open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goodyear (Arizona)

**Goodyear** is in stêd yn de Amerikaanske steat Arizona. It plak makket diel út fan de 'county'  (provinsje, distrikt) Maricopa en leit yn de stêdekloft Phoeniks. Yn 2010 wie it ynwennertal fan de stêd 65.275, en neffens in skatting yn 2015 wennen der doe 79.003 minsken.

## Skiednis
Goodyear waard stifte yn 1917 doe't de Goodyear Tire and Rubber Company dêr 65 km² lân kocht foar de bou fan katoen, dat nedich wie foar it meitsjen fan triedden foar de rubberbannen. De oanlis fan in fleanfjild yn de Twadde Wrâldoarloch wie in opstekker foar Goodyear, mar nei de oarloch sakke de ekonomy yn. Goodyear waard 19 novimber 1946 in lyts stedsje ('town'). Yn dy tiid hie it plak 151 huzen en 250 apparteminten, in winkel, in kapperssaak en in benzinestasjon.

De *town* (lytse stêd) Goodyear waard in *city* (grutte stêd) yn 1985. De Phoenix Goodyear Airport krige syn hjoeddeiske namme yn 1986.

Yn de jierren 90 en de earste 20 jier fan de 21e iuw kaam der in protte nijbou en waakste it tal bewenners hurd. Der wurdt ferwachte dat Goodyear's befolking yn 2035 sa'n 358.000 wêze sil.
Arak (Iran)

**Arak** is de haadstêd fan de provinsje Markazī fan Iran en hat 484.000 ynwenners (2011). It is teffens ien fan de wichtichste yndystrystêden fan Iran mei in soad swiere yndustry fabriken, benammen metaal- en masinebouyndustry. De âlde namme fan Arak is **Soltan-abad**.

Yn 2002 kaam út dat ûnder Arak in swierwetterreaktor boud waard yn it ramt fan it atoomprogramma fan Iran.

## Berne yn Arak
* Kader Abdolah (1954), Iraansk-Nederlânsk skriuwer
Stephen Lewis (akteur)

**Stephen Lewis** (Londen, 17 desimber 1926 – dêre, 12 augustus 2015) wie in Britsk toanielskriuwer, senarioskriwer en yn it foarste plak telefyzje- en filmakteur, fral bekend wurden troch syn koartswilige rollen as Cyril 'Blakey' Blake yn de telefyzjerige *On the Buses*, Clem "Smiler" Hemmingway yn *Last of the Summer Wine* en as Harry Lambert yn *Oh, Doctor Beeching!*. Ier yn syn karriêre brûkte er de skûlnamme **Stephen Cato**.

Lewis wurke yn syn jonge jierren as mitselder, elektrisjensfeint en timmerman en hat ek fearn by de keapfardij foar't er akteur waard. Hy waard op in stuit oerhelle om mei te gean nei in foarstelling fan de Theatre Workshop, ûnder regisseur Joan Littlewood. Nei de foarstelling wie it wenst dat it publyk mei de cast prate koe. Lewis waard frege foar in audysje en waard dêrnei lid fan it selskip.

## Filmografy
* *[[Last of the Summer Wine]]*, telefyzjerige - Smiler (1992-2007)
* *[[Revolver (searje)|Revolver]]*, tf-rige - ferskate rollen
* *[[Oh, Doctor Beeching!]]*, tf-rige - Harry Lambert (20 ôfleveringen, 1995-1997)
* *[[The All New Alexei Sayle Show]]*, tf-rige - Bobby Chariot's grappeskriuwer (1994-1995)
* *[[The Great Kandinsky]]* (telefyzjefilm, 1995) - Herbert
* *[[Look at It This Way]]* (minyrige, 1992) - Kid Blumenberg 
* *[[The Krays]]* (1990) - plysje
* *[[Bodger and Badger]]*, tf-rige - Marcel the Chef (Ofl. *Bodger Is Chef*, 1989)
* *[[Personal Services]]* (1987) - Mr. Dunkley
* *[[Out of Order]]* (1987) - bussjauffeur
* *[[The McGuffin]]* (1985) - Sopwith
* *[[Rep (serie)|Rep]]*, tf-rige - Royston Flagg (1982)
* *[[Adventures of a Plumber's Mate]]* (1978) - Crapper
* *[[The Last Remake of Beau Geste]]* (1977) - Henshaw
* *[[Adventures of a Taxi Driver]]* (1976) - portier
* *[[Don't Drink the Water]]*, tf-rige - Cyril Blake (13 ôfl., 1974-1975)
* *[[Holiday on the Buses]]* (1973) - Ynspekteur Blakey
* *[[On the Buses (telefyzjerige)|On the Buses]]*, telefyzjerige - Ynspekteur Blakey (1969-1973)
* *[[Mutiny on the Buses]]* (1972) - Ynspekteur Blakey
* *[[On the Buses (film)|On the Buses]]* (1971) - Ynspekteur Blakey
* *[[The Magnificent Seven Deadly Sins]]* (1971) - Jarvis (segmint 'Wrath')
* '[Father Dear Father*, tf-rige - Mr. Bolton (ôfl. *Nobody's Indespensible*, 1970)
* *Manhunt*, telefyzjerige - Goffre (Ofl. *Break-up*, 1970)
* *The Jugg Brothers* (telefyzjefilm, 1970) - Stephen Jugg
* *Staircase* (1969) - Jack
* *Mrs. Wilson's Diary* (televisiefilm, 1969) - Ynspekteur Trimfittering
* *Some Will, Some Won't* (1969) - Plysje Arthur
* *Negatives* (1968) - The Dealer
* *Kaleidoscop* (1966) - frachtweinsjauffeur (net op ôftiteling)
* *Sparrows Can't Sing* (1963) - Caretaker at Flats
* *A Prize of Arms* (1962) - MP-korporaal 
* *The Primitive'' (telefyzjefilm, 1961) - Dave Short

## Keppeling om utens
*  Ynterview mei Stephen Lewis
Nynke de Jong

**Nynke de Jong** (Goaiïngea, 16 maart 1985) is in Nederlânsk sjoernaliste en skriuwster fan Fryske komôf. 

## Wurkpaad
De Jong skreau ûnder mear foar de kranten nrc.next en de Ljouwerter Krante en de tydskriften Viva, Red en Santé en ek foar 3FM. Teffens is se ghostwriter/copywriter en hat se twa boeken op har namme brocht. Se is geregeldwei tafeldame yn DWDD en wie te sjen yn *Kun je het al zien?*. Se skreau ek de telefyzjefilm *[[Lang zal ze leven]]* (2011) en is haadredakteur fan Pedala Magazine. De Jong is kollumniste yn it Algemeen Dagblad en foar de LINDA, Kek Mama en Viva Mama. 

Yn 2015 waard hja twadde yn de telefyzjekwis De Slimste Mens. Sûnt april 2017 is se mei Hanneke Hendrix, Alex van der Hulst en Anne Janssens gastfrou (*host*) fan de podcast ''Ik ken iemand die''. Dizze podcast makket it fjouwertal by podcastnetwurk *Dag en Nacht Media*. Yn 2018 ferskynden de bêste ferhalen fan de podcast yn boekfoarm. Sûnt jannewaris 2021 is De Jong ien fan de Champions yn it kwisprogramma *Beat the Champions* dat útstjoerd wurdt troch RTL 4.

## Privee
De Jong gie nei it Bogerman College yn Snits, studearre Nederlânsk oan Universiteit Utert en wennet mei har man en twa bern yn Zwolle.

## Bibliografy
* 2011 – *Vrouw en Fiets* (mei Marijn de Vries), ISBN 978 90 2041 041 9 
* 2012 – *Vrouw kijkt Sport*, ISBN 978 90 2041 272 7
* 2018 - *Ik ken iemand die*, ISBN 978 90 0036 033 8
* 2025 – *Alle geschiedenis ooit - Nederland* (mei Arco Gnocchi, Thom Aalmoes en Andrea Huntjens), 

## Telefyzje
* 2003 - *Under fjoer* - fêst panellid
* 2015 – *Kun je het al zien?* - fêste gast
* 2015 – *De Slimste Mens* - kandidaat
* 2021-no – *Beat the Champions* - Champion
* 2022 – *Volg je me nog?* (kwis) - teamcaptain
* 2022 - *[[De Slimste Mens|De Slimste Mens: All Stars]]* - kandidaat
* 2022 - *[[The Connection (kwis)|The Connection]]* - kandidaat
* 2022 - *Fout maar goud* - gast
* 2024 - *[[Het vuur van de Friezen]]*

## Keppeling om utens
* Hiemside
* Persoanlike webside mei kollumns oer telefyzje
Vladimirtsjerke (Irkûtsk)

De **Tsjerke fan Prins Vladimir lyk oan de Apostels** of de **Vladimirtsjerke** of de **Wite Tsjerke** (Russysk: Церковь Владимира равноапостольного, Владимирская церковь, Бeлая церковь; *Knjaze-Vladimirskaja tsjerkov*) is in otterdokse tsjerke yn Irkûtsk, Ruslân. 

## Skiednis

Op 15 july 1888 waard yn it ramt fan it 900-jierrich jubileum fan it kristenjen fan Ruslân de earste stien lein foar de oan Vladimir fan Kiëv wijde tsjerke. De bou waard mooglik makke troch de keapman V.A. Litvintseva. It ûntwerp fan de tsjerke wie ôfkomstich fan de arsjitekt Vladislav Andrejevitsj Kûdelski. De bou kaam yn 1895 ree. Yn 1903 waard der in kleaster by de tsjerke boud foar muontsen.   

Tidens it Sovjet-tiidrek waard it kleaster yn 1922 sletten, mar de tsjerke bleau noch oant 1928 as parochytsjerke iepen foar de earetsjinst. Dêrnei naam de NKVD it gebou yn gebrûk, wer letter waard it in weeshûs en dêrnei waard de eardere tsjerke oerdroegen oan in geologysk laboratorium.

Yn 1997 waard de ferfallen tsjerke werom jûn oan it bisdom fan Irkûtsk en Angara en sûnt folge in restauraasje.
Luneburch (stêd)

**Luneburch** (offisjeel: **'Hansestadt Lüneburg**') is in plak yn it noardeasten fan de Dútske dielsteat Nedersaksen, yn de Landkreis Luneburch. De stêd oan de rivier de Ilmenau leit ûngefear 50 kilometer súdeastlik fan Hamburch oan de râne fan de Luneburger Heide en heart ta de metropoal Hamburch. De stêd is ien fan de sân Große selbständige Städte yn Nedersaksen.

Luneburch wurdt foar it earst neamd yn in oarkonde oer tolheffing op 13 augustus 956. De stêd waard al betiid lid fan de Hânze en krige yn 1392 it steapelrjocht.

Luneburch hat sûnt 1949 in universiteit, de Leuphana Universiteit fan Luneburch. 

## Stedsdielen


image:AmSande.jpg|*Am Sande*
Image:Lueneburg KranKaufhaus.jpg|Alde midsiuwske haven
Image:Rathaus2.jpg|Stedhûs
Image:Skillshare, Alter Hafen Lüneburg.jpg|De âlde haven
Departemint

In **departemint** (fan it Frânske *departement*) is in oantsjutting foar in ôfdieling, yn 'e regel op it mêd fan it bestjoer fan in lân of in organisaasje. Yn Nederlân wurdt de term brûkt as in synonym foar ministearje, yn 'e sin fan in ôfdieling fan 'e oerheid. Under de Frânske Tiid bestie yn Nederlân de bestjoerslaach dy't no de provinsjes omfiemet, út departeminten. Sa hie de Bataafske Republyk njoggen departeminten, it Bataafske Mienebêst acht en it Keninkryk Hollân wer njoggen. Hjoed de dei bestiet sa'n bestjoerslaach fan departeminten noch altyd yn Frankryk, mar ek yn Benyn, Bolivia, El Salvador, Grikelân, Gûatemala, Haïty, Hondoeras, Kolombia, Niger, Oerûguay en Paraguay.
Fotoshoot

In **fotoshoot** is in term út 'e fotografy, wêrmei't ferwiisd wurdt nei in sesje wêrby't in fotograaf in searje foto's makket fan in posearjend model. Soks komt faak foar yn 'e moade-, glamour- en neakenfotografy. It resultaat is dan in saneamde **fotoreportaazje**, dy't publisearre wurdt yn in tydskrift of op in webside op it ynternet.

It is mooglik om in fotoshoot yn in fotostudio te dwaan, mar faak is hjirby sprake fan wurk op lokaasje, itsij binnendoar of bûtendoar. De fotograaf nimt ûnder in fotoshoot hast oanhâldend foto's en siket neitiid de bêsten derút. It model kin in man of in frou wêze, mar likegoed in bern, in bist of in foarwerp.

By reklamefotografy moat bgl. faak in fotosearje makke wurde fan 'e produkten dêr't mei advertearre wurdt. Ek binne gerjochten en de wize dêr't dy op reemakke wurde, it ûnderwerp fan guon fotoreportaazjes yn kulinêre tydskriften.
Drive-by shooting

In **drive-by shooting** is in soarte fan oanslach, wêrby't de dieder(s) mei in fjoerwapen út in ridend motorfiertúch wei sjitte en dêrnei daliks útnaaie. De bedoeling fan sa'n misdriuw is om it slachtoffer te fermoardzjen of te ferwûnjen. Om't it tige dreech is om út in ridend fiertúch wei immen te reitsjen dy't sels net stil stean bliuwt te wachtsjen oant er rekke wurdt, komt by sokke oanslaggen yn 'e regel in grut tal ferdwaalde kûgels foar, dy't net selden ûnskuldige omstanners fataal wurde.

Drive-by shootings wurde almeast assosjearre mei geweld tusken strjitbindes yn 'e earmere wiken fan grutte stêden yn 'e Feriene Steaten. Lykwols fine se ek wol plak yn oare lannen mei in soad binderelatearre geweld foar, lykas Meksiko, Kolombia of Brazylje. Sels yn West-Jeropa komme sokke oanslaggen inkeld wol foar. Behalven moard en ferwûning is ek yntimidaasje fan leden fan rivalisearjende bindes yn 'e regel ien fan 'e doelen. Meastal giet it by konflikten dy't útrinne op drive-by shootings om territoriale skelen tusken drugsbindes. Ferskate Amerikaanske hiphop-artysten binne deade by drive-by shootings, wêrûnder Tupac Shakur, The Notorious B.I.G., Big L en Mac Dre.
Ferwûning

In **ferwûning** of **wûne** is in type fan lichaamlik letsel dat foarkomt as de hûd útskuord, trochsnien of trochboarre wurdt (in iepen wûne) of as der troch útwindich geweld in kniezing plakfûn hat, mei in ûnderhûdske bloedútstoarting ta gefolch (in tichte wûne). Yn 'e patology wurdt de term 'wûne' allinnich mar brûkt foar iepen wûnen.

By iepen wûnen kin it gean om:
*snijwûnen (bgl. feroarsake troch in mês, in skearmês of in glêsskerf)
*skuorwûnen (bgl. feroarsake troch in oanriding wêrby't men skept wurdt troch in auto)
*skaafwûnen (bgl. feroarsake troch in fal wêrby't in mei de knibbel, earmtakke of in oare lichemsdiel oer in al as net ferhurde oerflak glidet)
*skrammen (bgl. feroarsake troch de klauwen fan in kat)
*ôfskuorwûnen (wêrby't in lichemsdiel losskuord wurdt fan 'e rest fan it lichem, bgl. as men mei in finger yn in bewegend apparaat komt)
*punktuerwûnen (feroarsake troch in foarwerp dat de hûd op ien punt trochboarret, lykas in houtsplinter, in spiker of in nulle)
**penetrative wûnen (feroarsake troch foarwerpen lykas in mês, dat de hûd en it ûnderlizzende diel fan it lichem alhiel trochboarret)
**skotwûnen (feroarsake troch de kûgel út in fjoerwapen; hjirby kinne der twa wûnen wêze, in yngeande en in útkommende wûne)

Ienfâldiger iepen wûnen, lykas skrammen, lytse skaafwûnen, lytse punktuerwûnen en simpele snijwûnen, betterje ornaris út harsels wer oer. Foar slimmere iepen wûnen moat men help fan in dokter sykje, dy't gauris in hechting pleatse sil om 'e rânen fan in ferwûning flugger oaninoar fêst groeie te litten. Ek foar skea oan ûnderhûdsk weefsel en organen hat men fansels ferlet fan medyske help. Iepen wûnen binne tige fetber foar ûntstekkings. As dêr alhiel gjin sprake fan is, sprekt men fan in skjinne wûne. As de wûne, meastal koart nei it oprinnen, noch net skjinmakke is, giet it om in besmette wûne. As men in ûntstekking oprûn hat, neamt men it in ûntstutsen wûne, en as de wûne sa ûntstutsen is dat er net mear genêze wol, sprekt men fan in kolonisearre wûne (nammentlik: kolonisearre troch baktearjes).

By tichte wûnen kin it gean om:
* kniezings (wêrby't ûnderhûdsk weefsel troch útwindich geweld mei in stomp oerflak skansearre rekke is, bgl. troch in fal of troch jin te stompen)
** blauwe plakken (de lichtste en meast foarkommende foarm)
* blierren (feroarsake troch oanhâldende wriuwing op in plak dêr't de hûd dêr net oer kin)
* bloedblierren (feroarsake troch it knipen fan in diel fan 'e hûd)
* brânblierren (feroarsake troch ekstreme hjitte of kjeld)
* drukwûnen (feroarsake troch in grutte krêft oer langere tiid, bgl. as men fêst komt te sitten ûnder in omfallen beam of yn in ynstoart gebou)
Tichte wûnen moatte yn prinsipe út harsels genêze. Ofhinklik fan it gefal kin de medyske stân wol skansearrings oan ûnderlizzende organen en/of bonken behannelje.
Blier

In **blier** is in lyts reservoirke yn 'e boppeste lagen fan 'e hûd dat folsit mei lichemsfocht. Dêrby giet it om in ferwûning dy't faak feroarsake wurdt troch oanhâldende wriuwing op in plak dêr't de hûd dêr net oer kin, en dêrom komme blierren faak foar op 'e fuotten as men langer rint of reedriidt as dat men ornaris docht, bgl. om't men dielnimt oan in kuier- of in reedriidtocht. Fierders kinne blierren fan dat type ek maklik ûntstean oan 'e hannen as men wurk docht dat men net wend is, lykas it skoffeljen fan 'e tún. As men oanhâldt mei sok wurk of as men trochgiet mei it rinnen of ferriden fan gruttere ôfstannen, dan sille de hannen of fuotten dêroan wend reitsje en sil der in laach yl ûntstean op 'e dielen dêr't de wriuwing plakfynt.

In blier kin lykwols ek ûntstean trochdat men jin earne oan brând hat (brânblierren); as befriezingsferskynsel; trochdat men jin knypt hat; troch bleatstelling oan gemyske stoffen; of as ûnderdiel fan in ynfeksje. De measte blierren sitte fol mei lymfefocht of bloedplasma, dat beide kleurleaze floeistoffen binne. As men in lyts diel fan 'e hûd earne tusken knypt hat (lykas in autodoar), dan ûntstiet der faak in bloedblier, dy't folsit mei bloed, en dêrom in pearzige kleur hat. As der sprake is fan in ynfeksje, kin in blier ek folsitte mei dracht (*pus*). 

Lytse blierkes binne pynlik, benammen brânblierren, mar sille mei in stikmannich dagen út harsels genêze. By grutte blierren troch slimme brânwûnen of by blierfoarming troch bleatstelling oan gemyske stoffen, of as in blier ynfektearre rekket, is it de baas om medyske bystân te sykjen troch in húsdokter te rieplachtsjen.
Kazankatedraal (Irkûtsk)

De **Katedraal fan Us Leaffrou fan Kazan** (Russysk: Казанский собор; *Kazanski Sobor* offisjeel: Katedraal fan it ikoan fan Us Leaffrou fan Kazan) wie fan 1894 oant de sluting troch de bolsjewistyske autoriteiten in otterdokske katedraal yn 'e Sibearyske stêd Irkûtsk. De katedraal waard yn 1932 opblaasd. 

## Beskriuwing

De Kazankatedraal wie in grutte fiifkoepelige tsjerke yn de foarm fan in Gryksk krús. Fia in gallerij wie de klokketoer mei de tsjerke ferbûn. De tusken 1875 en 1894 boude katedraal wykte ôf fan it oarspronklike ûntwerp en waard yn de neobyzantynske styl boud.  

De Kazankatedraal wie ien fan de grutste tsjerken fan Russyske Ryk en koe 5.000 minsken bergje. De hichte fan de katedraal wie 60 meter. 

## Skiednis
Nei de oktoberrevolúsje begûn it ferfal fan de katedraal. Yn 1919 gyng de ferwaarming stikken en sa koe de katedraal allinnich noch yn de waarme moannen iepen bliuwe. Yn de jierren 1920 waard it terrein njonken de tsjerke in plak dêr't de jongerein fuotbalje mocht. In grut part fan de ramen moast der oan leauwe en dêrnjonken wie de lokale parse begûn mei in aktive kampanje dy't de sloop fan de katedraal ta doel hie. Sa kamen der jimmeroan minder minsken yn de tsjerke en dêrmei ûntbriek ek it jild om de skea te ferhelpen.

De katedraal waard yn 1930 sletten en yn jannewaris 1932 folge de ûndertekening fan it beslút om de katedraal te slopen. De autoriteiten wiene fan betinken dat de tsjerke gjin histoaryske of artistike wearde takend wurde koe en útstellen om fan de katedraal in museum te meitsjen waarden ôfwiisd. Foar de sloop wiene meardere eksploazjes nedich, wêrfan't de earste plak fûn yn augustus 1932. Fan it rike ynterieur bleaune allinnich in pear ikoanen oer.    

Yn 1938 waard op it plak fan de katedraal it Hûs fan de Sovjets boud. Tsjintwurdich is hjir it bestjoerlik sintrum fan de oblast Irkûtsk ûnderbrocht. Yn 2009 dielde boargemaster Viktor Kondrasjov mei fan doel te wêzen om de katedraal wer op it âlde plak op te bouwen.

## Ofbylden fan de sloop

Иркутск. Казанский кафедральный собор после первых взрывов.jpg|*De katedraal nei de earste eksploazjes*
Иркутск. Площадь III Интернационала. Узкоколейка.jpg|*Rails om it pún ôf te fieren (Lofts de [[Epifanykatedraal (Irkûtsk)|âlde katedraal]])*
Иркутск. Разборка завалов Казанского собора женщинами-переселенками.jpg|*Froulju helpe by it ôffieren fan it pún*
Иркутск. Площадь III Интернационала.jpg|*Wat der fan de tsjerke oerbleau*
Gokken

**Gokken** is it ferwedzjen fan jild of wat oars fan wearde (de saneamde 'ynset') op 'e ûnwisse útkomst fan it iene of oare barren, mei as primêre doel it winnen fan jild of oar materieel guod. Dêrby wurdt de útkomst yn 'e regel daliks bepaald troch bygelyks it rôljen fan dobbelstiennen, it draaien fan in rûlettetsjil, it útlizzen fan ien of mear kaarten of it ferrinnen fan in hynste- of hûnerace.

As sok gokken yn organisearre ferbân plakfynt, yn in foarm fan in spul mei fêste regels, sprekt men fan in **kânsspul**. In iepenbiere gelegenheid dy't him (fral) taleit op it bieden fan fasiliteiten foar gokken, hjit in kasino. Immen dy't weddenskippen yn it ramt fan gokken op 'e útkomst fan in hynstekoers, in sportwedstryd of in ferkiezing fêstleit, is in bookmaker. Guon stêden steane by útstek bekend om alle kasino's dy't dêr fêstige binne, lykas Las Vegas en Atlantic City yn 'e Feriene Steaten, Monte Carlo yn Monako, en Makau, de eardere Portegeeske koloanje op 'e kust fan Sina.

Yn in protte lannen is gokken by wet ferbean, om't it troch it ûntstean fan gokferslaving in tige negative ynfloed op 'e maatskippij útoefenje kin. Yn in protte Amerikaanske steaten is dat bgl. sa, en dêr hawwe Yndiaanske stammen handich op ynspile troch ûnder de Wet op de Regulearring fan de Yndiaanske Kânsspullen út 1988 kasino's te bouwen yn harren reservaten (dy't net ûnder de steatswetjouwing falle). Yn Nederlân is it eksploitearjen fan kasino's in oerheidsmonopoalje dat inkeld troch Holland Casino útoefene wurde mei. Yn Karibysk Nederlân en op Kurasau, Arûba en Sint-Marten is de wet oangeande kânsspullen folle frijer.
Will Simon

**Will Simon** (folút: **William Hendrik Simon**; Hamburch, 22 febrewaris 1929 – Apeldoarn, 26 jannewaris 2017) wie in Nederlânsk sjoernalist, tillefyzjeregisseur, programmamakker en presintator. By it grutte publyk waard er benammen ferneamd as it gesicht fan 'e tillefyzjeprogramma's *Televizier* en *Opsporing Verzocht*. Dêrnjonken wied er ek aktyf as skriuwer.

## Libben en karriêre
Simon waard yn 1929 berne yn it Dútske Hamburch as de soan fan in allinnichsteande mem fan Joadsk komôf. Mei har emigrearre er yn 1932, doe't er trije jier âld wie, nei Nederlân ta, dêr't er fierder opgroeide yn Amsterdam. Under de Twadde Wrâldoarloch moast er ûnderdûke. Neitiid folge er yn Amsterdam de Fotofakskoalle en died er, ek yn 'e haadstêd, in oplieding oan 'e Nederlânske Filmakademy.

Syn karriêre sette Simon útein as portret- en parsefotograaf. Yn 1962 waard er regisseur by de tillefyzje, wêrby't er fral kulturele programma's, kwissen en balletfoarstellings yn byld brocht. Dêrnjonken wied er ferantwurdlik foar in rige dokumintêres mei as titel *Hoe Ontstaat een ...*

Meitiid ûntjoech Simon him by de AVRO ta adjunkt-einredakteur en redakteur-ferslachjouwer foar de aktualiteiterubryk *Televizier*. Dêrfoar makke er û.m. ferslaggen fan oarloggen yn Angoala, Fjetnam en it Midden-Easten. Dêrnei klom er tegearre mei Jaap van Meekren op ta presintator fan *Televizier*. Yn 1975 waarden Simon en Van Meekren presintors fan it doe nije misdieprogramma *Opsporing Verzocht*, wêrmei't Simon syn grutste bekendheid krige. By dat programma bleau er mear as fyftjin jier belutsen, ek yn funksjes efter de skermen.

Yn 1991 gie Simon nei in tsjinstferbân fan 32 jier by de AVRO betiid mei pinsjoen. Dêrnei lei er him benammen ta op it skriuwen fan plysjethrillers, wêrfan't er trettjin publisearre. Simon wie yn 1990 beneamd ta ridder yn 'e Oarder fan Oranje-Nassau. Hy wie troud en hie trije bern. Op 26 jannewaris 2017 kaam er yn syn wenplak Apeldoarn yn 'e âlderdom fan 87 jier te ferstjerren oan prostaatkanker.

## Keppelings om utens
*  Folsleine filmografy fan Will Simon yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
Wachter

"**Wachter**" of "**wacht**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Beroppen en funksjes
* wachter (spoarwegen), de oantsjutting fan in stikmannich ferskate funksjes by de spoarwegen
** baanwachter
** blokwachter
** oerweiwachter
** seinwachter
** wikselwachter

* brêgewachter of brêgewipper, in persoan dy't in brêge betsjinnet
* doarwachter, in âldfrinzich wurd foar in portier (berop)
* slûswachter, in persoan dy't in slûs betsjinnet
* skyldwacht, in soldaat dy't op wacht stiet
** poartewachter, in skyldwacht by in poarte
* stedswacht, in dêrta foechhawwend persoan dy't troch de stêd patrûljearret

## Bouwurken
* De Wachter (slûs), in slûs by Warffum
* De Wachter (Súdlaren), in mole by Súdlaren
* De Wachter (Dilsen), in mole by Dilsen

## Oare betsjuttings
* Wachter (biermerk), in Belgysk biermerk
Skyldwacht

In **skyldwacht** is in funksje yn 'e kriichsmacht dy't yn 'e regel by toerbeurt útoefene wurdt troch sljochtwei soldaten, mariniers of matroazen. It omfiemet it bewekjen fan in kamp, fort, kazerne, basis, skip of oare militêre ynstallaasje troch op in beskaat punt, de saneamde **post**, de wacht te hâlden of oer in beskaat trajekt te patrûljearjen. Faak hawwe skyldwachten in houten of stiennen wachthúske dat har by min waar beskutting biedt. By de kavalery wurdt in skyldwacht in **fedette** neamd. De ôflossing fan de wacht is tsjintwurdich yn in soad lannen in tradysje dy't mei grut fertoan fan seremonieel útfierd wurdt en dêrtroch soms sels in toeristyske attraksje wurden is.

Skyldwachten hawwe har te hâlden oan frijwat regels, dy't per lân ferskille kinne. Yn Nederlân wie it foarhinne sa dat in skyldwacht by it foarbykommen fan ofsieren twa passen rjochts fan syn wachthúske dwaan en saluëarje moast. Allinnich by tige min waard mocht er yn syn wachthúske skûlje, mar dan moast er by it neieroan kommen fan ofsieren, ôflossing, patrûljes of fertochte persoanen wol op 'e tiid wer út dat wachthúske foar it ljocht komme. Fierders mochten skyldwachten net sjonge, floitsje, sitte, lêze of sûnder needsaak prate as se op wacht stiene. Likemin mochten se har mear as tritich passen fan har wachthúske ôf bejaan. In saneamde wachttsjinst duorre ornaris fjouwerentwintich oeren, wêrby't de ôflossing om 'e twa oeren plakfûn.
Fedette

(fan it Frânske *vedette*)

* fedette, in bekend en populêr persoan, faak in sporter
* fedette (skyldwacht), in skyldwacht by de kavalery
Audysje

In **audysje** (fan it Frânske *audition*) is in proefoptreden yn 'e foarm fan in soarte fan talittingseksamen of sollisitaasje yn 'e film-, tillefyzje-, toaniel-, muzyk- en dûnswrâld. Immen dy't audysje docht, neamt men in **auditant**. Learlingen dy't studearje wolle oan in balletskoalle, toanieloplieding of konservatoarium moatte earst ek audysje dwaan om sjen te litten dat se goed genôch binne om talitten te wurden. Ek rollen yn films, op 'e tillefyzje, yn it teäter en yn fideoklips wurde ferjûn op basis fan jins prestaasje op in audysje of yn ferskate omgongen fan audysjes efterinoar, wêrby't hieltyd in stikmannich gadingmakkers ôffalle. Yn 'e regel fine sokke audysjes plak yn besletten fermidden, hoewol't sûnt likernôch 2000 in beskate trend ûntstien is om der in kamera by rôlje te litten.

Ornaris bestiet in audysje út in oplein diel, dat foar sjongers in beskate aria út in opera omfiemje kin en foar akteurs in bekende sêne út bgl. in toanielstik fan Shakespeare. Dêroanta wurdt yn guon gefallen ek in frij diel taheakke, wêrby't men in eigenkeazen liet sjonge of in monolooch fan eigen kar opfiere mei. Dêrnjonken besteane der ek groepsaudysjes, benammen as it om dûnsútfierings giet. In audysje kin in selektyf karakter hawwe (men is slagge of net), of in ferlykjend karakter (men heart by de tsien bêste kandidaten). In spesifike audysje foar in film- of tillefyzjerol hjit in screentest. Ek in talintejacht is in soarte fan audysje.
Glenda Larke

**Glenda Larke** (wiere namme: **Glenyce Larke**; yn West-Austraalje, 1945) is in Australysk skriuwster fan fantasyromans. 

## Libben en karriêre
Larke waard 1945 berne yn 'e Australyske steat West-Austraalje, dêr't se opgroeide op in isolearre boerespultsje yn 'e *[[outback]]*. Hja behelle in bachelortitel yn skiednis en in diploma yn ûnderwiiskunde oan 'e Universiteit  fan West-Austraalje yn Perth.

Larke is troud en hat twa bern. Har man, dy't moslim is, wurket foar de Feriene Naasjes, en sadwaande hat it gesin jierrenlang om utens wenne, yn Eastenryk, Tuneezje en Maleizje. Larke hat lesjûn yn Wenen en op ferskate plakken yn Tuneezje en Maleizje. Yn 2008 wenne Larke mei man en bern yn 'e Maleizyske haadstêd Kuala Lumpur.

Larke har earste roman, *Havenstar*, waard yn 1998 publisearre troch de Britske útjouwerij Virgin Worlds. Dêrfoar makke hja gebrûk fan har trounamme Glenda Noramly. Yn 2003 waard har twadde boek, *The Aware*, yn Austraalje publisearre ûnder har famkesnamme Glenda Larke.

*The Aware* wie it earste diel fan 'e *Isles of Glory*-trilogy, en wie in finalist foar de Aurealis Award fan 2003 yn 'e kategory bêste fantasyroman. Ek *The Tainted*, it trêde diel fan dy trilogy, *Heart of the Mirage* en *Song of the Shiver Barrens*, it earste en trêde diel fan Larke har *Mirage Makers*-trilogy, en *The Last Stormlord*, it earste diel fan har *Watergivers*-trilogy, wiene finalisten foar dyselde priis. 

Larke skriuwt ek non-fiksje, dy't ornaris bestiet út artikels op it mêd fan natoerbeskerming en natoerbehear, yn 't bysûnder yn ferbân mei fûgelsoarten. Dy artikels publisearret se foar it meastepart yn Maleizyske tydskriften. Fierders hâldt se op Blogspot.com in eigen blôch by ûnder titel *Tropic Temper* ("Tropysk Temperamint").

## Wurk
* 1998 – *Havenstar* (as Glenda Noramly)
* *The Isles of Glory*-trilogy
** 2003 – *The Aware*
** 2004 – *Gilfeather*
** 2004 – *The Tainted*
* *The Mirage Makers*-trilogy
** 2006 – *Heart of the Mirage*
** 2007 – *The Shadow of Tyr*
** 2007 – *Song of the Shiver Barrens*
* *The Watergivers*-trilogy (soms ek oantsjut as *The Stormlord*-trilogy)
** 2009 – *The Last Stormlord*
** 2010 – *Stormlord Rising*
** 2011 – *Stormlord's Exile*
* *The Forsaken Lands*-trilogy
** 2014 – *The Lascar's Dagger*
** 2015 – *The Dagger’s Path*
** 2016 – *The Fall of the Dagger*
* 2023 – *The Tangled Lands*

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Glenda Larke
*Bloch fan Glenda Larke
Lac Courte Oreilles

**Lac Courte Oreilles** (útspr.: [lə'ku:dəre:], likernôch: "luh-kûû-duh-ree"), is in mar yn it noardwestlike part fan 'e Amerikaanske steat Wiskonsin. De mar makket ûnderdiel út fan Sawyer County en leit yn it dernei ferneamde Lac Courte Oreilles Yndianereservaat fan 'e federaal erkende Lac Courte Oreilles Troep fan Boppemarder Tsjippewa Yndianen. De mar leit krapoan 14&nbsp;km súdeastlik fan 'e stêd Hayward. Oan 'e igge leit it doarp Northwoods Beach. Yn 'e mar sit in protte snoek, muskellunge, breedbekbears en oare fisk, wat it ta in populêre fakânsjebestimming foar angelfiskers makket, benammen foar lju út Minneapolis-St. Paul, Milwaukee en Chicago wei.

It oerflak fan Lac Courte Oreilles beslacht 20,4&nbsp;km², en it djipste punt leit op 27&nbsp;m ûnder it wetteroerflak. Op it breedste punt mjit de mar 3,2&nbsp;km fan noardwest nei súdeast, en op it langste punt 9,6&nbsp;km noardeast nei súdwest. It wetter hat in kustline mei in lingte fan sa'n 41&nbsp;km. It wetter streamt de mar yn fia de Grindstone Creek, in beek dy't der oan 'e noardeastkant yn útmûnet. Oan 'e súdeastkant fan Lac Courte Oreilles wurdt it wetter wer ôffierd troch in lytse wetterwei dy't nei it tige deunby leine Little Lac Courte Oreilles liedt, en dêrwei fia de rivier de Couderay nei de Chippewa, dy't úteinlik by de Pepin-mar útmûnet yn 'e Mississippy.

Yn 'e Odjibwe-taal fan 'e lânseigen Yndiaanske befolking fan 'e krite hjit de mar *Odaawaa-zaaga’iganiing*, dat "Ottawa-mar" betsjut, ferwizend nei de Ottawa-Yndianen, dy't nau besibbe binne oan 'e Odjibwe. De Ingelske namme fan Lac Courte Oreilles komt út it Frânsk, en ferwiist nei in (mispleatste) oertsjûging fan iere Frânske ûntdekkingsreizgers yn noardlik Wiskonsin, dy't mienden dat de pleatslike Odjibwe it gebrûk hiene om harsels de earlellen ôf te snijen. Dêrom neamden se de mar *Lac Courte Oreilles*, wat Frânsk is foar "Mar fan de Koarte Earen". Dit misferstân wurdt wol útlein troch derop te wizen dat guon stammen út noardlik Wiskonsin it gebrûk hiene om 'e earlellen op te rekken, en dat de pleatslike Yndianen, dy't dat gebrûk net hiene, sadwaande earen hiene dy't yn ferliking koart lieken.
Mario Salieri

**Mario Salieri** (Napels, 29 novimber 1957) is in foaroansteand Italjaansk regisseur en filmprodusint fan pornografyske films. Hy begûn yn 1987 oan in wurkpaad yn 'e Jeropeeske pornoyndustry, en wûn mei syn wurk ferskate wichtige prizen.

## Libben en karriêre
Salieri waard yn 1957 berne yn 'e súdlike Italjaanske stêd Napels, dêr't er ek opgroeide. Hy sette yn 1987, doe't er tritich jier wie, útein mei in karriêre yn 'e Jeropeeske pornoyndustry. Yn 't earstoan makke er semy-amateurfilms foar de binnenlânske Italjaanske merk dy't er opnaam yn Amsterdam. Yn 'e 1990-er jierren begûn er lykwols iepentlik yn syn heitelân en oare dielen fan Jeropa te wurkjen.

Behalven dat Salieri films regissearre, skreau er foar de measten fan syn projekten ek sels it senario en boppedat fungearre er ek as produsint. Hy is de eigner fan 'e foaroansteande Italjaanske pornografyske filmstudio de Mario Salieri Entertainment Group. Guon fan syn bekendste films binne *Inside Napoli*, út 1989, en *La Clinica della Vergogna*, út 1995. Yn totaal hied er ein 2016 neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) 142 films makke.

Yn 2001 wûn Salieri mei de film *Divina* op it Ynternasjonaal Eroatysk Filmfestival fan Barseloana de Ninfa Award yn 'e kategory bêste regisseur. Yn 2007 wûn er dyseldichste priis jitris mei de film *La Vedova della Camorra*. Fierders hat Salieri ek twa kear de Venus Award fan 'e erotykfakbeurs fan Berlyn wûn, en yn 2008 waard him op it Ynternasjonaal Eroatysk Filmfestival fan Barseloana de oeuvrepriis takend.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Mario Salieri
* Biografy en filmografy fan Mario Salieri yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Mario Salieri yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Pokrovskoje (Oblast Tjûmen)

**Pokrovskoje** (Russysk: Покровское) is in doarp (selo) yn it distrikt Jarkovski yn de oblast Tjûmen, Ruslân. Pokrovskoje is benammen bekend om't it it berteplak fan Grigori Raspûtin is. 
   
It doarp leit oan de rivier de Tûra, likernôch 80 km. eastlik fan Tjûmen. 

Yn de tiid dat Raspûtin hjir libbe hie it doarp mar in pear strjitten mei houten hûzen. Yn it sintrum stiet in grutte wite tsjerke mei in fergulde koepel. 

Raspûtin die de profesije dat tsaar Nikolaas en syn famylje ienris syn bertedoarp sjen soene. De keizerlike famylje hie der om lake om't it doarp mear as 2.500 km. fan Sint Petersburch op in fierôf plak yn Sibearje lei. Mar by harren lêste reis nei Jekaterineburch, dêr't de famylje eksekutearre wurde soe, passearre de famylje yndied Pokrovskoje. Flak by it hûs fan Raspûtin hold it konfoai mei de keizerlike famylje halt om de hynders te ferwikseljen. Raspûtin's widdo Prasjkoja seach fan efter har raam nei ûnderen en doe't har eagen de keizerin moeten sloech hja foarsichtich in krús, de Russyske wize om ien te segenjen.

Hjoeddedei stiet der yn it doarp in museum dat wijd is oan Raspûtin.

## Keppeling om utens
*  Side fan it Raspûtin Museum
Kansas (betsjuttingsside)

* Kansas, ien fan 'e 50 steaten fan 'e Feriene Steaten fan Amearika

## Oare betsjuttings
### Geografy
;gebieten
* Territoarium Kansas, in Amerikaansk territoarium dat bestie fan 1854 oant 1861
;plakken
* Kansas (Alabama), in plak yn 'e Amerikaanske steat Alabama
* Kansas (Illinois), in plak yn 'e Amerikaanske steat Illinois
* Kansas (Kentucky), in plak yn 'e Amerikaanske steat Kentucky
* Kansas (Ohio), in plak yn 'e Amerikaanske steat Ohio
* Kansas (Oklahoma), in plak yn 'e Amerikaanske steat Oklahoma
* Kansas City (Kansas), in plak yn 'e Amerikaanske steat Kansas
* Kansas City (Missoery), in plak yn 'e Amerikaansk steat Missoery
* Kansasville (Wiskonsin), in plak yn 'e Amerikaanske steat Wiskonsin
;wetters
* Kansas (rivier), in rivier yn 'e Amerikaanske steat Kansas
* Kansasmar, in mar yn 'e Amerikaanske steat Minnesota

### Films
* ''Kansas'' (film), in Amerikaanske film út 1988

### Muzyk
* Kansas (band), in Amerikaanske rockband

* ''Kansas'' (album), it debútalbum fan 'e rockband mei deselde namme út 1974
* ''Kansas'' (liet fan Jennifer Knapp), in liet fan Jennifer Knapp út 1998

* ''Kansas'' (liet fan The Wolfgang Press), in liet fan The Wolfgang Press út 1988
* ''Kansas'' (liet fan The Devil Wears Prada), in liet fan The Devil Wears Prada út 2011
* ''Kansas'' (liet fan Gucci Mane), in liet fan Gucci Mane út 2012

### Oar
* 3124 Kansas, in asteroïde
Trije-ienheidstsjerke (Irkûtsk)

De **Tsjerke fan de Hillige Trije-ienheid** (Russysk: Троицкая церковь, *Troitskaja tsjerkov*) is in otterdokse tsjerke fan it bisdom Irkûtsk yn Irkûtsk, Ruslân. De tsjerke is ien fan 'e âldste tsjerken fan 'e stêd, stiet yn it histoaryske sintrum en fertsjintwurdiget ien fan 'e moaiste foarbylden fan 'e Sibearyske barok.

## Skiednis
De earste houten Trije-ienheidstsjerke waard yn 1718 oprjochte. Noch gjin fjirtich jier letter waard de tsjerke wer ôfbrutsen en útein set mei it ynsammeljen fan jild foar de bou fan in stiennen tsjerke. Wannear't de bou krekt begûn is net bekend, der wurdt fan út gien dat dit tusken 1754 en 1758 west hat. De wijding fan de folslein tsjerke wie op 22 septimber 1778 en sûnt dy tiid hawwe der gjin grutte feroarings en ferbouwings plakfûn.

De Trije-ienheidstsjerke waard yn 1930 sletten en ynearsten brûkt as ûnderkommmen foar de wurklju dy't de brêge oer de Angara bouden. Letter waard de tsjerke foar in part foar opslach brûkt en úteinlik waard der in planetarium yn ûnderbrocht. Yn 'e Sovjet-tiid gyng de ikonostaze ferlern en waarden de bysûndere 18e iuwske fresko's fan 'e tsjerke oerskildere. It planetarium moast yn 1986 de doarren slúte om't it ûnderhâld te winskjen oerliet. Ek de fûneminten wiene net mear yn oarder en yn 'e gevels sieten in soad skuorren. Der folge in renovaasje fan de tsjerke en yn 1994 waard de Trije-ienheidstsjerke wer oerdroegen oan it bisdom. 

Yn it jier 2000 krige de toer wer in nij ferguld krús. Op Goedfreed 2003 waarden de klokken omheech takele, dy't mei Peaske foar it earst let waarden.
Tou

**Tou** of **koarde** is in middel om dingen byinoar te binen of om lûkkrêften oer te bringen. Yn it lêste gefal brûkt men gauris in grouwer soarte tou, dat in **keabel** of **seel** neamd wurdt en bestiet út yninoar draaide stringen. Op har beurt besteane sokke stringen wer út ominoar hinne draaide triedden of fezels. Gewoan tou wurdt makke troch tinne triedden te flechtsjen, wylst keabels ûntsteane as stringen of fezels ominoar hinne draaid wurde yn in proses dat 'slaan' hjit. Lju dy't foar har berop tou meitsje, wurde sadwaande touslaggers neamd. Harren wurkplak is in touslaggerij op in lynbaan.

Foarhinne waard tou makke fan natuerlike materialen, lykas himp of flaaks; tsjintwurdich wurde yn 'e regel keunststoffezels brûkt, lykas nylon, polypropeen of polyester. Foar tige swier wurk besteane fierders stielkeabels, dy't makke binne fan stieltriedden. As der ferlet is fan noch sterker materiaal, wurdt yn 'e regel in keatling brûkt ynstee fan tou of keabels.

Yn earder tiid waard tou oeral foar brûkt en wie it in ûnmisber stik ark foar hast alle swiere wurk. Troch de oanhâldende meganisearring en automatisearring binne foar in protte wurksumheden tsjintwurdich metoaden beskikber wêrby't it gebrûk fan tou oerstallich wurden is. (Sa brûkt men no bgl. in heftruck om guod op te tillen dat eartiids ophyst wurde moast.) Sadwaande wurdt tou tsjintwurdich fral noch brûkt yn 'e skipfeart, om skippen fêst te lizzen en ladings fêst te setten, en yn 'e lânbou, om hikken mei ticht te binen. By sylskippen wurdt alle tugaazje dêr't de seilen mei oan 'e mêsten fêstsitte ek wol it touwurk neamd.
Krúsferheffingstsjerke (Irkûtsk)

De **Tsjerke fan de Ferheffing fan it Hillige Krús** (Russysk: Церковь Воздвижения Честного Креста Господня; *Krestovozdvizjenskaja tsjerkov*) is in otterdokske tsjerke yn it histoaryske sintrum fan Irkûtsk, Ruslân. De Krúsferheffingstsjerke is ien fan de âldste tsjerken fan de stêd en is boud yn de styl fan de Sibearyske barok. 

## Skiednis

Op de Heuvel fan it Krús waard tusken 1747 en 1758 in nije barokke tsjerke boud, dy't fanwegen in brân in âldere houten tsjerke út 1717-1719 ferfong. De houten tsjerke waard oarspronklik wijd oan de Hillige Trije-ienheid, mar de ynwenners fan Irkûtsk bleaune de tsjerke steech nei de namme fan de heuvel Krústsjerke neamen en sa kaam it dat de tsjerke letter dochs de hjoeddeiske namme krige. De bou fan de stiennen tsjerke duorre alve jier en de wijing fûn plak op 11 septimber 1758. Yn 1779 waard oan de noardlike kant fan de tsjerke in oan de Mem Gods wijde kapel tafoege. It westlike portaal waard yn 1860 oanboud en de spits fan de klokketoer waard oan de ein fan de 19e iuw ferboud. 

Fanwegen de bysûndere arsjitektuer waard de tsjerke al yn de 19e iuw ynskreaun in it register fan nasjonale monuminten.

Ek nei de oktoberrevolúsje erkende de Sovjet-oerheid de monumintale wearde fan de tsjerke. Yn 1925 waard de tsjerke registrearre op de list fan monuminten fan de heechste kategory. Tidens de ferfolging fan religy yn it Sovjet-tiidrek funksjonearre de tsjerke nei de sluting fan de Kazankatedraal fan 1929 oant 1936 en fan 1948 oant 1991 as katedraal fan it bisdom. Mar yn de midden fan de jierren 1930 moast ek de Krúsferheffingstsjerke de doarren foar earetsjinst slute om romte te meitsjen foar in Museum fan it Ateïsme. Fanút oare tsjerken yn Irkûtsk dy't troch de autoriteiten sletten of ôfbrutsen waarden kamen weardefolle saken nei de Krúsferheffingstsjerke om dêr opslein te wurden. Tal fan ikoanen waarden hjir opslein, de measten út de 18e iuw mar ek guon âldere. Yn tsjinstelling ta oare tsjerken bleau yn de Krúsferheffingstsjerke sels de barokke ikonostaze bewarre en de Krúsferhefingstsjerke fan Irkûtsk is de iennige tsjerke fan hiel Sibearje mei in noch yntakt 18e iuwsk ynterieur. De autoriteiten stiene fan ôf 1943 wer earetsjinsten yn de tsjerke ta.   

## Beskriuwing

De tsjerke foarmet in typysk foarbyld fan de arsjitektuer fan de Sibearyske barok. It gebou bestiet út trije aparte dielen en is tige ryk dekorearre. De dekoraasjes binne foar in part ûntliend oan de Sibearyske folkskeunst en benammen it súdlike portaal is útsûnderlik orizjineel. Yn de tsjerke binne trije ikonostases, de belangrykste ikonostse is 18e iuwsk. De tsjerke hie foar lange tiid in wite kleur, mar by in resinte restauraasje waard de oarspronklike reade kleur wer wertafoege.      

## Trivia
De Russyske kosmonaut Anatoli Ivanisjin troude yn de Krúsferheffingstsjerke fan Irkûtsk.
Kazantsjerke (Irkûtsk)

De **Tsjerke fan Us Leaffrou fan Kazan** (Russysk: Церковь Иконы Божией Матери Казанская; *Kazanskaja tsjerkov*) is in tsjerke fan it otterdokse bisdom Irkûtsk yn 'e Sibearyske stêd Irkûtsk, Ruslân. De tsjerke leit bûten it histoaryske sintrum fan 'e stêd yn in arbeidersbuert oan 'e noardlike kant fan 'e rivier Usjakovka.

## Skiednis

Mei de bou fan de tsjerke waard op 27 july 1885 útein set, en it gebou kaam yn 1892 ree. It godshûs soe ynearsten oan Nikolaas fan Myra wijd wurde, mar letter waar besletten de tsjerke te wijden oan it Ikoan fan Us Leaffrou fan Kazan. De tsjerke waard yn de russysk-byzantynske styl boud, in populêre boustyl yn it Ruslân fan de 19e iuw.

Nei de Oktoberrevolúsje bleau de tsjerke noch 18 jier iepen, mar yn 1936 waard de tsjerke krektlyk as oare Russyske tsjerken sletten foar de earetsjinst. De tsjerke waard brûkt as pakhûs en krige in bedriuwsbestimming en waard foar dat doel fan binnen feroare.  

Yn 1988 namen de lokale autoriteiten it beslút om de tsjerke te renovearjen. De restaurearre tsjerke waard yn 1994 oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke werom jûn.
Hege kening

**Hege kening** is in aadlike titel foar in monarch dy't regearret oer ferskate mindere keningen, sûnder de titel fan keizer te fieren. In hege kening stiet sadwaande net sasear boppe de oare keningen, as dat er de earste ûnder syn gelikensen is. Soartgelikense titels binne grutte kening en kening der keningen. Histoarysk wie it sa dat hege kenings yn 'e regel regearren oer gebieten dy't op kultureel mêd in ienheid foarmen, wylst keizers hearsken oer kultureel ferskate gebieten. De status fan 'hege kening' waard oer it algemien op ien fan twa manearen berikt: òf trochdat sa'nent troch de mindere keningen keazen waard (meastal as der in beskate driging fan bûtenôf bestie dêr't in feriene front tsjin foarme wurde moast), òf trochdat it oarspronklike domein fan 'e hege kening swakkere omlizzende keninkriken troch geweld of diplomatike yntimidaasje twong om syn oerhearskippij te oanfurdzjen.

De iennichste hege kening is tsjintwurdich de *[[yang di-pertuan agong]]*, yn it deistich taalgebrûk de kening fan Maleizje neamd. Dyselde hearsket oer ferskate mindere foarsten, wêrûnder sân sultans, dy't lykslein wurde kinne mei keningen. Foarbylden fan histoaryske hege keningen binne:
* *[[anax]]*, de hege kening oer de stêdsteaten fan it âlde Grikelân
* *[[ard rí]]*, de hege kening oer de stammen en keninkriken fan Ierlân
* *[[bretwalda]]*, de hege kening oer de Angelsaksyske keninkriken yn Ingelân en súdlik Skotlân
* farao, de hege kening oer Opper-Egypte en Neder-Egypte
* *[[nam-lûgal]]*, de hege kening oer de stêdsteaten fan Sûmearje
* *mahāraja* (maharadja), titel foar ferskate hege kenings op it Yndiaaske subkontinint en yn Súdeast-Aazje
Ard rí

***Ard rí*** of ***ard rí na hÉireann*** wie yn 'e Midsiuwen de titel fan 'e hege keningen fan Ierlân. Guont dêrfan wiene histoaryske persoanen, wylst oaren legindaryske figueren wiene. De bekendste histoaryske *ard rí* wie Brian Boru (eins: *Briain mac Cennédig*) dy't regearre fan 1002 oant 1014, doe't er omkaam yn 'e Slach by Clontarf tsjin 'e Wytsingen. De meast ferneamde legindaryske *ard rí* wie de god Lugh, dy't fan 1870 oant 1830 f.Kr. of fan 1447 oant 1407 f.Kr. regearre hawwe soe.

De Midsiuwske en ier-moderne Ierske literatuer sketst in byld fan in frijwol ûnbrutsen line fan *ard rí* dy't tûzenen jierren tebek yn 'e tiid giet. Dêrby soene se fan 'e Heuvel fan Tara ôf oer hiel Ierlân en in hierargy fan mindere keningen hearske hawwe. Hjoeddeistige histoarisy beskôgje dat as in keunstmjittige konstruksje, dy't yn 'e achtste iuw gearstald is út 'e geneälogyske tradysjes fan ferskate polityk wichtige famyljes, dy't dêrmei de status quo rjochtfeardigje woene troch dy oant yn it fiere ferline te projektearjen.

Men is sadwaande fan betinken dat it hege&nbsp;keningskip fan Ierlân wierskynlik net fierder yn 'e tiid weromgiet as oant yn 'e sânde iuw. Dêrby wiene de keningen fan 'e histoaryske keninkriken Konnacht, Leinster, Munster en Ulster frijwol like machtich as de hege kening waans oerhearskippij oft se yn prinsipe erkenden. Yn 'e praktyk wie de macht fan 'e *ard rí* dêrtoch faak fierhinne beheind ta syn eigen keninkryk Mide (Ingelsk: *Meathe*).

Tsjin 'e alfde iuw begûnen der gatten yn 'e rige hege keningen te fallen, en ûnder druk fan 'e kolonisaasje fan dielen fan Ierlân troch de Anglo-Normandiërs nei de ynfaazje fan 1169 strûpte it hege-keningskip der om dy tiid hinne alhielendal ûnder. Letter waard noch ferskate kearen om 'e nocht besocht om dat ynstitút nij libben yn te blazen, lykas tusken 1316 en 1318, doe't Edwert fan Bruce, de broer fan 'e Skotske kening Robert&nbsp;I, de titel fan *ard rí* fierde yn in besykjen om Ierlân los te weakjen fan 'e Ingelske oerhearsking. Dat besykjen rûn lykwols op 'e non doe't Edwert op 14 oktober 1318 yn 'e Slach by Faughart sneuvele.
Ferkiezing

In **ferkiezing** is in formeel beslútfoarmingsproses troch in stimming, wêrby't de stimberjochtige leden fan in befolking (it elektoraat) kieze wa't fan in stikmannich kandidaten in beskate publike funksje útoefenje mei. Ferkiezings binne al sûnt de santjinde iuw it gebrûklike meganisme dêr't yn 'e Westerske wrâld represintative demokrasyen troch funksjonearje. Ferkiezings hearre frij en earlik te wêzen, mar binne dat net altyd. Sa kin der sprake wêze fan it yn 'e pine setten of alhiel útsluten fan 'e opposysje, fan yntimidaasje fan of geweld tsjin 'e kiezers, of fan geknoei mei de útslach, in ferskynsel dat stimbusfraude of ferkiezingsfraude neamd wurdt. De tûke fan de wittenskip dy't ferkiezings, de útkomsten fan ferkiezings en oare statistiken oangeande ferkiezings bestudearret, is de psefology. 

By ferkiezings wurde faak, en yn Nederlân allinnich mar, leden fan 'e wetjaande macht keazen, te witten it lanlike parlemint, Provinsjale Steaten, de gemeenterieden en de wetterskippen. Yn in protte oare lannen wurde ek leden fan 'e útfierende macht keazen, lykas de presidint, gûverneurs fan ûnderskate lânsdielen en boargemasters. Yn 'e Feriene Steaten wurde ek leden fan 'e rjochterlike macht (rjochters) by ferkiezings keazen, en teffens oare gesachsdragers, lykas ofsieren fan Justysje en sheriffs. Fierders wurde ferkiezings ek in protte holden binnen organisaasjes, fan pleatslike ferienings oant mondiale stiftings en (yn 'e bestjoersried fan) grutte ûndernimmings. Ek by talintejachten, skientmewedstriden en eveneminten as it Eurofyzjesongfestival wurdt de winner (faak) troch in soarte fan ferkiezing bepaald.

It ferskynsel 'ferkiezings' giet werom op it Atene út 'e Klassike Aldheid, dat regearre waard troch in systeem fan direkte demokrasy, wêrby't de stimberjochtige boargers oer elts ûnderwerp stimden. Sokke ûnderwerprelatearre ferkiezings wurde ek tsjintwurdich noch wol holden, mar wurde no yn 'e regel referinda neamd. Om't yn moderne lannen mei harren befolking fan miljoenen minsken direkte demokrasy meastal as ûnwurkber beskôge wurdt, meitsje demokratyske lannen tsjintwurdich gebrûk fan represintative demokrasy, wêrby't de boargers lju kieze dy't harren yn it parlemint fertsjintwurdigje, de saneamd 'folksfertsjintwurdigers'.

By **direkte ferkiezings** wurde sokke folksfertsjintwurdigers rjochtstreeks troch it elektoraat keazen. By yndirekte ferkiezings (miskien better bekend ûnder de Nederlânske term *getrapte verkiezingen*) kiest men folksfertsjintwurdigers dy't dan op har beurt wer oare folksfertsjintwurdigers kieze. Sa giet it bgl. om en ta by it kiezen fan 'e leden fan 'e Earste Keamer fan 'e Nederlânske Steaten-Generaal: it elektoraat kiest de leden fan 'e Provinsjale Steaten, en de leden fan 'e Provinsjale Steaten kieze dêrnei de leden fan 'e Earste Keamer.