open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Noard-Ierlân

**Noard-Ierlân** (Ingelsk: *Northern Ireland*, Iersk-Gealik: *Tuaisceart Éireann*) is in part fan it Feriene Keninkryk dat it noardeastlike diel fan it eilân Ierlân omfiemet.

## Geografy
Noard-Ierlân leit op it eilân Ierlân en grinzget oan de Republyk Ierlân. De kusten fan it Ierske eilân binne rûch mei hege kliffen.

De hichteferskillen yn Noard-Ierlân binne net bjusterbaarlik grut, de Slieve Donard (848 m) yn de Mourne Mountains is it heechste punt fan Noard-Ierlân. De Mourne Mountains lizze yn it súdeasten fan it lân, oare berchten binne de Sperrin Mountains yn it noardwesten en it Antrim Plateau yn it noardeasten. 

Der binne fiif stêden mei stêdsrjochten:
* Armagh
* Belfast
* Derry
* Lisburn
* Newry

## Skiednis
* 1801, it Keninkryk Ierlân en Grut Brittanje troch *Act of Union* gearfoege.
* 1922, Ierlân wurdt ûnôfhinklik. Noard-Ierlân bliuwt lykwols by Grut-Brittanje.
* 1972, *[[Bloody Sunday]]*.
* 1973, by in referindum kiest 57,4 fan de stimmers om net by Ierlân mar by Grut-Brittanje te bliuwen.
* 2005, de militêre tûke fan de IRA hâldt dermei op. Tenei allinnich warber op it politike mêd.
Fuotbalferiening Tsjom

**Fuotbalferiening Tsjom** spilet oan de Smidsreed yn Tsjom. De feriening is 29 juny 1976 oprjochte. De kantine hjit Us Klubhûs.
* Tenu: giel shirt, blauwe broek en blauwe sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Tsjom
Fuotbalferiening Tsjummearum

**Fuotbalferiening Tsjummearum** spilet oan de De Buorren yn Tsjummearum. De sneonsferiening is oprjochte op 17 novimber 1937. 

* Tenu: wyt/read shirt, wite broek en reade? sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Tsjummearum
SC Twizel

**Fuotbalferiening Twizel** spilet oan de Mûnewei yn Twizel. De feriening is oprjochte op 9 juny 1973. 

De thúswedstriden wurde spile op “Sportpark De Moune”. 

It 1e alvetal spilet sûnt it seisoen 2017/18 yn de tredde klasse saterdei fan it KNVB-distrikt Noard. 

Yn it seisoen 2020-2021 binne der 5 senioareploegen aktyf: 3 senioare alvetallen, in frouljusalvetal en in 35+ 7 tal. 

* Tenu: blau mei wyt shirt, blauwe broek en blauwe sokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Twizel
UDIROS

**UDIROS** (*Us Doarp Is Ryk Oan Sport*) is in omniferiening fan Nijhoarne, dy't oprjochte is op 17 desimber 1949 en is ûntstien út Kuorbalferiening OKC en fuotbalferiening Roda. Yn de jierren dêrnei binne der ek noch in gymnastyk- en in follybalôfdieling by kommen. De fuotbalploech spilet oan de Stjerrekamp, yn in tenu fan blau shirt, wite broek en blauwe sportsokken.

## Keppeling om utens
*Webstee Omnisportferiening Udiros
V en V '68

**V en V '68** is in fuotbalferiening dy't spilet oan de Grutte Buorren yn Garyp. De feriening is oprjochte op 21 maaie 1968. 

* Tenu: wyt shirt, blauwe broek en blauwe sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening
Turkske talen

**Turkse talen** foarmje in taalfamylje dy't karakterisearre wurde troch ferskynsels as fokaalharmony en agglutinaasje. De Turkske talen wurde ta de Altayske talen rekkene, mar dat is wol omstriden. Folken dy't Turkske talen sprekke wurde ek wol oantsjutten as Turkske folken.

Turkske talen wurde oer in tige grut gebiet sprutsen, grinzgjend oan Jeropa oant en mei Aazje (Sinkiang, Sina).

## [[Ogoezyske talen]]
De Ogoezyske (ferneamd nei de Ogoezyske Turken) of súdwestlike subgroep heart ta de ayak-talen en ken de folgjende taalgroepen en talen:

* Krim-Tataarsk (Krim-Turksk)
* Salar
* Turkmeensk

### Azery-Talen
* Azery
** Noard-Azery
** Súd-Azery
* Qashqai

### Turkse talen
* Balkan-Gagaoezysk Turksk
* Gagaoezysk
* Turksk

## Oare Turkske talen
Ta oare subgroepen hearre ûnder oaren:
* Oezbeeksk
* Oejgoersk
* Kazachsk
* Tataarsk
* Tsjoevasjysk
* Basjkyrsk
* Kirgizysk
* Jakoetsk
* Tûviensk

## Fergelykje

## Sjoch ek
* taalkunde

## Keppeling om utens
* ethnologue
Wynmotor Baaium

De **Wynmotor Baaium** is in poldermole en ryksmonumint út 1935, tichtby it doarp Baaium yn 'e gemeente Waadhoeke.

De Amerikaanske wynmotor Baaium stiet sawat in heale kilometer besúdwesten it doarp en is fan it seldsume type *Mous*. De sechtjin blêden tellende motor waard yn 1935 boud troch de firma Bakker út Drylts foar de bemealling fan de *Húnserpolder*, wêr't hy in tradisjonele wynmole ferfong dy't dêrnei sloopt waard. De mole mei in flecht fan 5 m. is in ryksmonumint en eigendom fan it Wetterskip Fryslân.

De mûne waard yn 2020-2021 mei stipe fan de stifting Wetterskipserfgoed restaurearre.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank
* Stifting Wetterskipserfgoed
De Skarmole

**De Skarmole** is een poldermole tichtby it doarp It Heidenskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It is in mealreeë Amerikaanske wynmotor fan it type *Herkules Metallicus*, dy't goed twa kilometer súdwestlik fan It Heidenskip oan de Fluezen stiet. Hy waard om 1920 hinne delset foar it bemeallen fan de polder *De Foarútgong*, as ferfanger fan in tradisjonele wynmole. De wynmotor waard levere troch R.S. Stokvis & Zn fan Rotterdam.

Yn 1999 skonken de doetiidske eigeners de mole, dy't der doe ferfallen by stie, oan de Molestifting Nijefurd. Dy liet him restaurearje, wêrnei't er yn 2002 op 'e nij yn gebrûk steld waard. De Skarmole, in ryksmonumint mei 30 blêden en in flecht fan 10 meter, kin op fersyk betsjinne wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*Moledatabank - ''Koudum, De Skarmole''
*De Hollandsche Molen - ''De Skarmolen yn It Heidenskip''
VCR (fuotbalklub)

**VCR** (*Voetbal Club Rinsumageast*) spilet op sportpark De Vonder yn Rinsumageast. De feriening is oprjochte op 1 april 1964. 

* Tenu: oranje shirt, swarte broek en swarte sokken mei in oranje boarde

### Resultaten

* Bywurke oant ein seizoen 2013/2014.

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening VCR
Kirgizysk

It **Kirgizysk** (*кыргыз тили, kırgız tili*) is in taal dy't ta de noardwestlike Turkse talen heart. It Kirgizysk wurdt foar it meastepart yn Kirgyzje sprutsen, dêr't it sûnt 2001 de offisjele taal is neist it Russysk. It wurdt ek sprutsen troch Kirgizen yn alle oanswettende lannen fan de eardere Sovjetrepublyk en boppedat yn Ruslân, Afganistan en Turkije. 

Yn totaal binne der 2 à 3 miljoen sprekkers, dêr´t om-ende-by 430.000 yn Sina.
Wynmotor Blesdike

De **Wynmotor Blesdike** is in poldermole by it doarp Blesdike, yn de gemeente Weststellingwerf.

De Wynmotor is in mealreeë Amerikaanske wynmotor. Hy stiet yn de buert fan de Linde, ûngefear twa kilometer ten noarden fan it doarp. De mole waard yn 2005 nij gearstald út dielen fan earne oars ôfbrutsen wynmotors, ûnder mear fan in eksimplaar fan it type *Record 16* dy't foarhinne yn de omkriten fan Gytsjerk stie. Oare ûnderdielen fan de mole waarden nijmakke, wêrûnder de kamrêdoerbringing. De wynmotor hat achttjin blêden fan roastfrij stiel, in toer fan sân meter heech, in flecht fan 5 meter en is folslein fersonken. Hy is eigendom fan it Wetterskip Fryslân en net iepensteld foar publyk.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Blesdike te Blesdijke''
Wynmotor Iens

De **Wynmotor Iens** is in poldermole by it doarp Iens yn de gemeente Littenseradiel.

Dizze Amerikaanske wynmotor stiet hast in heale kilometer ten súdwesten foan it doarp oan de oare kant fan de Boalserter Feart. De mole is om 1925 hinne boud. Hy is fan it type *Record* en hat in wynrêd mei 18 blêden. De wynmotor is net-mealree en ek net foar publyk iepen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Iens te Iens)''
Wynmotor Jorwert

De **Wynmotor Jorwert** is in poldermole by it doarp Jorwert yn de gemeente Littenseradiel.

De mole is in net-mealreeë Amerikaanske wynmotor mei 18 blêden fan it type *Record*, dy't sawat 400 meter benoardeasten it doarp oan de Jorwerter Feart stiet, net fier fan it spoar tusken Ljouwert en Starum. De wynmotor waard om 1925 boud en hat in flecht fan 4,5 m. Hy is eigendom fan it Wetterskip Fryslân en net foar publyk iepensteld.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Jorwert te Jorwert''
Wynmotor Goaiïngaryp

De **Windmotor Goaiïngaryp** is in poldermole by it doarp Goaiïngaryp yn de gemeente Skarsterlân.

Om oktober 2004 waard troch it doarp besluten om by it yn gebrûk nimmen fan de doarpsfernijing net foar byldjende keunst te kiezen mar foar in kultuer-histoarysk objekt yn it doarp. Op de ledengearkomst waard besluten om de wynmotor werom te bringen. Yn Goaiïngaryp stienen eartiids fiif wynmoles dy't ûnder behear wienen by boeren. Letter brûkten de boeren by wynstilte de trekker om de mole oan te driuwen. En noch wer letter binne de moles ferfongen troch elektryske gemalen lykas ‘Us Gemaal’ by Terkaple. Troch Monumintesoarch kamen se op it spoar fan in roastige mole yn de Rottige Meenthe; efter Wolvegea lei hy yn in stik lân. In oantal Goaiïngarypsters beskreaunen him as:

* wynrêd diameter 4,8 meter
* hichte oant it hert fan it wynrêd 6,5 meter
* profilen ûnderkant sa. 2 meter út elkoar
* toskkrânse en rûnsel min
* omloop ferdwûn
* toerkonstruksje reedlik
* gjin pomp oanwêzich.
De mealreeë mole is in Amerikaanske wynmotor mei 18 blêden. It is de ienige oerbleaune wynmotor in Nederlân dy't makke waard troch de firma *Slager* yn Wolvegea. De mole stie earder yn it natoergebiet de Rottige Meente en wie doe eigendom fan Steatsboskbehear. Neidat bliken dien hie dat yn Goaiïngaryp de winsk libbe om in wynmotor fan earne oars op te knappen en by it doarp te setten, wist *Pleatslik Belang Goaiïngaryp* it jild  ( € 20.000 ) byinoar te bringen. De wynmotor waard restaurearre troch learlingen fan it ROC Friese Poort út Drachten. De wynmotor stiet oan de noardeastside fan it doarp.  Juny 2007 wie it sa fier en waard de mole offisjeel op de wyn setten troch boargemasteer Kuiper en de fjouwer studinten fan it ROC. Hy is net iepen foar publyk, mar kin wol oant op in pear meter benadere wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Goaiïngaryp te Goaiïngaryp''
Wynmotor Murns

De **Wynmotor Murns** is in poldermole by it doarp Murns yn de gemeente Gaasterlân-Sleat.

De mole is in lytse en net-mealreeë Amerikaanske wynmotor mei 12 blêden, dy't yn 1920 boud waard. Hy stiet inkele hûnderten meters ten súdwesten fan it doarp oan de kust fan de Iselmar, tichtby in fûgelsjochhutte fan Steatsboskbehear yn it natoergebiet De Mokkebank. De wynmotor is eigendom fan it Wetterskip Fryslân en is net foar publyk iepene, al kin er wol oant op inkele meters benadere wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor fan Murns te Murns''
Wynmotor Easternijtsjerk

De **Wynmotor Easternijtsjerk** is in poldermûne by it doarp Easternijtsjerk, yn de Dongeradiel. De mûne is in lytse Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd mei 12 blêden en in flecht fan ± 3,5 m, wêrfan't net bekend is yn hokker jier er boud waard. Hy stiet fuort oan de súdeastlike râne fan it doarp oan de wei oer Ropta nei Mitselwier. It is de noardlikste wynmotor fan Fryslân. 

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Easternijtsjerk te Easternijtsjerk'' (Deade kepp.)
* molendatabase.net
Wynmotor Sint-Nyk

De **Wynmotor Sint Nyk** is in poldermole en ryksmonumint by it doarp Sint-Nyk yn de gemeente Skarsterlân. It is in Amerikaanske wynmotor, dy't in oardel kilometer beëasten it doarp oan de A6 stiet. De 18 blêden hawwe in flecht fan 4,5 m. Wannear't er boud waard is net bekend. De wynmotor is net-mealree en ek net iepen foar publyk. Yn 2008 wie benammen it motorhûs fan de mole yn ferfallen tastân. 
## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Sint-Nyk te Sint-Nyk''
Wynmotor Strobos

De **Wynmotor Strobos** is in poldermole tichtby it twillingdoarp Gerkeskleaster-Strobos yn de gemeente Achtkarspelen.

De Wynmotor Strobos is in mealreeë Amerikaanske wynmotor mei 30 blêden fan it type *Hercules*. Hy stiet ûngefear 700 meter benoardeasten Strobos oan de Alde Feart. De 30 blêden hawwe in flecht fan 10 meter. De wynmotor waard yn 1923 boud foar de bemealling fan de polder *De Twee Provinciën*. De mole, eigendom fan it Wetterskip Fryslân, is in ryksmonumint. Hy is net iepene foar publyk.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Strobos te Strobos/Gerkeskleaster''
Wynmotor Rûgehuzen

De **Wynmotor Rûgehuzen** is in poldermole by it doarp Rûgehuzen yn de gemeente Gaasterlân-Sleat. De mole is in net-mealreeë Amerikaanske wynmotor mei 18 blêden en in tichte ûnderbou, dy't yn 1920 boud waard. Hy stiet op it hiem fan in pleats oan de Rûchsterwei. De mole mei in flecht fan 4,5 m. is net iepen foar publyk.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Rûgehuzen yn Rûgehuzen''
Wynmotor Hartwert

De **Wynmotor Hartwert** is in poldermole en ryksmonumint by it doarp Hartwert yn de gemeente Súdwest-Fryslân.

De Wynmotor Hartwert is in om 1925 boude Amerikaanske wynmotor mei 18 blêden fan it type *Record*. Hy stiet inkele hûnderten meters ten westen fan Hartwert oan de Alde Kleasterfeart. De mole, dy't in flecht fan 3,5 m. hat en eigendom is fan de Monumintestifting Wûnseradiel, is in ryksmonumint. Hy is net iepen foar publyk.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*Molendatabase Wynmotor Hartwert
*De Hollandsche Molen - Wynmotor Hartwert by Hartwert
Wynmotor Jousterp

De **Wynmotor Rinsumageast** is in poldermole en ryksmonumint by de buorskip Jousterp, súdwest fan Tsjerkwert yn de gemeente Wûnseradiel.

De Wynmoter Jousterp is in yn 1924 boude Amerikaanske wynmotor, dy't krekt súd fan de buorskip stiet. De wynmotor is fan it type 'Energie' en hat 30 blêden en in flecht fan 10 meter. De wynmotor is in ryksmonumint en yn eigendom by de Monumentenstifting Wûnseradiel. De mole waard yn 2000 foar in part restaureare en is net te besichtigjen. Teffens is it in reservemole fan Wetterskip Fryslân.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*Molendatabase - ''Jousterp, Windmotor''
*De Hollandsche Molen - ''Windmotor Tjerkwerd te Tjerkwerd/Jousterp''
Wynmotor Turns

De **Wynmotor Turns** is in poldermole en ryksmonumint by it doarp Turns yn de gemeente Wymbritseradiel.

Dizze mole, dy't in pear hûndert meter ten súdeasten fan Turns oan de Frjentsjerter Feart stiet, is in mealreeë Amerikaanske wynmotor. Hy waard yn 1922 boud foar it bemealen fan de *Turnserpolder* as ferfanger fan in oantal lytsere moles. De mole is in wynmotor fan it type *Herkules Metallicus* en waard makke by de *Vereinigte Windturbine Werke AG* yn Dresden. De 30 blêden hawwe in flecht fan 10m. Hy waard troch it destiidske Wetterskip Skearnegoutum c.a. kocht by de hannelsmaatskippij R.S. Stokvis en Soan yn Rotterdam. Sûnt de jierren '60 kin de fizel fan de motor ek troch in  elektromotor oandreaun wurde. De mole, sûnt 1999 in ryksmonumint, is eigendom fan it Wetterskip Fryslân. Hy is net iepene foar publyk.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*Moledatabank - ''Turns, Wynmotor''
*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Turns te Turns''
Wynmotor Rinsumageast

De **Wynmotor Rinsumageast** is in eardere poldermole by it doarp Rinsumageast, yn de gemeente Dantumadiel.

De Wynmotor Rinsumageast is in lytse Amerikaanske wynmotor mei 12 blêden en in flecht fan 3,5 m. Hy stiet oan de noardrâne fan Rinsumageast oan de N361. It is in wynmotor fan it type *Record*, dy't om 1920 hinne boud waard troch de firma Bakker út Drylts. De mole is net-mealree en kin net besichtige wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
Fuotbalferiening VIOD (Driezum)

**Fuotbalferiening VIOD** (*Vooruitgang Is Ons Doel*) spilet oan de Foarwei yn Driezum. De sneonsferiening is oprjochte út Driezum en Wâlterswâld wei op 7 septimber 1965. 

* Tenu: blau shirt mei wite baan, wite broek en blauwe sokken mei wite boarde

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening
Fuotbalferiening WZS

**Fuotbalferiening WZS** (*Wit Zwart Sneek*) spile op it Sudersportpark oan de Alexanderstrjitte yn Snits. De feriening is oprjochte op 15 desimber 1932. WZS fúzjearre yn 2008 mei Fuotbalferiening Snits ta Fuotbalferiening Snits Wyt Swart. It tenu fan de klup bestie út in wyt-swart streke shirt, swarte broek en wyt-swart streke sportsokken.

## Skiednis
WZS wie in roomsk-katolike feriening. Yn 1937 waard de klup útwreide mei in jongereinôfdieling, wêrnei't de klup it ledetal flink omheech seach. Yn 1967 waard de klup ek iepensteld foar net roomsk-katolike spilers. Yn de 1970-er jierren kaam de klup mei in eigen frouljusôfdieling. Dit earste alvetal behelle de heechste noardlike kompetysje en wûn ien kear de Fryslân Cup. Nei de bou fan in eigen sporthal, de Sporthal Wyt Swart, groeide de sealfuotbalôfdieling út ta ien fan de grutste yn Fryslân. De manljusôfdieling feriening spile nea heger as de twadde klasse. Topsport wie net it earste doel binnen de klup, dy't him foaral rjochte op it sosjale aspekt en de jongerein.

Om 2000 hinne begûnen petearen mei VV Snits. Yn 2007 fierde de feriening noch selsstannich it 75-jierrich bestean, mar op 1 july 2008 hold de feriening op te bestean.
VVI

**VVI** (*VoetbalVereniging Idskenhuizen*) spilet oan de Stripedyk yn Jiskenhuzen. De feriening is oprjochte op 16 juny 1946. Doe waard spile op de “kamp” oan de Stripedyk. Yn 1982 binne de sportterreinen efter de Stripedyk kommen te lizzen.

* Tenu: oranje shirt, wite broek en oranje sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening VVI
VVT

**VVT** (*VoetbalVereniging Twizelerheide*) spilet op de fjilden oan de Bjirkewei yn Twizelerheide. De feriening is oprjochte op 10 oktober 1947. 

* Tenu: muntgrien shirt, wite broek en muntgriene sokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening
Sportferiening De Wâlde

**Sportferiening De Wâlde** spilet op akkomodaasje ’t Wâldstreffen oan de Ige Galamawei yn Ealahuzen. De feriening is oprjochte op 3 july 1961. 

* Tenu: giel shirt, griene broek en giele sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening De Wâlde
Fuotbalferiening Wardy

**Fuotbalferiening Wardy** spilet op sportpark De Boppeslach oan de Foswerterstjitte yn Ferwert. De feriening is oprjochte op 2 novimber 1945. De klup hat sa'n 250 leden.

* Tenu: grien/swat shirt, swarte broek en griene sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Wardy
Fuotbalferiening Warkum

**Fuotbalferiening Warkum** spilet oan de Weverswei yn Warkum. De feriening is oprjochte op 10 april 1940. 'De Gersfretter' is it klupblêd. It earste alvetal spilet yn de Tredde klasse sneon (2016/17).

* Tenu: read shirt, wite broek en reade sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Warkum
Fuotbalferiening Waskemar

**Fuotbalferiening Waskemar** spilet oan de Leidyk yn Waskemar. De feriening is oprjochte op 19 febrewaris 1984. 

* Tenu: grien shirt mei wite baan, swarte broek en griene sokken mei swarte boarde

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Waskemar
Fuotbalferiening Wergea

**Fuotbalferiening Wergea** spilet oan de H. J. Kooistrawei yn Wergea. De feriening is oprjochte op 25 augustus 1922 en hiet doe "Wargaaster Voetbal Club" (WVC). 

* Tenu: wyt shirt mei griene V, wite broek en griene sokken mei wite boarde 

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Wergea
Fuotbalferiening De Westereen

**Fuotbalferiening De Westereen** spilet oan de Sportleane yn De Westereen. De feriening is oprjochte op 21 juny 1931. 

* Tenu: read shirt mei griene baan, reade broek en reade sportsokken.

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening De Westereen
Fuotbalferiening De Westhoek

**Fuotbalferiening De Westhoek** spilet oan de Grindwei yn Munnikebuorren. De feriening is oprjochte op 3 novimber 1932. Read waard keazen as shirtkleur as ferwizing nei de arbeidersbeweging.
* Tenu: read shirt, wite broek en reade sportsokken.

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening De Westhoek
Fuotbalferiening De Wâlden

**Fuotbalferiening De Wâlden** is in amateurfuotbalferiening oprjochte op 1 septimber 1946 yn Damwâld, gemeente Dantumadiel. Se spylje harren thúswedstriden op it "Sportpark Op de Skieding". 

Sûnt de simmer fan 2006 hawwe VV de Wâlden en Broekster Boys, ek yn Damwâld, har jeugdôfdielingen fuseare ta de SJO Broekster Wâlden (sjo stiet foar *samenwerkende jeugdorganisatie*, gearwurkjende jeugdorganisaasje).

## Algemien
De fuotbalklup De Wâlden waard oprjochte op 1 septimber 1946. Yn'e tiid derfoar wiene der ferskate ûnderlinge wedstriden tusken de doarpen yn't gebiet, mar om yn 'e kompetysje spylje te kinnen moast in fuotbalklup oprjochte wurde. VV de Wâlden wie de earste fuotbalferiening yn 'e regio. De Wâlden spilen earst syn wedstriden op in greide oan de eastkant fan de Haadwei en nei ferskate omswalkingen einigen se by it badhûs oan 'e Badhuisweg. Dêr waarden twa fjilden oanlein troch de gemeente Dantumadiel. Yn dy tiid ferhuze Broekster Boys dêr ek hinne út Broeksterwâld wei.

Yn 1974 waard in nij haadfjild tafoege en ek de hjoeddeiske sporthal waard doe boud. Ien fan'e besteande fjilden waard werombrocht nei in heal fuotbalfjild en wurdt sûnt dy tiid brûkt as trainingsfjild. Tegearre mei de kuorbalferiening krigen De Wâlden in eigen kantine en klaaikeamers. Earst waard it kompleks tegearre brûkt mei de Broekster Boys, mar nei in skoft ferhuzen de Broekster Boys nei syn eigen kompleks.

Oarspronklik wie der altyd rivaliteit mei de buorferiening Broekster Boys. Wylst Broekster Boys in feriening is mei in kristlike eftergrûn, wurdt de Wâlden beskôge as de folksferiening dy't net bûn is oan in identiteit en iepen is foar elkenien. Leden komme út Damwâld, Broeksterwâld, De Falom en Dokkum.

It earste team spilet yn it seizoen 2020/2021 yn'e Fjirde klasse snein fan't KNVB-distrikt Noard

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening De Wâlden
Fuotbalferiening Wâldsein

**Fuotbalferiening Wâldsein** spilet oan de B.W. Okmastrjitte yn Wâldsein. De feriening is oprjochte op 18 july 1933. 

* Tenu: read shirt, swarte broek en reade sportsokken 

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Wâldsein
Fuotbalferiening Wetterpoarte Boys

**Fuotbalferiening Wetterpoarte Boys** spilet op akkomodaasje It Skuttersfjild oan de Jachthavenstrjitte yn Snits. De feriening is oprjochte op 14 novimber 1973. De klup wie bedoeld foar de jongerein fan Sperkhim, de wenskiphaven en itwenweinkamp. Der binne 3 senioare- en twa junioare-alvetallen. (2008)

* Tenu: giel skhirt mei blauwe strook, blauwe broek en giele sokken mei blauwe boarde

## Keppeling om utens
*  Webstee fuotbalferiening Wetterpoarte Boys
Wispolia

**Wispolia** is in sportferiening yn Terwispel. De feriening is oprjochte op 6 desimber 1955. Njonken in fuotbalteam dat oan de Smidte spilet, hat de feriening in ôfdieling gymnastyk, tennis en badminton. It earste fuotbalalvetal spilet yn de Fyfde klasse (2016/17).

* Tenu: giel shirt mei reade baan, swarte broek en swarte sportsokken
FC Wolvegea

**FC Wolvegea** spilet oan de Krússtrjitte yn Wolvegea. De feriening is oprjochte op 1 july 1968.  It tenu fan de klup bestiet út in pears shirt mei wite skouders in wite broek en pearse sportsokken.

## Skiednis
### Fúzje
Op 29 maart 1928 wurdt yn Wolvegea DOG *(Door Oefening Geslaagd)* oprjochte. Yn de folksmûle wurdt de klup al gau "De Oude Garde" neamd. Yn 1929 wurdt DOG talitten ta it Fryske fuotbalbûn (FVB) en sil spylje yn de 2e Klasse. Yn 1933 promovearret DOG nei de 1e Klasse FVB. Yn 1936 wurdt de 3e Klasse KNVB berikt. De klup draait jierren mei yn de 3e Klasse. Yn 1965 wurdt lang om let de 2e Klasse helle. Twa jier letter degradearret de klup wer. Op 1 july 1949 wurdt DIOW *(Door Inspanning Ontspanning Wolvega)* weroprjochte. De klup berikt yn 1961 de 1e Klasse FVB. Op 18 juny 1968 beslute DOG en DIOW om tegearre fierder te gean. De nije klupnamme wurdt FC Wolvegea.

### Sneinskfuotbal
De sneinsôfdieling blykt de suksesfolste tak te wêzen fan FC Wolvegea. Yn 1988 folget promoasje nei de 2e Klasse KNVB en yn 1994 sels nei de 1e Klasse. Yn de dêrop folgjende jierren wikselje kampioenskippen en degradaasjes inoar ôf. Yn 2017 wurdt besletten om op te hâlden mei fuotbaljen op snein.
WTOC

**WTOC**, wat stiet foar *Westergeest Triemen Oudwoude Combinatie*, is in fuotbalklup dy't spilet op sportpark De Wygeast oan de Swartewei yn Aldwâld. De feriening is oprjochte op 28 april 1964. Sa at de namme al oanjout, komme de spilers neist Aldwâld ek út Westergeast en De Trieme. It tenu fan de klup bestiet út in giel shirt mei blauwe baan, blauwe broek en blauwe sokken.
WWS (fuotbalklub)

**WWS** (*Wurdum Wytgaard Swichum*) spilet op akkomodaasje 't Loo oan de Loodyk yn Wurdum. De sneonsferiening is oprjochte op 16 juny 1965. 

* Tenu: giel shirt mei reade mouwen, reade broek en giele sportsokken

## Keppeling om utens
* Webstee WWS
Klaarkampstermûne

De **Klaarkampstermûne** is in poldermûne oan de Trekwei tusken de doarpen Rinsumageast en Sibrandahûs yn Dantumadiel.

## Skiednis
De Klaarkampstermûne is in muonts, dy't nei alle gedachten om 1862 boud waard by de Juckemafeart yn Dantumadiel. Yn 1893 waard de mûne oerbrocht nei it hjoeddeiske stee, ûngefear 800 meter benoarden Rinsumageast. Dêr die de mûne tsjinst om de ± 70 ha grutte 'Klaarkampstermarpolder' te bemeallen. 

De mûne waard by de ruilverkaveling fan de gemeente yn 1975 restaurearre. Dêrby waard njonken de mûne in elektrysk gemaaltsje ynstallearre, wêrfan de meterkast yn de mûne setten waard. De houten achtkante mole, mei stiennen fjildmuorren en dekt mei reid hat in flecht fan 16,14 meter. 

Yn 1991 waard de Klaarkampstermûne op 'e nij restaurearre, mar yn 2008 wie hy fanwege ûnderhâldsproblemen bûten wurking steld. 

De mûne is eigendom fan Steatsboskbehear, dy't dêr in marke mei wat gerslân fan likernôch 15 hektare grut besit. Dat Klaarkampster Mar  is bysûnder fanwegen it sâlte wetter. De Klaarkampstermûne kin net besichtige wurde. Steatsboskbehear hat de mûne yn 2012 restaurearre.  

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens

* Moledatabank - 'Rinsumageast, De Klaarkampstermûne'
* De Hollandsche Molen - 'De Klaarkampstermarmûne te Rinsumageast'
Skip fan Sinternút

It **Skip fan Sinternút** is de Fryske fariant fan it in hiel West- Europa bekende reuseftige seeskip. Dit seeskip is it summum fan ûnmooglikheid. De beskriuwing fan it skip wurdt al neamd yn Amelanner dialekt (1842). 
Sa soe de ra fan it Skip fan Sinternút sá grut wêze dat:
* op de grutte ra wol fjouwer herbergen stean kinne; 
* matroazen dy't it boppebramseil fêstmeitsje as âlde mantsjes werom komme
*100 seilmakkers oan ien seil wurkje moatte
Troch it lavearjen soenen de Fryske tuorren harren spitsen ferlern hawwe. Ek yn oare gebieten komme farianten fan dit Skip fan Sinternút. Yn Grinslân hjit it *Schip van Ternuten* of *De Almacht* en yn 
Noard-Fryslân *Di Mannigfuald*. Keunstner Johannes Mulders út Buil makke fan it Skip fan Sinternút in houtfyk, in tekening en in skilderij.
Slachdykstermûne

De **Slachdykstermûne** is in poldermûne en ryksmonumint oan de Feinsumer Feart yn it doarpsgebiet fan Feinsum.

## Skiednis
De mûne waard yn 1864 boud foar it yn- en útmeallen fan de 1350 pûnsmiet (± 500 ha) grutte *Slachdyksterpolder*. Hy ferlear yn 1931 syn funksje oan in yn de mûne setten rauoaljemotor. Fjouwer jier letter waarden it wjukkekrús en de kape fuort helle, mar de romp fan de mûne bleau yn gebrûk as poldergemaal.

Yn 1985 waard de Slachdykstermûne eigendom fan de Stifting De Fryske Mole. Al langer besteande restauraasjeplannen koene lykwols pas útfierd wurde, nei't yn 2006 de provinsje Fryslân dêr € 60.000 subsydzje foar beskikber stelde. By it wer opbouwen fan de mûne waarden ûnderdielen brûkt fan de yn 1994 troch brânstifting foar it grutste part ferwoaste Kammingabuorstermole oan it Kealledykje by Ljouwert. De restaurearre Slachdykstermûne waard yn 2008 oplevere.

## Beskriuwing
De Slachdykstermûne is in mealreeë muonts, dy't likernôch 750 meter bewesten Feinsum stiet. It is in houten achtkante en eiddutsen mûne út 1864 op stiennen fjildmuorren. De wjukken hawwe in flecht fan 18 meter en âld-hollânsk hekwurk. 

Foar in besite oan de mûne kin in paad dat begjint yn Alde Leie oan de Leijester Hegedyk 29 folge wurde. Fan de Feinsumer kant begjint in paad yn 'e bocht fan 'e Goadyk by de sleat lâns nei de mûne.

## Sjoch ek
*Mole yn Fryslân
Georges Pompidou

**Georges Jean Raymond Pompidou** (5 july 1911 - 2 april 1974) wie in Frânsk politikus. Hy wie presidint fan Frankryk fan 1969 oant 1974.

Pompidou hearde yn 1945 by de stêf fan generaal De Gaulle. Nei't er yn april 1962 premier wurden wie, liet er him kenne as in tûk politikus. Yn maaitiid 1969 wûn er de ferkiezings foar it presidintskip en yn juny waard hy presidint.
De Lytse Mûne

**De Lytse Mûne**, ek bekend as **Binnema's Mûne**, is in poldermole en ryksmonumint ûnder Stiens.

## Beskriuwing
De Lytse Mûne is in mealreeë muonts, dy't oarspronklik yn 1913 boud waard. Yn 1987 waard de muonts eigendom fan de Stifting De Fryske Mole, dy't de mûne restaurearje liet en op 'e nij sette op it hjoeddeiske stee oan de súdwestrâne fan Stiens, tichtby de N367. 

Dêr is er ynmealler foar de eardere polder 'Binnema'. Mei in flecht fan 9 meter is de Lytse Mûne te beskôgjen as de lytste achtkante mûne fan Fryslân en Nederlân. 

De Lytse Mûne is op ôfspraak te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens

* Binnema's Mûne op Moledatabank
* Binnema's Mûne op op De Hollandsche Molen
Nutekreaker (fûgel)

De **nutekreaker** (*Nucifraga caryocatactes*) is in fûgel út it skaai fan de nutekreakers yn de famylje fan de Kriefûgels.

## Foarkommen
De nutekreaker is mei in 32 oant 35 sm. like grut as de Houtekster. De soarten hawwe lykwols net deselde foarm: de Nutekreaker hat in koartere sturt en in gruttere kop. De fûgel hat in wjukspanwiidte fan 50 oant 58 sm. en in gewicht fan 120 oant 170 gram.

Mantsjes en wyfkes hawwe deselde kleuren. De fearren binne meast donkerbrún mei wite flekken. De fearren boppe op de kop, de wjukken en de boppekant fan de sturt binne hast swart. De ûndersturtfearren en it lêste part fan de sturtfearren binne wyt. 

## Fersprieding
De nutekreaker komt meast foar yn nuddelbosken. Syn libbensgebiet is beheind ta de plakken dêr't de spjirre, pynbeam en hazzenutebeam foarkomme. Sa komt de soarte foar yn Súd Skandinaavje, Súd Finlân, de Baltyske Steaten en fan Poalen oant yn Sibearje. Ek yn Dútslân komt de Nutekreaker foar, yn it Middenberchtme en de Alpen.

## Taksonomy

Der binne njoggen ûndersoarten:
* *Nucifraga c. carycatactes* Linneaus 1758, de normale foarm dy't yn Jeropa foarkomt
* *Nucifraga c. macrorhynchos* C. L. Brehm 1823, yn de Oeral en east dêrfan
* *Nucifraga c. rothschildi* Hartert 1903, komt foar yn Tien Schan 
* *Nucifraga c. japonicus* Hartert 1897, komt foar yn Japan 
* *Nucifraga c. interdicta*
* *Nucifraga c. macella*
* *Nucifraga c. hemispila*
* *Nucifraga c. multipunctata* dizze fjouwer ûndersoarten komme yn de Himalaya 
* *Nucifraga c. owstoni* komt foar op Taiwan

## Iten
Simmerdeis libbet de nutekreaker it meast fan ynsekten en yt er dêrneist ek noch hagedissen, kikkerts, fûgelaaien en lytse fûgels út it nêst. Yn de neisimmer yt er ek beien. Winterdeis yt er meast de siedden fan de nuddelbeammen. It leafst de pynappelpitten, mar ek de hazzenuten.

By it iten fan nuten pakt de nutekreaker de nút yn syn poat en spjalt dy mei syn sterke snaffel yn stikken. Ek de pynappelpitten knapt er mei syn snaffel yn stikken.

De nutekreaker leit ek in foarrie oan foar by't winter. Hy hakket mei syn snaffel in gat yn de grûn en makket it dêrnei wider troch syn snaffel hieltiten yn 't wiidst iepen te dwaan. Dêrnei wurdt syn krop fol mei pynappelpitten en hazzenuten yn it gat lege. De foarriegatten wurde troch de fûgel ek at der in laach snie leit sûnder lang sykjen weromfûn.

## Fuortplanting
De nutekreaker makket syn nêst meast betiid yn it jier heech yn de nuddelbeammen, ornaris flakby de stamme. It meast wurde dêrfoar spjirren of dinnen brûkt. It wyfke leit sa'n 3 as 4 aaien dy't yn 16 oant 21 dagen útbret wurde. De jongen fleane nei in trije wiken út.
Mooring

It **Mooring** of **Bökingharders** (**Böökinghiirder frasch**) is in dialekt fan it Noardfrysk, wat sprutsen wurdt yn de Bökingharde, in streek op it fêstelân rûnom Niebüll (*Naibel*).

It Mooring is neamd nei de Risumer Moor, en wurdt begrinze troch it Wiedingharders yn it noarden, it Karrharders yn eastsúdeasten en it Goedharders yn it súdsúdeasten. Mei dizze dialekten en it Halligers foarmet it Mooring it fêstelânske Noardfrysk. 

It Mooring hat de lêste desennia min ofte mear de status krigen fan 'e *[[lingua franca]]* foar it hiele Noardfrysk. Dit hie gjin taalkundige basis. It is ek net it grutste dialekt, dat is it Fering. Mar der waarden safolle aktiviteiten oer it dialekt. Ek op it Noardfrysk Ynstitút binne de Mooring sprekkers goed fertsjintwurdige. De eilândialekten hienen altyd al harren eigen ferieningen dy’t harren rjochten op kultivearjen fan de lokale kultuer. Troch de status fan it Mooring krijt it Mooring hieltyd mear oandacht op it Ynternet. It oanbod fan taalkursussen is rom. It Mooring is echt oan it werom kommen. In oantal jierren ferlyn gie it min mei de taal. Mar hjoed te dei komme er hieltyd mear Mooringsprekkers by. Der wurdt sein dat der op dit momint mear bern binne dy’t it Moorings as memmetaal hawwe as ûnder de tweintigers en tritigers. Yn Risum is in Mooringske basisskoalle. 

## Keppeling om utens
* Grammatika fan it Mooring
Klotildis

De hillige **Klotildis** (Lyon, om 475 - Tours, 3 juny 545) wie de frou fan Frankyske kening Klovis. Sy is de patroanhillige foar de froulju, de lammen en de notarissen. Troch Katoliken wurdt sy oanroppen tsjin koarts, bernesykten, en de hommelske dea en ek foar bekearing fan de oare helte. Har hjeldei is 3 juny.

## Libben
Klotildis wie in Boergondyske keningsdochter. Har heit wie Gilperik II, ien fan de trije Boergondyske keningen dy't tsjininoar om de autokrasy stride soenen. Gilperik waard mei syn frou yn 493 slachtoffer fan de kriich om de macht en fermoarde troch syn broer Gundobad. Klotildis koe nei de dea op har âlden mei har suster flechtsje en waard fierder opbrocht troch har omke Gundomar yn Genêve.

Yn 491 boasket sy mei de Frankyske kening Klovis I. Ien fan de houliksbetingsten hâlde yn dat Klovis it Katolike leauwen fan har respektearje moast. Hy sels wie oanhinger fan it Arianyske kristendom. As harren âldste soan komt te ferstjerren foar syn doopsel en de twadde nei syn doopsel slim siik wurdt, tinkt Klovis ynearsten dat dat komt troch de god fan syn frou. As úteinlik blykt dat syn twadde soan better wurdt en hy ek noch de wichtige slach by Tolbiak tsjin de Allemannen wint, lit Klovis him op kryst 498 yn Reims dope ta it Katolike leauwen troch de hillige Remigius. 

Nei Klovis syn dea yn 511, reizget Klotildis it lân troch en stiftet rûnom kleasters. Lang om let lûkt sy har tebek yn it kleaster fan Tours.
Age Johannes Snoek

**Age Johannes Snoek** (Tytsjerk, 20 maart 1825 - Wurdum, 18 desimber 1863) wie in boer dy't meiwurke oan ferskate Fryske tydskriften, lykas de Bijekoer en de Fryske Húsfrjeon. Hy spruts ek faak op krite-gearkomsten.
41

## Foarfallen
* 24 jannewaris - Klaudius wurdt keizer fan it Romeinske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
* 15 jannewaris - Kaligula, Romeinske keizer.
545

## Foarfallen
* De Frankyske kening Teudebert I falt Noard-Itaalje binnen en hâldt in grut gebiet beset om de stêd Feneesje hinne.

## Berne

## Ferstoarn
* 3 juny - Klotildis, de frou fan Frankyske kening Klovis.
501

## Foarfallen
* De Boergondyske kening Gundobad wurdt autokraat.

## Berne

## Ferstoarn
* 25 april - Rustikus, aartsbiskop fan Lyon (491-501)
* Godigisel, kening fan Boergonje
533

## Foarfallen
* septimber - De Fandaalske Oarloch (533-534) set útein: by Ad decimum fynt de Slach by Ad Decimum plak tusken Fandalen en Bizantinen, dy't troch de Bizantinen wûn wurdt. 
* 15 septimber - De Byzantynske generaal Belisarius nimt Kartago de haadstêd it Fandaalske Ryk yn.
* Teudebert I wurdt kening fan Austraasje.

## Berne

## Ferstoarn
Sjatten

De **Sjatten** (Latyn: *Chatti* of *Catti*) wienen in Germaanske folksstam dy eartiids yn it suden fan it tsjintwurdige Nedersaksen en it noarden fan Hessen libbe. 

De Sjatten kamen yn de skiednis doe't foar it earst oer harren skreaun waard op de ein fan de 1e iuw f.Kr. Yn de krigen fan de Romeinen Drusus en Tiberius waarden sy tusken 17 en 9 f.Kr. ferslein. Letter wienen sy wol suksesfol tsjin de Romeinen doe't sy de side keazen fan de Germaanske kriichsoanfierder Hermann dy't yn de Slach by it Teutoburgerwâld (9 n.Kr.) trije Romeinske legioenen ûnder lieding fan Farus in ferpletterjende nederlaach tabrochten. 

Ek yn de kommende iuwen bleaunen de Sjatten de Romeinen hieltyd in stikel yn 'e foet. Yn de 1e iuw fochten sy in rige oarloggen tsjin de keizers Klaudius en Domitianus dêr't sy lykwols de slach tsjin ferlearen. 

Yn 162 en 170 wurde de Sjatten foar de lêste kearen neamd yn de skiednisboeken as ynfallers yn it suden fan it tsjintwurdige Dútslân en Belgje. Dêrnei binne der gjin berjochten mear oer harren. Nei alle gedachten gongen sy tidens de Grutte Folkeferfarren op yn it folk fan de Franken.

## Boarne
* : *De origine et situ Germanorum*.
Warber Fryslân

**Warber Fryslân** is in stifting, dy't yn maart 2008 oprjochte is om foarm jaan te kinnen oan de winsk fan guons mei ideeën oer it stypjen fan it Frysk. It is in ideologyske en selsstannige organisaasje dy't projekten yn eigen tiid en fergees útfierd. It doel fan de stifting is: It stimulearjen fan it brûken fan de Fryske taal en dan benammen rjochte op de Fryske bern.

It earste projekt fan Warber Fryslân is it meitsjen fan in kompaktskiif mei Frysktalige ferskes foar Sinteklaas. Op dy skiif steane 10 besteande ferskes dy't oersetten binne út it Hollânsk. Ek steane der 11 nije ferskes op dy't skreaun binne troch û.o. Piter Wilkens, Doede Veeman, Gurbe Douwstra, Meindert Talma, Remon de Jong, Fokke Miedema, Adri de Boer en Hindrik van der Meer.

Yn 2009 waard oan it Sinteklaasprojekt in ferfolch jûn troch by trije fan de nûmers in fideoklip te meitsjen.

## Keppeling om utens
*Thússide Warber Fryslân
Tibearius

**Tibearius Klaudius Nearo** (16 novimber 42 f.Kr. – 16 maart 37), koartsein **Tibearius I**, wie de twadde *princeps* (14-37) fan it Romeinske Ryk, as opfolger fan Augustus Oktavianus. Nettsjinsteande syn skitterjende (militêre) wurkpaad foardat er keizer waard, soed er de skiednis yngean as in tryst en erchtinkend hearsker. 

## Komôf
Tibearius wie de soan fan Tibearius Klaudius Nearo en Livia. Beide wienen telgen út in âld Romeinsk patrysysk laach. Syn mem wie noch mar trettjin en in heal jier âld doe hy berne waard, wylst syn heit - dy't yn de senaat sied en dat jier *[[praetor]]* wie - tritich jier âlder wie as syn frou. Nearo Klaudius Drusus wie syn jongere broer. 

Tibearius hat syn posysje krige troch syn mem, dy't de twadde frou wie fan keizer Augustus. Hy waard ien fan syn wichtichste luitenants en joech lieding oan militêre kampanjes yn Dútslân en by de Donau-grins. As útfiering fan Augustus gesinsbelied, waard hy yn 12 f.Kr. twongen ta in polityk houlik mei Fipsania, dochter fan Agrippa. Dat houlik waard letter op gesach fan de keizer wer ûntbûn en moast er boaske mei Julia Kaesaris, dochter fan Augustus, en widdo fan syn skoanheit Agrippa. Dat twadde houlik wie lykwols gjin sukses en mislearre. Tibearius gie yn sels opleine ballingskip nei it eilân Rodos.

## Syn regear
Inkele jierren letter, nei de dea fan ien fan Julia har soannen by Agrippa, Gaius en Lusius, kearde hy werom en waard Augustus syn erfgenamt. Doe't Augustus yn 14 ferstoar waard hy de nije keizer fan it Romeinske Ryk. Tibearius waard al gau populêr, mar doe syn neef Germanikus stjerre ûnder mysterieuze omstannichheden yn it Easten yn 19, waarden fermoedens uten dat hy dêr in rol yn hie. Under Tibearius waard de polityk fan Augustus yn grutte linen fierder trochset. Syn bewâld wie deeglik, mar net bjuster populêr. Boppedat hie hy ûnder syn hiele regear te meitsjen mei republikeinske opposysje, dy't ûnder syn opfolgers folslein útrûge wurde soenen. Mar troch Tibearius waard dizze opposysje net te bot oanpakt, omdat hy oars gjin bekwame minske mea oer hie om mei it bestjoer fan it ryk mei te helpen. 

Tibearius brocht in grut part fan syn lêste regear (27) troch yn sels opleine ballingskip op it eilân Kapry. It regear oer it Ryk liet er doe oer oan Sejanus, it haad fan de Praetorjaanske garde. Sejanus, dêr't oer kletst waard dat er de ienige soan fan Tibearius, Tibearius Drusus fergiftige hie en dy't in affêre hie mei de widdo fan Drusus Livilla, set útein mei in terreurbewâld tsjin mooglike politike fijannen. De widdo fan Germanikus en har soannen Nearo en Drusus, waarden ferbannen nei lytse eilannen dêr't sy stjerre soenen. 

Sejanus, dy't it plan opfetten hie om de macht oer te nimmen fan Tibearius seach syn plannen mislearen. Tibearius waard op tiid warskôge troch syn soansuster Antonia, en y lit Sejanus en syn oanhingers arresteare en deameitsjen yn 31. 

Neidat de measte fan syn mooglike opfolgers ferstoarn wienen, waard Kaligula in neef fan him syn beëage opfolger. Tibearius stoar op 16 maart 37 nei alle gedachten in natuerlike dea. Neffens de populêre skiedskriuwing fan dy tiid soe syn opfolger Kaligula dêr de hân yn hawwe.
Gizeh

**Gizeh** (Arabysk: الجيزة, *al-Gīzah*; Ingelsk: *Giza*) is in foarstêd fan de Egyptyske stêd Kairo, sa'n 20 km fan it sintrum fan dy stêd ôf. Gizeh is foaral bekend fanwege de Sfinks en piramides dy't dêr tichtby lizze. 

Yn 2012 hie Gizeh 3.628.062  ynwenners.

## Underwiis
Yn Gizeh is sûnt 1924 de Universiteit fan Kairo festige. De stêd is in sintrum fan ûnderwiis foar de hiele Mediterrane regio. Gizeh hat tal fan skoallen, beukerskoallen en ynstituten foar heger ûnderwiis.

Gizeh hat de Japaneeske Ynternasjonale Skoalle. Yn Dokki yn Giza stiet teffens de *Deutsche Evangelische Oberschule* stiet , en de *Pakistan International School of Cairo*.

## Nijsgjirrichheden
De wichtichste nijsgjirrichheden fan Gizeh binne:
* Piramide fan Geops fan kening Geops (Kufu)
* Piramide fan Gefren 
* Piramide fan Mykerinus
* Sfiks fan Gizeh

## Stêdebân
*  Los Angeles Feriene Steaten
*  Bergen, Noarwegen
*  Rinkeby-Kista, Stokholm, Sweden
*  Bandar Seri Begawan, Brûnei
Saakje fan Uylenburgh

**Saakje fan Uylenburgh** ek:**Saskia fan Uylenburg** (Ljouwert, 21 augustus 1612 - Amsterdam, 14 juny 1642) wie in boargemastersdochter dy't troude mei de Nederlânske skilder Rembrandt van Rijn, soan fan in begoedige mûnder út Leien, sûnt inkelde jierren trochbrutsen en dwaande mei in útsûnderlike opgong. Saakje hat model stien foar in pear ferneamde skilderijen en tekenings fan him. 

## Libben
Saskia wie de jongste fan acht bern fan Rombertus fan Uylenburgh, in bekende abbekaat, boargemaster en ien fan de stifters fan de Universiteit fan Frjentsjer. Saakje, bûten Fryslân meast Saskia neamd, waard wees doe't se tolve jier âld wie, nei de dea fan har mem, Sjoukje Ozinga, en har heit fiif jier letter ferstoar.

Saakje kaam mei Rembrandt yn de kunde troch har neef, Hindrik fan Uylenburgh, in skilder en keunsthanneler waans âlden emigrearre wienen nei Krakow yn Poalen, mar yn 1625 besluet Hindrik om nei Amsterdam te gean. Fan 1631 ôf makke Rembrandt skilderijen foar Uylenburg's Amsterdamse en Menniste klanten. 
It span troude op 22 juny, 1634 op it Bilt, wêr't Saskia grutbrocht wie troch har suster Hiskje en har man Gerard van Loo, in abbekaat en sikretaris fan de gritenij. Saskia wenne in skoft yn Frjentsjer, doe't har suster Antsje stoar. Nei de begraffenis holp Saakje har sweager, de Poalske professor yn de teology, Johannes Maccovius. 

Fan 1635 ôf joech Rembrandt les yn syn Akademia; de meast foaroansteande learlingen wienen Govert Flinck, Gerbrandt van den Eeckhout en Ferdinand Bol. Rembrandt fertsjinne knap troch syn keunstwurken, en yn 1639 kochten se in foaroansteand hûs yn de Jodenbreestrjitte. Dit hûs, njonken harren sweagers galery, lei oan it begjin fan de Joadske wyk. It hjit no it Rembrandt Hûs Museum. Al earder, op 16 juny 1638 kleide har Fryske famylje yn in brief dat Saakje har erfenis fergriemde. 

Trije fan harren bern stoaren koart nei de berte, mar op 2 septimber, 1641 waard harren Titus doopt, neamd nei har memmes suster Tytsje (Titia) fan Uylenburgh. Saskia stoar it jier dêrnei, nei't sein wurd oan tuberkuloaze. Se waard begroeven yn de Alde Tsjerke. 

## Nei har dea
Op in dei joech Rembrandt de juwielen en ringen dy't fan Saskia west hienen, oan de bernefaam, Geertje Dircx, in gebeart dat net botte wurdearre waard troch de Fryske famylje Uylenburgh. In pear jier letter ferwachte Geertsje dat Rembrandt mei har trouwe soe, mar dat soe it ferlies fan Saskia's erfdiel betsjutten hawwe. Doe't Geartsje by har wei wie en besocht de juwielen te ferkeapjen, gie Rembrandt nei de rjochtbank en waard Geertsje opsluten yn in gekkehûs yn Gouda en Rembrandt betealle har reis.

Titus en syn heites freondinne, harren eardere tsjinstfaam Hendrickje Stoffels namen Rembrandt yn 1655 yn tsjinst: in liepe oplossing, omdat hy sa mear skilderje koe sûnder lestich fallen te wurden troch syn skuldeaskers. Rembrandt ferkocht Saskia's grêf op 27 oktober, 1662 om sa jild te hawwen foar it hieren fan in grêf foar Hendrickje.

## Keppeling om utens
*It Amsterdamse Stedsargyf oer Saskia, Geertsje, Rembrandt en in soad oaren
Willem van Haren

* Willem van Haren (oerstâlmaster) (Arnhim, 19 jannewaris 1581 – Den Haach, 29 jannewaris 1649 ), de soan fan Adam van Haren. 
* Willem van Haren (diplomaat), (Ljouwert, 17 oktober 1626 - 15 april 1708). Grytman, rintmaster, steatsman, diplomaat, kurator universiteit fan Frjentsjer.
* Willem van Haren (grytman), (It Hearrenfean, 6 jannewaris 1655 – Sint Anne, 18 septimber 1728). It Museum Willem van Haren is nei him neamd.
* Willem van Haren (auteur), (Ljouwert, 21 febrewaris 1710 – Sint-Oedenrode, 4 july 1768), dichter, pakesizzer fan Willem van Haren (grytman).
Willem van Haren (oerstâlmaster)

**Willem van Haren** (Arnhim, 19 jannewaris 1581 – Den Haach, 29 jannewaris 1649)  wie de soan fan Adam fan Haren. Willem wie oerstâlmaster fan Willem Loadewyk en lid fan de Steaten-Generaal. Hy lei de grûnslach foar it fortún fan de Van Harens.
Bouhoeke

De **Bouhoeke** is it bougebiet yn it noarden fan Fryslân. It gebiet leit rûchwei benoarden de snelwei Ljouwert - Frjentsjer - Harns. Eastlik fan Ljouwert, yn 'e kuststripe tusken it Bilt en it Lauwersmargebiet (mei as súdgrins de rûngeare line Ljouwert - Dokkum - Ingwierrum), wurdt ek oan bou dien, mar dy krite wurdt ornaris net ta de Bouhoeke rekkene. De Marneslinke, tusken Harns, Surch en Wytmarsum, dy't ierdrykskundich sjoen losstiet fan 'e rest fan 'e Bouhoeke, wurdt ek wol de Lytse Bouhoeke neamd. 

Op de klaaigrûn wurde benammen jirpels, sûkerbiten, nôt en koalsie ferboud. Benammen yn It Bilt is it lânskip beynfloede troch it wurk en de hannel yn de ikkerbou. It gebiet is in mozayk fan perselen boulân en pleatsen mei grutte skuorren, dêr't de jirpels en it oare gewaaks opslein wurdt.

Sûnt it ûntstean fan de bou oant de 18e iuw is der net folle feroare yn dit gebiet. Yn de 19e iuw kaam de jirpelbou op en spesjalisearren de boeren har. Troch tanimmende meganisaasje yn de 20e iuw binne in soad minsken fan 'de klaai' ferhuze en rekke it gebiet mear ûntfolke. It oantal foarsjennings waard dêrtroch lytser.

Sûnt de 21e iuw wurde der ek in soad wynmoleparken delsetten omdat it yn de bouhoeke in soad waait en der minder minsken lêst fan hawwe as yn tichtbefolke gebieten.
Fryske Puzelensyklopedy

De **Fryske Puzelensyklopedy** is de digitale ferzje fan it Frysk Puzelwurdboek. Dy puzelensyklopedy ferskynde yn 2002, tsien jier nei it puzelwurdboek (1992). Hy kaam op skiif út, tagelyk mei it Fryske letterspultsje Wurdwiis. Meiwurkers dêroan wienen Otto B. Wiersma en Douwe van der Meulen en Fokje Spoelstra.

It opsykjen fan puzelwurden by omskriuwings en omskriuwings by puzelwurden giet tige ienfâldich: 
Jo type de omskriuwing yn en de bypassende puzelwurden ferskine, mei de wurdlingte fan it wurd. 

Wa't fan in puzelwurd in pear letters wit, kin op in apart finster sjen hokker wurden by dy letters passe. 
It programma is ek geskikt om Fryske rymwurden te sykjen. 
Ek de anagrammen fan yntikke wurden ferskine daliks op it skerm.

## Keppeling om utens
*Mear oer de Puzelensyklopedy