open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hiroshima

**Hiroshima** is in havenstêd yn it súdwesten fan Japan, yn de prefektuer Hiroshima. De stêd leit op it plak dêr't de rivier Ota yn de Japanske Binnensee útmûnet.

## Atoombom

Op 6 augustus 1945 waard in atoombom op de stêd smiten. Dat wie de earste kear dat in atoombom yn in kriich brûkt waard. 80 persint fan de stêd wie mei de grûn lyk makke, wat noch oerein stie wie slim skansearre. It deadetal wurdt tusken de 90.000 en 200.000 minsken rûsd.

De twadde en lêste atoombom dy't yn in kriich brûkt waard foel op Nagasaky.

## Nije stêd
Yn 1949 waard de stêd wer opboud. Hjoed is Hiroshima in wichtige yndustrystêd yn Japan. Der wenje sa'n 1,18 miljoen minsken en is de alftgrutste stêd fan Japan. It radioaktive strielingsnivo yn de stêd is net heger as op oare plakken yn de wrâld (natoerlike radioaktive strielingsnivo).
Sparta

**Sparta** (Gryksk: Σπάρτη) wie eartiids de haadstêd fan Lakoanje yn it âlde Grikelân en wie iuwenlang ien fan de wichtichste "poleis" (stêdstaten) fan Grikelân. De stêd lei yn it noarden fan de sintrale Lakoanyske flakte op de Peloponnesos, op de rjochterouwer fan de rivier de Jerotas.

Yn de 10e iuw f.Kr. waard Sparta troch de Doarjers stifte, dy't de oarspronklike befolking ûnderwurpen. De stêdssteat waard oprjochte troch in fiifresom buorstêden en de hiele skiednis lang behâlde Spart it útsjoch fan in samling doarpen. It grûngebiet wie feitlik nochal útstrekt, wol 7700 kante kilometer grut. De Spartanen wennen yn tige ienfâldige wenten en beskikten net oer grutte iepenbiere gebouwen. 

Yn Sparta draaide alles om kriich en oerhearsking. Alle manlju moasten yn it leger tsjinne en harre hiele libben wie wijde oan de kriichkeunst. Jonges waarden op harren sânde libbensjier by de famylje weihelle om grutbrocht te wurden troch de steat. Hjirtroch bouden de Spartanen it meast effektive leger op fan hiel Grikelân. Spartaanske soldaten stienen bekend om harren moed en dissipline. 

Yn de 8e iuw f.Kr. feroveren de Spartanen Lakoanje, it fruchtbere lân om Sparta hinne. Dêrnei besetten sy in njonkenlizzende steat Messeenje. Dizze oermasteringen makke fan Sparta ien fan de machtichste stêdsteaten fan har tiid. De Spartanen makken fan eltsenien dy't sy oerwûnen heloaten of horigen, dy't twongen waarden te wurjen op it lân fan de Spartaanske oerhearskers. De allegeduerigende driging fan in heloatenopstân makke fan Sparta in militêre steat. De libbenswize fan de Spartanen wie der op rjochte om de heloaten ûnder de knipe te hâlden.

Nei de oerwinning op de Messeenjers om-ende-by 550 f.Kr. ferstarre it oant dan bloeiende Sparta ta in kazernesteat. De Peloponnesyske Kriich tsjin Atene waard mar krekt wûn troch de stipe fan de Perzen. De nederlaach tsjin de Tebaan Epaminondas 371 f.Kr. makke in ein oan de macht fan Sparta. Yn de hellenyske tiid moast Sparta lid wurde fan it Achaeyske Bûn. Nei 146 f.Kr. waard it stadichoan part fan it Romeinske Ryk. Yn 395 waard Sparta troch de Fisigoaten ferwoaste.
Hendrik de Cock

**Hendrik de Cock** (Veendam, 12 april 1801 - Grins, 14 novimber 1842) wie in Nederlânsk predikant dy't oan de basis stie fan de Ofskieding fan 1834, dy't úteinlik laat hat ta it ûntstean fan selsstannige grifformearde tsjerken neist de Nederlânske Herfoarme Tsjerke.

Hendrik de Cock waard berne yn Veendam as soan fan Regnerius Tjaarda de Cock en Jantje Kappen. Syn pake, Regnerius Tjaada de Cock wie herfoarme dûmny om 1750 hinne. 
Koart nei syn berte ferhuze de hûshâlding nei Wildervank. Yn 1824 troude er mei Frouwe Venema (1803 - 1889).

Hy gie nei de Universiteit fan Grins om dêrnei dûmny wurde te kinnen. Yn 1823 studearre er ôf yn de teology.

Hy waard beroppen yn de gemeente fan Eppenhuizen yn Grinslân en waard dêr befêstige yn 1824, koart nei syn houlik. Hy stie dêr trije jier en waard yn 1827 predikant yn Noardlaren, dêr't er twa jier bleaun.

## Bibliografy
* *Ernstige en hartelijke toespraak aan mijne landgenooten*, Feendam 1834
* *De zoogenaamde Evang. Gezangen, strijdig met Gods woord*, Grins 1835
* *Berigt nopens mijne verantwoording voor de Synode, mijne conditioneele veroordeeling, en mijne verdere pogingen tot herstel van Gods waarachtige dienst*, Feendam 1835
* *Verzameld werk, deel 1 en deel 2*, Houten 1984

## Literatuer
* *Hendrik de Cock (1801-1842): op de breuklijnen in theologie en kerk in Nederland* (proefskrift), Harm Veldman, 2009, 752 s., Kok - Baarn, ISBN 978-90-435-1731-7 

## Keppeling om utens
* Hendrik de Cock, F. Jos. van den Branden en J.G. Frederiks, Biografysk wurdboek fan de Noard- en Súdnederlânske letterkunde
Vierhuizen (It Hegelân)

**Vierhuizen** is in doarp yn Grinslân, yn de gemeente It Hegelân (oant 2019 gemeente De Marne). It leit deun oan de slieperdyk fan de eardere Lauwerssee en wie oant 1927 in fiskersdoarp, lykas Sâltkamp. Troch it oanlizzen fan de *Kerkvoogdijpolder* ferlear it dy betsjutting. Dizze polder sleat it "gat" tusken de mear noardlike Westpolder (1875) en de Panserpolder. Yn 2008 hie it doarp 140 ynwenners en yn 2021 120.

## Boargen
Dy Panserpolder is neamd nei in boarch mei deselde namme dy't oant 1769 by it doarp hearde. No is it de namme fan in pleats op twa kilometer besuden it doarp.

By it doarp stie ek noch de boarch Bewsum, dy't om 1694 al sloopt waard; ek op dat stee stiet in pleats mei deselde namme. Tusken it doarp en dy pleats rint noch in tsjerkepaad.

## Tsjerke

De 13e iuwske tsjerke fan Vierhuizen is oarspronklik út dowestiennen oplutsen. Yn de rin fan de iuwen hat de tsjerke in soad te lijen hân fan waar en wyn, mei sâlt stowetter. Troch it winnen fan de *BankGiro Loterij Restauratie-show* (AVRO) koene it  doarpstsjerkje en it oargel yn 2007, foar 920.000 euro, folslein opknapt wurde.

## Kuierrûte
Troch it doarp rint de Jeropeeske kuierrûte E9, ek wol North Sea Trail of Frysk Kustpaad neamd. De E9 rint bylâns de kust fan Portugal nei de Baltyske steaten.

## Mûne

Oan de râne fan it doarp stiet de nôtmole *De Onderneming* út 1858.


:Ofbyld:Vierhuizen_NH_kerk2.JPG|Tsjerke nei de restauraasje
:Ofbyld:Vierhuizen grêfstien 006.JPG|Tinkstien ferdronkenen
:Ofbyld:Vierhuizen (De Marne), Mûne 'De Onderneming' 007.JPG|'De Onderneming'
Ofbyld:Vierhuizen - dorpshuis - voormalige school.jpg|Doarpshûs yn de eardere skoalle
Mindert Wijnstra

**Mindert Wijnstra** (Lippenhuzen, 31 desimber 1945 - Warns, 30 septimber 2020) wie in Fryske berneboekeskriuwer en ferhaleferteller en ûnderwizer út Warns. Yn Warns wie er skoallehaad en hy wenne letter ek noch yn it skoalhûs.

Yn 1992 krige er de Simke Kloostermanpriis, foar *It hûs fol ferhalen*, útrikt yn de Twizeler tsjerke. Hy wie troud mei Anneke Wijnstra-Dalstra, harren dochter is Babs Wijnstra.

## Wurk
* *De wiete poes en oare ûnfoege folksferhalen* (2017, mei Douwe Kootstra)
* *De seefrou* (2014, samling folksferhalen as kadoboek yn it ramt fan 'Swalk')
* *Myn twadde Fryske Van Dale* (2008)
* *De stilte fan Joachem* (2007)
* *Myn earste Fryske Van Dale* (2006)
* *It lân achter de heuvel* (2006) 
* *Trije Sinten, trije ferhalen* (2004)
* *Rik yn de loftballon* (2000)
* *Ast gelok hast* (2000)
* *It kweade wiif fan Hylpen en oare folksferhalen*
* *Ik krijg je nog wel!* (1999)
* *It hûs fol ferhalen* (1992) 
* *It lân achter de heuvel* (CD ROM)

## Keppeling om utens
* ''Mindert Wijnstra'' yn de DBNL
Gryt Witbraad

**Gryt Witbraad-Van der Meer** (Heech, 13 oktober 1944) is in Fryske dichteresse út Aldegea.

Yn 1991 wûn se de earste priis yn 'e priisfraach fan 'e Kulturele Ried Wymbritseradiel mei it fers * 'k Wie trije Jier*. Foar it gedicht *Terptsjerke* krige hja yn 1993 de Sulveren Pinne fan SLAH (Stichting Literêre Aktiviteiten It Hearrenfean) en it gedicht *Gearrin* waard yn 1996 bekroane mei de Rely Jorritsmapriis. Yn 2000 wûn se dizze priis mei *Simmersêne*.

## Wurk
* *Prelude*, dichtbondel (1998) 
* *Dagen*, dichtbondel (2001) 
* *Bôle mei fla deroer*, Portretten út Aldegea (2005) 
* *Swije*, novelle (2015)

## Keppeling om utens
* Webstee Tresoar

## Prizen
* 1996: Rely Jorritsmapriis foar it fers *Gearrin*.
* 2000: Rely Jorritsmapriis foar it fers *Simmersêne*.
Sietse de Vries

**Sietse de Vries** (De Tynje, 13 augustus 1955) is in Frysk skriuwer.

## Biografy
Doe't Sietse opgroeide op De Tynje koene de bewenners rûchwei opdield wurde yn grifformearden en kommunisten. De húshâlding De Vries wie in 'read nêst'. Nei de middelbere skoalle gie er nei de Sosjale Akademy. Russyske skriuwers as Dostojevski en Tsjechov makken doe yndruk op him. It tydskrift Frysk en Frij wie it blêd dêr't er nei syn diploma foar skriuwen gie. Nei fjouwer jier waard er sjoernalist foar de Ljouwerter Krante.

Yn 1998 debutearre er mei syn speurdersroman *De boargemaster* (1998). De omskriuwing fan de sletten doarpsmienskip en in skeel fan rjocht fan reed stiet dêryn sintraal. Binnen in jier folge in nije plysjeroman: *De dea fan Nico Dekema*. Dêryn toant er hoe't er tsjin de wrâld en har takomst oansjocht. Dat wurdt noch fersterke yn de haadpersoanen fan syn tredde boek *Kûgels foar Kant* (2002). De Vries skriuwt meast Frysk, mar yn 2000 ferskynde in Nederlânske detektive *De spelbepaler*. Mei Homme en *It geheim fan pake* sloech er in nij paad yn, dat fan berneboekeskriuwer. Yn 2009 ferskynde de fyfde speurdersroman fan De Vries, it krige de titel *Potstro Fongers* mei en ferskynde by de Friese Pers Boekerij.

Nei de Moanne fan it Fryske Boek yn 2011 waard bekend makke dat Sietse de Vries it kadoboek foar de Moanne fan it Fryske Boek 2012 skriuwe soe. It hat de titel *Bak* en is in detektive.

## Wurk
### Proaza
* *De boargemaster* (1998)
* *De dea fan Nico Dekema* (1999)
* *De spelbepaler* (Hollânsktalich, 2000)
* *Kûgels foar Kant* (2002)
* *Potstro Fongers* (2009)
* *Bak* (boekegeskink foar de Moanne fan it Fryske Boek, 2012)

### Berneboek
* *Homme en it geheim fan pake* (2003)

### Toaniel
* *De tredde helte* (2009)
Nederlânsk Grifformearde Tsjerken

De **Nederlânsk Grifformearde Tsjerken** (NGK) wie in grifformeard tsjerkegenoatskip dat yn 1967 ûntstie út de Grifformearde Tsjerken frijmakke (GKV). Der wiene nauwe bannen mei de Kristlike Grifformearde Tsjerken (CGK).

Mei't yn 'e rin fan 'e tiid de tsjinstellings mei de frijmakke Grifformearde Tsjerke wat delbêden ûnstiene der ek wer kontakten tusken de twa tsjerkegenoatskippen. De ferbettere kontakten laten op 1 maaie 2023 ta in fúzje mei de frijmakke Grifformearde Tsjerken. Sûnt giet it nije tsjerkegenoatsip fierder ûnder de namme Nederlânsk'''e''' Grifformearde Tsjerken. De yntertsjerklike gearwurking mei de Kristlike Grifformearde Tsjerken is bleaun.

## Bekende leden
*Tineke Huizinga (1960), politika (RPF, KristenUny, steatssekretaris)
*Klaas Jan Mulder (1930-2008), organist, pianist en dirigint
*Pieter van Kampen (1946-2009), predikant
*Willem Smouter (1957), sjoernalist, predikant
*Tom Viezee (1950), âld-politikus (RPF, KristenUny, eardere boargemaster) en predikant
*Bert de Vries (1938), âld-politikus (ARP, CDA, fraksjefoarsitter en minister fan Sosjale Saken)
*Jack de Vries (1968), politikus (CDA, steatssekretaris)

## Keppelin om utens
* Nederlands Gereformeerde Kerken
Hunzinger Lânrjocht

It **Hunzinger Lânrjocht**, ek wol bekend as de *Hunzinger kodeks* is in midsiuwsk hânskrift, dêr't it doedestiids rjocht fan Hunzegoa fêstlein is. De âldste ferzje fan it hânskrift, is skreaun yn it Aldfrysk en datearret likernôch fan 1250. Omdat perkamint yn dy tiid djoer wie is de tekst hiel deun op inoar skreaun. 

De tekst set útein mei in gedicht dêr't fan oannommen wurdt dat it de âldst oerlevere poëzij is yn it Aldfrysk. It gedicht jout in beskriuwing fan it saneamde Karelsprivileezje dat troch keizer Karel de Grutte oan de Frije Friezen ferliend waard.

### Gedicht
*Thit was to there stunde tha thi kening kerl riuchta bi gunde.* 
*Tha waster ande there saxinna merik liudingerus en hera fele steric.* 
*Hi welde him alsa waldlike tha gethan ther hi fon riuchta scolde*
*bi halda tha kening kerlis kairslica rike.*
*Ac welde hi ma duan hi welde tha sterka fresan under sinne tegetha tian.* 
*Hi bi badit efter alle sine rike thet ma hine heta scode.*

Nei it gedicht folge ûnder mear in ferzje fan de 17 Keuren en 24 Lânrjochten.

## Keppeling om utens
* [De tsien geboaden yn it [Aldfrysk]]
Frans Steenmeijer

**Frans Steenmeijer** (De Haach, 1939) wie deputearre fan Fryslân en skriuwer. 

Fan 1981 oant 1987 wie hy as lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân foar de VVD. Hy hie ûnder oare de portefúlje ekonomyske saken, lânbou en toerisme. Oan syn politike karriêre kaam in ein doe't yn 1987 in kolleezje foarme waard sûnder de VVD. Steenmeijer wie ek lid fan it lanlike bestjoer fan de VVD. Letter waard er wethâlder fan de gemeente Eaststellingwerf. Hy skriuwt tegearre mei syn frou Tineke Steenmeijer-Wielenga (1946), direkteur fan it FLMD yn Ljouwert.
Nei it ferskinen fan twa misdiedromans binne se ferhuze nei Frankryk, mei om dêr mear Nederlânske misdiedferhalen te skriuwen.

## Bibliografy
* *Moard yn it provinsjehûs* (ISBN 90-330-1498-X, 1999)
* *Moord in Slot Zeist* (Nederlânsk, ISBN 90-330-1231-6, 2001)
* *Moord bij het Hunebed* (ISBN 90-330-1197-2, 2004)
* *Moard yn 'e Médoc* (ISBN 9789056152512, 2010)

## Keppeling om utens
* ''Frans Steenmeijer'' yn de DBNL
Oene Spoelstra

**Oene Spoelstra** (Ferwert, 14 febrewaris 1944) is in Frysk skriuwer en ûnderwizer. Nei de Dokkumer kweekskoalle, studearre er psychology, andragogy en filosofy yn Grins en Utert. Yn Erlangen en Bournmouth hâlde er him dwaande mei Dútske literatuer en film.

## Biografy
Begjin sechtiger jierren skreau er gedichten en proaza yn de literêre blêden De Tsjerne en Trotwaer. Ek yn De gouden tiid, it jongereinblêd fan de KFJ (Kristlik Fryske jongerein) en yn De Harpe fan Bernlef (orgaan fan de Fryske studinteferiening yn Grins) stiene bydragen fan Spoelstra. Hy hat inkelde jierren diel útmakke fan de redaksjes fan De Tsjerne en Trotwaer.

Letter begûn er mei it skriuwen fan toanielstikken. Tusken 1969 en 1976 krige er fiif kear de provinsjale toanielpriis. Foar de RONO skreau er it harkspul ‘Waermte’ (1969), it waard letter op telefyzje brocht trocht de AVRO. Mei Klaas Rusticus makke er in telefyzjespul fan it ferhaal ‘Boete dwaan’ fan Teatske Alzum. Opfallend eksperimint wie de opfiering fan de ienakter ‘Spul’ (1969), weryn’t it publyk nei in reiniging op it toaniel úteinliks troch bleate aktrises mei in wetterpistoal fuortjage waard. Tryater hat ûnder oare syn stik *Ik kin net oars’ (1980) opfierd oer [[Fedde Schurer]].

Foar it ferhaal *Dukke Bukke dea* krige er yn 1976 de [[Rely Jorritsmapriis]]. Letter soe er noch inkelde kearen dy priis foar in troch him ynstjoerd [[Koart ferhaal|ferhaal]] krije.

== Wurk ==
* *Waermte* ([[harkspul]], 1969)
* *Fûgels* (toaniel, 1969)
* *Kinne jo my sizze faeks* (oer [[Fedde Schurer]], 1971)
* *Afke D.* (jûnfoljend stik, 1972)
* *Thús* (ienakter, 1974)
* *Snipperdei* (kommeedzje, 1979)
* *De Hogerhuissaek* (bewurking fan it stik fan [[D.A. Tamminga]], 1979)
* *Ik kin net oars* (oer libben en wurk fan Fedde Schurer, 1980)
**De ein fan it slot: in kluchtige trageedzje* (1981)
* *In doarp sa lyts of sa fijn en sa fredich* (toaniel, 1982)
* *Jierdeifeest* (ienakter, 1988)
* *Kommen en gean* (ferhalebondel, 1999)

== Prizen ==
* [[Provinsjale toanielpriis]] 
** *Fûgels*, 1969
** *Kinne jo my sizze faaks*, 1971
** *Afke D.*, 1972  
** *Thûs, 1972 
** *Snipperdag, 1976 
* [[Rely Jorritsmapriis]] 
** *Dukke Bukke dea* (ferhaal, 1976)
** *Bei dir* (ferhaal, 1994)
** *Jierdeifeest* ( ferhaal, 1996)
** * It doarp* (wurdearringspriis fers, 2002)
** *It paradys'' (ferhaal, 2006)

## Keppeling om utens
* Webside Tresoar
Ydse Gaukes

**Ydse Gaukes** wie in dopersk, 16e iuwsk, skipper. Wierskynlik kaam er fan Molkwar.

Ydse Gaukes waard mei alve oaren (syn frou Anneken wie der ek by) op 11 maart 1571 yn Dimter troch Spaanske soldaten oanhâlden en finzen set en nei tramtaasje op 16 juny 1571 op de brânsteapel brocht. Sûnt jildt er as anabaptistysk martelder. 

Yn de finzenis skreau er trije brieven dy't bewarre bleaun binne. Hy beskriuwt ûnder oaren de tramtaasje dêr't de finzenen fan te lijen hiene. Yn syn lêste brief nimt er ôfskied fan syn bruorren Bauke, Simon en Pieter, doe wienen de measte fan syn lotgenoaten al dea.

## Bibliografy
* Doopsgezinde Bijdragen (1919): 29-37.
*  - *Het Bloedigh Tooneel of Martelaers Spiegel der Doops-gesinde of Weereloose Christenen, Die om 't getuygenis van Jesus haren Salighmaker geleden hebben ende gedood zijn van Christi tijd of tot desen tijd toe*. Den Tweeden Druk. Amsterdam: Hieronymus Sweerts, …, 1685. Diel II: s.552-560.
* . *Mennonitisches Lexikon*. 4 v. Frankfurt & Weierhof: Hege; Karlsruhe; Schneider, 1913-1967: v. 2, 36.
List fan nazy-konsintraasjekampen

Dit is in **list fan [[wurkkampen]] en [[konsintraasjekamp]]en yn [[nazy-Dútslân]]** (mei it lân fan no). Der is in folsleine list opmakke troch it *Bundesministerium der Justiz* dy't mear as 1600 kampen telt.

* Ferneatigingskampen binne yn it rôze oanjûn
* Grutte konsintraasjekampen binne yn it blau oanjûn
* Kampen yn Nederlân en Belgje binne yn it giel oanjûn

## Fuotnoaten
Janneke Spoelstra

**Janneke Spoelstra** (Hijum, 4 april 1962) is in Fryske skriuwster en oersetster út Alde Leie.
 
## Libben
Spoelstra folge in oplieding ta medysk analiste. As fanke skreau se yn it kuorbalkrantsje *de Goocheme Goaier* en stjoerde se, oars sûnder sukses, gedichten nei de *Lyrische Courant* fan de Ljouwerter Krante.

Neidat se de Afûk-diploma's A, B, C en akte helle hie, folge se de hbû-oplieding Frysk oan de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden (NHL). Yn 2001 krige se in dieltiidbaan by de Fryske Akademy as korrektor fan it Wurdboek fan de Fryske Taal (WFT). Foar harsels begûn se mei in fertaalburo. Yn de tuskentiid ferskynden fersen fan har yn wykblêd Frysk & Frij en op de Fryske Skriuwerskalinder.

Yn 2000 kaam der in oersetting fan har yn it Frysk fan de roman 'Pan' fan de Noarske skriuwer Knut Hamsun. Se debutearre yn boekfoarm mei de útjefte fan de dichtbondel *Goeie is it wachtwurd* (2004). 

Yngeand beskriuwt se har lesbysk wêzen  yn de ferhalebondel *In Jikse-libben*. Hja is dêrmei yn de Fryske literatuer de earste dy’t de leafde tusken froulju as ûnderwerp fan har ferhalen makket. Sy is sûnt 2002 redaktrise fan literêr tydskrift Hjir en sûnt 2009 fan it nije yntermediale blêd *Ensafh*, dat ûntstie út de fúzje fan it (papieren) tydskrift Hjir en literêr ynternettydskrift Farsk.

## Bibliografy
### Eigen wurk
* 2004: *Goeie is it Wachtwurd* (poëzij)
* 2008: *In Jikse-libben* (ferhalen)
* 2011: *Langst fan 'e Dagen* (poëzij)
* 2020: *Wij yn 'e draaimûne* (dichtbondel)

### Oersettings
* 2000: *[[Pan (roman)|Pan]]* (nei *[[Pan (roman)|Pan]]*, fan Knut Hamsun)
* 2008: *[[Allinne (Edgar Allan Poe)|Allinne]]* (nei *[[Alone (Edgar Allan Poe)|Alone]]*, fan Edgar Allan Poe)
* 2008: *[[Auck van der Leij]]* (nei *[[Annabel Lee]]*, fan Edgar Allan Poe)
Theo van der Ploeg

**Theodorus van der Ploeg** (Akkrum, 4 juny 1880 - Amsterdam, 19 maaie 1940) wie in ûnderwizer en Frysk skriuwer.

Hy waard ûnderwizer yn Amsterdam, letter wurke er dêr oan it Nutsseminarium foar Pedagogyk. Hy skreau ûnder de skûlnamme P. van Utinga in brosjuere oer it ûnderwizersfak: *Het zenuwslopende van de onderwijzersarbeid* (1919). Under eigen namme ferskynde yn it jongesboek 'In Fryske Jongestiid (In forhael de bern; Mei printen fen Joh. Mulders Brandenburgh & Co. To Snits, 1935)'.
Teake Pluimker

**Teake Pluimker** (Ljouwert, 1732 - dêre, 1782) wie in gieljitter (koperjitter) út Ljouwert. Hy makke oan de Slotmakkersstrjitte ûnder oare de metalen foarm fan de drukparse fan Anne Jeltema. Ek makke er Hollânske kolven.
Podium

**Podium** wie in Nederlânsk literêr tydskrift. It waard yllegaal oprjochte yn Ljouwert yn 1944, troch Gerrit Meinsma, Corrie van der Noord en Wim Hijmans. De dichter Pieter Kalma en de teolooch Fokke Sierksma kamen nei de befrijing yn de redaksje. Yn it earstoan ûnderhold it blêd ek kontakt mei de Fryske literatuer.

Yn de jierren 1950 wienen Simon Vestdijk, Gerrit Achterberg, Boon, en W.F. Hermans diel fan de redaksje. 

Yn 1969 ferskynde it lêste nûmer.

## Literatuer
* Gerrit Borgers: *Losse planken van het tienjarig Podium*. Ooievaar-reeks nr. 30, Bert Bakker-Daamen, De Haach, 1956.
* Piet Calis, *Het ondergronds verwachten. Schrijvers en tijdschriften tussen 1941 en 1945*. Meulenhoff, Amsterdam, 1989. ISBN 90 290 3686 9
* Piet Calis: *Speeltuin van de titaantjes. Schrijvers en tijdschriften tussen 1945 en 1948*. Meulenhoff, Amsterdam, 1993. ISBN 90 290 4824 7

## Keppelings om utens
* [Piet Calis: ''Podium (1): poëzie op de puinhopen''. Haadstik 6 út: ''Het ondergronds verwachten'', 1989, yn de [Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren|dbnl].]     
* [Piet Calis: ''Podium (2): met haar op de tanden''. Haadstik 3 út: ''Speeltuin van de titaantjes'', 1993, yn de [Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren|dbnl].]
Huibert Poelman

**Huibert Arie Poelman** (Zoeterwoude, 10 novimber 1871 - Grins, 3 april 1933) wie in ryksargivaris.

Tusken 1923 en 1924 wie er ryksargivaris yn Fryslân, dêrnei yn Grinslân en Drinte. Poelman skreau artikels oer de Fryske skiednis en die war om de Aldfryske geskriften fan Von Richthofen nei Fryslân werom te heljen.
Plomgreve

In **plomgreve** wie in amtner dy't oansteld wie troch de Saksyske hartoggen. Hy hâlde tafersjoch op de swannejacht en it monopoalje fan ynkeap en ferkeap fan de swannefearren (skriuwpinnen). Yn it earstoan waard it amt oan de meast biedende ferpachte, yn 1619 waard it oan de houtfester opdroegen. Yn 1748 waard de steedhâlder fan Fryslân opperhoutfester en plomgreve.
Rommert Pollema

**Rommert Pollema** (Nijlân, 19 april 1890 - Ljouwert, 9 febrewaris 1965) wie in jurist en politikus.

## Libben en wurk
Rommert wie de soan fan de haadmaster fan Nijlân. Syn heit Hendrik Pollema wie ek lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân en lid fan de Twadde Keamer foar de AR. Nei it Stêdlik Gymnasium yn Snits 
Hy promovearre yn 1914 oan de Frije Universiteit fan Amsterdam. Wie abbekaat en prokureur yn Ljouwert. 

Fan 1928 oant syn dea yn 1965 siet er yn de Earste Keamer foar de CHU. Syn terrein wie foaral it finansiële belied. Ek makke er him sterk foar de belangen fan de provinsje Fryslân. Yn it earste jier fan de Twadde Wrâldoarloch wiisde er iepenlik it nazy-rezjym ôf. Letter hold er him mear op in ôfstân en hold er him ôfsidich fan aktyf fersetswurk.

Hy wie foarsitter fan it Fryske Wetterskipsbûn. Om 1924 hinne (haad)redakteur fan De Banier (Land en Volk) en de C.H. Nederlander sûnt 1945.

Yn 1949 kearde er him fanwege steatsrjochtlike beswieren tsjin de sûvereiniteitsoerdracht oan Yndonesië. Hy stoar yn 1965 yn de âldens fan 74  jier oan leukemy .  

## Priveelibben
Pollema wie troud mei in dochter fan Hylke Michiel Tromp, boargemaster fan Wymbritseradiel. It houlik bleau sûnder bern.
Dirk Ploegsma

**Dirk Jacobs Ploegsma** (Ljouwert, 19 febrewaris 1769 - dêre, 21 maaie 1791) wie in Frysk keunstskilder. Soan fan Jacob Dirks en Christina Idzardi.
 
Hoewol't er gjin gelegenheid hie om goede foarbylden en wurken te bestudearjen skildere er fraaie stikken. 
Doe't er noch mar sân jier wie waard er in learling fan Mathijs Accama en Johannes Verrier. Ploegsma wie in learling fan J.M. Quinckhard (1688 - 1772). Keunstfreon dy't jonge keunstskilders advisearre, wêrûnder Willem Bartel van der Kooi dy't ek les fan Verrier hân hie. Syn wurk bestiet foar in grut part út portretten en histoaryske ûnderwerpen. Der sieten skilderijen fan him yn de keunstneilittenskip fan Vegelin van Claerbergen. Wurk fan him is te sjen yn it Frysk Museum.

## Galery

File:Dirk Jacobs Ploegsma - Een tafel waarom drie mannen, bij het damspel.jpg|In tafel mei trije manlju deromhinne by it damspul
File:Dirk Jacobs Ploegsma - Eelco van Haersma.jpg|Portret fan Eelco fan Haersma
Dirk Jacobs Ploegsma - Portret van een jonge man in een bruine jas.jpg|Portret fan in jongfeint
Dirk Jacobs Ploegsma - Portret van een oude man in een donkere jas.jpg|Portret fan in âldman
Dirk Jacobs Ploegsma - Portret van een man in een bruine jas met roze voering.jpg|Portret fan in man yn in brune jas
Thys Polstra

**Thys Polstra** (Aldebiltsyl, 27 febrewaris 1905 - Ljouwert, 17 augustus 1993) wie in Frysk toanielskriuwer. Hy skreau twatalige stikken, Biltsk en Frysk mei in sosjale strekking, bygelyks oer de skoalstriid.
Gerhardus du Pon

**Gerhardus du Pon** (Blesdike, doopt op 12 juny 1746 - Ljouwert, 19 septimber 1777) wie in keunstkilder. Hy waard benammen bekend troch it skilderjen fan skoarstienstikken en behingsels.

Yn 1765 makke er foar it stedhûs fan Ljouwert de foarstelling de skiednis fan Jephte. Yn 1765 ferskynde ek in adfertinsje fan him om de jongerein tekenles te jaan. In oar skilderij fan him is in ôfbyld fan it yn 1767 boude hearehûs fan Jan Zeeper oan de Deinumer Suupmarkt (Nijstêd 53) yn Ljouwert. Dit skilderij wurdt bewarre yn it Frysk Skipfeart Museum. Op 26 juny 1768 troude er yn Ljouwert mei Anna Leiber. Nei syn dea gie syn frou troch mei de saak yn behingsels mei in masterfeint. Letter waard se kreamheinster. 

## Keppelingen om utens
*  Rijksbureau voor Kunsthistorische Dokumentatie
* Ofbylding fan de Dokkumer trekfeart by Snakkerbuorren
Mesa Verde Middelskoalle

**Mesa Verde Middenskoalle** is in skoalle yn San Diego, Kalifornje. De skoalle hat sa'n 1.300 learlingen.

De skoalle is nammed foar de grien tafel it is yn. De namme is Spaansk foar "griene tafel".

## Keppeling om utens
*   MVMS website
Elize Zwart

**Elize Zwart** (Wergea, 4 novimber 1857 - Eext, 5 juny 1952) wie in Fryske skriuwer. Fan berôp wied er ûnderwizer.

Hy hat jierren haad fan de skoalle yn Warten west. Wie ien fan de earste ûnderwizers dy't Frysk op skoalle joech.

## Wurken
Hy skreau 'Us doarp' (1907) en in fiiftal toanielstikken ('In snoek : Hessel wol springe, mar hat it net leard', 1942).
Uniastate

* Uniastate (Mitselwier) yn Mitselwier
* Uniastate (Bears) by Bears
* Uniastate (Stiens) by Stiens
* Unia State (Oentsjerk)
Itty Sluis

**Itty Sluis-Nijdam** (Akkrum, 17 jannewaris 1939 - Hylpen, 6 juny 2011) wie in Fryske skriuwster út Hylpen.

## Libben
Fan begjin jierren tachtich ôf oant 1995 wurke se as amtner foar de provinsje Fryslân. Har wurk wie altyd yn relaasje mei it Frysk. Begjin jierren tachtich ferskynden ek koarte ferhalen fan har yn Hjir, Trotwaer en Frysk & Frij. Yn 1991 krige se in Rely Jorritsmapriis foar har ferhaal ‘De spear en de fûgel’.  Science-fiction (sf) wie oant dan ta noch net sa folle ferskynd yn de Fryske literatuer. Har folgjende boek wie de ferhalebondel *Wy dûnsje* út 1997. Ek hjiryn joech Itty Sluis har op fierhinne nije wegen yn de Fryske literatuer, dy fan it surrealisme. Yn 1994 wûn se de troch it Skriuwersboun útskreaune essee-wedstriid, ta gelegenheid fan har 25-jierrich jubileum, mei har essee ‘Park yn Fryslân’. Trije jier letter waard har essee ‘It feest fan de leafde’ bekroane yn de troch Provinsjale Steaten útskreaune essee-wedstriid. It ferskynde yn de troch Durk van der Ploeg redigearre sammelbondel mei bekroande essees *It obstakel fan ’e ferbylding*. De novelle *In pleats oan de mar* út 1999 yn it ljocht befette absurdistyske situaasjes. Yn 2002 skreau Itty Sluis it Fryske boekewike geskink, *It meunster fan Skylge*.

Yn 2003 ferskynde de mânske histoaryske roman oer it libben fan Geertruida (Trui) Christine Jentink, *Striid sûnder ein*. Trui Jentink wie sosjaal fielend, stried foar emansipaasje en wie troud mei skriuwer/sjoernalist Oebele Stellingwerf.

Yn 2005 ferskynde Itty Sluis har berneboek *Jelmer en it grottemystearje*.

## Wurk
* *It holle ljocht* (roman, 1992)
* *Wy dûnsje (ferhalen, 1997))
* *In pleats oan de mar (novelle, 1999)
* *It meunster fan Skylge* (boekewikegeskink foar It Fryske Boek, 2002)
* *Striid sûnder ein : Geertruida Christine Jentink, 1852-1918* ( histoaryske roman, 2003)
* *Jelmer en it grottenmystearje* ( 2005 )

## Prizen
* Rely Jorritsmapriis
** 1991 : *De spear en de fûgel* (ferhaal)
** 1994 : *Oerwintering op Gauster Syl* (ferhaal)

## Keppeling om utens
* Webstee Tresoar
Mathias Poortvliet

**Mathias Poortvliet** († 24 maart 1502, Nijekleaster) wie de abt fan Kleaster Blomkamp tusken 1461-1487.

Under Poortvliet syn bewâld wie der in nij oplibjen fan it kleasterlibben yn Blomkamp. Hy soarge dat der in sikeseal, in bibleteek, in nije refter en keuken kamen.

Hy wie it type fan in fromme kleasteroerste.  Hy ferstoar yn Nijekleaster by Skearnegoutum.
Mirante do Vale

De **Mirante do Vale** is in wolkekliuwer yn São Paulo, Brazylje. It gebou is 170 meter heech. Der binne 51 ferdjippings. It gebou is in ûntwerp fan de arsjitekten Waldomiro Zarzur en Aron Kogan. De bou duorre fan 1959 oant 1960.

## Sjoch ek
* Wolkekliuwer

## Keppeling om utens

* Mirante do Vale
*  Emporis
*  SkyscraperPage
KNYL

De **KNYL**, folút **Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger** wie oant 1830 in ûnderdiel fan it Nederlânske leger, fan dy tiid ôf in selsstannich leger.

Yn it ramt fan de pasifikaasje waarden troch it KNYL in protte aksjes fierd, û.m. yn de Atjeh-kriich (1873-1901). Yn de Twadde Wrâldkriich die bliken dat it KNYL net opwoeksen wie tsjin it Japanske leger; op 9 maart 1942 moast it kapitulearre. Nei de oarloch waard it leger ûnder lieding fan generaal S.H. Spoor reorganisearre. Fersterke mei troepen fan de Keninklike Lânmacht operearre it yn de beide polisjonele aksjes. Yn july 1950, neidat Nederlânsk-Ynje ophâlde te bestean omdat Yndoneezje ûnôfhinklik wurden wie, waard it KNYL ûntbûn. In grut part fan de militêren waard mei harren famylje nei Nederlân repatrieare.


File:Ki-46 Celebes.jpg|Mitsubishi Ki-46 fleanmasines yn hannen fan it KNYL yn Menado, Selebes, 3 oktober 1945
File:Vickers Light Amphibious Tank.jpg|De lichte amfibytank fan Vickers waard brûkt troch it KNYL.
File:KNIL troops.jpg|KNYL marsjeart troch Melbourne, 14 juny 1943.


## Kommandanten fan it KNYL

## Sjoch ek
* Militêre Loftfeart fan it Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger

## Keppelings om utens

* KNIL Unifoarmen en sa 1945-1950
* Skiednis fan it KNYL yn de 19e en begjin 20e iuw
Olympyske Winterspullen 2010

De **XXIe [[Olympyske Spullen|Olympyske Winterspullen]]** waarden fan 12 oant en mei 28 febrewaris 2010 hâlden yn Vancouver (Britsk-Kolumbia), yn Kanada. Der diene atleten mei út 82 lanneploegen.

## Sporten
Op de Spullen fan 2010 stiene sân sporten op it programma en 85 ûnderdielen ferdield oer 15 disiplines. 

## Akkomodaasjes
### Sportakkomodaasjes

### Oare akkomodaasjes

## Kalinder
Rjochts stiet in kolom hoefolle gouden medaljes per sport der útdield binne. En op de ien nei ûnderste rigel stiet hoefolle gouden medaljes der op in dei wûn waarden.

## Medaljes
### Medaljespegel

### Fryske medaljes

## Dielnimmers

Der dienen atleten mei yn 82 ploegen, dy't lannen út alle wrâlddielen fertsjinwurdigen.


### Ploegen

## Sjoch ek
* Paralympyske Winterspullen 2010

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee fan de Vancouver 2010
Panser

**Panser** is in buorskip yn de gemeente yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. Hy leit tusken Sâltkamp en Fjouwerhuzen en bestiet út twa pleatsen.

Panser is nei alle gedachten it âldst bewenne plak yn De Marne. By ûndersyk oan de wier op dat plak is diggelguod fûn dat datearre wurde koe op de 6e iuw foar Kristus. 

Op dit plak stie de boarch *Panser*. De boarch, neamd nei de famylje Panser, is yn de 18e iuw ôfbrutsen. Op it eardere boarchterrein stiet no in pleats.
Hidde Durks Kat

**Hidde Durks Kat** (Hollum, 14 juny 1747-  Hollum, 17 jannewaris 1824) wie in walfiskfarder (kommandeur) fan It Amelân. 

Hy farde foar in Hamburchske reder fan 1771 - 1777. Hy joech it deiboek oer syn aventoerlike reis nei Grienlân fan 1777/78 út. Syn brik *Juffrouw Klara* rekke fêst yn it iis (mei noch 13 oare walfiskfarders) en in part fan de bemanning waard rêden troch de pleatslike befolking (Eskimo's). Dêrnei hat Kat de walfiskfarderij oerjûn en gie er oer nei de keapfardij.

Kat syn grêfstien stiet op it tsjerkhôf fan Hollum. 

## Deiboek
### Fragmint

Ut it deiboek fan kommandeur Kat: *Ik plaatste mij des middags ten 12 ure, achter één der Wilden op een schuitje, hetwelk zij vooraf op zijde van een ander vastgebonden hadden, en zoo roeide de Wilde met mij voort, hebbende een riemspaan in de hand, welks beide einden met een blad voorzien waren. Op deze wijze bragten zij mij een vierde mijl voorbij het steil gebergte, daar wij wegens de diepte niet om heen konden komen. Het schuitje, waarop ik mij bevond, kan, van den voor- tot den achtersteven, lang geweest zijn ongeveer 20 voeten en iets breeder dan de dikte van een gewoon mensch. De Wilde zit in een rond gat in het midden op den bodem neder, met de voeten voorwaarts onder het dek. Zijn ligchaam steekt dan, van de lendenen af gerekend, boven het dek uit. Hij zit in een kleed (of rok) van leder, dat aan het schuitje vastgehecht is, zoo dat er geen water aan zijn lijf of in het schuitje kan komen. Zijne handen en gezigt alleen zijn bloot. De uiteinden van dit schuitje loopen van het midden af spits toe. Wanneer de Wilde er in zit, ligt het schuitje in het midden van het dek ongeveer 4 duim boven water. Het geheel is van Robben-vellen en de inhouten van zeer dun en taai hout, dat daar te lande groeit, gemaakt. De Wilde zette mij op de voorgeschreven plaats, doornat aan land.* 

*De overgroote liefde dier wilde menschen, welke waarlijk die van vele Christenen te boven gaat, maakte van onze harten weemoedig en dankbaar tot God. Het schreien van kinderen te mogen hooren bevredigde ons met ons lot. Het scheen ons, als of wij in ons eigen huis waren. Zij verkwikten ons met eene soort van soep van Zeehonden of Robbevleesch met water gekookt*

### Boarne
It deiboek hat de boarne west foar Ype Poortinga syn *Duveldei op Grienlân*.


Ofbyld:DenkmalHiddeDirksKatHollum230718FotoAKaiser.jpg|Stânbyld yn de nei Kat ferneamde strjitte yn Hollum
Ofbyld:GrabHiddeDirksKatHollum260718FotoAKaiser.jpg|Grêf op it tsjerkhôf yn Hollum


## Keppelings om utens
* Webstee oer it Hidde Kat-jier 2018
* Oer Hidde Kat op www.dodenakkers.nl
Intje Jans

**Intje Jans** wie in âlderling yn de gemeente Eastersee.

Hy soe in foarsizzend fizioen hân hawwe yn desimber 1622 oer oarloch as in straf fan God. Yn 't earstoan waard er blyn en healsidich ferlamme. Dat bettere oer doe't er beloofde om syn fizioen op te skriuwen en ûnder de minsken te bringen. Hy wurdt al yn de *Memorien* (1625) fan Willem Baudartius beskreaun.

*Memorien* foarme de basis foar it saneamde Intje Jans-boekje. Yn 1722 belibbe it boekje al syn 41e printinge.

It boekje foarsei allerhanne pleagen yn Fryslân, mar ek yn Noard-Brabân, Flaanderen en Dútslân. Oant yn de Twadde Wrâldkriich waard it werprinte en bekommintariearre en yn dat tiidrek wie it ek populêr yn beskate fermiddens yn Fryslân. De fizioenen binne altyd beskôge as lange termyn foarsizzings, mar Intje syn foarsizzing binne lykwols bûn oan sýn tiid.

## Bibliografy
*  - *De voorspellingen van Intje Janszoon, den Friesen volksprofeet bezien* (1952)
*  - *Tussen Gideonsbende en publieke kerk: een studie over het gereformeerd protestantisme in Friesland 1580-1650*
Pieter Portier

**Pieter Idserdts Portier** (Frjentsjer, 1698 - dêre, 29 april 1781) wie in tekenlearaar út Frjentsjer. 

Hy wie boppedat stedspoarteweitser (Portier) yn Frjentsjer, provinsjale lânskipstekener oan de Frjentsjerter hegeskoalle (2 maart, 1744), tegelskilder en tekener fan topografy, seegesichten en kaarten. Wurk fan him is yn it Frysk Museum en Frysk Skipfeartmuseum.

De bekende kleurekaart fan de Slachtedyk, mei doarpswapens -silhûetten, is fan syn hân.

## Keppeling om utens
* Portier, www.biografischportaal.nl
Bohemian Rhapsody

***Bohemian Rhapsody*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Queen yn augustus en septimber 1975 en útbrocht op it album A Night at the Opera út 1975. Bohemian Rhapsody wie it alfde nûmer op it album en waard op 31 oktober 1975 útbrocht as earste single fan it album.

## Oer it nûmer
Bohemian Rhapsody waard skreaun troch Freddie Mercury, It operadiel wie oarspronklik bedoeld as in koart yntermezzo fan "Galileos" dat de ballad- en hardrockdielen fan it nûmer mei-inoar ferbûn.

## Oer de fideoclip
De fideo iepenet mei in byld fan de fjouwer bandleden dy 't yn rútformaasje stean mei de holle achteroer kantele yn it hast tsjuster wylst se it a capella-diel sjonge. De ljochten en opnamen sitte yn in close-up fan Mercury. Dêrnei stean se noch ien kear op it poadium by it hardrock segmint.

## Muzikanten
* Freddie Mercury – Sang & Piano
* Brian May – Gitaar
* John Deacon - Bas
* Roger Taylor – Drums
Hessel Posthuma sr.

**Hessel Posthuma** (Harns, 8 maaie 1887 - Ljouwert, 20 novimber 1969) wie in assuradeur en politikus.

Foaroanman fan de Kristlik Demokratyske Uny (CDU), dy't foar dy partij en nei de oarloch (nei de fúzje mei SDAP en VDB) foar de PvdA yn de Twadde Keamer siet. Soan fan in winkelman. Wurke by de gemeenteplysje yn Amsterdam en wie fersekeringsagint. Luts him al op jonge leeftiid - mei fanút syn kristlike oertsjûging - it lot fan de earme (Fryske) plattelânsbefolking oan en waard aktyf yn de Christelijk-Sociale Partij en de CHU. Wie ûnder oare gemeenteriedslid yn Ljouwert, en sekretaris fan de CDU. Spruts yn de Twadde Keamer oer in soad ferskillende ûnderwerpen.
Wie lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân (1933-1940) en lid fan de Twadde Keamer (1937-1946) foar de CDU.

Hessel Posthuma jr., syn soan, wie út namme fan de PvdA boargemaster fan Opsterlân en Dimter.
Menso Poppius

**Menso Poppius** († nei 1567) wie in predikant om 1560 hinne.

Hy wie oarspronklik pastoar yn Eastersee, mar fielde him oanlutsen troch de herfoarmingen fan Luther. Hy flechte yn 1543 nei East-Fryslân en waard predikant yn Manslagt. Yn 1559 kaam er werom.

Hy wie in fûleindich kalvinist en pleiter foar strange tucht.
Willem Baudartius

**Willem Baudaert** of ** Baudartius** (Deinze, 13 febrewaris 1565 - Sutfen, 15 desimber 1640) wie in Nederlânsk teolooch.

Willem Baudartius waard as Willem Baudart berne yn Deinze (Flaanderen) út protestantske âlden, dy't doe't Alva, de Nederlannen ûntflechten en nei Sandwich yn Ingelân ferfarden.
 
Baudartius wie in fûl kontra-remonstrant en waard om syn grutte kennis fan it Hebriuwsk frege om mei te dwaan oan de Steatefertaling.

Hy studearre yn Canterbury, Gint, Leien, Frjentsjer en Heidelberch en waard predikant te Kampen (1593), Lisse (1596) en Sutfen.

Baudartius skreau ûnder oaren in samling spreuken (*Apophthegmata Christiana, ofte gedenckweerdige, leerzame en aerdige spreucken...* (1605, 1620) en in pamflet tsjin it Tolvejierrich bestân (*Morghen-Wecker der vrye Nederlantsche provintien* (1610).
Yn 1622 waard syn "Polemographia Auraico Belgica" útbrocht.
Dêryn wurdt it barren beskreaun en sjen litten út de begjinjierren fan de Tachtichjierrige Kriich. It waard útjûn troch Michael Colinius te Amsterdam. De gravueres binne foar in grut part ferlytse kopyen fan wurk troch Frans Hogenberg.

## Ofbylden út ''Polemographia Auraico Belgica''

File:Bredevoort.jpg|Bredevoort
File:Brielle 1572 Baudartius.jpg|*It ynnimmen fan Den Briel, 1572*
File:Bergen op Zoom 1574 Baudartius².jpg|*Seeslach by Bergen op Zoom, 1574*
File:Rotterdam 1572 Baudartius.jpg|*Rotterdam, 1572*

## Trivia
*Yn Sutfen is in kristlike middelbere skoalle nei him neamd: it Baudartius Kollezje.

## Keppelings om utens
* www.dbnl
* Nederlânske Opstân
* Oudlisse.nl
* Portret
Gerben Postma

**Gerben Postma**, (Dantumawâld, 6 juny 1847 - Moarrewâld, 13 juny 1925), wie in ûnderwizer-auteur.

## Libben
Gerben Postma slagge doe't er 18 jier wie op 4 april 1866 yn Ljouwert foar de ûnderwiisakte legere skoalle. Hy wie in moanne kwekeling yn Feanwâlden, want al op 7 maaie begûn hy oan in fiif moanne duorjende perioade as helpûnderwizer yn Broek ûnder Ikkerwâld. Per 1 novimber 1866 waard hy beneamd as helpûnderwizer yn Blije. Dêrnei waard er ûnderwizer yn Oerterp, Suwâld en fan 1884 - 1890 wie hy haad fan de iepenbiere legere skoalle yn Nes op It Amelân. Doe't yn Bueren yn 1890 in Roomske skoalle stifte waard keazen in soad âlden yn Nes dizze skoalle foar harren bern. Foar Gerben Postma betsjutte dat in grutte teloarstelling. Op 43-jierrige leeftiid krige hy pinsjoen en ferbittere ferliet hy it ûnderwiis. Yn 1896 waard Gerben Postma oargelist fan de Nederlânsk Herfoarme gemeente Ikkerwâld/Moarrewâld. Hy fersocht yn 1910 de tsjerkeried de ferfolchbondel Evangelyske gesangen yn de gemeente *vijf minuten ter aanbeveling* te brûken. De tsjerkeried fielde lykwols net foar *vrezende voor ongewenste gevolgen in de gemeente als niet meer ter kerke komen en dergelijke*. Yn 1914 besleat de tsjerkeried opnij de ferfolchbondel net ta te litten. Gerben Postma nom op 13 novimber 1921 op 73-jarige leeftiid ûntslach as organist. By syn weromkommen fan It Amelân nei Moarrewâld hie er de wenning Haadwei 94 sette litten. Op de grêfstien fan Postma stiet: "Hier rust een diep denker met veel kennis".

De eigensinnige en eksintrike Postma skreau yn tydskriften poezij en proaza. Dat die er ek ûnder de skûlnamme *Ids*. Hy wurke ek mei oan it Frysk Wurdboek en sette bibeldielen oer. Mei Pieter de Clercq joech er it omstriden boek *Lytse Fryske Spraekleare* út. In soad lei yn 1958 noch yn hânskrift.

## Wurk
* *Uet myn skrjuwboek* (1889)
* *Swealtsjeblomen* (1891)
* *Trijeris trije* (± 1910)
* *Lytse Fryske Spraekleare* (1904)
Tjipke Postma

**Tjipke Postma** (Feanwâlden, 5 augustus 1866 – dêre, 18 juny 1956) wie in skipper en folksdichter. 

Hy sette him yn foar de binnenfeart en wie jierrenlang meiwurker oan *De Schuttevaer*. Hy wie ek in humoristysk folksdichter en meiwurker oan Fryske tydskriften. Hy wie skipper fan in houten skûtsje fan 20 ton, "Martsje", dat letter de namme "Johanna" krige. Yn 1913 waard de "Swanneblom", in izeren skûtsje fan 34 ton yn opdracht fan Postma makke. De "Swanneblom" waard 1924 foar Fl 2800 ferkocht en Postma kaam oan 'e wâl te wenjen. Yn 1939 krige er de earemedalje yn 't goud yn de Oarder fan Oranje-Nassau. 

Postma troude mei Martje Osinga op 7 novimber 1891.
Leechstâl

In **leechstâl** of **potstâl** is in ienfâldige feestâl. Nei alle gedachten waard de leechstâl yn de 15e iuw ynfierd yn de súdlike Wâlden. It levere dong foar de ikkerbou op skrale grûn. 

De kij stienen yn in rjochthoekige 'leechte' dy't fol dong rekke. De boer holp it proses troch der sa no en dan wat heideseadden of strie by te dwaan. Sa kaam it fee hieltiten heger te stean. At it mingsel in bepaalde hichte krigen hie, waard de stâl lege. De wyls goed oanstampte en ripe dong waard mei de wein sa út de leechstâl wei oer it lân riden. 

Yn 1900 wienen yn Fryslân noch sa'n 1500 pleatsen mei in leechstâl, al wie it doe al net mear altiten mei de oarsronklike funksje. De leechstâl ferdwûn mei de opkomst fan de keunstdong. It wie doe ek dien mei it smoarge ûnhygiënyske melken yn de leechstâl.
 
It prinsipe fan de potstâl wurdt net folle mear tapast. Hjir en dêr binne se noch te finen yn skiepkoaien en by de biologyske feehâlderij.
Hessel Poutsma

**Hessel Jacobs Poutsma** (Terwispel, 6 febrewaris 1866 - Pretoria, 11 july 1933) wie útjouwer fan de sosjalistyske *Sneeker Courant* (1889-1893). 

Fanwege stokeljen kaam er yn 1893 yn de finzenis. Dit joech oanlieding ta in grutte kampanje om him frij te krijen. Piter Jelles Troelstra ferdigene Poutsma en skreau de brosjuere *Moderne ketters*.
Maasbree

**Maasbree** (in de pleatslike streek 'Bree') is in plak en eardere gemeente yn Limburch (Nederlân). De gemeente hat in oerflak fan 51,62 km² (wêrfan 3 km² wetter). Op 2 oktober 2007 hat de gemeente besluten om mei de gemeenten Helden en Kessel de nije fúzjegemeente Peel en Maas te foarmjen dy't foar 1 jannewaris 2010 in feit wurden is. Op 10 maart 2008 besluet de gemeente Meijel him ek oan te sluten by dizze fúzjegemeente.

## Doarpen
Baarlo, Rooth, Debrook, Tongerlo.
Riekele Prins

**Riekele Prins** (Kollumersweach, 25 april 1905 - Grinslân 14 maaie 1953) wie in autodidaktysk etser fan lânskippen. Hy makke drûge nille-etsen (-gravueres ), eins allinnich lânskipsetsen út Fryslân en Grinslân. In inkele kear steane der ek fûgels op. Yn syn realistyske wurk libbet natoerleafde en ferwûndering.

Yn 1952 krige er de Kulturele priis fan de provinsje Grinslân.
Cornelis Pronk

**Cornelis Pronk** (Amsterdam, 1691 - Amsterdam, 1759) wie in Nederlânsk tekener en (miniatuer)skilder. 

Cornelis Pronk waard yn 1691 berne as soan fan in menniste nôtkeapman. Neidat er in jier of wat foar syn heit wurke hie gie Pronk, nei advys fan keunstkenner Lambert ten Kate Hermansz yn de lear by Jan van Houten en portretskilder Arnold Boonen.
Pronk is benammen bekend wurden troch opmerklike sekuere topografyske tekenings út de earste helte fan de 18e iuw, wêrmei't hy in nije tekenskoalle ynliede. Hy hie learlingen lykas Abraham de Haen, Paulus van Liender en Jan de Beijer en makke yn syn earste perioade in soad tekeningen yn opdracht fan Andries Schoemaker, in lekkenkeapman en amateur-histoarikus wêrmei't hy troch Noard-Hollân, Gelderlân, Oerisel, Drinte en Fryslân luts. Yn Fryslân reizge er ûnder oare yn 1732, 1742 en 1754. Hy wie ek ien fan de wichtichste leveransiers fan de gravueres yn *Het Verheerlijkt Nederland*, publisearre yn de perioade 1745-1774, fan de útjouwer Isaak Tirion. Troch de reizen en it dêrút fuortkommend topografyske wurk fan Pronk c.s. is tsjintwurdich al ferdwûn erfgoed út de 18e iuw noch bekend. Cornelis Pronk hat dêrneist ek noch in tiid lang ûntwerpen foar Chinoiserie servizen makke. 

It Frysk Museum hat in 25-tal pinne-, potlead- en wosken tekeningen.

## Galery

Ofbyld:Cornelis Pronk 1732 Gewassen Pentekening Sint-Lambertuskerk Kerk-Avezaath.jpg|Sint-Lambertustsjerke yn Kerk-Avezaath, 1732
Ofbyld:Hunebed van Havelte door Cornelis Pronk.jpg|Hunebêd D53 by Havelte, 1737
Ofbyld:Cornelis Pronk -  Gesicht op de Kammingaburch by Ljouwert, 1742.jpg|Kammingaburch by Ljouwert, 1742
Ofbyld:Castle Akerendam (C. Pronk, 1756).jpg|Hûs Akerendam yn Beverwyk, 1756


## Bibliografy
**Verheerlykt Nederland of Kabinet van hedendaagsche gezigten.* 
* Gevers, Jhr. A.J. en Mensema, A.J. *Over de Hobbelde Bobbelde Heijde, Andries Schoemaker, Cornelis Pronk en Abraham de Haen op reis door Overijssel, Drenthe en Friesland in 1732*. Canaletto, Alfen oan de Ryn, 1985.
* Kasteleyn, L. 'Een Pronkende Haen', yn *Bulletin van het Rijksmuseum*, Jiergong 44, 1996, nr 2. Amsterdam, 1996. 
* Kooijmans, L. *Pronk met Pen en Penseel : Cornelis Pronk (1691–1759) tekent Noord-Holland*. De Bataafsche Leeuw, Amsterdam, 1997
* Scheltema, H.G. Heerde rond 1730; Andries Schoemaker en de tekeningen van Cornelis Pronk en Abraham de Haen, in *Heerde Historisch*, Septimber 2003, nr.108.
* Scheltema, H.G. 'Gezigten van Den Haag, Enkele aspecten van een serie schetsen van Cornelis Pronk uit 1741-1742'. in *Delineavit et Sculpsit* nr 29 (Desimber 2005). De Haach 2005.
* Scheltema, H.G. 'Pronk, Bentinck en Trembley', schetsen uit achttiende-eeuws Den Haag'. yn *Jaarboek Die Haghe*. De Haach 2005.

## Keppelings om utens
*Website cultuurarchief.nl: ''Biografie oer Cornelis Pronk''
Anne Porte

**Antje (Anne) Porte** (Alde Leie, 28 novimber 1902 - Ljouwert, 29 maaie 1984) wie in nillekeunstneresse út Aldebiltsyl. Hja krige tekenlessen fan Hein Froonen (1878-1958) en gie nei de skoalle foar tekenleararen yn Amsterdam. Anne Porte krige les yn gobelintechnyk fan frou Van Loghem. Se wie earst ferpleechster en dêrnei ferbûn oan de Ryksgebouwetsjinst, ûnder oare foar werstel fan de gobelins op Hûs De Bosk. Se makke gobelins en die oan bordueren en skilderjen (ûnder oare portret en lânskip).
Quatrebras

* Quatrebras (buorskip) tusken Hurdegaryp en Noardburgum
* Quatrebras (tydskrift), Frysk literêr tydskrift
Quatrebras (tydskrift)

**Quatrebras** wie in Frysk literêr tydskrift fan jongerein dat bestie fan 1954 - 1966. 

It foarme de fuortsetting fan De Golle. Quatrebras waard yn 1968 opheft nei mislearre fúzjeûndersiken mei Asyl en De Tsjerne. Der stie benammen poëzij yn, foar in part eksperiminteel, mei proaza en koarte ferhalen fan Hessel Miedema. De redaksje bestie yn it earstoan út Marten Brouwer, Lambert H. Mulder en Sybe Sybesma. Oare redakteuren wiene Theo Jansma, Steven H.P. de Jong, Wybren Veeman en Josum Walsma.
Rasket

**Rasket** is in ferdwûn jongesspul. In koart rûn stokje, de keutel, waard ( op it leafst ikehouten ) boerdsje mei hantfet (rasketboerd) wipt, dêrmei earst efkes omheech smiten, hurd weislein en troch in oar opfongen en weromslein. It spultsje hiet ek *rasketsje, roskerje, roasterje, marotsboartsje of pinkerspul*.