open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Single White Female (album)

***Single White Female*** (letterlik: "Allinnichsteande Blanke Frou") is it fjirde studio-album fan 'e Amerikaanske countrysjongster Chely Wright, dat op 18 maaie 1999 útbrocht waard by platemaatskippij MCA Nashville. Produsinten wiene Tony Brown, Buddy Cannon en Norro Wilson. *Single White Woman* waard yn jannewaris 1999 opnommen yn Nashville (Tennessee). It album omfettet tsien lieten en hat in doer fan 38:33 minuten. It berikte it 15e plak yn 'e Amerikaanske *[[Billboard (tydskrift)|Billboard]]* Top Country Albums, en it 124e plak yn 'e (algemiene) ''Billboard''&nbsp;200-albumlist. Yn 'e Kanadeeske *[[RPM (tydskrift)|RPM]]* Top Country Albums/CD's berikte *Single White Female* it 16e plak. Fan it album waarden allinnich al yn 'e Feriene Steaten mear as 500.000 eksimplaren ferkocht, en it waard as gouden plaat sertifisearre troch de Recording Industry Association of America (RIAA). 

## Spyllist

## Singles
Fan *Single White Female* waarden trije singles útbrocht. De earste dêrfan wie de titelsong *[[Single White Female (liet)|Single White Female]]*, dy't yn maart 1999 ferskynde. Dat nûmer waard Wright har earste top&nbsp;10-hit en har iennichste liet dat ea it earste plak berikt hat, sawol yn 'e Feriene Steaten as yn Kanada. De twadde single fan it album *Single White Female* wie *It Was*, dat yn septimber 1999 útbrocht waard en yn 'e Feriene Steaten stykjen bleau op plak 11 en yn Kanada net fierder kaam as plak 52. *She Went Out for Cigarettes* wie de trêde en lêste single, dy't yn maaie 2000 ferskynde en yn 'e Feriene Steaten plak 49 en yn Kanada plak 84 berikte.

## Untfangst
*Single White Female* waard oer it generaal geunstich ûntfongen troch de kritisy. Rick Teverbaugh fan 'e *[[Country Standard Time]]* neamde it "folwoeksener" en "betochtsumer" as Wright har eardere wurk. De resinsje fan *[[About.com]]* omfieme sawol positive as negative eleminten, mar konkludearre dat it album in ynnimlike samling lieten wie dy't benammen oer gefoelens giene. Stephen Thomas Erlewine fan *[[Allmusic]]* joech *Single White Female* fjouwer (fan fiif) stjerren, en stelde dat de measte lieten net daliks ynslane as in bom, mar dochs wol yn it ûnthâld hingjen bliuwe. Ofslutend neamde er it album in "wolkomme tafoeging" oan Wright har muzykoeuvre.

## Meiwurkjende muzikanten
* Pat Buchanan – elektrysk gitaar
* Chad Cromwell – drumstel
* Stuart Duncan – fioele, mandoline, eftergrûnsang
* Dan Dugmore – akoestysk gitaar, stielgitaar
* Vince Gill – eftergrûnsang
* Aubrey Haynie – fioele, mandoline, eftergrûnsang
* John Hobbs – hammondoargel, keyboard
* Sonya Isaacs – eftergrûnsang
* Alison Krauss – eftergrûnsang
* Patty Loveless – eftergrûnsang
* Terry McMillan – slachwurk
* Steve Nathan – keyboard
* Melonie Cannon Richardson – eftergrûnsang
* Matt Rollings – piano, hammondoargerl, keyboard
* Robby Turner – stielgitaar
* John Wills – akoestysk gitaal
* Glenn Worf – basgitaar, eftergrûnsang
* Chely Wright – ''lead''-sang
* Trisha Yearwood – eftergrûnsang

## Keppelings om utens
*Ynformaasje oer ''Single White Female'' op AllMusic.com
Boskgimzen

De **boskgimzen** of **boskgemzen** (wittenskiplike namme: *Capricornis*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (*Ruminantia*), it tuskenskift fan 'e hoarndieren (*Pecora*), de famylje fan 'e holhoarnigen (*Bovidae*), de ûnderfamylje fan 'e geiteftigen (*Caprinae*) en de tûke fan 'e muskusokseftigen (*Ovibovini*). Fossilen fan boskgims-eftige bisten geane tebek oan yn it Let Plioseen, 2 oant 7&nbsp;miljoen jier lyn. Saakkundigen binne fan betinken dat de ierste mienskiplike foarâlder fan 'e geiteftigen wierskynlik tige by tige op 'e moderne boskgimzen like hat.

## Beskriuwing
De binne fjouwersoarten boskgimzen, dy't oant resint as ûnderskaai oan it skaai fan 'e goarals (*Nemorhaedus*) tafoege waarden. Se komme foar yn Sintraal-, East- en Súdeast-Aazje, en libje almeast op rotsige berchskeanten, hoewol op in legere hichte as de goarals. De boskgimzen binne grutter, trager en minder linich as goarals, mar se kinne lykwols noch altyd prima op steile skeanten út 'e fuotten. Oars as goarals sette boskgimzen mei klieren oan 'e foarkant fan har eagen geurflaggen ôf om har territoarium te markearjen. Beide geslachten fan 'e boskgimzen hawwe in sik en hoarnen dy't faak koarter binne as de earen.

## Skaai-opbou

Oant 2020 waarden der noch twa oare soarten boskgimzen erkend: de Himalayaboskgims (*Capricornis thar*) en de Sineeske boskgims (*Capricornis milneedwardsii*). Nij ûndersyk nei it DNA fan 'e bisten brocht lykwols oan it ljocht dat dat eins ûndersoarten wiene fan 'e Sumatraanske boskgims (*Capricornis sumatraensis*). Om't dat betsjutte soe dat de Sumatraanske boskgims op grutte dielen fan it Aziatyske fêstelân foarkaam, wurdt dy no de fêstelânboskgims neamd, mei de Himalayaboskgims (*Capricornis sumatraensis thar*), de Sineeske boskgims (*C. s. milneedwardsii*) en de oarspronklike, yn syn fersprieding ta it eilân Sumatra beheinde Sumatraanske boskgims (*C. s. sumatraensis*) as ûndersoarten.
Walfiskeftigen en wjerkôgers

De **walfiskeftigen en wjerkôgers** (wittenskiplike namme: *Cetruminantia*) foarmje in noch rangleas takson fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*). Yn dizze taksonomyske groep binne de walhoarseftigen (*Whippomorpha*), dy't de walfiskeftigen (*Cetacea*) en de nylhoarsen (*Hippopotamidae*) omfetsje, gearbrocht mei de wjerkôgers (*Ruminantia*), dy't fan alle evenhoevigen it naust oan harren besibbe binne.

## Klassifikaasje
Baarcheftigen

De **baarcheftigen** (wittenskiplike namme: *Suina*) foarmje in ûnderskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*) en de rangleaze groep fan 'e baarch- en walfiskeftigen (*Artiofabula*). Dizze taksonomyske groep omfettet trije famyljes: de bargen (*Suidae*), de pekarys (*Tayassuidae*) en de útstoarne *[[Sanitheriidae]]*. Histoarysk wiene de nylhoarsen (*Hippopotamidae*) ek by de baarcheftigen klassifisearre, oant DNA-ûndersyk útwiisde dat dy eins nauwer besibbe binne oan 'e walfiskeftigen (*Cetacea*).

## Klassifikaasje
Ontmoetingskerk (Oentsjerk)

De **Ontmoetingkerk** yn Oentsjerk is ien fan de tsjerken fan de Protestanske Gemeente Trynwâlden. De oarspronklik lytse gemeente groeide yn de rin fan de tiid út ta de grutste tsjerklike gemeente fan de Trynwâlden, dy't op it hichtepunt sa'n 1600 leden hie yn 1979.
## Skiednis

De tsjerke waard yn 1874 yn in pear moanne tiid boud foar de kristlik ôfskieden gemeente en ferfong in âldere tsjerkegebou oan wat tsjintwurdich de Kaetsjemuoiwei hyt. Fan it âlde tsjerkje, dat boud waard nei de stifting fan de gemeente yn 1836, bleau fierders neat oer. 

Al yn 1907 moast de tsjerke mei twa fleugels útwreide wurde. Ut dy tiid stamt ek it tuorke op de tsjerke. Tagelyk mei de útwreiding waard in konsistoarje efter de tsjerke boud. Mear sitplakken foar de groeiende gemeente waarden yn 1951 mei de ynbou fan galerijen yn de sydfleugels realisearre. In renovaasje fan de tsjerke folge yn 1963 en yn 1985 waarden de banken út de sydbeuken ferwidere en ferfongen troch stuollen. By de lêste grutte renovaasje fan 2004 waarden ek de lêste banken út de tsjerke helle en ferfongen troch stuollen.

De ramen fan it typysk grifformearde tsjerkegebou binne foarsjoen fan dekoratyf glês-yn-lead. Oan wjerskanten fan de yngong binne gevelstiennen ynmitsele, dy't herinnerje oan it lizzen fan de earste stien yn 1874 en de útwreiding fan 1907. 

De âlde pastory út 1911 waard yn 1967 ôfbrutsen en ferfongen troch in nije wente foar de dûmny. 

## Oargel
It tsjintwurdige oargel op de kreake boppe de yngong waard yn 1970 boud troch de firma Flentrop, Saandam.

## Oare tsjerken fan de PKN-gemeente Trynwâlden
* Marijetsjerke (Oentsjerk)
* Paulustsjerke (Aldtsjerk)
* Martinustsjerke (Gytsjerk)
## Keppeling om utens
* Disposysje fan it oargel op de side ''Kerk en Orgel''
Eben-Haëzer (Earnewâld)

**Eben-Haëzer** is de namme fan de tsjerke fan de grifformearde gemeente yn Earnewâld. De gemeente is oansletten by de PKN en is ien fan de twa PKN-gemeenten fan it wetterdoarp.

## Skiednis

De grifformearde gemeente fan Earnewâld waard oprjochte op 21 febrewaris 1900 , wylst de bou fan de tsjerke yn 1906 folge. It ienfâldige tsjerkje hat in lyts tuorke, mei twa legere dwersskippen en wurdt ferljochte troch rûnbôgeramen. 

It ynterieur waard yn 1992 feroare. De banken waarden doe ferwidere. De bysûndere preekstoel datearret út dy tiid en hat de foarm fan de boech fan de Emanuel, fan 1978 oant en mei 2005 it SKS-skûtsje foar Earnewâld. Foar de preekstoel stiet in grut anker mei in koperen skaaltsje, dat it doopfont is. 

## Oargel
It oargel waard yn 1907 foar de grifformearde tsjerke fan Heemse boud troch de firma J. Proper út Kampen. In ynstrumint kaam yn 1952 yn de tsjerke fan Earnewâld telâne en waard yn 2002 foar it lêst fernijd troch S. Haarsma út Drachten.
## Sjoch ek
* Agnestsjerke
Agnestsjerke (Earnewâld)

De **Agnestsjerke** is de tsjerke fan de herfoarme gemeente yn Earnewâld. Yn de tsjerke wurde allinnich Frysktalige tsjinsten holden.

## Skiednis
De trijesidich sletten sealtsjerke waard yn 1794 boud op it plak fan in midsiuwsk gebou. Ut de fynst fan dowestien en oare soarten bakstien op it hôf kin opmakke wurde dat der al om 1100 hinne in tsjerke op it plak stien hat. 

Yn de tsjerke is in preekstoel te sjen mei ryk fykwurk en in klankboerd út 1699. Yn de toer hinget in klok fan Geart fan Wou, dy't yn 1500 getten waard.

Op snein 31 maaie 2015 waard de tsjerke nei in yngreven restauraasje wer iepene. It ynterieur krige mei dy restauraasje de âlde kleuren werom. Njonken de toer waard in grêflid opsteld út 1100, dy't jierrenlang by in hûs foar de doar lei. Ek krige de tsjerke in ikoan fan de oarspronklike patroanhillige fan de tsjerke.  

## Oargel
Yn 2016 folge de foltôging fan de restauraasje fan it oargel. It ynstrumint waard yn 1874 mei it brûken fan âlder materjaal troch de firma L. van Dam út Ljouwert boud. Bakker & Timmenga fersoarge de restauraasje fan it ynstrumint. 

## Sjoch ek
* Eben Haëzer

## Keppeling om utens
* Disposysje en ôfbylden oargel
Andréastsjerke (Garyp)

De **Andréastsjerke** oan 'e Greate Buorren wie foarhinne de tsjerke fan 'e Garypster Grifformearde tsjerke en is hjoeddedei ien fan 'e twa tsjerken fan 'e Protestanske gemeente Garyp.

## Skiednis
Yn 1889 ferliet in grutte groep lidmaten de Herfoarme tsjerke fan Garyp, om't hja harren langer net ferienigje koene mei de frijsinnigens yn 'e Nederlânsk Herfoarme Tsjerke. Hja stiften yn Garyp in eigen gemeente en sletten har oan by de tsjerke fan 'e doleânsje. Op 19 juny fan itselde jier lei dûmny J. Wisse de earste stien foar in eigen tsjerke.

De tsjerke waard yn 1906 fergrutte en in folgjende ferbouwing folge yn 1932. Troch de útwreidings rekken de ferhâldings fan 'e tsjerke, dêr't no plak wie foar 700 minsken, út balâns. Ek waard de tsjerke yn 'e rin fan 'e tiid brekfalliger en wiene it minne plafond fierstente leech en de flierren oan ein. In restauraasje fan it gebou soe neffens de arsjitekt tefolle kostje en dus waard der oan it ein fan 'e jierren 1950 keazen foar folsleine nijbou. De kosten waarden op fl. 225.000 rûsd.     

De nije tsjerke waard op 20 desimber 1962 yn gebrûk nommen. Yn ferlikening mei de âlde tsjerke wie it dak trije meter en de toer fiif meter heger. It tal plakken naam oant 742 ta en koe noch útwreide wurde ta 800. Healwei de jierren 1970 waard achter de tsjerke de kosterwente ôfbrutsen om plak te meitsjen foar de bou fan mear romten.

## Oargel
De tsjerke hat in oargel út 1898 fan de firma Van Dam út Ljouwert. It oargel waard troch de tiid hinne meardere kearen feroare. By de lêste restauraasje yn 2000 waard it ynstrumint troch Jan Jongepier en Mense Ruiter safolle mooglik werom brocht yn de âlde sitewaasje.

## Sjoch ek
* Petrustsjerke

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Hoarnleazen

De **hoarnleazen** (wittenskiplike namme: *Tragulina*) foarmje in tuskenskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*) en it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (*Ruminantia*). Dizze taksonomyske groep omfettet sân útstoarne famyljes, mei dêropta de dwerchharten (*Tragulidae*), wêrfan't noch seis libbene soarten besteane. De hoarnleazen foarmje de tsjinfuotters fan 'e hoarndieren (*Pecora*), it oare tuskenskift fan 'e wjerkôgers, dêr't folle mear libbene soarten ûnder falle.

## Klassifikaasje
Baarch- en walfiskeftigen

De **baarch- en walfiskeftigen** (wittenskiplike namme: *Artiofabula*) foarmje in noch rangleas takson fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*). Yn dizze taksonomyske groep binne de baarcheftigen (*Suina*) gearbrocht mei de walfiskeftigen en wjerkôgers (*Cetruminantia*), dy't de walfiskeftigen (*Cetacea*), de nylhoarsen (*Hippopotamidae*) en de wjerkôgers (*Ruminantia*) omfetsje.

## Klassifikaasje
Muskusokseftigen

De **muskusokseftigen** (wittenskiplike namme: *Ovibovini*) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (*Ruminantia*), it tuskenskift fan 'e hoarndieren (*Pecora*), de famylje fan 'e holhoarnigen (*Bovidae*) en de ûnderfamylje fan 'e geiteftigen (*Caprinae*).

De wittenskiplike namme fan dizze groep kombinearret de Latynske oantsjuttings foar skiep (*Ovis*) en kobisten (*Bovinae*) mei de útgong op *-ini* dy't oanjout dat it om in taksonomyske tûke giet, en kin dus oerset as "skieppekij". De muskusokseftigen kinne fierder opdield wurde yn trije ûnderskate skaaien, te witten de muskusoksen (*Ovibos*), de boskgimzen (*Capricornis*) en de goarals (*Nemorhaedus*). Yn totaal omfiemet dizze tûke der 9 soarten.

## Tûke-opbou
Geiten

De **geiten** (wittenskiplike namme: *Capra*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (*Ruminantia*), it tuskenskift fan 'e hoarndieren (*Pecora*), de famylje fan 'e holhoarnigen (*Bovidae*), de ûnderfamylje fan 'e geiteftigen (*Caprinae*) en de tûke fan 'e skiep en geiten (*Caprini*). 

## Beskriuwing
Dit skaai bestiet út acht ferskillende libbene soarten mei ferskate ûndersoarten. De bekendste fertsjintwurdiger is de gewoane, domestisearre geit of hûsgeit (*Capra aegagrus hircus*), dy't eins in ûndersoarte is fan 'e wylde geit (*Capra aegagrus*). De ierste bewizen foar de domestikaasje fan 'e wylde geit geane mear 8.500 jier tebek. Fierders hearre ta dizze groep ferskate soarten dy't stienbok neamd wurde. De sniegeit (*Oreamnos americanus*) heart nettsjinsteande syn namme net ta de it skaai fan 'e geiten, mar ta it skaai fan 'e berchgeiten (*Oreamnos*), dat nauwer besibbe is oan 'e gimzen (*Rupicapra*).

De geiten binne bisten dy't fan natuere foarkomme yn bercheftige kriten. Se binne tige linich, fluch en wisfuottich, en hawwe in grut fermogen om op keale steile rotsgrûn te klimmen. It binne herbivoaren dy't fierders alhiel net sinnich binne oangeande har menu, en se kinne oerlibje sels as der mar krappe fegetaasje foarhâns is. Geiten binne te ûnderskieden fan 'e nau besibbe skiep trochdat se beskikke oer rûkstofôfskiedende klieren deunby de hoeven, de geslachtsdielen en oan 'e noaskant fan 'e eagen. Fierders misse se oare gesichtsklieren, mar hawwe de mantsjes in sik en beskikke sawol mantsjes as wyfkes oer ûnbehierre ylplakken op 'e knibbels fan 'e foarpoaten.

## Skaai-opbou
Skiep (skaai)

De **skiep** (wittenskiplike namme: *Ovis*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (*Ruminantia*), it tuskenskift fan 'e hoarndieren (*Pecora*), de famylje fan 'e holhoarnigen (*Bovidae*), de ûnderfamylje fan 'e geiteftigen (*Caprinae*) en de tûke fan 'e skiep en geiten (*Caprini*). 

## Beskriuwing
Dit skaai bestiet út sân ferskillende libbene soarten, ferdield oer twa ûnderskaaien. De bekendste fertsjintwurdiger is it gewoane, domestisearre skiep of hûsskiep (*Ovis aries*). In wyfkesskiep hjir in **ei**, en in mantsjesskiep is in **raam**. In skieppejong wurdt in **laam** neamd (by spesifikaasje fan geslacht: ramke of eilaam). In healwoeksen mar al geslachtsryp froulik skiep hjit in **touke**, en in laam dat troch de mem ferstaat is of wêrfan't de mem dearekke is, hjit in **wouter**.

Fan natuere komme skiep foar yn heuvelige of bercheftige kriten. Se binne sinniger mei iten as de nau besibbe geiten (*Capra*), en binne foar it meastepart weiders, dy't fral gers ite. Se kinne ta mei in bytsje wetter en hawwe in tsjûke wollene pels om har tsjin 'e kjeld te beskermjen. Skiep binne oer it generaal wat lytser en knobsker as oare holhoarnigen, en hawwe hoarnen dy't yn in spiraalfoarm krôlje. Se hawwe geurklieren op 'e snút en de poaten, en kinne fan 'e geiten ûnderskaat wurde trochdat se gjin klieren hawwe by de hoeven, de geslachtsdielen en oan 'e noaskant fan 'e eagen. Likemin hawwe de rammen in sik, sa't bokken (mantsjesgeiten) dy hawwe.

## Skaai-opbou
Skiep en geiten

De **skiep en geiten** (wittenskiplike namme: *Caprini*) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (*Ruminantia*), it tuskenskift fan 'e hoarndieren (*Pecora*), de famylje fan 'e holhoarnigen (*Bovidae*) en de ûnderfamylje fan 'e geiteftigen (*Caprinae*). Dizze tûke kin opdield wurde yn 10 ûnderskate skaaien. Ta de skiep en geiten hearre, ôfhinklik fan 'e yndieling, 24 of 25 soarten bisten, mei as bekendste fertsjintwurdigers it skiep en de geit. 

## Tûke-opbou
Blauskiep (skaai)

De **blauskiep** (wittenskiplike namme: *Pseudois*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (*Ruminantia*), it tuskenskift fan 'e hoarndieren (*Pecora*), de famylje fan 'e holhoarnigen (*Bovidae*), de ûnderfamylje fan 'e geiteftigen (*Caprinae*) en de tûke fan 'e skiep en geiten (*Caprini*). 

Dit skaai bestiet út twa soarten, it blauskiep, ek de bharal neamd, (*Pseudois nayaur*) en it dwerchblauskiep of de Sichuanbharal (*Pseudois schaeferi*). Beide soarten komme foar yn Aazje, it blauskiep yn 'e Himalaya en it dwerchblauskiep yn sintraal Sina. It skaai fan 'e blauskiep is nau besibbe oan û.m. de skaaien fan 'e geiten (*Capra*) en de skiep (*Ovis*).

## Skaai-opbou
Echte skiep

De **echte skiep** (wittenskiplike namme: *Ovis*) foarmje in ûnderskaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (*Ruminantia*), it tuskenskift fan 'e hoarndieren (*Pecora*), de famylje fan 'e holhoarnigen (*Bovidae*), de ûnderfamylje fan 'e geiteftigen (*Caprinae*), de tûke fan 'e skiep en geiten (*Caprini*) en it skaai fan 'e skiep (*Ovis*). Dit ûnderskaai bestiet út trije oan fiif ferskillende libbene soarten (ôfhinklik fan 'e yndieling), dy't tige nau oaninoar besibbe binne. De bekendste fertsjintwurdiger is it gewoane, domestisearre skiep of hûsskiep (*Ovis aries*), dat oarspronklik fuortkommen wêze moat út it wylde skiep (*Ovis Orientalis*). 

## Soarten
Witte Paarden

**Witte Paarden** ('Wite Hynders') is in buorskip yn de gemeente Stienwikerlân, yn de provinsje Oerisel.
De buorskip leit yn de Kop fan Oerisel noardwestlik fan Stienwyk en de provinsjale wei N761 (pleatslik bekend as de Stienwikerwei) deun oer de Frysk-Oeriselske grins. It plakje hat  ynwenners ().

## Skiednis
De namme Witte Paarden komt fan in herberch. Dy herberch wie eartiids in útspanning oan de wei Swol - Ljouwert, dêr't ek oernachte wurde koe, en ek de hynders nachts op stâl en fersoarge wurde koene. Yn 1953 besluet de gemeenteried fan de doetiidske gemeente Stienwikerwâld de buorskip nei de herberch te ferneamen 

## Lizzing
By Witte Paarden leit in brêge oer A32 en it spoar Stienwyk - Wolvegea. Troch it yn de lêste iistiid opdreaune sân, driuwwâlen, binne de omkriten fan Witte Paarden heuveleftich.

Eastlik fan Witte Paarden leit it geologysk monumint Wolterholten.

De buorskip hat winliken in beboude kom en hat dêrtroch blauwe kombuorden. It plak wurdt dan ek wol as doarp sjoen.
Geologysk monumint Wolterholten

It **geologysk monumint Wolterholten** is in samling balstienen noardwestlik fan Stienwyk yn de gemeente Stienwikerlân yn de provinsje Oerisel. 

## It plak
De swerfstiennen lizze by de buorskip Witte Paarden, besuden Baars en noardlik fan Tuk. It geologysk monumint leit beklamme tusken de Rykswei 32 en it spoar Arnhim - Ljouwert, oan de ûnferhurde wei *Wolterholten* en op de westlike side fan de Woldberg.

Neist it monumint leit in heemtún. Op sa'n twa kilometer nei it easten lizze de balstiennen *[[Koe en Kalf]]*.

## Skiednis
Doe't it ferkear fan Stienwyk nei it noarden drokker waard nei 1980, kaam der ferlet oan in autowei. Yn 1987-1988 waard noardlik fan Stienwyk de A32 oanlein. By de oanlis waard de Woldberch trochsnien en kamen der tsientallen stiennen boppe de grûn. Dêrmei makke Rykswettersteat it monumint.

## Stiennen
De stiennen komme út de balstienliem fan de driuwwâl dy't yn de op ien nei lêste iistiid ûntstie. Yn it liem sieten net allinne balstiennen, mar ek oare stiennen yn grutte ferskillend fan grint oant swerfstiennen. In tal stienblokken bedarren by partikulieren yn de tún. Ek binne der stiennen brûkt om de grins fan Fryslân mei Oerisel te markearjen en foar in keunstwurk dat de fjouwer seozoenen útbylde. Totaal 143 swerfstiennen hawwe har' plak fûn yn it geologysk monumint.

Ferskate stttttietnnen hawwe gletsjerskrassen. De stiennen krigen nûmers en boerden dy't oanjouwe hokker stiensoarten it binne.

## Keppeling om utens
* Foto's fan it monumint Wolterholten
Petrustsjerke (Garyp)

De **Petrustsjerke** is de eardere Herfoarme tsjerke fan Garyp en tsjintwurdich ien fan 'e twa tsjerken dy't de PKN-gemeente fan it doarp ryk is.

## Skiednis

De tsjintwurdige tsjerke ferfong in oarspronklik oan Sint-Piter wijde midsiuwske tsjerke, dy't nei in stoarm yn 1834 net mear renovearre wurde koe. Oan 'e tsjerke binne sûnt de bou yn 'e jierren 1834-1838 fierder gjin feroarings oanbrocht.  

Yn 1887 keazen dûmny J. Wisse en de tsjerkeried foar de tsjerke-oarder fan 1619 en dêrmei waard Garyp in dolearjende gemeente. It rjochtsinnige Garyp loek lykwols oan 'e koartste ein oer it behâld fan 'e tsjerke en moast nei in rjochtsaak it gebou ôfstean en in eigen tsjerke bouwe. 

Sûnt 1993 foarmen de Garypster grifformearden en herfoarmen in Samen-op-Weg-gemeente, dy't yn 2004 oergyng yn in federaasje. Letter fusearren de eardere Herfoarme en Grifformearde tsjerken ta ien PKN-gemeente.

## Ynterieur
Tsjin it 19e'-iuwske gebrûk yn krige de preekstoel út 1782 yn 'e nijbou in plak oan 'e súdlike muorre. Op 'e hoeken fan 'e kânsel binne foluten mei blêddekoraasjes oanbrocht. Op it foarste paneel is in wapen oanbrocht mei de wurden *H.P. van Sminia 1782*. De panelen ûnder oan 'e kûp binne fersierd mei palmtûkjes.    

Fan 'e twa hearebanken stamt ien út 1672. In grutte koperen kroanluchter is 18e-iuwsk.

It mechanyske oerwurk waard yn 1953 troch de klokkejitterij Van Bergen út Midwolda makke. Yn 'e toer fan 'e tsjerke hinget in klok út 1628 mei in diameter fan 105 sintimeter.
## Oargel
It ienmanualige oargel waard yn 1886 troch Bakker & Timmenga boud. Deselde oargelmakkerij fierde ek yn 2003-2004 in restauraasje fan it ynstrumint út. It is ien fan 'e lêste ambachtlike oargels dy't folslein fan Fryske makkelei is

## Krusen
Op it hôf binne trije smei-izeren krusen mei herten út 1702, 1704 en 1705.

## Sjoch ek
* Andréastsjerke
Hersteld Herfoarme Tsjerke

De **Hersteld Herfoarme Tsjerke** (*Hersteld Hervormde Kerk*, (HHK) is in befynlik grifformeard Nederlânsk tsjerkegenoatskip dat foar in grut part bestiet út leden fan 'e eardere Herfoarme Tsjerke, dy't om gewissebeswieren net meigean woenen yn de fúzje mei de Grifformearde Tsjerken en de Evangelysk-Lutherske Tsjerke, dy't tegearre op 1 maaie 2004 fierder gongen as de Protestantske Tsjerke yn Nederlân (PKN). Ta de HHT hearre benammen gemeenten dy't yn it ferline ta de ortodoks-herfoarme rjochtingen fan it Grifformeard Ferbûn en *Het* *Gekrookte Riet* rekkene waarden. Op 1 jannewaris 2016 hie de HHT 58.952 leden.

## Karakter
De Hersteld Herfoarme Tsjerke bestiet út 188 gemeenten en 66 tsjinstdwaande predikanten (2015). Wat de lizzing oanbelanget leit de HHT op de rjochterflank fan de Kristlike Grifformearde Tsjerke.

Yn de Hersteld Herfoarme Tsjerke wurdt tidens tsjerketsjinsten lêzen út de Steatefertaling en songen út de psalmberiming fan 1773 en de iennichste 12 gesangen. Kwa polityk giet de foarkar fan de measte HHT-leden út nei de SGP en yn mindere mate de KristenUny. De gemeenten lizze foaral yn de Bibelgurdle, in gebiet yn Nederlân fan Seelân oant Noardwest-Oerisel. Yn plakken as Staphorst, Alddoarp, Lunteren, Katwyk oan See, Opheusden, Putten, Elspeet, Urk, Wâldenberch en Doarnspyk binne grutte hersteld herfoarme gemeenten te finen.
Grifformearde tsjerke (Rinsumageast)

De eardere **Grifformearde tsjerke** oan de Tsjerkestrjitte wie foarhinne it tsjerkegebou fan de grifformearde gemeente yn Rinsumageast. It gebou docht sûnt 2020 tsjinst as fakânsjehûs. 

## Skiednis
De tsjerke waard yn 1913 boud neffens in ûntwerp fan Tjeerd Kuipers en ferfong de grifformearde tsjerke út 1888 oan de Thomas Sjolles Siniawei. Nei de foltôging waard de âlde tsjerke ferkocht oan de herfoarme dûmny, ûnder betingst dat it gebou gjin tsjerklike bestimming krije mocht. Nei it ôfbrekken fan it tuorke waard it tsjerkje in beukerskoalle en tsjintwurdich is der in Bêd en Brochje ûnderbrocht.

Yn de jierren 1994-1995 fûn der noch in ferbouwing plak yn de tsjerke, mar dêrnei naam de tsjerkegong yn Rinsumageast drastysk ôf. Fyftjin jier letter waard der besletten om de tsjerke ôf te stjitten. Op snein 20 juny 2010 waard de lêste tsjerketsjinst holden.

De tsjerke waard yn 2015 ferkocht en is ferboud ta fakânsjehûs.  De preekstoel en it glês-yn-lead bliuwe yn de plannen bewarre.  

De grifformearde gemeente gyng op yn de Protestanske Gemeente Claercamp en makket tsjintwurdich gebrûk fan de Aleksandertsjerke.
## Oargel
It relatyf jonge oargel fan de grifformearde tsjerke waard yn 1993 troch Sicco Steendam út Roodeschool boud. Foar de bou brûkte Steendam piipwurk fan it oargel fan Valckx & van Kouteren út 1937. It front fan it ynstrumint wie in ûntwerp fan Tjibbe Heidinga út Ljouwert.

De Hersteld Herfoarme tsjerke fan Kesteren kocht it oargel oan en dêr waard it ynstrumint nei de demontaazje yn 2013 mei in pear wizigings wer opboud. It front fan it oargel waard yn it ramt fan de ferpleatsing ferhege en krige in swarte kleur, sa't it ynstrumint yn de nije tsjerke better ta syn rjocht komt.
Keel

* keel (lichemsdiel), in lichemsholte boppe yn 'e hals en yn it ûnderste diel fan 'e holle (by minsken) of de kop (by bisten)
* keel (kleur), de yn 'e heraldyk gongbere namme foar de kleur read
Hoarn (lichemsdiel)

In **hoarn** is in permanint of semy-permanint puntich útgroeisel boppe-op 'e kop fan in ferskaat oan bistesoarten, dat bestiet út in deklaach fan keratine en oare proteïnen dy't in kearn fan libbene bonke omjouwe. Yn 'e regel hawwe hoarndragende bisten twa hoarnen, dy't yn 'e breedterjochting fan 'e kop njonkeninoar efter de earen pleatst binne. It komt lykwols ek foar dat bisten twa of mear pear hoarnen hawwe, te witten by in pear yn it wyld libjende soarten en (benammen) by in stikmannich domestisearre skiepperassen, wêrûnder it Hebridysk skiep, de Yslanner, de Mankske loaghtan en de Navaho-Churro.

Meastentiids wurdt der ûnderskie makke tusken permaninte hoarnen en geweien. Permaninte hoarnen wurdt in bist net mei berne, mar begjinne op in stuit te groeien yn 'e ûntwikkeling fan in jong bist ta folwoeksenens. Yn prinsipe bliuwe se dêrnei oant it bist deagiet, al is it fansels mooglik dat in bist troch in ûngemak of in ferwûning by in gefjocht ien hoarn kwytrekket of sels, yn tige útsûnderlike gefallen, beide. In gewei, oan 'e oare kant, is in semy-permaninte foarm fan in pear hoarnen, dy't jierliks oangroeit en nei ferrin fan tiid wer ôffalt. Mei't de groei fan geweien te krijen hat mei de djoeitiid, as mantsjes duëllearje om it rjocht om mei wyfkes te pearjen, krije by de measte soarten dy't se hawwe inkeld de mantsjes geweien.

Permaninte hoarnen of wiere hoarnen komme benammen foar by de wjerkôgjende evenhoevige sûchdieren, yn 't bysûnder by de taksonomyske famyljes fan 'e gaffelantilopen (*Antilocapridae*) en de holhoarnigen (*Bovidae*), dy't de kobisten, skiep en geiten, gimseftigen, stienbokken en antilopen omfiemje. Geweien komme allinnich foar by in oare subgroep fan 'e evenhoevigen, de harteftigen (*Cervidae*). De term 'hoarnen' wurdt ek brûkt foar oare bonkige útgroeisels op 'e kop fan bisten, lykas de ossikoanen fan sjiraffen, de hoarnen op 'e snút fan noashoarnen, de 'hoarnen' fan guon kameleöns en de ta 'hoarnen' útgroeide mandibels fan ynsekten lykas it fleanend hart (*Lucanus cervus*).

Wiere hoarnen hawwe yn 'e regel in kromme of spiraalfoarm, faak mei groeven yn 'e breedte- of de lingterjochting. Om't permaninte hoarnen, krektlyk as geweien, yn it foarste plak bedoeld binne foar gefjochten tusken mantsjes yn 'e peartiid, komme se by in protte soarten allinnich by eksimplaren fan it manlik geslacht foar. Hoarnen begjinne koart nei de berte te groeien en geane dêrmei troch oant it bist deagiet. Soms krôlje se om en groeie op in pynlike wize tsjin 'e plasse fan it bist oan, wat yn guon gefallen sels de dea ta gefolch hawwe kin. Allinnich by gaffelantilopen wurde wiere hoarnen jierliks ôfwurpen, al bliuwt ek dêr de bonkige kearn beholden. By domestisearre bisten, fral by kij, is it foar feehâlders wenst wurden om 'e jongen te ûnthoarnjen, wêrby't de begjinnende hoarn fuortbaarnd wurdt. Soks foarkomt dat kij inoar ferwûnje kinne en is ek minder gefaarlik foar de feehâlder sels, dy't earder, meastal by fersin, noch wolris in pynlike terwinkel mei in hoarn krige (ornaris resultearjend yn in blau plak, mar soms, as it each rekke waard, yn in earnstige ferwûning).
Single

## Muzyk
* single (muzyk), in lytse grammofoanplaat of in cd dêr't mar in pear lieten op steane

* ''Single'' (liet fan Natasha Bedingfield), in liet fan Natasha Bedingfield út 2004
* ''Single'' (liet fan de New Kids on the Block en Ne-Yo), in liet fan de New Kids on the Block en Ne-Yo út 2008

## Films
* ''Single'' (film út 2010), in Amerikaanske film út 2010
* ''Single'' (film út 2015), in Yndonezyske film út 2015

## Oar
* single (tennis), in foarm fan tennis wêrby't twa persoanen tsjininoar spylje
* single (allinnichsteande), in allinnichsteand persoan
* S1INGLE, in Nederlânske cartoon yn ferskate deiblêden, wêrûnder de Ljouwerter Krante
Single (muzyk)

In **single** (útspr.: ['sɪŋɡəl], likernôch "sing-g'l"; Ingelsk foar "inkel[tsje]") is in lûdsdrager dêr't mar ien of twa lieten fan in sjonger, muzikant of band op steane. It is de goedkeapere wjergader fan it album. De term 'single' wurdt tsjintwurdich lykwols faker yn oerdrachtlike sin brûkt om ien inkeld nûmer fan in album oan te tsjutten, dat apart útbrocht wurdt by wize fan promoasje fan dat album. De populêrste singles wurde opnommen yn 'e hitlisten, lykas de Nederlânske Top 40, de Single Top 100 en de Mega Top 50. Se wurde dan faak ôfspile op radio- en tillefyzjestjoerders dy't har spesifyk talein hawwe op muzyk, lykas MTV, 538, 3FM en Sky Radio.

Singles yn 'e tradisjonele sin fan lûdsdragers befetsje almeast in haadnûmer dat earder al as ûnderdiel fan in album útbrocht wie of dat letter noch as ûnderdiel fan in album ferskine sil. Faak is dat liet sa oanpast dat it oantrekliker is om op 'e radio ôfspile te wurden (in radioferzje) of oars binne der faak in aparte radioferzje of ien of mear oare remixen oan tafoege. Fierders stiet op singles ek faak noch in folslein oar nûmer, dat fan âlds de B-kant neamd wurdt. 

Fan oarsprong waarden singles ntl. útbroch op grammofoanplaten dy't makke wiene fan finyl. Dy wiene op platespilers twasidich ôfspylber en draaiden yn 'e regel op 'e fluggens fan 45 toeren (oftewol 45 rpm). De kant dêr't it haadnûmer op stie, hiet dan de A-kant, en op 'e oare kant, dy't de B-kant of de *flipside* neamd waard, foege men dan in twadde, minder 'hitgefoelich' nûmer ta. Hoewol't singles tsjintwurdich op cd's útbrocht wurde, dy't mar inkelsidich ôfspylber binne, is de âlde terminology fan 'A-kant' en 'B-kant' yn gebrûk bleaun. 

Yn 'e jierren sechstich fan 'e tweintichste iuw waarden der trouwens ek wol singles útbrocht mei trije nûmers derop, dy't men 'maxi-singles' neamde. Tsjintwurdich ferskine ek wol cd's dy't fjouwer oant seis nûmers befetsje en ep's (*[[extended play]]s*) neamd wurde. Fanwegen de opkomst fan mp3's en it muzykdielen fia it ynternet wurdt de merk foar singles sûnt likernôch 2010 almar lytser. Yn it ferlingde dêrfan wurdt tsjintwurdich in muzykdownload, d.w.s. in fan it ynternet download eksimplaar fan it nûmer, ek wol as single beneamd.
Album

* album (boek), in bân dêr't ferskate tekstuële of yllustrative dingen fan in beskaat sjenre yn sammele binne
** foto-album, in album foar foto's
** poesy-album, in album mei gedichten en rymkes fan bern foar bern
* album (muzyk), in cd mei in stikmannich lieten derop
** studio-album, in 'regulier' muzykalbum dat opnommen is yn 'e studio
** gelegenheidsalbum, in muzykalbum ta gelegenheid fan it ien of oar, lykas in krystalbum
** konsertalbum, in muzykalbum dêr't in *live*-konsert op opnommen is
** sammelalbum, in muzykalbum dêr't de grutste hits fan in artyst op gearbrocht binne
* album (stripferhaal), in kompleet stripferaal
* album (Rome), in oankundigingsboerd yn it âlde Rome mei û.o. listen fan beneamde funksjonarissen
Album (muzyk)

In **album** is in samling lûdsopnames fan (yn 'e regel) muzyk dy't as ien gehiel op in lûdsdrager publisearre wurde. De earsten fan sokke albums waarden ûntwikkele yn 'e iere tweintichste iuw, earst as boeken fan yndividuële 78-toeregrammofoanplaten, en fan 1948 ôf as finilen LP's fan 33⅓ toeren. Fan 'e ein fan 'e 1970-er jierren ôf kaam njonken de LP it kassettebantsje yn 'e moade, dat oant yn 'e 1990-er jierren brûkt waard, doe't de opkomst fan 'e cd sawol kassettebantsje as LP út 'e merk drukte. Yn 'e ienentweintichste iuw wurde albums ornaris útbrocht op cd en/of MP3, wylst ek de LP in lytse comeback makke hat.

In album kin opnommen wêze yn in (fêste of mobile) opnamestudio en wurdt dan in studio-album neamd as it in 'regulier' album is. Gelegenheidsalbums wurde ek yn 'e studio opnommen, mar wurde gjin studio-albums neamd. Sokke albums wurde útbrocht ta gelegenheid fan it ien of oar, wêrby't alle lieten in beskaat tema hawwe. It krystalbum is it bekendste foarbyld fan sa'n gelegenheidsalbum. In konsertalbum is in muzykalbum dêr't in *live*-konsert op opnommen is. In sammelalbum (of in *greatest hits*-album) is in album dêr't de (al earder útbochte) grutste hits fan in artyst op gearbrocht binne.

It opnimmen fan in studio-album kin yn in pear oeren oprêden wêze, mar it kin ek ferskate jierren duorje. By it opnameproses wurde yn 'e regel ferskillende takes dien, wêrby't ûnderskate ûnderdielen fan it album of fan ien en itselde ferske apart opnommen wurde en letter troch audiomontaazje byinoar brocht wurde. It is mooglik dat ferskillende sjongers of muzikanten opnommen wurde op ferskillende tiden of yn ferskillende keamers, wylst se fia koptelefoans harkje nei it wurk fan 'e oaren. Eltse ferskillende opname fan in part fan itselde ferske hjit in track. As in album opnommen is sûnder gebrûk fan overdubbing, wurdt it "*live*" neamd.
Hit

* hit (muzyk), in liet dat oanslacht en populêr wurdt
* hit (ynternet), elts fan 'e resultaten dy't it trochsykjen fan it ynternet mei in sykmasine opsmyt
* hit (honkbal), in honkbalterm dy't oanjout dat de slachman nei in rekke sleine bal in honk berikt hat
* Hit (supermerk), in Dútske supermerkkeatling
* HIT (paadfinerij), in jierliks weromkearend evenemint fan Scouting Nederlân
Hit (muzyk)

In **hit** (fan it Ingelske *hit*, letterlik: "rekkeslach") is súksesfol en populêr liet of oar muzykstik, dat as single útbrocht wurdt en in soad op 'e radio te hearren is. Fan in hit wurde in protte eksimparen ferkocht, en faak wurde hits dan ek sertifisearre as gouden of platina platen. De term 'hit' rekke yn de 1960-er jierren yn gebrûk yn it Frysk en it Nederlânsk.

In periodyk útjûn oersjoch fan hits wurdt in hitlist of hitparade neamd. Dêryn wurdt oan de hits in rangoarder takend op basis fan 'e ferkeapsifers of de kearen dat in liet spile wurdt op 'e radio (*[[airplay]]*), en sadwaande hawwe sokke listen faak in namme mei 'top' deryn, lykas 'top 40', 'top 50' of 'top 100'. Dat wol dus sizze dat se in oersjoch jouwe fan de 40, resp. 50 of 100 bêst ferkeapjende singles fan in beskate perioade, wêrby't it earste plak taparte is oan 'e alderbêst ferkeapjende single, de saneamde nûmer&nbsp;1-hit. Guon hits foarmje in seizoensbûn fenomeen, lykas de karnavalskreaker, de simmerhit en de krysthit.
Paul Youll

**Paul Youll** (Hartlepool (Ingelân), 8 juny 1965) is in Britsk yllustrator en boekbânûntwerper. Hy leit him benammen ta op it produsearjen fan keunst op it mêd fan 'e literêre sjenres fan 'e science fiction en de fantasy.

## Libben en karriêre
Youll waard yn 1965 berne yn it Ingelske Hartlepool as de helte fan in twilling. Mei syn broer Stephen genoat er syn oplieding oan it Durham New College of Art and Design yn Framwellgate Moor, en teffens oan 'e Sunderland Universiteit yn Sunderland. Beide twillingbruorren studearren dêr *[[cum laude]]* ôf, en giene neitiid oan it wurk as keunstrestaurateur yn 'e Katedraal fan Durham, foar't se úteinsetten mei in karriêre as freelance keunstners.

De beide bruorren krigen yn 1987 in foet tusken de doar op it mêd fan science fiction- en fantasykeunst, doe't harren wurk belangstelling loek ûnder de 45e Science Fiction-Wrâldkonvinsje, dy't dat jiers holden waard yn it Ingelske Brighton. Paul Youll syn earste opdracht wie foar it meitsjen fan 'e omslach, tegearre mei syn broer Stephen, fan 'e roman *Emerald Eyes* fan Daniel Keys Moran, dy't publisearre waard troch útjouwerij Bantam Books.

De twillingbruorren setten harren gearwurking fuort oant Stephen Youll yn 1989 nei de Feriene Steaten ferfear. Sûnt dy tiid wurket Paul Youll selsstannich. Hy hat in protte omslaggen foar Bantam Books makke, mar ek wol foar oare wurkjouwers yn 't spier west, benammen Amerikaanske útjouwerijen fan paperbacks. Sa wied er ferantwurdlik foar de omslaggen fan njoggen dielen fan 'e *Star Wars: X-wing*-searje (1995-1999), *The Icarus Hunt* (1999) fan Timothy Zahn, ferskate boeken fan 'e *Dr. Zeus Inc.*-rige (2004-2007) fan Kage Baker, ferskate dielen fan 'e *Age of Fire*-searje (2005-2008) fan E.E. Knight, en fierders de hiele ''Valor''-searje en de romans *[[An Ancient Peace]]* (2015), *[[A Peace Divided]]* (2017) en *[[The Privilege of Peace]]* (2018) fan Tanya Huff. Youll wennet mei syn frou Annmarie yn it doarp Esh Winning yn it Noardingelske greefskip Durham.

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan Paul Youll
Chick (tydskrift)

***Chick*** wie in Nederlânsk pornoblêd, dat fan 1968 oant 2008 bestie. De titel komt fan it Ingelske wurd *chick*, dat letterlik "pykje" betsjut, mar ek in wat denigrearjende oantsjutting is foar in jonge frou. Fan it begjin ôf oan waarden yn dit tydskrift, yn tsjinstelling ta bygelyks de *[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]*, de neakenmodellen mei dúdlik sichtbere geslachtsdielen toand, wat yn dy tiid troch in soad minsken as konfrontearjend beskôge waard. Meitiid waard boppedat almar mear pornografysk fotomateriaal tafoege. Saneamde 'ferdjipjende' artikels ûntbrieken yn *Chick*, mar wol wied er romte foar kontaktadvertinsjes fan seksuële aard, dy't nei't it skynt yn 'e begjinjierren temûk troch de redaksje sels skreaun waarden by wize fan folling.

## Skiednis
*Chick* waard yn 1968 oprjochte troch Joop Wilhelmus en Jan Wenderhold. Wilhelmus die de einredaksje, wylst Wenderhold oer de ferkeap gie. It tydskrift wie it earste pornoblêd fan Nederlân, dat yn it begjin ûnder de toanbank ferkocht waard. Yn 1970 wie it oanlieding ta in rjochtsaak dy't bekendstiet as it *Chick*-arrest (HR 17 novimber 1970, NJ 1971 373), en dy't *Chick* úteinlik wûn. Dêrmei waard pornografy yn Nederlân feitliks legaal en wie de wei klearre foar konkurrinsje mei oare pornoblêden, lykas de *[[Candy (tydskrift)|Candy]]*, dy't ek yn 1968 úteinsette, yn 't earstoan as neakenblêd, mar dy't nei de útspraak yn it *Chick*-arrest in mear pornografyske ynhâld krige. 

Nei't se deilis rekke wiene, giene Wilhelmus en Wenderhold útinoar en brochten se elk in eigen *Chick* út: Wilhelmus yn Doardt (de *Doardter Chick*) en Wenderhold yn Wormerfear (de *Amsterdamske Chick*). Dy beide blêden bestiene jierrenlang njonkeninoar, oant Wenderhold úteinlik de Doardter ferzje opkocht. Letter groeide *Chick* út ta it erotykconcern Sansyl B.V., dat bestie út twa ynternetbedriuwen, in postoarderbedriuw, in fotostudio en twa útjouwerijen. Yn 1998 waard Wenderhold syn dochter Sandy Wenderhold direkteur fan Sansyl B.V. en dêrmei ek haadredaktrise fan *Chick*. Yn 2008 waard *Chick* opheft en bleau inkeld de dermei ferbûne webside noch oer, dy't letter lykwols ek *ter ziele* gien is.
Chick

* chick (frou), letterlik "pykje", in Ingelske, wat denigrearjende oantsjutting foar in jonge frou
** chicklit, in fiksjesjenre foar de moderne frou
* ''Chick'' (tydskrift), in Nederlânsk pornografysk tydskrift
Casey Calvert

* Casey Calvert (muzikant) (1981-2007, Amerikaansk muzikant, lid fan 'e band Hawthorne Heights
* Casey Calvert (pornografysk aktrise) (1990), Amerikaansk pornografysk aktrise
Hitlist

In **hitlist** of **hitparade** is in list mei dêrop yn ôfrinnende folchoarder de populêrste hits, te witten: de bêst ferkeapjende of meast (op 'e radio) spile singles fan in beskate perioade. Dêrnjonken wurdt ek by in list fan bêst ferkeapjende albums faak fan in hitlist sprutsen. De earste hitlisten geane werom oant it begjin fan 'e tweintichste iuw, doe't bgl. it Amerikaanske tydskrift *[[Billboard (tydskrift)|Billboard]]* eltse wike al in list publisearre fan 'e populêrste lieten út 'e teäters. Yn Nederlân wie de earste hitlist dy fan 'e KRO yn it radioprogramma *Uit en Thuis*, dat begûn op 3 oktober 1948. De wichtichste hitlisten yn Nederlân binne tsjintwurdich de Nederlânske Top 40, de Single Top 100, de Mega Top 50 en de iTunes Top 30. Yn 'e Feriene Steaten binne de ''Billboard'' Hot 100 en de ''Billboard'' 200 de wichtichste hitlisten.

Tradisjoneel wiene hitlisten gearstald op basis fan ferkeapsifers út muzykwinkels foar blêdmuzyk, en letter, fan likernôch mids tweintichste iuw ôf, op basis fan 'e ferkeap fan lûdsdragers (grammofoanplaten, kassettebantsjes, cd's). Noch wer letter waard ek *[[airplay]]* deryn belutsen, wat in term is foar it tal kearen dat in liet op 'e radio (of tillefyzje) te hearren west hat. Nei 2000 waard it twifelich oft de neamde manearen om populariteit te mjitten noch wol represintatyf wiene, mei it each op 'e taname fan it downloaden fan muzyk fia it ynternet. Sadwaande ferskynden der ek hitlisten op basis fan it tal downloads, en omtrint 2010 waarden muzykdownloads belutsen yn it gearstallen fan 'e measte hitlisten, wêrby't ien download lykslein waard mei de ferkeap fan in single of album yn 'e winkel.
Ald Grifformearde Gemeenten yn Nederlân

De **Ald Grifformearde Gemeenten yn Nederlân** (OGGiN) binne in befynlik grifformeard Nederlânsk tsjerkegenoatskip. It ferbûn is yn 1948 ûntstien út in fúzje fan de *Federaasje fan Ald Grifformearde Gemeenten* en de *Ald-Grifformearde Gemeenten*.

## Organisaasje
It tsjerkeferbûn bestiet út 62 gemeenten (ien yn Fryslân) en 3 ôfdielings yn Nederlân. Der is boppedat ien gemeente yn Kanada. It tsjerkeferbûn hat likernôch 18.000 leden en doopleden. De grutste gemeenten binne te finen yn Barneveld, Geldermalsen, Hardinxveld-Giessendam, Kinderdijk, Krimpen aan den IJssel, Stavenisse, Rijssen en op Urk. Neffens it Reformatorysk Deiblêd komme der alle jierren goed 50 leden by.

## Teologyske opfettings
De Ald Grifformearde Gemeenten yn Nederlân hawwe gjin eigen teologyske oplieding foar harren takomstige predikanten. Elkenien dy't predikant wurde wol yn dit tsjerkeferbûn, sille by de predikanten fan it ferbûn thús studearje moatte. Der bestiet gjin ried fan tafersjoch (*curatorium*), mar der komt wol alle jierren yn jannewaris in *Kommisje fan Undersyk* byinoar. As der in man talitten wurdt folget hy in kursus by ien of twa fan de predikanten. De earste twa jier giet er troch de gemeenten as proponint. Dêrnei is er beropber as learend âlderling. Nei twa jier learend âlderling wurdt er op 'e nij beropber steld, mar no as predikant. It preekjen binnen de Ald Grifformearde Gemeenten yn Nederlân slút oan by de opfettings yn de befynlik grifformearde kriten. Yn de tsjerketsjinsten wurdt de Steatefertaling brûkt en de psalmen wurde op 'e wize fan 1773 en net-ritmysk songen.

De Ald Grifformearde Gemeenten yn Nederlân binne wat opfettings oer lear en libben oanbelanget ferlykber mei de Grifformearde Gemeenten en de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân. It tsjerkegenoatskip is tsjin it brûken fan in telefyzje, faksinaasje en fersekerings. Saken as homoseksualiteit, (it brûken fan) antikonsepsje, abortus en eutanasy wurde as slimme sûnden beskôge. Famkes en froulju klaaie harren yn jurk of rok en hawwe as sy nei tsjerke gean ek in hoed op 'e holle.
Egodokumint

In **egodokumint** is in skriftlike boarne, mar it kin ek in oar medium wêze, lykas in film, dêr't immen in persoanlik tsjûgenis yn jout.

In wichtige kategory egodokuminten is de autobiografy, mar ek memoires, deiboeken en guon gedichten lykas Hadrianus' *[[Animula vagula blandula]]* binne egodokuminten. Yn bredere sin kin bytiden ek in keunstwurk of in oeuvre as egodokumint beskôge wurde.

## Eftergrûn
De histoarikus Prof. Dr. Jacob Presser yntrodusearre it begryp 'egodocument' yn de jierren fyftich fan de 20e iuw om al de ynformele dokuminten fan Joaden út de Twadde Wrâldoarloch te omskriuwen. Jacob Presser wie pleiter foar it persoanlike elemint yn de skiednis, hy fersmiet it anekdotyske elemint yn de skiedskriuwing net en pleite foar mear omtinken foar persoanlike tsjûgenissen. Presser beskreau egodokuminten as *"die historische bronnen waarin de gebruiker zich gesteld ziet tegenover een "ik" als schrijvend en beschrijvend subject"*. It wurd egodokumint waard al gau opnaam yn de Nederlânske taal.
Piskina (tsjerke)

In **piskina** (*piscina*) is in ûndjip bekken njonken it alter of yn de sakristy fan in tsjerke of kapel dat brûkt wurdt foar it waskjen en ôffieren fan it wetter dêr't it alterlinnen en it purifikatoarium yn wosken is. Teffens wurdt it oerstallich doopwetter, wijwetter en hillige oalje yn de piskana ôffierd. In **sakrarium** of **hillich putsje** is de ôffier sels, mar wurdt bytiden ek as synonym fan piskina foar it hiele bekken brûkt. Ek wurdt soms it wurd **[[lavabo]]** brûkt. 

Piskina's wurde brûkt yn katolike, anglikaanske en luterske tsjerken. In de Eastersk-Otterdokske Tsjerken wurdt in ferlykber ding brûkt. Piskina's binne faak fan stien en hawwe in ôffierpiip dy't yn de grûn útkomt. De oerbliuwsels fan de hosty kamen sa net yn it rioel, mar giene de grûn fan it tsjerkhôf yn, dat sadwaande koene ek de deaden yn dy wijde grûn dielnimme oan it sakramint.


Ofbyld:Piscina sankt marien homberg.jpg|Sakrarium yn de stedstsjerke fan Homberch (Efze)
File:Piscina Boellenborn.jpg|Piskina yn in tsjerke yn Böllenborn
File:Boksum, Margryttsjerke, ôffier piscina (bûtenmuorre).jpg|Offier fan de piskina fan de Sint-Margryttsjerke yn  Boksum
Liudgertsjerke (Ferwert)

De **Liudgertsjerke** oan de Hegebeintumerwei wie de tsjerke fan de grifformearde tsjerke en is tsjintwurdich ien fan de twa tsjerken fan de "Protestantske Gemeente Ferwert" yn Ferwert.  

## Skiednis

Yn de 19e iuw stie op it plak fan de tsjerke in hûs mei stâl fan de túnker Hendrik Braak. It kaam yn 1846 yn eigendom fan de ôfskieden gemeente en fan doe ôf oant 1866 waard it gebou ferboud ta tsjerke. Yn 1920 folge in nije ferbouwing: de muorren waarden ophege, de tsjerke krige in dwersskip en der waarden galerijen ynboud, sadat it tal sitplakken tanaam fan 572 oant 729.

In lêste grutte ferbouwing fûn plak yn 2009. Doe waard it ynterieur folslein modernisearre. Yn deselde snuorje waard de tsjerke ferneamd nei Liudger, de sindeling dy't yn de omkriten fan Ferwert wurke hat. De grifformearde gemeente gyng op 1 jannewaris 2010 mei de herfoarme gemeente op yn de Protestantske Gemeente Ferwert.

## Oargel
It oargel yn de Liudgertsjerke waard yn 1921 troch de firma P. van Dam út Ljouwert boud.