open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oekraynsk

It **Oekraynsk** (украї́нська мо́ва, [ukrɑˈjı̽nʲsʲkɑ ˈmɔwɑ]), is in frij grutte taal yn Europa, dy't heart ta de East-Slavyske groep binnen de Slavyske talen.

Dizze taal wurdt net allinnich yn de Oekraïne sprutsen, mar ek yn Wyt-Ruslân, Moldaavje, Ruslân en in soad oare lannen. It wurdt krektas it Russysk en it Wyt-Russysk skreaun yn it Syrillysk alfabet, wêrby't it Oekraynsk inkele eigen letters brûkt.

Yn de Oekraïne wurde neist it Oekraynsk ek de talen Russysk, Krimtataarsk, Roemeensk, Hongaarsk, Bulgaarsk, Poalsk, Dútsk, Wyt-Russysk, Slowaaksk, Gryksk, Gagaûzysk en Romany sprutsen.

Yn de súdeastlike helte fan it lân oerhearsket it Russysk, yn de noardwestlike helte it Oekraynsk. Neffens de folkstelling fan 2001 soe 67,87% fan de boargers fan it lân it Oekraynsk as memmetaal sprekke en 29,74% it Russysk.

Yn it tsaristyske Ruslân wie it skriftlike brûken fan it Oekraynsk (dat doe offisjeel bekend stie as it "Lytsrussyske dialekt fan de Russyske taal") ferbean. Under it Sovjetbewâld krige de taal folle mear erkenning, mar bleau yn de praktyk dochs wol eftersteld by it Russysk. Nei de ûnôfhinklikheid fan de Oekraïne (1991) waard it Oekraysk as de ienige offisjele steatstaal erkend, wêrtroch't de posysje fan de taal sterk ferbettere is. Yn de praktyk hat it Russysk noch altiten in tige sterke posysje. Hast 90% fan de befolking fan de Oekraïne hat op syn minst in reedlike behearsking fan beide talen.

## Transliteraasje
De transliteraasje fan Oekraynske nammen nei it Frysk kin sa:

noat: Ь ь = it sêftteken, dat soarget foar palatalisaasje fan 'e foarôfgeande konsonant; meastal beskôge as in stomme letter, soms werjûn troch in 'j'
Wytrussysk

**Wytrussysk** of **Belarussysk** (беларуская мова, *belaruskaja mova*) is in taal dy't ta de Slavyske talen rekkene wurdt. Wytrussysk wurdt bûten Wyt-Ruslân ek troch Wytrussyske minderheden yn dielen fan Oekraïne en Ruslân sprutsen plus yn it easten fan Poalen en it súdeasten fan Litouwen.

It Wytrussysk wurdt skreaun yn it Syrillysk alfabet, soms ek yn it Latynsk alfabet, *[[Łacinka]]* neamd. Dat lêste ûntwikkele him yn de 18e iuw ûnder ynfloed fan it katolisisme en de Poalske beynfloeding fan it westen fan it lân, dat oant de Poalske dielingen diel útmakke fan de Rzeczpospolita.
By transkripsje (oersetting nei oare alfabetten/talen) komme meardere ferskillen oan it ljocht, benammen yn de transkripsje fan eigennammen.
It Wytrussysk is in Eastslavyske taal en fertoant dêrtroch de sterkste sibskip mei it Oekraynsk en it Russysk. Ek hat it Wytrussysk sterke ynfloeden ûndergien fanút it Poalsk. Taalkundich sjoen nimt it Wytrussysk in tuskenposysje tusken it Poalsk en it Russysk yn en is mei beide talen ûnderling fersteanber (sprekkers fan it Poalsk en Russysk sels kinne elkoar net ferstean). Dat is foar Poalske en Russyske nasjonalisten de oanlieding om it Wytrussysk as in dialekt fan it Poalsk respektivelik it Russysk te beskôgjen.
Neuengamme

**Neuengamme** wie yn de Twadde Wrâldoarloch in Dútsk konsintraasjekamp. It kamp lei sa'n achttjin kilometer súdeastlik fan Hamburg yn Dútslân by it doarp Neuengamme.

## Skiednis
### Konsintraasjekamp
It kamp waard 13 desimber 1938 iepene. As dependânse fan Sachsenhausen wie it kamp yn it earstoan ornearre foar húsfesting fan arbeiders foar it pleatslike SS-stienfabryk. Juny 1940 waard Neuengamme in selsstannich kamp. It haadkamp fan 213.000 kante meter, fong de measte minsken op, mar yn Noard-Dútslân leine noch 92 saneamde bûtenkampen dy't bestjoerlik ûnder Neuengamme hearden. Sels it kanaaleilân Alderney hie in bûtenkamp. Dy bûtenkampen bestiene faak mar in koart skoft. Yn 1944 wienen der tagelyk 60 yn it wurk. De minsken yn de kampen, út sa'n 28 lannen, wienen meast kriichsfinzenen, gizelders, fersetsstriders, Joaden, sigeuners, homoseksuelen en Jehova's tsjûgen. De SS die alle war om de morele en psychyske wjerstân fan de finzenen te brekken. De barakken sieten grôtfol, sanitêre foarsjennings wiene der fierstentemin en persoanlike romte wie der net. Mei te min en min iten, moast swier arbeide wurde; in dei hie benei gjin lins. Neuengamme hie gjin gaskeamers of oare metoaden om grutte kloften minsken te deadzjen. Dochs stoaren der 55.000 minsken yn it kamp troch te min iten, tramtearring en epidemyen. Yn de oarloch sieten sa'n 106.000 lju yn Neuengamme. It heechste finzenenûmer, dat yn de deadeboeken fernijd wurdt, is 87.067.000

### Nei de oarloch
Nei de Twadde Wrâldoarloch waard Neuengamme brûkt om leden fan de SS, Wehrmachtsoldaten en leden fan de nazipartij fêst te setten. Noch letter waard in straffinzenis op it kampterrein boud. Earst yn de jierren sechtich waard op inisjtyf fan in feriening fan eardere Frânske kampbewenners út einset mei it ynrjochtsjen fan in betinkplak op it kampfjild. Neuengamme hat distiid de funksje fan oarlochsmonumint mei ûnder oaren fêste eksposysjes. Benei de folsleine administraasje fan Neuengamme is ferneatige. Meidat ien finzene de boeken út de sikebarakken yn it stienfabryk fanside brocht hat, binne tûzenen nammen fan finzenen bewarre bleaun. Fierders is der in troch finzenen byholden deadeboek oer en binne der noch feiten fan it Reade Krús. Der wurdt noch altyd besocht om ta in rekonstruksje fan de kampadministraasje te kommen, mar it liket der op dat dy ûnfolslein bliuwe sil.

## Monuminten

Ofbyld:Arrestzellen Neuengamme.jpg|*Oantinken arrestantesellen*
Ofbyld:Neuengamme Krematorium.jpg|*Oantinken earder krematoarium*
File:KZ Neuengamme Gedenk Skulptur.jpg|De 'stjerrende finzene' fan Françoise Salmon


## Literatuer
* , *Nederlanders in Neuengamme; de ervaringen van ruim 5500 Nederlanders in een Duits concentratiekamp 1940-1945* (2005) ISBN 9059940512.
* : *20 Ronsenaars in de hel van Neuengamme*, Nukerke, Ceres, 1976.
* *Totenbuch Neuengamme*

## Sjoch ek
* Cap Arcona

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan Neuengamme 
*  ''Stichting Vriendenkring Neuengamme''
De Wite Peal (kamp)

**De Wite Peal** wie in earder wurkkamp oan de Kampweg by Reahel by Sint Jansgea/Rotsterhaule. Yn dit barakkekamp sieten fan 1951 oant 1960 de Amboneeske moslims.

## Skiednis
### Wurkferskaffing
Yn de jierren tritich waard yn it ramt fan de wurkferskaffing troch wurkleaze manlju begûn mei de ûndjippe plasse Rohelster Wijde drûch te lizzen. Yn 1940 waard Kamp De Wite Peal boud yn opdracht fan de Rykstsjinst foar de Wurkferromming. It kamp waard neamd nei de wite peal dy 't op de grins stie fan de gemeenten Skoatterlân (letter Haskerlân) en Doanjewerstâl. Yn de simmer fan 1940 kaam it kamp klear. De manlju diene ûntginningswurk. Op 1 maaie 1942 kaam hjir in ein oan. 

### Joadsk wurkkamp
Op 14 augustus 1942 waard it kamp troch de Dútske besetter brûkt as wurkkamp foar 120 Joadske arbeiders. Nei oardel moanne waarden de twangarbeiders yn de nacht fan 2 oktober op 3 oktober ôffierd nei Kamp Westerbork.
### Moluksk wenoarde
Nei de oarloch waard it kamp brûkt troch repatriearden út Dútslân. Ek wie it in fakânsjekamp foar bern.

Yn 1957 sieten der 81 ambonezen dy't yn it KNIL fochten hienen, en no tydlik ûnderbrocht waarden ynkampen yn ôfwachting fan in eigen Molukse steat. Se hienen hjir ek in eigen moskee, de twadde fan Nederlân. 

De barak hie in oantal keamers foar de ferskillende húshâldings. Der wiene seis dûzen foar de op syn meast 130 bewenners en in mienskiplike koken. Benammen de winters makken grutte yndruk op de bern. Se seagen foar it earst bern út Rotsterhaule mei redens ûnder de earm dy't te riden giene op de Tsjûkemar of de sleatten by it kamp. 

Yn 1960 waard it kamp sletten en ferhuzen de Molukkers nei Kamp Ybenheer by De Fochtel. Op 8 febrewaris 1961 waarden de barakken en grûn ferkocht.

### Neitins
By gelegenheid fan it sechtichjierrich betinken fan de komst fan de Molukkers is op oanstean fan de histoaryske feriening Út Eigen Gea in tinkteken delsetten in de foarm fan in wite gemeentegrinspeal. Neist de namme Kampstrjitte en de namme fan de Fuotbalferiening De Wite Peal binne der gjin taastbere herinnerings oan it kamp.
Tekst op it tinkteken:
Vitae Liudgeri

De ***Vitae Liudgeri*** binne de histoaryske boarnen, yn 'e foarm fan hilligelibbens, oer it libben fan 'e hillige Liudger, de earste kristlike biskop fan Múnster.

De wichtichste dêrfan is de *[[Vita Sancti Liudgeri]]* (oftewol *[[It Libben fan de Hillige Liudger]]*), dat skreaun is troch Altfryd, in folle neef fan 'e hillige, en de trêde biskop fan Múnster (839-849). Altfryd basearre him op eigen ûndersyk dat foar it grutste part mank syn famyljefermidden dien wie. De saneamde *Vita Secunda* (it "Twadde Hilligelibben") of *Vita II*, datearjend fan nei 850, en de *Vita Tertia* (it "Trêde Hilligelibben") of *Vita III*, dat nei 864 troch in mûnts yn it kleaster Werden skreaun is, binne bewurkings fan Altfryd syn geskrift. 

De *Vita II* is folsleiner, mar befettet in protte religieuze leginden oer Liudger syn optreden, en is sadwaande histoarysk sjoen minder betrouber. De *Vita III* lijt noch slimmer oan dyselde krupsje. De om 1141 hinne yn it kleaster Werden skreaune *Vita Rythmica* (sic) en it *Libellus Monasteriensis de Miraculis Sancti Liudgeri* ("It Boekje fan Múnster oer de Wûndertekens fan 'e Hillige Liudger"), fan omtrint 1170, binne allinnich mar nijsgjirrich om in folslein byld te krijen fan 'e sêgen en leginden oer Liudger.

## Keppelings om utens
* ''Das Leben des Heiligen Liudgers'' (Dútsk)
* ''Vita Sancti Liudgeri'' troch Altfryd (Latyn)
Port of Spain

**Port of Spain** (ek wol **Port-of-Spain**), befolking fan 49.000 (300.000 yn it stedsgebiet) (2000), is de haadstêd fan Trinidad en Tobago. De stêd leit oan de Golf fan Paria, op de westkust fan it eilân Trinidad en is benammen in bestjoerssintrum, mar ek in moderne havenstêd en finânsjeel sintrum fan belang foar it Karibysk gebiet. Sa is Port of Spain in oerslachhaven foar bauksyt út Frânsk Guyana, Guyana en Suriname en foar izer út Fenezuëla en de twa grutste banken fan de Karyb sitte dêr.

Der giet in fearboat fan Port of Spain nei Scarborough op Tobago.

## Stedsyndieling
Stedssintrum
* Downtown
* Newtown

Westlike kertieren
* Woodbrook
* Saint James
* Mucarapo

Eastlike kertieren
* East Dry River
* Laventille
* Belmont
* Gonzales 
* John John
* Beetham Estate
* Morvant

Noardwest kertieren
* St-Clair
* Long Circular
* Federation Park
* Queens Park West

Noardlike kertieren
* Lady Chancellor
* Saint Anns
* Flagstaff

## Ut de skiednis
De stêd waard stifte op it plak fan it Yndiaanske stedsje Cumucarapo. De lêste Spaanske gûverneur, Don Jose Maria Chacon, fersette de haadstêd fan St. Joseph nei Port of Spain oan de ein fan de 18e iuw. Neidat Trinidad oan de Britten kaam yn 1797 bleau it de haadstêd. Port of Spain waard hieltyd grutter en wichtiger. Yn de jierren '60 fan de 20e iuw berikte de stêd syn heechste ynwennertal, sa'n 100.000. Sûnttiids hat de stêd in grut part fan syn befolking ferlern oan de bûtenstêden.

Fan 1958 oant 1962 wie Port of Spain de haadstêd fan de Westyndyske Federaasje, hoewol't earst de bedoeling wie om de haadstêd fan de federaasje by Chaguaramas, bewesten de stêdten, te bouwen. Doe't it rillegau dien wie mei de Federaasje is de nije haadstêd lykwols nea ôfboud.


File:Trinidad national museum 2006-23-02.JPG|Nasjonaal Museum en Keunstgallery, Port of Spain
File:Botanic Gardens Trinidad 2006-03-22.JPG|*Royal Botanic Gardens*
Ofbyld:POS panorama.JPG|Panorama Port of Spain


## Berne yn Port of Spain
* Winston Simon (*1930), steelmuzykpionier
* Anthony Williams (*1931), musikant
* Bertie Marshall (*1936), *[[stieltrommel|steeldrum]]*makker
* Haddaway (*1965), muzikant
* K-os (*1972), muzikant
* Ato Boldon (*1973), eardere atleet
* Densill Theobald (*1982), fuotballer
* George Bovell (*1983), swimmer
* Kenwyne Jones (*1984), fuotballer
Geakundich Wurkferbân Skarsterlân

It **Geakundich Wurkferbân Skarsterlân** (GWS) is in ûnderdiel fan Museum De Jouwer en hat as taakstelling it sammeljen fan de skiednis fan de gemeente Skarsterlân yn de breedste sin fan it wurd.
It wurkferbân bestiet heilendal út frijwilligers út omlizzende doarpen fan de gemeente en wurdt fasilitearre troch Museum De Jouwer. It hat dêr in stúdzjeromte dêr't it beskikbere materiaal argivearre wurdt.

Sûnt begjin 2004 jout it Geakundich Wurkferbân it periodyk “Ut eigen Gea” út, dat trije kear yn it jier ferskynt.
Gemyske reaksje

In **gemyske reaksje** is in proses dêr't bepaalde ferbiningen (atomen of molekulen) by fia net-fysyske wei omsetten wurde yn oare ferbiningen troch it foarmjen dan wol brekken fan gemyske biningen. Mei net-fysyske wei wurdt bedoeld dat de gemyske identiteit fan de ferbiningen ferlern giet. By in fysyske omsetting, lykas ranen of ferdampe, is dat net sa. Dêrby wurde allinnich yntermolekulêre krêften ferbrutsen of foarme.

De reagearjende dieltsjes wurde reagintsia of reaktanten neamd. De ferbiningen dy't troch in gemysk proses foarme wurde, wurde de *reaksjeprodukten* neamd.

In foarbyld is de ferbaarning fan metaan:

:\mathrm{CH_4\ +\ 2\ O_2\longrightarrow\ CO_2\ +\ 2\ H_2O}

By dy reaksje wurde de gemyske ferbiningen tusken de atomen yn metaan en de gemyske biningen tusken de atomen yn soerstof ferbrutsen en twa nije gemyske ferbiningen (koalstofdiokside en wetter) makke mei dy atomen.
Hanoi

**Hanoi**, mei in rûsde befolking fan 6,5 miljoen (2009), is de haadstêd fan Fjetnam. De stêd Hanoi is in part fan de gemeente Hanoi. De stêd leit op de rjochter ouwer fan de Reade Rivier (*Sông Hồng*), yn de fruchtbere delta, sa'n 60 kilometer fan de mûning fan de rivier yn de Golf fan Tonkin. Hanoi leit 1.760 km benoarden Ho Tsji-Minh Stêd.

## Namme
De namme Hanoi is jûn troch keizer Minh Mang yn 1831. *Hà* betsjut rivier en *nội* is binnen, dat de letterlike betsjutting fan Hanoi is *binnen de rivier*. De âlde namme Tonkin betsjut *Eastlike haadstêd*, lykas Tokio.

## Klimaat
De stêd hat in subtropysk klimaat mei in wiete simmer en drûge, koele winters. Likern^ch 8 moannen yn it jier is der delslach 8, de oare 4 moannen binne drûch. De trochsneed delslach is 1682 mm yn it jier.

## Ut de skiednis
Hanoi en omkriten wiene grif al yn 3000 f.Kr. bewenne. Ien fan de earste permanint bewenne delsettingen dêr't fan witten is, is Cổ Loa, stifte om 200 f.Kr. hinne.

Hanoi waard de hoofdstad fan doetiidsk 'Fjetnam' yn de 7e iuw. De âlde Sineeske namme Đông Kinh, waard Tonkin en waard letter troch de Europeanen de hiele regio mei oantsjut. Yn de 11e iuw waard de stêd Thang Long neamd. Yn 1637 festige de VOC in faktorij yn Tonkin, mei Carel Harsinck oan it haad. Dy hannelspost wie wichtich foar de eksport fan side nei Japan. Hanoi waard yn 1873 troch de Frânsen ynnaam en waard nei 1887 de haadstêd fan de Uny fan Yndosina.

Dan yn 1940 wurdt Hanoi troch de Japanners beset neidat Frankryk belies jûn hie. De stêd waard yn 1945 befrijd wêrnei't it regear, foarme troch de Viet Minh ûnder Ho Tsji-Minh, dêr húsmanne. Tusken 1946 en 1954 waard der yn it gebiet om Hanoi swier fjochte tusken de Viet Minh en it Frânske leger. Op 21 july 1954, mei de ûndertekening fan de Akkoarden fan Genêve, waard it de haadstêd fan it ûnôfhinklike Noard-Fjetnam.

Yn de Fjetnamkriich waard Hanoi bot bombardearre; fral de ynfrastruktuer sa as brêgen en it spoar hienen dêr swier fan te lijen. Doe't de Fjetnamkriich dien wie, waard Hanoi op 2 july 1976 de offisjele haadstêd fan de sosjalistyske republyk Fjetnam.

## Partnerstêden
* Ankara (Turkije), sûnt 1998
* Bangkok (Tailân), sûnt 2004
* Peking (Sina), sûnt 1994
* Seoul (Súd-Korea), sûnt 1996
* Warsjau (Poalen), sûnt 2000


Ofbyld:Thap Rua.jpg|Hoan Kiemmar
Ofbyld:Hanoi Oper.jpg|De Opera fan Hanoi
Ofbyld:Chua Mot Cot.jpg|Chua Mot Cot
Ofbyld:My dinh stadium.jpg|My Dinh-stadium
Ofbyld:Ho chi minh mausoleum.jpg|It mausoleum fan Ho Tsji-Minh
Ofbyld:Keangnam Tower October 2010.jpg|Keangnam Hanoi Landmark Toer yn oanbou
Ofbyld:CathedraleSTJosephHanoi.jpg|Sint Joazef-katedraal


## Keppeling om utens
* Vietnam Travel Guide - Hanoi (fia webargyf)
Louis Paul Boon

**Louis Paul Boon** (Aalst, 15 maart 1912 – Erembodegem, 10 maaie 1979) wie in Flaamsk skriuwer en dichter fan romans, novellen, pornografy, kursyfkes (*Boontjes*), keunst- en literêre kritiken. Dêrneist wied er keunstskilder. Hy is foaral bekend fan de romandiptyk *[[De Kapellekensbaan]]* (1953) / *[[Zomer te Ter-Muren]]* (1956) en fan *[[Menuet (roman)|Menuet]]* (koarte roman, 1955).

## Prizen
*1942 – Leo J. Krynpriis foar *De voorstad groeit*
*1957 – Henriette Roland Holst-priis foar *De kleine Eva uit de kromme Bijlstraat*
*1966 – Constantijn Huygenspriis foar syn folsleine oeuvre
*1972 – Multatulipriis foar *Pieter Daens, of Hoe in de negentiende eeuw de arbeiders van Aalst vochten tegen armoede en onrecht*

## Wurk (kar-út)

## Keppelings om utens
* Louis Paul Boon-genoatskip 
* Louis Paul Boon-stúdzjesintrum 
* Dossier Louis Paul Boon op Cultura
* Skriuwersprofyl op NRC Boeken
*  DADD Dokumintaasjesintrim en Argyf foar Daensisme en de hjoeddeiske skiednis fan de Denderstreek (DADD), hat in samling oer en fan Boon
Tataarsk

**Tataarsk** (татар теле, татарча; *tatar tele, tatarça*)is in taal dy't ta de Turkske talen heart. De taal wurdt ûnder mear sprutsen yn Tatarstan (in dielrepublyk fan Ruslân), mar beheind him net ta dizze omkrite en rikt fierder ta it westen fan Euraazje yn de rjochting fan de Krim, Bessaraabje en Litouwen.
Saint George's

**Saint George's** is de haadstêd fan Grenada. De troch de Frânsen yn 1650 stifte stêd leit oan in lytse baai. It strjitbyld wurdt behearske troch gebouwen út de koloniale tiid. De stêd wurdt omjûn fan de skeanten fan in âlde fulkaan. 

De stêd is in populêre toeristebestimming http://en.wikipedia.org/wiki/Caribbean|Karibyske dy't tûzenen toeristen, cruiseskippen en pommeranten lûkt. De stêd hat har tige ûntjaan kinnen de lêste jierren, mei behâld fan syn skiednis, kultuer en natuerskientme. Yn Sint George's is in universiteit festige, *St. George’s University School of Medicine*. De wichtichste eksportprodukten binne kakaobeannen, nútmuskaat en foelje.

Grenada hat in myld tropysk klimaat dêr't speserijen it tige goed dogge. Nútmuskaat is it wichtichste lânbouprodukt, folge troch in ferskaat oan oare speserijen sa as kakao, foelje, krûdnagel, fanille, kaniel en gimber. 

## Keppeling om utens
* Bylden fan St. George's
Richard de Kogel

**Richard de Kogel** (Rotterdam, 22 desimber 1976) is in Nederlânsk follyballer en strânfollyballer.

Richard de Kogel hat by it sealfollybal ûnder oare spile foar de klup *Florie/Vrevok* út Nieuwegein, yn 2005 waard er operearre oan it skouder. Yn 2006 waard er oansteld as assistint-trener by dy klup.  Earder, yn 2000, hie er al in grut súkses: hy waard doe nammentlik Nederlânsk sealkampioen. 

As strânfollyballer hat er ferskate partners hân, lykas Sander Mulder, Emiel Boersma, Gijs Ronnes, Bram Ronnes en Jochem de Gruijter. Yn 1999 waard er foar it earst kampioen fan Nederlân, dat wie mei Bjorn Peijnenburg. Yn 2002 die er dat mei Sander Mulder nochris. Ek hat er op it Nederlânsk kampioenskip ferskate oare poadiumplakken helle. Op it Wrâldkampioenskip yn 2003 helle er it 17e plak, lykas yn 2005. Op it kampioenskip fan 2005 soarge er mei syn partner Boersma foar in sensaasje: it duo wûn nammentlik fan de doe wrâld- Olympyske kampioenen Ricardo/Emanuel út Brazylje, it waard 17-21 21-19 15-13.  

## Persoanlik
De Kogel is troud mei Rebekka Kadijk, dy't ek aktyf is as strânfollybalster.
Tegearre hawwe se in soan. 

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Sykloan (betsjuttingsside)

"**Sykloan**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
* sykloan, orkaan of tyfoan; in tropyske depresje mei trochsteande stoarmwyn fan krêft 12 (orkaankrêft)
* (Hydro)sykloan; in tastel brûkt om in mingsel fan materialen te skieden op basis fan tichtheid
Rein (delslach)

**Rein** is in foarm fan delslach, krektas snie (iiskristallen) en heil (beferzen rein). Meiïnoar wurdt dit ek wol **himelwetter** neamd.

## Untstean
Foar de foarming fan delslach binne yn it earste plak wolken nedich, dy bestean út al as net ûnderkuolle dripkes of iiskristallen dy't ûntstien binne troch kondinsaasje of sublimaasje. Dizze eleminten wurde wolke-eleminten neamd en hawwe in trochsneed fan inkele μm (1 μm = 0,001 mm). Om wier del te slaan moatte de ôfmjittings fan de ûnderkuolle dripkes yn in wolk tanimme, sadat sy oergean yn delslacheleminten dy't in trochsneed hawwe fan teminsten 100 à 200 μm.

It ûntstean fan wolken giet faak tegearre mei fertikale bewegings dy't yn gong ferskille kinne fan inkele sm/sek oant meardere meters/sek. Om't wolke-eleminten falsnelheden hawwe fan mar sawat 1 sm/sek, is it needsaaklik dat dy gâns oangroeie, sa't sy troch in wolk falle kinne. Ferdamping yn de net-kondinsearre lucht ûnder de wolkebasis kinne oerlibje en de grûn as storein, rein, ensafuorthinne berikke. De foarming fan relatyf lytse delslachdrippen út tige grutte hoemannichten úterst lytse wolkedrippen wurdt troch in twatal prosessen realisearre: it koalesinsje-proses en it Wegener-Bergeron-Findeisen-proses.
Oseanografy

**Oseanografy** of **seekunde** is de ierdwittenskip dy't de hydrosfear bestudearret lykas de meteorology de atmosfear. Hjirby wurdt in soad omtinken jûn oan seestreamen en de wikselwurking tusken de oseanen en it klimaat. Dêr't oseanografy mear beskriuwend wêze moatte soe en oseanology mear ferklearjend, wurden dizze begripen yn Nederlân trochinoar brûkt, wêrby't de earste term bekender is yn de wittenskip en de twadde mear yn technyske fermiddens.

Dejinge dy't him hjirmei dwaande hâldt wurdt *oseanograaf* neamd.

Oseanografy is ûnderferdield yn de marine biology (it libben yn de oseanen), en de marine gemy en geogemy (de stúdzje fan de omrin fan koalstof en oare gemyske komponinten yn it seewetter) en de fysyske oseanografy.

De fysyske oseanografy bestudearret allinnich de natuerkundige eigenskippen fan de oseanen, lykas seestreamen, de rol fan de oseanen foar it klimaat en klimaatferoaring, de ynteraksje mei de atmosfear, seespegelstiging, El Niño, tijen, weagen en weachfoarsizzings en stoarmfloeden.

## Sjoch ek
* Golfstream
* Seeboaiem
Wytze Kooistra

**Wytze Kooistra** (Westerbork, 3 juny 1982) is in Nederlânsk follybalspiler.

## Karriêre
Hy begûn tegearre mei syn broer te follybaljen doe't er acht jier âld wie. Hy wenne doe yn Noordsleen, dat hy spile ek by de klup út dat plak, *VV Sleen*. Al gau die bliken dat Kooistra in talint wie yn it follybal. Hy waard al gau útnûge foar seleksjetrenings, as earste foar de regionale seleksje en letter ek foar de nasjonale seleksje. By de junioaren wie er ferskate kearen Nederlânsk kampioen yn ferskate leeftydskategoryen. Nei't er foar de junioarenploech fan Nederlân spile, ferhuze er fan Noordsleen nei Assen, hy hie doe fan 1990 oant 1998 spile by VV Sleen. Yn Assen kaam er by *SuDoSa Assen* terjochte dêr't er meispile mei de twadde ploech yn de twadde difyzje en meitrene koe mei de earste ploech. 

Yn 2000 ferliet er dy ploech, hy gie doe oer nei *Lycurgus* út Grins. Hy die dat omdat er sa syn stúdzje goed kombinearje koe mei it follybaljen. Nei in jier gie er nei Apeldoarn, nei de klup *Piet Zoomers/D*. Dêr helle er in soad súksessen: yn it earste jier wûn er de "Top Teams Cup" en waard de ploech kampioen fan Nederlân. Yn de jierren dêrnei hat er him yndividueel goed ûntwikkelje kinnen, hy waard dan ek útnûge foar de Nederlânske follybalploech. 

Hy krige doe in soad oanbiedings fan sterke ploegen, mar hy woe graach ôfwachtsje oant der in klup út Itaalje kaam. Dy klup kaam ek, yn 2005 ferhuze er nei de klup *Itas Diatec Trentino*. In dream kaam foar him út, as lyts jonkje dreamde er al dat er ea spylje mocht yn de sterkste kompetysje fan de wrâld, dy yn Itaalje. Mei de nasjonale junioarenploech en de nasjonale ploech spile er ferskate toernoaien, fral by de junioarenploech gie it op en del. Op 1 oktober 2010 hie Wytze Kooistra yn totaal 167 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.

Hy hat yn de jierren faak fan posysje feroare, úteinlik kaam er út op de sintrale blokposysje. Nei it aventoer by Trentino gie er nei in jier nei *M. Roma Volley* út Rome. Nei twa jier, yn 2008, gie er nei de klup *Pallavolo Modena*, wer yn Itaalje. Oant heal 2011 spile er dêr noch by. Doe is Kooistra nammentlik oerstapt nei Poalen, hy soe dêr spylje foar de klup *Skra Belchatow*.

## Stúdzje
Doe't er noch yn Nederlân spile, kombinearre er syn stúdzje en it follybaljen altiten. Nei't er it VWO helle hie, woe er graach nei in universiteit. Hy woe graach in stúdzje folgje dy't rjochte wie op it bûtenlân en dêr't er de frijheid hie om profesjoneel follybal te spiljen. De kar foel úteinlik op de stúdzje Business Administration oan de Universiteit fan Grins. Hy helle syn "master" titel op 13 septimber 2005.    
  
## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Basseterre

**Basseterre** is de haadstêd fan de Karibyske eilânsteat Sint Kits en Nevis. It stedsje leit oan de súdkust fan it eilân Sint Kits en hat goed 15.000 ynwenners.

## Skiednis
De stêd waard stifte yn 1627 troch de Frânsen ûnder gûverneur Pierre Belain d'Esnambuc. It middenpart fan Sint Kits foel doe lykwols ûnder Britsk bewâld. Under gûverneur Phillippe de Longvilliers de Poincy waard de stêd in keapfardijhaven fan belang. De Poincy wie der doe hurd by en meitsje Basseterre haadstêd fan de hiele Frânsk-Westyndyske koloanje, dêr't ek de eilannen Guadeloupe en Martinique ta hearden; dit bleau sa oant syn dea yn 1660. Yn 1727 waard Basseterre haadstêd fan hiel Sint Kits, doe't dat folslein oan de Britten kaam wie.

Basseterre hat in frijwat tragyske skiednis en te fergeliken mei oare haadstêden yn it Karibysk gebiet; it plak is faak ferwoastge troch koloniale oarloggen, brân, ierdskoddingen, rebûlje, oerstreamings en orkanen. Dochs binne dêr noch aardich wat goed restaurearre âlde gebouwen yn Basseterre oerbleaun.

## Klimaat
Neffens de Köppen klimaatklassifikaasje hat Basseterre in tropysk reinwâldklimaat. Dat de stêd hat frijwat konstante temperatueren, trochstrings sa'n 27&nbsp;°C, it hiele jier troch. Basseterre hat gjin drûch seizoen; alle 12 moannen falt dêr sa'n 60 mm rein; trochsneed 1700 mm it jier.

## Ekonomy en ferfier
Basseterre hat har ûntjûn ta in finansjeel sintrum fan belang yn it eastlik Karibysk gebiet. Teffens is it in yndustriëel sintrum fan belang. De wichtichste eksportprodukten binne: de bass (muzykynstrumint), elektronika, frisdranken, klean, en sâlt. Yn it ferline wie de sûkeryndustry fan it grutste belang, mar dat wie dien yn 2005. De oarsaak dêrfan wiene enoarme skulden en it foarseine sakjen fan de sûkerprizen fanwege EU-maatregels. De stêd hat yndustryparken, yndustriën dy't dwaande binne mei sub-sonyske technology, fiedselferwurking, lichte masinebou, bass (ynstrumint)makkerij en rum-distillaasje.

De Robert L. Bradshaw Ynternasjonale Lofthaven leit oan de noard-east râne fan de stêd. Der binne direkte flechten op Londen, New York en Miami en yn it toeristeseizoen flechten nei Charlotte, Noard Karolina, Atlanta, Georgia en Filadelfia, Pennsylvania en oare grutte stêden yn de Feriene Steaten en Kanada.

De haven fan Basseterre is tarist foar de grutste cruiseskippen en de ferwurking fan fracht. De haven leit yn it fierste easten fan de Baai fan Basseterre. Port Zante, mids de baai, is út soarte foar cruiseskippen mei allerhanne fasiliteiten, ek foar ûnderhâld.

De feartsjinst tusken nei Basseterre en Charlestown jout in drokte fan belang. Seis fearboaten meitsje deis tal fan tochten hinne en wer. Der binne ek feartsjinsten tusken Basseterre en Oranjestêd, Statia en St. Marten, mar dy geane ûnregelmjittich.
Elektron

In **elektron** (Ald-Gryksk ηλεκτρόν, barnstien dat troch wriuwing elektrysk laden waard) is in negatyf laden elemintêr dieltsje, dat bûn wêze kin (bygelyks yn in atoom) of frij yn de romte beweecht. As it yn de romte is, ûnderfynt it (krektas in ion) ynfloed fan in elektrysk fjild en as it beweecht t.o.f. in magnetysk fjild ek ynfloed dêrfan. It elektron heart ta de klasse fan de leptoanen. It elektron heart ta de earste generaasje. De dieltsjes binne stabyl.

## Struktuer fan it atoom
Atomen besteane neffens Rutherford syn atoommodel út in posityf laden atoomkearn, mei dêromhinne likefolle negatyf laden elektroanen as't der posityf laden protoanen yn de kearn binne. De protoanen en neutroanen yn de kearn fan it atoom befetsje hast de folsleine massa fan it atoom. Se binne 1800 kear sa swier as in elektron.

## Skaaimerken fan it elektron
It elektron is in elementêr dieltsje mei spin 1/2, dat it is in fermion, krektas it proton, it neutron en it positron. It antidieltsje fan it elektron hjit positron. Foar safier bekend hat it elektron gjin fierdere ynwindige struktuer. Neffens de snaarteory is it elektron, lykas oare elemintêre dieltsjes, in bepaald trillingspatroan yn in iendiminsjonale snaar. Oer dy snaarteory is noch in soad diskusje.

It elektron hat in negative lading dy't lyk is oan it elemintêre ladingskwantum e (1,6022×10-19 Coulomb), foar it earst mjitten troch Robert Andrews Millikan mei syn oaljedripeksperimint. Elektryske ladingen kinne allinnich foarkomme yn meartallen fan 1 e.

De rêstmassa fan it elektron is 9,109534×10-31 kg, wat 1/1836e is fan de massa fan in proton en oerienkomt mei in rêstenerzjy fan 511,007 keV. It elektron hat lykwols krektas in foton ek weacheigenskippen en is bleatsteld oan de dualiteit fan weagen en dieltsjes neffens de hypoteze fan De Broglie. Dy weacheigenskip fan elektroanen wurdt tapast yn de elektroanemikroskoop.

De elektroanekonfiguraasje bepaalt foar in grut part it gemysk gedrach fan it atoom.

## Elektroanen yn in atoom
Yn in atoom kin it elektron allinnich yn bepaalde gebieten en mei in wolbepaalde enerzjy E_n om de atoomkearn bewege; it getal n hjit it haadkwantumgetal. Foar n=1 is it elektron yn de grûntastân, foar n>1 is it elektron yn in oansleine tastân. De wearde fan n kin allinnich in hiel getal wêze. Dy tastiene tastannen wurde diskrete enerzjynivos 'neamd.

## Sjoch ek
* Atoomspektrum
* Bêtastrieling
* Compton-effekt
* Elektryske gelieding
* Elektroanefangst
* Atoommodel fan Bohr
* Spektraallinen
* Standertmodel
* Supergelieding

## Keppeling om utens
* Carlo Beenakker: De ûntdekking fan it elektron
Saint John's (Antigûa en Barbûda)

**Saint John's** is de haadstêd fan de Karibyske eilannekloft en lân Antigûa en Barbûda.

St John's is it kommersjele sintrum fan it lân en de meast wichtige haven fan it eilân Antigûa. Dêr wurdt sûker, rum en katoen útfierd.

Sûnt de komst fan de earste Britske kolonisten yn 1632 is Sint John's it administrative sintrum fan Antigûa en Barbûda. Yn it earstoan kamen de bewenners fan de nije delsetting fan Sint Kits en Nevis, fan 1663 ôf kamen sy ek út Ingelân wei dêrhinne. Yn de 18e iuw waard de stêd it haadkertier fan de op de Antillen stasjonearre Keninklike Float. Doe't Antigûa en Barbûda yn 1981 ûnôfhinklik waarden, festige it regear him ek yn Sint John's.

Sint John's hat in anglikaanske katedraal (*St. John the Divine*, boud yn 1683, en op 'en nij boud yn de 19e iuw) en in Paleis fan Justysje út 1747. De restanten fan Fort James datearje út 1703.  

It fleanfjild fan Saint John's leit 8 km noardeastlik fan de stêd en hjit *V.C.Bird Airport*.

## Stedebân
* Limbe (Kameroen)

## Keppelings om utens
* Kaart fan St John's Antigûa Fan Paradise Islands (net kommersjele webside)
* Kaart fan St. John's by Caribbean-On-Line.com
Havana

**Havana** of **Havanna** (Spaansk: *San Cristóbal de La Habana*) is de haadstêd fan Kuba en is mei 2.141.993 ynwenners (folkstelling 2009) fierwei de grutste stêd op it eilân Kuba. De stêd leit yn de provinsje Ciudad de La Habana, ien fan de 15 provinsjes. Havana is meast wichtige haven en it ekonomysk sintrum fan Kuba.

## Stedsbyld

Ofbyld:Capitolio_2_Havana_Cuba.jpg|Capitolio op de Plaza Vieja
Ofbyld:Teatro_Garcia_Lorca.jpg|*Teatro Garcia Lorca*
Ofbyld:Fort_El_Morro.jpg|*Castillo del Morro*
Ofbyld:Fidel_80_de_mas.jpg|*Fidel 80 jier, Malecon 12-8-2006*
Ofbyld:San_Carlos_de_la_Cabana.jpg|*San Carlos de la Cabana*
Ofbyld:Palacio_Cap_Gen2.jpg|*Salon de los Espejos*
Ofbyld:Oldtimer_cuba.jpg|*Oldtimer* 50 jier âld
Ofbyld:HavanaNight.jpg|*Havana* by nacht
Ofbyld:Sunrise_in_Havana.jpg|*Sinneopkomst yn Havana*
Ofbyld:Hemingway.jpg|*Hemingway en Cojimar*


## Stêdebannen
*  Cádiz (Spanje)
*  Glasgow (Feriene Keninkryk)
*  Istanbûl (Turkije)
*  Rotterdam (Nederlân)
Pim van Lommel

**Pim van Lommel** (Laren, 15 maart 1943) is in Nederlânsk kardiolooch, ûndersiker en skriuwer, dy't bekend wurden is troch syn boek *Eindeloos Bewustzijn* (2007) oer benei dea-ûnderfinings.

## Biografy
### Libbensrin
Van Lommel folge gymnasium β yn Hilfertsom. Hy folge de stúdzje genêskunde oan de Universiteit Utert en spesjalisearre him yn kardiology. Hjir studearre hy yn 1971 ôf. Fan 1977 oant 2003 wurke hy as kardiolooch yn it Rijnstate Sikehûs yn Arnhim. Hy hat meardere wittenskiplike artikels skreaun op it kardiologysk mêd. 

Yn 1986 lês Van Lommel *Terugkeer uit de dood* fan George Ritchie, wat him net loslitte koe, sadat hy starte mei ûndersiik nei benei-deaervaringen (BDE) by pasjinten fan him dy't in hertstilstân oerlibben. Dat ûndersiik publisearre hy yn 2001 yn it Britske medyske tydskrift The Lancet. Fierders skreau hy mear as tweintich oer, en dêrnjonken meardere haadstikken oer dat ûnderwerp. Yn 2007 brocht hy it boek *Eindeloos Bewustzijn - Een wetenschappelijke visie op de bijna-doodervaring* út. Dat boek is yn ferskillende talen oersetten, en der binne yntusken mear as hûnderttûzen eksimplaren fan ferkocht. Hjirmei stiet it boek yn de top 5 fan de bêst ferkochte non-fiksje boeken yn Nederlân.

Tsjinwurdich is Van Lommel aktyf as ûndersiker en publisist en sprekker oer de relaasje tusken bewustwêzen en de harsens.

### It ûndersiik
Foar syn ûndersiik wie Van Lommel fan betinken, lykas de measte fan syn kollega's, dat it bewustwêzen allinnich troch de harsenaktiviteit dien wurde kin. Under it ûndersiik waard him dúdlik dat dat net foar alle aspekten, lykas benei-deaervaringen, jilde koe. By it ûndersiik stelde hy 344 fan syn pasjinten, dy't mei sukses reanimearre wienen, de fraach oft sy harren wat fan dizze perioade herinnere koenen. Fan dizze kloft minsken hienen der 62 in benei-deaervaring hân. 

### Einleas bewustwêzen
Van Lommel konkludearret dat bewustwêzen ek bûten it lichem plak fine; hy stelt dat it bewustwêzen einleas is en dat it lichem it bewustwêzen beheind. Hy jout hjirby oan dat ús harsens faaks net de makkers binne fan it bewustwêzen, mar just de ûntfangers fan it einleaze bewustwêzen. Hy fergeliket dat mei in tillefyzje of radio, wêrby't nei in sinder harke wurde kin, mar dêr't de útstjoering ek gewoan trochgiet as der net harke wurdt. .

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee, ek mei ynterviews (Trouw, NRC Handelsblad etc.), resinsjes, publikaasjes ensfh.
Sao Tomee (stêd)

**Sao Tomee** (Portugeesk: *São Tomé*, mei de betsjutting *Sint-Tomas*) is de haadstêd fan Sao Tomee en Prinsyp. De havenstêd is teffens de grutste stêd fan it lân en hie yn 2005 56.166 ynwenners. Ut de haven fan Sao Tomee wei wurde meast  bananen, kakao en kopra útfierd. Yn de stêd stiet it Paleis fan de presidint fan it lân.

## Skiednis
São Tomé waard stifte troch Portugal yn 1485. De Portegezen sochten dêr grûn om sûkerreid te ferbouwen. It eilân wie doe ûnbewenne, faaks sûnt ±1470. Sao Tomee krige genôch wetter en lei ticht genôch by de evener om in oerfloed fan sûkerreid ferbouwe te kinnen. It tichteby lizzende Afrikaanske Keninkryk Kongo soe eventueel de nedige slave-arbeiders leverje kinne foar de sûkerplantaazjes. 

Sao Tomee is om in 16e iuwske katedraal hinne boud. Noch in âld bouwurk is  *Fort São Sebastião*, út 1575 en no it Nasjonaal Museum fan Sao Tomee. Yn 1599 wienen de stêd en it eilân twa dagen yn Nederlânske hannen; yn 1641 duorre de Nederlânske besetting in jier. Dêrnei wie it de haadstêd fan de koloanje oant 1753 en sûnt 1852 hat it de haadstêd fan it lân west.

## Untjouwing ynwennertal

## Klimaat
Sao Tomee hat in tropysk wiet/drûch klimaat mei in frijwat lang wiet seizoen (oktober oant maart) en in koart drûch seizoen. De delslach it jier leit krekt ûnder de 1000 mm. Temperaturen bliuwe relatyf konstant, mei in trochsneed hege temperatuer om de 30&nbsp;°C en trochsneed lege temperaturen om de 22&nbsp;°C.

## Ferfier
Sao Tomee hat in ynternasjonaal fleanfjild mei tsjinsten op Europa en oare Afrikaanske lannen.


Ofbyld:Sao tome fort.jpg|Sint-Sebastiaanfort
Ofbyld:Sao tome se.jpg|*Sé Catedral de Nossa Senhora da Graça de São Tomé*
Ofbyld:Cidade de São Tomé.jpg|Strjitbyld Sao Tomee
Ofbyld:Sao tome mercado.jpg|Merk yn Sao Tomee
Ulysses S. Grant

**Ulysses Simpson Grant** (Point Pleasant (Ohio), 27 april 1822 - Mount McGregor (New York), 23 july 1885), Amerikaanske generaal en steatsman, waard ûnder de Boargeroarloch, nei ferskate militêre oerwinningen, ta oerbefelhawwer beneamd fan de Uny-striidkrêften (1864) en begûn dêrnei it grutte offinsyf tsjin generaal Lee. Yn 1869 waard hy, neidat er him kandidaat stelle hie foar de Republikeinen, 18e presidint fan Amearika.
Olympyske Winterspullen 1960

De **Olympyske Winterspullen 1960**, ek wol de VIIIe Olympiade neamd, waarden yn **[[1960]]** yn Squaw Valley (Kalifornje), de Feriene Steaten hâlden. Dat wie fan 18 oant en mei 28 febrewaris.

## Akkommodaasjes

## Sporten
Op de Spullen fan 1960 stiene fjouwer sporten op it programma en 27 ûnderdielen ferdield oer 8 dissiplines.

## Medaljes

### Medaljespegel

### Fryske medalje

## Dielnimmende lannen
Tritich lannen diene mei oan de Spullen. Súd-Afrika debutearre. Atleten út East- en West-Dútslân kamen yn in feriene ploech út.

## Keppeling om utens
* De webstee fan NOC*NSF oer de Winterspullen fan 1960
Squaw Valley

*Squaw Valley (Placer County), skygebiet yn Placer County yn de Feriene Steaten
*Squaw Valley (Fresno County), plak yn Fresno County yn de Feriene Steaten
Olympic Valley

**Squaw Valley** of **Olympic Valley** is in *unincorporated community* yn de Amerikaanske steat Kalifornje. It leit yn Placer County yn de Sierra Nevada, oan de Truckee River, flakby Lake Tahoe. Squaw Valley genietet bekendens as skygebiet; skye kin it hiele jier troch. Yn Squaw Valley waarden de Olympyske Winterspullen fan 1960 hâlden. 

## Skiednis
Claraville, deunby Squaw Valley, wie yn de 19e iuw in bloeiend mynbouplakje en fêstigingsplak fan ien fan de grutste mynboubedriuwen fan de streek. Om  1863-1864 hinne wiene de measte goudsikers fuortlutsen rjochting Comstock Lode, Virginia City.

Ein jierren 1940 wie Squaw Valley in skygebiet mei ien skylift, ien hotel en ien ynwenner: Alexander Cushing, de eigner fan  alles. Cushing wist yn in 1955 it Ynternasjonaal Olympysk Komitee sa fier te krijen om yn 1960 de Olympyske Winterspullen yn Squaw Valley te hâlden. Yn goed fjouwer jier tiid waarden yn Squaw Valley de akkommodaasjes en byhearrende ynfrastruktuer dêr't ferlet fan wie, boud.

## Keppelings om utens
* Squaw Valley
* Offisjele side
Selskip Friso

**Selskip Friso** wie in Frysk kabaretselskip út Ljouwert en bestie yn de 50 en 60 jierren. It selskip bestie û.o. út Henk van der Heide, Klaas Hospes, Betty van der Heide, Elly Jansen en Anneke Steunebrink. It programma dat sy brochten bestie út sketsen, sang en toaniel. 

## Programma's
* *Wêr gean wy hinne*
* *Utfanhûzer oer de flier*
* *Ryk oan polityk*
Klaas Hospes

**Klaas Hospes** (Ljouwert, 23 augustus 1922 - dêre 19 febrewaris 1999) wie in Frysk kabaretier, konferensier en foardrachtskeunstner. 

Klaas Hospes makke diel út fan ferskillende selskippen û.o. Selskip Friso, mar trede ek op as duo û.o. mei Henk van der Heide, Anneke Steunebrink of allinnich. Hy wie heit fan fiif bern, trije famkes en twa jonges.
Selskip Leo Dykstra

It **Selskip Leo Dykstra** is in Frysk kabaretselskip. It selskip is yn 1975 oprjochte troch Leo Dijkstra sels. De groep bestie fierder út syn frou Leny Dijkstra-de Vries, syn sweager Tsjip de Vries en dyn frou Claudia de Vries. Dijkstra wie de skoansoan fan Tetman de Vries.

Earst sette Leo Dijkstra, as ienichste Frysk beropsselskip, de tradysje fan Selskip Tetman de Vries troch, dêr't er sels fan 1963 oant 1968 oan meiwurke. Letter waard dyn styl mear satirysk kabaret. De measte stikken waarden sels troch Dijkstra skreaun, de muzyk kaam fral fan [Cees Bijlstra].
Alexander von Falkenhausen

**Alexander Ernst Alfred Hermann von Falkenhausen** (Blumenthal (Sileezje), 29 oktober 1878 - Nassau (Rynlân-Palts), 31 july 1966) wie in Dútske militêr. 

## Biografy
Von Falkenhausen is yn Belgje benammen bekend as militêr befelhawwer fan it Dútske militêre bestjoer fan maaie 1940 oant july 1944 fan Belgje en Noard-Frankryk. Fan 20 oant 29 maaie 1940 wie hy dit ek foar Nederlân, dêrnei waard it militêr bestjoer ferfongen troch in sivyl bestjoer ûnder lieding fan rykskommissaris, Arthur Seyss-Inquart.
 
Von Falkenhausen wie in omkesizzer fan Ludwig von Falkenhausen, de befelhawwer oer it besette part fan Belgje yn de Earste Wrâldkriich. Von Falkenhausen hat meifochten yn de Bokseropstân en hy focht mei yn de Earste Wrâldkriich oan it east- en westfront en yn Palestina. Hy wie in grut leafhawwer fan Aziatyske kultueren.
  
Yn 1930 waard er militêr adviseur yn Sina yn de perioade fan de Sino-Dútske gearwurking. Hy hat meiholpen mei Hans von Seeckt om it Sineekse leger en de Sineeske ekonomy te herfoarmjen. Yn 1937 keas Dútslân iepenlik de side fan Japan en moast Falkenhausen weromkomme nei Dútslân. Dit die hy pas doe't syn superieuren drigen syn famylje te straffen foar syn ‘heechferried’. Yn in ôfskiedsdiner mei Chiang Kai-Shek beloofde hy te soargen dat gjin inkel geheim oan Japan trochspile wurde soe.
 
As militêr befelhawwer fan Belgje en Noard-Frankryk publisearre Falkenhausen in tal anty-Joadske dekreten en waarden út syn namme in protte Belgen twongen tewurk setten. Syn maatregels liede ta wurkleazens ûnder Joaden yn Belgje, wêrnei grutte tallen deportearre binne nei kampen yn Noard-Frankryk of de konsintraasjekampen yn Poalen. 

Von Falkenhausen wie belutsen by it militêre komplot tsjin Adolf Hitler fan de Wehrmacht op 20 july 1944, dat mislearre. Von Falkenhausen moast plak meitsje foar in sivyl bestjoer fan nazygetrouwen en waard opsletten yn Dachau. Der waard hy yn 1945 befrijde troch de alliearden. Fuort dêrnei waard er útlevere oan Belgje. Hy waard feroardiele ta in straf fan tolve jier, mar nei trije wiken waard er frijlitten neidat in protte bewiis oantoande dat hy besocht hie om safolle mooglik Joaden en Belgen te rêden fan deportaasje en eksekúsje. 

Generaal von Falkenhausen hat de oarder Pour le Merite en de Husoarde en de Oarde fan fertsjinsten fan Hartoch Peter Friedich Ludwig fan Aldenboarch. Op syn 72 ste jierdei yn 1950 hat hy in brief krigen fan Chian Kai-Shek mei in ynhâld fan ien miljoen dollar. Yn de brief stie dat hy himsels in ‘freon fan Sina’ neame mei.

## Militêre karriêre
* ''Leutnant'': 13 maart 1897
* ''Oberleutnant'': 1 jannewaris 1899
* ''Hauptmann'': 22 maart 1910
* ''Major'': 22 maart 1915
* ''Oberstleutnant'': 18 desimber 1920
* ''Oberst'': 1 april 1924
* ''Generalmajor'': 1 april 1928
* ''Generalleutnant'': 1 oktober 1929
* ''General der Infanterie'': 1 septimber 1940
Hektograaf

In **hektograaf**, **sjelatine duplikator** of **jellygraph** is in tastel om mei in bepaalde inket skreaune teksten te fermannichfâldigjen.

De hektograaf bestie út in houten bak fold mei in laachje stisel. Dat laachje sûge – yn spegelbyld – de inkt op út it orizjineel. Dêrnei  waard in fel papier op de laach mei inket lein, wêrnei’t de inket mei in rôler in ôfdruk op it papier makke. Mei dizze metoade koenen sa’n tweintich oant tachtich ôfdrukken makke wurde, ôfhinklik fan de handichheid fan de brûker; folle mear dus as mei de kopiearpinne en karbonpapier. De stisel bestie nei de patintferliening yn 1879 út in gearraand mingsel fan ien diel sjelatine, fjouwer dielen glyserine fan 30 Grad Baumé. Minstens acht inketkleuren wienen te krijen, mar pears waard it meast brûkt om syn tichtheid en kontrast. Letter kamen der hektografearmasines dy't in trommel ynstee fan in flakke plaat brûkten. Der wie in spesjaal griis kessen by te krijen om it brûkte sjelatineoerflak skjin te meitsjen. Dat wie wol in gegriem en duorre lang. By it printsjen moast der goed om tocht wurde it sjelatineoerflak skjin de hâlden en net te skansearjen mei de fingerneilen. 
 
## Tapassings
Mooglik wie de hektograaf al yn de jierren santich fan de 19e iuw brûkt op in pear kantoaren. De technyk waard brûkt foar proefwurken op skoallen, tsjerkebulletins en notulen. Kriichsfinzenen by it kastiel fan Colditz yn de Twadde Wrâldoarloch brûkten in ymprovisearre hektograaf om dokuminten foar in flechtpoging te fermannichfâldigjen.
In pear kear is der troch Russyske futuristen in boekyllustraasje mei makke en de Dútske ekspresjonist Emil Nolde brûkte fjouwer hektografen.

;gravearpinne
Yn de jierren tachtich ferskynde in nije technyk: de gravearpinne: mei waaks ympregnearre papier en in stielen plaat dêr’t it papier op lei. De pinne makke perforaasjes yn it fel papier, wêrnei’t der mei help fan in bak, papier, inket en in rôler fermannichfâldige wurde koe. Spesjaal anilinekleurstoffen waarden brûkt om de haadkopy te meitsjen yn de foarm fan inket of in pennen, potloden, karbonpapier. It soe úteinlik liede ta de ûntwikkeling fan stinsilmasines dêr't wol in pear tûzen ôfdrukken mei makke wurde koene.
Lilongwe

**Lilongwe** is de haadstêd fan Malawy. Yn 2009 hie de stêd goed 900.000 ynwenners; en de befolking groeit hurd. 

## Geografy
Lilongwe leit yn it midden fan it lân op in heechflakte, bewesten de Malawymar, tichteby de Lilongwerivier en oan de grutte noard-súd dyk fan Malawy, de M1.
  
De stêd hat in lânbouhegeskoalle.
### Befolkingsgroei

## Ut de skiednis
Yn it ferline wie Lilongwe mar in doarpke oan de ouwers fan de rivier Lilongwe. It waard formeel yn 1906 stifte. Begjin 20e iuw waard it in koloniaal administratyf sintrum fan de Britten. Troch de lizzing oan de wichtige noard-súd ferbining groeide it plak hurd en waard rillegau de twadde stêd fan Malawy, nei Blantyre. Yn 1975 waard Lilongwe haadstêd fan Malawy yn it plak fan Zomba. Hoewol't Lilongwe it politike sintrum fan it lân is, is de stêd Blantyre ekonomysk fan grutter belang bleaun (tabaksfeiling).
It Bûtefjild

**It Bûtefjild** is in natoergebiet dêr't it Ottema-Wiersmareservaat, Oer de Wiel, de Sippen-finnen, d’Amelannen, de Bouwepet, Japmuoiskolk en Swarte Broek diel fan binne. 

It Bûtenfjild, fanâlds de namme fan it gebiet tusken Feanwâlden, De Falom en Readtsjerk, bestiet út wiete, skrale greiden, broekbosken, ferlâne petgatten, iepen wetterplassen, grutte reid- en rûchtefjilden en in streamdal fan in âld rivierke. Doe't it streamdal ûntstie yn de foarlêste iistiid (150.000 oant 100.000 jier lyn) binne in protte swerfkeien út Skandinaavje meikomd en yn dit gebiet lizzen bleaun. 

Yn it gebiet komt de Swartstippelige parlemoerflinter foar.

## Skiednis
Ea wie it Bûtefjild in grut fean. Yn de 15e iuw waard dêr turf wûn troch de skiere Muontsen fan úthôf de Skierstins, dy't by it kleaster Klaarkamp yn Rinsumageast hearde. Wat oerbleau wie in sompich lânskip. Yn de krisisjierren fan de 20e iuw oant en nei de Twadde Wrâldoarloch waard it Bûtefjild ûntgûn troch de N.V. Ontginningsmaatschappij De Drie Provinciën. Under oaren tankzij de doetiidske eigners, de hearen Ottema en Wiersma, is in grut part fan it natuergebiet sparre bleaun en hat it no de status fan reservaat. It dielgebiet 'd'Amelannen' waard troch ruilferkaveling krigen. It part 'Oer de Wiel' is koartlyn werombrocht yn de oarspronklike wiete tastân.

## Dielgebieten

Ofbyld:Amelannen.nr1.jpg|*d'Amelannen*
Ofbyld:Over-De-Wiel.nr1.jpg|*Oer de Wiel*
Ofbyld:Swarte-Broek.nr1.jpg|*Swarte Broek*
Ofbyld:Japmuoiskolk.nr1.jpg|*Japmuoiskolk*
Ofbyld:Loden Hel.jpg|*Loden Hel*