open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ireen Sheer

**Ireen Sheer**  (echte namme: Ireen Wooldridge; berne op 25 febrewaris 1949 in Romford, Ingelân) is in Dútsk-Britske schlagersjongeres. Hja waard twatalich grutbrocht yn Billericay, Esseks, Ingelân en gyng dêr nei skoalle ta.

## Wurkpaad
Ireen Sheer is de dochter fan in Ingelske heit († 2017) en in Dútske mem († 2009). Hja waard ûntdutsen by in talintwedstriid en wurke yn de jierren 1960 tegearre mei popgroepen lykas The Family Dogg.

Sûnt 1970 wurke hja ynearsten mei Ingelsktalich wurk as solosjongeres. Om't hja twatalich grut brocht wie waard de Ingelske hit "Hey Pleasure Man" yn de ferzje "Oh Holiday" yn Dútsktalige lannen útbrocht. Njonken de single "Goodbye Mama", dy't yn de Dútske top 5 telâne kaam, krige hja noch in pear hits yn de offisjele hitlisten. 

Yn 1974 fertsjintwurdige Ireen Sheer Lúksemboarch op it Eurofyzjesongfestival mei it yn it Frânsk songen "Bye Bye, I Love You", wermei't hja op it fjirde plak einige. Fjouwer jier letter waard hja foar Dútslân nei it Eurofyzjesongfestival stjoerd en einige doe mei "Feuer" op it sechde plak. Tegearre mei Margo, Franck Olivier, Chris Roberts, Diane Solomon & Malcolm Roberts fertsjintwurdige Ireen Sheer yn 1985 op 'e nij Lúksemboarch op it Eurofyzje Songefestifal mei *Children, Kinder, Enfants*. It liet einige doe op plak 13. Fierder besocht hja noch in pear kear oan it Eurofyzjesongfestival mei te dwaan: yn 1976 mei "Einmal Wasser, einmal Wein"en yn 2002 tegearre mei "Es ist niemals zu spät", mar is doe net fierder as de seleksje.

Tusken 2005 en 2019 hie hja nochris trije albums yn de hitlisten. Yn in karriêre fan 50 jier hat hja mear as 20 albums en mear as 110 singles útbrocht. Njonken solo-opnames song Ireen Sheer ek mei har doetiidske man Gavin du Porter en mei Bernhard Brink, Gilbert Bécaud en Cliff Richard.

Yn 2017 die Ireen Sheer mei oan it bandprojekt "Schlagerstars für Kinder" om jild yn te sammeljen foar bern yn need. De krysthit "Auf Einmal" waard yn 2017 troch de band útbrocht en yn 2018 nochris troch in grutter tal schlagerstjerren opnommen en dat jier op 'e nij mei Kryst útbrocht. 

Op 27 novimber 2021 makke Ireen Sheer yn de ARD-útstjoering "Das Adventsfest der 100.000 Lichter" kundich dat hja yn 2023 mei noch in lêste rige konserten yn it lân ôfskie nimt fan har publyk.

## Underskiedings
Ireen Sheer krige ferskate gouden platen yn har karriêre. Twaris waard hja ûnderskieden mei de "Goldene Stimmgabel", nammentlik yn 1981 en 1993.

## Libben
Sûnt 1973 libbet Ireen Sheer yn Dútslân. Fjouwerentweintich jier wie hja mei Gavin du Porter. Nei't hja útinoar gien wiene libbet hja sûnt septimber 2016 tegearre mei har manager yn Berlin-Wilmersdorf, mei wa't hja yn augustus 2010 troude. Yn juny 2019 frege Ireen Sheer de Dútske nasjonaliteit oan, dy't har op july 2020 ferliend waard.

## Diskografy (albums)

## Keppeling om utens
* Folsleine diskografy op Discogs.com
* Ireen Sheer op IMDb
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje]]** 2008 yn Kuala Lumpur op 23 maart 2008.
It wie de twadde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Heikki Kovalainen waard fiif plakken weromset by de start fanwegen hinderjen fan Nick Heidfeld en Fernando Alonso.
* Lewis Hamilton waard fiif plakken weromset by de start fanwegen hinderjen fan Nick Heidfeld.
* Kazuki Nakajima waard tsien plakken weromset by de start fanwegen it ûngemak mei Robert Kubica by de Grutte Priis fan Austraalje.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein]]** 2008 yn Sakhir op 6 april 2008.
It wie de tredde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op it Bahrain International Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 57 omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,2 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Earste pole posysje fan Robert Kubica

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Pedro Bakker

**Pedro Bakker** (Wervershoof, 1952) is in grafikus en skilder út Skettens. 

## Biografy
Pedro Bakker krige syn oplieding oan de Amsterdamske Hegeskoalle foar de Keunsten en it Sandberg Ynstitút en studearre Filosofy. Syn stúdzje oan de Universiteit fan Amsterdam sluet hy ôf mei de solotentoanstelling *MUM* yn W139.

Hy begûn as keunstskilder en wiksele dat ôf mei skriuwen oer keunst. Yn 2006 feroare syn styl fan skilderjen nei ûnderwerpen sûnder betsjutting nei it tekenjen fan autobiografyske motiven. In 2019 begûn hy oan in eksperimint mei papier-masjee wat late ta in nije wurkwize om assemblaazjes te meitsjen fan gebouwen mei figueren deryn.

Syn mânske kleure tekeningen waarden ynternasjonaal tentoansteld op plakken as Bazel, New York, Meksiko, it Frysk Museum en Peking. It Frysk Museum samle inkele wurken út alle searjes dy’t hy tekene en skildere. Underdiel dêrfan wiene twa grutte politike tekeningen, *Burnt Home 7* (2009) en *The Pear Garden* (2015). Bakker syn wurk is fertsjintwurdige yn parikulier kolleksjes yn binnen- en bûtenlân. 

## Sina
Pedro Bakker joech presintaasjes, optredens, fertoanings en lêzings yn Nederlân, Ingelân en Sina. Bakker wie fan 2014 ôf lange tiid yn Sina om te wurkjen oan syn projekt *Madame Mao*, in ferfolch op it wurk *To Draw Politically*. Syn lêste optreden mei in koarte soloshow en in boekpresintaasje wie ein 2018 yn it Three Shadows Photography Art Centre yn Xiamen. 

Bakker syn tiid yn Sina krige in ferfolch mei in eksposysje yn it Frysk Museum.  De tentoanstelling toant Bakker syn ûntwikkeling sûnt syn lêste politike wurk oer de moard op Theo van Gogh oant syn mear resinte wurk mei tema’s as oriïntalisme en kulturele ferskillen. 
Yn 2016 ferskynde syn twatalige (Sineesk/Ingelsk), keunstnersboek *Innocent* mei de auteurs Hanne Hagenaars, Jelle Bouwhuis en Laurens ten Kate. It boek waard stipe troch Fondskwadraat en het Mondriaan Fûns. 

## Gerrit Bennerpriis
Bakker wûn yn 2017 de Gerrit Benner Priis. Bakker wûn de priis foar de ûntwikkeling fan syn wurk yn de foarôfgeande twa jier. Syn kleurrike en útdaagjende tekeningen, ynspirearre op syn ferbliuw yn Sina wiene yn 2017 te sjen yn it Frysk Museum. De sjuery wie ûnder de yndruk fan Bakker syn klassike tekenstyl en libbene, kleurrike wurken: *De tekeningen tsjûgje fan fakmanskip. Syn wurk giet in yntinse relaasje oan mei de hjoeddeiske tiid en mienskip, wêrby’t it begryp 'de oar' lykop gean kin mei ûngemak en wriuwing. Bakker wurdt beskôge as in ferhaleferteller dy’t himsels fernijen bliuwt sûnder syn werkenbere sinjatuer te ferliezen*. De keunstner krige neist in tentoanstelling yn it Frysk Museum in bedrach fan €4000,-. 

## Priis
* Gerrit Benner Priis foar Byldzjende keunst 2013

## Bibliografy
* *Innocent* (2016), útjouwerij Onomatopee; ISBN ‎ 978-9491677533
Kenny (album)

***Kenny*** is it achtste studio-album fan 'e Amerikaanske countrysjonger Kenny Rogers, dat yn septimber 1979 útbrocht waard by platemaatskippij United Artists Group. De grutste hit fan dit album wie it liet *[[Coward of the County (liet)|Coward of the County]]*. Fan *Kenny* waarden mear as 20&nbsp;miljoen eksimplaren ferkocht. Yn 2007 waard it album op 'e nij útbrocht as ûnderdiel fan in dûbel-cd mei it album *[[Kenny Rogers (album)|Kenny Rogers]]* út 1976.

## Album
*Kenny* waard yn 'e simmer fan 1979 opnommen. It waard produsearre troch Larry Butler foar platemaatskippij United Artists Group. Fan *Kenny* waarden twa singles útbrocht: *[[You Decorated My Life]]* op 10&nbsp;septimber 1979 en *[[Coward of the County (liet)|Coward of the County]]* op 12&nbsp;novimber fan dat jier.

## Spyllist

## Resultaat
*Kenny* wie in tige súksesfol album, dat yn 'e Feriene Steaten trije kear en yn Kanada fjouwer kear platina waard. Wrâldwiid giene der oan 2021 ta mear as 20&nbsp;miljoen eksimplaren fan oer de toanbank. *Kenny* helle it earste plak yn 'e Amerikaanske Top Country Albums-albumlist, en ek yn Kanada berikte it dy posysje. Yn it Feriene Keninkryk bleau it album yn 'e UK Albums Chart op it sânde plak heakjen. Fierwei de grutste hit fan it album wie *[[Coward of the County (liet)|Coward of the County]]*, dat in American Music Award foar favorite countrysingle en in Music City News Award foar single fan it jier wûn. De single waard yn sawol de Feriene Steaten as it Feriene Keninkryk in gouden plaat.

## Keppelings om utens
*Ynformaasje oer ''Kenny'' op AllMusic.com
Jeltesleatbrêge

De **Jeltesleatbrêge** wie in ophelbrêge oer it Johan Frisokanaal yn de buert fan it doarp De Hommerts yn de gemeente Súdwest-Fryslân yn de provinsje Fryslân.

Oarspronklik hie de brêge (boud yn de jierren 1960) in trochfearthichte fan 1,20 m. Yn 1989 is de brêge oant 3,75 m ferhege om mear boaten passearje litte te kinnen sûnder dat betsjinning needsaaklik wie. Nettsjinsteande dat bleau de brêge in flessehals foar sawol it skipfeart- as it dykferkear. Om de passaazje fan de skipfeart te bondeljen en it weiferkear sa min mooglik te behinderjen waard yn de iere jierren 80 in tiidsysteem ynfierd. Boaten waarden mar twa kear yn 'e oere (letter yn de jierren 90 trije kear yn 'e oere) de farrjochting trochlitten wêrtroch't yn it drokke heechseizoen files fan tsientallen boaten ûntstiene.

Yn it ramt fan it Fryske Marreprojekt is de brêge ein 2007 sloopt en troch it Jeltesleat Akwadukt ferfongen om oan de oanhâldende stream skipfeartferkear rjocht te dwaan.
Fryske Underwiispriis

De **Fryske Underwiispriis** is in priis dy't ynsteld is om de kreativiteit yn it ûnderwiis yn it omtinken te bringen. Mei de priis wurdt in persoan of in skoalle yn it sintsje setten as foarbyld foar oaren. It útrikken fan sa’n priis past yn it provinsjale taalbelied fan it stimulearjen fan en it ferlieden ta mear en better ûnderwiis yn it Frysk. Op 13 jannewaris 2009 rikte deputearre Jannewietske de Vries de twajierlikse Underwiis Fryslân foar it earst út oan in basiskoalle en oan in skoalle foar fuortset ûnderwiis. De priis bestiet út in jildbedrach en in plastyk yn de foarm fan in Brûnzen Oaljefant, spesjaal ûntwurpen troch it keunstnerskollektyf De Provinçialen.

De provinsjale winners binne automatysk nominearre foar de Nasjonale Underwiispriis. De Nasjonale Underwiispriis is in inisjatyf fan it INOP, it Ynstitút foar Nasjonale Underwiispromoasje.
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje]]** 2008 yn Montmeló op 27 april 2008.
It wie de fjirde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op it Sirkwy fan Kataloanje hâlden. De race waard hâlden oer 65 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 302,4 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Takuma Sato en Anthony Davidson.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Turkije 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Turkije]]** 2008 yn Istanbûl op 11 maaie 2008.
It wie de fyfde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op İstanbul Park hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,3 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Super Aguri koe as gefolch  fan finansjele problemen nei de Grutte Priis fan Spanje net fierder, wêrtroch't Takuma Sato en Anthony Davidson de rest fan dit seizoen net mear fan start giene.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Monreal

**Monreal**  is in skildereftich stedsje yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak leit yn 'e lânkring Mayen-Koblenz en falt ûnder de ferbânsgemeente Vordereifel. 

## Skiednis
It plak komt foar it earst foar op in oarkonde as *Cunisberch* (Keningsberch). Yn 'e 13e iuw ferfrânsken de greven fan Virneburg it plak troch it de namme *Monroial* (fan Mont Royal) te jaan, werút it hjoeddeiske Monreal ûntstie. Monreal krige yn 1306 stedsrjochten en alle moandeis mocht Monreal in grutte merk organisearje. De kastielen fan Monreal waarden yn 1632 yn 'e Tritichjierrige Kriich troch Sweedske troepen en yn 1689 yn de Paltske Súksesjekriich troch Frânske troepen ferneatige. 

De grutte keppels skiep op 'e Eifel makken nei de Tritichjierrige Kriich in grutte bloei fan 'e tekstylyndustry mooglik. In soad fakwurkhûzen tsjûgje tsjintwurdich noch fan 'e wolstân fan dy tiid. De ynternasjonale konkurrinsje makke yn 'e 19e iuw in ein oan 'e yndustry en sûnt ferearme Monreal, oant yn 'e jierren 1930 de toeristenyndustry ynteresse krige foar Monreal. 
  
## It besjen wurdich
* De ruïnes fan 'e Löwen- en Philippsburg (Liuwe- en Filipsboarch).
* De roomske Dreifaltigkeitskirche (Trije-ienheidstsjerke).
* It Viergiebelhaus (Fjouwergevelhûs) fan 1452 (restaurearre yn 2004).
* De hiele kearn fan Monreal mei in soad 15e- oant 18e-iuwske fakwurkhûzen.

## Ofbylden

Dreifaltigkeitskirche (Monreal) (1).jpg|Trije-ienheidstsjerke.
Brücke in Monreal.jpg|Jehannesbrêge.


Burg Monreal.jpg|It kastiel fan Monreal.
2021-05-01 Monreal Marktplatz 1.jpg|Fjouwergevelhûs.
Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Monako]]** 2008 yn Monte Carlo op 25 maaie 2008.
It wie de sechsde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op it Circuit de Monaco hâlden. De race waard hâlden oer 76 omgongen, op it 3,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 253,8 kilometer. De plande 78 omgongen koene net feriden wurde fanwegen de rein.

## Kwalifikaasje
* David Coulthard, Sebastian Vettel en Giancarlo Fisichella waarden elk fiif plakken tebekset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Jan Jans Starterpriis

De **Jan Jans Starterpriis** is in Ljouwerter priis foar Poadiumkeunsten dy't ienkear yn de fjouwer jier takend wurdt. 

De priis is bedoeld foar de persoan of groep dy't nei it oardiel fan de sjuery in by namme te neamen bysûndere artistike bydrage levere hat oan de poadiumkeunsten yn Ljouwert. De priis is neamd nei de fyftjinde-iuwske skriuwer en dichter Jan Janssoan Starter. De winner kriget in jildbedrach fan €2.500 en in keunstwurk as oantinken oan de priis.
Panpoeticon Batavum

It **Pan Poëticon Batavum** wie in samling lytse portretten fan dichters op platen dy't troch de 18e-iuwske Nederlânske skilder Arnoud fan Halen yn in rariteitekabinet bewarre waarden.

## Skiednis

Van Halen begûn om 1700 hinne mei it gearstallen fan syn kolleksje troch sels miniatuerportretten te skilderjen dy't er fan gravueres kopiearre. Foar eigentiidske dichters rôp er de help yn fan freonen en kollega's. Foar syn dea slagge it him en sammelje 346 portretten, wêrfan't der no 80 yn de kolleksje fan it Ryksmuseum yn Amsterdam binne. Syn kabinet wie tige populêr en ferskate boeken neamden it of hiene it as ûnderwerp, wêrûnder Arnold Houbraken yn syn *[[De groote schouburgh der Neder­lantsche konstschilders en schilderessen|Schouburgh]]* doe't er hawwe woe dat it portretten fan goed 100 minsken befette (Houbraken skreau dat yn 1712).

It meast opmerklike boek waard útjûn troch de man dy't syn kolleksje oankocht nei de dea fan Van Halen yn 1732, Michiel de Roode. De Roode joech it boek yn 1773 út as lid fan it Leidske genoatskip 'Kunst wordt door arbeid verkreegen', dat de útjefte bekostige. Dat it boek populêr wie, docht bliken út it feit dat Teyler's Stichting yn 1808 Wybrand Hendriks it fersyk joech it op in feiling foar maksimaal 500 gûne te keapjen, en Hendriks kocht it foar 200 gûne.
Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada]]** 2008 yn Montreal op 8 juny 2008.
It wie de sânde fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op it Circuit Gilles Villeneuve hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Sébastien Bourdais waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.

## Utslach Grutte Priis
* Jenson Button starte út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Tabaksfabryk Fokke van der Meulen

It **Tabaksfabryk Fokke van der Meulen** is in âld fabryk anneks pakhûs oan de Kaden yn Drachten. It gebou stiet op de list fan ryksmonuminten yn Drachten. De driigjende sloop fan it gebou wie direkte oanlieding foar de oprjochting fan de kultuerhistoaryske stichting 'Smelne's Erfskip'.

## Skiednis

It fabryk anneks pakhûs is om 1902 hinne boud yn opdracht fan de firma Fokke van der Meulen. Yn it fabryk waard de ferneamde healswiere prûmtabak 'Drachtster Kei' makke.

Yn Drachten wiene eartiids tsientallen bedriuwkes dêr't pipe- en prûmtabak fabrisearre waard, wylst der dêrneist in soad sigaren makke waarden. Soms yn ienmanssaakjes, mar der wie ek fabryksmjittige produksje. De measte bedriuwichheid wie op 'e Kaden. Op de Noardkade stie it tabaks- en sigarefabryk 'De rookende Moor' fan S.S. Osinga. Op de Súdkade wie it fabryk 'De gouden Arend' fan P. en K.P. Duursma fêstige, stichte yn 1855. By de slûs wie it bedriuwke fan B. Osinga dat letter opgien is yn de firma S.S. Osinga. It fabryk 'De Bijekoer' fan Jan Bieuwes van der Meulen levere sawol tabak as sigaren. It bedriuw fan Fokke Bieuwes van der Meulen is bysûnder om 't it sa lang bestien hat.

It fabryk waard yn oktober 1989 sletten om't der in soad fandalisme wie en der faak ynbrutsen waard. Nei in striid dy't mear as tsien jier duorre, waard it tabaksfabryk dochs fan 'e sloop rêden.
Der waarden meardere plannen makke foar it gebou. Uteinlik waard it foarste part ûnder kantoar en dêrboppe kamen apparteminten. Efter it eardere fabryk waard in rige wenten set.
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje]]** 2008 yn Silverstone op 6 july 2008.
It wie de njoggede race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op it Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 59 omgongen, op it 5,1 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 303,2 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Nico Rosberg starte út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Syp Wynia

**Sybren (Syp) Wynia** (Spannum, 4 febrewaris 1953) is in Nederlânske sjoernalist en kollumnist. Hy is anno 2021 redakteur-útjouwer fan it digitale wykblêd Wynia's Week en it fideokanaal Wynia's Week TV (WWTV) en mei-eigener fan Uitgeverij Blauwburgwal.

## Libben en wurk
Wynia waard berne yn Spannum en groeide op yn Aldegea (Smellingerlân). Yn 'e santiger jierren begûn er syn karriêre as freelancesjoernalist. Dêrneist organisearre er ferskate kulturele eveneminten. Yn de perioade 1980 - 1988 wie Wynia yn tsjinst by it Nieuwsblad van het Noorden, wêrfan't de lêste jierren as sjef keunstredaksje. Fan 1988 oant 1997 wurke er by it Nederlânske deiblêd Het Parool, earst as sjef polityk út De Haach wei. Dêrnei wie er seis jier korrespondint foar Het Parool yn de Belgyske haadstêd Brussel. Fan begjin 2010 oant en mei mids 2011 fersoarge er kollums foar it telefyzjeprogramma Buitenhof en fan de simmer fan 2013 oant ein 2021 wie er fêste gast yn it 'tv-ontbijtprogramma' fan omrop WNL. Fan begjin 2018 oant 2021 wie er rûlearjend 'opinymakker' yn it radioprogramma mei deselde namme op NPO 1.

Fan augustus 1997 oant desimber 2018 wie Wynia redakteur, kommentator en kollumnist fan it Nederlânske opinywykblêd Elsevier. Hy skreau dêr  oer ûnderwerpen út de polityk, de ekonomy en de maatskippij yn it algemien, faak yn in ynternasjonale kontekst. Hy skreau by Elsevier - en ek neitiid - in soad oer ymmigraasje, islam, Europeeske Uny, klimaatbelied en finansjeel en ekonomysk belied.

Op 20 desimber 2018 makke er op syn webside bekend dat er syn eigen bedriuw begjinne soe as publisist, adviseur en sprekker en dat er ûntslach naam hie by Elsevier Weekblad.

## Publikaasjes
Yn 2006 ferskynde it boek *Zoetzuur, zesenzestig columns uit het land van Balkenende en Bos*, in seleksje fan kollums fan de hân fan Wynia. 
Yn april 2014 ferskynde it boek *Vervlogen Visioenen*, in bondeling fan 64 kollums en artikels oer de Europeeske ienwurding dy't Wynia de foargeande 15 jier foar Elsevier skreau. 
Yn oktober 2014 folge *Achter de Dijken - kleine geschiedenis van het moderne Nederland*, in bondeling fan Wynia's essays foar Elsevier. 
Yn 2020 ferskynde *Tegen de onzin, kroniek van de Rutte-jaren* by Utjouwerij Blauwburgwal. 
Yn novimber 2020 ferskynde *Het Beste uit Wynia's Week 2020*, in kar út artikels fan Wynia en fan oare skriuwers foar it online magazine Wynia's Week.
Yn novimber 2021 ferskynde *Het Beste uit Wynia's Week 2021*, in kar út artikels fan Wynia en fan oare skriuwers foar it online magazine Wynia's Week.
Yn maaie 2022 ferskynde *De Linkse Kerk. Hoe calvinistisch Nederland steeds dezelfde afslag neemt* by Utjouwerij Blauwburgwal, ISBN 9789461853226). Redaksje, mei Henk-Jan Prosman.
Yn febrewaris 2023 ferskynde: *70. Actieve herinneringen aan een gaaf gidsland. 70 hoofdstukken over de woelige jaren twintig van de 21ste eeuw in Nederland Rutteland* (foar in part autobiografysk). (Utjouwerij Blauwburgwal, ISBN 9789461853295).

## Keppeling om utens
* Webstee Syp Wynia
Nelson Piquet (1985)

**Nelson Angelo Tamsma Piquet Souto Maior** (neamd **Nelson Piquet**) (Heidelberch, 25 juny 1985) is in earder  Brazyljaansk Formule 1-koereur.  Yn 2008 en 2009 kaam Piquet út yn de Formule 1. Piquet makke syn Formule 1-debút foar it team fan Renault by de Grutte Priis fan Austraalje. Piquet stie yn syn Formule 1 kariêre ien kear op it poadium dit wie by de Grutte Priis fan Dútslân. Nelson Piquet is in soan fan trijefâldich Formule 1 Wrâldkampioen Nelson Piquet. 

### Oersjoch Formule 1-karriêre
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije]]** 2008 yn Mogyoród op 3 augustus 2008.
It wie de alfde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Sébastien Bourdais waard fiif plakken weromsetten by de start fanwegen it hinderjen fan Nick Heidfeld

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Timo Glock

**Timo Glock**  (Lindenfels, 18 maart 1982) is in earder  Dútsk Formule 1-koereur. Glock makke yn 2004 syn Formule 1-debút foar it team fan Jordan by de Grutte Priis fan Kanada. Glock stie yn syn Formule 1 kariêre trije kear op it poadium.

### Oersjoch Formule 1-karriêre
Organeum

It **Organeum** yn it Eastfryske Weener is in kultureel en edukatyf sintrum mei in museum ornearre foar toetsynstruminten.

## Beskriuwing

It bysûndere gebou fan it Organeum waard yn 1870-1873 troch arsjitekt Stüve ûntwurpen en troch Jan Hesse boud. It gebou is in filla boud yn in griemmank fan stilen mei eklektisistyske eleminten fan Ingelske neogotyk, Nederlânske stedhuzen en atriums út de âldheid. De filla stiet yn it âlde stedssintrum fan Weener, dy't lange tiid as in wente tsjinne, en stiet deunby de Joaristsjerke, dêr't it ferneamde Arp-Schnitger-Oargel fan 1710 yn stiet. De stêd Weener, dy't de eigener fan it gebou is, liet it gebou yn de 1990-er jierren restaurearje. Yn 2012/13 waard it gebou fan de bûten- en binnenkant renovearre, sa as bygelyks de rekonstruksje fan in balkon en in wintertún.

It organeum waard yn 1997 troch Harald Vogel stifte en tsjinnet foar it ûntwikkeljen, ûndersyk en befoarderjen fan de Noardwestdútske oargellânskip. It Organeum is part fan it Eastfryske kultuerlânskip dy't mei it Oargellânskip East-Fryslân ien fan de rykste oargellânskippen yn de wrâld is, mei mear as 100 ynstruminten út sân iuwen. Yn it Organeum binne 21 ynstruminten.

It Organeum wie earst in ynrjochting fan it Ostfriesische Landschaft, mar is sûnt 2006 in ynstitút fan de Eastfryslânstifting fan it Ostfriesische landschaft, de Joaristsjerke en fan de stêd Weener. Fierder wurdt it oargelsintrum stipe troch de *Förderkreis Organeum in Weener e.V.*

Yn de mande mei de Noarddútske Oargelakademy wurde der yn it Organeum konserten holden, sa as bygelyks de jierlikse *Musikalischer Sommer in Ostfriesland*. It Organeum kin besocht wurde en men kin de ek ynstruminten spylje. 

## Kolleksje (kar-út)
* Klavesimbel boud troch Christian Zell út 1741
* Buro-oargel boud troch Frans Casper Snitger & Heinrich Hermann Freytag út 1796
* Traapoargel boud troch firma Schiedmayer út ein 19e iuw
* Fleugel boud troch Broadwood & Sons fan om 1888 hinne

## Galery

Ofbyld:Zell Cembalo.jpg| Klavesimbel boud troch Christian Zell
Ofbyld:Organeum Bureau-Orgel 2.jpg| Buro-oargel boud troch Snitger & Freytag
Ofbyld:Organeum Harmonium2.jpg| traapoargel boud troch firma Schiedmayer
Ofbyld:Organeum Flügel.jpg| Fleugel boud troch Broadwood & Sons


## Keppeling om utens
* Organeum op de webstee fan it Ostfriesische Landschaft

## Literatuer
* Winfried Dahlke, Günter G. A. Marklein: *Organeum. Orgelakademie Ostfriesland*. Isensee, Aldenburch 2016, ISBN 978-3-7308-1320-1.
Solomon Kane

*Solomon Kane (personaazje), in aventoersman út 'e Elizabetaanske Tiid út it wurk fan Robert E. Howard
**Solomon Kane*, in alternative titel foar *[[Red Shadows (koart ferhaal)|Red Shadows]]*, it earste koarte ferhaal fan Howard oer Solomon Kane, publisearre yn augustus 1928
*''Solomon Kane'' (stripsearje), in stripsearje oer it personaazje fan Howard, dy't yn 'e 1970-er en 1980-er jierren publisearre waard troch Marvel Comics en fan 2008 ôf op 'e nij troch Dark Horse Comics
*''Solomon Kane'' (film), in Britsk-Frânsk-Tsjechyske film út 2009 oer dat personaazje
Krite Weener

De **Krite Weener** (Dútsk: *Kreis Weener*) wie fan 1885 oant 1932 in lânkring yn de Prusyske provinsje Hannover.

## Geografy
De krite omfieme it gebiet fan it Eastfryske part fan it Reiderlân. Parallel westlik fan de Iems rint de Fryske Strjitte, in midsiuwske hannelswei fan Emden nei Múnster.

Yn it noarden grinzge de krite oan de doetiidske lânkring Emden, yn it easten oan de krite Lier, yn it suden oan de krite Aschendorf en yn it westen oan it Keninkryk fan de Nederlannen.

It gebiet fan de krite beslacht it gebiet fan de hjoeddeistige gemeenten Bunde, Jemgum, Weener en it doarp Bingum, dy't hjoed-de-dei ûnder de stêd Lier falt. 

## Skiednis
Yn 1867 waard it Keninkryk Hannover troch Prusen anneksearre en ta de provinsje Hannover omfoarme. Yn it ramt fan de bestjoerlike weryndieling foar de provinsje waard op 1 april 1885 t úit âlde Hannoverske Amt Weener wei de Krite Weener foarme. It haadplak wie de stêd Weener. De krite waard by de Regierungsbezirk Auwerk yndield. 

Yn 1932 waard troch in oardering fan it Prusyske Ministearje fan Bûtenlânske Saken de krite Weener opheft en gearfoege by de krite Lier.

## Untwikkeling ynwennertal

## Gemeenten
De gemeenten fan de Krite Weener mei de ynwennertallen fam 1.&nbsp;desimber 1910 en fan 16.&nbsp;juny 1925:

## Bestjoerders
* 1885–1888 Matthias Knaus
* 1888–1893 Lümko Iderhoff
* 1893–1904 Adolf Kriege
* 1904–1909 Karl Gosling
* 1909–1927 Erich Bachmann
* 1927–1927 Hans Freiherr von Oldershausen (kommissarisch)
* 1927–1927 Emil Wehriede (kommissarisch)
* 1928–1932 Benno Eide Siebs
Tsjerke fan Jheringsfehn

De **Tsjerke fan Jheringsfehn** of de **Jehannestsjerke** is in protestantsk-lutherske tsjerke yn Jheringsfehn yn 'e Eastfryske gemeente Moormerland. De tsjerke waard op 21 maart 1864 plechtich yn gebrûk nommen.

## Skiednis
Boekzetelerfehn en Jheringsfehn binne relatyf jonge plakken en ûnstiene yn 1647 resp. 1660. Tegearre mei it plakje Jheringsbeek fregen de doarpen op 13 maart 1826 tastimming foar de bou fan in eigen tsjerke. Yn dy tiid hearden de plakken tsjerklik by Hatshausen en Timmel. It duorre lykwols noch fjirtich jier ear't útein set wurde koe mei de bou fan in ienfâldich tsjerkegebou mei in ynsnuorre apsis. De tsjerke stiet op 'e grins fan Jheringsfehn en Boekzetelerfehn en waard op 21 maart 1864 feestlik ynwijd. 

De Jehannestsjerke is in neoromaansk gebou mei grutte rûnbôgige finsters, lisenen en in rûnbôgenfries. De súdlike tagong fan de tsjerke is ornearre foar de ynwenners fan Jheringsfehn en hat in lyts foarportaal. De tagong foar de gemeenteleden fan Boekzetelerfehn is troch de westlike toer.

## Ynterieur

It ynterieur fan 'e tsjerke wurdt oerkape troch in blau balkeplafond. Banken, alter, preekstoel en oargel datearje allegear út de boutiid. De kroanluchters yn 'e tsjerke binne troch gemeenteleden skonken. Ta oantinken fan it 50-jierrich jubileum fan 'e tsjerke krige de tsjerke yn maart 1914 in brânskildere raam fan Jezus, dy't de sinkende Petrus de hân rikt. It raam is yn 'e midden fan 'e noardlike muorre ynbrocht.

Yn 'e likernôch 31 meter hege klokketoer hingje twa klokken, dy't yn 1928 de earder yn 'e Earste Wrâldkriich omraande klokken ferfongen.

## Oargel
It oargel is fan Gerd Sieben Janssen en hie ynearsten 8 registers. Alfred Führer ferboude en fergrutte it oargel yn 1961 en 1991, sadat it ynstrumint no 15 registers op twa manualen hat. De oargelkas en in pear registers binne noch oarspronklik.
Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa]]** 2008 yn Falinsia op 24 augustus 2008.
It wie de tolvde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op de Sirkwy fan Falinsia hâlden. De race waard hâlden oer 57 omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,8 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Adrian Sutil en Rubens Barrichello  starten út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Arie Ribbens

**Arie Ribbens** (Eindhoven, 22 jannewaris 1937 – Emmeloard, 3 desimber 2021) wie in Nederlânske sjonger. Ribbens wenne jierrenlang yn Beetstersweach.

## Libben en wurk
Ribbens is hikke en tein yn Eindhoven. Nei de middelbere skoalle spile er yn ferskate bantsjes. Dêrnei waard er slachwurker yn ferskate regionale orkesten. Op it lêst waard er lieder by it kwartet fan Arie Ribbens.

Ribbens syn repertoire bestie benammen út feest- en karnavalsmuzyk en omfettet ûnder mear de nûmers *Brabantse nachten zijn lang*, *Polonaise Hollandaise*, *Akketdoe*, *Polonaise achteruit*, *Ik ben verliefd op Hanja Maij-Weggen* en *Reggae te gek he*. *Polonaise Hollandaise* is in min ofte mear Nederlânske oersetting, mar mei in eigen Nederlânske tekst, fan it nûmer *Polonaise Blankenese* fan de Dútsk-Poalske sjonger Gottlieb Wendehals. 

Ribbens spile in gastrol yn de film *Filmpje!* fan Paul de Leeuw. De lêste jierren skoarde er gjin grutte hits mear, mar yn it schnabbelsirkwy wie Ribbens oant febrewaris 2015 noch wol aktyf. Sûnt novimber 2008 trede hy tegearre mei Maggie MacNeal op as it duo Mouth & MacNeal. Hy ferfong de oarspronklike *Mouth* Willem Duyn, dy't yn 2004 ferstoar.

Ribbens brocht yn 2011 in nije single út: *Met jou word ik honderd*. Yn maaie 2013 lansearre Ribbens, yn de âlden fan 76 jier, yn de Feriene Steaten syn cd *Een Nieuwe Weg per raket*. 

Yn febrewaris 2015 makke Ribbens bekend dat er ophâlden wie mei sjongen fanwege skansearre stimbannen. Ribbens krige yn 2009 foar de earste kear longkanker. De sykte kaam dêrnei in oantal kearen werom en yn 2019 die bliken dat der gjin genêzing mear mooglik wie. Dêrneist hie er swierrichheden mei de nieren, in stikkene heup en faskulêre demintens. Hy ferstoar yn de âldens fan 84 jier. De direkte deadsoarsaak wie COVID-19.

## Diskografy (ûnfolslein)
### Albums
* 1973: *100 Jaar Arie Ribbens*
* 1995: *15 Jaar feest*
* 2001: *15 Jaar*
* 2001: *Feest met Arie Ribbens*
* 2002: *Het beste van Arie Ribbens*
* 2002: *Hollands goud*
* 2013: *Een nieuwe weg*

### Singles
* 1969: *Bloemen aan de muur*
* 1969: *Laat nu de kat maar komen/Oy, Oy, Oy (Wat staat ie je mooi)*
* 1973: *Mijn kleine Nathalie/Kwekkerde Kwek Kwek*
* 1980: *Brabantse nachten zijn lang*
* 1982: *Polonaise Hollandaise*
* 1989: *Liefde is leven* (mei Nathalie)
* 1997: *Laat je ketsjien, ketsjien*
* 1997: *Maria van de pizzeria*
* 1998: *De ouderwetse boerenblaaskapel*
* 2000: *Olie, olie, lekker in de olie*
Iemstunnel

De **Iemstunnel** (Dútsk: *Emstunnel*) is in 945 meter lange, út twa buizen besteande tunnel tusken de stêd Lier en Jemgum yn East-Fryslân ûnder de rivier de Iems troch yn de Dútske A31 fan Emden oer Lier nei Bottrop.

## Skiednis
Doel fan de bou fan de tunnel wie it ferbetterjen fan de ferkearsynfrastruktuer yn Eastfryslân en syn ekonomyske mulpunten Emden en Lier mei in bettere ferbining mei it Ruhrgebiet. Tagelyk waard de east-west ferbining fan de Nederlânske A7 fan Grins ôf oer de A28 nei Aldenburch en Bremen ferbettere.

De Iemstunnel waard fan 1984 oant 1989 boud en op 6 oktober 1989 waard er oplevere. 

## Nijsgjirrich
Nei de Elbetunnel yn Hamburch wie de Iemstunnel de twadde tunnel yn it Noarddútske riviermûningsgebiet dy't oanlein waard. Brêgen wiene foar hege skippen net gaadlik. Yn it gefal fan de Iemstunnel soene de plesierskippen fan de Meyer Werft yn Papenburch te grut west hawwe.

## Keppeling om utens

* Straßenbauamt Oldenburg oer de Iemstunnel
Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje]]** 2008 yn Stavelot op 7 septimber 2008.
It wie de tretjinde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op it Sirkwy fan Spa-Francorchamps hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Lewis Hamilton kaam as winner oer de finish, mar krige in straf fan 25 sekonden fanwegen it ôfsnijen fan in bocht, wêrtroch 't er as tredde klassearre waard.
* Timo Glock krige in straf fan 25 sekonden fanwegen it ynheljen ûnder in giele flagge-situaasje

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje]]** 2008 yn Monza op 14 septimber 2008.
It wie de fjirtjinde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op it Sirkwy fan Monza hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,7 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Sebastian Vettel wûn foar it earst in Grutte Priis.
* Kazuki Nakajima, Jenson Button en Sébastien Bourdais starten út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Geert Bisschop

**Geert Bisschop** (Steenwijkerwold, 7 septimber 1908 - Schoonebeek,  29 july 1943) wie in Nederlânske boargemaster yn de Twadde Wrâldoarloch foar de NSB.

## Libben en wurk
Geert Bisschop wurke foar de Twadde Wrâldoarloch op de sekretary fan gemeente Oosterhesselen. Omdat er dêr gjin takomstperspektiven hie, waard er lid fan de NSB. Op 10 novimber 1941 waard er boargemaster fan Schoonebeek, as ferfanger fan Hans van Ek, dêr't er trochgie mei it fanatyk jacht meitsjen op ûnderdûkers. Dit wie (nei alle gedachten) foar it ferset dêre oanlieding om in oanslach op him te dwaan. Dat barde op 29 july 1943 yn de boargemasterskeamer yn it gemeentehûs. Bisschop waard om it libben brocht mei pistoalskotten, wêrby't ek amtner en ek NSB'er Roelof Jan Oostindiën omkaam. De tafallich passearjend amtner Pieter de Boer ferstoar troch in ferdwaalde kûgel.

De dieders waarden net pakt, wol waard fjildwachter Johannes Kippers arrestearre. De Dútsers hiene sterke fermoedens dat Kippers belutsen wie by de oanslach, omdat er yn de direkte buert wie en de oanslach net behindere hat.

Bisschop wie troud en hie ien soan.
Bunderneuland

**Bunderneuland** (Bundernijlân) is in streekdoarp en polder yn de gemeente Bunde yn it Eastfryske Reiderlân. It plak hat likernôch 120 ynwenners

It streekdoarp ûntstie op de tige fruchtbere seeklaai, dy't mei 0,2 oant 0,3 meter boppe seenivo leit. De polder wurdt ûntwettere troch it Wymeerer Sieltief en it Bunderneulandtief dy't yn noardlike rjochting yn de Doalert streame.

## Skiednis
Bewizen foar de ierste bewenning yn it gebiet yn it Mesolitikum binne fûn by it oanlizzen fan de A280 ûnder de klaai- en feanlagen. Koaitskûlen en fjoerstienmessen waarden fûn. Troch it ynbrekken fan de Doalert yn de lette midsiuwen waard it oarspronklike fean fan it gebiet ûnbewenber. Dat feroare doe't, lykwols tsjin it sin fan de bewenners fan omlizzende doarpen, privee-ûndernimmers út it Westerlauwerske Fryslân yn 1605 de oanset joegen ta it oanlizzen fan in dyk fan Bunde nei Nijeskâns om it oanslike lân te bedykjen. It gebiet waard bekend as *Bunder Newelandt*, it Nijlân fan Bunde. Dy ûndernimmers leine 15 pleatsen oan dy't se dêrnei ferpachten. 

## Nijsgjirrich

Nei Bunderneuland is it fersoargingsplak *Bunderneuland* ferneamd. De ôfrit dêrfan komt fan de Nederlânske A7, mar leit op Dútsk grûngebiet. It wie eartiids it plak fan de dûane oan de grinsoergong. It fersoargingsplak kin allinnich berikt wurde troch ferkear yn eastlike rjochting. 

## Keppeling om utens
* Beskriuwig fan Bunderneuland yn it histoaryske doarpsdatabank fan it Ostfriesische Landschaft
Bundesautobahn 280

De **Bundesautobahn 280** (BAB 280) is in 5 km lange autodyk yn it noardwesten fan Dútslân. De dyk rint fan de Nederlânske grins by Bad Nijeskâns, dêr't er as de A7 fierder giet, nei de *[[Dreieck Bunde]]* dêr't er mei de A31 ferbynt, mei ferbining mei Emden en Oberhausen. De A280 is part fan de E22.

## Nijsgjirrich
De ôfritten hawwe gjin nûmers.

De A280 wie oarspronklik in part fan de A28. It stik fan de A31 tusken *Dreieck Bunde* en *[[Dreieck Leer]]* wie in "dûbeldyk" A23/A31. Mei it ynfieren fan ôfritnûmers yn de 1990-er jierren waard de dûbelnûmering ôfskaft en it stikje A28 fan de *Dreieck Bunde* nei de nederlânske grins waard A280.

Yn eastlike rydrjochting rint de Rykswei 7 nei syn lêste ôfrit Bad Nijeskâns lyk by de grins del. It Nederlânske grûngebiet grinzget op dat stikje oan de súdrâne fan de dyk, oant de ôfrit nei fersoargingsplak Bunderneuland, dat op Dútsk grûngebiet leit en dêrt dus de grinsoergong is. It fersoargingsplak wie it eardere plak fan de dûane. Nijsgjirrich is dat it benzinestasjon op it fersoargingsplak de Dútske prizen hat, wylst de tarit dêrfan noch op Nederlânsk grûngebiet leit.

## Keppelings om utens

* Beskriuwing A280 op de Autobahnatlas
Dreieck Bunde

It ***Dreieck Bunde*** (folút: ***Autobahndreieck Bunde***, koart: ***AB Bunde***) is in ferkearsknooppunt yn it súdwesten fan East-Fryslân dy't de Bundesautobahn 31 fan Emden nei Oberhausen mei de Bundesautobahn 280 fan Bunde nei de Nederlânske grins by Bad Nijeskâns ferbynt. De A280 wurdt oer de grins de Rykswei 7 rjochting Grins.

## Lizzing
It knooppunt leit yn de gemeenten Bunde en Weener yn de lânkring Lier. Tichteby lizzende doarpen binne Tichelwarf, Holthusen en Möhlenwarf op it gebiet fan Weener, en de haadkearn Bunde op it gebiet fan de gemeente Bunde. It knooppunt leit 15 km súdwestlik fan Lier, 55 km noardlik fan Meppen en likernôch 50 km eastlik fan Grins.

It knooppunt waard boud yn de foarm fan in trompetknooppunt.

## Rydstripen
De gongwegen by it knooppunt hawwe 2×2 rydstripen, wylst de ferbiningsbôgen op it knooppunt ien rydstripe befetsje.

## Ferkearsyntinsiteit
It knooppunt wurdt deistich troch likernôch 25.000&nbsp;reauwen brûkt.
Dreieck Leer

It ***Dreieck Leer***, (folút: ***Autobahndreieck Leer***, koart: ***AB Leer***) is in ferkearsknooppunt by de Eastfryske stêd Lier (Dútsk: *Leer*) dy't de Bundesautobahn 31 (Emden - Oberhausen) mei de Bundesautobahn 28 (Lier - Aldenburch - Bremen) ferbynt. 

## Lizzing
It knooppunt leit yn de lânkring Lier tichteby de gemeenten Moormerland en Brinkum. De stedsdielen fan Lier dy't tichteby it knooppunt lizze, binne Siebenbergen, Eisinghausen en Logaerfeld.

It knooppunt leit likernôch 20 km súdeastlik fan Emden, 65 km noardlik fan Meppen en 50 km westlik fan Aldenburch. Justjes westlik fan it knooppunt rint de A31 troch de 945 meter lange Iemstunnel.

## Foarm
De diken nei it knooppunt ta besteane út 2×2 rydstripen, wylst de ferbiningsbôgen op it knooppunt út ien rydstripe bestean. It knooppunt waard yn de foarm fan in omkeard trompetknooppunt oanlein.

## Ferkearsyntinsiteit
It knooppunt wurdt deistich troch likernôch 38.000&nbsp;reauwen brûkt.
Tsjerke fan Gandersum

De **Tsjerke fan Gandersum** (*Gandersumer Kirche*) is in protestantsk-grifformearde tsjerke yn it Eastfryske Gandersum yn 'e gemeente Moormerland (Nedersaksen). De tsjerke waard yn 'e 14e iuw boud.

## Skiednis
De tsjerke waard yn 'e 14e iuw as in romaanske sealtsjerke op 'e terp fan Gandersum boud. Yn dy tiid hearde de tsjerke by it bisdom Münster. Nei alle gedachten ferfong de stiennen tsjerke in houten foargonger. Oarspronklik hie de tsjerke in eastlike apsis, dy't yn it lêste fearn fan 'e 18e iuw ôfbrutsen waard. De lompe klokketoer waard oan it wêst fan 'e tsjerke oanboud en is leger as it tsjerkegebou. Yn 1552 waard de reformaasje ynfierd en sûnt naam de gemeente de grifformearde lear oan.

By de 18e- en 19e-iuwske renovaasjes gyngen dielen fan it ynterieur ferlern, lykas it klankboerd en de brânskildere ramen. Nei't de tsjerke al foar de Twadde Wrâldkriich lêst fan lekkaazjes krige en sletten wurde moast, stoarte op 22 febrewaris 1945 it hiele tek yn. Nei de skea troch in foltreffer yn 'e lêste dagen fan de kriich bleau de tsjerke in skoft as ruïne stean. Sûnt 1958 waard útein set mei de werbou fan 'e tsjerke, dy't yn 1962 foltôge waard. Yn 'e jierren 1994-1995 waarden de bûtenmuorren op 'e nij foege. 

De gemeente dielt de dûmny mei Tergast.      

## Oargel
It hjoeddeiske oargel is in earder hûsoargel dat mei help fan âldere dielen yn 'e 18e iuw boud waard. By it sluten fan 'e tsjerke yn 1938 ferhûze it oargel nei Emden, dêr't it yn 'e Switserske tsjerke opsteld waard. Doe't dêr yn 1962 in nij oargel boud waard, ferhûze it âlde hûsoargel werom nei Gandersum.

Oargelmakkerij Winold van der Putten en Berend Veger út Wynskoat restaurearre it oargel yn 1990-1991. It ynstrumint waard doe safolle mooglik yn 'e oarspronklike steat werom brocht. It suver mechanyske ynstrumint hat fiif registers op ien manuaal. 

## Klokken
De Marijeklok út 1458 is tsjintwurdich te finen yn it Eastfrysk Museum yn Emden, wylst in klok út 1582 yn 1912 omraand waard, doe't de gemeente in yn 1774 getten klok út de Nikolaastsjerke fan Borssum krige. Dy klok waard yn it ramt fan in restauraasje fan 'e Borssumer tsjerke yn 2000 weromjûn. Om dy klok te ferfangen liet de gemeente noch yn itselde jier in nije klok jitte.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel op 'e side fan Van der Putten
Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer]]** 2008 yn Singapoer op 28 septimber 2008.
It wie de fyftjinde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op de Marina Bay sirkwy hâlden. De race waard hâlden oer 61 omgongen, op it 5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309 kilometer. It wie de earste GP fan Singapoer.  

## Kwalifikaasje
*Nick Heidfeld waard trije plakken tebekset by de start fanwegen hinderjen fan Rubens Barrichello.

## Utslach Grutte Priis
* Giancarlo Fisichella starte út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Crashgate

**Crashgate** is de kontroverse oer de crash fan Renault F1 koereur Nelson Piquet, in sportyf skandaal dat feroarsake waard doe't Nelson Piquet mei opsetsin crashte by de Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2008, om in sportyf foardiel te jaan oan Renault-teamgenoat, Fernando Alonso.

Op 28 septimber 2008, yn de 14e omgong fan de Grutte Priis yn Singapoer, crashte de Renault R28, bestjoerd troch Nelson Piquet, yn bocht 17 tsjin de muorre fan it sirkwy, wêrtroch 't in safety car nedich wie. De oare Renault-koereur, Fernando Alonso, hie earder in betide pitstop makke en promovearre waard ta de lieder yn de race wylst oare auto's ûnder safety car-omstannichheden de pits yn giene. Alonso wûn dêrnei de race nei 't er as 15e begûn wie. Piquet beskreau syn crash destiids as in simpele flater.

Nei 't er troch it Renault-team ûntslein wie nei de Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2009, bewearde Nelson Piquet dat er troch it team frege wie om mei opsetsin te crashen om de racesituaasje foar Alonso te ferbetterjen, wat late ta in ûndersyk nei Renault foar wedstriid manupylaasje troch de Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), it bestjoersorgaan fan de Formule 1. Nei it ûndersyk waard Renault op 4 septimber beskuldige fan gearspanning en soe op 21 septimber 2009 de oanklacht beäntwurdzje.

Op 16 septimber ferklearre Renault dat se de oanklacht net tsjinsprekke soene, en kundige oan dat de direkteur fan it team, Flavio Briatore, en de technysk direkteur, Pat Symonds, it team ferlitten hiene.

Op 21 septimber 2009 waard bekend dat it Renault-team in diskwalifikaasje út de Formule 1 krigen hie. De diskwalifikaasje waard foar twa jier útsteld yn ôfwachting fan fierdere fergelykbere oertrêdingen. Flavio Briatore waard foar it libben ferballe út alle Formule 1 - eveneminten en FIA-organisearre eveneminten, wylst Pat Symonds in skarsing fan fiif jier krige. Har ferbod waard dêrnei ferneatige troch in Frânske rjochtbank, hoewol 't se beiden oerienkamen om yn in bepaalde tiid net te wurkjen yn troch de Formule 1 of troch de FIA organisearre eveneminten as ûnderdiel fan in lettere skikking dy 't berikt waard mei it bestjoersorgaan.
Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Japan]]** 2008 yn Oyama op 12 oktober 2008.
It wie de sechstjinde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op de Fuji Speedway hâlden. De race waard hâlden oer 67 omgongen, op it 4,6 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer. It wie de lêste Grutte Priis fan Japan op it sirkwy fan Fuji.

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Sébastien Bourdais krige in straf fan 25 sekonden fanwegen foar in botsing mei Felipe Massa.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Sina]]** 2008 yn Shanghai op 19 oktober 2008.
It wie de santjinde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op it Sirkwy fan Shanghai hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Mark Webber waard tsien plakken weromset by de start fanwegen in motorwiksel.
* Nick Heidfeld waard trije plakken weromset by de start fanwegen hinderjen fan David Coulthard.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2008

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje]]** 2008 yn São Paulo op 2 novimber 2008.
It wie de achtjinde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op Interlagos hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,9 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan David Coulthard
* Felipe Massa tocht efkes dat er wrâldkampioen wurden wie, mar Lewis Hamilton kaam as fyfde oer de finish wertroch Hamilton mei ien punt ferskil mei Massa it wrâldkampioenskip feilich stelde.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Jetze Rodenhuis

**Jetze Rodenhuis** (Harns, 11 jannewaris 1788 - dêre, 16 desimber 1847) wie boargemaster fan Harns fan 1833 oant syn dea yn 1847.

By it jirpelopskuor yn Harns hie de boargemaster him ferstoppe yn syn kast, wylst in lulke massa syn hûs plondere. De dei foar syn dea waarden op it skavot fan Harns, tsjinoer it stedhûs, inkelde beskuldigen fan it opskuor yn Harns eksekutearre. It ferhaal giet dat er sa fan it sintrum wie doe't er dat seach, dat er dêrtroch in beroerte krige en ferstoar.
Formule 1 yn 2009

It Formule 1-seizoen 2009 wie it 63ste Formule 1-seizoen. De "Formule 1", offisjieel it "FIA Formula One World Championship", is de heechste klasse yn de autosport, sa is bepaald troch de *[[Fédération Internationale de l'Automobile]]* (FIA).

Lewis Hamilton wie by de start fan it seizoen de ferdigenjend wrâldkampioen by de koereurs, Ferrari is de regearjend wrâldkampioen by de konstrukteurs.

## Kalinder

## Utslaggen

## Klasseminten
### Klassemint by de koereurs

De top 8 klassearre auto's, krije punten,

**Opmerkingen**:

† — Koereur hat de finish net helle yn de GP, mar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klasearre notearre stiet.
‡  – Heale punten waarden takend ûnder de GP fan Maleizje om ’t minder as 75% fan de plande ôfstân ôflein waard fanwegen fûle rein.

### Klassemint by de konstrukteurs

De top 8 klassearre auto's krije punten:

**Opmerkingen**:

† — Koereur hat de finish net helle yn de GP, mar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klasearre notearre stiet.
‡  – Heale punten waarden takend ûnder de GP fan Maleizje om ’t minder as 75% fan de plande ôfstân ôflein waard fanwegen fûle rein.