open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krajs fan Ruslân

In **kraj** (Russysk: край; ornaris oerset as "territoarium") is ien fan de typen fan de federale dielgebieten fan Ruslân. It lân is ferparte yn 85 dielgebieten dêr't der 9 krajs fan binne. Oblasten, in oare foarm fan dielgebieten binne wetlik praktysk itselde as krajs en it ferskil tusken "kraj" en "oblast" is benammen tradisjoneel. Harren grûnwetlike status is itselde en harren fertsjintwurdigers hawwe deselde rjochten yn de Federaasjeried. Yn it tiidrek fan de Sovjet-Uny de autonome oblasten koene omfoarme wurde ta republiken of krajs, dochs net ta oblasten. 

Bûten de politike terminology, hawwe de beide wurden deselde betsjuttenis, "regio" as "krite" yn it Frysk, en kinne foar beide foar itselde brûkt wurde.

## Beskriuwing
In kraj wurdt bestjoerd troch in gûverneur en in parlemint dy't keazen wurde troch it folk. Krajs kinne ûnderferparte wurde yn *raions* (distrikten), stêden (te ferlykjen mei de *[[Kreisfreie Stadt]]* yn Dútslân) en *[[okrûg]]s*

It wurd *kraj* is ôflaat fan it Russyske wurd foar "râne", en kin oerset wurde as "gebiet oan 'e râne". It is te ferlykjen mei de Germaanske markgreefskippen dy't oan de râne fan bygelyks it Frankyske Ryk leine. De grutste kraj neffens oerflak is Krasnojarsk mei in oerflak fan 2.339.700 km² en de lytste is Stavropol mei in oerflak fan 66.500 km². De kraj mei de measte ynwenners is Krasnodar mei 5.404.300 ynwenners, en de kraj mei de minste ynwenners is Kamtsjatka mei 322.079 ynwenners.

Yn it Russyske Keizerryk wiene krajs de twadde bestjoerslaach, dy't yn grutte *gubernijas* (gûverneminten) ûnderferparte waarden. Nei ferskate weryndielings yn de Sovjet-Uny waarden de *gubernijas* opheft en de krajs waarden ferparte yn lytsere ienheden. Stadichoan waarden oblasten en krajs lykskeakele en waarden de heechste bestjoerlike ienheden nei de Sovjetrepubliken (SSRs), dêr't de Sovjet-Uny sels yn ûnderferparte wie. It iennige ferskil wie dat de autonome oblasten yn krajs omfoarme wurde koene, wylst oblasten dat net koene. De krajs wiene unyk foar de Russyske Sosjalistyske Federative Sovjetrepublyk, de grutste Sovjetrepublyk fan de Sovjet-Uny, en se hiene amper foech. Doe't de Sovjet-Uny yn 1991 útinoar foel, en de Sovjetrepubliken ûnôfhinklike lannen waarden, waarden se de heechste bestjoerslaach ûnder de nasjonale oerheid en krigen se folle mear foech.

Nei in bestjoerlike weryndieling yn 2000 waarden federale distrikten yn it libben brocht, in oerkoepeljende bestjoerslaach dêr't de federale dielgebieten yn groepen yndield waarden. It is te ferlykjen mei de gearwurkingsorganisaasje Noard-Nederlân, dêr't de provinsjes Fryslân, Grinslân en Drinte ûnder beflapt waarden. Dy federale distrikten hawwe lykwols gjin grûnwetlike basis.

## Krajs fan Ruslân

## Sjoch ek
* Kraj
Jody Lukoki

**Jody Lukoki** (Kindu Demokratyske Republyk Kongo, 15 novimber 1992 – 9 maaie 2022) wie in Kongoleesk-Nederlânsk fuotballer dy't as rjochtsbûten spile. Yn 2015 makke hy syn debút foar it alvetal fan de Demokratyske Republyk Kongo.  Yn july 2021 gie er transferfrij nei FC Twinte, dêr't syn kontrakt yn febrewaris 2022 nei in feroardieling foar húslik geweld ûntbûn waard. Lukoki ferstoar op 29 jierrige leeftiid mooglik as gefolch fan in famyljerûzje .
Gerard van Rossem

**Gerard van Rossem** (Delft, 18 oktober 1919 – Ede, 26 desimber 1990) wie in Nederlânske entomolooch en keunstskilder.

## Biografy
Van Rossem waard berne as lid fan it Nederlânske Patrisjaatsgeslacht Van Rossem en as soan fan prof. dr. ir. Arnold van Rossem (1887-1982) en Isace Lusted (1888-1979). Hy troude yn 1943 mei Huberta Gerarda Nolen (1919-2010), dochter fan prof. dr. ir. Henri George Nolen, mei wa't er trije bern krige: Maarten, Mary (Sis) en Vincent. Hy troude yn 1960 fannijs mei Dorothea C.H.C. Poot (1940-1995) mei wa't er fjouwer bern krige.

Van Rossem wie haad fan de ôfdieling Entomology by de *Plantenziekte Dienst* yn Wageningen en ferliet dy tsjinst yn 1983; hy publisearre tusken 1944 en 1991 (postúm) oer entomologyske ûnderwerpen.

Hy folge fan 1948 oant 1953 in keunstoplieding oan de tekenskoalle *Kunstoefening* yn Arnhim en wie learling fan Egbert Havinga en Hendrik Valk. As keunstner skildere en tekene er lânskippen, doarpsgesichten en figuerfoarstellingen.
Mon Mothma

**Mon Mothma** is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e ''Star Wars''-franchise fan George Lucas. Hja is in politika en ien fan 'e lieders fan it Rebelleferbûn.
__TOC__
## Fertolkings
Mon Mothma waard spile troch Caroline Blakiston yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;VI&nbsp;– Return of the Jedi]]* (1983) en troch Genevieve O'Reilly yn 'e films *[[Star Wars: Episode&nbsp;III&nbsp;– Revenge of the Sith]]* (2005) en *[[Rogue One: A Star Wars Story]]* (2016) en de tillefyzjesearje *[[Andor (tillefyzjesearje)|Andor]]*. Har dialooch waard yn tekenfilmsearjes ynsprutsen troch Kath Soucie yn *[[Star Wars: The Clone Wars (tillefyzjesearje út 2008)|Star Wars: The Clone Wars]]* en troch Genevieve O'Reilly yn *[[Star Wars: Rebels]]*.

## Fiktive biografy
Foar de steatsgreep fan kânselier Palpatine, it ynstoarten fan 'e demokratyske Galaktyske Republyk en it ferfangen dêrfan troch de diktatuer fan it Galaktysk Keizerryk is Mothma in senator foar de planeet Chandrila. Mothma is temûk ien fan 'e lieders 'e opposysje yn 'e Galaktyske Senaat tsjin it him ta-eigenjen fan almar mear foech troch Palpatine. Nei de steatsgreep wit se har posysje te behâlden troch in uterlik fertoan fan hearrigens oan Palpatine yn syn nije hoedanichheid as keizer, hoewol't se efter de skermen, yn 'e mande mei Bail Organa fan Alderaan, yn 'e folgjende jierren behelle is yn 'e ierste organisaasje fan wapene ferset tsjin it Keizerryk.

Yn 2 f.Sl.Y. ûntkomt Mothma oan in oanslach op har libben troch Keizerlike aginten, nei't se it troch it Keizerryk oanrjochte Bloedbad fan Ghorman feroardiele hat. Se dûkt ûnder en bringt de ûnderskate fersetsgroepen gear ûnder in feriene lieding, in feit dêr't se in formele proklamaasje, de Ferklearring fan Opstân, oer útgean lit. Dat is de formele oprjochting fan it Rebelleferbûn. Under de Galaktyske Boargeroarloch tsjinnet Mothma as de polityk lieder fan it Rebelleferbûn. 

Nei de oerwinnings fan 'e rebellen yn 'e Slach by Endor en de Slach by Jakku ûnderhannelet Mothma mei de Keizerlike grutfizier Mas Amedda oer de kapitulaasje fan 'e Keizerlike Striidkrêften. Neitiid is se oant har pinsjonearring de earste kânselier fan 'e Nije Republyk. Yn dy hoedanichheid hat se in protte ynfloed op 'e ferhuzing fan 'e Galaktyske haadstêd fan Coruscant nei oare planetestelsels dy't om bar gasthear foar it regear en de Senaat wurde.
Republiken fan Ruslân

De Russyske Federaasje is ûnderferparte yn 85 federale dielgebieten, wêrûnder 22 **republiken**.

Doe't de Sovjet-Uny útinoar foel, waard as alternat yf foar ûnôfhinklikens, sa't dy by de Sovjetrepubliken ûntstie, foar de folken yn de nije Russyske Federaasje in systeem ynfierd dêr't dy folken in foarm fan autonomy by krigen. In tal steaten, lykas Tsjetsjeenje, Tatarije en Basjkortostan, ropten dochs de ûnôfhinlikens út yn de iere 1990-er jierren. Yn maaie en juny 2000 joech it Russyske konstysjonele hôf te witten dat dêr in ein oan komme soe. Under presidint Vladimir Pûtin waard dêr oerhinne yn 2000 in oerkoepeljende bestjoerlike laach ynsteld, de federale distrikten, dy't lykwols gjin grûnwetlike basis hawwe.

Yn 2014 waard de Autonome Republyk fan de Krim, in autonome republyk fan Oekraïne, militêr beset en anneksearre troch Ruslân. De ynternasjonale mienskip erkent dy anneksaasje net en sjocht de Krimrepubliek noch hieltyd as part fan Oekraïne.

## De Republiken fan Ruslân

) Omstriden. Ynternasjonaal net erkend as diel fan Ruslân, mar as diel fan 'e Oekraïne.
Alderaan

**Alderaan** is in fiktive planeet út 'e ''Star Wars''-franchise. De planeet waard yntrodusearre yn *[[Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker]]*, de ferboeking fan 'e earste ''Star Wars''-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Yn dy film wurdt Alderaan, de thúsplaneet fan it personaazje prinsesse Leia, ferneatige troch it ynsetten fan 'e Deadsstjer, in reuseftige romtestasjon anneks massaferneatigingswapen. De opdracht ta de ferwoastging fan 'e planeet wurdt jûn troch grut-moff Wilhuff Tarkin, in neiste hantlanger fan 'e boasaardige keizer Palpatine en de kommandant fan 'e Deadsstjer. De ferdylging fan 'e wrâld is benammen te witen oan 'e stipe dy't it keningshûs fan Alderaan oan it Rebelleferbûn jout yn 'e boargeroarloch tsjin it skrikbewâld fan 'e keizer en syn Galaktysk Keizerryk.

Yn 'e *Star Wars*-franchise wurdt Alderaan ôfskildere as in ierdske planeet mei griene kontininten en blauwe oerflaktewetters. Neffens *The Illustrated Star Wars Universe* fan Kevin J. Anderson (1995) en *Star Wars: The Essential Guide to Planets and Moons* (1998) fan Daniel Wallace, Scott Kollins en Brandon McKinney, wurdt Alderaan oerdutsen troch flakten, wâlden en berchtmen, mar hat de wrâld gjin oseänen, inkeld in poalsee dy't by 't winter tichtfriest en tûzenen rivieren en marren. Alderaan is ryk oan bioferskaat, mei fral in protte ferskillende soarten floara en fauna.

De befolking fan Alderaan bestiet foar it meastepart út minsken. De stêden dy't hja bewenje, binne boud yn harmony mei de natoer, lykas yn 'e wanden fan reuseftige kleauwen of op stelten ûnder it oerflak fan 'e poalsee. De haadstêd, Aldera, is boud op in eilantsje yn 'e midden fan in kratermar. Alderaan stiet bekend om syn produksje fan en wurdearring foar keunst en om it hege nivo fan syn ûnderwiis. De Alderaanjers drage it idee út dat frede komt troch demilitarisearring. De planeet is in demokratyske monargy, dy't foarme is ûnder it Keninklik Hûs Antilles, mar letter troch houlik oergien is yn 'e hannen fan it Keninklik Hûs Organa. Leia har pleechheit Bail Organa is kening. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan 'e Hege Ried fan Alderaan, en de útfierende macht yn dy fan it regear mei oan it haad de earste foarsitter en ûnderkening. 

De ferneatiging fan Alderaan yn *Star Wars: Episode&nbsp;IV* betsjutte dat it lânskip fan 'e planeet pas fierder útwurke wurde koe doe't oan 'e ein fan 'e 1990-er en it begjin fan 'e 2000-er jierren de ''Star Wars''-prequeltrilogy makke waard, dy't yn 'e ynterne gronology fan 'e franchise foarôfgiet oan *Episode&nbsp;IV*. Yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;III&nbsp;– Revenge of the Sith]]* (2005) komt Alderaan foar it earst yn byld. Dêrfoar waarden opnamen fan in berchlânskip brûkt, filme yn 'e Alpen yn 'e neite fan it Switserske Grindelwald, dy't troch tafoeging fan fisuele effekten oanpast wiene.
Massaferneatigingswapen

In **massaferneatigingswapen**, ek wol in **net-konvinsjoneel wapen** neamd, is in wapen dat bedoeld is om yn ien kear in grutte kloft minsken te deadzjen. 

## Yndieling
Massaferneatigingswapens wurde ornaris ferdield oer trije kategoryen:
*nukleêre wapens, lykas de atoombom en de wetterstofbom
*biologyske wapens: firussen, baktearjes en skimmels dy't as wapen ynset wurde, lykas de miltfjoerbaktearje of it pokkefirus
*gemyske wapens, lykas senuwgassen en mostergas
Binnen de Nederlânske Striidkrêften steane massaferneatigingswapens ek wol bekend as NBC-wapens (in ôfkoarting fan "*Nucleaire, Biologische en Chemische wapens*". De term ABC-wapens, wêrby't de A foar "*Atomaire*" stiet, is in soartgelikense mar ferâldere oantsjutting. 

## Driichmiddel
Troch de ferskriklike konsekwinsjes dy't de ynset fan massaferneatigingswapens hawwe, wurde sokke wapens mar komselden brûkt. Yn 'e praktyk hawwe se ornaris gruttere funksjonaliteit as driichmiddel as dat se as ynsetber wapen hawwe. Yn 'e Kâlde Oarloch brûkten bgl. de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny harren atoomwapenarsenalen om in wif lykwicht te bewarjen en derfoar te soargjen dat net ien fan beide kanten it oandoarst om 'e tsjinpartij direkt oan te fallen. *Mutual deterrence* ("wjerssidige ôfskrikking") waard dat yn it Amerikaanske politike en militêre jargon neamd. Sa waard úteinlik in kearnoarloch, dy't de hiele wrâld ferwoastge hawwe soe, foarkomd.

## Yntroduksje fan 'e term 'massaferneatigingswapen'
As term is 'massaferneatigingswapen' pas yn algemien gebrûk kommen nei de oanslaggen fan 11 septimber 2001 yn New York en Washington, D.C. De Feriene Steaten ûnderstelden doe dat de Iraakske diktator Saddam Hoessein oer in arsenaal fan sokke wapens beskikte, wat de rjochtfeardiging foar de Amerikaanske ynfal yn Irak yn 2003 wie. Nettsjinsteande in lange en yngeande syktocht waarden der yn it lân lykwols gjin massaferneatigingswapens oantroffen.

## Foarkommen fan it gebrûk fan massaferneatigingswapens
Om 'e kâns op it ynsetten fan massaferneatigingswapens tsjin te kearen, binne de folgjende maatregels nommen:
*Nukleêre wapens: Yn 1957 waard it Ynternasjonaal Atoomenerzjyagintskip (IAEA) oprjochte, dat tafersjoch op nukleêre saken hâldt. Yn 2017 waard it Ferdrach fan de Feriene Naasjes oangeande it Ferbod op Kearnwapens troch 112 lannen oannommen. Nei't Hondoeras yn oktober 2020 as 50e lân oergie ta ratifisearring, trêde it ferdrach ein jannewaris 2021 yn wurking. It besit en gebrûk fan kearnwapens binne sûnt neffens it ynternasjonaal rjocht yllegaal. Nederlân hat dit ferdrach net ûndertekene.
*Biologyske wapens: Der bestiet noch gjin organisaasje om tafersjoch te hâlden op in ferbod op biologyske wapens. It Ferdrach oangeande Biologyske Wapens, dat de ûntwikkeling, de produksje, it besit en it ynsetten fan sokke wapens ferbiedt, is ûndertekene troch mear as 100 lannen.
*Gemyske wapens: De Organisaasje foar it Ferbod op Gemyske Wapens (OPCW) is fêstige yn De Haach. In ferdrach dêroer waard yn 1997 ratifisearre.
Peter Steele

**Peter Steele** (pseudonym fan **Petrus Thomas Ratajczyk**) (Brooklyn, 4 jannewaris 1962 – Scranton Pennsylvania, 14 april 2010) wie in Amerikaansk bassist en sjonger. Hy waard benammen bekind as de twa meter lange bassist en sjonger fan de bands Type O Negative (1989 - 2010), en Carnivore (1983 - 1989). Op 14 april 2010 ferstoar Peter Steele yn 'e âldens fan 48 jier.

## Karriêre

### Fallout (1979–1982)
Steele begûn as 12 jierrige mei gitaarspyljen, mar stapte al nei in pear moanne oer op basgitaar. Yn 1979 rjochte Peter Steele doe noch ûnder syn echte namme *Peter Ratajczyk* tegearre mei gitarist John Campos, toetsenist Josh Silver
en drummer Louie Beateaux de metalband Fallout op. Mei dy band brocht Steele de single *Rock Hard* út en de band gie yn 1982 út inoar.

### Carnivore (1984-1989)
Tegeare mei earder Fallout drummer Louie Beato rjochte Steele yn 1984 de band Carnivore op, de bandleden van Carnivore giene koart nei it útbringen fan it twadde album byinoar wei, mar kamen yn 2006 wer byinoar foar in reüny. Dat soe de opmaat wêze foar in echte trochstart, mar dat gie troch it hommels ferstjerren fan Steele yn 2010 net troch. Mei dy band brocht Peter Steele twa studio-albums út. 

### Type O Negative (1989-2010)
Yn 1989 rjochte Peter Steele mei earder Fallout toetsenist Josh Silver de gothic metal band Type O Negative op. Mei dy band brocht Peter Steele sân studio-albums út. 

## Priveelibben
Steele waard berne yn Brooklyn, New York, Amearika, as it sechsde bêrn yn in gesin fan seis. Syn âlden wiene fan Jeropeesk komôf. Steele hie twa psychyske problemen, en wie ferslaafd oan kokaïne en alkohol. Yn 2005 gie it geroft dat Steele ferstoarn wêze soe om't er in grêfstien mei syn namme toand waard op it webstee fan Type O Negative mei syn namme der op, mar dat bliek in publisiteitstunt te wêzen fan it nije platelabel dêr't de band foar tekene hie. Peter Steele ferstoar fiif  jier letter yn de âldens fan 48 jier.

## Diskografy
### Albums

### As gastmuzikant
Led Zeppelin (album)

**Led Zeppelin** is it debútalbum fan Led Zeppelin. It album waard opnommen yn septimber-oktober 1968 yn de  Olympic Studios yn Londen en waard inkelde moannen letter op 12 jannewaris 1969 útbrocht. Om't Led Zeppelin noch gjin platekontrakt ôfsletten hie, waarden de opnamekosten betelle troch Jimmy Page en de manager fan de band, Peter Grant.

## Spyllist

## Singles

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang & Mûlharp
* Jimmy Page – Gitaar
* John Paul Jones  – Bas & Oargel
* John Bonham – Drums & Pauken

### Gastmuzikanten
* Viram Jasani - Tabla
Led Zeppelin II

**Led Zeppelin II** is it twadde studio-album fan Led Zeppelin. It album waard opnommen yn april–augustus 1969 yn in oantal ferskillende studio's yn Grut Brittanje en de Feriene Steaten en waard twa moanne letter op 22 oktober 1969 útbrocht. It nûmer Whole Lotta Love waard in hardrock klassiker.

## Spyllist

## Singles

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang & Mûlharp
* Jimmy Page – Gitaar
* John Paul Jones  – Bas & Oargel
* John Bonham – Drums
Led Zeppelin IV

It fjirde studio-album fan Led Zeppelin had offisjeel gjin namme, mar offisjeus hjit it album **Led Zeppelin IV**. It album waard opnommen fan desimber 1970 oant en mei febrewaris 1971 yn in oantal ferskillende studio's yn Grut Brittanje  en waard in pear moanne letter op 8 novimber 1971 útbrocht. Op it album stiet, ûnder oare, de hardrock klassiker *"[[Stairway to heaven]]"*. It nûmer is opmerklik genôch op fersyk fan de bandleden nea op single útbrocht.

## Spyllist

## Singles

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang & Mûlharp
* Jimmy Page – Gitaar & Mandoline
* John Paul Jones  – Bas, Toetsen en Mandoline
* John Bonham – Drums

### Gastmuzikanten
* Sandy Denny - Sang
* Ian Stewart - Piano
Houses of the Holy (album fan Led Zeppelin)

**Houses of the Holy** is it fiifde studio-album fan Led Zeppelin. It album waard opnommen fan desimber 1971 oant en mei augustus 1972 yn in oantal ferskillende studio's yn Grut Brittanje en waard hast in jier letter op 28 maart 1973 útbrocht. De titel is in blyk fan wurdearring foar de fans, dy't op plakken kamen dy 't troch de band ek wol hillige huzen neamd waarden.

## Spyllist

## Singles

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang 
* Jimmy Page – Gitaar
* John Paul Jones  – Bas & Toetsen
* John Bonham – Drums
Physical Graffiti

**Physical Graffiti** is it sechsde studio-album fan Led Zeppelin. De band skreau en naam begjin 1974 acht nije nûmers foar it album op, foar de rest binne der earder opnaam, mar net útbrochte nûmers, op it album pleatst. It album waard op 24 febrewaris 1975 útbrocht. It wie it earste album fan de band op it eigen label *Swan Song Records*.

## Spyllist

## Singles

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang 
* Jimmy Page – Gitaar
* John Paul Jones  – Bas & Toetsen
* John Bonham – Drums 

### Gastmuzikanten
* Ian Stewart – Piano
Presence (album fan Led Zeppelin)

**Presence** is it sande studio-album fan Led Zeppelin.  It album waard opnommen yn novimber-desimber 1975 yn in de Dútske Musicland studio's yn München en waard trije moanne letter op 31 maart 1976 útbrocht. Nei it útbringen fan Physical Graffiti hie de band eins in wrâldtoernee pland mar trochdat sjonger Robert Plant in auto-ûngelok hân hie op it Grykske eilân Rhodos moast dizze toernee útsteld wurde. Yn de perioade nei it ûngelok, doe't Plant fan syn ferwûnningen opbettere, skreau er tegearre mei Jimmy Page genôch materiaal foar in nij album.

## Spyllist

## Singles

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang & Mûlharp
* Jimmy Page – Gitaar
* John Paul Jones  – Bas & Toetsen
* John Bonham – Drums & Perkusje
In Through the Out Door

**In Through the Out Door** is it achtste en lêste studio-album fan Led Zeppelin. It album waard opnommen yn novimber-desimber 1978 yn in de Sweedske Polar studio's yn Stokholm en waard acht moanne letter op 15 augustus 1979 útbrocht. It is it lêste album dêr't drummer John Bonham noch op te hearren is. 

## Spyllist

## Singles

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang
* Jimmy Page – Gitaar
* John Paul Jones  – Bas & Toetsen
* John Bonham – Drums & Perkusje
John Bonham

**John Henry Bonham** (Redditch Worcestershire, 31 maaie 1948 - Clewer Berkshire, 25 septimber 1980) wie in Ingelsk drummer. Hy waard bekend as de drummer fan Led Zeppelin. Bonham waard postúm mei syn mei-bandleden fan Led Zeppelin yn 1995 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame. John Bonham is de heit van drummer Jason Bonham.

## Karriêre
John Bonham krige, doe't er tsien jier âld wie, fan syn mem in lytse trommel. Op syn 15e krige er fan syn heit syn earste drumstel. Nei't er skoalle ferlitten hie, begûn er yn 1964 yn syn earste band mei *Terry Web and The Spiders*. Ek drumde hy foar inkelde oare lokale bands. Doe't er letter besleat fulltime drummer te wurden, sleat er him oan by in band mei de namme *A Way of Life*, mar dy band hold al gau op en Bonham waard dêrnei drummer by de bluesband, *Crawling King Snakes* mei ûnder oare sjonger Robert Plant. Yn 1967 waard er frege werom te kommen yn it op 'e nij oprjochte *A Way of Life*. Yn de perioade by de band dy't dêrop folge bleau hy kontakt hâlden mei Robert Plant. Doe't Plant de band *Band of Joy* oprjochte, wie John Bonham dan ek de earste kar. Dy band hold it lykwols ek net lang út.

### Led Zeppelin
Doe't Jimmy Page in nije band begjinne woe nei it útinoar fallen fan The Yardbirds kaam hy fia Terry Reid telâne by Robert Plant dy't dêrnei Bonham oan Page foarstelde as drummer. Mei de komst fan Bonham yn 1968 einige de syktocht fan Jimmy Page nei in drummer foar syn nije band; *The New Yardbirds*, wêrfan't de namme letter feroare yn *Led Zeppelin*. Mei Led Zeppelin hat Bonham acht studioalbums útbrocht.

## Priveelibben
Bonham waard berne yn Redditch, Worcestershire, Grut Brittanje as de âldste yn in gesin fan trije. Syn broer Mick Bonham wie diskjockey en syn suske Deborah Bonham is sjongeres. Bonham wie boaske mei Pat Phillips en it pear krige twa bêrn. John Bonham ferstoar op 25 septimber 1980 nei't er ien liter wodka dronken hie, en doe't er dêrnei syn eigen spui ynazeme hie, late dat ta in longoedeem. Trije moanne nei it ferstjerren fan Bonham makken de trije oerbleaune bandleden fan Led Zeppelin bekend op te hâlden mei de band.

## Diskografy

### Albums
Federale stêden fan Ruslân

De Russyske Federaasje is ûnderferparte yn 85 dielgebieten, wêrûnder trije **federale stêden**: Moskou, Sint-Petersburch en Sebastopol. De stêden foarmje harren eigen bestjoerlike ienheden en hearre net ta in oar dielgebiet.

Nei in bestjoerlike weryndieling yn 2000 waarden federale distrikten yn it libben brocht, in oerkoepeljende bestjoerslaach dêr't de federale dielgebieten yn groepen yndield waarden. It is te ferlykjen mei de gearwurkingsorganisaasje Noard-Nederlân, dêr't de provinsjes Fryslân, Grinslân en Drinte ûnder beflapt waarden. Dy federale distrikten hawwe lykwols gjin grûnwetlike basis.

#  Moskou
#  Sint-Petersburch
#  Sebastopol

De status fan Sebastopol en de Republyk fan de Krim, dy't sûnt 18 maart 2014 de facto troch Ruslân bestjoerd wurde, wurdt troch de ynternasjonale mienskip en Oekraïne net erkend en noch hieltyd as part fan Oekraïne sjoen.
Autonome oblast

In **autonomome oblast** is in autonome bestjoerlike ienheid op de nivo fan in oblast (provinsje). Hy kin ferwize nei:

* Autonome oblast fan Ruslân (Russysk: автономная область, *Avtonomnaja oblast*)
** Joadske Autonome Oblast
* Autonome oblasten fan de Sovjet-Uny
* East-Roemeelje 
* Servyske Autonome Distrikten
John Paul Jones

; John Paul Jones kin ferwize nei: 
* in Amerikaanske marinekommandant berne yn 1792, John Paul Jones (marine-ofsier)
* in Amerikaanske atleet berne yn 1890, John Paul Jones (atleet)
* in Amerikaanske keunstner berne yn 1924, John Paul Jones (keunstner)
* in Ingelske bassist berne yn 1946, John Paul Jones (bassist)
* in Amerikaanske film út 1959, John Paul Jones (film)
John Paul Jones (bassist)

**John Paul Jones**, berne as **John Richard Baldwin** (Sidcup, 3 jannewaris 1946) is in Ingelsk bassist. Hy waard benammen bekend as de bassist fan Led Zeppelin. Jones waard mei syn mei-bandleden fan Led Zeppelin yn 1995 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame.

## Diskografy
### Albums
Sânkrûper

In **sânkrûper** (Ingelsk: *sandcrawler*) is in fiktyf ferfiermiddel út 'e ''Star Wars''-franchise. It waard yntrodusearre yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;IV&nbsp;– A&nbsp;New Hope]]* (1977). Sânkrûpers binne tige grutte en stadich bewegende rupsbânfiertugen, mei in lingte fan 37&nbsp;m en in hichte fan 18&nbsp;m. De rupsbannen allinne al binne goed 3.50&nbsp;m heech.

Sânkrûpers binne âlde mynbouwurktugen dy't oarspronklik op 'e planeet Corellia makke waarden en nei de planeet Tatooine brocht binne om dêr grutte ladings erts te ferfieren út minen yn 'e woastyn nei de romtehavens. Doe't de mynbousektor op Tatooine ynstoarte en de minen ferlitten waarden, bleaune de bombidige sânkrûpers efter. Se waarden opfandele troch Jawa's, lytse bûtenierdske wêzens dy't lânseigen op Tatooine binne. De measte sânkrûpers wurde yn 'e tiid dat de *Star Wars*-films spylje, troch Jawa-clans brûkt foar ferfier troch de woastyn fan harrensels en alle ôftanke en stikkene masinery dy't se byinoar sykje, opkallefaterje en trochferkeapje.

De sânkrûpers wurde yn 'e film foarsteld as stevich genôch om 'e Jawa's te beskermjen tsjin 'e oerfallen fan Tusken-kapers en gefaarlike wylde bisten, mar tsjin stoarmtroepers fan it Galaktysk Keizerryk biede se gjin beskûl. Foar *A New Hope* waard inkeld in 27&nbsp;m lange seksje fan 'e ûnderbou fan in sânkrûper makke; de bylden út 'e fierte, mei it hiele gefaarte, binne eins opnommen mei eftergrûnskilderijen. 

## Sjoch ek
*lânglider
*glydmotor
Jawa's

**Jawa's**, inkeltal: **Jawa** (útspr.: [ˈʤaːwɑ], likernôch: "dzjaa-ûa"), binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e ''Star Wars''-franchise. It binne op kjifdieren lykjende pygmeeën, dy't lânseigen binne op 'e planeet Tatooine. Se binne 1.00 oant 1.50&nbsp;m lang en drage readbrune kladen mei djippe kappen, dy't harren fierdere lichemsskaaimerken ferbergje. Inkeld harren giel of read opljochtsjende eagen binne yn it djippe skaad fan harren kappen te sjen. Saakkundigen binne fan betinken dat de Jawa's en de Tusken-kapers, de oare yntelliginte soarte dy't op Tatooine lânseigen is, yn in dizenich ferline út deselde oarsprong fuortkommen wêze moatte. 

Jawa's libje yn grutte famyljeclans en fertsjinje ornaris de kost troch ôftanke of stikkene masinery te sykjen, op te knappen en troch te ferkeapjen. Foar ferfier oer it oerflak fan Tatooine, dat foar it meastepart út woastinen bestiet, brûke se reuseftige sânkrûpers, dat eins lang lyn ôftanke mynbouwurktugen binne. Hoewol't dy masines net folle faasje meitsje kinne, hawwe de Jawa's binnenyn mear as genôch romte foar harren hiele groep mei alle oppikte en reparearre masines der noch op ta. De Jawa's dy't mei de sânkrûper op reizen ôfsette, fertsjintwurdigje likernôch de helte fan in clan; de oare helte hâldt ûnderwilens de clanbasis yn 'e woastyn beset: in eigenboude fêsting besteande út ferrinnewearre romteskippen, dêr't de hiele clan beskûl hat tsjin 'e agressive Tusken-kapers en gefaarlike fauna. Guon Jawa's hawwe Tatooine ferlitten om har op oare planeten te fêstigjen, dêr't se lykwols itselde soarte bestean liede.

Yn 'e *Star Wars*-franchise waarden Jawa's alderearst yntrodusearre yn *[[Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker]]*, de ferboeking fan 'e earste *Star Wars*-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Se binne lykwols it bekendst út 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;IV&nbsp;– A&nbsp;New Hope]]* (1977), wêryn't se de androïden R2-D2 en C-3PO ferkeapje oan Owen Lars, de omke fan Luke Skywalker, en sa it hiele ferhaal fan 'e film yn gong sette. Jawa's komme ek koart foar yn *[[Star Wars: Episode&nbsp;VI&nbsp;– Return of the Jedi]]* (1983) mank it oare ûnrant yn it haadkertier anneks paleis fan Jabba de Hutt; yn *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]* (1999) by de race fan 'e jonge Anakin Skywalker troch de woastyn; yn *[[Star Wars: Episode&nbsp;II&nbsp;– Attack of the Clones]]* (2002), wêryn't se in âldere Anakin it paad wize; en oan 'e ein fan *[[Star Wars: Episode&nbsp;IX&nbsp;– The Rise of Skywalker]]* (2019). Yn 'e tillefyzjesearje *[[The Mandalorian]]* wurde Jawa's yn 'e ôflevering *Chapter&nbsp;2: The Child* oantroffen op 'e planeet Arvala-VII.

Sûnt de earste *Star Wars*-film yn 1977 yn 'e bioskoop kaam, binne Jawa's foargoed de Westerske popkultuer binnenkrongen. De term "Jawa" is yn 'e sprektaal, alteast wat it Amerikaansk-Ingelsk oangiet, no synonym wurden mei "ûnderdoarke", in myld delbûgende, faak by túltsjes brûkte term foar in persoan dy't lyts fan stik is, of foar in bern.
Taff

De **Taff** is in 67 km lange rivier yn Wales. Yn it Welsk is de namme ***Afon Tâf***. De rivier moat net betize wurde mei de Tâf (ek yn Wales).

De Taff ûntspringt as twa rivieren yn de Brecon Beacons op in hichte fan sa'n 160 meter: de Taf Fechan (Lytse Taff) en de Taff Fawr (Grutte Taff ). Noardlik fan de stêd Merthyr Tydfil foarmje se tegearre de Taff. De rivier mûnet yn de baai fan Cardiff út yn de Severn.
X-wjukjager

**X-wjukjager** of **X-wjukstjerrejager** (Ingelsk: *X-wing fighter* of *X-wing starfighter*) is de oantsjutting foar in rige fan besibbe modellen lytse militêre romteskippen út 'e ''Star Wars''-franchise. Sokke tastellen binne ferlykber mei strieljagers en tankje harren namme oan 'e opfallende X-foarm dy't de (beweechbere) wjukken fan foarren en fan efteren hawwe as se yn 'e oanfalsstân set wurde. De X-wjukjager is in ienpersoans tastel, mei as bemanning ien piloat en ien astromeganisiên-robot. It tastel is 13.40&nbsp;m lang (de T-65B) mei in breedte fan 11.76&nbsp;m (ynkl. wjukken), in hichte fan 2.40&nbsp;m en in gewicht fan 10&nbsp;ton. X-wjukjagers binne net inkeld geskikt om har mei stadiger-as-ljochtfaasje troch de romte fuort te bewegen, mar kinne ek brûkt wurde foar sawol atmosfearysk fleanen as ynterstellêr flugger-as-ljochtreizgjen. Yn 'e atmosfear hawwe se in topfaasje fan 1.050&nbsp;km/o. 

X-wjukjagers wurde yn it *Star Wars*-universum produsearre troch de Incom Corporation. Yn 'e oarspronklike ''Star Wars''-filmtrilogy binne sokke tastellen, yn 'e foarm fan it model T-65B, yn gebrûk by it Rebelleferbûn yn syn striid tsjin it Galaktysk Keizerryk. Sa wurde se yn 'e films *[[Star Wars: Episode&nbsp;IV&nbsp;– A&nbsp;New Hope]]* (1977) en *[[Star Wars: Episode&nbsp;VI&nbsp;– Return of the Jedi]]* (1983) ynset om ôf te weven mei de beide Deadsstjerren dy't it Keizerryk bout. Begjinnend mei de film *[[Star Wars: Episode&nbsp;VII&nbsp;– The Force Awakens]]* (2015) wurdt in nij model X-wjukjager yntrodusearre, de T-70, dy't in promininte rol spilet yn 'e ''Star Wars''-ferfolchtrilogy. Dêryn wurdt dat tastel troch it Ferset ynset yn 'e striid tsjin 'e Earste Oarder. Yn 'e tekenfilmsearje *[[Star Wars: Resistance]]* (2018) wurdt noch wer in nijer model brûkt, de T-85.

De X-wjukjager waard yntrodusearre yn *[[Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker]]*, de ferboeking fan 'e earste ''Star Wars''-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. It tastel ûntjoech him al rillegau ta ien fan 'e populêrdere eleminten fan *Star Wars* en waard dêrom fia merchandising ek as boartersguod ferkocht. De X-wjukjager waard oarspronklik troch special effects-technikus Grant McCune ûntwurpen op basis fan sketsen dy't tekene wiene troch Colin Cantwell. It tastel krige mei opsetsin in folle 'tradisjoneler' oansjen as de folslein futuristyske TIE-jagers fan it Galaktysk Keizerryk. Foar de opnamen fan 'e X-wjukjagers yn 'e oaspronklike *Star Wars*-trilogy waarden miniatueren brûkt, mar ek yn 'e postproduksje tafoege fisuele effekten.

## Sjoch ek
*Y-wjukjager-bommesmiter
*TIE-jager
**[[Millennium Falcon]]*
Trevor Strnad

**Trevor Scott Strnad** (Waterford, Michigan, 3 maaie 1981 - 10 maaie 2022) wie in Amerikaansk sjonger. Hy waard bekend as sjonger en oprjochter fan The Black Dahlia Murder. 

Yn 2001 wie er ien fan de oprjochters fan de Amerikaanske death metalband The Black Dahlia Murder, Mei dizze band brocht er tusken 2003 en 2020 yn totaal njoggen studioalbums út. Hy wie ek geregeldwei gastmuzikant by oare metalbands, Strnad skreau in skoftke de kollum *The Obituarist* foar it Ingelsktalige online metalmagazine *Metalinjection*, wêryn't er ûnder mear opkommende nijkommers presintearre .
Op 11 maaie 2022 die Strnard himsels te koart yn de âldens fan 41 jier .

## Diskografy
### Albums

### As gastmuzikant
Nith

De Nith (Skotsk-Gaelysk: *Abhainn Nid*) is in rivier fan 114 km langte yn it súdwesten fan Skotlân. It is de sânde rivier fan Skotlân neffens lingte. De rivier ûntspringt yn East-Ayrshire en rint troch Dumfries and Galloway om yn Dumfries út te mûnjen yn de Solway Firth. It gebiet dêr 't de rivier troch streamt hjit Nithdale (histoarysk bekend as "Stranit" fan Skotsk-Gaelyske: *Strath Nid*, "delling fan de Nith").

## Sydrivieren
Fan stream op nei stream ôf:
*Connel Burn
*Afton Water
*Kello Water
*Crawick Water
*Euchan Water
*Mennock Water
*Carron Water
*Cample Water
*Scar Water
*Shinnel Water
*Cluden Water
*Cargen Pow
*New Abbey Pow

## Delsettingen oan de Nith

*Carronbridge
*New Cumnock
*Kirkconnel
*Sanquhar
*Mennock
*Thornhill
*Dumfries
*Glencaple
Henk Groot

**Hendrik (Henk) Groot** (Zaandijk, 22 april 1938 – Saandam, 11 maaie 2022) wie in Nederlânske fuotballer dy't as oanfaller spile. Yn 1954 makke er syn debút foar it alvetal fan ZVV Zaandijk. Dêrnei spile er efterinoar foar IJ.V.V. Stormvogels, AFC Ajax en Feyenoord. Tusken 1960 en 1969 spile Groot 39 Interlands foar it Nederlânske alvetal en makke tolve goals. 

Groot ferstoar op 11 maaie 2022 yn de âldens fan 84 jier yn in fersoargingshûs yn Saandam.

### Karriêrestatistiken
Leo Beerendonk

**Leo Beerendonk** (Brunssum, 23 febrewaris 1938 – 28 april 2022) wie in Nederlânsk fuotballer dy't as oanfaller spile. Yn 1954 makke hy syn debút foar it alvetal fan Limburgia. Dêrnei spile er foar Rapid JC, it Australyske Ringwood City SC, Vitesse en N.E.C.. By dy lêste klup hat Beerendonk net lang spile om't er nei in traap yn it krús, syn testikels yn syn ûnderbúk bedarre. In blessure dy't er net mear te boppe kaam. Nei koart eigener fan in snackbar yn Arnhim west te hawwen, waard Beerendonk trainer.
Robert Plant

**Robert Anthony Plant** (West Bromwich, Staffordshire, 20 augustus 1948) is in Ingelsk sjonger. Hy waard benammen bekend as de sjonger fan Led Zeppelin. Plant waard mei syn mei-bandleden fan Led Zeppelin yn 1995 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame. 

## Karriêre

Nei mar twa wike ferliet er de oplieding ta accountant om diel út te meitsjen fan de bluesscene yn de Ingelske Midlands. Plant song mei ferskate bands, wêrûnder de *Crawling King Snakes*, dy't him yn kontakt brochten mei drummer John Bonham. Hja spilen beide yn de *Band of Joy*  en mongen blues mei nijere psychedelyske trends. Op oanrieden fan sjonger Terry Reid kaam Robert Plant yn de kunde mei Jimmy Page dy't in nije sjonger socht foar syn band. De band, dy 't yn 1968 ynearsten de " New Yardbirds " neamd waard, waard al gau bekend as Led Zeppelin.
Mei Led Zeppelin had Jimmy Page acht studio-albums útbrocht. Nei it ein fan Led Zeppelin yn 1980 gie Plant fierder as soloartiest.

## Priveelibben
Robert Plant is twa kear boaske west en hat út dizze relaasjes fjouwer bêrn werfan ien al op jonge leeftiid ferstoar ta gefolch fan in mage sykte. Plant skreau mei Jimmy Page it nûmer *All My Love* as earbetoan oan syn soan. 

## Diskografy
### Albums
TIE-jager

**TIE-jager** (Ingelsk: *TIE fighter*; útspr.: [ˈtaːi̭fai̭təɹ], likernôch: "taai-fai-tur") is de oantsjutting foar in rige fan besibbe modellen lytse militêre romteskippen út 'e ''Star Wars''-franchise. It binne ienpersoans tastellen, dy't ferlykber binne mei strieljagers. De TIE-jager tanket syn namme oan 'e oandriuwing mei twa ioanemotors, yn it Ingelsk **''T**win **I**on **E**ngines* (TIE). It tastel hat in tige [[futurisme|futuristysk]] ûntwerp, mei't it bestiet út twa [[sinnepaniel]]en dy't mei-inoar ferbûn binne troch in [[as]], mei in bolfoarmige [[cockpit]] healwei dy as. De TIE-jager is 7.20&nbsp;[[meter|m]] lang, 6.70&nbsp;m breed en 8.80&nbsp;m heech. TIE-jagers binne net inkeld geskikt om har mei stadiger-as-ljocht[[faasje]] troch de [[romte]] fuort te bewegen, mar kinne ek brûkt wurde foar sawol [[atmosfear]]ysk [[fleanen]] as [[ynterstellêr]]e [[flugger-as-ljochtreizgjen]]. Yn 'e atmosfear hawwe se in topfaasje fan 1.200&nbsp;[[km]]/[[oere|o]]. 

TIE-jagers wurde yn it *Star Wars*-universum makke troch it [[bedriuw]] Sienar Fleet Systems. Se binne yn gebrûk by de [[romtemacht|romtestriidkrêften]] fan it [[Galaktysk Keizerryk]], dy't se benammen ynset yn 'e [[Galaktyske Boargeroarloch]] tsjin 'e romtemacht fan it [[Rebelleferbûn (Star Wars)|Rebelleferbûn]]. TIE-jagers binne moderner en superieur oan 'e [[X-wjukjager]]s en [[Y-wjukjager]]s dy't de rebellen yn gebrûk hawwe. Yn 'e [[Star Wars-ferfolchtrilogy|*Star Wars*-ferfolchtrilogy]] wurdt in nij model TIE-jager foar de [[Earste Oarder (Star Wars)|Earste Oarder]] produsearre troch Sienar-Jaemus Fleet Systems.

De TIE-jager waard yntrodusearre yn *Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker*, de [[ferboeking]] fan 'e [[Star Wars (film)|earste *Star Wars*-film]], dy't yn [[1976]] útkaam, in jier foàr de film. It tastel ûntjoech him al rillegau ta ien fan 'e [[populêr]]dere eleminten fan *Star Wars* en waard dêrom fia [[merchandising]] ek as [[boartersguod]] ferkocht. De TIE-jager waard oarspronklik troch [[special effects]]-technikus [[Grant McCune]] ûntwurpen op basis fan sketsen dy't tekene wiene troch [[Colin Cantwell]]. Filmmakker [[Joe Johnston]] foege letter ferskate bykommende eleminten ta, lykas it [[finster]] yn 'e cockpit. It ûntwerp fan 'e TIE-jager waard mei opsetsin sa futuristysk mooglik makke yn ferhâlding ta de 'tradisjoneler' foarme X-wjukjagers fan 'e rebellen. It doel dêrfan wie om by it [[publyk]] mei de TIE-jager in gefoel fan befrjemding op te roppen, sadat de lju harsels nammenste mear mei de rebellen ferbûn fiele soene.

==Sjoch ek==
*[[X-wjukjager]]
*[[Y-wjukjager-bommesmiter]]
**Millennium Falcon''
Chalifa bin Zajed al-Nahjaan

Sjeik **Chalifa bin Zajed bin Sûltan al-Nahjaan** (Arabysk: خليفة بن زايد بن سلطان آل نهيان; sekuere transliteraasje: *Ḫalīfaẗ bin Zāyed bin Sulṭān al-Nahyān*; Al-Ain, 7 septimber 1948 – Abû Dabi, 13 maaie 2022) wie fan 3 novimber 2004 ôf oant syn ferstjerren presidint fan de Feriene Arabyske Emiraten. Hy wie yn dyselde perioade ek de emir fan Abû Dabi. Hy waard yn beide funksjes opfolge troch syn jongere healbroer, sjeik Mohammed bin Zajed al-Nahjaan.
Lânglider

In **lânglider** (Ingelsk: *landspeeder*, letterlik: "lânhastiger") is in fiktyf ferfiermiddel út 'e ''Star Wars''-franchise. It is in soarte fan auto sûnder tsjillen, dy't gebrûk makket fan anty-graviteitstechnology om in lyts eintsje (30&nbsp;sm oant 1/2&nbsp;m) boppe de grûn te sweven. Lângliders wurde yn 'e films en tillefyzjesearjes fan 'e *Star Wars*-franchise sawol foar boargerlike as militêre doelen brûkt. De lânglider waard yntrodusearre yn *[[Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker]]*, de ferboeking fan 'e earste ''Star Wars''-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film.

Yn *[[Star Wars: Episode&nbsp;IV&nbsp;– A&nbsp;New Hope]]* (1977), it earste diel fan 'e oarspronklike ''Star Wars''-filmtrilogy, hat haadpersoan Luke Skywalker in lânglider fan it type X-34, dy't er yn 'e delsetting Mos Eisley ferkeapet foar't er syn thúswrâld Tatooine ferlit om him by it Rebelleferbûn te jaan. De X-34, dat nei alle gedachten noch altyd it bekendste model lânglider is, wurdt produsearre troch de SoroSuub Korporaasje en kin twa persoanen ferfiere: in piloat en in passazjier. Efter de stuollen foar dy beiden befine har magnetyske klammen dêr't androïden en oare bagaazje mei fêstset wurde kin. Dit type lânglider hat gjin dak, mar wol in útskober foarrút. De X-34 hat in lingte fan 3.40&nbsp;m. De maksimale faasje bedraacht 250&nbsp;km/o, en de maksimale hichte boppe de grûn is 1&nbsp;m.

Oare modellen lângliders dy't yn 'e filmsearje fan *Star Wars* brûkt wurde, binne:
*De flitsglider (Ingelsk: *flash speeder*), in patrûljefiertúch mei in lingte fan 4.50&nbsp;m, dat yn *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]* (1999) yn gebrûk is by de Nabooaanske kriichsmacht.
*De Gian-glider (Ingelsk: *Gian speeder*), in swierder type lânglider fan 'e Nabooaanske kriichsmacht, ek út *The Phantom Menace*, dat bedoeld is om ynset te wurden yn gefjochtssitewaasjes. Dit model is tarist mei bepânsering en in twatal plofferkanonnen oan 'e sydkanten. Der passe in piloat, in kanonnier en twa passazjiers yn.
*de M-68, in populêr model foar it meidwaan oan strjitraces mei in topfaasje fan 225&nbsp;km/o; sa'nent wurdt yn **' ([[2018]]) kaapt troch [[Han Solo]] en [[Qi'ra]] om te ûntkommen oan 'e [[binde]] de Wite Wjirmen.
*de A-A4B Truckglider, in model lânglider bedoeld foar transport fan grutte ladings guod (in soarte fan swevende [[frachtwein]]). Sa'n lânglider komt ek foar by de efterfolging yn ''Solo: A Star Wars Story''.
De **sniegliders*' (*snowspeeders*), dy't de rebellen yn *Star Wars: Episode&nbsp;V&nbsp;– The Empire Strikes Back'' (1980) ynsette by de ferdigening fan harren basis op 'e iisplaneet Hoth tsjin 'e AT-AT's fan 'e Keizerlike stoarmtroepers, binne eins oanpaste lângliders.

## Sjoch ek
*glydmotor
Y-wjukjager-bommesmiter

**Y-wjukjager-bommesmiter** (Ingelsk: *Y-wing fighter-bomber*) is de oantsjutting foar in rige fan besibbe modellen lytse militêre romteskippen út 'e ''Star Wars''-franchise. Sokke tastellen kinne ynset wurde as jagers en as bommesmiters. Se tankje harren namme oan it feit dat se der fan boppen en ûnderen min ofte mear útsjogge as de haadletter Y, mei de cockpit foarop en dêrefter twa oandriuwingsienheden njonken inoar. Y-wjukjager-bommesmiters hawwe in bemanning fan in piloat, in boardskutter en in astromeganisiên-robot. De oanwêzigens fan 'e boardskutter is opsjoneel. It tastel is 23.04&nbsp;m lang mei in breedte fan 8.54&nbsp;m, en in hichte fan 2.44&nbsp;m. Y-wjukjager-bommesmiters binne net inkeld geskikt om har mei stadiger-as-ljochtfaasje troch de romte fuort te bewegen, mar kinne ek brûkt wurde foar sawol atmosfearysk fleanen as ynterstellêr flugger-as-ljochtreizgjen. Yn 'e atmosfear hawwe se in topfaasje fan 1.000&nbsp;km/o. 

De Y-wjukjager-bommesmiter waard yntrodusearre yn *[[Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker]]*, de ferboeking fan 'e earste ''Star Wars''-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Y-wjukjager-bommesmiters wurde yn it *Star Wars*-universum produsearre troch de Koensayr Manufacturing. Yn 'e oarspronklike ''Star Wars''-filmtrilogy binne sokke tastellen yn gebrûk by it Rebelleferbûn yn syn striid tsjin it Galaktysk Keizerryk. Se komme prominint yn byld yn 'e Slach by Yavin yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;IV&nbsp;– A&nbsp;New Hope]]* (1977) en yn 'e Slach by Endor yn *[[Star Wars: Episode&nbsp;VI&nbsp;– Return of the Jedi]]* (1983). Yn 'e ''Star Wars''-ferfolchtrilogy wurde se, yn 'e foarm fan in nijer model, ynset troch it Ferset tsjin 'e Earste Oarder. 

## Sjoch ek
*X-wjukjager
*TIE-jager
**[[Millennium Falcon]]*
Grietje Bijlsma

**Griet(je) Hoogstins-Bijlsma** (Earnewâld, 9 febrewaris 1915 - Kanada, 16 novimber 2010 yn Kanada) wie in Fryske hurdrider.

## Karriêre
De 19e-iuwske reedrydkampioene Lutske Wester (1870-1912) wie in muoike fan Bijlsma. Grietje Bijlsma die fan har fjirtjinde ôf oan mei oan wedstriden yn Fryslân.  Hja wie yn 1933 de twadde Nederlânske froulike reedrydkampioen op de koartebaan. Yn jannewaris fan dat jier wie foar de earste kear it NK Koartebaan foar froulju hâlden.
Grietje Bijlsma wûn op 17 desimber 1933 it twadde NK yn Wergea foar Pietje Feitsma en Trijntje Hemminga.

## Priveelibben
Yn 1935 boaske Bijlsma oan Johannes Hoogstins fan Garyp. Yn 1951 emigrearre hja mei har húshâlding en âlden nei Ladner by Vancouver, Kanada. Dêr is hja op 16 novimber 2010 ferstoarn.  

## Sjoch ek
* Nederlânske kampioenskippen koartebaanriden

.
Jacht (fartúch)

In **jacht** is in fluch en faak lúksueus ynrjochte skip of boat, dat útslutend bestimd is foar it ferfier fan persoanen, foar it meidwaan oan races of foar rekreaasje en ferdivedaasje. Yn it lêste gefal sprekt men ek wol fan in **plezierjacht**. Faak is in jacht ek tsjintwurdich noch útrist mei seilen; dan wurdt it skip wol in **syljacht** neamd. Hat it in motor, dan kin men sprekke fan in **motorjacht**. Ornaris hawwe syljachten tsjintwurdich trouwens ek in motor, of alteast in bûtenboardmotor, foar as de wyn fuortfalt of te sterk oanlûkt en om 'e haven yn en út te farren.

## Etymology
Etymologysk komt de oantsjutting 'jacht' út it Nederlânsk, fan 'jacht' yn 'e sin fan it jeien op wyld, fia 'jachtsjen', dat "fluch fuortbewegen" betsjut, nei in licht skipke dat him mei faasje fuortbeweecht oer it wetter. 

## Skiednis
De term 'jacht' waard oan 'e ein fan 'e sechstjinde iuw foar it earst foar in fartúch brûkt, te witten foar de lytse, lichte skipkes dy't de Hollânske steedhâlder Maurits fan Oranje-Nassau yn it ramt fan 'e Tachtichjierrige Oarloch foar oarlochsdoelen útstjoerde by de Flaamske kust lâns. Nei ôfrin fan dy oarloch ûntjoech dat type skip him ta in komfortabel ferfiermiddel foar oer it wetter. 

Yn 'e santjinde en de achttjinde iuw kaam it Steatejacht yn gebrûk, dat bedoeld wie foar it ferfier fan pommeranten, lykas leden fan it lânsbestjoer of fan 'e Steaten, it besjoer fan 'e ôfsûnderlike gewesten. It selde type skipke waard ek brûkt foar it oerbringen fan driuwende berjochten. By de marine bleau it jacht foar soks yn 'e tsjinst oant 1843.

Yn 'e tweintichste iuw kamen jachten yn gebrûk as foarm fan ferdivedaasje foar de riken en letter ek foar de minder riken.  

## Beskriuwing
Der besteane gjin fêststelde noarmen foar wat as jacht betitele wurde kin en wat net. De term kin sadwaande brûkt wurde foar elts licht skipke mei in kajút of roef en foarsjennings om der de nacht op oer te bliuwen. By de term 'jacht' tinkt men gauris oan wat gruttere, langere, lúksueuzere skippen fan 'e riken, lykas de hierjachten dêr't sokken de Middellânske See mei opgeane of de superjachten fan Arabyske oaljesjeiks of Russyske oligargen. De term 'plezierjacht' ferwiist almeast nei in wat lytser en minder lúksueus skipke, dêr't in protte Nederlanners mei middenynkommens simmerdeis it wetter mei opgeane.
Whole Lotta Love

***Whole Lotta Love*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Led Zeppelin tusken april en augustus 1969 yn de  *Olympic studios* en útbrocht op it album Led Zeppelin II út 1969. *Whole Lotta Love* wie it earste nûmer op it album en waard op 7 novimber 1969 útbrocht as iennichste single fan it album.

## Oer it nûmer
*Whole Lotta Love* is opboud om in riff fan fiif noaten hinne. Parten fan de tekst binne streekrjocht oernaam fan it Muddy Waters nûmer *You Need Love*, wat derta late dat de groep oanklage waard fanwegen plagiaat, mar úteinlik giet it bûten de rjochtbank om en is Willie Dixon taheakke oan de list mei skriuwers.

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang & Mûlharp
* Jimmy Page – Gitaar
* John Paul Jones – Bas & Oargel
* John Bonham – Drums
Stairway to Heaven

***Stairway to Heaven*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Led Zeppelin tusken desimber 1970 en febrewaris 1971 yn de *Island studios* en útbrocht op it namleaze album Led Zeppelin IV út 1971. Stairway to Heaven wie it fjirde nûmer op it album en hoewol't it nûmer nea as single is útbrocht groeide it út ta in hardrock klassiker. 

## Oer it nûmer
Stairway to Heaven waard foar it grutste part skreaun troch Page, en it grutste part fan de akkoarnerige wie al útwurke doe 't de opnamen begûnen. De teksten binne skreaun troch Plant en giet oer in frou dy't alles naam sûnder iets werom te jaan. Page spile it nûmer mei ferskillen de gitaren yn. Om it nûmer dochs ek live spylje te kinnen brûkte Page by optredens in Gibson EDS-1275 double-neck.

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang 
* Jimmy Page – Gitaar 
* John Paul Jones – Bas en Toetsen
* John Bonham – Drums
Over the Hills and Far Away (liet fan Led Zeppelin)

***Over the Hills and Far Away*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Led Zeppelin yn 1972 yn de  *Stargroves studios* en útbrocht op it album Houses of the Holy út 1973. *Over the Hills and Far Away* wie it tredde nûmer op it album en waard op 24 maaie 1973 útbrocht as earste single fan it album.

## Oer it nûmer
*Over the Hills and Far Away* Jimmy Page en Robert Plant skreaune it nûmer yn 1970 yn Bron-Yr-Aur, in 18e iuwsk cottage yn de buert fan Machynlleth yn Snowdonia yn Wales. It nûmer giet oer de libbensstyl fan de hippykultuer, en waard earst "*Many, Many Times*" neamd. It bestiet út twa dielen, in rêstich akoestysk begjin dat oergiet yn in hardrock diel.

## Muzikanten
* Robert Plant – Sang
* Jimmy Page – Gitaar
* John Paul Jones – Bas & Toetsen
* John Bonham – Drums