open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karen Bies

**Karen Bies** (1968) is in Frysk programmamakster, redaktrise, ferslachjouwster en skriuwster út Aldegea. Se wurket sûnt 1993 by Omrop Fryslân foar radio en telefyzje foar ferskate programma’s.

Karen Bies groeide op yn in skûtsjefamylje. Nei de middelbere skoalle die se de propedeuze foar learaar Nederlânsk en by Ubbo Emmius yn Ljouwert. Bies studearre fan 1988 oant 1992 Slavistyk yn Grins. Se wurke dêr by de lokale omrop *OOG radio en TV*. Fan 1993 oant 1997 studearre se Sjoernalistyk oan de hegeskoalle Windesheim yn Swol. 

Yn 1993 waard se radioferslachjouster by de nijsredaksje fan Omrop Fryslân. Dêrnei presintearre se eftergrûnprogramma’s as *Omnium*, *De Koperen Tún* en *Buro De Vries*, mar die ek live-programma’s.
Sûnt 2012 presintearre se it nijsprogramma *Hjoed*.

Yn 2018 waard se troch de sjuery fan it literêre útwikselingsprojekt *Oare Wurden* keazen foar in ferbliuw yn Ierlân. *Oare Wurden* is in projekt foar skriuwers yn lytse Europeeske talen en wie ûnderdiel fan it LF 2018-programma Lân fan Taal.

## Programma’s (kar-út)
* *Snein yn Fryslân*
* *Omnium* (radio)
* *De Koperen Tún*
* *Boekekast*
* *Fryslân DOK*
* *Buro De Vries*

## Skriuwster
Sûnt 2004 is Bies tekstredaktrise foar it kulturele tydskrift De Moanne en skriuwt ynterviews, kollumns en ferhalen. Sûnt 2013 presintearret sy it Grut Frysk Diktee op de Fryske telefyzje. Yn 2014 skreau se it Grut Frysk Diktee.
Rôlderfûgels

De **rôlderfûgels** (wittenskiplike namme: *Coraciidae*) of skarrelders neamd, binne in famylje fan kleurige fûgels yn it skift fan de rôldereftigen (*Coraciiformes*). De famylje telt 13 soarten ferdield oer 2 skaaien. De measte famyljelidden komme yn Afrika foar, inkelde yn Súd-Aazje. Allinnich de gewoane rôlder komt ek yn Jeropa foar, yn Nederlân allinnich ûnregelmjittich. De rôlders binne trochinoar sa'n 30-35 cm grut, like sa grut as in lytse krie-eftige. De oerienkomst mei de krieën komt ek werom yn de wittenskiplike nammen *Coraciiformes*, *Coraciidae* en *Coracias* (*Lat.* corax = raven), mar oars as de krie-eftigen falle de rôlders net ûnder de sjongfûgels en binne dy net swart.

## Famyljeopbou
* *Famylje*: **rôlderfûgels** (*Coraciidae*)
** *Skaai*: rôlders (*Coracias*), 9 soarten:
*** *Soarte*: readkrúnrôlder (*Coracias naevius*)
*** *Soarte*: Yndyske rôlder (*Coracias benghalensis*)
*** *Soarte*: Yndosineeske rôlder (*Coracias affinis*)
*** *Soarte*: Selebesrôlder (*Coracias temminckii*)
*** *Soarte*: flaggesturtrôlder (*Coracias spatulus*)
*** *Soarte*: lilaboarstrôlder (*Coracias caudatus*)
*** *Soarte*: Sahelrôlder (*Coracias abyssinicus*)
*** *Soarte*: rôlder (*Coracias garrulus*)
*** *Soarte*: blaubûkrôlder (*Coracias cyanogaster*)
** *Skaai*: breedsnaffelrôlders (*Eurystomus*), 4 soarten:
*** *Soarte*: blaukielrôlder (*Eurystomus gularis*)
*** *Soarte*: gielsnaffelrôlder (*Eurystomus glaucurus*)
*** *Soarte*: readsnaffelrôlder (*Eurystomus orientalis*)
*** *Soarte*: azuerrôlder (*Eurystomus azureus*)
Bijefretterfûgels

De **bijefretterfûgels** (wittenskiplike namme: *Meropidae*) binne in famylje fan kleurige uynsekte-ietende fûgels yn it skift fan de rôldereftigen (*Coraciiformes*). De famylje telt sa'n 30 soarten ferdield oer 3 skaaien. De bijefretters binne fûgels fan waarme streken: Súd-Jeropa, Afrika, Súd-Aazje, Austraalje.

## Famyljeopbou
* *Famylje*: bijefretterfûgels (*Meropidae*)
** *Skaai*: burdbijefretters (*Nyctyornis*), 2 soarten:
*** *Soarte*: readburdbijefretter (*Nyctyornis amictus*)
*** *Soarte*: blauburdbijefretter (*Nyctyornis athertoni*)
** *Skaai*: Selebesbijefretters (*Meropogon*), 1 soarte:
*** *Soarte*: Selebesbijefretter (*Meropogon forsteni*)
** *Skaai*: bijefretters (*Merops*), 27 soarten:
*** *Soarte*: swartkopbijefretter (*Merops breweri*)
*** *Soarte*: blaukopbijefretter (*Merops muelleri*)
*** *Soarte*: snoarbijefretter (*Merops mentalis*)
*** *Soarte*: swarte bijefretter (*Merops gularis*)
*** *Soarte*: swellesturtbijefretter (*Merops hirundineus*)
*** *Soarte*: lytse bijefretter (*Merops pusillus*)
*** *Soarte*: blauboarstbijefretter (*Merops variegatus*)
*** *Soarte*: berchbijefretter (*Merops oreobates*)
*** *Soarte*: readkielbijefretter (*Merops bulocki*)
*** *Soarte*: wytkopbijefretter (*Merops bullockoides*)
*** *Soarte*: Somalyske bijefretter (*Merops revoilii*)
*** *Soarte*: wytkielbijefretter (*Merops albicollis*)
*** *Soarte*: (*Merops boehmi*)
*** *Soarte*: lytse griene bijefretter (*Merops orientalis*)
*** *Soarte*: Afrikaanske griene bijefretter (*Merops viridissimus*)
*** *Soarte*: Arabyske griene bijefretter (*Merops cyanophrys*)
*** *Soarte*: griene bijefretter (*Merops persicus*)
*** *Soarte*: Madagaskarbijefretter (*Merops superciliosus*)
*** *Soarte*: blausturtbijefretter (*Merops philippinus*)
*** *Soarte*: reinbûebijefretter (*Merops ornatus*)
*** *Soarte*: Maleiske bijefretter (*Merops viridis*)
*** *Soarte*: Filipynske bijefretter (*Merops americanus*)
*** *Soarte*: brúnkopbijefretter (*Merops leschenaulti*)
*** *Soarte*: bijefretter (*Merops apiaster*)
*** *Soarte*: rôze bijefretter (*Merops malimbicus*)
*** *Soarte*: noardlike karmynbijefretter (*Merops nubicus*)
*** *Soarte*: súdlike karmynbijefretter (*Merops nubicoides*)
Timo Jepkema

**Timo Jepkema** (Lekkum, 16 novimber 1993) is in Fryske presintator en ferslachjouwer út Ljouwert.

Nei de hafû oan Piter Jelles !mpuls yn Ljouwert fan 2011 oant 2015 studearre Jepkema Sjoernalistyk oan de hegeskoalle Windesheim yn Swol. 

## Waarman
Sûnt 2008 presintearre hy it wyklikse waarberjocht op jongereinstjoerder Froeks.TV. By syn lêste útstjoering yn 2012 op Froeks.TV wie ek syn learmaster Piet Paulusma. Jepkema rûn staazje by Paulusma en wie foar him waarnimmer fan it waarstasjon yn Lekkum.  Syn wurk as waarman fan Froeks.TV kombinearre er sûnt 2010 mei syn wurk as waarman foar RTV Noordoost Friesland.

## Ferslachjouwer en presintator
Fan 2010 oant 2013 wie er fuotbalferslachjouwer foar Radio Mercurius by de fuotbalwedstriden fan SC Cambuur. Dat lêste jier wie er ek ferslachjouwer op Froeks.TV oant hy yn 2013 sportferslachjouwer waard by Omrop Fryslân. Fan 2015 ôf die hy ek presintaasjewurk, ûnder oare by it nijsprogramma *Fryslân Hjoed*.

## Programma’s (kar-út)
* *Fryslân Hjoed*
* *Fryslân DOK*
Bijefretter

De **bijefretter** (*Merops apiaster*) is in fûgel út de famylje fan de bijefretterfûgels, en út it skift fan de rôldereftigen.

## Foarkommen
De bijefretter is in kleurige fûgel mei blauwe, brune, giele en wite ûnderdielen, en yn kromme swarteftige snaffel. Hy is likernôch 28 cm grut, en weacht sa'n 50-70 g. 

## Fersprieding
Súd-Jeropa,  Súdwest-Aazje en Afrika. De bijefretter bret sûnt likernôch 2000 hast alle jierren yn Nederlân. As gefolch fan de klimaatferoaring komt er jier nei jier stees noardliker foar. In Nederlân, ek yn Fryslân, is de bijefretter no in regelmjittige gast.

## Iten
De iisfûgels frette yn haadsaak bijen en holders, mar as it sa útkomt ek brimzen en oare ynsekten. 

## Taksonomy
De (gewoane) bijefretter is monotypysk, d.w.s. is net yn ûndersoarten ferdield.
James Bond (betsjuttingsside)

"**James Bond**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Fiksje
*James Bond, in fiktive Britske geheim agint dy't sûnt 1953 de haadpersoan wie yn 'e romans en koarte ferhalen fan Ian Fleming, en sûnt 1962 yn 'e *James Bond*-filmsearje
*''James Bond'' (romansearje), in sûnt 1953 ferskynde romansearje fan 'e Britske skriuwer Ian Fleming oer geheim agint James Bond
*''James Bond'' (filmsearje), in filmsearje, wêrfan't yn 1962 de earste film útkaam, oer de Britske geheim agint James Bond
*''James Bond'' (fideospultsjes), in rige fideospultsjes basearre op 'e filmsearje
*''James Bond'' (stripsearje), in searje stripalbums oer de Britske geheim agint James Bond
**[[James Bond Theme]]*, it yn in protte films út 'e *James Bond*-filmsearje weromkearende muzykje
*Bond girl, in oantsjutting foar de froulike tsjinspilers fan geheim agint James Bond yn films út 'e *James Bond*-filmsearje

## Echte persoanen
*sir James Bond, 1e baronet (1744-1820), in Iersk ealman en parlemintslid
*James Bond (predikant) (1785-1829), in Iersk anglikaansk predikant
*James Henry Robinson Bond (1871-1943), in Britsk militêr
*James Bond (trainer) (1894-19??), in Amerikaansk trainer fan Amerikaansk fuotbalteams
*James Bond (ornitolooch) (1900-1989), in Amerikaansk ornitolooch, auteur fan *Birds of the West Indies* (waans namme Ian Fleming 'liend' hawwe soe foar syn personaazje)
*James Bond Stockdale (1923-2005), in Amerikaansk ofsier, filosoof en politikus
*Jimmy Bond (muzikant) (1933-2012), in Amerikaansk jazzmuzikant
*Jim Bond (1936), in Amerikaansk predikant
*James Bond (motorkoereur) (1938), in Britsk motorkoereur
*James Bond (ofsier) (1945-2016), in Australysk marine-ofsier
*James Bond (spiler fan Kanadeesk fuotbal) (1949), in Kanadeesk spiler fan Kanadeesk fuotbal
*H. James Bond (1957), in Amerikaansk hynstetrainer en trijefâldich winner fan 'e Saratoga Breeders' Cup Handicap
*James Bond III (19??), in Amerikaansk akteur dy't ek senarioskriuwer en regisseur wie fan 'e film *Def by Temptation*
*James Bond (rugbyspiler) (19??), in Nijseelânsk rugbyspiler

## Oar
*''James Bond'' (film út 1999), in Malajalam-talige Yndiaaske film út 1999
*''James Bond'' (film út 2015), in Telûgû-talige Yndiaaske film út 2015
*James Bond (kaartspul), in kaartspul
*9007 James Bond, in asteroïde dy't ferneamd is nei it personaazje
*St. James-Bond Church, in tsjerkegebou yn 'e Kanadeeske stêd Toronto
Bisdom Linz

It **bisdom Linz** (Latyn: *Dioecesis Linciensis*) is in bisdom yn Eastenryk. It falt ûnder de tsjerkeprovinsje (aartsbisdom) Wenen en de grinzen fan it bisdom komme oerien mei dy fan de dielsteat Boppe-Eastenryk.

## Skiednis

Yn de romeinske tiid hearde in grut diel fan it bisdom ta de provinsje Noricum. Nei't Lauriacum (it tsjintwurdige Lorch) yn it jier 212 in stêd waard soe dêr de sit fan de biskop west ha. Yn it jier 304 ferstoaren 40 kristenen, dêrûnder ek de hillige Floriaan, de martlerdea, dy't nei alle gedachten yn Lauriacum begroeven waarden. Yn de 5e iuw wurdt yn de Vita Sancti Severini in biskop mei de namme Constantius yn Lauriacum neamd.

Nei it Grutte Folkeferfarren ferkundigen iersk-skotske en frankyske misjonarissen it kristendom. Yn 739 stelde Bonifatius de biskopsgrinzen sa fêst, dat Boppe-Eastenryk yn it bisdom Passau kaam te lizzen.

De tsjerklike struktueren hiene fan de Magyaarske ynfallen in soad te lijen. Nei de Slach op it Lechfjild (955) sette biskop Pilgrim útein mei de weropbou. Sûnt 1065 setten de biskoppen Altmann en Ulrich útein mei de ferdieling fan it bisdom yn parochy's.

Yn de tiid fan de reformaasje wie it benammen de adel dy't de nije protestantske lear omearme. Yn de rin fan de tiid waard in grut part fan de befolking protestantsk, mar troch de kontrareformaasje waard Boppe-Eastenryk yn de 17e iuw op 'e nij yn mearderheid katolyk.

## Stifting bisdom Linz
Keizer Joazef II twong it bisdom Passau met in dekreet fan 4 july 1784 om ôfstân te dwaan fan de parochy's yn Boppe-Eastenryk en stifte dêrmei it bisdom Linz. Mei de bul fan 28 jannewaris 1785 joech paus Pius VI de tsjerklike goedkarring. De earste biskop fan Linz wie de fikaris fan Passau en helpbiskop fan Freising Ernest Johann Nepomuk von Herberstein.

## Katedraal
* Fan 1785 oant 1924: Ignatiuskatedraal
* Sûnt 1924: Marije-Untfinzeniskatedraal

## Keppeling om utens
* Side bisdom
Pilekaanfûgels

De **pilekaanfûgels** (wittenskiplike namme: *Pelecanidae*) binne in famylje fan wetterfûgels yn it skift fan de pilekaaneftigen (*Pelecaniformes*). De famylje telt acht soarten yn ien libben skaai, dat fan 'e pilekanen (*Pelecanus*)). De pilekaanfûgels komme yn ferskate tropyske en subtropyske parten fan de wrâld foar, altyd op of tichteby it wetter.

## Famyljeopbou
* *Famylje*: pilekaanfûgels (*Pelecanidae*)
** *Skaai*: pilekanen (*Pelecanus*), 8 soarten:
*** *Soarte*: rôze pilekaan (*Pelecanus onocrotalus*)
*** *Soarte*: lytse pilekaan (*Pelecanus rufescens*)
*** *Soarte*: grize pilekaan (*Pelecanus philippensis*)
*** *Soarte*: kroeskoppilekaan (*Pelecanus crispus*)
*** *Soarte*: Australyske pilekaan (*Pelecanus conspicillatus*)
*** *Soarte*: Amerikaanske wite pilekaan (*Pelecanus erythrorhynchos*)
*** *Soarte*: brune pilekaan (*Pelecanus occidentalis*)
*** *Soarte*: Perûviaanske pilekaan (*Pelecanus thagus*)
** *Skaai*: Eoseenpilekanen (*Eopelecanus*) †
** *Skaai*: Mioseenpilekanen (*Miopelecanus*) †
Aartsbisdom Wenen

It **aartsbisdom Wenen** (Latyn: *Archidioecesis Viennensis*) is ien fan de twa aartsbisdommen fan de Roomsk-Katolike Tsjerke yn Eastenryk. Yn de  Stephansdom stiet de sit fan de aartsbiskop fan Wenen.

## Skiednis
It gebiet fan it hjoeddeiske aartsbisdom foel eartiids foar it measte ûnder it yn 739 troch Bonifatius stifte bisdom Passau. Leopold VI besocht oan it begjin fan de 13e iuw in selstannich bisdom Wenen te stiftsjen, mar de biskop fan Passau wist dêr in skoatteltsje foar te striken. Pas ûnder keizer Freark III slagge it de Habsburgers yn 1469 yn Eastenryk de bisdommen Wenen en Wiener Neustadt te stiftsjen. De bul *In supremae dignitatis specula* hie de roomsk-dútske keizers it rjocht jûn biskoppen te beneamen, in rjocht dat de Eastenrykske keizers oant 1918 bleaune útoefenjen.   

It bisdom wie net grutter as it stedsgebiet fan Wenen. De earste biskop wie Leo von Spaur mar hat syn amt nei alle gedachten nea útoefene. It wie mar in earmoedich bisdom en de earste biskop dy't echt yn Wenen residearre wie Georg Slatkonia. It Earste Turkske belis fan de stêd yn 1529 en it opkommende protestantisme ferswakke de posysje fan it bisdom. Benammen ûnder Petrus Canisius en kardinaal Melchior Klesl (biskop fan 1598 oant 1630) brochten de kontrareformaasje op gong. Ferdinand II joech yn 1631 oan biskop Anton Wolfradt en al syn opfolgers de ryksfoarstentitel, dy't hja oant 1918 as foartsbiskoppen fan Wenen droegen.

Wenen krige yn 1722 ûnder paus Innocenius XIII de status fan aartsbisdom. It bisdom Wiener Neustadt waard as suffragaan bisdom ûndergeskikt oan Wenen. Yn 1729 moast it bisdom Passau in lyts diel fan syn grûngebiet oan it aartsbisdom Wenen ôfstean, wylst ek in tal parochy's tusken Wenen en Wiener Neustadt yn de grinzen fan it aarstbisdom Wenen kaam te fallen. Keizer Joazef II twong it bisdom Passau mei in dekreet fan 4 augustus 1784 alle parochy's fan Neder-Eastenryk ôf te stean. It betsjutte foar Wenen in foarse útwreiding fan it gebiet. Dêrnjonken foelen de nij stifte bisdommen Linz en St. Pölten ek ûnder it aartsbisdom Wenen. 

Op 2 septimber 1937 kamen de sûnt it Ferdrach fan Saint-Germain yn Tsjechje lizzende parochy's om Feldsberg (Tsjechysk: Valtice) ûnder it bisdom Brünn (Brno) te fallen. It yn it jier 1960 stifte bisdom Eisenstadt is ek in suffragaan bisdom fan Wenen.

## Katedraal
* De katedraal fan it aartsbisdom is de oan de hillige Stefanus wijde Stephansdom yn Wenen. De aartsbiskop fan Wenen residearret yn it aartsbiskoplike paleis foar de dom oer.  

## Bisdommen
It aartsbisdom bestiet út de bisdommen:
* Eisenstadt
* Linz
* St. Pölten

## Keppeling om utens
* Side aartsbisdom Wenen
Director's cut

In ***director's cut*** is in oanpaste ferzje fan in film dy't de film werjout sa't de regisseur him hawwe wollen hie as er frij west hie fan 'e beheinings dy't de filmstudio, it budget en/of de technyske mooglikheden fan dat momint him opleine. Soks hoecht net spesifyk om in film te gean, mar kin ek foarkomme by in ôflevering út in tillefyzjesearje, in fideoklip, in reklamespotsje of in fideospultsje. De term komt út it Ingelsk en betsjut letterlik "sneed fan 'e regisseur" (oftewol "montaazje fan 'e regisseur"). Ornaris komt in *director's cut* del op in langer gehiel troch it tafoegjen fan sênes dy't foar de oarspronklike ferzje weismiten wiene en/of it ynpassen fan in alternative ein.

Yn 'e ynternasjonale filmyndustry is it wizânsje dat de úteinlike ferzje fan in film yninoarset wurdt troch de filmeditor by in proses dat filmmontaazje hjit. Dat bart normaliter ûnder tafersjoch fan 'e regisseur. De film dy't op dy wize makke wurdt, kin lykwols ôfwiisd wurde troch de produsint en/of in testpublyk. Dêrfoar kinne ferskate redens wêze, mei as faakst foarkommenden in te yngewikkeld ferhaal of in te kontroversjeel barren (lykas de dea fan in populêre haadpersoan oan 'e ein fan 'e film). Mei't de produsint oer de finansiering fan it filmprojekt giet, hat dy ek de úteinlike sizzenskip oer hoe't de film derút komme moat te sjen. Hy kin dêrom de regisseur twinge om feroarings oan te bringen dêr't de regisseur it sels eins net mei iens is. As de útbrochte ferzje fan 'e film oanslacht, wurdt letter faak dochs ek noch de *director's cut* publisearre, sadat der dan twa ferzjes fan 'e film njonkeninoar besteane.

It kin lykwols ek wêze dat de publikaasje fan in *director's cut* dien wurdt sûnder dat de regisseur en de produsint it ea ûniens west hawwe. Yn sokke gefallen tsjinnet it útbringen fan 'e *director's cut* útslutend as in middel om mear jild binnen te swyljen troch in ekstra kommersjeel produkt op 'e merk te bringen. Sokke *director's cuts* binne ornaris inkeld langere ferzjes fan 'e besteande film mei materiaal tafoege dat by de oarspronklike montaazje fuortsnien wie. In earliker namme foar sokke filmferzjes is ***extended cut*** ("útwreide ferzje") of ***special edition*** ("spesjale edysje").
Casino Royale

## Gokken
*Casino Royale, de namme fan in byhearrend kasino yn it Hotel Splendid yn Bečići (Montenegro)
*Casino Royale, in merk kasino op 'e cruiseskippen fan Royal Caribbean International
*Casino Royale Hotel & Casino, in hotel anneks kasino yn 'e Amerikaanske stêd Las Vegas

## James Bond
*''Casino Royale'' (roman), de earste *James Bond*-roman fan Ian Fleming
*''Casino Royale'' (film út 1954), in Amerikaanske *James Bond*-tillefyzjefilm út 1954
*''Casino Royale'' (film út 1967), in *James Bond*-parodyfilm út 1967
*''Casino Royale'' (film út 2006), in *James Bond*-film út 2006
*''Casino Royale'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e film út 2006

## Oar
*Casino Royale (band), in Italjaanske funkband oprjochte yn 1987
*Casino Royale, it plak fan 'e kasino-oanslach yn Monterey (2011) yn Meksiko, wêrby't 52 deaden foelen
Falkfûgels

De **falkfûgels** (wittenskiplike namme: *Falconidae*) binne de iennichste famylje fan fûgels yn it skift fan de falkeftigen (*Falconiformes*). De famylje telt sa'n 66 soarten ferdield oer 11 skaaien. 

## Famyljeopbou
* *Famylje*: falkfûgels (*Falconidae*)
** *Skaai*: *Daptrius*, 1 soarte:
*** swarte karakara (*Daptrius ater*)
** *Skaai*: *Ibycter*, 1 soarte:
*** readkielkarakara (*Ibycter americanus*)
** *Skaai*: *Phalcoboenus*, 4 soarten
** *Skaai*: *Caracara*, 1-2 soarten:
*** toefkarakara (*Caracara plancus*)
** *Skaai*: *Milvago*, 3 soarten
** *Skaai*: *Herpetotheres*, 1 soarte:
*** laitsfalk (*Herpetotheres cachinnans*)
** *Skaai*: *Micrastur*, 7 soarten
** *Skaai*: *Spiziapteryx*, 1 soarte
** *Skaai*: *Polihierax*, 2 soarten
** *Skaai*: *Microhierax*, 5 soarten
** *Skaai*: *Falco*, 38 libbene en 1 útstoarne soarten, dêrûnder:
*** lytse wikel (*Falco naumanni*)
*** reade wikel (*Falco tinnunculus*)
*** rotswikel (*Falco rupicolus*)
*** Amerikaanske wikel (*Falco sparverius*)
*** grutte wikel (*Falco rupiculoides*)
*** fokswikel (*Falco alopex*)
*** grize wikel (*Falco ardosiaceus*)
*** readkopfalk (*Falco chicquera*)
*** readpoatfalk (*Falco vespertinus*)
*** Amoerfalk (*Falco amurensis*)
*** Eleonorafalk (*Falco eleonorae*)
*** skiere falk (*Falco concolor*)
*** Aplomadofalk (*Falco femoralis*)
*** stienfalk (*Falco columbarius*)
*** blauwe wikel (*Falco subbuteo*)
*** Afrikaanske beamfalk (*Falco cuvierii*)
*** Easterske beamfalk (*Falco severus*)
*** Australyske beamfalk (*Falco longipennis*)
*** lannerfalk (*Falco biarmicus*)
*** laggarfalk (*Falco jugger*)
*** sakerfalk (*Falco cherrug*)
*** jachtfalk (*Falco rusticolus*)
*** prêrjefalk (*Falco mexicanus*)
*** Noardske falk (*Falco peregrinus*)
*** Berberfalk (*Falco (peregrinus) pelegrinoides*)
Bisdom Eisenstadt

It **Bisdom Eisenstadt** (Latyn: *Dioecesis Sideropolitanus*) is in roomsk bisdom yn Eastenryk dat ûnder de tsjerkeprovinsje Wenen falt. De grinzen fan it bisdom komme oerien mei de grinzen fan de Eastenrykske dielsteat Burgenland. De biskopssit stiet yn Eisenstadt.

## Skiednis
Oant it ein fan de Earste Wrâldkriich hearde Burgenland by Hongarije en tsjerklik hearde it gebiet oant 1922 ta de bisdommen Győr en Szombathely. It Dútsktalige West-Hongarije waard yn 1921 as Burgenland in dielsteat fan Eastenryk. Fan 1922 oant 1949 wiene de aartsbiskoppen fan it aartsbisdom Wenen ek apostoalyske administratoren foar Burgenland. Unter kardinaal Theodor Innitzer waarden it preesterseminaarje fan Burgenland yn Wenen en in Lytsseminaarje foar jongfeinten stifte. It tsjerkebestjoer waard fan Wenen nei Eisenstadt ferhûze.

De Anschluss yn 1938 betsjutte foar de Tsjerke in swiere slach en in ein oan it opbouwurk fan de Tsjerke yn Burgenland. Katolike skoallen waarden opheft en de útfiering fan pastorale soarch waard hindere. It bestjoer fan de tsjerke moast earst nei Mattersburg en dan nei Bad Sauerbrunn ferhûzje. Tsjerklike gebouwen waarden yn beslach nommen en preesters, susters en leken waarden troch de nazy's ferfolge. 

Nei de Twadde Wrâldkriich waard yn 1949 Joseph Schoiswohl as administrator beneamd, dy't it bestjoer wer nei Eisenstadt ferhûze.

Burgenland waard yn 1960 troch paus Jehannes XXIII mei de bul *Magna quae* fan 15 augustus 1960 ta bisdom ferheft.

## Katedraal
De Sint-Martinusdom is de katedraal fan it bisdom Eisenstadt.
Johan Mulder

**Johan Marinus Anthonius Mulder** (Boalsert, 13 juny 1920 – Lochem, 26 juny 1990) wie in Nederlânske politikus út namme fan de KVP en letter het CDA.

Doe't er 17 jier wie naam er de lieding fan de waskerij *Florence* yn Boalsert fan syn heit oer om't dy siik wie. Hy soe direkteur fan dat bedriuw bliuwe oant 1966. Dêrneist wie er fan 1950 ôf gemeenteriedslid yn Boalsert en letter hat er dêr ek wethâlder west. Mids 1966 waard Mulder boargemaster fan dy gemeente wat er bliuwe soe oant syn betiid pensjoen yn 1984. Fierder hat er noch lid west fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. 

Yn 1990 stoar er yn de âldens fan 70 jier. Syn soan Joop Mulder (1953 - 2021) wie de oprjochter fan it Oerol Festival.
Aartsbisdom Salzburg

It **Aartsbisdom Salzburg** (Latyn: *Archidioecesis Salisburgensis*) is in aartsbisdom fan de Roomsk-Katolike Tsjerke yn Eastenryk. It aartsbisdom komt oerien mei de grinzen fan de dielsteat Salzburg en it noardeastlike diel fan Tiroal. It is tsjintwurdich nei it Aartsbisdom Keulen it âldste noch besteande aartsbisdom yn de Dútsktalige gebieten. 

It bisdom ûnstie yn it jier 739 mei't Bonifatius de tsjerklike grinzen fan Beieren fêstlei en it waard ûnder Karel de Grutte yn 798 in aartsbisdom. Earts biskop fan it bisdom wie de letter hillich ferklearre Rupert. Yn de jierren nei 1328 wie it in prins-aartsbisdom, dêr't de biskop net allinne oer de tsjerke hearske, mar ek wrâldsk gesach útoefene. Dat bleau sa oant yn 1803 de sekularisaasje ynfierd waard en de Tsjerke en polityk fan inoar skieden waard. 

De aartsbiskop fan Salzburg is ek de metropolyt fan de tsjerkeprovinsje Salzburg, dêr't njonken it aartsbisdom de bisdommen Feldkirch, Graz-Seckau, Gurk-Klagenfurt en Innsbruck ûnder falle.

It bisdom is yn de folgjende 17 dekanaten ûnderferdield:
* Yn de dielsteat Salzburg: Altenmarkt, Bergheim, Hallein, Köstendorf, Saalfelden, Stadt Salzburg, St. Georgen, St. Johann im Pongau, Stuhlfelden, Tamsweg, Taxenbach, Thalgau;
* Yn de dielsteat Tiroal: Brixen im Thale, Kufstein, Reith im Alpbachtal, St. Johann in Tirol en Zell am Ziller.

## Katedraal
De biskopssit stiet yn de oan de Sint-Virgilius en Sint-Rupert wijde domtsjerke fan Salzburg.

## Keppeling om utens
* Webstee aartsbisdom Salzburg
Bomoanslach

In **bomoanslach** is in misdriuw yn 'e foarm fan oanslach wêrby't mei in terroristysk eachmerk eksplosiven ynset wurde. Mear spesifyk wurdt dêrby besocht om ien of mear minsken te fermoardzjen of te ferwûnjen of objekten te skansearjen of te ferneatigjen troch in bom ôfgean te litten. Der binne ferskate manearen om soks te dwaan, bygelyks troch in autobom, in bermbom of in selsmoardoanslach troch immen dy't in bomgurdle draacht.

Bomoanslaggen binne in middel dat faak brûkt wurdt troch terroristyske organisaasjes om in beskaat doel te beävensearjen. Faak wurde symboalyske plakken of gebouwen útsocht om in oanslach op te dwaan. Ek komt it foar dat mei opsetsin in plak útkeazen wurdt dêr't in protte minsken gearkomme, lykas in moskee op 'e tiid fan it freedsgebed, in tsjerke as der in earetsjinst holden wurdt, of in winkelsintrum as der in protte klanten binne, bgl. yn 'e oanrin nei de kryst. In bomoanslach kin ek de foarm hawwe fan in moardoanslach; dan is de oanslach rjochte op ien of inkele spesifike persoanen en net op willekeurige oanwêzigen.
Mulciber (fulkaan)

**Mulciber** is in deade fulkaan op it Nederlânske part fan de Noardsee, op sa’n 100 kilometer noardwestlik fan Skylge.

## Skiednis
Mulciber wie aktyf yn it lette Jura en betide Kryt, om en de by 150 miljoen jier lyn, deselde perioade dêr't de Súdwâlfulkaan yn de hjoeddeiske Waadsee ek aktyf yn wie. Yn dy perioade wie in gebiet om de Noardsee hinne seismysk aktyf fanwegen de opbrekking fan it doetiidske superkontinint Lauraazje. Letter binne der op oare plakken, û.o. yn de Golf fan Biskaje en de Atlantyske Oseaan breuksônes ûnstien, wêrby't it gebiet rûn de Noardsee seismysk rêstich waard. De fulkaan waard bedutsen mei 3300 meter oan sedimintlagen, mar troch de sâltfloei binne de jiske- en basaltresten yn ûndjippere lagen (sa'n 1660 meter) belâne, dêr't it troch boarringen oantoand wurde kin.

## Untdekking
Yn de simmer fan 1985 hat eksploraasjemaatskippij Amoco by in boarring inkelde tsientallen meters fulkanyske jiske en basalt oantroffen. Yn dy tiid waard tocht dat it resten wiene fan de Súdwâlfulkaan, wat lykwols ûnwierskienlik is, om't dy fulkaan om en de by 100 kilometer fierder nei it súdeasten leit. De *Geologische Dienst Nederland*, ûnderdiel fan TNO, hat besteande gegevens, wêrûnder seismyske gegevens fan oalje- en gasexploraasje, mjitgegevens oan it ierdemagnetysk fjild en boarringen ynterpretearre yn it ramt fan in algemiene geologyske stúdzje fan de Noardsee, dêr't út konkludearre wurde koe dat it om in útdôve fulkaan gean moast. Op 9 maaie 2020 waard dit wrâldkundich makke.

### Namme
De geologen fan de *Geologische Dienst Nederland* hawwe de fulkaan neamd nei Mulciber, in god fan fjoer en fulkanen út de Romeinske mytology, dy't ek wol Fulkanus neamd wurdt.

## Lizzing
De lokaasje fan de fulkaan is omrekkene út de ôfwikingen fan it magnetysk fjild. It boarmeunster út 1985 leit yn it gebiet dêr't de magnetyske ôfwiking it heechst is.

De fulkaan leit yn in gebiet om en de by 100 kilometer noardwestlik fan Skylge, 20 kilometer noardlik fan it Fryske Front, 60 kilometer eastlik fan de Klaverbank en 100 kilometer besúdwesten de Doggersbank. In pear kilometer súdliker leit de *Off Friesland North*-skipfeartrûte. It werkenningspunt dat it tichtste by op it wetteroerflak te sjen is, is de NAM 28-boei, om en de by 10 kilometer eastliker.

De fulkaan leit op in djipte fan ûngefear 3300 meter ûnder de seeboaiem. De Noardsee is op dat punt sa'n 40 meter djip.

Te hichte fan de fulkaan is in grutte ôfwiking fan it ierdmagnetysk fjild, ûngefear ferlykber mei dy fan de Súdwalfulkaan. Dat komt trochdat yn stjurre magmatysk stiente faak mineralen as magnetyt foarkomme.
Quantum of Solace

*''Quantum of Solace'' (koart ferhaal), in koart ferhaal oer geheim agint James Bond, skreaun troch Ian Fleming, dat yn 1960 publisearre waard yn 'e ferhalebondel *For Your Eyes Only*
*''Quantum of Solace'' (film), in Britsk-Amerikaanske film út 'e *James Bond*-searje, dy't yn 2008 útkaam en inkeld de namme (mar net de plot) oan it boppeneamde ferhaal ûntliende
*''Quantum of Solace'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e film út 2008
**[[007: Quantum of Solace]]*, in fideospultsje út 2008, basearre op 'e *James Bond*-film
Bisdom Feldkirch

It **Bisdom Feldkirch** (Latyn: *Dioecesis Campitemplensis*) is in roomsk-katolyk bisdom yn Eastenryk. De grinzen fan it bisdom komme oerien mei dy fan de dielsteat Vorarlberg. Utsûndering foarmet it gebiet fan de Territoriale Abdij Wettingen-Mehrerau. It bisdom falt ûnder de tsjerkeprovinsje Salzburg.

## Skiednis
Eartiids hearde it suden fan de dielsteat Vorarlberg by it bisdom Chur (Switserlân), it noarden by it bisdom Konstanz en it noardeasten by it bisdom Augsburg (Dútslân). Keizer Joazef II woe dat graach oars, mar besocht om 'e nocht de ynfloed fan net-habsburgske bisdommen út te skeakeljen. Yn 1816 moasten de bisdommen Chur yn 1816 en it bisdom Konstanz harren oandielen oan it bisdom Brixen ôfstean. Yn Vorarlberg waard allinne in ordinariaat mei de sit yn Feldkirch stifte, de fikarus wie tagelyk ek wijbiskop.  

Om't nei de Earste Wrâldkriich it yn Súd-Tiroal lizzende Brixen oan Itaalje tawiisd waard, waard it diel fan it bisdom dat yn Eastenryk lei yn in eigen Apostoalyske Adminitraasje Innsbruck-Feldkirch (earst Feldkirch-Innsbruck) ûnderbrocht, dy't sûnt 1925 fuort ûnder de Hillige Sit foel.

Op 6 augustus 1964 ûndertekene paus Paulus VI yn Castel Gandolfo trije bullen:

# De bul *Quo aptius* ornearre dat alle gebieten fan it aartsbisdom Trient, dy't yn de provinsje Bozen (Súd-Tiroal) leine, oan it bisdom Brixen taskreaun waarden, dat tenei de nmme Bozen-Brixen drage soe.
# Mei de bul *Tridentinae Ecclesiae* waard in nije tsjerkeprovinsje stifte, dy by it aartsbisdom Trient yndield waard.
# De bul *Sedis Apostolicae* dêrfoar oer wie de basis foar it ferheffen fan de Apostoalyske Adminstrataasje Innsbruck-Feldkirch ta in selsstannich bisdom Innsbruck, dêr't ynearsten ek Vorarlberg by hearde.

Op 8 desimber 1968 stifte paus Paulus VI mei de bul *Christi caritas* it bisdom Feldkirch. Bruno Wechner waard de earste biskop fan it nije bisdom.

## Dekanaten
It bisdom is ûnderferdield yn njoggen dekanaten: Bludenz-Sonnenberg, Bregenz, Dornbirn, Feldkirch, Hinterwald, Montafon, Rankweil, Vorderwald-Kleinwalsertal, Walgau-Walsertal.

## Katedraal
De katedraal fan it bisdom is de Domtsjerke Sint-Nikolaas yn Feldkirch. 

## Keppeling om utens
*  Roomsk-Katolike Tsjerke Vorarlberg
Tsjokpoatfûgels

De tsjokpoatfûgels (wittenskiplike namme: *Burhinidae*) binne in famylje fan fûgels yn it skift fan de wilstereftigen. It binne grutte, unopfallende fûgels met grutte eagen, dy't oars as de measte andere wilstereftigen leafst yn healdrûch terrein libje. De tsjokpoatfamylje omfat 10 soarten in 2 skaaien.

## Famyljeopbou
* *Famylje*: **tsjokpoatfûgels** (*Burhinidae*)
** *Skaai*: tsjokpoaten (*Burhinus*), 8 soarten:
*** tsjokpoat (*Burhinus oedicnemus*)
*** Yndyske tsjokpoat (*Burhinus indicus*)
*** Senegaleeske tsjokpoat (*Burhinus senegalensis*)
*** wettertsjokpoat (*Burhinus vermiculatus*)
*** stippeltsjokpoat (*Burhinus capensis*)
*** Karibyske tsjokpoat (*Burhinus bistriatus*)
*** Peruaanske tsjokpoat (*Burhinus superciliaris*)
*** Australyske tsjokpoat (*Burhinus grallarius*)
** *Skaai*: *Esacus*, 2 soarten:
*** grutte tsjokpoat (*Esacus recurvirostris*)
*** strântsjokpoat (*Esacus magnirostris*)
Skyfall

## Films
*''Skyfall'' (film), in Britsk-Amerikaanske film út 2012 út 'e *James Bond*-rige

## Literatuer
*''Skyfall'' (roman fan Harry Harrison), in roman fan Harry Harrison út 1976
*''Skyfall'' (roman fan Catharine Asaro), in roman fan Catharine Asaro út 2004, dy't diel útmakket fan 'e *Saga of the Skolian Empire*
*''Skyfall'' (roman fan Anthony Eaton), in roman fan Anthony Eaton út 2007, dy't diel útmakket fan 'e *Darklands*-trilogy
**[[Legends of Skyfall]]*, in rige aventoereromans fan David Tant

## Muzyk
*''Skyfall'' (soundtrack), it soundtrackalbum út 2012 fan 'e *James Bond*-film mei deselde namme (befettet net de titelsong fan Adele!)
*''Skyfall'' (album), in album fan MILO út 2021

*''Skyfall'' (liet fan Adele), in liet fan Adele út 2012, de titelsong foar de *James Bond*-film mei deselde namme
*''Skyfall'' (liet fan Travis Scott), in liet fan Travis Scott mei Young Thug út 2014
*''Skyfall'' (liet fan One Ok Rock), in liet fan 'e Japanske band One Ok Rock út 2017

## Oar
**Skyfall*, in bar op it dak fan it Mandalay Bay hotel yn Las Vegas
*SSC-X-9 Skyfall, de NATO-namme foar de 9M730 Burevestnik
Klaverbank

De **Klaverbank** is in sânbank yn de Noardsee yn it noardwestlike part fan it Nederlânske kontinintaal plat, sa'n 160 km noardwestlik fan De Helder. It gebiet beslacht goed 1200 km². Súdlik fan de Doggersbank grinzget de bank oan it Feriene Keninkryk. De bank bestiet benammen út grint en leit 30-40 meter ûnder it see-oerflak. De Klaverbank en soksoarte fan grintbanken binne in oerbliuwsel fan in rivierdelte dy't ûntstie doe't de Noardsee droech lân wie.

## Boaiemfauna
De boaiemfauna yn dit gebiet hâldt wol 200 soarten yn, ûnder oaren troch it grut ferskaat oan boaiemtypen. De floara en fauna binne oars as yn  de omringende en gewoanere sân- en slibboaiem fan de see. 

Der rint in trôch troch de bank, de Botney Cut.

## Grintwinning
De Klaverbank is ien fan mar in pear plakken yn it Nederlânske part fan de Noardsee dêr't grint en beton- en mitselsân op it boaiem foarkomt. De Nederlânske oerheid woe it gebiet dêrom ek brûke foar it winnen fan grint, en brocht dêrfoar yn 2001 in mer-proseduere op gong. Op 27 augustus 2003 besleat it ministearje fan Ferkear en Wettersteat dy proseduere te staken, ûnder oaren omdat de mooglike opbringst beheind wie, en omdat it bedriuwslibben net folle belangstelling foar it grint fan de Klaverbank hie. Neffens it MER-rapport hie de eksploitaasje om reden fan miljeu wol kind. Miljeuorganisaasjes hiene lykwols protestearre tsjin dy grintwinning.

## Fossilen
Op de Klaverbank binne fossile dinosauriërs fûn, resten fan Iguanodontia. Dy soene dêr lykwols earst yn de iistiden telâne kaam wêze troch gletsjers fan de Skotske iiskape.
Lûdsmontaazje

**Lûdsmontaazje** is it proses fan it selektearjen en gearstallen fan lûdsopnamen yn tarieding foar de úteinlike lûdsmixing of mastering fan in film, tillefyzjeprogramma, reklamespotsje, fideospultsje, fideoklip of lykfol hokker oare produksje dy't te krijen hat mei opnommen lûd of lûdssynteze. De techniken dy't brûkt wurde foar lûdsmontaazje ûntstiene út it ferlet om 'e ynkomplete, ûndramatyske of technysk ynferieure lûdsopnamen fan iere lûdsfilms te ferhelpen of ferbetterjen. Nei inkele desennia ûntjoech dit fakgebiet him ta in selsstannich spesjalisme, dat útoefene wurdt troch saneamde **lûdseditors** of **sound editors**. De Academy of Motion Picture Arts and Sciences, dy't de Oscars útrikt, erkent de artistike kontribúsje fan sokken mei de Oscar foar it Bêste Lûdsmontaazje. Ek oare filmprizen hawwe faak in aparte kategory foar dit fakmêd.

Der binne rûchwei trije soarten lûd dy't kombinearre wurde moatte om 'e úteinlike lûdsmixing gear te stallen: dialooch (wat de akteurs sizze), lûdseffekten (eftergrûnlûden) en filmmuzyk. Yn gruttere merken foar de ynternasjonale filmyndustry, lykas Los Angeles en New York, binne lûdseditors ornaris spesjalisearre op ien fan dy trije dielfakgebieten. In film of tillefyzjeprogramma hat dan in aparte dialoocheditor, effekte-editor en muzykeditor. Yn lytsere merken wurdt fan lûdseditors ferwachte dat se har mei alle trije soarten lûden rêde kinne, en faak de lûdsmixing der noch op ta, dat eins in fakgebiet is dat los stiet fan 'e lûdsmontaazje. 

It montearjen fan lûdseffekten kin omskreaun wurde as it opbouwen fan 'e soanyske wrâld út it neat wei, wylst it montearjen fan dialooch wol omskreaun wurdt as it reparearjen fan 'e besteande soanyske wrâld. Effekte-editors brûke in bibleteek fan opsleine lûden om by alles dat yn byld komt it juste lûd ta te foegjen, fan fuotstappen yn grint oant it oerfleanen fan in strieljager. Dialoocheditors brûke in breed ferskaat oan techniken om 'e teksten fan 'e akteurs better fersteanber te meitsjen, en ek glêder yninoar oerrinne te litten, sadat it publyk letter net mear de oergong fan it iene shot nei it oare hearre kin.
Peter Travers

**Peter Travers** (yn 'e Feriene Steaten, 19??) is in Amerikaansk sjoernalist, filmkritikus en presintator. 

## Libben en karriêre
Travers is yn it besit fan in mastergraad yn Ingelske taal- en letterkunde fan 'e Universiteit fan New York. Hy begûn syn sjoernalistike wurkpaad yn 1984 as meiwurker fan it foaroansteande tydskrift *[[People (tydskrift)|People]]*. Sûnt 1989 is er ferbûn oan it al like foaroansteande muzykblêd *[[Rolling Stone]]*, dat ek publisearret oer de bredere popkultuer, lykas films, it wurkmêd fan Travers. 

Njonken syn wurk foar de skriuwende parse is Travers ek de presintator fan 'e filmrubryk *Popcorn with Peter Travers*, dy't op 'e Amerikaanske tillefyzje útstjoerd wurdt troch it netwurk ABC. Yn dat programma hâldt er fraachpetearen mei akteurs en filmmakkers.

Sûnt de 1980-er jierren hat Travers him ûntjûn ta ien fan 'e ynfloedrykste filmkritisy fan 'e Feriene Steaten. De webside *eFilmCritic* stelde yn 2009 fêst dat er de filmkritikus wie waans útspraken it meast troch filmstudio's ta oanpriizging fan harren produkten op 'e omslach fan dvd's set waarden. 

Travers stiet derom bekend dat er syn mienings net ûnder stuollen of banken stekt. Hy hat grutte bewûndering foar regisseurs as Martin Scorsese, David Lynch, Clint Eastwood, Christopher Nolan en Joel en Ethan Coen. Foar beskate oaren, ûnder wa Michael Bay, fielt er inkeld minachting. 

## Keppelings om utens
*  Profyl fan Peter Travers op ''RollingStone.com''
Mixen (lûd)

**Mixen**, **lûdsmixing**, **audiomixing** of **miksaazje** is in proses wêrby't ferskate soarten lûden kombinearre wurde yn ien of mear lûdskanalen. Dêrby wurde folumenivo, frekwinsje-ynhâld, dynamyk en panoramyske posysje manipulearre en ferbettere. Dy praktyske, estetyske of kreätive behanneling wurdt tapast om in einferzje fan it lûd te berikken dy't noflik is om nei te harkjen. Mixen wurdt dien by muzykopnames, films, tillefyzje en live-lûd. It wurdt ornaris ferrjochte troch in mixingtechnikus dy't in audiomixingpaniel of in digitaal audiowurkstasjon ta syn foldwaan hat.

## Muzykopnames
Foar de ynfiering fan multitrackrecordingtechniken moasten alle lûden en lûdseffekten dy't diel útmeitsje moasten fan in lûdsopname, yn ien kear trochinoar mixt wurde by in live-optreden. As de lûdsmix net nei 't sin wie, of as ien muzikant in flater begie, moast it hiele muzykstik oerdien wurde oant eltsenien der tefreden oer wie. Soks heart tsjintwurdich lykwols ta it ferline. Troch multitrackrecording kinne alle ûnderdielen fan 'e úteinlike lûdsmix by it mixen fan muzyk apart faninoar opnommen wurde om letter yn 'e studio mixt te wurden. Dy fernijing hat de muzykyndustry radikaal feroare. De produksjefaze bestiet no yn 'e regel út trije stadia: opname, overdubbing en mixdown.

## Films en tillefyzje
It mixen fan lûd foar films en tillefyzjeprogramma's is in proses dat diel útmakket fan 'e postproduksje. Dêroan giet de lûdsmontaazje foarôf, wêrby't trije soarten lûden opboud wurde: dialooch, lûdseffekten (eftergrûnlûden) en filmmuzyk. By de lûdsmixing wurde dy trije soarten lûden gearmongen ta ien floeiend gehiel. 

## Live-lûd
It mixen fan live-lûd is it proses fan it gearmingen fan ferskate lûdsboarnen by in live-optreden troch it gebrûk fan in audiomixingpaniel. De lûdsboarnen kinne de muzyk wêze dy't troch ôfsûnderlike ynstruminten produsearre wurdt, mar ek sjongstimmen en foarôf opnommen materiaal. Live-discjockeys wurkje útslutend mei yn it foar opnommen materiaal.
Tsjiftsjaf

De **tsjiftsjaf** (*Phylloscopus collybita*) is in algemien foarkommende sjongfûgel fan de famylje fan de bosksjongerfûgels (*Phylloscopidae*). Hy briedt in iepen boskgebieten fan de Noardlike en tuskenbeiden klimaatsônes fan Jeraazje. It is yn trekfûgel, dy't in subtropyske gebieten, Súd-Jeropa, Midden-Easten en Noard-Afrika, oerwintert.

De Fryske namme (en de namme yn it Nederlândsk, Dútsk en Ingelsk) is in onomatopee, om 't de sang in repetearjend tsjif-tsjaf-tsjif-tsjaf is. Dêrmei ûnderskiedt de tsjiftsjaf him it dúdlikst fan oare bosksjongers, yn it bysûnder de lytse hôfsjonger dy't oan 'e bûtenkant net sa ferskillend is.

Ek yn Fryslân is de tsjiftsjaf in algemiene sjonger. Yn 'e lêste wike fan maart en de earste wiken fan april komt hy út Spanje, Marokko en fierder út West-Afrika werom, en is syn karakterystike lûd te hearre. Yn septimber-oktober giet hy wer fuort. Yn milde winters binne dêr ek tsjiftsjaffen dy 't hjir oerwinterje.
. 
## Taksonomy
De tsjiftsjaf komt yn 6 ûndersoarten foar. 
* *Phylloscopus collybita abietinis*: Skandinaavje, Ruslân
* *Phylloscopus collybita collybita *: West- en Midden-Jeropa
* *Phylloscopus collybita brevirostris*: Turkije
* *Phylloscopus collybita caucasicus*: Kaukasus
* *Phylloscopus collybita menzbieri*: Iran, Turkmenistan
* *Phylloscopus collybita tristis*: Sibearje
De lêste ûndersoart wurdt ek wol as aparte soart besjoen: Sibearyske tsjiftsjaf. 
De tsjiftsjaffen fan Spanje en Portegal en dy 't fan de Kanaryske Eilannen jilde algemien as aparte soarten: Ibearyske tsjiftsjaf (*P. ibericus*) en Kanaryske tsjiftsjaf (*P. canariensis*).

## Keppelings om utens
* Vogelbescherming: Tsjiftsjaf
* Avionary 4.3: Tsjiftsjaf yn 50 talen
Numidyske kavalery

De **Numidyske kavalery** wie in type lichte kavalery dy't ûntjûn waard troch de Numydjers. Nei't se troch Hannibal brûkt waarden yn de Twadde Punyske Oarloch, neamde de romeinske skriuwer Titus Livius harren "de alderbêste hynsteriders" yn Afrika.

## Skiednis
De Numidyske kavaleryhynders, foarfaars fan de Berberhynders, wiene lyts ferlike mei oare hynders fan dy tiid. Se wiene tige fluch foar lange ôfstannen. Numidyske kavalerymanlju rieden sûnder seal en leie, mar hiene in ienfâldich stik tou om de nekke fan it hynder en in lytse ienfâldige hynsterrydstôk. As beskerming droegen se in rûn learen skyld of loaihoarshûd, en harren wapens wiene koarte swurden en spearen.

Troch harren handigens mei it hynsterriden, mar harren brekme oan swiere wapens, wiene se benammen ornearre foar it lestich fallen fan de fijân troch mei harren spearen te smiten en dan rap ûntsnappe te kinnen ear't de fijân in tsjinoanfal begjinne koe. Dy taktyk wurke benammen goed tsjin net sa mobile legers, sa as tsjin de soldaten fan Julius Caesar, doe't dy Afrika ynfoel.  

Tagelyk wie de Numidyske kavalery net opwoeksen tsjin swiere kavalery, sa as bygelyks in grutte mankrêft fan Moarske kavalery net opwoeksen wie tsjin tritich Gallyske hynsterriders dy't foar Caesar fochten yn syn ynvaazje fan Afrika. Yn in oar foarfal ferjage in squadron fan swiere Ibearyske kavalery de Numydjers ûnder lieding fan Titus Labienus, wylst syn Gallyske en Germaanske ruters harren tsjinhâlde koene.

De Numidyske kavalery wie tige gaadlik foar bygelyks de militêre ferkenning fan Hannibal by syn ynvaazje yn Itaalje yn de Twadde Punyske Oarloch, dy't bekend waard troch syn stadige oarlochsoaljefanten. Hy brûkte de Numidyske kavalery ek wol om de Romeinen yn de fal te lokken sa as yn de Slach by de Trebia, of as syn rjochterflank.

De Numidyske kavalery wie ferneamd yn dy tiid en se fochten net allinnich foar de Kartagers, mar ek wol yn oare legers. De Romeinen brûkte de Numidyske kavalery tsjin Hannibal yn de Slach by Zama. Iuwen letter brûkten de Romeinen de Numidyske lichte kavalery yn selsstannige ienheden: *equites Numidarum* of *Maurorum*.
Sofonisba

**Sofonisba** (Punysk: 𐤑𐤐𐤍𐤁𐤏𐤋 *Ṣap̄anbaʿal*) wie in Kartaachske ealfrou en dochter fan generaal Hasdrubal Gisko, dy't yn it tiidrek fan de Twadde Punyske Oarloch yn de tredde iuw f.Kr. libbe. Hja waard ferneamd om it foarfal dat se harsels leaver fergiftige as harsels krinkje te litten yn in Romeinske triomftocht.

## Libbensrin
Sofonisba waard berne as in dochter fan Hasdrubal Gisko. Neffens de skriuwer Kassius Dio wie Sofonisba in kreas frommes en wie se oant 206 f.Kr. ferloofd mei de Eastnumidyske kening fan de Massyljers, Massinissa, mar doe't er yn dat jier in ferbûn sleat mei de Romeinen, waard dy ferloving ferbrutsen. Hasdrubal socht nei in nije bûnsmaat en wist de Westnumidyske kening fan de Massesyljers, Syffaks oer te heljen, dy't earder in bûnsmaat fan Rome wie. Syffaks en Hasdrubal waarden troch de Romeinske generaal Skipio Afrikanus en Massinissa ferslein yn de Slach op de Grutte Flakten. Sofonisba foel dêrby yn de hannen fan Massinissa. Dy rekke finaal fereale op har en boaske har.
Doe't Skipio derefter kaam dat Sofonisba Syffaks oerhelle in ferbûn mei Kartago te sluten, fersette er tsjin harren houlik. Hy easke dat se harsels daliks oan him oerjoech, sa't er har meinimme koe yn syn triomftocht. Nettsjinsteande dat Massinissa fan Sofonisba hold, gie er der yn mei en ferlit har. Hy sei har dat er har net tsjin it finzenskip beskermje koe en frege har dêrom te stjerren as in wiere Kartaachske prinsesse. Dêropta pakte se de gifbeker en dronk it fergif op. Dêrnei ferstoar se en Massinissa brocht har lyk by Skipio.

## Keppeling om utens
* Livius.org: Sofoniba
Imerkesjongerfûgels

De **imerkesjongerfûgels** (*Locustellidae*), ek wol **imerkes**, **strûksjongerfûgels** of **sprinkhoansjongerfûgels** neamd,  foarmje in famylje yn it skift fan de moskeftigen. Foarhinne waarden de imerkesjongers ta de grutte famylje fan de sjongers (*Sylviidae*) rekkene. As synonym foar *Locustellidae* wurdt ek wol *Megaluridae* brûkt. De 68 soarten imerkesjongers komme yn Jeropa, Aazje, Austraalje en Afrika foar, mei it swiertepunt yn Midden- en Súdeast-Aazje.  
De imerkesjongers binne lytse ûnopfallende brúneftige fûgeltsjes fan 12-20 cm, dy 't meast yn strûken of sompen tahâlde. De bekendste soarten yn Fryslân binne it reidimerke en de snilekrûper. 

## Klassifikaasje
De skaaien yn de famylje fan de **imerkesjongerfûgels** (*Locustellidae*) binne:
* *Skaai*: (*Robsonius*), 3 soarten
* *Skaai*: imerkesjongers (*Helopsaltes*), 6 soarten, oant koartlyn ta it skaai *Locustella* rekkene:
** grutte snilekrûper (*Helopsaltes fasciolatus*)
** Koreaansk reidimerke (*Helopsaltes pleskei*)
** Ochotsk reidimerke (*Helopsaltes ochotensis*)
** Sachalin reidimerke (*Helopsaltes amnicola*)
** Sibearysk reidimerke (*Helopsaltes certhiola*)
** Japansk reidimerke (*Helopsaltes pryeri*)
* *Skaai*: strûksjongers (*Locustella*), 24 soarten, dêrûnder:
** lyts reidimerke (*Locustella lanceolata*)
** wekkerke (*Locustella fluviatilis*)
** snilekrûper (*Locustella luscinioides*)
** reidimerke (*Locustella naevia*)
** Sineeske strûksjonger (*Locustella tacsanowskia*)
** Baikalstrûksjonger (*Locustella davidi*)
** Westhimalaja-strûksjonger (*Locustella kashmirensis*)
** bûnte strûksjonger (*Locustella thoracica*)
* *Skaai*: (*Poodytes*), 5 soarten
* *Skaai*: (*Malia*), 1 soarte
* *Skaai*: (*Cincloramphus*), 11 soarten
* *Skaai*: (*Megalurus*), 1 soarte
* *Skaai*: (*Elaphrornis*), 1 soarte
* *Skaai*: (*Schoenicola*), 2 soarten
* *Skaai*: (*Elaphrornis*), 1 soarte
* *Skaai*: (*Catriscus*), 1 soarte
* *Skaai*: (*Bradypterus*), 12 soarten