open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gemert-Bakel

**Gemert-Bakel** is in gemeente yn 'e provinsje Noard-Brabân mei  () ynwenners op in oerflak fan 123,62 km². De gemeente ûntstie op 1 jannewaris 1997 troch in fúzje fan 'e eardere gemeente Gemert en de gemeente Bakel en Milheeze. Germert-Bakel makket diel út fan 'e Metropoalregio Eindhoven.

## Doarpen
De gemeente Gemert-Bakel bestiet út sân offisjele tsjerkedoarpen:

### Bakel
Ien fan 'e âldste doarpen yn 'e regio is Bakel. It plak waard foar it earst neamd yn 714 en it hat ferskate histoaryske gebouwen, lykas de Sint-Willibrordustsjerke en in standermûne út 1752. Yn Bakel is it Museum De Tolbrug mei in kolleksje âld lânboureau en oar ark. Yn it doarp stiet in Latynske Skoalle en de mûne De Bijenkorf.

### De Mortel
De Mortel is in agrarysk doarp dat yn 'e 14e iuw ûntstie. It is bekend fanwegen de Mediatower, in 127,7 meter hege kommunikaasjetoer dy't ek in nêstplak is foar falken. De tsjerke fan De Mortel stamt út it jier 1902.

### De Rips
Sûnt 1875 waard in skieppepleats mei de namme De Rips boud, dy't njonken wat houten en liemen hutten it iennige wenhûs fan 'e Peel wie. De Rips is in jong doarp dat yn 1921 ûntstie en planmjittich troch de Heidemij (tsjintwurdich Arcadis) oanlein waard. It doarp waard boud mei in tsjerke, skoalle en wenten foar arbeiders.

### Elsendorp
Elsendorp is yn it begjin fan 'e 20e iuw stifte as in agraryske koloanje. It doarp is ferneamd nei de yn Gemert berne pastoar van den Elsen, dy't in wichtige rol spile yn 'e ûntwikkeling fan it gebiet. Yn 1927 is yn it doarp in protestantske tsjerke en pastorije boud.  

### Gemert
It grutste doarp en it bestjoerlik sintrum fan 'e gemeente is Gemert. It doarp hat in rike skiednis mei ûnder oaren it midsiuwske kastiel fan de Dútske Oarder en it Boerenbondsmuseum. Net fier fan it kastiel stiet de Unthalzing fan Sint-Jântsjerke út 1437. *De Volksvriend* is in rûne boppekruier út 1888 oan 'e Oudestraat rjochting De Mortel. *De Bijenkorf* is in yn 1975 werboude stellingmûne.

### Handel
It âldste Marije-beafeartsplak yn Noard-Brabân is Handel, mei in skiednis dy't oant 1368 werom giet. Handel lûkt noch jimmeroan tûzenen pylgers nei de Marije-kapel. Efter de tsjerke leit in prosesjepark út 1910. Yn it plak stiet ek in Natuer Edukatyf Sintrum. 

### Milheeze
Milheeze ûntstie yn 'e lette midsiuwen. De Sint-Willibrordustsjerke is boud yn 1844-1845. Yn Milheeze stiet oan 'e wei fan Bakel nei Milheeze de bultmûne Laurentia út 1893. Oant 1966 wie Milheeze ûnderdiel fan 'e gemeente Bakel en Milheeze.

## Natoer
* *De Stippelberg* is in grut boskgebiet mei heide eastlik fan Bakel tsjin de grins mei de provinsje Limburch. 
* *It Beestenveld* by Milheeze en De Rips is in kombinaasje fan natuerlik bosk en oanplante bosken.
* *De Grotelsche Heide* leit tusken Bakel en De Mortel en hat in hege ekologyske wearde mei ferskate plantesoarten.
Goirle (gemeente)

**Goirle** is in gemeente yn 'e provinsje Noard-Brabân mei  () ynwenners op in oerflak fan 42,99 km² (wêrfan 0,39 km² wetter).

## Skiednis
Goirle hearde tradisjoneel ta de hearlikheid Tilburch en Goirle. Al yn 1795 wiene der plannen om beide plakken selsstannich te meitsjen, itjinge yn 1803 útfierd waard doe't Tilburch en Goirle selsstannige gemeenten waarden. By de gemeentlike reorganisaasje op 1 jannewaris 1997 soe Goirle ynearsten by Tilburch foege wurde, mar nei fûl protest bleau Goirle lykwols selsstannich en waard de gemeente útwreide mei Riel, dy't oant doe ûnder gemeente Alphen en Riel foel.

## Plakken
Yn 'e gemeente lizze njonken Goirle en Riel noch in oantal buorskippen: Breehees (tusken Goirle en Riel), Hoogeind (súd fan Goirle) en Nieuwkerk-Goirle (oan 'e Belgyske grins tichteby Poppel, Belgje).

### Goirle
Goirle is it haadplak fan 'e gemeente. Yn it sintrum stiet de 19e-iuwske Jehannes de Dopertsjerke, dy't in midsiuwske toer hat. Mûne 'De Visscher' is in histoaryske mûne, dy't hjoed-de-dei troch nijbou omklamme wurdt. De mûne 'De Wilde' waard yn 1898 boud. Goirle telt fierder ferskillende, foar de krite typyske boerepleatsen.  

Goirle wurdt yn 'e tiid fan karnaval 'Ballefruttersgat' neamd.

### Riel

Yn Riel stiet de foarse Sint-Antonius Abttsjerke. In yndustriëel monumint is de eardere loaierij Vermeulen. Ek Riel hat in oantal langgevelpleatsen. Yn it doarp stiet in monumint foar Karl-Heinz Rosch, in Dútske soldaat dy't by de befrijing fan it doarp yn 1944 syn libben joech om twa doarpsbern it libben te rêden. It monumintsje is opdroegen oan Karl-Heinz Rosch en elk 'dy't it goede dienen yn kweade tiden'. 

De karnavalsnamme hjit Riel 'Peeënrijk'.

## Ekonomy
De gemeente Goirle stiet tradisjoneel bekend om syn tekstylyndustry, wêryn't in oantal famyljes in wichtige rol spilen. Alhoewol't der noch twa tekstylfabriken binne yn Goirle, is Goirle fral in forinzeplak by Tilburch.

## Natoer
 
* De Regte Heide is in heidegebiet fan it Brabânsk Gea fan likernôch 250 hektare. Op 'e heide binne yn it lânskip dúdlik sân grêfheuvels te sjen út de Midden-Brûnstiid (2000-700 f.Kr.).
* It Riels Laag leit tusken Goirle en Riel en omfiemet de beekdelling fan 'e Lei. It gebiet wurdt beheard troch it Brabânsk Gea.
* It lângoed Gorp en Roovert bestiet út likernôch 800 hektare bosk en 370 hektare ikkers en it eigendom fan 'e tekstylfamylje Van Puijenbroek.
Laarbeek

**Laarbeek** is in gemeente yn 'e provinsje Noard-Brabân mei  () ynwenners op in oerflak fan 56,17 km² (wêrfan 0,82 km² wetter). It gemeentehûs stiet yn Beek en Donk. De gemeente Laarbeek makket diel út fan 'e Metropoalregio Eindhoven.

## Skiednis
De gemeente is op 1 jannewaris 1997 ûntstien troch it gearfoegjen fan 'e eardere gemeenten Aarle-Rixtel, Beek en Donken en Lieshout (dêr't ek it tsjerkedoarp Mariahout by hearde). 

De gemeentenamme waard út meardere oare nammen op 8 maart 1994 keazen. De ynwenners fan 'e âlde gemeenten koene sels in nij namme yntsjinje. Laarbeek is in kombinaasje fan 'e termen 'Laar' (nei de buorskip Het Laar yn it sintrum fan 'e gemeente) en 'beek' (in ferwizing nei de wetterkes dy't troch de gemeente streame, lykas de Aa en de Goorloop). 

It keunstwurk *Accretio* op 'e rotonde fan 'e Provinsjale weg N615 en de Beekseweg yn Lieshout symbolisearret de gemeentefúzje.

## Plakken
* Aarle-Rixtel 
* Beek en Donk 
* Lieshout 
* Mariahout 

### Buorskippen
Achterbosch · Beemdkant · Bemmer · Broek · Broekkant · Deense Hoek · Donkersvoort · Ginderdoor · Groenewoud · Heereind · Hei · Heikant · Het Laar · 't Hof · Hool · Karstraat · Strijp.

## It besjen wurdich

De gemeente hat in grut oantal monuminten dy't it besjen wurdich binne.

It kastiel Croy yn Aarle-Rixtel is in midsiuwsk kastiel. In oar kastiel is kastiel Eikenlust yn 'e kontreien fan Beek en Donk. 

Tusken de ikkers noardeastlik fan Aarle Rixtel leit it Missykleaster Hillich Bloed. De kongregaasje fan 'e Missysusters fan it Kostber Bloed fûn syn oarsprong yn Súd-Afrika oan 'e ein fan 'e 19e iuw.   

Yn Lieshout stiet de mûne Vogelenzang, dy't yn 'e 19e iuw troch Vincent van Gogh tekene is. 

De Us-Leaffrouwetsjerke fan Mariahout is in tsjerkegebou út 1932 mei in Lourdesgrot.  

It Alde Riedshûs (Beek en Donk) is in histoarysk gebou dat as gemeentehûs tsjinne en no brûkt wurdt foar kulturele eveneminten.

## Natoer
* It *Grotelsche Bos en de Biezen* is in ôfwikseljend boskgebiet fan leafbeammen, nullebeammen en blomrike greiden.  
* De Mariahoutsbosken foarmje in lang stik bosk fan 158 ha noardlik fan Mariahout.
* De *Blauwe Poort Laarbeek* is in wetterberchingsgebiet tusken Beek en Donk en Gemert en kombinearret wetterbehear mei natuerûntwikkeling.
* De Natuertún *De Bimd* (Aarle-Rixtel) is in edukative natuertún mei in breed ferskaat oan Nederlânske wylde planten, strûken en beammen.
* *Molenheide* ûnder Lieshout is in gebiet mei heidefjilden, dobben en in rike biodiversiteit. 
https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebieden/molenheide
Stienbergen (gemeente)

**Stienbergen** (Nederlânsk: *Steenbergen*) is in gemeente yn 'e provinsje Noard-Brabân mei  () ynwenners op in oerflak fan 159,14 km² (wêrfan 12,64 km² wetter).

## Skiednis
De gemeente bestiet sûnt 1 jannewaris 1997 yn 'e hjoeddeiske foarm nei in fúzje fan 'e eardere gemeenten Dinteloord en Prinsenland, Nieuw-Vossemeer en Stienbergen (oant 1962 Stienbergen en Krúslân). It haadplak is de stêd Stienbergen.

## Plakken
De gemeente bestiet út de folgjende offisjele plakken:

* De Heen
* Dinteloord
* Kruisland
* Nieuw-Vossemeer
* Stienbergen
* Welberg

Fierder lizze der yn 'e gemeente de buorskippen: Blauwe Sluis · Bloemendijk · De Bocht · Boompjesdijk · Dintelsas · 't Haantje · Heense Molen · Koevering · Notendaal · De Overval ‎· Rolaf ‎· Visberg · Waterhoefke · Wildenhoek · Zwarte Ruiter.

## Twadde Wrâldkriich
De krite waard yn it ramt fan 'e Operaasje Pheasant op 30 oktober 1944 troch it Britske leger en de Poalske 1e Pantserdivyzje befrijd. De striid wie fûl, fral by de brêgen oer it Stienberchske Fliet en yn it omlizzende poldergebiet.

By it opjaan fan it gebiet blaasden de Dútsers ferskate brêgen en gebouwen op. Ek waard de âlde wettertoer fan Steenbergen ferneatige.

## It besjen wurdich
Steenbergen hat in soad monumintale en histoaryske gebouwen lykas de Sint-Gummarustsjerke. De toer, ûntwurpen troch de ferneamde arsjitekt Pierre Cuypers is ien fan 'e heechste tsjerken yn Nederlân. Oarspronklik waard de fêsting yn 'e 17e iuw oanlein as ûnderdiel fan 'e ferdigening tsjin Spaanske en letter Frânske oanfallen. Dielen fan 'e âlde ferdigeningswurken binne bewarre bleaun.

De protestantske tsjerke fan Nieuw-Vossemeer is fuort nei de Tachtichjierrige Kriich yn 1649 boud. Yn itselde doarp stiet oan 'e Rykswei 51 de mûne De Vos út 1802.

Benammen yn De Heen, Kruisland en Dinteloord binne âlde pleatsen en hearehûzen te finen. 

## Natoer
It natoerreservaat Dintelse Gorzen, mei syn waadflakten, kreken, geulen en in protte rûge fegetaasje, is in goed gebiet om te kuierjen en te fytsen. 

In diel fan 'e Slikken fan De Heen falt yn 'e gemeente Stienbergen, in oar diel falt yn 'e provinsje Seelân.
Veldhoven

**Veldhoven** is in stêd en gemeente yn 'e provinsje Noard-Brabân. It plak hat  () ynwenners. 

## Skiednis
De gemeente Veldhoven is op 1 maaie 1921 ûntstien troch it gearfoegjen fan 'e Kempyske gemeenten Veldhoven en Meerveldhoven, Oerle en Zeelst. Yn 1996, yn it ramt fan it 75-jierrich bestean fan 'e gemeente, waard in plakette set op it 'trijegemeentepunt': de geografyske lokaasje dêr't de trije eardere gemeenten oan inoar grinze. Dat punt leit yn 'e wyk ' t Look, in wyk dy't yn 1921 noch net bestie.

Yn 'e twadde helte fan 'e 20e iuw soarge de bou fan nije wenwiken derfoar dat de fjouwer oarspronklike doarpen Veldhoven Dorp, Meerveldhoven, Zeelst en Oerle oan inoar fêst groeiden ta ien grutte beboude kom. It doarp Oerle hat noch it meast it eigen karakter bewarre en makket, oars as de oare doarpen, diel út fan 'e regio Acht Sillichheden. It westen en suden fan 'e gemeente hawwe noch wat plattelân, dêr't beekjes lykas de Run, it Gender, de Poelenloop en de Bruggenrijt troch streame. It plattelân om Veldhoven hinne is ryk oan âlde doarpen mei monumintale pleatsen mei lange gevels en bosk mei prehistoaryske grêfheuvels.

Yn 'e gemeente binne spoaren fan bewenning fûn út de Romeinske tiid. De doarpen ûntstiene as agraryske mienskippen op sânrêgen tusken sompich gebiet. Zeelst en Oerle wurde al neamd yn 11e-iuwske dokuminten. De regio waard yn dy tiid ûnder it gebiet fan it hartochdom Brabân rekkene. Fanwegen syn lizzing op sânige grûn wie it eartiids in earm gebiet.

Yn 'e 19e iuw sette de yndustrialisaasje stadichoan útein, al bleau Veldhoven lang in plattelânsgebiet. De measte ynwenners wurken yn 'e lânbou of lytse ambachten. Benammen nei de 
Twadde Wrâldkriich, groeide Veldhoven hurd troch de útwreiding fan Eindhoven en de komst fan de hightech sektor.

## Ekonomy
Yn Veldhoven stiet it haadkantoar it hightechbedriuw ASML. Yn 2009 wurken mear as 14.000 minsken by it bedriuw, hast in achtste diel fan 'e befolking fan 'e stêd. ASML is it heechste gebou (83 meter) yn Veldhoven. De gemeente hat in grut yndustry- en kantoargebiet oan 'e Gende, dêr't ek it op ien nei grutste sikehûs fan 'e stedsregio Eindhoven, Máxima Medysk Sintrum, ûnder falt .

## Ferkear
Fleanfjild Eindhoven leit tichtby Veldhoven, op 'e grins mei Eindhoven yn Meerhoven, tichtby de sneldiken A2 en A67 .
Oosterhout (gemeente)

**Oosterhout** is in gemeente yn 'e provinsje Noard-Brabân mei  () ynwenners op in oerflak fan 73,09 km² (wêrfan 1,62 km² wetter). It haadplak is de stêd Oosterhout.

## Skiednis
De gemeente Oosterhout waard yn 'e moderne foarm oprjochte yn it jier 1803, yn de tiid fan de Bataafske Republyk, doe’t de âlde feodale strukturen feroare waarden yn mear sintralisearre bestjoerlike ienheden. As plak hat Oosterhout lykwols in folle âldere skiednis.

Oosterhout makket diel út fan 'e Barony fan Breda en foarmet de noardlike grins dêrfan. De grinzen fan 'e gemeente Oosterhout binne yn 'e rin fan 'e tiid praktysk net feroare. Op 1 oktober 1964 waarden de doarpen Stuivezand en Hoogerheide, dy't tichteby Made lizze, tafoege oan de doetiidske gemeente Made en Drimmelen.

## Plakken
Njonken de stêd Oosterhout falle ek de doarpen en buorskippen Den Hout, Dorst, Eind van den Hout, Groenendijk, Heikant, Heistraat, Hespelaar, Oosteind, Seters, Steenoven, Ter Aalst, Vijfhuizen en Vrachelen ûnder de gemeente.

## It besjen wurdich

De Sint-Jânsbasilyk is in neogoatysk tsjerkegebou yn it sintrum fan Oosterhout. 

Oan 'e râne fan it sintrum fan Oosterhout lizze yn in parkeftich gebiet fjouwer lytse slotsjes: Limburg, Brakestein, Beveren en Paterserf.

De Sint-Paulusabdij wie eartiids in benediktynske abdij, mar is hjoed-de-dei in kleaster fan 'e mienskip Chemin Neuf.

De Hillige Trijehoeke is in gebiet dêr't trije kleasters tichte byinoar lizze: it Sint-Catharinadal fan 'e Norbertinessen, de âldste noch besteande nonnekleastermienskip fan Nederlân, de earder neamde Sint-Paulusabdij en de Us-Leaffrouweabdij.

### Museum
* Museum Oud-Oosterhout

## Natoer
De *Vrachelse Heide* is in grut bosk- en heidegebiet súdwestlik fan Oosterhout. It wie oarspronklik hielendal heide, mar yn 'e 19e iuw is it foar in part beplante mei dinnebeammen. It is eigendom fan Definsje.   

Boskwachterij Dorst is in 1.117 ha grut boskgebiet tusken Rijen, Oosterhout, Teteringen en Dorst. It is eigendom fan Steatsboskbehear en is ûnderdiel fan it natuergebiet Barony fan Breda. 

De *Duiventoren* is in natuergebiet súdeastlik fan Oosterhout. It terrein is fan Steatsboskbeheer. It waard yn it ferline brûkt troch it leger en dêrfandinne wurdt it ek *Cadettenkamp* neamd. De Duiventoren slút oan op de Boskwachterij Dorst. 

Súd fan Oosterhout leit de *Oosterheide*, in 106 ha grut gebiet fan 'e feriening Natuermonuminten.
Roosendaal (gemeente)

**Roosendaal** is in gemeente yn 'e provinsje Noard-Brabân mei  () ynwenners op in oerflak fan 107,16 km² (wêrfan 0,67 km² wetter). It haadplak is de stêd Roosendaal.

## Skiednis
De gemeente Roosendaal ûntstie op 1 jannewaris 1997 troch de gearfoeging fan 'e eardere gemeenten Roosendaal en Nispen en Wouw.

## Plakken
De gemeente bestiet út de plakken

* Wouw 
* Roosendaal 
* Moerstraten 
* Wouwse Plantage 
* Heerle 
* Nispen

Fierder binne der noch in grut tal buorskippen: Akker, Boeiink, Borteldonk, Brembosch, Bulkenaar, De Rotting, Everland, Haiink, Hazelaar, Heijbeek, Hoevestein, Hollandsdiep, Hulsdonk, Kruisstraat, Nieuwenberg, Oostlaar, Plantage Centrum, Vijfhoek, Vinkenbroek, Visdonk, Vleet, Vroenhout, Wouwse Hil, Zoomvliet.

## It besjen wurdich

De Sint-Jânstsjerke of Jehannes de Dopertsjerke is in neoklassisistyske tsjerke út 1839 mei in âldere, mooglik 14e of 15e-iuwske toer dy't letter ferhege is. It barokke heechalter datearret fan 1840. De tsjerke waard oant 1979 troch paters norbertinen út de abdij fan Tongerlo betsjinne. Oare belangrike tsjerken binne de ekspressionistyske Sint-Joazeftsjerke (1923-1924) en de Us-Leaffrouwetsjerke. 

It kleaster Mariadal waard yn 1934 boud foar de Fransiskanessen neffens ûntwerp fan J.Th.J. Cuypers en F.B. Sturm yn in tradisjonalistyske styl. It kompleks bestiet út it kleaster, de kleastertsjerke, in kleastertún en in omklamjende muorre, allegear ryksmonuminten. De kleastertsjerke hat glês-yn-leadramen en beskilderings fan hilligen. Yn 'e kleastertún is in Lourdesgrot út 1936.

Yn Wouw stiet de stiennen mûne *De Arend* út 1811. De mûne hat in flecht fan 25,85 meter en waard nei in brân yn 1825 werboud.

De Mûne fan Aerden yn Nispen waard yn 1850 boud en hat in flecht fan 23,80 m. 

## Natoer
It Lângoed Visdonk is in grut en ôfwikseljend natoergebiet oan 'e súdkant fan Roosendaal mei bosk, heide, loanen en houtwâlen. Hichtepunt fan it natoergebiet is de Roazedobbe. 

It *Molenbeekpad* is in 2,5 km lang kuierpaad dat tusken de Roosendaalse wyk Tolberg en de Antwerpseweg rint, krekt benoarden Nispen. It paad folget de Lytse Aa en biedt moaie útsichten oer it lânskip. It is in goede lokaasje foar fûgeltsjelju, mei kâns om ûnder oaren de iisfûgel, ielreager en mûzefalk te sjen.

Njonken de buorskip is der ek in 900 ha grut natoergebiet dat Wouwse Plantage hjit. Oarspronklik is it in lângoed, mar it hjoed-de-dei fral in natuergebiet mei in ferskaat oan lânskippen, ynklusyf bosken, heidefjilden en dobben. Foar huningfalk, swarte spjochten, deisliepers en heideljurken is it gebiet ien fan 'e wichtichste briedgebieten fan Nederlân.  

Yn Roosendaal binne sûnt 2020 ferskate *Tiny Forests* oanlein, lytse, tichte minybosken dy't bydrage oan 'e biodiversiteit en ek brûkt wurde foar natueredukaasje. Foarbylden binne de Tiny Forests yn 'e wiken Westrand en Langdonk, dy't yn gearwurking mei basisskoallen en bewenners oanlein binne.

## Karnaval
Yn 'e karnavalstiid hjit Roosendaal *Tullepetaonestad*.
Lolkje Anema

**Lolkje Anema** (Rie, 23 desimber 1871 – De Haach, 17 septimber 1953) wie in Nederlânske keunstskilder en tekener fan Frysk komôf.

## Libben en wurk
Lolkje Anema wie in dochter fan lânbouwer Wybe Jans Anema (1838-1913) en Jeltje Klazes Rienks (1839-1909). Se makke stúdzjereizen nei München en Parys. Nei it ferstjerren fan har heit ferhuze hja mei har suster  Tietje nei De Haach. Se wenne dêr, mei wat ûnderbrekkings yn Frankryk, oant har dea.

Anema skildere en tekene ûnder oare blomstillevens, berchlânskippen en dúnlânskippen, en makke houtfiken. Se wie lid fan de Skilderresseferiening ODIS, dêr't se ek mei eksposearre. Yn 1913 die se mei oan de tentoanstelling *De vrou 1813-1913* yn Amsterdam. Yn 1921 hie se in solotentoanstelling mei blommen en Limburchske lânskippen by Pictura, de Haagsche Courant skreau: *"Mej. L. Anema heeft blijkbaar haar schilderwerk rijp genoeg geoordeeld om er een afzonderlijke tentoonstelling van in te richten. Niet ieder zal het daarin met haar eens zijn.* Nei in ODIS-eksposysje yn 1937 wie keunstkritikus Cornelis Veth positiver: *Nog meer landschappen hebben mij gefrappeerd: in de eerste plaats die van mej. L. Anema, het opmerkelijk spontane bosch, een overtuigende natuurindruk en het andere met de heuvels achter het dal, dat niet minder getuigt van het vermogen om een waarneming eenvoudig-treffend weer te geven.* Ek liet se har wurk sjen op de útstalling organisearre troch it Frysk Selskip 'Slucht en Rjucht' yn De Haach by galery Esher Surrey (1919) en de Haagse Kunstkring (1939)  njonken ûnder oaren Jeanne Bieruma Oosting, Klaas van Leeuwen, Max Nauta en Roline Wichers Wierdsma, en op in útstalling fan moderne Fryske keunst yn it Frysk Museum yn Ljouwert (1940).

Lolkje Anema stoar yn de âldens fan 81 jier; se waard beïerdige op Oud Eik en Duinen.
Holotype

In **holotype** (fan it Latynske *holotypus*) is in fysyk spesimen (of in yllustraasje) fan in organisme, dat brûkt wurdt as de basis foar de formele wittenskiplike beskriuwing fan in soarte (of fan in oar leger takson, lykas in ûndersoarte). It is òf it iennichste fysike spesimen (of de iennichste yllustraasje) òf ien fan ferskaten mar dan eksplisyt as it holotype oanwiisd. 

Under de Ynternasjonale Koade fan Soölogyske Nomenklatuer (ICZN) is in holotype ien fan ferskillende  soarten types spesimina. As it holotype ferlern gien is, kin it bgl. as basis foar de soartebeskriuwing ferfongen wurde troch in lektotype of neotype.

Yn 'e Ynternasjonale Koade fan Nomenklatuer foar algen, skimmels en planten (ICN) binne de definysjes fan 'e ûnderskate typen op deselde manear staljûn, mar net identyk. Yn 'e botany (plantkunde) en de mykology (skimmelkunde) is bgl. in **isotype** in duplikaat fan in holotype, oer it algemien besteande út dielen fan deselde yndividuele plant of itselde genetyske yndividu.

In holotype hoecht net needsaaklikerwize "typysk" te wêzen foar it oangeande takson, hoewol't dat ideäliter wol it gefal is. Mar sels as letter in better (want represintativer) spesimen fûn wurdt, kin it holotype net ferfongen wurde. Soms kin in holotype ek mar in fragmint fan in yndividueel organisme wêze, benammen yn 'e paleöntology, as it giet om fossilen, dy't ornaris by stikjes en brokjes oantroffen wurde.
Antonius Abttsjerke (Riel)

De **Antonius Abt-tsjerke** is in tsjerkegebou yn Riel yn 'e gemeente Goirle yn 'e provinsje Noard-Brabân. De tsjerke stiet oan Kerkstraat 3 en it tsjerkhôf leit oan 'e eastlike kant efter de tsjerke.

De tsjerke is wijd oan Antonius fan Egypte.

## Skiednis
Yn Riel waard yn 1444 in oan 'e hillige Katarina fan Aleksandrje wijde kapel boud. It doarp waard yn 1520 in selsstannige parochy en de kapel waard doe de parochytsjerke. 

Sûnt 1629 waard de kapel sletten en ferhûze it fieren fan 'e Hillige Misse nei de pastorije. It waard yn 1641 te ûnfeilich foar de dûmny en dy pakte dêrom op. Oant 1673 bleau de beoefening fan it katolike leauwe ferbean. Doe ferhûzen de katoliken nei in skuorretsjerke foar it plak fan 'e âlde tsjerke oer. Dy waard yn 1764 útwreide.   

Yn 1819 kaam de âlde tsjerke werom yn it besit fan 'e katoliken, dy't sûnt 1822 de tsjerke wer brûkten. 

Yn 1897 waard de yn 1895 foltôge nije tsjerke, de hjoeddeiske Antonius Abt-tsjerke, ynwijd. Dy tsjerke is ûntwurpen troch arsjitekt P.J. van Genk en waard boud op it plein foar de âlde tsjerke. De âlde tsjerke waard dêrnei ôfbrutsen.

Yn 1925 fûn in útwreiding plak. 

## Beskriuwing
De krúsfoarmige tsjerke waard yn neogoatyske styl boud en bestiet út in westlike toer mei yngong, in fjouwer traveeën lang skip, in dûbel dwersskip en in fiifsidich sletten koer fan ien travee. De fjouwerlidde toer hat in ynsnuorre spits op in fjouwerkante basis mei in iepen galerij en fjouwer dakkapellen. It skip en it koer ha in gearstald sealtek .

## Oargel
It hjoeddeiske oargel waard yn 1927 boud troch de firma Vermeulen út Alkmar as pneumatysk ynstrumint mei 39 registers op trije manualen en pedaal. It ferfong in oargel fan 'e bruorren Franssen út Roermond, dat earder yn 'e âlde tsjerke stien hie.
Skynfleanfjild De Kiek

It **skynfleanfjild De Kiek** leit tusken Riel en Alphen yn Noard-Brabân en wie yn 'e Twadde Wrâldkriich in Dútsk projekt om de fijân te mislieden. It waard oanlein om de alliearde bommesmiters ôf te lieden fan it strategyske fleanfjild Gilze-Rijen, dat likernôch 7 kilometer fierderop lei. Besikers kinne it terrein fergees besjen. It is tagonklik oer it fyts- en kuierpaad 'Bels Lyntsje' en leit tusken de Oude Tilburgsebaan en it âlde spoar.

De Dútsers neamden it skynfleanfjild *Scheinflughafen Kamerun* of koartwei SF 37. It waard sa ûntwurpen dat it fanút de loft op in echt fleanfjild like. Der waarden trije sabeare startbanen oanlein yn 'e heide, mei houten sabeare hangars en sabeare fleantugen, dy't mei seil bedutsen wiene. Guon fan dy sabeare fleantugen koene oer rails lutsen wurde om aktiviteit te simulearjen. Yn 'e jûn waard baanferljochting oanstutsen en waarden ljochtkogels ôfsketten, alles om de oandacht fan alliearde piloaten te lûken.

Boppedat waard der in grutte letter 'N' yn it lânskip oanbrocht, dy't stie foar *Notabwurfplatz*. Dat wie in plak dêr't Dútske bommesmiters, dy't harren bommen net boppe Ingelân dropt hiene, se feilich loslitte koene foar't se lannen op Gilze-Rijen.

Alhoewol't de alliearden al gau wisten dat De Kiek in skynfleanfjild wie, waard it dochs bombardeare. Op 20 oktober 1943 foelen bommen op it Rielske buorskip Brakel, wêrby't trije ynwenners om it libben kamen en trije oaren swier ferwûne rekken .

Nei de kriich waard it terrein brûkt troch de Nederlânske loftmacht. Yn 2019 waard fan it gebiet in belevingsbosk mei ynformaasjepanelen makke. Der is noch in orizjinele bunker te sjen en in keunstwurk fan in Messerschmitt Bf 109 fan cortenstaal.

## Keppeling om utens
* Side Schijnvliegveld De Kiek.
Riel (Goirle)

**Riel** is in doarp yn 'e gemeente Goirle, súdlik fan Tilburch, yn 'e provinsje Noard-Brabân. Oant 1997 hearde it doarp ta de gemeente Alphen en Riel. Sûnt dy tiid heart Alphen by de gemeente Alphen-Chaam en Riel by de gemeente Goirle. Yn it easten grinzget it doarp oan 'e Donge. 

## Skiednis
Riel hat in lange skiednis dy't weromgiet oant de prehistoarje. Yn it gebiet fan Brakel, ien fan 'e âldste buorskippen fan Riel, binne yn 1840 mear as 50 urnen út de prehistoarje en de Romeinske tiid opgroeven. It doarp Riel bestiet út de buorskippen Brakel, Zandeind en de doarpskom of Kerkeind. De earste fermelding fan 'e namme Riel komt út in akte fan 1392, dêr't it plak oantsjut wurdt as "locus qui dicitur Riel".

Yn 1810 waard Riel by Alphen foege, dat diel útmakke fan 'e Barony fan Breda. Yn 1997 waard Riel fan Alphen losmakke en ûnderdiel fan 'e gemeente Goirle. 

In wichtige ekonomyske aktiviteit yn Riel wie de loaierij. It restaurearre gebou fan 'e learloaierij Vermeulen oan 'e Doarpsstrjitte út 1900 tsjûget noch jimmeroan fan dy yndustry. 

Yn 'e Twadde Wrâldoarloch hat Riel relatyf minder te lijen hân fan alliearde besjittings as Goirle. Dochs kamen fiif ynwenners fan Riel en fiif persoanen fan bûten troch it kriichsgeweld om it libben.

Riel is hjoed-de-dei in forinzedoarp. In soad ynwenners wurkje yn Tilburch of yn oare Brabânske stêden.

## It besjen wurdich

* De Antonius Abttsjerke út 1895 is in neogoatyske pseudobasilyk mei in dûbel dwersskip, dy't yn 1925 fergrutte waard. De arsjitekt fan 'e tsjerke wie Petrus Johannes van Genk. De tsjerke is in ryksmonumint. Njonken de tsjerke stiet de pastorije mei koetshûs út 1873. It Hillich Hertbyld datearret fan 1920.
* De loaierij út 1890 (oan 'e Doarpsstrjitte 43) is in blokfoarmich bouwurk út 1890.
* Yn 2008 waard in stânbyld fan 'e Dútske soldaat Karl-Heinz Rosch oprjochte, dy't yn 1944 it libben rêde fan twa Nederlânske bern út Goirle by in allieard bombardemint, itjinge de  18-jierrige soldaat sels it libben koste. It byld stiet yn 'e tún fan it hus dêr't er ynkertierd wie. 

* Súdwestlik leit in stik bûten it doarp rjochting Alphen it skynfleanfjild ''De Kiek''. It wie yn 'e Twadde Wrâldkriich in Dútsk projekt om de fijân te mislieden en se fan it likernôch 6 km fierderop lizzende strategyske fleanfjild Gilze-Rijen ôf te lieden. Op de lokaasje steane ynformaasjebuorden en der is noch jimmeroan in bunker. Ek waard in keunstwurk yn 'e foarm fan in Messerschmitt Bf 109 fan cortenstaal opsteld.

* It *Bels Lijntje* is in bekend fytspaad yn Noard-Brabant en de Belgyske provinsje Antwerpen. It ferwiist nei it spoar fan Tilburch nei Turnhout dat yn 1867 oanlein waard. Hjoed-de-dei is it Bels Lyntsje in 30 km lang dat njoggen kear de grins oerstekt.
Alphen (Noard-Brabân)

**Alphen** is in doarp yn 'e gemeente Alphen-Chaam provinsje Noard-Brabân.

## Skiednis
Alphen leit yn in gebiet dat al yn 'e prehistoarje bewenne wie. Yn 'e Romeinske tiidwie der yn de omkriten fan Alphen in wichtige heirwei tusken Nijmegen en it súdlike Gallia.
Argeologyske fynsten, lykas resten fan gebouwen en brûksfoarwerpen, litte sjen dat der in Romeinske delsetting yn of tichtby Alphen wie.

De namme "Alphen" waard foar it earst yn skriftlike boarnen yn 'e 8e of 9e iuw as "Alfna" of "Alfheim" neamd, itjinge mooglik "wente by it wetter" betsjut. Yn dy tiid wie Alphen in agraryske mienskip mei buorkerijen en wat ambachten. It hearde ûnder it gebiet fan 'e Barony fan Breda en waard troch lokale hearen bestjoerd, dy't ûnder it gesach fan 'e hearen fan Breda.

Nei de reformaasje bleau de regio roomsk, alhoewol't der in skoft protestantske dominânsje wie ûnder de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. 

De oan 'e hillige Willibrord wijde tsjerke fan Alphen is fan oarsprong midsiuwsk en stiet sintraal yn it doarp. Dielen fan it gebou datearje út de 14e iuw. De tsjerke waard yn 1909 ferfongen troch nijbou, mar de toer bleau. By de befrijing fan Alphen rekke de toer sa slim skansearre, dat de spits op 'e tsjerke foel. Ek it oanbuorjende kleaster en in grut tal hûzen waarden ferneatige. 

Oant 1997 foarme it plak mei Riel de gemeente Alphen en Riel. Yn dat jier waard Alphen mei de doarpen Chaam en Galder yn 'e nije gemeente Alphen-Chaam opnommen, wylst it doarp Riel by de gemeente Goirle yndield waard. 

## It besjen wurdich
* De Sint-Willibrordustsjerke datearret fan 'e jierren 1950 en is boud neffens it ûntwerp fan Caspar Franssen. De âldste dielen fan 'e tsjerketoer geane op 'e 14e iuw werom. 
* De eardere herfoarme tsjerke út 1820, bekend as de kapel fan Alphen, jout hjoed-de-dei ûnderdak oan it Aldheidkundich Streekmuseum Alphen. De tsjerke waard boud nei't de protestanten de katolike tsjerke werom jaan moasten oan 'e katoliken. 
* Yn 'e pestepidemy tusken 1604 en 1625 ferstoar likernôch de helte fan 'e doetiidske befolking fan it plak (500 slachtoffers). It pesttsjerkhôf waard yn 1934 troch twa pastoars werom fûn. 
* Op it doarpsgebiet leit yn it boskgebiet sûdlik fan 'e buorskip Kwaalbrug in grêfheuvel mei in diameter fan 25 m út 2500 f.Kr., ien fan 'e grutste fan Noard-Brabân. 

## Belhamel

Alphen jout alle jierren de saneamde Belhamelpriis oan 'e feriening, ynstelling of persoan dy't him foar it promoaten fan it doarp fertsjinstlik makke hat. In *hamel* is in kastrearre raam. Om't kastrearre ramen yn in keppel skiep rêstiger binne as oare ramen, wiene dy hiel geskikt om de keppel oan te fieren en dêrom krigen se in belle om (fandêre belhamel). Letter krige de *belhamel* ek de oerdrachtlike betsjutting as in oanfierder fan in opskuor. Yn it doarp stiet it byld fan in raam dat 'Belhamel' hjit.
Sint-Willibrordustsjerke (Alphen)

De **Sint-Willibrordustsjerke** is in roomsk tsjerkegebou yn Alphen yn 'e provinsje Noard-Brabân.

## Skiednis
De bou fan 'e toer en it koer sette om 1500 hinne útein. Yn 1542 moast de bou stillein wurde fanwegen de ynvaazje fan 'e Geldersken ûnder lieding fan Maarten fan Rossum. De toer waard nei alle gedachten yn 1559 foltôge en fertsjintwurdiget de lêste faze fan 'e Kempyske gotyk. 
 
De tsjerke waard yn 1648 troch de protestanten oernommen, mar yn 1820 folge de weromjefte oan 'e katoliken. Om't it gebou yn ferfal rekke wie, folge in restauraasje, mar yn 1909 waard de tsjerke dochs ôfbrutsen. Allinnich de toer bleau steant. De tsjerke waard ferfongen troch in nije neogoatyske tsjerke neffens in ûntwerp fan Joseph Cuypers en Jan Stuyt. De ynwijing wie yn 1910.

Op 7 oktober 1944 stoarte by alliearde besjittings de spits fan 'e tsjerketoer yn op it skip fan 'e tsjerke. De slim skansearre tsjerke waard yn 1955 ferfongen troch in trijeskippige krústsjerke yn tradisjonalistyske styl, ûntwurpen troch de arsjitekt Hendrik Willem Valk. Yn 1966 waard de toer yn 'e orizjinele styl rekonstruearre.

## Ynrjochting
Fan 'e oarspronklike tsjerke bleaune it heechalter, de oan Marije en Joazef opdroegen syddalters, in grutte hingjende krusifiks, in doopfont en de kommunybanken bewarre. 
De brânskildere ramen yn it sydskip litte de tuorren fan 14 omlizzende tsjerken sjen.

## Beskriuwing
De trijelidde toer is in ryksmonumint en hat in ynsnuorre spits. Typysk foar de Kempyske gotyk binne de heakske steunbearen fan 'e toer.

## Keppeling om utens
* Orgelsite: dispysje oargel
Europeesk kampioenskip fuotbal froulju 2025

It **[[Europeesk kampioenskip fuotbal foar froulju]] 2025** wurd fan 2 july oant en mei 27 july 2025 ferspraat oer acht fuotbalstadions yn Switserlân organisearre. Ingelân waard foar de 2e kear Europeesk kampioen.

## Groepen
*De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 8.*

## Stadions

## Groepsfaze
### Groep A

### Groep B

### Groep C

### Groep D

## Knock-outfaze
Grûnspjochten

De **grûnspjochten** (wittenskiplike namme: *Colaptes*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it skift fan 'e spjochteftigen (*Piciformes*), de famylje fan 'e spjochten (*Picidae*), de ûnderfamylje fan 'e echte spjochten (*Picinae*) en de tûke fan 'e gewoane spjochten (*Picini*). Ta dit skaai hearre 14 libbene soarten út 'e Nije Wrâld mei dêropta ien dy't útstoarn is.

## Taksonomy
It skaai fan 'e grûnspjochten waard yn 1825 yntrodusearre troch de Ierske ornitolooch Nicholas Aylward Vigors. Dyselde murk de gouden grûnspjocht (*Colaptes auratus*) oan foar de typesoarte. De wittenskiplike namme *Colaptes* komt fan it Aldgrykske κολάπτης (*kolaptes*), dat "beitelder" betsjut. Binnen de tûke fan 'e gewoane spjochten (*Picini*) hearre de grûnspjochten ta in klade fan fiif nau besibbe skaaien dêr't fierders ek de iiktimmerspjochten (*Dryocopus*), de lytse griene spjochten (*Piculus*), de ruotspjochten (*Mulleripicus*) en de Súdamerikaanske toefspjochten (*Celeus*) diel fan útmeitsje.

## Skaaimerken
Grûnspjochten hawwe oer it algemien in brune of griene rêch en wjukken en in bêzjekleurige oant giele, swart bespikkele bealch. De wjukken hawwe swarte spikkels dy't yn horizontale rjochting ferlinge binne, sadat se wol wat wei hawwe fan koarte streekjes. Dizze fûgels hawwe ornaris fel kleure markearrings op 'e kop. De namme 'grûnspjochten' is in ferwizing nei it feit dat se harren fretten foar in grut part op 'e grûn byinoar fandelje.

## Soarten
Peerke Donderspark

It **Peerke Donderspark** is in prosesjepark yn 'e Brabânske stêd Tilburch. De namme wurdt ek brûkt foar it hiele kompleks om it werboude bertehûs fan Peerke Donders. Dêrûnder falt in kapel, monumint, in krúswei en in museum. 

## Eftergrûn

Petrus Norbertus Donders of Peerke Donders (1809-1887) wie in Nederlânske misjonaris. Hy waard as soan fan in ienfâldige wever yn Heikant berne, in buorskip yn Noard-Tilburch. Nei't er yn 1841 ta pryster wijd wie, ferfear er nei Suriname. Dêr wie Donders ynearsten kapelaan yn Paramaribo en sûnt 1856 pastoar yn 'e melaatsekoloanje fan Batavia, in eardere kakaoplantaazje. Nei't er him by de redemtoristen oansletten hie, makke Donders sûnt 1867 missyreizen nei de ynlannen fan Suriname. Yn 1882 waard er nei Paramaribo roppen en dêrnei nei de missypost Mary's Hope yn Coronie stjoerd. Yn 1885 wurke er wer yn Batavia, dêr't er yn 1887 ferstoar. Yn 1900 waard syn lichem begroeven yn 'e Sint-Petrus- en Paulustsjerke yn Paramaribo. Yn 1913 ferklearre paus Pius X Donders earbiedweardich. Dat wie it begjin fan it proses fan hillichferklearring.

Nei de dea fan Donders kochten de redemptoristen it lân op en om it eardere berteplak fan Donders. It plak luts pylgers oan en der wie in put, werfan't minsken tochten dat it mirakuleus wetter hie. Yn 1923 waard in moarmeren tinkstien op it plak set dêr't it bertehûs fan Donders stien hie. Yn dat jier waard njonken it plak fan it eardere bertehûs ek in op 'e Surinaamske arsjitkeuer ynspirearre kapel ynwijd. Dy kapel waard oan 'e Hillige Trije-ienheid wijd, om't Peerke Donders doe noch net sillich ferklearre wie en dêrfandinne de kapel ek net nei him wijd wurde koe. Dêromhinne waard in paviljoen mei in krúswei oanlein, dy't fan it grutseminaarje fan Hoeven oernommen waard.         

Yn 'e jieren 1930-1931 waard it bertehûs fan Peerke Donders rekonstruearre. Sawol it hûs as it ynterieur jout in goed byld fan 'e earmoedige omstannichheden fan 'e wevers út dy tiid.

Yn 'e buert fan 'e kapel en it bertehûs waard yn 1933 it Peerke Donders Monumint oprjochte, makke troch de Roermondske byldhouwer Karel Lücker. Trije jier letter krige it Tilburchske keunstatelier "Sint Lucas" fan P. Verbraak & Zonen út Tilburch de opdracht om in nije krúswei te meitsjen, wêrfan't de libbensgrutte staasjes troch parochy's of famyljes skonken waarden.

Fanwegen oanhâldend fandalisme waard yn 1980 it park mei in smei-izeren poarte ôfsletten, dy't ôfkomstich wie fan in Tilburchske tekstylfabryk. Sûnt 1982 wie der sintraal yn it park in heal-iepenloftkapel. Dy kapel is ôfbrutsen om plak te meitsjen foar it yn 2009 iepene Museum foar Neisteleafde, oant 2014 ûnder it behear fan Stadsmuseum Tilburg, letter fan 'e Stifting Petrus Donders Tilburch.

## Beskriuwing
It park bestiet út in beplanting fan line- en kastanjebeammen en ferskate sierstrûken mei in sânpaad om in gersfjild hinne, dêr't de krúsweistaasjes oan 'e bûtenste râne grinzgje. De fjirtjin stasjons besteane út byldegroepen fan libbensgrutte figueren op in semintbasis. Foar de bylden ha Tilburchske ynwenners model stien.
Dûbeldevenredigens

**Dûbeldevenredigens** is in prinsipe binnen it ûntwerp fan kiesstelsels, wêrby't sitten sawol evenredich ferdield wurde tusken partijen as tusken territoriale ienheden. It doel is om in lykwicht te finen tusken partijpolitike en regionale fertsjintwurdiging. It is gjin fêst systeem, mar earder in ideaal of stribjen dy't op ferskate wizen ynterpretearre en tapast wurde kin.

## Prinsipes
Dûbeldevenredigens hat twa pylders:

* Partijpolitike evenredigens: 10% fan 'e stimmen foar in partij = 10% fan 'e sitten foar in partij
* Geografyske evenredigens: 10% fan 'e stimmen út in regio = 10% fan 'e mandaten foar dy regio

## Doel en tapassing
Dûbeldevenredigens besiket te foarkommen dat grutte partijen of regio's ûnevenredige ynfloed krije, wylst lytse partijen of regio's marginalisearre wurde. Of oarsom, dat lytse partijen of tinbefolke regio's strukturiel oerfertsjintwurdige binne. It wurdt benammen brûkt by de gearstalling fan parleminten yn lannen dêr't omtinken jûn wurdt oan sawol partijpolityk ferskaat as geografyske sprieding.

## Praktykfoarbylden
Der binne ferskate manieren om it prinsipe fan dûbeldevenredigens yn 'e praktyk te bringen. Hjir binne trije konkrete foarbylden:

#### It Skandinavyske model mei lykmakkermandaten
Yn lannen lykas Sweden, Noarwegen en Denemarken wurdt it systeem fan lykmakkermandaten brûkt. Kiezers stimme op partijen binnen distrikten, mar guon fan 'e mandaten wurde lanlik opnij ferdield om de partijpolitike proporsjonaliteit fan 'e ferkiezing te garandearjen. Dit komt ticht by it ideaal fan dûbeldevenredigens, om't it systeem stribbet nei sawol regionale as partijpolitike balâns. Sweden en Denemarken hawwe in proseduere en berekkeningsmetoade om de lykmakkermandaten oan 'e regio's ta te wizen. Noarwegen ferdielt (foar de ferkiezings) alle mandaten ûnder alle regio's en jout elke regio 1 lykmakkermandaat.

#### Switserske kantons: de Pukelsheim-metoade
Yn Switserlân wurdt in metoade brûkt dy't basearre is op it wurk fan wiskundige Friedrich Pukelsheim. Syn model, bekend as de dûbeldevenredige mandaatferdieling, is basearre op it útgongspunt dat de definitive sitferdieling dûbelproporsjoneel is: dus sawol geografysk as partijpolityk proporsjoneel. De berekkeningsmetoade is ûntworpen om mandaten tagelyk sa lykwichtich mooglik oer partijen en regio's te ferdielen.

#### Dútslân: ôfskaffing fan oerhingmandaten om nasjonale proporsjonaliteit te garandearjen
It Dútske Bundestag-systeem brûkte lang oerhingmandaten: mandaten dy't ûntsteane as in partij mear distrikten wint as har proporsjonele oandiel fan 'e stimmen rjochtfeardiget. Om dit te kompensearjen waarden ekstra mandaten takend oan oare partijen; de saneamde Ausgleichmandaten . Resinte herfoarmings hawwe lykwols nasjonale evenredigens folslein garandearre. Dit is in technyske ymplemintaasje fan dûbeldevenredigens, wêrby't sawol it federale karakter (steaten) as stimgelikensens (evenredigens) garandearre binne.
Rôzekielkardinaal

De **rôzekielkardinaal** (*Piranga roseogularis*) is in fûgelsoarte yn it skaai *[[Piranga's]]* út de famylje kardinaalfûgels (*Cardinalidae*). 

## Beskriuwing

Nettsjinsteande syn namme is de rôzekielkardinaal in frij kleurleaze fûgel, mei griiseftige fearren. It mantsje hat lykwols in rôze kiel en fealread op 'e kroan, wjukken en sturt. By it wyfke hawwe dy gebieten ynstee fan in readeftige in gielige tint. Karakteristyk is in brutsenwite eachring. 

## Fersprieding
De soarte  wurdt ferdield yn 'e folgjende trije ûndersoarten: 

* *Piranga roseogularis roseogularis* - komt yn súdeastlik Meksiko foar (it drûge noarden fan it Yucatán-skiereilân).
* *Piranga roseogularis tincta* - komt yn it sintrale en súdlike die fan it skiereilân Yucatán-skiereilân foar en yn it noarden fan Belize en Gûatemala.
* *Piranga roseogularis cozumelae* - komt foar yn súdeastlik Meksiko (Cozumel en Isla Mujeres).

It skaai *Piranga* waard earder yn 'e tanagerfamylje (*[[Thraupidae]]*) ûnderbrocht. DNA-stúdzjes hawwe lykwols oantoand dat it kardinalen binne, nau besibbe oan 'e typesoarte fan 'e famylje, de reade kardinaal. 

## Hâlden en dragen
De rôzekielkardinaal is in seldsume fûgel yn tropyske bosken en boskrânen. Dêr libbet er yn 'e hegere lagen fan it bosk. Hy is faak stil en wurdt dêrom net gau waarnommen.

## Status
De soarte is relatyf seldsum en de populaasje wurdt op likernôch 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels rûsd. Tocht wurdt dat er yn oantal ôfnimt, mar net sa bot om de fûgels as bedrige te beskôgjen. De IUCN klassifisearret de soarte dêrfandinne as net bedrige.
Sosimus

; Sosimus as Sosimos kin ferwize nei: 
* in paus yn 'e 5e iuw, Sosimus (paus)
* in histoarikus berne yn 'e 5e iuw, Sosimus (histoarikus)
* in 4e-iuwsk Gryksk algemist Sosimos fan Panopolis
* in geslacht fan kreeftachtigen Sosimus (geslacht)
* in metropolyt fan Moskou (1490-1494) Sosimus fan Moskou
Sint-Stefanustsjerke (Lage Mierde)

De **Sint-Stefanustsjerke** is in earder roomsk tsjerkegebou yn it Noard-Brabânske doarp Lage Mierde. 

## Skiednis
It âldste diel fan 'e tsjerke is de yn 'e Kempyske gotyk boude toer út likernôch 1400. De oarspronklike sealtsjerke waard yn 1485 ta in trijeskippige tsjerke ferboud, wêrfan't it hjoeddeiske skip en sydskippen ûnderdiel binne. 

Nei de reformaasje waard de tsjerke fan 1648 oant 1803 brûkt troch de protestanten en moasten katoliken in skuorretsjerke brûke. Yn 'e Frânske tiid folge de weromjefte en is de tsjerke ferskate kearen restaurearre. 

Oant 1909 hie de toer in leeech piramidetek. Yn dat jier krige de toer in nije, 8 m hege spits. It dwersskip en it koer waard yn 1912 neffens in ûntwerp fan  Jacobus van Gils boud yn neogoatyske styl.

By de tsjerke stiet in grêfkrús út 1628. De tsjerke besit in doopfont út de 14e iuw.

## Ferkeap
Nei de fúzje fan ferskillende parochy's waard de tsjerke ferkocht oan in partikulier. By spesjale gelegenheden wurde de klokken lykwols noch let. De liuwen dy't hjoed-de-dei by de tagong steane hearre oarspronklik net by de tsjerke.
Benediktus V

Paus **Benediktus V**, (Rome - Hamburg, 4 july 965) wie de 131ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Syn pontifikaat duorre 33 dagen, fan 22 maaie oant 23 juny 964.

Benediktus V wie de opfolger fan Jehannes XII, hy waard keazen troch de Romeinen. Keizer Otto 1 karde syn oanstelling as nije paus lykwols net goed. Hy waard nei in moanne ferfongen troch Leo VIII.

Nei syn ôfsetting waard Benediktus V nei Dútslân brocht troch de keizer. Dizze pleatste him dêr ûnder de soarch fan Adeldag, aartsbiskop fan Hamburg-Bremen. Hy ferstoar op 4 july 965 en waard begroeven yn de katedraal fan Hamburg. Yn 988 waarden de resten troch keizer Otto III nei Rome ferpleatst, hoewol't de lokaasje ûnbekend is.
Leo XI

Paus **Leo XI**, berne as **Alessandro Ottaviano de' Medici** (Florâns, 2 juny 1535 - Rome, 27 april 1605) wie de 232ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Syn pontifikaat duorre 27 dagen, fan 1 april oant 27 april 1605.

Hy waard berne op 2 juny 1535 te Florâns as Alessandro Ottaviano de 'Medici. Syn heit wie Ottaviano de' Medici (14 july 1482 - 28 maaie 1546), fan in minder dominante takke fan de Medici-famylje. Syn mem dêrfoaroer wie Francesca Salviati, in pakesizzer fan Lorenzo de 'Medici Il Magnifico, in nicht fan paus Leo X en muoike fan Cosimo I de' Medici, gruthartoch fan Toskane.

Alessandro Ottaviano de' Medici wie preester en dêrom troch gruthartoch Cosimo I as ambassadeur nei paus Pius V stjoerd. Hy ferbleau 15 jier yn Rome. Yn 1573 makke paus Gregoarius XIII him biskop fan Pistoia en dêrnei aartsbiskop fan Florâns yn 1574. Hy waard yn 1583 beneamd ta kardinaal.

Op fersyk fan paus Clemens VIII ferbleau hy om 1600 hinne yn Frankryk, dêr't Maria de' Medici keninginne wie. Hy waard yn 1605 ta paus keazen en naam de namme fan Leo XI oan. Paus Leo XI ferstoar yn Rome op 27 april 1605, trochdat Leo XI al sa betiid nei syn ferkiezing stoar, heart syn pausskip ta de koartste tsien pontifikaten yn de skiednis fan it pausdom.
Pius III

Paus **Pius III**, bêrne as **Francesco Todeschini Piccolomini**  (Starteano, 29 maaie 1439 - Rome, 18 oktober 1503) wie de 215e paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Syn pontifikaat duorre 27 dagen, fan 22 septimber oant 18 oktober 1503.

Hy wie aartsbiskop fan Siena fan 1460 oant 1503, it jier dat er keazen waard ta paus. Hy wie in neef fan Pius II, en betjinne him lange tiid in werfoarmingsniste figuer binnen it kolleezje fan kardinalen. Sa protestearre er iepenlik tsjin de politike yntriges fan Aleksander VI. Hy folge Alexander op en naam fuortendaliks stappen om it pauslike hôf op 'e nij te foarmjen.

Paus Pius III ferstoar lykwols yn Rome op 18 oktober 1503 oan swolderij yn syn skonk, trochdat Leo XI al sa betiid nei syn ferkiezing stoar, heart syn pausskip ta de koartste tsien pontifikaten yn de skiednis fan it pausdom.
Fibula fan Doarestêd

De **Fibula fan Doarestêd** is in unike fibula (mantelspjelde) dy't makke wêze moat oan de ein fan de 8e iuw. De brosj waard yn 1969 fûn by in archeologyske opgraving fan de *Nederlandse Jeugdbond voor Geschiedenis* (NJBG) yn it eardere rike hannelsplak Doarestêd (no Wijk bij Duurstede). It foarwerp waard fûn yn in âlde wetterput. 

De Fibula fan Doarestêd is tsjintwurdich te besjen yn it Ryksmuseum fan Aldheden te Leien.

## Eftergrûn
Nei alle gedachten is de brosj tusken 775 en 800 yn it doetiidske Keninkryk Boergondië makke, yn de tiid fan Karel de Grutte. Hy hat in diameter fan 8,5 sintimeter en is útfierd yn goud, fersierd mei cloisonnéwurk en ynlein mei ferskillende kleuren glês, almandyn en pearels by de râne del. It ynliswurk hat kristlike foarmen, lykas twa krusen yninoar yn de styl fan tsjerklik edelsmeiwurk. In pear stiennen dêrfan binne ferlern gien, lykas de spjelde oan de achterkant dêr't de brosj op de klean mei befêstige wurde koe.

Mooglik is de brosj yndertiid ferburgen yn de wetterput, ûnder de plunderingen troch Wytsingen yn Dorestêd.

## Sjoch ek
* Grutte fibula fan Winaam
Damasus II

Paus **Damasus II**, bêrne as **Poppo fan Brixen**  (±1000 – Palestrina, 9 augustus 1048) wie de 151ste paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Syn pontifikaat duorre 24 dagen, fan 17 july oant 9 augustus 1048.

Earder wie er biskop fan Brixen (1039) en hy behold dit amt by syn pontifikaat. Poppo waard foardroegen troch keizer Hendrik III en waard ûnder begelieding fan in leger fan de markgreve fan Toskane op keizerlik befel op de troan set, wêrby't syn foargonger Benediktus IX ferdreaun waard.

De paus soe op 9 augustus 1048 ferstoarn wêze oan malaria, mar neffens oaren waard er fergiftige troch Benedictus IX. Trochdat Damasus II al sa betiid nei syn ferkiezing stoar, heart syn pausskip ta de koartste tsien pontifikaten yn de skiednis fan it pausdom.