open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1392

## Foarfallen
* De Frânske kening Karel VI is gek wurden. By in hynderrit troch de bosk hakte hy ynienen op syn folgelingen yn en makke in pear dea. No draaft hy gûlend as in wolf troch de gongen fan syn paleis. DEr brekke minne tiden oan mei de jaloerskens tusken syn omke hartoch Filips fan Boergonje en syn broer Loadewyk I fan Orléans dy't in hieltiten djippere kleau feroarsaket yn it keninkryk.

## Berne
* 23 septimber - Filippo Maria Visconti, hartoch fan Milaan

## Ferstoarn
* 21 septimber - Aleid fan Poelgeest, minnaresse fan Albrecht fan Beieren wurdt fermoare. Dat jout in protte skeel yn it goa Hollân.
Achter de Hoven

**Achter de Hoven** is in buert yn it easten fan de stêd Ljouwert en falt ûnder de wyk Potmargesône. Oant 2018 wie de buert in eigen wyk. De buert leit oan it spoar Ljouwert-Grins, de Pieter Stuyvesantwei (rûnwei) en de Potmarge. Yn 2017 wennen der 2440 minsken.

De buert bestiet út de *Vegelinbuert, Fruitbuert* en it *Reade Doarp*. De Vegelinbuert is ein 18e iuw boud as arbeidersbuert. It Reade Doarp wurdt skaaimerke oan de Spoarstrjitte.

De namme Achter de Hoven betsjut eigentlik "efter de tunen". De wyk leit op it plak dêr't oarspronklik it bûtenferbliuw Mariënburch fan Maria Louise fan Hessen-Kassel, ofwol "Marijke Muoi" stien hat. Ek wienen der earder túnkerijen (grientetúntsjes) fan boargers fan Ljouwert.

Yn de Vegelinbuert bestean de strjitnammen út nammen fan woldoggers fan ein 18e iuw. De strjitnammen yn it Reade Doarp ferwize nei it túnkerijferline. De strjitnammen fan de Fruitbuert bestean út de nammen fan fruit.

De wyk leit neist de fabriken fan Koopmans en Friesche Vlag. Foar de wurknimmers fan dy fabriken is yn it ferline in treinhalte makke. Nei lange tiid in spoarstasjon west te hawwen stoppen noch yn de spitsoeren in pear treinen op de Ljouwert Achter de Hoven. Yn 2018 waard it stasjon sletten.


Ljouwert, Opstanningstsjerke.jpg|De Opstanningstsjerke
Wetsus building 1.jpeg|Wetsus
1336

## Foarfallen

## Berne
* 25 july - Albrecht fan Beieren, hartoch fan Beieren, greve fan Hollân, Seelân en Henegouwen.

## Ferstoarn
1422

## Foarfallen
* Jacoba fan Beieren trout mei Humphrey fan Gloucester.
* Boalsert wurdt in Hânzestêd.

### Grutte Fryske Oarloch
* 18 jannewaris - De Skieringers ferdriuwe de Hollanners út de De Lemmer.
* 1 febrewaris - De Frede fan Grins makket in ein oan de Grutte Fryske Oarloch (1413-1422) en betsjut in tydlike ûnderbrekking yn de partijstriid tusken Skieringers en Fetkeapers.

## Boukeunst

Ofbyld:Old Culham Bridge - geograph.org.uk - 940811.jpg|*Old Culham Bridge* Ingelân (1422)


## Berne

## Ferstoarn
* 8 july - Michelle fan Valois (27), dochter fan Karel VI, kening fan Frankryk, en earste frou (∞ juny 1409) fan Filips de Goede
* 31 augustus - Hindrik V fan Ingelân (en Frankryk) (35)
1394

## Foarfallen
* 4 febrewaris - Oprjochting Gymnasium Haganum
* 30 maart - Albrecht fan Beieren, hartoch fan Hartochdom Beieren, greve fan Hollân trout mei Margaretha fan Kleef.
* 13 septimber - De jaoden wurde út Frankryk ferdreaun fanwege Karel VI
* Benediktus XIII wurdt tsjinpaus.
* De stêd Seoel wurdt haadstêd fan Korea
* De Turken ferôverje Tessaalje.

## Berne
* Johannes Gutenberg, ien fan de útfiners fan de boekdrukkeunst
* 4 maart - Hendrik de Seefarder
* 24 novimber - Karel fan Orleâns
;*datum ûnbekend*
*Sibet Papinga, Eastfrysk haadling, hear fan Rjustringen († 1433)

## Ferstoarn

## Boukeunst

Ofbyld:Schloss in Schagen.jpg|*Kastieltoer*, Skagen (om 1394 hinne)
1358

## Foarfallen
* 28 maart - Yn Frankryk begjint in boere-opstân dy't bekend komt te stean as de *[[Jacquerie]]*.
* 27 juny - Mei it Ferdrach fan Zadar wurde de fijannichheden tusken it Keninkryk Hongarije en de Republyk Feneesje beëinige. Feneesje moat oan 'e súdlike Dalmatyske kust gebiet ôfstean wêrút de Republyk Ragûsa oprjochte wurdt as fazalsteat fan Hongarije.
* *sûnder datum* - De sljochtsinnich wurden greve Willem V fan Hollân wurdt út syn amt set en opsletten. Syn broer Albrecht fan Beieren wurdt ruwert foar him yn 't plak en kriget yn dy hoedanichheid it bestjoer oer it hartochdom Beieren-Straubing en de greefskippen Hollân, Seelân en Henegouwen yn 'e hannen.

## Berne
* 20 jannewaris - Eleönoara fan Aragon, keninginne-gemalinne fan Kastylje († 1382)
* 24 augustus - kening Jehan I fan Kastylje († 1390)
* 25 septimber - Yoshimitsu Ashikaga, sjogûn fan Japan († 1408)

## Ferstoarn
* 6 jannewaris - Geertrui van Oosten, Hollânsk begyn en mystika (* ±1320)
;*datum ûnbekend*
*Isabella fan Bruce, keninginne-gemalinne fan Noarwegen (* 1272)
1365

## Foarfallen

## Berne
* 5 april - Willem VI fan Hollân, greve fan Hollân en Seelân en Henegouwen.

* Reinoud IV fan Gelre, hartoch fan Gelre.

## Ferstoarn
Slach by Sieriksee

De **Slach by Sieriksee** wie in seeslach op 10 en 11 augustus 1304 by Sieriksee tusken in Frânsk-Hollânske float en in Flaamske float.

De slach einige yn in Frânsk-Hollânske oerwinning. De slach makke diel út fan in grutter konflikt tusken de greve fan Flaanderen en syn Frânske lienhear, kening Filips IV fan Frankryk (1296 -1305).

## Boarnen
* , *Maritieme geschiedenis der Nederlanden 1*, De Boer Maritiem, Bussum, 1976
* , *De Republiek, 1477-1806*, Utjouwerij Van Wijnen, Frjentsjer, 1996 (*oers.*)

## Keppeling om utens
* , ''In woansdei yn 1302'', 2002
Greefskip Henegouwen

It greefskip **Henegouwen** wie in foarstendom dat syn namme ûntliend hat oan de al yn de Karolingyske perioade bestaande Henegou (pagus Hanoniensis), dat letter it súdlike part fan it greefskip foarme.
Wiron

**Wiron** wie yn de Midsiuwen, in goa fan West-Fryslân. 

It grûngebiet fan it goa omfette de hjoeddeistige gemeenten Wieringen en Wieringermar en letter ûnderrûne parten fan de tsjintwurdige Waadsee en de Iselmar. 

Ut beskriuwingen is net dúdlik oft de hjoeddeiske polder Wieringerwaard by Teksla of by Wiron hearde. De Wieringerwaard kaam, krekt as de Wieringermar, ûnder wetter te stean foardat der goeie lânkaarten wienen.
Teksla

**Teksla** wie yn de midsiuwen in goa fan West-Fryslân.

It gewest omfette de hjoeddeistige eilannen Flylân en Teksel en it grûngebiet fan de gemeente Den Helder en dielen fan de Gemeenten Zijpe en Anna Paulowna. 

De noch net ûnderrûne grûn tusken de eilannen makke diel út fan it gewest. Teksla wurdt neamd yn it goedregister fan de Sint Maartenstsjerke te Utert, dat yn 948 oan keizer Otto I oanbean waard, en de list fan goed fan de abdij fan Fulda út it begjin fan de njoggende iuw, oerlevere fia de Kodeks Eberhardi fan om 1160 hinne, dêr 't in tal doarpen yn neamd wurde dy 't letter ferswolgen binne troch it Almeare. Otto I wie in pakesizzer fan Reginhilde, dy 't diel útmakke fan de Reginingen, dy 't begjin 9e iuw guod op Teksla skonken oan boppeneamde abdij fan Fulda.

It is net seker oft de hjoeddeistige polder Wieringerwaard diel útmakke fan Teksla of fan Wiron. It gebiet is troch seespegelstiging ûnderrûn foardat der goeie kaarten wienen.
Greefskip Seelân

It **Greefskip Seelân** wie in greefskip yn de midsiuwen. It gebiet hat altyd in spylbal west fan de sterkere buorlju: it Greefskip Hollân en it Greefskip Flaanderen. By de Frede fan Parys fan 1323 tusken Flaanderen en Hollân/Henegouwen seach de greve fan Flaanderen ôf fan oanspraken op Seelân, en erkende de greve fan Hollân as greve fan Seelân. 

## Stêden yn it greefskip Seelân
Stimhawwende stêden, yn folchoarder fan wichtichheid:

* Middelburch (1217)
* Sieriksee (1248)
* Reimerswaal (1374) -oant 1574 stimhawwend yn de Steaten fan Seelân- 
* Goes (1405)
* Toalen (1366)
* Flissingen (1315) -stimhawwend yn de Steaten fan Seelân fan 1574 ôf
* Feare (1355) -stimhawwend yn de Steaten fan Seelân fan 1574 ôf

Smelstêden (gjin sit yn de Steaten fan Seelân):

* Arnemuiden (1574)
* Brouwershaven (1477)
* Domburch (1223)
* Kortgene (1431)
* Sint Maartensdyk (1491)
* Westkapelle (1223)
736

## Foarfallen
* Neidat it feroverjen fan Baktrië troch de Arabieren suver klear is, ferskowe de Arabieren harren bestjoerlik sintrum fan Merv nei Balkh

## Berne

## Ferstoarn
* Ismail ibn Dschafar, sânde imam fan de Ismailiten († om 760 hinne)
737

## Foarfallen
* Karel Martel stjoert soldaten nei Lyon om sa it Bourgondyske keninkryk ûnder syn bewâld te krijen. Syn soannen Pepijn en Remigius hawwe it foech oer dit part fan de Frankyske lannen.
*Favila wurdt kening fan Astuerje

## Berne
*Emperor Kammu, Japanske keizer († 806)

## Ferstoarn
* Don Pelayo, 1e Kening fan Astuerje
738

## Foarfallen
*Bonifatius yn Rome, dêrnei sil er fierder om nije bisdommen te stiftsjen

## Berne

## Ferstoarn
739

## Foarfallen
* Karel Martel driuwt de Moaren út Frankryk.
* Bonifatius stiftet it Bisdom fan Regensburch.

## Berne

## Ferstoarn
* Willibrord, earste biskop fan Utert, apostel fan de Friezen
740

## Foarfallen
* De ein fan it bewâld fan kening Sevar en it besibbe Hûs fan Dûlo yn Bulgarije.
* Cuthred folget Aethelheard op as kening fan Wesseks.
* Cuthbert wurdt aartsbiskop fan Canterbury.
* 26 oktober - Konstantinopel wurdt rekke troch in ierdskodding.
* Pepyn III de Koarte boasket Bertrada fan Laon.

## Berne
* Om 740: Willehad, misjonaris yn Fryslân († 789)
* Om 740: Aurelio, kening fan Astuerje († 774)
* Om 740 Mashallah, Joadsk-Arabysk astrolooch
* Layman Pang, Sineesk Bûdist († 808)

## Ferstoarn
* Sint Æthelwald, Biskop fan Lindisfarne
* Wu Daozi, Sineesk keunstner (* 680)
* Meng Haoran, Sineesk dichter (* 689)
Greefskip Flaanderen

It **Greefskip Flaanderen** is in histoarysk gebiet dat yn it earstoan diel útmakke fan West-Frânsje, dat ûntstie yn it midden fan de 9e iuw as in lien fan de Frânske kening, en fan 1464 ôf diel útmakke fan de Súdlike Nederlannen. It greefskip bestie fan 862 oant 1795.

## Wichtige ferdraggen en fjildslaggen fan it greefskip Flaanderen
* Slach by Kassel yn 1071
* Frede fan Péronne yn 1199
* Slach by Bouvines yn 1214
* Frede fan Melun yn 1226
* Goudenspoarenslach yn 1302
* Slach by Sieriksee yn 1304
* Slach by Pevelenberch yn 1304
* Ferdrach fan Athis-sur-Orge yn 1305
* Twadde Slach by Kassel yn 1328
* Slach by Westrozebeke yn 1382
* Pragmatike Sanksje 1549
* Slach oan de Pene 1677

## Keppeling om utens
*Kaart (900-1350)
*Oersjoch fan de Frânske ekspânsje yn Flaanderen.
Söl

**Söl** (Deensk: *Sild,* Dútsk: *Sylt*) is it grutste Noard-Fryske waadeilân. It leit yn 'e bestjoerlike krite Noard-Fryslân yn Sleeswyk-Holstein, de haadstêd is Westerlân. It leit fan noard nei súd foar de kust fan Sleeswyk-Holstein. It is yn Dútslân foaral bekend fanwege de toeristysk wichtige kueroarden fan Westerlân, Kampen en Wenningstedt en ek om it hast 40 km lange Weststrân.

## Feiten

* oerflak: 99 km2
* langte: 35 kilometer 
* breedte: maksimaal 13 kilometer 
* heechste punt: 52 meter boppe de seespegel by Geest
* ynwennertal: 20.858 ynwenners (2010)

## Ferfier
It eilân is oer de Hindenburgdaam mei de fêste wâl ferbûn dat is feitlik gjin eilân mear. Oer de daam leit allinnich in spoar, mar auto's kinne op de trein meiride (Sylt Shuttle).

Fan lofthaven Sylt binne flechten fan en nei it fêstelân, Italië, Eastenryk, it Feriene Keninkryk en Switserlân.

Teffens kin mei de Sylt-express fan it Deenske eilân Romo yn likernôch 40 minuten nei Söl reizge wurde.


Ofbyld:Sylt Rotes Kliff.jpg|It Reade Klif by Kampen
Ofbyld:Leuchtturm auf Sylt.JPG|Fjoertoer op Söl
File:Syltfähre auf See.JPG|Fearboat fan de Sylt express
Ofbyld:Hindenburgdamm, 218 315-0 mit dem Sylt Shuttle.jpg|De Hindenburgerdaam mei de Sylt Shuttle


## Ferneamde eilânbewenners
* Jens Emil Mungard (berne yn Keitum)

## Keppeling om utens
* Stêd Westerlân
Hessel Martena

**Hessel Martena** is in legindaryske haadling út it begjin fan de 14e iuw dy't in skoftlang yn Fryslân in protte macht hân hawwe soe. Hy slagge deryn de Skieringers mei de Fetkeapers te fersoenen en ûnder syn lieding waard de oanfal fan de Hollânske greve Willem III op Fryslân ôfslein. Oft er wier bestien hat is lykwols in striidkwestje. De kronyk fan Andreas Cornelius dy't as boarne foar him jilt, wurdt nammentlik ta de fantastyske skiedskriuwerij rekkene.  

## Skiednis
Hessel stie benammen bekend om't syn skrander belied. Under syn *bewâld* bliuwe grutte útspattings tusken de Skieringers en Fetkeapers út.

Doe't de Hollânske greve Willem besocht om Fryslân ûnder syn bewald te krijen, waard Hessel troch de Friezen ta oanfierder keazen. Yn 1309 lanne er mei in float by Starum. Mei syn kriichsmacht fan om-ende-by 1500 soldaten luts hy al plonderjend troch Gaasterlân. Under oanfiering fan Hessel joech it Fryske leger goed wjerstân en moast greve Willem him weromlûke. 

Hessel kaam op 16 augustus 1312 te ferstjerren. Troch de Friezen waard der gjin nije haadling as opfolger keazen. Geregeldwei soe it konflikt tusken Skieringers en Fetkeapers wer tanimme. Hessel is de heit fan Syds Hessels Martena, en de oerpake fan Johan Sytses Martena, dy't ek wol de 'Fryske Duvel' neamd waard.
Gouda

**Gouda** is in stêd en gemeente yn it hert fan Súd-Hollân yn Nederlân. Greve Floaris V fan Hollân ferliende de stêd yn 1272 stedsrjochten, wat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer.

## Keppelings om utens
*  Website fan de gemeente Gouda
Delft

**Delft** is in stêd en gemeente yn Súd-Hollân, lizzend oan de Skie, tusken De Haach en Rotterdam. Greve Willem II fan Hollân ferliende Delft op 15 april 1246 stedsrjochten, in barren dat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer.

Op it merkplein stiet in grut stânbyld ta oantins oan Hugo de Groot
Hartoch

In **Hartoch** (meartal: **Hartoggen**) wie oarspronklik by de Germanen in haadling (fan *heir*, Aldgermaansk *harja* = 'leger' + *tugan* = 'lûke', 'tôgje') dy yn tiden fan oarloch as oanfierder keazen waard. 

In keazen hartoch wie mar tydlik yn funksje, nei it stopjen fan de fijannigens hâlde it wer op. 

## Skiednis
Yn it tiidrek fan it Grutte Folkeferfarren doe't de Germaanske folken yn it Romeinske ryk grutte riken stifte hienen, krige de beneaming stadichoan deselde betsjutting as fan *dux* (Latyn). Under de Karolingers wie de titel ek yn gebrûk. In hartoch wie yn dy tiid in militêr bestjoerder dy't as taak hie de ferdigening en feilichheid foar in bepaald gebiet te fersoarjen. Stadichoan waarden dat territoriale hartochdommen dy't yn ambtslien (beneficium) oan de titeldragers jûn waard.
1389

## Foarfallen
* Jan fan Beieren wurdt prinsbiskop fan Luik.

## Berne

## Ferstoarn
* Arnulf fan Horne, prinsbiskop fan Luik.

## Houlik
Seksferslaving

**Seksferslaving** is in ferslaving oan seks, in psychyske ferslaving. Yn de wittenskip rûnten is men der noch net wis fan oft der wol soksawat bestiet. It gedrach fan seksferslaafden hat oerienkomsten mei alkohol en drugs ferslaafden, wêrby't seks funksjonearret as drugs.

## Skaaimerken
Schneider,  determinearre trije oantsjuttings fan seksferslaving. Dy oantsjuttings binne twangmjittich, fuortsetting nettsjinsteande de konsekwinsjes en obsesje:

*Twangmjittigens: Dit is it ferlies fan 'e frije kar om it gedrach te stopjen of fuort te setten . Seksferslaafden witte faak wol dat wêr't se mei dwaande binne net goed is. Nettsjinsteande it witten fan wat se dogge ferkeard is; hja moatte harsels tajaan oan it ferlet fan seks.
*Fuortsetting nettsjinsteande konsekwinsjes: Wannear't ferslaafden te fier geane, kin dat in negative ynfloed hawwe op harren libben. Hja kinne harren weromlûke fan harren plichten om sa aktiver te wêzen op it seksuele mêd. Sok weromlûken kin liede ta ferwaarleazing fan bern of âlden dy't harren bern efterlitte. Ferslaafden riskearje jild, houlik, famylje en kariêre om sa ta tefredenens fan harren seksuele ferlet te kommen . Nettsjinsteande dizze konsekwinsjes, bliuwe se mear as normaal aktyf op it seksuele mêd.
*Obsesje:Wannear't minsken inkeld tinke kinne oan beskate tinzen. Seksferslaafden kinne alle dagen, de hiele dei inkeld mar oan seks tinke. Hja ûntwikkelje fantasijen, sykje nije menieren om seks te hawwen en tinke werom oan ûnderfinings fan it seksuele mêd. Omdat harren tinzen sa behearske wurde troch sokke tinzen, ferwaarleaze hja oare saken yn harren libben dêr't se oer neitinke moatten soene.

## Literatuer
* Patrick J. Carnes, *Don't Call It Love. Recovery from Sexual Addiction*, New York ensfh.: Bantam Books, 1992, ISBN 0-553-35138-9

## Keppelingen om utens
*Society for Advancenment on Sexual Health) Ingelsk
*Persistent Sexual Arousal Syndrome Ingelsk
*[*http://www.hudsonconsulting.info/resources.html Side mei ynformaasje oer seksferslaving]
1353

## Foarfallen
* nei 19 july - Albrecht fan Beieren, greve fan Hollân, trout yn Passau mei Margareta fan Brieg.

## Berne
* maart - keninginne Margareta I fan Denemark, Noarwegen en Sweden, stiftster fan 'e Uny fan Kalmar († 1412)

## Ferstoarn
* 20 july - Maud fan Bruce, Skotsk prinsesse (* 1303)
;*datum ûnbekend*
*Donald IV MacDuff, greve fan Fife, Skotsk ealman (* 1289)

## Literatuer
;ferhalebondels
* Giovanni Boccaccio*, *Decamerone''
102

## Foarfallen
* Nymwegen krijt stedsrjochten fan keizer Trajanus.

## Berne
* Aelius, adopsjesoan fan keizer Hadrianus

## Ferstoarn
741

## Foarfallen
* 18 juny - Konstantyn V wurdt opfolger fan Leo III as keizer fan it Byzantynske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
* 22 oktober - Karel Martel (berne 688), *major domus* (oerset, *Master fan it Paleis*) fan de Franken; opfolge troch syn soan Pepyn de Koarte (714 - 768)
* Leo III fan Byzantium
752

## Foarfallen
*1 maaie: Pippyn de Koarte wurdt ta earste kening fan de Franken kroand yn Soissons, nei alle gedachten troch de hillige Bonifatius. 

## Berne
*Irene, keizerin fan it Byzantynske Ryk 

## Ferstoarn
*Paus Zacharias, (paus fan 741 oant 752) 
*Paus Stephanus (II), (paus fan 23 maart oant 25 maart 752)
Prinsbisdom Utert

It **Prinsbisdom Utert** (ek wol bekend as **It Sticht**) wie it territoarium dêr't de Biskoppen fan Utert yn de Midsiuwen as foarst de lânshearlikheid útoefenen. In sticht wie in gebiet dêr't de abt of biskop oer regearre.

Utert wie fan 1024 oant 1528 in foarstendom yn it Hillige Roomske Ryk. Dat wol sizze dat de biskop as ryksfoarst en greve ek hearlike rjochten hie en dus ek wrâldlike macht besiet. Hy regearre oer:

* it Nedersticht, dat oerienkaam mei de hjoeddeiske provinsje Utert.
* it Oersticht, dat de tsjintwurdige provinsjes Oerisel en Drinte en Grinslân omfette.

## Skiednis
De earste biskop fan Utert wie de hillige Willibrord sûnt 703. Hy wie ek de aartsbiskop fan de Friezen. 

Karel de Grutte re-organisearre yn de 9e iuw de tsjerklike yndieling fan de Nederlannen. Tusken dy tiid en 1559 hearde alles boppe grutte rivieren en Seelan ta it bisdom Utert. Utsein de gebieten om Grinslân en eastlik Gelderlân dy't by it bisdom Münster en it Bisdom Osnabrück hearden. It bisdom sels wie yndield by it aartsbisdom Keulen. It bisdom wie dus in suffragaanbisdom fan Keulen.
Los fan de tsjerklike hearrigens wie de prinsbiskop in ûnôfhinklik ryksfoarst. 

De biskoppen fan Utert krigen harren lânshearlikheden tusken de 11e iuw en de 13e iuw. 
De opfolgers fan Karel de Grutte skonken grutte dielen fan it ryk oan de tsjerklike foarsten om sa in tsjinwicht te foarmjen tsjin harren machtige lienhearen. By it Konkordaat fan Worms yn 1122 ferliende de keizer it rjocht om biskoppen en abten te beneamen. Dy taak kaam yn hannen fan de geastlikheid sels. In kandidaat foar in lege biskopssit moast faak kostbere beloften dwaan om keazen te wurden. Dêrtroch ferswakke de posysje fan de biskop yn it foardiel fan de eallju.

## De groei fan it bisdom
In oersjoch fan skinkingen fan goed en rjochten:

* Utert en Fechten (yn 723 befêstige)
* Leusden en fjouwer wâlden yn Iemlân 777
* St. Odiliënberg
* wyldban yn Drinte 944
* guod yn Loenen en Eck 949/953
* wyldernisregaal yn de wijde omjouwing 948/953
* Muiden 975
* lângoed yn Tiel en Arkel 999
* Follenhove yn 1010
* Biskop Adelbold II waard yn 1024 greve fan Drinte en lei dêrmei de basis fan it Sticht. 
* Biskop Adelbold II krige yn 1026 greeflike rjochten yn Teisterbant
* Yn 1040 skonk Keizer Hindrik III in yn it Greefskip Drinte lizzend lângoed "Cruoninga". De dêr ûntstiene stêd Grins waard troch in fan de biskop oanstelde prefekt bestjoerd. 
* Biskop Bernold waard greve oan de easthoeke fan de Sudersee yn 1042 en greve fan Hamalant yn 1046.
* Biskop Willem I fan Utert waard Greve fan Greefskip West-Fryslân yn 1064.
* Biskop Koenraad fan Swaben waard greve fan Greefskip Starum yn 1077, greve fan de Eastergoa en Westergoa yn 1086 en greve fan it Iselgoa yn 1086.
De biskoppen fan Utert lieten harren goederen beheare troch fâden en liengreven.

## Literatuer
* Izaak Hendrik Gosses, *De Bisschop van Utrecht, het Domkapittel en de Groninger Prefect*, yn: Bijdragen voor vaderlandsche geschiedenis en oudheidkunde, fjirde rige VII (1908), siden 25-135.
Willem III

* Yn Nederlânske kontekst almeast:
** Willem III fan Oranje (1650-1702), steedhâlder yn de Nederlannen (1672-1702) en kening fan Ingelân, Skotlân en Ierlân (1689-1702)
** Willem III fan de Nederlannen (1817-1890), kening fan de Nederlannen en gruthartoch fan Lúksemboarch (1849-1890)

* ûndersteande oare persoanen:
** Willem III fan Akwitaanje (910-963), hartoch fan Akitaanje en greve fan Poitiers
** Willem III fan Toulouse (969-1037), greve fan Toulouse
** Willem III fan Weimar (?-1039), greve fan Weimar
** Willem III fan Boergonje (1110-1127), greve fan Boergonje en fan Màcon 
** Willem III fan Mâcon (?-1156), greve fan Mâcon
** Willem III fan Nevers (?-1161), greve fan Nevers, Tonnerre en Auxerre
** Willem III fan Sisylje (1191-1198), kening fan Sisylje (1194-1198)
** Willem III fan Gulik (greve) (?-1218), greve fan Gulik
** Willem III fan Hollân (1287-1337), greve fan Hollân en Seelân (1304-1337) en (as Willem I) fan Henegouwen
** Willem III fan Henegouwen (1339-1389), greve fan Henegouwen en (as Willem V) fan Hollân en Seelân
** Willem III fan Gulik (1364-1402), hartoch fan Gulik en fan Gelre
** Willem III fan Beieren (1375-1425), hartoch fan Beieren-München

* Oars:
** Willem III, roeiferiening yn Amsterdam
Schelto Patijn

**Schelto Patijn** (De Haach, 13 augustus 1936 - Amsterdam, 15 july 2007) 
wie in Nederlânske politikus. Hy wie boargemaster fan de gemeente Amsterdam en lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten Generaal foar de Partij fan de Arbeid. 

Schelto Patijn is berne yn in aristokratysk fermidden, wêr't al hiel wat keamerleden en bestjoerders út wei komd binne. Hy hat rjochten studearre yn Utert. By dizze stúdzje waard Schelto grepen troch de Jeropeeske gedachte. In logyske stap wie dan ek dat hy nei de stúdzje en militêre tsjinst him mei Jeropa dwaande hâlde soe. Earst as amtner op it ministearje fan bûtenlânske saken en dêrnei oan it Jeropeeske Ynstitút wêr't hy yn 1971 direkteur fan waard. Yn 1973 waard hy ek Twadde Keamerlid foar de PvdA, in funksje dy't hy kombinearre mei it lidmaatskip fan it Jeropeesk Parlemint. 

It wienen de jierren fan de linkse polityk, de polarisaasje en it kabinet den Uyl. Mar Schelto Patijn liet him nea yn in radikaal hokje drukke. Hy rûn kreas op de middenwei fan de PvdA, wêrby't hy bekend stie om syn herstochtlike pleidoaien foar ynternasjonale gearwurking. 

Yn 1984 hie hy it hân mei de Twadde Keamer en gie hy syn oerpake efternei, Hy waard kommissaris fan de Keninginne yn Súd-Hollân, in funksje dy’t hy tsien jier dien hat. In grutte winsk, boargemaster wurde fan in grutte stêd, wie doe noch net yn ferfolling gien. 
Yn 1982 hie Schelto Patijn al in goai dien nei it boargemasterskip fan Rotterdam, mar hy ferlear de striid doe fan partijgenoat Bram Peper. Hy krige syn dreambaan dochs noch doe’t hy yn 1994 boargemaster waard fan Amsterdam. 

As gjin oare boargemaster hat Schelto Patijn him sterk makke foar in bettere ynternasjonale reputaasje fan de haadstêd. Amsterdam moast ôfrekkenje mei it imago fan seks, drugs en rock & roll. Hy soarge derfoar dat der bygelyks in strjitteferbod kaam foar pornografyske kaarten en fierde in fergunningstelsel yn foar kofjeshops en bordielen. 

Hy hat faak sein dat hy oant syn pinsjoen boargemaster fan Amsterdam bliuwe woe. Mar dochs foel it him swier. Yn 1997 koe hy trije moanne net wurkje fanwege reariem. Yn maaie 1999 moast der by him in min wurkjende nier út. Koar dêrnei waard by him kanker ûntdekt. Hy hat der in healjier út west. Dochs hat er syn wurk ôfmakke en is hy mei syn fiifensechstichste mei pensjoen gien. Dat wie yn 2001.

Syn heit Conny Patijn hat syn eigen soan oerlibbe.
List fan prinsbiskoppen fan Utert

**De Prinsbiskoppen fan Utert**
Op dizze list stean de biskoppen dy’t  ek as greve of wrâldlik hear regearden. 

*Sjoch foar de folledige list: Biskoppen fan Utert

Hindrik II droech as leste  Prins-Biskop de wrâldlike macht yn Sticht en Oersticht oer oan Karel V.
Dachau (stêd)

**Dachau** is in Beierske stêd noardlik fan München yn Dútslân.

Dachau is yn 'e 8e iuw ûntstien, en wie yn 'e 19e en 20e iuw populêr by de keunsters. De Dútske skriuwer Ludwig Thoma is berne yn Dachau.  

De stêd is bekend om it konsintraasjekamp fan Dachau, dat wie it earste konsintraasjekamp yn Nazi-Dútslân, boud yn 1933. Oant hjoed de dei is it bêst bewarre bleaun en dêrtroch is it in besinningsplak wurden. Titus Brandsma is der fermoarde. 

Yn it histoarysk stêdsintrum fan Dachau stiet in 18e-iuwsk kastiel (sjoch foto).
## Keppeling om utens
* www.dachau.info Ingelsk
*  Ingelsk
Babsk

**Babsk** is in doarp yn it midden fan Poalen yn it woiwodskip Lodz, mei 690 ynwenners (2002).

It plak waard faaks yn de 14e iuw stichte.

## Keppelingen om utens
* Webside fan Babsk
* Kaart fan Babsk
Genemuiden

**Genemuiden** (Nedersaksysk: *Gællemuun*) is in stêd yn de gemeente Swartewetterlân yn de provinsje Oerisel. Genemuiden leit oan it Swarte Wetter en hat likernôch 10.000 ynwenners.

## Skiednis
Oan it begjin fan de jiertelling wie dêr in delsetting, dy't troch de Romeinen *[[Navalia]]* neamd waard. Om 500 hinne hie men it oer *Gelmuda*. Yn 1275 krige it plak stedsrjochten fan Jan fan Nassau, biskop fan Utert. Oant 2001 wie Genemuiden in selsstannige gemeente. Dêrnei gie it mei Hasselt en Swartslûs op yn de gemeente Swartewetterlân. Oant 2001 wie Genemuiden een selstannige gemeente, mei yngong fan 1 jannewaris 2001 is de gemeente Genemuiden opgien yn de fúzjegemeente Swartewetterlân.

## Fearramp
Op 8 maart 1922 fûn by Genemuiden in ramp plak op de rivier it Zwarte Water. By in slim needwaar sonk de fearpont fan Swartslûs nei Genemuiden. Alve minsken, wêrûnder de boargemaster en syn frou, ferlearen hjirby it libben. It tal ferwûnen is ûnbekend. Fierder fart der noch altyd in pont tusken Genemuiden en Swartslûs.

## Berne yn Genemuiden
* Danny Rook (1971), tv-sjoernalist en -presintator
* Pieter de Vink (1941-2007), radio- en tv-sjoernalist en -presintator


Jachin en Boaztsjerke, Genemuiden I.jpg|*[[Jakin en Boäztsjerke (Genemuiden)|Jakin en Boäztsjerke]] (2017)*
Grutte- of Nikolaastsjerke, Genemuiden.jpg|*Nikolaastsjerke (2017)*
Betheltsjerke (Hersteld Herfoarme gemeente), Genemuiden I.jpg|*[[Betheltsjerke (Genemuiden)|Betheltsjerke]] (2017)*


## Keppeling om utens
*Gemeente Zwartewaterland
Sint-Helena (eilân)

**Sint-Helena** is in fulkanysk eilân en in oerseesk gebietsdiel fan Grut-Brittanje. It eilân leit yn de Atlantyske Oseaan tusken Súd-Amearika en Afrika, op 15°45' suderbreedte en 5°42' westerlingte.

It oerseesk gebietsdiel bestiet neist Sint Helena út it eilân Ascension en de eilannen fan Tristan da Cunha.

It eilân wurdt bestjoerd troch in Britske gûverneur en in lokaal keazen folksfertsjintwurdiging. 

It eilân hie oant yn 2015 allinnich oer de see ferbining mei de rest fan de wrâld. Fan 14 oktober 2017 ôf ûnderhâldt de Súd-Afrikaanske loftfeartmaatskippij Airlink alle wiken in tsjinst nei it eilân út Jehannesburch wei.

## Skiednis
It eilân waard ûntdekt op 21 maaie 1502 troch de Portegeeske seeman João da Nova en neamd nei Helena fan Konstantinopel. De Portugezen bouden dêr in kapel en in pear huzen mar it eilân bleau ûnbewenne, ek lieten se dêr geiten los as iten foar de bemanning fan skippen dy't dêr yn de takomst del komme soene.

Fan 1600 ôf wie it eilân goed bekend by kapteins út Portegal, Ingelân, Frankryk en Hollân. It eilân waard benammen brûkt om iten te sammeljen en as moetingspunt op de weromreis fan Aazje nei Jeropa. Fan 1633 oant 1651 wie it eilân yn hannen fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Dêrnei kaam it eilân yn 1658 yn hannen fan de Britske Eastyndyske Kompanjy, op 'e snuorje fan jannewaris oant maaie 1673 nei, doe't it beset waard troch de Republyk.

Sint-Helena is ferneamd om't Napoleon Bonaparte dêr, yn it saneamde Longwood House, fan 1815 oant 1821 de lêste jierren fan syn libben yn ballingskip sliet. It bleau oant 1981 in Britske kroankoloanje, wêrnei't it de status krige fan in ôfhinklik gebiet fan 'e Britske Kroan. Lange tiid resortearren Ascension en Tristan da Cunha, twa oare Britske eilantsjes yn 'e Atlantyske Oseaan, ûnder Sint-Helena, mar yn 2009 waard Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha foarme, wêryn't de trije gebieten in gelikense status krigen.

## Demografy
De ynwenners nimme harren sels 'Saints'. De befolking is ûntstien út trije befolkingskloften: Afrikaanske slaven, Sineeske arbeiders en Ingelske kolonisten.

Omdat der in protte wurkleazens hearsket en de loanen leech binne hat in part fan de eilânbewenners Sint-Helena ferlitten. It lêste desennium is de befolking mei in tredde tebekrûn nei 3500 ynwenners yn 2006. 


Ofbyld:St helena.gif | it eilân
Ofbyld:02 Last view of Jamestown St Helena June1970.jpg | de haadstêd Jamestown
Ofbyld:16 Napoleons exole St Helena June1970.jpg | it wenplak fan Napoleon, Longwood House


## Keppelings om utens
* Artikel oer Sint-Helena yn it Tydskrift foar Ekonomyske en Sosjale Geografy
* Foto's fan Sint-Helena
Limes

Mei de limes (Latyn foar 'grins') wurde de grinzen oantsjutten fan it Romeinske Ryk. De oantsjutting sels rekke earst yn 'e swang yn de 19e iuw. Yn Jeropa lei de grins by de Ryn, Donau en de Noardsee lâns. De muorre fan Hadrianus dy't rûchwei op 'e Skotsk-Ingelske grins leit, is ek in limes. De namme limes is troch Dútske archeologen optocht. De limes ferbûn ferdigeningstuorren, *[[Castrum|castra]]* (legerkampen) en garnizoenstêden. De trochsneed ôfstân tusken de castra wie 6.5 kilometer, mar der is net ien *castrum* oerbleaun dat oan de súdgrins fan it eartydske Fryske Ryk lein hat. De limes binne yn 47 n.Kr. ûntstien nei it Germania offensyf; doe waard besletten dat de Ryn de grins wurde moast.
Brookmerbrief

It **Brookmerbrief** is in 13e iuwsk rjochtboek fan de *brocmanni*, de ynwenners fan it Brookmerlân westlik fan Auwerk.

It is in wiidweidige Fryske rjochtsboarne fan it rjochtsysteem, dat basearre is op 'e wil fan it folk. Yn 't Brookmerbrief is beskreaun, hoe't de politike en rjochtlike macht by in amtner lei, dy't alle jierren keazen waard, de saneamde "redjeven" (konsul, riedjouwer).

Healwei de 14e iuw is de tiid fan de frije lângemeenten oer; de autonomy koe net mear en waard wei. De bestjoerlike ienheid bleau, en troch it ferbod fan it brief om stiennen huzen te bouwen, wie der net in kâns om lokale hearskippijen te foarmjen. Sa bleau it feodalisme yn East-Fryslân ûnbekend.

Troch de Sirksena's waard letter it Emsiger Rjocht baas, dat foar Edzard de Grutte de grûnslach wie foar it Eastfryske Lânrjocht. 

It Brookmerbrief is de ienigste Aldfryske rjochtstekst, dat in folslein wetboek is, en net in samling lykas de oare Aldfryske rjochtsteksten. Der binne hjoed de dei noch twa boeken, ien yn it Nedersaksyske Steatsargyf yn Aldenburch, en de oare yn 'e Nedersaksyske dielsteatbibleteek yn Hannover. 

## Literatuer

*Buma, W. J.: *Die Brokmer Rechtshandschriften (Oudfriese Taal- en Rechtsbronnen 5)*, De Haach 1949.
*Wilhelm Ebel, Jan Wybren Buma: *Das Brokmer Recht* 1965, ISBN 3-525-18151-5

## Keppeling om utens
*It Brookmer rjocht mei Dútske oersetting
Tori Amos

**Tori Amos** (Newton, 22 augustus 1963) is in Amerikaansk sjongster en pianospylster dy't har eigen ferskes skriuwt en produsearret. Amosh har foarteam bestiet út Cherokee-yndianen fan har memmekant en Skotten en Ieren oan har heitekant. 

Har heit wie dûmny, en doe't se in lyts famke wie spile se it oargel yn de tsjerke. (*"and playing that organ must count for something, but mama, it was not my bullet"*) Op har 5e kaam se op it konservatoarium, dêr't se weistoerd is meidat se tefolle die wat hja sels woe en har âlden wienen net sa ryk, dus se hienen net de machtsmiddels om har it konservatoarium ôfmeitsje te litten. Ynstee dêrfan spile se yn hotels, restaurants en kroegen. 

Har earste album smiet neat op, mar doe't se ûnder tafersjoch fan har platemaatskippij noch in kâns krige en har nei wenjen sette yn Ingelân, is se ferneamd wurden mei har album Little Earthquakes. Dat wie yn 1991 of 1992.

Har twadde album *[[Under the Pink]]* fersekere har fan *eternal stardom*, lokkich hie se nea safolle lêst fan stjerallures.
 
By har tredde album mislearre it mei de platemaatskippij en dêrom ferbruts se har kontrakt. De maatskippij joech har bygelyks net de kâns om in earste en twadde miskream te ferwurkjen. Hja moast de dei dêrnei al wer oan it wurk mei de promoasje fan har produkt. 
Har sânde album *[[Scarlet's walk]]* kaam út op in nij lebel, lykas har albums *[[The Beekeeper]]* en *[[American Doll Posse]]*.

Tori Amos hat de organisaazje RAINN mei oprjochte en stipet dy organisaasje, "rape and incest national network", noch altiten.

## Diskografy
* *[[Little Earthquakes]]* (1992)
* *[[Under the Pink]]* (1994)
* *[[Boys for Pele]]* (1996)
* *[[From the Choirgirl Hotel]]* (1998)
* *[[To Venus and Back]]* (1999)
* *[[Strange Little Girls]]* (2001)
* *[[Scarlet's Walk]]* (2002)
* *[[The Beekeeper]]* (2005)
* *[[American Doll Posse]]* (2007)
* *[[Abnormally Attracted to Sin]]* (2009)
* *[[Midwinter Graces]]* (2009)
* *[[Night of Hunters]]* (2011)
* *[[Gold Dust (Tori Amos album)|Gold Dust]]* (2012)
* *[[Unrepentant Geraldines]]* (2014)
* *[[Native Invader]]* (2017)
* *[[Ocean to Ocean]]* (2021)
* *[[The Music of Tori and the Muses]]* (2025)
* *[[In Times of Dragons]]* (2026)
PC 2007

De **[[PC]] fan [[2007]]** waard op woansdei 1 augustus ferkeatst. It wie de 154ste edysje fan de wichtichste keatspartij fan it jier. 

## It Lotsjen
Foarôf wie nochal wat diskusje oer it lotsjen. De partoeren 5 oant en mei 8 bestiene út allinne mar haadklasse partoeren wêrûnder twa fan de favoriten. Fan dizze partoeren koe dus mar ien de heale finale berikke. It partoer fan Klaas Berkepas wie it ienichste haadklasse partoer by de lêste 8 fan de list. Dit betsjutte dat op syn minst ien earste klas partoer de heale finale helje soe, en op papier hiene Berkepas en dy in maklike 1e en 2e omloop.

## Earste list

## Twadde list

## Heale finale

## Finale
De finale wie tusken de partoeren fan de winners fan it jier derfoar Johan van der Meulen, Taeke Triemstra en Auke van der Graaf en it partoer fan Klaas Berkepas, Pieter Scharringa en Daniël Iseger. It partoer fan Van der Meulen kaam maklik op in foarsprong fan 4-0, mar dêrnei wie it foaral troch wat opslachflaters fan Van der Meulen it partoer fan Berkepas wat wêr tichteby komme koe. It waard op lêst alles oan de hang, mei in lytse keats doe't Johan van der Meulen de partij mei in sitbal útmakke.

## Kening PC 2007
Johan van der Meulen wie oer de hiele dei sjoen poerbêst oan de opslach en waard, nettsjinsteande in minne rite ûnder de finale keazen ta kening fan de PC 2007.
David Hahn

**David Hahn** (Clinton Township (Michigan), 30 oktober 1976 – Shelby Charter Township (Michigan) 27 septimber 2016) wie in Amerikaan dy't ferneamd waard, meidat er besocht om in kearnreaktor te bouwen yn syn eftertún yn Commerce Township, in plak yn 'e stêdekloft fan Detroit. 

Hahn, ek "Radioactive Boy Scout", boude de reaktor yn 1994 as 17-jierrich jonkje. Foar de bou hie Hahn in paadfinersbadge wûn foar syn kennis fan kearnenerzjy en it eksperimintearjen mei gemyske stoffen. Foar de bou fan de reaktor waard er ynspirearre troch it boek *The Golden Book of Chemistry Experiments*. Foar de reaktor brûkte er it radio-aktive stof litium, dat helle er út batterijen. Hahn moast tûzen dollar batterijen keapje foar't er genôch hie. Hahn learde mear oer syn reaktor troch him foar te dwaan as wittenskipper of learaar en sa te korrespondearjen mei minsken dy't ûnderfining op dat mêd hiene. Hy woe in reaktor bouwe troch gebrûk te meitsjen fan isotopen om parten fan toarium en uranium om te setten nei dielbere isotopen.

Alhoewol't syn eigen reaktor net wurke, kaam der al giftich materiaal frij dat tûzen kear radio-aktiver wie as de normale eftergrûnstrieling. Doe't er ûntdutsen waard, woe er de reaktor ôfbrekke. Mar de plysje seach dat, ear't er begjinne koe. De Environmental Protection Agency waard deryn behelle om de reaktor feilich ôf te brekken, en de resten waarden feilich yn Utah opburgen. Hahn stie wilens de bou bleat oan radio-aktive strieling mar wegere medysk ûndersyk. Hy hope karriêre te meitsjen as spesjalist yn nukleêre wittenskippen, mar de Amerikaanske oerheid liet dat net ta. Wol koe er yn it leger, dêr't er as matroas wurkje koe op it nukleêre ûnderseeboat *U.S.S. Enterprise*.

Op 1 augustus 2007 waard Hahn op 'en nij pakt neidat er sechtjin reekmelders stellen hie. It is bekend dat reekmelders in lyts bytsje radio-aktive stoffen befetsje. De reade plakken op syn antlit, dy't men sjen kin op 'e bylden dy't makke binne neidat er oanholden waard, komme fan de radioktive strieling. Hahn soe in finzenisstraf krije kinne fan fjouwer jier, mar hie waard feroardield ta 90 dagen.

David Hahn stoar yn de âldens fan 39 jier, by fersin, oan de kombinearre effekten fan alkohol, difenhydramine en fentanyl.
Maritime skiednis fan Nederlân

De **maritime skiednis fan Nederlân** omfiemet it ûntstean en ferrin fan de skipfeart yn de Lege Lannen. De skipfeart, benammen dy op de Eastsee, wie de basis fan de opkomst fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen yn de 17e iuw as maritime grutmacht.

## Iere skiednis

### Prehistoarje

Yn de lette stientiid gienen de minsken de see al op. Mei de Klokbekerkultuer begûn yntinsyf kontakt oersee tusken Nederlân en Ingelân, mar ek mei de rest fan Jeropa.

### Romeinske tiid
De Romeinen beskreaunen de folken: De Batavieren en Friezen wienen bedreaun op it wetter, de Friezen en Saaljers wienen seerôvers. De Angelen en Saksen gongen nei Ingelân. De Sjauken wienen fiskers. Fectio wie yn dy tiid in útfierhaven. De Romeinen fierden mei skippen libbensmiddels oan foar it leger. Mei troch de kust-eroazje moasten de Romeinen it gebiet wer ferlitte.

### Fryske Ryk
Doe't yn de 3e iuw en 4e iuw it Fryske lân geregeld oerstreamd waard, leinen de Friezen harren yn it kustgebiet mear ta op de fiskerij en de hannelsfeart. De Friezen belibben hjirmei in hichtepunt mei de Noardseehannel yn de 5e iuw, wat sa bleau oant de tiid fan de Wytsingen.

## Maritime skiednis fan Nederlân yn de Midsiuwen

## Maritime skiednis fan Nederlân yn de Gouden Iuw

## Maritime skiednis fan Nederlân nei de Gouden Iuw

## Maritime skiednis fan Nederlân sûnt de meganisaasje
Gryksk

It **Gryksk** is an Yndo-Jeropeeske taal. It is de offisjele taal fan Grikelân en Syprus. De taal waard eartiids sprutsen yn Grikelân, by de kust fan Lyts-Aazje lâns en yn it súdlike part fan Itaalje. De Griken neame harren taal Ελληνικά (Helleniká).

It Gryksk hat in skiednis fan mear as 3,500 jier. It is âlder as de measte Jeropeeske talen. Hjoed de dei prate sa'n 15 miljoen minsken Gryksk. Dy sprekkers libje foar it meastepart yn Grikelân en op Syprus.

De Griken hawwe harren eigen alfabet. It Latynske alfabet (dat wy brûke foar it Frysk en in protte oare talen) komme fan it Grykske alfabet. It Grykske alfabet wie ek de grûnslach foar oare alfabetten, lykas it Sirrilyske alfabet. De Griken hawwe it alfabet net útfûn, dat kaam fan de Foenysjers.
Boatebuorren

**Boatebuorren** is in buorskip boppe it doarp Blije yn de gemeente Noardeast-Fryslân oan de N357. Lâns de eastrâne fan it Scheltemastinsterrein ferriisden yn de 19e iuw huzen, dy't nei Boate Hendriks, yn 1798 eigener fan it Scheltematerrein Boatebuorren neamd waarden.

Yn 1840 bestie de buorskip út acht huzen. Anno 2018 hat de buortskip fjouwer wenten op de hoeke Boatebuoren/Vogelzangsterweg en in pleats, in ryksmonumint, oan de N357. Nei dy pleats giet de buorskip oer yn De Ryp.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen/buorskippen/delsettings
Kleaster Foswert

**Kleaster Foswert** wie in earder Benediktynsk kleaster by Ferwert. Op it terrein stiet no noch in âlde kop-hals-romppleats. Eartiids stie der noch ien, mar dy is ôfbrutsen. 

## Namme
De namme hat te krijen mei de goadinne Foste en Fosite. Letter is dy namme troch skiedskriuwers feroare ta *Foseta, Phoseta* en *Festa* om te besykjen har gelyk te stellen oan de Romeinske Festa, mar dat is skiednisferfalsking.
  
## Skiednis
It kleasterterrein hat in bysûndere mar ek tryste skiednis. Yn 1347 binne wol twahûndert kleasterlingen stoarn oan de pest. In heale iuw letter ûntstie der skeel mei kleaster Klaarkamp fan Rinsumageast. Yn in fûle striid waarden tsjerke en toer fan Foswert yn 'e brân stutsen troch de kleasterlingen fan Rinsumageast. As ferjilding waarden letter fjouwer manlju fan Klaarkamp deamakke.

By de tsjerklike herfoarming fan de sechtjinde iuw waarden yn Fryslân de kleasters opheft. De grûn fan Foswert gie ynearsten nei de provinsje, mar dy hat oan it begjin fan de santjinde iuw in diel ferkeapje moatten troch jildpine. It kleaster Foswert waard yn 1580 by de Byldestoarm fernield en yn 'e brân stutsen.

## It Amelân
It kleaster soe neffens in 16e iuwske kronyk lykwols op It Amelân boud wêze yn it jier 866 en yn 1066 nei de fêste wâl ferpleatst wêze. It soe dan yn 1580 ôfbrutsen wêze. Neffens deselde kronyk stie op it Amelanner plak oarspronklik in Fostetimpel. Der binne op It Amelân lykwols gjin oerbliuwsels ûntdutsen fan in kleaster of timpel. De kronyk soe dêrom wol ris in skiednisferfalsking wêze kinne. Dochs binne der in pear nijsgjirrige yndirekte oanwizings dy't der op wize kinne dat de kronyk in kearn fan wierheid hat. Yn it plakje Nes op It Amelân lizze fûneminten fan in tsjerke. De tsjerke fan Nes en it kleaster by Ferwert hienen beide Johannes de Doper as patroanhillige, en it kleaster Foswert hie lân op It Amelân. By ûndersyk fan de fûneminten fan de Nesser tsjerke die bliken dat dy foar 1100 boud is, en dat dy faaks op in âlder hillichdom delset is. Boppedat leit yn de buert fan dy fûneminten de saneamde Willibrordsdobbe, in boarne dy't yn de oerleveringen ferbûn wie mei Redbad en tinken docht oan dy op Helgolân.
Leakwert

**Leakwert** (ek wol *Laagwert*) is in buorskip súdwestlik fan Tsjom yn de gemeente De Waadhoeke. Yn desimber 1994 is de moderne doarpsmole "de Wyntsjesnijer" in yn gebrûk nommen.

De namme komt ek foar as *Laecwart*, *Laquert*, *Laakwerd*, *Laagwert* en *Laeckwerdt*. It earste diel fan de namme soe ferwize kinne nei it Aldfryske wurd 'lâk' as plantenamme.

By Leakwert leine yndertiid twa terpen. Ien westlik en ien eastlik fan de buorskip. Beide binne om 1920 hinne ôfgroeven . 

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Lippenwâlde

**Lippenwâlde** is in buorskip dy't yn de himrik fan De Hommerts leit. Hy leit besuden De Hommerts yn de gemeente Súdwest-Fryslân.

De namme komt foar as **Lippenwoude**, **Hlottingen wolde** en **Lwttingen wald**. It earste stik fan de namme ferwiist nei in famyljenamme Lottinga, letter Lippinga.

Yn Lippenwâlde stoarte op 5 maaie 1943, yn de Twadde Wrâldoarloch in Britske Stirling del. De bommesmiter wie troch in nachtjager delsketten. De acht bemanningsleden kamen allegear om en lizze begroeven op it Earehof Ypekolsgea yn Ypekolsgea.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen/buorskippen/delsettings
VNO-NCW Noord

**VNO-NCW Noord** is de ûndernimmersorganisaasje fan Noard-Nederlân. It fertsjintwurdiget de belangen fan tolvetûzen bedriuwen yn Drinte, Fryslân en Grins. 

VNO-NCW Noord is in selsstannige wurkjouwersferiening, mar is wol ûnderdiel fan it VNO-NCW-concern, de grutste wurkjouwersorganisaasje fan Nederlân.  

VNO-NCW Noord hat trije provinsjale ôfdielings mei allegear in eigen bestjoer. Dy bestjoeren feardigje de leden fan it noardlik bestjoer ôf. De hjoeddeistige foarsitter fan VNO-NCW Noord is Louwe Dijkema.

NoordNieuws is it ledeblêd fan VNO-NCW Noord

## Keppeling om utens
*Webstee fan VNO-NCW Noord
Koperative Utjouwerij

De **Koperative Utjouwerij** (*KU*) wie de útjouwerij dy't yn 1970 oprjochte is troch Teije Brattinga, Trinus Riemersma, en Geart van der Zwaag. 

It wie in *koperaasje mei útsletten oanspraaklikheid* fan skriuwers dy't elk tûzen gûne leveren as startkapitaal. De dielnimmers ûnthjitten dat se har manuskripten net oan konkurrearjende kommersjele útjouwerijen oanbiede soenen. De KU hie op har hichtepunt wol 50 skriuwers.

De ûtjouwerij mei de "Q" as byldmerk wie in platfoarm foar nije streamingen yn de skriuwerij. Guon leden skreaunen yn in eigen stavering. Yn it 37-jierrige bestean waarden hûnderten boeken útjûn. Fiif skriuwers krigen de Gysbert Jabikspriis: Reinder Rienk van der Leest, Trinus Riemersma, Piter Boersma, Steven H.P. de Jong en Josse de Haan.

Yn septimber 2007 hold de KU op te bestean. 

## Literatuer
*  (1995) *In útjowerij fan quizequânsje. Tinkboek by it 25-jierrich bestean fan 'e Koperative Utjowerij*. Boalsert: Koperative Utjowerij. ISBN 9065702660
Nijekleaster (Skearnegoutum)

**Nijekleaster** (Nederlânsk: *Nijeklooster*) is in buorskip yn 'e himrik fan Skearnegoutum yn Súdwest-Fryslân, en dêrfoar yn it eardere Wymbritseradiel. It leit noardeastlik fan Skearnegoutum oan de dyk nei Dearsum. De namme komt ek foar as *Nijekleaster*, *Nyecloester*, *Nykleaster*, *Nieuwklooster* en *Nijklooster*. Nijekleaster is ferneamd nei it Midsiuwske kleaster Nijekleaster dat op dit plak stie.

Yn 1578 waard it kleaster platbaarnd troch de geuzen. Yn 1956 binne resten fan it kleaster opgroeven. Ta neitins oan de nonnen stiet yn Skearnegoutum it keunstwurk 'De nonnen fan it Nijkleaster'.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Boekhorst (Eaststellingwerf)

**Boekhorst** (Stellingwerfsk: *Boekeste*) is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. Boekhorst leit yn de himrik fan Easterwâlde oan de N381 tusken Hoogersmilde en Easterwâlde.

De namme komt ek foar as *Backhorst, Boeckhorst, Bacchorst* en *Boeckhorst*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen en buorskippen/delsettings
Wetterskip Polder Boekhorst

It **Wetterskip Polder Boekhorst** wie fan 1657 oant 1979 in wetterskip yn de gemeente Foarhout, yn de provinsje Súd-Hollân. De polder wie in ôfskieding fan de Swetterpolder ûnder Noardwyk en ûntstie nei it graven fan de Haarlimmer Trekfeart.
It wetterskip wie ferantwurdlik foar de ferfeanting, drûchlizzing en wetterhúshâlding yn de polder.
Kastiel Boekhorst

**Kastiel Boekhorst** , ek wol **Hooge Boekhorst**  yn Noardwikerhout (provinsje Súd-Hollân), is boud yn de 13e iuw en sloopt yn 1743.
It wie in Hollânsk lien sûnt 1272. It wie yn besit fan it geslacht Van Bouchorst. Yn 1491 fererve op it geslacht Fan Woerden fan Flyt. Yn 1624 Fan Brockhorst.
Der binne no allinnich noch ûndergrûnske oerbliuwsels fan muorren.

## Literatuer
* - Het kasteel Boekhorst, 1970
* - Kastelen en Buitenplaatsen in Rijnland, 1983
* - Kastelen, ridderhofsteden en buitenplaatsen in Rijnland, 1974
Dykshoarne (Noardeast-Fryslân)

**Dykshoarne** is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Dykshoarne leit noardeastlik (op de himrik) fan Ie en besuden Iesumasyl. De bebouwing fan de buorskip leit oan de Tibsterwei en de Esonbuorren en falt  ûnder Ie en Iesumasyl, dat sels ûnder Eanjum falt.  

In buorkerij by twa einekoaien leit formeel yn Ingwierrum en hearde oarspronklik by de buorskip Nijlân, hat dêrfan it postadres, mar wurdt by Dykshoarne rekkene, om't er allinne noch oer de wei fia Dykshoarne te berikken is.  

Eastlik fan Dykshoarne lizze de bûtendykse gebieten Guozzepolder, Ezingepolder en de Iezumakeech dy't ûnderdiel binne fan it Nasjonaal Park De Lauwersmar. Der stiet ûnder mear in fûgelhut yn it gebiet en yn de Guozzepolder stiet de om 1850 hinne boude poldermûne De Guos. 

## Skiednis
De plaknamme Dykshoarne kin ferklearre wurde út de lizzing fan de buorskip, nammentlik by in útspringende bocht en hoeke (hoarne) yn de âlde Lauwersseedyk, dy't letter in slieperdyk wurden is. Der leit ek in lytse terp út de 12e-13e iuw, dy't oanwiisd is as ryksmonumint.

Yn 1575 waard Dykshoarne yn de kopy fan in dokumint út 1452 as *yn da Dijcks Herna* neamd. Yn 1718 neamd as *Dyks Horne* en yn 1874 as *Dijkshorne*.

Dykshoarne lei oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 yn de eardere gemeente East-Dongeradiel. Dêrnei foel it oant 2019 oan de gemeente Dongeradiel, wêrnei't er opgie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.  

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Koaipleats (It Amelân)

**Koaipleats** is in buorskip op It Amelân. Koaipleats leit eastlik fan Bueren tusken de Koailannen en de Koaidunen.
De namme komt ek foar as *De Koai*, in ferwizing nei in koai om wetterfûgels te fangen, bygelyks in einekoai.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings