open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antsje van der Zee

**Antsje van der Zee** (Ljouwert, 1987) is in Frysk dichteresse. Sy hat ek wenne yn Mantgum. Se hat yn 2004 en 2005 prizen wûn foar har fersen yn de jongereinliteratuerskriuwkriich Junior Rely. Antsje van der Zee is dochter fan de Fryske skriuwster Wieke de Haan. Se studearret no 'Keunsten, Kultuer en Media' oan de Universiteit Grins.
Nadia Comăneci

**Nadia Elena Comăneci** (Onesti, 12 novimber 1961) is in Roemeenske turnster. Se hat fiif Olympyske medaljes wûn en wie de earste dy't yn in Olympysk gymnastyktoernoai in tsien krige. Se wurdt troch guon beskôge as ien fan de bêste sportlju fan de 20e iuw en ien fan de bêste gymnasten yn de wrâld ea.
Hjerringslynder

De **hjerringslynder** (*Podiceps cristatus*) is in wetterfûgel. Ut en troch dûkt er ûnder om in ein fierderop wer boppe wetter te kommen. 

## Oare Fryske nammen
De hjerringslynder wurdt yn Fryslân ek wol beneamd as *Grutte Ieldûker*, *Ielslynder* as *Kroandûker*.

## Uterlik
De hjerringslynder is goed wer te kennen oan syn wyt boarst en syn donkere earplûmen. 

## Gedrach
Yn april/maaie begjinne de hjerringslynders mei pearfoarming. Dat dogge se op opfallende wize. Se draaie om elkoar hinne en geane rjochtop stean. Ek biede se elkoar reiden en oar nêstmateriaal oan. It nêst is in grutte bulte reiden dy't yn it wetter driuwt. De fûgels briede sa'n 27-29 dagen op 4 aaien. De swart-wyt streepte jongen kinne fuort swimme mar se binne noch in skoft fan de âlden ôfhinklik foar harren iten. Se farre ek geregeld mei op de rêch fan harren âlden. Bytiden dûke se sels mei as heit of mem ûnder wetter dûkt.
Willem Loré

**Willem Loré** (Ljouwert, 1679 – Frjentsjer, 22 maaie 1744) wie in wettersteatkundige, ferneamd foar de diken dy't er ûntwurpen hat, wêrûnder foar de Nije Bildtpolder en de Dokkumer Nije Silen.

Willem Loré waard berne yn 1679 yn Ljouwert. Syn heit wie foarsjonger by de Waalske gemeente en joech dêrneist les yn wiskunde en Frânsk. Doe't Willem 12 jier wie ferstoar syn heit. Dêrtroch kaam Willem yn in Ljouwerter weeshús terjochte. Willem hie in talint foar wiskunde en wie neist syn deistich wurk iverich mei wiskundestúdzje dwaande.

Syn iverigens foel op by de reginten fan it weeshús. Ien fan harren soarge der foar dat Willem ynskreaun waard oan de Universiteit fan Frjentsjer. Dêr krige hy 8 jier les fan professor Fullenius Jr. (1640 - 1707). Nei dy tiid waard er promovearre ta lânmjitter en waard er ynstrukteur oan de Universiteit. Omdat er gjin les hân hie yn Gryksk en Latyn koe er net promovearje ta Professor en wie dat it heechste wat er berikke koe.
Troch syn betûftens yn 'e wiskunde waard er geregeld frege om ferdigeningswurken, diken en slûzen te ûntwerpen.

Foar de oanlis fan diken kaam Willem Loré mei een revolusjonêr ûntwerp. Troch de diken breder te meitsjen, en fral troch se in flauwere falling te jaan, koene de diken wol in heale meter leger bliuwe as besteande diken wylst sy dochs sterker wiene. Boppedat koe it pealwurk, dat oan de bûtekant fan de besteande diken pleatst waard, ferfalle. Dêrtroch wiene de nije diken in stik goedkeaper yn oanlis en ûnderhâld. Willem Loré hie it opsicht oer de ynpoldering fan de Nije Bildtpolder yn 1715, de ôfsluting fan it Dokkumer Djip yn 1729 en de oanlis fan de  Koudumer Slieperdyk yn 1732 en de Surger Slieperdyk yn 1733.

Neist syn wurk by de oanlis fan slûzen en diken gie Willem Loré troch mei lesjaan oen de universiteit. Yn 1736 kaam er sels oan it Steedhâlderlik Hof om de jonge Fryske Steedhâlder Prins Willem Karel Hindrik Friso yn de wiskunde te ûnderwizen. Yn 1743 krige Willem Loré noch in ûnderskieding foar syn fertsjinsten. Hy waard op 1 july 1743 oansteld as Professor Ekstra-Ordinaris yn de wiskunde. Lang hat er dêr net fan genietsje kind want op 22 maaie 1744 ferstoar Willem Loré yn de âldens fan 65 jier.

## Literatuer
*  *Levensschets van Willem Loré*
*  *De voornaamste Dijk- en Water-werken van Willem Loré, Geschiedkundig beschreven*
Lyts fioeltsje

It **lyts fioeltsje** of **miedesweltsje** (*Viola arvensis*, synonym: *Viola tricolor* far. *arvensis*) is in op boulân yn Europa algemien foarkommend plantsje dat dêr meast sjoen wurdt as ûnkrûd. Benammen op nôtfjilden komt it in soad foar.

It plantsje kin oant 20 sm heech wurde en woartelet mar leafst oant 45 sm djip. De bloeitiid is fan april oant oktober. De blommen binne lyts, meastal net grutter as 1 sm. Nei it rypjen springe de ienhokkige fruchten iepen en slingerje it sied yn 'e rûnte. It sied hat in oaljehâldend oanhingsel dêr't eamelders sljocht op binne en dat dêrtroch bydraacht oan de fersprieding.

It lyts fioeltsje is fan it boskfioeltsje te ûnderskieden troch de meast twakleurige blommen en de opsteande bledsjes oan de sydkant.

It Miedesweltsje is sawat oer de hiele wrâld te finen.

## Sjoch ek
* List fan planten
Readhalsdûker

De **readhalsdûker** (*Podiceps griseigena*) is krekt in slach lytser as de hjerringslynder. De 45 sm grutte fûgel komt allinnich yn de winter nei Fryslân. De readhalsdûkers briede meast yn East-Jeropa; oerwinterje dogge se rûnom de Noardsee mar ek wol yn Súd-Jeropa.

## Uterlik
De readhalsdûker is yn it briedseizoen goed wer te kennen oan syn reade hals en syn griis-wite wangen. Winterdeis is er lykwols in stik minder maklik werom te kennen, om't er dan meast griis is. It meast opfallend is dan syn swarte snaffel mei giele woartel.

## Fuortplanting
Lykas de hjerringslynders begjinne ek de readhalsdûkers yn april/maaie oan in opfallende pearfoarming. Foaral it wyfke briedt de 3-6 aaien yn sa'n 23 dagen út. De jongen ferlitte fuort it nêst mar sitte de earste 10 dagen noch wol by de âlden op de rêch. Dêrnei moatte se sels swimme. Nei sa'n 8-10 wike kinne se harsels rêde.
Uleboerd

|
|-
|
|-
|
|-
|
|}

It **ûleboerd** is in trijehoekich houten boerd mei in ûlegat, meast mei op it boerd in geveltopteken fan in makelder mei te wjerskanten in swannehals.

Ulebuorden binne de opfollings yn de top fan in wulfdak. De ûlebuorden binne lykwols nei alle gedachten net âlder as likernôch fiifhûndert jier, om't pleatsen foar dy tiid gjin heaskuorren hienen.

## Symboalen
De ferklearring foar de fersierings op de geveltoptekens wurde wol socht yn in Germaanske symbolyk. De swannehalzen binne mooglik lettere tafoegings; foar likernôch 1740 binne dêr gjin ôfbyldingen fan. Yn it ferline hie in part fan de symboalen in direkte betsjutting. Oan de libbensbeam koe men bygelyks de gearstalling fan 'e húshâlding ôflêze. Ek wienen der sa't it liket ferskillen tusken de makelder fan in pleats yn eigendom en in dy op in pleats yn pacht.

## Typen
Yn de earste helte fan de 20e iuw rûsde Klaas Sierksma dat der mear as trijehûndert soarten ûlebuorden binne. Geografysk wurde dy soarten yndield yn seis typen.

Dit binne guon skaaimerken fan dy typen:
# Westergoa - De swannehalzen hawwe in ring (dwersbalkje, faak rea).
# Hinnaarderadiel - De foarm fan de makelder hat wat wei fan in mantsje.
# Súdwesthoeke - In harpe foarmet in part fan de makelder.
# De Wâlden - In iepen makelder.
# De Bouhoeke - In smelle hege makelder.
# Mid-Fryslân - In boske ieren of takjes foarmet in part fan de makelder.

Ien fan de net (mear) algemiene typen is:
# Nes (Dongeradiel) - Mei seehynderkes yn stee fan swannehalzen.

## Keppeling om utens
* Uileborden.net, side oer ûlebuorden *(Nederlânsk)*
Songs of Leonard Cohen

**Songs of Leonard Cohen** is it earste album fan de Kanadeeske sjonger Leonard Cohen. It album ferskynde yn desimber 1967 by Columbia Records ûnder produsint John Simon. 

Alle nûmers op it album binne fan de hân fan Cohen. De sobere poëtyske styl dy't Cohen op syn earste album hantearre, soe syn hannelsmerk wurde.

It iepeningsnûmer wie troch de artysten Judy Collins en Noel Harrison al ta in hit makke, foardat it album fan Cohen útkaam. Yn Nederlân is *Suzanne* ekstra bekend wurden troch de útfiering fan Herman van Veen.

## Spyllist

## Keppeling om utens
* It album op leonardcohen.com (mei de platehoes en alle teksten)
Reade wikel

De **reade wikel** of **toerfalk** (Latynske namme: *Falco tinnunculus*) is in rôffûgel út it skift fan de falkeftigen (*Falconiformes*) en de famylje fan de falken (*Falconidae*). It is yn West- en Midden-Jeropa fierwei de meast algemiene falkesoart. Yn Fryslân komt de fûgel it hiele jier foar, mar yn Skandinaavje en Ruslân allinich simmers. It binne readbrune fûgels mei donkere plakken op de wjukken en in lange sturt. It mantsje is wat lytser, en is ek wer te kennen oan syn blauwe kop.
 

## De jacht
De 30-35 sm grutte fûgel is faak te sjen boppe de berms oan de kant fan de dyk. De fûgel hinget dan faak stil yn de loft wylst er om iten siket, it saneamde wikeljen. As er in proai sjocht dûkt er der boppeop. Hy yt meast mûzen en ynsekten, mar ek wol kikkerts en fûgels dy't op de grûn sitte.

## Fuortplanting
Lykas de measte falken makket de reade wikel net sels in nêst. Faak brûkt er nêsten fan krieën en eksters. Ek briedt der wol yn tsjerketourren en oare hege gebouwen. It wyfke briedt de 3-6 aaien yn 30 dagen út. De jongen bliuwe noch sa'n 30 dagen op it nêst. Dêrnei bliuwe se ek noch in moanne by de âlden foar se harren sels rêde kinne.

## Keppeling om utens
* Webcameras reade-wikelnest op beleefdelente.nl
1804

## Foarfallen
* 14 febrewaris - Yn Servje brekt de Earste Servyske Opstân út tsjin 'e Osmaanske oerhearsking.
* 14 maaie - De Ekspedysje fan Lewis en Clark set ôf út St. Louis, mei as bedoeling om as earsten de westkust fan 'e Feriene Steaten oer lân te berikken.
* 18 maaie - De Frânske senaat ropt Napoleon Bonaparte út ta keizer.
* 2 desimber - Napoleon kroanet himsels yn Parys ta keizer.

## Berne
* 9 jannewaris - Tjeerd Annes Keikes, Frysk sulversmid en medaljeur († 1886)
* 7 febrewaris - John Deere, Amerikaansk ûndernimmer († 1886)
* 28 juny - Franz Meyen, Dútsk biolooch († 1840)
* 4 july - Nathaniel Hawthorne, Amerikaansk skriuwer († 1864)
* 1 desimber - Jan Ottema, Frysk klassikus en skiedkundige († 1879)
;*datum ûnbekend*
*Slein-troch-de-Ree (*Struck-by-the-Ree*), opperhaad fan 'e Westlike Dakota († 1888)

## Ferstoarn
* 12 febrewaris - Immanuel Kant, Dútsk filosoof (* 1724)
* 5 april - Jean-Charles Pichegru, Frânsk generaal (* 1761)
* 4 maaie - Simon Stijl, Frysk dokter en skriuwer (* 1731)
* 5 novimber - Betje Wolff, Nederlânsk skriuwster (* 1738)
* 14 novimber - Aagje Deken, Nederlânsk skriuwster (* 1741)
Songs from a Room

**Songs from a Room** is it twadde album fan de Kanadeeske poëet Leonard Cohen. It ferskynde yn 1969 ûnder produksje fan Bob Johnston by Columbia Records. Guon fine dat it album net de kwaliteit hellet fan syn debútalbum Songs of Leonard Cohen.

It iepeningsnûmer, *Bird on a Wire* is troch in grut ferskaat oan oare artysten op de plaat setten. Alle nûmers op it album binne skreaun troch Cohen, útsein *"The Partisan"* dat fan de hân fan it duo Anna Marly en Hy Zaret is.

## Spyllist

## Keppeling om utens
* It album op Leonard Cohen.Com (mei de platehoes en alle teksten)
Songs of Love and Hate

**Songs of Love and Hate** is it tredde album fan de Kanadeeske poëet en sjonger Leonard Cohen. It wurdt beskôge as syn meast emoasjonele album. It is it tredde en lêste yn in de rige fan tige sobere albums út syn begjintiid as sjonger. It ferskynde yn 1971 by Columbia Records mei as produsint Bob Johnston dy't ek tekene foar de pruduksje fan it twadde Cohen-album, Songs from a Room.

## Spyllist
Alle nûmers op dit album binne skreaun troch Cohen sels.

## Keppeling om utens
* It album op Leonard Cohen.Com (mei de platehoes en alle teksten)
Mûzefalk

De **mûzefalk** of **mûzebiter** (*Buteo buteo*) is ien fan de meast foarkommende rôffûgels yn Nederlân. Hy bliuwt dêr ek it hiele jier troch. Yn de winter binne yn Nederlân ek mûzefalken út Skandinaavje te finen. De 51-57 sm grutte fûgel kin ferskate kleuren hawwe, fan hielendal brún oant en mei in frij ljochte fûgel mei in protte wite fearren. Troch de fariaasje oan kleuren kin de mûzefalk maklik ferwiksele wurde mei de Rûchpoat en de Wapseglee.

## Iten
De mûzefalk sweeft boppe syn jachtgebiet op 'e syk nei proai. At er wat te iten sjocht dûkt er der boppe-op. Lykas by in protte oare rôffûgels bestiet it iten fan de mûzefalk meast út mûzen. Dêrneist yt de mûzefalk ek wol oare proaien fan deselde grutte, lykas hagedissen en lytse fûgels.

## Fuortplanting
De mûzefalken bouwe sels in nêst yn in beam. Dat nêst brûke se faker dat it kin in grut bouwurk wurde. Beide âlden briede op de 2-3 aaien, it wyfke wol it meast. Nei 30-35 dagen komme de jongen út, dy't sa'n 40 dagen op it nêst bliuwe. As der troch de âlden net in protte iten brocht wurdt, sil it lytste jong it faak net helje.
New Skin for the Old Ceremony

**New Skin for the Old Ceremony** is it fjirde album fan de Kanadeeske poëet, skriuwer en sjonger Leonard Cohen. Op dit album nimt Cohen wat ôfstân fan de sobere, suver minimalistyske styl fan syn earste trije LP's. Foar it earst klinke de nûmers foller troch de mear folsleine arrangeminten dêr't fioelen, banjo's, mandolinen, slachwurk en blaasynstruminten yn te beharkjen binne. *New Skin for the Old Ceremony* ferskynde yn 1974 by Columbia Records, mei as produsint John Lissauer.

## Spyllist
*Alle nûmers fan dit album binne skreaun troch Leonard Cohen.*
Death of a Ladies' Man

**Death of a Ladies' Man** is it fiifde, meast kontroversjele album fan de Kanadeeske poëet en sjonger Leonard Cohen. Dêr't syn earste albums sober en minimalistysk fan styl wiene, lei produsint en skriuwer fan alle muzyk op dit album Phill Spector mei syn ferneamde Wall of Sound ("*Muorre fan Lûd*") in swier stimpel op dit album. Cohen wie ferantwurdlik foar alle teksten op it album.

## Spyllist
*Alle nûmers fan dit album binne skreaun troch Leonard Cohen mei [[Phil Spector]].*

## Keppeling om utens
*It album op Leonard Cohen.Com (mei de platehoes en alle teksten)
Hoarnûle

De **hoarnûle** (*Asio otus*) is in 36 sm grutte ûle dy't allinnich nachts aktyf is. Oerdeis sit er meast yn de beammen ferskûle. By winterdei siket er dêrta grien bliuwende beammen út, lykas as spjirren. De Hoarnûle is goed werkenber oan syn grutte earplûmen. Dêrtroch soe betizing mei de Oehoe ûntstean kinne mar dy ûle is in stik grutter.

De Hoarnûle brûkt foar it brieden meast nêsten fan de krie. Yn april oant maaie begjint it wyfke op sa'n 5-6 aaien te brieden. De aaien komme út nei sa'n 26 dagen. Lykas by de measte ûlen begjint it wyfke fuort by it earst leine aai te brieden. It gefolch dêrfan is dat de jongen yn it nêst net likegrut binne. De jongsten binne lytser en hawwe in lytsere kâns om út te fleanen as de âldsten.
Recent Songs

**Recent Songs** is it seisde studio-album fan de Kanadeeske sjonger, poëet en skriuwer Leonard Cohen. It album kaam yn 1979 út op Columbia Records. De produksje wie yn hannen fan Henry Lewy. Alle nûmers binne skreaun troch Cohen, behalve *Came So Far for Beauty* dat in ko-produksje wie mei John Lissauer. *The Lost Canadian* is in folkslietsje mei in tekst fan M.A. Gérin-Lajoie.

## Spyllist
Helmblom

De **Helmblom**  (*Corydalis solida*) is in stinzeplant dy't besibbe is oan de holwoartel (*Corydalis cava*). De helmblom bloeit yn maart - april. Yn de simmer ferspriede mychammels de siedsjes, dy't ek wol mychammelbroadsjes neamd wurde.

Yn tsjinstelling ta dy fan de Holwoartel, binne de knollen fan de Helmblom nét hol. De blommen binne boppedat wat lytser en it blêd is finer opdield.

## Sjocht ek
* List fan planten
Pikmar

De **Pikmar** is in mar oan de eastkant fan Grou, yn de gemeente Ljouwert. Pikmar komt fan it wurd *pik*, in goede turfsoarte.

Troch de mar rint it Prinses Margrietkanaal dat ferbining jout mei Ljouwert en Snits. Fia de De Tynje is de Pikmar ferbûn mei de Peanster Ie en fierder nei de Sitebuorster Ie. Fia de Neare Burd stie de mar yn ferbining mei de Wide Burd en ek wer fierder nei de Sitebuorster Ie, mar yn de Neare Burd lizze no dûkers. Oan de noardkant fan Grou komme de Grou, de Bosksleat, de Wide Galle, De Geau en de Pikmar byelkoar. Yn de mar lizze it Grutte Eilân en it Lytse Eilân. 

De Pikmar is ûntstien as in ferbreding fan in feart fan Grou nei it easten. De mar wurdt fieden troch de Kromme Grou en wettert ôf yn de Wide Ie.

Yn de Pikmar lizze trije eilannen. Ien dêrfan is bewenne en op in oare stiet in kapeltsje.

Tegearre mei de Wide Ie foarmet de mar no it drokste wettersportgebiet fan Fryslân. Under oaren wurde hjir de iepeningswedstriden fan it SKS Skûtsjesilen hâlden.

## Pikmararrest

De Pikmar is yn Nederlân bekend wurden trochdat in amtner ferfolge waard foar it stoarten fan fersmoarge baggerspeesje yn de mar. De rjochtssaak hjiroer rûn út op in arrest. Dit hold yn dat amtners net ferfolge wurde kinne foar harren hannelingen, it saneamde Pikmararrest.
1564

## Foarfallen
* 26 jannewaris - Paus Pius IV befêstiget de besluten fan it Konsylje fan Trente.

## Berne
* 15 febrewaris - Galileo Galilei, Italjaansk natuerkundige en astronoom († 1642) 
* ein febrewaris Christopher Marlowe, Ingelsk toanielskriuwer († 1593)
* 9 maart - David Fabricius, East-Frysk teolooch, amateurastronoom en kartograaf († 1617)
* mids april - William Shakespeare, Ingelsk toanielskriuwer en dichter († 1616)
* 25 desimber - Abraham Bloemaert, Nederlânsk keunstskilder  († 1651) (mooglik op dizze datum yn 1566 berne)

## Ferstoarn
* 18 febrewaris - Michelangelo Buonarroti (Michelangelo), Italjaansk keunstskilder, byldhouwer, arsjitekt en dichter (* 1475) 
* 27 maaie - Jehannes Kalvyn, Frânsk-Switsersk tsjerkeherfoarmer en teolooch, stifter fan it kalvinisme (* 1509)
* 5 oktober - Pierre de Manchicourt, Waalsk komponist (* ±1510)
* 15 oktober - Andreas Vesalius (Anders fan Wesel), Súdnederlânsk anatoom (* 1514)
1616

## Foarfallen
* 29 jannewaris - De Nederlânske ûntdekkingsreizgers Willem Cornelisz. Schouten en Jacoub Le Maire farre as earsten om Fjoerlân hinne. Hja neame de súdkaap dêrsanne Kaap Hoarn, nei Hoarn (Noard-Hollân), it berteplak fan Schouten.
* febrewaris - Paus Paulus V twingt de gelearde Galileo Galilei en lûk syn oan it wurk fan Kopernikus ûntliende teory yn, dat de Ierde rûn is en om 'e sinne hinne draait.

## Berne
* 22 novimber - John Wallis, Ingelsk wiskundige († 1703)

## Ferstoarn
* 22 april - Miguel de Cervantes, Spaansk skriuwer (* 1547)
* 23 april - William Shakespeare, Ingelsk toanielskriuwer en dichter (* 1564)
* 6 augustus - Bernardus Gerbrandi Furmerius, Frysk skiedkundige (* 1542)
754

## Foarfallen
* Op basis fan in ferfalsking, de 'Jefte fan Konstantijn', easket de paus ûndanks de rjochten fan de keizer in oantal gebietsdielen op.
* jannewaris yn Ponthion. Pepijn belooft de paus plechtich de kening fan de Langobarden Aistulf te bestriden en it Eksarchaat en de gebieten fan de Republyk Korsika en fan Sardynje en Sisylje oan de paus te jaan. 
* Bonifatius by Dokkum om hals brocht

## Berne

## Ferstoarn
* 5 juny - Bonifatius, Angelsaksysk sindeling en aartsbiskop (* ±673)
Koen

"**Koen**" is in Nederlânske foarnamme fan Germaansk komôf. It is in ferkoarting fan nammen dy't mei *koen* begûnen, lykas Koenraad. De nammestam is mooglik fuortkaam út itselde wurd as "kinne", mei in betsjutting fan 'earne goed yn wêze'. In lettere betsjutting is spesyfyk dy fan 'goed in it gefjocht', en dêrtroch dy fan manmoedigens.
Reidhintsje

It **reidhintsje** of de **reidhin** (*Gallinula chloropus*) is in 30-35 sm grutte wetterfûgel. Hy hielendal swart, útsein de wite ûnderein fan de sturt. It reidhintsje hat wat wei fan de markol, mar yn stee fan it wyt fan de markol hat it Reidhintsje in reade foarholle, en in reade snaffel mei in giele punt. It Reidhintsje is ek in wat behindiger fûgel as de Markol en om't it gjin swimfluezen hat kin it him ek wat better rêde op de wâl. Lykas de markol yt it Reidhintsje wetterplanten en wetterynsekten.

## Oare Fryske nammen
It reidhintsje wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as *blêskop*, *dûkhintsje* as *reidhoantsje*.

## Fuortplanting
It reidhintsje bout in nêst fan reid, meast op it wetter mar bytiden hat er ek wol in nêst op de wâl ûnder in strûk fuort by it wetter. De beide âlden briede sa'n 20 dagen op de 7-10 aaien. Meastentiids briede se twa kear yn it jier. De jongen fan it earste nêst bliuwe noch by de âlden wylst dy mei har twadde nêst dwaande binne.

## Sjoch ek
* List fan fûgels
Markol

De **markol** of **merkel** (*Fulica atra*) is in 38 sm grutte wetterfûgel. Hy is hielendal swart mei in wite snaffel en in wite foarholle. Markols komme in protte foar op marren en yn fearten yn 'e buert fan reidseamen.

## Oare Fryske nammen
De markol wurdt yn Fryslân ek wol beneamd as *Blêsein*, *Blêskop*, *Dútser*, *Merkel*, *Merkol*, *Poep* as *Swarte Blêsde Ein*.

## Gedrach
De Markol dûkt in protte nei iten, benammen nei wetterplanten. Hy yt ek wol ynsekten en 
slakken. De Markol is net sa bêst op de wjukken. Meastal as er hurd fuort wol, rint er fladderjend oer it wetter sûnder echt te fleanen. Ek by it omheech kommen om te fleanen rint er earst in ein oer it wetter.

## Fuortplanting
Markols bouwe in grut nêst fan reid en wetterplanten. Dat nêst kin soms wol sa'n 20 sm boppe it wetter útstekke. Nei 21-24 dagen komme de 5-10 aaien út. Nei in dei geane de âlden mei harren jongen te swimmen. Se bliuwe de earste tiid noch al yn 'e buert fan it nêst dêr't se geregeld weromkomme om te sliepen of harren op te waarmjen.
## Sjoch ek
* List fan fûgels
1769

## Foarfallen
* 3 juny - In Britsk wittenskipsteam op de HMS Endeavour fan Captain Cook nimt fan Tahity ôf de Fenusoergong waar.
* 2 novimber - De Spanjerts ûntdekke de yngong fan de Baai fan San Fransisko, dy't letter yn de tiid fan de goudkoorts de namme *[[Golden Gate]]* krije sil. Spanje hat Kalifornje ynnaam en begjint dêr mei grutskalige  misjonearring.
* *sûnder datum* - Mozart wurdt beneamd ta konsertmaster oan it hof fan de aartsbiskop fan Salzburch.
* *sûnder datum* - It Fredesferdrach mei de Matawai, in groep marrons (bosknegers) yn Suriname wurdt sletten.
* *sûnder datum* - It Genoatskip fan de Freonen (oftewol de quakers) fan  Pennsylvania skaft yn eigen fermidden de slavernij ôf.

## Berne
* 10 jannewaris - Michel Ney Frânsk maarskalk († 1815)
* 19 febrewaris - Dirk Ploegsma, Frysk keunstkilder († 1791)
* 1 maaie - Arthur Wellesley, hartoch fan Wellington, Iersk-Ingelsk generaal en politikus († 1852)
* 15 maaie - Johannes Mulder, Frysk ferloskundige († 1810)
* 15 augustus- Napoleon Bonaparte, keizer fan Frankryk († 1821)
* 23 augustus - Georges Cuvier, Frânsk biolooch († 1832)
* 26 augustus - Johannes ter Pelkwijk, Nederlânsk politikus († 1834) 
* 13 septimber - Alexander von Humboldt, Dútsk natoerûndersiker en ûntdekkingsreizger († 1859)
* 5 oktober - Petrus Groenia, Frysk militêr en keunstskilder († 1844)
* 6 oktober - Berend Slingenberg, Nederlânsk politikus († 1849)

## Ferstoarn
* 2 febrewaris - paus Klemins XIII (* 1693)
* 4 augustus - Johann Hermann Knoop, Dútsk pomolooch en wittenskipper (* 1700)
Karl Marx

**Karl Heinrich Marx** (Trier, 5 maaie 1818 - Londen, 14 maart 1883) wie in Dútsk ekonoom en polityk filosoof en de grûnlizzer fan it marksisme.

Marx wurdt sjoen as de heit fan it sosjalisme, en de skepper fan it begryp *marksisme*. Yn de 20e iuw waard er dêrom yn de keunst fan de Warsjaupaktlannen ôfbylde, tegearre mei Friedrich Engels en Vladimir Lenin, as ien fan de trije heiten fan it kommunisme. Karl Marx wie ynspirearre troch Georg Hegel; lykwols seach er, yn stee fan idealisme, materialisme as it wichtichste motyf.

Karl Marx studearre oan de universiteiten fan Bonn, Berlyn en Jena. Yn 1842 waard er redakteur by de *Rheinische Zeitung*, mar yn 1843 waard er foar syn krityske skriuwen twongen it wurk op te jaan. Marx gong nei Parys, dêr't er yn kontakt kaam mei Friedrich Engels. Yn 1845 waard er lykwols út Parys ferbanne út reden fan revolúsjonêre aktiviteiten, en yn 1847 út deselde reden út Belgje. Nei't er yn 1849 ferbanne waard út Dútslân en Frankryk libbe Marx as banling yn Londen oant syn dea op 14 maart 1883. Nei syn dea waarden ferskate ûnpublisearre wurken troch Friedrich Engels ree makke foar publikaasje en útjûn.

## Bibliografy
Karl Marx skreau ûnder oaren:
* *Communist Manifesto* (1847) (*[[Kommunistysk Manifest]]*), tegearre mei Friedrich Engels.
* *Das Kapital* (1867) (*[[It kaptaal]]*).
Blokmies

De **blokmies** (*Parus major*) is mei 14 sm de grutste fûgel út de famylje fan de miesfûgels (*Paridae*). De blokmies is algemien yn hiel Jeropa en Aazje, oeral dêr't beammen steane, foaral yn tunen, parken en iepen boskgebieten.

## Oare Fryske nammen
De blokmies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as *blausyske*, *blokfink*, *bijbiter*, *gielboarstke*, *stiselkopke* as *swartkopke*.

## Foarkommen
De blokmies is maklik wer te kennen oan syn swarte kop mei wite wangen. Fierders hat de fûgel in giele búk mei in swarte streek oer de midden. De mantsjes binne fan de wyfkes te ûnderskieden troch de bredere swarte streek oer de búk. Ek is by de mantsjes it giel feller as by de wyfkes. De blokmies is sa'n 14 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan 22,5-25,5 sm. Fierder waacht in folwoeksen fûgel in 20 gram.

## Iten
De blokmies yt it leafst ynsekten. Yn de hjerst en by winterdei ite blokmiezen ek graach siedden en nuten. Op foerplankjes komme se dan ek geregeld lâns.

## Fuortplanting
De blokmies is in echte hoalebrieder. It wyfke siket it hol en bout dêr in nêst dêr't se twa kear in nest jongen utbriedt. De 6-12 aaien komme nei sa'n 12-15 dagen út. De jongen wurde noch 3 wike troch beide âlden fuorre ear't se útfleane. 

## Sjoch ek
* List fan fûgels

## Keppeling om utens

* Webcams Blokmieskenest op beleeflente.nl
* vogelbescherming.nl Foto's en sang fan de koalmies
* SoortenBank.nl beskriuwing, ôfbylden en lûd
* www.mezencam.nl Live webcam (yn briedseizoen) yn in nestkast fan in koalmies.
* Parusnest Filmkes
* vogelstimmen-wehr.de Filmkes mei sang fan de koalmies
* Hella Krause-Zimmer: "Zauber einer Begegnung – Erlebnisse mit einer Kohlmeise" -ISBN 3-7235-1175-9
* Jenny De Laet: "De vier seizoenen van de mezen"- ISBN 90-5487-392-2
* Andrew Gosler: "The Great Tit" - ISBN 0-600-57950-6
* Meindert de Jong: "Mezen" - ISBN 90-03-98440-9

Image:Parus_major_1_(Marek_Szczepanek).jpg|*Ofwachtsjend...*
Image:Parus major g1.jpg|*Folwoeksen wyfke*
Image:Great Tit fledgeling.jpg|*Jonge koalmies*
Image:Eggs of Parus major.jpg|*Aaikes mei 1 eurosint*

* 
*
Wâldmies

De **wâldmies** (*Periparus ater*) is in 11 sm grutte sjongfûgel út de famylje fan de miesfûgels (*Paridae*). De wâldmies komt meast foar yn nuddelbosken. Oars as de blaumies en de blokmies, komt de wâldmies net faak by de minsken yn de tún. De wâldmies hat in swarte krún en in wite flek yn de nekke en wite wangen. Yn it grutste part fan Jeropa komt dizze fûgel it hiele jier foar.

## Oare Fryske namme
De wâldmies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as *Swarte Mies*.

## Iten
De wâldmies yt it meast ynsekten en de yn de nuddelbosken te finen liere- en dinne-appels.

## Fuortplanting
De wâldmies is in hoalebrieder. It wyfke bret 2 wike allinnich op de 7-10 aaien. De jongen wurde 15-17 dagen troch beide âlden fersoarge foar at se útfleane.

## Sjoch ek
* List fan fûgels
*
Blaumies

De **blaumies** (*Cyanistes caeruleus*) is in 11 sm grutte sjongfûgel út de famylje fan de miesfûgels (*Paridae*). De blaumies komt in protte foar yn Jeropa en Aazje.

## Oare Fryske nammen
De blaumies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as *Blaukopke*, *Blaumûtske*, *Blausyske* as *Kûgelsyske*.

## Foarkommen
De blaumies is goed wer te kennen, foaral oan syn blauwe krún. Fierder hat er wite wangen mei in swarte eachstreep. De fûgel hat in giele búk en in grienige rêch.

## Iten
De blaumies yt sieden en ynsekten. 

## Fuortplanting

Lykas de measte miezen is de blaumies in hoalebrieder. It wyfke leit 7-12 aaien dy't se allinnich yn sa'n 2 wike útbriedt. De jongen wurde dêrnei noch 15-20 dagen troch beide âlden yn har nêst fuorre foar se útfleane.

## Molke
Blaumiezen binne tige nijsgjirrich en leare ek maklik wat nijs oan. Bygelyks is bekend fan blaumiezen dat se fan molkeflessen de doppen stikken makken om by de rjemme op de molke te kommen. Dit keunstke waard foar it earst opmurken yn Southampton yn Grut-Brittanje om 1920 hinne. De blaumiezen joegen dit keunstje troch oan soartgenoaten en yn 1947 waard it in hiel Grut-Brittanje sjoen en ek by miezen yn Nederlân, Sweden en Denemark. Om't de molke tsjintwurdich meast net mear troch de molkboer by de doar set wurde nimt dit ferskynsel de lêste tiid wer ôf. 

## [[Taksonomy]]
De blaumies is fan âlds part fan it skaai *Parus*. Troch nije ûntwikkelings binne der ornitologen (benammen Amerikanen) dy't de blaumies yn in apart skaai pleatse, nammentlik *Cyanistes*. De binomiale namme wurdt dan *Cyanistes caeruleus*.

## Sjoch ek
* List fan fûgels
*
Ivichduorjende Gregoriaanske kalinder

Dizze **ivichduorjende Gregoriaanske kalinder** jout oan wat de begjindei fan in beskaat jier is, en wat de dei fan de wike is fan in beskate datum. 

## Utlis
* Lûk trije as mear kear 400 ôf fan it jiertal, oant it tusken 1 en 400 leit.
* Fyn dat jiernûmer yn ûndersteande tabel.
* Boppe en ûnder de tabel is de begjindei foar it jier oanjûn.
* Folgje de keppeling nei in Gregoriaanske kalinder foar dat jier.

## Jiernûmertabel

## Sjoch ek
* Gregoriaanske kalinder
* Ivichduorjende kalinder
Protter

De **protter** (*Sturnus vulgaris*) of **rûts**, **staar**, **staring**, **stark** en **starring**, is in lânseigen fûgel yn Jeropa en Aazje. Hy is ek oerbrocht troch de minsken nei Noard-Amearika, Súd-Afrika, Austraalje en Nij Seelân. Omdat protters harren maklik oanpasse wurde se yn inkele fan dy lannen al as in pleach sjoen.

## Uterlik
De 19-22 sm grutte protter is hielendal swart mei grize spikkels. Hy hat glânzjende fearren mei in brûnsgriene of pearse gloed. De fûgel yt fan alles, bygelyks ynsekten, beien en wjirms. 
 

## Fuortplanting
De protter hat syn nest yn in holte, bygelyks yn in beam of in nestkast. Hy leit 3-6 aaien dêr't beide fûgels sa'n 2 wiken op briede. De jongen bliuwe 3 wiken op it nest foar at se útfleane.

## Gedrach
Yn de hjerst en winter foarmje de protters grutte kloften. By jûntiid sammelje sy har' yn in grutte groep en sykje in sliepplak op. De fûgels yn Nederlân binne foar it grutste part trekfûgel en lûke nei it suden en westen ta, sa as Frankryk en Grut-Brittanje. Op de plakken dêr't se oerwinterje foarmje de protters somtiden wol kloften fan oant 1 miljoen fûgels.

Protters binne by steat om de lûden fan oare fûgels nei te dwaan.

## Protters op it menu
Yn eardere iuwen stiene jonge protters yn grutte parten fan Europa op it menu. De jonge fûgels waarden fongen yn saneamde protterpotten, in keramyske nêstgelegenheid. De protterpot hie in fleangat en wie oan de efterkant, dy't tsjin de muorre hong, iepen, sadat de jonge fûgels der krekt foar it útfleanen maklik út heljen wienen. Oan wjerskanten fan it fleangat sieten gatsjes, dêr't men, as de fûgels grutter waarden, stokjes troch stuts om foar te kommen dat de protters útfleagen. It Nederlânsk sprekwurd *"Ergens een stokje voor steken"* komt dêr fan ôf. Protterpotten binne tsjintwurdich wer yn swang as nêstgelegenheid.

De protters waarden ferwurke ta pastei of der waard prottersop fan makke.

## Sjoch ek
* List fan fûgels
Santiago de Compostela

**Santiago de Compostela** (letterlik oerset: *Sint Jabik fan Kompostela *) is de haadstêd fan Galysje (Spanje). As gemeente hat Santiago de Compostela 92.298 ynwenners (2004).

## Beafeartsoarde
Santiago de Compostela is ien fan de wichtichste kristlike beafeartsoarden. Foar pylgers út hiel Jeropa is de stêd de ein fan harren kuiertocht. 
Dy kuiertocht wurdt de *"Camino de Santiago"* (It paad nei Santiago) neamd. Pylgers op wei nei Santiago binne werkenber oan de sint-jabiksskulp dy't se drage, it teken fan de hillige Jabik. De skulp hiet yn it Latyn *Pecten jacobaeus*, yn it Dútsk *Pilgermuschel* (pylgersskulp) of *Jakobsmuschel* en yn it Frânsk *coquille Saint-Jacques*. De skulp wurdt droegen mei de sluting nei boppe. Dat dier wurdt by de Galysyske kust lâns kweekt en is ûnder de namme *vieira* yn de Galysyske restaurants in faak nommen delikatesse. It paad nei Santiago (yn it Spaansk ek wol *el camino* ; 'it paad' neamd) hat in protte fan dy tradysjes. Sa litte pylgers in fan hûs meinommen stien efter by "Cruz de Ferro" dêr't sy symboalysk harren sonden mei ôflizze en (letterlik) ferljochte harren paad ferfolgje.
Various Positions

**Various Positions**, is in album fan Leonard Cohen, dat foar it earst ferskynde yn desimber 1984.

Nei it mislearjen fan it projekt *[[Songs for Rebecca]]* socht Cohen syn âlde produsint John Lissauer wer op. Hy hie lykwols op dat stuit gjin kontrakt mei Columbia Records en se wegeren it album yn Amearika út te bringen. Syn platen waarden yn te lytse oantallen ferkocht. Hy fûn foar dit projekt lykwols ûnderdak by de ûnôfhinklike maatskippij Passport Records. It kaam letter as cd wol út by Columbia.

Alle nûmers op dit album binne skreaun troch Cohen sels.

## Spyllist

## Ferwizing
* It album, mei alle teksten op de side fan Cohen
Spoar fan Swol nei Ljouwert

It **spoar fan Swol nei Ljouwert** is in spoarwei yn Oerisel en Fryslân mei in langte fan 95 km en mei in reistiid fan likernôch 60 minuten. En makket diel út fan Steatsline A.

## Stasjons en gebouwen
 
Oan it spoar lizze hjoed-de-dei 9 stasjons:
*(kursyf: earder stasjon)*

## Ferbinings
Yn Swol hat it spoar ferbining mei oare spoaren:
* it spoar fan Apeldoarn nei Swol
* it spoar fan Swol nei Almelo
* it spoar fan Swol nei Emmen
* it spoar fan Swol nei Kampen
* it spoar fan Utert nei Swol

Yn Meppel hat it spoar in ferbining mei in oar spoar:
* it spoar fan Meppel nei Grins

Yn Ljouwert hat it spoar ferbining mei oare spoaren:
* it spoar fan Harns nei Ljouwert
* it spoar fan Ljouwert nei Grins
* it spoar fan Ljouwert nei Starum

## Skiednis
Op 18 augustus 1860 waard yn de Spoarweiwet ûnder oaren besletten ta de oanlis fan de ferbining Swol - Ljouwert, as part fan de line Arnhim - Ljouwert. Op 1 oktober 1867 waard it part Swol - Meppel iepene, op 15 jannewaris 1868 it part Meppel - It Hearrenfean en itselde jier op 1 septimber waard it lêste stik, It Hearrenfean - Ljouwert, iepene.

It spoar foel oarspronklik ûnder de Steatsspoarwegen. Mei it ûntstean fan de Nederlânske Spoarwegen krige dy it behear oer it spoar. Oarspronklik wie der ek in halte Dalfsen, letter Berkum; yn 1923 is dy lykwols sletten. Yn 1924 waard in halte iepene yn Stobbegat (Vegelinsoard). Yn 1933 waard de halte Nijefean sletten, en yn 1935 de halte Willemsoard en it stasjon Staphorst. De stasjons fan Pepergea en Aldskoat en de halten Stobbegat en Idaard-Reduzum waarden sletten yn 1938. Ek it stasjon Dedemsfeart en de halte Wurdum waarden dat jier sletten, mar yn 1940 waarden se wer iepene. Stasjon Dedemsfeart waard lykwols datselde jier ek wer sletten, mar Wurdum bleau iepen oant 1949.

Fan 1975 oant 1977 waard in proef dien mei in stasjon It Hearrenfean Iisstadion. It stasjon waard lykwols wer sletten as regulier stasjon.

Yn juny 2010 waard troch de Twadde Keamer besletten dat de treinen tusken Swol en Ljouwert faker ride sille.

## Bysûndere halten
Treinen stopje no allinnich by It Hearrenfean Iisstadion as der yn Thialf grutte eveneminten binne.
I'm Your Man

**I'm Your Man** is in album fan Leonard Cohen ferskynd yn 1988. It is it earste pop/rock-eftige album fan Cohen. Kwalitatyf wurdt dit album frij algemien as in grutte foarútgong beskôge ferlike mei de meagere foargonger, Various Positions.

It nûmer *Everybody Knows* wie it earste nûmer dat Cohen yn 1984 makke yn gearwurking mei Sharon Robinson. It wie it begjin fan in langjierrige gearwurking. It nûmer waard ferskate kearen troch oare artysten útbrocht, ûnder oaren troch ex-Eagle Don Henley.

Alle nûmers binne skreaun troch Cohen, foar safier dat yn gearwurking mei oaren dien is, stiet dat oanjûn.

## Spyllist

## Ferwizing
It album mei alle teksten op de side fan Cohen
Paus

De **paus** is yn de Roomske tsjerke de opfolger fan Petrus, lieder fan de tsjerke en plakbesetter fan Kristus op ierde. 

## Titel
De paus is de Hillige Sit, biskop fan Rome, aartsbiskop fan de Romeinske tsjerkeprovinsje, primaat fan Itaalje en patriarch fan it Westen. De paus is ek de soeverein monarch fan Fatikaanstêd.

De titel fan *Paus* of *Hillige heit* (*[[Gryksk]]: pappas; [[Latyn]]: papa*) en de funksje fan plakbesetter fan Kristus op ierde wienen oarspronklik mien foar alle biskoppen. Earst yn de 6e iuw ûntstie it idee dat de biskop fan it biskdom fan Petrus de earste ûnder de biskoppen wêze moast.

## Symboalen
De symboalen fan de paus hawwe tradysjes dy't werom gean ta de tiid fan en foar Kristus, en ta de gebieten fan de Middellânske See en it Heine Easten. Bygelyks, de wite toga fan de paus, syn krússtêf en de pauslike fiskersring binne nei alle gedachten basearre op âlde Romeinske symboalen.

### Trijekroan
In wichtich symboal fan de pausen is de trijekroan. De trijekroan is ûntstean út de tiara fan de foar-kristlike preester-keningen fan Perzje. De biskoppen fan Rome hienen oarspronklik in biskopsmûtse, lykas oare biskoppen, mar paus Hormisdas kombinearre dy mei de kroan dy't er fan Klovis krige ta in tiara, Bonifatius VIII foege dêr yn 1298 in twadde kroan by, foar wylst Clemens V likernôch 1314 de earste wie dy't in tredde kroan hie. Ferskate betsjuttings binne oan dizze trije kroanen takend, mar de oarspronklike betsjutting is ûnbekend.

Feitlik hienen ferskate pausen eigen trijekroanen, en guon dêrfan binne hieltiid noch yn it Fatikaan te finen. Paus Paulus VI hat syn trijekroan oan 6 febrewaris 1968 oan de Basilica of National Shrine of the Immaculate Conception yn Washington jûn, en sûnt hawwe de pausen gjin trijekroanen mear droegen. De trijekroan is lykwols net, as guon oare symboalen, ôfskaft en is hieltiid noch in pauslik symboal. Eltse paus kin kieze dy wer te brûken.

## Beneaming fan in nije paus
Yn teory kin in paus it pontifikaat ek wer dellizze, mar sûnt 1294 is dat net mear bart. As de funksje frij komt, komme de kardinalen, nei tusken de twa en trije wike yn Rome gear yn konklaaf. Yn dat konklaaf wurdt in doopte katolike man, meast ien fan dy kardinalen, ta it pontifikaat roppen. Dit wurdt bepaald troch in searje fan stimmings, oant mear as twatredde fan de kardinalen op ien kandidaat stimt, útsein dat nei de tritichste stimming beslet wurde kin dat in gewoane mearheid genôch is. Dy kandidaat kiest dan in pauslike namme, en wurdt toand oan de wrâld. Op de earstfolgende snein of feestdei wurdt de kandidaat dan ta paus wijd.

## Sjoch ek
* List fan pausen

## Keppeling om utens
* Webstee fan de Hillige Sit
Kraanfûgeleftigen

De **kraanfûgeleftigen** of **kraaneftigen** (wittenskiplike namme: *Gruiformes*) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (*Neornithes*), de tuskenklasse fan 'e nijkakigen (*Neognathae*) en it boppeskift fan 'e nije fûgels (*Neoaves*).

Ta dit skift hearre in oansjenlik tal libbene sawol as útstoarne famyljes fûgels, mei 14 libbene soarten kraanfûgels (*Gruidae*), sa'n 145 libbene soarten ralfûgels (*Rallidae*), lykas de merkel (*Fulica atra*) en it reidhintsje (*Gallinula chloropus*), en in stikmannich lytsere groepen mei elts 1 oant 3 libbene soarten dy't benammen yn it tropysk reinwâld fan Súd-Amearika foarkomme.

De âldste fossilen fan dit skift stamje út it ier-Eoseen. Foarhinne waarden ferskate groepen ta de kraanfûgeleftigen rekkene dy't dêr yn modernere yndielings, basearre op DNA-ûndersyk út 2008, fan losmakke binne, wêrûnder de trapfûgels (*Otidae*), kagûfûgels (*Rhynochetidae*), sinneralfûgels (*Eurypigidae*), siselkloerfûgels (*Cariamidae*) en steltralfûgels (*Mesithornithidae*).

## Skiftopbou
Jiertelling

In **jiertelling** is in telling fan de tiid yn jierren sûnt in fêststeld begjin. Yn de Kristlike jiertelling is it bygelyks jier  nei de berte fan Kristus.

## Eara
It begjin fan de jiertelling hoecht net altyd itselde te bliuwen; it bart ek dat nei in wichtich foarfal it begjin op 'e nij fêststeld wurdt. Al de jierren dy't telt binne fan itselde begjin út foarmje in eara. Mei it kiezen fan in nij begjin wurdt dus in eara ôfsletten, en begjint in nije eara. Guon nasjonale jiertellings binne basearre op de regearperioade fan de kening. Mei eltse nije monarch begjint dan in nije eara, de eara fan dy monarch. Lykwols, as in jiertelling noch yn de earste eara is, of al lang yn de selde eara is, wurdt de eara-oantsjutting faak weilitten. Yn de Kristlike jiertelling wurdt de oantsjutting "sûnt de berte fan Kristus" meast net apart neamd.

## Foartiid
Alle jierren sûnt it begjin fan de jiertelling, dat wol sizze sûnt it begjin fan de earste eara, kinne op dy manier oantsjut wurde. Jierren earder as it begjin fan de earste eara wurde meast oantsjut as *safolle jier foar it begjin fan de jiertelling*. Der binne lykwols ek kultueren dy't harren jiertelling fan it bejin fan de tiden ôf trochtelle litte, sa't der gien eardere jierrren wêze kinne.

## Tapassing
Ynternasjonaal wurdt fral de Kristlike jiertelling in soad brûkt, ek troch lannen dy't yntern in oare jiertelling brûke. Dêr't gjin misbegryp oer de brûkte jiertelling mooglik is wurdt dy meast net fierder oantsjut. Bygelyks, de oantsjutting *Anno Domini*, dy't de Kristlike jiertelling oantsjut, wurdt yn de measte sitewaasjes weilitten.

## Ferskate jiertellings
* Boedistyske jiertelling
* Islamityske jiertelling
* Japanske jiertelling
* Joadske jiertelling
* Kristlike jiertelling
* Olympyske jiertelling
* Romeinske jiertelling
* Taiske jaartelling
The Future

**The Future** is ien fan de meast populêre albums fan Leonard Cohen. It wurdt ek wol syn film-album neamd omdat sawat alle nûmers op de iene of oare wize ferskine yn in ferskaat oan films.

It meast yn it each rinnend is it brûken fan trije nûmers yn de klassike film Natural Born Killers. Dêryn is *Waiting for a Miracle* it titelnûmer. Fierder binne der nûmers werom te finen yn de films Wonder Boy en The Live of David Gale.

Hoewol *The Future* gjin grut kommersjeel sukses wie, is it perfoarst it Cohen-album mei it grutste muzikale ferskaat. Yn syn heitelân, Kanada, hie er lykwols al kommersjeel sukses: sawol *Closing Time* as *The Future* hellen dêr de Top 40.

## Spyllist

## Keppeling om utens
It album mei alle teksten op de side fan Cohen
Wilstereftigen

De **wilstereftigen** (Latynske namme: *Charadriiformes*) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (*Neornithes*), de tuskenklasse fan 'e nijkakigen (*Neognathae*) en it boppeskift fan 'e nije fûgels (*Neoaves*). Ta dit skift hearre sa'n 350 ûnderskate soarten fûgels, dy't har yn 'e regel yn 'e buert fan it wetter ophâlde en foar it meastepart lyts wetterdierte en/of ynsekten ite. Guon wilstereftigen libje lykwols op 'e iepen oseaan, wylst oaren yn 'e woastyn en in pear soarten yn tichte wâlden foarkomme.

## Taksonomy
Foarhinne waarden de wilstereftigen opdield yn trije ûnderskiften: de echte wilstereftigen (*Charadrii*), typyske kustfûgels; de seefûgeleftigen (*Lari*), dy't faak ek oan 'e kust, mar ek wol yn oare biotopen libje; en de alkfûgels (*Alcae*), kustfûgels dy't mear boud binne om ûnder wetter te swimmen as om te fleanen, en dy't op hege kliffen nêstelje. Letter waarden alle wilstereftigen ûnder de Sibley-Ahlquist-taksonomy op ien bulte smiten. Dy yndieling waard yn Noard-Amearika alteast rûnom akseptearre, mar de DNA-technyk dy't foar it ûndersyk brûkt waard dêr't dy yndieling op basearre is, wie net goed genôch om 'e ûnderlinge relaasjes binnen it skift fan 'e wilstereftigen wier út te tiizjen.

Nij ûndersyk út 2003 troch Per G.P. Ericson *et al.* smiet in bettere yndieling op, wêrby't de wilstereftigen ferdield waarden oer seis ûnderskiften: de echte wilstereftigen (*Charadrii*), de fjochtkwarteleftigen (*Turnici*), de iishineftigen (*Chionidi*), de kwartelsnipeftigen (*Thinocori*), de seefûgeleftigen (*Lari*) en de snipfûgeleftigen (*Scolopaci*). Noch wer nijere ynsichten laten yn 'e 2010-er jierren ta in yndieling yn trije ûnderskiften: de echte wilstereftigen (*Charadrii*), de seefûgeleftigen (*Lari*) en de snipfûgeleftigen (*Scolopaci*). De alkfûgels (*Alcidae*) foarmje no in famylje binnen it ûnderskift fan 'e seefûgeleftigen, mei't harren ôfwikende lichemsfoarm net mear sjoen wurdt as in teken dat wiist op taksonomyske ôfstân fan oare groepen, mar inkeld en allinne op in evolúsjonêre oanpassing om better dûke te kinnen.

## Skiftopbou
Alken

De **alken** (*Alca*) binne in skaai yn de famylje fan de alkfûgels (*Alcidae*). It skaai hat mar ien soarte, de alk (*Alca torda*).

## Klassifikaasje
* *Famylje* alkfûgels (*Alcidae*)
** *Skaai* **alken** (*Alca*)
*** *Soarte* alk (*Alca torda*)
Pinguïneftigen

De **pinguïneftigen** (*Sphenisciformes*) binne in skift yn de klasse fan de fûgels (*Aves*). Der is mar ien famylje yn dit skift: de pinguïns.

Fan de taksonomy út besjoen is it doel fan dit skift dan ek allinnich om oan te jaan dat pinguïns net besibbe binne oan oare fûgelfamyljes.

## Klassifikaasje
* *Klasse* fûgels (*Aves*)
** *Skift* **pinguïneftigen** (*Sphenisciformes*)
*** *Famylje* pinguïns (*Spheniscidae*)
Alkfûgels

De **alkfûgels** (*Alcidae*) binne in famylje fan fûgels dy't libje op de folle see.

Alkfûgels hawwe wat wei fan pinguins, om't beide famyljes binne fan swart-wite swimmers, dy't op it lân wat knoffelich rinne en rjochtoerein steane. De famyljes hearre lykwols ta ferskate skiften; de oerienkomsten binne mooglik it gefolch fan konverginte evolúsje.

Oars as pinguins kinne alkfûgels al fleane, útsein de útstoarne grutte alk. Se hawwe lykwols mar lytse wjukken, dy't in flugge wjukslach fergje. Se binne goede swimmers en dûkers, en brûke de lytse wjukken dêrby as in alternatyf foar finnen.

Alkfûgels komme allinnich oan lân om te brieden. Utsein de murren neskje alkfûgels yn briedkoloanjes. Skoeten neskje bygelyks op klifrânen, wylst swarte skoeten op rotskusten neskje.

De alkfûgels komme allinnich foar op it noardlik healrûn. Se binne oanpast oan in kâld klimaat en kontinentale see. Yn waarmere gebieten binne fisken te fluch foar dûkende alkfûgels, dat dêr kinne se min oerlibje.

## Klassifikaasje
* *Famylje* **alkfûgels** (*Alcidae*)
** *Skaai* seerotsjes (*Alle*), 1 soarte:
*** seerotsje (*Alle alle*)
** *Skaai* skoeten (*Uria*), 2 soarten
** *Skaai* alken (*Alca*), 1 soarte
** *Skaai* grutte alken (*Pinguinus*), 1 útstoarne soarte
** *Skaai* seeskoeten of swarte skoeten (*Cepphus*), 3 soarten
** *Skaai* murren (*Brachyramphus*), 3 soarten
** *Skaai* sulveralken (*Synthliboramphus*), 5 soarten
** *Skaai* roetalken (*Ptychoramphus*), 1 soarte
** *Skaai* lytse alken (*Aethia*), 4 soarten
** *Skaai* noashoarnalken (*Cerorhinca*), 1 soarte
** *Skaai* seepappegaaien (*Fratercula*), 3 soarten
Iisdûker

De **iisdûker** (*Gavia Immer*) is mei sa'n 73-88 sm in grutte seedûker. Hy is justjes lytser as de gielsnaffeldûker. 

De iisdûker briedt op it binnenwetter fan Kanada, Alaska, op Grienlân en ek op Yslân. It wyfke leit 2 aaien yn in nest oan de râne fan in mar flakby it wetter. De beide âlden briede de aaien tegearre yn sa'n 30 dagen út. 

By winterdei ferspriedet de iisdûker him oer in grutter gebiet, en komt er fierder nei it suden. Dan is er ek te finen lâns de hiele Jeropeeske westkust en alle de kusten fan Noard-Amearika.

Lykas de oare seedûkers is de iisdûker in fiskiter. Hy fangt syn proai ûnder wetter; dêrby kin er dûke oant in djipte fan likernôch 60 meter.

De iisdûker is de nasjonale fûgel fan Kanada en stiet ek op de Kanadeeske $1,- munt. Dy munt wurd dêrom ek wol in *Loonie* neamd nei de Amerikaansk-Ingelske namme *Common Loon*.
Seedûkerfûgels

De **seedûkerfûgels** (*Gaviidae*) foarmje de iennichste famylje yn it skift fan de seedûkereftigen. Se binne behindich yn it ûnder wetter swimmen, en jeie sa op fisken en skaaldieren. Seedûkerfûgels kinne har op it lân net sa best rêde, en komme dêr allinnich om te brieden.

Der binne 5 soarten fan seedûkerfûgels yn ien en itselde skaai.

## Seedûkersoarten
* famylje **seedûkerfûgels** (*Gaviidae*)
** skaai seedûkers (*Gavia*)
*** bûnte seedûker (*Gavia arctica*)
*** gielsnaffeldûker (*Gavia adamsii*)
*** iisdûker (*Gavia immer*)
*** lytse seedûker (*Gavia stellata*)
*** Pasifyske seedûker (*Gavia pacifica*)
Flamingofûgels

De **flamingofûgels** (*Phoenicopteridae*) binne de iennichste famylje yn it skift fan 'e flamingo-eftigen. Der binne 6 soarten.

## Skaaien en soarten
* *Skaai* grutte flamingo's (*Phoenicopterus*)
** *Soart* flamingo (*Phoenicopterus roseus*)
** *Soart* Karibyske flamingo (*Phoenicopterus ruber*), lange tiid waarden de (gewoane) flamingo en de Karibyske flamingo sjoen as ûndersoarten fan deselde soarte: *Phoenicopterus ruber*
** *Soart* Sileenske flamingo (*Phoenicopterus chilensis*)
* *Skaai* lytse flamingo's (*Phoeniconaias*)
** *Soart* lytse flamingo (*Phoeniconaias minor*)
* *Skaai* heechlânflamingo's (*Phoenicoparrus*)
** *Soart* Andesflamingo of grutte Andesflamingo  (*Phoenicoparrus andinus*)
** *Soart* lytse Andesflamingo of jamesflamingo (*Phoenicoparrus jamesi*)