open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Berend Kunst

**Berend Wierts Kunst** (Nieuwolda, 21 maaie 1794 - Hoogezand, 8 juny 1881) wie in Nederlânsk keunstskilder.

Kunst waard yn it Grinslânske Nieuwolda berne as soan fan mûnder en bakker Wiert Luitjens Kunst en Jenneke Berents Bakker. Yn 1816 boaske er oan Auke Roda. Kunst wie lykas syn heit ynearsten bakker, mar waard yn 1821 portretskilder. Koart skoft dêrnei ferfear de húshâlding nei Grins. Hy reizge as portrettist troch Nederlân, Dútslân, Denemark en Sweden. Yn 1825 waard him fan it *Genootschap tot Bevordering van Teken-, Schilder-, Graveer- en Beeldhouwkunst* in priis takend fan acht gouden dukaten.

Kunst hold in register by fan de portretten dy't er yn de perioade 1823-1873 makke, dat boekje is bewarre bleaun. Njonken skilderijen makke er fral pasteltekeningen. Hy skildere portretten fan ûnder oaren Hendrik Jan Oosting, boargemaster fan Assen, Jan Freerks Zijlker, Twadde Keamerlid, Menno Jan ter Haseborg, letter boargemaster fan Hoogezand, en de arsjitekt Jan Anthony Mulock Houwer.

## Galery

Ofbyld:Berend Wierts Kunst - Portret fan Dirk Piebes Sjollema, 1828.jpg|Portret fan Dirk Piebes Sjollema, 1828
Portret van Pieter Mulier (1783-1866) door Berend Kunst.jpg|thumb|Portret fan Pieter Mulier (1783-1866)


## Keppeling om utens
* Berend Kunst by de rkd
Bar Harbor (Maine)

**Bar Harbor** is in plak (*[[town]]*) yn Hancock County, Maine, Feriene Steaten. Yn 2000 wennen der 4.820 minsken. Bar Harbor leit oan de Frenchman Bay. Tsjinoer Bar Harbor leit Bar Island.

Bar Harbor waard yn febrewaris 1796 in *[[incorporated town]]*. Ynearsten hiet it plak Eden; op 3 maart 1918 waard it omneamd ta Bar Harbor. Simmerdeis is Bar Harbour in populêr ferbliuwplak foar de boppeklasse fan Maine. Yn Bar Harbor is it *[[College of the Atlantic]]* festige.

Bar Harbor is in goede útfalbasis foar in besite oan it Acadia National Park.


Ofbyld:Main Street Bar Harbor.jpg|Main Street
Ofbyld:Bar Harbor bay.jpg|Frenchman Bay


## Berne yn Bar Harbor
* Nelson A. Rockefeller, eardere ficepresidint en gûverneur fan New York 
* Garry Davis, fredesaktivist en inisjatyfnimmer fan de Wrâldboargerbeweging 
* Charles Owen Hobaugh, astronaut
* Herb Mitchell (18 juny 1937 - 4 jannewaris 2011), akteur

## Keppeling om utens
* Bar Harbor
Saint George Hare

**St. George Hare** (Limerick, 15 july 1857 - Londen, 1933) wie in Iersk keunstskilder. Hy wenne en arbeide it grutste part fan syn libben yn Londen.

## Wurkpaad

Hare folge tekenjen en skilderjen oan de keunstskoalle yn syn berte plak. Hy krige dêr ûnderjocht fan Nicholas A. Brophy. Dêrnei studearre er fierder yn Londen (Súd-Kensington). Hy lei fral ta op akwarellen en oaljeferveskilderijen. 

It skilderij *Death of William the Conqueror* smiet him in gouden medalje op en waard yn 1886 útstald yn de Royal Academy. Dêr hie er letter geregeldwei eksposysjes.

Yn 1890 makke er it skilderij *The Victory of Faith* ('de oerwinning fan it leauwe'), dat in Kaukasyske en Etiopyske frou sjen lit dy't op in bêd fan strie njonken elkoar lizze te sliepen.

Hare waard opnaam as lif fan it Royal Institute of Painters in Water Colours en it Royal Institute of Oil Painters. Hy eksposearre geregeldwei by dy twa ynstituten, mar ek op oare plakken. Yn 1891 stichte er de Chelsea Arts Club.

Hare sy wurk is tsjintwurdich te finen yn de kolleksjes fan de Limerick City Gallery of Art, de National Gallery of Ireland, it Victoria en Albert Museum, de Royal Hibernian Academy en de National Gallery of Victoria yn Melbourne.

## Galery

Ofbyld:Borzo by a Chair-George Hare.jpg|*Borzo by a Chair*
Ofbyld:Gilded Cage-George Hare.jpg|*Gilded Cage*
Ofbyld:An English Rose-George Hare.jpg|*An English Rose*
File:Fifty years since our wedding day-George Hare.jpg|'Fyftich jier troud'
Limmerik (stêd)

**Limmerik ** (Iersk: *Luimneach*: Ingelsk: *Limerick*) is in stêd mei goed 95.000 ynwenners yn it súdwesten fan Ierlân. Limmerik is de haadstêd fan it greefskip Limmerik yn de provinsje Munster. De stêd is it histoaryske sintrum fan de regio en hat beskate regionale funksjes. De stêd leit oan it estuarium fan de Shannon dat útmûnet yn de Atlantyske Oseaan. Limmerik is de sit fan it roomsk-katolike bisdom Limmerik en in bisdom fan de Tsjerke fan Ierlân.

## Ferkear en ferfier
De Lofthaven Shannon leit 15 kilometer bewesten Limmerik yn County Clare.

De N21 ferbynt Limerick mei Tralee yn Kerry.

## Sport
* Limerick FC, fuotbalclub

## Berne yn Limmerik
* Peter Woulfe (1727), Ingelsk mineralooch en gemikus (alchemist) dy't it bestean fan wolfraam foarsei
* Saint George Hare (1857-1933), keunstskilder
* Richard Harris (1930-2002), filmakteur en sjonger (*MacArthur Park*)
* Terry Wogan (1938-2016), Iersk-Britsk radio- en telefyzjepresintator
* Michael Higgens (1941), Iersk politikus, presidint, dichter en skriuwer
* Aphex Twin (Richard David James, 1971), myzykprodusint, komponist en DJ.

## Trivia
*Limmerik hat de skriuwer Frank McCourt yn syn jonkheid wenne; dat beskriuwt er yn syn autobiografyske roman *Angela’s Ashes*
Marcel Lobelle

**Marcel Jules Odilon Lobelle** (Kortrik, om 1893 - Slough, 30 augustus 1967) wie in Belgysk loftfeartyngenieur en fleantúchûntwerper. 

Yn de Earste Wrâldoarloch focht er yn it Belgyske leger en rekke swier ferwûne yn de slach om de Izer yn oktober 1914. Yn 1917 ferliet er it leger, mar koe net werom nei syn famylje dy't yn beset gebiet wenne. Dêrom gie er nei Ingelân. Hy wurke dêr earst by W. G. Tarrant Ltd. en dêrnei by Martinsyde.

Yn 1925 waard er haad fan de ûntwerpôfdieling fan de Fairey Aviation Co.. Hy wie dêr ferantwurdlik foar it ûntwerp  fan tal fan fleantugen.

Yn 1940 ferliet hij Fairey. Tegearre mei Eric Mobbs naam er de R. Malcolm Company oer, dy't jildproblemen hie. Eric Mobbs brocht it nedige jild yn en waard direkteur fan it bedriuw, dat dêrnei M.L. Aviation waard (mei de L fan Lobelle en de M fan Mobbs). M.L. Aviation ûntwurp en boude allerhanne ûnderdielen en systemen foar de fleantúchyndustry. Lobelle ûntwurp ûnder mear in fleanhelm mei ynboud soerstofmasker om 1961.

Lobelle stoar yn de âldens fan 74 jier yn it Wexham Park Hospital yn Slough.

## Lobelle syn ûntwerpen

*Fairey Firefly I (1925)
*Fairey Fox (1925)
*Fairey Firefly II (1929)
*Fairey Swordfish (1934)
*Fairey Battle (1936)
*Fairey P.4/34 (1937)
*Fairey Fulmar (1937)
*Fairey Albacore (1938)
*Fairey Barracuda (1940)
Universiteit fan Glasgow

De **Universiteit fan Glasgow** (Skotsk-Gaelysk: *Oilthigh Ghlaschu*) is in universiteit yn de Skotske stêd Glasgow. De universiteit waard  1451 oprjochte. It is de op ien nei âldste universiteit fan Skotlân, en de op trije nei âldste fan it Feriene Keninkryk.

## Skiednis
De Universiteit fan Glasgow waard yn 1451 fanwege Paus Nikolaas V opjochte, op oanstean fan kening Jakobus II fan Skotlân, dy't in nije universiteit yn Skotlân hawwe woe as tsjinwicht fan de Ingelske universiteiten fan Oxford en Cambridge. De earste kolleezjes wiene yn it kapittelgebou fan de katedraal fan Glasgow. Yn de iuwen dêrnei ferhuze de universiteit in stikmannich kearen.  Yn 1871 kaam de haadfestiging foar fêst op it plak fan no, de Gilmorehill.

## Bestjoer
De rektor (offisjele titel: *Lord Rector*) fan de universiteit, fral in seremoanjele funksje, wurdt alle trije jierren troch de studinten keazen. De hjoeddeiske rektor is de Amerikaanske kloklieder Edward Snowden. Hy waard op 18 febrewaris 2014 keazen.

De wittenskiplike en deistige lieding fan de universiteit is yn hannen fan de *Chancellor* en de *Principal*; anno 2016 binne dat efterelkoar Kenneth Calman en Anton Muscatelli.

## Fakulteiten
De universiteit hat njoggen fakulteiten:
* Biomedyske wittenskippen
* Diergenêskunde
* Genêskunde
* Ynformaasjekunde en wiskundige wittenskippen
* Letteren
* Natuerwittenskippen
* Underwiiskunde
* Rjochten, bedriuwskunde en sosjale wittenskippen
* Technyk
Stratford (Konettikut)

**Stratford** is in plak (census-designated place) yn de Amerikaanske steat Konettikut yn  Fairfield County.
Bell YFM-1 Airacuda

De **Bell YFM-1 Airacuda** wie in swiere Amerikaanske jachtfleanmasine, ûntwurpen en makke troch de Bell Aircraft Corporation mids jierren tritich fan 20e iuw. It wie de earste miltêre fleanmasine dy't Bell produsearre. Oarspronklik waard it ûntwerp oantsjut mei "Bell Model 1". De Airacuda hie wol moderne eigenskippen, mar ek in protte lekken en brekken dy't makken dat it tastel oan 'e grûn holden waard.

De Airacuda wie Bell Aircraft's antwurd op de fraach nei in "bomber destroyer" en jachtkruser. Hoewol't der ien squadron mei dit tastel foarme waard, binnen der njonken it prototype mar 12 produksjemodellen makke yn trije ferzjes dy't in bytsje fan elkoar ferskilden. It squadron wie operasjoneel fan 1938 oant 1940.

## Beskriuwing
De Airacuda hie in bemanning fan fiif persoanen wat hiel ûngewoan wie foar in jachtfleantúch. It prototype XFM-1 (USAAC searjenûmer 36-351) waard útrist mei twa Allison V-1710-13 sûgermotors, mar de folgjende njoggen krigen YFM-1 V-1710-23-motors. De motors dreaune in triuwpropeller oan, dy't mei in eksplosyf ôfsmiten wurde koe yn gefal fan need en de bemanning yn de gondel foar de motors, dy't it 37-mm-Madsen-masinekanon bestjinne, de gelegenheid joech út it tastel te springen sûnder troch de propeller fermeald te wurden. De navigator koe twa 7,62-mm-MG yn de romp op ôfstân betsjinje en de radiotelegrafist/boardskutter betsjinne de oare ien as twa 12,7 masinegewearen.

De trije lêst makke YFM-1A's krigen in noastsjel. Trije YFM-1s krigen sterkere motors en dêrnei mei YFM-1B oantsjut.

## Lek en brek
Alles meiïnoar moat it tastel as in mislearre ûntwerp beskôge wurde: te swier, te stadich, ekstreem ynstabyl om de dwers-as (stampe) en op ien motor praktysk net te behearskjen; de motors wiene tige gefoelich foar te hjit wurden. 

De Airacuda wie ek oanhelle mei in kompleks en net te betrouwen elektrysk syteem en wie it iennichste tastel ea boud mei in APU dy't de brânstofpompen en alle elektryske systemen oandreaun. Dat systemen dy't gewoanwei stroom krije fan de dynamo fan de motors moasten it by dit tastel fan ien generator hawwe. Yn it gefal dat dy stikken rekke (en dat barde gauris) die neat it mear: de piloat hie *NO fuel pressure, NO vacuum, NO hydraulic pressure, NO gear, NO flaps and NO ENGINES*.

Der waard mear as ien kear besocht om dy swierrichheden op te lossen, mar de Airacudaproduksje waard foar de Twadde Wrâldoarloch mei stoppe.

## Technyske gegevens

## Besibbe ûntwerpen
*Fokker G.1
*Messerschmitt Bf 110
Oradour-sur-Glane

**Oradour-sur-Glane** is in gemeente en plak yn it departemint Haute-Vienne yn de regio Limousin yn west-sintraal Frankryk. It is it plak fan de Moardpartij fan Oradour-sur-Glane. 

## Ut de skiednis
It oarspronklike doarp oan de rivier de Glane waard yn de Twadde Wrâldkriich op 10 juny 1944 ferwoastge. Op dy dei waarden 642 ynwenners, ek froulju en bern, fermoarde troch de Dútske Waffen-SS 2e SS Pânserdifyzje "Das Reich". Nei de oarloch waard it doarp tichteby de ruïnes fannijs boud, mar yn opdracht fan de doetiidske presidint Charles de Gaulle waard it oarspronklike plak bewarre as permanint monumint. It Centre de la mémoire d'Oradour-museum stiet dêr ek.

## Befolking

## Galery

Ofbyld:Oradour-sur-Glane map-fr.svg|Kaart mei it âlde en nije doarp
Ofbyld:Car in Oradour-sur-Glane4.jpg|It ferwoastge doarp
Ofbyld:Oradour village.jpg|Haadstrjitte
Ofbyld:Oradour-sur-Glane-Entrance-1361.jpg|Yngong fan de âlde haadstrjitte
Otter (ûntstekking)

**Dracht**, **otter** of **matearje** is in dikke of tinne floeibere substânsje (kleur: wytgiel, giel of grien) dy't ûnstiet by in ûntstekking. Otter kin út in iepen ûntstutsen wûne komme of yn in natuerlike lichemsholte (bygelyks de pleuraholte en de Holte fan Douglas) of yn in abses sitte. Dracht bestiet fral út deade wite bloedsellen, baktearjen en somtiids deade lichemssellen (deade fagositen).
Loadewyk XIII fan Frankryk

**Loadewyk XIII** (Fontainebleau, 27 septimber 1601 - Saint-Germain-en-Laye, 14 maaie 1643), ek wol neamd *de Rjochtfeardige* (*le Juste*), kening fan Frankryk fan 1610 oant syn dea, fan it Hûs Bourbon, wie in soan fan Hindrik IV en Maria de Médici. 

## skiednis
Loadwyk XIII stie earst ûnder it regintskip fan syn mem, Maria de Médici (1610-1614) en dêrnei liet it regearen oer oan de earste ministers: de hartoch De Luynes (oant 1624), kardinaal Richelieu (oant 1642) en Mazarin.
Stimkohier

In **stimkohier** wie in registraasje fan eigeners en brûkers fan goeden mei stimrjocht, meast pleatsen, fanwege it polityk bewâld. Yn Fryslân wiene op in stuit goed 10.000 stimberjochtige goeden. Al sûnt de 16e iuw waarden dêrfan listen byholden troch de gritenijbestjoeren.

Yn 1640 waard it stimkohier (fannijs) opset en fan 1698 ôf oan om de tsien jier fernijd oant 1788.

## Sjoch ek
* Stimhawwende pleats
* Stimhúske
Boermastate

**Boermastate** wie in state yn Drachten. It gebou stie op it plak dêr't hjoed-de-dei it Karmelkleaster stiet.

Kornelis fan Haersma (Ljouwert, 19 febrewaris 1703 - Boermastate, 30 maart 1783) út Bûtenpost liet yn 1738 yn Suderdrachten in 'slot' sette dat bekend wie as Boermastate of **Bouburg**.

De famylje hie de grûn al langer yn besit; it floreenkohier fan 1700 fernijd: *Zaethe, streckende van de Veenscheydinge westwaarts tot in De Drayt* yn eigendom fan Arent Arnoldus fan Haersma (1645-1709, pake). Twa jier earder yn 1698 wurdt syn oare helte Aurelia fan Glinstra as eigenaresse neamd en yn 1728 de erven Riedshear Hektor Livius fan Haersma (1673-1720), heit).

Boermastate wie ien fan de earste deftige huzen dy't yn Drachten boud waarden. It hûs hie in entree mei in hege stoepe.
Oan beide kanten fan de yngong wiene de wenkeamers en dêrneist oan wjerssiden de ferbliuwen fan it personiel mei in eigen yngong.
De state wie omjûn fan in park mei steatlike iken.

Yn 1825 waarden de gebouwen op ôfbraak ferkocht, keapers wiene Ane Jans Anema út Arum en Sipke Holtsma út Penjum.

## Keppeling om utens
* Boermastate te Drachten
Eddy de Jongh (fotograaf)

**Eduard Siegfried (Eddy) de Jongh** (Amsterdam, 9 augustus 1920 - De Haach, 10 april 2002) wie in Nederlânsk fotograaf. 

## Libben en wurk
Eddy de Jongh waard berne yn in net-godstsjintige Joadske húshâlding, as soan fan in súksesfol en begoedige tekstylhanneler. Syn famylje ferdwûn yn de Twadde Wrâldoarloch, mar De Jongh koe ûnderdûke. Nei de oarloch erfde er it tekstylbedriuw fan syn heit, mar hy koe net foarkomme dat it yn 1953 fallyt gong. De Jongh krige niget oan fotografy en ûntjoech him ta parsefotograaf. De Jongh boaske fiifris en krige toaal seis bern. 

De Jongh waard yn Nederlân bekend troch syn portretten yn it wykblêd Vrij Nederland. Syn oeuvre befettet ek in grut tal dokumintêrefoto's út it tiidrek 1956-1965, dy't it deistich libben yn Jeropa yn byld bringe. Teffens makke er yn dy perioade in soad sportfoto's. Hy learde it fak bij Magnum-fotograaf Kryn Taconis. Yn 1955 kaam er yn tsjinst by Vrij Nederland. Fan 1970 oant 1991 makke er portretten foar it NOS Sjoernaal. Doe't it sjoernaal hieltyd mear gebrûk makke fan fideofilms rekke de Jongh in grut part fan syn wurk kwyt. Dêrnei rekke er psychysk frijwat yn de nederklits en hat er in skoft opnaam west yn in psychiatryske ynstelling.

Op de webside fan it Nederlânsk Fotomuseum is syn wurk te besjen. Ryksmuseum Amsterdam hat wurk fan him yn har kolleksje

### Dokumintêre
In 2013 werden zijn werk en zijn leven uitgelicht in "Foto-Eddy: De negatieven van mijn vader", een documentaire van de hand van zijn zoon David de Jongh.

## Bibliografy (in kar)
* Haest, H. (2013) *Between Ad and Allegory: Marketing Portraits of Gerard Reve*. Amsterdam: Rijksmuseum Amsterdam. ISBN 9789491714290

## Keppelings om utens
*Side by it Nederlânsk Fotomuseum
*Side mei wurk fan De Jongh
Kajto

**Kajto** is in Fryske muzykgroep en bringt sûnt 1988 libbene folksmuzyk út yn it Esperanto. By optredens nûget de groep it publyk faak út om mei te sjongen.

Yn 2004 makke Kajto in omgong troch Dútslân nei oanlieding fan de takenning oan de groep fan de FAME Kultur-Premio yn Aalen (Baden-Württemberg), de wichtichste kulturele priis yn de Esperanto-wrâld. De priis draacht de namme fan de stifting mei deselde namme dy is ferneamd nei Franz Alois Meiners.

De groep sjongt ek yn it Frysk. Yn Fryslân is de groep bekend as Kat yn 't Seil.

## Diskografy
*Lokomotivo, rulu nun! (2004)

*Masko (1999)
*#Para-fino
*#Ardas havena vivo
*#Masko
*#El mizero
*#La malnova balancilo
*#Rezono
*#Madloto-rezono
*#Dormu milde
*#Utila eraro
*#La lasta kanto
*Tohuvabohuo (1993)
*Procesio Multkolora (1991)
*Flugdrako (1989)
*#Dancanta ĉevalo
*#Mi memoras
*#Sen reveno
*#Mi ne volas ellitiĝi
*#La soldato kiu marŝas
*#Iri vendi azenon
*#Averto
*#Soleco
*#Forveturo
*#Orangutango
*#Ran-kvarteto
*#Tosto
*#Trista maristo
*#Kvalifikoj nenecesaj
*#Vosto
*#Knabo kaj kajto

## Boeken
De groep hat ek twa boeken yn it Esperanto útbrocht:
*Kajto – kanonoj : tekst en muzieknoten fan 18 kanons (1995)
*Kajto – kantlibro: partituren, foto's en teksten út de earste trije CD's (1995)

## Keppeling om utens
* Webstee fan Kajto
Meinardus Meiners

**Meinardus Meiners** (Holwert, doopt op 4 april 1745 - Warkum, 27 april 1817) wie in Frysk predikant.

Meiners wie in fertsjintwurdiger fan de saneamde 'finen' en in ferdigener fan it folk dat Oranje oanhinge. Hy kaam út de rûnten fan de oefeners en wie ien fan de earste dolearjende predikanten. Hy stie as dûmny yn Drylts (1787-1798), yn Sleat (1798-1804) en Warkum (1804-1817) en soarge yn de Súdwesthoeke foar frijwat beroering.

Op 2 july 1784 boaske er oan Janke Annes Visser (1760-1813) yn Heech; sy krigen 7 bern.

## Ferskaat
Der bestiet in skilderij fan de houliksplechtichheid, sjoch hjir
Julius Vitringa Coulon

**Julius Vitringa Coulon** (Ljouwert, 29 maaie 1767 - Parys, 15 augustus 1843) wie in medikus.

Julius Coulon wie learling fan Valentinus Slothouwer. Nei syn stúdzje yn Frjentsjer en Leien wurdt er dokter yn Ljouwert mei in drokke praktyk. Hy wurdt presidint fan 'Departementale Commissie van Geneeskundig Bestuur' tusken 1801-1827. Joech ûntleedkundige lessen en hâlde him ek dwaande mei feesykten. Coulon wie oprjochter fan it 'Vriesch Genootschap van proefondervindelijke Landbouw' (1835). Boppedat hat er opstellen en boeken skreaun op it mêd fan genêskunde.
Fritz Klein

**Fritz Klein** (Feketehalom, 24 novimber 1888 - Hameln, 13 desimber 1945) wie in wreedferneamd Roemeensk-Dútske Nazy-dokter, dy't foar sy misdieden yn it konsintraasjekamp Bergen-Belsen ûnder de Holokaust feroardield waard ta de strop.

## Libben en wurk
Klein waard berne yn Roemenië, yn it plak Feketehalom, dat no Kodlea hjit en doetiids by de dûbelmonarchy Eastenryk-Hongarije behearde. Hy gie yn militêre tsjisnt yn Roemenië en studearre dêrnei genêskunde. Nei de Earste Wrâldoarloch makke er dy stúdzje dien yn Boedapest. Klein festige him as dokter yn Zevenburgen (Transsylvaanje). Hy waard al betiid lid fan de NSDAP en lang om let sleat er him yn maaie 1943 by de waffen-SS oan en waard nei Joegoslaavje stjoerd.

Op 15 desimber 1943 kaam er yn it konsintraasjekamp Auschwitz, dêr't er oan 'e gong gie as dokter yn it frouljuskamp fan Birkenau. Dêrnei wurke er as dokter yn it sigeunerkamp. Hy wie ek mear as ien kear belutsen by de "Selektionen" fan nij arrivearre finzenen. Desimber 1944 waard er oerpleatst nei it kamp Neuengamme en dêrnei yn  jannewaris 1945 nei Bergen-Belsen stjoerd. Dêr waard er by de befrijding fan it kamp yn april 1945 troch de Britten fêstset. By it Bergen-Belsen-proses ferdigene Klein himsels.

Yn it proses waard him frege hoe't er syn hannelingen yn de kampen ferienigje kind hie mei syn dokterwêzen. Klein ferklearre doe:
*Fanwege de [[eed fan Hippokrates]] moat ik in ûntstutsen appendiks út it minsklik lichem snije. De [[Joaden]] binne de ûntstutsen appendiks fan it minskdom. Dêrom snij ik se derút.*

Im Britsk militêr gerjocht yn Lüneburg fûn him skuldich en feroardiele him ta de dea. Hy waard dêrnei ophongen troch de Britske beul Albert Pierrepoint yn de finzenis fan Hamelen.
Matthijs Naiveu

**Matthijs** of **Matthys Naiveu** (Leien, 16 april 1647 - Amsterdam, 4 juny 1726) wie in Nederlânsk keunstskilder. 

Naiveu learde skilderjen fan Abraham Toorenvliet, heit fan Jacob Toorenvliet. Letter learde er fierder by Gerrit Dou. Nei syn oplieding ferfear Naiveu nei Amsterdam, dêr't er as hop-ynspekteur foar de Amsterdamske bierbrouwerijen oan 't wurk gie. 
Naiveu skildere fral sjenrestikken. Syn grutste wurk is *Zeven werken van barmhartigheid*; neffens biograaf Arnold Houbraken it bêste wurk fan Naiveu.

In 1671 waard Naiveu lid fan it Sint-Lukasgilde yn Leien. Naiveu stoar 1726 yn de âldens van 79 jier yn Amsterdam.

## Galery

File:Interior with a gentleman and an old woman, by Matthys Naiveu.jpg|Ynterieur mei âlde frou, 1692
Ofbyld:Naiveau Marktbühne.JPG|'Merke', om 1700
Ofbyld:Naiveau Bohnenkönigsfest.JPG|*Feest der bonenkoning*, 1706


## Keppeling om utens
* Matthys Naiveu op Artcyclopedia
John Tenniel

**John Tenniel** (Londen, 28 febrewaris 1820 – dêre, 25 febrewaris 1914) wie in soan fan dûns- en skermlearaar fan Frânsk (hugenoaten) komaf. Hy studearre ûnder oaren oan de Royal Academy of Arts yn Londen, mar it fak fan yllustrator en polityk tekener hat er himsels fral oanleard.

## Libben en wurk
Doe't Tenniels noch mar 16 jier wie waarden syn skilderijen al tentoansteld. Syn grutte talint waard rillegau sjoen en hy krige ferskate earfolle opdrachten.

Tenniel publisearre in tal politike tekeningen yn it satiryske blêd *[[Punch (tydskrift)|Punch]]*, dêr't er yn 1850 fêste tekener waard. Stadichoan naam er op him de wichtichste politike cartoons foar *Punch* te meitsjen.

Troch in ûngemak by it skermjen yn syn jonkheid, waard er fan 1860 ôf foar in grut part blyn oan ien each. Hy hie in fotografysk ûnthâld, en kaam út en troch by syn 'slachtoffers' op 10 Downing Street en oare plakken oer de flier.

Yn 1874 waard er opnaam as lid yn de *Royal Institute of Painters in Water Colours*. Hy eksperimintearre mei ferskaat oan media, lykas mozayk fan Leonardo da Vinci yn it Victoria en Albert Museum, mar hy wie in master yn it houtfykjen; *Lalla Rookh* is faaks syn meast slagge wurk wat konseptuearring, sizzingskrêft en technyske finesse oanbelanget.

Njonken syn wurk foar *Punch* en oare blêden wurke John Tenniel as boekyllustrator. Hy mocht ek graach mei oaren oparbeidzje oan ferskate projekten, mar syn grutste ferneamdens hjoed de dei hat er yn it foarste plak te tankjen oan de earste yllustraasjes fan *[[Alice's Adventures in Wonderland]]*.

Tenniel (sûnt 1893 Sir John, op foardracht fan premier Gladstone) joech syn wurk foar *Punch* oer yn 1901. Hy ferstoar yn 1914.

## Galery

File:Alice par John Tenniel 14.png|Alice boartet mei it hûntsje
Image:Jabberwocky.jpg|*The Jabberwock*, yllustraasje fan John Tenniel foar Lewis Carroll syn *Through the Looking-Glass*.
Image:Punch Davy Jones's Locker.png|*Davy Jones' Locker*, 1892 cartoon yn Punch
Image:1890 Bismarcks Ruecktritt.jpg|*Dropping the Pilot*, 1890 cartoon yn Punch, kommentaar op Otto von Bismarck syn ûntslach
Image:John Tenniel - Punch - Ripper cartoon.png|*The Nemesis of Neglect*, 1888 Punchcartoon, kommentaar op de moarden fan Jack the Ripper


## Boeken mei syn yllustraasjes
In kar:
*1845 - *Undine*
*1846 - *Juvenile Verse and Picture Book*
*1848 - *[[Aesopus|Aesop]]'s Fables*, 100 tekeningen
*1858 - *Grave*, fan Robert Blair
*1860 - *The Gordian Knot*, fan (Punch-redakteur) Shirley Brooks
*1861 - *The Silver Cord*, fan Shirley Brooks
*1861 - *Lalla Rookh* (1817), fan Thomas Moore, 69 tekeningen
*1866 - *[[Alice's Adventures in Wonderland]]*, fan Lewis Carroll
*1867 - *The Mirage of Life*
*1870 - *[[Through the Looking-Glass]]*, fan Lewis Carroll

## Keppeling om utens
* Wurk fan John Tenniel yn HeidICON
Elisha Cuthbert

**Elisha Cuthbert** (Kelgery, 30 novimber 1982) is in Kanadeesk film- en telefyzje-aktrise. Se waard bekend fan har wurk as presintatrise fan it Kanadeeske berneprogramma *Popular Mechanics for Kids*. Se hie har earste filmrol yn de spylfilm *[[Airspeed]]* (1998). Yn 2003, wie hja te sjen yn *Old School* (2003) en it jier dêrnei yn *The Girl Next Door* (2004). Fierder hie se in rol yn *House of Wax* (2005) en *Captivity*. Har meast promininte rol wie dy fan Kim Bauer, yn de Amerikaanske thriller-telefyzjerige *24*.

Fan 2011 oant 2013 spile Cuthbert 'Alex Kerkovich' yn de trije seizoenen fan de ABC komeedzje *Happy Endings*

## Keppeling om utens
* Elisha Cuthbert yn de IMDb
Sjirk Linses van der Burg

**Sjirk Linses van der Burg** (De Pein, 6 maart 1863 - Ljouwert, 4 jannewaris 1932) wie in notaris yn Makkum, skriuwer en Frysk beweger.

## Libben en wurk
Sjirk Linses van der Burg waard berne yn de De Pein as soan fan Linze Sjirks van der Burg en Baukje Jans de Boer , mar is grutbrocht op wat no de Van der Burgpleats yn Jelsum is. De folksdichter Jan Linses van der Burg wie syn broer Hy hat goed 25 jier lid west fan Provinsjale Steaten, dêr't er fral dwaande wie mei wettersteatssaken en him ek ynsette foar it Frysk.
Van der Burg wie bestjoerslid en foarsitter fan it Frysk Selskip en wie 1898 - 1899 redakteur fan de Friesche Volksalmanak.

Hoewol't Van der Burg proaza skreaun hat, dat ynearsten yn "Forjit my net" ferskynde, leit syn grutste ferstjnste foar it Frysk yn syn krewearjen as beweger.

Hy liet syn grutte bibleteek nei oan de Universiteit fan Amsterdam. Van der Burg en syn frou Teatske Baukes de Boer kamen te hôf yn Jelsum. 
 
## Wurk
* 1887: *Master Habbema. Klucht yn twa útkomsten* (2e pr. 1895, 3e pr. 1928)
* 1915: *Twa Fryske sêgen op skrift brocht* (2e pr. 1930)
* 1917: *Fen lang forlyn, kritejoune-foarlêzingen en bydragen*
* 1920: *Feestrede, útspritsen to Ljouwert by it oantinken fen it 75-jierrich bistean fen it Selskip for Fryske tael en skriftenkennisse op de 27ste fen Rispmoanne 1919*.
Marjaleena Lembcke

**Marjaleena Lembcke-Heiskanen** (* 4 febrewaris 1945 yn Kokkola, Finlân) is skriuwster. Yn 1967 teach hja nei Dútslân. Se studearre byldhouwen oan de Keunstakademy yn Múnster. Har earste literêre wurk wie yn it Finsk, mar hjoed de dei wurket se yn it Dútsk. Hja skriuwt foar bern en folwoeksenen. Har boeken waarden oerset yn trettjin talen.

## Wurk (in kar)
**Mein finnischer Großvater*, 1993
**Die Zeit der Geheimnisse*, 1995
**Der Sommer, als alle verliebt waren*, 1997
**Als die Steine noch Vögel waren (Platz 1)*, 1998
**Der Schatten des Schmetterlings*, 1998
**Finnische Tangos*, 1999
**Und dahinter das Meer*, 1999
**Abschied vom roten Haus*, 2000
**Die Nacht der sieben Wünsche*, 2000
**Das Eisschloß*, 2001
**Ein Schrank voller Geheimnisse*, 2001
**Polkabären, Apfelratten und andere Tiere*, 2001
**Schon vergessen*, 2001
**Die Geschichte von Tapani, vom Fernfahrer Frisch und der roten Ente*, 2002
**In Afrika war er nie*, 2003
**Weihnachten bei uns und anderswo*, 2003
**Ein Märchen ist ein Märchen ist ein Märchen*, 2004
**Die Fremde im Garten*, 2005
**Liebeslinien*, 2006
**Bärenpolka und Zauberflöte*, 2007
**Der Gänsegeneral*, 2008
**[[Ein neuer Stern]]*, 2008. 
**  yn it Frysk oerset as *[[In Nije Stjer]]* fan Nynke Duijff-Veenstra
**Der Mann auf dem roten Felsen*, 2008
**Hexenheim Horizont*, 2009
**Hasenlenz*, 2010
**Die Füchse von Andorra*, 2010
**Eine Blattlaus wandert aus*, 2011
**Wir bleiben nicht lange*, 2016
Kokkola

**Kokkola** (Sweedsk: *Karleby*) is in gemeente en stêd yn de Finske provinsje West-Finlân en yn de Finske regio Sintraal-Österbotten. It plak hat in haven oan de Botnyske Golf

It lânskip rûnom Kokkola is flak, typysk foar de regio Österbotten, mei tal fan rivieren en streamkes. De grutste rivier yn de kontreien is de Perhonjoki, dy't benoarden Kokkola yn de Botnyske Golf útmûnet.

Kokkola is in twatalige gemeente mei Finsk as mearderheidstaal (82%) en Sweedsk as minderheidstaal (13,9%).

## Ut de skiednis
De stêd Kokkola krige yn 1620 stedsrjochten fan kening Gustaaf II Adolf fan Sweden; Finlân wie doe part fan it Sweedske ryk. Kokkola heart sadwaande ta de âldste stêden fan it lân. De kening besleat ek dat it stedswapen it ôfbyld fan in baarnende tarretonne hawwe moast, meidat de wichtige tarrehannel de reden west hie dat it havenplak stichte waard. Anders Chydenius (1729- Kokkola, 1803), in foaroansteand politikus fan Sweden-Finlân, wie grut foarstanner fan ekonomyske frijheid en krewearre yn it Sweedske parlemint foar frije útlânske hannel en fierder foar sosjale herfoarmings. Yn 1765 joech it Sweedske parlemint Kokkola it steapelrjocht. Kokkola waard ek in sintrum fan belang foar de skipsbou yn Finlân. De tarrehannel en de skipsbou makken fan Kokkola in skoft ien fan de woltierichste en rykste stêden fan Finlân.

Oant 1933 hie de stêd in Sweedskpratende mearderheid.

Yn 1977 waard de buorgemeente Kaarlela (Karleby) oan Kokkola taheakke en yn 2009 kamen de gemeentes Lohtaja, Kälviä en Ullava by Kokkola.

## Stedsbyld

File:Kokkola church.jpg | Tsjerke fan Kokkola.
File:Kokkolan yliopistokeskus.jpg | Universiteitsgebou.
File:Kokkola railway station 2.jpg|Stasjon fan Kokkola.
File:Hotelli Seurahuone Kokkola.jpg | Hotel Seurahuone.
File:Kälviän kirkko.jpg | De Kälviä-tsjerke.
File:Kälviän kirkon vaivaisukko.jpg |Stânbyld fan de earme man by de Kälviätsjerke
Ofbyld:Kokkola old town 1.jpg|It âlde sintrum 
Kaarlelan kirkko C IMG 9822.JPG |De Kaarlela-tsjerke.


## Berne yn Kokkola
* Marjaleena Lembcke (1945) - Finsk-Dútsk skriuwster
* Mikko Einar Juva (1918–2004), skiedkundige, teolooch en politikus

## Keppeling om utens
* Webcams yn de haven fan Kokkola
Edmé Quenedey des Ricets

**Edmé Quenedey des Ricets** (ek: **Edmé Quenedey**) (Riceys-le-Haut, 17 desimber 1756 - Parys, 16 febrewaris 1830) wie in Frânsk keunstskilder en graveur, dy't fral bekend waard fan syn miniatueren. 

Hy kaam út in húshâlding fan acht bern. It wie ynearsten de bedoeling dat er preester wurde soe, mar yn 't plak dêrfan studearre er yn Dijon. Hy begûn syn karriêre mei it restaurearjen fan skilderijen. Doe't de fysionotrase útfûn waard, makke er gebrûk fan dy technyk foar it meitsjen fan portretten.

Hy wie boaske oan Marie-Madeleine Pella, sy krigen twa bern, Adèle and Aglaë; de lêste soe letter assistint fan syn heit wurde.


Ofbyld:GadsoCoopmans.jpg|Gadso Coopmans
File:Joseph de Beauchamp AGE V01 1798.jpg|Joseph de Beauchamp, 1798
File:Pierre Gaveaux by Edmé Quenedey (1821).jpg|Pierre Gaveaux, fysionotrase fan Edme Quenedey des Ricets, *Bibliothèque nationale de France*, 1821
Maaiepriis

De **Maaiepriis** (offisjeel: *Meiprijs*) wie in literatuerpriis dy't alle twa jierren, at it heal koe, útrikt waard oan in auteur fan in roman dy't de hannel oanbelange.

De priis waard yn 1931 ynsteld troch de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, dêrta by steat steld troch de bankier Rudolf Mees. De priis waard opheft doe't dy yn 1934 mei takend waard foar in dichtbondel fan Jan Engelman.

## Priiswinners
* 1934 - A. den Doolaard foar *De herberg met het hoefijzer*
* 1934 - Jan Engelman foar *Tuin van Eros*
* 1932 - Theun de Vries foar *Rembrandt*
* 1932 - Siegfried E. van Praag foar *Een man van aanzien*
Wâldsang

De ***Wâldsang***, ek bekend as **Moai, sûnder wjergea, binne de Wâlden**, is in Frysk folkssankje dat om-ende-by 1845 skreaun is troch Frysk skriuwer en skoalmaster Harmen Sytstra. It wurdt songen op 'e wize fan *"Giovani liete, fiori spargete"* út Mozarts opera *"Le nozze di Figaro"*.

## Tekst
### Kûplet 1
:Moai, sûnder wjergea, binne de Wâlden;
:Smûk, skaadzjend beamtegrien, oeral yn 't rûn.
:Blier, laitsjend boulân, tierige greiden,
:Sjongende fûgels, sânich de grûn.
:Sjongende fûgels, sânich de grûn.
:Moai, sûnder wjergea, binne de Wâlden;
:Smûk, skaadzjend beamtegrien, oeral yn 't rûn.
:Oeral yn 't rûn, yn 't rûn, oeral yn 't rûn.
Jason Bateman

**Jason Bateman** (New York, 14 jannewaris 1969) is in Amerikaansk akteur en regisseur. Hy is benammen bekend fan syn rol yn *Ozark* (2017–2022) dêr't er Marty Byrde spile. Hy wûn yn 2005 in Golden Globe foar de bêste manlike haadrol yn in komeedzje, foar *Arrested Development* (2003–2019). Dêrfoar krige er ek in Satellite Award en in Golden Satellite Award.

## Keppeling om utens
* IMDb-profyl
AIK Fotboll

**AIK Fotboll** — AIK stiet foar **Allmänna Idrottsklubben** (Frysk: De Algemiene Sportferiening) — is de fuotbalôfdieling fan 'e Sweedske sportferiening AIK út Stokholm. Begjin 1896, fiif jier nei de stifting fan dizze sportferiening, waard de fuotbaltakke oprjochte. Sûnt 2013, doe't it âlde Råsundastadion ôfbrutsen waard, is de Friends Arena (50.000 plakken) de thúshaven fan 'e klup, dy't fan alle Sweedske fuotbalploegen de measte seizoenen aktyf is yn Allsvenskan, it heechste fuotbalnivo fan Sweden.

It seizoen fan 2009 wie de lêste fan 'e alve kearen dat AIK lânskampioen waard. De beskiedende wedstryd tsjin IFK Göteborg waard doe op eigen fjild mei 2-1 wûn.
Heechljeppen

**Heechljeppen** is in machtsport, in ûnderdiel binnen de atletyk. Hjirby moat in oanrin fan de sporter yn in sa heech mûglike ljep omset wurde.

By it heechljeppen moat de atleet mei help fan de pols oer in op hichte leine lat hinne. Oars as by it fierljeppen wurdt de pols meinaam by de oanrin en moat dy op it krekte stuit goed delsetten wurde. De pols is bûgber, dat in part fan de faasje wurdt dan omsetten yn it bûgjen fan de pols. Dan set de ljepper ôf, en mei faasje fan de oanrin en it wer strekken fan de pols komt der in beweging omheech. De gryp op de pols mei no net mear feroare wurde, dat der wurdt net kleaun yn de pols; it is ien trochgeande beweging. De ljepper set dan ôf fan de pols en besiket oer de lat te kommen. Oan de oare kant falt de atleet omleech nei de ljepkluft fan skomrubber. Dy ljepkuft is nedich om't de ljepper fan fiif of sels seis meter omleech falt, sûnder in pols om de delgeande faasje mei tsjin te hâlden.
Arno (rivier)

De **Arno** (yn de âldheid **Arnus**) is in 241 kilometer lange rivier yn Toskane, Italië mei in ôfwetteringsgebiet dat goed 8200 km² beslacht. 
De Arno streamt troch de provinsjes Arezzo, Florâns en Pisa, fan de berch Falterona ôf (by Arezzo, yn de regio Kasentino) oant de kust in stikmannich kilometers bewesten de stêd Pisa, dêr't er by Tirrenia útmûnet yn de Ligueryske See. It is de langste rivier fan Toskane en mei de  Tiber de wichtichste rivier fan Midden-Itaalje.


Arno_Mouth_Italy_aerial_view.jpg|Mûning fan de Arno yn de Ligueryske See
Florence bridges.jpg|De Arnobrêge yn Florâns
Italy - Pisa - Ponte di Mezzo.jpg|De *Ponte di Mezzo* yn Pisa
Kleaster Weerd

It **kleaster Weerd** of *Templum Domnini* ('de Timpel fan God'), lei súdeastlik fan Moarre op in terpke oan de noardkant fan de tsjintwurdige Kleasterwei. Folle is der oer dit nobertinessenkleaster net bekend. Guon ûndersykers binne fan betinken dat it kleaster al yn 1326 bestie, dat soe dan opmakke wurde kinne út de libbensbeskriuwingen fan guon abten fan Kleaster Mariëngaard, mar earst yn 1401 is der sprake fan in 'kelner fan Weard'. It is net fan de abdij fan Dokkum út stifte, mar wie der wol ôfhinklik fan, want de abt fan Dokkum fersegele alle stikken foar Weerd.  

Neffens de *[[Staat van Aanbreng]]* fan 1511, it register dêr't de grûnbelêsting út opmakke waard, hie it kleaster yn Moarre 834 pûnsmiet lân yn besit en docht bliken dat it in úthof efkes bewesten Iezumasyl hie: Muontsehûs.

Yn 1569 hawwe de wettergeuzen it kleaster plondere en yn 'e brân stutsen. Dat wie de deastek foar it kleaster. Yn 1580 namen de Steaten it kleasterbesit oer. De lettere pleats dy't op it plak fan it kleaster kaam te stean, hie 187 pûnsmiet lân. Foar in pleats in protte, mar der is dus ek in protte lân yn oare hannen oergien.

Yn 'e 18e iuw stie der neffens Jacob Stellingwerf noch in gebou mei goatyske skaaimerken, finsters tichtmitsele, op it terrein fan Weerd. 

Op it stee fan it eardere kleaster sitte noch fûneminten yn de grûn. Om reden fan archeologyske wearde hat it perseel hat in beskerme status.
Bonne Kazemier

**Bonne Kazemier** (Kollum, 26 maaie 1875 - Grins, 19 july 1967), ek wol **B. Kazemier** neamd, wie in Nederlânsk arsjitekt, dy't fral yn de stêd Grins arbeide. Hy wie ien fan de oprjochters fan it arsjitekteburo **Kazemier & Tonkens** (1919-1940), dat yn Grins tûzenen wenten ûntwurpen hat.
Spoar

*spoar (ferfier), in foarm fan ferfier dy't oer it spoar giet, mei de trein
**spoar (baan), in trajekt belein mei rails dêr't treinen of trams oer ride
**spoar (nûmer), in nûmere oantsjutting foar in spoarbaan
**spoarweimaatskippij, in ûndernimming op it mêd fan treinferfier ("hy wurket by it spoar")

*spoar (oerbliuwsel), eat dat efterbliuwt nei de iene of oare aktiviteit
**spoar (print), in ôfdruk fan fuotten of bistepoaten dy't him faak oer in langer trajekt werhellet
**spoar (bouwurk), in fysyk efterbliuwsel fan eardere bouwurken sa't dy oantroffen wurde by argeologyske opgravings

*spoar (hynsteriden), in puntich útsteksel of in tsjiltsje mei in grut tal puntige útsteksels dat oan 'e hakke fan in rydlears befêstige wurdt by it hynsteriden, om it hynder mei oan te trúnjen om hurder te gean
**spoar (botany), in hol, almeast kegelfoarmich útsteksel oan 'e foet fan in kroanblêd, tsjelkblêd of fergroeide kroan fan in blom
**spoar (lichemsdiel), in puntich útsteksel oan 'e poaten fan beskate fûgels, benammen hineftigen; komt yn in oare foarm ek foar by beskate reptilen en sûchdieren

*spoar (boukunde), in ûnderdiel fan 'e konstruksje fan in dak
*spoar (skiekunde), in tige lytse hoemannichte fan in stof
*spoar (lineêre algebra), de optelling fan 'e wearden op 'e diagonaal fan in fjouwerkantige matriks
**spoar (galoisteory), de optelling fan 'e wearden op 'e diagonaal fan in represintaasjematriks

## Sjoch ek
*spoare, it fuortplantingsorgaan by fearplanten, skimmels en baktearjes
Pé Miedema

**Poppe (Pé) Miedema** (Idzegea, 30 july 1942 - Heech, 21 maart 2016) wie in Frysk bestjoerder.

Miedema wie foarsitter fan it Fryske kristlike boerebûn CBTB fan 1986 oant 1995. Fan 1997 oant en mei 2003 wie er foarsitter fan Wetterskip Marne-Middelsee en yn dy funksje ek lid fan de tariedingskommisje foar it ta stân kommen fan it lettere Wetterskip Fryslân. Teffens wie er fan de oprichting ôf yn 2006 oant 2012 foarsitter fan it Nasjonaal Park De Alde Feanen . Miedema wie ek polityk warber en wie foarsitter fan it CDA Fryslân. 

Pé Miedema ferstoar hommels yn de âldens fan 73 jier.
Brad Pitt

**Brad Pitt** (Shawnee, Oklahoma 18 desimber 1963) is in Amerikaansk akteur en filmregisseur.
 

## Keppeling om utens
*  Brad Pitt yn de IMDB
Kees Jansma

**Cornelis Johannes (Kees) Jansma** (Amsterdam, 26 juny 1947) is in Nederlânsk sportpresintator, produsint en earder parsesjef fan it Nederlânsk alvetal.

Jansma presintearret op dit stuit útstjoerings fan FOX Sports, lykas *De Tafel van Kees* en *Natafelen met Kees*. Nei't er jierren foar de NOS wurke hie, makke hy de oerstap nei Canal+, wat letter Sport1 wurde soe. Tegearre mei Wil Moerer wie Jansma boppedat telefyzjeprodusint. Yn 'e simmer fan 2011 waard er presintator fan Eredivisie Live en sûnt it fuotbalseizoen 2013-2014 presintearret er foar FOX Sports.

Fan 2004 oant en mei 2014 wie Jansma parsesjef fan it Nederlânsk fuotbalalvetal. Op 13 july 2014, nei't *Oranje* tredde waard op 'e WK yn Brazylje, stoppe er mei dat wurk.
Near Earth Asteroid Tracking

**Near-Earth Asteroid Tracking (NEAT)** wie in gearwurkingsprojekt fan NASA en Jet Propulsion Laboratory mei de opset om Ierdskearders te ûntdekken. It NEAT-project waard mei út ein set yn desimber 1995 en duorre oant april 2007.

De wichtichste ûndersiker wie Eleanor F. Helin, mei-ûndersikers wiene Steven H. Pravdo en David L. Rabinowitz.

NEAT hie in oerienkomst mei de United States Air Force om in GEODSS teleskoop brûke te meien, op Haleakala, Maui, Hawaii. GEODSS is de ôfkoarting fan Ground-based Electro-Optical Deep Space Surveillance. Dy teleskopen waarden ûntwikkele om romteskippen yn harren baan om de ierde optysk te folgjen. It NEAT-team ûntwikkele in CCD-kamera en kompjûtersysteem foar de GEODSS teleskopen. It formaat fan de CCD-kamera is likernôch 4096&nbsp;×&nbsp;4096 piksels en yt gesichtsfjild is ûngefear 1.2°&nbsp;×&nbsp;1.6°.

April 2001 waard teffens de Samuel Oschin teleskoop (1.2 meter Schmidt teleskoop op it Palomar Observatory) yn gebrûk naam. Dy teleskoop hie in kamera mei 112 CCDs fan elts 2400&nbsp;×&nbsp;600 en makke de bylden dy't laat hawwe ta de ûntdekking fan (50000) Quaoar yn 2002, (90377) Sedna yn 2003 (publisearre yn 2004) en de dwerchplaneet Eris.

Neist it ûntdekken fan tûzenen planetoïden hat NEAT sines ek dien ta de ûntdekking fan de komeet 54P/de Vico–Swift–NEAT en de Stjer fan Teegarden. Op 24 augustus 2001 ûntduts NEAT de komeet C/2001 Q4 (NEAT).

Ta eare fan  NEAT is der yn 2005 in planetoïde nei ferneamd, (64070) NEAT.

 

## Keppeling om utens
*Near Earth Asteroid Tracking
European Pilot Selection & Training

**European Pilot Selection & Training** (Frysk: *Jeropeeske Piloateseleksje en -Oplieding*), meastentiids ôfkoarte ta **EPST**, is in Nederlânske loftfeartskoalle yn Utert en waard 1997 oprjochte. Tegearre mei de KLM Flight Academy wurdt EPST op dit stuit as de wichtichste piloate-oplieder fan Nederlân beskôge. In grut part fan har oardel jier duorjende fleanoplieding wurdt, ôfhinklik fan 'e kar dy't in studint makket, fersoarge troch de Britske loftfeartskoalle CTC Aviation of de Sweedske SAA. Allinnich it winnen fan nije studinten en it lêste part fan 'e oplieding wurdt troch EPST sels fersoarge.

## Skiednis
EPST waard 1997 oprjochte troch hjoeddeisk direkteur en earder Martinair-piloat Eric Duijkers. Hy wie alhiel net kontint mei de opset fan Nederlânske fleanskoallen en fûn dat it der in protte ferbettere wurde koe. Syn haaddoel wie om te spesjalisearjen yn it selektearjen fan nije piloaten, sadat it mooglik waard om al foar de oplieding de bêste 15 persint derút te fiskjen. Mei dy ynstek hat Duijkers syn EPST ta in ynternasjonaal wurdearre piloate-oplieder makke. Ferneamde loftfeartmaatskippijen lykas Transavia en easyJet nimme mar al te graach piloaten fan dizze skoalle oan.

Lang bestelde EPST it oplieden fan piloaten út oan CAE Oxford Aviation Academy, mar begjin 2015 waard dizze gearwurking opsein om fierder te gean mei CTC Aviation, de nûmer ien loftfeartskoalle fan Grut-Brittanje. 

## Seleksje
Immen dy't it fleanen by EPST leare wol, moat net allinnich medysk goedkeurd wurde, mar ek yn trije seleksjefazen sjen litte dat hy of sy gaadlik is om nei de oplieding in piloat te wurden dy't foar grutte Jeropeeske loftfeartmaatskippijen, dêr't EPST kontrakten foar it leverjen fan piloaten mei hat, goed genôch is. In kandidaat mei gewoanwei mar ien kear oan 'e seleksje meidwaan, of it moat wêze dat EPST dy persoan in saneamd *back-in-one-year*-advys jout. Dat betsjut oer it algemien dat EPST dy kandidaat wol gaadlik achtet, mar him of har eins noch wat te jong fynt.

Hjirûnder stiet in oersjoch fan 'e trije seleksjefazen fan EPST:

## Keppeling om utens
* Webside fan EPST
Lowell Observatory Near-Earth-Object Search

**Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS)** wie in Amerikaansk projekt om kometen, planetoïden en dan fral ierdskearders te finen. It projekt, dat stipe waard troch de NASA, waard laat troch Ted Bowell fan it Lowell-observatoarium yn Flagstaff, Arizona. It LONEOS-projekt waard mei út ein set yn 1993 en duorre oant febrewaris 2008.

## Hardware
LONEOS, brûkte in 0,6-meter trochsneed f/1.8 Schmidt teleskoop, dy't se yn 1990 wisten te besetten fan Ohio Wesleyan University, en in 16 megapiksel CCD detektor. Dêrmei wie in sichtfjild dat 2,88 by 2,88 graden bestruts. De nacht koe it sa'n 1.000 kante graden oan gesichtsfjild waarnimme (fjouwer kear observearje). Dat komt del op de folsleine, op in inkelt stuit, sichtbere romte yn ûngefear ien moanne tiid. Planetoïden binne fûn oant in fisuele magnitude fan 19,8, mar de minimale limyt nedich foar observaasje wie 19,3. 

## Untdekkingen

De tabel hjirûnder jout de observaasjes fan LONEOS it jier. Der steane ek observaasjes by fan al earder ûntdutsen objekten. Om de kwaliteit en folsleinens fan de observaasjes te beoardielen waard ferlike mei it tal objekten mei in trochsneed grutter as 1 kilometer. Guon fakjes hawwe dêrom ta sifers. It getal efter de slash (/) jout objekten grutter as 1 kilometer diameter.

## LONEOS meidoggers
Lowell meidoggers:
* Edward Bowell: wichtichste ûndersiker
* Bruce Koehn: kompjûter programmearring
* Brian Skiff, Bill Ferris, Mike Van Ness, Shawn Hermann: beropsobservators
* Christopher Onken, Jennifer Palguta, Wendy Kelly, Jason Sanborn, Thomas Grimstad, Lori Levy, Robert Cash, George Bliss, James Ashley: frijwillige observators

Oare meidoggers:
* Steve Howell, WIYN/NOAO: CCD performance modeling
* Karri Muinonen, Universiteit fan Helsinky: Asteroid detection modeling

## Keppelings om utens
* LONEOS
* Planetary Data System (PDS)
* http://newton.dm.unipi.it/cgi-bin/neodys/neoibo?sites:699;obs;1;200 In folsleine list fan LONEOS observaasjes
Perm (stêd)

**Perm** (Russysk: Пермь) is in stêd yn it easten fan Jeropeesk Ruslân, oan wjerskanten fan 'e rivier de Kama, justjes bewesten de Oeral, en sa'n 1150 kilometer noardeastlik fan Moskou. Perm is in wichtige yndustrystêd en binnenhaven en leit ek oan 'e Transsibearysk Spoarline. It is de haadstêd fan 'e kraj Perm.

Fan 1940 oant 1957 hjitte de stêd **Molotov**, nei de Sovjet-Russyske premier en minister fan Bûtenlânske Saken Vjatsjeslav Molotov.

Perm is sûnt 2012 wer de meast eastlike miljoenestêd fan Jeropa.

## Stedsdielen (Rajony)

## Ekonomy
De yndustry is fierwei de grutste ekonomyske sektor fan 'e stêd en is goed foar likernôch de helte fan 'e totale produksje fan 'e kraj. De wichtichste takken fan 'e yndustry binne masinebou, metaalbewurking, gemy, ierdoalje en gas, houtbewurking en fiedselproduksje. De masinebou nimt 43,7% fan 'e brutoproduksje fan 'e stêd foar syn rekken; branjeproduksje soarget foar 13,7% en 12,8% wurdt troch de gemyske yndustry levere.

Yn Perm wurde ûnder oaren strielmotors, tillefoans, motorseagen, muzykynstruminten, boumaterialen en yndustriële apparatuer makke. In grut part fan 'e yndustry produsearret foar definsje.

De omset fan 'e detailhannel wie yn 2004 omrekkene goed 2200 miljoen euro, 13% mear as it jier dêrfoar.

## Underwiis en wittenskip
Perm is it wittenskiplik sintrum fan 'e regio, dêr't in grut tal ûndersyksynstituten fan 'e Russyske Akademy fan Wittenskippen (ôfdieling Oeral) húsmanje. De stêd hat sân ynstellings foar heger ûnderwiis, dêr't de Steatsuniversiteit Perm, oprjochte yn 1916, de wichtichste is. De grutste universiteit fan Perm is lykwols de Technyske Universiteit, dy't sa'n 11.000 studinten hat. Teffens hat de stêd in farmaseutyske akademy, in medyske akademy en in lânbouhegeskoalle.

## Kultuer

De stêd hat ferskate teäters, dêr't in ferneamd poppeteäter, in dramateäter, in filharmony en in opera- en balletteäter by binne. De dûnsskoalle is oan it Permske balletselskip ferbûn en lûkt dûnsers út hiel Ruslân. Fierder hat de stêd in sirkus mei ûngefear 2000 plakken, in planetarium en in bistetún.

It ferneamdste museum fan Perm is de Nasjonale Galery, oprjochte yn 1922 en yn in 14e-iuwske eardere tsjerke ûnderbrocht. De samling bestiet út weardefolle houtskulpturen, ien fan de grutste samlingen ikoanen fan Ruslân (de Stroganov-kolleksje) en Russyske en West-Jeropeeske skilderkeunst. It hiemkundich museum hat 360.000 objekten út de skiednis fan Perm, fral oarkonden út de 16e en 17e iuw.

## Berne yn Perm
* Sergej Diagilev (1872-1929), keunstkritikus, ympresario, oprjochter fan de Ballets Russes
* Nikolaj Moisejev (1902-1955), astronoom
* Natasja Poly (1985), model
Marko Fondse

**Marko Fondse** (Heerlen, 9 juny 1932 - Amsterdam, 24 augustus 1999) is de skriuwersnamme fan **Marinus Cornelis van Dijke**. Hy wie dichter, slavist en fertaler Russysk. Hy wûn mei syn wurk, lykas de oersetting fan *De Master en Margarita* fan Michail Boelgakov, yn 1969 de Martinus Nijhoffpriis. Fondse fertaalde teffens oare Russyske klassike wurken fan Gogol, Tolstoj en Dostojevski, mar ek leafdesgedichten fan Heinrich Heine.

Fondse brûkte ek wol de skûlnammen "Marius van Dijke" en "Nelis Klokkenist". Yn 1985 ferskynde syn dichtbondel *Herderstas*. Fondse syn libbenswurk is de oersetting fan it oeuvre fan de revolúsjonêre Russyske dichter Vladimir Majakovski (1893-1930), dêr't er goed tritich jier oan arbeide. Dy mânske, twatalige publikaasje waard yn 1993 útbrocht yn de rige De Russyske Bibleteek fan útjouwerij van Oorschot.

Yn 1980 rjochte er tegearre mei Peter Verstegen it literêr tydskrift *[[De Tweede Ronde]]* op.

## Keppeling om utens
* Peter Verstegen: ''Levensbericht Marinus Cornelis van Dijke (Marko Fondse)''. Yn: ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde'', 2009