open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sint-Michaeltsjerke (Wâldsein)

De **Sint-Michaeltsjerke** is in roomsk tsjerkegebou oan de Merkstrjitte yn Wâldsein. It is ien fan de tsjerken fan de hillige Kristoffelparochy, dêr't roomsk Bakhuzen, Balk, De Jouwer, Sint-Nyk, Sleat en Wâldsein sûnt 1 jannewaris 2015 by oansletten binne. De Michaeltsjerke is de iennige noch besteande skûltsjerke fan it bisdom Grins-Ljouwert.

## Skiednis
Yn 1337 waard op it plak fan de hjoeddeiske protestantske tsjerke in karmelitenkleaster stifte, dat oant 1593 bestie en yn dat jier opheven is. In diel fan de boeren yn 'e omkriten fan Wâldsein bleaune nei de reformaasje trou oan it âlde leauwe en yn it geheim fierden hja op pleatsen de misse.    

De oan Sint-Michael wijde tsjerke waard boud yn 1792 yn in heal jier tiid. It is de earste roomske tsjerke fan Fryslân nei de reformaasje, dy't mooglik in eardere staasje ferfong. De goederjouwskens fan reders en rike Wâldseiners brochten it jild op foar de nije tsjerke, dy't oan in hiele rige betingsten foldwaan moast. Sa mocht de tsjerke gjin toer krije, it gebou mocht yn dy tiid noch gjin oargel ha en de tsjerke moast fierder sa ûnopfallend mooglik wêze. Anne Bruinsma út Ljouwert makke de tekenings foar de tsjerke en de oannimmer Nolle Anskens fierder it ûntwerp út. 

De trijebeukige skûltsjerke waard yn 1933 ferboud. Oan de westside waard it skip (dekt troch in tonferwulft) mei twa traveeën ferlinge en in toer tafoege.

## Beskriuwing
Yn de rin fan de tiid waard de ynearsten ienfâldige tsjerke ynrjochte. Oan wjerskanten fan it alter steane de bylden fan Jezus en de patroanhillige Michael. It alterskilderij fan 1824 is makke troch Otto de Boer (1797-1856) út Wâldsein en stelt de opwekking fan Lazarus foar. Hy skildere ek de krúswei yn 1852. 

Oan de frijsteande pylders fan it skip steane de neogoatyske hilligebylden fan Isidoarus, Barbara, Theresia, Antonius, Marije en Joazef. It meubilêr waard yn 1909 troch Wolter te Riele setten. 

Jacob Ydema skildere yn 1937 foar de noch iepen plakken fan it koer foarstellings fan de sûndefal, de krúsdea, opstanning en de oardieljende Kristus. De brânskildere ramen (1927-1933) fan hilligen en sakraminten binne makke troch atelier C. van Straaten. De kommunybank bleau nei de liturgyske feroarings fan 1960 bewarre en krige in plak yn de kreake fan it sjongkoar. Yn de tsjerke hinget in fotyfskip fan Silvius, de lêste fisker fan Wâldsein.

## Oargel
It oargel út 1811 (setten yn 1840) is makke troch Albertus van Gruisen. Yn 2011 waard it oargel restaurearre.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel

## Ofbylden

INTERIEUR, NAAR HET OOSTEN, ALTAAR - Woudsend - 20285624 - RCE.jpg|*Ynterieur mei alter*
INTERIEUR, NAAR HET WESTEN - Woudsend - 20285625 - RCE.jpg|*Ynterieur mei oargel*


## Sjoch ek
* Tsjerken yn Fryslân
Doarpstsjerke fan Beetstersweach

De **Doarpstsjerke** fan Beetstersweach stiet oan de Van Lyndenlaan. 

De Doarpstsjerke is in sealtsjerke út 1804 mei trijesidige koarsluting en in toer mei achtkantige spits. De Tsjerke is in ryksmonumint. De liedklok (1739) is getten troch Cornelis Crans. Yn de 20e iuw waard de konsistoarjekeamer oanboud. Ta it ynterieur hearre in preekstoel út de 17e iuw en twa hearebanken út 1804. It oargel út 1856 is makke troch L. van Dam en Soannen. De tsjerke is yn 1967 restaurearre.


Interieur, naar het oosten - Beetsterzwaag - 20030007 - RCE.jpg|Ynterieur mei preekstoel
Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 147 - Beetsterzwaag - 20370658 - RCE.jpg|Ynterieur mei oargel


## Sjoch ek
* Tsjerken yn Fryslân
Pitertsjerke (Lippenhuzen)

De **Pitertsjerke** oan de Buorren fan Lippenhuzen is in tsjerkegebou fan de Protestanske gemeente fan Lippenhuzen. De tsjerke is in ryksmonumint.

## Skiednis
Oannommen wurdt dat Lippenhuzen al yn de 14e iuw in tsjerke hân hat. Yn de roomske tiid wie de tsjerke wijd oan de apostel Petrus. De âlde tsjerke waard ôfbrutsen doet yn 1743 in nije tsjerke nedich wie. In toer krige de nije tsjerke net en de klokken bleaune yn de doe al oanwêzige klokkestoel hingjen. De tsjerke út 1743 waard werboud yn 1860. Twa jier letter krige de tsjerke dan úteinlik ek in mei laai dekte toer. De sealtsjerke mei in trijesidige koarsluting hat rûnbôgefinsters. Der is in preekstoel út de 17e iuw en in hearebank. Oan de noardlike muorre hingje twa buorden út 1917 mei de nammen fan de dûmny's fan de tsjerke.   

Tegearre mei it hiele doarp hat de tsjerklike gemeente yn 2015 it gebou renovearje litten. Om de tsjerke njonken tsjinsten tenei ek te brûken foar oare doelen moast der in poadium lein wurde yn it koer. De âlde stuollen waarden ferfongen troch nije. Ek waard it ynterieur op 'e nij farve en kaam der sanitêr yn de tsjerke.

De klok fan de toer waard yn de Twadde Wrâldkriich foardere. Tsjintwurdich hinget der in klok, dy't yn 1949 getten waard.

## Oargel
It oargel út 1859 is makke troch L. van Dam & Soannen. De lêste restauraasje datearret fan 2015-2016, doe't ek de tsjerke restaurearre waard. It ynstrumint is doe demontearre en yn Utert troch de bruorren Van Vulpen restaurearre. It ienmanualige oargel hat tsien registers op in oanhongen pedaal.  
## Keppeling om utens
* Side Pitertsjerke, Lippenhuzen
* Disposysje oargel
## Sjoch ek
* Tsjerken yn Fryslân
Beierske Alpen

De **Beierske Alpen** (Dútsk *Bayerische Alpen*) is de oantsjutting fan it part fan de Alpen dat yn de Dútske dielsteat Beieren leit. De Beierske Alpen hearre net by de yndieling fan de east-Alpen sa't de Dútske Alpeferienigingen dy hantearje.

Neffens de yndieling fan de Alpeferienings lizze de neifolgjende dielkriten fan de Alpen hielendal as foar in part op Beierske grûn:
* Allgäuer Alpen
* Ammergauer Alpen
* Beierse Foar-Alpen
* Berchtesgadener Alpen
* Chiemgauer Alpen
* Karwendel
* Wettersteinberctme

De Beierske Alpen foarmje rûchwei de lânsgrins fan Eastenryk (Tirol) mei Dútslân. De heechste top is de Zugspitze (2962 m) op de grins mei Eastenryk.

## Keppeling om utens
*  Rûtebeskriuwings foar alpinisten yn de Beierske Alpen
Rynlânsk Laaiplato

It **Rynlânsk Laaiplato** (Dútsk: *Rheinisches Schiefergebirge*) is in yn de geology brûkte oantsjutting foar in leechberchtme dat oer Dútslân, Belgje en Luxemburg rint. De term wurdt fral yn Dútske literatuer brûkt, meastal wurde de aparte dielen fan it laaiplato beneamd, sa as de Eifel (yn Dútslân en Belgje), de Ardinnen (yn Belgje) en it Sauerlân fierder yn it easten.

## Geografy
It plato is trochsneed 500 meter boppe seenivo. De heechste top is de Großer Feldberg mei 880 meter. De Ryn snijt it plato yn in eastlik en in westlik part. De eastfleugel bestiet út it Taunusberchtme, Westerwald, Bergisches Land, Sauerland en Siegerland; de rivier de Lahn snijt troch de eastfleugel.

De fan de Mûzel trochsniene westfleugel hat oan de noardkant de Eifel en de Ardinnen, besuden de Mûzel leit de Hunsrück.

## Geology

Hoewol't it plato it Rynlânsk laaiplato hjit, is it laai mar in diel fan de litologyen yn de kritein. De Ardinnen besteane njonken laai mei sânige ûntslutingen ek út kalken en dolomiten. De Eifel wurdt skaaimerke troch klaaistien en kalkstien.

It Rynlânsk laaiplato bestiet foar it grutste part út Devoanyske stientmen (fan sa'n 400 oant 350 miljoen jier (Ma) âld), dy't mei-inoar de Paleozoyske sokkel neamd wurde. Nei ôfsetting fan dy stientmen ûntstie berchtmefoarming troch kompresje. Dat tiidrek is ferneamd as de Hersynyske orogenese. Wat nei ôfsetting skealje (of klaaistien) wie, is troch ynfloed fan druk en temperatuer metamorfosearre ta laai. Dat laai wurdt no noch wûn yn gatten en fral brûkt foar dakbedekking.

Troch lettere ekstinsje, dêr't ek de Beneden-Rynslenk by foarme waard, binne der fulkanyske hotspots ûntstien, dy't yn de Eifel te finen binne. Dêr komme ek de ferneamde maaren, sa as it Pulvermaar, it Schalkenmehrener maar en de Laacher Mar foar.
De Beverkooy

**De Beverkooy** is it eardere rjochthûs fan de gritenij  Lemsterlân oan de Buorren 19 yn Eastersee.

It monumintale pân *De Beverkooy* wie it rjochthûs fan de gritenij Lemsterlân. It gebou op de hoeke fan de Buorren en de Mûnewei waard boud yn 1782. It pân hat oan de foarside in bakstienen dakkapel mei in klokgevel, mei dekoraasjes dêr't it boujier yn ferwurke is. Foar it hûs steane seis stoeppeallen. De sniene tagongsdoar mei boppeljocht sit yn 'e midden. De foargevel hat, oan beide kanten fan de doar, oan elke kant twa fyftjinrúts finsters, de ferdjipping hat fiif fan sokke finsters. Dêrboppe in mânske kroanlist en in sealdak mei meardere hoekeskoarstiens. Oan de efterkant is it pân langer makke (Mûnewei 2). Yn de sydgevel sitte twa doarren, fjouwer seisrúts finsters en in lyts finster. Oan de efterside hat it pân, krektas oan de foarside, in dakkapel. 

Beide dielen fan it pân *De Beverkooy* binne erkend as ryksmonumint.
Nordstrandischmoor

**Nordstrandischmoor** is in Dútsk waadeilân. It heart dy de gemeente Nordstrand, en is part fan de Halligen. Nordstrandischmoor is lykas Olân en Langeneß middels in daam mei in smelspoar ferbûn mei it fêstelân.

De bebouwing op de hallich stiet op fjouwer terpen. Nordstrandischmoor strûpt oant 45 kear it jier ûnder.
Militêre Loftfeart Museum

It **Militêre Loftfeart Museum** lei oant 30 juny 2013 op it Kamp fan Zeist by de loftmachtbasis Soesterberg. It wie it offisjele museum fan de Keninklike Loftmacht. It museum waard yn it wurk hâlden troch sa'n 70 frijwilligers en in betelle staf. It ministeary fan Definsje stipe it museum dat fergees tagonklik wie.

It Militêre Loftfeart Museum yn Soesterberg en it Legermuseum yn Delft binne yn 2014 byinoarbrocht en binne no part fan it Nasjonaal Militêr Museum (NMM) dat oars ek festige is op de eardere fleanbasis Soesterberg.

## Skiednis
Op inisjatyf fan in tal loftmachtminsken waard 1968 it Loftmachtmuseum oprjochte. Op 3 july 1968 waard it museum iepene troch Prins Bernhard; it siet doe noch yn ien fan de hangaars op de Fleanbasis Soesterberg.
Yn 1980 ferhuze it Loftmachtmuseum nei it Kamp fan Zeist en waard de namme feroare yn Militêre Loftfeart Museum. Tenei wie der ek omtinken foar de Marineloftfearttsjinst en de Militêre Loftfeart fan it Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger.

## Samling

* Auster Mark III
* Bölkow Bo-105CB
* Breguet Br.1150 Atlantique In opslag op vliegbasis Soesterberg.
* Consolidated PBY-5 A Catalina
* Cessna T-37 Tweet In opslag op vliegbasis Soesterberg.
* Convair F-102A Delta Dagger
* Dornier DO-24 K
* Farman HF-20
* Fokker D.VII
* Fokker D.XXI
* Fokker G.1A
* Fokker S.11 "Instructor"
* Fokker S.14 "Machtrainer"
* Fokker F27-300M Troopship
* General Dynamics F-16A
* Gloster Meteor MK4
* Grumman S-2A Tracker
* de Havilland DH-82 Tiger Moth
* de Havilland Dominie DH-89B
* de Havilland DHC-2 Beaver
* Hawker Hunter F Mk. 4
* Hawker Sea Fury F.B. 51
* Hawker Sea Hawk FGA 50
* Hiller OH-23C Raven
* Koolhoven F.K. 51
* Lockheed T-33A
* Lockheed L-12A, hat ea tsjinne by de Royal Netherlands Military Flying School
* Lockheed Neptune SP 2H
* Lockheed F-104G Starfighter
* Mc Donnell Douglas F-4E
* Mc Donnell Douglas F-15A
* Mikoyan MiG-21 PFM
* Northrop NF-5B
* North American P-51 Mustang
* North American B-25 J Mitchell
* North American Harvard AT16
* North American F-100D Super Sabre
* North American F-86K Sabre (Tsiissjager)
* Piper Super Cub L18C
* Republic F-84G Thunderjet
* Republic F-84F Thunderstreak
* Republic F-84F Thunderflash
* Sikorsky S-58
* Sud Aviation Alouette II
* Sud Aviation Alouette III
* Sud Aviation Alouette III (SAR)
* Supermarine Spitfire LF.Mk.IX.C.
Dag Hammarskjöld

**Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld** (Jönköping, 29 july 1905 - Ndola, Sambia, 18 septimber 1961) wie in Sweedsk diplomaat. Dag Hammarskjöld wie sekretaris-generaal fan de Feriene Naasjes fan 10 april 1953 oant 18 septimber 1961, doe't hy stoar as gefolch fan in fleantúchûngemak ûnder syn fredesmissy yn Kongo. Hammarskjöld krige yn 1961 postúm de Nobelpriis foar de Frede.

## Markstiennen
Yn 1963, nei syn dea, ferskine fan Dag syn hân *"Vägmärken"*, in bondel mystike, tige persoanlike deiboekfragminten, in soartemint testamint, mei aforismen en haiku's, dêr't hy al sûnt syn jeugd oan wurke hie. Hammarskjöld folge dêryn syn eigen iensume, djip en frijsinnige paad dat rûn lâns psalmteksten en Friedrich Nietzsche, fan it evangeelje nei Meister Eckhart, Sweedske dichters oant Hermann Hesse.

## Oer Hammarskjöld
In Frysktalige biografy fan Hammarskjöld is skreaun troch Jelle Hendriks Brouwer: *Dag Hammarskjöld : strider foar frede*, De Terp Ljouwert 1975.

## Keppeling om utens
*  Biography Dag Hammarskjöld
*  Site ONU Dag Hammarskjöld 
*  Dag Hammarskjöld Library 
*  Kofi Annan, ''Dag Hammarskjöld and the 21th century'', The Fourth Dag Hammarskjöld Lecture 6 september 2001, Uppsala university (pdf)
Joseph Glidden

**Joseph Farwell Glidden** (Charlestown, New Hampshire, 18 jannewaris 1813 - DeKalb, Illinois, 1906) wie in Amerikaanske boer dy't it stikeltried patintearre, in produkt dat de ûntjouwing fan it Amerikaanske Westen foar altyd feroare.

Glidden krige patint op it stikeltried yn 1874. Syn fining waard lykwols bestriden en hy rekke rillegau fertize yn juridyske fjochterij. Uteinlik wûn er dy striid en rjochte de "Barb's Fence Company" op yn DeKalb, Illinois. Hy waard ûnbidich ryk troch syn útfining. Noch foar syn dea yn 1906 wie er ien fan de meast begoedige lju yn Amearika waarn fermogen rûsd waard op in miljoen dollar (doetiids in slompe jild), dêrby ynbegrepen in hotel, in mûne, in fabryk, in krante en lânbougrûn yn Illinois en Teksas.

Fan 1852 oant 1874 ferfolde hy in tal offisjele funksjes foar DeKalb County, sa as sheriff, lid fan de *Board of Supervisors*, lid fan it útfierend komitee foar de lânbou, lid fan de ried fan bestjoer fan skoaldirekteuren, ficepresidint fan de DeKalb Nasjonale Bank, direkteur fan de North Western Railroad. Fierder wie er eigner fan de DeKalb Rolling Mill, it Glidden House Hotel, de DeKalb Chronicle en de "Glidden Felt Pad Industry". In 1876 wie er de democratyske kandidaat foar it senatorskip fan Illinois. Hy skonk in soad jild oan skoallen en tsjerklike ynstellingen.

De stêd Glidden, yn Iowa is nei him ferneamd.


File:Patent Drawing for Joseph F. Glidden's Improvement to Barbed Wire - NARA - 302051.tif|*Patinttekening foar Glidden's ferbetteing fan stikeltried*
File:Glidden wire the Winner2.jpg|*Mei de hân makke eksimplaar fan Glidden's "The Winner" yn Ellwood House Museum yn DeKalb, Illinois*
Cimetière de Passy

It **Cimetière de Passy** is ien fan de lytsere begraafplakken yn Parys yn it XVIe arrondissemint tichteby de Eiffeltoer.

It hôf waard iepene yn 1820, tsjin 1874 wie it in nekropolis foar de Paryske aristokrasy wurden. It is it iennige begraafplak yn Parys mei in ferwaarme wachtkeamer.

## Ferneamde persoanen dêr begroeven
* Jean Louis Barrault, akteur
* Marie Bashkirtseff, skilderesse en deiboekskriuwster
* Natalie Clifford Barney, (1876–1972) Amerikaansk skriuwster
* Bảo Đại, lêste keizer fan Fietnam
* Marcel Dassault, (1892–1986) fleantúchbouwer
* Claude Debussy, komponist
* Gabriel Fauré, komponist
* Henri Farman, fleanmasinebouwer / loftfeartpionier
* Hervé Faye, (1814–1902) astronoom
* Fernandel, (1903–1971) akteur
* Charles de Freycinet, premier
* Édouard Manet, skilder
* Octave Mirbeau, (1848–1917) skriuwer, sjoernalist en keunstkritikus
* Suzanne Leenhoff, út Zaltbommel; konsertpianiste en frou fan Édouard Manet
* André Messager, komponist en dirigint
* Berthe Morisot, skilder
* François Périer, akteur
* Leila Pahlavi, dochter fan de lêste sjah fan Iran
* Renée Vivien, (1877–1909) Ingelske skriuwster en dichteresse
* Pearl White, (1889–1938) Amerikaansk aktrise
Skoattermerk

**Skoattermerk** is in jiermerk op Pinkstermoandei yn Aldskoat. 

Op de merk steane ± 200 diskes en er is in feesttinte en in feemerk. Yn it Thialfstadion is tagelyk in rommelmerk en op It Hearrenfean is in merke. De merk bestie al yn de 15e iuw as de merk foar en troch hynstehannelers. It wie destiids mar ien fan de tweintich hynstemerken, no is it hast de ienige, en wurdt der ek lytsfee ferkocht.
Edikt fan Tessaloniky

It **Edikt fan Tessaloniky** of *"Cunctos populos"* fan de trije keizers Theodosius I, Gratianus en Falentinianus II waard yn Tessaloniky ôfkondige op 27 febrewaris 380. It dekreet makket in ein oan de godstsjinstfrijheid dy't yn de 4e iuw hearske hie en jildt as in wichtige stap om fan it (katolike) kristendom de steatsreligy fan it Romeinske ryk te meitsjen .

## Skiednis
Nei de dea fan keizer Falentinianus, wurdt troch syn soan en opfolger Gratianus it ôfhâldende bewâld tsjinoer ynterne kristlike konflikten loslitten. Alle eardere biskopsferbanningen fan syn heit wurde troch him weromroppen, en healwei 379 wurdt ûnder ynfloed fan de biskop fan Milaan Ambrosius by edikt alle foarm fan krityk op de lear fan it Konsily fan Nicea ferbean.   

Yn febrewaris 380 sprekt Teodosius him út fia it edikt. Yn it foarste plak rjochtet hy him op de befolking fan de eastlike haadstêd Konstantinopel, mar wie ek bedoeld foar it hiele ryk. Foarop stie in polityk doel: de ienheid fan it ryk fersterke.  Oerlis mei tsjerklike en teologyske fertsjintwurdigers wie der net by. It jier derop folgjend waard it edikt oanfolle mei bepalingen tsjin ketters.

It Roomsk-Aleksandrijnske leauwen yn de trije-ienheid fan God waard ta grûnslach fan it kristlike leauwen ferklearre. Alles wat dêrfan ôfwike waard as ketterij sjoen mei alle gefolgen fan dien. Biskoppen dy't harren opfettings net feroarje woenen waarden út de tsjerke jeie en ferfongen troch katoliken.  

## Sjoch ek
* Konsylje fan Konstantinopel I, it konsily dat fuort nei it edikt byien roppen waard troch Teodosius.
Henry Potez

**Henry Charles Alexandre Potez**  (Méaulte, 30 septimber 1891 – Parys, 9 novimber 1981) wie in Frânsk fleanmasinefabrikant
.
## Wurkpaad
Potez studearre oan de Frânske loftfeartskoalle *[[École nationale supérieure de l'aéronautique et de l'espace|Supaéro]]*. Tegearre mei Marcel Dassault wie er de útfiner fan de Potez-Bloch propeller dy't nei 1917 op de measte Alliearde fleanmasines yn de Earste Wrâldkriich tapast waard.

Yn 1919 stifte er syn eigen bedriuw *Aviations Potez* dat tusken beide wrâldkrigen yn in protte fleamasines en wetterfleanmasines boude, dy't doetiids by de meast moderne yn de wrâld hearden. Hy kocht it bedriuw fan Alessandro Anzani (Itaalje) yn 1923. In protte Potez-fleantugen waarden in ynternasjonaal súkses dêr't wrâldrekords mei makke waarden; masines lykas de Potez 25, 39, 54, ,62, 63. 

Yn de jierren '20 gienen 7.000 masines it fabryk út. Fjirtich prototypes waarden dêr ûntwurpen en goed tweintich dêrfan gienen yn produksje - dêrmei pykte it bedriuw dêrút yn dy tiid.

Fanwege harren strategysk belang waarden syn fabriken 1936 nasjonalisearre troch it Frânske *[[Front populaire]]*-regear. It waard part fan de SNCAN (*Société Nationale de Construction Aéronautique du Nord*), mar Potez bleau direkteur.

Nei Wrâldkriich II ûntwurp it Potezfabryk de *Magister*, in twasits, twamotorich treningsfleanmasine dy't bot súkses hie. Yn 1952 kaam it tastel op de merk mei de namme Fouga Magister en waard brûkt troch tal fan loftmachten.
Christopher Cockerell

Sir **Christopher Sydney Cockerell** (Cambridge, 4 juny 1910 - Hythe, Hampshire, 1 juny 1999) wie in Britsk yngenieur en útfiner fan de hovercraft. Yn 1969 waard Cockerell riddere.

Cockerell waard berne as soan fan Sir Sydney Cockerell, kurator fan it Fitzwilliam museum. Al jong hie er gefoel foar technyk. Hy studearre oan de Universiteit fan Cambridge.

Cockerell syn wurkpaad begûn 1935 by it bedriuw fan Marconi, *Wireless Telegraph Company*. Dêr krige er 36 patinten tawiisd. Yn de Twadde Wrâldoarloch wurkte er oan it radar-systeem.

1950 krigen Cockerell en de frou in erfnis. Dêrnei ferliet er it bedriuw fan Marconi en begûn foar himsels. 1953 wie it prototype fan syn grutste útfining klear, de hovercraft. It waard net fuortendaliks in súkses dat hy waard twongen syn eigendommen te ferkeapjen om syn ûndersyk betelje te kinnen. Yn 1959 stiek in prototype It Kanaal oer tusken Dover en Calais.
Rein Jonker

**Rein Jonker** ( 10 septimber 1950) is in eardere maratonrider út Wytgaard.

## Reedriden
Jonker wie yn 'e jierren '80 in grutte kânshawwer op it winnen fan de Alvestêdetocht. Sûnt 1963 wie der lykwols gjin tocht mear ferriden. Doe't in soad yn de kâlde winter fan 1985 op 'e nij de hoop op in Alvestêdetocht opjoegen, reizge Jonker op 18 febrewaris 1985 mei 200 oare reedriders nei Poalen om dêr de alternative Alvestêdetocht te riden. Deselde jûns waard troch Jan Sipkema oankundige dat de Alvestêdetocht dochs ferriden wurde soe. Omdat de bussen ûnderwilens yn it noch kommunistyske Poalen oankommen wiene, wie it yn earste ynstânsje dreech om de reedriders dêr op de hichte te bringen fan it nijs en yn twadde ynstânsje om de bussjauffeurs sa fier te krijen om te kearen. Uteinlik gie der ien bus werom mei alle riders dy't de echte Alvestêdetocht ride woene. Nettsjinsteande de matige tarieding en wurgens fanwegen de busreis waard Jonker 15e yn de Alvestêdetocht fan 1985. Syn hoop op in twadde kâns waard it jier dêrop al wierheid doe't op 26 febrewaris 1986 de Alvestêdetocht fan 1986 ferriden waard.
Oant 30 km foar de finish ried Jonker noch tegearre mei de úteinlike winner Evert van Benthem. By Dokkum foel Jonker lykwols, wêrnei't in kameramotor fan de NOS oer Jonker hinne ried. Hy koe Van Benthem wer byhelje, mar moast him op wei nei Aldtsjerk dochs gean litte. Jonker kaam úteinlik as twadde oer de streek. 

Oer it ferhaal fan de bus nei Poalen makke it programma "Andere Tijden" yn jannewaris 2011 in dokumentêre.

## Skûtsjesilen
Neist it reedriden is Jonker ek dwaande mei it skûtsjesilen. Hy is adviseur op it skûtsje fan syn soan Erik Jonker, De Jonge Rein, dat as thúshaven Wytgaard hat. It skûtsje sylt sûnt 2007 yn de IFKS-klasse, en promovearre yn in pear jier tiid nei de A-klasse, de heechste klasse. Yn 2012 waard it skûtsje trettjinde yn it einklassemint.
Teodoasyske dynasty

De **Teodoasyske** of **Teodosjaanke dynasty** wie in Romeinsk laach dat op de ein fan de 4e en begjin 5e iuw in foaroansteande rol tabedield krige yn it Romeinske Ryk. De famylje levere seis keizers. 

## Skiednis
Grûnlizzer fan de dynasty wie Teodosius de Aldere, in betûft generaal dy't as *Comes Britanniarum* (greve fan de provinsje Britanje it militêr bewâld oer dat part fan it Ryk hie. Hy foel it ûngenede by de keizer en waard yn 376 eksekuteare. Syn soan Teodoasius I waard lykwols nei de foar de Romeinen rampsillige ferrûne Slach by Adrianopel yn 379 keizer fan it East-Romeinske Ryk. Flak foar syn dea slagge Teodosius deryn it Romeinske Ryk te ferienigen doe't hy de upsurpator Eugenius fersloech. Teodosius I waard opfolge troch syn soannen Honorius yn it westen en Arkadius yn it easten fan it Ryk. 

Troch it houlik fan Teodosius I mei Galla, in dochter fan Falentinianus I, wie de dynasty ek ferbûn mei de foarige Falentinjaanske dynasty. Ut dat houlik waard Galla Plasidia berne. De lêste keizer yn it west fan it laach wie de soan fan Galla Plasidia Falentinianus III. Afststammelingen fan de Teodojaanske dynasty hawwe oant de ein fan de 6e iuw noch part útmakke fan de Eastromeinske eallju yn Konstantinopel. 

## Keizers
* Teodoasius I
* Arkadius
* Honoarius
* Teodoasius II
* Marsianus
* Falentinianus III
Clément Ader

**Clément Ader** (Muret, 2 april 1841 – Toulouse, 5 maart 1925) wie in iere Frânsk fleanmasinebouwer en útfiner.

Ader is fral ferneamd wurden fanwege syn pionierswurk yn de loftfearttechnyk. 

De yngenieur Clément Ader makke yn Frankryk sekuer stúdzje fan de lichemsbou fan de Fleanende Foks (*Pteropus giganteus*), in grutte soarte flearmûs. Hy boude in mechanyske reuzeflearmûs oandreaun troch in stoommotor: de *Eole*. De wjukken wienen makke fan in rekber seil dat tusken houten latten spand wie; sy koenen fâlde wurde. Op 9 oktober 1890 fleach er mei it tastel op in hichte fan in pear sintimeter fan de grûn in 50 meter. Dêrnei crashte it tastel en dêrtroch waard er net ferneamd as de earste fleander (it wie 13 jier foar de Bruorren Wright har' earste flecht).

De namme fan in letter model fan Clément Ader, de Avion, kaam yn it Frânsk yn it plak fan *aéroplane*, dat oant dan ta it wurd foar 'fleanmasine' wie.

Ader wie ek pionier op it mêd fan de telefony.

Fierders boude Ader auto's en motoaren.

## ''L'Aviation Militaire''
Clément Ader wie in warber foarstanner fan de ûntjouwing fan de fleanderij. Yn 1909 brocht er it tige populêre boek *L'Aviation Militaire* út, dat yn fiif jier tsienris werprinte waard. It boek is opmerklik fanwege syn fyzje op loftoarlogjen en it foarsizzen fan it moderne fleandekskip mei alles dêrop en dêroan (plat fleandek, liften, hangardekken, ensafuorthinne). Syn idee foar in fleandekskip waard foarlein oan de Marine-attasjee fan de Feriene Steaten yn Parys.

## Literatuer
* , *Ader, Inventor of Aeroplanes*. Tolouse, Frankryk: Éditions Privat, 1990
* , *Pegasus, the magazine of Musee de l'Air*, Nos. 52, 56, 58, . (Artikels oer de restauraasje fan Ader's Aeroplane 3 en oer it testen fan motoren en propellers.)
* , *Icarus*  an article on restoration of Ader's Avion 3,, No. 134 (October 1990).
* ,  *Clement Ader, his Flight Claims and His Place in History*. Londen: HMSO, 1968,
* , *Aviation: An Historical Survey*. Londen, NMSI, 2008. ISBN 1-900747-52-9

## Keppelings om utens
*  Clement Ader
*  Clement Ader's fleanmasines
Oeriselske Fecht

De **Oeriselske Fecht** (Nedersaksysk: *Vechte*) is in rivier yn Dútslân en Nederlân, mei in lingte fan 167 kilometer dêr't 60 km fan troch Nederlân rint. Har oarsprong leit yn it Münsterlân en sy mûnet út by Swol yn it Swarte Wetter mei in debyt fan 45 oant 83 kub de sekonde. It streamgebiet fan de Fecht beslacht 3780 kante kilometer.
Yn Dútslân hjit de rivier *Vechte*. De earste skriftlike fernijing fan de *Overijsselsche Vecht* yn de Quedam Narracio stamt út likernôch 1232.

## Galery

Ofbyld:Vechte.jpg|*Bopperin fan de Fecht*
Ofbyld:De Vecht bij Emlichheim.jpg|*De Fecht ûnder Emlichheim*
Ofbyld:Schüttorf Vechtecreek.jpg|*Fechtearm ûnder [[Schüttorf]]*
Ofbyld:Stuw Vecht.jpg|*[[Fisktrep]] yn de Fecht by [[Junne]]*
Ofbyld:Overijsselse Vecht.jpg|*De Fecht by [[Ommen (stêd)|Ommen]]*
Ofbyld:Dalfsen Vecht.jpg|*De Fecht by [[Dalfsen (doarp)|Dalfsen]]*
Alliott Verdon Roe

Sir **Edwin Alliot Verdon Roe** (Patricoft, 26 april 1877 - 4 jannewaris 1958) wie in Britsk pionier-fleander en fleanmasinebouwer. Tegearre mei syn broer Humphrey stifte er yn 1910 de A.V. Roe (AVRO) Aircraft Co. Neidat hy eksperimintaerre hie mei modelfleanmasines makke er yn 1907-08 proefflechten mei in grut fleantúch ûnder Weybridge yn Surrey.

## Biografy
Roe waard berne yn Patricoft, no in wyk Manchester, as soan fan in dokter. Maart 1892 reizge er mei in freon fan syn heit, in sivyl yngenieur, nei Kanada, dêr't er in skoft as túnman arbeide en ferkocht er fisk dy't er sels fong hie. Teloarsteld yn de ekonomyske foarútsjoch yn Kanada gie er 1893 werom nei Ingelân en gie oan it wurk yn in lokomotivewurkpleats. Yn 1898 pakte er in stúdzje skipsboukunde yn Londen op. Hy makke de oplieding net dien, mar hâlde der wol in soad technyske kennis oan oer. Tusken 1900 en 1902 fear er as fyfde wurktúchboukundige foar de *British and African Royal Mail Company*. Hy brocht it dêr úteinlik ta tredde wurktúchboukundige. Op syn seereizen observearre er de flecht fan Albatrossen en tocht er nei oer de mooglikheid om in fleanmasine te bouwen.

Hy sette útein mei it meitsjen fan fleanende modellen dêr't er yn 1907 in priis fan de Daily Mail (75 pûn) mei wûn.

Mei dat jild koe er doe in fleanmasine bouwe, de Roe I Biplane. De JAP-motor wie te swak om it tastel de loft yn te krijen, mar de ferzje fan 1908 hie in Frânske Antoinette motor, dy't wol sterk genôch wie. Doe't er 8 juny 1908 de earste flecht mei dy masine makke, waard hy de earste Brit dy't mei in folslein Britsk tastel fleach. Hy boude ek noch de Roe Triplane I.

Yn 1910 stifte er tegearre mei broer Humphrey de A.V. Roe Aircraft Co. De yn 1912 ûntwurpen AVRO 504 waarden 8300 stiks fan makke. Yn 1928 ferkocht Roe syn oandielen oan de Armstrong Siddeley Company. Yn 1929 naam hy de skipsbouwer S.E. Saunders Co. yn Cowes (Isle of Wight) oer, yn 'e mande mei John Lord. De namme fan it bedriuw waard feroare yn Saunders-Roe Ltd. en makke fan dat stuit ôf wetterfleanmasines.

Fanwege it ûntwerpen fan in nij fleanmasinetype waard hy yn Ingelân riddere, sawaande hjitte er tenei Sir Alliot. Nei de Twadde Wrâldkriich ûntwurp Sir Alliot luchtkessenreau en draachblêdboaten. Op 25 july 1959 makke de earste hovercraft, de SRN-1 de earste tocht oer it Ingelske kanaal; it wie in ûntwerp fan Christopher Cockerell en boud troch Saunders-Roe. Alliot Roe makke it net mear mei, hy wie al op 4 jannewaris 1958 ferstoarn.

## Literatuer
* Alliot Verdon Roe: *The world of wings and things* (in part is te lêzen op Google boeken)

## Keppelings om utens
*  Biografy
*  Biografy op webside Oswald Mosley
*  Alliot Roe rijdend op de AVLE Bicar
Falentiniaanske dinasty

De **Falentiniaanse dynasty** is de namme dy't wol brûkt wurdt om de famylje fan Falentinianus I mei oan te tsjutten dy't skoft lang hearske oer it Romeinske Ryk. Dat wie yn it Westromeinske Ryk fan 364 oant 392 en yn it Eastromeinske Ryk fan 364 oant 378. De dynasty hat fjouwer keizers levere. 

De keizers yn het Westromeinske Ryk:
* Falentinianus I (364-375)
* De âldste soan fan Falentinianus, Gratianus (375-378)
* De âldste soan fan Falentinianus, Falentinianus II (375-392)

De keizer yn it Eastromeinske Ryk:
* De broer fan Falentinianus, Falens (364-378)

De dynasty is ferbûn mei de Teodoasyske dynasty. De dochter fan Falentinianus I, Galla, boaske yn 387 mei Teodosius I. Harren dochter, Galla Plasidia, soe de mem wurde fan de lettere Westromeinske keizer Falentinianus III.
George Cayley

**Sir George Cayley**, 6e Baronet fan Brompton (Scarborough, Yorkshire; 27 desimber 1773 – Brompton, bewesten Scarborough, 15 desimber 1857) wie in Britske loftfeartpionier. Hy wurdt wol 'de heit fan de Britske loftfeart' neamd. Syn earste sweeffleanmasine boude er al yn 1799.

Hy publisearre 1809 de stúdzje *On Aerial Navigation*, dêryn behannelet er in tal betingsten foar it fleanen. Hy sette him bygelyks ôf tsjin de idee fan de ornitopter, in fleanmasine dat oandreaun wurdt mei klapwjukjende fleugels. Yn stee dêrfan pleite hy foar aerodynamysk fleanen, dat wol sizze it glydzjen troch de loft mei fêste fleugels dy't liftkrêft leverje en oandreaun troch in motor. Dêrmei yntrodusearre er as earste de basiskonfiguraasje fan fleanmasines.

Yn 1824 hat Cayley de rupsbân (de saneamde *caterpillar track*) útfûn.

Cayley boude ûnder oaren in sweeffleanmasine dy't sa lykwichtich wie dat er ûnbemanne fan in hichte ôf lansearre wurde koe.

Cayley wie parlimintslid foar de *Whig party* foar Scarborough fan 1832 oant 1835, en yn 1838 stie er mei oan de widze fan it earste Britske Polytechnysk Ynstitút; de *Royal Polytechnic Institution* (no Universiteit fan Westminster), dêr't er ek jierrenlang foarsitter fan wie. Teffens wie er mei-oprjochter fan de *British Association for the Advancement of Science*.

Koart skoft nei syn dea wie syn namme al fergetten; it wêrom is net dúdlik. Dat betsjutte ek dat syn wurk nearne mear te finen wie foar benei alle loftfeartpioniers yn de twadde helte fan de 19e iuw.

## Literatuer
* : *On aerial navigation.* yn: *Journal of Natural Philosophy, Chemistry and the Arts*, Volume 24.
* : *The man who discovered flight. George Cayley and the first airplane.* McClelland & Steward, Toronto 2007, ISBN 978-0-7710-2971-4.
* : *Sir George Cayley's Aeronautics, 1796–1855.* Her Majesty's Stationery Office, Londen 1962.
* : *The memoirs of Susan Sibbald 1783 - 1812.* Kessinger Publishing. 2010.

## Keppelings om utens
*2007 Biografy fan Sir George Cayley
*Cayley's sweeffleantugen
*Replikas fan Cayley's sweeffleantugen
Latécoère 300

De **Latécoère 300** wie in rige boarger- en militêre fleanboaten. Sy waarden makke troch de Frânske fleanmasinefabrikant Latécoère yn de jierren '30 fan de 20e iuw. De earste Latécoère 300 fleach yn 1931 en rekke te sink yn itselde jier. It tastel waard fannijs boud en fleach wer yn 1932, it krige de namme *Croix du Sud* ('Suderkrús'). De 300 wie in iendekker mei parasolfleugels. It tastel waard oandreaun troch fjouwer motoaren fan 650 hk it stik, (mei twa lûk- en twa triuwpropellers). Mei de 300 waard in ynternasjonaal fleanrekord foar fleanboaten set op 31 desimber 1933; der waard 3.697 km non-stop flein tusken de mar Berre ûnder Marseille en Saint-Louis yn Senegal. It tastel kaam as postfleanmasine yn tsjinst fan Air France en brocht post oer de Atlantyske Oseaan fan Dakar yn Senegal nei Natal yn Brazylje.
It tastel fleach 23 misjes eardat it op 7 desimber 1936 boppe see ferlern gie. De piloat wie doe de ferneamde Frânske fleander Jean Mermoz.

De ferbettere boargerferzje Laté 301 en de militêre ferzje Laté 302 wienen basearre op de 300. Totaal waarden trije fan beide ferzjes makke tusken 1935 en 1936. De earste 301 gie ferlern, de oare twa waarden brûkt yn de posttsjinst oer de Súd-Atlantyske Oseaan oant 1939. De lêste 301 waard útrisd foar militêr gebrûk yn 1939 en waard mei de 302s yn West-Afrika brûkt foar patrûljewurk.

Oarspronklik hie de Laté 302 930-hk motoaren en koe sy 300 kg bommen meinimme. It tastel hie in bemanning fan fjouwer en foarsjennings om te sliepen. Branje en lading sieten yn de romp. De 302s en de oanpaste 301 tsjinnen noch by it begjin fan de Twadde Wrâldkriich en waarden brûkt foar patrûljeflechten út Dakar wei oant sy ein 1941 op de grûn bleaunen fanwege krapte oan reservematerialen.

## Farianten

;Laté 300
:Postfleanmasine mei Hispano-Suiza 12Nbr motoaren, ien fan boud.
;Laté 301
:Postfleanmasine mei Hispano-Suiza 12Nbr motoaren, trije fan boud.
;Laté 302
:Marine ferkenningsfleanmasine mei Hispano-Suiza 12Ydrs motoaren, trije fan boud.

## Spesifikaasjes (Laté 302)

* Bemanning: 8
* Lingte: 26.16 m
* Spanwiidte: 44.01 m
* Hichte: 7.98 m
* Fleugeloerflak: 258 m²
* Gewicht leech: 14.340 kg
* Gewicht maks. laden: 24.050 kg
* Motor: 4 Hispano-Suiza 12Ydrs2, V-12, wetterkuolle fan 930 hk (694 kW) it stik
* Topfaasje: 240 km/o op 2000 m. (6.560 ft)
* Krúsfaasje: 185 km/o
* Maks. fleanberik: 3.300 km
* Maks. plafond: 5.000 m
* Belêsting oerflak: 93.2 kg/m²
* Fleantiid maks.: 20 oeren by 150 km/o 
* Klimfaasje nei 2.000 m: 12.5 min
* Bewapening: 
** Masinegewearen: 1 7.5x54 mm (0.3 in) Darnemasinegewear yn de boech, 2 masinegew. yn de romp
** Bommen: 4 x 75 kg bommen

## Keppelings om utens
* Wetterfleanmasines en fleanboaten fan de Frânske Marine
East-Falklân

**East-Falklân** (of **East Falkland**) is it eastlike haadeilân fan de Falklâneilannen. Op it eilân lizze ûnder oare de haadplak Stanley en de delsetting Goose Green, dêr't yn de Falklânoarloch fan 1982 fûleindich fochten is. It eilân hat in oerflakte fan 6760 km² en der wenje goed 2200 minsken (2001).

## Geografy
East-Falklân wurdt fan West-Falklân skieden troch de Falklân Sound. It súdlike part fan it eilân, dat troch in lâningte ferbûn is mei it noardlike part, stiet bekend as Lafonia.

### Plakken
Oare delsettings op it eilân binne: 
* Port Louis, 
* Darwin, 
* Port San Carlos, 
* San Carlos, 
* Salvador, 
* Johnson's Harbour, 
* Fitzroy 
* Mare Harbour. 

Der lizze twa ynternasjonale lofthavens op East-Falklân: ien by Port Stanley, de oare by Mount Pleasant, dêr't ek it Britsk legerkamp leit.
Goose Green

**Goose Green** is a plak yn Lafonia op East-Falklân, ien fan de twa grutte eilannen fan de Falklâneilannen. It leit oan de Choiseul Sound, oan de eastkant fan de isthmus fan it eilân, súd-súdwestlik fan Darwin. Mei in befolking fan om-ende-by 70, is Goose Green it twads grutste plak fan de Falklâneilannen.

Goose Green hat in winkel en der is in lyts lofthaventsje. Nijsgjirrich om te besjen is de neite fan *[[Bodie Suspension Bridge]]* en it *[[Vicar of Bray (skip)|Vicar of Bray]]* skipswrak, hokker lêste stammet út de tiid fan de *gold rush* yn Kalifornje.

Goose Green farm is in gigantyske buorkerij. Mei 430,000 km2 is it dûbel sa grut as de buorkerijen yn Port Howard en North Arm. Yn de Falklânoarloch wie Goose Green it toaniel fan gefjochten tusken it Ingelske- en Argentynske leger. 

Yn 1875 kamen de earste minsken yn Goose Green en setten har nei wenjen by in telch fabryk.
Breguet 14

De **Breguet 14** wie in Frânske twadekker bommesmiter en ferkenningsfleanmasine yn de Earste Wrâldkriich. Der waarden in bulte fan boud en troch tal fan lannen brûkt, ek nei de kriich gie de produksje noch jierren troch. It wie it earste fleantúch mei in protte metalen ûnderdielen yn it plak fan hout. Sa koe it frame lichter bliuwe as in houten frame fan deselde sterkte mei fan gefolgen dat it tastel hurd koe neffens syn grutte en ek flugger wie as de measte jagers út dy tiid. Teffens koe it tastel aardich skea ferneare en wie it maklik te fleanen. De Breguet 14 wurdt faak beskôge as ien fan de bêste fleanmasines fan de oarloch.

It tastel waard ûntwurpen troch Louis Breguet, dy't ek it earste prototype (Breguet AV Type XIV) op syn earste flecht op 21 novimber 1916 bestjoerde

## Operasjonele skiednis
Meidat it tastel de Frânsken sa goed foldie waard it type ek besteld troch it Belgyske leger (40 tastellen) en de loftfeart ôfdieling fan it Amerikaanske leger (goed 600 aircraft). Tsjin de ein fan Wrâldkriich I wiene sa'n 5.500 Breguet 14s produsearre. 

Ek nei de kriich waard it type in soad brûkt, sa as troch de Frânske besettingsmacht yn Dútslân en yn de Frânske troepen yn de koloanjes. Der waard in spesjele ferzje makke foar drege omstannichheden yn it bûtenlân, mei de oantsjutting **14 TOE** (*Théatres des Operations Extérieures*). Dy ferzje waard brûkt by it delbêdzjen fan de rebûlje yn Syrje en Marokko, yn Fietnam en by Frankryk har yntervinsje yn de Russyske boargerkriich. De lêste trenerferzjes tsjinnen oant 1932 yn it Frânske leger. 

Oare loftmachten dy't it type brûkten wienen Brazylje (30), Sina (70), Tsjechoslowakije (10), Denemark, Finlân (38), Grikelân, Japan, Tailân, Urûguay (9) and Spanje. De Poalske loftmach hie 158 Breguet 14's, sa'n 70 dêrfan waarden brûkt yn de Poalsk-Russyske Oarloch. In Japan waard de Breguet 14 yn lisinsje makke troch Nakajima.

Nei de kriich wie Breguet ek úteinset mei it meitsjen fan boargerferzjes. De **14 T.2 ''Salon*** koe twa passazjiers meinimme. In ferbettere ferzje dêrfan wie de *'14 Tbis** dy't as lânfleanmasine en wetterfleanmasine makke waard. De 14 Tbis wie ek de basis fan de ferbettere **14 Tbis *Sanitaire*** loftambulânse ferzje en 100 [[postfleanmasine]]s, op maat makke foar [[Pierre Latécoère]] syn oankommende loftline, ''[[Lignes Aeriennes Latécoère]]''. De loftline brûkte ûnder oaren 106 Breguet 14s foar flechten oer de [[Sahara]]. De iennige **18 T** wie in **14 T''' mei in Renault Ja motor en útrisd foar fjouwer passazjiers. Doe't 1928 de produksje úteinlik ophold wienen der fan alle ferzjes mei-elkoar 7.800 boud (neffens oare boarnen 8,000 as sels 8.370).

## Technyske feiten Breguet 14 A2
Louis Charles Breguet

**Louis Charles Breguet** (Parys, 2 jannewaris 1880 - Saint-Germain-en-Laye, 4 maaie 1955) wie in Frânske fleanmasineûntwerper en -bouwer, ien fan de iere loftfeartpioniers.

Yn 1919 stifte er de *Compagnie des Messageries Aeriennes*, wat letter *[[Air France]]* wurde soe.

Hy is fral ferneamd fan syn ûntwerp fan ferkenningsfleanmasines dy't de Frânsken brûkten yn de Earste Wrâldkriich en letter yn de jierren tweintich. Hy wie ien fan de earsten dy't metaal yn de bou fan fleantugen tapaste, nammentlik yn de Breguet 14.

Breguet bleau in fleanmasinefabrikant fan belang oant yn de Twadde Wrâldkriich en ûntwurp dêrnei kommersjele transportfleantugen.

## Olympyske spullen
Breguet wûn in brûnzen medalje mei syn 8&nbsp;meter jacht *Namousa* op de Olympyske Simmerspullen fan 1924.


Ofbyld:Breguet_Gyroplane_1907.jpg|Breguet-Richet gyrofleanmasine (1907)
Ofbyld:Avion_biplan_Breguet_1911.jpg|1911 Breguet twadekker Type R.U1 No.40
Rekila

**Rekila** (Spaansk: **Requila**) (? - 448), wie kening fan de Suëven. Hy hearske fan 438 oant syn dea oer de  Suëven yn Gallaecia, de noardwestlike hoeke fan it Ibearysk Skiereilân.

## Libben
Oer Rekila wurdt yn in oantal primêre boarnen ferhelle, û.a. Hydatius docht ferslach fan him. Hy is in soan fan de Suëvyske kening Hermerik. Lykwols is fan syn jeugd en jonge jierren neat bekend en taaste wy yn it tsjuster oer syn bertedatum en plak. Nei alle gedachten waard hy nei 409 berne yn Gallaecia, it gebiet dat de Suëven fan de Romeinen tawiisd krigen hiene neidat sy yn Spanje arrivearren. Hy wie boaske mei in fierders ûnbekende dochter fan kening Wallia fan de Fisigoaten en wie heit fan twa soannen en ien dochter, dêr't allinnich de nammen fan de soannen oan ús oerlevere binne, te witten: Rekjar en Risimer.

As kening Hermerik yn 438 slim siik wurdt, nimt Rekila alle bestjoerstaken fan syn heit oer en regearet hy yn syn namme oant 441. As dat jier syn heit stjert wurdt Rekila nije kening fan de Suëven. Under syn bewâld wurdt it gebiet fan de Suëven fierder nei it suden ta útwreide. Hy besiket it fakuüm op te foljen dat de Fandalen en Alanen efter litten hiene nei harren oertocht nei Noard-Afrika.

Rekila fiert in kriichshaftige polityk foar de Romeinske machthawwers yn Spanje oer. Hy slút in ferbûn mei de *[[Bagauden]]*, banditen dy't troch him brûkt wurde as hierlingen, en late ferskillende fjildtochten tsjin de Romeinen û.m. yn "Hispania Lusitania" (Andalûsje) en "Hispania Baetica". Yn 438 ferslacht er in folslein Romeinsk leger oan de rivier Jenil (Singillio), dat ûnder lieding fan comes Andevotus op him ôfstjoerd wie. Dêrnei oermasteret hy de provinsje haadstêden Mérida fan *Lusitania* (439) en Sevilla fan *Baetica* (441). Alle Romeinske generaals dy't op him ôfstjoerd wurde rekkennet hy mei ôf, Andevotus, Censorius en Vitus wurde allegear troch him ferslein. 

Op de ein fan syn koarte, mar fûleindige bewâld behearsket hy sawat hiel Andalûsje en Baetika en parten fan "Hispania Tarraconensis". Rekila stoar yn Mérida, neffens syn tiidgenoat Hydatius stoar er as heiden. Hy waard opfolge troch syn âldste soan Rekjar. Syn oare soan Risimer soe opgong meitsje as heechste befelhawwer yn it West-Romeinske leger. In dochter troude mei Gundiok, kening fan de Boergonden.

## Literatuer
* Ferdinand Lot, *De Germaansche invasies, De versmelting van de Barbaarsche en Romeinsche wereld*, De Haach 1939, side 102.
Zichyújfalu

**Zichyújfalu** is in doarp yn Hongarije, mei 956 ynwenners (1 jannewaris 2010), dat in part is fan de stêdekloft fan Gárdony yn de provinsje Fejér.

## Skiednis
Zichyújfalu waard op 1239 foar it earst yn in skriftlike boarne neamd.

## Keppeling om utens
* Zichyújfalu
* Zichyújfalu – Google Maps
Mount Usborne

**Mount Usborne** (troch de Argentinen neamd *Cerro Alberdi*) is in berch op East Falklân.  Mei in hechte fan 705 meter boppe seenivo is it de heechste berch fan de Falklâneilannen.

Yn syn boek *Zoology of the Voyage of the Beagle* wurdt troch Charles Darwin nei de berch refereare. De berch is neamd nei Alexander Burns Usborne, master assistint op de HMS Beagle, it skip dêr't Darwin syn ferneamde reis mei makke.

As ien fan de heechste bergen fan de Falklâns leit op de berch ivige snie.
West-Falklân

**West-Falklân** is it westlike haadeilân fan de Falklâneilannen. It grutste plak op West-Falklân is Port Howard. 

It eilân hat in befolking fan likernôch 200 minsken dy't meast ferspraat oan de kust wenje. Neist Port Howard binne der noch de flekken: Albemarle, Chartres, Fox Bay, Fox Bay West, Hill Cove, Port Stephens en Roy Cove. De delsettings binne middels wegen mei elkoar ferbûn. 

Yn de Falklânoarloch fan 1982 is op West-Falklân amper fjochte. Op it heden binne der twa RAF Reporting Posts: ien by Mount Alice (tichteby Albemarle) en ien by Mount Byron yn it noarden.

It eilân hat in oerflakte fan 5413 km². West-Falklân wurdt fan East-Falklân skieden troch de Falklân Sound.
ISBN

It **ISBN**, in ôfkoarting dy't stiet foar *International Standard Book Number* ("Ynternasjonaal Standertboeknûmer"), is in unike identifikaasjekoade dy't oan suver alle boekútjeften meijûn wurdt, mei as doel om 'e transaksjes yn it boekebedriuw makliker en dúdliker te meitsjen. Sa kin men oan 'e hân fan dit nûmer bgl. makliker boeken opfreegje, en kin der yn prinsipe gjin fersin mear foarkomme tusken twa boeken mei deselde of frijwol deselde titel. 

## Keppelings om utens
* Ynformaasje oer ISBN yn Nederlân en Belgje
* ISBN-bank (sykje nei boeken)
* Boeken sykje obf. termen as ISBN (ek tagonklik foar tablets)
São Miguel (eilân)

**São Miguel** is in eilân fan de Azoaren-arsjipel yn de Atlantyske Oseaan.

São Miguel, ek wol bekend as it "Griene Eilân," hat in oerflakte fan 759 km² en is dêrmei it grutste eilân fan de Azoaren, mei 140.000 ynwenners is it teffens it eilân mei de measte ynwenners. It grutste part fan de befolking wennet yn de haadstêd Ponta Delgada. 

Oan de westkant fan it eilân leit de *Sete Cidades*, in prachtich natoergebiet. It bestiet út in fulkaankrater mei in omtrek fan 12 km dêr't in twatal marren yn lizze. "Lagoa das Furnas" en "Lagoa de Fogo" binne twa oare kratermarrren.

Yn it easten fan São Miguel binne de waarme (swavel- en izerhâldende) boarnen en de botanyske tunen  "Terra Nostra" yn Furnas. Yn de waarme grûn by de boarnen wurdt de lokale spesjaliteit de "Cozido" tamakke yn grutte yngroeven pannen. Cozido bestiet út grienten, ierdappels en fleis of fisk. 

Op it eilân wurde û.o. tee, bananen en passyfruchten ferboud. 

## Keppeling om utens
* Webside mei praktyske ynformaasje oer de Azoaren
Manfred von Richthofen

**Manfred Albrecht Freiherr von Richthofen**, yn de Earste Wrâldkriich ferneamd as *de Reade Baron* 
(Breslau, 2 maaie 1892 - by Cappy, Frankryk, 21 april 1918) wie in Dútsk gefjochtspiloat. Yn de Earste Wrâldkriich hat Von Richthofen tachtich fijanlike fleanmasines delsketten, in score dy't nimmen oars helle hat yn dy kriich, sadwaande waard er de meast ferneamde gefjochtsfleander fan syn tiid.

## Karriêre
Nei in koart skoft oan it Russyske front waard er augustus 1916 oerpleatst nei Frankryk.

Op 16 jannewaris 1917 krige er syn eigen eskader, Jagdstaffel 11, en op 26 juny fan dat jier krige er ek it bewâld oer Jagdgeschwader 1; in groep fan fjouwer 'staffeln' (eskaders), mei tastellen yn bûnte kleuren beskildere; de Ingelsken neamden it *Richthofen's Flying Circus*. De groep hie allinne Dútske elitefleanders.

Von Richthoven syn persoanlike Albatros D.III wie hielendal read skildere, wat him de bynamme 'Reade Baron' opsmiet. Hy sneuvele benei op july 1917 by in loftgefjocht, mar koe syn tastel oan de grûn krije. Op 2 septimber 1917 helle er mei de nije Fokker Dr.I-trijedekker syn sechtichste oerwinning. De Britten wienen sa benaud foar him dat de piloat dy't him delhelje koe in eigen fleantúch, £ 5000 en it *[[Victoria Cross]]* tasein waard.

Op 20 april 1918 makke er syn tachtichste en lêste slachtoffer; in Sopwith Camel fan de Royal Air Force. In dei letter sneuvele er sels boppe it slachfjild doe't er de Kanadees Wilfrid May leechfleanend efter siet. Der binne oanwizings dat er troch ien kûgel yn it hert rekke is, faaks fan in mitrailleur op de grûn. Undersyk hat útwiisd dat in Evans wierskynlik de skutter west hat, hoewol't ek kaptein Roy Brown, skutter Robert Buie en sersjant Popkin hawwe woene dat sy him rekke hienen. 

It ferlies fan Von Richthofen wie in swiere klap foar it Dútske moreel. 

It befel oer it "Flying Circus" gie 22 april 1918 oer op Hauptmann Wilhelm Reinhard, dy't letter by in testflecht omkaam; op 7 july 1918 waard hy opfolge troch de lettere nazi-foaroanman Hermann Göring.

De Reade Baron lei yn it earstoan bedobbe op it hôf fan Fricourt mar waard rillegau op 'en nij begroeven op it Invalidenfriedhof yn Berlyn dêr't ek oare Dútske oarlochshelden lizze. Yn 1974 kaam Richthofen foar fêst yn it famyljegrêf yn Wiesbaden te lizzen.

## Literatuer
* , "Der Rote Baron – Die ganze Geschichte des Manfred von Richthofen", Klett-Cotta, Stuttgart 2007