open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferûntweardiging

**Ferûntweardiging** is in gemoedstastân en emoasje wêrby't men in spesifike foarm fan lulkens fielt dy't almeast feroarsake wurdt troch ûnrjochtfeardichheid of teloarstelling. It wurd 'ferûntweardiging' liket yn it Frysk in hollanistyske ynterferinsje te wêzen, mei't it yn gjin inkeld wurdboek fan 'e Fryske Akademy werom te finen is. It is lykwols yn 'e Fryske sprektaal alhiel ynboargere, en waard troch skoalmaster en auteur Ulbe van Houten al brûkt yn syn novelle *[[Ein fan 'e Mars]]*, dy't yn 1941 skreaun en yn 1945 publisearre waard. It *Frysk Wurdboek Nederlânsk-Frysk* fan W. Visser, dat yn 1985 foar it earst troch de Fryske Akademy útjûn waard, is it iennichste dêr't wat oer it begryp "ferûntweardiging" yn fûn wurde kin. It Nederlânske wurd *verontwaardiging* wurdt dêr lykwols oerset as "lilkens". Dat begryp hat der wol mei te krijen, mar dekt de lading dúdlik net. As men beslist geef Frysk skriuwe wol, soe men "**stutsenens**" brûke kinne en foar de eigenskipswurdlike foarm 'ferûntweardige': "stutsen", "krinkt" of "op 't sear kommen".

As emoasje hat ferûntweardiging behalven mei lulkens ek te krijen mei walging en teloarstelling. Men kriget sa'n gefoel almeast as jin sels misjegene wurde troch in oar of as jins rjochtfeardichheidsgefoel op in oare wize oantaast wurdt, bgl. troch in ûnearlike behanneling fan in oare persoan. Dejinge dy't skuldich is oan it ûnrjocht dat de boarne is fan 'e ferûntweardiging, wurdt ek it doelwyt fan 'e lulkens dy't út 'e ferûntweardiging fuorkomt. Neffens psycholooch Claude Miller is ferûntweardiging "in net-primêre, diskrete, sosjale emoasje, dy't yn 't bysûnder de ôfkarring omfiemet fan 'e skuldweardige die fan in oar". Dejinge dy't it gefoel fan ferûntweardiging ûndergiet (de waarnimmer), is dêrby fan miening (oft dat no objektyf sa is of net) dat de die dêr't it om giet de objektive noarmen en wearden geweld oandocht. Tagelyk ferwûnet dyselde die ek ymplisyt it selsbyld fan 'e waarnimmer. Ferûntweardiging is in foarm fan adaptyf hâlden en dragen, dat net foarkomme kin sûnder ynteraksje mei oaren, om't it in gefoel is dat altyd troch in oar yn jin oproppen wurdt.
Tinker Bell (betsjuttingsside)

"**Tinker Bell**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*Tinker Bell, in fiktyf personaazje yn 'e foarm in elfke, út 'e wurken oer Peter Pan fan 'e Skotske auteur J.M. Barrie
*''Tinker Bell'' (filmsearje), in rige jûnfoljende tekenfilms fan Disney oer Tinker Bell en har freonen
** *[[Tinker Bell (film)|Tinker Bell]]*, in Amerikaanske lange tekenfilm út 2008
***[[Tinker Bell and the Lost Treasure]]*, in Amerikaanske lange tekenfilm út 2009
***[[Tinker Bell and the Great Fairy Rescue]]*, in Amerikaanske lange tekenfilm út 2010
***[[Tinker Bell and the Secret of the Wings]]*, in Amerikaanske lange tekenfilm út 2012
***[[Tinker Bell and the Pirate Fairy]]*, in Amerikaanske lange tekenfilm út 2014
***[[Tinker Bell and the Legend of the NeverBeast]]*, in Amerikaanske lange tekenfilm út 2015
Top Country Albums

**Top Country Albums** is in Amerikaanske list fan 'e fyftich populêrste muzykalbums fan countrymuzyk, dy't alle  wiken publisearre wurdt troch it tydskrift *[[Billboard (tydskrift)|Billboard]]*. De posysjes fan 'e albums yn 'e list wurde berekkene troch it bedriuw Nielsen BDS op basis fan fysike ferkeapsifers, oanfolle mei sifers fan digitale downloads en belústering fia streaming media. Top Country Albums waard foar it earst publisearre op 11&nbsp;jannewaris 1964, doe noch ûnder de namme **Hot Country Albums**. Yn jannewaris 1968 waard de namme feroare yn **Top Country LP's**, en yn maaie 1980 waard de apostrof út 'e namme helle, sadat de list **Top Country LPs** kaam te hjitten. Op 20&nbsp;oktober 1984 krige de list syn hjoeddeistige namme. It earste nûmer&nbsp;1-album fan 'e Top Country Albums wie yn 1964 *[[Ring of Fire: The Best of Johnny Cash]]*, fan Johnny Cash. Anno 2020 stiet it rekôr fan 'e list op 50 wiken op it earste plak; dy prestaasje waard levere troch sawol *[[Come On Over]]*, fan Shania Twain, as *[[This One's for You (album fan Luke Combs)|This One's for You]]*, fan Luke Combs.
Rocky

## Fideospultsjes
*''Rocky'' (fideospultsje út 1987), in fideospultsje foar Sega Master System út 1987
*''Rocky'' (fideospultsje út 2002), in fideospultsje foar Nintendo GameCube, Playstation 2, Xbox en Game Boy Advance út 2002

## Films
*''Rocky'' (film út 1948), in Amerikaanske film út 1948
*''Rocky'' (filmsearje), in Amerikaanske filmsearje oer de bokser Rocky Balboa
**''Rocky'' (film út 1976), in Amerikaanske film út 1976
***[[Rocky&nbsp;II]]*, in Amerikaanske film út 1979
***[[Rocky&nbsp;III]]*, in Amerikaanske film út 1982
***[[Rocky&nbsp;IV]]*, in Amerikaanske film út 1985
***[[Rocky&nbsp;V]]*, in Amerikaanske film út 1990
**''Rocky Balboa'' (film), in Amerikaanske film út 2006
*''Rocky'' (film út 1981), in Yndiaaske film út 1981
*''Rocky'' (film út 2006), in Yndiaaske Hindytalige film út 2006
*''Rocky'' (film út 2008), in Yndiaaske Kanareesktalige film út 2008
*''Rocky'' (film út 2013), in Yndiaaske Bingaalsktalige film út 2013
*''Rocky'' (film út 2019), in Yndiaaske Tamyltalige film út 2019

## Geografy
*Rocky (Oklahoma), in plak yn 'e Amerikaanske steat Oklahoma
*Rocky Mountains of de Rockies, in grut berchtme yn Noard-Amearika
*Rocky, in bynamme foar de Australyske stêd Rockhampton
*Rocky, in histoaryske namme foar it eilân Niulakita, yn Tûvalû

## Muzyk
*''Rocky'' (liet fan Dickey Lee), in liet fan Dickey Lee út 1975
*''Rocky'' (liet fan Eric Burdon), in liet fan Eric Burdon út 1977
*''Rocky'' (liet fan Mike Oldfield), in liet fan Mike Oldfield út 2005
*''Rocky'' (liet fan The Lonely Island), in liet fan The Lonely Island út 2011

## Persoanen en personaazjes
*ASAP Rocky, in Amerikaansk rapper
*Rocky Balboa, in fiktive Amerikaanske bokser út 'e *Rocky*-filmsearje
*Rocky the Flying Squirrel, in fiktyf personaazje út *The Rocky and Bullwinkle Show*, in Amerikaanske tekenfilmsearje

## Oar
*Rocky Brands, in Amerikaanske fabrikant fan kampearguod
*Daihatsu Rocky, in model SUV fan it Japanske merk Daihatsu
Skyscraper

**skyscraper* (letterlik "loftskraber"), it Ingelske wurd foar wolkekliuwer
## Films
*''Skyscraper'' (film út 1928), in Amerikaanske stomme film út 1928
*''Skyscraper'' (film út 1959), in Amerikaanske koarte film út 1959
*''Skyscraper'' (film út 1996), in Amerikaanske film út 1996
**Skyscraper*, de ynternasjonale namme fan 'e Deenske film *[[Skyskraber]]*, út 2011 
*''Skyscraper'' (film út 2018), in Amerikaanske film út 2018

## Muzyk
### Bands
*Skycraper (band), in Britske rockband
### Albums
*''Skyscraper'' (album), in album fan David Lee Roth út 1988
### Lieten
*''Skyscraper'' (liet fan David Lee Roth), in liet fan David Lee Roth út 1988
*''Skyscraper'' (liet fan The Boo Radleys), in liet fan The Boo Radleys út 1992
*''Skyscraper'' (liet fan Bad Religion), in liet fan Bad Religion út 1993
*''Skyscraper'' (liet fan OK Go), in liet fan OK Go út 2010
*''Skyscraper'' (liet fan Demi Lovato), in liet fan Demi Lovato út 2011
*''Skyscraper'' (liet fan Newsted), in liet fan Newsted út 2013

## Persoanen
*The Skyscrapers, in showwrakselteam fan it World Championship Wrestling (WCW)
*Stefan Struve (1988), Nederlânske mixed martial arts-beoefener mei de bynamme Skyscraper

## Toaniel
*''Skyscraper'' (musical), in Broadway-musical út 1966
*''Skyscraper'' (toanielstik), in off-Broadway-toanielstik fan David Auburn út 1997

## Oar
*Skycraper (hynder), in Ingelsk racehynder, winner fan 'e Epsom Derby fan 1789
*''Skyscraper'' (tydskrift), in Amerikaansk muzyktydskrift
*Emporis Skyscraper Award, in priis foar nije wolkekliuwers
Akwarium

In **akwarium** (meartal: **akwaria**), fan it Latynske *aquarium* (fan *aqua*, "wetter", en *arium*, "plak foar"), is in fivarium fan lykfol hokker grutte mei teminsten ien trochsichtige kant, dêr't wetterplanten en yn oerflaktewetter libjende bisten holden wurde. Dêrby giet it almeast om fisken, mar ek kin it gean om wringeleazen, amfibyen of akwatyske reptilen (lykas skylpodden). As men fisken en/of oare folslein akwatyske bisten hâldt, moat de ferhâlding tusken it tal planten en it tal bisten yn balâns wêze; de planten foarsjogge it wetter nammentlik fan soerstof dêr't de bisten fan libje. Yn moderne akwaria wurdt faak (ek) op keunstmjittige wize mear soerstof yn it wetter brocht. Akwaria binne faak makke fan glês of fan in sterke, trochsichtige foarm fan plestik.

Lytse akwaria sjocht men gauris yn wenkeamers en oare fertrekken yn 'e wenten fan partikulieren, by wize fan leafhawwerij. De fisken en oare bisten dy't holden wurde, beskôget de eigner dan ornaris as syn húsdieren. Der binne ek iepenbiere akwaria, dy't fergees of (faker) tsjin betelling tagonklik binne foar it algemiene publyk. In iepenbier akwarium is eins in type dieretún. It omfettet yn 'e regel ferskate akwaria mei ferskillende soarten bisten, dy't faak in stik grutter binne as praktysk is om yn in partikulier akwarium te hâlden. Men kin dan tinke oan fisken as haaien, roggen, kabbeljauwen en snoeken, mar ek oan seeskylpodden, otters, seehûnen, seeliuwen, dolfinen en pinguïns, oant sels iisbearen ta. In akwarium dêr't dolfinen of oare walfiskeftigen yn holden wurde, is in dolfinarium. 

Der wurdt soms sein dat de Romeinen it akwarium útfûn hawwe soene as manear om barbelen te hâlden, mar histoarisy achtsje dat hiel ûnwierskynlik. Ynsafier bekend waard de earste foarrinner fan it akwarium yn 1369 makke, doe't keizer Hongwu fan Sina opdracht joech foar it meitsjen fan in soarte fan porsleinene tobbe, dêr't er goudfisken yn hâlde koe. Meitiid ûntjoech him dêrút de moderne fiskekom, dy't eins in lyts soarte fan akwarium is. As wurd waard *aquarium* foar it earste út Latynske wurddielen gearstald foar gebrûk yn it Ingelsk troch de Ingelske biolooch Philip Henry Gosse, dy't yn 1853 it earste iepenbiere akwarium makke en fan plantaardich en dierlik libben foarseach yn 'e London Zoo. Hy wie ek de skriuwer fan it boek *The Aquarium: An Unveiling of the Wonders of the Deep Sea* (1854).
Dolfinarium

In **dolfinarium** (meartal: **dolfinaria**) is in iepenbier akwarium (of in diel fan in iepenbier akwarium), dêr't dolfinen en oare walfiskeftigen holden wurde. Sokke bisten libje dêr ornaris yn in grut bassin folle mei wetter, dat al of net de foarm fan in akwarium hawwe kin (d.w.s. dat teminsten ien kant trochsichtich is sadat de bisten ek ûnder wetter besjoen wurde kinne). Soms kin in dolfinarium ek bestean út grutte koaien yn 'e iepen see dêr't dolfinen en/of oare walfiskeftigen yn finzen holden wurde. It doel fan in dolfinarium is yn 'e regel om 'e bisten te toanen oan it publyk, hoewol't it ek foarkomt dat sa'n ynstelling primêr op biologysk ûndersyk rjochte is. Yn 'e measte gefallen giet it lykwols om kommersjele bedriuwen dy't ek faak foarstellings organisearje wêrby't dolfinen keunstkes dogge foar it fermaak fan it publyk.

It wurd 'dolfinarium' komt fan *dolphinarium*, in Latynsk neologisme gearstald út *dolphin-*, mei de betsjutting "dolfyn-", en *arium*, dat "plak foar" betsjut.

It earste kommersjele dolfinarium wie de Marine Studios, yn St. Augustine yn 'e Amerikaanske steat Floarida, dy't yn 1938 iepengiene. Oant yn 'e 1960-er jierren naam de populariteit fan dit type dieretún almar ta. Sûnt de 1970-er jierren late de tanimmende noed om it bistewolwêzen ta strangere regels, mei as gefolch dat yn ferskate lannen dolfinaria foargoed harren doarren slute moasten. Nettsjinsteande dy trend komme ek hjoed oan 'e dei dolfinaria noch rûnom foar, benammen yn Noard-Amearika, Jeropa en Japan. It iennichste dolfinarium yn Nederlân is it Dolfinarium Harderwyk yn Harderwyk. Belgje hat it Boudewijn Seapark yn Brugge. Yn 'e Feriene Steaten binne de bekendste dolfinaria SeaWorld Orlando yn Orlando (Floarida) en SeaWorld San Diego yn San Diego (Kalifornje).

De soarte dolfyn dy't it meast holden wurdt yn dolfinaria is de tommelder. Dy hat net allinnich in opkroljende bek, sadat it foar minsken liket as is er altyd oan it glimkjen, mar is ek relatyf maklik te trainen en hat in lange libbensspanne. Yn gruttere dolfinaria bestiet de wichtichste attraksje faak út ien of mear orka's, de grutste walfiskeftigen dy't om praktyske redens yn finzenskip holden wurde kinne. Dolfinaria hâlde faak ek oare bisten, lykas walrussen, seehûnen, seeliuwen, otters en pinguïns. Wylst de hannel yn dolfinen en oare walfiskeftigen ynternasjonaal oan bannen lein is, rinne de foarskriften foar oare aspekten fan dolfinaria sterk útinoar, lykas de minimumgrutte fan it bassin dêr't in dolfyn yn holden wurde mei. Hoewol't it bistewolwêzen yn dolfinaria sûnt de 1980-er jierren folle better wurden is, beskôgje de measte bisterjochte-aktivisten it yn finzenskip hâlden fan dolfinen noch altyd as in foarm fan bistemishanneling.
Iepenbier akwarium

In **iepenbier akwarium** of **publyk akwarium** is in type dieretún (of in ûnderdiel fan in 'gewoane' dieretún) dat spesjalisearre is yn it toanen fan bisten en planten dy't ûnder wetter libje. Dêrta is sa'n bedriuw tarist mei teminsten ien, mar ornaris in stikmannich akwaria: grutte bakken mei wetter wêryn't de bisten en planten libje, mei teminsten ien trochsichtige kant, dêr't it publyk troch nei binnen sjen kin. Yn iepenbiere akwaria wurde oer it algemien gruttere bisten holden as men by minsken thús yn in privee-akwarium sjocht. Dêrby giet it om fisken (lykas haaien en roggen), mar ek om wringeleazen, amfibyen, akwatyske reptilen (lykas skylpodden), otters, pinguïns en seesûchdieren (lykas seehûnen, seeliuwen en dolfinen). In iepenbier akwarium wêryn't dolfinen of oare walfiskeftigen holden wurde, hjit in dolfinarium.

It earste iepenbiere akwarium fan 'e wrâld wie it saneamde *Fish House*, dat yn maaie 1853 troch de Ingelske biolooch Philip Henry Gosse iepene waard 'e London Zoo yn 'e Britske haadstêd Londen. Yn 1856 rjochte sirkusdirekteur en ûndernimmer P.T. Barnum oan Broadway yn New York Barnum's American Museum op, dat it earste iepenbier akwarium fan 'e Nije Wrâld omfieme foar't it yn 1865 ôfbaarnde. Neitiid folgen de Aquarial Gardens yn Boston (1859) en ferskate akwaria op it fêstelân fan Jeropa, lykas de Jardin d'Acclimatation yn Parys (1860). Yn Nederlân waard yn 1882 it earste iepenbier akwarium iepene as ûnderdiel fan Artis yn Amsterdam.

Oant syn sluting yn 2013 wie it âldste iepenbier akwarium yn 'e Feriene Steaten it National Aquarium in Washington, D.C., dat oprjochte wie yn 1873. It grutste wie lange tiid it Shedd Aquarium (1929) yn Chicago, oant yn 2005 it Georgia Aquarium yn Atlanta iepene waard, wêrfan't de ferskate akwaria yn totaal 30&nbsp;miljoen&nbsp;liter wetter befetsje. Oare bekende Amerikaanske iepenbiere akwaria binne it New York Aquarium yn New York (1896), it Belle Isle Aquarium yn Detroit (1904), it Waikiki Aquarium yn Honolulu (1904), it Steinhart Aquarium yn San Francisco (1923) en it Monterey Bay Aquarium yn Monterey (1984). It âldste iepenbier akwarium fan Aazje is it akwarium fan 'e Ueno-Zoo yn it Japanske Tokio, dat yn 1882 syn doarren iepene. Anno 2020 is it grutste iepenbiere akwarium fan 'e wrâld it Chimelong Ocean Kingdom yn it Sineeske Hengqin, mei in samling akwaria dêr't yn totaal 48,75&nbsp;miljoen&nbsp;liter wetter yn sit. It op ien nei grutste is it Marine Life Park yn Singapoer mei 45&nbsp;miljoen&nbsp;liter wetter yn syn akwaria en mear as 100.000 bisten fan 800 ûnderskate soarten.

## Galery

File:DubaiMallAquariumDSC_7260.JPG|it grutste akwarium yn it Dubai Mall Aquarium yn Dûbai
File:KelpAquarium.jpg|it kelpwâldakwarium fan it Monterey Bay Aquarium yn Monterey
File:Aqwa_stingray.jpg|in pylroch yn it Aquarium of Western Australia yn Hillarys
File:16_08_070_aquarium.jpg|in tunnel dwers troch in akwarium yn it Georgia Aquarium yn Atlanta
File:Baltimore_Aquarium_-_Big_tank.jpg|It grutte akwarium fan it Baltimore Aquarium yn Baltimore
File:Nick_(Sea_Turtle).jpg|in sopskylpod yn it Shedd Aquarium yn Chicago
Arie van der Veer

**Arie van der Veer** (Flaardingen, 30 jannewaris 1942 - Swol, 14 septimber 2024) wie in Nederlânske predikant en âld-foarsitter fan de Evangelyske Omrop (EO).

## Libben en wurk
Hy wie in soan fan in mjitteropnimmer. Fan 1961 oant 1966 studearre er teology oan de Teologyske Universiteit Apeldoorn fan de Kristlike Grifformearde Tsjerken. Dêrnei stie er as dûmny fan 1966 oant 1990 yn efterelkoar Nieuwe Pekela en Swol. Under syn lieding waakste de tsjerke yn Swol as in reid.

Fan 1990 oant 1 septimber 2008 wie Van der Veer foarsitter fan de Evangelyske Omrop en krige de EO de A-status. Yn dy funksje rjochte er him bot op ienheid ûnder kristenen út de ferskate tsjerken. Van der Veer neamde dat de *oecumene van het hart*. Fan 1991 oant 1998 wie er ek ficefoarsitter fan de NOS. Op 24 augustus 2008 waard er beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Yn oktober 2008 waard kanker by him fêststeld dêr't er lykwols better fan waard. Tegearre mei Rita Renema-Mentink rjochte er de stichting *Als kanker je raakt* op.

Op 8 juny 2015 ferstoar syn âldste soan Peter van der Veer, dy't lykas syn heit predikant wie yn de Kristlike Grifformearde Tsjerke yn Swol.

Van der Veer ferstoar op 14 septimber 2024 yn de âldens fan 82 jier. Hy wie al jierren oanhelle mei útsiedde prostaatkanker. 

## Programmas
Van der Veer presintearre de folgjende telefyzjeprogrammas:
**[[Nederland Zingt]] (en Helpt)*
**[[Nederland zingt op zondag]]* 
**[[Goud, Wierook en Mirre]]* (programmarige om Kryst en Ald en Nij hinne)
**[[De Kapel (EO)|De Kapel]]*

Ek hold er op de radio eltse sneontemoarn om 11.00 uur in Bibeloertinking. Dy wiene sûnt 2015 te beharkjen yn it programma *[[De Muzikale Fruitmand]]* op Radio 5, ûnder de titel "De Bijbel open".

## Bibliografy
* *Met liefde gemaakt: over genieten en werken in Gods schepping*. Frjentsjer (2007) 
* *Engelen op je weg : dagboek voor zon- en feestdagen*. Kampen (2002) 
* *Geloven in de toekomst*. Kampen (2000) 
* *Woorden die tellen*. Kampen (1998) 
* *Dichtbij God, dichtbij mensen*. Kampen (1996) 
* *Alles draait om Hem: bijbels leesboek*. Kampen (1994) 
* *Vul opnieuw mijn hart: Bijbels dagboek*. Kampen (1993) 

### Yn 'e mande mei oaren
* Mei Rita Renema-Mentink, *Als kanker je raakt.* Frjentsjer (2015) 
* Mei Ellen Laninga, *Dit is de dag! : bijbels dagboek voor klein en groot*. Kampen (2005) 
* Mei Nel Benschop, *Dichtbij God en dichtbij mensen: gedachten en gedichten*. Hilversum (1998) 
* Mei Andries Knevel, *De boodschap en de kloof: communicatie van het Evangelie in een postmoderne tijd*. Hilversum (1997)
Fallen (filmsearje)

***Fallen*** is in Amerikaanske filmsearje fan Lionsgate Films, dy't anno 2020 bestiet út trije aksjefilms: *[[Olympus Has Fallen]]*, *[[London Has Fallen]]* en *[[Angel Has Fallen]]*. De haadrol wurdt spile de Skotske akteur Gerard Butler as Secret Service-agint Mike Banning.

## ''Olympus Has Fallen''

Yn *Olympus Has Fallen*, út 2013, is Mike Banning (Gerard Butler), in agint fan 'e Amerikaanske Secret Service, yn ûngenede fallen. Hy kriget de kâns om himsels rehabilitearjen as Koreaanske terroristen it Wite Hûs oanfalle en besette wylst hy dêr oanwêzich is. Gearwurkjend mei de lieding fan it Amerikaanske regear moat er in manear fine om presidint Ben Asher (Aaron Eckhart) te rêden fan syn gizelnimmers. *Olympus Has Fallen*, dat regissearre waard troch Antoine Fuqua, brocht wrâldwiid $170,3&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $70&nbsp;miljoen.

## ''London Has Fallen''

Yn *London Has Fallen*, út 2016, reizget Banning (Gerard Butler) mei presidint Asher (Aaron Eckhart) ôf nei de Britske haadstêd Londen, foar de begraffenis fan 'e hommels ferstoarne Britske premier. It docht lykwols bliken dat de dea fan 'e premier in moard is, dy't troch terroristen begien is mei as doel om 'e wrâldlieders nei Londen te lokjen, sadat se allegearre fermoarde wurde kinne. Oan Butler de taak om presidint Asher libben en wol Londen wer út te krijen. *London Has Fallen*, dat regissearre waard troch Babak Najafi, brocht wrâldwiid $205,8&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $60&nbsp;miljoen.

## ''Angel Has Fallen''

Yn *Angel Has Fallen*, út 2019, wurdt Mike Banning, dy't no direkteur fan 'e Secret Service is, falsk beskuldige fan it besykjen om 'e nije presidint Allan Trumbull (Morgan Freeman) te fermoardzjen. Yn wurklikheid sit dêr in privaat befeiligingsbedriuw efter dat hierlingen traint en ferhiert. Banning begjint in race tsjin 'e klok om syn namme fan blaam te suverjen en bewiismateriaal tsjin 'e wiere bedriging te sykjen. *Angel Has Fallen*, dat regissearre waard troch Ric Roman Waugh, brocht wrâldwiid $147,5&nbsp;miljoen op tsjin in budget fan $40&nbsp;miljoen.

## Takomst
Yn novimber 2019 makke filmprodusint Alan Siegel bekend dat haadrolspiler Gerard Butler yn minimaal noch trije oare *Fallen*-films spylje sil. Dêrnjonken boarten de produsinten mei it idee om tillefyzjesearjes as spin-offs fan 'e filmsearje te meitsjen. Om't de films tige populêr wiene yn ferskate bûtenlânske merken, soe dan in searje yn in oare taal foar elts fan dy merken makke wurde kinne, wêrfan't de haadrolspilers letter weromkeare koene yn nije dielen fan 'e filmsearje.
Chicago Loop

De **Chicago Loop**, ek koartwei **The Loop** (letterlik: "De Lus") neamd, is in wyk fan 'e Amerikaanske stêd Chicago en ien fan 'e 77 formeel oanwiisde mienskipsgebieten yn dy stêd. It kin omskreaun wurde as de binnenstêd fan Chicago, foar it meastepart besteande út wolkekliuwers (lykas de Willis Tower) dêr't de grutte bedriuwen harren kantoaren hawwe. De Chicago Loop is it op ien nei grutste sakedistrikt fan 'e Feriene Steaten. Yn it noarden grinzget it oan 'e wyk Near North Side, yn it westen oan 'e wyk Near West Side, yn it suden oan 'e wyk Near South Side en yn it easten oan 'e Michiganmar. De grins fan 'e Chicago Loop wurdt yn it noarden en westen foarme troch de rivier de Chicago en yn it suden troch Roosevelt Road.

Behalven kantoargebouwen dêr't withoefolle grutte nasjonale en multy-nasjonale bedriuwen yn fêstige binne, omfiemet de Chicaco Loop ek it Stedhûs fan Chicago, dêr't behalven it stedbestjoer ek it bestjoer fan Cook County residearret. Fierders binne der yn 'e Loop winkels, restaurants, hotels en skouboargen fêstige, mei dêropta diplomatike fertsjintwurdigings fan teminsten 25 lannen en territoaria, wêrûnder Kanada, Frankryk, Nederlân en Taiwan. Hoewol't de Chicago Loop dominearre wurdt troch kantoargebouwen en oare wurkrelatearre gebouwen, is de befolking fan it gebiet (dy't der wennet) yn it lêste fearn fan 'e tweintichste en it begjin fan 'e ienentweintichste iuw sterk tanommen.

De Chicago Loop wie it earste diel fan Chicago dat kolonisearre waard, doe't it Amerikaanske Leger der yn 1803 Fort Dearborn boude. Doe't yn 'e 1830-er jierren de gemeente Chicago en de county Cook County oprjochte waarden, keazen beiden de Loop út om harren bestjoer te fêstigjen. Oarspronklik hie de Chicago Loop in mingde bebouwing fan wenten en bedriuwen, mar dat feroare meitiid. In grutte rol yn dat proses spile de Grutte Brân fan Chicago, yn 1871, dy't it hiele gebiet frijwol mei de grûn lyk makke. Neitiid waarden guon fan 'e ierste wolkekliuwers fan 'e wrâld yn 'e Loop boud, wat ta in arsjitektoanyske tradysje late dy't ek hjoed de dei noch fuortbestiet. Oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw waard it gebiet omsirkele troch in ferhege, lusfoarmige spoarline, dêr't de wyk syn namme oan tanket. Begjinnend yn 'e 1920-er jierren waarden troch de Chicago Loop hinne ferskate autosnelwegen oanlein. De bekendste dêrfan is Route&nbsp;66 wêrfan't de eastlike útein yn 'e Loop leit.

## Sjoch ek
*Skiednis fan Chicago
*Chicago (rivier)
Striegiel

**Striegiel** (ek: **striegeel**) is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in bleke tint fan giel. It is neamd nei strie, de stâlen fan rispe nôt, dy't yn 'e feehâlderij as struisel brûkt wurde. It earste dokumintearre gebrûk 'e kleur 'strie' (yn 'e Ingelske foarm *straw*) datearret fan 1589.

## Kleurtechnyk
By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is striegiel in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch ferminging fan alle trije primêre kleuren (read, blau en grien). By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it ek in tertiêre kleur, dy't yn teory produsearre wurdt troch it fermingen fan 'e primêre kleuren syaan, maginta en giel. Yn 'e praktyk wurdt lykwols swart tafoege yn it stee fan syaan, om't dat bettere resultaten jout.

## Sjoch ek
*giel
*weetgiel
James Forbes (keunstner)

**James Forbes** (Londen, 19 maaie 1749 – Aken, 1 augustus 1819) wie in Britsk keunstner en skriuwer.

Forbes waard yn Londen berne yn in Skotske protestanske famylje (dy't ôfstamme fan de greven fan Granard, dy't him yn Ierlân festige ûnder Karel II fan Ingelân).

Yn 1765 reizge er nei Yndia as skriuwer foar de Britske Eastyndyske Kompanjy. Hy  wenne dêr oant 1784. Hy wie in tige produktyf skriuwer en keunstner en folde 52.000 manuskriptsiden mei oantekeningen en sketsen oer alle aspekten fan it libben yn Yndia, de bistewrâld, de floara en de arsjitektuer. Yn 1781 besocht er de Taj Mahal en wie er ien fan de earste  Europeanen dy't dat gebou tekene.

Hy gie werom nei Ingelân boaske dêr yn 1788 mei Rose Gaylard de Stanmore en makke in grutte omreis troch Europa. Dêrnei skreau er syn*Oriental Memoirs*, foar it meastepart basearre op syn oantekenings en sketsen, mei as ûndertitel *selected and abridged from a series of familiar letters written during seventeen years residence in India: including observations on parts of Africa and South America, and a narrative of occurrences in four India voyages*. It boek waard yn parten publisearre fan 1813 ôf oan en bleau in algemien wurdearre dokumint oer de kultuer, floara en fauna fan Yndia yn dy tiid.
Forbes publisearre yn 1810 ek in wurk dêr't yn pleite waard foar de bekearing fan hindoes ta it kristendom. 

De stêd Forbesganj yn it distrikt Araria yn de steat Bihar is nei him ferneamd.

## Galery

File:SquirrelTamarind.jpg|Iikhoarn op in Tamarinde
File:ChandodSacredGrove.jpg|It hillige Hindoehôf by Chandod op de iggen fan de Nerbudda
File:ShahBagh.jpg|Shah Baug, in simmerpaleis boud troch keizer Shah Jehan oan de igge fan de Sabermatty.
File:CheetahHunt.jpg|Jacht op antiloop mei cheetah
File:IndianCart.jpg|*An Indian Hackaree Drawn by<br/> Guzerat Oxen*
File:Spear man in raghoba camp.jpg|Speardrager yn tsjinst fan de Ragobah


## Bibliografy
* *Letter From France, written in the years 1803 & 1804 including a particular account of Verdun, and the situation of the British captives in that city.*
* *Oriental memoirs: a narrative of seventeen years residence in India.*

## Keppeling om utens
* Wurk fan James Forbes yn Europeana Collections
Johan Herman Albarda

**Johan Herman Albarda** (Ljouwert, 24 juny 1826 - dêre, 7 july 1898) wie in Nederlânske jurist, entomolooch en ornitolooch.

## Biografy
Albarda kaam út it juriste- en patrysjerslaach Albarda en wie in soan fan Twadde Keamerlid Binse Albarda (1796-1862) en Eldina Alegonda Asselina Geertsema (1793-1837). Hy boaske yn 1854 oan Elisabeth Catharina Wierdsma (1819-1895); it pear krige gjin bern.

Albarda waard nei syn stúdzje rjochten abbekaat en dêrnei yn 1853 substitút-offisier fan justysje yn it arrondissemint fan Ljouwert, itjinge er oant 1863 bleau. Hy wie teffens ornitolooch en entomolooch (spesjalisearre yn gaaswjukkige ynsekten (neuroptera). Hy wie in freon fan de Belgyske senator en natuerûndersiker baron Edmond de Selys Longchamps mei wa't er tusken 1875-1896 drok briefke. Hy beskreau teminsten fiif nije útstrûpersoarten en fjouwer nije libellesoarten yn de jierren 1874-1881. Twa ynsektesoarten waarden nei him ferneamd: de *[[Nobilinus albardae]]* (McLachlan, 1875) en de *[[Sieboldius albardae]]* (Selys, 1886), in útstrûper- en in libellesoarte.

## Bibliografy
**Naamlijst der in de provincie Friesland in wilden staat waargenomen vogels*. Leien, [1865].
**De grasrups*. [Z.p.], 1865.
**Sur deux nouvelles espèces de trichoptères d'Europe*. Ljouwert, [1874].
**Descriptions of three new European Ephemeridae*. Entomologist's mon. Mag. 15: 128-130 [1878].
**Naamlijst der in de provincie Friesland in wilden staat waargenomen vogels, met vermelding van al de soorten, die in Nederland voorkomen*. Ljouwert, 1884.
**Neuroptera. Systematische lijst, met beschrijving der nieuwe of weinig bekende soorten*. [Z.p., om 1885].
**Ornithologischer Jahresbericht (1885) aus Holland (Friesland und Zuid-Holland)*. Wenen, [1886].
**Een paar waarnemingen omtrent het trekken der ooievaars*. Ljouwert, 1888.
* *Catalogue raisonné et synonymique des Neuroptères observés dans les Pays Bas et dans les Pays limitrophes*. Tijdschr. Ent. 32: 211-376. Amsterdam, [1889]
**Notes sur les perlides décrites par le Dr. Rambur*. Ljouwert, 1889.
**Note sur la Taeniopteryx Nebulosa L. et la T. praetexta Burmeister*. Ljouwert, 1889.
**Révision des rhaphidides*. De Haach, 1891.
**Ueber das Vorkommen seltener Vögel in den Niederlanden*. [Z.p.], 1892.
Kostúm

In **kostúm**, fia it Frânske *costume* (útspr.: [kɔs'tym], likernôch: "kos-túm) fan it Italjaanske *costume* (útspr.: [kos'tume], likernôch: "koos-tûû-mee") is in foarm fan klean dy't ôfwykt fan 'e aldendeiske noarm, en dy't by in beskate etnyske groep, maatskiplike klasse, beropsgroep, aktiviteit, gelegenheid of histoaryske perioade heart of past. 

Foarbylden út 'e hjoeddeistige maatskippij binne de kladen fan geastliken, toga's fan perfesters en dûmnys, trouklean fan breidspearen en rydkostúms fan ruters.

Kostúms wurde brûkt foar aktearjen yn it teäter, op 'e tillefyzje en yn films, dêr't faak de funksje fan kostúmûntwerper bestiet. Fierders binne ek regionale klaaiïngs, lykas Fryske dracht, in foarm fan kostúms, en itselde jildt foar de klean dy't men draacht op beskate feesten, lykas karnaval, Halloween en in maskere bal. 

Under de oantsjutting 'kostúm' wurdt fierders ek wol in trijedielich pak ferstien.

## Sjoch ek
*dracht (klean)
*klean
Hoalebewenner

**Hoalebewenner** of **troglodyt** is in beneaming foar de primitive minske út 'e iere Stientiid. De term wie oarspronklik inkeld bedoeld om oan te jaan hoe't de minske yn 'e prehistoarje libbe, nammentlik: as jager-sammelders dy't nachts yn grotten of hoalen taholden dêr't se beskutting hiene tsjin minne waarsomstannichheden en beskerming fûnen tsjin gefaarlike wylde bisten. Meitiid krige it begryp 'hoalebewenner' lykwols hieltyd mear negative assosjaasjes lykas 'dom', 'ûnhandich' en 'gewelddiedich'.

De popularisaasje fan it begryp 'hoalebewenner' datearret fan 'e iere tweintichste iuw, doe't de Neändertaler yn 't earstoan troch ûndersikers as Marcellin Boule en Arthur Keith beskreaun waard as aap-eftich. Hoewol't dy't karakterisearring ûnwier bliek te wêzen neigeraden dat mear bekend waard oer de iere minsken en minskeftigen yn it Pleistoseen, is de semantyske lading fan 'e term 'hoalebewenner' net meiferoare. 

Tsjintwurdich wurdt de term 'hoalebewenner' eins inkeld noch brûkt as oantsjutting foar in fêst type personaazje yn beskate wurken fan fiksje, en as delbûgende term foar immen dy't gjin manieren hat.
Grebbeberch

De **Grebbeberch** yn de gemeente Rhenen, yn de Nederlânske provinsje Utrecht, is in 52 meter hege hichte, in driuwwâl, dy't de súdeastlike punt fan de Utertske Heuvelrêch is. Fanwege syn strategyske lizzing mei útsjoch op de Nederryn en op de Betuwe wie de hichte histoarysk wichtich. Yn de 18e iuw waard fan dêr wei de Grebbeliny oanlein. De heuvel is yn 't foarste plak bekend fanwegen de Slach om de Grebbeberch yn maaie 1940.

Op de Grebbeberch leit it Earefjild Grebbeberch dêr't 850 Nederlânske militêren beïerdige waarden dy't sneuvelen yn dy slach. It earehôf hat in monumint dêr't alle jierren op 4 maaie de deaden út WOII betocht wurde. It opskrift is fan de dichter J.C. Bloem:

*Vijf dagen, en de vrijheid ging verloren.

*vijf jaren, en eerst toen werd zij herboren.

*Zo moeizaam triomfeert gerechtigheid.

*aan dit besef zij deze grond gewijd.


## Topografy
De namme Grebbeberch is ôflaat fan de Biskop Davidsgrift of *Grebbe*, in histoarysk kanaal en foargonger fan it Falleikanaal dat oan de foet fan de Grebbeberch yn de Nederryn útkaam. It noardlik part fan de Grebbeberg hjit *[[Laarsenberch]]* en wurdt faak as aparte hichte beskôge. Dêr is sa'n 80 ha. fan eigendom fan *[[Het Utrechts Landschap]]*. Op dat part fan de Grebbeberch leit ek it Ouwehands Dierenpark.

*Topografyske kaart fan de Grebbeberch en de Blauwe Kamer, desimber 2015. Klik op de kaart foar in grutter ôfbyld.*

## Fytse
De eastlike helling fan de Grebbeberch meie sportfytsers fanwegen syn skeantegraad graach oer. Mei in maksimale stiging fan 7% en in skeante fan boppe de 5% oer in heale kilometer heart er by de swierdere hellingen fan de Heuvelrêch. De westkant komt (oer hûndert meter) net boppe de 3% út en is dêrom sa dreech net.

## Keppelings om utens
* Ynformaasje slach om de Grebbeberch
* Oer de Grebbeberch, webstee *Het Utrechts Landschap*
* Oer de Laarsenberch, webstee *Het Utrechts Landschap*
Pier Eringa

**Pier Eringa** (Grins, 13 juny 1879 - Ljouwert, 10 july 1962) wie in Nederlânske boargemaster.

Eringa waard op 12 oktober 1917 boargemaster fan de Fryske gemeente Achtkarspelen en soe dat goed 27 jier bliuwe. Hy wie boaske oan Afke Bakker.

Yn de Twadde Wrâldkriich waard er troch de Dútske besetter ûntheft út syn amt. Nei de oarloch wie er fannijs noch in heal jier boargemaster fan Achtkarspelen en gie dêrnei mei pinsjoen. 

Eringa wie bot belutsen by it wolwêzen yn de gemeente en hie in soad njonkenfunksjes, lykas yn it Nut en by it Griene Krús. Hy waard beneamd ta Ofsier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

Eringa stoar yn july 1962 yn de âldens fan 83 jier. Hy waard begroeven yn Bûtenpost.

Yn Bûtenpost waard in strjitte nei him ferneamd, de Eringalaan.
The Scorpion King

*''The Scorpion King'' (filmsearje), in Amerikaanske filmsearje
**''The Scorpion King'' (film), in Amerikaanske film út 2002 en it earste diel fan dy filmsearje
***[[The Scorpion King 2: Rise of a Warrior]]*, in Amerikaanske film út 2008
***[[The Scorpion King 3: Battle for Redemption]]*, in Amerikaanske film út 2012 
***[[The Scorpion King 4: Quest for Power]]*, in Amerikaanske film út 2015 
***[[Scorpion King: Book of Souls]]*, in Amerikaanske film út 2018
Ahmed Aboutaleb

**Ahmed Aboutaleb** (Berbertalen: ⴰⵃⵎⴻⴷ ⴰⴱⵓⵟⴰⵍⴻⴱ, Arabysk: أحمد أبو طالب); Beni Sidel, Marokko, 29 augustus 1961) is in Nederlânsk politikus fan de Partij fan de Arbeid (PvdA) en sjoernalist. Hy wie fan 5 jannewaris 2009 oant 1 oktober 2024 boargemaster fan Rotterdam.

## Jonkheid en karriêre
Ahmed Aboutaleb is fan Riffynsk Berbersk komôf. Hy waard berne as in soan fan de Sûnityske imaam yn in lyts doarp, Beni Sidel, yn de provinsje Nador yn it Rifberchtme. Doe't er 15 jier âld wie, ferhuze er mei syn mem en bruorren yn 1976 nei Nederlân. It foel him rillegau op dat er oars wie as oare bern. Yn in ynterview sei er: "Ik wie sa oars, ik woe leare, ik woe alles graach witte"

Ahmed Aboutaleb studearre op ferskate skoallen en hy studearre elektrotechnyk mei in spesjalisaasje yn tillekommunikaasje. Op de Hegere Technyske Skoalle slagge er en krige er in Bachelor of Engineering.

Nei't er slagge wie, fûn er wurk as ferslachjouwer foar Veronica-TV, NOS-Radio en RTL Nijs. Dêrnei wurke er as parsefoarljochter op it Ministearje fan Wolwêzen, Folkssûnens en Kultuer en by de Sosjaal-Ekonomyske Rie. Yn 1998 waard er direkteur fan it platfoarm *Forum*, dat warber is op it mêd fan multykulturalisme. Dêrnei waard er amtner fan de gemeente Amsterdam.

## Polityk

Yn jannewaris 2004 folge Ahmed Aboutaleb Rob Oudkerk op as wethâlder yn Amsterdam, om't dy yn in skandaal tangele wie.

Doe't de PvdA yn 2007 in part fan de nije koälysje yn it kabinet-Balkenende IV waard, waard Aboutaleb frege oft er steatssiktaris fan it Ministearje fan Sosjale Saken en Wurkgelegenheid wurde woe. 

Aboutaleb en in oare steatssiktaris, Nebahat Albayrak, dy't fan Turksk komôf is, smieten argewaasje op by Geert Wilders en syn partij, om't dy fûn dat ministers net twa nasjonaliteiten hawwe kinne. Aboutaleb hat twa nasjonaliteiten: de Nederlânske en de Marokkaanske.

## Oersetter
Aboutaleb is ek in warber dichter, benammen yn Arabyske gedichten. Hy sette it dichtwurk fan Adunis oer, dy't de meast ferneamde dichter yn de Arabyske taal is, dy't hjoed-de-dei libbet, en dêr't der mar in bytsje fan yn it Nederlânsk oerset is.

## Persoanlik
Ahmed Aboutaleb is troud en hat trije dochters en in soan. Hy wennet yn de Rotterdamske wyk Kralingen.

## Keppeling om utens
*  Ing. A (Ahmed) Aboutaleb Parlement.com
Dead Pool

"**Dead Pool**", "**dead pool**" of "**Deadpool**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* dead pool (spultsje), in 'spultsje' wêrby't men in weddenskip ôfslút oer hokker fan in beskate groep (*pool*) minsken it earste stjerre sil
*Deadpool (superheld), in superheld út it universum fan Marvel Comics
*''Deadpool'' (stripsearje), in stripboekesearje oer dy superheld
*''Deadpool'' (fideospultsje), in fideospultsje út 2013 oer dy supberheld
*''Deadpool'' (film), in Amerikaanske film út 2016 oer dy superheld 
**[[Deadpool 2]]*, in Amerikaanske film út 2018 oer dy superheld 
**[[The Dead Pool]]*, in Amerikaanske film út 1988, de lêste fan 'e *Dirty Harry*-films
*Dead Pool (showwrakseljen), in faksje binnen it showwrakseljen, oprjochte foar World Championship Wrestling
Superheldefilm

De **superheldefilm** is in sjenre fan films dy't oer de aventoeren fan ien of mear superhelden geane: yndividuën dy't oer bûtengewoane, faak boppenatuerlike, krêften beskikke en yn 'e regel as figilantes de striid oanbine mei de misdie. Soksoarte films omfetsje ornaris eleminten fan ferskate oare sjenres, lykas de aksjefilm, de aventoerefilm, de fantasyfilm en/of de science fiction-film. Faak binne it filmsearjes, wêrby't it earste diel yn 'e rige sjen lit wêr't de superheld wei komt en hoe't er oan syn "super"-fermogens komt. It komt ek gauris foar dat superhelden ien of mear fêste tsjinstanners hawwe, saneamde supersmjunten, dy't allegeduerigen (mar úteinlik om 'e nocht) besykje om harren te slim ôf te wêzen of oermânsk te wurden. As de film mear oer in supersmjunt giet, sprekt men fan in **supersmjuntefilm**.

De measte superheldefilms binne basearre op superheldestrips. Men kin dan bgl. tinke oan 'e *[[Superman (filmsearje)|Superman]]*-, *[[Batman (filmsearje)|Batman]]*-, *[[Spider-Man (filmsearje)|Spider-Man]]*-, *[[X-Men (filmsearje)|X-Men]]*- en ''Avengers''-filmsearjes. Foarbylden fan superheldefilms dy't makke binne nei orizjinele senario's binne de *[[RoboCop (filmsearje)|Robocop]]*-, *[[Unbreakable (franchise)|Unbreakable]]*- en ''Incredibles''-filmsearjes. Fierders wie *[[The Green Hornet]]* basearre op in harkspulsearje en de dêrútfuortkommende tillefyzjesearje út 'e 1960-er jierren, wylst sawol *[[Underdog (film út 2007)|Underdog]]* en *[[The Powerpuff Girls (film)|The Powerpuff Girls]]* basearre waarden op tekenfilmsearjes.

De ierste Westerske superheldefilms waarden makke fan 'e ein fan 'e 1930-er jierren ôf, koart nei't de earste strips oer superhelden ferskynd wiene. Tsjin dy tiid wiene yn 'e filmyndustry fan Bollywood, yn Britsk-Ynje, al ferskate soartgelikense films ferskynd (lykas *[[Hunterwali]]*). De alderearste Amerikaanske superheldefilms wiene filmsearjes rjochte op bern, wêrfan't yn 1939 de earsten yn 'e bioskopen kamen. Fan 'e ein fan 'e 1970-er jierren ôf makke it sjenre in likernôch tsien jier duorjende oplibbing troch foar't it wer weisakke, mar fan 'e 2000-er jierren ôf ûntjoech de superheldefilm him wrâldwiid ta ien fan 'e liedende filmsjenres. 

De bekenste en súksesfolste superheldefilms sûnt 2000 binne de ''X-Men''-films fan 20th Century Fox; de ''Spider-Man''-trilogy fan regisseur Sam Raimi; de lange tekenfilms oer *[[The Incredibles]]* fan Pixar; *[[The Dark Knight Trilogy]]* oer Batman, regissearre troch Christopher Nolan; de films dy't spylje yn it Filmuniversum fan Marvel begjinnend mei *[[Iron Man (film út 2008)|Iron Man]]*; en de films spyljend yn it Utwreide Universum fan DC begjinnend mei *[[Man of Steel (film)|Man of Steel]]*. De kommersjele dominânsje fan dy films yn 'e bioskopen is yn in protte gefallen mank gien mei in positive beoardieling troch de filmkritisy, wêrby't superheldefilms ek erkenning krigen hawwe yn 'e foarm fan taparting fan wichtige prizen lykas Oscars.
Afantasy

**Afantasy** is in oandwaning wêrby't ien net yn steat is om mentale bylden frijwillich te fisualisearjen. In protte minsken mei afantasy ûnderfine ek in ûnfermogen om harren sawol lûden, roken, as oanreitsjen ynbyldzje te kinnen. Der binne ek minsken dy't ek prosopagnosia hawwe, it ûnfermogen om gesichten te ûnthâlden. 

It fenomeen waard foar it earst beskreaun yn 1880 troch Francis Galton, mar is sûnt noch net folle bestudearre. Der kaam fannijs ynteresse foar it fenomeen nei de publikaasje fan in stúdzje út 2015 útfierd troch in team ûnder lieding fan professor Adam Zeman fan 'e Universiteit fan Exeter, dy't ek de term *afantasy* betocht hawwe. Undersyk nei de oandwaning wurdt noch hieltyd net folle dien. 

It wurd ‘afantasy’ komt fan it Grykske wurd ‘φαντασία’ (fantasía), dat letterlik fantasy betsjut, tegearre mei de prefiks “a-“, dy't “sûnder” betsjut. 

## Fierder lêze
* Kendle, Alan (2017). Aphantasia: Experiences, Perceptions, and Insights. Bennion Kearny Limited. ISBN 978-1-911121-42-8. (foarwurd troch Adam Zeman)
Johann Niemann

**Johann Niemann** (Völlen by Lier, East-Fryslân, 4 augustus 1913 -  ferneatigingskamp Sobibór, 14 oktober 1943) wurke yn de nazy-tiid yn ferskate konsintraasjekampen en waard by de opstân yn it kamp Sobibór as earste SS-er troch twa joaden mei in bile fermoarde.

## Karriêre
Johann Niemann, ferver fan berop, waard yn 1931 lid fan de NSDAP en waard *Unterscharführer* by de SS-Panzer-Division Leibstandarte-SS Adolf Hitler. Tusken 1934 en 1941 waard Niemann ynset yn de konsintraasjekampen Esterwegen en Sachsenhausen. Sûnt jannewaris 1940 wurke er mei oan it eutanasy-programma Aktion T4 en fermoarde Niemann yn de gaskeamers fan Grafeneck, Brandenburg en Bernburg pasjinten mei in beheining. Nieman wurke fanôf 1941 yn it besette Poalen oan de bou fan de gaskeamers fan it ferneatigingskamp Bełżec. Yn septimber 1942 waard Niemann oerpleatst nei it ferneatingskamp Sobibór, dêr't de Eastfries plakferfangend kampkommandant wie en him fierder ynsette foar de massaferneatiging fan de joaden.  

Johann Niemann waard oan it begjin fan in opstân fan de finzenen yn 1943 fermoarde. Twa joadske twangarbeiders spjalten syn plasse mei in bile, doe't er yn 'e neimiddei fan 14 oktober 1943 yn de kleanmakkerij oankaam om in unifoarm te passen. Syn besittings waarden neitiid nei de doe 22-jierrige widdo Henriette Niemann-Frey stjoerd. 

Fan it kamp Sobibór wiene oant 2015 mar twa foto's bekend. Yn dat jier waard bekend dat de pakesizzer fan Niemann twa albums mei foto's skonk oan in organisaasje dy't him dwaande hold mei it betinken fan de slachtoffers fan de Holocaust. De kolleksje bestiet út mear as 350 foto's út de karriêre fan Johann Niemann, dêr't 50 foto's fan makke binne yn it kamp Sobibór. Yn jannewaris 2020 waard yn Dútslân in boek fan de foto's ûnder de titel "Fotos aus Sobibor" publisearre. Op de foto's binne gjin gaskeamers of liken te sjen, mar se toane fral it libben fan de kampbeweitsers. Ek de yn 2011 feroardiele Ivan Demjanjuk soe op guon fan Niemann's ôfbylden te werkennen wêze.

Ut de bankboekjes út de erfenis fan de widdo fan Niemann die bliken dat Niemann him mei de eigendommen fan de fermoarde minsken tige ferrike hie.

Nei de Twadde Wrâldkriich joech Niemann's widdo ûnderdak oan de út Feanhuzen útpykte Drintske lânwachter Jan Hayo Klimp (1910-1994). Klimp waard yn de famylje opnommen en de rest fan harren libben bleaune hja yn Völlen op de pleats wenjen. Syn namme stiet op de grêfstien fan frou Niemann op it tsjerkhôf fan Völlen.
Völlen

**Völlen** is in doarp yn it Landkreis Lier yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. It doarp is in *[[Ortsteil]]* fan de gemeente Westoverledingen.

## Geografy
Völlen leit yn it suden fan de gemeente, tsjin it Iemslân oan, krekt wat noardlik fan Papenburch eastlik fan de Iems. By Völlen hearre ek de buorskippen Völlenerfehn en Völlenerkönigsfehn.

## Skiednis
Völlen waard om likernôch 700 hinne stifte en yn 1177 foar it earst yn dokuminten neamd. Fan 1250 ôf wurde de liemen hutten ferfongen troch bakstiennen hûzen. Nei de Twadde Wrâldkriich foel Völlen yn de Poalske besettingssône.

Yn de stoarmfloed fan 1962 strûpte Völlen ûnder wetter nei't in dyk fan de Iems trochbriek.

Op 1 jannewaris 1973, yn it ramt fan in gemeentlike weryndieling yn Nedersaksen, waard de gemeente Völlen, dy't bestie út de doarpen Völlen, Völlenerfehn en Völlenerkönigsfehn bestie, opheft, en mei alve oare gemeenten gearfoege ta de gemeente Westoverledingen. Dêrmei waard de eardere gemeente omfoarme ta in *[[Ortsteil]]* fan de gemeente Westoverledingen mei in eigen doarpsried (*Ortsrat*) en doarpsboargemaster (*Ortsbürgermeister*).

## Tsjerke

De let-goatyske, protestantske Petrus- en Paulustsjerke datearret út it begjin fan de 15e iuw. By de bou fan de tsjerke waard âlder materjaal fan in 12e iuwsk bouwurk op 'e nij brûkt. De klokketoer datearret fan 1559.

## Keppeling om utens

* Ynformaasje oer Völlen en de tsjerke
* Beskriuwing fan Völlen yn it histoaryske doarpsdatabank fan it Ostfriesische Landschaft
Spoarweimaatskippij

In **spoarweimaatskippij**, **spoarmaatskippij** of **spoarwei-ûndernimming** is in bedriuw dat reizgers en/of fracht ferfiert oer it spoar. Sa'n ûndernimming besit en brûkt treinen en spoarwegen. Yn 'e measte Jeropeeske lannen waarden de earste spoarwegen yn 'e njoggentjinde iuw oanlein, beheard en eksploitearre troch private spoarweimaatskippijen. Letter waarden dy bedriuwen nasjonalisearre ta in oerheidstsjinst. Sadwaande hiene de measte Jeropeeske lannen fan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw oant fier yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw in nasjonale spoarweimaatskippij.

Yn 'e 1990-er jierren besleat de Jeropeeske Uny om it Jeropeeske spoarnetwurk iepen te stellen foar eltse spoarweimaatskippij dy't oan 'e wetlike easken foldie. Per 29&nbsp;july 1991 waard dêrta de Rjochtline 91/440 fan krêft. Om in lykweardige behanneling fan alle spoarweimaatskippijen te garandearjen waard dêrmei in skieding oplein tusken spoarweiferfier en spoarweibehear. De grutte nasjonale spoarweimaatskippijen (lykas yn Nederlân de NS) waarden dêrta opspjalten (yn Nederlân yn 'e NS as ferfierder en it nije ProRail as behearder). Fierders wiene de lidsteaten fan 'e Jeropeeske Uny as gefolch fan deselde rjochtline ek twongen om 'e nasjonale spoarweimaatskippijen te privatisearjen, sadat se net mear ûnderdiel fan 'e oerheid foarmje soene. 

It idee wie dat frije-merkwurking liede soe ta konkurrinsje, wat wer foar legere prizen soargje soe en it reizgjen mei de trein dus goedkeaper meitsje soe. Troch de beheinde winstjaandheid fan iepenbier ferfier en de beheinde beskikberens fan it spoar (der kin no ienris mar ien trein tagelyk ride), is dat yn lang net alle gefallen slagge. Krektoarsom, guon ûnrindabele spoarlinen dy't mei oerheidssubsydzjes geande holden waarden, moasten as gefolch fan it privatisearringsbeslút opdoekt wurde, wat tige negative gefolgen foar de reizgers hie. Op it mêd fan frachtferfier hat de privatisearring oer it algemien wol goed útpakt.

Yn oare dielen fan 'e wrâld is ferfier oer it spoar oars regele. Yn 'e Feriene Steaten en Kanada hat nea in nasjonale spoarweimaatskippij bestien en eksploitearret in grut ferskaat oan spoarwei-ûndernimmings noch altyd eigen spoarlinen. Dêrby moat oantekene wurde dat troch fúzjes en oernames wol beskate reuzen ûntstien binne dy't de merk dominearje, lykas yn 'e Feriene Steaten Amtrak. Yn Ruslân is it treinferfier altyd in oerheidsoangelegenheid west en hawwe nea selsstannige spoarweimaatskippijen bestien. De Rossijskije Zjeleznyje Dorogi (Russyske Spoarwegen) foarmje ien fan 'e grutste spoarweimaatskippijen fan 'e wrâld en beheare it grutste spoarweinetwurk fan 'e wrâld.