open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nilgün Yerli

**Nilgün Yerli** (Kırşehir, 11 novimber 1969) is in Nederlânske skriuwster en kabaretiêre.

## Libben
Yerli waard berne yn Turkije. Op har 10e kaam se nei Nederlân. Yn it earstoan wenne hja op it It Hearrenfean. It wie in drege tiid foar har, omdat hja gjin Nederlânsk koe en der op skoalle út lei. Doe't Yerli 15 jier wie ferlearen har âlden it libben by in auto-ûngemak en krige hja ûnderdak by nonnen yn Stienwikerwâld.

Sy ferhuze nei Haarlim dêr't hja nei de HEAO gie. Hja hie dêrneist allerhanne bybaantsjes om troch de tiid te kommen.

Mei in freondinne sette hja útein mei it duo Turkish Delight. Yn 2000 stie Yerli mei har soloprogramma 'Wat zeg ik?' yn it teater en yn 2001 mei de show 'Vreemde vreemdgangers'. Letter bedarre se yn Amsterdam. 

Se hie ûnder oaren in kollumn yn Het Parool. Foar de film 'De Garnalenpelsters' folge Yerli toanielles oan de filmakademy yn New York. Tusken 2006 en 2009 wenne Yerli wer yn Turkije, diels út ûnfrede mei it reizgjend bestean dat lestich te ferienigjen is mei it mem-wêzen (sy hat in soantsje, Leon), en foar in part om't ûntjouwings yn de Nederlânske multikulturele maatskippij har net noasken. Sûnt 2008 hat Yerli it programma 'Bij Yerli', útstjoerd troch Het Gesprek, wêryn't hja bekende Nederlanners yn Turkije ynterviewt.

Yn 2009 gie se werom nei Nederlân, dêr't se wer teätershows joech.

## Ferskaat
Yn 2009 begûn hja de aksje ’Liefde beGeert Wilders’. Minsken waarden oproppen om brieven en blommen nei Geert Wilders te stjoeren om him mylder foar (Islamityske) ymmigranten oer te meitsjen. 

## Boeken
* *Turkse Troel: de columns* (2000), (kollumns)
* *De garnalenpelster* (2001), biografyske roman
* *Acht jaargetijden* (2002, kollumns)
* *Mezelf geworden*, (2004, kollumns)
* *Weg van Nederland* (2005) 
* *Wie ben ik?* (2015)

## Shows
* *Wat zeg ik*
* *Vreemde Vreemdgangers*
* *Held op blote voeten* (2003)
* *BangBang*
* *De adem van Eva*
* *Weer met Henk* (2012)
* *Onbeperkt Genieten* (2014)

## Prizen
*  E. du Perronpriis foar "De Garnalenpelster" yn 2004 (ek ferfilme, mei harsels yn de haadrol)

## Keppeling om utens
* Hiemside fan Nilgün Yerli
Klaas Tjepkema

**Klaas Tjepkema** (Sint-Jabik, 21 oktober 1922 - Ljouwert, 14 july 2005) wie in Biltsk bestjoerder.

Nei in stúdzje yn Rotterdam direkteur fan it Ynstitút foar lânboukoöperaasjes yn Fryslân (1952-1960), haaddireksje en personielssaken fan de CCF (1960-1969) en sûnt 1969 direkteur Fersekeringsfûnsen yn Ljouwert. 

Publisearre mei J.P. Wiersma *Erf en Wereld* (1959) oer de Fryske lânboukoöperaasje en yn 1963* Dat is 't Kondensfabryk*, oer it ûntstean en de ûntwikkeling fan it Koöperative Kondensfabryk Friesland (CCF).
Pieter Jan Tichelaar

**Pieter Jan Tichelaar** (Makkum, 28 juny 1928 - dêre, 26 augustus 2020), wie direkteur fan BV Tichelaar fan 1964 oant 1985. 

Nei in stúdzje Skiekunde yn Delft kaam er by de Keninklike Tichelaar Makkum. Oprjochter en konservator fan de stichting Frysk Ierdewurk-Museum De Waach en oprjochter fan de VVV-Makkum. Ald-bestjoerslid fan ynstellingen op museaal mêd, fan de feriening Klaaiyndustry Nederlân en fan de Algemiene Feriening fan Ierdewurkfabriken. Stimulearre behâld fan de Makkumer buorren. Hy wist it bedriuw frijwat út te wreidzjen mei de produksje fan fliertegels en dakpannen en wurke mei oan publikaasjes op it mêd fan (Makkumer) diggelguod. Hy wie fan 1959 oant 1985 aktyf yn it bedriuw.
Twadammeplan

It **Twadammeplan** wie in yn 1966 ûntwkkele plan om twa dammen oan te lizzen tusken de Fryske kust en It Amelân. 

Foardielen soenen wêze: feiliger seewarring, gruttere mooglikheden foar it toerisme, mooglikheid ta ynpoldering fan in part fan it Waad.
Kostenoerwegings en feroare ynsjoch oer de wearde fan it Waad en de Waadsee as natoergebiet makken dat it plan yn 1972 troch Provinsjale Steaten fan Fryslân fersmiten waard.

## Sjoch ek
* Amelânske Daam
Hotze Tjepkema

**Hotze Tjepkema** (Hallum, 7 jannewaris 1901 - Driezum, 19??) Frysk taalkenner dy't yn de feehâlderij wurke fan 1913-1936, by de Rykslânbou-foarljochtingstsjinst en fan 1943-1973 yn de handel.

Bekend waard syn rubryk "Efkes taalbuorkje", earst yn de Stim fan Fryslân en sûnt 1971 yn it Frysk Deiblêd. Skreau ek taalkundige artikels yn De Pompeblêden.
Mees Toxopeus

**Mees Toxopeus**, (Nieuwe Pekela, 22 oktober 1886 - Skiermûntseach, 28 febrewaris 1974) wie in skipperssoan en seeman.

## Libben en wurk
Mees wie de twadde soan fan Jannes Toxopeus (1859-1934) en Everdina Kielema (1863-1942). Hy waard ferneamd nei pake fan memmekant de turfskipper Mees Kielema (1836-1922).

Yn 1917 waard er skipper op rêdingsboat *C.A. den Tex* (- 1922) en letter op de *Hilda* (1922-1926) dy't doe beide op Rottumereach stasjonere wienen (letter giene se respektyflik nei Harns/Hylpen en De Lemmer). Untwurp it begjinsel fan de selsrjochtsjende rêdingsboat *[[Insulinde (rêdingsboat)|Insulinde]]* , dy't yn 1927 op de De Skâns stasjonearre waard. Toxopeus wie skipper op de Insulinde fan 1927 oant 1950. Dat jier joech hy it roer oer oan syn jongere broer Klaas dy't al stjoerman op de Insulinde wie. Mees syn soan Jannes Toxopeus (1908-1995), waard ek skipper by de rêdingmaatschappij. Op syn namme steane 200 reizen en 251 rêde drinklingen yn it eastlik Waadseegebiet. 

Toxopeus ûntfong de earemedalje yn sulver fan de Oarder fan Oranje-Nassau en tal fan oare, ek ynternasjonale, ûnderskiedings. Guon dêrfan krige er foar syn fersetswurk yn de Twadde Wrâldoarloch. Hy waard yn 1951 eareboarger fan Nieuwe Pekela. Syn lêste libbensjierren wenne hy op Skiermûntseach.

## Neitins
Yn 1963 waard in seeferkennersgroep yn Beverwyk nei Mees Toxopeus ferneamd en yn 1967 ferneamde Jan Berend Bazuin, eigener fan Hotel Bazuin op Skiermûntseach, syn kafee nei syn buorman Mees Toxopeus. De Tox Bar bestiet noch altyd.

## Keppeling om utens
* ''Zeeverkenners Mees Toxopeus''
Milika Peterzon

**Milika Angélique Peterzon-Gischler** (Bennebroek, 12 maart 1962) is earder Nederlânsk presintatrise. Sy wie oant 2012 ien fan de gesichten fan *[[Hart van Nederland]]*, in nijsshow fan de Nederlânske telefyzjestjoerder SBS 6. Earder wie Milika omropster fan de TROS. Fierder hat hja har eigen reklameburo en wurket se as diskusjeliedster, deifoarsitter en presintatrise fan eveneminten foar ferskate bedriuwen.

Anno 2009 hat Peterzon in relaasje mei Jurgen Smit, earder presintator fan túnprogramma's by SBS en RTL.
Twadde wente

In **twadde wente** of **rekreaasjewente** is in as fakânsjeferbliuw ynrjochte wente, dêr't de eigener/bewenner fan net ynskreaun stiet by de gemeente dy't it oangiet. 

Benammen yn de twadde helte fan de jierren 1960 kamen der hurd mear twadde wenten. Yn in oantal lytse buorskippen en doarpen gie de ûntfolking dêrtroch sa hurd dat hiele mienskipspatroanen ferlern giene. Yn it earstoan waard de ferkeap en ynrjochting fan huzen as twadde wente net as ûngeunstich sjoen: se waarden teminsten wer opknapt en bewenne. Oerheid en befolking waarden kritysker, doe't ek kwalitatyf goede huzen oankocht waarden troch rekreanten, krekt yn in tiid dat lytsere plakken yn de omkriten fan kearnen wer yn de belangstelling kamen (suburbanisaasje). Om de tanimming fan twadde wenten foar te kommen, makke in tal gemeentes nije feroarderingen, wêrby't de ferkeap c.q. bestimming fan in hûs yn de buorren as twadde wente ferbean waard. Omdat twaddewentebesitters wol gebrûk makken fan, mar gjin bydrage leveren oan in oantal gemeentlike foarsjennings, waard nei 1970 yn in guon gemeentes teffens in wenforinzebelesting ynfierd. Hjir en dêr waard en peal en perk steld oan de moade om wenten wyt te skilderjen of bûnte kleuren te jaan. Neffens it PPD-rapport (1975) en oare feiten wienen yn Fryslân (benammen yn it suden) sa'n 3660 twadde wenten. De bewenners kamen foar it meastepart út Noard- en Súd-Hollân, mar ek út Dútslân.
Jakob Vellenga

**Jakob Tiede Vellenga** (Ljouwert, 2 septimber 1920 - dêre, 20 septimber 2012) wie in PvdA-politikus.

Fan 1946-1974 riedslid fan de gemeente Ljouwert (1953-1965 wethâlder, dêrnei fraksjefoarsitter), fan 1950-1954 en fan 1962-1966 lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân. Fan 1953-1964 einredakteur fan Doorbraak, it moanneblêd fan de Protestantsk-Kristlike Wurkmienskip yn de PvdA. Lid fan de Twadde Keamer fan 8 juny 1965 o/m 21 febrewaris 1967, 3 septimber 1968 o/m 9 maaie 1971 en 11 mei 1971 o/m 27 augustus 1979.

Foar 1965 preke hy geregeldwei en fan 1955-1959 wie hy lid fan de Generale Synoade fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke. 

Yn it moanneblêd Leeuwarder Gemeenschap fersoarge hy de rubryk yn it Stedsfrysk mei de titel 'Onder het Klokje' (1953-1959).
Wytsingskat

In **Wytsingskat** besteande út in kolleksje sulveren foarwerpen dy't yn 1951 fûn waard yn Winsum blykt út ferfalsings te bestean. De skat wurdt bewarre yn it Frysk Museum waard troch P.C.J.A. Boeles ynearsten as echt beskôge. It blykte net yn Winsum fûn te wêzen mar de ferfalske sulveren foarwerpen fan bien en sulver komme allegear troch ien kanaal. Yn 1975 ferskynde in rapport oer dizze affêre troch archeolooch Gerrit Elsinga.
Jacob Visser (argivaris)

**Jacob Visser** (Amsterdam, 4 septimber 1915 - Ljouwert, 5 septimber 1995) wie in archeolooch en genealooch.

Publisearre op genealogysk en heraldysk mêd, haadsjartermaster oan it Ryksargyf yn Fryslân. Sekretaris fan de Fryske Rie foar Heraldyk, mei-redakteur fan de rige 'Grêfskriften tusken Fly en Lauwers' en fan it Genealogysk Jierboekje (1957-1970).

Stelde kertiersteaten op fan bekende Friezen, ûntwurp in stikmannich flaggen en publisearre hjiroer yn ûnder oaren De Vrije Fries, It Beaken en Gens Nostra.

## Wurk
* *Inventaris van het archief der Opsterlandsche Veencompagnie* (1975)
* *De plaatselijke verspreiding der Katholieken in Friesland tot het begin der 19de eeuw* (1958)
* *Adel en "adfel" in de Staten van Friesland in de 17de en 18de eeuw* (1962)
* *Overzicht van de voornaamste bronnen voor genealogisch en heraldisch onderzoek in het Rijksarchief in Friesland* (1972)
Vinea Domini (Wytmarsum)

**Vinea Domini** (Latyn foar "Wynberch fan de Hear") is in fransiskaner kleaster yn Wytmarsum sûnt 1902. 

Sluten op 30 septimber 1974 om te min nije roppingen. Yn 1947 waard in roomsk foarmingssintrum mei deselde namme neist it kleaster oprjochte. Yn 1957 waard in nij gebou yn gebrûk nommen.

## Keppeling om utens
*  Skiednis Vinea Domini op www.erfgoedkloosterleven.nl
Oenemastins (Terkaple)

De **Oenemastins** of **Roordastins** wie in stins yn Terkaple.

Oan de oare kant fan de Terkaplester tsjerke, de noardside, stie yn de midsiuwen in stins. Oan dy stins binne de nammen Oenema en Roorda ferbûn. De nammen steane noch op de grêfstienen yn de tsjerke en yn de pleats noardlik fan de tsjerke. Yn de opkeamer fan de pleats is in skoarstienmatel dy't oarspronklik yn de stins stien hawwe sil. Op dy mantel steane de nammen fan Roorda’s. De skoarstienmantel is 2 meter breed en rêst op 2 pylders fan 2 meter heech. Boppe de trije beitele koppen, dy't allegearre ûngelyk binne, steane trije pear wapenboerden útkapt mei de nammen: Jr. van Roerda Jfr. Elisabeth de Borgreeff (midden boppe) Roerda-Ziaerda (Tjaarda) Borgreeff-van d Eemst (linksûnder) (rjochtsûnder). 
De nammen fan it middelste wapenboerd binne de bewenners fan de stins. De nammen by de linker boerden sille de âlden fan jonker Douwe fan Roorda west hawwe en dy by de rjochter boerden de âlden fan jonkfrou Elisabeth de Borgreeff.

It ienichste jiertal dat op de mantel foarkomt is 1602 of 1607. It gehiel sil wol setten wêze troch de widdo Roorda as earebetoan oan har man dy't yn 1601 ferstoarn is. Dat is te sjen op de grêfstiennen yn de tsjerke.
Wybe Visser

**Wybe Annes Visser** (Heech, 2 novimber 1811 - Hylpen, 18 oktober 1886) keapman, sjippesieder, oaljeslagger en seeskilder yn Warkum.

Blykt bejeftige en benammen korrekt skilder fan seegesichten en taferielen ( mei Fryske ielaken der op) west te hawwen. Wurk fan him is yn it Frysk Skipfeartmuseum yn Snits en by partikulieren.
Is famylje fan de Vissers dy't mei de iel hannelen op Londen. Troude mei de dochter fan de bekende Jouster skipsbouwer Geart Gearts, dêr't er faaks syn kennis oer bou en tugen fan skippen fan hie.
Geert Vledder

**Geart Hendriks Vledder** (Eagmaryp, 1926 - Grou, 2014) wie direkteur fan it Pedagogysk Advysburo fan de Fryske Akademy sûnt 1965. Dêrfoar wie er ûnderwizer yn Nijhoarne en Grou (1950-1965, sûnt 1956 as skoalhaad). Hy skreau mei syn frou Janny van der Knoop, dy't ek selsstannich berneboeken yn de Fryske proefstavering skreau, Fryske learboeken foar it leger ûnderwiis. Syn krewearjen foar in oare Fryske stavering, de saneamde proefstavering, brocht him in soad krityk, mar yn ûnderwiisfermniddens ek in protte wurdearring. Fan 1966-1974 wied er riedslid en sûnt 1967 wethâlder (oant 1974).
Klaas Toxopeus

**Klaas Toxopeus** (Farmsum, 20 july 1904 - Delfsyl, 19 desimber 1981) wie stjoerman en skipper op de rêdingboaten fan de Keninklijke Noard- en Súd-Hollânske Rêdingmaatskipppij (KNZHRM), ien fan de foargongers fan de KNRM.

Toxopeus wie in soan fan Jannes Toxopeus (1859-1934) en Everdina Kielema (1863-1942). Syn achttjen jier âldere broer Mees Toxopeus wie ek skipper fan de KNZHRM.

## Karriêre
Toxopeus learde fan jongsôf oan it Waadgebiet goed kennen, earst op de tsjalk fan syn heit en letter as fiskersfeint by syn omke yn Sâltkamp. Mei 22 jier waard er stjoerman fan de rêdingboat *Hilda* op it stasjon Rottumereach. Yn 1930 waard er stjoerman op de rêdingboat *[[Insulinde (rêdingsboat)|Insulinde]]*, dêr't syn broer Mees skipper op wie. Dizze boat wie stasjonearre op De Skâns. Op 31 oktober 1950 folge er Mees op as skipper, en blean dit oant de boat yn 1964 út tsjinst nomd waard. Op 31 july 1964 gie er mei pensjoen.

Yn 1930 troude Toxopeus mei Hillegiena Luchtenberg. Hja wennen op De Skâns en krigen twa dochters. Neist syn funksje by de rêdingsmaatskippij, hie er mei syn frou in kafee op de seedyk fan Eastmahorn.

Toxopeus makke 270 tochten mei in rêdingboat en helle 315 persoanen behâlden nei de wâl. Hy ûntfong in soad ûnderskiedingen út binnen- en bûtenlân, dêr't de sulveren earemedalje ferbûn oan de Oarder fan Oranje-Nassau (1955) en de sulveren medalje earste klas yn de Oarder fan de Wite Roas fan Finlân ûnder wienen.

De parse hie yn de jierren 1930 in protte omtinken foar rêdingen. Dat kaam de rêdingmaatskippij goed út, omdat dy it hawwe moast fan partikuliere jeften. Rêders waarden gereldwei yn it sintsje set en belutsen by publisiteitsaksjes. Yn de jierren fyftich en sechtich spile Toxopeus dêrby in wichtige rol. Hy wie in goed ferteller en dat rekke bekend. Hy waard frege foar lêzingen, earst yn de omkriten, letter it hiele lân troch. Dat late wer ta útnûgings foar radioprogramma's, beide wienen populêr.

## Boeken
Utjouwerij Het Wereldvenster út Baarn frege him om syn oantinkens op papier te setten. Hy waard holpen troch Age Scheffer, sjoernalist by het Vrije Volk, dy't as skipperssoan de eftergrûn en heroyk fan de ferhalen goed oanfielde. Koart nei elkoar ferskynden trije boeken:
* 1952 - *Vliegende storm* 
* 1953 - *Woest water. Herinneringen van een Nederlands zeeman*
* 1955 - *Stormnacht. Avonturen aan de Nederlandse kust*

De boeken waarden werprinte en yn 1956 bondele ta in omnibus mei de titel *De Memoires van de schipper van de reddingboot 'Insulinde*', dy't noch yn 1974 ûnder de titel *Herinneringen van Klaas Toxopeus* in 9e printinge meimakke. Fan *Vliegende storm* ferskynde yn 1954 yn New York in Ingelske oersetting mei de titel *Flying storm. Adventures of the skipper of a rescue boat off the stormy coast of Holland*. Yn it Dútsk kaam yn 1955 *Harte Männer, harte See* út. It waard yn 1964 werprinte yn in jubileumútjefte by gelegenheid fan Toxopeus syn ôfskied fan de KNZHRM (mei in libbensbeskriuwing troch Age Scheffer). Yn 1958 publisearre Toxopeus ek noch *De Eilander. Roman van de lokkende zee*.
Janny van der Knoop

**Janny Vledder-Van der knoop** (It Mar, 3 maart 1925 - It Hearrenfean, 18 juny 2007) wie ûnderwizeresse en Frysk skriuwster fan berneboeken.

Se skreau tsientallen Fryske berneboeken dy't ek yn it Nederlânsk ferskynden. Se wie aktyf by it Sint Piterfeest yn Grou en is yn 2004 beneamd ta Sint Pitergenoat.

Janny en har man Geart Vledder ferhuzen ein augustus 2003 út Grou wei. Se ruilen harren wenning oan de Swanneblom yn foar in appartemint yn serviceflat Hearenhage op It Hearrenfean.

## Wurk: berneboeken
(in seleksje)
* 1962 : *Melle mich*
* 1971 : *Fon Teddy en Wûf*
* 1972 : *De slyde fon Klaas*
* 1981 : *Jentsje syn koekje*
* 1981 : *Jentsje syn bear*
* 1981 : *Jentsje syn auto*
* 1986 : *Jentsje syn pot*
* 1986 : *Jentsje syn wein*
* 1987 : *Kamera op Kameroen*
* 1988 : *Jentsje yn ’t bad*
* 1988 : *Jentsje en de lampe*
* 1988 : *Jentsje syn bal*
* 1995 : *Jentsje syn pemper*
* 1995 : *Jentsje syn sobber*
* 1996 : *Meinte : in bysûndere freonskip*

## Keppeling om utens
* Profyl by sirkwy.
Jelle Wigles de Visser

**Jelle Wigles de Visser** (Grou, 17 maart 1890 - Wergea, 30 juny 1957) wie wethâlder fan de gemeente Idaarderadiel en lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân foar de sosjalisten. Hie 29 funksjes yn it boere-organisaasjelibben. De Visser wie Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Nei him is in wei by Wergea en Grou neamd.
Jan Vlieger

**Jan Vlieger** (Amsterdam, 1911 - Beetstersweach, ?) wie haadyngenieur-direkteur foar de Lânynrjochting yn Fryslân sûnt 1972. 

Nei de stúdzje Boskbou (1935) wurke er by Steatsboskbehear fan 1938 oant 1971, sûnt 1942 yn Fryslân. Fan 1946 oant 1968 wied er sekretaris fan de provinsjale Feriening foar Natoerbeskerming It Fryske Gea.
Wigholt Vleer

**Wigholt Tjerk Vleer**, (Aduard, 10 april 1919 - Noarch?, 1999), genealooch en wichelroederinner en histoarysk publisist.

Wenne fan 1953-1968 yn Hurdegaryp en skreau yn dy tiid in soad artikels yn de Ljouwerter Krante. Sûnt 1968 yn Norg en ferbûn oan de redaksje fan de 'Leekster Courant' út De Like. Oprjochter fan de Toerfytsklup Frisia en yn 1966 inisjatyfnimer fan de Drintske Fytsfjouwerdeiske ( yn 1974 17.500 dielnimmers ).

## Wurk
* Genealogyen fan û.o. de famyljes Bottema (1953), Talsma/Tolsma (1953), Buwalda (1954), Wassenaar (1963), Homan/Linthorst Homan (1974) en Jongsma (1974).
* *Adam Hurdrider* (1955). Sjoch: Adam Ruurds de Boer
* rige *Rare kostgangers in Achtkarspelen, Smallingerland, Opsterland, Heerenveen, Haskerland, Dokkum en omgeving, Sneek IJlst en Wymbritseradiel* (1960-1963)
* *Sterf Sodomieten! (geschiednis fan eene wrede Groninger homofielenvervolging in 1730/1731)* (1972)
* *Leylijnen en leycentra in de Lage Landen, 217 heilige plaatsen in Nederland en Vlaanderen*, Dimter (1992)
* *Langs mysterieuze plaatsen in Zuidwest-Engeland* (mei Dick van den Dool), Ankh-Hermes, Dimter, (1994)

## Keppeling om utens
* Filmke: ''Het Meisje van Yde en de wichelroedelopers''
Romke van Dam

**Romke van Dam** (De Tynje 10 april 1868 - It Hearrenfean, 31 maart 1957) wie boer op De Tynje. It wie in sosjaal fielend man dy't in soad foar De Tynje betsjutten hat. Sa wie er yn 1915 ien fan de oprjochters fan it molkfabryk 'De Volharding II' op De Tynje. Nei him is de Romke van Damwei neamd.

Van Dam troude op 3 septimber 1899 te Opsterlân mei Janke Nannes Kleefstra (1871-1951).
GWS

De **Grouster Wettersportferiening (GWS)** is oprjochte yn 1935. De GWS begûn yn 1935 mei 45 leden, yn 2010 binne it 650. 
Skoukes fan 'e GWS hawwe by de wettersneed fan 1953 yn Seelân meiholpen minsken fan 'e dakken te heljen.
 
By it 75-jierrich is in spesjaal boek útkaam. It boek is skreaun troch Jan Pieter Rottiné.
Irtysj

De **Irtysj** (Russysk: Иртыш; Kazachsk: Ертiс, *Ertis*; Tataarsk: Иртеш; Latyn: İrteş ; Sineesk: 额尔齐斯河, *É'ěrqísī hé*) is in rivier yn Aazje, dy't fan it Altaiberchtme nei de Ob streamt en tegearre mei dizze rivier ien fan de grutste riviersystemen fan de wrâld foarmet en it op ien nei langste fan Euraazje (5410 km). De rivier rint troch Sina, Kazachstan en Ruslân, hast hieltyd yn noarwestlike rjochting. De mûning fan de Ob is by Chanty-Mansiejsk: de Irtysj hat oankaam op dat plak al in folle langere wei ôflein (4248 km) as de Ob sels (3176 km). De Ob komt fan it easten en fiert it wetter fan de Irtysj ôf nei de Noardlike Iissee, dêr't sy 1162 km mear noardlik yn út komt.

It stik fan it Altaiberchtme yn Noardwest-Sina (Sinkiang) oant de Zaysanmar yn it easten fan Kazachstan hjit Swarte Irtysj (*Kara Ertis*), it part nei dit mar wurdt somtiden Wite Irtysj neamd. 

De wichtichste stêd oan de Irtysj is it Russyske Omsk, dêr't it Trans-Siberysk spoar har krúst. Yn Kazachstan binne Semey (it eardere Semipalatinsk) en Pavlodar de ferneamdste stêden oan de Irtysj. 

De grutste sydrivieren binne de Isjim en de Tobol út it westen wei, en de Om en de Demjanka út it easten.
Oranjerivierkoloanje

De **Oranjerivierkoloanje** wie in Britske koloanje dy’t oprjochte waard yn 1900, nei de Twadde Boere-oarloch. It gebiet komt oerien mei de oermastere Oranje Frijsteat. 

Fjildmaarskalk Roberts oermastere Bloemfontein op 28 maaie 1900, it gebiet waard offisjeel anneksearre op 6 oktober. Alfred Milner waard de earste gûverneur op 4 jannewaris 1901. De befolking woe it leafst selsbestjoer en dat soe barre yn 1907. Yn 1910 waard it gebiet tafoege by de nije uny fan Súd-Afrika as de Oranje Vrijstaatprovincie. It gebiet wurdt hjoed-de-dei de Frijsteatprovinsje neamd.
Jan de Vries

* Keunstskilder Jan de Vries (keunstskilder) út Boalsert (* 1919)
* Toanielskriuwer Jan de Vries (toanielskriuwer) út Jorwert (* 1939).
* Motorkoereur Jan de Vries (koereur) út Sint Jabik (* 1944)
* Skiedsrjochter Jan de Vries (skiedsrjochter) út Gytsjerk (* 198?)
Jan de Vries (toanielskriuwer)

**Jan de Vries** (Jorwert, 1939) is in Frysk toanielskriuwer, earder adjunkt-direkteur fan de CAF en dêrfoar foarljochter/redakteur fan it Frysk Lânboublêd.

Foar syn dichtwurken wûn er de Rely Jorritsmapriis yn 1968, 1969 en 1973). Wûn yn 1971 de provinsjale toanielpriis. Skreau inkele kluchtige toanielstikken.

## Wurk
* *Geskaei om 'e kaei* (klucht, 1971)
* *Sa buorke de CAF* (1971)
* *Wa wurdt beppe?* (klucht, ek opfierd troch Tryater (1974)
* *[[Anne Tjerkstra]], in libben tusken de swurden* (2010)
Jan de Vries (koereur)

**Jan de Vries** (Sint-Jabik, 5 jannewaris 1944 - Purmerend, 14 jannewaris 2021) wie in motorkoereur (50 CC) en teammanager by Kreidler.

Hy ferskynde fan 1960-1965 faak op in soad gersbaanrezen yn Fryslân, en einige dan meast by de earste fjouwer. Yn 1967 waard er Nederlânsk Kampioen. By de wrâldkampioenskippen yn 1969 waard er fjirde, 1970 fiifde (ien oerwinning), 1971 earste (likefolle punten as nûmer ien) en yn 1973 wer earste mei op 'e nij fiif earste plakken. Sûnttiids is er stoppe mei motorrezen.

Ein jierren sechtich tekene Jan de Vries in kontrakt by Van Veen, de Amsterdamske ymporteur fan Kreidler. De bedoeling wie in goai nei de wrâldtitel yn de 50 cc klasse te dwaan. De Vries wie ien fan de Nederlanners dy't ein jierren sechtich, begjin jierren santich, grutte súksessen helle yn de lichtste klasse fan de motorsport. Oaren wienen Jan Huberts, Cees van Dongen, Paul Lodewijkx, Jos Schurgers, Henk van Kessel en de team-genoat fan De Vries, Aalt Toersen. Ek de Brit Barry Sheene ried yn dy dagen noch in de 'buorrelgleskesklasse'. Mar de grutste konkurrint foar de wrâldtitel wie de Spanjaard Angel Nieto.
Jan de Vries waard úteinlik nei Egbert Streuer de meast súksesfolle Nederlânsk motorkoereur oer alle tiden, mei wol 14 GP-oerwinnings en twa wrâldtitels yn de 50 cc, in 1971 en 1973. 

Nei syn súksessen as koereur wurke De Vries noch in tsiental jierren foar Van Veen, as tuner fan racemotors.

## Resultaten yn GP
Marthinus Wessel Pretorius

**Marthinus Wessel Pretorius** (Graaff-Reinet, 17 septimber 1819 -  Potchefstroom, 19 maaie 1901) wie de earste presidint fan de Súdafrikaanske Republyk (Transfaal). 

Pretorius hat de grûnwet fan de Súdafrikaanske Republyk opsteld en de stêd Pretoria stifte. Dit plak hat hy syn heit Andries Pretorius ferneamd, de doetiidske lieder fan de foartrekkers. 

Pretorius wie tusken 1853 en 1856 it lêste haad fan de steat fan Potchefstroom. Dêrnei waard hy fan 1857 oant 1860, en fan 1864 oant 1871 de earste presidint fan de Súdafrikaanske Republyk. Fan 1859 oant 1863 wie hy presidint fan de Oranje Frijsteat. Fierders wie hy fan 1880 oant 1883 op 'e nij mei-steatshaad fan 'e Súdafrikaanske Republyk. 
Pretorius wie de âldste soan fan Andries Pretorius en Christina Petronelle de Wit. Op 19 desimber troude hy mei Alleta Magdela Smit. 

Doe’t Pretorius syn heit op 23 july 1853 ferstoar folge hy him op as kommandantgeneraal fan it distrikt Potchefstroom en Rustenburg. Yn dizze rol sette hy de tinzen fan syn heit troch en dat wie de feriening fan alle Boeren.
Fryslân Ferbynt

**Fryslân Ferbynt** ûnderhâldt en fasilitearret it wrâldwide netwurk foar elkenien dy't him ferbûn fielt mei Fryslân. Dêrta biedt Fryslân Ferbynt in moetingsplak en organisearret aktiviteiten foar partikulieren en ûndernimmers binnen en bûten Fryslân. It is in plak om ûnderfiningen en ferhalen te dielen, om (ynternasjonale) kontakten te lizzen, help te jaan en te krijen, saken te dwaan, tsjinsten en produkten sjen te litten en it moaie fan Fryslân te toanen.

## Aktiviteiten
Fryslân Ferbynt ûndernimt tal fan aktiviteiten dêr’t de kultuer en de ekonomy fan Fryslân mei stimulearre wurde. It projektburo koördinearret al dy aktiviteiten en ûntwikkelet nije inisjativen. Mei stipe fan de provinsje en yn gearwurking mei ûnderskate partners binne as aktiviteiten fêststeld: 

* It webstee|wurdt it gesicht fan Fryslân Ferbynt en foarmet it digitale moetingsplak. In platfoarm dêr’t lju dy’t dêr niget oan hawwe terjochte kinne om foar it earst yn ’e kunde te kommen mei de mooglikheden fan Fryslân Ferbynt. 
* Troch de Fryske taal en identiteit te brûken steane bedriuwen ticht by de Fryske konsumint. Boppedat is it merk Fryslân in A-merk.
* Fryske produktbedriuwen kinne harren sterker profilearje, sawol binnen as bûten Fryslân.
* Friezen binne oer de hiele wrâld delstrutsen. Dêrnjonken steane Friezen bekend om harren betrouberheid. Twa sterke útgongspunten foar in ynternasjonaal ûndernimmersnetwurk.
* Friezen om utens (en ynwenners fan Fryslân) mooglikheden biede om Fryslân (op ’en nij) te ûntdekken.
;Sintrale aktiviteiten
* ynteraktyf webstee (www.fryslanferbynt.nl)
* ynternasjonale eveneminten binnen en bûten Fryslân
* fysyke moetingsplakken realisearje

## Wurkwize
* mei-inoar sterk: minsken, organisaasjes en aktiviteiten ferbine
* Friezen oer de hiele wrâld as ambassadeurs fan Fryslân

## Pylders
Fryslân Ferbynt basearret syn aktiviteiten op twa útgongspunten:

;1. Sterke ferbûnens mei it heitelân
Friezen hawwe in sterke bân mei it ‘heitelân’. Ek Friezen bûten Fryslân bliuwe tige ynteressearre yn en ferbûn mei harren roots (‘ienris in Fries, altyd in Fries’). As Friezen elkoar tsjinkomme, wurdt gau nei ferbinings socht: fia famylje, freonen, stêd en doarp. 

;2. It A-merk Fryslân
Fryslân hat in goede namme yn ’e wrâld. It Frysk en Fryslân wurde assosjearre mei kearnwearden as kwaliteit, oarspronklik, betrouber en autentyk. Fryslân Ferbynt is in stifting en hat dêrom gjin winsteachmerk. De aktiviteiten wurde oanstjoerd troch it bestjoer, dat dêryn advisearre wurdt troch de rie fan advys. It deistich wurk wurdt dien troch it projektburo. Dêrneist wurkje ûnderskate frijwilligers mei om it sukses fierder út te bouwen.

## Keppeling om utens
* Hiemside Fryslân Ferbynt
Om (rivier)

De **Om** (Russysk: Омь) is in Russyske rivier yn it suden fan it West-Sibearysk Leechlân. It is in sydrivier fan de Irtysj yn it streamgebiet fan de Ob. De rivier ûntspringt yn de Vasjoegansompen op de grins fan de oblasten Novosibirsk en Tomsk. De rivier streamt troch de oblasten Novosibirsk en Omsk. Sydrivieren binne de Itsja, Oegoermanka, Oezakla, Kama en Tartas. Totale lingte is 1091 km. De Om is fan ein oktober/begjin novimber ôf oant april/begjin maaie berferzen.

De wichtichste stêden oan de rivier binne Barabinsk, Kalatsjinsk, Koejbysjev en Omsk (by de ynstream yn de Irtysj).

## Infrastruktuer en gebrûk
By heechwetter is de Om oant Kuibyschew befarbar, mar de rivier jildt net as in offisjeel binnenfeartwetter. Parallel oan de midden- en ûnderrin fan de rivier leit de Trans-Sibearyske spoar.

## Hydrometry

 
**Wetter troch de Om (yn m³/sekonde) by it hydrometrysk stasjon fan Kalatsjinsk****Trochsneed oer 64 jier** 


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize  = width:600 height:280
PlotArea   = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:175
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:25 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Jan.
  bar:Fév text:Febr,
  bar:Mar text:Maart
  bar:Avr text:April
  bar:Mai text:Maaie
  bar:Jun text:Juny
  bar:Jul text:July
  bar:Aoû text:Aug.
  bar:Sep text:Sept.
  bar:Oct text:Okt.
  bar:Nov text:Nov.
  bar:Déc text:Des.

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 7.97 
  bar:Fév from:0 till: 6.11 
  bar:Mar from:0 till: 5.36 
  bar:Avr from:0 till: 37.7 
  bar:Mai from:0 till: 161 
  bar:Jun from:0 till: 171 
  bar:Jul from:0 till: 107 
  bar:Aoû from:0 till: 47.6 
  bar:Sep from:0 till: 29.3 
  bar:Oct from:0 till: 28.3 
  bar:Nov from:0 till: 24.8 
  bar:Déc from:0 till: 13.6 
  

PlotData=
  bar:Jan at: 7.97 fontsize:S text: 7,97 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 6.11 fontsize:S text: 6,11 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 5.36 fontsize:S text: 5,36 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 37.7 fontsize:S text: 37,7 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 161 fontsize:S text: 161 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 171 fontsize:S text: 171 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 107 fontsize:S text: 107 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 47.6 fontsize:S text: 47,6 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 29.3 fontsize:S text: 29,3 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 28.3 fontsize:S text: 28,3 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 24.8 fontsize:S text: 24,8 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 13.6 fontsize:S text: 13,6 shift:(-10,5)
Dwinger (jiskelân)

In **dwinger**, **jiskelân**, **jiskefek** of **stoart** is in opslachplak fan foar ôffal. 

Sûnt 1954 binne 54 hinderwetfergunnings foar sokke stoartplakken útjûn, wylst nei 1963 48 fergunnings op grûn fan de provinsjale feroardering Opskriften en Opslachplakken ferliend waard.

Oant yn de jierren '60 wie der yn hast elke gemeente in jiskelân. Nei de ynfiering fan de neamde feroardering is fan provinsjewege in sterke fermindering fan dit oantal neistribbe en rûn it tal stoartplakken hurd werom. Dizze fermindering waard makilker troch de sintrale ôffalferwurking yn ûnder mear it Bûtenfjild (ôffalbegraafmetoade) en yn Ljouwert (ôffalferbaarning 1974). It stribjen fan it Provinsjaal Bestjoer wie om alle ôffal troch ferbaarnen te ferwurkjen, mei ûnen yn Ljouwert en op It hearrenfean.
Tom (rivier)

**Tom** (RussyskТомь) is in rivier yn Ruslân, in rjochter sydrivier fan de Ob mei in lingte fan 871 km.

De Tom ûntsprigt op 903 m. hichte oan it Abakanberchtme (de noardlike fuortsetting fan it Altajberchtme), en streamt nei it noardenand troch de Kûznetskbekken. De Tom berikt de Ob sa'n 50 km benoarden Tomsk en is dêr in foech kilometer breed. It ferfal tusken boarne en mûning is 836 m..

Stêden oan de Tom binne Mezjdoeretsjensk, Novokoeznetsk, Kemerovo, Joerga, Tomsk en Seversk. De Aba libje fanâlds oan dizze rivier.


Ofbyld:The Tom river in Tomskaya Pisanitsa.jpg|*Tom ûnder Kemerowo*
Ofbyld:Tomsk from jet.jpg|*Tom mei Tomsk út de loft wei*
Ofbyld:Lagerny garden Tom.jpg|*Beferzen Tom yn Tomsk*
Het Vrije Volk

**Het Vrije Volk** wie in sosjaaldemokratysk deiblêd dat nei 1945 oant yn de sechtiger jierren lanlik ferskynde mei 40 edysjes, wêrûnder ien Fryske (fanôf begjin maaie 1945) . De krante ûntstie út it sosjalistyske deiblêd *[[Het Volk]]*.

Mear as ien sanearingsmaatregels wienen yn de jierren 1960 - 1972 nedich om it blêd te behâlden. Yn 1967 waard de formele bân mei de PvdA ferbrutsen en waard it edysjesysteem yngripend feroare. De edysje Fryslân waard opnomd yn in edysje Noard, mei Grins as sintrum. Foar dizze werstrukturearring wie Sjoerd Leiker haadredakteur fan de Fryske edysje. Yn 1972 wie de sanearing dien. Sûnt febrewaris fan dat jier wurdt de krante ferspriede yn en om Rotterdam hinne. Op 30 maart 1991 ferskynde it lêste nûmer mei de deiblêdtitel Het Vrije Volk. Yn dat jier fusearre Het Vrije Volk mei it Rotterdams Nieuwsblad ta it Rotterdams Dagblad. Dy krante gie yn 2005 wer op yn it Algemeen Dagblad. 

## Haadredakteuren

## Literatuer
* Gerard Mulder, Hugo Arlman en Ursula den Tex *De val van de Rode Burcht: opkomst en ondergang van een krantenbedrijf* (1980) ISBN 90-295-0100-6
Swiertekrêftslinger

In **swiertekrêfsslinger** of **swiertekrêfttriuw** (Ingelsk: **gravitational slingshot** of **gravity assist**) is it ferskynsel dat de baan en de faasje fan in interplanetêre romtesonde feroarje kin ûnder ynfloed fan de massa en beweging fan in planeet.

Fan dit fenomeen wurdt gebrûk makke by misjes nei oare planeten yn ús sinnestelsel. Sûnder dit ferskynsel soenen dit soarte reizen technysk anno 2010 net kinne (om't it swiere romteskippen mei in protte brânstof freget). Boppedat soenen ditsoarte misjes te djoer wurde.
 
## Sjoch ek
* Pioneer 11
* Voyager 1
* Voyager 2

## Keppelings om utens
* Swiertekrêftsslinger
* Animaasje fan de swiertekrêftsslinger by Cassini Huygens
* Teory fan de swiertekrêftsslinger
Teoretyske natuerkunde

De **teoretysk natuerkunde** of **teoretyske fysika** is in ôfdieling yn de natuerkunde dy't him dwaade hâldt mei it foarmjen fan nije natuerkundige teoryen. Dêrmei ûnderskiedet se har fan de eksperimintele natuerkunde, dy't ûnder mear teoryen mei help fan eksperiminten of proeven befêstiget of wjerleit, en de technyske natuerkunde, dy't de bekende natuerkundige wetten tapast yn apparaten, lykas masines, fleantugen, enerzjysintrales ensfh.

## Soarten
Der binne rûchwei twa soarten teoryen yn de natuerkunde. 
* 1 De fenomenologyske teory
* 2 De fundamintele teory 

## Grutte trije
Fan de soad beoefeners fan de teoretyske natuerkunde út de skiednis binne de "grutte trije" Isaac Newton (1642-1727), James Clerk Maxwell (1831-1879) en Albert Einstein (1879-1955).

## Sjoch ek
* Matematyske fysika
* Eksperimintele natuerkunde
* Technyske natuerkunde
Wurkgroep Diken

De **Wurkgroep Diken** hie as doel om troch oerlis mei Natoermonuminten en Steatsboskbehear mei te wurkjen oan it op gong bringen fan de diskusje om âlde diken oan en lâns de Waadsee mei syn kultuerhistoaryske en biologyske wearden te behâlden.

Dit yn ferbân mei de needsaaklike dykferhegingen yn it ramt fan de Deltawet. De wurkgroep waard oprjochte yn 1974 en hie har sit yn it Waadhûs Harns.
Tjebbe Walburg

**Tjebbe Walburg** (Sint Anne, 1913 - Swol (yn de trein fan Amersfoart nei Swol) 1973) wie politikus en beropsoffisier. 

As militêr tsjinne er acht jier yn Yndoneezje en tsien jier yn Nederlân (Willem Frederikkazerne yn Ljouwert). Hy wie Twadde Keamerlid foar de ARP sûnt 1963 en riedslid fan de gemeente It Bilt sûnt 1966. Hy wie spesjalist yn definsjesaken, de fiskerij en de binnenskipfeart. Hy krige mear as ien oarlochs- en fersetsûnderskieding.

## Keppeling om utens
* Walburg
Gerben Wartena

**Gerben Wartena** (Bitgummole, 4 maart 1923 - Dearsum), wie lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân út namme fan de FNP fan 1970-1975 en wethâlder fan de gemeente Raarderhim. Teffens wie er foarsitter Nederlânske Kristlike Sportuny-ôfdieling Fryslân.
Westerwurd

**Westerwurd** is in yn 1972 foarme Nederlânsk herfoarme tsjerkegemeente út de tsjerklike gemeentes Jorwert-Bears-Jellum-Weidum. De hûsnamme en delsetting fan twa pleatsen lizze west fan Ingelum yn de gemeente Menameradiel.

De namme komt ek foar as *Westerwird* (1511) en is ûntliend oan in kleaster fan beginen tusken Jorwert en Bears. Sûnt 1287, doe't der 30 beginen ferdronken, wie it in úthof fan de Norbertinen.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Bienze Westra

**Bienze Westra** (Aldwâld, 19 septimber 1920 - Ljouwert, 28 july 1982) wie in toanieloersetter en belestingamtner. 

Twadde ponghâlder fan it Boun Fryske Toanielselskippen, twadde foarsitter Frysk Sintrum Amateurtoaniel. Foarsitter stichting It Fryske Amateurtoaniel en haadbestjoerslid fan it Nederlânsk Sintrum fan Amateurtoaniel. Hy sette oer/bewurke tusken 1954 - 1974 35 populêre toanielstikken yn it Frysk út it Dútsk, Ingelsk en Nederlânsk. Wie ek regisseur. De toanielferiening fan Aldwâld is nei him neamd.
Hendrik van der Wielen

**Hendrik Gerardus Wilhelmus van der Wielen** (Utert, 1 july 1903 - Oerterp, 4 oktober 1999), sosjaal-geograaf, bestjoerder fan kulturele organisaasjes en lieder fan de folkshegeskoalle te Allardseach. 

## Karriêre
Van der Wielen promovearre yn Amsterdam yn 1930 op it proefskrift *Een Friesche landbouwveenkolonie* (Opsterlân). Yn 1931 wie er bestjoerslid fan de *Vereniging tot Stichting van Volkshogescholen*. Hy late de Folkshegeskoalle Allardseach fan 1932 oant 1940 en fan 1945 oant 1949. Yn 1940/1941 wie er algemien sekretaris fan de Nederlânske Uny en yn 1945 en 1946 waarnimmend boargemaster fan Opsterlân. Nei 1949 wie er ek lanlik lieder fan 'e folkshegeskoallen.

Hy wie bestjoersfoarsitter fan de Fryske Kultuerried tusken 1948 - 1965, fan de Advysried foar de RON (sûnt 1975 RONO (1956-1967) en fan it bestjoer (ûnderfoarsitter) fan de Fryske Akademy (1960-1961).

Yn 1968 waard him de Fryske Parsepriis takend.
Tine Winters-van Asperen

**Trijntje Anna Winters-van Asperen** (Ljouwert, 21 novimber 1912 - dêre, 19 novimber 1987) ûnderwizeresse en Frysk toanielspylster.
 
Sûnt 1940 by it toaniel, earst it Nij Frysk Toaniel en fan 1945-1965 by de Jounpraters, beide ûnder lieding en regy fan Lammert Popma. Sûnt 1965 by de Fryske Toanielstifting (no Tryater). Oplieding: 1964 - 1968 kursus amateurtoanielskoalle troch Pyt van der Zee en kursussen fan Wim Burkunk en Jack Dixon.
Sjoerd Ates Haacma

**Sjoerd Ates Haacma**, latinisearre namme **Suffridus Atonis Haacma**, wie lânskipsstienhouwer.

Haacma waard yn 1644 talitten as lânmjitter en yn 1654. Hy stoar yn 1678. Nei 1662 makke er yn 'e mande mei Sytse Gravius (1635 - ?, militêr yngenieur tusken 1667 en 1697), Broer Boelens en Martinus Frederici gritenijkaarten ûnder kontrôle fan Bernardus Schotanus à Sterringa
Broer Boelens

**Broer Boelens** wie in lânmjitter.

Boelens waard yn 1649 talitten as lânmjitter. Hy wenne yn Beetstersweach. Hy holp Bernardus Schotanus à Sterringa by it meitsjen fan gritenijkaarten en arbeide yn 1663 en 1665 oan de grinsskieding tusken Fryslân en Grinslân.
Joop Wittermans

**Joop Wittermans** (Burgum, 1 novimber 1946) is in Nederlânsk akteur en de heit fan Mads Wittermans. 

Hy wurke mei oan iepenloftspullen yn Burgum, spile Thomas yn "Een bruid in de morgen", fan Hugo Claus by de destiidske Fryske Toanielstifting. Nei de toanielskoalle yn Arnhim siet er twa jier by Teater Wim Zomer. 

Sûnt 1972 by toanielgroep Noarder Kompanjy, wurke yn 1973 ek mei oan Fryske skoalradioprogramma's en hie yn it seizoen 1974/1975 in rol yn de searje "Het Wilhelmina" fan de VARA en in toanielstik "Periander" fan de VPRO. Joop Wittermans spile tal fan rollen op it toaniel, ûnder oare foar Tryater. Hy wie op tillefyzje te sjen lykas yn *[[Goede Tijden, Slechte Tijden]]*. Ek spile hy yn films as De Fûke en *Van God Los*.
Willem Banning

**Willem Banning** (Makkum, 21 febrewaris 1888 – Driebergen, 7 jannewaris 1971) wie in Nederlânsk ûnderwizer, predikant en letter mei-oprjochter fan de PvdA.

Banning hie in soad gesach yn religieus-sosjalistystke fermiddens; wie partijbestjoerder en mei-oprjochter fan de PvdA. Yn 't earstoan wie er ûnderwizer, mar krige letter gelegenheid om teology te studearjen. Willem krige doe kontakt mei it marksisme. Nei syn stúdzje waard er frijsinnich-herfoarme predikant en fan ein jierren 1920 ôf waard er foaroanman fan de religieus-sosjalistyske beweging yn Nederlân en ek heechlearaar yn Leien. Hy wie partijbestjoerder fan de SDAP en foaroansteand pasifist. Yn syn ynternearring yn it gizelderskamp Sint-Michielsgestel, fan maaie 1942 oant desimber 1943, wie er ien fan de saneamde ''Heeren Zeventien''. Nei de befrijding waard er warber yn de Nederlânske Folksbeweging en foarsitter fan het oprjochtingskongres fan de PvdA.

## Literatuer

*  *Banning als denker*, Utett : De Ploeg, 1988, ISBN 90-6584-051-6
*  *Willem Banning, 1888-1971 : leven en werken van een religieus socialist*, Amersfoart : De Horstink, 1988, ISBN 90-6184-336-7.

## Keppelings om utens
*Dr. W. (Willem) Banning, Parlement & Politiek
*Banning, Willem (1888-1971), Biografysk Wurdboek fan Nederlân
*Banning, Willem, Biografysk Wurdboek fan it Sosjalisme en de Arbeidersbeweging yn Nederlân
*Oersjoch fan syn wurk, Keninklike Bibleteek
Biografysk Wurdboek fan Nederlân

It **Biografysk Wurdboek fan Nederlân** (yn 't koart **BWN**) is in Nederlânsk wurdboek mei biografyen fan bekende (en net sa bekende, mar wol it fernijen wurdige) Nederlanners.

It BWN is de opfolger fan it *Nij Nederlânsk Biografysk Wurdboek* (ôfkoarte NNBW) dat tusken 1911 en 1937 yn tsien dielen ferskynde. Dêr waarden persoanen yn opnaam dy't foar 1910 stoarn binne. De einredakteuren fan dit wurk wienen P.C. Molhuysen, P.J. Blok en F.K.H. Kossmann. 

Yn 1971 naam de Leidske heechlearaar Ivo Schöffer it inisjatyf ta in ferfolch. It earste diel fan it BWN ferskynde yn 1979. It seisde (en lêste) diel kaam yn 2009 op papier.

De biografyen yn it BWN binne troch in protte ferskillende auteurs skreaun. Sûnt 2002 kinne alle libbensbeskriuwingen *online* rieplachte wurde by it Ynstitút foar Nederlânske Skiednis (INGHIST) yn Den Haach.

## Keppelingen om utens
* Webstee BWN
* Digitale ferzje NNBW
Wordt Kwiek

**Wordt Kwiek**, koartwei **WK**, is in kuorbal- en follybal- en gymnastykferiening út Jobbegea. 

Oprjochte yn 1914 en ien fan de meast toanoanjaande klups yn Fryslân. Spile yn de santiger jierren haadklasse mikrokuorbal. Willy Bijstra-Van Dam spile yn 1961-1962 yn it nasjonale tolvetal.
Jacques Monasch

**Jacques Simon Monasch** (Rotterdam, 4 jannewaris 1962) is in Nederlandsk ferkiezings- en kommunikaasjestrateech en keunstsamler wenjend te Snits. Hy wie meast belutsen by ferkiezingskampanjes fan de Partij fan de Arbeid.
 
## Biografy
Monasch brocht in part fan syn jonkheid troch yn Etioopje,  Tanzania en Drachten (syn heit S. Monasch wie sjirurch yn dy lannen en bedarre dêrnei yn sikehûs Nij Smellinghe). 
Hy studearre bestjoerskunde yn Grins en Politike ekonomy oan de Universiteit fan Esseks yn Grut-Brittanje.
Nei syn tsjinsttiid by de Keninklike Marine gie Jacques Monasch yn 1989 oan’t wurk by it direktoraat-generaal fan de Ryksbegrutting fan it Ministearje fan  Finansjen. Yn 1990 waard er fraksjefoarsitter fan de PvdA yn it Amsterdamske stêdsdiel 'de Pijp'. Neikommend waard er by de Wiardi Beckman Stichting, it wittenskiplik buro fan de PvdA, as sekretaris fan it Sintrum foar Lokaal Bestjoer oansteld. Yn de jierren 1990 wie Monasch ek ferskate kearen adviseur foar it ANC yn Súd-Afrika. It bûtenlânynstitút fan de Amerikaanske Demokratyske Partij stjoerde him út as lannedirekteur yn Oekraïne en letter yn Ruslân. 

Sûnt 1993 beklaaide Monasch útienrinnende funksjes op it lanlik buro fan de Partij fan de Arbeid en ek by de Twadde Keamerfraksje yn Den Haach. Hy wie belutsen by ferskate ferkiezingskampanjes fan de partij, sa as *"Kies Kok"* yn de oanrin nei de Twadde Keamerferkiezings fan 1994 en by de kampanje fan 2002 wie er kampanjelieder. Oer de lêste kampanje dy’t min betearde foar de PvdA skreau er letter it boek *"De strijd om de macht, politieke campagnes, idealen en intriges"*.

Uit argewaasje mei it Kabinet-Balkenende IV en de rol fan de PvdA dêryn skreau Monasch yn juny 2007 it manifest *"7 nieuwe veren- een einde aan de onduidelijkheid"*. Yn augustus 2007 wie er mei-oprjochter fan de beweging 'Rooie Veren', dy’t in dúdlik sosjaaldemokratyske koers fan de PvdA foarstie. Yn 2008 waard er gadingmakker foar it listlûkerskip fan de PvdA by de Europeeske Parlemintsferkiezingen 2009. Monasch moast lykwols belies jaan oan sittend Europarlemintslid Thijs Berman.

Sûnt 2010 hat er út namme fan de PvdA in sit yn de Keamer. Tegearre mei Lutz Jacobi presintearret er him as Frysk Twadde Keamerlid foar de Partij fan de Arbeid.

Op 12 febrewaris 2016 makke Monasch buorkundich dat PvdA-partijlieder Diederik Samsom better gjin listlûker wurde kin by de Twadde Keamerferkiezingen fan 2017. Hy woe leaver Ahmed Aboutaleb of Eberhard van der Laan op dat plak hawwe. Op 31 maart 2016 makke er  bekend dat er net gadingmakker foar in nije termyn as Keamerlid wêze wol, mei't de koers fan de PvdA him langer net noasket.

Neist politike saken hâldt Monasch him ek dwaande mei in gallery yn Russyske keunst en organisearret er geregeldwei útstallingen yn Moskou en Amsterdam.
Yn 2010 hat Monasch Amsterdam as wenplak ferruile mei Snits.

## Publikaasjes
* *De strijd om de macht, politieke campagnes, idealen en intriges* (2002)
* *Taart van mijn tante*
* *7 nieuwe veren- een einde aan de onduidelijkheid* (2007, manifest)

## Keppelings om utens
* Jacquesmonasch.nl
* Jacques Monasch Art Gallery
Ynstitút Fryslân

**Ynstitút Fryslân** fersoarge de organisaasje fan Fryske lessen, yn de mande mei de Afûk. 

Oprjochte yn 1943, lieder wie fan 1952 - 1970 Tabe Beintema. It wurk waard dêrnei oernomd troch de Afûk.
Petrus Johannes Blok

**Petrus Johannes Blok** (De Helder, 10 jannewaris 1855 - Leien, 24 oktober 1929) wie in Nederlânsk histoarikus.

Hy die de Latynske skoalle te Alkmaar en studearre dêrnei Klassike talen yn Leien. Yn 1884 waard er heechlearaar Algemiene Skiednis en Skiednis fan it Heitelân yn Grins dêr't er de oantrún ta de útjefte fan it Oarkondeboek fan Grinslân en Drinte (1895-1899, 2 dielen) joech. Yn 1894 waard er de opfolger fan Robert Fruin op de Leienske learstoel Skiednis fan it Heitelân. Blok wie fan betinken dat it syn plicht wie om it nasjonale ferline sprekke te litten om it folksbewustwêzen fuort te sterkjen. Hy wie ien fan de redakteuren fan it Nij Nederlânsk Biografysk Wurdboek, in yn tsien delen ferskynde ensyklopedy fan wichtige Nederlanners út it ferline. 

Blok stichte yn 1904 it Koninklijk Nederlands Instituut Rome, om de stúdzje fan stikken út de Faitikaanske argiven ienfâldiger te meitsjen. It ynstitút hat wilens fral keunsthystoaryke doelstellings.

Pieter Jelles Troelstra en Izaak Gosses wiene by syn promovendy.

## Keppelings om utens
* Ynstitút foar Nederlânske Skiednis - biografy
* Digitale bibleteek foar de Nederlânske letteren - wiidweidige biografy
Pyt van der Zee

**Pieter (Pyt) Johannes Cornelis van der Zee** (Stiens, 1915 - Ljouwert, 1998) wie in toanielregisseur en adviseur by de NATU (letter Nederlânsk Sintrum Amateurtoaniel) sûnt 1960. Teffens wied er de earste artistyk lieder fan Tryater. Hy wie troud mei oersetster Tryntsje van der Zee, en wie fan berop frouljuskapper te Stiens. Nei him is de Pyt van der Zee-priis neamd. De priis wurdt ien kear yn de trije jier útrikt oan ien dy't in soad docht foar it amateurtoaniel. Yn 1987 wûn Van der Zee de dr. Obe Postmapriis. Hy joech ek kursussen en les oer toaniel, regisearre en makke oersettings fan ûnder oaren Arthur Miller, August Strindberg en Tennessee Williams.

## Rezjy (in kar)
* *Tsien jier letter* (Piter Terpstra, 1955)
* *In slet fan tsien dollar* (Jean Paul Sartre, 1962)
* *De breid yn 'e moarn* (Hugo Claus, 1966)
* *De Jonkerboer* (opera, tekst Ype Poortinga, muzyk Paulus Folkertsma, 1967)
* *Sjoen op in distânsje* (Arthur Miller, 1972)
* *Kiezzige kronkels* (Barillet en Gredy, 1974)
* *Thús* (Oene Spoelstra, 1974)

## Oersettings (in kar)
;allinnich
* 1982 - *[[De Les]]* (nei *[[La Leçon]]*, fan Eugène Ionesco)
;yn 'e mande mei Tryntsje van der Zee
* 1992 - *[[It Kersehôf]]* (nei *Višnevyj*, fan Anton Tsjechov)
* 1994 - *[[De Mieu]]* (nei *Čajka*, fan Anton Tsjechov)
* 1998 - *[[De Dea fan in Hannelsreizger]]* (nei *[[Death of a Salesman]]*, fan Arthur Miller)
Justus Zuidema

**Justus Zuidema** (Ljouwert, 6 augustus 1890 - dêre, 21 jannewaris 1970) wie  gemeentearsjitekt yn Ljouwert. 

Hy ûntwurp ûnder oare it GEB-gebou, de Noarderbrêge, de Frouwepoartsbrêge en de Beursbrêge. Fierders it Pier Pander Museum en inkele skoallen.
Geart van der Zwaag

* politikus Geert Lourens van der Zwaag Geart van der Zwaag (Wolvegea)
* dichter Geart van der Zwaag Geart van der Zwaag (dichter) út Nijehaske.