open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Famke fan Yde

It **Famke fan Yde** is in feanlyk dat op 12 maaie 1897 ûnder Yde fûn waard. It lyk hat it Drintsk Museum yn Assen op 'e noed. Teffens is dêr in rekonstruksje fan har holle te sjen.

## Datearring
Ut radiometryske C14-datearring die bliken dat sy tusken 54 f.Kr. en 128 n.Kr. stoarn is. Op dat stuit wie hja 1,40 m grut en sa'n 16 jier âld. Sy hie in ôfwiking oan de rêchbonke (skolioaze) sadat sy wierskynlik wat krûm wie en faaks ek manke. Yn 2014 makken ûdersiker ít it Dútske Mannheim in 3D-scan fan it stoflik omskot

## Sjoch ek
*Pear fan Weardinge, twa feanliken út itselde tiidrek as dat fan it Famke fan Yde.

## Literatuer
* : *Het meisje van Yde*. Drinsk Museum, Assen 1994, ISBN 90-70884-61-5

## Keppelings om utens
* Portret yn [it [Digitaal Frouljusleksikon fan Nederlân]]
* "Het meisje van Yde", artikel troch Wim Braakman
* Fame fan Yde - Drintsk Museum
Stille Bouke

***Stille Bouke*** is in Fryske detektive. It boek waard útjûn yn 1948 troch de firma A.J. Osinga yn Boalsert. De eigentlike skriuwer wie by de earste útjefte allinne by de bewurker E.S. de Jong bekend. As it boek letter op 'e nij op lûdsdragers (kasette/skiif) útbrocht wurdt, dûkt de namme fan de skriuwer Hotze Eisma op. Yn ferskate ferhalen helpt detektive Stille Bouke de polysje tal fan misdriuwen op te lossen.

## Sjoch ek
* List fan Fryske misdieromans
Haniastins

De **Haniastins** of **It Blokhûs** wie in stins oan it Blokhûsplein yn Ljouwert op it plak dêr't no de âlde finzenis stiet. 

De stins waard grif al foar 1400 boud. Fan de Haniastins is hast neat bekend. It wie yn de 15e iuw eigendom fan Gale Hania dy't troud wie mei Rints Ekinga. Harren soan Watze Hania wie yn it begjin fan de 16e iuw in ferneamd genês- en hielkundige. Hy soe op dat stee wenne hawwe doe't it yn 1498 troch hartoch Albrecht fan Saksen yn beslach nomd waard om romte te meitsjen foar it ‘blokhûs’. Dat wie in twangboarcht om de faak opstannige befolking fan Ljouwert ûnder de kwint te hâlden.
Nei alle gedachten is it hûs fan de Hania’s yn 1498 net ôfbrutsen, mar allinnich fan bestimming feroare. Foar in bettere ferdigenberheid waarden der wâlden en muorren omhinne lein. Foar it ûnderbringen fan in flink oantal soldaten en (ek doe al) it opsluten fan delinkwinten en kriminelen, waarden der in oantal gebouwen by boud op it grutte en fan gewoane wenhuzen frijmakke terrein. It haadgebou fan it blokhûs op de kaart fan Johan Sems hat kwa foarm en formaat in soad wei fan it tichtby lizzende Juwsmahûs oan de Weaze, linksûnder op bygeand detail fan de stêdsplattegrûn fan Sems út 1603.

## Bewenners
* Gale Hania, mooglik in neisiet fan de potestaat Gale Hania
* Watze Hania
U.G. de Jong

**U.G. de Jong** (folút: **Uiltje Geert de Jong**; Aldeboarn, 13 maaie 1925 - Ljouwert, 23 july 2008) wie in sjoernalist en skriuwer fan meast aventoerlike jeugdboeken.

Uiltje Geert de Jong waard berne yn Aldeboarn as soan fan oannimmer Murk Klaas de Jong. Nei de oarloch waard hy sjoernalist. Hy wie fan 1956 oant 1987 redakteur by de Ljouwerter Krante.

Yn 1969 ferskynde syn earste roman, in politike takomstroman, *Zwarte juli*. De Jong waard lykwols ferneamd mei syn berneboeken. Dat wiene in rige fan fjouwer dielen *De zwalkers* út begjin jierren  '70, dêrnei folge de rige *De jonge geuzen* fan 20 dielen, dy't yn de oarlochsjierren (´40-´45) spilet. Yn 1979 ferskynde it earste diel, *Ze kwamen bij nacht* It tweintichste en lêste diel, *Tankslag bij Tobroek*, ferskynde yn 2002.

## Wurk <small>(kar-út)</small>
* *Zwarte juli* - politike takomstroman (1969)
* *Mei 1940 - Vuur uit de hemel*
* *De leave Fekke* - roman
* *De helper* (Frysk) - detective

* De zwalkers - rige fan 4 dielen:
**1 *Kaping op de Waddenzee*
**2 *Helden van het kanaal*
**3 *Zeeslag bij St. Jean*
**4 *Monsters bij Biscaje*

Ut de rige *De jonge geuzen*:
* 1983 *Vuurpijl in de nacht* 
* 1984 *Als ratten in de val* 
* 1986 *Tankslag bij Tolbroek*
* 1987 *Vuurdoop in het bos* 
* 1994 *Zwerftocht naar de vrijheid* 
* 1990 *De papieren ster*
* 1992 *Het laatste station*
* 1998 *Koers Palestina* 

## Keppeling om utens
* Artikels yn de DBNL
Van Harenshûs

It **Van Harenshûs** wie in state yn Sint-Anne, gemeente It Bilt, beëasten it rjochthûs yn de buorren fan it doarp en skean foar de tsjerke oer. 

It hûs waard yn 1673 boud op it plak fan in âlder hûs. De âldst bekende Van Haren wie Adam van Haren, dy't as wettergeus meidie oen de ynname fan Den Briel yn 1572. Dêrnei kaam hy earst yn tsjinst fan Willem fan Oranje en letter fan Willem Loadewyk, steedhâlder fan Fryslân. Troch dy lêste oanstelling, ferhuze hy nei Fryslân.
Syn pakesizzer Willem van Haren waard yn 1652 grytman fan It Bilt. Dêrneist wie hy ek lid fan de Steaten Generaal, de Ried fan Steat, en ambassadeur fan Denemark, Sweden en Ingelân en bûtengewoan gesant. Yn 1658 troude hy mei Elisabeth fan Hemmema en inkele jierren letter hierden se it hûs fan de sekretaris fan it Bilt, Albertus Wijngaarden.

Neidat Willem en Elisabeth it  hûs kocht hienen, lieten se it ± 1673 ferfange troch in folslein nij hûs, wêrby't oan de súdside de grutte tuinen en singels mei fivers en plantaazje oanlein waarden.
De famylje Van Haren wie grytman fan It Bilt fan 1652 oant 1763 en dêrnei noch fan 1788 oant 1795. Nei it útstjerren fan de famylje waard it hûs ôfbrutsen.

Spitigernôch binne der gjin ôfbylden fan it Van Harenshûs bewarre bleaun, allinnich in grûnplan. It hûs bestie út in grut haadgebou dat oan de strjitte stie. Oan de efterside sieten twa symmetryske L-foarmige fleugels. Yn 1732 wie der in grutte brân yn it hûs, dêr't de kostbere bibleteek en wichtige argyfstikken by ferlern giene. It Van Harenshûs waard werboud, mar lang hat it nije hûs net bestien, want foar 1800 waard it definityf ôfbrutsen.

## Bewenners
* ± 1660 Albertus Wijngaarden
* ± 1660 Willem van Haren
* ± 1673 nij hûs
* 1732 werbou fan it hûs
* ±1660 - 1795 famylje Van Haren
Riniastate (Aldemardum)

De **Riniastate** is in state ûnder Aldemardum, oan de Star Numanwei nr. 7-9 yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It hûs wurdt yn 2010 partikulier bewenne.

It hjoeddeiske hûs bestiet sûnt 1843. Oft it hûs in âldere foargonger hân hat is net bekend. It hûs waard boud yn 1843 nei in ûntwerp fan de Ljouwerter stedsarjitekt Thomas Romein yn neo-klassisistyske styl foar Geertruida Wilhelmina Godarda Johanna Rinia fan Nauta (widdo Drieling). Hja wie in dochter fan Franciscus Rinia fan Nauta, abbekaat foar it Hof fan Fryslân, en Constantia Asuera fan Avenhorn. Dizze lêste erfde it bûtenguod Avenhorn yn de Skermer fan har heit.
Geertruida woe grif yn de buert fan har jongere suster Petronella Antonia wenje, dy't Lycklama-Bosch bewenne, en riant bûtenguod op ûngefear in kertier geans fan Riniastate. Har nicht Titia de Carpentier wenne op it bûten Beuckenswijk, noch in kertierke rinnen fierderop oan de selde wei.

It ynterieur is tige boeiend omdat it foarste gedielte fan it hûs út in haadferdjipping mei in twadde ferdjipping yn de midden bestiet, wylst it efterste gedielte út trije ferdjippings bestiet. It foarste gedielte hat in pear keamers en in ytseal, dy't, bûten inkele stuc-plafonds, noch hielendal yntakt binne.
It is (noch) net bekend oft der op it steed in âldere bebouwing stien hat. It park derom hinne is yn de lânskipsstyl oanlein en kin dus út deselde tiid komme.

## Bewenners
* 1843 frou G.W.G.J. Rinia fan Nauta, widdo Drieling
Lycklama-Bosk

**Lycklama-Bosk** of **Lycklama-Bosch** wie in state yn Nijemardum yn de gemeente Gaasterlân, no Súdwest-Fryslân. Op it steed fan dit hûs stiet no in pleats. De "griene singel" mei ikebeammen is der noch; dat wie de oprydleane nei it hûs Lycklamabosk.

De state waard nei 1630 boud. Yn 1630 ferkeapje de bern fan Ieme Sybrensin it besit fan harren heit oan grytman Rintcke Lycklama fan Weststellingwerf. Rintcke en syn frou stiftsje dêr in bûtenpleats foar harren soan Hans Lycklama, dy 't yn 1637 grytman fan de gemeente Gaasterlân waard.
It hûs bliuwt oant yn de 18e iuw yn de famylje Lycklama. Yn 1710 is Regnerus Lycklama fan Wyckel eigener; yn dat jier wurdt hy grytman fan Gaasterlân. Hy waard ek wol Baron Rengers neamd.

Yn de 19e iuw fererve it yn de famylje Fan Swinderen. De State waard yn 1845 sloopt. Njonken Huze Lycklama Bosk hat in kleaster stien, dat om 1800 hinne sloopt is.

Om 1850 wenne op dizze state Petronella Antonia Rinia fan Nauta, in suster fan Geertruida yn de buert fan har jongere suster Geertruida Wilhelmina Godarda Johanna Rinia fan Nauta, dy't op Riniastate yn Aldemardum wenne. Se wenne grif op de pleats, omdat de state doe al ôfbrutsen wie.
It wie in riant bûtenguod op ûngefear in kertier geans fan Riniastate.

## Bewenners
* - 1630 Ieme Sybrens
* 1630 Rintcke Lycklama fan Weststellingwerf
* ± 1637 Hans Lycklama
* - 18e iuw famylje Lycklama
* 1710 Regnerus Lycklama fan Wyckel eigener
* 19e iuw famylje fan Swinderen
* ± 1850 Petronella Antonia Rinia fan Nauta
Ma Rainey

**Gertrude "Ma" Rainey**, berne Pridgett (Kolumbus, 26 april 1886 - 22 desimber 1939, Rome, Georgia, Feriene Steaten) wie ien fan de earste Amerikaanske beropssjongers fan de blues en ien fan de earsten dy't har wurk op de plaat setten. Sy jildt as *Mem fan de Blues* 

Sy begûn mei optreden doe't sy 12 of 14 jier wie en die opnamen ûnder de namme Ma Rainey neidat sy yn 1904 oan Will Rainey boaske wie. Sy treden lanlik op mei F.S. Wolcott syn *The Rabbit's Foot Company* en hienen letter har eigen groep mei de namme *Rainey and Rainey, Assassinators of the Blues*. har earste plaatopname wie yn 1923; fiif jier letter hie sy goed 100 opnamen dien. Guon dêrfan befetsje *Bo-weevil Blues* (1923), *Moonshine Blues* (1923), *[[See See Rider]]* (1924), *Black Bottom* (1927) en *Soon This Morning* (1927). 

Ma Rainey waard ferneamd om har tige krêftige stimlûd, enerzjyk optreden, majestueuze wurdkar en in ‘kreunjende’ wize fan sjongen sa't it hearde yn de folktradysje fan sjongen. Hoewol't har krêftige stim en ferskining op de plaat net goed útkomme, binne de oare skaaimerken der dúdlik wol, fral op har earste opnamen, sa as *Bo-weevil Blues* en *Moonshine Blues*.  Ma Rainey naam ek wurk op mei Louis Armstrong, nei de omgong mei de Georgia Jazz Band. Ma Rainey gie troch mei optreden en toeren troch it lân oant 1935. Dêrnei joech sy har del yn har wenplak.

## Diskografy <small>(kar-út)</small>

*1953	 	*Ma Rainey, Vol. 1	* 	Riverside Records (Jazz)
*1953	 	*Ma Rainey, Vol. 2	* 	 
*1994		*Complete Recorded Works: 1928 Sessions	*	Dokumint
*1998		*Complete Recorded Works, Vol. 1 (1923-1924)*		Dokumint
*1998		*Complete Recorded Works, Vol. 2 (1924-1925)*		Dokumint
*1998		*Complete Recorded Works, Vol. 3 (1925-1926)*		Dokumint
*1998	 	*Complete Recorded Works, Vol. 4 (1926-1927)*	 	Dokumint
*1998		*Complete Recorded Works, Vol. 4 (1926-1927)	*	Dokumint

## Keppelings om utens
*Gertrude “Ma” Rainey yn it African American Registry
* Gertrude “Ma” Rainey yn de New Georgia Encyclopedia
* ''Mother of the Blues: A Study of Ma Rainey''
Nieuw-Scheemda

**Nieuw-Scheemda**, earder **Scheemderhamrik** (Grinslânsk: *Scheemterhammerk* of *Nij-Scheemte*) is in doarp yn de gemeente Aldamt yn de provinsje Grinslân. It leit benoarden Scheemda en Scheemderzwaag, yn it noarden fan de gemeente en yn it hert fan it klaai-Aldamt. It telt neffens gegevens fan it CBS 280 ynwenners (2008). Nieuw-Scheemda en 't Waar foarmje in dûbeldoarp.

## Skiednis
It hjoeddeiske Nieuw-Scheemda is ûntstien as dykdoarp nei de ynpoldering fan in diel fan de Doalert oan de ein fan de sechtjinde iuw. Oarspronklik waard de nije delsetting oantsjutten as Scheemderhamrik, ofwol de 'mienskiplike boeregrûnen yn it bûtengebiet fan Scheemda'.

De herfoarmde tsjerke fan Nieuw-Scheemda út 1661 hat in tsjerkeoargel út 1698. It jildt as it lytste Arp Schnitger-oargel fan de wrâld en is yn 1802 troch Heinrich Hermann Freytag ferboud.

It kerspel Nieuw-Scheemda hie yn de achttjinde en njoggentjindee iuw fjouwer buertgilden: it *Westerse gilde* (yn *Westeind*), it *Kerkhorner-*, *Diepswalster* en Waarster gilde. Ta de *Kerkhorn* waarden ek de buorrentsjes *Worsthorn* en *Molenhorn* rekkene, dy't tsjintwurdich ûnder 't Waar falle. Yn *Westeind* leit it buorrentsje *Boneschans*, nei alle gedachten in oerbliuwsel fan in militêre fersterking út de Tachtichjierrige Kriich.
 
De fermanje út 1840 (mei in foargonger út 1705) is om 1921 hinne ôfbrutsen. De herfoarme evangelisaasjee *Eltheto* út 1910 waard yn 1947 sletten; it gebou waard yn 2017 sloopt. 

Nieuw-Scheemda lei fan 1911 ôf oan de spoorline Súdbroek - Delfsyl, dêr't it doarp in stopplak mei buordoarp 't Waar hie: stopplak *Nieuw Scheemda-'t Waar*. It stopplak waard yn 1934 sletten en letter is ek de spoarline ôfbrutsen. 

Nieuw-Scheemda en 't Waar hiene yn de earste helte fan de tweintichste iuw mear as 1000 ynwenners, mar it befolkingsoantal is neitiids in ein werom rûn. De Iepenbiere Basisskoalle *Meester Sportel* waard yn 2012 sletten, nei't de iepenbiere skoalle yn 't Waar al yn 1934 sletten waard.

## Nijsgjirrich
Yn Nieuw-Scheemda stiet it *Swieneparradies*, in besikerssintrum mei in oersjoch fan alles dat mei bargen te krijen hat. It sintrum organisearret wol eksposysjes fan de resultaten.

Tichteby Nieuw-Scheemda steane trije mûnen; twa grutte poldermoles, De Dellen en de Westerse Molen, en in tsjasker.

## Berne yn Nieuw-Scheemda
* Jurjen Mellema, 18 septimber 1923, eardere fraksjefoarsitter fan de CHU yn de Twadde Keamer.
* Jaap Klok.
Harinxmastins (Sleat)

De **Harinxmastins** wie in stins by de stêd Sleat. Fan de stins is neat werom te finen en binne gjin ôfbylden fan bewarre bleaun. 

It gebou waard mooglik yn de 13e iuw boud. De stêd Sleat ûntstie oan de hannelswei fan Bentheim nei Starum. Dêr't de wei in oare wichtige wei kruse, wie in fersterke hûs boud, dat dizze krusing behearske. Dat hûs waard grif troch de Harinxma's of in foarfaar fan harren boud. Yn de 15e iuw wurdt de stins yn alle gefallen bewenne troch ôfstammelingen fan Haring Donia (± 1400), dy't him Haringsma en letter Harinxma neamde.

Mids fyftjinde iuw wenne Watze Bockes Haringsma yn it hûs. In neisiet fan him, Homme Harinxma, dy't troud wie mei Doedt fan Mockema, hat grif de lêste bewenner west. Hja wennen nammentlik letter yn de Sjuxmastate yn Waaksens. De ôfstammelingen fan Homme en Doedt neamden har Van Harinxma thoe Slooten.

Om 1560 wurdt de earste kaart fan it stedsje Sleat makke, mar it fersterke hûs is dan al ferdwûn. De stins moat yn alle gefallen in heech of breed stienen bouwurk west hawwe. Mooglik waard it hûs as tolhûs brûkt: as kontrolepunt foar it beteljen fan de passaazjejilden. Mar it kin ek wêze dat der by it krúspunt fan wei en grêft, by de brêge, in ôfsûnderlik tolhûs stien hat.

By de ferskate belegeringen fan Sleat, wat geregeldwei foarfoel omdat Sleat in strategyske delsetting wie, hie de stins genôch beskerming jûn. Mar by in belis yn 1523 waard de stins foar in part sloopt en yn 1531 op lêst fan Karel V hielendal ûntmantele. Om it plak dêr't de Fan Harinxmastins stien hie kaam in grutte twinger (bastion) as ûnderdiel fan de festing Sleat. Dy waard doe Harinxmaskâns neamd.

## Bewenners
* famylje Harinxma
* ± 1450 Watze Bockes Haringsma
* Homme Harinxma
Iekeliene Stange

**Iekeliene Stange** (27 july 1984) is in Nederlânsk model en fotografe.

Stange waard ûntdutsen as model doe't hja noch multimedia-ûntwerpen studearre yn Rotterdam. 

Stange hat in kontrakt by Women Management yn Milaan en Marilyn Agency yn New York City. Sy hat meidien oan in reklamekampanje foar Marc Jacobs, Dolce & Gabbana en Sonia Rykiel, oan shows foar Chloé, Chanel, Emmanuel Ungaro en Kenzo.  Stange har persoanlike styl wurdt fral skaaimerke troch ynfloeden út Japanske moade, benammen dy út Tokio. 

## Keppelings om utens
*Iekeliene Stange Website
*Foto's Iekeliene Stange op style.com
De Nieje Tied

**De Nieje Tied** (ûndertitel: *Blad in t plat*) is in yn 1994 oprjochte Twintsk literêr-kultureel tydskrift, skreaun yn it Twintsk en oanbuorjende Nedersaksyske taalfarianten (Sallânsk, Achterhoeksk en 't Platdútsk fan krekt oer de grins).

## Utjefte
It Blêd wurdt fanút Ynskedee útjûn troch De Oare útjouwerij. Yn de redaksje sit Gerrit Klaassen en mei-oprjochter Goaitsen van der Vliet. Oan syn ferstjerren yn febrewaris 2009 siet ek mei-oprjochter Frank Löwik der yin. De Nieje Tied komt ûngeregeld út romme tuskenskoften.

## Ynhâld
Yn De Nieje Tied steane literêre bydragen yn ferskate sjenres; prakkesaasjes oer literêre oangelegenheden en widere keunst; taalkundige stikjes; in rubryk foar koarte berjochten, ynstjoerde en stikelstikjes; en in oersjoch fan nij wurk yn en oer it dialekt. Goaitsen van der Vliet syn Standaard Schriefwieze foar it Twintsk wurdt yn it blêd oanhâlden.

## Styl
De Nieje Tied wol nijtiids wêze en biedt gjin stee foar 'folklore en kritiekloze ophemmeling van anneke-bestemoorstied'. Bytiden ropt de redaksje argewaasje op troch krityske besprekken fan skriuwwurk (en stavering, setwurk en foarmjouwing) fan yn har eagen lege kwaliteit, meidat it Twintsk dêr net fierder mei komt; troch har 'knooiboksnweark' neamd.

Al sûnt it begjin rûn it dêrtroch net bêst tusken it skerpe nije blêd en de tradisjoneler kleure streektaalblêden. De Twentsche Courant skreau: * 'Organisaties die zich met het oostelijk dialect bezighouden [...] zwijgen in alle en zelfs de streektalen. Noch in Stad en Land van de Twente Academie, noch in de Bodbreef van de Kreenk vuur de Twentse Sproak of De Moespot van t Verbond van Neersasse Dialectkringen een woord over het nieuwe blad in t plat.' *

It fêsthâlden troch Twintske skriuwers en lêzers oan nostalgyske skriuwerij oer eartiids is neffens Frank Löwik yn syn proefskrift oer de 'Twintske Beweging' de reden dat De Nieje Tied tige lytsskalich bliuwt, wylst oare streektaalskriuwerij merakelsk goed rint, hege oplages hat en werprinte wurdt.
Standaard Skriefwieze

De **Standaard Skriefwieze** is in skriuwwize foar it Twintsk, en waard úttocht troch Goaitsen van der Vliet út Ynskedee.

Dizze skriuwwize is basearre op de earste (1982) skriuwwize fan de Kreenk vuur Tweantse Sproake (KTS), en is dêrmei tagelyk folle fonologysker as de lettere (1997 en 2009) skriuwwizen fan de KTS. Hjirtroch is der in soad romte om de pleatslike feskillen goed wer te jaan.

Sa wurdt bygelyks yn de KTS-skriuwwize fan no de útgongen fan tiidwurden as yn it Standert Nederlânsk skreaun: dus *werken* wurdt weark*en* (of elke oaare fariant fan it Twintske wurd) en *lopen* bliuwt *lopen*. Yn de Standaard Skriefwieze is it *wearkn* en *loopn*.

Gearlûkings wurde mei in hege komma werjûn: *kö'w* (köant wie) en *goa'j* (goa iej).
Frank Löwik

**Franciscus Gerhardus Hieronymus (Frank) Löwik** (Almelo, 30 septimber 1956 - Ljouwert, 23 febrewaris 2009) wie in Twintske histoarikus en skriuwer dy't him ûnder oare dwaande hâlde mei de bestudearring fan it Twintske regionalisme.

## Skriuwerij oer it Twintske regionaolisme
Löwik studearre Skiednis en Dútsk oan de Ryksuniversiteit Grins (RUG) en wie dosint Skiednis en Maatskippijlear oan in skoallemienskip yn Ljouwert. Yn 2003 promovearre hy oan it Nedersaksysk Ynstitút fan de Fakulteit fan  de Letteren fan de RUG mei it proefskrift *De Twentse Beweging : strijd voor modersproake en eigenheid*. Yn dit wurk, as handelsútjefte útbrocht troch it Van Deinse Ynstitút, beskreau er it Twintske regionalisme fanôf de Romantyk: it groeiende omtinken foar de eigen boukeunst, gebrûken, spraak, media ensafuorthinne. Hy beskreau ek de ferhâldding fan dit regionalisme ta 'de grut-Nedersaksyske gedachte' fan de jierren fyftich, en pleite foar in hegere erkenning fan it Nedersaksysk middels diel III fan it Europeesk Hânfest foar regionale talen of talen fan minderheden.

Löwik seach in groeiend oantal 'komplemintêre' 'regionalistyske inisjativen'. Hy pleite ek foar Twintsk taalbelied, omdat er it brûken en de kwaliteit fan de streektaal 'dúdlik' weromrinnen seach.

## De Nieje Tied en literêre skriuwerij
In 1993 brocht Löwik de bondel *Op n biester (Niejmoodse schetsn in t Almeloos)* út by De Oare útjouwerij yn Ynskedee.

Mei de eigener fan dizze útjouwerij, Goaitsen van der Vliet, besocht Löwik it Twintsk oan te fiterjen as skriuw- en kultuurtaal. De beide rjochten in jier letter *[[De Nieje Tied]]* op, in literêr-kultureel tydskrift yn it Twintsk en oanbuorjende Nedersaksyske taalfarianten. Dit tydskrift wol nijtiids wêze, yn oerienstimming mei Löwik syn fyzje dat it hearskende konservatisme 'in smaakbeleving, vorm en thematiek' yn de Twinske skriuwerij laat hat ta it idee dat it Twintske fan eartiids is en net seksy wêze kin.

Yn 1997 kamen Löwik en Van der Vliet mei harren Asterix-oersetting *Ne gesjichte van Asterix den Galliër* (Ynskedee, De Oare útjouwerij). Yn 2007 kaam by dizze útjouwerij in bondel ferhalen en kollumns fan Löwik út ûnder de titel *Flantuutn (ferhalen en kantteksten)*. Dizze fertellings en kollumns stiene earder yn *De Nieje Tied* en *De Roskam*.
De Roskam

**De Roskam** is in ûnôfhinklik nijs- en opinywykbklêd foar Twinte dat fanút Almelo útjûn wurdt. It blêd hat bûten nijs ek in soad kommentaar, dêryn besiket se stikelich en ferrassend te wêzen om dêrmei it publike debat mei oan te fiterjen.

## Missy
It blêd skreau sels oer hoe't se Twinte besjocht: *De redactie ziet Twente als een grote stad met ruime parken. In die zin zijn zowel de steden als de dorpen wijken van de op drie na grootste stad van Nederland. Dat dit feitelijk nog niet zo is, ligt vooral aan de bestuurders in de regio, maar de krant loopt vooruit en wil wat verder kijken dan de waan van vandaag.*

## Skiednis
It blêd waard yn oktober oprjochte 1995 troch Han Pape, dy't net sa bliid wie mei it opgean fan de kranten De Twentsche Courant en Tubantia yn De Twentsche Courant Tubantia. Dêrtroch soe der noch mar ien deiske krante yn Twinte oerbliuwe, sûnder konkurrinsje om skerp te bliuwen. Pape wurke oant april fan dat jier by de Twentsche Courant.

Yn de earste helte fan 2011 waard begûn mei Roskam TV fanút studio Spoer 3 yn Wierden. Wykliks in djipte-ynterview fan in oere mei in belangwekkend persoan út it bedriuwslibben, bestjoer, polityk of keunst fan binnen of bûten Twinte.

Doe't ein 2006 alve Twintske boargemasters polityk De Haach witte lieten dat harren gemeenten net meiwurkje woene oan de útsetting fan asylsikers dy't langer as fiif jier yn Nederlân ferbleaune, sei VVD-minister Johan Remkes: "Oan dit soart sinjalen bestiet perfoarst gjin ferlet. Ek net as se ôfkomstich binne út de Vrije Republiek Twente." Fuort nei Remkes syn útspraak waard de namme "Vrije Republiek Twente" fêstlein. Han Pape, haadredakteur fan De Roskam, begûn dêrnei in wyklikse rubryk ûnder de titel: *De Republiek*. Pape beljochte dêryn ûntwikkelings yn Twinte dêr't er de Frije Republyk Twinte brûkt as ideaalbyld fan in eigensinnich Twinte.

Yn novimber 2014 krige Pape in harsenblieding. Hy koe tydlik syn wurksumheden net útfiere. Op 7 jannewaris 2016 makke er buorkundich dat it wykblêd foarearst ophâlde soe. Troch syn fysike beheiningen wie hy net mear by steat syn advertearders persoanlik te besykjen. Der ûnstie doe  in ynkomstegat fan 5 ton.

It tydskrift makke lykwols in trochstart en bestiet anno 2023 noch altyd.

## Namme
De titel 'de Roskam' ferwiist nei trije dingen: it hynder dat symboal stiet foar de Twintske regio, in lykneamd foarwerp út de Twintske teskstylbedriuwen en in stikeldicht fan Joost van den Vondel mei dy namme, dêr't er de rânestêdlike regearders it burd mei ôfskrabet.
Dialexicon Twents

It **Dialexicon Twents** is n digitaal oersetwurdboek Twintsk-Nederlânsk / Nederlânsk-Twintsk. De gearstaller is Goaitsen van der Vliet. It wurdboek giet út fan dy syn Standaard Schriefwieze foar it Twintsk.

Beide dielen binne as Windows-program fergees fan it ynternet te heljen.

Sûnt 2025 is alles frij tagonkelik op www.twentswoordenboek.nl
De Museumfabriek

**De Museumfabriek**, earder **TwentseWelle**, is in museum foar Twintske streekkultuer yn Ynskedee, oprjochte yn 2008 troch in fúzje fan trije ynstellings: Natoermuseum Ynskedee, it Van Deinse Ynstitút en Museum Jannink. It is fêstige yn in âld tekstylfabryk út 1900.

Mei help fan (ynter)aktive presintaasjes lit TwentseWelle de skiednis fan de minsken yn de streek sjen, fan hoe't minsken de streek nei de lêste iistiid ynkomme ôf en fierder hoe't hja dêr wenjen bleaune (it Grutte Ferhaal'). De natoer, de jacht, it byelkoar garjen, it buorkjen, de ûntwikkeling fan lân nei stêd en streek, it ûntstean fan de yndustry, arbeid, fernieling, technyk en mienskip binne hjiryn de wichtichste ûnderwerpen.

In grutte foarried natuerhistoaryske- en kultuerhistoaryske foarwerpen slút hjirop oan en is te sjen efter glês yn ien fan de grutste fitrines fan Europa. Ferskate diorama's lizze it ferbân mei mondiale tema's as wetter, selsbyld en leauwe. In pronkstik is it folslein neiboude losse hûs, dêr't besikers sa yn en út rinne kinne.

It Museum is op it sels ûntdekken rjochte. Dat hâldt yn dat besikers sels yn kasten sjen moatte, doarke-iepenlûke en harren eigen paad bepale moatte. Ek kin in audiotoer oanfrege wurde, dêr't by elk foarwerp in ferhaal ferteld wurdt. TwentseWelle is dwaande om dit, neist Nederlânsk, Dútsk en Ingelsk, ek yn it Twintsk te krijen.

De útjouwerij TwentseWelle jout boeken út, dy't mei de ûnderwerpen fan it Grutte Ferhaal te krijen hawwe.

Neist it fêste Grutte Ferhaal fan Twinte, hat TwentseWelle ek wikseljende tentoanstellings, lykas yn 2009-2010 it ferhaal fan East-Dútslân ûnder it kommunisme.
Twintske Taalbank

De **Twintske Taalbank** (*Tweantse Sproakbaanke*) is in wurkplak fan de Aldheidkeamer Twinte, dêr't alles wat yn it ferline skreaun is, útbrocht, songen en dichte yn en oer it Twintsk by elkoar garre wurdt op ien stee, sadat it foar eltsenien tagonklik is.

De Taalbang is in trochgeande ûndernimming, dy't it benammen hawwe moat fan in oantal frijwilligers. Konservator is Goaitsen van der Vliet, buromeiwurker is Han Hassink. De Taalbank is ûnderbrocht yn it hûs fan de Feriening Aldheidkeamer Twinte, foar de yngong fan TwentseWelle oer.
Kreenk vuur de Twentse Sproak

De **Kreenk vuur de Twentse Sproak** (foar it gemak meast ôfkoarte ta *KTS*) is in feriening dy't him dwaande hâldt mei it behâld en befoardering fan de Twintske taal. 

Dit docht se ûnder mear troch tsjerkestsjinsten yn it Twintsk te hâlden en troch it opstellen fant Tweants Kwarteerken, in lerige yn en oet Twintsk foar op legere skoallen. Yn it bestjoer sitte Joop Weber, Vera Wiefferink, Harry Groener en Karin Hagreize.

Om de twa jier rikt se de Oanmoedigingspriis út foar lju dy't har drok meitsje foar de twintske taal.

De KVTS-skriuwwize is útbrocht yn it boek *Twents, hoo schrief iej dat*. Iens yn de safolle tiid komt de Kreenk mei de Bodbreef, in blêd yn it dialekt foar alle leden fan de Kreenk.
Aldheidkeamer Twinte

De **Aldheidkeamer Twinte** is in ûndersyk- en kennissintrum foar de skiednis fan benammen de regio Twinte.

De Feriening Aldheidkeamer Twinte is eigener fan in grutte histoaryske kolleksje dy't yn brûklien jûn is oan museum TwentseWelle. Dy hat in grut part fan de kolleksje útstald yn har museum oan Het Rozendaal 11 yn Ynskedee.

De OKT hat in ferieningssintrum neamd OKThuis oan de Stroinksbleekweg 12B yn Ynskedee. Yngong foar de yngong fan TwentseWelle oer.

Yn it OKThuis wurdt op de moandeitemiddei fan 13.30 oant 16.30 oere in sosjeteit (soas) organisearre. Eltse moandeitemiddei kin dêr wurke wurde oan eigen ûndersyk, mei te wurkjen oan ûndersyk foar de OKT en útwikseling fan ideeën. 

## De Twintske Taalbank

De Twintske Taalbank is it wurkplak fan de Aldheidkeamer Twinte foar it finen, yn kaart bringen, sammeljen, behâlden en tagonklik meitsjen fan alle mooglike uterings yn en oer  de streektaal.
Willem Wilminkpriis

De **Willem Wilminkpriis** is in priis foar it bêste berneliet. De priis wurdt alle twa jier útrikt oan de makker(s) fan in liet foar bern/jongerein yn de leeftiid fan de basisskoalle dat yn de foarôfgeande twa jier skreaun of útkomd is op cd of dvd of útfierd is yn it teater of op tv.

De priis is ferneamd nei de dichter/skriuwer Willem Wilmink.

Inisjatyfnimmers foar de priis binne: Stichting Enschede Promotie en de Stichting Willem Wilminkfestival. It idee foar de priis komt fan berneboekeskriuwers Koos Meinderts en Sjoerd Kuyper. 

De priis bestiet út in jildbedrach fan € 5.000,- (dêr't € 4.000,- fan ornearre is foar de tekstdichter en € 1.000,- foar de komponist), in oarkunde en in byld dat in harkjende skriuwer foarstelt, ûntwurpen en makke troch byldzjend keunstner Helga Kock am Brink út Ynskedee.

## Winners
Sjoerd Kuyper

**Sjoerd Kuyper** (Amsterdam, 6 maart 1952) is in Nederlânske skriuwer.

Hoewol't Kuyper ek wurk foar folwoeksenen makke hat, waard hy benammen bekend troch syn wurk foar bern. Yn 2000 skreau Kuyper yn opdracht fan de CPNB it berneboekewikegeskink: *Eiber!* Sjoerd Kuyper skreau ek telefyzjeriges as *Max Laadvermogen* en *De Freules* (op it Cinekid Festival bekroane mei de Kleine Kinderkast). Fan Kuyper syn boek *Het zakmes* makke regisseur Ben Sombogaart in telefyzjerige en in spylfilm. Kuyper skreau it senario. Ek syn jeugdroman *De rode zwaan* waard ferfilme. Wie mei-oprjochter fan de Willem Wilminkpriis foar moaiste berneliet.

## Wurk
* *Mooie gedichten* (1973)
* *Ik herinner mij Klaas Kristiaan* (1974)
* *Handboek voor overleden knaagdieren* (1975)
* *Dagen uit het leven* (1977)
* *De dichter zingt* (1978)
* *Een kleine jongen met zijn beer* (1978)
* *Het nieuwe proza. Interviews met jonge Nederlandse schrijvers* (1978)
* *De glazen kamer* (1979)
* *Dichters. Interviews* (1980)
* *Het zakmes* (1981)
* *Heb je wel gehoord* (1982)
* *Ratten & flamingo's* (1982)
* *MaGier en de MiddelMan* (1984)
* *Een reisgenoot* (1985)
* *De verborgen steeg* (1986)
* *De ogen van het paard* (1987)
* *Het zand* (1987)
* *De leeuw zonder staart* (1988)
* *Majesteit, Uw ontbijt* (1988)
* *Wat je moet doen als je een monster ziet dat erg op een berg lijkt* (1988)
* *Josje* (1989)
* *Denk om de muizen!* (1990)
* *Robins zomer* (1990)
* *De freules en andere liedjes* (1991)
* *Josje's droom* (1992)
* *Nachtkind* (1992)
* *Robin en Sinterklaas* (1993)
* *Robin en Suze* (1993)
* *De vingerafdrukken van de heks* (1994)
* *Het eiland Klaasje* (1994)
* *Robin op school* (1994)
* *Zeepziederij De Adelaar* (1994)
* *Robin viert kerstfeest* (1995)
* *De rode zwaan* (1996)
* *In de uilevlucht* (1996)
* *Robin en God* (1996)
* *De leukste jongen van de school. Zij was niet het enige meisje dat er zo over dacht* (1997)
* *De schoolstrijd* (1997)
* *Een spook voor het raam* (1997)
* *Robin en Knor* (1997)
* *Alleen mijn verhalen nam ik mee* (1998)
* *De piemelgniep* (1998)
* *Malmok* (1998)
* *Robin en opa* (1998)
* *De rode zwaan* (1999)
* *Het boek van Josje* (1999)
* *Het huis is vol* (1999)
* *Die meid is een heks, Vos* (2000)
* *Eiber!* (2000)
* *Robin en Knor in de winter* (2000)
* *Robin op school* (2000)
* *Robin en de zon* (2001)
* *Robin is jarig* (2001)
* *Vos koopt een hoed* (2001)
* *De leukste jongen van de school. Zij was niet het enige meisje dat er zo over dacht* (2002)

## Prizen
* *Robin is verliefd* - Sulveren Griffel 2007
* *Robin en God* - Gouden Griffel 1996
* *Het eiland Klaasje* - Sulveren Griffel 1995
* *Robin en Suze* - Sulveren Griffel 1993
* *Majesteit, Uw ontbijt* - Vlag en Wimpel 1989
* *De heks in je hoofd* - MatchBoox 2011
* *Het Zakmes*, rige en de film, wûnen ferskate grutte prizen, wêrûnder de Emmy Award, de Grote Kinderkast, it Gouden Kalf en de Cinekid Award. *Het zakmes* is boppedat opnomd yn de kanon fan de Nederlânske film.
Mitridates VI

**Mitridates** (132 f.Kr.- 63 f.Kr.) wie fan sa. 120 f.Kr. oant syn dea kening fan Pontus. Pontus wie yn dy tiid it grutste keninkryk mei de measte kwizekwânsje yn Lyts-Aazje. Hy fierde trije krigen tsjin de Romeinske Republyk. 

## Skiednis
Mitridates wie lange tiid flechteling en hy hat ferskillende kearen bruorremoard plege moatten om de troan fan Pontus bestiigje te kinnen. Hy bemachtige ynearsten fruchtbere en foar de hannel wichtige gebieten yn (it tsjintwurdige) Súd-Ruslân en rjochte syn polityk dêrnei op de oermastering fan Lyts-Aazje. By dat stribjen rekke er yn konflikt my de allyksa op ekspânsje beluste Romeinen.

Dekt troch in bûnsmaatskip mei Armeenje en stipe troch de ûntefreden befolking fan de Romeinske provinsje Asia, dy't in protte te lijen hie ûnder korrupsje en it ienhalige beleid fan de Romeinske steedhâlders, sette hy yn 89 f.Kr. útein mei de striid. Oeral dêr't Mitrades kaam waard er wijd en seid ynhelle as befrijer en befredige de wraaksucht fan de pleatslike befolking troch in organisearre slachtpartij: fanút Ephesus joech hy it sein om yn it hiele lân op ien dei alle út Itaalje ôfkomstige Romeinske ûnderdienen (goed 80.000) fermoardzje te litten. Nei dy slachting stuts er oer nei Grikelân dêr't de minsken him lyksa mei jûchei ûnthellen. 

De tebekslach kaam doe't Sulla yn Grikelân ferskynde: hy naam Atene yn en fersloech Mitridates syn troepen by Chaeronea. Yn 85 f.Kr. wie  Lyts-Aazje wer yn Romeinske hannen en moast de befolking boete foar har opstân û.o. troch ûnfoech hege belêstingen. 

Yn 74 f.Kr. ferfette Mitridates syn besikings, mar waard troch de betûfte Romeinske fjildhear Lukullus tsjinhâlden en twongen nei Armeenje te flechtsjen. Ek dat lân waard troch Lukullus ferovere, mar hy moast it lykwols wer priisjaan doe't er fan it kommando ûntheft waard. Dat foarfal joech Mitridates de gelegenheid him te werstellen, oant Pompejus yn 66 f.Kr. foarfêst mei him ôfrekkene. Mitridates flechte fuort nei de Krim en nei de see fan Azov, dêr't syn soan in rykje bestjoerde. Hy hy plannen om fan dêrút opnij de Romeinen opnij te bestoke. Dy plannen mislearen, omdat de befolking wegere de swiere lêsten foar de kriichsfiering op te bringen en yn opstân kamen. 

Mitridates besleat doe in ein oan syn libben te meitsjen. It skynt dat er earst gif ynnommen hie (dat blykber net goed wurke!), wêrnei't er him, mei help fan in trouwe dienaar, op syn swurd stoarte.

Inkele legindes hawwe de mytefoarming om Mitridates fersterke. Sa soe er in fenomenaal ûnthâld hân hawwe en wie er by steat al syn manlju by de foarnamme te kennen en spruts er mear as 25 talen. Ek waard hy achte geregeld fertinne gif yn te nimmen, om sadwaande deadlike doases wjerstean te kinnen, in praktyk dy't *mitridatisme* neamd wurdt.

## Oar
De opera Mitridate, Rè di Ponto fan Mozart is baseare op it ferhaal fan Mitridates.
Pontus

**Pontus** (yn it Gryksk: *Pontos*) is de namme fan in gebiet yn it noarden fan it sintrale part fan de Swarte Seekust fan Lyts-Aazje. De krite leit tsjintwurdich yn Turkije en grinzet oant Kappadoasje en Armeenje.

Oan de kust leien destiids Grykske koloanjes as Trapezus en Sinope.

De namme is ôfkomstich fan ien fan de generaals fan Aleksander de Grutte dy't nei Aleksander syn dea in ryk stifte yn it noarden oan de Swarte See. Dat ryk waard letter troch Julius Caesar ferovere foar it Rome. 

Yn 281 f.Kr. ûntstie it Keninkryk Pontus dat har fierder territoriaal útwreide. Nei de oerwinning fan de Romeinke generaal  Pompejus yn de Tredde Mitridatyske Kriich dielde dy sawat hiel Pontus op ûnder de hearskers fan de omlizzende riken, wylst hy in protte stêden selsstannich makke. Lang om let waard de omkrite lykwols tegearre mei Bithynia opnaam yn it Romeinske Ryk en omfoarme as de provinsje *[[provincia]] [[Pontus et Bithynia]]* (63 f.Kr.). 

Ut de bloeitiid fan it keninkryk Pontus binne munten bewarre bleaun mei prachtige karakteristike portretkoppen fan inkele keningen. De ôfbyldingen fan Mitridates III en Pharnaces I (oerpakke fan Mitridates VI) binne hichtepunten yn de hellenistyske muntkeunst. Op dy munten komme ek idealisearre koppen foar. 

## Sjoch ek
* Pontyske Griken
* Pontysk

## Keppeling omt utens
* Pontus
Roel Falkena

**Roel Falkena** (Snits, 10 maaie 1936 - De Sweach, 20 febrewaris 2021) wie in  feedokter en provinsjaal politikus út Beetstersweach.

## Biografy
### Jonkheid
Falkena wie de âldste soan fan Pier Falkena en Tryntsje Riedstra. Pier Falkena buorke op Wigledaam, in pleats oan de Toppenhústerdyk yn Snits. Roel Falkena wie de earste yn de famylje dy’t in universitêre oplieding folge.
### Oplieding en berop
Fan 1949 oant 1954 die Falkena de HBS oan it Kristlik Lyseum yn Snits. Dêrnei studearre er diergenêskunde yn Utert. Hy ferjit Fryslân net, want hy wurdt bestjoerslid fan de Fryske studinteferiening ‘Redbad’ én foarsitter fan de Federaasje fan Fryske Studinteferienings. Yn 1959 is Falkena ien fan de inisjatyfnimmers fan de aksje 'De Lauwerssé moat ticht'. Yn 1961 en 1962 is er waarnimmend bistedokter. Nei de militêre tsjinst krige er yn 1964 in feedokterspraktyk yn Beetstersweach, dy't er hâlde soe oant 1999. Foar de praktyk en ek as wenhûs keapet Falkena yn 1979 de bot fertutearze eardere herberch 'Oud Boschlust' oan de yngong fan it doarp en lit dy restaurearje. 
### Bestjoersfunksjes en polityk
Falkena wie fan 1970 oant 1976 foarsitter fan de krekt oprjochte Fryske toanielstifting Tryater. It wie pionierswurk. It selskip koe yn it begjin mar fjouwer topspilers in tydlik kontrakt oanbiede. Yntusken waard by provinsje en it Ryk drok aksjefierd foar subsydzje. Fan 1979 oant 1984 wie Falkena haadbestjoerslid fan de FNP en letter, fan 1987 oant 1999, wie er lid fan provinsjale steaten foar deselde partij. Falkena beskôget de FNP as 'de iennichste Fryske partij'. De oare partijen yn Fryslân beskreau er yn 1983 as 'filialen fan in Hollânsk grutbedriuw'. Fan 1999 oant 2004 siet er foar de FNP yn de rie fan de gemeente Opsterlân. De FNP-ôfdieling Opsterlân hie er sels oprjochte. 
Yn 1981 stie Falkena oan de widze fan de Jeropeeske Frije Alliânsje, it bûn foar regionale partijen yn Europa. Fia Flaamske Europarlemintariërs fan de EFA as Willy Kuijpers en Jaak Vandemeulebroucke krige de FNP de mooglikheid om yn it Europeesk Parlemint omtinken te freegjen foar Fryske saken. Ek hat Falkena jierrenlang, oant 2011, foarsitter fan de Stifting Slach by Warns west. Yn 1983 pleite Falkena as sprekker op de betinking op it Reaklif foar selsbestjoer foar Fryslân. De taspraak krijt frijwat omtinken yn de media en besoarget Falkena de bynamme 'de Betico Croes fan Fryslân', nei de Arubaanske politikus dy't syn eilân oan de 'status aparte' helpt.   
### Privee
Falkena hat twaris troud west. Ut syn earste houlik, dat 25 jier duorre hat, hat er trije bern, dêr't sjoernalist Onno Pier Falkena de âldste fan is. Nei Onno folgen noch Jan Roelof Falkena en Elske Falkena. Troch syn twadde frou Lybrich Andringa, dy’t skriuwster fan de Stifting Slach by Warns wie (en ek beskôge wurde kin as de ‘geastlike mem’ fan de Fryske aginda, it bûsboekje) rekke hy belutsen by de stifting. Falkena is sûnt it jier 2000 widner.
Falkena stoar op 20 febrewaris 2021 yn de âldens fan 84 jier.
Idzerdastins

De **Idzerdastins** is in eardere state dy't yn Teridzert, gemeente Weststellingwerf stie. Op it âlde stee stiet no in pleats.

It boujier is ûnbekend, yn de *[[Tegenwoordige Staat van Friesland]]* wurdt yn diel 3 op side 607 ûnder Ter Idzerd skreaun: 
*Dit dorp heeft ongetwyffeld zyn naam gegeeven aan het geslacht van Idzerda, het welk hier, ten tyde der troebelen, een sterk Stins heeft gehad, in het Noordoosten des Dorps, nabij de scheiding van Nyeholtpade, welk, na tweemaalen afgebrand geweest te zyn, wederom werd opgebouwd door den Heer en Mr. Baerth van Idzerda, eerst Gedep. Staat, en naderhand Raadsheer ten Hove van Friesland, na welken hier nog twee Grietslieden uit dat geslacht hebben gewoond. Het oude Stins vervallen zynde, is daar voor, by onzen tyd, een ander huis, wel van minder omtrek, doch in eenen meer hedendaagschen smaak, opgebouwd door de Familie van Ter Wisga, thans deeze plaats in eigendom bezittende*.

Om 1740 is de âlde sealstins mei útbou troch de famylje Ter Wisga ferfongen troch in moderner hûs. Blikens in fermelding fan de reizgjende ferslachjouwer en kranteútjouwer Jacob Hepkema fan It Hearrenfean soe it foarste stik fan dat nije hûs mei in liedklok op it dak en it jiertal 1741 yn de foargevel doe noch bestien hawwe, it wie der yn 2005 net mear. Op it plak dêr't Eekhof yn syn atlas fan ± 1850 de Idzerdastins fermeldt, stiet no in grutte pleats.

## Bewenners
* ± 1500 Barth fan Idzerda
* Meinte Idzerda (grytman fan Weststellingwerf fan 1600 - 1619)
* Homme Idzerda (folge yn 1619 syn heit op as grytman)
* ± 1740 famylje Ter Wisga
Bonifatiustsjerke (Teridzert)

De **Bonifatiustsjerke** is in tsjerke en ryksmonumint yn Teridzert yn de gemeente Weststellingwerf.

De letgoatyske tsjerke út begjin 16e iuw wie eartiids wijd oan Bonifatius. Yn 1903 krige de tsjerke nei plannen fan W.A. Scheenstra en H. Edinga in toer en in nije westgevel. Yn 1926 krige de toer in spits. By it ynterieur hearre trije epitafen fan de famylje Fan Idzarda en in kabinetoargel út de twadde helte fan de 19e iuw (yn 1937 setten troch Bakker & Timmenga).

De tsjerke is sûnt 1978 bûten gebrûk en is eigendom fan Stichting Alde Fryske Tsjerken. Yn 2009-2010 waard de tsjerke restaurearre. De tsjerke is in ryksmonumint.


Interieur naar het oosten - Ter Idzard - 20207560 - RCE.jpg|Ynterieur mei preekstoel (1959)
Interieur naar het westen - Ter Idzard - 20207561 - RCE.jpg|Ynterieur mei oargel (1959)
Nijfinnestate

**Nijfinnestate** of **Nijfennestate** wie in state yn Sint Jabik yn de gemeente It Bilt. Der binne gjin ôfbylden fan it hûs bewarre bleaun, it terrein is no in kavel bou tusken greidlânperselen.

De state waard nei 1721 boud. Nijefinne ûnder Sint Jabik wie ien fan de pear lienen dy't der yn Fryslân wiene. Yn 1502 waard Doecke Hemmema fan Berltsum der mei beliend troch Georg en Heinrich fan Saksen.

Neidat de famylje Hemmema yn 1721 útstjert, komt it lien oan de famylje Du Tour. Se binne neisieten fan in suster fan de lêste Hemmema. Dy famylje erft net alle besittings, want de Hemmemastate yn Berltsum komt net yn harren besit. Dêrom beslút de famylje Du Tour in nije State op Nijefinne te bouwen. Opdracht foar it bouwen fan dit nije hûs wurdt jûn troch kolonel David Constantijn Baron du Tour (1713-1785).

Lang hat it hûs der net stien, want yn de Frânske tiid wurde dielen fan it lien ferkocht en nei de dea fan de lêste besitter, Cornelis Baron du Tour fan Bellinchave (1764), yn 1850, wurdt it restant ek ferkocht. De state is letter ôfbrutsen.

De State lei noard fan Berltsum en besuden de Blikfeart. 

## Bewenners
* 1721 famylje Du Tour
* David Constantijn Baron du Tour
* - 1850 Marc Cornelis Baron du Tour fan Bellinchave
Slach by Sleat

* Slach by Sleat (1420), in fjildslach yn de Grutte Fryske Oarloch.
* Slach by Sleat (1496), in fjildslach yn it tiidrek dat Fryslân ferdield rekke.
Slach by Sleat (1420)

De **Slach by Sleat** wie in fjildslach yn de Grutte Fryske Oarloch op 11 july 1420. De Skieringers hawwe dêr in wichtige oerwinning behelle.

## Oanrin
Neidat de Skieringers troch de East-Fryske haadling Fokko Ukena op 10 maaie 1420 yn grutte tallen ferslein waarden yn de slach oan de Paelesleat sloegen de measten op 'e flecht. Sy fûnen beskûl yn de stêden Starum en Sleat. Dêrút waard help frege by hartoch Jan fan Beieren yn Hollân dy't neffens in ferbûn ferplichte wie om de Skieringers te helpen. 

Fokko sloech nei syn oerwinning it belis foar Sleat dat er earst bemachtigje woe ear't Starum, it foarnaamste ûntwyk fan de Skieringers oanfallen wurde koe. Om Sleat gau ta oerjefte twinge te kinnen liet hy swier geskut út Grinslân oerkomme. De muorren fan de stêd blykten lykwols sterker te wêzen as't earst tocht waard, ek hienen har folle mear Skieringers yn de stêd ferskûle as't ynearsten tocht waard. 

## De slach
De Alliearden dy't tochten de Skieringers al yn de knipe te hawwen, wiene ferrast troch it hommels ferskinen fan de Hollanners, laat fan Hindrik fan Renesse. By oankomst oermasteren hja inkele fijânlike skippen en stutsen troch rjochting Sleat. As de betûfte troepen fan Jan fan Beieren op 11 july arrivearje, slute de hastich sammele Skieringers har dêr by oan. Dêrnei waard tsjin de Alliearde legermacht fan Fokko oplutsen. 

Fokko moast foar de oermacht oer belies jaan en nei in bloedich gefjocht, dêr't in protte fan syn manlju by sneuvelje, nimt er lang-om-let de útwyk nei East-Fryslân. Ferskate finzen nommen Grinzer Fetkeaperske haadlingen, sa as Eelko Onsta, Hendrik Beiers, Abko ten Dyke, Johan Grove e.o., waarden nei Hollân brocht en earst nei it beteljen fan losjild wer frij litten. 

## Neirin
Yn Westerlauwersk Fryslân wie nei de slach by Sleat foar koarte tiid sprake fan in sekere rêst. De Fetkeapers doarden it libben fan harren finzen nommen haadlingen net yn gefaar te bringen. Op 14 septimber slute de lannen fan Eastergoa en Westergoa in wapenstilstân mei de stêd Grins, de Ommelannen en Okko II tom Brok fan East-Fryslân.
Philip Vegelin fan Claerbergen

**Philip Frederik Vegelin fan Claerbergen** (ek *Vegilin fan Claerbergen*) (9 maaie 1685 - 28 july 1738) wie grytman fan Haskerlân en deputearre fan Fryslân.

## Libben en wurk
Vegelin wie in soan fan de grytman fan Haskerlân Hessel Vegelin fan Claerbergen (1655-1715) en Anna Maria fan Viersen (1653-1696). Hy folge yn 1707 syn heit op as grytman fan Haskerlân. Fan 1713 - 1716 en fan 1728 - 1731 wie hy lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân foar Sânwâlden. Foar Fryslân wie hy lid fan de Ried fan Steat (1707-1713) en sûnt 1716 makke hy foar Fryslân diel út fan de Steaten-Generaal.

It jier neidat hy beneamd wie as grytman fan Haskerlân waard hy útstjoerd troch de Steaten-Generaal as deputearre te fjilde nei de Súdlike Nederlannen yn de Spaanske suksesjeoarloch. Syn heit nom syn funksje as grytman waar yn Haskerlân. Hy wist belangrike ynformaasje te garjen oer it ferrin fan de oarloch. Nei syn weromkomst yn Fryslân fêstige er him op de Heremastate op De Jouwer. Hy joech opdracht ta it oanlizzen fan in baroktún by dy state. Ek wie hy ien fan de inisjatyfnimmers foar de nije wei fan De Jouwer nei Akkrum.

Vegelin wie in foaroansteand adviseur fan Maria Louise fan Hessen-Kassel dêr't hy goed mei befreone wie. De relaasje mei har soan prins Willem Karel Hendrik Friso, de lettere steedhâlder Willem IV, wie ôfstanliker. Hy fûn dat de prins net altiten like ferstannich operearde en faak nei ferkearde advizen harke.

Yn 1723 besleaten Deputearre Steaten fan Fryslân dat it Dokkumer Grutdjip fanwege it oerstromingsgefaar ôfsluten wurde moast. Fanwege syn bekwaamheden op it mêd fan wiskunde en wurktúchboukunde waard er, tegearre mei syn kollega Michael Onuphrius thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, as kommissaris belêste mei de bediking fan it Dokkumerdjip en mei de oanlis fan de Dokkumer Nije Silen. Neidat it wurk yn 1729 foltôge wie waard in tinkteken oprjochte *ter eeuwige nagedachtenis*, sa't op it tinkteken te lêzen stiet, *van de overdijking van het Dokkumerdiep*. Ek wurdt fermelde, dat seistûzen roeden dyk Eastergoa behoede sille foar wetteroerlêst. De werklike ôfsluting fan it djip barde yn oanwêzichheid fan beide kommissarissen. Harren wapens krigen in plak op it tinkteken.

Vegelin troude op 6 april 1717 mei de widdo Susanne Elisabeth fan Essen (1707-1766) fan Middelburch, dochter fan de advokaat-fiskaal fan de admiraliteit fan Seelân Pieter fan Essen en Barbara Steengragt. Harren houlik bleau sûnder bern. Vegelin ferstoar yn july 1738 yn de âldens fan 53 jier. Hy waard as grytman fan Haskerlân opfolge troch syn jongere broer Assuerus.

## Sjoch ek
* Oer it laach Vegelin fan Claerbergen‎
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Hessel Vegelin fan Claerbergen (1655-1715)

**Hessel Vegelin fan Claerbergen** (19 oktober 1655 - Leien, 28 novimber 1715), soan fan Philip Ernst Vegelin fan Claerbergen en Fokje fan Sminia, grytman fan Utingeradiel.

Op 27 jannewaris 1683 grytman fan Utingeradiel. Ferwiksele dizze gritenij mei dy fan Haskerlân op 15 maart 1689 en die hjirfan ôfstân yn 1707 foar syn âldste soan. Yn 1683 wie hy ek lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân. Ferstoar nei in operaasje. Troude op 7 novimber 1683 mei Anna Maria (* 1653),  dochter fan Assuerus fan Viersen, rintmaster fan de domeinen, en Jisck fan Geersma, dy't him seis bern skonk en op 12 july 1696  ferstoar. Hessel Vegelin van Claerbergen hie sterke bannen mei it steedhâlderlik hûs en gie fertroulik om mei Maria Louise. 

## Eysingahûs
Oan de ein fan de santjinde iuw kocht hy it Eysingahûs oan de Turfmerk yn Ljouwert. Van Claerbergen brûkte it Eysingahûs foar gasten. Neidat er yn 1707 bestjoerder-ôf wurden wie wreide hy it pied-à-terre fan it Eysingahûs út mei oangrinzjende huzen oan de Keningsstrjitte en de Foarstreek. Syn soan Johan (1690-1773), dy't under mear deputearre en ôffeardige nei de Steaten-Generaal wie,brûkte it Eysingahûs ek as syn ûnderkommen yn de Fryske haadstêd. 

## Sjoch ek
* Oer it laach Vegelin fan Claerbergen‎
* List fan grytmannen fan Haskerlân