John Rambo

**John Rambo** is ferneamd fiktyf personaazje dat for it earst ferskynde yn 'e roman *[[First Blood (roman fan David Morrell)|First Blood]]*, fan David Morrell, út 1972, mar dat benammen bekendheid krigen hat troch de earste trije films fan 'e ''Rambo''-mediafranchise, dy't fan 1982 oant 1988 ferskynden. Yn alle films waard syn rol spile troch akteur Sylvester Stallone. Rambo is in traumatisearre kommando út it Amerikaanske Leger en in feteraan út 'e Fjetnamoarloch. It personaazje waard yn 'e Westerske popkultuer sa bekend dat de namme 'Rambo' no brûkt wurdt om in *Einzelgänger* oan te tsjutten dy't útblinkt troch domdrystens en waans earste refleks is om foar it oplossen fan problemen altyd werom te fallen op it gebrûk fan geweld.

## Namme
Yn 'e oarspronklike roman *[[First Blood (roman fan David Morrell)|First Blood]]*, fan David Morrell, út 1972, wurdt de haadpersoan inkeld 'Rambo' neamd. Pas yn 'e earste film út 'e ''Rambo''-searje krige de man in foarnamme: John. De efternamme Rambo is fan Noarske of Sweedske oarsprong. (Nettsjinsteande dat wurdt yn wurken fan 'e franchise ferteld dat Rambo fan mingd Dútsk en Yndiaansk of Italjaansk en Yndiaansk etnysk komôf is.) Neffens Morrell ûntliende er de namme oan 'e Rambo, in fariëteit apel, dy't ferneamd wie nei de teler, de kolonist fan Sweedsk komôf Peter Gunnarsson Rambo (1612-1698).

## Fiktive biografy
### Jonkheid
John Rambo waard berne op 12&nbsp;april 1950 yn Bowie, yn 'e Amerikaanske steat Arizona, as de soan fan Reevis Rambo (1922-2000) en dy syn frou Helga (1926-1969). Syn heit wie in hynstefokker mei in eigen ranch. Yn 'e film **' wurdt sein dat Rambo fan mingd [[Dútsers|Dútsk]] en [[Yndianen|Yndiaanske]] [[etnysk]] [[komôf]] is, mar yn 'e [[ferboeking]] fan dyselde film is te lêzen dat syn heit fan etnysk [[Italjanen|Italjaansk]] komôf is, wylst syn [[mem]] in [[Navaho (folk)|Navaho]]-Yndiaanse wie. [[Akteur]], [[senarioskriuwer]] en [[regisseur]] [[Sylvester Stallone]] hat yn [[fraachpetear]]en oanjûn dat er him Rambo as [[teenager]] foarstelt as de [[populêr]]ste [[jonge]] fan 'e [[middelbere skoalle]], dy't goed is yn [[sport]] en op wa't alle [[famke]]s [[fereale]] binne.

===Fjetnamoarloch===
Rambo melde him op [[6&nbsp;augustus]] [[1964]] mei santjin jier oan as [[frijwilliger]] by it [[Amerikaanske Leger]], hoewol't er yn 'e film ''[[Rambo (film út 2008)|Rambo]]'' úthâldt dat er as [[tsjinstplicht]]ige nei [[Fjetnam]] stjoerd is. Yn elts gefal waard er yn [[jannewaris]] [[1966]] [[soldaat]] by de [[lânmacht]], nei't er ein [[1965]] slagge wie foar syn [[eineksamen]]s op 'e Rangeford High School. Yn [[septimber]] [[1966]] waard er yn it ramt fan 'e [[Fjetnamoarloch]] foar it earst útstjoerd nei [[Súd-Fjetnam]]. Nei't er yn [[1967]] yn 'e [[Feriene Steaten]] weromkeard wie, folge er in [[oplieding]] ta [[kommando]] yn [[Fort Bragg]] yn [[Noard-Karolina]], dêr't [[kolonel]] Sam Trautman syn befelfierend [[ofsier]] waard. Ein [[1969]] waard er mei de ienheid fan Trautman wer útstjoerd nei Fjetnam, dêr't er [[militêre ferkenning]]smisjes oer lange ôfstannen ûndernaam.

Op in misje yn [[novimber]] [[1971]] yn it noarden fan [[Noard-Fjetnam]], deunby de [[Sina|Sineeske]] grins, rûn de ienheid fan Rambo yn in mûklaach fan it [[Folksleger fan Fjetnam|Noardfjetnameeske Leger]]. Rambo en guon oare oerlibbenen waarden [[kriichsfinzen]] nommen en opsletten yn in kriichsfinzenekamp dêr't er ferskate kearen [[martele]] waard. Rambo en in oar lid fan syn ienheid, Delmar Barry, wisten yn [[maaie]] [[1972]] te ûntsnappen. Op eigen fersyk waard Rambo dêrnei fuortendaliks op 'e nij ynset. Nei ôfrin fan 'e oarloch waard er úteinlik op [[27&nbsp;septimber]] [[1974]] earfol út it leger ûntslein. It is ûnbekend hokker [[militêre rang]] oft er op dat stuit hie, mar it tinken is dat er [[earste luitenant]] of [[kaptein (rang)|kaptein]] wie.

===Swierrichheden yn 'e Feriene Steaten en nije misjes===
Rambo syn weromkear yn 'e Feriene Steaten waard foar him in bittere [[teloarstelling]] doe't er murk dat in grut part fan 'e Amerikaanske befolking in grouwéligen hekel oan [[feteranen]] hie, dy't se beskôgen as "babymoardners". Hy krige ek lêst fan syn ûnferwurke oarlochsferline, dat by him late ta in oanboazjende foarm fan [[posttraumatysk stress-syndroom]]. Rambo bedarre yn 'e marzje fan 'e [[maatskippij]] en begûn oan in omdoarmjend bestean. Yn [[1982]] swalke er nei it [[adres]] fan syn âlde legermaat Delmar Barry, mar dêr oankommen ûntdiek er dat syn freon ûnderwilens [[ferstoarn]] wie oan [[kanker]] as gefolch fan bleatstelling oan it [[ûntblêding]]smiddel [[Agent Orange]], dat yn Fjetnam troch it Amerikaanske Leger op rije wize ynset wie. Rambo besefte dat fan syn âlde kommando-ienheid hy no de lêste oerlibbene wie, kolonel Trautman net meirekkene.

[[First Blood (film)|Koarte tiid letter]] brochten syn omdoarmings Rambo troch it plakje Hope yn 'e Amerikaanske steat [[Washington (steat)|Washington]], dêr't de pleatslike [[sheriff]] him oanseach foar in [[omrinner]] en ûnrêststoker. Nei't er sûnder jildige reden [[arrestearre]] wie, waard er yn syn [[sel (finzenis)|sel]] [[mishannele]] troch de [[helpsheriff]]s. By Rambo rôp dat [[flashback (psychology)|flashbacks]] op nei syn martelings yn kriichsfinzenskip. Hy wist te ûntsnappen en ferskûle him yn it [[tuskenbeiden reinwâld]] fuort bûten Hope, dêr't de sheriff en syn mannen in [[driuwjacht]] úteinsetten. Kolonel Trautman, dy't him der ûnfrege mei bemuoide, warskôge de sheriff dat Rambo in ekspêr yn [[guerrilja-oarloch]]staktiken en oerlibjen yn 'e [[wyldernis]] wie, mar de sheriff wegere te harkjen, mei in dramatyske konfrontaasje as gefolch. 

Nei't Rambo ôfweefd hie mei de sheriff en al syn mannen wist Trautman him te bepraten om him [[oerjefte|oer te jaan]]. Neitiid bedarret er yn it [[tichthûs (finzenis)|tichthûs]], dêr't er [[twangarbeid]] ferrjochtsje moat. Troch de struktuer dy't it hurde mar rûtinemjittige bestean yn 'e finzenis him bea, wist Rambo syn [[psychology]]ske swierrichheden dêr foar in part te oerwinnen.  beävensearre Trautman dat Rambo út it tichthûs litten waard foar in geheime misje: hy moast weromkeare nei Fjetnam om dêr út te sykjen oft der noch [[fermist]]e Amerikaanske soldaten út 'e Fjetnamoarloch fêstholden waarden. It wie lykwols net de bedoeling dat er dyselden, as er harren oantrof, befrije soe, mei't dat in ynternasjonaal [[diplomatyk]] ynsidint feroarsaakje soe. Doe't Rambo yn Fjetnam wier noch Amerikaanske feteranen yn in kriichfinzenekamp weromfûn, lei er syn oarders lykwols njonken him del om harren út te brekken en yn feilichheid te bringen.

Neitiid kearde Rambo net werom nei de Feriene Steaten, mar sette er him nei wenjen yn in [[boedisme|boedistysk]] [[kleaster]] yn [[Tailân]], dêr't er fierder wurke oan it yn it reine kommen mei himsels. [[Rambo III|Trije jier nei syn weromkear nei Fjetnam]] waard Rambo yn Tailân opsocht troch Trautman, dy't him frege om mei te helpen by in geheime misje om 'e [[Afgaanske mûdjahediin]] te [[befoarrieding|befoarriedzjen]] yn harren ferset tsjin 'e [[Sovjet-besetting fan Afganistan]]. Rambo betanke foar de ear om't er syn nocht hie fan [[oarloch]]. De misje, dy't sûnder him trochgie, rûn út op in fiasko en Trautman waard finzen nommen troch kolonel Aleksej Zajsen fan it [[Reade Leger]]. Neitiid liet Rambo himsels oerhelje om him dochs mei de saak te bemuoien om syn âlde [[freonskip|freon]] te rêden. Yn Afganistan joech er him by de mûdjahediin en bûn er de striid mei de Russen oan. Doe't er Trautman rêden en Zajsen ferslein hie, gie Rambo werom nei Tailân. 

===Lettere jierren===
[[Rambo (film út 2008)|Tweintich jier letter]] wenne Rambo dêr noch en foarseach er yn syn eigen [[libbensûnderhâld]] troch [[gifslange]]n te fangen en lju oer de [[rivier]] te [[ferfier]]en yn syn [[boat]]. Doe't yn [[2007]] yn it buorlân [[Birma]] de [[Saffraanrevolúsje]] útbriek, waarden de [[Karen (folk)|Karen]], in [[etnysk]]e [[minderheid]] dy't by de Taiske grins lâns wennet, slim ferfolge troch it [[Steatsried foar Frede en Untwikkeling|Birmeeske Leger]]. Rambo waard frege om in groep Amerikaanske [[sindeling]]en [[minskesmokkel|de grins oer te smokkeljen]] yn it ramt fan in [[humanitêre misje]] om 'e [[slachtoffer]]s fan it legergeweld te helpen. De sindelingen waarden lykwols al rillegau finzen nommen troch de Birmeeske troepen. Dêrop naam de lieding fan it [[tsjerkegenoatskip]] dêr't de sindelingen ta hearden, in team fan [[hierling]]en yn 'e earm om harren te befrijen. Rambo joech him ûnbetelle en ûnnûge by de hierlingen. Hy soarge dat de sindelingen hielhûds werom yn Tailân kamen en besoarge de Karen-[[rebel]]len in klinkende oerwinning op it Birmeeske Leger. Letter reizge er foar it earst yn mear as tweintich jier werom nei de Feriene Steaten, dêr't er weromkearde nei syn heite ranch yn Arizona.

 wenne Rambo op 'e ranch fan syn heit silger, dy't er berêde yn 'e mande mei syn [[freonskip|goede freondinne]] Maria Beltrán, de eardere [[húshâldster]] fan syn heit. Doe't Maria har [[beppesizzer]] Gabriela nei [[Meksiko]] sette om har [[biologyske heit]] op te spoaren, waard hja [[ûntfierd]] troch de leden fan in [[Meksikaansk drugskartel]], dy't har [[twongen prostitúsje|eksploitearren as prostituee]]. Rambo gie der efteroan en wist Gabriela mei help fan 'e Meksikaanske [[sjoernalist]]e Carmen Delgado werom te finen en te rêden, mar ûnderweis nei hûs ferstoar it fanke oan in [[oerdoazis]] [[drugs]] dy't har tatsjinne wie. Dêrop sette Rambo útein mei in [[wraak]]kampanje om it drugskartel fan 'e bruorren Martínez, dat ferantwurdlik wie foar de ûntfiering, [[ferkrêfting]] en [[dea]] fan Gabriela, ûnder fuotten te heljen.

==Ferskinings==
It personaazje John Rambo ferskynt yn 'e folgjende films:
* 1982 – ''[[First Blood (film)|First Blood]]'' <small>(better bekend as ''Rambo'')</small>
* 1985 – **'
* 1988 – *[[Rambo III]]*
* 2008 – *[[Rambo (film út 2008)|Rambo]]* (soms *Rambo&nbsp;IV* neamd)
* 2019 – **'

John Rambo ferskynt ek yn 'e [[tekenfilmsearje]] **' út 1986, de oarspronklike roman *[[First Blood (roman fan David Morrell)|First Blood]]* út 1972 en twa lettere ferboekings, inkele strips en in stikmannich fideospultsjes.