open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
De Reis fan de Wizen

***De Reis fan de Wizen***, yn it oarspronklike Ingelsk: ***The Journey of the Magi***, is in gedicht fan 'e hân fan 'e Amerikaansk-Britske dichter, toanielskriuwer, essayist, útjouwer en Nobelpriiswinner T.S. Eliot (1888-1965). It giet oer de reis fan 'e Wizen út it Easten nei Palestina, om dêr in besyk te bringen oan 'e nijberne poppe Jezus, in ferhaal dat yn 'e Bibel beskreaun wurdt yn it *[[Evangeelje fan Mattéus]]* 2:1-12. Eliot skreau *De Reis fan de Wizen* yn 'e simmer fan 1927, koart nei't er him bekeard hie fan it unitarisme ta it anglikanisme. It waard foar it earst publisearre as ûnderdiel fan 'e *Ariel Poems*, yn 1930, en foar it earst oerset yn it Frysk troch Klaas Bruinsma, yn 1975.

## Ynhâld
*De Reis fan de Wizen* is skreaun yn it ik-perspektyf fanút it wrâldwurge eachpunt fan ien fan 'e trije wizen. Eliot ferbyldet de wizen net as keningen, sa't se gauris foarsteld wurde, mar as tsjoenders. It allegeduerigen yn Eliot syn wurk weromkearende tema fan 'e ferfrjemding en machteleazens yn in wrâld dy't feroare is, oppenearret him ek hjir wer. De wize sjocht oan 'e ein fan syn libben werom op 'e reis nei Palestina, mar ynstee dat er him fernuveret oer de wûnders út dy tiid, of optein rekket om it doel fan 'e reis, is it gedicht fierhinne in nearzige jammerklacht oer de ûntbearings en ferfeling dêr't de wize ûnderweis ûndergean moast. De jonge Jezus wied er fierders net bot fan ûnder de yndruk, en lykwols beseft er dat de ynkarnaasje fan Gods soan op 'e ierde alles feroare hat. Jezus syn berte markearre de ein fan it tiidrek fan tsjoenderij en astrology, en dêrmei fan it libbensdoel fan 'e wizen. De sprekker, waans wrâld sadwaande stoarn is, freget him ôf wat er sels noch moat te libjen. Tusken de regels fan it kleiliet fan 'e wize troch brûkt Eliot symbolisme om foarút te wizen nei de takomst; sa sjoggen de wizen op harren reis op in stuit "trije beammen tsjin in lege loft", wat fansels op 'e krusiging fan Jezus slacht.

## Fryske oersetting
*The Journey of the Magi* waard ûnder de titel *De Reis fan de Wizen* yn it Frysk oerset troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't letter fral bekend wurden is troch syn Fryske fertalings fan Homêros syn *[[Ilias]]* en *[[Odyssee]]*. Yn it digitale argyf fan Tresoar is *De Reis fan de Wizen* werom te finen ûnder oanfraachnû. 075.365. It waard publisearre yn *Alternatyf*, jg. 6 (1976) nr. 1 s. 70-71. Yn 1976 waard *The Journey of the Magi* jitris yn it Frysk fertaald, diskear troch Haring Tjittes Piebenga, ûnder de titel *De Reis fan 'e Skôgers*. Dy oersetting waard yn oktober fan dat jier publisearre yn it tydskrift *[[Lyts Frisia]]*.
Gerontion

***Gerontion***, mei deselde titel yn it oarspronklike Ingelsk, is in gedicht fan 'e hân fan 'e Amerikaansk-Britske dichter, toanielskriuwer, essayist, útjouwer en Nobelpriiswinner T.S. Eliot (1888-1965). It jout Jeropa nei de Earste Wrâldoarloch wer neffens de mienings en yndrukken fan in âldman (in "geront"), dy't it grutste part fan syn libben yn 'e njoggentjinde iuw libbe hat. Eliot skreau it gedicht oan 'e ein fan 'e Earste Wrâldoarloch, en liet it yn 1919 redigearje troch syn freon, de Amerikaanske dichter Ezra Pound. Hy wie earst fan doel om *Gerontion* as in prolooch oan syn bekendere dichtwurk *[[The Waste Land]]* ta te foegjen, mar Pound rette him dat sterk ôf, en sadwaande bleau it in selsstannich gedicht. *Gerontion* waard foar it earst publisearre yn 1920, yn 'e bondel *Poems*. Yn 1965 ferskynde de Fryske oersetting fan *Gerontion* fan 'e hân fan Haring Tjittes Piebenga.

## Ynhâld
*Gerontion* hat de foarm fan in dramatyske monolooch fan in âldere man, dy't werjûn is yn it ik-perspektyf. Resinsinten hawwe gauris oannommen dat de âldman in âldere ferzje is fan Prufrock, de haadpersoan yn Eliot syn eardere gedicht *[[The Love Song of J. Alfred Prufrock]]*. It gedicht jout ek in selde soarte seksuële frustraasje wer as *Prufrock*, mar diskear hat dy betrekking op it lichem fan in âldman. *Gerontion* bestiet út seis kûpletten fan frij fers, wêryn't de relaasje tusken de ferteller en de wrâld om him hinne beskreaun wurdt, einigjend mei:
:*Tenants of the house* ("Hierders fan it hûs") 
:*Thoughts of a dry brain in a dry season* ("Tinzen fan in drûch ferstân yn in drûge jiertiid")
Dêrmei wurdt de monolooch dus beskreaun as fuortkommend út it "drûge ferstân" fan 'e ferteller, yn 'e "drûge jiertiid" fan syn âlderdom. Party resinsinten is fan tinken dat de "hierders fan it hûs" de stimmen binne dy't Eliot as fertellers brûkte yn syn gedicht *[[The Waste Land]]*.

## Fryske oersetting
*Gerontion* waard ûnder deselde titel yn it Frysk oerset troch Haring Tjittes Piebenga, dy't dy fertaling yn 1965 publisearre yn it maartnûmer fan it tydskrift *[[Asyl (tydskrift)|Asyl]]*. Yn 1979 brocht Piebenga *Gerontion*, yn 'e mande mei twa oare dichtwurken fan Eliot, *[[Oppe Braekswâllen]]* (*[[The Waste Land]]*) en *[[Fjouwer Kwartetten]]* (*[[Four Quartets]]*), út yn in boekje fan 68 siden by de Friese Pers Boekerij.
De Hippopotamus

***De Hippopotamus***, yn it oarspronklike Ingelsk: ***The Hippopotamus***, is in gedicht fan 'e hân fan 'e Amerikaansk-Britske dichter, toanielskriuwer, essayist, útjouwer en Nobelpriiswinner T.S. Eliot (1888-1965). Yn dit fermaaklike fers, dat bestiet út njoggen fjouwerregelige kûpletten, ferliket Eliot op sarkastyske wize de kristlike tsjerke mei in nylhoars of hippopotamus. *De Hippopotamus* waard foar it earst publisearre yn 1920, yn 'e bondel *Poems*. Yn 1991 ferskynde de Fryske oersetting fan 'e hân fan Jabik Veenbaas.

## Ynhâld
*De Hippopotamus* satirisearret op sarkastyske wize de kristlike tsjerke, of, organisearre godstsjinst yn it algemien. Yn 'e njoggen kûpletten wurdt de natuer fan 'e tsjerke ferlike mei dy fan it nylhoars, wêrby't it nylhoars it eltse kear wint fan 'e tsjerke. De absurde njonkeninoarpleatsing is tige fermaaklik, mar de krityk op 'e tsjerke, dy't persiis it tsjinstelde docht fan wat er preket, komt nammenste dúdliker út 'e tekst nei foarren. It sechsde kûplet, bgl., rint sa: 
:*The hippopotamus's day* ("It nylhoars bringt syn dei")
:*Is passed in sleep; at night he hunts;* ("Sliepend troch; hy jaget nachts;")
:*God works in a mysterious way—* ("God wurket op riedselige wize—")
:*The Church can sleep and feed at once.* ("De Tsjerke kin tagelyk sliepe en frette.")
De lêste regel liket sizze te wollen dat de tsjerke op 'e ponge fan 'e leauwenden omluzet, wylst er sels yn 'e sliep dodde is en dus gjin tsjinprestaasje mear leveret. Mei *De Hippopotamus* liket Eliot de korrupsje en dekadinsje dy't eltse organisearre religy meitiid parten begjint te spyljen, yn 'e tsjerke oan 'e kaak stelle te wollen. Hy falt dus net de noarmen en wearden fan 'e tsjerke oan (dêr sil er ek grif gjin oanstriid ta field hawwe, mei't er in oertsjûge kristen wie), mar de skynhillige manear wêrop't de tsjerke dêrmei omgiet, troch it iene út te dragen en ûnderwilens sels it oare te dwaan.

## Fryske oersetting
*The Hippopotamus* waard ûnder titel *De Hippopotamus* yn it Frysk oerset troch Jabik Veenbaas, dy't dy fertaling yn 1991 publisearre yn it maartnûmer fan it tydskrift *[[HJIR]]*.
Helen Spalding

**Helen Spalding** (1920-1991) wie in Britsk dichteresse, dy't benammentlik bekend wurden is troch har gedicht *[[Let Us Now Praise Prime Numbers]]*. Hja is in wat riedselich figuer yn 'e Britske literatuer, mei't der neat mear fan har fernommen waard nei har lêste publikaasje yn 1961 yn *The London Magazine*, útsein har ferstjerren yn 1991.

## Keppeling om utens
* ''The Curtain'', gedicht fan Helen Spalding
Sedemisdriuw

In **sedemisdriuw** is in misdriuw op seedlik gebiet, d.w.s. in frij swier strafber feit dat tsjin 'e seden (oftewol de noarmen en wearden) yngiet. Yn 'e regel hat soks te krijen mei seksualiteit.

## Sedemisdriuwen
Sedemisdriuwen steane yn it Nederlânske strafrjocht fermeld yn it Twadde Boek (Misdriuwen) fan it Wetboek fan Strafrjocht, t.w. de artikels 239 o/m 253. Dêrby moat men tinken oan saken as ferkrêfting, ynsest, seksuële oantaasting, ûntucht, twongen prostitúsje, it prostituëarjen fan minderjierrigen, it besykjen fan in minderjierrige prostituee, bestialiteiten, it produsearjen of besitten fan bernepornografy en/of bistepornografy, en sekstoerisme (yn it bûtenlân). Under sedemisdriuwen falle wetlik sjoen ek guon saken dy't de measte lju wierskynlik net as sadanich beskôgje soene, lykas it ferkeapjen fan alkohoalyske drank oan immen dy't al dronken is, en it ta beskikking stellen fan in bern dat jonger is as tolve jier foar bidlerij of foar wurk dat neidielich is foar de sûnens.

## Oertrêdings tsjin de seden
Njonken sedemisdriuwen (oftewol relatyf swiere strafbere feiten tsjin 'e seden) besteane der ek oertrêdings tsjin 'e seden (oftewol relatyf lichte fergripen). Dy steane yn it Tredde Boek (Oertrêdings) fan it Wetboek fan Strafrjocht, mar de measten dêrfan binne ûnderwilens ferfallen. Allinnich artikel 453, tsjin iepenbiere dronkenskip, is noch fan krêft.

## Ferfallen sedemisdriuwen
Saken dy't foarhinne yn Nederlân by de wet as sedemisdriuwen ferbean west hawwe, wiene:
* praktisearring fan homoseksuële omgong tusken mearderjierrigen (1940-1945; ynfierd troch it Dútske bestjoer fan Nederlân ûnder de Twadde Wrâldoarloch)
* ynsest tusken mearderjierrige persoanen (1942-1945; ynfierd troch it Dútske bestjoer fan Nederlân ûnder de Twadde Wrâldoarloch)
* it ferkeapjen fan foarbehoedsmiddels (oant 1970)
* oerhoer (oant 1971)
* praktisearring fan homoseksuële omgong fan mearderjierrigen mei minderjierrigen fan boppe de sechstjin (oant 1971)
* abortus (oant 1984)
* it produsearjen, fersprieden en besitten fan pornografy fan en troch mearderjierrige persoanen (offisjeel oant 1986, mar dit waard al folle earder net mear ôftwongen)
* it runnen fan in bordeel (oant 2000)
* prostitúsje (oant 2000)
Oare dingen dy't feroare binne, is dat ferkrêfting binnen it houlik oant 1991 net strafber wie, wylst it ferkrêftsjen fan in man ûnder it lichtere seksuële oantaasting foel ynstee fan ûnder ferkrêfting (ek oant 1991). Bistemishanneling, dat fan 1886 ôf ek in sedemisdriuw wie, waard yn 1996 oerhevele nei de *[[Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren]]*.
Lit Us No Priizgje de Prymgetallen

***Lit Us No Priizgje de Prymgetallen***, yn it oarspronklike Ingelsk: ***Let Us Now Praise Prime Numbers***, is in gedicht besteande út fjouwer seisregelige kûpletten fan 'e Britske dichteresse en skriuwster Helen Spalding (1920-1991). It is fierwei har bekendste gedicht, en it waard yn 'e mande mei dichtwurk fan oaren publisearre yn 'e blomlêzing *An Anthology of Modern Verse 1940-1960*, dy't útjûn waard yn 1961. In Fryske oersetting fan 'e hân fan Haring Tjittes Piebenga ferskynde yn 1964.

## Ynhâld
Sûnt harren beskriuwing troch de Hellenistyske Aleksandrynske wiskundige Euklides, yn 'e trêde iuw f.Kr., hawwe prymgetallen (getallen dy't inkeld dield wurde kinne troch harsels en troch 1, lykas 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, ensfh.) altiten in bysûndere fassinaasje foar wittenskippers hân, benammentlik om't se sa riedselich en ûnfoarsisber binne dat men noch hieltyd omdôch besiket harren distribúsje oer it siferstelsel yn patroanen en formules te fangen. Yn *Lit Us No Priizgje de Prymgetallen* lei Helen Spalding de measte eleminten fêst dy't wittenskippers sa boeie oan prymgetallen.

It earste kûplet fan it gedicht ferwiist nei de saneamde Haadstelling fan de Rekkenkunde, dêr't yn fêstlein is dat elts hiel getal boppe 0 en grutter as 1 itsij in prymgetal is, itsij opboud is út ûnderskate prymgetallen. Sadwaande kin men prymgetallen de fermannichfâldichbere boustiennen fan getallen neame, en dêrmei de boustiennen fan it hiele siferstelsel. Yn it twadde en trêde kûplet giet de dichteresse yn op hoe't prymgetallen har foardogge mank de "gewoane" getallen: yn it begjin kloftsje se gear as in wâld, mar "*de middellange ôfstân tinnet harren út"* en neigeraden dat de getallen grutter wurde, komme se almar minder foar. Lykwols besteane der in ûneinich soad prymgetallen, mei't der in ûneinich soad getallen besteane. It lêste kûplet hellet it ûnfermogen fan 'e wittenskip oan om prymgetallen yn in formule te fangen: *"ferskynsels dy't net werom te bringen binne ta stelsel, rige, patroan of útlis."*

## Fryske oersetting
*Let Us Now Praise Prime Numbers* waard yn it Frysk oerset troch Haring Tjittes Piebenga, ûnder de titel *Lit Us No Priizgje de Prymgetallen*. Dy fertaling waard yn 1964 publisearre yn it tydskrift *[[De Tsjerne (tydskrift)|De Tsjerne]]*.

## Keppeling om utens
* ''Let Us Now Praise Prime Numbers'' is hjir te lêzen
Norddeich

**Norddeich** is in stedsdiel fan de stêd Norden. It stedsdiel hat sa'n 1.750 ynwenners en leit yn it noardwesten fan Eastfryslân direkt oan de Waadsee. Fan Norddeich ôf is der in fearboatferbining mei de eilannen Júst en Nordeneach. Yn Norddeich sels binne ek ferskillende fasiliteiten foar it toerisme, bygelyks in strân en in seehûnesintrum.
Vlagtwedde (gemeente)

**Vlagtwedde ** is in eardere gemeente yn de provinsje Grinslân. De gemeente hie op 30 april 2019 15.966 ynwenners en wie 170,30 km² grut, wêrfan 1,24 km² wetter. It gemeentehûs stie yn Sellingen.

De gemeente Vlagtwedde waard yn 1811 oprjochte, nei't it dêrfoar fan 1801 ôf ta de gemeente Bourtange heard hie. Yn 1822 waard de gemeente Bourtange, dêr't ek de plakken Ter Apel en Sellingen by hearden, opheft en by Vlagtwedde foege.  Op 1 jannewaris 2018 waard de gemeente Vlagtwedde opheft en gearfoege mei Bellingwedde ta de nije gemeente Westerwâlde.

## Doarpen
Yn de gemeente Vlagtwedde wiene de folgjende doarpen:

Oare offisjele kearnen:

Agodorp, Abeltjeshuis, Bakovensmee, Barnflair, Borgertange, Borgerveld, Burgemeester Beinsdorp, De Bruil, Ellersinghuizen, Hanetange, Harpel, Hasseberg, Hebrecht, 't Heem, Jipsingboermussel, Jipsinghuizen, Lammerweg, Laude, Lauderbeetse, Laudermarke, Lauderzwarteveen, Leemdobben, De Maten, Munnekemoer, Over de Dijk, Overdiep, Pallert, Plaggenborg, Poldert, Renneborg, Rhederveld, Rijsdam, Roelage, 't Schot, Sellingerbeetse, Sellingerzwarteveen, Slegge, Stakenborg, Stobben, Ter Borg, Ter Haar, Ter Walslage, Ter Wisch, Veele, Veerste Veldhuis, Vlagtwedder-Barlage, Vlagtwedder-Veldhuis, Weende, Weenderveld, Weite, Wessingtange, Wollingboermarke, Wollinghuizen en Zuidveld.
Sealterfrysktalige wikipedy

De **[[Sealterfrysk]]e wikipedy** sette begjin 2007 út ein. Op 28 jannewaris 2026 hie de Sealterfryske wikipedy 4.130 siden en wie dêrmei nûmer 232 op de list fan grutste wikipedy's.

## Geskichte
Yn jannewaris 2007 giet de Sealterfryske Wikipedy online, 6 jier nei de Ingelske ferzje. Op 5 juny 2009 helle de Sealterfryske Wikipedy syn earste súkses, de tûzenste side waard dy dei skreaun en gong oer Grutte Pier. Op 20 augustus 2013 waard side 3.000 skreaun oer it ûnbewenne waadeilantsje Lütje Hörn (fy: Lütje Hörn).
Seamus Heaney

**Seamus Justin Heaney** (de pleats *Mossbawn* tusken Castledawson en Toomebridge, County Derry (Noard-Ierlân), 13 april 1939 – Dublin, 30 augustus 2013 ) wie in Noardiersk dichter, toanielskriuwer, fertaler en winner fan de Nobelpriis foar de Literatuer. Hy wenne yn Dublin.

Hy ferlear syn âlden op jonge jierren en waard grutbrocht by syn omke en muoike. Yn 1963 waard er learaar Ingelsk oan St. Joseph's College yn Belfast.

Under Philip Hobsbaum (1932–2005) folge er dêre in poëzyworkshop, wêrnei't er út ein sette mei de skriuwerij. Under it pseudonym Incertus publisearre er wurk yn universiteitstydskriften. Yn 1966 ferskynde syn earste wurk, *Death of a Naturalist*. Dêrfoar krige er de E.C. Gregory Award, de Cholmondeley Award (1976), de Somerset Maugham Award (1968) en de Geoffrey Faber Memorial Prize (1968).

Dêrnei folgen hûnderten publikaasjes.

Heaney krige 1995 de Nobelpriis foar de Literatuer.

## Publisearre poëzij
* *Eleven Poems* (1965)
* *Death of a Naturalist* (1966)
* *Door into the Dark* (1969)
* *Wintering Out* (1972)
* *Stations* (1975)
* *North* (1975)
* *Field Work* (1979)
* *Selected Poems* 1965-1975 (1980)
* *Station Island* (1984)
* *The Haw Lantern* (1987)
* *Follower* (1989)
* *New Selected Poems* 1966-1987 (1990)
* *Seeing Things* (1991)
* *The Spirit Level* (1996)
* *Opened Ground: Poems 1966-1996* (1998)
* *Electric Light* (2001)
* *District and Circle* (2006)
* *Human Chain* (2010)
Tsjernobyl

**Tsjernobyl** (Russysk: Черно́быль — Oekraynsk: Чорно́биль) is in lytse stêd oan de rivier Pripjat, yn de oblast Kiev, yn it noarden fan de Oekraïne, net fier fan de grins mei Wyt-Ruslân. It plak waard ferneamd nei it ûngemak yn de tichteby lizzende kearnreäktor op 26 april 1986. De ionisearjende strieling dy't it gefolch fan dat ûngemak wie, is dêr noch sa sterk, dat de autoriteiten it net fertroud fine om dêr te wenjen. Dêrom is Tsjernobyl, dêr't eartiids sa'n 14.000 minsken wennen, no in spûkstêd. Itselde jildt foar de net fier ôf lizzende stêd Prypjat, dy't eartiids 55.000 ynwenners hie. Prypjat falt yn de saneamde ferfrjemdingssône, dy't yn in striel fan 30 kilometer om de kearnsintrale rint en dy't net frij tagonklik is. De tritichkilometersône is sûnt 15 augustus 2012 neffens Oleg Bondarenko, lid fan de regearingskommissy dy't oer Tsjernobyl giet, wer bewenber omdat it strielingsnivo genôch sakke is. Griente en fruit út de lânsdouwe kinne lykwols noch hieltyd net iten wurde, meidat de strieling dêrfoar noch wol te heech is.

Yn de regio om Tsjernobyl hinne is de strieling sa sterk net, mar ek dêr wenje noch hieltyd fiif miljoen minsken yn besmette kontreien.


Ofbyld:Chernobyl-municipality.JPG|It gemeentehûs fan Tsjernobyl, july 2010
Ofbyld:IliinskajaChurch.Chernobyl.JPG|Iljinskaja, tsjerke
Ofbyld:Хата в Чорнобилі, пров. Київський.jpg|Ferlitten went yn Tsjernobyl
Ofbyld:Médaille femme enceinte G.jpg|pinning, ta oantins fan de ramp


## Sjoch ek
* Kearnsintrale Tsjernobyl
* Kearnramp fan Tsjernobyl

## Keppelings om utens
* Koarte film oer in besite oan Tsjernobyl yn 2007 (op youtube)
Sangiban

**Sangiban** wie in Alaanske kening út de 5e iuw. Under de ynvaazje fan de Hunnen yn Galje (451) focht er oan de side fan de Romeinen yn de Slach op de Katalaunyske fjilden.

## Skiednis
Sangiban wie de opfolger fan Goar, de Alaanske lieder dy't mei it Alaanske folk yn 406 it Romeinske Ryk ynluts en in keninkryk stifte yn de omkriten fan Orléans dat eartiids bekend stie as de stêd Aurelianum. Neffens Jordanes hie Sangiban gemiene saken dien mei Attila krekt foar de legers harren treffen soenen yn de slach. De Alaanske kening hie Attila tasein ûnder it fijânlik treffen mei syn leger oer te rinnen nei de haadmacht fan de Hunnen en de stêdspoarten fan Aurelianum foar him te iepenjen. De Romeinske fjildhear Aetius wie fan Sangiban syn ferried op de hichte brocht en hie de Alanen dêrfoar in posysje jûn yn it sintrum lyktsjinoer de haadmacht fan de Hunnen. Sadwaamde wie Sangiban ferhindere mei de Alanen oer te rinnen nei de Hunnen. 

Jordanes hat net beskreaun of Sangiban de slach wol of net oerlibbe.

## Sjoch ek
*Slach op de Katalaunyske fjilden
*Flavius Aetius
Geheime Boek fan Jakobus

It ***Geheime Boek fan Jakobus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan Jakobus, de broer of healbroer fan Jezus (of mooglik ûnder de namme fan Jakobus de Rjochtfeardige), dat yn 'e regel datearre wurdt yn 'e twadde iuw, om sekuerder te wêzen de earste helte fan 'e twadde iuw. It *Geheime Boek fan Jakobus* jout in beskriuwing fan 'e geheime lear dy't Jezus Petrus en Jakobus bybrocht nei syn weropstanning út 'e dea, mar foar syn himelfeart. It is oerlevere yn ien inkeld skansearre manuskript dat yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske geskriften, wêrûnder it folle bekendere *[[Evangeelje fan Tomas]]*, yn in krûk bedobbe lei. Hoewol't de tekst in Koptyske oersetting út it Gryksk liket te wêzen, hâldt de wiere, anonime skriuwer yn 'e tekst sels út dat er it wurk yn it Hebriuwsk skreaun hat.

## Ynhâld
It *Geheime Boek fan Jakobus* hat de foarm fan in brief fan Jakobus oan immen waans namme oft troch de skea oan it manuskript net mear te lêzen is. De auteur wol hawwe dat Jezus 550 dagen nei syn weropstanning, mar foàr syn himelfeart (wat net strykt mei it tiidsferrin sa't dat beskreaun wurdt yn 'e bibelske kanon) geheime kennisse skonk yn in petear mei Petrus en Jakobus, mar dat inkeld Jakobus him begriep. De tekst liket net in protte mei de kanonike evangeeljes gemien te hawwen. In wichtich tema út it *Geheime Boek fan Jakobus* is dat men lijen akseptearje moat as eat dat net te mijen falt. Al mei al hinget it gekrift wat oer nei it gnostyske, mar kin it yn gjin inkele gnostyske sekte thúsbrocht wurde, en wurdt it sadwaande troch party saakkundigen hielendal net as in gnostysk geskrift beskôge. Opfallend is dat Jakobus omskreaun wurdt as dejinge dy't nei de himelfeart de oare apostels útstjoerd, wêrmei't oanjûn wurdt (sa't ek yn guon oare apokrife dokuminten it gefal is) dat Jakobus yn 't earstoan Jezus opfolge as lieder fan 'e kristlike beweging. Fierders liket it ramtferhaal dat foarme wurdt troch it brief, los te stean fan 'e rest fan 'e tekst, wat suggerearret dat it oarspronklik miskien selsstannige geskriften west hawwe, dy't neitiid oaninoar fêst redigearre binne.

## Keppelings om utens
* Oersetting fan it ''Geheime Boek fan Jakobus'' yn it Ingelsk
In Liet foar Simeon

***In Liet foar Simeon***, yn it oarspronklike Ingelsk: *A Song for Simeon*, is in gedicht fan 'e hân fan 'e Amerikaansk-Britske dichter, toanielskriuwer, essayist, útjouwer en Nobelpriiswinner T.S. Eliot (1888-1965). It is ien fan Eliot syn fersen wêryn't er útdrukking joech oan syn kristlik leauwe. Hy skreau *In Liet foar Simeon* yn 1928 en publisearre it noch datselde jiers as ûnderdiel fan 'e *Ariel Poems*. It gedicht waard yn 1991 oerset nei it Frysk, troch Jabik Veenbaas.

## Ynhâld
Yn *In Liet foar Simeon* brûkte Eliot syn leauwe as sintraal ûnderwerp. De Simeön út 'e titel is de fromme âldman dy't neamd wurdt yn *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]* 2:25-35, dy't in lofsang útspriek doe't er de poppe Jezus mei eigen eagen yn 'e Timpel fan Jeruzalim seach. Oan 'e ien kant liket *In Liet foar Simeon* de tinzen fan Simeon sels te ferwurdzjen, mei't er neffens *Lukas* 25 *"de fertreasting fan Israel ferwachte."* In selde soarte hope sprekt ek út it gedicht. De sprekker is op jierren en krebintich, *"tachtich jier en sûnder moarn"*, en hat lang wachte oant er *"de ferlossing"* oanskôge hat. No kin er rêstich stjerre: *"Lit Jo tsjinner ôfsette.*"

Oan 'e oare kant identifisearret Eliot himsels mei de ferteller, dy't ek ien fan 'e wichtichste tema's fan it modernisme útdrukt, nammentlik de ferfrjemding fan in wrâld dy't feroare is en de desyllúzjes oangeande de ûnbehearskbere takomst. In elk is bang om te stjerren en hopet op it ien of oar nei de dea, mar nimmen wit wat him wachtet. Dêr kin men jin inkeld by dellizze. Noch kin men witte wat jins neibesteanden nei jins dea oerkomme sil. Yn it gedicht freget de sprekker him ôf: *"wêr sille myn bernsbern keare? / As de tiid fan fertriet wer komt?"*

## Fryske oersetting
*A Song for Simeon* waard ûnder titel *In Liet foar Simeon* yn it Frysk oerset troch Jabik Veenbaas, dy't dy fertaling yn 1991 publisearre yn it maartnûmer fan it tydskrift *[[HJIR]]*, yn 'e mande mei de orizjinele Ingelske tekst fan it gedicht, en in Nederlânske oersetting troch Gabriël Smit.
King's Men

De ***King's Men*** wie in Ingelsk toanielselskip yn 'e tiid fan it regear fan 'e keningen Jakobus I (1603-1625) en Karel I (1625-1649). It wie oprjochte yn 1594, mar ûnder it regear fan keninginne Elizabeth I droech it fan 1594 oant 1603 de namme fan de *[[Lord Chamberlain's Men]]*. Doe't Jakobus I yn 1603 op 'e troan kaam, waard hy de patroan fan it toanielselskip, en krige it de namme fan de *King's Men* (oftewol de "Keningslju").

## Skiednis
Fierwei it bekendste lid fan 'e *King's Men* wie de toanielskriuwer en dichter William Shakespeare (1564-1616), dy't ek aktyf wie as akteur. Yn 'e keninklike oarkunde dy't de *King's Men* op 19 maaie 1603 útrikt krigen, waarden de folgjende leden by namme neamd: Lawrence Fletcher, William Shakespeare, Richard Burbage, Augustine Phillips, John Heminges, Henry Condell, William Sly, Robert Armin en Richard Cowley. Dizze mannen waarden beneamd ta *[[groom of the chambers]]* (in eare-amt dat ferlykber is mei dat fan ûnbesoldige keamerhear). Op 15 maart 1604 krigen se elkmis fyftel *[[yard]]* reade weve stof om in mantel út meitsje te litten dy't se drage moasten yn 'e kroaningsprosesje.

De *King's Men* brochten in grut ferskaat oan toanielstikken op 'e planken, wêrûnder alle Shakespeariaanske stikken dy't yn 1623 troch Heminges en Condell samle waarden yn 'e *[[First Folio]]*. Gauris, fral by 't winter, waard der optreden oan it Keninklik Hof. Nei it ferstjerren fan Shakespeare, yn 1616, waard de rol fan mastertoanielskriuwer fan 'e *King's Men* oernommen troch John Fletcher, wylst yn 'e 1630-er jierren Philip Massinger mear op 'e foargrûn trêde.

Yn 1642 krigen de puriteinen de macht yn it Ingelske parlemint yn 'e hannen. Hja hiene altyd al fûleindige tsjinstanners fan toaniel en teäter west, dat se as in goddeleas tiidferdriuw seagen dêr't fromme kristenen mei fan it rjochte paad ôf lokke waarden. Sadwaande wie ien fan 'e earste maatregels dy't se trochfierden de sluting fan alle skouboargen en it ferbod op it opfieren fan toanielstikken. Hoewol't der út en troch noch wolris klandestyn in stik spile waard, mocht dat eins gjin namme hawwe (fanwegen de natuer fan toaniel, dêr't ommers publyk foar nedich is, wie it fansels net mooglik om soks temûk te dwaan of geheim te hâlden).

Hoewol't der nei de fal fan 'e Ingelske Republyk en de Restauraasje fan it Hûs Stuart yn 1660 in nije *[[King's Company]]* oprjochte waard, hie dy net folle gemien mei syn foargonger. De measte leden fan 'e âlde *King's Men* wiene ûnderwilens stoarn of hiene oare libbens opboud. Boppedat wiene de âlde teätertradysjes fan foar 1642 fierhinne yn it neigean rekke. Sa waarden de rollen fan froulju al rillegau ek spile troch froulju (en net mear troch opslûpen jonges, lykas foarhinne), en iepenloftteäter stoar út yn it foardiel fan 'e grutte skoaboarchgebouwen. Hoewol't de klassikers út 'e Elizabetaanske en de Jakobeeske Tiid noch altyd it wichtichste part fan it repertwaar útmakken, waarden fral de trageedzjes oanpast oan 'e nije smaak, dy't sterk ûnder ynfloed stie fan it toaniel út it Frankryk fan Loadewyk XIV.
Lord Chamberlain's Men

De ***Lord Chamberlain's Men*** wie in Ingelsk toanielselskip út 'e Elizabetaanske Tiid, dêr't de wiidferneamde toanielskriuwer William Shakespeare ta hearde. It waard oprjochte yn 1594, ûnder it patronaat fan Henry Carey baron Hunsdon, dy't doedestiden de *Lord Chamberlain* (oftewol keamerhear) oan it hof fan keninginne Elizabeth I wie (dêrfandinne de namme). Nei't Hunsdon op 23 july 1596 kaam te ferstjerren, giene de *Lord Chamberlain's Men* oer nei it patronaat fan syn soan, George Carey baron Hunsdon, nei wa't se acht moanne lang de namme fan *Lord Hunsdon's Men* droegen, oant hy op 17 maart 1597 ta syn heite opfolger beneamd waard as *Lord Chamberlain*, en it selskip syn âlde namme weromkrige.

Shakespeare skreau hast alle toanielstikken foar de *Lord Chamberlain's Men*, en de akteur Richard Burbage spile frijwol alle haadrollen, wêrûnder dy fan *[[Hamlet]]*, *[[Otello]]*, *[[Kening Lear]]* en *[[Macbeth]]*. Shakespeare sels wie ek wurksum as akteur, mar hy spile inkeld byrollen. Oan 'e ein fan 'e Elizabetaanske Tiid wiene de *Lord Chamberlain's Men* ien fan 'e beide meast foaroansteande toanielselskippen fan Londen wurden. Doe't nei de dea fan Elizabeth yn 1603 kening Jakobus I op 'e troan kaam, naam dy it patronaat oer, en krige it selskip sadwaande de namme fan de *[[King's Men]]*.
Allegory

In **allegory** is in literêre of keunstsinnige technyk wêrby't personaazjes of foarfallen yn in literêre, fisuële of muzikale keunstfoarm oare ideeën of konsepten fertsjintwurdigje of symbolisearje. Yn 'e algemienste sin kin steld wurde dat in allegory in oprutsen foarm fan byldspraak is, dy't de hiele lingte fan 'e oangeande keunstfoarm troch folholden wurdt. Allegorisearjen is de hiele skiednis troch yn alle keunstfoarmen rûnom brûkt fanwegen de ûnbidige macht dy't it hat om yngewikkelde ideeën en prinsipes te yllústrearjen op manearen dy't taastber en maklik te begripen binne foar (ta)skôgers, lêzers of harkers. In allegory jout syn ferburgen boadskip troch fia symboalyske foarmen, dieden, bylden en/of foarfallen.
Proaza

**Proaza** is in taalfoarm en literêr sjenre dat de gewoane grammatikale struktuer en de natuerlike spraakritmen tapast ynstee fan 'e keunstmjittige kandânzen dêr't de poëzij gebrûk fan makket. Hoewol't der oer de krekte opbou fan proaza yn wittenskiplike fermiddens noch diskusjes geande binne, hat de ienfâld en ûnopdienens derfan makke dat it hjoed de dei brûkt wurdt foar de grutte mearderheid fan sawol it minsklik spraakgebrûk as de mei lettertekens fêstleine taal. Skreaune proaza omfettet sawol fiksje as non-fiksje, lykas literatuer, kranten en tydskriften, ensyklopedyen, wetsteksten, ensfh.

Proaza wurdt ornaris ferkeazen boppe de folle formelere dichterlike opbou fan 'e tradisjonele poëzij. Gedichten omfetsje yn 'e regel in metrum en/of rymskema, wylst proaza bestiet út folsleine, grammatikale sinnen, dy't mei-inoar alineä's foarmje en dêrby estetyske aspekten fierhinne negearje, fral as it op sprutsen taal giet. Guon proazawurken omfetsje wól spoaren fan metrum of oare dichterlikens, en besykje beide sjenres mei sin trochinoar te mjuksjen; soks stiet bekend as proazapoëzij. Lykstrekich dêrmei bestiet der poëzij dy't fan hast alle wenstige regels ûntdien is; dat wurdt frij fers neamd.
Hailey (Idaho)

**Hailey** is in stêd yn it sintrale part fan 'e Amerikaanske steat Idaho. It is sûnt 1895 it haadplak fan 'e *county* Blaine; foartiid wie it fan 1882 oant 1895 it haadplak fan 'e ophefte *county* Alturas. De stêd is neamd nei John Hailey, in lid fan it Amerikaanske Kongres foar it doetiidske Territoarium Idaho.

Hailey is benammen bekend om't it Friedman Memorial Airport (SUN) der sitewearre is, dat it skygebiet fan Sun Valley/Ketchum (19 km noardliker) betsjinnet, en as it berteplak fan 'e kontroversjele dichter Ezra Pound.

## Ferneamde lju út Hailey
*Ezra Pound, dichter
*Rumer Willis, aktrise
*Demi Moore, aktrise. Mem fan Rumer Willis

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan XXX
Boise (rivier)

De **Boise** is in 164 km lange sydrivier fan de rivier de Snake yn de Amerikaanske steat Idaho.
 
De ôfwetteringskrite beslacht sa'n 10620 km².

## Keppelings om utens
*Steat Idaho: rivier Boise
*Idaho State University: Boise River
*U.S. Geological Survey: oer wetterkwaliteit en biology fan de ûnderrin fan de Boise
Kwantumkompjûter

De **Kwantumkompjûter**  is yn wêzen in kompjûter mei in sintrale ferwurkingsienheid (*[[Ingelsk]] prosessor*) dy't de ynformaasjebitten by it ferwurkjen net bewarret op *gewoane fysike bitten* mar yn qubitten. *Fysike bitten* binne bygelyks lytse magnetyske partsjes dy't òf oan òf út dien wurde kinne. De ienen en nullen fan kompjûterkoaden kinne sa by it ferwurkjen in fraksje fan in tel bewarre wurde. Qubitten binne altiten fysyk en steane foar kwantumbitten of kwantumdieltsjes. Sa'n dieltsje hat neffens wittenskippers de mooglikheid om tagelyk en los faninoar foar twa ferwurkings in nul of in ien te bewarjen. Qubitten soene mei't se tagelyk foar twa berekkeningen wurkje kinne, de (rekken)faasje fan 'e kompjûter mei sprongen foarút helpe kinne. 

## Eksperiminten
De earste eksperiminten mei sa'n kwantumkompjûter begûnen om it jier 2000 hinne troch de firma D-Wave yn it Kanadeeske Vancouver. Fan klanten as Google, NASA en Lockheed Martin is bekend, dat se mei qubitten ekspirimintearje. De earste D-Wave prosessor hie 128  en de twadde 512 qubitten.
Elikser

* elikser (toverdrank), in soarte toverdrank dat sykten en ferwûnings genêst
* Utjouwerij Elikser, in Fryske útjouwerij yn Ljouwert
De Kanto's

***De Kanto's***, yn it Ingelsk: ***The Cantos***, is in lang, ûnfoltôge gedicht fan 'e hân fan 'e kontroversjele Amerikaanske dichter, essayist, oersetter, skriuwer en komponist Ezra Pound (1885-1972). It meastepart fan *The Cantos* is skreaun tusken 1915 en 1962, al gie Pound by fleagen dermei troch oant syn dea, wylst in protte fan it iere wurk fuortredigearre is, en de iere kanto's yn 'e foarm sa't se publisearre binne, datearje fan 1922 en letter. Uteinlik kaam it gedicht 120 dielen (of kanto's) te omfetsjen, mar it rekke nea ôf. De earste folsleine edysje, *The Cantos (I-CIX)*, waard publisearre yn 1964, mar dêr folge yn 1968 noch op: *Drafts and Fragments: Cantos CX-CXVII*. *The Cantos* is in wurk fan 'e lingte fan in boek, dat foar de lêzer dreech nei te kommen is. Krekt as yn Pound syn proaza binne de ûnderwerpen de wrâldekonomy, lânsbestjoer en kultuer, wylst er der teffens withoefolle autobiografyske eleminten yn bemjukse hat.

*The Cantos* wurdt troch literatuerkritisy rûnom beskôge as ien fan 'e wichtichste modernistyske wurken fan 'e tweintichste iuw. It part derfan dat Pound oan 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch skreau, wylst er troch it Amerikaanske leger yn Itaalje finzen holden waard foar lânferrie, is bekend kommen te stean as *The Pisan Cantos* ("De Piseenske Kanto's"), en wurdt gauris beskôge as in wurk dat ek op himsels stean kin. Pound krige dêr yn 1948 de *[[Bollingen Prize]]* fan 'e Amerikaanske *Library of Congress* foar, wat ta grutte opskuor late fanwegen syn status as lânferrieder en pasjint yn in psychiatrysk sikehûs.

## Ynhâld
It meast yn it each springende skaaimerk fan *The Cantos* is sûnder mis de tafoeging fan sitaten yn oare Westerske talen, en dêropta noch guon yn Sineeske karakters. It rieplachtsjen fan wittenskiplike kommentaren is frijwol ûnûntkomber foar immen dy't de tekst begripe wol. It berik fan 'e taspilings op histoaryske foarfallen is tige grut, en rint fan Homearus syn *[[Odyssee]]* oant barrens út 'e tweintichste iuw, wylst abrupte feroarings fan perspektyf har sûnder warskôging foardogge. Teffens wurdt der referearre oan in grut ierdrykskundich ferskaat. Oan syn eigen iere belangstelling foar de klassike beskavings fan it Middellânske-Seegebiet en East-Aazje foege Pound dingen ta dy't him oansprieken út it Itaalje en de Provâns fan 'e Midsiuwen en de iere Moderne Tiid; út it oanbegjin fan 'e Feriene Steaten; út it santjinde-iuwske Ingelân; en details oangeande Afrika, dy't er ûntliend hie oan Leo Frobenius. Unútleine referinsjes komme rûnom foar. Doe't er mei it wurk úteinsette, miende Pound noch dat er oer dichterlike en retoaryske techniken beskikte dy't syn skriuwen út harsels betsjutting jaan soene, mar geandewei krige er mear each foar it boadskip dat er oerbringe woe.

## Fryske oersetting
Yn 1972 fertaalde oersetter Haring Tjittes Piebenga ien gedicht út *The Cantos* yn it Frysk, ûnder de titel *Canto XLIX fan Ezra Pound*. Dy fertaling waard dat jiers publisearre yn it tydskrift *[[Alternatyf (tydskrift)|Alternatyf]]*.
Franziska Matzelsberger

**Franziska "Fanni" Hitler-Matzelsberger** (31 jannewaris 1861 - Ranshofen, 10 augustus 1884) wie de twadde frou fan Alois Hitler, de heit fan Adolf Hitler.

Yn Alois Hitler syn earste houlik mei Anna Glassl, kaam Klara Pölzl by him yn in tsjinst. Rillegau dêrnei krige Alois in ferhâlding mei Fanni fan 19 wylst er fan tafel en bêd skieden fan syn sike frou. Fanni beskôge Klara as rivale en easke dat hja fuort moast. Alois boaske nei de dea fan Anna oan Fanni op 22 maaie 1883 yn Braunau am Inn. Sy roan op dat stuit op alle dagen fan harren twadde. Fanni hie 13 jannewaris 1882 al in soan krigen, Alois, dy't nei it houlik fan syn âlden erkend waard en doe it fan "Hitler" krige.

Fan Alois krige Fanni twa bernn:
* Alois jr. (1882-1956)
* Angela (1883-1949)

Fanni stoar mei 23 jier oan tuberkuloaze. Rillegau dêrnei lei Alois it oan mei Klara. Sy boasken 7 jannewaris 1885.
Hannelingen fan Filippus

De ***Hannelingen fan Filippus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Filippus, en beweart in ferslach te wêzen fan dy syn sindingsreizen en de wûndertekens dy't er dêrby ferrjochte. Yn it echt is it it wurk fan in anonime skriuwer út 'e fjirde iuw.

De iennichste oerlevere tekst fan 'e *Hannelingen fan Filippus* waard yn 1974 ûntdutsen yn 'e bibleteek fan it kleaster fan Xenofontos, op 'e Berch Athos, yn Grikelân, troch de Frânske ûndersikers François Bovon en Bertrand Bouvier. It is in manuskript dat skreaun is yn 'e fjirtjinde iuw, mar wêrfan't oan 'e hân fan 'e brûkte taal fêststeld is dat it in kopy fan in fjirde-iuwsk orizjineel wêze moat. Hoewol't in protte fan 'e ferhalen út 'e *Hannelingen fan Filippus* al bekend wiene út oare boarnen, binne der ek guon dy't eksklusyf yn it manuskript foarkomme.

Yn 'e tekst stjoert Jezus fan Nazaret in groep fan syn dissipels út om rûnom it evangeelje te preekjen. Dy dissipels binne Filippus, Bartoloméus en in frou dy't fan Mariamne hjit, en dy't yn 'e twadde helte fan 'e tekst fierhinne de haadpersoan is. Wittenskippers hawwe besocht dizze Mariamne te identifisearjen mei Marije Magdalena, mar oant no ta sûnder in protte súkses.
Hannelingen fan Petrus en Andréas

De ***Hannelingen fan Petrus en Andréas*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in koart geskrift út 'e trêde iuw, dat net betize wurde moat mei de *[[Hannelingen fan Andréas]]*, noch mei de *[[Hannelingen fan Petrus]]*.

De *Hannelingen fan Petrus en Andréas* is ûngewoan yn 'e sin dat de anonime skriuwer blykber net de bedoeling hie om der in beskate kristlike lear mei út te dragen. Wat dat oangiet, is dizze tekst de literatuer neier as de teology. De *Hannelingen fan Petrus en Andréas* bestiet út in rige útsûnderlik lange ferhalen oer wûndertekens dy't de apostels Petrus en Andréas ferrjochte hawwe soene. Sa riidt Andréas yn ien ferhaal op in wolk nei Petrus syn ferbliuwplak ta, wylst Petrus yn in oar ferhaal letterlik in kamiel troch it each fan in nulle hellet (in ferwizing nei de nijtestamintyske útspraak fan Jezus fan Nazaret dat it makliker wêze soe foar in kamiel om troch it each fan 'e nulle te gean, as foar in ryk man om yn te gean ta it keninkryk fan 'e himels).
Gadso Coopmans

**Gadso Coopmans** (Frjentsjer, 1746 - Amsterdam, 5 augustus 1810) wie in medikus en dichter.

Gadso Coopmans waard berne yn it Coopmanshûs yn Frjentsjer as soan fan dokter Georgius Coopmans. Lykas syn heit waard er dokter yn Frjentsjer (1770) en heechlearaar skiekunde en medisinen fan 1773 oant 1787 oan de universiteit dêre. Fanwegen syn patriottyske sympatyen rekke er sy baan lykwols kwyt en moast er nei Aken flechtsje. Nei 1787 swalke er troch Jeropa, wie heechlearaar yn Kopenhagen (1791), yn Kiel (1793-96), wie liifarts fan in tal foarsten en waard úteinlik dokter yn Amsterdam.

Coopmans dichte yn it Latyn. In gedicht fan him oer de pokken waard troch Goethe oerset, in heldedicht oer Peter de Grutte (*Petreis*) bleau ûnfoltôge. Klaas Bruinsma hat de Latynske gedichten fan Coopmans oerset yn it Frysk 
## Keppeling om utens
* odur.let.rug.nl: mear oer Coopmans
Hannelingen fan Andréas en Mattias

De ***Hannelingen fan Andréas en Mattias*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is oerlevere yn ferskate Latynske manuskripten, mei as folsleine titel: *Acta Andreæ et Matthiæ apud Anthopophagos* ("De Hannelingen fan Andréas en Mattias mank de Kannibalen"). It is in twadde-iuwske tekst mei yn 'e haadrollen de apostels Andréas en Mattias. Foarhinne waard it beskôge as in ûnderdiel fan 'e langere *[[Hannelingen fan Andréas]]*, mar tsjintwurdich is men fan tinken dat it dêr wierskynlik nea ta heard hat, en wurdt it ynstee as in selsstannich geskrift sjoen.

De *Hannelingen fan Andréas en Mattias* hat eins mear wei fan in roman as fan in religieus traktaat. It ferhellet mei in omhaal fan bluodderige details hoe't Mattias him mank de kannibalen bejout om it evangeelje út te dragen, mar dêr yn it tichthûs smiten wurdt. Dêrop weaget Andréas him ek yn it lân fan de kannibalen om Mattias te befrijen. It ferhaal waard, sels yn 'e Aldheid al, beskôge as in optocht teltsje sûnder lykfol hokker histoaryske wearde.
Hannelingen fan Petrus en Paulus

De ***Hannelingen fan Petrus en Paulus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. Men is fan tinken dat it fan nei de fjirde iuw datearret. Der bestiet in alternative ferzje dy't bekend stiet as de *[[Passy fan Petrus en Paulus]]*, en dy't in ôfwikende ynlieding hat. De *Hannelingen fan Petrus en Paulus* liket fierhinne basearre te wêzen op 'e *[[Hannelingen fan Petrus]]*, dêr't it net mei betize wurde moat (noch mei de *[[Hannelingen fan Paulus]]*).

De *Hannelingen fan Petrus en Paulus* beskriuwt de reis fan 'e apostel Paulus fan it eilân Gaudomeleta nei Rome. De apostel Petrus wurdt oantsjut as Paulus syn broer. It geskrift befettet fierders it ferhaal fan Paulus syn dea troch ûnthalzing, in ier kristlike tradysje, en in brief dat neffens de tekst skreaun wêze soe troch Pontius Pilatus, de Romeinske steedhâlder fan Judeä yn 'e tiid fan 'e krusiging fan Jezus fan Nazaret.

## Keppelings om utens
*  Oersetting fan 'e ''Hannelingen fan Petrus en Paulus'' yn it Ingelsk
Passy fan Petrus en Paulus

De ***Passy fan Petrus en Paulus*** (yn it Latyn: *Passio Sanctorum Petri et Pauli*) is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift dat in lette ferzje fan it martelderskip fan apostels Petrus en Paulus werjout, en dat skreaun wêze soe troch in Marsellus, in tiidgenoat fan 'e beide neamde apostels, oer wa't fierders neat bekend is. Yn it echt datearret de *Passy fan Petrus en Paulus* lykwols fan nei de fjirde iuw.

De ynhâld fan dit geskrift komt fierhinne oerien mei de *[[Hannelingen fan Petrus en Paulus]]*, in oare apokrife tekst; allinnich de ynlieding is oars. Krekt as de *Hannelingen fan Petrus en Paulus* befettet ek de *Passy fan Petrus en Paulus* in brief dat neffens de tekst skreaun wêze soe troch Pontius Pilatus, de Romeinske steedhâlder fan Judeä yn 'e tiid fan 'e krusiging fan Jezus fan Nazaret.
It Libben fan Jehannes de Doper

***It Libben fan Jehannes de Doper*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. Sa't de titel al oanjout, is it in hilligelibben oer de kristlike profeet Jehannes de Doper, dat yn it Gryksk skreaun wêze soe troch Serapion, de biskop fan Thmuis (yn Egypte), omtrint it jier 390.
Sonnet

In **sonnet** is in fersfoarm dy't him ûntjûn hat yn Itaalje, en it betinken derfan wurdt yn 'e regel taskreaun oan 'e trettjinde-iuwske Sisyljaanske dichter Giacomo da Lentini. It wurd "sonnet" komt fan it Italjaanske *sonetto*, dat "lyts sankje" oftewol "ferske" betsjut. De sonnet wie fral om 'e Renêssânse hinne, fan 'e fjirtjinde oant de santjinde iuw, in tige algemien brûkte fersfoarm; ferneamde sonnetteskriuwers út dy tiid binne bgl. de Italjaan Francesco Petrarca (1307-1374), de Ingelsen Edmund Spenser (1552/1553-1599) en William Shakespeare (1564-1616), en yn Nederlân Joost van den Vondel (1587-1679).

In sonnet is in gedicht fan fjirtjin regels dat in strang rymskema folget en in spesifike opbou hawwe moat. Regels oangeande sonnetten hawwe har meitiid fierder ûntjûn, en net alle sonnetten hawwe dus itselde rymskema of deselde opbou. Ien fan 'e bekendste foarmen is it Ingelske of Shakespeariaanske sonnet, dat bestiet út fjirtjin regels dy't skreaun binne yn jambyske pentameter, in patroan wêrby't in ûnbeklamme wurdlid fiifris folge wurdt troch in beklamme wurdlid. It rymskema fan it Shakespeariaanske sonnet is *a-b-a-b, c-d-c-d, e-f-e-f, g-g*. It oarspronklike Italjaanske sonnet hie lykwols it rymskema *a-b-b-a, a-b-b-a, c-d-e-c-d-e* (of ek wol: *a-b-b-a, a-b-b-a, c-d-c-c-d-c*). Wer in oare foarm is it Spenseriaanske sonnet, neamd nei Edmund Spenser, mei as rymskema: *a-b-a-b, b-c-b-c, c-d-c-d, e-e*.
Jennifer White

**Jennifer White**, echte namme: **Carly Anne Friedman** (Agoura Hills (Kalifornje), 7 febrewaris 1988), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan etnysk Joadsk komôf.

## Karriêre
Jennifer White is berne yn Agoura Hills yn 'e steat Kalifornje, dêr't se ek opgroeid is. Neffens har offisjele opjefte is se 1.57 m lang, mei in gewicht fan 52 kg. Yn 2009, doe't se ienentweintich jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Sûnt hat se neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn likernôch 150 pornofilms spile, foar sokke foaroansteande labels as *[[Evil Angel (filmstudio)|Evil Angel]]*, *[[Wicked Pictures]]*, *[[Digital Playground]]*, *[[Zero Tolerance (filmstudio)|Zero Tolerance]]*, *[[Jules Jordan Video]]*, *[[Red Light District]]*, *[[Pure Play Media]]* en *[[Digital Sin]]*. Ek hat se in protte wurke foar pornosites op it ynternet, lykas *[[BangBros]]* en *[[Reality Kings]]*. Se hat sûnt 2011 seis nominaasjes foar in *[[AVN Award]]* (de *[[Oskar]]* fan 'e pornowrâld) yn 'e wacht sleept.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Biografy en filmografy fan Jennifer White yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Jennifer White yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Farao

**Farao** is de titel dy't gelyk stiet oan hege kening, en dy't tsjintwurdich brûkt wurdt om alle keningen oan te tsjutten dy't yn 'e Aldheid oer Egypte regearren. Histoarysk sjoen kaam dizze titel lykwols pas yn gebrûk yn 'e tiid fan it Nije Keninkryk, om sekuerder te wêzen ûnder de midden fan 'e Achttjinde Dynasty, nei it regear fan keninginne Hatsjepsût (reg. 1508-1458 f.Kr.). It wurd is ôflaat fan *pr-ˤ3* (transliterearre út hieroglifysk skrift), dat fan oarsprong "keninklik paleis" betsjutte, mar úteinlik de oantsjutting waard foar dejinge dy't dêr wenne.

Fan 'e Njoggentjinde Dynasty (1292-1189 f.Kr.) ôf waard "farao" brûkt as ekwifalint fan it Fryske "Jins Majesteit": as earbiedige oansprektitel dus. Pas ûnder de Ienentweintichste Dynasty (1077-943 f.Kr.) waard it ferbûn mei de namme fan 'e monarch, sadat it ekwifalint waard oan ús wurd "kening". Taalkundigen binne fan tinken dat it tsjin dy tiid útsprutsen waard as [*par-ʕoʔ]. Grykske keaplju ferbasteren dy útspraak ta φαραώ, *faraō*, dat fia de Bibel yn alle Jeropeeske talen oernommen waard.
Tragikomeedzje

In **tragikomeedzje** is in literêr sjenre en in foarm fan toaniel dy't eleminten fan 'e tradisjonele foarmen fan 'e trageedzje en de komeedzje mei-inoar fermingt. De term wurdt it meast brûkt op it mêd fan 'e toanielkeunst en kin ferwize nei in tragysk toanielstik dat genôch komyske eleminten befettet om 'e algemiene toan minder swiersettich te meitsjen, of, faker, nei in serieus toanielstik mei in *[[happy end]]*.