open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Annakolibry

De **Annakolibry** (*Calypte anna*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e kolibrys (*Trochilidae*). It is ien fan 'e meast foarkommende kolibrysoarten oan 'e westkust fan Noard-Amearika. De fûgel is ferneamd nei Anna Masséna (1802–1887), de hartoginne fan Rivoli.

## Ferskining

De Annakolibry is in middelgrutte kolibry mei in lingte fan likernôch 10 sintimeter en in gewicht fan 3 oant 6 gram. De fûgel hat in brûngriene rêch en in griiswite ûnderkant. It mantsje is maklik te werkennen oan 'e irisearjende, rôzereade fearren op 'e krûn en de kiel, dy't as in skobbich patroan oandogge. As it ljocht der net rjocht op falt, lykje dy dielen lykwols donker of sels swart. It wyfke hat griene boppedielen en is ûnder griis mei soms swarte fearkes oer de midden fan 'e kiel.

## Fersprieding
De Annakolibry komt foar oan 'e westkust fan Noard-Amearika, fan súdlik Kanada (Britsk-Kolumbia) oant Baja California yn Meksiko. Oarspronklik kaam de soarte benammen foar yn it suden, mar troch de oanplant fan net lânseigen planten en it brûken fan kolibryfoerbakken yn tunen hat de fûgel syn leefgebiet yn 'e 20e iuw bot nei it noarden ta útwreide. It is in kolibrysoarte dy't yn in grut part fan syn ferspriedingsgebiet it hiele jier troch bliuwt en winterdeis net nei it suden migrearret.

## Ekology en gedrach

De fûgel libbet fan nektar út blommen en lytse ynsekten of spinnen. De Annakolibry is ferneamd om de spektakulêre dûkflecht fan it mantsje by de balts. Hy fljocht dan oant wol 30 meter de hichte yn en dûkt mei in geweldige faasje nei ûnderen, wêrby't er oan it ûnderste punt fan 'e dûk in lûd tsjirplûd makket mei syn sturtfearren.

It wyfke bout it nêst fan plantemateriaal en koarstmoas. Spinreach wurdt brûkt om it materiaal byinoar te hâlden. in lechsel bestiet hast altiten út twa wite aaikes, sa grut as lytse beannen, dy't fan 14 oant 19 dagen útbret wurde. De pykjes wurde troch it wyfke fuorre mei nektar en lytse ynsekten. Nei likernôch 18 oant 23 dagen kinne de jonge fûgels útfleane. Mantsjes binne polygaam en ferlitte it wyfke fuort wer nei it pearjen.      

By kâld waar kin de Annakolibry him skyndea (*[[torpor]]*) hâlde om enerzjy te besparjen. De lichemstemperatuer sakket dan bot en de stofwikseling wurdt fertrage.

## Status en bedrigingen
De Annakolibry stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as 'net bedrige' (*Least Concern*). De populaasje is de lêste desennia sels tanommen, mei tank oan 'e oanpassing fan 'e fûgel oan minsklike omjouwings lykas tunen en parken.
Campi Flegrei

De **Campi Flegrei** (Frysk: *Baarnjende Fjilden*) is in grut fulkanysk gebiet yn 'e Italjaanske regio Kampaanje, westlik fan Napels. It is gjin klassike kegelfulkaan lykas de njonkenlizzende Vesuvius, mar in saneamde *caldera*: in grutte ynstoarte krater dy't ûntstien is troch gigantyske útbarstings yn it ferline. It gebiet hat in trochsneed fan sa'n 12 oant 15 kilometer en leit foar in part ûnder wetter yn 'e Golf fan Pozzuoli.

## Geology en status
De Campi Flegrei wurdt faak as in superfulkaan beskôge. It gebiet bestiet út sa'n 24 kraters en oare fulkanyske struktueren. In wichtich skaaimerk fan it gebiet is bradyseïsme: it stadichoan omheech kommen of sakjen fan 'e boaiem troch feroarings yn druk yn ûndergrûnske magmakeamers en hydrotermale systemen.

Yn 'e prehistoarje hawwe hjir tige grutte útbarstings plakfûn. De grutste wie de saneamde Kampanyske Ignimbryt-útbarsting, sa'n 39.000 jier lyn, dy't in grut part fan Súd-Itaalje mei fulkanysk materiaal bedutsen hat en mooglik sels ynfloed hie op it klimaat yn Europa. In twadde grutte útbarsting wie dy fan 'e Napolitaanske giele tuf, likernôch 15.000 jier lyn, dy't de hjoeddeiske foarm fan 'e caldera foar in grut part foarme hat.

De lêste histoaryske útbarsting wie yn 1538, wêrby't de berch Monte Nuovo yn acht dagen tiid ûntstie.

It gebiet lit ek hjoed-de-dei dúdlike tekens fan fulkanyske aktiviteit sjen, lykas fumaroalen (steam- en gasútstjit), waarme modderpoelen en swevelgassen. It bekendste plak dêrfoar is de krater Solfatara by Pozzuoli.

Yn 'e moderne tiid hawwe ferskate perioaden fan sterke bradyseïsme plakfûn. Benammen tusken 1970 en 1972 en wer tusken 1982 en 1984 kaam de grûn yn Pozzuoli mear as oardel meter omheech, wêrby't in grut part fan 'e stêd tydlik evakuëarre wurde moast. Sûnt 2012 wurdt it gebiet fanwegen tanimmende seismyske aktiviteit en boaiemstiging strang yn 'e gaten holden. It hjoeddeiske alarmnivo is giel (ûnrêst).

## Skiednis en kultuer
De namme komt fan it Grykske *Phlegraia*, dat 'baarnend' betsjut. Yn 'e Romeinske tiid wie it gebiet tige populêr by de elite; it plak Baiae stie bekend as in lúksueus kueroard mei termale baden.

Troch feroarings yn it grûnnivo binne grutte dielen fan dy Romeinske filla's no ûnder de seespegel ferdwûn, itjinge hjoed-de-dei in ûnderwetter-archeologysk park foarmet. In bekend foarbyld fan 'e stadige beweging fan 'e grûn is it saneamde Serapis-kompleks yn Pozzuoli, dêr't spoaren fan see-organismen op 'e pylders sjen litte dat it gebou yn 'e rin fan 'e skiednis ferskate kearen ûnder wetter stien hat en wer boppe wetter kaam is.

## Risiko
De Campi Flegrei wurdt beskôge as ien fan 'e gefaarlikste fulkanyske gebieten op ierde. Dat komt net allinnich troch de krêft fan in mooglike útbarsting, mar ek omdat sa'n 500.000 minsken yn 'e caldera wenje (yn stêden lykas Pozzuoli en de foarstêden fan Napels). Yn 'e bredere metropoalregio wenje sels mear as trije miljoen minsken.

Der binne wiidweidige evakuaasjeplannen opsteld foar it gefal dat de fulkaan wer echt aktyf wurdt.
Swartkinkolibry

De **swartkinkolibry** (*Archilochus alexandri*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is in lytse trekfûgel dy't foarkomt yn it westen fan Noard-Amearika. De fûgel is nau besibbe oan 'e robynkielkolibry (*Archilochus colubris*), dy't it eastlike part fan it kontinint bewennet.

## Ferskining
De swartkielkolibry hat in lingte fan likernôch 9 sintimeter. De rêch is glânzgjend grien en de ûnderkant is ljochtgriis oant wyt. De snaffel is lang en tin.

It mantsje hat in opfallend swart kin (dêr't de fûgel de namme oan te tankjen hat) mei oan 'e ûnderkant in smelle, irisearende pearse bân dy't allinnich te sjen is by it goed fallen fan sinneljocht. De sturt fan it mantsje is donker. It wyfke hat in ljochte kiel sûnder de pearse bân en hat wite einen op 'e bûtenste sturtfearren, lykas ek it wyfke fan 'e robynkielkolibry dy hat.

## Fersprieding en systematyk
De swartkinkolibry briedt yn it westen fan 'e Feriene Steaten, fan Washington en Montana oant Teksas, en yn it noarden fan Meksiko en it suden fan Britsk-Kolumbia yn Kanada. Winterdeis lûke se nei it suden, fral nei it westen en suden fan Meksiko.
De soarte wurdt as monotypysk beskôge. Op plakken dêr't it ferspriedingsgebiet oerlapet mei dat fan oare soarten, lykas de robynkielkolibry of de Annakolibry, wurde soms hybriden waarnommen.

## Ekology

De swartkinkolibry libbet yn ferskate types leefgebiet, fan iepen woastyngebieten mei strûken oant boskrike rivierdellingen en tunen. Se passe harren maklik oan en wurde faak by foerbakjes foar kolibrys yn stedske gebieten sjoen. Lykas oare kolibrys libje se fan nektar en lytse ynsekten. Se kinne yn 'e loft stilhingje wylst se drinke en hawwe de kapasiteit om efterút te fleanen. De soarte is minder territoriaal as oare kolibrys.

It nêst is bekerfoarmich en makke fan plantemateriaal, spinreach en plúskes, faak boud op in plak boppe it wetter of op in tûke dy't oer de grûn hinget. Meastentiids bestiet in lechsel út twa aaikes. De soarte kin somtiden twa of trije lechsels yn ien seizoen útbriede. It wyfke begjint yn sokke gefallen al oan it folgjende nêst, wylst se noch dwaande is mei it fuorjen fan 'e jongen út it earste lechsel. It mantsje spilet gjin rol by it brieden en de fersoarging fan 'e jongen.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de swartkinkolibry klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*). De populaasje is stabyl en de fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet. Se profitearje faak fan 'e oanlis fan blommetunen en wetterboarnen yn drûge gebieten.

## Namme
De skaainamme *Archilochus* ferwiist nei de Grykske dichter Archilochus. De soartnamme *alexandri* is in earbetoan oan 'e dokter en natuerûndersiker Alexandre, dy't de earste eksimplaren fan 'e soarte sammele yn Meksiko.
Robynkielkolibry

De **robynkielkolibry** (*Archilochus colubris*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is de iennichste kolibrysoarte dy't op grutte skaal yn it easten fan Noard-Amearika briedt. De fûgel tanket syn namme oan de opfallende, glânzgjende reade kiel fan it mantsje. Tegearre mei de swartkinkolibry (*Archilochus alexandri*) foarmet it it skaai fan 'e archilochus-kolibrys.

## Ferskining
De robynkielkolibry is in lytse kolibry mei in lingte fan sa'n 7,5 oant 9,5 sintimeter en in gewicht fan likernôch 3,1 gram. Se hawwe in smaragdgriene rêch en in wyt-griizige ûnderkant. De snavel is lang, tin en rjocht.
It mantsje is maklik te werkennen oan it reade irisearjende kielplak, dat by brek oan sinne swart lykje kin. De sturt fan it mantsje is foarke en donker fan kleur. It wyfke mist it reade kielplak en hat in wite kiel mei bytiden wat donkere stipkes. Har sturt is rûn mei wite einen op 'e bûtenste fearren.

## Fersprieding en systematyk

De robynkielkolibry hat in grut ferspriedingsgebiet. Simmerdeis briede se yn it easten fan 'e Feriene Steaten en it súdeasten fan Kanada. It is in trekfûgel dy't oerwinteret yn Sintraal-Amearika, Meksiko en somtiden de Florida Keys. In soad fan dizze fûgels fleane yn ien kear de Golf fan Meksiko oer, in tocht fan wol 800 kilometer oer wetter.
De soarte wurdt as monotypysk beskôge, wat betsjut dat der gjin ûndersoarten erkend wurde. Hy is nau besibbe oan 'e swartkielkolibry (*Archilochus alexandri*), dêr't er yn it westen fan syn briedgebiet wolris mei hybridisearret.

## Ekology
De robynkielkolibry libbet yn iepen leafwâlden, parken en tunen. Se binne tige enerzjyk en hawwe in ekstreem hege stofwikseling. Om te oerlibjen, moatte se deis út hûnderten blommen nektar drinke. Dêrnjonken fange se lytse ynsekten en spinnen foar de aaiwiten.

Mantsjes binne tige territoriaal en ferdigenje harren fiedselboarnen en briedplakken agressyf tsjin oare kolibrys en sels gruttere fûgels. It nêst wurdt troch it wyfke op in tûke fan in beam boud en is makke fan plantaardich materiaal en spinnenreach. De bûtenkant wurdt beklaaid mei koarstmoas foar de kamûflaazje. Wyfkes lizze meastentiids twa wite aaikes, net grutter as in beantsje fan 13 by 8 mm. De briedtiid duorret 12 oant 14 dagen. De jonge fûgels wurde troch it wyfke fuorre mei in mingsel fan nektar en lytse ynsekten, dy't se fuort yn 'e kiel fan 'e jongen spuit. Nei 18 oant 22 dagen fleane de jonge fûgels út.

## Status en bedrigingen

Op 'e Reade list fan 'e IUCN stiet de robynkielkolibry as net bedrige (*Least Concern*). De populaasje is de lêste desennia sels wat tanommen, mooglik meidat mear minsken foerbakjes foar de fûgels yn harren tunen ophingje en blommen plantsje, dy't de fûgels nektar biede.

## Namme
De wittenskiplike namme *Archilochus* ferwiist nei de Grykske dichter Archilochus. De soartnamme *colubris* komt nei alle gedachten fan it Spaanske wurd 'colibrí', itjinge kolibry betsjut.
Tachtich (kaartspul)

**Tachtich** is in **[[kaartspul]]** besibbe oan klaverjassen. De punten binne itselde, mar de tsien is leech, krekt al is dy al *fet*. It is in slachspul,dê'rt troeven net ferplichte by is. By yntroeven mei derlykwols netûndertroefd wurde as it net nedich is.

## Pot
Oars as by klaverjassen, hat *tachtich* in biedrûnte, dêr't de hichte fan de pot yn fêststeld wurdt. Eltse spiler op himsels jout oan hoefolle punten helle wurde sille. Dêrby begjint it bieden by *80*, mei elts heger bod 10 punten mear. De winner fan it bieden neamt de troef, en mei in kaart freegje dy't foar dy pot in pear foarmet mei de winner. Hy is et ferplichte soks te dwaan, en as er it al docht feroarje de spilers net fan plak, dat oars as by kaartspullen mei fêste pearkes, sitte de pearkes by Tachtich ornaris *njonken* elkoar.

## Rom
Tachtigen wurket mei rom yn de hân en op 'e tafel. Fjouwer Boeren binne twahûnderd punten wurdich, fjouwer Azen, Hearen, as Frouwen, binne hûnderd, in stik is tritich punten, en in trije kaart ek; in flouwerkaart is fiftich punten. In fiifkaart, wat allinnich yn de hân barre kin, is wer hûndert punten. Lykwols, de grins fan it wiet-gean by rom wurdt ferhege mei de helte fan de rom: As der spile wurdt om 80 punten, en it stik komt op tafel, dan is dat 30 rom, dat no moat der mear as 80 + 30/2 = 95 punten helle wurde (dêr't de 30 rom oan bydraacht).
Glânskielkolibrys

De **glânskielkolibrys** (*Archilochus*) foarmje in skaai út 'e famylje fan 'e kolibrys (*Trochilidae*). It skaai omfiemet twa lytse soarten dy't yn Noard-Amearika briede en oerwinterje yn Meksiko en Sintraal-Amearika.
De mantsjes fan it skaai steane bekend om harren irisearende kiel dy't, ôfhinklik fan 'e ljochtfal en de soarte, fel read of pears skine kin. Se hawwe in rjochte, tinne snavel. 

## Ekology
De fûgels út it skaai *Archilochus* binne trekfûgels dy't grutte ôfstannen ôflizze tusken harren briedgebieten en de oerwinteringsgebieten. Se ite nektar fan ferskate blommen en fange lytse ynsekten yn 'e loft. Se wurde faak yn tunen en parken sjoen, dêr't se maklik te lokjen binne mei spesjale foerbakjes mei sûkerwetter. It nêst is in lyts keunstwurkje fan plantewol, spinreach en koarstmoas.
## Taksonomy
It skaai bestiet út twa soarten dy't nau besibbe binne. Yn it westen fan Noard-Amearika, dêr't de ferspriedingsgebieten inoar oerlapje, komt it wolris foar dat dizze twa soarten meiïnoar hybridisearje.
Slangehalsfûgels

De **slangehalsfûgels** (wittenskiplike namme: *Anhinga*) foarmje in skaai fan tropyske wetterfûgels yn it skift fan 'e ginteftigen (*Suliformes*). It is it iennichste skaai yn 'e monotypyske famylje fan de slangehalsfûgels (*Anhingidae*). Ik skaai bestiet út fjouwer libbene soarten.

## Soarten
De noch libbene soarten binne:
* Amerikaanske slangehalsfûgel (*Anhinga anhinga*)
* Australyske slangehalsfûgel (*Anhinga novaehollandiae*)
* Yndyske slangehalsfûgel (*Anhinga melanogaster*)
* Afrikaanske slangehalsfûgel (*Anhinga rufa*)
Durango (steat)

**Durango** is in steat yn it noardwesten fan Meksiko. De steat grinzget yn it noarden oan Chihuahua, yn it noardeasten oan Coahuila, yn it súdeasten oan Zacatecas, yn it suden oan Nayarit en yn it westen oan Sinaloa. Durango hat in oerflak fan 123.317 km² en telt 1.832.650 ynwenners (2020). De haadstêd en tagelyk grutste stêd is Victoria de Durango.

## Geografy

It gea fan Durango wurdt foar in grut part bepaald troch de Westlike Sierra Madre, in grutte berchketen dy't fan it noardwesten nei it súdeasten troch de steat rint. Westlik fan dy bergen leit rûch terrein mei djippe kleauwen en bosken, wylst it easten fan 'e steat bestiet út heechflakten dy't oergean yn 'e woastyn fan Chihuahua. De steat is ryk oan mineralen; de berch *Cerro del Mercado*, flakby de haadstêd, hat ien fan 'e grutste izererts-ôfsettings fan Meksiko. Ek sulver en goud wurde hjir al iuwenlang wûn.

## Skiednis
Foar de komst fan de Spanjerts waard it gebiet bewenne troch groepen lykas de Tepehuán, Huichol en Zacatecos. Yn 1563 stifte de Spaanske ûntdekkingsreizger Francisco de Ibarra de stêd Durango en neamde dy nei de Spaanske stêd Durango yn Baskenlân. Yn 'e koloniale tiid wie de steat ûnderdiel fan 'e provinsje Nueva Vizcaya. Op 22 maaie 1824 krige Durango de status fan frije steat yn 'e Meksikaanske republyk.

## Bestjoerlike yndieling
Durango is ferdield yn 39 gemeenten (*municipios*). Hoewol't de steat geografysk grut is, wennet de mearderheid fan 'e befolking yn 'e haadstêd Victoria de Durango en yn 'e stedsregio om Gómez Palacio en Lerdo hinne (diel fan 'e *Comarca Lagunera*). De steat wurdt bestjoerd troch in gûverneur dy't foar seis jier keazen wurdt.

## Befolking
De measte ynwenners binne fan mestyske komôf. In wichtige lânseigen groep binne de Tepehuán (O'dam), dy't foaral yn 'e ôfhandige dielen fan 'e Sierra Madre wenje. Ek is der in lytse, mar opfallende mienskip fan Mennoniten, dy't har talein hawwe op 'e lânbou.

## Toerisme

Durango stiet ynternasjonaal bekend as it lân fan 'e Westerns. Fanwegen it lânskip en it ljocht binne der sûnt de jierren 1950 mear as 150 films opnommen, wêrûnder klassikers mei John Wayne. Plakken lykas Chupaderos en Paseo del Viejo Oeste binne foar toeristen tagonklik en litte de sfear fan it Alde Westen sjen. De haadstêd hat in sintrum mei Spaanske koloniale arsjitektuer, wêrûnder in barokke katedraal. 

It ekotoerisme is wichtich yn gebieten lykas it Nasjonaal Park Sierra de Órganos mei bysûndere rotsformaasjes.
Henk van Manen

**Henk van Manen** (1946) is in Nederlânske moadeûntwerper. Hy wie fan 1969 oant 1974 libbenspartner fan de Nederlânske skriuwer Gerard Reve, njonken Willem Bruno van Albada.

De flaai- of bynamme foar Van Manen wie *Woelrat* - as sadanich is er werom te finen yn ferskate boeken fan Reve ûnder oare yn *Lieve Jongens*. Van Manen dielde Reve mei Van Albada (Teigetje), mei wa't Reve fan 1964 ôf byinoar wenne yn Greonterp (Fryslân). Fan 1969 ôf wennen se dêr mei har trijen. Yn 1971 ferhuze it trio earst nei Veenendaal en dêrnei nei Weert. Yn 1974 ferfear Reve nei Frankryk. Van Manen en Albada bleaunen yn Nederlân. Van Manen en Albada hawwe sûnt de jierren 80 fan de 20e iuw in eigen kleanline ûnder de namme ''Teigetje & Woelrat'.

## Keppeling om utens
*Studio Teigetje­&­Woelrat
Huize Het Gras

***Huize Het Gras*** is de namme fan in earder lânarbeidershúske yn it Fryske doarp Greonterp. It komt geregeld foar yn de wurken fan Gerard Reve.

Reve wenne der tegearre mei Willem Bruno van Albada fan 1964 ôf. Yn 1969 kaam Henk van Manen by harren yn. Yn 1971 ferliet it trio *Huize het Gras* en gong nei Veenendaal. Dêrnei ferhuze Reve nei Weert, en yn 1974 gie er nei Frankryk.

Benammen yn de brieveboeken út de jierren 60 fan de 20e iuw wurdt *Huize Het Gras* faak neamd. Underwilens is it húske útgroeid ta in soarte fan beafeartsoard foar Revianen.


4620180817 Steen Reve Greonterp.jpg|Plakette mei de tekst *Hier was Reve, zeer korte tijd, bijna gelukkig*
Huize Het Gras (cropped).jpg|Gevelstien "Huize "Het Gras"
Swurdkolibry

De **swurdkolibry** (*Ensifera ensifera*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is de iennichste fûgelsoarte op 'e wrâld mei in snaffel dy't langer is as it rest fan syn lichem (de sturt net meirekkene). De fûgel komt foar yn it Andesberchtme fan Súd-Amearika.

## Ferskining

De swurdkolibry is ien fan 'e gruttere kolibrysoarten. It meast opfallende skaaimerk is de ekstreem lange snavel, dy't wol mear as 10 sintimeter lang wurde kin. It lichem sels is likernôch 13 oant 14 sintimeter lang. Troch dy lange snaffel moat de fûgel by it rêsten syn kop faak in bytsje omheech hâlde om it lykwicht te bewarjen.

It fearrekleed is benammen brûnsgrien. De kop is wat tsjusterder of koperkleurich mei in ljocht plakje efter it each en de sturt is foarke. Der is net in soad ferskil tusken mantsjes en wyfkes, al hawwe wyfkes faak wat ljochtere, bespikkelde fearren op 'e kiel en it boarst.

## Fersprieding en systematyk
De swurdkolibry libbet yn 'e hegere dizewâlden en berchbosken fan 'e Andes, op hichten tusken de 1.700 en 3.500 meter. It ferspriedingsgebiet rint fan Fenezuëla troch Kolombia, Ekwador en Perû oant yn Bolivia.

De soarte is de iennichste fertsjintwurdiger fan it monotypyske skaai *Ensifera*: der wurde binnen de soarte gjin ûndersoarten ûnderskaat.

## Ekology
De lange snaffel is in spesjalisearre oanpassing om nektar te drinken út blommen mei tige djippe, buisfoarmige kelken, lykas dy fan 'e passyblomsoarte *Passiflora mixta*. Oare kolibrysoarten kinne net by de nektar fan dy blommen komme, wat de swurdkolibry in foardiel jout. Njonken nektar ite se ek lytse ynsekten.

Fanwegen de ekstreem lange snaffel kin de swurdkolibry himsels net op 'e gewoane manier pûtse mei de snaffel. Dêrom brûke se harren poatsjes om 'e fearren skjin te hâlden.
## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de swurdkolibry klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*). Hoewol't it ferspriedingsgebiet grut is, binne se ôfhinklik fan it behâld fan 'e spesifike plantesoarten dêr't se fan libje. De populaasje wurdt as stabyl beskôge. 
## Namme
De wittenskiplike namme *Ensifera* is ôflaat fan it Latynske wurd *ensis* (swurd) en *ferre* (drage), wat letterlik "swurddrager" betsjut.
Swurdkolibrys

**Swurdkolibrys** (*Ensifera*) foarmje in skaai út 'e famylje fan 'e kolibrys (*Trochilidae*). It is in monotypysk skaai, wat betsjut dat it út mar ien soarte bestiet: de swurdkolibry (*Ensifera ensifera*). 

De fûgel stiet bekend om syn ekstreem lange snaffel, dy't neffens ferhâlding ta it bealchje fan 'e fûgel de langste snaffel fan alle fûgelsoarten op 'e wrâld is. De swurdkolibry komt foar yn 'e Andes fan Súd-Amearika, fan Fenezuëla oant Bolivia, dêr't er libbet yn berchbosken op hichten tusken de 1.700 en 3.300 meter.

## Taksonomy
It skaai *Ensifera* bliuwt yn 'e hjoeddeiske taksonomy beheind ta ien inkelde soarte. De soarte wurdt net bedrige mar fanwegen habitatferlies wurdt oannommen dat de populaasje yn oantal tebekrint.
Sekowehûn

De **sekowehûn** (wittenskiplike namme: *Lycaon sekowei*) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e hûneftigen (*Canidae*) en it skaai fan 'e hyenahûnen (*Lycaon*). Fossilen fan dit bist binne weromfûn yn Súd-Afrika en datearje út it Let-Plioseen oant Ier-Pleistoseen fan likernôch 2–1&nbsp;miljoen jier lyn. 

## Etymology
*Sekowe* is it wurd foar de nau besibbe hyenahûn (*Lycaon pictus*) yn 'e taal fan 'e Tswana, in etnyske minderheid yn noardlik Súd-Afrika en de dominante etnyske groep yn it nei harren ferneamde Botswana.

## Fynsten
Fossilen fan 'e sekowehûn binne bekend fan twa fynplakken, beide yn 'e Sterkfonteindelling yn 'e Súdafrikaanske provinsje Gauteng. It holotype, dat yn 2010 opdobbe waard troch de paleöntologen Adam Hartstone-Rose, L. Werdelin, D. de Ruiter, L.R. Berger en S.E. Churchill, bestiet út in frijwol komplete boppekaakbonke ôfkomstich út Cooper's Cave (spesifyk Cooper's D). Dat fossyl wurdt datearre op in âlderdom fan 1,9–1,6&nbsp;miljoen jier. It paratype betreft in folsleiner skelet fûn te Gladysvale, dat foar likernôch 40% kompleet en omtrint 1&nbsp;miljoen jier âld is. Beide fynplakken lizze binnen de ôffredings fan 'e saneamde Widze fan 'e Minskheid, dy't opnommen is op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO.

## Tsjutting
Hartstone-Rose *et al.* stelden yn 2010 dat de sekowehûn in hyperkarnivoar wie (in karnivoar mei in dieet dat foar mear as 70% út fleis bestiet), krekt as de hjoeddeistige hyenahûn (*Lycaon pictus*), ek al wiene syn foarpoaten net sa adaptearre foar draven as dy fan 'e hyenahûn. Hartstone-Rose-en-dy woene ek hawwe, de sekowehûn soe de foarâlder wêze fan alle bekende hyenahûnen, wêrby't se har basearren op oerienkomsten yn 'e dintale morfology mei dy fan 'e hyenahûn en útstoarne hyenahûneftigen út Jeropa.

Joan Madurell-Malapeira *et al.* oppenearren yn 2013 lykwols yn harren artikel *The Latest European Painted Dog* dat it skaai fan 'e hyenahûnen (*Lycaon*) him skoan yn Jeraazje ûntwikkele hawwe kinne soe. Fertsjintwurdigers fan it skaai soene har dan omtrint 2&nbsp;miljoen jier lyn nei Afrika ferspraat hawwe. De ûnderbouwing foar dy hypoteze wie de krappens oan fossilen fan ûnderskate útstoarne soarten hyenahûnen yn Afrika.
Antiljaanske túfkolibry

De **Antiljaanske túfkolibry** of **Antiljaanske toefkolibry** (*Orthorhyncus cristatus*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is de iennige soarte yn it skaai *Orthorhyncus*. De fûgel stiet bekend om de opfallende, puntige túf fan it mantsje en komt foar yn it Karibysk gebiet.

## Ferskining
De Antiljaanske túfkolibry is in lytse kolibry mei in lingte fan 8 oant 9,5 sintimeter en in gewicht fan likernôch 3,5 gram. De snaffel is koart, rjocht en swart. It mantsje hat in karakteristike griene túf mei in glânzgjende punt. Ofhinklik fan 'e ûndersoarte kin de kleur fan 'e túf fariëarje fan grienblau oant fiolet. De boppekant fan it lichem is irisearjend grien en de ûnderkant is donker, hast swart. It wyfke hat gjin túf; hja hat in ljochtgriis boarst, in ljochte kiel en in griene rêch.

## Fersprieding en systematyk
De soarte komt foar op 'e Lytse Antillen, yn it easten fan Porto Riko en op 'e Famme-eilannen. Se binne te finen op hast alle eilannen yn dy regio.

Der wurde fjouwer ûndersoarten erkend:

* *O. c. exilis*: fan Porto Riko troch de Lytse Antillen oant Sint-Lusia.
* *O. c. ornatus*: op Sint-Finsint.
* *O. c. cristatus*: op Barbados.
* *O. c. emigrans*: op 'e Grenadinen en Grenada.

## Ekology
De Antiljaanske túfkolibry libbet yn ferskate habitats, lykas iepen bosken, parken, tunen en plantaazjes. It binne aktive fûgels dy't harren iten sykje by bloeiende strûken en beammen. Se libje benammen fan nektar, bygelyks fan 'e *Lantana* en *Aloe vera*, mar se fange ek lytse ynsekten en spinnen yn 'e loft.

It komfoarmige nêst is lyts en boud fan plantemateriaal en spinreach, faak ferburgen op in tûke fan in strûk of in lege beam. It wyfke leit meastentiids twa wite aaikes. Sy briedt de aaikes allinnich út en fersoarget ek de jongen sûnder help fan it mantsje.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de Antiljaanske túfkolibry klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*), hoewol't it ferspriedingsgebiet beheind is ta de eilannen en de populaasjetrend ûnbekend is. De fûgel past him goed oan minsklike omjouwings lykas tunen oan.

## Namme
De wittenskiplike namme *Orthorhyncus* komt út it Gryksk en betsjut "rjochte snaffel" (*orthos* = rjocht, *rhynchos* = snaffel). De soartenamme *cristatus* is Latyn foar "túfeftich" of "mei in kaam".
Coahuila de Zaragoza

**Coahuila de Zaragoza**, faak koartwei **Coahuila** neamd, is in steat yn it noarden fan Meksiko. De steat grinzget yn it easten oan Nuevo León, yn it suden oan San Luis Potosí en Zacatecas, en yn it westen oan Durango en Chihuahua. Yn it noarden dielt Coahuila in lange grins mei de Feriene Steaten (Teksas), foarme troch de Rio Grande (Río Bravo). Coahuila is de op twa nei grutste steat fan it lân mei in oerflak fan 151.563 km² en telt 3.146.771 ynwenners (2020). De haadstêd is Saltillo.

## Skiednis
Yn 'e koloniale tiid hearde it gebiet by de provinsje Nueva Extremadura. Nei de Meksikaanske ûnôfhinklikheidsstriid (1810-1821) foarme Coahuila fan 1824 oant 1836 ien steat mei Teksas (Coahuila y Tejas). Doe't Teksas him ôfskiede, bleau Coahuila oer as in aparte steat. Yn 1840 wie Coahuila ûnderdiel fan 'e tydlike Republyk Rio Grande. Coahuila spile in grutte rol yn 'e Meksikaanske Revolúsje; wichtige lieders lykas Francisco I. Madero en Venustiano Carranza kamen dêr wei.

## Geology

It grutste part fan Coahuila leit yn 'e Chihuahuawoastyn, de grutste woastyn fan Noard-Amearika. It lânskip wurdt ûnderbrutsen troch de berchketens fan 'e Sierra Madre Oriental, dy't fan noard nei súd troch de steat rinne. In unyk geologysk ferskynsel is de delling fan Cuatro Ciénegas, in oaze mei hûnderten blauwe wetterdobben (*pozas*) dy't midden yn 'e woastyn lizze. Dizze poelen befetsje libbene fossilen (stromatoliten). De steat is ek ferneamd om syn fossilen; it is ien fan 'e rykste fynplakken fan dinosaurus-resten yn 'e wrâld.

## Bestjoerlike yndieling
Coahuila is ferdield yn 38 gemeenten. De befolking is konsintrearre yn in pear grutte stedske gebieten. De wichtichste regio's binne:
* De súdeastlike regio mei de haadstêd Saltillo (bekend om 'e auto-yndustry).
* De Comarca Lagunera yn it súdwêsten mei de grutste stêd Torreón.
* De grinsstêden yn it noarden lykas Piedras Negras en Ciudad Acuña.

De tafoeging "de Zaragoza" yn 'e namme fan 'e steat is in earbetoan oan generaal Ignacio Zaragoza, de held fan 'e Slach by Puebla, dy't yn Coahuila berne is.

## Befolking
De befolking bestiet foar it grutste part út Mestizen en minsken fan Europeeske komôf. Troch de lizzing oan 'e Amerikaanske grins is de steat ekonomysk sterk rjochte op 'e Feriene Steaten. Der binne ek lytse mienskippen fan 'e Kikapú (Kickapoo), in lânseigen groep dy't yn 'e 19e iuw út 'e Feriene Steaten nei Meksiko flechte en harren eigen tradysjes en in autonoom bestjoer bewarre hat.

## Toerisme

* Cuatro Ciénegas is in beskerme natuergebiet mei kristalhelder blau wetter en wite dunen.
* Parras de la Fuente is it plak dêr't de âldste wynkelder fan Amearika stiet, Casa Madero (stifte yn 1597).
* It Museo del Desierto leit yn Saltillo en is ien fan 'e bêste natuerhistoaryske musea fan Meksiko, mei in grutte kolleksje dinosaurus-skeletten.
* Arteaga wurdt ek it Meksikaanske Switserlân neamd fanwegen de dinnebosken en de mooglikheid om dêr (op keunstbanen) te skyen.
Antiljaanske túfkolibrys

**Antiljaanske túfkolibrys** of **Antiljaanske toefkolibrys** (*Orthorhyncus*) foarmje in skaai út 'e famylje fan 'e kolibrys (*Trochilidae*). It is in monotypysk skaai, wat betsjut dat skaai mar út ien soarte bestiet: de Antiljaanske túfkolibry (*Orthorhyncus cristatus*).
De fûgel stiet bekend om syn opfallende, glânzgjende túf by de mantsjes. De Antiljaanske túfkolibry komt foar yn it Karibysk gebiet, fral op 'e Lytse Antillen, dêr't er libbet yn tunen, parken en iepen boskgebieten.

## Taksonomy
It skaai *Orthorhyncus* bestiet út mar ien soarte. Alhoewol't der binnen dy soarte fjouwer ferskillende ûndersoarten erkend wurde (op basis fan 'e kleur fan 'e túf en it ferspriedingsgebiet), bliuwt it skaai sels monotypysk.
Poarperrêchstikelsnaffel

De **poarperrêchstikelsnaffel** (*Ramphomicron microrhynchum*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). De kolibry stiet bekend om syn ekstreem koarte snaffel en de opfallende pearse kleur op de rêch fan it mantsje.

## Ferskining
De poarperstikelsnaffel is in lytse kolibry mei in lingte fan likernôch 8 oant 9 sintimeter. De snaffel is swart en rjocht en ien fan 'e koartste ûnder alle kolibrysoarten. It mantsje hat in boppekant dy't glânzjend poarper of fiolet is. De kiel is irisearjend goudgrien en de sturt is donkerpears oant swart. It wyfke sjocht der hiel oars út: hja hat in glânzgjende boppekant en de ûnderkant is wyt mei griene spikkels. 

## Fersprieding en systematyk
De soarte komt foar yn it Andes-berchtme fan Súd-Amearika. It ferspriedingsgebiet rint fan Fenezuëla oer Kolombia en Ekwador oant yn it noarden fan Perû. Se libje op grutte hichten, meastentiids tusken de 2.500 en 3.600 meter, yn elfebosken en op 'e râne fan it páramo-graslân.

Der wurde fjouwer ûndersoarten erkend:

* *R. m. andicola*: yn 'e Andes fan Fenezuëla.
* *R. m. microrhynchum*: yn 'e Andes fan Kolombia, Ekwador en noardwestlik Perû.
* *R. m. albiventre*: yn 'e Andes fan sintraal Perû.
* *R. m. bolivianum*: yn 'e Andes fan sintraal Bolivia (soms as aparte soarte sjoen).
## Ekology
De poarperrêchstikelsnaffel drinkt nektar fan lytse blomkes, faak fan planten út de skaaien *Ericaceae* en *Melastomataceae*. Fanwegen de koarte snaffel prikt de fûgel ek gatten yn 'e basis fan gruttere blommen om better by de nektar te kommen. Dêrnjonken fange se lytse ynsekten yn 'e loft. De fûgel fljocht faak op in karakteristike manier, rap en mei in soad bochten tusken de strûken troch.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de poarperstikelsnaffel klassifisearre as net bedrige (*Least Concern*). Hoewol't de populaasje net krekt bekend is en der tocht wurdt dat de oantallen troch habitatferlies tebek rinne, is it ferspriedingsgebiet noch grut genôch om net as bedrige beskôge te wurden. 

## Namme
De skaainamme *Ramphomicron* komt út it Gryksk en betsjut letterlik "lytse snaffel" (*rhamphos* = snaffel, mikros = *lyts*). De soartenamme *microrhynchum* hat deselde betsjutting, wat de lytse snaffel fan 'e fûgel dûbel ûnderstreket.
Willem Bruno van Albada

**Willem Bruno van Albada** (1941) is in Nederlânske moadeûntwerper. Hy wie yn de jierren 60 fan de 20e iuw de partner fan de Nederlânske skriuwer Gerard Reve.

Van Albeda syn troch Reve brûkte by- of flaainamme wie 'Teigetje'. As Teigetje komt er geregeld foar in de boeken fan Van het Reve, bygelyks yn  *Lieve Jongens*, *Nader tot U*, *De taal der liefde* en *Ik had hem lief*.

It boek *Bezorgde Ouders* (1988) is sels te beskôgjen as in earbetoan oan Van Albada. Van Albada en Reve wennen fan 1964 ôf tegearre yn it Fryske doarp Greonterp yn *[[Huize Het Gras]]*.

Yn 1969 sluet Henk van Manen him by it twatal oan. De flaainamme foar Van Manen wie 'Woelrat' en yn dy hoedanichheid komt er ek foar yn boeken fan Reve. It trio wenne oant 1974 byinoar, yn dat jier ferhuze Reve nei Frankryk. Van Albada en Van Manen ferkeazen in libben en takomst yn Nederlân. Beide stoarten har op de moade mei it label 'Teigetje & Woelrat'.

## Keppeling om utens
*Webside Teigetje en Woelrat
Swartrêchstikelsnaffel

De **swartrêchstikelsnaffel** (*Ramphomicron dorsale*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). De fûgel is in nauwe sibbe fan 'e poarperrêchstikelsnaffel, mar hat in folle beheinder ferspriedingsgebiet.

## Ferskining
De swartrêchstikelsnaffel is in lytse kolibry fan sa'n 9 oant 10 sintimeter lang. Lykas de oare soarte yn it skaai hat de swartrêchstikelsnaffel in tige koarte, rjochte, swarte snaffel. It mantsje hat in opfallende, glânzgjende swarte rêch (dêr't de namme fan ôflaat is) en in oliifgriene oant goudgriene kiel. De sturt is relatyf lang en donkerpears oant swart fan kleur. It wyfke hat in glânzgjend griene boppekant en in wyteftige ûnderkant mei grienige plakjes. Har sturt is koarter as dy fan it mantsje en hat wite puntsjes oan 'e bûtenste fearren.

## Fersprieding en systematyk
De swartrêchstikelsnaffel is endemysk foar de Sierra Nevada de Santa Marta yn it noarden fan Kolombia. Dat is in isolearre berchtme dat net fuort op 'e Andes oanslút. De fûgel libbet dêr op grutte hichten tusken de 2.000 en 4.500 meter. De soarte wurdt as monotypysk beskôge; der binne dus gjin ûndersoarten bekend.

## Ekology
De fûgel libbet yn subalpine strewellen op 'e râne fan heechlângreiden (páramo) en op iepen plakken fan it berchwâld. Se fiede harren mei nektar fan ferskate blommen lykas dy fan de *Erythrina* en sykje ek nei lytse ynsekten. Fanwegen harren koarte snaffel wurde se faak tichtby de blommen hingjend op sittend 'e blom waarnommen wylst se drinke.
## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de swartrêchstikelsnaffel de status hast bedrige (*Near Threatened*). Om't de fûgel allinnich foarkomt yn ien spesifyk berchtme, is de populaasje kwetsber foar feroarings yn it habitat, lykas it ferbaarnen fan páramo-fegetaasje foar lânbou of troch klimaatferoaring. It totale leefgebiet is lyts en it oantal fûgels liket ôf te nimmen, mar in grut part falt yn it Nasjonaal Park Sierra Nevada de Santa Marta.
Francesco Veenstra

**Francesco Veenstra** (Ljouwert, 1973) is in Nederlânske arsjitekt. Sûnt 2017 is er partner by *Vakwerk Architecten*. Sûnt 1 july 2019 is er foarsitter fan de Branchevereniging Nederlandse Architectenbureaus (BNA). Op 1 septimber 2021 is er Ryksboumaster en foarsitter fan it *College van Rijksadviseurs* wurden.

## Wurkpaad
Veenstra is oplaat oan de Rotterdamske Academie van Bouwkunst (no Hegeskoalle Rotterdam). Hy wurke twaentweintich jier by Mecanoo, dêr't er fan 2007 oant 2017 mei-eigener wie. Yn 2017 wie er ien fan de oprjochters fan Vakwerk Architecten yn Delft dêr't er fan doe ôf oan partner fan is. Fierder is er sûnt 1 july 2019 foarsitter fan de Branchevereniging Nederlandse Architectenbureaus (BNA). Op 6 novimber 2020 hat de ministerried ynstimd mei de foardracht fan Veenstra ta beneaming by Keninklik Beslút as Ryksboumaster en foarsitter fan it Kolleezje fan Ryksadviseurs per 1 septimber 2021.
Fregatfûgels

De **fregatfûgels** (wittenskiplike namme: *Fregata*) foarmje in skaai fan ginteftigen (*Suliformes*). It is it ienichste skaai de famylje fan 'e fregatfûgels (*Fregatidae*) yn it skift fan 'e ginteftigen (*Suliformes*). Fjouwer fan 'e fiif soarten fregatfûgels binne sawat in meter lang mei in spanwiidte fan mear as 2 meter en in gewicht fan mar 1-1,5 kg; allinnich de lytse fregatfûgel is flink lytser. Se glide oer de tropyske oseanen, mar kinne net swimme om't har fearren net wetterôfstjittend binne.

## Soarten
De noch libbene soarten binne:
* lytse fregatfûgel (*Fregata ariel*)
* Ascensionfregatfûgel (*Fregata aquila*)
* Amerikaanske fregatfûgel (*Fregata magnificens*)
* Krysteilânfregatfûgel (*Fregata andrewsi*)
* grutte fregatfûgel (*Fregata minor*)
Fureur et mystère

***Fureur et mystère*** (Frânsk foar "Fury en mystearje") is in dichtbondel fan de Frânske skriuwer René Char út 1948, útjûn troch Gallimard yn Parys. It is in kolleksje fan wurk wat útkaam fan 1938 oantemei 1947. Char syn eftergrûn as man fan it lân spilet dúdlik it rol yn syn gedichten, mar it desennium is ek de tiid fan de Twadde Wrâldkriich.

De kolleksje gedichten bestiet efterinoar út *Seuls demeurent*, *Feuillets d'Hypnos*, *Les Loyaux Adversaires*, *Le Poème pulvérisé* en *La Fontaine narrative*.

## Untfangst
De bondel waard wurdeare as tige kompakt skreaun wurk, fan lêstich te begripen, mar al gripende poezy. *Fureur et mystère* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Stikelsnaffelkolibrys

**Stikelsnaffelkolibrys** (*Ramphomicron*) foarmje in skaai út 'e famylje fan 'e kolibrys (*Trochilidae*). It skaai bestiet út twa soarten, dy't foarkomme yn it Andes-berchtme fan Súd-Amearika.
De fûgels yn dit skaai steane bekend om harren ekstreem koarte, rjochte snaffels, dy't ta de koartste fan alle kolibrysoarten hearre. Se libje op grutte hichten yn subalpine strewellen en op 'e grins fan 'e páramo-greiden.

## Taksonomy
It skaai bestiet út twa erkende soarten. De iene soarte hat in breed ferspriedingsgebiet yn 'e Andes, wylst de oare beheind is ta ien isolearre berchtme yn Kolombia.
Nayarit

**Nayarit** is in steat yn it westen fan Meksiko oan 'e Stille Oseaan. De steat grinzget yn it noardwesten oan Sinaloa, yn it noarden oan Durango, yn it noardeasten oan Zacatecas en yn it suden oan Jalisco. Under Nayarit falle ek de Islas Marías, in lytse arsjipel yn 'e oseaan. Mei in oerflak fan 27.815 km² is it ien fan 'e lytsere steaten fan it lân, en it telt 1.235.456 ynwenners (2020). De haadstêd en grutste stêd is Tepic.

## Skiednis
Foar de koloniale tiid waard it gebiet bewenne troch ferskate lânseigen groepen, wêrûnder de Cora en de Huichol. Yn 1530 oermastere de Spanjert Nuño de Guzmán it gebiet en wie it foar in lang skoft ûnderdiel fan 'e provinsje Nueva Galicia. Yn 'e 19e iuw wie it gebiet bestjoerlik ferbûn mei Jalisco as it "sânde distrikt". Nei de Meksikaanske Revolúsje, op 26 jannewaris 1917, krige Nayarit de status fan in selsstannige frije steat yn 'e Meksikaanske federaasje. De namme "Nayarit" komt fan 'de Cora-lieder Nayar, dy't yn 'e 16e iuw ferset bea tsjin de Spanjerts.

## Geografy

It lânskip fan Nayarit is tige ôfwikseljend. It eastlik part fan 'e steat wurdt dominearre troch de rûge bergen fan 'e Sierra Madre Occidental, wylst de kuststripe bestiet út fruchtbere flakten en tropysk strân. De steat hat in soad rivieren, wêrfan't de Rio Grande de Santiago de wichtichste is. Oan 'e kust lizze wichtige ekosystemen lykas de sompen en lagunes fan San Blas. Foar de kust lizze de eilannen fan 'e Marije-eilannen of de Tres Marías, dy't hjoed-de-dei in natuerreservaat binne.

## Bestjoerlike yndieling
Nayarit is ûnderferdield yn 20 gemeenten. De wichtichste ekonomyske- en befolkingssintra binne:

* De haadstêd Tepic, it politike en kommersjele hert fan 'e steat.
* De toeristyske regio Riviera Nayarit yn it suden, mei plakken lykas Nuevo Vallarta en Sayulita.
* De histoaryske havenstêd San Blas yn it sintrale kustgebiet.
* De lânbougebieten yn 'e dellingen, dêr't in soad tabak, sûkerreid en tropysk fruit ferboud wurdt.

## Befolking

De befolking bestiet foar it grutste part út Mestizen, mar Nayarit is fral ferneamd om it behâld fan syn lânseigen kultueren. De Huichol (Wixárika) en Cora (Náayari) wenje fral yn 'e ôfhandige berchgebieten. De Huichol steane oer de wrâld bekend om harren kleurrike keunstwurken fan kralen en wol (*nierika*).

## Toerisme
   
* Riviera Nayarit: In kuststripe fan mear as 300 kilometer mei lúkse resorts, mar ek autentike fiskersdoarpen.
* Sayulita is fral bekend foar surfers en rêchsektoeristen.
* Islas Marietas: In groep ûnbewenne eilannen foar de kust. It ferburgen strân (Playa del Amor) is allinnich troch in tunnel yn 'e rotsen te berikken.
* San Blas: histoarysk in wichtige haven mei Spaanske fêstings en in ryk fûgelbestân yn 'e omlizzende mangroves.
* Santa María del Oro: In djippe kratermar yn in útdôve fulkaan, bekend om it helderblauwe wetter.

## Keppeling om utens
* Visit Nayarit.
Breedsturtkolibry

De **breedsturtkolibry** (*Selasphorus platycercus*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). De fûgel stiet foaral bekend om it opfallende lûd dat de mantsjes mei harren wjukken meitsje as se fleane.

## Ferskining

De breedsturtkolibry is in middelgrutte kolibry fan sa'n 10 sintimeter lang. It mantsje en it wyfke hawwe in glânzgjend griene rêch en in wyt boarst. It mantsje hat in opfallende, irrisearjende rôzerode kiel en in brede ôfrûne swarte sturt. De bûtenste wjukfearren fan it mantsje hawwe in spesjale foarm, wêrtroch't se by it fleanen in heech, fluitsjend lûd produsearje. It wyfke mist de reade kiel en hat ynstee dêrfan in spikkelige kiel en kanielkleurige flanken.

## Fersprieding en systematyk
De breedsturtkolibry briedt yn de berchgebieten fan 'e westlike Feriene Steaten (lykas de Rocky Mountains) oant yn it suden fan Meksiko en Gûatemala. It binne trekfûgels; de populaasjes út it noarden oerwinterje yn it sintrale part fan Meksiko. De soarte wurdt as monotypysk beskôge, al wurde guon populaasjes yn it suden as aparte ûndersoarten sjoen mei't hja net migrearje.

## Ekology
De fûgel libbet yn iepen bosken, benammen mei dinne- en ikebeammen en op subalpine greiden oant op hichten fan wol 3.200 meter. Se fiede harren mei nektar fan ferskate blommen en fange ek lytse ynsekten yn 'e loft. Om de kâlde nachten yn 'e bergen te oerlibjen, kinne dizze kolibrys harren stofwikseling en lichemstemperatuer drastysk ferleegje, in tastân dy't torpor neamd wurdt.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de breedsturtkolibry de status net bedrige (*Least Concern*). Ut ûndersyk fan Partners in Flight (2022) docht bliken dat de soarte sûnt 1970 ôfnaam mei in trochsneed fan 1,65% yn 't jier. Yn 'e perioade fan 2009 oant 2019 is de populaasje sels mei 14% ôfnommen. Dy trend wurdt mooglik fersterke troch klimaatferoaring, om't de bloeiperioade fan harren fiedselboarnen yn 'e bergen oan it ferskowen is, itjinge in fersteuring feroarsaket  yn 'e trek- en briedtiid.

## Namme
De wittenskiplike namme *Selasphorus platycercus* komt út it Gryksk en ferwiist nei it uterlik fan 'e fûgel. *Selasphorus* is in kombinaasje fan *selas* (glâns/ljocht) en *phoros* (dragend) en betsjut dus ljocht- of glânsdragend, itjingen op 'e irrisearjende fearren fan 'e kolibry slacht. *Platycercus* komt fan *platys* (breed/plat) en *kerkos* (sturt), itjinge breedsturt betsjut.
Lytse glinsterjende ljochtdrager

De **lytse glinsterjende ljochtdrager** (*Selasphorus scintilla*) is in fûgel út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). It is ien fan 'e lytste kolibrysoarten fan 'e wrâld.

## Etymology
De wittenskiplike namme is in kombinaasje fan 'e Grykske en Latynske wurden *Selasphorus* ('selas' = glâns, ljocht en *phoros* = dragend) en *scintilla* (wat fonk of glinsterje betsjut).

## Ferskining
Mei in lingte fan mar 6,5 oant 8 sintimeter en in gewicht fan likernôch 2 gram is it in tige lyts fûgeltsje. It mantsje hat in glânzgjende oranje-reade kiel en in wite kraach. De rêch is brûnzich-grien en de sturtfearren binne oranje mei swarte puntsjes. It wyfke sjocht der wat ienfâldiger út; hja hat in ljochtbrune kiel mei lytse donkere plakjes en mear kanielkleur op 'e flanken.

## Fersprieding en systematyk
Lytse glinsterjende ljochtdragers binne endemysk foar de berchgebieten fan Kosta Rika en it westen fan Panama. De fûgel libbet dêr op hichten tusken de 900 en 2.100 meter, fral yn 'e rânen fan it berchwâld, op kofjeplantaazjes en yn iepen gebieten mei in soad blommen. De soarte is monotypysk, wat betsjut dat der gjin ûndersoarten beskreaun binne.

## Ekology
Nettsjinsteande syn lytse formaat is it in tige territoriaal fûgeltsje. Hy fiedt him mei nektar fan ferskate lytse blommen en fangt ek lytse ynsekten. Fanwegen syn lytse snaffel siket er foaral blommen út dy't net te djip binne. It nêst is in lyts bekerke fan moas en spinreach, dat faak goed ferstoppe sit yn 'e strûken.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN stiet de lytse glinsterjende ljochtdrager as net bedrige (*Least Concern*). It ferspriedingsgebiet is relatyf lyts en tocht wurdt dat de oantallen ôfnimme. Habitatferlies en fragmintaasje troch lânbou en it brûken fan fergif by de kofjetylt foarmje in potinsjele bedriging foar de takomst.
Holderkolibry

De **holderkolibry** (*Selasphorus heloisa*) is in tige lyts fûgeltsje út 'e famylje kolibrys (*Trochilidae*). 

## Etymology
De soartenamme *heloisa*  is in earbetoan oan Héloïse, de frou fan 'e Frânske samler en ûndersiker fan wa't de beskriuwers fan it fûgeltsje it eksimplaar krigen. De Fryske namme holderkolibry ferwiist nei de holder om syn lytse formaat en rappe wjukslach.

## Ferskining

De holderkolibry is mei in lingte fan 7 oant 7,5 sintimeter en in gewicht fan mar 2 oant 2,7 gram ien fan 'e lytste fûgels yn Noard-Amearika. It mantsje hat in glânzgjende, magintakleurige kiel en in koarte, rjochte snaffel. De boppekant is glânzgjend grien en de sturtfearren binne oranjebrûn mei in brede swarte bân en wite puntsjes. It wyfke hat in wyteftige kiel mei lytse brûnzige plakjes en is oan 'e ûnderkant fierder ljochtbrún oant wyt.

## Fersprieding en systematyk
De holderkolibry is endemysk foar de heechlannen fan Meksiko. De fûgel libbet dêr fral yn 'e fochtige berchwâlden en oan 'e rânen dêrfan op hichten tusken de 1.500 en 3.000 meter. De soarte wurdt opdield yn twa ûndersoarten:

*S. h. heloisa*: Yn it noarden en sintrale part fan Meksiko.
*S. h. margarethae*: Yn it súdwesten fan Meksiko.

Hoewol't de fûgel foarhinne yn it skaai *Atthis* yndield waard, hat DNA-ûndersyk útwiisd dat er nauwer besibbe is oan it skaai *Selasphorus*.

## Ekology
Dizze kolibry yt nektar fan ferskate lytse blommen en siket ek nei lytse ynsekten en spinnen. Troch syn lytse formaat wurdt er faak net opmurken troch gruttere, aggressive kolibrysoarten, wêrtroch't er rêstich fan blommen drinke kin dy't oars ferdigene wurde. It bekerfoarmige nêst wurdt fan plantemateriaal en spinreach boud, faak op in tûke fan in strûk.

## Status en bedrigingen
Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de holderkolibry de status net bedrige (*Least Concern*). De soarte wurdt troch BirdLife as stabyl beskôge. De wichtichste bedriging is it ferlies fan habitat troch it ûntboskjen foar lânbou en it feroarjende klimaat yn 'e Meksikaanske heechlannen.