open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Loadewyk Napoleon Bonaparte

**Loadewyk Napoleon Bonaparte** (Ajaccio, 2 septimber 1778 - Livorno, 25 july 1846), wie de jongere broer fan keizer Napoleon I en de heit fan de Frânske keizer Napoleon III. Yn 1806 waard er fanwege syn broer Napoleon foarst fan it Keninkryk Hollân, mar earst neidat in Nederlânske ôffurdiging him op 5 juny 1806 frege hie. Hy kaam op foar de belangen fan it Keninkryk Hollân, wat skeel joech mei syn broer Napoleon en laat hat ta ynliving fan it keninkryk by Frankryk yn 1810.

## Literatuer
* , *Nederland onder Franse invloed. Culturele overdracht en staatsvorming in de napoleontische tijd, 1799-1813* (Amsterdam: De Bataafsche Leeuw, 2009).
* , *Leve de Koning! Lodewijk Napoleon op reis door Brabant en Zeeland*. Uitgave 2009 Brandarispers
* , *Napoleon Historie en Legende* Elsevier 1946
* , *‘Wat nu?’, zei Pichegru. De Franse tijd in Nederland, 1795-1813*, Verloren verleden 23 (Verloren, Hilversum 2004)
* , *Koning van Holland. Louis Bonaparte, 1778-1846* (Donker, Rotterdam 1981)
* , *Lodewĳk Napoleon, koning van Holland. Een miskende Bonaparte* (Hameland Pers, Zutphen 1997)
* , *Patriotten en bevrijders, Revolutie in de Noordelijke Nederlanden, 1780-1813* (Amsterdam 2005)
* , *Lodewijk Napoleon, Koning van Holland. Gedenkschriften. Gekozen, vertaald en met getuigenissen van tijdgenoten vermeerderd*, Privé-domein 95 (De Arbeiderspers, Amsterdam 2005)
Bataafsk Mienebest

It **Bataafsk Mienebest** (1801 - 1806) (doe **Bataafsch Gemeenebest** stavere) wie in republyk dy't it grutste part fan it Nederlân fan no omfieme. De republyk wie foarme nei it foarbyld en mei militêre stipe fan de Frânske Republyk, dêr't it Bataafsk Mienebest in bûnsgenoat en *de facto* in fazalsteat wie. It Bataafsk Mienebest ûntstie nei in grûnwetswiziging yn de Bataafske Republyk, wêrby't de steatsynrjochting slim feroare waard. Guon publikaasjes út dy tiid, ek fan de oerheid sels, sprekke sawol fan de Bataafske *Republyk* as it Bataafsk *Mienebest*.

## Skiednis

Yn 1801 waard de grûnwet fannijs besjoen ûnder grutte druk fan Frankryk; de feroaringen fan 1798 waarden dêryn tebekdraaid. De steatsynrjochting waard drastysk wizige. It Fertsjintwurdichjende Lichem fan de Bataafske Republyk waard ferfongen troch in Wetjaand Lichem. De útfierende macht kaam yn hannen fan in Steatsbewâld fan tolve man - opfolger fan it Utfierend Bewâld. Teffens kaam der in ûnôfhinklike rjochterlike macht. De lear fan Montesquieu oer skieding fan de machten waard sa yn praktyk brocht. De namme fan de republyk waard feroare yn Bataafsk Mienebest.

Yn 1805 soarge Napoleon derfoar dat it Steatsbewâld ferfongen waard troch in bewâld fan ien persoan. Rutger Jan Schimmelpenninck waard troch Frankryk op dizze post beneamd en krige de titel *[[riedspensjonaris]]*. De wetjaande macht bleau formeel wol yn hannen fan it Wetjaand Lichem, mar yn de praktyk wie in adviesried, de Steatsried, wichtiger.
Schimmelpenninck soarge foar it earste sintrale bestjoersapparaat yn de skiednis fan de Lege Lannen. De kearn fan syn regear waard foarme troch fiif departeminten (Binnenlânske Saken, Bûtenlânske Saken, Finânsjen, Marine en Oarloch).

Yn 1806 ferlear Napoleon lykwols it betrouwen yn de Republyk. Hy wie fan betinken dat de patriotten de rjochtlinen fan Parys te min en te stadich opfolgen. Hy twong Schimmelpenninck ta ôfgean fan syn amt, werneamde it lân yn Keninkryk Hollân en brocht syn Loadewyk Napoleon Bonaparte op de troan.

## Departeminten

By wet fan 21 juny 1802 waard de departemintale yndieling fan it ryk fêststeld. De departemintale yndieling fan 1799 waard weromdraaid; de bekende histoaryske goanammen en -yndielingen waarden wer ferwurke yn de departemintale struktuer.

* Departemint Bataafsk Brabân
* Departemint Fryslân
* Departemint Gelderlân
* Departemint Hollân
* Departemint Oerisel
* Departemint Stêd en Lannen fan Grinslân
* Departemint Utert
* Departemint Seelân

Nei de oprjochting fan it keninkryk Hollân yn 1806 waard ûnder de wet fan 13 april 1807 de departemintale yndieling fan it ryk fannijs fêststeld. De meast wichtige wiziging wie it spjalten fan de departeminten Hollân en Oerisel.

## Literatuer
* , *Patriotten en bevrijders. Revolutie in de Noordelijke Nederlanden, 1780-1813* 4e pr. (Amsterdam 2005).
* ,''Revolutie en contra revolutie. Frankrijk van 1789-1815 3e printinge (Nijmegen 1989)

## Sjoch ek
* Frânske tiid

## Keppelings om utens
* Bataafske parleminten (1796-1810)
* Bataafsk Mienebest
* Leden fan it Wetjaand Lichem fan it Bataafsk Mienebest
Petra Groenland

**Petra Groenland** (Snits, ? 1972) is in eardere Fryske follybalster, hja is ek follybaltrainster. Petra Groenland wennet tsjintwurdich yn Uthoarn. 

Petra begûn har follybalkarriêre yn har berteplak Snits, by *Olympus*. At hja sechstjin jier is, giet hja fuort út Snits en komt hja yn Drachten telâne, by follybalferiening Drachten. Dat avontoer duorre ek mar koart, nei in jier degradearre Drachten út de Earedifyzje. Petra giet dan nei follybalklup AMVJ yn Amstelveen. Dêr komt hja as follybalster ta har rjocht, hja sil dêr dan ek tweintich jier bliuwe. Yn 1995 hellet Petra mei AMVJ de earste lânstitel yn de histoarje fan de klup. Har grutste súkses hellet hja ek yn 1995, se wurdt dan yn Arnhim Europeesk kampioen mei de Nederlânske ploech.  Yn totaal hat Petra Groenland 33 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.

Yn 1997, twa jier nei it grutte súkses, is it dien mei har karriêre: hja krige in dûbele hernia. Doe makke se de oerstap nei it trainerskip. Earst is Petra assistint-trainer by AMVJ, yn 2002 wurdt hja haadtrainer fan dy klup. Yn 2009 stie hja hommels op strjitte, der is jildpine binnen de klup, de follybalklups AMVJ en Martinus fusearren ta TVC Amstelveen. By dy nije klup wie gjin wurk foar har. Yn 2010 waard Petra trainster by de klup Abcoude. Ein 2010 waard hja frege om by VC Snits oan de slach te gean as haadtrainster. Sûnt desimber 2010 is Petra Groenland de opfolchster fan Derk de Saegher as haadtrainer fan VC Snits.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Fryslân Boppe

**Fryslân Boppe** is in telefyzjekwis fan Omrop Fryslân. De kwis waard útstjoerd fan 2007 - 2009. De presintaasje waard dien troch Arjen de Boer.

By de kwis spilen trije minsken út ien doarp, bedriuw of feriening tsjin elkoar. Dielnimmers waarden testen op harren kennis fan Fryslân. Mei de "Boppeslach" koenen extra punten helle wurde. Nei fjouwer ronden mocht de winner syn priis yn ûntfangst nimme.
Pogum

**Pogum** (Platdútsk: Poom) is in doarp in it Dútske Reiderlân, yn de gemeente Jemgum, de Nedersaksyske lânkring Lier yn East-Fryslân. Oant 1973 wie it in selsstannige gemeente.

## Geografy

It doarp leit op de lofterouwer fan de Iems, krekt foardat er yn de Doalert mûnet. It doarp wurdt wol it *Endje van de Wereld* ('Ein fan de wrâld') neamd. Pogum hat 205 ynwenners (2015). It doarp leiyt foar de havenstêd Emden oer en hat sels in lyste haven. De útbuorren Dyksterhusen falt ûnder Pogum en leit besúdwesten Pogum.

In gemaal yn Pogum fersoarget de ôfwettering fan de polder besuden it doarp. Tichtby Pogum leit in boareilân yn de Doalert, dat brûkt waard foar gaswinning.

Pogum leit oan de Ynternasjonale Doalertrûte.

## Skiednis
Pogum is in âld wierdoarp op de ouwerwâl de Iems bylâns. De earste skriftlike fernijing (as *Urapawengum*) is fan 1367. Westlik fan Pogum, yn de Doalert, leit it ûnderstrûpte plak *Uterapaum* en de ek ferdwûne delsetting Torum. Eartiids wie it plak ek bekend as Pawing, Pauwing en Paum. Yn de midsiuwen hearde Pogum oan it bisdom Münster en foel ûnder it dekanaat Hatzum, alias Nes. De tsjerke fan no waard yn 1776 boud. De tsjerke fan Pogum hat twa grêfstiennen út de 11e iuw dy't as de âldste fan East-Fryslân jilde. De tsjerke wurdt brûkt troch de evangelysk-luterske gemeente (Pogum is oerhearskjend lutersk). De frijsteande toer is noch jonger as de tsjerke. It oargel datearret út 1758/59 en is boud troch de Osnabrückse oargelbouwer Johann Adam Berner. Tsjerke en toer steanne op it heechste punt fan de terp (pleatslik: *warft*). Yn 1962 moast in tal huzen benoarden de tsjerke wike foar in nije dyk. Dêrfandinne is de radiale struktuer fan it doarp oantaasd en stiet de tsjerke net langer yn it midden fan it doarp. 

## Kultuer
Om de twa jier wurdt der yn Pogum it doarpsfeest holden. Tagelyk mei it doarpsfeest wurdt in baaikûperace oan it Sieltief holden. De baaikûpen wurde sa opmakke en dekorearre dat de ûnderlizzende baaikûp sels net mear te sjen is.

Eltse jier wurdt it slykslydzjen organisearre ûnder it biedwurd *Up de Spör van de Dullartfiskers* (op it spoar fan de Doalertfiskers).

It doarpsbelang Pogum-Dyksterhusen e.V. hat it behear oer it doarpshûs oan it Sieltief en organisearret in tal aktiviteiten troch it jier hinne.

## Sjoch ek
* Tsjerke fan Pogum

## Keppeling om utens
* Beskriuwing fan Pogum yn de histoaryske doarpsdtabank fan it Ostfriesische Landschaft
Hatzum

**Hatzum** is in doarp yn it Eastfryske Reiderlân, yn de gemeente Jemgum yn de lânkring Lier. Hatzum hat in oerflak fan 9,79 km2 en hat sa'n 160 ynwenners (2015).

## Skiednis

It doarp is boud op in langhalige wier út de twadde helte fan de achtste iuw. Yn de midsiuwen wie it plak de sit fan de proast fan Hatzum alias Nes. Ta de proasdij (of dekanaat) Hatzum/Nes hearden neffens in let-15e iuwske list fan karspelen fan it bisdom Múnster 29 aparte karspels. In part dêrfan is troch de Doalert ferswolge.

Hatzum hat in romanogoatyske tsjerke mei lossteande toer út de lette 13e iuw. De tsjerke wie earst in krústsjerke, mar it dwersskip en it stiennen ferwulft binne yn de 17e iuw ôfbrutsen. De frijsteande toer waard yn 1850 set. De patroanhillige fan de tsjerke is de hillige Sebastiaan. 

## Sjoch ek
* Sint-Sebastiaantsjerke (Hatzum)

## Keppelings om utens
*De gemeente Jemgum: Hatzum
*De tsjerkeside fan J. Knottnerus mei foto’s fan de Hatzumer tsjerke
Cintha Boersma

**Jacintha ("Cintha") Hedwig Jeanne Boersma** (Amsterdam, 1 maaie 1969) is in earder Nederlânske follybalster. Cintha Boersma wennet tsjintwurdich yn Itaalje. As sealfollybalster kaam se út foar Nederlân op de Olympyske Spullen fan 1992 en op dy fan 1996. 

Cintha Boersma spile yn it Nederlânsk follybalteam dat de gouden medalje wûn op it Europeesk Kampioenskip fan 1995 troch Kroaasje yn de finale mei 3-0 te ferslaan. Yn totaal hat Cintha Boersma 403 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.

Letter makke Boersma de oerstap fan it sealfollybal nei it strânfollybal. Yn 2007 spile hja tegearre mei Marrit Leenstra. Mei har spile hja ûnder oare it Nederlânsk kampioenskip strânfollybal fan 2007. It duo soe har rjochtsje op de Olympyske Spullen fan 2008, mar doe't yn 2008 dúdlik waard dat dat net slagje soe, naam Cintha Boersma ôfskie fan it proffesjonele follybal.

Hja is de suster fan Emiel Boersma, dy't ek strânfollyballer is.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
KwaZulu-Natal

**KwaZulu-Natal** (faak ôfkoarte as "**KZN**"; Afrikaansk: *KwaZulu-Natal* of *KwaZoeloe-Natal*; Sûlû en Ingelsk: *KwaZulu-Natal*) is in provinsje fan Súd-Afrika. 

KwaZulu-Natal is it heitelân fan de Sûlû's. De provinsje ûntstie yn april 1994 troch gearfoeging fan de bantûstan KwaZulu en de provinsje Natal.
Grytmantoertocht

De **Grytmantoertocht** is in reedriderstocht oer 20 of 40 kilometer. Dizze tocht fûn plak op 12 febrewaris 2012, 29 desimber 2010 en dêrfoar foar it lêst yn 1991. De start is by hotel restaurant Ie-Sicht by Aldegea S. en de rûte giet oer de Wide Ie nei  de Kromme Ie, Sitebuorster Ie, Peanster Ie, troch de Janssleat, Modderige Bol en Goaiïngahúster Sleat en komt wer út op de Wide Ie.
Emiel Boersma

**Emiel Nicolaas Paulus (Emiel) Boersma** (Amsterdam, 25 augustus 1980) is in Nederlânske strânfollybalspiler. Boersma foarmet in follybalduo mei Joppe Paulides. It duo makket diel út fan it Beach Team Holland, dat troch de NeVeBo opset is.

Sûnt Emiel Boersma tolve is, docht er oan strânfollybal. Fan syn 21e ôf is er profesjoneel strânfollyballer. Yn 2005 waard hy Nederlânsk Kampioen strânfollybal en waard er ferkeazen ta bêste spiler fan dat jier. Ek fersloech hy dat jier op it Wrâldkampioenskip it Olympysk gouden follybalduo Emanuel Scheffler Rego en Ricardo Alex Santos út Brazylje.

Tegearre mei Bram Ronnes einige hy op in njoggende plak op it WK 2008 yn Gstaad. Omdat mar twa follybalduo's per lân meidwaan meie oan de Olympyske Spullen fan 2008 yn Peking hiene se in felle striid mei it follybalduo Jochem de Gruijter en Gijs Ronnes foar in Olympyske ticket. It tredde duo Reinder Nummerdor en Richard Schuil hie harren al kwalifisearre foar de Spullen. Boersma en Ronnes wûnen úteinlik dy kwalifikaasjestriid. Op it toernoai yn Peking ferlearen se harren partij tsjin de Feriene Steaten (0-2) en tsjin Japan (1-2). Wol wûnen se fan de Dútsers Brink-Dieckmann mei (2-0).

Sûnt jannewaris 2009 foarmet Boersma in koppel mei Joppe Paulides. Hoewol't Paulides hast gjin ûnderfinings hie op it mêd fan strânfollybal, makke de twa in fleanende start. Der waard in 25e, 13e en twaris in 9e plak op de World Tour helle en der wie it 17e plak op it WK. It koppel hat as doel in Olympyske medalje te heljen op de Olympyske Spullen fan 2012 yn Londen.

Boersma hat MTS Boukunde en HBO makelerij studearre. Hy is de broer fan Cintha Boersma, earder seal- en strânfollybalster.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Michiel Boersma

De namme Michiel Boersma kin slaan op de persoanen
* Michiel Boersma (follyballer)
* Michiel Boersma (sakeman)
Alice Blom

**Alice Blom** (Aldeskild, 7 april 1980) is in Nederlânske follybalster.

Blom is opgroeid op Teksel. As 8-jierrich famke begûn se mei it follybal. Neidat se by Bosta/The Smash spile hie, makke se at se 17 jier is har debút yn de A-League by VC Snits. Nei trije seizoenen waard Blom nei Oldenzaal helle. By Pollux pakte se yn fjouwer jier seizoenen trije titels. Yn it seizoen 2001-2002 waard Blom ferkeazen ta bêste spilster fan de kompetysje.

## Bûtenlân
Yn 2003 kaam de oerstap nei it bûtenlân. Earst twa jier yn Dútslân, in jier Ulm en in jier Münster. By de lêste waard de Dútske titel helle. Yn 2005 spile Blom in jier foar *Busto Arsizio* yn Itaalje, om dêrnei foar twa jier werom te kommen nei Nederlân. By Martinus yn Amstelveen waarden alle froulju fan it Nederlânsk frouljusteam ûnderbrocht. Under lieding fan Avital Selinger waard der tige hurd trend om de Olympyske Spullen fan 2008 yn Peking helje te kinnen. It seach der earst nei út dat de froulju dat wol helje soene. Yn 2007 waard it grutte World Grand Prix wûn, mar it haaddoel, de Spullen, waard net helle.

It team foel doe útelkoar en Blom kaam foar ien jier werom nei Itaalje. By *Villa Cortese* waard it kampioenskip fan de A2 pakt.

Yn 2009 gie Blom nei sportferiening Fenerbahçe út Turkije, dêr't se mei har ploech tige súksesfol wie. Yn april waard de beker wûn. Yn maaie waard Blom winner fan it Turksk kampioenskip. De finale fan de Champions League waard mar krekt ferlern. Yn in spannende finale kaam Fenerbahçe werom fan in 2-0 efterstân. Yn de fiifde en beslissende set luts it Bergamo út Itaalje oan it langste ein. Fan it seizoen 2010-2011 ôf spilet se by *Iqtisadci University* yn Azerbeidzjan. Yn de simmer fan 2012 hold Blom in lang skoft. Jannewaris 2016 waard Schweriner SChar tredde ploech yn Dútslân.

## Oranje
Op 15 novimber 2010 spile Blom mar leafst 276 wedstriden foar de Nederlânske ploech. Yn 2009 pakte Blom mei Oranje it twadde plak op it Europeesk Kampioenskip yn Poalen. Op it stuit wurket Blom mei it Nederlânsk team nei de Olympyske Simmerspullen fan 2012 yn Londen.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Herma Bovenkerk

**Herma Bovenkerk** (Amsterdam, 3 febrewaris 1950) is in byldhouster út Koudum.

Bovenkerk set har yn om de byldhoukeunst te stimulearjen. Sa hat se yn Koudum it bloeiende partikuliere *Byldhousintrum* opsetten. Dêr jout se les, organisearret byldetentoanstellings en in jierlikse Keunstrûte yn it doarp. Ek gastdosinten, lykas Bram de Smit, Wigle Engelsma, Joop van Bergen en Hanshan Roebers wurde belutsen by it ûnderwiis. Neist de reguliere twajierrige kursus (sûnt 2004), wurde der workshops organisearre foar it bedriuwslibben, it ûnderwiis en de sosjale sektor. 

Op 10 desimber 2010 krige se hjirfoar de Fryske Anjer útrikt troch Kommissaris fan de Keninginne John Jorritsma, foarsitter fan it Prins Bernhard Kultuerfûns Fryslân. Se wurket yn in bernegalery en bernewurkplak dy't yn in leechsteand pakhûs foarm krije moat.

Yn 1990 makke se it byld *Sybren de Jong* dat oan de Haadstrjitte fan Koudum stiet.
Swettetocht

De **Swettetocht** is in reedriderstocht fan 30 km oer de rivier de Swette yn de gemeente Littenseradiel en wurdt organisearre troch de IJ.W.C. Baarderadiel. De rûte foarmet diels alvestêden iis en giet lâns de doarpen Boksum, Jellum, Bears, Weidum, Mantgum, Easterwierrum en Boazum. It Startplak is om bar yn oar doarp. De tocht waard foar it lêst hâlden op 3 febrewaris 1996, der diene doe 250 dielnimmers mei.
Wûnseradiel-Súdtocht

De **Wûnseradiel-Súdtocht** is reedriderstocht oer 35,70 of 105 km yn de gemeente Wûnseradiel. Op dizze toertocht wurde de doarpen Makkum, Warkum, Tsjerkwert en Parregea oandien. It startplak is alle kearen yn in oar doarp.
Olympyske Simmerspullen 1996

De **Olympyske Simmerspullen 1996**, ek wol de XXVIe Olympiade neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta.

## Medaljespegel

### Fryske medaljes

## Sporten

## Dielnimmende lannen

## Sjoch ek
* Paralympyske Simmerspullen 1996

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Olympysk Kommitee
Zabriskie Point

**Zabriskie Point** is in bekend útsjochpunt yn it Death Valley National Park yn Kalifornje.
It is ien fan de hjitste plakken op ierde en wurdt skaaimerke troch syn pastelkleurich, weagjend dúnlânskip dêr't sa goed as neat libbet. 

It plak is ferneamd nei de Amerikaanske sakeman en ûnderdirekteur fan de Pacific Coast Borax Company: Christian Brevoort Zabriskie (1864 - 1936).

Zabriskie Point is ek de titel fan in film fan Michelangelo Antonioni út 1970. In lyts part fan de film spiet him ek werklik op dit plak ôf.
Elizabeth Gaskell

**Elizabeth Cleghorn Gaskell**, berne as **Elizabeth Stevenson**, (Royal Borough of Kensington and Chelsea (wyk fan Londen), 29 septimber 1810 - Holybourne (Hampshire), 12 novimber 1865) wie in Britsk skriuwster út it Viktoriaansk tiidrek dy't fral realistysk skreau oer de sosjale problemen, yn alle lagen fan de maatskippij. Dêrom binne har boeken nijsgjirrich foar de sosjaal-histoarikus én de leafhawwer fan literatuer.

## Libben en wurk
Gaskell's heit wie in Skotske unitariaansk predikant Failsworth, Lancashire. Yn 1806 ferhuze de húshâlding nei Londen, heit wie doe sekretaris fan Earl of Lauderdale, mei it doel om letter nei Yndia te ferfarren.
Nei har memme dea waard sy lykwols nei it doarpke Knutsford (waard letter Cranford yn har romans) yn Cheshire stjoerd dêr't in muoike har grutbrocht. Yn dy tiid hie sy wol kontakt mei in âldere broer, mar har heit seach se suver nea. Mei 21 jier troude hja mei de predikant William Gaskell fan Manchester (dy't sels ek mei skriuwerij pielde).
Gaskell waard depressyf doe't har iennige soan, ien jier âld, stoar. Har man trune har ta skriuwen oan fanwege de terapeutyske wearde dêrfan. Dat hie har debútroman fan gefolgen, *Mary Barton: A Tale of Manchester Life* (1848), in roman oer it hurde libben fan de arbeidersklasse yn Manchester.
Har meast bekende roman is *North and South* oer it kontrast tusken it yndustrialisearre Noarden fan Ingelân en it agraryske Suden en it sykjen fan in kompromis tusken dy twa wrâlden. Inoar ferstean en ynfiele binne de kaaiwurden yn dat wurk. Yn har boeken leit sy faak de klam op de rol fan froulju.

Charles Dickens publisearre ferskate fan har ferhalen yn syn blêden *Household Words* en *All the Year Round*. Hy neamde har *My Dear Sheherazade*.

De Gaskell's ferkearden yn rûnten fan literêre skriuwers en sosjale herfoarmers. Gaskell rekke ek befreone mei kollegaskriuwster Charlotte Brontë. Doe't Charlotte yn 1855 stoar frege har heit, Patrick Brontë, oan Gaskell in biografy oer Charlotte te skriuwen. *Life of Charlotte Brontë* wurdt faak noch altyd beskôge as ien fan de bêste Ingelske biografyen fan yn alle gefallen de 19e iuw en hat sines dien foar de lettere reputaasje fan Charlotte.

## Bibliografy
In kar-út.
* *Mary Barton: A Tale of Manchester Life* (1848)
** Ruth* (1853)
* *Cranford* (1853)
* *North and South* (1855)
* *Life of Charlotte Brontë* (1857)
* *Wives and Daughters* (1866): har lêste net ôfmakke roman

## Online boeken
*''North and South''
*''Wives and Daughters''
Jaap Sjoerdsma

**Jaap Sjoerdsma** (folút: **Jacob Jan Sjoerdsma**; Grou, 28 april 1937 – Ljouwert, 15 desimber 2010) wie in learaar út Akkrum.

Jaap Sjoerdsma wie fan 1970 - 1989 foarsitter fan it Frysk Orkest, dat dêrnei troch 'It Hearenakkoart' opgie yn it Noard-Nederlânsk Orkest. Sjoerdsma kaam dêrnei yn it bestjoer fan it NNO. 
Fan septimber 1989-1996 foarsitter fan it Stichting Frysk Jeugdorkest.
Yn 2000 waard hy ûnderskieden ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau en waard er eare mei it Gouden Fioeltsje fan it Frysk Orkest.
Grover Cleveland

**Stephen Grover Cleveland** (Caldwell, 18 maart 1837 – Princeton, 24 juny 1908) wie de 22ste en 24ste presidint fan de Feriene Steaten fan 1885 oant 1889 en fan 1893 oant 1897.

Cleveland wie in demokratysk politikus, boargemaster fan Buffalo en gûverneur fan New York west doe't er James Blaine fersloech by de presidintsferkiezingen fan 1884. Yn syn regearperioaden, fan 1885 oant 1889 en fan 1893 oant 1897, waard er priizge om syn moed, earlikheid as man sûnder wryt of slyt. Syn besykjen om de ynfierrjochten te ferleegjen, syn protte feto's fan Kongresbesluten en it stelselmjittich negearjen fan de parse makke him net sa populêr. Dat hy ferlear de Amerikaanske presidintsferkiezingen fan 1888 fan Benjamin Harrison.

By presidintsferkiezingen fan 1892 fersloech er lykwols deselde Benjamin Harrison; syn twadde termyn rûn fan 1893 oant 1897. In wapenfeit fan Cleveland út dy regearperioade dat it fernijen wurdich is, wie it ynlûken fan de troch Harrison útfeardige *[[Sherman Silver Purchase Act]]* (1890) yn 1893. Tenei lei goud yn stee fan sulver oan de basis fan de jildhûshâlding.
Cleveland is de iennige presidint dy't yn twa net oaniensletten terminen presidint west hat. Hy wie teffens de iennige presidint dy't yn it Wite Hûs it houlik oangie. Op 2 juny 1886 troude er mei de 27 jier jongere Frances Cleveland (Frances Clara Folsom), dy't doe 21 wie en sa de jongste *First Lady* oant no ta waard. Sy ferfong Rose Cleveland, de suster fan de presidint, dy't as First Lady optrede yn de tiid dat hy noch frijfeint wie.

## Kabinetsleden ûnder Cleveland (1e perioade)

## Kabinetsleden ûnder Cleveland (2e perioade)
Mildred Hill

**Mildred J. Hill** (Louisville, Kentucky, 27 juny 1859 - Chicago, Illinois, 5 juny 1916) wie in Amerikaansk beukerjuffer en lietsjeskriuwster, dy't de melodij foar "Good Morning to All" skreau, dat letter brûkt waard foar "Happy Birthday to You".

## Biografy
Mildred J. Hill krige muzykûnderrjocht fan har heit, Calvin Cody en Adolph Weidig. 

Mildred Hill wie beukerskoalle- en sneinsskoallejuffer, krektas har jongere suster Patty. Geandewei rekke sy dwaande mei muzyk, lesjaan, komponearjen, en optrede; hja lei har spesjaal ta op *Negro spirituals*. Hill en har suster waarden ûnderskieden foar harren wurk op it mêd fan progressyf beukerûnderwiis op de *Chicago World's Fair*.

## ''Happy Birthday''
Yn de tiid dat hja les joegen oan de Eksperimintele Beukerskoalle fan Louisville, skreaune de susters Hill it liet "Good Morning to All"; Mildred skreau melody en Patty de tekst. It liet waard yn 1893 publisearre yn *Song Stories for the Kindergarten* as on wolkomsliet foar de learlingen.

"Happy Birthday to You" waard foar it earst printe yn 1912 op de melody fan "Good Morning to All" mar mei in oare tekst. De populêrens waard hieltyd grutter oant yn de jierren 30, sûnder dat de tekstskriuwer en de komponist fan "Good Morning to You" bekend wiene.  De susters waarden allinne ferneamd as de skriuwers fan "Happy Birthday to You". De Hill Stifting bart noch altyd fan optredens mei it liet.

Hill en har suster waarden postúm opnaam yn de *Songwriter's Hall of Fame* op 12 juny 1996.

## Keppelings om utens
* The Happy Birthday Song and The Little Loomhouse
* Birthday, We'll Sue
Sneinsskoalle

De **sneinsskoalle** is in ynstelling dy't ferbûn is mei de tsjerke as moskee en bern grutbringe wol mei it leauwe, de Bibelske skiednis of in oar hillich geskrift.

Yn de protestantske tsjerken yn Nederlân is it wenst dat bern fan de gemeente op snein, meast yn in aparte gearkomst, ûnderrjochte wurde yn godstsjinst op in boartlike wize, sjongen en praten oer religy. Tsjerkegenoatskippen hawwe somtiids in eige organisaasje dy't materiaal ûntwikkelet foar harren sneinsskoalle. Foar de otterdokse gemeenten yn de Protestantske Tsjerke yn Nederlân is dat bygelyks it "Bond van Hervormde Zondagsscholen op gereformeerde grondslag". Dy is tsjin bernenjonkentsjinste en sjocht de sneinsskoalle as 'learskoalle' en tarieding op de kategeze.
Nikolaus Ludwig, greve fan Zinzendorf

**Nikolai Ludwig Graf von Zinzendorf und von Pottendorf** (Dresden, 26 maaie 1700 –  Herrnhut, 9 maaie 1760) wie in Dútsk teolooch. Hy wie de stifter fan de kristlike koloanje Herrnhut dêr't de Evangelyske Bruorregemeente, ek bekend as de Herrnhutters of de Moravyske Bruorskip, út fuortkaam binne.
Herrnhut

**Herrnhut** is in stêd yn it distrikt Görlitz yn de Dútske dielsteat Saksen. De stêd is stifte troch de Hernhutters.

## Befolking
Famyljetoertocht Raerderhim

De **Famyljetoertocht Raerderhim** is in reedriderstocht yn de gemeente Boarnsterhim oer 15-20-25 km, ôfhinklik fan de rûte en de doarpen dy't oandien wurde kinne. De toertocht wurdt organisearre troch IJ.W.C. Rauwerderhem en giet gruttendiels oer de Snitser Aldfeart nei de doarpen dy't mei fearten dêrmei ferbûn binne (û.o. Dearsum, Tersoal, Sibrandabuorren, Raerd, Poppenwier en Tersoalstersyl. De tocht waard hâlden op 17 febrewaris 2010 oer 15 kilometer en op 8 febrewaris 2012 oer 20 kilometer.
Fakkeltoertocht Terherne

De **Fakkeltoertocht** is in reedriderstocht foar reedriders by Terherne. De tocht begjint yn de neimiddei en stiet mei boerden oanjûn. De baan is ferjochte mei sa'n 350 flearmûskes (stoarmlanteantsjes).
Liter

In **liter** is in ynhâldsmjitte dy't yn it deistich ferkear in soad brûkt wurdt om it folume fan in floeistof of in gas oan te jaan. Hoewol't it gjin SI-ienheid is, wurdt it brûken derfan eksplisyt akseptearre troch it Bureau International des Poids et Mesures (BIPM). It troch it BIPM oanrikkemandearre alternatyf is om folumes yn kubike desimeters of kubike meters út te drukken.

Yn 'e measte lannen wurdt yn de regel it symboal **l** foar liter brûkt. Op oare plakken, benammen yn de wittenskiplike literatuer, wurdt ek it symboal **L** brûkt; Dit wurdt dien om betizing mei it sifer 1 foar te kommen.

## Etymology
De mjitte 'liter' komt út 1793, doe't hy yn Frankryk yn 'e tiid fan 'e Frânske revolúsje ynfierd waard. De namme liter (*litre* yn it Frânsk) is ôflaat fan in âldere Frânske mjitte, de *litron*. Dy namme is oarspronklik Gryksk en kaam fia it Latyn yn it Frânsk telâne.

## Omrekkenings nei gruttere en lytsere ynhâldsmjitten
;lytser as in liter
*1 liter is gelyk oan 1.000.000 mikroliter (µL) of 1.000.000 kubike milimeter (mm³)
*1 liter is gelyk oan 1.000 mililiter (mL) of 1.000 kubike sintimeter (sm³)
;like grut as in liter
*1 liter is gelyk oan 1 kubike desimeter (dm³)
;grutter as in liter
*1 kiloliter (kL) of 1 kubike meter (m³) is gelyk oan 1.000 liter
*1 megaliter (ML) of 1 kubike dekameter (dam³) is gelyk oan 1.000.000 liter
*1 gigaliter (GL) of 1 kubike hektometer (hm³) is gelyk oan 1.000.000.000 liter
*1 tearaliter (TL) of 1 kubike kilometer (km³) is gelyk oan 1.000.000.000.000 liter
Opera Spangea

**Opera Spangea** is in operaselskip dat yn Spangea opera's produsearret. Winterdeis wurde faak ko-produksjes mei oare selskippen dien. Der binne twa operafilms produsearre, Rigoletto (2003) en Samson & Delilah (2006). 

Opera Spanga waard yn 1989 oprjochte. De earste opera *L’Elisir D‘Amore* fan G. Donizetti, waard útfierd yn de eftertún fan artistyk lieder Corina van Eijk. De iepenloftfoarstelling waard yn 1990 útfierd op in stik lân foar har hûs oer. Letter waarden de foarstellings yn in tinte dien.

## Produksjes

* *Gianni Schicchi* mei Sinfonia Rotterdam laat fan Conrad van Alphen. Jubileumproduksje (2014)
* *Romeo en Julia, het paradijs ligt onder de voeten van je moeder* (2013)
* *Donna Giovanna (film) (2012)
* *Falstaff rivisto* fan [[Giuseppe Verdi]] & Floris van Bergeijk/Arrigo Boito en *Is this Tosca* fan [[Giacomo Puccini]]/Victorien Sardou (2011)
* *Carmen Delfsyl* fan [[G. Bizet]] (yn gearwurking mei it Ivak yn Delfsyl, 2010);
* *De Saak Hoffman* (fan [[Jacques Offenbach]] yn gearwurking mei Opera Studio Nederland , 2009);
* *Elektra* fan [[R. Strauss]] (2009);
* *Donna Giovanna* fan [[W.A. Mozart]] (2008); 
* *Mefrou en Menear MacBeth* fan [[G. Verdi]] (yn gearwurking mei it Konsertgebou yn Amsterdam, 2008); 
* *God's Videotheek* fan [[M. Krüs]] (2007);
* *Samson et Delilah* fan [[C. Saint-Saëns]] (2006);
* *Sancta Susanna* fan [[P. Hindemith]] (2005); 
* *Buwalsky, a Road Opera* fan [[M. Marvin]] (2004); 
* *Rigoletto* fan G. Verdi (film, 2003); 
* *Mavra* fan Igor Stravinsky (2002); 
* *Aïda* fan G. Verdi (2001); 
* *Blauwbaard’s Burcht* fan [[Bela Bartok]] (2000); 
* *Il Trittico* fan [[G. Puccini]] (1999); 
* *Falstaff* fan G. Verdi (1997);
* *Samson et Dalila* (1995);
* *Ariadne auf Naxos* fan [[Richard Strauss]] (1994);
* *The Rake's Progress* fan [[Igor Stravinsky]] (1993);
* *Les Contes D’Hoffmann* fan J. Offenbach (1991); 
* *Rigoletto* (1990)
* *L’Elisir D‘Amore'' fan Gaetano Donizetti (1989)
Corina van Eijk

**Corina van Eijk** (1963) is toanielskriuwer, regisseur en artistyk lieder fan Opera Spangea út Spangea.

## Wurkpaad
Van Eijk kaam fan thús fan jongs ôf oan al mei opera yn oanrekking. Sa hie har pake in grutte bânrekorder dêr't alle dagen opera en operette út skalde. Se gie nei de middelbere skoalle yn Ridderkerk, en studearre oan de rezjyôfdieling fan de Toanielakademy yn Maastricht. Nei har stúdzje aktearde hja in seizoen yn it Nederlânsk teatersirkwy en û.o. yn de films *Belle* en *Marie Antoinette is niet dood* (rezjy Irma Achten) dêr't se ek de casting foar die. Die ek de casting foar de spylfilm *Abeltje* nei it boek fan Annie M.G. Schmidt (rezjy Ben Sombogaart).
 
Se dosearre toaniel oan de sjongstudinten fan it Utertsk Konservatoarium. Dêr regisearre se har earste opera, *Der Schauspieldirektor* fan Mozart. Sy joech les oan de Akademy foar Ekspresje yn Kampen en oan de Jeugdteaterskoalle Fryslân, dêr't se ek har earste film regisearre. As rezjy-assistint wurke se yn La Monnaie (Brussel) en yn it Aalto teater yn Essen. It operawrâldsje rekke har net echt en se besluet it oars oan te pakken, troch thús yn Spangea mei opera's oan de gong te gean.

Yn 1989 rjochte se Opera Spangea op dat yn har achtertún regisearre waard: *l’Elisir D‘Amore* fan G. Donizetti (1989). Letter waard dit dien yn in stik lân foar har hûs oer en yn in skuorre. Tsjintwurdich wurde de foarstellings yn in tinte dien. 

By de Nasjnale Reisopera regissearre Van Eijk *Les Pecheurs des Perles* (G. Bizet, 1993) en *La Forza del Destino* (G. Verdi, 1995). 
Yn 1994 regissearre se *Samson et Dalila* fan C. Saint-Saëns yn it Operahûs fan Nantes (Frankryk). De foarstelling waard troch de parse tige posityf ûntfongen, mar it publyk rôp teksten as: "Alle Hollanders binne fiislakken” en “Yn it kasjot mei de regisseur, ek al is it in frou”. 
Sa no en dan ferruilet se de teatertinte fan Spangea foar de skouboarch lykas mei *De Saak Hoffmann*.

Yn 2004 krige Corina van Eijk de Fryske Anjer. Yn 2006 waard se beneamd ta Ridder in de Oarder fan Oranje-Nassau. 

## Keppelingen om utens
* Corina van Eijk, theaterencyclopedie.nl
* IMDb-profyl
Frysk Fanfare Orkest

It **Frysk Fanfare Orkest** bestiet út sa'n fyftich muzikanten út Fryslân. De muzikanten spylje neist it FFO yn ien of mear pleatslike ferienings. Doel is it promoatsjen fan âlde en nije orizjinele fanfaremuzyk. De feriening waard oprjochte yn 1983 yn Ljouwert mei Jouke Hoekstra as muzikaal lieder. 
Neist premiêres fan Nederlânske komponisten hawwe ek bûtenlânske komponisten wurken skreaun foar it orkest.

Yn binnen- en bûtenlân die it FFO mei oan meardere festivals en konserten. Meardere kearen waard it heechste resultaat foar fanfareorkesten op it Wrâld Muzyk Konkoers yn Kerkrade helle. In oantal kearen waard meidien oan de ynternasjonale WASBE-konferinsjes. It orkest wurdt ek faak frege foar radioprogramma’s om de orizjinele fanfaremyzyk te promoatsjen en hat yn 2010 in tweintichtal CD’s op syn namme stean. 

Yn 1994 krige it Frysk Fanfare Orkest de Fryske Anjer fan it Prins Bernhard Kultuerfûns Fryslân.

## Diriginten
* 1983 - no - Jouke Hoekstra

## Konsertreizen
Reinder Jacobus de Stoppelaar

**Reinder Jacobus (Taekema) de Stoppelaar** (Oerterp, 22 augustus 1873 - Ynskedee, 15 april 1948) wie in meniste predikant, sjoernalist en skriuwer fan boeken oer de natoer.

Hy wie in soan fan de lânboukundige Jacobus Andreas Lodewijk de Stoppelaar en Martzen Reinders Taekema. Hy studearre teology yn Leien en Amsterdam. Yn 1901 waard er doopgesind predikant yn East en West Graftdyk. De Stoppelaar stie fan 1911 oant syn emeritaat yn 1938 yn Wergea; in lytse gemeente, dy't him in soad tiid liet foar syn natuerleafhawwerij. Hy wie troud mei Marie Jacoba de Lang.

Yn 1914 krige er de gelegenheid om natuersketsen te publisearjen yn it blêd *Het Vaderland* en dat brocht him in soad bekendheid. Letter ferskynde syn wurk yn de *Haagsche Post*, de *Wandelaar* en *Onze Aarde*. Al dy stikjes laten ta in tweintichtal boeken (somtiden mei oaren skreaun) dy't tusken de beide wrâldoarloggen ferskynden en in protte wurdearring fan natuerleafhawwers krigen. Syn wurk tsjûget fan in skerp each en leafde foar de natoer as God syn skepping. De Stoppelaar syn foarkar lei by it Fryske wetterlân dat er jierrenlang mei syn motorboat trochkrúste.

Yn 1973 waard by gelegenheid fan syn hûndertste bertedei yn Wergea in strjitte nei him neamd, de Ds de Stoppelaarstrjitte.

## Pubikaasjes fan De Stoppelaar

* Waar de greiden groenen en de wateren klotsen. Den Haag (1921).
* Glinsteringen van het jaar. Den  Haag  (1921).
* Wind en water, klank en kleur. Den Haag  (1923).
* Door zon en wind. Den Haag (1924)
* Vreugden van het zwerven. Den Haag (1926)
* Zon op de golven. Laren (1926).
* De roep der velden. Laren (1927). 
* De tooi der getijden. Laren (1928).
* Uit ons waterland. Schetsen van dieren en hun omgeving,  Gouda (1928).
* Glanzende dagen. Laren (1928)
* Sprake en sproke van het jaar. Laren (1929).
* Blinkende verten. Amsterdam  (1930).
* De luister van hei land. Laren (1930).
* Als het voorjaar komt. Amsterdam (1932).
* Op Frieslands wijde wateren. Leeuwarden/Amsterdam (1932)
* Koning Winter. Verhalen Hillegom (1932).
* Wuivende wieken. Amsterdam  (1933).
* Een jaar natuurleven. Amsterdam. 1934-1935. 
* Waar de natuur wenkt. Amsterdam. (1938).
* Kleine knagers. Amsterdam. (1938).
* De groentetuin. Amsterdam (1938).
* Vogels van polder en weide (1939)
* Peter uit logeren. Een dierenboek voor kinderen. Utrecht. (1945).
* Peter van het hoge huis. Een dierenboek voor kinderen. Utrecht. (1941).
Aldjiersploech Marsum

De **Aldjiersploech fan Marsum** waard yn Marsum oprjochte yn 1997. Neist it Nijjiersfeest en fjoerwurk by doarpshûs Nij Franjum is der meast ek in stunt.

## Stunts
* 2010-2011 - ballade foar Piter Wilkens
* 10 july 2010 - 12½ jierrich bestean
* 2009-2010 - doarpslunch
* 2008-2009 - skouke yn de wady
* 2007-2008 - muontsen yn de tsjerke
* 2006-2007 - brievebus
* 2005-2006 - sjampanje by fjoerwurk doarpshûs
* 2004-2005 - jeugdhonk
* 2003-2004 - ôffallen plaat Achmeatoer
* 2002-2003 - Nijjiersdûk 
* 2001-2002 - iepening kafee Moeke Verf omdat der ferlet wie fan in twadde kafee yn Marum.
* 2000-2001 - nijjiersdûk
Michiel Boersma (follyballer)

**Michiel Boersma** (Amsterdam, 28 novimber 1975) is in Nederlânske strânfollybalspiler. Boersma wennet tsjintwurdich yn Amsterdam. Hy hat ûnder oare in lyts skoftke in follybalduo foarme mei Emiel Boersma

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Johannes Stoter

**Johannes Stoter** (Hoogeveen, 20 maart 1728 - Balk, 26 april 1771) wie in teolooch en predikant. Stoter stie fan 1752 oant 1771 as predikant yn Balk. Hy wie troud mei Petronella Schouten, hja hiene wierskynlik gjin bern.

Johannes Stoter waard 15 oktober 1752 as predikant befestige yn Balk. Hy kaam fan Westernieland yn it noarden fan  Grinslân dêr't er as kandidaat waarnaam hie. Earst op 5 augustus 1753 kaam syn frou Petronella mei attestaasje oer út Amsterdam. Faaks wiene hja koart foartyd troud. Stoter koe wierskynlik goed preekje, want syn preken waarden útjûn. Yn 1762 liet er by Brouwer yn Frjentsjer in brosjuere printsje: *God en Christus verheerlijkt in de ontferminge over de ellendige des volks* (nochris útjûn yn 1840 troch O.L. Schüdkamp)'. Stoter hat frijwat ynfloed hân yn de Súdwesthoeke fan Fryslân dy't ek nei syn dea noch lang trochgie.

Stoter wie in man dy't sei wat er tocht, hie faak skeel mei dizze en jinge, ferdigene selsmoard, wie in frouljushater, mar faaks waard er wol wurdearre troch in part fan syn gemeente, om't er oanbliuwe mocht.

Stoter stoar mei 44 jier en waard yn de tsjerke te Harich beïerdige. Syn frou gie 17 maart 1772 werom nei Amsterdam.
Rob Bontje

**Johannes Cornelius ('Rob') Bontje** (Grevenbicht, 12 maaie 1981) is in Nederlânsk follybalspiler. Bontje 
wennet tsjintwurdich yn Geleen. Hy die foar Nederlân mei oan de Olympyske Spullen fan 2004 yn Atene, dêr't er mei syn ploech as njoggende einige yn it einklassemint. Op 1 oktober 2010 hat Bontje 229 wedstriden spile foar de Nederlânske ploech. Ek is er oanfierder fan de nasjonale ploech. 

Syn karriêre as professjoneel follyballer begûn yn Nederlân by SSS Barneveld, dêrnei spile er by Nesselande Rotterdam. Dêrnei gie er nei Itaalje, dêr't er foar ferskate Lega Volley A-teams útkaam.

Bontje waard yn it seizoen 2009-2009 yn de kompetysje fan Itaalje kroane ta bêste blokkearder, bêste middenoanfaller opslagger en de op ien nei bêste middenoanfaller. Tusken midden 2009 en midden 2011 spile er by Sisly Treviso. Yn maart 2011 hat Bontje, mei ûnder oare Robert Horstink, de Europeeske CEV Cup wûn. De earste wedstriid waard mei 3-2 ferlern yn Poalen by *Zaksa Kedzierzyn-Kozle*, yn eigen hûs waard wûn mei 3-1. Doe moast in saneamde 'golden set' in beslissing bringe. Dêryn wie *Treviso* mei 15-11 de sterkste, it beslissende punt waard makke troch middenoanfaller Bontje. Heal 2011 makke er de oerstap nei Poalen, hy sil spylje foar *Jastrzebski Wegiel*.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers

## Keppeling om utens
* Webside Rob Bontje
Ben Scheper

**Ben Scheper**, (Midlaren, Drinte) is foarsitter fan Jazzstichting Hothouse Redbad. 

De stichting Hothouse Redbad is oprjochte op 31 desimber 1975 troch in oantal muzikanten. Yn 1982 waard Scheper as foarsitter beneamd. Mei syn frou Greetje en in grutte groep frijwilligers hawwe se mear en minder bekende nasjonale en ynternasjonale jazzmusisy nei Ljouwert helle. 

Foar syn fertsjinsten as promotor fan de jazzmuzyk hy 2003 in keninklike ridderoarder en yn 2005 de Fryske Anjer fan it Prins Bernhard Kultuerfûns Fryslân.
Baamsum

**Baamsum** is in buorskip yn it noarden fan de provinsje Grinslân. Baamsum leit oan de dyk fan Woldendorp nei Termunten. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1990 hearde er by de gemeente Termunten, dêrnei oant 2021 by de gemeente Delfsyl en sûnt dy tiid by de gemeente Iemsdelta. 

De Oude Ae streamt by de buorskip lâns.

De namme komt yn de midsiuwen al foar as *Bompsum* en *Baemzen*. De betsjutting soe ôflaat wêze fan *heem/hiem*.

Justjes bewesten Baamsum lei oant de ein fan de 16e iuw it kleaster *Menterne*, ek wol it *Grizemuontsekleaster* neamd. It kleaster waard ein 13e iuw stifte troch muontsen fan it kleaster fan Aduard. Op it stee fan it kleaster stiet no in pleats mei de namme *Grijze Monnikenklooster*.
Frijsteat Folgeren

**Frijsteat Folgeren** is in Aldjiersploech út De Folgeren: in buorskip fan sa'n 125 huzen dat no ûnder Drachten falt.

Al begjin 19e iuw fielden de Folgersters har net mei Drachten ferbûn. Yn de jierren tweintich fan de 20e iuw waard dêrom in soarte Jongereinferiening oprjochte. Op Aldjiersjûn fan 1962 op 1963 wie de jeugd opstannich oer in opleine fúzje fan de iisbaan op It Noard mei dy fan Súd plus de namme fan de nijbouwyk Boschwijk. Dêrmei soe de namme De Folgeren ferdwine en de Folgersters fielden harren gjin 'bosknegers'. It makke dat in groep jongelju de Frijsteat Folgeren útrôp op 1 jannewaris 1964. De statuten fan de Frijsteat en it logo fan twa rêchlings tekene letters F fan 'Folgeren Foarút" (mar ek fan Frijsteat Folgeren). Oan de beammen waarden Folgeren Frijsteatflaggen hongen. It súkses waard reden om it tenei in ferfolch te jaan, meast by kafee Vreewijk. Der kaam ek in Folgerster folksliet. Yn 2011 mislearre foar it earst yn 48 jier in stunt. Doe't der wurke waard om it provinsjewapen fan it provinsjehûs te heljen waarden de Folgersters trappearre troch de plysje.

## Stunts (kar-út)

* 2024-2025 - It brûnzen byld 'Mem dy't har bern swimmen leart'. De Frijsteat Folgeren hopet dat de entree fan it nije swimbad fan Drachten net tefolle omheech gean sil.  
* 2020-2021 - Gjin stunt fanwegen de koroanakrisis
* 2017-2018 - Sabeare keatlingbotsing, om te wizen op de gefaren fan it app'en ûnder it autoriden. 
* 2016-2017 - Mei twa seis meter hege molkbussen, in keunstobjekt út Wouw (Noard-Brabân), waard omtinken frege foar de krisis yn de molkfeehâlderij
* 2011-2012 - provinsjewapen fuorthelje mislearre
* 2010-2011 - Superbus fan Wubbo Ockels
* 2009-2010 - Kombuorden Drachtsterfean en Smallingerveen tsjin gemeentlike weryndieling
* 2007 - "It byld fan in swimmende walfisk" fan Anne Woudwijk wurdt by de pier fan Holwert wei ûntfierd nei De Folgeren.
* 1988-1989 - Starfighter
* 1986-1987 - betinking ein fan de trambaan
* 1985-1986 - ferpleatsen Drachtster Kei
* 1980-1981 - kafee Vreewijk wurdt útroppen ta keninklik ûnderkommen
* 1976-1977 - boartoer Folgerster Ierdoalje Maatskippij
* 1974-1975 - oprjochting Folgerster Nasjonale Partij tsjin de lokale polityk
* 1973-1974 - sammeljen weinen en fytsen by de oaljekrisis
* 1972-1973 - 120 brievebussen út de doarpen as krityk op de PTT
* 1964 - 1965 - Drachten wurdt ta ûnderûntwikkele gebiet ferklearre (ferkearsljochten, rioelwetter)
Lockington

**Lockington** is in doarp yn Leicestershire, tichtby de grins mei Derbyshire.

Hoewol't it doarp sels gin treinstasjon hat, hat East Midlands Parkway yn 2008 ien iepene yn Ratcliffe-on-Soar wat in ferbining mei de Midland Main Line betsjut.

De bûtenpleats Lockington Hall wie it thús fan in tûke fan de famylje Curzon. Yn 1904 wie Henry Curzon fan Lockington Hall *High Sheriff of Derbyshire*.

Yn 1994 waard dêr in heap foarwurpen út de Brûnstiid ûntdutsen. De fynst bestie út potskerven yn de  yn de Beakerstyl, in koperlegearing dolk en twa mei goud beleine earmbannen. Dizze 4000 jier âlde fynsten binne no te sjen yn it British Museum.
De Hûnekop

**De Hûnekop** is in Fryske muzykband. Harren muzykstyl wurdt arbeidersrock as ek rûchhouwersmuzyk neamd.

## Bandleden
De band hat fjouwer leden, te witten:
*Emiel Stoffers (sjonger, gitaar)
*Bart Scheffers (drums)
*Rik Alsma (kontrabas)
*Jeroen Seinstra (elektrysk gitaar)

## Skiednis
Yn 2008 en 2009 die Emiel Stoffers by syn reis troch Austraalje ynspiraasje op mei muzyk fan Hank Williams en Johnny Cash. Nei syn weromkommen yn Fryslân waard mei Rik Alsma en Bart Scheffers de band De Hûnekop noch yn 2009 oprjochte. It earste gruttere muzykbarren dêr't de band oan meidie wie yn 2009 by it Freeze Festival yn Ljouwert.

Yn desimber 2010 wûn De Hûnekop de Fryslân Pop Talent Award. Nei de poppriis yn Ljouwert waard de band stadichoan bekender. Op 25 april 2011 spile De Hûnekop foar it earst op Aaipop. Yn de maitiid/simmer fan 2011 wurke de band mei oan it 'Fryske Cash Projekt', mei nûmers fan Johnny Cash yn it Frysk. De CD-presintaasje fan de Fryske Cash wie 9 july 2011 yn Snits. De twadde folslein eigen CD, *Wanklanken fan 'e wurkflier*, waard op 16 july 2011 presintearre op harren eigen Hûnekopfestival yn Burgum. 

By it 2e Hûnekopfestival op 20 oktober 2012 waard de tredde CD fan De Hûnekop presintearre mei de titel *Psalms foar de Rûchhouwer*. As promoasje foar it festival hie de band twa dagen lang syn eigen radiostasjon mei de namme Hûnekop FM yn 'e ether. Yn 2013 joech de band mear as 50 optredens. Op 12 oktober 2013 waard it tredde Hûnekopfestival yn it WTC Expo holden. It Hûnekopfestivel mei de band Strawelte hie sa'n 1.500 besikers en wie fuort ek it grutste konsert fan dat jier. 

Yn maart 2014 ferskynde in dûbel-cd mei as namme "Fiif Jier Smoar". It is in sammel-album wurden mei de meast populêre nûmers fan de Hûnekop en is útbrocht mei it nije fêste bandlid Jeroen Seinstra (elektrysk gitaar). Mei it útbringen fan "Fiif Jier Smoar" sette ek de "Fryslan Toer 2014" útein. Dêrneist begûn de band yn 2014 ek mei in rige konserten bûten de provinsje Fryslân.

## Diskografy
**Albums**
*It raast oan de protters (2010)
*Wanklanken fan 'e wurkflier (july 2011)
*Psalms foar de Rûchhouwer (oktober 2012)
*Fiif Jier Smoar (maart 2014)
*De Klompetreen (2016)
*Monsterachtich (2019)
*Sa geef as kryt (2024) 

;Gearwurkingsprojekten
*Fryske Cash mei it nûmer *Drugsrotsoai* en it nûmer *Marwei blues* (july 2011)

## Keppeling om utens
* Hiemside fan De Hûnekop
* De Hûnekop by Myspace
De Nachtdravers

**De Nachtdravers** is in Aldjiersploech fan Donkerbroek.

De ploech is yn 1968 oprjochte mei as doel it fandalisme by Ald- en Nij tsjin te gean. It is  sûnttiids útgroeid ta in feriening dy't him ynset foar it doarp. Yn 2010 is ek in simmerfeest organisearre yn de foarm fan in seiskamp. Elk jier wurdt in jefte oan it doarp jûn, de âlderein en de siken krije elk jier in presintsje of in roas. Op Aldjiersdei wurdt in bernemiddei opsetten en jouwe De Nachtdravers nei de jierwikseling in sjo op de brêge. Nijjiersdei wurdt ôfsluten mei in doarpsfeest.
Doezumer Aldjiersploech

**Doezumer Oudejaars Ploeg**, ôfkoarte as **DOP** is in Aldjiersploech dy't alle jierren in stunt úthellet yn Doezum en omkriten. Op Nijjiersnacht is der meast in grut fjoerwurk. Se sykje wat aktueels om dêr op ludike wize wat mei te dwaan. Faak is it doarp der by de aksjes belutsen 
## Stunts
* 2022-2023: 7 betonnen koppen ferhurde fan it gemeentehôf Noardhorn
* 2021-2022: in ja-man stellen
* 2020-2021: steat boskbou ôfdieling keet stellen
* 2019-2020: Roer fan Drachtster skûtsje komt yn Doezum foar.
* 2018-2019: Doezum ûntlêst De Peen.
* 2017-2018: Meie wy nea ferjitte!
* 2016-2017: DOrPshuus
* 2015-2016: It Doezumer Untwikkelingsplan 
* 2014-2015: Social Media & Privacy
* 2013-2014: Ierdbeving yn Doezum!
* 2012-2013: De Wildervanker hynstetram stellen.
* 2010-2011: gjin stunt fanwege ferstjerren fan twa jongelju troch koalmonokside
* 2009-2010: feroarjen projektboerd de Blauwe Stêd yn Groene Weide. 
* 2008-2009: oanlis natoeriisbaan omt buordoarp Gruttegast in djoere keunststofiisbaan oanlein hie 
* 2007-2008: brêge ôfsetten omdat der in blauwe auto "trochsakke" wie 
* 2006-2007: logo "GOED 2007" mei DOP-logo op de ramen + nije paadwizerpealtsjes wromsetten
* 2005-2006: stânbyld dominino-mosk en krystbeam op doarpsplein 
* 2004-2005: Dokters Opleidings Post as nije namme foar it AZGrins 
* 2004: flesse-aksje foar Aazje
* 2003-2004: nammeboerdsje DOP-wannelpaad
* 2003: Fersierde weinen
* 2002-2003: nijbou Doezum-earste fleanende auto
D'Olde Togers

**d'Olde togers** is de âldjiersploech fan Easterstreek by Noardwâlde. 

It karbydsjitten is de opmaat foar de aktiviteiten. Om healwei ienen Aldjiersnacht is de útbarsting fan de yn de buorren. Der wurde dan ek ferskate presintsjes útdield. Sa kamen yn 2008-2009 "De Toppers" lâns om prizen oan persoanen, ynstellings of ferienings te jaan op besite yn it doarp.

## Keppeling om utens
* Webstee fan d'Olde Togers
Gerardus Schade

**Gerardus Schade** (Gouda, 15 oktober 1619 - Delft, 20 maart 1679) wie in jezuïte pater.

Pater Gerardus Schade wie de earste pryster nei de reformaasje fan de RK-tsjerke te Hodenpijl (Súd-Hollân). Teffens wie er misjonaris op It Amelân fan 1651 oant 1662. 

Schade stie oan op it stjoeren fan in ôffurdiging nei Oliver Cromwell (1652) yn de Twadde Ingelske Oarloch. It Amelân hie doe in aparte posysje yn Fryslân en de Republyk en besocht neutraal te bliuwen. Yn 1654 giene Liemme Piters en Durk Douwes nei Londen en hiene súkses.