open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iten en drinken

**Iten en drinken** (argaysk ek: **spize en drank**) binne yn in soad lannen ferskillend. Der is net sa folle ferskaat mear as eartiids, mar bekend binne bygelyks noch wol Dokkumer taai en Snitser drabbelkoeken, mar Drachtster koeke en Warkumer lange koeke binne net rûnom mear bekend. Sa wienen der eartiids:

* *Frjentsjerter drabbelkoeken*
* *Makkumer of Surger (anys]kreakelingen*
* *Amelanner plattekoeken*
* *Snitser bollen*
* *Dokkumer fluitsjes*

Yn de 20e iuw is der in soad unifoarmens komd. Dochs binne der noch wol spesjaliteiten bleaun fan de fryske petiele. Sa waard der yn Fryslân mear tee as kofje dronken,'útsein yn De Wâlden. Der binne ek noch typysk Fryske bakkersprodukten:
* *sûkerbôle*
* *stút* (puntsbroadsje mei net al te folle krinten)
* *steur*
* *kreampof*
* *sjerpbroadsje*
* *[[keallepoat]]*
* *[[sûkerlatte]]*
* *koarstekoeke*
* *âld wiif*
* *soeskreakeling*
* *[[Fryske dúmkes|dúmkes]]*
* *[[drabbelkoek]]en* (fan Snits)
* *[[oranjekoeke]]*
* *Switsersk gebakje*
* *brune koeke*

By de fêste spizen moatte de moalspizen neamd wurde: potstro. Alde minsken brûkten oant fier yn de 20e iuw net folle griente (sa mooglik ôfsûnderlik, leafst net rau). De Fryske tsiis (meagere krûdtsiis) wurdt net mear makke. Skieppetsizen wurde hjir farsk, wyt en slop iten, mar ek wol drûge (it drûgjen waard dien tsjin de noardmuorre yn kastkes mei miggegaas). It bakken fan pankoeken yn bjist waard folle minder dien doe't de molkfabriken gjin bjist mear oannommen.

Fryslân hat net folle eigen dranken mear. Eartiids waard in soad boerejonges dronken (brandwewyn mei rezinen) út moaie sulveren brandewynkoppen. Winterdeis dronk men 'oer iis' *'boerekofje*. Rys mei rezinen (altyd yn molke sean) wie rikeljusiten sa blykt út it sprekwurd: *It libben is net altyd rys mei rezinen, mar ek wolris groat mei krôdde (ûntúch)*. Sûpe, sûpenmoallenbrij en sûpengrôtenbrij hearre fanâlds ta it folksiten. Op guon plakken, lykas yn It Bilt waarden lytse hjerrings yn in hoep yn de sinne drûge: 'sonfisk'.
Klimplant

**Klimplanten** binne planten dy't stipe nedich hawwe om nei boppen te groeien omdat de stâlen net stevich genôch binne om de plant selsstannich te dragen. As der gjin stipe is sille klimplanten krûpe oant se dy stipe fûn hawwe. 

Der binne ferskate metoaden om klimplanten omheech te lieden. Soks kin troch nei boppen te krûpen lykas by de marmaladestrûk en *[[Solanum crispum]]*. Der binne ek klimplanten dy't troch heakfoarmige stikels omheech geane lykas by *[[Bougainvillea]]* en de klimmende foarmen fan roazen. klimmerblêd, klimhortinsje en trompetklimmer klimme troch hechtwoartels. *[[Ampelopsis]]*, *[[Vitis (plant)|Vitis]]* mei as bekendste soarte de drúf en de measte soarten pasjeblommen hechtsje har mei help fan stengelranken. reidklimmer, *[[Lathyrus]]* en *[[Mutisia]]* klimme mei blêdranken. De klimmende soarten út it skaai *[[Klematis]]*, *[[Rhodochiton]]* en *[[Tropaeolum]]* klimme troch winende blêdstâlen. Wylde wyngerd (wynrank) en *[[Tetrastigma]]* klimme mei hechtfuotsjes. 

Planten dy't klimme troch har om de stipe, bygelyks balken of beammen, hinne te winen wurde slingerplanten neamd. 

## Sjoch ek
Jurjen Staak

**Jurjen Staak** wie in Snitser glêsskilder. Hy wie de broer fan Ype Staak en troude yn 1742. Wurk fan him is te sjen yn de tsjerken fan Aldegea (1717), Drachten (1743), Aldtsjerk (1744), Ingwierrum (1746) en Warten (1780).
Ype Staak

**Ype Ulbes Staak** (Snits, 19 maart 1717 - dêre, 12 maaie 1808) wie in Snitser glêsskilder, boumaster en boargemaster. 

Hy wie de broer fan Jurjen Staak mei wa't er in glêsskildersateliet hie. Hy troude yn 1744. Fan 1759 oant 1762 wie Staak ek boumaster. Yn de jierren 1782-1785, 1787-1790 en 1792-1795 wie er boargemaster fan Snits. 

## Wurk

Wurk fan him is te sjen yn de tsjerken fan Aldegea ( 1717 ), Drachten ( 1743 ), Ingwierrum ( 1746 ) Idaard ( 1774 ), Goaiïngaryp ( 1770 ), Warten ( 1789 ), Skerpenseel ( 1788 ), Aldemardum ( 1790 ) en Sumar ( 1770).

Skilderijen yn it Frysk Skipfeart Museum:
*It Heechhûs
*Skilderijen mei de Wetterpoarte fan Snits
*Foarstelling fan it loochenjen fan Jezus troch Petrus.


Interieur, overzicht gebrandschilderd raam - Idaard - 20428350 - RCE.jpg|Idaard
Interieur, gebrandschilderd raam (vervaardigd door Ype Staak, 1790) - Oudemirdum - 20371964 - RCE.jpg|Aldemardum
Scherpenzeel Friesland nh kerk raam.JPG|Skerpenzeel
Abraham Staal

**Abraham Staal** (Gouda, 1752 - Flaardingen, 5 april 1804) wie in meniste dûmny yn Goes ( 1779 ), Boalsert ( 1787 ) en Ljouwert ( 1788 ). Lykas in soad menisten wie Staal patriot, om 1795 hinne lit er him hearre. Troch syn foarkommen waard er "rammenoas" (*earnenoas*) neamd. Yn it boek *De Knorrepot en de Menschenvriend* wurdt er troch Gerrit Paape opfierd as dûmny Langhals.

Troch folksrepresintanten waard Staal beneamd ta riedshear yn it Hof fan Fryslân (1796) tegearre mei de sjoernalist Paape. Troch syn radikalisme krijt er swierrichheden yn de gemeente, nei't de oantruners fan it Kollumer Oproer berjochte wiene. Nei de steatsgreep op 12 juny 1798 is syn hûs trochsocht fan it Utfierend Bewâld. Hy waard fêstset yn Huis ten Bosch yn De Haach.
Yn 1798 wurdt er emearitus om him hielendal te wijen oan de polityk. Earst yn 1804 wurdt it fûns foar pensjonearring fan predikantswiddo's stifte, dêr't Abraham yn 1794 de oanset ta jûn hie yn de Fryske doperske sosjéteit.

## Keppeling om utens
*  Mear oer Abraham Staal by it Biografysk Portaal fan Nederlân
Paulus Rodolphi

**Paulus Rodolphi fan Rikstel**, ek **Johannes Gruyter** wie in histoarikus út it begjin fan de 16e iuw. Hy wie in benediktiner mûnts yn it Sint Odulfuskleaster by Himmelum, tichtby Starum.

Bewurke en ferfolge in Latynske kronyk, begûn troch de abt Jakobus fan Oest, fan Oudewater. As net-Fries koe hy de foar Fryslân sa roerige jierren fan 1494 - 1518 frijwat objektyf beskriuwe en syn ferhaal wat iroanysk jaan, dat him goed lêze lit. It boek *Proeliarius of Strijdboek, bevattende de jongste oorlogen in Frieschlant in het jaar 1518*, waard yn 1855 útjûn.
Ingelsen

De **Ingelsen** of **Ingelsken** binne de bewenners fan Ingelân, it grutste lân yn it Feriene Keninkryk en stamje ôf fan it ferskaat oan folken dy't harren eartiids dêrnei ta wenjen setten hawwe. It folk is in gearstalling fan Kelten (Noard-westen) en  Germaanske folken as de Jutten, Saksen, Friezen en Angelen. Utsein de ûngefear 49.2 miljoen Ingelsen dy't meast by de Anglikaanske steatstsjerke hearre, wenne yn in hiel Grut-Brittanje ek noch 2,4 miljoen ymmigranten, meast ôfkomstich út de Mienebestlannen.

## Skiednis
Om-ende-by 500 f.Kr. ferskine de Kelten yn it tsjintwurdige Ingelân. Hja wurde healwei de 1e iuw troch de Romeinen ferslein dy't fan it eilân in Romeinske provinsje meitsje. Nei 400 arrivearren de Germaanske folken dy't it eastlik part stadichoan oermasteren op de meast Keltyske befolking en ferdreaunen har nei de úthoeken fan it lân as Kornwall, Wales en Skotlân. Ek fûn assimilaasje plak tusken efterbliuwers en oermasterders. Yn lettere iuwen hawwe ek noch grutte kloften Germaanske Wytsingen har yn Ingelân fêstige en om 1000 hinne kamen de Normandjers derby. Al dizze ynvaazjes hawwe ta gefolch hân dat it Ingelske folk in protte ferskillende foarâlden hawwe. Ut resintlik genetysk ûndersyk docht bliken dat de moderne Ingelsman gruttendiels Germaansk is, mar dat de Keltyske ynbring ek behoarlik is.
Steatsreligy

In **steatsreligy** of **steatsgodstsjinst** is in religy dy't offisjeel erkend (en oanfitere) wurdt troch de oerheid. Yn kristlike lannen en territoaria sprekt men ek wol fan in **steatstsjerke**. Yn lannen mei in steatsreligy bestiet gjin skieding fan tsjerke en steat.

## Hjoeddeistige steatsreligyen
*kristendom:
**anglikanisme: Ingelân, Guernsey, Jersey en Man
**eastersk-otterdoksy: Grikelân
**kalvinisme: Tûvalû
**lutheranisme: Denemark, Iislân, de Fêreu-eilannen en Grienlân
**roomsk-katolisisme: Fatikaanstêd, Kosta Rika, Lychtenstein, Malta en Monako
**sûnder neiere oantsjutting: Sambia en Samoä 
*islaam:
**sjiïsme: Iraan
**soennisme: Algerije, Brûnei, de Komoaren, de Malediven, Maleizje, Mauretaanje, Saûdy-Araabje en Somaalje
**sûnder neiere oantsjutting: Afganistan, Bachrein, Bangladesj, Dzjibûty, Egypte, de Feriene Arabyske Emiraten, Irak, Jemen, Jordaanje, Katar, Koeweit, Lybje, Marokko, Omaan, Pakistan, Palestina, Somalylân, Tuneezje en de Westlike Sahara
*boedisme: Birma, Bûtan, Kambodja en Sry Lanka
*joadendom: Israel

## Nederlân
Deputearre Steaten wiene histoarysk yn de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen "fiedsterhearen" fan de grifformearde tsjerke. Harren macht wie grut, ek dêr't soks net te ferwachtsjen wie, lykas by predikantsberopping, bibeloersetting en psalmberiming. De tsjerke hie macht troch de steat.

At de belangen botsten moast de tsjerke ornaris belies jaan. Yn de strid tsjin de fûlkssûnden steunde de steat de tsjerke amper, tsjin de ketters lang net altiten. As de tsjerke de poat stiif hâlde ûntstie fûle strideraasje, bygelyks mnei de magistraat yn Snits, Dokkum en Ljouwert. Yn ûnrêstige tiden doarde de tsjerke bytiden frijmoedich de klachten (kûperij), amtsferkeaping) te formulearjen ( 1627, 1672 ).
Stedsspylman

**Stedsspylmannen** wiene muzikanten en sjongers dy 't oansteld waarden troch in stêd en dy't meiwurken oan spesjale gelegenheden.

Al yn de Midsiuwen waarden kosten opskreaun foar stedsspylmannen. Yn de 16e, 17e en 18e iuw  bestiet it amt fan stedsspylman. Yn it earstoan in lyts ensemble, dat alle dagen en by heechtijdagen spile. Letter mar ien stedsspylman, mei in wiidweidige ynstruksje. Hy moast nachts op de toer nei it slaan fan de klok in liet op de trompet blaze en der goed om tinke oft nearne brân wie. Fierders moast er moarns it healoere hearre litte op in ynstrumint, dat faak stedseigendom wie. By bysûndere gelegenheden waarden muzikanten as oanfolling ynhierd. 

De 19e iuwske stêdlike muzykkorpsen kinne net direkt yn ferbân brocht wurde mei de spylmannnen.
Spûk

In **spûk** of **skym** is in geast dy't foar ûnferklearbere dingen soarget.

Der besteane in soad sêgen oer spûken. Se komme al foar yn Fryske boarnen út de Midsiuwen.
Noch 1729 skriuwt Ulrik Huber yn *Hedendaegse Regtsgeleartheyt* , dat in 'om spookerij ende nickers rasery' flechte boer sterk stiet, as hy mei tsjûgen bewize kin dat hy net sûnder reden it pachte hûs ferlitten hat. It Fryske folksleauwe hat in grut ferskaat oan spûken: pleachbist, wite en swarte juffer, kopleaze bisten as foalle, hynder, keal, hûn en kat; lokale spûken en tafallige ferskiningen.

De reden wêrom it spûket, koe wêze: moard, selsmoard, ferbergjen fan stellen guod, in net neikomd ûnthjit of in ferjitten deadshimd foar in ferstoarne. Faak wurdt der gjin reden neamd. Der besteane in soad middels om spûken te ferdriuwen, mar faak moast der in duvelbanner by komme.

It spûk fan Feanwâlden hat neffens it ferhaal syn jild ferside brocht mei help fan de duvel.

## Keppelings om utens
*Mear ynformaasje oer it Spûk fan Feanwâlden
Theodorus Stansius

**Theodorus Stansius**, ek wol * Stanzius* (Harns? 1674 - dêre, 1705), wie in foaroansteand man yn Harns. Sa wie er yn maart 1688 stêdssekretaris en yn 1699 boargemaster fan Harns. Wie mei-folmacht op de lândagen en kommitearde ried fan de admiraliteit fan Fryslân.
List fan stedssekretarissen fan Hylpen

De **stedssekretarissen fan Hylpen** binne oant 1958:

* 1563 - Reyner Sibolts
* 1570 - P. Ghijsberts
* 1577 - Thoenijs Wolters
* 1579 - Douwe Poppes
* 1589 - Sible Buwes
* 1596 - Pier Dircx
* 1623 - Dirck Piers
* 1636 - Petrus H. Costerus
* 1670 - Nicolaas Hilary
* 1675 - Ruardus Nicolai
* 1682 - Nicolaus Ruardi fan der Idzerdt
* 1710 - Johannes Hempenius
* 1725 - Wibrand fan Loon
* 1750 - Dr. Adrianus fan Loon
* 1775 - Mr. Wijbrand Pama van Loon
* 1779 - Adrianus fan Loon
* 1789 - Mr. Sicco J. Gerlsma
* 1816 - P. Gerlsma
* 1821 - Ids Simonides.
* 1829 - Jappe Alberts
* 1884 - C.F.F. Rinia van Nauta
* 1887 - D. Witteveen
* 1892 - H.P. Fledderus
* 1897 - S.H. Sikkes
* 1909 - J. Buiteveld
* 1920 - J. Siderius
* 1927 - G. Stallinga
* 1951 - A. Atema
## Keppeling om utens
* List fan stedssekretarissen fan de Fryske stêden
Mienebêst fan Naasjes

**Mienebêst fan Naasjes** (Ingelsk: *Commonwealth of Nations*), ek wol **Mienebêst** of **Britske Mienebêst** neamd, omfiemet it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Noard-Ierlân mei syn ôfhinklike gebieten (û.m. protektoraten) en in grut tal selsstannige steaten dy't foarhinne in koloniale of oare ôfhinklike relaasje mei Grut-Brittanje hienen en letter ûnôfhinklik wurden binne, mar út eigen wil keazen hawwe om de Mienebêstbân mei it eardere memmelân te hanthavenjen. 

It Mienebêst telt goed 30 lidsteaten, hjirta hearre û.m. Kanada, Austraalje, Nij-Seelân, Yndia, Gana, Nigeria, Syprus, Tanzania, Banglades, Kenia en Guyana. Elts lid hat it rjocht op elk momint út te treden. Mienskiplike gesachsorganisaasjes hat it Mienebest net, wol komme de regearingslieders geregeldwei byinoar. 

Yn 1931 kaam it Mienebêst ta stân. Syn wichtichste en praktyske betsjutting ûntlient it oan de preferinsjele ynfierrjochten dy't de leden inoar takenne. Fierders bestiet der op it mêd fan ekonomy, technyk en wittenskip gearwurking.
Draai

In **draai** is in om in fertikale as draaiber brechje mei in lining, foaral foar fuotgongers. 

Draaien kinne ornaris oantroffen wurde yn feanfearten. Sokke draaien waarden meast iepene troch it draaiwyfke. Hja fertsjinne dêrmei in draaisint of in draaiturf.
Staking

In **staking** is in aksje fan wurknimmers om eat gedaan te krijen, meastentiids by de wurkjouwer. 

## Fryslân
Tusken 1870-1900 is de ekonomyske situaasje yn Fryslân min. Oarsaken:

* De *turfgraverij* hat swiere konkurrinsje fan nije soarten branje as stienkoal (sjoch ferfeanting)
* de *agraryske sektor* hat bot lêst fan goedkeap Amerikaanske en Russysk nôt. De lânboukrisis is hjir in ûnderdiel fan.
Grutte earmoede op it plattelân is it gefolch. In soad emigrearje nei Amearika. De efterbliuwers besykje lotsferbettering te krijen. Stakings binne it gefolch. Yn twa streken is rûnom beroering:
* Yn de *feangebieten* is nei 1880 allegeduerigen rebûlje. Militêren besykje, faak omdôchs de oarder te hanthavenjen. Wenten fan feanbazen (twongen winkelnearing) en earmfâden wurde fernield. It opkommende Sosjaal Demokratysk Bûn hie hjir faak de hân yn. It regelt hongeroptochten en de appèls (sjoch bollejeie). Syn blêd 'Recht voor Allen' stiet efter elke staking. Earst as it tij keart om 1900 hinne, saksearret alles wat.
* Yn It Bilt mei syn grutte tsjinstellings tusken earm en ryk, waard yn 1890 algemien staakt, en mei wat súksessen. Lieding joech Broedertrouw. Ek in jier dêrnei binne der stakings, mar dizze kear sûnder resultaat. De boeren joegen doe net ta, mar lieten leaver de rispinge ferrotsje. De stakingskas rekke doe rillegau leech en de stakers moasten tajaan. Broedertrou krige hjirby de skuld en ferlear har ynfloed. Ek letter is der staakt mar net mear algemien en sûnder de eftergrûn fan de ferskuorrende earmoede.
Dwight D. Eisenhower

**Dwight David Eisenhower** (Denison (Teksas), 14 oktober 1890 - Washington D.C., 28 maart 1969) wie in Amerikaansk generaal en politikus. Hy wie oerbefelhawwer fan de Alliearde striidkrêften yn Jeropa ûnder de Twadde Wrâldkriich en de 34ste presidint fan de Feriene Steaten (1953-1961).

Yn jannewaris 1944 waard Eisenhower oerbefelhawwer fan alle Alliearde troepen yn Jeropa en late de ynvaasje yn Frankryk. Yn 1950 waard er earste oerbefelhawwer fan de NATO (1950-1952). Yn novimber 1952 wûn er as Republikeinsk kandidaat de Amerikaanske ferkiezings en waard presidint. Yn 1956 waard er fannijs foar fjouwer jier keazen.
Kulturele Revolúsje

De **Kulturele Revolúsje**, wie in yn de Sineeske Folksrepublyk yn april 1966 troch Mao Tse-toeng op gong brochte ideologyske en politike herfoarmingsbeweging, dy't as doel hie it tinken fan Mao (*Reade boekje*) mear ûnder de oandacht fan de befolking te bringen en wie tagelyk rjochte tsjin de ûnderstelde revisionistyske en bourgeoiske ynfloeden yn partij, regearing, yntellektuele en ûnderwiisfermiddens. 

De Kulturele Revolúsje steunde foar it meastepart op jeugdbewegings (Reade Garde, Revolusjonêre Rebellen e.o.), dy't hurd optrede. Neidat yn de simmer 1967 reeël gefaar foar in boargerkriich ûntstien wie, waarden yn septimber inkele "ekstreem linkse" lieders ûntslein. Yn it dêrop folgjende tiidrek fan stadige stabilisaasje liet de ynfloed fan Chou En-lai him jilde.
Sly Dunbar

**Lowell "Sly" Fillmore Dunbar** (10 maaie 1952, Kingston, Jamaika - dêre, 26 jannewaris 2026) wie in drummer en muzykprodusint.

## Biografy
Dunbar syn bynamme soe te krijen hân hawwe mei syn bewûndering foar Sly & the Family Stone. Hy begûn al mei spyljen doe't er 15 jier âld wie, by in pleatslik groepke The Yardbrooms. Syn opnamedebút wie yn 1969 doe't er ferskynde op it album *Double Barrel*, fan Dave and Ansell Collins mei wa't er letter ek spile yn de band Skin, Flesh And Bones. 

Yn 1972 moete er Robbie Shakespear (1953-2020), doetiids bassist by de The Hippy Boys, it waard in libbenslange freonskip en gearwurking. It duo briek troch doe't hja mei Peter Tosh op syn album, *Legalize It* (1976) spilen. Hja bleaune mei Tosh syn band spyljen, op nochris fjouwer albums, oant 1979 en hja produsearren Tosh's hit mei Mick Jagger, "(Keep On Walking) Don't Look Back" (1978).

De kombinaasje Sly en Robbie waard wol beskôge as de bêste ritmeseksje dy't der te keap is yn de reggaewrâld.

Dunbar en Shakespear stiftsje yn 1980 harren Taxi Records label. Dit label brocht wurk út fan ynternasjonaal súksesfolle artysten as Black Uhuru, Chaka Demus and Pliers, Ini Kamoze, Beenie Man en Red Dragon.

Dunbar spile foar *The Aggrovators* fan Bunny Lee; The Upsetters fan Lee Perry, 'The Revolutionaries' fan Joseph Hoo Kim en die de opname/produksje foar Barry O'Hare yn jierren 1990.

Sly en Robbie spilen ek op Bob Dylan's albums *Infidels* en *Empire Burlesque*. Fierders dienen hja mei oan trije albums fan Grace Jones, en wie der gearwurking mei Herbie Hancock en The Rolling Stones.

Sly Dunbar stoar yn de âlderdom fan 73 jier.

## Diskografy
### Rico
* 1981: That Man Is Forward

### Sly Dunbar
* 1978: Simple Sly Man
* 1982: Sly-Go-Ville

### Peter Tosh
* 1977: Equal Rights
* 1978: Bush Doctor
* 1979: Mystic Man
* 1980: Wanted Dread or Alive

### Black Uhuru
* 1979: Showcase
* 1980: Sinsemilla
* 1981: Red
* 1982: Chill Out
* 1984: Anthem
* 1986: Brutal
* 1987: Positive
* 1987: Guess Who’s Coming to Dinner
* 1990: Now

### Sly & Robbie
* 1979: Sly Wicked and Slick
* 1981: The 60's, 70's into the 80's = Taxi
* 1985: Language Barrier
* 1987: Rhythm Killers
* 1988: The Summit (UK)
* 1999: Drum and Bass Strip to the Bone feat. Howie B
* 1999: X-Uhuru
* 2001: In Good Company
* 2002: Dub Transmission Specialists – Off Duty
* 2003: Late Night Tales
* 2004: Sly & Robbie Meet the Mad Professor
* 2004: Version Born

## Keppeling om utens
*Fotos fan Sly Dunbar
*Sly Dunbar biografy @ Drummerworld.com
Saffron Burrows

**Saffron Dominique Burrows** (22 oktober 1972) is in Ingelsk aktrise en earder fotomodel.

## Bernetiid
Burrows waard berne yn Londen, Ingelân yn in polityk aktive sosjalistyske hûshâlding. Har heit is arsjitekt en learaar. Mei 15 jier waard hja ûntdekt as model en dat slagge bêst yn de neifolgjende jierren.

## Karriêre
Burrows hie har filmdebút yn *In the Name of the Father* (1993). Har earste wichtige rol wie dy fan in ambisjeuze Ierske frou yn *Circle of Friends* (1995). Ferfolgens ferskynde hja yn *Hotel de Love* (1996). Dan yn 1999 yn de sci-fi *Wing Commander* (1999), de thriller *Deep Blue Sea*, en de eksperimintele film *The Loss of Sexual Innocence*, ensafuorthinne, sjoch tabel.

In wichtige rol hie sy ek as advokaat Lorraine Weller yn ABC's *Boston Legal* (Seisoen 4) fan 2007-2008 en yn  NBC's nije rige, *My Own Worst Enemy*, oant dêr mei opholden waard. 

Yn 2008 ferskynde hja yn de ûnôfhinklike film *The Guitar*, dy't foar it earst te sjen wie op it *Sundance Film Festival* en ek hie hja in stjerrol yn de film *The Bank Job*.

Sûnt 30 maart 2010 is se te sjen yn *Law & Order: Criminal Intent* as plysje Serena Stevens. Hja ferfong Julianne Nicholson dy't plysje Megan Wheeler spile oant de ein fan it achtste seizoen.

## Persoanlik libben
Burrows wie in persoanlike freon fan politikus Tony Benn. Sy is ek sosjalist en bewûnderet de Frânske sosjaliste Ségolène Royal tige. Sy gie by in anty-rasismegroep doe't se 11 jier wie en waard fise-foarsitter fan de *National Civil Rights Movement* en hja is warber foar gelike rjochten fan ynfaliden.

Burrows ûntfâlde yn 1999 dat hja leaver ferkearing mei froulju as manlju hat. Hja hie in tal jierren omgong mei filmregisseur Mike Figgis en spile yn guon fan syn films, sa as *Miss Julie* en *Timecode*. 

Nei't dy ferhâlding dien wie, is sy wat romantyk oanbelanget yn ferbân brocht mei aktrise Fiona Shaw. Beide aktries hawwe hjir gjin kommintaar op leverje wolt. Yn 2006 sette de Independent on Sunday har op nûmer 90 fan meast ynfloedrike homoseksuele persoanen yn it Feriene Keninkryk, nettsjinsteande dat hja sels nea in útspraak oer har seksuele foarkar dien hat.
Lykwols sei in eardere feint fan har, Alan Cumming, yn 2003 *I was really lucky that the first relationship I had after [my divorce] was with Saffron, who's really...understanding and a broadminded person. And who's now...As I'm sure you know...Well. She bats for both teams, too.*

## Filmografy

## Keppelings om utens
*Articles written by Saffron Burrows foar de *New Statesman* UK
* Saffron Burrows' Guest DJ Set on KCRW KCRW Guest DJ Set
Christiaan Stapelkamp

**Christiaan Stapelkamp**, (Oud-Over ûnder Loasdrecht, 2 maart 1879 - Grins, 31 jannewaris 1961 ) wie in filolooch en skoaldirekteur.

Stapelkamp wie direkteur oan de kristlike HBS yn Grins. Skreaun meardere skoalútjeften tusken 1917 - 1946 en letterkundige wurken. Joech in soad omtinken oan it Frysk (E. Mein(d)erts, Gysbert Japicx, S. en J. Althuysen, V. Ringers, Frisiaca). Publikaasjes yn de searje Estrikken. Yn de mande mei Douwe Simonides joech er út de Fryske stikken: *De Fryske gedichten fan E. Meinerts* (1952), fan Eelke Meinerts en allinnich: *Hôndert Psalmen fen David...byrymme trog J.Althuysen* (1957), fan Jan Althuysen.

## Keppeling om utens
Biografy en wurk by de DBNL
Jan Stap

**Jan Abrahams Stap** (Sint-Jabik, 1859 - Paterson (Nij-Jersey), 15 desimber 1908) wie in boer en stakingslieder op It Bilt.

Hy wie in soan fan Abraham Stap, lânarbeider-gernier, en Alida van Velden. 8 septimber 1881 boaske er oan Hiltje Beilanus; hja krigen fjouwer dochters en fjouwer soannen.

Jan Stap wie paadsljochter fan de arbeidersbeweging yn Fryslân, fise-foarsitter fan *[[Broedertrouw]]*. Letter sigarehanneler en brosjuereferkeaper.

Stap skreau it boek *Het ontstaan en de werking der vereenigde Broedertrouw te Sint Jacobi Parochie*. Letter moast er út need nei Amearika emigrearje.

## Literatuer
* H. Sannes, *Geschiedenis van Het Bildt*, III (Frjentsjer 1956) 382-397; 
* J.J. Kalma yn: Het Vrije Volk (Fryske edysje), 14.4.1959;
* J.J. Kalma, 'Stap (Jan Abrahams)' yn: Mededelingenblad, nr. 17, april 1960, 10;
* *De roerige geschiedenis van de Bildtse Broedertrouw. Ging Jan Stap met de kas op stap?* yn: Ljouwerter Krante, 14.9.1970;
* J. Frieswijk, *De beweging van Broedertrouw op Het Bildt (1889-1892)* yn: Jaarboek arbeidersbeweging, 1978, 83-139;
* J.J. Kalma, *Eerherstel voor Jan Stap* yn: J.J. Kalma, *Er valt voor recht te strijden* (De Haach 1978) 61-65.

## Keppeling om utens
*  Biografy by BWSA
Focke Stapert

**Focke Stapert** (Harns, 1683 - dêre, 1736) wie in keunstskilder en kaptein fan de resjerzje. 

Focke Stapert wie om 1690 hinne learling fan Matthijs Naiveu yn Amsterdam. Hy wurke dêre fan  1698 oant 1702 en fan 1700 oant 1733 yn Harns  
Hy skildere ynterieurs mei figueren. Wurk fan him wurdt bewarre yn it Frysk Museum.
List fan stedssekretarissen fan Ljouwert

De **stedssekretarissen fan Ljouwert** binne oant 1966:

* 1464 - Sicko Wybrensz.
* 1496 - Mr. Otte
* 1499 - Mr. Paulus
* 1503 - Hemma Oddazn.
* 1516 - Wilcke Folckertsz.
* 1538 - Johan Rommerts
* 1542 - Mr. Jan Mairtensz.
* 1545 - Matthias Rommarts
* 1565 - Doutie Wingia (Koopmans)
* 1568 - Matthias Rommarts
* 1577 - Laurents de Veen
* 1589 - Dr. Otto Swalue
* 1594 - Dr. Gellius Hillema
* 1599 - Dr. Pieter Jansz. Runia (Petrus Johannis)
* 1603 - Dr. Henricus Gualteri
* 1616 - Joachimus Lamberti
* 1636 - Theodorus Saeckma
* 1640 - Godefridus Jorritsma
* 1643 - Eduardus Henrici
* 1648 - Dr. Menso Gabbema
* 1654 - Dr. Jacobus Adius
* 1671 - François Jorritsma
* 1682 - Johannes Doting
* 1689 - Dr. Meinardus Doting
* 1728 - Nicolaus Arnoldi
* 1733 - Dr. Everhardus Bourboom
* 1777 - Mr. Jacob Frederik van Sloterdijck
* 1795 - E. ter Maat
* 1795 - Renardus Hessel van Altena
* 1796 - E. ter Maat
* 1798 - Jan Valk
* 1802 - Mr. Dominicus Aggaeus Hamerster
* 1812 - Johannes ter Horst Gz.
* 1824 - Mr. Leonardus Ypey
* 1832 - Meinardus Siderius de Wal
* 1864 - Mr. S. de Swart
* 1870 - Mr. Petrus Adrianus Bergsma
* 1904 - Mr. Michiel Goslings
* 1926 - Mr. Evert Schotman
* 1946 - Taeke Bakker
* 1957 - P.P. de Jong

## Keppeling om utens
* List fan stedssekretarissen fan de Fryske stêden
Constantijn Willem van Limburg Stirum

**Constantijn Willem greve fan Limburg Stirum** (Aldwâld, 17 maart 1836 - Arnhim, 30 augustus 1905) wie in Nederlânsk politikus.

Van Limburg Stirum wie in greve út in Frysk aadlik laach, dy't foar de antirevolúsjonêren yn de Earste Keamer siet. Hy wie fjouwer jier boargemaster yn Westervoort yn Gelderlân, de provinsje dêr't syn heit Kommissaris fan de Keninginne wie. Hy wie warber yn ferskate bestjoeren, fral op it mêd fan maatskiplike soarch; kaam op foar de belangen fan finzener. Wie nau ferbûn oan de famylje Van Heeckeren van Kell.

## Keppeling om utens
*  C.W. graaf van Limburg Stirum
Jacobus Scheltema

**Jacobus Scheltema** (Frjentsjer, 14 maart 1767 - Utert, 25 septimber 1835) wie in jurist, amateurhistoarikus, politikus en publisist.

Jacobus ferliet as patriot yn 1787 Fryslân, wie dêr yn 1795 - 1798 werom. Dêrnei fêstige er him bûten Fryslân. Yn in soad fan syn wurken komme ferskate Fryske ûnderwerpen op it aljemint.

Hy wie in jongere broer fan Paulus 'Liger' Scheltema.

## Publikaasjes
*‘Overzicht van de staatkundige geschiedenis der agttiende eeuw. Door Jacobus Scheltema.’ (1801)
*‘Overzicht van de letterkundige geschiedenis der agttiende eeuw. Door Jacobus Scheltema.’ (1801)
*‘Iets over een grafkelder te Wieuwert, en over het lyk van Anna Maria van Schurman.’ (1804)
*‘Brief van mr. J. Scheltema, over hetgene hij aangaande Anna en Maria Tesselschade, de dochters van Roemer Visscher, heeft kunnen vinden, en wat hem nog ontbreekt.’ (1808)
*‘Mengelwerk, tot fraaije letteren, kunsten en wetenschappen, betrekkelijk.’, ‘Hulde aan de teekenkunst voor de vaderlandsche geschiedenis.’ (1809)
*‘Aan den Recensent van stolker's Bijlagen tot de Geschiedenis der Christelijke Kerk in de XVIIIde Eeuwe, door A. Ypey, in de Bibliotheek der Theologische Letterkunde, 1810. No. V.’ (1810)
*‘Brief aan den redacteur van het Tijdschrift van Kunsten en Wetenschappen.’ (1812)
*‘Over het lied: Wilhelmus van Nassouwen. Door Mr. Jacobus Scheltema, Lid van het Hollandsch Instituut, en Secretaris van deszelfs tweede Klasse; Lid van verscheidene Maatschappijen van Wetenschap.’ (1814)
* Peter de Groote, Keizer van Rusland, in Holland en te Zaandam in 1697 en 1717. 1814, Uitg. H. Gartman, Amsterdam.
*‘Verhaal van een reisje langs de slagvelden van Belle Alliance, Quatre-Bras en Ligny, van den 15 tot 20 september 1815. In vier brieven.’ (1815)
*‘Berigt, aangaande het moedig gedrag van vier hoogleeraren, aan de militaire school te La Fleche, tegen Napoleon, in 1815.’ (1817)
* Rusland en de Nederlanden beschouwd in derzelver wederkeerige betrekkingen. 1818, Wed. H. Gartman, Amsterdam.
*‘Letterkundig verzoek van mr. Jacobus Scheltema.’ (1824)
*‘Iets, over de boetseerkunst, in was, van den heer Petrus Koning, te Utrecht.’ (1825)
*‘Iets, over den schoenlapper, die de lijken van C. en J. de Witt van het groene zoodje hielp afnemen en thuisbrengen.’ (1828)
Paulus Scheltema

**Paulus Cornelis Scheltema** (Frjentsjer, 14 desimber 1752 - dêre?, 1 july 1835) wie Frysk skriuwer en ûntfanger fan de Direkte Belestings. 

As bynamme hie er *Paulus Liger*. Hy wie de broer fan Jacobus Scheltema. As boer skreau er oer lânboufraachstikken, dêrnei kaam er by de belestingen te wurkjen. Op lettere leeftiid krige er belangstelling foar it Frysk. Sa samle er Fryske sprekwurden en bemouide er him mei it Achlumer terskrjocht. Wie befreone mei Joast Halbertsma. De Maatskippij Letterkunde yn Leien en it Frysk Genoatskip hawwe hânskriften fan Paulus Scheltema.
Lieuwe Pietersen

**Lieuwe Pietersen** (Deinum (Skinkeskâns), 4 desimber 1928 – Ljouwert, 23 maart 2015) wie in Frysk skriuwer, learaar en sosjolooch.
 
## Biografy
Nei in stúdzje lichaamlike opfieding waard Pietersen gymnastyklearaar oan syn eardere middelbere skoalle, de Ryks-HBS oan it Saailân yn Ljouwert. Hy hat fjirtich jier as learaar oan dy skoalle stien. Letter studearre er sosjology oan de Ryksuniversiteit Grins. Lieuwe Pietersen hat ek bestjoerslid en propagandalieder fan de Fryske Bibleteek west. Yn 1972 wie er ien fan de inisjatyfnimmers fan de sutelaksje fan It Fryske Boek.

Syn earste publikaasje wie *Friesland in en rond het perk* út 1956. Twa jier letter folge troch *Skûtsjesilen*. It bekende *Sociologie van de sport* kaam yn 1961 út. Hy wie yn 1969 de earste wittenskipper dy’t in serieus ûndersyk die nei de posysje fan it Frysk. De útkomsten fan dat ûndersyk publisearre er yn it boek *De Friezen en hun taal* (1969). Syn oare grutte publikaasje op dat mêd, *Taalsociologie* (1976), is sûnt it ferskinen ferplichte literatuer foar studinten fan de learareoplieding Frysk.

De earste romans wiene yn it Hollânsk: *Femke B.* (1984) en *Draaiers mythe* (1991). Dêrnei stapte er oer op it Frysk. Syn roman *It fergryp* waard yn 1998 bekroand mei de Kristlik Fryske Folksbibleteek Priis foar romans. In weromkearend tema yn syn boeken is in haadpersoan dy't op 'e siik giet nei eat dat yn har ferline bard is.

Pietersen skreau al syn boeken foar de KFFB en wie dêryn tige produktyf. Meastentiids ferskynde der om de twa jier in boek fan syn hân. It nijste wurk wie útkommen yn maaie 2012, ûnder de titel *De Untfiering*, en wie in misdieroman dy't him ôfspile yn Ljouwert. Lieuwe Pietersen ferstoar ein maart 2015 nei in koart siikbêd.

## Bibliografy
### Romans
* 1984 : *Femke B.* 
* 1991 : *Draaiers mythe*
* 1996 : *De fal : in syktocht*
* 1998 : *It fergryp*
* 2000 : *De lêste dûns*
* 2002 : *Eva Godthelp*
* 2004 : *De flam*
* 2005 : *It testamint*
* 2006 : *De frou yn it swart*
* 2008 : *It griene hûs*
* 2010 : *It Genoatskip*
* 2012 : *De ûntfiering*

### Ferskaat
* 1956 : *Friesland in en rond het perk : enige sociale en sportieve aspecten van het Friese kaatsspel*
* 1958 : *Skûtsjesilen*
* 1962 : *Sociologie van de sport : afspiegeling en reactie*
* 1963 : *Redens, riders en riderijen*
* 1963 : *Bûnte liuwen omnibus*
* 1969 : *De Friezen en hun taal : een onderzoek naar de lees- en spreekgewoonten in Friesland en naar de houding ten aanzien van het Fries*
* 1974 : *De toekomstige leerkrachten en het Fries : een onderzoek op de pedagogische academies en opleidingsscholen voor kleuterleidsters in Friesland*
* 1976 : *Taalsociologie : minderheden, tweetaligheid, taalachterstand*
List fan stedssekretarissen fan Boalsert

De **stedssekretarissen fan Boalsert** binne oant 1958:

* 1503 - Gerrijt Douwes 
* 1520, juni -- Aesge Pieters
* 1548 - Wilhelmus Syrx 
* 1552 - (H)obbe Douwes 
* 1578 - Tjaerd Claesz. Siccama
* 1603 - Dr. Sijbrant Tjaerds Siccama 
* 1622 - Reymer Harings
* 1653 - Gijsbertus Syersma
* 1681 - Isbrandus van Alema
* 1697 - Gerhardus Balck
* 1705 - Sierk Wijbes Lamringh 
* 1716 - G. Monsma
* 1726 - Ruardus Gregorius Lamring 
* 1731 - Gerben Jans Monsma 
* 1752 - Dr. Petrus de Kock 
* 1782 - Mr. Sijbo Braaksma 
* 1795 - Mr. Tammerus Canter Visscher 
* 1814 - Hermannus Braunius Oeberius
* 1838 - Sjoerd Braunius Oeberius 
* 1855 - S. Westerbaan Fennema.
* 1873 - Jan Hendrik Snijder
* 1876 - K.H. Laagland.
* 1914 - D. Beijer.
* 1919 - H. Haitsma
* 1946 - D. Sandstra

## Keppeling om utens
* List fan stedssekretarissen fan de Fryske stêden
Jurjen van der Meer

__NOTOC__

**Jurjen van der Meer** (Skearnegoutum, 9 july 1957), is in Frysk (tekst)skriuwer en ûnderwizer út Terkaple/Eagmaryp. Op syn ûnderwizersoplieding oan P.A. De Him te Snits krige er ûnder oaren les fan minsken as Jan de Jong (Frysk) en Hindrik van der Meer (muzyk), leararen dy’t by him ynteresse yn de Fryske taal wekker makken.

Syn earste fers *Reservaat* ferskynt yn (1978), it earste fan in tal fersen yn de Lyrische Courant, dy’t as bylage fan de Leeuwarder Courant ferskynde. It fers waard pleatst, foar Jurjen van der Meer in stimulâns om troch te gean mei skriuwen. Syn earste dichtbondel, *Yn ‘e fierte* ferskynde yn 1986. 'Tsien jier letter folget de bondel, *Freedtemiddei frij*. Syn fersen blieken ek tige geskikt te wêzen om op muzyk te setten. Sjonger en muzikant Nanne Kalma wie de earste dy’t dat die, hy makke in meldij by it fers ‘Rûngong’. Ek Piter Wilkens ("Knoopkes"), Adri de Boer, Anneke Douma en Bauke van der Woude hawwe lieten op tekst fan Van der Meer op har repertoire stean.
Mei lietkomponist Hans Wempe foarmet er al lange jierren in kreatyf en produktyf duo, yn de rin fan de tiid steane op hiel wat yn Fryslân útbrochte cd’s ferskes dy’t ûntstien binne troch de gearwurking op it mêd fan tekst en muzyk. Mei oare dichters en dichteressen as Jelle Bangma, Tsjits Peanstra, Sjoerd Palstra, Anneke Gerbrandy en Baukje Tsjerkje de Jong foarmet Jurjen van der Meer al jierren in dichtersrûnte. Se hawwe twaris mei-elkoar in bondel útjûn. Wykblêd Frysk en Frij naam yn de perioade 1982-1990 geregeldwei in fers fan Jurjen van der Meer op, krekt as de Fryske Skriuwerskalinder en de jongereinblêden De Holder en Switsj.
Foar it taalsintrum Frysk fan útjouwerij Afûk wurket Van der Meer mei oan de útjefte fan in taalmetoade;  Studio F : taalmetoade foar it primêr ûnderwiis (mei Jelle Bangma).

## Wurk
### Poëzij
** Yn ’e fierte* (1986)
* *Wy jouwe in rûntsje* (mei oaren, 1987)
* *De twadde sirkel* (mei oaren, 1993)
* *Freedtemiddei frij* (fersen, 1996)

### Ferskaat
* *Studio F* (taalmetoade foar it primêr ûnderwiis, 2006) 
* *Studio F* (taalmetoade foar it primêr ûnderwiis, 2007)
* *De hutte* (Studio F: taalmetoade foar it primêr ûnderwiis, 2010)
Feanhuzen

Plaknammen:

* Feanhuzen (Tytsjerksteradiel), buorskip east fan Garyp yn Fryslân.
* Feanhuzen (Weststellingwerf), buorskip yn Weststellingwerf op de grins fan Fryslân en Oerisel.
* Feanhuzen (Coevorden), buorskip yn Drinte.
* Feanhuzen (Noardenfjild), doarp yn Drinte.
* Feanhuzen (Westerfjild), buorskip yn Drinte.
* Feanhuzen (Finsterwolde), buorskip yn Grinslân.
* Feanhuzen (Slochteren), buorskip yn Grinslân.
* Feanhuzen (Stedskanaal), buorskip yn Grinslân.
* Feanhuzen (Hearhugowaard), doarp yn Noard-Hollân.

Oar:
* Feanhuzen (finzenis), in strafynrjochting yn Feanhuzen (Noardenfjild)
* Feanhuzen (bûtenpleats), in hûs fan de famylje Gockinga.
Sjoch ek:
* Fenhuzen
Loasdrechtske Plassen

De **Loasdrechtske Plassen** lizze yn de gemeente Widemarren en de eardere gemeenten Breukelen en Loenen oan de Fecht. It wetter fan dizze plassen by Loasdrecht komt fan de Utertse Heuvelrêch. Eartiids wie it in sompe. Om it gebiet te ûntwetterjen waarden sleatten nei de rivier de Utertse Fecht en de Drecht groeven. It leechfean dat sa ûntstien is, waard yn de 16e iuw ôfstutsen foar turf. Sa ûntstienen sethagen.

Yn de 17e iuw en de 18e iuw waard ek ûnder it grûnwetter baggele en ûntstienen gruttere wetteroerflakken. Troch de ynfloed fan wyn en weagen ferdwûnen de sethagen en is geandewei in plassegebiet ûntstien. Yn de 20e iuw is it hjoeddeiske rekreaasjegebiet mei rekreaasjeplassen ûntwikkele.

Yn it begjin fan de 20e iuw wie it wetter helder, mar no spilet der in baggelprobleem. Oarsaak is ôfslach fan sethagen en algegroei. Meidat it wetter sa ûndjip is kin it slyk maklik opwuolje. Ek nei weromkringen fan it fosfaatgehalte hat de wetterplantegroei him net hersteld. De baggel heapet him op yn de plassen. Dit behindert de trochfeart foar skippen en it opwuoljend slyk taast de swimwetterkwaliteit oan. Ein jierren '90 is it Projekt Loasdrechtse Plassen út ein set foar de oanpak fan de neamde problemen.
Suzanna Jansen

**Suzanna Jansen** (Amsterdam, 1964) is in Nederlânsk skriuwster. 

## Libben
Jansen groeide op yn Amsterdam. Fan 1983 - 1985  folge hja in balletoplieding oan de Rotterdamse Dûnsakademy. Dêrnei makke se in oerstap nei de stúdzje Kommunikaasje oan de HEAO yn Utert. As projektlieder by in marketing- en mediabedriuw yn Amsterdam wie se yn de jierren njoggentich belutsen by de oprjochting fan Independent Media, it útjouwerskonsern fan Derk Sauer en Annemarie van Gaal yn Moskou.

Fan 1995 - 1997 wurke Suzanna Jansen by Independent Media yn Ruslân, ûnder mear by in útjouwerij fan ferskate blêden. In jier letter stapte se yn Moskou oer nei de sjoernalistyk en wurke foar dokumintêres fan de VPRO en VRT. Letter die se dat as korrespondint foar it Belgyske deiblêd De Morgen en as freelancer foar ûnder oare NRC Handelsblad, HP/deTijd en Opzij. Suzanna Jansen is troud mei non-fiksje skriuwer Frank Westerman.

## Artikels
In grutter artikel fan har gie oer in amtlike reorganisaasje yn Hilfertsom. Yn Ruslân skreau se oer de balletskoalle yn Sint Petersburch, de wolfsbern yn Kaliningrad en oer masterspion Kim Philby en Russyske flechtlingen.

## Pauperparadys

Werom yn Nederlân skreaun se yn 2002 reportaazjes foar ûnder mear Trouw en Intermediair. Al gau stjitte se op de romrofte bidlerskoloanje fan Feanhuzen, en har famyljeskiednis dêre. In beëage artikel oer dat lange en unike opfiedingseksperimint yn it Drintsje fean rûn út op in boek, dat yn jannewaris 2008 ferskynde ûnder de titel *Het pauperparadijs, een familiegeschiedenis*. Hjiryn wurdt oardel iuw Nederlânske earmoede beskreaun, beskreaun fanút har syktocht nei har eigen famylje. Se komt út by in heropfiedingseksperimint yn Feanhuzen dêr't har oerbeppe ek tahâlden hat. Johannes van den Bosch, in maatskiplik belutsen generaal, boude yn 1823 dêr trije grutte gestichten. Mei syn Maatskippij fan Woldiedichheid woe hy de paupers út de stêden en de wezen út hiel Nederlân troch hurd wurkjen yn it fean 'opfiede ta selsstannichheid'. Se soenen middels hurd wurkjen, tucht, oarder en dissipline omfoarme wurde moatte ta nuttige boargers. Neffens it CBS hat hast 1 op de 16 Nederlanners famylje dy't bining hat mei dit stikje sosjale skiednis.

## Wurk

* *De hemel is goud, biografie van een race*, 1e printinge 28 febrewaris 2011, útjouwerij Balans ISBN 9789460032936
* *De Pronkspiegel*, Bruna, 3 ferhalen (2010)
* *Mijn geheim*, 2009, útjouwerij Drintsk Argyf, Assen
* *Het pauperparadijs: een familiegeschiedenis*, 1e printinge 2008, útjouwerij Balans, Amsterdam, ISBN 978-94-6003205-9
* *Wael, het verhaal van een jongen uit Syrië*, 1e printinge 2019
Johannes van den Bosch

**Johannes greve fan den Bosch** (Herwijnen, 2 febrewaris 1780 - De Haach, 28 jannewaris 1844) wie in Nederlânsk legeroffisier en politikus yn de earste helte fan de 19e iuw.

## Libbensrin

Van den Bosch, soan fan de sjirurgyn en eigener fan in stienfabryk Johannes van den Bosch en Adriana Poningh, kaam op 17-jierrige leeftyd yn tsjinst fan de Bataafske Republyk as luitenant fan de sjeny. Hy gie as militêr nei Ynje, berikte de rang fan kolonel en waard, 28 jier âld, fanwegen in konflikt mei gûverneur-generaal H.W. Daendels earfol ûntslein. Op de weromreis nei de Nederlannen waard syn skip troch de Ingelsken oermastere en waard hy yn kriichsfinzenskip setten, wêrút hy yn 1813 frijlitten waard. Werom yn Nederlân slút er him oan by de Werstelpartij en die mei oan de besetting fan it troch de Frânsken ferlitten Utert. De winter dêrop die er mei oan de omsingeling fan it noch troch de Frânsken besette Naarden.

Yn 1818 wie hy de inisjatyfnimmer fan de Maatskippij fan Woldiedichheid. Hy waard op eigen fersyk foar de tsjinst op non-aktyf setten om him hielendal ta te lizzen op syn ideaal: earme stedslju as lânbouwer in bestean te jaan op grûn yn Oerisel en Drinte.

Trije jier letter naam hy tsjinst as administrateur fan de milysje en skutterij. Hy waard yn 1827 troch Kening Willem I beneamd ta Kommissaris-Generaal foar West-Ynje mei de opdracht it bestjoer te werfoarmjen en it lân ta wolfeart te bringen. Befoardering yn de rang fan luitenant-generaal folge.

Van den Bosch wie gûverneur-generaal fan Nederlânsk-Ynje (1830 – 1834) dêr't syn grutste súkses it ynfieren fan it Kultuerstelsel op Java wie. Hy fierde de Padri-oarloch op Sumatra om in ein oan de opstân te meitsjen, mar dat mislearre.

Nei syn weromkommen yn Nederlên waard hy, as fertrouweling fan Willem I, op 30 maaie 1834 beneamd ta minister fan koloanjes. Kening Willem I ferhefte Van den Bosch yn 1835 yn de adelstân mei de erflike titel fan baron. 
Op 20 desimber 1839 waard Van den Bosch minister-ôf neidat de Twadde Keamer syn wetsfoarstel oangeande de ôflossing fan in foarskot by de Nederlandsche Handel-Maatschappij op de ferkeap fan Yndyske produkten fersmiten hie. Al fregen de leden van de Steaten-Generaal, opposysje én regearingsoanhing, him op syn ûntslachoanfraach werom te kommen. Nettsjinsteande dat twingende fersyk wegere hy. Kening Willem I beneamde him dêrnei op 25 desimber 1839 ta minister fan Steat en ferhefte him ta greve.

Nei syn ministerskip wijde hy him oan sosjaal wurk; hy waard yn 1842 lid fan de Twadde Keamer en bleau dat oant syn ferstjerren, twa jier letter.

Van den Bosch hat twaris troud west. Op 2 septimber 1804 boaske hy Catharina Lucretia de Sandol Roy, mei wa't er fjouwer dochters en trije soannen krige. Nei har ferstjerren op 10 febrewaris yn 1814 wertroude hy op 28 oktober 1823 mei Rudolphina Wilhelmina Elizabeth de Sturler, mei wa't er ien soan krige.
## Titels
* Baron: 17 juny 1835
* Greve: 25 desimber 1839
Frank Westerman

**Frank Martin Westerman** (Emmen, 14 novimber 1964) is in Nederlânsk sjoernalist en skriuwer. 

Westerman groeide op yn in Nederlânsk-herfoarme húshâlding yn Assen, as soan fan in NAM-yngenieur. Hy studearre Tropyske Kultuertechnyk oan de Lânbou-universiteit Wageningen. 
Foar syn ôfstudearûndersyk siet er yn 1987 yn Puno yn it suden fan Peru, dêr't hy de pre-Kolumbiaanse yrrigaasjemetoades fan de Aymara yn de Andes bestudearre. Yn dy tiid skreau hy syn earste sjoernalistike reportaazjes.

Yn 1992 waard Westerman korrespondint foar de Volkskrant yn Belgrado. As ferslachjouwer fan NRC Handelsblad besocht hy letter ferskate ynternasjonale brânhurden. Tegarre mei kollega-sjoernalist Bart Rijs wist hy as ienige sjoernalist yn Srebrenica te kommen yn de tiid fan de fal yn 1995. Se schreaunen dêroer it boek  'Het Zwartste Scenario' wêrby't se geheime VN-dokuminten en ynterviews mei bystanders brûkten om de oarlochsjierren fan Srebrenica te rekonstruearjken. Tusken 1997 en 2002 wie Westerman korrespondint foar it NRC Handelsblad yn Moskou.

Regisseur Hans Fels liet him foar syn dokumintêre 'Perfect horse' ynspirearje troch Westermans boek *Dier, bovendier* út 2010. Yn 2013/2014 presintearre de skriuwer de searje *Nederland in 7 overstromingen* fan de NTR op NPO 2. 

Sûnt 2002 wennet en wurket Frank Westerman as fulltime skriuwer yn Amsterdam en is troud mei sjoernaliste-skriuwster Suzanna Jansen.

## Bibliografy
* *Wij, de mens*. Querido Fosfor, 2018
**In het land van de ja-knikkers*. Querido Fosfor, 2017
**Een woord een woord*. De Bezige Bij, 2016. Bekroand mei de Brussepriis en de Bob den Uyl-priis 2017
**De slag om Srebrenica*. De Bezige Bij, 2015. Bekroand mei de Prinsjesboekenprijs 2015
**De moord op de boekverkoopster*. (e-boek en app) Fosfor, 2014
**Stikvallei*. De Bezige Bij, 2013
**Daden van licht kaliber*. Stichting Kollektive Propaganda fan it Nederlânske Boek, 2012
**Larski slaat alarm*. Frank & Vera Westerman; mei tekeningen fan Martijn van der Linden. Querido, 2012
* *Dier, bovendier* (2010)
* *Ararat* - shortlist-nominaasje AKO Literatuerpriis (2007)
* *El Negro en ik* - bekroand mei de Gouden Ule literatuerpriis 2005, shortlist-nominaasje AKO Literatuerpriis 2005, nominaasje Bob den Uylpriis 2005 (2004)
* *Ingenieurs van de ziel* - bekroand mei de Dr. Wijnaendts Franckenpriis yn 2003 en de Jan Greshoffpriis yn 2004, shortlist Gouden Ule 2003, shortlist AKO Literatuerpriis 2002 (2002)
* *De Graanrepubliek* - bekroand mei de Dr. Lou de Jongpriis yn 2000, shortlist Generale Bank literatuerpriis 1999, shortlist Gouden Ule 2000 (1999)
* *Srebrenica. Het Zwartste scenario* - tegearre mei Bart Rijs (1997)
* *De brug over de Tara* - Opnij útbrocht yn in aktualisearre, útwreide edysje (2006/2007) (2004)

## Keppeling om utens
* Frank Westerman Hiemside
* Frank Westerman - Ynterview
Skipsbou

De **skipsbou** yn Fryslân waard om 1900 hinne noch dien op hast 100 skiphellings. 

## Skipsbou yn Fryslân
Yn 1930 wie dat oantal weromrûn nei 65, der wurken doe 423 minsken. Dêrfan wurken op de werf fan Harns 94 man; fierders wienen der njoggen werven mei 11-50 man, mei-inoar 175.
Yn 1950 wie it tal werven 61, mei 404 persoanen oan it wurk; fjouwer hiene mear as mear as 20 minsken yn it wurk (Makkum 36, Harns 129, Ljouwert 24 en Warkum 23).
Fan 1950-1956 stiigde it personiel oant 884 man, it oantal bedriuwen mei boppe de 20 man kaam op 11. Dat kaam benammen troch de fêstiging fan coasterwerven, ûnder oare yn Koatstertille, Burgum, De Lemmer, Frjentsjer en Harns en de groei fan in reparaasjewerf yn Harns.

## Skipsbou yn It Sealterlân

Yn Sealterlân wiene al foar 1790 skipshellings oan de Sealter Ie, yn it doarp Strukelje. Om 1877 hinne hie Strukelje 11 hellings en om 1900 hinne wienen dat likernôch 7 skiphellings. De measte skippen wienen ornearre foar it ferfier fan turf nei Eastfryslân en fan stiennen foar de Dykbou oan de Noardsee. Om de Twadde Wrâldkriich hinne binne de hellings allegear ferdwûn. Hjoeddedei is fan de hellings yn It Sealterlân neat mear werom te finen.

## Sjoch ek
* Skipsboutechnyk
* Skipstimmerwerf "De Hoop"

## Keppeling om utens
* Conrad Schultes helling yn Strukelje yn de GA-Krante op Side 24 (24.6.2011)
Friesisches Forum

It **Friesisches Forum** (*Fryske Foarum*) is in platfoarm (sûnt 1998 in feriening) yn East-Fryslân. It Friesisches Forum hâldt him dwaande mei ekonomyske en sosjaal-politike ûnderwerpen. It platfoarm set him ek yn foar de East-Fryske identiteit en kultuer yn in globalisearjende wrâld. Dêrneist komt it Friesisches Forum op foar it Eastfryske-plat en set him yn foar it Sealterfrysk.

## Skiednis
Yn jannewaris 1997 kaam it platfoarm byinoar. Yn febrewaris 1998 gong it platfoarm fierder as feriening.

Yn de tiid fan de Fryske frijheid wienen de frije Friezen fan de Sân seelannen ferienige yn it Upstalsbeambûn en holden op de tiisdei nei Pinkster har jierlikse gearkomste by de Upstalsbeam. Yn 2004 hat it Friesisches Forum foar de earste kear in gearkomste by de Upstalbeam organisearre. De Ynterfryske Rie kaam earder ek al ynsidinteel gear by de Upstalsbeam, mar it Friesisches Forum organisearret struktureel alle jierren sûnt 2004 de Ynterfryske gearkomste op de tiisdei nei Pinkster, lykas de frije Friezen yn de midsiuwen.

Yn 2005 en 2006 kaam it Friesisches Forum yn East-Fryslân mei inisjativen om in diskusje oer in politike partij yn East-Fryslân fan 'e grûn te krijen. Dêrút is letter Die Friesen ûntstien. Die Friesen die yn jannewaris 2008 foar it earst mei oan de lândeiferkiezings yn Nedersaksen.

It Friesisches Forum is sûnt it begjin as feriening al tige warber foar it Sealterfrysk. Ynsidinteel organisearret it Friesisches Forum mei it Sealtersk Bûn in kursus Sealterfrysk. Op 19 febrewaris 2010 wie der in gearkomste yn Ostrhauderfehn oer it oanbieden fan kursussen Sealterfrysk op Edufrysk, in projekt fan de Afûk.

## Keppeling om utens
* Facebookside
Skipstypes

**Skipstypes** dy 't allinnich yn Fryslân foarkomme binne:
*fiskersskippen:
**Aak
**hjerringboat (seefiskerij)
**fiskersboatsje (binnenfiskerij)
**gersboat
**wyldsjitter
*frachtskippen:
**bok
**skûtsje
**snikke
**tsjalk
*plesierfartugen:
**boeier
**Frysk jacht
**skou
**tsjotter
**BM'er
De skippen wurde noch altiten brûkt, meast as plesierfartúch. Twa fiskersskippen ferdwûnen: de Staverske jol en de snikke (sûnt 1850).