open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karmozyntangare

De **karmozyntangare** (*Ramphocelus dimidiatus*) is in sjongfûgel út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it skaai holsnaffeltangaren *(Ramphocelus)*, wêrfan't de mantsjes in wyteftich oant blaugriis plak op 'e ûndersnaffel ha (by wyfkes is dat folle minder).

## Beskriuwing
It mantsje fan 'e karmozyntangare is foar it grutste part in fluwielreade fûgel. De fûgel hat in karmynreade kleur op 'e flanken en it boppeste diel fan 'e stút en in donkerder, fluwielreade kop. De snaffel is sulvergriis. De wjukken en sturt binne swart. It wyfke is doffer readbrún. 

## Fersprieding
De fûgelsoarte is ferdield yn fiif ûndersoarten mei de folgjende geografyske fersprieding:

* *Ramphocelus dimidiatus isthmicus* – tropysk West- en Sintraal-Panama (eastlik oant Río Chepo)
* *Ramphocelus dimidiatus arestus* – Coiba (Panama)
* *Ramphocelus dimidiatus limatus* – Peareleilannen (Panama)
* *Ramphocelus dimidiatus dimidiatus* – meast eastlike diel fan Panama (Darién) oant Noard-Kolombia en West-Fenezuëla
* *Ramphocelus dimidiatus molochinus* – Noard-Kolombia (övre Magdalena)

Yn 'e regel is de ûndersoarte *isthmicus* de nominaatfoarm. 

De karmozyntangare libbet yn leechlân en útrinners fan heuvels oant in hichte fan 1.300 m. Meastentiids wurde se yn lytse groepen waarnommen yn strewellen, iepen gebiet en jong bosk. 

## Status
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is. De IUCN beskôget de soarte dêrom as net bedrige (LC, 2021). De hiele populaasje wurdt op likernôch in heal oant fiif miljoen fûgels rûsd.
Korresân

**Korresân** (of **Corresant** en **Cornsand**) wie in Waadeilân dat oant it ein fan de Midsiuwen bestien hawwe soe. Lykas oare lytse eilannen is it ein 17e iuw of begjin 18e iuw troch grutte stoarmen definityf oerspield. Guon fermoedzje lykwols dat it eilân Corresant tegearre mei de waadeilannen Heffesant en Bosch ta it nije eilân Bosch fersmolten is. Oare boarnen neame Cornsand as in doarp dat op it eilân Bosch lei. Nei alle gedachten lei it eilân tusken Skiermûntseach en Rottumereach.

Behalve dat dizze eilannen op kaarten út de 16e en 17e iuw fermeld steane, is der noch mar in bytsje oer dizze eilannen witten.
Readstúttangare

De **readstúttangare** (*Ramphocelus passerinii*) is in sjongfûgel út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it skaai holsnaffeltangaren *(Ramphocelus)*.

## Beskriuwing
De fûgel wurdt likernôch 16 sm lang en weaget trochstrings 31 gram. Mantsjes binne fluwielswart mei in skarlakenreade boppestút en ha in sulverkleurige snaffel en in donkerread each. It wyfkes sjocht der hiel oars út en hat oliifkleurige boppedielen, brúngrize wjukken en in okerkleurige búk mei in grize kop en in blauwite snaffel. 

## Verspreiding en leefgebied
Dizze soarte komt yn Sintraal-Amearika fan Meksiko oant it westen fan Panama foar. Der wurde twa ûndersoarten ûnderskieden: 

* *Ramphocelus passerinii passerinii*: Meksiko (súdeastlik Veracruz en noardeastlik Oaxaca) oant West-Panama.
* *Ramphocelus passerinii costaricensis*: it súdlike part fan Kosta Rika (Puntarenas) en West-Panama.

De *Ramphocelus passerinii costaricensis* wie earder in aparte soarte, mar út in yn 2017 publisearre ûndersyk die bliken dat de fûgel in ûndersoarte is fan 'e readstúttangare.

De soarte komt yn healiepen tropysk bosk foar, by boskrânen, yn plantaazjes, jong bosk en tunen oant in hichte fan 1700 m.

## Hâlden en dragen
Se wurde faak yn pearkes of lytse groepkes waarnommen en meitsje in soad leven. Se ite lytse fruchten, ynsekten en spinnen. It nêst wurdt oant 6 m heech boud yn in beam. In lechsel bestiet út twa aaien.

## Status
De readstúttangaren ha in grut ferspriedingsgebiet. Oannommen wurdt dat de oantallen tanimme. De IUCN beöardielet de soarte dêrfandinne as net bedrige (LC). De populaasje wurdt op in heal oant fiif miljoen folwoeksen fûgels rûsd (2022).
Filippus en Nikolaastsjerke (Veliki Novgorod)

De **Tsjerke fan 'e Apostels Filippus en Nikolaas** (Russysk: Це́рковь апо́стола Фили́ппа и Никола́я Чудотво́рца) is in dûbeltsjerke yn Veliki Novgorod, Ruslân.

It kompleks bestiet út de Filippustsjerke en de noardlik dêroan grinzgjende Nikolaastsjerke. Se ha in mienskiplike klokketoer.

## Skiednis
Foar 1194 moat op it plak al in houten tsjerke stien ha. Yn 1383 waard op it plak in stiennen Filippustsjerke boud mei oan 'e noardlike kant in lytse kapel. 

Yn 1527 waarden dêr twa nije tsjerken mei twa ferdjippingen boud, dy't troch twa ferskillende parochy's brûkt waarden: ien fan 'e Novgoroder bojaren en de oare fan 'e omwenjende befolking. Yn 1608 waarden de twa parochy's gearfoege. De Nikolaastsjerke waard yn 'e jierren 1659-1660 mei in tredde ferdjipping ferhege, mar yn 'e 18e iuw werombrocht nei twa ferdjippingen en degradearre ta in kapel. Yn 1898 folge de ôfbraak fan 'e Nikolaastsjerke.

Nei 1945 wie de Filippustsjerke in pear desinnia lang de iennige iepen tsjerke fan Novgorod. Yn 'e jierren 1960 en 1970 waard der bauhistoarysk en argeologysk ûndersyk op it terrein útfierd. Tusken 1977 en 1978 folge nei jierrenlang krewearjen lang om let de rekonstruksje fan 'e Nikolaastsjerke yn histoaryske styl. 

Hjoed-de-dei wurde de tsjerken brûkt troch de Russysk-Otterdokse Tsjerke.
Swartbúktangare

De **Swartbúktangare** (*Ramphocelus melanogaster*) is in sjongfûgel út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it skaai holsnaffeltangaren *(Ramphocelus)*, wêrfan't de mantsjes in wyteftich oant blaugriis plak op 'e ûndersnaffel ha (by wyfkes is dat folle minder). 

## Beskriuwing
De fûgel liket in soad op 'e sulverbektangare, mar ferfangt dy soarte yn 'e rivierdellings yn útrinners fan 'e eastlike Andes. Mantsjes ûnderskiede har troch de felreade flanken en stút. Wyfkes fan beide soarten binne hast allyk, al is it read fan 'e swartbúktangare meast feller en de kiel donkerder.

## Fersprieding
De soarte is endemysk yn Perû en bestiet út twa ûndersoarten:

* *Ramphocelus melanogaster melanogaster*: it noardlike diel fan Sintraal-Perû.
* *Ramphocelus melanogaster transitus*: it eastlike diel fan Sintraal-Perû.

It natuerlike biotoop fan 'e soarte is subtropysk of tropysk fochtich bosk en degradearre earder oerwâld.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De IUCN klassifisearret de fûgel dêrfandinne as net bedrige (LC, 2024) op 'e Reade list.
Fjoerrêchtangare

De **fjoerrêchtangare** (*Ramphocelus flammigerus*) is in sjongfûgel út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it skaai holsnaffeltangaren *(Ramphocelus)*.

## Beskriuwing
De fûgel wurdt likernôch 19 sm lang. Der is in opfallend seksuëel dimorfisme. De mantsjes fan 'e nominaatfoarm ha in fluwielswart fearrekleed mei in fjoerread gebiet op 'e rêch. Wyfkes ha brune boppedielen mei donkere plakken en binne fan ûnder giel mei hjir en dêr oranje. By de mantsjes fan 'e ûndersoarte *Ramphocelus flammigerus icteronotus* is it fjoerreade gebiet op 'e rêch felgiel. By de wyfkes dêrfan binne de giele dielen ûnder ljochter. 

## Fersprieding
De fûgel wurdt ornaris yn twa ûndersoarten ferdield:

* *Ramphocelus flammigerus flammigerus*
* *Ramphocelus flammigerus icteronotus*

De ûndersoarte mei de grutste fersprieding, de *R. icteronotus*, libbet yn 'e Tumbes-Chocó-Magdalena yn Panama, Kolombia, Ekwador en Perû en wurdt ek wol as de sitroenrêchtangare (*R. icteronotus*) as in aparte soarte behannele. It is lykwols bekend dat dy soarte hybridisearret mei de nominaatfoarm út de Caucadellling yn Kolombia. 

Se wurde regelmjittich waarnommen en binne algemien op iepen plakken mei strûken, by boskrânen, tunen en plantaazjes oant in hichte fan 2000 m boppe seenivo.

## Status
De fjoerrêchtangare profitearret fan 'e houtkap en it ferdwinen fan bosk en oannommen wurdt dat de oantallen dêrom groeie. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige klassifisearre.
Pappegaaitangare

De **pappegaaitangare** of **griene berchtangare** (*Chlorornis riefferii*) is in sjongfûgel út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). It is de iennige soarte yn it skaai *Chlorornis*. 

## Beskriuwing
De soarte is in grutte tangarafûgel mei in hast folslein helder grien fearrekleed, in reade snaffel en reade poaten en in readbrún gesicht en readbrune ûndersturtdekfearren.

## Fersprieding
Pappegaaitangaren libje yn 'e subtropyske en tuskenbeide sônes fan 'e Andes en binne dêr frij algemien yn berchbosken of boskrânen op hichten tusken 1800 en 2800 m. Meastentiids binne se allinnich of yn pearkes yn groepen fan ferskillende soarten te sjen.

De soarte bestiet út fiif ûndersoarten:

* *Chlorornis riefferii riefferii*: Kolombia en Ekwador.
* *Chlorornis riefferii dilutus*: Noar-Perû.
* *Chlorornis riefferii elegans*: Sintraal-Perû.
* *Chlorornis riefferii celatus*: Súd-Perû.
* *Chlorornis riefferii bolivianus*: West-Bolivia.

## Status
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme. De IUCN beskôget de soarte lykwols as net bedrige (LC, 2018). 

## Namme
De wittenskiplike namme fan 'e fûgel ferwiist nei Gabriel Rieffer, in Frânske ûntdekkingsreizger en samler fan fûgels.
Hendrik Bron

**Hendrik Johannes Antonius Bron** (De Haach, 20 april 1904 - Hengelo, 14 maaie 1979) wie in Nederlânske fersetsstrider yn de Twadde Wrâldoarloch.

Bron wie de jongste soan fan de Befelhawwer fan de Seestriidkrêften yn Nederlânsk-Ynje, de fise-admiraal J.A.M. Bron. Yn neifolging fan syn heit naam er tsjinst by de marine. Nei in pear jier moast er om redenen fan sûnens út tsjinst wei.
Hy studearre dêrnei wurktúchboukunde en wurke - foar de oarloch - by Werkspoor yn Amsterdam. Yn de oarloch wenne er yn Dordrecht, dêr't er aktyf wie yn it ferset. Hy wie in feardich tekener en hold him ûnder mear dwaande mei it ferfalskjen fan distribúsjebonnen en persoansbewizen.
Ek wie er belutsen by yllegale wapenhannel en by de organisaasje fan yllegale transporten. Hy waard twa kear finzen set. Ienkear yn de finzenis yn Haagseveer yn Rotterdam, dêr't er de sel dielde mei Heinz Polzer (letter bekend as Drs. P), en ienkear yn Kamp Amersfoort. Ut dat lêste kamp waard er - troch in fersin - ûntslein. Hy makke yn it kamp in tal tekeningen fan it deistich libben, dy't ôfbylde binne yn *Van Amersfoorter tot IJsselliniegraver* fan J. de Vries.

Bron oerlibbe, oars as syn broer Karel (1897-1944), de oarloch. Nei de oarloch wurke er as direkteur fan it skipsmotoarefabryk fan skipsbouwer J. & K. Smit yn Kinderdijk.

## Keppeling om utens
*Kamptekeningen fan finzene Bron, op de side fan Kamp Amersfoart (deade keppeling)
Readboarsttangare

De **readboarsttangare** (*Ramphocelus nigrogularis*) is in sjongfûgel út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it skaai holsnaffeltangaren *(Ramphocelus)*, wêrfan't de mantsjes in wyteftich oant blaugriis plak op 'e ûndersnaffel ha (by wyfkes is dat by in oantal soarten folle minder). 

De fûgel wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten is. 

## Beskriuwing

De 18 oant 19 sm lange fûgel hat in swart gesicht, swarte wjukken, in swarte mantel, búk en sturt. Fierder is de fûgel helderread. De snaffel hat in sulveren glâns. Wyfkes binne hast itselde as mantsjes, mar binne wat doffer. De fûgel hat in soad fan 'e fermiljoentangare (*Calochaetes coccineus*), mar dy soarte libbet yn hegere dielen.

## Fersprieding
De fûgel komt fan it fochtige súdeasten fan Kolombia oant it noarden fan Bolvia en it westlike Amasônegebiet fan Brazylje foar oant in hichte fan 600 m. 

De soarte libbet yn 'e Andes fan súdeastlik Kolombia oant Ekwador en eastlik Perû.

## Status
De soarte wurdt as stabyl beskôge. Dêrfandinne wurdt de fûgels troch de IUCN as net bedrige (LC, 2018) op 'e Reade list klassifisearre.
Kremlyn fan Novgorod

It **Kremlyn fan Novgorod** (Russysk: Новгородский Кремль), ek bekend ûnder de namme **Detinets** (Russysk: Детинец); de âlde namme foar it kremlyn, is it histoaryske sintrum fan 'e Russyske stêd Veliki Novgorod en it âldste kremlyn fan Ruslân. 

It kremlyn is 12,1 ha grut, de omfiemjende muorre is 1385 lang, 3,3 m dik en 10,9 m heech. Yn it kremlyn stiet de Sint-Sofiakatedraal út 1050 en it monumint út 1862 dat oprjochte waard yn it ramt fan it 1000-jierrich bestean fan Ruslân (yn it jier 862 kaam Rjoerik nei Ruslân).

## Skiednis

It kremlyn waard foar it earst yn âlde kroniken fan 1044 neamd. Yn dat jier waarden de houten konstruksjes set, nei alle gedachten yn it ramt fan 'e bou fan 'e Sofiakatedraal in jier letter. Histoarisy nimme oan dat der foar dy tiid ek al ferdigeningswuken bestiene, om't tocht wurdt dat de stêd yn 'e ein fan 'e 9e iuw al ûntstie út in âldere stêd, de 
de Rjoerikovo gorodisjtsje, dy't foar it earst yn Varjaachske kroniken yn 859 ûnder de namme Holmgard neamd wurdt.

Yn 1304 waarden de earste stiennen bouwurken set. Neffens Novgorodske kroniken waarden de tuorren en muorren fan 'e sitadel regelmjittich renovearre nei brannen en waarden se by de grutte renovaasje fan 1484 oant 1490, nei de fal fan 'e Republyk Novgorod en de gearfoeging mei Moskoovje, ferfongen troch tuorren fan stien neffens de tradysjes fan 'e Moskouse arsjitektuer. 

It hjoeddeiske kremlyn datearret noch jimmeroan út dy tiid, al ha der yn 'e 16e en 17e iuw noch lytse feroaringen west dy't it oansjen lykwols net oantaasten.

## Bouwurken yn it kremlyn (kar-út)
* De Sint-Sofiakatedraal
* De Fasetten of Biskopskeamer (1433), diel fan it eardere biskoplike paleis en sit fan 'e ried fan 'e Republyk Novgorod. It is ien fan 'e meast eastlike bouwurken fan 'e bakstiengotykF
* De Sint-Sergiustsjerke (1463)
* De Sint-Andréas-Stratelates-tsjerke (1611), in restant fan 'e net mear oanwêzige Boris- en Glebkatedraal. 
## Ofbylden

20230424-ANG06048.jpg|Sofiakatedraal.
VNovgorog SaintSophiaBelfry VN123.jpg|Klokkestoel.
Iglesia de la Santísima Virgen.jpg|Marijetsjerke.


Владимирская Башня.jpg|Vladimirtoer.
VNovgordDetinets MetropolitanChamber VN277.jpg|Metropolytkeamers.
Новгородский кремль Памятник тысячелетию Руси.jpg|Milleniummonumint.
Teodoarus Stratelatestsjerke (Stratilatovskaja Ul.)

De **Teodoarus Stratelatestsjerke** oan 'e Stratilatovskaja Ulitsa yn 'e Russyske stêd Veliki Novgorod is in otterdoks tsjerkegebou út 1294. Yn 'e stêd mear oan 'e hillige Teodoarus Stratelates wijde tsjerken, dy't mei de tafoegsels 'oan de rivier' en it tafoegsel 'oan 'e beek' wurde ûnderskieden.

De tsjerke is ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed Histoaryske monuminten fan Novgorod en omkriten.

## Skiednis
Tsjin 'e ein fan 'e 12e iuw stie op itselde plak in houten tsjerke. Tusken 1292 en 1294 waard dy tsjerke ferfongen troch in stiennen tsjerke. Oan 'e ein fan 'e 17e iuw wiene de stiennen fan 'e tsjerke net mear goed en yn 1682 waard de âlde tsjerke dêrom ôfbrutsen en ferfongen troch in tsjerke mei fiif koepels. 

Yn 'e 19e iuw hie de tsjerke twa apsissen; ien dy't wijd wie oan Fjodor Tiron en de oare oan 'e hillige martler Ignatius. Sûnt 1710 wie der sprake fan in tredde apsis dy't wijd wie oan de Mem Gods fan it Teken. Yn 1804 waard oan 'e westlike kant in fjouwerkante klokketoer tafoege mei fjouwer iepeningen op 'e heechste ferdjipping en bekroand mei in achthoekige koepel.

Folle letter, yn 'e tiid fan 'e Grutte Suvering fan 1937-1938, waard de tsjerke sletten neidat alle trije preesters deasketten waarden. Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard de tsjerke licht skansearre en yn 'e folgjende jierren as pakhûs brûkt. Yn 1974 setten argeologen útein mei in yngreven ûndersyk op it plak.

Yn 'e jierren 1990 waard de tsjerke op kosten fan 'e oerheid restaurearre en oerdroegen oan 'e otterdokse mienskip.
Holsnaffeltangaren

De **holsnaffeltangaren** (*Ramphocelus*) foarmje in sjongfûgelskaai út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). De fûgels fan it skaai libje yn Súd- en Midden-Amearika. Fan guon soarten is der sprake fan seksuëel dimorfisme, fan oare soarten binne der skraachwurk ferskillen. Opfallend is it blaugriis fan 'e snaffels, by wyfkes is dat by in oantal soarten minder. Yn 'e wittenskiplike namme *Ramphocelus* binne de Aldgrykske wurden *ramfos* ("snaffel") en *koilos* ("konkaaf" oftewol "hol") kombinearre.

## Soarten
Der wurde 9 soarten fan it skaai ûnderskieden:

* *Oproppen 2025.*
Gielwjuktangare

De **gielwjuktangare** (*Thraupis abbas*) is in fûgelsoarte út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

De soarte wurdt as monotypysk behannele. Dat betsjut dat der gjin ûndersoarten binne. 

## Beskriuiwing
Gielwjuktangaren wurde oant 18 sm lang. De fûgel docht syn namme eare oan mei it giele plak op 'e swarte wjuk. Fierder binne der gjin opfallende kleuren, mar by goed ljocht ferskine der prachtige lila tinten op 'e fearren. 

## Fersprieding
De fûgel hat syn ferspriedingsgebiet yn Midden-Amearika, fan súdeastlik Meksiko oant noardlik Kosta Rika.  
De fûgels libje yn tropysk leechlân en oan 'e foet fan heuvels. Dêr hat de soarte de foarkar foar boskrânen en iepen bosk, mar ek healiepen gebieten yn parken of tunen mei gruttere beammen. De soarte siket op middelgrutte oant hegere hichte yn 'e begroeïng nei fruit. Faak binne se ek op elektrisiteitstriedden te sjen.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en tocht wurdt dat de oantallen tanimme. De IUCN klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (LC, 2021). De wrâldpopulaasje fan 'e soarte  wurdt op in heal oant fiif miljoen folwoeksen fûgels rûsd (2019).
Readkraachtangare

De **readkraachtangare** (*Ramphocelus sanguinolentus*) is in sjongfûgel út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*). It is ien fan 'e njoggen soarten yn it skaai holsnaffeltangaren *(Ramphocelus)*, wêrfan't de mantsjes in wyteftich oant blaugriis plak op 'e ûndersnaffel ha (by wyfkes is dat by in oantal soarten folle minder). 

## Beskriuwing
De fûgel is fluwielswart en hat in glânzgjende karmozynreade kraach en stút. Mantsjes en wyfkes binne gelyk.

## Fersprieding
De soarte bestiet út twa ûndersoarten:

* *Ramphocelus sanguinolentus*: fan súdeastlik Meksiko oant Hondoeras.
* *Ramphocelus sanguinolentus*: fan eastlik Hondoeras oant noardwestlik Panama.

## Status
De populaasje wurdt op 500.000 oant 5.000.000 fûgels rûsd. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal ôfnimt. De IUCN klassifisearret de fûgel dêrfandinne as net bedrige (LC, 2021) op 'e Reade list.
Sitroenrêchtangare

De **sitroenrêchtangare** (*Ramphocelus icteronotus*) is in sjongfûgel út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Systematyk en fersprieding
De fûgel wurdt faak as ûndersoarte behannele fan 'e fjoerrêchtangare. Gielrêchtangaren komme fan Panama oant Ekwador foar. Se libje yn subtropyske en tropyske gebieten yn bosk en degradearre bosk.

## Status
De IUCN erkent de fûgel net as soarte en dêrfandinne is der formeel gjin eigen status fan 'e sitroenrêchtangare. As ûndersoarte fan 'e fjoerrêchtangare wurdt de fûgel as net bedrige klassifisearre om 't de fûgel profitearret fan boskferlies.
Biskopstangare

De **biskopstangare** (*Thraupis episcopus*) is in fûgelsoarte út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing
 
De blaugrize tangare wurdt likernôch 16 sm lang. De fearren op 'e wjukken en oan 'e sturt ha helderblauwe rânen. 

By fûgels fan Meksiko oant it noarden fan Súd-Amearika binne de dekfearren fan 'e wjukken ek skitterend blau, wylst oare ûndersoarten mear of minder kontrastearjende wite wjukdekfearren ha. Juvenilen binne doffer fan kleur. 

## Fersprieding
Biskopstangaren komme fan Meksiko oant Brazylje yn it leechlân fan tropyske gebieten foar.

### Undersoarten
De biskopstangare wurdt yn 13 ûndersoarten ferdield:

* *Thraupis episcopus cana* – Súdeast Meksiko (San Luis Potosí) oant Noard-Fenezuëla en de Peareleilannen.
* *Thraupis episcopus caesitia* – Lâns de Karibyske kust fan West-Panama (Escudo de Veraguas).
* *Thraupis episcopus cumatilis* – op Coiba.
* *Thraupis episcopus nesophila* – meast eastlik Kolombia oant East-Fenezuëla en Trinidad.
* *Thraupis episcopus berlepschi* – Tobago.
* *Thraupis episcopus quaesita* – Pasifyske hellingen fan Súdwest Kolombia, West-Ekwador en Noardwest-Perû.
* *Thraupis episcopus leucoptera* – Eastlike hellingen fan 'e Andes yn Sintraal-Kolombia.
* *Thraupis episcopus mediana* – fan súdeastlik Kolombia oant noardlik Bolivia en noardlik Brazylje.
* *Thraupis episcopus coelestis* – tropysk súdeasten fan Kolombia oant Sintraal-Perû en it westlike Amasônegebiet yn Brazylje.
* *Thraupis episcopus episcopus* – Guyana en Noard-Brazylje.
* *Thraupis episcopus caerulea* – súdeastlik Ekwador en Noard-Perû (súdlik oant Huánuco).
* *Thraupis episcopus major* – Sintraal-Perû (Chanchamayo, Ica).
* *Thraupis episcopus urubambae* – súdeastlik Perû (Urubamba-delling en it streamgebiet fan 'e Amasône).

De ûndersoarte *ehrenreichi* wurdt ek faak ûnderskieden en libbet oan 'e rivier Purús yn Noardwest-Brazylje.

## Status

De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet en der wurdt tocht dat de oantallen tanimme. De IUCN klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (LC, 2021). De hiele populaasje wurdt op likernôch 50 miljoen fûgels rûsd (2016).
Gielskoudertangare

De **gielskoudertangare** (*Thraupis ornata*) is in fûgelsoarte út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

De soarte wurdt monotypysk behannele. Dat betsjut dat der gjin ûnderferdieling bestiet.

## Beskriuwing
It is in grutte tangare mei in smellere snaffel as ferlykbere soarten. It mantsje is foar it measte blau mei giele rannen op 'e wjukken en sturt. It wyfke is doffer en grizer fan kleur. Beide skaaien ha giele skouders. 

## Fersprieding
De gielskoudertangare is endemysk yn Brazylje en libbet yn 'e tropyske en subtropyske reinwâlden fan it súdeasten fan it lân oant in hichte fan 1830 m.

Se libje yn it ferspriedingsgebiet yn 'e beamkroanen fan fochtich bosk en boskrânen. Faak is de fûgel yn groepen te sjen.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de populaasje ôfnimt, lykwols net sa sterk dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. De IUCN klassifisearret de soarte as net bedrige (LC, 2024).
Teodoarus Stratelatestsjerke oan 'e Beek

De **Sint-Teodoarus Stratelatestsjerke oan 'e Beek** (Russysk: Церковь Феодора Стратилата на Ручью) is in midsiuwsk tsjerkegebou yn Veliki Novgorod, Ruslân. De tsjerke waard yn 1360 boud en is in foarbyld fan 'e Novgorod-styl yn dat tiidrek. Karakteristyk is ien koepel op in fjouwerkant tsjerkegebou. De tsjerke is wijd oan Teodoarus Stratelates, in yn it otterdokse kristendom fereare militêre hillige. De tsjerke is bekend om syn goed bewarre fresko's, dy't in goed byld jouwe fan 'e religieuze keunst en ikonografy út dy tiid.

De tsjerke is ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed Histoaryske monuminten fan Novgorod en omkriten.

## Skiednis

De tsjerke waard yn 1360 yn opdracht fan 'e boargemaster fan Novgorod boud, Siméon Andrejevitsj. De bou fûn plak oan 'e igge fan it rivierke de Fjodorovski dy't yn 'e Volchov útmûnet. De bou fan 'e tsjerke wie al yn in jier tiid foltôge. Iuwen wie it de parochytsjerke fan 'e buert mei de namme Plotnitski Konets, de wyk fan 'e timmerlju. Nei de oanlis fan 'e sneldyk Moskou-Leningrad waard it rivierke oerkluze. 

De tsjerke foarmet no ûnderdiel fan it Steatsmuseum fan Novgorod, mar der wurde regelmjittich tsjinsten fierd.

## Trivia
De tsjerke stiet op in munt fan 3 rûbel, dy't de Bank fan Ruslân yn 2009 útjoech yn 'e searje "Ruslân yn it Wrâlderfgoed fan UNESCO".
Histoaryske monuminten fan Novgorod en omkriten

De **Histoaryske monuminten fan Novgorod en omkriten** binne in oantal midsiuwske monuminten yn en om de Russyske stêd Veliki Novgorod. De monuminten binne yn 1992 opnommen yn 'e wrâlderfgoedlist fan UNESCO.

Tusken de 9e en de 15e iuw wie Novgorod ien fan 'e meast wichtige stêden fan it midsiuwske Ruslân. De stêd wie it sintrum fan 'e Republyk Novgorod en lei oan in belangrike hannelsrûte. Sûnt de 12e iuw wie de stêd it foarbyld fan in midsiuwske republyk, wêryn't besluten nommen waarden troch de *vetsje*, in gearkomste fan 'e stedsbefolking,  en in prins keazen waard. De iennige oare Russyske stêd mei in soartegelikense bestjoer wie Pskov. 

Novgorod en omkriten wie ien fan 'e pear úthoeken fan Ruslân dy't net troffen waard troch de Mongoalske ynvaazjes, wylst dat yn 'e rest fan Ruslân wol it gefal wie. Yn Novgorod waarden benammen yn 'e 14e iuw in soad nije tsjerken boud, wylst de rest fan Ruslân mei in efterstân yn ûntwikkeling te krijen hie. 

Novgorod wie ek de sit fan 'e aartsbiskop en in wichtich kultureel sintrum. De ierste Russyske manuskripten waarden yn 'e 11e iuw yn Novgorod skreaun. De Russyske arsjitektuer fan wite stien en de Russyske skilderkeunst hiene harren woartels yn Novgorod en Pskov. Ien fan 'e meast ferneamde midsiuwske skilders, Teofanus de Gryk, wurke yn Novgorod. 

It wrâlderfgoed telt meiïnoar 178 lokaasjes of bouwurken.

## Lokaasjelist

## Keppeling om utens
* Lokaasjes monuminten op 'e side fan UNESCO
Palmtangare

De **palmtangare** (*Thraupis palmarum*) is in fûgelsoarte yn it skaai blauwe tangaren (*Thraupis*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Kenmerken

De fûgel wurdt 19 sm lang en weaget 36 gram en is dêrmei in gruttere tangare. De fearren binne foar it measte griis mei oliifgrien. De wjukken binne foar in part swart en ek de sturt is boppe swart. 

## Fersprieding
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet yn 'e noardlike helte fan Súd-Amearika.

Der wurde fjouwer ûndersoarten ûnderskieden:
* *T. p. atripennis*: fan eastlik Nikaragûa oant noardwestlik Fenezuëla.
* *T. p. violilavata*: súdwestlik Kolombia en westlik Ekwador.
* *T. p. melanoptera*: it Amasônebekken en Trinidad.
* *T. p. palmarum*: eastlik en súdlik Brazylje.

Palmtangaren binne faak by palmbeammen, iepen strûken, tunen en boskrânen te sjen. Meastentiids wurde se yn pearkes of lytse groepen sjoen, somtiden mei oare fûgelsoarten. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige op 'e Reade list (LC, 2018).
Azuerskoudertangare

De **azuerskoudertangare** (*Thraupis cyanoptera*) is in fûgelsoarte yn it skaai blauwe tangaren (*Thraupis*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

It is in monotypyske soarte. Dat betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten bestiet. 

## Beskriuwing

De oant 18 sm lange fûgel is in frij grutte tangare mei in foarse snaffel. It fearrekleed is meast blaueftich. De kop en boppekant binne blaugriis, de krún is mear blau en de slachpinnen fan  'e wjukken ha turkoaisblauwe rannen. Fân ûnder is de fûgel ljochter en griisblau. It each is donker, de boppesnaffel is fan boppe hast swart en de ûndersnaffel blaugriis. De poaten binne donker oant griis. Tusken mantsjes en wyfkes is wat fearrekleed oanbelanget gjin ferskil. 

## Fersprieding
De fûgel is endemysk yn Brazylje. It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel omfiemet it Atlantysk Wâld oan 'e súdeastlike kust fan Brazylje. It biotoop bestiet út tropysk en subtropysk fochtich bosk, jong bosk en boskrannen oant in hichte fan 1200 m boppe seenivo.

## Status
Der bestiet gjin rûzing oer de grutte fan 'e populaasje. It leefgebiet fan 'e soarte wurdt bedrige troch fragmintaasje as in gefolch fan houtkap foar bewenning, de omsetting fan lân foar agrarysk gebrûk en de oanlis fan diken. Alhoewol't oannommen wurdt dat de populaasje yn oantal ôfnimt, wurdt de fûgel troch de IUCN as net bedrige op 'e Reade list klassifisearre (LC, 2024).
Sayacatangare

De **sayacatangare** (*Thraupis sayaca*) is in fûgelsoarte yn it skaai blauwe tangaren (*Thraupis*) út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing

De Sayacatangare is in grutte tangare mei in relatyf sterke snaffel. It fearrekleed is blaugriis en de wjukken binne blauwer. De soarte liket op de azuerskoudertangare, mar is kleurleazer yn 'e fearren en hat ek net de blauwe skouder en it donkere plak foar it each.  

## Fersprieding
Der wurde trije ûndersoarten erkend:

* *Thraupis sayaca boliviana*: noardlik Bolivia.
* *Thraupis sayaca obscura*: fan sintraal en súdlik Bolivia oant westlik Argentynje.
* *Thraupis sayaca sayaca*: eastlik en súdlik Brazylje, Paraguay, noardeastlik Argentynje en Oerûguay.

Sayacatangaranen wurde waarnommen oan boskrannen, lânbougebieten, stedsparken en tunen. 

## Status
Hoe grut de populaasje is, is net bekend. De populaasje wurdt as stabyl beskôge. De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige (LC, 2024) op 'e Reade list.

## Namme
Sayaca komt fan it wurd Saí-acú yn 'e Tupí-taal, itjinge ferwiist nei it tige warbere karakter fan 'e fûgel en foar ferskillende soarten tangaren brûkt wurdt.
Marije-eilannen

De **Marije-eilannen** (Spaansk: *Islas Marías*) binne in groep eilannen yn 'e Stille Oseaan, dy't by Meksiko hearre. De arsjipel stiet ek wol bekend ûnder de namme 'de Trije Marijen' (Spaansk: *Tres Marías*). De eilannen lizze likernôch 112 km westlik fan 'e kust fan 'e Meksikaanske steat Nayarit. Bestoerlik hearre de eilannen ek by de dielsteat Nayarit.

## Geografy

María Madre (145,28 km²), ferneamd nei Marije, de mem fan Jezus, is it grutste eilân fan 'e groep. Dêr is ek de measte ynfrastruktuer. Oare eilannen dy't it neamen wurdich binne, binne: María Magdalena (70,44 km², ferneamd nei Marije Magdalena), María Cleofas (19,82 km², ferneamd nei Marije fan Klopas) en San Juanito (9,10 km²). Dêrnjonken binne der noch fiif lytse eilantsjes.

## Skiednis
De eilannen waarden yn 1905 troch it Meksikaanske regear as in strafkoloanje brûkt. De finzenis hat mear as in iuw bestien en waard yn 2019 sletten. Under it regear fan presidint Andrés Manuel López Obrador waard besletten om de eilannen in ekologyske en edukative funksje te jaan.

De eardere finzeniskoloanje is no in nasjonaal park en kultureel erfgoed. It wurdt ûntwikkele as in plak foar miljeu-edukaasje en natuerbeskerming.

## Befolking
Hjoed-de-dei wennet der in lytse groep minsken dy't wurkje foar it regear of ynstellings dy't de natuer en de ynfrastruktuer beheare.

## Toerisme
Toeristen wurdt beheind tastien en ûnder begelieding en strange betingsten kinne de eilannen besocht wurde.

## Flora en fauna
De eilannen binne ek fan grut belang foar de biodiversiteit. Se hawwe in soad unike plantesoarten en wurde beskerme as biosfearreservaat fan UNESCO. Op María Madre is de Tres-Mariasmûs (*Peromyscus madrensis*), in endemyske wytpoatmûs. Ek is der in lânseigen ûndersoarte fan 'e waskbear, de Tres-Mariaswaskbear (*Procyon lotor insularis*). De Isla Marías-papegaai (*Amazona oratrix tresmariae*) is in tige seldsume ûndersoarte fan 'e gielkopamasône. Fierder binne der unike reptilen lykas slangen en hazzeeftigen, dy't har oanpast ha oan it libben op 'e eilannen.
Ayelet Zurer

**Ayelet Zurer** (Hebriuwsk: איילת זורר) (Tel Aviv 28 juny 1969) is in Israelyske aktrise. Se begûn har karriêre yn it Israelyske tienerdrama *Inyan Shel Zman* en spile tal fan Israelyske telefyzje- en filmrollen. 
Se spile yn ûnder oare de Ingelsktalige Hollywoodfilms *Munich* en *Angels & Demons*, nei’t se fan 1991 oant en mei 2005 al ferskynde yn ferskate Frânsk en Hebriuwsk sprutsen produksjes. 

Zurer krige sawol fan de Israeli Television Academy as de Israeli Film Academy (beide yn 2006) alris in priis foar bêste aktrise.

## Filmografy
* *Daredevil: Born Again* (2025)
* *You* (2021)
* *Milada* (2017) — In biografyske film oer de feroardieling en eksekúsje fan Milada Horáková.
* *[[Ben-Hur (film út 2016)|Ben-Hur]]* (2016)
* *Daredevil* (2015-2019)
* *Shtisel* (2013-2021)
* *[[Man of Steel (film)|Man of Steel]]* (2013)
* *Vantage Point* (2008)
* *[[Angels & Demons (film)|Angels & Demons]]* (2009)
* *Lightbulb* (2009)
* *Adam Resurrected* (2008)
* *Rak Klavim Ratzim Hofshi* (2007)
* *Fugitive Pieces* (2007)
* *Munich* (2005)
* *Mashehu Matok* (2004)
* *Ish HaHashmal* (2003)
* *Ha-Asonot Shel Nina* (2003)
* *Kikar Ha-Halomot* (2001)
* *Ha-Dybbuk B'sde Hatapuchim Hakdoshim* (1998)
* *Nikmato Shel Itzik Finkelstein* (1993)
* *Pour Sacha* (1991)
Blaugriene tangare

De **blaugriene tangare** (*Thraupis glaucocolpa*) is in fûgelsoarte fan it skaai blauwe tangaren (*Thraupis*) út de famylje echte tangaren (*Thraupis*). De soarte komt yn it meast noardwestlike diel fan Súd-Amearika foar.

## Beskriuwing
De oant 16 sm lange fûgelsoarte weaget 31 oant 37 gram. De kop en de rêch binne griis, it boarst is fealgriis mei in blaugriene skimering, de ûnderbúk en de anaalstreek binne wyt en de wjukken binne akwamaryn. Tusken mantsjes en wyfkes bestiet wat fearrekleed oanbelanget gjin ferskil. De iris is donkerbrún en de poaten en snaffel binne griis.

## Fersprieding
De soarte is te sjen yn Kolombia en Fenezuëla. It biotoop bestiet út drûch leafbosk of gebieten mei toarnstrûken, bosk oan rivieren, grutte tunen en parken, fral as der hege beammen binne. Yn 'e briedtiid lit de fûgel him ek yn minder drûge gebieten sjen. It is in fûgel fan it lêechlân oant in hichte fan heechút 500 m.

## Status
Der is gjin rûzing oer de grutte fan 'e populaasje, mar de soarte komt yn it habitat fan syn ferspriedingsgebiet frij algemien foar. Oannommen wurdt dat de populaasje stabyl is en de IUCN klassifisearret de fûgel dêrfandinne as net bedrige op 'e Reade list (LC, 2024).
Poema's

De **poema's** (wittenskiplike namme: *Puma*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*) en de ûnderfamylje fan 'e lytse katten (*Felinae*). Ta dit skaai heart mar ien libbene soarte, de poema (*Puma concolor*). Dêropta wurde in stikmannich fossilen út sawol de Alde as de Nije Wrâld ta poema's rekkene.

## Taksonomy
It skaai fan 'e poema's waard yn 1834 yntrodusearre troch de Skotske biolooch sir William Jardine. It befettet mar ien libbene soarte: de poema (*Puma concolor*). De jagûarûndy (*Herpailurus yagouaroundi*), dy't foarhinne ek ta de poema's rekkene waard, wurdt sûnt 2017 yn it eigen monotypysk skaai fan 'e jagûarûndys (*Herpailurus*) pleatst. 

Nettsjinsteande har oansjenlike grutte hearre de poema's ta de lytse katten (*Felinae*). Se binne it naust besibbe oan 'e jagûarundys, de Amerikaanske jachtloaihoarsen (*Miracinonyx*) en de jachtloaihoarsen fan 'e Alde Wrâld (*Acinonyx*). Mei-inoar foarmje dy fjouwer skaaien it saneamde poemakomôf fan 'e lytse katten. De fossile Amerikaanske jachtloaihoarsen wiene, nettsjinsteande harren namme, nauwer besibbe oan 'e poema's as oan 'e jachtloaihoarsen fan 'e Alde Wrâld. Guon soölogen beskôgje de Amerikaanske jachtloaihoarsen sels as in ûnderskaai fan 'e poema's.

## Fersprieding
De poema (*Puma concolor*) libbet yn 'e Nije Wrâld, en komt dêre foar fan 'e Yukon yn noardwestlik Kanada oant de súdpunt fan Súd-Amearika. De fossile leden fan it skaai fan 'e poema's kamen sawol yn 'e Alde as yn 'e Nije Wrâld foar.

## Soarten
Krasnogorsk

**Krasnogorsk** (Russysk: Красногорск) is in stêd yn 'e Russyske oblast Moskou. De stêd leit oan 'e   Moskva en grinzget oan 'e noardwestlike râne fan it gebiet fan 'e stêd Moskou.

Oant 2017 wie it de haadstêd fan it Krasnogorsky-rajon. Sûnt is Krasnogorsk in stedsdistrikt.

## Skiednis
Krasnogorsk waard yn 1932 oprjochte en krige yn 1940 de status fan stêd. 

De stêd waard yn 'e Twadde Wrâldoarloch net beset troch Dútske troepen. Alhoewol't de Slach om Moskou yn 1941-1942 tige tichteby kaam, hat de Dútske Wehrmacht Moskou nea oermastere en ek Krasnogorsk net.

Nei de earste grutte oerwinnings fan 'e Sovjet-Uny op 'e Dútsers, benammen nei de Slach om Stalingrad, waarden tûzenen Dútske soldaten kriichsfinzen nommen. Yn Krasnogorsk waard ien fan 'e grutste kriichsfinzenekampen op it Russyske grûngebiet opset: Kamp nû. 27. it wie in kamp dêr’t kriichsfinzenen in weropfieding krigen troch Sovjet-propaganda. Yn it kamp ûntstie in groep Dútske kriichsfinzenen, dy't har tsjin Hitler kearden en bekend waard as it Nationalkomitee Freies Deutschland (NKFD). Hja makken radio-útstjoerings en pamfletten foar de Wehrmacht om oaren oan te moedigjen harsels oer te jaan.

Op 22 maart 2024 fûn yn Krasnogorsk in grutte terroristyske oanfal plak yn 'e Crocus City Hall (Крокус Сити Холл). It wie de deadlikste terreurdied yn Ruslân sûnt de Beslan-gizelings fan 2004. Om 20:00 oere (lokale tiid) kamen flak foar in optreden fan 'e Russyske rockband Piknik fjouwer bewapene manlju yn militêre klean de konsertseal binnen, dy't mei automatyske gewearen it fjoer iepenen op 'e minsken en brânbommen smieten, wertroch't brân ûntste. De oanfal late ta 145 deaden en mear as 550 ferwûnen en waard troch Islamityske Steat–Khorasan (IS-K) opeaske, in ôfsplitsing fan IS dy't aktyf is yn Súd- en Sintraal-Aazje. De Russyske autoriteiten arrestearren alve minsken yn ferbân mei de oanfal, wêrûnder de fjouwer fertochte oanfallers. 

## Ekonomy
De stêd hat in ferskaat oan yndustry. Der wurdt û.o. optyske apparatuer produsearre.

## It besjen wurdich

* Archangelskoje is in histoarysk lângoed yn neoklassisistyske styl, bekend om syn keunstkolleksje en tunen.
* De Tsjerke fan 'e Mem Gods fan it Teken is in 17e-iuwsk tsjerkegebou.

### Museum
* Betinkingsmuseum fan 'e Dútske Anty-Faksisten: museum dat wij is oan 'e Dútske anty-fasistyske striders.
Paradystangare

De **paradystangare** (*Tangara chilensis*) is in fûgelsoarte út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

## Beskriuwing
It fearrekleed fan 'e kleurrike fûgel is oan 'e boppekant fluwielswart, oan 'e ûnderkant foar it measte turkoaisblau, wylst de sydkanten fan it kopke en de krún appelgrien binne. De ûnderkant fan 'e rêch is skarlakenread en de stút giel. De ûnderbúk is swart. Mantsjes en wyfkes binne gelyk.

## Fersprieding
De paradystangare is te ferdielen yn fjouwer ûndersoarten. De ûndersoarten wurde troch de rêchkleur fan inoar ûnderskieden. De nominaatfoarm is ienfâldich fêst te stellen troch de reade rêch. De oare ûndersoarten fariearje fan giel oant oranjegiel. De *Tangara chilensis caelicolor* wykt ek ôf mei in blauwe kop.

## Hâlden en dragen
De fûgels komme yn subtropyske en tropyske bosken foar yn 'e kroanen fan beammen, oan boskrânen en ite fruchten.

It nêst is komfoarmich en wurdt troch it pearke tegearre boud. It wyfke leit twa aaikes.

## Status
Der bestiet gjin rûzing fan 'e oantallen fan 'e populaasje. Oannommen wurdt dat dy troch it ferlies fan habitat ôfnimme. De IUCN klassifisearret de soarte lykwols as net bedrige op 'e Reade list.
Lipetsk

**Lipetsk** (Russysk: Липецк) is in stêd yn Ruslân op likernôch 440 kilometer súdlik fan Moskou. De stêd is it bestjoerlik sintrum fan 'e oblast Lipetsk. De stêd leit oan 'e rivier de Voronezj en hat in skiednis dy't weromgiet oant de 13e iuw.

## Skiednis
Lipetsk waard foar it earst yn 'e 13e iuw yn kroniken neamd. De lokaasje oan 'e rivier wie wichtich foar de ûntwikkeling foar de hannel en ferfier.It plak waard yn 'e 13e en 14e iuw ferskillende kearen plondere en ferneatige  troch de Mongoalske ynfallen fan 'e Gouden Heap.

Under Peter de Grutte waard Lipetsk op 'e nij stifte en sûnt 1703 waard it in sintrum foar de metaalyndustry troch de oprjochting fan in fabryk yn it ramt fan it plan om in moderne Russyske marine te bouwen. Dat jier wurdt ek as stiftingsjier fan 'e stêd bekôge.

Yn 1805 waard in kueroarde iepene, dy't troch aristokraten en minsken út de hegere klassen besocht waard.

Under de Sovjettiid ûntwikkele de stêd him fierder as yndustrieel sintrum, benammen yn 'e stielsektor.

Tusken 1925 en 1933 wie der yn Lipetsk in geheime Dútsk-Russyske militêre fleanskoalle, dêr't de Dútsers en de Sovjet-Uny gearwurken yn in tiid dat soks ynternasjonaal net tastien wie. It Ferdrach fan Versailles (1919) ferbea Dútslân nammentlik in eigen loftmacht (Luftwaffe) te hawwen, moderne wapens te ûntwikkeljen en militêre piloaten op te lieden. Dêrom sletten de Weimarrepublyk en de Sovjet-Uny yn 1922 yn 1922 in oerienkomst (Ferdrach fan Rapallo, 1922). Oan 'e gearwurking kaam in ein doe't Hitler oan 'e macht kaam.

## Ekonomy
De ekonomy fan Lipetsk draait foaral om de swiere yndustry. It grutste bedriuw is Novolipetsk Steel (NLMK), ien fan 'e grutste Russyske stielprodusinten. Der is ek gemyske en masineyndustry.

De stêd hat in spoarferbining mei Moskou en oare grutte stêden. Ek is der in regionaal fleanfjild: Lipetsk Airport. Dêrnjonken is der net fier fan Lipetsk Airport ek in militêr fleanfjild.

## Toerisme

Lipetsk is bekend om syn mineraalboarnen en hat in skiednis as kueroarde. Der binne ferskate parken en monuminten.
De Kristus-Bertekatedraal (Собор Христа Спасителя) is in 19e-iuwske katedraal fan 'e Russysk-otterdokske tsjerke yn it sintrum fan de stêd.

### Musea
* Regionaal Museum foar Skiednis
Wytbúktangare

De **wytbúktangare** (*Tangara brasiliensis*) is in fûgelsoarte út de famylje tangarefûgels (*Thraupidae*).

Earder waard de wytbúktangare as in ûndersoarte fan 'e turkoaistangare (*Tangara mexicana*) beskôge. Yn 2016 waard de fûgel troch BirdLife International as aparte soarte erkend en yn 2023 folge ek it ynfloedrike IOC.

## Beskriuiwing
Ofhinklik fan it ljocht liket de fûgel donker, mar de kop en it boarst binne foar it meast blau. De fûgel is swart op 'e krún en om 'e snaffel en hat blauwe flanken mei swarte plakjes. De boppedielen binne foar in grut part swart mei blauwe aksinten. De búk is wyt.

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel leit oan 'e kustkrite fan Brazylje tusken Bahia en Rio de Janeiro. Se libje foar in part yn it Atlantysk Wâld, mar se wurde ek yn jonge bosken en beamrike tunen yn bewenne gebieten oantroffen.

Meastentiids wurde se yn pearkes of yn lytse homogene groepen waarnommen.

## Status
Hoe grut de wrâldpopulaasje likernôch is, is net bekend, mar de soarte wurdt as frij algemien beskreaun. It oarspronklike habitat fan 'e fûgel is de lêste tiid lytser woarn en dêrfandinne wurdt der oannommen dat de oantallen fan 'e fûgel ek ôfnimme. De fûgel wurdt troch de IUCN as net bedrige klassifisearre (LC, 2024).
Tsjerke fan 'e earste hillige apostel Petrus (Sint-Petersburch)

De **Tsjerke fan'e earste hillige apostel Petrus** (Russysk: Храм Святого первоверховного Апостола Петра) is in Russysk-otterdoks tsjerkegebou yn it eastlike distrikt Nevski fan 'e stêd Sint-Petersburch.

De parochy fan 'e tsjerke waard yn 2005 stifte. De tsjerke mei fiif koepels en in aparte klokketoer is tusken 2005 en 2009 yn 'e Russyske Art-Nouveaustyl boud yn it Park Stroitelei neffens it ûntwerp fan Andrei Michailovitsj Lebedev en Joeri Grigorevitsj Korytsjenkov.

De namme fan it park dêr't de tsjerke stiet is yn it Frysk oer te setten as Bouwerspark. Om 't Sint-Petrus de patroanhillige fan bouwers is, waard der keazen foar dy patroanhillige.  

Njonken de tsjerke en de klokketoer steane der noch in oantal gebouwen, lykas de pastorij en de westlike poarte mei de kapel fan 'e hillige Elisabeth Feodorovna. 

De klokken foar de tsjerke binne getten troch de klokkefabryk fan Voronezj. De swierste klok weaget 4150 kg en fierder binne der 12 lytsere klokken. De koepels, de kapellen en de klokketoer drage meiïnoar 10 krusen, dy't makke binne yn Volgodonsk.
Kemerovo

**Kemerovo** (Russysk: Ке́мерово) is in stêd yn Sibearysk Ruslân en de haadstêd fan 'e oblast mei deselde namme. De stêd leit by de gearrin fan 'e rivieren Tom en Iskitimka. Oant 1932 hiet de stêd Sjtsjeglovsk. Kemerovo leit likernôch 3500 kilometer eastlik fan Moskou en hat fanwegen syn lokaasje in lânklimaat. De trochsnit temperatuer yn jannewaris is -18°C, wylst it yn july om de +20°C is. De jierlikse delslach is relatyf leech, sa'n 420 mm.

## Skiednis

De stêd Kemerovo is ûntstien út ferskate doarpen. Yn 1721 waard koal ûntdutsen yn it gebiet, mar de yndustriële ûntwikkeling begûn pas yn 'e 20e iuw. Yn 1918 krige Sjtsjeglovsk stedsrjochten en yn 1932 waard de namme feroare yn Kemerovo. Yn 1943 waard Kemerovo de haadstêd fan 'e nije oblast Kemerovo.

Yn 2018 kamen 60 minsken om by in brân yn in winkel- en ferdivedaasjesintrum.

## Ekonomy
Kemerovo is in wichtich yndustrieel sintrum en fral bekend fanwegen de koalwinning en de swiere yndustry. De stêd hat ferskate stiel-, aluminium- en masinefabriken, lykas ek gemyske en keunstdongyndustry.

## Kultuer
De stêd hat ferskillende teäters, meardere bibleteken, in grut oantal bioskopen en in ryk ferskaat oan musea.

## Ynfrastruktuer en ferkear
It iepenbier ferfier wurdt yn Kemerovo troch stedsbussen, 5 tramlinen en 8 trolleubuslinen fersoarge. 

Yn'e stêd leit in treinstasjon fan it West-Sibearyske spoar. Ek it Sintraal Stasjon fan 'e stêd leit dêr. 

Kemerovo hat in lofthaven op likernôch 2,5 km súdeast fan 'e bûtenwiken fan Kemerovo. De lofthaven is ferneamd nei de Russyske kosmonaut Aleksej Leonov, dy't oarspronklik út de Kûzbass komt. 

Yn it stedssintrum binne der trije grutte brêgen oer de Iskitimka. Op 16 oktober 2006 waard de Kûznetski-brêge iepene. De brêge is 40,5 m breed en 634 m lang en ferfangt de ferâldere Kommunalni-brêge.

## Underwiis
Yn Kemerovo binne ferskate hegere ûnderwiisynstellingen: 
* De Nasjonale universiteit fan Kemerovo.
* De Nasjonale Medyske Universiteit fan Kemerovo. 
* De Lânbou Akadeemje.
* It Nasjonale Ynstitút foar Kultuer.
* De Technynske Universiteit fan Kûzbass.
Mörz (Münstermaifeld)

**Mörz** is in *[[Stadtteil]]* fan Münstermaifeld yn 'e lânkring Mayen-Koblenz yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

Mörz stiet bekend om syn goed bewarre boerehôfkompleksen en is hjoed-de-dei in keunstnersdoarp mei ferskillende ateliers yn 'e restaurearre pleatsen.

De oarsprong fan 'e tsjerke fan it doarp giet werom oant de 17e iuw, mar guon parten kinne âlder wêze. Yn 'e 18e en 19e iuw is de tsjerke ferskate kearen renovearre. De tsjerke is wijd oan 'e hillige Wendelinus, de patroanhillige fan boeren en hoeders, itjinge goed past by it agraryske ferline fan Mörz.

Yn it doarp stiet oan 'e Römerstraße it bertehûs fan Joseph Wolf, in ferneamde bisteskilder út de 19e iuw. Yn 2020 waard yn it ramt fan syn 200ste bertedei in plakkette oan it hûs oanbrocht.

By de tagong fan Mörz stiet oan 'e rjochterkant fan 'e Kreisstraße 42 in basaltkrús út it jier 1817. 

## Berne
* Joseph Wolf (1820–1899), diereskilder
* Thomas Anders (1963), pop- en schlagersjonger, muzykprodusint (yn Nederlân fral bekend as ien fan it duo Modern Talking.)
Wendelinus

De hillige **Wendelinus** is in kristlike hillige út de 6e of 7e iuw en wurdt benammen fereare yn Dútslân, it easten fan België, Lúksemboarch en dielen fan Frankryk. Hy is ien fan 'e meast fereare boerehilligen yn Dútslân.

## Libben
Der is net in soad histoarysk bewiis foar syn bestean, mar der binne ferskate leginden dy't syn libben beskriuwe.
Wendelinus soe in Ierske of Skotske prins west ha, dy't ôfseach fan syn troan om in from en ienfâldich libben te lieden. Hy reizge as pylger nei it fêstelân fan Jeropa en fêstige him yn 'e omkriten fan Trier yn Dútslân.

Hy waard hoeder en letter, neffens guon ferhalen, abt fan in kleaster. Ek soe er as klúzner of muonts yn 'e natuer, yn bercheftich gebiet libbe ha. Hy waard bekend om syn frommens, syn ienfâld en syn soarch foar fee en boeren.

## Ferearing
Wendelinus is de patroanhillige fan boeren, hoeders, fee, en greide. Wendelinus waard dan ek in soad fereare yn doarpen en agraryske mienskippen. Hy wurdt oanroppen tsjin feeziekten, drûchte, stoarmen en hongersneed. 

Oer it grêf waard de Wendelinusbasilyk yn Sankt Wendel (Saarlân) boud, dêr’t in grut pylgerplak ûntstie. De stêd sels waard yn 'e 12e iuw nei him ferneamd. De ferearing fan Wendelinus bloeide benammen yn 'e midsiuwen en wurdt oant hjoed-de-dei trochset, fral op syn feestdei 20 oktober (yn Dútsktalige lannen) of 21 oktober (yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke).

Yn tsjerken dy't oan him wijd binne, steane faak bylden fan him as jonge muonts of hoeder, mei in hoed, in hoedersstôk, in laam of oar fee.

## Wendelinusjier

Alle tsien jier wurdt yn St. Wendel it Wendelsjier fierd. Yn dat jier wurdt de glêzen skryn mei de reliken op 'e sarkofaach fan Wendelinus foar it publyk útstalt. Dêr komme yn 'e regel in soad pylgers op ôf en it is in wichtich barren yn 'e lokale religieuze kalinder.

## Pylgerrûte
De Wendelinus-Pilgerweg is in histoaryske pylgerrûte fan likernôch 54 km, dy't by de Wendelinusbasilika yn St. Wendel begjint en oer plakken lykas Winterbach en Alsweiler nei Tholey fierd. Dy rûte folget de spoaren fan Wendelinus.

Dyjingen dy't in koartere rûte rinne wolle kinne Wendelinus-Rundweg rinne, in rûte fan sa'n 8 km om St. Wendel hinne. Dy rûte begjint ek by de basilyk en bringt pylgers by plakken fan histoarysk belang lâns, lykas de Wendelinusboarne en de Wendelinuskapel yn it Wendelstälchen. By dy kapel wurde alle jierren op Peaskemoandei hynders segene, in tradysje dy't weromgiet op 'e ferearing fan Wendelinus as beskermhillige fan fee. Neffens it ferhaal hat Wendelinus dêr syn fee hoede en stie op dat plak syn klús.