open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harm Visser

**Harm Visser** (De Westereen, oktober 2000) is in reedrider en fysioterapeut út De Westereen.

Harm Visser stie al jong op skeelers. Op syn achtste of njoggende begûn er al te riden op de iisbaan yn Ljouwert. Nei de basisskoalle gie er nei Grins by Ice-skate en kombinearre dêr seis jier lang skoalle en sport. Yn it seizoen 2016-2017 ried hy yn de C-Divyzje fan de Noard-East kompetysje. Yn syn lêste jier waard fan de C-Divyzje waard er twadde yn it algemien klassemint. Yn it seizoen 2018 begûn er by de Beloften yn de ploech fan Bouwpartners om de Maratoncup. Twa seizoenen letter stapte hy oer nei de Topdivyzje by de ploech fan Jumbo Visma. Hy ried dêr mei manlju as Eric-Jan Kooiman en Mats Stoltenborg. Yn it koroanajier 2020 moast hy tige wenne oan de maratonriden en it tempo dat dêr by hearde.

Nei in tuskenjier wûn Visser yn it seizoen 2020-2021 it jongereinklassemint om de Maratoncup en waard hy twadde yn it einklassemint. Nei it fuortgean by Jumbo fan kopman Bart Hoolwerf nei team Reggeborgh waard syn rol yn it team belangriker. In hichtepunt foar Visser wie de winst yn de seisde race yn Tilburg ein novimber 2021. It wie dat jier net allinnich syn earste oerwinning, mar ek de earste fan Jumbo-Visma.

It seizoen 2022/2023 brocht him winst yn trije maratoncups en wûn hy ek it einklassemint. Op natoeriis wie der winst yn it Sweedske Luleå (Zweden) en waard hy tredde by de Alternative Alvestêdetocht op de Weissensee yn Eastenryk. Yn 2023 fersloech er by de iepeningswedstryd yn Grins Bart Hoolwerf en Bart Swings, de olympysk kampioen op de massastart. It wie it begjin fan syn trochbrek. Dat kalinderjier wie der winst op 6 fan de 9 maratonwedstriden en wiene de trije twadde plakken. Ien fan syn ploechgenoaten by Jumbo-Visma wie dat seizoen Jorrit Bergsma, syn trener wie Peter de Vries. 
Op it WK kwalifikaasjetoernoai op 30 desimber 2023 yn Thialf waard hy Nederlânsk Kampioen op de Massastart. Hy kwalifisearre him dêrmei foar it WK Ofstannen 2024.

Op it NK Maratonriden op nijjiersdei 2024 gie Visser as topfavoryt fan start, mar troch in fal yn de foarlêste bocht wie hy kânsleas foar de titel.
## Persoanlike rekôrs
* 500 meter - 37,44 (05-01-2020, Inzell)
* 1000 meter - 1.13,22 (03-03-2018, It Hearrenfean)
* 1500 meter - 1.51,30 (26-12-2020, It Hearrenfean)
* 3000 meter - 3.55,68 (18-01-2020, It Hearrenfean)
* 5000 meter - 6.27,87 (23-09-2023, It Hearrenfean)
Melissa Pander

**Melissa Pander** (Himmelum, 8 juny 2001) is in Fryske sjongeres út Aldemardum. 

Har âlden meitsje muzyk en har beide susters dogge dat ek. 
Melissa Pander die by D’Drive yn Ljouwert in oplieding foar artyst, útfierend muzikant en die de MUZT musicaloplieding yn Snits. Neist sjongen spilet hja ek piano en gitaar. Se spile har eineksamenkonsert mei har ûndersteunende band ‘De Panders’. De band bestiet neist har as leadsjongeres (+akoestyske gitaar) út Jesper Huitema op toetsen, Danny van der Mei op drums, Boaz van der Brink op bas, Hylco Kootstra op elektryske gitaar en mei Rimke Span en Carinda Pander as eftergrûnstimmen. 

Har repertoire bestiet út Nederlânsktalige, eigen skreaune muzyk fan akûstyske nûmers. Sûnt 2020 skriuwt Pander har eigen nûmers. Dat hja faker yn it Frysk skriuwe sil, stiet ek wol hast fêst.
Teffens spilet Pander yn musicals.

## Liet 2023
Yn 2023 wûn Melissa Pander yn it Ljouwerter poppoadium Neushoorn Liet 2023 mei it nûmer 'Foarby'. Fan de acht finalisten krige de band fan Melissa de measte punten fan de fak- en de publyksjuery.  Sadwaande mocht hja in moanne letter Fryslân fertsjintwurdigje by de earste edysje fan it Regio Songfestival. It Regio Songfestival wie in inisjatyf fan de trettjin regionale omroppen yn Nederlân. Se woene mei in eigen songfestival de rykdom oan (streek)talen en dialecten yn Nederlân fiere en it sjongen yn de eigen taal stypje. It Regio Songfestival waard op 4 novimber holden yn de Stedsskouboarch yn Utert. Alle trettjin regionale omroppen furdigen elk ien kanddaat ôf. Pander einige dêr as fyfte. 
Yn maaie fan dat jier trede se op by it Befrijingsfestival yn Ljouwert.

It winnen fan Liet 2023 betsjutte dat se meidwaan mocht oan Liet International, it sjongfestival foar minderheidstalen yn Bastia op it Frânske eilân Korsika. Hja einige dêr op it twadde plak.

'Foarby' is in leafdesferske. ’It giet oer it gefoel datst wolst dat dat momint noait mear foarby giet’, sei se hjir sels oer. 

Yn jannewaris 2024 wie Pander as ûnderdiel fan Gloria's Sound Machine te sjen yn it SBS6-telefyzjeprogramma Battle of the Bands.

Yn de Fryske Top 100 fan 2023 wie 'Foarby’ mei in njoggende plak de heechste nije binnenkommer.

## Diskografy
* *Water bij de wijn* (2024)
* *Foarby* (2023)
* *Sta ik stil* (2022)
Foarby

***Foarby*** is in liet dat skreaun is troch Melissa Pander. 

Mei dit ferske wûn hja yn 2023 it sjongfestival Liet. 

Troch it winnen fan Liet mocht se Fryslân fertsjintwurdigje op Liet International. 'Foarby' wie yn 2023 de heechste nije binnenkommer fan de Fryske Top 100.

It liet giet oer it stuit dat se har feint moete, sa ferdútste hja: *it gefoel datst wolst dat dat momint noait mear oer  giet*.
Nasjonaal faunareservaat

In **nasjonaal faunareservaat** (Ingelsk: *national wildlife refuge*) is in type natoergebiet yn 'e Feriene Steaten, dat ûnder behear stiet fan 'e United States Fish and Wildlife Service. Dat is in ynstelling dy't ressortearret ûnder it Amerikaansk Ministearje fan Binnenlânske Saken. It earste nasjonaal faunareservaat, it Nasjonaal Faunareservaat Pelican Island, yn Floarida, waard yn 1903 troch presidint Theodore Roosevelt yn it libben roppen. 

De bedoeling fan 'e ynstelling fan nasjonale faunareservaten is om beskerme gebieten te skeppen dêr't de natoerskientme fan 'e Feriene Steaten, yn 'e foarm fan fauna mar ek floara, foar it neislachte beholden wurde kin foar de jacht, de fiskerij, de natoerfotografy, it natoerûnderwiis en it biologysk wittenskiplik ûndersyk. Oars as op lân sûnder beskerme status is yn nasjonale faunareservaten foar jagers en angelfiskers in fergunning ferplichte.

Sûnt syn begjin yn 1903 hat it stelsel fan nasjonale faunareservaten him gâns útwreide. Anno 2022 wurdt dat stelsel foarme troch yn totaal 568 nasjonale faunareservaten, 38 wietlâns managementdistrikten en 5 nasjonale seemonuminten. Dêrfan lizze 9 yn Porto Riko en de Amerikaanske Famme-eilannen; 16 yn Alaska; 27 yn Hawaï; en 559 yn 'e legere 48 steaten. Al dy natoergebieten hawwe mei-inoar in oerflak fan 3.464.109&nbsp;km². It meastepart dêrfan befynt him yn Hawaï, dêr't de 5 nasjonale seemonuminten likernôch 88% fan it totale oerflak fan it hiele stelsel fan nasjonale faunareservaten beslane. Nochris 9% fan it totale oerflak leit yn Alaska, dêr't de nasjonale faunareservaten mei-inoar 18% fan it oerflak fan 'e steat yn beslach nimme.

Yn 2021 waarden de nasjonale faunareservaten yn 'e Feriene Steaten yn totaal troch 65&nbsp;miljoen minsken besocht. Dêrfan kamen 41,7&nbsp;miljoen om 'e natoer te besjen; 15,1&nbsp;miljoen om foto's te nimmen; 8,0&nbsp;miljoen om te angelfiskjen; 2,5&nbsp;miljoen foar it ferrjochtsjen fan wittenskiplik ûndersyk; nochris 2,5&nbsp;miljoen om te jeien; 0,4&nbsp;miljoen yn it ramt fan natoerûnderwiis; en 10,9&nbsp;miljoen om in oare reden.
Heechalter

It **heechalter** is it sintrale en belangrykste alter yn in  roomske tsjerke. De measte roomske tsjerken hawwe in eastlike oriïntaasje en it haadalter stiet dêr altiten yn 'e meast eastlike hoeke fan 'e tsjerke, op it plak dêr't it preesterkoer sletten wurdt. It is ek it plak dêr't de sinne opkomt en dat ferwiist nei Jezus, dy't it ljocht fan 'e wrâld (Jehannes 8:12) en de sinne dy't alles goed makket (Maleächy 3:20) neamd wurdt. Dêrnjonken rjochtet de oriïntaasje him nei it plak dêr't Kristus neffens de Skrift werom komme sil (Mattéus 25:27). 

As de tsjerke in heechalter hat, dan foarmet it tabernakel dêr yn 'e regel in sintraal ûnderdiel fan. Yn it tabernakel wurdt it Hillich Sakramint bewarre, de troch de preester wijde hosty's. Der binne lykwols ek wol frijsteande, (faak moderne) sakramintshúskes of (midsiuwske) sakramintshúskes yn 'e muorre fan it koer boud. Oarspronklik waard de earste lêzing út de Bibel fanôf de súdlike kant fan it alter en de lêzing út it Hillich Evangeelje fanôf de noardlike kant fan it alter lêzen. Dêrom wurde dy plakken de epistelkant resp. de evangeeljekant neamd. It heechalter is fakentiden it rykst fersierde alter yn 'e tsjerke en wat grutter de tsjerke, wat riker en moaier it heechalter mei keunstwurken is fersierd. It stiet ek heger as al it oare yn 'e tsjerke en fakentiden liedt in poadium mei in pear triemen nei it heechalter. Foar en nei it iepenjen fan it tabernakel wurdt der út earbied foar it alderhillichste knibbele.  
 
Oant it Twadde Fatikaanske Konsylje droech de preester de misse op mei syn gesicht yn 'e rjochting fan it heechalter. Leken koene de missen net goed folgje, in tradysje dy't syn oarsprong hie yn 'e timpeltradysje fan it Joadedom. De liturgyske feroarings fan 'e jierren 1960 brocht in ferskowing fan it liturgyske sintrum mei en der in folksalter oanlein waard, in sintraal alter, dêr't de preester tenei mei it gesicht nei de minsken ta de misse opdraacht. De lêzingen wurde sûnt efter in ambo foarlêzen. De wurden epistelkant en evangeeljekant binne dêrfandinne wat yn ûnbrûk rekke.

Yn de tiid fan 'e reformaasje waarden de tsjerken yn Fryslân oan 'e oanhingers fan 'e kalvinistyske leare oerdroegen. It kalvinisme wie rigoereuzer as it lutheranisme yn it ferwiderjen fan alles dat oan 'e âlde roomske leare tinken die. Wylst yn lutherske tsjerken allinne de oerstallige sydalters ferwidere waarden en it heechalter bestean bleau, waarden yn 'e kalvinistyske tsjerken alle alters ynklusyf it heechalter ôfbrutsen.
Gielblûne spjocht

De **gielblûne spjocht** (*Celeus flavus*) is in fûgel yn 'e famylje fan 'e spjochten  (*Picidae*) yn it skift spjochteftigen. De fûgel is yn syn ferspriedingsgebiet yn it Amazônegebiet in stânfûgel. 

## Beskriuwing

De gielblûne spjocht is in soarte mei in opfallend skiergiel oant krêmekleurich fearrekleed, in giele snaffel, in koarte kop, brune wjukken en in swarte sturt. It mantsje hat in reade snorstreek. De iris is read oant readbrún.     

It lûd fan 'e spjocht bestiet út rige lûde, sakjende rige fluittoanen. 
## Iten
It iten fan 'e spjocht bestiet fral út mychammels en termiten, mar ek út fruit en sied. Hy siket it iten meastentiids mei ien of mear soartegenoaten fral yn 'e ûnderste oan middelste lagen fan it bosk, mar somtiden ek op 'e grûn of yn 'e krún fan 'e beammen.      

## Fersprieding en systematyk
De gielblûne spjocht is yn fjouwer ûndersoarten ferdield: 

* *Celeus flavus flavus* – fan eastlik Kolombia oant Fenezuela, de trije Guyana's, westlik Brazylje en it noarden fan Bolivia.
* *Celeus flavus peruvianus* – tropyske easten fan Perû.
* *Celeus flavus subflavus* – easten fan Brazylje (Alagoas, Bahia en Espírito Santo).
* *Celeus flavus tectricialis* – noardeasten fan Brazylje (Maranhão).

## Biotoop
Gielblûne spjochten libje yn lege gebieten, gebieten dy't periodyk oerstreamd wurde en sompich wiet bosklânskip, mar wurde somtiden mar minder ek yn oare bosktypes lykas galerijbosk, mangrovebosk en mear iepen bosk of plantaazjes sjoen .   

## Status / bedriging
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar oannommen wurdt dat it oantal ôfnimt, lykwols net sa dat de soarte as bedrige beskôge wurdt. Alhoewol't de grutte fan 'e popelaasje net bekend is, hat de IUCN de fûgel as net bedrige op 'e Reade list yndield.
Sebradwerchspjocht

De **sebradwerchspjocht** (*Picumnus cirratus*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e spjochten (*Picidae*).

## Beskriuwing

Wyfkes en mantsjes binne hast allyk en hawwe alletwa brúngrize fearkes, in swart kopke mei wite stipkes en op it búkje in sebrapatroan, it mantsje hat lykwols read op 'e foarholle. It boppebealchje is brún, somtiden mei skiere donkere streken, de slachpinnen binne donkerbrún mei skierwite rânen oan 'e sekundêre fearren en de skermfearren. De sebradwerchspjocht hat in koart, donkerbrún sturtsje. Hy is 10 sm lang en it gewicht is 6,3 oant 12 gr.

## Iten
It iten bestiet út mychammels en larven. De fûgeltsjes boarje gatten yn it hout en yt somtiden ek fan it sop dat út 'e beam rint. Hja sykje harren iten yn 'e leechhingjende tûken yn klimplanten en bamboeboskjes. Oars as oare spjochten stypje se net op harren sturt by it beklimmen fan in beamstamme.    

## Fersprieding en biotoop
De sebradwerchspjocht is in stânfûgel yn it noarden en midden fan Súd-Amerika yn boskrânen, ljochte bosken, strewellen en op savannes. De soarte hat seis ûndersoarten:

* *P. c. macconnelli*: noardeastlik Brazylje (Sharpe, 1901)
* *P. c. confusus*: eastlik Roraima (Noard-Brazylje), súdwestlik Guyana en Frânsk-Guyana (Kinnear, 1927).
* *P. c. cirratus*: súdeastlike Brazylje en eastlik Paraguay (Temminck, 1825).
* *P. c. pilcomayensis*: súdeastlik Bolivia, Paraguay en noardlik Argentynje (Hargitt, 1891).
* *P. c. tucumanus*: noardelik Argentynje (Hartert, 1909).
* *P. c. thamnophiloides*: súdeastlik Bolivia en noardwestlik Argentynje (Bond & Meyer de Schauensee, 1942).

## Status
It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is grut, mar tebroazele. De kâns op útstjerren wurdt lykwols mar lyts ynskat. Hoefolle fûgels der likernôch binne is net bekend en lokaal komt de fûgel noch algemien foar, mar de oantallen rinne tebek. De tebekgong is lykwols ûnder de 30% yn tsjien jier (minder as 3,5% it jier) en dêrom stiet de sebradwerchspjocht op de Reade list fan 'e IUCN as net-bedrige.
Nicholas Hoult

**Nicholas Caradoc Hoult** (Wokingham, Ingelân, 7 desimber 1989) is in Britsk akteur, model en filmprodusint.

Hoult is in alsidige akteur dy't aktearret sûnt er trije jier âld wie. Syn filmografy omfettet liedende rollen yn grutte produksjes, wurk yn konvinsjonele produksjes en liedende rollen yn ûnôfhinklike projekten yn sawol de Amerikaanske as de Britske filmindustry. Syn filmdebút hied er yn de film *Intimate Relations* (1996) op 'e leeftyd fan fiif jier, en hy waard bekend om syn oangripende rol as Marcus yn *About a Boy* (2002). Mei 17 jier spile er it personaazje Tony Stonem yn 'e Britske searje *Skins* (2007-2008), in rol dy't him holp om de oergong te meitsjen fan berneakteur nei tsjusterdere rollen. Syn sprong nei Hollywood begon mei it drama *A Single Man* (2019), wêrmei't er in BAFTA-nominaasje fertsjinne.

Hoult hat fierders spile yn de sciende fiction-film *[[Mad Max: Fury Road]]* (2015), as Nux, en yn de film *Young Ones* (2014); de fantasyfilms *Clash of the Titans* (2010) en *[[Jack the Giant Slayer]]* (2013); de superheldefilms *X-Men: First Class* ( 2011), *X-Men:* *Days* *of Future Past* (2014), de biografyske films *Rebel in the Rye* (2017) en *Tolkien* (2019); de romantyske komeedzjes *Warm Bodies* (2013) en *Equals* (2015); de swarte komeedzjes *Kill dyn freonen* (2015), *The Favorite* (2018), *The Menu* (2022) en *Renfield* (2023); de dramafilms *Dark Places* (2015), *Sand Castle* (2017), *The Current War* (2019), *True History of the Kelly Gang* (2019) en *The Banker* (2020); en de goatyske horrorfilm *Nosferatu* (2024). Hoult krige grutte erkenning mei syn rol yn 'e komeedzjedramasearje *The Great* (2020-2023) dy't him nominaasjes opsmiet foar twa Golden Globes en in Primetime Emmy Award.

Yn 2012 stie Hoult op 'e jierlikse *Forbes 30 Under 30*-list fan rykste persoanen. Hy wurke ek mei oan in fideoclip fan The Rolling Stones en hat syn eigen filmproduksjebedriuw bekend as Dead Duck Films.
Fushimi-ku

**Fushimi-ku** (Japansk: 伏見区) is ien fan de 11 wiken *(ku)* yn Kioto.

## Demografy
* Oerflak: 61,6 km² 
* Ynwenners: 275.855
* Húshâldings: 131.284

**Befolkingsûntjouwing**

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Fushimi
Death on the Nile

*''Death on the Nile'' (roman), in detektiveroman fan Agatha Christie út 1937
*''Death on the Nile'' (film út 1978), in Britske film út 1978 basearre op 'e roman
*''Death on the Nile'' (film út 2022), in Amerikaansk-Britske film út 2022, basearre op 'e roman
Ursus fan Solothurn

**Ursus fan Solothurn** († 286 of ± 303 ) wie in Romeinske Kristen út 'e 3e iuw, dy't as hillige fereare wurdt. Ursus is mei Fiktor fan Solothurm de patroanhillige fan 'e katedraal yn it Switserske stêd Solothurn, dêr't syn reliken bewarre wurde. 

Hy waard al hiel ier (lykas yn it *[[Martyrologium Romanum]]*) mei it Tebaanske Legioen en Sint-Fiktor yn ferbân brocht. Mei syn gesel Fiktor en noch 66 oare kristensoldaten wist er oan 'e moardnerij yn Agaunum (it hjoeddeiske Saint-Maurice) te ûntkommen. Mei Fiktor gie er nei Solothurm, dêr't se ek alletwa martele en ombrocht waarden.     

It libben fan Ursus waard yn 'e 5e iuw beskreaun troch aartsbiskop Eucherius fan Lyon. Dy wie lykwols ôfhâldend wat harren bân mei it Tebaanske Legioen oanbelange. Eucherius skreau dat Ursus om 286 hinne martele en ûnthalze waard yn 'e tiid fan keizer Maksimianus en gûverneur Hyrtacus, nei't er wegere om oan 'e ôfgoaden te offerjen.

## Ferearing
Ursus is patroanhillige fan Solothurn en it bisdom Basel. De hillige is yn ús kontrijen net sa bekend, mar de tsjerke fan Termunten wie eartiids oan Ursus wijd. 

Tusken 473 en 500 waard it lichem fan Sint-Fiktor troch de Boergondyske keninginnne Theudesinde nei Genève brocht. Nei alle gedachten waar doe in tsjerke boud oer de reliken fan Sint-Ursus. It Ferdrach fan Meerssen neamt in oan Sint-Ursus wijd kleaster yn Solothurn. De kiste fan Ursus waard yn 1519 fûn. Syn reliken wurde yn 'e oan him wijde katedraal fan Solothurn bewarre. Hy wurdt op 30 septimber betocht. 

## Ikonografy
Ursus wurdt as soldaat ôfbylde, fakentiden mei syn holle ûnder de earm.
Stasjon Weener

**Stasjon Weener** is in spoarweistasjon yn de East-Fryske stêd Weener.

## Skiednis
It stasjon waard iepene op 26 novimber 1876. Troch ferskate seinsystemen en âlde, allinne yn eigen lân talitten materieel moast der by de grins oerstapt wurde. Troch de lege reizgersoantallen waard it ferfier op it Dútske trajekt yn de jierren 90 staakt.

De spoarline is tusken 2000 en 2002 renovearre. Foar stasjon Weener betsjutte dit dat der tusken âlde gebouwen en ferlitten emplaseminten ien perron en ien spoar renovearre binne. Fan it spoar ôf binne der gjin wiksels mear nei de njonken lizzende spoaren. Ek it noch besteande stasjonsgebou wurdt net mear brûkt. 

## Treinferbinings
It stasjon is sûnt 2016 tydlik it einpunt fan de trein nei Lier, trochdat de Friezebrêge yn de jûn fan 3 desimber 2015 ramd waard troch kustfarder *Emsmoon*, wêrtroch't de brêge foar ûnbepaalde tiid sletten is foar al it ferkear. Stasjon Weener leit oan de westlike kant fan de brêge, mar it befeiligingssysteem op de spoarline liet earst keare yn Weener net ta. Dêrom rieden de treinen nei Lier net fierder as stasjon Bad Nijeskâns en wie der in busferbining tusken Bad Nijeskâns en Lier. Sûnt oktober 2016 is de befeiliging oanpast. Der is no in stjitblok en Weener is út Nederlân wei mei de trein wer berikber. Wa't nei Lier trochreizigje wol, kin yn Weener oerstappe op de streekbus 620, as yn Grins de trein ferfangende bus nimme.
Disposysje (oargel)

De **disposysje** fan in oargel is it gehiel fan registers en de ferdieling dêrfan oer de klaviatuer en de technyske details fan in piipoargel. Alle oargels hawwe in eigen disposysje, dy't it karakter fan it oargel bepaald.

In disposysje wurdt foar elts oargel troch de oargelbouwer yn oerlis mei de opdrachtjouwer en de oargelspesjalist fêststeld. De basiskenmerken binne ôfhinklik fan 'e moade en de streaming yn 'e muzykskiednis dy't it ynstrumint fertsjintwurdiget. Praktyske omstannichheden lykas it doel, de akûstyk yn 'e beskikbere romte en de finansjele mooglikheden binne belangryke aspekten. 

In soad âlde oargels binne yn 'e rin fan harren bestean faak oan 'e wikseljende moade of oan 'e winsken fan 'e fêste oargelist oanpast. De barokke tiid stelde bygelyks oare easken oan de disposysje as de romantyk.

Besteande oargels binne faak monuminten, sadat de mooglikheden om it ynstrumint te feroarjen beheind binne. By hjoeddeiske restauraasjes wurdt der faak besocht om de oarspronklike disposysje werom te bringen of wurdt der socht nei in goede kombinaasje tusken de oarspronklike disposysje en de lettere feroarings.

Om't alle oargels yn 'e regel spesifyk foar in lokaasje ûntwurpen en boud binne, binne der hast gjin oargels mei in absolút identike disposysje. In útsûndering foarmje de lytse oargels lykas in hûsoargel, posityf of draachoargel, dy't fan it plak feroarje kinne en net foar in spesifike romte boud binne. Lytse oargels wurde fakentiden yn lytse searjes boud, mei altiten deselde disposysje.
Man fan Smerten

De **Man fan Smerten** (ek: *Imago pietatis*) is in oan 'e Bibel ûntliende foarstelling fan 'e lijende Kristus yn 'e keunst. Kristus wurdt toant mei de krusigingswûnen en de wûne yn 'e side. 

De titel fan de foarstelling is ûntliend oan 'e wurden yn Jesaja 53:3:

Ferachte wied er, in ôfgriis foar minsken, in man dy't gjin lijen en gjin sykte besparre bleau, ien dêr't men it gesicht fan ôfkeart; ja wy ferachten him en woenen neat fan him witte.  


De foarstelling fan 'e Man fan Smerten ûntwikkele him út 'e Epitafiosfoarstelling, dy't mooglik al yn 'e 8e iuw yn 'e byzantynsk-easterske tsjerkekultuer ûnstie. Ynearsten hie de Man fan Smerten de foarm fan in heale Kristusfiguer en dêrfan kaam in ikoan yn 'e tsjerke fan Santa Croce in Gerusalemme yn Rome telâne. Fan dêr wei fûn de foarstelling yn 'e foarm fan manuskripten, de skilderkeunst en byldhouwurk syn paad nei oare dielen fan Europa, dêr't de foarstelling ûnderwerp fan in populêre folksdevoasje waard. Dat waard net yn it lêste plak befoardere troch de fan paus Urbanus ynstelde ôflaten, dy't ferbûn wiene oan it bidden fan 'e sân gebeden fan Sint-Gregoarius. 

Yn tsjinstelling ta âldere ôfbylden wurdt Kristus as de Man fan Smerten net as oerwinner fan sûnde en dea of as in triomfearjende kening op 'e foargrûn set, mar as lijend persoan, mei wa't de taskôger in ynderlike relaasje opbouwe moat.
 
Yn 'e lette midsiuwen wie de Man fan Smerten langer gjin healfiguer mear, mar in folsleine Kristus, somtiden beselskippe fan 'e bylden fan Marije, Jehannes en ingels. Ek de ynstruminten fan it lijen fan Kristus en de switdoek fan 'e hillige Feronika binne dan regelmjittich by de foarstelling te sjen. Op ôfbylden fan 'e Sint-Gregoariusmisse ferskynt de Man fan Smerten op 'e altertafel by de selebrearjende paus. 

De Man fan Smerten ferskilt fan it Ecce-homomotyf. Dêr wurdt Kristus toant fuort nei de marteling yn opdracht fan Pontius Pilatus, dêr't de stigmata fan 'e krusiging noch ôfwêzich binne. Ek ferskilt de Man fan Smerten fan 'e Ingelenpiëta, dêr't ingelen om it lichem fan Kristus hinne rouwe.


Ofbyld:Giovanni Bellini - Imago Pietatis - Google Art Project.jpg|*Giovanni Bellini (15e iuw)
Ofbyld:Schwaigern St. Johannes der Täufer 845.JPG|*Slútstien Stadtkirche Schwaigern*
Ofbyld:Pala feriale Cristo passo.jpg|*Paolo Veneziano (14e iuw)*
Ofbyld:Cristo in pietà, angelico san marco.jpg|*Fra Angelico (15e iuw)*
Ofbyld:05-Cranach1.jpg|*Lucas Cranach de Aldere (16e iuw)''
Omgong fan Itaalje 1967

De 50ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 20 maaie oant en mei 11 juny 1967. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Treviglio, in stêd en gemeente yn de Noard-Italjaanske provinsje Bergamo (regio Lombardije). De einstreek lei yn Milaan de haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije. Teffens is it de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Verona.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Omgong fan Itaalje 1966

De 49ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 18 maaie oant en mei 9 juny 1966. Nij wie it punteklassemint dat yn dat jier ynfierd waard.

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn Monako, de haadstêd fan Monako in lân yn Súd-Jeropa. De einstreek lei yn Triëst in stêd eastlik fan Feneesje, oan de grins mei Sloveenje.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Omgong fan Itaalje 1965

De 48ste edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** waard hâlden fan 15 maaie oant en mei 6 juny 1965. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start wie yn San Marino, de haadstêd fan San Marino, in dwerchsteat fan alle kanten omjûn troch Itaalje. It wie de earste kear dat de start fan de Omgong fan Itaalje plak hie bûten Itaalje sels. De einstreek lei yn Florâns de haadstêd fan de regio Toskane en de provinsje Florâns.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Fealtoefspjocht

De **fealtoefspjocht** (*Celeus elegans*) is in fûgel út it skift fan 'e spjochteftigen (*Piciformes*), de famylje fan 'e spjochten (*Picidae*) en it skaai fan 'e Súdamerikaanske toefspjochten (*Celeus*). It is in lytseftich bist mei in fearrekleed dat fierhinne bestiet út brúntinten, mar mei in opfallende gielige (feale) toef op 'e kop. De fealtoefspjocht is lânseigen yn it Amazônegebiet fan Súd-Amearika, benammen yn noardwestlik Brazylje. Hy fret sawol ynsekten as plantaardich guod en nêstelet, lykas hast alle spjochten, yn hoalen dy't er yn beamstammen makket. Der binne, ynsafier bekend, seis ûndersoarten. De IUCN klassifisearret de fealtoefspjocht as net bedrige.

## Beskriuwing

Fealtoefspjochten binne middelgrutte spjochten fan likernôch 26 oant 32 sm lang mei in gewicht fan 93-172 gr. De soarte is wat lytser en lichter fan bou as de griene spjocht. De seksuele dimorfy by fealtoefspjochten is wat kleur oanbelanget net grut. Mantsjes hawwe in brede, helderreade streek op it wang en by wyfkes ûntbrekt dy streek. 

Yn 'e nominaatfoarm fan *Celeus elegans* ha beide geslachten in krêmkleurige foarholle, krún en toefe en foar de rest is it kopke donker kastanjebrún. De boppekant hat foar it measte in ljochtere kastanjebrúne kleur mei somtiden skiere swarte streken op 'e rêch en ljochte flekjes op 'e wjukken. De slachpinnen en de sturt binne brúnswart. It ûnderbealchje is donker kastanjebrún mei by de búk en anus somtiden wat ljochtere kleuren. De flanken binne giel oant krêmkleurich. 

De snaffel is ivoarkleurich oant giel of griengiel. De poatsjes binne oliifgrien oant donkergriis. De iris fan de fûgel is readbrún oant read, de eachring blau. 

## Iten
De spjochten sykje harren iten yn 'e ûnderste en middelste beamlagen, dat bestiet út mychammels en termiten, oanfolle mei larven, fruchten en beien.   

## Nêst
De fealtoefspjocht briedt yn beamstronken en dea hout. It lechsel bestiet út trije aaien. Der is net in soad bekend oer it útkommen fan 'e aaien en it grutbringen fan 'e jongen.  

## Fersprieding en leefgebiet
De fûgel komt yn noardlik Súd-Amerika en it Amazônegebiet foar en it leefgebiet bestiet út in breed skala fan tichte en mear iepen bosktypes. Ek komt de fûgel foar yn plantaazjes en galerijbosken. De fûgel is yn it hiele ferspriedingsgebiet in stânfûgel. 

De fealtoefspjocht hat seis ûndersoarten:
* *C. e. hellmayri*, Berlepsch, 1908, eastlik Fenezuëla, Guyana en Suriname.
* *C. e. deltanus*, Phelps, W.H. & Phelps, W.H. Jr., 1950,  noardeastlik Fenezuëla.
* *C. e. leotaudi*, Hellmayr, 1906, Trinidad.
* *C. e. elegans*, (Müller, P.L.S. 1776), Frânsk-Guyana en noardeastlik Brazylje (noardlik fan 'e Amazônerivier).
* *C. e. citreopygius*, Sclater, P.L. & Salvin, 1867, eastlik Ekwador en eastlik Perû.
* *C. e. jumanus*, (Spix, 1824), fan eastlik Kolombia en súdlik Fenezuëla oant noardlik Bolivia. 

## Status
Fealtoefspjochten komt net oeral yn it ferspriedingsgebiet algemien foar en it is net bekend hoe grut de popelaasje is. Om 't de fûgel in grut gebiet bewennet en in stabile populaasje liket te hawwen, stiet de soarte lykwols as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Stasjon Bunde (East-Fryslân)

**Stasjon Bunde** is in earder spoarweistasjon yn it East-Fryske doarp Bunde yn de Dútske dielsteat Nedersaksen.

## Skiednis
It stasjon lei oan de spoarline Grins - Lier, lizzend yn Bunde, en waard iepene yn 1876 en yn de jierren 1990 sletten. It gebou waard yn 2011 ferboud en der waarden fjouwer apparteminten yn fêstige.

It stasjon wie fan grutte betsjutting foar de transport fan lânbouprodukten út de omjouwing. De spoarline is tusken 2000 en 2002 renovearre, mar it stasjon fan Bunde waard doe net op 'e nij iepene. Yn 2015 hat de dielsteat Nedersaksen meardere eardere stasjons oanwiisd dy't yn oanmerking komme om fannijs iepene te wurden, ek stasjon Bunde. Begjin 2023 waard bekend makke dat it stasjon fan Bunde yn 2024 weriepene wurde sil.
Omgong fan Itaalje 2024

De 107e edysje fan de **[[Omgong fan Itaalje]]** wurd hâlden fan 4 oant en mei 26 maaie 2024. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak en einstreek
De start is yn Venaria Reale in gemeente yn de Italjaanske provinsje Turyn (regio Piëmont).
De einstreek leit yn Rome de haadstêd fan Itaalje en tagelyk haadstêd fan de regio Latium en de provinsje mei deselde namme *Rome*.

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Omgong fan Frankryk 2024

De 111e edysje fan de **[[Omgong fan Frankryk]]** waard hâlden fan 29 juny oant en mei 21 july 2024. 

## Dielnimmende ploegen

## Startplak
De start wie yn it Italjaanske Florâns, de haadstêd fan de regio Toskane en de provinsje Florâns. It wie de earste kear dat  de start fan de Omgong fan Frankryk yn Itaalje plak hie.

## Einstreek net yn Parys
Foar de tredde kear yn de skiednis lei de einstreek fan de Omgong fan Frankryk net yn Parys. De einstreek fan de Omgong fan 2024 lei yn Nice in stêd yn it súdeasten fan Frankryk oan 'e Middellânske See. Dit om't de Olympyske Simmerspullen fan 2024 yn de Frânske haadstêd organisearre waard. 

## Etappe-oersjoch

## Klassemintslieders nei eltse etappe
Olympyske Simmerspullen 2024

De **[[Olympyske Simmerspullen]] fan de XXXIII Olympiade** wurde fan 26 july oant en mei 11 augustus 2024 holden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk. Nei Atene en Londen is Parys de tredde stêd dy't foar de tredde kear de Spullen organisearre. Earder wienen de Spullen fan 1900 en 1924 ek dêr holden. Nei de Olympyske Simmerspullen wurde yn Parys ek de Paralympyske Simmerspullen organisearrre.

## Fryske dielnimmers
Oan de Simmerspullen yn Parys diene sân Friezen mei, twa roeiers, twa hurdsilers, ien judoka, ien follybalster en in swimster. Der waarden troch de Fryske dielnimmers trije medaljes wûn, twa gouden en ien sulveren medalje. Hurdsylster Marit Bouwmeester skreau histoarje troch in gouden medalje te winnen by it hurdsilen, nei't se yn Rio de Janeiro ek al goud wûn hie. By de Spullen fan Londen yn 2012 wûn Bouwmeester it sulver. Yn Tokio pakte se yn 2021 it brûns.

## Sporten
Op dizze Spelen steane 32 olympyske sporten op it programma, ien minder as yn 2020. Fan de tydlike sporten binne de klimsport, skateboarden en surfen behâlden. It Breakdancing sil debutearje yn Parys. It sportklimmen, skateboarden en surfen wurde krekt as by de foargeande Spullen taheakke oan it olympysk programma. De sporten honkbal/softbal en karate ferdwine fan it olympysk programma.

## Lokaasjes
* *De sifers op de kaartsjes komme oerien mei de sifers yn de tabellen.*
### Parys

### Regio Parys

### île-de-France

### Franrkyk

### Bûten Franrkyk
*Net op in kaartsje*

## Kalinder

## Dielnimmende lannen
De dielnimmende lannen oan 'e Olympyske Simmerspullen fan 2024, mei it tal yndividuële sporters oanjûn.

## Medaljespegel

### Fryske medaljes

## Sjoch ek
* Paralympyske Simmerspullen 2024
* Olympyske Simmerspullen 1900
* Olympyske Simmerspullen 1924

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan 'e Olympyske Simmerspullen fan 2024
* Offisjele webside Ynternasjonaal Olympysk Komitee
Willem Barendsz (II)

De **Willem Barendsz (II)** wie it twadde Nederlânske walfiskfabryksskip (nei de Willem Barendsz (I). It waard tusken 1955 en 1964 brûkt as memme- en fabryksskip foar njoggen walfiskekspedysjes yn 'e wetters om Antarktika hinne foar de *[[Nederlandsche Maatschappij voor de Walvischvaart]]* (NMW).

## Skiednis

It skip waard yn 1951 troch de NMW besteld by skipswerf NV Dok en Werf Maatschappij Wilton-Fijenoord yn Schiedam. De doop, troch mw H.J. Mansholt-Postel  en tewetterlitting fan it skip op 20 novimber 1954 wie in nasjonaal barren mei ûnbidige media-omtinken en waard sjoen as in wichtige eksponint fan de nei-oarlochske weropbou. De oerdracht fan de werf oan de eigener wie op 9 july 1955.

Yn 1964 besleat de NMW om meo it bedriuw op te hâlden fanwegen tanimmende fangstbeheiningen. Om de fangstrjochten foar de seizoenen 1964/65 en 1965/66 ta jild meitsje te kinnen, moast tagelyk ek it skip ferkocht wurde. Dat barde yn 1964, mar wol sa dat it skip daliks wer weromkocht waard. Dêrnei waard it skip ferkocht oan Atlantic Harvesters (Pty) Ltd, in fiskerijûndernimming yn Súd-Afrika dy 't it skip nei de nedige ferbouwings brûke soe foar de produksje fan fiskmoal, fiskoalje en oare produkten oan de Súd-Afrikaanske kust. Dêrta waard spesjaal Willem Barendsz Co Ltd oprjochte, dêr't de NMW in oandiel yn naam. Op 27 oktober 1965 waard it skip oan de nije eigener oerdroegen. It hold de namme Willem Barendsz, mar no mei thúshaven Kaapstêd. Op 8 febrewaris 1966 gie de Willem Barendz foar altyd út Amsterdam wei nei Kaapstêd. Nei in ferbouwing kaam it yn 1967 yn de feart.

Yn 1973 waard it skip ferkocht oan Korea Wonyang Fisheries Co Ltd yn Busan (Súd-Koreä) en omdoopt yn *Yu Sin* (offisjeel: *Yu Sin Ho*, 'herfoarmingsskip'). It waard omboud ta fiskmoalferwurkingsskip. Op 5 maaie 1974 sette it foar de earste kear ôf mei in float fan achttjin fiskersskippen foar it earste fiskseizoen yn de Beringsee, dat yn oktober einige. Yn de dêropfolgjende jier waard it skip fierder oanpast mei djipfriesynstallaasjes en in twadde fiskmoalmasine. Op 5 maaie 1976 gie it út Busan wei foar it twadde fiskseizoen yn de Beringsee, no mei in float fan tritich fiskersskippen. As gefolch fan delgeande fiskkwota's foar de Beringsee bleau it skip yn de jierren dêrnei oplein, en waard it allinnich ynsidinteel noch foar de Súd-Koreaanske kust ynset.

Yn 1978 waard it skip wer omdoopt yn *Gae Cheog No I* (offisjeel: *Gae Cheog Ho No I*, 'pioniersskip'), yn 1980 ynkoarte ta *Gae Cheog*. Earst yn jannewaris 1981 gie it wer út Busan wei nei de Beringsee foar it tredde fiskseizoen, dat no oant novimber duorre. Dat barde wer  yn de jierren dêrnei. Yn 1983 waard it skip lykwols wer oplein. Yn 1986 krige it skip de namme *Ocean Pioneer* en waard it opnij ynset yn de Beringsee. Yn 1996 krige it skip de namme *Gae Cheog* werom.
 
Yn 2001 waard it skip ferkocht oan in sloperij yn Xinhui (provinsje Guangdong, Sina). Op 1 juny 2001 kaam it yn Xinhui oan. Dêrnei is it sloopt.
UEFA Euro 2024

It **[[Jeropeesk kampioenskip fuotbal|Europeesk kampioenskip fuotbal]] 2024** waard fan 14 juny oant en mei 14 july 2024 ferspraat oer tsien fuotbalstadions yn Dútslân organisearre. It wie de twadde kear yn de skiednis dat Dútslân it toernoai organisearje mocht. Spanje waard foar de fjirde kear Europeesk kampioen.

## Stadions

## Groepen
*De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 16. Ek de bêste nûmmers trije giene troch.*

## Groepsfaze
### Groep A

### Groep B

### Groep C

### Groep D

### Groep E

### Groep F

### Klassearring nûmers trije

## Knock-outfaze
Readbrune bânspjocht

De **readbrune bânspjocht** (*Chrysophlegma miniaceum*; synonym: *Picus miniaceus*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e spjochten (*Picidae*).

## Beskriuwing

Readbrune bânspjochten binne lytse spjochten fan likernôch 23 oant 26 sm lang en se wege 79 oant 102 g. Se binne dus wat grutter en swierder as ús grutte eksterspjocht.   

De boppedielen fan 'e spjocht binne foar it measte read- of kastanjebrún. De rêch hat in matte oliifgriene kleur mei brúngiel en de stút is giel. De stugge lange sturt is sûkeladebrún. De kop is foar it measte ek readbrún. De spjocht hat in rûchhierige toefe yn 'e nekke mei wat giel oan 'e ein fan 'e toefe. It kin en de kiel binne readbrún, de bandearre boarst is readeftich mei oliifgrien en de búk is wyteftich mei brúnswarte bannen. 

Wat kleur oanbelanget is der net in soad ferskil tusken mantsjes en wyfkes. Wyfkes binne wat lytser as mantsjes en se hawwe in relatyf langere sturt. Fierder is it gesicht en de kiel fan it mantsje reader, wylst it gesicht en de kiel fan it wyfke wat mear nei brún skaaid en de kiel in soad lytse wite flekjes hat. Beide fûgels hawwe in donkere snaffel, in kastanjebrún each, in blaueftige eachring en grieneftige poatsjes. 

## Leefgebiet
De soarte komt op Malakka, Sumatra, Borneo en Java foar. Readbrune bânspjochten libje yn it tropysk reinwâld, mar ek yn sekundêr bosk, boskrânen, mear iepen bosk, mangroves, plantaazjes en parken. De soarte libbet yn it leechlân oant yn middelberchtmes. 

Yn guon dielen fan 'e fersprieding is de readbrune bânspjocht algemien, yn oare dielen komt er net in soad foar.  

## Undersoarten
Der binne fjouwer ûndersoarten:
* *Chrysophlegma miniaceum perlutum*  (Kloss, 1918) – it suden fan Myanmar en súdwestlik Tailân. 
* *Chrysophlegma miniaceum malaccense*  (Latham, 1790)  – Maleizje, Sumatra en Borneo.
* *Chrysophlegma miniaceum niasense*  (Buttikofer, 1896)  – it eilân Nias. by noardwestlik Sumatra.
* *Chrysophlegma miniaceum miniaceum*  (Pennant, 1769)  – Java.

## Status
Oer de grutte fan 'e populaasje is neat bekend, mar dy liket stabyl te wêzen. De spjocht wurdt neffens it IUCN net bedrige.
Mahathir Mohamad

**Mahathir bin Mohamad** (Alor Setar, 10 july 1925) is in Maleizysk politikus. Fan 1981 oant 2003 en fan 2018 oant 2020 wie er premier fan dat lân.
Europeeske Kampioenskippen reedriden ôfstannen

De **Europeeske Kampioenskippen reedriden ôfstannen** waarden foar it earst hâlden yn 2018 yn Kolomna. Op it programma steane de 500 m., 1000 m., 1500m., 3 km, 5 km, massastart, ploege-efterfolging en de teamsprint. Der wurdt net striden om de Eurpeeske titels op de 5 km foar froulju en 10 km foar manlju. It kampioenskip wurdt mar ien kear yn de twa jier organisearre.

## Sjoch ek
* Europeeske kampioenskippen reedriden ôfstannen manlju
* Europeeske kampioenskippen reedriden ôfstannen froulju
Paralympyske Simmerspullen 2024

De **[[Paralympyske Spullen|XVIIe Paralympyske Simmerspullen]]** hiene plak yn 2024 yn Parys, Frankryk, dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden waarden.

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2024.

## Sporten
Op it programma steane twaentweintich sporten. 

## Lokaasjes
* *De sifers op de kaartsjes komme oerien mei de sifers yn de tabellen.*
### Parys

### Regio Parys

### île-de-France

### Frankryk

## Kalinder
Rjochts stiet in kolom hoefolle gouden medaljes per sport der útdield binne. En op de ien nei ûnderste rigel stiet hoefolle gouden medailjes der op in dei wûn waard.

## Meidwaande lannen
De dielnimmende lannen oan 'e Paralympyske Simmerspullen fan 2024, mei it tal yndividuële sporters oanjûn. 

## Fryske Medaljes

## Sjoch ek
* Olympyske Simmerspullen 2024

## Keppeling om utens
* Offisjele webside fan 'e Paralympyske Simmerspullen fan 2024
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Paralympysk Komitee
Stien van Bilderbeek

**Christina Wilhelmina (Stien) van Bilderbeek** (Amsterdam, 23 septimber 1887 - 1979) wie de sekretaresse fan Anton Mussert, de lieder fan de Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging (NSB) yn Nederlân.

Sy groeide op yn in meniste middenstânshúshâlding yn Amsterdam. Nei de HBS folge se in hannelsoplieding en waard se yn 1905 direksjesekretaresse by de Amsterdamsche Bank. Sy krige dêr dien doe't se TBC krige en nei in kueroarde yn Switserlân moast. Yn 1921 kaam se werom yn Nederlân en begûn in pensjon yn Baarn, mar dat waard gjin sukses.
  
Van Bilderbeek waard yn 1923 sekretaresse fan Mussert doe't er by de Utertske Provinsjale Wettersteat wurke. Sy wie in him folslein tawijde frou, dy't har hiele priveelibben yn tsjinst fan Mussert syn wurk stelde. Typearjend foar Mussert syn formele ynstelling is dat er har yn de mear as tweintich jier fan nauw oparbeidzjen steefêst mei *juffer Van Bilderbeek* oansprutsen hat. Hja wie it earste froulike lid fan de NSB, dat de yn de NSB wenstige groet fan 'kammeraatske' hie op syn plak west.

Mei stamboeknûmer 27 stie sy sûnt febrewaris 1932 ynskreaun yn de lede-administraasje fan de NSB, dêr 't út bliken docht dat sy it 27e lid fan de beweging wie. Har broer F.W. van Bilderbeek wie de ponghâlder fan de NSB. Noch 3 fan har bruorren wiene ek lid fan de NSB.
Slachtosk

In **slachtosk** is by beskate soarten sûchdieren in tosk fan ekstreme lingte, dy't nea ophâldt mei groeien en nei bûten ta stekt as de bek ticht is. Behalven by sûchdieren binne slachtosken inkeld bekend fan disynodonten, in ier skaai fan synapsiden. De oantsjutting 'slachtosk' betsjut letterlik: "in tosk om mei te slaan". Yn 'e regel komme slachtosken yn pearen foar. Bisten dy't twa slachtosken hawwe, binne bgl. oaljefanten, in protte baarcheftigen, nylhoarsen, walrussen en ferskate primitive harteftigen, lykas muskusharten, muntjaks en de Sineeske wetterree. De narwal, in walfiskeftige, beskikt mar oer ien inkele slachtosk, dy't de draaide foarm fan in heliks hat. By de measte soarten binne slachtosken by mantsjes ornaris grutter as by wyfkes, en by guon soarten hawwe mantsjes wol, mar wyfkes gjin slachtosken (bgl. it everswyn). 

De beide slachtosken fan moderne oaljefanten en dy fan ferskate útstoarne slurfdieren, lykas de wolhierrige mammoet, binne fysiologysk sjoen de boppeste snijtosken. By de measte oare bisten binne de slachtosken eins de boppeste hoektosken. By inkele útstoarne slurfdieren, lykas de *[[Deinotherium]]*, groeiden de slachtosken lykwols just út 'e ûnderkaak en wiene it eins de ûnderste snijtosken.

Slachtosken kinne in ferskaat oan funksjes hawwe, ôfhinklik fan 'e soarte en it spesifike eksimplaar dêr't se fan binne. Sa kinne se brûkt wurde foar fertoan fan dominânsje, gefjochten mei soartgenoaten om dominânsje fêst te stellen (frijwol útslutend by mantsjes) en ferdigening tsjin rôfdieren. Oaljefanten brûke harren slachtosken fierders om mei de graven en te boarjen, wylst walrussen der op 'e seeboaiem fretten mei loswrikke en se ek ynsette om harsels út it wetter op it see-iis te skuorren en om azemgatten yn it iis te bikjen.

Slachtosken binne makke fan ivoar, dat yn it ferline (en no noch wol) troch minsken brûkt waard as materiaal om snijwurk, juwiellen en oare artefakten fan te meitsjen. Ek waarden der foarhinne de toetsen fan piano's fan makke. Sadwaande waarden slachtoskdragende bisten, yn it bysûnder oaljefanten, bleatsteld oan oerbejaging, dêr't se fan drigen út te stjerren. De ivoarhannel is dêrom troch de Konvinsje fan 'e Feriene Naasjes oangeande de Ynternasjonale Hannel yn Bedrige Soarten Wylde Floara en Fauna (better bekend as CITES) wrâldwiid oan bannen lein. Yn 'e measte lannen en territoaria fan 'e Westerske wrâld is hannel yn nij ivoar hielendal ferbean en bestiet der tige strang tafersjoch op 'e hannel yn antyk ivoar.


File:Noaa-walrus11.jpg|slachtoksen by in walrus
File:BigUnTusks6184w.jpg|slachtosken fan in everswyn
File:Babyrousa celebensis - Crane.jpg|de plasse mei slachtosken fan in Selebesbabiroesa (in baarcheftige)
File:Mammuthus columbi Page.jpg|De slachtosken fan in Kolumbiaanske mammoet
File:Greenland-narwhal-tooth hg.jpg|ferskate slachtosken fan 'e narwal
File:Xavliodontes.jpg|slachtosken fan 'e Jeropeeske mastodont
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 2024

De **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe** wurde fan 26 july oant en mei 11 augustus 2024 hâlden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk. 

## Lokaasjes
De atletyk ha fan 1 oant en mei 11 augustus plak, op fjouwer plakken yn de stêd. *[[Pont d'Iéna]]* is it toaniel fan it hurdwandeljen. De start fan de Maraton is by *[[Hôtel de Ville Parys|Hôtel de Ville]]*, en de einstreek fan de maraton leit by it *[[Hôtel des Invalides]]*. De baan en fjild ûnderdielen wurde hâlden yn it *[[Stade de France]]*.

## Nij ûnderdiel
It toernoai sil in identyk tal eveneminten foar manlju en froulju omfetsje, nij op it Olympyske programma is de mingde maraton hurdwandel estafette in ûnderdiel dêr't de manlju en froulju tegearre sporte. De 50 kilometer hurdwandeljen foar manlju stiet yn Parys net op it programma.

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha by de Olympyske Simmerspullen fan 2024.

## Utslaggen
; Legenda : *WR* = Wrâldkrekôr &nbsp; *OR* = Olympysk rekôr *ER* = Europeesk rekôr
### Estafette
#### 4x100 meter

#### 4x400 meter

### Hurdrinne
#### 100 meter

#### 200 meter

#### 400 meter

#### 800 meter

#### 1500 meter

#### 5000 meter

#### 10.000 meter

### Horden
#### 100 meter

#### 110 meter

#### 400 meter

### 3000 meter steeplechase

### Maraton
**Start**: Hôtel de Ville yn it 4e arrondissement.**Einstreek**: Hôtel des Invalides yn it 7e arrondissement

### Hurdwandelje
**Lokaasje**: Pont d'Iéna in brêge út 1808 oer de Seine yn it 7e arrondissement.
#### 20 km

#### Maraton Estafette

### Fierspringe

### Hink-stap-springe

### Heechspringe

### Heechljeppe

### Kûgelstjitte

### Kûgelslingerje

### Diskussmite

### Spearsmite

### Mearkamp
#### Sânkamp

#### Tsienkamp

## Sjoch ek
* Atletyk op de Paralympyske Simmerspullen 2024
Baanhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2024

De **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe** waarden fan 26 july oant en mei 11 augustus 2024 hâlden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk. 

## Lokaasje
It baanhurdfytsen hie fan 5 oant en mei 11 augustus plak, op de Vélodrome de Saint-Quentin-en-Yvelines yn Montigny-le-Bretonneux in gemeente krekt bûten Parys.

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it baanhurdfytsen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2024.

## Utslaggen
; Leginda : *WR* = Wrâldkrekôr &nbsp; *OR* = Olympysk rekôr *ER* = Europeesk rekôr

### Sprint, lannen

### Omnium

### Keirin

### Efterfolging, lannen

### Koppelkoers

### Sprint

## Sjoch ek
*Baanhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2024
*Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2024
11Stijlenbier

**11Stijlenbier**, oprjochte yn 2023, is in brouwerijhierder dy't yn opdracht ferskate bieren brouwe lit. 

## Hjoed
11Stijlenbier is in inisjatyf fan twa Ljouwerter ûndernimmers, dy't hieltyd in bepaald biertype keppelje oan in Fryske lekkernij en oan in Fryske stêd. Uteinlik komme der 11 bieren en ferskate barre tochten. De resepten fan de bieren wurde ûntwikkele troch Ulco de Jong fan Brouwerij De Kroon op Leeuwarden mei syn konsept fan Huisbier.com.

Harren bieren wurde broud by Brouwerij Dockum yn Dokkum.

## Assortimint

* *Sûkerbôle* - tripel
* *Frisse Drûge Woarst* - wytbier
* *Sûkerlatte* - blûn
* *Hoppy Oranjekoeke* - IPA

## Keppeling om utens

* Webstee fan 11Stijlenbier
Baanhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2024

De **[[Paralympyske Spullen|XVIIe Paralympyske Simmerspullen]]** ha plak ha yn 2024 yn Parys, Frankryk.

## Lokaasje
It baanhurdfytsen hat fan 29 augustus oant en mei 1 septimber plak, op de Vélodrome de Saint-Quentin-en-Yvelines yn Montigny-le-Bretonneux in gemeente krekt bûten Parys.

## Klassikaasje
**'Tandems**'
* B Fisueel beheinden

**Twatsjillers**
Fytsers dy't net op in normale fyts fytse kinne yn ferbân mei ien as meardere amputaasjes fergroeiing, ferlamming as in harsesferlamming

* C1 
* C2 
* C3
* C4 
* C5

## Medaljespegel
De top-9 fan lannen dy't by it tafeltennis medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2024.

## Utslaggen
### Tandem (Klasse B)
#### Tiidrit, 1 km

#### Efterfolging

### Twatsjillers
#### Tiidrit, 500 meter

#### Tiidrit, 1 km

#### Efterfolging

### Team sprint

## Útslaggen Fryske dielnimmers

## Sjoch ek
* Baanhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2024
* Dykhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2024
Badminton op de Olympyske Simmerspullen 2024

De **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe** wurde fan 26 july oant en mei 11 augustus 2024 hâlden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk. 

## Lokaasje
It badminton hat fan 27 july oant en mei 5 augustus plak, yn de Porte de La Chapelle Arena yn it 18e arrondissement. In stadion dat nij boud is foar de Olympyske en Paralympyske Simmerspullen.

## Medaljespegel
De top-8 fan lannen dy't by it badminton medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 2024.

## Utslaggen
### Inkeldspul

### Dûbelspul

## Sjoch ek
* Badminton op de Paralympyske Simmerspullen 2024
Badminton op de Paralympyske Simmerspullen 2024

De **[[Paralympyske Spullen|XVIIe Paralympyske Simmerspullen]]** ha plak ha yn 2024 yn Parys, Frankryk.

## Lokaasje
It badminton hat fan 29 augustus oant en mei 2 septimber plak yn de Porte de La Chapelle Arena yn it 18e arrondissement. Yn in stadion dat nij boud is foar de Olympyske en Paralympyske Simmerspullen.

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it badminton medaljes wûn ha by de Paralympyske Simmerspullen fan 2024.

## Utslaggen
### Yndividueel

### Dûbeld

## Sjoch ek
* Badminton op de Olympyske Simmerspullen 2024