open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Deïsme

It **deïsme** is in foarm fan godstsjinst dêr't wol in persoanlike God of godheid yn bestiet dy't de wrâld en de wetten fan de natoer skepen hat, mar dêr't yn oannaam wurdt dat dy skepper syn skepping dêrnei loslitten hat. Hy is skieden fan de wrâld en oefent der gjin ynfloed mear op út. Neffens dizze fisy antwurdet de godheid net op beaen en docht dy ek gjin wûnders.

## Ferskil mei teïsme
It deïsme ferskilt fan it teïsme yn de sin dat it de transedinsje fan God beklammet yn it neidiel fan syn immaneesje. Transedinsje is it fier boppe de wrâld stean en dêrfan ofskieden wêze en immaninsje is it aktyf wêzen yn de wrâld.

## Filosofy
Mei deïsme wurdt lykwols meastal de oarspronklike filosofy bedoeld, dy't úttocht is troch de Ingelsman Lord Herbert of Cherbury (1583-1648) en dy't yn de 17e en 18e iuw fierder ûntwikkele waard troch ûnder mear de Ingelske filosofen John Toland, Anthony Collins, Matthew Tindal, Thomas Woolston, Thomas Chubb en Thomas Paine. Sy waarden stipe troch de Frânske filosoof Voltaire en yn de Feriene Steaten min ofte mear troch Benjamin Franklin en Thomas Jefferson. Sy seagen it Kristendom as in rasjonele religy fan de natoer, in foar it ferstân begryplike godstsjinst.
Austraalje

De namme **Austraalje** hat mear betsjuttings:

* Austraalje (wrâlddiel), in wrâlddiel ten súdeasten fan Aazje, túsken de Yndyske Oseaan en de Grutte Oseaan;
* Austraalje (lân), in federale steat yn it wrâlddiel Austraalje.
Tamme Foppes de Haan

**Tamme Foppes de Haan** (Duerswâld, 28 jannewaris 1791 - Kampen, 28 maart 1868) wie in predikant en dosint dy't in rol spile by de ôfskieding fan 1834. Hy wie de jongste soan fan de begoedige keapman/ferfeaner Foppe Egberts de Haan en Gepke Bartels. Yn de húshâlding waarden faak djippe petearen oer it leauwe holden. As jonkje al hearde Tamme dat mei belangstelling oan en dat hat in swier stimpel op syn lettere libben setten.

## Wurkpaad
De Haan studearre teology yn Leien en Grins. Nei in swiere krisis kaam er op De Gordyk te wenjen. Hy hie in pensjoentsje krige fanwege "Dweepzieke waanzinnigheid". De Haan klautere wer by de wâl op en yn 1827 die de Haan op 'en nij syn yntree yn Molkwar. Nei Molkwar gie er nei Eksmoarre. Dêr hat in protte stúdzje makke fan de âlde talen. Wis is it net, mar der wurdt sein dat him in professoraat yn de âlde talen yn Grins oanbean is. Nei Eksmoarre waard de Haan yn 1835 yn Ie beroppen. Op Goedfreed 1839 makke de Haan de gemeente yn Ie bekend dat er oergie nei de Ofskiedenen.
Hy waard doe dûmny yn Wânswert. Hy krige ek de opjefte om oankommende dûmny's op te lieden.

Nei it ferstjerren fan Hendrik de Cock yn 1844 krige de Haan de lieding oer de Teologyske Skoalle yn Grins. Der gienen hieltyd mear stimmen op om ta in lanlike oplieding te kommen. Nei't dat yn 1849 de stifting fan dy Teologyske Skoalle yn Frjentsjer mislearre wie, waard 1854 de Teologyske Skoalle yn Kampen iepene. De Haan waard dêr dosint, mei de titel professor. Hy joech dêr de âlde talen, filosofy en dogmatyk.

De Haan hat him eins nea lokkich yn Kampen field. Underinoar makken de oare dosinten wat hast op rûzje like. Boppedat wie Simon van Velzen ek professor wurden. De Haan en van Velzen wienen bot ferskillend en Van Velzen soarge der foar dat syn hoanne kening kraaide.

De synoade hat besocht dat de professors ien sile lûke soenen, mar dat is net slagge. It is der op útrûn dat de Haan, nettsjinsteande er him der tige tsjin fersetten hat, yn 1860 mei pinsjoen stjoerd is.

Yn 1868, nei't er al skoft net sa goed wie, is Tamme de Haan te Kampen ferstoarn.

## Literatuer
*  - *Tamme Foppes de Haan* (Kampen 2000)
It Heechsân

**It Heechsân** (*offisjeel Frysk*) is in buorskip by Eastermar yn Tytsjerksteradiel. It leit noardeast fan it doarp, fuort east fan de wei nei Skûlenboarch.

It Heechsân is de oarspronklike doarpskearn, dy't op it sân fan in morene leit, trije meter heger as de Burgumer Mar. Dêr stiet ek noch de tsjerketoer, út de 14e iuw. Troch de feanterij by it Wytfean waard de buorskip De Wâl, oan De Lits, hieltyd fan mear belang, oant dy de buorren fan it doarp foarme.

Op in kaart út 1605 is dúdlik te sjen dat it hjoeddeiske Heechsân doe Eastermar hiet. 
Om betizing mei Hegesân foar te kommen wurdt no ek wol *Heechsân-Eastermar* sein.

Neidat de feanterij dien wie hat de âlde kearn op It Heechsân him net fierder ûntjûn. Dêrtoch lizze de buorren no yn Eastermar en stiet de oarspronklike tsjerke op It Heechsân.

## Toer

De toer stiet los op it tsjerkhôf en is hielendal begroeid mei klimmerblêd. Op de tekening fan Jacobus Stellingwerff út 1772 is te sjen dat de toer doe ek al fan boppe ta ûnder begroeid wie. Yn 1835 is it klokhûs njonken de tsjerke ôfbrutsen, yn 1868 de tsjerke. De nije tsjerke is in pear hûndert meter fierder boud. De beide klokken binne omgetten ta ien grutte. By it ophingjen yn de toer binne galmgatten makke. De toer is yn 1891 gâns fernijd. Om de toer leit it tsjerkhôf en op it jitizeren stek stiet de tekst *Gedenk te sterven*, de Nederlânske oersetting fan *[[Memento Mori]]*. Op it stek stiet in soad symbolyk: in sânglês mei wjukken, in slange dy't himsels yn de sturt byt en in deadskop mei twa seinen.

## It besjen wurdich
* Autentike wâldpleats út de 19e iuw: Skûlenboargerwei 5.
* Buorkerij "Ald Stedma", mei it "Lytshûs" en fraaie klokgevel: Boerestreek 6.
* Buorkerij mei bysûndere topgevel: Seadwei 6.
* Markante 'griene' toer, in toerwiddo, út likernôch 1300 op it tsjerkhôf: Torenlaan 11.
It Wytfean

**It Wytfean** is in buorskip by Eastermar yn Tytsjerksteradiel. De namme komt ek foar as *Witveen*, *Het Witveen* en as mooglike fjildnamme *Witte feenen*. Wyt fean is frij ljocht kleure, jong fean.

It Wytfean leit yn it gebiet tusken Eastermar, de Rottefalle en Surhústerfean. It oarspronklike *Wytfean* wie in heechfean-gebiet. Likernôch 1620 sette him dêr in groep Switserske minnisten ta wenjen. Al om 1700 moat der in fermanje stien hawwe. Hjoed-de-dei is It Wytfean in lanlik plak mei in protte pleatsen en oare frijsteande huzen.

De strjitten dy't ta it Wytfean rekkene wurde binne: de Wytfeansterwei, de Achttienenwei, de Seadwei, de Robyntsjewei en de Biltwei.
 
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
* Minnistetsjerke (De Rottefalle)
Westerbuorren (Noardeast-Fryslân)

De **Westerbuorren** is in buorskip by it doarp Westergeast yn de gemeente Noardeast-Fryslân. It leit benoarden it doarp, sydlings de Wâlddyk. De namme komt ek foar as *Wester Buiren*. Op ien fan de kaarten út 1700 stiet by de gebouwen 'Idema' en 'Klein Idema' oanjûn.

Westerbourren hat in úthôf fan it Norbertynske kleaster De Oliifberch yn Feankleaster west. Dat kleaster wie ynearsten in dûbelkleaster foar sawol manlju as froulju, mar by de kleastersplitsing binne de manlju nei it úthôf yn Westergeast ferhuze. Op de kadastrale kaart stiet it noch as 'It Konvint' oanjûn. Earder waarden dêr ek de nammen *Borch* en *Monckehuys* foar brûkt.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Noardburgum

**Noardburgum** (by âldere minsken ek bekend as **Burgerheide**) is in doarp yn de gemeente Tytsjerksteradiel.

Lykas de namme al oanjout leit Noardburgum benoarden Burgum, eastlik fan Hurdegaryp tusken Ljouwert en Grins oan de N355 .

In diel fan de buorskippen Kûkherne en Quatrebras falle ûnder Noardburgum.

Noardburgum hat  ()
## Skiednis
Noardburgum is yn de 19e iuw ûntstien tusken de Burgumer Heide en Haersma's Bosk. It wie part fan it doarp Burgum, oant it yn 1930 in selsstannich doarp waard.

Yn de jierren 1990 is it tal ynwenners bot tanaam en sûnt heart Noardburgum ta de gruttere plakken fan Tytsjerksteradiel. 

## Mienskip

Der is in feriening foar Doarpsbelang, dy't gearkomt yn it doarpshûs 'De Balstien' oan de Van Cronenburgwei, dêr ek it pjutteboartersplak 'Krobbenêst' ûnderbrocht is. De stifting Feestkommisje '50 soarget foar festiviteiten. Tsien kear yn 't jier ferskynt doarpskrante "Heidepraat". Nij Toutenburch is it fersoargingshûs oan de Simmerwei. 

### Tsjerken

It doarp hat trije tsjerken. 
* Protestantske tsjerke fan Noardburgum
* Pleintsjerke (Baptisten tsjerke)
* Immanuel (Grifformeard-frijmakke tsjerke) 

### Skoalle
* De Klimstien
De kristlike basiskoalle Immanuel en iepenbiere basisskoalle De Oerstek binne sûnt augustus 2019 tegearre gien. 

### Ferienings
* Fûgelwacht Noardburgum
* Fuotbalferiening Noardburgum 
* Iisklup Eensgezindheid Noardburgum - iisklup
* Basketbalferiening Noardburgum 
* Skaakklup NEO 
* Skouting De Twirre 

* De Heideklup - fytscross
* Selskip Noardburgum - toaniel
* De Heidehippers - folksdûnsjen
* Bernlef - brassband
* Los fan it Wiif - biljerten
* Stichting Heidepiraten 

## Berne
* Abe Brouwer (1901-1985); skriuwer. It nei him neamde Abe Brouwerpaad waard troch himsels mei syn bruorren oanlein.
* Nyk de Vries (1971-); skriuwer en muzikant  

## Strjitten
Alle strjitten yn Noardburgum.

## Iepenbier ferfier
De busline troch Noardburgum wurdt fersoarge troch Qbuzz. De folgjende line rydt troch Noardburgum:

* **Line 13 Ljouwert - Drachten fia Surhústerfean:** Ljouwert - Tytsjerk - Quatrebras - *Swarte Mar* - *Nij Toutenburch* - *Simmerwei* - Jistrum - Koatstertille - Droegeham - De Harkema - Surhústerfean - Boelensloane - De Houtigehage - Drachtster Kompenije - Drachten

## Publikaasje(s)
*  "Noordbergum in woord en beeld" (1985)

## Ofbylden

Ofbyld:Noardburgum, wâldhûske Hanegraaffwei.jpg|*Wâldhûske oan de Hanegraaffwei*
Ofbyld:Noardburgum, basisskoalle 'De Klimstien'.jpg|*Basisskoalle De Klimstien*


Ofbyld:Noardburgum, Ryksstrjitwei 62.jpg|*Kop-hals-romp-pleats Ryksstrjitwei*
Ofbyld:Noardburgum, eardere Skoalle mei de Bibel.jpg|*Eardere Skoalle mei de Bibel*


## Museum
* Klompemuseum Scherjon

## Keppeling om utens
* Webstee Noardburgum
Fandaalsk

It **Fandaalsk** is in útstoarne taal, dy't diel útmakket fan 'e Eastgermaanske taalkloft. It waard sprutsen troch de Fandalen, in folk dat yn 'e earste iuw nei Kristus mei de oare Eastgermaanske folken weiteach út harren stamlân yn Skandinaavje en nei jierrenlange omswalkings in keninkryk fêstige yn 'e Romeinske provinsje Afrika, dy't it noarden fan it hjoeddeiske Tuneezje, Algerije en Marokko omfette.

It Fandaalsk wie nau besibbe oan 'e oare Eastgermaanske talen, lykas it Goatysk en it Boergondysk. Nei gedachten wienen der twa dialekten, it Asdingsk en it Silingsk, korrespondearjend mei de twa stammen fan 'e Fandalen, de Asdingen (of *Hasdingen*) en de Silingen. Dy beide stammen holden net altyd yn it selde gebiet ta en waarden ek net altyd regearre troch deselde kening, dat it liket wierskynlik dat der dialektyske ferskillen tusken harren foarkamen. Fierders is der mar in hiel lyts bytsje oer it Fandaalsk bekend, mei't it allinne mar oerlevere is yn in stikmannich nammen en twa frazen.

Ien fan dy frazen is *Frója armés!*, dat "Hear, wês genedich!" betsjut. De oare binne de twa parten *eils* en *scapiamatziaiadrincan*, dy't foarkomme yn it Latynske twarigelich fers *de conviviis barbaris*, út likernôch 390. Yn losse wurden soenen de parten útskreaun wurde moatte as: *Eils!* en *Scapiam matzia ia drincan*, dy "Heil!" en "Lit ús iten en drinken helje" betsjutte. Ferlykje dat mei korrespondearjend Goatysk *Hails!" en "Skapjam matjan jah drigkan*.

Spoaren fan it Fandaalsk oerlibje nei gedachten oant hjoed de dei ta noch yn it Andalusysk, it Spaanske dialekt fan Andalúsje, dêr't de Fandalen in skoft libbe hawwe, en dat nei harren oarspronklik *Vandalusia* hiet.
Germaanske lûdferskowing

De **Germaanske lûdferskowing** hat in feroaring west fan de bylûden yn it Oergermaansk of it *Miengermaansk*. De Germaanske lûdferskowing wurdt, fral yn ferbân mei it Dútsk, ek wol oantsjut as de *Earste lûdferskowing, ta ûnderskie fan ’e Twadde of [[Heechdútske lûdferskowing]]).

== Wet fan Grimm ==
Neffens de [[Wet fan Grimm]] hat der by it ûntwikkeljen fan it Germaansk in lûdferskowing west fan de ploffers fan it [[Yndo-Jeropeesk]].

* De stimleaze ploffers feroaren ta wriuwlûden. Bygelyks, de *p* waard in *f*.
* Underwilens waarden de stimhawwende ploffers ta stimleaze ploffers. Bygelyks, de *b* waard in *p*.
* En de oanblazen stimhawwende ploffers waarden dan wer ta gewoane stimhawwende ploffers. Begelyks, de *bh* waard in *b*.

Utsûnderings wienen:
* De stimleaze ploffers nei in *s*, dy't net feroaren. Bygelyks *sp* feroare net.
* De *t* nei in, al as net oanblazen, stimhawwende ploffer, dy't ek net feroare. Dy ploffer foar de *t* ûndergie lykwols al de *Germaanske wriuwlûdferskowing*.

== Wet fan Verner ==
De Germaanske lûdferskowing is tige regelmjittich, mar nei de yntroduksje fan de Wet fan Grimm like der dochs in groep útsûnderings te wêzen. De [[Wet fan Verner]] beskriuwt de útsûndering as:
* Stimleaze ploffers op de oergong fan in klamleas wurdlid ta in klamhawwend wurdlid feroaren ta stimhawwende ploffers.

Oannaam wurdt dat dit feroarsake is troch in twadde lûdferskowing, foar dy fan de Wet fan Grimm, dy't dan troch de Wet fan Grimm dit risseltaat krige.

== Germaanske wriuwlûdferskowing ==
It tredde part fan da Germaanske lûdferskowing, en nei alle gedachten ek yn de tiid it lêste, wie de [[Germaanske wriuwlûdferskowing]], in lûdferskowing fan de ploffers foar in *t*.
* De ploffers foar in *t* feroaren altiten ta wriuwlûden. Bygelyks, de *bt* waard in *ft''.

## Tiidrek
De oarder fan de Germaanske lûdferskowing wurdt no sjoen as:
# Wet fan Verner
# Wet fan Grimm
# Germaanske wriuwlûdferskowing
Wêr yn dit tiid dit plak hân hat is net wis. De Wet fan Verner moat gouwen hawwe foar de klamferoaring dy't it Oergermaansk feroare ta it Miengermaansk. Fan de Wet fan Grimm wurdt oannaam dat dy likernôch op de oergang fan Oergermaansk nei Miengermaansk leit, wylst de Germaanske wriuwlûdferskowing ticht by de ein fan it Miengermaanske tiidrek leit.
Filosoof

In **filosoof** of **wiisgear** is immen dy’t filosofy studearet of dat al dien hat. It wurd komt ut it Gryksk en it betsjut ‘immen dy’t fan wiisheid hâld’.

Sûnt de 7e iuw f.Kr. wiene der sawol yn’e Westerske wrâld as yn it Easten filosofen, lykas Tales fan Milete en Pytagoras) en yn it easten bygelyks Gautama Boeddha en Konfusius) "filosofen" yn de betsjutting dy't men der tsjintwurdich oan jout.
 
Opfallend is wol dat de measte filosofen út it ferline manlju wienen. Der binne yn de resinte skiednis lykwols ek froulju beropsmjittich aktyf as filosoof, bygelyks Hannah Arendt, Luce Irigaray, Donna Haraway en Judith Butler. 

## Sjoch ek
* Bekende filosofen
Bekende filosofen

In oersjoch fan **bekende [[filosoof|filosofen]]**.

## Aldheid
* Anaxagoras
* Anaximandros
* Anaximenes
* Aristoteles
* Augustinus fan Hippo
* Boëtius
* Cicero
* Confucius
* Demokritus fan Abdera
* Empedocles
* Glauco
* Gorgias 
* Herakleitos 
* Hypatia fan Alexandrje
* Kallikles 
* Mencius
* Meton
* Nezahualcoyotl
* Parmenides 
* Pythagoras
* Plato
* Plotinos
* Protagoras 
* Seneca
* Sokrates
* Thales 
* Trasymachos 
* Xenophanes
* Zeno fan Citium
* Zeno fan Elea
* Zhuangzi

## Midsiuwen
* Petrus Abelardus
* Anselmus fan Canterbury
* Tomas fan Akwino
* Averroes
* Avicenna
* Bonaventura
* Siger van Brabant
* Eckhart
* Petrus Lombardus
* Albertus Magnus
* Maimonides
* Willem van Ockham
* Johannes Duns Scotus

## [[15e iuw|15e]] en [[16e iuw|16e]] iuw
* Francis Bacon
* Desiderius Erasmus
* Niccolò Machiavelli
* Thomas More

## [[17e iuw|17e]] en [[18e iuw|18e]] iuw
* George Berkeley
* Edmund Burke
* René Descartes
* Denis Diderot
* Gottlieb Fichte
* Thomas Hobbes
* David Hume
* Immanuel Kant
* Gottfried Leibniz
* John Locke
* Marin Mersenne
* Charles Montesquieu
* Thomas Paine
* Blaise Pascal
* Jean-Jacques Rousseau
* Baruch de Spinoza
* Voltaire

## [[19e iuw]]
* Dilthey
* Ludwig Feuerbach
* Gottlob Frege
* Johann von Goethe
* Georg Hegel
* Søren Kierkegaard
* Karl Marx
* John Stuart Mill
* Friedrich Nietzsche
* Arthur Schopenhauer

## [[20e iuw]]
* Jnan Hansdev Adhin
* Leo Apostel
* Hannah Arendt
* Jean Beaudrillard
* Simone de Beauvoir
* Henri Bergson
* Gerardus Bolland
* Titus Brandsma
* Luitzen Egbertus Jan Brouwer
* Martin Buber
* Albert Camus
* Rudolf Carnap 
* Noam Chomsky
* Benedetto Croce
* Jacques Derrida
* Paul Feyerabend
* Michel Foucault
* Eugenio Garin
* Romano Guardini
* Bierens de Haan
* Jürgen Habermas
* Donna Haraway
* Martin Heidegger
* Tiberius Hemsterhuis
* Edmund Husserl
* Ivan Illich
* Jiddu Krishnamurti
* Thomas Kuhn
* Imre Lakatos
* Emmanuel Levinas
* Lyotard
* Emmanuel Mounier
* John Norman
* Willem Ouweneel
* Bernard Ovink
* Georges Palante
* Cees van Peursen
* Herman Philipse
* Johannes Jacobus Poortman
* Karl Popper
* Nicos Poulantzas
* Ayn Rand
* Richard Rorty
* Bertrand Russell
* Jean-Paul Sartre
* Theodore Schatzki
* Max Scheler
* Carl Schmitt
* Peter Sloterdijk
* Max Stirner
* Charles Taylor
* Etienne Vermeersch
* Ludwig Wittgenstein
* Slavoj Zizek

## [[21e iuw]]
* Ervin Laszlo
* Ken Wilber
Súdwesthoeksk

It **Súdwesthoeksk**, ek wol **Súdhoeksk** neamd, is ien fan 'e fjouwer grutte Fryske dialekten. It wurdt sprutsen yn 'e lânstreek dy't bekend stiet as de Súdwesthoeke, en dy't it súdwestlike part fan 'e provinsje Fryslân beslacht. Dat is in gebiet dat begrinzge wurdt troch de Iselmar yn suden en westen, en yn it noarden en easten rûchwei troch in tinkbyldige line fan Warkum oer De Jouwer en It Hearrenfean nei Skoattersyl ta. Neffens in skatting op grûn fan gegevens út 2004 soe it Súdwesthoeksk yn 'e provinsje Fryslân sprutsen wurde troch likernôch 58.000 minsken; hoefolle Friezen om utens oft Súdwesthoeksk sprekke, is net dúdlik. 

## Taaleigenskippen
### It ûntbrekken fan 'e nijere brekking
It Súdwesthoeksk wykt folle sterker fan it Standertfrysk ôf as de oare trije Fryske haaddialekten. Foar in grut part komt dat trochdat yn it Súdwesthoeksk de saneamde nijere brekking (of Nijfryske brekking) nea trochfierd is, wylst dy yn 'e oare trije haaddialekten in promininte posysje ynnimt. Dat taalkundich ferskynsel beslacht yn it Standerfrysk de brekking fan in seistal twaklanken, wêrby't dy yn besibbe wurdfoarmen in oare útspraak krije: 

De âldere brekking (of Aldfryske brekking), yn wurden as "rjocht" en "wjek", is folle âlder en komt oer it algemien wol yn it Súdwesthoeksk foar. Troch it ûntbrekken fan 'e nijere brekking wurde lykwols de yn 'e tabel hjirboppe neamde twaklanken yn it Súdwesthoeksk útsprutsen as ienklanken of as oare twaklanken:

In oar, tige bekend foarbyld fan dit ferskynsel is dat men yn it Súdwesthoeksk net fan "woartels" (['wṷɑtəls], "wûattels") sprekt , mar fan *wurtels* (['wœtəls], "wuttels").

### Oare ôfwikings
Behalven troch it ûntbrekken fan 'e nijere brekking ûnderskiedt it Súdwesthoeksk him ek trochdat it fanwegen syn geografyske lokaasje yn 'e Súdwesthoeke in folle sterkere ynfloed fan earst de Hollânske dialekten en letter it Standertnederlânsk ûndergien hat as de oare Fryske haaddialekten. As resultaat dêrfan wurdt yn it Súdwesthoeksk de Fryske [u] (û) foar dintale bylûden (d, t, l, s, z) útsprutsen as [y] (ú): *fúst* ynstee fan "fûst", *kút* ynstee fan "kût", *púd* ynstee fan "pûde" en *hús* ynstee fan "hûs".

Ek bestiet yn it Súdwesthoeksk it ferskynsel dat taalkundigen oantsjutte as konsonanteklusterreduksje, dus it falle litten fan ien of mear bylûden út in searje konsonanten efterinoar:

Oare typysk Súdwesthoekske foarmen binne bygelyks:

## Subdialekten
Der bestiet in beheinde mjitte fan taalfariaasje binnen it Súdwesthoekske dialektgebiet, dy't benammentlik delkomt op útspraakferskillen. Sokke ferskillen binne lykwols oer it algemien net bot oan beskate kriten bûn. Regionaal wykt inkeld it Lemsterlânsk frij sterk ôf, dat sprutsen wurdt yn it eastlike part fan 'e eardere gemeente Lemsterlân, en dat in frij sterke ynfloed fan 'e oanswettende Nedersaksyske dialekten fan 'e Stellingwerven en de Kop fan Oerisel ûndergien hat.
Noardhoeksk

It **Noardhoeksk**, inkeld ek wolris **Noardklaaifrysk** neamd, is ien fan 'e fjouwer grutte Fryske dialekten. It wurdt sprutsen yn it noardeasten fan 'e provinsje Fryslân, in gebiet dat rûchwei begrinzge wurdt troch de Lauwersmar yn it easten, it Waad yn it noarden, it Bilt yn it westen en in tinkbyldige line fan Ljouwert oer Burdaard en Dokkum nei Ingwierrum yn it suden. Neffens in skatting op grûn fan gegevens út 2004 soe it Noardhoeksk yn 'e provinsje Fryslân sprutsen wurde troch likernôch 39.000 minsken; hoefolle Friezen om utens oft Noardhoeksk sprekke is net dúdlik. 

## Taaleigenskippen
It Noardhoeksk wykt mar sa'n bytsje fan it Klaaifrysk ôf, dat it ek wol as de noardlike fariant dêrfan beskôge wurdt, ynstee fan as in selsstannich haaddialekt fan it Frysk. It grutste ferskil tusken it Noardhoeksk en it Klaaifrysk (en Standertfrysk) is dat njonken de âldere en de nijere brekking yn it Noardhoeksk noch in trêde brekkingsfoarm trochfierd is, de saneamde Dongeradielster brekking. Dêrtroch seit men yn it Noardhoekske gebiet bygelyks fan *muolle* foar it Standertfryske "mûle", *buosse* foar "bûse" en *buotter* foar "bûter".

## Ferhâlding mei oare Fryske dialekten
Fan oarsprong is it Noardhoeksk, dat sprutsen wurdt op 'e Klaai benoarden de Wâlden, in oergongsfoarm tusken it Klaaifrysk en it Wâldfrysk. Dêrby liket paradoksaal genôch it Westnoardhoeksk, dat grinzget oan it Klaaifryske haadgebiet, minder op it Klaaifrysk as it Eastnoardhoeksk. Dat komt om't it Wâldfrysk stadichoan it Noardhoekske gebiet tusken Ljouwert en Dokkum ynkringt, mar net dat beëasten Dokkum. Sa kin it bygelyks, dat der om 'e fyfde finger oan te tsjutten bewesten Dokkum de Wâldfryske foarm *tûme* en beëasten Dokkum it Klaaifryske *tomme* brûkt wurdt. Dêrnjonken besteane der trouwens ek wol wurdfoarmen dy't ornaris foar Wâldfrysk oanmurken wurde, mar dy't yn it hiele Noardhoekske gebiet brûkt wurde, lykas *riuwe* (Klaaifrysk: *harke*).
Gielegou

De **gielegou** of **giellegou** (*Oriolus oriolus*) is in fûgel yn it skift fan de moskeftigen, it is de ienichste soart út de meast tropyske famylje fan fûgels dy't yn Jeropa foarkomt.

## Foarkommen
De gielegou is mei sa'n 18 oant 24 sm likernôch sa grut as in Klyster mar hat wol in hiel opfallende kleur. It mantsje fan de Gielegou is fel giel mei swarte wjukken, in swarte sturt en in swarte eachstreek. De jonge wyfkes binne meast wat grieneftich en binne lang sa opfallend net. De âldere wyfkes lykje lykwols hieltyd mear op de mantsjes, sadat se op 't lêst hast net mear te ûnderskieden binne.

## Fersprieding
De gielegou is fan ein april oant ein augustus yn syn briedgebiet. Dat bestiet út grutte parten fan Jeropa en it westen fan Aazje. De fûgels oerwinterje yn de bosken yn sintraal-Afrika.
De Gielegou is in echte fûgel fan de bosken. Hy komt hast net op de grûn en is ek net maklik te sjen om't er him meast heech yn de beammen tusken de blêden ophâldt.

## Iten
De gielegou yt sawol dieren, benammen rûpen en flinters as ek plantaardich iten lykas beien en kersen.

## Fuortplanting
De gielegou makket in nêst yn de foarke fan in tûke heech yn in beam. It wyfke briedt meast allinnich yn twa wiken de 3-6 aaien út, wylst se fuorre wurdt troch it mantsje.

## Keppeling om utens
*
Hoarn (Noard-Hollân)

**Hoarn** (Nederlânsk en offisjeel: *Hoorn*, Westfrysk: *Hoorn*) is in stêd en gemeente yn de regio West-Fryslân fan de Nederlânske provinsje Noard-Hollân. De stêd Hoarn krige yn 1357 stedsrjochten, wat as it begjin fan it gemeentlik bestjoer sjoen wurde kin. Hoarn ferfollet in sintrumfunksje foar West-Fryslân. Hoarn hat 68.316 ynwenners (1 juny 2007) en in oerflak fan 52,49 km².

## Stêd
Yn 2007 sil de stêd 650 jier bestean; de gemeente en foaral de stêd sels binne fan doel dit mei ferskate festiviteiten te fieren.

## Gemeente
**Stêd**
* Hoarn

**Doarpen**
* Zwaag
* (Wester)Blokker

**Buorskippen**
* De Bangert
* De Hulk

## Skiednis
Hoarn wie yn de 17e iuw in stêd fan belang, omdat dit ien fan de Feriene Eastyndyske Kompanjy-stêden wie.
Der wie faak hannel yn bygelyks piper tusken Nederlânsk-Ynje en Nederlân.

## Ferbinings
### Treinen
* 3200 Intercity Inkhuzen – Hoarn – Amsterdam Sintraal
* 3300 Stoptrein Hoarn Kersenboogerd – Hoarn – Schiphol – Haaddoarp. 
* 3400 Sneltrein Hoarn – Alkmar – Haarlim – De Haach Sintraal. 
* 4500 Stoptrein Inkhuzen – Hoarn – Amsterdam Sintraal.

### Autodyk
* A7 Saandam - Bad Nijeskâns (Dútske grins)

## Monuminten
* Steateloazjemint 
* Bûterhal 
* Keamer Hoarn Feriene Eastindyske Kompanjy
* Westfrysk Museum 
* Waach
* Diaconiehús 
* Pakhuzen Bierkaai 
* Haadtoer 
* Keamer Hoarn Feriene Westyndyske Kompanjy
* Bossuhuzen
* Easterpoarte
* Eastertsjerke
* Foreestenhûs
* Poarte Admiraliteitsgebou
* Weeshûs
* Mariatoer
* Aldste wenhûs
* Doelen 
* Claes Stapelshof 
* Sint Pitershof 
* Timmermansgildehûs 
* Noardertsjerke
* Ramen 1-3 
* Luterske Tsjerke 
* Menniste Tsjerke 

## Untwikkeling ynwennertal
* 2005 - 68.138
* 2000 - 64.604
* 1950 - 12.988
* 1900 - 10.804
Westgermaansk

It **Westgermaansk** is de teoretyske oertaal dêr't alle Westgermaanske talen út fuortkommen wêze soene. Letter soene har út dizze taal dan it Noardwestgermaansk en it Súdwestgermaansk ûntjûn hawwe, dy't de oertalen wêze soene fan 'e Noardwestgermaansk en de Súdwestgermaanske talen. It is lykwols mar tige de fraach oft in taal as it Westgermaansk wol ea echt bestien hat.

## Taalkundige fisy
De measte taalkundigen binne nammentlik fan betinken dat de Westgermaanske taalkloft by it losbrekken fan 'e Noardgermaanske groep, om 'e fyfde iuw hinne, al út selsstannige talen bestie. As der al in Westgermaanske ienheidstaal bestien hat, dan soe dy dus yn in earder tiidrek sprutsen wêze moatte, mooglik yn 'e earste iuw, of miskien sels noch earder, yn 'e earste of twadde iuw f.Kr.

Earder waard it ûntstean fan in Westgermaanske taal wol datearre by it útinoarfallen fan 'e West- en Noardgermaanske taalienheid, oan 'e ein fan it Miengermaanske tiidrek fan it Proto-Germaansk, op syn letst yn 'e twadde iuw (n.Kr.), mei dêrfoar troch de hiele Miengermaanske perioade ek al in Westgermaansk dialekt. Dat kaam om't men der doe noch fan útgie dat der nei it opbrekken fan it Miengermaansk yn 't earstoan in ienheid tusken de Noard- en de Eastgermaanske talen bewarre bleau. Dy âldere teory is lykwols ferkrongen troch nijere ynsichten, basearre op archeologyske fynsten mei runeynskripsjes dy't sawol Noard- as Westgermaansk wêze kinne, mar net Eastgermaansk.
Pompstersk

It **Pompstersk** of **Kollumerpompstersk** is in Nedersaksysk dialekt, dat sprutsen wurdt yn it doarp De Pomp (of Kollumerpomp), yn de Fryske gemeente Kollumerlân. Neffens in rûzing út 2003 waard it doe noch praat troch likernôch 200 minsken, wêrfan't de measten ta de âlderein hearden. It tal sprekkers nimt dan ek ôf.

It Pompstersk wurdt soms ek wol Kollumerpompstersk neamd, mar it moat net betize wurde mei it Kollumersk, it Stedske dialekt fan it doarp Kollum, noch mei it Kollumerlânsk, de foarm fan Nedersaksysk Westerkertiersk dy't yn Warfstermûne, Muntsjesyl en Boerum sprutsen wurdt.

## Karakteristiken
It Pompstersk is in oergongsfoarm tusken it Wâldfrysk, dat yn it westen fan Kollumerlân sprutsen wurdt, en it Kollumerlânsk, dat fan âlds yn 'e trije eastlikste doarpen fan 'e gemeente de fiertaal is. (Dat Kollumerlânsk is in subdialekt fan it Westerkertiersk, in Nedersaksysk dialekt dat ek yn it oangrinzgjende part fan 'e provinsje Grinslân sprutsen wurdt.) It Pompstersk hâldt dus de midden tusken it Frysk en it Nedersaksysk en waard dêrom foarhinne foar in Friso-Saksysk dialekt oanmurken, d.w.s. in Nedersaksyske taalfoarm op in Frysk substraat.

As útsûndering ûnder de Nedersaksyske dialekten hat it Pompstersk bygelyks de hurde Fryske [ɡ] fan **'g**at' beholden, wylst men yn 'e buordoarpen Warfstermûne, Muntsjesyl en Boerum de 'g' op 'e Nedersaksyske manear as [x] of [ɣ] útsprekt (lykas yn 'ber**ch**', resp. 'brê**g**e'). Lykwols hat it Pompstersk mear gemien mei it Nedersaksysk as mei it Frysk, benammen op it mêd fan wurdskat en grammatika, en wurdt it sadwaande ta de Nedersaksyske dialekten rekkene.
Kollumerlânsk

It **Kollumerlânsk** is de foarm fan it Westerkertiersk, in Nedersaksysk Grinslânsk dialekt, sa't dat sprutsen wurdt yn it easten fan 'e Fryske gemeente Kollumerlân, yn 'e doarpen Boerum, Muntsjesyl en Warfstermûne. Neffens in rûzing út 2003 waard it doe noch praat troch likernôch 500 minsken, dêr't de measten fan ta de âlderein hearden. It sprekkerstal nimt dan ek ôf.

## Kollumerlânsk, Kollumersk en Kollumerpompstersk
It Kollumerlânsk moat net betize wurde mei it Pompstersk, in Nedersaksysk oergongsdialekt tusken it Frysk en it Westerkertiersk, dat sprutsen wurdt yn it doarp Kollumerpomp, noch mei it Kollumersk, dat in Stedsk dialekt is dat sprutsen wurdt yn it doarp Kollum.

## Karakteristiken
It Kollumerlânsk is de uterste westlike fariant fan it Grinslânsk, en hoewol't it grif in beskate ynfloed fan it Frysk ûndergien hat, is it noch dúdlik in Nedersaksyske taalfariant. Dat yn tsjinstelling ta it oanbuorjende Pompstersk, dat in oergongsfoarm tusken it Wâldfrysk en it Nedersaksysk is. Hoewol't ek it Pompstersk ta it Nedersaksysk rekkene wurdt, is de Fryske ynfloed yn dat dialekt folle dúdliker oanwêzich. Dy ynfloed uteret him bygelyks yn 'e g, dy't yn it Pompstersk útsprutsen wurdt as de hurde Fryske [ɡ] fan **'g**at', wylst men yn 'e Kollumerlânsktalige doarpen Boerum, Muntsjesyl en Warfstermûne de 'g' op 'e Nedersaksyske manear as [x] of [ɣ] útsprekt (lykas yn 'ber**ch**', resp. 'brê**g**e').
Hegelânsk

It **Hegelânsk**, inkeld ek wol *Noardgrinslânsk* neamd, is in Nedersaksysk dialekt dat sprutsen wurdt yn it Hegelân, it noardlike part fan 'e provinsje Grinslân. It taalgebiet fan it Hegelânsk wurdt begrinzge troch de stêd Grins yn it suden, it Ryddjip yn it súdwesten, de Lauwersmar yn it noardwesten, it Waad yn it noarden, de Iems yn it noardeasten en it Damsterdjip yn it súdeasten. De stêden Delfsyl en Appingedam, dy't oan 'e noardlike kant fan it Damsterdjip lizze, en dêrmei yn it Hegelân, hearre taalkundich by it Aldamtske dialektgebiet.

It Hegelânsk wurdt tsjintwurdich sprutsen troch likernôch 55.000 minsken en is ien fan 'e fitaalste dialekten fan Grinslân. Lykwols nimt it sprekkerstal stadichoan ôf, mei't in bûtenproporsjoneel grut part fan 'e sprekkers út âlderen bestiet.

## It "Bêste" Grinslânsk
It Hegelânsk wurdt oer it algemien sjoen as it meast karakteristike dialekt fan it Grinslânsk, dat dêr yn syn geefste foarm sprutsen wurdt. Dat komt benammentlik trochdat yn it Hegelânsk de as typysk Grinslânsk beskôge twaklanken "ai" en "ou" in hiel protte foarkomme, bygelyks yn "*kouk*" ("koeke") en "*stain*" ("stien"). By in enkête út 1991 waard troch de grutte mearderheid fan 'e ûnderfrege lju it Hegelânsk oanwiisd as it "bêste" Grinslânsk.

## Grammatika
Krekt as yn it Frysk komt yn it Hegelânsk gjin aparte foarm fan it weromwurkjend foarnamwurd (yn it Nederlânsk "*zich*") foar; dus "*hee wast hom*" ("hy wasket him") yn stee fan "*hij wast zich*". Fierders wurdt yn it Hegelânsk it foarnamwurd "*hai*" sawol foar "hy" as foar "sy" brûkt, eat dat fansels ta betizing liede kin, want wa wasket wa yn "*hai wast hom*"? Hy himsels of sy him? In oar opfallend grammatikaal ferskynsel fan it Hegelânsk is it falle litten fan lidwurden, lykas yn 'e sin: "*Kou ligt ien sloot*" ("De ko leit yn 'e sleat").

## Boarnefernijing
* , *Duizend jaar Gronings taallandschap*, Bedum, 1998.
* , *Gronings*, Den Haach, 2002.
*  van der, ûnder redaksje fan, *Taaltrots - Purisme in een Veertigtal Talen*, Amsterdam/Antwerpen, 1999.
Zwaag

**Zwaag**  (Lânwestfrysk: *Sweach*) is in Westfrysk doarp yn de gemeente Hoarn. 

## Skiednis
Zwaag waard stichte yn de 13e iuw. De tsjerketoer datearret fan om ende by 1500. Oarspronklik bestie de befolking út seelju en ambachtslju. Zwaag wie doe in stêd, mar it ferlear syn stedsrjochten nei langduorjende strideraasjes mei it neistlizzende Hoarn. Fan de 15e iuw ôf wie Zwaag in doarp fan beietelers en melkfeehâlders. Fan 1900 ôf waarden der hieltyd mear kassen boud foar de blommetylt. Yn 1979 waard it in part fan Hoorn, sadat Hoorn útwreidzje koe en it befolkingoerskot fan Amsterdam opfange koe. 
It grutste part fan de himrik fan Zwaag is no ferstedske en op plakken dêr't gjin huzen steane, binne yndustryterreinen oanlein.

## Galery

Raadhuis_Zwaag.jpg|It eardere riedhûs
Dorpsstraat 14, Zwaag 01.jpg|Stolppleats *d'Hofstede Swaegh*
Zwaag2.jpg|*De Witte Valk*
Uitzicht over Zwaag.jpg|Utsjoch oer Zwaag
Ingveonismen

De **Ingveonismen** binne in stikmannich taalkundige fernijings yn de Westgermaanske talen, dy't har oer it algemien pas yn 'e twadde helte fan it earste milennium foardienen. Yn dizze fernijings lizze foar in grut part de ferskillen tusken de Noardwestgermaanske talen en de Súdwestgermaanske talen. It is lykwols al sa dat de Ingveonismen har foar in part ek oppenearre hawwe yn 'e Nederfrankysk-Nedersaksyske subgroep fan 'e Súdwestgermaanske talen. De Heechdútske talen hawwe dêrfoar gjin part oan de Ingveonismen hân.

## Oersjoch
De wichtichste Ingveonismen binne:
* Ienheidsmeartal fan tiidwurden
* Weromwurkjend gebrûk fan foarnamwurden
* Nasaalútfal
* Assibilaasje

Dêrnjonken wurde lykwols ek noch oare feroarings beskôge as Ingveonismen. Hjirûnder wurde de ferskate Ingveonismen toand út de ferskillen tusken Noarwestgermaansk Ingelsk en Frysk, Súdwestgermaansk - Nederfrankysk-Nedersaksysk Nederlânsk en Súdwestgermaansk - Heechdútsk Dútsk.

## Ienheidsmeartal fan tiidwurden
By de talen oars as de Heechdútske talen waarden de ferskillende ferbûgings wei fan 'e meartalfoarmen fan tiidwurden.

Bygelyks, de ferskate talen hawwe de neikommende persoansfoarmen foar it tiidwurd "hawwen":

## Weromwurkjend gebrûk fan foarnamwurden
By de Noardwestgermaanske talen waard it aparte, weromwurkjend foarnamwurd fan de tredde persoan wei en waard it ferfongen troch foarmen fan it oanwizend foarnamwurd.

Bygelyks, yn sinnen as "Hy wasket him.", hawwe de talen yn it iental de neikommende weromwurkjende foarnamwurden:

## Nasaalútfal
By de Noardwestgermaanske talen foel in nasale klank wei foar beskate ploffers en wriuwlûden. Foar in lytser part barde dit ek yn de Nederfrankysk-Nedersaksyske talen.

Bygelyks, de neikommende wurden hienen yn it Westgermaansk in n. (De weiwurden parten binne yn dizze tabel mei iepenings oanjûn.)

## Assiblaasje
Yn de Noardwestgermaanske talen hat assibilaasje west. Dit binne ferskate lûdferskowings, yn posysjes foarôfgeande oan beskate lûden.

Bygelyks, yn de neikommende foarbylden binne de skeane letters foarmen fan assiblaasje.

G-lûd wurdt J-lûd

K-lûd wurdt TSJ-lûd

U-lûd wurdt I of E-lûd

## Namme
De namme "Ingveonisme" komt fan de Ingvaeonen, de Noardseekustbewoaners fan Galje oant Denemark, yn de earste iuw nei Kristus, sa't dy beskreaun waarden troch de Romeinen. Der wurdt ûngelyk tocht oer dizze namme om't in ferbân mei dit folk, sa't de namme it suggerearret, hielendal net oantoand wurde kin.
Hoarn

## Foarwerpen
*hoarn (lichemsdiel), in út 'e holle groeiend lichemsdiel by beskate bistesoarten
*hoarn (muzykynstrumint), in algemiene oantsjutting foar in beskate kategory histoaryske muzykynstruminten
*hoarn (koperblaasynstrumint), in modern type koperblaasynstrumint

## Geografy
*Hoarn (Skylge), in doarp op it Fryske Waadeilân Skylge
*Hoarn (Noard-Hollân), in stêd en gemeente yn West-Fryslân, oan 'e Iselmarkust fan Noard-Hollân
*Hoarn (Gelderlân), in buorskip yn 'e Gelderske gemeente Heerde
*Hoarn (Súd-Hollân), in buorskip yn 'e Súdhollânske gemeente Alfen oan de Ryn
Casper Andries Lingbeek

**Casper Andries Lingbeek** (Sloten, no part fan Amsterdam, 5 febrewaris 1867 - Voorthuizen, 14 july 1939) wie predikant en politikus.

## Lingbeek as dûmny yn Fryslân
Lingbeek hat yn Fryslân dûmny west yn Kûbaard fan 1895 oant 1899. Syn twadde Fryske gemeente wie Reitsum c.a. Yn Reitsum waard hy lid fan de Twadde Keamer en moast doe syn amt dellizze. Lingbeek stie bekend as in konfesjonele dûmny. Hy hie wat deftichs oer him. De minsken mochten him graach hearre. Yn de deistige omgong wie hy populêr. Hy koe der moai bykomme.

## Lingbeek yn de Konfesjonele Feriening
Lingbeek hat lang lid west fan it bestjoer fan de Konfesjonele Feriening. Fan 1910 oant 1930 wie hy redakteur fan it blêd fan de konfesjonelen *De Gereformeerde Kerk*. Foaral syn rubryk *De vragenbus* waard in protte lêzen.

## Lingbeek syn politike opfettings
Yn de rûnten fan de kristlike partijen wie Lingbeek omstriden. Syn warskôgings tsjin it 'Roomske gefaar' foelen dêr net yn goede ierde. 
Sa kaam Lingbeek der ta om mei meistanners de 'Hervormd Gerefomeerde Staatspartij' op te rjochtsjen. Dy partij lei earne tusken de steatkundich grifformearden en de CHU yn.
De partij stelde yn 1925 Lingbeek kandidaat foar de Twadde Keamer. Hy kaam der yn as in ienmansfraksje. Fan 1925, mei in ûnderbrekking, oant 1937 hat hy keamerlid west. Folle koe der net dwaan. Syn foarstellen tsjin 'Rome' hellen it noait. Under syn kollegakeamerleden wie hy dochs populêr. Syn bydragen oan de debatten wienen hiel goed oan te hearren en hy waard wurdearre om syn humor.

## Lingbeek en Reitsum
Foar syn dwaan hat Lingbeek lang, seis jier, yn Reitsum stien. De namme Lingbeek is dêr noch lang mei eare neamd.
Wêr't Lingbeek ek foar soarge hat is dat it yn Reitsum oars tagie as in oare plakken. Rjochtsinnich herfoarmen stimme op de CHU, gie foar de Twadde Keamer net op. As der keamerferkiezings kamen dan kamen de manlju dêrfoar byinoar. De programma's waarden besprutsen en nei de oarloch waard der in ferkiezingsútstjoering belústere. Dan waard besletten op wa't men dizze kear stimme soe. Lang is de kar op Hervormd Gereformeerde Staatspartij fallen.

## Literatuer
* H. Tijssen, *Een getuigende geus. Ds. C.A. Lingbeek (1867-1939), Strijder voor den Staat met den Bijbel,* Kampen, 2007
Kistwurk

**Kistwurk** wie yn 2000 it earste Frysk-literere ynternettydskrift, mei Eeltsje Hettinga as driuwende krêft. Kistwurk kaam acht kear ek yn printe foarm út. It tydskrift hat trije jier bestien, oant it 1 jannewaris 2003 stoppe. 

Ut Kistwurk kamen de projekten *Wrald Finster Gedicht* en *Gjin grinzen, de reis* fuort. Dat lêste wie in trijetalige poezijbondel mei in CD wêrop foardrachten fan de yn de bondel opnommen dichters te hearren binne.

De ynternettydskriften Farsk (2003) en GO-GOL (2005) kinne as opfolgers fan Kistwurk beskôge wurde.
Blokker (plak)

**Blokker** is in Westfrysk doarp yn de gemeenten Hoarn en Drechterlân. It bestiet út twa plakken: Westerblokker Oosterblokker (West-Frysk: *Oôsterblokker*). Westerblokker makket tsjintwurdich diel út fan de gemeente Hoorn, Oosterblokker fan de gemeente Drechterlân. Westerblokker wurdt troch de gemeente en provinsje ek wol gewoan Blokker neamd. Blokker hat 5.580 ynwenners (2007), wêrfan 1.570 yn Oosterblokker wenje en 4.010 yn Westerblokker.

Blokker krige yn 1964 lanlike bekendheid doe't yn it gebou fan de pleatslike grientefeiling "Op Hoop van Zegen" The Beatles twa kear achterelkoar optreden - harren ienige optredens ea op Nederlânske grûn. Wol ha se yn Hillegom noch in konsert jûn, dat wie de tv-registraasje.

It plak is al iuwen opdield yn twa dielen, al yn de 13e iuw wurdt sprutsen oer in eastlik en in westlik diel, mar it is pas sûnt 1979 dat Blokker yn ferskillende rjochtsgebieten falt. Oant 1979 wie Blokker sels in eigen gemeente, oant dize opdield waard yn de gemeenten Hoorn, Bangert (Drechterlân) en Venhuizen.

De plaknamme Blokker is de 'ferbastere' namme foar Blokwar(ren). Dy namme is in ferwizing nei it  rjochthoekige en fjouwerkante lân dat foarme waard troch de twa sleatten dy't oan beide kanten fan it lân lizze. 

Oosterblokker is wat men it eastlike gebiet neamde fan de Blokwar(ren). Yn 1396 komt it plak foar as Oesterblocwer, yn 1414 as Oisterblocweer en yn 1639 as Ooster Blocker.

Westerblokker is wat men it westlike gebiet neamde fan de Blokwar(ren). Yn 1289 komt it plak foar as Westerblokweere, yn 1396 as Westerblocwer en yn 1639 as Wester Blocker.

Op de súdlike dyk fan de Blokwarren ûntstie noch in plak, it hjoeddeiske doarp Blokdyk, dat leit ek yn de gemeente Drechterlân, mar wie yn 1979 in diel wurden fan de sûnt 2006 eardere gemeente Venhuizen.

Blokker foel in tid ûnder de stede Westwâld, dat yn 1414 stedsrjochten krigen hie. Mar uteinlik skieden de twa fan inoar, en waard Blokker selsstannich.

## Bezienswaardigheden
* De *Barmhertige Samaritaan*, in pleats út 1659
* Stellingmole *[[De Kriichsman]]*, de heechste wynmole fan Noard-Hollân
* De herfoarme tsjerke út ± 1500


Ofbyld:Beatles monument, Blokker.JPG|Monumint ta oantins oan de twa konserten fan The Beatles
Ofbyld:Blokker1.jpg|*Westerblokker*
Ofbyld:Blokker - Molen De Krijgsman.jpg|*De "Kriichsman"*
Ofbyld:Blokker3.jpg|*Appartemint-blokken oan de râne fan Blokker mei de stêd Hoorn*
West-Fryslân

**West-Fryslân** (Westfrysk: *Westfriesland*) is in regio yn it noarden fan de provinsje Noard-Hollân, omsletten troch de Westfryske Ringdyk. It is ûntstien út it yn de Midsiuwen selsstannige Westfryske goa *[[Westflinge]]*. Tsjintwurdich wenje der 303.000 minsken, de haadstêd is Hoarn en it folsleine oerflak is 781,8km².

## Karakter
West-Fryslân hat in agrarysk oansjen en wurdt skaaimerke troch lange lintdoarpen. Der binne in oantal gruttere stêden lykas Hoarn (sintrumfunksje foar West-Fryslân), Inkhuzen, Skagen, Medemblik en Heerhugowaard. De havenplakken Hoarn en Inkhuzen hawwe in âld-Hollânsk karakter troch harren VOC-ferline. West-Fryslân is benammen yn trek by de wettersport, dit komt trochdat de regio oan de Iselmar en de Markermar leit. Fanwege alle sleatten en fearten is West-Fryslân ek goed berikber mei de boat. En op 'e fyts is der ek goed te wêzen, want der leit in grut netwurk fan fytspaden.

## Dialekt
Yn West-Fryslân wurdt it Hollânske dialekt West-Frysk sprutsen. Dit dialekt is in mingtaal fan it Hollânsk en de oarspronklike Fryske taal. Tsjintwurdich liket dit dialekt mear op it Hollânsk as op it Frysk, mar der binne ek wol oerienkomsten mei it Frysk. 

## Skiednis
West-Fryslân waard al foar de tiid fan de Romeinen bewenne troch minsken. Sa om-ende-by 600 f.Kr. festigen de Friezen harren yn dizze omkriten. It makke in skoftke diel út fan it Romeinske ryk (12 f.Kr. - 47 n.Kr. De skiednis fan West-Fryslân is foaral ferbûn west mei de rivier de *[[Flehi]]*, dy't troch de Flevomar (Almere) yn de Waadsee útmûnet. Yn de rin fan iuwen waarden mar en rivier hieltyd breder en ûntstie wierskynlik troch ôfslach fan de wâlkant, it ôfgraven fan it fean en it rizen fan de seespegel de Sudersee.

Nei it fertrek fan de Romeinen makke West-Fryslân sûnt de 7e iuw diel út fan it Fryske ryk dat ûnder kening Aldgilles en Redbad syn grutste útwreiding berikte. Nei it bewâld fan kening Redbad, stried hofmeier Karel Martel tsjin de Friezen dy't troch him yn 720 ferslein waarden. De Fryske gebieten westlik fan It Fly, dêr't ek West-Fryslân by hearde kaam sa yn Frankyske hannen.

Sûnt dy tiid wie West-Fryslân ûnderdiel fan it Frankyske ryk en hiet it Westflinge. Yn de 9e iuw waard West-Fryslân stadichoan wer in selsstannich gebiet en fierden har Fryske bewenners sa no en dan kriich mei de greven fan Hollân. Yn 1297 waarden sy troch de greve Jan fan Hollân ferslein en waard West-Fryslân troch him beset en ûnderdiel makke fan syn grûngebiet. Sûnt dy tiid wie West-Fryslân in part fan Hollân, earst fan it Greefskip Hollân, dêrnei fan it Greefskip Hollân en West-Fryslân. Letter waard dit de Steaten fan Hollân en West-Fryslân, en sûnt 1840 de provinsje Noard-Hollân.

## West-Fryske gemeenten

## Keppeling om utens
* Ynformative webstee oer de regio West-Fryslân
* Webstee mei ferskate fytsrûtes troch û.o. West-Fryslân
* Folksliet fan West-Fryslân
Minnistedútsk

It **Minnistedútsk** is in taal dy't heart ta de Súdwestgermaanske kloft fan 'e Westgermaanske talen.

It is ûntstien út 'e eastlike dialektgroep fan it Nederdútsk. Guon taalkundigen sjogge it dêrom noch altyd as in subdialekt fan it Eastnederdútske Nederprusysk. De measten beskôgje it tsjintwurdich lykwols as in ôfsûnderlike Nedersaksyske taal, mei't it foar sprekkers fan it Nederdútsk (yn noardlik Dútslân) en it Nedersaksysk (yn noardeastlik Nederlân) troch syn iuwenlange ôfsûnderlike ûntwikkeling net mear fersteanber is.

In grut part fan 'e lju yn 'e minnistyske mienskippen dêr't it Minnistedútsk ûntstie, wie ôfkomstich út Fryslân en oare parten fan 'e Nederlannen. Yn 'e wurdskat fan it Minnistedútsk binne noch altyd ynfloeden fan it Nederlânsk en it Frysk werkenber.

## Sprekkerstal
It Minnistedútsk wurdt sprutsen troch sa'n 400.000 minsken, dêr't 150.000 fan it noch alle dagen brûke. Foar hast 111.000 minsken yn Súd-Amearika is it Minnistedútsk sels de iennichste taal dy't se sprekke kinne.

De lannen dêr't tsjintwurdich grutste groepen Minnistedútsktaligen wenje, binne Dútslân, mei tusken 90.000 en 145.000 sprekkers, en Kanada, dêr't it Minnistedútsk as memmetaal sprutsen wurdt troch 80.000 minsken en as twadde taal troch nochris 20.000 lju. Sjoch de ûndersteande tabel foar in folsleine ferdieling fan 'e Minnistedútsktaligen oer de lannen.

Yn it sprekkerstal yn Paraguay binne ek 19.000 minsken meirekkene dy't sawol Minnistedútsk as Standertdútsk as memmetaal hawwe. Fierders wurdt it Minnistedútsk ek sprutsen troch tige lytse mienskippen yn Kosta Rika, Argentynje en Urûguay.

## Skiednis
It Minnistedútsk is ûntstien út it Nederdútsk dat sprutsen waard yn 'e minnistyske mienskippen dy't harren fan 'e sechstjinde iuw ôf oan 'e rivier de Weichsel yn it hjoeddeiske Poalen fêstigen. Dy minnisten wienen religieuze flechtlingen, dy't yn 'e Nederlannen en it Dútske Ryk ferfolge waarden om't se oanhingers wienen fan 'e ferneamde Fryske tsjerkeherfoarmer Minne Simens.

Fan 1787 ôf, doe't harren wengebiet yn 'e hannen kaam fan it keninkryk Prusen, teagen se fierder nei it easten ta en fêstigen se koloanjes oan 'e kust fan 'e Swarte See, yn wat tsjintwurdich de Oekraïne is, yn in gebiet dat ûntfolke wie trochdat Ruslân it doe krekt ferovere hie op 'e Turken. Fan 1874 ôf, doe't se ek yn Ruslân ferfolge waarden foar harren leauwe, emigrearren withoefolle fan harren nei Kanada, de Feriene Steaten en lannen yn Súd-Amearika.

De minnisten dy't yn 'e Oekraïne efterbleauwen, waarden yn 1941 mei de oare Ruslândútsers nei Sibearje en Sintraal-Aazje deportearre. Sûnt de fal fan it kommunisme en it útinoarfallen fan 'e Sowjetuny yn 1991 is it meastepart fan harren nei Dútslân emigrearre.

## Keppeling om utens
* Ethnologue report for Plautdietsch
* Was ist Plautdietsch
* Plautdietsch-Freunde e.V.
Drechterland

**Drechterland** is in gemeente yn West-Fryslân, yn de provinsje Noard-Hollân, mei 18.383 ynwenners (1 juny 2005).

De nije gemeente Drechterland is op 1 jannewaris 2006 ûntstien út de eardere gemeenten Drechterland en Fenhuzen (*Venhuizen*), dy't by dy fúzje formeel beiden opheft waarden, ek al behold de nije gemeente de namme 'Drechterlân'.

## Plakken
**Stêden**
* Hem (*Him*)
* Schellinkhout (*Skellinkhout*)
* Stede Broek (*Stee Broek*)
* Westwoud

**Doarpen**
* Blokdijk (*Blokdik*)
* De Buurt
* Hem (*Him*)
* Hoogkarspel (*Hougkarspel*)
* Oosterblokker (*Oôsterblokker*)
* Oosterleek (*Oôsterleêk*)
* Venhuizen (*Venhúze*)
* Wijdenes (*Venès*)

**Buorskippen**
* De Bangert
* De Hout
* De Weed
* Binnenwijzend (*Binnenwoisend*)
* Kraaienburg
* Leekerweg (*Lekerwei*)
* Oostergouw (*Oôstergouw*)
* Oosterwijzend (*Oôsterwoisend*)
* Oudijk (*Ouwedik*)
* Tersluis (*Tersluûs*)
* Westerbuurt (*Westerbuûr*)
* Westerwijzend (*Westerwoisend*)
* Wijmers (*Venèrs*) 
* Zittend
Noarder-Koggelân

**Noarder-Koggelân** (Hollânsk: *Noorder-Koggenland*, Lânwestfrysk: *Noorder-Koggeland*) is in eardere gemeente yn 'e krite West-Fryslân, yn de Nederlânske provinsje Noard-Hollân. De gemeente wie op 1 jannewaris 1979 ûntstien troch in fúzje fan 'e doetiidske gemeenten Abbetsjerk, Midwâld, Opperdoes, Sibekarspel en Twisk, mei dêropta it doarp Hauwert út 'e doetiidske gemeente Nibbikswâld. Op 1 jannewaris 2007 gie Noarder-Koggelân op yn 'e nije streekgemeente Medemblik. Noarder-Koggelân hie op 1 maaie 2006 10.599 ynwenners.

## Plakken yn de gemeente
Stêd:
* Abbetsjerk (stêd besteand út de doarpen Abbekerk en Lambertschaag)

Doarpen:
* Abbetsjerk
* Benningbroek
* Eastwâld
* Hauwert
* Lambertschaag
* Midwâld (gemeentehûs)
* Opperdoes
* Sibekarspel
* Twisk

Buorskippen:
* 't Westeinde
* Bennemeer
* Bruordyk
* De Buurt
* Het Hoogeland
* Koppershorn
* Veldhuis
Stede Broec

**Stede Broec** (Westfrysk: *Stee Broek*) is in gemeente yn West-Fryslân, yn de provinsje Noard-Hollân, mei 21.378 ynwenners (1 juny 2007). Dizze gemeente is yn 1979 ûntstien troch de fúzje fan 'e eardere gemeenten Grootebroek en Boppekarspel. De namme fan 'e gemeente is ôflaat fan Stede Grootebroek, de namme dêr't Grootebroek en Boppekarspel yn 1364 mei-inoar stedsrjochten krigen fan Albrecht fan Beieren, de greve fan Hollân.