open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Teniers de Jongere

**David Teniers de Jongere** (Antwerpen, 15 desimber 1610 - Brussel, 25 april 1690) wie in 17de-iuwsk Flaamsk barok-keunstskilder.

Teniers waard beynfloede troch Adriaen Brouwer. Hy wie tige produktyf: der binne hûnderten skilderijen fan him bekend. Hy skildere tal fan sjênres, mar pykte der út yn it skilderjen fan tafrelen fan it boerelibben.

## Ferneamde skilderijen fan Teniers

David_Teniers_(II)_-_Flemish_Kermess_-_WGA22088.jpg|David Teniers II. *Vlaamse Kermis*. 1652. Brussel
David Teniers d. J. 008.jpg|*[[Leopold Willem fan Eastenryk|Aartshartoch Leopold Wilhelm yn syn Galery yn Brussel]]*


## Keppelings om utens
* ''WebGallery of Art''
Skanomodu (stúdzjeferiening)

**Skanomodu** is de eardere stúdzjeferiening dy't ferbûn wie oan de stúdzje Fryske Taal en Kultuer (ek wol it *Frysk Ynstitút*) oan de Ryksuniversiteit Grins. De stúdzjeferiening waard stifte op 1 juny 2007 en opheft op 1 jannewaris 2015. Sûnt it akademysk jier 2013-2014 waard de stúdzje Frysk fuortset as de bacheloroplieding "Minorities and Multilingualism". Foar dy oplieding is der in nije stúdzjeferiening: Multi. 

De stúdzjeferiening hold sa no en dan gearkomsten en organisearre útstapkes foar de leden. De feriening joech oant 2015 fjouwer kear jiers it ferieningsblêd Skanoskrift út.

## Namme
De namme fan de stúdzjeferiening komt fan de Skanomodu-munt. In Fryske munt dy't yn Ingelân fûn is.

Skanomodu is Aldfrysk foar *skjinne moed*.

## Opheffing
Yn de lêste jierren fan syn bestean krige de feriening hieltyd minder leden en naam de belangstelling foar de aktiviteiten ôf. Dêrom besleat it lêste bestjoer om de feriening op te heffen. Dêr foar yn 't plak kaam in nije stifting: Stifting Skanomodu. Dy stifting jout in nij Y-skrift (ynternettydskrift) út, mei deselde namme: Skanomodu. Dat Y-skrift gie maart 2015 online en is in nij poadium foar de Fryske kultuer. It rjochet him yn it bysûnder op de jongere generaasjes Friezen.
Skanomodu

**Skanomodu** hat mear as ien betsjutting:

*Skanomodu (munt): In âlde Fryske munt dy't yn Ingelân fûn is.
*Skanomodu (stúdzjeferiening): De eardere stúdzjeferiening fan de stúdzje Fryske Taal en Kultuer oan de Ryksuniversiteit Grins.
*Skanomodu (stifting): Stifting Skanomodu.
*Skanomodu (Y-skrift): Y-skrift (ynternettydskrift), útjûn troch Stifting Skanomodu.
Skanomodu (tekst)

**Skanomodu** is nei alle gedachten it âldste Fryske wurd dat op skrift bekend is. It wurd is yn runen oerlevere op in munt dy't yn it tiidrek 575–610 slein is. 

It is net bekend wa't de munt fûn hat en wêr't de munt krekt weikomt. De munt leit no yn it Britsk Museum mar lei dêrfoar yn Hannover. It Keninkryk Hannover wie yn de jierren 1714 en 1837 mei it Britsk Keningshûs ferbûn yn in personele uny. Nei alle wierskyn is de munt yn dy tiid nei Grut-Brittanje oerbrocht.

De rune-ynskripsje op de munt sjocht der sa út:

:ᛋ&nbsp;ᛣ&nbsp;ᚨ&nbsp;ᚾ&nbsp;ᛟ&nbsp;ᛗ&nbsp;ᛟ&nbsp;ᛞ&nbsp;ᚢ

Transkripsje nei it Latynske alfabet: 

:skanomodu

Yn it Nijfrysk betsjut skanomodu 'skjinne moed'.

It wurd is yn rune-skrift skreaun en hat eigenskippen dy't karakteristyk binne foar de Anglofryske runen. It runeteken ᛣ komt yn oare runeskriften as de Anglofryske net foar. Om't de âldste spoaren fan de munt ferwize nei Hannover kin ferûndersteld wurde dat de munt yn it Fryske taalgebiet slein wêze moat en net op de Britske eilannen. 

Skanomodu wie ek de namme fan de eardere stúdzjeferiening fan de oplieding Fryske taal en kultuer oan de Ryksuniversiteit Grins.
Sutton Hoo

**Sutton Hoo** by Woodbridge yn Suffolk, Ingelân, is it plak dêr't twa Angel-Saksyske begraafplakken út de 6e iuw en iere 7e iuw bleatlein binne yn 1939. Op ien dêrfan waard in noch net fersteurd skipsgrêf fûn mei in soad artefakten dy't fan grut keunsthystoarysk en archeologysk belang west hawwe.

De grêven binne dy fan de Angelsaksyske elite út dy tiid. De fynsten litte lânseigen, ierske, skandinavyske en merovinske ynfloeden sjen. De hearsker dy't yn it 27 m lange skip (langskip) begroeven is soe, neffens guon ûndersikers, kening Raedwald fan East Anglia(616-627) wêze kinne; bewiisd kin it net wurde op dit stuit. Readwald hat in wichtige rol spile yn it ûnder kristlike hearskippij bringen fan Ingelân. (Histoaryske boarne: Bedas *[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum]]*.) 

In grut part fan it grêffjild is net fersteurd oant no ta (2009), mar wurdt bewarre foar archeologen yn de takomst, dy't dan brûkme meitsje kinne fan de modernste wittenskiplike metoades.

## Winaam
Rupert Bruce-Mitford, ien fan de archeologen dy't foar it Britsk Museum ûndersyk die oan de fynsten, hat doetiids wol tocht dat de Grutte fibula fan Winaam troch deselde edelsmid makke west hawwe kind, as guon fan de sieraden út Sutton Hoo. Letter miende er dat dy fan Winaam jonger wie, mar dat it in learling fan de smid fan Sutton Hoo west wêze koe of dat it in let wurk fan de earste west hat.


Ofbyld:Sutton Hoo helmet 2016.png|*Seremoanjele helm, Sutton Hoo*.  
Ofbyld:2008-05-17-SuttonHoo.jpg|*Rekonstruksje fan in helm, Sutton Hoo ([[Britsk Museum]]*).
Ofbyld:Sutton.Hoo.Shield.Minophis.jpg|*Sutton Hoo, skild (Rekonstruksje)*
Ofbyld:Sutton.Hoo.ShoulderClasp.RobRoy.jpg|*Sutton Hoo, skouderkappen (Britsk Museum)* 
Ofbyld:2008-05-17-SuttonHoo Burial.jpg|*Rekonstruksje fan de grêfkeamer*
Gerard Vissering

**Gerard Vissering** (Leien, 1 maart 1865 - Bloemendaal, 19 desimber 1937) wie presidint fan de Nederlandsche Bank fan 1912 - 1931. 

Yn de perioade fan 1919 oant 1937 wie hy lid en ûnderfoarsitter fan de Suderseeried. Boppedat wie hy foarsitter fan de Steatskommisje oangeande it bestudearjen fan de útjefte fan de Suderseegrûnen. Hy wie de opfolger fan N.P. van den Berg en waard sels opfolge troch L.J.A. Trip.

Gerard Vissering wie in soan fan minister fan Finânsjes Simon Vissering (1818-1888) en Grietje Corver (1825-1898).

## Keppeling om utens
*Vissering, Gerard (1865-1937) (www.inghist.nl)
Klaas Jaspers van den Akker

**Klaas Jaspers van den Akker** (Wier, 1 maart 1864 – Berltsum, 22 oktober 1943) wie in bouboer fan Berltsum. Hy wie in soan fan Jasper Leenderts van den Akker (1827–1896) en Grietje Klazes Schat (1831–1905).

Van den Akker wie lang haadbestjoerslid fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Hy wurdt beskôge as in pionier fan it lânbouhúshâldûnderwiis yn Fryslân. Hy wie auteur fan it twadielige *Van de Mond der oude Middelzee* út 1934 en 1940. De boekenrige is ferskate kearen werprinte en stiet bekend as in standertwurk oer it âlde boerelibben yn Fryslân.

Yn 1937 waard hy beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Hy stoar op 22 oktober 1943 yn 'e âldens fan 79 jier en waard op 27 oktober begroeven yn syn berteplak.
Fjellingen

**Fjellingen** (ek wol: *fjelgen* of *felgen* ) binne frij heech lizzende stikken boulân, bûten de terpen. Yn Fryslân lizze se meast yn East- en West-Dongeradiel; it binne dêre ynverzjewâlen fan âlde slinken. Fjellingen kinne fergelike wurde mei iesten en geasten yn oare dielen fan Fryslân.
Geast (betsjuttingsside)

"**Geast**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* geast, in net-lichaamlike entiteit
* geast (sân), in heger lizzende sânige grûn
Geast (sân)

**Geast** (ek:*gaast*) is in stik hege sânige grûn. It komdoarp Gaast, súd fan Makkum yn Súdwest-Fryslân krige dêrtroch syn namme. Yn oare dielen fan Fryslân wurde se ek wol Fjellingen of iesten neamd.

## Sjoch ek
* Gaast (toponym)
* Deksânrêch
Akte Frysk MU

De **Akte Frysk Middelber Underwiis** is ynsteld troch de Fryske Akademy en jildt sûnt 1955 as in ryksakte. It program en de eksameneasken binne fêststeld by Keninklik Beslút 542 fan 8 desimber 1955. 

De easken foar it krijen fan dizze akte en de hjiroan keppele foegen rinne lykop mei dy foar oare moderne talen. De Akte A omfettet hjoeddeiske taal en literatuer. De B-Akte freget kennis fan it Goatysk en Latyn en stúdzje fan de histoaryske taal- en letterkunde. Ta de aktebesitters hearre ek minsken fan bûten it ûnderwiis.
De oplieding bart troch de Noardlike Leargongen fan de Fryske Akademy.
Wytsingeskip

**Wytsingeskip** of **langskip** is de sammelnamme foar skippen dy't brûkt waarden yn it tiidrek fan de Wytsingen (793–1066) yn Noard-Jeropa. Sy hiene faak in drakekop of in oar rûn foarme objekt as boechbyld. 

Wytsingeskippen wiene bekend om't se rivieren en ûndjipten befarre koene, dêr't oare skippen te djip foar leine. Fierders wiene sy tige seefêst sadat der bygelyks de Noard-Atlantyske Oseaan mei befearn wurde koe. Se fearen der mei fan de Baltyske See oant Yslân, Grienlân, Newfoundland, de Middellânske See, en Afrika ta. Ek Ruslân waard sa oer de rivieren trochkrúst nei de Swarte See en Konstantinopel.

Der wurdt ûnderskied makke by Wytsingeskippen tusken it "langskip", de "knarr" en de "karve". Oare benammingen foar in langskip binne "drak(k)ar" en "snek".

## Bekende Wytsingeskippen
Der binne Wytsingeskippen weromfûn yn skipsgrêven, as skipswrakken en as sonkene skippen op de seeboaiem. De bekendste archeologyske fynsten binne it tusken 1867 en 1904 yn Noarwegen, yn skipsgrêven ûntdutsen Gokstadskip, Osebergskip en Tuneskip. 

De Wytsingen wienen tige grutsk op harren skippen. De skippen hienen nammen en waarden as in libbend wêzen behannele.

Bekend binne ek de fiif Skuldelevskippen, dy't om 1960 hinne op de boaiem fan it Roskildefjord weromfûn waarden by Skuldelev yn Denemark. De fynsten hawwe ta goede rekonstruksjes laat.

## Ofbylden

Ofbyld:Gokstadskipet1.jpg|*[[Gokstadskip]]*, foaroansjoch
Ofbyld:Gokstad-ship-model.jpg|*Gokstadskip*, skaalmodel
Ofbyld:Vikingshipkils.jpg|*[[Osebergskip]]*, foaroansjoch
Ofbyld:Exhibition in Viking Ship Museum, Oslo 01.jpg|*Osebergskip*, stjûne

Ofbyld:Skuldelev II.jpg|*Skuldelev 2*
Ofbyld:Skuldelev III.jpg|*Skuldelev 3*
Ofbyld:Skuldelev V.jpg|*Skuldelev 5*
Ofbyld:Vikingeskibsmuseet 18.jpg|Detail *Skuldelevskippen*
Ofbyld:Nachbau Wikingerschiff Roskilde.jpg|Rekonstruksje fan in *Skuldelevskip*
Ofbyld:Vikingeskibsmuseet 3.jpg|Rekonstruksje fan in *Skuldelevskip*, stjûne
Ofbyld:Viking ship museum Roskilde Denmark 201172962.jpg|*Ferskate neiboude Wytsingeskippen yn Roskilde*


## Keppelings om utens
* Kies hjirnei Wytsingemuseum Haithabu (Dútslân)
*Neiboude Wytsingeskippen yn it museum fan Roskilde (Denemark)
Fryske Akte

De **Fryske Akte** is in diploma foar lesjouwers yn it Frysk oan legere skoallen/basisskoallen en Folk- en Gealeargongen. Tusken 1915 - 1924 útrikt oan 20 persoanen troch de Underwiiskommisje fan it Selskip foar Fryske Tael en Skriftekennisse. Tusken 1925 en 1956 troch de Algemiene Fryske Underrjocht Kommisje (Afûk) útrikt oan 531 slaggen. As konsekwinsje  fan de Wet Cals is it eksamen dêrnei regele by Keninklik Beslút fan 10 septimber 1955, Steatsblêd  413.

It taheakke eksamenprogramma omfet skriftlik: oersettings Frysk-Nederlânsk en Nederlânsk-Frysk, opstel en diktee. Mûnling: Lêzen en Taaleigen, Spraakkeunst, Fryske letterkunde nei 1800 en didaktyk., It earste eksamen wie yn 1957. Besit fan de Underwiisakte is ferplicht.

De Afûk bliuwt foar syn lesjouwers oan de Folk en Gealeargongen (dus ek net-ûnderwizers) akte-eksamens ôfnimmen. It eksamenprogramma is sa goed as itselde as dat fan de Ryksakte. Wa't foar 1957 de Afûk-akte helle hat, krijt itselde foech as besitters fan de ryksakte. De Afûk bliuwt de opliedingskursussen fersoargjen.

Kweekskoallelearlingen fan de tredde en fjirde klasse kinne as karfak in oplieding foar de Fryske Akte folgje. It Ynstitút Fryslân jout in skriftlike leargong.
Stokfisk

**Stokfisk** is de namme foar drûge fisk. Stokfisk is meast fan kabeljau, mar ek wol fan, skylfisk, leng en hjerring makke. Troch it drûgjen is de fisk lange te bewarjen. At men de fisk goed koel en drûch hâld, kin de hâldberens wol in jier berinne.

## Histoarje
Stokfisk komt tsjintwurdich fral út Noarwegen, mar wie al by de Wytsingen bekend. Ein 9e iuw wie der al in bloeiende hannel yn stokfisk, sa as beskreaun is yn it ferslach fan Ottar oan kening Alfred de Grutte fan Wesseks. It goedhâlden fan fiedsel op lange seereizen wie doetiids in hiele toer, dat stokfisk wie poulêr by de Wytsingen en waard ek rillegau oernaam troch seefarders fan oare folken, mei om't it sâltsjen fan fleis en fisk foar 1600 in djoerabele saak wie. Op Nederlânske skippen wie stokfisk oant 1900 ek in fêst part fan it menú.

Stokfisk wie it earste eksportprodukt fan Noarwegen en wurdt noch hieltyd útfierd troch dat lân. Stokfisk wie ek tige wichtich foar de ekonomyen fan Britsk Noard Amerika (fral foar de fiskerijhavens fan Newfoundland, Nij Ingelân, Nova Scotia). Drûge kabbeljau hat iuwenlang de Yslanders troch de tiid holpen en wie dêr suver lykweardich oan bôle.

Foar 1940 waard yn Nederlân aktyf reklame makke foar stokfisk troch it *propagandabureau voor stokvisch*. Ien fan de biedwurden wie: *"Wij weten dat er veel menschen zijn die denken dat zij niet van stokvisch houden, omdat het zoo ruikt, maar stokvisch ruikt niet erger dan bijvoorbeeld artikelen als kool en bakvisch en van deze artikelen houdt u wel."* Stokfisk wie goedkeap yn dy tiid en wie goed iten foar earme lju.

Stokfisk wie winteriten yn hiel Jeropa. Anno 2009 is stokfisk djoer wurden ûnder oaren troch de tebekrinnende kabbeljaustân. Yn Skandinaavje en Dútslân is stokfisk noch hieltyd bekend iten; it wurdt fral om de Kryst hinne iten. Stokfisk wurdt ek iten yn lannen om de Middellânske See, yn Afrika en ek yn de Antiljaanske keuken wurdt stokfisk tamakke. Dêr hjit it *bakkeljauw*. Yn it Noarske plakje Å wie eartiids in bloeiende stokfiskferwurkjende-yndustry, no is dêr it Lofoten Stokfiskmuseum (*[[Noarsk]]: Lofoten Tørrfiskmuseum*).

## Ut de Fryske Petiele
:1 kg weakke stokfisk of
:400 gr drûge stokfisk
:10 gr sâlt
*Stokfisk is winteriten. Drûge stokfisk moat ljocht fan kleur wêze en stevich oanfiele en net tranich rûke. De drûge stokfisk weakket men sa'n twa oant trije dagen. It wetter moat men in pear kear ferfarskje. Fel derôf en bonkjes derút helje. Selsweakke stokfisk fiif kertier en kochte trije kertier posjearje, tsjin de soad oan gear wurde litte. Lis de fisk op in foarferwaarme panne en presintearje der seane ierappels of rys by, sipelsjes, yn bûter brún bakt en mosterdstip*.

## Keppelings om utens
* www.stokvisonline.nl/, ynfierbedriuw foar stokfisk
* www.anthonisen.com/Stockfish.htm, eksportbedriuw foar stokfisk (ingelsk)
Johannes Althusius

**Johannes Althusius**, in latinisearre foarm fan *Johannes Althaus*, (Diedenshausen, 1557 - Emden, 12 augustus 1638) wie in rjochtsfilosoof. 

Sûnt 1604 wie er stedssyndikus yn Emden. Althusius betanke foar professoraten yn Leien en Universiteit fan Frjentsjer. Yn de striid tusken lânhearen spile hy in grutte rol. As kalvinist fersette hy him tsjin gesachsmisbrûk en machtsmisbrûk fan de foarsten. Hy wie in ferdigener fan de Fryske Frijheid dy't it libben yn de Republyk mei oandacht folge.

## Keppelings om utens
*''The Politics of Johannes Althusius'', oerset yn it Ingelsk troch Frederick S. Carney (Boston, 1964) fan Johannes Althusius' *Politica Methodice Digesta, atque exemplis sacris et profanis illustrata.* (tredde printinge; Herborn, 1614)
*  Bibliografy fan Althusius
* ''De natuurlijke socio-politieke orde volgens Johannes Althusius'' In útlis oer Althusius.
* Stichting Johannes Althusius Oer de  politike Stichting Johannes Althusius (1954-1983)
It Ambyld

**It Ambyld** wie it meidielingeblêd fan it Frysk Boun om Utens. It wie bedoeld foar it kader fan it bûn en ferskynde fan 1954 - 1973.
Singel

In **singel** is in âlde namme foar in paad mei beammen. Om guon Fryske pleatsen lei earder in dûbele grêft mei dêrtusken twa rigen beammen mei in fuotpaad der tuskenyn. Tegearre foarme it de singel, dy't ek wol singelhout neamd waard. 

In singel is ek in wei nei beammen in pleats ta. Yn De Wâlden wurde boskpaden en sânige fuotpaden ek wol singels neamd.
Hûnegat

In **hûnegat** is yn doarpen in romte ûnder de tsjerketoer, yn stêden in romte ûnder it riedhûs. Sûplappen en ûndogenske bern, eartiids ek losrinnende hûnen, waarden hjiryn opsletten. Der sit noch in hûnegat ûnder de tsjerketuorren fan Eanjum, Bitgum, Burgum, Minnertsgea en Wurdum.

## Sjoch ek
* Finzenis
Tsjalling Minne Watze van Asbeck

**Tsjalling Minne Watze baron van Asbeck** (Ljouwert, 16 jannewaris 1795 - 24 febrewaris 1855) stie yn tsjinst fan de Frânsken en makke as luitenant by de kurassiers de fjildtocht nei Ruslân (1812) en ek de Tsiendeiske Fjildtocht. Wie teffens keamerhear yn bûtengewoane tsjinst fan kening Loadewyk Napoleon.

Hy bewenne yn 1836 Herema State yn It Hearrenfean mei syn frou Elbrich Bienema (1796-1866); sy hienen ien bern, Gerrit Ferdinand Baron Van Asbeck  (1820-1905). Letter ferhuzen se nei Feanwyk yn Aldskoat. Hy wie grytman fan Himmelumer Aldeferd tusken 1844 en 1853 en lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân.
Encyclopedie van Friesland

De ***Encyclopedie van Friesland*** is in Nederlânsktalige ensyklopedy oer de provinsje Fryslân út 1958. 

Neist in ensyklopedysk gedielte hat it in kompendiumgedielte oer ûnder oare it Frysk, it lânskip, skiednis, literatuer en kultuer. Haadredakteur wie: J.H. Brouwer. Hy waard bystien troch de redaksjerie: J.J. Kalma, W. Kok, M. Wiegersma. It boek is útjûn troch Elsevier út Amsterdam.

## Sjoch ek
* Encyclopedie van het hedendaagse Friesland
* Nieuwe Encyclopedie van Fryslân

## Keppelings om utens
* Encyclopedie van Friesland, digitaal (troch M.H.H. Engels, desimber 2012; trochsykber troch Ensie)
* Tresoar: Nieuwe Encyclopedie van Fryslân (edysje 2016)
Atta

In **Atta** (letterlik: *beëdige*) is in offisjele en fêste tsjûge by de Aldfryske rjochterlike proseduere. 

De atten waarden keazen troch de gemeente dêr't it gerjocht territoariaal foech hie. Se waarden nei harren oantal (12) en wol *tolva* neamd en joegen tsjûgenis by mearderheid fan stimmen. By spesjale ferbannen kamen bysûndere atten foar: *dyk-atten* en syl-atten. Yn de grevetiid (oant ± 1200) is de atta belêste mei de skou fan diken en silen. Neffens it jonge skouterjocht lei hy in ferklearring fan wanwurk oan in syl ôf. Letter hie er in taak by  de skou fan binnendiken fan Wymbritseradiel.

Yn de Saksyske tiid wurdt de atta ta doarpsrjochter, yn it earstoan troch de yngesetenen keazen, letter troch de grytman beneamd.
Skouterjocht

It **Skouterjocht** is in Westerlauwersk wetboek, dat benammen de taak fan de skelta regelet. It is yn twa foarmen (Ald Skouterjocht en Nij Skouterjocht) oerlevere yn de Alde printinge, *[[Jus Municipale Frisonum]]* en *[[Kodeks Unia]]*. It Alde Skouterjocht boppedat yn *[[Kodeks Roarda]]*.

De datearring fan it Alde Skouterjocht (Aldfrysk: *Skeltanriucht*) is in striidkwestje, mar wurdt ornaris om 1200 hinne steld, fan it jongere (mei de iepeningssin: *Fan da ielden enis dadslachtis*) wurdt sein dat it út de 13e iuw datearret. Jurjen Schuur en Paul Noomen wolle ha dat beide ûntstien binne yn de 14e iuw, doe't it bestjoer fan de Hollânske greven op 'e nij organisearre waard. Yn it Ald Skouterjocht skine twa oarspronklike aparte wetsboeken ta ien makke te wêzen.
Wilkere fan Utingeradiel

De **Wilkere fan Utingeradiel** is in willekeur (Aldfrysk: *wilker(e)* ) dy't yn 1450 opsteld is troch rjochters en folk fan Utingeradiel dy't  gearkamen yn Nes by Akkrum.  Neffens dizze willekeur hawwe de geastliken in oansjenlike macht yn wrâldske saken.
Gerrit van Asbeck

**Gerrit Ferdinand baron van Asbeck tot Berge en Münsterhausen** (Wurdum, 1764 - Ljouwert 1836) wie ritmaster yn it rezjimint Oranje-Fryslân tusken 1789 en 1795.

As katolyk troude er yn 1788 yn de herfoarme tsjerke mei Petronella Agatha van Plettenberg (1765-1843). Syn pakesizzers waarden allegear herfoarme.

Under de Bataafske Republyk wie hy amtleas. Hy wie kertierdrost fan Ljouwert en siet yn 1807 yn de Steatsried. Fan 1811-1816 wie Van Asbeck maire fan It Amelân.
As kommandant fan de nasjonale garde wied er belutsen by de befrijing fan Fryslân yn 1813. Under de Fryske eallju beneamd, lid fan de Provinsjale Steaten yn 1814. Yn 1815 wie hy lid fan de Earste Keamer
Ulbe Hiemstra

**Ulbe Hiemstra** (Arum, 15 febrewaris 1868 – Ljouwert, 16 augustus 1938) hat jierren foarsitter fan it Frysk Selskip Arum west, by it ferlitten fan Arum en it Selskip is hy ta earelid beneamd. Yn harren testamint hawwe Hiemstra en de frou it Frysk Selskip betocht. Yn Wytmarsum wurdt tradisjoneel de Ulbe Hiemstra Partij keatst.

Hy troude op 20 maaie 1893 met Trijntje Tiemstra (1869–1932), se binne tegearre begroeven yn Arum.
Arnold Cath

**Arnold Cath** (ek: *Cathius* of *Catsius* en fout stavere as Cathuis; Ljouwert, ? – ?, ?) wie in geastlike út in Ljouwerter aptekerslaach, waans efternamme weromgie op it hûs 'De Vergulde Kat' oan de Brol. Hy beskôge syn bertestêd as tsjerklik nimmenslân. De Jezuyt Arnold Cath gie yn de jierren 1612-1613 nei Grins. Yn Wytgaard is in strjitte nei him neamd. De famylje Cath is om 1800 hinne útstoarn.
Jo Meynen

**Johannes (Jo) Meynen** (Winsum, 13 april 1901 – Velp, 13 febrewaris 1980) wie in Nederlânsk politikus fan de Anti Revolúsjonêre Partij (ARP) en fersetsman. Hy brocht yn de Twadde Wrâldoarloch delstoarte alliearde piloaten yn feilichheid.

Meynen wie yn 1945 de ienige antirevolúsjonêr dy't lid fan it kabinet-Schermerhorn/Drees waard, mar die dat net as fertrsintwurdiger fan dy. As minister fan Oarloch wie hy ferantwurdlik foar de útstjoering fan Nederlânske militêren nei Nederlânsk Ynje. Hy makke karriêre by de Algemiene Keunstside Uny, dêr't er letter presidint-direkteur waard. De tige ynfloedrike
Meynen wie kommissaris by de Amrobank en de Nederlânske Bank.

Meynen wie in freon fan Prins Bernhard fan de Nederlannen, foarsitter fan in Bilderbergkonferinsje en ridder yn de garitative Oarder fan Sint-Johannes fan Jeruzalim. Meynen wie Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en Kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau
Duerswâld

**Duerswâld** is in earder doarp yn Opsterlân dat letter mei Weinterp it doarp Wynjewâld wurden is. De namme komt op âlde kaarten ek foar as *Dyoertswold*, *Duyrswold(e)*, *Duyrswold* en *Diverswold*. It krige syn namme troch in persoansnamme + -wâld. It wie in âld streekdoarp mei yn 1954 564 ynwenners, dêr't al gau in kom ûntstie dy't foar in part ûnder Weinterp foel. Yn Duerswâld stiet it âldste tsjerkje fan Opsterlân (út de 13e iuw) mei in Noardsk doarke.

De bosken oan de eastkant oan beide kanten fan de strjitwei nei Bakkefean binne sette litten troch de famylje Lycklama à Nijeholt dy't tusken 1850-1900 mei de oanlis begûn.

De âldste dinnestân, de Jan Annesbosk, is fan 1869. Op de bettere grûnen by it Alddjip binne kaphoutbosken oanlein en de 'ikehiemen' njonken de ta it besit hearrende pleatsen. It hiele terrein is sa'n 200 ha. bosk. Troch bebosking fan in diel fan de Duerswâlder Heide is dit letter grutter wurden.
Noardsk doarke

In **Noardsk doarke** is de tichtmitsele poarte fan ± 1,5 m hichte lykas dy wol mear yn de noardkant fan Fryske en Grinslanner tsjerken sitte. Oarspronkilik wie de doar iepen en wie it de tagong foar froulju, dy't oan de noardside sieten. Se giene troch in kâlde (yn it skaad lizzende) lytse doar nei binnen en giene nei lottering fan de preek it gebou troch in grutte, sinnebeskynde doar wer nei bûten. In psychologysk trúkje. De poarte is leech troch de opheging fan it tsjerkhôf. De doar hiet elk wol 'duvelsdoar' of 'noarmannepoarte'.

## Oerlevering
De oerlevering wol dat de doarkes troch de Wytsingen oanbrocht binne by harren besetting fan de streek. De bewenners waarden ferplichte om nei de tsjerketsjinst troch it doarke de tsjerke te ferlitten. Troch de lytse hichte moasten se sa in bûging nei it noarden meitsje, dus nei de Noarmannen ta. De slûchslimme tsjerkegongers ferlieten de tsjerke efterstfoarst en rjochten sa harren kont nei harren besetters. It earebetoan waard sadwaande in mislediging.
Artefakt (archeology)

In **artefakt** (Latyn: *arte factum* - 'keunstmjittich makke') is yn de archeology de beneaming foar elts ferpleatsber ding dat troch minsken makke, bewurke en/of brûkt is. (Bouwurken, sa as de piramide fan Cheops en de hunebêden yn Drinte, binne dus gjin artefakten.) Artefakten wurde meast by opgravings fûn. Inkelde foarbylden fan artefakten: in fjoerstiennen fûstbile, in terrakotta amfora, in brûnzen fibula, in barnstiennen kraal, kleanguod, in gouden munt, in bienen fiskheak, diggelguod, ensafuorthinne.

Somtiden wurdt der yn de archeology neier ûnderskied makke tusken fynsten dy't mei opsetsin makke of bewurke binne: *artefakten*, en *[[ekofakt]]en* of biofakten, de objekten dy't wol mei it minsklik libben te krijen hawwe, mar net troch minsken makke binne. Dan giet it om saken as natuerlike materialen (bygelyks nôtresten, bonken fan húsdieren (fee), stofmoal).
Stúdzje Fryske Taal en Kultuer

De **Stúdzje Fryske Taal en Kultuer**, ek wol it *Frysk Ynstitút*, is in stúdzjerjochting fan de Ryksuniversiteit Grins.

De eardere stúdzjeferiening fan de feriening hyt Skanomodu. Mei yngong fan it akademysk jier 2013-2014 waard de namme fan de oplieding offisjeel "Minorities and Multilingualism". De tsjintwurdige stúdzjeferiening draacht de namme Multi.

## Ynhâld
De stúdzje doarret trije jier en stiet yn it ramt fan de bestudearring fan de Fryske taal en kultuer, fan it heden en it ferline. Der wurdt ûnder oare omtinken jûn oan de posysje fan it Frysk as minderheidstaal yn Nederlân. Dêrneist kin der troch minoaren keazen wurde foar fierdere spesjalistyske rjochtingen, bygelyks de taalwittenskip, sjoernalistyk of skiednis. 

Inkele fakken dy't jûn wurde binne:
*Ynlieding yn de Frisistyk
*Skiednis fan Fryslân
*Skiednis fan de Fryske taal
*Skiednis fan de Fryske literatuer
*Frysk as minderheidstaal
*Aldfrysk

## Skiednis
Al oan de ein fan de 19e iuw waarden der kolleezjes Frysk jûn troch de heechlearaar Willem Lodewijk van Helten. Yn 1930 krige it fak Frysk in offisjele status op de universiteit. De earste lektor yn de Fryske taal- en letterkunde waard Pieter Sipma. Yn 1941 waard der in learstoel Fryske taal- en letterkunde ynsteld, dy't letter de kearn waard fan it Frysk Ynstitút. Yn it earstoan rjochte dit ynstitút him benammen op taal- en literatuer-histoaryske projekten, bygelyks Ald- en Middelfryske en literêr-histoaryske tekstútjeften, letter kamen dêr de taalteory, de literatuerteory en de sosiolinguïstiek by. Sûnt 1951 is it mooglik Frysk as haadfak te studearjen, mar pas mei yngong fan it stúdzjejier 2003-2004 is de stúdzje útwreide mei in eigen propedeuze. De Ryksuniversiteit Grins biedt de ienige postdoktorale learareoplieding Frysk yn Nederlân.

In bekend dosint en wittenskiplik ûndersiker oan de stúdzjerjochting is Pieter Breuker. Prof. dr. Goffe Jensma is hjoed de dei heechlearaar Fryske taal- en letterkunde oan it Frysk Ynstitút.

## Utjeften
De stúdzje Fryske Taal en Kultuer docht yn gearwurking mei it Frysk Ynstitút Ryksuniversiteit Grins sûnt 1952 de searje *Estrikken*. Hjiryn steane ûnder oare tekstútjeften en wittenskiplike stikken.

Dêrneist wurdt ek it blêd *Us Wurk* útjûn. In saneamde tydskrift foar Frisistyk. Hjiryn steane bydrages op it mêd fan de Fryske taal- en letterkunde. Us Wurk komt elts kwartaal út.

## Keppeling om utens
* Webstee fan de Stúdzje Fryske Taal en Kultuer.
Grêfhichte

In **grêfhichte**, **grêfheuvel** of **tumulus** (of *cairn*: folslein út stiennen oplutsen) is in hichte út de Aldheid dêr't deaden harren lêste rêstplak krigen. **Tumulus** is de Romeinske namme foar in grêfhichte, dy't oplutsen waard boppe it kremaasjegrêf fan in pommerant. Yn de twadde iuw nei Kristus waarden mear as 150 *tumuli* oprjochte by Romeinske heirbanen del, yn de Civitas Tungrorum.  In goed foarbyld dêrfan binne de *Drie Tommen* en de *tumuli* fan Tienen yn Flaamsk-Brabân, dy't by de opgraving fan 1894 wichtige keunstskatten oerjoegen.

Grêfhichten komme oaral yn de wrâld foar.

## Nederlân
Yn Nederlân binne hûnderten grêfhichten, de âldste binne likernôch 5000 jier lyn oanlein by Apeldoorn. Op de Feluwe en yn Drinte binne ek noch in protte grêfhichten út de brûnstiid te finen. Yn Nederlân stean *tumuli* op de list fan archeologyske monuminten. Se genietsje beskerming neffens de monumintewet.

In fan de grutste en heechste grêfhichten hjirre is de Swarte Berch (of Smousenberch) en dy leit yn de Nederlânske provinsje Noard-Brabân, oan de Groenstraat by it doarp Hoogeloon (gemeente Bladel). 

Yn it Limburgske Meerlo leit in tumulus út de lette brûnstiid it Pieterpaad bylâns. Dêr binne urnen mei oerbliuwsels fan teminsten 100 deaden fûn. De datearing dêrfan wie net goed te dwaan.

Yn Veldhoven binne in tal restaurearre tumuli te finen.

### Fryslân
It Mandefjild ûnder Bakkefean hat ek in pear grêfhichtes en net fier fan Doldersum binne ek in stikmannich.

Ofbyld:Grafheuvel tussen Borger en Drouwen.jpg|Grêfheuvel tusken Borger en Drouwen yn Drinte
Ofbyld:Drie Tommen.jpg|De *Drie Tommen* yn Tienen, Belgje
Ofbyld:Grafheuvel-Toterfout.jpg|Rekonstruksje fan in brûnstiidgrêf by Toterfout, gemeente Veldhoven, Noard-Brabân
Ofbyld:Trizna 1899.jpg|*Begraffenis fan [[Oleg fan Novgorod]]* yn in tumulus yn 912. Skildere troch Viktor Vasnetsov.


## Keppelings om utens
* Grêfhichteûndersyk ''Ancestral Mounds'', Universiteit Leien
Strjitten yn Wytmarsum

De **Strjitten yn [[Wytmarsum]]:**

## A
* *Ald Rij* -
* *Arumerwei* - de wei nei Arum

## B
* *Bewarskoallestrjitte* -

## D
* *De Boppe* - 
* *De Dôle* -
* *De Tunen* - 
* *De Vriesstrjitte* -
* *De Krite* -
* *De Muonts* - nei de mûnesoarte Muonts
* *De Stuit* -
* *De Spinnekop* -  De mûnesoarte Spinnekop
* *De Tsjasker* - De Tsjasker as mûnesoarte

## E
* *Eastein* -
* *Easterstrjitte* -
* *Easthimmerwei* - de wei nei Easthim

## F
* *Ferlingde Eastein* -

## G
* *Gysbert Japickswei* - nei de Fryske skriuwer Gysbert Japiks

## H
* *Haijehiem* -
* *Harkesyl* - Harkesyl
* *Hartekampsreed* -
* *Hemerterleane* - Hemert

## I
* *It Fliet* -
* *It Sân* -

## K
* *Kâldehústerdyk* -
* *Kamperwei* -
* *Keatsplein* -

## M
* *Marnedyk* -  nei it wetter De Marne
* *Mauritsstrjitte* -
* *Merkelân* -
* *Molewei* - 
* *Mûneplein* - 
* *Minne Simonsstrjitte*- Menno Simons

## N
* *Nesserleane* -

## P
* *Pim Mulierleane* - nei sportpionier Pim Mulier
* *Penjumerstrjitte* - strjitte rjochting Penjum

## R
* *Rypeinerleane* -

## S
* *Skoalplein* - 
* *Skoalstrjitte* - 

## T
* *Teade Zijlstrastrjitte* - Taede Zijlstra
* *Tsjerkelân* - 
* *Tsjerkeplein* -

## U
* *Ulbe Hiemstrastrjitte* - Ulbe Hiemstra

## V
* *Van Aylvawei* -
Strjitten yn Wynjewâld

De **Strjitten yn [[Wynjewâld]]:**

## A
* *Ald Duerswâld* - Hjir stienen fanâlds alle pleatsen fan it eardere Duerswâld. 

## B
* *Biskopsreed* - Hat nei alle gedachten te krijen mei de tocht fan de biskop fan Munster (*[[Bommen Bearend]]*) dy't yn 1672 opluts tsjin de stêd Grins ( Grinzer ûntset ein augustus). De biskop ferlear, Grins waard ûntset. De tocht fan de biskop gie oer de Biskopsreed.
* *Breeberchspaad* - wei nei Breeberchskâns ûnder Donkerbroek (ein 16e iuw ynkertiering fan soldaten) 
* *Bremerheide* - Bremerheide is in heideplant.
* *Bûtewei* - wei bûten de beboude kom.

## D
* *Dopheide* - Nederlânske namme foar skrobberheide.
* *Duerswâld* - nei it eardere doarp Duerswâld (Djurre as jongesnamme komt fan djoer=treflik + wâld, dus 'de bosk fan Djurre'.)

## F
* *Finne* - in finne is in stik greidlân

## G
* *Gentiaan* - de Gentiaan (*Gentiana*) as plantenamme

## H
* *Hagerank* - heideplant
* *Hege Heide* - Heechlizzende heidegrûn (flakby Weinterper Skar)

## J
* *Jan Hofswyk* - Jan Hof

## I
* *It Skjer* - it Skar as oandiel yn de mienskiplike greide. 

## K
* *Kompanjonsfeart* - Wei lâns de Opsterlânske Kompanjonsfeart (kompanjons binne sakefreonen dy't grutte stikken fean yn Opsterlân ûntginne lieten en dêrta in feart grave lieten)
* *Kraalheide* - kraalheide is in heidesoarte

## L
* *Lyts Grins* - nei it buorskip Lyts Grins. Yn de 17e iuw kamen in soad arbeiders út Grinslân en Drinte nei de feanen om It Hearrenfean.
* *Leidyk* - Dyk om it fean dy't it wetter fan hegere streken opkeare moat.
* *Loksleane* - Bakker Lok wenne eartiids oan dizze strjitte. 

## M
* *Master Geertswei* - nei fersetsstrider Albert Geerts
* *Merkebuorren* - eardere strjitte foar merk, no mei in soad winkels
* *Moskouwei* - nei buorskip Moskou dat foar Petersburch oer leit.
* *Mûneleane* - oan de leane stie earder in mûne

## N
* *Nije Heawei* - nije heawei nei de healannen.
* *Noormanstrjitte* - nei de pleatslike kommandant fan it ferset; is nei de oarloch siik út it konsintraasjekamp komd en dêrnei troch deselde sykte stoarn. 

## O
* *Opperbuorren* - nei it buorskip Opperbuorren, súd fan de haadstrjitte (Weinterp-Merkebuorren), útrinnend op de strjitte Opper Haudmare. 
* *Opperhaudmare* - *Haudmare* is in âld wurd foar de namme Opsterlân (Haudmare = haadstream, te witten Ald Djip of Keningsdjip)

## P
* *Petersburch* - nei it buorskip Petersburch, dat neamd wêze soe nei in Peter of Piter Blauw

## R
* *Russchenreed* - Oan dizze wei wenne earder in famylje Russchen.

## S
* *Stripe* - in stripe is in smel stik lân
* *Strûkheide* - namme fan in heideplant.

## T
* *Te Nijenhuiswei* - Klaas te Nijenhuis wie in fersetsstrider.
* *Tjalling Harkeswei* - Tjalling Harkes hat syn him ynsetten foar de oanlis fan dizze wei lâns de Opsterlânske Kompanjonsfeart
* *Tolleane* - Yn de buert fan dizze wei moat eartiids in tolhûs stien hawwe.
* *Tsjerkereed* - tagongswei nei de tsjerke

## W
* *Weinterp* - nei it eardere doarp Weinterp, in heger lizzend stik lân (terp).
* *Welfingstrjitte* - nei fersetsstrider Jan Welfing
* *Wolverlei* -
Museum Ald Soest

**Museum Ald Soest** sit yn in earder kleaster mei de namme "Huzinge Sint Jozef" oan de Steenhoffstrjitte yn Soest. De ynwijing fan "Huzinge St Jozef" wie op 15 septimber 1868.

Museum Ald Soest jout omtinken oan de kultuerskiednis fan Soest en Soesterberg. Der binne fêste eksposysjes ûnderbrocht as: 
* stylkeamer
* weinmakkerij
* tsjerklik libben yn Soest en Soesterberch
* âlde ambachten
* skoalklaske* 
* winkeltsje
* skoalplaten-printen fan Isings
* spreukehúske
Fierders binne der op beide ferdjippings foarwerpen en wikseljende eksposysjes hâlden mei in eigen tema.

Op ferskate panielen wurdt de skiednis fan beide plakke útlein. De fêste eksposysje wurdt ûndersteund troch in soad filmkes. 

## Keppeling om utens
* Webstek fan Museum Ald Soest
Piet Hein van Asperen

**Piet Hein van Asperen** (Harns, 8 febrewaris 1895 - Ljouwert, 5 novimber 1969) wie keunstskilder en reklametekener.  

Piet Hein is de soan fan keapman Gerlof van Asperen en Frouwkje de Groot. As bern tekent er op alle stikjes papier dy't er yn hannen krijt. Nei de ambachtsskoalle gie er nei de keunstniverheidsskoalle 'Quellinus' yn Amsterdam, Hy krijt dêr les fan û.o. J.B. Heukelom en C. Rol en wennet en wurket yn Harns, Amsterdam, Rotterdam en yn Ljouwert. In 1922 trout hy mei Apollonia de Boer en se sette har nei wenjen yn Ljouwert, dêr't er oant 1960 wurket by de Leeuwarder Papierfabriek (LPF) as ûntwerper. Se wenje lang oan de Spoarstrjitte en krije ien soan: Hein.

Hy skildere steds- en havengesichten, hynders, stillibbens en portretten yn in tinne ferveopdracht. Piet Hein van Asperen wie mear totalist as kolorist. Hy tekent ek graach en wie faak sketsendewei op strjitte te finen. Wie lid fan it ‘Boun fan Fryske Kunstners’ yn Ljouwert. Wurken fan him hingje yn it stêdhûs Fan Ljouwert en yn it Suderseemuseum yn Inkhuzen. 

Yn de neisimmer fan 1970 waard as betinking in grut oersjoch fan syn wurk tentoansteld yn it Keunstsintrum yn de Prinsetún fan Ljouwert.

## Keppeling om utens
* Wurk fan Piet Hein van Asperen
Soester Dunen

De **Soester Dunen** is in sânferstowing yn de gemeente Soest yn de provinsje Utert. De Soester Dunen binne in ûnderdiel fan de streek fan de Utertse Heuvelrêch. De provinsjale wei fan Soest nei Soesterberch splitst de Soester Dunen yn de Lange Dunen en de Koarte Dunen. Yn de lêste iistiid is it sân fan de dunen ôfsetten troch de wyn. 

Nei de foarming fan de Utertse Heuvelrêch troch it lâniis yn de foarlêste iistiid, it Saalien, is der yn de lêste iistiid, it Weichselien, in pakket sân (deksân) ôfsetten troch de wyn. Doe't it iis him weromluts ûntstienen bosken en heidefjilden. Troch it plagjen fan de heide en oerbegersking rekke de grûn fegetaasjeleas en begûn it sân te stowen. Troch de yntroduskje fan keunstdong waard minder plagge en weroveren de bosken terrein. De Koarte en Lange Dunen binne suver net beboske en foarmje twa aktive stosângebieten.
Tsjintwurdich is spesjaal behear nedich om it stosân yn de Soester Dunen te behâlden, lykas it weiheljen fan fegetaasje.

De Lange en Koarte Dunen hearre by de lêste gebieten yn Nederlân dêr't aktyf stosân oer in grut oerflak foarkomt. Dat makket it ta in ierdkundich weardefol gebiet. Yn 1997 binne de Lange en Koarte Dunen troch de provinsje Utert ta ierdkundich monumint ferklearre.  

De Soester Dunen binne eigendom fan de gemeente Soest.

## Keppeling om utens
* De Lange Duinen en Korte Duinen op de webstek fan IVN Iemlân
* Ierdkundige wearden yn de provinsje Utert
* beskriuwing op ierdkunde.nl
Jimke van Loon

**Jimke Harmens van Loon** (Warten, 22 novimber 1855 - Mitselwier, 13 july 1920) wie in Frysksinnich ûnderwizer, dy't wolris wat mei de Fryske skriuwerij pielde.

## Libben
Jimke wie in soan fan Harmen Jimkes fan Loon (skoalhaad yn Warten) en Eke Lutzens Jager.
 
Van Loon wie ek ûnderwizer yn Warten fan 1877 oant 1879 en letter noch yn Menaam. 
Op 1 jannewaris 1882 waard er beneamd as haad fan de (iepenbiere) legere skoalle yn Mitselwier. Hy wie troud mei Jantsje Brouwer (Winaam,27 juny 1851 - Mitselwier, 23 juny 1885).
Hy boaske op 'en nij, yn maaie 1891, mei Nynke Roorda, dochter fan mr. Roorda fan Eanjum. Yn 1916 waard er fanwegen syn sûnens earfol ûntslein. 

Yn 1917-1918 wie Van Loon meiwurker fan it tydskrift 'Fryslân' (dat útjûn waard troch it Frysk Selskip fan 1916 oant 1941). Fierders wie er warber foar de Fryske Mij, de *Landbouw Onderlinge* te Mitselwier en tsjerke.

Op 13 july 1920 is er yn de âldens fan 60 jier ferstoarn. Yn Mitselwier is de Master fan Loanstrjitte, dêr't de doetiidske skoalle oan lei, nei him neamd.
Ferkeapstyling

**Ferkeapstyling** is it ferkeap-ree meitsjen fan in produkt, benammen fan in hûs.

By it ferkeapjen fan in hûs is de presintaasje wichtich, om't in protte potinsjele keapers in seleksje meitsje op grûn fan foto’s en tekst, bygelyks op it ynternet. Ek by it besjen fan it hûs is de yndruk dy't it hûs jout fan belang. Dy yndruk hinget dan foar in part ôf fan de ynrjochting sa't de ferkeapende bewenners dy hawwe. Lytse oanpassings kinne dan sa'n yndruk feroarje. In *ferkeapstylist* is immen dy't him spesjalisearre hat op it meitsjen fan oanpassings om de yndruk te ferbetterjen.
Clara Eggink

**Clara Hendrika Catharina Clementine Helène Eggink** (Utert, 18 april 1906 - Scheveningen, 3 maart 1991), wie in Nederlânsk dichteresse, proazaskriuwster en oersetster. 

## Libben
Eggink brocht har libben troch mei ferskate bekende Nederlânske dichters. Op 4 novimber 1926 troude hja, mar tweintich jier âld, mei de folle âldere J.C. Bloem. Sy krigen in soan, Wim hjitte er. Nei harren skieding yn 1932, gongen sy yn 'e maityd fan 1935 dochs wer byelkoar wenjen, mar boaske Eggink yn dizze sitewaasje dochs mei Jan Campert op 16 septimber 1936. Dat houlik rûn lykwols ek op 'e non.

Ein 1957 reizge Eggink yn Fryslân om, om't hja nei lisplak foar har boat socht. Sy fûn in hûs yn Kalenberg en frege doe Bloem om opnij by har yn te wenjen. Bloem stoar dêr yn 1966, sy hat dêr neitiid noch jierren wenne. 

Oer har ferhâlding mei J.C. Bloem hat se de 'bibliografyske skets' *Leven met J.C. Bloem* skreaun. Clara Eggink leit te hôf yn Paasloo, njonken har eardere man en freon J.C. Bloem.

## Bibliografy

* 1934 - *Schaduw en water*
* 1938 - *Het schiereiland*
* 1941 - *Landinwaarts*
* 1953 - *Kleine grapjes van grote mensen*
* 1954 - *De rand van de horizon, verzamelde verzen*
* 1960 - *De merkwaardige reizen van Henriëtte en [[Alexine Tinne|Alexandrine Tinne]]* 
* 1961 - *Gewoon mensen*
* 1962 - *Een Rotterdams kind en andere ontmoetingen* 
* 1978 - *Leven met J.C. Bloem,* Amsterdam: Athenaeum-Polak & Van Gennep
* 1979 - *In Afrika*
* 1980 - *Kind*
* 1983 - *Verzen - vroeg en laat*

## Keppeling om utens
* Clara Eggink by de DBNL
Vangrail

**Vangrail** is in Frysk-Grinslanner muzykgroep, oprjochte yn 2000 troch sjonger Raynaud Ritsma. De *coverband* Vangrail is fiif man machtich en makket pop en rockmuzyk. 

Yn jannewaris 2015 waard Vangrail beneamd ta ambassadeur fan de frijheid yn Fryslân. By gelegenheid fan dat feit is der in spesjaal liet skreaun: "Wie heb jij bevrijd?".

## Leden
Yn 2012 bestiet de band út:
* Raynaud Ritsma (sjonger | gitaar)
* Dirk Lennart Hogeveen (gitaar)
* Wiebe de Jong (toetsen)
* Jort Landman (bas)
* Sander de Groot (drums)

## Diskografy
In kar:
### Kompaktskiif
**Alles* - (2009, Red Bullet)
**Alleen met jou* - (Red Bullet)
**Overal* - (Red Bullet)
**Ik hunker naar jou* - (Red Bullet)
**Heerlijke heerlijkheid* - (Red Bullet)
**Vroeg of laat* - (2007, Red Bullet)
**Jij hoort bij mij* - (Pink Records)
Autodidakt

In **autodidakt** is ien dy't syn kennis troch selsstúdzje krigen hat. In persoan kin op elts punt fan it libben in autodidakt wurde. Autodidakten leare harren kennis út boeken, fan ynternet of fan oare boarnen. De ynformaasje kin ek fan oare persoanen komme, hoewol't it dan net hielendal mear *autodidaktisme* is.

It wurd wurdt fral brûkt op kennisnivo's dêr't in goeie oplieding by ferwachte wurde kin, bygelykgs by universitêre of oare stúdzjes fan heech nivo. Benammen yn de keunstberoppen, as skilders en muzikanten, komt autodidaktisme in protte foar.

## Etymology
It wurd komt fan de Aldgrykske wurden αὐτός (*autós*, of 'sels') en διδακτικός (*didaktikos*, wat 'learen' betsjut).

## Ferneamde autodidakten
* Gerrit Benner
* Eise Eisinga
* Wopke Eekhoff
* Leonardo da Vinci
* Piet Paulusma
* Harry Mulisch
* Antoni van Leeuwenhoek
* Vincent van Gogh
Yndirekte ferkiezing

In **yndirekte ferkiezing** is in foarm fan ferkiezje wêrby it folk in fertsjintwurdiging kiest, en dy fertsjintwurdiging dêrnei wer fertsjintwurdigers kiest. Dizze foarm is ien fan de âldste foarms fan ferkiezje en wurdt noch yn in protte lannen foar it hegerhûs of de presidint brûkt.

Foarbylden fan dizze foarm fan ferkiezings binne bygelyks:
*Yn Nederlân kiezje direkt keazenen fan de Provinsjale Steaten de leden fan de Earste Keamer.
*Yn Dútslân wurde de leden fan de Bûnsrie beneamd troch it regear fan de dielsteaten.
*Yn de Feriene Steaten wurdt de presidint keazen troch kiesmannen.
Ottar

**Ottar**, **Ohthere** of **Othere** (9e iuw) wie in rike keapman út Hålogaland, Noarwegen, dat wie doetiids it noardlikst bewenne gebiet fan Noarwegen. Hy fear nei it noarden (± 890) om út te finen hoefier't it lân him útstriek yn dy rjochting, fear om de Noardkaap hinne en sylde lang om let eastlik en súdlik de Wite See yn. Hy rekke oan in rivier dy't wierskynlik de Noardlike Dvina west hat.

Ottar beskriuwt de gebieten dêr't er troch kaam as ferlitten en bar, útsein in tal Finnen as iennige bewenners (Saami). Wol meldt er in soad walrussen yn dy kriten, dy't doetiids in protte bejage waarden om harren hûd en ivoar en dus grage waar wienen.

It ferhaal fan Ohthere bleau bewarre om't hy it ferhelle oan it hof fan kening Alfred fan Wesseks, dêr't it opskreaun waard yn de Angelsaksyske Kronyk.
NDC Mediagroep

De **NDC Mediagroep** (NDC stiet foar *Noordelijke Dagblad Combinatie*, Frysk: Noardlike Deiblêd Kombinaasje) is in bedriuw, oprjochte yn 2007, dat him taleit op it útjaan fan regionale en lokale kranten. Dêrneist hâld it bedriuw him dwaande mei eveneminte-organisaasje en nijsargivearring. Der binne trije haadfêstigings, yn Ljouwert, Grins en Meppel.

De NDC Mediagroep is ûnder oare de útjouwer fan de noardlike deiblêden de Ljouwerter Krante, it Deiblêd fan it Noarden en it Frysk Deiblêd.

## Skiednis
NDC Mediagroep is ûntstien troch it yninoar opgean fan de Hazewinkel Pers en de Fryske Pers. Dy bedriuwen wurken al sûnt 1990 gear ûnder de namme 'Noardlike Deiblêd Kombinaasje'. Yn 2005 waard it hiele oandielekaptaal fan de boeke-útjouwer Veen Bosch en Keuning ynhelle. Dêrmei ûntstie yn 2006 VBK. Yn jier letter binne de nammen Hazewinkel Pers en Fryske Pers ferdwûn en is de NDC Mediagroep ûntstien, dy't op syn beurt wer ûnderdiel útmakket fan NDC|VBK. Yn 2020 waard NDC Mediagroep oernommen troch it Belgyske Mediahuis.

## Warberens
De NDC bestiet út in stik as wat bedriuwen. Dizze bedriuwen hâlde har ek dwaande mei media. Foarbylden fan dizze bedriuwen binne:
* Waterstad FM: In radiostjoerder dy't útstjoert yn it noarden fan Nederlân.
* Flevo Nieuwsblad Pers: In bedriuw dat de Krant van Flevoland útjout.
* Hoekstra Uitgeverij: Utjouwer fan tal fan lokale fergeze en betelle nijsblêden.

Neist de Ljouwerter Krante en it Deiblêd fan it Noarden jouwe de NDC en syn bedriuwen noch tsientallen tydskriften en wykblêden út. Foarbylden hjirfân binne:
* De Woudklank
* Heerenveense Courant
* De Koerier
* Hûs oan Hûs
* Drachtster Courant 
* Jouster Krante
* De Noordoostpolder
* Sneeker Nieuwsblad

Neist de skriftlike warberens ûnderhâldt de NDC Mediagroep ek websiden en wol er him noch mear talizze op ynteraktive mêd fan it media-barren.
Gerard Tjaard Nicolaas Suringar

**Gerard Tjaard Nicolaas Suringar** (Ljouwert, 1 juny 1804 - dêre, 13 maaie 1884) wie in printer en útjouwer yn Ljouwert.

Hy skafte as earste yn Fryslân in izeren printparse oan. Hy wie lid fan 'Constanter', in literêr-wittenskiplike stúdzjegroep yn Ljouwert.

Yn 't earstoan joech Suringar in protte letterkunde út, ûnder oaren fan Willem Bilderdijk, Van der Palm, Borger en Hendrik Tollens. Letter joech er ek natuerkundich wurk út. Fierders wie er bestjoerslid en letter earelid fan de ''Vereeniging ter bevordering van de belangen des boekhandels'

Suringar syn soan Willem waard in bekend botanikus en soan Hugo waard útjouwer.

## Keppeling om utens
*Suringar by de DBNL
Altona

**Altona** is it westlike distrikt fan de stêd Hamburch yn Dútslân oan de rjochterouwer fan de Elbe. It hat in lytse 250.000 ynwenners (2006).

## Ut de skiednis
Altona waard stifte yn 1535 as fiskersdoarp. Yn 1664 krige it stedsrjochten fan Freark III fan Denemark. Oant 1864 wie Altona ien fan de wichtichste Deenske havenstêden. It earste Deenske spoar, fan Altona nei Kiel waard iepene yn 1844. Yn 1867 waard Altona diel fan Prusen. Yn 1938 waard it opnaam yn de stêd Hamburch neffens de Grut-Hamburchwet. It makket noch altiten diel út fan dizze hânzestêd dy't ek in eigen dielsteat foarmet. De namme komt boppedat noch foar yn it treinstasjon Hamburg-Altona.
Op 17 july 1932 kaam Altona yn it nijs troch in gewelddiedige rebûlje, de Bluodderige Snein fan Altona, tusken nazys en kommunisten dat oan 18 minsken it libben koste hat.

## Ynwennertaltal

## Berne yn Altona
* Carl Reinecke (1824-1910), komponist, dirigint en pianist
* Axel Springer (1912 -1985), sjoernalist en útjouwer
Fryske Seegat

It **Fryske Seegat** is it wetter tusken de Fryske eilannen It Amelân en Skiermûntseach. Yn dit wetter leit ek de sânplaat De Kalkman.

Yn it gebiet wurdt troch de Nederlânske Ierdoalje Maatskippij (Nederlandse Aardolie Maatschappij) gas wûn. Ek wurde der skulpen wûn.
Hendrik Tollens

**Henricus Franciscus Caroluszoon (Hendrik) Tollens** (Rotterdam, 24 septimber 1780 - Rijswijk, 21 oktober 1856) wie in Nederlânsk dichter, waans âlden út Gint kamen. Hy wie by syn libben tige populêr.

De krityk fan de Tachtigers hat der yn in pear jier ta laat dat Tollens syn ferneamdens yn mar in pear jier kwytrekke. Syn wurk waard net mear printe en yn skoalboeken waard er trochsnee alinne neagatyf besprutsen.

Earst ein 20e iuw naam it omtinken foar Tollens wer wat ta. Men seach yn dat syn wurk wol kultuerhistoarysk belang hat, it wie essensjeel foar in goed byld fan it 19e-iuwske Nederlân. Dêrneffens skriuwe ensyklopedyen  en skoalboeken tsjintwurdich minder polemysk oer syn wurk as earder it gefal wie. 

## Bibliografy
* 1799 - *Proeve van sentimenteele geschriften en gedichten*
* 1800,1802,1805 - *Proeve van minnezangen en idyllen* (trije stikken) 
* 1801 - *Nieuwe verhalen*
* 1802 - *Dichtlievende mengelingen*
* 1803 - *Tuiltje van geurige dichtbloemen, op Franschen bodem geplukt*
* 1805 - *Lukretia of de verlossing van Rome*
* 1806 - *De Hoekschen en Kabeljaauwschen*
* 1808-1815 - *Gedichten*
* 1809 - *Jubelzang voor de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen* (útjûn yn 1813) 
* 1817 - *Volkslied Wien Neerlands bloed*
* 1818-1819 - *Romancen, balladen en legenden, 2 stukken*
* 1820 - *De overwintering der Hollanders op Nova Zembla*
* 1821,1828 - *Nieuwe gedichten*
* 1828 - *Avondmijmering*
* 1832 - *Liedjes van Matthias Claudius* - sjoch Matthias Claudius
* 1839 - *Dichtbloemen, bij de naburen geplukt*
* 1840 - *Verstrooide gedichten*
* 1848,1853 - *Laatste gedichten*
* 1855 - *Nalezing*

## Literatuer
*  *Hendrik Tollens*: de dichter van de burgerij, een biografie en een tijdbeld. - Rotterdam: Nijgh & van Ditmar, 1972
* : *Tollens en zijn tijd*: een proeve van levensbeschrijving. - Tiel: van Wermeskerken, 1860