open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pijnenburg (lângoed)

**Pijnenburg** is in bûtenpleats dy't foar it grutste part ta de gemeente Baarn en foar in lytser part ta Soest yn de provinsje Utert heart. It leit oan de N234 tusken Soestdijk en Bilthoven.
By fersin is tsientallen jierren lyn in stik boskgebiet yn Leech Hees (gemeente Soest) oantsjutten as Pijnenburg. Under ynfloed fan de histoaryske Feriening Soest is dy namme yn 2005 feroare yn "Laag Hees". Foarhinne wie in grut diel fan dit gebiet yn hannen fan de famylje Insinger, dy't it hiele besit Pijnenburg neamde. No is noch mar in lyts rântsje Soest yn hannen fan de Insingers. De bosken fan Leech Hees binne eigendom fan Natoermonuminten, Fortis en in tal oare partikuliere eigeners. It lângoed leit, lykas Lage Vuursche yn de Leechte fan Pijnenburg. Dat leger lizzende part is ûnderdiel fan de streek fan de Utertske Heuvelrêch mar leger en wieter. It lângoed grinzet oan Soestdyk en bestiet út trije boskwachterijen: ’t Hooge Erf, Kievitsdal en De Brandenburg.
Wettertoer fan Soest

De **Wettertoer fan [[Soest]]** is boud yn 1931. De wettertoer hat de status ryksmonumint.

De wettertoer hat in hichte fan 23,7 meter en hat ien wetterreservoir fan 200 m³. It reservoir sit yn it silinderfoarmige boppeste gedielte en hat in ynwindige diameter fan 6 meter.

Yn 1984 waard de toer bûten gebrûk steld en is yn 1993 ferboud ta wenhûs. Doe binne der njoggen wenlagen makke ynklusyf in dakterras. Ek is doe it stielwetterreservoir weihelle mei útsûndering fan de boaiem.

Ein 2006 hat de hear Walter Juijn, winner fan de Wettertoerpriis 2004, syn wettertoer ferkocht. De toer foldie oan syn winsken, mar hy soe graach tsjin legere wenlêsten wenje wolle. 

## Keppeling om utens
* Foto fan de wettertoer
* Nije bestimming wettertoer
Otto Lilienthal

**Otto Lilienthal** (Anklam, 23 maaie 1848 – Berlyn, 10 augustus 1896) wie in Dútske útfiner en ûntwerper fan ferskate sweeffleanmasines. Hy is ien fan de loftfeartpioniers. Syn tastellen binne foarrinners fan de fleanmasine.

Nei syn oplieding oan in technyske skoalle yn Potsdam begûn er mei syn eksperiminten yn 1867. 

Yn 1891 makke er foar it earst in sweefflecht fan mear as 25 meter. Yn 1893 makke er al glydflechten fan 250 meter en yn 1896 makke er in flecht mei in dûbeldekker. Yn Berlyn (Lichterfelde West) is it Otto Lilienthal-park fêstige dêr't er 15 meter hege keunstmjittige hichte makke hie mei dêryn in hangar.
Dêr makke er tal fan proef- en testflechten, sadat dizze hichte al rilke gau in soad minsken luts. Hjoeddeisk stiet der op de top in betinkingsmonumint foar Lilienthal.

Lilienthal rekke yn 1896 swierferwûne by in sweefflecht dy't mislearre en stoar de oare deis. Op syn stjerbêd soe er de wurden: *"Opfer müssen gebracht werden!"* ("Offers moatte brocht wurde!") sprutsen hawwe. Letter die bliken dat er dizze wurden earder yn in oar ferbân brûkt hie.

De bruorren Orville en Wilbur Wright makken tankber gebrûk fan syn witten fan it fleanen en makken sels ferskate flechten yn syn sweefmasines. De bruorren bouden sels ek sweeffleanmasines en doe't dat goed betearde setten hja der in motor yn. Mei it sa ûntstiene tastel, de "Flyer" makke hja de earste motorisearre flecht op 17 desimber 1903.

## Keppeling om utens
* Lilienthal-museum
* ''Der Normal-Segelapparat von Otto Lilienthal'' - Deutsches-Museum
Spinhûs

In **spinhûs** is in wurkhûs of fabrykshûs en in foarrinder fan it fabryk, wêryn in tal minsken by elkoar wiene dy't inselde of lyksoartige aktiviteit dienen, yn dit gefal spinne.

It begryp is benammen bekend yn de betsjutting fan finzenis, dêr't froulike detinearden faak ûnder jammerdearlike omstannichheden dit wurk yn twangarbeid dwaan moasten. Foar de manlju bestie bygelyks it rasphûs yn Amsterdam. Bekende spinhuzen yn neamde betsjutting binne  te finen yn Amsterdam, Gouda en Swol.

Spinhuzen kamen lykwols ek bûten finzenissen foar, bygelyks op It Hearrenfean. Ek guon kleasters en abdijen hienen wol soksoarte ynrjochtingen. Yn Achel is noch soksoarte gebou bewarre bleaun.
Eemdijk

**Eemdijk** is in dykdoarpke oan de rivier de Eem yn de gemeente Bunschoten leit. It doarp hat likernôch 800 ynwenners.

## Doarp
Eemdijk is ûntstien yn de 15e iuw as *Dykhuzen*, nei de oanlis fan de seedyk, dy't de *Fean- en Fjildendyk* hjit. Eemdijk is in dykdoarp mei amper ekonomyske aktiviteit. Yn it doarp rint de Bikkersfeart út yn de Eem. Dy feart is yn 1641 groeven as farferbining mei Bunschoten.
De buorren fan Eemdijk hiet eartiids 'It Haventsje' of de 'Bikkershaven'. It hjoeddeiske doarp is, útsein de dykbebouwing fan Dykhuzen, hast hielendal boud yn de tritiger jierren fan de 20e iuw.

## Pontsje
It doarp hat in pontsje. By dit pontsje nom Drs. P yn 1973 it filmke op foar syn liet *[[De veerpont.]]* (*De fearpont*). As passazjiers op it pontsje farre ek de solisten Daniël Samkalden en Maarten Veerman by it lietsje 'Wij zijn kwaad' (*Wy binne lulk*) yn *[[Kinderen voor Kinderen|Kinderen voor Kinderen 10]]*.
It pontsje is al in stik âlder; yn de 19e iuw stie it al op 'e kaart. Yn 1960 krige it oan beide siden fan de Eem in eigen haventsje.
De hjoeddeiske pont is yn 1980 yn gebrûk nomd.

## Eilân
Dêr't foar Eemdijk oer it pontsje oanleit, leit it no praktysk ûnsichtbere eardere eilantsje 'De Helling'. Sa't de namme al seit waard dat plak brûkt om oan skippen te wurkjen. By leechwetter lieten skippers dêr yn de santjinde en achttjinde iuw harren skip drûchfalle.

## Mienskip
* Eemdijk hat in eigen fuotbalferiening: fuotbalferiening Eemdijk.
* Yn Eemdijk sit ien basisskoalle: de "skoalle mei de bibel".
* Der binne trije tsjerken: in grifformearde -, in frijmakke - en in kristlik grifformearde tsjerke. Yn it kristlike doarp binne hast gjin winkels en op snein is der noch gjin iisko te keap, ek it pontsje fart dan net. 


Ofbyld:Iemdyk 8.JPG|In rychje âlde huzen yn Eemdijk (2009).
Ofbyld:PontEemdijk.JPG|Pontsje oer de Eem nei Eemdijk (2006).
Ofbyld:Iemdyk trafohúske by in wiel efter de dyk.JPG|Transformatorhúske efter de dyk by in wiel (2009).
Prognometer

De **prognometer** wie in tastel, ûntwikkele troch de Poalske wiskundige Josef Hoene-Wronski, in soarte fan kompendium fan alle witten dy't eltse fraach beänderje koe, ek as it de takomst oanbelange. 

In eksimplaar fan dit tastel soe yn in museum yn Parys stean.

De Frânske erudyt en musikolooch Alexandre Saint-Yves d’Alveydre makke op basis dêrfan syn argeometer.
PC 2009

De **[[PC]] fan [[2009]]** waard op woansdei 29 july ferkeatst. It wie de 156ste edysje fan de wichtichste keatspartij fan it jier. 

## Earste List

Op de earst list wiene wol wat ferrassings. In tal haadklasse partueren gie der yn de earste omloop ôf tsjin earste klaspartueren. Site Ferwerda wûn mei syn maten fan Wilco Rinia yn in spannende wedstriid. De winner fan 2008 Jochum Bouma hiene gjin kans tsjin it partuer fan Maarten van der Leest. It partuer fan Johan van der Meulen wie sawol oan de stuit as yn it perk ûnmachtich en ferlearen dan ek fan Gerben Hein Wijtsma.
De wedstriid tusken Hendrik Tolsma en Martijn Olijnsma wie ek tige spannend. Neidat se by in 5-4 en 6-2 op 'e dea stiene, mei troch in protte opslachmissers fan Hendrik Tolsma, kamen de mannen wêrom en wûnen úteinlik mei 5-5 6-4. By dy stân wie dêr earst ek noch wat argewaasje, Tolsma krige de bal, dy't troch Hylke Bruinsma op de boppe keart waard oan 'e bealch. Mar sawol de skiedsrjochter as de karmaster op de boppe hiene dat net sjoen, dat der kaam in keats by de boppe ynstee fan alles oan de hang. It perk fan Bruinsma en Groenendijk koe de opslach fan Tolsma dêrnei net foarby de keats krije dat it wie dien foar de kening fan 2008 Groenendijk dy't syn lêste PC keatste.

## Twadde List

De grutte ferassing fan de twadde omloop wie de partij tusken Gert-Anne van der Bos en Rutmer van der Meer. Wat miskien de partij wie tusken de twa kwalitatief beste partueren einige yn in 5-0 en 6-0, wêrby Rutmer van der Meer, Teake Triemstra en Renze Pieter Hiemstra hielendal net yn it spul foarkamen.

## Heale Finale
Nei de maklike oerwinning op Rutmer van der Meer hiene Gert-Anne van der Bos en syn maten it folle dreger yn de heale finale. Yn in mear spannende as goeie wedstriid wûnen se úteinlik mei 5-5 en 6-4 fan it trio Jan Dirk de Groot.

## Finale
De finale wie net spannend. Dirk-Yde Sjaarda en syn mannen kamen tekoart en Gert-Anne van der Bos en dy wûnen dan ek maklik mei 5-2 en 6-0.

### Kening PC 2009
* Gert-Anne van der Bos
Bert Keizer

**A. A. (Bert) Keizer** (Amersfoart, 1947) is in Nederlânske arts, filosoof en skriuwer.

## Libben en wurk
Nei de hbs-B studearre er filosofy in it Ingelske Nottingham (1969), mar kaam werom yn 1972 foar in stúdzje genêskunde yn Amsterdam. Yn 1981 die er artse-eksamen en wurke doe koarte tiid yn Kenia; dêrnei waard er ferpleechhûsarts yn Amsterdam. 

Hy briek troch as skriuwer yn 1994 mei *Het refrein is Hein*, in iepenhertige beskriuwing fan libben en wurk yn in ferpleechhûs, mei dêryn ek stikken oer eutanasy en help by selsdeadzjen, dy't nochal wat opskuor joegen mar troch artsen as tige realistysk beoardiele waarden. Hy gie it skriuwen oer gefoelens fan pasjinten én dokters net út de wei. Neffens guonts hat Keizer in te pessimistyske kyk op sin en ûnsin yn de sûnenssoarch en de genêskunde. Syn stikjes oer it ferpleechhûs, dêr't in protte lijen is en de dea nea fier ôf, waarden him net altyd yn tank ôfnommen. Yn 2004 waard Keizer in skoftke op non-aktyf set, om't it syn wurkjouwer net útkaam dat er oer beskate mistannen publisearre, mistannen dy't nammers foar de measte ferpleechhûzen jilde of jild hawwe.

Bert Keizer skriuwt in kollum yn it artseblêd  Medysk Kontakt mei de titel *Zonder handschoenen* en hat eltse wyke in kollum yn it deiblêd Trouw.

## Bibliografy
* *Het refrein is Hein; dagen uit een verpleegtehuis* (1994) ISBN 90 6168 417X
* *Tijdelijk Feest, een 'postkoloniale doktersroman*' (1998) ISBN 90-6168-657-1 
* *Ludwig Wittgenstein* (2000) ISBN 90 5875 0213 (Ludwig Wittgenstein) 
* *Alles Wordt Niets*; kollums & essays (2002) ISBN 90-5875-083-3
* *Welk een waagstuk is een brief*; oersetting fan in kar út de brieven fan Emily Dickinson (2008) ISBN 978-90-414-1217-1
* *Onverklaarbaar bewoond*; it wûnderlike domein fan it brein. (2010) ISBN 978-94-600-3222-6
* *Zonder handschoenen*; kollums út Medisch Contact (2010) ISBN 978-90-352-3226-6
* *Waar blijft de ziel?*; essay moanne fan de Filosofy (2012) ISBN 978 90 477 0465 2
* *Tumult bij de uitgang*; lijen, laitsjen en tinzen om it grêf (2013) ISBN 978 90 477 0600 7
* *Vroeger waren we onsterfelijk*; de treast fan filosofy, literatuer en genêskunde (2016) ISBN 978 90 477 0800 1
* *Voltooid; Nieuw Licht op een zelfgekozen dood* (2018) ISBN 978 90 263 4113 7
Mesolitikum

It **Mesolitikum** of de midden stientiid is in oantsjutting foar in kultuerperioade dy't oanfangt neidat de lêste iistiid einiget en ophâldt as in maatskippij fan jeie-en-sammelje oerstapt op lânbou en feefokkerij en tal fan nije technologyen ûntwikkelt of oernimt. Jeie, fiskje en sammelje wienen de middelen fan bestean foar de minsken yn de mesolityske kultueren, dy't trochstrings as nomaden libben; delsettingen wienen noch seldsum. Fynsten út dit tiidrek litte sjen dat stienbewurkingsstechniken hieltyd finer wurde en magysk-religieuske gebrûken mear yn swang kamen. De "Midden-Stientiid" is fral karakterisearjend foar de tuskenbeiden gebieten fan Jeropa. 

It begjin en de ein fan it mesolitikum is net oeral itselde. De lânbou fersprate him stadich oer Jeropa, mar yn it Heine Easten folge de Neolityske revolúsje fluch op de ein fan de iistiid. Dêrom is it tiidrek fan it mesolitikum min te definiearjen.

## Sjoch ek
* Prehistoarje
* Epipaleolitikum
Ava Gardner

**Ava Lavinia Gardner** (Brogden (Noard-Karolina), 24 desimber 1922 — Londen, 25 jannewaris 1990) wie in Amerikaansk filmaktrise. Sy waard lange tiid tige wurdearre om har skientme en har akteartalint. Sy waard nominearre foar in Academy Award yn 1954 foar har haadrol yn *Mogambo*, foar in Golden Globe foar *[[The Night of the Iguana]]* en foar BAFTA Awards, sawol foar *Bhowani Junction*, *On the Beach* as *The Night of the Iguana*.

## Biografy
Gardner wie in dochter Jonas Gardner, in lytse katoen- tabaksplanter, en Mary Elizabeth. Se wie de jongste fan sân bern. Sy brocht har jonkheid op de plantaazje troch.

De earste film dy't har wier opfallen die, nei in stikmannich lytse filmrollen, wie *The Killers* út 1946. 

Gardner waard yn dy perioade ek tige bekend troch har stoarmige houliken. Fan 1941-1943 wie hja troud mei akteur Mickey Rooney, yn 1945-1946 mei jazzbandlieder Artie Shaw en fan 1951 oant 1957 mei Frank Sinatra.

Nei de Twadde Wrâldkriich krige hja grutte rollen oanbean yn films fan grutte regisseurs en spile hja mei inkelde fan de grutte akteurs: mei James Mason yn *Pandora and the Flying Dutchman*, mei Gregory Peck en Susan Hayward yn *Snows of the Kilimanjaro*, mei Clark Gable en Grace Kelly yn *Mogambo* (foar dy rol krige se in Oscarnominaasje), mei Tyrone Power, Errol Flynn en Mel Ferrer yn *The Sun also Rises*, mei Humphrey Bogart yn *The Barefoot Contessa* en mei Richard Burton en Deborah Kerr yn *The Night of the Iguana*. Nei dy film rekke har karriêre wat yn in nederklits. Hja krige wol regelmjittich rollen, mar it hichtepunt fan har karriêre wie foarby.

Gardner wie bekend as in sinnige aktrise en hat ferskate kearen har kontrakten foar de tiid ferbrutsen. Doe't it libben yn Hollywood har net mear noaske, ferliet se de filmstêd op it hichtepunt fan har karriêre (1955) en ferfear nei Spanje. De measte films fan nei 1955 binne bûten de Feriene Steaten opnomd. Yn 1968 sette hja har ta wenjen yn de deftige Londense wyk Kensington. 

Yn 1989 krige sy in oerhaal dy't har foar in part ferlamme. Har eardere man Frank Sinatra betelle de medyske kosten foar har. Sy rekke wei op 25 jannewaris 1990 yn Londen troch in longûntstekking. Ava Gardner leit te hôf yn Smithfield, North Carolina (F.S.). Yn Smithfield stiet ek it museum ta har eare.

## Filmografy

## Literatuer
* , *Ava*
* , *Ava, a life story*
* , *A. Gardner*

## Keppeling om utens
*  Ava Gardner yn de IMDb
Untdekkingsreizger

Mei de term **ûntdekkingsreizger** wurdt ornaris in persoan oantsjutten dy't him dwaande hâldt mei it ûndersykjen fan ûnbekende gebieten of plakken op de wrâld. It is fral in term dy't mei de skiednis gearhinget omdat de grutte ûntdekkingen ûnderwilens al plak hawwe fûn. Meastentiids fungearre dizze persoan as lieder of ferantwurdlike fan in kloft minsken dy't opdracht krige hie nei gebieten of plakken op de wrâld te gean dy't oant dan net bekend wienen foar de maatskippij dêr't sy by hearden. In protte fan dizze ûntdekkingsreizgers krigen eartiids opdracht om de nij ûntdutsen gebieten yn kaart te bringen, in koloanje te fêstigen of te feroveren. 

## Sjoch ek
* List fan ûntdekkingsreizgers
Jan Siebelink

**Jan Geurt Siebelink** (Felp, 13 febrewaris 1938) is in Nederlânske skriuwer en essayist.

Siebelink waard grut yn in strang-godstsjinstich kristlike hûshâlding. Hy waard learaar Nederlânsk en Frânsk en studearre yn syn frije tiid Frânske taal- en letterkunde. Neist syn baan fan learaar begûn er mei it skriuwen fan romans en ferhalen. Syn wichtichste romans binne *De herfst zal schitterend zijn*, *En joeg de vossen door het staande koren*, *De overkant van de rivier*, *Vera*, *Margaretha* en it tige bêst ferkochte 'Knibbelje op in bêd fan fioelsjes'. Yn it lêste boek ferhellet Siebelink fan it godstsjinstige fermidden dêr't syn heit ta hearde en hoe't er dêr sels yn belutsen waard. Fan *Knielen op een bed violen* wiene yn 2008 mear as 500.000 eksimplaren ferkocht. 

Siebelink skreau ek essays oer de Frânske dekadinte literatuer (J. K. Huysmans).

## Underskiedingen
* 1997: Littéraire Witte Prijs
* 2002: F. Bordewijk-priis foar *De overkant van de rivier*
* 2005: AKO Literatuerpriis foar *Knielen op een bed violen*
* 2009: Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw

## Bibliografy
**Nachtschade* (1975) 
**Een lust voor het oog* (1977) 
**J.K. Huysmans, Tegen de keer* (1977) 
**Weerloos* (1978) 
**Oponthoud* (1979) 
**De herfst zal schitterend zijn* (1980) 
**De reptielse geest* (1981) 
**En joeg de vossen door het staande koren* (1982) 
**Arnhem. Beeld en verbeelding* (1983) 
**Koning Cophetua en het bedelmeisje* (1983) 
**De hof van onrust* (1984) 
**De prins van nachtelijk Parijs* (1985) 
**Ereprijs* (1986) 
**Met afgewend hoofd* (1986) 
**Schaduwen in de middag* (1987) 
**De overkant van de rivier* (1990) 
**Hartje zomer en andere verhalen* (1991) 
**Pijn is genot* (1992) 
**Met een half oog* (1992)
**Verdwaald gezin* (1993) 
**Laatste schooldag* (1994) 
**Dorpsstraat Ons Dorp* (1995) 
**Vera* (1997) 
**Daar gaat de zon nooit onder* (1998)
**Schuldige hond* (1998)
**De bloemen van Oscar Kristelijn* (1998) 
**Bergweg 17, Bosweg 19* (1999) 
**Mijn leven met Tikker* (1999) 
**Engelen van het duister* (2001)
**Margaretha* (2002) 
**[[Knielen op een bed violen]]* (2005) (ek ferskynd as audioboek)
**De kwekerij* (2007)
**Suezkade* (2008)
**Het lichaam van Clara* (2010)
**Oscar* (2012)
* *Daniël in de vallei* (2013)
* *De blauwe nacht* (2014)
* *Margje* (2015)
* *De buurjongen* (2017)
* *Jas van belofte* (2019, boekewikepresint)
* *Maar waar zijn die duiven dan* (2020)
* *Brengschuld* (2022)

## Keppelings om utens
* Profyl yn de DBNL
* Siebelink by Chroom Digitaal 2000
Kazimierz Nowak

**Kazimierz Nowak** ( Stryi, 11 jannewaris 1897 - Poznan, 13 oktober 1937 ) wie in Poalske reizger, korrespondint en fotograaf. Nei de Earste Wrâldkriich wenne er yn Poznań. 

Fan 1931 oant 1936 reizge er alinne rinnende en mei de fyts troch Afrika oer in ôfstân fan 40.000 km.
Hy sette út ein yn Tripoly en reizge oer Kairo, Kartûm, Lubumbashi, Pretoria, Kaap Agulhas, Kaapstêd, Kinsjasa, Windhoek troch de woastyn fan Frânsk West-Afrika om te einichjen yn Algiers. 

Hy wie nei alle gedachten de earste dy't soks die. Syn reisferslaggen binne publisearre yn it boek mei as titel *Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd*, wat soksawat betsjut: 'Op 'e fyts en rinnend troch it swarte kontinint'.

In jier nei syn weromkommen stoar er oan longûntstekking. Hy wie tige ferswakke rekke troch malaria dy't er op syn reis skipe hie.

Op 25 novimber 2006 waard yn it sintraalstasjon fan Poznań, ta neitins fan Nowak, in plakette oanbrocht.


Ofbyld:Kazimierz Nowak's bicycle 2.jpg|Mei de fyts yn de woastyn
Ofbyld:Kazimierz Nowak in jungle 2.jpg|De reis brocht Nowak ek troch de jungle fan Uganda en Kongo


## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee
* Op 'e fyts en op fuotten troch it swarte kontinint
Kloatsek

**Kloatsek** is in synonym foar it skroatum of de balpûde. 

It wurd *kloatsek* wurdt yn 't generaal brûkt as skelwurd. It wurd *kloat* betsjut rûn of bal. It jin *kloaten* fiele is in negative oantsjutting; de betsjutting fan *kloaten* hawwe (dryst, it hert hawwe) jout bewûndering oan.

In kloatsek is ek in objekt dat men fynt by it kloatsjitten: it is in katoenen taske dêr't de kloat, (in massive bal fold mei lead, yn bewarre wurdt.
Natuf-kultuer

De **Natuf-kultuer** is in prehistoaryske kultuer út it Paleolitikum. De kultuer wurdt beskôge as in oergongsfase yn de Neolityske revolúsje dêr't de minske yn fêste wenplakken  wenne, mar foar har deiliks libben noch folslein ôfhinklik wienen fan wielde nôt en de jacht.   
De kultuer datearret fan 12.500 oan 10.500 lyn en is ferneamd nei de fynplak fan dizze kultuer by de wady An-Natuf yn Israel. De Natuf-kultuer wurdt karakterisearre troch lytse doarpen fan rûne hutten mei stienen muorren en in aardich grut tal ynwenners. Fynplakken komme foar fan Súd-Turkije oant Israel.
Untdekkingsreis

In **ûntdekkingsreis**, bytiden ek wol in **ekspedysje** neamd (fan it Latynske *expeditio* fia it Midfrânske *expédition*), hâldt in ferkenningsreis yn nei gebieten dy't net of amper bekend binne.
Nel Benschop

**Nelly Anna Benschop** (De Haach, 16 jannewaris 1918 – Arnhim, 31 jannewaris 2005) wie in Nederlânsk dichteres. Hja wie de bêst ferkeapjende dichter fan Nederlân.

## Libben en wurk
Benschop waard berne yn De Haach as dochter fan in beamkweker. Se waard grutbrocht yn in strang gereformearde hûshâlding. Sy gie nei de mulo en die dêrnei de kweekskoalle. Yn 1937 helle hja har akte. Sy naam fierder les yn deklamearjen by Lily van Haghe. Yn de Twadde Wrâldkriich helle hja noch aktes foar de fakken Ingelsk en Frânsk. Nei de oarloch gie se út 'e hûs en waard learares op in kostskoalle foar famkes yn Driebergen. Dêrnei wurke se as learares Nederlânsk en Frânsk oan in mulo yn Arnhim en in lyseum yn Veenendaal. Yn 1981 gie se mei pensjoen.

Benschop begûn yn 1948 mei dichtsjen. Wilens droech se gedichten fan oaren foar, mei inkelde fan harsels der tusken. Se debutearre yn 1967 by útjouwerij Kok út Kampen mei de bondel *Gouddraad uit vlas*. De útjouwerij hie de útjefte yn 't earstoan hast net oandoard, mar de bondel wie in enoarm súkses, en waard leafst sechtich kear werprinte. Fan al har bondels binne yn totaal trije  miljoen ferkocht. Faak wurdt har wurk oanhelle yn rouadvertinsjes, fral it gedicht "In memoriam voor een vriend".

Benschops wurk is tige kristlik en waard mei dêrom net al te serieus naam troch de literêre krityk. It wurk is ek mear pastoraal as literêr. Sels sei hja dêroer, mei in bytsje selsspot: "Ik skriuw rime meditaasjes". Fêste temas yn har wurk binne: lijen, dea en treast troch it leauwen.

Sy stoar mei 87 jier yn Arnhim.

## Sitaat út ''Gouddraad uit vlas''
*Rust nu maar uit - je hebt je strijd gestreden;**je hebt het als een moedig man gedaan.**Wie kan begrijpen, wat je hebt geleden?**En wie kan voelen, wat je hebt doorstaan?*

## Bibliografy
* *Gouddraad uit vlas* (1967)
* *Een boom in de wind* (1970)
* *Een vlinder van God* (1973)
* *Wit als sneeuw* (1974)
* *Een open hand naar de hemel* (1976)
* *Mag ik met je mee?* (1976; blomlezing)
* *Geloof je dat nog?* (1979)
* *De vogel van het woord* (1980)
* *Verborgen bloemen* (1981; spreuken)
* *Verjaardagskalender* (1981)
* *Zo zag ik Hem* (1983)
* *Hemelhoog en aardediep* (1985)
* *Ontluikend wonder* (1986)
* *Licht onder de horizon* (1987)
* *Hij Die met ons is* (1989)
* *Geloven is geluk* (1990)
* *Sporen in het zand* (1992)
* *Glimlach in woorden* (1994; spreuken)
* *De nacht gaat weer voorbij* (1995)
* *De stem uit de wolk* (1997)
* *Je ogen zijn zo vol licht* (1998)
* *Zie de mens* (1999)

## Keppelings om utens
* Frysk Deiblêd
* Nekrology troch Hans Werkman, Nederlands Dagblad, 1 febrewaris 2005
* Reformatorisch Dagblad
Fryske Autobusmaatskippij

De **Fryske Autobusmaatskippij** (*Friese Autobus Maatschappij*, FRAM), fêstige op It Hearrenfean, wie in iepenbier ferfierbedriuw dat op 1 april 1971 ûntstien wie út in fúzje fan de NOF yn Dokkum - wêr't koart dêrfoar de LABO en de LAB, beide út Ljouwert, yn opnommen wiene - mei de NTM op It Hearrenfean. Op 1 jannewaris 1974 kaam dêr it ZWH yn Balk by en op 1 jannewaris 1979 ek noch de linetsjinsten fan de ESA út Mearum.

It ferfiersgebiet bestie út de hiele provinsje Fryslân (mei de Waadeilannen Flylân, It Amelân, Skylge en Skiermûntseach), súdwest-Grinslân, linen nei Assen en Meppel en in part fan de Noardeastpolder. Teffens waard er yn kombinaasje mei de NZH (oant 1972 mei de Naco) riden fan Ljouwert fia de Ofslútdyk nei Alkmaar yn Noard-Hollân. 

De FRAM wie ien fan de earste busmaatskippijen yn Nederlân mei in buorbus en in skilbus. De buorbus begûn yn 1977 mei in line fan Bûtenpost nei Gruttegast, de Skilbus in novimber 1979 fan It Hearrenfean nei De Tynje.  

Op 1 jannewaris 1996 fusearre de FRAM mei de DVM/NWH ta de VEONN. Mei yngong fan 30 septimber 1998 waard de Hanze Groep, wêr't VEONN diel fan útmakke, oernommen troch Arriva en mei 22 april 1999 krigen de bussen ek it Arriva-logo.
Adolf Erik Nordenskiöld

Baron **(Nils) Adolf Erik Nordenskiöld** (Helsinki, 18 novimber 1832 - op syn pleats Dalbyö (Sødermanland), 12 augustus 1901) wie in Finsk geolooch, mineralooch en arktysk ûntdekkingsreizger, bekend fanwege syn ferkenning fan Grienlân en Spitsbergen, earst fan 1872 oant 1873, en doe fan 1878 - 1879. Hy wie de earste dy't de Noardeastpassaazje trochfarde en sa Sina berikte.

Hoewol't er yn Finlân berne waard, brocht er in grut part fan syn libben yn Sweden troch as balling. Finlân hearde doetiids ta tsaristysk Ruslân en Nordenskiölts polityke foarkar wie liberaal en anty-Russysk. Hy hat doe en letter lid west fan de Ryksdei. Nordenskiöld wie de omke fan Carl Gustaf Mannerheim, dy't letter de presidint fan Finlân (1944-1946) wie.

## Ekspedysjes
* Yn 1858, 1861, en 1864 naam er diel oan ekspedysjes nei Spitsbergen, en yn 1868 farde er yn in lytse boat noardliker as immen ea west wie eastlik fan de nul-meridiaan. Yn 1861 wie er lid fan Torell's twadde reis nei Spitsbergen en yn 1864 wie er haad fan in ekspedysje op inisjatyf fan de Keninklike Sweedske Akadeemje fan Wittenskippen .
* Yn 1870, besocht er Grienlân en yn 1871 gie er op 'en nij nei Spitsbergen dêr't er oerwintere; hy ûntkaam doe mar krekt oan de hongerdea. 
* Yn de ekspedysjes fan 1872 en 1875, dy't tige goed organisearre wiene, hie er in steamboat, de "Sofia" ta syn foldwaan, en berikte doe de heechste breedtegraad ea (+81° 42 min) yn de eastlike hemisfear. 
* Yn 1875, fear er nei de rivier Jenisej yn Sibearje, yn in lyts skip, dat er werom stjoerde wylst er sels fierder streamop gie en oer lân werom reizge. 
* Yn 1878 sylde er mei it skip de *Vega* om de hiele noardkust fan Aazje hinne nei de Beringstrjitte, sadat er de earste wie dy't de folsleine noard-eastpasaaazje troch fear. Hy sette útein yn Karlskrona op 22 juny 1878 en sylde om Kaap Tsjeljoeskin hinne yn augustus. Ein septimber rekke er fêst yn it iis yn de omkriten fan de Bering Strjitte, mar koe de folgjende simmer fierder en meitsje de reis ôf (sjoch kaart). Neitiid krige de titel baron as tank foar syn fertsjinsten.

## Neilittenskip
Syn samling kaarten wurdt bewarre troch de universiteit fan Helsinki, en steane yn it Wrâldskiednisregister fan de UNESCO. Yn 1893 waard Nordenskiöld lid fan de Sweedske Akadeemje (sit 12) as opfolger fan Anders Anderson.

De Nordenskiöldkrater op Mars en de Russyske Nordenskiöldarsjipel (noardwestlik fan it Taymyr Skiereilân) binne nei him neamd.

## Sjoch ek
* Aleksander Sibirjakov

## Keppelings om utens
* Biographical entry on ''Pegasos'', the Nordic authors site
* A. E. Nordenskiöld and his Collections in Helsinki University Library
* Samling kaarten op UNESCOs webstee
Junkers Ju 88

De **Junkers Ju 88** wie in twa-motorige middelswiere bommesmiter fan de Dútske fabrikant Junkers. It tastel wurdt beskôge as ien fan de bêste fleanmasines fan de *[[Luftwaffe]]* yn de Twadde Wrâldkriich. 

De Ju 88 wie in fleanmasine mei in brede tapassing. Hy waard ynset as jachtbommesmiter, nachtjager (Ju 88C), (dûk)bommesmiter, torpedobommesmiter en ferkenningsfleanmasine en tsjin de ein fan de oarloch as Mistel (fleanende bom). Tsientallen farianten hawwe der west.

Yn de Twadde Wrâldoarloch is it tastel ek as nachtjager fan de Fliegerhorst Deelen ôf ynset dêr't de *2e Gruppe Nachtjagdgeschwader* stasjonearre wie en yn de *5e Gruppe Zerstörer* fan Fliegerhorst Volkel ôf.
 
It tastel tsjinne oan alle fronten fan beset Jeropa. Der binne sa'n 15.000 eksimplaren fan boud.

## Technyske feiten
(útsein de jachtfarianten)
* Motors: twa Junkers Jumo 211 linemotors, 1200 hk it stik
* Bewapening: oant 1650 kg bommen, fjouwer 7,92 mm mitrailleurs
* Heechste faasje: 450 km/o op 6000 m hichte
* Fleanberik: 1000 km mei normale bomlading
* Fleanplafond: 8750 m
* Bemanning: 3


Ofbyld:Junkers Ju88.jpg|Junkers Ju 88
Ofbyld:Junkers Ju 88A-4.jpg|Junkers Ju 88 A-4 fan de Finske Loftmacht


## Keppeling om utens
* Warbirds webside mei mear oer de Ju 88
Pipo de Clown

**Pipo de Clown** is in personaazje betocht troch Wim Meuldijk (1922-2007) dy't foaral bekend waard troch de Nederlânske telefyzjerige mei deselde namme, ek skreaun troch Meuldijk. Der binne ek boeken, strips, kassettes, platen (sa as harkspullen), kd's, fideo's en dvd's fan ferskynd. Foar telefyzje waard Pipo spile troch Cor Witschge (1925-1991). Pipo wennet mei syn frou Mamaloe en dochter Petra yn in wenwein, wêr't sy de hiele wrâld mei oer reizgje, sizze se. Yn 2003 kaam der in nije film mei Joep Dorren as Pipo de Clown yn *Pipo en de P-P-Parelridder*. Der wurdt in twadde film yn 2009 ferwachte mei as wurktitel *Pipo & Het Geheim Van De Barkini Driehoek* en in musical *Pipo en de Gestolen Stem*.

## Bekende personaazjes
***Pipi de Clown**- Cor Witschge (1958-1968), Cees van Oyen (1971), Cor Witschge (1974-1980). 
***Mamaloe**- Christel Adelaar (1958-1965), Marijke Bakker (1966-1968), Janine van Wely (1971), Marijke Bakker (1974-1980).
***Petra**, dochter fan Pipo- Petra Barnard (1958-1960), Marjolein Knap (1966-1968) 
***[[Klukkluk]]**, yndiaan- Herbert Joeks (1958-1959, 1966-1968, 1971, 1974, 1976, 1980)
***[[Dikke Deur]]**, sirkusdirekteur en tegenstrever fan Pipo- Lou Geels (1958-1959), Willy Ruys (1966-1968, 1975)
***Snuf**, boef- Rudi Falkenhagen (1963-1964, 1971)
***Snuitje**, boef- Will Spoor (1963-1964)
* **Mik**- Donald Jones (1963-1964)
* **Plom**, suster fan Pipo- Janine van Wely (1974, 1976-1980)

## Bekende útspraken yn de searje
* *Sapperdeflap!* (Pipo)
* *Hou 's even vast, Mamaloe* (Pipo)
* *Dag vogels, dag bloemen, dag kinderen...* (Pipo)
* *Boterham met pindakaas* (Klukkluk)
* *Floepens, mis!* (Klukkluk)
* *Hup nononono vooruit met de voetjes* (Pipo)
* *M M M Mooie P P Parels, F F Fijne P P Parels* (Snuf)
* *Pipo, Koeien!* (eangstgjalp fan de Dikke Deur)
* *Soep met sliertjes!* (Felicio)
* *Dit lijf is moe* (Felicio)
* *Dat lust Felicio wel!* (Felicio)
* *Dat zijn toch van de gekke* (Klukkluk) ("Dat is toch van de gekke" waard letter algemien akseptearre Nederlânsk)

## Keppeling om utens
*Ynfo op IMDB oer de film
*List fan programma's yn it argyf fan Byld & Lûd
L'Anse aux Meadows

**L'Anse aux Meadows** is in Wytsingdelsetting, op de noardlikste tip fan Newfoundland. It plak waard ûntdekt yn 1960 troch it pear Helge en Anne Stine Ingstadt. Der leinen teminsten 8 gebouwen, ûnder oaren in smidderij.

De delsetting komt nei alle gedachten út de iere 11e iuw. De measte skiedkundigen tinke dat L'Anse aux Meadows de koloanje yn Vinlân is dy’t neffens de ''saga'' troch Leif Eriksson stiften wie, mar oaren betwifelje dat en miene faak dat Leif's koloanje mear súdlik lein hawwe moat.

Yn 1978 waard L'Anse aux Meadows troch de UNESCO op de wrâlderfgoedlist setten. Twa sekuer neiboude Wytsinggebouwen binne hjoeddeis in toeristyske attraksje.
Ridder

In **ridder** (it wurd is ôflaat fan "ruter") wie yn de Midsiuwen oarspronklik in bepantsere soldaat ruter dy't de ridderslach ûntfongen hie. Meastentiids waard dat dien troch de kening of in plakferfanger fan him. Letter waard de namme assosjearre mei de eallju en in hege sosjale status, nei alle gedachten omdat de kosten fan de útris troch de gewoane kriichslju net mear op te bringen wie. 

Yn it iere Romeinske Ryk foarme de *[[equites]]* (iental *eques*), letterliker "ruters", al in sosjaal befoarrjochte stand, in soart middenklasse tusken de patrysjers en plebejers yn. De equites droegen û.a. maliënkolders. Om by dizze stand te hearren moasten sy al oer in wis fermogen beskikke. Yn it Romeinske leger foarme *equites* de kavalery. Lykwols wie harren funksje op it slachfjild meastentiids beheind ta it útfiere fan ferkenningstochten, omdat de Romeinen noch net oer de Stiichbûgel beskikten. Sûnt de ein 3e iuw f.Kr. waard de Romeinske kavalery benammen levere troch alliearde folkeren, en waard *eques* in symboalyske titel foar de Romeinske elite. 

Yn Jeropa is nei de Romeinske tiid, yn de Iere Midsiuwen stadichoan de modernere ridder ûntstien. Hy beskikte oer swiere wapens en wie tanksij de stiichbûgels in tige effektive strider dy't oer in eigen hynder beskikte. Yn earsten waard in grut diel fan de ridders rekrutearre út de klasse fan de minsterjalen, tsjinstlju fan rike eallju. Dat wienen faak ienfâldige boeresoannen dy't troch de lânhear frijsteld waarden foar it wurk op it lân en ynstee dêrfan oare taken krige, û.o. as wapene begelieder, dy't op in hynder stride koenen. Om op in hynder mei de lange lâns stride te kinen, wie net ienfâldich en om dêryn in útblinker te wurden, wie it bêste om der al op jonge leeftyd mei trene te begjinnen. De ministerjalen libben meastentiids op it kastiel fan harren master of hienen in eigen kastiel yn lien. 

Yn de tiid fan de Karolingen krige de "ridderstân", dêr't it lidmaatskip fan foar in part erflik bepale wie, hieltyd mear stal. Wat harren wize fan libben oangie, ferskilden de ridders ynearsten net folle fan de lytse grutgrûnbesitters. Letter waard de ridderstân in sletten kaste, dêr't de posysje fan ridder waard erflik yn waard. Der ûntstie in systeem mei learlingen, skyldknapen neamd, dy't ridder wurde koenen, nei earst in oplieding te hawwen folge by harren patroan. Yn de lette midsiuwen lutsen de keningen dizze foech nei harren ta. 

Doe't de maliënkolders ferfolgen waarden troch de noch kostbere harnassen waard de ridderstân en ûntwikkele sy in eigen ethos en gebrûken. Op oaren, hannelslju of boeren waard delsjoen. Sy boasken yn de eigen kaste. De ridderstân wie in klasse binnen de adel wurden. 

De ridderslach wie it ritueel dêr't ien by de Ridderstân lid wurde koe. De Ridder knibbele foar in oare ridder of in kening en waard mei in swurd op syn skouder tikt. 

## Sjoch ek
* De krústochten ridderoarder: Gulden Vlies.
* List fan Ridders en harren Oarden

## Keppeling om utens
* www.lintjes.nl (oer de Nederlânske ridderoarden)
Oan west

**Oan west** is in útdrukking yn it keatsen dy't brûkt wurd at faak yn it perk de foarynse de bal skampt wêrnei de achterynse de bal útslacht, dit kin ek yn it tuskenspul barre. Ek wurdt de útdrukking brûkt at de bal yn 'e flecht in spiler (meistanner as tsjinstanner) oan 'e lea rekket, dit wurdt ek wol **oan 'e bealch** neamd.
Demi Moore

**Demi Moore**, berne as **Demetria Gene Guynes** (Roswell, 11 novimber 1962) is in Amerikaansk filmaktrise en filmprodusinte dy't der út kipet troch har heas stimlûd. 

## Filmografy

### Telefyzje

### As produsinte
* *[[Now and Then]]* (1995)
* *[[Austin Powers: International Man of Mystery]]* (1997)
* *[[G.I. Jane]]* (1997)
* *[[Austin Powers: The Spy Who Shagged Me]]* (1999)
* *[[Slugger]]* (2002)
* *[[Austin Powers in Goldmember]]* (2002)
Tristan da Cunha (ûntdekkingsreizger)

**Tristão da Cunha** betiden ek stavere as **Tristão d'Acunha** of **Tristan da Cunha**  (om 1460 - om 1540), wie in Portugeesk admiraal en ûntdekkingsreizger.

Yn 1506 hie Tristão da Cunha de lieding oer in ekspedysje dy't as doel hie de Portugeeske oerhearsking yn Aazje en Afrika te fersterkjen. Silend nei Kaap de Goeie Hope, wie er, nei Brazylje oandien te hawwen, fierstente fier nei it suden trochsetten. Earst nei't de bemanningen mei beferzen teannen kamen te sitten ferlei er koers nei it noardeasten. Sa kaam it dat er tafallich in eilannegroep yn it suden fan de Atlantyske Oseaan ûntduts; de grutste neamde er nei himsels: Tristan da Cunha (1506), 2816 km. fan Súd-Afrika ôf. Hy lâne dêr net om't de see te ûnrêstich wie.

Nei dizze ûntdekking farde Cunha nei Madagaskar, brocht in besite oan Mozambyk, Brava (dêr't er de Arabieren in gefoelige klap tabrocht). Dêrnei waard Sokotra ferovere. Fan dêrút gie it op Yndia oan, dêr't Cunha in tal militêre aksjes útfierde.

Yn 1514 wie Tristão da Cunha lieder fan in misje nei paus Leo X, dy't geunstich stimd wurde moast fanwege oanspraken dy't Portegal makke op de Molukken. De paus krige eksoatyske bisten út Yndia fan him as presint, ûnder oaren in oaljefant mei de namme ''Hanno.'' 

Letter hat er lid fan de Geheime Rie yn Portegal west.

Syn soan Nuno da Cunha waard de 9e Gûverneur fan (Portegeesk) Yndia yn 1538 en ferovere ek Basra yn 1529.

## Keppeling om utens
* Oer Tristão da Cunha
Fernão do Pó

**Fernão do Pó** (Portegal) wie in Portegeeske seefarder dy't om 1472 hinne Kameroen ûntduts en tal fan eilannen yn de Golf fan Guinee (ûnder oaren Bioko). Kameroen tanket har namme oan him. Yn 1472 besocht er dat lân en wie doe tige te sprekken oer de grutte grenaten (*cameroes*) dy't er dêr fûn. It eilân Bioko hjitte eartiids fan *Fernando Pó/Fernando Póo* nei syn Jeropeeske ûntdekker. Hy ferkende de West-Afrikaanske kust út namme fan kening Alfonso V fan Portegal.

It is witten dat er de kakao yn Gana yntrodusearre.

Oer him en syn libben is fierders net folle bekend. Hy krige in aadlike titel en lân fan de Portegeeske Kroan. Guon fan syn neiteam wenje noch op it foarâlderlik stee. Oaren emigrearren nei Kuba en de Feriene Steaten (FS). De famyljenamme is no *dePoo* wurden yn de FS.
Hanno (oaljefant)

**Hanno** (± 1510 - 8 juny 1516), yn it Italjaansk *Annone* neamd, wie in Aziatyske oaljefant en in presint fan kening Emanuel I fan Portegal (*Manuel de Lokkige*) oan de nij keazen Paus Leo X. Hanno kaam yn 1514 yn Rome en waard it leavelingsbist fan de paus. Hy stoar troch konstipaasje én de behanneling dêrtsjin mei in goudhâldend laksearmiddel.
Déborah François

**Déborah François** (Luik (Walloanje), 24 maaie 1987) is in Belgyske aktrise. Sy wennet op dit stuit yn Grivegnée, in foarstêd fan Luik.

## Libben en karriêre
Al mei fiif jier kaam François mei toaniel yn oanrekking, hja hie doe in rol as Sniewytsje. Op it gymnasium folge se al in teaterkursus. 

Se waard ûntdekt as aktrise, yn 2005, troch de regisseurs Jean-Pierre en Luc Dardenne, dy't har de froulike haadrol tafertrouden yn harren film *It Bern*. De film krige tige goede kritiken en gie nei it Filmfestival fan Cannes en krige in Gouden palm foar bêste film.. 

Nei har debút helle Déborah François har gymnasiumdiploma en koe hja yn ien tried wei troch begjinne oan har twadde filmrol yn Denis Dercourt syn *thriller* *La tourneuse de Pages*. Sy beheinde yn dy rol har mimyk ta eagen en mûle; it brocht har yn de geunst by de ynternasjonale filmkrityk, dy't har sels fergeliken mei in jonge Catherine Deneuve yn Roman Polańskis *Ekel*. François, dy't oarsronklik les yn literatuer jaan woe, krige der in nominaasje foar in César foar yn 2007.

Nei de films '’It Bern’’ en *La Tourneuse de Pages* krige hja grutte rollen yn de dramafilm *Les fourmis rouges* en de telefyzjeproduksje *Dombais et fils*. Yn Stephan Carpiaux’ s *Les fourmis rouges*spilet hja de 16-jierrige geastlik ienfâldige Alex, dy’t ysolearre libbet yn in doarpke yn de Ardennen, en hatr bewust wurdt fan har seksuliteit. Yn Laurent Jaouis *Dombais et fils* wie de aktrise dy’t under oarenwar Charlotte Rampling en Julia Roberts as har grutte foarbylden sjocht, tagelyk mei Christophe Malavoy te sjen.
Itselde jier siet François neist Josée Dayan en Hubert Sauper yn de s rury fan it 19e Europeeske Filmfestival fan Angers .

Fjouwer nije filmproduksjes folgje yn 2008,ûnder oaren ek Jean-Paul Salomés drama *Les femmes de l’ombre* mei Sophie Marceau, Marie Gillain en Moritz Bleibtreu. 

Yn 2009 waard François mei de Romy-Schneider-priis ûnderskieden.

## Filmografy
### Aktrise
#### Film
* 2005 : *L'Enfant* - Sonia
* 2006 : *[[La Tourneuse de pages]]* - Mélanie Prouvost
* 2007 : *Les Fourmis rouges* - Alex
* 2007 : *L'Été indien* - Suzanne
* 2008 : *Les Femmes de l'ombre* - Gaëlle
* 2008 : *Le Premier jour du reste de ta vie* - Fleur
* 2009 : *Fais-moi plaisir* - Aneth
* 2009 : *My Queen Karo*
* 2010 : *Mes chères études*
* 2011 : *Le moine*
* 2011 : *Les tribulations d’une caissière*
* 2012 : *Zarafa* (stim)
* 2012 : *Populaire* fan Régis Roinsard : Rose Pamphyle
* 2013 : *Il est parti dimanche* fan Nicole Garcia
* 2016 : *Ma famille t'adore déjà!* - Éva

#### Telefyzje
* 2007 à la télévision : *Dombais et fils* fan Laurent Jaoui - Florence Dombay
* 2010 : *Mes chères études d'Emmanuelle Bercot* - Laura

## Prizen
* César du meilleur espoir féminin 2009 (foar it bêste froulik talint)
* Prix Romy Schneider 2009
* Prix Suzanne Bianchetti 2007
Sandor van der Heide

**Sandor van der Heide** (Ysbrechtum, 30 maart 1978) is in eardere Nederlânsk proffuotballer dy't foar it lêst útkaam foar earstedifyzjonist SC Cambuur-Leeuwarden. Hy spile earder foar it Dútske SV Waldhof Mannheim en amateurklub ONS Sneek.

## Wurkpaad
### Jonkheid
Van der Heide waard berne yn it Fryske doarp Ysbrechtum. Hy sette útein mei fuotbaljen by de amateurklup LSC 1890 út Snits, dêr't hy kaam te wenjen en ferruile dizze klup foar it gruttere VV Sneek. Troch sc Heerenveen waard syn talint foar fuotbaljen opmurken en kaam terjocht op har talinteskoalle. Nettsjinsteande dat mocht er net bliuwe en foel ôf mar de oare profklup fan Fryslân Cambuur wie wol yn him ynteressearre en dêr trochrûn hy de hiele jeugdopleiding. Op 19-jierrige leeftyd debutearre hy yn it betelle fuotbal.

### Opkomst
Yn syn earste seizoen by Cambuur spile Sandor as oanfaller 13 wedstriden, en promovearre mei de klup nei de Earedifyzje. Fan de bondscoach Han Berger krige hy in útnûging om diel út te meitsjen fan de seleksje Jong Oranje, mei destiids ûnder mear Mark van Bommel, Jan Vennegoor of Hesselink, Wilfred Bouma, Niels Oude Kamphuis, Kevin Hofland, Kiki Musampa, Nordin Wooter en Robin Nelisse. It bleau lykwols mar by ien wedstryd en inkele treningsstaazjes. 

### Nei Dútslân en wer werom
Yn 2000 degradearre Cambuur nei de Earste Difyzje. Van der Heide skoare dat seizoen yn 22 wedstriden 12 kear, en ferskate klups hienen ynteresse yn him. In oergong nei AZ ketste ôf en úteinlik keas Sandor foar it Dútske SV Waldhof Mannheim, dat útkaam yn de twadde Budesliga. Lykwols fielde hy him by de klup út Mannheim net op syn plak. Hy krige gjin oansluting by syn meispilers, koe net oerwei mei de protte rintreningen en wie ûnwennich. Nei wat friksjes waard syn kontrakt ûntbûn en mocht werom komme by Cambuur. 

Yn Ljouwert fûn Sandor syn foarm werom, spile 24 wedstriden, dêr't hy 7 kear it net yn fûn. Lykwols hied er syn nocht fan it betelle fuotbaljen en besluet it jier dêrop as prof. Nettjinsteande goede oanbiedings fan oare klups keas er foar de earsteklasse ONS Sneek.

### Oerstap nei it amateurfuotbal
Yn Snits groeide Van der Heide út ta ien fan de dragende spilers en mei troch syn goede spul promovearre ONS Sneek yn 2004 nei de Haadklasse fan de amateurs. Mei Snits waard hy twa jier letter kampioen. 

### Werom yn Ljouwert
Cambuur bliuw lykwols freegjen oft er werom komme woe en yn 2007 makke hy syn comeback yn it  betelle fuotbal. 
## Statistiken

## Sjoch ek
*List fan spilers fan SC Cambuur

## Keppeling om utens
* Profyl en statistiken fan Sandor van der Heide op vi.nl
Frysk Hynder (whiskey)

**Frysk Hynder** is in Nederlânske single malt whisky, dy't makke wurdt yn de Us Heit Distillery te Boalsert.

## Untstean
Frysk Hynder is de earste single malt fan Nederlânske boaiem en ûntstie as leafhawwerij fan de bierbrouwers fan Us Heit, Aart en Marianne van der Linde. De whisky is foar it earst stookt en lagere yn 2002, de earste flessen Frysk Hynder kamen yn 2005 op de merk.

## Produsjeproses
De whisky wurdt distillearre út in spesjaal bier, hokker broud is út rikke mout. Nei it twafâldige destillaasjeproses (wêrby't it alkoholpersintaazje nei 40% giet) wurdt de whisky 3 jier lagere (ripe) op ikehouten fetten, wat foar in single malt whisky it minimum is. De fetten komme fan wynboeren út Frankryk en Portugal. De whisky wurdt ynsammele neffens it *un-chillfiltered prinsipe* (sûnder djipkuolling en filtraasje), wêrtroch't dy by kâld servearjen wat troebel lykje kin. De jierproduksje bedraacht 10.000 liter of 14.000 flessen (trochinoar 77 flessen deis); elke flesse Frysk Hynder hat in etiket, dêr't mei de hân de skaaimerken fan de *batch* (de partij flessen dy't út itselde fet fan 600 liter sammele binne) ynfolle binne.
Charles Lindbergh

**Charles Augustus Lindbergh**, bynamme *The Lone Eagle*, (Detroit (Michigan), 4 febrewaris 1902 – Kipahulu, (Maui, Hawaï), 26 augustus 1974) wie in Amerikaansk loftfeartpionier, auteur en útfiner.

It slagge Lindbergh as earste om op 20 en 21 maaie 1927in **soloflecht** oer de Atlantyske Oseaan fan New York nei Parys te meitsjen sûnder tuskenlanning. Hy fleach yn in apart tariste Ryan NYP, de *[[Spirit of St. Louis]]*. Hy waard dêrtroch ien fan de bekendste persoanen út de skiednis fan de loftfeart. (De earste non-stop trans-atlantyske flecht yn in motorisearre fleanmasine stiet lykwols op namme fan Alcock en Brown yn 1919.)

## Keppeling om utens
* www.charleslindbergh.com
Bruorren Wright

**Wilbur Wright** (Millville (Indiana), 16 april 1867 - (Dayton (Ohio), 30 maaie 1912) en **Orville Wright** (Dayton (Ohio), 19 augustus 1871 - dêre, 30 jannewaris 1948) wiene Amerikaanske loftfeartpioniers.

Op 17 desimber 1903 makke Orville Wright as earste minske in koarte flecht yn in fleantastel mei motor swierder as lucht, de Wright Flyer. (Der binne lykwols oaren dy't dat bestride.)

## Keppelings om utens
* The Wright Brothers - The Invention of the Aerial Age Smithsonian Institution

* Wright Brothers Aeroplane Company Encyclopedic information, illustrations, photos and diagrams.
* U.S. Centennial of Flight Government website; many articles and photos
* To Fly Is Everything Articles, photos, historical texts
* The Wright Experience Articles and photos about construction of replica gliders and airplanes
* What Dreams We Have E-book by National Park Service historian
* FirstFlight - flight simulation, videos and experiments
* Wilbur Wright Birthplace Museum
* Plane truth: list of greatest technical breakthroughs in manned flight
* Video clips about the invention of the fixed-wing aircraft
* The Pioneer Aviation Group Many pictures of early flying machines and a comprehensive chronology of flight attempts
* PBS Nova: The Wright Brothers' Flying Machines
* "Wright Flyer III (1905)" at ASME.org
* National Park Service, Wright Brothers' Memorial
* ''Wright Brothers National Memorial:Site of the First Controlled Powered Flight,'' a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan
* Smithsonian Stories of the Wright flights
* Scientific American Magazine (December 2003 Issue) The Equivocal Success of the Wright Brothers
* Wright Brothers videos and archive films on Google Video
* [''The Wright Brothers' Engines and Their Design'' by [Leonard S. Hobbs], Smithsonian Institution Press, 1971]
* Wright Brothers with pictures, letters and other sources from National Archives and videos from NASA recreating first flight
Louis Blériot

**Louis Charles Joseph Blériot** (Cambrai, 1 july 1872 – Parys, 2 augustus 1936) wie in Frânske loftfeartpionier.

Op 25 july 1909 wie er de earste dy't mei in motorisearre fleanmasine oer It Kanaal fleach. Hy die dat yn in selsmakke tastel (Blériot XI) mei in trijesilindermotor fan 25 hk. De flecht fan Calais nei Dover, in ôfstan fan sirka 45 km duorre 37 minuten.

Blériot wie ek de earste dy't in funksjonearjende iendekker boude.

## Keppelings om utens
*Louis Charles Joseph Blériot ynformaasje oer flecht en tastel (fotos en fideos)
*Dover 2009 Blériot-100 jier betinking
*Louis Blériots monumint efter Dover Castle, Ingelân
Wolga

De **Wolga** (Russysk: Волга) is in rivier yn West-Ruslân, it is de langste rivier fan Jeropa, mei in langte fan 3530 kilometer. Foardat de Wolga kanalisearre en yndamme waard wie rivier 3690 meter lang. Yn de âldheid hite de rivier *Rha*. Turkske folken brûke de namme *Idel*. De rivier ûntstiet op de Waldajhichte, 225 meter boppe seenivo. De rivier streamt by de neikommende stêden del Tver, Rybinsk, Jaroslavl, Nizjni Novgorod, Kazan, Oeljanovsk, Samara, Saratov, Wolgograd en Astrachan. Oan 'e ein streamt de Wolga troch de mânske Wolgadelta, en einiget yn de Kaspyske See. De rivier wurdt opkeard troch acht keardammen, dêrtroch binne der acht marren ûntstien. De âldste keardaam is dy by Ivankovo en waard yn 1937 oplevere. De grutste daam is dy fan Samara (1957): de byhearrende opslachmar omfiemet it lêste part fan de Kama, dat is de grutste sydrivier fan de Wolga. Neist de Kama binne de Oka en de Vetloega wichtige sydrivieren. Troch in stik as wat kanalen is de Wolga ferbûn mei de Eastsee, de Wite See en de Swarte See. De Wolga hat altyd in belangryk farwetter west yn Ruslân, sawol foar de hannel as foar folksferhuzings.

## Galery

Исток Волги 03.JPG|De boarne fan de Wolga by Wolgowerchovje 
Volga_Ulyanovsk-oliv.jpg|De Wolga yn Oeljanovsk
Tver winter01.jpg|De beferzen Wolga yn Tver
Круизные корабли на Волге.jpg|Cruiseskippen op de Wolga


## Keppeling om utens
Henri Farman

**Henri Farman** (berne as Henry Farman) (Parys, 26 maaie 1874 - dêre, 18 july 1958) wie in Frânske fleander, fleanmasine-ûntwerper en fabrikant, tegearre mei syn broer Maurice Farman. Syn famylje wie fan Britsk komôf, mar hy keas foar de Frânske nasjonaliteit yn 1937.

## Keppeling om utens
* Wiidweidich ferhaal oer de bruorren Farman