open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Palladianisme

It **palladianisme** is yn styl út de Europeeske arsjitektuer, skaaimerke troch ienfâld en harmoany.

De styl is ôflaat fan de Italjaanske arsjitekt Andrea Palladio (1508–1580) dy't arbeide yn Feneetsje. De styl is it resultaat fan in evolúsje dy't útein sette yn de 17e iuw en dy't oanhâlde oant de ein fan de 18e iuw.

It wurk fan Palladio gie werom op de boukeunst fan de âldheid, dat it waard in tsjinhinger fan de barok. It is in diel fan it klassisisme

De styl waard tapast yn de Noardlike Nederlannen, yn Noard-Dútslân en yn Frankryk (yn it regear fan Loadewyk XIV en Loadewyk XV). Yn Ingelân briek it palladianisme troch mei Inigo Jones. Ferskate bûtenpleatsen waarden neffens dy styl delsetten, bygelyks Chiswick House fan William Kent. Christopher Wren hat ferskate tsjerken yn Londen yn de styl boud. De styl fûn ek yngong yn de Feriene Steaten en waard dêr populêr, benammen yn de gebouwen fan arsjitekt Thomas Jefferson.
 
In protte oerheids- en mienskipsgebouwen binne yn dy styl set.

## Keppelings om utens
* Chiswick House
* Holkham Hall
* Ynternasjonaal sintrum foar stúdzje fan Andrea Palladio's arsjitektuer (CISA)
* Palladian Architecture in England
* The Center for Palladian Studies in America, Inc.
* Palladio's Villas
* Thomas Jefferson syn arsjitektuer
* Woburn Abbey
Auroara (mytology)

**Auroara** is de Romeinske goadinne fan de dage, dy’t in soad oerienkomsten hie mei de Grykske goadinne Eos. *Auroara* is it Latynske wurd foar de dage. 

Auroara wernijde har sels eltse moarn, by de dage fleach se troch de loft. Se kundiget dan de moarn oan. Se hat in broer en in suster. Har broer is de sinnegod Sol en harren suster is de moannegoadinne Lûna. Se hat ferskate manlju en fjouwer soannen, ien foar eltse haadwynrjochting, Noard, East, Súd en West.

Yn fergelyk kin Auroara yn ferbân brocht wurde mei Eos yn de Grykske mytology en Ushas yn de mytology fan de Hindûs.

Ien fan har manlju wie Tithonus. Auroara frege Seus om him ûnstjerlikens te jaan, mar se fergeat te freegjen om ivich jong te wêzen. Dat Tithonys waard foar ivich âlder.
Van Wieren

**Van Wieren** is in Fryske band út Marsum dy't yn 2005 oprjochte is troch de leden fan de rockband Thin Air. De band bestiet yn 2009 út Robbie van Wieren (sang), Harry van Wieren (gitaar), Jan-Sybren Kingma (gitaar), Edwin Smith (basgitaar] en Minne Jan Aartsma (drum). Se spilen as Thin Air meast Ingelske muzyk, mar no Nederlânsk en Frysk.

## Publisiteit
Yn oktober 2005 wûn Van Wieren de 15e edysje fan it Fryske sjongfestival "Liet" mei it nûmer *Nim dyn tiid* mei tekst fan Robbie van Wieren. Dat optreden en it omtinken op telefyzje makke de band by it grutte publyk bekend. De single waard produsearre troch Nico Outhuijse en Syb van der Ploeg en kaam yn novimber fan dat jier út.

Op 14 oktober 2006 fertsjintwurdige de band Fryslân op it Ynternasjonale sjongfestival foar minderheidstalen yn it Sweedske Östersund. De groep wûn krekt net de publykspriis, mar der waard wol in dokumintêre makke oer dy reis dy't op *Nederland 1* útstjoerd waard.

Yn 2007 ferskynde it nûmer *Kâld Fjoer*, mei in fideoklip. De plaat stie wikenlang boppe-oan yn de Fryske plateferkeap.

Yn 2008 waard it nûmer *Dûnsje* fan Van Wieren it Kampanjeliet fan de Praat-Mar-Frysk-Kampanje mei topmodel Doutzen Kroes as ambassadrise. De oersetting fan de hit *One* fan U2 waard as duet opnomd mei Yvonne Bleize, de Ljouwerter wethâlder fan Kultuer.

Op 27 desimber 2008 wint de band it Dialektpop Festival Nederlân yn Heinkenszand. Van Wieren waard dêr troch publyk en faksjuery keazen as *bêste dialektband fan Nederlân*.

Robbie van Wieren sette yn 2009 it nûmer *Het is Nacht* fan Guus Meeuwis oer yn it Frysk. Dy ferzje waard yn juny troch Meeuwis sjongen yn it Abe Lenstra stadion en waard troch RTL Boulevard as item útstjoerd. Ek spile Van Wieren dat jier mei by Freeze.

Yn 2015 naam Van Wieren it liet *Marsum Ahoy* op mei de Âldjiersploegh Marsum. It nûmer einige op it tredde plak yn de Fryske Top 100 fan  2015

## Diskografy
### CD-single
* *Nim dyn tiid*  (SyCo Productions, 2006)
* *Sjoch net Werom* (2010)
### CD mei oaren
* *Fryske Music Night 2007, It gie wer oan* (2007)
* *Cohen in het Fries*" (Foreign Media Music, 2008) 

### DVD mei oaren
* *Fryske Music Night 2007, It gie wer oan* (2007)

## Keppelings om utens
*  Facebookside Van Wieren
* Oer Van Wieren
Boppewynske Eilannen

De **Boppewynske Eilannen** binne in groep eilannen yn de Karibyske See. Dizze eilannen binne part fan de Lytse Antillen. De Boppewynske Eilannen lizze fan Porto Riko oant de kust fan Fenezuëla. Ta dizze groep eilannen hearre ek de Nederlânske SSS-eilannen, Saba, Sint-Eustasius en Sint-Marten. De namme is in ferwizing nei de lizzing fan de eilannen yn fergelyk mei de hearskjende noardeastlike passaatwinen.

## Oersjoch

## Betizing
Yn it Ingelske taalgebiet is de definysje fan de Boppewynske Eilannen oars as yn in soad oare talen. Dêr wurdt de skieding fan de Boppewynske Eilannen net sa as it meast bart by Fenezuëla makke, mar tusken Dominika en Martinyk. Boppedat binne de nammen yn it Ingelsk oars, de eilannen fan Porto Riko oant en mei Dominika wurde de *Leeward Islands* neamd, dy’t dêrûnder de *Windward Islands*. Om de betizing noch grutter te meitsjen wurde de Nederlânske Boppewynske Eilannen, dy’t neffens de Ingelske yndieling by de Leeward Islands hearre, yn it lokale Ingelsk de Windward Islands neamd.

## Sjoch ek
*Underwynske Eilannen
Delftske Skoalle

De **Delftske Skoalle** (sirka 1925-1955) is in tradisjonalistyske streaming yn de Nederlânske arsjitektuer dy't ûntstien is om de Delftske heechlearaar yngenieur Marinus Jan Granpré Molière krekt nei de Earste Wrâldkriich. It wie in reaksje op Funksjonalisme en it Ekspresjonisme fan de Amsterdamske Skoalle, en in weromgean nei lanlike en nasjonale boustilen en -tradysjes, mei kreas skjin mitselwurk, minimale fersiering en 'earlike' (natuerlike en tradisjonele materialen.

De funksje fan in gebou moast ta útdrukking komme yn de foarm wie de opfetting. Dêrom waard der ek ûnderskied makke yn foarmjouwing fan boargerwenten (ienfâldich en ynbannich) en publike gebouwen as stedhûzen en tsjerken, dy't no krekt in monumintale útstrieling hawwe moasten om de klam op harren funksje te lizzen. 

De namme 'Delftse Skoalle' waard ynbrocht nei 1945 troch arsjitekt Jacobus Oud fan de keunstnersgroep De Styl.

Dizze styl kin sjoen wurde as direkte opfolger fan it Berlage-eftich Rasjonalisme. De styl hie in soad ynfloed op de ûntwerpen fan tsjerken nei 1945; doe't de ynfloed dêrop tebekrûn sette it wol troch yn de arsjitektuer fan oare gebouwen en wenten. By de weropbou fan Nederlân wiene in protte arsjitekten fan dizze skoalle belutsen en wie it in oerhearskjende boustyl.
 
Wichtige fertsjintwurdigers fan de Delftse Skoalle, neist Granpré Molière, wiene C.M. van Moorsel, B.J. Koldewey, J.F. Berghoef, A.M. De Rouville de Meux en Gijsbert Friedhoff. Dy groep wie meast katolyk, mar der wie ek in besibbe protestantske styl dy't opkaam ûnder arsjitekten as B.T. Boeyinga en Egbert Reitsma.

Dochs wie der ek yn tradisjonalistyske fermiddens krityk op de Delftske skoalle. Benammen Frits Peutz wie in ferklearre tsjinstanner fan de rûnten om Granpré Molière. Boppedat wiene ferskillende grutte arsjitekten fan it tradisjonalisme, sa as H.W. Valk en Alphons Boosten, net by de Delftske Skoalle belutsen. It giet dan ek te fier om it totale tradisjonalisme yn Nederlân oan te tsjutten mei it begryp Delftske Skoalle. 

## Keppeling om utens
*Archimon.nl
Lyts Bonêre

**Lyts Bonêre** is in lyts ûnbewenne eilân foar de westkust fan it Karibyske eilân Bonêre, it leit rjocht foar it haadplak fan Bonêre, Kralendijk oer. It eilân is likernôch 6 km² grut en tige flak, it komt net mear as twa meter boppe de see út. Der steane inkelde ruïnes fan âlde slavehutten út de tiid fan de slavernij.

800 Meter wetter skiedet de kust fan Bonêre fan de kust fan Lyts Bonêre. Kommersjele en privee boaten geane faak nei it eilân ta, ek kin it eilân berikt wurde mei de kajak. De grutte attraksje fan it eilân is it koraalrif dat om it eilân hinne leit. In soad dûkers binne der dan ek altyd te finen by it eilân.

Yn it ferline hawwe projektûntwikkelders wol plannen hân om rekreaasjegebouwen op it eilân te setten. Mar dit is tsjinhâlden troch dûkorganisaasjes en natuerbeskermers, tsjintwurdich is Lyts Bonêre in beskerme gebiet.

Yn 1868 waard lyts Bonêre oankocht troch Angel Jeserun, it bleau oant 1999 in priveebesit. Yn dat jier kocht de oerheid fan Bonêre, it Wrâld Natuer Fûns en de *Organisaasje foar it behâld fan Lyts Bonêre* it stik lân foar 9 miljoen Antiljaanske gûne.

It eilân is hast net begroeid, allinnich inkelde ferskate soarten kaktussen en akasia’s waakse der. Yn de see om it eilân hinne libje in soad seehynders. It eilân sels is it plak dêr’t skyldpodsoarten as de learskyldpod en de karetskyldpod harren nust meitsje.

## Keppelings om utens
*Organisaasje foar it behâld fan Lyts Bonêre
*Foto's fan Lyts Bonêre
Saksen

* Hjoeddeiske gebieten dy't Saksen neamd wurde:
** De Dútske dielsteat Saksen.
** De Dútske dielsteat Saksen-Anhalt.
** De Dútske dielsteat Nedersaksen.

* Folken as stammen dy't Saksen neamd wurde:
** It folk de Saksen.
** Angelsaksen, Germaanske stammen dy't yn de fyfde iuw *[[Brittanje|Britannia]]* ynfoelen.
** De Sânburger Saksen, in samling Germaanske folken yn Transylvaanje.

*Histoaryske gebieten yn Dútslân dy't Saksen neamd wurde:
** Saksyske Eastmark, (937-965), part fan it Eastfrankyske Ryk.
** Stamhartochdom Saksen, ien fan de fiif stamhartochdommen fan it Eastfrankyske/Dútske Ryk.
** Hartochdom Saksen (1180-1296), it troch Askaanjers bestjoerde hartochdom oan de Elbe
** Hartochdom Saksen-Lauenburg (1296-1689), in troch Askaaanjers bestjoerd hartochdom dy't nei de opspjalting fan 1296 ûntstie.
** Hartochdom Saksen-Wittenberg (1296-1423), in troch Askaaanjers bestjoerd hartochdom dy't nei de opspjalting fan 1296 ûntstie.
** Yn 1423 waard it markgreefskip Meißen út it Hûs Wettin beliend mei it karfoarstendom Saksen(-Wittenberg). Dêrtroch ferskode it swiertepunt fan it gebiet dat mei "Saksen" oantsjut wurdt nei it súdeasten.
** Karfoarstendom Saksen (1356-1806), ien fan de karfoarstendommen fan it Hillige Roomske Ryk. Earst mei Wittenberg (1423-1485) en letter mei Dresden (1547-1806) as haadstêd.
** Hartochdom Saksen (1485-1547), it Albertynske hartochdom dy't by de Dieling fan Leipzig yn 1485 fan it Karfoarstendom ôfspjalte waard, dêr't dresden de haadstêd fan waard.
** Hartochdom Saksen (1547-1806), it Ernestynske hartochdom in Tueringen mei Weimar as haadstêd.
** Keninkryk Saksen (1806-1918), it Albertynske keninkryk mei Dresden as haadstêd.
** Saksen (provinsje), in Prusyske provinsje.
** Hartochdom Saksen-Weimar-Eisenach (1903-1918).

** Saksen (wynstreek), in wynstreek yn súdeasten fan Dútslân.

* Histoaryske gebieten dy't Saksen neamd wurde yn Brittanje:
** oarspronklik East-Saksen:
*** Keninkryk Esseks
*** Esseks (greefskip)
** oarspronklik West-Saksen
*** Keninkryk Wesseks
** oarspronklik Súd-Saksen
*** Keninkryk Susseks
*** Susseks (greefskip)
Willem Albarda

**Johan Willem Albarda** (Ljouwert, 5 juny 1877 - Den Haach, 19 april 1957) wie in Nederlânsk sosjalistysk politikus. Foar de SDAP wied er û.o. Twadde Keamerlid, fraksjefoarsitter en minister fan Wettersteat.

## Libben en polityk wurkpaad

Willem wie de soan fan de Ljouwerter patrysjerske keapman Horatius Albarda. Johan waard wees doe't er acht jier wie en syn heit stoar en fiif jier letter syn mem. Hy gie nei de Ryks-HBS oan it Saailân en gie doe nei Delft om oan de Polytechnyske Skoalle wurktúchbou te studearjen. Yn dy jierren fan de 19e iuw kaam it sosjalisme op. De progressive heechlearaar steathúshâldkunde Baltus Hendrik Pekelharing beynfloede him mei syn miening oer koöperaasje, kiesrjocht en berne-arbeid. Johan waard doe lid fan de SDAP. Yn 1903 studearre hy ôf as wurktúchboukundich yngenieur mar hat dat wurk nea dien. Nei in skoft wiskundelearaar west te hawwwen oan skoallen yn Almelo en De Haach waard er direkteur fan de Gemeentlike Arbeidsbeurs fan Amsterdam omdat er tige ynteresearre wie ynit wurkleazenfraachstik.

Yn it earstoan hearde er ta de otterdokse marksisten yn de SDAP. Mar hy bleau nei it royemint fan saneamde Tribunisten as David Wijnkoop lid fan de partij. Yn 1913 kaam er yn de Twadde Keamer en bleau keamerlid oant 1939. Yn dat jier waard er mei dr. Jan van den Tempel de earste sosjalist yn de Keamer. Hy wie fan 1915-1927 lid fan de gemeenteried fan De Haach en fan 1917-1923 wethâlder fan ûnderwiis. Fan 1916-1919 wie hy lid fan de Provinsjale Steaten fan Súd-Hollân. Fan 1913-1939 wie hy lid fan de Twadde Keamer en yn 1925 folge hy Pieter Jelles Troelstra op as foarsitter fan de SDAP-fraksje. Albarda waard minister fan Wettersteat yn it twadde kabinet-de Geer. Yn maaie 1940 wykte er út nei Londen ûnder premier Gerbrandy. Hy hat dêr oant de befrijing minister fan Wettersteat - en sûnt 1942 ek fan Finansjen - west. Hy slute syn karriêre ôf yn de Rie fan Steat.
Germ de Jong

**Germ de Jong** (Sint-Jabik, 8 maart 1886 - Overveen, 11 april 1967) wie in skilder en tekener. Hy wurdt rekkene ta de Bergenske Skoalle.

## Libben en wurk
Germ de Jong wie de soan fan ierdappelkeapman Dirk de Jong en Froukjen Landstra. De hûshâlding ferhuze fan Sint-Jabik nei Raard en letter nei ljouwert. Ut reden fan jildkrapte ferfear it gesin De Jong dêrnei rillegau nei Amsterdam. Dêr folge De Jong in oplieding oan de Quelliniusskoalle, in skoalle ornearre foar jonge tekeners út net sa begoedige fermiddens. Hy wurke in oantal jierren as litograaf en waard letter keunstner. De oplieding dêrfoar krige er oan de Akademy foar Byldzjende keunsten yn Amsterdam (1909-1910) en de Akademy fan Rotterdam (1906) en De Haach, mar op al dy plakken mar koart, it offisje keunstûnderwiis foldie him net. Hy krige les fan Carel Lodewijk Dake, Huib Luns en Nicolaas van der Waay. Syn earste skilderijen binne út 1914. Yn 1918 hat De Jong in solo-útstalling by keunsthannel Herman d'Autretch yn Amsterdam, in grut súkses. 
Hy ferfear dêrnei nei Parys, it 'Mekka' foar moderne keunstners yn dy tiid. Yn Parys hat De Jong kunder oan ûnder oaren Picasso en Piet Mondriaan. 

Yn 1933 giet er mei syn hûshâlding werom nei Nederlân en sette har nei wenjen yn Skoarl. Dêr moetet er de skilders fan de Bergenske Skoalle. Yn 1936 rint syn twadde houlik op 'e non. In jier letter krige er ferkearring mei Tonny de Kruijff mei wa't er nei 1942 yn Amsterdam wennet. Syn earder frou Elise de Jong-van Biema waard yn 1945 yn Auschwitz fermoarde. Nei de oarloch wenne en wurke er yn Amsterdam. Hy wie dêr befreone mei Simon Carmiggelt.

Fierder wenne en wurke er yn Bergen, Blaricum (1914-1922) en Overveen (1964-1967). Simmerdeis giet er faak útfanhûs yn hotel Hofker op It Amelân en hy reizge troch Frankryk, Italië, Spanje en Marokko. De Jong prate gjin Frysk, mar fielde him wol Fries. By him thús hinge in buordsje mei de tekst 'Hwat bûge kin, sil net brekke'.

Syn ûnderwerpen wienen meast lânskippen, stillibbens, portretten en blommen. Boppedat makke er houtfiken, lito's en etsen.
Hy stie bekend om syn gefoel foar line, kleur en komposysje. Syn wurken hawwe wat in ympresjonistyske sfear, bytiden wat ferdreame en poëtysk.

By libben waarden syn wurk al in soad tentoansteld. Yn 1937 ûntfong er in sulveren medailje yn Parys en yn 1949 de 'Arti-medailje' en hy wie earelid fan Arti et Amicitiae yn Amsterdam. 

Nei syn dea wienen der grutte oersjochtentoanstellings yn It Prinsessehof yn Ljouwert (1973), Teylers Museum yn Haarlim (1986), Natuersintrum It Amelân (1989) en Museum Kranenburgh yn Bergen (1999). Hjirby ferskynden ek grutte katalogussen.

Germ de Jong is de heit fan keunsthistoarika Fanny Kelk - de Jong (1918-1978), fan keunstner Frans de Jong (1921-2010), 'skilder mei de printparse', en fan de keunstneres Clara de Jong (Parys 1928-Amsterdam 2005).
List fan keningen fan de Suëven

Dit is in **list fan [[kening]]en fan de [[Suëven]]**.

## Suëvyske Keningen fan Galysje ([[409]]-[[585]])

**Earste Keninklike Dynasty ([[409]]-[[456]])**

* Hermerik (409-438) 
* Rekila (438-448) 
* Rekjar (448-456) 
* Aioulf (456-457

**Kening ûnder de Suëvyske Sivile Kriich ([[456]]-[[469]])**

* Maldras (457-460 yn Lusitaanje, 457 yn it noarden)
* Framta (457 yn it noarden)
* Richimund (457-464 yn it noarden)
* Frumar (460-464 yn Lusitaanje)
* Remismund (464-464); reunified the kingdom

**Donker Tiidrek ([[469]]-[[550]])**
*Teodemund

**Lêste Suëvyske Tiidrek** (550-585)
*Gararik (550-558)
*Ariamir (558-561)
*Teodemar (561-570) 
*Miro of Mirón (570-583)
*Eborik (ek wol Euric neamd) (583-584) 
*Andeca (584-585)
*Malarik (585)
Servaas de Jong

**Servaas Cornelis de Jong** (Ljouwert, 7 desimber 1806  - Grissee op Java, 1 augustus 1874) wie in keunstskilder.

Hy wie in learling fan Willem Bartel van der Kooi. Hy reizge in soad, ûnder oare nei Itaalje en Belgje. Servaas skildere benammen histoaryske foarstellings en portretten.

Hy waard beynfloede fan Matthijs Kessels en Bertel Thorvaldsen.

## Publikaasjes
* *Wenken ter handleiding in de schilderkunst* (1835)  
* *Brieven uit Belgie* (1836) 
* *Verhandeling over de tegenwoordige schilderkunst in Europa* 
* Ferskate artikels yn de *Algemene Kunst en Letterbode* fan 1837 en 1838, oer  opgravingen yn Pompejy en Herkulaneum

## Keppeling om utens
* [By Ryksburo foar Keunsthistoaryske Oriïntaasje](http://www.rkd.nl/rkddb/(m0sxqqaviuampeilandmdzuq)/detail.aspx)
Hnæf

**Hnæf** wie in Deenske prins yn it Aldingelske gedicht Beowulf en it Finnburg Fragmint. Syn swager Finn wie de lieder fan de Friezen. Neffens de beide boarnen is Hnæf troch Friezen deamakke.
Teodemund

**Teodemund** (Galisysk: Teodemundo) wie sawat tusken 469 en 550 in kening fan de Suëven. Hy wie de opfolger fan Remismund en de foargonger fan Carriaric. Fan oare keningen út dy tiid binne gjin nammen bekend.
Overveen

**Overveen** is in doarp yn Noard-Hollân yn de gemeente Bloemendaal. It doarp leit tusken Haarlim yn it easten en de dunen mei de Noardsee yn it westen. Overveen hie yn 2007 goed 4000 ynwenners.

Overveen hjitte oarspronklik *Tetterode*. Yn it ferline wienen der yn Overveen in protte blikkerijen en brouwerijen fanwege it skjinne dúnwetter. Dy wiene foar in grut part yn hannen fan de famylje Gehrels. In soad strjitnammen yn it doarp dogge hjir noch oan tinken.

## Sjoch ek
* Carl Romme - politikus, wenne lange tiid yn Overveen.
* Earebegraafplak Bloemendaal
Earebegraafplak Bloemendaal

It **Earebegraafplak Bloemendaal** is (sûnt 1945) in begraafplak yn Overveen. Op it earebegraafplak binne 347 Nederlânske fersetsstriders te hôf brocht, lykas Hannie Schaft en Johannes Post. De lêste herbegraffenis wie yn 1955.

## List fan beïerdige persoanen
In kar:

## Literatuer
* Peter H. Heere, Arnold Th. Vernooij (2005): *De Eerebegraafplaats te Bloemendaal* (Utj. fan de Stichting De Eerebegraafplaats yn Bloemendaal)
* *Eerebegraafplaats : ter herdenking van de gevallenen van het binnenlands verzet die rusten op de eerebegraafplaats te Bloemendaal, 1940-1945*, Utj. Focus (Bloemendaal), 1945

## Keppeling om utens
* Webstee fan Earebegraafplak Bloemendaal
Lyts Kurasau

**Lyts Kurasau** (Papiamintsk: Klein Corsou) is in eilân foar de kust fan Kurasau, it is part fan de Nederlânske Antillen. Der stiet in âlde fjoertoer op it eilân, in strânhús en inkele hutten foar toeristen. It eilân is likernôch trije kante kilometer grut en leit op sa’n tsien kilometer súdeastlik fan Kurasau. 

It eilân is in lyts, keal, ûnbewenne rotseilân, dat troch fûgels as briedplak brûkt wurdt. It wetter om Lyts Kurasau hinne wurdt in soad brûkt troch dûkers. Der binne bedriuwen op Kurasau dy’t deitochten nei it eilân organisearje. Net altyd hat it eilân keal west sa as no. It wie ea hielendal mei gers begroeid en waard ûnder oare brûkt om hynders op weidzje te litten. Ut dy tiid is ek de fjoertoer dy’t op it eilân stiet. Troch de fosfaatwinnerij waard it eilân ôfgroeven, wêrnei de fegetaasje fan it eilân ferlern gie. 

Op it stuit hat it eilân gjin bliuwende bewenning mear, mar yn it ferline wie dat wol it gefal. Ivanon Coffie, in Nederlânsk honkbalspiler, is op Lyts Kurasau berne. 

De loefkante fan it eilân is in tsjerkhôf foar skippen dy’t net fier genôch by it eilân wei bleaunen. Op it strân lizze ferskate en âlde skipswrekken, wêrûnder dy fan in lytse tenker, de *Maria Bianca Guidesman*. Dy kant fan it eilân is ek de side dêr’t tonnen oan wrekhout, slippers en flessen oanspield binne.


Klein Curaçao - cactussen.jpg|Kaktussen
Klein Curaçao - graf.jpg|Grêf op de noardwestkust
Klein Curaçao - ruïne.jpg|Ruïnes fan gebouwen op de noardwestkust, dy't mooglik by it eardere karantênegebou hearden.
Klein Curaçao - schildpadnest.jpg|Skyldpodnêst op de súdeastkust (2020)
Klein Curaçao, augustus 1990 - panoramio.jpg|It wrak fan de *Maria Bianca Guidesman* yn 1990
Wrack Klein Curacao (34873647236).jpg|Loftfoto fan it oerbliuwsel fan it skipswrak in 2017
Klein Curaçao - gestrand schip.jpg|It wrak fan it yn 2007 strâne Frânske jacht *Tschao*
Kurasau (likeur)

De **Kurasau** is in likeur dy’t in makke wurdt op Kurasau.

De likeur wurdt al desenniums lang makke yn it hearehûs Chobolobo. Kurasau likeur waard foar it earst yn de 19e iuw makke en ferkocht troch de Senior famylje, in Joadske famylje fan Spaanske en Portegeeske komôf. 

It wurdt makke fan de laraha, in soere sinasappel dy’t op Kurasau ferboud wurdt. De laraha wurdt iepensnien mei in houten mes. Dit moat oksydaasje fan de fruchten tsjin gean. Om de likeur te meitsjen wurdt de skyl fan de sinasappel drûge, wêrtroch de oalje der útkomt. Dêrnei wurdt de skyl foar in pear dagen yn alkohol en wetter lein, dan wurdt de skyl derút helle en wurde oare yngrediïnten derby dien. Nei it tameitsjen wurde de flessen mei de hân fold en wurdt der in koark op dien. 

De drank smakket wat nei sinesappel, mei ferskate nivo’s yn bitterheid. It is eins kleurleas, mar mei kleurstoffen wurdt der in kleur oan de drank jûn, wêrtroch it in eksoatysk foarkommen krijt. De Kurasau is te krijen yn fiif ferskillende kleuren, kleurleas, read, grien, giel en blau. De blauwe ferzje is it meast ferneamd.

Oare likeuren wurde ek wol as Kurasaus ferkocht, mei ferskate smaken, bygelyks kofje, sûkelarje en rum rezyn. 

## Keppeling om utens
* Hiemside fan de produsint fan de ''wiere'' Kurasau
Oktoberfest

**Oktoberfest** is in folksfeest yn Múnchen dat alle jierren yn de hjerst hâlden wurdt. Der is in merke, der binne biertinten, en de bierbrouwers út Múnchen brouwe alle jierren in spesjaal bier foar it feest. It feest wurdt hâlden fan de earste sneon nei 15 septimber oant en mei de earste snein fan oktober, of oant en mei de Dei fan de Dútske Ienheid at dy letter is, of in dei letter as beide op deselde dei binne. It Oktoberfest lûkt alle jierren mear as seis miljoen minsken.

## Skiednis

It earste Oktoberfest waard yn 1810 holden ta eare fan de brulloft fan prinsesse Theresia fan Saksen-Hildburghausen en kroanprins Loadewyk fan Beieren. It feest bestie út in hurddraverij en festival. Yn 'e rin fan 'e tiid is it festival groeid en de hurddraverij ferdwûn. Sûnt 1950 wurdt it feest troch de Oberbürgermeister fan München iepene.

Op'e jûn fan 26 septimber 1980 ûntplofte in bom by de haadyngong fan it feestterrein (iepenbier húske oan'e Bavariaring). 13 minsken kamen om it libben, mear as 200 rekken ferwûne, wêrfan 68 slim. Lange tiid waard de saak as net folslein opheldere beskôge. De prokureur-generaal by it Bundesgerichtshof weriepene de proseduere yn desimber 2014 en seponearre dy yn july 2020. Sûnt dy tiid wurdt de oanslach beskôge as in troch rjochts-ekstremisme motivearre oanslach fan in yndividuele dieder.

Yn 2010 waard ta eare fan de 200e jierdei fan it evenemint in dei tafoege en duorre it Oktoberfest oant en mei moandei 4 oktober 2010. Yn 2020 en 2021 wie der gjin Oktoberfest fanwegen de Koroanafiruspandemy dy't yn desimber 2019 útbruts.
Boreas

**Boreas** wie de Grykske god fan de noardewyn, yn de Romeinske mytology **Akwilo** neamd. Hy wie de soan fan Eos, de goadinne fan de dage, en fan Astraeus. Syn bruorren wienen Eurus (de eastewyn), Notus (de sudewyn) en Zephyros (de westewyn). Faak wurdt tocht dat Aeolus syn heit wie, mar dat is net wier, Aeolus wie de god fan de wyn en waard troch Seus oansteld as hoeder fan de wyn. Aeolus hâldt dizze winen opsletten yn in grot, en kin se der op útstjoere at hy dat wol.

Boreas is ien fan de meast ferneamde wyngoaden. Neffens de Grykske mytology swalke hy om yn Traasje, yn Noard-Grikelân. Dêrom wurdt hy ek wol in Trasyske god neamd. Alhoewol’t Boreas fan it noarden komt, waard hy doch benammen yn Atene eare, omdat hy yn 480 foar Kristus by Pilion de float fan de Persen fernield hawwe soe, de float wêrmei't Kserkses Atene belegere. Om syn grutte populariteit brochten de Ateners him foar dy oerwinning in grut offer. Hy waard ôfbylde op de Toer fan de Winen, mar de Ateners fûnen him sa wichtich dat ek oan de rivier de Ilisos in hillichdom stien hat dat oan him wijd wie. 

Alhoewol’t Boreas nochal troubrekkerich wie, wie syn wiere leafde Oreityia, de dochter fan de Ateenske kening Erechtheus. Mar Oreityia mocht fan har heit net mei Boreas trouwe. Dêrom ûntfierde Boreas har en twong har sa mei him te trouwen. Doe’t Oreityia oan it boartsjen wie mei har freondinnen, die hy har yn in wolk en fierde har mei nei de grot wêryn't hy wenne. Boreas hat fiif bern by har krigen. It meast ferneamd is de twilling Kalaïs en Zetes, dy’t ek wol de Boreaden neamd wurde en oant de Argonauten tahearre. Boreas syn dochter, Chione, krige in soan by Poseidon, Eumolpus. Butes, de tredde soan fan Boreas, misledige Dionysos en waard straft troch dwylsinnich te wurden.

Yn de foarm fan in hynder makke Boreas ek follens by 12 merjes fan Erichthonius, de kening fan Troaje. Neffens de ferhalen rûnen dizzen sa gau en licht, dat ûnder harren hoeven de ieren fan in koarnfjild net bûgen en it seeflak net ronfele.

Boreas soarge foar kjeld, tsjuster en snie. De Griken wienen dan ek net altyd like bliid mei him, dêrom waard hy foarsteld as in hurde en botte god. Hy waard ôfbylde mei wjukken, ferwyldere hier en in burd.
Kralendijk

**Kralendijk** is it haadplak fan Bonêre, ien fan de eilannen fan de Nederlânske Antillen. It plak is mei likernôch 3.000 ynwenners ek it grutste plak fan it eilân. De namme wurdt sûnt likernôch 1840 brûkt en is ôflaat fan it koraalrif dat dêr in soad is. Op it eilân wurdt it plak ek wol *Playa* neamd, dat yn it Spaansk 'strân' betsjut.

Kralendijk is in lyts, rêstich plak mei in soad gebouwen yn pastelkleuren. It sintrum fan de stêd bestiet út in bûlevaar, de *Kaya Craane*, en in winkelstrjitte, de *Kaya Grandi*. Foar de bûlevaar lizze priveeboaten fan minsken dy’t Bonêre opsykje en dêr foar anker geane. Oan de súdkante leit Fort Oranje, dat yn de 1639 boud waard om Bonêre te beskermjen. Oan de noardkante fan it fort stiet it âlde, giele, gûverneurshûs, hjoed de dei is dêr de eilânrie fêstige, ek stiet der in grien dûanegebou. De stêd hat fierders in jachthaven en in fuotbalstadion ta har foldwaan. Ek is der in romaansk paviljoen dat brûkt wurdt as fruitmerke.

Krekt besuden de stêd leit it fleanfjild Flamingo International Airport. 

Foar de kust fan Kralendijk leit it ûnbewenne eilân Lyts Bonêre. Dat berikber is mei in wettertaksy en dat in grutte toeristelûker is foar it eilân. Lyts Bonêre stiet bekend as dûkersparadys.

Elts jier wurdt der mei karnaval in optocht troch de stêd hâlden.

De âldste delsetting op Bonêre is net Kralendijk, mar it lytsere, noardliker Rinkon.
Doardtske gevel

In **Doardtse gevel** is in Renessânse geveltype dat yn de stêd Doardt ûntwikkele waard, mar ek op oare plakken wol te sjen is.

in Doardtske gevel is in trepgevel dy't fierders as skaaimerk hat: rûnbôgen boppe de finsters mei in nis fersierd mei in trijefâldich klaverblêd, in oantalkopkes as fersiering en faak boppe de ûnderpui nog twa ferdjippings.

De âldste gevels binne fan 1550 ôf -, mar de measte binne tusken 1650 en 1795 boud. 

De Doardtske gevel waard boud as masterproef foar it mitselersgilde fan Doardt, dêr't alle kanten fan it mitseljen yn nei foaren komme koe. It ûntwerp waard súver net wizige doe't der nije arsjitektonyske stilen opkamen. Yn 1725 vbeslette it gemeentebestjoer dat de Doardtske gevels net mear fan pas kamen yn de deftige strjitten fan de stêd en hjitte it gilde dat mitseldersproeven allinnich noch yn efterôfstrjitten útfierd wurde mochten. Sa komt it dat dizze gevels ek yn lytse strjitten oan de râne fan de binnenstêd te finen binne. Nei it opheffen fan de gilden yn 1795, waard de tradisjonele Doardtske gevel net mear boud.. Om 1900 hinne kaam dizze styl koarte tiid werom as histoarisearjende neostyl.

By de yngripende sanearing fan dielen fan de binnenstêd yn de 60er jierren fan de 20e iuw binne in protte efterstrjitsjes sloopt. De moaiste gevels binne doe lykwols oarbrocht nei de Hofstrjitte en de eastlike  side fan it Statenplein. De Hofstrjitte krige sa it skildereftige karakter dy't it no hat.  

Om 1900 hinne wiene der noch sa'n 150 Doardtske gevels yn Doardt, der binne noch sa'n 50 fan oer.

## Bûten Doardt
Doardtse boumasters hawwe ek yn oare stêden oan 't wurk west en dêr Doardtske gevels set. Foarbylden dêrfan wurde fûn yn Delft, Woudrichem, Haarlim, Ljouwert en Grave.

## Fotogalery Doardtske gevels

Ofbyld:Dordrecht Wijnstraat 85.JPG|Doardtske gevel yn de Wynstrjitte skildere yn Doardtske kleuren
Ofbyld:Muuranker Dordtse Gevel.JPG|Detail fan in Doardtske gevel mei muoranker en byldhoud kopke
Ofbyld:Hofstraat.jpg|Doardtske gevels yn de Hofstrjitte
Ofbyld:Woudrichem in den Salamander.JPG|Detail fan Doardtske gevels hûs *In den Salamander* yn Woudrichem


## Keppelings om utens
*Doardtse gevel
*Kuierroute by Doardtske gevels yn Doardt lâns
Dielsteat

In **dielsteat** is in steat dy’t tegearre mei oare steaten in uny foarmet. Sa’n uny kin in federaasje as in konfederaasje wêze. In unitêre steat hat gjin dielsteaten.

## Foech
Dielsteaten hawwe in eigen parlemint en regear, se hawwe it foech oer beskate ûnderwerpen, dy’t meastentiids yn in grûnwet fan de uny fêstlein binne. Faak hat de dielsteat ek in eigen grûnwet, bygelyks yn de Feriene Steaten en yn Switserlân.

## Oantsjutting
Der binne ferskillende beneamingen:
* steat (eksimpel: *State of Ohio* yn de Feriene Steaten)
* provinsje (eksimpel: *Province of Manitoba* yn Kanada)
* lân (Dútsk: *Land*) (eksimpel: *Land Hessen* yn Dútslân)
* commonwealth (eksimpel: *Commonwealth of Kentucky* yn de Feriene Steaten)
* kanton (eksimpel: it *Kanton Aargau* yn Switserlân)
* republyk (eksimpel: *Republyk Mari El* yn Ruslân)

## Lannen mei dielsteaten
De neikommende lannen hawwe in ûnderferdieling yn dielsteaten (al is de namme yn guon lannen oars):

* Austraalje
* Belgje
* Brazylje
* Kanada
* Dútslân
* Yndia
* Maleizje
* Meksiko
* Eastenryk
* Feriene Arabyske Emiraten
* Feriene Steaten
* Switserlân

Guon fan de lannen binne allinnich ûnderferdield yn dielsteaten, mar hawwe dêrneist ek stikken lân mei in oare status.

## Keppeling om utens
*
Boskske Skoalle

De **Boske Skoalle** wie in tradisjonalistyske streaming yn de Nederlânske arsjitektuer, dy't basearre wie op getalsmjittige ferhâldingen en dy't fral tapast waard yn de katolike tsjerkebou. De streaming ûntstie út de Delftse Skoalle. 

De namme fan dizze streaming is ûntliend oan de 3-jierrige kursus Tsjerklike Arsjitektuer dy't yn it tiidrek fan de Weropbou tusken 1946 en 1973 yn it Krûdhûs te De Bosk jûn waard. De oplieding moast arsjitekten begeliede by de tsjerklike weropbou. Dom Hans van der Laan, syn broer Nico van der Laan en C. Pouderoyen wiene de dosinten.

## Skaaimerken
In wichtich skaaimerk fan de Boske Skoalle wie de sobere foarmjouwing fan de gebouwen. De ferhâldings waarden foaral troch it saneamde plastyske getal bepaald. Der waard gebrûk makke fan beton, bakstien en hout, dy't nammentlik de tradisjonele boumaterialen yn Nederlân binne, sa't moarmer dat yn Itaalje is. 

De tsjerken binne faak trijebeukige basiliken, foarmjûn neffens betiid-kristlike tsjerken yn Itaalje. De tuorren dogge ek faak tinken oan de campaniles (klokketuorren) yn it noarden fan Itaalje. Yn de twadde helte fan de 20e iuw waarden sa in tal tsjerken, kleasters, wenten en stedhûzen yn Nederlân yn dizze styl delsetten. Troch it ôfnimmen fan de tsjerkegong wurde in oantal fan dizze gebouwen mei sloop bedrige. 

De Boske Skoalle wie de lêste faze yn de Nederlânske tsjerklike arsjitektuertradysje. As der dêrnei noch katolike tsjerken boud waarden, hat men hieltyd faker keazen foar funksjonele arsjitektuer en net mear foar spesjalisearre arsjitekten.

## Arsjitekten
Inkele arsjitekten fan de Boske Skoalle wiene:
* Dom Hans van der Laan
* Jan de Jong
* Nico van der Laan
* Evers en Sarlemijn
* Gerard Wijnen
* Fons Vermeulen
* Ruys en Bolder
* A.J.C. van Beurden 
* C. Pouderoyen

## Keppeling om utens
* Webside Boske Skoalle
Bernhard Schlink

**Bernhard Schlink** (Großdornberg, 6 july 1944) is in Dútsk skriuwer en jurist. 

Schlink waard grutbrocht yn Heidelberch en studearre dêr rjochten. Yn 1975 promovearre er. Sûnt 2004 is er professer yn de Steats- en bestjoersrjocht en rjochtsfilosofy oan de Humboldt-Universiteit yn Berlyn.
Bernhard Schlink is fierders lid fan it kuratoarium fan it earste Dútske juristyske ynternettydskrift *Humboldt Forum Recht*.

Syn karriêre as skriuwer begûn mei in rige detektiveromans mei as haadpersoan Selb, in namme dy't ôflaat is fan it Dútske wurd foar 'sels'. Yn 1995 publisearre er *Der Vorleser* (*De Foarlêzer*), foar in part in autobiografyske roman, dy't yn 2008 as *The Reader* ferfilme is. It boek (en de film) giet oer in 15-jierrige jonge dy't in ferhâlding krijt mei in folle âldere frou, dy't hommels ferdwynt. Hy moetet har wer at er as rjochtestudint in proses oer oarlochsmisdieden bywennet. It boek waard in *bestseller* en waard yn 35 talen oerset. It wurk krige ferskate literêre prizen, ynternasjonaal. Yn 2000 ferskynde fan Schlink in samling koarte ferhalen, *Liebesfluchten* (Nederlânsk: *De liefdesval*).

## Bibliografy
### Belletry
* 1987 - *Selbs Justiz* (mei Walter Popp)
* 1988 - *Die gordische Schleife*
* 1992 - *Selbs Betrug*
* 1995 - *Der Vorleser* (*De foarlêzer*)
* 2000 - *Liebesfluchten* (*De leafdesfal*)
* 2001 - *Selbs Mord*
* 2006 - *Die Heimkehr* (*De Túskomst*)
* 2008 - *Das Wochenende*
* 2010 - *Sommerlügen* (*Zomerleugens* by útj. Cossee)
* 2014 - *Die Frau auf der Treppe* (*De vrouw op de trap*)
* 2018 - *Olga*

### Juridyske fakboeken
* *Grundrechte. Staatsrecht II*, mei Bodo Pieroth, 24.&nbsp;Aufl., C.F. Müller, Heidelberg 2008. ISBN 978-3-8114-9306-3
* *Polizei- und Ordnungsrecht mit Versammlungsrecht*, mei Michael Kniesel en Bodo Pieroth, 5.&nbsp;Aufl., C.H. Beck, München 2008. ISBN 978-3-406-58064-2
Jens Juel

**Jens Jørgensen Juel** (Balslev op Funen; 12 maaie 1745 - Kopenhagen, 27 desimber 1802) wie in Deensk keunstskilder.

Jens Juel waard learling fan Johann Michael Gehrman yn Hamburch, gie dêrnei nei de Keninklike Deenske Keunstakademy yn Kopenhagen, dêr't er, nei in seisjierrich ferbliuw yn Itaalje en Switserlân, hofskilder, lid, dan professer en úteinlik direkteur waard.

Jens skildere karakteristyk opsette portretten yn noflik oandwaande kleuren, dêr't in hast libbensgrut ôfbyld fan de kopergraveur Clemens, Klopstock en Kristian VII fan Denemark ûnder binne. Fierders skildere er ek lânskippen en sjenrestikken.

Ta syn learlingen hearden de Dútske skilder Caspar David Friedrich (1794-98) en Philipp Otto Runge (1799-1801).

## Reizen
Jens Juel makke reizen nei:
* 1764 Hamburch 
* 1765 Fún
* 1772 Itaalje 
* 1772-1773 Hamburch
* 1774 Dresden 
* 1774-1776 Rome 
* 1776 Rome
* 1776 Parys
* 1777 Switserlân 
* 1779 Kassel 
* 1779 Hamburch

## Wurk
In kar:

Ofbyld:Landschaft mit Nordlicht.jpg|Lânskip mei Noarderljocht (1790er jierren)
File:Jens Juel - Uvejrslandskab (1782).jpg|Lânskip by Öresund (1800)
Ofbyld:Isabelle de Charrière - Jens Juel.gif|Portret fan Belle van Zuylen
Ofbyld:Caroline Mathilde Residenzmuseum Celle.JPG|Caroline Mathilde fan Grut-Brittanje, Ierlân en Hannover (1751–1775)
Sinnewyn

Mei de **sinnewyn** wurdt de stream fan ladene dieltsjes dy't fan de sinne komme bedoelt. De sinnewyn bestiet foar in grut part út ioanen en elektroanen. 

It plasma yn de sinnekorona is miljoenen graden hyt, wêrtroch it plasma him hieltyd hurder bewege kin en loskomt fan de sinne. Boppe it oerflak fan de sinne krije de elektroanen fûle faasje (tûnenen km/s). Dêrtroch kinne se harsels losmeitsje fan de  swiertekrêft fan de sinne, en posityf ladene ioannen meinimme yn de ynterplanetêre romte.

It magneetfjild fan de ierde (magnetosfear) jout de planeet beskerming tsjin de sinnewyn. Inkeld by de poalen kin de sinnewyn troch dat beskermingsfjild komme, wêrtroch it poalljocht ûntstean kin.
Jeffrey Talan

**Jeffrey Dennis Talan** (Katwyk, 29 septimber 1971) is in eardere Nederlânske proffuotballer. Hy waard benammen brûkt as rjochtsbûten en waard ferneamd as fuotballer fan SK It Hearrenfean. Yn dy tiid kaam hy ek yn it Nederlânsk fuotbalalvetal, hy soe al mei al acht ynterlannen spylje en ien doelpunt yn Oranje meitsje.

Talan waard grut yn Katwyk, wêr’t hy ek op fuotbal kaam, by de jongerein fan VV Katwijk. Dêrnei gie hy foar FC Den Haach fuotbaljen. By dizze klup makke hy yn it seizoen 1990/1991 syn debút yn de Nederlânske Earedifyzje. Nei twa jier yn de Earedifyzje, wêryn Talan yn totaal 17 wedstriden spile, degradearre de klup, dy't doe ADO Den Haag hiet, nei de Earste difyzje. Dêr soe hy noch trije jier foar de klup út De Haach fuotbalje, wêrnei't hy nei SK It Hearrenfean gie.

By SK It Hearrenfean kaam Talan fuort yn de basis te stean, en út en troch makke hy in doelpunt as rjochteroanfaller. Talan hat yn syn tiid by It Hearrenfean in soad te krijen hân mei blessearings, mar hieltyd kaam hy werom yn de basis fan de ploech.

De prestaasjes fan Talan waarden sa goed dat hy op 10 oktober 1998 yn it Nederlânske alvetal kaam. Op dy dei makke hy syn debút ûnder trener Frank Rijkaard yn de freonskiplike wedstriid tsjin Perû, hy begûn yn de basis en spile de hiele wedstriid. Yn de tarieding nei it Jeropeesk Kampioenskip fan 2000 dat yn Nederlân en Belgje hâlden waard, spile hy fiif kear foar Oranje. Mar op it Jeropeesk Kampioenskip sels kaam hy net út, krekt foar it toernoai rekke syn knibbel skansearre. Nei it kampioenskip makke de nije bûnstrener, Louis van Gaal, noch trije kear gebrûk fan Talan yn de kwalifikaasje wedstriden foar it Wrâldkampioenskip. Talan hat ien doelpunt foar Oranje makke, dat barde yn de wedstriid tsjin Ierlân op 2 septimber 2000.

Yn it seizoen 2002/2003 stoppe Talan mei profesjoneel fuotbal. Hy hie yn de rin nei de ein fan syn karriêre hieltyd mear te krijen hân mei blessearings en it herstel waard minder. De lêste wedstriid dy't Talan spile wie op 22 septimber 2002 yn de útwedstriid tsjin Roda JC.

Op it stuit spilet Talan sealfuotbal by FFS út Vegelinsoard. Ek wurket hy as jeugdtrener fan SK It Hearrenfean.
Samuel Heinrich Schwabe

**Samuel Heinrich Schwabe** (Dessau, 25 oktober 1789 – Dessau, 11 april 1875) wie in Dútsk astronoom, dy’t benammen ferneamd wurden is troch syn ûndersyk nei sinneflekken.

Schwabe begûn syn karriêre as apteker, mar syn ynteresse feroare al gau nei de astronomy. Yn 1826 gie hy him talizzen op ûndersyk nei sinneflekken. Hy besike om de teoretyske planeet Fulkaan te sykjen, dy’t neffens astrologen earne tusken Merkurius en de sinne sitte moast. Fanwegen de koarte ôfstân tusken dizze planeet en de sinne moast it sykjen nei de planeet tige lestich wêze. Dêrom kaam Schwabe mei it plan om de planeet te besjen op it stuit dat er by in sinneflek del fleane soe, en him sadwaande tsjin in tsjusterder eftergrûn befûn.

Fan 1826 oant 1843 bestudearre Schwabe om dizze reden eltse kleare dei de sinne op syk nei sinneflekken. Hy fûn de planeet net, mar ûntduts wol in patroan yn it tal sinneflekken op de sinne, de sinnesyklus. Hy publisearre dizze resultaten yn in koart artikel mei de namme *Solar Observations during 1843*. Hjiryn kaam hy mei de teory oer in tsienjierrige perioade, wêryn eltse tsien jier it tal sinneflekken op syn hichtepunt wêze soe. It artikel krige op it earst kwealik omtinken, oant it stuit dat Rudolf Wolf, doe haad fan it observatoarium fan Bern, it artikel te lêzen krige. Hy rekke ynteressearre yn it ûnderwerp en begûn in stúdzje nei sinneflekken. Schwabes observaasjes waarden efternei publisearre troch Alexander von Humboldt yn it tredde part fan syn wurk *Kosmos*, dat útbrocht waard yn 1851.

Yn 1857 krige Schwabe de Gouden Medalje fan de Royal Astronomical Society.

## Keppelings om utens
*Schwabe-Verein Dessau e.V.
*Schwabehaus Dessau
Plasma

* De kleurleaze basisfloeistof fan it bloed, sjoch bloedplasma
* Konstante ynhâld fan in sel Plasma (biology)
* Plasma (natuerkunde)
Underseeboat

In **ûnderseeboat**, **ûnderseeër** of **dûkboat**, is in fartúch dat ûnder wetter farre kin. Troch dy eigenskip is er foar minsken dy't oan de oerflakte farre mei it each net te sjen. Militêre dûkboaten binne dêrtroch faak lestich op te spoaren, ek omdat sy harren ferstopje oant sy opdracht krije om oan te fallen. In dûkboat dy't oan de oerflakte, of dêr hiel ticht tsjinoan, fart is op de radar te sjen en ek noch mei it each, fral út de loft wei sjoen. 

## Djipteregeling
In ûnderseeboat hat in oantal ballasttanks foar de djipteregeling. Om te dûken wurde de haadtanks fold mei wetter. Dan wurde de *trimtanks* ôfsteld op *neutrale* feart, dat betsjut dat de boat like swier is as it wetter dat er ferpleatst. Neffens de wet fan Argimedes sil er dan net stige of sakje.

Om te stigen of te sakjen wurdt brûk makke fan de saneamde *dûkroeren*. Dy sitte oan wjerskanten fan de romp (foar en efter), of yn 'e midden, oan wjerskanten fan de *toer*. Dat in ûnderseeboat moat faasje meitsje om bestjoerber te wêzen en stige of dale te kinnen.

## Skiednis

Cornelius Drebbel wie de útfiner fan de earste bestjoerbere ûnderseeboat. Hy boude de ûnderseeboat yn opdracht fan Jakob I fan Ingelân, en presintearre syn ûnderseeboat yn 1620 yn de rivier de Teems. 

Yn de Amerikaanske Unôfhinklikenskriich bouden de Amerikanen de earste militêre ûnderseeboat. De *Turtle* waard yn 1776 fergees ynset om it Britske flaggeskip *HMS Eagle* ta sinken te bringen.

Yn de Amerikaanske Boargerkriich boude de Noardlike Uny de earste ûnderseeër. It wie de earste dûkboat mei in luchtsysteem. De *Alligator* wie ek de earste ûnderseeër mei in propeller en hie 20 bemanningsleden. 

Karl Dönitz fjochte yn de Earste Wrâldkriich foar it Dútske Keizerryk yn in ûnderseeër. De Dútsers hienen yn de Earste Wrâldkriich grutte súksessen mei harren *U-boot*. Yn 1915 sonk de Britske RMS Lusitania. De ûnderfining fan Dönitz waard brûkt by it meitsjen fan nije dûkboaten foar de Dútske 'Kriegsmarine' yn de Twadde Wrâldkriich. De Torpedo wie in Dútske útfining. De Dútsers hienen de measte dûkboaten yn de Twadde Wrâldkriich, dêr't se 734 fan ferlearen. 

Hjoed-de-dei binne der fiif lannen mei nukleêre dûkboaten: de Feriene Steaten, Grut-Brittanje, Frankryk, Ruslân en Sina.

## Keppeling om utens
* Oersjoch fan Nederlânske ûnderseeërs
Plasma (natuerkunde)

**Plasma** is in hjit, ionisearre, tige ticht gas besteand út frije atoomkearnen en frije elektroanen. Neist fêst, floeiber en gas wurdt it ek wol de fjirde matearje neamd.

Yn de normale gasfase is it tal posityf en negatyf ladene dieltsjes fan in atoom lyk. By plasma ferliest it atoom elektroanen, en rekket ionisearre mei de rest fan de elektroanen. As in tarikkend tal atomen ionisearre binne, en it gas in elektryske eigenskip krijt, is der sprake fan plasma.

Der binne trije skiften fan plasma:
* Keunstmjittich plasma: Plasma byldskermen, plasmalampen, Tesla-transformator
* Ierdske plasma: Wjerljocht
* Romteplasma: Poalljocht
Skear

In **skear** is in lyts rotseilantsje, ornaris te lyts om op te wenjen. It kin sels allinnich út ien stik rots bestean. Skearen binne ûntstean yn de iistiden yn ferskate gebieten fan it noardlik healrûn. 

## Etymology
De wurd *skear* komt fan it Aldnoarske wurd *sker*, dat letterlik *in rots yn de see* betsjut. It wurd komt yn alle Skandinavyske talen foar:
Yslânsk en Faroëesk: *Sker*
Noarsk: *Skjær* en *skjer*
Sweedsk: *Skär*
Finsk: *Kari*

Grutte eilannegroepen dy’t út skearen besteane wurde yn Skandinaavje *skärgård* (Sweedsk) *skjærgård* (Noarsk en Deensk) en *saaristo* (Finsk) neamd. Dat betsjut letterlik *skearetún*.

## Wittenskiplike yndieling en ûntstean
Yn de stúdzje fan de geomorfology wurde de skearen tegearre mei de holmen (gruttere, ticht beboske eilannen) by de saneamde *roches moutronnees* rekkene. Dat is in oerkoepeljend wurd foar rotseftige lânskipsfoarmen dy’t troch de glasiale eroazje ûntstean binne. Lykas fjorden is de skearekust ûntstien yn iistiden. Nei it fuortranen fan de grutte iismassa’s binne de rotsformaasjes, dy't lykas de oare parten fan it lân ûnder de tige grouwe iislaach sieten, yn de lêste 10.000 jier wer boppe de seespegel kaam as lytse eilantsjes. It geologyske proses fan lânoptilling yn bygelyks Skandinaavje giet noch hieltyd troch, wêrtroch de lytse eilantsjes oangroeien bliuwe. Gruttere skearen kinne in oerflak fan in pear kante kilometers berikke.

## Foarkommen
Skearen komme foar op it noardlik healrûn. Se komme foar by it Skagerrak, de Eastsee, en de Botnyske Golf lâns en yn it noarden fan Ruslân, bygelyks by it Taymyr Skiereilân. Ek binne yn Ruslân de Mininaskearen yn de Karasee. Ferneamd binne de skearen fan Bohuslän oan de Sweedske westkust, de skearen fan Stokholm oan de Sweedske eastkust, en fan Turku oan de Finske súdwestkust. Ek yn Noarwegen, dat benammen ferneamd is om syn fjorden, binne oan hast de hiele kust skearen te sjen.

Yn Noard-Amearika, by de kust fan Kanada en fan de Feriene Steaten lâns komme ek skearen foar.
John Coltrane

**John William Coltrane** (Hamlet (Noard Karolina), 23 septimber 1926 — New York, 17 july 1967) wie in jazzsaksofonist.

## Opnames (kar-út)
As lieder:

## Wurk (kar-út)

## Keppeling om utens
* Wiidweidige diskografy
* All about jazz - Coltrane
Frysk Bûn fan Jongereinferienings

It **Frysk Bûn fan Jongereinferienings** wie in bûn fan ferienings foar bibelstúdzje en evangelisaasje dat ûntstie troch It Réveil fan ± 1860. 

Der waarden aksjes op tou setten foar sneinskoallen, feinteferienings en kristlik ûnderwiis. It bûn sels waard oprjochte yn 1885. It orgaan hiet 'Het Corresondetieblad'. Lieders wienen ûnder oare dûmny Johannes Jacobus Asuerus Ploos van Amstel en Willem Kroese. It bûn stifte en ûnderhâlde in kristlik militêr tehûs yn Ljouwert. Mei troch de Doleânsje gie it ledetal efterút. In soad ferienings slueten har oan by lanlike bûnen. It herfoarme Nederlands Jongelingsverbond en it Bûn fan Jongerein op grifformearde grûnslach. Yn 1910 waard it bûn opheft. Doe wienen noch 52 Jongereinferienings (857 leden) lid, 24 feinteferienings (347 leden) en 9 sneinskoallen (702 learlingen).
Geert Jonkman

**Geert Jonkman** (Aldskoat, 28 jannewaris 1910 - Ljouwert, 12 septimber 1970) wie skriuwer en haad fan de abonneminteneksploitaasje by de Ljouwerter Krante. Ek wie hy redakteur fan de Stiennen Man tusken 1950-1957. Neist gedichten en ferhalen hie Geert Jonkman er in foarkar foar it kriminele en foar abnormale sielsprosessen.

Jonkman brocht in diel fan syn libben bûten Fryslân troch. Yn de Twadde Wrâldoarloch siet er yn it ferset en nei de befrijing wie er in skoftlang kommandant fan Crackstate op It Hearrenfean dêr't doe politike delinkwinten finzen sieten. Yn de fyftiger jierren begûn er koarte Fryske ferhalen te skriuwen. Hy sette ek toanielstikken oer yn it Frysk en wie redakteur fan in tal tydskriften. Syn novellen wienen frijwat "realistysk". Makke toanielbewurkingen foar iepenloftfoarstellings yn Jorwert en de Fryske krite fan Snits en stripferhalen yn de Ljouwerter Krante.

Hy stoar yn it Bonifatiussikehûs yn Ljouwert oan in hertoanfal en leit op it hou fan de herfoarme tsjerke fan Raerd.
## Biografy
* *Frjemde epistels* ( 1951)
* *Li Fu en oare forhalen* (1954)
* *De grize oer de grauwe* (1958), mystearjeferhalen mei Ype Poortinga en Marten Sikkema
* *De wûndere wrâld* (1950) mearke nei Grimm.
* *Boerekinkels* (1950), toanielstik mei E.B. Folkertsma
* *De Kastleinsdochter en oare froulju ( ferhalen, [[1966]])
* *Tusken dream en dea* (ferhalen, [[1967]])
* *Master E.'' (1968)