De Panne (Belgje)

**De Panne** (Frânsk: La Panne) is in baaiplak en gemeente yn 'e Belgyske provinsje West-Flaanderen. De gemeente hat goed 11.000 ynwenners. De Panne is de meast westlike stêd fan it lân en it súdlikste baaiplak fan de Belgyske kust. De Panne grinzget op oan de noardlikste stêd fan Frankryk: Bray-Dunes. Ynwenners wurde 'Pannois' of 'Pannoises' neamd.

It strân fan De Panne is it breedste stik strân fan Belgje. By leechwetter is it likernôch 450 meter breed. 
## Skiednis
De namme komt fan it wurd dúnpanne. In panne of panne is in komfoarmige djipte yn 'e dunen. Yn de omkriten fan Adinkerke wie al sûnt de 5e iuw f.Kr. bewenning en ek yn de Romeinske en de Frankyske tiid wennen der minsken dy't harren dwaande holden mei lânbou, fee en fiskerij. De namme fan it doarp Adinkerke giet werom op de 12e iuw.

De Panne ûntstie lykwols pas om 1782 yn 'e tiid fan de Eastenrykske Nederlannen. It regear ûnder keizer Jozef II woe de kustfiskerij oantrune, sadat boargers út Veurne tusken de dunen en de see in delsetting mei de namme *Sint-Jozefsdorp* stiften, letter *Kerckepanne* neamd. De lytse buorskip waard yn 1789 in parochy fan Adinkerke en yn 1799 bestjoerlik yndield by de gemeente Adinkerke. It is it plak dêr't Leopold I, de earste kening fan de Belgen, foet op Belgyske grûn sette doe't er fan Duinkerken nei De Panne ried, beselskippe troch Frânske kavalery.

Om 1830 hinne erfde grutgrûnbesitter Pieter Bortier yn De Panne sa'n 650 hektare dúngrûn. Hy iepene yn 1831 it earste ienfâldige "Pavillon des Bains", in moetingsplak foar de *beau monde*. Jierren letter boude er dêr in eigen simmerhûs. Hy krewearre foar de ferbettering fan it lytse en earme fiskersdoarp. De Panne hie gjin haven, mar om 1900 hinne hie it op Oostende nei al de grutste fiskersfloat fan Belgje. Troch it ûntbrekken fan in haven moasten de platboaiems op it strân lutsen wurde. Oan it begjin fan de 20e iuw wiene der plannen om in haven oan te lizzen, mar dy waarden nea útfierd en de fiskers ferdwûnen stadichoan út De Panne.

Yntusken ûtwikkele De Panne him ta in jimmeroan populêrder baaiplak en dat makke De Panne grutter as it âldere Adinkerke. Op 5 febrewaris 1870 waard it spoar De Panne-Duinkerken iepene. Om dy tiid hinne waarden by it Pavillon des Bains in *kurhaus*, in pear paviljoenen en de earste pensions en hotels boud. Flak foar 1900 waard De Panne útwreide neffens in ûntwerp fan arsjitekt Albert Dumont. Hy paste de spesifike *cottage*-arsjitektuer ta en yn de wyk Dumont is dy arsjitektuer goed bewarre bleaun. Op 'e seedyk waarden filla's yn skildereftige styl boud.  

Op 24 july 1911 waard de buorskip De Panne ôfsplitst fan Adinkerke en in selsstannige gemeente. By de gemeentlike fúzjes fan 1977 binne beide gemeenten wer gearfoege, mar Adinkerke as lytste doarp waard no ûnderdiel fan de nije fúzjegemeente De Panne.

Yn de Earste Wrâldkriich siet, nei't ek Antwerpen him oerjoech oan it Dútske leger, it Belgyske regear yn Le Havre yn Frankryk. Kening Albert I en keninginne Elisabeth ferhuzen lykwols nei it lêste stikje frije Belgje nei in filla yn De Panne om fan dêr wei it Belgyske leger te lieden.

Mei de komst fan it massatoerisme yn de jieren 1950 waarden de measte filla's oan 'e seedyk ôfbrutsen om plak te meitsjen foar grutte appartemintekompleksen, sadat der hjoed-de-dei net in soad mear oer is fan de oarspronklike arsjitektuer.

## Gemeenteyndieling
De gemeente ûntstie op 1 jannewaris 1977 en bestiet út twa dielgemeenten. De Panne leit oan de kust en trije kilometer it lân yn leit oan it Nieuwpoort-Duinkerkenkanaal it doarp Adinkerke. It totale gebiet is 2.390 ha grut, wêrfan de dielgemeente De Panne 901 ha beslacht en de dielgemeente Adinkerke 1.489 ha. 

## Gea
De Panne is in baaiplak oan de Noardseekust mei in breed strân en omklamme fan natoergebieten. Yn it easten binne dat de *Zeeparkduinen* (10 ha), de *Houtsaegerduinen* en it *Kerkepannebos* (86 ha), yn it suden de *Oosthoekduinen* (61 ha), it *Calmeynbos* (85 ha), de *Krakeelduinen* en yn it west it natoergebiet *De Westhoek* (340 ha), dat op it Frânske natoergebiet *Dune du Perroquet* yn Bray-Dunes oanslút. Tussen it Calmeynbos en de Oosthoekduinen leit ek it provinsjaal besikerssintrum *Duinpanne* mei in museum. Yn 'e measte natoergebieten is gelegenheid foar kuierjen. Hûnen moatte altiten oan 'e line holden wurde.

## It besjen wurdich

* It monumint fan Leopold I datearret út 1958 en is ûntwurpen troch René Cliquet. It betinkt de oankomst fan de earste kening fan de Belgen mei de koets út Frankryk op 17 july 1831. 
* De Sint-Pitertsjerke (*Sint-Petruskerk*) is in neogoatyske halletsjerke. It earste diel waard boud yn 1860; de toer waard pas yn  1934 tafoege.
* De Us-Leaffrouwetsjerke (*Onze-Lieve-Vrouwkerk*) is in neoromaanske tsjerke út 1930.
* De Keninklike Kapel is in kapel út 1909-1913. Yn de Earste Wrâldkriich besocht kening Albert I de tsjerke regelmjittich, sadat de  tsjerke yn 1924 de namme Keninklike Kapel krige. Oarspronklik stie de kapel yn 'e dunen, mar hjoeddedei yn de bebouwing fan De Panne. De kapel waard tegearre mei in kleaster boud yn opdracht fan it echtpear d'Arripe-Sanchez ta neitins fan harren dochter, dy't yn 'e âldens fan 21 jier ferstoarn wie.
* It brede strân by De Panne is tige geskikt foar de strânsilerij. Yn 1898 yntrodusearren de bruorren Dumont dêr de sylwein as rekreaasjemiddel.

## Befolkingsferrin fan de gemeente De Panne
Understeade ynwennertallen binne fan tapassing op de hjoeddeiske gemeente lykas dy ûnstie nei de fúzje fan 1 jannewaris 1977. 


Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:800 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:12000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1831 text:1831
 bar:1846 text:1846
 bar:1856 text:1856
 bar:1866 text:1866
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2020 text:2020
 bar:2022 text:2022

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1831 from:0 till: 992
 bar:1846 from:0 till: 1278
 bar:1856 from:0 till: 1504
 bar:1866 from:0 till: 1725
 bar:1880 from:0 till: 2167
 bar:1890 from:0 till: 2507
 bar:1900 from:0 till: 3071
 bar:1910 from:0 till: 4199
 bar:1920 from:0 till: 5849
 bar:1930 from:0 till: 5856
 bar:1947 from:0 till: 8182
 bar:1961 from:0 till: 9102
 bar:1970 from:0 till: 9562
 bar:1981 from:0 till: 9507
 bar:1990 from:0 till: 9615
 bar:2000 from:0 till: 9722
 bar:2010 from:0 till: 10614
 bar:2020 from:0 till: 11147
 bar:2022 from:0 till: 11122

PlotData=
 
 bar:1831 at: 992 fontsize:S text: 992 shift:(-10,5) 
 bar:1846 at: 1278 fontsize:S text: 1.278 shift:(-10,5)
 bar:1856 at: 1504 fontsize:S text: 1.504 shift:(-10,5)
 bar:1866 at: 1725 fontsize:S text: 1.725 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 2167 fontsize:S text: 2.167 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 2507 fontsize:S text: 2.507 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 3071 fontsize:S text: 3.071 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 4199 fontsize:S text: 4.199 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 5849 fontsize:S text: 5.849 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 5856 fontsize:S text: 5.856 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 8182 fontsize:S text: 8.182 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 9102 fontsize:S text: 9.102 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 9562 fontsize:S text: 9.562 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 9507 fontsize:S text: 9.507 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 9615 fontsize:S text: 9.615 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 9722 fontsize:S text: 9.722 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 10614 fontsize:S text: 10.614 shift:(-10,5)
 bar:2020 at: 11147 fontsize:S text: 11.147 shift:(-10,5)
 bar:2022 at: 11122 fontsize:S text: 11.122 shift:(-10,5)


*Boarnen:NIS, 1831 oant en mei 1981 binne folkstellingen; 1990 en letter ynwennertallen op 1 jannewaris.