Spix' ara

De **Spix' ara** of **lytse blauwe ara** (*Cyanopsitta spixii*) is in grutte blauwe pappegaai mei in lange sturt. It is de iennige soarte yn it skaai Spix' ara's (*Cyanopsitta*). It earste wittenskiplik dokumintearre eksimplaar waard yn 1819 troch Johann Baptist von Spix finzen nommen. Dat eksimplaar waard 13 jier letter troch Johann Georg Wagler wittenskiplik beskreaun.

De Spix' ara is endemysk yn Brazylje en waard yn it jier 2000 foar it lêst yn it wyld sjoen. De fûgel waard dêrnei as útstoarn ferklearre. 

In ynternasjonaal reddingsprojekt makke it mooglik dat de populaasje yn finzenskip útgroeie koe ta in pear hûndert fûgels. Nei it ynstellen fan in reservaat foar ara's yn 'e dielsteat Bahia waarden yn 2022 twintich Spix' ara's tegearre mei fyftjin blauwjukara's yn it reservaat útset. De blauwjukara's hiene as doel om de Spix' ara te learen hoe't se har yn it wyld rêde moasten. 

## Beskriuwing

De soarte is 55 oant 57 sm lang en weecht yn finzenskip tusken 296 en 400 gram. De fûgel is foar it measte blau. De krún is grienblau oant ljochtblau, de hûd om it each is oant de swarte snaffel donkergriis en foarmet in masker. De wjukken en de sturt binne donkerder blau. It fearrekleed fan mantsjes en wyfkes is allyk.    

## Fersprieding
Oarspronklik kaam de fûgel foar yn 'e Brazyljaanske Caatinga-bosken mei de beam *Tabebuia aurea*. Dat binne frij drûge boskgebieten yn Sintraal-Brazylje mei in soad plantesoarten út de kaktus- en duvelsdrekfamylje; mear spesifyk it grinsgebiet tusken de provinsjes Piauí, Pernambuco en Bahia. De lêste wylde eksimplaren foar it útstjerren fan 'e fûgel waarden yn 'e delling fan 'e São Francisco sjoen.

## Status
It oarspronklike leefgebiet fan 'e Spix' ara hat slim te lijen hân fan 'e geiten en oar fee fan boeren, dy't de grûn fan 'e caraiba-bosken kealfrieten. It lân rekke slim erodearre en mei't it leefgebiet ferneatige waard, sakke ek it oantal ara’s. En wat seldsumer de ara's waarden, wat populêrder de fûgel yn partikuliere kolleksjes waard. Dêrnjonken hie de bou fan wetterkrêftsintrales yn 'e São Francisco grutte gefolgen foar it leefgebiet fan 'e fûgel.

Doe't de fûgel yn 1967 in folsleine beskerming krige, hie it der al fan dat de fûgel yn it wyld útstoarn wie. Yn 1985 en 1986 waard de fûgel op 'e nij ûntdutsen yn 'e delling fan 'e São Francisco. Dy lêste trije eksimplaren waarden yn 1987 en 1988 fongen, mar yn july 1990 waard wer in mantsje ûntdutsen, dy't mei in wyfke fan 'e blauwjukara (*Primolius maracana*) pearde. Yn 1995 waard in wyfke fan 'e Spix' ara út finzenskip loslitten en dy pearde mei it mantsje. Mar it wyfke ferdwûn nei in oantal wiken en oannommen wurdt dat se tsjin in elektrisiteitstried flein wie. Oant jannewaris 2000 bleau de fûgel mei de blauwjukara pearen, mar tsjin 'e ein fan dat jier wie ek de lêste wylde Spix' ara ferdwûn. Dêrmei wie de fûgel yn it wyld útstoarn. 

## Weryntroduksje
Ut en troch ha der sûnt 2000 noch lokale ûnbefêstige waarnimmings west fan 'e Spix' ara. Yn juny 2016 is der by Curaçá in fûgel filme, mar dat hat nei alle gedachten in loslitten fûgel west. Nettsjinsteande ûndersyk en ynspanningen fan fjildwurkers ha der sûnt 2000 fierder gjin waarnimmingen west. Dêrom waard de Spix' ara yn 2018 troch de IUCNas útstoarn klassifisearre.    

Der wie lykwols noch in populaasje yn finzenskip ferspraat oer ferskillende lannen. Yn it jier 2000 wiene der noch 60 registrearre fûgels yn finzenskip. Fan dy fûgels wiene 54 yn finzenskip berne. De offisjele populaasje yn 2015 bestie út mear as 100 fûgels, mei fierder noch in oantal yn partikulier eigendom. 

It Brazyljaanske Ministearje fan Miljeu hat de Spix’ Macaw Association oanwiisd om de weryntroduksje fan 'e Spix' ara yn 'e Brazyljaanske natuer mooglik te meitsjen. Oan it ta stân kommen en de útfiering fan it projekt binne njonken it Brazyljaanske regear de Dútske Association for the Conservation of Threatened Parrots e.V. (ACTP), de Al Wabra Wildlife Preservation (AWWP) út Katar en it Jurong Bird Park (bo: Mandai Wildlife Group) yn Singapore. De trije organisaasjes binne yn it besit fan Spix' ara's en ûnthieten fûgels te leverjen foar it frijlittingsprojekt yn Brazylje.

De fasiliteiten foar it weryntroduksjeprojekt binne ûnderbrocht op it 2.400 ha grutte Spix' Ara Reservaat, dat yn 2008 troch de stifter fan it Al Wabra Wildlife Preservation sjeik Saoud bin Saoud bin Mohammed bin Ali Al-Thani mei it each op in takomstige yntroduksje oankocht waard. 

Yn it ramt fan de oerienkomst waarden yn 2020 52 Spix' ara's nei in trainings- en frijlittingskoaikompleks stjoerd om se op 'e nij te yntrodusearjen yn 'e Caatinga-bosken fan eastlik Brazylje. Twa jier letter waarden de earste 20 Spix' ara's yn it wyld frijlitten, tegearre mei 15 wylde blauwjukara's. De frijlitten fûgels binne útrust mei halsbannen en antinne's en kinne sa goed folge wurde. In jier letter waarden twa piken yn frijheid berne, mar se stoaren alle twa. Yn maart 2024 kamen trije piken út it aai krûpen, dy't wol libjen bleaune. Tagelyk mei de weryntroduksje fan 'e Spix' ara wurkje de organisaasjes gear mei it partikuliere bedriuw Blue Sky Caatinga oan it werbeboskjen fan 24.000 ha leefgebiet fan 'e Spix' ara.

## Keppeling om utens
*  Weryntroduksjeprojekt Spix' ara
*  Caatinga Restoration Project.
*  ACTP