open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agamireager

De **agamireager** (*Agamia agami*) is in fûgel út de famylje fan 'e reagerfûgels.

## Ferskining
De Agamireager is in middelgrutte reager fan 66 oant 76 sintimeter lang. De boppekant fan 'e kop en de sydkanten fan it gesicht binne blauswart. Syn túf bestiet út lange, tinne fearren dy't ljochtblau oant sulverwyt binne en yn 'e briedtiid wol 12,5 sm lang wurde kinne. Ek hat de fûgel in opfallend lange, tinne en dolkfoarmige snaffel fan 14 oant 16 sintimeter lang. It stikje bleate hûd tusken de snavel en it each (de team) is normaal giel oant gielgrien, mar kin yn 'e briedtiid ferkleurje nei read. De nekke en de ûnderkant binne kastanjebrún mei in wite streek yn it midden fan 'e hals en grienglânzgjende wjukken. De soarte hat foar in reager relatyf koarte poaten. De eagen binne readbrún oant oranje.

Juvenilen ha meast brune boppedielen mei in wite foarhals en ûnder brún-wyt streke.

## Fersprieding en systematyk
De fûgel komt foar yn Midden- en Súd-Amearika. Syn leefgebiet rint fan it súdeasten fan Meksiko troch hiel Midden-Amearika oant it Amasônebekken yn Súd-Amearika. 

It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is ûnbidich grut, mar de fûgel wurdt selden sjoen om't er him ophâldt yn tichte, sompige bosken en by skaadrike streamkes. De measte bekende briedkoloanjes lizze yn Kosta Rika, Guyana en Meksiko, mar der binne ek lytse koloanjes fûn yn it Amasônebiet fan Perû en Ekwador. 

De fûgel is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn ûndersoarten bestiet. 

## Briedgedrach
Agamireagers briede yn koloanjes dy't somtiden wol út 900 nêsten besteane. Dat dogge se op plakken dy't foar rôfdieren dreech te berikken binne, lykas beammen dy't yn it wetter steane of op eilantsjes yn sompen. Yn Midden-Amearika wurdt der faak fan juny oant septimber bret. Yn 'e briedtiid brûke se harren lange blauwe sierfearren om yndruk te meitsjen op harren partner. It nêst is in sleau platfoarm, dat faak 1 oant 2 m boppe it wetter hinget. It wyfke leit meastentiids 2 oant 4 blaugriene aaien. Beide âlden helpe by it brieden en it fuorjen fan de jongen troch fisk op te koarjen. 

## Status
De Agamireager hat op 'e Reade list fan 'e IUCN de status hast bedrige (*Near Threatened*, 2023). De fûgel wurdt bedrige troch de grutskalige ûntbosking yn it Amasônebekken en dêrmei ferdwine ek de skaadrike streamkes en sompen dêr't de fûgel fan ôfhinklik is. De fûgels briede mar op in pear spesifike lokaasjes yn grutte groepen en as sa'n koloanje fersteurd wurdt troch minsken hat dat fuort in grutte ynfloed op 'e populaasje.
Agamireagers

**Agamireagers** (*Agamia*) foarmje in fûgelskaai yn 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*) út it skift pilekaaneftigen (*Pelecaniformes*).

It skaai telt mar ien soarte:
Siegelsum

**Siegelsum** (Eastfrysk Plat: *Siigelsum*) is in Eastfrysk doarp yn de gemeente Upgant-Schott yn 'e gearwurkingsgemeente Brookmerland yn 'e lânkring Auwerk yn 'e dielsteat Nedersaksen. It doarp is in streekdoarp en leit op in geastrêch en leit likernôch in kilometer súdlik fan it gemeentehaadplak Upgant-Schott.

## Namme
Siegelsum waard foar it earst neamd yn in lânferkeapakte yn 1450 as *Sygildsum*. Yn in akte fan 1475 fersegelet de preester Hero oan *Sigelsum* en yn in ynkomsteregister fan de karspels yn Fryslân út datselde jier wurdt *Sigelum* ek neamd. Yn 1478 wurdt it plak *Sygheldsum* neamd yn in oankeapakte, en om 1500 hinne wurde *Sigelzum* of *Sergum* neamd. De twa Eastfryske kaarten fan David Fabricius út 1589 en 1613, lykas de âldste kaart fan Ubbo Emmius út 1595 befetsje de namme *Sigelsum*. Op in kaart makke troch ynzjenieur Johann von Honaert yn 1674 wurdt it pla neamd as *Sygelsum* en de distriktbeheardere Cirk Heinrich Stürenberg neamt it ferskate kearen *Siegelßum* yn syn beskriuwing fan it distrikt Auwerk út 1735. De namme wurdt gauris mei fersin yn ferbân brocht mei in syl of mei bakstienfabriken, dy't dêr yndie oanwêch wiene. De namme is in gearlûking fan *-um* (hiem) en in persoansnamme.

## Skiednis
Siegelsum ûntstie mooglik yn 'e 13e iuw. It daorp ûntstie op 'e westlike râne fan in geastrêch omjûn troch broeklân. It doarp wie part fan 'e eardere goa Brokmerlân. Noardlik fan it doarp waard in dyk boud ta beskerming tsjin it wetter fan 'e Waadsee, om't de geastrêch net heech genôch wie om it doarp te beskermjen. Mooglik hat dêr in syl west by it doarp, want op dat plak waarden ikebalken en sânstiennen fûn.

Yn 'e tiid fan 'e haadlingen hat Siegelsum gjin residinsje fan in haadlingefamylje west. Dêr stiene lykwols al twa boargen fan 'e aadlike famyljes Von Steinecker en fan Siptet Remetson. Dy boargen waarden yn 'e rin fan 'e 18e iuw ôfbrutsen en op dy plakken dêr waarden pleatsen boud.

Siegelsum bestie letter benammen fan 'e lânbou.

Siegelsum wie oant 1972 in selsstannige gemeente.

## Tsjerke
It doarp hie al in tsjerke yn 'e 13e iuw, dy't yn 'e Tritichjierrige Kriich  swier skeind waard en ôfbrutsen wurde moast. Yn 1822 waard de hjoeddeistige tsjerke boud fan 'e kleastermoppen fan 'e eardere tsjerke. De toer is de oarspronklike. De tsjerke mei it byhearrende tsjerkhôf en de tsjerketerp binne monumintaal beskerme.

## Ferkear
It spoar fan Emden nei Norddeich-Mole rint eastlik fan it doarp, alhoewol't Siegelsum sels gjin treinstasjon hat, stiet it tictste stasjon yn Marienhafe.

## Befolkingsferrin
Feanboarch

In **feanboarch** wie in lânhûs of bûtenpleats foar begoedige boargers yn de Grinzer Feankoloanjes. Feanboargen ûntstiene yn de twadde helte fan de 17e iuw, yn deselde perioade as de bûtenpleatsen yn de Noard-Hollânske polders. Yn ferliking mei de boargen hiene se faak mear lân yn besit, mar hiene se meastal gjin of yn alle gefallen minder hearlike rjochten, om't de eigeners faak net fan adel wiene. De Ennemaboarch by Midwolda wurdt faak ek in feanboarch neamd, mar is de fuortsetting fan in âldere boarch. Dat jildt ek foar it eardere stienhûs Huninga te Oostwold en de ferdwûne Huningaboarch yn Beerta.

Feanboargen kamen fuort út de pleatsen (*hofsteden*) dy't grienten ferbouden foar de arbeiders dy't yn de ferfeaning wurken. Se waarden letter simmerdeis bewenne troch de famyljes dy't partisipearren yn de feekoloaniale kompanijen en maatskippijen. Dizze famyljes wiene meastal ôfkomstich út it stedspatrisjaat fan Grinslân. In soad feanboargen ferriisden oan it Winschoterdiep by Hoogezand en Sappemeer en lâns de Ooster- en Westerdiep yn Veendam. Hjir wie nammentlik foar net folle jild in soad grûn beskikber en de kanalen soargen foar in goede ferbining mei de stêd Grins.  Yn de rin fan ien of twa generaasjes koene sokke hofsteden faak útgroeie ta fraaie wenten dy't it uterlik oansjen hiene fan in boarch. Yn tsjinstelling ta de boargen, moasten de feanboargen benammen as plak fan ûntspanning tsjinje, wat werom te sjen is yn de nammen dy't se krigen.

De ierste feanboargen wiene ienfâldich fan aard, lykas bygelyks te sjen op in tekening fan de feanboarch *Welgelegen* yn Kleinemeer út 1690, dêr't dy op ôfbylde is as in ienfâldich dwershûs fan in bewenningslaach mei in sealtek. Oare feanboargen, lykas *Vosholen* wiene yn dy tiid noch ienfâldiger fan bou. De measte fan de feangboargen ûntlienden har status yn dy tiid dan nei alle gedachten ek net oan it gebou sels, mar oan de tún- of parkoanlis, dy't ta de ferbylding spruts en priizge waard yn reisferslaggen út de 17e en 18e iuw. De earste grutter opsette feanboarch wie *Vredenburg* by Hoogezand, dêr't yn earder tiden sân feanboargen stien hawwe.

## Literatuer
* Johan de Haan, *Hier ziet men uit paleizen. Het Groninger interieur in de zeventiende en achttiende eeuw*, Assen, Van Gorcum, 2005, s. 180-181
* G.N. Schutter, *Borgen en hofsteden in en om Hoogezand-Sappemeer*, Bedum, 1996
Lytse reagers

It fûgelskaai **lytse reagers** (*Egretta*) is in groep fan middelgrutte oant lytse reagers út de famylje fan 'e reagers (*Ardeidae*). 

It skaai *Egretta* waard yn 1817 troch de Dútske natuerûndersiker Johann Reinhold Forster opsteld. De namme komt fan it Frânske wurd *aigrette*, dat lytse reager betsjut. 

Under it skaai falle slanke, langpoatige waadfûgels dy't meast in wyt, griisblau of tsjuster fearrekleed hawwe. Se komme foar yn waarme en tuskenbeide kriten oer hast de hiele wrâld. De fûgels yn it skaai wurde 55 oant 70 sm lang. De fûgels hawwe in skerpe, rjochte snaffel foar it fangen fan fisk en oare wetterdieren. By guon soarten komme twa kleurfoarmen (ljocht en tsjuster) foar, lykas by de rifreager. Yn 'e briedtiid ha se lange sierfearren op 'e holle, hals of rêch en op guon soarten is yn 'e 19e iuw slim jage fanwegen dy fearren.

Yn 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*) foarmje de soarten fan *Egretta* in nau besibbe groep mei guon soarten út it skaai reagers (*Ardea*). Ut molekulêr ûndersyk hat bliken dien dat de grinzen tusken dy skaaien yn it ferline net altyd dúdlik wiene en guon soarten binne earder yn oare skaaien set.

Se libje meast yn wiete gebieten lykas sompen, mûnings fan rivieren, mangroves, lagunes en kustgebieten. Guon soarten, lykas de kustreager en de rifreager, binne sterk bûn oan sâlt wetter en koraalriffen.

De soarten fan it skaai ite meast fisk, amfibyen, kreeften en ynsekten. Se briede faak mei oare soarten fûgels yn koloanjes, lykas ibissen of oare reagersoarten.    

Guon soarten, lykas de Sineeske wite reager, steane ûnder druk troch habitatferlies en fersteuring fan briedgebieten. Oare soarten hawwe in grut ferspriedingsgebiet en binne algemien.

De typesoarte fan it skaai is de lytse wite reager, ien fan 'e meast fersprate soarten fan it skaai. 

## Soarten
Jas (kaartspul)

De **Jas** is yn in **kaartspul** de heechste troefkaart yn in slachspul, de Boer.

## Namme
De namme komt fan it Frânsk, fan "Jacques". Yn 2026 hjit in Boer yn it Frânsk "Valet", dat it persize komôf is noch net dúdlk.

## Heech
Dat de troefboer heech is, is oernaam út Skat, mar wurdt ek brûkt yn kaartspullen dy faak in piketspul brûke, dêr't oare Boeren al ûnder de Frou oardere binne.
Readbrune nachtreager

De **readbrune nachtreager** of **readbrune kwak** (*Nycticorax caledonicus*) is in fûgel út de famylje fan 'e reagerfûgels. It is ien fan 'e twa soarten yn it skaai kwakken (*Nycticorax*).

## Ferskining
De readbrune nachtreager wurdt sa'n 55 oant 65 sintimeter en hat faak wat in yninoar dûkte hâlding, itjinge him in kompakt oansjen jout. De fûgel hat in kanielbrúne rêch en wjukken mei in wite oant krêmkleurige ûnderkant en hals. Hy hat in opfallende swarte krún dy't rint oant yn 'e nekke. Syn eagen binne grut en felgiel. Dy grutte eagen helpe him om nachts goed te sjen. Yn 'e peartiid groeie út 'e nekke twa of trije lange sierfearren, dy't oer de rêch hingje. De krêftige snaffel is puntich en swart fan kleur. De poaten binne ornaris gielich, mar yn it briedseizoen kinne dy nei rôze of sels readich ferkleurje.

De jonge fûgels sjogge der hiel oars út. Se binne brún mei oeral ljochte, wite plakjes en streken. 

## Fersprieding
De readbrune nachtreager komt yn benammen Australaazje en Súdeast-Aazje foar. De soarte libbet yn hast hiele Austraalje, útsein yn 'e drûge woastyngebieden, op 'e Filipinen, yn Yndoneezje (lykas Java), Papoea Nij-Guineä, op 'e Salomonseilannen en oare eilannen yn 'e Stille Oseaan lykas de Palau-eilannen en Nij-Kaledoanje. Yn Nij-Seelân hat de fûgel himsels yntrodusearre.

Syn habitat bestsiet út wiete gebieden lykas sompen en iggen fan stadich streamende rivieren, marren en greiden dy't ûnderstrûpt binne. Oare gebieten dêr't er waarnommen wurdt binne mangroves, estuaria en koraalriffen. De fûgel hat him goed oanpast oan 'e minske en wurdt ek faak yn stedsparken, tunen mei fivers en sels op fleanfjilden of by yrrigaasjekanalen sjoen.

### Undersoarten
Der binne seis ferskillende ûndersoarten bekend mei ferskillen yn kleurintinsiteit, formaat, sierfearren, wjuklingte en snaffelgrutte, wêrfan't ien útstoarn is.  

## Briedgedrach
Readbrune nachtreagers briede it leafst yn grutte groepen, faak tegearre mei oare reagers, ielguozzen en leppelbekken. 
It nêst is frij ienfâldich en makke fan tûken en strie en boud yn beammen of strûken tichteby it wetter. Op guon eilannen briede se by brek oan beammen ek op 'e grûn of yn rotsspjalten. It wyfke leit meastentiids twa oant fiif ljochtgriene aaien. Beide âlden wikselje inoar by it brieden ôf, dat 21 oant 22 dagen duorret. De piken binne brúnwyt en wurde troch de âlden fuorre troch foarfertarre fisk en ynsekten op te koarjen. Nei sa'n 6 oant 7 wiken binne de jongen grut genôch om út te fleanen. De briedtiid ferskilt geografysk en hinget bot ôf fan it iten en de rein. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in relatyf stabile wrâldpopulaasje. Der binne lykwols lokale bedringen lykas bygelyks fersmoarging, ferlies fan habitat, yntrodusearre rôfdieren en fersteuring fan briedplakken. De fûgel wurdt yn 2024 troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige (*Least Concern*) klassifisearre.
Klaverjasse (kaartspul)

**Klaverjasse** is in **[[kaartspul]]** wat spile wurdt troch twa pear spilers, dêr't de spilers fan elts pear tsjinelkoar-oer sitte. It spul wurdt spile mei in piketspul, dêr't in slachspul mei spile wurdt: De tsien komt daalks nei it Aas. Utsûndere is dat de Jas heech is mei dêrûnder daalks de Nel.

De earste spiler mei sizze dat er spilet, en mei hokfoar troefkeur, of dy spiler mei passe. Soe in spiler passe, dan hat de folgende spiler deselde kar. As eltsenien past, dat de earste spiler komt wer oan bar, dan mòàt er spylje, allinnich kin er sels noch neame wat de troefkleur wêze sil.

Nei in pot, dielt de folgende spiler, en dat in kear foar alle spilers. Gâns in partij is dat alle spilers fjouresom dield hawwe.

## Score
Doel fan in pot is om mear as de helte fan de fêste punten yn it spul te heljen:
* Jas - 20
* Nel - 14
* Aas (11; 4-ris) - 44
* Tsien (10; 4-ris) - 40
* Hear (4: 4-ris) - 16
* Frou (3: 4-ris) - 12
* Boer (2: 3-ris) - 6
* Lêste slach: 10.
Byelkoar jout dat 162 punten. (De 7, 8 en de 9 binne gjin punten wurdich, útsein de *Nel*.)

## Rom
Fierders kin der roem wêze: Rom wurdt skoard op tafel: Yn in slach mei troefhear en troeffrou, in *stik*, jout 20 punten; in trijekaart jout 30 punten, en in fjouwerkaart 50 punten. Dy rom wurdt by de skoare opteld om út te meitsjen oft de spilers it helle hawwe of wiet gien binne. Bygelyks, in pot dêr't de spilers 71 punten yn helle hawwe, dat de tsjinpartij 91, dan soe it pot net helle wêze, mar at der in slach trijekaart stik omfieme is, koe dat noch 30+20 punten mear oplevere, wat it totaal op 121 bringt; maklik genôch om it pot te heljen.

## Risseltaat
At it pot slagget foar de spilers, dan krije hja de puntenn dy't hja helle hawwwe, en harren tsjinstanners de punten dy't dy helle hawwe. Oarsom, at de silers wiet gongen binne, krije hja gjin punten, en de oare partij krijt alle punten, dêr't ek noch rom by sitte kin. 

Soe is ien fan beide partijen alle punten helle hawwe, in *mars*, dan krije hja 100 punten ekstra.

## Farianten
De ferzje hjirboppe jout ìèn ferzje fan de regels oan: de Amsterdamske regels. Der binne lykwols in pear farianten fan it spul, dat it spul kin ek spile wurde neffens Rotterdamske regels, of Utertske regels.
Kwakken

**Kwakken** of **nachtreagers** (*Nycticorax*) binne in fûgelskaai yn 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*). De namme *Nycticorax* betsjut letterlik nachtraven (fan it Gryksk *nyktos*: 'nacht' en *korax*: 'raven), itjinge ferwiist nei harren nachtlike aktiviteit en it skraskjende lûd dat se meitsje. Kwakken briede yn grutte dielen fan Europa, Afrika, Aazje en de Amearika's.

Kwakken binne reagers mei koarte nekken en poaten en kompakte bealchjes. 

Se steane oan 'e wetterkant en wachtsje oant de proai tichtebykomt om dan ta te slaan mei harren snaffel. Oerdeis hingje se yn beammen of boskjes om, wylst se fral by it skimerjen en nachts aktyf binne. Harren iten bestiet út fisk, amfibyën, kreefteftigen, ynsekten en oare lytse bisten.

## Soarten
Der binne noch twa libjende soarten:

Fjouwer bekende soarten binne útstoarn:
### Uitgestorven
* Reünionnachtreager - *Nycticorax duboisi* († ein 17e iuw, nei de Frânske kolonisaasje waard er rap seldsum troch jacht en yntrodusearre rotten en katten)
* Mauritsiusnachtreager - *Nycticorax mauritianus* († ein 17e iuw, tagelyk mei of fuort nei de dodo ferdwûn; oarsaak: jacht, ferneatiging fan leefgebiet en yntrodusearre sûchdieren)
* Rodriguesnachtreager - *Nycticorax megacephalus* († twadde helte 18e iuw, ferdwûn nei tanimmende minsklike aktiviteit en ekologyske fersteuring) 
* Ascensionnachtreager - *Nycticorax olsoni* († mooglik foar 1500 útstoarn, bekend fan subfossilen)
Noashoarnalk

De **noashoarnalk** (*Cerorhinca monocerata*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e alkfûgels (*Alcidae*). It is de iennige soarte yn it skaai (*Cerorhinca*).

## Ferskining
De noashoarnalk is in fûgel dy't likernôch sa grut is as in do (35 oant 38 sm). Hy hat in stevich, knobsk bealchje en in tige opfallende oranjegiele snafel mei in hoarn op 'e basis. Dy hoarn groeit allinnich yn 'e briedtiid en falt der dêrnei wer ôf. Yn it tsjuster jout dy hoarn ûnder ultrafiolet ljocht ek noch in fluorissearjende skimering. 

It fearrekleed is yn 'e briedtiid boppe foar it grutste part donkergriis oant brúngriis en ljochter griis op it boarst. Op 'e kop hat er twa opfallende wite streken (as in soarte fan snor en wynbrau) dy't fan 'e snaffel en it each nei efteren rinne. Bûten de briedtiid is de fûgel doffer, hat er gjin hoarn en binne de snor en de wynbrau net te sjen.

De eagen binne ljochtgiel en de poaten binne gielich mei donkere swimfluesen tusken de teannen.

## Fersprieding
De noashoarnalk komt foar oer de hiele breedte fan 'e noardlike Stille Oseaan. De fersprieding kin ferdield wurde yn it briedgebiet en it oerwinteringsgebiet. 

Se briede yn koloanjes op eilannen oan 'e kust fan sawol Noard-Amearika as Aazje. Likernôch de helte fan 'e wrâldpopulaasje briedt op 'e eilannen fan Britsk-Kolumbia. Bûten de briedtiid libje se op iepen see en de Amerikaanske fûgels oerwinterje fan Britsk-Kolumbia oant sa fier nei it suden as Baja California yn Meksiko en de Aziatyske fûgels wurde winterdeis yn 'e Japanske See en de Eastsineeske See waarnommen.

De fûgel wurdt as in monotypyske soarte behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdielling yn ûndersoarten bestiet. 

## Briedgedrach
De fûgels grave foar it nêst tunnels fan 1 oant 3 meter yn 'e grûn, leafst op skeane hellingen. Noashoarnalken binne trou oan inoar en komme alle jierren faak werom nei itselde hol om te brieden. It wyfke leit mar ien aai yn 't jier, dat wyt is mei ljochtpearse plakjes. Beide âlden briede yn 42 oant 46 dagen it aai út. De piken wurde allinnich nachts fuorre om rôffûgels te mijen. It is tige nijsgjirrich hoe't dy fûgels yn it roettsjuster tusken tûzenen identike gatten harren nêst werom fine. Mooglik spilet de fluorisearjende snaffel dêrby in rol. 

Nei 40 oant 70 dagen ferlit de jonge fûgel nachts it nêst om nei de see te gean. Se binne dan fuortendaliks selsstannich op it wetter.

## Status

De noashoarnalk hat de status net bedrige (*Least Concern*) op 'e Reade list fan 'e IUCN. De wrâldpopulaasje wurdt op likernôch 1,5 oant 3 miljoen folwoeksen fûgels rûsd en hoewol't de soarte net fuortendaliks mei útstjerren bedrige wurdt, nimme de oantallen yn guon gebieten wol ôf. De fûgels reitsje gauris betiizge  yn fisknetten wêrtroch't se ferdrinke. Op eilannen dêr't se briede binne rotten, foksen en waskbearen útset dy't de aaien of piken opfrette. En fierders binne oaljelekkaazjes of oare fersmoarging in probleem foar de fûgel.
Noashoarnalken

**Noashoarnalken** (*Cerorhinca*) binne in fûgelskaai út 'e famylje fan 'e alkfûgels. It skaai bestiet út mar ien soarte. 

## Soarten
Harinxma State (Loaiïngea)

**Harinxma State** wie in stins by Loaiïngea, gemeente Súdwest-Fryslân. De stins ûntstie nei alle gedachten yn it begjin fan de 16e iuw. Letter wie de namme ek **Andringastins**

De eigener fan de Bonningastins Sirick Harinxma en Ath Lous Bonninga hie in dochter, Auck Harinxma, dy't mei Ulke Oenema troude. Neffens Josias Rispens, troch wa't in genealogyske hânskrift opsteld waard, fêstigen se har yn Loaiïngea. Nei alle gedachten wie dat in nij goed, de Harinxmastins. Dit pear krige in dochter Catharina van Oenema, dy't mei dr. Haringh Andringa troude.

Doe kaam de stins yn besit fan de famylje Andringa, wêrtroch't ek de namme feroare. Catharina en Haringh waarden opfolge troch harren soan Juw fan Andringa. Hy wie militêr en moast om om 1580 hinne yn ballingskip gean om't er katolyk wie. Hy kaam er in pear jier letter dochs werom yn Loaiïngea.

It hûs ferervet wer yn froulike line, troch Juw's dochter Auck fan Andringa. Sy trout yn 1621 mei Fedde Hessels Epema fan Koudum. Dit pear hie nei alle gedachten gjin neiteam, want nei de dea fan beide foar 1626 wurdt Fedde syn broer Lolle Epema harren universeel erfgenamt. It goed is yn 1640 besit fan syn erfgenamten.
Swarte reiddomp

De **swarte reiddomp** (*Botaurus flavicollis*, synonimen *Dupetor flavicollis* en *Ixobrychus flavicollis*) is in fûgel út de famylje fan 'e reagerfûgels. 

## Ferskining

Swarte reiddompen binne middelgrutte fûgels fan likernôch 58 sm mei in opfallende, hast swarte kleur op 'e rêch en kop. De nekke hat oan 'e sydkant in giele streek, dêr't de wittenskiplike namme *flavicollis* nei ferwiist ("giele nekke"). Syn kiel is witich en it boarst is mei donkere streken. 

Wyfkes en juvenilen binne bruner en ha in minder sterk kontrast yn it fearrekleed.

## Fersprieding
De soarte komt foar yn tropysk Aazje fan Pakistan en Sina oant yn Austraalje. 

Der wurde trije ûndersoarten erkend:

* *B. f. flavicollis* (fan Yndia oant yn Yndosina, de Filipinen en it westen en midden van Yndoneezje)
* *B. f. australis* (East-Yndoneezje, Nij-Guineä, Bismarckarsjipel, Austraalje)
* *B. f. woodfordi* (Salomonseilannen)

It habitat bestiet út tichte reidfjilden, sompen en mangroves.

## Hâlden en dragen
Swarte reiddompen ite ynsekten, fisk, reptilen en amfibyën. It nêst bestiet út reid en wurdt op 'e grûn of yn beammen boud. It wyfke leit trije oant fiif aaien. Beide âlden fuorje de jongen. Populaasjes yn 'e noardwestlike gebieten, benammen yn Sina, binne migrearjend. 

As de fûgel rêst bliuwt er yn tichte fegetaasje. As er fersteurd wurdt geane swarte reiddompen earst net op flecht, mar bliuwe se ferside yn tichtere begroeiïng. Swarte reiddompen binne krêftige fleaners; yn 'e flecht is de kop fier nei efter lutsen. 

## Status
Om't de fûgel in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet hat, wurdt de soarte troch de IUCN as net bedrige (*Least Concern*) klassifisearre. De oantallen rinne lykwols tebek. Yn Austraalje wurdt de fûgel net as bedrige beskôge, mar yn 'e steat Fiktoaria wurdt de fûgel wol as bedrige beskôge. Yn lannen as Singapoer wurdt de fûgel as in net algemiene trekfûgel omskreaun. Bedrigingen foar de soarte binne it drûchlizzen fan sompen foar stedsútwreiding of de oanlis fan rysfjilden, it brûken fan pestisiden yn 'e lânbou en fersteuringen yn 'e ekosystemen lykas it brûken fan wetter foar hûshâldingen of yrrigaasje.
Coetus fan 'e grifformearde predikanten fan Eastfryslân

De **Coetus** (Latyn foar gearkomste, moeting) **fan 'e grifformearde predikanten fan Eastfryslân** is de gearkomste fan predikanten. It wurdt beskôge as de âldste predikanteferiening yn 'e Evangelyske Tsjerke yn Dútslân (EKD). Op it stuit hat er tusken de 60 en 70 leden. It gearkomsteplak is de Nije Tsjerke yn Emden. 

## Skiednis
De Coetis fan 'e grifformearde predikanten fan Eastfryslân waard yn 1544 oprjochte troch teolooch Jehannes a Lasco. Lasco wie sûnt 1542 superyntindint yn Eastfryslân. It lân wie ferparte yn in kalvinistysk westlik part en in luthersk eastlik part, dat oant doe foar it grutste part sûnder politike lieding wie.

Boppedat wie der justjes nei de Reformaasje noch gjin regele oplieding foar protestantske teologen, dy't benammen út katolike preesters bestiene dy't harren ta it nije leauwe bekeard hiene. Dêrnjonken wiene dêr ek selsbeneamde predikanten dy't oanrekomandaasjebrieven fan oare gemeenten foarlizze koene.

Lasco sette útein mei it útfieren fan fisitaasjes en gean nei as de predikanten werklik wier it goede leauwe oanhongen. Dêrta stifte er yn 1544 de Coetus as gearkomste fan alle predikanten fan de hiele tsjerke. Oant 1590 hearden ek de lutheranen ta de Coetus. Dêr moast de ienheid fan 'e lear wiermakke wurde, benammen wat it nachtmiel oanbelange. Dat slagge lykwols net op 'e lange termyn. Sûnt 1590 waard de Coetus in gearkomste fan allinnich grifformearde predikanten, dochs it hie gjin jurisdiksje. As soksoarte organisaasje bestiet er oant hjoed-de-dei ta.

Ynearsten wiene de wyklikse gearkomsten op ferskate lokaasjes, oant it Emder Gasthauskammer yn it eardere Fransiskaner kleaster in fêste gearkomstelokaasje waard, en letter de Nije Tsjerke yn Emden. De byienkomsten wiene fan de earste tiisdei nei Peaske ôf, troch de simmer hinne oant de tiisdeis nei de hjeldei fan Sint-Michael. Under Menso Alting joech de Coetus himsels yn 1576 in nije oarder, dy't de Coetus as tsjerklik bestjoersorgaan op presbyteriaansk-synodale basis foarseach. Ferskate lutherske predikanten en greve Edzard II ûndertekenen de nije oarder lykwols net, itjinge de ûntwikkeling fan twa konfesjonele tsjerken yn ien gebiet befoardere. Op 3 juny 1583 ferbea greve Edzard de Coetus, dy't ûnder syn grifformeard gesinde broer Jehan II lykwols fuortset waard yn syn amten Lier en Stickhausen en yn it amt Greetsiel. Nei it ferstjerren fan Jehan II yn 1591 skafte Edzard de Grutte de Coetus yn gâns Eastfryslân ôf en besocht er syn gebiet foar de lutherske tsjerke te winnen, dat lykwols allinnich ta fierdere polarisaasje fan de twa konfesjes late. Yn de konkordaten fan Emden fan 1599 waarden de grifformearde en de lutherske leauwensbelidenis as lykweardich erkend.

## Literatuer
* Ernst Kochs, Diddo Wiarda: *Erbe und Auftrag – 450 Jahre Coetus der evangelisch-reformierten Prediger und Predigerinnen Ostfrieslands*. Sollermann, Lier 1994, ISBN 3-928612-15-8.
* Menno Smid: *Ostfriesische Kirchengeschichte* (= *Ostfriesland im Schutze des Deiches*; 6). Selbstverlag, Pewsum 1974.
Afrikaanske tigerreiddomp

De **Afrikaanske tigerreiddomp** (*Tigriornis leucolopha*) is in seldsume, skouwe fûgelsoarte út de famylje reagerfûgels (*Ardeidae*). De soarte komt foar yn dielen fan West- en Sintraal-Afrika en is benammen bûn oan tichte, wiete boskhabitats. Alhoewol't de soarte in grut ferspriedingsgebiet hat, wurdt oannommen dat de populaasje stadichoan yn oantal ôfnimt troch habitatferlies.

## Ferskining
De Afrikaanske tigerreiddomp is in middelgrutte reager mei in lingte fan likernôch 66 oant 80 sintimeter. De fûgel hat in lange, dolkfoarmige snaffel en in opfallend streke fearrepatroan yn swarte en gielbrune tinten, dat in goede kamûflaazje biedt yn syn skaadrike habitat. In karakteristyk skaaimerk is de wite túf op 'e kop, dy't faak tusken de nekkefearren ferside sitte en dêrom net altyd goed sichtber is. Yn 'e flecht liket de fûgel foar it grutste part donker, mei wite stippen op 'e hânfearren.

## Fersprieding en systematyk
De soarte komt foar yn ekwatoriaal Afrika, fan Senegal yn it westen oant Kameroen, Gabon, de Republyk Kongo, de Demokratyske Republyk Kongo, de Sintraal-Afrikaanske Republyk en it noarden fan Angoala. De Afrikaanske tigerreiddomp is de iennige soarte yn it skaai *Tigriornis* en wurdt as monotypysk beskôge; der binne gjin ûndersoarten beskreaun.

## Hâlden en dragen
De Afrikaanske tigerreiddomp libbet benammen oan boskrike iggen fan net grutte rivieren en yn mangrovesompen. It fûgel is tige skruten, dy’t benammen by it skimerjen en nachts aktyf is en him oerdeis meastentiids stilhâldt yn tichte fegetaasje. Troch dit hâlden en dragen wurdt de soarte komselden waarnommen.

It dieet bestiet út lytse fisken, skaaldieren, spinnen, ynsekten, kikkerts en byutiden ek lytse reptilen lykas slangen en hagedissen. Oer it briedgeddrach is  net in soad bekend. It briedseizoen ferskilt per regio, mar liket faak gear te fallen mei perioaden fan tanimmende reinfal.

## Status en bedrigingen
Hoewol't de Afrikaanske tigerreiddomp in grut ferspriedingsgebiet hat, wurdt oannommen dat de soarte yn oantal ôfnimt, benammen troch ferlies en degradaasje fan gaadlik habitat. De delgong soe noch net sa slim wêze, dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. Dêrom wurdt de Afrikaanske tigerreiddomp klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*, 2018). 

## Namme
De Afrikaanske tigerreiddomp waard yn 1846 wittenskiplik beskreaun troch William Jardine. De skaainamme Tigriornis is ôflaat fan it Latynske *tigris* (tiger) en it Grykske *ornis* (fûgel), en ferwiist nei it streke fearrepatroan. De soartenamme *leucolopha(e)* komt fan it Grykske *leukolophos*, dat "mei in wite túf" betsjut, in ferwizing nei de karakteristike wite túf op ’e kop.
Slachspul (kaartspul)

In **slachspul** is in **kaartspul** dêr't de spilers lagen yn meitsje. De basis dat ien spiler in kaart spilet, en alle andere spilers dat dan ek dogge. De lettere spilers binne lykswols beheind yn wat hja spylje meie. Ornaris moat hja in kaart spilje dy't deselde kaartkleur hat as de earste spiler: *bekenne*. Dejinge dy't de heechste kaart spile hat, neffens de regels fan dat spul, hat de slach wûn. Normaliter betsjut at dat de spiler dan as earste wer in kaart spylje mei om de folgende slach mei te begjinnen, en sa giet it spul fierder.

As in spiler net in passende kaart spilje kin, dan moat wat oars byspile wurde: *ôfsmite*.

## Tellen
Op it lêst wurdt telt hoefolle slaggen in spiler, of in pear fan spilers, helle hat. Of it kin ek wêze dat de wearde fan de kaarten yn de slaggen dy't de spiler helle hat, telt wurde.

## Troef
Wylst in spiler ornaris deselde kaartkleur spylje moat, as dat kin, is it oars as dat nèt kin. As der in troefkleur fêststeld is, dan mei in troefkaart spylje wurde. As dat dien wurdt, *troeven*, dan jildt dy kaart heger as alle kaarten yn de kaartkleur dy't oarspronklik frege wie. Lykwols moatte oare spilers hieltid noch bekenne at hja dat kinne; allinnich at hja dat ek net kinne meie hja ek wer in troef spylje.

De regels of in spiler in troef spylje mei as dy leger is as in troef dy't al troch in oare spiler spile is, hingje ôf fan it krekte kaartspul wat spile wurdt. Dat jildt ek foar hoenear of in spiler troeve mòàt, of allinnich mèì.
Afrikaanske tigerreiddompen

**Afrikaanske tigerreiddompen** (*Tigriornis*) foarmje in fûgelskaai yn 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*) út it skift pilekaaneftigen (*Pelecaniformes*).

It skaai telt mar ien soarte:
Streke tigerreiddomp

De **streke reiddomp** (*Tigrisoma fasciatum*) is in fûgelsoarte út de famylje reagerfûgels (*Ardeidae*). It is ien fan it skaai Amerikaanske tigerreiddompen, dy't allgear in bandearre fearrekleed ha.

## Ferskining
It is mei in lingte fan 58 oant 64 sintimeter de lytste fan 'e trije. De krún fan 'e fûgel is swart en de wangen binne laaigriis. De hals en boppedielen ha ljochte gielbrune streken tsjin in donkere eftergrûn. De poaten binne relatyf koart en de snaffel is koarter en steviger as by de oare tigerreiddompen mei in swarte boppekant en in gielgriene ûnderkant.  

Jonge fûgels binne kanielkleurich mei ûnregelmjittige swarte bannen en binne hast net te ûnderskieden fan 'e *Tigrisoma lineatum*, útsein troch de spesifike kar foar habitat. 

## Fersprieding en habitat
De streke reiddomp komt yn in breed gebiet fan Midden-Amearika oant Súd-Amearika foar mei in pear, ynklusyf lannen as Kosta Rika, Panama, Kolombia, Perû, Bolivia, Brazylje en Argentynje. It habitat bestiet út heuveleftige gebieten oan rotseftige iggen fan hurdstreamende rivieren  mei in soad begroeïïng.

## Undersoarten
Der wurde trije ûndersoarten erkend:

* *Tigrisoma fasciatum fasciatum*— súdeastlik Brazylje oant noardeastlik Argentynje
* *Tigrisoma fasciatum pallescens* — noardwestlik Argentynje
* *Tigrisoma fasciatum salmoni* — fan Kosta Rika oant Fenezuëla en noardeastlik Bolivië

## Hâlden en dragen
De streke reiddomp foerazjearret allinnich en wachtet oant in proai oan 'e wetterkant ferskynt. Hy yt benammen lytse fiskjes en ynvertebraten (lykas ynsekten en oare lytse wetterdieren), dy't er mei syn krêftige snaffel pakt. 

## Status
Neffens de Reade list fan 'e Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan ’e Natuer (IUCN) is de streke reiddomp klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*), om't de soarte in grut ferspriedingsgebiet en der gjin grutte delgong konstatearre wurdt.
Dijksterhuis (boarch)

**Dijksterhuis** wie in boarch noardlik fan it Grinlânske doarp Piterbuorren, dy't oant 1903 bestie. It boarchstee mei binnengrêft is noch hieltyd yn it lânskip werom te finen.

## Skiednis
Oannommen wurdt dat de oarspronklike boarch boud waard yn de fjirtjinde iuw. De boarch, eartiids oantsjut as *Huis ten Dijke* waard boud op in sânplaat op it Waad. Hy stie dêrom oarspronklik bûtendyks. Mei dêrom wurdt oannommen dat de earste bewenners de kost fertsjinnen mei seerôverij en ta de saneamde likedielers rekkene wurde moatte. Nei't it Kleaster fan Aduard syn foarwurk op it eilân Bosk opjûn hie oefene de boarchhear fan Dijksterhuis it rjocht fan strânfynst út foar it kleaster.

Nei de oanlis fan in nije dyk kaam de boarch binnendyks te lizzen. Fanwegen de oarspronklike sânplaat lei it hûs heger as syn omjouwing fan jonge seeklaai. Dy lizzing soarge derfoar dat de boarch sawol de stoarmfloed fan 1570, as dy fan 1717 sûnder skea trochstie.

Bysûnder oan Dijksterhuis is dat de boarch ien fan de pear boargen is dy't nea ferkocht is, mar hieltyd troch oererving yn oare hannen kaam. De lêste eigener wie Gerhard Alberda fan Menkema en Dijksterhuis. Lykas syn namme oanjout wie dizze ek eigener fan de Menkemaboarch yn Uithuizen. Op dy boarch wenne er, Dijksterhuis hâlde er lykwols oant syn dea, yn 1902, wol yn stân. In jier letter waard de boarch lykwols dochs sloopt. De stiennen tagongspeallen en stek binne ferpleatst nei de Menkemaboarch.

Westlik fan'e boarch lei it skathûs. Dy yn 1857 boude pleats *Ten Dijke* hat de boarch oerlibbe en is erkend as ryksmonumint.

## It bloedplak
Dijksterhuis kaam yn 1578 yn it besit fan Luurt Manninga. Dy troude mei Emmerentiana Sonoy, iennichst bern fan de wettergeus Diederik Sonoy. Doe't Diederik yn 1594 it kriichslibben farwol sei, luts er by syn dochter yn. Trije jier letter ferstoar er en waard beïerdige yn de tsjerke fan Pieterburen.

De koarte perioade dat Sonoy op Dijksterhuis wenne is foaral bekend wurden troch in *crime passionnel*. Oan syn reizen hie Sonoy in Moarske tsjinner (dy't neffens de oerlevering Swarte Pier hiet) oerhâlden, dy't him ek folge nei Dyksterhûs. Dy betsjinner rekke slim fereale op ien fan de tsjinstfammen fan Dijksterhuis. Sy joech lykwols de foarkar oan in blanke frijer, wat de ôfwiisde net ferkropje koe. Hy stuts har mei in mes, wat sy net oerlibbe. Sels waard de *Moar fan Dijksterhuis* in pear dagen letter justjes benoarden de boarch ûnthalzge.

It ferhaal wol, dat op it plak fan de misdied (bekend as de 'Moriaanske keamer') in grut bloedplak ûntstien wie. Hoe't men ek djinne, it plak kaam hieltyd werom. Noch yn 20e iuw wiene der yn Pieterburen tsjûgen te finen dy't bewearden dat se mei eigen eagen it bloedplak sjoen hiene.

Ofbyld:Coenders - Dijksterhuis.png|De boarch op de kaart fan Willem en Frederik Coenders van Helpen (1678)
Ofbyld:Beckeringh - Borg Dijksterhuis, Pieterburen.jpg|De boarch nei in ferbou op de kaart fan Theodorus Beckeringh (1781).
Ofbyld:Pieterburen - Dijksterhuis - terrein.jpg|It skathûs en hiem mei op 'e eftergrûn de boarch (om 1900 hinne)
Cees Schelling

**Cees Schelling** (Klaaswaal, Súd-Hollân , 17 febrewaris 1927 – Pieterburen, 17 maart 2018) wie in Nederlânske fakbûnsbestjoerder.

## Libben en wurk
Schelling wie in soan fan Grietje Reedijk en Pieter Schelling , lânarbeider yn de Hoeksewaard. Hy groeide op yn in grifformeard fermidden. Schelling wurke ynearsten as lânarbeider yn it Súd-Hollânske plak Zevenhuizen. Nei de Twadde Wrâldoarloch waard er lid fan de Partij van de Arbeid.
Ek sleat er him oan by it fakbûn en waard yn 1957 bestjoerder fan de Algemene Nederlandse Agrarische Bedrijfsbond, ien fan de bûnen fan de eardere faksintrale NVV. Yn 1970 waard er lid fan it deistich bestjoer fan it Voedingsbond NVV. Schelling wie fan 1972 oant 1984 foarsitter fan it fiedingsbûn. Nei de fúzje mei de katolike fakbeweging waard dit it Voedingsbond FNV. Hy krige yn dy perioade lanlike bekendheid troch syn militante opstelling as fakbûnsbestjoerder. Hy late tal fan aksjes en stakingen yn de fiedingssektor. Hy kaam geregeldwei yn konflikt mei mear behâldende leden fan syn fakorganisaasje. Schelling wie in fûleindich foarstanner fan it basisynkommen.

Nei syn betiid úttreden luts er him werom yn Pieterburen. Yn syn nije wenplak wied er aktyf yn ferskate pleatslike organisaasjes. Hy ferstoar yn 2018 syn wenplak Pieterburen yn'e âldens fan 91 jier.

## Bibliografy
* Verbeek, Herman A., *Cees Schelling van de Voedingsbond*. Grins, Xeno, 1984. 
* Berend, Marinus, Rob van den Elst en Cees Schelling, *Pieterburen, wad'n dorp*. Eenrum, van den Elst, 1986.
Albert (Somme)

**Albert** is in stêd en gemeente yn it departemint Somme yn 'e regio Hauts-de-France yn it noarden fan Frankryk. De gemeente makket diel út fan it arrondissement Péronne. De ynwenners wurde *Albertins* neamd. Troch de gemeente rint it rivierke de Ancre. 

De stêd waard yn 'e Earste Wrâldkriich folslein ferneatige.

## Skiednis
Yn 'e Gallo-Romeinske tiid lei oan 'e Romeinske wei Chaussée Brunehaut tichtby in brêge oer de Ancre al in delsetting. Albert, doe Ancre neamd, krige  yn 1178 stedsrjochten. De stêd krige syn hjoeddeiske namme om 1620 hinne en waard ferneamd nei Karel d'Albert, hartoch fan Luynes, in favoryt fan kening Loadewyk XIII dy't de nije gûverneur fan 'e stêd waard as opfolger fan 'e yn ûngenede fallen en fermoarde Concino Concini. De stêd waard ferskate kearen ynnommen en ferneatige.

Yn 1727 waard in byld fan 'e Jongfaam Marije, dat nei alle gedachten troch in hoeder fûn waard, yn 'e parochytsjerke fan Albert set. Oan dy "Notre-Dame de Brebières" waarden mirakels taskreaun en Albert waard in soad besocht troch pylgers. De pylgertochten krigen in nije ympuls yn 'e twadde helte fan 'e 19e iuw nei de iepening fan it treinstasjon. Dêrom waard sûnt 1885 de Basilyk fan Notre-Dame de Brebières boud.

## Earste Wrâldoarloch

Nei de Earste Slach oan 'e Marne waard de stêd op 29 augustus 1914 troch de Dútsers ynnaam. Op 13 septimber oermasteren Britten de stêd werom, mar de stêd bleau  sawat 3 km fan it front. It hiele stedssintrum, it treinstasjon en de fabriken waarden yn 'e folgjende moannen ferneatige troch Dútske bombardeminten. Sûnt july 1916 ferskode it front fierder nei it noarden. Op 26 maart 1918 namen de Dútsers de stêd op 'e nij yn. Sûnt april waard de stêd ûnderwurpen oan Britske bombardeminten. Op 23 augustus 1918 waard de folslein ferneatige stêd lang om let befrijd.

Yn 'e jierren 1920 en 1930 waard de stêd werboud yn in homogene styl. De basilyk is it ienige gebou dat werboud is neffens it orizjinele ûntwerp.

## It besjen wurdich
* de neobyzantynske Basilyk fan Notre-Dame de Brebières.
* it Museum Somme 1916, in oan 'e Slach oan 'e Somme wijd museum.
* it stedhûs, in mingeling fan Flaamske ynfloeden en Art deco.

## Untwikkeling befolking
Meksikaanske tigerreiddomp

De **Meksikaanske tigerreiddomp** (*Tigrisoma mexicanum*) is in fûgelsoarte út de famylje reagerfamylje (*Ardeidae*). De soarte komt foar yn fochtige leechlângebieten fan Meso-Amearika oant noardwestlik Kolombia. It is in skouwe fûgel dy’t benammen by skimerjen en nachts aktyf is en meast solitêr libbet.

## Ferskining

De Meksikaanske tigerreiddomp is in middelgrutte reager mei in lichemslingte fan likernôch 71 oant 81 sintimeter. It fearrekleed is oerhearskjend brún en dúdlik streke op 'e hals, boarst, wjukken en rêch, wat de soarte syn namme jûn hat. De kiel en foarhals binne foar in grut part bleat en giel fan kleur, mei in skerpe oergong nei it streke boarst. De kroan is donkerbrún oant swart. De fûgel hat in lange, dolkfoarmige snaffel en relatyf koarte, griiseftige poaten.

## Fersprieding en systematyk
De soarte komt foar fan súdlik Meksiko troch Sintraal-Amearika oant noardwestlik Kolombia. Yn seldsume gefallen is de Meksikaanske tigerreiddomp bûten it normale ferspriedingsgebiet waarnommen. Taksonomysk wurdt de soarte as monotypysk beskôge; der binne gjin ûndersoarten erkend.

## Hâlden en dragen
De Meksikaanske tigerreiddomp bewennet in ferskaat oan wetterhabitats, lykas moerassen, oerstrûpte gebieten, marren en rivieriggen en wurdt út en troch ek oan rotsige kusten oantroffen. Hy foerazjearret meast allinnich en kin lange tiid ûnferweechlik stean, wylst er op in proai wachtet. De soarte is benammen aktyf yn 'e skimer en nachts.

It iten bestiet foar it grutste part út fisk, kikkerts, kreeftdieren en ynsekten, mar soms ek út lytse sûchdieren. It briedseizoen ferskilt regionaal: yn Panama falt dy meastentiids tusken febrewaris en april, yn El Salvador fan maaie oant augustus en yn Kosta Rika mooglik it hiele jier troch. In lechsel bestiet út twa oant trije wite aaien mei ljochtgriene spikkels. It nêst, makke fan tûken en blêdmateriaal, wurdt meastentiids yn beammen boud. De briedtiid duorret likernôch 28 oant 30 dagen.

## Status
Op 'e Reade list fan de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer wurdt de Meksikaanske tigerreiddomp klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*). Hoewol't oannommen wurdt dat de populaasje lokaal yn oantal ôfnimt, benammen troch habitatferlies, wurdt de delgong net slim genôch beskôge om de soarte as bedrige oan te merken.
Museum Somme 1916

It ** Museum Somme 1916** is in museum yn 'e Frânske stêd Albert, fuort njonken de Basilyk Notre-Dame de Brebières.

It tema fan it museum is it libben oan it front yn 'e Earste Wrâldkriich en de Slach om 'e Somme, dy't ek by Albert útfochten waard. 

Yn 1939 naam de gemeente it beslút om skûlkelders te bouwen. Dêrfan waard yn 1991 in part restaurearre om as museum te tsjinjen. In fyftjintal nissen en in oantal fitrines binne ynrjochte yn in ûndergrûnske gong fan 230 m lang op in djipte fan 10 m. Dy gong wie yn 'e Twadde Wrâldkriich ek in skûlkelder en njonken ynwenners koenen ek de arbeiders fan it fleantúchfabryk Potez yn Méaulte by loftbombardeminten yn 'e kelder skûlje.    

Der wurde in grut tal foarstellingen jûn mei libbensgrutte soldaten yn ferskillende sitewaasjes, lykas yn in helppost of in rinfuorge. Yn in grut oantal fitrines wurde autentike objekten mei wapens, unifoarms en oare saken útstald, sawol fan Frânske, Britske en Dútske kant. Ek is in seal wijd oan njoggen persoanen wijd, dy't harren op in bysûndere wize yn 'e oarloch fertsjinstlik makke ha. Oan 'e ein fan 'e tunnel ûnderfine besikers mei in klank- en ljochtspul in nachtlik bombardemint.

De útgong fan it museum leit yn in park fuort njonken it rivierke de Ancre.

 
Museumsomme 28-09-2008 13-34-49.JPG|Soldaten by de yngong
Museumsomme 28-09-2008 13-53-20.JPG|Yn 'e fjochtgroppe
WWI grenade, Musée Somme 1916, pic2.JPG|Granaat
Musée d'Albert - Matériel L.jpg|Dútske pikhelmen
Musée d'Albert - Baïonnettes A.jpg|Bajonetten
Readbrune tigerreiddomp

De **readbrune tigerreiddomp** (*Tigrisoma lineatum*) is in fûgelsoarte út de famylje reagerfamylje (*Ardeidae*).

## Ferskining
De readbrune tigerreiddomp is in middelgrutte fûgel út de reagerfamylje, dy't likernôch 66 oant 76 sintimeter lang wurdt. Mantsjes en wyfkes sjogge der hast itselde út.

De kop en de lange, frij dikke hals hawwe in brúneftige kleur, fan kastanje- oant kanielbrún. De snaffel is relatyf lang (oant sa'n 10 sintimeter) en kin fan kleur ferskille, ôfhinklik fan âldens en seizoen. Meastentiids is de boppesnaffel donkerder as de ûndersnaffel. By de basis fan 'e snaffel is de hûd giel. De eagen binne giel oant ljochtbrún.

Oer de hals rint in lange brune streek, mei oan beide kanten wite bannen. De rêch en de sturt binne donker mei in grienige glâns. De wjukken binne donkergrizich. Op 'e rêch en de wjukken sit in fyn patroan fan streekjes en stipkes, dat ek trochgiet nei de kop. De búk is griis mei in ljochtgielbrune tint. De skonken binne relatyf lang en hawwe in oliifeftige oant swarte kleur oan 'e foarkant en grien oan 'e achterkant.

Juvenilen sjogger der hiel oars út en ha in patroan fan swarte en gielbêzje streken.

## Fersprieding
De readbrune tigerreiddomp komt yn in grut part fan Midden- en Súd-Amearika foar. It ferspriedingsgebiet leit fan Gûatemala en Hondoeras yn it noarden oant it noarden fan Argentynje en Oerûguay yn it suden.

De fûgel is te finen by sompen en oan iggen fan stadich streamende rivieren mei in soad begroeiïng. Se komme ek foar yn mangrovebosken en op grutte flaktes dy't geregeldwei splis steane, lykas de Pantanal yn Brazylje of de Paraguayaanske Chaco. Meastentiids libje se op leechlân ûnder de 500 m.  

## Hâlden en dragen
Readbrune tiggerreiddompen binne lykas oare reiddompen skouwe en solitêre fûgels, dy't leafst tusken tichte begroeiïng bliuwt. De rop fan 'e soarte wurdt wol ferlikene mei it âljen fan in ko en de fûgel wurdt yn Brazylje dêrom ek wol kowefûgel neamd.  

De readbrune tigerreiddom briedt net yn koloanjes mar solitêr. It nêst is in rommelich platfoarm yn 'e beam op tûken dy't oer it wetter hingje en bestiet meast út ien oant trije smoarchwite oant blauwite aaien mei lytse reade, brune of fiolette plakjes. De aaien wurde yn likernôch 31 oant 34 dagen útbred en it nêst wurdt fûl ferdigene.

## Status
De wrâldpopulaasje wurdt as stabyl beskôge. In rûzing út 2022 giet út fan in populaasje fan 50.000 oant 500.000 folwoeksen fûgels. De fûgel wurdt troch de IUCN as net bedrige op 'e Reade list klassifisearre.
Nijguineeske tigerreiddompen

**Nijguineeske tigerreiddompen** (*Zonerodius*) binne in fûgelskaai yn 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*).

## Soarten
It skaai telt mar ien soarte:
Amerikaanske tigerreiddompen

**Amerikaanske tigerreiddompen** (*Tigrisoma*) binne in fûgelskaai yn 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*).

It skaai waard troch de Ingelske ornitolooch William Swainson yn 1827 yntrodusearre mei de readbrune tigerreiddomp (*Tigrisoma lineatum*) as de typesoarte. De skaainamme kombinearret it Aldgrykske *tigris* (tiger) en sôma (bealch).

## Soarten
It skaai telt trije soarten:
Tommaso Salvadori

**Tommaso Salvadori** (Porto San Giorgio, 30 septimber 1835 - Turyn, 9 oktober 1923) wie in Italiaanske dokter en soölooch dy't spesjalisearre wie yn ornitology.

## Biografy
Salvadori waard berne yn Porto San Giorgio en wie de soan fan greve Luigi Salvadori en Ethel Welby, in Ingelske. Hy hie al jong niget oan fûgels  en publisearre yn 1862 in katalogus fan de fûgels fan Sardinië. Letter studearre er medisinen yn Pisa en Rome.

Hy die mei oan Garibaldi syn twadde fjildtocht yn Sisylje (de striid foar de ûnôfhinklikheid en de ienheid fan Italië) as genêskundich offisier.

Yn 1863 waard er meiwurker en yn 1879 ûnderdirekteur fan it Keninklik Natuerhistoarysk Museum yn Turyn oant syn dea. Hy wie dêr spesjalisearre yn de fûgels fan Azië en dan benammen East-Ynje. Yn 'e tiid fan Salvadori krige it museum ien fan 'e wichtichste ornitologyske kolleksjes yn Itaalje. Yn 1874 waard it wurk *Catalogo Sistimatica Degli Uccelli di Borneo* en yn 1880 *Ornitologia della Papuasia e delle Molucche* publisearre.

Yn 1877 reizge er troch Europa en ûndersocht kolleksjes yn de natuerhistoaryske musea fan Londen, Parys, Leien en Berlyn. Yn 1880 wurke er yn Londen oan it Natural History Museum.

Salvadori publisearre goed 300 artikelen oer fûgels en beskreau 164 fûgelsoarten dy't no noch as soarte erkend wurde.
Loftbôge

In **loftbôge** is in stiennen bôge dy't oan 'e bûtenkant fan in gebou (meastentiids in tsjerke of katedraal) sit. De bôge ferbynt de hege muorre fan it middenskip mei in dikke fertikale pylder dy't in ein fan 'e muorre ôf stiet: de bear.

Loftbôgen ha as funksje de druk fan 'e stiennen ferwulften fan it gebou op te fangen en dy oer te dragen nei de bear en sa nei de grûn. Om't de loftbôgen it swier wurk dogge, hoegden de muorren net mear sa dik te wêzen. Dat makke de bou fan hegere muorren mooglik mei folle gruttere ramen, sadat it gebou better ferljochte wurde koe.  

Op 'e bear waard faak in spits tuorke set, in pinakel. Dat wie net allinnich foar de sier, mar it ekstra gewicht fan 'e pinakel soarget der foar dat de bear stabiler stean bliuwt.

De technyk om druk besiden ôf te fieren bestie al langer lykas by de San Vitale yn Ravenna is te sjen. Om it jier 1140 hinne begûnen boumasters by de bou fan Saint-Denis yn Parys lykwols mei de systematyske tapassing fan loftbôgen bûten it gebou as ûnderdiel fan in folslein nij bou-konsept.