open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peynghastate

De **Peyngastate** of **Pingia goed** wie in state by Wergea, gemeente Boarnsterhim, mar is net krekt te lokalisearjen.

De state is allinnich bekend trochdat yn 1452 'Syoucke Fercks dochter thoe Hemrickesende' en har man 'Jarich Wibaz Jelkama thoe Aeckerem' in skeel hiene oer Peyngha of Pingia goed te Wergea mei oare erfgenamten Peyngha. It wurdt dan omskreaun as *Peyngha guet, hws ende stattha ende land; Peyngha stattha mit dae [[Hornleger|hoernleegher]]*.

## Eigeners
* 1452 erven Peyngha
Jean Henri Desmercières

**Jean Henri Desmercières** (Parys, 8 maaie 1687 - Kopenhagen, 8 maart 1778) wie in Frânsk-Deensk bankier en ûntginner.
Drage

**Drage** is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein yn it distrikt Noard-Fryslân.
Drage hat 890 ynwenners (2010).
Fresendelf

**Fresendelf** is in plak en lytse gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Fresendelf hat 93 ynwenners (2010).

De plaknamme betsjut 'grêf fan Friezen' (*Friesengraben*) en waard foar it earst yn de 15e iuw yn dokuminten neamd.
Groue (gemeente)

**Groue** (Deensk: Grøde, Dútsk: Gröde, ek: Gröde-Appelland) is in plak en de lytste gemeente fan Dútslân yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân.
Groue hat 13 ynwenners (2010).
Lucas Poppinga

**Lucas Poppinga** (Koudum, 4 april 1895 - Noarch, 27 oktober 1979) wie in Nederlânsk politikus fan de Anti-Revolúsjonêre Partij.

Poppinga waard berne yn Koudum as soan fan Jan Poppinga en Dieuwke Hoogeboom. Hy is benammen bekend as boargemaster fan in oantal Fryske stêden. Hy wie efterinoar boargemaster fan Starum (1921-1930), It Bilt (1930-1937) en Snits (1937-1945). Ien fan de meast taastbere foarfallen út it ûnthâld oan syn boargemastserskip yn Snits is it Frysk Skipfeart Museum, dat op oanstean fan Poppinga stifte waard. Syn amt yn Snits waard lykwols tusken 1941 en 1945 útoefene troch Jacob Schut, dy't nammens Seyss-Inquart oansteld wie as boargemaster. 

It grêf fan Lucas Poppinga is op it Algemiene Begraafplak fan Heemstede.
Petrus de Hoop

**Petrus Jacobus de Hoop** (Frjentsjer, 6 febrewaris 1862-  Amersfoort, 14 desimber 1952) wie in poltikus en tritich jier boargemaster fan Snits. It Boargemaster De Hooppark 
tusken de Houkesleat en de Snitser Aldfeart is yn 1937 nei him neamd. 

De Hoop begûn as folontêr op de sekretary fan Loosdrecht. Dêrnei wurke er op de sekretary fan Kollum, dêr't hy yn 1886 it diploma gemeenteadministraasje helle. Syn earste boargemasterspost wie Finsterwolde (13 april 1891 - 19 maart 1892). Dêrnei wie hy fan 20 maart 1892 oant 15 febrewaris 1907 boargemaster fan Veendam. Oanslutend waard hy yn Snits ynstallearre en soe dêr bliuwe oant 16 febrewaris 1937.

Yn syn tiid waard de wetterlieding oanlein en ferdwûnen in tal kades, kaam der in elektryske brêge oer de stedsgrêft en kaam der in nije feemerk. Der kamen in oantal plantsoenen en wannelwegen, in sportpark en in nije iisbaaan. It leger ûnderwiis waard reorganisearre en der kamen in mulo, in kristike kweekskoalle en de gemeentlike HBS gie oer nei it Ryk. 

Yn syn Grinslanner tiid wie Petrus Jacobus de Hoop fan 31 oktober 1904 ôf lid fan de Provinsjale Steaten fan Grinslân, wêryn hy de liberale partij foar it kiesdistrikt Oude Pekela fertsjintwurdige. Yn syn Snitser perioade wie hy amtshalve foarsitter fan it Kolleezje fan Setters en wie hy lid fan it Kolleezje fan Reginten fan de finzenis fan Snits oant de tiid dat de finzenis opheft waard. Fierders wie De Hoop bestjoerslid fan de Feriening fan Boargemasters yn Fryslân en folmacht fan it Wetterskip 'Wymbritseradeel c.a. Contributie Zeedijken'. Nei 4 jannewaris 1921 wie hy Dyksdeputearde fan dit wetterskip. Fanwege syn fertsjinsten waard boargemaster De Hoop op 10 febrewaris 1914 beneamd as Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau; op 4 septimber 1925 waard hy befoardere ta Offisier yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Piersmastins

**Piersmastins** wie in stins yn Flânsum by Raerd, gemeente Boarnsterhim, mar de krekte lokaasje is (noch) net bekend. Fan stins en stinswier is neat werom te finen.

Suffridus Petrus skreau yn 1593 dat Rixt Feickes fan Piersma de mem fan Joachim Hoppers wie. Har heit Feicke en har pake Tarquinius (Tierck) wienen stedsbestjoerders yn Snits, har oerpake wie Aeltse Piersma. Tierck wie troud mei Rixt Tierxma, in dochter fan Douwe Sickes Tierxma, dy't ek yn it stedsbestjoer fan Snits siet. It stamgoed fan dizze Piersma's lei yn Raerd, dêr't se yn de tsjerke harren grêfmonuminten hiene en dêr't yn 1593 Piersmastins (*Piersmana arx*) noch oanwêzich wie. Ek de sate Tierxma, it stamgoed fan de Tierxma's lei ûnder Raerd, nammentlik op Flansum.

Yn 1511 waard ûnder Raerd Feyke Tiercks as mei-eigener fan in sate neamd. Yn 1543 grinze lân, brûkt troch Frederick to Persma oan in stikje pastorijlân. Yn 1562 kocht dr. Joachim Hopper yn Mechelen in rinte út en in oaniel yn de beide sates Peersma en Tierxsma. Krektas syn kollega Viglius fan Aytta kocht hy dus âld famyljeguod oan. De lizzing fan de Piersmastins en fan Tierxsma is noch net bekend.

## Bewenners/Eigeners
* 1543 Frederick to Persma
Hörnum (Sylt)

**Hörnum** (Noardfrysk: *Hörnem*) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân.
Hörnum hat 1048 ynwenners (2010).
Humtoorp

**Humtoorp** (Dútsk: *Humtrup*) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân.
Humtoorp hat 765 ynwenners (2010).
Jacob van Driessen

**Jacob van Driessen** (Snits, 12 septimber 1819 - dêre, 30 augustus 1885) is in eardere boargemaster fan Snits.

Van Driessen waard op 27 novimber 1876 oansteld as boargemaster en soe dy funksje oant syn dea op 30 augustus 1885 ferfolle. Hy wie ek regint fan it Old Burger Weeshûs.
Teetse Gonggrijp

**Teetse Tsjallings Gonggrijp** (Snits, 27 novimber 1772 - dêre, 6 april 1838) wie in mûnder en boargemaster fan Snits.

Hy wie in soan fan glêsskilder Tsjalling Gongrijp en Elisabeth Teetses de Haan. Gonggrijp wie in ôfstammeling fan it regearingslaach Gonggrijp en wie troud mei Minke Ten Cate. Gonggrijp wie eigener fan in wynmûne (*Seachmûne fan Gonggrijp*), dêr't er in seachfabryk hie. De mûne stie oan de Geau en waard yn 1892 diels ferpleatst nei Frjentsjer.

Yn 1832 waard Gonggrijp beneamd ta boargemaster fan Snits. Hy soe dat amt oan syn dea op 6 april 1938 ferfolje. 

## Keppeling om utens
* Berteleppel fan Teetse Gonggrijp (deade keppeling)
Steven ten Cate

**Steven ten Cate** (Snits, 4 maart 1788 - dêre, 3 novimber 1854) wie in leartouwer, lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân en eartiidsk boargemaster fan Snits.

Ten Cate kaam út in foaroansteand en fermogend mennistelaach dat fan oarsprong út de Achterhoeke kaam. Hy hie iik- of runmole De Hoop mei de byhearrende fellebleaterij oan de Wâldfeart. Ten Cate troude Johanna Gerrits van Delden en wurke as learloaier.

Op 26 july 1838 waard Ten Cate beneamd ta boargemaster fan Snits. Hy folge Teetse Gonggrijp op, dy't it amt oant syn dea útfierde. Ten Cate wie boargemaster oant 30 oktober 1854 en ferstoar fjouwer dagen letter. Earder wie hy lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.

## Ferskaat
* Syn soan Jan ten Cate wie fan 1873 - 1876 boargemaster fan Snits.
* Syn soan Gerrit ten Cate wie predikant.
Kaamp

**Kaamp** (Dútsk: *Kampen*) is in plak op it eilân Sylt yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân.
Kaamp hat 475 ynwenners (↓2014).

## Kaamp (Sylt)

Ofbyld:Freshly thatched roof (Westerland).jpg
Ofbyld:Wd b130.JPG|Kaamp fan de fjoertoer ôf sjoen, 1894
|It strân by Kaamp
Rudolphus Hamerster Dijkstra

**Rudolphus Ludovicus Adrianus Hamerster Dijkstra** (Arum, 25 novimber 1833 - Bloemendaal, 26 maart 1878) is in eardere boargemaster fan Snits.

Hamerster Dijkstra waard oansteld as Snitser boargerfaar neidat de stêd fan 12 desimber oant 31 desimber boargemasterleas wie. Hy soe it amt útfiere oant 4 septimber 1873. Hjirnei waard hy opfolge troch Jan ten Cate.
Jacob Schut

**Jacob Rudolf Johann Schut** (Essen, 4 maart 1903 - Amsterdam, 6 novimber 1957) wie in yn de Twadde Wrâldoarloch yn Nederlân aktive Dútske politikus en predikant.

Schut wie lid fan de NSB en waard troch de besetter op 15 maaie 1941 beneamd ta boargemaster fan Snits. Dat amt ferfolde hy krekt fjouwer jier. 

## Ferfolging
Op 11 oktober 1949 waard Schut troch de Bysûndere Strafkeamer fan de Arrondissemintsrjochtbank Ljouwert feroardield ta in finzenisstraf fan sân jier. Him waard it boargerrjocht ûntsein en ek it kiesrjocht. Hy waard boppedat útsletten as predikant.
Klixsbüll

**Klixsbüll** (Deensk: Klægsbøl, Noardfrysk: Klasbel) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en is part fan it distrikt Noard-Fryslân.
Kleksbel hat 955 ynwenners (2010).

Yn de gemeent lizze ûnder oare de folgjende delsettingen:
* Klixbüllhof (*Klægsbølgaard*)
* Klixbüll kerk
* Klixbüllfield
* Wraagaard (*Vraagaard*)
* Flühe
* Kathal
* Rückenstadt
* Buttersbüll
Kolkerheide

**Kolkerheide** is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân.
Kolkerheide hat 61 ynwenners (2018).

## Skiednis
De plaknamme waard foar it earst dokumintearre yn 1499 en betsjut 'Heide fan Koldkær'. De Deenske dialektfoarm tsjut op in fjildnamme, Koldkjær of Koldkær, sompich lân of sompe. In oare ferklearring komt út it Aldnoarsk: *kol* foar koalen. Faaks waard dêr stienkoal wûn  .
Langenhorn

**Langenhorn** is in plak en gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân.
Langenhorn hat 3.111 (66 inw/km²) ynwenners (2012).

## Berne yn Langenhorn
* Seneca Inggersen, grûnbesitter en keapman yn tsjinst fan de VOC.
Hans Wiegel

**Hans Wiegel** (Amsterdam, 16 july 1941 - Sint-Nyk, 19 maaie 2025) wie in earder Nederlânsk politikus foar de VVD. Hy wie fan 1982 - 1995 Kommissaris fan de Keninginne yn Fryslân. Fan 1995 - 2012 wie er foarsitter fan Soarchfersekerders yn Nederlân en hat dêrby noch in soad byfunksjes.

## Biografy
### Komôf en oplieding
Hans Wiegel syn heit wie binnenhûsarsjitekt, hie in meubelmakkersbedriuw en wie ek oannimer.

Wiegel siet yn Amsterdam op de iepenbiere legere Potgieterskoalle, dêrnei fan 1953 oant 1959 op it Gemeentlik Gymnasium yn Hilversum, dêr't er de B-rjochting folge. Dêrnei studearre er fan 1959 oant 1965 oan de Universiteit fan Amsterdam in stikmannich moannen rjochten en dêrnei politike wittenskippen wêryn't er syn kandidaatseksamen behelle. Hy wie in hurtsje lid fan it Amsterdamsk Studintekorps (A.S.C.) by it doe krekt oprjochte dispútgenoatskip E.N.E.R.G.I.A. mei as dispútsnamme 'W'.

### Politike karriêre

Wiegel begûn syn karriêre by de Gooiske JOVD, de jongereinorganisaasje fan de VVD. Yn 1967 kaam er foar de VVD yn de Twadde Keamer. Yn 1972 wie er listlûker foar dy partij. Yn it earste kabinet Van Agt wie Wiegel minister fan Binnenlânske Saken. Fan 16 juny 1982 waard er as *It [[orakel]] út Ljouwert* kommissaris fan de Keninginne yn Fryslân. Fan 1995 - 2000 wie Wiegel lid fan de Earste Keamer. Yn de nacht fan 18 maaie op 19 maaie 1999 wie er yn de *[[Nacht fan Wiegel]]* fan grutte ynfloed op de fal fan it twadde Pearse Kabinet. Sûnt syn ôftreden as minister waard der in soad spekulearre op syn weromkommen as polityk lieder fan de VVD, mar yn 2006 joech er oan om reden fan 'persoanlike en politike aard' net werom te kommen yn de polityk.

Wiegel hie ek kollum yn it deiblêd "De Telegraaf".

### Priveelibben
Hans Wiegel hat twaris troud west. Syn earste frou, Pien Frederiks (1954-1980), ferlear it libben  by in auto-ûngemak yn 1980. Twa jier letter boaske er opnij mei Pien har âldere suster Marianne (1951-2005). Ek sy ferûngelokke troch in auto-ûngemak yn 2005.

Wiegel waard op 1 augustus 2019 troffen troch in lyts harsensynfarkt. Hy stoar op 19 maaie 2025 yn de âldens fan 83 jier yn Sint-Nyk.

## Underskiedingen
* Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw (26 oktober 1981)
* Kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau (28 april 1989)
* Grutoffisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau (20 jannewaris 1994)
* Skipper yn Oarder fan de Sneker Pan (5 augustus 1994)
* Earefoarsitter fan de JOVD (27 febrewaris 1999)

## Literatuer
*Pieter Sijpersma, *Hans Wiegel. De biografie*. Amsterdam, 2020.
List (Sylt)

**List** is in plak en gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein, en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. List is it Noardlikste plak fan Dútslân en hat 2552 ynwenners en is lid fan it Zipfelbund.
Kalyf

**Kalyf** (fan it Arabyske خليفة kalifa dat opfolger betsjut) is de titel fan de opfolgers fan de profeet Mohammed, de geastlike en betiden ek wrâldske lieders fan de islam. In steat dy't troch in kalyf regearre wurdt, en de ynstelling fan it kalyf-wêzen, wurdt in **kalifaat** neamd.

It kalifaat kaam, nei de earste fjouwer kalifen, dêr't Aly (656-661) de lêste fan wie, yn hannen fan de dynasty fan de Omajjaden (661-750), ferfolgens yn hannen fan de Abbasiden, dy't lykwols nei goed 940 gjin wrâldske macht mear besieten.  In Omajjadenprins, Abd al-Rahman stifte yn 756 in dynasty te Kordoba yn Spanje. Hy soe letter ek de kalyftitel oannimme, likegoed as de sjityske dynasty fan de Fatimiden dat diene dy't yn 926 Egypte oermasteren. Neidat de Mongoalen Bagdad ferwoaste hiene, festige yn 1285 in sydtûke fan de Abbasiden har oan it hof fan de Mamelukken. Hja soene dy titel yn 1517 oerdragen hân hawwe oan de Turkske sultans fan it Osmaanske Ryk dy't it kalifaat útoefene bliuwe soene oant 1922 doe't de lêste fertsjintwurdiger fan dy dynasty ôfsetten waard. Twa jier letter waard it kalifaat opheft.
Fatimiden

De **Fatimiden** wiene in Arabysk dynasty dy't fan 909 oant 1177 oer Noard-Afrika hearsken. Neidat Egypte troch harren yn 969 oermastere waard, waard dat gebiet ta sintrum keazen fan de dynasty. Hja beskôgen har as neisieten fan Fatima, de dochter fan de profeet Mohammed en droegen dêrtroch de titel fan kalyf.
Limburchsk Folksliet

***Limburg mijn Vaderland*** is it offisjele Limburchske folksliet, skreaun troch ûnderwizer Gerard Krekelberg yn 1909. De melodij is komponearre troch Hendrik Thyssen út Roermond.

Neist it offisjele folksliet wurdt Harry Bordon syn *Wie sjoeën ós Limburg* faak beskôge as it twadde folksliet fan Limburch.

## Tekst
De tekst dy't fet stiet wurdt by offisjele gelegenheden songen; it oarepart net.

***Waar in ’t bronsgroen eikenhout, ’t nachtegaaltje zingt.

***Over 't malse korenveld, ’t lied des leeuweriks klinkt.

***Waar de hoorn des herders schalt, langs der beekjes boord.

***Daar is mijn vaderland, Limburgs dierbaar oord!

**''Daar is mijn vaderland, Limburgs dierbaar oord!**

*Waar de brede stroom der Maas, statig zeewaarts vloeit.

*Weelderig sappig veldgewas, kostelijk groeit en bloeit.

*Bloemengaard en beemd en bos, overheerlijk gloort.

*Daar is mijn vaderland, Limburgs dierbaar oord!

*Daar is mijn vaderland, Limburgs dierbaar oord!


*Waar der vaaderen schone taal klinkt met heldere kracht.

*Waar men kloek en fier van aard, vreemde praal veracht.

*Eigen zeden, eigen schoon. ’t hart des volks bekoort.

*Daar is mijn vaderland, Limburgs dierbaar oord!

*Daar is mijn vaderland, Limburgs dierbaar oord!

*Waar aan ’t oud Oranjehuis, ’t volk blijft hou en trouw.

*Met ons roemrijk Nederland, één in vreugd en rouw.

*Trouw aan plicht en trouw aan God, heerst van zuid tot noord.

*Daar is mijn vaderland, Limburgs dierbaar oord!

''Daar is mijn vaderland, Limburgs dierbaar oord!
Reconquista (betsjuttingsside)

"**Reconquista**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*Reconquista, de kristlike werovering fan it Ibearysk Skiereilân op de moslims
## Oare betsjuttings
*Reconquista (Spaansk-Amearika), it fannijs feroverjen fan de opstannige koloanjes yn Súd-Amearika troch de Spanjerts yn de ûnôfhinklikheidsoarloggen
*Reconquista (Argentynje), in plak yn de Argentynske provinsje Santa Fe
Paul Richer

**Paul Richer** (Chartres 17 jannewaris 1849 - 17 desimber 1933) wie in Frânske arts en keunstner. Hy wie learaar artistike anatomy oan de École des Beaux-Arts yn Parys en fan 1898 ôf lid fan de Frânske nasjonale artse-organisaasje, de *Académie nationale de médecine*. 

Richer tsjinne by Jean-Martin Charcot yn it Hôpital de la Salpêtrière en fan 1882 oant 1896 wie er haad fan it laboratoarium dêre. Hy makke in protte keunstwurken mei in protte omtinken foar de anatomy. Teffens hie er in grutte interesse yn motoryk. Sa makke er stúdzje fan de lichemshâlding fan parkinsonpasjinten. 

Neffens Richer bestie it lichem út segminten. Hy ûnderskate der fjouwer: holle, hals, romp en skonken. Tuskenyn sieten  knieren. 

## Keunstwurken

**Statuette d'une femme atteinte de la maladie de Parkinson* (École nationale supérieure des beaux-arts, Parys)
**Moissonneur portant une gerbe*, 1888 (Musée d'Orsay, Parys)
**Paysan à la houe*, tussen 1869 en 1933 (Musée d'Orsay, Parys)
**Faucheur*, tussen 1880 en 1892 (Musée d'Orsay, Parys)
**Loigny, la nuit du 2 décembre 1870*

## Publikaasjes
**Étude descriptive de la grande attaque hystérique ou attaque hystéro-épileptique et de ses principales variétés* (1879)
**Études cliniques sur l'hystéro-épilepsie ou grande hystérie * (1881) Tekst
**Les Démoniaques dans l'art*, mei Jean-Martin Charcot (1887)
*Avec Gilles de la Tourette, « Hypnotisme », *Dictionaire encyclopédique des sciences médicales*, 1887 Tekst
**Nouvelle Iconographie de la Salpêtrière* (1888-1917)
**Les Difformes et les malades dans l'art*, ook met Jean-Martin Charcot (1889)
**Anatomie artistique : description des formes extérieures du corps humain au repos et dans les principaux mouvements : avec 110 planches renfermant plus de 300 figures dessinées* (1890) Tekst
**Paralysies et contractures hystériques* (1892)
**L'Anatomie dans l'art : proportions du corps humain, canons artistiques et canons scientifiques, conférence faite à l'Association française pour l'avancement des sciences* (1893)
**Physiologie artistique de l'homme en mouvement* (1895)
**Dialogues sur l'art et la science* (1897)
**Introduction à l'étude de la figure humaine* (1902)
**Nouvelle anatomie artistique du corps humain* (seis dielen, 1906-1929)
**Nouvelle anatomie artistique. Les animaux* (1910)
**Lettre à en-tête de l"Institut de France*, « profession de foi » de Paul Richer (1925) Tekst
Reconquista

De **Reconquista** (Spaansk/Portegeesk foar *Werovering*; Arabysk:* الاسترداد al-ʼIstirdād*) wie in perioade fan ûngefear 800 jier yn de Midsiuwen wêryn't it in pear kristlike keninkriken op it Ibearysk Skiereilân slagge om de moslims fan it skiereilân te ferdriuwen.

De islamityske oerweldiging fan it Fisigoatyske keninkryk yn de 8e iuw brocht it skiereilân foar it grutste part ûnder islamitysk hearskippij, útsein it uterste noarden, Galysje, Astuerje, Kantaabrje en Baskenlân. Nei iuwen fan oarloggen wie yn de 13e iuw allinnich noch it Keninkryk Granada oer dat yn 1492 ferovere waard, wêrmei't it Ibearysk Skiereilân wer hielendal yn kristlike hannen wie.

Der bestiet ek in Latynsk-Amerikaanske *Reconquista* dy't him om it jier 1810 ôfspile yn Fenezuela, Kolombia en Meksiko.

## Keppeling om utens
Markgreve

In **Markgreve** wie ûnder de Karolingen in greve dy't it bewâld útoefene oer in tal goaen of greefskippen yn in mark fan it Frankyske Ryk. Marken waarden gearstald út nij oermastere gebieten en leinen dêrtroch oan de grinzen fan it ryk, it gebiet wie in oaniensletten. In froulike markgreve is in **markgrevinne**, en in gebiet dat troch in markgreve regearre wurdt, hjit in **markgreefskip**.

Yn it westen fan it Frankyske Ryk waard de markgreve letter in titel foar greven mei in protte oansjen. Stadichoan ûntjoech it him doe fan in bestjoersfunksje ta in aadlike titel. De út it Frânsk ôfkomstige foarm markys is yn prinsipe folslein ekwivalint mei 'markgreve'.

## Keppeling om utens
Löwenstedt

**Löwenstedt** is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân.
Löwenstedt hat 683 ynwenners (2010).
Paul Römer (telefyzjeregisseur)

**Paul Römer** (Amsterdam, 2 april 1928 – Hilfertsom, 30 oktober 2007) wie in Nederlânsk kameraman en telefyzjeregisseur.

Paul Römer wie de twillingbroer fan akteur Piet Römer. Fan 1959 ôf wie er kameraman foar it telefyzjeprogramma *Sport in Beeld*. Koart skoft letter waard hy regisseur fan sportreportaazjes foar *Sport in Beeld* en letter Studio Sport. Hy wie ûnder oaren belutsen by biljertsje, fuotbal, hynstesport, TT Assen en de wrâldkampioenskippen foar fjouwerspannen. Hy arbeide in soad op mei ferslachjouwer Hans Eijsvogel. Paul Römer wie Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. 

Paul Römer gong 1993 mei pinsjoen. Hy stoar yn de âldens fan 79 jier oan de gefolgen fan in longsykte.
Hawker Seahawk

De **Hawker Seahawk** wie in ienpersoans jachtfleanmasine ornearre foar operaasje fan fleandekskippen ôf. It tastel waard boud fan de Ingelske firma’s Hawker Aircraft en Armstrong Withworth Aircraft. De Seahawk waard healwei de jierren ’50 brûkt.

## Skiednis
*De earste produksjeferzje, de F1, fleach 1951 en yn 1953 waard it operasjoneel.
*De twadde jagerfariant wie de ferbettere en sterkere **F2**.
*De tredde fariant waard de **FB3** jager-bommesmiter; dy wie bot fersterke om mear wapens tôgje te kinnen.
*De fjirde ferzje waard de **FGA4**, in jachtbommesmiter; mei in noch gruttere wapenkapasiteit.
*De fifde jager-bommesmiterferzje **FB5** wie in FGA4 mei in nije Rolls Royce Nene 103 motor.
*De lêste fariant, de **FGA6**, wie in ferbettere FGA4.

De Keninklike Marine hat fan 1956 oant en mei 1964 Seahawks fan it type FGA50 brûkt. Der binne 22 fan kocht. De fleanmasines kamen by de squadrons 3 en 860. Beide squadrons rûlearren tusken it fleankamp Valkenburg en it fleandekskip Karel Doorman. It wie de ienige strieljager dy't de marine hân hat (útsein in hânfol Gloster Meteors dy't fan de loftmacht liend waarden om te trenen).

De Seahawks waarden yn 1964 út de tsjinst helle en opslein. Op twa nei binne sy allegear ferskroate.

De Dútske Bundesmarine hat de Seahawk ek as ferkenningstastel oant 1960 yn tsjinne; dêrnei waard it troch de F-104 Starfighter ferfongen. Ek dy Seahawks waarden benei allegearre sloopt.

De Hawker Seahawk is súksesfol ynsetten yn de Suezkrisis yn 1956. Der waarden seis Ingelske squadrons ynsetten foar grûnsteun oan de Frânske en Britske troepen. Ek de Yndiaaske marine hat it tastel yn 1971 súksesfol tsjin grûndoelen ynsetten yn de oarloch tusken Yndia en Pakistan.

## Technyske feiten Hawker Sea Hawk Mk. 100

## Keppelings om utens
* ''Thunder and Lightnings''
* Lûd fan in oerfleanende Sea Hawk
McDonnell Douglas F/A-18 Hornet

De **Hornet F/A-18** is in multyfunksjonele jachtbommesmiter foar alle waarsoarten.

It tastel is yn de jierren '70 en '80 ûntwurpen, op basis fan de Northrop YF-17, foar de Amerikaanske marine. It tastel tsjinnet noch altyd by de Amerikaanske marine, it Amerikaanske Korps Mariniers en by de luftmachten fan ferskate oare lannen, sa as Spanje en Kanada.

As *multirole* gefjochtsfleanmasine hat it de taak fan ûnderskeppingsjager, loftferdigeningsjager, jachtbommesmiter, ferkenner, *close air support* (loftsteun) en *forward air control* (it oanwizen fan doelen). Fanege syn mearsidigens en betrouberens is it in weardefolle fleanmasine, mei as iennige neidiel de frijwat lytse aksjeradius.

Wilens hawwe de Amerikaanske striidkrêften al in stikmannich jierren de ferbettere en sterkere ferzje yn gebrûk: de F/A-18E/F Super Hornet.

## Technyske feiten

1 Hi-Lo-Lo-Hi-Profyl mei 4 × GBU-31 + 2 × AIM-9 + 2 × ekstra tanks fan 1.800 l

## Keppeling om utens
* Warbirds oer it type
* GlobalSecurity.org (in)
* Vectorsite.net (in)
* Boeing.com (in)
Popmastins

De **Popmastins** wie in stins yn Aasterein, gemeente Skylge. De wier dêr't it hûs op stien hat is noch oanwiisber. It plak is Archeologysk Monumint.

## Skiednis
It boujier is net bekend. Op Skylge wie de famylje Popma it laach mei in liedingjaande funksje. It neamde harsels 'Hear fan Sylgeralân'. 
De Hollanners beskôgen it eilân al lang as lien. Yn 1399 beliende Albrecht fan Beieren it eilân oan Jan fan Arkel, mar doe't dy yn it ferwar kaam tsjin syn lânhear, waarden syn besitttings ferbard ferklearre. Wylst wie Jacoba fan Beieren grevinne fan Hollân wurden en hja ferkeapet it eilân yn 1417 oan Gerard V fan Heemskerk. Middels fererving komt it letter yn besit fan Cornelis fan Bergen en op it lêst fan Jan fan Arenberch. De wichtichste figuer út de famylje Popma wie Folkert Popma. Hy sleat ynternasjonale ferdraggen, ûnder oare yn 1482 mei kening Edward fan Ingelân. Dêryn wurdt hy neamd as hear fan *der Skylinghe ende Gryndt*.

As Rienck Popma yn 1510 stjert, kin Cornelis fan Bergen it eilân mei rjocht yn besit nimme: hy keapet Jarich fan Popma, de soan fan Rienck, ôf. Jarich fan Popma ferliest al syn jild en stjert yn earmoede.
Jan fan Arenberch sneuvelet yn 1568 by Heiligerlee en syn soan Karel ferkeapet it eilân yn 1615 oan de Steaten fan Hollân. De Hollânske hearen fan Skylge bewennen in kastiel yn Stryp en it regear siet yn Midslân.

By it plak Aasterein leit in keunstmjittige hichte (stinswier), dêr't de stins op stien hawwe soe. Under it meanfjild op de top fan de wier binne midsiuwske bakstienen oantroffen en om de wier hat dúdlik in grêft rûn. By it plakje Lies is ek sa'n wier te finen. 

De stins stiet net op âld kaartmateriaal en der binne ek gjin ôfbyldingen bewarre bleaun, wêrtroch't ûnmooglik wat sein wurde kin oer it uterlik fan de stins.
By de Popmastins stie in kapel, de ienpoarte, dêr't no kafee-restaurant de Boschplaat stiet. Efter dy kapel wie in begraafplak en de wei foar dy kapel hjit no ek noch de "lykwei."

It wapen fan de Skylger Popma's ferskilt fan dat fan de Fryske Popma's, meidat der in Davidstjer (poalstjer) neist de leelje stiet.

## Bewenners
* famylje Popma
* - ± 1510 Rienck Popma
* ± 1510 Jarich fan Popma
Ageeth Scherphuis

**Alberta Geertruida (Ageeth) Scherphuis** (Saandam, 30 maart 1933 – Amsterdam, 16 april 2012) wie in Nederlânsk sjoernaliste en programmamakster.

## Libben
Scherphuis folge de hotelskoalle en woe dêrnei sjoernalist wurde. Se wie trije jier stedsferslachjouster by *[[De Typhoon]]* yn har wenplak Saandam.

Yn 1956 folge sy Mies Bouwman op as tv-omropster by de AVRO. Lange jierren wie se it gesicht fan dy omrop en op 21 septimber 1967 wie se de earste omropster dy't yn kleur te sjen wie; Scherphuis hie foar dy gelegenheid in sitroengiele jurk oanlutsen. Fan 8 febrewaris 1958 oant 25 maaie 1960 spile se de rol fan tv-omropster Ageeth yn it bernetelefyzjeprogramma *Varen is fijner dan je denkt*, skreaun en regisearre troch Mies Bouhuijs, mei Piet Römer yn de haadrol as menear King, dy't mei syn skip 'De Krikkemikke' allerhanne aventueren meimakke. Oare personaazjes wienen de kokenhelp Zeefje (Cecilia Lichtveld), mefrou Gracia Morena (Sepha Dierikx), Lo Flodder (Leen Jongewaard) en Piet Römer syn twillingbroer, Paul Römer as menear Kong.

De santiger jierren makke Scherphuis it links-feministysk blêd Serpentine en in rige tv-programma's ûnder de titel *"Ot.... en hoe zit het nou met Sien?"*. Dêrneist wie se redakteur fan *[[Vrij Nederland]]*; dat bleau se oant har pinsjoen.

Scherphuis wie troud mei de marinefleander Hans de Wolff, dy't 30 septimber 1959 foar de Nederlânsk kust op de hichte fan Noardwyk deadlik ferûngelokke mei in Hawker Seahawk FGA-50 (de F 61 fan squadron 860). Harren soantsje ferdronk in jier letter by harren wenboat yn Saandam.

Se ferstoar doe't se 79 jier wie. 

## Bibliografy
**Bij de TV, handboek voor kijkers* (1963)
**De vrouwenkliniek* (2006, mei Anita van Ommeren)
Jean-Baptiste Charcot

**Jean-Baptiste Charcot** (Neuilly-sur-Seine, 15 july 1867 – op see by Yslân, 16 septimber 1936), wie in Frânsk wittenskipper, dokter en poalûndersiker. Syn heit wie de ferneamde neurolooch Jean-Martin Charcot (1825–1893).

## Libben
Jean-Baptiste Charcot waard beneamd as lieder fan de Frânske Antarktika Ekspedysje fan 1904 oant 1907; mei it skip de *Français* waard de westkust fan Grahamlân ferkend. De ekspedysje berikte Adelaide Island yn 1905 en naam fot's fan de Palmerarsjipel en de Loubetkust. Fan 1908 oant 1910 folge in oare ekspedysje, mei it skip *[[Pourquoi Pas ? IV|Pourquoi-Pas]]*, dy't de See fan Bellingshausen en de See fan Amundsen ferkende en Loubetlân, Margueritebaai en Charcoteilân ûntduts, dat lêste waard neamd nei syn heit, Jean-Martin Charcot.

Letter ferkende Jean-Baptiste Charcot Rockall yn 1921 en East-Grienlân en Svalbard fan 1925 oant 1936. Hy stoar yn 1936 doe't de *Pourquoi-Pas?* in swier waar fergie foar de kust fan Yslân. Ta oantins fan Charcot waard yn 1936 in monumint oprjochte yn Reykjavík, fan byldhouwer Einar Jónsson en noch ien fan Ríkarður Jónsson yn 1952.


France, Jean-Baptiste Charcot, funeral, 1936.jpg|Begraffenis fan Charcot en syn malju foar de Notre Dame fan Parys, 1936
Board in memory C B Charcot(js).jpg|Monumint ta oantins fan Charcot. Ittoqqortoormiit, Grienlân
Pourquoi-Pas (1908).jpg|De *Pourquoi-Pas?*, it skip fan Charcot
Itinéraire du Pourquoi-pas.svg|Reis fan de *Pourquoi-Pas?* yn 1908-1910


## Keppeling om utens
*Yn it spoar fan de "Pourquoi-Pas?"
Twilling (betsjuttingsside)

;Biology
* Mearling - tagelyk berne bern fan ien âldenpear, wêrûnder:
**Ienaaiïge twilling - genetysk likense twilling
**Twa-aaiïge twilling - genetysk ûngelike twilling
**Siameeske twilling - geargroeide twilling
;Materiaalkunde
* Twilling (materiaalkunde) - in spegele kristalreaster yn in metaal, oan wjersiden fan in kerrelgrins
;Astronomy
* Twillingen (stjerrebyld) - *Gemini*, in stjerrebyld
;Astrology
* Twillingen (astrology) - in astrologysk teken fan de diereriem
Rynlânsk kapitalisme

It **Rynlânsk kapitalisme** (ek wol **Rynlânsk model**) is in ekonomysk systeem dêr't sawol de polityk as de finansjele wrâld yn behelle is. De grûnslach fan it Rynlânsk kapitalisme is de krêft fan de mienskip, de maatskiplike konsensus, in aktive rol fan de steat, en it tinken oer in langere tiid. 

## Beskriuwing Michel Albert
Yn 1991 ferskynde it boek *Capitalisme contre Capitalisme* fan de Frânske ekonoom en fersekeringsmanager Michel Albert, dy't de namme wrâldkundich makke. Yn syn boek wurde twa modellen beskreaun as twa farianten fan it kapitalisme. Yn 'e beide modellen is rekken holden mei ûndernimmers, finansiers, oandielhâlders, politisy, wurknimmers en konsuminten. 

Hy ferliket it Rynlânsk kapitalisme mei it „neo-Amerikaansk“ (it *neoliberale*, *Angelsaksyske* of *Anglo-Amerikaanske*) model fan de frije merkekonomy en de minimale ynfloed fan de oerheid dêryn, in model dat ûnder it regear fan Ronald Reagan en dat fan Margaret Thatcher ynfierd is. It Rynlânsk kapitalisme is neffens Albert in systeem dat benammen yn lannen as Frankryk, Dútslân en oare ekonomyen yn West- en Noard-Europa syn beslach kriget. Fierders skriuwt Albert dat de grûnslach fan it Rynlânsk kapitalisme yn de sosjale merkekonomy en de sosjale sekerheid leit. Yn syn analyse beskriuwt er it model as earliker, effisjinter en freedsumer. Lykwols soe it troch psychologyske ferskynsels en de berjochtjouwing yn 'e media sa lykje kinne dat it Amerikaanske model attraktiver en dynamysker is.

## Skaaimerken
Michel Albert jout it Rynlânsk kapitalisme de neikommende skaaimerken:
*Yn 'e finansjele wrâld hawwe de banken in dominanter plak as de beurzen,
*In bredere ferhâlding tusken banken en bedriuwen,
*Mear machtslykwicht tusken oandielhâlders en managers,
*Gearwurking en oerlis tusken wurknimmers (ek fakbûnen) en wurkjouwers,
*Gruttere loyaliteit fan de wurknimmer oan de wurkjouwer,
*It tinken oer in langere termyn en de kontinuïteit ynstee fan winst op de koarte termyn,
*It grutste part fan de befolking is frijwat ienriedich oer lykweardigens en solidariteit.

## Sjoch ek
*Angelsaksysk model
*Skandinavysk model

## Fierder lêze
* Albert, Michel: *Kapitalismus contra Kapitalismus*. Frankfurt am Main: Campus, 1992. - ISBN 3-593-34703-2.
* Albert, Michel: *Capitalism Against Capitalism*. London: Whurr, 1993. - ISBN 1-870332-54-7.
* Albert, Michel: *Kapitalisme contra Kapitalisme*. Amsterdam: Uitgeverij Contact, 1992. - ISBN 9025402844.
*Albert, Michel en Gonenc, Rauf: *The Future of Rhenish Capitalism*. Yn: Political Quarterly, jiergong 67 (2005), haadstik 3, siden 184-193.
Gerard fan Heemskerk

* Gerard I fan Heemskerk
* Gerard II fan Heemskerk (1260-1333)
* Gerard III fan Heemskerk (1300-1358)
* Gerard IV fan Heemskerk (1360-1431)
* Gerard V fan Heemskerk (1365-1429)
Focke-Wulf Fw 189

De **Focke-Wulf Fw 189 ''Uhu*** (Dútsk foar [[Oehoe]]) wie in [[Dútslân|Dútsk]] taktysk [[ferkenningsfleanmasine]], lichte [[bommesmiter]] en [[legerkoöperaasje fleanmasine]] boud troch [[Focke-Wulf]]. De Fw 189 makke de earste flecht yn juny [[1938]] en waard yn [[1940]] yn tsjinst naam. Mids [[1944]] waard opholden mei de produksje. Totaal binne 846 Fw 189’s makke. Ien Fw 189, de V7 + 1H, bestiet noch en stiet yn [[Washington D.C.|Washington]], yn de [[Feriene Steaten]].

==Untwerp en ûntjouwing ==
Yn [[1937]] presintearre it *Reichsluftfahrtministerium*, it Dútske ministearje foar loftfeart, de spesifikaasjes foar in 1-motorich ferkenningsfleantúch mei optimaal sicht. Men tocht oan Arado as oannimmer. Dochs gie Focke-Wulf oan de gong mei in alternatyf, dat late ta de Fw 189 mei in dûbele sturtbeam, twa yn [[Frankryk]] boude [[Argus (automerk)|Argus]] As 410-motoren en in sintrale gondel foar de bemanning. Teffens kaam Blohm & Voss mei de [[Blohm & Voss BV 141|Bv 141]] as andert op it fersyk fan it ministearje fan loftfeart. De asymmetryske Bv 141 hie goede fleaneigenskippen, mar waard fanwege de Fw 189 net grutskalich produsearre.

De Fw 189 foldie bêst as ferkenningsfleanmasine dat der waarden grutte oantallen fan makke. Earst barde dat yn it Bordeaux-Mérignac-fleanmasinefabryk (dy't no fan [[Dassault Aviation]] is) yn beset Frankryk. Letter waard de Fw 189 produsearre by [[Aero Vodochody|Aero]] yn [[Praach]], yn beset [[Tsjechoslowakije]].

==Operasjonele skiednis==
De Fw 189 wie it "fleanend each" fan it Dútske leger en waard mei súkses brûkt oan it [[Eastfront (Twadde Wrâldkriich)|eastfront]]. Syn [[Russysk]]e bynamme wie *"Rama"'' ('bonkerak'), in ferwizing nei de bou fan it tastel. Nettsjinsteande syn lege topsnelheid en fragile foarkommen, wie de Fw 189 robúst en syn manoevrearberens makke it in dreech oan te fallen doel foar de Russyske jachtfleantugen. Waard de Fw 189 oanfallen dan koe er troch in skerpe sirkel te draaien ûntkomme, meidat de oanfaller de Fw 189 net folgje koe.

## Farianten
* Fw 189 V2
* Fw 189 V3
* Fw 189 A-0
* Fw 189 A-1
* Fw 189 A-1 Trop
* Fw 189 A-1/U-2
* Fw 189 A-1/U-3
* Fw 189 A-2
* Fw 189 A-3
* Fw 189 A-4
* Fw 189 B-0
* Fw 189 B-1
* Fw 189C
* Fw 189D
* Fw 189E
* Fw 189 F-1
* Fw 189 F-2

## Spesifikaasjes (Fw 189 A-1)

* Bemanning: 3
* Lingte: 12 m
* Spanwiidte: 18,4 m
* Hichte: 3,7 m
* Wjukoerflak: 38 m2
* Leechgewicht: 2 680&nbsp;kg
* Startgewicht: 3 950&nbsp;kg
* Motoren: 2x Argus As 410, 350&nbsp;kW (465 hk) it stik
* Maks. faasje: 357&nbsp;km/u
* Plafond: 8 400 m
* Fleanberik: 670&nbsp;km
* Klimfaasje: 8,3 m/s
* Bewapening:
** 2x 7.92 MG 17 masinegewearen yn de fleugels by de romp
** 1x 7.92 MG 15 op de rêch fan de romp, nei efteren rjochte
** 1x 7.92 MG 15 (opsje)
** 4x 50&nbsp;kg bommen

## Besibbe ûntwerpen
* Blohm & Voss BV 141
* Praga E-51
* Soechoj Soe-12

## Keppeling om utens
* Aviartnutkins.com (Engels)
Blohm & Voss BV 141

De **Blohm & Voss BV 141** wie in Dútsk ferkenningsfleanmasine út de Twadde Wrâldkriich, makke troch de Dútske fleanmasinefabryk Blohm & Voss.

It fleantúch falt bot op troch syn asymmetryske foarm mei de observaasjekabine njonken de motor. De kabine hie grutte pleksyglêzen ruten en allinne oan bakboard siet in sturtwjuk.

De Bv 141 syn earste flecht wie 25 febrewaris 1938. Hoewol't it tastel goed prestearre, waard it nea grutskalich makke. Dat hie te krijen mei it net ta foldwaan hawwen fan de foarkarmotor en de konkurrinsje fan in oar ferkenningsfleantúch, de Focke Wulf Fw 189. Der binne totaal mar 38 fan makke; der is net ien fan oerbleaun.

## Technyske feiten (BV 141 B)

* Bemanning: 3	
* Lingte: 13,95 m
* Spanwiidte: 17,46 m
* Hichte: 3,60 m
* Fleugeloerflak: 53 m²
* Leechgewicht: 4700 kg	
* Startgewicht: 5700 kg	
* Oandriuwing: 1 x BMW 801 fan 1560 hk
* Grutste faasje: 438 km/o op 3.500 m
* Fleanberik: 1900 km
* Tsjinstplafond: 10.000 m	
* Klimfaasje: 570 m/min
* Bewapening: 2 x MG 17-masinegewearen + 2 x MG 15; 4 x 50 kg bommen ûnder de fleugels

## Keppeling om utens

* Blohm&Voss BV 141, Bv 141 yn it Luftfahrtarchiv
* Blohm & Voss BV 141
Norddorf

**Norddorf** is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân.
Norddorf hat 625 ynwenners (2010).

## Keppeling om utens
* www.amt-foehr-amrum.de
Rintjemastate

**Rintjemastate** wie in state yn Eastrum, gemeente Dongeradiel. Op it steed fan de state is no in grut gat yn de doarpsterp.

De state wurdt foar it earst neamd yn 1498 as de Saksyskgesinde haadlingen Schelte Tjaerda fan Rinsumageast en Take Heemstra in *huys toe Aestrum dat Jaerla toe hoorde, ende hiete Ryntiama huys*. Galt Jaerla waard dêrby finzennomd. Yn 1511 wienen Æmke Jaerla en de bern fan syn broer Botte eigeners fan dit 'Jaerle guet'. Yn 1640 wie juffer Perck fan Roorda, widdo Emingha de eigenaresse. Har man, Pybo fan Eminga wie in pakesizzer fan Minne Eminga en Eelck Jaerla, in dochter fan Amke Jarle.
Yn 1698, 1700 en ek noch yn 1728 wie de state eigendom fan Tiberius Pipinus fan Eminga dy't yn Goutum op Wiardastate wenne. De pleats fan 90 pûnsmiet (33 hektare) waard al dy tiid ferpachte oan Jan Jansen. Letter is it guod ferkocht, want yn 1832 wie Anne Siebrens Mellema mei oaren eigener en grif de brûker.

Rintjema hie yn 1832 noch in ymposante grêft; it hiem wie in achtste segmint fan de Eastrumer doarpsterp. Op de kadastrale minút is op it steed fan Rintjemastate in ynbreuk te sjen op it ûntginningspatroan, dat om Eastrum tige strielsgewiis ferrint. Fan in poartegebou, dêr't troch in skriuwer yn de 19e iuw noch oer skreaun wurdt, is op de kaart neat mear fan te sjen. Alle lân oant it Dokkumer Grutdjip hearde by Rintjema.

## Bewenners
* 1498 Galt Jaerla
* 1511 Amke Jaerla en de bern fan syn broer Botte
* Minne Eminga en Eelck Jaerla
* Pybo fan Eminga en Perck fan Roorda
* 1640 juffer Perck fan Roorda, widdo Emingha
* 1698, 1728 Tiberius Pipinus fan Eminga yn Goutum
* 1832 Anne Siebrens Mellema en mei eig.

## Sjoch ek
* Jaarlastate, Wetsens.
Ripemastate

**Ripemastate** (ek: *de Grutte Tioegen*) wie in eigenierde state yn de Tsjoegen ûnder Ie, gemeente Dongeradiel, flakby it Dokkumer Djip. It op stateterrein stiet no in pleats.

Oer it ûntstean is neat bekend. De eigenierde state 'Ripema yn de Tioegen' waard ek wol de 'Grutte Tioegen' neamd. Yn 1491 sluet ek 'Jarick in da Tyoghum' mei oare bewenners fan Ie him oan by it bûn mei Grins. Oft hy op Ripema of op ien fan de beide oare sates yn 'Tyoegema hemryck' (1543) wenne, is net bekend. Yn 1543 wie sprake fan *Gercke Ryppama zaete in die Tyoeghen*. Yn 1640 wie Gercke syn pakesizzer Lieuwe Rypema eigener en brûker. Hy troude yn 1632 mei Anna Elama tho Allersma. Yn it earstoan wennen se op har âldershûs Allersmaboarch yn Ezinge. Al yn 1633 wie Lieuwe Rypema fanwege de Elama's grytman fan Ezinge. Letter setten se har nei wenjen op Rypemastate, dêr't Lieuwe ek bysitter yn Ie wie. Lieuwe syn neiteam, wêrfan't in part har Elama fan Rypema neamen gie, hie guod, rjochten en sibskippen yn Fryslân én yn de Ommelannen.

Om Ripemastate lei yn 1677 in grêft mei in poarte. Neffens in beskriuwing kochten Regnerus, Enne en Bouwe fan Ripema doe fan Doytse Jansen en Hylck van Ripema, tagelyk bewenners, *een sate lands in de Tioegen met de huisinge, hovinge, zingel, gragt, poort en homeije*. By de sate waarden ek noch 2 pûnsmiet pastorijlân en ien pûnsmiet tsjerkelân brûkt. Ut dy beskriuwing liket it oft se mei-inoar in hiele pleats kochten, mar dat wie net sa. Hylck fan Ripema wie in suster fan de trije keapers. De sate kaam út de neilittenskip fan harren âlden en wie noch mienskiplik eigendom. Winliken kochten se op dat stuit it 1/6 diel dat eigendom wie fan harren suster, dy't mei har man en twa soannen nei de stêd Grins ôfsette.
Hiele 17e iuw is de pleats besit fan it laach Rijpma. 'De Tioegen' tsjut op de ouwer, yn dit gefal fan it Dokkumerdjip, dêr't it goed fan dy namme no noch leit.

Yn 1832 bestie neffens de kadastrale minút noch in diel fan de súdkant fan de grêft.

## Bewenners
* 1491 Jarick in da Tyoghum
* 1543 Gercke Ryppama
* 1640 Lieuwe Rypema
* oant 1677 bern/erfgenamten fan Lieuwe Rypema
* 1677 Regnerus, Enne en Bouwe fan Ripema
Oevenum

**Oevenum** (Deensk: Øvenum, Noardfrysk: Ööwenem) is in plak en gemeente op it eilân Feer yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Oevenum hat 428 ynwenners (2016).

## Skiednis
Yn 1796 waarden 23 huzen yn it oanbuorjende doarp Nieblum troch brân ferwoaste. Dêrnei waard op it skoalgebou fan Oevenum in bel set om de lju te warskôgjen yn gefal fan brân. De klok waard boppedat moarns en middeis let en waard ek brûkt as alarmmiddel by stoarmfloeden. Yn 1882 waarden yn de earste jonge Dútse brânwarmanne rekrutearre. Dêrmei is de juniorbrânwar fan Oevenum nei alle gedachten ek de grutste yn syn soart yn Europa. 

Oan de ein fan de Frânsk-Prusyske kriich yn 1871 waard yn Oevenum in iik plante om de dêrop folgjende frede te fieren.

Toerisme is in wichtige boarne fan ynkomsten foar de mienskip.

## Berne yn Oevenum
* Lorenz Conrad Peters (1885–1949), wichtich dichter yn it Noardfrysk.
Reinwâld

In **reinwâld** is in boskich ekosysteem mei it hiele jier troch in protte delslach. Der binne twa haadtypes reinwâld: tropysk reinwâld en tuskenbeiden reinwâld. As minimum foar in reinwâld wurdt útgien fan 1400 of sels 2500 milimeter rein, mei in beskaat minimum alle moannen: as de rein ûngelikens oer it jier ferdield is wurdt praat fan in moessonbosk. In dizewâld kin like wiet wêze as in reinwâld, mar it wetter komt yn dat gefal yn in oare foarm as rein. 

Reinwâlden komme oer de hiele wrâld foar, sawol yn in tuskenbeiden klimaat as yn de tropen. Yn dat lêst gefal wurdt praat fan in tropysk reinwâld. 

## Tropyske reinwâlden

De grutste tropyske reinwâlden komme foar yn de Amazônebekken, yn de kontreien om de evener yn de Demokratyske Republyk Kongo en yn Yndoneezje.

Kambodja bestiet foar ûngefear 52% út reinwâlden. It sintrale plato yn it suden fan Yndia is begroeid mei reinwâlden fan palmbeammen dy't oan de reineftige súdwestkust lizze. Dy reinwâlden beslagge sa'n 14% fan it totale lânoerflak. 

## Reinwâlden yn de tuskenbeiden klimaatsône
Reinwâlden yn de tuskenbeiden klimaatsône komme foar yn Noard- en Súd-Amearika, Oseaanje (Tasmaanje en Nij-Seelân), dielen fan Jeropa, Sibearje en oare dielen fan noardlik Aazje.
Riptemastate

**Riptemastate** of **Riptastate** wie in state benoarden Eanjum, gemeente Dongeradiel, efter it hjoeddeiske pân Bantswei 10. Fan de stins is neat mear werom te finen, mar op it perseel leit noch altiten in hústerp. Njonken it terrein stiet noch in wenhûs.

Oer it ûntstean is neat bekend. Gabbe Riptema, de eigener yn 1511, ûntliende grif syn namme oan dizze state/stins. Mooglik wie it ea troch syn famylje bewenne; hy sels wenne yn Dokkum. Hy waard yn 1505 ûnder de eallju fan Dongeradiel neamd. Gabbe wie eigener fan mear guod yn de omkriten. Sa ûnder mear fan Bottemastate yn Moarre, fan in rinte fan 14 stuorren út in oar guod dêre, en fan de helt fan in sate yn Berchhuzen yn Easternijtsjkerk. Gabbe feroare op syn stjerbêd yn 1514 syn testamint: hy bepaalde dat in rinte út in guod yn Nijewier nei de dea fan syn beide susters Frouck en Oede yn it kleaster Sion, ynstee fan oan de earmen fan Dokkum, foar de iene helte oan Sion en foar de oare helte oan Gerkeskleaster, dêr't syn broer Sypke wenne, komme moast.
Rents Bottema yn Moarre wie grif in dochter fan Gabbe Riptema; yn elk gefal wie se ien fan syn erfgenamten. Alle hjirboppe neamde stikken lân dy't yn 1511 eigendom fan Gabbe wiene, komme nammentlik ek yn har testamint foar. Ynkomsten út Riptema fererven om 1550 op de bern fan Rents syn soan Gabbe fan Aesgema, yn 1574 brocht ien fan harren, Catharina fan Aesgema dy yn yn har houlik mei Hessel Aysma. Yn 1640 en letter waard Riptasate troch aadlike eigeners (1640 Meckema widdo fan Diepholt, 1700 Burmania widdo. Humalda) ferpachte.

## Bewenners
* 1511 Gabbe Riptema
* foar 1550 Rents Bottema
* Gabbe fan Aesgema
* bern fan Gabbe fan Aesgema
* 1574 Catharina fan Aesgema en Hessel Aysma (diels eigener ?)
* 1640 Meckema widdo fan Diepholt
* 1700 Burmania widdo Humalda
Hawker Sea Fury

De **Hawker Sea Fury** wie in Britske jachtfleanmasine, ûntwurpen foar de Royal Navy troch Hawker yn de Twadde Wrâldkriich. It wie de lêste fan propellers oandreaune jager fan de Royal Navy en de Keninklike Marine en ien fan de fluchste troch sûgermotoren oandreaune tastellen ea makke. Der binne noch ferkate Sea Fury's yn de wrâld oer, faak mei modernere motors, dy't bygelyks brûkt wurde yn de loftracerij.

De Hawker Fury wie de opfolger fan de súksesfolle jagers/jachtbommesmiters Hawker Typhoon en Hawker Tempest út de Twadde Wrâldoarloch. De Fury wie in ûntwerp út 1942 fan de ferneamde Hawkerûntwerper Sydney Camm, om de winsk fan de Royal Air Force foar in lichtgewicht opfolger fan de Tempest Mk.II.

## Farianten
;Sea Fury F.10
:Jachtfleanmasine foar de Royal Navy, 50 fan boud.
;Sea Fury FB.11
:Jachtbommesiter foar de Royal Navy, Royal Australian Navy en Royal Canadian Navy, 615 fan boud.
;Sea Fury T.20
:twasits trenerferzje, 60 fan boud.
;Sea Fury F.50
:F.10 foar Keninklike Marine, 12 boud.
;Sea Fury FB.51
:FB.11 foar de Keninklike Marine, 12 troch Hawker, 24 troch Fokker yn lisinsje boud.
;Sea Fury FB.60
:FB.11 sûnder fâldfleugel en fangheak foar Pakistan (87 en 5 FB.11) en Irak (30), 128 boud.
;Sea Fury T.61
:twasits trener foar Pakistan en Irak mei twa cockpits efterelkoar, 7 boud.

## Lannen dêr't de Sea Fury tsjinne hat
* Egypte 
* Austraalje
* Birma 
* Dútslân
* Feriene keninkryk 
* Irak
* Kanada 
* Kuba 
* Marokko 
* Nederlân 
* Pakistan

## Technyske feiten
 

## Sjoch ek
Besibbe ûntwerpen:
* Hawker Typhoon
* Hawker Tempest
* Hawker Tornado
* CAC Kangaroo
* Focke-Wulf Fw 190
* Grumman F8F Bearcat
* Lavochkin La-9
* Martin-Baker MB 5
* North American P-51 Mustang
* Republic P-47 Thunderbold
* Supermarine Seafang
* Vought F4U Corsair

## Keppelings om utens
* Manual: (1950) A.P. 4018A&B-P.N. Hantlieding foar piloaten fan de Sea Fury 10 & 11
* Lûd fan de Hawker Sea Fury
* Fleet Air Arm Archive - Hawker Sea Fury
* Hawker Sea Fury profile, fideo, technyske details en foto's
* Warbird Alley - Sea Fury
Fegetarisme

**Fegetarisme** is de fiedingswize dy't skaaimerke wurdt troch "it net iten fan fleis, fisk, skealdieren, fûgelte en ynsekten, mar ek gjin byprodukten fan deamakke bisten". Minsken dy't dizze fiedingsregel yn de praktyk bringe, wurde oantsjutten as "fegetaarjers". Guons nimme dy definysje krekter en beskôgje fegetarisme as de fiedingswize wêrby't net alinnich plantaardich fiedsel iten wurdt. De minsken dy't de krekte fariant oanhingje en dus gjin produkten fan libbene bisten ite, neame har feganist. Dejingen dy't sa no en dan fegetarysk ite wurde ek wol *fleisferlitter* neamd. Fegetarisme is ôflaat fa it Latyske adjektyf "vegetus", dat "libben, derten, krêftich" betsjut.
Olersem

**Olersem** (Dútsk:*Oldsum*) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. It plak leit op it eilân Feer. 
Olersum hat 564 ynwenners (2010).