open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neder-Brulee Sû Stamme

De **Neder-Brulee Sû Stamme** (Ingelsk: *Lower Brule Sioux Tribe*; Lakota: *Kul Wičasa Oyáte*, útspr.: [kul wi'ʧasa o'ja:te]) is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Súd-Dakota.

## Algemien
De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1868, hat 3.400 leden, en it haadkertier is fêstige yn Lower Brule, yn Súd-Dakota. De leden besteane út etnyske Sû (*Sioux*) fan ien inkele substamme fan 'e Lakota, nammentlik de Brulee. De Neder-Brulee Sû Stamme foarmet mei tsien oare Sû-organisaasjes de Feriene Sû Stammen.

## Reservaat
It reservaat fan 'e Neder-Brulee Sû Stamme is it Neder-Brulee Yndianereservaat (*Lower Brule Indian Reservation*) fan sintraal Súd-Dakota, dat in oerflak hat fan likernôch 537 km², en dêr't yn 2004 1.300 minsken wennen. Oarspronklik makke it Neder-Brulee Reservaat diel út fan it Grutte Sû-reservaat dat yn 1868 stifte waard, mar nei de nederlaach fan 'e Sû yn 'e Flakte-Yndiaanske Oarloggen fan 'e 1860-er en 1870-er jierren waard de helte dêrfan troch de Amerikanen ôfnommen, wylst de rest yn 1889 opdield waard yn fiif lytsere reservaten, wêrfan't Neder-Brulee ien wie.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Neder-Brulee Sû Stamme
Lower Brule (Súd-Dakota)

**Lower Brule** ['louwǝɹ bɹu'le:] is in plak fan Lyman County, yn it sintrale part fan 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota, dat yn 1875 stifte waard. Hoewol't it net it haadplak fan 'e *county* is (dat is Kennebec), is it wol it haadplak fan it Neder-Brulee Yndianereservaat (*Lower Brule Indian Reservation*), fan 'e Neder-Brulee Sû Stamme (*Lower Brule Sioux Tribe*). Lower Brule is neamd nei it Neder-Brulee Agintskip (*Lower Brule Agency*), it agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken yn it Neder-Brulee Reservaat. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan Lower Brule doe justjes boppe de 600 minsken.

## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan Lower Brule 4,2% âlder as 65 jier en 44,2% jonger as 18 jier. Fierders bestie 24,8% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 51,9% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe (foar it befolkingssegmint fan ûnder de 18 jier sels 56,2%). Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2000 sa: 94,8% Yndianen; 4,5% blanken; 0,3% Latino's; 0,2% swarten; 2,0% oaren of fan mingd etnysk komôf.

## Sjoch ek
* it Neder-Brulee Yndianereservaat
Neder-Brulee Yndianereservaat

It **Neder-Brulee Yndianereservaat** (Ingelsk: *Lower Brule Indian Reservation*) is it reservaat fan 'e federaal erkende Neder-Brulee Sû Stamme (*Lower Brule Sioux Tribe*) yn 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota.

## Algemien
It reservaat leit likernôch yn 'e midden fan 'e steat, oan 'e westigge rivier de Missoury. It beslacht dielen fan twa *countys*, te witten: Lyman en Stanley. Neffens gegevens út 2004 wennen der doe goed 1.300 minsken yn it reservaat, dat in oerflak fan rom 535 km² hat. It haadplak (en grutste plak) is Lower Brule, dêr't sawol it haadkertier fan 'e stamme as it agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA) fêstige is. It reservaat grinzget oan it Crow Creek Yndianereservaat, dat lyk oan 'e oare kant fan 'e Missoury leit.

## Skiednis
It Neder-Brulee Reservaat makke oarspronklik diel út fan it Grutte Sû-reservaat yn westlik Súd-Dakota, dat yn 1868 stifte waard. Nei de nederlaach fan 'e Lakota yn 'e Flakte-Yndiaanske Oarloggen fan 'e 1860-er en 1870-er jierren waard de helte dêrfan lykwols troch de Amerikanen ôfnommen, wylst de rest yn 1889 opdield waard yn fiif lytsere reservaten, wêrfan't Neder-Brulee ien is.

## Hjoed de dei
De grûnwet fan 'e Neder-Brulee Sû Stamme datearret út 1936, en it reservaat wurdt bestjoerd troch in seiskoppige stammeried wêrfan't de leden eltse twa jier werkeazen wurde moatte. Mei't reservaatlân útsûndere is fan it Súddakotaanske steatsferbod op gokken, hat de stamme yn it reservaat in eigen kasino sette litten, it *Golden Buffalo Casino*, dat dêr ien fan 'e wichtichste wurkjouwers is, njonken de stamme-organisaasje sels, it Buro fan Yndiaanske Saken, de pleatslike klinyk en de *Lower Brule Farm Corporation*, de grutste popcorn-produsint fan 'e Feriene Steaten.
Pine Ridge (Súd-Dakota)

**Pine Ridge** [pa:in ɹɪʤ] (Lakota: Wazíbló; útspr.: [wa'zi:blo:]) is it grutste plak fan Oglala Lakota County (foarhinne Shannon County), yn it súdwesten fan 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota. Hoewol't it net it haadplak fan 'e county is (dat is Hot Springs), is it wol it haadplak fan it Pine Ridge Yndianereservaat (*Pine Ridge Indian Reservation*), fan 'e Oglala Sû Stamme (*Oglala Sioux Tribe*). Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan Pine Ridge doe justjes boppe de 3.300 minsken.

## Skiednis
Yn 1868, doe't as gefolch fan it twadde Ferdrach fan Fort Laramie, tusken de Lakota en de Amerikanen, it Grutte Sû Reservaat stifte waard, ûntstie dêrmei ek in Yndiaansk agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA) foar de Oglala-Lakota (en yn 't earstoan teffens foar de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho). Dat agintskip kaam nei it opperhaad Reade Wolk it Reade Wolk-agintskip te hjitten, en wie earst sitewearre op trije ûnderskate plakken yn Wyoming en Nebraska, oant it úteinlik yn 1878 te Pine Ridge fêstige waard. 

Yn 1889 waard it Grutte Sû Reservaat de helte lytser makke, wylst it restant opdield waard yn fiif lytsere reservaten. Ien fan dy fiif wie it Pine Ridge Yndianereservaat. Sûnt de njoggentjinde iuw is Pine Ridge in ôfhandige úthoeke bleaun, dêr't net in soad te rêden is. De ekonomyske sitewaasje is poermin, mei in withoehege wurkleazens, in lege libbensferwachting en djippe earmoede.

## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan Pine Ridge 3,6% âlder as 65 jier en 46,9% jonger as 18 jier. Fierders bestie 13,1% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 61% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe (foar it befolkingssegmint fan ûnder de 18 jier sels 74,6%). Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2000 sa: 94,2% Yndianen; 3,7% blanken; 0,1% swarten; 2,0% oaren of fan mingd etnysk komôf.

### Berne yn Pine Ridge

* Dick Wilson (1934-1990), politikus
* Billy Mills (1938), lange-ôfstânsdraver, winner fan 'e gouden medalje op 'e 10.000 m, op 'e Olympyske Spullen fan 1964

### Stoarn yn Pine Ridge

* Baptiste Pourier (1843-1928), ferkenner, gids, tolk en keapman
* Fleanende Hauk (1854-1931), opperhaad, wyldwestartyst, histoarikus en filosoof
* Swarte Wapity (1863-1950), medisynman
* Pedro Bissonette (1944-1973), minskerjochte-aktivist
* Dick Wilson (1934-1990), politikus

## Sjoch ek
* it Pine Ridge Yndianereservaat
Jakov Permjakov

**Jakov Permjakov** (Russysk: *Пермяков, Яков*, † 1712) wie in Russysk seefarder, ûntdekkingsreizger, keapman en kozak.
 
Underweis fan de rivier Lena nei de Kolyma, seach Permjakov yn 1710 twa ûnbekende eilannegroepen yn de fierte. Dy eilannen soene letter Grut Ljachovsky en Beare-eilannen neamd wurde. 

Yn 1712 stutsen Permjakov, syn maat Merkury Wagin en 12 kozakken de beferzen Janabaai oer, fan de mûning fan de Jana nei Grut Ljachovsky, en ferkenden it op dat stuit ûnbekende eilân. 
Op de weromreis waarden Permjakov en Wagin fermoarde troch oproerige ekspedysjeleden. De kozakken brochten Permjakov's lyk op it iis en setten de brân der yn. Wat de kozakken mei de jiske dien hawwe is net witten, mar fan Permjakov is nea wer in spoar fûn.
Santy Sû Naasje

De **Santy Sû Naasje** (Ingelsk: *Santee Sioux Nation*; Dakota: *Isáŋyathi Oyáte*, útspr.: [i'sã:jatʰi o'ja:te], likernôch: "y-saanj-at-hy oo-jaa-tee"), foarhinne bekend as de Santy Sû Stamme fan Nebraska (*Santee Sioux Tribe of Nebraska*), is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Nebraska.

## Algemien
De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1863, hat 2.700 leden, en it haadkertier is fêstige yn Niobrara, yn Nebraska. De leden besteane út etnyske Sû (*Sioux*), allegearre Eastlike Dakota fan 'e Mdewakanton- en Wahpekûte-stammen. De Santy Sû Naasje foarmet mei tsien oare Sû-organisaasjes de Feriene Sû Stammen.

## Reservaat
It reservaat fan 'e Santy Sû Naasje is it Santy Yndianereservaat (*Santee Indian Reservation*) fan noardlik Nebraska, dat in oerflak hat fan krapoan 450 km², en dêr't yn 2000 likernôch 880 minsken wennen. It haadkertier fan 'e stamme, Niobrara, leit bûten it eigentlike reservaat; de grutste bewenne kearn ýn it reservaat is it doarp Santee.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan 'e Santy Sû Stamme
Santee (Nebraska)

**Santee** [sæn'ti:] (Eastlik Dakota: Isáŋyathi; útspr.: [i'sã:jatʰi]) is in doarp yn Knox County, yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Nebraska. It leit binnen de grinzen fan it Santy Yndianereservaat (*Santee Indian Reservation*), dêr't it it grutste plak is, al is it reservaatsbestjoer yn Niobrara fêstige, dat bûten it eigentlike reservaat leit. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan Santee doe op 346 minsken. In offisjele skatting út 2012 liet gjin ferskil sjen.

## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Santee 3,2% âlder as 65 jier en 45,4% jonger as 18 jier. Fierders bestie 20,0% fan 'e húshâldings út ien persoan. Ut âldere gegevens, út 2000, die bliken dat doe 47,5% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe (foar it befolkingssegmint fan boppe de 65 jier sels 53,8%). Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 92,5% Yndianen; 7,3% blanken; 0,2% oaren of fan mingd etnysk komôf.

## Sjoch ek
* it Santy Yndianereservaat
* de Santy Sû Naasje
Niobrara (Nebraska)

**Niobrara** (útspr.: [naiǝ'bɹæɹǝ], likernôch: "na-juh-brêr-ruh"; Omaha: Ní Ubthátha Tʰáⁿwaⁿgthaⁿ; útspr.: [nĩ ub'ɫᶞaɫᶞa 'wãŋɡɫᶞã], likernôch: "nyng ûb-la-la ûang-lang") is in doarp yn Knox County, yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Nebraska. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan it plak doe op 370 minsken. De rivier de Niobrara rint lyk by it doarp lâns.  

## Skiednis
Niobrara waard yn 1856 stifte. It Amerikaanske Leger lei der doe in fort oan om 'e blanke kolonisten te beskermjen tsjin oanfallen fan 'e Yndianen. Al hiel gau ûntstie dêromhinne in lytse delsetting.

## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Niobrara 29,2% âlder as 65 jier en 16,8% jonger as 18 jier. Fierders bestie 45,6% fan 'e húshâldings út ien persoan. Ut âldere gegevens, út 2000, die bliken dat doe 13,8% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 81,9% blanken; 11,6% Yndianen; 2,4% Latino's; 0,3% swarten; 3,8% oaren of fan mingd etnysk komôf.

Hoewol't it bûten de grinzen fan 'e respektivelike reservaten leit, binne yn Niobrara sawol de reservaatsbestjoeren fan it Santy Yndianereservaat (*Santee Indian Reservation*) en it Ponka Yndianereservaat (*Ponca Indian Reservation*), as de haadkertieren fan 'e federaal erkende Santy Sû Naasje (*Santee Sioux Nation*) en Ponka Stamme fan Nebraska (*Ponka Tribe of Nebraska*) fêstige.

### Ferstoarn yn Niobrara
*Steande Bear (1839-1908), opperhaad fan 'e Ponka

## Klimaat
Niobrara hat in lânklimaat, mei waarme simmers en net al te strange winters. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 32&nbsp;°C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, leit er oerdeis om it friespunt hinne. Der falt jiers trochinoar 577 mm delslach; yn 'e winter komt dat yn 'e regel del yn 'e foarm fan snie.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Niobrara
Santy Yndianereservaat

It **Santy Yndianereservaat** (Ingelsk: *Santee Indian Reservation*) is it reservaat fan 'e federaal erkende Santy Sû Naasje (*Santee Sioux Nation*) yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Nebraska. 

## Algemien
Om persiis te wêzen leit it reservaat yn Knox County, oan 'e súdigge fan 'e rivier de Missoury, dy't dêr de grins mei Súd-Dakota foarmet. Neffens offisjele gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wennen der doe 878 minsken yn it reservaat, wêrfan't 64,1% Yndianen wiene, en 33,7% blanken. It Santy Reservaat hat in oerflak fan krapoan 450 km². It haadkertier fan 'e stamme is fêstige yn Niobrara, dat feitliken bûten it reservaat leit; it grutste plak ýn it reservaat is it doarp Santee, fuort oan 'e noardgrins. 

## Skiednis
De namme fan it reservaat, Santy (*Santee*), is in alternative (no grutdiels ferâldere) beneaming foar de Eastlike Dakota, foar wa't it reservaat bedoeld wie. It waard yn maart 1863 oprjochte troch it Amerikaanske Kongres, al liet de formele erkenning troch de Amerikaanske presidint noch op him wachtsje oant febrewaris 1866.

De grûn waard sa ferdield: 133 km² foar de bou fan wenten (*homesteads*), 157½ km² foar yndividueel tawiisd weidlân, 4,6 km² foar it agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken, in skoalle en in missy, en de rest as mienskiplik eigendom fan 'e stamme.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Santy Yndianereservaat
Rosebud (Súd-Dakota)

**Rosebud** ['ɹo:uzbʌd] (Lakota: Sičháŋǧu; útspr.: [si'ʧʰã:ʁu]) is in plak fan Todd County, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota. Hoewol't it net it haadplak fan 'e *county* is (dat is Winner), is it wol it haadplak fan it Rosebud Yndianereservaat (*Rosebud Indian Reservation*), fan 'e Rosebud Sû Stamme (*Rosebud Sioux Tribe*), dy't foar it oergrutte part út Brulee-Lakota bestiet. Yn Rosebud binne it haadkertier fan 'e stamme, it agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA) en de measte reservaatstsjinsten fêstige, lykas de reservaatsplysje en de brânwacht. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan Rosebud doe op goed 2.000 minsken.

## Etymology
De Ingelske namme betsjut "roazeknop", en komt fan 'e Rosebud Creek, it streamke dêr't it oan leit. De Lakota-namme betsjut letterlik "ferbrânde billen" ("billen" yn 'e sin fan "boppeskonken", net fan "efterst"), mar is eins in ferwizing nei de Brulee, in substamme fan 'e Lakota, dy't yn it Lakota sa hjitte.

## Skiednis
Yn 1868, doe't as gefolch fan it twadde Ferdrach fan Fort Laramie, tusken de Lakota en de Amerikanen, it Grutte Sû Reservaat stifte waard, fêstige it BIA syn agintskip foar it grutste part fan 'e Brulee-Lakota te Rosebud. Yn 1889 waard it Grutte Sû Reservaat de helte lytser makke, wylst it restant opdield waard yn fiif lytsere reservaten. Ien fan dy fiif wie it Rosebud Yndianereservaat. Sûnt de njoggentjinde iuw is Rosebud eins in ôfhandige úthoeke bleaun, dêr't op ekonomysk mêd net in soad te rêden is en dêr't it grutste part fan 'e befolking yn earmoede libbet.

## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Rosebud 4,9% âlder as 65 jier en 45,2% jonger as 18 jier. Fierders bestie 23,2% fan 'e húshâldings út ien persoan. Neffens âldere gegevens, fan 'e folkstelling fan 2000, libbe doe 43,6% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins (foar it befolkingssegmint fan ûnder de 18 jier kaam dat op 46,8%). Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 94,5% Yndianen; 3,7% blanken; 0,4% Latino's; 0,1% swarten; 1,3% oaren of fan mingd etnysk komôf.

## Sjoch ek
* it Rosebud Yndianereservaat
Little Big Man

* Lytse Grutte Man (Ingelsk: *Little Big Man*), in 19e-iuwske Lakota-haadman 
* ''Little Big Man'' (roman), in westernroman fan Thomas Berger út 1964, dy't neat mei de histoaryske persoan te krijen hie
* ''Little Big Man'' (film), in film, op basis fan 'e roman fan Thomas Berger, út 1970
* ''Little Big Man'' (album), in album fan Bushwick Bill út 1992
Oerwinnende Bear

**Oerwinnende Bear** (Lakota: **Matȟó Wayúhi**, útspr.: [ma't˟o: wa'ju:hi]; Ingelske oersetting: **Conquering Bear**; ±1800 – 19 augustus 1854) wie in opperhaad fan 'e Brulee-substamme fan 'e Lakota-Sû (*Sioux*), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Syn dea troch de hân fan senuweftige Amerikaanske soldaat rûn yn 1854 út op it Grattan-bloedbad.

## Libben
Yn 1851 wie Oerwinnende Bear ien fan 'e ûndertekeners fan it earste Ferdrach fan Fort Laramie, wêrby't de Amerikaanske oerheid grutte dielen fan 'e flakten oan 'e Yndianen tasei. Yn augustus 1854, doe't nei skatting sa'n 4.000 Sû gearkommen wiene oan 'e rivier de Noardlike Platte, yn ôfwachting fan 'e útdieling fan harren jierjilden troch fertsjintwurdigers fan it Amerikaanske regear, stiel in Minnikonzjû-kriger in ko fan in mormoanske karafaan op trochreis. Hoewol't sokke gefallen neffens de betingsten fan it ferdrach troch de pleatslike Yndiaansk agint ôfhannele wurde moasten, bemuoide it Amerikaanske leger him dermei, troch in kavalerydetasjemint ûnder lieding fan luitenant John Lawrence Grattan nei it grutte Yndiaanske kamp ta te stjoeren om ferhaal te heljen.

Grattan easke fan Oerwinnende Bear, dy't it wurd fierde foar de Sû, dat de Minnikonzjû-kriger dy't de ko stellen hie, oan him útlevere wurde soe. Oerwinnende Bear wegere dat, en troch de dronkenskip fan 'e tolk Lucien Auguste en de grutte oermacht fan hast 1.200 krigers, ûntstie der al rillegau in spande sitewaasje. Doe't in senuweftige soldaat Oerwinnende Bear delskeat, rûn dit barren út op it saneamde Grattan-bloedbad of Grattan-gefjocht, wêrby't 29 fan 'e 31 leden fan it kavalerydetasjemint omkamen. Oerwinnende Bear stoar fuort letter oan syn ferwûnings en waard as opperhaad opfolge troch Lytse Tonger.
Lytse Grutte Man

**Lytse Grutte Man** (Ingelsk: **Little Big Man**; ±1825 – ?), wie in haadman fan 'e Oglala-substamme fan 'e Lakota-Sû (*Sioux*), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hy is benammen bekend wurde troch de ûnopheldere rol dy't er spile by de dea fan it ferneamde opperhaad Mâl Hynder.

## Libben
Lytse Grutte Man syn âldelju wiene Giele Tonger en Har-Hillige-Azem, en hy hiet sels eins Oanfallende Bear; "Lytse Grutte Man" wie inkeld in bynamme dêr't er ûnder bekend rekke ûnder de blanken. Hy wie in dapper kriger dy't heech yn oansjen stie, en dy't focht ûnder en rivalen wie mei it ferneamde opperhaad Mâl Hynder. Yn 1874 kante er him fel oan tsjin it útstelde ferdrach dêr't de Amerikaanske oerheid de Lakota harren hillige lân, de Black Hills, mei ûntnaderje woe.

Yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876 joech er him by Mâl Hynder en focht er mei yn 'e beruchte Slach oan de Little Bighorn, wêrby't de Yndianen it Amerikaanske leger in ferpletterjende nederlaach tabrochten. Nei't er him yn maaie 1877 tagelyk mei Mâl Hynder oerjûn hie, skynt er oerrûn te wêzen nei de kant fan 'e Amerikanen. Neffens de offisjele lêzing soed er op 5 septimber fan dat jier direkt belutsen west hawwe by de dea fan Mâl Hynder trochdat er dyselde syn earms beethold wylst in soldaat him mei in bajonet yn 'e ûnderrêch stiek. Sels fertelde er letter in oar ferhaal, nammentlik dat Mâl Hynder selsmoard begien hawwe soe troch himsels yn 'e ûnderrêch te stekken.

De bekende western *[[Little Big Man (film)|Little Big Man]]*, út 1970, giet oer in blanke jonge dy't grutbrocht wurdt troch de Sjajinnen, en hat mei de histoaryske Lytse Grutte Man neat fan dwaan.
Sisseton en Wahpeton Sû Stamme

De **Sisseton en Wahpeton Sû Stamme** (Ingelsk: *Sisston and Wahpeton Sioux Tribe*; Eastlik Dakota: *Sisíthuŋwaŋ-Waȟpéthuŋwaŋ Oyáte*; útspr.: [si'si:tʰũwã-waχ'pe:tʰũwã o'ja:te]) is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Súd-Dakota, dat justjes útstekt oer de grins fan Noard-Dakota.

## Algemien
De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1867, hat 12.000 leden, en it haadkertier is fêstige yn Sisseton, yn Súd-Dakota. De leden besteane út etnyske Sû (*Sioux*), allegearre Eastlike Dakota fan 'e Sisseton- en Wahpeton-stammen. De Sisseton en Wahpeton Sû Stamme foarmet mei tsien oare Sû-organisaasjes de Feriene Sû Stammen.

## Reservaat
It reservaat fan 'e Sisseton en Wahpeton Sû Stamme is it taartpuntfoarmige Lake Traverse Yndianereservaat (*Lake Traverse Indian Reservation*) fan noardeastlik Súd-Dakota en súdeastlik Noard-Dakota, dat in oerflak hat fan goed 3.750 km², en dêr't yn 2004 likernôch 9.900 minsken wennen. It reservaatbestjoer is fêstige yn Agency Village, in pear km besuden de stêd Sisseton. It reservaat waard stifte yn 1867, doe't de Eastlike Dakota as gefolch fan 'e blanke kolonisaasjedruk en by wize fan repressaillemaatregel fanwegen de bloedige Dakota-Oarloch fan 1862 út harren foarâlderlike thúslân yn Minnesota ferdreaun waarden.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Sisseton en Wahpeton Sû Stamme
Sisseton (Súd-Dakota)

**Sisseton** (útspr.: ['sɪsətən], likernôch: "sis-suh-tun"; Eastlik Dakota: *Sisíthuŋwaŋ*; útspr.: [si'si:tʰũwã]) is in stêd yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota, dy't ferneamd is nei de Sisseton-substamme fan 'e Eastlike Dakota. It is it haadplak fan it omlizzende Roberts County, mar hoewol't it yn it Lake Traverse Yndianereservaat (*Lake Traverse Indian Reservation*) fan 'e Sisseton en Wahpeton Sû Stamme (*Sisseton and Wahpeton Sioux Tribe*) leit, is it net de sit fan it reservaatbestjoer; dat is Agency Village, dat in pear km súdliker leit. Neffens in offisjele skatting út 2012 lei it ynwennertal fan Sisseton doe om 'e 2.500 minsken hinne.
__TOC__
## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Sisseton 17,4% âlder as 65 jier en 29,7% jonger as 18 jier. Fierders bestie 39,9% fan 'e húshâldings út ien persoan. Neffens âldere sifers, fan 'e folkstelling fan 2000, libbe doe 18,4% fan 'e befolking fan Sisseton ûnder de earmoedegrins. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 47,8% Yndianen; 45,4% blanken; 1,6% Latino's; 0,4 Aziaten; 0,1% swarten; 4,7% oaren of fan mingd etnysk komôf.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Sisseton
Agency Village (Súd-Dakota)

**Agency Village** is in doarp yn Roberts County, yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota. It doarp leit in pear km besuden de stêd Sisseton. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2020 lei it ynwennertal fan Agency Village doe op 776 minsken.

## Foarsjennings en eveneminten
Agency Village is de sit fan it reservaatbestjoer fan it Lake Traverse Yndianereservaat (*Lake Traverse Indian Reservation*), fan 'e Sisseton en Wahpeton Sû Stamme (*Sisseton and Wahpeton Sioux Tribe*). Ek it Sisseton Wahpeton Kolleezje is yn it doarp fêstige. Elts jier krekt foar 4 july, de Amerikaanske Unôfhinklikheidsdei, fynt der in grutte iepenloft-*[[powwow]]* plak, dy't in protte toeristen lûkt.

## Sjoch ek
* it Lake Traverse Yndianereservaat
Fort Totten (Noard-Dakota)

**Fort Totten** (útspr.: [fɔɹt 'tɔtn], likernôch: "fort tot-n) is in plak yn Benson County, yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Noard-Dakota. Hoewol't it net it haadplak fan 'e *county* is (dat is Minnewaukan), is it wol it grutste plak. Fierders is it ek it haadplak fan it Spirit Lake Yndianereservaat (*Spirit Lake Indian Reservation*), fan 'e Spirit Lake Stamme. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan Fort Totten doe op goed 1.200 minsken.

## Besjensweardichheden
Yn Fort Totten is it Steatshistoarysk Plak Fort Totten sitewearre. Dat is in fort dat yn 'e njoggentjinde iuw oanlein waard om 'e blanke kolonisten yn 'e krite te beskermjen tsjin oanfallen fan 'e Yndianen, en dat letter brûkt waard as in ynternaat foar Yndiaanske skoalbern. Deunby Fort Totten leit fierders it Nasjonaal Wyldreservaat Sullys Hill, in *[[national wildlife refuge]]* (natuergebiet mei in legere beskerme status as dy fan nasjonaal park), dat ynsteld is yn opdracht fan 'e Amerikaanske presidint Theodore Roosevelt. Der libje û.m. 20-30 bizons, 25-40 wapitys, 20-30 wytsturtharten en in koloanje prêrjehûnen.

## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Fort Totten 2,9% âlder as 65 jier en 49,4% jonger as 18 jier. Fierders bestie 13,0% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 53,0% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe (fan it befolkingssegmint ûnder de 18 jier sels 57,8%). Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2000 sa: 98,8% Yndianen; 0,7% Latino's; 0,1% blanken; 0,1% swarten; 0,3% oaren of fan mingd etnysk komôf.

## Sjoch ek
* it Spirit Lake Yndianereservaat
Lake Traverse Yndianereservaat

It **Lake Traverse Yndianereservaat** (Ingelsk: *Lake Traverse Indian Reservation*) is it reservaat fan 'e federaal erkende Sisseton en Wahpeton Sû Stamme (*Sisseton and Wahpeton Sioux Tribe*) yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota, dat justjes útstekt oer de grins fan Noard-Dakota hinne. Ynstee fan syn offisjele namme, Lake Traverse, wurdt it reservaat ek wol koartwei it "Sisseton Reservaat" neamd.

## Demografy
Neffens gegevens út 2004 wennen der doe likernôch 9.900 minsken. Doe't de Amerikaanske folkstelling fan 2000 ferrjochte waard, wiene dat der noch goed 10.400, wêrfan't ûngefear in trêdepart oanjoech inkeld Yndiaanske foarâlden te hawwen. 

## Geografy
It Lake Traverse Reservaat leit oan 'e rivieren de Minnesota en de Bois de Sioux en teffens oan 'e Traverse-mar, dêr't it nei ferneamd is; dy trije wetters foarmje yn dy krite mei-inoar de eastgrins fan 'e Dakota's. It reservaat hat in oerflak fan goed 3.750 km², en beslacht it grutste part (mear as 60%) fan Roberts County yn Súd-Dakota, en teffens lytsere hoeken fan 'e Súddakotaanske *countys* Marshall, Day, Grant en Codington. Yn Noard-Dakota omfettet it reservaat lytse súdlike stripen fan Richland County en Sargent County.

It haadplak fan it reservaat is Agency Village, dêr't û.m. it reservaatbestjoer en it agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA) fêstige binne, al stiet it haadkertier fan 'e Sisseton en Wahpeton Sû Stamme yn 'e stêd Sisseton, in pear km noardliker. It reservaat is fierders opdield yn sân distrikten:
* Big Coulee (Eastlik Dakota: Iyákaptapi)
* Buffalo Lake (Eastlik Dakota: Čanowánasapi)
* Enemy Swim (Eastlik Dakota: Tokániweyapi)
* Lake Traverse (Eastlik Dakota: Bdeȟdakiŋyaŋ)
* Long Hollow (Eastlik Dakota: Kaksizahaŋska)
* Old Agency (Eastlik Dakota: Atéyapiotitani)
* Veblen (Eastlik Dakota: Heipa)

## Skiednis
It Lake Traverse Reservaat en de grinzen derfan waarden fêststeld by it Ferdrach fan Lake Traverse, fan 1867, as ûntwyk foar de leden fan 'e  Sisseton en Wahpeton-substammen fan 'e Eastlike Dakota dy't nei de bloedige Dakota-Oarloch fan 1862 út harren heitelân yn súdlik Minnesota wei neit it westen ta deportearre wiene. Fan 1884 ôf waard it reservaat op tradisjonele wize bestjoerd, mar ûnder druk fan it Amerikaanske regear en fan kristlike misjonarissen waard yn 1913 in advyskomitee ynsteld, dat as hoekstien fan it reservaatsbestjoer tsjinne oant 1946. Tsjin dy tiid hie de stamme syn regear reorganisearre neffens de betingsten dy't fêstlein wiene yn 'e Yndiaanske Reorganisaasjewet fan 1934. Hjoed de dei binne der yn it reservaat, dat bûten it Súddakotaanske steatsferbod op gokken falt, twa grutte kasino's fêstige, it *Dakota Magic Casino* en it *Dakota Sioux Casino*, dy't der, mei de stamme-organisaasje sels, de grutste wurkjouwers binne.
Kraaiekening

**Kraaiekening** (Lakota: **Kȟaŋǧí Yátapi**, útspr.: [kˣã'ʁi: ja:'tapi] (eins "Brânende Medisynbondel" of "Ferbrân-de-Medisynbondel"); Ingelske namme: **Crow King**; ? – 5 april 1884) wie in opperhaad fan 'e Hûnkpapa-substamme fan 'e Lakota-Sû (*Sioux*), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika.

## Libben
Hy wie in oarlochslieder te'n tide fan 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876, en in opperhaad ûnder Sittende Bolle. Yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, wêrby't de Yndianen it Amerikaanske leger in ferpletterjende nederlaach tabrochten, fierde Kraaiekening tachtich krigers oan tsjin 'e fiif kompanjyen fan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint dy't laat waarden troch luitenant-kolonel George Armstrong Custer sels. Dêrby wurke er nau gear mei de opperhaden Mâl Hynder en Gal om Custer op Finley Ridge yn te sluten.

Kraaiekening stoar op 5 april 1884, neffens in berjocht yn 'e krante de *[[Bismarck (Noard-Dakota)|Bismarck]] Tribune*, oan *quick consumption* ("flugge tarring") feroarsake troch in lange ferkâldenens (dus longûntstekking?). Him waard neffens de roomske rituëlen it lêste sakramint tatsjinne. Wêr't syn grêf wie, is ûnbekend. Hy hie twa jonge dochters: Wezeling (Hiŋtuŋ Kasan, doopt Mary Laura Crow King, 1876-1889) en Read Hartejong (Tiŋgle Škaluta, doopt Emma Crow King, 1880-?).
Esserveld (Grins)

It **Esserveld** (1924) is in begraafplak oan de Esserweg yn de gemeente Grins.

Esserveld waard oanlein oan de súdkant fan de stêd Grins, beëasten de Verlengde Hereweg, doe't begjin jierren tweintich fan de 20e iuw it  Noarder- en Suderbegraafplak fol rekken. It begraafplak is konsintrysk oanlein om in sintrale as fanôf de yngong hinne.

It poartegebou mei tagongsbrêge waard fanwege de gemeente boud neffens in ûntwerp fan Siebe Jan Bouma. It is boud yn de styl an de Amsterdamske Skoalle. Yn 1994 waard it hiele begraafplak mei poartegebou oanwiisd as ryksmonumint.

Op it Esserveld is 1946 in oarlochsmonumint set, dat makke waard fan byldhouwer Willem Valk (1898-1977).

In 2012 wie it Esserveld it djoerste begraafplak fan Nederlân.

## Dêr beïerdige
* Hilmar Johannes Backer, (1882-1959), heechlearaar skiekunde oan de Ryksuniversiteit Grins
* Johan Dijkstra (1896-1978), keunstner
* K.H. Holthuis (1852-1942), arsjitekt
* T. Holthuis (1880-1937), arsjitekt
* Evert van Ketwich Verschuur (1879-1924), boargemaster fan Grins
* Evert van Linge (1895-1964), arsjitekt
* Henk Ridder (1918-1944), fersetsstrider
* Jan Schaper (1868-1934), SDAP-politikus
* Adrianus van Veldhuizen (1871-1935), heechlearaar teology oan de Ryksuniversiteit Grins
* Jan Werkman (1870-1929), fjildwachter, slachtoffer fjildwachtersmoard Gruttegast
* Henk Feldmeijer (1910-1945), Hauptsturmführer, Landstorm Nederland

## Sjoch ek
* List fan ryksmonuminten yn Grins
Spirit Lake Yndianereservaat

It **Spirit Lake Yndianereservaat** (Ingelsk: *Spirit Lake Indian Reservation*) is it reservaat fan 'e federaal erkende Spirit Lake Stamme (*Spirit Lake Tribe*) yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Noard-Dakota.

## Geografy
It reservaat leit oan 'e súdigge fan it Devils Lake, benammentlik yn 'e *countys* Benson en Eddy, al beslacht it ek stikjes fan 'e *countys* Ramsey, Wells en Nelson. Foarhinne droegen it reservaat en de stamme de namme fan "Devils Lake" ("Duvelsmar"), nei de mar; om 2000 hinne binne se lykwols omneamd ta "Spirit Lake" ("Geastemar") fanwegen de negative assosjaasjes dy't it wurd *devil* ("duvel") by de measte lju oprôp. Op guon lânkaarten stiet it trouwens werjûn as it Fort Totten Yndianereservaat. 

## Demografy
Neffens offisjele gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wennen der doe goed 4.400 minsken yn it reservaat, al waard der yn 2013 rûsd dat der doe goed 6.000 ynwenners wêze moasten. It reservaat hat in oerflak fan krapoan 1.300 km². It haadplak (en grutste plak) is Fort Totten, dêr't sawol it haadkertier fan 'e stamme, de middelbere skoalle fan it reservaat, as it agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA) fêstige is. 

## Skiednis
It Spirit Lake Reservaat waard yn 1867 oprjochte, doe't de Eastlike Dakota as gefolch fan 'e blanke kolonisaasjedruk en by wize fan repressaillemaatregel fanwegen de bloedige Dakota-Oarloch fan 1862 út harren foarâlderlike thúslân yn Minnesota ferdreaun waarden.

## Ekonomy
Om't yn it (federale) reservaat de wetten fan 'e steat Noard-Dakota, dy't gokken ferbiede, net jilde, liet de Spirit Lake Stamme yn 'e jierren tachtich al twa kasino's sette, dy't yn 1996 beide tichtgiene om romte te meitsjen foar it folle gruttere *Spirit Lake Casino*, dêr't de stamme noch altiten syn measte ynkomsten út hellet. Fanwegen de relative isolaasje fan it reservaat fan grutte befolkingssintra is it allegeduerigen lijen mei de lokale ekonomy. Der binne net folle pleatslike ûndernimmingen, en de wurkleazens bedroech yn 2000 47,3%. 

Mooglik dat mei bettere marketingstrategyen it toerisme yn 'e takomst útkomst biede kin, want it Spirit Lake Reservaat omfettet ynteressante saken, lykas de *Fort Totten State Historic Site*, in histoarysk fort dat ek tsjinne hat as ynternaat foar Yndiaanske bern, en dat opnommen is yn it Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken. Fierders leit ek it *[[Sullys Hill National Game Preserve]]* binnen de reservaatsgrinzen, in *[[national wildlife refuge]]* (natuergebiet mei in legere beskerme status as dy fan nasjonaal park), dêr't û.m. 20-30 bizons, 25-40 wapitys, 20-30 wytsturtharten en in koloanje prêrjehûnen libje.
Spirit Lake Stamme

De **Spirit Lake Stamme** (Ingelsk: *Spirit Lake Tribe*; Eastlik Dakota: *Mni Wakáŋ Oyáte*; útspr.: [m'ni wa'kã: o'ja:te], likrnôch: "m-ny ûa-kaang oo-jaa-tee") is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Noard-Dakota.

## Algemien
De organisaasje waard yn 1867 oprjochte en droech foarhinne de namme fan Devils Lake Stamme (*Devils Lake Tribe*), mar is om 2000 hinne omneamd fanwegen de negative assosjaasjes dy't it wurd *devil* ("duvel") by de measte lju oprôp.

De Spirit Lake Stamme hat 6.700 leden, en it haadkertier is fêstige yn Fort Totten, yn Noard-Dakota. De leden besteane út etnyske Sû (*Sioux*): Eastlike Dakota fan 'e Wahpeton- en Sisseton-stammen en Westlike Dakota fan 'e Opper-Janktonai-substamme fan 'e Janktonai. De Spirit Lake Stamme foarmet mei tsien oare Sû-organisaasjes de Feriene Sû Stammen.

## Reservaat
It reservaat fan 'e Spirit Lake Stamme is it Spirit Lake Yndianereservaat (*Spirit Lake Indian Reservation*) fan noardeastlik Noard-Dakota, dat foarhinne de namme fan Devils Lake Yndianereservaat droech en op guon lânkaarten oanjûn stiet as it Fort Totten Yndianereservaat. It hat in oerflak fan krapoan 1.300 km², en yn 2000 wennen likernôch 4.400 minsken.

Mei't it wat yn in ôfhandige úthoeke leit, mar frijwat isolearre fan grutte befolkingssintra, is it net in ryk reservaat, al beskikt it as boarne fan ynkomsten wol oer in kasino. It reservaat waard stifte yn 1867, doe't de Eastlike Dakota as gefolch fan 'e blanke kolonisaasjedruk en by wize fan repressaillemaatregel fanwegen de bloedige Dakota-Oarloch fan 1862 út harren foarâlderlike thúslân yn Minnesota ferdreaun waarden.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Spirit Lake Stamme
Angelsaksysk model

It **Angelsaksysk model** of **Angelsaksysk kapitalisme** is in maatskiplik systeem dat benammen yn it Feriene Keninkryk en de Feriene Steaten brûkt wurdt. Skaaimerken fan dat systeem binne ûnder oaren lege belestingen en in lytse publike sektor. De bestjoerlike tsjinstferliening is navenant lyts en de oerheid spilet bygelyks op it mêd fan sûnens en ûnderwiis in beskieden rol. De oerheid lit ek de ûndernimmers safolle mooglik frij; de ynfloed fan de oerheid op salarissen en de arbeidsmerk is (tige) lyts. De útkearingen wurde meastal foar in koarte perioade útkeard en wa't in útkearing krije wol, moat oan in soad betingsten foldwaan.

## Sjoch ek
*Rynlânsk model
*Skandinavysk model
Skandinavysk model

It **Skandinavysk model** (ek **Sweedsk model** of **Noardsk model**) ferwiist nei de ekonomyske en sosjale modellen fan de Skandinavyske lannen Denemarken, Iislân, Noarwegen, Sweden en Finlân. Tusken de Skandinavyske lannen binne der dúdlike ferskillen wat it model oangiet, spesifike komponinten of foarskriften hat it model net. Oerienkomsten binne it ferbetterjen fan de yndividuele autonomy en de universele tapassing fan fûnemintele minskerjochten. De oerheid sjocht de ekonomy as syn direkte ferantwurdlikheid en wol dêr ek ynfloed op hawwe. De oerheid besiket ek de partisipaasje oan de arbeidsmerk te fergrutsjen en de lykberjochting tusken man en frou te fersterkjen. By it Skandinavysk model jout de oerheid yn ferhâlding in protte jild út oan de publike sektor mei as ien fan de wichtichste doelen sosjale sekerheid. Dêrtroch binne de belestingen yn dy lannen ek in stik heger.

## Sjoch ek
*Angelsaksysk model
*Rynlânsk model
Kreupele Blanke Man

**Kreupele Blanke Man** (Sjajinsk: **Ve’ho’enohnenehe**, útspr.: [vɪʔhoʔɪnohnɪnɪhɪ]; Ingelske oersetting: **Lame White Man**; 1837/1839 – 25 juny 1876) wie in opperhaad fan 'e Noardlike Sjajinnen, (*Northern Cheyenne*), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hy focht oan 'e kant fan 'e Sû (*Sioux*) yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, tsjin it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer, en wie de iennichste Sjajinske haadman dy't yn dy slach sneuvele.

## Libben
### Iere jierren
Neffens de Yndiaanske boarnen fan 'e histoarikus Thomas B. Maquis wie Kreupele Blanke Man 37 jier doe't er stoar, wat betsjutte soe dat er yn 1838 of 1839 berne wie. Oare boarnen hâlde foar syn bertejier 1837 oan. Hoe dan ek, hy wie troud mei in frou dy't fan Twillingfrou hie en hie twa bern, Reade Hoed en Kraanfûgelfrou. Syn pakesizzer John Stands In Timber waard letter de stamskiedkundige fan 'e Noardlike Sjajinnen, en skreau yn 1967 it boek *Cheyenne Memoires* op grûn fan 'e mûnlinge oerlevering fan syn folk.

Kreupele Blanke Man wie fan berte in Súdlike Sjajinne, mar joech him nei it Bloedbad fan Sand Creek, yn 1864, by de Noardlike Sjajinnen, dêr't er troch syn kriichshaftigens al rillegau yn heech oansjen kaam te stean. Om syn dapperens waard er ek wol Hahk’o’ni neamd, dat "Dûmhertige Wolf" betsjut. De Lakota, tradisjonele bûnsgenoaten fan 'e Sjajinnen, neamden him Beburde Man. Hy waard in foaroanman fan it Wapityhoarn-krigersgenoatskip fan 'e Noardlike Sjajinnen, mar ûnderhold dêrby noch altyd kontakten mei de Súdlike Sjajinnen. Yn 1873 makke er diel út fan in Sjajinske delegaasje nei de Amerikaanske haadstêd Washington, D.C.

### Slach oan de Little Bighorn
Under de Slach oan de Little Bighorn, op 25 juny 1876, wêrby't in Yndiaanske koälysje fan Lakota, Noardlike Sjajinnen en guon Arapaho it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer fierhinne ferdylge, soe Kreupele Blanke Man in bútmakke kavalerybaitsje droegen hawwe kinne, dat neitiid fêstbûn oan syn seal weromfûn waard. Syn pakesizzer John Stands In Timber ûntstried dat lykwols, mei't Kreupele Blanke Man neffens syn beppe Twillingfrou dy deis inkeld syn mokassins droech en in tekken dy't er om 'e mul wuolle hie. 

Kreupele Blanke Man waard troch Amerikaanske soldaten delsketten op 'e westlike heuvelskeante fan Battle Ridge, dêr't er in stoarmrin tsjin 'e 7de Kavalery oanfierde. Letter seach in Minnikonzjû-Lakota-kriger, wêrfan't men tinkt dat it Lytse Krie wie (net te betiizjen mei it Dakota-opperhaad fan deselde namme), him by fersin oan foar ien fan Custer syn Yndiaanske ferkenners, en skalpearre him ear't er besefte wa't er foar him hie. Kreupele Blanke Man wie it iennichste Sjajinske opperhaad dat oan 'e Little Bighorn sneuvele. Yn 1999 waard ta syn oantins op it âlde slachfjild in tinkteken ûntbleate.
Standing Rock Yndianereservaat

It **Standing Rock Yndianereservaat** (Ingelsk: *Standing Rock Indian Reservation*) is it reservaat fan 'e federaal erkende Standing Rock Sû Stamme (*Standing Rock Sioux Tribe*) op 'e grins fan 'e Amerikaanske steaten Noard- en Súd-Dakota.

## Geografy
It reservaat leit oan 'e westigge fan 'e rivier de Missoury en de súdigge fan 'e rivieren de Cedar Creek en de Cannonball, wylst de Grand River der dwers trochhinne streamt. Yn it suden grinzget it oan it Cheyenne River Yndianereservaat. It Standing Rock Reservaat omfiemet Sioux County, yn Noard-Dakota, en Corson, yn Súd-Dakota, hielendal, en dêropta noch grutte dielen fan 'e oanswettende *countys* Dewey en Ziebach, beide yn Súd-Dakota.

## Demografy
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wennen der doe krapoan 8.300 minsken yn it reservaat, dat in oerflak fan goed 9.250 km² hat. It haadplak is Fort Yates, yn it Noarddakotaanske diel fan it reservaat leit, tichteby de Missoury, mar Cannon Ball, yn Noard-Dakota, en McLaughlin, yn Súd-Dakota, hawwe beide mear ynwenners. 

De reservaatbefolking bestiet út etnyske Sû (*Sioux*), foar it meastepart Westlike Dakota fan 'e Opper-Janktonai substamme fan 'e Janktonai, mei in lytsere groep Lakota fan 'e Hûnkpapa-stamme. De Westlike Dakota libje foar it grutste part yn it Noarddakotaanske diel fan it reservaat, en de Lakota wenje frijwol allegear yn it Súddakotaanske diel.

## Skiednis
It Standing Rock Reservaat makke oarspronklik diel út fan it Grutte Sû-reservaat yn westlik Súd-Dakota, dat yn 1868 stifte waard. Nei de nederlaach fan 'e Lakota yn 'e Flakte-Yndiaanske Oarloggen fan 'e 1860-er en 1870-er jierren waard de helte dêrfan lykwols troch de Amerikanen ôfnommen, wylst de rest yn 1889 opdield waard yn fiif lytsere reservaten, wêrfan't Standing Rock ien is. It oarspronklike Standing Rock Agintskip binnen it Grutte Sû Reservaat hie in oerflak fan mear as 16.000 km², mar by de opdieling fan 1889 ferlear it mear as de helte dêrfan. Dêr stie foaroer dat it Noarddakotaanske part fan it reservaat, dat nea diel útmakke hie fan it Grutte Sû Reservaat, der doe oan tafoege waard.

De súdgrins fan it Standing Rock Reservaat, mei it Cheyenne River Reservaat, rûn oarspronklik by de Grand River lâns, mar yn 1909 waard troch de Amerikaanske oerheid in stripe lân besuden dy rivier oerhevele fan Cheyenne River nei Standing Rock. Yn 1910 waarden de dielen fan it Standing Rock Reservaat dy't mienskiplik eigendom fan 'e stamme wiene, frijjûn foar kolonisaasje troch blanken.
Neder-Sû Yndianemienskip

De **Neder-Sû Yndianemienskip** (Ingelsk: *Lower Sioux Indian Community*) is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Minnesota.

## Algemien
In alternative namme is: "Neder-Sû Mdewakanton Mienskip", en de langere namme fan "Neder-Sû Yndianemienskip yn de Steat Minnesota" wurdt ek wol brûkt. De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1851, hat 820 leden, en it haadkertier is fêstige yn Morton, yn Minnesota. De leden besteane út etnyske Sû (*Sioux*), allegearre Eastlike Dakota fan 'e Mdewakanton- en Wahpekûte-stammen.

## Reservaat
It reservaat fan 'e Neder-Sû Yndianemienskip is it lytse Neder-Sû Yndianereservaat (*Lower Sioux Indian Reservation*) fan súdlik Minnesota, dat in oerflak hat fan mar 7 km², en dêr't yn 2000 likernôch 340 minsken wennen.

De Neder-Sû Yndianemienskip is ien fan fjouwer lytse, federaal erkende Sû-stammen yn súdlik Minnesota, dy't de restanten foarmje fan 'e Eastlike Dakota, de oarspronklike bewenners fan dat gebiet. Nei de Dakota-Oarloch fan 1862 waarden hja lykwols foar it meastepart út har heitelân wei deportearre nei de Dakota's en Nebraska, al namen party eigener beweging de wyk nei Kanada.

De namme fan 'e organisaasje komt fan it feit dat der twa Sû-reservaten oan 'e rivier de Minnesota wiene (en noch binne), wêrfan't dy streamôf "Neder-Sû" (*Lower Sioux*) neamd waard, en dy streamop "Opper-Sû" (*Upper Sioux*).

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Neder-Sû Yndianemienskip
Morton (Minnesota)

**Morton** (útspr.: ['mɔɹtǝn]) is in offisjele stêd yn Renville County, yn it súdlike part fan 'e Amerikaanske steat Minnesota. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan 'e "stêd" doe op goed 400 minsken.
__TOC__
## Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Morton 17,0% âlder as 65 jier en 22,4% jonger as 18 jier. Fierders bestie 40,5% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst neffens âldere gegevens, fan 'e folkstelling fan 2000 doe 8,8% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 83,5% blanken; 8,0% Yndianen; 2,9% Latino's; 1,0% Aziaten; 4,5% oaren of fan mingd etnysk komôf.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Morton
Standing Rock Sû Stamme

De **Standing Rock Sû Stamme** (Ingelsk: *Standing Rock Sioux Tribe*) is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steaten Noard-Dakota en Súd-Dakota.

## Algemien
De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1868, hat 16.000 leden, en it haadkertier is fêstige yn Fort Yates, yn Noard-Dakota. De leden besteane út etnyske Sû (*Sioux*), foar it meastepart Westlike Dakota fan 'e Opper-Janktonai substamme fan 'e Janktonai, mei in lytsere groep Lakota fan 'e Hûnkpapa-stamme. De Standing Rock Sû Stamme foarmet mei tsien oare Sû-organisaasjes de Feriene Sû Stammen.

## Reservaat
It reservaat fan 'e Standing Rock Sû Stamme is it Standing Rock Yndianereservaat (*Standing Rock Indian Reservation*) fan súdlik Noard-Dakota en noardlik Súd-Dakota, dat in oerflak hat fan rom 9.250 km², en dêr't yn 2000 likernôch 8.300 minsken libben. De Westlike Dakota wenje foar it meastepart yn it Noarddakotaanske diel fan it reservaat, en de Lakota wenje frijwol allegear yn it Súddakotaanske diel.

Oarspronklik makke it Standing Rock Reservaat diel út fan it Grutte Sû-reservaat, dat yn 1868 stifte waard, mar nei de nederlaach fan 'e Sû yn 'e Flakte-Yndiaanske Oarloggen fan 'e 1860-er en 1870-er jierren waard de helte dêrfan troch de Amerikanen ôfnommen, wylst de rest yn 1889 opdield waard yn fiif lytsere reservaten, wêrfan't Standing Rock ien wie.

De oarspronklike súdgrins mei it Cheyenne River Yndianereservaat lei oan 'e Grand River, mar yn 1909 waard troch de Amerikaanske oerheid in stripe lân súdlik dêrfan oerhevele fan Cheyenne River nei Standing Rock.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Standing Rock Sû Stamme
Neder-Sû Yndianereservaat

It **Neder-Sû Yndianereservaat** (Ingelsk: *Lower Sioux Indian Reservation*; Eastlik Dakota: *Čaŋsa'yapi*) is it reservaat fan 'e federaal erkende Neder-Sû Yndianemienskip (*Lower Sioux Indian Community*) yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Minnesota.

## Algemien
It reservaat leit oan 'e súdigge fan 'e rivier de Minnesota, yn Redwood County. Neffens offisjele gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wennen der doe 335 minsken. It haadkertier fan 'e stamme is fêstige yn Morton, dat feitliken fuort benoarden it reservaat leit. It Neder-Sû Reservaat hat in oerflak fan mar 7 km². *County Highway* 2 rint dwers troch it reservaat hinne.

## Skiednis
It Neder-Sû Reservaat waard oprjochte yn 1851, as útfloeisel fan it Ferdrach fan Traverse des Sioux tusken de Dakota fan súdlik Minnesota en de Amerikaanske oerheid, mar wie yn 't earstoan folle grutter. De namme fan it reservaat komt fan it feit dat der yn 'e njoggentjinde iuw oan 'e rivier de Minnesota twa reservaten fan 'e Sû-Yndianen wiene, wêrfan't dat streamop "Opper-Sû" (*Upper Sioux*) neamd waard, en dat streamôf "Neder-Sû" (*Lower Sioux*).

## Ekonomy
De Neder-Sû Yndianemienskip hat op syn reservaatlân, dat bûten it Minnesotaanske steatsferbod op gokken falt, in eigen kasino sette litten, dat it earste fan Minnesota wie. It *Jackpot Junction Casino Hotel* komt fuort út in bingohal dy't yn 1984 boud waard, en omfettet njonken gokfasiliteiten trije bars, trije restaurants, in skouboarch, in hotel en twa grutte dûnssealen. Dêrmei is it kasino, dat 24 oeren deis, sân dagen wyks iepen is, ien fan 'e grutste wurkjouwers yn 'e fiere omkriten (en komt it sadwaande ek de blanke befolking fan it gebiet te'n goede). Fierders stiet yn it reservaat ek it Neder-Sû Agintskip, in histoarysk monumint út 'e Dakota-Oarloch fan 1862, dat ûnderholden wurdt troch de Neder-Sû Yndianemienskip yn gearwurking mei it Histoarysk Genoatskip fan Minnesota.
Amerikaansk Hynder

"**Amerikaansk Hynder**", "***American Horse***" of "**Amerikaansk hynder**" hawwe yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Persoanen
* Amerikaansk Hynder de Aldere (1830-1876), in Lakota-opperhaad, de soan fan Ald Opperhaad Smook
* Amerikaansk Hynder de Jongere (1840-1908), in Lakota-opperhaad, de soan fan Sittende Bear
* Amerikaansk Hynder (Sjajinne), in Noardlik Sjajinske kriger dy't in promininte rol ferfolle yn 'e Slach oan de Little Bighorn

## Bisten
* Amerikaansk hynder (bist) (*Equus scotti*), in útstoarne hynstesoarte
* oare útstoarne hynste-eftigen út Amearika, lykas *[[Equus conversidens]]* en *[[Equus lambei]]*
* mustang (hynder), it moderne ferwyldere hynder fan Noard-Amearika