open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bas Paauwe

**Bastiaan Jacob (Bas) Paauwe** (Rotterdam, 4 oktober 1911 - Hoogvliet, 27 febrewaris 1989) wie in Nederlânsk fuotballer en fuotbaltrainer. Hy spile it meast as middenfjilder.

## Karriêre as spiler
Paauwe hat tusken 1929 en 1946 fuotballe by Feyenoord. Hy wie ien fan de tolve spilers dy’t op 27 maart 1937 mei in freonskiplike wedstryd tsjin it Belgyske Beerschot it nije stadion De Kuip iepenen. Der wienen 37.825 minsken by de wedstriid, Feyenoord wûn mei 5-2.

De middenfjilder spile 311 kompetysjewedstriden foar Feyenoord, hy sette dêryn 18 doelpunten. Ek kaam hy foar it Nederlânsk alvetal út, yn totaal 31 kear. Syn debút makke hy op 20 maart 1932 tsjin Belgje, it waard 1-4 foar Nederlân.

### Earelist as spiler
;KNFB Beker: 1930, 1935
;Lânskampioen: 1936, 19

## Karriêre as trainer
As trainer hat Paauwe by in grut tal fuotbalklups oan it wurk west. Hy arbeide by Maurits, HVC, Wageningen, WVC, Enschedese Boys, Ede en VVV.

Fan 1969 oant 1971 wie hy de trainer fan SK It Hearrenfean. Hjir waard hy ek wol ‘vadertje Paauwe’ neamd.

## Keppelings om utens
*Profyl op de webstee fan Feyenoord.
*Alle ynterlannen fan Bas Paauwe.
Geerhardus Vos

**Geerhardus Johannes Vos** (It Hearrenfean, 14 maart 1862 – 13 augustus 1949) wie in Frysk Amearikaansk Kalvinistysk teolooch. Hy wie ien fan de meast ûnderskiedene Princeton teologen. Hy wurdt ek wol oanhelle as de heit fan de reformearre Bibelske teology.

## Libbensrin
Vos waard berne as soan fan in Nederlânsk Herfoarme dûmny op It Hearrenfean. Yn 1881, doe’t hy 19 jier wie, krige syn heit wurk as dûmny by de mienskip fan de Kristlike Grifformearde Tsjerke yn Grand Rapids, Michigan.

Hjir begûn Vos syn skoalle by de Calvin Theological Seminary yn Grand Rapids, wêrnei't hy nei Princeton Theological Seminary gie. Yn Dútslân makke hy syn stúdzje ôf, hy krige syn doktoraal Arabyske Stúdzjes fan de Filosofy Fakulteit fan de Universiteit fan Straasburch yn 1888.

Herman Bavinck en Abraham Kuyper besochten Vos oer te heljen om professor fan it Alde Testamint te wurden oan de Frije Universiteit Amsterdam, mar Vos makke de kar om werom te gean nei de Feriene Steaten. Dêr krige hy yn de hjerst fan 1888 in funksje by de Calvin Theological Seminary fakulteit. Yn 1892 gie Vos nei de Princeton Theological Seminary, hjir waard hy de earste professor fan de Bibelske Teology. Op Princeton wurke hy neist J. Gresham Machen en B. B. Warfield. Hy makke hjir syn meast ferneamde wurken, wêrûnder *Pauline Eschatology* (1930) en *Biblical Theology: Old and New Testaments* (1948).

Vos syn frou, Catherine, skreau it boek *Child’s Story Bible*. Se is ferstoarn yn 1937. Geerhardus en Catherine hawwe 43 jier troud west; se krigen trije soannen en ien dochter. Harren soan Johannes Geerhardus Vos studearre oan de Princeton Theological Seminary en waard ek predikant.

## Wurk
**The Mosaic Origin of the Pentateuchal Codes* (1886) 
**The Teaching of Jesus Concerning the Kingdom of God and the Church* (1903)
**The Self-Disclosure of Jesus: The Modern Debate about the Messianic Consciousness* (1926)
**Jeremiah's Plaint and its Answer* in *The Princeton Theological Review* (1928) 
**The Pauline Eschatology* (1930)
**Charis, English Verses* (1931) 
**Western Rhymes* (1933) 
**Biblical Theology: Old and New Testaments* (1948)

### Nei syn dea ferskynd
**The Teaching of the Epistle to the Hebrews* (1952)
**Grace and Glory* (1994)
**The Eschatology of the Old Testament* (2001)
**The Collected Reviews of Geerhardus Vos* (2013)
**The Collected Articles of Geerhardus Vos* (2013)
**The Collected Dictionary Articles of Geerhardus Vos* (2013)
Herman Bavinck

**Herman Bavinck** (Hoogeveen, 13 desimber 1854 – Amsterdam, 29 july 1921) wie in Nederlânsk predikant, teolooch en politikus. Syn heit wie fan Dútsk komôf. Mei Abraham Kuyper wie er ien fan de grûnlizzers fan de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân.

## Libben
Fan 1870 oant 1873 gie Bavinck nei it Stedelik Gymnasium te Swol. Dêrnei studearre er oan de Teologyske Skoalle te Kampen, mar bedarre al 1874 yn  Leien foar de stúdzje teology en Semityske talen. Hy promovearre dêre op 10 juny 1880 mei in dissertaasje oer Ulrich Zwingli,  ta doktor yn de godgeleardens. Fan 1881 oant 1883 wie er Kristlik Grifformeard predikant te Frjentsjer.

De Kristlik Grifformearde synoade fan Swol yn 1882 beneamde him ta dosint oan de Teologyske Skoalle te Kampen foar de dogmatologyske fakken. Op 2 july 1891 boaske er Johanna Adriana Schippers (1868-1942).

Yn 1902 gie Bavinck (mei syn kollega Petrus Biesterveld en in grut oantal studinten) oer nei de Frije Universiteit. Dêr ûntjoech er him ta in figuer fan maatskiplike betsjuttin. Hy krwearre foar kristlike polityk en kristlik ûnderwiis. Yn 1911 kaam er foar de Anti Revolúsjonêre Partij yn de Earste Keamer.

Herman Bavinck stoar mei 66 jier. Hy leit te hôf yn Flaardingen yn it famyljegrêf Schippers.

## Ynfloed
Bavinck hie in ynfloedrike posysje yn de Kristlik Grifformearde Tsjerke. Hy spile in wichtige rol by ienwurding fan  "dolearende" Nederdútsk Grifformearde Tsjerken. Dy hiene harren ûnder lieding fan Abraham Kuyper losmakke 
fan de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke, dat wie yn 1886. De Kristlik Grifformearde Tsjerke dêr't Bavinck by wie, hie him al om 1834 hinne fan de Herfoarme Tsjerke ôfskieden. Yn 1892 wie de Feriening tusken Kristlik Grifformearde Tsjerke en de Nederdútsk Griff. Tsjerken. Yn de ferienige Grifformearde Tsjerken yn Nederlân hat er hieltyd in fredestiftsjende rol besocht te spyljen. Oan it ein fan syn libben rekke er wat yn in isolemint. Guon ûntjouwingen rûn it gesach fan de bibel yn de nije tsjerke siet er oer yn noed.

## Famylje
Hy wie in soan fan Jan Bavinck dy't predikant wie, in broer fan Coenraad Bernardus Bavinck dy't ek predikant wie. Johan Herman Bavinck, missiolooch en heechlearaar, wie syn neef.

## Publikaasjes
*  - *Herman Bavinck als dogmaticus* - Kampen 1961
*  - *Herman Bavinck en zijn tijdgenoten* - Kampen 1966

## Keppelings om utens
* Oer it neokalvinisme
* Parlemint & Polityk
Keunsthal yn Emden

De **Keunsthal yn Emden** (*Kunsthalle Emden*) is in museum foar moderne keunst yn de noardwestlike Dútske havenstêd Emden.

## Beskriuwing
De Kunsthalle is in út typysk East-Fryske bakstiennen oplutsen gebou. It waard ûntwurpen troch it Hannoversk arsjitekttepear *Friedrich en Ingeborg Spengelin*. De bou fan it museum waard yn 1983 mooglik makke troch de yn Emden berne Henri Nannen (1913-1996), dy't jierrenlang de útjouwer en haadredakteur wie fan it tydskrift *[[Stern (tydskrift)|Stern]]*. Hy bestege in grut part fan syn fermogen oan de bou, dêr't in mânske samling skilderijen en byldhouwurken út Dútske de tiid fan it Ekspresjonisme ûnder wiene. Nannen waard fanwege de oprjochting fan dit museum eareboarger fan de stêd Emden.

De Kunsthalle waard op 3 oktober 1986 iepene troch it doetiidske Dútske steatshaad Richard von Weizsäcker, dy't by dy gelegenheid de *"minsklike diminsjes"* fan it museum priizge. Yn april 2006 waard úteinset mei in ferbouwing fan de Keunsthal. It museum waard yn desimber 2007 fannijs iepene.

De Kunsthalle hat ek in skilderoplieding foar bern ûnder har dak.

## Samling en útstallingen
It swiertepunt fan de fêste kolleksje leit by skilderijen út de perioade fan de Nije Saaklikheid en it Dútske ekspresjonisme. Der is bygelyks wuk fan Ernst Ludwig Kirchner, Max Pechstein en Emil Nolde te sjen. Yn april 2006 wiene der 103 eksposysjes hâlden sûnt de iepening. De meast slagge wie dy oer it wurk fan de Noarske skilder Edvard Munch, dy't fan oktober 2004 oant jannewaris 2005 likernôch 120.000 besikers luts.
Théophile de Bock

|
|-
|
|-
|
|}
**Théophile Emile Achille de Bock** (Den Haach, 14 jannewaris 1851 - Haarlim, 22 novimber 1904) wie in Nederlânsk keunstskilder dy't ta de Haachske Skoalle hearde. 

## Libbensrin
De Bock wie yn 't earstoan amtner by de *Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij*. Hy krige syn skildersoplieding fan Jan Willem van Borselen en fan Jan Hendrik Weissenbruch. De keunstskilder Jacob Maris wie it grutte foarbyld foar De Bock. Fan 1877 en 1883 libbe en wurke er yn Parys en tusken 1878 en 1880 wie er oansletten by de Skoalle fan Barbizon, dêr't ek ynfloeden fan yn syn wurk werom te finen binne. Yn 1881 arbeide er ek oan it Panoarama Mesdag fan Hendrik Willem Mesdag; hy skildere de loft en de dunen. As alternatyf foar de Pulchri-studio waard yn 1891 op ynisjatyf fan De Bock de Haachske Keunstrûnte (*de vereeniging van wat jong is en voelt*) oprjochte. Théophile de Bock stoar mei 53 jier.

## Skilderstyl
De Bock hie foaral omtinken foar it Nederlânske lânskip, sa as de hunebêden yn Drinte en boskgesichten oan de Feluweseam. Syn lânskippen yn dimmene kleuren, binne faak swier en wat swiersettich. Troch de wat rûge penseelstreken docht syn wurk modern oan, mar hy wie in romantikus. 

## Musea
It Gemeentemuseum De Haach hat meardere wurken fan him yn besit. It Drintsk Museum te Assen hat twa skilderijen, ûnder oaren it op dizze side ôfbylde *Hunebêd*.

## Keppeling om utens
* De Bock by Kunstbus.nl
Andreas Schelfhout

**Andreas Schelfhout** (De Haach, 16 febrewaris 1787 – dêre, 19 april 1870) wie in Nederlânsk lânskipsskilder, etser en litograaf. Schelfhout wie de soan fan de Gintske listemakker en fergulder Jean-Baptiste Schelfaut, dy't him yn 1788 yn De Haach nei wenjen sette. Hy wie dêr lid fan de Pulchri Studio.

Schelfhout heart ta de romantyk en wurdt beskôge as foarrinner fan de Haachske Skoalle. Syn wurkstyl is ynjûn troch dy fan Meindert Hobbema en Jakob fan Ruisdael. Foaral syn winterlânskippen mei reedriders wiene al by syn libben ferneamd.

Yn De Haach krige Schelfhout les fan Joannes Breckenheijmer, dy't toanieldekorateur by de Haachske Skouboarch wie. Yn 1811 die Schelfhout mei trije lytse wurken mei oan in útstalling en krige er omtinken fan it gruttere publyk.

Schelfhout wie de learmaster fan Johan Jongkind, Johan Hendrik Weissenbruch, Jan Willem van Borselen, Charles Leickert, Lodewijk Johannes Kleijn, Nicolaas Johannes Roosenboom en syn skoansoan Wijnand Nuyen. 

## Priuwke fan syn wurk

Image:Paleis Het Loo.jpg|*[[Paleis it Loo]], 1838*
File:Andreas Schelfhout - Bevroren vaart.jpg|*Beferzen feart, 1845*
File:Schelfhout Andreas Winter.jpg|*Winterlânskip mei moles, in jager en reedriders*


## Keppelings om utens
*Schelfhout Dokumintaasje Stichting
*Schelfhoutjes
*[Sirka 100 keunstwurken fan Andreas Schelfhout](http://www.simonis-buunk.nl/verkocht/kunstenaar/Schelfhout_A_(Andreas_Andries)__1654.aspx)
Hilda Clark

**Hilda Clark** (Leavenworth, 1872  – Miami Beach, 5 maaie 1932) wie in Amerikaanske aktrise en model.

Sy waard berne as dochter fan Lydia en Milton Edward Clark. As jong folwoeksene ferhuze Clark nei Boston om vaudevillesjongster en aktrise te wurden, mar Clark waard ferneamd as model doe't har gesicht op in Cola-blikje ferskynde. Fan 1895 oant 1903 wie hja it gesicht fan Coca-Cola oant hja yn febrewaris 1903 mei de miljonêr Frederick Stanton Flower (†1930) troude. Flower wie bankier en direkteur fan ferskate spoarmaatskippijen en boppedat in neef fan de gûverneur fan de steat New York, Roswell P. Flower.  

## Bibliografy
* . *For God, Country & Coca-Cola: The Definitive History of the Great American Soft Drink and the Company That Makes It.* New York: Basic Books, 2000. ISBN 0465054684

## Keppeling om utens
*Business Week - Hilda Clark
Durk II fan Are

**Durk II fan Are**, ek: **Dietrich von der Ahr**, (? - Dimter, 5 desimber 1212) wie biskop fan Utert. Sûnt 1197 is er biskop fan Utert (sjoch Kondominium). 

Durk fan Are wie proast fan Sint-Servaas yn Maastricht en wenne op it momint fan syn beneaming ta biskop oan it hof fan keizer Hindrik VI yn Palermo. Omdat it bisdom Utert grutte skulden hie by Romeinske bankiers, waard hy yn 1204 troch paus Innosentius III oansetten om mei te dwaan oan de opfolgingsstriid yn Hollân oan de side fan Loadewyk II fan Loan tsjin Willem I, yn de hope dat dit jildlike middels opleverje soe. Dirk sluet in ruiloerienkomst mei Hollân, wêrtroch al syn ministerialen en serven dy't op Hollânsk grûngebiet wennen oan Hollân skonken waarden en alle ministerialen en serven fan de greve fan Hollân dy't op Stichts grûngebiet wennen oan de biskop kamen. Ridders wienen fan de oerienkomst útsluten en bleauwen ferbûn oan harren oarspronklike tsjinsthear. Yn de opfolgingsstriid yn it Dútske Ryk waard hy troch de paus twongen ta steun oan Otto IV.

Oansocht as beskermer kaam er yn 1199 nei Fryslân ta en oefene gesach út troch belesting op te lizzen sûnder him fan greve Willem wat oan te lûken. Dizze naam him finzen, mar boargers fan Starum befrijden him. Nei it ôfgean fan Willem waard it kondominium wersteld yn 1204, mar Durk hâlde de Hollânske rjochten yn pân. Syn gesach blykt ek út it slaan fan munten.
Trebonianus Gallus

**Gaius Fibius Trebonianus Gallus** (± 206 - Augustus 253) wie keizer fan Rome fan juny 251 oant augustus 253. Tagelyk mei him regearden twa mei-keizers, earst Hostilianus en dêrnei Folusianus. Gallus stie net bekend as in geweldige keizer omdat er gjin stappen ûndernaam tsjin de problemen fan syn tiid. 

## Eftergrûn
Trebonianus Gallus waard berne yn Perugia, boaske mei Afinia Gemina Baebiana en hie twa bern: in soan Gaius Fibius Folusianus (de lettere keizer Folusianus) en in dochter Fibia Galla. Hy makke opgong troch senator te wurden, konsul, en wie ek gûverneur fan de provinsje Moesia Superior, yn hokker funksje hy belutsen wie by de krigen tsjin de Goatyske ynfallers.

Yn ien fan dizze krigen sneuvele keizer Desius mei syn soan en mei-keizer Herennius Etruskus by in fjildslach. It leger ferklearre fuort nei de slach Gallus as opfolger. Gallus adoptearre de oare soan fan Desius, Hostilianus, en erkende him as mei-keizer.

## Bewâld (juny 251 - augustus 253)
Omdat er fuort nei Rome werom woe sleat Gallus in ûnfoardielige frede mei de Goaten, dy't harren bút hâlde mochten en boppedat alle jierren in som jild fan Rome ûntfongen. Ienris yn Rome dy bliken dat dêr de pokken útbrutsen wie, dêr't Hostilianus slachtoffer fan waard. Gallus beneamde doe syn soan Folusianus as mei-keizer. Nei't it skynt hat Gallus de befolking fan Rome goed holpen tidens de pokken-epidemy. Troch syn ynspannings waarden alle slachtoffers begroeven, ek dyjingen dy't in begraffenis sels net betelje koenen. 

Neffens de skriftlike boarnen oer him wie hy fierders fral twifelriedich en dêrtroch gjin geweldige hearsker. Under syn bewâld ferlieze de Romeinen yn it easten de provinsjes Armenia en Syria oan de Perzen, wylst Gallus gjin stappen ûndernimt om dizze werom te feroveren. 

Yn 253 wegere de gûverneur fan Moesia Superior Aemilius Aemilianus de jierlikse trubút oan de Goaten te beteljen en fersloech harren op it slachfjild. Troch syn troepen waard er fuort ta keizer ferklearre en marsjearde nei Rome. Gallus en Folusianus hawwe besocht him tsjin te hâlden mei in leger dy't yn 'e gauwens formearre waard, mar doe't dat leger hearde dat it folle grutte leger fan Aemilianus flakby kommen wie makkee it oproer en fermoarde de twa keizers. 

Troch kristlike skriuwers is Gallus letter faak beskuldige fan Kristenferfolging, mar it ienige bewiis hjirfoar is de finzenisnimming fan paus Kornelius yn 252.

## Keppeling om utens
* R. Scott Moore, artikel Trebonianus Gallus (251-253 A.D.) en Gaius Fibius Folusianus (251-253 A.D.), yn ''DIR'' (2002).
Dakruter

In **dakruter** of **punttuorke** is in spits of koepeltsje op de naald. De namme dakruter wurdt faak oan lytse fieringstuorren jûn.

In dakruter kin yn hout mar ek yn mitselwurk útfierd wêze. Soms blykte in dakruter te swier te wêzen (benammen as dy fan stien wie) en moast it bouwurkje wer weihelle wurde om it ûnderlizzende gedielte fan de tsjerke te behâlden.

De tsjerke fan Easterlittens hat in dakruter dêr't wierskynlik in angelusklokje yn hongen hat. De tsjerke fan Grou hat in koepeltsje op de skieding fan koar en skip.

De konvinsjonele Minderbruorren brûkten, lykas yn it Dútske Zwillbrock, ynstee fan in toer in dakruter op de tsjerke. Soks om de ienfâld te bewarjen.


Ofbyld:Vieringtoren St Baafskerk Aardenburg.jpg|Dakruter op de Sint-Bavotsjerke te Aardenburg
Ofbyld:Elisabeth klok.jpg|Dakruter op de Sint-Elisabethstsjerke te Grave
Ofbyld:Harderwijk grote kerk D.jpg|Dakruter op de Grutte Tsjerke te Harderwyk
Haring fan Donia

**Haring fan Donia** (sneuvele yn 1462) wie haadling yn Nijlân en grytman fan Wymbritseradiel yn 1455 en in bekend Skieringer.

Yn 1461 besette er mei syn broer Agge Harinxma fan Sleat Galamastate yn Akkrum. Hy gie yn de omkriten sa grouwélich tekear dat in lândei besluet harren te belegerjen. Meidat er modern wapenreau (bussen) ta syn foldwaan hie, wie dit sûnder resultaat. Nei de opheffing fan it belis waard harren terreur noch folle slimmer. De Donia-oarloch wie begûn. Mei bûtenlânske frijwilligers besette Donia Hiddema yn Nijlân. Nei him mei in diel fan syn fijannen fersoene te hawwen (ûnder oare Epo á Kee fan Hottinga) kearde hy him yn 1462 opnij tsjin de Galama's en Jancko Douwama yn Jirnsum, waans hûs hy ferovere. Mar hy ferlear by kleaster Ealsum (by Akkrum) tsjin de Fetkeapers slach en libben.
Lou fan Doeijinga

**Lou fan Doeijinga** (ek: **Lou fan Donia** of **Lou fan Ockinga**) († 27 febrewaris 1533) wie grytman fan Wymbritseradiel (1505 - 1515) en die mei mei de Saksers. Dêrtroch binne wiidweidige opjeften yn it Registers fan de Oanbring opnomd (1511).
Ewout

**Ewout** is in Nederlânske jongesnamme. De namme komt út it Germaansk. De betsjutting is "hearsker neffens de wet". **Ewoud** is in oare skriuwwize fan Ewout.

Bekende persoanen mei dizze foarnamme binne:
*Ewout van Asbeck (Nederlânske hockeyer)
*Ewout Holst (Nederlânske swimmer)
*Ewout Jansen (Nederlânske kabaretier, helte fan it duo "Ewout en Etienne")
*Ewout Genemans (Nederlânske akteur)
*Ewout Irrgang (Nederlânske politikus)
Capability Brown

**Capability Brown**, berne *Lancelot Brown* (Kirkharle (Northumberland), 1716 - Londen, 6 febrewaris 1783) wie in Ingelske lânskips- en túnarsjitekt. Hy waard berne yn Northumberland en wie yn tsjinst by aadlike famyljes om harren tunen yn te rjochtsjen. Bekende plakken dêr't er arbeide hat, binne Blenheim Palace yn de omkriten fan Oxford, de Kew Gardens by Londen en Warwick Castle. 

Lancelot Brown jildt as de skepper fan de Ingelske lânskipsstyl. Feitlik gie Brown fierder mei it wurk fan arsjitekten as Charles Bridgeman, John Vanbrugh en William Kent en makke er de lânskipstún folsleiner en grutskaliger. Teffens ûntwikkele er yngewikkelde drainaazjesystemen. Hy hat mear as 170 parken ûntwurpen yn 30 jier en waard in ryk man.

Guon histoaryske tunen wurde no beheard troch de *[[National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty]]/National Trust*, te fergelykjen mei de Belgyske *Commissie voor Monumenten en Landschappen* en de Vereniging Natuurmonumenten yn Nederlân mei dit ferskil dat de National Trust in rjochtspersoan is, dy't eigener en behearder fan de domeinen.

Brown krige  "Capability" oan syn namme taheake, om't yn eltse tún wol in "mooglikheid" seach om dizze te feroarjen yn in lânskipstún. De lânskipstún wie in reaksje op de foarmelike, strang oardere, renêssânsetunen mei in muorre der omhinne. Bûten de boppeneamde foarbylden yn Ingelân, binne moaie foarbylden fan lânskipstunen, de *Landcommanderij* Alden Biesen te Bilzen, de abdij fan Herckenrode en it Kastiel fan Hex. Yn Noard-Nederlân hat Lucas Roodbaard ferantwurdlik west foar in protte tunen yn de lânskipsstyl. 

## Neitins
Brown syn poulêrens waard hurd minder nei syn dea, om't syn wurk dochs sjoen waard as in wat sêfte ferzje fan de wylde natoer. De Romantisy út dy tiid hiene leaver spektakulêrder tunen fol mei dramatyske effekten. Boppedat wiisde Brown sierstrûken en blommen ôf yn in tiid dat der tûzenen nije eksoatyske planten oanbean waarden. Yn de 19e iuw wie der yn it generaal yn protte krityk op syn wurk, mar yn de 20e iuw waard de wurdearring stadichoan wer grutter en tsjintwurdich is er wer populêr. 

## Skaaimerken fan de Ingelske lânskipstún
* soart fan tafallich lykjende, 'natuerlike', asymmetryske oanlis.
* fariaasje yn patroanen fan paden en wetterpartijen op romme weagjende gersflakten.
* nijsgjirrige ôfwikseling fan groepen planten/beammen en túnornaminten, sa as in timpel, Sineeske pagoade, hermitaazje en oare eksoatyske, saneamde 'follys'

## Bibliografy
* Howard Colvin, *A Biographical Dictionary of British Architects 1600–1840* (New Haven, Yale University Press, 1954)
* Thomas Hinde, *Capability Brown: The Story of a Master Gardener* (New York, W. W. Norton, 1987)
* Dorothy Stroud *Capability Brown* (Londen: Faber and Faber, 1950)
* Sarah Rutherford, *Capability Brown and His Landscape Gardens* (Londen: National Trust Books, 2016)
* Roger Turner, *Capability Brown and the Eighteenth Century English Landscape* (New York: Rizzoli, 1985)

## Keppeling om utens
*Lancelot Brown
*Syn libben en wurk
*Biografyske ynformaasje
*Capability Brown's earste túnplant wurdt ta libben brocht nei 250 jier, The Telegraph, 19 febrewaris 2009
Sint-Annabaai

De **Sint-Annabaai** is in djippe baai oan de súdkust fan Kurasau. De baai skiedet it âlde sintrum fan Willemstêd yn twa parten en ferbynt de Karibyske See mei it Skottegat, de natuerlike haven fan Willemstêd.

Oan de eastkant fan de Sint-Annabaai leit de wyk Punda en oan de westkante leit Otrabanda. De wiken wurde ferbûn mei in pontenbrêge oer de Sint-Annabaai, de Keninginne Emmabrêge út 1886. As de brêge iepen is wurdt de ferbining foarme troch in fergeeske pont oer de Sint Annabaai, oan de mûning fan de baai leit Fort Amsterdam, dat yn 1635 boud waard. Mear nei it Skottegat ta leit de Keninginne Julianabrêge, 

De namme Sint-Annabaai komt fan de Spanjerts dy't Kurasau yn 1499 ûntdutsen. Sy soenen op de nammedei fan Sint Anna oan lân kaam wêze, en dêrom de namme fan Sint Anna oan de baai jûn hawwe, de *Bahia de Santa Ana*.
Deastraf

De **deastraf** is de wettige terjochtstelling fan in minske as swierste straf foar in misdied. Yn in soad lannen, bygelyks yn de Feriene Steaten, Sina en Yndoneezje, wurdt de deastraf útfierd.

Der is in soad te dwaan om de deastraf. Mei it humanisme waard de deastraf yn Jeropa hieltyd kritysker folge. It hat laat ta it ôfskaffen fan dizze straf yn in protte Westerske lannen; yn Jeropa komt de deastraf hast hielendal net mear foar.

Foar it útfieren fan de deastraf wurdt in ferskaat oan metoaden brûkt. Neffens Amnesty International wurdt der it meast brûk makke fan de deadlike ynjeksje, de elektryske stoel, de gaskeamer, it fjoerwapen, ophingjen, ûnthaadzjen en stiennigjen.

## De deastraf yn Fryslân

De drekte deastraf kaam yn de Midsiuwen yn Fryslân net foar. By misdriuwen tsjin it folk (lânferrie, munteferfalsking) waard de dieder "fredeleas" makke: elts koe him samar deameitsje. 

De drekte deastraf kaam pas ûnder it Saksyske bewâld (yn guon stêden justjes earder) en is sûnttiid yn Fryslân geregeld útfierd, meastentiids yn Ljouwert. Soms waard de straf om de befolking ôf te skrikken ek wol op it plak fan de misdie útfierd, mar it wie wol altyd yn it iepenbier. Freed, 23 maart 1860 is op it tsjintwurdige Wilhelminaplein yn Ljouwert it lêste deafûnis troch ophingjen útfierd en wol oan Ype Baukes de Graaf.

## Literatuer
* 

## Keppeling om utens
*
Dûbelkleaster

In **dûbelkleaster** is in manljuskleaster mei op in ôfstân in frouljusôfdieling ûnder gesach fan de abt.
Dûbelkleasters kamen foar by benediktinen, sistersjenzers en augustiner koarhearen. Se wienen meastentiids nedich omt de  froulju foar harren grûnbesit manljuswurk net misse koenen. Sûnt de 12e iuw waarden de measte dûbelkleasters skieden troch stifting fan nije frouljus- en manljuskleasters (Flearbosk). Barrakonvint bleau bygelyks in dûbelkleaster.
Flearbosk

**Flearbosk** wie in buorskip en polder besuden De Feanhoop yn Smellingerlân. 

De namme komt ek foar as *Vlierbosch* en as pleatsnamme *Grut Vleerbosch* en *Lyts Vlearbosch*. Yn de midsiuwen stie hjir fan 1400-1580 in troch paters bewenne úthôf fan Smelle Ie. It kaam oan syn namme troch de flear as beamsoarte. 
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Willem Dijk

**Willem Jans Dijk** (Burgum, 15 febrewaris 1881 - De Haach, 23 oktober 1970) wie in ûnderwizer en keunstner.

Hy is berne yn in skippershúshâlding en gie yn 1896 nei Grins om oplieden te wurden foar ûnderwizer. Hy stie oan de skoallen yn Makkum en Nieuwkoop. Hy tekene en skildere as autodidakt mei advizen fan tegelskilder J. ten Zwege, Dirk Nijland en P. Artzenius  . Nei wat omswalkjen wurdt er yn 1910 ûnderwizer yn De Haach (1910) en bliuwt dêr wenjen. Dêr waard er lid fan de Pulchri-studio, folge jûnslessen oan de Haachske akademy en tekene ferdwinende binnenskippen. 

Yn de oarloch siet hy fan 1942 ôf ûnderdûkt op de Galamadammen by Jan de Bos en nei de brân by de slûswachter yn Molkwar. Hy wie skilder en grafikus. Syn wurk bestiet yn it earstoan foar in grut part út houtfiken en etsen, mar letter makket er mear skilderijen en akwarellen. Underwerpen binne faak havens en skippen. Syn natoerympresjes binne fyn ôfstimd.

It wurk fan Dijk waard faak ôfdrukt yn tydskriften as de Waterkampioen en Schuttevaer en is te finen yn it Haachsk Gemeentemuseum en it Frysk Skipfeartmuseum yn Snits.

## Literatuer
* , *De Schoonheid onzer binnenschepen* (Amsterdam, 1963) 
* Sneeker Nieuwsblad 14 maaie 1965 
* Leeuwarder Courant 14 feb. 1961 
* Jierboek Frysk Skipfeart Museum 1978, side 12
Skottegat

It **Skottegat** (Nederlânsk: *Schottegat*) is de natuerlike haven fan Willemstêd op Kurasau. It is ien fan de seis natuerlike havens op Kurasau. Wolle skippen nei it Skottegat farre dan moatte se troch de Sint Annabaai en ûnder de Keninginne Julianabrêge troch. De Sint Annabaai foarmet de ferbining mei de Karibyske See.

Om it Skottegat hinne is de swiere yndustry fan it eilân fêstige, wêrûnder de grutte oaljeraffinaderij fan Shell, de grutste yn de regio. Dêrneist is der in drûchdok en in kontenerterminal. Ek Fort Nassau leit oan de haven.
Frédéric Mistral

**Frédéric Mistral** (Maillane, 8 septimber 1830 - dêre, 25 maart 1914) wie in Frânsk skriuwer en winner fan de Nobelpriis foar de Literatuer yn 1904, tegearre mei de Spaanske toanielskriuwer José Echegaray. Hy waard foaral bekend as pleiter foar- en ferdigener fan it Oksitaansk, in taal dy't yn Súd-Frankryk sprutsen wurdt.

Yn 1854 heart er ta de oprjochters fan de "Félibrige", in feriening fan skriuwers en dichters mei as doel it befoarderjen fan it Oksitaansk en de Provênsaalske kulturele identiteit. Syn freon Alphonse Daudet giet ek by dit genoatskip. It genoatskip bout netwurken mei skriuwers fan oare Europeeske regionale talen, fral it Katalaansk, dêr't it Oksitaansk nau mei besibbe is. It Oksitaansk makket ferfolgens in lytse renêssânse troch oant Frankryk de Frânsk-Dútske kriich ferlear en der nei de Kommune fan Parys ûnder de sterk sintralisearre Tredde Republyk gjin plak mear is foar regionale útsûnderings en Frânsk de noarm wurdt.

## Wurk
**Gedicht**:
* *Mireio*, 1859

### Dichtbondels
* *Calendau*, 1867
* *Lis isclo d'or* (De gouden eilannen), 1875
* *Nerto*, 1885
* *La Rèina Jano*, 1890
* *Lou pouémo dóu Rose* (It liet fan de Rhône), 1897

### Wurdboek fan it Oksitaansk
* *Lou tresor dou Félibrige*, 1878

### Opera
"Mireille" fan Charles Gounod is basearre op *Mireio*.
Suderseemuseum

It **Suderseemuseum** is in museum yn Inkhuzen dat oprjochte is yn 1949. It waard yn 't earstoan oprjochte om de fiskerijkultuer fan de plakken om de Sudersee út de perioade 1880-1932 fêst te lizzen, mar men hat no as doelstelling om Nederlânske keunst, kultuer en erfgoed, op de grins fan lân en wetter, sjen te litten. It museum bestiet út in gebou en in museumpark. Fan it parkearplak is it museum mei in boat te berikken.

Bûtendoar is it Suderseemuseum in kuierpark mei autentike âlde pânnen út it eardere Suderseegebiet. Sa binne der in mûne, in kalkûne, tsjerkje, in klompmakkerij, in skoalle, in kapper, in ielrikkerij, in snobbersguodwinkelsje, haventsje, dêr't wat âlde boaten lizze, sa as in botter.

Binnendoar hat it museum tydlike tentoanstellingen en is der skippehal mei echte (fiskers)boaten. It gebouwekompleks fan it binnenmuseum is yn besit fan de Steat (Ryksgebouwetsjinst).
## Omtinken Fryslân
Foar it struktuerplan fan it museum hawwe ek dielen fan Hylpen en Starum (± 1830) model stien nei gegevens fan it primitive kadaster. Der steane in fiskerswente út Koehoal, in dykhûs út Hylpen, in "skipmakkershûs" út Harns, in ieshok út Moddergat, twa fiskershúskes út Peazens-Moddergat, in poldermûne út de Fûgelhoeke ûnder Himmelum en in ophelbrêge út Jorwert.

## Ferskaat
* Yn 2007 is hjir in oantal sênes fan de Nederlânske spylfilm "De scheepsjongens van Bontekoe" opnomd.
* It Suske en Wiske-ferhaal *De gulden harpoen* spilet him foar in part ôf yn it Suderseemuseum.

## Galery

Dubbele pakhuis met trapgevels - Enkhuizen - 20406774 - RCE.jpg|*Yngong fan it binnenmuseum oan de Wierdijk* 
Zuiderzeemuseum Kalkovens Akersloot.jpg|*Kalkûnen út [[Akersloot]]*
Zuiderzeemuseum 8.jpg|*Huzen*
Ofbyld:Zuiderzeemuseum 6.jpg|*Demonstraasje âlde ambachten*
Ofbyld:Zuiderzeemuseum 4.jpg|*Apteek (út [[Hoarn (Noard-Hollân)|Hoarn]])*
Ofbyld:Vogelhoeksmolen.jpg|*Fûgelhoeksmûne*
Ofbyld:Kuiperij Zuiderzeemuseum.jpg|*Kûperij yn it museum*
Ofbyld:Ropemaking - Zuiderzeemuseum.jpg|*Touslaggerij*
Beate Uhse

**Beate Uhse-Köstlin** (25 oktober 1919 yn Wargenau by Cranz, East-Prusen; † 16 july 2001 yn St. Gallen, Switserlân; hja hjitte feitlik *Beate Rotermund-Uhse*, famkesnamme Köstlin) wie in Dútske piloate en ûndernimster. 

Sy wie Dútslâns earste en iennichste stunt-fleander en stichte nei de Twadde Wrâldkriich de earste sekssjop yn de wrâld. Tsjintwurdich is de beursnotearre *Beate Uhse AG* de Dútske merklieder yn de eroatysk-'ark'hannel. It erotykkanaal *Beate-Uhse.TV* fan *Sky Deutschland* is nei har neamd.

## Nederlân
Yn 1971 waard yn Nederlân yn de Amsterdamske *Kalverstraat* de earste selsbetsjinnings sekswinkel mei videokabines fan Beate Uhse iepene, wat yndertiid frijwat opskuor joech. De festiging sit tsjintwurdich op it *Spui* ûnder de namme Christine le Duc, in fan oarsprong Nederlânsk bedriuw dat sûnt desimber 2003 ik diel fan it bedriuw is.

Nederlân hat 20 filialen ûnder de namme Beate Uhse.

## Bibliografy
* : *Ich will Freiheit für die Liebe — Beate Uhse*. De autobiografy. Ullstein Taschenbuch. 2001. ISBN 3-548-60049-2.
* : *Mit Lust und Liebe. Mein Leben*. Ullstein. 1989. ISBN 3-550-06429-2.

## Keppelings om utens
* Beate-Uhse.TV
* Beate-Uhse-Shop
Sekswinkel

In **sekssjop** of **sekswinkel** is in winkel dêr't eroatyske dingen ferkocht wurde, sa as seksboartersguod, pornografysk materiaal, eroatyske linzjery, eroatyske boeken en foarbehoedmiddels, bygelyks kondooms. 

Yn de measte westerske jurisdiksjes binne sekssjops legaal, teminsten at der gjin minderjierrigen talitten wurde. Wa't ta minderjierrich rekkene wurdt is ôfhinklik fan de wet fan it lân. Guon steaten steane sekswinkels hielendal net ta, sa as in protte islamityske lannen.

De earste sekssjop yn de wrâld waard oprjochte yn 1962 yn Flensburch, Dútslân troch Beate Uhse.


Ofbyld:Reeperbahn00263393.jpg|*Reeperbahn* yn Hamburch St. Pauli
Ofbyld:Pigalle shop 2.jpg|Etalaazje fan in sekssjop yn Parys
Ofbyld:Sexshop tampere.jpg|Seks-sjop yn Tampere, Finlân
Seksboartersguod

**Seksboartersguod** binne dingen of apparaten dy't foaral brûkt wurde ta minsklik seksueel fernoegen. De term kin ek op BDSM-apparaten slaan. Kontrasepiva, pornografy en kondooms wurde lykwols net ta seksboartersguod rekkene. Guon seksark kin ek in ding foar seksueel fetisjisme wêze.

Seksboartersguod wurdt meast yn sekssjops ferkocht.

## Foarbylden
* Buttplug
* Dildo
* Sineeske balsjes
* Elektrostimulaasje
* Geisha-ballen
* Opblaaspop
* Pystring
* Pystpomp
* Seksmasine
* Fibrator

## Fierder lêze
* . *Sex Machines: Photographs and Interviews*. Process, 2005. ISBN 0-9760822-3-3.
* . *The Ultimate Guide to Strap-On Sex: A Complete Resource for Women and Men* Cleis Press, 2000. ISBN 1-57344-085-X.
Welmoed Dijkstra-Talsma

**Welmoed Dijkstra-Talsma** (Goaiïngaryp, 16 febrewaris 1896 - Ljouwert, 28 july 1988) wie in Frysk skriuwster en ûnderwizeresse. 

Hja boaske oan Gerrit Dijkstra. Fan 1931-1932 fersoarge se as 'Muoike Wike' de bernerubryk yn de Ljouwerter Krante. Welmoed Dijkstra-Talsma wie ek bestjoerslid fan "Us Frysk Berneboek".
Jelte Eelsma

**Jelte Ripperts Eelsma** (*ek: Jelle*) (Pitersbierrum, 1539 - Holwert, 13 juny 1573) wie in Fryske frijheidstrider, frijbûtser en wettergeus. Hy wie mei syn broer Wiger Eelsma lid fan it Ferbûn fan Eallju. Hy ferdronk by Holwert. De famylje Eelsma wenne al sûnt de 16e iuw yn De Bjirmen. Tusken 1600-1650 is it laach útstoarn.
Floaris fan Egmont

**Floaris fan Egmont**, ek wol **Egmond**, (sa. 1470 - 25 oktober 1539) wie greve fan Buren en Leardam.

Hy fjochte oan de Boergondyske kant. As steedhâlder (1507-1511) fertsjintwurdige hy it Habsburchsk regear yn dy dielen fan Gelre dy't dy behearske. Tusken 1515-1517 wie hy de earste steedhâlder fan Fryslân. Ek wie er hear fan Eindhoven en Cranendonck (1521-1539).

Hy wie tsjinstanner fan Jancko Douwama. Hy waard opfolge troch Willem fan Roggendorf.
Noordhoff Uitgevers

**Noordhoff Uitgevers** (foarhinne Wolters-Noordhoff) is in Nederlânske edukative útjouwerij, spesjalisearre yn learmiddels en multimediale learoplossings foar it ûnderwiis, foar de learende wurknimmer en foar thús. 

Foar it ûnderwiis ûntwikkelt Noordhoff Uitgevers drukte en digitale learmiddels foar learlingen, studinten en dosinten. De organisaasje is aktyf yn de merksegminten basisûnderwiis, fuortset ûnderwiis, beropsûnderwiis en folwoeksenenedukaasje en heger ûnderwiis. 

Sûnt 31 maart 2008 is nei 172 jier de namme Wolters ferdwûn. Noordhoff Uitgevers, by it grutte publyk benammen kekend troch *[[De Grutte Bosatlas]]* en *[[De Bosatlas van Fryslân]]*, hat neist grutte merken yn it ûnderwiis as Moderne Wiskunde, Taal op Maat en Verhage’s Grondslagen van de Marketing ek bekende útjeften foar thús yn har fûns, lykas de Lijsters, Loco en de populêre AmbraSoft software. 

It bedriuw sit yn Grins en Houten en telt ûngefear 425 meiwurkers. Noordhoff Utjouwers is ûnderdiel fan in groep Europeeske edukative útjouwerijen, *infinitas learning*.

## Keppeling om utens
*Webstee Noordhoff Uitgevers
Henk van der Heide

**Henk van der Heide** (Ljouwert 1921 - dêre, 28 jannewaris 1999) wie in Frysk sjonger, muzikant en kabaretier. 

## Libben
Henk kaam út in tige muzikaal gesin dêr't altyd sjongen waard. Hy wie de soan fan Doeke van der Heide en waard grut yn Ljouwert. Hy hie fjouwer bern, in soan en trije famkes dêr't ien jong fan ferstoar. Oerdei wurke Henk by de PTT as postrinder en jûns trede er op as sjonger of muzikant, fral op brulloften en partijen. Mei Klaas Hospes die er ek wol kabaret.     

Henk hat ek wol solo optreden en tegearre mei Anneke Pater en mei Aly Zuidema. Hy trede ek op mei de Sambrinco's. 

In grut part fan syn repertoire wie yn it Frysk dêr't de teksten troch Anne van der Mark skreaun waard. Hy makke ek platen en hie in oantal bekende hits û.o. *It Dockumer lokaeltsje*' en *'Skûtsjesilen*. 

Yn Liet '91 wie hy finalist mei Us mem, skreaun troch Anne van der Mark. Yn 1987 stoppe hy mei optredens.
Sineeske baltsjes

**Sineeske baltsjes** is de namme fan in stik seksboartersguod, dit bestiet út oan in koarde riigde hurde kûgeltsjes mei in trochsneed fan sa'n 1 oant 2 sm. De kûgeltsjes binne meast fan plestik, mar ek oare materialen sa as metaal wurde wol brûkt. 

Dizze koarde wurdt yn de fagina of anus brocht en hinne en wer beweegd. De wriuwing fan de baltsjes kin seksueel prikkeljend wêze. It is de bedoeling om de baltsjes by it orgasme fuort te heljen.

## Sjoch ek
Geisha-ballen
Pystpomp

In **pystpomp**, ek wol *faku-pomp* neamd, is in hurdplestik buis dy't fakuüm sûge wurde kin mei in pompke. At men de pyst dêryn skoot en dan de buis luchtleech sûget, streamt der mear bloed yn de pyst en ûntstiet der in ereksje. In al besteande ereksje kin sa sterker makke wurde. De ereksje kin men fuortduorje litte troch in ring om de basis fan de pyl te skowen, de saneamde pystring of *cockring*, dit om foar te kommen dat it bloed werom rint.

Op ynternet wurdt de pomp ek wol oanpriizge as ark om de pyst (bliuwend) langer te meitsjen. 


Ofbyld:Old penis pump p.718.jpg|Antike *"Zabludowsky's pomp foar selsmassaazje fan de pyst"*
Stinsford

**Stinsford** is in doarp en *[[civil parish]]* yn súd-west Dorset, Ingelân, sa'n oardel kilometer eastlik fan Dorchester. It doarp hat in befolking fan 346 (2001), 13.5% fan de hûzen binne twadde wenten (juny 2009).

Op it tsjerkhôf fynt men it grêf fan de dichter Cecil Day Lewis († 1972), en it begraafplak fan it hert fan de skriuwer en dichter Thomas Hardy, neist it gêf fan syn earste frou Emma Lavinia Gifford, dy't stoar yn 1912. Stinsford is it plak 'Mellstock' yn Hardy's romans *[[Under the Greenwood Tree]]* en *[[Jude the Obscure]]*.

## Fuotbal
It doarp is ferneamd fan syn sealfuotbalteam dat faak heech eniget yn de kompetysje fan Dorset. It team hat wichtige spilers levere foar fuotbalteams lykas Yeovil Town F.C..
Opblaaspop

In **opblaaspop** is in opblaasbere pop, dy't ferskillinde tapassings hawwe kin, mar fral foar seksuele doelen brûkt wurdt. Se wurde ferkocht yn seksshops en kinne brûkt wurde foar sabeare geslachtsferkear.

De measte opblaaspoppen hawwe trije "leafdestunnels": de fagina, anus en mûle. Opblaaspoppen binne fan plestik; djoerdere binne tsjintwurdich fan silikoanen makke. De lêsten binne lykwols massyf en fiele folle echter oan en de geslachtsdielen binne anatomysk korrekt oanbrocht.
Geishaballen

**Geishaballen** is in stik seksboartersguod; it binne lytse goudkleurige baltsjes fan massyf materiaal. Se wurde yn de fagina brocht. It bewegen fan de baltsjes kin seksuele opwining feroarsaakje. 

De oarspronklike bedoeling fan de baltsjes wie it trenen fan de bekkenboaiemspieren, dit troch oanspannen dêrfan de ynbrochte baltsjes tsjin elkoar oan bewege te litten. It is de hjitting dat betûfte geisja's mei op dizze wize oefene spieren, manlju ta grutte ekstaze bringe kinne.

## Sjoch ek
Sineeske baltsjes
Elisabet Durks

**Elisabet Durks** ( East-Fryslân, ? - Ljouwert, 27 maaie 1549 ) wie in minniste martleresse.

Hja krige in goede opfieding yn kleaster Tienge by Leer yn East-Fryslân. Se waard finzen nomd foar ketterij en sluet har oan by de dopers. Se wennet dan yn Ljouwert by de anabaptiste Hadewych. Se lêst de bibel en leit dy út oan de gemeente en krijt sadwaande de namme 'leararesse'. Se is goed bekend mei Minne Simens en waard troch justysje earst foar syn frou hâlden.  Ek by it ferhear en piniging hâlde se fêst oan har leauwensoertsjûging. Se stjert troch de drinkeldea. 

Oer Elisabet is in novelle skreaun troch R. Schuursma: *Van Elisabeth, die een begijntje was* (Ynskedee, 1921)
Erfrjocht

It **erfrjocht** regelt de oergong fan fermogen fan in ferstoarne op in libbene. Wy kenne 
* Erfrjocht by ferstjer 
* Testamintêr Erfrjocht. 

It lêste wie neffens Aldfryske rjocht (besit tsjinnet it geslacht) útsletten. De tsjerke moedige al yn de Frankyske tiid , middels it kanonnike rjocht, skinken oan de tsjerke by libben en nei de dea sterk oan, sadat yn de Midsiuwen ek al testaminten foarkamen ten bate fan net-tsjerklike ynstellingen.

Ek it Erfrjocht by ferstjer wykte fan it hjoeddeiske ôf; earst erfden de bern (mei foarkar foar jonges), dan de âlden, en dêrnei broers en susters. Misten dy 'seis hannen' dan erfde it neiste bloed. 

Al yn de Midsiuwen ferdwûn ûnder ynfloed fan it Romeinske rjocht ûnder mear de befoarrjochte posysje fan de soannen.
Epeus van Humalda van Eysinga

Jonkhear **Ayzo Epeus van Humalda van Eysinga** (Ljouwert, 8 novimber 1878 - Laren, 4 novimber 1958) wie in Frysk keunstskilder, tekener en grafikus. Hy wie learling fan Theo van Hoytema, en studearre oan de Haachske Akademy en letter by D. Bautz.

Hy eksposearre syn wurk yn 1919 op de tentoanstelling fan Friesche Kunstenaars en yn 1938 yn Antwerpen en fierders geregeld op dy fan de feriening 'St.Lucas' yn Laren en Bussum. Hy wie lid fan 'St.Lucas', 'Laren-Blaricum' en 'Naarden-Bussum'. It Ryks-Printekabinet hat houtfiken oankocht. 

Syn ûnderwerpen wienen fûgels, stillibbens en planten. Hy skildere tear realistysk. Hat him nei wenjen setten yn Laren oan de Houtwei 23.

Hy hat lid west fan 'e keunstnersferiening Sint Lucas yn Amsterdam.
Flap oan 't lewant

In **flap oan 't lewant** of **flap oan de wand** is in opklaptafel. Nei it brûken waard dizze útklapt tsjin de muorre. Yn Hylpen wie de ûnderkant fan it blêd mei bygelyks in bibelsk taferiel beskildere.
Theo van Hoytema

**Theodorus van Hoytema** (De Haach, 19 desimber 1863 - dêre, 28 augustus 1917) wie in Nederlânsk tekener, litograaf en boekbânûntwerper. 

Nei it folgjen fan tekenlessen oan de Akademy fan Byldzjende Keunsten yn Den Haach kaam er troch bemiddeling fan syn omke Van Oordt by it Soölogysk Museum yn Leien telâne, dêr't er in stikmannich wittenskiplike wurken yllustrearre (1889-1890). 
#### Printeboeken
Yn 1891 gie er foar himsels oan 't wurk en ferskynde syn earste - letter ferneamd wurden - printeboek *Hoe de vogels aan een Koning kwamen*, printe yn Den Haach by S. Lankhout en Co. Yn 1893 kaam syn twadde printeboek út, nei in ferhaal fan Andersen, *Het lelijke jonge eendje*. Yn 1895 ferskynde *Uilengeluk*, neifolgjend yn  1897 *Twee Hanen* en dêrnei *Vogelvreugd*. Allegear útjûn by C.M. van Gogh yn Amsterdam. Al dizze ferneamde printeboeken ferskynden letter as werprintingen by Utjouwerij A.G. Schoonderbeek te Laren.
#### Kalinders
Fan 1902 - 1918 makke er de ferneamde kalenders mei litografyën fan bisten en fûgels.

Van Hoytema stie model yn de roman 'Leo en Gerda' fan Aeg. W. Timmerman (1911).
Neist it ûntwerpen fan omslaggen foar katalogy, waarden ek ierdewurk en meubels neffens syn ûntwerpen makke.

## Monumint

Yn 1915 waard de Haachske Roemer Visscherstrjitte ûntworpen, mar earst yn 1923 oanlein. De namme waard doe feroere yn Van Hoytemastritte. Healwei de winkelstrjitte is in lyts plein dat yn de omgang Van Hoytemaplein neamd wurdt. Op dit plein waard yn 2009 it Van Hoytemamonumint setten dat earder oan de Willem Loadewyklean stie.

## Keppeling om utens
*Biografy yn BWN
Johannes Willem Ooms

**Johannes Willem Ooms** (Groot-Ammers, 19 jannewaris 1914 - Giessenburch, 16 maart 1974) wie in Nederlânsk skriuwer en oersetter fan tal fan jeugdboeken en streekromans dy't harren ôfspilen yn de Alblasserwaard.

*De Korevaars* (1939), *De watermolen* (1940), *Lidia en de erven Neuteboom* (1942), *Water over Holland* (1946) en *Het meisje met de kaarsjes* (1947) binne der foarbylden fan. Ooms droech by oan it tydskrift foar de kristlike hûshâlding *Op den Uitkijk*. Ek skreau er histoaryske romans oer Paulus Potter en oer Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck, de sânde gûverneur fan Suriname: *Een man in de branding* (1967).

## Bibliografy
* *De Korevaars* (1939)
* *De watermolen* (1940)
* *Lidia en de erven Neuteboom* (1942)
* *Water over Holland* (1946) 
* *Het meisje met de kaarsjes* (1947)
* *Een man in de branding* (1967)
* *Koster Besaan* (1949)
* *De schilder van de bierkaai* (1978)
* *Zwarte Tinus de verliezer* (WO 2)

## Literatuer
* , *J.W.Ooms Een biografie*

## Keppelings om utens
* Koarte biografy en list fan publikaasjes
* Huib de Vries - Gjin literator, mar in gewoane ferteller
Michail Nesterov

**Michail Vasiljevitsj Nesterov** (Russysk: Михаил Васильевич Нестеров) (Oefa, 19 maaie 1862 - Moskou, 18 oktober 1942) wie in Russysk keunstskilder. 

Nesterov, dy't út in keapmanslaach kaam, troude twa kear. Sy earste frou stoar koart nei de berte fan syn dochter. Nesterov studearre fan 1877 oant 1881 en fan 1884 oant 1886 oan de Moskouske skoalle foar skilderkeunst, byldhouwkeunst en arsjitektuer by Vasili Perov, Aleksej Savrasov en Illarion Prjanisjnikov. Fan 1881 oant 1884 studearre er oan de Keizerlike Akademy fan de Skoandere Keunsten ûnder Pavel Tsjistjakov. Yn 1889 sleat er him oan by in groep keunstners, de Swalkers. Fan 1890 oant 1910 wenne en wurke Nesterov yn Kiev dêr't er arbeide oan de freskos fan de St. Vladimir Katedraal en de Tsjerke fan it Fergriemde Bloed; doe yn Moskou, dêr't er wurke oan it Martha en Mariakleaster.

Nesterovs skilderij *Fisioen fan de jonge Warfolomej* út 1890 wurdt algemien beskôge as it begjinpunt fan it religieus Russysk symboalisme. Nei de Russyske Revolúsje skilderde Nesterov in protte portretten fan intelektuelen, sa as Pavel Florenski, Ivan Iljin, Ivan Pavlov, Ksenia Derzhjinskaja en Sergej Boelgakov.

As devoat Ortodoksk Kristen wie er tsjin de Bolsjewistyske Revolúsje, mar hy bleau yn Ruslân oant syn dea. 


Image:Mikhail Nesterov 001.jpg|*Fisioen fan de jonge Warfolomej* (1890)
Image:Nesterov Florensky Bulgakov.jpg|De filosofen Pavel Florenski en Sergej Boelgakov (1917)


## Keppeling om utens
* Online Nesterov gallery (yn it ingelsk)
Geuzen

**Geuzen** wienen yn de Tachtichjierrige Oarloch striders dy't op it lân (lângeuzen) of op it wetter (wettergeuzen) de Spanjerts befochten. 

Fryslân hat oan it begjin fan dy oarloch in soad te lijen hân fen ynfallen troch wettergeuzen mar ek fan lângeuzen. De geuzen foarmen ûnder lieding fan Joost fan Schauenburch, oansteld troch Willem fan Oranje as steedhâlder en legeroanfierder fan Fryslân, yn augustus 1572 in skoftke in geuzeregear. Joost fan Schauenburch stjoert de Gelderske greve Durk fan Bronckhorst mei syn mannen nei Fryslân. Dy wist Snits, Boalsert en Frjentsjer te besetten. De geuzen hawwe in soad tsjerkeskatten fernield. Yn novimber moasten se wike nei Dútslân (û.o. troch Skoatterlân) foar it regear fan Caspar de Robles, efternei sitten troch plonderende Spanjerts.

## De Geuzen yn Fryslân
* Lâningen tusken augustus 1569 oant desimber 1569 yn It Amelân, Skylge, Flylân en Eanjum.
* Lâningen tusken maart 1570 en maaie 1570 yn Hallum, Flylân en Hylpen.
* Lâningen tusken septimber 1570 en febrewaris 1571 yn Eanjum, it Amelân en Warkum
* Lâningen tusken maart 1571 en augustus 1571 yn East-Dongeradiel en Ferwert
* Lâningen tusken jannewaris 1572 en 1 april 1572 yn Flylân, Seisbierrum, Makkum
* Plakken mei plonderers yn Ljouwert, Aegum, Idaerd, Friens, Grou, Irnsum, Tersoal, Hommerts, Heech, De Gaastmar, Brantgum, Ealsum, Twellingea, De Jouwer, Yndyk, Holwert en Dokkum.
Wurkhûs

In **wurkhûs** is in tuskenfoarm fan earmhuzen oan de iene kant en tichthuzen oan de oare kant. Der wie in ferplichting om te arbeidzjen foar minsken dy't earm wienen en teffens sûnder wurk sieten. It prinsipe fan de wurkferskaffing en dêrtroch kostwinning leit yn de namme fan it 17e iuwske gestichtstype opsluten: Tucht- én Wurkhûs.

Soks barde pas op basis fan frijwillichheid fan oanbelangjende yn de 18e en 19e iuwske wurkhuzen of 'wurkynrjochtingen foar earmen.' Guon Fryske earmhuzen wienen tagelyk wurkhuzen wylst de spinhuzen fan Warkum, Boalsert, Snits en Harns dat type it suverst fertsjintwurdigen, yn tsjinstelling mei it Hollânske 'spinhuis' dat in frouljusfinzenis wie. Mar it Ljouwerter tichthûs wie wol in echt wurkhûs. 

Yn Frjentsjer wie it earmhûs teffens wurkhûs 'om allerlei handwerken in te oefenen'. 
Yn Harns krige it wurkhûs by de oprjochting daliks al de namme fan spinhûs, spinfabryk en katoen- en himpspinnerij, dêr't ek bern en âldere minderjierrigen dy't oars bidlen, yn te wurk steld waarden 'om tot de gewoonte van een eerlijke arbeid, opgeleid te worden.'
Yn Boalsert hiet it wurkhûs 'wurk- of spinhûs'; it bestie fan 1796-1870.
Yn Ljouwert wie soksoarte inisjatyf al earder nomd troch de oprjochting fan it stedswurkhûs oan de Hoek, dêr't ek it spinnen de foarnaamste arbeid wie oant der yn 1715 ek in sideweverij yn ûnderbrocht waard. Alles foar wurkferskaffing, yn leanarbeid en ta bestriding fan bidlerij. 
Sels yn doarpen as It Hearrenfean en Balk wienen foar 1700 al spinhuzen of wurkhuzen. Yn 1834 waard it Ljouwerter Wurkhûs ferboud en útwreide foar teminsten 200 persoanen dy't dêr spinne, weve en oare arbeid dwaan koene.
Yn Snits waard it dêr yn 1746 oan it Suurend oprjochte Stêdsspinhûs ek troch spinbazen eksploitearre. Earst waard der seildoeksjern spûn; yn 1749 waard oan bûnt- en boezelreders frege om de wollen jernsoarten yn it spinhûs spinne te litten.
Yn Warkum is yn 1757 de gasthûstsjerke ta spinhûs en stedspakhûs ferboud.
Johannes Fockema

**Johannes Fockema** (Dokkum, 12 maart 1745 - Dokkum?, 5 jannewaris 1820 ) wie in sâlt- en sjippesieder yn Dokkum. Hy wie de heit fan riedshear Daam Fockema.

Op 15 july 1770 troude er Trijntje fan Kleffens (1748-1820) yn Dokkum doe't er dêr dat jier boargemaster wie.

Hy wie boargemaster (1790) en meistanner fan Court Lambertus fan Beyma. Fockema siet in tal jierren finzen yn Ljouwert, mar waard dêrnei wer boargemaster (1795-1804). Tusken 1814-1819 wie hy froedskip en boargemaster fan Dokkum en lid fan Provinsjale Steaten. 

Fockema en sy frou kamen te hôf yn Raerd, mar harren grêfstiennen binne wei wurden.

## Keppeling om utens
* Portret fan Jehannes Fockema