open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
De Wylgen

**De Wylgen** is in doarp west fan Drachten yn de gemeente Smellingerlân. 

De Wylgen hat  () ynwenners.

## Skiednis
De Wylgen wie oant 1955 in buorskip en in tsjerke hat it doarp nea hân. Foar de reformaasje hearde it tsjerklik by Smelle Ie, dêr't it kleaster stie, en letter by Boarnburgum. 

Yn 1672 wie de Republyk yn oarloch mei Frankryk, Ingelân, Münster en Keulen. Yn dat jier teach in leger soldaten fan de biskop fan Münster troch Smellingerlân op nei Ljouwert. Mar dat waard op Sumarreheide troch mannen fan Fan Aylva opwachte. De soldaten fan Münster ferspraten harren nei de nederlaach en swalken plonderjend troch it gebiet. Oan 'e ein fan de Biskopswei, by de Poalsbrêge oer de Drait, doe in furde troch it rivierke, kamen ek soldaten oan, mar hja waarden dêr opwachte. By de striid waarden trije soldaten ombrocht, dy't dêr begroeven waarden. Alhoewol't it soldaten wiene dy't dêr omkamen waarden de grêven bekend as biskopsgrêven.  	  

Troch fergrizing en gjin nijbou sakke it ynwennertal nei de Twadde Wrâldkriich bot. Dat feroare mei de oanlis fan de De Sâning, in tige royaal opsette fillawyk oan de noardeastlike kant fan it âlde doarp mei frijsteande hûzen op grutte kavels oan it wetter. De Sâning waard tusken 1996 en 2002 oanlein en wurdt fan in griene sône mei wetter skieden fan it âlde doarp. Oarspronklik foel de grûn fan de nijbouwyk by Smelle Ie, mar yn it ramt fan it plan waard in grinskorreksje útfierd en kaam it by De Wylgen.

## Mienskip
De Wylgen hat in mienskiplik doarpsbelang mei Smelle Ie en it buorskip Bûtenstfallaat, dat formeel by Drachten heart. Ek de flagge en it wapen fan de twa doarpen binne mienskiplik. 

### Ferienings
* Kanoferiening
* Roeiferiening
* Toanielferiening De Wylgen 
### Befolkingsferrin

### Bustsjinst
De busline oer De Wylgen wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt oer De Wylgen:

* **Line 23 It Hearrenfean - Drachten fia De Tynje:** It Hearrenfean - Lúnbert - Tsjalbert - Gersleat - Lúkswâld - De Tynje - Nij Beets - Boarnburgum - *De Wylgen* - *Jachthaven* - Drachten

## Strjitten

* Biskopswei - Bernhard fan Galen
* Broekfinne
* De Heide
* De Trisken - buorskip De Trisken
* Drachtster Heawei
* Hoptunen
* Mûntseleane
* Nachtlân

## Ferskaat
* Skriuwer Rink van der Velde hat in skoft yn De Wylgen wenne.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Jonkerslân

**Jonkerslân** is in doarp yn de gemeente Opsterlân, súd fan Gordyk. 

Jonkerslân is bekend om de moaie beamwâlen. Der wurdt ek war dien om toeristen oan te lûken

Jonkerslân hat  () ynwenners en is dêrmei it op ien nei lytste plak fan Opsterlân.

## Skiednis
Jonkerslân hat syn namme krigen troch Piter Dekema. Piter Dekema wie neist riedshear by it Hof fan Fryslân ek ûndernimmer.  Dekema wie ien fan de kompanjons fan de Skoatterlânske Kompenije, mar hy hie foar himsels ek in eigen feanterij.

Der wurdt oannommen dat Dekema's feanterij yn Opsterlân healwei de 16e iuw begûn mei syn sweager Boudewijn van Loo. Foar it ferfieren fan de turf waard de Jonkersfeart groeven. Dizze feart slette wer oan op de oare fearten dy't foar dit doel groeven binne. De Jonkersfeart is net mear befarber, mar is noch wol werom te finen yn it lânskip.

Jonkerslân is in jong doarp en hat lang in part fan Langsweagen west. Sa om 1850 hinne kaam der wat wy no in ferieniging foar doarpsbelang neame soenen. De oantekenboeken fan dy feriening binne bewarre bleaun en binne yn it museum fan 'e Gordyk. Yn 'e rin fan tiid binne de doarpsgrinzen yn Opsterlân feroare. De buorskippen Jonkerslân en Fûgelsang binne doe it doarp Jonkerslân wurden.

Doe't it boerebedriuw'yn Jonkerslân minder arbeiders nedich hie, fûnen minsken fral wurk op 'e Gordyk. Mei de oanlis fan De Feanboarch krige it doarp nijbou.
  
## Mienskip

It doarpshûs fan Jonkerslân is De Lytse Jonker. Dat gebou wie eartiids de basisskoalle, mar doe't dy yn 2014 slute moast, waard it omboud ta it nije doarpshûs. "Us Doarpshûs", it âlde doarpshûs, waard dêrnei ferkocht en krige in nije funksje as wenhûs.

Yn it doarp is fierders is in spesjale Boarterstúnferiening, in Feestkommisje en in Aktiviteitenkommisje. Ein maaie, begjin juny is it jierlikse doarpsfeest. "Jarrewetter" is it pleatslike slokje.

### Tsjerke
* PKN-Langsweagen-Lúkswâld-Jonkerslân

### Skoalle
Bern binne foar basisûnderwiis op Langsweagen oanwiisd. De skoalle fan Jonkerslân waard yn 2014 sletten fanwegen te min bern. 
 
### Ferienings
* Boarterstúnferiening Jonk Honk
* Fanfare Oefening Kweekt Kunst
* Feriening Kloatsjitten
* Toanielferiening Freonental

### Eveneminten
* Doarpsfeest (maaie/juny).

## Strjitten

Bonteboksleane, De Nije Sleat, Feanboarch, Fûgelsang, Jelle Beenenwei, Langewyk, Sing-Sang, Twadde Kompanjonswei.

## Publikaasje(s)
 Trije yn ien (Histoarysk fotoboek oer Jonkerslan, Langsweagen en Lúkswâld).

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
* De Frije Wiken.
Alde Ouwer

**Alde Ouwer** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren. Alde Ouwer leit yn de Trijegeaster Feanpolder oan de noardkant fan de Tsjûkemar en eastlik fan de Skarster Rien. 

It doarp hat  ynwenners ().

## Geografy
Aldeouwer foarmet mei Ousterhaule en Ousternijegea, de Ouster Trijegea, sis mar in trijeling-doarp. 
Ousterhaule is it grutste fan it trijetal, mei likernôch 300 ynwenners. Ousternijegea hat minder as 100 ynwenners. Oan de Tsjûkemar is in surfstrân.

It doarp hat gjin kearn mei in tsjerke. De pleatsen lizze ferspraat en it doarp hat allinnich in tsjerkhôf mei ien fan de Klokkestuollen yn Fryslân. Op de klok fan 1952 stiet te lêzen:

*Nij myn lûd, âld myn bea*,
*Frede oer it Ouster gea* 

## Skiednis
Alde Ouwer is it âldste doarp fan de Ouster Trijegea. De namme jout oan dat Ousternijegea en de Haule ("de hichte") letter bewenne rekke binne. It wurd “Alde” en “Ouwer” ferwiist nei “âlde igge”. It  streekdoarp is fan midsiuwske oarsprong. Op de gritenijkaart yn de atlas fan Schotanus (1718) leit Alde Ouwer tusken de greide- en healannen benoardwesten de Atsepoel. It doarp hie eartiids 26 stimmen.
It doarp oan de kant fan de Tsjûkemar hat yn de rin fan tiid in protte lân ferlern oan it wetter.

De Trijegeaster polder (1000 pûnsmiet) is yn 1740 troch jonkhear Johan Vegelin fan Claerbergen oanlein. 
Der wienen doe 16 pleatsen. Der is nei dy tiid ek in soad grûn ferfeante.
Yn de santiger jierren wie Trijegea yn ’t nijs troch in marreplan dat úteinlik net troch gie.

Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 lei it doarp yn it súdeasten fan de gemeente Doanjewerstâl. Dêrnei waard it doarp part fan de gemeente Skarsterlân dy't yn 2014 opgie yn de nije gemeente De Fryske Marren.

## Untwikkeling ynwennertal
* 2021 - 80
* 2017 - 85
* 2004 - 80
* 1973 - 107
* 1969 - 224
* 1964 - 332
* 1959 - 347
* 1954 - 377

## Strjitten
**J Veldstrawei* - Jetze Veldstra (1886-1945) wie in boer yn Ousterhaule. Hy wie in yllegale wurker yn de Twadde Wrâldoarloch dy't yn 1945 stoar yn it strafkamp Neuengamme. Yn Ousterhaule stiet in stânbyld foar him. De wei rint lâns de klokkestoel.
**Lytse Polder* - yn de polder bûten Ousterhaule.
**Marwei* - polderdyk nei de Tsjûkemar, nei de ferfeaning oanlein.
**Skreedyk* - fan it Aldfryske wurd skreda =trochsnijing. De dyk trochsnijt in polder.
**Slûswei* - dyk nei de Skarster Rien dêr't eartiids in slûske fan it wetterskip stie.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Diken

**Diken** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren oan de eastkant fan De Kûfurd. It leit west fan Langwar en eastlik fan De Kûfurd. 

Diken hat  ynwenners (, boarne: CBS).

## Skiednis
It doarpke is oarspronklik in boerestreek oan de eastkant fan De Kûfurd, mei in stik of wat opfearten en liket oerflakkich besjoen in útbuorren fan Langwar. Alde kaarten litte lykwols sjen dat de histoarje fan it âlde streekdoarpke ‘binnen de diken’ wol wat yngewikkelder west hawwe moat. ‘Inde Dycken’ (1664), in heale iuw letter ‘De Dyken’ neamd en no dus Diken, hie har eigen himrik, dy 't neffens  W.T. van der Leij rûn oant de westkant fan De Kûfurd.
Dat wiist op de ûntginningsskiednis en in relaasje mei Smelbrêge tichtby Wâldsein. De Kûfurd wie trouwens wol sa ûndjip dat fee en feedriuwers der trochhinne wâdzje koenen. No farre in soad boaten fan De Lemmer oer De Kûfurd nei de Fryske marren. De bebouwing oan de westkant fan De Kûfurd krige nei de oarloch in nije doarpsnamme: Koufurderrige.

Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 wie Diken part fan ynearsten de gritenij en nei 1851 de gemeente Doanjewerstâl. Dêrnei wie it part fan de gemeente Skarsterlân dy't yn 2014 wer opgie yn de nije gemeente De Fryske Marren.

Op it begraafplak stiet ek ien fan de klokkestuollen yn Fryslân.

### Obbema
Under Diken stie it Obbemahûs. De krekte lokaasje is net bekend. It "Obbe huys yn dy Dycken" waard foar it earst yn 1491 neamd. Yn 1491 slagge it Hartman Harincxma fan Heech it Obbemahûs te feroverjen mei mar njoggen soldaten, doe 't de eigener mei syn frou nei tsjerke wie. Syn frou wie in dochter fan Epe Tiestes Hettinga en hy kaam om syn dochter en skoansoan help te jaan. In ûnberoaide Hartman smiet ta ferdigening stien fan de muorre ôf nei ûnderen, mar hy waard "*met een busse geschoeten in zyn hooft, dat hy terstont neder viel, ende bleeff doot"*. 

### Tsjerke
Diken wie eartiids in doarp mei in tsjerke dy't om 1650 hinne al ferrinnewearre wie en yn 1720 net mear as in ruïne wie. De oerbliuwsels fan de tsjerke waarden sjoen dat se neat mear wurdich wiene dat er net op ôfbraak ferkocht waard, dat in gelikense sitewaasjes yn dy tiid gauris al it gefal wie.

By de tsjerke stie de klokkestoel dy't nei it ôfbrekken fan de tsjerke op it tsjerkhôf stean bleaun wie. Yn de Twadde Wrâldkriich waard de klok jatten en omraand yn Dútslân. De klokkestoel waard dêrnei ôfbrutsen en yn 1984 fannijs opboud mei in nije klok. Yn 2002 waard it tsjerkhôf renovearre.

## Mienskip
### Bekende ynwenners
* Ed Nijpels - kommissaris fan de keninginne fan Fryslân (2002-2008) wenne foar in skoft yn Diken.

### Befolking
* 1954 - 83
* 1959 - 79 
* 1964 - 72
* 1969 - 70
* 1974 - 64
* 2004 - 70
* 2021 - 55

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Legemar

**Legemar** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, noardwest fan Sint Nyk. It is net folle mear as in boerestreek yn de lijte fan de bosken by Sint Nyk. 

It doarp hat  ynwenners ().

## Skiednis
Legemar leit eins heger as it gebiet der omhinne. Yn 1543 hiet it doarp ek Nijemar, al wurdt it ek wolris 'Maris' neamd. Súdeastlik fan it doarp wie yn de 19e iuw noch in heidefjild. Fan de tsjerke waard yn 1788 noch fan sprutsen, mar is neat mear oer, der stiet noch wol ien fan de Klokkestuollen yn Fryslân. 

Nei alle gedachten binne de ynwenners letter fan it legere part, lykas by de Teroelster Sipen, nei in heger gebiet ferhuze mar is de namme bestean bleaun. Earder foel Hústerheide ek ûnder Legemar. Oant 1951 waarden de tsjerkefouden troch de 'floreenplichtige' keazen troch de grûnbesitters.

Oant de gemeentlike weryndieling van 1 jannewaris 1984 wie Legemar part fan de eardere gemeente Doanjewerstâl. Dêrnei waard it part fan Skarsterlân.

## Mienskip
By Legemar leit in golfbaan fan de Sint Nykster golfferiening BurgGolf.

### Befolkingsferrin

*<small>(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2013 en 2023: [https://allecijfers.nl/woonplaats/legemeer/ Alle Cijfers].)</small>*

## Galery

Ofbyld:Legemar golfklup 21.JPG|Legemar
Ofbyld:Legemar 25.JPG|Legemar  
Ofbyld:Legemar 24 stjelp.JPG                               


## Strjitten
**Legemarsterwei* - rûn troch leech lizzend lân dat eartiids faak ûnder wetter stie troch De Kûfurd.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen
Nijbrêge

**Nijbrêge** is in doarp yn de gemeente It Hearrenfean. Nijbrêge foarmet mei Haskerdiken in twillingdoarp. By it doarp is in grutte jachthaven.

It doarp hat  () ynwenners. 

## Skiednis
Nijbrêge ûntstie yn de 19e iuw doe't besuden Haskerdiken in nije brêge mei slûs oanlein waard. Skippers moasten dêr somtiden wachtsje en mei de drokte dy't dêrmei mank gie ûntstie der in doarp. Yn 1952 is de brêge ferfongen troch in daam.

Om 1900 hinne wenne yn Nijbrêge de bekende kaartlister Hinke Kaart.

Oant 1934 hearde Nijbrêge by de gemeente Haskerlân, mar doe't dat jiers de nije gemeente It Hearrenfean foarme waard, krige dy gemeente der in lyts stikje fan Haskerlân mei Nijbrêge by. Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 hearde it doarp by de gemeente It Hearrenfean (wylst Haskerdiken ta de gemeente Haskerlân rekkene waard). Fan 1984 oant 2014 hearden beide doarpen by Skarsterlân; dêrnei kamen se beide by It Hearrenfean.

Sûnt 2012 makket it Dodopaad diel út fan it Jabikspaad, in diel fan de pylgersrûte fan Sint-Jabik nei Santiago de Compostella.

## Mienskip

Sûnt 1983 spilet 'It Deelshûs', it mienskiplike doarpshûs fan Haskerdiken en Nijbrêge, in sintrale rol yn it ferieningslibben fan it doarp. Yn 'e jierren 2010-2011 waard it doarpshûs ferboud en modernisearre. Haskerdiken en Nijbrêge hawwe sûnt 1900 in mienskiplik Pleatslik Belang. "De Brêge" is de doarpskrante fan it twillingdoarp. Frijwilligers hawwe yn 1992 de organisaasje Doarpshelp oprjochte, dy't him ynearsten op de âlderein rjochte mar hjoeddedei syn tsjinsten oan it hiele doarp oanbiedt. Doel fan de organisaasje is it behâld fan de leefberens yn it doarp foar elkenien.

### Tsjerke
Nijbrêge hat nea in eigen tsjerke hân en is oansletten by de PKN-gemeente It Hearrenfean. Alle moannen wurdt der in tsjinst fierd yn de kapel fan Haskerdiken. 

### Skoalle
De bern fan Nijbrêge gyngen oant 2016 nei de iepenbiere basisskoalle 'It Fiifde Sté' yn Haskerdiken. De basisskoalle waard fanwegen it lytse tal bern sletten. 

### Ferienings
* Sportferiening SIM
* Stifting Folksfermaak Haskerdiken-Nijebrêge
* Toanielferiening Wêz Warber
* Fûgelwacht Haskerdiken-Nijbrêge
* Fierder binne der ek in pear gesellichheidsklubs.
*(<small>De list is yn 2023 bywurke mei help fan de hiemside fan Haskerdiken-Nijbrêge. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op dy [http://www.haskerdijken-nieuwebrug.nl/verenigingen/ hiemside])</small>*

### Befolkingsferrin

(*<small>Boarnen: 2013, 2015 en 2020: [https://allecijfers.nl/woonplaats/tjalleberd/ Alle Cijfers]</small>*)

## Strjitten
* *Ljouwerter Strjitwei* - fan Ljouwert nei it suden, wêrfan kening Willem I opdracht joech ta de oanlis yn 1827 en ek mei betelle. 
* *Liere* - fan de liere as takel.

## Ferskaat
* Yn it doarp stiet in lytse Amerikaanske wynmotor.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Nijehaske

**Nijehaske** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, krekt west fan It Hearrenfean. It doarp hat  ynwenners (, boarne: CBS).

## Skiednis
Nijehaske is begûn as eastlike útbou fan it âldere doarp Haske, dat letter Aldehaske hjitte soe. Dy twa doarpen foarmen it sintrum fan de eardere gemeente Haskerlân. Troch feanterij, dy't al yn de 16e iuw geande wie, ûntjoech it doarp. Doe't 200 jier letter de Gitersken nei it gebiet kamen om fean ôf te graven, woeks it tal ynwenners fan beide doarpen hurd.

De groei fan it tichteby lizzende It Hearrenfean, dat op de grins fan trije gemeenten lei, soarge der foar dat in grut stik fan it doarp ferdwûn. De bebouwing west fan de Hearresleat en noard fan de Stasjonsstrjitte bleau oer. It oarspronklike hert fan Nijehaske hearde al sûnt de gemeentlike weryndieling fan 1934 by It Hearrenfean. Dêr stie ek de herfoarme tsjerke dy't eartiids ien wie mei Haskerdiken en Nijbrêge. Allinnich it tsjerkhôf oan de Jousterwei is dêr noch fan oer. It stasjon fan It Hearrenfean stie oant 1933 yn Nijehaske.

It oerbliuwend part fan Nijehaske hearde oant 1984 by de gemeente Haskerlân dy't doe opie yn de gemeente Skarsterlân. Yn 2014 gie dy wer op yn de nije gemeente De Fryske Marren.

## Ferskaat
Yn It Hearrenfean is in tichtebylizzende nijbouwyk Nijehaske neamd nei it doarp.

Foarby Nijehaske rint ek it Nije Hearrenfeanster Kanaal.

## Befolkingsferrin

## Iepenbier ferfier
* Line 198: It Hearrenfean - Nijehaske - Aldehaske - Haskerhoarne - De Jouwer - Snits - Nijlân Rykswei - Boalsert vv.

## Strjitten
**Businesspark Friesland-West* - yndustryterrein oan de A7.
**Ekspansjeleane* - yn de betsjutting as útwreiding, op bedriuweterrein De Wierde.
**Enerzjyleane* - ferwiist nei yndustriële fernijing, op bedriuweterrein De Wierde.
**Euroleane* - nei de euro, op bedriuweterrein De Wierde.
**Fergravings* - hjir waard eartiids fean groeven
**Fjildwei* - troch de fjilden rinnende dyk
**Ynnovaasjeleane* - op bedriuweterrein De Wierde.
**Jousterdyk* - de dyk nei De Jouwer.
**Ketting* - Oant 1929 hong in ketting oer de Engelenfeart om toljild te ynjen.
**Kommunikaasjeleane* - op bedriuweterrein De Wierde.

## Berne yn Nijehaske
* Jacobus Engelsma Mebius (1749-1838), Frysk predikant
* Hendrik Pyttersen Tzn. (1845-1919), Nederlânske politikus
* Jan Ankerman (1869-1928), politikus
* Lucas Bunt (1907-1981), oarlochsmisdiediger

## Sjoch ek
* Nijehaske (wyk)
* Fryske doarpen.
Ousterhaule

**Ousterhaule** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, súd fan De Jouwer. It doarp hat  ynwenners (, boarne: CBS).

## Namme
De naam ferwiist nei *ouwer* en *hichte* ("haule"). It plak hiet foar de oarloch “Oosterhaule”.

## Skiednis
Ut it oarspronklike âlde dorp (Alde Ouwer) is it nije stifte, Ouwster-Nijega, en is ek de haule (hichte) fan de Ouwer bewenber makke: Ousterhaule.
It foarmet mei Aldeouwer en Ouster-Nijegea it Ouster Trijegea, feitlik in trijelingdoarp. It blykt bygelyks út in mienskiplike basisskoalle "Trijegeaster Honk". Yn 1741 waard hjir troch de ynset fan de aadlike laach Vegelin de Trijegeasterpolder oanlein.
De nijbouwyk hjit Wolsmastate.

## Mienskip
It doarp hat mei Ouwster-Nijega en Oldeouwer ien feriening foar Pleatslik Belang en ien doarpshûs, De Hichte. Omdat de feriening yn 2010 hûndert jier bestie, en de skoalle 175 jier, waard in jubileumboek útjûn.

### Befolkingsferrin

### Ferieningen
* Pleatslik Belang Ouster-Trijegeaen
* Aktiviteiteteam Ouster-Trijegeaen
* Muzykferiening *Excelsior*
* Toanielferiening *De Lytse Mienskip*

### Skoalle
* Basisskoalle It Trijegeaster Honk

### Tsjerke
It doarp hat in oarspronklik midsiuwsk tsjerkje, dat yn de 20e iuw ommitsele waard. De grutte houten geveltoer fan de Tsjerke fan Ousterhaule is beklaaid mei lead.

## Ferskaat
* Sûnt 2003 sit yn Ousterhaule it Frysk Iepenbier Ferfier Museum.


Ofbyld:Ousterhaule busmuseum 59.JPG|Busmuseum
Ofbyld:Ousterhaule busmuseum 60.JPG|Iepenbier Ferfier Museum      


## Strjitten
**Haulstersingel* - boskpaad tusken de Haulsterwei en De Wâldfinnen (Hollandiastrjitte).
**Hearenwei* - nei in net mei namme neamde feanbaas dy't de dyk oanlizze liet.
**J Veldstrawei* - Jetze Veldstra (1886-1945) wie in boer yn Ousterhaule. Hy wie in yllegale wurker yn de Twadde Wrâldoarloch dy't yn 1945 stoar yn it strafkamp Neuengamme. Ousterhaule hat sûnt 1950 in stânbyld foar him. De wei rint lâns de klokkestoel.
**Marwei* - dyk nei de Tsjûkemar.
**Stinsewei* - dyk nei de stins fan Wolsma State. 
**Wolsmastate* - Wolsma State stie hjir ± 1550 stie. It hie it ienige kanon fan de omlizzende gritenijen.
Ousternijegea

**Ousternijegea** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, benoarden de Tsjûkemar, east fan de A6. It doarp is in streekdoarp mei losse bebouwing oan de Jetze Veldstrawei. Ousternijegea leit besuden Ousterhaule yn de Trijegeaster Feanpolder.

It doarp hat  ynwenners (, boarne: CBS).

## Skiednis
De namme ferwiist nei *ouwer*( wâl ) en *nijegea* (nij doarp). It doarp waard út Alde Ouwer wei stifte wêrmei't it feitlik in trijelingdoarp foarmet mei dat doarp en mei Ousterhaule en dêrtroch de Ouster Trijegeaen foarmet. 
De Oustertrijegean wurde foar it earst neamd yn in tekst fan 26 oktober 1516 fan Worp fan Thabor. Hy is de kleasterabt fan Snits. Dêr wurdt skreaun oer de *Ouster vyfgea*, dus it is mooglik dat der mear doarpen part fan wiene.

Yn de achttjinde iuw waard de Trijegeaster Polder troch Johan Vegelin van Claerbergen  ynpoldere, dochs in part dêrfan rekke in iuw letter ferfeane. Yn de njoggentjinde iuw waard dat part oanmakke. Yn de iere 1970-er jierren wiene der plannen fan de doetiidske gemeente Doanjewerstâl foar in marreplan foar it Trijegeaster Mar yn de polder. Der wie sa'n bot ferset tsjin dat de gemeente dy plannen dêrnei wer ynluts.

De eardere tsjerke dy't op in krúspunt fan paden stie waard yn 1713 ôfbrutsen.
Der is doe ien fan de mear as 50 klokkestuollen yn Fryslân dy't yn de feanpolder Ouwstertrijegean op in hichte stiet. By de klokkestoel is yn 2008 in Iepenloftspul spile.

Oant 1984 wie Ousternijegea part fan de gemeente Doanjewerstâl dy't doe opgie yn de gemeente Skarsterlân. Dy gie yn 2014 wer op yn de nije gemeente De Fryske Marren.

## Strjitten
**J Veldstrawei* - fersetswurker Jetze Veldstra. 
**Marwei* - polderdyk oanlein, nei de ferfeaning, troch it wetter oan de Tsjûkemar ta.

## Befolking
* 1954 - 163
* 1959 - 120
* 1964 - 112
* 1969 - 86
* 1974 - 77
* 2004 - 100
* 2021 - 85

## Keppeling om utens
* Side Ouster Trijegeaen
Dunegea

**Dunegea** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren. It doarp leit besuden Sint Nyk en westlik fan de Tsjûkemar. 

It doarp hat  ynwenners (, boarne: CBS). Der binne gjin plannen foar huzebou yn it doarp. 

## Skiednis
Oant de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 1984 foel Dunegea ûnder de mei yngong fan dy datum ophefte gemeente Doanjewerstâl. Dy gemeente waard ek Dodingawerstal en Doniagawerstal en, yn it Aldfrysk Dodingwerstal. Yn Dunegea waarden âldtiids iepenbiere rjochtsittings hâlden fan it aadlike famyljenamme *Doanja* dat dêr ea wenne hat. De famylje stie yn heech oansjen. De namme 'warstal' of 'werstal' betsjut rjochtstoel of rjochtsgebiet. 

Der is foar it bedriuw Vermilion Energy fergunning ferliend om by Dunegea mei in proefboaring de oanwêzichheid fan ierdgas fêst te stellen.

## Mienskip
In buorren hat it doarp net mear, in pear iuwen lyn wie dy der noch wol. Dêr is oars neat fan werom te finen as in tsjerkhouwenen in klokkestoel. De klokkestoel stiet op in fûnemint fan swerfstiennen. Der is noch in kafee, wêrfan de kastlein earder ek noch buorke. De kombinaasje kastlein-boer seach men eartiids folle mear.

### Befolking
* 1954 - 164
* 1959 - 158
* 1964 - 155
* 1969 - 129
* 1974 - 101
* 2004 -  90
* 2021 -  85

## Strjitten
**Headammen* - Op in âlde kaart fan 1789 wurdt 'Hooydamme' neamd. In daam yn in wetter om heaweinen oerhinne ride te litten nei de healannen.
**Wielwei* - wei by it wiel, in útrinner fan de Tsjûkemar.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Reahel (De Fryske Marren)

**Reahel** (ek Roode-Hel of Nijegea) is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, oan de noardeastkant fan de Tsjûkemar. It doarp hat  ynwenners (). De buorren fan it doarp binne yn de rin fan de tiid foar it meastepart weislein troch de mar. Sa is it doarp ek de tsjerke mei klokkehûs en hôf kwytrekke. De ynwenners wenje no ferspraat oer in grut gebiet, benammen yn de buorskip Fjouwerhûs, sûnder in oanwiisbere beboude kom.

## Skiednis

De namme komt fan de grûn dy't hjir wat reader is as op oare plakken yn de omkriten; "hel" soe ferwize nei "hichte", of krekt nei "hol", leechte. In oare ferklearring hâldt ferbân mei in leginde oer it ûntstean fan de Tsjûkemar, dêr soe ea in bosk stien hawwe dat ôfbaarnd is. De fjoergloede fan it baarnende fean (en de bosk) soe de namme "reade hel" ferklearje. 

Yn de Twadde Wrâldkriich wie yn Reahel in tuskenstasjon foar de ôffier fan joaden. Letter is it as tuskenstasjon brûkt foar de opfang fan Molukkers. De lokale befolking neamde it kamp nei de oarloch it Ambonezekamp.

Nei de oarloch waard der in fuotbalferiening oprjochte en der waard spile flakby it kamp, der waarden ek in soad bewenners fan it "Amboneze-kamp" lid fan dy fuotbalferiening. De namme fan dy fuotbalferiening is noch altiten "De Wite Peal", mar sit wyls yn Sint-Jânsgea.

Eartiids hat Reahel in tsjerke mei tsjerkhôf hân, mar dy is yn de Tsjûkemar ferdwûn. Men kin de grêfstiennen noch wol fiele op de boaiem fan de mar.

Reahel lei oat 1934 yn de gemeente Skoatterlân, dêrnei yn de gemeente Haskerlân. Fan 1984 oant 2014 wie it doarp part fan de eardere gemeente Skarsterlân, dy't dêrnei opgien is yn de gemeente De Fryske Marren.

## Toerisme
* De Bongerd is in rekreaasjepark yn Reahel noardestlik fan de Tsjûkemar.

## Bustsjinst
De busline troch Reahel wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Reahel:

* **Line 48 De Lemmer - It Hearrenfean fia Sint-Jânsgea:** De Lemmer - Eastersee - Ychten - Ychtenbrêge - Dolsterhuzen - *Fjouwerhúster Feart* - *Fjouwerhústerfeart* - Rotsterhaule - Sint-Jânsgea - Rottum - It Hearrenfean

## Strjitten
De Bongerd, De Vriehof, Fjouwerhûsterwei, Frank en Vrijhof,  Kwekerijwei, Marwei, Tsjerkewei, Wredehof.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen
Rotstergaast

**Rotstergaast**, earder ek *Lytse Gaast*, is in doarp yn it súdeasten fan 'e gemeente De Fryske Marren. 

It doarp hat  () ynwenners. 

## Skiednis
It doarp ûntstie fanút it doarp Rottum, dêr't útein set waard mei it oanmeitsjen fan it gebiet. Yn 1315 waard Rotstergaast fermeld as Rutnergast, yn 1350 as Gast en yn 1664 as Rotster Gaest. Yn 'e namme ferwiist *gaast* nei "hichte" en ferwiist *Rotster* nei Rottum. Yn 'e midsiuwen waard it *Rutnergast* neamd.  Tusken Rotstergaast en Nijskoat lei Heechhout.

Yn 1315 hie Rotstergaast twa kapellen, ien dêrfan waard parochytsjerke dy't oan Jehannes Baptist wijd wie. Dy tsjerke waard yn 'e 18e iuw ôfbrutsen en ferfongen troch in klokkestoel. Nei de sloop fan 'e tsjerke waard Rotstergaast in buorskip of in útbuorren fan Rottum. It westlike diel hiet eartiids Westergaast, soms ek Lytse Gaast. De ynwenners libben foar in part fan 'e fiskerij en binne letter fral boeren woarn. Lang om let waard Rotstergaast wer offisjeel in doarp en nei in skoft waard ek Snakkerbuorren by Rotstergaast foege, dat yn 'e rin fan 'e tiid as in buorskip ûntstie tusken Rottum en Rotstergaast. 

Yn 1928 krige it doarp in lytse kapel, dy't hjoed-de-dei as doarpshûs brûkt wurdt. 

Oant 1934 wie Rotstergaast in doarp yn 'e gemeente Skoatterlân. Dêrnei hearde it doarp yn 'e gemeente Haskerlân. By de weryndieling fan 1984 gie it doarp nei de nije gemeente Skarsterlân en sûnt de opheffing fan Skarsterlân leit de gemeente yn 2014 yn De Fryske Marren. 
 
It doarp hat gjin skoalle mear, de bern geane yn Sint Jansgea nei skoalle. Yn 'e âlde skoalle fan Rotstergaast hat noch in skoft keunstner Allard Elout († 2016) wenne. Earder waard dit agraryske gebiet bewenne troch fiskers dy't De Tsjonger befearen.

## Natoer
Yn it noardwestlike diel fan it doarpsgebiet lizze de skarlannen yn 'e Grutte Sint-Jânsgeasterfeanpolder. Oan 'e westlike râne fan dat gebiet leit it natoergebiet Easterskar. Yn it Easterskar is de fûgelhut 'de Skiere Goes'. Oan 'e Tsjonger lizze de Rotstergaaster Wâlen. Der binne by Rotstergaast ek twa lytse eilantsjes yn 'e Tsjonger. 

## Mienskip

It doarpshûs fan it doarp is ûnderbrocht yn de eardere tsjerke.   

### Befolking

## Strjitten
* *Biskopswei* - neamd nei pleats De Biskop.
* *Gaasterwei* - foarmet de ferbining mei De Pôle yn Rotsterhaule. 
* *Skoatterwei* - de dyk nei Aldskoat en Nijskoat.
* *Snakkerbuorren* - de buorskip Rotstergaast waard yn 1852 sa neamd troch master M.F. Koksma. Soe betsjutte kinne dat der in soad snakt of praten waard.
* *Tsjerkepaad* - paad nei it tsjerkje fan Aldskoat mei in draai oer de Engelenfeart mei klaphikjes.

## Oars
Oan 'e ein fan 'e Skoatterdyk yn 'e súdeastlike punt fan it doarpsgebiet is in oerset foar fytsers oer de Tsjonger.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.

## Publikaasje(s)
* : *Doarp oan 'e Tsjonger*.
Sniksweach

**Sniksweach** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, noard fan de Jouwer oan de dyk nei Terherne. It doarp hat  ynwenners (, boarne: CBS). 

## Namme
De namme is te ferklearjen troch snik: *punt* en sweach:*leechlizzende greide*, greide yn puntfoarm dus. It wie greide fan de Eagmaripers; yn de 14e iuw wurdt it gebiet dan ek wol Ackomrypraswagh neamd.

## Skiednis
Mei Nijehaske, Aldehaske, Haskerhoarne en Westermar makke it diel út fan iet âlde gebiet *[[Hasker Fiifgea]]*, en is it ien fan de âldere delsettingen fan de eardere gemeente Haskerlân.
De gritenijkaart fan Schotanus (1718) jout it ierste byld fan Sniksweach. De Swaag Manne Vaart, letter de Sniksweachster Feart neamd, rûn súdwestlik bylâns in lyts tal pleatsen en joech likegoed nei it noarden as nei it suden, ûntslutingen oer it wetter. Efter de bebouwing rûn in paad dêr’t de tsjerke mei tsjerkhou oan lei. Op it begraafplak stiet ek ien fan de Klokkestuollen yn Fryslân út 1896 dy't noch brûkt wurdt by begraffenissen. Eigener is de gemeente De Fryske Marren.

## Ferskaat
* Besuden Sniksweach lizze noch petgatten as oerbliuwsel fan de turfgraverij.
* Oant de santiger jierren fan de 20e iuw stie yn Sniksweach op 'e hichte fan de reed nei De Graverij in gersdrûgerij.
* Yn Sniksweach is in kamping, De Zwagemer.
* Yn De Graverij is in Earrebarredoarp
* Doe't de alliearden yn de Twadde Wrâldkriich de slûzen by Terherne bombardearden rekke ien fleantúch oansketten. It smiet syn bommen ôf by de Graverij mar stoarte del by Follegea. Ien fan de bommen ûntplofte net mar siet in hiel ein de grûn yn. Ein fan de simmer 2009 waard besocht dy bom út de grûn te heljen en ûnskealik te meitsjen.

## Befolkingsferrin


Ofbyld:Klokkestoel sn.jpg|De Klokkestoel fan Sniksweach
Ofbyld:Snikzwaag2.jpg|Sniksweach fan de westkant 
Ofbyld: Snikzwaag1.jpg|Sniksweach sjoen út it suden wei


## Strjitten
**Graverij* - nei de turfôfgravingen dêr't de petgatten troch ûntstien binne.
**Langedyk* - wetterskieding Eagmarypster Polder en it bûtlân. De earste dtyk fan De Jouwer nei Terkaple hie in soad bochten. De nije dyk is rjochter en liket sa langer.
**Ljouwerterdyk* - wei fan De Jouwer nei Ljouwert, rint no bûten it doarp om.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Teroele

**Teroele** is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren oan 'e eastkant fan 'e Kûfurd.  

De súdlike hoeke by de Jiskenhúster Mar heart offisjeel by Jiskenhuzen, mar romtlik by Teroele. Dêr steane in stik as wat pleatsen oan ynhammen en opfearten byinoar en der binne in pear rekreaasjewenningen op 'e wâlskanten boud. Teroele is mar lyts, mar it doarp hat in haven en troch de lokaasje oan it wetter is der wat toerisme.                        

Teroele hat  ()  ynwenners.

## Skiednis
De namme fan it doarp wie oarspronklik *Ter Welle*, nei it rivierke De Welle. It betsjut dus 'oan it wetter'. De namme waard letter Teroele, dêr't de famyljenamme 'Troelstra' fan ôflaat is. Yn 1744 kocht Jelle Jenties, in foarfaer fan Piter Jelles Troelstra, dêr in pleats.

De klokkestoel fan Teroele waard om 1600 hinne boud by de tsjerke dy't der doe noch stie. De neffens benefisjaalboeken út 1543 oan Sint-Jakobus wijde tsjerke is yn likernôch 1700 ôfbrutsen. It hat in âlde tsjerke west, want der is in sarkofaach út it midden fan 'e 11e iuw fûn. Ek is de âlde alterstien fan foar de reformaasje bewarre bleaun, wêrop de wijingskrúskes noch te sjen binne.    

De klok fan 'e stoel is yn 1621 getten troch Jan Burgerhuys. De konstruksje is in stikmannich kearen fernijd, ûnder mear yn 1723 en foar it lêst yn 1974.

Noardlik fan Teroele leit it like lytse doarpke Diken. Lykas Teroele hat ek Diken in klokkestoel, dêr't oant it begjin fan de 18e iuw in tsjerke stien hat.

Op it doarpsgebiet fan Teroele stiet ek in wynmotor út it begjin fan 'e 20e iuw, dy't al in hiel skoft oan it fertutearzen is en yn 2007 al yn tige minne steat wie.

Oant de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 1984 wie Teroele part fan 'e eardere gemeente Doanjewerstâl. Dêrnei lei Teroele yn 'e gemeente Skarsterlân en sûnt de weryndieling fan 2014 yn 'e gemeente De Fryske Marren.  

### Befolkingsferrin

## Ofbylden

Image: Windmotor Teroele 17.JPG
2024 Teroele, Troelstrawei 16.jpg
2024 Teroele, pleats Troelstrawei 27.jpg


## Strjitten
Teroele hat mar ien strjitte, de Piter Jelles Troelstrawei. De strjitte is ferneamd nei Piter Jelles Troelstra, dy't hjir in tal gedichten skreaun hat. Om 't syn foarfaars út Teroele kamen wie Teroele foar Piter Jelles Troelstra in 'stikje hillige grûn'.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.

## Keppeling om utens
* Skiednis fan Teroele
Twizel

**Twizel** is in doarp yn de gemeente Achtkarspelen, súdwest fan Bûtenpost. De buorskippen Egypte (foar in diel) en Wedzebuorren falle ek ûnder Twizel. 

Twizel hat  () ynwenners.

## Skiednis

Twizel waard yn 'e 13e iuw Twislum (1240) neamd, yn 1395 Opwysel, yn 1441 Up-twyzel, yn 1664 Opt Wysel, yn 1718 Twysel en yn 1840 Optwijzel. De namme Optwizel betsjut "wiksel" of "by de twasprong". Optwizel is no noch in strjitnamme yn it doarp. 

Fan 1898 oant 1974 hie Twizel in eigen molkfabryk. It molkfabryk De Iendracht fusearre yn 1962 mei dy fan Burgum en krige doe de namme De Foarútgong. Yn 1974 kaam der in ein oan de produksje en waard it gebou oernommen troch in timmerbedriuw en in keukenstudio.  

It histoaryske kafee "De Drie Witte Kannen" baarnde yn 1979 ôf en waard net werboud.

Sûnt de lêste desinnia is mei de ûntwikkeling fan de Twizelermieden eastlik fan it doarp in wichtich natoergebiet ûntstien, dat oanslút op de Hamstermieden, de Izermieden, de Bûtenpostermieden en de polder Reahel. It gebiet is ryk oan greide- en wetterfûgels en plantesoarten.    

## Doarpswapen
De gaffel yn it wapen ferwiist nei de twasprong. Mei de kleur swart wurdt de swarte moude fan de net-ferhurde diken (notiids asfalt) oantsjut. De sângrûn dêr't it doarp op leit, wurdt oanjûn troch it gouden fjild. Op it hege diel, meastal oan wjerskanten fan de dyk, wie boulân, dêr't in soad rogge ferboud waard. Oan de eastkant waard fierwei de measte grûn as greide brûkt. Dy situaasje wurdt troch de rogge-ier rjochts en de klaver links yn it skyld oanjûn. Yn it skyldhaad sit in bokweetkerl, as oantinken oan de pelmole en it ferbouwen fan boekweet. Yn it reade hertskyld stiet in ferwizing nei de bynamme fan de ynwenners fan Twizel: *wezelingen*. 

## Mienskip
Sintraal stiet doarpshûs De Bining. Hjir sitte ek pjutteboartersplak Date's Plakje, Pleatslik Belang en oare ferienings yn. Sosjaal Kultureel Wurk (SKW) soarget foar in soad aktiviteiten yn Twizel. De Twirre is de doarpskrante fan it doarp. De doarpsbiblioteek "De Klink" stiet neist de gymseal fan it doarp.

### Tsjerken
* Petrustsjerke (PKN-gemeente)
* Rehobothtsjerke (Frije Grifformearde gemeente)
* Grifformearde Tsjerke (PKN-gemeente)
* De Regenboog (Grifformeard-frijmakke gemeente)

### Skoalle
* Kristlike basisskoalle De Oanrin
De iepenbiere basisskoalle De Lytse Wiman waard yn 2013 sletten. 
 
### Ferienings
* Amateur tuinvereniging Twijzel
* Follybalferiening Nocht en Wille
* Fuotbalferiening SC Twizel 
* Kuortbalferiening Olympia 
* Toanielferiening Vriendenkring

## Simke Kloosterman

Bekende ynwenster wie de Fryske skriuwster Simke Kloosterman. It hûs dêr't se altyd wenne is neffens har testamint oergien nei in stifting dy't it Simke Kloostermanhûs yn stân hâldt. Hjir is in soad ynformaasje oer har libben en har wurk.

Yn Twizel wurdt elk jier de Simke Kloostermanpriis útrikt. Yn 1999 hat Twizel in wapen oannomd.

### Befolkingsferrin

### Berne
* Jan Ritskes Kloosterman (1847-1914), dichter 
* Simke Kloosterman (1876-1938), skriuwster 
* Peter Tuinman (1947), akteur

## Strjitten

## Sjoch ek
* Fryske doarpen
Gerkeskleaster-Strobos

**Gerkeskleaster-Strobos** is in twillingdoarp yn de gemeente Achtkarspelen. It leit by de grins mei Grinslân, dêr't it Prinses Margrietkanaal oanslút op it Van Starkenborghkanaal.

Hoewol't it wat guon saken oanbelanget as ien kearn sjoen wurdt, jilde Gerkeskleaster en Strobos foar de gemeente al noch as twa aparte doarpen. Yn Gerkeskleaster-Strobos wurdt it Kleasterske dialekt sprutsen.
Britswert

**Britswert** is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, east fan Wommels by de Frjentsjerter Feart. It doarp hat likernôch 100 ynwenners (2021).

Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984, makke Britswert diel út fan de gemeente Baarderadiel. Neidat it yn 1984 oergien wie nei de nije gemeente Littenseradiel kaam it yn 2018 by de gemeente Súdwest-Fryslân.

## Mienskip
De eardere skoalle wurdt nei ferbouwingen sûnt 1982 as doarpshûs ( Us Honk ) brûkt. De feriening fan Doarpsbelangen Britswert/Wiuwert hat in wynmole "De Twa doarpen" oankocht. De opbringst is foar de mienskip. 

### Bouwurken

De romanogoatyske Sint-Joaristsjerke is boud mei Fryske moppen stiet op de terp fan it doarp. Trochdat de terp ôfgroeven is fersakke it koer. Yn 1514 hat de tsjerke yn 'e brân stien. Geert van Wou jr. makke de tsjerkeklok út 1534 en oan de súdkant sit in lytse poarte, mei in túfstik dat de troch de famylje Van Aylva betelle 18e-iuwske restauraasje betinkt. Yn de tsjerke leit in grêfstien fan de famylje Aggema. Simmerdeis is yn it gebou wurk fan Fryske keunstners te sjen.

Súdlik fan it doarp stie in lytse Amerikaanske wynmotor, dy't nei brekfalligens lang om let yn 2013 ôfbrutsen waard.

### Doarpswapen
De gouden brêge komt fan *brits*, dat brêge betsjut, -wert komt fan wird of terp. Oant 1855 lei it doarp oan in mar, in oerbliuwsel fan in útrinner fan de Middelsee en wie skipsbou fan belang. Dy wurdt troch it anker werjûn. De leelje symbolisearret de spesifike planten yn de eardere Britswerter Mar. It klaverblêd is in symboal foar de lânbou. 

### Ferienings
* Vriendenkring - toaniel, tegearre mei Wiuwert
* De Twa Doarpen - keatsclub fan Wiuwert-Britswert
* Kuorbalferiening WWC

### Bustsjinst
De busline troch Britswert wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Britswert:

* **Line 35 Snits - Frjentsjer:** Snits - Skearnegoutum - Boazum - Wiuwert - *Froonackerdyk* - Easterlittens - Baard - Winsum - Wjelsryp - Tsjom - Frjentsjer

## Strjitten
Buorren, Froonackerdyk, Jeth, Kleasterdyk, Kromwâl, Swarte Mole, Terp.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Hidaard

**Hidaard** is in doarp yn it suden fan de gemeente Súdwest-Fryslân. It doarp hat likernôch 125 ynwenners (2022). De namme komt fan de eigennamme Hida mei de útgong -wert. By it doarp hearre ek de buorskippen De Kliuw, Hidaardersyl en Trijehuzen.

## Lizzing
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984, makke Hidaard diel út fan de gemeente Hinnaarderadiel. Yn 1984 kaam Hidaard bij de nije gemeente Littenseradiel. By de opheffing fan Littenseradiel waard Hidaard yn 2018 by de gemeente Súdwest-Fryslân yndield. It terpdoarp leit yn de âldste polder fan Nederlân, It Eilân fan Easterein. Súdwestlik fan Hidaard leit de kearslûs yn de Slachte oer de Hidaarder Feart, in útwetteringsslûs út de 10e iuw fan de Eastereinder Polder en letter foar in diel fan Hinnaarderadiel en Barradiel. Hidaard leit oan de Marnerûte foar kano's en hat ek in oanlissteiger.

## Gebouwen

De kop-hals-romppleats oan de Buorren 4 is in ryksmonumint.

Ien fan de meast bekende bewenners fan it doarp wie faaks it kastleinske Tsjerkje Huitema, better bekend as 'Tsjerkje fan de Kliuw' (1903-2002). Har eardere kafee stie súdeastlik fan de doarpskearn oan de fjouwersprong De Kliuw. Nei har ferstjerren waard it ta wenhûs ferboud en is no in Bêd en Brochje-adres.

Súdlik fan it doarp stie in 19e-iuwske muonts. De restauraasje fan de mûne wie yn tarieding doe't yn novimber 1981 de mûne omwaaide. Fan in weropbou is it nea kommen.  

## Tsjerke

De protestantske mienskip fan Hidaard foarmet mei Wommels ien PKN-gemeente. Der wurde regelmjittich tsjinsten yn de tsjerke fierd.

Yn de Tomastsjerke in sark út de 16e iuw fan de lêste abt fan it eardere Kleaster Blomkamp. It oargel is fan 1935, boud troch Bakker & Timmenga út Ljouwert.

## Mienskip
De feriening foar Doarpsbelang is oprjochte op 9 febrewaris 1925. Yn augustus is der meast in doarpsfeest. Biljertferiening de Hiddastjitters spilet yn doarpshûs it Hiddahûs. De keatsferiening Hidaerd bestiet sûnt 1976. 

### Befolking
*1954 - 180
*1959 - 178
*1964 - 133
*1969 - 130
*1974 - 122
*2004 - 110
*2025 - 125 

### Bustsjinst
De busline troch Hidaard wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Hidaard:

* **Line 38 Hidaard - Snits fia Wommels:** *Hidaard* - Wommels - Easterein - Itens - Rien - Lytse Wierrum - Skearngoutum - Offenwier - Snits

## Strjitten
Buorren, Doniadyk, De Kliuw, Tjebbingadyk, Trijehuzen.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen

## Keppeling om utens
*Oer Hidaard
Húns

**Húns** is in doarp yn de gemeente Ljouwert. It doarp krige yn de rin fan de tiid net in soad nijbou. Yn it midden fan it doarp leit it keatsfjild.  

## Namme
It doarp waard foar it earst yn 1275 beskreaun as 'Honnyghadyc'. Dêrnei komme farianten lykas Hynnynghe (1473), Hynghe (1473), Huns (1505) en Hoens (1529) foar. Yn de 18e iuw is it Huyns en yn de 19e iuw Huyns en Huns. It earste diel fan de namme soe in ferwizing wêze nei de persoansnamme Huno. Mei de ynfiering fan offisjele Fryske plaknammen troch de (eardere) gemeente Littenseradiel waard de plaknamme offisjeel Húns.            
 
## Skiednis
Gaueftich nei 1200 waard de tsjerke fan Húns boud. Oant fier yn de 18e iuw bleau Húns in isolearre doarp. De iennige ferbinings fan it doarp wiene de opfeart nei de Boalserter Trekfeart en it paad dat it doarp ferbûn mei Hoptille en Hilaard. Mar ek al lei Húns isolearre, om 1750 hinne krige it doarpke dochs in panwurk, dêr't dakpannen bakt waarden. Yn it doarpswapen ferwize de reade dakpannen nei dat fabrykje. Yn de grûn fan Húns tilt it ek no noch op fan de skerven van dakpannen.  

Yn de twadde helte fan de 19e iuw waard de terp foar it measte ôfgroeven, sadat de tsjerke tsjintwurdich op it ôfstutsen restant fan de terp stiet. Op it plak fan de eardere terp leit it keatsfjild. Yn 2004 binne by de terp in tritich gouden munten fûn. Dy moatte yn de 16e iuw yn de grûn stoppe wêze.

Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 makke Húns diel út fan de gemeente Baarderadiel. Nei't it doarp sûnt 1984 ûnderdiel foarme fan de doe nije gemeente Littenseradiel, kaam it yn 2018 by in folgjende weryndieling by de gemeente Ljouwert.

## Mienskip

De ynwenners dogge in soad tegearre mei it tichtby lizzende Leons. Der is in feriening Doarpsbelang Húns-Leons. It doarpshûs hjit de Murdhûn, ferneamd nei de bynamme fan de Húnzers. 

### Tsjerke

De protestantske gemeente Hilaard-Húns-Leons makket út en troch gebrûk fan de Nikolaastsjerke. 

### Ferienings
* Soas Húns-Leons
* De Takomst - toaniel
* Keatsferiening

### Berne
* Pieter Hiemstra (1878-1953), lânbouwer, fakbûnsman en SDAP-politikus
* Frederik Gerard van Dijk (1905-1994), abbekaat en VVD-politikus
* Jan Rodenhuis (1917-1987), sosjalistysk steatelid, keatser
* Tineke Fopma (1953-), hurdfytser.

### Befolkingsferrin

## It besjen wurdich

* De 13e-iuwske Nikolaastsjerke. 
* In eintsje súd fan Húns stiet de Húnzermûne, in poldermole út 1829.

## Ferkear
Der ride bussen nei Ljouwert en nei Boalsert.

## Ferskaat
* *Húns en Leons yn fûgelflecht*, dit boekje waard útjûn by it 100-jierrich bestean fan de keatsferiening.
 
## Sjoch ek
* Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân
* Fryske doarpen

## Keppeling om utens
* webstee van Huins en Leons
Bears (Fryslân)

**Bears** is in doarp yn it westlike part fan 'e gemeente Ljouwert, deunby it spoar fan Ljouwert nei Starum. 

Bears wurdt faak yn ien sike mei it twillingdoarp Jellum neamd. Hast alle pleatslike ferienings beslane beide doarpen.

## Skiednis
It doarp ûntstie op in in terp en wie allinne oer de Jorwerter Feart te berikken. Letter waarden der twa diken oanlein, dy't op  de Hegedyk oanslute.  

Oare nammen fan Bears wiene 'Berete' (1275), 'Berse' (1329), 'Biercse' (1335), 'Beerse' (1386), 'Berse' (1429) en yn 1469 as 'Beers'. De namme ferwiist mooglik nei in ôffrede wenplak.

Fan 16 juny 1883 oant en mei 15 maaie 1938 hie it doarp in stasjon oan it spoar tusken Ljouwert en Snits. It stasjon waard yn it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch foar in skoft wer iepene en op 1 juny 1940 wer yn gebrûk nommen. Op 24 novimber fan datselde jier waard it stasjon definityf sletten.  

Bears hearde oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 by Baarderadiel, dêrnei oant 2018 by Littenseradiel en sûnt 2018 by de gemeente Ljouwert. 

## Gebouwen
;Tsjerke

De tsjerke fan Bears datearret út de 13e iuw en wie yn de katolike tiid wijd oan Marije. It goatyske gebou is tsjintwurdich yn it besit fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken. Yn de Marijetsjerke is in permaninte eksposysje. 

;Uniastate

Fan de eardere Uniastate is allinne de 17e iuwske stinzepoarte stean bleaun. De state waard al yn 1756 troch Hobbe fan Aylva ôfbrutsen om der in pleats mei oansjen del te setten. De pleats waard nei alle gedachten boud mei de frijkommen stiennen fan de eardere state. Op 28 juny 1879 waard ek de pleats foar de sloop ferkocht. Sûnt bleau allinne de poarte oer, dy't yn 1968 restaurearre waard.

Op 17 maart 1964 waarde de stifting Poarte fan Bears oprjochte. De stifting sammelt alles oer stinzen en states yn Fryslân. Fan de eardere state is yn 1998 in stielen 'loftspegeling' makke. De belvédère-eftige útsjochtoer kin beklommen wurde. By Uniastate is ek in bernebuorkerij.

## Mienskip

Op 12 desimber 1961 waard in nij doarpshûs iepene. It sintrum foar de jongerein hjit "It Jongereinhûs" en is ûnderbrocht yn in âld hearehûs.

Sûnt 1964 wurdt yn Jellum-Bears healwei augustus in wike nei de Freulepartij yn Wommels alle jierren de Revâns-Freule holden.

### Tsjerke
* PKN Westerwert

### Befolkingsferrin

### Berne
* Sibillus Catharinus Kylstra (1869-1950), dûmny en kristen-anargist

## Strjitten
Bearsterdyk, Hegedyk, Op'e Terp, Stinzepaad, Swettepaad, Tsjerkepaad.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen.
Iens

**Iens** is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, noardeast fan Wommels. It doarp hat likernôch 50 ynwenners (2004) en leit ticht by Spannum. Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984, makke Iens diel út fan de gemeente Hinnaarderadiel. Neidat it doarp sûnt 1984 yn de nij foarme gemeente Littenseradiel lei, kaam it nei in gemeentlike weryndieling yn 2018 by de gemeente Súdwest-Fryslân. Yn 1991 waard de namme Edens offisjeel feroare yn *Iens*. De bern geane nei skoalle De Tarissing yn Spannum.

It doarp leit mids pleatsen yn de Greidhoeke. Yn de buorren, in beskerme doarpsgesicht, steane twa pleatsen. De measte ynwenners wurkje bûten it doarp. Fan oarsprong lei it oan in dearinnende dyk, letter is in fytspaad oanlein lâns de Boalserter Feart.
Iens wurdt al sûnt it begjin fan de jiertelling bewenne. De karakteristike tsjerke komt foar in part út de 13e iuw. It tsjerkje hat grêfsarken út de 16e iuw. Der stie hjir oait in stins dy't bewenne waard troch de famylje Fan Burmania. Yn de tsjerke hinget in rouboerd mei it wapen fan dizze famylje.

By it doarp stiet de De Ienzermole, in lytse poldermole út 1847 dy't by grutte wetteroerlêst as helpgemaal ynsetten wurdt. Ten súdwesten fan Iwens stiet oan de oare kant fan de Boalserter trekfeart in om 1925 hinne boude Amerikaanske wynmotor.

## Ferskaat
*Ienzers wurde wol Swannepopels neamd
*By Iens stiet ek de Sinteklazepleats. 
*Fan Iens nei Boalsert rint in fytspaad: It Fersepaad. Op plakettes steane fersen fan Fryske skriuwers.

## Mienskip
It Popelhûs is it doarpshûs dat simmerdeis ferhierd wurdt. Alle jierren wurdt in doarpsfeest holden.

### Befolking
* 1954 - 89
* 1959 - 70
* 1964 - 67
* 1969 - 51
* 1974 - 46
* 2004 - 51

## Strjitten
Bûten de Kom, Hegenserleane, Van Burmaniawei.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen

## Keppeling om utens
* Webstee Spannum/Iens