open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1592

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Koevorden en Stienwyk wurde werovere op de Spanjerts.
* *sûnder datum* - Jan Huygen fan Linschoten komt nei jierren fan reizgjen foar Portegal werom yn 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen, dêr't syn publikaasjes oer de 'geheime' skipfeartrûtes nei East-Ynje de doar iepenje nei de Gouden Iuw. 
* *sûnder datum* - De twadde Brandaris-fjoertoer fan Skylge wurdt boud, mar stoart troch ferkearde boumaterialen frijwol daliks wer yn.
* *sûnder datum* - Cornelis de Houtman wurdt troch de Kompanjy fan Fierrens nei de Portegeeske haadstêd Lissabon ta stjoerd om nije hannelsmoogelikheden foar de speserij piper te ûndersykjen.
* *sûnder datum* - Cornelis Cornelisz. van Uitgeest kriget it oktroai foar de paltrokmole.

## Berne
* 28 maart - Jan Amos Comenius, Moravysk filosoof, teolooch en pedagooch († 1670) 
* 15 july - Roelof fan Ychten, hear fan Ychten en Ychtens Hoogeveen, stifter fan Hoogeveen († 1643)
* 16 augustus - Wybrand de Geest, Frysk keunstskilder († 1661) 
* 4 novimber - Gerard fan Honthorst, Nederlânsk keunstskilder († 1656) 

## Ferstoarn
* 2 febrewaris - doña Ana de Mendoza, prinsesse fan Éboli, Spaansk ealfrouwe en politika (* 1540)
* 1 augustus - Hessel fan Aysma, Frysk jurist en steatsman (* 1527/1528)
* 17 novimber - kening Jehan III fan Sweden (* 1537)

## Literatuer
;toaniel
* William Shakespeare?, *[[Arden of Faversham]]*
1593

## Foarfallen
* 24 juny - Werovering fan Geartruidenberch en Westerwâlde op de Spanjerts.
* *sûnder datum* - De Westertoer yn Hylpen wurdt boud.
* *sûnder datum* - De Fryske steedhâlder Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg lit by Fryske Peallen in skâns bouwe dy't de Spaanske legers út Fryslân hâlde moat.
* *sûnder datum* - De Bekhofskâns oan de Linde by Aldeberkeap wurdt boud.
* *sûnder datum* - Carolus Clusius plantet yn de Hortus Botanicus Leien de earste tulp.

## Berne
* 9 augustus - Izaak Walton, Ingelsk skriuwer († 1683)
* 13 oktober - Sixtinus Amama, Frysk heechlearaar Easterske talen († 1629)

## Ferstoarn
* 30 maaie - Christopher Marlowe, Ingelsk toanielskriuwer (* 1564)

## Literatuer
;poëzij
* William Shakespeare, *[[Venus and Adonis]]* (oerset yn it Frysk as *Venus en Adonis*)
1594

## Foarfallen

* 12 febrewaris - By de Oanfal op Delfsyl slacht de stêd Delfsyl, yn 'e Ommelannen, in wraam ôf dy't derop dien wurdt fanút it troch de Spanjerts beset holden Grins.
* 7 maaie - Steedhâlder Maurits fan Oranje-Nassau ûntset foar de twadde kear it belegere Koevorden, dêr't net folle mear fan oer is.
* 3 juny - Under lieding fan Willem Barents set de earste ekspedysje om 'e Noardeastlike Trochfeart nei Aazje te sykjen ôf fan Teksel. Ek Jan Huygen van Linschoten giet as reisbeskriuwer mei.
* 22 july - De stêd Grins wurdt einlings ferovere troch Steatske troepen ûnder lieding fan Maurits fan Oranje-Nassau en Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg, de steedhâlders fan Hollân en Fryslân. Grins slút him oan by de Republyk fan de Feriene Nederlannen, in barren dat bekend komt te stean as de Reduksje fan Grins. Neitiid wurdt Willem Loadewyk troch de Provinsjale Steaten fan it no feriene Grinslân ta steedhâlder beneamd.
* *sûnder datum* - De trêde Brandaris-fjoertoer wurdt boud op Skylge. Dy stiet anno 2016 noch altyd.
* *sûnder datum* - As militêr adviseur fan 'e Hollânske steedhâlder Maurits fan Oranje-Nassau skriuwt Simon Stevin *De Stercktenbouwing*, wêryn't er gear giet oer de fêstingboukunde. Hy past de âlde teoryen oan 'e projektylbanen fan 'e nije fjoerwapens oan.
* *sûnder datum* - De fêsting Boertange, oan 'e eastgrins fan Grinslân, wurdt oanlein ta ferdigening fan Noard-Nederlân.
* *sûnder datum* - Ernst fan Eastenryk folget Peter Ernst fan Mansfeld op as lânfâd fan de Súdlike Nederlannen.

## Berne
* 20 febrewaris - Sofia Hedwich fan Breunswyk-Wolfenbüttel, grevinne-gemalinne fan Nassau-Dietz († 1642)
* 9 desimber - kening Gustaaf II Adolf fan Sweden († 1632)

## Ferstoarn
* 12 maaie - Remigius Driutius, earste biskop van Ljouwert (* 1519)
* 31 maaie - Tintoretto (Iacopo Robusti), Italjaansk keunstskilder (* 1518) 
* 14 juny - Orlando di Lasso (Roland de Lâtre), Waalsk komponist (* 1532) 
* 2 desimber - Gerardus Mercator, Flaamsk kartograaf (* 1512)

## Literatuer
;poëzij
* William Shakespeare, *[[The Rape of Lucrece]]* (oerset yn it Frysk as *De Rôf fan Lukresia*)
;toaniel
* William Shakespeare, *[[Henry VI, Part 2]]* (oerset yn it Frysk as *Hindrik VI, Diel 2*)
* William Shakespeare, *[[The Taming of the Shrew]]* (oerset yn it Frysk as *De Fekke Nuet*)
* William Shakespeare, *[[Titus Andronicus]]* (oerset yn it Frysk as *Titus Androanikus*)
1595

## Foarfallen
* 17 jannewaris - Kening Hindrik IV fan Frankryk ferklearret Spanje de oarloch.
* 29 jannewaris - Shakespeare syn ferneamde toanielstik *[[Romeo en Julia]]* wurdt yn Londen foar it earst opfierd.
* 18 maart - Dêrta oanfitere troch de tsjerkeherfoarmer Menso Alting komt de befolking fan Emden yn opstân tsjin greve Edzard II fan Eastfryslân.
* ein maart - De Steaten-Generaal fan de Nederlannen stjoere Steatske troepen nei Emden ta om 'e stêd te stypjen yn 'e striid tsjin greve Edzard II fan Eastfryslân.
* 2 april - De earste Nederlânske ekspedysje nei East-Ynje set ôf, ûnder lieding fan Cornelis de Houtman en Pieter Keyser. Hja sille op 26 juny 1596 yn Bantam, op Java, oankomme.
* 15 july - By it Ferdrach fan Delfsyl kriget de opstannige stêd Emden in semy-autonome status binnen it greefskip Eastfryslân.
* *sûnder datum* - In strange winter wurdt folge troch oerstreamings en in rottepleach.
* *sûnder datum* - Yn Sweden wurdt de hartoch fan Södermanland, in omke fan 'e Sweedske en Poalske kening Sigismond, troch de Ryksdei as regint beneamd. Oant no ta fierde hy opposysje tsjin syn katolike omkesizzer, dy't yn Warsjau hof hâldt.

## Berne

## Ferstoarn
* 20 febrewaris - aartshartoch Ernst fan Eastenryk, lânfâd fan de Súdlike Nederlannen (* 1553)
* 22 septimber - Francisco Verdugo, de lêste Spaanske steedhâlder fan Fryslân, Grinslân, Drinte en Oerisel (* 1536)

## Literatuer
;poëzij
* Edmund Spenser - *[[Amoretti]]*
;toaniel
* William Shakespeare, *[[Henry VI, Part 3]]* (oerset yn it Frysk as *Hindrik VI, Diel 3*)
* George Peele? of Robert Greene?, *[[Locrine]]*
1601

## Foarfallen
* 4 july - Begjin fan it Belis fan Oostende troch Spanjerts.
* 26 augustus - Olivier van Noort keart yn 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen werom fan in reis om 'e wrâld fan hast trije jier.
* *sûnder datum* - Yn Ingelân wurdt de Earmewet oannomd: de earmesoarch wurdt steatssaak.

## Berne
* 17 augustus - Pierre de Fermat, Frânsk wiskundige († 1665)
* 27 septimber - kening Loadewyk XIII fan Frankryk († 1643)

## Ferstoarn
* 24 july - Joris Hoefnagel, Flaamsk keunstskilder (* 1542) (mooglik berne op 9 septimber 1600)
* 7 septimber - John Shakespeare, Ingelsk wantmakker en bestjoerder, heit fan William Shakespeare (* 1531)
* 24 oktober - Tycho Brahe, Deensk astronoom (* 1546)
* 10 novimber - Karel Roarda, Frysk politikus (* 1530 of 1531)

## Literatuer
;poëzij
* William Shakespeare, *[[The Phoenix and the Turtle]]* (oerset yn it Frysk as *De Feniks en de Toartel*)
1596

## Foarfallen
* 18 maaie - In ekspedysje ûnder Jacob van Heemskerck, Jan Cornelisz. Rijp en Willem Barents set ôf nei de Noardlike Iissee, en ûntdekt dêr û.m. Spitsbergen.
* 24 juny - De earste Nederlânske ekspedysje nei East-Ynje berikt de stêd Bantam, oan 'e noardkust fan Java.
* augustus - It skip *[[De Windhond (skip)|De Windhond]]*, fan Willem Barents, komt by Nova Sembla fêst te sitten yn it iis en wurdt kreake. De 17 opfarrenden geane oan lân en begjinne oan 'e ferneamde Oerwintering op Nova Sembla.
* *sûnder datum* - Yn hiel Jeropa is in nôttekoart, wat liedt ta ekstreme priisstigings.
* *sûnder datum* - De Fryske steedhâlder Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg wurdt ek oansteld as steedhâlder fan Drinte.

## Berne
* 13 jannewaris - Jan van Goyen, Nederlânsk keunstskilder († 1656) 
* 2 febrewaris - Jacob fan Campen, Nederlânsk keunstskilder en arsjitekt († 1657) 
* 31 maart - René Descartes, Frânsk filosoof en wiskundige († 1650) 
* 26 augustus - karfoarst Freark V fan de Palts, de "Winterkening fan Bohemen" († 1632) 
* 4 septimber - Constantijn Huygens, Nederlânsk dichter († 1687) 
* 23 septimber - Joan Blaeu, Nederlânsk kartograaf († 1673)
* 26 novimber - Petrus Moll, Frysk klassikus († 1669)

## Ferstoarn
* 28 jannewaris - sir Francis Drake, Ingelsk ûntdekkingsreizger en kaper (* ±1540)
* begjin augustus - Hamnet Shakespeare, soan fan William Shakespeare (* 1585)
* 9 septimber - keninginne Anna fan Poalen (* 1523)
1599

## Foarfallen
* 15 maaie - Begjin fan it Belis fan Saltbommel troch Spaanske troepen.
* *sûnder datum* - Frederik de Houtman wurdt in Atjee finzennommen en leart dêr Maleisk.
* *sûnder datum* - De Hollânske admiraal Pieter van der Does feroveret it Kanaryske eilân Gran Canaria, en sneuvelet dêrnei yn Sao Tomee.

## Berne
* 22 maart - Antoon van Dyck, Flaamsk keunstskilder († 1641) 
* 25 april - Oliver Cromwell, beskermhear fan Ingelân († 1658) 
* 6 juny - Diego de Silva y Velázquez, Spaansk keunstskilder († 1660) 
* 7 septimber - Jacob Westerbaen, Nederlânsk dichter († 1670)

## Ferstoarn
* 13 jannewaris - Edmund Spenser, Ingelsk dichter (* 1552 of 1553)
* 1 maart - greve Edzard II fan Eastfryslân (* 1532) 
* 28 maaie - Marije fan Nassau-Dillenburg, grevinne-gemalinne fan Den Bergh (* 1539) 
* 11 septimber - Cornelis de Houtman, Nederlânsk keapman en ûntdekkingsreizger (* 1565) 

## Literatuer
;poëzij
* William Shakespeare e.o., *[[The Passionate Pilgrim]]*
;toaniel
* William Shakespeare, *[[Julius Caesar (toanielstik)|Julius Caesar]]* (oerset yn it Frysk as *Julius Caesar*)
Baskelân (autonome mienskip)

De **Selsstannige Regio Baskelân** (Baskysk: *Eusko Autonomia Erkidegoa*; Spaansk: *Comunidad Autónoma del País Vasco*), koartsein Baskelân (Baskysk: *Euskadi*), is ien fan de 17 Spaanske regio's fan Spanje, en as sadanich oprjochte yn 1980. Baskelân leit oan de Atlantyske Oseaan yn it noarden fan Spanje, westlik fan de Pyreneeën en grinzet oan Frankryk. De haadstêd is Vitoria-Gasteiz, mar de grutste stêd fan de regio is Bilbao. 

## Topografyske oantsjutting
It Baskelân, histoarysk, kultureel, etnysk en taalkundich besjoen omfettet, útsein de selsstannige Regio Baskelân, de oanswettende regio's Navarra en Frânsk-Baskelân. Ek yn dy kriten wenje benammen Basken. 

## Taal en kultuer
De selsstannige regio Baskelân is offisjeel twatalich: it Spaansk en Baskysk binne de offisjele talen. Yn 2021 hie 62,4% fan de ynwenners fan Baskelân wat kunde fan it Baskysk. Dat wienen likernôch 1,35 miljoen minsken. Fan dy minsken mei wat kunde fan de taal wurdt ynskat dat hast santich prosint de taal goed ferstiet en praat en de oare tritich prosint kin it aardich ferstean, mar eins net prate. Neist it Baskysk praat eltsenien fierder ek de mearderheidstaal Spaansk. 

Wêr't de Baskyske taal taalhistoarysk sjoen weikomt wit nimmen. De taal is in isolaat, in taal dy't net besibbe is oan oare talen. 

## Bestjoerlike yndieling
De selsstannige regio Baskelân hat trije provinsjes:

## Skiednis
Under de Frânske en Spaanske keningen hienen de Baksen altyd in protte selsstannigens hân. Lykwols waard dizze troch de iuwen hinne hieltyd mear oantaast, oant it gebiet folslein yntegrearre waard yn de Frânske en Spaanske senaat. 

Yn de tiid fan de Twadde Spaanske Republyk ûnder presidint Aguirre, krigen de Basken op 'e nij autonomy. Under it bewâld fan Franco kaam oan dizze situaasje wer in ein en waarden de Baskyske frijheidsidealen sterk ûnderdrukt. As reaksje hjirop ûntstie lang om let de wapene ôfskiedingsbeweging ETA, mei as politike takke Batasuna. Doe't Juan Carlos kening fan Spanje waard, krige de Spaanske regio Baskelân mear selsstannigens.
La Riocha

**La Riocha** () is de lytste fan de 17 autonome mienskippen fan Spanje, en waard as sadanich oprjochte yn 1982. De regio leit yn it noarden fan it lân en grinzet oan de regio's Baskenlân, Navarra, Arragon en Kastylje en Leon. De haadstêd fan La Riocha is Logroño, in stêd mei likernôch 145.000 ynwenners. La Riocha is ien fan de wichtigste wynstreken fan Jeropa. De Ebro en de Rio Oja (wêr't de regio har namme oan tankt) streame troch dizze regio.
Foppe Fûns

It **Foppe Fûns** is in goed doel wêr’t âld SK It Hearrenfean-trener Foppe de Haan syn namme oan ferbûn hat. Hy stifte tegearre mei *Kiwanis It Hearrenfean* yn 2005 it goeie doel om in bydrage te leverjen oan de foarming fan in sportkarriêre foar jonge sporters.

## Doel
De stifting hat as doel om finansjele middels te skeppen foar aktiviteiten fan bern dy’t help, bygelyks yn de foarm fan jild, nedich ha om te sporten. De aktiviteiten lizze benammen op it flak fan it stimulearjen fan de ûntwikkeling fan bern. Sa wurdt jild stutsen yn sportakkommodaasjes foar (handikapte) bern. Ek jonge sporters wêrfan de âlden net genôch finansjele earmslach ha wurde holpen troch it fûns.

Op it stuit hat it fûns in tal projekten rinnen en wurde inkele projekten fan oare goeie doelen finansjeel ûndersteund. Sa is der in sportfjildsje, mei de namme *It Foppe Fjild*, oanlein foar mishypte bern yn Beetstersweach. Fierders is der in projekt opset foar it helpen fan minsken yn in rôlstoel dy’t sporte wolle en wurdt in projekt mei de namme *Maatsjes Socht* ûndersteund.
 
It wurkgebiet fan it fûns leit benammen yn de provinsje Fryslân.

## Keppeling om utens
* De webstee fan it Foppe Fûns
Nico Jan Hoogma

**Nico Jan Hoogma** (It Hearrenfean, 26 oktober 1968) is in âld Nederlânsk fuotballer ôfkomstich út de provinsje Fryslân. Berne yn It Hearrenfean, hat er nea foutballen foar SC Hearrenfean. Hoogma kaam út foar Cambuur Ljouwert, FK Twente, Hamburger SV en Herakles Almelo. Hy spile de measte wedstriden yn de ferdigening.

## Karriêre
Hoogma spile lange tiid yn de jeugdalvetallen fan Cambuur, mar yn 1988, doe’t hy yn de A’s fan Cambuur spile besluet hy om werom te gean nei de amateurklup VV Drachten, doe útkommend yn de haadklasse. In jier letter, yn it seizoen 1989/1990, kaam Cambuur werom, hy gie, doe hast 21 jier, wer nei it proffuotbal en makke dat jier syn debút yn de Earste difyzje. Al gau krige hy in basisplak yn it earste alvetal. Yn 1991/1992 promovearre hy mei Cambuur nei de Earedifyzje. Tegearre mei syn trener Rob Baan gie hy, nei trije jier yn it earste fan Cambuur spile te hawwen, yn 1992 nei FK Twente ta, wêr’t hy de opfolger wurde moast fan Fred Rutten.

Ek by Twente krige Hoogma al gau in basisplak. Syn debút op 16 augustus 1992 waard dan wol ferlern mei 0-5 fan Feijenoord, dochs spile hy mei de klup in goed seizoen. Mei de winterstop stie de klup sels twadde, úteinlik wist hy mei syn ploech as fiifde te einigjen, wêrtroch Twente yn it Jeropeeske UEFA Kup-toernoai spylje mocht. Yn dit toernoai moast Twente yn de earste omgong spylje tsjin Bayer Múnchen út Dútslân. De twa wedstriden waarden mei 4-3 en 3-0 ferlern. Uteinlik spile Hoogma seis jier foar Twente, hjir spile hy 187 kompetysjewedstriden en tsien Jeropa Kup-wedstriden. Hjiryn skoarde hy 18 kear.

Yn 1998 gie Hoogma nei it Dútske Hamburger SV ta. Hjir belibbet Hoogma syn hichtepunten as proffuotballer. Yn 2001 wurdt hy de oanfierder fan de klup en spilet hy yn de Champions League. Yn 2003 wint HSV de Dútske Beker. Yn 2004, as Hoogma 35 jier is, komt hy werom nei Nederlân. Hoogma giet spyljen foar Herakles Almelo, dan noch spyljend yn de Earste difyzje. Yn syn twadde seizoen dêr, 2004/2005, wurdt hy kampioen yn dy kompetysje. 

Yn totaal spilet Hoogma 525 kompetysjewedstriden, hy makket hjiryn 42 doelpunten. Hoogma spilet dan noch ien jier proffuotbal wêrnei't hy syn karriêre ôfslút.

Op 1 jannewaris 2007 giet Hoogma as algemien direkteur by Herakles oan de slach.

## Statistieken

## Persoanlik
Hoogma is troud en hat trije bern. Hy wennet yn Oldensaal.
1602

## Foarfallen
* 3 jannewaris - Der wurdt in ierdbeving fernommen by Inkhuzen.
* 20 maart - De Feriene Eastyndyske Kompanjy wurdt oprjochte.
* *sûnder datum* - Yn East-Fryslân besiket greve Enno III mei stipe fan 'e keizer en fan Spanje de Nederlanners te ferdriuwen, mar dat besykjen rint op 'e non.
* *sûnder datum* - De Italjaanske fjildhear yn Spaanske tsjinst Ambrogio Spínola arrivearret mei in leger fan 9000 man oan yn 'e Súdlike Nederlannen mei as doel om dy wer ûnder it gesach fan Albrecht fan Eastenryk te bringen.
* *sûnder datum* - Yn in soad stêden yn Hollân, wêrûnder Gouda, hearsket de pest.

## Berne
* 13 jannewaris - lângreve Willem V fan Hessen-Kassel († 1637)
* 29 jannewaris - Amalie Elisabeth fan Hanau-Münzenberg, lângrevinne-gemalinne fan Hessen-Kassel († 1651)
* 2 juny - greve Rudolf Kristiaan fan Eastfryslân († 1628)
* 31 augustus - Amalia fan Solms, frou fan steedhâlder Freark Hindrik fan Oranje-Nassau († 1675)
* 20 novimber - Otto von Guericke, Dútsk natuerkundige († 1686)
* 22 novimber - Elizabeth fan Frankryk, keninginne-gemalinne fan Spanje en Portegal († 1644)
;*datum ûnbekend*
*Jacobus Sibrandi Mancadan, Frysk keunstskilder en boargemaster († 1680)

## Ferstoarn
* 22 maart - Agostino Carrazzi, Italjaansk keunstskilder (* 1557)
* 28 novimber - Gemme fan Burmania, Frysk politikus (* ±1523)

## Literatuer
;toaniel
* Wentworth Smith? of William Sly?, *[[Thomas Lord Cromwell]]*
Santander (Spanje)

**Santander** is de haadstêd fan de Spaansk selsstannige regio Kantaabrje, en leit oan de noardkust fan Spanje oan de Kantabryske See. 

## Klimaat
Santander beskikt oer in evenredich seeklimaat, krektsa as alle oare stêden oan de noardkust fan Spanje. De simmers binne waarm mar net ekstreem hjit mei maksimumtemperaturen sa om de 22 of 23 graden Celsius en sêfte winters mei temperaturen om 6 of 7 graden Celsius hinne. Neffens oare stêden falt in Santander in protte delsslach, benammen yn de hjerst en de winter.

## Nijsgjirrichheden
De wichtigste nijsgjirrichheden of toeristyske bestimmingen fan Santander binne: 
* It Plaza de Cañadio, it útgongsgebiet fan de stêd
* De winkels om Cuatro Caminos hinne
* De strannen fan “El Sardinero”
* It kasino fan de stêd

## Fotogallery

Image:Cabomayor.jpg|Cabo Mayor
Image:Santander.Plaza.de.Italia.2.jpg|Plaza de Italia
Image:Santander.Plaza.Porticada.jpg|Plaza Porticada
Image:Santander.Mercado.del.Este.Interior.jpg|Mercado del Este
1605

## Foarfallen
* 9 augustus - De Italjaanske fjildhear yn Spaanske tsjinst Ambrogio Spínola nimt Oldenseal yn.
* 18 augustus - Ambrogio Spínola nimt Lingen yn.
* 9 oktober - Yn 'e Slach by Mülheim is Abrogio Spínola de Hollânske steedhâlder Maurits fan Oranje-Nassau te fluch ôf.
* 28 oktober - Ambrogio Spínola nimt Wachtendonk yn.
* 5 novimber - Yn Londen mislearret it Buskrûdferrie, in steatsgreep troch ûnderdrukte roomsen ûnder lieding fan 'e ofsier Guy Fawkes.

## Berne
* 8 april - kening Filips IV fan Spanje († 1665)
;*datum ûnbekend*
* Jan van Galen, Nederlânsk floatfâd († 1653) (mooglik yn 1604 berne)

## Ferstoarn
* 3 maart - paus Klemins VIII (* 1536)
* 27 april - paus Leo XI (* 1535)
* 11 novimber - Doecke fan Martena, Frysk frijheidsstrider (* 1530)

## Literatuer
* Miguel de Cervantes, *[[Don Quichot|Don Quijote de la Mancha]]*
1606

## Foarfallen
* maart - It wrâlddiel Austraalje wurdt ûntdutsen troch de Nederlânske ûntdekkingsreizger Willem Janssoan mei syn skip de *[[Duyfken]]*.
* 8 oktober - Nei it ferstjerren fan syn heit, Jan de Alde folget de Fryske steedhâlder Willem Loadewyk him op as regearjend greve fan Nassau-Dillenburg.
* *sûnder datum* - Madrid wurdt op 'e nij de haadstêd fan Spanje.
* *sûnder datum* - Karfoarst Freark IV fan de Palts begjint mei de bou fan 'e stêd Mannheim.

## Berne
* 6 juny - Pierre Corneille, Frânsk toanielskriuwer († 1684) 
* 15 july - Rembrandt van Rijn, Nederlânsk keunstskilder († 1669)
* 12 oktober - Kristoffel Bearend fan Galen, prinsbiskop fan Meunster († 1678) 

## Ferstoarn
* 31 jannewaris - Guy Fawkes, Ingelsk revolúsjonêr (* 1570)
* 6 maart - Filips fan Hohenlohe, Nederlânsk generaal (* 1550)
* 8 oktober - greve Jan de Alde fan Nassau-Dillenburg (* 1536) 

## Literatuer
;toaniel
* William Shakespeare, *[[Macbeth]]* (oerset yn it Frysk as *Macbeth*)
1607

## Foarfallen
* 25 april - Yn 'e Slach by Gibraltar oerfalle Steatske oarlochsskippen ûnder Jacob van Heemskerck de Spaanske float yn syn thúshaven Cádiz, by Gibraltar.
* 21 maaie - De Steaten fan Hollân ferliene oktroai om 'e Beemstermar drûch te meitsjen.

## Berne
* 24 maart - Michiel de Ruyter, Nederlânsk seeheld en admiraal († 1676)
* 5 novimber - Anna Maria fan Schurman, Dútsk-Frysk taalkundige, teologe, dichteresse en keunstneresse († 1678)

## Ferstoarn
* 25 april - Jacob van Heemskerck, Nederlânsk seefarder en admiraal (* 1567) 

## Literatuer
;toaniel
* Thomas Middleton?, *[[The Puritan]]*
Kantaabrje

**Kantaabrje** (Spaansk: *Cantabria*) is in provinsje en autonome mienskip yn it noarden fan Spanje, dy't as sadanich oprjochte is yn 1982. De regio leit eastlik fan Astuerje en westlik fan Baskyske provinsje Biskaje (*Vizcaya*). De haadstêd van Kantaabrje is Santander.

Kantaabrje is sawol in selsstannige regio as provinsje, en dêrom net fierder ûnderferparte yn ferskate provinsjes. Dat is krektsa mei de regio's Astuerje, La Rioga, Navarra, Mursia en de Comunidad de Madrid.

## Geografy
Kantaabjre is foaral in tige griene regio. Dat komt troch de relatyf sjoen protte rein dy't der falt. Der binne in soad greiden dêr't foaral fee op hâlden wurdt. Yn de regio wurde ferskate molkeprodukten produsearre, lykas tsiis en bûter.

Yn de regio is ek berchtme, dêr't ien punt, it Pico de tres Mares (*pyk fan de trije seeën*) bysûnder is, omdat trije rivieren hjir fieden wurde: de Duero, de Nansa en de Ebro, dy't yn trije ferskate seeën útmûnje, te witten de Atlantyske Oseaan, de Golf fan Biskaje en de Middellânske See.

## Skiednis
Archeologyske opgravings toane oan, dat der al yn de prehistoarje minsken libbe hawwe yn Kataabrje. De grotbeskilderings fan Altamira binne wrâldferneamd. Oant yn de Romeinske tiid wennen yn it gebiet de Kantabry, wêr't it gebiet nei ferneamd is. Sûnttiid wie it gebiet in part fan it Romeinske ryk. Nei de Romeinen makke it diel út fan it Fisigoatyske ryk. Yn de midsiuwen hearde it by Kastylje en Leon.
1608

## Foarfallen
* 31 jannewaris - De Spaanske fjildhear markys Ambrogio Spínola arrivearret yn 'e Republyk foar ûnderhannelings dy't liede sille ta it Tolvejierrich Bestân.
* *sûnder datum* - De Feriene Eastyndyske Kompanjy rjochtet in hannelspost op yn it Keninkryk Ayutthaya (it hjoeddeiske Tailân).

## Berne
* 15 oktober - Evangelista Torricelli, Italjaansk wis- en natuerkundige, útfiner fan 'e barometer († 1647) 
* 9 desimber - John Milton, Ingelsk dichter († 1674)
;*datum ûnbekend*
*Theodorus à Brakel, Nederlânsk predikant en publisist († 1669)

## Ferstoarn
* Gerardus Petri, Frysk mûnts, lêste abt fan it kleaster Klaarkamp (* 15??)
* Dirck Gerritsz. Pomp (byneamd *Dirck China*), Nederlânsk ûntdekkingsreizger (* 1544) 
;*datum ûnbekend*
*Mary Arden, Ingelsk húsfrou, mem fan William Shakespeare (* 1537)

## Literatuer
;toaniel
* William Shakespeare, *[[King Lear]]* (oerset yn it Frysk as *Kening Lear*)
* William Shakespeare?, *[[The Merry Devil of Edmonton]]*
* Thomas Middleton?, *[[A Yorkshire Tragedy]]*
1609

## Foarfallen
* 5 maaie - It Tolvejierrich Bestân giet yn; dit is in alomfiemjende wapenstilstân yn 'e Tachtichjierrige Oarloch.
* *sûnder datum* - De Parregeaster Trekfeart wurdt groeven.
* *sûnder datum* - Bou fan de grêfkelder fan Wiuwert.
* *sûnder datum* - It baptisme, in protestantske streaming binnen it kristendom, ûntstiet ûnder Ingelske leauwensflechtelingen yn Amsterdam. 
* *sûnder datum* - Johannes Kepler publisearret de earste Wet fan Kepler
* *sûnder datum* - Bou fan Fort Nassau op 'e Banda-eilannen yn East-Ynje.

## Berne
* 28 maart - kening Freark III fan Denemark en Noarwegen († 1670) 
;*datum ûnbekend*
*Mary Carey, lady Carey, Ingelsk skriuwster en dichteresse († 1680)

## Ferstoarn
* 17 septimber - Judah Löw ben Bezalel, Tsjechysk rabbyn en filosoof (* tusken 1512 en 1526)
* 19 oktober - Jacobus Arminius, Nederlânsk predikant en stifter fan it remonstrantisme (* 1559)

## Literatuer
;poëzij
* William Shakespeare, *[[A Lover's Complaint]]* (oerset yn it Frysk as *De Klaachsang fan in Minneresse*)
* William Shakespeare, *[[Shakespeare's Sonnets|Sonnets]]* (oerset yn it Frysk as *Sonnetten*)
;toaniel
* William Shakespeare, *[[Pericles, Prince of Tyre]]* (oerset yn it Frysk as *Perikles, Prins fan Tyrus*)
* William Shakespeare, *[[Troilus and Cressida]]* (oerset yn it Frysk as *Troilus en Cressida*)
1604

## Foarfallen
* 22 septimber - Oostende falt nei in trijejierrige belegering yn Spaanske hannen. In fearnsmiljoen protestanten ûntflechtsje de Súdlike Nederlannen.
* 9 oktober - De supernova dy't bekend komt te stean as Keplers Supernova (SN 1604), wurdt waarnommen fanôf de Ierde. Dizze supernova kin mei it bleate each waarnommen wurde, wat net wer foarkomme sil oant 1987. 
* *sûnder datum* - De Amsterdamske skoalmaster Willem Bartjens publisearret it rekkenboekje *De Cijfferinge*.
* *sûnder datum* - De Feriene Eastyndyske Kompanjy knopet betrekkings oan mei it Keninkryk Ayutthaya (it hjoeddeistige Tailân).
* *sûnder datum* - Johannes Kepler publisearrret syn *Astronomia pars Optica*, oer atmosfearyske ljochtbrekking, linzen en de wurking fan it each.

## Berne
* 5 april - hartoch Karel IV fan Loataringen († 1675) 
* 17 juny - Jehan Maurits fan Nassau-Siegen, Dútsk-Nederlânsk generaal en koloniaal bestjoerder († 1679) 
* 26 novimber - Johann Bach, Dútsk komponist († 1673) 
;*datum ûnbekend*
* Jan van Galen, Nederlânsk floatfâd († 1653) (mooglik yn 1605 berne)

## Ferstoarn
* 24 juny - Edward de Vere, Ingelsk skriuwer (* 1550)

## Literatuer
;toaniel
* William Shakespeare?, *[[The London Prodigal]]*
1610

## Foarfallen
* 7 jannewaris - De Italjaanske astronoom Galileo Galilei ûntdekt de fjouwer grutste moannen fan Jupiter. Dy sille letter fan Simon Marius de nammen Io, Jeropa, Ganymedes en Kallisto krije. Letter dit jiers ûntdekt Galilei ek dat de binnenplaneten skynfoarmen fertoane.
* 14 maaie - Kening Hindrik IV fan Frankryk wurdt fermoarde. Syn soan Loadewyk XIII folget him op. Om't dyselde lykwols noch mar 9 jier is, wurdt syn mem Maria de' Medici regintesse foar him yn 't plak.
* *sûnder datum* - Filips Willem fan Oranje-Nassau nimt nei 25 jier syn plak yn as baron fan Breda. Hy fiert it roomsk-katolisisme der wer yn, mar respektearret de posysje fan 'e grifformearde tsjerke.
* *sûnder datum* - It stedhûs fan Dokkum wurdt boud.
* *sûnder datum* - Aldskoat krijt in nije Skoattertsjerke.

## Berne
* 28 oktober - Jacob Kettler, hartoch fan Koerlân († 1682) 
* 10 desimber - Adriaen van Ostade, Nederlânsk keunstskilder († 1685)

## Ferstoarn
* 22 jannewaris - Luis Carrillo y Sotomayor, Spaansk dichter en skriuwer (* 1585)
* 14 maaie - kening Hindrik IV fan Frankryk en Navarra (* 1553) 
* 18 july - Caravaggio (Michelangelo Merisi da Caravaggio), Italjaansk keunstskilder (* 1571)
* 19 septimber - karfoarst Freark IV fan de Palts (* 1574)
* 27 oktober - Elardus Reinalda, Frysk klassikus (* 15??)
Keningsroede

De **Keningsroede** is in âlde Fryske lingtemjitte. De lingte waard yn 1813 offisjeel fêststeld op 3,91278 meter.

De standert fan dizze maat is yn 1564 troch de steedhâlder fan de kening fan Spanje op it stedhûs fan Ljouwert steld. Lânmjitters moasten oant de Frânske tiid mei útsluting fan alle oare fan dizze lingtemaat brûke.

De roede wurdt ferdield yn 12 fuotten, dat is 144 tommen. In keningsfoet is sadwaande 32,6065 sm lang, in tomme 2,7172 sm. 

De keningsroede foarmet de grûnslach fan it pûnsmiet. In pûnsmiet is 240 fjouwerkante keningsroede. De pûnsmiet wurdt ferdield yn 12 einsen, elts fan 20 fjouwerkante roeden. 

## Boarnen
* - *Vergelijkings-tafels tusschen de Hollandsche lengte-maten en den mètre; met het nodige onderrigt over dezelve maten*, Amsterdam 1812.
* - *Cultuurlandschapsvormen aan de westzijde van het Drents Plateau*, proefskrift Grins 1970, side 30-31.
Navarra

**Navarra** (offisjeel: Comunidad Foral de Navarra) is ien fan de 17 autonome mienskippen fan Spanje, en waard as sadanich oprjochte yn 1982. It leit yn it noarden fan it lân, eastlik fan Baskenlân en Frankryk, noardlik fan La Rioga en westlik fan Arragon. Navarra is sawol in selsstannige regio as in provinsje, krekt as Kantaabrje en Astuerje. Haadstêd fan Navarra is Pamplona (Baskysk: *Iruña*), in stêd mei om-ende-by 190.000 ynwenners.

## Taal
Yn Navarra wurdt sawol Spaansk as Baskysk sprutsen. Kultureel en histoarysk besjoen heart it by it Baskyske gebiet. Eartiids makke it ek diel út fan it Keninkryk Navarra. De lêste jierren ferliest it Baskysk yn Navarra lykwols terrein op it Spaansk, omdat de taal yn tsjinstelling ta de oanbuorjende regio Baskenlân amper yn it ûnderwiis brûkt wurdt. 

## Bestjoerlik
Neffens regionale wetjouwing is Navarra ûnderferdield yn trije taalsônes. Yn de *zona vascófona* (Baskyske taalsône) en de *zona mixta* (twatalige sône) wurdt it Baskysk op bepaalde nivo's as offisjele amtstaal brûkt, wylst yn de *zona no vascófona* (net-Baskyske taalsône) allinnich it Spaansk in offisjele status hat.
Laplân

**Laplân**, of *Sapmi*, is de namme fan in gebiet yn it noarden fan Noarwegen, Sweden, Finlân en Ruslân. Laplân betsjut eins it ‘Lân fan de Lappen’. De namme ‘Lappen’ wurdt troch de befolking sjoen as in mislediging. Sels jouwe se de foarkar oan Saami of Saamen. 

Yn Finlân is der in provinsje mei de namme, sjoch Laplân (Finske provinsje). Yn Sweden is in Sweedsk lânskip mei de namme, Laplân (Sweedsk lânskip).

## Geografy
Laplân leit tige ticht by de poalstreek, dêrtroch binne de winters lang en kâld. Yn de wintermoannen komt de sinne dêr net op (poalnacht) en yn de simmermoannen giet de sinne nea ûnder (middernachtsinne). De Saami hawwe yn de rin fa de tiid leard om mei dy omstannichheden om te gean. Se hawwe in tradisjonele libbenswize. It gebiet wurdt ek wel de lêste wyldernis fan Jeropa neamd. It lânskip wurdt karakterisearre troch bergen, mei grutte bosken, flakten en marren. 

## Libbenswize
De Saami hawwe noch in tradisjonele libbenswize. Rindieren leverje de Saami molke, fleis en hûden, boppedat dogge se tsjinst as lûkbisten foar de sliden. De befolking libbet yn tinten dy’t makke binne fan de hûden fan de rindieren. Dy tinten binne maklik op te setten, ôf te brekken en te ferfieren. 

Yn de winter libje de Saami al op ien plak mei harren bisten. Ynstee fan de tinten libje se dan yn lege huzen dêr’t grûn op leit, om de huzen sa te isolearjen tsjin it kâlde waar.

## Hjoed de dei
De ôfrûne jierren ha der yn Laplân grutte feroarings plak fûn. Troch it finen fan izererts yn it gebiet binne der grutte diken en spoardiken oanlein nei it gebiet. Dêrtroch kamen de Saami yn nau kontakt mei de ‘beskaving’ en soks hat der ta laat dat in protte fan dy nomaden oergongen op fiskerij, lânbou of selsstannich ûndernimmer wurden binne.

## Wrâlderfgoed
Yn it Sweedske part fan Laplân leit Lapoanje, ien fan de fjirtjin Sweedske monuminten op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO.
1612

## Foarfallen
* 20 jannewaris - Mattias van Habsburch folget syn ferstoarne broer Rudolf II op as keizer fan it Hillige Roomske Ryk.
* *sûnder datum* - Bartholomaeus Pitiscus fiert yn syn trigonometryske tabellen de desimale skieding yn. 

## Berne

* 31 jannewaris of 10 febrewaris - Hindrik Kasimir I fan Nassau-Dietz, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte († 1640)
* 21 augustus - Saakje fan Uylenburg, frou fan Rembrandt van Rijn († 1642)
;*datum ûnbekend*
* Douwe Aukes - Frysk kaptein en seeheld († 1668)
* Jehannes fan Glinstra, abbekaat, skepen en pinsjonaris fan Ljouwert († 1678)
* Peter Stuyvesant, Nederlânsk koloniaal bestjoerder († 1672) (mooglik berne yn 1611)

## Ferstoarn
* 21 april - David van Goorle, Nederlânsk filosoof en natuerkundige (* 1591)
* 8 juny - Hans Leo Hassler, Dútsk komponist (* 1564) 
* 7 oktober - Menso Alting, Nederlânsk predikant en tsjerkeherfoarmer (* 1541) 
* 6 novimber - Hindrik Freark Stuart, prins fan Wales en kroanprins fan Ingelân, Skotlân en Ierlân (* 1594)

## Literatuer
;poëzij
* John Ford?, *[[A Funeral Elegy]]*
1613

## Foarfallen
* *sûnder datum* - De Snitser Heecheinder Piip wurdt ferboud ta in sierpoarte yn Renêssânsestyl, nei alle gedachten as ymposante tagong ta de stêd op de wichtichste rûte: de Geau.
* *sûnder datum* - De VOC beset it westlik diel fan it eilân Timor, yn East-Ynje.
* *sûnder datum* - Begjin fan 'e Ingelske kolonisaasje fan Ynje.

## Berne
* 7 april - Gerrit Dou, Nederlânsk keunstskilder († 1675)
* 7 augustus - Willem Freark fan Nassau-Dietz, steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte († 1664)

## Ferstoarn
Kastylje-La Mansja

**Kastylje-La Mansja** (Spaansk: *Castilla-La Mancha*) is ien fan de 17 autonome mienskippen fan Spanje en waard as sadanich oprjochte yn 1982. De regio leit yn it súdeasten fan it lân, de haadstêd is Toledo. Yn it easten grinzet de regio aan Valencia, en fierders oan Mursia, Andalûsje, Ekstremadoera, Kastylje en Leön, Madrid en Aragon.

## Bestjoerlike yndieling
Kastylje en Leön

**Kastylje en Leön** (Spaansk: *Castilla y León*) is, geografysk sjoen, de grutste fan alle 17 autonome mienskippen fan Spanje. It waard as sadanich oprjochte yn 1983 en leit yn it noardwesten fan it lân. De haadstêd is Valladolid. 

## Bestjoerlike yndieling
Kastylje en Leön bestiet út njoggen provinsjes:
1611

## Foarfallen
* 13 juny - Jan Knilles Femmes libbet ien jier op in sânplaat, en wint in weddenskip.
* 30 oktober - Yn Sweden wurdt Gustaaf II Adolf ta kening kroane.
* *sûnder datum* - Yn Ingelân komt in ein oan it ferbaarnen fan ketters.
* *sûnder datum* - Johannes Kepler beskriuwt yn syn boek *Dioptrice* de wurking fan in troch him ûntwikkele astronomyske tilleskoop.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* Peter Stuyvesant, Nederlânsk koloniaal bestjoerder († 1672) (mooglik berne yn 1612)

## Ferstoarn
* 8 febrewaris - Jan Huygen fan Linschoten, Nederlânsk keapman en ûntdekkingsreizger (* ±1563) 
* 22 augustus - Steyn Maltisten, Deensk-Frysk hierling en ofsier (* 1553)
* 30 oktober - kening Karel IX fan Sweden (* 1550) 
;*datum ûnbekend*
* Henry Hudson, Ingelsk seefarder en ûntdekkingsreizger (* tusken 1560 en 1570)

## Literatuer
;toaniel
* Thomas Middleton?, *[[The Second Maiden's Tragedy]]*
1615

## Foarfallen
* Balk krijt in nij riedhûs, ek Boalsert krijt in nij stedhûs. 
* 2 maart - Yn opdracht fan de Provinsjale Steaten fan Grinslân en Drinte hawwe de lânmjitters Pieter de la Haye en Johan Sems de grins fêststeld tusken beide provinsjes. Grinslân akseptearret de útkomst net, omdat Ter Apel dêryn Drintsk wurdt.
* 6 maart - Pieter Both, gûverneur-generaal fan Nederlânsk-Ynje, ferdrinkt by  Mauritius.
* Cornelis Drebbel hâldt in proeffeart mei syn ûnderseeboat op de Thames.
* Yn Groenlo (Grol) wurdt Grolsch bier broud.
* Yn Frankryk wurdt sûkelarjedrank by offisjele audiïnsjes by de Frânske kening ynfierd.

## Berne
* 25 jannewaris  - Govert Flinck, Nederlânsk keunstskilder.
* 16 septimber - Heinrich Bach, Dútsk oargelist en komponist († 1692)

## Ferstoarn
* 6 maart - Pieter Both, gûverneur-generaal fan Nederlânsk-Ynje
* 4 maaie - Adriaan van Roomen, Flaamske wiskundige (* 1561)
* Johannes Fabricius, Nederlânsk astronoom.
1617

## Foarfallen
* Yn Frankryk oanfurdet Loadewyk XIII de regearing. Dêrmei komt in ein oan it regintskip fan syn mem Maria de' Medici.
* 4 augustus - De Steaten fan Hollân nimme de "Skerpe resolúsje" oan: de stêden fan Hollân wurde machtige om Waardjilders yn tsjinst te nimmen om woelingen te ûnderdrukken. Mei dat beslút komt de riedspinsjonaris Johan fan Oldenbarneveld rjochtstreeks yn botsing mei steedhâlder Maurits fan Oranje-Nassau. Neffens de prins falt it oanwerven en ôftankjen fan troepen ûnder it foech fan de Steaten-Generaal.
* 23 septimber: Samuel Coster, P.C. Hooft en Bredero stifte de Earste Nederduytsche Akademy yn Amsterdam
* Pestepidemy yn Amsterdam.

## Berne
* 6 jannewaris: Christoffer fan Gabel, Deenske steedhâlder fan de Färöer en Kopenhagen, fertrouling fan Freark III († 1673)
* 4 novimber Johannes Hoornbeeck, fertsjintwurdiger fan de Fierdere Reformaasje.

## Ferstoarn
* 7 maaie - David Fabricius, Eastfrysk teolooch, amateurastronoom en kartograaf (* 1564)
Izeren Man

De ***Izeren Man*** wie in flot dat yn 1978 boud waard yn Aldeboarn. It is neamd nei ytkafee *De Izeren Man* yn Aldeboarn.

De Izeren Man wie 11 meter lang en 4,50 meter breed, it flot hie in mêst fan 10 meter. It wie dêrmei grutter as de *[[Sterke Yerke]]*. It dreau op tritich oaljedrums en foarop siet in skoeperêd dat oandreaun waard troch in trekkermotor. Jan Bangma en Jan Heeg begûnen op harren wurk by de Gasuny út ferfeling mei de bou, holpen troch in trijetal maten, de Boarnster smid en de kafeehâlder en oare frijwilligers.

It skip wie te sjen by it skûtsjesilen en de gondelfeart. In grutte kraan hat it flot yn it wetter tilt. De offisjele doop waard ferjochte troch Atsje Keulen-Deelstra dy’t yn Fryske dracht wie, mar net swimme koe.
Sterke Yerke

De ***Sterke Yerke*** wie de namme fan in trijetal flotten dy't yn de santiger en tachtiger jierren fan de 20e iuw in soad yn it nijs west hawwe. De namme is ûntliend oan de legindaryske *[[Sterke Jerke]]* dy't begjin 19e iuw yn Droegeham wenne hat. Dy hiet eins Heerke Tjerks Witteveen. Hearke waard ta Jerke. 

## Flot
De *Sterke Yerke* begûn as in flot dat troch in stik of wat Ljouwerter jongelju fan oaljedrums boud wie. Earst waarden by Grou in tal proeffearten makke. Om sponsors te lûken moast in goed doel oan it aventoer febûn wurde. De Ljouwerters krigen in soad omtinken fan de parse. Alle moannen waard in "Yerke sjoernaal" hûs oan hûs besoarge yn Ljouwert en bekende artysten as Marco Bakker joegen benefytkonserten. Yn 1974 waard der nei Skylge fard en waard propaganda makke foar behâld fan de Waadsee. Yn de simmer fan 1975 waard op 1 augustus besocht om de Noardsee oer te stekken, mar dat mislearre. It flot sloech stikken en waard ferneatige omdat gefaar foar de skipfeart oplevere.

Yn 1976 wie der in nij flot, de ***Sterke Yerke II*** dat der wol yn slagge om Londen te berikken út IJmuiden wei. Op 13 augustus kamen de tolve bemanningsleden oan by de Tower Bridge yn Londen. Doel wie om út te finen hoe fier men mei in flot farre koe.
Der waarden no plannen makke om oer de Atlantyske Oseaan nei Kurasau te farren. Fan de eardere bemanning bleaunen Chris en Guus Schweigmann en Leo 'Paling' van der Ploeg oer. Frits Riemersma, studint biology, waard as fjirde bemanningslid taheakke. Frits waard mei oanlutsen om him ta te lizzen op it miljeu-aspekt fan de reis fan de ***Sterke Yerke III***. It nije en gruttere flot *Sterke Yerke III* bestie út  fiif oan inoar laske grutte buizen. Yn de buizen waard iten en drinken opslein. It flot hat ek te sjen west op de Recreana yn Ljouwert. Earst waard in proeffeart makke op de Ryn. Ien fan de doelen wie om sjen te litten dat it rivierwetter slim fersmoarge wie. 

By de oerstek nei it Karybyske gebiet waard ek besocht om de smoargens fan it wetter oan te toanen. Nei in swiere reis fia Ingelân en de Kaapverdyske Eilannen ferdwûn it radiokontakt by Bonêre. Sechtich kilometer foar Willemstêd sonk it flot op 15 desimber 1979. It flot is letter fan de seeboaiem helle. Op Bonêre waard in monumint foar de bemanning oprjochte. Fan it aventoer is ek in film makke.
1618

## Foarfallen
* Bou fan it Admiraliteitshûs yn Dokkum
* 20 febrewaris - Maurits fan Nassau erft by it ferstjerren fan syn âldere healbroer Filips Willem de titel Prins fan Oranje. Dat komt him goed fan pas yn syn machtsstriid mei Johan fan Oldenbarnevelt.
* 25 juny - Seeslach Nederlân-Spanje yn de Middellânske See.
* 9 july -  leechsteande kleastertsjerke yn De Haach kreake troch Kontra-Remonstranten.
* 23 july -  Maurits komt mei it grut gefolch te sjen by de besette kleastertsjerke.
* 6 augustus - Johan fan Oldenbarnevelt wurdt op it Binnenhof yn De Haach arrestearre.
* 29 augustus  - Johan fan Oldenbarnevelt, Hugo de Groot en Hoogerbeets finzen nommen.
* 13 novimber - Synoade fan Dordrecht. Doel fan de Synoade wie in útspraak yn it skeel tusken de remonstranten en kontra-remonstranten.

## Berne
* 19 febrewaris - Johannes Phocylides Holwarda, Frysk astronoom, dokter en filosoof († 1651)
* 14 septimber - Peter Lely, Britske skilder († 1680)

## Ferstoarn
* 20 febrewaris - Filips Willem fan Oranje , *Prins fan Oranje* en hear fan Diest, âldste soan fan Willem fan Oranje.
* 23 augustus - Bredero), Nederlânsk toanielskriuwer.
* 15 desimber - Anna fan Tiroal, frou fan keizer Matthias en keizerinne fan it Hillige Roomske Ryk (* 1585)
1621

## Foarfallen
* Yn de Tachtichjierrige Oarloch begjinne de fijanlikheden tusken de Nederlannen en Spanje nei it Tolvejierrich Bestân.
* De festingstêd Sluis yn Siuwsk-Flaanderen trochstiet opnij in Spaanske oanfal.
* 22 maart - Hugo de Groot wit yn in boekekiste te ûntsnappen út syn finzenskip yn slot Loevestein. 
* 3 juny - De WIC krijt oktroai fan de Steaten-Generaal om as ienige maatskippij handel te driuwen op Amearika en de westkust fan Afrika. It monopoalje jildt foar 25 jier. 
* De Nederlander Snellius docht in graadmjitting tusken Alkmar en Bergen op Zoom, letter fuortset oant Mechelen. Hy fynt foar 1º (1 graad) yn ús maat 107,39 km (Musschenbroek fynt letter  111,57 km).
* Jan Pieterszoon Coen oerrompelet mei in gewelddiedige ekspedysje de Banda eilannen, dy't tsjin it ferbod fan de VOC yn, dochs nútmuskaat ferkeapjen bleauwe oan Portegezen en Britten. Dy eilannen foarmen destiids it ienige plak yn 'e wrâld dêr't dy speserij foarkaam. Wa't Banda yn besit hie, hie it monopoalje. De gûverneur - generaal Coen arrivearret mei 2000 man en de eilannen wurde útmoarde; de befolking derfan wurdt ferfongen. 
*René Descartes fiert by syn ûntwikkeling fan de analytyske mjitkunde de koördinaten yn.

## Berne
* 8 july - De Frânske fabeldichter Jean de La Fontaine.
## Ferstoarn
* septimber - Jacob Vredeman de Vries, sjongmaster en komponist yn Ljouwert. 
* 16 oktober - Jan Pieterszoon Sweelinck, Nederlânsk komponist.
* Hendrick de Keyser, Amsterdamsk arsjitekt.
Neville Chamberlain

**Arthur Neville Chamberlain** (Birmingham, 18 maart 1869 - Reading, 9 novimber 1940) wie in Britske politikus dy’t foar de konservative partij wie. Hy wie de Earste Minister fan 1937 oant 1940. Hy soe de skiednis yngean as de man dy’t tocht dat hy de wrâldfrede rêden hie. (“Peace in our time”).

## Libben en wurk
Nevelle Chamberlain waard berne op 18 maart 1869 as soan fan Joseph Chamberlain, de boargemaster fan Birmingham. Syn mem ferstoar yn it kreambêd doe’t hy 6 jier âld wie. Hy hie 3 susters, in healsuster en healbroer út it foarrige houlik fan syn heit. De healbroer Joseph Austen soe him foargean yn de polityk, Joseph waard minister fan finânsjes. 

Neville groeide op as man mei in soad ynteresses. Hy fûn muzyk, literatuer, plantkunde en ornitology moai. Hy helle syn yngenieursdiploma en spesjalisearre him yn de metaalkunde. Syn karriêre begûn yn it bedriuwslibben. Hy waard priizge as manager. 

Op 42-jierrige leeftyd die Nevelle syn earste stappen yn de polityk. Hy waard keazen yn de gemeenterie fan syn stêd. Sân jier letter op 49-jierrige leeftyd wurdt er in parlemintslid. Syn politike karriêre kaam doe echt op gong en yn 1923 waard er foar it earst minister. Hy waard minister fan folkssûnens. Hy woe it better meitsje foar de minder bedielden en dêrom soarge hy foar bettere húsfesting en foar betelbere wenten.

Hy beklaaide de post oant 1929. Hy waard doe minister fan finânsjes. Yn dy funksjes liet er wer sjen dat er in sosjale herfoarmer wie. Ek sette hy him yn om de skulden út de Earste Wrâldkriich fuort te wurkjen. Ek soarge hy der foar dat fabriken en minen harren sels fernijden. Dêrtroch koe it Feriene Keninkryk mei de modernste technology en middelen de Twadde Wrâldkriich begjinne. Al wie dit net syn earste doel. Ek yn it bûtenlân waarden syn prestaasjes besjoen. Hy helle de foarkant fan it Amerikaanske blêd de Time. 

Op 28 maaie 1937 krige Chamberlain it heechste amt, hy waard Earste Minister. Hy seach dat Nazi-Dútslân hieltiten mear nei oarloch nige. Dútslân anneksearre Eastenryk. Hy woe kriich foarkomme en dêrom besocht hy by de konferinsje fan Munchen om Hitler tefreden te krijen. Hitler mocht in grut diel fan Tsjechoslowakije hawwe. Hy mocht Sudetelân hawwe wêr't in protte folksdútsers wennen. Dat wie foar it lân in grutte ramp. It ferdrach soe it begjin fan de ein wêze fan Chamberlain. Op 1 septimber 1939 foel Hitler dochs Poalen binnen nettsjinste alle beloften. Dêrnei foel der net mear oan Twadde Wrâldkriich te ûntkommen. Doe't Nazi-Dútslân dêrnei ek noch op 10 maaie 1940 Belgje, Nederlân en Frankryk binnen foel wie syn posysje net mear te hâlden. Hy waard opfolge troch Winston Churchill. 

Seis moannen letter ferstoar Neville Chamberlain oan maachkanker. Hy liet in frou en twa bern nei.

## Keppeling om utens
* Byldmateriaal fredeskonferinsje München
1614

## Foarfallen
* Begjin fan de bou fan it Stedhûs fan Boalsert.
* De Steaten Generaal fan De Sân Provinsjes kamen foar it lêst gear
* 23 augustus - De Latynske skoalle fan Grins wurdt in universiteit, de lettere Ryksuniversiteit Grins.
* Bou fan Fort Nassau yn Albany, New York. Stifting fan de koloanje Nij-Nederlân.
* 16 maaie Maeslantsluys wurdt selsstannichheid ferliend troch de steaten fan Hollân en hjit tenei Maassluis
* Simon Marius publisearret syn wurk *Mundus Iovialis*, dêr't de planeet Jupiter en syn moannen yn beskreaun wurde.
* John Napier lit syn logaritmetafels ferskine.

## Berne
* 16 desimber - Everhard III fan Württemberg,hartoch fan Württemberg
* Hélène Fourment, twadde frou fan Rubens.

## Ferstoarn
* 20 maart Henricus Antonides Nerdenus, fan de stifting yn 1585 ôf heechlearaar godgeleardens oan de Universiteit fan Frjentsjer.
* 7 april - El Greco, Gryksk keunstskilder dy't wurke yn Spanje
Falinsia (autonome mienskip)

De autonome mienskip **Falinsia** (Spaansk en Falinsiaansk: *Valencia*) is ien fan de 17 Spaanske regio's, en is as sadanich oprjochte yn 1982. De haadstêd is Falinsia. Yn it Spaansk is de namme fan de regio folút *Comunidad Valenciana*, en yn it Falinsiaansk (de regionaal foarm fan it Katalaansk) *Comunitat Valenciana* Yn it noardeasten grinzet de regio oan Kataloanje, yn it noardwesten oan Aragon, yn it westen oan Kastylje-La Mansja en yn it suden oan Mursia.

## Klimaat
De regio leit oan de Middellânske See. Troch de ynfloed fan de see is it klimaat ek frij myld neffens regio's as Madrid dy't fierder it lân yn lizze. De lange strannen en de sinne lûke alle jierren dan ek in soad toeristen. 

## Bestjoerlike yndieling
De regio Falinsia is ûnderferparte yn trije provinsjes:
Madrid (autonome mienskip)

De **Autonome Mienskip Madrid** (Spaansk: *Comunidad Autónoma de Madrid* of gewoanwei “Comunidad de Madrid”) is ien fan 17 autonome mienskippen fan Spanje, en waard as sadanich oprjochte yn 1983. It is de regio dêr't de haadstêd fan it lân, Madrid leit. De regio grinzet yn it westen aan de regio Kastylje en Leon en fierders oan Kastylje-La Mancha.

## Geografy
Binnen de regio Madrid lizze twa bekende bergen, de Bola del Mundo en de El Yelmo. 

## Nijsgjirrichheden
De muoite wurdich om te sjen binne, útsein de haadstêd, it kleasterkompleks fan Filips II yn El Escorial, de âlde universiteitsstêd Alcalá de Henares en it paleis en de tunen fan Palacio Real, dy't alle trije hearre by it Wrâldkultuerbesit.
Madrid (betsjuttingsside)

"**Madrid**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Madrid (stêd), de haadstêd fan Spanje
* Madrid (autonome mienskip), de autonome mienskip (regio) om 'e stêd Madrid hinne
Moersia (autonome mienskip)

De autonome mienksip **Moersia**, offisjeel de **Regio Moersie** (Spaansk: Región de Murcia) is ien fan de 17 autonome mienskippen fan Spanje, en waard yn 1982 as sadanich oprjochte. Dêrnjonken foarmet Moersia ek in Spaanske provinsje. De regio leit yn it súdeasten fan it lân, oan de Middellânske See, beëasten Andalûsje en besuden de regio Falinsia. Haadstêd is de stêd mei deselde namme as de regio, Moersia.