open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kofjemole (wynmole)

De **Kofjemole**, ek de *Formearumermole* neamd, is in eardere nôtmole en hjoeddeisk ryksmonumint yn it doarp Formearum op Skylge. It is in houten achtkante mole, op mitsele foet en houten ûnderbou en dekt mei reid. De mole hat in flecht fan 19,50 m. en in stellinghichte fan 3,25 m. De Kofjemole is de ienige wynmole op Skylge. Yn it reidtek fan de mole is it wapen fan Skylge ferwurke.

## Skiednis
De mûne waard oarspronklik yn 1838 boud yn it buorskip Dellewal by West-Skylge. Yn 1876 waard hy oerbrocht nei syn hjoeddeiske stee oan de westrâne fan Formearum. Nei 1935 hie de mole op ien roede, it systeem-Bilau. Om 1949 krige hy fokwjukken. 

Yn 1964 waard it gedielte op de grûn ynrjochte as kofjehûs en waard it motorhok fan de mole ferboud ta keuken en toiletromte. It binnenwurk waard lykwols yntakt litten, wêrtroch't de mole noch altyd draaie kin. Hy waard yn 1980-1981 restaurearre. Dat barde nochris yn 2002, doe't de ferrustke úteinen fan de laske roeden ferfongen waarden. Ek de sturtbalke waard fernijd.

## Hjoeddeisk
De Kofjemole is in ryksmonumint. Hy is draairee en draait ek wier sa út en troch. De mûne is hieltyd noch in kofjehûs, en dat part fan de mûne is vrij tagonklik. Op ôfspraak is ek de rest fan de mûne te besjen. De mûne is lykwols net mealree: De ynrjochting is net hielendal kompleet mear. Njonken de hast komplete mealynrjochting is der ek noch in ynkomplete pelynrjochting; faaks hat de mûne njonken nôtmûne ek pelmûne west.

## Sjoch ek
*Mole yn Fryslân
Dútske Oarder

De **Dútske Oarder** (Latyn: *Ordo domus Sanctæ Mariæ Theutonicorum Hierosolymitanorum*) is in geastlike  ridderoarder ûntstien, nei de Tredde Krústocht (1189-1192), yn 1189 as mienskip fan muontsen mei as doel de fersoarging en ferpleging fan ferwûne krúsfarders. Oan it haad fan de Dútske Oarder stie in 'Grutmaster' ek wol Hochmeister neamd. Yn Dútslân en Eastenryk bestiet de oarder fuort as in katolike oarder.
In Nederlân bestiet sûnt de reformaasje oant hjoed de dei de 'Ridderlike Dútske Oarder yn de protestantske Balije Utert' as in charitative ynstelling. 

Yn Fryslân hie de Dútske Oarder trije festigingen (kommanderijen): yn Nes, Aldskoat en Lúnbert.

## Keppeling om utens
* Ferhalen fan de Dútske Oarderpryster
* Website fan de Balije Utert
Huitzilopochtli

**Huitzilopochtli** (*Kolibry út it suden/fan links*) wie de Azteekske kriichs- en sinnegod, en beskermer fan de stêd Tenochtitlan. Syn mem wie de goadinne Koatlikue, de heit in bal fearren (of neffens guon ferhalen Mikskoatl).

## Myte
De suster fan Huitzilopochtli, Koyolksauhkwui, besocht Koatlikue te fermoardzjen omdat sy op skandlike wize (troch in fearkebal) swier rekke wie. Op dat stuit sprong Huitzilopochtli út it limoer fan syn mem en fermoarde Koyolksauhkwui. Doe't Koatlikue him dúdlik makke dat Koyolksauhkwui it goed bedoelde, smiet Huitzilopochtli har holle de loft yn en feroare sy yn de moanne.

Huitzilopochtli ferlear yn de striid mei in grut seemeunster ien fan syn skonken. Sûnt dy tiid hat de god mar ien skonk.

Huitzilopochtli wie stamgod fan de Azteken, oant-en-mei Tlakaellel de Azteekske religy herfoarme en him op itselde nivo pleatste as Kwetzalkoatl, Tlalok en Tezkatlipoka. By de ynhuldiging fan de Templo Mayor yn 1484 waarden inkele tûzenen minsken offere.

Azteekske prysters fan syn kultus filen harren tosken en droegen harren hier op deselde wize as harren god lykas dat op ôfbylden hat. Dit alles kombinearre mei it feit dat se donkerblauwe en swarte mantels droegen soarge foar in frijwat beëangstigjend oansjen.

Hy waard faak ôfbylde as in kolibry (somtiids as minsk mei kolibry-fearren) mei in swarte holle, wylst hy in spegel en in slange fêsthâldt. 

## Ofbylden

Image:Huitzilopochtli telleriano.jpg|Huitzilopochtli, 16e iuw
Image:Chimalpopoca huitzilopochtli.jpg|In Azteekske keizer, ferklaaid as Huitzilopochtli
Image:Huitzilopochtli human.jpg|Huitzilopochtli in minsklike gedaante
Geert

**Geert** is in Nederlânsktalige foarnamme fan Germaansk komôf; it ekwifalint fan Geart. It is meast in manlike foarnamme, mar kin ek foar famkes brûkt wurde, as in ferkoarting fan Geertje (bgl. yn it gefal fan 'e aktrise Geert de Jong).

## Germaansk
De namme is ôflaat fan it Germaansk, fan *Gerhard*. Dat is de kombinaasje fan *ger*, spear, en *hard*, sterk as dapper.

## Oare ferzjes
Oare ferzjes fan de namme binne "Gerard" en "Gerrit".
Gay (film)

***Gay*** is in film út 2004, regisearre troch Tom Six. De film hannelet oer twa homoseksuëlen út Amsterdam. De film is yn Nederlân útbrocht as in serieuze film, dêr't de homoseksualiteit mar in sydtema yn is.

## Spilers
* Hugo Metsers III        - Max 
* Joris van de Sande      - Pascal 
* Nienke Brinkhuis        - Snoes 
* Dean Reinick            - Guy 
* Adriaan Adriaansen      - Nol 
* Casper van Bohemen      - Ken 
* Josefine van Asdonk     - Stefanie 
* Serge-Henri Valcke      - bistedokter 
* Nada van Nie            - sjuryfoarsitter 
* Hummie van der Tonnekreek- sjoernaliste 
* Kelly van der Veer      - lesbiïnne
* Winston Gerschtanowitz  - figuerant
Algemiene Alderdomswet

De **Algemiene Alderdomswet**, yn it Nederlânsk de *Algemene Ouderdomswet* of *AOW*, regelet yn Nederlân it ferplichte, kollektive âlderdomspinsioen dat as algemiene basis tsjinnet foar Nederlânske âlderdomspinsjoenen. Fersekere foar de AOW binne de ynwenners fan Nederlân en minsken dy't net yn Nederlân wenje, mar wol wurkje. De AOW is in folksfersekering.
Sealter útstjoering

Sûnt 2004 bestiet de **Sealter Útstjoering** ***"Middeeges"*** op 'e net-kommersjele regionale stjoerder *Ems-Vechte-Welle*, dy't dêrta in studio yn Sealterlân hat.

De programma's yn it Sealtersk en it Platdútsk wurde sneins ienris yn 'e fjirtjin dagen útstjoerd fan 11:00 oant 13:00. Dêrby is benammen de earste oere yn it Sealtersk. Sa'n programma bestiet meastentiids út in fraachpetear oer lokale saken (toanielferiening, folksdûnsgroep) mei dêr tuskentroch muzyk.

De útstjoerfrekwinsjes foar antenneûntfangst binne:
* Molbergen: 99,30 MHz 
* Nordhorn: 95,20 MHz 
* Lingen: 95,60 MHz 

Op 'e thússide fan de stjoerder fynt men de kabelfrekwinsjes

Foar ynteressearren fierder fuort is fan belang dat men de útstjoerings ek oer ynternet ûntfange kin.

De programma's foar de kommende fjouwer wike fynt men hjir.

## Keppeling om utens
* Thússide fan de stjoerder
* Berjocht fan 'e NLM
* Ynfoside fan 'e NLM
* Diskusje
* Reportaazje
Tenochtitlan

**Tenochtitlan**, (Spaansk: *Tenochtitlán*) wie de namme fan Meksiko-stêd yn it tiidrek fan de Azteken. Mei de komst fan de Spanjerts om 1500 hinne, hie it 200.000 ynwenners, en wie op dat stuit ien fan de grutste stêden op de wrâld. De namme fan de stêd moat net trochinoar helle wurde mei Teotihuakan, dat in folle âldere stêd is en likernôch 60 kilometer mear nei it noarden leit.

## Skiednis
Neffens de myten fan de Azteken luts it folk troch it lân, omdat sy fan harren god Huitzilopochtly opdracht krige hienen harren earne oars te fêstigjen, te witten op it plak dêr't in earn op in kaktus in slange ferslynt. Doe't sy by de mar yn de omkriten fan Tenochtitlan kamen, kaam dizze foarsizzing út. Dizze sêne is ek ôfbylde op de flagge fan Meksiko. 

Yn 1375 waard de stêd yn de Tekskokomar op in eilân stifte. Op in oar eilân yn de mar lei Tlatelolko dat him polityk ferbûn mei Tenochtitlan, mar dat dôchs op wisse hichte in foarm fan selsstannigens bewarje koe. Tenochtitlan ûntwikkele him ta haadstêd fan it Aztekenryk, dat ûntstie troch it oangean fan in bûnsmaatskip mei Tekskoko en Tlakopan. 

De stêd waard foar in part yn de mar, fierder op peallen boud en wie troch trije damen ferbûn mei it fêstelân. Dizze wegen kamen by inoar by de haadtimpel fan de stêd, dy't wijd wie oan Huitzilopochtly, de sinnegod, en Tlalok, de reingod. Op it plak fan de timpel stiet tsjintwurdich in grutte katedraal. 

Yn de mar waarden in soartemint fan terpen (fjilden) oanlein, *[[Chinampas]]* neamd dêr't stynske weet en grienten ferboud waarden. De wetterstân waard regele troch in yngewikkeld systeem fan diken en slûzen. Op dizze wize hienen de Azteken in bysûnder en ryk lânbougebiet skepen. 

Yn de jierren 1519-1521 waard de stêd troch Hernando Cortés mei help fan bûnsmaten ferovere en ferwoaste. Op de púnheapen waard Meksiko-stêd boud.
Ruhrgebiet

It **Ruhrgebiet** is in stêdekloft yn it westen fan Dútslân. Meiïnoar wenje der sa'n 5,3 
miljoen minsken. 

De wichtichste stêden fan de stêdekloft binne Bochum, Bottrop, Dortmund, Duisburg, Essen, Gelsenkirchen, Hagen, Hamm, Herne, Mülheim an der Ruhr en Oberhausen. Dy stêden en de gemeenten (*Kreisen*) Recklinghausen, Unna, Wesel en Ennepe-Ruhr-Kreis arbeidzje bestjoerlik mei elkoar op yn it *Regionalverband Ruhr* (RVR). De Wikipedyside oer it Ruhrgebiet beheint him dan ek allinich mar ta dat gebiet.

## Skiednis
De stêden ûntstienen foar it meastepart yn de lette midsiuwen, de stêdekloft ûntstie yn de tiid fan de Yndustriële Revolúsje. Yn it earstoan wienen it de stienkoalminen en stielyndustry dy't it gebiet stal joegen, hjoed de dei stean dêr mânske fabriken en der is in grutte gemyske yndustry.
Yn Nazi-Dútslân wienen Sileezje en it Ruhrgebiet wichtige yndustryplakken dy't in wichtige rol spile hawwe yn de Dútske oarlochsyndustry.

## Underrjocht
Der binne seis universiteiten en njoggen hegeskoallen mei likernôch 180.000 studinten (skoaljier 2001/02) en der binne sawol technyske as wittenskiplike ynstitúsjes en akademy's. Sadwaande is it Ruhrgebiet ien fan de wichtichste plakken yn Jeropa as it giet om ûndersyk en ûnderwiis, benammen yngenieur- en natoerwittenskippen krije der in soad omtinken.

## Sport
De grutste fuotbalploegen binne Borussia Dortmund, MSV Duisburg, VfL Bochum en FC Schalke 04.
Clan

In **clan** is in kloft minsken, dy't mei inoar ferbûn binne, troch fan sibskip en ôfstamming. Somtiden kinne ek lytsere, ynearsten net besibbe famyljes opnaam yn it clanferbân.

Clans wurde foar it gemak ek wol omskreaun as subgroepen fan stammen, wat net altyd kloppet. Meastentiids besteane klans út 7.000 oant 10.000 minsken. It wurd "clan" komt fan it Skotsk-Gaelyske wurd "clann", wat "famylje" of "bern" betsjut.
Lucht

**Lucht** is it mingsel fan gassen yn de ûnderste lage fan de atmosfear. Libbene dieren en minsken azemje lucht yn; planten azemje drekt mei de lucht dy't harren rekket.

## Gearstalling
De lucht op ierde bestiet foar sa'n 78&nbsp;fol.-% út stikstofgas en 21&nbsp;fol.-% út soerstofgas. Njonken dat (oerbliuwende 1&nbsp;vol.-%) hat lucht spoaren fan edelgassen, in sterk wikseljende poarsje wetterdamp (0,7&nbsp;vol.-%), en koalsoergashalte, dat ek bot wikselje kin. Yn de bûtenlucht wie it persintaazje koolstofdiokside (of koalsoergas) ûnfear 0,03&nbsp;vol.-%, yn in wenning kin dit, at der stookt of itensean wurdtfolle heger wêze. Sûnt de yndustriële revolúsje is de konsintraasje tanaam fan likernôch 0,03&nbsp;fol.-% nei wilens  mear as 0,04&nbsp;fol.-% (ûngefear 401 ppmv). Dat hat laat ta it fersterkjen fan it broeikaseffekt op ierde.

De gearstalling fan de lucht ferskilt mei de hichte. Meidat stikstof (massagetal 14) lichter is as soerstof (massagetal 16) is der op gruttere hichte safolle soerstof net.
Maas

De **Maas** is ien fan de twa grutte rivieren dy't troch Nederlân streame. De rivier hat in lingte fan likernôch 925 kilometer en rint troch trije lannen: Frankryk, Belgje en Nederlân. De Maas wurdt fuorre troch reinwetter.

## Rin
### Frankryk
De Maas fynt harren oarsprong yn Frankryk, by Pouilly-en-Bassigny, op it Plato fan Langres. Dit is ek it plak dêr't de boarnen fan de Seine en de Marne lizze. De rivier giet fan Pouilly-en-Bassigny yn noardlike rjochting nei de Frânske Ardinnen en Lotaringen en komt by Ferdun en Sedan del. Fan Sedan ôf is de Maas te befarren. By Givet giet de rivier de grins mei Belgje oer.

### Belgje
By it Belgyske Namen streamt de rivier de Sambre yn de Maas. Fan hjirôf bûcht de rivier nei it easten en berikt it de grutste stêdekloft oan har rin, Luik en de omkriten fan dy stêd. Nei dit gebiet bûcht de rivier wer yn noardlike rjochting nei Maastricht ta.

By Eijsden foarmet de Maas in skoftke de grins tusken Belgje en Nederlân, mar by Maastricht komt de rivier op Nederlânsk grûngebiet.

### Nederlân
Yn Nederlân komt de Maas súdlik fan Maastricht de grins oer en rint dan yn noardlike rjochting nei Roermond. Oan de noardkant fan Maastricht foarmet de Maas wer de grins mei Belgje, fan dêr ôf komt de Maas foargoed hielendal op Nederlânsk grûngebiet. 

By Kessenich lizze tal fan lytse marren, de saneamde Maasplassen. Dizze binne ûntstien troch de grintwinning dy’t dêr plak fynt. Tusken Maastricht en Maasbracht leit it Julianakanaal dat foar de skipfeart befarbar makke is. By Roermond wurdt de Maas foar de skipfeart ûnderbrutsen troch it Lateraalkanaal.

Nei Roermond giet de rivier fierder nei it noarden, nei Fenlo, en rint it likernôch parallel oan de Dútske grins, dat inkele kilometers nei it easten ta leit. By Arsen leit it meast eastlike punt fan de rivier en giet it stadichoan mear nei it westen ta. By it lytse plakje Geijsteren giet de Maas de grins tusken Limburch en Noard-Brabân foarmjen, en by Mook wurdt dit de grins tusken Gelderlân en Noard-Brabân.

It lêste grutte plak oan de Maas is De Bosk, ek lizze der noch inkele âlde festingstêdsjes as Grave en Ravenstein oan de rivier. By Heusden, ek sa’n âlde festingstêd, wurdt de Maas in twaen splitst. Nei it noarden giet de Ofdame Maas en fierder nei it westen komt de Maas út yn it Hollânsk Djip yn Seelân.

## Wichtige plakken
Inkele wichtige plakken oan de Maas binne:
* **Frankryk**: Ferdun, Sedan, Charleville-Mézières, Dinant
* **Belgje**: Namen, Hoei, Luik
* **Nederlân**: Maastricht, Maaseik, Roermond, Fenlo, Arsen, Bergen, Cuijk, Gennep, Grave, Wijchen, Boksmar, Ravenstein, Lith, De Bosk, Heusden, Rotterdam
Maasplassen

De **Maasplassen** binne in rige keunstmjittige marren yn Nederlânsk en Belgysk Limburch; it grutste part leit yn Nederlân. De plassen ha in grutte fan likernôch 3000 hektare. Om de plassen hinne lizze ûnder oaren Roermond, Maasbracht en Heel.

De plassen binne ûntstien troch de grintwinning yn dy omkriten. Benammen yn de 20e iuw wie dat in grutte yndustry, mar ek begjin 21e iuw wurdt der noch altyd grint wûn yn de marren.

Gemeenten om de plassen hinne profitearje fan de marren troch der in grutte toeristyske attraksje fan te meitsjen. By de marren del binne tal fan horekatintsjes, havens, strannen en kampings oanlein. Yn de omkriten lizze ek noch in tal natuergebieten, benammen de Beegderheide, it Leudal en De Meindyk by Roermond. 

## Keppeling om utens
*Webstee oer aktiviteiten yn en om de Maasplassen.
Barcelona

**Barcelona**, ek útsprutsen as **Barseloana** (Katalaansk en Spaansk: *Barcelona*) is in stêd yn Kataloanje, Spanje. Mei likernôch 1,6 miljoen ynwenners (2006) is it de grutste stêd fan Kataloanje, de twadgrutste stêd fan it Spanje en de alfgrutste stêd fan de Jeropeeske Uny. Yn de stêdekloft Barcelona (*Àrea Metropolitana de Barcelona*) wenje sa'n 3,2 miljoen minsken.

## Skiednis
* 3e iuw f.Kr. - Foarste bewenners
* 1888 en 1929 - Wrâldútstalling
* 1936 oant en mei 1975 - Faksistysk rezjym fan Francisco Franco
* 1992 - Olympyske Spullen

## Nijsgjirrichheden
* Mercator, taalwetjouwing en de rol fan (minderheids)talen by de oerheid. 
* Sagrada Familia
* Park Güell

## Ferneamde ynwenners
### Berne yn Barcelona

*Montserrat Caballé (1933-2018), operasjongster

### Wenne yn Barcelona
* Maria Montessori (1870-1952), pedagoge

### Stoarn yn Barcelona

*Antoni Gaudí (1852-1926), arsjitekt

## Galerij

Ofbyld:BCN01.JPG||Barcelona 
Ofbyld:Barcelona_metro_pl_Espanya.JPG|Metrostasjon 'Espanya'
Ofbyld:Arc_de_Triomf_Barcelona_Spain.JPG|De *Arc del Triomf* fan Barcelona 
Ofbyld:Barcelona-placa-reial.JPG|*Plaça Reial*
Ofbyld:La rambla2.jpg|*La Rambla*
Ofbyld:Hospital_de_la_Santa_Creu_y_San_Pau_entrada_principal.jpg|*Hospital de Sant Pau*
Ofbyld:MapaBCN Distritos01.jpg|**Distrikten** fan Barcelona
Politike streaming

Under **politike streaming** of **ideology** (fan it Frânske *ideologie*) wurdt ferstien alle ideeën oer de minsk, harren minsklike relaasjes en de ynrjochting fan de maatskippij. It begryp is betocht troch de Frânske ferljochtingsfilosoof Antoine Destutt de Tracy, dy't der de *wittenskip fan ideeën* mei bedoelde.

Ideologyen kinne in hiele wide betsjutting hawwe, mar ek spesifyk rjochte op in bepaald aspekt fan de maatskippij, bygelyks de polityk (ymperialisme of globalisme) of it ekonomysk stelsel (it kapitalisme).

Ien dy't as de grûnlizzer fan in ideology fungearret wurdt in *ideolooch* neamd.
FeanFan Supportersklub

De **FeanFan Supportersklub** is ien fan de twa offisjele supportersferienings fan SK It Hearrenfean, de oare is Nij Noard. De feriening is stifte yn 1981. Yn de earste jierren fan syn bestean soarge de supportersklup allinnich foar de busreizen nei útwedstriden. Mar yn in letter stadium kaam der ek it útjaan fan it supportersblêd by: *[[FeanFan]]*. Ek is de FeanFan Supportersklub ferantwurdlik foar it organisearjen fan de ferkiezing fan *Spiler fan it Jier*.

Sûnt it fuotbalseizoen 2005/2006 hat de feriening syn eigen fak oan de súdkant fan it Abe Lenstra Stadion.

## Keppeling om ûtens
*De webstee fan de Feanfan Supportersklup
Draairee

**Draairee** is in term dy't brûkt wurdt foar it beskriuwen fan moles. At in mole draairee is, wol dat sizze dat de mole yn in steat ferkeart dy't goed genôch is om draaie te kinnen. De konstruksje fan de mole moat hjirfoar yn goede steat wêze en de wjukken of, yn gefal fan in skeprêdmole it skeprêd, moatte wol draaie kinne. De term wurdt lykwols allinnich brûkt at it geandewurk net mear oanwêzich is, net mear kompleet is as net mear funksjonearret. Is it geandewurk al ynoarder, dan wurdt de term mealree brûkt.

At in mûne dy't draairee is ek wier draaid wurdt, dan wurdt dat *meale foar de Prins* neamd. Dy útdrukking moat ûntstean wêze yn de Tachtichjierrige Kriich, wêrby't de Spanjerts in stêd belegeren en besochten dy út te hongerjen. As it nôt op wie, waard der troch trochmeald om de fijân sa de yndruk te jaan dat der noch genôch iten wie.
Jakobus de Rjochtfeardige

**Jakobus de Rjochtfeardige** (Nazaret, begjin 1e iuw – Jeruzalim, 69) wurdt yn it Evangeelje de "broer fan de Hear" (fan Jezus Kristus) (*[[Evangeelje fan Markus]]* 6:3) neamd. Hy wurdt *de Rjochtfeardige* neamd om ûnderskied te meitsjen mei oare Jakobussen dy't yn it Nije Testamint neamd wurde. De oertsjûging dat Jakobus "de broer fan de Hear" is, is lykwols striderij oer; nei alle gedachten wied er mear út 'e fierte famylje fan Jezus. Hy wie yn alle gefallen net Jakobus, de broer fan Jezus, dy't de skriuwer is fan it nijtestamintysk *[[Brief fan Jakobus]]*.

## "Broer fan de Hear"
Neffens de Roomsk Katolike tradysje wurdt mei de beskriuwing dat Jakobus "broer fan de Hear" is, in besibbenens mei Jezus Kristus oantsjutten. Neffens harren hâldt dy besibbenens yn dat hy gjin broer fan Jezus wêze kin, omdat dit stridich is mei dat Maria de mem fan Jezus altyd faam bleaun wie. Yn harren optyk is Jakobus in neef.

Neffens de measte Protestantske tsjerken is Jakobus wol in natuerlike broer fan Jezus, dat in soan fan Marije en Jozef. Dy opfetting is lykwols yn de rin fan de iuwen ûntstien. 

De Ortodokse Tsjerke sitte mei harren opfetting dêr krekt tusken yn. Sy binne fan betinken dat Jakobus net in folle broer is, mar in healbroer fan Jezus, berne út in earder houlik fan syn heit Jozef.

## Libben
Oer it libben fan Jakobus is yn de Bibel net in soad skreaun. Yn Jehannes 7,3-6 stiet lykwols dúdlik skreaun dat de "broers" fan Jezus him (noch) net leauden. 

It *[[Evangeelje fan de Hebreeërs]]* (yn gebrûk by de Ebioniten, likernôch 150 n.Kr.) fermeldet dat Jezus nei syn ferskining oan Marije Magdalena en de learlingen ek oan Jakobus persoanlik ferskynt. Jakobus kaam doe ta leauwen yn Jezus. In ferwizing nei dit foarfal is ek werom te finen yn 1 Kor. 15,7, dêr't Paulus melding makket fan soksoarte foarfal.

Ut *[[Hannelingen]]* 12:17 en 15:15-21 kin opmakke wurde dat Jakobus in wichtige rol spile binnen de iere kristengemeente fan Jeruzalem. As sadanich wurdt hy troch it meastepart fan de Kristlike tsjerken sjoen as de earste biskop fan Jeruzalim. 
Yn it apokrife *[[Evangeelje fan Tomas]]*, logion 12 stiet sels skreaun dat Jezus syn broer Jakobus as syn opfolger oanwiist. 

De katoliken ferearje Jakobus as hillige. Syn hjeldei is op 3 maaie. De Ortodokse Tsjerke fiert syn hjeldei op 9 oktober en op 30 juny mei de oare tolve apostelen.
Nij Noard

**Nij Noard** is ien fan de twa offisjele supportersgroepen fan SK It Hearrenfean, de oare is de Feanfan Supportersklub. De feriening waard oprjochte yn 2001 en hat sa'n 1.200 leden. 

De supportersferiening hat sûnt it fuotbalseizoen 2005/2006 har eigen fak oan de noardkant fan it Abe Lenstra Stadion. Yn dit fak kinne 1.800 minsken stean.

De stifters fan Nij Noard hienen as doel om de sfear yn it Abe Lenstra Stadion te ferbetterjen. Sûnt harren begjin hat de groepearring tal fan sfearaksjes hâlden.

## Keppeling om ûtens
*Webstee fan Nij Noard
Knooppunt It Hearrenfean

It **knooppunt It Hearrenfean** is in ferkearsknooppunt op It Hearrenfean. By it klaverblêd binne de ryksdiken A7, dy't fan Saandam nei de Dútske grins by Nijeskâns rint, en de A32, tusken Meppel en Ljouwert, mei inoar ferbûn.

It knooppunt waard iepene yn 1956 as in ferkearsplein, yn de foarm fan in rotonde. Op 10 juny 1998 waard it nije klaverblêd iepene dat it âlde ferkearsplein ferfong. 

## Galery

A32-heerenveen-leeuwarden-007.jpg
A32-heerenveen-leeuwarden-008.jpg
A32-heerenveen-leeuwarden-009.jpg
A32-heerenveen-leeuwarden-010.jpg
A32-heerenveen-leeuwarden-011.jpg
Theunis Piersma

**Theunis Piersma** (Kûbaard, 14 juny 1952) is Frysk astronoom, wiskundige en learaar, dy't bekendheid krige as politikus fan 'e FNP.

## Libben en karriêre
Piersma waard yn 1952 as boeresoan berne yn Kûbaard, yn it doetiidske Hinnaarderadiel. Hy studearre astronomy oan 'e Ryksuniversiteit Grins en begûn neitiid syn wurkpaad as dosint wiskunde oan ferskate HBU-opliedings yn Ljouwert. Yn 1994 waard er foar de FNP wethâlder yn Tytsjerksteradiel, wêrfoar't er syn baan as dosint oan 'e Thorbecke Akademy yn Ljouwert opjoech.

Fan 16 oktober 1995 oant 1 jannewaris 2011 wie Piersma boargemaster fan 'e gemeente Wûnseradiel. Mei syn oanstelling as yn dy funksje yn 1995 wie Piersma de earste boargemaster fan de FNP en de earste boargemaster yn Nederlân dy't net lid wie fan in lanlike politike partij.

Yn 2007 begûn Piersma oan syn tredde perioade as boargemaster fan Wûnseradiel, in termyn dy't er lykwols net folmeitsje koe om't de gemeente op 1 jannewaris 2011 opgie yn 'e nije fúzjegemeente Súdwest-Fryslân. Dêrmei kaam Piersma syn funsksje te ferfallen. Op 15 july 2017 waard er waarnimmend boargemaster fan Menameradiel, oant dy gemeente op 1 jannewaris 2018 opgie yn de nije fúzjegemeente De Waadhoeke.
Biologyske antropology

**Biologyske antropology** of **antropobiology** is de wittenskip dy't de minske as biologysk organisme, it gedrach fan primaten en de minsklike evolúsje bestudearet. Fysyske antropology omfettet in sawat einleas ferskaat oan ûndersyksgebieten: de evolúsje fan de minske en oare primaten, de fysike oanpassings fan de minske oan miljeuferoarings, de feroaringen yn it patroan fan it tanimmen fan de minske troch de iuwen hinne, it grutte ferskaat yn uterlik fan de minskheid, de syktelear oangeande minsklike oerbliuwsels út de âldheid (de saneamde paleopatology), de gerjochtlike / forensyske antropology, de lear fan de fuortbeweging en it gedrach fan primaten.
Folkekunde

**Folkekunde** (ek **etnology**, **kulturele antropology**, **sosjale antropology** of **sosjaal-kulturele antropology**) is de wittenskip dy't him dwaande hâldt mei it sosjale gedrach, de ekonomyske struktuer en de religy fan folken en befolkingsgroepen.
Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders

De **Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders ** (DSM) is in hânlieding, skreaun troch de Amerikaanske Psychiatryske Beropsorganisaasje en omskriuwt de kritearia foar psychyske steuringen. 

## Skiednis
De earste ferzje fan de DSM is fan 1952. Yn rûchwei 65 jier binne de neikommende ferzjes wrâldkundich makke: 

* DSM-I (1952)
* DSM-II (1968)
* DSM-III (1980)
* DSM-III-R (1987)
* DSM-IV (1994)
* DSM-IV-TR (2000)
* DSM-5: (18-22 maaie 2013)

## Nivo systeem
De DSM ûnderskiedet him yn fiif nivo’s neffens skaaimerken fan oandwanings of steurings:
* **Nivo I**: meast foarkommende psychyske steuringen, problemen mei persoanlike ûntjouwing, learproblemen.
* **Nivo II**: persoanlikheidssteuring, ûntjouwingssteuring.
* **Nivo III**: medyske oarsaak foar psychyske steurings.
* **Nivo IV**: Ynfloed fan sosjale omjouwing op psychologyske tastân.
* **Nivo V**: Nivo wêrop prestaasjes levere wurde (100 punten is it bêste, 1 punt it minste). 
Boppesteande nivo’s wurde ûnder mei konkrete foarbylden oanjûn:
# klinyske depresje, bipolêre steurings, eangststeurings, ADHD, skizofreny, foby
# Skizoïde persoanlikheidssteuring, skizotipyske persoanlikheidssteuring, borderline- persoanlikheidssteuring, Paranoïde persoanlikheidssteuring, anty-sosjale persoanlikheidssteuring, narksistyske persoanlikheidssteuring, teatrale persoanlikheidssteuring, mijende persoanlikheidssteuring, ôfhinklike persoanlikheidssteuring, obsessyf-kompulsive persoanlikheidssteuring
# Skeinde harsens, sûkersykte
# Dea fan heit, wurkleazens, buorrelêst
# Mjitynstrumint

## Sjoch ek
* Psychiatry

## Keppeling om utens
* DSM-IV-TR
*  List mei DSM-IV koades
American Anthropological Association

De **American Anthropological Association** (**AAA**) is in wittenskiplike beropsorganisaasje foar antropologen. De AAA waard stichte yn 1902 en wol hawwe dat er 'de grutste beropsorganisaasje fan antropologyynteressearren fan de wrâld' is. De AAA jout in wittenskiplik tydskrift út ûnder de namme "American Anthropologist". Dêrneist hat de AAA de ynternetbiblioteek 'Anthrosource'' opset, dy 't foar studinten tagong jout ta antropolozjypublikaasjes dy 't yn de rin fan de jierren makke binne.

## Keppeling om utens
* webside fan de AAA
*Anthrosource
Ronnie Pander

**Ronus (Ronnie) Pander** (De Harkema, 5 maart 1977) is in âld Nederlânsk proffuotballer.

Ronnie Pander bruts as proffuotballer yn 1994 troch by SK It Hearrenfean, hy wie doe 18 jier. By dizze klup soe hy oant en mei 1999 spylje. Pander makke by SK It Hearrenfean ûnder oare de KNFB Bekerfinale yn 1997 tsjin Roda JC mei en spile yn de earste Jeropeeske fuotbalwedstriden fan de klup yn 1998. Yn 1999 gie Pander oer nei BF Feandaam, wêr't hy oant 2006 fuotbaljen bleau.

Pander hat yn syn karriêre as proffuotballer 221 wedstriden spile en 24 doelpunten set. Hy spile yn alle nasjonale jongereinalvetallen fan ûnder de 16 oant en mei Jong Oranje. Mei dizze ploegen makke hy in Jeropeesk Kampioenskip en in Wrâldkampioenskip foar jongereinalvetallen mei. 

Nei syn karriêre as proffuotballer gie Pander foar ACV út Assen fuotbaljen. Sûnt 2008 spilet hy foar Fuotbalferiening Harkema-De Pein, de klup wêr't hy yn syn jonge jierren ek foar útkaam.

Yn 1995 hie Pander de rol fan Abe Lenstra yn it toanielstik "Abe!", oer it libben fan Abe Lenstra.
Tony Alberda

**Tony Alberda** (Drachten, 23 maart 1974) is in âld Nederlânsk proffuotballer. Tsjintwurdich spilet hy foar HHC út Hurdenberch, yn  de Sneons Haadklasse C.

Alberda fuotballe yn de jeugd by Fuotbalferiening Drachten, wêrnei't hy de jongereinoplieding fan SK It Hearrenfean trochrûn. Hy debutearre yn 1992 by de klub yn it earste alvetal. Alberda spile oant en mei 1995 foar It Hearrenfean. Nei it seizoen 1994/1995 gie Alberda foar FK Emmen fuotbaljen, hjir spile hy fjouwer jier wêrnei FK Grins him oanluts. Yn it seizoen 2001/2002 kaam hy foar BVO Veendam út, wêrnei't hy syn karriêre as proffuotballer stoppe.

Yn 2002 gie Alberda foar Fuotbalferiening Harkemase Boys fuotbaljen. Yn it fuotbaljier 2007/2008 luts hy nei ONS Snits, it jier dêrop kaam Alberda te spyljen by HHC Hardenberg. Ek hjir soe hy mar ien jier bliuwe, want yn it seizoen 2009/2010 gie Alberda wer fuotbaljen yn syn berteplak, by de Drachtster Boys. Sûnt it seizoen 2010/2011 is Alberda wer warber by de Harkemase Boys, útkommend yn de Topklasse.

## Keppeling om utens
*Ynterview mei Alberda út it Frysk Deibled
Tolteken

De **Tolteken** (*[[Nahuatl]]: Tolteka*) wienen in Yndiaansk folk en in beskaving dy't fan de 10e oant en mei de 12e iuw in grut part fan Sintraal-Meksiko behearsken.

It Tolteekske folk is nei alle gedachten ûntstien troch in gearraning fan nomadyske Tsitsimeken út it noarden mei sedentêre Nonoalken út it Delling fan Meksiko. Mooglik wienen sy ien fan de folken dy't de fal fan Teotiuakan feroarsaken. De Tolteken wienen ien fan de ynfloedrykste folken fan pre-Kolumbiaansk Amearika, Tolteekske ynfloeden binne oantroffen fan Nij Meksiko oant Kosta Rika.

De haadstêd fan de Tolteken wie de stêd Tollan, dy't neffens de Azteken in bysûnder grutte stêd west hawwe moat. Lang hawwe archeologen Teotiuakan beskôge as Tollan. Sûnt de tritiger jierren fan de 20 iuw wurdt Tula as de meast wierskynlike lokaasje oanwiisd.

Yn de 12e iuw waard Tollan troch de Tolteken ferlitten. Der wurdt fermoede dat Tollan yn 1168 plondere is troch Tsitsimeken. De lêste Tolteekske hearsker, Huemak, stoar neffens de kroniken seis jier letter.

De Azteken beskôgen har as opfolgers fan de Tolteken, en sprutsen deselde taal, it Nahuatl. Sy wienen grutsk op harren sibskip.
Geoffrey fan Monmouth

**Geoffrey fan Monmouth**, (sa. 1095, Monmouth (Wales) - sa. 1155, Cardiff) wie in geastlike en gelearde, dy't ferneamd stiet as ien fan de wichtichste Britske skiedskriuwers. Hy studearre oan de universiteit fan Oxford en waard dêrnei aartsdiaken van LLandalf en/of Monmouth. Yn 1152 waard hy wije ta biskop fan St. Asaph. Geoffrey skreau ferskate wichtige boeken, mar hy stiet der al om bekend dat er feiten mei praat en fantasearre saken trochinoar mingde. 

## Wurken
### Prophetiae Merlini
It boek is foar likernôch 1135 skreaun. De titel betsjut: *De profesijen fan Merlyn*. It befettet, krekt as de titel sizzen docht, in rige foarspellings dy't dien wêze soenen troch de tsjoender Merlyn.

### Historia Regum Britanniae
De *Skiednis fan de Britske keningen* is Geoffreys ferneamste boek. Dat boek beweart in skiednis te wêze fan de keningen fan Brittanje foar de tiid fan de Angelsaksen (9e iuw). In protte ferhalen binne lykwols basearre op legindes en oerleverings of troch Geoffrey wat ferfraaid. Neffens him soenen alle Britske keningen ôfstamje fan de Grykske kening Eneas. De *Historia* is ien fan de earste teksten dêr't Kening Arthur yn foarkomt en de âldste nôch besteande tekst dêr't Kening Leir yn neamd wurdt.

### Vita Merlini
Geoffreys lêste boek waard tusken 1149 en 1151 skreaun. De titel betsjut: *It libben fan Merlyn*. Yn dit boek fertelt er de Merlyn-leginde lykas dy bekend wie út de Welske tradysje.

## Ingelske oersettingen online
* *Historia Regum Britanniae*
** Vertaling in pdf-formaat troch Aaron Thompson en op 'en nij besjoen troch J. A. Giles
** Arthurian passages from Geoffrey of Monmouth bewurke en oerset troch J. A. Giles (= allinne de stikken oer Arthur)
** ''Brut y Bryttaniait'' — oersetting troch Wm. R. Cooper út in midsiuwske, op punten ôfwikende Welske ferzje
* *Vita Merlini*, Basil Clarke's oersetting fan *Life of Merlin: Vita Merlini* (Cardiff: University of Wales Press, 1973).
** By Jones the Celtic Encyclopedia
** By Sacred-texts.com
Evangeelje

**Evangeelje** komt fan it Grykske wurd *Euaggelion* dat 'goede (blide) boadskip' betsjut. De term evangeelje wurdt benammen brûkt yn it Kristendom en hâldt in beskriuwing yn fan it libben fan Jezus Kristus mar ek syn heilbringende boadskip fan de Bibel. 

## Untstean
Nei de dea fan Jezus ferskinen der ferhalen dêr't syn libben en dieden yn beskreaun wurde. Al sûnt it begjin wienen der lytse en grutte ferskillen tusken al dizze evangeeljes, boppedat wienen der ek talrike ferzjes fan yn omrin.

## Fjouwer evangeeljes
Yn de rin fan de tiid waarden in oantal fan dizze evangeeljes troch de wichtige Roomsk-Katolike Tsjerke as gesach hawwend beskôge. Dat binne de fjouwer dy't yn it Nije Testamint fan de Bibel steane, te witten: it Evangeelje fan Matteus, it Evangeelje fan Markus, it Evangeelje fan Lukas en it Evangeelje fan Johannes.

## Oare evangeeljes
Oare evangeeljes waarden op in bepaald stuit as apokryf beskôge en sels ferbean. Under oaren gou dit it Evangeelje fan Tomas, it Evangeelje fan Petrus, it Evangeelje fan Marije Magdalena en it Evangeelje fan Judas.

----
Beringlânbrêge

De **Beringlânbrêge**, ek bekend as *Beringje*, wie in lânbrêge dy't ûnder de iistiden it tsjintwurdige Alaska en eastlik Sibearje mei inoar ferbûn. De lânbrêge is ferneamd nei Deenske ûntdekkingsreizger Vitus Bering, dy't yn tsjinst fan de Russyske tsaar begjin 19e iuw de kuststripen fan de Noardlike Grutte Oseaan yn kaart brocht.

De Beringstrjitte ferbynt de Tsjûktsjensee yn it noarden en de Beringsee yn it suden, beide ûndjipe wetters. Yn globale tiidrekken mei grutte kâldens, lykas de meast resinte iistiden, falt in protte wetter yn de foarm fan snie of iis op de iiskappen fan de Noard- en Súdpoal, dêr't it seenivo troch omleech giet en de seeboaiem bleat komt te lizzen. 

De Beringlânbrêge hat om ferskate redenen fan betsjutting west, dêr't net it minst wichtige fan wie de minsklike migraasje oer de Beringlânbrêge fan Aazje út nei it kontinint Amearika om-ende-by 12.000 jier lyn. Ek bisten koenen troch de lânbrêge migrearje. 

Troch it omheech en omleech gean fan it seenivo oer de hiele wrâld is de lânbrêge op ferskate tiden yn it Pleistoseen bleatlein. Der wurdt tocht dat de Beringlânbrêge bestien hat yn sawol de iisstiid fan 35.000 f.Kr. as de mear risintere iistiid fan 22.000-7000 jier tebek.
Bismarck (Noard-Dakota)

**Bismarck** is de haadstêd en op ien nei grutste stêd, nei Fargo, fan de Amerikaanske steat Noard-Dakota. De stêd is ferneamd nei de Dútske steatsman Otto von Bismarck. Yn 1872 waard de stêd stifte en wie sûnt 1889 haadstêd fan Noard-Dakota. Yn 2000 hat it plak 55.532 ynwenners.

Bismarck leit oan de eastigge fan de rivier Missoury, fuort tsjinoer it plak Mandan. De twa stêden binne it hert fan it Metropolitan Statistical Area Bismarck-Mandan .

It Kapitool fan Noard-Dakota is it heechste gebou fan steat, it stekt fier boppe it sintrum fan Bismarck út. De steatsoerheid hat goed 4000 minsken yn it wurk. Sûnensoarch, lyts- en middenbedriuw binne fan belang; Bismarck is it ekonomysk sintrum fan in grut part fan it midssúd Noard-Dakota en it midsnoarden fan Súd-Dakota.

## Klimaat

Yn jannewaris is de temperatuer trochstrings -6&nbsp;°C en yn july is dat 29&nbsp;°C. Yn de stêd falt by 't winter wol in protte snie.
Nederlandse Spoorwegen

***Nederlandse Spoorwegen N.V.*** (*ôfkoarting NS*, Frysk: **Nederlânske Spoarwegen**) is sûnt 1938 it nasjonale spoardykbedriuw fan Nederlân. Net de NS mar ProRail stiet noed foar it ûnderhâld oan de spoardiken.

## Skiednis
Troch de beheinings fan de Earste Wrâldkriich moasten de spoardykbedriuwen HSM en *[[Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen]]* (SS) wol gearwurkje, dat diene se yn in belangemaatskip. De spoartsjinsten diene se sûnt dy tiid tegearre, mar bleauwen fierder ûnôfhinklik. Yn 1938 waard dat oars, de HSM en SS fusearren folslein en de NS waard oprjochte. Op 19 febrewaris 1993 wie in mearderheid fan de Twadde Keamer foar mear selsstannigens fan it spoardykbedriuw. De steatssubzydzje fan om de 450 miljoen gûne waard oant en mei it jier 2000 betelle. Yn 1994 wie it foar de NS al mooglik om sels de priis fan de treinkaartsjes te bepalen, ien jier foardat se selsstannich waarden. De selsstannigens betsjut net dat se hielendal los fan de steat wurkje, de oerheid bemuoit him sûnt 1995 wol minder mei it riden en farren fan de NS. Neffens rjochtlinen fan de Jeropeeske Uny mei it treinferkear en ûnderhâld fan spoaren net troch ien organisaasje regele wurde, ProRail docht sûnt 1995 it ûnderhâld oan de spoardiken.

## Keppeling om utens
*Webstee fan de Nederlandse Spoorwegen
*Kaart fan it Nederlânske spoarwegenet
*Wa't it  NS-haadkantoar yn Utert fan boppenôf besjocht, sjocht fuortendaliks hoe't de foarmjouwing dêrfan ynspirearre is troch it NS logo
Intercity-Express

De **Intercity-Express** (ôfkoarte **ICE**), **InterCityExpress** yn Eastenryk en Switserlân, is de fluchste trein fan de Deutsche Bahn. 

## Stasjons
Meiïnoar binne der 130 treinstastjons yn Dútslân dêr't de ICE stilhâldt. Yn seis oanswettende lannen (Eastenryk, Switserlân, Frankryk, Belgje, Nederlân en Denemark) binne der likernôch 50 stasjons. 

## Trajekten
Der is aardich wat krityk op de trajekten fan de ICE. Sa hawwe doarpen as Horb am Neckar en Rottweil (beide likernôch 26.000 ynwenners) en Montabaur (12.500 ynw.) in ICE stasjon. Dêrfoaroer hawwe stêden as Mönchengladbach (262.000 ynw.) en Chemnitz (245.000 ynw.) noch gjin ICE stasjon en ek gjin oare flugge treinferbinings.

De trajekten binne opdield yn trije kategoryen:
# Neubaustrecken binne trajekten dy't spesjaal foar de ICE boud binne en mei in faasje oant 300 km/h
# Ausbaustrecke binne besteande trajekten dy't sûnt de sechstiger jierren omtsjoene binne ta trajekten dêr't tusken de 200 en 230 km yn 't oere riden wurdt.
# Op oare trajekten mei de ICE oant 160 km yn 't oere. 

## ICE sprinter
Tusken de stêden Berlyn, Frankfurt, Hamboarch, Keulen en München rydt de ICE sprinter jûns en moarns. Der binne fjouwer ICE sprinter trajekten:

* ICE-trajekt 1: Sprinter Hamburg–Keulen
* ICE-trajekt 2: Sprinter Keulen–München 
* ICE-trajekt 3: Sprinter Berlyn–Frankfurt
* ICE-trajekt 4: Sprinter Hamburg–Frankfurt
 
## Keppeling om utens
* Webside fan de Deutsche Bahn
München

**München** is de tredgrutste stêd fan Dútslân. Der wennen likernôch 1.314.350 minsken yn 2008. Ein 2018 wie it ynwennertal 1.471.508. It is de tolfgrutste stêd fan de Jeropeeske Uny.

## Skiednis
München waard yn 1158 stifte. Op 9 novimber 1923 besiket Hitler mei in steatsgreep om yn Beieren oan 'e macht te kommen. De steatsgreep mislearret mar it haadkertier fan de NSDAP bliuwt oan 'e ein fan de Twadde Wrâldkriich yn München. Krekt as alle Dútske stêden wie ek München slim skeind troch Alliearde bombardeminten, 90% fan it sintrum en 50% fan de hiele stêd waard ferneatige.
Yn 1972 waard de tweintichste Olympyske Spullen holden yn de stêd, mar in Palestynske terreuroanslach op in Israelyske sportploech bedoar it evenemint.

## Sport
### Fuotbal
Yn de Dútske Bundesliga spylje twa klups út München: FC Bayern München en TSV 1860 München. Beide teams spylje yn de Allianz Arena.

Yn 2006 wie München ien fan de spylstêden fan it WK fuotbal.

### Olympyske Spullen
Yn 1972 wienen de Olympyske Simmerspullen yn München. De simmerspullen fan 1972 binne foaral bekend om de gizeling fan 11 Israelyske atleten troch in keppel palestinen. It besykjen om de 11 atleten te befrijden wie fergees, hja rekken alle 11 dea.

### Fasiliteiten
; Olympiapark
Yn it noarden fan de stêd leit it plak dêr't yn 1972 de Olympyske Simmerspullen holden waarden, it Olympiapark. It Olympiastadion, Olympia swimbad en Olympia sporthal binne wrâldferneamd om de bysûndere sealtekkonstruksje dat mei it heuvelgea deromhinne in prachtich gehiel foarmet. By it Olympiapark is noch in 291&nbsp;m hege Olympiatoer en it Olympia iisstadion.

; Allianz-Arena
De Allianz Arena is in stadion mei 66.000 sitplakken waard yn 'e maitiid fan 2005 iepene. Yn dat stadion spylje FC Bayern München en TSV 1860 München. By de wrâldfuotbalkampioenskippen fan 2006 waard it iepeningsspul spile yn de Allianz Arena.

## Nijsgjirrich
* De Weißwurst is in kulinêre spesjaliteit út München.

## Berne
* Albrecht fan Beieren (1336-1404), greve fan Hollân, Seelân en Henegouwen.
* Ernst Röhm (1887-1934) Nazi foaroanman.
* Eva Braun (1912-1945), oarehelte fan Adolf Hitler 
* Franz Beckenbauer (1945), fuotballer. 
* Heinrich Himmler (1900-1945), Nazi foaroanman, lieder fan de Schutzstaffel (SS).
Weißwurst

**Weißwurst**, wurdt ek *Münchner Weißwurst* neamd, is in woarst spesjaliteit út de Dútske dielsteat Beieren. De woarst wurdt ornaris net sean en net pikele en hat dêrom in griis-wite kleur. Yngrediïnten binne keallefleas (kin ek bargefleis tusken sitte), sipels, peterseelje, foelie en sitroen. It resept datearret út 1857. Neffens de tradysje mei de woarst allinnich moarns iten wurde mei swiete moster en *Brezel* (kreakeling fan bôle).

## Farianten
Njonken de Weißwurst út München bestiet der ek noch de Silezyske Weißwurst en de Hamboarchske Weißwurst. Dochs is de Weißwurst suver in synonym foar de Weißwurst út München.

## Tarieding
De Münchner Weißwurst mei net sean wurde, oars kin it feltsje net mear sa maklik fan de woarst ôflutsen wurde. De Weißwurst moat 10 - 15 minuten yn in pan hyt wetter fan tusken de 75 en 85 graden en kin dan op tafel.
Ostfriesland-Stadion

It **Ostfriesland-Stadion** is it stadion fan BSV Kickers Emden. De fuotbalklup út de Tredde Liga spilet der sûnt 1950. Sûnt 2005 hat er de namme fan in fêstguod- en finansjele ûndernimming út Emden (*Embdena Stadion*), dy't de sponsor is fan BSV Kickers. *Embden* is ien fan 'e midsiuwske nammen fan Emden. Fan 1998 oant 2005 wie it stadion yn 'e wyk Früchteburg neamd nei de eardere direkteur Helmut Riedl, en dêrfoar hiet er gewoanwei fan *Kickers-Stadion*. Tydlik hiene fans it stadion omneamd ta *Deichkicker-Arena*.

Sûnt 8 april 2011 hiet it stadion fan BSV Kickers Emden offisjeel fan Ostfriesland-Stadion, nei de regio East-Fryslân.

## Kapasiteit
Oan it begjin fan seizoen 2005/2006 wie der plak foar 7.200 minsken yn it stadion. Eartiids hawwe der neffens offisjele sifers wol 12.000 fans yn it stadion west. De haadtribune fan it stadion is oerdutsen mei 300 sitplakken plus steanplakken, de oarekant hat gjin dak, de noardtribune (eigen fans) is wol oerdutsen en de súdtribune (gasten) net. At de hikken wat oars delset wurde is der plak foar 2.000 ekstra fans.

It klubterrein bestiet út it stadion sels, twa gersfjilden en in sintelbaan. De klub, en benammen jongereinteams, meitsje gebrûk fan de sportfasiliteiten fan it neie Johannes Althusius-Gymnasium. It klubhûs hat njonken de nedige ynfrastruktuer ek in stadionsrestaurant.

Foar de ynwijing fan it stadion spile BSV Kickers, oprjochte yn 1946, syn thúswedstriden op it terrein fan sportferiening Freie Turnerschaft (FT) 03 Emden.

## Nij stadion
Yn 2007 en 2008 helle BSV Kickers Emden ferskate suksessen. Dêrtroch kamen der hieltyd mear minsken nei de wedstriden en groeide it ferlet fan in grutter en moderner stadion. Boppedat stiet it stadion yn it midden fan in wenwyk dêr't romte foar útwreidzjen beheind is. Under de wurknamme *Ostfriesland Arena* waarden plannen presintearre. Yn july 2007 waard der in stipeferiening oprjochte mei as doel de bou fan in nij stadion. Lykwols rekke de klub finansjeel yn swier waar en de klub keas derfoar om mei yngong fan it seizoen 2009/10 frijwillich te degradearjen fan de Tredde Bundesliga nei de Oberliga Niedersachsen. Dêr ek troch kaam de bou fan in nij stadion faai te stean en waard foarearst skrast.

## Galery

EmbdenaStadionGäste.JPG|Gastefek mei elektroanysk skoareboerd
EmbdenaStadionBushaltestelle.JPG|Noardtribune, troch de fans "bushalte" neamd
EmbdenaStadionOst.JPG|Easttribune mei benefter foar de tredde difyzje boude, ûnderwilens wer ôfbrutsen sitplakken
EmbdenaStadionVereinsheim.JPG|Klubhûs mei stadionsrestaurant


## Keppeling om utens
* bsv-kickers-emden.de: Hiemside fan BSV Kickers Emden
* stadionwelt.de: Ofbyldegalery
Simmer

De **simmer** is ien fan de fjouwer jiertiden. It is oer it algemien de waarmste en meast drûge jiertiid fan it jier. 

De simmer fynt plak troch de skeane stân fan de Ierde tsjinoer de sinne. It seizoen fynt tsjinoersteld op it noardlik- en súdlik healrûn plak. As it op it noardlik healrûn simmer is, is it op it súdlik healrûn winter, en oarsom. Dit komt trochdat at it simmer is, it noardlik part fan de ierde nei de sinne ta wiist en it súdlik part fan de sinne ôf.

Troch de waarkunde wurden de moannen juny, july en augustus op it noardlik healrûn en de moannen desimber, jannewaris en febrewaris op it súdlik healrûn as simmermoannen oantsjut. Yn de stjerrekunde is it begjin fan de simmer fêststelde op de simmersinnekear (om 21 juny op it noardlik healrûn en om 21 desimber op it súdlik healrûn). De sinne giet dan troch it simmerpunt, de sinne berikt op dy dei de heechste stân boppe de eachein en de dei duorret it langst. De simmer stoppet mei de hjerstevennacht (om 23 septimber op it noardlik healrûn en op 20 maart op it súdlik healrûn).

## Skaaimerken
Skaaimerken fan de simmer binne hege temperatueren, mear deiljocht en in bloeiende natuer. Foar de measte minsken betsjut de simmer ek de tiid foar de langste fakânsje fan it jier, de simmerfakânsje.

## Keppeling om utens
*
Winter

De **winter** is ien fan de fjouwer jiertiden, sa't dy foarkomme yn de poalgebieten en gebieten mei in tuskenbeiden klimaat.

## Oarsaak
De winter fynt plak troch de skeane stân fan de Ierde tsjin de sinne oer. De jiertiid fynt tsjinoersteld op it noardlik- en it súdlik healrûn plak, dat wol sizze: at it op it noardlik healrûn winter is, is it op it súdlik healrûn simmer, en oarsom. Dit komt trochdat as it winter is op it noardlik healrûn, it súdlik part fan de ierde dan nei de sinne ta wiist en it noardlik part fan de sinne ôf.

## Waarkunde
Yn de waarkunde falt de winter op it noardlik healrûn yn de moannen desimber, jannewaris en febrewaris en op it súdlik healrûn yn de moannen juny, july en augustus. 

## Stjerrekunde
Yn de stjerrekunde begjint de winter op it noardlik healrûn om 21 desimber hinne, op de wintersinnekear. De sinne stiet dan middeis oan de Stienbokskearkring rjocht oan de himel. Dizze dei falt gear mei de koartste dei fan it jier op it noardlik healrûn. De astronomyske winter einiget op de maitiidevennacht, op 20 maart, somtiden ek op 21 maart, as de sinne middeis oan de evener rjocht oan de himel stiet. Hjirnei begjint de maaitiid. Op it súdlik healrûn begjint de winter rûn 21 juny, as de sinne middeis rjocht oan de himmel op de Kreeftskearkring stiet. De winter einiget hjir om 21 septimber hinne, as de sinne middeis rjocht boppe de evener stiet.

## Skaaimerken
Yn de winter is de temperatuer trochstrings leger as yn de simmer. In oar skaaimerk fan de winter is in protte delslach, ûnder oare yn de foarm fan heil en snie. Ek is de winter ferneamd om de stoarmen en minder sinne as yn de simmer.

In protte bisten hâlde yn dizze perioade fan it jier harren wintersliep. Oare bisten, benammen fûgels, lûke nei waarmere gebieten, guon sels hielendal nei it oare healrûn: Foar de noardlike winter fan it noardlik healrûn nei it súdlik healrûn, en foar de súdlike winter oarsom. Ek binne der bisten dy't yn de simmer in protte iten ynslaan en ferstopje, sadwaande hawwe se by't winter genôch iten om dizze tiid troch te kommen.

## Keppeling om utens
*
Hjerst

De **hjerst** is ien fan de fjouwer jiertiden. It seizoen leit tusken de simmer en de winter yn. De hjerst begjint op it noardlik healrûn offisjeel op 21 septimber en rint oant en mei 20 desimber, wêrnei de winter begjint. Op it súdlik healrûn is it yn dizze tiid de maaitiid.

Yn de stjerrenkune begjint de hjerst mei de hjerstevennacht as de sinne troch it hjerstpunt giet, om 23 septimber hinne op it noardlik healrûn en om 20 maart hinne op it súdlik healrûn. De dei en de nacht binne dan sawat like lang. De hjerst einiget mei de wintersinnekear, om 22 desimber hinne op it noardlik healrûn en om 21 juny hinne op it súdlik healrûn. 

Yn de waarkunde rint de hjerst op it noardlik healrûn op 1 septimber oant 1 desimber en op it súdlik healrûn fan 1 maart oant 1 juny.

Yn de hjerst giet de temperatuer omleech en falt it blêd fan de beammen. Ek is de hjerst de tiid fan it rispjen.
Maitiid

De **maitiid** (ek wol stavere as **maityd** of **maaitiid**) of it **foarjier**, is ien fan de fjouwer jiertiden. 

Yn de stjerrekunde begjint de maitiid op de dei dat de dei en de nacht like lang binne, de maitiidevennacht. Dit barren fynt plak om 20 maart hinne op it noardlik healrûn en om 23 septimber hinne op it súdlik healrûn. De sinne giet dan troch it maitiidpunt. De maitiid einiget mei de simmersinnekear, it stuit dat de sinne it heechst boppe de himel stiet. Op it noardlik healrûn is dat om 21 juny hinne en op it súdlik healrûn om 21 desimber hinne.

Yn de waarkunde begjint de maitiid op it noardlik healrûn op 1 maart en rint dizze oant 1 juny. Op it súdlik healrûn rint dy perioade fan 1 septimber oant 1 desimber.

De maitiid is it seizoen dêr't it waar wer waarmer wurdt, trochdat it part fan de ierde dêr't it maitiid wurdt nei de sinne ta kantelet. It is ek de tiid dat de bisten wer út harren wintersliep of winterferbliuw krûpe en harren fuortplantsje. Ek komme in protte blommen ta bloei.

It wurd *maitiid* is, krekt as de moannenamme *Maaie*, ôflaat fan Latin *maius*, fan Maja, Romeinske goadinne fan de Ierde.