open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1684

## Foarfallen
* Steedhâlder (Hindrik Kasimir II fan Nassau-Dietz) beslist dat Almenum definityf by Harns komt ynstee fan by Barradiel.
* It Amsterdamsk Peil (foarrinner fan it NAP) wurdt bepaald.
* De Spanjerts lizze Charles Town op de Bahama's yn de jiske.
* De Deenske kening Kristian IV bout it eilân Christiansø út ta it earste seefort fan Noard-Jeropa.
* Cassini ûntdekt Dione en Tetys, twa moannen fan Saturnus.
* 5 april - Jan fan Brakel wurdt beneamd as skout-by-nacht by de Admiraliteit fan Amsterdam.
* 27 novimber - Steedhâlder Willem III keapet Kastiel It Alde Loo en bout in grutter Paleis It Loo.

## Berne
* 1 jannewaris - Arnold Drakenburch, Nederlânske gelearde († 1748)
* 21 febrewaris - Justus fan Effen, Nederlânsk auteur
* 20 oktober - Maria Barbara Bach, nicht en frou fan Johann Sebastian Bach († 1720)

## Ferstoarn
* 11 jannewaris - Cornelis Speelman, gûverneur-generaal fan Nederlânsk-Ynje
* 12 april - Nicolo Amati, Italjaansk fioelebouwer
* 1 oktober - Pierre Corneille, Frânsk toanielskriuwer
* 27 novimber - Pierre Golle, Nederlânsk-Frânsk meubelmakker
* Piter de Hooch - Nederlânske skilder (* 1629)
Cornelis Ekama

**Cornelis Ekama** (Peazens, 31 maart 1773 - Leien, 24 febrewaris 1826) wie in Frysk astronoom en wiskundige.

## Libben
Cornelis wie de soan fan Jehannes Cornelis Ekema en Hendrikje Postma. Yn 1818 troude de 45 jierrige Ekama mei Suzanne Cornelia Le Poole (Leien, 1794) út Leien.

Ekama wie dûmny yn Elkersee (1796) en waard yn 1803 lektor yn de natuerkunde en seefeartkunde yn Sieriksee. Yn 1806 waard er heechlearaar wiisbegearte en astronomy yn Frjentsjer. Yn 1812 gie Ekema nei Leien en waard dêr heechlearaar astronomy en wiskunde. 

Hy wie lid fan it *Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen* (1804 - 1826), de *Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen* (1808) en it *Bataafsch Genootschap der Proefondervindelijke Wijsbegeerte*.

Ynternasjonaal besjoen wie Ekama syn bydrage oan de wiskunde beskieden, mar syn boek oer Gemma Frisius wie de earst yngeande biografy oer Frisius.

## Wurk
In kar:
* *Nieuwe antwoorden op de rekenkundige vraagen van H. Aeneae.* Leien, Dimter en Grins, 1804
* *Oratio de Frisa, ingeniorum mathematicorum imprimis fertilli.* Ljouwert 1809, (Hjir online).
* *Oratio de insignium, qui in scientia astronomica facti sunt progressuum fundamentis, a summis in re mathematica et astronomica viris ; partim decimo sexto, maxime decimo septimo seculo, jam praecipue jactis.* Leien 1823
* *Verhandeling over Gemma Frisius, den eersten grondlegger tot het bepalen van de Lengte op zee.* 1825
1686

## Foarfallen
* 31 desimber - De earste Hugenoaten hise de seilen om fan Frankryk nei Kaap de Goede Hoop te silen. Dêr sille se letter de Súd-Afrikaaankse wynyndustry opstarte mei de winen dy't se op harren reis meenamen.
* Sint-Maartensfloed in Grinslân

## Berne
* 24 maaie - Gabriel Fahrenheit, Dútsk natuerkundige

## Ferstoarn
Oranjestêd (Sint-Eustasius)

**Oranjestêd** (Nederlânsk en offisjeel: *Oranjestad*) is it haadplek fan Sint-Eustasius, in eilân dat ta Karibysk Nederlân heart. It doarp is einliks it ienichste plak fan it eilân, der wenje likernôch 1.000 ynwenners. Oranjestêd leit oan de westkant fan it eilân oan de Oranjebaai. De stêd is te ferdielen yn in ûnderstêd en in boppestêd. De ûnderstêd leit oan it wetter en is it histoaryske diel fan de stêd. Hjir binne âlde ruïnes út de koloniale tiid te finen. De boppestêd leit op in 40 meter hege klif en is it kommersjele sintrum fan de stêd, ek is dit part fan de stêd it gebiet wêr’t in protte minsken wenje. De beide stêdsdielen binne mei elkoar ferbûn troch it Baaipaad.

Yn de 17e en 18e iuw wie Oranjestêd it wichtichste hannelssintrum yn de omkriten. Mar fan it begjin fan de 19e iuw ôf namen de hannelsaktiviteiten ôf.

## Wichtige plakken en gebouwen
Yn Oranjestêd binne tal fan plakken dy’t fan histoarysk belang binne. Bygelyks:
* Fort Oranje. De grutte attraksje fan Sint-Eustasius. It fort stiet yn it sintrum fan de stêd en is in âld ferdigeningsfort út 1636 dat noch altyd yn in goeie steat is. 
* De Honin Dalim Synagoge: Dizze synagoge is it op ien nei âldste op it westlik healrûn, it waard boud yn 1739.
* De Nederlânske Herfoarme Tsjerke: Dizze tsjerke waard boud yn 1755. De toer fan de tsjerke kin beklom wurde.
* It Histoarysk Museum: It museum is fêstige yn in âld gûverneurshûs út de 18e iuw.

## Fasiliteiten
Omdat Oranjestêd einliks it ienichste plak op Sint-Eustasius is binne hjir ek de measte fasiliteiten fan it eilân. Sa beskikt it plak oer inkele winkels, in skoalle, in sikehûs en oerheidsgebouwen. Nei de winkels fan Oranjestêd komme in protte minsken fan it buoreilân fan Sint-Eustasius, Sint-Kits, omdat tal fan produkten hjir goedkeaper binne as op harren eigen eilân. Ek stiet yn Oranjestêd in universitêr medysk sintrum, mei likernôch 100 studinten.
Oranjestêd

**Oranjestêd** kin ferwize nei:

*Oranjestêd (Arûba): It haadplak fan Arûba.
*Oranjestêd (Sint Eustaasjes): It haadplak fan Sint Eustaasjes.
Franklin D. Roosevelt Airport

It **Franklin D. Roosevelt Airport**, ferneamd nei Franklin D. Roosevelt, is it iennichste fleanfjild op Sint-Eustasius, in eilân dat ta Karibysk Nederlân heart. Op it stuit wurde der allinnich mar kommersjelen flechten dien mei lytse fleantúgen, dochs kin de lâningsbaan ek gruttere fleantúgen oan.

Mooglik wurdt de lâningsbaan yn de takomst útwreide mei sa’n 300 meter. Hjirmei wol de pleatslike oerheid it toerisme op it eilân stimulearje.

It fleanfjild is ferneamd nei Franklin Delano Roosevelt, in Amerikaanske presidint mei Nederlânske foarâlden. Yn 1939 bea er it eilân in plakette oan út tankberens foar de 'First Salute', de earste offisjele begroeting fan de flagge fan de himsels krekt ûnôfhinklik ferklearre Feriene Steaten. Dat barde op Sint Eustatius yn 1776. Leden fan de famylje Roosevelt libben yn de 18de iuw op Sint Eustatius en hiene besittingen op it eilân.
1687

## Foarfallen
* *sûnder datum* - De Ingelske natuerkundige Isaac Newton publisearret in baanbrekkende wurk *Philosophiae Naturalis Principia Mathematica*, mei ûnder oaren de teory fan de swiertekrêft.

## Berne
* 4 augustus - Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte († 1711)
* 26 augustus - Willem de Fesch, Nederlânsk komponist en fioelist († 1761)

## Ferstoarn
* 28 jannewaris - Johannes Hevelius, Danziger astronoom (* 1611)
* 22 maart - Jean-Baptiste Lully, Italjaansk-Frânsk komponist (* 1632)
* 28 maart - Constantijn Huygens, Nederlânsk dichter, gelearde en komponist (* 1596)
1685

## Foarfallen
* 6 febrewaris - James Stuart, hartoch fan York wurdt kening Jabik II fan Ingelân en Ierlân en Jabik VII fan Skotlân.
* Loadewyk XIV fan Frankryk ropt it Edikt fan Nantes wer yn en ferklearret it Protestantisme ûnwettich. De Republyk wurdt oerspield mei Hugenoaten dy't Frankryk ûntflechtsje.
* Yn Suriname wurdt in synagoge boud, dy't de namme *Berachah VeShalom* ('Seine en frede') krijt.

## Berne
* begjin jannewaris - Tiberius Hemsterhuis, Nederlânsk filolooch († 1766)
* 23 febrewaris - George Frideric Handel, Dútske komponist († 1759)
* 21 maart - Johann Sebastian Bach, Dútsk komponist en oargelist
* 9 maaie - Philip Vegelin fan Claerbergen, Frysk politikus en grytman († 1738)
* 1 oktober - Karel VI fan Dútslân
* 26 oktober - Domenico Scarlatti, komponist

## Ferstoarn
* 6 febrewaris – Karel II fan Ingelân, kening fan Ingelân, Skotlân en Ierlân.
* 2 maaie – Adriaen Hendricx, keunstskilder, better bekend as Adriaen fan Ostade.
;datum ûnbekend
* Jurjen Japiks, Dútsk-Frysk keunstskilder (* 1624)
1688

## Foarfallen
* septimber - Kening Loadewyk XIV fan Frankryk falt de Palts binnen en beset it Prinsbisdom Luik; dit is it begjin fan 'e Njoggenjierrige Oarloch.
* 5 novimber - Mei de lâning fan steedhâlder Willem III yn Torbay (Devonshire), begjint yn  Ingelân de Glorieuze Revolúsje.
* 11 desimber De Ingelske kening Jakobus II, yn it nau brocht troch de troepen fan syn skoansoan Willem III fan Oranje-Nassau, flechtet nei Frankryk.

## Berne
* 29 jannewaris - Emanuel Swedenborg, Sweedsk filosoof en teolooch († 1772)
* 6 febrewaris - Hermanus Angelkot jr. - Nederlânsk apteker en skriuwer († 1727)
* 7 febrewaris - Maria Louise fan Hessen-Kassel, regintesse fan Fryslân, Grinslân en Drinte († 1765)
* 23 febrewaris - keninginne Ulrike Eleönoara fan Sweden († 1741)
* 10 juny - Jakobus III Stuart, troanpretendint fan Ingelân, Skotlân en Ierlân († 1766)
* 26 septimber - Willemus Jacob 's Gravensande - Nederlânske natuerkundige († 1742)

## Ferstoarn
* 25 augustus - Henry Morgan, Welsk seerôver (* 1635)
* 31 augustus - John Bunyan, Ingelsk skriuwer en predikant (* 1628)
* 6 oktober - Philips Koninck - Nederlânsk keunstskilder (* 1619)
* 15 desimber - Gaspar Fagel, Nederlânsk politikus (* 1634)
Kariben

**Kariben** kin ferwize nei:

* It Karibysk gebiet, it gebiet mei ûnder oare de Karibyske See en de Antillen.
* It folk, de Kariben. In folk dat eartiids op de Lytse Antillen wenne.
Lytse Antillen

De **Lytse Antillen** is in eilannekloft yn de Karibyske See. Dizze kloft eilannen makket diel út fan de Antillen. De eilannen meitsje diel út fan in lange fulkanyske bôge, wêrfan it grutste part oan de eastkant fan de Karibyske See leit, op de grins mei de Atlantyske Oseaan. De measte eilannen binne ûntstien troch subduksje, it oer elkoar skowen fan de tektoanyske platen. 

Oannaam wurdt dat de eilannen fan Fenezuëla út befolke binne troch de Arowakken. De Lytse Antillen sels wurde wer ûnderferdield yn de Boppewynske Eilannen en de Underwynske Eilannen.

## Boppewynske eilannen
De Boppewynske eilannen foarmje it grutste part fan de Lytse Antillen. Dy eilannen rinne fan Puerto Riko oant de kust fan Fenezuëla. 

## Underwynske eilannen
De Underwynske eilannen lizze flak foar de kust fan Fenezuëla.

## Sjoch ek
* Antillen
* Grutte Antillen
1689

## Foarfallen
* 28 jannewaris - It Ingelske parlemint ferklearret Jakobus II ferfallen fan 'e troan.
* 27 augustus - It Ferdrach fan Nertsjinsk stelt de grins fêst tusken Ruslân en Sina, en makket in ein oan 'e wapene konflikten datoangeande. It skipfeartferkear oer de Amoer komt oan Sina, mar Ruslân krijt in hannelsrelaasje mei de Sinezen.
* 22 oktober - Tsaar Peter de Grutte fan Ruslân oarderet de oanlis fan 'e Grutte Sibearyske Wei nei Sina.
* *sûnder datum* - Hindrik Kasimir II fan Nassau-Dietz wurdt tredde fjildmaarskalk yn it Steatske leger.
* *sûnder datum* - Yn de Njoggenjierrige Oarloch hâlde de legers fan kening Loadewyk XIV fan Frankryk hûs oan 'e Ryn. Mannheim, haadstêd fan de Palts, wurdt mei de grûn lykmakke.

## Berne
* 18 jannewaris - Charles-Louis de Secondat, baron fan La Brède en Montesquieu (Montesquieu), Frânsk filosoof († 1755)
* 23 oktober - Johannes Hanedoes, Frysk dokter en medysk ynspekteur († 1774)

## Ferstoarn
* 19 april - keninginne Kristina fan Sweden (* 1626)
* 27 july - John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve fan Dundee, Skotks ealman en jakobyt (* 1648)
* 12 augustus - paus Ynnosintius XI (* 1611)

## Muzyk
* Arcangelo Corelli, *12 Sonatas da Chiesa, Opus 3*
* Heinrich Ignaz Franz Biber, *Alessandro in Pietra* (opera)

## Byldzjende keunst

Ofbyld:Het oorlogsschip 'Brielle' op de Maas voor Rotterdam - The warship 'Brielle' on the Maas before Rotterdam (Ludolf Backhuysen, 1689).jpg|*It fregat ‘Brielle’ op de Maas foar Rotterdam* (1689) Ludolf Bakhuizen Ryksmuseum
Ofbyld:Meindert Hobbema 001.jpg|*[[Het laantje van Middelharnis]]* (1689) Meindert Hobbema, National Gallery
1690

## Foarfallen
* april - it grutte oarlochsskip *Princes Maria* wurdt as earste mei skipskamielen oer Pampus helle.
* 12 july - kening Willem III (fan Oranje) en syn Ingelske troepen winne de Slach oan de Boyne tsjin Jabik II en syn Ierske katolike troepen.
* De dodo stjert út

## Berne
* 13 jannewaris - Gottfried Heinrich Stölzel, Dútsk komponist, kapelmaster en muzykteoretikus († 1749)
* 1 febrewaris - Francesco Maria Veracini, Italjaansk komponist en fioelist († 1768)
* 4 febrewaris - Christian Müller, Dútsk-Nederlânske oargelbouwer († 1762)
* 1 maart - Victor Amadeus I fan Savoye-Carignano, prins fan Savoye († 1741)
* 13 juny - foarst Joaris Albrecht fan Eastfryslân († 1734)
* 7 july - Johann Tobias Krebs, Dútske oargelist en komponist († 1762)
* 27 augustus - Johan Vegelin fan Claerbergen, Frysk politikus, kartograaf en grytman († 1773)
;*datum ûnbekend*
* Pierre-Gabriel Buffardin, Frânske fluitist en komponist († 1768)

## Ferstoarn
1692

## Foarfallen
* Penninga's mole, dy't sûnt 1900 op De Jouwer stiet, wurdt boud.
* 7 juny - De wichtige havenstêd Port Royal op Jamaika sakket nei in ierdbeving yn see.
* 18 septimber - In fûle ierdbeving, dy't ek field wurdt yn Amsterdam, Londen en Parys, treft de súdlike Nederlannen. It episintrum lei by de Belgyske stêd Tienen en it plakje Soiron bewesten Verviers waard sa goed as finaal fan de kaart fage. Mei in krêft fan mear as 7 is it de swierste ierdbeving dy't West-Jeropa ea kend hat. De skok wie fielber fan Normandje oant Switserlân, en fan Norfolk oant Erfurt.
* It greefskip Brunswyk wurdt troch keizer Leopold I ferheft ta it Karfoarstedom Hannover.
* De Amsterdamske predikant Balthasar Bekker wurdt út it amt set om't er neat witte wol fan it bestean fan tsjoensters en de duvel. 
* De ferneamde Dútske oargelbouwer Arp Schnitger restaurearret it oargel fan de Martinytsjerke yn Grins.

## Berne
* 14 maart - Pieter van Musschenbroeck, Nederlânsk medikus, wis- en natuerkundige en astronoom (†  1761)
* 8 april - Giuseppe Tartini, Italjaansk komponist en fioelist (†  1770)
* maaie - James Stirling, Skotsk wiskundige († 1770)
* 2 novimber - Unico Wilhelm van Wassenaer, Nederlânsk komponist en diplomaat († 1766)
* 10 desimber - Jacobus Canter Visscher, Frysk predikant en sindeling († 1735)
;*datum ûnbekend*
* Moluntha, opperhaad fan 'e Sjâny († 1786)

## Ferstoarn
* 12 febrewaris - Hindrik Hamel, Nederlânsk seefarder en VOC-boekhâlder dy't by fersin Korea ûntdekte.
* 10 july - Heinrich Bach (76), Dútsk oargelist en komponist
* 19 novimber - Thomas Shadwell, Ingelsk skriuwer
1693

## Foarfallen
* De tsjerke fan Boarnsweach wurdt ôfbrutsen.
* De ôfsette predikant fan Amsterdam, Balthasar Bekker, skriuwt it boek "De betsjoende wrâld", dêr't hy him yn ôfset tsjin it wiid fersprate leauwe yn heksen en duvels. Yn de Republyk ûntstiet in ferheftich dispút tusken foar- en tsjinstanners. Uteinlik liedt it boek ta útbanning fan de hekseferfolging.
* 29 july - Earste slach by Neerwinden

## Berne
* 7 febrewaris - Anna, tsarina fan Ruslân sûnt 1730 († 1740)
* 19 novimber - Jan Sicco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, Frysk generaal († 1757)

## Ferstoarn
* 7 augustus - Jehan George II fan Anhalt-Dessau, foarst fan Anhalt-Dessau
Iems

De **Iems** (Dútsk: *Ems*, Nederlânsk en Nederdútsk *Eems*, Sealterfrysk: *Oamse*) is in rivier yn it noardwesten fan Dútslân troch East-Fryslân. 
De rivier rint troch de dielsteaten Noardryn-Westfalen en Nedersaksen en einiget yn it grinsgebiet fan Nederlân en Dútslân.

## Rin
De rivier begjint yn de Senne yn de gemeente Schloß Holte-Stukenbrock yn it Teutoburgerwâld en einiget oer de Doalert en de Waadsee yn 'e Noardsee. De Iems hat in lingte fan 371 kilometer, dêr't 238 kilometer fan befarber binne. It Iems-Jadekanaal, dat by Emden begjint, ferbynt de Iems mei rivier de Jade. It Dortmund-Iemskanaal rint foar in grut part parallel by de Iems lâns.

Oer it waad tusken de eilannen Rottumereach en Boarkum wurdt de Westeriems neamd, oarekant Boarkum en it eilân Júst hjit Easteriems.

Ien fan de rjochtersydrivieren is de Hase. Dy ûntspringt yn it Teutoburger Wâld en spjalt him by in bifurkaasje yn de Eise, dy't nei de Weser rint, en winliken de Hase dy't by Meppen yn 'e Iems útmûnet. In oare sydrivier is de Leda, dy't by de stêd Lier yn 'e Iems útmûnet. Lofter sydrivieren binne ûnder oaren, de Werre, dy't by Múnster yn 'e Iems útmûnet, de Múnsterske Aa en de yn Nederlân sterk kanalisearre damsterdjip.

By Meppen leit de *Emsbrücke* dêr't de B402 oerhinne rint, en by Weener de Friezebrêge (*Friesenbrücke*), in spoarbrêge, dêr't de Wiederline oer rint. Tusken Lier en Emden, en tusken de Eastfryske doarpkes Gandersum oan 'e noardouwer, en Nendorp oan 'e súdouwer, is de Iemskearing. By Jemgum rint de A31 yn 'e Iemstunnel ûnder de rivier troch.

Tusken Emden en Delfsyl, foarmet de Iems de grins tusken Nederlân en Dútslân en wie it ûnderwerp foar in lytse skeel: neffens Nederlân rint de grins troch it geografyske midden fan 'e rivermûning, wylst Dútslân fan betinken is dat er troch de djipste slinke rint, dy't deaun oan de Nederlânske kust yn Grinslân leit. Om't alletwa lannen befreone steaten binne en in iepen grins hawwe, bleau it by in akkoart om it net iens mei-inoar te wêzen. De kwestje waard yn oktober 2014 freonlik skikt.

## Skiednis
De Iems wie al bekend by ferskate skriuwers út de Aldheid: Plinius de Alde yn *Natuerlike Histoarje* (4.14), Tacitus yn de *Annalen* (Boek 1), *Pomponius Mela* (3.3) en Strabo en Ptolemeüs, *Geografy* (2.10). Ptolemeüs brûkte de namme *Amisios potamos*, yn it Latyn *Amisius fluvius*. Oaren brûkten deselde namme of *Amisia*, of *Amasios*. Dat it om ien en deselde stream giet is wis, want hja jouwe it altyd in plak tusken de Ryn en de Weser oan, en boppedat wie it de iennichste rivier dy't nei it Teutoburger Wâld late.

## Stêden en gemeenten oan de Iems
* Schloß Holte-Stukenbrock
*Hövelhof
*Steinhorst
*Westerwiehe
*Schöning
*Rietberg
*Rheda-Wiedenbrück
*Harsewinkel
*Warendorf
*Telgte
*Greven
*Emsdetten
*Rheine
*Salzbergen
*Emsbüren
*Lingen
*Geeste
*Meppen
*Haren
*Lathen
*Kluse
*Dörpen
*Lehe
*Aschendorf
*Tunxdorf
*Papenburg
*Weener
*Lier
*Jemgum
*Midlum
*Critzum
*Rorichum
*Gandersum
*Emden
*Knock
*Delfsyl

## Wetterlossings op de Iems
*Wapelbach
*Dalke
*Lutter
*Axtbach
*Hessel
*Bever
*Werse
*Eltingmühlenbach
*Große Aa
*Hase
*Nordradde
*Leda

## Keppelings om utens
* www.ems.nrw.de/
* The Ems with Emsbueren
Lier

* Lier (stêd), in stêd yn East-Fryslân
* Lier (distrikt), it dêromhinne lizzende gebiet
* Lier (Belgje), in stêd yn Belgje
;sjoch ek 
* liere (muzykynstrumint), in fan oarsprong Gryksk snaarynstrumint yn harpmodel
** Liere (stjerrebyld) (*Lyra*), in stjerrebyld ferneamd nei it muzykynstrumint
* liere (beam), in beammesoarte fan it skaai fan 'e dinnen (Nederlânsk: *lariks*)
* draailiere, in meganisearre fioele
* liere (wurktúch), in stik ark om spul mei op te hysjen of oan te lûken
** liere (loftfeart), in stik ark om fleantugen mei te lansearjen
1691

## Foarfallen
* 12 july - De Steatske oanfierder maarskalk Godard van Reede ferslacht de jakobiten yn Ierlân beslissend yn 'e Slach by Aughrim.
* 19 augustus - Yn it ramt fan 'e Grutte Turkske Oarloch lijt it Osmaanske Ryk yn 'e Slach by Slankamen in nederlaach tsjin Eastenryk.

## Berne
* 25 augustus - Alessandro Galilei, Italjaansk arsjitekt en wiskundige († 1736)

## Ferstoarn
* 21 febrewaris - Hâns Willem fan Aylva - Frysk fjildhear en luitenant-admiraal (* 1633)
* 26 maaie - Cornelis Tromp, Nederlânsk admiraal (* 1629)
* 1 septimber - James Douglas, Skotsk militêr (* 16??)
* 30 desimber - Robert Boyle, Ingelsk natoerfilosoof (* 1627)
1694

## Foarfallen
* Yn Nederlân komt de *generaliteits[[Nederlânske gûne|gûne]]* yn omrin.

## Berne
* 21 novimber - Voltaire, Ferljochtingsfilosoof
* 26 juny - Georg Brandt, Sweedske gemikus en gelearde († 1768 )
;*datum ûnbekend*
*Johannes Buma, Frysk keunstskilder en dichter († 1756)

## Ferstoarn
* 1 july - Hidde Sjoerds de Vries, Frysk marine-ofsier (* 1645)
* 8 novimber - Ulrich Huber, Frysk rjochtsgelearde en filosoof (* 1636)
* 28 desimber - Marije II fan Ingelân, keninginne oer Ingelân en Ierlân en keninginne fan Skotlân
1695

## Foarfallen
* De Nederlânske koloanje op Maurisius wurdt swier troffen troch in orkaan.

## Berne
* 22 maaie - Anna Folkema, Frysk graveur en skilderesse doopt († 1768)
* 14 july - Michael Onuphrius thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, Frysk grytman en wetterboukundige († 1758). *(Doopdatum)*
* 17 novimber - Barthold Douma fan Burmania, Nederlânsk steatsman en ambassadeur († 1766)

## Ferstoarn
* 3 april - Melchior d'Hondecoeter, Nederlânske skilder (* ± 1636).
* 13 april - Jean de la Fontaine, Frânske skriuwer.
* 8 july - Christiaan Huygens, Nederlânsk wiskundige, stjerrekundige en natuerkundige.
* 21 novimber - Henry Purcell, Britsk komponist.
1696

## Foarfallen
* 31 jannewaris en 1 febrewaris - It oansprekkersoproer fynt plak yn Amsterdam.

## Berne
* 10 febrewaris - Johann Melchior Molter, Dútsk komponist en dirigint († 1765)
* 29 febrewaris - Esprit-Joseph Blanchard, Frânsk komponist († 1770)
* 12 augustus - Maurice Greene, Ingelsk komponist en oargelist († 1755)

## Ferstoarn
* 13 jannewaris - Folkert Bock, Frysk keunstskilder (* 16??)
* 29 jannewaris - tsaar Ivan V fan Ruslân (* 1666)
* 25 maart - Hindrik Kasimir II fan Nassau-Dietz, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte (* 1657)
* 24 maaie - Albertine Agnes fan Nassau, regintesse fan Fryslân, Grinslân en Drinte (* 1634)
Eppostien

De **Eppostien** is in lid fan in sarkofaach foar de jong ferstoarne Eppo Tjaerda út 1341. De stien, fan 325 kilogram en 2,17 meter lang, is in foarbyld fan iere Fryske en Nederlânske byldhoukeunst. Oarspronklik komt it grêflid út de Alexandertsjerke fan Rinsumageast. De stien wurdt sûnt 1881 bewarre yn it Frysk Museum. 

## Beskriuwing
It lid is makke fan readbûnt sânstien. De ôfmjittingen binne 217 × 85 × 11 sintimeter en er weaget 500 kilo. Nei alle gedachten is de tige fyn beitele stien op it plak sels makke troch Fryske byldhouwers,  dat kin opmakke wurde út it feit dat de ôfbylde jongkeardel in typyske Fryske pols yn syn rjochterhân hat. Oan de gurdle fan Eppo hinget in mes, miskien in waakstaffeltsje (in soarte fan notysje-boekje) en in beurs (jildponge).

## Eftergrûn
De ôfbeelde jongfeint is Eppo, de soan fan Thitard (moderner: Tjaard/Tjeerd/Tseard en Hacka. Ut it grêfskrift op de stien is op te meitsjen dat Eppo in broer Hessel en in broer Sidach (moderner: Syds / Sytse) neamd Sicco hie, dy 't syn twillingbroer wie. De âlden Thitard en Hacka wiene al ferstoarn by it ferstjerren op 28 oktober 1341 fan Eppo. Thitard en Hacka wiene nei alle gedachten de stamâlden fan de Juwsma's, Tjaerda's en de Tjaerda's fan Starkenborgh fan Rinsumageast.  In mooglike foarfaar fan Thitard (* ? foar 1341) is Thitardi, dy't libbe yn 1224, neamd yn de Kronyk fan Wittewierum ( 
"castellum Thitardi"), yn de omkriten fan Dokkum, dêr't fan ferwachte wurdt dat dit de oarspronklike basis is fan de Tjaerda stins te Rinsumageast.
1697

## Foarfallen
* 8 augustus -  De Grutte Ambassade fan Peter de Grutte komt oan yn Saandam. De tsaar folget in staazje yn de skipsbou.
* 20 septimber -  Undertekening fan de Frede fan Rijswyk, beoardere troch Bentinck. Ein fan de Njoggenjierrige Oarloch.
* It greefskip Schwarzburg-Rudolstadt wurdt in foarstendom.
* Charles Perrault publisearret "Contes de ma Mère l'Oye", Mearkes fan Mem de Goes.

## Berne
* 6 augustus - Karel VII, keizer fan it Hillige Roomske Ryk († 1745)

## Ferstoarn
* 5 april - Karel XI fan Sweden, kening fan Sweden

## Literatuer
;koarte ferhalen
* Charles Perrault, *[[La Belle au Bois Dormant]]* (oerset yn it Frysk as *Toarnroaske*)
* Charles Perrault, *[[Cendrillon]]* (oerset yn it Frysk as *Jiskepûster*)
* Charles Perrault, *[[Le Chat Botté]]* (oerset yn it Frysk as *De Kat op Learzens*)
* Charles Perrault, *[[Le Petit Chaperon Rouge]]* (oerset yn it Frysk as *Readkapke*)

;ferhalebondels
* Charles Perrault, *Contes de Ma Mère l'Oye* ("Ferhalen fan Us Mem de Goes")
1698

## Foarfallen
* Donough MacCarty greve fan Clancarthy komt as balling út Ingelân yn Aldwâld telâne.
* Makkum krijt een Waachgebou
* 1 maaie - Manneke Pis draacht foar it earst in kostúm.

## Berne
* 17 july - Pierre Louis Moreau de Maupertuis, Frânsk wiskundige († 1759)
* 4 novimber - Rasmus Bartholin, Deenske natuerkundige en wittenskipper (* 1625)

## Ferstoarn
* 11 juny - Balthasar Bekker, Frysk predikant en teolooch (* 1634)
* Nikolaas Willem Stuyvesant - soan fan Pieter Stuyvesant
1699

## Foarfallen
* De Bank fan Ingelân jout in printe bankbiljet út mei in wearde fan £555.
* Hongarije komt yn Habsburchske hannen neidat de Turken ferjage binne troch de Eastenrikers.

## Berne
* 10 desimber - Kristiaan VI fan Denemark, kening fan Denemark en Noarwegen († 1746)

## Ferstoarn
* 25 augustus - Kristiaan V fan Denemark, kening fan Denemark en Noarwegen
Hobbe Baerdt fan Sminia (1797-1858)

Jonkhear **Hobbe Baerdt fan Sminia** (Ljouwert, 30 septimber 1797 - Burgum, 25 july 1858) wie grytman fan Tytsjerksteradiel tusken 1823 en 1858.  Soan fan Hector van Sminia en Wiskje van Haersma. Troude op 15 juny 1823 op It Hearrenfean mei Wiskje Coehoorn fan Scheltinga, dy't him oerlibje soe. 

Gie nei it gymnasium yn Ljouwert en waard 7 novimber 1815 yn Grins as studint yn de rjochten ynskreaun. Waard doctor yn de beide rjochten op 19 juny 1821 op proefskrift *De pactis* (1821). Dêrnei lid fan it Ridderskip, al gau fan de Steaten fan Fryslân en waard 18 febrewaris 1823 beneamd ta grytman fan Tytsjerksteradiel. Fan syn seis bern ferstoar Hector Willem Livius, syn ienige soan, yn 1863 as studint yn Grins; de widdo stoar yn 1879. Hobbe's betoerpake wie de earste dy't de efternamme fan syn mem Anna Maria fan Baerdt oan syn famyljenamme taheakke. Dizze Hobbe Baerdt fan Sminia (1655) kocht yn 1681 de bûtenpleats De Klinze.

## Skriuwer
Mei as fersêfting fan húslik leed sette hy him  al gau oan it ûndersyk fan de Fryske skiednis. As earste delslach dêrfan publisearre hy *Geschiedenis fan de onlusten tusschen de Schieringers en Vetkoopers in Vriesland*, troch A.v.H. (Ljouwert, 1827). Geregeld ge hy dêrnei troch mei in ferskate periodiken stúdzjes te publisearjen.Mar syn wichtichste arbeid waard dêrnei de tarieding fan syn grutste wurk, de *Nieuwe naamlijst van grietmannen van de vroegste tijden af tot het jaar 1795, met eenige geschiedkundige aanteekeningen* (Ljouwert 1837). Jierren dêrnei joech Van Sminia in ferfolch, ûnder de titel *Naamlijst van de grietmannen, die van 1816 tot 1851 hoofden van de gemeenten ten platten lande in Friesland zijn geweest* (Ljouwert, 1851). Yn 1840 wie hy lid fan de Dûbele Keamer; op dat stuit waard hy boppedat beneamd as kurator fan it Ateneum yn Frjentsjer, dat er oant de opheffing fan dizze ynstelling yn 1842 dwaan soe. Oer de skiednis fan syn gritenij joech hy út *Wandelingen van mijnen oud-oom den opzigter door een gedeelte van de provincie Friesland; bevattende eene plaatselijke en geschiedkundige beschrijving van de werkzaamheden der grietenij Tietjerksteradeel. Uit de nagelaten papieren van eenen Dorpspredikant, bijeenverzameld door H. van Rollema* (Ljouwert, 1841). 

Fan Baerdt hat in soad Fryske boeken en artikels oer de Fryske skiednis skreaun:

* *Nieuwe naamlijst van grietmannen* (oant 1837, mei supplemint)
* *Wandelingen van mijn oudoom ....*. Dizze bewenner fan De Klinze brûkte dan faak syn skûlnamme "H. van Rollema".
1702

## Foarfallen
* 3 maart - Willem III, kening fan Ingelân, Skotlân en Ierlân en steedhâlder fan Hollân, Seelân, Utert, Gelderlân, Oerisel, Grinslân en Drinte, komt ûngelokkich mei syn hynder te fallen en rekket slim ferwûne.
* 19 maart - Kening-steedhâlder Willem III ferstjert sûnder neiteam. Syn erfgenamt is de Fryske steedhâlder Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz, mar der ûntstiet in opfolgingsprobleem as kening Freark I fan Prusen op grûn fan syn ôfstamming as soan fan Louise Henriëtte fan Oranje-Nassau, in dochter fan Freark Hindrik (de pake fan Willem III), in diel fan it beërf opeasket.
* 19 maart - Yn de Republyk fan de Feriene Nederlannen begjint it Twadde Steedhâlderleaze Tiidrek. Dat sil duorje oant 1747. De noardlike gewesten Fryslân, Grinslân en Drinte binne dêrfan útsûndere.
* 4 maaie - Anna, de skoansuster fan Willem III, wurdt kroane ta keninginne fan Ingelân, Skotlân en Ierlân. Hja sil de lêste monarch út it Hûs Stuart wêze.
* 23 oktober - Under lieding fan Philips van Almonde wurdt yn de Baai fan Vigo op 'e nij in sulverfloat kaapt, diskear yn gearwurking mei de Ingelsen.
* 14 desimber - Yn Japan falle de Sânenfjirtich ''Rōnin'' de residinsje fan hear Yoshinaka Kira oan, dy't ferantwurdlik is foar de dea fan harren âlde lienhear, Naganori Asano fan Akō. Hoewol't se witte dat se hjirfoar ta de deastraf feroardiele wurde sille, nimme se wraak foar de dea fan harren hear om 'e koade fan ear fan 'e *[[samoerai]]* heech te hâlden.

## Berne
* 3 febrewaris - Giovanni Battista Vaccarini, Italjaansk arsjitekt († 1768)
* 24 septimber - Agnes Alida Huber, Frysk filantrope († 1774)
* 29 oktober - Tako Hajo Jelgersma, Frysk keunstskilder († 1795)

## Ferstoarn
* 27 april - Jan Bart, Flaamsk kaper (* 1650)
* 19 maart - Willem III fan Oranje-Nassau, kening fan Ingelân, Skotlân en Ierlân en steedhâlder fan 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen (* 1650)
;*datum ûnbekend*
* Georg Everhard Rumphius, Dútsk natoerhistorikus (* 1627)
1703

## Foarfallen
* 16 maart - Tsaar Peter de Grutte fan Ruslân stiftet de stêd Sint-Petersburch.
* 20 maart - Yn Japan wurde 46 fan de Sânenfjirtich ''Rōnin'' twongen om *[[seppuku]]* (rituele selsmoard) te dwaan, nei't se wraak nommen hawwe foar de dea fan harren lienhear, Naganori Asano, troch dejinge te fermoardzjen dy't dêrfoar ferantwurdlik wie: hear Yoshinaka Kira.
* maaie -Fryslân en Grinslân pleitsje yn 'e Steaten-Generaal foar de beneaming fan harren steedhâlder Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz ta oerbefelhawwer fan it Steatske leger.
* 7-9 desimber - De kusten fan Nederlân wurde troffen troch in stoarmfloed.
* *sûnder datum* - Tsjerkgaast krijt in nije tsjerke.
* *sûnder datum* - No't it prinsdom Oranje oergien is op it Hûs Bourbon-Coti ferdriuwt kening Loadewyk XIV fan Frankryk alle protestanten út 'e krite.
* *sûnder datum* - It kastiel De Nijenborg yn Weert wurdt ferwoastge troch Spaanske troepen.

## Berne
* 3 septimber - kardinaal Jehan Teodoar fan Beieren, prins-biskop fan Luik († 1763) 

## Ferstoarn
* 3 maart - Robert Hooke, Ingelsk astronoom, natuerkundige en arsjitekt (* 1635) 
* 16 maaie - Charles Perrault, Frânsk mearkeskriuwer (* 1628)
* 17 july - Roemer Vlacq, Nederlânsk seekaptein (* 1637)
Janko fan Unema

**Janko fan Unema** (Blije?,- 13 novimber 1540) wie in Fryske frijheidsstrider. Hy stried as fetkeaper mei Gerbrand fan Mockema en Janko Douwama tsjin Boergonjers en Saksen. Op 't lêst hat er Albrecht fan Saksen dochs as hear erkenne moatten.
1704

## Foarfallen
* In Ingelsk-Nederlânske koalysjefloat feroveret Gibraltar. Sûnt dy tiid bliuwt de trochfeart troch de Strjitte fan Gibraltar ûnder Ingelsk tafersjoch en is de rots in Britske eksklave.
* Peter de Grutte stiftet de marinebasis by it yn oanbou wêzende Sint-Petersburch. Oan it haad fan de skipswerf en de Eastseefloat stelt hy de Noarsk/Nederlânske seefarder Cornelis Cruys.

## Berne
* 7 maaie - Carl Heinrich Graun, Dútsk barokkomponist († 1759)
* 11 juny - José António Carlos de Seixas, Portegeesk komponist (†1742)
* 31 july - Gabriel Cramer, wiskundige dêr't de Regel fan Cramer nei neamd is († 1752)

## Ferstoarn
* 24 febrewaris - Marc-Antoine Charpentier (60), Frânsk komponist
* 17 maart - Menno van Coehoorn, Frysk militêr en fêstingboukundige (* 1641)
* 3 maaie - Heinrich Ignaz Franz Biber (59), Eastenryksk komponist en fioelist fan Boheemsk komôf
* 28 oktober - John Locke (72), Britsk filosoof

## Muzyk
* Tomaso Albinoni skriuwt *6 Sonate da Chiesa for Violin & Bass, Opus 4*
* François Couperin skriuwt *Sept versets du Motet de Psaume LXXXV*

## Boukeunst

Ofbyld:Alverna (Wijchen) Rijksmonument 39638 Graafseweg 370.JPG|*Pleats*, Alverna (1704)
Ofbyld:Maastricht - rijksmonument 27877 - Rechtstraat 69 20100522.jpg|*Eardere útspanning*, Maastricht (1704)
1705

## Foarfallen
* 19 desimber - Nicolaus Cruquius begjint yn Delft trije kear deis waarmjittingen te dwaan: temperatuer, luchtdruk, fochtichheid en delslach.
* Edmund Halley skriuwt yn syn wurk oer de kometelopen en lient syn namme oan ien fan de ferneamdste periodike kometen (komeet fan Halley).
* Thomas Newcomen bout de earste wurkjende stoommasine.

## Berne
* 22 febrewaris - Peter Artedi, Sweedske natuerûndersiker († 1735)
* 8 augustus - Gustaaf Willem baron fan Imhoff yn Leer

## Ferstoarn
* 16 augustus - Jakob Bernoulli, Switsersk wiskundige
* 30 novimber - Katarina fan Braganza, Portegeesk prinsesse en widdo fan Karel II fan Ingelân
1706

## Foarfallen
* 12 augustus - Yn Rolde wurdt by in opgraving in hunebêd fûn.
* *sûnder datum* - Dendermonde wurdt troch Ingelske troepen yn pún sketten.

## Berne
* 17 jannewaris - Benjamin Franklin, Amerikaansk politikus en útfiner († 1790)

## Ferstoarn
* 21 jannewaris - Adrien Baillet, Frânsk bibletekaris en publisist (* 1649) 
* 28 desimber - Pierre Bayle, Frânsk teolooch en filosoof (* 1647)
Roelof Hessels Hommema

**Roelof Hessels Hommema** (Feinsum, 24 febrewaris 1791 - Sint-Anne, 15 jannewaris 1854) wie boer, winkelman, astronoom, wis- en natuerkundige. Hy waard yn Hijum oplaat. Hy wie in neef fan Arjen Roelofs, by wa't er as sechstjinjierrige yn 'e lear kaam. Mei Sieds Johannes Rienks boude er de grutte teleskoop fan de stjerrewacht yn Leien. Hommema en syn freon Rinse Beerts Gelder (1794-1857) wiene fierders ek by libbensgefaarlike testen belutsen mei draakjes by swierwaar. Hommema rjochte yn 1825, te Sint-Anne it nei him ferneamde bedriuw op.

## Boarnen
* HOMMEMA, Roelof Hessels - Encyclopedie van Friesland

## Keppeling om utens
* 194 JAAR HOMMEMA
* Roelof Hessels HOMMEMA (1791-1854) » Genealogie Sevinga » Genealogy Online
* [Roelof Hommema - Genealogy](https://www.werelate.org/wiki/Person:Roelof_Hommema_(1))
* Roelof Hessels Hommema (1791-1854) » Stamboom verwanten aanverwanten Zandstra_Agema » Genealogy Online
* Roelof Hommema - Исторические записи и семейные деревья - MyHeritage
1709

## Foarfallen
* 1 febrewaris -  Alexander Selkirk wurdt rêden fan in ûnbewenne eilân. De man foarmet de basis fan it boek *[[Robinson Crusoe]]* fan Daniel Defoe.
* 8 july - Yn de Slach by Poltava keare de Russen ûnder Peter de Grutte de opmars fan de Sweedske kening Karel XII. De Sweedske foarst flechtet nei Turkije. Frederik August II fan Saksen komt mei Russyske stipe werom op de Poalske troan. It Poalsk-Litouwske Mienebest komt ûnder Russyske ynfloed.
* 13 july - Johann Maria Farina set útein mei de produksje fan Keuls wetter.

## Berne
* 24 febrewaris - Jacques de Vaucanson, Frânsk útfiner fan de robot
* Jan van der Bildt - ynstrumintmakker yn Froubuorren.
* 28 oktober - Jan Wagenaar, Nederlânske skiedskriuwer († 1773)
* 2 novimber - Anna fan Hannover, regintesse fan Fryslân, Grinslân en Drinte († 1759)

## Ferstoarn
* 8 febrewaris - Giuseppe Torelli, komponist
* 17 july - Pascal Colasse, Frânske komponist
* 7 desimber  - Meindert Hobbema, Nederlânske skilder (* 1638)
1682

## Foarfallen
* De 10-jierrige Peter de Grutte wurdt tsaar, mei syn mem Natalya as regintesse
*Dokkum giet fallyt, feart en tolhûzen wurde oerdroegen oan de skuldeaskers.
* De Van Harenstsjerke fan Sint Anne wurdt boud.

## Berne
* 28 jannewaris - Jan Thomas, Frysk boer en dopersk (leafde)preker († 1744)

## Ferstoarn
* Rixt van Donia - widdo fan Watse fan Cammingha fan It Amelân.
1708

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Johann Sebastian Bach wurdt oargelist fan de Stedstsjerke fan Weimar.

## Berne
* 31 maart - Jean Chastel, Frânsk jager († 1790)
* 16 oktober - Hylke Jans Kingma, Frysk skipper, reder, skipsbouwer en keapman († 1782)

## Ferstoarn
* 15 april - Willem van Haren, Frysk politikus en diplomaat (* 1626) 
* 1 oktober - John Blow, Ingelsk komponist en oargelist (* 1649) 
* 11 oktober - Ehrenfried Walther von Tschirnhaus, Dútsk wiskundige (* 1651) 
* 24 oktober - Seki Kōwa, Japansk wiskundige (* 1642) 
* 28 oktober - prins George fan Denemark, prins-gemaal fan Grut-Brittanje (* 1653)
* 3 novimber - Henriëtte Katarina fan Oranje-Nassau, Nederlânsk ealfrouwe (* 1637)
* 7 of 8 novimber - Ludolf Bakhuysen, Eastfrysk keunstskilder (* 1630)

## Muzyk
* Georg Philipp Telemann, *Adonis* (opera)

## Boukeunst

Ofbyld:Werelderfglijst.JPG|*Penha gebou* Willemstêd, Kurasau
1710

## Foarfallen
* Omdat de koloanje finaal útrûpele wie jout de VOC Mauritsius op, diskear foargoed. Gûverneur Van der Velde jout opdracht om it eilân te ûntromjen.
* Slach fan Helsingborg. De Sweedske fjildhear Magnus Stenbock ferslacht de Deenske ynfallers, part fan de Grutte Noardse Oarloch. 
* It oant dan ta Sweedske Estlân komt oan it Ruslân fan Peter de Grutte, in gefolch fan de Grutte Noardse Oarloch. 
* It âld-Romeinske Herkulaneum wurdt fannijs ûntdutsen. 

## Berne
* 15 febrewaris - Loadewyk XV, kening fan Frankryk
* 21 febrewaris - Willem van Haren, Frysk dichter, politikus en diplomaat († 1768)
* 14 maaie - kening Adolf Frederick fan Sweden fan 1751 - († 1771)
* 22 novimber - Wilhelm Friedemann Bach, Dútsk komponist en âdste soan fan Johann Sebastian Bach († 1784)
* 24 desimber - Douwe Sirtema fan Grovestins, ynfloedryk Frysk jonker († 1778)

## Ferstoarn
* 19 septimber - Ole Rømer, Deensk astronoom (* 1644)

## Boukeunst

Ofbyld:St Pauls aerial.jpg|*[[St Paul's Cathedral (Londen)]]* (1710) Christopher Wren
Reytse Ayses

**Reytse Ayses** (? - 23 april 1574) wie de lêste meniste martelder yn Fryslân. 

Reytse waard op 18 septimber 1573 ferret yn syn wenplak Aldeboarn en finzen nomd. Fuortendaliks waard hy nei Ljouwert brocht en op 23 april 1574 ta de dea feroardiele. Dyselde jûns waard hy ferdronken yn de 'Pinichtoer' (fan de Blokhûspoarte).

Yn it boek *Martelaarsspiegel* út 1685 fan Van Braghts wurdt wiidweidich oer him skreaun. Hjiryn stiet syn folsleine fûnnis, mar ek syn  ferhoaren. Dy steane yn acht brieven fan Ayses oan syn frou, âlden en freonen fan de menniste gemeente.
1711

## Foarfallen
* 14 july - Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte, ferdrinkt by it oerstekken fan it Hollânsk Djip.
* *sûnder datum* - Doanjum kriget in nije tsjerke.
* *sûnder datum* - Troch de oanwêzigens fan John Churchill, 1e hartoch fan Marlborough, yn ferbân mei de oarloch tsjin Loadewyk XIV, krije de protestanten fan Hodimont (yn Luik) tastimming en bou in tsjerke.

## Berne
* 26 april - David Hume, Skotsk filosoof en skiedskriuwer († 1776)
* 6 septimber - Laurens Praalder, Nederlânsk wiskundige († 1793)
* 1 septimber - Willem IV fan Oranje-Nassau, steedhâlder fan 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen  († 1751)
* 4 desimber - Marije Berber fan Portegal, keninginne-gemalinne fan Spanje († 1758)

## Ferstoarn
* 8 jannewaris - Philips fan Almonde, Nederlânsk admiraal (* 1644)
* 14 july - Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte (* 1687)
* 30 oktober - Wilhelmus à Brakel, Frysk predikant (* 1635)
1712

## Foarfallen
* De tsjerke fan Hurdegaryp wurdt boud.
* Der brekt in pokke-epidemy út yn de Kaapkoloanje. Benammen de autochtoane Khoikhoi-befolking wurdt swier troffen, omdat se hast gjin wjerstân hawwe.
* Yn Sweden wurdt in ekstra skrikkeldei ynfierd, 30 febrewaris 
* Tsaar Peter I fan Ruslân boasket mei Katarina

## Berne
* 17 jannewaris - John Stanley, Ingelsk komponist en organist
* 24 jannewaris - kening Freark II fan Prusen
* 22 maart - Edward Moore, Ingelsk (toaniel)skriuwer
* 28 juny - Jean-Jacques Rousseau (yn Genêve)Jean-Jacques Rousseau (te Sjenêve)
* 5 oktober - Francesco Guardi, Italjaansk keunstskilder

## Ferstoarn
* 29 april - Juan Cabanilles Barberá (67), Spaansk componist en organist
* 12 july - Richard Cromwell, 'Lord Protector' fan Ingelân, Skotlân en Ierlân (r.1658 - 1659).
* 14 augustus - Friedrich Zachau (48), Dútsk komponist 
* 14 septimber - Giovanni Domenico Cassini (87), Italjaansk astronoom
* 7 novimber - Henricus Popta, Frysk abbekaat en deputearre (* 1635)
Mathurin Guitet

**Mathurin Guitet**, ek wol **Marthurin**, (1664/65 - 1745) wie in kaptein fan de Fryske Admiraliteit, keapman en kaartmakker. Tusken 1704 en 1718 makke hy kaarten fan de Noard-Nederlânske en Noard-Dútske kust.

Guitet makke fan 1708 oant 1710 presize kaarten fan de Dútske bocht en de East-Fryske en Sleeswykske, ferriedlike wetters en kusten. Foar dy tiid hie er sa'n tsien jier keapfardijskippen oer it waad de Weser, nei Bremen, en de Elbe, nei Hamburch, op loadst. Syn kaarten fan dy kriten wiene foar it earst goed te brûken foar navigaasje.

## Keppeling om utens
* Guitets kaarten fan de East-Fryske kust
1713

## Foarfallen
* 11 april - De Frede fan Utert makket in ein oan 'e Spaanske Súksesjeoarloch. De Súdlike Nederlannen, dy't oant no ta Spaansk wiene, wurde tawiisd oan Eastenryk en de rots Gibraltar oan Ingelân. Kening Freark&nbsp;I fan Prusen stiet it Prinsdom Oranje formeel ôf oan it Keninkryk Frankryk. Oranje ferliest dêrtroch syn ûnôfhinklikens en giet op yn 'e Frânske Kroandomeinen.
* *sûnder datum* - De tsjerke fan Ousternijegea, dy't op in krúspunt fan paden stie, wurdt ôfbrutsen.
* *sûnder datum* - Jobbegea Skuorregea krijt in nije tsjerke.
* *sûnder datum* - Stellingmole De Hoop, yn Holwert, wurdt boud.

## Berne
* 2 april - Onno Zwier van Haren, Frysk skriuwer, diplomaat en politikus († 1779)
* 2 juny - Foeke Sjoerds, Frysk skoalmaster, publisist en doarpsrjochter († 1770)
* 23 septimber - Ferdinand VI (Spanje), Spaanske kening († 1759)
* 5 oktober - Denis Diderot, Frânsk skriuwer en filosoof († 1784)
* 23 desimber - Ferdinand VI, Spaanske kening († 1759)

## Ferstoarn
* 25 febrewaris - Freark I, kening fan Prusen
* 17 novimber - Abraham van Riebeeck, gûverneur-generaal fan Nederlânsk East-Ynje (* 1653)
1715

## Foarfallen
* Ynpoldering fan de Nije Biltpolder ûnder tafersjoch fan Willem Loré
* 3 maaie - 11u01 Folsleine sinnefertsjustering sichtber yn Nederlân. Dat sil pas wer barre op 7 oktober 2135.
* 1 septimber - Loadewyk XV folget syn oerpake op en wurdt kening fan Frankryk. Hy regearret 59 jier (oant 1774).
* De Nachtwacht wurdt oerbrocht nei it Amsterdamsk stedhûs, dêr't it doek in stikje ynkoarte wurdt. Trije manlju fan de Kompanjy fan Banning Kocq falle ôf.

## Berne
* 5 augustus - Charlotte Sophie fan Bentinck, Adlige († 1800)
* 8 desimber - Jan Althuysen, Frysk skriuwer († 1763)

## Ferstoarn
* 1 septimber - Loadewyk XIV fan Frankryk
Grutte Antillen

De **Grutte Antillen** is in groep eilannen yn de Karibyske See. Tegearre mei de Lytse Antillen foarmje se de Antillen. Oannaam wurdt dat de eilannen fan Belize út befolke binne troch de Arowakken.

Ta de Grutte Antillen hearre:
* Kuba
* Jamaika
* Hispanjoala (wêr't de lannen Haïty en de Dominikaanske Republyk op lizze)
* Porto Riko

Ek de lytsere eilannen dy't ûnderdiel útmeitsje fan de lannen behearre ta de Grutte Antillen.

De Kaaiman Eilannen wurde meastal ek ta de Grutte Antillen rekkene.

Op de Grutte Antillen wenje yn totaal 35 miljoen minsken, it gebiet is sa’n 207.000 kante kilometer grut.

## Sjoch ek
* Lytse Antillen
* Antillen
1716

## Foarfallen
* De âldste roeiwedstryd wurdt holden yn Londen.
* Karel VI fan it Hillige Roomske Ryk ferklearret de oarloch oan it Ottomaanske Ryk.

## Berne
* 20 jannewaris - Karel III fan Spanje
* 18 juny - Carl Edzard, foarst fan East-Fryslân († 1744)

## Ferstoarn
* 28 april - Louis-Marie Grignion fan Montfort, Frânsk katolyk preester, oarderstifter en hillige
* novimber - Johann Aegidus Bach, Dútsk oargelist
* 14 novimber - Gottfried Wilhelm Leibniz, Dútsk wiskundige, filosoof, natuerkundige, histoarikus en rjochtslearde.
Hûnjild

**Hûnjild** is in belesting fan fiif stuorren dy't betele wurde moast foar turfferfier yn de Kompanjonsfearten. Noch nei 1900 heft troch de Dekema, Cuyck en Foeyts Feankompanjy. De opbringst wie ornearre foar it ûnderhâld fan slûzen, brêgen en oare wurken. In "hûn" is in feanmaat fan 20 stok of twa roede.
1717

## Foarfallen
* 24 desimber - By in swiere noardwesterstoarm ûntstean jûns oerstreamings yn ûnder oaren Noard-Nederlân. Hiel noardlik Grinslân strûpt derûnder en sels yn 'e stêd Grins stiet tsientallen sintimeters wetter. Yn Delfsyl brekt it westlik diel fan de wâl troch en rinne huzen, it fort en de tsjerke ûnder. Der binne tsientallen slachtoffers. Ek tûzenen kij, hynders, bargen en skiep fersûpe. Dit barren komt bekend te stean as de  Krystfloed.
* *sûnder datum* - De koloanje Groß-Friedrichsburg oan de Goudkust (it hjoeddeiske Gana) wurdt troch Freark Willem I fan Prusen oan Nederlân ferkocht.
* *sûnder datum* - Yn Grut-Brittanje wurdt ûnder lieding fan Isaac Newton de lêste hand lein oan in herfoarming fan it muntstelsel; *de facto* wurdt de gouden standert ynfierd trochdat der in ferbân fêstlein wurdt tusken de gouden munten en de sulveren skelling.

## Berne
* 11 febrewaris - William Williams Pantycelyn, Welsk hymneskriuwer en predikant († 1791)
* 19 maart - Ype Staak, Frysk glêsskilder, boumaster en boargemaster († 1808)
* 13 maaie - keizerinne Maria Teresia fan Eastenryk († 1780) 
* 16 novimber - Jean le Rond d'Alembert, Frânsk wiskundige († 1783)
* 9 desimber - Johann Winckelmann, Dútsk keunsthistorikus en argeolooch († 1768) 
* 27 desimber - paus Pius VI († 1799)

## Ferstoarn
* 13 jannewaris - Maria Sibylla Merian, Nederlânsk biologe en keunstneresse (* 1647)
* 4 juny - Josef Leopold Václav Dukát, Moravysk komponist (* 1684)

## Literatuer
;koarte ferhalen
* Antoine Galland, *[[Ali Baba en de Fjirtich Rôvers]]*

## Boukeunst

Ofbyld:Friedesse Molen.jpg|*[[Friedesse Mole]]*, Neer (1717)
1718

## Foarfallen
* Oanlis fan de Bonnendijk, en it ûntstean fan polder de Lange Bonnen yn Hoeke fan Hollân

## Berne
* 5 juny - (doopdatum) Thomas Chippendale, ferneamde Ingelske meubelmakker

## Ferstoarn
* 7 maaie - Maria d'Este, frou fan kening Jakobus II fan Ingelân
* 30 maaie - Arnold Joost fan Keppel, earste greve fan Albemarle, hear fan Voorst en fertrouweling fan Willem III fan Ingelân (* 1670)
* 12 july - Herman Alexander Röell, Dútsk-Nederlânsk teolooch (* 1653)
* 22 novimber - Swartburd, Ingelsk piraat 
* 30 novimber - kening Karel XII fan Sweden (* 1682)
* 17 desimber - John Auger, Ingelsk seerôver, tegearre mei twa oare piraten ophong.
1719

## Foarfallen
* Westerbuorren  giet troch it wanneljen fan Skiermûntseach ferlern.
* Daniel Defoe skriuwt syn boek *Life and Strange Surprising Adventures of Robinson Crusoe*
* Yn Brussel wurdt Frans Anneessens ûnder it Eastenrykske bewâld ûnthalze. Hy wie frijheidsheld en deken fan in gilde.

## Berne
* Abraham Gotthelf Kästner, Dútsk wiskundige
* 3 septimber - Ferdinand Zellbell (de Jongere), Sweedske komponist († 1780)
* 14 novimber - Leopold Mozart, Eastenryksk fioelist, muzyklearaar en komponist. Heit fan Wolfgang Amadeus Mozart (†  1787)

## Ferstoarn
* John Flamsteed, Britsk astronoom
* 19 septimber - Frans Anneessens, Brusselsk gildedeken en frijheidsheld.
1720

## Foarfallen
* De beurs yn Rotterdam krige klappen, fanwege in skerpe koersfal, mar it wie net sa slim as yn Londen en Parys, dêr't party aksjenisten troch wynhandel nochal wat ferlies oantekenen. Yn Amsterdam waard it Ingelske kofjehûs yn de Kalverstraat bestoarme. De boargemasters ferbeaen de makelers noch langer te hanneljen yn waardeleaze oandielen. Sjoch ek John Law (ekonoom) en Piter Langendijk.
* Yn Frankryk wurdt in begjin makke mei de bou fan stienkoalminen neidat by Rijsel in dikke koalelaach ûntdekt wie.
* De fûneminten lein foar de hjoeddeiske tsjerke fan Tytsjerk.
* Begûn wurdt mei it ynintsjen tsjin pokken mei minsklike intstof.

## Berne
* 30 jannewaris - Charles De Geer, Sweedske yndystrialist en entomolooch ( †1778)
* 11 maaie - Baron fan Münchhausen, Dútsk offisier en aventurier
;*datum ûnbekend*
* Nonhelema, froulik opperhaad fan 'e Sjâny († 1786)

## Ferstoarn
* 3 augustus - Anthonie Heinsius, Nederlânsk politikus (riedpinsjonaris)