open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Molkfabryk De Gemeenschap

**Molkfabryk De Gemeenschap** wie in molkfabryk yn Bontebok.

## Foarskiednis
In wichtich by-effekt fan de feanûntginning wie dat de woeste grûnen rendabel waarden foar de lânbou.
De sângrûn dy't bleatlein waard by it ôfgraven fan de turf, waard mingd mei de bolster. Soks waard goede lânbougrûn. De lânbou koe him mei dêrtroch ûntjaan ta it wichtichste middel fan bestean yn de streek.
De oergong fan de turfwinning nei in mear agraryske maatskippij gie stadichoan. De turfmakkers holden faak ek wat fee, meast in skiep of in geit. (De geit waard arbeidersko neamd.). De froulju fersoargen it fean. In inkeldenien kocht der in ko by en stadichoan wreide it oantal kij út.
Der waard sels bûter tsjerne. Soks wie in sekuer wurkje, dat geregeldwei mislearre. De molke waard útsutele of ferkocht yn lytse winkeltsjes. Mei it oprjochtsjen fan molkfabriken wie it probleem fan it kwyt reitsjen fan de molke oer. Dat makke wer dat mear arbeiders in ko oantúgden.

## Oprjochting
Yn de Bontebok waard op 25 april 1898 in koperative molkfabryk oprjochte. De oanlieding dêrta wie singelier. Yn De Hepkema waard nammentlik in advertinsje setten mei de tekst:

*De veehouders van Katlijk worden ter vergadering opgeroepen (dag en uur) bij den kastelein I. Jelsma te teneinde een bespreking te houden over de eventuele oprichting van een boterfabriek.*

De oprop wie net ûndertekene. Leafst 50 boeren ferskynden op de gearkomst. Mar de inisjatyfnimmer ferskynde nei lang wachtsjen lykwols net. De jongste fan de oanwêzige boeren, Wytze A. Nijenhuis, frege oan twa kear ta de inisjatyfnimmer om him bekend te meitsjen. Der gie lykwols net ien oerein en it sil altyd wol in riedsel bliuwe wa't de advertinsje setten hat. 
Middels bryfkes waard doe útmakke wa't de lieding fan de gearkomste hawwe soe. Nijenhuis waard keazen ta foarsitter en sekretaris. 
Der waard ûndersocht oft it mooglik wie. Nettsjinsteande it bestean fan partikuliere fabriken yn Langsweagen, Boppe-Knipe, It Mar en Mildaam, waard besluten om dochs in koperative molkfabryk op te setten. Op 25 april 1898 waard de oprjochtingsakte tekene troch 68 leden, en mei-inoar sa'n 500 kij. It fêstigingsplak waard Bontebok, omdat dat gaadlik lei oan de feart. Sadwaande koe de molke maklik oanfierd wurde. It waard de earste koperative molkfabryk yn de wide omkriten. Der waard earst allinnich bûter makke.

## Produksje
Yn 1910 waard op kosten fan de koperaasje de modderreed ferhurde fan de dyk yn Ketlik nei it fabryk. Troch de ferbettere lizzing fan it fabryk en ferskate ferbouwings en modernisearrings kamen der mear leden en rûn de produksje hurd op.

Yn 1938 wiene der 270 leden en waard der bûter, tsiis en molkepoeier makke yn in foar de tiid hypermoderne fabryk.
De oanfier fan de molke yn 1898/99 wie 1.220.326 kg. Yn 1938 wie dit oprûn ta 7.708.019 kg. 

## Sluting
Ta it fieren fan it iuwfeest kaam it lykwols net. Op 11 maaie 1966 gie it fabryk ticht. Men sluet him oan by in suvelkoperaasje yn Wolvegea. It fabryksgebou is yn 2006 platsmiten en der steane no huzen op it terrein.
Romeinske mytology

De **Romeinske mytology** skaaimerkt him troch in grut ferskaat oan foarstellings oer in wrâld mei goaden en helden. It is in mingeling fan de ferskate ferzjes fan oarspronklike religy fan de Romeinen, de mytologyen fan oare folken om harren hinne, en de skiedskriuwing dy't de Romeinen foar in part dêr wêr op basearren.

## Foar-Grykske goaden
De oarspronklike godstsjinst fan de Romeinen wie benammen in foar-stêdske boerereligy dy't behearske waard troch de natuer. De goaden yn dy religy wienen fral machten, gjin persoanen dy't ôfbylde wurde koenen. It wichtichste part fan de religy wie faaks it seremoanieel, mear as de goaden sels. Dat seremoanieel wie net sintraal oplein, dat alle streken, sels alle famyljes koenen har eigen ferzjes dêrfan hawwe. Dat ferskaat liet ek ta dat oermastere folken, wat der yn Itaalje sels al gâns in protte wienen, trochgongen mei harre eigen reiligy oan te hingjen en oan harren eigen mytology fêst te hâlden.

## Heal-Grykske goaden
Om-ende-by de 5e iuw f.Kr. kamen de Romeinen yn kontakt mei de Griken en ûnder harren ynfloed waarden de goaden persoanliker en begûnen de Romeinen de goaden yn 'e keunst op te nimmen. Stadichoan ymportearren hja sels de Gryske goaden, dy't keppele rekken oan oarspronklike Romeinske goaden. Sa waard de himelgod Jupiter keppele oan Seus, waard syn suster Juno keppele oan Hera, Fenus mei Afrodite, Mars mei Ares, ensafuorthinne. De sa ûntsteane persoanlike goaden wienen lykwols de Gryske goaden neier, en hienen yn de mytology minder ferbân mei de âlde Romeinske goaden. It machtsgebiet wie faak al noch dat fan de Romeinske goaden, en dat wie ek sa foar de seremoanjes.

## Mingde mytology
Sa ûntstie stadichoan in Romeinske goadehimel dy't foar in grutstepart ûntliend wie oan de Grykske mytology, al wie de Romeinske mytology net sa tsjok befolke mei goaden en helden as dy fan de Griken. Wylst de Romeinen hieltyd mear fan harren buorfolken oermasteren, absorbearren sy faak de goaden fan de oermastere folken. Mei benammen de Gryske goaden kamen de Gryske myten en sêgen mei, oanpast troch de Romeinen. Troch de gruttere fersprieding fan de Romeiske kultuer oer Jeropa binne it faaks dy oanpaste, Romeinske ferzjes dy't part fan de Jeropeeske kultueren waarden. De eigen mytology dy't de Romeinen sels bassearren op dy mingeling is fral mytologyske skiedskriuwen, dêr't it ferhaal fan de stifting fan de stêd troch Romulus en Remus grif it ferneamdste fan is.
Ab urbe condita

**Ab urbe Condita** (ôfkoarte; AUC) betsjut yn it Latyn; *yn it jier fan it stiftsjen fan de stêd ([[Rome]])*. Dizze kalinder begjint yn 753 f.Kr., want neffens de boarnen is dat it jier dat de stêd Rome stifte is. It fieren fan de stiftingsdei fan de stêd wie yn it earstoan om propaganda. Keizer Klaudius wie de earste dy't yn it jier 47 de kalinder brûkte, oare keizers soenen dat letter ek dwaan. 

Yn 248 fierde Filippus I Arabs it earste milennium fan Rome, tegearre mei de Ludi saeculares foar it (saneamde) tsiende saeculum fan Rome. De munten dy't ûnder syn bewâld slein binne binne in oantinken oan dy feestlikens. Pacatianus, dy't it foarsjoen hie op de ymperiale troan, liet ek in munt slaan dêr't dúdlik op stiet "jier tûzen en ien", dat jout mooglik oan dat it foar de ynwenners fan it ryk krekt fielde as wie it in nije jiertelling, in *Saeculum Novum*.

## Sjoch ek
* Juliaanske kalinder
Sineeske kalinder

De **Sineeske kalinder** is basearre op de syklus fan de Moanne (tiidsienheid; ien moanne) en de syklus fan de sinne (in jier). De kalinder wurdt beskieden fan it astronomsyke barren. Yn Sina (en Taiwan) wurdt de kalinder brûkt, bygelyks foar it oanjaan fan de feestdagen. Foar it deistich libben wurdt meast de Gregoariaanske kalinder brûkt. 

* De earste dei fan eltse moanne begjint om midnacht mei nije moanne. 
* In dei begjint om midnacht (yn Sina is dat om 23:00 ynstee fan 24:00).
* Der wurdt metten fan de 120 graden Meridiaan (Peking: 116°25'O).
* De draaiïng fan de wintersinne op it noardlike healrûn is altyd yn de alfde moanne.
* Der binne tolve moannen en der kin ien skeakelmoanne brûkt wurde.
Etiopyske kalinder

De **Etiopyske kalinder** is de wichtichste kalinder yn Etioopje en is allyk oan it liturgysk jier fan de Eritrees-ortodokse Tsjerke, dêr't er de *Ge'ez* kalinder hjit. It systeem dat de kalinder brûkt is fan de âldere Koptyske kalinder, dy't op de gâns âldere Egyptyske kalinder basearre is. Lykas mei de Juliaanske kalinder hat de Etiopyske kalinder alle fjouwer jier in deimannich tefolle en it jier begjint op 29 augustus of 30 augustus neffens de Juliaanske kalinder.

Lykas mei de Koptische kalinder hat de Etiopyske kalinder tolve moannen dy't tritich dagen hawwe mei fiif as seis epagomenale dagen (wurdt faak de trettjinde moanne neamd). De moannen begjinne op deselde dagen as de Kopyske kalinder, mar mei oare nammen, dy't yn it Ge'ez binne. De seisde epagomenale dei wurdt alle fjouwer jier tafoege op 29 augustus fan de Juliaanske kalinder, seis moannen foar de Juliaanske skrikkeldei. En sa is de earste dei fan it Etiopyske jier, 1 Mäskäräm, foar de jierren tusken 1901 en 2099 op 11 septimber (Gregoariaanske kalinder), mar falt op 12 septimber (Greg.), yn de jierren foar in Gregoariaanske schrikkeljier.
Molkenkelder

In **molkenkelder** is in kelder fan in kop-hals-romppleats of stjelp dêr't eartiids de rjemme fan de molke helle waard. De kelder is heal ferdjippe oanlein, ûnder de opkeamer. It foarhûs stie meast op it noarden, sadat de kelder simmerdeis ek koel bleau. Der binne ek buorkerijen mei de molkenkelder njonken of foar yn de skuorre.

It meitsjen fan bûter easke in soad romte, omdat de fereaske molke yn grutte platte skûtels - de molkenaden - getten waard om te rjemjen. De molke kaam dan ta rêst, wêrtroch't de rjemmedieltsjes boppe driuwen kamen. As de molke genôch oprjemme wie, waard de rjemme der ôf skept en ta bûter tsjerne. Om't it oprjemmeproses it bêste wurket yn in koele keamer, barde soks yn in grutte kelder. Om dy koel te hâlden, waarden nachts de rútsjes fan de glêsleaze finsters iepen setten. Oerdei waarden se wer tichtdien om de waarmte fan de dei bûten te hâlden. Mar dit alles wie net genôch. Om in sa goed mooglike isolaasje fan de kelder te berikken wie in systeem mei binnen- en bûtenlûken betocht. Dat soarge foaar in isolearjende loftlaach. Elke finsteriepening wie ôfsluten mei ien of twa izeren balken om nachtdieven bûten te hâlden. Ek katten waarden sa bûten holden. Dêrom hiene de lûkgatten ek faak ticht byinoar steande rechters. Dat wie goedkeaper as de izerene en like effektyf foar dit doel.
Willem Mook

**Willem Mook** (Beetstersweach, 2 maart 1954 - Ljouwert, 6 july 2019) wie in keunstner dy't yn Ljouwert wenne. Hy wie tekenlearaar yn Frjentsjer en Harns.

Hy krige syn oplieding oan Ubbo Emmius, syn earste eksposysje wie yn 1993. Willem Mook wie skilder, tekener, yllustrator, grafysk foarmjouwer. Yn syn frije tiid makke er tradisjonele en figurative tema's lykas neakens, stillibbens yn tradisjonele techniken lykas oaljeferve en potlead en sa, mar ek yn moderne digitale techniken. Mook hat in protte lânskippen skildere yn It Bilt mei syn iepen lânskip; in hast harmonieus byinoar kommen fan abstrakte stikken lân, loft en wetter. 
Willem Mook beskôge neakens as it útprobearjen om in earlik portret te meitsjen fan it minsklik lichem as in artistike en monumintale bydrage oan 't minsklik libben en kultuer. Hy woe dat nij ûntdekke litte en net foarspelber, faaks in hast taastbere wrâld foar sawol de skilder as de oanskôger.

Eksposysjes hat er û.o. hân Tokio, Barselona en Aldtsjerk. Der hinget wurk fan him yn Japan en Barselona. Mook makke yllustraasjes foar it eardere Frysktalige tydskrift Frysk en Frij, de KFFB, de Q en de Ljouwerter Krante.

Mook stoar yn de âldens fan 65 jier oan de gefolgen fan diabetes en apneu.
Lyon

**Lyon** is in stêd yn it easten fan Frankryk en leit op it plak dêr't de rivieren de Rhône en de Saône tegearre komme.

Lyon is it bestjoerlike sintrum fan de regio Auvernje-Rône-Alpen en fan it departemint *Métropole de Lyon* en sit fan de ynternasjonale plysje-organisaasje Interpol. De bûtenwiken meirekkene is it op Parys nei de grutste stêd fan Frankryk. Sûnt 1998 stiet de historyske binnenstêd op 'e list mei Wrâlderfgoed fan de UNESCO.

It biedwurd fan de stêd is: "Avant, avant, Lion le melhor!" (*[[Provinsaalsk]]: Foarút, foarút, Lyon it bêst!*)
## Stêdsbyld
De stêd wurdt oerhearske troch twa heuvels, Fourvière en Croix-Rousse, dy't foan inoar skieden binne troch de ingte fan de Saône (Pierre Scize). Yn de 19e iuw waarden se troch Michelet respektivelik "de biddende heuvel" en de "wurkjende heuvel" neamd. Op de Fourvière stiet de basilyk fan Fourvière. De heuvel fan Croix-Rousse dêrfoaroer hiel wat arbeidershúskes wêryn side bewurke waard. De sideyndustry fan Lyon hat in ryk ferline.

Yn Vieux-Lyon en Croix-Rousse binne ferskate 'traboules', smelle gonkjes, dy't bylâns rinnende strjitten mei inoar ferbine. Dy gongen rinne fia de binnenplakken fan wenblokken.

Tusken de rivieren Rhône en Saône, op it saneamde 'presqu'île' (skiereilân), let it place Bellecour, it tredde plein fan Frankryk, nei de Place des Quinconces yn Bordeaux en Place de la Concorde yn Parys, mei in ôfmjitting fan 310 by 200 meter. It plein is ek grutter as de pleinen fan Zócalo yn it Historysk Sintrum fan Meksiko-stêd of it Reade Plein yn Moskou. Midden op it plein stiet in stânbyld fan Loadewyk XIV op in hynder.
100 (dichtfoarm)

In **100** is in dichtfoarm dy't ûntstien is yn de skriuwersrûnte fan Tsjits Peanstra.

De 100 hat tsien regels fan tsien wurdlidden elts. De earste acht binne frij fers, wylst de lêste twa as ôfsluting einrym brûke.
Uetersen

**Uetersen** is in stêd en gemeente yn it distrikt Pinneberch yn Sleeswyk-Holstein, yn it westen fan Dútslân, mei 17.865 ynwenners (2006), en in gebiet fan 11,43 km². De stêd leit oan de Pinnau, in sydrivier fan de Elbe.

Uetersen is bekend om it Rosarium, it grutste roazepark fan Noarddútslân.

## Keppeling om utens
* Uetersen Offisjele hiemside
Sint-Fitustsjerke (Blauhûs)

De **Sint-Fitustsjerke** is in roomsk-katolike, oan Sint-Fitus wijde, tsjerke yn Blauhûs. De arsjitekt is Pierre Cuypers en opsichter wie de lettere ryksboumaster C.H. Peters. De tsjerke, in trijeskippige krúsbasilyk mei toer, waard yn 1869-1871 boud yn neogotyske styl.

## Skiednis

Nei de reformaasje fan 1580 wie de roomske religy ferbean, mar net elk gie op 'e nije leare fan 'e kalvinisten oer. De katoliken moasten it ha fan rûnreizgjende preesters, dy't temûk missen fierden en sakraminten tatsjinnen. Yn 1651 ferbettere de sitewaasje mei 't it polderbestjoer fan 'e drûchmealle Sinsmar it polderhûs beskikber stelde as skûltsjerke. Fanwegen de blauwe dakpannen stie dat polderhûs bekend as "it Blauwe Hûs". Sa ûntstie op 'e himrik fan Westhim in roomske enklave, it lettere selstannige doarp Blauhûs.

Patroan fan it doarp en de tsjerke is Sint-Fitus, dy't ek om syn leauwe ferfolge waard en op jonge leeftiid de marteldea stoar. De needhelper Fitus kin oanroppen wurde tsjin in grut tal rampen en is patroan fan it eardere bisdom Ljouwert.

## Bou fan de Fitustsjerke

Bouhear Pierre J.H. Cuypers, begûn mei de bou fan 'e hjoeddeiske Fitustsjerke oan syn earste bouopdracht yn Fryslân. De bou fan tsjerke en pastorije begûn yn july 1868, de oplevering wie yn maaie 1870. De pastorije is yn de styl fan de Frânske renêssânse, de tsjerke neogoatysk. 

Ek it ynterieur waard troch Cuypers ûntwurpen. Net sa wenstich foar in neogoatyske tsjerke is de tapassing fan it alternearjend stelsel yn it ynterieur. Under de ramen steane hilligen dy't Fryslân kerstene hawwe.

## Oargel
Boppe it portaal is it oksaal mei it oan wjerskanten fan 'e toernis ferdielde tsjerkeoargel, dat yn 1924 troch de bruorren Rohlfing út Osnabrück boud waard. By de restauraasje fan 1996 waarden eardere feroarings yn 'e disposysje werom draaid. Doe't it oargel in monumint waard is yn 2012 útein set mei in grutte restauraasje, wêrby fral de pneumatyk, de spyltafel en wynladen neisjoen binne.    

## Keppeling om utens
* Oargelnijs: disposysje oargel
William Vance

**William Vance** is it pseudonym fan de Belgyske striptekener **William van Cutsem** (8 septimber 1935, Anderlecht - 14 maaie 2018, Santander (Spanje)). Hy is benammen bekend as de tekener fan XIII (lês: trjettjin). De skriuwer fan dy rige is Jean Van Hamme.

Vance wie fan syn bernetiid ôf al hielendal fassinearre troch strips en benammen troch yllustrators dy't realistyske tekenigs makke. Hy studearre oan de Keninklike Akadeemje foar Skoandere Keunsten te Brussel, mar hy krige it tekenen pas goed yn 'e fingers doe't er it fak learde yn 'e reklamewrâld dêr't hy 6 jier trochbrocht ear't er him foargoed oan it meitsjen fan strips sette. Ut dy tiid stamt ek syn skûlnamme Vance ("Van C").

Yn 2005 krige Vance de Flaamske Kultuerpriis foar de Strip, better bekend as de Brûnzen Adhemar, by it stripfestival yn Turnhout. Vance wennet sels sûnt 1979 yn Spanje, earst yn Valladolid en letter yn Santander.

## Publikaasjes
* 1962 - 1967: Om-ende-by 60 koarte ferhalen foar it wykblêd 'Kuifje'. 
* 1964 - 1969: *Howard Flynn*
* 1965 - 1978: *Ringo*
* 1968 - 1982: *[[Bruno Brazil]]*
* 1968 - 1979: *[[Bob Morane]]*
* 1971 - 1972: Twa ferhalen dy't yn dy tiid net yn albumfoarm ferskynd binne, nammentlik *XHG-C3* en *Mongwy*. Sûnt is XHG-C3 wol ferskynd.
* 1973 - 1983: Twa albums fan *Roderik*
* 1974 - 1983: *Ramiro* 
* 1976 - 1986: *Bruce J Hawker* 
* 1984 - 2007: *[[XIII (striprige)|XIII]]*
* 1991 - 1993: *[[Spin-off]]* fan de rige *[[Blueberry]]* ûnder de haadtitel 'Marshal Blueberry'.
Bruno Brazil

**Bruno Brazil** is in rige fan oarsprong Frânsktalige stripferhalen fan it genre: spionaazje en triller, dat tekene is troch de Waal William Vance op in ferhaal fan Louis Albert (in oare pseudonym fan Greg). It is in realistysk tekene aksjestrip út de sântiger jierren dat ferskenen is yn it wykblêd Kuifje en yn albumfoarm útjaan wurdt troch Le Lombard.

De haadpersoan fan it stripferhaal is Bruno Brazil, in geheim agent dy't in lytske spesiale ienheid fan de Amerikaankse geheime tsjinst liet en dat bekend stie ûnder de kodenamme "Commando Kaaiman". Alle seis leden fan it kommando hawwe in unike eigenskip. Alhoewol't skitterend tekene troch fakman *Vance* docht de rige tsjintwurdich wat dateare oan. De ynfloed fan *Greg* is hjir benammen debet oan, foaral troch syn somtiids wat moralistysk oandoggende dialogen. Lykwols stekke de plots oer it mêd goed yn inoar. De Strip wie yn safiere fernijend dat alle helden stoarne. Wat Vance oanbelanget moat sizzen wurde dat hy yn dizze rige neffens syn oare wurk tige eksperiminteel en fernijend te wurk west hat, benammen de kleureffekten en plaatyndieling wienen foarútstribjend..

## Albums
* *De Haai Die Tweemaal Stierf* (1970)
* *Commando Kaaiman* (1969)
* *Ogen Zonder Gelaat* (1971)
* *De Versteende Stad* (1972)
* *De Nacht Der Jakhalzen* (1973)
* *Dodendans In Sacramento* (1974)
* *Kaaimannen In Het Rijstveld* (1975)
* *Storm Op De Aleoeten* (1976)
* *Quitte Of Dubbel Voor Alak 6' (1977)
* *Dossier Bruno Brazil* (2001)
* *Het Einde...!??'' (1995)

## Boarne
* Stripschrift
* Zozolala

## Keppeling omt utens
*Utjouwerij Le Lombard
*Offisjele webstee fan Greg
Kuifje (wykblêd)

**Kuifje** wie eartiids in populêr wykblêd mei strips. It wie de Nederlânsktalige tsjinhinger fan de Frânsktalige **Tintin**, dat opset wie rûn de stripfiguer Kuifje. It wykblêd ferskynde tusken 1946 en 1993 en it lêste eksimplaar wie nummer 26 fan de 48e jiergong.

## Meast wichtige meidoggers
* Dino Attanasio
* Claude Auclair
* Jo El-Azara
* Berck
* Bernard Capo
* Gilles Chaillet
* Cosey
* François Craenhals
* Paul Cuvelier
* Bob de Groot
* Bob de Moor
* Dany
* Marcel Dehaye
* Christian Denayer
* Derib
* Henri Desclez
* André-Paul Duchateau
* Dupa
* Will Eisner
* André Fernez
* Ferry
* André Franquin
* Franz (stripauteur)
* Fred Funcken
* Geri
* Carlos Giminez
* Christian Godard
* René Goscinny
* Jean Graton
* Greg
* Hergé
* Hermann
* Edgar P. Jacobs
* Jacques Laudy
* Raymond Leblanc
* Philippe Liégeois, alias "Turk"
* Raymond Macherot
* Jacques Martin
* Eddy Paape
* Hugo Pratt
* Raymond Reding
* Grzegorz Rosinski
* Michel Schetter
* Jean-Claude Servais
* René Sterne
* Tibet
* Jean Torton
* Albert Uderzo
* William Vance
* Jean Van Hamme
* Jacques Van Melkebeke
* Willy Vandersteen
* Jean-Luc Vernal
* Albert Weinberg
* Michel Weyland

## Keppeling om utens
* Kuifje Wykblêd
Fiskersmonumint Moddergat

It **Fiskersmonumint Moddergat** is in út basaltblokken oplutsen mitsele monumint op de seedyk by Peazens-Moddergat as neitins oan de ramp dy't barde yn de nacht fan 5 op 6 maart 1883, doe't de fiskersfleat fan it twillingdoarp yn in swiere stoarm fergie.

## Unthulling
It ienfâldige graniten tinkteken waard op 6 maart 1958 troch de Fryske kommissaris fan de Keninginne mr. H.P. Linthorst Homan ûnthuld. By de ûnthulling giselden stoarmfleagen en heilbuoien de mannichte en wie de loft boppe see griis en bartsk. De tekst op de stien is gearstald troch Douwe Tamminga.
Peazens-Moddergat

**Peazens-Moddergat** is in twillingdoarp yn de gemeente Dongeradiel, oan de kust fan de Waadsee en oan de noardein fan De Peazens.

It oarspronklike doarp wie Peazens, wat lei oan de Peazens en wat de slinke dêrfan brûkte foar de fiskersboaten. Mar om't dy slinke yn de 17e iuw fersâne, mei troch de oanlis fan de Eanjumer - en Ljussenserpolder yn 1592, moasten de fiskers út it doarp doe opskowe nei in oar, wat westliker plak om de fisk oan wâl krije te kinnen. Sa ûntstie it doarp Moddergat. Om't it berop fan fisker it gânske libben beynfloede, wie der oant yn de 20e iuw in frij grut kultuerferskil tusken de beide doarpen.

Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 lei Moddergat yn West-Dongeradiel en Peazens yn East-Dongeradiel.

## Radio
Radiomakker Wim Bloemendaal presintearre oant en mei 31 maaie 2006 op de radio syn programma *[[de gezamenlijke zenders Peazens en Moddergat]]*, mei muzyk oeral út de wrâld wei. Hy keas dy namme út reden fan it romsicht fan de dyk ôf dêre.

## Sjoch ek
* De Peazens, it wetter
* Moddergat
* De gezamenlijke zenders Peazens en Moddergat, radioprogramma
* Wiltsje fan Peazens, muzykgroep

## Keppeling om utens
* www.paesens-moddergat.nl
100

## Foarfallen
* Keizer Trajanus stelt oarde op saken yn Illyrië. Yn Orsova lit er in ynskripsje oanbringe dy't nei syn wurk oan it wegennet ferwiist .
* Houlik fan Hadrianus mei Sabina.

## Berne

## Ferstoarn
* Flavius Josefus, Joadsk skiednisskriuwer (nei alle gedachten).
Feartsjinst Starum-Inkhuzen

De **feartsjinst Starum - Inkhuzen** is de sûnt 1886 besteande feartsjinst tusken Starum en Inkhuzen oer de eartiidske Sudersee, no de Iselmar. De rederij V&O fart tsjintwurdich mei it skip "MS Bep Glasius".

## Feartsjinst
De feartsjinst kin no sjoen wurde as ferbining tusken de treinen dy't oankomme yn de stasjons fan Starum en Inkhuzen. Troch dizze fearboat te brûken hoecht men, as men mei it iepenbier ferfier reizget, net om te riden fia Amsterdam, Amersfoart en Swol. De fearboat tsjinnet sa as ferbining tusken it spoar fan Ljouwert nei Starum en it
spoar fan Inkhuzen nei Saandam. 
De tsjinst fart allinnich fan april oant en mei oktober. Fan maaie oant en mei augustus binne der alle dagen twa of trije ôffearten per rjochting; yn de oare moannen wurdt der net elke dei fearn. De oerfeart duorre sawat oardel oere.

## Skiednis
### Passagierstsjinst
De geregelde boattsjinst, dy't nau oansluet op de treintsjinsten yn Starum en Inkhuzen, waard fan de iepening op 15 july 1886 ôf oant 1 jannewaris 1938 foar rekken en risiko fan de HSM troch rederij C. Bosman útfierd. Tusken 1 jannewaris 1938 en 26 maaie 1963 fierde J.G. Koppe's Skipsagintuer N.V. de tsjinst út foar rekken en risiko fan de N.V. Nederlânske Spoarwegen.

Nei 1915 waarden twa nije passagiersskippen, de ss C. Bosman en de ss R. van Hasselt yn tsjinst naam. De 'Van Hasselt' wie ferneamd nei de âld-direkteur fan de HSM dy't it inisjatyf naam ta de boatferbining.

It Nederlânsk Spoarweimuseum yn Utert hat fan de sloopte R. van Hasselt in prachtich model, in orizjinele reddingsboei (sjoch foto) en in kompas yn har kolleksje. De C. Bosman hat lang yn gebrûk west as fêstlizzend opliedingsskip, mar der binne no plannen om it steamskip wer as fearboat yn 'e feart te bringjen.

### Spoarpont foar frachtwagons
Fan de iepening fan dizze boattsjinst ôf, op 15 july 1886 oant 1 april 1936 hat op dizze ferbining in spoarpont fearn, dy't frachtwagons meinimme koe.

Op 22 jannewaris 1900 fear de stoompont "Stavoren". Yn 1902 waard ek de "Enkhuizen II" yn tsjinst nommen; yn april 1909 folge de "Leeuwarden". Om 1910 wienen der alle dagen fiif ôffearten; de oertocht duorre in oere en fjirtich minuten.

Elke pont koe tsien wagons mei in totaal gewicht fan 150 ton ferfiere, dy't mei help fan in 30 meter lange wein oer in knierjende brêge op de pont treaun waarden, sadat de lokomotyf op de wâl bliuwe koe. De twa parallelle spoaren op it dek slueten yn beide havens oan op twa spoaren op 'e wâl.

## Keppeling om utens
*Webstee feartsjinst Starum - Inkhuzen.
Noardertoer (Skiermûntseach)

De fjoertoer op it Nederlânske waadeilân Skiermûntseach hat gjin offisjele namme, mar wurdt mei *Noardertoer* oantsjut. De oare toer is de eartiidske twadde fjoertoer fan Skiermûntseach, de Sudertoer. De toer wie in ûntwerp fan de arsjitekten H.G. Jansen & A. van Rhyn. It is in ryksmonumint.


Image:vuurtorenschiermonnikoog.jpg 
Image:Schiermonnikoog 2004 twee vuurtorens vanaf Noordzee.jpg


## Keppelings om utens
* Ynformaasje oer monumintenûmer 33328
* Ynformaasje oer de Noardertoer op de Nederlânske Fjoertoer Feriening
Sudertoer (Skiermûntseach)

De **Sudertoer** (Nederlânsk en offisjeel: *Zuidertoren*) is in 311/2&nbsp;m hege toer op it Fryske Waadeilân Skiermûntseach. Dit gebou hat yn 'e rin fan 'e jierren ferskate funksjes hân. Op 20&nbsp;augustus 1991 krige it de status fan ryksmonumint.

__TOC__
## Skiednis
De Sudertoer waard yn 'e jierren 1853-1854 tagelyk boud mei de Noardertoer, de hjoeddeistige fjoertoer fan Skiermûntseach. De toer wie in ûntwerp fan H.G. Jansen yn 'e mande mei D. van Gessel, N.J. Leijer en oannimmer L.J. Borst Verdoorn. De oarspronklike funksje fan 'e Sudertoer wie dy fan fjoertoer. Tsjintwurdich kenne seelju de ljochten fan fjoertuorren werom troch de saneamde ljochtkarakters: figueren yn it ljocht. Mids njoggentjinde iuw bestie soks noch net, en dêrom pleatste men bytiden twa fjoertuorren byinoar, sadat men se oan dy neite ta-inoar weromkoe. Boppedat koenen twa fjoertuorren in line foarmje, sadat skippen om gefaarlike ûndjipten hinne laat wurde koene.

Yn 1910 krige de Noardertoer in draailjocht, mei as gefolch dat de Sudertoer oerstallich waard. It gebou stie neitiid jierren leech. Yn 1949 waard de toer omboud ta wettertoer troch der in wetterbak yn te pleatsen. Dy funksje hold er oant 1992, doe't er ferkocht waard oan KPN, dy't der in stjoermêst fan makke. De Sudertoer waard troch KPN min ûnderholden, en de griene oanslach op 'e bûtenkant fan 'e oarspronklik wite toer wie in protte Skiermûntseachsters in stikel yn 'e foet.

Yn juny 2018 kocht de Stifting Behâld Sudertoer (*Stichting Behoud Zuidertoren*) de toer fan KPN, wat de wei frijmakke foar in yngeande renovaasje. De ûnderhannelings oer de keap hiene twa jier duorre, en de stifting woe net sizze wat der betelle wie. De Sudertoer behold de funksje fan stjoermêst, mar der kaam ek in lytse eksposysjeromte ûnderyn de toer, dêr't de skiednis fan it gebou beljochte waard. Tagong ta de top fan 'e toer kaam der net, om't de wetterbak der noch altyd yn siet.

## Galery

File:On Schiermonnikoog island .. (Explore) (4976017495).jpg
File:Zuidertoren, Schiermonnikoog 03.JPG
File:Zuidertoren, Schiermonnikoog 04.JPG
File:Zuidertoren, Schiermonnikoog 05.JPG
Comanche (stripferhaal)

**Comanche** is in fan oarsprong Frânsktalige, realistysk tekene rige stripferhalen dy't harren ôf spylje yn it Wylde Westen. De rige is oant 'e mei diel tsien fan de hân fan tekener Hermann, dy't der yn 1969 mei úteinset is. De lettere dielen binne troch oaren tekene. It senario fan alle ferhalen is fan Greg.

## Personaazjes
Comanche is de eigenerske fan de "Triple Six" ranch yn Wyoming út de 19e iuw. By har binne ferskate manlju yn tsjinst dêr't 
yn 'e ferhalen einliks om draait. De wichtichste persoan yn de rige is Red Dust, dy't foarman is op 'e ranch en eartiids revolverheld. De oare persoanen binne Ten Gallons, sechtich kilo fersliten skonken en in soad bravoer, Clem Tenderfoot, begjinneling en Toby, in neger.

Doe't de earste dielen ferskynden barde dat opsjen troch it rauwe geweld dat sjen litten wurdt. Dat geweld wurdt troch tekener Hermann op in filmyske wize yn byld brocht en hat in protte oerienkomsten mei de spagetty westerns. 

De rige wurdt útjûn troch Le Lombard.

## Albums
*1. *Red Dust*, (Greg / Hermann)
*2. *Wanhoop en dood op de prairie*,  (Greg / Hermann)
*3. *De wolven van Wyoming*,  (Greg / Hermann)
*4. *De hemel is rood boven Laramie*,  (Greg / Hermann)
*5. *Nacht over de woestijn*,  (Greg / Hermann)
*6. *De opstand*,  (Greg / Hermann)
*7. *Duivelsvinger*,  (Greg / Hermann)
*8. *De sheriffs*,  (Greg / Hermann)
*9. *En de duivel brulde van vreugde*,  (Greg / Hermann)
*10. *Het lijk van Algernon Brown*,   (Greg / Hermann)
*11. *De roofdieren*,  (Greg / Michel Rouge)
*12. *De driezijdige Dollar*, (Greg / Michel Rouge)
*13. *De kermis der wraak*, (Greg / Michel Rouge)
*14. *De ruiters van dead river*, (Greg / Michel Rouge)
*15. *Red Dust express*, (Rodolphe / Michel Rouge)
*S01. *De gevangene*, (Hermann / Hermann)

## Boarne
* Stripschrift
* Zozolala
Spagettywestern

De **spagettywestern** is in subsjenre fan 'e westernfilm. De term is in troch mannichfâld gebrûk offisjeel wurden bynamme foar westerns fan Italjaanske makkelei. De earste spagettywesterns waard mids 1960-er jierren makke troch regisseur Sergio Leone (de ''Dollars''-trilogy), en neitiid krige syn styl neifolging fan oare Italjaanske filmmakkers, lykas Enzo G. Castellari, Sergio Corbucci en Sergio Sollima. Spagetywesterns binne faak ek refizjonistyske westerns. Se wiene benammen yn 'e twadde helte fan 1960-er jierren en it begjin fan 1970-er jierren tige populêr. Alhoewol't in protte fan de spagettywesterns gau en goedkeap makke waarden en ek net altyd orizjineel wiene, sitte der guon tusken fan tige hege kwaliteit dy't útwoeksen binne ta wiere klassikers.

De beneaming 'spagettywestern' begûn as in negative, delbûgende beneaming dy't brûkt waard troch Amerikaanske filmkritisy, om't de kwaliteit fan it meastepart fan 'e films striemin wie. Neffens spagettywesternakteur Aldo Sambrell wie de namme lykwols net troch in Amerikaan betocht, mar troch de Spaanske sjoernalist Alfonso Sánchez. Yn Itaalje sels wurde sokke films *western all'italiana* ("westerns op syn Italjaansk") neamd. Ferskate oare nammen binne yn gebrûk, lykas 'makaroanywestern' (yn Japan) en 'Italo-western' (yn Dútslân). 

It meastepart fan 'e spagettywesterns bestie út ynternasjonale ko-produksjes fan Itaalje mei Spanje, of soms mei de Feriene Steaten, Frankryk, Grikelân, Portegal, Israel of Joegoslaavje. De films waarden oarspronklik yn it Italjaansk útbrocht, mar mei't it grutste part fan 'e cast meartalich wie en de dialooch letter neisyngronisearre wurde koe, waarden der ek Ingelsktalige ferzjes makke. De typyske spegettywestern hie in Italjaanske regisseur, in Italjaansk-Spaanske filmcrew en in cast fan Italjaanske, Spaanske, Dútske en Amerikaanske akteurs. Soms waard der in útdôvjende Hollywoodstjer foar ien fan 'e haadrollen oanlutsen, en soms in opkommende, lykas Clint Eastwood yn 'e ''Dollars''-trilogy.

## Foarbylden
* *Per un Pugno di Dollari* (*[[A Fistful of Dollars]]*), 1964
* *Per Qualche Dollaro in Più* (*[[For a Few Dollars More]]*), 1965
* *Il Buono, il Brutto, il Cattivo* (*[[The Good, the Bad and the Ugly]]*), 1966
* *Django* (*[[Django (film út 1966)|Django]]*), 1966
* *I Quattro dell'Ave Maria* (*[[Ace High (film út 1968)|Ace High]]*), 1968
* *C'era una Volta il West* (*[[Once Upon a Time in the West]]*), 1969
* *Giù la Testa* (*[[A Fistful of Dynamite]]*), 1971
* *Lo Chiamavano Trinità* (*[[They Call Me Trinity]]*), 1971
* *Continuavano a Chiamarlo Trinità* (*[[Trinity Is Still My Name]]*), 1972
* *Il Mio Nome è Nessuno* (*[[My Name Is Nobody]]*), 1974
Kultfilm

In **kultfilm** is in film dy't faak allinnich troch in lytse belutsen groep fan leafhawwers wurdearre wurdt. Yn de measte gefallen hie de film net folle súkses by de orizjinele premiêre, mar folget de wurdearring yn grutter ferbân letter, as de film op video, DVD útbrocht wurdt of nei fertoaning op telefyzje.
ZozoLala

**ZozoLala** (1985-2011) wie in Nederlânsktalich ûnôfhinklik  stripboek-ynformaasjeblêd. It tydskrift waard fergees ferspraat yn om-ende-by 60 stripboekspesjaalsaken fan Nederlân en Belgje. De oplage wie alle kearen 6.500 stiks en ferskynde seis kear yn it jier.

It blêd befet û.o. resinsjes, ynterviews en oankundigings fan noch te ferskinen strips faak foar twa moanne. Tegearre mei 
Stripskrift wie ZozoLala it wichtichste ynformaasjeblêd op dat mêd. Wêr't Stripskrift him mear yn it generaal rjochtet op alle stripsjenres, rjochte ZozoLala him mear op de alternative avant-garde, literêre graphic novel, small press, autobiografyske strip en underground strip.

By alle jubileumnûmers publisearre it blêd in Top-100 fan de bêste stripalbums, dy't troch de lêzers keazen waard. 

## Keppeling om utens
*Webstee fan Zozolala
Tekenteltsje

In **tekentelsje** of **byldferhaal** is in ferhaal dat foarme wurdt troch in rige ôfbyldings mei tekst derby. Dy tekst kin ûnder, boppe of njonken de plaatsjes pleatst wêze. In **stripferhaal** of koartwei **strip** is tekenteltsje mei rigen (stripen) ôfbyldings wêrby't de tekst folslein yn 'e tekenings sels opnommen is. It ferhaal wurdt dêrby foar it measte part foarme troch direkte sitaten fan 'e tekene personaazjes, dy't yn saneamde tekstballonnen pleatst binne. In tekstballon is in lyts ramt mei in floeiende omlining dat yn 'e regel boppe de personaazjes tekene is, mei in útstykjend puntsje nei it personaazje ta dy't de werjûne tekst útsprekt. 

Tekenteltsjes binne ien fan 'e âldste foarmen fan tekstoerlevering. In tekentelsje wurdt makke troch in striptekener en in senarist. Somtiids skriuwt de tekener it ferhaal (senario) ek sels en somtiids dogge der mear as ien persoan mei oan it tekenwurk (sketsen, inketsjen, beletterjen) of oan it ferhaal mei. Yn it Ingelsk hjit in strip in *[[comic]]*. In bekende Japanske foarm fan stripferhalen binne *[[manga (strip)|manga]]*.

## Soarten stripferhalen
Tekentelsjes binne der yn ferskate soarten, dy't allegearre op harren eigen mêd populêr binne:
* gag-strip (yn it Ingelsk ek wol *cartoon* neamd), ien of in pear stripen plaatsjes dy't in koart ferhaaltsje mei in grap (*gag*) fertelle;
* side-strip, besteande út in koart ferhaaltsje wêrfan't de plaatsjes in hiele side folje;
* stripferhaal, in kompleet ferhaal besteande út meardere siden plaatsjes;
** comic, in Amerikaansk formaat stripboek fan standert 32 siden;
** stripalbum, meastal 48 of 64 siden lang, somtiids 56 siden;
** striproman of *graphic novel*, in tsjok stripboek fan mear as 80 siden.

In spotprint of cartoon (besteande út ien inkeld plaatsje dat de draak stekt mei de aktualiteit) kin net as tekenteltsje of stripferhaal oanmurken wurde om't it ymplisyt gjin ferhaal/teltsje omfiemet.

## Fryske stripferhalen
* Olly B. Bommel
* Smoarge Piter
* Hotze Klots

## Sealterfryske stripferhalen
* *Muusewänt un Kittegientje* hjir online op Pyt Kramer's Webloch
* *Deer waas iensen 'n oold Wieu*, oerset troch Hermann Janssen, 1960, hjir online op Pyt Kramer's Webloch
* *Robin Hood*, oerset troch Margaretha Grosser en oere, 1998, útjouwer: Sealtersk Bûn
* *Tuusterpäiter*, Sealterfryske oersetting fan de "Struwwelpeter", oerset troch Margaretha Grosser, 2010

## Keppeling om utens
* Lambiek - Ensyklopedy fan de Nederlânske stripskiednis
* Zilveren Dolfijn - Stripensyklopedy
* ComicBase - Under oaren nijs en resinsjes.
* Stifting Byldferhaal Nederlân
* Comic House - Nederlânsk kollektyf fan stripmakkers.
* Stripverhalen.net - Oer strips út de Frânsk-Belgyske skoalle
Maksintius

**Maksintius**, folút yn it Latyn: *Marcus Aurelius Valerius Maxentius* (sa. 278 - 28 oktober 312) wie Keizer fan Rome fan 28 oktober 306 oant 28 oktober 312. Hy wurdt in usurpator neamd omdat er gjin rjocht hie op de titel en troch de oare keizers net erkend waard.

## Biografy
Maksintius wie de soan fan keizer Maksimianus en syn frou Eutropia. Hy troude mei Faleria Maksimilla, de dochter fan keizer Galerius. Sy hienen twa soannen, dêr't allinnich de namme bekend is fan de âldste Falerius Romulus, dy't yn 309 op fjirtjinjierrige leeftyd ferstoar. 

As de soan fan in Romeinske keizer hie it der alles fan dat Maksintius yn de takomst sels keizer wurde soe. Lykwols hie syn skoanheit in hekel oan him en dizze die der alles oan dat hy gjin keizer waard. Galerius krige keizer Diokletianus safier dat dizze der foar soarge dat Maksintius net Caesar waard. Maksintius waard wol keazen yn de Romeinske senaat as senator.

 Doe't Konstantyn de Grutte yn 306 keizer waard neidat syn heit Konstantius Klorus ferstoarn wie, giene yn de haadstêd al gau geroften rûn dat de Praetoriaanske garde troch him opheft wurde soe. De gardelieding bean Maksintius it keizerskip oan dy't dêrmei akkoard gong en sa waard Maksintius op 28 oktober troch de Praetoriaanske garde yn it poarper heft. Lykwols neamde Maksintius himsels gjin Augustus, mar *[[prinseps]]*, om de oare keizers net tefolle út te daagjen.  Datselde jier begûn hy mei de bou fan  *basilica Maxentii* dy't bekend wurde soe as de *[[Basilica Constantini]]* en dat troch Konstantyn de Grutte ôfmakke wurde soe.

Maksintius besocht mear legitimityt te krijen en twong syn heit om meikeizer te wurden. Tegearre hienen sy in gebiet ûnder kontrole dat bestie út Itaalje, Afrika, Korsika en Sardynje. Yn 307 waard Maksintius oanfallen troch in leger fan keizer Severus II. Yn Itaalje kocht Maksintius de troepen fan Severus om, naam him finzen en deade him healwei it jier 307. Sûnt dy tiid begûn Maksintius himsels *Augustus* te neamen. Datselde jier wie der ek in brân yn Rome dat de timpel fan Fenus en Roma ferwoaste. Maksintius liet de tempel restaureare as teken fan syn "heidenske" leauwen. 

Lettter yn 307 foel Galerius Itaalje yn. Hy lei in belis om Interamna, mar syn leger wie net machtich genôch om de stêd te oermasterjen. Underhandelings mei Maksintius rûnen speak doe't Galerius der achter kaam dat Maksintius syn troepen besocht om te keapjen. Galerius fertroude de boel net en luts him werom.

Njonken de ynvaasjes fan Severus en Galerius hie Maksintius ek in probleem mei syn heit, dy't tusken 308 en 310 ferskate pogingen die om him ôf te setten. De machtsposysje fan Maksintius kaam fierder ûnder druk te stean troch in opstân fan de *vicarus* fan Afrika, Domitius Aleksander, yn 308. Ien jier letter hie hy him alwer ferslein, maar krige yn 'e tuskentiid wol te krijen mei in tekoart oan nôt. 

Yn 312 luts Konstantyn Itaalje yn om Maksintius ôf te setten. Op 28 oktober kaam it ta in definitive slach by Rome, dêr't Maksintius foarfêst ferslein waard. Yn de betizing fan de slach is hy yn it wetter fallen en ferdronken.

## Keppeling om utens
*, art. Maksintius (306-312 A.D.), yn ''DIR'' (1997), (Ingelsk).
Hebriuwske kalinder

De **Hebriuwske kalinder** begjint yn it jier dat de skepping fan de wrâld neffens it Joadendom plakfûn hat. Neffens de Tenach soe de skepping west ha yn it jier 3761 f.Kr.

Yn it Joadendom wurdt de kalinder beskieden neffens de syklus fan it himellichem de moanne. In syklus fan it himellichem de moanne duorret likernôch 29.5 dei. Dêrom duorret in moanne neffens de Hebriuwske kalinder soms 29 en soms 30 dagen. Der binne 12 Hebriuwske moannen en meiïnoar duorret ien jier 354 dagen en hat dus 11 dagen minder as it jier fan de sinnekalinder.
Hindoekalinder

De **Hindoekalinder** is der al sûnt de Veda's skreaun wurde, en dy kalinder is dêrnei hiel bot feroare. Dat jout it grutte ferskaat fan hjoed de dei wat de Yndyske hindoekalinders oangiet. De Hindoe-kalinder is net de Yndiaaske nasjonale kalinder.

## Dei
De hindoekalinder-dei begjint mei de lokale sinne-opgong. 

### Vaasara- dagen fan 'e wike
Lykas de kristlike kalinder, hat de hindoekalinder ek sân dagen yn in wike:
# Ravi vāsara (Snein) (Ravi=Sinne)
# Soma vāsara (Moandei) (Soma=Moanne)
# Mangala vāsara (Tiisdei) (Mangal=Merkurius)
# Budha vāsara (Woansdei) (Budh=Fenus)
# Guru vāsara (Tongersdei) (Guru=Jupiter)
# Shukra vāsara (Freed) (Shukra=Mars)
# Shani vāsara (Sneon) (Sani=Saturnus)

### Nakshatra- moannesyklus
De syklus fan it himellichem de moanne is beskiedend foar de Hindoekalinder. Dy wurdt beskreaun mei 27 moanne-dagen, dy dagen hiten fan *nakshatra's*. 

Der binne tolve moannen:

# Chaitra
# Vaishākha
# Jyaishtha
# Āshādha
# Shrāvana
# Bhādrapada
# Āshwina
# Kārtika
# Mārgashīrsha (Agrahayana)
# Pausha
# Māgha
# Phālguna

## Sjoch ek
* Vikram Samvat
* Shaka Samvat 
* Kali Yuga 

## Keppeling om utens
* Hindoe-Vedakalinder *Ingelsk*
Vikram Samvat

**Samvat** is in begryp dat nei eara's ferwiist dy't yn 'e Yndiaaske Hindoe kalinders brûkt wurde. Dat binne:
#Vikrama Samvat 
#Shaka Samvat 
#Bangla Samvat 
#Jaina Samvat (Nirvana Mahavira) 

## Ferwizen nei Gregoriaanske kalinder
Om de jiertallen om te setten nei dy fan de Gregoriaanske kalinder moat der it neikommende dien wurde:
#Vikrama: heakje 57 of 56 ta
#Shaka: heakje 78 of 79 derôf
#Bangla: heakje 593 of 594 derôf
#Jaina (Mahavira Nirvana): heakje 527 of 526 ta
Yndiaaske kalinder

De **Yndiaaske nasjonale kalinder** (wurdt ek **Saka-kalinder** neamd) is sûnt 1957 de offisjele kalinder fan de steat Yndia.
Dy kalinder wurdt mei de Gregoriaanske kalinder brûkt. De Saka-kalinder is net itselde as de Hindoe kalinder

## Jierskiftsjen

It Saka-jier hat 365 of 366 dagen, itselde tal dagen as by de Gregoriaanske kalinder. De jierren wurde fan it Gregoriaanske jier 78 ôf teld. Yn dat jier hie kening Gautamiputra Satakarni fan it Satavahanna syn tsjinstanners ferslein, dat in machtich barren yn 'e skiednis fan Yndia west hat. At der "78" taheakke wurdt oan in Saka-jier, dan hat men it Gregoriaanske jier fan hjoed. 

## Sjoch ek
* Gregoriaanske kalinder
* Hindoe kalinder

## Keppeling om utens
* Calendars and their History (by L.E. Doggett) *Ingelsk*
* Indian Calendars (by Leow Choon Lian, pdf, 1.22mb) *Ingelsk*
* Positional astronomy in India *Ingelsk*
Kali Yuga

**Kali Yuga** (Sanskryt: कली युग, *Kali Yuga*, letterlik: *Tiidrek fan (de demon) Kali*, kin ek oerset wurde as it *Tsjustere Tiidrek*), is neffens it hindoeïsme it leechste fan de fjouwer tiidrekken (Yugas) fan de ûntjouwing fan de ierde. De oare binne (fan ûnder ôf) Dwapara Yuga, Treta Yuga en Satya Yuga. 

De *Kali Yuga* wurdt behearske fan de demon Kali, de nemesis fan Sri Kalki, de 10e en lêste avatar fan de hindoegod Vishnoe. Neffens de *[[Vishnoe Purana]]* is er it minne foarkommen fan Vishnoe.

Neffens de *[[Surya Siddhanta]]* sette Kali Yuga útein om midnacht op 23 jannewaris (neffens de Gregoriaanske kalinder) of 18 febrewaris (neffens de Juliaanske kalinder) yn it jier 3102 f.Kr. In soad hindoes tinke dat dat it momint wie dat Krishna út it lichem kroep.

Neffens in soad ynterpretaasjes fan hindoeteksten is de ierde op dit stuit yn in *Kali Yuga*, wylst oaren fan betinken binne dat it minskdom degenerearret wilens de *Kali Yuga*; it wurdt meast oantsjut as it *Tsjustere Tiidrek* omdat it minskdom dan it fierste fan God ôf stiet. 

Wilens dy leechste faze binne de measte minsken har inkeld bewust fan de fysike aspekten fan it libben; de klam leit op de materiële oerlevering. De relaasje tusken minskdom en spiritualisme wurdt benammen beskieden fan byleauwe en bewâld.

Hindoes binne oer it generaal fan betinken dat de etyk ferlykber is mei in bolle. Wilens *Satya Yuga*, it earste stadium fan ûntjouwing, hat de bolle fjouwer poaten, dêr't er by elts stadium ien fan ferliest. At er in nij tiidrek fan Kali begjint hat de bolle noch mar ien poat: etyk komt úteinlik del op it minskdom.

*Kali* fan de namme *Kali Yuga* hat neat te krijen mei de godin *[[Kálii]]*.
Iraanske kalinder

De **Iraanske kalinder** (wurdt ek **Perzyske kalinder** of de **Jalāli kalinder** neamd) is in sinnekalinder dat brûkt wurdt yn Iran, Koerdistan en Afganistan. De kalinder is meast basearre op observaasje ynstee fan regels.

Elts jier begjint op de maitiid-ekwinoks sa't krekt fêststeld wurdt troch astronomyske observaasjes yn Teheran (of de 52.5°E meridiaan) en Kabûl. Dêrfandhinne is der krekter as de Gregoriaanske kalinder, mar it is net maklik om de skrikkeljierren te beskieden.

## Moannen
De hjoeddeistige Perzyske kalinder waar yn 1925 ynfierd, doe waarden de nammen fan de moannen basearre op in tradisjonele kalinder fan de 11e iuw. De kalinder hat 12 moannen, dêr't de earste seis 31 dagen fan ha, de neikommende fiif hawwe 30 dagen. De lêste moanne hat ornaris 29 dagen mar mei in skrikkeljier hat dy moanne 30.

## Skrikkeljierren
It systeem om skrikkeljierren te beskieden is tige krekt. De jierren wurde skifte yn in stikmannich syklussen:
* in grutte syklus fan 128 jier, gearstald fan lytse syklussen fan respektivelik 29,33, 33 en 37 jier ;
* in grutte syklus fan 132 jier, gearstald fan syklussen fan respektivelik 29,33, 33 en 37 jier ;
* in hiele grutte syklus, gearstald fan 21 syklussen fan 128 jier oanien, folge mei in syklus fan 132 jier. Totaal omfetter dy syklus 2820.

In lytse syklus begjint mei fjouwer gewoane jierren. Dêrnei folget in skrikkeljier en dêrnei folget in skrikkeljier om de fjouwer jierren oant en mei it lêste jier fan de lytse syklus. Foar elts fan de 21 syklussen fan 128 jier binne der 31 skrikkeljierren. Foar de lêste grutte syklus fan 132 jier wurdt der op dy wize 32 skrikkeljierren teld. Dat binne meiïnoar (21 x 31) + 32 = 683 skrikkeljierren en 2137 normale jierren yn de hiele grutte syklus. Dêrmei is de trochsneed lingte fan in jier 365,24219852. Dat rint aardich lykop mei it tropyske jier fan 365,24219878 dagen, dat der pas nei 3,8 miljoen jier in dei ferskil wêze sil tusken de kalinder en it sinnejier.

It patroan fan normale en skrikkeljierren sette yn 1925 útein, en dat sil pas yn it jier 4745 op 'e nij begjinne. De Perzyske kalinder is in sinnekalinder.
Fariseeërs

De **Fariseeërs** (*ôfskiedenen, ûnderskieden, ûnderrjochten*) wienen in Joadske religieuze groep dy't om-ende-by 200 f.Kr. ûntstien is. Sy binne mooglik de opfolgers gan de *[[Sjasidym]]* (= Frommen), dy't ûnder de Makkabeeske Opstân nei foaren kamen. 

De Fariseeërs holden harren folslein oan de joadske wetjouwing lykas delskreaun stiet yn de Tora. Dêrnjonken holden sy harren oan de mûnlinge oerlevering (de Misjna). Harren leauwen komt der op del dat in from libben te libjen en krekte neifolging fan de Tora in minsk tichter by God bringe sil. De Fariseeërs seagen it as taak om oan de gewoane minsken harren kennis oer te dragen. Sy wienen foaral in groep dy't by it gewoane folk hearde en dêryn ferskilden sy mei Sadduseeën, de partij fan de Hegeprysters en oerprysters. Likernôch bestiene der ûnder de Fariseeërs ferskate rjochtingen, fan liberaal oant konservatyf. 

Neidat it keningshûs fan de Hasmoneeën ek it hegeprysterskip nei harren talutsen en neidat sy harren hieltyd mear ynlitten hienen mei it hellenisme, kearden de Fariseeërs harren tsjin de keningen. Under kening Aleksander Janneüs (104-78 f.Kr.) late dat ta fûle konfrontaasjes en ferfolging fan de Fariseeërs. De opfolchster fan Aleksander Salome Aleksandra (78-69 f.Kr.) begeunstige harren lykwols en joech harren sels in plak yn it Sanhedrin. Alhoewol't harren politike macht nea grut west hat lykas dat fan Sadduseeën, de partij fan de elite, wienen de Fariseeërs benammen dyjingen dy't de publike opiny beynfloedzje koenen.

De Fariseeërs hawwe in grutte rol spile by de Joadske Opstân (70 nei Kr.) tsjin it Romeinske gesach. Sy koenen mei súkses de Romeinen in skoftlang út Jeruzalem ferdriuwe. Ien fan harren lieders Flavius Josepus, dy't finzen nommen waard troch de Romeinen, hat oer dizze skiednis in boek skreaun, dat ús in soad ynformaasje jout oer de Fariseeërs. 

Nei de Joadske opstân en de dêrop folgende diaspora bleaune de Fariseeërs as Joadske streaming bestien. Troch harren bleau de Joadske godstsjinst bestean en sonttiid komt harren leauwen nei foaren yn de talmoed. 

## Sjoch ek
* Essenen
* Sadduseeën
* Sikariërs
* Seloten
Stripschrift

**Stripschrift** (Frysk: *Stripskrift*), is in Nederlânsk stripynformaasjeblêd dat oprjochte waard yn 1968 troch Het Stripschap en dat sawat acht kear yn it jier ferskynt.

It blêd befettet sawol strips as ynformaasje oer strips en striptekeners út binnen- en bûtenlân. Alle kearen dat in ferneamde makker fan tekenteltsjes stjert wurdt der yn Stripschrift by stilstien en wiidweidich oan dy persoan in artikel wijd. Ek ferskine der gauris spesjals oer in kompleet oeuvre, oftewol it komplete wurk fan in teltsjeskriuwer as -tekener.

Stripschrift jildt as it âldste tekenteltsjefekblêd fan 'e wrâld. Tsjintwurdich is it in selsstannich blêd en wurdt it ûtjûn troch Stripstift. 

## Keppeling om utens
* Webstee fan Stripschrift