open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sint-Barnabaskleaster

It **Sint-Barnabaskleaster** (*Ayios Barnabas*) is in earder kleaster op it eilân Syprus, 2 km west fan Constantia. Hjoed-de-dei leit it kleaster yn it ynternasjonaal net erkende Noard-Syprus. Nei de Turkske ynvaazje fan 1974 ferlieten de lêste muontsen it kleaster. De kleastertsjerke docht tsjintwurdich tsjinst as ikoanemuseum en de kleastergebouwen binne ynrjochte as argeologysk museum. 

## Skiednis

It oarspronklike hillichdom waard tsjin 'e ein fan 'e 5e iuw stifte, faaks yn it jier 477, doe't keizer Zeno de bou fan in basilyk mooglik makke by it plak dêr't it grêf fan 'e apostel Barnabas troch aartsbiskop Antemius ûntdutsen waard. Ek lokale pommeranten sille oan 'e bou meibetelle ha. De tsjerke hie in houten tek en dêr omhinne ûnstienen tunen, akwadukten en gastferbliuwen foar de opfang fan pylgers. Op reis nei it Hillige Lân koene pylgers fuort ek in besite oan it grêf fan Barnabas bringe. De 6e-iuwske Laudatio Barnabae beskriuwt de fersiering fan it nije grêf fan Barnabas mei sulver en moarmer. Syn beskriuwing tsjûget ek fan it bestean fan in kleastermienskip by it hillichdom. De reliken waarden lang om let ferhûze nei de basilyk fan Sint-Epifanius yn Constantia. 

Oan 'e ein fan 'e 7e iuw waard de basilyk by de Arabyske oerfallen op it eilân ferneatige. Wat der oerbleau fan 'e oarspronklike basilyk waard yn 'e eastlike kant yntegrearre yn 'e hjoeddeiske basilyk út likernôch 900. De krúskoepeltsjerke is trijeskippich en hat twa flakke koepels op hege tamboeren. Nei't Constantia tsjin de ein fan 'e 8e iuw ferlitten waard, kin it kleaster foar in pear iuwen de residinsje west ha fan 'e aartsbiskoppen.    

Alhoewol't de twadde bou fan 'e tsjerke troch de iuwen stean bleau en in beafeartstsjerke bleau, is it net bekend of der al dy tiid ek in kleastermienskip by west hat. Wilbrand fan Oldenburg besocht de tsjerke yn 'e 13e iuw en skreau dat de stêd om de tsjerke hinne ferneatige wie. Yn 1735 besocht Vasili Grigorovitsj Barski de tsjerke en tekene dêr de kleastergebouwen en tunen. It hjoeddeiske oansjen fan 'e gebouwen is it wurk út 1756 fan aartbiskop Filoteos. 

De lêste muontsen fan it kleaster fertsjinnen de kost mei it meitsjen en ferkeapjen fan ikoanen. Nei de Turkske ynvaazje yn 1974 fan Syprus ferlieten hja it kleaster. De tsjerke is tsjintwurdich in museum mei ikoanen. Yn 'e kleastergebouwen is in argeologysk museum ûnderbrocht mei objekten dy't werom geane op it neolitikum.

## Grêf fan Barnabas
East fan 'e grutte kleastertsjerke stiet in lytse Byzantynske kapel op de lokaasje fan it grêf fan 'e apostel Barnabas. In stiennen trep nei ûnder giet nei twa út de rots houde keamers, dêr't neffens de oerlevering de hillige begroeven waard. 


Ofbyld:Kloster Hl. Barnabas 404DSC 0718 (32828083118).jpg|Grêfkapel fan Sint-Barnabas.
Ofbyld:Kloster Hl. Barnabas 404DSC 0722 (32828082128).jpg|Grêf fan Sint-Barnabas.
Strovolos

**Strovolos** (Gryksk: Στρόβολος; Turksk: *Strovolos*; Armeensk: Ստրովոլոս) is in stêd en gemeente yn it distrikt Nikosia. Mei in befolking fan goed 71.000 (2021) is it op Limassol nei de meast befolke gemeente op Syprus en it is de meast befolke gemeente fan it distrikt Nikosia. De gemeente waard yn 1986 oprjochte. Yn Strovolos stiet it haadkantoar fan 'e Bank of Cyprus, de grutste Syprioatyske bank.

## Geografy
Strovolos is in stêd fan 25 m² ferdield oer seis parochy's: Agios Chryseleousa, Agios Demetrios, Apostel Varnavas en Agios Makarios, Agios Vasilios, Nasjonale Marler Kyprianos en Stavros.

De rivier de Pedieos streamt troch de stêd nei it westen en Strovolos grinzget yn it easten oan it Athalassa National Forest Park.

## Skiednis
Oer de oarsprong fan 'e namme besteane ferskillende ferzjes. De meast foarkommende ferzjes stelle út dat de namme fan 'e âlde namme foar de pynbeam stamt, dy't yn it gebiet groeid en strovilos neamd waard of dat de namme stamt fan 'e twirrewinen, dy't yn it gebiet ûntsteane. 

Der binne al sûnt de midsiuwen ferwizings nei Strovolos of Strovilos, lykas fan 'e bekende midsiuwske kronykskriuwer Leontios Makhairas en wat letter fan Florius Boustronius. Neffens dy boarnen wie Strovolos ûnder it Frankyske bewâld in keninklik gebiet. Yn 'e tiid fan 'e Ottomaanske besetting wie Strovolos mar in lyts boeredoarp. Ut dy tiid binne hjoed-de-dei noch in pear gebouwen bewarre bleaun.

Nei de Turkske ynfal fan 1974 waard Strovolos troch de grutte stream flechtlingen út it noarden wat it hjoed-de-dei is.

## Berne
Yn 1756 waard de lettere aartsbiskop Kyprianos yn Strovolos berne. Noch foardat de revolúsje yn Grikelân yn 1821 útbriek, krewearre de aartsbiskop tige foar it behâld fan 'e Grykske identiteit en it kristlike leauwe. Op 9 july 1821 hongen de Turken him tagelyk mei oare geastliken fan it eilân op.
Enkomi

**Enkomi** (Gryksk: Έγκωμη; Turksk: *Tuzla*) is in doarp by Famagusta op it eilân Syprus. It leit net fier fan it argeologysk plak mei deselde namme. Enkomi leit yn 'e ynternasjonaal net erkende Turkske republyk Noard-Syprus.  

Yn 1974 hie Enkomi likernôch 800 Gryksk-Syprioatyske ynwenners. Hja flechten allegear nei it suden fan it eilân, doe't de Turken Syprus binnenfoelen. Hjoed-de-dei is it doarp wat ynwennertal oanbelanget grutter. De bewenners fan it tsjintwurdige Enkomi binne ôfkomstich út de omkriten fan Larnaka. Fierder bestiet de befolking út kolonisten út de Turkske provinsjes Adana en Trabzon.    

Noard fan it plak leit it Sint-Barnabaskleaster, dêr't it grêf fan 'e apostel Barnabas leit.
Panagia Chryseleousa (Lysos)

De **Panagia Chryseleousa** (Gryksk: Παναγία Χρυσελεούσα) is in tsjerkegebou fan 'e Tsjerke fan Syprus yn Lysos, yn it distrikt (Pafos) op Syprus.

## Skiednis en beskriuwing
De Panagia Chryseleousa waard yn 'e ein fan 'e 15e iuw yn 'e tiid fan it krúsfardersbewâld fan it Frankyske Hûs Lusignan yn 'e Byzantynske styl boud, mar mei goatyske arsjitektoanyske eleminten. Nei alle gedachten tsjinne de tsjerke yn 't earstoan allinnich foar de Frankyske hearen fan 'e Romeinske ritus. 

Oars as de âldere Byzantynske arsjitektuer fan Syprus wurdt de ienskippige koepeltsjerke net mei in mei in healrûne apsis ôfsletten, mar mei in trijesidich koar, dat yn it easten in goatysk finster mei tichtmitsele maaswurk hat. De Frankyske kleastertsjerke Panagia Stazousa yn it easten fan it eilân hat in soartgelikense koar. 

Boppe de súdlike en noardlike portalen fan 'e Panagia Chryseleousa binne Frankyske wapens fan 'e famyljes Gourry en Neville oanbrocht. Oan 'e noardlike kant is ek in goatysk maaswurkfries te sjen, in ûnderdiel dat mooglik net oarspronklik by de tsjerke heart.

Oan it begjin fan de 20e iuw waard de westlike muorre fan 'e tsjerke ôfbrutsen om de tsjerke út te wreidzjen.
Lythrangomi

**Lythrangomi** (Gryksk: Λυθράγκωμη, ek Lythrankomi of Lythragkomi; Turksk: Boltaşlı) is in doarp op it skiereilân Karpas yn it noardeasten fan Syprus. Formeel falt it doarp ûnder it distrikt Famagusta fan 'e Republyk Syprus. Feitlik heart it doarp by it distrikt İskele fan 'e ynternasjonaal net erkende Turkske Republyk fan Noard-Syprus. 

Lythrangomi leit oan 'e súdlike en smellere dyk fan de twa strjitten nei Rizokarpaso.  

## Befolking
Yn 1960 hie it doarp 275 ynwenners, wêrfan 170 Gryksk-Syprioaten en 105 Turksk-Syprioaten. Nei de Turkske ynvaazje fan 1974 bleaune de measte Gryksk-Syprioaten yn it doarp wenjen. Yn 1975 wennen dêr noch 150 Gryksk-Syprioaten, mar yn desimber 1976 wennen der noch mar trije âldere Gryksk-Syprioaten. De leechsteande hûzen binne troch it Turkske regear oan kolonisten út it Turkske Erbaa út de Swarte See-regio tawiisd.    

## Panagia-Kanakaria-tsjerke

Bekend is de Panagia Kanakaria-tsjerke, wêrfan't it âldste boudiel op 'e 6e iuw werom giet. De tsjerke stie ynternasjonaal yn it nijs fanwegen de keunstrôf nei de Turkske ynvaazje. Lykas in soad stellen keunst út Noard-Syprioatyske tsjerken waarden ek de 6e-iuwske mozaïken fan 'e Panagia Kanakaria yn it bûtenlân ferkocht. In oantal mozaïken binne nei tuskenkomst fan rjochters werom nei Syprus gien en binne hjoed-de-dei yn it Byzantynsk Museum fan Nikosia te sjen, oaren binne ferdwûn.
Lysos

**Lysos** (Gryksk: Λυσός, Turksk: *Liso*) is in doarpke yn it distrikt Pafos yn 'e Republyk Syprus. 

## Lokaasje
Lysos leit yn it noardwesten fan Syprus op in hichte fan 545 m, likernôch 40 km fan 'e stêd Pafos, 90 km noardwestlik fan Limassol en 180 km fan Nikosia. 

## It besjen wurdich
* Panagia Chryseleousa
Pano Panagia

**Pano Panagia** (Gryksk: Πάνω Παναγιά) of **Panagia** (Gryksk: Παναγιά), is in berchdoarp yn it Syprioatyske distrikt Pafos. It doarp leit op in hichte fan 900 m yn 'e bergen oan 'e râne fan it Pafos-bosk, likernôch 35 minuten fan it fleanfjild fan Pafos. 

Pano Panagia is it berteplak fan 'e aartsbiskop Makarios III fan Syprus. Yn it bertehûs fan 'e earste presidint fan Syprus is in lyts museum, dy't yn it doarp grutbrocht waard. Ek stiet yn it doarp in stânbyld foar de aartsbiskop. 

It doarp hat de namme te tankjen oan it grutte tal tsjerken en kleasters yn en om it doarp, dy't oan 'e Jongfaam Marije (Gryksk: *Panagia*) wijd binne. De tsjerke fan Panagia Eleousa fan Kykkos stiet yn it noardeasten fan it doarp en is 14e-iuwsk. It 40 m lange by 16 m brede gebou stiet ûnder beskerming fan it Argeologyske Museum fan Syprus. Tichteby it doarp stiet it histoaryske Chrysoroyiatissa kleaster út de 12e iuw en it Byzantynske kleaster Panagia tou Kykkou.

It doarp is ek bekend fanwegen it wyld yn 'e omkriten, lykas de Sypriroatyske moeflon, in ûndersoarte fan 'e by ús bekende moeflon. Ek stiet it doarp bekend om it wynbougebiet Vouni Panagias, dy't troch wynkenners as de bêste wyn fan it eilân beskôge wurdt.
Panagia Katholiki (Kouklia)

De **Panagia Katholiki** (Gryksk: Παναγία Καθολική) is in tsjerkegebou yn Kouklia yn it Syprioatyske distrikt Pafos.

## Skiednis
De tsjerke waard yn 'e 12e iuw boud as in krústsjerke mei in koepel oer de krusing. De tsjerke hat in tonferwulft en wurdt eastlik ôfsletten mei in healrûne apsis. De tsjerke stiet eastlik fan it Afrodite-hillichdom en boufragminten dêrfan binne yn 'e tsjerke brûkt. Oan 'e noardlike kant is in wetterspijer yn 'e foarm fan in wylde baarch. 

By goarres en drûchte wurdt de tsjerke mei tou omfieme. Dat op it heidendom bassearre gebrûk wurdt fan 'e Syprioatyske Tsjerke tolerearre en hat as doel om it hillige fan it wrâldske te skieden en kweade geasten út te bannen. 

Yn 'e tiid fan it Frankyske bewâld fan it Hûs fan Lusignan hearde de tsjerke by it keningsgoed Couvoucle. Under it Fenesiaanske bewâld tusken 1489 en 1571 waard de tsjerke oan 'e westlike kant útwreide en waard in letgoatyske arkadegong om 'e tsjerke en in portaal tafoege.

Yn 'e tsjerke binne wat 14e-iuwske fresko's bewarre bleaun. Dêrûnder is in foarstelling fan Kristus as Pantokrator yn 'e koepel, in portret fan 'e hillige biskop Terapon en in foarstelling fan 'e Eufraat en de Tigris fan wetter dy't de hôf fan Eden bewetterje, in fragmint fan in gruttere foarstelling fan it Lêste Oardiel.     

## Literatuer
* Gwynneth de Parthog: *Byzantine and Medieval Cyprus. A Guide to the Monuments*. London 1995, S. 62f.
* Lenia und Barnim Heiderich: *Zypern. Der Süden der Republik*. DuMont Buchverlag Köln 1992, S.&nbsp;41 und S.&nbsp;207, ISBN 3-7701-2696-3.
Pedoulas

**Pedoulas** (Gryksk: Πεδουλάς) is in berchdoarp op in hichte fan likernôch 1100 m yn it Troödosberchtme fan Syprus. De namme soe op 'e wurden *pediada* (delling) en *laos* (folk) werom gean. Yn it doarp steane ferskillende hotels.

It doarp is fral bekend fanwegen de 15e-iuwske Tsjerke fan 'e Aartsingel Michael, ien fan 'e tsien beskildere skuorretsjerken, dy't ta it wrâlderfgoed fan UNESCO rekkene wurde. Dêrnjonken hat it doarp noch alve oare tsjerken en kapellen, wêrfan't de Hillich-Krústsjerke de meast opfallende is.    

Pedoulas hat twa musea: it yn 1999 iepene Byzantynske Museum mei ikoanen en in yn 2005 iepene folkloaristysk museum.
Kouklia

**Kouklia** (Gryksk: Κούκλια, Turksk: *Kukla*) is in doarp yn it Syprioatyske distrikt Pafos, likernôch 16 km east fan 'e stêd Pafos. Fanwegen it religieuze belang en de arsjitektuer stiet Kouklia mei Kato Pafos sûnt 1980 op 'e list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO.  

## Skiednis
It doarp ûntstie by Palaepafos (Gryksk: Παλαίπαφος) (Ald-Pafos), it mytyske berteplak fan Afrodite, de Grykske goadinne fan 'e leafde en skjintme. Sûnt 1200 f.Kr. wie Palaepafos in wichtich religieus sintrum dat net allinne yn Syprus bekend wie, mar yn it hiele Middellânske Seegebiet. Pafos wie in keninkryk en de stêd wie de haadstêd dêrfan.

Opgravingen yn it doarp ha it hillichdom fan Afrodite, de ruïnes fan Palaepafos en in soad grêven bleatlein. Yn it doarpsmuseum wurde ferskillende fynsten bewarre en útstald.   

De lêste kening fan Palaepafos, Nococles, ferhûze syn haadstêd tsjin 'e ein fan 'e 4e iuw f.Kr. nei it nij stifte Nea Pafos, sa'n 16 km west. De âlde stêd bleau lykwols belangryk fanwegen de timpel fan Afrodite. Net fier fan it doarp stekt de Petra tou Romiou (Rots fan Afrodikte), út de see. Neffens de leginde is dat it plak dêr't Afrodite út it skûm fan 'e weagen berne waard.

Yn 'e midsiuwen wie it plak belangryk mei't de Lusignans dêr sûker produsearren en in sûkermûne hiene.

Oant de Turkske ynvaazje fan 1974 wie Kouklia in mingd doarp. By de ûnôfhinklikens fan Syprus telde it doarp 622 Gryksk-Syprioaten en en 419 Turksk-Syprioaten. Sûnt 1974 wurdt it doarp allinne noch bewenne troch Gryksk-Syprioaten.  

## It besjen wurdich

* Panagia Katholiki, in Byzantynske tsjerke út de 12e iuw.
* Op 'e Marcello-heuvel waard sûnt de jierren 1950 in grutte, 52 m lange ferdigeningsmuorre opgroeven. De heuvel wie eartiids as in aparte akropolis yn it âlde Pafos ommuorre. 
* Fan it eardere hillichdom foar Afrodite is net in soad bewarre bleaun. Grutte dielen fan it gebou binne yn dielen fan oare gebouwen werbrûkt. Ut de brûnzen tiid datearje de grutte blokken kalkstien, dy't it Temenos omklammen. Nei de ierdskodding fan it jier 77 n.Kr. moast it hillichdom yn 'e 1e en 2e iuw yn it noarden fan it âlde diel fan Kouklia wer opboud wurde. Dat Romeinske kompleks bestie út twa hallen mei pylders, dy't tegearre mei noch twa oare bouwurken in grutte binnenhôf omfiemen. 
* It kastiel fan 'e Lusignans is noch yn dielen Frankysk fan oarsprong en dêr is no in museum mei keramyk, byulden en ynskriften út de 15e iuw f.Kr. oant de midsiuwen te sjen. Dêrûnder is ek de Afrodite-stien. 
* Fan 'e midsiuwske sûkermûne binne ruïnes bewarre. 
* De rots Petra tou Romiou is it plak dêr't Afrodite neffens de myte út de weagen berne waard.

## Ofbylden

Royal Manor, Kouklia, Cyprus 4b.jpg|thumb|Kastiel.
Gothic hall of Royal Manor, Kouklia, Cyprus (11).jpg|Goatysk hal fan it kastiel.
Marcello 2.JPG|Marcello-heuvel.
Panagia Katholiki, Kouklia, Cyprus (11).jpg|Panagia Katholiki
Episkopeio

**Episcopio** (Gryksk: Επισκοπειό)is doarp yn it Syprioatyske distrikt Nikosia. It doarp leit op in hichte fan 335 m en is ien fan 'e doarpen fan 'e antike stêd Tamassos. De namme fan it doarp referearret oan it bisdom Tamassos, dat stifte waard nei't de apostels Paulus en Barnabas om 45 hinne it kristendom nei de stêd brochten. It doarp leit op in flakte en oanbuorjende plakken binne Politiko, Pera Orinis, Ergates, Psimolofou en Arediou. Troch it doarp streamt de 100 km lange Pedieos.

In opfallend bouwurk yn it doarp is it grutte biskoplike paleis, dêr't ek it Byzantynsk Museum yn is ûnderbrocht. Fierder binne der fiif otterdokse tsjerken. Twa binne wijd oan Nikolaas fan Myra (de âlde en de nije Agios Nikolaos). De nije Agios Nikolaos is sûnt 2007 de katedraal fan it bisdom Tamasos en Orini. De tredde otterdokse tsjerke is wijd oan Mamas fan Cesaréa (de Agios Mama). Fierder is der foar de Russyske mienskip op Syprus in Russysk-otterdokse tsjerke, dy't wijd is oan Sint-Andréas en alle Hilligen fan 'e Russyske Lannen en fuort dêrby stiet de oan Sinte-Kyriaki fan Nikomeedje en Sint-Jehannes wijde Roemeenske tsjerke.

## Ofbylden

Episcopio village - The Church Saint Nicholas-2.jpg|Nikolaaskatedraal.
Cyprus, Episcopio village - The old Church-2.jpg|Mamastsjerke.
Храм во имя Андрея Первозванного и всех святых, в земле Русской просиявших, в Эпископио.jpg|Sint-Andréastsjerke.
Cyprus, Episkopeio Village - Romanian Church - 1.jpg|Kyriaki- en Jehannestsjerke.
Beskildere tsjerken yn de Troödos-regio

De **Beskildere tsjerken yn de Troödos-regio** op it eilân Syprus steane sûnt 1985 op 'e UNESCO-list fan it wrâlderfgoed. De tsjerken binne skuorre-eftige tsjerken, dy't fan binnen tige kleurryk beskildere binne en steane yn in gebiet mei ien fan 'e grutste konsintraasjes tsjerken en kleasters út it eardere Byzantynske Ryk.

Yn 1985 waarden neffens in beslút fan 'e 9e gearkomste fan it wrâlderfgoedkomitee tsien fan sokke tsjerken yn 'e UNESCO-list fan it wrâlderfgoed ynskreaun. De ynskriuwing fûn plak op basis fan 'e kritearia (ii), (iii) en (iv). Yn 2001 waard dêr noch in tsjerke oan tafoege. 

In útwreiding fan it tal tsjerken yn 2006 mei noch twa tsjerken op 'e 30e sitting waard net yn behanneling nommen, om't de Republyk Syprus de beide nominaasjes noch foar de sitting weromluts.   

## List fan tsjerken

De folgjende tsjerke makket kâns om tafoege te wurden op de list:  
* Panagia Chrysokourdaliotissa yn Spilia (sûnt 2002)

De folgjende twa tsjerken wiene foar de list nominearre, mar yn 2006 werom lutsen:  
* Agios Sozomenos yn Galata (2002–2015, nominaasje foar 2006 weromlutsen)
* Agios Mamas yn Louvaras (2002–2015, nominaasje foar 2006 weromlutsen)
Agia Paraskevi (Geroskipou)

De **Agia Paraskevi-tsjerke** (Gryksk: Ναός Αγίας Παρασκευής) is in Syprioatysk-otterdokse tsjerke yn it sintrum fan Geroskipou op it eilân Syprus. De tsjerke hat fiif koepels en is njonken de Hilarion- en Barnabastsjerke yn Peristerona de twadde Byzantynske tsjerke fan dat type op Syprus. It ûntwerp giet op 'e yn 'e Justiniaanske tiid boude Jehannestsjerke fan Efeze en de Aposteltsjerke yn Konstantinopel werom. De tsjerke is oan Sinte-Paraskeva (yn it Gryksk Paraskevi) wijd. 

## Beskriuwing
De tsjerke waard yn 'e 9e iuw boud op it plak fan in âlder gebou, wêrfan 't de kapitelen en fragminten fan pylders op it hôf bewarre bleaun binne. Neffens ûndersikers hat foar de bou fan in tsjerke dêr in âlde timpel of in ier-kristlike basilyk stien. It grutste part fan 'e tsjerke waard yn 'e 11e iuw boud. 

De trijskippige Agia Paraskevi-tsjerke is fan binnen troch muorren ferdield dy't de koepels drage. Boppe it middenskip binne trije koepels. De middelste koepel wurdt oan wjerskanten ek op 'e sydskippen mei koepels flankearre, sadat de yndruk fan in krúsfoarmich gebou ûnstiet. Oan it súdlike sydskip is eastlik oant de apsis fan it middenskip in kapel tafoege, der't eartiids nei alle gedachten in relikwy fereare of it libben fan in martler betocht waard. Yn 1886 waard op 'e súdeastlike hoeke fan 'e tsjerke in klokketoer tafoege. It nartekseftige westlike diel waard yn 'e 19e iuw foar de froulju boud en yn 1931 útwreide.

De útsûnderlik dikke muorren binne fan binnen beskildere. De âldste fragminten binne suver dekorative motiven, dy't noch út de tiid fan it ikonoklasme yn 'e 9e iuw datearje. Dêroer hinne leit in laach mei fresko's út de 12e iuw, wêrfan't de ûntsliepenis fan Marije oan 'e noardlike kant fan 'e Naos it bêste bewarre is. De measte fresko's binne lykwols 15e-iuwsk en byldzje foarstelling út it Nije Testamint út. De ikonostaze fan 'e tsjerke giet op 'e 16e iuw werom. De ikonostaze fan it noardlike skip hat in mirakuleus ikoan mei oan 'e foarkant in foarstelling fan 'e Panagia Geroskipiotissa en op 'e efterkant in foarstelling fan 'e Krusiging.

Tichteby de súdwestlike muorre fan 'e tsjerke streamt ûndergrûnsk in rivierke. Eartiids tochten se dat it wetter fan dat rivierke eachsyktes ferhelpe koe. Troch loazingen fan fabriken yn 'e jierren 1950 fersmoarge it wetter en de iepening nei it wetter ta sletten. De tsjerke waard yn 2004 op 'e list fan 'e foarlopige wrâlderfgoedlist fan UNESCO set.

## Literatuer
* Andreas Schneider: *Zypern. Archäologische Schätze, byzantinische Kirchen und gotische Kathedralen im Schnittpunkt der Kulturen*. Ostfildern 2011, siden 136–139.
Geroskipou

**Geroskipou** (Gryksk: Γεροσκήπου, Turksk: Yeroşibu ), ek **Geroskipos**, is in plak en gemeente yn it distrikt Pafos yn 'e Republyk Syprus.

## Namme
De namme Geroskipou komt fan 'e 'Hillige Túnen fan Afrodite', dy't yn 'e âldheid yn dit gebiet leine. De namme Geroskipou is in ferbastering fan 'e antike namme fan 'e stêd *Hieros kipos*, itjinge "hillich bosk" resp. "tún" betsjut en *Geros kipos* betsjut "âlde tún".

## Lokaasje
Geroskipou leit yn it west fan it Middellânske See-eilân Syprus, sa'n 4 kilometer súdeast fan Pafos, 65 kilometer west fan Limassol en 150 kilometer súdwest fan Nikosia. It westlike part fan 'e gemeente leit oan 'e kust. It leit oan 'e wei nei Limassol (B6) tusken de antike haven fan Nea Pafos en it Afrodite-hillichdom yn Kouklia.

Geroskipou is opdield yn 'e 2 distrikten Geroskipou en Koloni.

## Skiednis
It gebiet fan Geroskipou wurdt sûnt it lette neolitikum (4500–3900 f.Kr.) bewenne. Yn 'e antike tiid wie it gebiet ferbûn mei de oanbidding fan Afrodite. Alle jierren waard dêr it Afroditefeests organisearre en yn it ramt fan in optocht rûnen leauwigen troch de Hillige Túnen en hja einigen yn it hillichdom fan Afrodite yn Palaipafos (it tsjintwurdige Kouklia).

Yn 'e ierkristlike en ierbyzantynske tiid wie der in ûntwikkele kleasterlibben yn Geroskipou. Yn de Frankyske tiid wie it doarp ien fan 'e keninklike lângoeden, dy't kening Jakobus II oan 'e feodale hear Petro d'Ávila joech. Der stie yn 'e Osmaanske tiid in Britsk fise-konsulaat, dat ferantwurdlik wie foar de Ingelske float.

Mear resint waard it doarp yn 1994 in gemeente. In pear jier letter waard de eardere gemeente Koloni by Geroskipou yndield.

## It besjen wurdich
* Yn it sintrum fan it plak stiet de 9e-iuwske tsjerke fan Agia Paraskevi.
* It Folkloristyske Museum fan Geroskipos (yn it hûs fan Hadji Smith Zymboulakis) is it eardere wenhûs fan 'e Britske konsul fan Pafos, Andreas Zymboulakis. Njonken folkloristyske objekten is it ynterieur in geef foarbyld fan Syprioatyske folksarsjitektuer.
Peristerona (Nikosia)

**Peristerona** (Gryksk: Περιστερώνα) is in grut doarp op likernôch 32 km fan Nikosia op it eilân Syprus. It plak leit oan 'e foet fan it Troödosberchtme en ûntstie op in hichte fan trochstrings 250 m oan 'e Morfou-rivier. Yn 'e distrikten Famagusta en Pafos lizze doarpen mei deselde namme. 

It doarp is fral agrarysk en der wurde yn 'e kontrijen sitrusfruchten, griente, nôt, oliven en amandels produsearre. De namme Peristerona komt fan it Grykske wurd foar do.

## Befolking

Yn 1960 bestie it doarp foar 59.2% út Gryksk-Syprioaten en 41,8% út Turksk-Syprioaten. Yn 1964 nei in tiid fan in soad geweld tusken de mienskippen lutsen de Turksk-Syprioaten harren werom yn 'e Turkske enklaves Lefka, Angolemi, Kazivera en Elia. In jier of wat letter kamen in oantal werom yn Peristerona, al wie it in hiele lytse mienskip: yn 1971 wennen der mar 23 Turksk-Syprioaten. Nei de Turkske ynvaazje yn 1974 binne ek de lêste Turksk-Syprioaten ferhûze nei it troch Turkije besette diel. Dêr binne de measte Turksk-Syprioaten yn Katokopia op 'e nij húsfêste. Yn 'e lege hûzen fan Peristerona waarden doe in soad Gryksk-Syprioatyske flechtlingen ûnderbrocht, fral út Morfou en omkriten. Tusken 1975 en 1982 is der foar sa'n 500 minsken nij boud. 

## Monuminten
De byzantynske Barnabas en Hilariontsjerke hat fiif koepels yn in krúsfoarm en fynt syn gelikense allinne yn Geroskipou (sjoch: Agia Paraskevi). De moskee fan Peristerona is 19e-iuwsk en boud yn 'e tiid doe't de Ottomanen it eilân noch besetten.
Barnabas en Hilariontsjerke (Persterona)

De **Tsjerke fan HH. Hilarion en Barnabas** (Gryksk: Ἅγιοι Βαρνάβας καὶ Ἱλαρίων, *Agioi Varnavas kai Ilarion*) yn Peristerona op Syprus datearret út de 11e iuw. In soartegelikense tsjerke is de Agia Paraskevi yn Geroskipou, dy't foar in grut part ek út de 11e iuw stamt. De tsjerken geane wat harren ûntwerp oanbelanget op 'e yn 'e Justiaanske tiid stifte Jehannestsjerke fan Efeze en folgje it foarbyld fan 'e meardere koepels fan dy tsjerke. De toer fan 'e tsjerke is in lettere tafoeging.

De patroanhilligen fan 'e trijskippige tsjerke moatte net betiizge wurde mei harren ferneamdere nammegenoaten, de apostel Barnabas en Hilarion fan Gaza. Oer de patroanhilligen fan Peristerona is net in soad bekend. Se soene út Kappadoasië komme en libben yn 'e tiid fan it regear fan Teodosius II (408-456 n.Kr.). Hja soene út aadlike famyljes stamme en tsjinnen yn it leger fan 'e kening, wêryn't hja opfoelen troch harren tawijing, moed en foarbyldige libben. 

De tsjerke stiet sûnt 2004 op de foarlopige list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO.

## Ynterieur
De houten doar fan 'e tsjerke is in masterstik fan Byzantynsk fykwurk. Fan it oarspronklike ynterieur fan 'e tsjerke is net in soad bewarre bleaum. De ikonostaze is 16e-iuwsk. Oan 'e noardeastlike pylder is op 'e hichte fan 'e ikonostaze noch in 12e-iuwsk fragmint fan 'e Mem Gods bewarre bleaun en oan 'e noardwestlike pylder is in foarstelling fan kening David te werkennen. 

Under de ikoanen falt in foarstelling fan Jezus yn 'e Timpel út 1520 op. Tusken Marije en Simeon, dy't Jezus op 'e earm hâldt, knibbelet de stifter. Ut de 17e iuw datearje in Mem Gods fan it type fan 'e Hodegetria en in foarstelling fan Jehannes de Doper. De oare ikoanen datearje út de 15e en 16e iuw en binne swier oerskildere.  

Dat de tsjerke brûkt waard yn 'e tiid fan 'e greven fan Jaffa bewize twa grêfplaten en in moarmeren wijwetterbak.

## Literatuer
* Andreas Schneider: *Zypern. Archäologische Schätze, byzantinische Kirchen und gotische Kathedralen im Schnittpunkt der Kulturen*. Ostfildern 2011, siden 136–139.
Selimiye-moskee (Nikosia)

De **Selimiye-moskee** (Gryksk: Τέμενος Σελιμιγιέ Λευκωσίας, *Témenos Selimigié Lefkosías*; Turksk: *Lefkoşa Selimiye Camii*), foarhinne de Sint-Sofiakatedraal, is hjoed-de-dei in moskee yn Nikosia op it eilân Syprus. De moskee leit yn 'e noardlike helte fan 'e âldste stêd, likernôch 100 m fan 'e Griene Line dy't de stêd midstwa snijd. 

## Skiednis

Tusken 1209 en 1326 waard ûnder it bewâld fan it Hûs Lusignan in nije katedraal boud, de nije Sint-Sofiakatedraal. Under aartsbiskop Eustorge de Montaigu (1217-1251) waard mei faasje fierder wurke. De katedraal jilde as in masterwurk fan 'e goatyske tsjerkegebou en is te ferlikenjen mei de grutte goatyske Frânske katedralen. Under biskop Giovanni del Conte (1319–1332) binne wat feroarings útfierd, dy't fral it oansjen fan it ynterieur bepaalden. Op 5 novimber 1326 koe de katedraal ynwijd wurde. 

Sûnt de bou wie de katedraal oant 1489 de katedraal, dêr't de keningen fan Syprus kroand waarden. Yn 'e tiid dêrnei waard it eilân troch de Republyk Feneesje bestjoerd. In ierdskodding brocht yn 1491 grutte skea oan it gebou.

Nei de Ottomaanske oermastering fan Syprus yn 1570 waard de katedraal ta in moskee ferboud. De noch net foltôge tuorren waarden as minaretten ôfboud. Alle kristlike dekoraasjes, lykas de ramen, waarden yn dat ramt ferwidere. Sûnt dy tiid wie de Sofiakatedraal de haadmoskee fan Nikosia. Ek yn 'e Britske tiid en nei 1960 bleau it gebou in moskee.     

Sûnt de Turkske ynvaazje yn 1974 leit de Selimiye-moskee yn 'e ynternasjonaal net erkende Turkske Republyk fan Noard-Syprus.
Armeenske Tsjerke (Nikosia)

De **Tsjerke fan Us-Leaffrou fan Tyrus** (Armeensk: Հայկական Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի), koartwei ek bekend as de **'Armeenske Tsjerke** (Turksk: *Ermeni Kilisesi*), is in eardere kleastertsjerke yn 'e Arab Ahmet-wyk yn it west fan 'e histoaryske binnenstêd fan Nikosia. De tsjerke stiet yn 'e Şevkete-strjitte (eartiids bekend as de Victoriastrjitte), tichteby de Arab Ahmetmoskee yn Noard-Nikosia en de roomske Hillich-Krústsjerke en de Pafospoarte yn Súd-Nikosia. 

## Skiednis

De tsjerke waard yn 'e 13e iuw as in wichtich Benediktynsk nonnekleaster nei de fal fan Jeruzalim stifte. Yn 1308 renovearre Hindrik II fan Jeruzalim de tsjerke nei't dy troch in ierdskodding skansearre wie. Om't in soad nonnen Armeensk fan komôf wiene, waard de tsjerke foar 1504 oan 'e Armeensk-Apostoalyske Tsjerke oerdroegen. 

Oant de jierren 1960 stie de Armeenske prelatuer njonken de tsjerke. Sûnt de jierren 1920 stie by de tsjerke ek in Armeenske skoalle. Binnen it kompleks waard yn 1932 in monumint ta neitins fan 'e Armeenske genoside oprjochte, ien fan 'e âldste yn 'e wrâld. Fierder stiene der om 'e tsjerke hinne in soad oare Armeenske fasiliteiten. 

De tsjerke hie te lijen fan it geweld tusken de Syprioatyske mienskippen yn 1963-1964 en by de besetting fan Noard-Syprus fan 'e Turken yn 1974. Nei it geweld fan 'e jierren 1963-1964 waard Nikosia ferdield yn Grykske en Turkske wiken. De Armeenske wyk kaam mei de tsjerke yn it Turkske diel te lizzen en de Armeenjers moasten òf nei it Grykske diel òf nei it bûtenlân ferhúzje. Nei it ferlies fan harren tsjerke boude de Armeenske mienskip in nije Marijetsjerke by de Armeenske skoalle yn it Grykske diel fan Nikosia. 

De âlde tsjerke rekke skansearre en stoarte foar in part yn, mar yn 2007 sette in restauraasje yn. 

## Restauraasje
Yn 2007 krewearre it *United Nations Development Programme* (UNDP) foar it behâld fan 'e tsjerke en de restauraasje dêrfan. Yn 2013 waard dy restauraasje foltôge en yn 2015 bekroand mei de EU Priis foar Kultureel Erfgoed (*Europa Nostra Award*).  

## Arsjitektuer
De goatyske tsjerke bestiet út in fjouwerkant skip mei in mearsidich koer en krúsferwulften. In oantal grêfsarken yn 'e flier fan 'e tsjerke datearren út de 14e en 15e iuw, mar binne yn 'e jierren 1960 út de flier helle en steane no yn it noardlik portaal. De klokketoer datearret fan 1860. Noardlik steane kleastergebouwen.
Troödosberchtme

It **Troödosberchtme** (Gryksk: Τρόοδος, Turksk: Troodos Dağları) is in berchtme op it eilân Syprus. De heechste berch is mei 1952 m de Olympus, dy't net betiizge wurde moat mei de berch yn Grikelân mei deselde namme. It berchtme leit foar in grut part yn it west en sintrum fan it eilân. Noard fan it Troödosberchtme leit de flakte Mesaoria.

It berchtme is ryk oan bosk en hat in grutte fariaasje oan begroeiïng. Yn it berchtme libbet de Syprioatyske moeflon, in ûndersoarte fan 'e moeflon. Yn it Troödosberchtme leit de boarne fan 'e Pedieos, de langste rivier fan Syprus.

Yn it berchtme wurdt in soad kuiere. Winterdeis biede fiif ferskillende skypistes de mooglikheid foar wintersport. Nei it berchtme wurde toeristyske eksursjes mei de bus organisearre. Fakentiden sit dêr in besite oan it Kykkoskleaster by. Net fier fan it Kykkoskleaster leit ek it grêf fan Makarios III, de earste presidint fan Syprus. Dêrnjonken foarmje de beskildere tsjerken yn 'e berchdoarpen wrâlderfgoed fan UNESCO. 


Cedrus libani var. brevifolia kz24.jpg|Sederdelling.
Chionistra winter 1.JPG|Winter.
Troodos Mountains april 2018 img 35.jpg|Wetterfal.
Chapel of the Holy Cross, Troodos Mountains, Cyprus 03.jpg|Hillich-Krúskapel.
Stavrovounikleaster

It **Stavrovouniklooster** (Gryksk: Ιερά Μονή Σταυροβουνίου, *Ierá Moní̱ Stav̱rovouníou*) is in Syprioatysk-otterdoks kleaster op it eilân Syprus west fan 'e havenstêd Larnaka. It kleaster soe troch de hillige Helena, de mem fan 'e Romeinske keizer Konstantyn, tusken 327 en 329 n.Kr. stifte wêze en dêrmei soe it ien fan 'e âldste kleasters fan 'e wrâld wêze.   

Neffens de tradysje hie Sint-Helena op 'e weromreis út it Hillige Lân skipbrek by Syprus. Hja socht dêr in plak út foar de bou fan in kleaster. De kar foel op it plak dêr't earder in timpel foar Afrodite stien hie. Sint-Helena liet in stikje fan it Wiere Krús foar it it kleaster efter en sûnt dy tiid draacht it plak de namme Stavrovouni ("Krúsberch"). It is ien fan 'e wichtichste beafeartsplakken op it eilân Syprus. 

De tagong is allinne foar manlju. Froulju meie it kleaster net yn. By de tagong stiet de Alderheljentsjerke fan Syprus, dêr't manlju en froulju in besite oan bringe kinne. Ek de boekwinkel kin troch manlju en froulju besocht wurde, mar dêrnei is it foar froulju ferbean gebiet. Yn it kleaster meie gjin foto's makke wurde. De tastellen moatte yn 'e boekwinkel ôfjûn wurde. Oan 'e foet fan 'e berch stiet noch in kleaster, it Agia Vavarakleaster.

## Skiednis

Under it bewâld fan 'e Lusignans (1192–1489) namen Benediktynske muontsen it kleaster oer. By in ynfal fan 'e Mammelukken yn 1426 waard it kleaster plondere en ferneatige, mar yn 'e Ottomaanske tiid (1573-1878) libbe it monastike libben likegoed wer op. It hjoeddeiske oansjen fan it kleaster giet werom op 'e 17e en 18e iuw en waard op 'e âlde resten boud, itjinge bliken docht út de kleastertsjerke, dy't yn it grûnplan kenmerken hat fan 'e mearkoepeltsjerken fan 'e 11e iuw. De gebouwen yn 'e binnenhôf wurde omfieme troch in fersterke fleugel mei de sellen fan 'e muontsen. De warmuorre oan 'e westlike kant mei de massive steunbearen giet werom op it Benediktynske kleaster en waard yn goatyske styl om 1400 hinne boud.  

Under it kleaster lizze fjouwer systernen mei genôch ynhâld foar in wetterfoarried foar it hiele jier. Under de tsjerke leit ek in krypte, dêr't de bonken fan ferstoarne muontsen bewarre wurde nei't hja trije jier earder ferstoaren. Yn tiden fan gefaar hiene de muontsen ek in skûlkrypte boud, dêr't hja harren ferside holden en de kleasterskatten hinne brochten oant it wer feilich wie. Hjoed-de-dei is dy krypte in oan Helena en Konstantyn wijde kapel.

In grut krús mei sulverbeslach soe in splinter fan it Wiere Krús besitte.
Panagia Apsinthiotissakleaster (Sichari)

It **Panagia Apsinthiotissakleaster** is in leechsteand kleaster noardeast fan Sichari, 15 km noard fan Nikosia op it eilân Syprus. It kleaster stiet oan 'e foet fan it Kyreniaberchtme yn 'e ynternasjonaal net erkende Turkske Republyk fan Noard-Syprus. 

## Skiednis
Oer de stifting fan it kleaster bestiet gjin skriftlike ynformaasje. Mooglik waard it kleaster tsjin de ein fan 'e 11e iuw stifte, doe't in soad kleasters op Syprus stifte binne. Neffens de tradysje tanket it kleaster de namme oan 'e alsemstrûk (*A. absinthium*), dy't de tagong fan in grot ferstoppe dêr't in muont yn 'e tiid fan it ikonoklasme in ikoan ferskûle om dy te rêden fan 'e lilkens fan 'e byldestoarmers. Letter seagen bewenners út de omkriten in frjemd ljocht op dit diel fan 'e berch skinen en sa fûnen de minsken de ikoan en bouden wat fierderop in kleaster ta eare fan 'e Mem Gods.   

Bekend is dat de abt fan it it kleaster yn 1223 tegearre mei de biskop Soleas Leontios nei Niséa gyng, yn dy tiid de haadstêd fan it Byzantynske Ryk, om stipe foar de Otterdokse Tsjerke te freegjen yn 'e striid tsjin de ûnderdrukking fan 'e katolike hearskers. Oan 'e ein fan 'e 15e iuw en de earste helte fan 'e 16e iuw hie it kleaster in soad besit. Boustronios (1456-1489) skreau dat de keninginne fan Syprus yn 1486 tsjinsten yn it kleaster bywenne, itjinge betsjut dat de Panagia Apsinthiotissa doe ûnder de Roomske Tsjerke foel. 

It ferfal fan it kleaster sette yn nei't de Turken Syprus oermasteren. Yn dy tiid ferlear it kleaster syn selsstannigens en waard it as besit fan 'e patriarch fan Jeruzalim in ûnderdiel fan it Agios Chrysostomoskleaster yn Koutsoventis. Yn 'e 18e iuw waard it kleaster ûntbûn en ferfoelen de gebouwen stadichoan. Yn 1735 wist de Russyske muonts Vasili Barski dat it kleaster foar de helte yn pún lei en de tsjerke tige brekfallich wie, mar de koepel wie doe noch yntakt. Yn 1918 waard it kleaster troch George H. Everett Jeffery as ruïneus beskreaun en de boppedielen fan 'e kleastertsjerke wie doe ynstoart.

Yn 'e jierren 1960 waard it kleaster restaurearre. De dielen fan it ferwulft fan 'e narteks en it westlike portaal waarden rekonstruearre (ek al wie it net bekend hoe't dat dy der eartiids útsjoen ha). By dat wurk waarden ek in tal 12e-iuwske fresko's wer bleatlein. It kleaster bestiet út in grutte tsjerke, in refektoarium en de gebouwen foar de muontsen. 

Nei de Turkske ynvaazje yn 1974 waard de tsjerke ûntwijd en plondere. Praktysk alle fresko's binne doe ferdwûn en hjoed-de-dei binne der allinne fragminten bewarre bleaun. Guon fresko's binne neitiid yn in grutte samling rôfkeunst fan 'e keunsthanneler Aydın Dikmen (1937–2020) yn München werom fûn. De tsjerke waard foar in hiel skoft as in skieppehok brûkt.  

Yn 2003 waard it kompleks troch Turkske en Grykske arsjitekten dokumintearre as ûnderdiel fan in projekt om gebouwen te ynvintarisearjen en te dokumintearjen mei as doel it behâld en de beskerming fan religieuze gebouwen op Noard-Syprus dy't nei 1974 leech kamen te stean.
Sichari

**Sichari**  (Gryksk: Συγχαρί, Turksk: *Kaynakköy*) is in doarp yn it distrikt Kyrenia op it eilân Syprus. Sichari leit yn 'e ynternasjonaal net erkende Turkske Republyk fan Noard-Syprus. It doarp leit himelsbreed likernôch 15 km noard fan Nikosia. Noardeast fan it doarp stiet it Panagia Apsinthiotissakleaster.
Ayios Synesios (Rizokarpaso)

De **Ayios Synesiostsjerke** is in tsjerkegebou yn Rizokarpaso op it fan 'e Turken besette diel fan it eilân Syprus. De tsjerke is ien fan 'e twa tsjerken fan Rizokarpaso.  

## Skiednis
De tsjerke is wijd oan Sint-Synesius, in 5e-iuwske biskop fan 'e stêd dy't de alderearste biskop Filon opfolge. Oer biskop Synesius is fierder neat bekend, útsein dat er biskop wie en fan Karpasia kaam. De earste tsjerke waard njonken syn grotwente boud, dy't neffens de tradysje de grot fan Sint-Synesius neamd wurdt. 

It eastlike diel fan 'e hjoeddeiske tsjerke is it âldste diel en datearret fan 'e 11e of iere 12e iuw. Healwei de 19e iuw fûn in útwreiding oan it westlike diel plak. De âlde tsjerke is in krúsfoarmige tsjerke mei in sintrale koepel op in rûne tamboer en oarspronklik trije apsissen, wylst de 19e-iuwke tafoeging no de westlike ôfsluting foarmet en in koepel op in achthoekige taboer mei neogoatyske finsters hat. De súdlike apsis fan 'e âlde tsjerke waard yn 'e 19e iuw ôfbrutsen om de bou fan 'e klokketoer mooglik te meitsjen.

Oannommen wurdt dat de tsjerke ek in katedraal bleau doe't de Arabieren Syprus oanfoelen en it gebiet ûntfolke. Pas yn 'e Frankyske tiid ferlear de tsjerke de funksje fan biskopssit, mei't doe de autosefaly fan 'e Tsjerke fan Syprus ôfskaft en it tal bisdommen werombrocht waard. 

## Restauraasje
De tsjerke wie ien fan 'e gebouwen op 'e list foar monuminten op it eilân Syprus, dêr't it *United Nations Development Programme* in renovaasjeprojekt foar ûntwikkele. Yn 2021 waard mei dy renovaasje mei finânsjele stipe fan û.o. de Tsjerke fan Syprus en de Europeeske Uny útein set. Njonken de restauraasje fan it gebou waarden ek de ikonostaze, ikoanen en oare religieuze objekten restaurearre. De restauraasje fan yn 28 novimber 2022 foltôge.
Rizokarpaso

**Rizokarpaso** (Gryksk: Ριζοκάρπασο; Turksk: *Dipkarpaz*) is in stêd op it skiereilân Karpas yn it noardeasten fan Syprus. Offisjeel falt de stêd ûnder it distrikt Famagusta fan 'e Republyk Syprus. De fakto leit de stêd sûnt 1974 op it grûngebiet fan 'e ynternasjonaal net erkende Turkske Republyk fan Noard-Syprus. 

## Beskriuwing

Rizokarpaso is ien fan 'e grutste plakken op it skiereilân. De grûn is tige fruchtber en der wurdt katoen, tabak en nôt ferboud. It skiereilân is foar in grut part rûch en yn 'e gemeente leit it Nasjonale Park Karpasia mei moaie strannen en dêr't noch in populaasje fan 'e Karpasia-ezel libbet.  

It gebiet om Rizokarpaso wie mei stêden as Karapasia en Afendrika ien fan 'e ierst bewenne gebieten fan it eilân. De stêd hat twa tsjerken: de Sint-Synesiustsjerke en de Trije-ienheidstsjerke. 

## Befolking
Foar 1974 waard de stêd hast hielendal bewenne troch Gryksk-Syprioaten. By de Turkske ynvaazje fan Syprus op 20 july 1974 sniene Turkske troepen it skiereilân ôf, sadat de Gryksk-Syprioatyske bewenners dêr net wei komme koene om nei it suden te flechtsjen. Nei de earste dagen fan 'e Turkske ynvaazje waard ek Rizokarpaso troch de Turken ynnommen. Dêrfandinne is Rizokarpaso mei 250 Gryksk-Syprioatyske ynwenners hjoed-de-dei de stêd mei de grutste Grykske befolking fan Noard-Syprus. Dat nimt net wei dat tusken 1974 en 1985 likernôch 2500 Gryksk-Syprioaten ferhûzen nei it suden. De Gryksk-Syprioatyske befolking bestiet hjoed-de-dei foar in grut part út âlderein en nimt ôf. De Feriene Naasjes soargje foar de befoarrieding fan 'e ynwenners, sadat der plakken binne dêr't ek Gryksk-Syprioatyske produkten te krijen binne.       

Yn 1977 waarden Turkske kolonisten út ferskillende gebieten fan Turkije nei Rizokarpaso brocht. Yn 'e 21e iuw kochten ek Turksk-Syprioaten en Europeanen dêr hûzen.
Syprioatyske ezel

De **Syprioatyske ezel** is in ezelras dat op it eilân Syprus libbet. Der binne twa haadsoarten. De grutte donkere ezel hat in bleke snút en in wite búk en is nei alle gedachten fan Europeeske oarsprong. Dêrnjonken is noch in lytsere grize Afrikaanske soarte, dy't likernôch 20% fan 'e totale populaasje foarmet. It wie yn 2002 in bedrige ras en de totale populaasje waard doe op 2.200 oant 2.700 ezels rûsd. It oantal ferwyldere ezels is sûnt de beskerming foars tanommen.

Neffens in skriuwen fan 'e argimandryt Kyprianos libben der yn 1788 ferwyldere ezels yn 'e bercheftige kriten fan Akamas en Karpasia. Sûnt de prehistoarje oant de 20e iuw wie de ezel ûnmisber yn it plattelânslibben op it eilân.

Op it skiereilân Karpasia yn it troch Turkije besette noardlike diel fan Syprus libbet noch in populaasje fan 'e Syprioatyske ezels yn ferwyldere steat. Se binne dêr nei de Turkske ynvaazje fan 1974 troch flechtsjende Gryksk-Syperioatyske boeren efterlitten. Yn 2008 krewearren Gryksk-Syprioaten en Turksk-Syprioaten foar de ezels om se foar útstjerren te behoedzjen, nei 't tsien fan 'e ezels fûn waarden dy't deasketten wiene.
   
Yn 2024 sloech in debat yn Turkije oer it deameitsjen fan omrinnend lytsfee oer nei Noard-Syprus mei't yn Turkije de krante Sözcü mei de kop "Litte we de ezels fan Noard-Syprus eutanasearje" de Syprioatyske ezels yn it debat luts. Boeren yn Karpasia klagen nammentlik oer it opfretten fan harren gewaaks en dat se der in bulte tiid mei kwyt wiene om de bisten fan 'e ikkers te jeijen. Neffens de natoerbeskermingsorganisaasje fan Rizokarpaso is der lykwols yn Noard-Syprus gjin sprake fan it eutanasearjen fan ferwyldere ezels en waard der yn Turkije besocht om de Syprioatyske ezels te brûken om ûnder minsken stipe foar it eutanasearjen fan omrinnende hûnen op te roppen. Der wurdt erkend dat de boeren lêst ha fan 'e ezels, mar mei't in soad toeristen spesjaal nei it gebiet komme om de ezels te sjen, drage de ezels ek by oan 'e lokale ekonomy.
Syprioatyske moeflon

De **Syprioatyske moeflon** (*Ovis gmelini ophion*) is in bedrige ûndersoarte fan 'e Europeeske moeflon. De ûndersoarte is endemysk op it eilân Syprus en komt allinne yn de Pafos-bosk foar. It is it grutste bist op it eilân en fanwegen de seldsumens wurdt de Syprioatyske moeflon as it nasjonale dier fan Syprus beskôge. 

## Fersprieding
Oannommen wurdt dat de Syprioatyske moeflon de wylde ôfstammeling is fan 'e skiep, dy't fan Aazje troch de Eteosyprioaten yn it neolitikum op Syprus yntrodusearre waarden. Der binne lykwols ek guon dy't tinke dat de moeflons der lykas de lang lyn útstoarne dwerchnylhoarsen en dwerchoaljefanten altiten west ha. 

De Syprioatyske moeflon balansearre troch de yntinsive jacht sûnder beheinings op 'e moeflons yn 'e Ottomaanske tiid op 'e râne fan útstjerren. Doe't de Britten" it bestjoer fan it eilân oernamen wiene se mei in populaasje fan noch mar 15 bisten hast útroege. Sûnt binne der beskermingsmaatregelen nommen tsjin de streuperij en yn 1939 waarden alle bosken om Pafos hinne hielendal sletten. Nei 1960 binne der oanfoljende maatregels nommen om de Syprioatyske moeflons te beskermjen. Yntusken binne der wer sa'n 3.000 bisten. Sûnt it útstjerren fan de Mesopotamyske deim op Syprus yn 'e 19e iuw is de Syprioatyske moeflon it grutste bist op it eilân.

## Beskriuwing
Syprioatyske moeflons ha koart hier, in brune kleur mei ljochtgriis op 'e rêch en swart op in diel fan 'e nekke. Ramen ha grutte hoarns, dy't by de eien ûntbrekke. De kromming fan 'e hoarns fan in folwoeksen raam is hast hielendal yn in sirkel. In raam weecht trochstrings 35 kg en in ei likernôch 25 kg. In Syprioatyske moeflon wurdt likernôch in meter heech.  

Winterdeis is de facht swier en ticht. Simmerdeis is dat oarsom en is de facht ek ljochter om de waarmte better te fernearen. 

## Hâlden en dragen
De Syprioatyske moeflon is tige hoeden, skou en fluch en it bist is dreech benei te kommen. Se bewege harren linich op 'e steile hellings. De ramen ha oanstriid om harren ôf te sûnderjen, wylst de eien faak yn lytse groepkes libje. Yn april en maaie lamje de eien, meastentiids krije se ien of twa lammen de smeet.
Kyreniaberchtme

It **Kyreniaberchtme** (Gryksk: Βουνά της Κερύνειας, *Vouná tis Kerýneias*; Turksk: Girne Dağları) is in berchtme op it eilân Syprus. It berchtme leit yn it noarden fan Syprus yn 'e ynternasjonaal net erkende Turkske Republyk fan Noard-Syprus. De namme is ôflaat fan 'e stêd Kyrenia, dy't yn it Turkske diel hjoed-de-dei Girne neamd wurdt. It Kyreniaberchtme wurdt ek wol oantsjut mei **Pentadaktylos** of it Fiiffingerberchtme, wat eins de namme is foar in berch mei in kaam yn 'e foarm fan fiif fingers yn it gebied.

## Geology
It berchtme bestiet út kalkstien en wat moarmer en rint noardlik rillegau ôf nei de Middellânske See. It is opboud út sediminten dy't tusken it Perm en it Midden-Mioseen ôfset binne en troch it botsen fan 'e Afrikaanske Plaat en de Euraziatyske Plaat omheech treaun binne. De heechste berch fan it Kyreniaberchtme is de Kyparissovouno (Turksk: *Selvili Tepe*) mei in hichte fan 1.024 m.

It Kyreniaberchtme rint fan Kaap Kormakitis yn it west nei it skiereilân Karpasia yn it easten.
## Flagge

Op 'e súdlike helling fan it Kyreniaberchtme is noard fan Nikosia in ûnbidich grutte flagge fan 'e Turkske Republyk Noard Syprus skildere, dy't nachts ferljochte wurdt. It gebiet fan 'e flagge is 425 m breed en 250 m heech, sadat de flagge fan Gryksk-Syprioatyske kant goed te sjen is. Om't de flagge miljeuskea, lânskipsfersmoarging en it fergriemen fan elektrisiteit feroarsaakje soe, late dat dêrfandinne yn 2009 ta fragen yn it Europeeske Parlemint. 

## Erfgoed
De steile hellingen fan it berchtme en it romme sicht soargen yn 'e Byzantynske en Frankyske tiid foar in gaadlik plak foar de bou fan ferskillende kastielen en kleasters. Foarbylden binne it kastiel Sint-Hilarion, it kastiel Buffavento en it kastiel Kantara en de premonstratinzerske abdij fan Bellapais.
Paralimni

**Paralimni** (Gryksk: Παραλίμνι) is in stêd en gemeente yn it súdeasten fan Syprus. Sûnt de Turkske ynvaazje fan Syprus yn 1974 is Paralimni it bestjoerlike sintrum fan it distrikt Famagusta, dat foar in grut part yn it fan 'e Turken besette Noard-Syprus leit. 

## Befolking en lokaasje
Mei de Turkske ynvaazje flechten in soad minsken út it noarden fan it lân nei it suden. In diel fan 'e ferdreaune Gryksk-Syprioaten setten harren yn Paralimni nei wenjen. De bewenners wurkje fral yn 'e toeristesektor yn Agia Napa. Dêrnjonken spilet de lânbou in gruttere rol yn 'e lokale ekonomy.   
 
It oarspronklike Paralimni leit likernôch 3 km it lân yn en trije km súd fan 'e skieding tusken Syprus en it fan Turkije besette diel. Paralimni leit oan 'e eastlike igge fan 'e  meastentiids drûchsteande Paralimnimar. De namme Paralimni bestjut dan ek 'igge fan 'e mar'. It gemeentegebiet is grutter en leit oant de kust en yn in diel fan 'e buffersône fan 'e Feriene Naasjes. De baaiplakken Protaras, Pernera en Kapparis falle ek ûnder de gemeente. Protaras is fanwegen it toerisme ynternasjonaal folle bekender as de gemeente sels. Oangrinzgjende gemeenten- resp. doarpen binne Deryneia, Sotira en Agia Napa.

## Skiednis
Oan 'e kust leit de argeologyske opgraving Nissia, dy't út de jonge stientiid stamt. Yn 'e âldheid lei op it hjoeddeiske gemeentegebiet de stêd Lefkolla, dêr't gjin resten fan bewarre bleaun binne.  

Eartiids wie Paralimni fral bekend fanwegen syn wynmûnen. Yn it plak leit it grutste doarpsplein (*Platia*) fan Syprus. De âldste tsjerke is de 13e-iuwske Sint-Annatsjerke. De Sint-Joaristsjerke waard yn 'e 19e iuw boud. Mei de groei fan 'e befolking binne der ferskillende nije tsjerken byboud, lykas de nije Sint-Joaristsjerke út it begjin fan 'e jierren 1990.