open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph Alleine

**Joseph Alleine** (doopt 8 april 1634 - 17 novimber 1668) wie in Ingelsk Puriteinsk dûmny, nonkonformist en skriuwer.

Alleine hearde ta in famylje dy't oarspronklik fan Suffolk kaam. Al yn 1430 setten har guon fan de neiteam fan Alan, hear fan Buckenhall, te wenjen yn de omkriten fan Calne en Devizes. Dit wienen de streekrjochte foarâlden fan "de achte hear Tobie Alleine fan Devizes", de heit fan Joseph. Joseph wie de fjirde fan in grutte húshâlding en waard berne begjin 1634.

## Wurk

De "Alarme" fan Joseph Alleine hat ferskate edysjes en gearfettings yn de 17de en 18de iuw hân; Ferzjes yn it Welsk en it Dútsk, en waarden publisearre yn Skotlân en Noard-Amearika. It wie ek in wichtige tekst foar John Wesley, ynkoarte en printe fan him en ferkôft trochmiddel fan Methodistyske katalogussen en boekferkeapers. Guon fan de wichtigste edysje wurde hjirûnder neamd, tagelyk mei oar útjûn wurk fan Alleine (meastentiids postúm).

**A Call to Archippus*, [Londen: s.n.], 1664
**An Alarme to Unconverted Sinners*, Londen, 1672
**Divers Practical Cases of conscience, Satisfactorily Resolved*, Londen, 1672
**A Most Familiar Explanation of the Assemblies Shorter Catechism*, Londen, 1672
**Mr. Joseph Alleines Directions, for Covenanting vvith God*, Londen, 1674
**Remaines*, Londen, 1674
**The True Way to Happiness*, Londen, 1675
**A Sure Guide to Heaven: or An Earnest Invitation to Sinners to Turn to God*, Londen, 1688
**Hyfforddwr Cyfarwydd I'r Nefoedd*, Londen, 1693
**Christian Letters Full of Spiritual Instructions*, Londen, [1700?]
**Mr. Joseph Alleine's Rules for Self-Examination*, Boston, [174-?]
**The Saint's Pocket-Book*, Glasgow, 1742
**The Works of the Truly Pious and Learned Mr Joseph Allan*, Edinboarch, 1752
**Useful Questions, Whereby a Person may Examine himself Every Day*, Philadelphia, 1753
**The Shorter Catechism Agreed Upon by the Reverend Assembly of Divines at Westminster. To Which is Added, Some Serious Questions very Proper for True Christians to Ask Themselves Every Day, by the Late Reverend Mr.Joseph Allaine. Also a Cradle Hymn, by the Reverend Dr. Isaac Watts*, New-London, 1754
**The Voice of God in His Promises*, Londen, 1766
**The Believer's Triumph in God's Promises*, Londen, 1767
**A Remedy of God's Own Providing for a Sinner's Guilty Conscience*, [Londen?, 1770?]
**An Admonition to Unconverted Sinners*, (Londen, 1771)
**Earail Shurachdach Do Pheacaich Neo-Iompaichte*, Dunedin, 1781
**An Abridgement of Alleine's Alarm to Unconverted Sinners*, Londen, 1783
**Joseph Alleins Grundlegung zum thatigen Christenthum*, Lancaster, 1797
**An Earnest Invitation to the Reader to Turn to God*, Grantham, 1799

Boeken dy't noch te krijen binne befetsje:
**A Sure Guide To Heaven*, ISBN 0851510817 , ISBN 978-0851510811 
**An Alarm to the Unconverted*, ISBN 187844221X, ISBN 978-1878442215
Memmeboerd

Omskreaun mei it taaleigen fan de Arabyske talen kinne jo mei rjocht sizze dat it memmeboerd de mem fan alle systeemkaarten fan de kompjûter is.

It memmeboerd (*motherboard*) is it hert fan de kompjûter. It is de grutte basisplaat dêr't alle ûnderdielen mei ferbûn binne. Underdielen dy't op sa'n systeemplaat sitte binne bygelyks: de sintrale ferwurkingsienheid (CPU), tsjips foar it skriuwûnthâld (RAM), tsjips foar it lêsûnthâld (ROM), kontaktdoaskes foar stekkerkes fan de râne-apparatuer as it byldskerm, de skiifstasjons en de fêste skiif en boppedat kontaktsluven foar Utwreidingskaarten.

Op it memmeboerd draait alles om de ferbinings mei de sintrale ferwurkingsienheid. Dy soarget foar it ferwurkjen fan de nul-/ienkoaden fan de koadetaal ta opdrachten foar de kompjûter. De klokfaasje fan dy ienheid bepaalt dan ek foar in grut part de snelheid fan de kompjûter. Yn de tiid dat kompjûters folle meganysker wienen as no koenen jo mei lytse stekbrechjes (jumpers) sels beskate skeakelingen yn de ferbinings kieze. Jo koenen mei sokke stekbrechjes stees twa fan de trije njonkenelkoar lizzende kontaktgatsjes ferbine en sa sirkwyferoarings oanbringe. Soksoarte fan hannelings wurde hjoeddeis elektroanysk dien troch jo ynstellings yn it bestjoeringsprogramma.
138

## Foarfallen
* Keizer Hadrianus beweecht Antoninus Pius om sawol Markus Aurelius as Lucius Ferus te adoptearjen. 
* Antoninus Pius wurdt keizer fan it Romeinske Ryk.

## Berne
* Han Zidy, keizer fan it Sineeske Keizerryk († 146)

## Ferstoarn
* Juvenalis, Romeinsk satiredichter
* 1 jannewaris - Lusius Seionius Kommodus, oanname soan fan keizer Hadrianus 
* Markus Annius Ferus, Romeinsk konsul en steatsman

* 10 july: Hadrianus, Romeinske keizer.
145

## Foarfallen
* Markus Aurelius (Caesar) boasket Faustina de Jongere, dochter fan Hadrianus.

## Berne
* 11 april - Septimius Sevearus, takomstige Romeinske keizer.

## Ferstoarn
162

## Foarfallen
* Fanwege rebûlje yn de eastlike provinsjes giet mei-keizer Lucius Verus mei it leger nei de eastgrins fan it Romeinske ryk. 

## Berne

## Ferstoarn
169

## Foarfallen
* De Markomannen, Kwaden en Jazyges falle op 'e nij it Romeinske ryk yn, se stekke de Julyske Alpen oer en nimme sa'n 100.000 man kriichsfinzen yn Noard-Itaalje. De Romeinske stêd Akwuileia wurdt troch harren belegere.
* De ynfallende Germanen wurde troch de keizers Markus Aurelius en Lucius Ferus ferslein.
* Nei it hommels ferstjerren fan Lucius Ferus bliuwt Markus Aurelius as allinnich-keizer oer.

## Berne

## Ferstoarn
* Lusius Fearus, Romeinske mei-keizer.
171

## Foarfallen
* Markus Aurelius boekt in wichtich sukses yn de Markomanne-oarloch: hy hellet in grutte oerwinning op de Markomannen.

## Berne

## Ferstoarn
174

## Foarfallen
* Markus Aurelius hellet in wichtige oerwinning yn de Markomanne-oarloch; hy slagget deryn de Kwaden foargoed te ferslaan.
* Faustina de Jongere krijt de earetitel *Mater Castrorum* (Mem fan de legerkampen).

## Berne

## Ferstoarn
Folkert van der Wei

**Folkert van der Wei** (Wytmarsum, 22 july 1980) is in earder Frysk keatser. Hy wennet yn Wytmarsum.

## Keatsen
Folkert keatst al lange tiid yn 'e haadklasse. Hichtepunt yn syn karriere is it winnen fan 'e PC yn 2003, tegearre mei Johannes Gerrit Dijkstra en Karel Nijman en yn 2009, tegearre mei Gert-Anne van der Bos en Daniël Iseger. Op 'e PC fan 2006 helle hy in tredde priis mei Johan Abma en Bauke van der Graaf. Op de PC fan 2008 ferlear er yn in tige spannende finale nipt mei Gert-Anne van der Bos en Tjitte Bonnema.

Wat keatsen oanbelanget wiene fierders it winnen fan in fôle op de Fan Aismadei yn 2005 en it winnen fan dy dei yn 2001 hichtepunten dêr't er grutsk op is. 

Yn 2009 hat Folkert njonken de PC de klassikers (Rengersdei en de Aldehoupartij) in Ljouwert wûn en is er twadde wurden yn ut jierklassement mei 60 punten. Likefolle as de klassemintswinnaar en Daniël Iseger.

It suksesfolle partoer fan Folkert mei Gert-Anne van der Bos en Daniël Iseger falt nei de earste cyclus ien 2010 ut elkoar. Folkert keatst it jier út mei Rutmer van der Meer en Renze Pieter Hiemstra. De PC falt dat jier letterlyk yn ut wetter en se sneuvelje yn de twadde omloop. Letter yn ut seizoen winne se wol alle trije yn Frysk Hynder op de Fan Aismadagen yn Bitgum.

## Oars
Neist it keatsen fuotballet Folkert op it fjild en yn de seal. Op it fjild by treddeklasser fuotbalferiening Mulier en yn de seal by haadklasser Exstador. Hy hat al ferskate kampioenskippen behelle en ek hat er it Midwintercup-toernoai op syn namme stean. 

Folkert wennet yn Wytmarsum mei syn frou Tessa van der Wei-Huizenga en harren soan Sem (* 31 maart 2010).

### Diabetes
Djiptepunt yn syn karriêre is dat yn 2003 sûkersykte by him konstatearre is. Hy wie lykwols al gau wer warber, en is hieltyd noch by steat in soad te sporten.

## Prizen

* 1996 - Freule 5e priis
* 1997 - Freule 5e priis
* 1999 - Jong Nederlân 3e priis
* 2000 - de Bond 6e priis
* 2000 - Jong Nederlân 2e priis
* 2001 - de Bond 4e priis
* 2002 - Jong Nederlân 4e priis
* 2003 - PC 1e priis
* 2004 - de Bond 4e priis
* 2005 - de Bond 6e priis
* 2006 - de Bond 3e priis
* 2006 - PC 3e priis
* 2007 - de Bond 4e priis
* 2008 - de Bond 3e priis
* 2008 - PC 2e priis
* 2009 - PC 1e priis
* 2011 - de Bond 3e priis
* 2011 - PC 3e priis
* 2012 - PC 3e priis
Thomas Shepard

**Thomas Shepard** (Towcester, Northamptonshire, 5 novimber 1605 - Cambridge, Massachusetts, 25 augustus 1649) wie in Amearikaanske puriteinske dûmny en in wichtich persoan in iere koloniale Nij Ingelân.

Syn godsfruchtige mem, Anne Shepherd-Bland, ferstoar doe't er fjouwer jier âld wie en hy hie in swier libben by syn styfmem. Doe't er 10 jier âld wie ferstoar syn heit, William Parmoor Shepard, en op dat stuit wenne er by syn pake en beppe en letter by syn âldere broer, dy't er tankber en heech achte. In skoalmaster puonne syn belangsteling yn de wittenskip oan en dit late der úteinlik ta dat er op 15-jierrige leeftyd nei de Emmanuel-ôfdieling fan de universiteit fan Cambridge gie. Yn syn autobiografy jout er oan dat er yn leech en losbannich libben late, wat him der ta brocht om yn in fjild yn de buert yn gebet te gean en hy doe op dat stuit in begjin fan in bekearingserfaring ûndergie.

Yn 1627 waard er in assistint skoalmaster oan de Earls Colne Grammar School yn Earls Colne yn Essex. Hy waard in dûmny dy't troch syn preken en Puriteinske manieren de lilkens fan de aartsbisskop fan de Tsjerke fan Ingelân, William Laud, opwekte en dêrtroch in preekferbod oplein krige. Nei de dea fan syn âldste soan, gie er yn 1635 út Ingelân wei en gie er, mei syn frou en in jongere soan op in drege reis nei Massachusetts yn it koloniale Amearika ta. Syn frou ferstoar dêrnei en ek syn twadde frou Joanna Hooker (de dochter fan de dûmny Thomas Hooker) en oare bern, hoewol't er dizze erfarings, lykwols net al te maklik, ynpaste yn it ramt fan syn teology.

## Wurk
* *De sûne leauwige*.
* *De wiere bekearing*.
* *De likenis fan de tsien maagden (fammen).*
IJhorst

**IJhorst** (*Nedersaksysk: De Rieverst*) is in doarp yn de gemeente Staphorst yn de Nederlânske provinsje Oerisel. IJhorst leit yn it gebiet fan de Reestdelling op de grins fan Oerisel en Drinte en der wenje likernôch 1250 minsken (1997). It doarp IJhorst foarmet mei de doarpen Staphorst en Rouveen en mei de buorrens Hamingen, Halfweg, Punthorst en Lankhorst de gemeente Staphorst.

## De Tsjerke
Yn IJhorst stiet in yn 1823 boude tsjerke mei in lossteande klokkestoel. Dat tsjerkegebou is yn 1995 restaurearre. De tsjerke wurdt brûkt troch de Herfoarme Gemeente IJhorst/De Wijk.

## Ferskaat
IJhorst hat in tal kempings binnen syn grinzen. Der is net safolle middenstân. Wol wurdt der alle moannen op de earste sneon in yn wide omkriten bekende rommelmerk hâlden.

Der is ien basisskoalle de OBS De Iekmulder, in sporthal, in fuotbalfjild dat yn behear is en brûkt wurdt troch in sportferiening.
Eintracht Frankfurt

**Eintracht Frankfurt** is in sportklup yn Frankfurt yn Dútslân. De klup waard stifte op 8 maart 1899, en nei in lange rige fan fúzjes, hjit de klup sûnt 1920 "Eintracht Frankfurt". Yn 1959 waard Eintracht kampioen fuotbaljen fan Dútslân.

## Untstean
Op 8 maart 1899 waard de "Frankfurter Fussball-Club Victoria von 1899" oprjochte troch leden fan "Frankfurter FC Germania 1894", de âldste klup fan Frankfurt. Troch de populariteit fan Germania kamen in tal leden net oan de bak en rjochten derom mar in nije klup op. Yn itselde jier waard ek de "Frankfurter Fussball-Club 1899" oprjochte dat yn 1900 fúzjonearre mei de "Frankfurter Kickers" de fuzjeklup naam de namme "Frankfurter FC 1899-Kickers" oan.  Op 13 maaie 1911 fussearren de rivalen "Victoria" en "Kickers" oant "Frankfurter Fussballverein (Kickers-Victoria) von 1899". Yn 1920 folge in nije fúzje mei de "Frankfurter Turngemeinde 1861". De fúzjeklup hjitte no "Turn-und Sportgemeinde Eintracht Frankfurt von 1861". Yn 1927 moast de turnôfdieling him ûnder druk fan it Dútske turnbûn ôfsplitse, wêrtroch't der twa sportklups ûntstiene: "Turngemeinde Eintracht Frankfurt von 1861" en "Sportgemeinde Eintracht Frankfurt (F.F.V) von 1899". 

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan Eintracht.
Piet Jetze Faber

**Piet Jetze Faber** (Stiens, 14 desimber 1955) wie in topkeatser fan Stiens, letter fan Froubuorren.

Faber ferbettere de 876 punten fan Hotze Schuil yn it ivich keatsklassemint ta  885 en is dêrmei de suksesfolste keatser ea. Fan fan 1975 oan en mei 1990 hat er acht kear de PC wûn en as iennichste hat er fjouwer kear kening fan de PC west. 

Nei it keatsen is Faber aktyf bleaun as hurdrinner. Fierders is er sûnt 2004-2004 rayonhaad yn It Bilt by de Alvestêdetocht.

## Prizen
* 1971 Freulepartij 1e priis
* 1973 Bûnspartij senioaren / NK 9e priis
* 1973 Jong Nederland / NK junioaren 3e priis
*  1974 Bûnspartij senioaren / NK 4e priis
* 1974 Jong Nederland / NK junioaren 6e priis
* 1974 PC 4e priis
* 1975 Bûnspartij senioaren / NK 5e priis
* 1975 Jong Nederland / NK junioaren 2e priis
* 1975 PC 1e priis
* 1976 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 1976 PC 1e priis
* 1977 Jong Nederland / NK junioaren 2e priis
* 1978 PC 2e priis
* 1979 PC 1e priis (K)
* 1980 PC 1e priis (K)
* 1981 PC 1e priis
* 1982 Bondspartij senioaren / NK 9e priis
* 1982 PC 1e priis (K)
* 1983 PC 1e priis (K)
* 1984 PC 2e priis
* 1985 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 1985 PC 2e priis
* 1986 Bûnspartij senioaren / NK 3e priis
* 1987 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 1987 PC 4e priIs
* 1988 Bûnspartij senioaren / NK 5e priis
* 1988 PC 2e priis
* 1990 PC 1e priis
* 1991 PC 3e priis
Klaudius Goatikus

**Klaudius Goatikus** of **Klaudius II** (Latyn: *Marcus Aurelius Valerius Claudius*; 10 maaie 210 - jannewaris 270) wie keizer fan Rome fan 268 oant 270.

## Libben
Klaudius syn komôf is ûndúdlik. Nei alle gedachten waard er berne yn Syrmia (Sirmium; yn Neder-Pannoanje). Hy tsjinne as tribún ûnder Desius en Falerianus I, en waard troch de lêste beneamd as oerbefelhawwer yn Illyricum. Klaudius waard keizer doe't er tegearre mei Aurelianus yn septimber 268 in kûp belei tsjin keizer Gallienus.

It keizerskip fan Klaudius hat foar in grut part út oarlochfieren bestean. Syn regear set útein mei in opstân fan it leger yn *Mediolanum* (Milaan) dy't er allinnich delslaan koe troch de soldaten jild ta te sizzen fan 20 aurei de man. Wylst de Romeinen yn Mediolanum mei-inoar fochten, kamen yn it noarden de Allemannen, in Germaansk folk, oer de Brennerpas it ryk ynfallen. Yn de lette hjerst fan 268 kaam it ta in fjildslach  by it Gardamar tsjin de Alemannen. Dêr brocht it leger fan Klaudius harren sa'n ferpletterjende nederlaach ta mar  dat de helte fan de tsjinstanner it slachfjild libben ferlitte koe. Fuort dêrnei moast Klaudius werom nei Rome om't nije swierrichheden yn Galje syn omtinken fregen.

Klaudius stjoerde syn freon Aurelianus mei troepen nei it suden fan Galje ta. It slagge Aurlianus om de kontreien eastlik fan de Rhône wer oan it Romeinske Ryk ta te foegjen. Klaudius berikte yn Spanje itselde resultaat mei ûnderhannelings. It ferfal fan it ryk koe dêrtroch tydlik opkeard wurde.  

Wilens soargen de Goaten foar grutte problemen op de Balkan. Klaudius gie der mei syn troepen hinne en helle flakby  Marsianopolis in skitterjende oerwinning. Dy oerwinning besoarge him it taheaksel "Goatikus". Lykwols wienen de problemen dêrmei noch net oplost. Nije ynfallen fan de Goaten moasten tsjinhâlden wurde en fierder wie der in soad ûnrêst yn it easten, dêr't Keningin Senobia fan Palmyra yn 269 de Romeinske gebieten ynfallen wie. Har troepen hiene de seehaven fan Egypte, Aleksandrje, oermastere en dêrmei wie de foar Rome sa wichtige nôt-oanfier ôfsnien. Dêrnei stjoerde sy har legers nei it noarden ta en oermastere grutte stikken Romeinsk grûngebiet yn Asia Minor (Turkije). Klaudius, dy't op 'e Balkan genôch te stellen hie mei de Goaten, koe in oarloch yn it easten der net by hawwe. Hy wie twongen om frede mei har te sluten.

Klaudius hat mei noch mear oarloggen te krijen hân; der kamen noch ynfallen yn Brittanje, Raetia en yn Pannoanje by. Om al dy problemen yn it ryk oan te kinnen, liet Klaudius de striid tsjin de Goaten oer oan Aurelianus en sels gong er nei Sirmium. De pest, dy't de Goaten grutte ferliezen tabrocht hie, briek dêr út yn syn eigen leger. Klaudius rekke sels besmet en ferstoar yn jannewaris 270. Alhoewol't er mar twa jier keizer west hie, waard syn dea tige betreure troch de Romeinske senaat en it leger. Dêrom waard er fuortendaliks godlik ferklearre nei syn dea.

## Keppeling om utens
* , artikel oer Kladius Goatykus (268-270), yn ''DIR'' (2001), (Ingelsk)
Fulkaan

In **fulkaan** is in berch dy't jiske en lava spuit (hiele waarme, raande stien) út in magma grûnlaach djip ûnder de grûn. De measte fulkanen hawwe in krater by de top. Magma wurdt lava neamd as it út de fulkaan spuit is. 

De measte fulkanen binne te finen yn gebieten dêr't tektoanyske platen oan elkoar grinze. Op dy plakken kin de magma nei boppe komme. In lyts part fan de fulkanen hat net direkt mei tektoanyske prosessen te krijen omdat se net op in tektoanyske plaatgrins lizze. By sokke fulkanen komt in mantelplom út de djippe ierdmantel nei it ierdoerflak.

## Ferneamde fulkanen
* Etna (Sisylje, Itaalje)
* Hekla (Yslân)
* Kilauea (Hawaiï, Feriene Steaten fan Amearika)
* Krakatau (Rakata, Yndoneezje)
* Mauna Loa (Hawaiï, Feriene Steaten fan Amearika)
* Mauna Kea (Hawaiï, Feriene Steaten fan Amearika)
* Mount Baker (Washington, Feriene Steaten fan Amearika)
* Mount Erebus (Ross Island, Antarktika)
* Mount Hood (Oregon, Feriene Steaten fan Amearika)
* Mount Fuji (Honjû, Japan)
* Mount Rainier (Washington, Feriene Steaten fan Amearika)
* Mount Shasta (Kalifornje, Feriene Steaten fan Amearika)
* Mount St. Helens (Washington, Feriene Steaten fan Amearika)
* Novarupta (Alaska, Feriene Steaten fan Amearika)
* Olympus Mons (Mars)
* Popocatépetl (Meksiko-Puebla steat grins, Meksiko)
* Surtsey (Surtsey island, Yslân)
* Santorini (Santoriny eilân, Grikelân)
* Tambora (Sumbawa, Yndoneezje)
* Teide (Teneryf, Kanaryske Eilannen, Spain)
* Vesuvius (hoppe fan Naples, Itaalje)
* Mount Ruapehu (Noard-Eilân, Nij-Seelân)
* Mount Edziza (Britsk Kolombia, Kanada)
* Yellowstone (Wyoming, Feriene Steaten fan Amearika)

## Nijsgjirrich
* Yn Fryslân is der ûnder de Waadsee, sa likernôch healwei de liny Harns-Flylân, in deade fulkaan te finen, de Súdwâlfulkaan.

## Literatuer
* Macdonald, Gordon A., en Agatin T. Abbott. (1970). Volcanoes in the Sea. Universiteit fan Hawaiï Printer, Honolûlû. 441 p. 
* Ollier, Cliff. (1988). Volcanoes. Basil Blackwell, Oxford, Grut-Brittanje, ISBN 0-631-15664-X (hurde omslach), ISBN 0-631-15977-0 (papier omslach).

## Keppeling om utens

* The ISGS Fulkaan side
* Tillefyzje program (BBC) oer it foarsizze fan de Popocatepetl's 2000 útbarsting
* Films fan fulkaan útbarstings
Josef Hoene-Wronski

**Josef Hoëné-Wronski** (Wolsztyn, 1776 - Neuilly, 1853) wie in Poalsk militêr, wiskundige en profeet.

Hoëné-Wronski is berne ûnder de namme Josef Hoëné, mar koart nei syn houlik yn 1810 feroare er syn namme nei Hoëné-Wronski.

Wronski wie luitenant-kolonel yn it Poalske leger ûnder de (mislearre) Poalske Opstân fan 1794 tsjin 'e Russen. Hy ferfear nei Frankryk en sette him dêr ta wenjen yn 'e stêd Marseille. Yn 1800 is er Frânsk steatsboarger wurden. Yn 1810 gong er nei Parys. Hy waard professor yn 'e metafysika.

Njonken syn bydragen yn 'e wiskunde, wêrûnder de Wronski-determinant, wie er aktyf yn foarsizzingen en polityk. Sa skreau er ûnder oaren in tal pamfletten oan ferskate politike pommeranten, mei goerie op it mêd fan polityk. Hy ûntwikkele ek in tastel, om foarsizzingen mei te meitsjen, de prognometer.

## Wurk
Frânstalich:
* *Critique de la Théorie des fonctions générales de M. [[Pierre-Simon Laplace]]* (1819)
* *Adresse aux nations civilisées sur leur sinistre désordre révolutionnaire* (1848)
* *Document historique (secret) sur la révélation des destinées providentielles des Nations Slaves, et supplément* (1948)
* *Dernier appel aux hommes supérieurs de tous les pays, pour mettre fin au sinistre désordre révolutionnaire du Monde Civilisé; et appel spécial au Gouvernement français suivis de prédictions scientifiques sur l'avenir de l'Europe* (1849)
* *Les cent pages décisives pour S.M. l'Empereur de Russie, roi de Pologne et supplément* (1850)
* *Epitre secrete à S.A. le Prince Louis-Napoléon, Président de la République Française, sur les destinées de la France, et généralement du Monde Civilisé dans l'occident* (1851)
* *Canon logarithmorum, s.d.*
Sifer

In **sifer** (fan it Arabyske صِفْر‎, *ṣifr*, "nul") is in nûmeryk symboal dat brûkt wurdt om rekkenkundige wearden te fertsjintwurdigjen.

Yn it bysûnder binne it de Arabyske sifers 1, 2, 3, 4, 5, 6 , 7, 8, 9, 0.

Arabyske sifers en it idee of konsept 0 komme oarspronklik fan 'e âlde Yndiërs.

Oare sifers binne Romeinske sifers, dy't letters brûke, lykas I foar 1, V foar fiif, X foar tsien, L foar fyftich, C foar hûndert en M foar tûzen.
Renga

De **renga** (連歌) is in fan oarsprong Japansk keatlingdicht, ornaris skreaun troch in groep fan dichters. Troch it werhellen fan twa fersfoarmen ûntstiet in gedicht twa oant hûndert fersen. De ynteraksje tusken dichters soarget foar fariaasje fan bylden, wat de renga in tige libben karakter jaan kin. De oarspronklike Japanske foarm skriuwt rigellangten foar yn moren, mar de Westerske foarm telt de wurdlidden.

## Tan-renga
De *tan-renga* (短連歌), wat oerset wurde kin as *koart keatlingdicht* is de koartste foarm: in koart gedicht dêr de parten fan ferbûn binne troch assosjaasje. De renga is nei de foarm gelyk oan in tanka, mar wurdt troch twa dichters skreaun. De earste skriuwt in *hokko*, in begjinfers, fan 5-7-5wurdlidden, deselde foarm as de haikû. De twadde skriuwt in *waki*, in ferfolchfers, mei deselde gedachte of itselde gefoel, mei 7-7 wurdlidden. Sa ûntstiet in poëtykse dialooch yn twa fersen. Dizze koarte foarm in tige gaadlik as yntroduksje yn it dichtsjen fan in renga.

## Nijuin-renga
De *nijuin-renga* is in wat langere renga-foarm, mei 20 fersen, ôfwikselend 5-7-5 en 7-7. Njonken de bân tusken de fersen moat der by dizze gruttere renga ek feroaring wêze; elts fers moat eat tafoege dat nij is, foar dy renga. Yn in nijuin-renga hat it tredde fers oarnaris in ferwizing nei de Moanne; it foarlêste fers hat in ferwizing nei in blom en earne yn it gedicht moat leafde foarkomme, as in tema dat almeast twa as trije fersen duorret. 

## Kasen-renga
De *kasen-renga* (歌仙) hat 36 fersen. Elts los fers is dêrby de omskriuwen fan in konkrete sitewaasje, mar it trochgean soarget foar tema's en sfear. Njonken de bysûndere fersen dy't ek yn de nijuin-renga foarkomme is der noch in twadde blommefers. By de kasen-renga wurdt de hokko as mooglik skreaun troch in earegast, dy't sa de sfear fan de renga sette kin. De waki dy't dêr oanfêst komt, de *wakiku*,  wurdt skreaun troch dejinge dy't de renga organisearre hat.

## Hyakuin-renga
De *hyakuin-renga* (百韻連歌), wat oerset wurde kin as *hûndert fers keatlingdicht*, is de âldste foarm fan de renga, mei hûndert fersen. Oars as by de oare foarmen hat dizze in ôfwikende foarm foar de *ageku*, it slotfers. It slotfers hat in bysûndere funksje by de renga, omdat it de ein foarmje moat fan de keatling. By de hyakuin-renga hat de ageku 9-9 wurdlidden.
Montreal

**Montreal** (Frânsk: **Montréal**) is de grutste stêd fan de provinsje Quebec en is op Toronto nei de twadde stêd fan Kanada. It leit op it Île de Montréal yn de rivier de Sint Lorenz yn it súdlike part fan Quebec. Yn Montreal wenje likernôch 4,3 miljoen minsken en yn de metropoal Montreal wenje likernôch 3.700.000 minsken. De earste minsken dy't yn Montreal wennen wienen de kolonisten út Frankryk omtrint it jier 1642. Dêrom wurdt der hjoed-de-dei noch altiten Frânsk sprutsen. Montreal is it kulturele haadplak fan Frânsktalich Kanada en fergeliket harsels dêrom ek graach mei Parys. It wurdt ek wol it Parys fan it noarden neamd.
http://www12.statcan.ca/english/census06/data/profiles/community/Details/Page.cfm?Lang=F&Geo1=CMA&Code1=462__&Geo2=PR&Code2=24&Data=Count&SearchText=Montréal&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&GeoLevel=&GeoCode=462
Teodemir

**Teodemir** of ek wol **Didemir** (451-475), wie in Ostrogoatyske foarst.

## Skiednis
Teodemir wie in fazal fan Attila en fjochte oan de side fan de Hunnen yn de Slach op de Katalaunyske fjilden. Nei de dea fan Atilla late hy mei de foarsten Walamir en Widimir in opstân tsjin de Hunnen dy't sy yn 454 suksesfol fersloegen yn de slach oan de Nadao.

Under oanfiering fan Teodemir ferlit in grut part fan de Ostrogoaten harren wengebieten yn Pannoanje en gong nei it easten ta. Hjir makken sy in skoft it East-Romeinske ryk ûnfeilich mei it hâlden fan plondertochten. Yn 471 waard de stêd Naissus (Niš) beset en fuort dêrnei oermasteren hja Neder-Moesië. 

Teodemir wie troud mei Erelieva en hie twa bern: Teodoarik en Amalfrida. Hy kaam te stjerren yn 475 en waard doe opfolge troch syn soan Teodoarik, dy't letter bekend stie as *Teodoarik de Grutte*.

## Literatuer
*  - *de Goten*: vorsten en vazallen (1979)
Elbe

De **Elbe** (Tsjechysk: *Labe*) is mei in lengte fan 1164 kilometer en in streamgebiet fan 144.000 km² ien fan de wichtichste rivieren fan Midden-Jeropa. De Elbe ûntspringt yn it Reuzeberchtme en mûnet út yn 'e Noardsee. Har grutste sydrivieren binne de Moldau en de Saale. Yn Nederlân hat de rivier ferneamd west as de *Elve*.

## Rin fan de rivier
De Elbe ûntspringt yn it Reuzeberchtme yn Tsjechje. Oer Pardubytsje en Ústí nad Labem rint de rivier nei it westen en komt súdeastlik fan Dresden, Dútslân (dielsteat Saksen) yn. It berchich gebiet oant Dresden hjit de *Sächsische Schweiz*. Fan Riesa ôf berikt de Elbe it leechlân en begjint de middenrin fan de rivier.

 Fia Dessau en Maagdenburg rint de Elbe fierder yn noardwestlike rjochting. By it stêdsje Lauenburch begjint it Elbe-Lubekkanaal, dat de rivier sûnt 1900 mei de Eastsee ferbynt. In bytsje fierder streamôf is der by Geesthacht in keardaam: fan dêr ôf is der getijwurking en begjint de ûnderrin fan de rivier.

Oan de ûnderrin oerhearsket de stêd Hamburch, de grutste stêd oan de Elbe. De Elbe dielt har hjir yn twa tûken op: de *Noarderelbe* en de *Suderelbe*, dy't letter wer byinoar komme. It part fan de ûnderrin fan Hamburch oant de Noardsee is bekend as de *Niederelbe*.

De Elbe mûnet by Cuxhaven fia in estuarium út yn 'e Noardsee. It estuarium berikt by Cuxhaven syn grutste breedte: 15 km. De fuortsetting fan de Elbe yn de Waadsee hjit de Bûtenelbe (*Außenelbe*).

Yn augustus 2002 hienen grutte dielen fan it streamgebiet fan de Elbe as gefolch fan oerfloedige reinfal te krijen mei earnstige oerstreamings.

## Sydrivieren

* Moldau (*Vltava*) (lofts)
* Eger (*Ohře*) (lofts)
* Schwarze Elster (rjochts)
* Mulde (lofts)
* Saale (lofts)
* Havel (rjochts)
* Löcknitz (rjochts)
* Sude (rjochts)
* Tanger

## Stêden oan de Elbe
Špindlerův Mlýn, Vrchlabí, Dvur Králové nad Labem, Jaroměř, Hradec Králové, Pardubice, Kolín, Poděbrady, Nymburk, Lysá nad Labem, Celákovice, Brandýs nad Labem - Stará Boleslav, Neratovice, Melník, Roudnice nad Labem, Litoměřice, Lovosice, Ústí nad Labem, Děčín, Bad Schandau, Königstein, Pirna, Heidenau, Dresden, Radebeul, Meißen, Riesa, Strehla, Torgau, Lutherstadt Wittenberg, Dessau, Magdeburg, Tangermünde, Wittenberge, Hitzacker, Boizenburg/Elbe, Lauenburg, Geesthacht, Hamburch, Wedel, Glückstadt, Brunsbüttel, Otterndorf, Cuxhaven.
Perzen

De **Perzen** binne in Yndo-Jeropeesk folk dy't benammen yn Iran wenje. It wurd *Perzen* is ôfkomstich út it Gryksk en is ôflaat fan *Persis* foar de streek Fars yn Súd-Iran. De Perzen neamen jin sels **Iraanjers**. As gefolch fan de Iraanske diaspora hawwe sy har oer de wrâld ferspraat en wenje no yn Noard-Amearika, Jeropa en oare dielen fan Aazje.

De Perzen stamme ôf fan de Ariërs, in Yndo-Jeropeesk folk dat om 1000 f.Kr. hinne nei Iran en Sintraal-Aazje ferfear. It earste ferslach oer de Perzen is in Assyryske ynskripsje út likernôch 800 f.Kr. Dêr wurdt it folk *Parsu* yn neamd. Der wurdt ek in oare Aryske groep neamd, *Madai* (Meden). 

De taal fan de Perzen, Perzysk of *Farsi*, heart ta de Yndo-Iraanske taalfamylje. 

De Tadzjiken út Sintraal-Aazje binne in oan de Perzen besibbe folk.

Neffens it CIA World Factbook fan 2006, bestiet 51% fan de hjoeddeiske befolking fan Iran út etnyske Perzen; oare skattingen gean sels út fan in persintaazje fan 70%.
Sintraal-Aazje

**Sintraal-Aazje** is in regio yn Aazje. Definysje fan it gebiet rinne útien. Ien fan de definysjes is:
* de regio fan Iraansk Azerbeidzjan en de Turksk-Islamityske regio's fan súdlik Ruslân yn it westen oant Noard-Afghanistan, súdlik Sibearje, Tibet en Mongoalje yn it easten.

Lannen dy't der ornaris hielendal ta rekkene wurde binne:
* Kazachstan
* Kirgyzje
* Tadzjikistan
* Turkmenistan
* Oezbekistan

Lannen dêr't parten fan ta dit gebiet rekkene wurde binne:
* Afganistan
* Sina
* Iran
* Mongoalje
* Pakistan
* Ruslân

De regio hat hege berchtmen (Tiensjan), woastinen (Karakum, Kyzylkum en Taklamakan) en steppes. In pear wichtige rivieren binne de Amu Darja en Syr Darja.

De histoaryske siderûte rint troch it gebiet.
526

## Foarfallen
* 20 maaie - Ierdskodding yn Antiochië,(Syrje), 300.000 deaden.
* 12 july - Teodoarik de Grutte skoot Felix III nei foaren as opfolger fan Johannes I.
* Atalarik folget Theodoarik de Grutte op as kening fan de Ostrogoaten ûnder foudijskip fan syn mem Amalaswintha.

## Berne

## Ferstoarn
* 30 augustus - Teodoarik de Grutte, kening fan de Ostrogoaten, stjert oan disentery
488

## Foarfallen
* De Ostrogoaten ûnder lieding fan Grutte Durk falle it Itaaljaanske keninkryk fan Odoaker yn.
*Kavad wurdt kening fan Perzje.
*Leontius en Illus wurde foargoed ferslein troch de Byzantynske keizer Zeno.
* De Frankyske kening Gararik en syn soan, wurde keal skeard en deamakke troch Klovis.

## Berne

## Ferstoarn
*Leontius, Byzantynsk usurpator.
* Kening Gararik - Frankyske foarst.
493

## Foarfallen
* De Ostrogoatyske kening Grutte Durk ferslaat Odoaker en makket in ein oan it Germaanske ryk yn Itaalje. 
* De Frankyske kening Klovis trout mei de Boergondyske prinses Klotilde.

## Berne

## Ferstoarn
* Odoaker, kening fan Itaalje, fermoarde troch Durk de Grutte.
* Qi Wu Di, Sineeske hearsker Qi dynasty.
Asega

In **Asega** ("rjochtsizzer") wie yn de iere en hege midsiuwen by de Friezen de offisjele rjochtsadviseur fan it gerjocht dat ûnder foarsitterskip stie fan de skelta as fertsjintwurdiger fan de greve. De Asega hie as taak it finen fan oplossings en it meitsjen fan in rjochtsoardiel yn eartiidske skelen. De asega mei yn gjin gefal beskôge wurde as in soarte fan rjochter.

Doe't yn de rin fan de 12e iuw it greeflik gesach ôf begûn te takeljen waarden asega en skelta yn ien persoan feriene: de grytman.

## Sêge oer it ûntstean fan it Fryske rjocht
Yn de sêge Fan dae koningen Kaerl ende Redbad, spilen de asega's in wichtige rol. Neffens it ferhaal frege kening Karel de Grutte nei syn oerwinning op kening Redbad de tolve foarsprekkers (asega's) fan de Friezen nei harren rjocht. Doe't dy nei lang oerlis oan Karel meidielden dat sy it rjocht net fine koenen, sette Karel harren op see yn in skip sûnder roer. Neidat sy in skoftlang stjoerleas op see omdobbere hienen, ferskynde der, nei in gebed, in trettjinde persoan oan board. Dat wie Jezus Kristus mei in gouden bile. Mei syn bile stjoerde hy it skip oan lân, liet in boarne (de Hillige Geast) ûntspringe en ferkundige it rjocht oan de Asega's.

## Sjoch ek
* It wiidweidich kommentaar op de oerlisside.

## Boarne
* , *Zeventien keuren en Vierentwintig landrechten*, Doorn, 1991.
* , *De grondslag van de Friesche Vrijheid*, Assen, 1953.
Tuisto

**Tuisto** (de twafâldige), wie in twaslachtich wêzen, man en wiif tagelyk, dat út de ierde berne wie. De iere Friezen hawwe him as soartemint "foarfaar" beskôge dêr't alle minsken fan ôfstamden. Hy hie in soan dy Mannus hiete, dy't sels wer trije soannen hie dêr't de Ingvaeones, Istewoanen en Herminoanen út fuortkomme.

Dizze wiisheid is us oerlevere troch Tacitus yn syn skreaune meidielings oer de Germanen. 

## Literateur
* D. Kalma, *Skiednis fan Fryslân*, (Ljouwert, 1965), side 40.
* J. de Vries, *Altgermanische Religionsgeschichte* (Berlijn, 1957), delen 1 en 2.
Tonger (god)

**Tonger** (Nederlânsk: *Donar*, Noarsk: *Thor,* Aldingelsk *Þunor* is de god fan de tonger. By de eardere Friezen wie Tonger de god dy't mei de natuerkreften te meitsjen hie.

Syn namme jout sels al oan mei hokker krêften Tonger yn ferbining brocht waard. Hy stie bekend as de fruchtberheidsgod of de god dy't de natuer hieltyd wer fernijt. Foar de Friezen wie it ien fan de wichtigste goaden dêr't ús dei fan de wike, de Tongersdei (yn it Aldfrysk: *Thunresdei* of *Thunersdei*) fan ôflaat is. By sawol de iere Friezen as de Saksen hiet Tonger, *Thuner*.

## De hammer fan Tonger
Wat de Fryske god Tonger spesifyk oangiet binne wy tige min ynformearre, omdat de Friezen út it tiidrek fan de tsjustere midsiuwen yn de 7e en 8e iuw harren goaden loslieten en oerstapten op it Kristlike leauwen. Fan dy perioade is amperoan wat bekend omdat skriftlike boarnen ûntbrekke. Foar mear ynformaasje moatte wy liene by oare Germaanske folken dêr't wol mear fan bekend is, benammen fan de Noarske Germanen.
 
Yn de Edda, dêr't de Noarske mytology yn beskreaun wurdt, komt Tonger nei foaren as de wichtichste ûnder alle goaden en jildt hy as beskermhear fan sawol goaden as minsken (Asgaard en Midgard). Op in wein lutsen troch twa bokken, rydt hy troch de loft. 

As ienige ûnder de goaden beskikt Tonger oer in machtich wapen, nammentlik syn hammer dy't nei alle wurpen by him weromkomt. Dat wapen makket him gefaarliker foar syn fijannen. As Tonger syn hammer smyt ûntstiet der wjerljocht. Dwergen soenen dat machtige wapen foar him smeid hawwe.

De hammer is it symboal om oarder te bringen. Tonger skept op syn wize oarder yn de wrâld fan de Friezen dy't eartiids noch hiel ticht ferbûn wienen mei de natuer. De hammer fan de rjochter of fan in foarsitter is dan ek in oerbliuwsel út de Germaanske kultuer en giet werom op de hammer fan Tonger.

## Boarne
* D. Kalma, ''Skiednis fan Fryslân, (Grou, 1965), side 41.
Slach by Keulen

De **Slach by Keulen** wie in fjildslach by Keulen tusken de Friezen en de Franken yn it jier 716. De Friezen hienen kening Redbad as oanfierder. De Franken waarden oanfierd troch hofmeier Karel Martel. De slach waard wûn troch de Friezen.

## Skiednis
De Fryske kening Redbad makke yn 714 gebrûk fan it ynterne spul yn it Frankyske ryk. Nei de dea fan hofmeier Pippyn II wie der in opfolgingsoarloch ûntstien. Raganfrid, de Frankyske haadling dy't troch de Neustriërs as hofmeier keazen waard, besocht Redbad oer te heljen ta in bûnsmaatskip. Redbad sloech daliks ta. Hy oermastere earst de eartiidske Fryske gebieten dy't hy nei de ferlerne kriich yn 690 oan de Franken ôfstean moaten hie. Hy besete de útrin fan de Ryn en teach mei syn leger by de Ryn op, rjochting de haadstêd fan Austraasje, Keulen.

Foar de muorren fan Keulen fûnen de Friezen in nije Frankyske lieder tsjinoer har. Dizze lieder wie Karel Martel, dy't troch de Austraasjers daliks as hofmeier beneamd wie. It Frankyske leger wie hastich byinoar fandele en wie gjin partij foar de Friezen. Yn de slach dy't folge waarden sy troch Redbad ferslein en de Franken hienen gjin oare wei as de frede te keapjen foar jild en rike jeften. As oerwinner gie Redbad werom.

## Gefolch
Kening Redbad hie it hichtepunt fan syn macht berikt. Hy makke Utert opnij ta syn haadstêd en jage de Kristlike prekers lykas Bonifatius út syn ryk. Mei dizze oerwinning hie it Fryske Ryk syn grutste útwreiding berikt. 

## Literatuer
*D. Kalma, *Skiednis fan Fryslân*, (Ljouwert, 1965), side 72.

## Boarne
* Fredegarius
Willehad

**Willehad** (Noardumbrje, om 745 – Nordenham oan de Wezer, 8 novimber 789) wie in Angelsaksyske misjonaris en biskop út de 8e iuw, dy't in soad Friezen bekeard hat ta it Kristlike leauwen. Yn syn tiid hie er in soad hâlden en kearen mei heidenske Friezen.

Sûnt 770 wie Willehad al dwaande de heidenen te bekearen yn de Fryske lannen. Oeral stifte er kristlike mienskippen en hy rjochte ek in skoalle op, dêr't bern fan Fryske eallju in kristlike oplieding krije koenen. Yn 775 teach Willehad oer de Lauwers nei eastlik Fryslân en it deroan grinzende Sakselân, dat krekt derfoar troch de Franken oermastere wie. De  omstannichhedens wienen dreech en doe't de Friezen yn 782 yn opstân kamen moast er de flecht nimme nei Fryslân westlik fan de Lauwers. Willehad kaam letter werom en krige doe de soarch oer de eastlike Fryske goaen, Rjustringen, Wangerlân en Astergoa. Dy gebieten foarmen mei-inoar it bisdom Bremen, dêr't Willehad oant syn dea yn 787 lieding oan joech.

## Tsjerken wijd oan Sint-Willehad
*Sint-Willehadustsjerke (Bremen)
*Sint-Willehadustsjerke (Emmer-Compascuum)
*Sint-Willehadustsjerke (Stade)
*Sint-Willehadustsjerke (Wilhelmshaven)
*Sint-Willehadustsjerke (Wremen)

## Literatuer
* D. Kalma, *Skiednis fan Fryslân*, (Grou, 1965), side 78.
Alfbad

**Alfbad** of *Abba*  wie  in Fryske greve út healwei de 8e iuw. Hy bestjoerde út namme fan de Frankyske kening Pippyn II it goagreefskip Eastergoa yn wat hjoed de dei de provinsje Fryslan is. 

## Komôf
Der binne wat oanwizings dat Alfbad in ôfstammeling wêze soe fan de Fryske kening Redbad. Yn alle gefallen wie er ôfkomstich út de Fryske elite en makke ûnder de hearskippij fan de Franken opgong.

## Kerstening
Doe't de nederlaach yn de Slach by Jirnsum yn 734 in ein makke hie oan it Fryske Ryk, foel it Fryske gebiet westlik fan de Lauwers yn Frankyske hannen. Under it bewâld fan hofmeijer Karel Martel waard der in begjin makke mei kerstening van de heidenske Friezen. By dy kerstening hawwe de Fryske eallju in wichtige rol spile. Fan dizze hoeke út moat ek de beneaming fan Alfbad sjoen wurde.

## Regear
Hy hearde ta de Fryske eallju en hat nei aller gedachten ien fan de earste bestjoerders west yn it tiidrek fan nei de hearskippij troch de Fryske keningen. Fan him is bekend dat er nei de dea fan Bonifatius, yn 754 yn Dokkum in tsjerke bouwe litten hat dy't wije wie oan de ferstoarne biskop en dêr't er sels de lieding oer hie.

## Boarne
*Willibald fan Mainz,*Vita Bonifatii*
*D. Kalma, *Skiednis fan Fryslân*, (Grou, 1965), side 109 (Grevenammen).
Albdag

**Albdag** wie in Fryske greve út de 9e iuw. 

Aldbag groeide op yn Hieslum, yn de *villa Huron* (nei alle gedachten Beabuorren by Tsjerkwert) en wurdt tegearre neamd mei syn bruorren Wupolt, Folkwar en Otger yn de registers fan Kleaster Fulda. Neffens de Dútske skiedkundige Jaekel  hearde hy ta it laach fan de Gerulfingen.

Greve Albdag bestjoerde it goagreefskip Eastergoa yn Mid-Fryslân, (Fryslân tusken Fly en Lauwers), út namme fan de Frankyske kening yn it tiidrek dat Deenske Wytsingen it foar it sizzen hienen yn in grut part fan Nederlân dat yn dy tiid noch *Fryslân* hjitte.  

Yn 873 late hy de Fryske ôfwar tsjin de Wytsingen en fersloech by Dokkum in grutte kloft Wytsingen dy't ûnder lieding fan Rudolf op rôftocht wienen yn Eastergoa. De Wytsinger Rudolf sneuvele derby.
Durk I

**Durk I fan Fryslân** (***Thidericus Fresonie***, ek wol *Diderik* neamd;  likernôch 875 - 923 of 939) wie in Fryske greve út de earste helte fan de 10e iuw. 

## Skiednis
Durk bestjoerde nei de dea fan syn heit Gerulf it goa greefskip Kinmerlân en it gebiet oan de mûning fan de Ryn yn West-Frisia.

Fan greve Durk is allinnich bekend dat er syn macht fierder útwreide hat yn West-Frisia. Yn 922 krige er fan de Frânske kening Karel de Ienfâldige nije besittingen tawiisd by Egmond, dêr't er letter in abdij stiften hat, de Abdij fan Egmond.

## Betiizjende boarnen
It kin wêze dat der ferskillende greven west ha mei de namme Durk en dat dy nammen dan gearfoege binne ta Durk I. Dat is goed mooglik, om't yn dy tiid nea oer in Durk de safolste praat waard, mar gewoan oer greve Durk. De skiednis fan de earste greve fan West-Frisia (Hollân) is net earder as 1290 foar it earst troch Melis Stoke opskreaun. De skriuwer brûkte teksten dy’t troch muontsen fan de Abdij fan Egmond kamen. Omdat de muontsen pas ûnder it regear fan Durk II de nonnen ferfongen moat men derfan út gean dat de ynformaasje op dy (no fergiene) dokuminten, troch oerlevering ûntstien is.

Neffens in Akte datearre op 922/ 923 soe Durk I nei in regearperioade fan 40 jier ferstoarn wêze. Dat soe betsjutte dat er Gerulf yn 882 opfolge hawwe soe. It stiet lykwols fêst dat Gerulf yn 889 noch in goed yn eigendom krige. Gerulf is nei alle gedachten yn 895 of 896 ferstoarn.

## Durk I bis (rûn 89? - [[939]])
Fêst stiet dat Durk II yn 988 ferstoarn is. As Durk II syn heit al yn 923 opfolge, dan soe dat betsjutte dat er net minder as 65 jier oan it regear stien hat. Dat is net sa hiele mooglik. Dêrom gean histoarisy dêr fan út dat der noch in Durk west hat mei de namme Durk I bis. Der is gjin boarne fan dy Durk dy’t dat befêstigje kin.
D.J. Henstra oppenearre lykwols, troch in berekkening, dat it mooglik is dat Durk II wol wis de soan fan Durk I is, en dat dy de soan fan Gerulf is.

Durk I soe troud wêze mei Gerberga fan Hamalân. Mooglik wie hy yn 939 belutsen by de Loataringske Opstân tsjin de Dútske kening Otto I. Hy soe dan by dy opstân yn de slach by Andernach begjin oktober 939 sneuvele wêze moatte.

## Houlik en bern
Durk boaske (yn 928?) Gerberga (Geva), dochter fan Meginhard IV fan Hamalân, soan fan Everhard Saxo (y't yn 898 fermoarde waard troch Durk syn broer Waltger!), en opfolger fan syn heit as greve fan Hamalân en hartoch fan Fryslân. Meginhard wie lid fan de delegaasje fan Hindrik de Fûgelder by dy syn moeting mei Karel de Ienfâldige yn 921. Durk en Geva hiene in soann, Durk II, opfolger fan syn heit as greve fan it westen fan Fryslân. Durk I moat ek in soan Gerulf (II) hân hawwe, dy't as jongfeint deade waard foar it ferstjerren fan syn heit. Der wurdt oannommen dat er de âldere broer fan Durk II wie.

Durk en Gerberga binne alletwa yn de abdij fan Egmond begroeven.
Westflinge

**Westflinge**  wie yn de Midsiuwen in gewest of goa yn Fresia westlik fan it Fly, tsjintwurdich de provinsje Noard-Hollân. It wurdt foar it earst neamd yn de keningsoarkonde fan 1064, doe't kening Hindrik IV de greeflike rjochten fan it gebiet oan de Utertse biskop Willem I joech.

It gebiet bestie rûchwei út de hjoeddeistige regio West-Fryslân yn de Westfryske Ringdyk en it grûngebiet dêr't tsjintwurdich de gemeenten Seefang en parten fan de gemeenten Sijpe, Skermer en Beemster lizze. Westflinge wie in wichtich gebiet, benammen troch de sterke grûn. 

Tsjin ’e ein fan de 13e iuw wie it goa, fanwege it rizen fan de seespegel, in soartemint fan eilân wurden. De earder makke ringdyk koe it lân binnen de dyk drûch hâlde. Ut dat gebiet is de hjoeddeistige regio West-Fryslân ûntstien.

## Musea
* Regionaal Natuermuseum Westflinge. Opheft yn 2015

## Keppeling om utens
* Regionaal Natuermuseum Westflinge.
Winkel (Noard-Hollân)

**Winkel** is in plak mei histoaryske stedsrjochten yn 'e Noard-Hollânske gemeente Hollâns Kroan yn 'e regio West-Fryslân. 

Winkel hat  ynwenners (). 

Ut Winkel is letter Lutjewinkel ('Lytse' Winkel) ûnstien. 

## Skiednis
De âldste bewizen fan minsklike bewenners datearje út sawat 2500 f.Kr. Dêr wize rêsten fan 'e Enkel Grêfkultuer op, dêr't oerbliuwsels fan fûn binne yn 'e polder om Winkel hinne. Yn 993 wie yn 'e omkriten fan Winkel in fjildslach tsjin de West-Friezen, de slach by Winkel. Winkel krige yn 1415 stedsrjochten, wat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. Dernei wie it oant 1970 in selsstannige gemeente. Fan dat tiidrek is it rjochtshûs út 1600 noch oer, it waard eartiids ek brûkt as weach en riedshûs. De herfoarme Lukastsjerke is boud yn 1845. 

Fan 1970 oant 2012 makke Winkel diel út fan 'e gemeente Niedoarp. Op 1 jannewaris 2012 kaam de stêd ta de nije fúzjegemeente Hollâns Kroan te hearren.

## Blommekorso
Yn Winkel is alle jierren op 'e fjirde snein fan septimber in blommekorso .

## Berne yn Winkel
*Kai Reus, hurdfytser
*Alewijn Oostwoud Wijdenes, fotograaf

## Keppeling om utens
* Webstee fan it blommekorso
* Webstee mei genealogyske gegevens út Winkel
Tonger (betsjuttingsside)

"**Tonger**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Tonger (swierwaar) as it waarferskynsel mei swierwaar
* Tonger (god) as Germaanske god
Slach by Winkel

De **slach by Winkel** wie in fjildslach by Winkel, (West-Fryslân), yn 993 tusken it leger fan de Hollânske greve Arnulf, tsjin in West-Fryske legermacht.

## Skiednis
De oanlieding foar dizze slach wie de machthonger fan Arnulf nei mear lânbesit. Hy tocht tsjin de ynwenners fan Westflinge dy't net bestjoere waard troch in sintrale machthawwer in ienfâldige oerwinning te helje kinnen. Yn 993 foel hy mei syn leger Westflinge yn en stuite by Winkel op in legermacht fan de Westfriezen.

Yn de slach dy't plak ferlear it leger fan Arnulf en skeat hy sels it libben derby yn. De fersleine koene my muoite fuort komme. De frou fan Arnulf koe allinne mei stipe fan de kening it greefskip Hollân en Seelân foar har soantsje Diederik behâlde.

## Boarne
* , *Skiednis fan Fryslân*, (Grou, 1965), side 112.
Toefdûker

De **toefdûker** (Latyn: *Podiceps auritus*) is in famyljelid fan de hjerringslynder. Yn Fryslân komt er hast net foar. 

## Foarkommen
De 30-38 sm grutte toefdûker is hast like grut as in Swarthalsdûker, wêr't der in protte op liket. Yn syn briedkleed hat der in swarte kop mei geel-reade earplûmen. Fierder hat der in readbrune hals en bûk. Fierder binne de fearren swart. Hy hat in opfallend read each. Syn winterkleed is swartwyt mei in swarte krún en wite wangen. Fierder is der donker mei in wat ljochtere wite hals.

## Fersprieding
De fûgels briede in yn it noarden fan Jeropa, Aazje en Yslân. De fûgel is dêr meast te finen op marren tusken de nuddelbosk. De toefdûker oerwinteret in stik súdliker, oant Súd-Jeropa ta. By't winterdeis is de fûgel ek mear oan de kust. De toefdûker is in seldsume fûgel, it meast komt der foar yn bepaalde streken fan Sibearje.

## Fuortplanting
De toefdûker makket in driuwend nêst. Meastentiids leit it wyfke trije oant sân blau-wite aaien mei beige plakken. De aaiten wurde yn 22-25 dagen útbret.

## Sjoch ek
* List fan fûgels
993

## Foarfallen

* 18 septimber - Greve Aernout wurdt by Winkel ferslein troch syn opstannige Fryske ûnderdienen yn Westflinge, (West-Fryslân). 
* Durk III wurdt de nije greve fan Hollân en Seelân.
* 19 oktober - Rudolf III fan Boergonje folget Koenraad op.
* Erik Segersall hat him yn Denemark dope litten, mar wurdt wer heidensk as er yn Sweden werom komt.

## Berne

## Ferstoarn
* 18 septimber - Arnulf, greve fan Hollân, Seelân en West-Fryslân sneuvelt yn de Slach by Winkel.
* 19 oktober - kening Koenraad fan Boergonje
* 8 desimber - Egbert fan Trier
Arnulf fan Gint

**Arnulf** of Arnold (Gint, 951 – 18 septimber 993) wie in Fryske greve. Hy bestjoerde fan 988 oant 993 it greefskip dat letter Hollân neamd wurde soe. Hy hie ek it bewâld oer West-Fryslân en wie de earste (Hollânske) greve dy't te krijen hie mei Fryke ûnderdienigen dy't besochten harren safolle mooglik te ûntdwaan fan it greeflik gesach.

## Skiednis
Om't Arnulf yn Gint berne wie waard hy ek wol Arnulf fan Gint (*Gandensis*) neamd. Hy wie de âldste soan fan Durk II, de Greve fan Hollân. Arnulf troude yn 980 mei Liudgarde. Sy wie in dochter fan Siegfried fan Verdun, greve fan Lúksemboarch en Hadewig fan Lotharingen. Ut dit houlik kamen trije bern, ien dochter Adelina fan Hollân (ferstoarn ± 1045) en twa soannen, Durk III fan Hollân (± 981 - 27 maaie 1039) en Siegfried fan Hollân (± 980 - 5 juny 1030).

Yn 983 beselskippe Arnulf keizer Otto II fan Dútslân nei Rome. Mei stipe fan dy keizer koe er syn grûngebiet fierder útwreidzje nei it suden ta. 

Yn 993 hie Arnulf te krijen mei in opstân yn West-Fryslân. Hy stjoerde syn leger der op ôf om syn Fryske ûnderdienen op 'e nij ta hearrigens te twingen. By Winkel (Slach by Winkel) sneuvele er op 18 septimber tsjin de opstannelings. Syn frou Liudgarde koe allinnich mei stipe fan de kening fan it Hillige Roomske Ryk it Greefskip Hollân foar har âldste soan Durk III bewarje.

Arnulf is mei ferskate oare famylje begroeven yn de doetiidske Abdij fan Egmond en waard letter hillich ferklearre. Syn frou Liudgarde joech foar it sieleheil fan har oarehelte it besit Rugge oan de Sint-Pietersabdij yn Gint. Yn 1005 fersoende sy har mei de fijannige West-Friezen.

## Literatuer
* , *Skiednis fan Fryslân*, (Grou, 1965), side 112.
* , *Frieslands oudheid, Het rijk van de Friese koningen, opkomst en ondergang*, (Utert, 2000).
873

## Foarfallen
* De Wytsingen plonderje Dorestêd.
* De Fryske greve Albdag ferslacht de Wytsingen yn Eastergoa.

## Berne

## Ferstoarn
* Rudolf, Wytsinger greve fan Walcheren (sneuvele).