open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Djakarta

**Djakarta** (offisjele Yndonezyske stavering sûnt 1972: **Jakarta**) is haadstêd en sit fan de regearing fan de Republyk Yndoneezje. It wie foarhinne ek bekend as *Sunda Kelapa* (397–1527), *Djajakarta* (1527–1619) en *[[Batavia]]* (1619–1942). Fan 1942 oant 1972 wie 'Djakarta' de offisjele stavering, mar yn 1972 waard in nije ienheidsstavering mei it Maleisk ynfierd, en as ûnderdiel dêrfan waard de klank 'dj' tenei op 'e Ingelske wize stavere as 'j'. Djakarta leit oan de noardwestkust fan it eilân Java. 

Yn april 2019 makke presidint Joko Widodo bekend dat it lân in oare haadstêd krijt. Unbekend is hokker stêd dat wurde sil, mar dúdlik is wol dat de nije haadstêd net op it eilân Java lizze sil. 

## Skiednis
Djakarta waard foar it earst bewenne yn de 4e iuw en hiet oarspronklik Sunda Kelapa. Yn de 14e iuw wie de stêd in wichtige haven foar it Keninkryk Sunda. Troch Fatahillah waard de stêd ferovere en werneamd yn Jayakarta (op 22 juny 1527), hokker datum as de offisjele stiftingsdatum fan de stêd jildt.

Jan Pieterszoon Coen ferovere de stêd foar de VOC en ferneatige it. Op de resten liet er in festing en nije stêd bouwe. Ynearsten woe hy de stêd nei syn bertestêd Hoarn ferneame litte, mar de hearen XVII, de heechste bestjoerders fan de VOC, beslueten oars. It waard Batavia neamd en hâlde dy namme oant 1942, it jier dat Nederlânsk-Ynje beset waard troch Japanse troepen. Batavia waard doe Djakarta. 

Nei de ôfhinklikheid fan Yndoneezje, waard Djakarta haadstêd fan de nije steat.

## Berne yn Djakarta/Batavia
* Pieter Mijer (3 juny 1812), Nederlânske politikus.
* Eddy de Neve (2 jannewaris 1885), Nederlânske fuotballer.
* Caro van Eyck (27 novimber 1915) echte namme Gerarda Teutelboom, aktrise.
* Hella Haasse (2 febrewaris 1918, 20u55), Nederlânske skriuwster.
* Frans Tutuhatunewa (26 juny 1923), presidint yn ballingskip fan de RMS.
* Ingeborg Uyt den Boogaard (18 april 1930), Nederlânsk aktrise.
* Tonke Dragt (12 novimber 1930), Nederlânske skriuwster.
* Yvonne Keuls (17 desimber 1931), Nederlânske skriuwster.
* Mischa de Vreede (1936-2020), Nederlânske skriuwster. 
* Ben Bot (21 novimber 1937), Nederlânske diplomaat en âld-minister fan Bûtenlânske Saken.
* Jeroen Brouwers (30 april 1940), Nederlânske skriuwer.
* Ruud de Wolff (12 maaie 1941), Nederlânske muzikant en lid fan de Blue Diamonds.
* Boudewijn de Groot (20 maaie 1944), Nederlânske sjonger.
* Selma Leydesdorff (7 novimber 1949), Nederlânske heechlearaar.
* Mia Audina Tjiptawan (22 augustus 1979), Nederlânsk/Yndonezyske badmintonster.
279

## Foarfallen
*Julius Saturninus wurdt troch keizer Probus beneamd ta gûverneur fan Syrje.

## Berne

## Ferstoarn
281

## Foarfallen
* Romeinsk keizer Probus lûkt fjouwer jier nei syn kroaning Rome binnen om bejubele te wurden. It is de earste kear yn syn libben dat hy de ivige stêd besiket.
* Probus lit Prokulus yn it iepenbier eksekutearje, mar sparret syn famylje yn Albingaunum (Liguerje) en it garre fortún dat er neiliet.
* De opstân fan de usurpator Bonosus wurdt delslein troch keizer Probus.

## Berne

## Ferstoarn
* Prokulus, Romeinsk usurpator (tsjinkeizer)
* Bonosus, usurpator, docht himsels tekoart
Huang Xianfan

**Huang Xianfan** (Sineesk: 黄现璠; transliteraasje: Huáng Xiànfán (pinyin) of Huáng Hsiènfán (Wade-Giles); Sjûang: Vangz Yenfanh; Fusui, 13 novimber 1899 – Guilin, 18 jannewaris 1982) wie in Sineesk histoarikus. Hy wurdt beskôge as de feitlike grûnlizzer fan 'e stúdzjes nei de Sjûang, in grutte etnyske minderheid yn súdlik Sina. 

## Libben en karriêre
Huang Xianfan hat studint west oan de universiteiten fan Peking en Tokio. Yn 1941 waard er heechlearaar skiednis oan de Universiteit fan Sun Jatsen. Fan 1941 oant 1942 hat Huang Xianfan heechlearaar skiednis west oan de Universiteit fan Sun Jatsen. Fan 1943 oant 1953 wie Huang heechlearaar skiednis oan de Universiteit fan Guangxi. Fan 1954 oant 1982 wie er heechlearaar skiednis oan de Normaal Universiteit fan Guangxi. Yn dizze tiid, yn 1943/1982, begûn er ek mei syn stúdzjes oer antropology en oer de Zhuang, in Sineesk minderheidsfolk. Fan 1943 oant 1982 wurke hy by de universiteit fan Guangxi en de Normaal Universiteit fan Guangxi as master yn de skiednis en de antropology.

## Wurken
* Skiednis fan Sina, Ⅰ-Ⅲ, Peking, 1932-1934
* Skiednis fan Zhuang, 1957, 1988 (Ingelsk)

## Keppelings om utens
* Huang Xianfan op Rauz-net 
* Huang Xianfan op Baidu-wikipedia
Jevgeni Baratynski

**Jevgeni Abramovitsj Baratynsky** (Евге́ний Абра́мович Бараты́нский), 2 maart/19 febrewaris 1800  — 11 july, 1844) waard tige wurdearre troch Aleksander Poesjkin as de bêste Russyske elegyske dichter. Neidat der in lange tiid net folle omtinken foar syn wurk west wie, is er troch Anna Achmatova en Josef Brodsky op 'e nij ûndutsen as in dichter fan djippe tinzen (dichter-filosoof)

## Keppeling om utens
* Jevgeni Baratynsk: De deadskop (Ingelske oersetting troch Ilja Bernstein)
Ravenna (stêd)

**Ravenna** is in stêd yn eastlik Itaalje. It is de haadstêd fan 'e provinsje Ravenna en telt om-ende-by 155.000 ynwenners (2023).

## Skiednis
Al yn 'e 5e iuw f.Kr. wie der al sprake fan in delsetting yn 'e omkriten fan Ravenna. Yn 89 f.Kr. waard de stêd Romeinsk en yn 402 de haadstêd fan it West-Romeinske Ryk. Nei it ôfsetten fan 'e lêste Romeinske keizer troch de Germaan Odoaker waard it de sit fan syn keninkryk en letter, doe't de Ostrogoaten fan Theodorik de Grutte (ek bekend as Diderik fan Bern) Itaalje oermasteren, op 'e nij haadstêd. 

Yn de Midsiuwen hat de stêd foar lange tiid de sit west fan de Byzantynske eksarch (in biskop mei syn sit fier fan it sintrum fan it Ryk) yn Itaalje. 

## Nijsgjirrichheden
Yn de stêd binne de Byzantynske ynfloeden noch hieltiten sichtber. Yn 'e ferneamde basilyk fan San Vitale (bou úteinset yn 526) binne weardefolle mozaiken te sjen. It is ien fan 'e acht bouwurken út de ier-kristlike tiid dy't op de wrâlderfgoedlist fan UNESCO steane:

* *[[Batisterro degli Ortodossi]]* (sirka 430), de Doopkapel fan 'e Ortodoksen) om ôfstân te nimmen fan de Arianen, dêr't kening Theodorik de Grutte in oanhinger fan wie. Mei bylden fan gips en in fleurich mozayk yn de koepel.
* *[[Mausoleo di Galla Placidia]]*, mausoleum fan Galla Placidia, (sirka 430)
* *[[Battistero degli Ariani]]*, baptistearium (doopkapel) fan 'e Arianen mei yn de koepel in mozayk dy't de doop fan Jezus foarstelt (sirka 500).
* *[[Cappella Arcivescovile]]*, in ortodoks monumint út de regearperioade fan Theodorik, sirka 500).
* *[[Sant'Apollinare Nuovo]]*, de nije Sint-Apollinarisbasilyk   (sirka 500)
* *[[Mausoleo di Teodorico]]*, Mausoleum fan Theodorik, (sirka 520), boud mei grutte blokken kalkstien út Istrje
* *[[San Vitale (Ravenna)|Basilica di San Vitale]]*, (547)
* *[[Sant’Apollinare in Classe]]* Sint-Apollinarisbasilyk bûten de stêd yn it doarpke Classe. Dy basilyk is boud mei dêrby in rûne klokketoer, (549).

Oare nijsgjirrichheden yn Ravenna binne:
* *[[Basilica of San Francesco]]*, Sint Fransiskusbasilyk, (10e-11e iuw)
* *[[Basilica of Santa Maria Maggiore]]*, barokke tsjerke  (525-532, ferboud yn 1671)
* *[[Santa Maria yn Porto]]*, (16e iuw), de foarkant stamt út de 18e iuw
* *[[Rocca Brancaleone]]*, kastiel Brancaleone, boud yn 1457
* *[[Palazzo di Teodorico]]*, paleis fan Theoderik  de Grutte
* *[[Sant'Eufemia (Ravenna)|Sant'Eufemia]]*, (18e iuw)

Yn Ravenna binne fierders ek grêfmonuminten te finen, lykas de tombe fan keizerin Galla Placidia.

## Musea
* *[[Museo d'Arte della città di Ravenna]]*

## Berne yn Ravenna
* Marco Melandri (7 augustus 1982), Italjaansk motorkoereur
* Gionata Mingozzi (29 desimber 1984), fuotballer

## Ferstoarn yn Ravenna
* Dante Alighieri (13/14 septimber 1321), Italjaansk skriuwer en dichter

## Keppeling om utens
* Museo d'Arte della città di Ravenna
*  Wikivoyage Ravenna
Aleksander Herzen

**Aleksander Ivanovitsj Herzen** (Russysk: Александр Иванович Герцен, *Aleksandr Ivanovitsj Gertsen*) (Moskou, 6 april 1812 (OS 25 maart) - Parys, 21 jannewaris (OS 9 jannewaris) 1870) wie in foaroansteand Russysk filosoof en publisist.

Yn 1853 rjochte Herzen tegearre mei syn freon Ogarow de 'Frije Russyske Parse' op, dêr't ûnsensurearre yn publisearre wurde koe. Itselde jilde foar it tydskrift 'De Klok' dat er tusken 1857 en 1867 útjoech. Herzen hat as útjouwer en publisist in soad ynfloed hân op liberale en sosjalistyske streamingen yn Ruslân en derbûten ek wol. Herzen liet sjen dat er in foarfjochter fan minsklike weardichheid en yndividuele rjochten wie. Hy stie it demokratysk rjocht op frijheid en persoanlike ferantwurdlikens fan elts minske foar. Herzen is him lykwols ek altyd bewust west fan de gefaren dy't de ideeën fan syn eigen sosjalistyske en revolúsjonêre bûnsgenoaten oanklibben. Hy hie in ôfgriis fan fanatisy en foarseach yn harren tinken, dwaan en litten nije foarmen fan deltwang. De 20e iuw hat syn gelyk bewiisd.

Karel van het Reve hat mei de histoarikus Jan Willem Bezemer en de Amerikaanske heechlearaar Peter Reddaway yn 1969 te Amsterdam de Aleksander Herzenstifting oprjochte. Dizze stifting publisearre yn de Kâlde Oarloch dissidinte sovjetliteratuer. De Stifting is yn 1998 opheft.

## Wurk
* *Wa is skuldich (roman, 1847)
* *It Russysk Folk en Sosjalisme* (1848)
* *Fan de Oare Igge* (1848 - 1850)
* *Brieven út Frankryk en Itaalje* (1852)
* *Myn Ferline en Tinzen*: De Memoires fan Alexander Herzen (1868)

== Oer Herzen ==
* [[E.H. Carr]]: *the romantic exiles* (biografy, 1933)
* [[Isaiah Berlin]]: *Herzen en Bakoenin over individuele vrijheid* en *Alexander Herzen* (essays), yn *Russische denkers*, Synopsis; de Arbeiderspers 1981.
* [[Karel van het Reve]]: *Geschiedenis van de russische literatuur* (hdst. 16, 1985)
* [[Charles B. Timmer]]: *Herzen in gesprek met zichzelf'' (essay, 1988)
Afanasi Fet

.
**Afanasi Afanasijevitsj Fet** (*Афана́сий Афана́сьевич Фет*); 5 desimber, 1820 — 3 desimber, 1892), wie in dichter dy't de Russyske poëzij de lêste 25 jier fan de 19e iuw dominearre.

## Literatuer oer Fet
* Klenin, Emily: The Poetics of Afanasy Fet. Köln: Böhlau, 2002 (dat is: Boustiennen foar Slavyske Filology en Kultuerskiednis 39). ISBN 978-3-412-16901-5

## Keppeling om utens
* Afanasi Fet. Gedichten yn 't Russysk
Truman Capote

**Truman García Capote** (New Orleans, 30 septimber 1924 - Los Angeles, 25 augustus 1984) (berne as **Truman Streckfus Persons**) wie in Amerikaansk skriuwer. Hy hat fiksje, non-fiksje, koarte ferhalen en teäterstikken skreaun. Syn bekendste wurken binne *In Cold Blood* (1966) en de novelle *Breakfast at Tiffany's* (1958). Fan syn wurken binne teminsten 20 ferfilme en ek tillefyzjerigen makke.

## Biografy
### Skriuwer
Truman yn debútroman *Other Voices, Other Rooms* (1948) wie direkt in grut sukses en waard in bestseller. It boek stie mear as njoggen wiken boppe-oan de literatuerlist fan de New York Times.

Nei *Other Voices, Other Rooms* folgen der mear wurken. *Breakfast at Tiffany's* wie in sukses, lykas ek *In Cold Blood*, in 'non-fictie roman' oer in moard op in húshâlding yn Holcomb (Kansas). Capote dûkte djip yn de saak en prate mei elkenien dy't dermei te krijen hie, ûnder wa't de twa ta dea feroardiele moardners wiene. Hy rekke befreone mei harren en dêrtroch waard it foar him tige dreech om it boek ôf te meitsjen. Dat konflikt wie de basis foar in ferfilming fan dizze perioade yn syn libben: *Capote* (2005). Capote wurdt yn dizze film spile troch Philip Seymour Hoffman, dy't foar syn rol in Oscar krige as bêste akteur. Itselde tema waard ek it ûnderwerp foar *Infamous* (2006). Yn dy film wurdt Capote spile troch Toby Jones.

Earst yn 2005 ferskynde *Summer Crossing*. It manuskript fan dizze lytse roman, skreaun yn de jierren fjirtich (noch foar Other Voices, Other Rooms), dûkte yn 2004 op by in feiling. Nei it sukses fan *In Cold Blood* hie Capote dit manuskript ('net geskikt foar publikaasje') by it âld-papier set, dêr't it troch in konsjerzje ûnderskept waard.

### Karakter
Capote wie iepenlik homoseksueel yn in tiid wêryn't dat noch net gebrûklik wie. Hy stie bekend om syn hege, lispeljende stim en aparte klean. Syn gelikenis yn libbensstyl mei de ek homoseksuele dandy, Oscar Wilde, is treffend. [ 6 ] Hy wie ferneamd yn 'e literêre fermiddens fan 'e Feriene Steaten en bewearde gâns ferneamde persoanen yntym te kennen, wat efterôf lang net altyd wier blykte te wêzen. Op 28 novimber 1966 joech er in maskere dûnsfeest yn de grutte balseal fan it Plaza Hotel yn New York, ta eare fan útjouster Katharine Graham.

### Lettere libben en dea
Yn syn lettere libben libbe Capote tige op himsels. Hy rekke ferslave oan alkohol en drugs, wat grutte negative gefolgen foar syn sûnens hie. Hy hie faak lêst fan hallusinaasjes troch syn ôfhinklikheid fan stimulearjende middels. Capote ferstoar yn augustus 1984 yn de âldens fan  59 jier as gefolch fan in oerdoasis yn it hûs fan Joanne Carson, eardere frou fan de ferneamde tf-presintator Johnny Carson.

## Keppeling om utens
* Obituary, ''New York Times'', 26 augustus, 1984
* Uttreksel Truman Capote
* Boeken en skriuwers
* ''Capote'' (2005), film webstee
* Truman Capote: Syn libben en wurk
* "Truman's muoike: A Bio in Cold Blood" troch Dannye Romine
* Gay Great - Truman Capote
* Truman Capote artikel, Encyclopedia of Alabama
* Nathaniel Rich essay oer Capote yn The Nation
282

## Foarfallen
* Markus Aurelius Karus wurdt Keizer fan Rome.

## Berne

## Ferstoarn
* Probus, keizer fan Rome (fermoarde)
283

## Foarfallen

* De bruorren Karinus en Numerianus wurde Keizer fan Rome nei it riedseleftige ferstjerren fan harren heit Karus.
* Yn Galje brekke opstannen út. Dizze wurde yn 286 troch Maksimianus delbêde.

## Berne
* Lusia fan Syrakuse, hillige (tradisjonele datum)
* Eusebius fan Ferselli, Italjaansk geastelijke († 372)

## Ferstoarn
* Karus, Romeinsk keizer 
* Paus Eutychianus, (paus fan 275-283)
284

## Foarfallen
* Nei de dea fan Numerianus is Karinus allinnich oerbleaun as keizer.
* 20 novimber - Gaius Aurelius Valerius Diokletianus (berne as Diokles) wurdt útroppen Romeinsk keizer (r. 284 - 305). 

## Berne

## Ferstoarn
Leo Dijkstra

**Lolke Leo Dijkstra** (Ljouwert, 1945) is in Frysk kabaretier.
 
Leo is de skoansoan fan Tetman de Vries en spile tusken 1963-1968 yn Tetman's selskip. Yn 1975 begûn er it eigen Selskip Leo Dykstra dêr't ek syn frou Leny Dijkstra-de Vries, syn sweager Tsjip de Vries en dy syn frou Claudia de Vries yn sieten. Yn it earstoan gie Leo Dijkstra mei dit Fryske beropsselskip troch yn de styl fan syn skoanheit Tetman de Vries. Letter waard it mear en mear krytysk, satirysk kabaret. Leo skreau syn teksten sels, de muzyk kaam benammen fan Cees Bijstra. Leo Dijkstra skreau mear as 15 programma's. It lêste stik 'Doe kaam de maitiid' (2015) skreau Leo mei Rients Gratama. Ek foar Omrop Fryslân har er teksten skreaun, u.o. elke wike 'It liet fan de wike' en Teleboerd (Fryske kursus foar net-Frysktaligen, yn gearwurking mei de Afûk.
Johan Bok

**Johan Bok** (Snits, 5 novimber 1929 - dêre, 18 augustus 2002) wie in Frysk musikus. As muzyklearaar stie er oan skoallen yn Drachten en Snits en joech les oan de kweekskoalle yn Ljouwert.

Johan Bok kaam nei de Twadde Wrâldoarloch yn de amusemintsmuzyk terjocht. Hy spile by de *Rhytm Tigers* en it *Rudy Young Sextet* dy't de muzyk fersoarge yn de dancing fan Sipke Castelein oan it Suderplein yn Ljouwert. Mei de Amsterdamske *Rhytm Club* trede er in soad yn Dútslân op.

Johan Bok komponearre muzyk foar ferskate kabaretiers lykas Leny en Leo Dijkstra en Rients Gratama. By in tal programma's die er de begelieding. Nei syn pensjoen stuts er in soad tiid yn it liederskip fan Salonorkest *Plumeau* en de eigen 'Bigband John Bok'. Hy wurke as pianist ek mei oan it selskip fan Leo Dijkstra: it Selskip Leo Dykstra. Yn 1982 ferskynde fan it Bokwerder Feestorkest ûnder syn lieding de plaat *Ik Bin Gurbe.* Hy waard beneamd ta Lid yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Joop Verbeke

**Joop Verbeke** (Ljouwert, 1930 - dêre, 23 desimber 1997) wie in muzikant dy't benammen bekend waard as begelieder fan kabaretiers as Rients Gratama en Leo Dijkstra. Hy is in broer fan saksofonist Harry Verbeke en bassist Eddy Verbeke.

## Wurkpaad
Nei de HBS hat er earst in skoft rûnom yn it noarden spile. Yn syn tsjinsttiid spile er ek foar de Amerikaanske soldaten in West-Dútslân. Yn 1954 rjochte er it Joop Verbeke Oktet op mei fjouwer blazers en in ritme-seksje dat him op de bebop talei. Sneintemiddeis waard faak spile yn hotel De Groene Weide yn Ljouwert. Letter gie er wurkjen yn it ûnderwiis. Yn dy tiid wied er learaar Dútsk en Skiekunde. By de Rhitm Kings wie er yn dy pianist en trombonist. 

Syn earste orkest wie it Dûnsorkest Martin Vijver en pianist en komponist by it Selskip fan Rients Gratama en it Selskip Leo en Leny Dykstra. Ek hat er pianist en letter ek noch in pear jier dirigint fan de 'Big Band Leeuwarden 1973' fan Jelle Buising west. Mear en mear lei er him ta op it komponearjen op dichtsjen. Dy gedichten socht er sels út, soms mei syn freon Jan Bylsma. 

Yn 1977 ferskynde de LP "Poëzie album" (Ljouwerter Krante). Verbeke song sels ek gedichten wêrfan't inkele yn it Frysk. Hy begeliede himsels dêrby op de piano by û.o. fersen fan Slauerhoff, Obe Postma, in fragmint út Douwe Tamminga syn *Yn Memoriam*, Fedde Schurer (*Forkeard bisteld*) en Jan J. Bijlsma (*Myn maet*).

De plaat, *Joop Verbeke zingt van dichters*, is de tredde lp yn de Bijkerige fan de Ljouwerter Krante. Jan Bylsma skreau de tekst foar de hoes.

Letter ferskynde fan it Joop Verbeke Jazz Quartet noch *Where I am going*, mei sang fan de jazz-sjongster Elly May Efdé.
Berbers

De **Berbers** (betiden ek **Imazigen**, meartal fan **Amazich**, neamd), binne de oarspronklike ynwenners fan Noard-Afrika. De Lybjers, Numydjers en Moaren út de âldheid wienen Berberske folken. De eardere Berbers libben yn in gebiet dat rûn fan de Atlantyske Oseaan oant-en-mei de Siwa-Oäze yn Egypte, en fan Tuneezje oant de Sahel. Dat gebiet waard eartiids ek oantsjutten as Barbarije (Berberske Wrâld), wat ôflaat is fan it Grykske wurd Barbaros.

Tsjintwurdich binne Berbers fral te finen yn Marokko, Algerije en Lybje. Tuneezje lykwols is sadanich arabisearre, dat meastepart fan de Berbers de Arabyske kultuer en identiteit oernomd hawwe, mei alle aspekten dêrfan (bygelyks taal en keuken). Ek yn Mauritaanje, Maly en Gana, en troch emigraasje nei Jeropa (nei skatting trije miljoen; benammen yn Frankryk, Nederlân en Belgje), binne grutte mienskippen fan Berbers. 

## Skiednis
Der ûntstienen al hiel betiid Berberbeskavings yn Noard-Afrika, û.o. yn Numydje en Mauretaanje. Yn Egypte binne beskilderings fan grêftomben fûn dy't wize op in Berber-kultuer fan foar 2400 f.Kr. Bekende yntellektuele Imazigen wienen Aurelius Augustinus, Apuleius en Terentius Afer. 

De oarsprong fan de Berbers is net wis. Relaasjes dy't mei Kanaäniten, Fenysjers, Kelten, Basken en Kaukaasjers lein wurde, binne fral spekulatyf fan aard. Ek wurdt der sein dat Berbers ôfstammelingen wêze soenen fan Saharabewenners doe't de woastyn yn de iistiden noch in fruchtbere flakte wie. Neffens de direkteur fan it Marokkaansk Ynstitút foar Amazigh-Kultuer (IRCAM), Mohamed Chafik, wie it ûntstean fan de Berberfolken in dynamysk proses.

## Arabisearring fan de Berbers
Trochdat de islamityske en Arabyske kultuer meastentiids as superieur beskôge waard, hat in sterke aribisearring plakfûn yn in protte Noard-Afrikaanske lannen. Dat proses gie lykop mei diskriminaasje fan Berbers, dêr't harren taal, kultuer en identiteit troch bedrige waard. Yn Tuneezje is dêrtroch it oantal Berbertaligen hiel bot tebekrûn dat it sawat net mear sprutsen wurdt. 

Feitlik stammet de grutte mearderheid fan de befolking fan Marokko, Algerije, Tuneezje en Lybje ôf fan de Berbers. De ymmigrearre Fenysjers, Griken, Romeinen, Fandalen, Wytsingen en Arabieren hawwe altyd in lytse minderheid west neffens de lânseigen befolking.

## Taal

De Berbers sprekke de Berbertalen (binnen Marokko en Noard-Algerije wurdt ek de term 'Tamazight' brûkt). De Berbertalen foarmje in tûke fan de Afro-Aziatyske taalfamylje en dêrtroch fier besibbe oan de Semityske talen. Yn Marokko en Noard-Algerije wurde de Berbertalen fan lofts nei rjochts skreaun (en net fan rjochts nei lofts, lykas by it Arabysk it gefal is); it skrift dat dêrfoar brûkt wurdt, wurdt Tifinagh neamd. Foarbylden fan Berbertalen of -dialekten binne it Tasjelhit, it Riffynsk, it Midatlas-Tamazight, it Kabilysk, it Tarifit, it Tamasjek (de taal fan de Tûarek yn de Sahara), en it Siwi (Egypte).

## Religy
It meastepart fan de Berbers hat it soennityske moslims leauwe. Foar de feroverings fan de 7e iuw n.Kr. wienen de Berbers kristlik, mei in grutte joadske minderheid. 

## Keppeling om utens
* north of africa Amazigh ynformaasje
287

## Foarfallen
* keizer Maksimianus ferslaat Frankyske piraten en ûnderwerpt de Frankyske kening Gennobaudes
* Tenei bliuwt Diokletianus yn syn nije paleis yn Nikomedia.
## Berne

## Ferstoarn
* Finnian fan Klonard, Britsk monastikus
Hjalmar Söderberg

**Hjalmar Emil Fredrik Söderberg** (2 july 1869 - 14 oktober 1941) wie in Sweedsk romanskriuwer, toanielskriuwer, dichter en sjoernalist.

Söderberg wie in soan fan in amtner. Hy studearre oan de Universiteit fan Uppsala, mar makke syn stúdzje net ôf om sjoernalist te wurden. Hy wijde him lykwols al gau hielendal oan de skriuwerij.

Yn syn wurk fynt men faak mankelike karakters en guonts dy't harren leafsten kwyt rekke binne. Doetiids Stockholm wurdt faak ryk útbyld. Söderberg wurdt o sa heechhâlden yn syn heitelân en wurdt somtiden de gelike fan August Strindberg neamd.

Fral tsjin de ein fan syn libben waard Söderberg in ynmoedich en striidber humanist, polityk belutsen (antyfaksistysk) en in protte dwaande mei religieuze fraachstikken. De kwaliteit fan syn lettere wurk hie lykwols te lijen fan syn alkoholgebrûk.

Syn bekendste wurk yn Nederlân is 'Dokter Glas'. 

## Priveelibben
Söderberg wie boaske oan Märta Abenius (1871-1932) fan 1899 oant 1917. Sy krigen trije bern: de lettere aktrise Dora Söderberg-Carlsten (1899), Tom Söderberg (1900) en Mikael Söderberg (1903). Fan 1917 ôf wie er yn Denemark troud mei Emelie Voss (1876-1957), mei wa't er ien bern krige: de lettere aktrise Betty Søderberg (1910).

Söderberg hie fierders in tal jierren, út en troch, in ferhâlding mei Maria von Platen (1871-1959), dy't syn skriuwerij beynfloede hawwe soe, bynamme syn toanielstik *Gertrud* út 1906.

## List fan wurk (ûnfolslein)
* *[[Förvillelser]]* (1895) 
* *[[Oscar Levertin]]* (1895)
* *[[Historietter]]* (1898) - "Anekdoates"
* *[[Martin Bircks ungdom]]* (1901) - "Martin Birck's jonkheid"
* *[[Främlingarne]]* (1903) - "De frjemdlingen"
* *[[Doktor Glas]]* (1905)
* *[[Gertrud (play)|Gertrud]]* (1906) (toanielstik yn trije akten)
* *[[Det mörknar över vägen]]* (1907) - "It wurdt tsjuster op 'e wei"
* *[[Valda sidor]]* (1908) - 
* *[[Hjärtats oro]]* (1909) - "Noeden fan it hert" 
* *[[Den allvarsamma leken]]* (1912) 
* *[[Aftonstjärnan]]* (1912) 
* *[[Den talangfulla draken]]* (1913) 
* *[[Jahves eld]]* (1918) - "It Fjoer fan Jahves"
* *[[Jesus Barabbas. Ur löjtnant Jägerstams memoarer]]* (1928)
* *[[Resan till Rom]]* (1929) - "Reis nei Rome"

## Ferfilmingen
Ferskate wurken fan Söderberg waarden yn Sweden ferfilme, ûnder oaren *Gertrud* (1964), *Doktor Glas* (1968) en *Den allvarsamma leken* (1977).
Klup fan Madrid

De **Klup fan Madrid** (CdM), oprjochte yn oktober 2001 troch âld-regearlieders, is in ûnôfhinklike organisaasje en bestiet út 70 eardere steatshaden en regearlieders fan 50 lannen. De KdM hat as wichtichste doel it fersterkjen fan de demokrasy oeral yn de wrâld. Wim Kok wie fan 2009 oant en mei 2013 foarsitter fan de Klup fan Madrid. Hy waard yn 2013 opfolge troch Vaira Vike-Freiberga. 

## Keppeling om utens
*www.clubmadrid.org
Per Olov Enquist

**Per Olov Enquist** (Hjoggböle, 23 septimber 1934 - Vaxholm, 25 april 2020) wie in Sweedsk skriuwer. Hy is bekend om syn histoaryske romans. Dêrfan is *Livläkarens besök* ("De besite fan de liifarts") (1999) de bekendste. Mei dat boek waard er ynternasjonaal bekend. 

It boek fertelt it ferhaal fan Struensee, de persoanlike dokter fan Kristiaan VII fan Denemark.

Enquist studearre literatuerskiednis oan de Universiteit fan Uppsala en wurke as kollumnist by in krante. Troch syn wurk waard er in man fan kwizekwânsje yn 'e Sweedske literêre wrâld. Sûnt 1977 wijde er him hielendal oan de skriuwerij.

## Nederlânske oersettingen fan syn wurk
* *Het record* (1971)
* *De vijfde winter van de magnetiseur* (2002)
* *De reis van de voorganger* (2003)
* *Kapitein Nemo's bibliotheek* (Kapten Nemos bibliotek, 2004)
* *Blanche en Marie* -  (Boken om Blanche och Marie, 2005)
* *Een ander leven* - (Ett annat liv (självbiografi), 2008)
* *Opa en het geheim van de smokkelaars* (2011)
* *Het boek der gelijkenissen* (Liknelseboken, 2013)
Hermann Ungar

**Hermann Ungar** (Boskovice, 20 april, 1893 – Praach, 28 oktober, 1929) wie in Moravysk Dútsktalige skriuwer en in amtner by it Tsjechoslowaaksk Ministearje fan Bûtenlânske Saken. 

## Libben
Ungar kaam út in begoedige joadske famylje. Syn heit wie boargemaster fan de ôfskiedene joadske mienskip fan Boskovice yn Súd-Moraavje en hie in distillearderij.
 
Ungar waard troch Thomas Mann as in grut skriuwer priizge. Syn romans binne beynfloede troch it ekspresjonisme en de psychoänalyse. Syn wurk, lykas 'De Skeinden', docht somtiden oan dat fan Franz Kafka tinken.
Ungar jildt as in *Einzelgänger* yn it Praachse literêr fermidden fan in Franz Kafka, Franz Werfel, Ernst Weiß en Max Brod. 

Ungar studearre in blaumoandei letterkunde yn Berlyn, doe rjochten yn München en letter oan de universiteit fan Praach en wie dêr in warber lid fan de joadske studintebeweging *Barissia*. Hy promovearre yn april 1918. Yn de Earste Wrâldkriich rekke er ferwûne oan it Eastfront. De ferwoasting op it slachfjild fan minske en bist hat syn wurk tige beynfloede. 

Yn novimber 1922 boaske er Margarethe Weiss. Hja krigen twa soannen, Thomas (1923) en Alexander Mattias (1929).

Ungar stoar, noch mar 36 jier âld, yn 1929 oan in akute blinetermûntstekking yn in Praachsk sikehûs. Hy hie de gong nei dokter útsteld omt er earst mei sionistyske freonen nei Palestina woe. Hy leit te hôf op Malvasinka yn Praach.

## Wurk
* *Knaben und Mörder* (1920)
* *Die Verstümmelten* (1923, roman)
* **Die Klasse* (1927, roman)
* *Der rote General* (1928, [[toanielstik]])
* *Die Gartenlaube* (1930, toaniel)
* *Colberts Reise* (1930, [[Koart ferhaal|koarte ferhalen]])

== Literatuer ==
* Carina Lehnen: *Krüppel, Mörder und Psychopathen: zu Hermann Ungars Roman „Die Verstümmelten“.* Igel, Paderborn 1990, ISBN 3-927104-09-4. 
* Manfred Linke: *Hermann Ungar. Eine Einführung in sein Werk und eine Auswahl.* Steiner, Wiesbaden 1971.
* Dieter Sudhoff: *Hermann Ungar. Leben – Werk – Wirkung.'' Würzburg 1990.

## Sjoch ek
* Tsjechyske skriuwers
* It neiwurd fan 'De verminkten' troch Jürgen Serke. Pandora Pockets, Utjouwerij Contact, Amsterdam. (ISBN 90-254-5503-4).

## Keppeling om utens
* Ungar's biografy by Twisted Spoon Press, Praach
* Hermann Ungar by Projekt Gutenberg
Oekraïners

De **Oekraïners** (*[[Oekraynsk]]: українці, oekrajintsi*) binne in East-Slavysk folk. Se wenje fral yn de Oekraïne, dêr't se it grutste part útmeitsje fan de befolking (38 miljoen), mar ek yn oare steaten fan de eardere Sowjet-Uny, lykas yn Ruslân (2,9 miljoen). Dêrnjonken binne in protte Oekraïners emmigearre, benammen nei de Feriene Steaten (1,5 miljoen) en Kanada (1 miljoen).

Under it Oekraynske folk kinne in oantal kloften ûnderskieden wurde:
* Roetenen, dy't yn de Oekraïne net as apart folk beskôge wurde. Bûten Oekraïne wenje lytse kloften Roetenen (yn Poalen, Tsjechje, Slowakije, Roemeenje, Servje en Kroaasje) dy't wol as in apart folk sjoen wurde. 
** Bojken, in kloft besibbe oan de Roetenen en faak sjoen as Roetenen. 
* Hoetsoelen, in befolkingskloft yn de westlike Beskiden.
* Lemken, in befolkingskloft yn it súdeasten fan Poalen.
* Haholen, Oekraynsktaligen yn de Donau-delta fan Roemeenje.

## Keppeling om utens
*
Roely Boer

**Roely Boer** is in Fryske sjoernaliste en skriuwster út Aldehaske. 

Roely Boer wurke fan 1978 oant 1981 foar de *Meppeler Courant*. Tusken 1981 en 2000 wie se sjoernaliste en redaktrise by de Friese Pers. 

Oant 1988 wurke se as sjoernaliste foar nijs- en deiblêden. Dêrnei waard se selsstannich ûndernimmer en redakteur fan Friesland Post. Sûnt 2001 skreau Boer as kommunikaasjemeiwurker fan de gemeente It Hearrenfean ûnder oare boargerjierferslagen, nijsbrieven, personielsblêd, taspraken en brosjueres. Fan 1988 ôf hat se ek har eigen tekstbedriuw *Dialooch Tekstproduksjes*. Roely Boer fersoarge ek it skûtsjeblêd *Gerben van Manen* en die oant 2019 de redaksje fan it ledeblêd fan It Fryske Gea. Op It Hearrenfean wie hja belutsen by de Iepen Monumintedagen.

Ein jierren njoggentich ferskynden fan har hân non-fiksje boeken en biografyen. Sûnt 2000 skriuwt se ek (berne)toanielstikken en film- en telefyzjesenario's.

## Bibliografy
* *[[Syb van der Ploeg]]* (2019) Stumpel ISBN 9789080557154
* *Radiostilte* (2012) MaWiMa ISBN 978-90-90271040
* *Voor eigen risico* (2007) (Sekundêre auteur), PENN, ISBN 978-90-77948-16-3
* *Steen van verdriet* (2004) (Ko-auteur) Lannoo, ISBN 90-209-5721-X
* *Elfstedentocht 1986* (1986) (Sekundêre auteur) Friese Pers Boekerij, ISBN 90-330-1358-4
* *Elfstedentocht 1985* (1985) (Sekundêre auteur) Friese Pers Boekerij, ISBN 90-330-1353-3
Anna Koernikova

**Anna Sergejevna Koernikova** (ek faak stavere as **Kournikova**; Russysk: Анна Сергеевна Курникова, sekuere transliteraasje: Anna Sjergjejevna Kurnikova) (Moskou, 7 juny 1981) is in Russyske eardere beropstennisspylster. Hja wennet op 't heden yn Miami, Floarida, yn de Feriene Steaten en hat sûnt 2010 de Amerikaanske nasjonaliteit

Hoewol't Koernikova lange tiid yn de top 20 fan de wrâldranglist stien hat, wûn hja nea in profesjoneel toernoai yn it inkeltspul. Sy hat wol in pear kear de heale finale en de finale fan een grut toernoai helle.

## Persoanlik libben
Yn 2003 waard Anna Koernikova troch de lêzers fan it tydskrift FHM ta meast kreze frou fan de wrâld keazen. Koernikova hie in lytse rol (as motelmanager) yn de film *[[Me, Myself and Irene]]*, dêr't ek Jim Carrey yn spile.

Koernikova hat sûnt 2001 in relaasje mei sjonger Enrique Iglesias. Sy krigen kunde oan elkoar op de set fan de fideoklip foar syn hit *Escape*. It pear hat trije bêrn.

## Plakken op de [[Women's Tennis Association|WTA]]-ranglist
Posysje op de ein fan it seizoen:

## Ut de lapekoer
* Der is in pokerkombinaasje nei Anna Koernikova ferneamd, nammentlik aas-hear, yn it Ingelsk ek wol AK (*Ace-King*), ûnder it biedwurd *sjocht der moai út, wint lykwols komselden*.
* Der is in Nederlânsk kompjûterfirus nei har ferneamd.
* Sy krige ek de bynamme Lolita.

## Boeken
* , *Anna Kournikova* (2001) (ISBN 978-1-84222-416-8 / ISBN 1-84222-416-6)
* , *Anna Kournikova (Women Who Win)* (2001) (ISBN 0-7910-6529-4 / ISBN 978-0-7910-6529-7)
Oezbeken

De **Oezbeken** binne in Turksk folk yn Sintraal-Aazje. It meastepart fan de Oezbeken (om-ende-by 21 miljoen) wennet yn Oezbekistan. Dêrnjonken binne der grutte Oezbekyske minderheden yn Afganistan (3 miljoen), Tadzjikistan (1 miljoen), Kirgyzje (700.000), Turkmenistan, (450.000) Kazachstan (370.000) en Ruslân (120.000).
Oezbeken sprekke Oezbeeksk en hawwe meastepart it islamityske Soennisme as religy. 

Harren oarspronklike thúslân lei nei alle gedachten yn it súdeasten fan Mongoalje; harren namme is ôflaat fan in machtige Mongoalske lieder út de 14e iuw. Der wurdt ûnderskied makke tusken de "wiere" Oezbeken en de neisieten fan de tenearsten Persysk, letter Turkssprekkende, oarspronklike bewenners fan Oezbekistan.

## Skiednis

De Oezbeken binne neamd nei Oezbek (1313-1340), in khan fan de Gouden Horde dy't ûnder Aboe-al Shair in nomaderyk foarme eastlik fan de Kaspyske See. Begjin 15e iuw waard dat ryk ferneatige troch de Oiraten en de Gouden Horde, mar werlibbe ûnder Sjaibany (1451-1510) dy't him rjochte op de ferovering fan Transoksaanje. De stammen dy't efterbleaunen foarmen it folk fan de Kazachen. 

De opfolgers fan Sjaibany stiften de kanaten fan Boechara, Shiwa en fan Kokand. Oan de ein fan de 19e iuw waarden de kanaten troch de Russen ûnderwurpen, yn 1922 opheft en dêrnei foar it grutste part feriene mei de Sowjetrepublyk Oezbekistan. Nei útinoar fallen fan de Sowjetuny yn 1991 waard de republyk in ûnôfhinklike steat. Fan de befolking is 80% Oezbeek.
Hegeskoalle Larenstein

**Larenstein** wie in HBU ynstelling yn Felp, Wageningen en Dimter. Dy skoallen binne bekend om har foar Nederlân unike opliedingen. Lân- en wettermanagement (LWM), Tún- en Lânskipsynrjochting (T&L) en Bosk en Natoerbehear (BNB) binne de bekendste. Dêrneist sit de lytsere oplieding Laboratoariumtechnyk ek yn Felp. Yn de wyls ophefte festiging yn Dimter sieten de agraryske opliedingen.

De Hegeskoalle Larenstein is ûntstien út in fúzje tusken de HBCS (Hegere Boskbou en Kultuertechnyske Skoalle) en de Ryks Hegere Skoalle foar Tún- en Lânskipsynrjochting. De lêstneamde oplieding is út Boskoop wei nei Velp ferhuze.

Hegeskoallle Van Hall Larenstein is in HBU ynstelling dy't ûntstien is út in fúzje tusken it Van Hall Ynstitút út Ljouwert en IAH Larenstein. Sûnt jannewaris 2003 wie der in bestjoerlike fúzje tusken beide hegeskoallen en sûnt oktober 2005 is de fúzje trochfierd yn alle lagen.

Larenstein wurket gear mei de Wageningen Universiteit. It hat ek in festiging yn Wageningen. Dizze is âlder as dy yn Felp. Studinteferiening Arboricultura fan Larenstein is de âldste HBU studinteferiening fan Nederlân. It symboal fan de feriening is in geit.

## Kleaster
Larenstein is nei it lângoed mei kleaster neamd. It kleaster stiet noch op it terrein en ek de kapel is der noch. Larenstein wie foar de bewenners fan Velp wat in heimsinnich kleaster. It lei oan de râne fan it doarp, bemuorre en ôfsluten fan de bûtenwrâld. Tusken 1892-1973, hienen de Susters fan de Goede Harder hjir in ynternaat dêr't famkes ûnder in strang rezjym 'opfieden' waarden. It wienen wezen, bern dy't om ferskate redenen út hûs set wienen en famkes dy't ‘mei justysje yn oanrekking west hienen’. Op it begraafplak steane noch tsientallen nammeleaze krusen.

## Keppeling om utens
* www.larenstein.nl
* Webstee Arboricultura
* Oer it kleaster Larenstein
Tadzjiken

De **Tadzjiken** binne in Iraansk Folk yn Sintraal Aazje, dat foar it grutste part yn Tadzjikistan en Afganistan wennet, mar ek yn Oezbekistan, Sina en Pakistan. 

De Tadzjiken binne besibbe oan de Iraanjers en wurde ek wol de Perzen fan Sintraal Aazje neamd. De oarspronklike betsjutting fan *Tadzjyk* hâldt yn *"net-Turksk"*. Harren taal (Dary, teffens fiertaal yn Afganistan, is basearre op in âld-Perzysk dialekt. Yn Tadzjikistan wurdt de taal skreaun mei it Syrillyske alfabet en offisjieel meastentiids Tadzjiky-Perzysk neamd. 

De Tadzjiken binne fral ambachtslju en hannelers, hoewol't se ek lânbou en feefokkerij bedriuwe. Yn tsjinstelling ta in protte oare tradisjonele maatskipstruktueren yn Sintraal-Aazje binne de Tadzjiken net ûnderferdield yn stammen. 

## Religy
De Tadzjiken ûnderhâlde religieuske bannen mei Oezbeken, dy krekt as Tadzjiken soennityske moslims binne.
289

## Foarfallen
* Konstantius I Klorus boasket mei Maksimianus syn styfdochter Flavia Maksimiana Teodora.

## Berne

## Ferstoarn
*
290

## Foarfallen
* De Franken binne baas yn it Skeldegebiet. De Romeinen besykje in ein te meitsjen oan harren piraterij.
* Bahram II fan Perzje ferfolget in koart de kristenen yn syn ryk.
* Nei it ferstjerren fan de Sjineeske keizer Sima Yan brekt der in suksesjeoarloch út.
## Berne

## Ferstoarn
* Sima Yan, keizer fan Jin
* Fictor fan Marseille
288

## Foarfallen
* Maksimianus ûndernimt in finaal mislearre fjildtocht tsjin tsjinkeizer Karausius yn Britannia.

## Berne
* Filomena, kristlik martleresse en hillige (stoarn 302)
* Li Ban, keizer fan Cheng Han (st. 334)
* Wen Jiao, generaal fan de Jin Dynasty (st. 329)

## Ferstoarn
*20 jannewaris - Sebastiaan, martler en kristen
Harkboek

In **harkboek**, ek wol 'audioboek' as 'sprutsen boek' neamd, is in lûdsregistraasje fan it foarlêzen fan in boek. Yn it kommersjele ferkear wurdt in harkboek útbrocht op kompaktskiven, of as triemmen dy't nei beteljen middels ynternet delladen wurde kinne. Ek binne der wol guon fergees del te laden yn mp3-foarm.

## Untstean
De oarsprong fan it sprutsen boek leit yn it bibleteekwurk foar blinen. It brailleboek wie net foar eltsenien út dy doelgroep geskikt. Mei de komst fan de tape-recorder waard it mooglik om boeken op lûdsbân yn te sprekken. Yn Nederlân kaam it earste sprutsen boek út yn 1955 by it blinenynstitút Sint Henricus yn Grave. It wie "De âlde man en de see" fan Ernest Hemingway.

## Jan Schotanus
Yn Fryslân waarden fan de Nederlânske ferzje fan de Mentha Minnemaboekjes troch skriuwer Jan Schotanus sels ynlêzen Fryske ferzjes útjûn yn 2006. Mei help fan in tekstbedriuw hawwe Jan en Marja Schotanus yn 2009 yn fûns opboud fan sa's 35 titels. Krapoan de helte dêrfan bestiet út berneboeken, de oare helte út hjoeddeiske en al wat âldere romans as 'Feroaring fan Lucht' fan Rink van der Velde, 'It Ferset' fan Harmen Wind, 'Sûnder garânsje' fan Froukje Annema en 'Een brogge fan glas' fan Stellingwerver skriuwer Johan Veenstra. De measte skriuwers sprekke har eigen boek yn, mar se wurde ek wol ynlêzen troch skriuwers as Douwe Kootstra.

## Keppelings om utens
*Webstee Luisterboek.nl
*Webstee Audiofrysk
*
Herman van Hall

**Herman van Hall** (Grins 6 desimber 1830 - dêre, 11 septimber 1890) wie in Nederlânsk botanikus.

Herman van Hall, soan fan de Grinzer heechlearaar plant- en lânhúshâldkunde Herman Christiaan van Hall en Maria Anna van Schermbeek, gie yn de fuotleasten fan syn heit en waard botanikus. Hy wie ynearsten dosint oan middelbere skoallen yn Leien en Middelburch. Ek pielde er mei it kweken fan beammen. Van Hall wie yn de twadde helte fan de 19e iuw konservator fan it Ryksherbarium yn Leien.

Yn Middelburch wie Van Hall belutsen by it Natuerkundich Selskip, dêr't er as lektor kolleezjes foar fersoarge.
Fjodor Dostojevski

**Fjodor Michajlovitsj Dostojevski** (Russysk: *Фёдор Михайлович Достоевский*) (Moskou, 11 novimber 1821/30 oktober – Sint-Petersburch, 9 febrewaris 1881/28 jannewaris) wie in Russysk romanskriuwer en publisist. Hy is ien fan de bekendste auteurs út de Russyske literatuer. Hy wurdt ta de saneamde Realistyske Skoalle yn Ruslân rekkene, hoewol't syn wurk him fan oare realisten ûnderskiedet troch it wiisgearich gehalte en de oerhearskjende dialoochfoarm. Dostojevski liet in mânsk oeuvre nei.

Hy waard ûnder oaren ferneamd mei syn romans *[[De bruorren Karamazov]]*, *[[Misdie en straf]]* en *[[De idioat]]*. Dostojevski skreau yn in typyske hastige styl, mei in protte klam (emfaze) en herhellings. In soad fan syn wichtige persoanaazjes lije en wurde deltreaun fanwegen harren hertstocht. Dostojevski hie te lijen fan epilepsy. Nei eigen sizzen hat dat fan grutte ynfloed op syn wurk west.

## Fierder lêze
*  - Russyske letterkunde. Oersjoch fan de wichtichste skriuwers en streamingen fan Poesjkin oant Soltsjenitsjin, 1988.
*  - *Geschiedenis van de Russische literatuur*, fan Vladimir de Hillige oant Anton Tsjechov, 1985.

## Sjoch ek
* Russyske skriuwers

## Keppeling om utens
* Nabokov of Dostojevski? In artikel út de Groene Amsterdammer
* Dostojevski's gokferslaving op in edukative side oer gokken
* Dostoevsky Research Station
* Wurk fan en oer Dostojevski as Word-document
* FyodorDostoevsky.com - The definitive Dostoevsky fan site: discussion forum, essays, e-texts, photos, biography, quotes, and links.
* Full texts of some Dostoevsky's works in the original Russian
* ALEXANDER II AND HIS TIMES: A Narrative History of Russia in the Age of Alexander II, Tolstoy, and Dostoevsky
* Dostoevsky works (HTML/PDF), media gallery & interactive timeline
Herman Christiaan van Hall

**Hermannus Christiaan van Hall** (Amsterdam, 18 augustus 1801 - Grins, 12 jannewaris 1874) wie heechlearaar plant- en lânhúshâldkunde oan de Ryksuniversiteit Grins.

Hermannus van Hall, soan fan de Amsterdamske jurist Maurits Cornelis van Hall en Elisabeth Christina Klinkhamer, naam yn 1842 as heechlearaar it inisjatyf ta de oprjochting fan in Hegere Lânhúshâldkundige Skoalle yn de stêd Grins, ien fan de trije foarrinders fan de hjoeddeiske Hegeskoalle Van Hall Larenstein. Van Hall krige dêrtroch de gelegenheid om syn opfetting, dat teory en praktyk oan elkoar keppele wurde moatte, ek te realisearjen, troch oan dy skoalle in modelbuorkerij te ferbinen.

Troch de klam te lizzen op goede foarljochting oan boeren hat hy bydroegen oan in bettere bedriuwsfiering yn de lânbousektor. 

Syn soan wie Herman van Hall (1830-1890), dy't as botanikus by it Ryksherbarium wurke.

## Publikaasjes, kar-út
Van Hall hat skreaun oer benammen botanika, lânbou, statistyk, en lânhúshâldkunde. :
* 1825. *Flora Belgii septentrionalis; sive, Index plantarum indigenarum: quae hucusque in VII proviciis foederatis repertae sunt... Flora van Noord-Nederland; of, Korte aanwijzing der in het wild wassende planten, welke tot nu toe in de voormalige VII vereenigde gewesten gevonden zijn.* Amsterdam: J.C. Sepp en Zoon.
* 1829. *Geschiedenis van de verwoestingen door de rupsen, in het jaar 1829, aangerigt in de provincie Groningen*. Grins : Oomkens
* 1844. *De landhuishoudkundige school te Groningen, in haren oorsprong en tegenwoordige inrigting*. Grins : Oomkens
* 1846. *Handboek der kruidkunde*. 2e verbeterde uitgave. Grins: J.B. Wolters. 
* 1852. *De volmaaktheden van den Schepper in zijne schepselen beschouwd, ter verheerlijking van God en tot bevordering van nuttige natuurkennis. Vierde deel: Natuurlijke geschiedenis van het plantenrijk*. Hielendal fernijd troch H.C. van Hall (Earste útjefte wie fan J.A. Uilkens)
* 1857. *Toegepaste kruidkunde: Handleiding tot aanwijzing van het gebruik, dat de mensch maakt van voorwerpen uit het plantenrijk.*. J.B. Wolters.
* 1862. *De Minister Mr. J. R. Thorbecke en het Rijks-herbarium in 1852 en 1862 : benoeming en ontslag van den conservator*. Leien : Sythoff
* 1862. *Open brief aan Mr. J. R. Thorbecke*. Leien : A.W. Sythoff
* 1864. *Grondbeginselen der wetenschappelijke landhuishoudkunde*. E. Loosjes.
* 1872. *Spreekwoorden en voorschriften in spreuken, betreffende landbouw en weêrkennis*. Haarlim : A.C. Kruseman
* 1873. *De natuurlijke gesteldheid van den bodem van Nederland*. Leien : A.W. Sijthoff

## Keppeling om utens
*Ryksuniversiteit Grins
*Side oer Van Hall by de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen
Kolfstrjitte

De **Kolfstrjitte** is in strjitte yn Grins, noardwest fan it Noarderplantsoen.

De strjitte begjint by de Tsjerkestrjitte, en rint krekt wat súdliker as west. Nei likernôch in tredde fan de strjitte, sa'n 75 m, is der in krúspunt mei de Selwerterstrjitte. De strjitte giet dêrfoarby streekrjocht noch sa'n 150 m fierder en einiget op de Plantsoenstrjitte. Gâns de strjitte is ienrjochtingsferkear.

De strjitte is ein 19e iuw oanlein en de huzen yn de strjitte binne doe ek boud. De strjitte is neamd nei de menistekolfbaan en -soasjeteit 'Welgelegen' oan de Tsjerkeleane (oant ± 1810). Lykas yn de oare strjitten fan de Plantsoenbuert, steane der in grut tal skippershuzen yn de strjitte.
Jelena Dementjeva

**Jelena Vjatsjeslavovna Dementjeva** of **Elena Dementieva** (Russysk: Елена Вячеславовна Дементьева; sekuere transliteraasje: Jeljena Vjačeslavovna Djemjenťeva) (Moskou, 15 oktober 1981) is in Russysk profesjoneel tennisster.
Noarderplantsoen

|-
||
|-
||
|}
It **Noarderplantsoen** is in park yn de stêd Grins. It park leit op it plak dêr't yn de 17e iuw de ferdigeningswâlen fan de stêd boud waarden. De grêften binne ferfongen troch fivers en op it plak dêr't de wâlen stienen, leit sûnt 1874 no in park yn Ingelske styl mei hichteferskillen.

Karakteristyk foar it Noarderplantsoen is de foarm: it park is tige lang en smel. Oant healwei de jierren '90 waard it Noarderplantsoen trochsnien troch in drokke wei, mar by in referindum yn 1994 waard – mei in mearderheid op it kantsje ôf– besluten dizze wei ôf te sluten foar motorisearre ferkear. Yn it Noarderplantsoen steane keunstwurken fan ûnder mear Jan van Baren, Gjalt Blaauw, Bas Lugthart, Thees Meesters en Wladimir de Vries.

Jierliks wurde yn it Noarderplantsoen in tal eveneminten hâlden, wêrfan Noorderzon it bekendste is. Dit is in teater- en dûnsevenemint dat ein augustus hâlden wurdt. In soad dûns-, teater- en muzykgroepen út binnen- en bûtenlân litte yn dit 11 dagen duorjende festival faak ferrassende útfierings sjen.

In oar bekend evenemint yn it Noarderplantsoen is de plantsoenloop dêr't jierliks sa'n 500 minsken oan meidogge. De loop troch it plantsoen wurdt jierliks op de earste sneon fan novimber hâlden.

## Keppeling om utens
*Noorderplantsoen.nl
Noorderzon

**Noorderzon** is in jierliks weromkommend 11-dagen duorjende ynternasjonale keunstmanifestaasje yn it Noarderplantsoen en op ferskate lokaasjes yn en om it sintrum fan de stêd Grins. 

It yn 1991 oprjochte Noorderzon Festival is útgroeid ta in hichtepunt fan de kulturele simmer yn Grins. It programma leit sterke neidruk op ynternasjonaal wurk en in aksint op wurk mei woartels yn it Noarden. It programma-oanbod is in griemmank fan fergese en betelle foarstellingen. It oanbod bestiet út teater, muzyk, dûns, byldzjende keunst, multimedia, sirkus en alles wat dêr tuskenyn sit.

Noorderzon lûkt alle jierren tusken de 110.000 en 120.000 besikers. 
Elk jier wurdt Noorderzon grut iepene, bygelyks mei in bjusterbaarlike optocht troch de binnenstêd fan de stêd Grins.

## Kafee
*Noorderzon* is ek de namme fan in kroech yn de buert fan it Noarderplantsoen.

## Keppeling om utens
* Webstee fan Noarderzon
291

## Foarfallen

* Der is in oproer yn Aleksanderje. Ta neigedachtenis fan it delslaan derfan lit Diokletianus yn de stêd in triomfpylder delsette. Letter sil dizze ta'n ûnrjochte taskreaun wurde oan de dea fan Pompeius ûnder Ptolemeus XIII en as de Pylder fan Pompeius bekend wurde.
* Diokletianus slút ferdraggen mei Aksum en Nubje.
* It noarden fan Sjina falt opnij útien yn tal fan lytse steatsjes (oant 306).
## Berne

## Ferstoarn
Elektrokonvulsyterapy

**Elektrokonvulsyterapy** (**EKT**), of ek wol oantsjut mei **elektroshockterapy** of yn 't koart **elektroshock**, is in behanneling fan pasjinten wêrby troch it opwekken fan in epileptysk ynsult (stûp, tafal), útlokke troch in streamstjit troch de holle, besocht wurdt sekere psychiatryske oandwanings te behanneljen. De wichtichste yndikaasje foar EKT is een slimme terapyresistinte depresje, dy't net ferholpen wurde kinne mei in psychofarmaka en psychoterapy.

In grut foardiel fan EKT is de flugge wurksemens fan de metoade yn tsjinstelling mei antydepressiva wêr't in pear wyke oerhinne gean kin. Trochsnee kriget de pasjint fiif oant tolve behannelings, om de dei ien. Yn gefal fan earnstige depresje mei de wierskynlikens fan selsmoard of een depresje mei in psychoaze kin EKT dêrom, bytiden, de earste kar yn de behanneling wêze. De wurking hâld sawat in jier oan.

Eartyds barde EKT sûnder narkoaze, mar tsjintwurdich wurdt de lêst foar de pasjint tige beheind troch it tatsjinjen fan narkoaze en spierferslopjende middels. Neitiid kin der in koartduorjende fermindering fan it ûnthâld wêze. By 30-40% fan de minsken giet it net oer.

Hoe't EKT krekt wurket is net bekend. Wol is út dierûndersyk bekend wurden dat it tal dopaminereseptoren tanimt yn de nucleus accumbens. Resint ûndersyk suggerearret ek dat it tal senuwselferbinings tanimt. 

## Sjoch ek
*  e.o. - Elektrokonvulsyterapy as twangbehanneling. Tydskrift foar Psychiatry, 45 (2003).

## Keppeling om utens
* helpgids
* fideo
* ECT.org (Ingelsktalich, kritysk)