open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sije (band)

**Sije** wie in Fryske rockband oprjochte yn Eastermar en wie aktyf tusken 1999 en 2018

## Skiednis
De band spile tige fariearde muzyk, ek wol *veel'sije(g)* neamd en is foarme om de sjonger/gitarist Simon (Sije) Dijkstra. De fiif 'bendeleden' (sa't se harsels neame) binne fierders Alex Tienstra ( sologitaar ) en syn broer Rene Tienstra (drums/perkusje) en Sjerry Kwast (basgitaar/sang ). Lineke Renkema kaam yn 2009 as sjongster by Sije (nei it fuortgean fan Wietske & Jantine van der Zee), dêr't hja in bysûnder plak ynnaam tusken de "âlde rotten" fan de bende. Simon wie earder aktyf yn it duo "Simon en Skelte" en yn 2010 noch yn "Simon en Alex" (Alex Tienstra). 

Sije debutearre yn 1999 op it 22e Tsjoch-festival. It repertwaar fan Sije bestiet benammen út bewurke Ingelske covers yn pop-rock(and roll), funky- en reggaestyl. Dêrneist spylje se ek eigen wurk. Der wurdt yn it Frysk en Ingelsk songen. Fermaak en spontanens stiet altyd foarop, it is stevige muzyk mei in knypeach nei it publyk.

Yn 2010 besleat sjongster Lineke om de band te ferlitten. Wat oerbleau fan de band giet troch, mar dan mei har fjouweren, sa't it eartiids wie. Sûnt 2011 binne der wer twa bandleden by, it binne: Jaap Dorhout dy't toetsen/keyboard spilet en Miranda Brouwer, sjongeres.

Yn 2013 beslut sjonger en gitarist Simon Dijkstra de band te ferlitten, mar de band giet fierder ûnder de namme L&G (ladyandgentlemen.nl). Der komt ek noch yn nije gitarist/sjonger by, Gerrit Jansen.

Yn 2015 gie sjongster Miranda út de band omdat se yn ferwachting wie en net fierder mei de band woe. Sy waard ferfongen troch Jannie de Vries út Kollum. 

Yn 2016 besleat solo-gitarist Alex Tienstra de band ek te ferlitten en hy waard ferfongen troch Menno Wever. Sadwaande bestiet de band anno 2016 út Rene, Gerrit, Sjerry, Jannie, Jaap en Menno. 

Yn de rin der tiid is L&G al wer in feit. Wol is der ûnderwilens in nije toetsenist oan lutsenen, te witten Bauke Rozenberg. Jaap is út de band.  

Yn juny 2017 beslút Rene Tienstra, drummer en meioprjochter fan L&G (Lady and Gentlemen) in punt te setten efter in jierrenlange en aktive rol yn en rûnom de eardere band Sije en dêrnei L&G. 

Wilens bestiet de band L&G ek net mear. Yn 2018 wie it dien. Sadwaande is der in ein kaam oan de  muzikale aktiviteiten de mannen en fammen yn de ferskate bands.

## Diskografy
* CD: *Op 'e Wip*, 2005 
* Streektaalzang

## Keppeling om utens
*Webstee Simon Dijkstra
Skuor

**Skuor** wie in Fryske rockband oprjochte yn Grou en wie aktyf tusken 1979 en 1985

## Skiednis
De leden wennen yn Grou en troffen elkoar yn 1979 yn bar De Treemter. De groep begûn mei eksperimintele popmuzyk op Fryske teksten. De besetting wie Reinder Kerkhof (gitaar en sang), Feike van der Leij (gitaar en sang), Kees Wedman (bas en sang) en Dicky Jonker (drums). Begjin tachtiger jierren kaam Wilt van der Kooi der as twadde drummer by, en doe't Dicky Jonker nei in jier stoppe naam Wilt van der Kooi it oer.

De band wie ien fan de pioniers op it mêd fan Frysktalige rock, new wave en ska. Yn it begjin fan de jierren tachtich wie de band geregeldwei yn Fryslân te hearren foar Radio Fryslân. Yn 1980 en dêrnei trede de band wol tegearre op mei Okke Hel.
Yn de rin fan de jierren hat Skuor sa'n sechstich nûmers makke dy't yn beheinde oplage op CD's setten binne. 

Yn 1985 joech Skuor syn lêste konsert. Nei Skuor is der trije kear mei in hiele soad freonen ûnder de namme "Jopie Douma Ferkeapet Jurkjes Band" optreden yn Grou. De band feroare syn namme en gie as Ype en de Schavers oer op Ingelsktalige muzyk. Op de noch besteande webside fan de band is noch in soad muzyk del te laden. Eins bestiet Skuor noch altiten, ek al trede se mei Ingelstalich rippertwaar op as Ype & The Schavers, sy spylje noch geregeld Skuor-nûmers en ek gauris nije Fryske nûmers. Al trede se hast net mear op, der wurdt noch steefêst om de pear wiken oefene op It Hearrenfean.

## Diskografy
* *It bêste fan skuor diel 1*
* *It bêste fan skuor diel 2*
* *It bêste fan skuor diel 3*
* *It bêste fan skuor diel 4*
* *It bêste fan skuor diel 5*
* *It bêste fan skuor diel 6*
* *No, it alderbêste!* (alhiel fergees op te heljen op de webside).
Tsjettel (band)

**Tsjettel** is in Fryske band út Kûbaard. It is in fiifmans formaasje, dy’t muzyk makket fan punkrock oan’t stonerrock, dizze band is al sūnt 1992 aktyf. De band Tsjettel debutearre op Aaipop 1993 en spile dêr mei Fryske eigentiidske rûge, hektyske *powercore*. It folk wie hast net fan it poadium ôf te hâlden. De besetting fan Tsjettel is Pieter van der Velde op gitaar, Klaas de Boer op gitaar, Arnold Strikwerda op bas en sang, Herman van der Weg op drums en sang en Tiede van der Velde op sang en gitaar.

## Diskografy
* *Rabje* (1995, maksi-single)
* *Aaipop: En daverje* (1996, mei oaren)
* *Casanova* ( CD, 2007), mei ûnder oaren it nûmer “Kening” as oade oan alle keatskeningen.
Haute couture

**Haute couture** is it hichtepunt fan moade, ûntwurpen troch moadeûntwerpers dy't foar in selekte merk wurkje moatte. Der wurdt mar ien of inkeldris in pear eksimplaren fan de kleanstikken makke, dy't op maat makke wurde foar de drager derfan. Alle couturestikken wurde dan ek mei de hân makke fan de fijnste stoffen en mei brûken fan de meast ferfine techniken. Dit is dan ek it ferskil mei de saneamde *prêt-à-porter* of konfeksjeklean, moade dy't gewoan klear is om te dragen, dus net op maat. De prêt-à-porter is faak in fertaling fan de haute couture nei it deiske libben: lange jûnjurken, mei bytiden ekstravagante details en stoffen wurde dan "better draachber".
Xigatze

**Xigatze** is in Fryske teäterband dy't muzyk makket mei nijsgjirrige teksten en frjemde lûdssamples. De namme komt fan in stêd yn Tibet. 

Xigatze spile op Tibetmanifestaasjes, en Liet. Yn 2002 brochten se harren debút-cd “Xigatze” út. Yn 2003 die Xigatze in rockopera yn gearwurking mei toanielferiening Suprise út Wytmarsum. Yn 2009 diene se mei oan in teäterpresintaasje yn Poppoadium Romein. De goed klaaide bandlleden meie har graach weagje oan harren repertwaar mei elektrotrash (elektronikafanke), jiskefetblues (Oerblûze, Kanvas Rubberklomp), Himalayasurf (“Friis”, Yakko en Moassich) en in frjemde cover fan Venus ('Fyn is') De band bestiet út: Else Kingma (sang), Pieter Feenstra (drums), Pier Koopmans (gitaar), Gerben Gerbrandy (gitaar, kaaiboerd) en Arnold Strikwerda(bas).

## Keppeling om utens
* Facebookside Xigatze
Wiegels Wjukkelmasine

**Wiegels Wjukkelmasine** wie in Fryske Wille pop band oprjochte yn Boalsert, en wie aktyf tusken 1986 en 1996. De band brocht yn 1994 syn debútalbum *Krekt as Doe* út. Wiegels Wjukkelmasine hat fjouwer albums útbrocht. 

## Skiednis
De groep waard oprjochte op 10 juny 1986 ûnder it konsert fan Nick Cave yn Vredeburg Utrecht mei in it stypende programma the Hipcats (Claw Boys Claw). Nick Cave hie krekt it coveralbum *Kicking Against the Pricks* makke, wat de ynspiraasje wie foar Claw Boys Claw om allinich covers te spieljen. Der waard besletten in Frysktalige coverband te foarmjen.

De Fryske tsjinhinger fan Jefferson Airplane set as hippyband út ein yn de geast fan dy groep. Letter, yn 1989 is de muzyk is it bêst te omskriuwen as 'willefolk' mei nûmers as *Wodka* en *Aairaaproprap*, ien fan de earste Fryske hiphopnûmers. Oer it earste optreden yn it Muzykkafee fan Nijlân skreau Jacob Haagsma: 'Wiegels Wjukkelmasine spile in grienmank fan oersette 'covers' mei in absurdistyske presintaasje'. Se spilen doe ûnder oare *Wild Thing* fan The Troggs en *Rain* ('Yn de rein) fan The Cult. Gerben Gerbrandy siet doetiids yn de organisaasje fan dat festival. 
  
De groep hat in protte súkses en bringt twa cd's út mei derop hits lykas 'Wachtsje yn de rein' (hat in fêst plak yn de Fryske Top 100) en ‘Unwis'. Dernei giet it hurd: Wiegels Wjukkelmasine spilet yn it foarprogramma fan De Dijk, Raymond van het Groenewoud en op alle grutte festivals yn Fryslân. Yn 1993 ferlit Willem Horjus de band, Thijs, Tyske de Boer naam it plak efter de drumkit oer. Freddie Weima en Gerben Gerbrandy ferlieten de band yn 1994. Egbert van der Werf (sang) komt foar harren yn it plak. De band hellet earst Wiegels as foarheaksel fuort en gie dêrnei oer yn "de Wjukkels". Yn 1996 hâldt Wiegels Wjukkelmasine der mei op. De leden fan de groep bliuwe aktyf yn de muzyk en spylje of hawwe spile yn ferskate bands, sa as Om'e Noard, Willehúske, Sebeare, The Rebound Boogie Band, Travis en Xigatze. Yn 2009 wie der noch in reunyoptreden op Aaipop en op 30 augustus 2014 op Badpop yn Boalsert.
 
## Bandleden
### Lêst bekende besetting
* Betty Beitske Okkema - (sang),
* Egbert van der Werf - (sang),
* Bert Binke Draaisma - (gitaar)
* Hein-Jaap Jabik Hilarides - (toetsen),
* Paul Paulus Siemensma - (akkordeon),
* Henk Hindrik Jan Wetting - (bas),
* Thijs Tyske de Boer - (drums),

### Ald-leden
* Jouke Smink *gitaar* (1986-1987)
* Willem Horjus *drums* (1986-1993)
* Freddie Fêdde Weima *sang & gitaar* (1986-1994)
* Gerben Gurbe Gerbrandy *slachwurk & praatsjes* (1986-1994)

## Diskografy
* *Krekt as Doe* (1994)
* *CdK* (1991/1992)
* *Etalaazjepop* (1993)
* *Wiegels Wjukkelmasine (1995)*

### CD's mei oaren
* *Aaipop* (1992)
* *De Beste fan Omroep Fryslân, diel 2* (1993)
* *Juster hjoed of moarn* (1995)
* *Fryslân muzyklân, 2* (2001)
* *Ald & nij, diel 1* (2001)
* *Fryslân muzyklân 4* (2003)
* *It bêste út de Fryske Top 100 fan Omrop Fryslân* (2006)
It Réveil

**It Réveil**, Nederlânsk: *Het Réveil*, (1815-1865) wie in ynternasjonale oplibbing (opwekking) fan it kristlike tinken yn it 19e iuwske Europa.

Yn Nederlân is Willem Bilderdijk de heit fan it Réveil. Under oaren Isaäc da Costa, Samuel Iperusz Wiselius, Willem de Clercq en Groen van Prinsterer wienen syn learlingen. Benammen yn it easten fan Frankryk, Switserlân, dêr't de beweging ûntstie en it suden fan it tsjintwurdige Dútslân hat it Réveil oanhingers fûn. Dêrneist wiene der kontakten yn Grut-Brittanje, Edward Irving, Henry Drummond).

It Réveil kin beskôge wurde as in reaksje op it Rasjonalisme en waard beynfloede fan de Romantyk, mystike streamings, it opgong metsjen fan idealystyske filosofy en oanboaskjend nasjonaal besef. It hat syn ynfloed jilde litten op steatkundich terrein. Mei troch dizze beweging binne ein 19e iuw de anti-revolúsjonêrere en kristlike histoaryske partijen ûntstien, is allerhanne konkreet maatskiplik wurk oanpakt en is de kristlike sinding fan it Réveil oantrune. Ek de doleânsje wurdt troch guon wol beskôge as in ferfolg op it Réveil. Yn Ingelân wienen William Wilberforce, John Wesley (oprjochter fan it Metodisme) en Thomas Chalmers wichtige fertsjintwurdigers fan dit geastlik oplibjen.

Yn Fryslân hawwe de mannen fan it Réveil, bygelyks dûmny Lucas Fockens (1763-1850) fan Snits, foaral yn de Súdwesthoeke ynfloed hân. Oant yn de jierren '50 wie dat te fernimmen oan it konfesjonele karakter fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke, it omtinken foar sinding, it oantal kristlike skoallen en it relatyf lege tal Grifformearde tsjerken yn dy kontrei.

## Sjoch ek
* Jan Wouter Felix

## Literatuer
* . *From Awakening to Secession; radical evangelicals in Switzerland and Britain 1815-35).* Edinburgh (UK): T&T Clark, 1e druk 2000. - ISBN 0567087190.
* , *Het protestantse Réveil in Nederland en daarbuiten 1815-1865*, Amsterdam: Paris 1970 (standerdwurk oer it Réveil yn Nederlân)
* , *Oudere tijdgenooten*, Amsterdam: Van Kampen 1888
Rommert Metzlar

**Rommert Metzlar** (Marrum, 7 novimber 1874 - Ljouwert, 11 oktober 1946) wie in skoalmaster en koarlieder.

Sûnt 1898 wenne er yn Ljouwert. Hy wie koarlieder fan sjongferiening T.A.V.E.N.U. As lieder fan it 'Kritekoar' wie Metzler 40 jier promotor fan de Fryske sang.

## Keppeling om utens
* Foto fan Metzlar by Byldbank Ljouwert
Eelke van der Meulen

**Eelke van der Meulen** (Wergea, 17 desimber 1872 - Huzum, 15 septimber 1939) wie timmerfeint en ûnderwizer.

Eelke wie earst timmerfeint en letter ûnderwizer en skoalhaad yn Ysbrechtum (1919 - 1936). Helle yn 1915 as earste ûnderwizer de Fryske Akte.
Vilfredo Pareto

**Vilfredo Pareto** ( Parigi, 15 july 1848 – 19 augustus 1923 ) wie in Italjaansk ekonoom.

Hy yntrodusearre it Pareto optimum foar nutskurves yn de mikro-ekonomy. Ek wie hy bekend troch it Paretoprinsipe: hy konstatearre dat 20% fan de befolking 80% fan it fermogen yn Itaalje besiet. Dizze 80-20-regel is letter op in soad oare saken tapast. Dit prinsipe is basearre op de Zipfdistribúsje.

Pareto is ien fan de grûnlizzers fan de moderne wolfeartteory. Dizze teory makket ynsichtlik ûnder hokker betingsten der in optimale ferdieling fan produksjemiddels ûntstiet en hoe't de wolfeartsferdieling oer de húshâldens bart. Fan belang hjirby is it saneamde pareto-kompensaasjebegjinsel. Dit begjinsel betsjut:
* by in feroaring yn de ferdieling fan de wolfeart komme der ferliezers en winners;
* kinne de ferliezers út de winst fan de winners kompensearre wurde dan is de feroaring pareto-optimaal. 
Koartom, in pareto- optimale feroaring yn ferdieling fan de wolfeart is as alle ferliezers foar it Ferlies út de winst fan de winners kompensearre wurde kinne. 

## Libben
Alhoewol't er al jong in oanhinger fan it liberalisme wie, stoar Pareto as faksist (hy waard koart foar syn dea ta de Italjaanske Senaat beneamd troch Mussolini). De reden fan de bekearing fan Pareto lei yn it opkommende marksisme binnen Itaalje, dêr't de Liberale Partij dêre har net bot tsjin fersette.
Petrus Rienstra

**Petrus Jans Rienstra** (Snits, 1773 - dêre, 1885) wie in sulversmid fan Snits. 

Rienstra wie troud mei Ynske Schotanus en waard master yn 1798. Hy stie ynskreaun yn de Keurkeamer fan Snits yn 1807 en yn it Frânske Stamboek yn 1812. Hy is ophâlden yn 1844, mar ferkeape syn winkel pas yn 1850. 

Yn it Frysk Skipfeart Museum hat in sulveren beursbûgel út 1840 fan him. De beurs is fersierd mei driuw- en gravearwurk yn Louis-XVI styl en in ovaal medaljon mei ôfbyld fan in hynder en wein mei twa persoanen. Oan de bûgel is in kralebeurs makke. De beurs is a-symmetrysk fersierd.
Protestantske Tsjerke yn Nederlân

De **Protestantske Tsjerke yn Nederlân** (gewoanwei 'Protestantske Tsjerke' of **PKN** neamd) is it grutste protestantske tsjerkegenoatskip yn Nederlân. It is, nei tsientallen jierren fan besykjen elkoar neier te kommen, op 1 maaie 2004 ûntstien út in fúzje fan de trije *[[Samen op Weg-tsjerken]]* de Nederlânske Herfoarme Tsjerke, de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân (GKN) en de Evangelysk-Lutherske Tsjerke yn it Keninkryk fan de Nederlannen (ELT). De PKN is lid fan de Wrâldried fan Tsjerken (*World Council of Churches*) (WCC) en oansletten by de Konferinsje fan Europeeske Tsjerken.

## Keppelings om utens
* Protestantse Kerk in Nederland - ynternetside fan de Protestantske Tsjerke yn Nederlân
* Confessionele Vereniging - ynternetside fan de Konfesjonele Feriening en de stichting Skrift en Beliden dêroan anneks
* Evangelisch Werkverband binnen de Protestantse Kerk in Nederland - ynternetside fan it Evangelysk Wurkferbân
* Gereformeerde Bond binnen de Protestantse Kerk in Nederland - ynternetside fan it Grifformearde Bûn
* Confessioneel Gereformeerd Beraad binnen de Protestantse Kerk in Nederland - ynternetside fan it Konfesjoneel Grifformeard Beried
* Evangelisch-Luthers - ynternetside fan de evangelysk-lutherske synoade yn de Protestantske Tsjerke
Bibelgurdle

De **Bibelgurdle**, ek wol *Bible Belt* of *refobân*, is in oantsjutting fan de geografyske bân dy't fan westlik Oerisel nei Seelân rint, yn Nederland. Hjir wenje relatyf in soad befynlik grifformearden, dy't ek wol 'swartehoazetsjerken' (*zwartekousenkerken*) neamd wurde. Ek yn de bibelgurdle hawwe sy lykwols yn gjinien gemeente in mearderheid.

Neist de SGP hat ek de KristenUny yn de bibelgurdle mear oanhingers dan yn oare kriten fan Nederlân. 

De bibelgurdl rint rûchwei fan de Siuwske eilannen en it Súd-Hollânske Goeree-Overflakkee fia it rivieregebiei fan de provinsjes Súd-Hollân, Noard-Brabân, Utert, en Gelderlân, troch de Gelderske Fallei en de Feluwe nei Oerisel. Plakken sa as Staphorst, Genemuiden, IJsselmuiden, Elspeet, Ederfean, Ede, Opheusden, Nij Lekkerlân, Hardinksfjild, Wijk en Aalburg, Sprang-Capelle, Ouddorp, Sint-Filipslân, Skerpenisse, Stavenisse, Kruiningen, Krabbedyk, Yrseke, Arnemuiden, Meliskerke en Aagtetsjerke lizze yn dit gebiet. Inkelde plakken bûten it gebiet, mar dêr't wol in protte befynlik grifformearden wenje, binne: Urk, Rijssen, Hardenberg, Katwyk oan See en Skeveningen.

De namme 'Bibelgurdle' komt fan it Ingelske wurd *[[Bible Belt]]*, dêr't in grut gebiet yn it súdeasten fan de Feriene Steaten mei oantsjut wurdt, dêr't in grut part fan de befolking ortodoksk-kristlik is.

## Literatuer
* , *Waarom daar? De Refoband of Refogordel als onderdeel van de Protestantenband*, yn: Fred van Lieburg (red.), *Refogeschiedenis in perspectief. Opstellen over de bevindelijke traditie* (It Hearrenfean: Groen, 2007), s. 51-91, ISBN 978-90-5829-780-8
* , *Gordel van God: een voettocht langs 's Heeren wegen* (Wormer: Inmerc, 2006) ISBN 90-6611-674-9
Sjinkie Knegt

**Sjinkie Knegt** (Bantegea, 5 july 1989) is in earder Frysk shorttracker út Bantegea.

## Libben en karriêre
Hy is de soan fan Liesje en Joost Knegt. Hy is neamd nei syn Sineeske pake Sjing Ting dy't lang lyn nei Nederlân kaam as pindaferkeaper. De famylje wennet boppe it kafee net fier fan it gebou dêr't Sjinkie nei skoalle gie. Hy mei graach wat mei automotors ompiele. Sjinkie learde riden op de iisbaan fan Bantegea. Letter treent er by Shorttrack Club Thialf. Sûnt 2007 rydt er by de Nasjonale Trening Seleksje dy't treend wurdt troch John Monroe, tegearre mei âld-Nederlânsk Kampioen Versteeg. Neist syn 8 oeren treningsarbeid op in dei folget er in wurk-leartrajekt by Philips yn Drachten. 

Yn jannewaris 2009 debutearre er by it EK shorttrack yn Turyn. Dêrfoar wie de shorttracker al in skoft súksefol by de junioaren. Yn novimber 2009 kwalifisearre hy him foar de Olympyske Winterspullen 2010 yn Vancouver. Knegt sil ride op de 500, 1000 en 1500 meter. 

By it Europeesk kampioenskip shorttrack 2011 yn Thialf, op It Hearrenfean hat Sjinkie Knegt mar leafst 2 brûnzen medaljes (3000m en algemien klassemint), 1 sulveren medalje op de 1500m en goud op de 5000m ôflossing mei Daan Breeuwsma, Niels Kerstholt en Freek van der Wart wûn.

Under de Olympyske Winterspullen yn Sotsjy wûn Knegt de brûnzen medalje, de earste Fryske Olympyske shorttrack-medalje yn de skiednis. Op 15 febrewaris 2017 waard Knegt útroppen ta Frysk sportman fan it jier 2016.

Mids desimber 2018 rekke Knegt swier blessearre oan syn lofterskonk doe't er yn 'e knipe kaam tusken syn heftruck en it kezyn fan 'e skuordoar fan syn pleats. Dêrtroch koed er net meidwaan oan it EK 2019. Yn it twadde wykein fan jannewaris 2019 krige Knegt op 'e nij in ûngelok, doe't er by it oanstekken fan in houtkachel slimme brânwûnen oprûn. Nei eigen sizzen stied er fan syn foarholle oant syn teannen yn 'e brân, en neitiid lei er sân wiken yn it Martini Sikehûs yn Grins, foar't er ein febrewaris nei hûs mocht. Hy sei by dy gelegenheid te hoopjen dat er op 'e tiid opbettere en traind wêze soe foar it reedrydseizoen fan 2019-2020.

Yn desimber 2025 kundige er oan dat er fanwegen in blessuere daalks ophâld mei shorttrack op heech nivo.

## Persoanlike rekôrs
CN Tower

De **CN Tower** is in toer yn Toronto, Kanada. 

## Skiednis
Nei trije jier bouwen wie de toer yn 1976 klear. De toer waard boud troch de Kanadeeske nasjonale spoardykmaatskappij Canadian National Railway (ôfkoarte CN) om sjen te litten wat de yndustry yn Kanada allegear koe. Yn 1995 waard besletten om CN te privatisearjen en tenei inkeld noch mei frachttreinen te riden. CN ferkocht de toer oan in bedriuw dat steatseigendom yn 't behear hat. De TrizecHahn Corporation hie de toer tusken 1997 en 2004 yn behear en fernijde de toer mei aardichheden foar toeristen. Der kamen twa nije liften en in nij treppehûs yn de toer. Nei de ferkeap is de namme CN Tower bleaun, no stiet de ôfkoarting lykwols foar 'Canada's National Tower'.

## Hichte
De toer is 553 meter grut. Mei de iepening fan de Burj Khalifa op 4 jannewaris 2010 ferlear de CN Tower syn status as heechste bouwurk op ierde. Yn 2003 waard in nije antenne op de Ostankino toer yn Moskou set, dêrtroch soe dy toer heger as de CN Tower wêze, mar de hichte fan de Ostankino toer (557 meter) is net offisjeel fêststeld. Dêrneist binne der noch hegere mêsten, mar dy wurde mei kabels yn balâns holden. 

## Eigenskippen
Oars as de measte tuorren is de CN Tower gjin rûne mêst mar hat in heksigonale foarm (Y-foarm). By hurde wyn kin de toer oan de top wol 3 meter hin-en-wer bewege. Der komme sa'n 2 miljoen toeristen yn 't jier. De toer wurdt ek brûkt troch in protte radio en telefyzjestjoerders.

## Platfoarmen
De toer hat trije platfoarmen:
# De toer hat fjouwer trochsichtige liften dy't yn minder as ien minuut by it earste platfoarm binne. Op it earste platfoarm is in binnen- en bûtendek, in nachtklup en in restaurant foar 400 gasten.
# Op 342 meter hichte is in platfoarm mei glêsboaiem (*Glass Floor*). It glês dêr't minsken op stean kinne is 6 meter tsjok. 
# It heechste platfoarm, ek wol *Sky-Deck* neamd, is op 447 meter hichte boud.

## Sjoch ek
* Wolkekliuwer

## Keppeling om utens

* Offisjele hiemside fan de CN Tower
Burj Khalifa

De **Burj Khalifa** is in wolkekliuwer yn Dûbai en is mei in hichte fan 828 meter it heechste bouwurk op ierde.

## Skiedis
De bou sette útein op 21 septimber 2004. 21 july 2007 naam de Burj Khalifa (doe noch Burj Dûbai) de titel 'heechste gebou fan de wrâld' oer fan de Taipei 101 yn Taiwan. Op 17 jannewaris wie op 828 meter it heechste punt helle. Op 4 jannewaris 2010 waard it gebou mei fjoerwurk iepene. By de bou fan de toer hite de toer Burj Dûbai (Arabysk: برج دبي : Toer fan Dûbai). Foar de iepening wie bekend dat de toer ferkocht wurde moast omdat der te min jild wie. Khalifa bin Zayed Al Nahayan fan it Emiraat Abu Dhabi kocht de toer in oermannich foar de iepening, wêrtroch de namme fan de toer feroare yn Burj Khalifa.

## Sifers
* De grutste lift yn 't bouwurk is 504 meter lang en is dêrmei de langste lift fan de wrâld.
* De toer hat 1.044 wenten.
* 3.000 ûndergrûnse parkearplakken.
* Op it hichtepunt fan de bou wienen 12.000 arbeiders oan it wurk.
* De toer hat in oerflak fan 526.760 kante meter.
* Foar de bou wie 330.000 kubike meter beton nedich.
* Foar it bouwen wiene 22.000.000 wurkoeren nedich.

## Nijsgjirrichheden
* Ien dei nei de iepening sprongen twa basejumpers op 672 meter hichte fan de toer ôf. 
* Yn it bouwurk sit de heechste moskee fan de wrâld (158e ferdjipping), heechste swimbad fan de wrâld (76e ferdjipping) en heechste útsichtplatfoarm fan de wrâld (124e ferdjipping).

## Sjoch ek
* Wolkekliuwer

## Keppeling om utens

*  Offisjele hiemside
*  Burj Khalifa op Skyscraperpage


Image:Burj2.jpg|Febrewaris 2006
Image:20060829 Burj Dubai.jpg|Augustus 2006
|Febrewaris 2007
Image:Burjdubaiaug92007.jpg|Augustus 2007
Súd-Fjetnam

De steat **Súd-Fjetnam**, offisjeel de **Republyk Fjetnam** (*Việt Nam Cộng Hòa*) waard útroppen op 26 oktober 1955 troch presidint Ngo Dinh Diem, as tsjinhinger fan it kommunistyske Noard-Fjetnam. De steat besloech it part fan Fjetnam besuden de santjinde breedtegraad. Mei de kapitulaasje fan de haadstêd Saigon op 30 april 1975 troch Duong Van Minh kaam in ein oan it bestean fan Súd-Fjetnam. Op 2 july 1976 waard it lân ferienige mei Noard-Fjetnam ta de nije steat Fjetnam.

## Sjoch ek
* Fjetnamkriich
Daniel Libeskind

**Daniel Libeskind** (Łódź, 12 maaie 1946) is in Amerikaanske arsjitekt fan Poalske komôf. Hy is de soan fan Holocaust-oerlibbenen. Yn 1965 waard er naturalisearre ta Amerikaansk steatsboarger.

Hy ûntwurp ûnder oaren it Joadsk Museum Berlyn en foar it Keninklik Ontario Museum it *Michael Lee-Chin Crystal*, dat yn 2007 oplevere waard. 
Libeskind syn ûntwerp foar de 1 World Trade Center is útkard as ferfanging fan it World Trade Center yn New York.

Yn Nederlân hat Libeskind yn 1990 it Stedsmarkearingsplan Grins ûntwurpen. Syn eigen bydrage (ien fan de tsien) wie *A Walk along the Border* oan de A7 yn Grins.

In Land art projekt fan Libeskind is: *Polderland Garden of Love and Fire* (1997). Syn wurk heart ta de arsjitekuerstreaming fan it Dekonstruktivisme.


Ofbyld:Royal Ontario Museum-Michael Lee-Chin Crystal.jpg|*Michael Lee-Chin Crystal fan it Royal Ontario Museum, 2007*
Ofbyld:Stadsmarkering A7.jpg| *Stêdsmarkearing by de A7 yn Grins, 1990*
Image:JewishMuseumBerlin.jpg|*Joadsk Museum Berlyn, 1999*
Image:ImperialWarMuseumNorth01.jpg|*Imperial War Museum North, 2001*
Image:WestsideInterior.jpg|*Westside shopping and leisure complex interior, 2008*
File:Orion Building -Post Graduate Centre of London Metropolitan University-9June2009.jpg|*London Metropolitan University, 2004*
Fibula fan Winaam

De **Fibula fan Winaam** is in fibula út de earste helte fan de 7e iuw. De fibula is fan goud makke en ynlein mei reade almandyn.

It earste diel fan de fibula of mantelspjelde waard yn 1953 yn in terp by Winaam fûn. Om 1990 hinne en yn 2009 binne oare dielen fan de fibula weromfûn. It sieraad wie fan immen mei in hege status en wurdt dêrom ek wol de *keningsfibula fan Winaam* neamd. 

De fibula is ûnderdiel fan de kolleksje fan it Frysk Museum.

## De fynst by Winaam
Yn 1953 waard yn de terp Tsjitsma by Winaam de fuotplaat fûn fan in grutte fibula. De spjelde wie lykwols troch in ploech skansearre en wie dêrtroch net mear kompleet. Amateurarcheologen hawwe jierrenlang mei metaaldetektors socht nei de ûntbrekkende dielen.

By opgravings yn de njoggentiger jierren binne de sulveren brêge mei gouden beklaaiïng, de knier en dielen fan de kopplaat weromfûn. 

Yn augustus 2009 waard op in ikker by Winaam noch in ûntbrekkend stik fan de fibula weromfûn. It giet om in fragmint fan twa by trije sintimeter dat ûnderdiel wie fan de kopplaat. Troch dy fynst wie it mooglik en ûntsiferje de ôfbylding op de kopplaat. 

## Undersyk
Nei de lêste fynsten fan 2009 wie it sieraad foar in grut part folslein. Neffens saakkundigen wie de fibula yn de earste helte fan de 7e iuw fan in keninginne of in frou mei hege status. Troch dyselde fynst waard de ferskining fan Weda (Odin) op de kopplaat sichtber.

Yn 2012 waard de fibula ûndersocht troch it 'Sintrum foar Undersyk en Restauraasje fan Frânske Musea' yn Parys. Utkomst fan it ûndersyk wie dat de fibula fersierd is mei sa'n 300 granaatstikjes. Ut analyse die bliken dat de reade granaatstiennen út Yndia komme.

## Fryske keningen

By Winaam, op de terp Tsjitsma, inkelde kilometers noardeastlik fan Harns, waarden fan 1991 oant 1993 archeologyske opgravings dien troch de universiteiten fan Grins en Amsterdam. Dat ûndersyk krige ynternasjonaal omtinken fanwege de bysûndere fynsten dy't dêr dien waarden. De útkomsten fan it ûndersyk joegen ek oanleiding om te tinken dat Winaam it haadplak west hat fan in Fryske kening  of in machtssintrum.
Yn alle gefallen waard der troch de argeologen in haadgebou oantroffen mei ateliers fan ambachtslju: goud- en sulversmeden, brûnsjitters, glês- en barnstienbewurkers, wevers, in wapensmid ensaf. Teffens waard er ûnder mear in *dirhem* (Arabyske sulveren munt) oantroffen dy't ferwurke waard yn in oar sieraad dat men fûn. Mogelijk is dy lêste dêr't bedarre troch hannelsaktiviteiten fan 'e Wytsingen yn 'e kontreien.

## Sjoch ek
* Fibula fan Doarestêd

## Keppeling om utens
* Utstjoering oer ûntdekking fan in ûntbrekkend stik fan de Fibula fan Winaam op GPTV
Jakobus I fan Ingelân

**Jakobus Karel** (Ingelsk: *James Charles*; Edinburgh Castle, 19 juny 1566 – Theobalds Park (Hertfordshire), 5 maart 1625) wie fan 1567 oant 1625 as **Jakobus VI** kening fan Skotlân en fan 1603 oant 1625 as **Jakobus I** kening fan Ingelân. Wat it lêste oanbelanget wie er de earste kening út it Hûs Stuart en de opfolger fan Elizabeth I, de lêste foarst út it Hûs Tudor. Under Jakobus syn bewâld waard it Elizabethaanske tiidrek dat ûnder syn foargongster keninginne Elizabeth ûntstien wie fuortset mei skriuwers as William Shakespeare, John Donne, Ben Jonson en Sir Francis Bacon.
Berend Joukes Fridsma

**Berend Joukes Fridsma** (Skearnegoutum, 15 jannewaris 1905 - Grand Rapids (Michigan), 12 oktober 2005) wie in taalkundige en dichter.

## Libben
De húshâlding Fridsma emigrearre yn 1910 nei de Feriene Steaten. Fridsma waard mei 29 jier lid fan de Fryske Krite 'Gysbert Japiks' yn Grand Rapids.

Fridsma wie heechlearaar Dútsk oan Calvin College yn Grand Rapids Michigan, fan 1956 oant 1970, grûnlizzer fan it Frysk Ynformaasjeburo (*Frisian Information Bureau*, 1943-1984), redakteur fan *[[Frisian News Items]]* en strider foar de Fryske saak yn Amearika. De aksje foar Fryslân is te begripen út Fridsma’s kristlike eftergrûn: it sykjen fan gerjochtichheid. Al ier lid fan it Kristlik Frysk Selskip hat er de Fryske Beweging breder opfette as allinne mar in taalbeweging.

Hy publisearre yn Fryske tydskriften en skreau oersjoggen fan Fryske literatuer yn Amerikaanske ensyklopedyen. Yn 1991 waarden syn oantinkens en in bondel fersen útbrocht.

Fridsma en in tal meistanners en syn ideële meistrider Lolle Piers de Boer pleiten yn 1943 by it Nederlânske regear yn Londen foar mear autonomy foar it Fryslân fan nei de Twadde Wrâldoarloch.

## Sitaat
* 'De Friezen wurde krekt sa diskriminearre as de negers' 

## Oar wurk
* *The place of the Frisians yn Dutch history* (1928)
* *Twaklank: in mannich fersen, oarspronklik en oerset*. (1991)
* *De nea ferbrutsen bân. 60 jier Fryske Aksje yn Amearika*. Autobiografy (1991). De Tille, Ljouwert

## Keppelings om utens
* ''Oldest living Calvin College professor emeritus Fridsma dies at age 100. Tireless Frisian heritage promoter'', Godutch.com, 7 novimber 2005 (Internet Archive).
* , ''Poëzij fan Bearend Fridsma: ynspiraasje troch argewaasje'', Ljouwerter Krante, 6 desimber 1991.
Lolle Piers de Boer

**Lolle Piers de Boer** (Makkum, 21 desimber 1881 - Los Angeles, 11 juny 1964) wie in histoarikus.

De Boer wie nei syn stúdzje te Leien learaar yn Londen. Letter, yn de Feriene Steaten wie er bibletekaris, genealooch, heraldikus en lektor. Hy bestudearre de kômôf fan Amerikaanske Nederlanners. Hy krewearre foar it Frysk en Fryslân út syn wenplak Los Angeles wei.

Yn 1943 wie er mei B. J. Fridsma oprjochter fan it Frysk Ynformaasjeburo (*Frisian Information Bureau* 1943-1984). Neffens J. J. Hof wie er 'de earste Jongfries'.
Hennie Kuiper

**Hendrikus Andreas (Hennie) Kuiper** (Noord Deurningen (Oerisel), 3 febrewaris 1949) is in eardere Nederlânske hurdfytser, dy't as profesjonal aktyf wie fan 1973-1988. Dêrnei hat er oant en mei 1996 ploechlieder west.

## Dielname oan grutte omgongen
### Dielname oan de [[Omgong fan Frankryk]]
* 1975 - 11e;
* 1976 - Net finisht; winner 4e etappe.
* 1977 - 2e; winner 17e etappe.	
* 1978 - Net finisht; winner 16e etappe.	
* 1979 - 4e;   	
* 1980 - 2e;   	
* 1981 - 30e;   	
* 1982 - 9e;  	
* 1983 - Net finisht;
* 1984 - 56e;   	
* 1985 - Net finisht;   	
* 1988 - 95e;

### Dielname oan de [[Omgong fan Spanje]]
* 1975 - 5e; winner 18e etappe.
* 1976 - 6e; winner 4e etappe.
* 1983 - 5e; 

### Dielname oan de [[Omgong fan Itaalje]]
* 1973 - 16e;  		
* 1974 - Net finisht;
* 1986 - 22e;
* 1987 - 44e; 

## Ploegen
* 1973 - Ha-Ro
* 1973-1974 - Rokado-de Gribaldy
* 1975 - Frisol-GBC-Gazelle
* 1976-1978 - TI-Raleigh
* 1979-1980 - Peugeot-Esso-Michelin
* 1981-1982 - DAF Trucks
* 1983 - Jacky Aernoudt-Rossin-Campagnolo
* 1984 - Kwantum Hallen-Decosol-Yoko
* 1985 - Verandalux-Dries
* 1986 - Skala-Skil-Gazelle
* 1987 - Roland-Skala-TW Rock-Chiori
* 1988 - Sigma-Fina
BibTeX

**BibTeX** is programmatuer (*[[Ingelsk]]:software*) om literatuerlisten oan te lizzen en te brûken binnen LaTeX-dokuminten.

BibTeX is makke troch Oren Patashnik en Leslie Lamport yn 1985.

Middels BibTeX kin men yn in LaTeX-dokumint referinsjes oanhelje om automatysk in literatuerlist yn it dokumint te setten. Mei ferskillende bibliografy-stilen kin men de lay-out fan de referinsjes yn de tekst en fan de literatuerlist tige fluch en konsekwint feroarje.

## Dokumintsoarten
BibTeX ûnderskiedt ferskate dokumintsoarten. Ofhinklik fan it dokuminttype wurdt bepaald hokker fjilden ynfold wurde moatte. Sa hat in artikel yn in wittenskiplik tiidskrift in *volume* en in *number*, wylst in boek in *publisher* hat.

Yn de tabel hjirûnder wurde de dokumintsoarten neamd, mei harren ferplichte fjilden. Neist de ferplichte fjilden, hawwe de soarten ek faak in oantal opsjonele fjilden.

::*(Bron: LaTeX, A Document Preparation System, Leslie Lamport, 1994.)*

## Utwikseljen fan BibTeX-entries
Der besteane ferskillende manieren om BibTeX-entries (de BibTeX-beskriuwing fan in dokumint) út te wikseljen. Sa jout Citeseer by elk dokumint de BibTeX-beskriuwing. Ek besteane der peer-to-peer-útwikseltsjinsten foar BibTeX-entries, lykas Bibster.

## Keppeling om utens
* Webstee Bib TeX
Breinflecht

In **breinflecht** (**braindrain**) (*it fuortrinnen fan de harsens*) of **kennisflecht** is it ferskynsel dat goed oplate persoanen nei harren oplieding út in lân weigean om op in oar plak wurk te sykjen. Dat kin út reden fan emigraasje wêze, mar it kin ek gean om in oare foarm fan lange tiid fuort wêze. De bettere ûnderwiis- of ûndersyksfoarsjennings fan- of de bettere fertsjinst yn in oar lân kin de reden wêze. Ek sosjale aspekten sa as feilichheid, stabiliteit spylje in rol, fral by migraasje út ûntwikkelingslannen. It ferskynsel docht him yn de hiele wrâld foar.

In ûndersyk fan ein 2005 liet nochris sjen dat ek yn ien-en-itselde lân breinflecht foar komme kin. It die bliken dat der yn Flaanderen in kennisflecht fan Limburch en West-Flaanderen nei oare provinsjes bestiet. Itselde bart yn Nederlân; de Rânestêd, dêr't it kulturele- en ekonomysk swiertepunt leit, lûkt yntellekt fan it plattelân. 

In oar foarbyld binne de tûzenen faak heechoplate Surinamers dy't foaral tusken 1975 en 1980 nei Nederlân ferfarden om dêr te arbeidzjen en te studearjen. 

Tsjintwurdich besykje oerheden mei spesjale programma's om ôfstudearden oan te lûken en fêst te hâlden, sa as it staazjeprogramma fan de Nederlânske oerheid. De Europeeske Uny hat ek ferlies fan heechoplate minsken fêststeld en yntrodusearre doe it 'blauwe kaart'-programma – fergelykber mei de Amerikaanske 'griene kaart'- en besiket dêrmei "in ekstra 20 miljoen wurklju út Aazje, Afrika en Latynsk-Amerika yn de kommende twa desennia" oan te lûken.
Joadsk Museum (Nederlân)

It **Joadsk museum** earder it **Joadsk Histoarysk Museum** is in museum yn Amsterdam dat de Joadske kultuer, religy en skiednis beljochtet. De museumkolleksje bestiet út mear as 11.000 keunstfoarwerpen, seremoanjele objekten en histoaryske objekten. Mar 5 persint fan de kolleksje is permanint yn it museum te zien. It oare part fan de kolleksje sit yn it depot en wurdt soms brûkt foar tentoanstellings.

## Skiednis

It Joadsk Museum is troch de Stichting Joadsk Histoarysk Museum op 24 febrewaris 1932 yn de waach fan Amsterdam oprjochte mei de doelstelling: "it samljen en tentoanstellen fan datjinge, dat in byld jout fan it joadske libben yn it algemien en it Nederlânske Joadske libben yn it bysûnder, alles yn de meast romme sin fan it wurd, it besprekken yn gearkomsten fan ales dat Dêr mei anneks is en it te baat nimmen fan alle sadanige middels dy't Joadske keunst en wittenskip befoarderje kinne."

Yn de Twadde Wrâldkriich waard it museum ta sluten twongen en waard in grut diel fan de kolleksje yn beslach nomd. Nei de kriich kaam mar in part dêrfan werom.
By de weriepening op 14 july 1955 troch premier Willem Drees waard yn it museum mear de klam lein op de skiednis en kultuer fan de Nederlânske joaden. De kolleksje kriichsdokuminten waard dêr in wichtich diel fan.

Op 3 maaie 1987 waard it museum ferpleatst nei it Jonas Daniël Meijerplein. Dêr kaam it museum yn de fjouwer Heechdútske synagogen dy't nei mear as sadanich brûkt waard: de Grutte Sjoel (1671), Obbene Sjoel (1685), Dritt Sjoel (1700) en de Neie Sjoel (1750/1752).

Op 17 desimber 2006 waard it Joadsk Histoarysk Bernemuseum iepene troch Job Cohen, doe boargemaster fan Amsterdam. It foarmet in ûnderdiel fan it Joadsk Histoarysk Museum.

## Prizen
Yn 2002 wûn it Joadsk Histoarysk Museum de twajierlikske Museumpriis fan it Prins Bernhard Kultuerfûns. Yn 2013 waard de BankGiro Lotterij Museumpriis, opfolcher fan de Museumpriis, oan it museum takend.
Joadsk Histoarysk Bernemuseum

It **Joadsk Histoarysk Bernemuseum** is in ûnderdiel fan it Joadsk Histoarysk Museum oan de Nije Amstelstrjitte 1 yn Amsterdam.

It museum dat iepene waard yn 2006, lit bern sjen hoe't it is om joadsk te wêzen. It is spesjaal bedoeld foar bern fan 8 oant en mei 12 jier. It museum moat der ta bydrage oan it gefoel dat groepen net stigmatisearre wurde meie. Der is wol omtinken oan de oarloch mar sintraal stiet de joadske kultuer yn it libben fan in Joadske húshâlding. Neffens de joadske tradysje en kultuer libbet men mei de opdracht de wrâld mear folmakke te meitsjen en it libben te hilligjen. Fan moarns ier oant jûns let, fan berte oant de dea: alles wat immen docht en lit, telt mei. Bern fernimme ek dat der neist ferskillen ek oerienkomsten binne mei de eigen libbenswize en tradysjes. It museum bestiet út in oantal keamers yn it hûs fan Max de Matze en yn elke keamer kin in aktiviteit dien wurde: in eigen bôle flechtsje yn de koken, muzyk meitsje, dreame yn de sliepkeamer en saken fan in oare kant sjen yn de studearkeamer. Ek de meubels dogge mei yn de ferhalen. Sa ferhaalt de tafel yn de koken oer de diaspoara, leit it dressoir yn de wenkeamer út wat of wa't joadsk is en kin it Hebriuwske alfabet skreaun wurde middels de ynstruksje op de lampe. 

## Webstee
De besiker fan de ynteraktive webstee is te gast op in feest by de famylje Hollander. Elk famyljelid fertelt yn ien fan de keamers oer in tema. In besiker ûntdekt boartsjendewei hoe't it is om joadsk te wêzen. Sa is der ynformaasje oer sjabbat, koosjer iten, de Toara, joadske muzyk en materiaal foar sprekbeurten. Dêrneist kinne besikers firtueel in eigen keamer ynrjochtsje yn it hûs fan de famylje Hollander en kinne spesjaal makke films fan sineast Frans Weisz besjoen wurde.
Stoomlokomotyf

In **stoomlokomotyf** is in type lokomotyf dat troch in stoommasine oandreaun wurdt. Sa'n apparaat waard foar it earst yn 1804 boud.

De wichtichste parten fan de stoomlokomotyf binne: de stoomtsjettel mei fjoerhurd, it freem en de stoommasine mei stangesysteem.

## Ofbyldings

Ofbyld:NS2104NSM.jpg|Stoomloc NS 2104 yn it Nederlânsk Spoarmuseum
Ofbyld:SHM_Loc_30.jpg|Lytse twa-assige yndustrylokomotyf, no Museumstoomtram Hoarn - Medemblik
Ofbyld:SHM Loc 18.jpg|Fjouwerkante stoomtramlok fan de Goaiske Stoomtram
Ofbyld:05001_Nuernberg_2006-08.jpg|Dútske streamlinige lokomotyf BR 05, 1935
|Amerikaanske Mallet-lokomotyf fan de Union Pacific, *Big Boy*, 1941-1944
Ofbyld:Garratt_Lokomotive_Baureihe_U_s%C3%BCdafrikanische_Eisenbahn.jpg|Garratt-lokomotyf fan de Súd-Afrikaanske spoarwei Maatskippij
Ofbyld:Mallard locomotive 625.jpg|Mallard 4468
Feike de Boer

**Feike de Boer** (Goaiïngaryp, 17 jannewaris 1892 - Amsterdam, 15 augustus 1976) wie de earste boargemaster fan de gemeente Amsterdam nei de Twadde Wrâldoarloch, fan 1945 - 1946.

De Boer wie in soan fan keamerlid Rients Feikes de Boer. Hy siet by de marine en yn de keapfardij, dêr't hy mei 27 jier ûnderdirekteur wie fan de *[[Stoomvaartmaatschappij Nederland]]* yn Batavia. Yn 1934 waard hy direkteur fan deselde maatskippij yn Amsterdam. Hy spruts Nederlânsk, Frysk, Frânsk, Dútsk, Ingelsk, de Skandinavyske talen, Italjaansk en Maleisk. Hy waard foarsitter fan de Skipfeartferiening Noard, de redersorganisaasje fan de Amsterdamske haven.

Yn de oarloch waard De Boer aktyf in de Nederlânske Uny. De Dútsers slueten him koarte tiid op yn Beekvliet te Sint Michielsgestel. Dêrnei waard De Boer aktyf foar it fûns foar seelju dy't farden ûnder befel fan de Nederlânske regearing yn Londen, it Seeljufûns. Dit gie letter op yn it Nasjonaal Steunfûns, de finansier fan it ferset. 

It klandestine oerlis fan bestjoerders, wêrûnder Willem Drees, frege De Boer him ree te ferklearjen nei de oarloch boargemaster fan de gemeente Amsterdam te wurden, as opfolger fan de pro-Dútske boargemaster Edward Voûte. De Boer wie der klear foar, en lykas er sels sei, "...ik gie sitten op dy stoel en it rûn".

As boargemaster krewearre De Boer yn foar it werstel fan Schiphol en de Amsterdamske havens. Yn syn koarte amtsperioade mocht hy, as dank foar de hâlding fan de Amsterdammers yn de oarlochsjierren, fan keninginne Wilhelmina it motto oannimme dat sûnttiid it wapen fan Amsterdam siert: *Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig*. Feike de Boer waard opfolge troch boargemaster A.J. d'Ailly

## Keppeling om utens
* Portret yn Biografysk Wurdboek fan Nederlân
Seahenge

**Seahenge** of **Holme I** is in monumint út de brûnstiid. It waard yn 1998 ûntdekt oan de kust fan it Ingelske greefskip Norfolk, by Holme-next-the-Sea. 

Seahenge lei tûzenen jierren bedobbe yn feangrûn en is no troch de see bleatlein. Trochdat it doe in oanrekking mei lucht kaam, wie der de driging fan ferrotsjen. Der waard besletten ta archeologysk ûndersyk en it monumint dêrnei te konservearjen. Fan Seahenge waarden 55 lytse spjalten iken stammen fûn, dy't yn in 6 by 7 meter brede rûge sirkelfoarm delset wienen. Yn it sintrum wie in 167 jier âlde kapte iik omkeard yn de grûn set. Dendrogronologysk hat útwiisd dat de beammen yn de maitiid of simmer fan 2049 foar Kr. omkapt binne. 

Der wurdt wol tocht dat Seahenge in soarte fan mortuariumfunksje hân hat, in plak foar ûntbining fan liken.

De opgraving hat in soad omtinken fan de media hân, mei troch protesten fan de pleatslike befolking dy't dit stik erfguod foar de eigen krite behâlde woe. Nei in konservearingsproses dat lang duorre hat, is Seahenge sûnt 2008 opsteld yn it Lynn Museum yn King's Lynn, Ingelân.

In pear hûndert meter fan Seahenge ôf waard noch in houten sirkel ûntdutsen (Holme II), dy't wol *in situ* holden is en oan waar en wyn oerjûn is.

## Sjoch ek
*Stonehenge
*Woodhenge (Amesbury)

## Keppelings om utens
*Foto's
*Konservearing yn Flag Fen
Johannes Phocylides Holwarda

**Johannes Phocylides Holwarda** of *Jan Fokkes, Jan Fokker, Johann Holwarda, Johannes Fokkes Holwarda, Jan Fokkens Holwarda, Jan Fokkes van Holwerd*, (Holwert, 19 febrewaris 1618 - Frjentsjer, 22 jannewaris 1651) wie in Frysk astronoom, dokter en filosoof. Hy wie professer yn de logika (1639) en filosofy (1647) oan de Universiteit fan Frjentsjer fan 1639 oant 1651.

Holwerda is it meast bekend wurden troch syn ûntdekking fan it ferskil yn helderens fan de stjer Mira (stjerrebyld Omicron Ceti/Walfisk). Yn in systematyske stúdzje, yn 1638, liet er sjen dat Mira ferdwûn en opnij ferskynde yn in 330 dagen duorjende siklus. 

Hy wie fierders in 'fylosofysk atomist '(“atomisme”) en bestrider fan 'aristotelisten'. Yn it postúm publisearre *Philosophia Naturalis, seu Physica Vetus-Nova* (1651), definiearret er matearje en foarm: matearje is in gruttens en ferdield yn atomen, wylst foarm in weefsel fan atomen is. Neffens Phocylides besteane lichems út atomen en focht. By atomen makke er ûnderskied tusken inkeldfâldige en gearstalde atomen; it binne fêste lichemkes dy't direkt troch God oanstjoerd wurde.

De moannekrater Phocylides is nei him neamd.

## Wurk
* *Philosophia naturalis, seu physica vetus-nova*, 1651 
* *Elementale logicum*, 1648 
* *Collegium logicum disputt. XII*, 1646
* *Sciagraphica logicae*, 1643 
### Oar wurk
* *Friese sterrekonst* (1652)
Fûgelmuseum Piaam

Natoerhistoarysk **Fûgelmuseum Piaam** wie in museum oan de Buorren yn Piaam. 

It museum waard ein santiger jierren fan de 20e iuw oprjochte yn it eardere grifformearde tsjerkje fan Piaam troch in wurkgroep fan natoerleafhawwers. De kolleksje bestie benammen út opsette fûgels. Der waard ek in presintaasje jûn oer de bûtendykske, fûgelrike waarden. De mear as 200 fûgels út de omkriten binne kennen te learen middels opstelde diorama’s. Troch de kompjûter kinne in soad fragen beändere wurde. Ut it museum wei kin in natuerrûte folge wurde.  

It Fûgelhûs wie fan april-novimber iepen. Yn 1982 waard it museum opnomd yn de Aldfaers Erf-rûte. Frijwilligers en wurkgroep hâlden it draaiende, mar doe't dy der yn 2002 mei ophâlden waard it hurd minder. It slagge net om it by in natoerorganisaasje ûnder te bringen en begjin 2010 gie it ticht.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Bonga (laach)

**Bonga** wie in aadlik laach fan Holwert.

Jan Bonga en Willem Bonga wienen lid fan it Ferbûn fan Eallju. Willem waard yn 1568 ûnthalze yn Brussel.

In oar laach mei de namme Bonga kaam fan Kimswert en is om 1640 útstoarn. Foockel Sybrandsdochter (†1525) hearde ta dit laach. Hja wie de frou fan Gerloff Piers (Donia?), de mem fan Grutte Pier. 

Yn 2011 is by de restauraasje fan de Laurentiustsjerke yn Kimswert de grêfsark fan Sibrant fan Bonga fûn. It wie in haadling út it laach dy't op de Bongastate oan de seedyk wenne. Op it râneskrift stiet: *Ao 1632 den 19 november sterf den edelen erenphesten Jocker Sibrant fan Bonga Raed ter Admiraliteit van wegen de provincie Frieslant*. Fierder stiet ek syn frou neamd, de *edele eerbare Iufr Taeck van Doyema syn wijf*, mar de stjerdatum is net ynfold. Wol wurdt op it grêf melding makke fan de heit fan Sibrant, Doitze dy't yn jannewaris 1580 op 55-jierrige leeftiid ferstoar. De sark hat in omliste middenmedaljon wêryn de famyljewapens fan de Bonga's útbylde binne. De wapens binne yn de tiid fan de Bataafske Republyk blyn hakt, mar in soad is noch te sjen, benammen it helmteken ienhoarn is goed bewarre bleaun. Benammen de ôfmjittings fan de dekstien wie útsûnderlik: 2,50 by 3,75 meter mei in dikte fan leafst 32 sm. It gewicht sil ûngefear acht ton bedrage. Dizze admiraliteitsried wie oantroude famylje fan Grutte Pier, dy't wol bern krige, mar gjin fierdere neiteam. De mem fan Pier kaam út it Bonga-laach. Ien fan de dochters, Jelts Bonga, troude mei in Teake fan Heemstra en behearde yn Kimswert in diel fan it goed. It pear leit begroeven ûnder in mânske sark mei enoarme famyljewapens, houd troch de Harnzer master Jacob Lous. Ek harren dochter Ebel leit mei har man Epe fan Heemstra yn it koar fan de tsjerke. Hjirop stiet in fjild mei paleisarsjitektuer, ek it wurk fan Lous.
Oane en Skelte

**Oane en Skelte** is in muzykduo dat bestiet út Oane DJ Kikstra (alias Freark Smink) en Skelte Oppedijk.
Mei in tal bekenden - binnen en bûten Fryslân - makken se fersiflaazjes op besteande songs. Op de cd steane ûnder oaren Syb van der Ploeg, Piet Paulusma, Anneke Douma, Piter Wilkens, Henk Wijngaard, Romny en de Bruorren Anker. 

## Diskografy
* *De hits fan Radio Yllegaal* (200?, cd mei oaren)
Archeon

It **Archeon** is in earder temapark en fan 2015 ôf iepenloftmuseum yn it suden fan Alfen oan de Ryn dat him rjochtet op de Nederlânske skiednis. 

It park is yn trije haaddielen ferdield: de prehistoarje, de Romeinske tiid en de Midsiuwen. Yn dy dielen steane gebouwen dy't ofwol letterlik nei in archeologysk model ofwol yn de styl fan it bepaalde tiidrek boud binne. Wurknimmers yn it park (*archeotolken* neamd), klaaid neffens de moade fan it betreffende tiidrek, spylje typyske wurksumheden foar harren tiidrek nei, lykas weve, lân bewurkje en potten bakke en ljochtsje de besikers dêroer foar. 

Ek wurde der ferskate tema-eveneminten as toaniel- en gladiatoaregefjochten organisearre mei Libbene Skiednis. Foar skoallen is yn edukatyf programma. Ek kinne der it hiele jier troch feesten jûn wurde.

It Archeon waard yn 1994 iepene. It lei doe op in tige grut terrein en hie in ambisjeuze opset. Doe't it troch in oantal redens yn 1996 fallyt drige te gean, waard in diel fan de grûn en it haadgebou (dat yn 1992 op de Wrâldtentoanstelling as Nederlânsk paviljoen tsjinne hie) ferkocht. It park waard nettsjinsteande dat yn 1996 dochs fallyt ferklearre, mar wist in trochstart te meitsjen mei in nije direksje. Troch it ferkeapjen fan de grûn oan de gemeente Alphen aan den Rijn leit it Archeon no middenyn in de wenwyk Burggooi.

It Archeon biedt ek edukative programma's oan. Foar basisskoallelearlingen hat it museum in pakket ûntwikkele dat oanslút by in pear yn it skiednisûnderwiis in soad brûkte lesmetoaden. Yn de moannen dat it park ticht is, komme archeotolken nei skoallen.

## Foarbylden samling