open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bestjoerlike yndieling fan Finlân

De ** bestjoerlike yndieling fan [[Finlân]]** bestiet njonken de sintrale oerheid út in provinsjaal nivo (lânskippen) en in lokaal nivo (gemeenten).

## Lânskippen
Sûnt de weryndielings fan 1997/1998 hat Finlân 19 lânskippen (Finsk: *maakunta*; Sweedsk: *landskap*). De wichtichste taak fan dizze lânskippen is de regionale planning en it ûntwikkeljen fan bedriuwichheid en ûnderwiis. Ek de soarch falt foar in grut part ûnder de ferantwurdlikens fan de lânskippen.

## Gemeenten
De lânskippen binne fierder opdield yn 311 gemeenten dy't ferantwurdlik binne foar de measte saken dy't te krijen ha mei de wolfeart fan it lân. Ynfrastruktuer, romtlike oardening, hanthaving, ekonomyske ûntwikkeling en sosjale foarsjennings binne dêr inkelde foarbylden fan.
Ingrid Visser

* Ingrid Visser (biologe) (1966), Nijseelânsk biologe
* Ingrid Visser (follybalster) (1977-2013), Nederlânsk follybalster, fermoarde yn Spanje
St Mary-le-Bow

**St Mary-le-Bow** is in tsjerkegebou oan 'e *Cheapside* yn it sintrum fan 'e Ingelske haadstêd Londen. Neffens de tradysje mei immen himsels allinne in echte *[[cockney]]* neame as er berne is op in plak, dêr't de klokken fan St Mary-le-Bow noch te hearren binne. 
## Skiednis
Argeologysk ûndersyk hat útwiisd dat op it plak al sûnt de Angelsaksyske tiid in tsjerke stien hat. Yn 1091 waard in tsjerke op it plak troch swier waar ferneatige. De nije tsjerke waaard boud op twa nivo's, mei in legere ûnderbou dat foar in part ûnder it strjittenivo lei en in boppetsjerke. De benedentsjerke hie grutte stiennen bôgen en soks wie yn dy tiid wat nijs. Dy bôgen joech de tsjerke de namme *Sancta Maria de Arcubus* ('Hillige Marije fan 'e Bôgen'), in namme dy't lang om let yn it Ingelsk *St Mary-le-Bow* waard.    

Yn 1666 gyng de tsjerke by de Grutte Brân fan Londen ferlern. Om't St Mary-le-Bow nei de St Paul's Cathedral de wichtichste tsjerke wie, waard it ek ien fan de earste tsjerken dy't nei de brân wer opboud waard. Dat barde neffens it ûntwerp fan sir Christopher Wren yn 'e jierren 1671-1673. De 68 meter hege tsjerketoer waard yn 1680 foltôge.

Sûnt it begjin fan 'e jierren 1940 waard in lûdsfragmint fan 'e klokken fan 'e tsjerke yn 'e pauzes fan 'e Ingelsktalige útstjoerings fan *[[BBC World Service]]* brûkt. It lûdsfragmint wurdt noch jimmeroan brûkt ear't guon Ingelsktalige útstjoerings begjinne.

Op 10 maaie 1941 waard de tsjerke op 'e bûtenmuorren nei folsein ferneatige troch Dútske bombardeminten op 'e stêd. Wylst de tsjerke útbaarnde, stoarten ek de klokken nei ûnder. De restauraasje fan 'e tsjerke sette yn 1956 útein. De klokken waarden yn 1956 getten en binne yn 1961 yn 'e toer ynstalearre.

## Oargel
It oargel waard yn 2010 troch de oargelbouwer Kenneth Tickel (Northampton) boud mei behâld fan twa registers fan it âldere ynstrumint. It front datearret fan it jier 1964, dat foar de foargonger fan 'e oargelboufirma Rushworth & Dreaper's boud wurden waard en basearre is op 'e 18e iuwske oargels fan 'e oargelboufamylje Silbermann. Yn gearhing mei it front hat ek it ynstrumint sels in Frânsk-romantyske disposysje. It ynstrumint hat 31 registers op twa manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren elektrysk.

## Ofbylden

Ofbyld:St Mary-le-Bow stained glass (15668504912).jpg|thumb|*Brânskildere raam*
Ofbyld:St Mary-le-Bow Church Interior 1, London, UK - Diliff.jpg|thumb|*Ynterieur*
Ofbyld:Organ in the Church of Saint Mary-le-Bow (03).jpg|*Oargel*


Ofbyld:St Mary-le-Bow Church Interior 2, London, UK - Diliff.jpg|thumb|*Oargel*
Ofbyld:Hanging Crucifix in the Church of St Mary-le-Bow.jpg|*Triomfkrús*
Ofbyld:St Mary-le-Bow, Cheapside, City of London EC2V 6AU - High Altar - geograph.org.uk - 426557.jpg|*Heechalter*
Dakota Skye

* Dakota Skye (pornografysk aktrise) (1994), in Amerikaansk pornografysk aktrise
* ''Dakota Skye'' (film), in Amerikaanske film út 2008
Robert Forster

*Robert Forster (politikus) (1818-1880), in Australysk politikus út Nij-Súd-Wales
*Robert Forster (akteur) (1941–2019), in Amerikaansk akteur
*Robert Forster (muzikant) (1957), in Australysk muzikant, lid fan 'e band The Go-Betweens
*Robert J. Forster (19??), in Iersk skiekundige

## Sjoch ek
*Robert Förster (1978), in Dútsk hurdfytser
Mattijs ten Brink

**Mattijs ten Brink** (Bergen, 23 maaie 1963) is sûnt 1 augustus 2013 algemien direkteur fan Transavia. Hy folge doe de nei Air France-KLM ferhuze Bram Gräber op. Tal fan jierren wie er yn ferskillende funksjes wurksum by KLM Cargo en Martinair Cargo.

## Biografy
Mattijs ten Brink waard berne op 23 maaie 1963 yn Bergen as jongste fan fiif bern fan Jan ten Brink en Wilhelmina van Imhoff. Syn heit Jan wie neurolooch, bestjoerder yn de medyske wrâld en partijfoarsitter fan D66. Wilhelmina soarge nei harren skieding allinnich foar de bern en wurke as rjochter en letter as fise-presidint fan de arrondissemintsrjochtbank yn Haarlim.

Fan 1975 oant 1981 folge Ten Brink in gymnasiumoplieding oan it Kennemer Lyseüm yn Overveen. Dêrnei gong er nei de Universiteit fan Amsterdam, dêr't er yn 1989 ôfstudearre yn bedriuwsekonomy.
Boeing 747

De **Boeing 747**, ek gauris *Jumbo-jet* of *Jumbo* neamd, is in ferkearsfleanmasine fan de Amerikaanske fleanmasinebouwer Boeing. Sûnt de earste flecht op 9 febrewaris 1969 wie de 747 krapoan fjirtich jier lang de grutste passazjiersfleanmasine fan de wrâld. Mei syn karakteristike boppeferdjipping is it ien fan de meast ferneamde tastellen yn de loftfeart.

## Farianten
De Boeing 747-100 wie it earste model fan de 747-famylje en waard yn 1966 oankundige. Net lang dêrnei, yn 1968, kaam de 747-200. Yn 1980 waard de 747-300 lansearre en nochris fiif jier letter de 747-400. It nijste model, de 747-8, folge yn 2005. Fan alle farianten binne ferskillende útfierings boud.

### 747-100
De earste 747-100's hiene in boppeferdjipping dy't as salonromte bedoeld wie. Dizze útfiering hie trije ruten oan wjerskanten. Letter, doe't loftfeartmaatskippijen ek op dizze ferdjipping graach stuollen ha woene, betocht Boeing in útfiering mei tsien ruten. De 747-100 hie motoaren fan it type *Pratt & Whitney JT9D-3A*. Mei-inoar binne der 168 tastellen boud. It prototype, de *City of Everett*, hat Boeing sels holden.

### 747-200
Alhoewol't de 747-100 genôch kapasiteit en in knap berik foar de middellange ôfstannen hie, wie it tastel net sa geskikt foar de langere ôfstannen. De fraach nei in fariant dy't dizze tekoartkommings net hie waard hieltyd grutter en soarge al gau foar de komst fan de 747-200. Dizze hie krêftigere motoaren, in heger maksimaal startgewicht en in grutter berik as de 747-100. Fan de 747-200 wiene der 393 boud doe't yn 1991 de produksje beëinige waard.

### 747-300
De 747-300 hie in boppeferdjipping dy't mear as 7 meter langer wie as dy fan de 747-200. Ek wie de trep nei boppe ta net langer in spiraaltrep mar in rjochte. Troch inkelde aerodynamyske feroarings koe de 747-300 krekt wat hurder fleane as de eardere farianten. It tastel fleach foar it earst op 5 oktober 1982 en waard foar it earst ôflevere op 23 maart 1983. Yn septimber 1990 waard de lêste 747-300 ôflevere oan Sabena.

### 747-400
De 747-400 is in ferbettere fariant mei in grutter berik. De úteinen fan de fleugels hawwe saneamde 'winglets', dy't it brânstofferbrûk mei fjouwer persint werombringe. De cockpit is flink fernijd, wêrtroch't it tredde bemanningslid, de boardmeganisien, net langer nedich is. Fan de 971 knopkes en meterkes binne der noch 365 oer. De earste keaper fan de 747-400 wie Northwest Airlines en yn febrewaris 1989 fleach it tastel foar it earst. De lêste passazjiersferzje fan de 747-400 waard yn april 2005 ôflevere oan China Airlines.

### 747-8
Yn novimber 2005 waard de 747-8 oankundige. It tastel produsearret minder lûd en is better foar it miljeu. De romp is 5,6 meter langer as dy fan de 747-400 en de motoaren binne fan it type *General Electric GEnx-2B67*. De passazjiersferzje hat in stuolkapasiteit fan 467 yn in konfiguraasje mei trije ferskillende klassen en hat in berik fan mear as 15.000 kilometer. De earste testflecht waard útfierd op 20 maart 2011 en yn maaie 2012 wie Lufthansa de earste maatskippij dy't it tastel yn tsjinst naam.

## Keppeling om utens
*  Offisjeel webstee fan de Boeing 747
Dakota Skye (film)

***Dakota Skye*** is in Amerikaanske coming-of-agedrama út 2008 ûnder rezjy fan John Humber, nei in senario fan Chad Shonk. De haadrollen yn 'e film waarden fertolke troch Eileen April Boylan, Ian Nelson en J.B. Ghuman jr. 

## Plot
*Dakota Skye* is it coming-of-ageferhaal fan it santjinjierrich famke mei deselde namme, dat oer in superkrêft beskikt: se kin eltse leagen trochsjen dy't har ferteld wurdt. Har wrâld feroaret as Jonah, de yn New York wenjende bêste freon fan har feint, op besite komt. Foar de earste kear yn har libben moetet Dakota dan nammentlik immen dy't har net foarliicht. Dêrtroch komt se har eigen libben mei hiel nije eagen te sjen.

## Produksje
*Dakota Skye* waard regissearre troch John Humber, dy't tegearre mei Shaun O'Banion ek filmprodusint wie. It senario waard skreaun troch Chad Shonk, wylst Brett Juskalian de kamerarezjy die, en de filmmuzyk fersoarge waard troch Seth Podowitz. *Dakota Skye* waard makke as in ûnôfhinklike film, mei in budget fan $150.000. De film gie op 14&nbsp;maart 2008 yn premiêre.

## Untfangst
*Dakota Skye* waard fertoand op ferskate filmfestivals, wêrûnder it Filmfestival fan San Luis Obispo, it Filmfestival fan Phoenix, Filmfestival fan Charlotte en it Ynternasjonaal Filmfestival fan Edmonton. De film krige mingde kritiken.

## Resultaat
Chad Shonk wûn mei *Dakota Skye* yn 2008 de Copper Wing Award foar bêste senario op it Filmfestival fan Phoenix. Produsint John Humber waard datselde jiers de Festival Prize yn 'e kategory bêste ferheljende langspylfilm takend op it Filmfestival fan Charlotte.

## Keppelings om utens
*  Ynformaasje oer ''Dakota Skye'' yn 'e ''Internet Movie Database''
Lûdsfilm

In **lûdsfilm** is in film mei syngronisearre lûd, of mei lûd dat nei it meitsjen fan 'e byldopnames technologysk oan 'e film fêstmakke is. It is it tsjinstelde fan in stomme film, dêr't gjin lûd by sit. De ierst bekende fertoaning fan in lûdsfilm fûn al yn 1900 plak yn Parys, mar der giene desennia oerhinne ear't de technology safier wie dat it foar filmstudio's ek kommersjeel útkoe om lûdsfilms te meitsjen. It wie dreech om in betroubere syngronisaasje te berikken mei de iere lûd-op-plaatsystemen, en de kwaliteit fan 'e lûdsopname en de fersterking wiene yn 't earstoan ek net goed genôch. Dat waard allegear feroare troch technologyske ynnovaasjes, sadat it njonkelytsen mooglik waard om lûd fan in goede kwaliteit oan byld te keppeljen foar in priis dy't leech genôch wie om noch winst te meitsjen. Dat waard foar it earst mei koarte films dien yn 1923.

De wichtichste stappen op it mêd fan 'e kommersjalisaasje fan 'e lûdssinema waarden yn 'e midden en twadde helte fan 'e 1920-er jierren set. Wat koarter de film, wat ienfâldiger oft it wie om lûd oan byld te keppeljen, dat oarspronklik waarden inkeld koarte films as lûdsfilms útbrocht. Sokke lûdsfilms waarden doedestiden fan 'e stomme film (dy't doe de noarm wie) ûnderskaat troch se *talking pictures* of *talkies* te neamen. De ierste langspylfilms mei lûd hiene gjin dialooch, mar inkeld filmmuzyk en lûdseffekten. De earste langspylfilm mei lûd dy't ek dialooch omfette, wie *[[The Jazz Singer]]*, út 1927, dy't makke wie mei Vitaphone, doe it toanoanjaande merk fan lûd-op-plaattechnology. Dy film waard in grut súkses, mar doe't de lûdsfilm yn 'e jierren dêrnei de stomme film hast folslein ferkrong, ûntjoech lûd-op-filmtechnology him ta de standertwize om lûd en byld te keppeljen.

Tsjin 'e iere 1930-er jierren wiene 'talkies' in wrâldwiid fenomeen wurden. Yn 'e Feriene Steaten holp de lûdsfilm by de konsolidaasje fan 'e posysje fan 'e filmyndustry yn Hollywood as ien fan 'e wichtichste kultureel-kommersjele ynfloeden yn 'e wrâld. Yn Jeropa, en yn mindere mjitte yn oare dielen fan 'e wrâld, waard de nije ûntwikkeling yn 't earstoan mei erchtinkendheid ferwolkomme troch sawol filmmakkers as filmkritisy, om't men yn noed siet dat de nije fokus op lûd de unike estetyske skaaimerken fan 'e stomme film stikken meitsje soe. Yn Japan, dêr't doe al in tradysje ûntstien wie dy't it medium fan 'e stomme film mei *live*-neigronisearring yn 'e bioskopen kombinearre, krige de lûdsfilm mar stadich foet oan 'e grûn. Yn Britsk-Ynje, it lettere Yndia, wie de lûdsfilm krekt it ûntbrekkende elemint dat de needlijende filmyndustry transformearre ta ien fan 'e grutste en fluchst groeiende sektoaren fan it lân.
Francisco Boix

**Francisco Boix Campo**, Katalaansk: *Francesc Boix i Campo* (Barselona, 31 augustus 1920 - Parys, july 1951) wie in Spaanske fotograaf, dy't yn de Spaanske boargerkriich tsjin Franco as frontfotograaf meifocht en letter troch de Dútske besetter fanút Frankryk nei it konsinstraasjekamp Mauthausen deportearre waard, dêr't er de befrijing oerlibbe. Boix slagge der yn om yn syn kamptiid yn Mauthausen negativen fan foto's fan it kamp te bewarjen, dy't by de Neurgenberger prosessen tsjinnen as bewiis tsjin nazy's en kriminelen, dy't harren skuldich makke hiene oan kriichmisdieden.

## Libben
Nei de oerwinning fan de Franquisten yn de maitiid fan 1939 flechte Boix nei Frankryk, dêr't er him oansleat by it Frânske Frjemdlingenlegioen en it Frânske leger en yn 1940 troch de Dútsers finzen nommen waard. Boix kaam earst yn de kamp Le Vernet telâne en letter waard er yn Septfonds ynternearre. Nei syn frijlitting sleat er him mei oare Spaanske bannelingen by it ferset tsjin de nazy's oan. Noch yn itselde jier waard Boix yn de Fogezen arrestearre en op 27 jannewaris 1941 nei Mauthausen deporterre, dêr't er ien fan de likernôch 7.000 Spaanske finzenen wie. 

Doe't Boix by de SS-Erkennungsdienst yn it fotolaboratoarium twangarbeid ferjochte wist er negativen fan foto's fan it kamp foar ferneatiging te behoedzjen troch se te ferstopjen en se út it kamp te smokkeljen. De foto's joegen in byld ûnder hokker omstannigheden de finzenen libje en wurkje moasten en fermoarde waarden. Under de foto's wiene guon dy't it bewiis foarmen dat bekende lieders fan it Tredde Ryk, lykas Albert Speer en Ernst Kalenbrunner, in besite brochten oan it kamp en de groeve Wienergraben. 

Boix waard nei de Twadde Wrâldkriich troch de Frânske oanklager yn de Neurenberger prosessen tsjin de wichtichste kriichsmisdiedigers oproppen om by foto's te tsjûgjen dy't troch SS-ers yn Mauthausen makke wiene. Boix tsjûge ek yn de militêre Amearikaanske rjochtsaak yn Dachau tsjin 61 kriminelen fan it kamp Mauthausen.   

Doe't de Amerikanen op 5 maaie 1945 yn Mauthausen oankammen, wachte Francisco Boix de soldaten op mei in Leica-kamera, dy't er fan de SS ôfnommen hie. Mei de kamera liet er de befrijing fan it kamp fêstlizze. Ek lei er it ferhoar mei de kampkommandant Franz Ziereis fêst, dy't op de flecht arrestearre en dêrnei nei it kamp werom  brocht waard.    

Tusken 1945 en 1951 wurke Boix as in fotograaf by de Frânske pers, benammen foar de krante l'Humanité, dy't oan de Frânske Kommunistyske Partij liearre wie.

Boix ferstoar op 7 july 1951 yn 'e âldens fan 30 jier troch nierfalen en ynearsten yn Thiais begroeven en letter op it Père Lachaise byset.  

## Films
De Spaanske regisseur Llorenç Soler brocht yn 2002 in dokumintêre ûnder de titel *Francisco Boix, un fotógrafo en el infierno* (Francisco Boix, in fotograaf yn 'e hel) út. Op 26 oktober 2018 gyng de Spaanske film *El fotógrafo de Mauthausen* fan Mar Targarona yn premjêre.
Durk Stoker

**Durk Stoker** (De Jouwer, 20 novimber 1957 - 20 july 2023) wie in Frysk politikus en ûnderwizer út Koudum. Durk Stoker is hikke en tein op De Jouwer.
Nei de hafû-oplieding oan it Nassau Kollege op It Hearrenfean gie er yn Snits nei PABO *De Him*.

## Underwiis
Nei syn stúdzjetiid ferfear er nei Zwijndrecht, dêr't er ûnderwizer en letter op deselde skoalle direkteur waard. Yn 1986 kaam er werom nei Fryslân en fêstige him yn de eardere grifformearde tsjerke fan Koudum as skoaldirekteur. Yn de jierren dêrnei waard er boppeskoalsk direkteur en letter algemien direkteur fan alle kristlike basisskoallen yn Nijefurd.

Yn 1999 folgde in karriêreswitch en wurke Stoker as selsstannich adviseur en interim-manager foar in grut tal organisaasjes en bedriuwen. 

## Polityk
Yn 2010 waard er fraksjefoarsitter fan de FNP yn Súdwest-Fryslân. Fan 2013 oant 2014 wie hy direkteur fan de Bisschop Möller Stichting, de oerkoepeljende organisaasje fan roomske skoallen yn Fryslân. Fan maaie 2014 oant de ferkiezingen yn 2017 wie er wethâlder en riedslid yn Súdwest-Fryslân. Dêr wie hy ûnder oare ferantwurdlik foar de Leefberheid (doarpshuzen), Ferkear en Ferfier, Tsjinstferliening en Bedriuwsfiering. 

Yn novimber 2018 folge er Johannes van der Pal op as wethâlder fan De Fryske Marren. Hy waard nei wethâlder Veltman de 2e lokoboargemaster. Hy krige dêr de portefúljes Natoer en Lânskip, Wetter, Romtlike Untwikkeling en koördinerend portefúljehâlder Doarp-, stêd- en wykbelied. Dêrneist waaard hy ferantwurdlik foar projekten Wetterfront Balk en Rûnwei De Lemmer. Yn febrewaris 2019 seine VVD en CDA it betrouwen yn de FNP op doe't de FNP tsjin it sânwinningsplan yn de Iselmar stimde. Stoker stapte doe mei FNP-wethâlder Durks op. 

Sûnt novimber 2017 wie Durk Stoker foarsitter fan de lanlike partij OSF, de 'Onafhankelijke Senaats Fractie' dêr 't de FNP diel fan út makket. 

Durk Stoker ferstoar op 20 july 2023, yn 'e âldens fan 65 jier.
The Man Who Would Be King

* ''The Man Who Would Be King'' (koart ferhaal), in koart ferhaal út 1888 fan Rudyard Kipling
* ''The Man Who Would Be King'' (film), in Britsk-Amerikaanske ferfilming fan it ferhaal fan Kipling, út 1975, ûnder rezjy fan John Huston
Groninger Belang

It **Groninger Belang** (Frysk: *Grinslanner Belang*) is in politike partij dy 't yn de Nederlânske provinsje Grinslân aktyf is.

It Groninger Belang ûntstie út in gearwurking tusken lokale partijen út de hiele provinsje Grinslân. Yn 2015 wûn de GB har earste sitten yn de Provinsjale Steaten fan Grinslân.

Sûnt de partij yn 2014 gearwurke mei in soad oare regionale politike partijen, hawwe dy ûnder de namme Onafhankelijke Senaatsfractie mei elkoar ien sit yn de Earste Keamer. Sûnt juny 2015 wurdt dy ynnomd troch Hindrik ten Hoeve, in lid fan de FNP.

Yn de Provinsjale Steaten fan Grinslân hie de partij yn 2015 trije (fan de 43) sitten. Dy trije sitten bleaune yn 2019 behâlden.
A.H. Wheeler

**A.H. Wheeler**, formeel: **A.H. Wheeler & Co. Pvt. Ltd.** en faak koartwei oantsjut as **Wheeler**, is in keatling Yndiaaske boekhannels. It bedriuw waard yn 1877 oprjochte en fungearre yn 't earstoan behalven as boekhannel ek as útjouwerij. De filialen fan 'e keatling binne fan it begjin ôf oan ynboud yn treinstasjons. A.H. Wheeler is tsjintwurdich folslein yn Yndiaaske hannen. It haadkertier is fêstige yn 'e stêd Allahabad.

## Skiednis
A.H. Wheeler waard yn 1877 yn Allahabad, yn wat doe noch Britsk-Ynje wie, oprjochte troch de Frânske sakeman Émile Moreau en dy syn Yndyske partner T.K. Banerjee. De namme waard ûntliend oan de doedestiden tige súksesfolle Londenske boekhannel fan Arthur Henry Wheelers, mei wa't Moreau befreone wie en dy't it bedriuw finansjeel op gong holp. Fan it begjin ôf oan waarden de winkels fan A.H. Wheeler ynboud yn 'e treinstasjons yn in tiid dat de Britten troch hiel harren koloanje spoarwegen oanleine. Oarspronklik wie de boekhannelkeatling benammen konsintrearre yn noardlik Yndia, mar geandewei de tweintichste iuw hat er him ek útwreide nei it súdlike diel fan it Yndyske subkontinint.

Fan 1888 ôf wie A.H. Wheeler ek in skoft aktyf as útjouwerij. Der ferskynde doe by it bedriuw in rige lytseftige boekjes dy't as searje de namme *[[Indian Railway Library]]* krigen. Dêrta hearde û.m. wurk fan 'e ferneamde Ingelske skriuwer Rudyard Kipling, wêrûnder de ferhalebondels *Plain Tales from the Hills* en *[[The Phantom 'Rickshaw and Other Tales]]* (wêryn't it bekende koarte ferhaal *[[The Man Who Would Be King (koart ferhaal)|The Man Who Would Be King]]* opnommen wie).

Yn 1937 krige A.H. Wheeler fan 'e Britske oerheid fan Britsk-Ynje formeel it monopoalje op 'e ferkeap fan boeken op treinstasjons. Dat monopoalje bleau bestean ûnder it nije rezjym doe't Yndia yn 1947 in ûnôfhinklik lân waard. De famylje Banerjee kocht de erven fan Moreau yn 1950 út, sadat it bedriuw doe folslein yn Yndiaaske hannen kaam. Yn 2004 waard it monopoalje fan A.H. Wheeler opheft; de keatling hie doe filialen yn 258 treinstasjons yn hiele Yndia. Dêrmei droech it bedriuw foar 80% by oan 'e ynkomsten út 'e ferkeap fan boeken fan 'e Indian Railways.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan A.H. Wheeler
Dirk Haasdijk

**Dirk Martinus Haasdijk** (Aldeboarn, 18 maart 1880 - It Hearrenfean, 10 desimber 1943) wie in Fryske fotograaf. Hy wie de soan fan glêzenier en tekener Jarig Haasdijk út Huzum en Grytsje van der Weij út Stiens.

Durk Haasdijk keas foar it ein njoggentjinde iuw nije fak fan fotograaf. Oant 1910 wurke hy as fotograaf yn Aldeboarn. Yn 1910 krige er in saak yn Ljouwert. Fan 1914 oant 1915 wurke hy as fotograaf by  H.B. Dirksen yn it Gelderske Dieren by Rheden. In jier letter wie hy koarte tiid werom yn Ljouwert, mar fêstige him dat jier as fotograaf oan de Mistrjitte 407 op De Jouwer.
Mennohûs

It **Mennohûs** is in ryksmonumint op De Jouwer.

It hearehûs oan de Midstrjitte 72 is de eardere pastorij fan de fermanje op nûmer 70 dêrnjonken. It hûs út ûngefear 1860 hat grutte finsters dy 't op de ferdjipping seis ruten ha. Om de foardoar sit in list. Op de kroanlist sitte lytse ornaminten.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Gemeentehûs fan Haskerlân

It eardere **Gemeentehûs fan Haskerlân** is in ryksmonumint oan de Midstrjitte 19 op De Jouwer.

It gebou krige by de ynrjochting ta gemeentehûs yn 1858 in (net skildere) neo-klassisistysk oansjen.
De foargevel is sân traveeën breed, trije dêrfan foarmje in midden risalyt, dat bekroand wurdt troch in mânsk tympaan. It balkon wurdt droegen troch Ioanyske pylders. Om alle finsters sitte listen. De ûnderste finsters binne healrûn sleatten, de boppeste binne rjochthoekich en hawwe acht ruten. De kroanlist hat triglyfen. Op it flau deldragende skylddak steane hoekskoarstiens mei boerden.

It gebou waard nei de opheffing fan de gemeente Haskerlân yn 1954 brûkt as ferpleechhûs de Flecke. De âlde gevel bleau doe stean. It nije gemeentehûs (fan Skarsterlân) krige ûnderdak yn it ferboude Heremastate.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Midstrjitte 32

**Midstrjitte 32** is in ryksmonumint oan de Midstrjitte 32 op De Jouwer.

It eardere wen- en wurkhûs is fjouwer traveeën breed. De djippe hûs hat in rjochte listgevel wurdt ôfsluten troch in rjochte kroanlist mei tympaan boppe twa traveeen foar it ôfskeane skylddak mei in topskoarstien. De omliste tagongsdoar oan de foarkant hat sniene drompels en in boppeljocht mei dêryn in koer mei blommen. It pân hat acht en seisljochtsfinsters. It hûs waard boud tusken 1800 en 1850, mar de kearn fan it hûs is mooglik âlder. De wenning hat in oerflak fan 254 m².
## Gallery

Ofbyld:Achtergevel - Joure - 20121105 - RCE.jpg|
Ofbyld:Interieur - Joure - 20121106 - RCE.jpg|
Ofbyld:Interieur deur - Joure - 20121107 - RCE.jpg|
Ofbyld:Joure. Werk-woonhuis. Midstraat 32 (Rijksmonument) 01.jpg|
Ofbyld:Joure. Werk-woonhuis. Midstraat 32 (Rijksmonument) 02.jpg|
Ofbyld:Joure. Werk-woonhuis. Midstraat 32 (Rijksmonument) 03.jpg|
Ofbyld:Overzicht - Joure - 20121102 - RCE.jpg|
Ofbyld:Overzicht - Joure - 20121103 - RCE.jpg|
Ofbyld:Voorgevel - Joure - 20121101 - RCE.jpg|
Ofbyld:Voorgevel - Joure - 20121104 - RCE.jpg|

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Ype Staak Brunings

**Ype Staak Brunings** (Herwen en Aerdt, 1786 - De Jouwer, 1870) wie in sulversmid. 

Ype wie de jongste soan fan Christiaan Jacob Brunings en Tietje Staak. Hoewol't syn heit en trije omkes teolooch wiene, waard Ype Staak sulversmid. Ype Staak Brunings wie yn 1812 keapman yn goud- en sulverwurken yn Snits. Hy ferlear al jong in broer en twa suskes. Yn 1813 waard hy neamd as goud- en sulversmid. Hy troude yn 1815 mei Rigtje Kooopmans en krige mei har seis bern. Foar 1817 ferfear hy nei De Jouwer, dêr't er in saak hie oant 1849. Syn bedriuw waard fuortset troch syn âldste soan Christiaan Jacob Brunings (1816-1902). In sulveren rjemmeleppel fan him wurdt bewarre yn it Frysk Skipfeartmuseum.
Bûterstrjittebrêge

De **Bûterstrjittebrêge** is in ryksmonumint op De Jouwer.

De ophelbrêge oer de Kolk ferbynt de Bûterstrjitte mei It Sân. De houten flapbrêge oan de ein fan de Bûterstrjitte stiet op draachkonstruksje (hamei) mei in heal ôfsluten trochgong.

## De Kolk
It wetter De Kolk wie eartiids in drok wetter. Hjirwei giene kofskippen nei Hamburch en de Eastsee. Der wiene skipswerven en in libbene hannel yn bier, klokken en koper. By It Tolhûs moasten skippers it havenjild betelje. De ophelbrêge by it Tolhuis is letter ferfongen troch in fêste brêge oer De Kolk. Oan de noardside fan  De Kolk begjint de Jouster Sylroede.


Ofbyld:De Jouwer âlde Bûterstrjittebrêge.jpg|Alde Bûterstrjittebrêge
Ofbyld:Brug - Joure - 20121092 - RCE.jpg|De brêge yn 1965
Ofbyld:De Jouwer Bûterstrjitte sa. 1900.jpg|De Bûterstrjite om 1900 hinne


## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Midstrjitte 73

**Midstrjitte 73** is in ryksmonumint oan de Midstrjitte 38 op De Jouwer.

It wen-/wurkgebou mei in sealdak hat in klokgevel mei byldhoude listen. It pân op Midstrjitte 91 hat ek soksoarte klokgevel. It De klokgevel hat frijwat grutte oansetkrollen mei byldhouwurk yn de punt. Op in datumstien stiet Anno 1858, it jier dat it eardere pân werboud waard. De kesinen ha fjouwer- en seisrústfinsters.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Midstrjitte 98

**Midstrjitte 98** is in ryksmonumint oan de Midstrjitte 98 op De Jouwer.

It hûs ûnder in sealdak hat in klokgevel. De trijehoek yn de top wurdt mei in houten list bekroane. Tusken it pân en Midstrjitte 100 rint in stege.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Midstrjitte 81

**Midstrjitte 81** is in ryksmonumint oan de Midstrjitte 81 op De Jouwer.

It wen-/wurkhûs hat in hege foarbou en in plastere gevel. De swiere kroanlist mei bloklist sit ûnder in dwers skylddak mei mânske hoekskoarstiens.

Yn it ûnderste diel siet eartiids it buro fan de Ryksplysje, letter waard it in winkel.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Midstrjitte 91

**Midstrjitte 91** is in ryksmonumint oan de Midstrjitte 91 op De Jouwer.

It wen-/wurkhûs ûnder sealdak hat in klokgevel mei byldhoude listen oan de rânen en oansetkrollen. Yn de oansetkrollen yn de top fan de gevel steane de letters G.S. Yn it pân sit al sûnt ein achttjinde iuw in kleanwinkel. 

De winkel fan Midstrjitte 73 hat ek in klokgevel. 

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
It Sân 4

**It Sân 4** is in ryksmonumint oan It Sân 4 op De Jouwer.

It brede gebou hie yn 1965 nocch fjouwer seisrútsfinsters, letter binne de rútsjes ferfongen troch gruttere ramen. It oan de foarside ôfskeane sealdak hat in spangevel. De lytse rútsjes fan eartiids binne ltter ek ferfongen troch gruttere glêzen.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
It Sân 6

**It Sân 6** is in ryksmonumint oan It Sân 6 op De Jouwer.

It pân ûnder sealdak hat seisrútsfinsters tsjin in puntgevel mei in opsetstik op de top.
## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Loftferkearslieding Nederlân

**Loftferkearslieding Nederlân**, ôfkoarte ta **LVNL**, is de ynstânsje dy't de loftferkearslieding oan boargerloftferkear yn it Nederlânske loftrom fersoarget. De taken fan LVNL binne fêstlein yn de Wet loftfeart. Sûnt 1 maaie 2016 is Michiel van Dorst algemien direkteur fan de organisaasje.

## Fêstigings
Neist it haadkantoar op Skiphol-East hat LVNL ferskate fêstigings op de lofthavens dêr't hja de loftferkearslieding fersoarget. Twa ferkearstuorren steane op Skiphol en de oare binne te finen op Rotterdam The Hague Airport, Groningen Airport Eelde en Maastricht Aachen Airport.
De Helling (De Jouwer)

Skipswerf **De Helling** is in ryksmonumint oan de Syl 19 op De Jouwer.

Hast oan de ein fan de Jouster Sylroede leit oan de kant fan de Slachtedyk de ferneamde Jouster skipswerf fan De Jong. De skiednis fan dy werf giet yn elk gefal werom oant 1653. Yn it Frysk Skipfeartmuseum yn Snits binne noch geskriften fan histoarikus P.S. Roarda út Ljouwert fan mear as trije iuwen lyn, werom te finen.

Eartiids waarden der grutte houten skippen boud. Koggeskippen en galjoenen. Seeskippen dy't alle Europeeske wetters befarden. De seeweardige skippen farden troch de Sylroede nei de Jouster slûs en dan fierder fia de Noarder Aldewei nei de Fryske marren en fierder.
It gehiel, wenhûs mei skipswerf, is typysk foar it Fryske ambacht fan jachtbou. 
## Galery

Ofbyld:Overzicht - Joure - 20121121 - RCE.jpg|
Ofbyld:Scheepswerf de Helling Joure.JPG|
Ofbyld:Woonhuis - Joure - 20121119 - RCE.jpg|wenhûs
Ofbyld:Zijaanzicht - Joure - 20121120 - RCE.jpg|sydoansjoch


## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Dong

**Dong** of **kjitte** is de trochgong (ekskremint) út bisten wei en gauris mingd mei strie. It is in organyske stof en wurdt ornaris brûkt en meitsje de boaiem fruchtber. Oare foarmen binne kompost, dy't út resten fan planten bestiet, en keunstdong. Dong wurdt almeast ferspraat mei in dongstruier.

## Soarten dong
Floeibere dong wurdt *[[dongjarre]]* neamd en it bedongjen mei jarre hjit *jarje*. Dongjarre wurdt hjoed-de-dei ornaris yn de grûn ynjektearre, om't ferfluchtiging fan ammoniak te foaren te kommen en ek de geur te beheinen. Rûge dong en hinnedong wurde gauris opslein op in rûchskerne en wurde ferspraat mei in rûge dongstruier. Farske hynstedong wurdt in soad brûkt by de tylt fan sjampinjons en yn grientekassen.
Skiekundig sjoen is dong in mingsel fan wetter, mineralen en organyske stof. Wichtige eleminten binne stikstof, fosfor, kalium en magnesium.
Ek komme de spoareleminten sa as izer, sink, koper, molybdeen, boar en kobalt mear of minder foar.

## Proses
Wichtich is it fertarjen fan farske dong om it as dongstof te brûken. By it fertarjen fan farske dong wurdt it gehalte oan koalstof leger en it gehalte oan stikstof heger, dêr't de wearde fan de dong better troch wurdt. It fertarjen fan de dong bart ûnder ynfloed fan baktearjes, dêr't waarmte, wetter en fiedingsstoffen by frijkomme. Dat proses duorret ornaris op in rûchskernestee in jier oant it as einprodukt rûge dong wurdt. In nije ûntwikkeling is it taheakjen fan soerstof en mikro-organismen en meitsje it proses tan kompostearring flugger.
It bedongjen yn Nederlân is regele troch de dongwetjouwing, dy't oerbedonging tefoaren komme moat.

## Turf
Turfstruisel mei net as dong beskôge wurde, hoewol't dat it humusgehalte fan de grûn fergrutsje kin. Earme sângrûnen kinne nei it taheakjen fan dy produkten mear focht hâlde en klaaigrûnen kinne focht earder trochlitte. De turf ferleget de pH dochs wol en dêrtroch wurdt de grûn soerder.

## Sjoch ek
*Rûge dong
*Dongjarre
*Jarre
*Kowedong
*Griene dong
*Kompost
*Strontrace
Johannes Hesselhûs

It **Johannes Hesselhûs** is in earder pakhûs oan de Gieljittersstrjitte 1 op De Jouwer. It ryksmonumint waard boud yn 1898 as ûnderdiel fan it bedriuw Douwe Egberts. Johannes Hessel de Jong, letter fabryksdirekteur, lei yn 1898, op fjouwerjierrige leeftyd, de earste stien fan it pakhûs.

It yn tradisjoneel-ambachtlike styl boude pakhûs stie yn de tún fan it hearehûs Midstrjitte 99 mei dêryn de kofjebaarnderij en tabakskerverij. De gebouwen wiene eigendom fan famylje de Jong, de neisieten fan Douwe Egberts. Oant 1913 waard yn it pân wurke, dêrnei waard dit fabryk yn Sniksweach iepene. De teepakkerij bleau oant 1933 yn it pakhûs dat doe ek nei Sniksweach ferhuze.

Sûnt 1976 wurdt it pakhûs as haadgebou brûkt troch museum De Jouwer. It Hesselhûs stiet oan in dearinnende feart mei oanlissteger fanút it Hurdspytsje Yn tachtiger jierren fan de foarige iuw waard oan de súdkant fan it pakhûs in ferbiningswei oanlein tusken de Gieljittersstrjitte en de Lynbaanstrjitte, wêrtroch 't it pakhûs los kaam te stean fan de tún fean it hearehûs Midstrjitte 99. It bertehûs fan de grûnlizzer fan it bedriuw, Egbert Douwes, dat yn Jiskenhuzen stie, waard yn 1981 stien foar stien opnij opboud yn de tún by it pakhûs. Doe ’t it pakhûs in museumfunksje krige is der net folle oan feroare. Oan de noardkant is in ferbining makke mei it oanbuorjende pân. Dizze oanbou, it stek oan de passaazje en it bertehûs fan Egbert Douwes hearre net by it ryksmonumint.

## Omskriuwing
It rjochthoekige pakhûs fan trije boulagen hat in dak mei swarte, weage Fryske dakpannen. De muorren binne oplutsen yn giele bakstien, útsein de súdgevel dy ’t fan reade bakstien is. De bakgoaten steune op klossen.

De eastkant fan it pakhûs grinzet oan it wetter hat twa dûbele tagongsdoarren op strjittenivo, in dûbelde doar op de ferdjipping en in dûbelde doar mei hysbalken yn in dakkapel by de kape. Under binne fiif- en de ferdjipping seis alverúts-finsters yn in stielen kesyn mei stielen roeden, in segmintbôge en in mitsele ûnderdrompel. De stielen ankers fan de ferdjippingsflierren binne sichtber. De westgevel is wakker lyk oan de eastgevel.

Yn de súdgevel sitte twa gevelstiennen. De iene waard lein troch Johannes Hessels de Jong op 16 novimber 1898, de oare by gelegenheid fan de iepening fan it museum op 1 july 1976. Lofts yn de gevel sit op de ferdjipping in dûbele doar. Under binne fjouwer finsters, de earste en twadde ferdjipping hawwe elk trije finsters, identyk oan dy yn de sydgevels. De gevel hat in betonnen plint en in betonnen ôfdeklist by it dak dat rêst op twa oansetstiennen mei in folútmotyf.

De noardgevel hat ûnder in oanbou dy’t in ferbining foarmet mei in buorpân. De earste ferdjipping hat twa finsters, de twadde ferdjipping hat trije finsters.

It pân is opdield yn in pear romten, mar wol sa dat de yngrepene maklik ûngedien makke wurde kinnen. De swiere houten konstruksje en houten ferdjippingsflierren sitte der noch yn.

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Postkantoar fan De Jouwer

It **Postkantoar fan De Jouwer** is in ryksmonumint oan de Midstrjitte op De Jouwer.

It postkantoar waard yn 1904 boud yn neogoatyske styl, yn kombinaasje mei motiven fan de neorenêssânse (ek wol "postkantoarstyl" neamd) nei in ûntwerp fan arsjitekt Cornelis Hendrik  Peters (1847-1931). Ryksboumaster Peters boude nei 1897 folle mear postkantoaren, ek foar Fryske doarpen en stêden (Harns) yn opdracht fan de haaddireksje fan de Posterijen. Hy tekene de postkantoaren neffens in systematyske en werkenbere styl. De postkantoaren fan nei 1897 binne wat ienfâldiger mar ha wol rynske detaillearring en bouûnderdielen. It postkantoar is rjochte op it noardeasten. Tsjin de eftergevel is yn 1977 oan de súdeastkant in lytse oanbou makke dy’t bûten de ryksbeskerming falt. De foarsjenning foar rolstoelbrûkers is fan lettere datum. It ynterieur is folslein ferboud doe’t der in útstjoerburo yn in gebou kaam. Boppe de ferlege souder sit noch wol it âlde trôchferwulf.

## Omskriuwing
It gebou hat in rjochthoekige plattegrûn. Oan de efterside binne links en rjochts twa lytse fleugels oanboud. It gebou fan twa boulagen hat in hege souderferdjipping. It gearstalde dak is dekt mei swarte, smoarde Hollânske dakpannen, de dakken fan de dakkapellen oan de foarside binne dekt mei laaien. It postkantoar is boud fan brune bakstien. Foar de boarstwarring is natoerstien en donkerbrune bakstien brûkt. De foargevel hat gevelbannen, in kordonlist en sierankers. De foargevel bestiet út fjouwer traveëen. Yn de bûtensten  sitte de yngongen nei it kantoar en nei it wendiel. Yn de linkersydgevel sit de sydyngong, de rjochtergevel sit fêst oan it gebou dêrnjonken. 
It wendiel op de ferdjipping is kwa yndieling hast oarspronklik. In rynsk fersierde houten doar jout tagong ta de betegele gong. Rjochts fan de gong binne de keamers en suite mei de skodoarren mei koperen slútwurk fan Gieljitterij Keverling fan de Jouwer. Orizjineel binne de souders mei geometrysk motyf oan de râne it rozet, de parketflierren en de skoarstienmantel fan swart moarmer. Links fan de gong, oan de strjitkant binne twa sliepkeamers en in koken. De souderferdjipping is hast hielendal yn orizjinele steat. 
## Galery

Ofbyld:Joure. Voormalig Postkantoor. Midstraat 24-26 (Rijksmonument) 01.jpg|
Ofbyld:Joure. Voormalig Postkantoor. Midstraat 24-26 (Rijksmonument) 02.jpg|
Ofbyld:Joure. Voormalig Postkantoor. Midstraat 24-26 (Rijksmonument) 03.jpg|
Ofbyld:Voorgevel - Joure - 20334307 - RCE.jpg|
Ofbyld:De Jouwer boutekening Postkantoar 1895.jpg|boutekening


## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Strie

**Strie** bestiet út drûge stâlen fan nôtplanten, dy't nei it terskjen fan it nôt efter op it lân stean bliuwe. Dy stâlen, mei de oerbleaune ieren, wurde dan meand. Nei't it drûch genôch is wurdt it yn wurdzen swile. Dêrnei wurdt it mei in pakjeparse yn rjochthoekige pakken of yn rûne balen parse. Dêrnei wurde de pakken ornaris op in heawein stâld en dan fan it lân helle. Dêrnei wurde se opsteapele yn in loads of op souder fan in pleats.
Ek wurdt strie faker ûnderploege, om't it as organyske stof tsjinje kin. Hea is drûge gers.

## Soarten strie
Der binne ferskate soarten strie, sa as bygelyks:
*Weetstrie
*Koarnstrie
*Koalstrie
*Hjouwerstrie
*Roggestrie
*Strie fan pûlfruchten

Sa'n 80 persint fan it yn Jeropa produsearre strie bestiet út weet- en koarnstrie. Koarnstrie hat justjes mear fiedingswearde as weetstrie, dochs it nimt minder focht op. Roggestrie is lang strie dat eartiids brûkt waard foar bijekuorren en oare kuorren. Ek waard it brûkt op tekken mei holle tekpannen om dy ticht te hâlden foar reinwetter en snie.

## Gebrûk fan strie
Strie is ornearre foar ferskate doelen:
*Op de buorkerij; strie waard en wurdt hjoed-de-dei ek noch ornaris brûkt yn stâlen, dêr't fee sa as bygelyks kij, skiep en hynders op lizze kinne. Strie mingd mei dong wurdt rûge dong neamd.
*Tylt; strie wurdt gauris brûkt by tylt fan ierdbeien en oare fruchten. It strie wurdt tusken de rigen yn lein, dêr't de fruchten troch skjin bliuwe. Strie wurket ek goed foar it ôfdekken om skea troch froast tefoaren te kommen.
*Striekarton; yn de feankoloanjes wie eartiids in bloeiende striekartonyndustry, sa as bygelyks yn Feandam. It ûntsluten fan it strie wie fersmoargjend foar it miljeu. Hjoed-de-dei brûke fabriken allinne noch mar âld papier foar it meitsjen fan karton.
*Kompost; weetstrie wurdt ornaris brûkt foar it meitsjen fan kompost.
*Bou; fjouwerkante striepakken, benammen fan weet, mar ek fan rys en oare gewaaksen, wurde yn de bou brûkt. Der binne gebouwen dêr't striepakken it gewicht fan it tek drage. Yn Fryslân en dêrbûten wurdt mear mei houtskeletbou wurke dêr't striepakken as isolaasjeguod tsjinje. Tsjin de striemuorre wurdt liem of oar pleisterguod smard om it binnenkommen fan focht tefoaren te kommen. Dat soarget foar tige goed isolearre hûzen. Yn Fryslân komme sûnt 2002 hûzen fan strie foar sa as bygelyks yn Koudum. 

## Sjoch ek
*Hea
Kompost

**Kompost** (fan it Frânske *compost*, mei deselde betsjutting) is in organyske stof dat troch in proses fan fertarjen makke wurdt. It proses brûkt ferskate organyske reststoffen dy't oars as ôffal sjoen waarden, sa as bygelyks dong, houtsnippers, meand túngers, blêden, fruitskilen, ensf. Troch mikro-organismen wurde dy ferwurke ta in soarte fan humus. It is in donkerbrún ta swart krommelich produkt.
Kompost is tige fruchtber. It wurdt brûkt yn bygelyks tunen, túnbou, stedslânbou en ekologysk buorkjen. Kompost hat in soad foardielen foar de grûn. It kin brûkt wurde as keunstdong en soarget foar in goede boaiemstruktuer. It wurket as in natuerlike ûnkrûdbestrider en komt ôfsliten fan de grûn tefoaren. It kin ek as bedekking fan in stoartplak tsjinje.
Op de maklikste manier kin kompost makke wurde fan in heap wiete organyske stof, sa as blêden, gers en skilen, wêrnei't mikro-organismen se ôfbrekke ta humus yn in tiidrek fan in pear moanne. Mar it kin ek in langer proses wêze, dêr't men bygelyks wetter, lucht of koalstof- en stikstofryk guod taheaket. Dat proses fan fertarjen wurdt holpen troch it hakseljen fan planteguod, taheakjen fan wetter, foldwaande ûntluchtsje te litten en yn rigen harkje te litten. Wjirmen en poddestuollen brekke it guod fierders ôf en produsearje dan waarmte, koaldiokside en ammonium

## Sjoch ek
*Dong
Hôpital Ambroise-Paré

It **Ambroise-Parè Hospitaal** (*Hôpital Ambroise-Paré*) is in akademysk sikehûs yn Boulogne-Billancourt, Île-de-France. It wie ien fan de wichtichste en meast bekende sikehuzen fan Europa op it mêd fan onkology en hematology. It is ien fan de grutste hospitalen fan Europa.

It is in part fan it *Assistance publique - Hôpitaux de Paris* en in learklinyk fan Universiteit fan Versailles. It sikehûs waard yn 1923 stichte.
Johannes Hessels de Jong

**Johannes Hessels de Jong** (De Jouwer, 5 maaie 1833 – dêre, 18 july 1883) wie in Fryske ûndernimmer en ien fan de grûnlizzers fan de firma Douwe Egberts. 

Johannes wie de soan fan Hessel Douwes de Jong en Klaaske Johannes Schaap. Hy naam yn 1858 it famyljebedriuw oer fan syn heit en troude yn 1862 yn Snits mei Dorothea Kortenhorst út Snits. Se krigen in dochter Klaaske en in soan Cornelis Johannes (Cees), trije bern stoaren jong. Doe't harren mem yn 1875 stoar, troude Johannes Hessel yn 1878 mei Teresia Brenninkmeijer út Snits. Hja stoar lykwols by de berte fan in libbenleaze soan.

De "firma Weduwe Douwe Egbertszoon" siet oan de Midstrjitte op De Jouwer. It bedriuw wie in tabakskerverij anneks kofjebaarnderij.Yn 1871 kocht er it histoaryske winkeltsje ‘De Witte Os’ oan as in bedriuwspân. Under syn lieding wreide it bedriuw him fierder út, der wurken om 1880 sa'n tolve feinten. By in brân yn 1881 waard it wenhûs ferwoastige, mar it winkeltsje bleau sparre.  It biedwurd fan Johannes Hessel wie: "Zorg altijd dat ge goede waar levert, dan houdt ge klanten". Krekt foardat er foar de tredde kear trouwe soe, stoar Johannes Hessel yn 1883. Foud oer syn beide bern waard Alexander Brenninkmeijer út Snits. Brenninkmeyer krige de lieding oer it bedriuw op De Jouwer oant Cees op syn achttjinde mearderjierrich ferklearre waard en 'omke Alex' him weromlûke koe.
Grutte brân op De Jouwer (1881)

In **grutte brân op De Jouwer** wie yn de nacht fan 14 op 15 oktober 1881.

De brân ûntstie yn in Jouster kastmakkerij en ferwoastige al mei al fjirtjin wennings, winkels en bedriuwspannen. By in grutte stoarm bruts jûns om seis oere in grutte brân út yn it meubelmagazyn fan Ids Koster oan de Midstrjitte. Dêrnei sloech de brân oer nei it gebou dêrnjonken. Meidat der troch de  hurde stoarm baarnende fonken troch de loft fleinen sloch de brân al rillegau oer nei de pleats dy't sa'n 160 meter fierderop, oan de ein fan de Kakelstege stie. Dêrnei sloech de brân noch oer nei de oare gebouwen oan de Kakelstege en ek oan de oare kant fan de Midstrjitte giene noch gebouwen troch de it fjoer ferlern. De flammen ferspraten har sa hurd dat der gjin bussen oan wie. Acht gebouwen oan de Midstrjitte, wêrûnder de tabakskerverij fan Johannes Hessels de Jong, en in pleats en in seistal wenningen yn de Kakelstege waarden finaal fernield. Troch de ynspannings fan njoggen brânwarkorpsen, ek fan bûten De Jouwer, slagge it om 2 oere it sein brân master te jaan. De eangst bestie dat de heale Jouwer fernield wurde soe, wêrom’t hast de helt fan de ynwenners dwaande wienen om harren guod yn feilichheid te bringen, der stiene ek steapels guod op’e dyk.
Der wiene gjin minskelibbens te betreuren, wol ha in tal insken by it omheljen fan de muorren frijwat slimme ferwûnings oprûn. De betizing wie hast net te beskriuwen, ryk en earm die war om te rêden wat der te rêden wie, of ferliende help by it spuitsjen. Tige eangstich wie men dat ek it gasfabryk troch de flammen oantaasten wurd soe. At soks bard wie soene de gefolgen ferskriklik west ha. De moarns om njoggen oere wienen der noch spuiten yn wurking. De krekte oarsaak fan it ûnheil wie doe noch net bekend.

By de troffen gebouwen wiene it wenhûs fan Johannes Hessels de Jong en syn noch nije tabakskerverij, it kofjepakhús en de kofjebaarnderij. Grutte foarrieden tabak, kofje en kandij giene dêrby ferlern. Oer de teefoarried is neat bekend. Nei de brân waard besletten dat de gebouwen dy’t ferlern gien wiene, sa gau mooglik wer opboud wurde moasten.
Kabouter

In **kabouter** is in lyts, humanoïde, mytysk wêzen út 'e folkloare fan Nederlân en Flaanderen. De beneaming is krekt as kobold ôflaat fan it Oergermaanske wurd **kuƀa-walda*, "hûswarder", of **kuƀa-hulþa*, "it hûs goedgeunstich sind wêzende". Sokke wêzens komme yn withoefolle mearkes en folksferhalen út 'e Lege Lannen foar. Yn oare dielen fan 'e wrâld ken men mytyske wêzens dy't soartgelikens mar net itselde binne, lykas de *[[nisse]]* en *[[tomte]]* út Skandinaavje, de kobold en it *[[Heinzelmannchen]]* út it Dútske taalgebiet, de *[[brownie (mytysk wêzen)|brownie]]*, *[[hobgoblin]]* en *[[pixie]]* of *piskie* fan 'e Britske Eilannen, de *[[hiisi]]* út Finlân en de *[[domovoj]]* út Ruslân. Kabouters wurde gauris betize mei gnomen, mar dat binne elemintêre ierdgeasten dy't bûn binne oan 'e ierde, wylst kabouters ierdgeasten binne dy't in bân hawwe mei hûs of bosk.

Kabouters wurde almeast omskreaun as wêzens dy't sterk op minsken lykje, mar folle lytser fan stal binne. Hoe grut oft se krekt binne, hinget ôf fan it oanbelangjende ferhaal, en kin útinoar rinne fan sa'n 15 oant 45&nbsp;sm. Alle kabouters hawwe in blanke hûdskleur, en se wurde yn 'e regel foarsteld as mantsjes mei in lang griis burd, in frij grutte, reade noas, bolle reade wangen en bolle buken. Harren klean docht gauris wat Midsiuwsk oan, en hat faak felle kleuren, lykas read, blau, giel of grien. Se drage tradisjoneel in reade puntmûtse. Om 'e mul hawwe se in brede swarte rym mei in grutte gasp, en oan 'e fuotten tsjûke swarte learzens. Kabouterwyfkes wurde lang sa faak net ôfbylde, mar hawwe ornaris in lange rok oan en drage it hier yn ien of mear frissels.

Neffens de measte ferhalen kinne kabouters folle âlder wurde as minsken. Se hawwe gauris it fermogen om harren ûnsichtber te meitsjen of binne sa wetterfluch dat se altyd al in sideplak opsocht hawwe ear't minsken harren gewaarwurde kinne. Ek wurdt sein dat se folle sterker binne as reedlik is foar harren lytse stal, of dat se oer in foarm fan tsjoenderij beskikke. Yn guon ferhalen kieze kabouters derfoar om yn de neite fan minsken te ferkearen en faak ek om foar minsken putsjes op te knappen tsjin in lytse beleanning, bygelyks fan molke, bôle of bier. Se hâlde der lykwols net fan om begluorke te wurden, en yn guon ferhalen wurde minsken, dy't besykje om in kabouter te sjen te krijen, dêrfoar bestraft mei (soms tydlike) blinens. As se min behannele wurde, kinne kabouters lulk wurde en wraak nimme troch har dêrnei te hâlden en dragen as in kwelgeast.