open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tzum

**Tzum** wie in Nederlânsk literêr tydskrift mei artikels, resinsjes en reportaazjes. 

Tzum waard 1998 oprjochte en ferskynde ynearsten by de Fryske útjouwer Frysk en Frij. Nei in skeel tusken redaksje en útjouwer ferfear Tzum nei Grins, dêr’t it ûnderbrocht waard by de nije Utjouwerij Kleine Uil. Nei trettjin jier waard it blêd opheft. It lêste nûmer fan Tzum ferskynde yn 2011. In part fan de redaksje hie gjin aardichheid mear oan it tydskrift. Tzum gie dêrnei fierder as literêr webloch, www.tzum.info.

## Tzumpriis
Sûnt 2002 bestiet de Tzumpriis foar de bêste literêre sin yn ferheljend proaza dy't alle jierren útrikt wurdt. De winner fan de Tzumpriis kriget in bokaal plus in symboalysk jildbedrach (it tal wurden fan de sin, is it tal euro's dat de winner krijt).
Mjûmer

De **Mjûmer** is in streek fan Sigerswâld yn Opsterlân. 

Ferneamd nei de it eartiidske wetter De Mjûmermar. In mjûmer is in miuw.
Keunstriden op de Olympyske Simmerspullen 1920

De **[[Olympyske Simmerspullen 1920]]**, ek wol de VIIe Olympiade neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden. It keunstriden waard hâlden yn it *Palais de Glace d'Anvers*. It wie de twadde en lêste kear dat it keunstriden op it programma stie fan de Simmerspullen.

## Palais de Glace d'Anvers
It Palais de Glace d'Anvers wie in iisstadion yn Antwerpen en wie 51 meter lang en 17.8 meter breedt. Tidens de Spullen fan 1920 waard it iishokky en keunstriden hjir hâlden.

## Utslaggen
### Soloride

### Pearride

## Medaljespegel
Iishockey op de Olympyske Simmerspullen

**[[Iishockey]]** is ien fan de wintersporten dy't ea op it programma fan de Simmerspullen stien hat.

## Skiednis
It is ien kear bard dat it iishockey op it programma stie fan de Simmerspullen. Dat wie tidens de Spullen fan 1920 yn Antwerpen
Nei dy Spullen waarden de earste Winterspullen organisearre. Der diene tidens dy Spullen 7 lannen mei oan it iishockey.
It iishokkey waard hâlden yn it *Palais de Glace d'Anvers*.

## Palais de Glace d'Anvers
It Palais de Glace d'Anvers wie in iisstadion yn Antwerpen en wie 51 meter lang en 17.8 meter breedt. Tidens de Spullen fan 1920 waard it iishockey en keunstriden hjir hâlden.

## Utslaggen

## Dielnimmende lannen
Jane Seymour (aktrise)

**Jane Seymour** (berne as **Joyce Penelope Wilhelmina Frankenberg** Hayes, 15 febrewaris 1951) is in Britsk-Amerikaanske aktrise en filmprodusinte, dy't it meast ferneamd wurden is fan har haadrol yn *[[Dr. Quinn, Medicine Woman]]*. Njonken dat spile sy ek yn in protte telefyzjefilms en wie se it 'Bond-famke' yn de ''James Bond''-film *[[Live and Let Die (film)|Live and Let Die]]* (1973).

Seymour krige har toanieloplieding oan de ûnôfhinklike *Arts Educational School*, Tring Park yn it Ingelske greefskip Hertfordshire.

## Privee
Seymour waard yn Ingelân berne as dochter fan John Frankenberg en Mieke Frankenberg-van Trigt, in Nederlânske út Dimter. Sadwaande kin sy har ek yn it Nederlânsk rêde. 

Jane Seymour hat trijeris earder troud west:
* 1971 troude sy mei Michael Attenborough, soan fan regisseur Richard Attenborough; 1973 folge de skieding 
* 1977 troude sy mei Geoffrey Planer, skieding yn 1978 
* 1981 troude sy mei David Flynn, skieding yn 1992 
* 15 maaie 1993 boaske sy oan akteur, regisseur, produsint en jongere broer fan akteur Stacy Keach, James Keach.
Sy hat fjouwer bern, twa út it tredde en in twaling út it lêste houlik.

## Filmografy <small>(kar-út)</small>
* 1972: *The Onedin Line*, TV-rige
* 1973: *[[Live and Let Die (film)|Live and Let Die]]*
* 1977: *Sinbad and the Eye of the Tiger*
* 1978: *Battlestar Galactica*
* 1980: *Oh Heavenly Dog*
* 1980: *Somewhere in Time*
* 1981: *East of Eden*
* 1982: *The Scarlet Pimpernel*
* 1983: *The Phantom of the Opera*
* 1988: *Jack the Ripper*
* 1988–1989: *War and Remembrance*
* 1989: *La Révolution française*
* 1990: *Matters of the Heart*
* 1993: *Heidi*
* 1993–1998: Dr. Quinn – Medicine Woman
* 1998: *The New Swiss Family Robinson*
* 2000: *Yesterday’s Children*
* 2004–2005: *Smallville*
* 2005: *[[Wedding Crashers]]*
* 2007: *How I Met Your Mother* (gastrol)
* 2011: *Love, Wedding, Marriage* 
* 2014: *[[A Royal Christmas]]* - keninginne Isidora fan Cordinia (telefyzjefilm)

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
* www.friendsofjane.com Webside oer J. Seymour
Frans Julius Johan van Eysinga

* Frans Julius Johan van Eysinga (1752), grytman fan Doanjewerstâl 
* Frans Julius Johan van Eysinga (1818), politikus en keamerlid
Vaucluse (departemint)

**Vaucluse (84)** is in Frânsk departemint yn de regio Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Skiednis
It departemint wie 1 fan de 83 departeminten dy't ynsteld waarden ûnder de Frânske Revolúsje, op 4 maart 1790 as gefolch fan de ynfiering fan de wet fan 22 desimber 1789. It departemint waard ferneamd nei it doarp Vaucluse, dat sûnt 1946 ta ûnderskieding Fontaine-de-Vaucluse hiet. De namme betsjut einliks "sletten delling", ôflaat fan it Latynske "Vallis clausa".

## Geografy
Vaucluse is omfieme troch de departeminten Gard en Ardèche yn it westen, Drôme yn it noarden, Bouches-du-Rhône en Var yn it suden en Alpes-de-Haute-Provence yn it easten. It kanton Valréas is in eksklave fan Vaucluse, omjûn troch it territoarium fan it departemint Drôme.

Vaucluse bestiet út trije arrondisseminten:
* Apt
* Avignon
* Carpentras

Vaucluse bestiet út 24 kantons:
* Kantons fvan Vaucluse

Vaucluse bestiet út 151 gemeenten:
* List fan gemeenten yn it departemint Vaucluse

## Keppeling om utens
* Préfecture
* Conseil général
Frâns Julius Johan fan Eysinga (1752-1828)

Jonkhear **Frâns Julius Johan fan Eysinga**, (De Jouwer, 15 juny 1752 - Ljouwert, 3 augustus 1828), wie de soan fan Skelte Hessel Roorda fan Eysinga en fan C.J. Vegelin fan Claerbergen.

Fan Eysinga kaam út it laach Eysinga. Hy waard yn 1773 grytman fan Doanjewerstâl en lid fan de Steaten fan Fryslân, yn 1786 lid fan de Admiraliteit yn Harns en yn 1789 lid fan Deputearre Steaten. Yn dy kolleezjes waard hy achtenearre om syn wiisheid en heitelânsleafde. By de ôfskaffing fan de gritenijen yn 1795 moast ek hy ôfstân fan syn amt dwaan en wenne sûnttiids amteleas op syn Osingastate yn Langwar, dat hy grif erfd hie fan Johan Vegelin fan Claerbergen. Yn 1784 liet hy dizze stins hielendal restaurearje. Yn Langwar hie hy in hearebank yn de herfoarme tsjerke fan Langwar. Yn Ljouwert wenne hy yn it Eysingahûs. Yn de Frânske tiid waard der in ferfolging tsjin him ynsteld, nei alle gedachten foar dielnimming oan in oranzjistysk komplot, en is hy útnaaid. Hy ferburch him by ien fan syn pachters, dêr't hy ûnder in skûlnamme wenne, mar kaam letter werom op Osingastate, waard yn 1812 lid fan de Algemiene Ried fan it Departemint Fryslân en yn 1815 lid fan de Provinsjale Steaten. By de werynfiering fan de gritenijen waard hy wer beneamd as grytman fan Doanjewerstâl mar frege en krige yn 1819 as sadanich syn earfol ûntslach.

Doe't as ien fan de resultaten fan it Kongres fan Wenen it keninkryk fan de Nederlannen ûntstie, waarden de ridderskippen yn de ferskillende gewesten opnomd ûnder de Nederlânske adel, wêrby't Hollânske aadlike titels takend waarden, n.l. by langduorjende adeldom de titel fan baron, oars dy fan jonkhear. Omt it laach fan Eysinga mei ta de âldste Fryske adel hearde, waard dus oan Frans Julius Johan fan Eysinga by de yndieling fan syn geslacht yn de adel fan it nije keninkryk de titel fan baron oanbean. Grif mei tsjinsin tsjin dizze nijmoadrichheden - ommers de Fryske adel hie gjin rangen - waard dit oanbod net oannomd. Doe is it laach fan Eysinga by de Nederlânske adel yndield mei de jonkhearstitel, in ûnregelmjittichheid dy't dêrnei bestean bleaun is.

Van Eysinga wie yn Dronryp 11 augustus 1776 troud mei Clara Tjallinga Aebinga van Humalda (1756-1830) dochter fan Binnert Philip en fan Catharina Johanna van Sminia. Fan harren sân bern folgen Skelte Hessel Roorda fan Eysinga, en Idzerd Frans fan Eysinga him as steatelid. In tredde soan, jonkhear Tjalling Aedo Johan van Eysinga (1790-1858) wie fan 1816 - 1830 grytman fan Raerderhim. Hy wenne in skoft op Jongemastate yn Raerd en ferstoar yn Ljouwert. In oare soan, jhr. Binnert Philip (1785-1835), lid fan de Ridderskip fan Fryslân, wie earst direkteur fan it postkantoar yn Ljouwert, dêrnei houtvester fan it 4e Jachtdistrikt. In dochter, jonkfrou Cath. Joh. van E., troude mei Menno baron Coehoorn van Scheltinga.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Doanjewerstâl
Drôme (departemint)

**Drôme (26)** is in Frânsk departemint.

## Skiednis
It departemint wie 1 fan de 83 departeminten dy't ynsteld waard ûnder de Frânske Revolúsje, op 4 maart 1790, as gefolch fan de wet fan 22 desimber 1789, útgeand fan in diel fan 'e provinsje Dauphiné.
De grinzen fan dit departemint binne ferskate kearen wizige û.o. troch de anneksaasje fan it Comtat Venaissin yn 1792 en it oanmeitsje fan it departemint Vaucluse yn 1793.

## Geografy
It departemint Drôme makket diel út fan de regio Auvernje-Rône-Alpen (oant 2016 fan Rône-Alpen). It wurdt begrinzge troch de departeminten Ardèche, Isère, Hautes-Alpes, Alpes-de-Haute-Provence en Vaucluse. It kanton Valréas heart by it departemint Vaucluse, mar wurdt folslein omringe troch it departemint Drôme.

It departemint hat syn namme ûntliene oan de rivier de Drôme, in syrivier fan de Rhône, mei in lingte fan 110 km.

Drôme bestiet út trije arrondisseminten:
* Die
* Nyons
* Valence

Drôme hat 36 kantons:
* Kantons fan Drôme

Drôme hat 369 gemeenten:
* List fan gemeenten yn it departemint Drôme

## Demografy
De ynwenners fan Drôme wurde yn Frankryk *Drômois* neamd.

List fan de 10 grutste gemeenten yn it departemint Drôme:

## Keppeling om utens
* Préfecture
* Conseil général
Skelte Hessel Roorda fan Eysinga (1722-1790)

**Skelte Hessel Roorda fan Eysinga** (Raerd, 10 maaie 1722 - De Jouwer?, 8 july 1790) wie soan fan F.J.J. Heringa fan Eysinga en fan C.L. fan Heemstra.
By syn doop krige hy allinnich de namme Skelte, mar naam om in famyljetestamint letter ek de oare nammen oan. Yn 1750 waard hy grytman fan Haskerlân en waard letter ek lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân.

Boaske op De Jouwer op 22 novimber 1750 mei Catharina Johanna Vegelin fan Claerbergen (1726-1762), dochter fan Johan en fan Cecilia Ebella fan Boerum. Ut dat houlik kamen acht bern, dêr't sân fan al jong ferstoaren en allinnich Frans Julius Johan fan Eysinga yn libben bleau.

Hy wenne op Heremastate, dêr't hy ek ferstoarn wêze sil, mar waard mei 16 kertieren by syn frou yn de tsjerke fan Raard begroeven.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Haskerlân
Schelte Hessel Roorda fan Eysinga (1780-1829)

Jonkhear **Schelte Hessel Roorda fan Eysinga**, (Langwar, 11 oktober 1780 - dêre, op Osingastate 28 augustus 1829), wie de soan fan jonkhear F.J.J. fan Eysinga en fan C.T. Aebinga fan Humalda. 

Hy waard 1809 baljuw fan Utingeradiel en Haskerlân. Waard as *garde d'honneur* troch Napoleon ûnder de wapens roppen en waard 1813 ried fan it arrondissemint Snits en maire fan Langwar. Beneamd yn de ridderskip fan Fryslân, waard yn 1819 grytman fan Doanjewerstâl, letter lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân en lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal.

Hy ferstoar as âldfeint. Nei syn dea bleau Osingastate net mear troch famylje bewenne; it waard ferbliuw fan de notaris en de gemeente-sekretaris. Dêrnei waard de state sloopt; op de fûneminten waarden in tal arbeiderswenten boud.
Oeze Volk

**Oeze Volk** is in Nedersaksysk tydskrift. It waard yn 1956 oprjochte as folksaardige tsjinhinger fan it 'Maandblad Drenthe'. It tydskrift wie fan it begjin yn it Nedersaksysk fan Drinte en befette benammen luftige stikjes, taalweetsjes en ferhalen en gedichten fan amateurs sawol as betûfte skriuwers. It blêd hat him ûntjûn ta in platfoarm foar elkenien dy’t Drintsk skriuwt. It komt ienris yn ‘e moanne út en wurdt útjûn troch it 'Huus van de taol' yn Beilen. Sûnt 2008 hyt it offisjeel Oeze Volk / Maandewark, mar de folksmûle hat it noch hieltiten oer Oeze Volk.

Dy namme Oeze Volk is nammers foar Friezen tige nijsgjirrich. Yn it wurd oeze is nammentlik de ‘n’ fuortfallen, dy’t noch wol bestiet yn it Hollânske ons en it Dútske unser. Yn it Fryske ús en it Ingelske us is dy ‘n’ ferdwûn. Yn dit gefal liket it Drintsk dus mear op Frysk en Ingelsk as op Hollânsk en Dútsk.
Microsoft Dynamics

**Microsoft Dynamics** is de namme fan Microsoft's produktgroepen, boekhâldsystemen (ek wol ERP-tapassings) en CRM. De oarspronklike ferzje is fan 2009.
De programma's ûnder de Microsoft Dynamics binne ûnder oare:
* Microsoft Dynamics NAV - foarhinne Navision
* Microsoft Dynamics AX - foarhinne Axapta
* Microsoft Dynamics GP - foarhinne Great Plains
* Microsoft Dynamics SL - foarhinne Solomon 
* Microsoft Dynamics CRM - foarhinne allinnich mar de namme Microsoft CRM

## Keppeling om utens
* Microsoft Dynamics Publike website
Torgny Lindgren

**Torgny Lindgren** (Raggsjö, 16 juny 1938 - Rimforsa, 16 maart 2017) wie in Sweedsk skriuwer, dy't beskôge wurdt as ien fan de meast wichtige Sweedske auteurs fan ein 20e-, begjin 21 iuw. Lindgren syn wurk is oer de heule wrâld oerset en hy hat in tal belangrike prizen krige, sa as de Prix Femina en de Augustpriis.

Lindgren waard berne yn Västerbotten, goed 800 km noardeast fan Stockholm. Hy gong nei skoalle yn Umeå) en studearre skiednis, politikology en ierdrykskunde yn Stockholm en Uppsala. Hy debutearre yn 1965 mei in dichtbondel mar syn trochbraak wie yn 1982 mei de roman *It paad fan de slang*. Dat boek waard yn 1986 ferfilme troch Bo Widerberg. Yn it Nederlânske taalgebiet wurdt syn wurk útjûn troch útjouwerij De Bezige Bij. 2006 wurdt syn roman *Ljuset* yn in bewurking foar toaniel opfierd troch it Noard-Nederlânsk Toaniel. Fan syn poëzy is mar ien lange syklus yn it Nederlânsk oerset (troch Hans Kloos), de rige 'Gemeentlik' út de bondel *Dikter från Vimmerby*.

Sûnt 1991 is Lindgren beneamd yn de Sweedske Akademy op sit 9.
 
Lindgren stoar yn 2017 yn de âldens fan 78 jier.

## Boeken
* *Plåtsax, hjärtats instrument* (1965)
* *Dikter från Vimmerby* (1970)
* *Hur skulle det vara om man vore Olof Palme?* (1971)
* *Skolbagateller* (1972)
* *Övriga frågor* (1973)
* *Hallen* (1975)
* *Brännvinsfursten* (1979)
* *Skrämmer dig minuten* (1981)
* *Ormens väg på hälleberget* (1982) (Ned. oerset.: De weg van de slang) 
* *Merabs skönhet* (1983) (Ned. oerset.: De schoonheid van Merab) 
* *Bat Seba* (1984) (Ned oerset.: Batsheba) 
* *Legender* (1986)
* *Ljuset* (1987) (Ned. oerset.: Het licht) 
* *Kärleksguden Frö* (1988)
* *Till sanningens lov* (1991)
* *Hummelhonung* (1995) (Ned. oerset.: Hommelhoning) 
* *I Brokiga Blads vatten* (1999) (Ned. oerset.: In het water van bonte bladen) 
* *Pölsan* (2002) (Ned. oers.: Het ultieme recept) 
* *Döden ett Bekymmer* (2003) (tegearre mei Eric Åkerlund) 
* *Berättelserna* (2003)
* *Dorés Bibe*l (2005)
* *Norrlands akvavit* (2007)
* *Nåden har ingen lag* (2008) (fannijs útjûn yn ien bân *Hummelhonung*, *Pölsan* en *Dorés bibel*)
* *Minnen* (2010)
* *Klingsor* (2014)

## Keppelings om utens
* Wiidweidige Nederlânske ynlieding en beskriuwing fan ferskate boeken op samenland.nl
* Torgny Lindgren biografy
Raggsjö

**Raggsjö** is in plakje yn de Sweedske lânskip Västerbotten. 

Raggsjö waard stifte yn 1773 troch Olof Jonsson-Norberg, berne yn 1754. De misjonêre kongregaasje waard stifte yn 1928, doe't in tsjerke boud waard yn Raggsjö. Yn 1990 waard it missyhûs fan Raggsjö oerdroegen as in geskink oan de doarpsmienskip. It hûs wurdt no as aula brûkt.
De skoalle fan Raggsjö waard boud yn 1940. Oant dy tiid waard les jûn yn de huzen fan it doarp. De lêste studint gie yn 1966 fan skoalle. 

Auteur en Akademylid Torgny Lindgren is hikke en tein yn it doarp. Hy is oplaat as learaar en gie nei syn âlde skoalle foardat dy ûntbûn waard. Syn jeugd hat syn skriuwen kleure, dêrûnder it faak foarkommen fan tuberkuloaze
Carpentras

**Carpentras** is in gemeente yn it Frânske departemint Vaucluse (regio Provence-Alpes-Côte d'Azur) mei 31.619 ynwenners (2023). It plak makket diel út fan it arrondissemint Carpentras.

## Geografy
It oerflak fan Carpentras is 37,9 km².

## Berne yn Carpentras
* Edouard Daladier (1884-1970), politikus
* Eric Caritoux (16 augustus 1960), earder Frânsk wielrenner
* Christophe Mae (16 oktober 1975), sjonger
Hessel Roorda fan Eysinga

**Hessel Roorda fan Eysinga** (Wurdum?, ±1600 - Wurdum, 26 septimber 1654) wie soan fan Peter fan Eysinga en fan Foockel fan Heringa.

Hy foege de namme Roorda ta oan syn eigen, neffens it testamint fan Teth Roorda. Hy waard yn 1634 plakferfangend-grytman fan Ljouwerteradiel. Droech in moanne letter de gritenij oer oan syn broer Aede, nei waans ferstjerren hy yn 1637 beneamd waard as grytman fan Ljouwerteradiel. Yn 1627 wie hy folmacht op de lândei foar ot kertier Westergoa, fan 1637 oant 1644 siet hy ûnûnderbrutsen yn de Steaten fan Fryslân foar Eastergoa, wie ek lid fan de Deputearre Steaten fan Fryslân en moast yn dy funksje in tal wichtige besluten nimme.

Hâlde meast ta op Ald-Oenemastate yn Wurdum en troude yn Wurdum op 4 augustus 1654 mei Wilck fan Feytsma († juny 1677) dochter fan Gerrolt en fan Ebel fan Feytsma. Ut dit houlik bleaunen gjin bern oer.
Moldau

De **Moldau (Vltava)** is mei 440 kilometer de langste rivier fan Tsjechje. De rivier ûntstiet út in tal boarnerivieren yn it Bohemer Wâld, rint fan súd nei noard troch Bohemen en de Tsjechyske haadstêd Praach en mûnet benoarden Praach yn de Elbe,
Glinstrastate (Dronryp)

**Glins**, **Glinstra** of **It Blaauwhûs**, wie in state east fan Dronryp, gemeente Menameradiel. Fan de state is neat werom te finen, op it stee stiet no in pleats.

## Skiednis
### Boujier
It boujier fan de Glins is ûnbekend. Yn in proses tusken Oerck Abbas en Rioerd Roorda yn 1487 treedt “Douwa Glins” op as ien fan de sân “bysitters” (meirjochters). Op 22 juny 1515 is hy ien fan de 60 eallju dy't Karel V huldigje as lânhear fan Fryslân. Douwe is yn 1518 grytman oer Menameradiel. Hy wenne goed as wis op de state Glins, mar it soe ek wêze kinne dat er op Hobbemastate wenne hat.

### Beslach
Fan in oare Douwe fan Glins is bekend dat hy om syn “geuserye” de wyk nimme moast nei Emden en dat syn goed yn beslach nomd waard “bij ’t Conings Hof”. Dat wie tusken 1570 en 1580. Der wurdt troch sommige historisy oannomd dat hy nei de Reformaasje syn besittings werom krigen hat. As dit lykwols dyselde Douwe fan Glins is dy't berne is op Hobbemastate, dan is er om dy “geuserye” yn 1572 yn Grins “met de swaerde gericht” (ûnthalze). Mocglik  hat de neiteam it besit weromkrigen, mar hysels hat dat yn dat gefal dúdlik net.

### 1700-1800
De Dronriper skoalmaster Raucoma skriuwt yn syn kronykje om 1700 dat “Majoor Glinstra” syn koken fergrutsje litten hat en ek de singel fergrutte hat en mei nije beammen beplantsje litten hat.

Wumkes skriuwt:
* 17-10-1764: “Verkoop op het Blauwhuis te Dronrijp van iepen, abeelen, tuingereedschap en een groote schouw om paarden over de vaart te zetten.” (*Ferkeap op it Blauhûs op Dronryp fan [[yp|ipebeammen]], [[abeelje]]s, [[túnark]] en in grutte [[skou (fartúch)|skou]] om hynders oer de feart te setten.*)
* 09-03-1765: “De heerenhuizinge en paardestallinge Het Blaauwhuis te Dronrijp zal worden afgebroken.” (*De hearehuzinge en hynstestâl Het Blaauwhuis op Dronryp sil ôfbrutsen wurde.*)

Yn de “Tegenwoordige Staat” wurdt om 1775 skreaun: “Ruim een vierde uur gaans ten Oosten van Dronrijp lag voor deezen de State Glins, gemeenlyk ’t Blaauwhuis genoemd; deeze was ook nog voor weinig jaaren in bloei, doch is thans geheel vernietigd, behalven de poort en een gedeelte der plantagie”. (*Goed in kertier geans east fan Dronryp lei foartiids de State Glins, ornaris 't Blaauwhuis neamd; dizze wie ek foar in pear jier noch yn bloei, jit notiids folslein ferdien, útsein de poarte en in part fan de planterij.*)
Dêrnei berjochtet Wumkes by 13 maaie 1820: “Bij afbraak verkocht de poort van het gesloopte Blauwhuis onder Dronrijp”. (*Op ôfbraak ferkoft de poarte fan it teslope Blauhûs ûnder Dronryp.*)

## Bewenners
* ± 1570 Douwe fan Glins
* ± 1700 majoar Fan Glinstra
Geringastate

De **Geringastate** wie in state noardlik fan Britsum, gemeente Ljouwerteradiel (Noard). Fan de state is neat werom te finen, likemin binne der ôfbylden fan.

It boujier is net bekend. De state stie noardwest fan de tsjerke, stiif njonken Jornsmastate wêrtroch't beide ek wol “de twilling states” neamd waarden. Dy sterke bining blykt ek út it feit dat beide states faak tegearre yn it besit fan deselde eigener wiene. Geringa hat wat grutte en status oanbelanget altiten yn it skaad stien fan Jornsma en der wurdt sels oan twifele oft Geringa werklik in state west hat of altiten in pleats bleaun is.
Gerroltsmastate

**Gerroltsmastate** of **Gerroltsmastins** wie in state noardeastlik fan Ljussens, gemeente Dongeradiel. Op it terrein stiet no in pleats, de stinswier is ôfgroeven.
De stins wurdt yn 1486 neamd as steande oan de seedyk, dêr't de Dyksterwei de dyk trochsnijt.

Nei alle gedachten wie Sywrd Gherroldsma, dy't yn 1486 yn ien sike neamd wurdt mei 'Nitta to Kempaweer', de bewenner fan Gerroltsmastins. Yn 1511 wie Gerrolt Gerlsma bewenner en Popke Meckama eigener. Yn 1543 wie dat Meijne Gerroltsma en yn 1576 komt Sijbe fan Peijma as bewenner foar. Hy wie boargemaster fan Dokkum. Syn soan Tsietse hat der lang wenne; mar yn 1640 komme sy lykwols yn Dokkum foar en krektas oare stagen Peijma binne se roomsk bleaun.
Yn 1646 wurdt Gerroltsma ferkocht, wêrby't neamd wurde: "seker heerlijcke stins, versien met verscheijden camers, toorn, verwulfte kelders ende andere accommoditeiten, mitsgaders alle vordere huijsinge ter plaatse staende'. Ek wienen der tunen, hôvingen en in skuorre. De tsjerke fan Ljussens makke oanspraak op in stik lân yn de stinsfinne.

De kaart fan Schotanus-Halma jout Gerroltsma as oansjenlike hofstee. No stiet der in pleats fan it kop-hals-romptype, wêrfan it foarhûs yn 1930 fernijd is. Yn de hals sit in tige dikke muorre. Under it hûs rinne kelders, dy't flak dekt binne, mar dêr't ek in grouwe muorre yn sit.

## Bewenners
* 1486 Sywrd Gherroldsma
* 1511 Popke Meckama eigener, Gerrolt Gerlsma bewenner
* 1543 Meijne Gerroltsma
* 1576 Sijbe fan Peijma
* Tsietse fan Peijma
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen

**[[Fuotbal]]** is ien fan de sporten dy't op de Olympyske Simmerspullen beoefene.

## Skiednis
It Fuotbal stie tidens de Spullen fan 1900 yn Parys foar it earst op it programma. en Alline tidens de Spullen fan 1932 yn Los Angeles stie it net op it programma. It frouljesfuotbal stiet sûnt se Spullen fan 1996 yn Atlanta op it programma fan de Simmerspullen.

Sûnt de kwalifikaasje foar de Olympyske Spullen fan 1992 jildt foar manlju dat se op 1 jannewaris fan it olympysk jier maksimaal 23 jier âld wêze meie. By de de Olympyske Simmerspullen sels meie trije spilers âlder as 23 jier diel útmeitsje fan de fuotbalseleksje. Foar froulju jilde by de earste twa edysjes (1996 en 2000) dat de spylsters minimaal sechstjin jier âld wêze moasten. Dy bepaling is dêrnei ôfskaft, sadat foar froulju gjin beheiningen mear jilde.

## Medaljes
### Manlju

### Froulju

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it fuotbal medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen. *Bywurke oant en mei 2020*

## Sjoch Ek
*Blinefuotbal op de Paralympyske Simmerspullen
*CP-fuotbal op de Paralympyske Simmerspullen
Goslingastate (Doanjum)

**Goslingastate** wie in state yn Doanjum, gemeente Frjentsjerteradiel. Fan de Goslingastate is sels de lizzing yn it terrein net mear te werkennen.

De state waard begjin 17e iuw boud. Op de Sickemastate yn Hjerbeam wenne begjin 17e iuw Johan fan Goslinga, grytman fan Frjentsjerteradiel; hy is troud mei Fed Sophia fan Cammingha fan It Amelân. It pear beslút om in nije state te bouwen yn Doanjum. Johan en Fed Sophia binne de âlden fan de Fryske steatsman Sicco fan Goslinga (1664-1731). Sicco studearre yn Frjentsjer en studearre nei syn eksamen noch yn Ingelân en Frankryk. Yn 1688 folge hy syn heit op as grytman.
Hy focht mei yn de Spaanske suksesjeoarloch as gûverneur op it fjild en die mei oan de Slaggen by Ramillies (1706), Oudenaerde (1708) en Malplaquet (1709). By dizze fjildsslaggen hie hy in soad súkses en soks hie ta gefolch dat hy folmachtige waard by de Frede fan Utert yn 1712-1713. Ek waard hy ôfgesant fan de Republyk oan it hof fan Loadewyk XIV yn Versailles yn 1714.

De famylje Goslinga stoar út yn manlike line doe't Sicco yn 1731 ferstoar. Wol waarden ôfstammelingen fan syn dochters, de Burmania's en de Greven fan Wassenaer-Obdam, letter noch grytman fan Frjentsjerteradiel. Uteinlik waard de state yn 1803 ôfbrutsen.

Yn 'De Tegenwoordige Staat van Friesland' út 1786 stiet te lêzen: 'heden bestaat het voorname sieraad des dorps in de fraaje State Goslinga, ten Zuiden der Kerk gelegen, en in de voorige eeuw gesticht door den grietman Johan van Goslinga: van deeze plaats loopt eene lange allee naar den grooten rydweg van Franeker op Leeuwarden.'
Fan de hân fan Jacob Stellingwerf is gjin tekening bekend fan de Goslingastate. Gelokkich waard de state wol fêstlein op een fraaie kleurtekening dy't net sinjeard is, mar mooglik fan de hân fan Abraham de Haen (1707-1748) wêze kin. Dy tekener makke yn 1734 kleurtekeningen fan Marsum en Tsjummearum. It opskrift is: "'t Huis van den Hr. Goslinga, pleni potentianida te Doengjum bij Franeker." *Pleni potentia* kin 'ryk oan macht' betsjutte, mar wat -*nida* betsjut is ûndúdlik. It is wol seker dat it opskrift op Sicco fan Goslinga slacht.

Op de ôfbylding is tusken de beammen troch net sa folle fan de state te sjen. It wie yn elk gefal in breed en net sa'n djip gebou fan twa ferdjippings ûnder in skylddak mei mânske hoekskoarstiens. Rjochts fan de doar binne fjouwer ramen te sjen en derfan útgeande dat it hûs symmetrysk boud is, sille oan de oare kant grif ek fjouwer ramen sitten hawwe.
Links binne ûnder de beammen noch wat oanbouwen sichtber, mooglik binne dat stâlen en in koetshús. It foarplein wie tagonklik oer in daam yn de grêft, dêr't in grut stek op stie. Hielendal rjochts op de tekening is noch in teekoepel te sjen.
Yn de tsjerke fan Doanjum is in fraai prealgrêf setten, troch de bern fan Sicco, dat makke waard troch de foaroansteande byldhouwer Jean Baptist Xaverij.

## Bewenners
* begjin 17e iuw Johan fan Goslinga
* - 1731 Sicco fan Goslinga
Graldastate

**Graldastate** wie in state besuden Menaam, gemeente Menameradiel. Troch it ôfgraven fan de terp leit de greide op it steed dêr't de state stien hat no leger as it lân dêr omhinne.

Wannear't de state boud waard is net bekend. Op de tekening fan J. Stellingwerf is in hûs te sjen fan twa boulagen mei krúskesinen en lûken foar de ûndersiden fan de ramen. In frijwat 15e/16e iuwsk byld. Ek de namme docht tinken oan hege âlderdom. De bekende eigners/bewenners drage allegear in oare famyljenamme. Mooglik is de namme ûntliend oan de âlde foarnamme *Grealt* krektas de namme fan de oanbuorjende Orxmastate oan de âldfryske jongesnamme *Orck* ûntliend liket te wêzen.

Yn 1580 is it hûs yn besit fan Tjepcke Gerbranda, dy't roomsk-katolyk bleau en dêrom twongen waaard om yn ballingskip te gean. Hy stoar yn it bûtenlân en syn widdo Jesck Popma troude mei Sybolt fan Aylva. Dy wie ek al gjin freon fan de protestanten en bleau stiiffêst roomsk. Sybolt kaam út de Wytmarsummer Aylvastaach en bleau yn elk gefal oant 1598 eigener fan Graldastate. Yn 1622 wie Feye fan Aylva eigner, yn 1640 jonker Tjepke Eeske Popke fan Aylva dy't der sels ek wennet en yn 1652 Barthold fan Aylva. Yn 1700 fermeldt it Floreenkohier as eigener de hear J.H. de Wolf en brûker is dan Ruird Pijters. It gehiel is dan 85,5 pûnsmiet grut. Dêrnei komt de state yn hannen fan de famylje Fan Cammingha. Yn 1722 wurdt in frou Cammingha neamd, in dochter fan Watze fan Cammingha. Ek Rixt fan Donia, troud mei boppeneamde Watze fan Cammingha, wurdt as eigenaresse fermelde. Nei 1667 wenne hja op Doniastate by Bitgum.

Yn 1749 hat gritenijsekretaris Johan Casparus Schik syn bûtenferbliuw Oorbijt yn Dronryp ferruile foar it folle gruttere Graldastate. Dat duorre net sa lang, want yn 1764 wennet dêr Theodorus Cock. Dy hat mooglik in hierder west, want yn 1786 wurde noch “de heren Schik” fermeld as eigeners.
Yn 1795 waard de state ferkocht en bestie doe út hûs, hôf, tún, grêften en singels 11,5 pûnsmiet en 75 pûnsmiet boulân. De opbringst yn dat ûnsekere revolúsjejier wie mar in meagere 7.500 karolusgûnen. Koart dêrnei waard ek dit grutte hûs, dat neffens de “Tegenwoordige Staat” benammen opmerklik wie troch “haare hooge poort”, tsjin de flakte wurke om safolle mooglik jild te fertsjinjen oan de ferkeap fan it frijkommend boumateriaal.

## Bewenners
* 1580 Tjepcke Gerbranda
* oant 1598 Sybolt fan Aylva
* 1622 Feye van Aylva
* 1640 Tjepke Eeske Popke fan Aylva
* 1652 Barthold fan Aylva
* om 1680 Rixt fan Donia
* 1700 de hear J.H. de Wolf
* 1722 mefrou Cammingha
* 1749 Johan Casparus Schik
* 1764 Theodorus Cock
* 1786 “de hearen Schik”
Kearnfúzje

**Kearnfúzje** is it gearranen fan de kearnen fan ferskate atomen, wêrby't in oare, swierdere kearn foarme wurdt. Wannear't atomen fan lichte eleminten lykas wetterstof gearrane, wurdt hjirby eat fan de massa omsetten yn enerzjy, yn it gefal fan wetterstof ûngefear 0,67%. It fusearjen fan swierdere atomen kostet krekt enerzjy. De oergong tusken 'licht' en 'swier' leit yn dizze kontekst by it elemint izer.

Foardat yn 1938 de Dútske fysikus Hans Bethe it idee oppenearre dat de sinne en de stjerren harren enerzjy opwekke troch kearnfúzje, wie it in riedsel wêr't alle enerzjy weikaam; alle yn dy tiid bekende gemyske reaksjes leveren dêrfoar fierstente te min op. De sinne set per sekonde ûngefear 700 miljoen ton wetterstof om yn sirka 695 miljoen ton helium. It ferskil yn de massa, om de 4,4 miljoen ton, is yn enerzjy omsetten, wêrby 't de ferneamde formule fan Albert Einstein, ''E'' = ''mc''², jildt. Kearnfúzje is ek de enerzjyboarne fan in wetterstofbom, dy't folle kearen krêftiger blykte as de yn de jierren fjirtich ûntwikkele atoomsplitsingsbom. 

Kearnfúzje is gjin keatlingreaksje; der komme gjin dieltsjes by frij dy't in nije fúzje feroarsaakje kinne. It proses kin allinnich oan de gong hâlden wurde ûnder ekstreem hege temperatuer en druk, sa't dy om it middelpunt fan in stjer hearskje. Kearnfúzje lit, krekt oarsom as kearnspljalting, net beslist radioaktive materialen efter as ôffal. Dêrom besykje wittenskippers kearnfúzje op ierde te ûntwikkeljen as skjinne en feilige enerzjyboarne. It fet dêr't de reaksje yn bart kin lykwols troch bestrieling wol radioaktyf wurde.
Mistral

De **mistral** is in kâlde wyn yn Súd-Jeropa. It is in bysûnder krêftige noarder- oant noardwestlike wyn, dy't wynkrêft 9 (stoarmkrêft) berikke kin en faak waait yn de delling fan de Rône yn it suden fan Frankryk. De wyn kin betiden wynkrêft 10 of 11 berikke mei trochsneed snelheden fan mear as 100 kilometer per oer en mei wynsteaten fan 150 kilometer per oer. By de Romeinen hie de wyn destiids safolle ûntsach ôftwongen dat sy him "magistralis" (masterlik) neamden. De wyn wurdt yn it Oksitaansk "mistrau", yn it Katalaansk "mestral" en yn it Italjaansk en Korsikaansk "Maestrale" neamd. Op de Mont Ventoux, in berch yn de Vaucluse, kin de mistral sels wynsnelheden oant 250 kilometer per oere helje. 

De mistral stekt op as kâlde wyn ôfkomstich fan de noardpoal fier súdwaarts Jeropa yn blazen wurdt. De lucht wurdt dan feitlik nei it suden sûgen, omdat it wetter fan de Golf fan Genua folle waarmer is en de waarme lucht boppe de Golf omheech stiget. Dy opstigende lucht hat as gefolch dat in aktyf leechdrukgebiet ûntstiet, it Genua-leech. Dat leech makket dat de besteande luchtdrukferskillen grutter wurde wêrtroch it hurder waaien giet. 

De lucht wurdt tusken de berchwanden fan de nauwe delling fan de Rône parse, dêr't in ekstra fersnelling troch ûntstiet. De wyn nimt hiel bot ta en kin inkele dagen oanhâlde. Oerdei is de wyn meastentiids sterker as nachts, omdat de temperatuerferskillen tusken de Rônefallei en de Middellânske See ûnder ynfloed fan de sinne dan it grutste binne. Lykwols is dat net altyd it gefal: ôfhinklik fan de waaromstannigens kin de mistral soms ek nachts fûl waaie bliuwe. 

As de mistral waait is it meastentiids net bewolke yn it Rônedal, mar as de kâlde lucht boppe it waarme wetter fan de Midslânske See komt, ûntsteane dêr buien. Ek yn Nederlân kin it waar troch de mistral min wêze. 


Ofbyld:Gebogene Korkeiche.jpg|Troch de Mistral bûgde Koarkïik yn de Rhônedelling
Ofbyld:Mistral sur le Frioul.JPG|Mistral by de Frioul-arsjipel
Famke fan it Uchterfean

It **Famke fan it Uchterfean** of **Moora** is de namme fan it frouljus feanlyk út de Izertiid dat yn 2000  yn de sompe ûnder Uchte yn Dútslân ûntdutsen waard. De oerbliuwsels binne de wringen, hier en stikken fan de plasse. It ûndersyk fan it lyk begûn yn 2005. De radiometryske C14-datearring útfierd oan de Universiteit fan Kiel liet sjen dat Moora stoarn is tusken 764 f.Kr. en 515 f.Kr. It lichem waard net ferbaarnd hoewol't dat wol wenst wie yn de begraffenispraktyk fan de izertiid. It meastepart fan it skelet is fûn, útsein in skouderblêd.

Foardat DNA-analyse mooglik wie waard tocht dat it lyk fan it 16 jierrich famke Elke Kerll wie, dy't yn 1969 nei besite oan in *dancing* fuortrekke wie.

## Analyse
Undersyk wiisde út dat Moora tusken de 17 en 19 jier wie doe't sy stoar. Sy hie ljocht read hier en wie  loftshandich. Der wurdt tocht dat Moora in protte swier wurk dien hat en dat sy faak swier tille moast. Neffens Saring Dennis fan it Universiteitssikehûs fan Hamburg-Eppendorf hat Moora teminsten twa kear in fraktuer fan de plasse hân, dy't út harsels better wurden binne. Moora hat ek lange skoften siik west, faaks feroarsake troch lijen yn de  lange winters. Ut it bonkerak koe fierders opmakke wurde dat sy yn har jeugd- en adolesinsjejierren groanysk ûnderfuorre west hat. Fierders waard fêststeld dat Moora in benigne tumor oan de basis fan de plasse hie, dy't ôfwikings oan de rêchbonke en groanyske ûnstekkings yn de bonken fan de skonken feroarsake. Lykwols koe de deadsoarsaak fan Moora net oanwiisd wurde. Der waard wol fêststeld dat sy neaken wie doe't sy oan it fean tabetroud waard.

## Keppeling om utens

*Computer-aided reconstruction of the bog body "Moora"
Uchte

**Uchte** is in plak, in flekke, en gemeente yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, en is part fan de lânkring Nienburg/Weser.

Uchte hat 4.999 ynwenners (31 desimber 2019).
Groustins (Koudum)

De state **Groustins** stie yn Koudum, gemeente Himmelumer Aldeferd.
Restanten fan de state sitte yn it 'doktershûs'.

De Groustins wurdt foar it earste neamd yn de twadde helte fan de 15e iuw. Der binne troch Jacobus Stellingwerf yn 1722 en 1723 twa states tekene dy't yn Koudum stiene. It is net krekt dúdlik hokker de Groustinsstate is. By de iene tekening stiet: *huis van den ouden heer Frederik van Vierszen te Koudum* en by de oare: *het huis dat aan de heer Jacob van der Wajen, grietman van Hemelumer Oldevaert behoort*.
Yn 'De Tegenwoordige Staat van Friesland' stiet: *Doch in 'Noorden der buurt', heeft men nog de State Grovestins, die in laater tyd merkelyk versierd is door den Grietman Van der Waaien, die niet alleen het huis fraai verbouwd, maar ook verscheiden schoone hovingen en plantagien by 't zelve beeft gevoegd...*.

Oan de hân hjirfan soe ûndersteld wurde kinne, dat *het huis van de heer Jacob van der Wajen* de Groustinsstate betreft.
Yn de twadde helt fan de 15e iuw wurdt in âlde stins neamd, fan de ferneamde fjochtersbaas Igo Galama, dy't by de partijskippen allegeduerigen op fjildtocht wie. Restanten fan dizze stins soenen by dit hûs heard hawwe kinne.

De state fan Van der Waaijen is in rjochthoekich bouwurk fan twa boulagen op in sûterrên en mei in skylddak mei hoekskoarstiens. Oan beide kanten fan de yngongspartij sitte twa raamfekken. De doar hat in blokte omlisting mei boppeljocht en it boppelizzend finster hat in barokke omlisting. Dêr wer boppe is in grutte dakkajút útboud mei in balustrade; mooglik waard de kajút ek brûkt as belvedêre. Oan de hân fan de ôfbylding út 1723 soe it wêze kinne dat dizze state boud is yn de lêste tsientallen jierren fan de santjinde iuw.
Fan dit hûs resteare yn it saneamde doktershûs noch inkele gedielten.

## Bewenners
* 2e helt 15e iuw Ige Galama
* 1723 Jacob van der Wajen
Grut Basisskoallespul

It **Groot Basisschoolspel**, *Grut Basisskoallespul* is in boerdspul foar skoalbern.

Mei it strategysk ynsetten fan stapkaarten en it goed brûken fan bluf en juf-fiches kinne diploma's helle wurde. In diploma kin besetten wurde troch de fragen goed te beantwurdzjen, wa't as earste seis diploma's garre hat is de winner. Elk spilet mei de fragesetsjes fan syn of har groep, dus elk spilet op eigen nivo. Der binne fragekaartsjes foar groep 3 o/m 8. Yn totaal 2200 fragen. It spul kin mei 2 oant 4 spilers spile wurde of as teams tsjin elkoar. Alle wichtige skoalfakken komme oan bod, lykas Rekkenje, Taal, Natoer, Ierdrykskunde en Skiednis. En der binne algemiene fragen yn de kategory Skoalplein.

It spul waard yn 2011 betocht troch de âld-Drachtster Robert Brouwer. It waard yn novimber 2011 keazen ta Boartersguod fan it Jier 2011 yn de kategory acht oant tolve jier. Kabaretier en spultsjebetinker Brouwer ûntwikkele it spul foar Utjouwerij Noordhoff. Der komme noch útwreidings op it mêd fan Taal en Rekkenjen, elk ek mei 2200 fragen der by.

Foar de ferkiezing waard it spul ûnder oare testen op basisskoallen yn hiel Nederlân. De konsumint koe dêrnei stimme op de website www.speelgoedvanhetjaar.nl. De oare fjouwer winners fan Boartersguiod fan it Jier 2011 wienen: Lego Duplo Grut sikehûs (0-4 jaar), Storio, educational multimedia system (4-6 jier), Prinsessenkastiel Playmobil (6-8 jier) en Trivial Pursuit Wedden dat je ‘t Weet (12+).
Octave Mirbeau

**Octave Mirbeau** (Trévières, 16 febrewaris 1848 – Parys, 16 febrewaris 1917) wie in Frânsk skriuwer, sjoernalist, pamfletskriuwer, keunstkritikus en toanielskriuwer, dy't beskôge wurdt as ien fan de meast oarspronklike figueren út de literatuer fan de *[[Belle Époque]]*. 

Yn 30 jier tiid skreau er mear as 15 romans en 150 ferhalen. 

## Wurk

### Romans
* *Le Calvaire* (1886)
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Dans le ciel (1892-1893)
* *Le Jardin des supplices* (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *Les 21 jours d’un neurasthénique* (1901).
* *La 628-E8* (1907).
* *Dingo* (1913).
* *Un gentilhomme* (1920).
=== Ferhalen ===
* *Contes cruels* (1990).
=== Teater ===
* *Les Mauvais bergers* (1897).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités* (1904).
* *Le Foyer* (1908).
=== Non-fiksje ===
* *Lettres de l'Inde* (1991).
* *Combats esthétiques* (1993).
* *L'Amour de la femme vénale* (1994).
* *Combats littéraires* (2006).
* *Correspondance générale* (2003-2006-2009).

== Sitaten ==

* «Si pauvre qu'il soit, un homme ne vit pas que de pain. Il a droit, comme les riches, à la beauté. »
* « Le meurtre est la base même de nos institutions sociales. »
* « Cette tristesse et ce comique d’être un homme. Tristesse qui fait rire, comique qui fait pleurer les âmes hautes. »
* « Si infâmes que soient les canailles, ils ne le sont jamais autant que les honnêtes gens. »
* « Les lois sont toujours faites par les riches contre les pauvres. »
* « Quand il y a quelque part un homme trop riche, il y a, par cela même, autour de lui, des gens trop pauvres. »

== Literatuer ==

* P. Michel – J.-F. Nivet, *Octave Mirbeau, l’imprécateur au cœur fidèle* (1990).
* *Cahiers Octave Mirbeau* (1994-2011).

== Keppeling om utens ==

*  [http://mirbeau.asso.fr/ Société Octave Mirbeau].
*  [http://mirbeau.asso.fr/dicomirbeau/ *Dictionnaire Octave Mirbeau''].
Kristallnacht

De **Kristallnacht** wie in troch de nazi's organisearre pogrom rjochte tsjin de Joaden yn Dútslân.

De Kristallnacht barde yn de nacht fan 9 op 10 novimber 1938. Yn hiel Dútslân waarden Joaden oanfallen, der waarden 267 synagogen yn brân stutsen en ûngefear 7500 winkels en bedriuwen fan Joaden fernield. Ek Joadske huzen, skoallen, begraafplakken en sikehuzen moasten it ûntjilde. It waard de brânwacht ferbean om de brânen te blussen. Yn de Kristallnacht waarden 92 Joaden fermoarde. Ek yn Eastenryk en Sudetelân waarden Joaden oanfallen en harren besittings fernield. Nazypropagandaminister Joseph Goebbels wurdt sjoen as it brein efter de Kristallnacht.

De namme *Kristallnacht* ferwiist nei de soad glêswurk dat by dizze oanfallen fernield waard. Fan Joadske side waard letter beswier makke. Sy fûnen de namme te eufemistysk te sjen oan de earnst fan wat bard wie. Sûnttiids wurde der yn Dútslân ek oare nammen brûkt, lykas *Reichspogromnacht* en *Novemberpogrome 1938*. De Kristallnacht wurdt sjoen as in kearpunt yn it belied fan de nazi's tsjin de Joaden.
Haersmastate (Jelsum)

De **Haersmastate** of **[[Harinxmastate (Jelsum)|Harinxmastate]]** wie in eardere state yn Jelsum, gemeente Ljouwerteradiel. Fan de state is neat werom te finen.

De state wurdt foar it earst neamd yn 1640. Van der Aa meldt yn syn "Aardrijkskundig woordenboek *: "HAERSMA, Haarsma, waarschijnlijk dezelfde state die, welke op de kaart van Schotanus, Harinxma geheeten wordt, voorm. state, prov. Friesland, kw. Oostergoo, griet. Leeuwarderadeel, arr., kant. en 1 u. N. van Leeuwarden, 5 min. N. van Jelsum, waartoe zij behoorde.*
*Ter plaatse, waar deze state gestaan heeft, ziet men thans eene gewone boerenplaats. De daartoe behoorende gronden, eene oppervlakte beslaande van 4 bund. 4 v. r., worden thans in eigendom bezeten door Vrouwe Anna Frederica van Vierssen, echtgenoot van den Heer Cornelis Martinus de With, woonachtig te Buitenpost*.

Ut de stim- en floreenkohieren fan Jelsum blykt wa't de eigeners fan de slotpleats wienen. Dy sille grif ek de eigners fan de state west hawwe.
Neffens de "Stads- en Dorpskroniek" fan dr. Wumkes biede sekretaris Hector Livius fan Haersma en Hessel Tiedes tegearre op 15 novimber 1758 it bûten te hier oan.

Hoe lang of't de state nei dy tiid noch stien hat, hat H. de Jong, skriuwer fan it boek "Jelsum troch de tiden hinne" net fine kind.
De hear G. Abma fermeldt yn “Ljouwerteradiel” dat yn april 1846 de earste stien lein waard oan de hjoeddeiske pleats Haersma State. Dy pleats stiet wol op it terrein fan de state mar net op it steed dêr't it hûs stien hat.

## Bewenners
* 1640 kolonel Kniphuizen
* 1698 Albertine de Schepper, widdo fan Oerste Luitenant Plettenburgh
* 1700 idem
* 1708 Hector Livius fan Haersma
* 1718 Riedshear Livius fan Haersma
* 1728 widdo Fan Haersma
* 1738 Majoar Eelco fan Haersma en Riedshear Aulus fan Haersma erven
* 1748 Untfanger-Generaal Eelco fan Haersma en Riedshear Aulus fan Haersma erven
* 1758 Sekretaris Hector Livius fan Haersma en Hessel Tiedes 
* 1788 grytman Hector Livius fan Haersma (1737-1820)
* 1798 H.L. van Haersma en Jan en Tiede Hessels
* 1818 H.L. van Haersma
* 1826 – 1853 frou Van Vierssen-Haersma en H.L. van Haersma
* 1853 – 1856 Van Vierssen
* 1856 – 1871 frou Van Haersma de With-van Vierssen
* 1871 – 1912 fam. Van Haersma de With
* > 1912 St. Anthony Gasthûs yn Ljouwert
Haersmastate (Eastermar)

**Haersmastate** of **Driezigt** wie in state east fan Eastermar yn de gemeente Tytsjerksteradiel.

It boujier is net bekend. De famylje Van Haersma krige yn de gemeente Smellingerlân in soad bekendheid. De staach fan de famylje yn Estermar die it minder goed. Net allinnich finansjeel, mar ek wat neiteam oanbelanget, buorken se sa goed net as de Smellingerlânske takke fan de famylje.
Om 1645 is de state eigendom fan Meijert Eerckes fan Haersma en syn fru Sjoertie Piers Rinckema.
Tritich jier letter, om 1675, wenje soan Ericus Meijerts fan Haersma en syn frou Anna Clara Canter op Haersmastate. Anna Clara erft Canterstate yn Driezum fan har heit, dat troch dit houlik wreidet Ericus syn grûnbesit frijwat út. Yn 1698 is hy ûndermear eigener fan de stimmen 4 en 5 yn Dantumawâld. Hy is folmacht op de Lândei foar Dantumadiel, âlderling yn Driezum en lid fan de Synoade op It Hearrenfean. Yn 1688 wurdt hy boargemaster fan Harns en is dêr lid fan de Admiraliteit fan Fryslân. Se wenje simmerdeis om en om op Canterstate yn Driezum en op Haersmastate yn Eastermar. Yn de winter wenje se meast yn Harns.

Nei de dea fan Ericus om 1720 set Anna Clara har definityf nei wenjen op Canterstate en lit Haersmastate oan har dochter Aurelia, dy't troud is mei har neef, ritmaster Johannes Petrus Poutsma. Dy lêste lit tusken 1708 en 1718 in nij "herenhuis" sette dat ek Haersma doopt wurdt. Johannes stjert yn 1723 en is yn de nacht fan 25 op 26 maaie fan dat jier yn de tsjerke fan Eastermar beïerdige. Dat wie destiids moade ûnder de riken. Hoe letter yn de nacht de begraffenis wie, deste heger de status fan de ferstoarne.
Syn widdo bliuwt yn Eastermar wenjen, mar ferkeapet ii prachtige nije hûs oan jonkhear Jetze Baerdt fan Sminia. Dizze keap wurdt sa beskreaun:
*De Heerenhuisinge met hovinge, singels, boomen en Plantagiën met de stecken en homeyen, het gestoelte in ’t choor van der kerk tot Oostermeer, doch buiten de graven in de kerk; een zathe lands bij Jan Beerents als meyer gebruikt (de slotplaats); zekere huisinge "het klein blauwhuis" bij Hoeke Haiis als meyer in gebruik, bestaande in een camp land voor het huis en twee fennen op de meerswal, alles tezamen voor 20.000 car. gulden*.

Jetze Baerdt fan Sminia ferstjert yn 1771 en it hûs wurdt eigendom fan syn soan Hobbe Baerdt fan Sminia (1730-1813) en yn 1786 is it eigendom fan A.J. (Arend Johannes?) fan Sminia, sekretaris fan Deputearre Steaten fan Fryslân.

De "Tegenwoordige Staat van Friesland" fernijt yn boek 2 op side 295 yn 1786 by Eastemar: *Bij dit dorp ligt ook eene vermaakelijke plantagie en buitengoed, thans aan den Welgeb. Heere A.J. van Sminia, Secr. der Ed. Mogende Heeren Staaten van Friesland, toebehorende*.

## Bewenners
* 1645 Meijert Eerckes fan Haersma en Sjoertie Piers Rinckema
* ± 1675 Ericus Meijerts van Haersma en Anna Clara Canter
* Aurelia fan Haersma en Johannes Petrus Poutsma
* 1723(?) - 1771 Jetze Baerdt fan Sminia
* 1771 Hobbe Baerdt fan Sminia
* 1786 A.J. van Sminia
Robin de Kruijf

**Robin de Kruijf** (Nieuwegein, 5 maaie 1991) is in Nederlânske follybalster, dy't yn Amsterdam wennet.

Yn it seizoen 2006/2007 spile De Kruijf foar de Nederlânske klup Taurus. Dêrnei waar de oerstap makke nei VV Pollux. Yn 2008 en 2009 spile hja by Martinus Amstelveen en it seizoen dêrop by TVC Amstelveen. Yn 2011 kaam der de oerstap nei Dútslân, op dit stuit spilet De Kruijf foar Dresdner SC.

Yn 2008 makke hja har debút foar de Nederlânske follybalploech. Oant no ta hat hja sa'n 68 ynterlannen spile foar de ploech.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Lindowman

De **Lindownan**, ek ferneamd as **Lindow II** en (gekjeiend) as **Pete Marsh** ('Piter Sompe'), is in bewarre feanlyk fan in man dy't fûn waard yn in feansompe yn Lindow Moss ûnder Wilmslow yn Cheshire, Noardwest Ingelân. It lichem waard fûn op 1 augustus 1984 by kommersjele turfwinning. De Lindowman is net it iennichste lyk dat dêr fûn waard; in jier earder wie dêr al de Lindowfrou ûntdutsen neist oare oerbliuwsels fan lichems. De fynst dy't omskreaun waard as "ien fan de meast wichtige archeologyske fynsten fan de jierren '80", feroarsake frijwat opskuor yn de media. De fynst soarge foar fierdere stúdzjes fan feanliken yn Grut-Brittanje, dy't oant dan ta, fergelike mei dy op oare plakken yn Jeropa, net folle omtinken fan de wittenskip krige hienen.

Op it stuit dat er dea gie wie de Lindowman sûn en yn syn mids-tweintiger jierren. Syn sosjale status sil heech west hawwe, want syn lichem hat gjin ferskynsels dy't tsjutte op dreech en swier wurk. De reden fan syn dea is striderij oer. Hy is mei geweld deadien, faaks ritueel offere of eksekusjearre. Nei in lêste miel fan rustere bôle is de Lindowman wurge, op de holle slein en de kiel trochsnien. De âlderdom fan it lyk koe mei muoite rûsd wurde, mar der wurdt tocht dat de man, mei it antlit nei ûnderen, tusken 2 f.Kr. oant 119 nei Kr. yn it Lindow Moss lein is, dat of yn de Britske izertiid of yn it Britsk-Romeinske tiidrek. 

It lyk wurdt friesdrûge bewarre yn it Britsk Museum, dêr't it permanint útstald leit. Ut en troch wurdt it oan oare museums útliend, sa as it Manchester Museum.

## Literatuer
* : *Lindow Man - The Body in the Bog*. British Museum Publications, Londen 1986, ISBN 0-7141-1386-7. 
* : *The Bog Man and the Archaeology of People*. British Museum Publications, Londen 1987, ISBN 0-7141-1384-0. 
* : *Bog Bodies. New Discoveries and New Perspectives*. British Museum Press, Londen 1995, ISBN 0-7141-2305-6 . 
* : *Mumien aus dem Moor - Die vor- und frühgeschichtlichen Moorleichen aus Nordwesteuropa*. Drintsk Museum / Batavian Lion International, Amsterdam 1996 (Oarspronklike titel: *Vereeuwigd in het veen*), ISBN 90-6707-416-0. 
* : *Lindow Man*. British Museum Press, Londen 2009, ISBN 978-0-7141-2817-7.