open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Violetta Villas

**Violetta Villas** (Verviers, Belgje, 10 juny 1938 - Lewin Kłodzki, 5 desimber 2011) wie in Poalsk sjongster en aktrise. Se wie yn jierren sechtich tige populêr yn de Feriene Steaten en Frankryk. Villas hie ek in protte súkses yn it teäter, de film en letter op telefyzje.

Villas waard berne yn Heusy as dochter fan de fioelist Bronisław Cieślak en Janina Cieślak.

## Diskografy
* 1962 - *Rendez-vous z Violettą Villas*
* 1966 - *Violetta Villas*
* 1967 - *Violetta Villas*
* 1967 - *Dla ciebie miły*
* 1968 - *O miłości*
* 1977 - *Nie ma miłości bez zazdrości*
* 1980 - *Dawne przeboje*
* 1986 - *Violetta Villas*
* 1992 - *Najpiękniejsze kolędy*
* 1992 - *Dla ciebie miły*
* 1994 - *Laleczka*
* 1996 - *Złote przeboje*
* 1997 - *Jestem taka, a nie inna*
* 1997 - *Kolędy*
* 1999 - *Platynowa kolekcja*
* 1999 - *Najpiękniejsze kolędy*
* 2000 - *Pocałunek ognia*
* 2001 - *Violetta Villas*
* 2001 - *Dla ciebie miły*
* 2001 - *Nie ma miłości bez zazdrości*
* 2001 - *Gdy się Chrystus rodzi*
* 2003 - *Do ciebie mamo*
* 2003 - *Walentynkowe hity*
* 2004 - *Kolędy serca*
* 2006 - *Ja już taka jestem*
* 2008 - *Na pocieszenie serca i uniesienie ducha*
* 2009 - *Z archiwum Polskiego Radia vol. 11*
* 2009 - *Gdy się Chrystus rodzi 2*

## Keppeling om utens
*Internet Movie Database
The Tough Alliance

**The Tough Alliance** wie fan 2001 oant 2009 in Sweedske indie popband.

## Bandleden
*Henning Fürst
*Eric Berglund

## Diskografy
### Album
*2005 – *The New School*
*2006 – *Escaping Your Ambitions*
*2007 – *A New Chance*

### EP
*2004 – *Make It Happen*
*2004 – *Holiday*
*2006 – *New Waves*
Iamamiwhoami

**iamamiwhoami** wie fan 2009 oant 2017 in audiofisueel projekt fan de Sweedske sjongster-fersskriuwster Jonna Lee. De fideoos fan it projekt wurde sûnt desimber 2009 firaal fia YouTube ferspraat. Yn 2012 waard it earste studioalbum mei de titel "Kin" útbrocht, dy't ek oer it Youtube-kanaal fan it projekt delladen wurde kin. iamamiwhoami brocht yn novimber syn tredde auiofisuele album "Blue" út.

## Leden
*Jonna Lee
*Claes Björklund
*Agustín Moreaux
*John Strandh
*Mathieu Mirano 

## Diskografy
* 2012 - *kin*
* 2013 - *bounty*
* 2014 - *BLUE*

## Keppeling om utens
* YouTube
* To Whom It May Concern - label
Múm

**múm** is in Yslânsk muzykband út Reykjavík, oprjochte yn 1997.

## Bandleden
* Gunnar Örn Tynes
* Örvar Þóreyjarson Smárason
* Ólöf Arnalds
* Eiríkur Orri Olafsson
* Hildur Guðnadóttir
* Sigurlaug Gisladottir
* Samuli Kosminen
* Róbert Sturla Reynisson

## Diskografy
### Albums
* 2000 – *Yesterday Was Dramatic - Today Is OK*
* 2001 – *Please Smile My Noise Bleed*
* 2001 – *Blái hnötturinn* 
* 2001 – *Remixed*
* 2002 – *Finally We Are No One*
* 2002 – *Loksins Erum Við Engin*
* 2004 – *Summer Make Good*
* 2007 – *Go Go Smear the Poison Ivy*
* 2009 – *Sing Along To Songs You Don't Know*
* 2013 – *Smilewound*

## Keppeling om utens
* Webside fan múm
Björk

**Björk Guðmundsdóttir** (Reykjavík, 21 novimber 1965) is in Yslânske sjongster en aktrise.

## Keppeling om utens
*Internet Movie Database
Jakobínarína

**Jakobínarína** wie (fan 2004 oant 2008) in Yslânsk muzykband út Hafnarfjörður.

## Bandleden
* Ágúst Fannar Ásgeirsson
* Björgvin Ingi Pétursson
* Gunnar Bergmann Ragnarsson
* Hallberg Daði Hallbergsson
* Heimir Gestur Valdimarsson
* Sigurður Möller Sívertsen

## Diskografy
### Albums
* 2007 - *The First Crusade*
Wounded Knee Creek

**Wounded Knee Creek** is in sydrivierke fan de White River, fan sa'n 80 km langte, yn it súdwesten fan de Amerikaanske steat Súd-Dakota. Yn de taal fan de Lakota hjit de rivier *Čhaŋkpé Ópi Wakpála*; útspr.: ['ʧʰãkpe: 'o:pi wak'pa:la]).

Wounded Knee Creek ûntspringt yn de súdeasthoeke fan it Pine Ridge Indian Reservation oan de grins mei Nebraska en streamt nei it noardwesten, it plak bylâns dêr't yn 1890 it Bloedbad fan Wounded Knee wie en de plakken Wounded Knee en Manderson. De rivier rint troch it reservaat nei it noardwesten en mûnet út yn de White River besuden it Badlands National Park.
Dallas

## Geografyske oantsjuttings
### Feriene Steaten
* Dallas (Teksas), in stêd yn 'e Amerikaanske steat Teksas

* Dallas (Georgia), in plak yn 'e Amerikaanske steat Georgia
* Dallas (Maine), in plak yn 'e Amerikaanske steat Maine
* Dallas (Noard-Karolina), in plak yn 'e Amerikaanske steat Noard-Karolina
* Dallas (Oregon), in plak yn 'e Amerikaanske steat Oregon
* Dallas (Pennsylvania), in plak yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania
* Dallas (Súd-Dakota), in plak yn 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota
* Dallas (West-Firginia), in plak yn 'e Amerikaanske steat West-Firginia
* Dallas (Wiskonsin), in plak yn 'e Amerikaanske steat Wiskonsin

### Oare lannen
* Dallas (Skotlân), in plak yn Skotlân

## Persoanen
* George Dallas, fise-presidint fan 'e Feriene Steaten (1845-1849)

## Sport
* *[[Dallas Cowboys]]*, in Amerikaansk footballtiim
* *[[Dallas Mavericks]]*, in basketbaltiim
* FC Dallas, in fuotbaltiim

## Oar
* ''Dallas'' (telefyzjesearje, in Amerikaanske telefyzjesearje
* Dallas (automerk), in Frânsk automerk
Conchita Wurst

**Thomas "Tom" Neuwirth ** (Gmunden, 6 novimber 1988), better kend ûnder syn artystenamme **Conchita Wurst**, is in Eastenryksk sjonger en drag queen.

## Keppeling om utens
* Webside fan Conchita Wurst
Algonkwynske talen

De **Algonkwynske talen** binne ien fan 'e grutste en wichtichste kloften fan lânseigen Yndiaanske talen fan Noard-Amearika. Mei de lytse isolearre talen Joerok (*Yurok*) en Wiot (*Wiyot*) foarmje de Algonkwynske talen de (mar justjes) gruttere Algyske taalfamylje. It (oarspronklike) spraakgebiet fan 'e Algonkwynske talen beslacht in ûnwittend grut stik fan Noard-Amearika, dat him útstrekt fan 'e eastkust oant djip yn 'e Rocky Mountains. It Proto-Algonkwynsk, de oertaal dêr't alle lettere Algonkwynske talen út fuortkomme, waard tusken 2.500 en 3.000 jier lyn sprutsen, mar taalwittenskippers kinne it der net oer iens wurde wêr't dat krekt wie.

Krektlyk as mei de Irokeeske talen it gefal is, wêrfan't de sprekkers de tradisjonele fijannen fan 'e Algonkwynsktalige folken wiene, binne ek in protte Algonkwynske talen útstoarn sûnt de Jeropeeske kolonisaasje fan it Noardamearikaanske kontinint yn 'e santjinde iuw begûn. In grut tal oare Algonkwynske talen ferkeare op 't heden op it rântsje fan it útstjerren, mei sprekkersoantallen fan minder as hûndert en soms sels minder as tsien. Oan 'e oare kant omfettet de Algonkwynske taalfamylje ek guon fan 'e meast sprutsen Yndiaanske talen fan Noard-Amearika, lykas it Kry (*Cree*) en it Odjibwe (*Ojibwe*), mei (yn 1999) 60.000, resp. 45.000 sprekkers. Ien taal, it Massatsjûset, is koartby nij libben ynblaasd nei't er mear as in iuw lang útstoarn west hie.

De namme "Algonkwynsk" (Ingelsk: *Algonquian*) moat trouwens net betize wurde mei de derop lykjende oantsjutting Algonkin (Ingelsk: *Algonquin* of *Algonkin*), dat in nau mei it Odjibwe besibbe Algonkwynske taal is.

## Etymology
Saakkundigen wolle wol hawwe dat de term "Algonkwynsk" (Ingelsk: *Algonquian*, útspr.: [æl'ɡɔnkwiən] of [æl'ɡɔnkiən]) ôflaat is fan it Malisiit-wurd *elakómkwik* (útspr.: [ɛlæ'ɡomoɡwik]), wat "hja binne ús sibben" of "hja binne ús bûnsmaten" betsjut.

## Opbou
De talen dy't de Algonkwynske taalfamylje omfiemet, wurde tradisjoneel ûnderferdield yn trije taalkloften, te witten: de Flakte-Algonkwynske talen, de Middenalgonkwynske talen en de Eastalgonkwynske talen. De earste beide fan dy taalgroepen wurde lykwols yn 'e regel as geografyske kloften beskôge ynstee fan taalkundigen; d.w.s. de talen yn dy groepen wurde mei-inoar ûnder ien term beflapt om't se yn inoars fysike neite sprutsen waarden, net om't se wier-wier in besibbe taalkloft foarmje. Binnen de Algonkwynske talen is oant no ta inkeld fan 'e Eastalgonkwynske taalgroep bewiisd dat se neier oaninoar besibbe binne as oan 'e rest fan 'e famylje.
Algyske talen

De **Algyske talen** of **Algonkwynsk-Ritwaanske talen** foarmje ien fan 'e grutste en wichtichste kloften fan lânseigen Yndiaanske talen fan Noard-Amearika. Se falle útinoar yn 'e grutte Algonkwynske taalfamylje en de lytse isolearre talen Joerok (*Yurok*) en Wiot (*Wiyot*).

It (oarspronklike) spraakgebiet fan 'e Algonkwynske talen beslacht in ûnwittend grut stik fan Noard-Amearika, dat him útstrekt fan 'e eastkust oant djip yn 'e Rocky Mountains, wylst it Joerok en Wiot beide oan 'e Pasifyske kust, yn noardlik Kalifornje, sprutsen waarden. Nettsjinsteande harren geografyske neite binne dy beide talen net nauwer mei-inoar besibbe as mei de Algonkwynske talen. Likegoed wurde se tegearre wol beflapt ûnder de term Ritwaanske talen, mar men moat goed yn 'e rekken hâlde dat dat in geografyske oantsjutting is, en net in taalkundigen-ien.

Taalwittenskippers binne fan tinken dat al dizze talen ôfstamje fan it Proto-Algysk, in twaddetriems foarâlderlike prototaal dy't rekonstruëarre is op grûn fan it sels ek rekonstruëarre Proto-Algonkwynsk, dêr't de Algonkwynske talen út fuortkomme, en de oerlevere talen Joerok en Wiot.

## Terminology
De namme "Algysk" (Ingelsk: *Algic*) is betocht troch de taalkundige Henry Rowe Schoolcraft, dy't it brûkte foar syn *Algic Researches*, in wurk dat publisearre waard yn 1839. Schoolcraft definiëarre de term as: *"ôflaat fan 'e wurden "Alleghany" *[in rivier]* en "Atlantic", ferwizend nei it ras fan 'e Yndianen dat fan âlds yn dit geografysk gebiet tahâldt."* Syn terminology waard lykwols net beholden, mei't wat hy "de Algyske talen" neamde neitiid by de Algonkwynske talen foege waard. Mar doe't de taalkundige Edward Sapir yn 1913 foar it earst fêststelde dat it Joerok en Wiot besibbe wiene mei de Algonkwynske talen, besleat er de term "Algyske talen" te recycljen as de namme fan 'e taalfamylje dy't sawol de Algonkwynske as de beide Kalifornyske talen omfieme.

## Opbou
N.B.: de termen "Ritwaanske talen", "Flakte-Algonkwynske talen" en "Middenalgonkwynske talen" binne geografyske termen sûnder taalkundige basis. Inkeld de Eastalgonkwynske talen is fan bewiisd dat se neier oaninoar besibbe binne as oan 'e rest fan 'e Algonkwynske famylje.
Sjajinske talen

De **Sjajinske talen** of **Cheyenne-talen** binne in lyts groepke nau besibbe Yndiaanske talen út Noard-Amearika, dy't in taalkloft foarmje yn de gruttere Algonkwynske taalfamylje. It taalgroepke omfettet mar twa talen:
Flakte-Algonkwynske talen

De **Flakte-Algonkwynske talen** binne in lyts groepke Yndiaanske talen út Noard-Amearika, dy't in taalkloft foarmje binnen de gruttere Algonkwynske taalfamylje. Party taalkundigen hâlde út dat dizze talen wier neier oaninoar besibbe binne as oan 'e oare Algonkwynske talen, mar de measten beskôgje it as in geografyske taalkloft ynstee fan in taalkundigen-ien; d.w.s. dizze talen wurde mei-inoar ûnder ien term beflapt om't se yn inoars fysike neite sprutsen waarden, net om't se wier-wier in besibbe taalkloft foarmje. (Binnen de Algonkwynske talen is oant no ta inkeld fan 'e Eastalgonkwynkse taalgroep bewiisd dat se neier oaninoar besibbe binne as oan 'e rest fan 'e famylje.)

## Karakteristiken
De Flakte-Algonkwynske talen wurde (of waarden) sprutsen troch guon Yndiaanske folken op 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika, dêr't se frij isolearre rekken fan 'e oare Algonkwynske talen, dy't folle eastliker en noardliker sprutsen waarden, benammen yn it gebiet fan 'e Grutte Marren, oan 'e eastkust fan it kontinint en yn wat no sintraal Kanada is. Dêrfandinne dat de Flakte-Algonkwynske talen derom bekendstiene dat se grutte fonologyske en leksikale ferskillen ûntjûn hiene mei it Proto-Algonkwynsk, de oertaal dêr't alle Algonkwynske talen út fuortkommen binne. Hjirûnder in pear foarbylden.
(De letter θ stiet foar de stimleaze "th", lykas yn it Ingelske *thin*; de asterisk foar de Proto-Algonkwynske wurden tsjut oan dat dy wurden net oerlevere binne, mar rekonstruëarre troch taalkundigen, op grûn fan systematyske klankferskowings yn 'e talen dy't derút fuortkommen binne.)

## Opbou
De opbou fan 'e Flakte-Algonkwynske taalkloft is sa:
Lame Deer (Montana)

**Lame Deer** [le:m diəɹ] (Sjajinsk: Meave’ho’eno, útspr.: [mɪavɪʔhoʔɪno]) is in plak yn Rosebud County, yn it súdeasten fan 'e Amerikaanske steat Montana. Hoewol't it net it haadplak fan 'e *county* is (dat is Forsyth), is it wol it haadplak fan it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat (*Northern Cheyenne Indian Reservation*), fan 'e Noardlike Sjajinne Stamme (*Northern Cheyenne Tribe*). Yn Lame Deer binne de measte tsjinsten fan it reservaat fêstige, lykas it haadkertier fan 'e stamme, it agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA), de middelbere skoalle en it Opperhaad Stomp Mês Kolleezje (*Chief Dull Knife College*). It plak is ferneamd nei it Minnikonzjû-Lakota-opperhaad Kreupel Hart (Ingelsk: *Lame Deer*), dy't yn 1877 besuden it hjoeddeistige Lame Deer troch it Amerikaanske Leger deasketten waard, ek al hied er in wite flagge by him.
__TOC__
## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 bedroech it ynwennertal fan Lame Deer doe goed 2.000 minsken. Fan 'e befolking fan Lame Deer wie doe 5,1% âlder as 65 jier en 43,7% jonger as 18 jier. Fierders bestie 27,2% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 50,4% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2000 sa: 92,5% Yndianen; 3,7% blanken; 2,1% Latino's; 1,7% oaren of fan mingd etnysk komôf. Op it mêd fan taalgebrûk kamen fierders de folgjende sifers oan it ljocht: 67,9% spriek it Ingelsk as memmetaal; 28,9% it Sjajinsk (*Cheyenne*); 2,7% it Kriesk (*Crow*); en 0,5% in oare taal, wêrby't it foar it meastepart om Spaansktaligen gie.

## Sjoch ek
* it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat
Concho (Oklahoma)

**Concho** (útspr.: ['kɔnʧo:u] is in plak yn Canadian County, yn it sintrale diel fan 'e Amerikaanske steat Oklahoma. Neffens de Amerikaanske terminology is it in *rural unincorporated community*, wat safolle sizze wol as in plattelânsútbuorren. Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 hie Concho doe 92 ynwenners.

## Fierdere algemiene ynformaasje
Concho krige yn 1915 in eigen postkantoar, wat yn 'e Feriene Steaten yn 'e regel in teken is dat in plak op 'e kaart stiet. Besuden it doarp stiet de *Concho Indian School*, dat fan âlds in ynternaat wie foar bern fan etnysk Yndiaansk komôf. Sawol it doarp as de skoalle binne ferneamd nei Yndiaansk agint Charles E. Shell (mei't *concho*, of eins de froulike foarm *concha*, it Spaanske wurd is foar "skelp", yn it Ingelsk *shell*). Yn Concho is fierders it haadkertier fan 'e Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma (*Cheyenne and Arapaho Tribe of Oklahoma*) fêstige.

## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan Concho 2,2% âlder as 65 jier en 41,3% jonger as 18 jier. Fierders bestie 15,4% fan 'e húshâldings út ien persoan. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2000 sa: 92,4% Yndianen; 2,2% Latino's; 5,4% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Amiina

**Amiina** is in Yslânsk strykkwartet út Reykjavík, oprjochte yn 2004.

## Bandleden
* Hildur Ársælsdóttir
* Edda Rún Ólafsdóttir
* Maria Huld Markan Sigfúsdóttir
* Sólrún Sumarliðadóttir
* Magnús Trygvason Eliassen
* Kippi Kaninus (Guðmundur Vignir Karlsson)

## Diskografy
### Studioalbums
**Kurr* (2007)
**Puzzle* (2010)
**The Lighthouse Project* (2013)

### Ep's
**Animamina* (2005)
**Re Minore* (2009)

### Singles
*"Seoul" (2006)
*"Hilli (At The Top Of The World)" (2007)
*"What Are We Waiting For" (2010)
*"Chi'mp" (2011)
*"Betrakendra" (2011)
*"liberte" (2011)

## Keppeling om utens
* Amiina
Hûnskrigers

De **Hûnskrigers** (Sjajinsk: *Hotamétaneo’o*, útspr.; [hotamɪtanɪoʔo]; Ingelske oersetting: *Dog Soldiers*) wiene ien (en fierwei de machtichste) fan 'e seis krigersgenoatskippen fan 'e Sjajinnen (*Cheyenne*), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. De organisaasje ûntstie earne yn 'e tritiger jierren fan 'e njoggentjinde iuw, en ûntjoech him ûnder it oanhâldende opkringen fan 'e blanken úteinlik, oars as de oare Sjajinske krigersgenoatskippen, ta in selsstannige Yndianetroep op militaristyske grûnslach, dy't in krúsjale rol spile yn 'e wapene konflikten tusken de Sjajinnen en de Amerikanen yn wat no de Amerikaanske steaten Kansas, Nebraska, Kolorado en Wyoming binne.

Nei't de Masikota, ien fan 'e meast foaroansteande fan 'e tsien troepen fan 'e Sjajinnen, yn 1849 hast hielendal útrûge wiene troch in goalera-epidemy, waard harren sit yn 'e Rie fan Fjouwerenfjirtich, dy't min ofte mear it regear fan 'e Sjajinske naasje foarme, oernommen troch de Hûnskrigers, dy't tsjin 1850 frijwol in aparte troep wurden wiene. Under lieding fan mannen as Lange Bolle en Griis Burd kanten se har allegeduerigen oan tsjin fredesopperhaden lykas Swarte Tsjettel en Stiennen Keal, en namen it foartou yn 'e striid tsjin 'e blanke kolonisten en militêren. Troch de groeiende kleau tusken de Hûnskrigers en de Rie fan Fjouwerenfjirtich waard it genoatskip úteinlik suver ta in trêde diel fan 'e Sjajinske naasje, dat it lân beset hold dat tusken de wengebieten fan 'e Noardlike en de Súdlike Sjajinnen yn lei.

De Hûnskrigers wiene berucht om harren agressive (en dêrtroch ek tige effektive) manear fan fjochtsjen. Neffens ien tradysje soene se spesjale, lange muldoeken of "efterskelken" droegen hawwe, wêrfan't se yn 'e slach de útein oan 'e grûn fêstspeetsten, sadat se by wize fan sprekken oan it tsjoar stiene. Dat sil grif mear in symboalyske as praktyske betsjutting hân hawwe, mar it idee wie dat tebekwiken dêrtroch ûnmooglik waard. Tsjin 'e 1860-er jierren giene de Hûnskrigers in bûnsgenoatskip oan mei de Komansjen (*Comanche*) en de Kajowa (*Kiowa*), dat tradisjonele fijannen fan 'e Sjajinnen wiene. Yn 1869 waarden de Hûnskrigers troch it Amerikaanske leger hast oan 'e lêste man ta útrûge yn 'e Slach by Summit Springs, wat de ein fan it genoatskip as militêre macht betsjutte.

Yn 'e ienentweintichste iuw binne der berjochten oer in weroplibbing fan it Hûnskrigers-genoatskip yn it Noardlike Sjajinne Reservaat fan Montana en ûnder de leden fan 'e Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.
Powwow

In ***powwow*** (ek stavere as ***pow-wow*** of ***pow wow***), útspr.: ['pauwau], is in folksgearkomste fan ien of mear fan 'e lânseigen Yndiaanske stammen fan Noard-Amearika. It wurd is ôfkomstich fan *powwaw*, út 'e Narraganset-taal, dat "religieuze liedsman" betsjut.

In moderne *powwow* is in spesifyk soarte fan barren foar Yndianen, yn 'e regel it sosjaal hichtepunt fan it jier, wêrby't men op feestlike wize gearkomt op in spesjaal dêrfoar oanwiisd terrein, mei as doel om famylje- en freonskipsbannen oan te heljen, te sjongen, te dûnsjen, de eigen kultuer te fieren en gewoan gesellich ûnderinoar te wêzen. Ornaris binne der wedstriden yn dûnsjen en oare dingen, en soms wurde der profesjonele dûnsers, sjongers of bands (mei deselde kulturele eftergrûn) oanlutsen om op te treden. *Powwows* ferskille yn lingte fan in heale dei oant in wike. Fansels hawwe alle folken yn harren eigen taal in eigen namme foar sa'n evenemint, en sille se sels inkeld fan "*powwow*" sprekke as se it tsjin bûtensteanders hawwe. De stammen fan Kalifornje neame it gauris in *big time*.

Yn it Ingelsk (en hieltyd mear yn oare talen, dêr't it wurd fia it Ingelsk yn trochkrongen is) wurdt *powwow* ek wol loskes brûkt foar in oerlis of saaklike gearkomste (meastal fan pommeranten, wylst de sprekker dúdlik net ta dy groep heart). Sok taalgebrûk wurdt soms, fral yn 'e Feriene Steaten, beskôge as ûnfatsoenlik foar de Yndiaanske kultuer oer.
Tongue (rivier yn Montana)

De rivier de **Tongue** (Assiniboin: Tacéži Wakpá, útspr.: [ta'ʧe:ʒi 'wakpa:]; Sjajinsk: Vetanoveo’he, útspr.: [vɪtanovɪoʔhɪ]) is in likernôch 426 km lange sydstream fan 'e rivier de Yellowstone, yn it súdeasten fan 'e Amerikaanske steat Montana en it noardeasten fan Wyoming, dy't in gebiet fan krapoan 14.000 km² ûntwetteret.

De Tongue ûntspringt yn 'e Bighornbergen fan Wyoming en rint troch noardeastlik Wyoming en súdeastlik Montana om by Miles City út te mûnjen yn 'e Yellowstone. Dêrby streamt de rivier troch in ferskaat oan lânskippen dat optilt fan natuerskientme, lykas it Nasjonaal Wâld Bighorn, it Ravyn fan de Tongue en it mei nullebeammen begroeide heuvellân fan Montana. Teffens foarmet de rivier de eastgrins fan it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat.
FM Belfast

**FM Belfast** is in Yslânsk muzykband út Reykjavík, oprjochte yn 2005.

## Bandleden
* Lóa Hlín Hjálmtýsdóttir
* Árni Rúnar Hlöðversson
* Árni Vilhjálmsson
* Örvar Þóreyjarson Smárason

## Diskografy
### Albums
* 2008 - *How to Make Friends*
* 2011 - *Don't Want to Sleep*
* 2014 - *Brighter Days*

## Keppeling om utens
* FM Belfast
Tongue (rivier)

De term "**Tongue (rivier)**" of "**Tongue River**" hat yn de Wikipedy ferskate bestjuttings:

* de Tongue (rivier yn Montana), in sydrivier fan 'e Yellowstone, yn 'e Amerikaanske steat Montana
* de Tongue (rivier yn Noard-Dakota), in sydrivier fan 'e Reade Rivier fan it Noarden, yn 'e Amerikaanske steat Noard-Dakota
* de Tongue (rivier yn Teksas), in rivierke yn 'e Amerikaanske steat Teksas
Minnesota (rivier)

De rivier de **Minnesota** is in likernôch 534 km lange sydstream fan 'e rivier de Mississippy, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Minnesota, dy't in gebiet fan goed 49.000 km² yn Minnesota, Súd-Dakota en Iowa ûntwetteret.

De Minnesota ûntstiet yn it Big Stone Lake, oan 'e grins fan Minnesota mei Súd-Dakota. It diel fan 'e rivier foàr dat punt wurdt foarme troch de Lytse Minnesota. Ut it Big Stone Lake wei rint de Minnesota yn in frij rjochte line súdeastlik oant de stêd Mankato, dêr't er in skerpe bocht makket, om dan folle meänderjender nei it noardeasten te streamen, en úteinlik justjes besuden de Twillingstêden Minneapolis en Sint-Paul út te mûnjen yn 'e Mississippy. De delling fan 'e Minnesota is likernôch 8 km breed en 80 m djip, en is tusken 11.700 en 9.400 jier lyn, yn 'e lêste iistiid, troch in gletsjer yn it lânskip útkurven.

De namme "Minnesota" komt út 'e Dakota-taal, fan *mní*, "wetter", en *sóta*, "loftkleurich" of "himelkleurich". De iere blanke ûntdekkingsreizgers yn dit gebiet neamden de rivier de St. Peter of de St.-Pierre ("Sint-Petrus"). Op 19 juny 1852 waard de rivier lykwols formeel omneamd troch it Amerikaanske Kongres, op fersyk fan 'e territoriale folksgearkomste fan Minnesota. De hjoeddeistige steat Minnesota is neamd nei de rivier.
Mille Lacsmar

De **Mille Lacsmar** (Ingelsk: **Mille Lacs Lake** of inkeld ek wol **Lake Mille Lacs**), is in mar yn it sintrale diel fan 'e Amerikaanske steat Minnesota, yn 'e *countys* Mille Lacs, Aitkin en Crow Wing. It leit rûchwei 160 km benoarden de Twillingstêden, Minneapolis en Sint-Paul. De Mille Lacsmar hat in oerflak fan 536 km², wat it ta it op ien nei grutste binnenwetter fan 'e steat makket, nei Red Lake. It djipste punt leit op 13 m ûnder it wetteroerflak.

De namme fan 'e mar giet werom op 'e iere Frânsk-Kanadeeske ûntdekkingsreizgers yn it gebiet; *mille lacs* is Frânsk foar "tûzen marren". (Yn it Frânsk wurdt de s op 'e ein fan *lacs* trouwens net útsprutsen, mar yn it Ingelsk wol.) Yn 'e taal fan 'e Odjibwe-Yndianen hjit it wetter *Misizaaga’igan*, wat "grutte mar" betsjut.
Synkretisme

**Synkretisme** is it mei-inoar kombinearjen of fermingen fan ferskillende leauwensoertsjûgings, dy't op it earste gesicht gauris mei-inoar yn tsjinstelling lykje te wêzen. Yn 'e regel giet it dêrby om religieuze ideeën of opfettings. Sa is bygelyks it sikhisme ûntstien as in synkretisme fan islamitysk gedachtegoed mei hindoeïstyske eleminten. De meast foarkommende foarmen fan sok synkretisme kombinearje lykwols de lânseigen natoerreligyen fan Afrika, de Amearika's en de Stille Súdsee mei it kristendom dat dêr yn 'e moderne tiid yntrodusearre is troch Westerske misjonarissen. 

As wurdfoarm giet "synkretisme" werom op it Aldgrykske συγκρητισμός, *synkretismos*, dat Plutarchus yn 'e earste iuw yn syn *Moralia* brûkte. By him betsjutte dat "Kretinzysk bûn" en joech it oan dat de ferskillende ûnderling hottefyljende Kretinzyske stêdsteaten har by in bedriging fan bûtenôf altyd wer mei-inoar ferienen. It wurd waard nei alle gedachten yn 'e winter fan 1517 op 1518 foar it earst yn 'e moderne betsjutting brûkt troch Erasmus, yn dy syn *Adagia*.
Noardlike Sjajinne Stamme

De **Noardlike Sjajinne Stamme** (Ingelsk: *Northern Cheyenne Tribe*) is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Montana.

## Algemien
De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1884, hie yn 2014 10.000 leden, en it haadkertier is fêstige yn Lame Deer, yn Montana. De leden besteane út etnyske Sjajinnen (*Cheyenne*) fan 'e substamme fan 'e Noardlike Sjajinnen.

## Reservaat
It reservaat fan 'e Noardlike Sjajinne Stamme is it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat (*Northern Cheyenne Indian Reservation*) fan súdeastlik Montana, dat oarspronklik it Tongue River Yndianereservaat hiet. Dêr wennen yn 2013 likernôch 6.800 minsken, wêrfan't sa'n 6.200 (of 91%) Yndianen wiene en rom 4.900 (of 72,8%) leden fan 'e Noardlike Sjajinne Stamme.

Behalven dy lêsten en sa'n 600 blanken wennen der ek 1.300 oare Yndianen yn it reservaat; dat binne almeast Sjajinnen dy't net lid binne fan 'e stamme-organisaasje en Krieën (it Noardlike Sjajinne Reservaat grinzget yn it westen oan it Krieë Yndianereservaat). It Noardlike Sjajinne Reservaat hat in oerflak fan goed 1.800 km², wêrfan't de grutte mearderheid, 98%, yn Sjajinske hannen is (yn 'e measte reservaten yn 'e Feriene Steaten leit dat persintaazje ûnder de 50%).

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Noardlike Sjajinne Stamme
Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma

De **Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma** (Ingelsk: *Cheyenne and Arapaho Tribe of Oklahoma*) is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, dy't yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte waard yn 1936. It haadkertier is fêstige yn Concho, yn Oklahoma, mar der is gjin eigen reservaat mear.

## Demografy
De Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma hie yn 2011 12.000 leden, dy't besteane út etnyske Sjajinnen (*Cheyenne*) fan 'e substamme fan 'e Súdlike Sjajinnen, en Arapaho fan 'e substamme fan 'e Súdlike Arapaho. Yn 2003 identifisearren har likernôch 8.000 fan 'e leden as Sjajinnen en 4.000 as Arapaho, mar troch it oanhâldende yninoar omtrouwen wurdt it almar dreger om noch te sizzen wa't in Sjajinne en wa't in Arapaho is.

Dat wurdt ek wjerspegele yn 'e namme fan 'e stamme, dy't sûnt 2000 feroare is fan Súdlike Sjajinne en Arapaho Stamme**n** fan Oklahoma (meartal) yn Sjajinne en Arapho Stamme fan Oklahoma (inkeltal). Guon Súdlike Sjajinnen iverje foar it winnen fan federale erkenning foar de Tradisjonele Súdlike Sjajinne Naasje (*Traditional Southern Cheyenne Nation*), it Sjajinske diel fan 'e organisaasje, krekt sa't guon Arapaho erkenning sykje foar de Arapaho Stamme fan Oklahoma (*Arapaho Tribe of Oklahoma*), it Arapaho-diel. Dit stribjen liket lykwols net bot te einjen.

## Skiednis
De Súdlike Sjajinnen en Súdlike Arapaho waarden troch de Amerikaanske oerheid yn 1867 aparte reservaten tasein, mar de Súdlike Arapaho fûnen de lokaasje fan harren reservaat yn Kansas mar neat, en keazen ynstee foar in mienskiplik reservaat yn Oklahoma, it Sjajinne en Arapaho Yndianereservaat, mei harren tradisjonele bûnsgenoaten, de Súdlike Sjajinnen. Under de Wet-Dawes waard yn 1892 alle reservaatlân dat net yndividueel eigendom wie, frijjûn foar kolonisaasje troch de blanken. Mei de Wet-Curtis fan 1898 waarden alle Yndiaanske regearings yn Oklahoma opheft foarôfgeande oan it opnimmen yn 'e Amerikaanske Uny fan dat gebiet as in folweardige steat. Offisjeel hiet it dat Oklahoma oars sa'n soad reservaten hawwe soe, dat it ûnregearber wurde soe, mar eins wie it in ordinêr besykjen om 'e Yndianen te assimilearjen.

Yn 'e tweintichste iuw kaam Washington werom fan dat belied, mar tsjin dy tiid wie Oklahoma al in soevereine steat, en koe it nasjonaal regear Oklahoma net mear twinge om dy soevereiniteit werom te jaan oan 'e Yndianen. Likegoed besocht men manearen te finen om it wer wat goed te meitsjen, en in wichtige stap op dy wei wie it oannimmen fan 'e Oklahoma-Yndiaanske Wolwêzenswet fan 1936, dy't it begryp "eardere Yndiaanske reservaten yn Oklahoma" as in juridyske term yntrodusearre. Oan dy gebieten waarden tenei beskate foardielen takend dy't ek oan noch besteande reservaten tafoelen. As gefolch fan dizze wet koe yn 1937 de Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma oprjochte wurde, sûnder reservaat, mar mei as juridyske lânbasis it eardere Sjajinne- en Arapaho-reservaat.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma
D-Day

Yn militêre rûnten wurdt it begryp **D-Day** brûkt foar de dei fan oanfal of begjin fan in operaasje, ornaris ferwiist de term werom nei de lâning yn Normandje op tiisdei 6 juny 1944. Op dy dei begjinne de Alliearden oan in militêre operaasje dy't de befrijding fan West-Jeropa ta doel hawwe soe. Yn East-Jeropa teach it Reade Leger hieltyd fierder it Tredde Ryk yn. 6 juny 1944 wie in beskiedende dei foar it ferrin fan de Twadde Wrâldkriich. 

## It begryp D-Day
De begripen D-Day en **H-Hour** wurde brûkt om respektyflik de dei en de oere oan te tsjutten wêrop in operaasje wêze sil. De letters binne ôflaat fan de Ingelske wurden wêrfoar se stean: "D" foar "day" (dei) en "H" foar "hour" (oere). Der is mar ien D-Day en ien H-Hour foar alle dielnimmende troepen dy't oan de deselde operaasje dielnimme. It seit himsels dat H-Hour op D-Day plakfynt. It begryp D-Day hat gjin spesjale betsjutting. 

Om D-Day of H-Hour krekter oan te jaan wurde plus- en mintekens brûkt. Sa kin de tiid foar of nei de D-Day oantsjut wurde. - betsjut foar en + betsjut nei. H-3 en D-3 betsjut dus trije oeren foar H-Hour en trije dagen foar D-Day.

## Operation Overlord
Dat D-Day wurdt net spesifyk foar de alliearde oanfal yn Normandje fan 6 juny 1944 brûkt. Dat plan hie de namme "Operation Overlord" en is no de meast bekende D-Day. De lâning sels hie de namme "Operaasje Neptune".

Dy lâning soe eins op 5 juny 1944 plakfine, mar omdat it waar striemin wie, waard de lâning in dei ferset. By de plenning spile benammen it wettertij in belangrike rol.

## Keppeling om utens
*D-Day 6.6.1944
Sûtajo (taal)

It **Sûtajo** (Ingelsk: *Sutaio*; Sjajinsk: *So’taa’e*; Sûtajo: *Šǔ’tai*) is de útstoarne taal fan 'e Sûtajo, in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika, dat om 1850 hinne opgien is yn 'e Súdlike Sjajinnen.

## Taalbesibskip
Tegearre mei it nau besibbe Sjajinsk foarmet it Sûtajo de Sjajinske taalgroep fan 'e Algonkwynske talen. Hoe nau oft it Sjajinsk en it Sûtajo krekt besibbe wiene, is net alhiel dúdlik. Sjajinske boarnen binne der ienriedich oer dat de Sûtajo "in Sjajinske taal" sprieken, d.w.s., in taalfoarm dy't sa nau mei it Sjajinsk besibbe wie, dat se it noch neikomme koene, sij it mei muoite. It is lykwols ûnwis oft it dêrby om twa nau besibbe talen gie, of dat it Sûtajo in wat ôfwikend Sjajinsk dialekt wie.
Squaw

***Squaw*** (útspr.: [skwɔ:]) is in wurd fan Yndiaanske oarsprong dat al ier yn it Ingelsk opnommen is en fia dy taal ek as lienwurd yn in protte oare Westerske talen trochkrongen is, mar dat tsjintwurdich almeast as oanstjitjaand beskôge wurdt. 

## Oarsprong
Fan oarsprong wie *squaw* in haadwurd (yn it Ingelsk komt it ek foar as eigenskipswurd) dat "frou fan Yndiaansk komôf" betsjut. *Squaw* is ôfkomstich út ien fan 'e Algonkwynske talen, wierskynlik it útstoarne Narraganset, en waard foarsafier bekend yn 1622 foar it earst as ûnderdiel fan 'e Ingelske skriuwtaal brûkt, yn 'e kroniken fan 'e puriteinske Plymouth-koloanje fan Nij-Ingelân. It giet werom op it Proto-Algonkwynske *[eθkwe:wa], dat yn libbene Algonkwynske talen (yn 'e betsjutting fan "frou") noch foarkomt as *iskwēw* (Kry), *ǝxkwē* (Delawêr), *ekwēwa* (Sjâny) en *ikwe* (Odjibwe). De útspraak [skwɔ:] of [skwa] komt benammen foar yn 'e noardliker leden fan 'e Eastalgonkwynske taalkloft.

## Oanstjitjaande lading
Der is gjin inkeld bewiis dat it wurd yn 'e earste iuwen fan syn bestean as in lienwurd yn 'e Ingelske taal in negative lading hie; it wie gewoan de oantsjutting foar in Yndiaanske frou. Pas yn 'e njoggentjinde iuw sloep der stadichoan wat lytsachtsjends yn. En net allinne as it wurd foar froulju brûkt waard; ek foar manlju koe it in skelwurd wêze: in *squaw man* wie òf in man dy't frouljuswurk die, òf ien dy't mei in *squaw* troud wie en by har folk ynwenne; op beide soarten lju waard delsjoen. Op dy manear waard it wurd fral ûnder Yndianen al rillegau as oanstjitjaand beskôge.

Foar in diel is dat ek werom te fieren op in betizing mei *otsiskwa*, in wurd út 'e Irokeeske taal fan 'e Mohauk-Yndianen, dat fan "fagina" betsjut. Yn 'e jierren santich gie rûnom it (ûnwiere) ferhaal dat *squaw* dêrfan ôflaat wie, en dat it dus gewoan in skelwurd is foar "frou". Doe't yn 1992 de Yndiaanske aktiviste Suzan Harjo datselde foar wier fertelde doe't se te gast wie yn it praatprogramma fan 'e ûnbidich ynfloedrike tillefyzjemakster en presintatrise Oprah Winfrey, waard dat ferhaal opnommen yn it algemiene Amerikaanske bewustwêzen. Guon lju begûnen *squaw* sa affrontearjend te finen dat se it tenei staveren as *sq****, of inkeld noch fan "it s-wurd" sprieken. Tsjin 2000 wie de Amerikaanske oerheid úteinset mei alle geografyske nammen yn 'e Feriene Steaten dêr't it wurd *squaw* diel fan útmakke, te wizigjen. Sa waard Squaw Peak, de op ien nei heechste heuvel yn 'e stêd Phoenix, yn 2008 omneamd ta Piestewa Peak (nei Lori Ann Piestewa, in frou út 'e steat Arizona dy't de earste Amerikaanske soldate fan Yndiaansk komôf wie dy't ea yn 'e striid sneuvele, en teffens de earste Amerikaanske soldate dy't omkaam yn de Twadde Golfoarloch).
Holhoarnigen

De **holhoarnigen** (wittenskiplike namme: *Bovidae*) foarmje in famylje fan krapoan 140 bistesoarten fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), dêr't û.o. de ko, it skiep en de geit ta hearre. Holhoarnigen ûnderskiede harren troch (alteast by de mantsjes) karakteristike, oer it algemien kromme hoarnen sûnder fertakkings dy't bedutsen binne troch in permaninte laach keratine. De famylje is tige wiid ferspraat, mei ûnderskate soarten dy't lânseigen binne yn Aazje, Afrika, Jeropa en Noard-Amearika.

De holhoarnigen binne frijwol allegearre herbivoaren, útsein de measte duikersoarten, dy't omnivoar binne. Yn grutte rinne de holhoarnigen útinoar fan 'e gaur, in wyld kobist út Aazje, dat in skofthichte fan 2,2 m hat, oant de dwerchantilope, dy't sa'n 3 kg weaget en like grut is as in hûskat. Se libje yn in ferskaat oan biotopen, fan woastyn en toendra oant tropysk reinwâld.

## Famylje-opbou
Kobisten

De **kobisten** (wittenskiplike namme: *Bovinae*, miskien better bekend ûnder Nederlânske beneaming *runderen*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*) en de famylje fan 'e holhoarnigen (*Bovidae*), dêr't û.o. de domestisearre ko ta heart. Kobisten ûnderskiede harren troch spjalten hoeven en oer it algemien kromme hoarnen sûnder fertakkings by teminsten ien fan 'e geslachten.

Harren evolúsjonêre skiednis is yn ferhâlding ta oare taksonomyske ûnderfamyljes frij obskuer, trochdat der gauris noch natuerlike krusingen mei besibbe soarten plakfûn hawwe nei't de oarspronklike evolúsje ta soarte al ôfrûne hie. Kobisten binne lânseigen yn Aazje, Afrika, Jeropa en Noard-Amearika. De grutste soarte is de Aziatyske gaur, dy't in skofthichte fan 2,2 m hat. Domestisearre kobisten wurde almeast holden foar sawol it fleis as de molke, útsein yn grutte dielen fan Yndia en Nepal, dêr't gjin kowefleis iten wurdt om't de hindoeïstyske godstsjinst kij as hillich beskôget.

## Underfamylje-opbou
Stiennen Keal

**Stiennen Keal** (Ingelsk: **Stone Calf**; ?, 18?? – yn it Sjajinne-reservaat (Oklahoma), 1885) wie in opperhaad fan 'e Súdlike Sjajinnen (*Southern Cheyenne*), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hoewol't er yn syn jonkheid in grut kriger wie, stied er benammen bekend as in fredesstifter, dy't besocht hat om syn folk te helpen by de oergong fan in nomadysk bestean nei in sedentêr libben yn 'e reservaten.

## Libben
Yn syn jonkheid wie Stiennen Keal in grut kriger, mar letter besocht er yn frede te libjen mei de blanken. Hy wie it iennichste opperhaad fan 'e Súdlike Sjajinnen dat yn april 1870 oanwêzich wie by de gearkomste yn Darlington dêr't it agintskip fan it Sjajinne- en Arapaho-reservaat fêstige waard yn it Yndiaanske Territoarium (it hjoeddeiske Oklahoma). Syn stipe foar dat reservaat holp om oare Súdlike Sjajinnetroepen dêrhinne te lokjen.

Yn wat bekend kommen is te stean as de Oarloch fan de Reade Rivier begûnen yn 1874 party Súdlike Sjajinske opperhaden de boerespultsjes en delsettings fan 'e blanke kolonisten te oerfallen, út frustraasje oer de oanhâldende blanke jacht op 'e Amerikaanske bizon, dy't dat bist úteinlik op it rântsje fan it útstjerren bringe soe, en dy't doe by 't winter al hongersneed yn 'e reservaten feroarsake. Ek Stiennen Keal wie by de opstân belutsen, al late hy syn troep yn 'e midden fan 1874 súdoan alhiel nei Meksiko ta, om dêr beskûl te sykjen. Doe't er oan 'e ein fan 'e simmer weromkearde om him oer te jaan, hearde er dat de omstannichheden fan syn ûntfangst ôfhongen fan it sûn en wol weromjaan fan Catherine en Sophia German, de beide noch missende dochters fan 'e blanke kolonist John German, waans gesin earder dat jiers yn Kansas fierhinne útmoarde wie troch in groep Súdlike Sjajinnen ûnder lieding fan opperhaad Medisynwetter en dy syn frou Bizonkeal. Dêrop liet Stiennen Keal de beide fammen opspoare en yn in tipy njonken sines pleatse. Se waarden mei de Sjajinske froulju oan it wurk set, mar oer it algemien goed behannele. Op 2 maart 1875 joech Stiennen Keal him oer te Darlington, wêrby't de German-dochters frijkamen.

Oars as guon oare foaroanlju fan 'e Súdlike Sjajinnen, lykas Griis Burd, Medisynwetter en Bizonkeal, dy't nei Floarida ta deportearre waarden, mocht Stiennen Keal him wer yn it Sjajinnereservaat nei wenjen sette, dêr't him de folgjende tsien jier tige ynsette om syn folk te helpen by de oergong fan in nomadysk jagersbestean op 'e iepen flakten nei in sedentêr libben yn 'e reservaten. Koart foar syn dea, yn 1885, wie syn wjerstân tsjin it ferpachtsjen fan reservaatlân oan blanke feehâlders in kritike faktor by it beslút fan 'e Amerikaanske presidint Grover Cleveland om it near te lizzen op sokke pachtoerienkomsten.
Bizons

De **bizons** (wittenskiplike namme: *Bison*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), de famylje fan 'e holhoarnigen (*Bovidae*) en de ûnderfamylje fan 'e kobisten (*Bovinae*). De seis soarten dy't it skaai telt, binne (of wiene) lânseigen yn Noard-Amearika en Jeraazje.

Fjouwer fan dy soarten binne útstoarn: de Amerikaanske oerbizon (*Bison antiquus*), westlike bizon (*Bison occidentalis*) en langhoarnbizon of reuzebizon (*Bison latifrons*) út Noard-Amearika en steppewisint (*Bison priscus*) dy't yn 'e prehistoarje oer de steppen fan West-Jeropa en westlike en sintraal Aazje doarme. Der binne twa noch libjende soarten: de Amerikaanske bizon (*Bison bison*), dy't om 1900 hinne op it rântsje fan it útstjerren balansearre mar sûnt wer by de wâl opklaud is, en de wisint of Jeropeeske bizon (*Bison bonasus*), dy't fan âlds yn Jeropa en de Kaukasus libbe, mar no inkeld noch yn Poalen yn it wyld foarkomt.

Hoewol't de bizons yn 'e regel yn harren eigen taksonomysk skaai pleatst wurde, binne der guon yndielings wêrby't se op yn bulte smiten wurde yn it nau besibbe skaai fan 'e kij (*Bos*) mei kij, gaurs, kûprys en jaks, dêr't se har op beheinde wize mei fuortplantsje kinne. 

## Soarten
Grutte Bearemar

De **Grutte Bearemar** (Ingelsk: **Great Bear Lake**; Frânsk: **Grand lac de l'Ours**; Slavy: **Sahtú**), is in mar yn 'e Kanadeeske Noardwestlike Territoaria, op 'e grins fan 'e poalsirkel. It is it grutste binnenwetter dat folslein op Kanadeesk grûngebiet leit (de gruttere Boppemar en Hueronmar lizze foar in diel op Amerikaansk grûngebiet). It is de op trije nei grutste mar yn Noard-Amearika (wêrby't it dan ek noch de Amerikaanske Michiganmar foargean litte moat), en de op sân nei grutste yn 'e wrâld.

De Grutte Bearemar, dy't op 186 m boppe seenivo leit, hat in oerflak fan 31.153 km². It djiptegemiddelde is 71,7 m, mei in djipste punt op 446 m ûnder it wetteroerflak. De namme fan it wetter komt fan 'e Yndianen dy't oan 'e noardkant libje, de Tsjippewaien (*Chipewyan*), wa har namme oft "folk fan it grizzlybearewetter" betsjut.

De krite fan 'e Grutte Bearemar hat in toendraklimaat, en it wetter fan 'e mar is fan ein novimber oant yn july beferzen. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 19,4&nbsp;°C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat –20,9&nbsp;°C. Rekôrtemperatueren binne 33,5&nbsp;°C  yn july en –49,1&nbsp;°C yn jannewaris. De Grutte Bearemar kriget jiers trochinoar 268,7 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 150 sm snie.
Tomahawk (bile)

In ***tomahawk*** (útspr.: ['tɔmǝhɔ:k]) is in soarte fan bile dy't syn oarsprong fynt by de Noardamerikaanske Yndianen, en dy't derút sjocht as in hakbile mei in rjochte stâle. In *tomahawk*-stâle is yn 'e regel heechút 60&nbsp;sm lang, en tradisjoneel makke fan eske-, eskdoarn- of nutehout. It blêd weaget ornaris tusken de 260 en 570&nbsp;g, mei in snijrâne dy't meastal net folle langer is as 10&nbsp;sm. De bilekop (oftewol de rêchside fan it blêd) kin de foarm fan in hammer of in skerpe pjuk hawwe, of kin gewoan rûn wêze.

## Etymology
De namme komt fan it wurd *tamahaac*, út 'e Algonkwynske Pouhattan-taal, dat weromgiet op 'e Proto-Algonkwynske woartel **temah-*, dat "ôfsnije mei ark" betsjut. Besibbe talen hawwe soartgelikense wurden (bgl. Delawêr *tǝmahikan*, Malisiit *tomhikon*, Abenaky *demahigan*), dy't allegear fan "bile" betsjutte. As lienwurd krong dizze term yn 'e santjinde iuw it Ingelsk binnen, en dêrwei hat er him sûnt ferspraat nei in ferskaat oan oare Westerske talen.

## Skiednis
Foar de Yndianen, en teffens foar blanke kolonisten, wie de *tomahawk* sawol in tige handich wurktúch, dat brûkber wie foar in ferskaat oan putsjes, as in wapen dat yn man-tsjin-mangefjochten brûkt waard, en teffens om mei te smiten. Foàr de oankomst fan 'e Jeropeänen wie it bileblêd fan *tomahawks* yn it prehistoaryske Noard-Amearika makke fan skerpe of rûne stien of fan sniene stikken hartegewei. Sokke blêden waarden mei bistepizen oan 'e houtene stâle befêstige. Al hiel gau nei de komst fan 'e earste blanke kolonisten die lykwols it metalene bilebled syn yntrede. 

By Yndiaanske *tomahawks* hie de bilekop soms de foarm fan in pipekop, en wie der in gat troch de stâle boarre, sadat it gehiel ek as piip tsjinje koe, foar it smoken fan tabak. Sokke piip-*tomahawks* waarden gauris makke troch blanken, foar it inkele doel om se as diplomatike geskinken oan Yndiaanske foaroanlju te jaan. Soks hie njonken de monetêre wearde ek in symboalyske betsjutting; it stie foar de kar dy't sawol blanken as Yndianen meitsje moasten as hja inoar metten: de fredespiip smoke of de wapens (*tomahawk*) opnimme.

Yn 'e twadde helte fan 'e achttjinde iuw dielde it Britske leger ûnder de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch foar it earst *tomahawks* út oan syn manskippen, om har sawol ta wapen as ta ark te tsjinjen. Yn 'e moderne tiid waarden *tomahawks* op 'e nij as oarlochswapen en ark brûkt troch Amerikaanske elitetroepen yn 'e Fjetnamoarloch. Dêrfandinne dat militêre *tomahawks* tsjintwurdich bekendsteane as "Fjetnam-*tomahawks*". Orizjinele Fjetnam-*tomahawks* út 'e jierren sechtich binne tsjintwurdich trouwens seldsume sammeldersfoarwerpen, dy't hege prizen opbringe. Ek Amerikaanske troepen yn Irak en Afganistan binne/wiene mei *tomahawks* tarist.

## Sport
''Tomahawk''-smiten is in populêre sport ûnder de leden fan Amerikaanske histoaryske weropfieringsgroepen (dy't dus histoaryske foarfallen, meastal fjildslaggen, neispylje). Nije fjochtsporten, lykas *[[okichitaw]]*, binne úteinset mei it nij libben ynblazen fan *tomahawk*-fjochterstechniken út it koloniale tiidrek. *Tomahawk*-smite is ek in kategory binnen de wedstrydsport messmite.
Tomahawk

* Tomahawk (bile)
* Tomahawk (krúsraket), in krúsraket
* Tomahawk (groep), in Amerikaanske rockband
* Tomahawk (film), in Amerikaanske film út 1951
* Tomahawk (Wiskonsin), in plak yn de steat Wiskonsin
* Tomahawk (útjouwer), útjouwer fan Atari-spullen
Lange Bolle

**Lange Bolle** (Sjajinsk: **Hotóa’ôxháa’êstaestse**, útspr.: [hotoaʔoxha:ʔɪstaɪsʦɪ]; Ingelske oersetting: **Tall Bull**; ±1830 – by Sterling (Kolorado), 11 july 1869) wie in haadman fan it krigergenoatskip fan 'e Hûnskrigers fan 'e Sjajinnen (*Cheyenne*), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika.

Lange Bolle wie fan mingd Sjajinsk-Lakota-komôf, hoewol't er him identifisearre mei de Sjajinnen. Krekt as alle Hûnskrigers wie Lange Bolle in fûleindich fijân fan 'e Amerikanen. Hy waard op 11 july 1869, yn 'e Slach by Summit Springs, yn 'e neite fan it hjoeddeiske Sterling, yn Amerikaanske steat Kolorado, deasketten troch majoar FRank North, de oanfierder fan 'e Pâny-ferkenners fan it Amerikaanske leger.
Seabear

**Seabear** is in Yslânsk muzykband út Reykjavík, oprjochte yn 2000.

## Bandleden
* Sindri Már Sigfússon
* Guðbjörg Hlín Guðmundsdóttir
* Ingibjörg Birgisdóttir
* Halldór Ragnarsson
* Örn Ingi Ágústsson
* Kjartan Bragi Bjarnason
* Sóley Stefánsdóttir

## Diskografy
### Albums
* 2002 – *I'm Me on Sundays*
* 2007 – *The Ghost That Carried Us Away*
* 2010 – *We Built a Fire*

## Keppeling om utens
* Seabear
Santee

"**Santee**" of "**Santy**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Santy
* de Santy (folk) (Ingelsk: *Santee*) binne in Yndiaansk folk yn Noard-Amearika, wenjend yn 'e Amerikaanske steat Súd-Karolina
** it Santy (taal) (Ingelsk: *Santee*), de (útstoarne) taal fan 'e Santy fan Súd-Karolina, mooglik in dialekt fan it (krektlyk útstoarne) Katôba
*** de Santy Yndiaanske Organisaasje (Ingelsk: *Santee Indian Organization*; foarhinne de *White Oak Indian Community* of de *Santee of Holly Hill*), in Santy-stamme dy't offisjeel erkend is troch de steat Súd-Karolina
* de Santy (Dakota) (Ingelsk: *Santee*), in alternative beneaming foar de Eastlike Dakota, ien fan 'e trije folksdielen fan 'e Sû (*Sioux*)
** it Santy (Dakota-dialekt) (Ingelsk: *Santee*), ien fan 'e dialekten dy't sprutsen wurde troch de Eastlike Dakota
*** de Flandreau Santy Sû Stamme fan Súd-Dakota (Ingelsk: *Flandreau Santee Sioux Tribe of South Dakota*), in federaal erkende Dakota-stamme yn 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota
*** de Santy Sû Naasje (Ingelsk: *Santee Sioux Nation*; foarhinne de *Santee Sioux Tribe of Nebraska*), in federaal erkende Dakota-stamme yn 'e Amerikaanske steat Nebraska
**** it Santy Yndianereservaat (Ingelsk: *Santee Indian Reservation*), it reservaat fan 'e Santy Sû Naasje, yn noardlik Nebraska

## Geografyske oantsjuttings
### Yndianereservaten
* it Santy Yndianereservaat (*Santee Indian Reservation*), yn Nebraska

### Plakken
* Santee (Kalifornje), in plak yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje
* Santee (Nebraska), in plak yn 'e Amerikaanske steat Nebraska
* Santee (Súd-Karolina), in plak yn 'e Amerikaanske steat Súd-Karolina

### Oare geografyske oantsjuttings
* Santee (rivier), in rivier yn 'e steat Súd-Karolina

## Entertainment
* ''Santee'' (film), in western út 1973
Hjaltalín

**Hjaltalín** is in Yslânsk muzykband út Reykjavík, oprjochte yn 2004.

## Bandleden
* Sigríður Thorlacius
* Viktor Orri Árnasson
* Rebekka B. Björnsdóttir
* Högni Egilsson
* Guðmundur Óskar Guðmundsson
* Axel Haraldsson
* Hjörtur Ingvi Jóhannsson

## Galery

Image:hjaltalin.jpg
Image:Axel-Haraldsson.jpg
Image:Guðmundur-Óskar-Guðmundsson_Viktor.jpg
Image:Hjörtur-Ingvi-Jóhannsson.jpg
Image:rebekka-Bjarnadóttir.jpg
Image:sigridur-Thorlacius.jpg
Image:Viktor-Orri-Árnasson.jpg


## Diskografy
### Albums
* 2007 - *Sleepdrunk Seasons*
* 2009 - *Terminal*
* 2012 - *Enter 4*
* 2014 - *Days of Gray*
* 2020 - *Hjaltalín*

## Keppeling om utens
* Hjaltalín