Formule 1

De **Formule 1** wurdt ornaris sjoen as de heechste klasse yn 'e autosport. De koepelorganisaasje *[[Fédération Internationale de l'Automobile]] (FIA)* is ferantwurdlik foar de organisaasje. Om dielnimme te meien moatte de auto's foldwaan oan 'e betingsten dy't troch de FIA steld binne. Dy auto's dogge alle jierren op sa'n 20 ferskillende sirkwys oan de Formule 1 mei.

## Beskriuwing
It Formule 1-seizoen bestiet út sa'n tweintich ferskillende races. Sa'n race wurdt ek wol "Grutte Priis" (yn it Frânsk *Grand Prix*) neamd. De measte race's wurde hâlden op racesirkwys en stedssirkwys (Monako). Mei de resultaten fan de race's wurde alle jierren twa wrâldkampioenen bepaalt: ien kampioenstitel foar kûreurs en ien kampioenstitel foar konstrukteurs. Europa is it tradisjonele sintrum fan de Formule 1 en suver alle teams binne fan Europeeske oarsprong. Tsjintwurdich wurdt sa likernôch de helte fan alle races yn Europa hâlden, rûchwei de oare helte fynt op oare kontintinten plak. 

## Skiednis
De Formule 1 hat syn woartels yn 'e "*Grand Prix Racing*" fan de jierren tweintich en tritich fan de tweintichste iuw. De "formule" yn de namme ferwiist nei de regleminten fan 'e organisaasje dêr’t alle dielnimmers en auto’s oan foldwaan moatte. Fuort nei de ein fan de Twadde Wrâldkriich waard yn 1946 ta oprjochting fan de nije formule 1-klasse besletten. Der waarden yn dat jier al in stikmannich races hâlden, mar de *World Drivers' Championsship* waard pas yn 1947 offisjeel. De earste kampioenskipsrace waard holden op Silverstone yn Grut-Brittanje yn 1950. It kampioenskip foar konstrukteurs waard yn 1959 taheakke. yn de jierren sechstich en santich bestienen der yn Grut-Brittanje en Súd-Afrika nasjonale kampioenskippen. Oant en mei de jierren tachtich fan de tweintichste iuw waarden ek races bûten it offisjele kampioenskip om holden. Dat fenomeen ferdwûn yn 1983.

## Grutte Priis
In Grutte Priis yn de Formule 1 beslacht in folslein wykein en begjint mei trije trainingen: Twa op de freed en ien op de sneontemoarn. By de earste training op freed mei eventueel in tredde kûreur efter it stjoer fan ien fan de twa auto’s fan in team dielnimme. Op de sneontemiddei folget in kwalifikaasje dêr’t de startfolchoarder foar de race op snein fêststeld wurdt.

### Kwalifikaasje
De kwalifikaasje is yn 'e rin fan de jierren in oantal kearen feroare. Hjirûnder wurdt it kwalifikaasjesysteem fan seizoen 2021 beskreaun.

Der wurdt by de kwalifikaasje wurke mei in ôffalsysteem. Der binne trije kwalifikaasjerûnden: Q1, Q2 en Q3. De Q is in Ingelske ôfkoarting foar "*qualification*":

*Q1: Yn de earste kwalifikaasje meie tweintich auto's achtjin minuten de baan op. Oan 'e ein falle de fiif stadichste auto’s ôf. Dy auto’s sille op basis fan harren fluchste tiid de lêste fiif startplakken op snein ynnimme.
*Q2: Yn de twadde kwalifikaasje meie de oerbleaune fyftjin auto’s fyftjin minuten de baan op. Ek oan 'e ein fan dy kwalifikaasje falle de fiif stadichste auto’s ôf (lykas by de earste kwalifikaasjerûnde).
*Q3: Yn de tredde kwalifikaasje geane de tsien fluchste kûreurs tolve minuten de baan op om op basis fan tiid te bepalen wa’t fan it earste startplak ôf starte mei.

De tsien kûreurs dy’t Q3 helle ha, moatte de sneins yn de race starte op it type bannen dat se brûkt hawwe yn de twadde kwalifikaasje. De oare tsien kûreurs meie sels bepale op hokker type bannen se de race starte.

### De race
Foar't de race begjint meie de kûreurs earst in rûntsje waarmride. Dêrnei wurde se foar de startline opsteld yn 'e folchoarder dy't by de kwalifikaasje bepaalt is.

It startsinjaal boppe it sirkwy wurdt jûn troch ljochtsysteem, wannear't alle lampen út binne mei de auto's starte. De ôfstân fan in Grutte Priis is gelyk oan it lytste oantal rûntsjes dy't mei-inoar in minimale ôfstân fan 305 kilomter beslaan.
In Grutte Priis mei lykwols net langer duorje as twa oeren. In formule 1-race duorret yn trochsneed sa’n 90 minuten. By de race mei in kûreur ien as meardere kearen fan de baan ôf om bannen te wikseljen of de auto reparearje te litten.

## Formule 1-auto's
In Formule 1-auto is een iepen, ienpersoans-auto mei iepen lizzende tsjillen. Oan 'e foar en efterkant fan de auto binne saneamde wjukken befêstige. De hurde regels foar de auto's binne opsteld mei de bedoeling om it oantal ûngemakken en slimme ferwûningen te beheinen en om lytsere teams likense kânsen te jaan om te winnen.


ofbyld:Alfa-Romeo-159-(1951).jpg|*Alfa-Romeo fan Juan Manuel Fangio* (1951)
ofbyld:KlingK-MB-W196-1976.jpg| *Mercedes W 196* (1954)
ofbyld:Porsche 718-2.jpg|*Porsche Typ 804* (1962)
ofbyld:AndrettiMario19690801Lotus63-Allrad-4.jpg| *Lotus 63 4WD* (1969)
ofbyld:McLaren MP4 2C TAG Porsche F1.jpg|*McLaren T.A.G. Porsche Turbo* (1985)
ofbyld:Jacques Villeneuve 1996.jpg| *Williams* (1996)
ofbyld:Minardi PS05 British GP 2005.jpg|*Minardi* (2005)
ofbyld:Schumacher (Ferrari) in practice at USGP 2005.jpg|*Ferrari* (2005) 
ofbyld:Sebastian Vettel 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 1-2.jpg|*Red Bull*(2013)


## Formule 1-wrâldkampioenen

1 Leeftyd fan 'e respektyflike kûreur per jier; Oft de jierdei foar, tidens of nei it seizoen plakfûn, wurdt hjir net rekken mei hâlden.

2 It oantal punten komt oerien mei de punten skoard foar it WK, net de punten dy't werklik helle binne; foar 1990 wienen der resultaten dy’t skrast wurde koenen.

3 It wrâldkampioenskip auto's waard holden yn 'e jierren 1952 en 1953 neffens de Formule 2 regeljouwing (ûnder oaren mei in signifikant lytsere motor).

4 postúm


Ofbyld:Juan_Manuel_Fangio_(circa_1952).jpg|Juan Manuel Fangio 1952
Ofbyld:Kranefuß, Mike, u. Stewart, J. (Foto Spu 1973)-1.jpg|Jackie Stewart (rjochts), 1973
Ofbyld:Alain Prost 2008.jpg|Alain Prost
Ofbyld:Ayrton Senna Imola 1989 Cropped.jpg|Ayrton Senna
Ofbyld:Michael Schumacher-I'm the man (cropped).jpg|Michael Schumacher (2005)
Ofbyld:Sebastian Vettel 2010 Japan.jpg|Sebastian Vettel (2010)
Ofbyld:Lewis_Hamilton_2017_Malaysia.jpg|Lewis Hamilton (2017)


### Konstrukteurs Wrâldkampioenskip

## Sjoch ek
* Autosport
* Indianapolis 500

## Keppeling om utens

* Offisjeel webstee