open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Domtsjerke fan Mantua

De **Domtsjerke fan Mantua** (Italjaansk: *Duomo di Mantova*; *Cattedrale di San Pietro apostolo* of **Sint-Petruskatedraal**) yn Mantua, Lombardije, is in oan Petrus wijde roomsk-katolike katedraal en de biskopstsjerke fan it bisdom Mantua.

## Skiednis

De oarspronklik ierkristlike tsjerke waard yn 'e midsiuwen (nei alle gedachten troch Matilda fan Toskane) yn romaanske styl boud. Ut dy tiid datearret noch de klokketoer. De tsjerke waard tusken 1395 en 1401 ûnder tafersjoch fan Francesco I Gonzaga werboud. De troch Jacobello en Pierpaolo dalle Masegne ûntwurpen moarmeren gevel fan dy tsjerke mei it oerdekte portaal, roasfinsters en pinakels is noch op in skilderij fan Domenico Morone yn it *Palazzo Duvale*  te sjen. Yn dy tiid wiene oan beide kanten fan 'e dom in rige mei goatyske kapellen oanboud, dy't mei tuorkes en gevels fan moarmer en terrakotta fersierd wiene. Oan 'e súdlike kant is dy muorrestruktuer noch jimmeroan te sjen.   

De domtsjerke waard nei in brân yn 1545 op 'e nij boud troch de maniëristyske arsjitekt Giulio Romano, mei behâld fan 'e westlike gevel en de bûtenmuorren. It ynterieur dêrfoaroer waard yngreven feroare en yn in op in ierkristlike ferzje fan 'e Pitersdom yn Rome lykjende foarm brocht. Nei de dea fan Giulio Romano yn 1546 bleau it wurk foar in hiel skoft lizzen en dêrnei ûnder lieding fan Giovan Battista Bertani fuortset, dy't nei alle gedachten it bouplan benammen foar it koer oanpaste. Nei in inisjatyf fan biskop Antonio Guidi di Bagno waard de hjoeddeiske moarmeren gevel tusken 1756 en 1761 troch de romeinske Nicolò Baschiera boud, dy't ek yn it Eastenrykske leger tsjinst die.

## Ynterieur

It ynterieur fan 'e domtsjerke hat de foarm fan in latynsk krús. De romten wurde troch fjouwer rigen pylders mei korintyske kapitelen yn fiif skippen ferdield. Wylst de twa bûtenste skippen en it middenskip flakke plafonds hawwe, binne de oare skippen mei in tonferwulft oerkape. By de sydskippen lâns leit oan beide kanten in rige kapellen, dy't mei maniëristyske keunstwurken fan lokale keunstners fersierd binne (de wichtichste skilderijen fan Paolo Veronese en Giulio Campi binne lykwols net mear yn Mantua). De koepel boppe de krusing is mei fresko's fan it Paradys beskildere. Fierders binne der keunstwurken lykas in ierkristlike sarkofaach, de 14e-iuwske fresko's fan de doopkapel, de *Cappella dell’Incoronata* en de sakristy (eartiids de *Capella dei Voti*) mei it troch in learling fan Andrea Mantegna beskildere ferwulft. It heechalter is yn moarmer útfierd en wurdt bekroand mei in grutte houten krusifiks.

Yn 'e dom binne de grêven te finen fan in grut tal biskoppen, kardinalen en oare persoanen dy't in rol spilen yn de skiednis fan 'e stêd.
LTO Nederlân

**LTO Nederlân** (Nederlânsk en offisjeel: *LTO Nederland*; folút: *Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland*) is in Nederlânske ûndernimmers- en wurkjouwersorganisaasje foar de agraryske sektor en de túnbousektor. It is in koepelorganisaasje foar trije regionale ferienings op it mêd fan 'e lân- en túnbou, dy't mei-inoar yn totaal krapoan 50.000 boeren en túnkers fertsjintwurdigje. Fia LTO Nederlân wurdt nau gearwurke foar de belangebehertiging fan 'e leden op it mêd fan aktuële tema's.

## Organisaasje
LTO Nederlân is in lanlike koepelorganisaasje fan trije regionale lân- en túnbouferienings. Dat binne:
*it Limburchsk Lân- en Túnboubûn (LLTB) (beslacht Limburch)
*LTO Noard (beslacht Nederlân benoarden de Grutte Rivieren)
*de Súdlike Lân- en Túnbou-organisaasje (ZLTO) (beslacht Noard-Brabân, Seelân en dielen fan súdlik Gelderlân)
De leden fan dy organisaasjes wurde troch LTO Nederlân sawol op nasjonaal mêd as yn 'e Jeropeeske Uny fertsjintwurdige. It haadkantoar fan LTO Nederlân is fêstige yn De&nbsp;Haach, mar de koepelorganisaasje ûnderhâldt ek in buro yn Brussel. It orgaan fan 'e LTO hjit *[[Nieuwe Oogst]]*.

## Skiednis
LTO Nederlân waard yn 1995 nei jierren fan muoisume ûnderhannelings oprjochte troch in fúzje fan trije eardere Nederlânske nasjonale belangeferienings foar boeren en túnkers, dy't stammen út it tiidrek fan 'e Ferpyldering. Dat wiene it roomske Katolyk Nederlânsk Boere en Túnkers Bûn (KNBTB), it liberale Keninklik Nederlânsk Lânbou-Komitee (KNLC) en it protestantske Kristlik Boere en Túnkers Bûn (CBTB). Nei syn ûntstean naam LTO Nederlân stadichoan it foech en de ferantwurdlikheden fan it Lânbouskip oer, dat dêrom yn 2001 opheft waard.

Oarspronklik bestie LTO Nederlân út in stikmannich regionale dielorganisaasjes: de Westlike Lân- en Túnbou Organisaasje (WLTO) yn Noard- en Súd-Hollân en Seelân, de Noardlike Lân- en Túnbou-organisaasje (NLTO) yn Grinslân en Drinte, de Frysk-Flevolânske Lân- en Túnbou-organisaasje (FLTO) yn Fryslân en Flevolân, de Gewestlike Lân- en Túnbou-organsaasje (GLTO) yn Utert, Gelderlân, Oerisel en Noard-Brabân, it Noardbrabânsk Kristlik Boerebûn (NCB) yn Noard-Brabân en Seelân en it Limburchsk Lân- en Túnboubûn (LLTB) yn Limburch.

Yn 1999 folge in algemiene reorganisaasje, wêrby't de FLTO en de NLTO fúzjearren ta in nije NLTO, wylst it NCB mei de Siuwske ôfdielings fan 'e WLTO en de Brabânske en guon Súdgelderske ôfdielings fan 'e GLTO in nije Súdlike Lân- en Túnbou-organisaasje (ZLTO) foarme. Yn 2005 folge in nije reorganisaasje, wêrby't de NLTO, de WLTO en de GLTO fúzjearren ta LTO Noard.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan LTO Nederlân
Petgatten De Feanhoop

De **Petgatten De Feanhoop** is in natoergebiet fan 200 hektare by De Feanhoop dat bestiet út petgatten en boezemlân. It is in Natura 2000 gebiet en wurdt beheard troch It Fryske Gea.  

Yn 1996 waarden de oan de súdwestside lizzende Kraanlannen troch It Fryske Gea ynrjochte as grut oanienslutend wetter- en moerasgebiet. It gebiet De Kraanlannen is neamd nei de kraanfûgels dy't dêr yn de sechtjinde iuw bret hawwe neffens in plakkaat út 1542. It wetter- en moerasgebiet bestiet út foar in feangebiet skaaimerkende broekbosken, petgatten en stripen. Sawol de heger lizzende net ferfeante stikken as de letter yn kultuer brochte ûndergrûnen wurde brûkt as healân. Oan de ouwers fan de petgatten binne grutte horsten fan de plomsigge.

It behear is rjochte op behâld fan blaugersfegetaasje en op de spontane ûntwikkeling fan moerasboskjes en reidlân. It bemeallen bart yn syklyske peroades wêrby't hieltiten in oar part fan it gebiet bemeald wurdt om slikrike stripen ûntstean te litten. Dit jout gelegenheid ta it ûntjaan fan pioniersplanten as wylde andyvje, foarkestekker en readskonken. 

Troch it fergraven fan de Bonnebuskepetten yn it ramt fan natoerûntwikkeling ûntstie der mear iepen wetter, reid en rûchte. De Oksekop en de Noarderkrite binne benammen weardefol as djerreblommhealân. Op de Noarderkrite groeit de grutte rinkelbel.

Yn it gebiet stiet Wynmotor De Feanhoop.
Lindefallei

De **Lindefallei** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Lendevallei*) is in natoergebiet súd fan Wolvegea. De earste stikken moeraslân kamen om 1940 yn besit fan It Fryske Gea.

Oant 2007 krige de natoerbeskermingsorganisaasje 785 hektare yn de beekdelling fan de Stellingwerfske rivier de Linde (Stellingwerfsk: *Lende*) yn eigendom. Dêrûnder binne de Helomapolder, Driessenpolder, Gorterspolder, Lindepoolder, it Botkereservaat, Onland en it Oude Stroomdal. It gebiet rint rûchwei fan De Hoeve oant foarby de Trijeweislûs by Nijetrine en is ûnderdiel fan de  'wiete as' fan moerasgebieten op de grins fan Fryslân en Oerisel. It natoerbelied is rjochte om de Weerribben en de Wieden yn Noardwest-Oerisel fia de Lindefallei mei de Rottige Meente yn Fryslân te ferbinen.

Tusken 1922 en 1927 waard de Linde kanalisearre. Derby waarden grutte stikken fan de beekdelling ûntgûn. De ûntginning blykte funest foar de natoerhistoaryske wearden yn de beekdelling. Mei in systeem fan sleatten, keardamen en kleppen waard yn it netoerreservaat ferdrûging tsjingien. Yn de 21e iuw binne ek in tal meänders fan de rivier wer iepenlein. De Lindefallei is ryk oan elzebroekbosk. De beammen groeiden hurder troch de ferdrûging en it ferlânjen fan petgatten. Oan de noch oerbleaune petgatten groeie wetter- en moerasplanten as grutte djerreblom, trijekantgers, wetterpinksterblom en krânsfearkrûd. Ek in soad libellesoarten fine hjir in leefgebiet.

De Lindepolder (Stellingwerfsk: *Lendepoolder*) is in grutte plasse yn it om 1930 ûntgûne petgattegebiet. Yn 1990 waard dit foar boerelân oangekocht troch It Fryske Gea. Troch it wetter net langer út de polder te pompen waard dy gaadlik foar moerasfûgels as blaustirns en blauboarstke, mar ek foar etterfûgels as hjerringslynder en east-ein. Ek wurde greidefûgels as ljip en wylp, en boskfûgels as grutte bûnte spjocht en hauk in gaadlik plak yn it ôfwikseljende lânskip.

## Mole en slûs
De achtkante wettermûne by de Blessebrêge krige nei restauraasje yn 1991 de namme ‘De Gooyer’. Geert Gooyer wie de eardere mûnder en opsjenner fan It Fryske Gea yn dit gebiet. Yn de Helomapolder stiet it Helomaslúske, in 18e-ieuske houten feanslûs. Mei dit slúske waarden de turfpreammen skutten dy't de wûne turf oer de Linde ôffierden. It wurdt no út kultuerhistoaryske eachpunt yn stân hâlden.
FLTO

De **Frysk-Flevolânske Lân- en Túnbou-organisaasje** (Nederlânsk en offisjeel: *Fries-Flevolandse Land- en Tuinbouworganisatie*), yn 'e regel ôfkoarte ta **FLTO**, wie de namme fan in Nederlânske regionale ûndernimmers- en wurkjouwersorganisaasje foar de agraryske sektor en de túnbou yn 'e provinsjes Fryslân en Flevolân. De organisaasje wie as regionale belangeferiening oansletten by it lanlike LTO Nederlân. It haadkantoar wie fêstige yn Drachten. De FLTO hie likernôch 8.000 leden.

## Skiednis
In foarrinner fan 'e FLTO wie it CBTB Fryslân-Flevolân, in fúzje fan 'e provinsjale ôfdielings fan it CBTB út Fryslân en Flevolân, dy't yn 1994 ta stân kaam. 

De FLTO sels ûntstie yn 1995, troch de fúzje fan it roomske Katolyk Nederlânsk Boere en Túnkers Bûn (KNBTB), it liberale Keninklik Nederlânsk Lânbou-Komitee (KNLC) en it protestantske Kristlik Boere en Túnkers Bûn (CBTB) ta de nije lanlike koepelorganisaasje LTO Nederlân. Yn it ramt dêrfan waarden de regionale ôfdielings fan it KNBTB, it KNLC en it CBTB yn 'e provinsjes Fryslân en Flevolân ferraand ta ien nije organisaasje, dy't FLTO doopt waard.

Yn 1999 gie de FLTO by in algemiene reorganisaasje fan LTO Nederlân mei de âlde Noardlike Lân- en Túnbou-organisaasje (NLTO) fan 'e provinsjes Grinslân en Drinte op yn in nije organisaasje. Dy behold de namme NLTO en hie neitiid yn totaal sa'n 15.000 leden. Yn 2005 soe de NLTO, yn 'e mande mei de Westlike Lân- en Túnbou Organisaasje (WLTO) yn Noard- en Súd-Hollân en de Gewestlike Lân- en Túnbou-organsaasje (GLTO) yn Utert, Gelderlân en Oerisel, opgean yn it nije LTO Noard.
NLTO

**Noardlike Lân- en Túnbou-organisaasje** (Nederlânsk en offisjeel: *Noordelijke Land- en Tuinbouworganisatie*), yn 'e regel ôfkoarte ta **NLTO**, wie de namme fan trije opinoar folgjende Nederlânske regionale ûndernimmers- en wurkjouwersorganisaasjes foar de agraryske sektor en de túnbou yn Noard-Nederlân. De beide lêste organisaasjes wiene regionale belangeferienings dy't oansletten wiene by it lanlike LTO Nederlân. It haadkantoar fan alle trije organisaasjes wie fêstige yn Grins.
__NOTOC__
## Earste NLTO
De earste NLTO ûnstie yn 1993, doe't de provinsjale ôfdielings yn Grinslân en Drinte fan it roomske Katolyk Nederlânsk Boere en Túnkers Bûn (KNBTB) en it liberale Keninklik Nederlânsk Lânbou-Komitee (KNLC) besleaten te fúzjearjen. De earste NLTO bestie los fan 'e ôfdielings Grinslân en Drinte fan it protestantske Kristlik Boere en Túnkers Bûn (CBTB), dy't sels trouwens yn 1993 ferraanden ta CBTB Noard-Nederlân.

## Twadde NLTO
De twadde NLTO hie syn woartels yn it gearfoegjen, yn 1995, fan 'e lanlike organisaasjes fan it KNBTB, it KNLC en it CBTB ta de nije koepelorganisaasje LTO Nederlân. Yn it ramt fan dy fúzje waarden datselde jiers de regionale ôfdielings yn Grinslân en Drinte fan it KNBTB en it KNLC (de earste NLTO) en it CBTB (CBTB Noard-Nederlân) ferraand ta in nije NLTO.

## Trêde NLTO
De trêde NLTO ûntstie yn 1999, doe't by in algemiene reorganisaasje fan LTO Nederlân de âldere Drintsk-Grinslânske NLTO fúzjearre mei de Frysk-Flevolânske Lân- en Túnbou-organisaasje (FLTO). De nije fúzje-organisaasje behold dêrnei de namme NLTO, mar besloech fan dat punt ôf ek de provinsjes Fryslân en Flevolân en hie yn totaal sa'n 15.000 leden. Yn 2005 gie dizze trêde NLTO, yn 'e mande mei de Westlike Lân- en Túnbou Organisaasje (WLTO) yn Noard- en Súd-Hollân en de Gewestlike Lân- en Túnbou-organsaasje (GLTO) yn Utert, Gelderlân en Oerisel, op yn it nije LTO Noard.
Balstienliem

**Balstienliem** is in grûnsoarte dy't bestiet út in mjuks fan balstiennen, grind, sân, klaai en liem. Faak wurde yn balstienliem ek grutte balstiennen fûn. Oarspronklik siet der ek faak kalk yn balstienliem, mar dat is troch gemyske ferwaring hast folslein ferdwûn. Balstienliem wurdt ûnder lâniis ôfset en kin dêrom as in foarm fan till (grûnmorene) beskôge wurde.

It gewoane balstienliem yn Nederlân is sa'n 150.000 jier lyn ôfset, ûnder it Saalien en is part fan de litostratigrafyske Formaasje fan Drinte. Foaral yn de provinsje Drinte komt in soad balstienliem ticht ûnder it oerflak foar. Pleatslik is dat liem somtiids opdreaun troch it lâniis. Foarbylden dêrfan binne Gaasterlân, Vollenhove, de Havelterberch, Skoklân (Noardeastpolder), Urk en op Wieringen en Teksel. Yn de kriten dêr't balstien al bekend wie, waard it ek faak yn boarsel fûn.

Neist it balstienliem út it Saalien is yn in inkelde boarring balstienliem út it Elsterien oantroffen. It waard ûnder oaren fûn yn boarring Oostmeep yn de Waadsee op in djipte fan 51,70 meter ûnder de seeboaiem.

Troch eroazje en útspieling kinne stiennen út it liem frij komme. Somtiids ferdwynt sadwaande alle liem en bliuwe allinne de stiennen oer. Yn de see fan it Eemien, de waarme tiid dy't folge op it  Saalien, foarmje sokke stiennefjilden it substraat foar oesterbanken. Stiennefjilden út it Saalien binne ek no noch oan it oerflak oanwêzich; bekend binne ûnder oaren de Tekselske stiennen en it Van der Lijn-reservaat by Urk. 

Om 't keiliem min wetter trochlit, hat dy grûnsoarte benammen in soad ynfloed hân op it Drintske lânskip. Plantewoartels hawwe it dreech om yn de boaiem troch te kringen fanwegen de liemlaach. Pleatslik is de grûn ek tige wiet en dêr waard dêr maklik fean troch foarme. Under it Nasjonaal Park Dwingelderfjild leit in laach balstienliem fan sawat 8 meter. It grûnwetter docht der sa'n 20 jier oer om dêrtrochhinne te rinnen. 

Balstienliem is foar it earst foar dykbou brûkt by de oanlis fan de Koarte Ofslútdyk dêr't de Amstelmar mei ôfsletten waard, en letter ek foar de bou fan de Ofslútdyk en oare diken.
Reputaasje

In **reputaasje** is it byld dat, of de breed dielde miening dy't by it bredere publyk bestiet fan in persoan, in maatskiplike groep, in organisaasje of sels fan in foarwerp. Soks is ornaris it gefolch fan in proses fan ûnbewuste sosjale beoardieling op basis fan in stikmannich morele kritearia, liedend ta in beskate persepsje dy't dreech te feroarjen is as er ienris fêststeld is. As de eigenskippen dy't oan sa'n entiteit tadichte wurde, oer it algemien posityf binne, is der sprake fan in goede reputaasje, mar as de eigenskippen oer it generaal nommen negatyf binne, bestiet der in minne reputaasje. Yn it Frysk seit men ek wol dat eat of immen "op in goede (of minne) namme leit". In minne reputaasje kin in soad skea tabringe oan bygelyks de kânsen fan in persoan op it mêd fan sosjale ynteraksje mei oare persoanen, en oan 'e mooglikheden fan in bedriuw om klanten te winnen. Dêrom is it foarkommen fan **reputaasjeskea** (it skansearjen fan jins goede namme) foar bedriuwen almeast fan it heechste belang.

It ferskynsel reputaasje is in rûnombywêzich, spontaan en tige effisjint meganisme foar sosjale kontrôle yn natuerlike maatskippijen. It is ûnderwerp fan stúdzje yn 'e maatskiplike en technyske wittenskippen en ek op it mêd fan marketing. It hat ynfloed yn sawol omstannichheden fan konkurrinsje, lykas frije merken, as yn omstannichheden fan gearwurking, lykas binnen organisaasjes, bedriuwen en mienskippen. Boppedat oefenet it ynfloed út op ferskynsels op in grut ferskaat oan skalen, fan it aldendeiske bestean fan in yndividu oant de ynternasjonale relaasjes tusken ferskillende lannen. Reputaasje wurdt faak beskôge as in ûnderdiel fan it begryp identiteit.
Giovanni Battista Tiepolo

**Giovanni Battista Tiepolo**, ek: **Giambattista Tiepolo** (berne op 5 maart 1696 yn Feneesje, ferstoarn op 27 maart 1770 yn Madrid ) wie in Italjaansk keunstskilder.

Tiepolo wie in learling fan Gregorio Lazzarini en wurke yn 1717 as in ûnôfhinklik keunster yn Feneesje, dêr't er tsjerken en paleizen mei syn wurk dekorearre.

Yn 1721 troude er Maria Cecilia Guardi, de suster fan de Feneesjaanske skilders Francesco Guardi en Giovanni Antonio Guardi, by wa't er tsien bern krige. Teminsten twa fan syn bern holpen him yn it wurk.

Tiepolo waard ynspirearre troch Sebastiano Ricci en Giovanni Battista Piazzetta, mar benammen troch it wurk fan Paolo Veronese te bestudearjen. Troch de ynfloed fan Veronese sette er útein mei in hiel nij wurk fan grut opsette foarstellings en allegoriën dy't er skildere yn tsjerken en paleizen. Ynstee fan in soad donker skaad en sterke kleuren begûn er yn sêft grize en blauwe kleuren te skilderjen.

Tusken 1750 en 1753 fierde Tiepolo ien fan syn grutte wurken út, nammentlik it oanbringen fan fresko's yn de biskoplike residinsje fan Würzburg, dêr't er holpen waard troch syn soannen Giovanni Domenico en Lorenzo. De monumintale fresko's mei harren heldere kleuren makken fan Tiepolo in ferneamd man. Hy krige opdrachten fan de keninklike hôven fan [Frankryk], [Ingelân en Ruslân.

De lêste tiid fan syn libben wurke Tiepolo yn Spanje, û.o. foar it hôf. 

Op 27 maart 1770 ferstoar de keunstskiler yn Madrid.

## Galery

Danae e Giove - Giambattista Tiepolo c.1736 - Universitet Konsthistoriska Institutionen, Stockholm.jpg|*Jupiter en Danaë*
File:Giovanni Battista Tiepolo - Pope St Clement Adoring the Trinity - WGA22266.jpg|thumb|260px|*Oanbidding Trije-ienheid troch paus Klementius* 
File:Giovanni Battista Tiepolo - Apollo and the Continents (Africa, right-hand side) - WGA22328.jpg|thumb|260px|*Fresko's residinsje Würzburg*
File:Giovanni Battista Tiepolo - St Jacobus in Budapest.jpg|thumb|260px|*De Oerwinning fan Sint-Jakobus op de Moaren, Giovanni Battista Tiepolo*
File:The Immaculate Conception, by Giovanni Battista Tiepolo, from Prado in Google Earth.jpg|thumb|260px|*Unbeflekte Untfinzenis*


## Skilderijen foar 1740

## Skilderijen fan 1740 oant 1750

## Wurk nei 1750
Heide Hulstreed

De **Heide Hulstreed** is in natoergebiet by Jobbegea. It leit oan de Hulstreed, in syddyk oan de súdkant fan de Skoatterlânskedyk. De heide leit yn in âld heidegebiet mei sânpaden en houtwâlen. Oars as de omlizzende stikken lân is it gebiet by de Hulstreed nea yn kultuer brocht. It waard yn 2015 oankocht troch It Fryske Gea.

Yn dit gebiet is op in lyts oerflak in grut ferskaat oan natoer. De heide bestiet út skrobberheide en grutte pôlen biezemheide. Yn it boskdiel fan it gebiet sitte boskfûgels as de Gielfink yn de strewellen sitte flinters. Yn en by de ûndjippe heideplasse komme kikkerts, libellen en ringslangen foar. Tusken de heide steane op guon plakken rodendrums.


Ofbyld:IFG Heide Hulstreed a.JPG
Ofbyld:IFG Heide Hulstreed d.JPG
Ofbyld:IFG Heide Hulstreed c.JPG
Ofbyld:IFG Heide Hulstreed b.JPG
Ofbyld:IFG Heide Hulstreed 3.JPG
Ofbyld:IFG Heide Hulstreed 2.JPG
Ofbyld:IFG Heide Hulstreed f.JPG
Ofbyld:IFG Heide Hulstreed 8.JPG
Ofbyld:IFG ôfslach Hulstreed 4.JPG
Ofbyld:Jobbegea boerdsje Hulstreed .JPG|buordsje Hulstreed
Ofbyld:IFG Heide Hulstreed 5.JPG|Hulstreed
Ofbyld:IFG Hulstreed 2.JPG|Hulstreed
Katedraal fan Padûa

De **Domtsjerke fan Padûa** (*Basilica cattedrale di Santa Maria Assunta*; **Katedrale basilyk fan Marije-Himelfeart**) oan it domplein (*Piazza Duomo*) yn 'e Italjaanske stêd Padûa is de biskopstsjerke fan it katolike bisdom Padua.

## Skiednis

De hjoeddeiske tsjerke is it tredde gebou op itselde plak. De earste waard fuort nei it Edikt fan Milaan yn 313 boud. De ierdskodding fan 3 jannewaris 1117 ferneatige dy tsjerke. De weropbou fûn plak yn romaanske styl. Hoe't de tsjerke der doe útseach is te sjen op 'e fresko's fan Giusto de' Menabuoi yn 'e rjochts oangrinzgjende doopkapel fan 'e katedraal, dêr't de 14e-iuwske fresko's bewarre bleaun binne.

It ûntwerp fan 'e katedraal wurdt somtiden taskreaun oan Michelangelo, mar is yn feite it wurk fan Andrea della Valle en Agostino Righetto. It gebou hat in soad oerienkomsten mei de âldere tsjerken fan Padûa. De bou fan 'e renêssânse katedraal sette al yn 1551 útein, mar it wurk soe wol twa iuwen duorje. Der waard nei it westen ta wurke en stadichoan waard de âlde katedraal ôfbrutsen om plak te meitsjen foar de nijbou. Op 25 augustus 1754 wijde kardinaal Carlo Rezzonico de katedraal, wylst de gevel ûnfoltôge bleau. De bou fan 'e koepel sette yn 1756 ûnder lieding fan John Glory en Giorgio Massari útein.

Sûnt de 4e iuw is de Marije-Himelfeartkatedraal de sit fan de biskop. Dêrnjonken docht de tsjerke tsjinst as parochytsjerke en beafeartstsjerke fanwegen de reliken fan trije lokale hilligen.

Njonken de katedraal stiet it paleis fan 'e biskop.

## Baptisterium
De súdlik fan 'e katedraal boude doopkapel datearret út de 12e iuw. In iuw letter is de doopkapel ferboud. Tagelyk is it it mausoleum fan 'e Carraresi. De fresko's yn 'e kapel binne yn 'e jierren 1375-1376 oanbrocht troch Giusto de' Menabuoi.
Giusto de' Menabuoi

**Giusto de’ Menabuoi**, ek **Giusto da Padova** neamd, (Florâns, om 1320 - Padûa, 1391) wie in Italjaanske keunstskilder fan de iere Renêssânse. 

Hy wurke yn Lombardije oan in fresko fan it Lêste Oardiel yn de abdij fan Viboldone yn Milaan. Dêrnei ferhûze er nei Padua dêr't er de fresko's foltôge yn in kapel fan de *Chiesa degli Eremitani*, Sint-Antonius fan Padua-basilyk en fral dy fan de doopkapel fan de domtsjerke fan Padûa.

Tusken 1375 en 1378 brocht Giusto de’ Menabuoi yn opdracht fan Fina Buzzaccarini, de frou fan de hear fan Padûa, Francesco I da Carrara, de fresko's oan yn de doopkapel fan de katedraal fan Padûa. Hja wie fan doel om de doopkapel te brûken as mausoleum fan harren famylje.

Giusto de’ Menabuoi ferstoar yn 1391 yn Padûa.
Steatshaad

In **steatshaad** is in immen dy't dy heechste politike funksje beklaaid yn it regear fan in lân. Sa'nent fertsjintwurdiget formeel de nasjonale ienheid en legitimiteit fan in soevereine steat. Ofhinklik fan 'e steatsfoarm en de skieding fan 'e machten fan it oangeande lân kin it steatshaad tagelyk ek it haad fan it regear wêze, of inkeld in seremoniële funksje hawwe.

Yn lannen mei in presidinsjeel stelsel is it steatshaad, de presidint, ek it haad fan it regear. Foarbylden fan lannen mei sokke regearingssystemen binne de Feriene Steaten, Frankryk, Ruslân en Súd-Afrika. Der binne ek lannen mei in absolute monargy, wêryn't de monarch oan it haad fan it regear stiet. Histoarysk wie dat mei alle monargyen sa, en tsjintwurdich komt men it noch tsjin by û.m. Saûdy-Araabje, Jordaanje, Marokko (in kening), Katar, Koeweit (in emir), Monako (in prins) en it Fatikaan (de paus).

Yn lannen mei in parlemintêr stelsel is it steatshaad ornaris immen dy't nei bûten ta it 'gesicht' fan it lân is, mar dy't polityk sjoen gjin wiere ynfloed fan betsjutting útoefenet op it regearingsbelied. Faak is it steatshaad yn sokke lannen in monarch, lykas yn Nederlân, Belgje, Sweden, it Feriene Keninkryk en Kanada (in kening(inne)), yn Japan (in keizer) en yn Lúksemboarch (in gruthartoch of gruthartoginne). It komt lykwols ek foar dat it om in presidint giet, lykas yn Dútslân, Itaalje en Israel. Yn al sokke gefallen leit de wiere politike macht by de premier (of yn it gefal fan Dútslân, by de bûnskânselier).
Glemmer Beach

**Glemmer Beach** is in muzykfestival dat elts jier om mids augustus hinne holden wurdt op it strân fan it Fryske doarp De&nbsp;Lemmer. De namme is in wurdboarterij fan it Ingelske wurd *glamour* en *Lemmer*. It evenemint bestiet sûnt 2010 en hat as fêste wearde de Fryske band De Kast, dy't der elts jier spilet. Glemmer Beach duorret trije dagen; freed en sneon moat men betelje om deryn te meien, mar sneins is de tagong fergees.

## Tsienjierrich bestean
Glemmer Beach fierde yn 2019 syn tsienjierrich bestean. Oan it haad fan 'e organisaasje efter it festival stie doe Dokkumer Johan Koster, dy't ek belutsen wie by de organisaasje fan û.m. it Feanhoopfestival op De Feanhoop, it Befrijingsfestival en Into the Grave yn Ljouwert, en de Admiraliteitsdagen yn syn wenplak. De line-up hie foar eltsenien wat: Jan Keizer en Annie Schilder foar de âldere besikers, in ABBA-tributeband foar lju yn har middeljierren en kar-út oan popmuzyk foar de jongerein. Yn 2019 spilen der foar it earste ek bûtenlânske bands op Glemmer Beach, te witten: it Belgyske Clouseau en de Britske bands Level 42 en UB40 Reunited (mei âld UB40-leden Ali Campbell en Astro).

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Glemmer Beach
Omset

**Omset** is in bedriuwsekonomyske term dy't ferwiist nei it totaalbedrach fan ferkeapen fan in bedriuw (of organisaasje of oare rjochtspersoan) oer in beskate perioade. De omset is opboud út twa komponinten: priis (binnenkommen betelling) en ôfset (ferkochte hoemannichte). De bydrage fan ien beskaat produkt oan 'e omset kin berekkene wurde troch de formule: priis&nbsp;×&nbsp;ôfset. Omset hâldt gjin rekken mei de fraach oft de opbringst fan 'e ferkeapen al yn jild oanwêzich is, of dat it noch útsteande foarderings by klanten betreft.

It omsetbedrach wurdt altyd eksklusyf BTW werjûn. De bruto-omset is it totaal fan alle ferkeapen, identyk oan wat hjirboppe as omset definiëarre is. De netto-omset is de bruto-omset minus weromnommen ferkeapen, skeafergoedings oan ôfnimmers foar minne produkten en betellingskoartings oan ôfnimmers foar konstante betelling. In synonym fan it begryp 'omset' is it omsetsifer.
At the Watergate

**At the Watergate** wie in muzykfestival foar jonge muzikanten dat eins de trettjinde edysje wie fan it  European Youth Music Festival (EYMF). It waard fan 8 oant en mei 11&nbsp;maaie 2018 yn Snits en omkriten holden yn it ramt fan it projekt Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa. De namme ferwiisde nei de Snitser Wetterpoarte. At the Watergate bestie út 6.000 jonge musisy út 20 Jeropeeske lannen, dy't krapoan 1.000 konserten joegen op 30 ferskillende poadia yn Snits sels en op satellytpoadia yn omlizzende doarpen en stêden. It evenemint loek nei skatting 55.000 besikers en wie dêrmei in grut súkses.

At the Watergate hie in budget fan yn totaal €1,5 miljoen. Dat bedrach waard foar in diel ynbrocht troch de organisaasje fan LF2018, de Provinsje Fryslân, de Rabobank en lange rige oare sponsors út it bedriuwslibben. De Gemeente Súdwest-Fryslân joech €175.000 subsydzje oan it evenemint en stelde fierders fergees kantoarromte beskikber foar Kultuer Kertier Snits (CKS), de organisaasje efter it evenemint. Bydragen fan 'e dielnimmers oan en besikers fan At the Watergate dieken de helte fan 'e finansiering.

Yn augustus 2019 kaam lykwols yn it nijs dat CKS by lange nei net út 'e kosten kommen wie, en mei in gat yn 'e begrutting fan €215.000 sitten bleaun wie. Neffens CKS lei dat benammen (foar €165.000) oan 'e hegere kosten dy't makke wurde moasten foar befeiliging, ferkearsregeling en EHBO. Yn 'e oarspronklike begrutting wiene dy kosten net opnommen om't sokke útjeften neffens CKS net nedich wiene. Pas op it alderlêste momint soe de Gemeente Súdwest-Fryslân mei strangere easken kommen wêze. De gemeente woe lykwols hawwe dat de organisaasje rom op 'e tiid op 'e hichte steld wie fan 'e wetlike easken foar sokke eveneminten. Neffens wethâlder Stella van Gent hie CKS "op eigen risiko ferkearde oannames dien oer maatregels en kosten."

De oprop fan CKS oan 'e gemeente om it gat yn harren begrutting te tichtsjen, waard dêrom rislút fan 'e hân wiisd. De ôfdijer fan goed twa ton koste CKS net de kop, want de organisaasje hie in buffer opboud om eventuële risiko's te dekken. Mar dêryn waard no wol in grut gat slein. Fan gefolgen soe CKS, neffens direkteur Wiebren Buma, op takomstige eveneminten besunigje moatte om 'e buffer wer op 'e nij op te bouwen.

Op 25&nbsp;novimber 2019 waard dúdlik dat de gemeenteried fan Súdwest-Fryslân it stânpunt fan it kolleezje fan B. & W. oangeande At the Watergate net dielde. Mei hast riedsbrede stipe waard in moasje oannommen dy't it kolleezje twong om dochs de helte fan it ferlies fan €165.000 (dus €82.500) te beteljen. De ried fûn dat de gemeente sels mei-ferantwurdlik wie foar it gat yn 'e begrutting fan CKS troch op it lêste momint foar it festival de easken op it mêd fan feilichheid noch hurd even op te skroevjen.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan At the Watergate
Dreamweaver's Dilemma

* ''Dreamweaver's Dilemma'' (novelle), in science fiction-novelle fan Lois McMaster Bujold
* ''Dreamweaver's Dilemma'' (ferhalebondel), de ferhalebondel út 1996 dêr't de novelle yn publisearre waard
Ton (massa)

In **ton** (fan it Frânske *tonne*), soms ôfkoarte as **t**, is in ienheid foar in massa (yn 'e folksmûle in gewichtsmjitte) fan 1.000&nbsp;kilogram. De ton is gjin oantsjutting yn it metrike stelsel fan it Système International (SI); de juste oantsjutting is eins megagram, mar dy wurdt frijwol nea brûkt.

It is fierders wichtich om foar it ferstân te hawwen dat yn 'e Angelsaksyske lannen mei it wurd *ton* in oare gewichtsmjitte bedoeld wurdt: in *[[short ton]]* of in *[[long ton]]*. Foar it ûnderskie mei de ton sa't dy op it Jeropeeske fêstelân brûkt wurdt, sprekt men yn it Ingelsk fan in *metric ton* ("metrike ton") of brûkt men de Frânske skriuwwize *tonne*.

Foar swiere eksplosiven, lykas kearnwapens, wurdt de eksploazjekrêft yn 'e regel útdrukt yn kiloton. Ien kiloton komt oerien mei 1.000&nbsp;ton oftewol 1&nbsp;miljoen&nbsp;kilogram. 

## Omrekkenings
*1 ton = 1.000 kilogram
*1 ton = 1 megagram
*1.000 ton = 1 kiloton of 1 gigagram
*1.000.000 ton = 1 megaton of 1 tearagram
*1.000.000.000 ton = 1 gigaton of 1 petagram
*1.000.000.000.000 ton = 1 tearaton of 1 eksagram
*1.000.000.000.000.000 ton = 1 petaton of 1 settagram
Ton

## Ienheden
* ton (massa), in ienheid foar massa of gewicht gelyk oan 1.000 kilogram
* *[[long ton]]*, in Ingelske ienheid foar massa of gewicht gelyk oan 2.240 Ingelske pûnen (of 1.016,0469088 kilogram)
* *[[short ton]]*, in Ingelske ienheid foar massa of gewicht gelyk oan 2.000 Ingelske pûnen (of 907,18474 kilogram)
* registerton, in ynhâldsmjitte by skippen, gelyk oan 100 kubike foet (likernôch 2,83 kubike meter)
* ton (jild), in hoemannichte jild fan 100.000 ienheden (bgl. euro of gûne)

## Geografy
* Ton (Itaalje), in plak en gemeente yn 'e Italjaanske provinsje Trente
* Ton (rivier), in rivier yn 'e Belgyske provinsje Lúksemboarch
* Tôň, in plak en gemeente yn súdlik Slowakije

## Oar
* Ton (jongesnamme), in jongesnamme, koart foar Anton of Antonius
* ton (wiskunde), in wiskundige term foar in dielsamling fan in topologyske fektorromte dy't oan beskate eigenskippen foldocht
* TON, in Nederlânske politike partij oprjochte yn 2007
Dreamweaver's Dilemma (ferhalebondel)

***Dreamweaver's Dilemma*** is in ferhalebondel fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwster Lois McMaster Bujold, hoewol't der ek non-fiksje fan oaren yn opnommen is. De titel is ûntlient oan 'e novelle *[[Dreamweaver's Dilemma (novelle)|Dreamweaver's Dilemma]]*. It boek befettet trije koarte ferhalen en trije novellen, mei dêropta fiif essays, in fraachpetear en in ferskaat oan oare non-fiksje. De fiksje is foar it meastepart fan it science fiction-sjenre. *Dreamweaver's Dilemma* is gearstald ûnder de redaksje fan Suford Lewis. It boek waard yn febrewaris 1996 foar it earst publisearre troch de New England Science Fiction Association (NESFA) yn in beheinde oplaach fan 1.200 hardcovereksimplaren. Yn febrewaris 1997 brocht deselde útjouwerij in paperbackedysje op 'e merk.

## Ynhâld
;ynlieding
**Through Darkest Adolescence with Lois McMaster Bujold, or: Thank You, But I Already Have a Life* (essay, skreaun troch Lillian Stewart Carl) 
;fiksje
**[[The Adventure of the Lady on the Embankment]]* (novelle, detektivefiksje, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**[[Barter]]* (koart ferhaal, science fiction, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**[[Garage Sale (koart ferhaal)|Garage Sale]]* (koart ferhaal, fantasy, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**[[The Hole Truth]]* (koart ferhaal, fantasy, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**[[Dreamweaver's Dilemma (novelle)|Dreamweaver's Dilemma]]* (novelle, science fiction, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**[[The Mountains of Mourning]]* (novelle, science fiction, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
;non-fiksje
**My First Novel* (essay, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**Beyond Genre Barriers* (essay, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**The Unsung Collaborator* (essay, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**Allegories of Change* (essay, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**Biolog* (koarte autobiografyske skets, skreaun troch Lois McMaster Bujold)
**Awards* (list mei prizen wûn troch Lois McMaster Bujold)
**American Bibliography* (bibliografy fan it wurk fan Lois McMaster Bujold, beheind ta de Feriene Steaten)
**Answers* (fraachpetear fan Suford Lewis mei Lois McMaster Bujold)
**Miles Naismith Vorkosigan: His Universe and Times <small>(tiidline fan *The Vorkosigan Saga*, gearstald troch Suford Lewis)</small>
**Towards a Genealogy of Lord Miles Vorkosigan and Other Persons of Interest* <small>([[genealogy]] fan Miles Vorkosigan, de [[haadpersoan]] fan *The Vorkosigan Saga*, gearstald troch Suford Lewis)</small>
**A Pronunciation Guide to Names and Places* <small>(in gids foar [[útspraak]] fan [[namme]]n en [[toponimen]] yn *The Vorkosigan Saga'', gearstald troch Suford Lewis)
Garage Sale

* *[[garage sale (ferkeap)|garage sale]]*, in Ingelske term foar in rommelmerk holden troch ien persoan of gesin op it eigen hiem fanút de garaazje
* ''Garage Sale'' (koart ferhaal), in koart ferhaal fan Lois McMaster Bujold út 1987
* *Garage Sale*, in ôflevering fan *[[That '70s Show]]*
* *Garage Sale*, in ôflevering fan ''The Office'' (Amerikaanske tillefyzjesearje)
**[[Kesey's Garage Sale]]*, in bondel essays fan Ken Kesey út 1973
Hôpital Raymond-Poincaré

It **Raymond-Poincaré Hospitaal** (*Hôpital Raymond-Poincaré*) is in akademysk sikehûs yn Garches, Île-de-France.

It is in part fan it *Assistance publique - Hôpitaux de Paris* en in learklinyk fan Universiteit fan Versailles. It sikehûs waard yn 1936 stichte.

It sikehûs waard ferneamd nei Raymond Poincaré, Frânsk presidint fan 1913 oant 1920. Yn de jierren fyftich spesjalisearre it sikehûs him yn de refalidaasje fan poliopasjinten (de sykte wie doe wiidferspraat, ek yn Frankryk) en rjochten professor André Grossiord en de ortopedysk dokter Olivier Troisier it *Centre national de traitement des séquelles de la polio* op. Dat hie in tsjinst wijd oan bern, mei 44 bêden foar folwoeksenen (22 foar elk geslacht) yn it paviljoen Widal mei spesjalisearre personiel yn massaazje, hydroterapy en it wer rinnen learen fan pasjinten.
Lindebosk

De **Lindebosk** (Stellingwerfsk en offisjeel: *Lendebos*) is in natoergebiet by Aldeberkeap dat beheard wurdt troch It Fryske Gea. It gebiet yn de Lindefallei leit tusken de Bovenwei en de it rivierke de Linde. Oan de eastkant fan de bosk leit natoergebiet de Bekhofskâns.

It langhalige gebiet fan 40 bunder hat in lingte fan hast in kilometer is in pear hûndert meter breed. De bosk leit temidden fan greiden en is net iepen foar publyk. 

## Skiednis
De bosk waard nei de Frânske tiid oanplante troch de famylje Willinge Prins yn in tiid dat de lânbougrûn troch de lânboukrisis net folle opsmiet. De bosk wie bedoeld foar ikekaphout dat ferkocht waard oan bakkers om de ovens te stoken. 
De putsjes yn de bosk binne oerbliuwsels fan boskkloppers (iikskylders) dy’t de ikebast brûkten foar de learloaierij. 
Neidat de Lindebosk nei de Twadde Wrâldoarloch yn hannen komd wie fan de famylje Spaanders út Tytsjerk waard de bosk yn 2012 oankocht troch It Fryske Gea.

## Floara en fauna
Trochdat der in soad liem yn de sângrûn sit wurdt it wetter yn dit gebiet lang fêstholden. Yn it ôfwikseljende bosk binne ek stikken mei heide en moeras. Yn de bosk komme dasseboargen foar. It behear is rjochte op befoardering fan ferskaat. Dêrom binne stikken mei in soad Japanske lariksen úttinne om beammen as iik en boek mear kânsen te jaan. Op de grûn groeie planten as rintfear, plomfear en weewoartel. Yn dit rêstgebiet foar fûgels sykje reeën beskûl yn it strewelleguod.
Koeromgong

In **koeromgong**, **koerommegong** of in **déambulatoarium** yn in tsjerke is it oerdekte diel om it koer fan de tsjerke hinne. De omgong is allinne yn grutte tsjerken oanwêzich en ferlingt de sydskippen. As de tsjerke krúsfoarmich is wurde it sydskip en de omgong troch it transept fan inoar skieden. Oan de bûtenkant fan de omgong lizze kapellen. As de kapellen oan inoar riigje dan is der sprake fan in kapellenkrâns. Nei binnen ta grinzget de ommegong oan it koer, dêr't it alter stiet, meastentiids wurdt de omgong troch bygelyks hekken tusken de pylders fan dat diel fan de tsjerke skieden.
Jouswierpolder

De **Jouswierpolder** of **Jouswiersterpolder** is in polder en natoergebiet by Jouswier yn de gemeente Noardeast-Fryslân.

Oan de westkant fan Jouswier leit polder de Marlannen. It Mûzerid is in natuerlik streamke dat fan súdwest nei noardeast troch de Marlannen rint. Oan de Mûzerid leine twa markes, de Jouswierstermar en it Mellemamarke, neamd nei de Mellemastate by Eastrum. De stigende seespegel yn de 2e en 3e iuw nei Kristus soarge foar de ôfsetting fan knipklaai yn it gebiet, boppe-op de oanwêzige feangrûnen. Hjir waard yn de Midsieuwen sâlt wurden fean ôfgroeven en ferbaarnd om sa sâlt te winnen, de saneamde moernearring.

Dat wiisde op de lege lizzing fan dit gebiet, dat yn it ferline gauris ûnder wetter strûpte en inkeld simmerdeis drûch wie. De hieropbringst fan de lannen dêr’t de dûmny fan Jouswier fan betelle wurde moast, wie dan ek net heech. Al yn 1581 hie Jouswier in lytse pastorij en wie it doarp eigentlik net by steat om in predikant yn tsjinst te hawwen. 

De ôfwettering fan Eastdongeradiel rûn troch de Ezumasyl en de Eastrumersyl. De Eastrumersyl waard ûnderhâlden troch de doarpen Ealsum, Jouswier, Mitselwier, Eastrum en Wetsens. De syl waard yn 1672 opheft. It tichtslykjen fan de De Peazens en opstowend boezemwetter út de provinsje, makke dat Eastdongeradiel faak mei oerstreamings te krijen hie. Sa kaam it wetter fan Westdongeradiel binnen fia de Jaarlasleat by Wetsens, krekt bewesten Jouswier. De sitewaasje waard slimmer doe’t yn 1729 de slûs Dokkumer Nije Silen oanlein waard. Dêrmei kamen alle slûzen om de stêd Dokkum te ferfallen en krige Eastdongeradiel noch mear wetter te ferwurkjen.

Yn 1821 waard in oplossing makke troch de oanlis fan in dyk fan Dokkum nei Holwert om sa de polder East- en Westdongeradiel te meitsjen. Om de simmerpolder by Jouswier en it lân tusken Eastrum en Ie definityf yn te polderjen, waard yn 1854 in ynpolderingskontrakt sluten foar goed 204 ha. Yn 1851 waard de brekfallige wurden wettermûne fan de Jouswierpolder ôfbrutsen en ferfongen troch in nije dy’t op de Suder Ie útsloech. Dy mûne waaide yn 1926 om en waard ferfongen troch in elektrysk gemaal.

Neffens de kaart fan Wopke Eekhoff waard de Jouswierstermar yn 1855 drûchlein. De Jouswiersterpolder wie oant 1910 in partikuliere polder. Yn dat jier waard it wetterskip Jouswier oprjochte. It gebiet wurdt hjoed-de-dei beheard troch Steatsboskbehear.
Siboarium

In **siboarium** (Latynsk: *ciborium*, drinkbeker, meartal: **siboaria**) is in op pylders rêstende opbou oer in alter fan in tsjerkegebou. De funksje fan in siboarium is beskerming jaan oan it ûnderlizzende alter, in grêf of in skryn. Dêrnjonken lûkt in siboarium it omtinken fan 'e besiker nei it wichtichste plak yn in tsjerke, it alter. In siboarium (of baldakyn) kin fan hout, metaal of stien wêze. 

De âldste fermelding fan in siboarium boppe it alter giet werom op 'e 4e iuw en de oarsprong leit yn Rome. Yn it suden fan Europa, benammen yn Itaalje, komt in siboarium regelmjittich foar yn gruttere tsjerken, yn Noard-Europa is dat folle minder faak it gefal. 

Yn 'e tiid fan 'e renêssânse en de barok waarden siboaria jimmeroan grutter en pronksker en koene se de foarm fan in kapel oannimme.

Tige bekend is Bernini's siboarium yn 'e Sint-Piter yn Rome. 


File:Oudenbosch Basiliek H. Agatha en H. Barbara Innen Baldachinaltar 06.jpg|thumb|Basilyk fan de H.H. Agata en Barbara (Oudenbosch).
File:Angers - Cathédrale Saint Maurice 033.jpg|thumb|Katedraal fan Angers, Frankryk.
File:Baldaquin Bernin Saint-Pierre Vatican.jpg|thumb|Sint-Piter, Rome.
File:Potsdam Nikolaikirche Altar.jpg|thumb|Nikolaikirche, Potsdam.
File:Marseille118,cathédrale La Major35,ciborium2.jpg|thumb|Cathédrale de la Major, Marseille.
Tsjerke fan Duerswâld

De **Tsjerke fan Duerswâld** is ien fan de twa tsjerkegebouwen fan de Herfoarme PKN-gemeente fan Wynjewâld. 

## Skiednis
De oarspronklik romaanske tsjerke waard likernôch yn de jierren 1250-1259 fan kleastermoppen boud en yn de 15e iuw yn letgoatyske styl op 'e nij boud mei gebrûk fan it âlde boumaterjaal. Neffens de benefisjaalboeken fan 1543 wie de tsjerke fan *Duyrswolt* foar de reformaasje wijd oan *Sanct Jan*. In toer hat de tsjerke nea hân en de dakruter is in tafoeging út 1783, doe't de klokkestoel ôfbrutsen waard. De fan giele bakstien oanboude steunbearen binne 18e-iuwsk. 

De aparte tagongen yn de tsjerke foar manlju (súdlik) en froulju (noardlik) binne yn 'e rin fan de tiid tichtmitsele mar noch wol goed werom te finen. Oan de bûtenkant fan de tsjerke is yn de noardlike muorre ûnder it twadde eastlike raam it plak te sjen, dêr't eartiids de hagioskoop siet.  

Yn de jierren 1899 en 1932 waard it ynterieur fernijd. De tsjerke ûndergyng in grutte restauraasje yn de jierren 1990. De preekstoel datearret fan de 18e iuw. 

De hjoeddeiske klok komt oarspronklik út Epe en waard yn 1952 oankocht. Dy ferfong in yn Hoarn getten klok út 1783 dy't yn de Twadde Wrâldkriich foardere waard en net werom kaam. 

It hûske oan it tsjerkepaad noardlik fan de tsjerke is in ienkeamerswente foar de dûmny. It waard yn 1759 boud.  
## Oargel
It oargel stie eartiids yn de Lutherske tsjerke fan Swol en waard yn 1917 yn de tsjerke fan Duerswâld opsteld. It is yn 1721 boud troch de soannen Johan George Frans Casper fan de ferneamde Dútske oargelbouwer Arp Schnitger. 

Oant de restauraasje fan it oargel yn 2000-2001 moast der noch trape wurde. By in restauraasje troch Bakker & Timmenga waard it ynstrumint werom brocht nei de oarspronklike steat. Der is doe in pedaal oanhongen en it is langer net nedich om te traapjen. It ienmanualige ynstrumint hat njoggen registers.

## Sjoch ek
Tsjerke fan Weinterp
Unôfhinklikheidsferklearring

In **ûnôfhinklikheidsferklearring** is in polityk dokumint wêryn't de soevereiniteit fan in te ferselsstannigjen lân opeaske wurdt troch in organisaasje of groepearring yn of út it oangeande gebiet. Dat gebiet wurdt dêrby ûnôfhinklik ferklearre. It publisearjen fan in ûnôfhinklikheidsferklearring is in stap op it paad nei steatsfoarming. Yn 2010 skreau it Ynternasjonaal Gerjochtshôf fan 'e Feriene Naasjes yn in stik oangeande de Unôfhinklikheidsferklearring fan Kosovo dat "it ynternasjonaal rjocht gjin ferbod op ûnôfhinklikheidsferklearrings omfettet." Nettsjinsteande dat wurde de skriuwers fan in ûnôfhinklikheidsferklearring troch it sintrale regear of memmelân fan it gebiet dat him losskuorre wol, gauris ferfolge foar saken as anargisme, majesteitsskeining, rebûlje en lânferrie.

Reden foar in gebiet om him ûnôfhinklik te ferklearjen is ornaris dat der troch de sintrale oerheid of it memmelân gjin rekken holden wurdt mei de belangen fan 'e ynwenners fan it oangeande gebiet, of dat dy belangen sels mei opsetsin skea tabrocht wurdt. Dêrby kin men tinke oan 'e ûnderdrukking fan minderheden wêrby't minskerjochten ûntsein wurde, it ûnthâlden fan selsbestjoer oan oerseeske gebietsdielen of it ekonomysk eksploitearjen fan kriten wêrby't dy, bgl. troch miljeufersmoarging, ûnbewenber wurde foar de lânseigen befolking.

It kin wêze dat de sitewaasje sa útsichtleas is dat dan ûnôfhinklikheid as de iennichste útwei sjoen wurdt. De publikaasje fan in ûnôfhinklikheidsferklearring kin troch it skokeffekt in nije ympuls oan in debat mei it sintrale regear jaan of sa'n debat op gong bringe, sadat yn guon gefallen de úteinlike ûnôfhinklikheid fan it gebiet dat him ôfskiede wol, oerstallich wurdt. It kin lykwols ek wêze dat it sintrale regear sa'n ferklearring opfet as in opstân. Soks kin dan liede ta in militêr konflikt dat in ûnôfhinklikheidsoarloch hjit. As beide partijen yn sa'n konflikt like sterk binne, of as it sintrale regear net de middels hat om militêre aksje te ûndernimmen (of troch druk fan 'e ynternasjonale mienskip dêrfan wjerholden wurdt), kin in ûnôfhinklikheidsferklearring ek liede ta in diplomatike ympasse, lykas yn it gefal fan Kosovo of Nagorno-Karabach. It lêste lân dat mei ynstimming fan beide partijen (d.w.s. fan it gebiet sels èn fan it sintrale regear) de ûnôfhinklikheid útrôp, wie Súd-Sûdan yn 2011.
Noardfarder

**Noardfarder** ek wol ‘’Noord(s)vaarder’’ is it westlike diel fan it waadeilân Skylge. De Noardfarder wie in grutte sânplaat dy’t fan Skylge skieden waard troch it Westerboomgat. De sânplaat skode hieltiten fierder op nei it easten en fersâne midden 19e iuw it Westerboomgat. It kaam dêrtroch fêst te sitten oan Skylge. Foar de westlike kust ûntstie itselde byld. It eilantsje Engelschhoek wurdt fan Noardfarder skieden troch it Boomkensdjip, ek dy slinke ferlanne en yn de rin fan de tiid wurdt Engelschhoek ûnderdiel fan Noardfarder/Skylge.

Nei de Twadde Wrâldoarloch is in stik fan it gebiet ynrjochte as militêr oefenterrein foar de loftmacht. It hie de operasjonele beneaming *Jackpot Range*. Oant 1993 is op de Noardfarder troch Definsje by oefeningen gebrûkmakke fan ferearme uranium yn munysje. Yn 1996 is it militêre oefenterrein sluten.

## Natoerterrein
It 650 ha grutte gebiet is in weardefol natoerterrein mei weardefolle pionierfegetaasjes, fochtige dellingen, stowende dunen en mânske sânplaten. De Noardfarder is in Steatsnatoermonumint sûnt 1924. Der komt ien fan de wichtichste populaasjes fan de kaaiblommesoarte *Liparis loeselii* yn Nederlân foar. Oare seldsume plantesoarten binne brede kaaiblom *Epipactis palustris*,  *Parnassia palustris*, knopspyts *Schoenus nigricans* en fleiskleurige orchis *Dactylorhiza incarnata*. 

Foarkommende briedfûgels binne klút, kreuteltsje, bûntbekwilster, wylp en hoannebiter.
Koegelwieck (natoergebiet)

**Koegelwieck** is in dúngebiet en troch Steatsboskbehear beskerme natoergebiet op it waadeilân Skylge benoarden de doarpen Formearum, Lies en Hoarn. It dúngebiet is mear as 400 hektare grut en rint fan in Noardseestrân oant de binnendúnrâne. Koegelwieck wurdt beheard troch Steatsboskbehear.

In grut part fan it gebiet bestiet út drûge dunen mei in fegetaasje fan binten en skieppegers (*Festuca filiformis*). It noardlike diel fan it gebiet bestiet út in grutte lege delling mei planten as cranberry (*Oxycoccus macrocarpos*), knopspyts (*Schoenus nigricans*) en ferskate soarten wylde orchideeën.

In delling yn it súdeasten stiet bekend ûnder de namme *Hoarnermiede* en waard brûkt troch bewenners foar it weidzjen fan fee. Yn de delling is in grutte fegetaasje fan skieppeklokjes (*Gentiana pneumonanthe*). 
In delling yn it súdwesten stiet dy’t bekend is as de *Liesingerplak* (nei it doarp *Lies*),  wurdt winterdeis brûkt as iisbaan en hat in grut groeiplak fan feanskerm (*Apium inundatum*). Ek groeie dêr bizesoarten.

It komôf fan de namme *Koegelwieck* is ûnbekend. Der waard wol miend dat de namme kaam út de tiid fan de Frânske besettingstiid om 1800 hinne.

## Ferskaat
* In hotel yn Hoarn (Skylge) hat de namme fan it natoergebiet.
* De yn Noarwegen boude katamaran *Koegelwieck* is nei dit gebiet neamd.
De Warren

;Gebieten
* De Warren (De Tynje) - in natoergebiet by De Tynje
* De Warren (Aldwâld) in gebiet tusken Westergeast en Aldwâld
* De Warren (Balk) - in gebiet benoarden Balk en grinzjend oan de Sleattemermar
* De Warren (Gytsjerk) - in polder besuden Gytsjerk
;Strjitte
* De Warren (Suwâld) - in dyk by Suwâld