
* *La jeune fille et les loups* (2008)
* *Le grand appartement* (2006)
* *La déraison du Louvre* (2006)
* *Luisa Sanfelice* (2004) telefyzjerige
* *Errance* (2003)
* *Rue des plaisirs* (2003)
* *Âmes fortes, Les* (2001)
* *Gitano* (2000)
* *La Bicyclette Bleue* (2000) telefyzjerige
* *Asterix & Obelix tsjin Caesar* (1999)

== Teater ==
* *Ondine* (2004) toanielstik fan Giraudoux, Théâtre Antoine
* *Elle t'attend* (2008) toanielstik fan Florian Zeller, Théâtre de la Madeleine

== Boeken ==
* *Laetitia Casta* troch Laetitia Casta, ISBN 0-670-88819-2

== As Marianne ==
Yn 1999 waard Casta ferkeazen om model te stean foar de nije búste fan *Marianne'', it allegoryske symboal fan de Frânske Republyk, dy't yn elts Frânsk stêdhûs te finen is. Casta fersloech model Inès de la Fressange. Marianne's mjitten wurde noch alris feroare, mar eltse boargemaster wol sels de búste kieze foar syn doarp of stêd, sadat besteande Mariannes maklik werbrûkt wurde kinne. Enkêtes hawwe útwiisd dat Casta, Brigitte Bardot en Catherine Deneuve it populêrste binne by de boargemasters. 

## Keppelings om utens

* Laetitia Casta's Offisjele webstee
* Laetitia Casta's profyl yn de FMD-databank
Juliette Binoche

**Juliette Binoche** (Parys, 9 maart 1964) is in Frânske aktrise. Yn 1997 wûn sy in Academy Award foar har byrol yn *[[The English Patient (film)|The English Patient]]*. Yn 2001 waard hja op 'e nij nominearre foar de haadrol yn *[[Chocolat]]*. Binoche wûn dêrneist mear as tsien oare filmprizen, sa as in BAFTA Award, in Sulveren Bear, in César du Cinéma en ferskate European Film Awards.

## Filmografy
* *Copie conforme* (2009)
* *Shirin* (2008)
* *L'heure d'été* (2008)
* *[[Paris (2008)|Paris]]* (2008)
* *Dan in Real Life* (2007)
* *[[Disengagement]]* (2007)
* *[[Le voyage du ballon rouge]]* (2007)
* *[[Breaking and Entering]]* (2006)
* *[[Quelques jours en septembre]]* (2006)
* *[[Paris, je t'aime]]* (2006)
* *[[Mary (film)|Mary]]* (2005)
* *[[Bee Season]]* (2005)
* *[[Caché (film)|Caché]]* (2005)
* *[[Country of My Skull]]* (2004)
* *[[Décalage horaire]]* (2002)
* *[[Chocolat]]* (2000)
* *[[Code inconnu: Récit incomplet de divers voyages]]* (2000)
* *[[La veuve de Saint-Pierre]]* (2000)
* *[[Les enfants du siècle]]* (1999)
* *[[Alice et Martin]]* (1998)
* *[[The English Patient (film)|The English Patient]]* (1996)
* *[[Un divan à New York]]* (1996)
* *[[Le hussard sur le toit]]* (1995)
* *[[Trois couleurs: Rouge]]* (1994)
* *[[Trzy kolory: Bialy]]* (1994)
* *[[Trois couleurs: Bleu]]* (1993)
* *[[Damage]]* (1992)
* *[[Wuthering Heights]]* (1992)
* *[[Les amants du Pont-Neuf]]* (1991)
* *[[Un tour de manège]]* (1989)
* *[[The Unbearable Lightness of Being]]* (1988)
* *[[Mauvais sang]]* (1986)
* *[[Mon beau-frère a tué ma soeur]]* (1986)
* *[[Le meilleur de la vie]]* (1985)
* *[[Rendez-vous]]* (1985)
* *[[Adieu blaireau]]* (1985)
* *[[La vie de famille]]* (1985)
* *[[Les nanas]]* (1985)
* *[['Je vous salue, Marie']]* (1985)
* *[[Liberty belle]]* (1983)

## Teater en dûns
* 1977 : *[[Le Malade imaginaire]]* Fan Molière
* 1977 : *[[Le Jeu de la feuillée]]* fan Adam de la Halle
* 1979 : *[[L'Ours (pièce)|L'Ours]]* fan Anton Tchekhov
* 1980 : *[[Le Roi se meurt]]* fan Eugène Ionesco
* 1981 : *[[Henri IV (Pirandello)|Henri IV]]* fan Luigi Pirandello, mise en scène Jacques Mauclair, tournée franco-suisse
* 1982 : *[[L'Argent de Dieu]]* fan Michel Bodan, théâtre du Point-Virgule Paris
* 1988 : *[[La Mouette (Tchekhov)|La Mouette]]* fan Tsjechov, mise en scène Andrei Konchalovsky, mei André Dussolier, Théâtre de l'Odéon
* 1997 : *[[Naked]]* fan Luigi Pirandello, mise en scène de Jonathan Kent, mei Juliette Binoche (Ersilia Drei), Oliver Ford Davies (Onoria), Théâtre Almeida Londres
* 2001 : *[[Betrayal]]* fan Harold Pinter, mise en scène David Leveaux, mei Juliette Binoche (Emma), Liev Schreiber (Jerry), John Slattery (Robert), Théâtre Roundabout New York
* 2008 : *[[In I]]* skreaun en dûnsjen mei Akram Khan.

## Keppelings om utens
* Juliette Binoche by *Allmovie*
* Juliette Binoche by *filmsdefrance.com*
Josephine Baker

**Josephine Baker** of **Joséphine Baker**, artystenamme fan *Freda Josephine McDonald* (Sint-Louis, 3 juny 1906 - Parys, 12 april 1975) wie in Amerikaansk-Frânske dûnseres, sjongster en aktrise.

Baker adoptearre bern út alle dielen fan de wrâld, har bern waarden dêrom de reinbôgebern neamd.

Josephine Baker har ferskate relaasjes hân: 
* Willie Wells 1919
* William Howard Baker 1921
* Giuseppe Pepito Abatino 1926, publisiteitsstunt 
* Jean Lion 1937-1940
* Frans orkestlieder Jo Bouillon 1947, (skieding 1957)
* Amerikaansk artyst Robert Brady (1928-1986), mei troud fan 1973 oant1974

## Spylfilms
* *[[La Sirène des tropiques]] (1927)* ... aka *Siren of the Tropics*
* *[[Zouzou]] (1934)*
* *[[Princesse Tam Tam]] (1935)*
* *[http://www.imdb.com/title/tt0151636/ Moulin Rouge (1940)]*
* *[http://www.imdb.com/title/tt0032459/ Fausse alerte (1945)]* ... aka *The French Way*
* *[http://www.imdb.com/title/tt0044352/ An jedem Finger zehn (1954)]* ... aka *Tsien oan eltse finger*
* *[http://www.imdb.com/title/tt0161380/ Carosello del varietà (1955)]*
* *[http://www.imdb.com/title/tt0444157/ Grüsse aus Zürich (1963)]* (TV)

## Sitaten
* *Omdat ik op it poadium in wyldenien bin, wol ik yn it deistich libben sa beskaaft as't kin wêze.*
* *Op in dei besefte ik dat ik yn in lân libbe dêr't ik benaud wie om swart te wêzen. It wie in lân apart holden foar blanken. Der wie gjin plak foar swarten. Ik smoarde yn de Feriene Steaten. In protte fan ús binne fuortgien, net omdat wy woenen, mar omdat wy it net ferneare koene... Yn Parys fielde ik my befrijd.*

## Bibliografy
**De Regenboogkinderen* (1975), berneboek, mei yllustraasjes fan Piet Worm

## Keppelings om utens
* Josephine Baker Offisjeel webstee
* Les Milandes- Josephine Baker's kastiel yn Frankryk
* A Josephine Baker foto galery
* Discografy by Sony BMG Masterworks
* Foto's fan Josephine Baker
* The electric body: Nancy Cunard sees Josephine Baker (2003) -- essay oer wize fan dûsjen en doetiidske kritiken
Paulus de Boskkabouter

**Paulus de Boskkabouter** (yn it oarspronklike Nederlânsk: *Paulus de Boskabouter*) is in skepping fan de Nederlânske striptekener Jan van Oort dy't yn 1946 ûnder pseudonym fan Jean Dulieu (= Frânske oersetting fan syn namme) it earste Paulustekentelsje makke yn Het Vrije Volk. De rige waard al rillegau in súkses en waard ek as boek publisearre. Letter kaam der ek in radioharkspulsearje en in telefyzjepopperige.

De boekjes waarden ûnder oaren yn it Dútsk, Ingelsk, Sweedsk en Japansk oerset. Yn 2018 ferskynde der in oersetting fan in ferhaal fan Paulus de Boskkabouter, mei as titel *Et Ynstroeperke*, yn it Skylgerske dialekt fan it Frysk.

## Keppelings om utens
* Offisjele webstee oer it wurk fan Jean Dulieu
* Ynformaasje oer Paulus de Boskkabouter
Broer Knyn

**Broer Knyn** (Ingelsk *Bre'r Rabbit*) is in figuer yn folksherhalen dy't om 1900 hinne yn it suden fan 'e Feriene Steaten ferteld waarden en foaral bekend wurden binne trochdat Walt Disney him oernommen en omfoarme hat; sa is Broer Knyn no in faak foarkommend tekentelsje yn it wykblêd Donald Duck.

## Keppelings om utens
* Folsleine tekst fan de 'books by Uncle Remus' op Projekt Gutenberg  
* Breer Knyn ferhalen by it ''AmericanFolklore.net'' 
* Theodore Roosevelt, autobiografy oer Broer Knyn en syn omke
Johan van der Veen

**Johan van der Veen** (Dokkum, 15 augustus 1981) wie de sjonger út Wergea dy't mei Mirjam Timmer Twarres foarme. 
Hy wûn mei syn jeugdfreondinne Mirjam yn 1999 de twadde priis en de publykspriis fan it Sjongfestival Liet, mei it ferske *[[Wêr Bisto]]*. Fan dit nûmer mocht as priis in single opnomd wurde. De single kaam op 10 july 2000 út, en helle in notearring ûnderyn de Mega Top 100.

Ein 2003 besluet it twatal út elkoar te gean. Johan van der Veen hat dêrnei in administrative baan fûn.

## Ataksy fan Friedreich
Letter die bliken dat Johan de erflike spiersykte Ataksy fan Friedreich hat, in sykte dy't net oerbetterje kin en dy't alle spieren ôfstjerren docht. Der binne gjin medisinen foar.

Yn it EO-programma *Hoe is het toch met...* fan Bert van Leeuwen ferhelje Mirjam en Johan yn 2011 wiidweidich oer harren súkses en de sykte fan Johan. Johan wennet mei syn man Vincent yn Wergea.
Kornelia Vonk

**Kornelia Vonk-Tolsma** (Mitselwier, 19 april 1969) wûn yn 2007 en 2009 de Wergeaster Kampioenskippen teatsen. Hja wennet sûnt 1997 yn Wergea.
Swiebertje

**Swiebertje** is in rige berneboeken dy't fan 1936 ôf skreaun binne troch John H. uit den Bogaard. Haadfiguer is de swalker Swiebertje. Swiebertje waard fral bekend troch de populêre Nederlânske telefyzjerige yn de sechtiger en sântiger jierren. Joop Doderer hie de rol fan Swiebertje, in omrinner dy't it hieltyd wer oan de stôk kriget mei fjildwachter Bromsnor. Swiebertje makket oanienwei wurk fan juffer Saartje ("Een kopjen kofjen, nou lekker Saar...."), de tsjinstfaam fan de boargemaster (Riek Schagen).  Yn 1968 kaam it personaazje Nuvere Pyt (*Malle Pietje*), spile troch Piet Ekel, foar fêst in searje.

Swiebertje waard fan 20 april 1955 oant 25 april 1975 op telefyzje útstjoerd. De searje einige mei it ferfarren fan "Swieb" nei Kanada.

De maatskiplike ferhâldings yn de rige binne foaroarlochs, tige hiërargysk, noch tsjin it feodale oan. It spilet him ôf op it plattelân dêr't in baron, mei in boargemaster it foar it sizzen hat. 

Yn totaal binne der 103 ôfleverings makke. De útstjoerings yn kleur (1973 -1975) binne troch de NCRV op dvd útbrocht.

## Rolferdieling
*Swiebertje - Joop Doderer
*Saartje, tsjinstfaam - Jetty Cantor (1963-1964); Riek Schagen (1965-1975), Annie Leenders, Sophie Kohler, Conny Stuart
*Bromsnor, fjildwachter - Lou Geels (1960-1975), Tonnie Foletta (1955-1956)
*Cornelia Bromsnor, syn frou -  Coba Kelling (1955-1970), Teddy Schaank (1971-1975)
*Boargemaster - Rien van Nunen (1962-1969), Guus Hermus, Jo Visscher jr., Jan Blaaser, Louis Borel (1970-1972), Bert Dijkstra (1972-1975) 
*Malle Pietje - Piet Ekel

## Trivia
*Yn 2001 waard Swiebertje keazen as bêste telefyzjeprogramma fan de ôfrûne 50 jier.
*Joop Doderer hat de rol fan Swiebertje sa lang spile, dat men it tsjintwurdich oer it Swiebertje-effekt hat at it publyk in akteur lykslacht mei ién beskate rol.

## Keppelings om utens
*It Swiebertje-neislachwurk, it ûnoffisjele webstee fan de Swiebertje-fanclub
*Webstee fan Babette uit den Bogaard, dochter fan John uit den Bogaard
Barend de Beer

**Barend de Beer** wie in fan oarsprong Frânsk berneprogramma dat fan 3 jannewaris 1964 oant en mei 28 septimber 1968 útstjoerd waard. Earst troch de KRO en de NCRV, en fan maart 1965 ôf troch de NTS. 

It programma waard betocht troch de Frânsman Claude Laydu en yn it Nederlânsk neisprutsen. Barend kaam eltse jûn op syn wolkje oanfleanen, kaam dan mei in touljedderke del om de bern Klaasje en Pimpernel in teltsje te ferheljen. It einige as it Sânmantsje sân yn harren eachjes struide en Barend mei syn swiere bromstim altyd sei: 'Doech leave berntsjes, lekker sliepe!'. (*Dag lieve kindertjes, slaap maar lekker!*)
Rikkie en Slingertje

**Rikkie en Slingertje** wie in Nederlânsk berneprogramma dat fan 18 juny 1966 oant 16 novimber 1974 útstjoerd waard troch de AVRO. 

De searje waard opnommen yn it *Poppeteater Merlijn* yn Haarlim. Maaike Baartmans die de stim fan Rikkie en Rien Baartmans fan it aapke Slingertje. Nei't it echtpear út elkoar gien wie yn 1973 is Rien Baartmans oant de lêste ôflevering allinne trochgien mei Slingertje.

De muzyk by de sankjes wie fan Joop Stokkermans