Evenredich oanpart

It **evenredich oanpart** of **proporsjoneel oandiel** is de wearde fan items dy't in entiteit ideaal fertsjinje of ûntfange soe. Yn ekonomy, filosofy en sosjale karteory ferwiist it nei de totale wearde fan guod, boarnen of aktiva dêr't in persoan of groep rjocht op hat of in oanspraak op makket.

## Earlike ferdieling fan sitten

### Partijen
Yn parlemintêre demokrasyen mei proporsjonele fertsjintwurdiging hat elke politike partij rjocht op sitten yn ferhâlding ta it oantal stimmen dat it krigen hat. Dit probleem, wat ûntstiet as identike, ûndielbere items (sitten) ferdield wurde ûnder entiteiten, wurdt ek wol de sitferdieling neamd.

#### Formule
Bygelyks, yn evenredige fertsjintwurdiging basearre op in partijlistsysteem, is it evenredige sitoandiel fan in politike partij gelyk oan har stimmenoandiel fermannichfâldige mei it oantal beskikbere sitten. It ideale oantal sitten dat in partij krije soe is dêrom:

 \text{Evenredich oanpart =} \frac{\text{Stimmen}_\text{partij}}{\text{Stimmen}_\text{totaal}} \cdot \text{Sitten}

Derneist kin deselde wearde krigen wurde troch it oantal stimmen foar in partij te dielen troch de kiesdieler.

 \text{Evenredich oanpart =} \frac{\text{Stimmen}_\text{partij}}{\text{Kiesdieler}_\text{effektive stimmen}}

As der 5 beskikbere sitten binne yn in gebiet mei 300 kiezers, en in partij krijt 106 stimmen, dan is it proporsjonele oandiel foar dy partij likernôch 1,77. Deselde wearde wurdt krigen troch it oantal stimmen dat in partij krigen hat te dielen troch de kiesdieler.

## Kwotumregel
In proporsjoneel oandiel fan 1,77 moat, neffens de kwotumregel, resultearje yn in totaal fan 1 of 2 sitten. As in partij of regio mear as ien restsit tawezen krijt, wurdt de kwotumregel skeind, en komt de proporsjonaliteit fan 'e ferkiezingsútslach ûnder druk te stean.

## Effektive stimmen
De kiesdrompel spilet in wichtige rol by it berekkenjen fan de sitferdieling. Ofhinklik fan de brûkte metoade wurdt bepaald oft stimmen foar partijen dy't de drompel net helje, wol of net meiteld wurde.

### Praktysk foarbyld
By de Twadde Keamerferkiezings fan 2023 berikten 15 partijen de kiesdrompel. Dit resultearre yn in totaal fan 195.254 fergriemde stimmen . De ûndersteande tabel jout in oersjoch fan dizze ferdieling en de gefolgen foar it proporsjonele oanpart fan 'e partijen dy't de kiesdrompel wol helle hawwe. De 2,81 sitten foar de "oare partijen" wurde sa proporsjoneel mooglik werferdield ûnder de oerbleaune effektive stimmen.

## Degressive evenredigens
Yn in distriktstelsel hat elk kiesdistrikt rjocht op sitten yn ferhâlding ta syn befolking. Yn it Nederlânske kieskringestelsel is dit basearre op it oantal stimmen. Dit kin derta liede dat lytse regio's (lykas Karibysk Nederlân) hielendal gjin stim hawwe. Dêrom wurdt somtiden degressive evenredigens brûkt. Dit is it gefal yn 'e Jeropeeske Uny of de Feriene Steaten. Dit betsjut dat it stimrjocht net mear evenredich is oan de grutte fan 'e regio's, mar it garandearret wol dat elk lân of steat goed fertsjintwurdige is. Twa foarbylden út 'e EU binne Malta en Lúksemboarch, dy't lytser of like grut as Fryslân binne, mar 6 eigen fertsjintwurdigers krije. Nederlân en België krije bygelyks ek mear sitten as har evenredige oanpart.