Doarnik

**Doarnik** (Frânsk: *Tournai*, Nederlânsk: *Doornik*, Pikardysk: *Tornai* en Latyn: *Turnacum*) is in stêd en gemeente oan de Skelde yn it westlike part fan de Frânsktalige Belgyske provinsje Henegouwen. Doarnik hat likernôch 70.000 ynwenners en is wat oerflak oanbelanget de grutste gemeente fan Belgje. Doarnik is mei Tongeren en Aalen ien fan de âldste stêden fan it lân en de stêd hat op kultuerhistoarysk gebiet in wichtige rol spile.

It belfort fan Doarnik is de âldste fan Belgje en is mei de Us-Leaffrouwekatedraal ynskreaun yn it wrâlderfgoed fan UNESCO. De romaanske en goatyske katedraal is mei de seis tuorren en de tsjerkeskat in yndrukwekkend monumint.  

## Romeinske tiid
Yn de Romeinske tiid stie Doarnik bekend ûnder de namme Turnacum. Turnacum wie stifte oan de Skelde op in krusing fan hearewegen en makke yn de 1e en 2e iuw in grutte bloei troch. Unrêst en ynfallen makken in ein oan de bloeitiid en de 3e en 4e iuw wie in tiidrek fan delgong.  

## Midsiuwen

Om 432 hinne waard de stêd ynnommen troch in ynfal fan Klodio. Under de Salyske Franken Gilderik I en Klovis wie Doarnik de haadstêd fan it Frankyske Ryk (oant 486). It grêf fan Gilderik waard by fersin yn 1653 ûntdutsen.  

Klovis ferhûze it Frankyske machtssintrum nei Parys, mar Doarnik bleau in wichtige stêd troch't Klovis fan de stêd in biskopsstêd makke. De earste biskop fan Doarnik waard de yn Doarnik berne Eleutherius en hearske oer hiel Flaanderen.

Under Karel de Keale, de earste kening fan West-Frânsje ûntstie healwei de 9e iuw it greefskip Flaanderen, dat in lien bleau fan de Frânske kening. De stêd waard in sintrum fan rike keaplju en harren nocht nei ûnôfhinklikens wie de oarsaak dat Doarnik sûnt 1187 streekrjocht ûnder de Frânske kroan kaam te fallen.  

Yn de 15e iuw waard de stêd ryk troch de lekkenhannel en in wichtige leveransier fan muorretapijten. De ekonomyske bloei en spesjale hannelsstatus dy't de stêd yn it Frânske keninkryk hie, koe net tefoarren komme dat Doarnik tusken 1421 en 1428 teheistere waard troch opskuor en trelit. Oarsaak wie û.o. de ûntwearding fan de lokale munt foar de Frânske kroan oer. Oan de iene kant stie it stedsbestjoer en oan de oare kant de gilden, benammen dy fan de keunsters en lekkenhandlers. Lang om let krigen de gilden mear macht troch bygelyks de stimming yn bestjoerlike saken dêr't hja earder net oan meidiene.       

## Nije Tiid
Yn 1513 oermastere de Ingelske kening Hindrik VIII Doarnik op de Frânsen. Dermei is de stêd de iennige fan Belgje dy't foar in hoart troch Ingelân oerhearske waard. Jean le Sellier waard nei Westminster stjoerd om yn it House of Commons in sit yn te nimmen. Yn 1519 waard Doarnik wer oan Frankryk oerdroegen.

Nei't keizer Karel V de stêd yn 1521 by syn Nederlânske erflannen foege, folge in tiidrek fan ekonomysk ferfal en deiliskip. Yn 1544 waard de earste protestantske gemeente stifte, dy't de namme "La Palme" krige. Fanút Straasburg stjoerde de reformator Martin Bucer in preker nei Doarnik, mar dy preker waard al rillegau oppakt en op de brânstapel op de Grutte Merk ferbaarnd. Nei him folgen oare dûmny's. Yn 1561 skreau Guido de Brès yn Doarnik syn *Confessio Belgica*, wêrmei't er oan de Spaanske kening Filips II de ynhâld fan it kristlike leauwe útlizze woe. Op 23 augustus 1566 waard de stêd teheistere troch de byldestoarm. De kalvinisten, dy't neffens eigen sizzen trijefearn fan de ynwenners fertsjintwurdigen, easken harren eigen tsjerken op. Margaretha fan Parma stjoerde de greve fan Horne der op út om de boel wer del te bêdzjen en dy stelde út dat kalvinisten eigen tsjerken bouwe mochten, mar de kening en lânfâldesse namen him dat tige kwea ôf en rôpen Horne werom. Op 2 jannewaris 1567 ferovere Filips fan Noircarmes de stêd sûnder slach werom en liet de boargers ûntwapenje. It Ivich Edikt fan 1577 hie fan gefolgen dat de Spaanske troepen de stêd ferlieten, mar yn 1581 waard de stêd nei in lang belis wer ynnommen troch Aleksander Farnese, de lettere hartoch fan Parma. Parma wie polityk wat betûfter as syn master, kening Filips II, en ynstee de protestanten út te moardzjen joech er har in jier de tiid om harren besit te ferkeapjen en te emigrearjen. Dêrmei wist er it foar inoar te krijen dat protestanten it by oare belegerings earder opjoechen.   

Under de Frânske kening Loadewyk XIV kaam de stêd wer yn Frânsk besit. De Frânsen moasten lykwols oan it ein fan de Spaanske Súksesjekriich neffens de betingsten fan de Frede fan Utert (1713) akseptarje dat de eardere Spaanske Nederlannen Eastenryksk waarden. 

Yn 1815 waard Doarnik ûnderdiel fan it Feriene Keninkryk fan de Nederlannen en yn 1830 fan Belgje. 

De stêd hie yn maaie 1940 te lijen fan in Dútsk bombardemint.

## Demografyske ûntjouwing

Alle histoaryske opjeften slagge op de hjoeddeiske gemeente, ynklusyf dielgemeentes, lykas dy ûntstiene nei de fúzje fan 1 jannewaris 1977.

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:750 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:80000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1806 text:1806
 bar:1816 text:1816
 bar:1830 text:1830
 bar:1846 text:1846
 bar:1856 text:1856
 bar:1866 text:1866
 bar:1876 text:1876
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2020 text:2020
 bar:2021 text:2021

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1806 from:0 till: 0
 bar:1816 from:0 till: 0
 bar:1830 from:0 till: 0
 bar:1846 from:0 till: 65609
 bar:1856 from:0 till: 0
 bar:1866 from:0 till: 64765
 bar:1876 from:0 till: 0
 bar:1880 from:0 till: 66960
 bar:1890 from:0 till: 69192
 bar:1900 from:0 till: 70343
 bar:1910 from:0 till: 74921
 bar:1920 from:0 till: 70717
 bar:1930 from:0 till: 71941
 bar:1947 from:0 till: 68443
 bar:1961 from:0 till: 68112
 bar:1970 from:0 till: 68909
 bar:1981 from:0 till: 67906
 bar:1990 from:0 till: 67767
 bar:2000 from:0 till: 67379
 bar:2010 from:0 till: 69043
 bar:2020 from:0 till: 69083
 bar:2021 from:0 till: 68638

PlotData=

 bar:1806 at: 0 fontsize:s text:
 bar:1816 at: 0 fontsize:S text:
 bar:1830 at: 0 fontsize:S text:
 bar:1846 at: 65609 fontsize:S text: 65.609 shift:(-10,5)
 bar:1856 at: 0 fontsize:S text:
 bar:1866 at: 64765 fontsize:S text: 64.765 shift:(-10,5)
 bar:1876 at: 0 fontsize:S text:
 bar:1880 at: 66960 fontsize:S text: 66.960 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 69192 fontsize:S text: 69.192 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 70343 fontsize:S text: 70.343 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 74921 fontsize:S text: 74.921 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 70717 fontsize:S text: 70.717 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 71941 fontsize:S text: 71.941 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 68443 fontsize:S text: 68.443 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 68112 fontsize:S text: 68.112 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 68909 fontsize:S text: 68.909 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 67906 fontsize:S text: 67.906 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 67767 fontsize:S text: 67.767 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 67379 fontsize:S text: 67.379 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 69043 fontsize:S text: 69.043 shift:(-10,5)
 bar:2020 at: 69083 fontsize:S text: 69.083 shift:(-10,5)
 bar:2021 at: 68638 fontsize:S text: 68.638 shift:(-10,5)



*Boarnen :NIS, Opm:1806 oant en mei 1981 = folkstellingen; 1990 en letter = ynwennertal op 1 jannewaris

## Yndieling gemeente

## It besjen wurdich

### Tsjerklike arsjitektuer
* Us-Leaffroukatedraal
* Sint-Piatustsjerke (*Église Saint-Piat*), Rue des Jésuites
* Sint-Kwintenstsjerke (*Église Saint-Quentin*), Grand Place
* Sint-Briksiustsjerke (*Église Saint-Brice*), Rue Barre Saint-Brice, dêr't op 27 maart 1653 it lêste rêstplak fûn waard fan Gilderik I (soan fan Merovech en heit fan Klovis)
* Sint-Marije Magdalenatsjerke (*Église Sainte-Marie-Madeleine'), Terrasse de la Madeleine
* Sint-Margaretatsjerke (*Église Sainte-Marguerite*), Place de Lille
* Sint-Jakobustsjerke (*Église Saint-Jacques*), Rue du Palais Saint-Jacques
* Redemtoristentsjerke (*Église des Rédemptoristes*), Quai Notre Dame
* Sint-Jehannestsjerke (*Église Saint-Jean*), Rue Saint-Jean 
* Sint-Nikolaastsjerke (*Église Saint-Nicolas*), Rue du Château

=== Oare arsjitektuer === 
* De gevels yn neostyl oan de Grand place
* It Belfort fan Doarnik
* Lekkenhal fan Doarnik (1610-1611) oan de Grand Place
* Gebouwen fan de âlde Sint-Martensabdij (*Abbaye Saint-Martin''), tsjintwurdich it stedhûs. De Frânske Revolúsje yn de Súdlike Nederlannen ferdreau de benediktinen en makke in  ein oan de abdij, dy't foar in grut part ynklusyf de monumintale tsjerke ôfbrutsen waard. 
* De Pont des Trous (foar in part yn 2019 ôfbrutsen om't de brêge te krap waard foar de skipfeart), de Tour Henri VIII en ferskate oare resten fan de stedsfersterkings
* De Sitadel (foar in part 1860 ôfbrutsen)
* Fierder besit it sintrum fan de stêd romaanske hearehûzen (wêrûnder it âldste en bêst bewarre hûs yn Europa), renêssânse- en barokke hûzen en, fral yn de omjouwing  fan it stasjon art-nouveauhûzen 

### Museums
* Musée des Beaux-Arts, Enclos Saint-Martin, 3 (Webstee)
* Musée d'Histoire et d'Archéologie, Rue des Carmes 8 
* Musée d'Histoire naturelle et Vivarium (Webstee)
* Musee du Folklore, Réduit des Sions 36
* Musée d'Histoire militaire, Rue Roc Saint-Nicaise 59-61
* Musée des Arts décoratifs (porselyn), Rue Saint-Martin 50
* Musée de la Tapisserie, Place Reine Astrid 9

## Keppeling om utens