War for the Planet of the Apes

***War for the Planet of the Apes*** is in Amerikaanske post-apokalyptyske, dystopyske science fiction-aventoerefilm út 2017 ûnder rezjy fan Matt Reeves, mei yn 'e haadrollen Andy Serkis en Woody Harrelson. De titel betsjut "Oarloch om 'e Planeet fan 'e Apen". De film makket diel út fan 'e ''Planet of the Apes''-franchise. It is it trêde diel út 'e rebootsearje fan 'e franchise en folget as sadanich op *[[Dawn of the Planet of the Apes]]* út 2014. 

It ferhaal giet fierder dêr't de lêste film ophold. Yn in wrâld dy't troch in deadlike pandemy teheistere wurdt, moat de yntelliginte sjimpansee Caesar syn apen feilich sjen te hâlden foar de ferfolging troch in legerke religieus fûnemintalistyske minsklike paramilitêren ûnder lieding fan 'e ûnmeilydsume 'Kolonel'. *War for the Planet of the Apes* krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en wie kommersjeel súksesfol yn 'e bioskopen. De film waard nominearre foar in Oscar, in BAFTA, in Screen Actors Guild Award, fjouwer Saturn Awards en fjouwer Satellite Awards, mar wûn mar ien Satellite Award. *War for the Planet of the Apes* wie it ôfslutende diel fan 'e earste trilogy fan 'e *Planet of the Apes*-rebootsearje. In folgjende film, mei as titel *[[Kingdom of the Planet of the Apes]]*, dy't it earste diel fan in twadde trilogy wurde moat, wurdt ferwachte yn 2024.

## Plot
In wrâldwide pandemy (de 'apegryp') dy't mar 1 op 'e 500 minsken oerlibbe hat, woedet no al mear as tsien jier en hat foar in maatskiplike ynstoarting fan 'e minsklike beskaving soarge. Yn 'e nije post-apokalyptyske, dystopyske reäliteit binne de sjimpansee Caesar en syn folk fan yntelliginte minskapen yn oarloch rekke mei in paramilitêre milysje. Dy bestiet út likernôch 400&nbsp;lju en wurdt oanfierd wurde troch in ûnmeilydsume man dy't inkeld bekendstiet as 'de Kolonel'. De milysjeleden binne religieuze fûnemintalisten dy't derfan oertsjûge binne dat sy it lêste bastion foarmje fan 'e minsklike beskaving yn 'e striid tsjin 'e barbarij. Caesar en syn apen fertsjintwurdigje alles wêr't sy in ôfgriis fan hawwe.

In peloton fan 'e milysje falt in foarpost fan 'e apen oan, wêrby't ferskate milysjeleden kriichsfinzen makke wurde troch de apen, ûnder wa Preacher, de ûnderbefelhawwer fan 'e Kolonel. It docht Caesar gjin nij as him ferteld wurdt dat de milysje yntelliginte minskapen (dy't "pakezels" neamd wurde) as lêstdieren brûkt. Hy beslút de minsklike kriichsfinzenen frij te litten as in gebeart fan goede wil yn 'e rjochting fan 'e Kolonel, mar harren 'pakezels' krije se net werom. Ien fan 'e 'pakezels', in mei de lear fan 'e Kolonel yndoktrinearre gorilla dy't Red hjit, flechtet lykwols nei de milysje werom troch op gewelddiedige wize te ûntsnappen. Dêrby ferwûnet er ien fan Caesar syn apen, de albinogorilla Winter. 

Caesar syn âldste soan Blue Eyes en ien fan Caesar syn neiste assistinten, de sjimpansee Rocket, komme werom fan in fiere ferkenningsmisje en fertelle dat se in oäze yn 'e woastyn ûntdutsen hawwe dêr't nimme de apen tenei komme kin. Caesar beslút mei syn folk dêrhinne te ferfarren. Dyseldichste nachts, lykwols, kringt de Kolonel mei in lyts team it doarp fan 'e apen binnen en fermoardet dêr Caesar syn oarehelte Cornelia en Blue Eyes, dy't er oansjocht foar Caesar sels. Neitiid kinne de apen Winter net weromfine en docht bliken dat dyselde harren ferret hat troch Red mei opsetsin gean te litten mei ynformaasje oer de lokaasje fan it doarp fan 'e apen en de wente fan Caesar. 

Caesar lit syn jongste soan Cornelius efter op 'e noed fan Lake, de oarehelte fan Blue Eyes. Sels set er mei syn neiste ûnderhearrigen, de sjimpansee Rocket, de orang-oetan Maurice en de gorilla Luca, ôf om in ôfliedingsmaneuver te beävensearjen, sadat de rest fan 'e apen nei de oäze ta ûntkomme kin. By in treffen mei in man dy't yn isolaasje yn in ferlitten doarp libbet, deadet Caesar dy man út selsferdigening. Neitiid ûntdekke hy en de oaren dat de man syn jonge dochterke by him hie, in stom famke fan wa't Maurice it fertrouwen wit te winnen troch har in foddepop te jaan. Hy jout har ek in namme: Nova. Om't se it famke net oan har eigen lot oerlitten kinne, beslute se har mei te nimmen. 

By it kamp fan 'e milysje oankommen, blykt Winter dêr op eigen fersyk as 'pakezel' te tsjinjen om't er mient dat de milysje Caesar en al syn folgelingen deadwaan sil. Caesar-en-dy oermasterje en befreegje him, en hy fertelt dat de Kolonel mei de haadmacht ôfset is nei in plak dat oantsjut wurdt as "de grins". Wannear't er om help besiket te roppen, wrakselje Caesar-en-dy om him stil te hâlden, en dêrby komt Winter by fersin om troch ferstikking. Caesar begjint him ôf te freegjen oft er sels net krekt as de ferriedlike bonobo Koba oan it wurden is (sjoch: *[[Dawn of the Planet of the Apes#Plot|Dawn of the Planet of the Apes]]*), mei't er hieltyd op 'e nij apen fermoardet. 

As se it spoar fan 'e milysje nei 'de grins' folgje, ûntdekke de apen ferskate milysjeleden dy't foar dea efterlitten binne. Ien fan harren libbet noch en blyk stom te wêzen, krekt as Nova. As ien fan harren hynders stellen wurdt, setten Caesar-en-dy de efterfolging yn. Se binne ferheard as se de dief fange en it in sjimpansee blykt te wêzen. Dyselde seit dat er Bad Ape hjit en dat er allinnich yn 'e wyldernis oerlibbe hat sûnt er ûntsnapt is út 'e Sierra Safari Zoo, in dieretún dêr't al syn sibben troch minsken ombrocht binne om't se de apegryp ferspraat hawwe soene. Hy is op 'e hichte fan 'e bewegings fan 'e Kolonel en syn mannen, en fertelt dat de milysje him weromlutsen hat yn syn karantênefasiliteit yn 'e bergen, dy't ek oer in arsenaal beskikt.

By de basis fan 'e milysje oankommen, sjogge Caesar-en-dy dêr hûnderten apen dy't yn koaien fêstholden wurde. Wannear't se de basis beslûpe om te sjen wat der te rêden is, treffe se in milysjepatrûlje. By de dêropfolgjende konfrontaasje komt Luca om. Lulk giet Caesar op eigen manneboet fierder, mar hy wurdt trappearre en finzen nommen troch Red. Yn 'e basis komt er ta syn skok ta de ûntdekking dat de apen yn 'e koaien syn eigen folk binne, fan wa't er tocht dat se feilich fuortkommen wiene. Ynstee binne se troch de milysje opwachte en finzen nommen, en no wurde se as slaven twongen om sûnder iten of drinken in baas ferdigeningsmuorre foar de milysje te bouwen.

Caesar kriget foar it ferstân dat de milysje syn basis oan it barrikadearjen is om in kommende oanfal fan it Amerikaanske Leger ôf te slaan. De Kolonel befêstiget dat en leit út dat hy en syn folgelingen in hillige oarloch fjochtsje. De apegryp is mutearre en dejingen dy't dermei oanhelle reitsje, geane no net mear dea, mar wurde stom en reitsje harren yntelliginsje kwyt oant se neat oars as bisten binne. De milysjeleden dy't Caesar-en-dy ûnderweis foar dea efterlitten oantroffen hawwe, wiene fan sokken. De Kolonel is fan miening dat sokke dragers eutanasearre wurde moatte foar't se oare minsken ynfektearje kinne. Wylst Caesar op 'e basis ferbliuwt, deadet de Kolonel om dy reden sels syn eigen soan. Caesar wurdt bûtendoar, yn 'e kjeld, finzen holden yn in koai en úthongere om syn folk te twingen en wurkje mei oan 'e bou fan 'e muorre. De lytse Nova glûpt de basis binnen om Caesar iten en drinken en har pop te bringen. Rocket lit himsels finzen nimme om foar te kommen dat se sjoen wurdt. As de Kolonel Caesar de oare deis mei de foddepop sjocht, pakt er dy ôf.

Tegearre witte Caesar en Rocket de finzen apen te befrijen út 'e koaien, sadat se ûntsnappe kinne fia in ûndergrûnske gong dy't ûnder de ferdigeningswurken troch liedt. Dêr wachtsje Maurice en Bad Ape om harren yn feilichheid te bringen. Krekt op dat stuit falt it Amerikaanske Leger de milysjebasis oan. Caesar glûpt de fertrekken fan 'e Kolonel binnen om him dea te sjitten, mar beseft op it lêste momint dat de Kolonel net mear prate kin: hy is stom wurden troch it hantearjen fan Nova har pop. Caesar en de Kolonel sjogge inoar yn 'e eagen wylst de Kolonel mei de hannen gebearten makket om Caesar oan te moedigjen en helje de trekker oer. Caesar beslút dat net te dwaan, mar jout de man syn pistoal werom sadat er selsmoard dwaan kin foar't er dêrta de yntelliginsje ferliest.

Underwilens binne de apen yn 'e striid tusken it leger en de milysje tusken twa fjurren bedarre. Caesar besiket in mânske brânstoftank op te blazen om 'e foltallige milysje út te skeakeljen, mar wurdt fan efteren ôf mei in krúsbôge delsketten troch Preacher. Dat set de al langer mei syn loyaliteit oan 'e milysje wrakseljende Red oan ta aksje, en hy deadet Preacher, mar wurdt fuort letter troch in oar milysjelid deasketten. Syn help makket it foar Caesar lykwols mooglik om 'e brânstoftank ûntploffe te litten, wat ta de dea fan 'e hiele milysje liedt. De skokweach feroarsaket in lawine dêr't ek de legertroepen by omkomme. Inkeld de apen oerlibje, dy't op 'e tiid yn 'e beammen klimme om oan 'e lawine te ûntkommen, en de lytse Nova, dy't troch harren meidroegen wurdt. 

De apen ferlitte neitiid de basis en reizgje nei de oäze. Wylst Maurice en Caesar nei harren oankomst dêre tasjogge hoe't Nova en Caesar syn jongste soan Cornelius mei-inoar boartsje, ûntdekt Maurice de skotwûne dy't Preacher Caesar tabrocht hat. It is fuortendaliks dúdlik dat it in fatale wûne is. Maurice ûnthjit Caesar dat er Cornelius bybringe sil wa't syn heit wie en wat er foar de apen betsjut hat. Dêrop komt Caesar te ferstjerren.

## Rolferdieling

;haadrollen


;byrollen

## Produksje en distribúsje
### Produksje
*War for the Planet of the Apes* waard regissearre troch Matt Reeves, dy't ek it foargeande diel út 'e ''Planet of the Apes''-rige makke hie: *[[Dawn of the Planet of the Apes]]* (2014). Hy wurke op basis fan in senario dat skreaun wie troch himsels en Mark Bomback. As produsinten wiene Peter Chernin, Dylan Clark, Rick Jaffa en Amanda Silver by it projekt belutsen foar de filmstudio's 20th Century Fox, Chernin Entertainment en TSG Entertainment. Foar de film wie in budget beskikber fan $150&nbsp;miljoen. Krekt as by *Dawn of the Planet of the Apes* wie kamerarezjy yn 'e hannen fan Michael Seresin, en waard de filmmuzyk fersoarge troch Michael Giacchino.

### Opnamen
De opnamen foar *War for the Planet of the Apes* setten op 14&nbsp;oktober 2015 útein en duorren oant begjin maart 2016. Der waard gebrûk makke fan 'e mei opsetsin misliedende wurktitel *Hidden Fortress* om foar te kommen dat de filmset ûnder de foet rûn wurde soe troch in wylde kliber entûsjaste fans. In grut part fan *War for the Planet of the Apes* waard opnommen op it Legere Fêstelân by Vancouver, yn 'e Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia. Guon sênes waarden yn jannewaris en febrewaris 2016 filme yn it Kananaskisberchtme yn 'e Rocky Mountains fan Alberta. Krekt as by de foargeande beide films fan 'e rebootfilmsearje fan ''Planet of the Apes'' waarden ek foar *War for the Planet of the Apes* de special effects (ynkl. it uterlik fan alle apen) oanmakke troch it Nijseelânske bedriuw Weta Digital.

### Distribúsje
De distribúsje fan *War for the Planet of the Apes* waard fersoarge troch 20th Century Fox. De film gie op 10&nbsp;july 2017 yn New York yn premiêre, en iepene dêrnei op 14&nbsp;july yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 28&nbsp;july by platemaatskippij Sony Classical Records. *War for the Planet of the Apes* kaam op 10&nbsp;oktober 2017 beskikber as digitale download en waard op 24&nbsp;oktober 2017 útbrocht op dvd en blu-ray.

## Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige *War for the Planet of the Apes* oer it algemien tige positive resinsjes. Sa joech Scott Collura fan *[[IGN]]* de film in skoare fan 91/2 op in skaal fan 1 oant 10. Hy skreau: "*War for the Planet of the Apes* is in aldertreflikste trêde akte foar dizze reboote filmtrilogy, mar ek ien dy't genôch oan worldbuilding docht dat de searje fan dit punt ôf potinsjeel fuortset wurde kin." Yn *[[The New York Times]]* omskreau A.O. Scott *War for the Planet of the Apes* as "de grimitichste ôflevering oant no ta, en ek de sterkste", dy't er kwalifisearre as "in sublym foarbyld (seldsum yn dit tiidrek fan sloarderich opboude, kommersjeel yndekte sinematyske universa) fan helder tinken kombinearre mei ynnovative technyk". Scott hie ek in protte lof foar de aktearprestaasje fan Andy Serkis as de sjimpansee Caesar, dy't er betitele as "ien fan 'e grutte merakels fan it moderne filmaktearjen".

Peter Travers fan it tydskrift *[[Rolling Stone]]* parte de film 31/2 fan 4 stjerren ta en skreau dat Serkis aktearre "mei in resonante krêft en in djipgong fan gefoelens dy't suver shakespeariaansk is." Ek fûn er *War for the Planet of the Apes* de bêste film út 'e ''Planet of the Apes''-rige sûnt it orizjineel út 1968. Eric Kohn fan *[[IndieWire]]* joech *War for the Planet of the Apes* in 81/2 op in skaal fan 1 oant 10. Hy hie fral lof foar de rezjy fan Matt Reeves en de special effects fan Weta Digital. 

Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat *War for the Planet of the Apes* in tige heech goedkarringspersintaazje fan 94%, basearre op 363 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[Dizze film] kombinearret sikestûkjende special effects mei in sterk, ta neitinken stimmend ferhaal om 'e reboottrilogy in krêftige en wier kaskreakjende ein te jaan." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet *War for the Planet of the Apes* in goedkarringspersintaazje fan 82%, basearre op 50 resinsjes.

## Resultaat
### Opbringst
*War for the Planet of the Apes* brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $146,9&nbsp;miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $343,8&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $490,7&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it budget fan $150&nbsp;miljoen betsjut dat in winst fan $340,7&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.

### Prizen
Yn 2018 waard *War for the Planet of the Apes* sawol by de Oscars as by de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, nominearre foar de priis foar bêste fisuele effekten. De film waard ek nominearre foar de Screen Actors Guild Award foar bêste cast. By de Saturn Awards waard *War for the Planet of the Apes* nominearre yn 4 kategoryen: bêste science fiction-film, bêste regisseur, bêste akteur (Andy Serkis) en bêste special effects. 

By de Satellite Awards waard de film ek nominearre foar 4 prizen, wêrûnder bêste orizjinele filmmuzyk, bêste lûd en bêste fisuele effekten. *War for the Planet of the Apes* wûn de Satellite Award foar bêste filmmontaazje (William Hoy). De film wûn ek de Annie Award foar bêste personaazje-animaasje yn in live-actionproduksje en de Critics' Choice Movie Award foar bêste fisuele effekten. Fierders wiene der noch nominaasjes foar de Critics' Choice Movie Award foar bêste aksjefilm en de Teen Choice Award foar bêste simmerfilm.

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan ''War for the Planet of the Apes''
*  Ynformaasje oer ''War for the Planet of the Apes'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)