open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heliand

De ***Heliand*** (útspr.: ['he:ljand]) is in Aldsaksysk epos dêr't 5.983 regels yn stêfrymfersen fan oerlevere binne. It datearret út 'e earste helte fan 'e njoggende iuw en foarmet in beskriuwing fan it libben en de lear fan Jezus Kristus. De titel betsjut "heilân", of "ferlosser". It is it langste en wichtichste wurk dat oerlevere is yn 'e Aldsaksyske taal. De *Heliand* moat yn syn tiid in beskate populariteit genoaten hawwe, yn acht nommen dat it yn twa manuskripten en fjouwer fragmintaryske ferzjes oerlevere is. 

De *Heliand* is basearre op it *[[Diatessaron]]*, in evangeeljeharmony, dy't om 170 n.Kr. hinne skreaun wêze soe troch de Syrjer Tatianus, in learling fan Justinus de Marteler. Dy basearre him dêrby wer op 'e fjouwer evangeeljes út it Nije Testamint fan 'e Bibel, dy't er gearsmeide ta in goed rinnend ferhaal. Gilles Quispel, in Nederlânske professor yn de teology, hat sjen litten dat it *[[Diatessaron]]* de grûnslach is fan in protte lettere evangeeljeharmonyen, dêr't de *Heliand* ien fan is. Sokke evangeeljeharmonyen waarden troch Angelsaksyske en Fryske misjonarissen yn de sânde en achtste iuw brûkt om 'e heidensk Germaanske folken út wat no noardlik Nederlân en noardwestlik Dútslân binne, ta it kristendom te bekearen. Guon wittenskippers tinke dat de *Heliand* skreaun is troch de Fryske bard Bernlef. Redbad Veenbaas skreau dêr in proefskrift oer, dêr't er yn 2026 op promovearre.

Oan 'e *Heliand* is in foarwurd taheakke dêr't opdracht ta jûn wêze moat troch itsij Loadewyk de Fromme (reg. 814-840), itsij Loadewyk de Dútser (806-876). Dit foarwurd waard foar it earst yn printe foarm útbrocht yn 1562, troch Matthias Flacius, en hoewol't it neat seit oer de rest fan 'e manuskripten, wurdt it oer it algemien as autentyk beskôge. De earste kears dat it epos sels yn 'e Moderne Tiid neamd waard, wie doe't de Dútske taalkundige Franciscus Junius der in fragmint fan ûnder eagen krige, yn 1587. It ferskynde pas yn 1705 yn printe foarm, yn in edysje fan 'e Ingelske wittenskipper George Hickes. De earste moderne edysje waard yn 1830 publisearre troch de Dútske taalkundige Johann Andreas Schmeller. Yn 2006 kaam in Nederlânsktalige oersetting fan 'e *Heliand* út, yn 2012 folge troch oersettings yn it Grinslânsk, Drintsk, Twintsk, Achterhoeksk en Múnsterlânsk. Yn 2022 waarden er ek fertalings publisearre yn it Stellingwerfsk (*Heliand: Stellingwarver Vertaeling*) en it Sallânsk.

## Keppelings om utens
* De Heliand as lústerboek
Potsdamer Platz

**Potsdamer Platz** is in drok ferkearsplein yn it sintrum fan Berlyn yn de wyk Tiergarten. It is neamd nei de stêd Potsdam. Foar de twadde wrâldkriich wie it in plak fan belang, mar wie yn de kriich foar it grutste part skansearre. Yn 1961 waard de Berlynske muorre dwers oer it plein oanlein. In nuver gegeven is dat oant 1989 noardlik fan de Potsdamer Platz in stik Eastberlynsk grûngebiet oan de westkant fan *de muorre* lei, de Lenné-Dreieck. Dat trijehoekich stik lân tusken Ebertstrasse, Lennéstrasse en Bellevuestrasse, wie Eastberlynsk grûngebiet, mar wie ôfsletten fan it easten om't de muorre in sa koart mooglik paad folgje moast fan de Potsdamer Platz nei de Brandenburger Tor, nammentlik fia de Eberstrasse.

Nei it ôfbrekken fan de muorre yn 1989 kaam de opbou fan de Potsdamer Platz, dit resultearre yn de grutste boustee fan Jeropa. Der kamen nije gebouwen op in lege flakte dy't ûntstien wie: û.o. it Daimler-Chrysler, Sony en de Deutsche Bahn hawwe harren haadkertieren dêr fêstige.

Yn 1990, krekt nei de fal fan de muorre, wie der in rockkonsert jûn troch Roger Waters: The Wall.

It plein is ferneamd om ferskate teäters, filmhûzen en bioskopen. Der binne û.o. twa IMAX teaters fêstige mei it grutste bioskoopskerm fan Dútslân, dêr't films yn 3 D sjoen wurde kinne.

It plein is mei tunnels oansletten op it spoarnetwurk. Op it stasjon fan de S-Bahn stopje de S1, S2 en S25. Op it yn de jierren '90 nij boud stasjon stopje sûnt 28 maaie 2006 de saneamde Regionalzüge. Ek is it plein te berikken mei de metro U2 en stopje der bustsjinsten. 

De lokaasje fan de eartiidske Berlynske Muorre is op guon plakken mei stiennen yn de diken oanjûn.

## Keppeling om utens
* Potsdamer-Platz.net *Dútsk en Ingelsk*
Romulus en Remus

Neffens de leginde is Rome stifte yn 753 f.Kr. troch **Romulus en Remus**. De leginde giet sa:
Aeneas swalke de hiele wrâld oer, oant er yn Itaalje oankaam. Hy fûn dit sa’n moaie omjouwing dat er in stêd stifte. It krige de namme fan syn frou Lavinium. Ut dit Lavinium stifte syn soan Asconius it stêdsje Alba Longa. Op in seker momint regearde der in kening mei de namme Numitor. Amulius, de broer fan de kening, wie jaloersk en ferdreau him fan syn troan. Mar Amelius koe net rêstich sliepe, hy tocht dat syn broer wol wraak nimme woe. Dêrom fermoarde hy de soannen fan syn broer Numitor en hy beneamde de dochter ta Festaalske Faam, sadat sy gjin bern krije koe. Mar dit barde wol, Rhea Silvia krige twa bern, in twilling. Se neamde de jonkjes Romulus en Remus. Amelius woe dit net hawwe en joech sûnder meilijen befel de jonkjes yn in reiden kuorke yn de Tiber te goaien. De Tiber is de rivier wêr't Rome letter oan stifte is. Romulus en Remus hienen gelok. De rivier wie oerstreamd. Dus de feinten dy’t de jonkjes yn de rivier goaie moasten koenen net de echte rivier berikke. Dus leinen se de jonkjes oan de râne fan it oerstreamde gebiet. It wetter sakke hurd, doe bleau it kuorke mei de twa poppen op in beamwoartel stekken. In wolvinne hearde it janken fan de bern en gie der hinne. Sy slikke Romulus en Remus skjin en joech se molke. De opperharder fan de keninklike keppel fûn de jonkjes en de wolvinne. De harder, Faustulus neamd, naam Romulus en Remus mei nei hûs en brocht se grut. Tegearre my syn frou Larentia beskôgen se beide jonkjes as harren soannen.

## De stifting fan Rome
Romulus en Remus waarden hurd grutter. Op in dei gienen se tegearre mei freonen te jeien yn 'e bosk. Dêr kamen se rôvers tsjin. Se pakten spullen fan de rovers ôf. De rôvers pikten dit net en leinen in mûklaach. Remus wurdt finzen nomd. De rôvers bringe Remus nei Numitor. As Numitor dat yn 'e gaten krijt wa't Remus is, siket hy Romulus en de harder fan it doarp op. Tegearre fermoardzje se Amulius. Op dizze wize wurdt Numitor wer kening yn Alba Longa. 

De twilling komt op it idee om in stêd te stiften. En wol op it plak wêr't se safolle jier lyn efterlitten binne, by de rivier. Mar se hawwe ien probleem: wa moat der regeare? Se beslute de goaden om in teken te freegjen. Romulus giet op de heuvel “Palatyn” stean en Remus op de “Aventyn’. Dan krijt Remus in teken: der ferskine seis gieren yn 'e loft. Remus en syn oanhinger wienen út de skroeven. Remus soe kening wurde. Mar in skofke letter krige Romulus in teken. Der fleagen tolve gieren troch de loft. Beide partijen moeten elkoar en begûnen te fjochtsjen. Der ûntstie in grut bloedbad, en Remus wurdt deamakke. Romulus stifte op 21 april 753 f.Kr. de stêd dy’t de namme krige fan syn stifter: Rome.
Slach by Mainz

De **slach by Mainz** wie op 31 desimber 406 tusken de Ripuariske Franken en in alliânsje fan Fandalen, Sueben en Alanen. De Franken ferlearen de slach en de oerwinners koenen sûnder fierdere tsjinstân it Romeinske Ryk ynfalle. It barde yn de Grutte Folkeferfarren soe grutte gefolgen krije.

## Eftergrûn
Troch de komst fan de Hunnen hienen Fandalen, Sueben en Alanen harren wenplaken  ferlitten swalken troch Germaanje, it lân benoarden de Donau en eastlik fan de Ryn. Yn Súd-Dútslân kamen sy inoar tsjin en sleaten har oanien. Se besleaten it Romeinske Ryk yn te lûken, wêr't it Romeinske grinsleger al fiif jier wei wie.   

Yn desimber 406 kaam dizze alliânsje fan Germaanse folken op de rjochterigge fan de Ryn, likernôch tsjinoer Mainz. Hjir wienen gjin Limitanei, allinnich Frankyske foederaty dy't lykwols fêst fan doel wienen om de nijkommers op te kearen. De slach dy't doe losbarste like yn it earstoan út ta pakken yn it foardiel fan de Franken, doe't de Alanen it ûnderling ûniens waarden oer de te folgjen koers en in part fan de Alanen, laat troch harren oanfierder Goar nei de oare kant oerrûn. Dan falt de Fandaalse kening Godegisel as gefolch fan in Frankyske oanfal. Mei help fan it oare part fan de Alanen, laat troch Respendial slagge hy deryn de slach te kanteljen yn it foardiel fan de Germaanske alliânsje. Dernei koenen de oerwinners op âldjiersdei 406, de wierskynlik tichtferzen Ryn oerstekke en Galje yntrekke.

## Gefolgen
As gefolch fan dizze ynvaazje kaam it Romeinske leger yn Grut-Brittanje ûnder oanfiering fan Konstantyn III yn opstân en stuts oer nei Galje. Dizze komst soe der ta liede dat de Germaanske alliânsje útwykte nei it suden ta en yn 409 Spanje ynluts. It Romeinske leger lykwols wie net krêftdiedich om se te kearen. De oan it Romeinske Ryk ferbûne *foederaty* lykas de Salyske Franken, Boergonden en Allemannen dy't de ynkommende folken gjin help jûn hienen, mar ek net opkeard hienen, soenen har yn it gebiet efter harren fêstigje en dermei harren oanwêzigens yn Galje útwreidzje.

## Literatuer
* - *De Germaansche invasies. De versmelting van de Barbaarsche en Romeinsche wereld*, Den Haach, 1939, side 82-83.
Karel Martel

**Karel Martel** (sa. 688 - 22 oktober 741) wie hofmeier fan it Frankyske ryk. Syn bynamme *Martel* betsjut Hammer dat weromslaat op syn brutale oanpak en neat te dwaan hat mei marteljen.

## Skiednis
Karel Martel waard berne yn Herstal yn it tsjinwurdige Walloanje, yn Belgje. Hy wie in oerwinneling fan Pippyn II by syn concubine Alpaida. Hy koe him tsjin syn jongere healbruorren oer, de rjuchtmjittige erfgenamten fan Pippyn II, trochsette en waard sa de stamheit fan de Karolingers.

Karel Martel is it ferneamdst fanwege syn oerwinning yn de Slach by Poitiers yn 732, dy't troch in protte skiedkundigen sjoen waard as de "rêding fan Jeropa op de Arabieren". Martels Frankyske leger fersloech in Arabysk leger, wêrfan in lettere skriuwers oannimme dat it de Islam ferspriede woe. Alhoewol't de Arabieren Jeropa net hielendal oermasterje koenen, slaggen sy der wol yn it Ibearyske Skiereilân en in grut part fan Súd-Frankryk te besetten. It soe noch twa generaasjes duorje soe ear't de Arabieren tebek twongen waarden oer de Pyreneeën, mar dizze oerwinning die de kânsen fan de Arabieren kearen yn it foardiel fan de Franken.

Wêr't de skiedkundigen it al oer iens binne is dat dizze slach foar Karel Martel de ferieniging fan it Frankyske ryk mooglik makke.

Yn it folgjende desennium late Karel it Frankyske leger tsjin de eastlike hartochdommen Beieren en Allemaanje, en tsjin de súdlike hartochdommen Akwitaanje en Provence en makke in ein oan harren selsstannigens. Hy wie súksesfol tsjin de Friezen yn 734 want troch harren kening Poppo te ferslaan yn de slach oan de Boarn makke hy in ein oan it doetiids machtige Fryske ryk. Mei syn leger luts hy ek op tsjin de Saksen mar wie tsjin harren matich suksesfol, de folsleine oerwinning op de Saksen soe helle wurde troch syn pakesizzer Karel de Grutte.

Karel Martel stoar op 22 oktober 741 yn Kwierzy, yn it hjoeddeiske departemint Aisne (Frankryk). Hy leit noch altiten begroeven yn de Saint-Denis-basilyk by Parys.
630

## Foarfallen
* Om dizze tiid hinne oermasterje de Franken ûnder harren kening Dagobert it gebiet fan de Alde Ryn op de Friezen.
* Mohammed feroveret Mekka

## Berne
* Sigebert III fan Austraasje

## Ferstoarn
* Audulf, Fryske kening, (nei alle gedachten)
714

## Foarfallen
* De Fryske kening Redbad fjochtet tsjin de Franken en oermasteret Utert, it rivieregebiet besuden de Alde Ryn komt dêrtroch wer yn Fryske hannen.

## Berne

## Ferstoarn
* Grimoald, hofmeier fan Neustrje, skoansoan fan kening Redbad.
* 16 desimber - Pippyn II, Frankyske hofmeier.
Alde Ryn

De **Alde Ryn** is in rivier yn de provinsjes Utert en Súd-Hollân. De rivier is in oerbliuwsel fan de âlde rin fan de Ryn. De Alde Ryn begjint by Wyk by Duurstede as Kromme Ryn, wurdt nei Utert ferfolge as de Leienske Ryn en rint fan Harmelen ôf as de *Alde Ryn* nei see.

## Romeinske tiid
Yn de Romeinske tiid wie dizze rin de haadrin fan de rivier. It wie doe in brede rivier dy't tagong fan de Noardsee it lân yn joech. Dizze rin bylâns lei de Germaanske limes fan it Romeinske Ryk. In rige fan Romeinske forten lei by de rivier lâns:
# Haevae Fanum - Dorestêd
# Fectio - Fechten
# Traiectum - Utert
# In fort mei ûnbekende namme by De Meern
# Laurum - Woerden (Mooglik wie de namme *Laurium*)
# In lyts fort by Boadegraven
# Nigrum Pullum - Zwammerdam
# Albaniana - Alfen oan de Ryn
# Matilone - Leien  (Mooglik wie de namme *Matilo* of *Macilo*)
# In lyts fort boppe Falkenboarch
# Praetorium Agrippinae - Falkenboarch
# Lugdunum Batavorum - Katwyk
By de rivier binne ek oerbliuwsels fan Romeinske skippen fûn.

## Midsiuwen
De Romeinen skreaunen al dat de ûnderrin fan de Ryn faak oer it lân útrûn. Nei harren tiid bleaunen dizze problemen. Fersâning fan de rin makke him minder wichtich, oant sa om 900 hinne de Lek de haadrin waard. Om't Utert en Leien hieltyd noch lêst fan it wetter hienen waard yn 1122 it probleem foar altiten oplost troch de Alde Ryn by Wyk by Duerstêd ôf te damjen.

## Sjoch ek
* Alde Rien (Fryslân)
Audulf

**Audulf** of **Audwulf**, (Latynsk: **Audulfus**) wie in Fryske kening út 'e tiid fan it Grutte Folkeferfarren. Hy moat regearre hawwe fan likernôch 600 oant om-ende-by 630. It is net bekend wa't syn foargonger of opfolger wiene. Dizze kening is net bekend út histoaryske boarnen, mar inkeld fan 'e munten dy't yn syn namme slein waarden, en wêrfan't guon by opgravings weromfûn binne, û.m. yn noardlik Westergoa. It measte dat tsjintwurdich oer Audulf bekend is, berêst sadwaande op oannames en ûnderstellingen.

## Audulf op munten

De measte op dit mêd saakkundige wittenskippers geane derfan út dat der yn 'e earste helte fan de sânde iuw in kening oer de Friezen hearske dy't fan Audulf hiet. Dy namme is gearstald út 'e Aldfryske wurden foar adel en foar wolf, en soe dus oerset wurde kinne as "aadlike wolf". It grûngebiet dêr't dizze kening oer hearske hat, lei mooglik yn Middennederlânske gebiet fan 'e Grutte Rivieren, dat no fier besuden Fryslân leit, mar doe ta de Fryske Seelannen hearde.

De skreaune boarnen jouwe gjin ynformaasje oer dizze foarst, mar der binne goudene munten fûn mei it opskrift "Audulfus" en "Frisia". De Fryske lannen bestiene doedestiden út ferskate lytse politike ienheden, elts mei in eigen machtsintrum en kening. Opgravings yn noardlik Westergoa hawwe oantoand dat sa'n hearsker yn dy tiid ek bestien hat yn 'e tsjintwurdige provinsje Fryslân. 

De munten mei "Audulfus" derop binne yn Nederlân fûn wurden yn Escharen en yn 'e omkriten fan Arnhim, en teffens yn Ingelân. Se binne nei alle gedachten slein tusken 600 en 630. Begjin 2006 waard yn Winaam in muntstimpel fûn mei de tekst "*AUDWULF FRISIA*", op it plak dêr't al earder socht wie nei in "keningshal" fan in Fryske kening.

## Oerwinning op 'e Franken
In oare bysûndere fynst dy 't yn ferbân brocht wurdt mei Audulf is de goudskat fan Wiuwert. Dêr siet in munt by mei it opskrift "*VICTORIA AUDUFO*", dy 't wierskynlik slein waard nei it beheljen fan in wichtige oerwinning. It folk dat it meast as tsjinstanner fan kening Audulf yn 'e beneaming komt, binne de Franken, dy't de Friezen doedestiden de hearskippij oer de mûning fan de Ryn bekreauden. Neffens histoarikus K.P.H. Faber fûn der yn 605 in fjildslach plak by Keulen, dêr't de Friezen wolris yn behelle wêze hawwe kind. Dat soe dan mooglik Audulf syn oerwinning wêze kinne. 

## Sjoch ek
* Terp Tsjitsma
Istanbûl

**Istanbûl** (Turksk: *İstanbul*) is de grutste stêd fan Turkije. De stêd hiet yn it ferline Konstantinopel, en noch earder Byzantium. De stêd hie eartiids de namme **Tsargrad** yn de Slavyske talen. Istanbûl hat likernôch 8,5 miljoen registrearre en 3 miljoen net-registrearre ynwenners. De stêd hat 27 distrikten, dy't meiïnoar de haadstêd fan de provinsje Istanbûl foarmje.

## Geografy
Istanbûl leit oan de *Gouden Hoarn* en de Bosporus. De Bosporus ferbynt de Swarte See en de See fan Marmara, hjir rint de Jeropeesk Aziatyske grins. De stêd Istanbûl leit sawol yn Jeropa as yn Aazje. Mei in ynwennertal fan likernôch 11,5 miljoen ien fan Jeropa's grutste stêden.

## Klimaat
Istanbûl leit yn 'e oergongssône fan in seeklimaat (klimaatklassifikaasje fan Köppen: Cfb), in fochtich subtropysk klimaat (klimaatklassifikaasje fan Köppen: Cfa) nei in warm mediterraan klimaat (klimaatklassifikaasje fan Köppen: Csa), mei waarme, relatyf drûge simmers, koele, wiete winters en mylde, wiete oergongsjiertiden. Yn de winter komme froast en sniefal ek dan wol foar. De trochsneed jierlikse delfal is 850 mm (700 mm yn it suden en 1.200 mm yn it noarden). De measte delfal falt yn de winter (faak as snie) en yn de hjerst, en de minste delfal falt yn de simmer en yn de maaitiid. De trochsneed temperatuer yn it jier is 13,9 °C. De trochsneed temperatuer yn 'e simmer is sa'n 23 °C en yn de winter sa'n 5 °C.  De leechst fêststelde temperatuer wie -16,1 °C op 9 febrewaris 1929. De waarmste dei wie 41,5 °C en waard op 13 july 2000. Ekstreme temperatueren boppe 35 °C en ûnder -5 °C binne seldsum en komme net alle jierren foar.

## Skiednis
De orizjinele namme wie **Byzantion** yn it Gryksk, en hie **Byzantium** as Latynske namme. Byzantium wie oan de begjin in koloanje fan Griken út Megara yn 667 f.Kr., en krige de namme fan harren kening Byzas. Yn 196 n.Kr. wie Byzantium ferneatige troch de Romeinen, en dêrnei wer opboud troch de keizer fan it Romeinske Ryk Septimius Severus. Konstantyn de Grutte fûn dizze lokaasje gaadlik om in nije Romeinske stêd te bouwen, en yn it jier 330, waard Byzantium de nije haadstêd fan it Romeinske Ryk. De stêd krige de namme fan Konstantyn de Grutte **Konstantinopel** (**Konstantinopolis** yn it Gryksk''').

Doe't it Romeinske Ryk opdield waard yn twa dielen, it East-Romeinske Ryk wie ferneamd as it Byzantynske Ryk, hjir wie de haadstêd Konstantinopel. Alhoewol't de stêd feroare waard troch Krúsfarders foar in skoftsje, bleau Konstantinopel syn politike, kulturele, religieuze en ekonomyske funksje behâlde. De ein fan it âlde Konstantinopel kaam doe't de Ottomanen de stêd yn 1453 feroveren.

Nei de ein fan it Ottomaanske Ryk, waard de Republyk fan Turkije stifte mei de nije haadstêd Ankara.

## Keppeling om utens
* Ynformaasje oer Istanbûl (Ingelsk/Turksk)
Austraasje

**Austraasje**, it saneamde *Eastlân*, wie it noard-eastlike part fan it Merovingyske keninkryk, dat bestie út it eastlik part Frankryk, it westen fan Dútslân, Belgje beëasten de Skelde en súdlik Nederlân. De haadstêd fan it ryk wie Metz, mar guon keningen regearden ek út Reims wei.

## Skiedis

Nei it ferstjerren fan de Frankyske kening Klovis yn 511 waard syn keninkryk ferdield ûnder syn fjouwer soannen. Teuderik I krige it eastlike part. Austraasje hie hieltyd swierrichheden mei syn buorlân, Neustrje. Yn 613 waarden de twa riken wer ferienige troch Klotarius I, dy't syn haadstêd yn Parys festige.

Under it regear fan kening Dagobert foel it ryk wer út inoar. Pas doe't de hofmeier Pippyn fan Herstal yn 687 Neustrje oerwûn, waarden de twa riken wer gearfoege. Doe't syn pakesizzer, Pippyn de Koarte, kening fan 'e Franken waard en de hartoggen fan Boergonje ek oerwûn, begûnen de nammen en tuskengrinzen te ferdizenjen en waard inkel noch mar sprutsen oer it Frankyske Ryk.
Telefyzje

**Telefyzje** of **tillefyzje** is in massamedium wêrby bylden en lûd trochjûn wurde nei telefyzjetastellen. De tastellen wurde meastal koartwei ek *TV* neamd. Mei telefyzje wurde ornaris ek de TV-stjoerders en de byhearrende technyk fan it telefyzje meitsjen oantsjut.

## Technyk
In telefyzjekamera set bylden en lûd om yn elektroanyske sinjalen, dy't troch it ûntfangende telefyzjetastel omset wurde yn byld en lûd. De ûntfanger krijt de sinjalen fia antenne ('ierdske sinjalen' of satellyt) of kabel. Hoe't lûd en byld trochjûn wurde, is ôfhinklik fan de TV-standert. By de oerdrachtstandert wurdt meast in ûnderskied makke wurde tusken analoge en digitale telefyzje.

Hjoed-de-dei binne der ferskate manieren om telefyzje te ûntfangen:
* Digitaal oer de eter: DVB-T2 HD (Digitenne)
* Digitaal oer de kabel: DVB-C
* Digitaal oer de satellyt (skûtelantenne): DVB-S of DVB-S2
* Digitaal oer in ynternetferbining (ADSL, kabelynternet, glêsfezel)

## Skiednis
De earste telefyzje waard yn 1927 yntrodusearre. Yn de tritiger jierren fan de 20e iuw kaam it medium telefyzje fan 'e grûn. Yn 1929 wienen der yn Dútslân al eksperiminten mei de oerdracht fan telefyzje. Yn 1936 wienen de Olympyske Spullen fan Berlyn live op telefyzjes yn Berlyn en Leipzig te sjen. 

Yn de fjirtiger jierren waard telefyzje yn de Feriene Steaten en Grut-Brittanje ûnder tafersjoch fan it regear stadichoan in massamedium. Yn de Feriene Steaten waard jild ynbard troch advertinsjes, yn Grut-Brittanje moasten telefyzjebesitters in bydrage betelje.

Yn de jierren fyftich waard yn de Feriene Steaten eksperimintearre mei kleuretelefyzje. De kleuretelefyzje sette pas goed troch yn de lette sechtiger jierren. Yn 1967 waard de kleuretelefyzje ynfierd yn Europa.
Dagobert I

**Dagobert I** (sa. 603 - 19 jannewaris 639) wie kening fan de Franken fan 629 oant 639. Hy wurdt troch skiedkundigen sjoen as de lêste grutte Frankyske kening fan de Merovingers, dy't om 630 hinne op de Friezen in oerwinning helle. Under syn opfolgers soe it Frankyske ryk yn macht in stik tebek gean. 

## Libben

Tusken 623 en 632 wie Dagobert allinnich kening fan Austraasje, it saneamde *Eastlân*. Yn 629 folge er syn heit Klotar II op as kening fan de Franken tegearre mei syn broer Garibert II, dy't yn 632 stoar. Under syn bewâld makke hy Parys ta haadstêd fan it Frankyske ryk. Dat waard him net yn tank ôfnommen troch de Austrasyske aristokraten. Yn 634 kamen sy in opstân en moast Dagobert syn doetiids noch trije-jierrige soantsje Sigibert III kening fan Austraasje meitsje. Syn soannen soenen letter bekend wurde as neatdoggers, *[[Liddige Kening|liddige keningen]]*. 

Dagobert hie in tal goeie riedslju. Pippyn fan Landen wie de earste hofmeier fan betsjutting. Hy wie riedsman tegearre mei de hillige Eloi of Eligius en de hillige Audoenus.

## Dagobert en de Friezen
Under Dagobert hawwe de Franken striid levere tsjin de Friezen. Ynset fan de fijannigens wie it behearskjen fan it wichtige rivieregebiet besuden de Ryn dat sûnt kening Audulf yn hannen fan de Friezen wie. Skriftlike boarnen neamme it feroverjen troch de Franken fan it gebiet fan de Alde Ryn om 630 hinne op de Friezen. Yn Utert hat Dagobert in tsjerke bouwe litten. Nei it regear fan Dagobert koenen de Franken harren dêr net langer hanthavenje en kaam it wer yn hannen fan de Friezen.

## Literatuer
* , *De Franken*, Baarn, 1988, side 245.
* , *Fryslâns ferline*, Ljouwert, 2001, side. 48.
Hofmeier

**Hofmeier** is in titel dy't foaral wichtich wie yn it begjin fan de Midsiuwen. In oare namme is Majordomo. Dy titel wie foaral yn swang yn de Frankyske keninkriken fan 'e 7e en 8e iuw.

De hofmeier wie oarspronklik de persoan dy't de hofhâlding fan de Merovingyske foarsten behearde. Troch it tanimmende tal swakke en jonge foarsten op 'e troan oan it ein fan it Merovingyske tiidrek, seagen de hofmeiers kâns harren macht te fergrutsjen. Sy namen dy sa stadichoan oer wêrtroch ferskate konflikten ûntstienen. Der wie úteinlik ien famylje fan hofmeiers dy't de macht fan de Merovingers oernaam. Dy famylje waard de Pippyniden (letter Karolingers) neamd. Dêrop folgde de foarfêste machtsoername fan Pippyn de Koarte yn 751 troch de erkenning fan de paus.
Majordomo

In **majordomo** is in tsjinner dy't oan it haad stiet fan 'e húshâldlike stêf yn 'e wente fan in pommerant. De term komt fan it Latynske *maior* ("grut" of "grutste", mar yn dit gefal "heechste") en *domus* ("hûs"), dus de heechste [tsjinner] fan in húshâlding. In majordomo jout lieding oan 'e oare tsjinners, beävensearret it wurk sûnder dat syn wurkjouwer him dêrmei hoecht te bemuoien en fungearret as kontaktpunt tusken it personeel en de wurkjouwer. Nammen foar tsjinstfolk mei soartgelikense taken binne berêder, haadbutler, húswarder (of húsbewarder), kastlein (of kastielhear), rintmaster en seneskalk.
600

## Foarfallen

* Audulf is yn dizze tiid kening fan de Friezen.
* Yn Perzje wurde wynmûnen brûkt foar de befloeiïng.
* Augustinus fan Canterbury bekeart Aethelbert (Ethelbert) fan Kent ta it katolike kristendom. (Wierskynlike datum)
* Sumatra, Java en omlizzende eilannen wurde om dizze tiid hinne ta it boedisme bekeard.
* Omtrint dizze tiid wurdt yn Meso-Amearika, as ûnderdiel fan 'e Maya-beskaving op it Jûkatanskiereilân, de stêd Chichén Itzá stifte.

## Berne

## Ferstoarn
* Fenantius Fortunatus, biskop fan Poitiers, ien fan de lêste fertsjintwurdigers fan de Latynske dichtkunst.
* 13 maart - Leander, biskop fan Sevilla (601 kin ek)
629

## Foarfallen
* Dagobert wurdt kening fan de Franken.
* De earste hofmeier fan betsjutting Pepyn fan Landen wurdt mei de hillige Eloi, ek neamd Eligius, en de hillige Ouen adviseur en riejouwer fan Dagobert I.
* De Maya fersterking fan Dos Pilas wurdt stifte.
* Slach by Kaybar 
* Charibert II wurdt kening fan Akwitaanje fan 629 - 632

## Religy
* Amandus begjint mei it bekearen fan de heidenske bewenners fan Gent (no Flaanderen) ta it kristlik leauwe.

## Berne

## Ferstoarn
* Amatus fan Remiremont, muonts (wierskynlik jier)
* Klotar II, kening fan de Franken
* Ardashir III fan Perzje
Fredegar

**Fredegarius** wie in Frankyske skiedskriuwer út de 7e iuw. Hy hat fjouwer skiednisboeken skreaun dêr't trije fan in gearstalling wienen fan de boeken fan Gregorius fan Toers. De wurken binne skreaun yn de earste helte fan de sânde iuw en binne bekend as de Kroniken fan Fredegar. Syn boeken foarme mei Liber Historiae Francorum en Decem Libri Historiae de wichtichste boarnen foar de skiednis fan de Franken yn de seisde, sânde en achtste iuw. 

## Keppeling om utens
* , oersetter. *[http://www.bu.edu/english/levine/grch4+5.htm It fjirde boek fan de kronyk fan Fredegar mei foartsetting]*. Connecticut: Greenwood Press, 1960.
733

## Foarfallen
* De Frankyske kening Karel Martel begjint syn fjildtocht tsjin de Friezen en falt it Fryske ryk yn en oermasteret it gebiet eastlik fan it Fly.

## Berne
* Keizer Junnin fan Japan

## Ferstoarn
Dwerchûlen

**Dwerchûlen** (*Glaucidium*) binne in skaai yn 'e famylje fan 'e ûlefûgels. Der binne 29 soarten dwerchûlen (*IOC World Bird List*).

Dwerchûlen binne lytse ûlen en faak net folle grutter as in mosk of in lyster. Se ha in rûne kop sûnder earfearren, giele eagen en in koarte, krêftige snaffel. In opfallend skaaimerk by in soad soarten binne de twa donkere plakken efterop de kop, dy't op eagen lykje en wêrfan't tocht wurd dat se de funksje ha om rôfdieren te mislieden.

Oars as by in protte oare ûlen binne guon soarten fan it skaai ek oerdeis of by it skimerjen aktyf. 

De soarten fan it skaai komme yn Europa,Aazje,Afrika en de Amearika's foar. Se libje fral yn boskrike gebieten, wêrby't se faak nêstelje yn âlde holtes fan spjochten.

Se jeie op in breed skala oan proaien, fan grutte ynsekten oant lytse sûchdieren. Ek hagedissen en oare fûgels steane op it menu, dy't somtiden sels grutter binne as harsels.

## Klassifikaasje
* *Famylje*: ûlefûgels (*Strigidae*)
** *Skaai*: **dwerchûlen** (*Glaucidium*)
*** Andesdwerchûle (*Glaucidium jardinii*) 
*** Bajadwerchûle (*Glaucidium hoskinsii*) 
*** Boliviaanske dwerchûle (*Glaucidium bolivianum*) 
*** Brazyljaanske dwerchûle (*Glaucidium brasilianum*) 
*** brúnwjukdwerchûle (*Glaucidium castanopterum*)
*** Colimadwerchûle (*Glaucidium palmarum*) 
*** dizewâlddwerchûle (*Glaucidium nubicola*) 
*** dwerchûle (*Glaucidium passerinum*) 
*** griiskopdwerchûle (*Glaucidium griseiceps*) 
*** Gûatemalteekske dwerchûle (*Glaucidium cobanense*) 
*** hardydwerchûle of Hardy's dwerchûle (*Glaucidium hardyi*) 
*** Kaapske dwerchûle (*Glaucidium capense*) 
*** Kameroendwerchûle (*Glaucidium sjostedti*)
*** koekoekdwerchûle (*Glaucidium cuculoides*) 
*** Kostarikaanske dwerchûle (*Glaucidium costaricanum*) 
*** Kubaanske dwerchûle (*Glaucidium siju*) 
*** lytste dwerchûle (*Glaucidium minutissimum*) 
*** Magelhaandwerchûle (*Glaucidium nana*) 
*** Noardamerikaanske dwerchûle (*Glaucidium gnoma*) 
*** noardlike dwerchûle (*Glaucidium californicum*) 
*** oerwâlddwerchûle (*Glaucidium radiatum*)
*** parkerdwerchûle of Parkers dwerchûle (*Glaucidium parkeri*) 
*** pearele dwerchûle (*Glaucidium perlatum*) 
*** Pernambucodwerchûle (*Glaucidium mooreorum*) 
*** Perûviaanske dwerchûle (*Glaucidium peruanum*) 
*** prigoginedwerchûle of Prigogine's dwerchûle (*Glaucidium albertinum*) 
*** reaboarstdwerchûle (*Glaucidium tephronotum*) 
*** Seylondwerchûle of Srylankaanske dwerchûle (*Glaucidium castanotum*) 
*** Tamaulipasdwerchûle (*Glaucidium sanchezi*)
Herman Finkers

**Hermenegildus Felix Victor Maria (Herman) Finkers** (Almelo, 9 desimber 1954) is in Twintske kabaretier, mei in karakteristike drûge styl.

Fan 2000 oant 2007 makke er tiidelik gjin foarstellingen fanwegen sûnensproblemen. Yn 2007 kaam er werom yn it teäter mei de foarstelling *Na de pauze*. 

## Oersjocht fan syn teaterfoarstellings
**Op Zwart Zangzaad* (1979)
**De terugkeer van Joop Huizinga* (1982)
**De Diana Ros Show* (1983)
**EHBO is mijn lust en mijn leven* (1985)
**Het Meisje van de Slijterij* (1987)
**De zon gaat zinloos onder, morgen moet zij toch weer op* (1990)
**Dat heeft zo'n jongen toch niet nodig* (1992)
**Geen spatader veranderd* (1995) (Ek yn it Twinsk: *Gen spatoader aans*)
**Kalm aan en rap een beetje* (1998) (Ek yn it Twinsk: *Heanig an en rap wat*)
**Na de pauze* (2007)
**Een uur Herman Finkers* (âldjierskonferênse, 2015) 

## Diskografy

### Lp's
* *Vinger in de bips*
* *Als gezonde jongen zijnde*
* *Van zijn elpee*
* *EHBO is mijn lust en mijn leven*
* *Een greep uit 35 jaar* (bevat 2 lp's)

## Bibliografy
* 1980 *Op zwart zangzaad*
* 1987 *Verhalen voor in het haardvuur*
* 1990 *Kroamschudd'n in Mariaparochie* (Finkers en John Croezen)
* 1993 *Partituur Sint Joris Mis*
* 1993 *Ik Jan Klaassen*
* 1994 *Macbeth*
* 1996 *Ich bin ein Almeloër!*
* 1997 *Het meisje met de eierstokjes*
* 1999 *Zijn minst beroerde liedjes in 2 talen*
* 1999 *Finkers op een hoop*
* 2000 *Kalm aan en rap een beetje*
* 2003 *Liefde Is Vreemd*
* 2009 *Na De Pauze*
* 2012 *De cursus 'omgaan met teleurstellingen' gaat wederom niet door*
* 2012 *Poëzie, zo moeilijk nie*
* 2014 *Sinterklaas en de arme kindertjes*
650

## Foarfallen
* Om dizze tiid hinne ûntstie it machtige Fryske ryk ûnder de foargongers fan kening Aldgillis.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* Gilles, Byzantynsk hillige († ±710)

## Ferstoarn
476

## Foarfallen
* De haadstêd fan it West-Romeinske ryk, Ravenna, wurdt troch de Germaanske befelhawwer Odoaker ynnommen. Hy ferslaat generaal Orestes en docht him dea.
* Romulus Augustulus de lêste keizer fan it West-Romeinske ryk wurdt ôfset troch Odoaker.

## Berne

## Ferstoarn
507

## Foarfallen
* Klovis ferslaat de Fisigoaten yn de Slach by Fouillé en wurdt hearsker oer hiel Galje.

## Berne

## Ferstoarn
Hûsdokter

**Hûsdokter** is it yn it generaal in dokter dy't *perifear* wurket (net yn in sikehûs) en dy't ree is minsken mei sûnensproblemen te behanneljen. 

## Stúdzje
Yn Nederlân folget de hûsdokter nei de middelbere skoalle in doktoraal eksamen genêskunde, dernei wurket er/hja twa jier gear yn assisteskippen. Sûnt 1973 is der in hûsdoktersoplieding, dy't op it stuit trije jierren duorret. Yn 2005 is der in nije stúdzjestruktuur ynfierd, foar't jin basisdokter is binne der twa riten opliedings, in bachelor-faze fan trije jier, en in master-faze fan trije jier. Dêrnei kin dan de oplieding ta basisdokter folge wurde.

In hûsdokter is einlings in medysk spesjalist oer it generaal.

## Wurksumheden
De hûsdokter is yn earste ynstânsje in oansprekpersoan foar pasjinten dy't sûnens problemen hawwe. Troch de wiidweidige oplieding kin hy likernôch 90% fan de gefallen sels oan en ferwiist er de oare 10% troch nei immen mei in spesjalistyske eftergrûn. Hjirtroch hat de hûsdokter bettere kunde fan de pasjint en wit krekt hoenear't:
* Hy immen nei in spesjalist trochferwize moat
* Hy hat persoanlike bining mei de pasjint en wit sadwaande mear as oare dokters en soarchhelpers wêr't de pasjint mei yn de kunde komme kin. 

## Keppeling om utens
* World Family Doctor Day
Biseksualiteit

**Biseksualiteit** is seksuele oanlûking foar sawol it oare as ta eigen geslacht. 

In protte seksuologen binne fan miening dat feitlik elkenien biseksueel is, yn 'e sin fan dat der foar beide geslachten wol seksueel gefoel is. De measten hawwe lykwols foar ien fan de twa geslachten in foarkar. Ek by biseksuelen bestiet der meastentiids in foarkar foar man of frou, mar der is ek in grut part potinsjele partners dy't net automatysk op geslacht selektearre wurde.
Jeropeeske Frije Alliânsje

De **Jeropeeske Frije Alliânsje** is in politike organisaasje dy't stribbet nei sa grut mooglike autonomy foar de folken en regio’s yn Jeropa. De organisaasje bestiet sûnt 1981. Op it stuit binne der 35 regionale demokratyske partijen út mear as tsien lannen fan de Jeropeeske Uny lid. Yn 2004 waard de JFA offisjeel in politike partij, noch itselde jier waard de partij troch de Jeropeeske Uny erkend. 

De alliânsje is oprjochte om lytse regionale partijen dy't it net sels rêde om in sit yn it Jeropeeske Parlemint te krijen in kâns te jaan om ek yn Jeropa aktyf te wêzen. Út Nederlân is de Fryske Nasjonale Partij lid fan dizze alliânsje.

De JFA foarmet tegearre mei de Jeropeeske Federaasje fan Griene Partijen ien fraksje yn it Jeropeeske parlemint.

## Leden

## Keppeling om utens
* Webstee Jeropeeske Frije Alliânsje
It Swin (Brugge)

It **Swin** wie yn de lette midsiuwen de see-earm dy't Damme mei de Noardsee ferbûn. Troch oanslibbings en fersâning is der net folle mear fan oer as in strânslinke mei efterlizzende slufter. Earder hat de mûning goed 6 km breed west. De tuorren fan Westkapelle en Knokke tsjinnen as beaken foar de seelju op wei nei Damme.

Troch de fersâning wie Brugge yn de 11e iuw oer de Reie net mear oer wetter te berikken. Yn de 12e iuw waard it Swin troch stoarmen fergrutte ta in befarber wetter dat tichtby Brugge kaam en sa in nij farwei joech. Dan moasten der lykwols al foarhavens oanlein wurden. De earste wie Damme, en nei see ta folgen Hoeke, Mude (no Sint Anna ter Muiden) en op it lêste Slús.

De strânslinke, dy't by eb maklik trochwâde wurde kin - net mear as inkeldjip - leit likernôch op de grins tusken Nederlân (Kadsân) en Belgje. Yn 1950 besleat Nederlân ta it ôfsluten fan de Swinmûning. De daam dy't der doe kaam rôp lykwols protesten op fan Belgje út. It sluftergebiet waard yn 1952 troch greve Léon Lippens ta it earste natuerreservaat fan Belgje útroppen. Ear't dit probleem hielendal útpraat wie, waard de daam by de wettersneed fan 1953 fuortslein, wêrtroch de slinke wer iepen wie. Op it stuit leit de slinke sa dat de punten fan de westouwers noch krekt yn Nederlân lizze (2000).

Frij algemien wurdt oannaam dat it Swin itselde wetter is as it "Sincfala" yn de Lex Frisionum.

## Natuergebiet It Swin
It Swin is it wichtichste natuergebiet fan de Belgyske kust, mei in soad seefûgels en dúnkninen. Oan de binnendykse kant is in briedstasjon fan de earrebarre en in lyts fûgelpark, dêr't ek strâne fûgels dy't fersoarge wurde moatte oan it publyk toand wurde. Fierder is der in restaurant en in sûvenierwinkel.

Yn 2005 waard der al in prinsipe-akkoart tekene, wêrtroch de Flaamske Mienskip yn 2006 it behear oer it 155 hektare grutte natuergebiet oernaam. De Mienskip sette it him ta doel de fersâning oan ta pakken en it natuerreservaat út te wreidzjen troch der parten fan de Willem-Leopoldpolder oan ta te foegjen. It byhearrende fûgelpark waard oernommen troch de Provinsje West-Flaanderen.

Yn it Swin is der in soad ferskaat oan wetterfûgels.

## Trivia
* Twaris waard hjir de Franske float troch de Ingelske float ferslein: yn 1213 en yn 1340.
* It Swin is, tegearre mei de tichtbije strannen, ek bekend as fynplak fan 40 miljoen jier âlde haaietosken.
 
## Eksterne keppelings
* www.zwin.be Offisjele webstee fan It Swin
* www.tzwin.be Skiednis Swinstreek
* www.sincfala.be Museum Sincfala, it museum fan de Swinstreek.
* List mei waarnommen wetterfûgels yn it Zwin.
363

## Foarfallen
### Perzje

* 5 maart - Keizer Julianus Apostata ferlit Antiochje mei in leger (90.000 man) en stekt by Hierapolis fia in pontonbrêge de Eufraat oer. Prokopius falt mei in twadde leger (30.000 man) Armeenje yn. 
* 29 maaie - Julianus berikt de Perzyske haadstêd Ctesiphon. Kening Sjapûr II kin in konfrontaasje foarkomme en brûkt de taktyk fan de ferskroeide ierde. Fanwege brekme oan iten moatte de Romeinen har' tebeklûke oan de Tigris.
* 26 juny - Julianus rekket deadlik ferwûne by Samarra en ferstjerd in skofte letter. Jovianus, kommandant fan de Keizerlike Garde, wurdt troch de Romeinske legioenen ta keizer (*[[Augustus (titel)|Augustus]]*) útroppen.
* Keizer Jovianus slut frede mei it Perzyske Ryk, mat moat wol Armeenje en fiif Romeinske provinsjes yn Mesopotaamje ôfstean oan Sjapûr II.
* Kening Sjapûr II stjoert it Perzysk leger nei it Easten, dêr't de Wite Hunnen syn ryk benei komme. Teffens lit er de fortifikaasjes oan de Eufraat fersterkje.

### Syrje
* 19 maaie - De hannelstêd Petra (Jordaanje) wurdt troch in swiere ierdskodding ferwoastge.

### Itaalje
* Yn Rome wurdt de Timpel fan Apollo Palatinus ôfbrutsen.
* Keizer Julianus Apostata ferwoastet Perisapora.

## Berne
* Blaesilla, Romeinske hillige († 383) 
* Sulpikius Severus, kristlik skriuwer 

## Ferstoarn
* 26 juny – Keizer Julianus Apostata stjert oan syn oarlochsferwûnings.
* Bibiana, hillige en martelaresse
* Fiola, hillige en martelaresse
Fly

It **Fly** is it wetter dat Flylân skiedt fan Skylge.

## Skiednis
Sa om it jier 800 hinne wienen Flylan en Skylge grutter as tsjintwurich. Flylân striek har út oant foarby de hjoeddeiske Ofslútdyk, op it plak fan de Waart en it Breesân, en omfieme ek Eierlân, dat no in part fan Teksel is. It Fly (doetiids *Fli* of *Flehi* neamd) rûn troch oant de omkriten fan Starum en foarme de skieding tusken Flylân en de fêste wâl fan West-Fryslân oan de westkânt en Skylge en de fêste wâl fan de tsjintwurdige provinsje Fryslân oan de eastkânt.

It Fly hie in wichtige funksje. It wie in brede slinke, dy't de ferbining foarme tusken de Flevomar en de Noardsee, in goed-befarbere route fan de Flevomar ta de Noardsee. Yn de Lex Frisionum (Friezenwet) foarme it Fly ien fan de skiedslinen: yn guon gefallen wurde foar it gebiet tusken Fly en Swin oare tallen neamd as foar it gebiet tusken Fly en Lauwers.

## Waad
Mei it breder wurden is it Fly feroare ta de Sudersee en mei it oanlizzen fan de Ofslútdyk is dy part fan de Iselmar wurden. Hjoed-de-dei rint it Fly noch oer It Waad, fan de Lorentzslûzen nei de Noardsee. It lêste part is de Flystream, dy't tusken De Richel en Flylân oan de iene kant en Skylge oan de oare kant troch nei see rint.
Kristendom

It **Kristendom** is in religy basearre op it libben fan Jezus Kristus lykas it beskreaun is yn it Nije Testamint. Sintraal stean syn preekjen, krúsdea en Ferrizenis. It Kristendom is in monoteïstyske godstsjinst; dat wol sizze: kristenen belide it leauwen yn ien God. De kristenen leauwe dat Jezus de soan fan God is en de Messias dy't foarsein is yn it Alde Testamint. It Kristendom is in wrâldgodstsjinst en is de grutste religy op 'e wrâld mei likernôch 2,6 miljard oanhingers. Alhoewol't de religy út Palestina komt, is de religy benammen yn Jeropa en Amearika grut wurden.
	 
## Skiednis
It Kristendom is ûntstien as in joadske sekte dy't Jezus Kristus oanfierde as de Messias dêr't Gods beloften yn ferfolling gongen wienen. Mei op grûn fan de profetyske útspraken yn de *[[Tenach]]* wurde oan it *Nij Messiaanske Ryk* heilsbetsjutting takend oan alle folken. Dizze opfetting, hat - nei earnstige konflikten yn de earste generaasje Kristenen ûnderinoar - laat ta in breuk mei de Joaden dy't Jezus net as de Messias seagen. Al yn de 2e iuw wie de ferwidering tusken joadendom en kristendom folslein.
	
It kristlike leauwen hat him sûnt dy tiid fierders ûntwikkele en útwreide, fral ek troch de konfrontaasje mei de net-joadske antike wrâld. By de ekspânsje binne de doedestiids Romeinske Ryk stuite it kristendom op ferbittere tsjinstân (kristenferfolgingen), oant hja yn 313 troch keizer Konstantyn de Grutte it rjocht krigen harren leauwen yn frijheid út te oefenjen (it Edikt fan Milaan). Yn 380 ferwurf it sels yn har ortodoks-katolike foarm in monopoalje posysje.
	
Yn 'e rin fan 'e tiid is der yn it kristendom in westerske en easterske tradysje kaam. Ta de westerske tradysje kin it katolisisme rekkene wurde en it dêrút ûntstiene protestantisme. Ta de easterske tradysje rekkenet men de nestoriaanske Tsjerke fan it Easten; de oriïntaalsk-otterdoksy, dy't ôfstân nimt fan it Konsily fan Galsedon (451); en teffens de eastersk-otterdoksy, dy't ûntstien is by it Grutte Skisma fan 1054 en dy't teologysk mar krekt ôfwykt fan it katolisisme. Al dizze tradysjes ûnderskriuwe de kanones fan it Konsily fan Nikea.

## Streamings
Trochdat it kristendom op in protte wizen beliden wurdt, is it yn fiif haadgroepen op te partsjen:	
* westersk kristendom
** katolisisme
** protestantisme
* eastersk kristendom
** eastersk-otterdoksy
** oriïntaalsk-otterdoksy
** nestoriaanske tsjerken (Tsjerke fan it Easten)
	
Oare groepen binne hjiroan besibbe mar hawwe sterker ôfwikende learstellings, wêrtroch hja troch de haadgroepen almeast net ta it Kristendom rekkene wurde:	
* De Kristenmienskip	
* Hernhutters	
* Quakers	
* Minnisten	
* Darbysten
* Keltysk kristendom	
* Children of God	
* Jehova's Tsjûgen	
* Jezus-moslims	
* Mormoanen	
* People's Temple
* Stevenisten
* Ferienigingstsjerke
* Frij-katolike Tsjerke

## Keppeling om utens
*
Prostitúsje

In **prostituee** of **hoer** is in persoan, meastentiids fan it froulik geslacht, dy't seks hat om it jild. **Prostitúsje** (of **huorkerij**) wurdt somtiden ek wol it "âldste wurk op 'e wrâld" neamd. Der wienen ferhalen fan yn hast eltse kultuer.

Oer in hoer wurdt der wol ris sein; *hja hat in winkel ûnder de skelk* of *nei de froulju reizigje* (seks hawwe mei in prostituee). Guon fan de froulju yn de prostitúsje rinne op 'e dyk sykjende nei kunden, of wurkje yn in gebou mei de namme bordeel (rinhûs). Harren baas (de persoan dêr't hja foar wurkje en wa it jild kriget) is in 'madame' (as hja froulik is) of in 'poaier' (by in manlik persoan). De stêden Amsterdam en Hamburch binne troch harren "reade ljocht distrikt" (in part fan de stêd dêr't prostitúsje legaal is) wiidferneamd.

In soad lannen hawwe wetten oangeande prostitúsje. Guon lannen hawwe de prostitúsje ferbean. Prostitúsje bard oeral op de wrâld.

Der binne ek manlike prostituees; manlju dy't mei oare manlju of froulju seks hawwe. Manlike prostituees mei froulju as klanten wurde meastentiids *gigolo* neamd. 

## Prostitúsje yn de literatuer
### Nederlânske literatuer
* Ferskate wurken fan Neel Doff
* *Rood paleis* (F. Bordewijk, 1936)
* *Hoerenlopen* (Boudewijn van Houten, 1977)
* *Hoeren* (Ischa Meijer, 1979)
* *Het verrotte leven van Floortje Bloem* (Yvonne Keuls, 1982)
* *Vals licht* (Joost Zwagerman, 1991)
* *Blauw is bitter* (Dirk Bracke, 1994)
* *Lelieblank, scharlakenrood* (Michel Faber, 2003; oer prostitúsje yn Fiktoriaansk Ingelân)
* *De asielzoeker* (Arnon Grunberg, 2003)
* *Zonder moeder* (Karina Schaapman, 2004)
* *Elf minuten* (Paulo Coelho, 2004) 
* *Loverboys* (Helen Vreeswijk, 2005)
* *Tegengif* (Judith Visser, 2006)
* *Echte mannen eten geen kaas* (Maria Mosterd, 2008)

### Yn oare talen
* *Die Insel des zweiten Gesichts* (Albert Vigoleis Thelen, 1953
* *The Happy Hooker: My Own Story* (Xaviera Hollander, 1971)

## Yn lieten
**[[The House of the Rising Sun]]* (Dolly Parton, The Animals, oaren)
**'t Rode Licht* (André Hazes)
* *[[Roxanne (liet)|Roxanne]]* (The Police)

## Keppeling om utens

* Webstee mei ynformaasje oer de Reeperbahn
* Amsterdamse keur út 1413
* Emansipaasje en prostitúsje
* "'Loverboys' of modern pooierschap in Amsterdam", troch Frank Bovenkerk, Marion van San, Miranda Boone, Tim Boekhout van Solinge en Dirk J. Korf
* "Slavenhandel op de Wallen" artikel fan Ruth Hopkins yn it NRC Handelsblad fan 01-10-2005
* Korpsmonitor 2003
* Korpsmonitor 2004
* Plan van Aanpak Ordening & Bescherming Prostitutiesector - Oanfoljende maatregels foar it berikken fan de doelstellingen by it opheffen fan it algemien bordeelferbod
* Fjirde rapportaazje fan de nasjonaal rapporteur minskehannell
Tim

**Tim** is in manlike foarnamme fan Grykske oarsprong.

De namme ferwiist nei de bibelske Timoteüs, learling fan Paulus, dêr't twa fan de brieven fan Paulus oan rjochte binne.

Yn it Gryksk is dizze namme "Τιμόθεος", *Timótheos*, fan "Timon", *eare*, en "Theos", *god*. Dat, de betsjutting wurdt almeast sjoen as eat as: "Dy't god eare docht".

## Lju mei de namme "Tim"
*Tim Berners-Lee, optinker fan de markeartaal HTML.
*Tim Krabbé, skriuwer.
Prins Maurits

*Maurits fan Nassau (1564-1566)
*Maurits fan Oranje (1567-1625)
*Maurits fan Oranje-Nassau (1843-1850)
*Maurits fan Oranje-Nassau, van Vollenhoven (1968)
Dildo

In **dildo** of **keunstpenis** is in langrûnen plastyk of lateks objekt mei in glêde ôfwurking, meastentiids yn 'e foarm fan in minsklike pyst. Dit kin brûkt wurde as seksboartersguod om ta seksuele tefredenens te kommen troch it yn 'e fagina of anus te stekken en op en del te beweegjen. It is ek in objekt foar seksueel fetisjisme. Yn tsjinstelling ta de fibrator hat in dildo gjin trilmotor. 

## Skiednis
Dildo's binne fan alle tiden. Men kin noch net krekt sizze oant hoefier ferlyn yn 'e skiednis de dildo foar 't earst brûkt waard. Mar der binne bewizen dat de dildo mei wissichheid 2006 ferlyn brûkt is. Benammen op antyk Gryksk keramyk binne der guon seksuele hannelingen mei dildo's ôfbylde en lyksa by it opgraven muorreskilderings yn Pompeï bygelyks.

## Etymology
It wurdsje "dildo" soe ferwize kinne nei ark dy't op boaten brûkt waard. As der in gat yn 'e boat siet koene hja der in dildo ynstekke, op dizze wize is Dildo, Newfoundland in plakje yn Kanada mei de namme fan it histoaryske skippersark. Oare suggesjes foar de etymology fan it wurd is it Italjaanske wurd "*diletto*" (Frysk: optein). 

**Olisbos** is in klassyk begrip foar in dildo, fan it Grykske ολισβος; in **godemiche** is in dildo mei de foarm fan in pyst mei skroatum. Yn guon moderne talen, kin de namme "dildo" ferskate betsjuttings hawwe, lykas yn it Russysk (*Фаллоимитатор*, letterlik "ferrifele ymitaasje"), Spaansk (*Consolador*, letterlik "fertreasting") of yn it Welsk (*cala goeg*, letterlik "ferrifele pyst").

## Farianten

In dildo dy't yn 'e anus stutsen wurd en deryn bliuwt foar in beskate tiid wurd in buttplug neamd. Dildos dy't brûkt wurde foar herheljende anale penetraasje, wurde ornaris as ienfâldige "dildos" beskôge en moat in flakke basis hawwe om hjir feilich mei boartsjen te kinne. Der binne ek "dûbele penetraasje-dildo's", mei ferskate foarmen steande yn deselde rjochting foar it tagelyk anaal en faginaal stimulearjen, of foar twa persoanen dy't ien dildo meiïnoar diele. Yn dit gefal, wurd de troch beide persoanen tagelyk brûkt en op itselde stuit hawwe beide persoanen stimulaasje. 

Der binne dildos makke foar froulju om in oar manlik of froulik persoan te stimulearjen, dizze wurde in foarbynpyst neamd, of in foarbynpystdildo, dy't nei binnen ta droegen wurde kin, soms mei fibrearende masinas keppele om utens. 

Foarbyn dildos kinne in dûbel-ein ha, hokker brûkt wurde kin by in pearke dy't anaal of faginaal eksperimintearje wol. Hja kinne ek brûkt wurde foar seksuele penetraasje by de man. 

Oare dildos omfiemje ûntwerpen dy't oan de holle fan ien partij past wurde kine, opblaasbere dildos, en dildos mei sûg koppen keppele oan de basis. Mei helpmiddels foar dildos kinne je in dildo om je middel hâlde, op 'e holle sette, of op fêste ûndergrûn pleatsen.

It is noch mar koartlyn dat de dildo sosjaal akseptearre waard, en wurd as seksboartersguod hieltyd populêrder. Der is op it stuit in riik ferskaat en dildos wurde no ek mei djoere materialen makke.