open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aldemardumer Klif

It **Aldemardumer Klif** is ûnderdiel fan it nasjonaal natoermonumint de Iselmarkust by Aldemardum. Sûnt 1927 is it yn behear by de Feriening ta behâld fan Natoermonuminten.

Foar de ôfsluting fan de Sudersee wie it klif in keale ferheging fan hast seis meter heech balstienliem dy't troch de branding yn stân holden waard. Der lizze dan ek in soad balstiennen ûnderoan it klif. It klif is no begroeid mei bysûndere planten. Yn Ynformaasjesintrum  Mar en Klif wurdt ynformaasje jûn oer it Aldemardumer Klif. 

## Keppeling om utens
* Webstee fan Natoermonuminten
Ynformaasjesintrum Mar en Klif

**Ynformaasjesintrum Mar en Klif** is it ynformaasje- en besikerssintrum fan de Súdwesthoeke. 

It gebou sit yn de eardere iepenbiere skoalle mei skoalwente dy't yn de 'Frânske tiid' om 1810 hinne, boud is. Yn 1991-1992 waard it eardere streekmuseum 'Klif en Gaast' dat der yn siet feroare yn in besikerssintrum.

It besikerssintrum jout ynformaasje oer it gea, it goa en de kultuerhistoarje fan Gaasterlân. Sa sit ek it toeristysk ynformaasjepunt ‘Gaasterland Promotion’ yn it besikerssintrum. Neist de fêste tentoanstelling binne der ferskate oare aktiviteiten. Sa binne der fytstochten en ekskurzjes en foar bern binne der rûtes as de Kliffenrûte en It geheim fan Elfbergen. Berneteater en dochdagen biede in edukatyf programma foar skoallen.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea

## Literatuer
* *Gaasterland - Eeuwenoud land tussen Mar en Klif* (te keap yn it sintrum)

## Keppeling om utens
*Webstee Mar en Klif
Ambonezekamp

In **Ambonezekamp** wie in tydlike wenoarde foar Ambonezen dy't nei Nederlân ta kamen nei de ûnôfhinklikheid fan Yndoneezje. 

Yn Fryslân hawwe fjouwer Ambonezekampen west:
* De Wyldemerk by Kippenburch by Balk. (312)
* De Wite Peal yn Sint Jansgea/Rotsterhaule (81). Yn dit kamp sieten fan 1951 - 1960 de Amboneeske moslims. Dy hienen dêr ek in eigen moskee, de twadde fan Nederlân. 
* Ybenheer yn De Fochtel (252)
* Oranje yn De Fochtel (154)
Tusken skrapkes stean de bewenneroantallen yn 1957, meiïnoar sa'n 850 minsken.

## Sjoch ek
* List fan Molukske wenoarden yn Noard-Nederlân
Herbert Hoover

**Herbert Hoover** (1874-1964) wie in Amerikaansk politikus  en fan 1928 oant 1932 presidint fan de Feriene Steaten. Dêrfoar wie Hoover al ferneamd troch syn humanitêre aksjes yn de Earste Wrâldoarloch, yn it bysûnder troch fiedselhelp oan it besette België. Fan 1921 oant 1928 wie er minister fan Ekonomyske Saken ûnder presidint Warren G. Harding en nei syn dea ûnder opfolger Calvin Coolidge. As presidint waard er konfrontearre mei in swiere ekonomyske krisis dy 't bekend reitsje soe as de Grutte Depresje. Dêrtroch ferlear Hoover syn herferkiezing yn 1932.

## Keppelings om utens
* Inaugurele rede
* Biografy webside Wite Hûs
Elfbergen

**Elfbergen** is in bosk by it eardere buorskip Elfbergen noardlik fan Aldemardum yn de Súdwesthoeke.

Oant 1600 wurdt skreaun oer *Aleburgen*, yn in keapakte út 1731 wurdt de namme *Elleburgen* neamd. De namme Elfbergen soe dus de 'heuvels fan Ale' betsjutte kinne.

De bosk is mei 175 ha. de grutste fan de Boskwachterij en ek ien fan de âldste fan Gaasterlân. Hy waard yn de 19e iuw oanlein fanwege jonkhear Gerard van Swinderen. Yn 1925 waard de bosk besit fan de gemeente Gaasterlân dy't it yn 1976 ferkocht oan Steatsboskbehear. 

Troch de bosk rinne lange leanen, ien fan de fraaiste is de Boekeleane. By de Koaileane (by de eardere einekoai) leit de Boskfiver dy't yn it ramt fan de wurkleazensfoarsjenning yn de tritiger jierren groeven is. Foar 1940 wie dêr in wurkleazekamp. 

Troch Mar en Klif wurde yn de bosk speurtochten hâlden mei as tema "It Geheim fan Elfbergen". De tocht is basearre op in troch Mindert Wynstra skreaune leginde.

In kamping by Aldemardum hjit ek Elfbergen.
Fryske Ballonfeesten

De **Fryske Ballonfeesten** (Nederlânsk en offisjeel: *Friese Ballonfeesten*) foarmje in jierliks weromkearend evenemint op it mêd fan ballonfeart, dat holden wurdt yn it Fryske plak De&nbsp;Jouwer. It barren fynt plak op en fanôf de Nutsbaan op De&nbsp;Jouwer. By it meardeiske evenemint stiigje deis likernôch 35 hjitteloftballonnen op en wurde der ferskate njonkenaktiviteiten organisearre. 

## Skiednis
De Fryske Ballonfeesten waarden yn 1986 foar it earst holden. Nei in geweldich súkses, dat earste jiers, moast it evenemint wol werhelle wurde. Yn 2005 wie it 20-jierrich jubileum, dat grut fierd waard. Sa giene unike ballonnen út ferskate lannen omheech, lykas ien út Dútslân yn de foarm fan in lokomotyf, en ien út de Feriene Steaten dy't de foarm fan in draak hie. It 25-jierrich jubileum fûn yn 2010 plak. Yn 2018 kamen op 'e 33e edysje fan de Fryske Ballonfeesten sa'n 17.500 besikers ôf.

Oan it evenemint tanket De Jouwer de bynamme *Balloon City*. De Fryske Balonfeesten binne ien fan Nederlâns grutste ballonfearteveneminten.
Wouter Wisso van der Meulen

**Wouter Wisso van der Meulen** (Ljouwert, 10 juny 1868 - Lochum, 27 maart 1944) wie in Fryske histoarikus. Hy promovearre yn 1894 op in dissertaasje oer Court Lambertus fan Beyma. Van der Meulen skreaun in soad artikels oer de skiednis fan Fryslân.

Letter waard Wouter Wisso van der Meulen wethâlder yn De Haach.

## Keppeling om utens
* dbnl
* Oersjoch fan syn wurk
Aldfaers Erf

De **Aldfaers Erf** wie in museum yn it Fryske doarp Allingawier yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân. Yn it iepenloftmuseum wie te sjen hoe't minsken sa om-ende-by 1900 op it Fryske plattelân libben. It museumdoarp wie in reorganisaasje fan 'e eardere **Aldfaers Erfrûte**, in museumrûte troch fjouwer doarpen, Allingawier, Eksmoarre, Ferwâlde en Piaam, yn de trijehoeke Boalsert, Makkum en Warkum.

## Skiednis
Inisjatyfnimmer fan it projekt wie Yde Schakel dy't yn 1968 in winkeltsje ta museum makke yn Eksmoarre. Sûnt 1977 is de museumrûte fan hast 20 km yn hannen fan in stifting.

Yn 'e rûte wiene opnommen: 
* It museumdoarp Allingawier, mei yn de pleats 'De Izeren Ko' in tentoanstelling mei ûlebuorden. Fierders waard der omtinken jûn oan drabbelkoeken, in skilderswinkel en in brânwarhûs mei spuit út 1850. Ek is der in smidte yn de eksposysjetsjerke
* Yn Eksmoarre stiet in âlde doarpsskoalle, in grutterswinkeltsje, in skuonmakkerswurkplak en 'Age's húske'
* It natuerhistoarysk fûgelmuseum yn Piaam
* It timmerwurkplak yn Ferwâlde.

It timmerwurkplak sleat yn 2005 en it fûgelmuseum yn 2010. Dêrnei waard de rûte reorganisearre ta it Fryske Museumdoarp Aldfaers Erf. Troch it ynlûken fan subsydzje troch de gemeente Súdwest-Fryslân en de provinsje Fryslân kaam it projekt faai te stean.

It museumdoarp gie dêrnei ticht en waard yn 2023 ferkocht.


Allingawier hervormde kerk 2007.jpg|Herfoarme tsjerke (Allingawier)
Allingawier 12.JPG|Smidderij Allingawier
File:Overzicht "De IJzeren Kou" - Allingawier - 20006915 - RCE.jpg|Museumbuorkerij 'De Izeren Ko'
File:Expositiekerk Allingawier.jpg|Ekspotsjerke


## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Wynsen Skeltes Faber

**Wynsen Skeltes Faber** (Arum, 21 augustus 1830 - Pitersbierrum, 12 desimber 1918) wie in skoalmaster en Frysk folksskriuwer.

Wynsen Faber stie tusken 1855 en 1890 oan skoalle yn Pitersbierrum. Hy wie lid fan it Frysk Selskip en waard yn 1901 beneamd ta earelid.
## Wurk
Yn tydskriften, lykas Iduna en Swanneblommen, ferskynden fan him û.o. epigrammen en lyrysk wurk as "De Bernewrâld".
Wynsen Scheltes Faber bewurke teffens it Frysk Lieteboek. Aardich fan him binne ek syn saneamde 'Pompierkladtsjes' dy't er yn Forjit my net fan 1905 oant in pear jier foar syn dea skreau.
By syn ferstjerren wie syn wurk lykwols al fergetten.
Boezem (wetter)

De **boezem** is dat diel fan it oerflaktewetter dat gjin fêst peil hat. It is meastentiids gjin ûnderdiel fan in polder, mar is wol bedoeld om it wetter op te fangen en ôf te fieren. Oer it generaal befettet de boezem it wetter dat fuort op see of op de Iselmar lost wurdt.
De Fryske boezem sit ynklamme tusken de Iselmar, de Waadsee en de Lauwersmar. 
At dit net op natuerlike wize mooglik is, slacht in boezemgemaal it wetter út; yn oare gefallen wurdt it boezemwater middels in spuislûs lost.

Dat it wetter gjin fêst peil hat, wol net sizze dat der net nei in bepaald peil stribbe wurdt. Dit peil neamt men it streef- of boezempeil. As it wetter tydlik bewarre wurdt, om bygelyks letter loaze te wurden, sprekt men wol fan *berchboezem*.

By in molegong is der by in twagong sprake fan in *ûnderboezem* tusken de leechste en de heechste mole. By in trijegong is der neist in ûnderboezem tusken de leechste en de middelste mole ek in *tuskenboezem* tusken de middelste en de boppeste mole.

## Sjoch ek
* Wetterskip
992

## Foarfallen
* Grevinne fan Strijen Hilsondis skinkt gebieten yn it hjoeddeiske West-Brabân dy't hja besit oan de Abdij fan Thorn. By in akte dy't hjirby opmakke wurdt wurdt ûnder oare Baarle foar it earst neamd.
* 27 juny - Slach by Conquereuil. Fulko II fan Anjou ferslaat en deadet Konan I fan Bretanje. It greefskip Nantes wurdt opdield tusken Anjou en de âlde machthawwers.

## Berne

## Ferstoarn
Swartwâlde (It Amelân)

**Swartwâlde** is in lânbou- en juttersmuseum yn Bueren op It Amelân. Swartwâlde bestiet út twa gebouwen: in restaurearre pleats út ein 17e iuw en in eksposysjeromte. Tusken de eksposysjeromte en de museumpleats leit in skipswrak. It museum waard yn april 1992 iepene en wurdt beheard troch Stifting "De Ouwe Pólle".

It libben op it âlde Amelân wie ien grutte striid om it bestean. De measte Amelanner boeren kombinearden harren fak mei dat fan fisker, jager en jutter. De eksposysje fan Swartwâlde bestiet dan ek út twa dielen: lânbou en jutten. 
;lânbou
It 'libben museum' toant it boerelibben om 1900 hinne en der is net allinnich âld ark en reau te sjjen, mar der rinne ek hyns, keallen, geiten, bargen en hinnen om.
;jutten
Yn it juttersgebou binne strânfynsten te sjen.Der binne in soad ferskillende fynsten te sjen dy't eilanner jutters troch de iuwen hinne fan it strân helle hawwe. Besikers komme yn oanrekking mei it ferhaal oer Ritskemoai.

Yn de simmermoanne organisearret it lânbou-juttersmuseum rûnritten mei in Jan Plezier (hynder-en-wein) troch de polders fan It Amelân. De tocht gie ûnder oare lâns de eastkant fan it eilân, troch de polder, fia it doarp Buren nei it rekreaasjegebiet De Vleijen. Der kin ek in rit mei de Jan Plezier makke wurde nei de mûne yn Nes.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Bernard Accama

**Bernardus Accama** (wierskynlik Boerum, 1696 - Ljouwert, 1756), wie in 18e-iuwske Fryske portretskilder en skilder fan histoaryske tafrielen. 

Hy wie de soan fan dûmny Simon Accama en Aeltje Boetes Nievelt.

Hy wenne in grut part fan syn libben yn Ljouwert. In protte fan syn wurk gie ferlern ûnder de revolúsje fan 1795. Hy wurke ûnder oaren foar steedhâlder Willem IV. Hy wie de learaar fan syn broer Mathijs Accama. 

## Wurken
Wurk fan Accama hinget yn it Frysk Museum en yn Frjentsjer hingje portretten fan professors.
* *Stafoffisieren fan it Rezjimint Oranje Fryslân* (1731-1733)
* *Anna fan Hannover, prinsesse fan Oranje-Nassau* (1736)
* *Steedhâlder Willem IV* (1748)

### Galery

Willem Loré.jpg|Willem Loré, begjin 18e iuw
Johan Willem Friso 03.jpg|Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz, 1712-1756
Bernardus (I) Accama - Portret van Maria Libora van Haersma - S00583D - Fries Museum.jpg|Maria Libora van Haersma
Accama Anna van Hannover.jpg|Anna fan Hannover, 1736
Jan Geert Ankerman

**Jan Geert Ankerman** (Wommels, 2 maart 1906 - Rangoon, Burma, 27 desimber 1942) wie in Frysk yngenieur en hockeyspiler dy't yn 1928 yn Amsterdam mei die oan de Olympyske Simmerspullen fan 1928. Hy wûn de sulveren medalje en spile fjouwer wedstriden as healback. Ankerman spile yn totaal njoggentjin ynterlâns, en wie lid fan de Haachske hockeyferiening *[[Haagsche Delftsche Mixed]]* (HDM). 
Hy stoar yn 1942, ûnder de Twadde Wrâldkriich, mei 36 jier, yn in jappekamp yn Birma.

Ankerman krige in grêf op it Nederlânsk Earefjild Menteng Pulo yn Jakarta.

## Keppeling om utens
*  Jan Ankerman by oorlogsgravenstichting.nl, mei fotoos
Mathijs Accama

**Mathijs Accama** (Boerum, 1702 - Ljouwert 1783) wie in Frysk portretskilder, dekoraasjeskilder en histoarjeskilder. Hy is de soan fan Simon Accama en broer fan keunstskilder Bernardus Accama dy't tagelyk syn learmaster wie. Op syn stúdzjereis nei Itaalje hat er in protte kopyen nei Italiaanske masters makke.

Portretskilderingen fan Mathijs Accama hingje yn it Frysk Museum, wêrûnder dy fan Maria Louise.
Museum Sorgdrager

**Museum Sorgdrager** is in kultuerhistoarysk museum yn Hollum op It Amelân. Tema is de kultuer op eilân It Amelân dat eartiids frijwat isolearre lei. 

It museum bestiet út in kommandeurswente, in yn 1751 troch Pieter Cornelis Sorgdrager yn Hollum boude *Sorgdragershuuske*. Kommandeurs wienen kapiteins fan ûnder oare keapfardijskippen en walfiskfarders. Ien fan de keamers is ynrjochte as stylkeamer sa't dy der yn 1751 útsjoen hat. Op de boppeferdjipping is in tentoanstelling oer Amelanner folkskeunst.

Yn de museumpleats der njonken wurdt middels in eksposysje mear omtinken jûn oan de walfiskfangst en oan it ûntstean fan It Amelân.
It museum is ek útgongspunt fan kuiertochten troch Hollum en der wurde teffens lêzingen hâlden.


Museum_Sorgdrager_Hollum_Ameland.jpg
Harpunenkanone_vor_dem_Museum_Sorgdrager,_Hollum_(Ameland).jpg

 
## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
DWP

**DWP** is de fuotbalklup fan Sint-Jânsgea. De namme is in ôfkoarting fan  *De Wite Peal*. De feriening is oprjochte op 19 juny 1947. De fuotbalfjilden lizze oan De Grie yn Sint-Jânsgea. 'It Wite Pealtsje'is it klupblêd fan de feriening.

Yn 2021 hie de feriening 5 senioareteams, 1 frouljusteam, 4 junioreteams en 5 pupilleteams.

Tenu: grien shirt, wite broek en griene sokken.

## Keppeling om utens
* Webstee DWP
Fuotbalferiening Read Swart

Fuotbalferiening **Read Swart** is in fuotbalklup út De Knipe wei, offisjeel oprjochte yn 1929. Yn it streekdoarp wiene al fan 1920 ôf ferskate foarrinners aktyf. It tenu fan de klup bestiet út swart/reade streekt shirt, swarte broek en swarte sokken. 

Read Swart hat yn trochsneed sa'n  20 fuotbalteams. It earste alvetal spilet benammen de lêste desennia yn de fjirde klasse fan it KNFB. Fan 1991 ôf oant 1994 spile it earste yn de tredde klasse, oant 2003 yn 'e fjirde, degradearre doe, promovearre in jier letter, om dêrnei yn 2009 wer te degradearjen nei de fiifde klasse ta. 

De feriening Read-Swart stiet bekend troch it op syn iepenst wêzen fan ûntwikkelingen. Sa binne der spesjale pupillen-alvetallen, sûnt pupillen-alvetallen by it KNFB yn kompetysjeferbân fuotbalje. (likernôch 1970). De klup wie ien fan de earsten mei F-pupillen (6,7 en 8 jierrigen) en ien fan de earsten mei de H-fuotbal ((kabouter-fuotbal, foar bern jonger as 6 jier). Der wurdt sûnt de midden jierren santich oan sealfuotbal dien en fan begjin jierren tachtich ôf binne der trochgeand froulju's- en famkes-alvetallen.

Yn 2006 foltôge Read-Swart in privatisearringsplan: de klup naam it ûnderhâld oer fan de gemeente, en koe dêrtroch nijbou dwaan. it kluphûs renovearje en alle besteande gebouwen yn eigendom oernimme.
Anne Tsjibbes van der Meulen

**Anne Tsjibbes van der Meulen** (Burgum, 17 desimber 1862 - Kaïro, 10 jannewaris 1934) wie ûnderwizer en samler fan Yndyske âldheden dy't mei de basis foarmen fan de kolleksje fan it Princessehof.

Anne wie de soan fan Tsjibbe Gearts van der Meulen. Hy gie yn 1886 nei Semarang yn Nederlânsk-Ynje en samle dêr Yndyske en Sineeske âldheden. Fanwege sykte gie er yn 1892 werom nei Nederlân. Neifolgjend reizge er trije jier troch Europa en moetet in protte keunstners. Van der Meulen spriek ferskate talen, sa as Maleisk, Italjaansk, Spaansk en Dútsk. Doe't er yn 1907 weris yn Burgum kaam rjochte hy dêr in Yndyskmuseum op. De kolleksje fan it museum waard yn 1917 troch Nanne Ottema kocht en nei Ljouwert oerbrocht. De samling foarme de grûnslach fan Keramykmuseum It Prinsessehof.

Nei 1921 by in ferbliuw yn Kairo ûtdekt Van der Meulen syn passy foar âld glês. Hy bout stadichoan in grutte samling âld glês op, geve objekten en skerven, dy't er op syn keamers yn Hotel Luna yn Kairo útstalt. It âldste glês is fan om 1500 foar Kristus hinne. Nei syn ferstjerren yn 1934 wurdt de kolleksje oerbrocht nei it Ryksmuseum fan Aldheden yn Leien. 

Van der Meulen hold in deiboek by oer syn sammeljen en joech lêzingen, dêr't ien fan publisearre is ûnder de titel *Oud Glas* (1931). 

## Ferskaat
Earst ein 2009 wurdt Van der Meulen syn glêssamling út it depot helle en wurdt de útstalling  *Pasja van het Glas* ynrjochte.
Douwe Breimer

**Douwe Durk Breimer** (Aldemardum, 24 novimber 1943) wie fan 1 febrewaris 2001 oant 8 febrewaris 2007 rektor magnifikus fan de Universiteit Leien en fan 1 septimber 2005 oant 8 febrewaris 2007 teffens foarsitter fan it kolleezje fan bestjoer fan dizze universiteit.

## Wurkpaad
Breimer is heechlearaar in de farmakology oan de Fakulteit Wiskunde en Natuerwittenskippen en de Fakulteit fan de Genêskunde. Hy studearre farmasy oan de Ryksuniversiteit Grins en promovearre op 1 jannewaris 1974 oan de Katolike Universiteit Nymwegen op it proefskrift *Pharmacokinetics of hypnotic drugs*. Op 29 oktober 1976 hold Breimer yn Leien syn oraasje,  mei as titel *Farmacotherapie op maat, motto: sizzen is neat, mar dwaen is in ding*. Breimer hat mear as 500 boeken en artikelen op syn namme stean.

In 1983 foarme Breimer de destiidske subfakulteit Farmasy oan de Ryksuniversiteit Leien om ta it Sintrum foar Bio-Farmaseutyske Wittenskippen. Fan 1992 oant 2001 wie hy wittenskiplik direkteur fan de ûndersyksskoalle Leien/Amsterdam Center for Drug Research (LACDR). Sûnt 1987 is hy lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen. Oant ein 2000wie Breimer ficefoarsitter fan de Nederlânske organisaaasje foar Wittenskiplik Undersyk (NWO).

Breimer krige earedoktoraten fan de Universiteit fan Gint, de Universiteit fan Uppsala, de Semmelweiss Universiteit yn Boedapest, de Universiteit fan Navarra yn Pamplona, de Hoshi Universiteit yn Tokio, de Universiteit fan Londen en de Universiteit fan Montréal.

Op 8 febrewaris 2005 wie Breimer earepromotor by de ferliening fan it earedoktoraat oan keninginne Beatrix.

Op 2 oktober 2006 krige Breimer út hannen fan de Leiske boargemaster Henri Lenferink de earepenning yn sulver fan de gemeente Leien foar syn ynspanningen om de kleau tusken de gemeente Leien en de universiteit te ferlytsjen en foar syn bydrage yn de tastânkomming fan it Leiensk *Bio Science Park*.

Professor dr. Douwe Durk Breimer is op 8 febrewaris 2007 as rektor magnifikus en kolleezjefoarsitter opfolge troch Paul van der Heijden, dy't sûnt 2002 rektor magnifikus fan de Universiteit fan Amsterdam wie.
Anatoalje

**Anatoalje** (Turksk: *Anadolu*, Gryksk: Ἀνατολία) en **[[Lyts-Aazje]]** binne nammen foar it skiereilân yn it uterste westen fan Aazje dat tsjintwurdich it Aziatyske part fan Turkije beslacht. De namme *Anatoalje* komt fan it Grykske wurd foar *opkommende sinne* oftewol it *easten*. De Romeinen neamden it gebiet *Asia Minor* wat Lyts Aazje betsjut om it te ûnderskieden fan it grutte Aazje. Under beide nammen stiet it gebiet al tûzenen jierren bekend. 

## Geografy
Anatoalje wurdt karakterisearre troch hege berchen dêr't lânklimaat hearsket, lâns de kusten leit leechlân mei in mediterraan klimaat. 

Op it skiereilân komen geregeldwei ierdskoddingen foar. Dwers troch Anatoalje rint in breukensysteem yn de rjochting súdwest-noardeast. It foarmet de begrinzing fan de Arabyske plaat yn it easten en de Anatolyske/Turkske plaat yn it westen. Troch de noardwaartse beweging fan de Arabyske plaat treden der yn dat breukgebiet foaral horizontale ferskowingen op yn de ierdkoarste, dêr't spanning troch opboud wurdt dy't him ûntlaad yn de foarm fan ierdskoddings.

## Skiednis
Yn de rin fan tûzenen jierren hawwe ferskate folken en kultueren harren ynfloed op it gebiet útoefene, bygelyks de Hattjers, de Hittiten, de Griken, de Romeinen, de Byzantinen, de Seltsjoeken, de Osmanen, de Koerden, de Kelten (Galaten), de Armeenjers, de Aramejers en de Turken. Anatoalje wurdt ek wol neamd as plak dêr't alderlei folken wei kamen, lykas de Etrusken en de Yndo-Jeropeanen.

## Tiidsline Anatoalje
* Çatal Hüyük 6500-3000 f.Kr. 
* Hacilar 6500-5000 f.Kr. 
* Iere brûnstiid 3000-2000 f.Kr. (Alaca Hüyük 2500-2300 f.Kr.)
* Middenbrûnstiid 2000-1700 f.Kr.
* Lette brûnstiid 1700-1200 f.Kr. 

## Sjoch ek
* Turkije

## Keppeling om utens
* Ofbyld
Nosema apis

**Nosema apis** in iensellige parasyt dy’t him manifestearret yn de middenterm fan de huningbij. Nosema Apis komt yn de hiele wrâld foar. It syktebyld dat Nosema Apis feroarsaket is al lang bekend mar pas yn de 19e iuw waard troch Dohoff en Leuckart fêststeld dat de sykte oerdroegen wurdt troch aairûne lichemkes (de spoaren). It binne de spoaren dy’t troch de bijen opnomd wurde by it poetsen fan de sellen. De spoaren dy’t opnomd binne komme troch de huningmage en de proventriculus as pakketsjes de maachterm yn wêr't se útkomme. Ut in spoare komt in tried dy’t mear as hûndert kear sa lang kin wêze as de spoare. 

## Syktebyld
De maachterm fan de bij is oantaasten. Dêrom sil de bij minder goed funksjonearje. It efterliif swolt op en de term krijt in wite kleur. De bij kin gjin fiedingsstoffen mear opnimme en wurdt dêrtroch sleau. In bij dy’t ynfektearre is libbet minder lang. In bijefolk kin der oan dea gean mar dan moat it wol hiel slim wêze. 

## Diagnoaze
Wat as earste opfalt is dat de fleaniepening ek de raten ûnder de ûntlesting sitte. De ferhâlding tusken folwoeksen bijen en broed kin út balâns wêze. Foar in kast wurde faaks ôfmêde bijen sjoen. 

## Behanneling
De bijen krije foer. Likernôch 200 oant 300 gram sûkersoplossing wêryn 1 gram fumidil mei wetter oplost is. De ynfeksje ferdwynt net út de bij mar sil wol stadiger ferrinne. Yn de rin fan it seizoen reitsje de bijen de ynfeksje kwyt. 

Yn de maaitiid, wêryn de sykte it faakst foarkomt, kin Nosema fansels ek ferdwine. Mei moai waar en in soad stomoal kin der foar soargje dat de bijen der wer boppe-op komme.
Fuotbalferiening Akkrum

**Fuotbalferiening Akkrum** is de fuotbalklup fan Akkrum dy't oprjochte is op 15 april 1926.

By de oprjochting waard noch spile op ferskate fjildsjes yn Akkrum. Op it hjoeddeiske kempingterrein waard in echt fjild oanlein dat yn de folksnamme *Biljert* neamd waard. Om te ferklaaien waarden de hokjes fan it swimbad brûkt. 
Yn 1966 krige de feriening op sportpark Oost in nij kompleks mei in eigen kantine. In 1980 is de feriening ferhuze nei 'Sportpark 'De Meine' oan de Ulbe Twynstrawei.

It earste alvetal promovearre yn 1969/1970 nei de 4e klasse KNVB. It hichtepunt waard berikt doe't nei it kampioenskip yn 1995/1996 promoasje nei de 2e klasse KNVB berikt waard.

Fuotbalferiening Akkrum hie yn 2008 310 leden, 5 senioareteams en 17 juniorteams.

Tenu: read shirt, swarte broek en reade sokken.

## Keppeling om utens
*  Webstee fuotbalferiening Akkrum
Broedbij

In **broedbij**, **brieder** as **broeder** is in manlike bij. Broedbijen ûntstean út ûnbefruchte aaikes. De aaikes, ek dy fan de wurkster en folgjende keninginnen, wurde lein troch de keninginne sels. It formaat fan de raatsel dêr't in broedbij útkomt is grutter as dy fan in wurkster. Fandêr dat in broedbij ek grutter is as in wyfkebij. Broedbijeraten wurde troch de bijen ûnderoan boud. Yn de winter wurde dy sellen brûkt om huning yn te bewarjen of sûkerwetter. De broedbijeraat lûkt de faroamyt oan. Dy myt sit it leafst ûnderoan de raat yn grutte sellen. Dêrom snijt de ymker dy sellen fuort. Op dizze manier hellet de ymker de faroarmyt út it folk. Al is dat faaks net genôch om de sykte út te rûgjen. 

De ienige taak fan de broedbijen is it pearjen mei de keninginne. Nei it broedseizoen wurde de broedbijen deamakke troch de wurksters. Dat wurdt de slacht neamd. Grutte folken slachtsje net alle broedbijen. Sy brûke de broedbijen om it folk waarm te hâlden. Broedbijen binne grutter as de wurkster en hawwe mear hier. Soks soarget foar in tichtere strús bijen yn de winter. 

In broedbij hat gjin heit mar wol in pake.
Fuotbalferiening Aldegea

**Fuotbalferiening Aldegea** is de fuotbalklup fan Aldegea. De feriening is oprjochte op 15 maaie 1948 en spilet op de fjilden fan sportpark It Joo.

Sûnt 2004/2005 wurket de feriening wat jeugdteams betreft gear mei vv HJSC út De Hommerts/Jutryp. 
Alle jeugdteams spylje fan it seizoen 2008-2009 ôf ûnder de namme OudegaHJSC. It earste alvetal spilet yn 2008 yn de 5e klasse A.

Tenu: oranje shirt, wite broek en oranje sokken.

* Webstee vv Aldegea
Mongoalen

De **Mongoalen** binne in folk dat yn Mongoalje en dielen fan Sina te finen is.

## Skiednis
De Mongoalen hawwe harren stimpel op 'e skiednis efterlitten. Under it liederskip fan Genghis Khan waard it Mongoalske Ryk útwreide ta it grutste ryk dat yn 'e skiednis fan minsken bestien hat.
Poalklimaat

It **poalklimaat** is it **E-klimaat** yn de klimaatklassifikaasje fan Köppen. Yn gebieten mei in poalklimaat groeie gjin planten, allinnich mar moasen. Dat komt omdat de wintertemperatuer dêr tige leech is. Winterdeis komt de sinne hielendal net op yn it poalgebiet. It is der dei en nacht tsjuster en it kin op sommige plakken wol mear as 60 graden frieze. Yn de simmer bliuwt de sinne dei en nacht skinen. Mar omdat it yn 'e winter sa kâld is en de simmer mar koart duorret ûntteit allinnich de boppeste laach fan de ierde, de rest bliuwt beferzen. Hjirtroch kinne der kwalik planten goeie, en binne der  meast moasen te finen. Trochstrings  leit de temperatuer yn de waarmste moanne tusken de 0 en de 10 graden Celsius.

## Fierdere ûnderferdieling neffens Köppen
***ET**: toendraklimaat 
***EF**: poal- of iisklimaat 
***EH**: heechgeberchteklimaat
Maritym Sintrum Abraham Fock

**Maritym Sintrum Abraham Fock**, earder **Rêdingsmuseum Abraham Fock** is in museum yn Hollum op It Amelân. Yn it museum oan de Oranjewei siet oant 1988 it Rêdingsstasjon Hollum fan de Keninklike Noard- en Súdhollânske Rêdingsmaatskippij (KNZHRM).

Yn it museum lizze oerbliuwsels fan fergiene skippen, mar ek âlde oarkonden en dokuminten oer it bytiden tragyske ferline fan It Amelân. Yn de filmseal wurdt ek in film oer it rêdingswêzen fertoand.
De rêdingsaksjes út it ferline wurde simmerdeis neispile mei tsien hynders, dy't de rêdingsboat Abraham Fock út it boathús wei oer it strân en troch de brâning yn see bringe. Sa’n 15 kear yn it jier is der in demonstraasje fan de hynsterêdingsboat mei tsien hyns op it strân besuden Hollum. De lansearring fan de hynsterêdingsboat is in topattraksje op it eilân. De hynders binne dan ek by it sintrum te sjen.

Op 17 septimber 1988 waard de hynsterêdingsboat bûten tsjinst steld. It behear fan de boat en it boathûs kaam nei 160 jier ûnder behear fan in Stifting. By tsjintwurdige rampen fart de rêdingsboat Anna Margaretha út de Hollumerbocht wei út. 

De Amelanner fjoertoer is ek part fan it museum. Yn de âlde koepel fan de fjoertoer sit in diorama oer it rêdingswêzen. Yn de âlde Kommisjekeamer wurde bysûndere (kapiteins)ferhalen útbylde. 


File:Paardenreddingboot Ameland Maritiem Museum Abraham Fock.jpg|Hynsterêdingboat Abraham Fock
File:Lifeboat Ameland Maritiem Museum Abraham Fock.jpg|Rêdingsflot
File:Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij truck Maritiem Museum Abraham Fock.jpg|Rêdingtruck fan de KNRM


## Sjoch ek
* Abraham Fock
* List fan Fryske musea
Fuotbalferiening Aldeholtpea

**V.V. Aldeholtpea** is de fuotbalferiening fan Aldeholtpea. De klup is oprjochte op 21 desimber 1962. De klup spilet sûnt 1995 op sportpark Olpae oan de Hamersweg. It tenu fan de klup bestiet út in blau shirt, witte broek en blauwe sokken.
Fuotbalferiening Ouwe Syl

**Fuotbalferiening Ouwe Syl** is de fuotbalferiening fan Aldebiltsyl. De feriening is yn 1967 fuortkaam út de kristlike kuorbalferiening Ouwe Syl. It earste alvetal spile lang yn de 2e klasse FVB, mar spilet yn 2008 yn de 5e klasse. De *Weromspylbal* is it ynformaasjeblêd fan de klup.

De feriening fan 65 leden hat 3 senioareteams, gjin junioaren mar wol C-junioaren, D-, E-, en F-pupillen. Der is in trainingsfjild en in spylfjild op sportkompleks 'De nije anwas' oan de Van Egmondstrjitte. 

## Keppeling om utens
*  Webstee fuotbalferiening Ouwe Syl
SC Amelandia

**SC Amelandia** is de fuotbalôfdieling fan Sportklup Amelandia op  It Amelân. De fjilden binne op sportkompleks De Slinger oan de Oranjewei yn Hollum. De feriening is oprjochte op 20 maart 1928.

In bekende spiler fan de klup wie Hollumer en Cambuurspiler Jan Bruin, nei him is it jierlikse toernoai neamd. De feriening jout ek romte foar tennis, folleybal, hânbal, badminton en gymnastyk.
De fuotbalferiening hat 1 manljusteam, 1 frouljusteam, 2 D-junioaren en 2 E-junioareteams. (2008)

Tenu: Shirt: oranje-wyt, broek: wyt, sokken: blau 

## Bekende (âld)-spilers
* Jan Bruin
* René van Rijswijk
* Lody Roembiak

## Keppeling om utens
* Webstee SC Amelandia
Fuotbalferiening Eanjum

**Fuotbalferiening Eanjum** is de amateurfuotbalklup fan Eanjum. De feriening spilet op sportkompleks "It Kolkenfjild" oan de Mûnebuorren en is oprjochte op 1 septimber 1948. It earste alvetal spilet yn de Tredde klasse sneon (2016/17).

Tenu: shirt: blau, broekje: blau, sokken blau/wyt streke

## Literatuer
*  - *Van knollenveld tot 'Kolkenfjild* (50 jier Fuotbalferiening Eanjum)

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee
Fuotbalferiening Aldehaske

**VV Aldehaske** is de fuotbalferiening fan Aldehaske. 

De klup is oprjochte op 16 desimber 1963 en hie 225 leden yn 2008: 4 senioareteams, 1 frouljusteam, 4 junioareteams en 8 pupilleteams.
Der wurdt spile op 2 fjilden en 1 treningsfjild fan Sportpark P. Bultsma oan de Jousterwei. Ien fjild hat ferljochting.
 
Tenu: Oranje shirt, swarte broek, sokken: Oranje mei swarte biis.

## Keppeling om utens
* Webstee vv Aldehaske
AVC (Seisbierrum)

**AVC** is de fuotbalklup fan Seisbierrum. De feriening is oprjochte troch tadwaan fan dûmny Kaatstra. De oprjochtingsdatum wie 24 septimber 1949. Ien fan de bepalingen wie dat der gjin alkohol skonken wurde mocht. De namme AVC is in ôfkoarting fan *Algemene Voetbal Club*. Der wurdt spile op Sportpark De Lytse Trije oan de Spoardyk, de klupkleuren binne blau en wyt.
Húnzermole

De **Húnzermole** is in poldermole en ryksmonumint justjes ten súdwesten fan it doarp Húns yn de gemeente Ljouwert.

## Skiednis
De Húnzermole waard yn 1829 yn it ramt fan de gearfoeging fan lytsere polders ta in grutte polder fan ± 1200 pûnsmjit boud en ferfong dêrmei fiif lytsere moles.

Yn 1937 gie in plan om de mûne te ferfangen troch mechanyske bemealling net troch, mar yn 1958 waard yn de Húnzermole dôchs noch in diselmotor setten, wêrnei't kombinearre bemealling mooglik waard. Yn de jierren 1978-1980 waard de mole restaurearre. Hoewol't yn 2001 in gemaal neist de Húnzermole boud waard, is hy noch altyd mealree. 

De mole is eigendom fan it Stichting Waterschapserfgoed en kin op ôfspraak besichtige wurde.

## Beskriuwing
De achtkante, reiddutsen muonts stiet op mitsele fjildmuorren, de roeden fan de mole binne 21,80 meter lang en hawwe selsswichting mei âldhollânske foarhikken. 

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank - ''Húns, De Húnzermole''
* De Hollandsche Molen - ''De Húnzermole yn Húns''
Reade See

De **Reade See** is in see tusken Egypte en Aazje (it Midden-Easten). Der binne fiif lannen om de Reade See hinne, Dzjibûty, Eritreä, Sûdaan, Egypte, Israel, Jordaanje, Saûdy-Araabje en Jemen. Yn it suden stiet de Reade See yn ferbining mei de Yndyske Oseaan, yn it noarden ferbynt it Suez Kanaal de Reade See en de Midlânske See.

De Reade See is ûntstien troch platetektonyk, de Arabyske plaat beweecht fan de Afrikaanske plaat ôf nei it easten ta. 

De Reade See is ferneamd fanwege syn grutte koraalriffen, ûnder oaren by de kusten fan Egypte en Soedan lâns. Dy kustriffen hearre ta meast rike koraalriffen fan de wrâld. Meidat de Reade See oan twa kanten troch grutte woastinen begrinzge wurdt, is it wetter dêr betreklik waarm en helder. De koraalriffen fan it noardlik part fan de Reade See heare ta de meast noardlik lizzende koraalriffen op ierde.
Midden-Easten

It **Midden-Easten** (*Heine Easten*) is in histoaryske en politike regio dêr't de grinzen min oan te jaan binne. Ornaris giet it om de neikommende lannen:

* De Barein
* Egypte 
* Feriene Arabyske Emiraten
* Irak
* Iran 
* Israel
* Jemen
* Jordaanje
* Katar


* Koeweit
* Libanon
* Lybje
* Oman
* Palestina
* Saûdy-Araabje
* Syrje
* Turkije


## Geografy
It Heine Easten leit op it plak dêr't trije tektoanyske platen gearkomme, te witten de Afrikaanske plaat, de Arabyske plaat en de Euraazjatyske plaat. De berchten yn de regio binne meastentiids ûntstien troch twa platen dy't tsjin mekoar skowe. Benammen yn Turkije en Iran binne der faak ierdskoddings. Alhoewol't der net in soad rein yn de regio falt lizze der aardich wat seeën om it gebiet hinne, te witten de Yndyske Oseaan, Kaspyske See, Reade See, Midlânske See en Swarte See. De wichtichste grûnstof fan it Heine Easten is oalje.

## Religy
It Joadendom, Kristendom en de Islam hawwe harren woartels yn it Heine Easten. De Kristenen skieden har mei de berte fan Jezus Kristus ôf fan it Joadendom. De Islam ûntstie yn de 7e iuw en waard al gau it grutste leauwen fan it Heine Easten. Mei de krústochten fan de 12e oant en mei de 14e iuw fochten Jeropeeske kristlike ridders tsjin Islamityske legers mei as doel de befrijing fan it *Hillige Lân*.

## Term
De term *Heine Easten* is ûntstien doe't yn 1894-1895 yn *it Easten* tagelyk twa konfliktgebieten wienen. It iene wie de Sineesk-Japanske Oarloch, it Fiere Easten, it oare wie dat mei de Hamidyske Slachting de Armeenske Folkemoard begûn, it *Heine Easten*.
Krakau

**Krakau** (Poalsk: *Kraków*) is nei Warsjau de grutste stêd fan Poalen; der wenje likernôch 750.000 minsken. Yn de stêdekloft wenje 1,4 miljoen minsken en is dêrmei nei dy fan Warsjau en Katowice de tredgrutste fan Poalen. It stêdssintrum stiet op de UNESCO wrâlderfgoedlist.

## Skiednis
* De earste delsetting is likernôch 6.000 jier âld.
* 1038, Krakau wurdt haadstêd fan Poalen.
* 1364, Universiteit fan Krakau stifte.
* 1596, Warsjau wurdt haadstêd fan Poalen.

## Geografy
Krakau leit yn it suden fan Poalen, oan de rivier de Wisla. It leit oan de foet fan de Karpaten op 219 meter boppe seenivo.

Sûnt 1990 is Krakau bestjoerlik yn 18 stêdsdielen yndield:

* I. Stare Miasto
* II. Grzegórzki
* III. Prądnik Czerwony
* IV. Prądnik Biały
* V. Krowodrza
* VI. Bronowice
* VII. Zwierzyniec
* VIII. Dębniki
* IX. Łagiewniki-Borek Fałęcki
* X. Swoszowice
* XI. Podgórze Duchackie 
* XII. Bieżanów-Prokocim
* XIII. Podgórze
* XIV. Czyżyny
* XV. Mistrzejowice
* XVI. Bieńczyce
* XVII. Wzgórza Krzesławickie
* XVIII. Nowa Huta

## Musea
* Nasjonale Museum
* Czartoryski-museum
* Poalsk Loftfeart Museum

## Ynwennertal
* 2009 - 754.854
* 2004 - 757.430

## Keppeling om utens
* www.e-krakow.pl
FryskArgyfNet

It **FryskArgyfNet** is in oerheidswebstee, mei in oersjoch fan de ynhâld fan in grut oantal oerheidsargiven yn Fryslân.

It FryskArgyfNet is in mienskiplik projekt fan de provinsje Fryslân (ynklusyf de argyftsjinst dêrfan, de opfolger fan it eardere Ryksargyf yn Fryslân), it Wetterskip Fryslân, it Histoarysk Sintrum Ljouwert, it Streekargivariaat Noardeast Fryslân en hast tritich gemeenten. De webstee waard yn 2000 oprjochte mei as doel de ynhâld fan de oansluten Fryske oerheidsargiven better tagonklik te meitsjen foar in grut publyk. Op FryskArgyfNet wurdt in oersjoch jûn fan de ynventarissen fan dizze argiven en ek in oantal genealogyske boarnen. De stikken sels binne no noch net middels ynternet te rieplachtsjen: dêrfoar moat men by de argiven sels wêze. It FryskArgyfNet biedt fierders in *Undersyksgids fan legere oerheden yn Drinte, Fryslân en Grinslân* oan, dy't fergees downloaden wurde kin.

Yn 2001, doe't it FryskArgyfNet as twadde einige by de jierlikse beoardieling fan Nederlânske oerheidswebsiden, telde de website ûngefear 78.000 besikers. Yn 2006 wienen dat mear as 210.000.

## Sjoch ek
*Wumkes.nl

## Keppeling om utens
*Frysk ArgyfNet
*FryskArgyfNet - ''Undersyksgids foar argiven fan legere oerheden yn Drinte, Fryslân en Grinslân''
*Ljouwerter Krante, 8 maart 2002 - In soad besikers by FryskArgyfNet
*Lanlik Oerlis fan Provinsjale Argyfynspekteurs - ''Ferslach fan de provinsjale argyfynspekteurs yn Drinte, Fryslân en Grinslân oer 2006''
De Hoop (Sumar)

**De Hoop** is in mealreeë nôtmûne yn it doarp Sumar, dat besuden Burgum leit yn de gemeente Tytsjerksteradiel. It is in houten achtkante, reitdutsen stellingmûne op in stiennen ûnderbou. De mûne hat in flecht fan 21,00 meter mei in stellinghichte fan 7,80 m.

## Skiednis
De Hoop waard yn 1882 boud as ferfanger fan in út 1867 datearjende nôt- en  pelmûne, dy't yn 1881 troch brân ferwoaste waard. Underdielen fan de mûne soenen komme fan in nôt- en pelmûne yn Koatstertille. De Hoop, dy't doe noch in pelynrjochting hie, wie oant 1947 yn bedriuw, al wie dy doe al frijwat yn ferfal. De binnenroede hat lang selsswichting hân, mar hat no lykas de bûtenroede in âldhollânsk wjuksysteem.

Yn 1964 waard de mole oankocht troch de gemeente Tytsjerksteradiel, dy't him yn 1966-1967 yngeand restaurearje liet. Dit barde nochris yn 1992-1993. It mûnebiotoop waard yn 2017 opknapt mei it kappen fan in tal beammen en yn 'e maaitiid fan 2022 krige it achtkant by in restauraasje in nij reiten tek. Ek hat de firma 'De Molenmakers' út Tsjummearum doe in tal ûnderdielen  opknapt en ferfongen.    

De Hoop is op sneon te besichtigjen (sjoch de webside fan de mûne foar de tiden).
## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*Website De Hoop
*Stifting Behâld Monuminten yn de gemeente Tytsjerksteradiel
*Moledatabank - 'Sumar (Suameer), De Hoop'
*De Hollandsche Molen - 'De Hoop yn Sumar'
Alde Swarte

De **Alde Swarte**, ek **Wiuwens** neamd is in poldermole efkes súdeast fan it doarp Easterlittens yn de gemeente Littenseradiel.

De Alde Swarte, in spinnekopmole dy't oan de Frjentsjerter Feart stiet, waard nei alle gedachten boud yn de 17e iuw. Oant yn 1961 in roede fan de mole bruts, bemealde hy de polder *Frankena*. Syn funksje waard dêrnei oernomd troch in elektrysk gemaal by Britswert. Yn 1967 waard de Alde Swarte foar it symboalyske bedrach fan ien gûne oankocht troch de gemeente Baarderadiel (dy't yn 1984 opgie yn Littenseradiel). Dy liet de mole, mei in flecht fan 10,60 m., yn 1969 restaurearje. Yn 1981 folge opnij in restauraasje, wêrby't it boppehûs wersteld waard en de boppe-as, de roeden, de skroef en de skroefbak fernijd waarden. De Alde Swarte waard boppedat mei in ynlitdûker op de polder *Easterlittens-Britswert* oansluten, dêr't hy sûnttiids it hege gedielte fan bemealle kin.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
*  Moledatabank - ''Easterlittens, Alde Swarte/Wiuwens''
* Moledatabank
* De Hollandsche Molen - ''Wiuwens/Alde Swarte te Easterlittens''
Himriksmole

De **Himriksmole** is in mealreeë spinnekopmole yn it rekreaasjegebiet De Griene Stjer yn de gemeente Ljouwert.

## Skiednis
De mûne waard oarspronklik yn 1860 boud foar it bemeallen fan de *Himrikspolder* by Huzum. Yn 1952 waard de mûne oerbrocht nei Ryptsjerk, dêr't er in skoft yn de buert fan pleats 'Wielsicht' tichtby de Ryptsjerkster Feart stie. De Himriksmûne waard yn 1976 fersetten nei it hjoeddeiske plak yn it natuer- en rekreaasjegebiet De Griene Stjer, dêr't er tsjinst docht as ynmealler. Sûnttiids wurdt hy ek wol **De Griene Stjer** neamd. 

Troch brânstifting waard de Himriksmole yn 1995 hast hielendal ferwoaste, mar hy waard it jier dêrop wer opboud.

Fan 1971 oant 1979 wie de Himriksmole yn it besit fan de Stifting De Fryske Mole. Tsjintwurdich is hy eigendom fan de gemeente Ljouwert. De mûne is te besichtigjen as er draait.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* De mûne op de Mûnedatabank
* De mûne op De Hollandsche Molen
Wieuwens

Mei Wieuwens kin bedoeld wurde 
* Wieuwens (buorskip) is buorskip besuden Easterlittens
* Wieuwens (mole) as mole, ek wol Alde Swarte neamd
Langwert (buorskip)

**Langwert** is in buorskip tusken Easterlittens en Winsum, yn 'e himrik fan Easterlittens, noard fan de Boalserter Feart en Frjentsjerter Feart. De streek om de buorskip hjit ek Langwert. By Langwert stiet poldermole Langwert yn de Meamerter polder.

De namme komt ek foar as *Langwerdt*, *Lanwerda* en *Langhwert*
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Langwert

*Langwert (buorskip) is in buorskip tusken Easterlittens en Winsum
*Langwert (mole) as poldermole súdeast fan Winsum
*Langwert (streek) by de buorskip, west fan Broektille
De Sulveren Roas

**De Sulveren Roas** is in poldermole yn Easterlittens yn de gemeente Littenseradiel. 
De Sulveren Roas, in Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden, waard om 1920 hinne boud oan de Boalserter Trekfeart. 

Neidat in partikulier de mole restaurearre hie, kaam hy op dy syn hiem te stean. De Sulveren Roas is net mealree en kin ek net besichtige wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank - ''Easterlittens, windmotor''
* De Hollandsche Molen - ''De Sulveren Roas te Easterlittens''
Langwert (mole)

**Langwert** is in poldermole en ryksmonumint 400 meter súdeast fan it doarp Winsum yn de gemeente Waadhoeke. 

## Skiednis
Yn 1863 (of 1866) waard in mûne op it plak boud, dy't yn 1974 ôfbaarnde. Oan de Stjelpdyk stie noch in tige ferrinnewearre mûne by de pleats fan J. Fekkes, dy't dêr 25 hektare lân bemealle hie. It achtkant fan dat mûntsje waard yn de jierren 1978-1979 by de restauraasje fan de ôfbaarnde mûne brûkt. In grut part fan de Langwert bestie doe lykwols út nij materiaal.

Foarhinne wie de mûne eigendom fan de gemeente Littenseradiel en mei de opheffing fan de gemeente gyng it eigendom oer op de gemeente Waadhoeke. 

## Beskriuwing
De mûne is in mealreeë achtkante muonts op mitsele fjildmuorren. It achtkant is ôfdutsen mei oer inoar hinne spikere planken. De wjukken fan de mûne binne Aldhollânsk ophekt en hawwe in flecht fan 11,70 meter. De mûne meallet yn sirkwy.   

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank, Databank fan Ferdwûne moles yn Nederlân - ''Mole fan Tsjilbert, Winsum''
* Moledatabank - ''Winsum, Langwert''
* De Hollandsche Molen - ''Langwert te Winsum''
Langwert (streek)

**Langwert** is in streek tusken Winsum en Easterlittens. It is in diel fan de Meamerter polder. Oan de súdwestkant rint de Frjentsjerter Feart, oan de súdeastkant de Boalserter Trekfeart. By de buorskip Langwert stiet de mole Langwert.
Wynmotor Weidum 1

De **Wynmotor fan Weidum** is in wynmole fan it type wynmotor by Weidum út 1920. De Amerikaanske wynmotor hat in betonnen ûnderbou, in platfoarm, 30 blêden en twa lawaaiers. De funksje is poldermole. It is in *Herkules Metallicus*, dy't makke waard by de *Vereinigte Windturbine Werke AG* yn Dresden yn 1920.
De mole stiet noch gjin heale kilometer beëasten Weidum oan de *Dekemawei* nei Wytgaard. 

De mole rekke yn ferfal neidat syn funksje oernomd wie troch in tichtby steand elektrysk gemaal oan de Swette, mar hy waard healwei it earste desennium fan de 21e iuw restaurearre en wer mealree makke. De wynmotor is eigendom fan it Wetterskip Fryslân, dat him oanwiisd hat as reserve-gemaal yn gefal fan slimme wetteroerlêst. Hy is yn begjinsel net iepen foar publyk, mar kin op guon iepen dagen besjoen wurde. De mole is in ryksmonumint.

Yn 2002 waard de wynmotor ôfbylde op in Nederlânske postsegel yn in rige oer yndustrieel erfgoed. 

## Sjoch ek
* Wynmotor Weidum 2
* Wynmotors yn Fryslân
AVV (Hoarn)

**AVV** is de fuotbalklub fan Hoarn op it eilân Skylge. AVV Hoarn is oprjochte op 1 juny 2000.

Der binne twa frouljusteams en trije senioareteams, en trije teams fan junioaren: 1C,1D en 1E en F-kes
*Tenu:
Shirt: giel, broek: swart en sokken giel/swarte streken

## Keppeling om utens
* Webstee AVV
Natuersintrum It Amelân

**Natuersintrum It Amelân** is in museum dat oprjochte waard yn 1972 yn Hallum, mar sit sûnt maart 1989 oan de Strânwei yn Nes op It Amelân. 

Yn it museum stiet de natuer fan de Noardsee en de Waadsee sintraal. Net allinnich de floara en fauna, mar ek it lânskip. 
Sintraal yn it museum leit it seeakwarium fan hûnderttûzen liter mei fisken en skulpdieren. Yn 2008 waarden plannen makke om it museum nei in ûndergrûnse lokaasje yn it Kaapsdún te ferhúzjen, de heechste dún fan It Amelân. Dizze nijbou wurdt iepene op 25 juny 2009 en giet dan Kennis en Ynnovaasjesintrum hjitten. It  ‘opdwaan fan kennis’ wurdt kombinearre mei ‘ûnderfine en ûndergean’. In ûnderdeel fan it sintrum sil ynrjochte wurde mei ynformaasje oer Duorsum Amelân. Dit nije gebou is ûntwurpen troch Gunnar Daan en bestiet út in fjouwertal hast sletten rûne donjons fan ferskillende grutte dy't mei glêzen wanden mei elkoar ferbûn binne. De sawat 3o meter hege útsjochtoer krijt op 25 meter hichte in platfoarm. Binnenyn wurdt omtinken jûn oan tema's as de Waadsee, it ekosysteem, it grutte see-akwarium en de natoer middels ynteraktive animaasjes.  

Der is omtinken foar de Potfisk en dy't op it strân oanspield binne en der is in replika fan in Blauwe Finfisk. It lânskip en de ekologyske ûntwikkeling wurde yn byld brocht yn in tunnel. Hjiryn binne bonken fan mammoeten, bearen en edelherten út de iistiid te sjen. Troch in simmerpaniel en animaasjes wurdt yngien op it belang fan de Noardsee as enerzjyleveransier.

Yn it sintrum wurdt ynformaasje jûn mar dêr bûten is ek gelegenheid om oan de gong te gean. Der binne bûten puzelrûtes ek fytsekskurzjes, speurtochten, wanneltochten en rûnliedings.  

It Natuersintrum organisearret in ferskaat oan natueraktiviteiten. Sa wurde der ûnder oare Waadekskurzjes, bosk- en dúnekskurzjes en natuerpraktikums organisearre.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Hoarn (Skylge)

**Hoarn** (Aastersk: *Hoane*, Midslânsk: *Hôane*) is in doarp op Skylge. It leit eastlik fan Lies en westlik fan Aasterein. Op 1 jannewaris 2005 hie Hoarn 463 ynwenners (Boarne: Gemeentegids Skylge, 2005 - 2006). 

Hoarn is in langhalich doarp mei in fan oarsprong fersprate bebouwing fan pleatsen en huzen. Troch de bou fan inkelde nijbouwykjes is Hoarn sûnt de midden fan de santiger jierren grutter wurden.

Hoarn is fan oarsprong in boeredoarp dêr't feehâlderij de foarnaamste ynkomsteboarne wie. Tsjintwurdich wurdt mear jild fertsjinne oan it toerisme en binne der noch mar inkelde aktive feehâlders oer. Hoarn hat fjouwer restaurants, twa kroegen, inkelde winkels en in sportfjildekompleks.

## Gebouwen
Ien fan de âldste gebouwen fan it doarp is de strânmasterskuorre, noch suver yn oarspronklike steat. Earder waard hjir it guod dat jutten wie opslein. Ttsjintwurdich is it in opslachplak foar alle ferieningen op East-Skylge.

Karakteristyk is de midsiuwske Sint Janstsjerke. De tsjerke is yn de trettjinde iuw boud, en is de âldste tsjerke fan Skylge.

By de tsjerke stiet de *Sjou*, in bal dy't hyst waard om oan it wurkfolk yn de wide omkriten de tiid foar it middeisskoft oan te jaan.
## Mienskip
Bekende Hoarnsters binne:
* Hessel van der Kooij - sjonger en eigener fan kafee de Groene Weide
* Tess van der Kooij - sjongster
Wynmotor Ysbrechtum

De **Wynmotor Ysbrechtum** is in poldermole en ryksmonumint by it doarp Ysbrechtum yn de gemeente Snits, direct ten westen fan de stêd Snits.

Wynmotor Ysbrechtum stiet ûngefear 300 meter ten easten fan it doarp, flakby de noardlike ringwei om Snits. It is in Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan tolve blêden, wêrfan it boujier ûnbekend is. De mole, in ryksmonumint, is net mear mealree en kin ek net besichtige wurde.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank - ''Ysbrechtum, Amerikaanske wynmotor''
* De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Ysbrechtem te Ysbrechtem''