open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Java Bank

De **Javasche Bank** (ek wol de **Java Bank**) wie yn it earstoan in gewoane bank en letter de nasjonale bank fan Nederlânsk-Ynje; de bank hat formeel fan 1863 oant 1953 bestien. Yn 1951 wie de bank al oernaam troch it Yndonezysk regear. Yn 1953 waard hy de sintrale bank fan Yndoneezje en waard de namme feroare yn *Bank Nasional Indonesia* (BNI) en no hjit de sintrale bank *[[Bank Indonesia]]* (BI).
 
De oprjochter fan de Java Bank wie de bankier C.F.W. Wiggers van Kerchem, dy't doe tagelyk ek in fersekeringsmaatskippij foar Nederlânsk-Ynje oprjochte, de NILLMIJ. It haadkantoar waard festige yn Batavia (no Jakarta).
 
Yn 1891 waard it kantoar fan de Java Bank yn Amsterdam iepene, dat yn 1922 de *Bijbank Javasche Bank* kaam te hjitten, ek wol de *Javasche Bank Nederland* neamd. Letter waard der ek noch in kantoar yn New York iepene.
 
De Javasche Bank hie sechtjin kantoaren yn Nederlânsk-Ynje, nammentlik yn (stavering fan no) Bandûng, Cirebon, Semarang, Yogyakarta, Surakarta, Soerabaja, Malang, Kediri, Banda Aceh, Medan, Padang, Palembang, Banjarmasin, Pontianak, Makassar en Manado.
 
## Presidint-direkteuren

De presidint-direkteuren fan de *Javasche Bank* fan 1863 oant it oernimmen fan it Yndonesysk regear yn 1953 wienen efterelkoar:
* C.F.W. Wiggers van Kerchem (1863-1868)
* J.W.C. Diepenheim (1868-1870)
* F. Alting Mees (1870-1873)
* N.P. van den Berg (1873-1889)
* S.B. Zeverijn (1889-1893)
* D. Groeneveld (1893-1898)
* J. Reijsenbach (1899-1906)
* G. Vissering (1906-1912)
* E.A. Zeilinga (1912-1924)
* L.J.A. Trip (1924-1929)
* G.G. van Buttingha Wichers (1929-1945)
* R.E. Smits (1946-1949)
* A. Houwink (1949-1951)
* S. Prawiranegara (1951-1953)

## Keppeling om utens
* Bankbiljetten fan de ''Javasche Bank''
Fulgata

De **Fulgata** of **Fulgaat** (*Editio Vulgata*) is in wichtige bibeloersetting yn it Latyn. It is troch Hiëronymus makke yn opdracht fan paus Damasus en dien tusken 390 en 405 nei Kristus. De Fulgata tanket syn namme oan de útdrukking *versio vulgata* ('folksk Latyn') en wie yn it sljochtweihinne Latyn skreaun (*sermo humilis*). It ferskil tusken it elegante Ciceroniaanske of literêre Latyn dêr't Hiëronymus in master yn wie en it ienfâldige folkske Latyn is grut. De Fulgata waard makke om in akkurate en ienfâldich te begripen ferzje te krijen as eardere oersettings, de Ald Latynske oersettingen of *"Vetus Latina"*. It wie de earste en hat iuwenlang de ienige kristlike Bibeloersetting west dêr't de oersetting fan it Alde Testamint streekrjocht út it oarspronklike Hebriuwsk kaam ynstee fan út it de Grykske Septuaginta.

De Fulgata hat fan grutte ynfloed west op de kultuer, de keunst en it libben yn de Midsiuwen. Troch de "Tsjustere Midsiuwen" hinne en letter yn de Renêssânse en Reformaasje, stie Hiëronymus' monumintale wurk as in lêste steunpylder fan de Romeinske gloarje en wie de hoekstien fan de Westerske tsjerken yn harren stribjen nei in feriene Jeropa troch it katolike leauwen. Oer in tiidrek fan mear as tûzen jierren (400 - 1530) tsjinne it as ynspiraasjeboarne foar talrike skilderijen en lieten. Eardere besikings om de bibel nei folkstalen oer te setten waard dien op basis fan de Fulgata omdat dy beskôge waard as ûnfeilber en troch God ynspireare. 

Sûnt 1546 oanfurdige it Fatikaan op it Konsily fan Trente allinnich de Fulgata ferzje as gesachhawwend, mei it gefolch dat alle katolike oersettings fan de Bibel, bassearre op de grûntalen en modern wittenskiplik ûndersyk, wachtsje moasten oant nei de ensyklyk *[[Divino Afflante Spiritu]]* (1943).

## Keppeling om utens
* De Fulgata op de side fan it Fatikaan
* De Fulgata op www.intratext.com
* De Clementina Vulgata
* Biblia Vulgata Stuttgart edysje, mei de Douay-Rheims en King James fersy
* Stuttgarter Vulgata, mit de Douay-Rheims fersy, it Gallikaansk Psalter en it folsleine boek Daniël
Krite

In **krite**, **kontrei**, **lânstreek** of **lânsdou**(**we**) is in gebiet dat op lânskiplik en/of kultureel mêd in beskate gearhing fertoant. 

## Sjoch ek
* Fryske Krite
* Regio
Norbertus van den Berg

**Norbertus Petrus van den Berg** (Rotterdam, 5 novimber 1831 – Amsterdam, 8 jannewaris 1917) wie in Nederlânsk bankier, bestjoerder en topfunksjonaris. Hy wie presidint-direkteur fan de Javasche Bank en letter presidint fan *[[De Nederlandsche Bank]]* (1891-1912).
 
## Wurkpaad
Mr. Van den Berg ferfarre 1855 nei Batavia yn Nederlânsk-Ynje om dêr oan 'e gong te gean foar de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM). Yn 1864 gie er oer nei de *[[Nasjonale Hannelsbank|Nederlandsch-Indische Handelsbank]]* (NIH). Om reden fan tsjinfallers en skeel naam er dêr ûntslach yn 1872. It jier dêrnei waard hy presidint fan de *Javasche Bank* wat er oant 1889 bliuwe soe. Hy krewearre yn dy tiid foar de oerstap fan de sulverstandert op de goudstandert. Dat barde foar Nederlânsk-Ynje yn 1877. Nederlân makke de oerstap al yn 1875.
 
Van den Berg waard 1889 direkteur fan De Nederlânske Bank en twa jier letter presidint fan dy bank. Dat bleau er 21 jier, dêrnei waard er opfolge troch Gerard Vissering.
 
Van den Berg waard 1892 as lid keazen fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen (KNAW). Doe't er yn 1912 mei pinsjoen gie, krige er it Grutkrús Nederlânske Liuw, de heechste Nederlânske ûnderskieding.
 
## Keppeling om utens
* Berg, Norbertus Petrus van den (1831-1917).
Willem Mees

**Willem Cornelis (Willem) Mees** (Rotterdam, 6 septimber 1813 - Amsterdam, 24 desimber 1884) wie presidint fan de *[[De Nederlandsche Bank]]*.

Willem Mees wie yn it earstoan advokaat yn Rotterdam en learaar hannelswittenskippen. Yn 1849 waard er ta sekretaris beneamd fan De Nederlânske Bank. Hy ferdigene it belang fan it regulearjen fan de jildfoarsjenning. Teffens pleite er foar it behâld fan it monopoalje fan bankbiljettenútjefte by De Nederlânske Bank. 

Under it foarsitterskip fan Willem Mees waard it gebou fan Froger oan de Oude Turfmarkt yn Amsterdam yn gebrûk naam. Yn dat gebou húsmannet no it Allard Pierson Museum.
Earik de Reade

**Earik de Reade** (Yslânsk: *Eiríkr Rauði*, Noarsk: *Eirik Raude*) (Jæren [yn Sola?] Noarwegen, ±950 - Grienlân, 1003) wie de stichter fan de earste Skaninavyske delsetting op it eilân dat hjoeddedei Grienlân hjit. Grienlân waard doe al bewenne troch Inuit (eskimo's). Neffens de Yslânske tradysje waard Earik berne yn Noarwegen as soan fan Thorvald Asvaldsson (*Þórvaldur Ásvaldsson*) en waard dêrom ek wol Earik Thorvaldsson (*Eiríkur Þórvaldsson*) neamd. Hy wurdt Earik de Reade neamd fanwege syn reade hier.

## Biografy
Om 960 hinne waard Earik syn heit twongen om Noarwegen te ferlitten fanwege in tal moarden. De famylje sette him nei wenjen yn it noardwesten fan Yslân. Earik boaske mei de rike Thjodhild en ferhuze nei de Haukadelling by de Breiðafjörður (fjord), oant er yn 982 foar trije jier ferballe waard fanwege it deadwaan fan in buorman dy't earder in tal fan Earik syn slaven ombrocht hie. Hy besleat om te sykjen nei in lân bewesten Yslân, dat earder alris sjoen wie troch in Gunnbjörn Úlfsson, dy't it "Gunnbjarnarsker" ("Gunnbjörns riffen") neamd hie.

Neffens de *[[Eiríks saga rauða]]* '(Sêge fan Earik de Reade)' ferkende er yn de trije jier fan syn ferballing de Grienlânske kust en dêrnei gie er werom nei Yslân en ferhelle oer dat nije lân. Yn 985 gie er mei in mannichte kolonisten (op 25 skippen (dêr't fjirtjin fan oankamen; de oare alve giene guonts werom en it oare part fergie op see), nei Grienlân en stichte dêr twa koloanjes oan de westkust; de Eastlike Delsetting (by de súdkaap) neamde er *Eystribygð* en de Westlike Delsetting (by it Nuuk fan no) *Vestribygð*. Yn Eystribygð boude er de bûtenpleats Brattahlíð foar himsels, tichteby wat no Narsarsuaq is. Syn titel wie "heechste haadman" fan Grienlân. Hy waard tige begoedige en bot respektearre.

De koloanje bloeide en waakste ta goed 5000 ynwenners. Letter foegen har ymmigranten dy't it oerbefolke Yslân ûntflechten by de oarspronklike groep. De groep ymmigranten dy't yn 1002 oankaam brocht in (ûnbekende) sykte mei. De epidemy desimearre it tal kolonisten. In protte foaroanmannen stoaren, ek Earik sels yn de winter fan 1003. De koloanje kaam der lykwols wer boppe-op en bleau bestien oant de lytse iistiid har úteinlik fuorfage yn de 15e iuw, in koart skoft foardat Christoffel Columbus de definitive ûntdekking fan Amearika yn 1492 op syn namme brocht.

## Neisieten
Earik soe fjouwer bern hân hawwe: in dochter, Freydís Eiríksdóttir en trije soannen, Leif Eriksson (ek wol: Leifur Eiríksson, de ûntdekkingsreizger dy't op de eastkust fan Kanada bedarre, sjoch L'Anse aux Meadows), Thorvald Eriksson (Þorvald Eiríksson) en Thorstein Eriksson (Þorsteinn Eiríksson). Earik wie in heiden; syn soan Leif hat it kristlike leauwen oannaam.

Leif hie syn heit ek útnûge foar de reis, mar neffens de leginde foel Earik ûnderweis nei it skip fan it hynder, wat er as in min teken beskôge en dêrom bleau er thús. Earik stoar yn de winter nei't syn soan ôfset wie. Oft Leif fan syn heite dea witten hat foar't er werom yn Grienlân wie is gjin bewiis foar.

## Keppelings om utens
*  Biografy by ''Dictionary of Canadian Biography Online''
*  "It lot fan de Grienlânske Wytsingen"
Brattahlíð

**Brattahlíð** (*Brattahlid*) wie de pleats fan Erik de Reade yn de Eastlike delsetting yn Súd-Grienlân en teffens de namme fan it plakje dat dêrút ûntstie. Op itselde plak leit no Qassiarsuk, oan de oare kant fan it fjord foar it ynternasjonale fleanfjild fan Narsarsuaq oer. De ruïnes fan Brattahlíð hawwe sadwaande in protte oanrin fan toeristen.

## Skiednis
Brattahlíð waard ein 10e iuw stichte en wie de earste buorkerij foarfêst op Grienlân; de pleats lei oan de útein fan in fjord op sa'n 60 km fan de oseaan. Brattahlíð waard bewenne oant ein 15e iuw, dêrnei waard it klimaat kâlder en wie it yn alle gefallen dien mei de lânbou op Grienlân. De delgong fan de koloanje kinne eroazje, kompetysje fan de Inuit, makliker manieren om oan bistehûden te kommen en it opgong meitsjen fan de Hânze harres dien hawwe. 

Under Brattahlíð waard it earste Grienlânske *[[Ding|Þing]]* hâlden. It krekte plak witte wy net.

Brattahlíð hat noch ruïnes fan de pleats fan Erik de Reade en in stikmannich oare pleatsnen. Ek de (neimakke) kapel fan syn ta it kristendom bekearde wiif (Þjóðhildr) is te besjen.
P.C. Hooft-priis

De **P.C. Hooft-priis** is ien fan de wichtichste literatuerprizen yn it Nederlânsk taalgebiet. De oeuvrepriis wurdt alle jierren ôfwikseljend takend oan Nederlanners foar proaza, essays en poëzij. De priis wurdt útrikt yn it Literatuermuseum yn De Haach. 

## Winners
* 1947 - Amoene van Haersolte foar *Sophia in de Koestraat* 
* 1947 - Arthur van Schendel foar *Het oude huis* 
* 1948 - A.M. Hammacher foar *[[Eduard Karsen]] en zijn vader [[Kaspar Karsen|Kaspar]]* 
* 1949 - Gerrit Achterberg foar *En Jezus schreef in 't zand* 
* 1950 - Simon Vestdijk foar *De vuuraanbidders* 
* 1951 - E.J. Dijksterhuis foar *De mechanisering van het wereldbeeld* 
* 1952 - J.C. Bloem foar *Avond* 
* 1953 - F. Bordewijk foar *Studiën in de volksstructuur* en *De doopvont* 
* 1954 - L.J. Rogier foar *In vrijheid herboren. Katholiek Nederland 1853* (haadstikken I, II, IV) 
* 1955 - Adriaan Roland Holst foar *Late telgen* 
* 1956 - Anna Blaman 
* 1957 - Pieter Geijl 
* 1958 - Pierre Kemp 
* 1959 - net útrikt
* 1960 - Victor E. van Vriesland 
* 1961 - H.W.J.M. Keuls 
* 1962 - Theun de Vries 
* 1963 - F.G.L. van der Meer 
* 1964 - Leo Vroman 
* 1965 - net útrikt
* 1966 - Anton van Duinkerken 
* 1967 - Lucebert 
* 1968 - Gerard Kornelis van het Reve 
* 1969 - net útrikt
* 1970 - Gerrit Kouwenaar 
* 1971 - Willem Frederik Hermans (priis wegere nei't him by fersin in te heech prizejild tasein wie) 
* 1972 - Abel Herzberg 
* 1973 - Hendrik de Vries 
* 1974 - Simon Carmiggelt 
* 1975 - Rudy Kousbroek 
* 1976 - Remco Campert 
* 1977 - Harry Mulisch 
* 1978 - Cornelis Verhoeven 
* 1979 - Ida Gerhardt 
* 1980 - Willem Brakman 
* 1981 - Karel van het Reve 
* 1982 - M. Vasalis 
* 1983 - Hella S. Haasse 
* 1984 - net útrikt
* 1985 - net útrikt
* 1986 - net útrikt 
* 1987 - Hugo Brandt Corstius 
* 1988 - Rutger Kopland 
* 1989 - Jan Wolkers (priis wegere omdat Marten Toonder passearre wie) 
* 1990 - Kees Fens 
* 1991 - Elisabeth Eybers 
* 1992 - Anton Koolhaas 
* 1993 - Gerrit Komrij 
* 1994 - J. Bernlef 
* 1995 - A. Alberts 
* 1996 - K. Schippers 
* 1997 - Judith Herzberg 
* 1998 - F.B. Hotz 
* 1999 - Arthur Lehning 
* 2000 - Eva Gerlach 
* 2001 - Gerrit Krol 
* 2002 - Sem Dresden 
* 2003 - H.H. ter Balkt 
* 2004 - Cees Nooteboom 
* 2005 - Frédéric Bastet 
* 2006 - H.C. ten Berge 
* 2007 - Maarten Biesheuvel 
* 2008 - Abram de Swaan 
* 2009 - Hans Verhagen 
* 2010 - Charlotte Mutsaers 
* 2011 - Henk Hofland
* 2012 - Tonnus Oosterhoff
* 2013 - A.F.Th. van der Heijden
* 2014 - Willem Jan Otten
* 2015 - Anneke Brassinga
* 2016 - Astrid Roemer
* 2017 - Bas Heijne, foar syn beskôgjend oeuvre
* 2018 - Nachoem Wijnberg
* 2019 - Marga Minco
* 2020 – Maxim Februari
* 2021 - Alfred Schaffer
* 2022 - Arnon Grunberg
* 2023 - Tijs Goldschmidt
* 2024 – Astrid Lampe
* 2025 – Maarten 't Hart

## Keppeling om utens
* Hiemside Stichting P.C. Hooft-prijs
Bram Moszkowicz

**Abraham Maarten (Bram) Moszkowicz** (Maastricht, 26 juny 1960) is in Nederlânske advocaat en telefyzjepersoanlikheid. Bram Moszkowicz is in soan fan advokaat Max Moszkowicz sr.. Moszkowicz is fan heitekant Joadsk.

Syn broers (David, Max Jr., en Robert) waarden ek beëdige as advokaat. Bram, syn heit en syn broers David en Max Jr. wienen oant yn 2012 meielkoar de advokatemaatskip Moszkowicz Advokaten mei kantoaren yn Maastricht en Amsterdam. Bram Moszkowicz hie de lieding oer de festiging yn Amsterdam.

Ein oktober 2012 hat de Ried fan Dissipline útsprutsen dat Moszkowicz foar it libbeb skrast wurde moat fan it tablo fanwege ûnder oaren it net neikommen fan tasizzingen oan kliïnten, betelling op 'e hân en it fersomjen fan it ferlienen fan genôch rjochtsbystânit oannimmen fan. Dat betsjut dat er it amt fan advokaat nea wer útoefenje meie. Moszkowicz giet lykwols yn heger berop tsjin dy útspraak by it Hof dan Dissipline. It ynstellen fan heger berop betsjut ynearsten tydlike ûntsetting út it amt.

Moszkowicz hie en hat in protte ferneamde lju ûnder syn kliïnten: de yn 2003 fermoarde Cor van Hout, de Surinaamske legerlieder Desi Bouterse, telefyzjepersoan Patty Brard, fêstgoedmagnaat Willem Endstra, topkrimineel Willem Holleeder, politikus Geert Wilders en fuotballer Robin van Persie.

## Bibliografy
* *Heuvel, J. van den. Recht in de ogen van Mr. Abraham Moszkowicz*, De Haach: BZZTôH 1998, ISBN 978-9-055-01499-6
* *Abraham Moszkowicz. Liever rechtop sterven dan op je knieën leven*, Amsterdam: B+L 2012, ISBN 978-9-461-56008-7

## Keppeling om utens
* Advocaat in proces en public relations, *NRC*, 22 maart 1999.
Thorvald Eriksson

**Thorvald Eriksson** (Yslânsk: *Þorvaldr Eiríksson*; Aldnoarsk: *Þōrvaldr Eirikssonr*) (975 - 1006) wie in soan fan Erik de Reade en in broer fan Leif Eriksson, Thorstein Eriksson en Freydís Eiríksdóttir.

Neffens de sêgen wie hy it haad fan in ekspedysje fan sa'n tritich man nei Amearika, dat de Wytsingen *Vínland* '(Wynlân)' neamden. Hy waard deade troch in pylk fan in Yndiaan (in man mei ien skonk), dy't troch de Wytsingen *[[Skraelingen]]* neamd waarden. Thorvald wie de earste Wytsing dy't yn it nije lân beïerdige waard.
Mälarmar

De **Mälarmar** (Sweedsk: *Mälaren*) is de op twa nei grutste mar yn Sweden. 

De mar hat in oerflak fan 1140 km², in trochsneed djipte fan 10 m en in grutste djipte fan 64 m. en fan east nei west in langte fan 120 km. De mar wetteret oer Stockholm yn de Eastsee ôf. De Mälarmar wie oant de 10e iuw in ynholte fan dy see, mar troch it omheechkommen fan it lân yn de Eastseekrite sûnt de ein fan de lêste iistiid, sa'n 11.000 jier lyn, waard de mar skieden fan de see. 

Birka op it eilân Björkö en Hovgården op Adelsö, beide delsettingen út de Wytsingetiid, binne yn 1993 op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO set.

It grutste eilân yn de mar is Selaön mei 91 km²; it is it grutste eilân yn in Sweedske mar. Oare eilannen binne Ekerö  en Helgö.

De grutste stêden om de mar hinne binne Stockholm, Västerås en Eskilstuna.
Johannes Thedens

**Johannes Thedens** (Friedrichstadt (Sleeswyk-Holstein), 1680 - Batavia, 19 maart 1748) wie fan 1741 oant en mei 1743 út namme fan de VOC gûverneur-generaal fan Nederlânsk-Ynje. Under syn bewâld wie der allegeduerigen skeel mei de Sinezen, sawol yn Batavia as op mids-Java.

## Keppeling om utens
* Thedens op de VOC-side
Felice Beato

**Felice Beato** (Feneesje, 1832 - Florâns, 29 jannewaris 1909), ek wol **Felix Beato**, wie in Italjaansk-Britsk fotograaf, ien fan de earsten dy't fotografearre yn East-Aazje en ien fan de earste oarlochsfotografen.

Beato is ferneamd fan syn sjenrestikken, portretten en útsichten en panorama's fan de arsjitektuer en lânskippen fan Aazje en it Middellânske Seegebiet. De reizen dy't Beato nei in protte lannen makke joegen him de kâns om sterke foto's te meitsjen fan kontreien, minsken en barrens dêr't de measte minsken yn Jeropa en Noard-Amearika neat fan ôf wisten. Noch altyd wurde syn foto's brûkt at it oer de Muiterij fan Sepoy en de Twadde Opiumkriich giet. Syn foto's binne de earste foarbylden fan wat letter de fotosjoernalistyk hjitte soe.

## Galery

File:Felice Beato - Interior of the Angle of Taku North Fort Immediately After Its Capture by Storm - Google Art Project.jpg|*Fort Taku fuort nei de ynname op 21 augustus 1860*
File:Belvedere of the God of Literature, Summer Palace.jpg|*Belvedêre fan de god fan Literatuer, simmerpaleis, foar syn ferneatiging*
File:Satsuma-samurai-during-boshin-war-period.jpg|*Samuray fan de Satsumaclan, yn de [[Bosjinkriich]] (1868–1869)*
File:Hman Kyaung Mandalay.jpg|*Queen's Silver Pagoda*, Mandalay, om 1889


## keppeling om utens
Hendrik Haverman

**Hendrik Johannes Haverman** (Amsterdam, 23 oktober 1857 - De Haach, 11 augustus 1928) wie in Nederlâns keunstskilder.

## Wurkpaad
Hendrik Haverman studearre oan de Ryksakademy fan Byldzjende Keunsten yn Amsterdam en oan de keunstakademys fan Antwerpen en Brussel. Hy wie in learling fan August Allebé en Hendrik Valkenburg. Hy arbeide ûnder oaren yn Amsterdam, Diepenveen en De Haach. Haverman wie learmaster fan Edmée Broers, Margaretha Josephine Elisabeth Franco-Cohen Gosschalk, Maria Adeline Alice Schweistal en Pauline Suij. Haverman syn oeuvre wie breed: hy skilderde ûnder mear portretten, lânskippen en stedsgesichten.

Yn de lêste troch Nicolaas Beets korrigeare druk fan de Camera Obscura út 1901 is in portret fan de skriuwer opnaam, makke troch Hendrik Haverman.

Haverman wie ek keunstkritikus en skreau ferskate artikels yn *[[De Gids]]*.

Yn 1918 wie der in earetentoanstelling fan wurk fan Hendrik Haverman yn de sealen fan it genoatskip Pulchri Studio yn De Haach. Yn febrewaris 2008 iepene yn Pygmalion Beeldende Kunst te Maarssen de útstalling *De Tachtiger-schilder H.J. Haverman (1857-1928) & tijdgenoten*, de earste tentoanstelling nei syn ferstjerren, tachtich jier lyn.

Hendrik Johannes Haverman - Portret van Jan Toorop (EGM 1898-1).jpg|Portret fan Jan Toorop
NicolaasBeets.jpg|Portret fan Nicolaas Beets
Couperus, Louis.jpg|Louis Couperus
Friedrich Went door H.J. Haverman, 1921.jpg|Portret fan Friedrich Went
Willem Rooseboom (1843-1920). Gouverneur-generaal (1899-1904) Rijksmuseum SK-A-3813.jpeg|Gûverneur-generaal Willem Rooseboom


## Bibliografy
*Versteegh, Jaap *De Tachtiger-schilder H.J. Haverman (1857-1928)* yn: Kunst & Antiekjournaal, maart 2008.
*Vervoorn, A. J. *De grafiek van H. J.Haverman* yn: Antiek 21 (1986/1987)
*Boer, H.de  *H.J. Haverman* yn: Elsevier's Geïllustreerd Maandschrift 28 (1918)
*Veth, J.  *Hollandsche teekenaars van dezen tijd* Rotterdam, (1905)
*Marius, G.H. *H.J. Haverman* yn: Onze Kunst 1 (1902)
*Meester, J. de *H.J.Haverman* yn: Elsevier's Geïllustreerd Maandschrift 8 (1898)

## Keppeling om utens
Kodeks Aleksandrinus

De **Kodeks Aleksandrinus** (Londen, British Library), **Codex A (02)** is in Gryksk bibelhânskrift út de 5e iuw. It hânskrift befettet sawat de hiele Bibel, nammentlik it grutste part fan de Septuagint (it Grykske Alde Testamint) en it Nije Testamint. Mei de Kodeks Sinaitikus en de Kodeks Fatikanus, is it ien fan de âldste en folsleine bibelse hânskriften. De kodeks is neamd nei Aleksandrje, dêr't it inkele jierren wie, foardat Grut-Brittanje it yn de 17e iuw yn hannen krige. 

## Ofkomst
It is net bekend wêr't de Kodeks Aleksandrinus oarspronklik wei komt. In 13e of 14e-iuwske oantekening yn it (Arabysk) op de earste side tsjut op oanwêzigens yn Aleksandrje.
In 17e-iuwske notysje yn it Latyn op in skutblêd (oanbrocht by in opkreasbeurt) ferklearet dat it dokumint yn 1098 kado dien waard oan de patriarch fan Aleksandrje (*donum dedit cubicuo Patriarchali anno 814 Martyrum*), "mar dat hat likegoed in heal slagge besiking wêze kind om de Arabyske oantekening te ûntsiferen." Yn 1621 waard de kodeks nei Konstantinopel brocht troch Cyril Lucar dy't earst patriarch fan Aleksandrje en letter patriarch fan Konstantinopel wie. Yn 1627 joech hy de kodeks kado oan kening Charles I fan Ingelân, sadat it diel útmeitsje gie fan de Royal Library, it British Museum en tsjintwurdich de British Library. Hast gie it ferlern by in brân yn Ashburnam House (de Cotton library) op 23 oktober 1731. Gelokkich koe it troch dr. Bentley, de bibliotekis, út de brân rêde wurde.
Wijreekrûte - Woastynstêden yn de Negev

De **Wijreekrûte - Woastynstêden in de Negev** is in (hannels)rûte in de Negev, yn it suden fan Israel, dy't juny 2005 op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO set is.

Der lizze fjouwer Nabateeske stêden yn de Negev oan dizze rûte en oan it fierst westlike part fan de Wijreek- en Speserijenrûte. It binne de stêden Avdat, Halutza, Mamshit en Shivta, mei de forten en it agraryske lânskip dat dêrby heard. De woastynstêden tsjûgje fan de enoarme winstmeitsjende hannel yn olibanum en mirre dy't dêr bestie fan Súd-Araabje oant de Middellânske See. Op harren hichtepunt, fan de 3e iuw f.Kr. oant de 2e iuw, hienen sy in typyske stedbebouwing, moderne foarútskode yrrigaasjesystemen, forten en karavaanserays. De oerbliuwsels fan dy bouwurken binne noch te sjen.
Betsy Perk

**Christina Elizabeth (Betsy) Perk** (Delft, 26 maart 1833 - Nimwegen, 30 maart 1906), wie in Nederlânske skriuwster fan romans en toanielstikken. Teffens is hja bekend as pionierster fan de fjouljusbeweging. 

Yn 1869 stichte hja it wykblêd foar froulju *Ons Streven* en in 1871 de *Algemeene Nederlandsche Vrouwenvereeniging 'Arbeid Adelt*' mei it tydskrift *Onze Roeping*. Yn letter jierren waard har ynfloed lytser en har aktivisme ek, mei fanwege har swakke sûnens, en lei sy har fral ta op it skriuwen fan histoaryske romans. Fan 1880 oant 1890 wenne hja yn België. Sy kaam te hôf op 'Rustoord' yn Nimwegen.

## Famylje
Se wie lid fan de famylje Perk, suster fan ds. Marie Adrien Perk en muoike fan de dichter Jacques Perk, oer wa't hja yn 1902 in boek skreaun hat.

## Wurk <small>(kar-út)</small>
**Een kruis met rozen, 1864
**Mijn ezeltje en ik. Een boek voor vriend en vijand*, 1874
**De sterren liegen niet!*, 1875
**Elisabeth de Jonkvrouw van 't kasteel te Valkenburg*, 1878
**Valse schaamte*, 1880
**Mejonkvrouw de Laval onder de keizers Alexander I en Nikolaas van Rusland*, 1883
**De laatste der Bourgondiërs in Gent en Brugge 1477-1481*, 1885
**Yline, prinses Daschkoff-Worenzoff. Uit de geschiedenis van Rusland, in de laatste helft der vorige eeuw*, 1885
**Een recruut op Corsica onder luitenant Napoleon Bonaparte*, 1887
**De wees van Averilo*, 1888
**Kijkjes in België*, 1888
**In het paleis der Bourgondiërs te Brussel*, 1889
**Kapitein Flahol*, 1890
**Een moederhart*, 1896

== Keppeling om utens ==
* [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn4/perk Fia Dieteren, 'Perk, Christina Elizabeth (1833-1906)', yn: *Biografisch Woordenboek van Nederland'' 4 (1994)]
Belville

**Bellville** is in eardere stêd yn de provinsje West-Kaap (Súd-Afrika), mar is no in foarstêd fan Kaapstêd, sa'n 20 km fan it sintrum fan dy stêd. De Universiteit fan West-Kaaplân en it haadkantoar fan it Bibelgenoatkip fan Súd-Afrika húsmanje dêr ûnder oaren. It fleanfjild fan Kaapstêd ('Kaapstad Internasionale Lughawe') leit tichteby; der binne in tal golfbanen en ferskate winkelsintrums.

## Skiednis
Bellville hjitte oarspronklik *"Hardekraaltjie"*. Hardekraaltjie wie it ienichste plak mei hurde grûn dêr't weinen útspand wurde koenen en bivakkearre wurde koe op reizen troch de Kaapske Flakte. It Hardekraaltjie-karavaanpark bestiet no noch.

Doe't it spoar fan Kaapstêd nei Wellington Hardekraaltjie berikte, kaam der in stasjon oan de Durban Road. It jusjes noardliker lizzende Durbanville wie doe al in fêste delsetting, wylst it lettere Bellville doe noch yn de berneskuon stie. Afrikaanskpraters neamden it plak fan it stasjon *Twaalf Myl*, neamd nei de mylpeal mei syn Romeinske XII dy't op de hoeke fan Voortrekker- en Durbanwei stiet. Dat plak lei presys tolve myl of 19,3 km fan de Kaap. Yn 1861 is it nei de lânmjitter Charles Davidson Bell ferneamd. Bellville waard yn 1940 in selsstannige gemeente en krige yn 1979 de stedsstatus.

## Keppelings om utens

* Universiteit fan Wes-Kaapland
* Bellville-sakegids
Adolf Brütt

**Adolf Brütt** (10 maaie 1855, Hüsem - 6 novimber 1939, Bad Berka) wie in Dútsk byldhouwer.

Brütt stichte de Byldhouwerskoalle en jitterij fan Weimar, dy't 1 novimber 1905 iepene waard en dy't oparbeide mei de Schwarzburger Werkstätten für Porzellankunst. 1910 gie Brütt werom nei Berlyn en Gottlieb Elster waard syn opfolger. Foar de letter troch Weimarder Bauhaus brûkte learwurkpleats en ateliet yn de saneamde *Kunstgewerbeschulbau* stiet oant likernôch stand  1926 Brütt syn *Mädchenfigur* (1907). De ateliergebouwen fan de byldhouwerskoalle en byldjitterij, mei de súdfleugel út 1907, yn Weimar stean sûnt 1996 op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO.

## Galery

Ofbyld:Wilhelm der Erste Denkmal Kiel.jpg|Keizer Wilhelm I, rúterstânbyld yn Kiel
Ofbyld:Th Mommsen, Berlin, von Adolf Brütt, 1909.jpg|Byld fan Mommsen foar de Humboldt-Universiteit
Ofbyld:Bruett Schwerttraeger.jpg|„Swurtdrager“ fan A. Brütt op it Riedhûspein yn Kiel
Ofbyld:CarlHumann-Bust.png|Búste Carl Humanns yn it Pergamon-Museum Berlin
Karl Brandt

**Karl Brandt** (Mülhausen (no Mulhouse), 8 jannewaris 1904 - Landsberg am Lech, 2 juny 1948) wie in Dútske dokter en oarlochsmisdiediger.

Brandt wie de liifdokter fan Adolf Hitler en fan 1939 ôf it haad fan it T-4-eutanasyprogramma fan de nazi's. Hy wie ek rykskommissaris foar sûnens en sûnenssoarch.

De 'genededea - neamden de politike foaroanmannen fan it Tredde Ryk de likwidearring fan neffens harren 'ynferieure minsken': geastlik- en lichaamlik beheinden, blinen en dôven, 'doarpsgekken' én bern.

Dat koe fansels net sûnder it struktuerearre grutskalich meidwaan fan tal fan wittenskippers en dokters. Fan desimber 1946 oant augustus 1947 kamen dan ek 23 nazidokters foar de rjochter yn Neurenberg. As eardere Rykskommissaris, *[[SS]]-Gruppenführer* en *Generalleutnant der Waffen-SS* wie er de heechste yn rang fan de oanklage persoanen yn it ramt fan de neurenberger artseprosessen.

Op 19 augustus 1947 waard er skuldich ferklearre oan in ferskaat fan oarlochsmisdieden, ûnder oaren massamoard. Hy waard 2 juny 1948 yn de finzenis fan Landsberg ophongen. Brandt waard 44 jier.

## Sjoch ek
* Eutanasysintrum Hartheim
Wiebke Puls

**Wiebke Puls** (Hüsem, 12 desimber 1973) is in Dútske aktrise en sjongster.

## Keppelings om utens

* Profyl by har agintskip
* Wiebke Puls by de Münchner Kammerspielen
* Wiebke Puls by Alfred-Kerr-priis
Epidemy

In **epidemy** (fan it Grykske *epidémios*, wat betsjut: "oer de (hiele) befolking") hâldt yn dat sprake is fan in situaasje dêr't binnen in populaasje (minsken of dieren) in protte tagelyk syk wurden binne as gefolch fan in besmetlike sykte. As de sykte him oer grutte parten fan de wrâld ferspraat hat wurdt soks in pandemy neamd. Yn it Frysk neamd men in epidemy wol in **omgong** of in **jacht** (by lichte sykten, lykas de gryp) of in **goarre**.
Round Maple

**Round Maple** is in buorskip yn de bestjoerlike krite Babergh, yn it Ingelske greefskip Suffolk. It plakje heart by de *civil parish* Edwardstone. 

De buorskip hat fjouwer monumintale pânen, nammentlik Seasons, The Flushing, Quicks Farmhouse, Little Thatch en Hathaway Cottage. Round Maple leit 8,8 km fan Sudbury ôf.

## Keppeling om utens
* TL9543 :: Browse 8 Images :: Geograph Britain and Ireland - photograph every grid square!
Frances Trollope

**Frances Milton Trollope** (Stapleton ûnder Bristol, 10 maart 1779 – Florâns, 6 oktober 1863) wie in Ingelsk (roman)skriuwster dy't publisearre ûnder de nammen **Mrs. Trollope** en **Mrs. Frances Trollope**. Har earste boek, *Domestic Manners of the Americans* (1832) waard it meast ferneamd, mar sy hat ek sterke sosjale romans publisearre: in anty-slavernij-roman dy't it wurk fan de Amerikaanske skriuwster Harriet Beecher Stowe beynfloede hawwe soe, de earste *[[industrial roman]]* (*Michael Armstrong: Factory Boy*) en twa anty-katolike romans dy't út in protestansk stânpunt wei selsûntjouwing ûndersochten. 

Lju dy't har min meitsje woenen neamden har familiêr **Fanny Trollope**, dat doetiids as in bytsje fulgêr beskôge waard, en besochten har wurk yn diskredyt te bringen. 

Trollope har earste en tredde soan, Thomas Adolphus en Anthony, waarden ek skriuwers; Anthony Trollope syn namme krige klank fanwege syn sosjale romans.

## Wichtichste wurk
* *Domestic Manners of the Americans* (1832)
* *Belgium and Western Germany in 1833* (1834)
* *Paris and the Parisians in 1835* (1836)
* *Vienna and the Austrians* (1838)
* *Michael Armstrong: Factory Boy* (publisearre 1840)
* *Jessie Phillips: A Tale of the Present Day*
* *The Life and Adventures of Jonathan Jefferson Whitlaw; or Scenes on the Mississippi*
* *The Life and Adventures of Michael Armstrong, The Factory Boy*
* *The Lottery of Marriage*
* *The Vicar of Wrexhill*
* *The Widow Barnaby*
* *The Widow Married; A Sequel to the Widow Barnaby*
* *The Widow Wedded; or The Adventures of the Barnabys in America*

## Keppelings om utens
*  Frances Trollope: 1779–1863—Biografy en keppelings nei oersjoch fan it wichtichste wurk
*  Three Voices: Frances Trollope – De auteur beskriuwt har libbeb yn Cincinnati, by Cincinnati Library
*  Mrs. Trollope's Bazaar, Cincinnati, Ohio 1828–1829, op Cincinnati Memory
*  "Mrs. Trollope's America", yn *Vanity Fair*, juny 2007
Marburgfirus

It **Marburgfirus** is in firus dat de feroarsaker fan swiere en meastentiids deadlike sykten is, dêr't fûle bliedingen út alle lichemsiepeningen by foarkomme. Utbrekkings fan dizze sykte binne bekend út 1967, 1975, 1980, 1987, 1998, 2004 en 2005. It heart ta de famylje fan filofirussen.
Ebolafirus

It **Ebolafirus** is in firus út de filofirussen famylje (*Filoviridae*). It feroarsaket by aapeftigen - wêrûnder de minsk - ebola, in slimme ôfwiking yn it bloed dêr't ynwindige bliedingen troch ûntstean. It firus kin fia alle lichemsoppen oerdroegen wurde.

## Soarten
Der binne oant no ta fjouwer ebolasoarten fûn. De letters tsjutte op it plak dêr't it firus foar 't earst ûntdutsen waard.
*Ebo-S Sûdan
*Ebo-Ik Ivoarkust
*Ebo-R Reston (FSA)
*Ebo-Z Zaïre
Filofirussen

**Filofirussen** (Filoviridae) foarmje in famylje fan firussen, dy't by de oarder Mononegavirales heart. De firussen út dy famylje binne de iennige antisense RNA-firussen fan betsjutting dy't primaten treffe. Der binne twa slachten, de ebolafirussen (*Ebolafirus*, mei fjouwer soarten) en it Marburgfirus (*Marburgfirus*).

De firale parten binne karakteristyk foarme as lange parten dy't rjocht, bûgd en rôle wêze kinne of yn in "6"- of "u"-foarmige konfiguraasje lizze; somtiden binne se fertakke. De parten fariearje tige yn lingte, mar de diameter (sawat 80 nm) is frij konstant.
Lieuwe Brolsma

**Lieuwe Brolsma** (Lichtaard, 23 novimber 1912 - Grou, 27 febrewaris 1976) wie in Frysk skriuwer.

## Biografy
Lieuwe Brolsma waard berne yn Lichtaard, dêr't syn heit Reinder Brolsma in ferverssaak hie. It skriuwen siet de Brolsma's yn it bloed: de oerpake en pake fan Lieuwe skreaunen ek al fersen en ferhalen, mar heit Reinder waard ien fan de bekendste Fryske skriuwers fan de tweintichste iuw. Lieuwe begûn dan ek te skriuwen; dat brocht er ek oer op syn bern, syn soan Ulke Brolsma is in hjoeddeistich Frysk skriuwer.

Brolsma syn debút ferskynde yn 1940: de ferhalebondel *Om ús hinne*. De ynfloed fan heit is yn 'e earste ferhalen noch dúdlik te merken. In jier letter ferskynde syn twadde boek, de roman *Tjitte Winia*. De haadpersoan is in kantoarhear dy’t úteinliks syn bestimming fynt as sleepboatkaptein. It measte súkses hat Brolsma hân mei syn histoaryske roman *De stoarm oer Fryslân*, dy't yn 1944 publisearre waard. It boek, dat spilet yn de lette midsiuwen yn de tiid fan Skier en Fet, belibbe in twadde printinge yn 1965. Syn lêste roman wie *De tocht fan de Sallemander*.

Neist romans skreau Brolsma ek koarte ferhalen, dy waarden publisearre yn it Algemien Frysk Jongereinblêd (It orgaan fan it Boun fan Frysk-nasjonale Jongerein) en It Heitelân. Hy skreau ek it earste oarspronklik Fryske stripferhaal, mei Kopkewoartel as held. Dy ferhalen waarden yn ôfleveringen publisearre yn it wykblêd Frysk & Frij yn de perioade 1947-1950.
Trije fan dy ferhalen binne ek yn boekfoarm útjûn.

## Bibliografy
### Proaza
* 1940 : *Om ús hinne : trije sketsen*
* 1941 : *Tjitte Winia* (roman)
* 1943 : *Dy twa fan Warten* (novelle)
* 1944 : *Stoarm oer Fryslân* (histoaryske roman)
* 1948 : *De tocht fan de Sallemander* (roman)

### Ferskaat
* 1948 : *Skiednis fan in Wâldmantsje: Kopkewoartel by Jabik Krint* (ek as stripferhaal yn ôfleveringen yn wykblêd (Frysk & Frij)
* 1949 : *Skiednis fan in Wâldmantsje: Kopkewoartel op ‘t Amelân* (ek as stripferhaal yn ôfleveringen yn wykblêd Frysk & Frij * 1947-1948)
* 1948 : *Skiednis fan Kopkewoartel : Yn 't wetterlân* (as stripferhaal ôfleveringen yn wykblêd Frysk & Frij 1948-1949)
* 1949 : *Skiednis fan Kopkewoartel : diel IV* (as stripferhaal yn ôfleveringen yn wykblêd Frysk & Frij 1949-1950)
* 1950 : *Skiednis fan Kopkewoartel : diel V* (as stripferhaal yn ôfleveringen yn wykblêd Frysk & Frij 1950)
* 2007 : *Kopkewoartel : byldroman*
Poète maudit

In **poète maudit** ('ferdomde dichter') is de beneaming foar in miskende of maatskiplik net oanpaste dichter. De dichter wurdt sjoen as in ferskoppeling dy't net thúsheart yn de mienskip.

*Les poètes maudits* wie oarspronklik de titel fan in yn 1884 ferskynde karlêzing fan Paul Verlaine mei ûnder oaren wurk fan Charles Baudelaire, Arthur Rimbaud, Comte de Lautréamont, Tristan Corbière, Gérard de Nerval en Stéphane Mallarmé. Rillegau presintearren dy, en in hiele generaasje dichters nei harren, harren as 'ferdomde dichters' en waard it benei in soarte fan literêre streaming. As prototypes jilden: François Villon, Oscar Wilde en Edgar Allan Poe.

Tema’s dy't in soad foarkamen yn it wurk fan de 'poètes maudits' wiene in wize fan libjen mei drank- en drugsgebrûk, misdied, sûndich libje, sykte, dekadinsje, perversys, satanisme en te betiid ferstjerren (de wiere 'poète maudit' jaget himsels yn de grûn). Der wie ek in dúdlike besibbenens oan it symbolisme, fral ek yn foarmeksperiminten as it proazagedich. In oar skaaimerk wie de twastriid tusken de frijheid fan de dichter en de easken fan de maatskippij, dat de ûndergong fan in protte dichters betsjutte.

De term 'poètes maudits' bleau net beheind ta Frânske skriuwers en dichters, mar waard ek yn it bûtenlân oernaam. Foarbylden fan dizze dichters yn de Nederlânske literatuer binne Willem Kloos en J. Slauerhoff en letter Jotie T'Hooft yn Flaanderen. Faak waard de term ek kultivearre, bygelyks troch de Dadaïsten. Ek de Tsjechyske dichter Karel Hynek Mácha of de Poalske dichter Rafał Wojaczek, dy'himsels te koart die yn de âldens fan 25 jier, kinne ta de 'streaming'rekkene wurde. Op it mêd fan film hat Jean-Luc Godard oer Alfred Hitchcock sein: "Hy wie de iennichste *poète maudit* dy't enoarm súkses hân hat."

## Galery

Ofbyld:Francois Villon 1489.jpg|François Villon, houtfyk út 1489
Ofbyld:Paul Verlaine.jpeg|Paul Verlaine
Ofbyld:Charles Baudelaire 1855 Nadar.jpg|Charles Baudelaire troch Nadar.
Ofbyld:Carjat Arthur Rimbaud 1872 n2.jpg|Arthur Rimbaud, 1872
Ofbyld:Mallarme.jpg|Stéphane Mallarmé troch Nadar.


## Literatuer en boarnen
* A. Bachrach e.a.: *Encyclopedie van de wereldliteratuur*. Bussum, 1980-1984. ISBN 90-228-4330-0
* R. Ghesquière: *Literaire verbeelding 2, een geschiedenis van de Europese literatuur en cultuur vanaf 1750*. Acco, 2006. ISBN 90-334-6254-0.
* Poètes maudits op kunstbus
* Poètes maudits yn de literatuer
Sietske Poepjes

**Sietske Poepjes** (Harns, 21 augustus 1979) is in Frysk CDA-politikus en juriste. Fan 2011 oant 2023 wie Poepjes deputearre yn Provinsje Fryslân. Sûnt 27 febrewaris 2024 is se boargemaster fan de gemeente Olst-Wijhe yn Oerisel.

## Biografy
### Oplieding en wurkpaad
Poepjes gie oant 1997 nei it vwo oan it Bogerman College en studearre fan 1997 oant 2002 Nederlânsk rjocht oan de Ryksuniversiteit Grins mei in spesjalisaasje yn it steats- en bestjoersrjocht en rjochtsteory. Yn 2005 folge hja de CDA Simmerskoalle en fan 2006 oant 2007 de CDA Kaderskoalle oan it Steenkampynstitút.

Fan 2003 oant 2006 wie Poepjes beliedsmeiwurker romtlike oardening en fan 2006 oant 2011 juridysk controller by de gemeente Lemsterlân. Njonken dat wie se fan 2006 oant 2011 juridysk adviseur by de *Stichting Duurzame Garnalenvisserij*.

### Politike karriêre
Fan 2007 oant 2011 wie Poepjes út namme fan it CDA lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Fan 2011 ôf is se foar it CDA lid fan de Deputearre Steaten fan Fryslân dêr't se Sjoerd Galema opfolge; dêrmei waard hja de jongste deputearre fan Nederlân. Sûnttiids hat se ferskate portefúljes hân, ûnder oare ferkear en ferfier en miljeu. Fan 2019 ôf oan hat se Klimaat, Enerzjy, Kultuer, Underwiis en taal, Fryslân 2028, Hannelsmissys en Waadfûns yn har portefúlje. Dêrneist is se 3e loko-kommissaris fan de Kening.

Op 28 novimber 2023 waard Poepjes troch de gemeenteried fan Olst-Wijhe foardroegen as nije boargemaster.  Op 29 jannewaris 2024 waard bekend makke dat sy beneamd is by keninklik beslút mei yngong fan 27 febrewaris fan dat jier. 

### Persoanlik
Poepjes waard berne yn streeksikehûs Oranjeoard yn Harns, mar is hikke en tein yn Makkum en wennet dêr ek.

## Oare funksjes
Poepjes is teffens foarsitter fan it Sint-Annaleen (stúdzjelien fan Makkum en omkriten, nei alle gedachten âldste yn Nederlân), trainer by de  Eduardo Frei Stichting (ferbûn oan it CDA en fersoarget politike training oan politisy yn lannen mei in jonge demokrasy), lid fan de Fryske Akademy en bestjoerslid fan de Stichting Frysk Tichelwurk, it Kolleksjesintrum Fryslân (museum kolleksjes), Makkum Art en de *Stichting Geschiedenis van de Eetcultuur*. 

## Publikaasje
* Sietske Poepjes: *Eigenheid, het belang van regionale culturen* (De Gordyk, Uitgeverij Noordbroek, , 6 july 2023).
Mo Yan

**Mo Yan** (yn it Mandarynsk: 莫言) (17 febrewaris 1955) is in Sineesk skriuwer dy't yn it westen fral bekendheid krige troch twa fan syn romans dy't de basis foarmje fan de film *It reade nôtfjild*. Syn wurk is oerset yn in soad talen. Yn 2012 krige Mo Yan de Nobelpriis foar de Literatuer.  

## Biografy
Mo Yan waard berne yn in lânbouhúshâlding yn it Gaomi-distrikt yn de provinsje Shandong fan Sina. Hy ferliet de skoalle tidens de Kulturele revolúsje om te wurkjen yn in oaljeferwurkjend fabryk. Yn 'e âldens fan tweintich jier waard er soldaat fan it Folksbefrijingsleger. Yn 1981 begûn er te skriuwen wylst er noch tsjinne as soldaat. Trije jier letter waard er learaar oan de ôfdieling literatuer fan de Kulturele Akademy fan it leger.

## Pseudonym
"Mo Yan", dat yn it Sineesk "praat net" betsjut, is in pseudonym. Syn echte namme is Guan Moye (管谟业). Mo Yan hat ferklearre dat er dy auteursnamme keas doe't er syn earste roman skreau om himsels yn it sin te bringen om net te folle te sizzen, omdat yn Sina iepenens net wurdearre wurdt.

## Styl
Mo Yans wurken binne benammen in foarm fan sosjaal kommentaar. Hy wurdt sterk beynfloede troch de politike krityk fan Lu Xun en it magysk realisme fan Gabriel Garcia Marquez. Mei help fan skitterjende, komplekse en faak grafyske gewelddiedige bylden slagget it Mo Yan de lêzer yn de kaleidoskopyske universums fan syn ferhalen te loadsjen. In protte fan syn ferhalen spylje har ôf yn 'e omkriten syn berteplak Gaomi yn de provinsje Shandong. 

Mo Yan is tige produktyf: hy skreau syn roman *Libben en dea putsje my út* (Sineesk: 生死疲劳) yn mar 43 dagen. Ma Yan hat tsientallen koarte ferhalen en romans publisearre.

## Underskiedings

* 1998: Neustadt Ynternasjonale Priis foar Literatuer, kandidaat
* 2005: Kiriyama Prize, Opmerklike Boeken, foar *Grutte boarsten, brede heupen*
* 2006: Fukuoka Asiatyske Kultuerpriis XVII
* 2007: Man Asian Literary Prize, in folmacht, foar *Grutte boarsten, brede heupen*
* 2009: Newman Priis foar Sineeske literatuer, winner, foar *Libben en dea putsje my út*
* 2010: Modern Language Association, earelid
* 2011: Mao Dun Literatuerpriis, winner, mei de roman *Kikkerts*
* 2012: Nobelpriis foar de Literatuer, winner

## Keppelings om utens
* Portret fan Mo Yan yn *NRC Handelsblad*
* Fraachpetear mei Mo Yan yn *de Volkskrant*
* Mo Yan's Nederlânske oersetter oer syn wurk
Andries Miedema

**Andries Miedema** (Frjentsjer, 19 april 1937) is in Frysk dichter út Wytgaard.

## Biografy
Miedema learde foar seewurktúchkundige. Neidat er in skoft fearn hie, gie er oan it wurk by in oantal elektrisiteitssintrales. Miedema koe al betiid mei pinsjoen, doe is it dichtsjen begûn. Syn debútfers wie yn 2001 yn it tiidskrift Hjir. Syn gedichten hawwe in klassike foarm, mei jambyske en rymjende fjouwerrigels, út en troch sit der in sonnet by. In stikmannich jier letter ferskynde syn debút yn boekfoarm, *Wynfearren by 't lemieren*. Dy mânske bondel (152 fersen) waard yn 2005 útjûn by útjouwerij Frysk en Frij. De ynspiraasje foar it dichtwurk komt fral it deistich libben fan hjoeddei en eartiids: der binne dan ek in grut tal fersen wijd oan it seemanslibben.  

## Bibliografy
### Poëzij
* 2003 : Fers yn de bondel *Myn hert dat trillet my – Gysbert Japiks 1603-2003*
* 2005 : *Wynfearren by 't lemieren*
* 2008 : Fers yn blomlêzing *It goud op 'e dyk*, gearstalling Abe de Vries.
Mario Vargas Llosa

**Jorge Mario Pedro Vargas Llosa** (Arequipa, 28 maart 1936 - Lima, 13 april 2025) wie in Perûviaansk skriuwer. Hy wurdt beskôge as ien fan die liedende tinkers en skriuwers fan Latynsk-Amearika. Begjin jierren njoggentich emigrearre er nei Spanje, dêr't er yn Madrid wennet. Vargas Llosa wûn yn 2010 de Nobelpriis foar de Literatuer. Yn 2011 waard er troch de Spaanske kening Juan Carlos yn 'e adelstân ferheft, mei de erflike titel fan "markys fan Vargas Llosa".

## Keppeling om utens
* http://mvargasllosa.com, webside
Sándor Márai

**Sándor Márai**, earst **Sándor Grosschmid de Mára**. (Košice, 11 april 1900 - San Diego, 22 febrewaris 1989) wie in Hongaarsk skriuwer en sjoernalist.

## Biografy
Márai waard berne yn Kassa (doe yn Eastenryk-Hongarije, no Košice yn Slowakije), yn in magyarisearre Saksyske boargerhúshâlding. Hy studearre yn Leipzig, Frankfurt en Berlyn, en wie tusken 1923 en 1929 korrespondint fan de Frankfurter Zeitung yn Parys. Hy sette wurk fan Franz Kafka en Georg Trakl oer yn it Hongaarsk. Fan 1929 ôf ferskynden romans, ferhalen, essays en toanielstikken fan syn hân.

Nei't Márai in skoft yn Italië wenne hie, emigrearre er nei de Feriene Steaten, dêr't er him nei wenjen sette yn San Diego. Hy bleau publisearjen yn syn memmetaal, mar syn boeken berikten mar in lyts publyk, omdat syn wurk yn Hongarije – op dat stuit kommunistysk – tsjin hâlden waard. In feriensume Márai die himsels tekoart yn de âldens fan 88 jier.

In jier letter, yn 1990, waard syn haadwurk *A gyerták csonkig égnek* (1942) op 'en nij yn it Hongaarsk útbrocht. Yn 1998 waard it yn it Italjaansk oerset en troch de Italjaanske kritikussen bot priizge. Dêrnei rekke it wurk fan Márai fluch wiidferneamd. Yn 1999 wie Hongarije it haadtema op de Frankfurter Buchmesse en ynienen begûn it boek te rinnen. Nei in besprekking fol fan lof fan de wichtige Dútske kritikus Marcel Reich-Ranicki op telefyzje waard de roman in *bestseller*.

Wilens hat Márai syn wurk in fêst plak ferôvere yn de Europeeske literêre kanon fan de 20e iuw.

## Bibliografy
Oersettingen yn it Nederlânsk:

* *Idegen emberek* (1930) - *Vreemdelingen* (1934, oersetters László Székely en Madelon Székely-Lulofs), útj.: *Nederlandse Keurboekerij Amsterdam*, 

Yn Nederlân binne sûnt Márai fannijs ûntdutsen waard de folgjende boeken útjûn (Wereldbibliotheek, Amsterdam):

* *A gyertyák csonkig égnek* (1942) - *Gloed* (2000, oers. Mari Alföldy), .
* *Eszter hagyatéka* - *De erfenis van Eszter* (2000, oers. Mari Alföldy), 
* *Föld, föld!...* - *Land, land!...* (2002, oers. Mari Alföldy),  
* *Zendülők* - *De opstandigen* (2003, oers. Henry Kammer),
* *Vendégjáték Bolzanóban* - *De gravin van Parma* (2004, oers. Margreeth Schopenhauer), 
* *Az Igazi/Judit* - *Kentering van een huwelijk* (2005, oers. Henry Kammer), 
* *Válás Budán* - *De nacht voor de scheiding* (1939/2006, oers. Lászlo Székely en Madelon Székely-Lulofs), 
* *Egy polgár vallomásai* - *Bekentenissen van een burger* (2007, oers. Henry Kammer),  
* *Sirály* (1943) - *De meeuw* (2009, oers. Frans van Nes),

## Galery

File:Márai-socha1.jpg|Stânbyld fan Máraiyn Košice
File:Márai-dom.jpg|Márai syn went (no Mäsiarskastrjitte yn Košice)
File:Marai-doska.jpg|Betinkplakettes Márai oan syn bertehûs (yn it Hongaarsk en Slowaaksk)
File:Marai-socha3.jpg|Márai's hanttekening(detail fan it stânbyld yn Košice)


## Keppelings om utens
*  Offisjele Maraiside by Knopf, dy't Marai's romans yn it Ingelsk útjout
*  Wrâldbibleteek
Marcel Reich-Ranicki

**Marcel Reich-Ranicki** (Włocławek, 2 juny 1920 - Frankfurt am Main,18 septimber 2013) wie in wichtich Dútsk literatuerkritikus. Hy wie fan Joadsk komôf.

Reich-Ranicki wie in oerlibbene fan it getto fan Warsjau. Yn 1958 ferhuze er nei de Bûnsrepublyk Dútslân, dêr't er wurke as literêr kritikus, earst by it wykblêd *Die Zeit* en dêrnei by de *Frankfurter Allgemeine Zeitung*. Hy wie in foaroansteand kritikus fan Gruppe 47, wurdfierder fan de sjuery fan de Ingeborg Bachmann-priis en inisjatyfnimmer fan it literêre programma *Das Literarische Quartett*, dat er fan 1988 oant 2001 organisearre. Troch legindaryske telefyzje-optredens waard Reich-Ranicki, by it publyk bekend as de "Paus fan de Literatuer", en in mediastjer. Syn memoires *My Life* (1999, ferfilme yn 2009) diene syn populariteit fierder omheech gean.

Reich-Ranicki wie troud mei Teofila Reich-Ranicki en heit fan harren soan Andrew Ranickim, de lettere wiskundige.
Università degli Studi Niccolò Cusano

**Università degli Studi Niccolò Cusano** - *UNICUSANO* ( Universiteit Nikolaus fan Kues) is in universiteit yn Rome, Itaalje. De universiteit hat 10.107 studinten (2012). De Unicusano waard yn 2006 oprjochte troch Stefano Bandecchi.

## Rektors
* Sebastiano Scarcella (2006-2010)
* Giovanni Puoti (2010-2013)
* Fabio Fortuna (2013-no)

## Fakulteiten
* Technyk
* Ekonomy
* Underwiis
* Rjochten
* Politieke Wetenschappen
* Psychology

## Keppeling om utens

* Webstee fan de universiteit