open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan Smallenbroek (politikus)

**Jan Smallenbroek** (Assen, 21 febrewaris 1909 - Wassenaar, 29 septimber 1974) wie in Nederlânsk politicus.

## Libben en wurk
Smallenbroek wie in soan fan arsjitekt Albert Smallenbroek. Hy folge de Ryks Hegere Boargerskoalle yn Assen. De grifformearde Smallenbroek wie in ARP-foaroanman út Drinte. Begjin jierren tritich gie er oan 't wurk by de Tsjinst Domeinen. Fan 1939 oant 1941 wie er  riedslid, wethâlder en nei de kapitulaasje wie er in skoft waarnimmend boargemaster fan de gemeente Elburch. Yn de Twadde Wrâldoarloch wie er in foaroansteand en wisberet fersetsman. Yn 1942 moast er ûnderdûke, mar yn 1944 waard er oppakt en fêstset, earst yn de Amsterdamske finzenis oan de Weteringskâns, dêrnei yn de Skeveningske straffinzenis, dêr't er yn maaie 1945 befrijd waard.

Nei in koarte perioade yn de Twadde Keamer, wie er fan 1946 ôf oan steatelid en deputearre fan Drinte, wat er ek bleau doe't er yn 1956 weromkaam yn de Keamer. Yn 't earstoan wie er wurdfierder foar maatskiplik wurk en ynlânske saken en fan 1963 ôf fraksjefoarsitter, as opfolger fan Van Eijsden dy't siik wie.

Yn 1965 ferruile er syn fertsjinstwurdigjende funksjes foar it ministerskip fan Binnenlânske Saken yn it kabinet-Cals. As minister hie er te meitsjen mei gesachsproblemen yn Amsterdam en mei de perikels om it houlik fan prinses Beatrix hinne. Yn 1966 gie er ôf út reden fan in ferkearsoertreding dy't er makke hie. Hy kaam dêrnei op in leech plak op de kandidatelist en luts him dêrom werom. Yn 1967 waard die steatsried.

Jan Smallenbroek stoar yn de âldens fan 65 jier.
Victor (mole)

**De Victor** (De Fiktor) is in poldermûne besuden Wânswert yn de gemeente Noardeast-Fryslân. 

## Skiednis

De Fiktor waard yn 1867 boud foar it bemeallen fan de polder 'Ald Piip', as ferfanging fan seis poldermûntsjes en trije tsjaskers. It is in houten achtkante mûne, mei stiennen fjildmuorren, dekt mei reid. Yn 1975 waard de mûne eigendom fan de Stifting De Fryske Mole, dy't him twa jier letter restaurearje liet. Dêrby waard de selsswichting fan de mûne weihelle. 

De Fiktor is yn 2012 wer hielendal restaurearre omdat de fûneminten fersakke wienen. Der is allegearre nij reid op 'e romp en de kape komd. De Lister motor is doe ek wer makke. De mûne bemealt de Wânswerter polder en wurdt ek brûkt as lesmûne foar it Gild Fryske Mounders. De Fiktor waard boppedat yn 2006 troch it Wetterskip Fryslân oanwiisd as reservegemaal yn gefal fan wetteroerlêst.

## Beskriuwing fan de mûne
### Konstruksje
De Victor is in achtkante mûne mei in mitsele ûnderkant. De romp en de kap binne bedutsen mei reid. It kruiwurk bestiet út sechstsjin metalen rollen fest op de kruiring. It kruiwurk wurket troch in lier. De as is fan getten izer en is makke yn 1911 troch H.J. Koning, Foxham. De roeden binne Buurmaroeden nûmers 71 en 72 mei in flecht fan 19.60 meter. Der is in Flaamske fang mei in fangstôk en hinget yn in tomme.

De Fiktor hat in opmerklik kruierij: de kape fan de mûne stiet op sechstjin izeren rôlen. It neidiel fan dizze konstruksje is, dat it gewicht fan de mûne dêrtroch permanint op de tappen fan dy rôlen rêstet en net op de massa derfan. Om dy reden wurdt dit type kruiwurk dan ek net faak brûkt.

### Ynrjochting
Der binne twa souders. Op de boppeste souder is in asrêd mei 55 kammen en it bonkelrêd mei 28 kammen. Under is it spilrêd mei 42 kammen en it skroefrêd mei 39 kammen. De skroef is fan hout en sit yn in betonnen bak. De oerbringing fan de roeden op de fizel is 1: 2,12. De fizel smiet 894 liter wetter út by eltse draaiïng fan it roedekrús. Yn de mûne stiet ek noch in diselmotor, merk Lister, in twa silinder mei in fermogen fan 22 hynstekrêften. Op it mûnehiem is in mûnehokje mei skoarstien.

## Keppeling om utens
* FB-side fan De Victor'
* Molendatabank - 'Wanswerd, Victor'
* De Hollandsche Molen - 'Victor yn Wânswert (Wanswerd)'
* Webside fan it 'Gild Fryske Mounders'
Albert Smallenbroek (arsjitekt)

**Albert Smallenbroek** (Feanhuzen, 5 jannewaris 1880 - Assen, 8 juny 1959) wie in Nederlânsk oannimmer en arsjitekt.

Smallenbroek (ek wol 'A. Smallenbroek Jsn.') wie in soan fan arsjitekt Jan Smallenbroek. Hy boaske yn 1908 mei skippersdochter Grietje Vos (1884-1983). Se binne de âlden fan Jan Smallenbroek (1909-1974), dy't ûnder mear minister van Binnenlânske Saken wie en Albert Smallenbroek (om 1926 hinne) dy't boargemaster west hat.

Neist arsjitekt wie er ek bestjoerlid fan de bouferiening BOAZ yn Assen. Syn meast bekende bouwurk is de Sudertsjerke, mei kosterswent, yn Assen. Smallenbroek stoar yn Assen en waard dêr beïerdige op it Noarderbegraafplak.

## Bouwurken

## Bibliografy
* Battjes, J.T. (1996) *Assen Architectuur en Stedebouw 1850-1940* Swol: Waanders
* Gerding, M. (redactie) (2013) *Buurt met karakter. Assen Oud-Zuid en haar inwoners*, Vereniging Assen Oud-Zuid. ISBN 978-90-9027936-7.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
John de Lancie

**John Sherwood de Lancie, Jr.** (Philadelphia, 20 maart 1948) is in Amerikaansk akteur.

## Keppelings om utens
*  Webside John de Lancie
* de Lancie yn de IMDb
Reina Prinsen Geerligs

**Reina Prinsen Geerligs** (Semarang, 7 oktober 1922 – Sachsenhausen, 24 novimber 1943) wie in  Nederlânsk skriuwster en fersetsstriidster yn de Twadde Wrâldkriich.

Prinsen Geerligs folge it Barlaeus Gymnasium yn Amsterdam (hja siet yn de klas mei Willem Frederik Hermans). As begjinnend skriuwster siet se yn de oarloch yn de links-radikale fersetsgroep CS-6 (ferneamd nei de Corellistrjitte 6 yn Amsterdam). Yn dy groep, oprjochte troch de bruorren Jan Karel Boissevain en Gideon Willem Boissevain sieten Gerrit Willem Kastein, Truus van Lier, Pam Pooters, Jan Verleun, Leo Frijda, Hans Katan, Sape Kuiper en Louis Boissevain ek.

De groep waard ferret en Prinsen Geerligs waard yn it konsintraasjekamp Sachsenhausen yn Oranienburg  deasketten. De omstannigheden fan har arrestaasje binne nea dúdlik wurden.

Reina Prinsen Geerligs is tsjintwurdich fral noch bekend fan de Reina Prinsen Geerligspriis, in literatuerpriis dy't har heit en mem nei de oarloch ynsteld hawwe foar Nederlânske auteurs tusken de 20 en de 25 jier.

Yn Heerhugowaard is yn 1999 it betinkingsmonumint *Vrouwen uit het verzet* set, makke troch Elly Baltus. Yn de sokkel steane 22 nammen fan fersetsfroulju dy't omkaam binne gravearre, ek dy fan Reina Prinsen Geerligs. Yn oare plakken binne strjitten nei har ferneamd.

## Literatuer
* : *Recht, al barste de wereld. Reina Prinsen Geerligs en de ondergang van CS-6*. Skoarl, Utjouwerij Conserve, 1998. ISBN 9054290935.

## Keppelings om utens
* Boekbesprekking
* Winners Reina Prinsen Geerligspriis
Alfred Döblin

**Alfred Döblin** (Stettin, 10 augustus 1878 — Emmendingen, 26 juny 1957) wie in Dútsk dokter en modernistysk skriuwer fan romans.

## Wurk
* 1910 *Die Ermordung einer Butterblume* (ferhalebondel)
* 1915 *Die drei Sprünge des Wang-Lun
* 1918 *Wadzeks Kampf mit der Dampfturbine
* 1920 *Wallenstein
* 1924 *Berge Meere und Giganten
* 1924 *Die beiden Freundinnen und ihr Giftmord
* 1927 *Manas
* 1929 *Berlin Alexanderplatz. Die Geschichte vom Franz Biberkopf
* 1934 *Babylonische Wandrung oder Hochmut kommt vor dem Fall
* 1935 *Pardon wird nicht gegeben
* 1937 *Die Fahrt ins Land ohne Tod
* 1938 *Der blaue Tiger
* 1948 *Der neue Urwald
* 1949 *Schicksalsreise. Bericht und Bekenntnis 
* 1950 *November 1918. Eine deutsche Revolution* (trilogy)
* 1956 *Hamlet oder Die Lange Nacht nimmt ein Ende

## Keppeling om utens
* Webstee fan it ynternasjonaal Alfred Döblin genoatskip
Proefskrift

In **proefskrift**, **dissertaaasje** of **(doktoraats)tesis**, is in oarspronlike wittenskiplike ferhanneling, skreaun troch in promovendus, om de doktorstitel te krijen.

In promoasjekommisje fan saakkundigen beoardielet it proefskrift en at dy goedkart wurdt folget in promoasjeplechtichheid en jout de promotor de promovendus de doktorstitel en wurdt de nije doktor wiisd op de rjochten en plichten dy't dy titel meibringt.

## Sjoch ek
* Heechlearaar
* Universiteit
* Tese

## Literatuer
* Douwe Breimer, Jos Damen et al.: ''Hora est! (On dissertations)''. Universiteitsbibleteek Leien, 2005
Earste Keamer fan de Steaten-Generaal

De **Earste Kamer** is ien fan de twa parten fan de Steaten-Generaal. De Earste Keamer is fral dwaande mei de technyske kanten fan wetsûntwerpen: past de wet yn de gearhing mei oare wetten en is de wet deeglik. De Keamer hat ien sittingsdei yn 'e wike en hat 75 sitten.

## Foech
De Earste Keamer kin in wetsûntwerp goed- as ôfkarre, de ryksbegrutting goed- as ôfkarre, in debat mei in minister oanfreegje en in parlemintêre enkête hâlde. In lid fan de Earste Keamer kin ek noch de minister oanskriuwe mei fragen.

## Ferkiezings
De Earste Keamer wurdt keazen troch alle Provinsjale Steaten, binnen trije moannen nei de ferkiezings dêrfan.
Dat kiezen fan de Earste Keamer giet mei woegen stimmen: foar alle provinsjes wurdt útrekkene hoefolle ynwenners in lid fan dy Provinsjale Steaten nei ferhâlding fertsjinwurdiget.

## Skiednis
De Keamer is yn 1815 ynsteld, trochdat de Steaten-Generaal opsplitst waard yn twa keamers. Oarspronklik waarden alle lidden beneamd troch de kening, mar sûnt 1848 wurde hja keazen troch de Provinsjale Steaten. Oant 1956 hie de Keamer 50 sitten. Oant 1983 wie de sittingstiid foar in lid seis jier, wêrby alle trije jier de helte fan de Keamer op 'e nij keazen waard.

## Foarsitter
De senatoaren kieze foar de doer fan in sittingsperioade in foarsitter út har fermidden. De foarsitter fan de Earste Keamer is ek de foarsitter fan de *Verenigde Vergadering* fan de beide Keamers fan Steaten-Generaal. Yn dy funksje sit de Earste Keamerfoarsitter ûnder oare de plechtichheden op *[[De tredde tiisdei yn septimber|Prinsjesdag]]* foar.
Fan 2 july 2013 oant 11 juny 2019 siet VVD'er Ankie Broekers-Knol de Earste Keamer foar. Sy folge Fred de Graaf op dy't ôfgie neidat opskuor ûntstien wie by it útoefenjen fan syn taak as foarsitter fan de Feriene Gearkomste by de ynhuldiging fan kening Willem-Alexander yn april 2013. Op 2 july 2019 keas de Earste Keamer Jan Anthonie Bruijn (VVD) as har foarsitter. Op 7 oktober 2025 keas de Earste Keamer Mei Li Vos (PvdA) as har foarsitter.

## Gearstalling
Gearstalling 2023-2027:

## Ferkiezingsresultaten
Ferkiezings fan de Earste Keamer sûnt 1991:

¹ sûnt 2023: GL + PvdA

² 1991-1999: GPV + RPF

³ 1999-2019:  Ûnôfhinklike Senaatsfraksje (OSF)

## Sjoch ek
* Twadde Keamer

## Keppeling om utens
*Webstee fan de Earste Keamer
Treblinka (Mazoovje)

**Treblinka** is in doarp yn de gemeente (*Gminia*) Małkinia Górna (Powiat Ostrowski) yn Poalen mei in lytse 300 ynwenners. It doarp leit yn it woiwodskip Mazoovje, likernôch  80 kilometer noardeastlik fan Warsjau.

Net fier fan de rivier de Westlike Bûch lei it strafkamp en ferneatigingskamp Treblinka dêr't ûngefear 850.000 minsken systematysk deadien waarden ûnder de Holocaust yn Poalen. Sa'n 800.000 fan dy minsken wiene Poalske joaden.
Treblinka

* Treblinka (Mazoovje), in doarp yn Poalen
* Treblinka (ferneatigingskamp), im ferneatigingskamp yn de Twadde Wrâldoarloch by it doarp Treblinka
Treblinka (konsintraasjekamp)

**Treblinka** is de namme fan twa konsintraasjekampen, it wurkkamp Treblinka I en it ferneatigingskamp Treblinka II, dy't efterelkoar yn 1941 en 1942 boud waarden by it doarp Treblinka yn it noardeasten fan  Poalen. Der waarden op syn minst 900.000 minsken fermoarde. It wie nei Auschwitz-Birkenau it kamp dêr't de measte slachtoffers foelen.
Auschwitz (stêd)

**Auschwitz** (Poalsk: *Oświęcim*) is in stêd yn it Poalske woiwodskip Lyts-Poalen, 64 kilometer besúdwesten Krakau. Auschwitz is yn it foarste plak bekend fan it konsintraasje- en ferneatigingskamp Auschwitz.

## Skiednis
De stêd waard yn 1179 foar it earst neamd. It hartochdom Auschwitz en Zator wie sûnt 1327 in fazalsteat fan Bohemen en waard letter eigendom fan de hartoggen fan Teschen. Yn 1457 kocht de Poalske kening Kasimir IV it plak. Nei de earste Poalske dieling kaam de stêd yn 1773 oan Eastenryk, dêr't de hearskers fan harren no noch "hartoch fan Auschwitz" neamden. Yn dy steat behearde it gebiet oan it Keninkryk Galysje en Lodomerye. Oars as it oarepart fan dat kroanlân wie Auschwitz sûnt 1818 part fan it Dútske Bûn.

De stêd kaam nei de Earste Wrâldoarloch, neffens ôfsprutsen wie by it Ferdrach fan Saint-Germain, oan Poalen, mar waard yn 1939 troch Nazy-Dútslân ferovere. Yn 1940 waard út ein set mei de bou fan it konsintraasjekamp Auschwitz. Stadichoan waard dat kamp it sintrum fan in grut netwurk fan allerhanne grutte en lytse kampen. It ferneatigingskamp  Auschwitz-Birkenau waakste ta it grutste moardfabryk fan de nazy's. Sûnt 1945 heart de stêd wer byPolen.

## Partnerstêden
* Kerpen (Dútslân)
* La Confluence (Frankryk)
* Sambir (Oekraïne)

## Literatuer
*  (2011). *Auschwitz-Oświęcim*. Rotterdam : Post Editions. 220 p. ISBN 978-94-6083-040-2 (Ned. uitg.), ISBN 978-94-6083-050-1 (Eng. uitg.), ISBN 978-94-6083-054-9 (Dui. uitg.). INHOUD: *Mythe en werkelijkheid over de relatie tussen de stad en het vernietigingscomplex, vanaf WO-II tot 2010*. Mei foto’s.

## Keppeling om utens
* * Webstee fan de gemeente Auschwitz
Lútzen de Vries

**Luitzen Walles (Lútzen) de Vries** (Koartsweagen (Opsterlân), 7 septimber 1849 – Utert, 2 maaie 1928) wie in Frysk-Nederlânsk politikus.

De Vries wie in antyrevlúsjonêr dy't ein 19e iuw Twadde Keamerlid en ier tweintichste iuw Earste Keamerlid wie. Hy wie lânbouboer en yn de gemeente Barradiel earst wethâlder en dêrnei boargemaster. 
Hy waard yn Skoatterlân yn 1888 troch Domela Nieuwenhuis ferslein, mar in skoftke letter waard er yn it distrikt Burgum dochs noch keazen. Letter wie De Vries aktyf yn it Bûn fan Fryske kristlik-histoarysken en hy waard yn 1922 Earste Keamerlid foar de CHU. Hy wie lokaal de grutte man, dy't fral ôffurdige foar de streek wie.

## Keppeling om utens
* Lútzen de Vries, parlement.com
Málaga (stêd)

**Málaga** is nei Sevilla de twadgrutste stêd fan 'e Súd-Spaanske regio Andalûsje. De stêd leit fuort oan 'e Middellânske See en is mei troch har noflike klimaat in populêre bestimming foar fakânsjegongers. Besúdwesten de stêd leit *Aeropuerto de Málaga-Costa del Sol*, ien fan 'e grutste lofthavens fan Spanje.
Wite Tsjerke (De Himrik)

De **Wite Tsjerke** is de tsjerke fan De Himrik yn 'e gemeente Opsterlân.

## Skiednis
 
De foarhinne oan 'e apostel Andréas wijde tsjerke waard yn 1739 boud op 'e fûneminten fan in midsiuwske tsjerke. Archeologyske fynsten by de lêste restauraasje fan 'e tsjerke ferdútsten dat hjir al sûnt 14e iuw in lytser tsjerkje stien hat. Der waarden munten, kleastermoppen, tegeltsjes en âlde grêven fûn.

De Herfoarme tsjerke fan Lippenhuzen en De Himrik slagge der yn 'e jierren 1990 net mear yn om twa tsjerkegebouwen te ûnderhâlden en moast de tsjerke fan De Himrik ôfstjitte. It gebou ôfbrekke wie gjin opsje en al gau die bliken dat it Karmelkomitee út Drachten belangstelling foar it gebou hie. Tegearre mei in troch pleatslik belang gearstalde kommisje waard de *Stichting Beheer Witte Kerk* oprjochte. Dy stifting is hoed-de-dei de eigner fan it ryksmonumint.

Yn 'e jierren 2001-2002 waard de tsjerke restaurearre. De muorren fan 'e tsjerke waarden ûnder hannen nommen, it gebou krige nije dakpannen en de tsjerkebanken waarden opknapt. Fierdersoan waarden der oanpassingen dien om de tsjerke ek foar oare aktiviteiten geskikt te meitsjen.

Yn stee fan in toer stiet der op it tsjerkhôf in klokkestoel mei in wulfdak. Yn 'e klokkestoel hinget in klok fan Geart fan Wou út 1494. De trochsneed fan 'e 650 kg swiere klok mjit 100 sm en hat as opskrift *Sanctus Andreas is myn naem/Myn gheludt sy gode bequaem/Gerhardus de Wou me fecit/Anno domini MCCCCXCIV (1494)*. Op it tsjerkhôf waard yn 1860 in grêfkelder boud yn opdracht fan Jan Alles v.d. Sluis. Hjir rêste 36 minsken.

## Ynrjochting
De kânsel yn 'e tsjerke stamt út de 17e iuw. It oargel waard yn 1940 troch Bakker & Timmenga boud. Dêrby brûkten de oargelbouwers ûnderdielen fan in âlder oargel út 1839 út Wâldsein. 

## Gebrûk
Yn 'e tsjerke fine tal fan kulturele aktiviteiten plak. Dêrnjonken is it in offisjele troulokaasje fan 'e gemeente. Ek wurdt it gebou noch foar tsjerketsjinsten en begraffenissen brûkt.  

## Ôfbylden

Klokkenstoel Hemrik 05w.JPG|Klokkestoel
Hemrik - Wite Tsjerke, klok Gerardus de Wou.JPG|Klok Geart fan Wou
De Himrik, grêfkelder op it hôf.JPG|Grêfkelder famylje Van der Sluis


## Keppelings om utens
* Disposysje oargel
* Side fan de Wite Tsjerke, De Himrik
Ingelânfarder

**Ingelânfarders** (*Engelandvaarder*) wie de oantsjutting fan minsken dy't yn de Twadde Wrâldoarloch út beset gebiet nei Ingelân (of in oar Allieard gebiet) ûntkamen om harren by de Alliearden oan te sluten en sa fierder te fjochtsjen tsjint de Assteaten (Dútslân, Italië en Japan). Dat barde yn de perioade tusken de kapitulaasje fan Nederlân op  15 maaie 1940 en de Alliearde ynvaazje yn Normandje op 6 juny 1944 (D-Day).

July 1940 ûnkamen trije manlju yn in lytse boat út beset Nederlân troch de Noardsee oer te stekken nei Ingelân. Sy waarden "*Engelandvaarders*" nemd. Dêrnei slagge it mear Nederlanners om Ingelân te berikken, net allinne oer see, mar ek mei in fleanmasine en oer lân fia de neutrale lannen Switserlân, Portugal, Spanje en Sweden.

Goed 1.700 Nederlânske manlju en froulju slagge it en reizgje nei Ingelân of in oar Allieard lân; 332 giene it leger (Prinses Irene Brigade) yn, 118 by de loftmacht, 397 by de marine, 176 bedarren by it KNYL, 164 by de keapfardij, 111 waarden geheim agint en 129 tsjinnen by it Nederlânsk regear om utens yn Londen. Ik krekte tal Ingelânfarders is oars net bekend.

Lykwols helle in grut tal minsken Ingelân net, waarden ûndeweis deadien of arrestearre. Guon waarden fusillieare, mar de measten kamen yn in konsintraasjekamp te lâne. Guon koene út finzenskip ûntsnappe, lykas Bram van der Stok, de meast súksesfolle Nederlânske jachtfleander yn de Twadde Wrâldoarloch, dy't mei Bodo Sandberg en fjouwer oare Ingelânfarders út it kriichsfinzenekamp Stalag Luft III yn de stellen auto fan de kampkommandant ûntkamen. In protte oaren waarden deportearre nei konsintraaskekampen dêr't mar in hantsjefol fan nei de befrijding werom yn Nederlân kamen.

Nei't sy by oankomst ferhoard wiene yn de *Patriotic School*, waarden de Ingelânfarders nei Londen brocht. In protte Ingelânfarders waarden ûnderskieden mei it Brûnzen Krús (BK) of it Krús fan Fertsjinst (KV) troch keningin Wilhelmina. 

## Museum Ingelânfarders
Op 4 septimber 2015 iepene kening Willem-Alexander it Museum Engelandvaarders yn Noardwyk ta oantins fan de Ingelânfarders. It museum húsmannet yn in eardere munysjebunker fan it Atlantikwall-kompleks oan de Boskwei.

## Fierder lêze
* A.M.F. Dessing: *Tulpen voor Wilhelmina*.  Proefskrift Universiteit Amsterdam. ISBN 9035126408 (2004). 
* Jan Bruin en Jan van der Werff:  *Vrijheid achter de horizon. Engelandvaart over de Noordzee 1940/1945*. ISBN 90 410 05943 (1998)
* Frank Visser: *De Schakel, de geschiedenis van de Engelandvaarders*, ISBN 90 235 8094 X. (1976)
* Geschiedkundige Vereniging Die Haghe *Jaarboek 2011.* *Verraad in Scheveningen* Piet Spaans. S.112 e.f. ISSN 0923-2931 (2011)
* Maarten Cieremans "De ene voet voor de andere, Verhaal van een Engelandvaarder die geheim agent werd." ISBN 90 261 0697 1. (1994)
Ichtustsjerke (Heech)

De **Ichthustsjerke** wie oant 2021 in protestantske tsjerke yn Heech yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân. Yn dat jier waard yn 'e tsjerke foar it lêst in tsjinst holden. De protestantske gemeente makket sûnt allinne noch gebrûk fan de Haghatsjerke. 

## Skiednis

Mei't yn 1887 in grut part fan 'e Herfoarme gemeente fan Heech briek mei de tsjerke en oergie nei de tsjerke fan 'e Doleânsje moast der in nije tsjerke komme. Yn july 1889 waard útein set mei de bou dêrfan en al in heal jier letter koe de tsjerke yn gebrûk nommen wurde. De krústsjerke mei in toer yn 'e súdeasthoeke is yn neorenêssânse styl neffens in ûntwerp fan Tjeerd Kuipers fan 'e Gordyk boud.

De tsjerke waard yn 1967 ferboud en doe binne de kreaken yn 'e sydearms útbrutsen. Ek waarden de banken, it liturgyske sintrum en de preekstoel fernijd. It ynterieur hat in houten ferwulft. 

Op 30 maaie 2021 waard foar it lêst in tsjinst holden yn 'e Ichtustsjerke. De tsjerke waard ferkocht en der sille apparteminten yn boud wurde. De keaper fan 'e tsjerke hat tasein it eksterieur safolle mooglik yntakt te litten. 

## Oargel
It oargel waard troch Bakker & Timmenga boud en it front wie in ûntwerp fan Tjeerd Kuipers. Is is net bekend wat der mei it oargel barre sil (2023).
Krústsjerke

In **krústsjerke** is in tsjerke dêr't de plattegrûn fan in krúsfoarm hat troch de oanwêzigens fan in dwersbeuk (transept) tusken het skip en het koar. De ienfâldichste krústsjerke is in ienbeukich gebou mei in plattegrûn yn de foarm fan in Gryksk krús of in Latynsk krús. It punt dêr't skip en dwersbeuk elkoar snije wurdt de krusing neamd en wurdt faak bekroand troch in krúsingtoer of -koepel. In krústsjerke mei in sa'n koepel wurdt in krúskoepeltsjerke neamd.
De krústsjerke is sûnt de tiid fan de romaanske styl in boufoarm dy't in protte brûkt wurdt foar  katolike tsjerken.

In fariant op de krústsjerke dy't fral by protestantske tsjerkebou tapast waard, hat de foarm fan in Gryksk krús, mei earms fan like lingte. Dêrtroch waard in sintralisearjende plattegrûn krige mei in optimaal sicht op de sintraal pleatste preekstoel.

## Plattegrûn

In krústsjerke, sa't dy yn de romaanske en goatyske boukeunst in protte boud binne, hat de neifolgjende ûnderdielen:
# koarsluting (apsis);
# preesterkoar;
# doksaal;
# koaromgong;
# strielkapellen;
# krusing;
# transept;
# skip of middenskip;
# sydbeuken;
# narteks.

By de measte romaanske tsjerken besteane de sydbeuken en it skip út ferskate traveeën, it part fan de sydbeuk of it skip tusken twa inoars opfolgjende kolommen (op de plattegrûn hawwe de sydbeuk en it middenskip fiif traveeën). Sommige tsjerken hawwe boppe de krusing in toer. In oar faak foarkommend ûnderdiel fan de tsjerke is in krypte. Dy sit faak ûnder it koar en de apsis, mar somstiids ek wol ûnder de hiele tsjerke, lykas by de Sacré-Cœur yn Parys. De krypte kin in yngong yn de tsjerke hawwe of ien oan de bûtenkant fan de tsjerke.
De gruttere romaanske tsjerken hawwe net allinne bredere en hegere sydbeuken en skip, mar kinne ek oan beide siden twa sydbeuken hawwe of in rige kapellen foar hilligen oan de sydbeuken.

## Foarbylden yn Fryslân

* Krústsjerke (It Hearrenfean)
* Krústsjerke (Burgum)

## Sjoch ek
* Dakruter
Anjar

**Anjar** (Arabysk: عنجر, Armeensk: Անճար), ek bekend ûnder de namme *Haoush Mousa* (حوش موسى; Ḥauš Mūsā), is in lytse stêd yn 'e Bekafallei yn Libanon. De stêd leit likernôch 60 kilometer eastlik fan 'e haadstêd Beirût en hat likernôch 2.400 ynwenners. Suver de hiele befolking bestiet út Armenen.

## It hjoeddeiske Anjar

It moderne Anjar waard yn 1939 met stipe fan Frankryk stifte troch Armeenske flechtlingen. De flechtlingen moasten harren doarpen op 'e Musa Dagh (oers.: Berch fan Moazes) ferlitte, nei't Turkije dat gebiet anneksearre. De Armeenjers kamen hjir yn in krite dy't drûch wie en der wie fierders neat. Mear as 10% fan 'e flechtlingen ferstoar yn it begjin oan syktes en in tekoart oan iten. Mei help fan 'e Frânsen waarden de tinten ferfongen troch hûzen en de omstannichheden stadichoan better.    

Anjar wurdt ferdield yn wiken, dy't ferneamd binne nei de seis doarpen op 'e Musa Dagh: 
  
* Haji Hababli
* Kabusia
* Vakif
* Khodr Bek
* Yoghun Oluk
* Bitias

Nei de Twadde Wrâldoarloch emigrearren in soad bewenners nei Armeenje, mar ek no noch binne hast alle 2.400 ynwenners fan Anjar Armeenjers, dy't in West-Armeensk dialekt prate. De measte bewenners hearre by de Armeensk-Apostoalyske Tsjerke, in lytser oantal by de Armeensk-Katolike Tsjerke en de Armeensk-Evangelyske Tsjerke. Anjar hat boppedat trije kristlike skoallen.

De Sint-Paulustsjerke fan Anjar is ien fan 'e grutste Armeenske tsjerken fan Libanon. By de tsjerke stiet in monumint ta neitins oan 'e 18 martlers, dy't yn 1915 harren libben joegen by it beskermjen van de Armeenske befolking tsjin de troepen fan it Jong-Turksk regear op 'e Musa Dagh. 

## It antike Anjar

It antike Anjar stie ea bekend ûnder de namme Gerrha, in stêd dy't yn 'e 8e iuw troch de Umayyaden boud waard. De stêd hie in koarte bloeiperioade fan 20 oant 30 jier. De Abbasiden besochten it kalifaat fan 'e Umayyaden mei súkses oer te nimmen en oermasteren yn 744 de stêd. De oerfal liet in ferwoastge stêd efter. De bouwurken bleaune lykwols as ruïnes stean en waarden sûnt de jierren 1940 wer opgroeven. It plak kaam yn 1984 op 'e wrâlderfgoedlist fan UNESCO te stean. De stêd jildt as ien fan 'e bêste foarbylden fan iere islamityske stedsûntwikkeling. Yn 'e arsjitektuer en de wize fan planning falt noch in soad Byzantyske ynfloed te bespeuren.
  

Anjar - chapiteau.jpg|Kapiteel
Anjar - fenêtres.JPG|Ramen
Anjar vu du palais.jpg|Paleis
Anjar - mur.jpg|Muorre


## Keppeling om utens
* De ûntwikkeling fan it hoeddeiske Anjar
* Anjar op de side fan UNESCO
Musa Dagh

De **Musa Dagh** (Turksk: *Musa Dağı*, Armeensk: *Musa Ler*, betsjutting: Berch fan Moazes) is in 1.355 meter hege berch yn Turkije yn de provinsje Hatay. De berch makket diel út fan it Nurberchtme en leit likernôch 25 kilometer westlik fan de Turkske stêd Antiochje.

Doe't de Armeenske folkerenmoard yn 1915 plak fûn flechten de 4.058 bewenners fan seis Armeenske doarpen ûnder lieding fan Moses Der Kalousdian de berch op, om fan dêr út wjerstân te bieden tsjin de troepen fan it Jong-Turkske regear. It slagge de Armenen 53 dagen om meardere oanfallen fan de Turkske troepen ôf te slaan. De befrijing kaam doe't de Frânske kruser *Grinsen* oan de kust ferskynde en help bea, oare skippen yn 'e omjouwing warskôge en de Armeenske befolking holp by de efakuaasje.

De berch krige mear bekendens, doe't de Eastenrykske skriuwer Franz Werfel yn 1933 de histoaryske roman *Die vierzig Tage des Musa Dagh* oer it Armeenske ferset op de Musa Dagh útjoech.

It Armeenske ferset op de Musa Dagh tsjin de Turken is ferfilme yn The Promise (2016).
Bysûndere rjochtspleging

De **bysûndere rjochtspleging** wie de rjochtspraak dy't nei de befrijing fan Súdlik Nederlân it doel hie om al dejingen te berjochtsjen dy't harren yn Twadde Wrâldoarloch yn Nederlân skuldich makke hiene oan fral kollaboraasje, heech- en lânferrie en oarlochsmisdieden. Op 5 novimber 1945 waard it Direktoraat-Generaal foar Bysûndere Rjochtspleging (DGBR) ynsteld op it Ministearje fan Feiligens en Justysje, dat de lieding oer de organisaasje hie. Der waarden 14.000 útspraken dien, dêrfan wiene 145 deastraffen.

Nei alle wierskyn binne der sa'n 150.000 persoanen arrestearre yn it ramt fan de bysûdere rjochtspleging. Ut reden fan dat grutte tal koene al dy lju net ferfolge wurde; hast 90.000 waarden dêrom in de rin fan de tiid (mei betingst) bûten ferfolging steld. De Bysûndere Gerjochtshoven hawwe tsjin goed 14.000 persoanen (dêr't 242 Dútsers ûnder wiene) straffen útsprutsen.

Fan dejingen dy't ta de deastraf feroardield wiene waarden mar 42 wier fusillearre. Dêr wiene Max Blokzijl, Anton Mussert en, as ienichste frou, Ans van Dijk ûnder.


Ofbyld:MaxBlokzijl1945.jpg|Ferhoar fan Max Blokzijl, de radiopropagandist fan de NSB, maaie 1945
File:Anton Mussert (1945).jpg|Finzene Anton Mussert yn 1945


## Literatuer
* , *Bijzonder Gewoon. Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (1944-2010) en de 'lichte gevallen',* 3e printing, 2010, Utjouwerij Waanders Swol, Nasjonaal Argyf De Haach.
* , ''Witboek betreffende het gebeurde in de Nederlandse internerings- en bewakingskampen in de jaren na de bevrijding'', Amsterdam: De Nieuwe Post 1948, s. 79.
Cambridge (Ontario)

**Cambridge** is in stêd (*city*) yn Kanada yn de provinsje Ontario.

De stêd leit sa'n 90 km bewesten Toronto, de grutste stêd fan it lân. Cambridge is ien fan de saneamde *Tri-City-Stêden*: Cambridge, Kitchener en Waterloo oan de Grand River.

Cambridge hie yn 2011 126.748 ynwenners en is krekt as de measte oare stêden yn Ontario Ingelsktalich. Dochs hat Cambridge ek meardere skoallen dêr't yn it Frânsk ûnderrjochte wurdt.

It Cambridge fan no is in gearfoeging fan de *City of Galt*, de *towns* Preston en Hespeler en de buorskip Blair.
Galt beslacht it grutste part fan Cambridge, it is de súdlike helte fan de stêd.

Nei it ûntstean fan Cambridge binne de iepenplakken tusken de oarspronlike gemeente starichoan opfold. Sa is der in tige modern fjirde hannelssintrum ûntstien. De Macdonald-Cartier Freeway, Highway 4, rint der dwers trochhinne.


File:Old Post Office Galt Cambridge Ontario.jpg|It âld postkantoar fan Galt
Ofbyld:CambridgeCanadianRedCross.jpg| Gebou fan it Kanadeeske Reade Krús


*
Kamp Sandbostel

**Kamp Sandbostel** (**Stalag XB Sandbostel**) wie in kriichsfinzene- en konsintraasjekamp yn de Twadde Wrâldoarloch yn Sandbostel yn Nedersaksen, Dútslân.

Tusken 1939 en 1945 waarden mear as in miljoen kriichsfinzenen fêstholden yn Sandbostel. Dêrfan stoaren likernôch 50.000, fral troch honger, moard troch beweitsers fan de SS of oan in besmetlike sykte. It kamp waard yn 1945 befrijd troch Britske troepen. De measte finzenen wiene Russen. Sy waarden minner behannele as oaren meidat se yn it Tredde Ryk fan Adolf Hitler as *[[Untermensch]]en* beskôge waarden.

De Surinaamske fersetsstrider en fakbûnslieder Anton de Kom ferlear it libben yn dit kamp yn 1945.

## Tiidline skiednis
* *1939* Britske boargers en Poalen wurde opsluten yn grutte tinten.
* *1940* It oankommen fan Belgyske en Frânske finzenen.
* *1941* It oankommen fan kriichsfinzenen út Servië en de Sowjet-Uny.
* *1943* It oankommen fan Italjaanske ynternearre militêren.
* *1944* It oankommen fan Poalske froulju út it Getto fan Warsjau.
* *1945* Begjin fan de 'deademarsen', finzenen út kamp Neuengamme en oare kampen komme oan yn Sandbostel.
* *29 april 1945*: Britske troepen befrije it kamp.
* *Juny 1945*: Britske soldaten brûke it kamp as finzenis foar SS- en nazypommeranten.
* *1952*: It kamp wurdt in opfangkamp foar manlike flechtelingen út de DDR.
* *1960*: It kamp giet fan Britten oer nei de Dútske oerheid.
* *1974*: It kamp wurdt in kommersjele bûtenpleats, Immenhain.
* *1992*: It kamp wurdt in beskerme monumint.
* *2004*: Oprjochting „Stiftung Lager Sandbostel“
* *2005*: De stichting krijt 2,7 fan it eardere kampterrein.
* *2007*: "Gedenkstätte Lager Sandbostel" wurdt stal jûn.
* *29 april 2013*: Iepening fan de fêste útstalling "Das Stalag X B Sandbostel – Geschichte und Nachgeschichte eines Kriegsgefangenenlagers".
Jan Bruin (publisist)

**Jan Gerrit Bruin** (Zaandam, 30 oktober 1923 - dêre, 27 oktober 2004) wie in Nederlânsk fersetsman yn de Twadde Wrâldoarloch.

Yn de oarloch waard er *Kleine Jantje* neamd. Hy wie by de Binnenlânske Striidkrêften en yn 1944 waard er opnaam yn de Gewestelijke Sabotage Afdeling. Hy wie ûnder mear in betûft reparateur fan wapens, dy't by in dropping skansearre wiene. Nei de oarloch wie er mei-oprjochter en siktaris fan de Stichting Zaans Verzet 1940-1945.

## Publisist
Yn 1985 wurke er mei oan de útjefte fan *Verzet en Bezetting aan de Zaan*. Begjin jannewaris 1990 sette er út ein mei syn ûndersyk nei Ingelânfarders. Dat late ta de útjefte fan syn boek *Vrijheid achter de Horizon* yn 1998.
Helena Wanda Błażusiakówna

**Helena Wanda Błażusiakówna** (Szczawnica, 4 febrewaris 1926 - 25 july 1999) wie in Poalsk famke út it fierste suden fan Poalen. Se kaam út de bergen, hearde ta de saneamde *[[Goralen]]* (Poalsk: *górale*, Goraledialekten: *górole*, 'berchbewenners').

## Biografy
Se waard berne en groeide op yn in patriottyske en katolike famylje; dochter fan Stanislaw Blazusiak alias "Pik", en syn frou Zofia. Se hie fjouwer broers en susters. Stanisław Franciszek mei de bynamme "Orzełek", Józef, Michał en Janina. Stanisław Franciszek (bynamme "Franciszek")  wie âlder as Helena. Nei de legere skoalle yn Szczawnica holp se har âlden thús.

### Gearspanning
By it útbrekken fan de Twadde Wrâldoarloch hold de famylje Błażusiak yn Szczawnica ta. Fan 'e hjerst fan 1939 ôf wiene Helena's heit en âldere broer beëdige gidsen fan 'e Poalske 'Oerwinningstsjinst sel' yn Szczawnica. Nei de ferdigeningsoarloch fan 1939 laten se soldaten en offisieren fan it Poalske leger fan Nowy en Stary Szcz nei Szczawnica. De flechtlingen waarden dêrnei ûnderbrocht yn Helena's âlderlik hûs en yn oare huzen fan ynwenners fan Szczawnica en wachten op 'e komst fan in koerier dy 't har fan Szczawnica troch Slowakije nei Hongarije bringe soe. Helena Blazusiak wie al fan it begjin fan de oarloch ôf op de hichte fan it komplot en holp de flechtlingen ûnder te bringen. Har heit fertroude har ek ferskate gefaarlike en ferantwurdlike taken ta, ek al wie se net offisjeel beëdige troch it thúsleger. Helena wie bekend as "Pika's dochter".

### Arrestaasje
Sûnt 26 septimber 1944 waard se fêst holden yn 'it Paleis', it haadkertier fan de Gestapo yn Zakopane om reden fan illegale help oan partisanen. Sy skraste in gebed yn de muorre fan har sel, sel nûmer 3 fan it 'Paleis'. Se wie doe 18 jier.

De Poalske komponist Henryk Górecki (1933-2010) brûkte har gebedstekst yn it twadde diel fan syn symfony nr 3, dy't de holokaustslachtoffers betinkt en wrâldwiid in protte wurdearring krige.

Acht wiken nei har finzennimming, op 22 novimber 1944, waard Blazakówna troch de nazi's op de trein set, nei alle gedachten op wei nei in konsintraasjekamp. Se wie ien fan de 12 minsken dy't troch partisanen rêden waarden. Se rûn oer de bergen nei Nowy Targ, dêr't se in rok en in grutte sjaal krige. Deselde jûns wie se werom by har pake en beppe yn Szczawnica. Se waard siik en lei de rest fan de oarloch yn it sikehûs, dêr't it personiel grutte risiko's naam om har te behanneljen en har identiteit te ferbergjen.

Helena oerlibbe de oarloch en boaske yn 1950 yn Wadowice en krige fiif bern.  

## It gebed
:*O Mamo, nie placz, nie. 
:*Niebios Przeczysta Królowo, 
:*Ty zawsze wspieraj mnie
:*Zdrowaś Mario

:Nee, Mem, net gûle
:Suverste Keninginne fan de Himel
:Wol my altyd bystean
:Ave Maria

## Keppeling om utens
* Webside mei har portret
Céline Dion

**Céline Marie Claudette Dion** (Charlemagne, Kebek, Kanada, 30 maart 1968) is in Frânsk-Kanadeesk popjongster.

## Diskografy
### Studio-albums
#### Frânsktalige studioalbums

#### Ingelsktalige studioalbums

### Live-albums

### Soundtrack-albums

### Kompilaasje-albums
Hartekamp

In **hartekamp** is in ôffrede part fan in park dêr't harten (meast deimen) holden wurde.

Dêr wurde ek faak geiten, kninen, aparte soarten einen en oar plomfee holden.

In hartekamp lûkt fral bern (mei harren âlden), meidat se dêr de bisten fan tichteby sjen en fuorje kinne.

Bûten Nederlân binne der hartekampen yn België Ingelân, Dútslân, Spanje, Japan en Yndoneezje.

## Sjoch ek
* Bernebuorkerij
Luchtpiip

De **luchtpiip** of **tracheä** is in buisfoarmige ferbining tusken de stimbannen yn de larynks (strôt) en de karina (it plak dêr't de tracheä him spjalt yn de rjochter en linker haadbrongus). Lucht streamt troch de luchtpiip en de brongyen nei de longblaaskes (*alveölen*) yn de longen, dêr't  gasútwikseling mei de bloedsirkulaasje is.

De trachea by folwoeksenen is 10-11 cm. lang. De trochsneed fan de trachea hat in D-foarm. Dat komt troch C-foarmige kraakbienstruktueren dy't foarkomme dat de trachea tichtklapt. De ôfstân tusken dy 'ringen' is sa'n 0,5 cm. By in sykte sa as tracheömalasy binne dy kreakbienringen slapper as normaal of drukt in oare anatomyske struktuer lykas in bloedfet it kreakbien nei binnen ta en kin dy tichtklappe by (fral) it sykheljen, mei benaudens fan gefolgen.

De tracheä is beklaaid mei trilhierepiteel (*cilia*). Dy hierkes binne tige gefoelich en bewege smoargens nei boppe ta. At smoargens of in foarwerp yn de luchtpiip te lâne, krijt it brein direkt in sinjaal, wêrnei't de luchtpiip troch hoastjen skjin makke wurdt.

Tracheïtis is in ûntstekking fan de luchtpiip dy't faak by ferkâldenens foar komt.
Karina (luchtwegen)

De **karina** is it ûnderste part fan de luchtpiip (of *trachea*). De karina is de splitsing fan de luchtpiip yn de twa haadbrongussen. 

It wurd *carina* betsjut kyl yn it Latyn.
Bertrix

**Bertrix** (Waalsk: *Bietris*) is in plak en gemeente yn de Belgyske provinsje Lúksemboarch. 

Yn de gemeente Bertrix leit de NATO-loftmachbasis Jehonville Air Base.

## Twadde Wrâldoarloch
Op 11 maaie 1940, de twadde dei fan de westlike kampanje, waard Bertrix om 16.00 oere hinne ynnommen troch troepen fan de Wehrmacht (1e Panzer Division), dy 't as doel hiene de Maas by Sedan oer te stekken, wat fluch slagge. Earder wiene Frânske kavalery-ienheden op harren weromtocht troch Bertrix gien. Se hiene dêr in pear Hotchkiss H-39 lichte tanks efterlitten - omdat de H-39 mar in 37 mm kanon hie, koe er gjin bedriging foarmje foar de Dútske Panzer III en Panzer IV. 
België wie beset troch de Wehrmacht oant de winter fan 1944/45. Bertrix en omkriten waard ek troffen troch it Ardennenoffensyf fan 16 desimber 1944.

## Ferfier
Bertrix leit oan it spoar en hat treinferbinings mei Libramont, Dinant en Virton. Utsein it wykein ride der treinen oer Virton en Aubange nei Arlon.

## Dielgemeenten

## Wenkearnen yn de gemeente

## Gebouwen

Ofbyld:Bertrix_JPG02.jpg|Gemeentehûs fan Bertrix
Ofbyld:Bertrix JPG01.jpg|De St. Stefanustsjerke 
L'eglise de Jehonville (Bertrix) P7200068.JPG|Tsjerke fan Jehonville
File:L'église d'Assenois (Bertrix)P7200062.JPG|Tsjerke fan Assenois
Autopsy

**Autopsy** (Gryksk: *"mei eigen eagen sjen"* ), of **ynwindige lykskôging**, **seksje** of **obduksje**, is it ynwindich ûndersykjen fan it lichem fan in ferstoarn persoan (of bist) om deadsoarsaak en sykteprosessen te ûndersykjen en te ferklearjen.

Der wurdt ûnderskied makke tusken obduksjes en gerjochtlike seksjes. In obduksje is in klinyske seksje dy't bedoeld is foar bygelyks it beoardielen fan de kwaliteit fan de soarch dy't jûn is, ûndersyk of ûnderwiis, of om in genetysk defekt út te sluten. Der wurdt yn sokke gefallen net oan in strafber feit tocht. Obduksjes wurde, nei't neibesteanden tastimming jûn hawwe, fral oanfrege troch sikehuzen of hûsdokters.

At der by it ferstjerre fan in persoan tocht wurdt oan in strafber feit, kin der in rjochtlike seksje hjitten wurde troch de offisier fan justysje of de prokureur; famylje kin dat ek net tsjinhâlde. Dy is bedoeld om de deadsoarsaak te finen yn it ramt fan it opspoaringsûndersyk en de mooglike ferfolging fan it strafbere feit. Gerjochtlike seksje komt sûnt de iermoderne tiid foar.

In autopsy wurdt útfierd yn de seksjeromte fan in mortuarium, faak in sikehûsmortuarium.
In forinsyske seksje kin dien wurde yn in mortuarium, mar bart yn Nederlân meast yn it Nederlânsk Forinsysk Ynstitút (NFI).

## Spesjalist
In lykskôging wurdt dien troch in spesjalisearre dokter: in patolooch-anatoom of in forinsysk patolooch-anatoom. De meast bekende Nederlânske patolooch-anatoom wie dokter Jan Zeldenrust (1907 - 1990). Hy waard yn 1951 de earste direkteur fan it Gerjochtlik Genêskundich Laboratoarium, dat yn 1999 mei it Gerjochtlik Laboratoarium (oprjochte 30 july 1945) gearfoege waard ta it Nederlânsk Forinsysk Ynstitút.
Ukunda

**Ukunda** is in baaiplak yn Kenia en it grutste plak yn Kwale County, sa'n 30 kilometer besuden Mombasa oan de A14 Mombasa – Lunga Lunga, de haadwei nei Tansania.

Ukunda hat in fleanfjild foar ynlânske flechten, dat fral fan belang is foar toeristen dy't nei de protte strânhotels oan it Diani-strân wolle. Njonken it toerisme is feehâlderij fan ekonomysk belang. Yndustry is der net. Der stiet in moskee.

## Berne yn Ukunda
*Sunny Star (1996), pornoaktrise

## Keppeling om utens

*  Beskriuwing fan Ukunda
Echte katdieren

De **echte katdieren** (Latynske namme: *Feloidea*) foarmje in boppefamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en it ûnderskift fan 'e katdieren (*Feliformia*). Yn dizze taksonomyske groep binne de libbene famyljes fan 'e kateftigen (*Felidae*) en de Aziatyske linsangs (*Prionodontidae*) feriene mei de útstoarne Noardamerikaanske Mioseenske ûnechte sabeltigers (*Barbourofelidae*). Yn totaal omfiemet de boppefamylje fan 'e echte katdieren 42 libbene soarten, dy't fan natuere op alle wrâlddielen foarkomme, útsein Antarktika en Oseaanje.

## Boppefamylje-opbou
Flint (Michigan)

**Flint** is in stêd yn de Amerikaanske steat Michigan mei 102.434 ynwenners yn 2010.

## Berne yn Flint
* John Sinclair (2 oktober 1941), dichter, skriuwer, radiomakker en polityk aktivist
* Michael Moore (23 april 1954), filmmakker
* Sinnamon Love
Poalrôfdieren

De **poalrôfdieren** (Latynske namme: *Arctoidea*) foarmje in tuskenskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en it ûnderskift fan 'e hûndieren (*Caniformia*). Yn dizze taksonomyske groep binne de libbene boppefamyljes fan 'e beardieren of beareftigen (*Ursoidea*), de marterdieren (*Musteloidea*) en de seerôfdieren (*Pinnipedia*) gearbrocht. Yn totaal omfiemet dit tuskenskift 130 libbene soarten, dy't fan natuere op alle wrâlddielen foarkomme, Antarktika ynbegrepen.

## Tuskenskift-opbou
Katdieren

De **katdieren** of **katfoarmigen** (wittenskiplike namme: *Feliformia*) foarmje in ûnderskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*). Dit is mei de hûndieren (*Caniformia*) ien fan 'e beide subgroepen fan 'e rôfdieren. Ta de katdieren wurde net inkeld de kateftigen rekkene, mar ek de sivetkatten, hyena's, mangoesten en ferskate minder bekende groepen bisten. De ferdieling fan 'e rôfdieren yn 'e katdieren en de hûndieren is yn 'e mammalogy in rûnom akseptearre praktyk, al wurde de beide groepen soms gjin ûnderskiften, mar boppefamyljes neamd. De legere yndieling fan 'e katdieren is lykwols noch net alhiel útiten en is resint noch ferskate kearen oanpast.

De katdieren ûnderskiede har fan 'e hûndieren troch de foarm fan 'e *[[bulla tympanica]]*, in bolfoarmige romte dy't it middenear omfettet. By katdieren bestiet de *bulla tympanica* út twa keamers, wylst er by hûndieren mar út ien romte bestiet. Op basis fan dit evolúsjonêre gegeven is fêststeld dat de hyena's, dy't uterlik mear fan hûneftigen wei hawwe, eins nauwer besibbe binne oan 'e kateftigen. De soarten dy't ta de katdieren hearre, rinne yn grutte útinoar fan 'e dwerchmangoeste (*Helogale parvula*), dy't 28&nbsp;sm lang is en 350&nbsp;g weaget, oant de Sibearyske tiger (*Panthera tigris altaica*), mei in lingte fan 4&nbsp;m (de sturt ynbegrepen) en in gewicht fan 280&nbsp;kg. Fan 'e sân libbene famyljes binne fiif yn har fersprieding beheind ta Afrika en/of dielen fan Aazje. De kateftigen komme op alle wrâlddielen foar, útsein Antarktika en Oseaanje.

## Underskiftopbou
Hûndieren

De **hûndieren** of **hûnfoarmigen** (Latynske namme: *Caniformia*) foarmje in ûnderskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*). Dit is mei de katdieren (*Feliformia*) ien fan 'e beide subgroepen fan 'e rôfdieren. Ta de hûndieren wurde net inkeld de hûneftigen rekkene, mar ek de bearen, martereftigen, seehûnen, walrussen en ferskate minder bekende groepen bisten. De ferdieling fan 'e rôfdieren yn 'e hûndieren en de katdieren is yn 'e mammalogy in rûnom akseptearre praktyk, al wurde de beide groepen soms gjin ûnderskiften, mar boppefamyljes neamd. 

De hûndieren ûnderskiede har fan 'e katdieren troch de foarm fan 'e *[[bulla tympanica]]*, in bolfoarmige romte dy't it middenear omfettet. By hûndieren bestiet de *bulla tympanica* mar út ien romte, wylst er by katdieren út twa keamers bestiet. Op basis fan dit evolúsjonêre gegeven is fêststeld dat de hyena's, dy't uterlik mear fan hûneftigen wei hawwe, eins nauwer besibbe binne oan 'e kateftigen. 

De soarten dy't ta de hûndieren hearre, rinne yn grutte útinoar fan 'e wezeling (*Mustela nivalis*), mei in kop-romplingte fan 18½&nbsp;sm en in gewicht fan 95&nbsp;g, oant de súdlike seeoaljefant (*Mirounga leonina*), mei in lingte fan 4,5&nbsp;m en in gewicht fan 3&nbsp;ton. Ek de beide grutste lânrôfdieren fan 'e wrâld, de Kodiakbear (*Ursus arctos middendorfii*) en de iisbear (*Ursus maritimus*) hearre ta de hûndieren. De hûndieren komme foar op alle wrâlddielen, Antarktika ynbegrepen.

## Underskiftopbou
Beardieren

De **beardieren** of **beareftigen** (Latynske namme: *Ursoidea*) foarmje in boppefamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e hûndieren (*Caniformia*) en it tuskenskift fan 'e poalrôfdieren (*Arctoidea*). Yn dizze taksonomyske groep is de libbene famylje fan 'e bearen (*Ursidae*) gearbrocht mei de útstoarne *[[Hemicyonidae]]*. Yn totaal omfiemet dizze boppefamylje 8 libbene soarten, dy't fan natuere op alle wrâlddielen foarkomme, útsein Antarktika en Oseaanje.

## Boppefamylje-opbou
Jan Zeldenrust

**Jan Zeldenrust** (Grins, 5 april 1907 – De Haach, 5 juny 1990) wie tsientallen jierren de bekendste patolooch-anatoom fan Nederlân. 

Yn 1948 gie er oan 't wurk by it *Gerechtelijk Laboratorium* (letter omneamd ta *Gerechtelijk Natuurwetenschappelijk Laboratorium*) ûnder lieding fan kriminolooch Wiebo Froentjes. Yn 1951 waard Zeldenrust direkteur fan it doe oprjochte *Gerechtelijk Geneeskundig Laboratorium* (letter it *Laboratorium voor Gerechtelijke Pathologie*), dat festige wie yn itselde gebouwekompleks, earst yn De Haach en fan 1972 ôf oan yn Rijswijk. Hy wie dêr fral dwaande mei de gerjochtlike genêskunde. Earst yn 1984 gie de ûnderwilens 77-jierrige Zeldenrust mei pinsjoen; hy waard opfolge troch Martin Voortman. Yn 1999 gien beide organisaasjes byinoar ûnder de namme Nederlands Forensisch Instituut.

Yn de berjochtjouwing oer moardsaken waard er faak neamd, sadat it grutte publyk tige fertroud mei syn namme rekke. Yn ynterviews kaam er nei foaren as in lakonike man mei grutte leafde foar syn fak, dy't tige sekuer en droechwei formulearre.

## Bibliografy
* *Moord en wederwoord, honderd jaar strijd tegen misdaad*, fan J. Thorwald mei yn de Nederlânske oersetting in foarwurd fan J. Zeldenrust, 1966
* *Gerechtelijke geneeskunde*, 1966
* *Forensische pathologie*, 1977, ISBN 90-6016-109-2
* *Dr. J. Zeldenrust, patholoog-anatoom*, 1978, ISBN 90-218-2438-8
* *Moord ontleed, een terugblik*, tegearre mei R. Staats, 1988, ISBN 90-6523-039-4

## Sjoch ek
* Autopsy
Atlanta (betsjuttingsside)

"**Atlanta**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Atlanta, de haadstêd fan 'e Amerikaansk steat Georgia

## Oare betsjuttings
### Geografy
#### Feriene Steaten
;plakken
*Atlanta (Arkansas), in plak yn de Amerikaanske steat Arkansas
*Atlanta (Delaware), in plak yn de Amerikaanske steat Delaware
*Atlanta (Idaho), in plak yn de Amerikaanske steat Idaho
*Atlanta (Illinois), in plak yn de Amerikaanske steat Illinois
*Atlanta (Indiana), in plak yn de Amerikaanske steat Indiana
*Atlanta (Kalifornje), in plak yn de Amerikaanske steat Kalifornje
*Atlanta (Kansas), in plak yn de Amerikaanske steat Kansas
*Atlanta (Kentucky), in plak yn de Amerikaanske Kentucky
*Atlanta (Louisiana), in plak yn de Amerikaanske steat Louisiana
*Atlanta (Michigan), in plak yn de Amerikaanske steat Michigan
*Atlanta (Mississippy), in plak yn de Amerikaanske steat Mississippy
*Atlanta (Missoury), in plak yn de Amerikaanske steat Missoury
*Atlanta (Nebraska), in plak yn de Amerikaanske steat Nebraska
*Atlanta (New York), in plak yn de Amerikaanske steat New York
*Atlanta (Ohio), in plak yn de Amerikaanske steat Ohio
*Atlanta (Teksas), in plak yn de Amerikaanske steat Teksas
*Atlanta (Wiskonsin), in plak yn de Amerikaanske steat Wiskonsin
;plattelânsdistrikten
*Atlanta Township (Illinois), in plattelânsdistrikt yn 'e Amerikaanske steat Illinois
*Atlanta Township (Kansas), in plattelânsdistrikt yn 'e Amerikaanske steat Kansas
*Atlanta Township (Minnesota), in plattelânsdistrikt yn 'e Amerikaanske steat Minnesota

#### oare lannen
*Atlanta (Nij-Skotlân), in plak yn 'e Kanadeeske provinsje Nij-Skotlân
*Atlanta (Nikaragûa), in plak yn Nikaragûa

### Muzyk
* Atlanta (sjongster), Elena Puidokaitė, in Litouske popsjongster
* Atlanta (band), in Amerikaanske countryband út 'e 1980-er jierren
* ''Atlanta'' (album fan Atlanta), it debútalbum fan 'e Amerikaanske countryband Atlanta
* ''Atlanta'' (album fan Porcupine Tree), in live-album fan 'e Ingelske band Porcupine Tree

### Oar
* ''Atlanta'' (tydskrift), in Amerikaansk tydskrift útjûn yn Atlanta (Georgia)
* ''Atlanta'' (skaai), in skaai fan seeslakken
* Club Atlético Atlanta, in Argyntynske sportklub
* ''Atlanta'' (telefyzjesearje), in Amerikaanske komeedzjesearje