open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tsjerke fan Sint-Hripsime

|
|-
|
|
|}
De **Sint-Hripsimetsjerke** (Armeensk: Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի, *Sûrb Hripsime*) is in 7e iuwsje tsjerke fan 'e Armeensk-Apostoalyske Tsjerke yn 'e stêd Vagharsjapat (Edzjmiatsin) yn Armeenje. It is ien fan 'e âldste noch besteande tsjerken fan 'e stêd en it monumint heart tegearre mei oare monuminten ta it UNESCO-wrâlderfgoed 'Katedraal en tsjerken fan Edzjmiatsin en argeologysk Zvarnots'.

De hjoeddeiske tsjerke waard yn it jier 618 ûnder katolikos Komitas foltôge en ferfong in mausoleum fan katolikos Sahak de Grutte út 395. Dat mausoleum wie foar de reliken fan Hripsime boud op in plak fan heidenske ferearing. 
## Sint-Hripsime

Hripsime wie in tige kreaze non, dy't út Rome nei Armeenje flechtsje moast om sa oan in twongen houlik mei keizer Diokletianus te ûntkommen. Diokletianus liet it der net by sitte en stjoerde kening Tiridates in brief mei in beskriuwing fan Hripsime om har werom te krijgen, mar de kening rekke sels fereale op Hripsime en nei't hja him ek ôfwiisde liet er har op it plak fan 'e tsjintwurdige tsjerke tamtearje en deadzje. Efkes letter waard ek de abdis Gajane mei oare nonnen fermoarde, mar dat barde op oare lokaasjes dêr't hjoed-de-dei ek tsjerken steane. Kening Tiridates liet him letter dope en fierde it kristendom as steatsreligy yn.

Neffens de kronykskriuwer Agathangelos liet Tiridates nei syn bekearing op it plak fan Hripsime's martlersdea ta har neitins in mausoleum bouwe. Om de tsjerke hinne binne by opgravings resten fûn fan slim teheistere froulju, dy't op in ierkristlike wize begroeven wiene. De fynst liket it berjocht fan Agathangelos te ûnderskriuwen.

## Hjoeddeiske tsjerke

It hjoeddeiske gebou waard neffens in ferslach fan 'e doedestiidske kronykskriuwer Sebeos en ynskripsjes oan 'e westlike gevel en de eastlike apsis ûnder katolikos Komita (615-628) boud. It ferfong it eardere mausoleum fan Hripsime. Der wurdt fanút gien dat de tsjerke yn 618 foltôge waard. De koepel is nei alle gedachten yn 'e 10e of 11e iuw fernijd, alhoewol't guon wittenskippers ek hawwe wolle dat it de oarspronklike 7e-iuwske koepel is. 

Yn 'e 17e iuw wie de tsjerke yn ferfal en bûten gebrûk. Yn 1653 fûn der in restauraasje plak en waard der foar de westlike tagong in gavit oanboud. Tsjin 'e ein fan 'e 18e iuw (1790) waard oan 'e gavit noch in klokketoer tafoege.

De fortifikaasjes om de tsjerke hinne yn 'e foarm fan in stiennen muorre en tuorren binne yn 1776 oanlein. De eastlike en súdlike muorren binne yn 1880 fernijd.
## Galery

Hripsime detail2.jpg|Reliëf.
Hripsime walls.jpg|Muorre en tuorren.
Echmiadzin 1049.jpg|Stiennen dêr't Hripsime mei deade wêze soe.
Each (eilân)

**Each**, yn it Eastfrysk Plat *ōğ* is in âld wurd foar eilân. 

It komt foar yn geografyske nammen as: Langereach (Langeōğ), Spikereach (Spīkerōğ), Wangereach (Wangerōğ) en Skiermûntseach (sğiermünkōğ).
Marmasjen Vank

It **Kleaster Marmasjen** (Armeensk: Մարմաշենի վանք) is in 10e-iuwsk kleasterkompleks by it doarp Marmasjen yn 'e provinsje Sjirak yn Armeenje. De gebouwen fan it kleaster hawwe wat styl oanbelanget in soad oerienkomsten mei it eartiidske Chtskonk'-kleaster.

## Skiednis
De oarspronklik oan Stefanus (*Soerp Stepanos*) wijde katedraal waard tusken 988 en 1029 yn opdracht fan prins Vahram Pahlavûni boud. Nei de ynfaazje fan 'e Seltsjoeken waard de heal ferneatige tsjerke troch de pakesizzers fan Vahram Pahlavûni om 1225 hinne wer opboud.

Yn 'e midsiuwen wie Marmasjen in wichtige lokaasje foar de regio mei sels betsjutting foar it hiele keninkryk. Wat ôfmjittings oanbelanget hearde it by de gruttere kleasters fan it ryk.

Tusken 1220 en 1403 waard it kleaster 15 kear oerfallen troch de Mongoalen. Fierder hie it te lijen fan Koerdyske kriichshearen, Seltsjoeken en dêrnei Osmanen, mar ek fan 'e ierdskoddings yn 'e jierren 1139, 1275, 1668 en 1926. Op 'e ferwoastigings folgen gjin grutte restauraasjes of renovaasjes. Pas oan 'e ein fan 'e 19e iuw wie der in earste besykjen om de gebouwen foar de takomst te bewarjen. De ynname fan Aleksandropol (it tsjintwurdige Gjûmri) troch de Turken late ta nije plonderingen fan it kleaster.

Yn 'e Sovjet-tiid nei 1945 waarden der in pear restauraasjes útfierd. De skea fan 'e grutte ierdskodding yn 1988 foel ta en waard troch in Italjaansk restauraasjeteam ferholpen.

## Tsjerken
It tsjintwurdige kompleks bestiet út de Stefanuskatedraal (*Soerp Stepanos*), dêr't eartiids oan 'e westlike kant in 13e iuwske *[[gavit]]*  oan grinzge, en de súdlik dêrfan lizzende, folle lytsere Petrustsjerke (*Soerp Petros*). De yn it noarden oan 'e haadtsjerke grinzgjende Tsjerke fan 'e Mem Gods (*Soerp Astvatsatsin*) is foar in part ruïneus. In fjirde tsjerke stie westlik en hie in rûn grûnplan. Fan dy tsjerke bleau allinne it fûnemint bewarre. Likernôch 150 meter noardlik fan dy tsjerken stiet noch in muorrediel fan in fyfte tsjerke.

Yn 'e jierren 1950 waarden dielen fan 'e ferdigeningsmuorren bleatlein, dy't ea it kompleks omklammen.
## Etymology
De namme Marmasjen soe ôfstamme fan *Marmarasjen* ("fan moarmer makke"), alhoewol't foar de bou gjin moarmer mar allinne rozekleurige dowestien tapast waard.
## Galery

Armenien, das Kirchenensemble des Klosters Marmaschen.jpg|Stefanustsjerke
Marmashen smaller church.jpg|Petrustsjerke.
MA18.jpg|Ruïne Mem Godstsjerke.
Marmashen - circular church.jpg|Rûne basis fan tsjerke.
Marmashen-chapel1.jpg|Tsjerkhôf.
2014 Prowincja Szirak, Klasztor Marmaszen (14).jpg|Krússtien.
Gjûmri

**Gjûmri** (Armeensk: Գյումրի) is de haadstêd fan 'e provinsje Sjirak yn Armeenje. It is de op ien nei grutste stêd fan Armeenje. De stêd stie yn 'e 19e iuw bekend ûnder de namme Aleksandropol en it wie doe ien fan 'e grutste stêden fan it troch it Keizerryk Ruslân bestjoerde East-Armeenje. It hie doe in ynwennertal dat lyk wie oan Jerevan. Yn 'e Sovjettiid krige de stêd de namme Leninakan. Oant de grutte ierdskodding fan 1988 dy't de stêd slim rekke hie de stêd likernôch 200.000 ynwenners. By de telling fan 2011 hie de stêd 121.976 ynwenners.

Gjûmri is ek de sit fan it bisdom Sjirak fan 'e Armeensk-Apostoalyske Tsjerke.

## Geografy
De stêd leit yn it west fan it lân net fier fan 'e grins mei Turkije op in hichte fan likernôch 1590 meter. It ynwennertal is ûngefear 130.000 en de minsken hawwe dêr in eigen dialekt. 

Fan 1840 oant 1924 hiet de stêd Aleksandropol (Russysk: Александрополь; Armeensk: Ալեքսանրապոլ) en yn 'e Sovjettiid waard de stêd nei Vladimir Lenin ferneamd. Leninakan (Ленинакан, Լենինական) waard yn 1991 wer omdoopt ta Kumajri (Կումայրի).

## Skiednis

Ut argeologysk ûndersyk yn de Sovjettiid hat bliken dien dat it moderne Gjûmri al sûnt 3000 f.Kr bewenne is. Neffens ynskripsjes dy't werom geane op 'e 8e iuw f.Kr. hiet it plak yn it doedestiidske Urartû Kumajri. De hjoeddeiske stêd ûntstie yn 1836 by de stifting fan in Russyske fêsting. Oant de Earste Wrâldkriich wie it de haadstêd fan in *[[ûjezd]]* fan it gûvernemint Jerevan.

Op 7 desimber 1988 die in swiere ierdskodding de regio Lori yn it noarden fan Armeenje de grûn skodzjen. By de ramp kamen 25.000 minsken om it libben. Njonken de stêd Spitak, dy't hast folslein ferneatige waard, waarden Leninakan en Kirovakan en in soad omlizzende doarpen slim rekke.

In soad, benammen net-sosjalistyske, lannen holpen it lân mei de werbou. De styl fan 'e nijbou ferwiist fakentiden nei de arsjitektuer fan it donorlân, itjinge in tige ôfwikseljende arsjitektuer oplevere.  

Op 25 juny 2016 brocht paus Fransiscus in besite oan 'e stêd en droech op it Vartanants Plein dêr de misse op. Ek katolikos Karekin II die mei oan 'e seremoanje.
## Ekonomy
Wat de yndustry oanbelanget binne de tapytweverijen en metaalferwurkjende fabriken it neamen wurdich. Nei de grutte ierdskodding fan 1988 is de wurkleazens lykwols heech. It doel is om fan 'e stêd it IT-sintrum fan Armeenje te meitsjen. Sûnt 2014 moat it *Gyumri Technology Center* de technology yn 'e regio fuortsterkje. Jonge minsken wurde dêr û.o. foarme yn it programearjen.

## Ofbylden

Beniamin 11.JPG|Resten fan it eardere Kumajri.
2014 Prowincja Szirak, Giumri, Urząd Miasta (08).jpg|Stedhûs.
2014 Prowincja Szirak, Giumri, Plac Vartanants (02).jpg|Vartanants Plein.


Surb Nshan Church 17-10-2018.jpg|Tsjerke fan it Teken.
Saint Alexandra Russian Church, Gyumri.jpg|Russysk-otterdokske Tsjerke fan Aleksandra.
Holy Saviour Church 2021-09-03v3.jpg|Weropbou Ferlossertsjerke.
Hillige Ferlossertsjerke (Gjûmri)

De **Tsjerke fan de Hillige Ferlosser** (Armeensk: Սուրբ Ամենափրկիչ Եկեղեցի) is in 19e-iuwske tsjerke yn Gjûmri, Armeenje. De tsjerke grinzget oan 'e súdlike kant fan it Vartanants Plein yn it sintrum fan 'e stêd. De bou fan 'e tsjerke fûn yn 'e jierren 1858-1872 plak; de wijing yn 1873.

## Skiednis
Yn 'e jierren 1850 waard yn 'e nije stêd Aleksandropol (sa't Gjûmri doe hiet) in Armeensk-katolike en in Gryksk-otterdokse tsjerke boud. Foar de oanhingers fan 'e Armeensk-Apostoalyske Tsjerke, de mearderheid fan 'e befolking, waard dat field as in mislediging. Dat hja besletten ek in tsjerke te bouwen, mar dan krekt yn 'e midden fan dy twa nije tsjerken. Boppedat moast de tsjerke grutter lykje en mear yndruk meitsje. 

De bou sette yn 1858 útein en waard ûnder tafersjoch fan 'e arsjitekt Tadeos Andikjan (1835-1899) útfierd. It ûntwerp fan 'e tsjerke waard liend fan 'e katedraal fan Ani, mei it ferskil dat de Ferlossertsjerke folle grutter is dan Ani's katedraal.

De tsjerke waard by de ierdskodding fan 1926 sparre. Oan it begjin fan 'e jierren 1930 lieten de Sovjet-autoriteiten beslach lizze op it gebou. Yn 1932 waard de klokketoer sloopt, dy't lykwols yn 1964 wer rekonstruearre waard. Yn de kommunistyske tiid bleau it gebou yn gebrûk as museum en letter ek as konserthal foar klassike muzyk.

De grutte ierdskodding fan 1988 soarge foar grutte skea oan it gebou. Sûnt 2002 ûndergyng it skeinde gebou in grutte renovaasje, dy't yn 2015 ôfsletten waard.
Taoiseach

***Taoiseach*** (útspr.: ['ti:ʃəx], likernôch: "tii-sjuch"; ; meartal: *taoisigh*) is de formele titel fan 'e premier en regearingslieder fan 'e Republyk Ierlân. De *taoiseach* wurdt beneamd troch de presidint fan Ierlân op nominaasje fan 'e Dáil Éireann, it legerhûs fan 'e Oireachtas, it Ierske parlemint. Om yn syn amt te bliuwen, moat de *taoiseach* de stipe fan in mearderheid fan 'e leden fan 'e Dáil behâlde. As er dy stipe net hat, moat er syn amt dellizze.

It wurd *taoiseach* is Iersk en betsjut "haadman" of "lieder". It waard yn 1937 opnommen yn 'e Grûnwet fan Ierlân as de offisjele titel fan 'e premier. Hoewol't it in Iersktalich wurd is, moat it sawol yn it Iersk as yn it Ingelsk (de beide offisjele talen fan Ierlân) brûkt wurde. It is inkeld fan tapassing op 'e premier fan Ierlân en wurdt net (ek yn it Iersk net) brûkt foar premiers fan oare lannen. Dy wurde nammentlik yn it Iersk oantsjut as *príomh aire*.

## List fan ''taoisigh''
Fatsoen

**Fatsoen** of **fatsoenlikens**, of it hawwen fan fatsoen, is in minsklike eigenskip dy't omskreaun wurde kin as it foldwaan oan 'e jildende noarmen en wearden. It omfiemet in grut tal sosjale konvinsjes, dy't as ûnderdiel fan 'e opfieding troch âldelju oan harren bern bybrocht wurde. In begryp dat wol wat wei hat fan fatsoen is moraal. De moreaal wurdt lykwols ornaris sjoen as eat mei in heger doel. Fatsoen oan 'e oare kant, hat benammen te krijen mei it deistich hâlden en dragen fan 'e minsken. It tsjinstelde fan fatsoen is **ûnfatsoen**.

Wat krekt fatsoenlik is, fariëarret sterk neigeraden de kultuer dêr't men diel fan útmakket. Sa binne yn 'e measte lannen wetten fan krêft tsjin foarmen fan hâlden en dragen dy't ûnfatsoenlik wêze soene, lykas om beskate lichemsdielen yn it iepenbier ûntbleate sjen te litten. Wat dat oangiet, binne de ferskillen tusken lannen en kultueren ûnbidige grut. Yn guon kultueren moatte manlju en/of froulju bygelyks altyd suver it hiele lichem bedutsen hâlde, wylst yn oare kultueren beide seksen ûnder beskate omstannichheden (lykas oan it strân) frijwol neaken omrinne meie. Ek binnen ien lân kin it fatsoensbegryp lykwols sterk útinoar rinne, ôfhinklik fan 'e maatskiplike, etnyske en religieuze eftergrûn fan 'e persoan yn kwestje, of fan it krekte geografyske plak dêr't men jin befynt. Klean dy't op it strân akseptabel binne, sille oer it algemien yn in doarpswinkel net as fatsoenlik jilde.

It begryp fatsoen hat yn Nederlân foar in soad, fral jonge, minsken in negative byklank krigen, om't it gauris lyksteld wurdt oan bekrompenheid en in brekme oan tolerânsje foar oare foarmen fan hâlden en dragen oer. De negative lading wurdt ek wol ornearre te krijen te hawwen mei in selsoplein oplein gefoel fan ûnfrijheid dat mei it begryp fatsoen ferbûn is, mei't men net mear alles dwaan kin wat men dwaan wolle soe as men jin oan 'e jildende fatsoensregels hâlde soe.

Foar in soad oare minsken is it idee dat eltsenien mar dwaan mei en kin wêr't hy of sy sin oan hat, yn Nederlân fierstente fier trochsketten. Fatsoen is ek it rekken hâlden mei oare minsken en net it lieden in folslein egoïstysk libben. Dizze tsjinstelling komt faak oan it ljocht by kontroverses oer lûdsoerlêst fan muzykfestivals, lykas Psy-Fi yn De Griene Stjer by Ljouwert. Festivalgongers fine dat alles kinne moat sadat sy safolle mooglik wille hawwe kinne, wylst omwenjenden fine dat de feestfierders har gewoan oan 'e jildende fatsoensnoarmen hâlde moatte, sadat harren nachtrêst net (folslein) fersteurd wurdt.

De Nederlânske premier Jan Peter Balkenende besocht yn april 2005 it fatsoensbegryp ûnder de jongerein nij libben yn te blazen mei de slogan *Fatsoen Moet Je Doen!* Dat hat lykwols net ta it troch him winske resultaat laat, hoewol't it wol soarge dat der wer mear diskusje oer it ûnderwerp fatsoen ûnststie.
PC 2019

De **[[PC]] fan [[2019]]** waard op woansdei 31 july ferkeatst. It wie de 166e edysje fan it evenemint, en fûn plak by sinneskynwaar op 'e moarn, berûn waar mei no en dan in spatsje rein op 'e middei en wat tonger yn 'e fierte. Der hearsken oangename temperatueren, nei't de moandeis tefoaren in ein kommen wie oan in hjitteweach mei gleonhjit waar dy't Fryslân suver in wike yn syn gryp holden hie. De winners fan 'e PC 2019 wiene Marten Bergsma fan Minnertsgea, Renze Pieter Hiemstra fan Deinum en Hans Wassenaar fan Ljouwert. Hans Wassenaar waard ta kening keazen, wat foar him de twadde kear wie nei de PC fan 2016.

## PC stillein
In unikum yn 'e skiednis fan 'e PC wie dat de tribunes ûntromme waarden fanwegen de driging fan swierwaar. Dat barde ûnder de earste list, sadat de partij fan 'e partoeren fan Haije Jan Nicolay, Pier Piersma en Evert Pieter Tolsma en Enno Kingma, Pieter Jan Plat en Sjoerd de Jong foar in diel plakfûn sûnder publyk. De organisaasje fan 'e PC rekkene op in oere om alle taskôgers te evakuëarjen; de keatsers sels rûnen minder gefaar op wjerljochtslaggen om't se tichter by de grûn wiene, en boppedat koene se yn gefal fan need fluch fan it fjild ôf helle wurde. Dat barde úteinlik ek doe't de loft sa driigjend waard dat de partij in skoft stillein waard. Uteinlik kaam der gjin swierwaar en koe de partij en de rest fan 'e PC ferfet wurde.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
Katedraal fan de Hillige Martlers (Gjûmri)

De **Katedraal fan de Hillige Martlers** (Armeensk: Սրբոց Նահատակաց եկեղեցի) is in katedraal yn Gjûmri, Armeenje. It is de sit fan it Ordinariaat foar Armeenje, Georgje, Ruslân en East-Europa fan 'e Armeensk-Katolike Tsjerke. De bou fan 'e katedraal sette yn desimber 2010 útein en waard yn 2015 foltôge. It wie ynearsten it doel om de katedraal de namme "Hillich Krús" te jaan, mar dat feroare yn 'e "Hillige Martlers" ta neitins fan de hillich ferklearre slachtoffers fan 'e Armeenske Genoside.

Op 24 september 2015 waard de katedraal troch Krikor Bedros XX Kaprojean ynwijd, de katolyk-patriarch fan 'e Armeensk-Katolike Tsjerke, en Leonardo Sandri, Leonardo Sandri, prefekt fan 'e Kongregaasje foar de Easterske Tsjerken. De plechtichheid stie yn it ramt fan 'e betinking dat de Armeenske Genoside dy't doe in iuw lyn plak fûn. De katedraal krige ta neitins fan 'e slachtoffers dêrfan (yn 2015 hillige de Armeensk-Apostoalyske Tsjerke har as martlers) de namme "Katedraal fan de Hillige Martlers".

Tegearre mei katolikos Karekin II brocht paus Fransiskus op 25 juny 2016 in besite oan 'e katedraal.
Katedraal fan de Hillige Mem Gods (Gjûmri)

De **Katedraal fan 'e Hillige Mem Gods** (Armeensk: Սուրբ Աստվածածին Մայր Եկեղեցի; *Sûrp Astvatsatsin*), ek bekend ûnder de namme **Us-Leaffrou fan 'e Sân Smerten** (Armeensk: Սուրբ Աստվածամոր Յոթ Վերք), is in 19e-iuwsk tsjerkegebou yn Gjûmri, Armeenje. De katedraal stiet oan 'e noardlike kant fan it Vartanants Plein en is de biskopstsjerke fan it bisdom Sjirak fan 'e Armeensk-Apostoalyske Tsjerke. 

## Beskriuwing

De tsjerke is binnen krúsfoarmich mar bûten is it gebou rjochthoekich. Boppe de westlike tagong fan it gebou is de klokketoer. Boppe it sintrum fan it gebou stiet in grutte koepel. Oan 'e eastlike kant dêrfan binne twa lytsere koepels. Oars as wênst yn Armeenske tsjerken hat de katedraal in ryk útfierd alter yn 'e foarm fan in ikonostaze mei meardere ikoanen. 

## Skiednis
De bou fan 'e katedraal fûn tusken 1873 en 1884 plak.

Yn 'e Sovjet-tiid bleau de tsjerke iepen foar de earetsjinst. 

Yn 1988 stoarten by de ierdskodding de twa lytse koepels del. Se waarden neitiid ferfongen troch nije koepels. De twa eardere koepels steane hjoeddedei yn 'e tún fan 'e tsjerke.
Omgongsdame

In **omgongsdame** of **omgongsfamke** (Ingelsk: *ring girl*) is in froulik model dat by it boksen, kickboksen en ferskate oare fjochtsporten tusken de omgongen troch yn 'e ring ferskynt mei in grut boerd dêr't it nûmer fan 'e neifolgjende omgong op fermeld stiet. Sokke froulju binne yn 'e regel kreas fan uterlik en drage net in soad klean. Yn guon gefallen tsjinje omgongsdames ek as begeliedsters by de opkomst fan 'e sporters, en om harren opkomstklaaiïng (lykas mantels of capes) oan te nimmen en út 'e ring te ferwiderjen.

## Skiednis
It idee fan 'e omgongsdames ûntstie yn 1965 yn in edysje fan it Amerikaanske tydskrift *[[Ring Magazine]]*, dat in foto publisearre fan in model yn Las Vegas dat in boerd mei it omgongsnûmer omheech hold by in bokswedstryd. Neitiid waard dat konsept troch Amerikaanske bokspromoters ynkorporearre yn 'e eveneminten dy't se organisearren. Yn in tiid dat it publyk by bokswedstriden noch foar hast hûndert persint út manlju bestie, soarge it fertoanen fan healneakene kreaze froulju foar seksuële oantrekking, wat holp om 'e populariteit fan 'e eveneminten oan te fiterjen. Ut 'e Feriene Steaten wei fersprate it ferskynsel fan omgongsdames him nei de rest fan 'e wrâld, en út it boksen wreide it him út nei it kickboksen en beskate oare fjochtsporten, lykas mixed martial arts en koaifjochtsjen.

## Krityk
Der bestiet in protte krityk op it ynsetten fan omgongsdames, mei't benammen feministen it in seksistysk gebrûk fine. Sportsjoernaliste Malissa Smith hat it ferskynsel 'omgongsdame' bygelyks omskreaun as "iepentlike seksuële eksploitaasje." Oaren beskôgje omgongsdames lykwols as in ûnskealike tradysje. Sa neamde bokspromoter Lisa Elovich it ferskynsel "ûnderdiel fan 'e show". Wer oaren sjogge it as in moaie kâns foar modellen om bekendheid te winnen en in bloeiende karriêre fan 'e grûn te krijen. De krityk hat der wol foar soarge dat der no soms by wedstriden tusken froulike boksers in 'omgongsjonge' of 'omgongshear' ynset wurdt.
Talin

**Talin** (Armeensk: Թալին) is in stêd yn it westlike diel fan Armeenje. Yn 2011 hie Talin in ynwennertal fan 5.310. Offisjeel waard it tal ynwenners yn 2016 op 3.800 rûsd. De stêd stiet bekend om de 7e-iuwske katedraal.

Talin is mei fynsten út de jonge stientiid ien fan de âldst bewenne plakken fan it hjoeddeiske Armeenje. Foar it earst wurdt der yn de 2e iuw oer de stêd Talin skreaun troch de Grykske geograaf Ptoleméus. Hy neamde it plak *Talina*, de fergrykske foarm fan de Armeenske namme Talin.

## Ynwenners
De befolking fan Talin stamt foar in grut part ôf fan foarâlden, dy't yn de jierren 1829-1830 ferhûzen út de stêden Kars, Doğubeyazıt en Eleşkirt yn it hjoeddeiske Turkije.

De belangrykste tsjerke is de 19e iuwske Sint-Joaristsjerke (*Sûrp Gevork*). 

Yn de stêd wennet ek in lytse mienskip Jezidys.

#### Befolkingsûntwikkeling

## Sjoch ek
* Katedraal fan Talin
## Keppeling om utens
Jelena Grigorjeva

**Jelena Grigorjeva** (Russysk: Елена Григорева; Ruslân, 1978 – Sint-Petersburch, 21 july 2019) wie in Russysk minskerjochte-aktiviste, dy't har ynsette foar de lykberjochtiging fan homoseksuëlen en lesbiënnes yn 'e Russyske Federaasje. Se kante har ek iepentlik oan 'e ûnrjochtlike en al sûnt 2014 oanhâldende Russyske besetting fan de Krim, in gebiet dat ta de Oekraïne heart.

## Moard
Grigorjeva waard yn july 2019 yn har wenplak Sint-Petersburch troch ien of mear ûnbekenden fermoarde. Se kaam om it libben troch stekwûnen en wjirging. Al har kontaktgegevens wiene begjin july iepenbier makke op 'e webside fan in Russyske groep dy't himsels 'Saw' neamde, nei de bekende Amerikaanske horrorfilmsearje. De leden fan dy organisaasje fiteren al harren lêzers oan om 'e persoanen op in list mei homorjochte-aktivisten en krityske sjoernalisten, dy't se gearstald hiene, op te jeien, te ûntfieren en te fermoardzjen. De webside fan Saw waard fan oerheidswegen blokkearre, mar de list wie al ferskate kearen downloaden en sirkulearre neitiid op 'e sosjale media.
Abovjan

**Abovjan** (Armeensk: Աբովյան) is in stêd yn 'e Armeenske provinsje Kotajk. De stêd leit 10 kilometer noardeastlik fan 'e haadstêd Jerevan op in hichte fan likernôch 1.450 meter boppe seenivo.

Abovjan is neffens ynwennertal de op fjouwer nei grutste stêd fan it lân (sinsus 2011). De stêd hat goede ferbinings mei Jerevan en wurdt as noardlike tagongspoarte en foarstêd beskôge fan Jerevan.

De stêd ûnstie yn 'e jierren 1960, doe't it doarp Elar omdoopt waard ta Abovjan. Op it plato tusken de rivieren Hrazdan en Azat waard yn 'e jierren 1962-1963 de moderne stêd situearre, dy't him ûntwikkele ta in yndustrieel sintrum yn 'e Armeenske Sosjialistyske Sovjetrepublyk. De stêd is ferneamd nei de ferneamde Armeenske skriuwer Chatsjatûr Abovjan.

## Befolking
Nei it útienfallen fan 'e Sovjet-Uny sakke it ynwennertal. Yn 1989 telde de stêd noch 59.000 ynwenners, yn 2009 wiene dat noch mar 36.000. In offisjele rûzing yn 2016 gyng út fan in ynwennertal fan likernôch 35.400.

Mear as 90% fan 'e befolking bestiet út etnyske Armeenjers. Hja stamme benammen ôf fan Armeenjers út de diaspora, dy't yn de jierren 1960 út Syrje, Iran en Libanon ferhûzen nei Armeenje en harren yn 'e nije stêd nei wenjen setten. 

Fierder wenje der lytse minderheden fan Koerden, Jezidy's, Russen en Assyriërs. 

 
(*De sifers tusken 1873 en 1959 geane oer it tal ynwenners fan it eardere doarp Elar, dat tsjintwurdich ûnderdiel foarmet fan Abovjan*.)
Jehannes de Dopertsjerke (Abovjan)

De **Sint-Jehannes de Dopertsjerke** (Armeensk: Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ Եկեղեցի, *Soerb Hovhannes Mkrtitsj*) is in monumintaal Armeensk-apostoalysk tsjerkegebou yn it sintrum fan Abovjan yn 'e provinsje Kotajk, Armeenje.

De bou fan 'e tsjerke begûn yn augustus 2006 en waard betelle troch de Armeenske oligarch Gagik Tsarûkjan, dy't mear tsjerken bouwe liet. "Syn" tsjerken wurde allegear wijd oan Jehannes de Doper, de patroanhillige fan 'e famylje Tsarûkjan. 

Nei in boutiid fan sân jier waard de tsjerke yn maaie 2013 troch katolikos Karekin II ynwijd. By dy plechtichheid wiene ek de doedestiidske presidint fan Armeenje Serzj Sarkisjan, premier Tigran Sargsjan, de eardere presidint Robert Kotsjarjan en de presidint fan Wyt-Ruslân Aleksander Lûkasjenko, dy't in offisjele besite oan it lân brocht. 

Foar dy dei waard in diel fan de reliken fan Jehannes de Doper út it museum by de katedraal fan Edzjmiatsin nei Abovjan oerbrocht, dy't yn in krús ynlein waarden dat by de ynwijing brûkt waard.

De haadarsjitekt fan 'e tsjerke is Artak Ghûljan en de fresko's binne makke troch de ikoaneskilders Abraham en Hajk Azarjan, mar oan 'e bou en dekoraasjes wurken nochris likernôch 40 arsjitekten, byldhouwers en skilders mei. De tsjerke is fersierd mei kopieën fan dekoraasjes fan midsiuwske Armeenske tsjerken, fral dy fan 'e Krústsjerke op it eilân Akdamar yn Turkije.
Kreaker

* kreaker (persoan), immen dy't him yllegaal yn in leechsteand hûs nei wenjen set
* kreaker (fûgel) (*Crex crex*), in fûgelsoarte út it skift fan 'e kraaneftigen, better bekend as de teapert
Katedraal fan Talin

De **Katedraal fan Talin** (Armeensk: Թալինի մայր աճար ) is in katedraal yn it Armeenske stedsje Talin, wêrfan't de bou datearre wurdt op 'e 7e iuw. It bouwurk heart ta de grutste katedralen fan it lân en is foar in part yn ruïneuze steat.

## Beskriuwing
De katedraal stiet sintraal op it tsjerkhôf fan Talin en behearsket de skyline fan 'e omjouwing. Op basis fan 'e styl wurdt oannommen dat de tsjerke yn 'e 7e iuw boud waard. It monumint stoarte troch de ierdskoddings fan 1840 en 1931 foar in part yn. Njonken de op in tolvehoekige tamboer steande sintrale koepel is ek it measte fan de westlike fleugel ferneatige. 

Yn 1947 waard der besocht om fierder ferfal op te kearen en yn 'e jierren 1972-1976 fûn foar in part in rekonstruksje plak. By opgravings yn dy tiid waarden in ienskippige basilyk en resten fan in paleis fûn.

Tichteby de katedraal stiet noch in lytsere tsjerke, dy't wijd waard oan 'e Mem fan God (*Soerp Astvatsatsin*). De bou dêrfan wurdt taskreaun oan ien fan 'e prinsen fan 'e famylje Kamsarakan, dy't yn 'e 7e iuw oer it gebiet om Talin hinne hearske.
Johan Zoutman

**Johan Arnold Zoutman** (Reeuwijk, 10 maaie 1724 – De Haach, 7 maaie 1793) wie skout-by-nacht fan Hollân en West-Frieslân en befelhawwer fan de Nederlânske float ûnder de Fjirde Ingelsk-Nederlânske Oarloch.

## Libben en karriêre
Doe't er tolve jier wie kaam er yn tsjinst fan de Admiraliteit fan Amsterdam. Yn 1742 wie er  luitenant-op-see. Op 8 maart 1750 waard er beneamd ta ekstra-ordinaris kaptein en op 19 maaie 1760 ta ordinaris kaptein. Op 22 juny 1779 waard er titulêr skout-by-nacht.

Nei it útbrekken fan de Fjirde Ingelsk-Nederlânske Oorloch waard er yn 1781 belêste mei it begelieden fan in konfoai nei de Eastsee. Op 5 augustus stjitte er op in Britsk eskader ûnder fice-admiraal Hyde Parker. De dêrop folgjende Slach by de Doggersbank einige yn feite ûnbeslist. Foar syn fertsjinsten by dy slach waard er troch de Steaten-Generaal beleanne mei in swiere gouden medalje oan in gouden keatling en in gouden Doggersbank-medalje mei in wearde fan 1300 gûne. Fan steedhâlder Willem V fan Oranje-Nassau krige er in gouden degen. Op syn portret – skildere troch Cornelis fan Cuylenburg – draagt er syn ûnderskiedingen. Op 18 augustus 1781 waard hy befoardere ta fice-admiraal en yn 1782 waard er kolonel fan de mariniers.

Nei ôfrin fan de Fjirde Ingelsk-Nederlânske Oarloch krewearre Zoutman foar ferbettering fan de seemacht, mar de measte fan syn útstellen waarden nea útfierd.

Koart foar syn dea yn 1793 waard er op 1 jannewaris befoardere ta luitenant-admiraal en ynspekteur en kommandant fan de see-artilleristen.

Zoutman wie boaske oan Adriana Johanna van Heusden, dochter fan de rintmaster fan de prins fan Oranje oer it kertier fan Geertruidenberg. Dêrom waard er nei syn ferstjerre byset yn it famyljegrêf yn de Groote Kerk fan Geertruidenberg.


Johan Arnold Zoutman (August Christian Hauck).jpg|Johan Arnold Zoutman troch August Christian Hauck, 1770
Adriana Johanna van Heusden.png|Adriana Johanna van Heusden troch August Christian Hauck, 1770


## Neitins
* Yn Oranjestêd op Arûba is in fort nei Johan Zoutman ferneamd, Fort Zoutman.
* Yn De Haach binne de Zoutmanpânen oan de Prinsegracht nei Johan Zoutman ferneamd. Hy wenne dêr oant syn dea yn 1793.
Kendall Kolleezje

It **Kendall Kolleezje** (Ingelsk: ***Kendall College***) is in Amerikaanske hegeskoalle dy't yn 1934 oprjochte waard yn Evanston (Illinois), mar sûnt 2005 yn Chicago fêstige is. It is in hotelskoalle, dy't him taleit op koksopliedings en horekamanagement. It Kendall Kolleezje is in priveeskoalle dy't akkreditearre is troch Amerikaanske Kommisje foar Heger Underwiis (HLC). Oarspronklik begûn it Kendall Kolleezje as in selsstannige ynstelling, mar letter kaam it ta de koepelorganisaasje Laureate Education te hearren. Yn 2018 waard it Kendall Kolleezje ûnderdiel fan 'e Nasjonale Louis Universiteit (NLU); sûnt hjit it offisjeel it **Kendall College at National Louis University**.

## Skiednis
Yn 1934 fúzjearren twa seminaarjes fan 'e Skandinavyske Konferinsje fan 'e Metodistyske Tsjerke (it iene fan 'e Sweedske mienskip, it oare fan 'e Deenske en Noarske mienskip) yn Evanston (Illinois), in foarstêd fan Chicago, ta it Evanston Collegiate Institute ("Hegeskoalle-ynstitút fan Evanston"). Yn 'e earste desennia fûnen in protte studinten dy't oan dy hegeskoalle harren oplieding genoaten hiene, wurk by de Washington National Insurance Company, in fersekeringsmaatskippij yn Evanston dy't in wichtige finansjele stiper fan 'e it Evanston Collegiate Institute wie. Yn 1950 waard de hegeskoalle omneamd ta it Kendall Kolleezje, ta eare fan Curtis P. Kendall, de oprjochter fan 'e Washington National Insurance Company.

Yn 'e 1970-er jierren sette de hegeskoalle útein mei in opliedingsprogramma yn sakemanagement, dêr't yn 2007 de ôfdieling School of Business út fuortkaam. Yn 1985 waard in oare ôfdieling oprjochte, de School of Culinary Arts, wat feitliks in koksoplieding wie. Dêrop fuortborduerjend ûntstie yn 1987 in bredere oplieding dêr't ek hotel- en restaurantmanagement by ynbegrepen wiene. Dy oplieding waard troch de studinten ôfsletten mei it beheljen fan in bachelorgraad. Yn 2005 waarden de koksoplieding en it horekaprogramma omfoarme ta in hotelskoalle. Tagelyk gie it Kendall Kolleezje in partnerskip oan mei de Ynternasjonale Hotelskoalle Les Roches, yn Switserlân, en it Ynstitút foar Heger Underwiis Glión, yn Spanje.

Yn 1977 waard yn in gebou op 'e kampus fan it Kendall Kolleezje yn Evanston it Mitchell Museum fan de Amerikaanske Yndiaan stifte. Yn 2005 ferhuze it Kendall Kolleezje nei in nije lokaasje yn 'e wyk Goose Island, binnen de stedsgrinzen fan Chicago. De hegeskoalle fêstige him dêr yn it eardere gebou fan 'e ôfdieling research and development fan 'e Sara Lee Corporation. Yn 2008 waard it Kendall Kolleezje ûnderdiel fan Laureate Education, in koepelorganisaasje op it mêd fan heger ûnderwiis. Op 6&nbsp;augustus 2018 gie it Kendall Kolleezje op yn 'e Nasjonale Louis Universiteit.

## Akkreditaasje
It Kendall Kolleezje is in priveeskoalle dy't akkreditearre is troch de Amerikaanske Kommisje foar Heger Underwiis (HLC). De koks- en bakkersopliedings binne akkreditearre troch de Amerikaanske Kulinêre Federaasje (ACF).

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Kendall Kolleezje
Katedraal fan Us-Leaffrouwe fan de Berch Karmel (Jolo)

De **Katedraal fan Us-Leaffrouwe fan 'e Berch Karmel** of gewoanwei de **Katedraal fan Jolo** is in roomsk-katolike katedraal fan Jolo, Sulu en de sit fan it Apostoalysk Fikariaat fan Jolo. De katedraal stiet op it fulkanyske eilân Jolo yn 'e provinsje Sulu fan 'e autonome regio ARMM (*Autonomous Region in Muslim Mindanao*) op 'e Filipinen. De katedraal waard boud yn 1864, is wijd oan 'e Jongfaam Marije en draacht de namme Us-Leaffrouwe fan Karmel.

## Oanslaggen
Yn 2010 ekplodearre in granaat flak foar de katedraal, dy't nei de tombes fan twa eardere biskoppen smiten waard. Dat barde flak foardat de misse opdroegen waard, sadat der gjin slachtoffers foelen. In pear moanne letter eksplodearre yn 'e jûn om healwei tsienen op 'e nij in granaat foar de katedraal. Ek doe wie de skea noch allinne materieel, der wiene fierder gjin slachtoffers.

## 2019
De katedraal helle op 27 janewaris 2019 it wrâldnijs troch bomoanslaggen. De earste eksploazje fûn plak yn 'e tsjerke doe't in drok besochte misse krekt ôfrûn wie, de twadde eksploazje barde foar de tsjerke, doe't it leger help kaam bieden. Troch de oanslach ferstoaren 20 boargers en soldaten en rekken mear as 100 ferwûne. Islamityske Steat easke de ferantwurdlikens fan 'e oanslach op.

In Yndonesysk pear fierde de oanslach út. Earder wie dat pear nei it weromkommen fan harren reis nei Syrje troch de Yndonesyske autoriteiten oanholden en ferplichte om diel te nimmen oan in deradikalisaasje-programma.. 

De skea waard neitiid ferholpen en yn july 2019 waard de restaurearre katedraal op 'e nij konsekrearre.

## 2020
Op 24 augustus 2020 waarden der twa oanslaggen yn Jolo útfierd. Ien dêrfan wie in selsmoardoanslach fan in frou by de katedraal. By de oanslaggen kamen sân soldaten om, seis boargers, in plysjeagint en rekken 75 oare minsken ferwûne. Ek ien fan 'e dieders kaam om it libben.
Katedraal fan Noto

De Sint-Nikolaaskatedraal (*Cattedrale di San Nicolò*) is de katedraal fan it yn 1844 stifte bisdom Noto yn 'e Italjaanske tsjerkeregio Sisylje. De oan Nikolaas fan Myra wijde katedraal waard nei de ierdskodding fan 1693 yn 'e jierren 1694 oant 1776 op it nije plak fan 'e stêd as haadparochytsjerke (*chese madre*) fan Noto boud. 
Sûnt 2012 is de katedraal in *[[basilica minor]]*. De katedraal makket diel út fan it wrâlderfgoed fan 'e letbarokke stêden fan 'e Val di Noto. 

## Beskriuwing en skiednis

De lange boutiid fan 'e neffens it ûntwerp fan Rosario Gagliardi boude en ûnder tafersjoch fan Bernardo Labisi foltôge tsjerke ferklearret it somtiden ûntbrekken fan gearhing yn 'e arsjitektuer en de yntroduksje fan neoklassisistyske eleminten. Foar de katedraal leit in brede trep. Karakteristyk binne de twillingtuorren, de pylderrike gevel en in portaal mei sênes út it libben fan 'e benammen op Sisylje fereare hillige Corrado Confalonieri, dy't de patroanhillige fan 'e stêd is. Yn in kapel yn it rjochter sydskip wurde de reliken fan Corrado Confalonieri yn in sulveren skryn bewarre. 

Op 13 maart 1996 stoarte in grut part fan 'e tsjerke yn. De skea wie grut: fjouwer pylders fan it súdlike diel fan it skip, ien fan 'e fjouwer pylders fan 'e koepel, it hiele dak en ferwulft fan it skip, trijefearnspart fan de tamboer mei de koepel de grutte koepel, it dak fan de súdlike earm fan it transept en in grut part fan it rjochter sydskip. Oarsaak wie eroazje, materiaalwargens en it net altiten goed útfieren fan reparaasjes. 

De restauraasje en rekonstruksje fan 'e katedraal fûn fan 1999 oant 2007 plak. Troch de ramp fan 1996 hawwe grutte dielen fan 'e katedraal in ienfâldich ynterieur. De yn Itaalje wenjende en wurkjende Russyske keunstner Oleg Nikolajevitsj Sûpereko beskildere yn 2009 de koepel mei nije fresko's.
Katedraal fan Manilla

De **Metropolitane Katedraal fan 'e Unbesmodzge Untfinzenis** is de biskopstsjerke fan it aartsbisdom Manilla yn (Filipynsk: *Basilika Menore at Kalakhang Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi*; Spaansk: *Basílica Menor y Catedral Metropolitana de la Inmaculada Concepción*) yn 'e binnenstêd fan Manilla op 'e Filipinen. De katedraal is wijd oan 'e ûnbeflekte ûntfinzenis fan 'e Jongfaam Marije, de wichtichste beskermhillige fan it lân.    

Oarspronklik waard de katedraal yn 1571 as parochytsjerke fan it aartsbisdom Meksiko boud. Mei de bul *Illius Fulti Præsido* fan paus Gregoarius XIII waard it in apart bisdom. 

De katedraal waard sûnt de foltôging fan 'e oarspronklike tsjerke yn 1581 ferskate kearen troch ierdskoddings en kriich skansearre en ferneatige. It achtste en hjoeddeiske bouwurk op it plak waard ûnder lieding fan 'e arsjitekt Fernando Ocampo yn 1958 foltôge.      

De pausen Paulus VI, Jehannes Paulus II en Fransiskus brochten in besite oan 'e katedraal. Op 27 april 1981 krige de katedraal fan paus Jehannes Paulus II de status *[[basilica minor]]*.

Yn 'e katedraal binne ferskate aartsbiskoppen en kardinalen byset.

## Ofbylden

Manila Cathedral (1792) by Brambila.jpg|Katedraal ein 18e iuw.
Manila Cathedral before the 1880 earthquake.jpg|Katedraal foar 1880.
Manila Cathedral belfry after the 1880 earthquake.jpg|Nei de ierdskodding fan 1880.'
Manila Cathedral after.jpg|Ruïne nei Japanske bombardeminten 1945.
Katedraal fan Naga

De **Metropolitane Katedraal fan Naga** (offisjeel: *Catedral Parroquia Metropolitana de San Juan Evangelista*; **Metropolitane katedraal en Parochy fan Sint-Jehannes de Evangelist**) is in roomsk-katolike katedraal yn 'e stêd Naga yn 'e provinsje Camarines Sur op 'e Filipinen. It is de sit fan it aartsbisdom Caceres. 

## Skiednis
De earste tsjerke waard fuort boud nei de stifting fan it doedestiidske bisdom Caceres in 1595. Om't de âlde katedraal yn 1768 ôfbaarnde, waard yn 1808 útein set mei de bou fan in nije katedraal. De yn 1843 ynwijde katedraal rekke yn oktober 1856 skeind troch in tyfoan, mar waard neitiid yn 'e jierren 1862-1879 restaurearre.

De skea fan 'e ierdskodding fan 1887 waard yn 1890 wer ferholpen. De lêste restauraasje fan de katedraal datearret fan 1987-1988.
Fiskerijdagen Makkum

De **Fiskerijdagen Makkum** (Nederlânsk en offisjeel: *Visserijdagen Makkum*) foarmje in evenemint dat om it jier yn it Fryske doarp Makkum holden wurdt. It is in kultureel festival, dat oarspronklik bedoeld wie om Makkum "wer op 'e kaart te setten". By de Fiskerijdagen Makkum wurdt de bân dy't it doarp mei it wetter hat, op alle mooglike manearen fierd. 

## Skiednis
Yn 'e 1970-er jierren waarden der yn Makkum inkele kearen Fiskerijdagen organisearre troch de fiskerijsektor sels, nei foarbyld fan 'e Fiskerijdagen Harns, dy't al sûnt 1959 bestiene. It barren blette lykwols nei ferrin fan tiid dea. Yn febrewaris 2003 kaam in groepke lykstimde ynwenners ûnder lieding fan Monique Mak gear mei it doel om wat reuring te bringen yn it neffens harren sliepperige Iselmardoarp. Der waard doe besletten dat de bêste manear om dat te berikken wie troch de eigen Fiskerijdagen nij libben yn te blazen. Dêrta waard de Stichting Fiskerijdagen Makkum oprjochte en by de Keamer fan Keaphannel ynskreaun.

Yn 'e simmer fan 2003 al waard de earste edysje fan 'e nije Fiskerijdagen Makkum holden. De organisaasje hope op 5.000 besikers, mar der kamen úteinlik 15.000 minsken op ôf. Dêrmei wie it evenemint in daverjend súkses, mar it soarge der wol foar dat it de organisators suver oer de meuch gie. Dêr waard de learing út lutsen dat it tenei allegear folle profesjoneler oanpakt wurde moast. Besletten waard om it festival ien kear yn 'e twa jier te organisearjen. De twadde kear waard it sadwaande holden yn 2005, en folgjende edysjes fûnen hieltyd plak yn ûneven jiertallen. Yn 2019 waarden de Fiskerijdagen Makkum foar de njoggende kear organisearre. 

Tsjin dy tiid wurke de organisaasje efter it evenemint mei in draaiboek, in detaillearre begrutting en skema's fan 'e ynset fan frijwilligers dêr't eltsenien him oan hâlde moast. Ek wiene in soad dingen digitalisearre. Boppedat moast der doe rekken holden wurde mei in protte wetlike bepalings dy't earder net gouwen, lykas befeiliging, kontrôles troch de brânwacht en de ferplichte oanwêzigens fan genôch EHBO-foarsjennings. De kosten wiene dêrtroch flink opslein. Dêrnjonken wie ek it tal aktiviteiten fan 'e Fiskerijdagen útwreide. It wie yn 2019 in trijedeisk festival, dat begûn op tongersdeitejûn en einige op sneontejûn.

## Underdielen
Underdielen fan 'e Fiskerijdagen Makkum wiene yn 2019 û.m. in grêftekonsert, in kwis, wedstriden yn angelfiskjen en ielrikjen, fersiering fan 'e fiskersskippen, in ringriderij, tentoanstelling fan keunst makke troch bern, besichtiging fan 'e skippen fan 'e fiskerijfloat, in nautyske merk, demonstraasjes fan âlde ambachten, rûnfearten, in behindichheidswedstryd mei sleepboaten, strjitteäter, optredens fan shantykoaren en in floatskou. Foar bern wie der fierders in optocht en in merke.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Fiskerijdagen Makkum
Reuze-iikhoarntsjes (ûnderfamylje)

De **reuze-iikhoarntsjes** of **Oriïntaalske reuze-iikhoarntsjes** (wittenskiplike namme: *Ratufinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (*Sciuromorpha*) en de famylje fan 'e iikhoarntsjes (*Sciuridae*). Ta dizze ûnderfamylje heart mar ien skaai, dat ek reuze-iikhoarntsjes (*Ratufa*) hjit en fjouwer soarten omfet.

## Fersprieding
Reuze-iikhoarntsjes libje op it Yndyske subkontinint en yn Súdeast-Aazje. Yn 'e prehistoarje hiene se in grutter ferspriedingsgebiet. Bisten dy't tige op 'e leden fan it skaai fan 'e reuze-iikhoarntsjes lieken, en yn elts gefal hearden ta deselde ûnderfamylje, libben yn it ier Langyn (yn it Mid-Mioseen, 16 oant 15,2 miljoen jier lyn) yn wat no Dútslân is.

## Underfamylje-opbou
Reuze-iikhoarntsjes (skaai)

De **reuze-iikhoarntsjes** of **Oriïntaalske reuze-iikhoarntsjes** (wittenskiplike namme: *Ratufa*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (*Sciuromorpha*), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (*Sciuridae*) en de lyknammige ûnderfamylje fan 'e reuze-iikhoarntsjes (*Ratufinae*). Ta dit skaai hearre fjouwer soarten iikhoarntsjes, dy't allegear foarkomme op it Yndyske subkontinint en yn Súdeast-Aazje.

## Soarten
Populaasje

*populaasje (demografy), in synonym foar befolking
*populaasje (biology), in kloft organismen fan deselde soarte dy't har mei-inoar fuortplantsje kinne
*populaasje (statistyk), in samling persoanen dêr't in represintative stekproef út nommen wurde kin
Domtsjerke fan Messina

De **Domtsjerke fan Messina** (*Duomo di Messina*; ek: *Basilica Cattedrale metropolitana di Santa Maria Assunta*, Basilyk metropolitane Katedraal fan Marije-Himelfeart) is in katedraal yn Italjaanske stêd Messina op Sisylje. Eartiids wie it de sit fan it bisdom Messina, mar sûnt 1986 is it de aartsbiskoplike sit fan it aartsbisdom Messina-Lipari-Santa Lucia del Mela. Yn juny 1947 krige de katedraal fan paus Pius XII de status fan basilyk.

## Skiednis

De katedraal waard op 22 septimber 1197 troch aartbiskop yn oanwêzigens fan keizer Hindrik VI en syn frou Konstanse, dochter fan 'e Normandyske kening Rogier II, ynwijd. Yn 'e rin fan 'e tiid waard de katedraal ferskate kearen ferneatige en wer opboud fan it oarspronklike bouwurk is dêrfandinne net in soad oerbleaun.

By in brân 1254 gyng it oarspronklike balkeplafond ferlern. De ierdskoddings fan 1783 en 1908 feroarsake troch it ynstoarten fan 'e muorren ek de ferneatiging fan it folsleine ynterieur. Nei de ierdskodding fan 1783 waard de klokketoer ôfbrutsen en ferfongen troch twa neogoatyske tuorren njonken it koer. Nei de ierdskodding fan 1908 waard de dom fan 1919 oant 1923 yn in midsiuwske foarm rekonstruearre. De njonken de dom steande klokketoer waard yn 1933 tafoege.  

Op 13 juny 1943 waard de stêd bombardearre en de katedraal baarnde doe folslein út. De frijsteande 48 meter hege klokketoer mei in astronomysk oerwurk bleau lykwols sparre. Paus Pius XII wijde yn augustus 1947 op 'e nij yn en krige doe de status fan *basilica minor*.

## Eksterieur

De katedraal waard yn in feskaat fan goatyske en romaanske stilen wer opboud. It goatyske haadportaal datearret lykwols noch út de 14e iuw. It gevelfjild tusken de smelle pylders lit in foarstelling fan Kristus sjen, dy't Marije yn 'e himel kroant. Dêrûnder stiet boppe de doar in Madonnabyld.

## Ynterieur

De trije skippen fan 'e katedraal wurde fan inoar skieden troch twa rigen pylders mei korintyske kapitelen. De pylders drage de rûne bogen, dy't it muorrewurk fan it middenskip skoarje. It by de restauraasje nij oanbrochte balkenplafond is beskildere neffens de oarspronklike dekoraasje.       

It grutste diel fan 'e ynrjochting is in rekonstruksje fan 'e 20e iuw, mar in pear saken binne orizjineel. Yn 'e Sakramintskapel (rjochter sydapsis) bleau in orizjineel 14e-iuwsk mozayk bewarre, dat mei oarspronklik materjaal op 'e nij oanbrocht is. It mozayk fan 'e haadapsis dêrfoaroer waard nij oanbrocht, mar hat wol in soad oerienkomsten mei it orizjineel. 

Yn nissen oan 'e muorren fan 'e sydskippen steane bylden fan 'e apostels, dy't oarspronklik yn 'e tiid fan 'e renêssânse makke waarden. Dêrfan is allinne it byld fan Jehannes de Doper fan Antonello Gagini orizjineel, de rest gyng by it bombardemint yn 1943 ferlern.

## Oargel
It hjoeddeiske oargel datearret fan 'e weropbou nei de kriich en waard troch Tamburini (Crema) boud. It heart ta de grutste piipoargels fan Itaalje. It ynstrumint hat 169 registers (± 16.000 pipen) en is yn ferskate dielen fan 'e dom opsteld; de spyltafel fan it oargel stiet yn it dwersskip. De spyl- en registertraktueren binne elektrysk.
Sakristy

In **sakristy** is in romte yn in tsjerke dêr't saken bewarre wurde dy't by it fieren fan de tsjinst brûkt wurde. It giet dêrby om liturgyske klaaiing, paraminten, liturgysk ark lykas tsjelken, hostyskalen, de (noch net-wijde) hosty's, wyn foar de misse, kearsen, ensafuorthinne. 

De sakristy tsjinnet ek foar de preester en oare meiwurkers oan de tsjint as romte om harren ta te rieden. De koster hat de soarch oar de sakristy. Yn roomske tsjerken is somtiden in twadde sakristy foar de mistjinners.

## Sjoch ek
* Konsistoarje
Frekwinsje

**Frekwinsje** (fan it Frânske *fréquence*) is in begryp dat útdrukt hoe faak oft eat bart of foarkomt binnen in beskate tiid of in beskate romte. De term hat yn ûnderskate fakgebieten ferskillende betsjuttings.

## Op it mêd fan tiid
### Algemien
De frekwinsje is in grutheid dy't almeast útdrukt hoe faak oft eat yn in beskate tiid bart. Yn it ienfâldichste gefal is it tuskenskoft, de perioade, hieltyd gelyk. De frekwinsje, soms ek it **trillingsgetal** neamd, is dan it tsjinstelde fan 'e perioade. Mar ek as de perioade fariëarret, kin men sprekke fan in frekwinsje; dêrmei wurdt dan it gemiddelde bedoeld fan dy foarfallen yn in beskate tiidsspanne.

### Natuerkunde
Yn 'e natuerkunde wurdt de frekwinsje f werjûn yn hertz (Hz), wat delkomt op it tal foarfallen per sekonde (s):

:f = \frac {1}{T}

Wêrby't T de perioade is yn sekonden, en f de frekwinsje yn Hz (1 Hz = 1&nbsp;s−1).

Dat is benammen wichtich by weachferskynsels, wêrby't de frekwinsje it tal weachtoppen (of -bedelten) per sekonde útdrukt. Op dy manear kin men de frekwinsje fan ljocht of oare elektromagnetyske weagen en ek fan lûd yn in getal útdrukke. As bygelyks yn ien sekonde 25 lûdsweagen foarbykomme, hat dat lûd in (foar it minsklik gehoar tige lege) frekwinsje fan 25 trillings per sekonde, oftewol 25&nbsp;Hz. De measte weagen hawwe lykwols in folle hegere frekwinsje, en wurde dêrom werjûn mei it gebrûk fan desimale foarheaksels by hertz. Sichtber ljocht wurdt bgl. werjûn yn tearahertz (THz).

As der by digitalisearring fan in analooch sinjaal op regelmjittige tiidstippen in 'stekproef' fan it analoge sinjaal nommen wurdt (in saneamd sinjaalmeunster), wurdt it tal kearen per sekonde dat soks dien wurdt de bemeunsteringsfrekwinsje neamd.

## Op oare mêden
### Kânsrekkening
It begryp frekwinsje wurdt ek brûkt yn 'e kânsrekkening. Dêr sprekt men fan 'e **relative frekwinsje**. As bygelyks de frekwinsje fan 'e kleur klavers yn in kaartspul 13 is by in totaal fan 52 spylkaarten, is de relative frekwinsje: 13&nbsp;:&nbsp;52&nbsp;=&nbsp;0,25.

### Weachgetal
Soms sprekt men ek oer in **romtlike frekwinsje** (of weachgetal). Yn dat gefal besjocht men hoe faak oft in beskaat foarwerp of ferskynsel op 'e nij foarkomt by it ôflizzen fan in ôfstân. De ienheid fan in romtlike frekwinsje is resiproke meter (m–1). In foarbyld is de romtlike frekwinsje fan lantearnepeallen by in autosnelwei lâns. Dêrfan stiet der bgl. eltse 100&nbsp;m ien. De romtlike frekwinsje is dan 0,01&nbsp;m–1. Wannear't men mei konstante faasje by de lantearnepeallen lâns riidt, is der dochs wer in direkt ferbân mei tiidsfrekwinsje, want men komt de lantearnen dan mei in beskate (tiids)frekwinsje foarby.

## Lineêre transformaasjes
Sawol by tiids- as romtefrekwinsjes kin men stelle dat de frekwinsje de omkearde diminsje hat fan tiid (s → s−1) of romte (m → m−1). Der besteane wiskundige bewurkings (lineêre transformaasjes) dy't funksjes fan tiid (of romte) omsette yn funksjes fan frekwinsje. Op dy manear kinne ferskynsels tagelyk plakfine, mar mei in oare frekwinsje ûntraffele wurde. Foarbylden fan sokke wiskundige bewurkings binne de Fouriertransformaasje, de Laplacetransformaasje en de ''z''-transformaasje.