open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Windows 1.0

**Windows 1.0** is de namme fan de earste grafyske ynterfaasje fan Microsoft foar persoanlike kompjûters. Microsoft Windows kaam, mei in soad fertraging, yn 1985 op de merk.

Under druk fan de marketingôfdieling waard *Windowing manager* omdoopt yn *Microsoft Windows*. De oarsprong fan de namme **Windows** leit by de ynformatikaparse. Yn alle parseartikels dy't oer Visi On en lyksoartige systemen skreaun waarden, wie hieltiten sprake fan *windowing system*, *windowing shell*, *windowing manager*.

Dy earste ferzje fan Microsoft Windows wie gjin grut súkses. It programma hie lêst fan it hin-en-aaisyndroom. It ûntbrekken fan grutte applikaasjes foar Windows soarge derfoar dat it bedriuwslibben gjin neeedsaak seach om oer te skeakeljen nei dizze grafyske útwreiding fan MS-DOS. Boppedat koene de finsters inoar net oerlaapje, omdat dat prinsipe troch Apple patintearre wie.

## Fereaske
* MS-DOS 2.0, 256 kB RAM en 2 *double-sided* floppydisks of in fêste skiif.

## Tapassings
Windows 1.0 hie tapassings wêrfan in oantal no noch by Microsoft Windows meilevere wurde:
* Cardfile (in kaartebak)
* Clipboard (in klamboerd)
* Control panel (konfiguraasjeskerm)
* Kalinder (om ôfspraken yn fêst te lizzen)
* Kladblok (foar ienfâldige tekst sûnder opmaak)
* Klok (in grafyske klok mei wizers)
* Paintbrush (in tekenprogramma, yn lettere ferzjes is dit ferfongen troch Paint)
* Rekkenmasine (inkelfâldige rekkenmasine, sûnder wittenskiplike funksjes)
* Reversi (in spul)
* Terminal
* Write (in tekstbewurker)
Jos Thie

**Jos Thie** (Skeveningen, 13 desimber 1954) is regisseur en artistyk lieder. Tusken 1966-1972 gie er nei de HBS-b yn Apeldoarn. Dêrnei die hy in jier *high-school* yn Amearika. Tusken 1973-1980 die Thie de oplieding Arbeidsorganisaasje Psychology oan de Ryksuniversiteit Grins. Mei syn frou Froukje van Houten hat er twa soannen.

Thie wurke earst as regisseur by it troch him opsetten selskip 'Werk in Uitvoering' yn Grins. Dêr late er ûnder oare filmer Joris Ivens op. Tusken 1982-1993 wurke er by it RO theater Rotterdam as artistyk lieder tegearre mei Antoine Uitdehaag. Yn 1993 waard er artistyk lieder fan Tryater oant 2003. Sûnt 2008 wurket er foar toanielselskip 'De Utrechtse Spelen'.  Hjir regisearre hy ûnder mear *[[Hamlet]]* (William Shakespeare) en de iepenloftopera *[[Orfeo ed Euridice]]* op de fiver fan Paleis Soestdijk. Ein 2012 kaam it selskip yn opspraak fanwege in grut finansjeel tekoart, wat late ta it fertrek fan Thie by it selskip yn 2013.

Als freelance regisseur wurke Jos Thie ûnder mear by it Nasjonale Toniel en it Noard Nederlânsk Toaniel. As freelancer die hy Peer Gynt foar Oerol. Ek regisearre hy de musicals *Joe*, ''Doe Maar!'' en de rockopera ''Tommy''. Hy is de fêste regisseur fan Mini & Maxi en Jochem Myjer. Yn de hjerst fan 2014 regissearre hy *Flodder de Musical*. Yn 2018 hie Thie de lieding oer it hynstespektakel *[[De Stormruiter]]*, dat yn it ramt fan it projekt LF2018 yn it WTC Expo yn Ljouwert opfierd waard.

## Tryater
* *Abe* yn it Abe Lenstra Stadion op It Hearrenfean
* *Orfeo Aqua* oan de Aldegeaster Brekken
* * Kening Lear* yn it Frysk Hynstesintrum fan Drachten
Joadsk Begraafplak (Warkum)

It **Joadsk begraafplak** fan **[[Warkum]]** (gemeente Nijefurd) is de âldste fan Fryslân. De grûn waard yn 1664 troch in David Salomons oankocht om himsels en syn famylje dêr beïerdigje te kinnen. Op it hôf binne seis grêfstiennen út de lette 17e- en iere 18e iuw (1676, 1690, 1697, 1706 en 1714) bewarre bleaun. Sy hearre ta de âldste Joadske grêfstiennen fan Nederlân. Foar safier't nei te gean is, giet it yndie om de grêven fan David Salomons en syn sibben. In de jierren '30 fan de foarige iuw waard it hôf bemuorre. Sûnt 1999 is it in ryksmonumint.

## Sjoch ek
* List fan Joadske begraafplakken yn Fryslân
It Kypmantsje

**It Kypmantsje** is in trekker dy't spesjaal boud is om meidwaan te kinnen oan ''tractorpulling''.

De lêste ferzje fan de trekker wurdt oandreaun troch twa Rolls-Royce Griffon, V-12, type M.K. 58, fleanmasinemotors. Dy motors binne opfierd en jouwe likernôch 3500 pk de motor; eltse motor hat sa'n 37 liter silinderynhâld (36,75 liter); it brânstofsysteem is oanpast en de motors rinne no op metanol.

De trekker docht mei yn de Frije Klasse 4,5 ton, dit is de swierste frije klasse yn Nederlân. Yn dizze klasse ride trekkers mei in ferskaat oan motoren, ûnder oaren: turbinemotors, V-8 motors en V-12 motors.

*Kypmantsje* komt fan de bynamme fan lju út Drylts, dêr't it team wei komt. Teffens is it in Fryske oantsjutting foar in marsedrager.

Op 6 novimber 2010 makke it team buorkundich dat it fan 2011 ôf (nei 32 jier) net mear meidocht oan wedstriden.

## Keppeling om utens
*Website fan It Kypmantsje
Moai Gaasterlân

**Moai Gaasterlân** is in earder bernetehûs yn de bosken fan Riis yn Gaasterlân. Foar it gebou oer leit de Rysterbosk en in pear kilometer fierder de Iselmar.

## Koloanjehûs
It waard yn juny 1926 troch it Bûn fan Roomsk Katolike Wurkljuferienings iepene as bernekoloanjehûs foar ferswakke bern út earme yndustrygebieten fan it bisdom Utert. Susters fransiskanen bekroaden har om de 'skiernoaskes' dy't yn in saneamde yt-en-rêstkultuer op krêften brocht waarden.

Yn 1929 waard der in kapel op it terrein boud yn opdracht fan de doetiidske eigener, de Uterske *Diocesane Bond der Katholieke Arbeiders Beweging*. It ûntwerp fan de kapel wie fan de Fryske arsjitekt Arjen Witteveen. De muorreskilderingen yn de kapel waarden makke troch Jacob Ydema.

Mooi Gaasterland Rijs 1935 (3).jpg|Jacob Ydema, *It apokalyptyske laam en âlderlingen*, 1934
Boog kapel 1933.jpg|Jacob Ydema, *Lêste Oardiel*, 1933
Achterwand kapel.jpg|Jacob Ydema, *It apokalyptyske laam en âlderlingen*, 1934

Yn 1947 soargen de Dochters fan Us Leaffrou fan it Hillich Hert út Tilburch foar in trochstart. De nonnen soargen net allinnich, mar joegen ek ûnderwiis. Yn 1970 waard Moai Gaasterlân troch de oerheid erkend as 'medysk bernetehûs'. Dêrnei mochten ek net-roomske bern opnomd wurde en namen profesjonele fersoagers it wurk fan de religieuzen oer. Doe't der in koflikt ûntstie waarden de lêste fjouwer susters yn 1977 twongen fuort te gean; de pater waard ûntslein en de kapel sletten.
Yn dy perioade waarden de grutte sliepsealen ferfongen troch smûkere groepshuzen. De klam kaam mear te lizzen op bern dy't troch harren âlden yn de problemen rekken. Dêrnei gienen se faak nei pleechhúshâldings of ynstelling. Sûnt 2005 eksploitearret de *Stichting Jeugdhelp Fryslân* it tehûs foar medysk-ortopedyske en yntinsive risidinsjele behanneling foar bern oant tolve jier.

## Sluting yn 2010
Fanwege besunigings waard besluten om de filla ein 2010 te ferkeapjen. Fan de 64 plakken wienen begjin 2010 noch 50 beset, ein fan dat jier noch 28. Ein novimber fan dat jier wie der in iepen dei foar âld-meiwurkers en âld-bewenners.
Wynmotor Goutum 1

**Wynmotor Goutum** stiet oan de Hounsdyk, krekt bûten Goutum. De mûne is in ryksmonumint. It is de twadde mûne dy't de 'Stichting ta behâld fan de Amerikaanske wynmotors yn Goutum en Wurdum/Swichum' restaurearje sil. De restauraasje wurdt dien ûnder tafersjoch fan de Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed (RCE).

De mûne is fan it type "Record", en is makke troch de bruorren Bakker út Drylts yn de jierren tritich op it stee fan in eardre gewoane wynmûne. De mûne bemealt de *Goutumer Mieden* besuden de Hûnsdyk en mealt út op de Fryske boezem. It wynrêd hat sechtjin galvanisearre stielen blêden en hat in trochsneed fan 4,50 meter. De mûne hat ien faan foar de selsregeling nei de wynrjochting. De selsregeling nei wynsterkte bart trochdat by tanimmende omrinsnelheid de optredende toskdruk-reaksjekrêft fan it wynrêd grutter wurdt as de spanning fan de skroeffear fan de faan, de mûne sil him hjirby krimpend út de wyn draaie. De boppe-as fan de mûne hat in gongynstallaasje dy 't automatysk oan giet by it út de wyn draaien fan de mûne. De mûne hat in jitstielen geand wurk en stielen spillen. De waaierpomp wurdt hjirby daliks oandreaun troch de fertikale spil.
Massa-enerzjyrelaasje

**E=mc²** is in formule fan Albert Einstein syn spesjale relativiteitsteory. Massa en enerzjy blike yn elkoar út te drukken neffens dizze formule. Lytse bytsjes massa (m) kinne omsetten wurde yn in hiel soad enerzjy (E) tanksy de fermannichfâldiging yn de formule mei it kwadraat fan de ljochtsnelheid (c). Dizze massa-enerzjy-ekwifalint waard letter de ferklearring foar enerzjyopwekking by kearnspliting en kearnfúzje, dêr't wat massa by ferlern giet mar in soad enerzjy frijkomt.
Wynmotor Goutum 2

**Wynmotor Goutum 2** is in Amerikaanske wynmotor oan de Wâldwei by Goutum. It is in mûne fan it type "Record", en is makke troch de bruorren Bakker út Drylts. De mûne waard begjin tritiger jierren boud op it stee fan in eardere tradisjonele wynmûne. Op inkele tsientallen metere stie in twadde mûne dêr't de betonnen fûneminten noch fan te finen binne.

Net fier hjirwei stiene folle mear mûnen dy't letter ferfongen binne troch wynmotors. Se binne allegear ferdwûn. De toer stiet yn in betonnen fundearringsbak mei houten deksels. Yn dy fundearringsbak sit in stielen waaierpomp mei in houten opliederpiip mei in houten weromslachklep. Oan de polderside sit in stielen kroasstek. De mûne bemealt it eardere bemealingsgebiet de "Goutumer Mieden" en mealt út op de Fryske boezem. De stielen toer fan normale hichte hat in leider en in achtkante stelling besteande út stielen lizzers, in houten dek en in stielen stekwurk. Oan de boppeside fan de toer sit in jitstielen motorlichem. It wynrêd mei 16 galvanisearre stielen blêden hat in trochsneed fan 4,50 meter. It rêd hat seis stielearmen wêrtusken segminten mei elk trije blêden ferbûn troch twa ringen sitte. De mûne hat ien faan foar de selsregeling nei de wynrjochting. De selsregeling nei wynsterkte bart trochdat by tanimmende omrinsnelheid de optredende toskdruk-reaksjekrêft fan it wynrêd grutter wurdt as de spanning fan de skroeffear fan de faan, de mûne sil him hjirby krimpend út de wyn draaie. De boppe-as fan de mûne hat in gangynstallaasje dy 't automatysk oan giet by it út de wyn draaien fan de mûne. De mûne hat in jitstielen geand wurk en stielen spillen. De waaierpomp wurdt hjirby daliks oandreaun troch de fertikale spil.
Petrus Groenia

**Petrus Groenia** (Makkum, 5 oktober 1769 - Koudekerk aan de Rijn, 1 july 1844) wie in militêr offisier en keunstskilder. 

Petrus wie de iennichste soan fan Jan Groenia en Syske Harmannes Broeksma. Hy wie in learling fan H. W. Beekkerk en wurke yn Ljouwert. Groenia skildere portretten (ek dy fan Betje Wolff en Aagje Deken), lânskippen en histoarjestikken.

Yn 1787 naame er frijwillich tsjinst by de Fryske Brigade yn Utert, mar moast mei oare Fryske patriotten nei Frankryk flechtsje, earst gie it nei Duinkerken en doe nei Sint Omer. As militêr hâlde er lang yn Frankryk ta, troude dêr ek, bleau skilderjen en tekenjen. Yn 1797 waard er luitenant by de Fryske Brigade en kaam er werom yn Nederlân. Letter die er mei oan de fjidtochten tsjin Spanje (1810-1814) en waard dêrfoar ûnderskieden mei it *Kruis van het Legioen van Eer*. Wilens kolonel wurden, fjochte er oan de Frânske kant yn Slach by Waterloo.

Yn 1813 werom yn Nederlân ferwurke er syn ûnderfinings yn histoarjestikken en hie er gereldwei útstallings dy't tige wurdearre waarden. Ek waard er dosint oan de Akademy fan Gint.

Yn de Tsiendeiske Fjildtocht tsjin Belgje jout Groenia as luitenant-kolonel lieding oan 2e Ofdieling fan de Fryske skutterij, dy't in foarname bydrage levere yn de Slach by Houthalen (1831). Neifolgjend, bleau Groenia oant syn dea yn 1844 keunstskilder yn Amsterdam.

## Kar út syn wurk

Executieburg.jpg|Symboalyske eksekúsje fan de patriotyske boargemaster Cornelis van den Burg op 16 maaie 1789 yn Ljouwert
Petrus Groenia - Lange Piip yn Ljouwert, 19-5-1798.jpg|It *[[Nasjonale feestdei|Nasjonaal Feest]]* foar de steatsregeling op 19 maaie 1798 yn Ljouwert
Petrus Groenia - Portret fan Hayo Tuinhout, 1799.jpg|Portret fan Hayo Tuinhout, 1799
Hollandse troepen trekken door de vestingstad Dendermonde Rijksmuseum SK-A-4664.jpeg|Hollânske troepen tsjogge troch de fêstingstêd Dendermonde, 1820
Petrus Groenia - Cornelis Alewijn en zijn vrouw Olowina Wilhelmina Degerman en kinderen, 1800-1844.jpeg|Cornelis Alewijn en syn frou Olowina Wilhelmina Degerman en bern, 1800-1844
Hoantsjedún

It **Hoantsjedún** (Nederlânsk: *Haantjeduin*) is mei syn 26,5 m boppe NAP de heechste (natuerlike) hichte fan Drinte. It is tagelyk de meast súdlike hichte fan de Hûnsrêch.

It Hoantsjedún makket diel út fan de Hoantsjebak, in stosânflakte dy't yn de *[[Emmerdennen]]* leit, de bosk eastlik fan it sintrum fan de stêd Emmen.

Omdat de heuvel yn in drok besocht stosângebiet leit, is de heuvel de lêste jierren belune. Oant yn de 1950-er jierren stie op de heuvel in útsjochtoer.

In oar heech punt fan Drinte is de Biskopsberch.
Sintrale Apteek (Ljouwert)

De 'Sintrale Apoteek' oan de Foarstreek yn Ljouwert is in yn Art Nouveau-styl oplutsen gebou út 1905. It ûntwerp is fan de Kamper arsjitekt G. B. Broekema. Apteker Feteris – ek út Kampen - joech destiids de opdracht om dizze apoteek te ûntwerpen.

It gebou is een ryksmonumint en waard restaurearre yn 2002.
Utrecht (Ljouwert)

De **Utrecht** is in gebou en ryksmonumint yn Art Nouveau- styl oan de Twibaksmerk yn Ljouwert, dat oant 1933 in bykantoar fan de libbensfersekeringsmaatskippij 'De Utrecht' út Utert wie.

It lytse gebou waard yn 1903/1904 set, nei in ûntwerp fan de arsjitekten A. J. Kropholler en J. F. Staal. De foargevel is ryk fersierd, mar foaral ek binnendoar is suver elts flak benutte om fersierings oan te bringen. De kantoarrûmte krige glês-yn-leadruten, op de muorren tegeltablo's, dy't de wapens fan de stêd fan in bykantoar ferbyldzje: Amsterdam, Rotterdam, Tilburch, Kopenhagen, Brussel en Risel (Frankryk). Alles foarmjûn yn Art Nouveau-styl. 

Op it dak is in tal mei de rêgen tsjin elkoar steande pelikanen te sjen. In fliermozayk lit ek pelikanen, mei jongen, sjen. Neffens de myte fiedet in pelikaan har jongen in nuodlike omstannichheden mei har eigen bloed. In metafoar dêr't De Utrecht har graach mei identifisearre. 

*Pax intrantibus* ('Frede foar dejinge dy't hjir yn komt') is boppe de doar te lêzen; boppe de skou stiet: *STEEK T VUUR IN DEZE SCHOUW/TOT SCHILD U VOOR DE KOU/ZORG DAT VOOR S NOODLOTS ROEDE/'T VERZEEKRINGSSCHILD U HOEDDE*, en boppe de brievebus: *DEEZ SLEUF LEIDT NAAR DEN BRIEVENBUS/WERPT HIER IN UWE BRIEVEN DUS*.
It boppeljocht fan in oare doar hat de tekst:
*Uit de pop der verzekeringen ontwikkelt zich eenmaal zeker de gouden vlinder van het kapitaal*.

It pân húsmanne nei 1933 ûnder mear in apteek yn en letter jierrenlang glês-yn-lead restauraasjebedriuw. Yn 2013 ferhierde eigner Dolf Dijkstra de Utrecht oan keunstner Jan-Dirk van Ravesteijn dy't der in teäterke fan makke. *De vier Pelikanen*. It teäterke bestie fan 1 septimber 2013 oant 1 septimber 2018.
Yn augustus 2021 waard gebou nei in opknapbeurt en útwreide mei in moderne opbou fannijs iepene foar it publyk. It nije part is in eksposysjeromte foar keunstners dy't harren ynspirearje litten hawwe troch it gebou. 


Ofbyld:Tegeltableau Leeuwarden Tweebaksmartk 48.jpg|Tegeltablo boppe de yngong
Ofbyld:Pelikanen Leeuwarden Tweebaksmarkt 48 .jpg|''Dakskulptuer fan fjouwer pelikanen troch  J. Mendes da Costa
Ofbyld:Interieur De Utrecht (16).jpg|Terrazzovflier hal: pelikaan mei jongen


## Keppeling om utens
* Webstee De Utrecht
Wetterskip It Jirnsumer Fjild

**Wetterskip It Jirnsumer Fjild** wie in wetterskip yn de eardere Fryske gemeente Raerderhim.

It wetterskip waard yn 1879 oprjochte en hie as doel it beskermjen fan lânbougrûn yn de krite fan Jirnsum oertallich boezemwetter. Mei in gebiet fan 142 hektare wie it ien fan de lytsere wetterskippen. Yn 1916 is It Jirnsumer Fjild opgien yn it nije Wetterskip de Snitser Aldfeart, neidat it bestjoer al yn 1910 in fersyk dien hie oan de Provinsje om de lapen gear te smiten mei Wetterskip De Heareburch. De formele opheffing fûn plak yn 1919.

It gebiet fan It Jirnsumer Fjild makket sûnt 2004 diel út fan Wetterskip Fryslân.
Wetterstofbom

In **wetterstofbom** of **H-bom** is in atoombom dy't fierút it grutste part fan syn eksplosive enerzjy út kearnfúzje fan atomen ta helium krijt. Meastal wurde de wetterstofisotopen deuterium en/of tritium en fierder litium brûkt. Dit binne lichte kearnen dy't relatyf maklik ta fúzje te bringen binne. De earste wetterstofbom waard yn 1952 ta ûntploffing brocht op it eilân Eniwetok, yn 'e Marshalleilannen.
Kabinet-Cals

It **kabinet-Cals** wie it Nederlânsk kabinet fan 14 april 1965 oant 22 novimber 1966.

## [[Minister]]s
* Minister-presidint en Minister fan Algemiene Saken, mr. Jo Cals (KVP)
* 1e Ficeminister-presidint en Minister fan Finansjen, dr. yr. Anne Vondeling (PvdA)
* 2e Ficeminister-presidint en Minister fan Lânbou en Fiskerij, mr. Barend Biesheuvel (ARP)
* Minister fan Bûtenlânske Saken, mr. Joseph Luns (KVP)
* Minister fan Justysje, dr. Ivo Samkalden (PvdA)
* Minister fan Binnenlânske Saken
** J. Smallenbroek (ARP), ôftreden 31 aug. 1966
** dr. Ivo Samkalden (PvdA), a.i., 31 augstus-5 septimber 1966
** prof. mr. P.J. Verdam (ARP), 5 septimber 1966
* Minister fan Underwiis en Wittenskippen, prof.mr. Isaac Arend Diepenhorst (ARP)
* Minister fan Definsje, P.J.S. de Jong (KVP)
* Minister fan Folkshûsfêsting en Romtlike Oardering, drs. P.C.W.M. Bogaers (KVP)
* Minister fan Ferkear en Wettersteat
** J.G. Suurhoff (PvdA)
** drs. P.C.W.M. Bogaers (KVP) a.i., fan 1 maaie 1966 - 30 juny 1966 (by ôfwêzigens fan minister Suurhoff yn ferbân mei operaasje)
* Minister fan Ekonomyske Saken, drs. Joop den Uyl (PvdA)
* Minister fan Sosjale Saken en Folkssûnens, dr. G.M.J. Veldkamp (KVP)
* Minister fan Kultuer, Rekreaasje en Maatskiplik Wurk, mr. M. Vrolijk (PvdA)

## Minister sûnder Portefúlje
* Minister foar help oan ûntwikkelingslannen, mr. Th.H. Bot (KVP)

## [[Steatssekretaris]]sen

* Bûtenlânske Saken
** mr. L. de Block (KVP) (belêste mei Europeeske Gearwurking en ferfiersoangelegenheden)
** mr. Max van der Stoel (PvdA), 22 july 1965 (belêste mei oangelegenheden betreffende de F.N. en F.N.-organisaasjes en bûten-Europeeske oangelegenheden)
* Binnenlânske Saken, drs. Th.J. Westerhout (PvdA), 12 july 1965
* Underwiis en Wittenskippen, mr. J.H. Grosheide (ARP)
* Finansjen, dr. W.L.G.S. Hoefnagels (KVP), 1 juny 1965
* Definsje
** A. van Es (ARP)
** G.H.J.M. Peijnenburg (partijleas), 13 maaie 1965
** J.J.F. Borghouts (KVP), 13 july 1965 † 5 febrewaris 1966
** H. Schaper (partijleas), 22 juny 1966
* Ferkear en Wettersteat, yr. S.A. Posthumus (PvdA), 4 maaie 1965
* Ekonomyske Saken, drs. Joop Bakker (ARP)
* Sosjale Zaken en Folkssûnens
** dr. A.J.H. Bartels (KVP)
** dr. J.F.G.M. de Meijer (KVP)
* Kultuer, Rekreaasje en Maatskiplik Wurk, C. Egas (PvdA), 10 maaie 1965

## [[Kabinetsformaasje]]

* Untslachoanfraach foarrige kabinet: 28 febrewaris 1965
* Beëdiging kabinet: 14 april 1965
* Doer formaasje: 46 dagen
* Ynformateur, drs. W.K.N. Schmelzer (KVP), 11 dagen
* Formateur, mr. J.M.L.Th. Cals (KVP), 31 dagen

## Reden ûntslachoanfraach: [[Nacht fan Schmelzer]]
In troch Norbert Schmelzer fan de KVP yntsjinne moasje tsjin de finansjele polityk fan it Kabinet late yn de *[[nacht fan Schmelzer]]* (13–14 oktober 1966) ta de fal fan it regear. It Kabinet tsjinne dêrnei syn ûntslach yn op 15 oktober. It fallen fan Cals waard troch syn eigen partij feroarsake.
Wetterskip De Grienedyk

**Wetterskip De Grienedyk** (offisjele namme *De Groenedijk c.a.*) wie in wetterskip yn de (eardere) gemeenten Snits en Wymbritseradiel. It gebiet fan it wetterskip wie likernôch 1.250 hektare grut. Mei de oprjochting fan it wetterskip yn 1883 waard dúdlik makke wa't wêrfoar yn it gebiet ferantwurdlik wie. 

It wetterskip wie ûnder oaren ferantwurdlik foar:
* de Griene Dyk, fan de grins fan Raerderhim oant de strjitwei Snits-Ljouwert;
* de Gauster-, Offenwierster- en Griendykster Syl;
* de Snitser Aldfeart, fan de Grienedykster Syl oant de grins mei Raerderhim;

Hiel lang hat it wetterskip net bestean. Yn 1916 giene de aktiviteiten oer nei Wetterskip de Snitser Aldfeart. Yn 1919 waard De Grienedyk formeel opheven.

Sûnt 2004 is it wetterskipsgebiet part fan Wetterskip Fryslân.
Libris Skiednis Priis

De **Libris Skiednis Priis** de eardere **Grutte Skiednis Priis** bekroanet jierliks in histoarysk boek út it Nederlânsk taalgebiet, dy't ek geskikt wêze moat foar in breed publyk. De priis is in inisjatyf fan Historisch Nieuwsblad, Libris, it Nasjonaal Histoarysk Museum (Nederlân), de NPS/VPRO en de Volkskrant. De nammeferoaring kaam der yn 2010, it priisbedrach waard ferdûbele en is no € 20.000.

## Winners
Wetterskip De Heareburch

**Wetterskip De Heareburch** (*De Heerenborg c.a.*) wie in wetterskip yn de eardere Fryske gemeente Raerderhim

It wetterskip waard oprjochte yn 1883 nei in wersjenning fan it stelsel fan binnendiken yn Fryslân. It wetterskipsgebiet wie likernôch 2700 hektare grut. De Heareburch wie in dyk dy't ferbûn wie mei de Grienedyk, in út de midsiuwen stammende himdyk om Raerderhim. Letter die bliken dat it wetterskip te lyts wie om goed te funksjoneren. Yn 1916 gie it op yn Wetterskip de Snitser Aldfeart. De formele opheffing fan it wetterskip fûn plak yn 1919.

It gebiet fan De Heareburch makket sûnt 2004 diel út fan Wetterskip Fryslân. Yn Jirnsum is in strjitte nei it eardere wetterskip ferneamd.
Wetterskip It Noardersylfest

**Wetterskip It Noardersylfest** (offisjele namme *Noorderzijlvest*) is in wetterskip dat warber is yn Grinslân, Drinte en Fryslân. It gebiet omfiemet Grinslân benoarden de line Grins - Delfsyl, it meastepart fan Grinslân bewesten Grins mei in punt dy't rikt oant yn Noardwest-Drinte, en it Lauwersmargebiet, dat foar in part by Fryslân heart. It wetterskip Noardersylfest is ien fan de twa wetterskippen warber yn Fryslân, it oare is it Wetterskip Fryslân. It wetterskip hat in gebiet 144.000 hektare. Der wenje likernôch 375.000 minsken. 

It wetterskip ûntstie yn 1995 nei de fúzje fan de doetiidske wetterskippen Elektra, Hunsingoa, Noardenfjild en Westerkertier, dêr't ek in part fan it wetterskip Smilde en de seedyk fan it dykwetterskip Ommelânske Seedyk mei oergienen.

Yn 2000 waard it part fan it Iemssylfest dat noardlik fan it Iemskanaal lei ta it Noardersylfest foege, wat ek barde mei it wurk fan it Suveringskip Drinte en fan it SPG, de Suvering fan de Provinsje Grinslân. It wetterskip hat syn haadkertier yn Grins.

De wichtichste ôfwettering út it gebiet is it Reitdjip, dat bemealle wurdt troch it gemaal De Wetterwolf. It wetter wurdt troch de boezem fan de Lauwersmar en dêrnei troch de Lauwerssilen op de Waadsee útwettere.

Oan de eastkante is de wichtichste ôfwettering it Daamsterdjip, dat bemealle wurdt troch it gemaal De Trije Delfsilen. It gemaal wetteret ôf op de Iems.

Yn it noarden fan it wetterskip binne ferskate lytse ôfwetterings, dêr't de wichtichsten fan bemeald wurde troch de gemalen Noardpoldersyl en Spyksterpompen.

## Keppeling om utens
* Webstee fan it Noarderzylfest.
Eelkje Poppes

**Eelkje Poppes** (De Lemmer, 9 febrewaris 1791 -  Ljouwert, 20 septimber 1828) wie in  gelegenheidsdichteresse. 

## Biografy
Sy wie in dochter fan Poppe Jans Poppes (1747-1810) en Antje Annes Visser (1758-1832). In 1814 ferskynde in bondeltsje mei trije gedichten fan har: *Eerstelingen aan mijn vaderland*, foarôfgien troch in lofdicht fan har oansteande man. Dizze patriottysk-orangistyske ferzen skreau hja nei oanlieding fan de delfal fan Napoleon en it fuortgean fan de Frânsken út Nederlân ein 1813. Op 22 juny 1815 troude Eelkje Poppes yn De Lemmer mei Christianus Petrus Eliza Robidé van der Aa (1791-1851), advokaat, letterkundige, dichter, dy't doe gemeentesekretaris fan Lemsterlân wie. Sy krigen acht bern; dêrfan waarden trije dochters folwoeksen.

It pear gong yn 1818 nei Ljouwert en festige har yn it hûs dat no it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum is. Eelkje wie dêr fan 1822-1826 fâd fan it Nieuwe Stads Weeshuis  . Eelkje Poppes hat nei har *Eerstelingen* neat mear publisearre. It skynt dat sy noch wol in stikmannich bernegedichtsjes skreaun hat.
Eelkje Poppes stoar mei 37 jier. De tinkstien dy't har man oanbringe liet yn de muorre fan de tsjerke yn Huzum neamt net allinne har dea, mar ek dy fan ‘vijf onzer kinderen’. En yn fers fan fjouwer rigels betinkt er it ‘aards geluk’ dat sy ‘meer dan dertien jaar’ dielden.
 
## Publikaasje
* *Eerstelingen aan mijn vaderland* (Snits, 1814).

## Literatuer
* , 'By it portret fan Eelkje Poppes', De Moanne 6 (2007) 6, 18-21.
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2000

**[[Follybal]]** wie **op de [[Olympyske Simmerspullen 2000]]** yn Sydney ien fan de Olympyske sporten.
Foar de follybalsport waard útkaam yn twa dissiplines: it sealfollybal en it strânfollybal.

## Medaljes froulju

## Medaljes manlju

## Medaljespegel

## Sjoch ek
* Follybal op de Olympyske Simmerspullen.
* Olympyske Simmerspullen 2000.

## Keppeling om utens
* Offisjeel rapport Olympyske Simmerspullen 2000
Darius Milhaud

**Darius Milhaud** (Aix-en-Provence, 4 septimber 1892 - Genêve, Switserlân, 22 juny 1974) wie in Frânske komponist en muzykpedagooch.

## Oeuvre
Milhaud wie in tige produktive komponist en skreau mear as 400 partitueren, yn alle sjênres dy't mar betocht wurde kinne: opera, symfony en symfonyske muzyk, keamer- en fokaalmuzyk, wurk foar harmonyorkest en lieten. In protte fan Milhauds muzyk hat in typysk Frânske, neoklassisistyske ynslach. Milhaud brûkt yn syn muzyk faak polytonaliteit en polyritmyk. Yn in oantal wurken is ek de Latynsk-Amerikaanske ynfloed fan Milhauds ferbliuw yn Brazylje te haerren. Ek de jazz, dy't Milhaud yn New York (mar ek yn Parys) kennen learde, liet spoaren yn syn muzyk nei.
Christianus Petrus Eliza Robidé van der Aa

Mr. **Christianus Petrus Eliza Robidé van der Aa** (Amsterdam, 10 oktober 1791 - Oosterbeek, 14 maaie 1851) wie in Nederlânsk jurist en auteur. Mei Potgieter foarme er de earste redaksje fan it tydskrift De Gids.

## Libben
Hy promovearre op 27 desimber 1811 yn Leien. Hy koe him mar fjouwer moannen ûnder lieding fan syn heit Pierre Jean Baptiste Charles van der Aa yn de praktyk oefenje. Troch ûngeunstige omstannichheden bedarre de family yn Fryslân dêr't ferskate funksjes hie by de gemeenten te Snits, De Lemmer en Lemsterlân; yn 1815 tsjinne er as frijwilliger, troude yn 1816 mei gelegenheidsdichteresse Eelkje Poppes, en waard twa jier letter prokureur te Ljouwert. Yn 1830 boaske er oan de eignaresse van 'Den Hemelschen berg', by Oosterbeek. Hy sette him dêrom nei wenjen yn Arnhim yn 1834 en waard dêr rjochter. Syn twadde frou stoar op 28 augustus 1846. Yn 1848 waard fan der Aa rekke troch in slimme breinsykte, dêr't er oant syn dea troch kanker fan it antlit slim fan te lijen hie.

Syn biedwurd wie: *"Doe wel en zie niet om"* ('Doch goed en sjoch net om').

## Wurk
Robidé van der Aa syn wurk bestiet út in protte lytse aparte opstellen en gedichten, skreaun yn opdracht fa geschreven in opdracht  de Amsterdamske útjouwer Beijerinck. Meast bydragen yn de 'Muzen-almanak', de 'Almanak voor het Schoone en Goede', de 'Volksbode', dy't er redigearre of meibestjoerde; yn 1827 in ferhanneling by 't Nut, *Over de Gevolgen van huisselijke achteloosheid en Volksliederen*, yn 1835 troch dy maatskippij útjûn. Fierder: *Losse Bladen uit het groote Levensboek* (2 delen, Amsterdam 1832); mei Ottho Gerhard Heldring: *De zoon der natuur en de zoon der wereld* (2 dielen, Amsterdam 1837); nei it Ingelsk: *De Rijn in afbeeldingen* (2 dielen, Amsterdam 1836); *Volksverhalen en Legenden aan de Rijnoevers* (2 dielen, Arnhim 1839); *Oud-Nederland in zijne burgten en kasteelen opgehelderd* (2 dielen, Nymwegen 1841). Noch lyts wurk en berneboekjes en mei P. Best, in bûsbibleteek foar de jongerein, Amsterdam 1835.
Syn wurk en dieden tsjûgje fan leafde foar it heitelân (sa as nei de dea fan Jan van Speijk), fan nijsgierrigens yn folksgelok, maatskiplike wolfeart en, nei syn kinnen, yn de letteren.

## De Gids
*Het plaatwerk over de Rijn* waard yn 1836 min ûntfongen troch it iennichst literêre tydskrift fan Nederlân: *[[Vaderlandsche Letteroefeningen]]*. Utjouwer Beyerinck besleat doe sels mar in tsjinhinger op de rjochtsjen: De Gids. Hy frege de jonge Potgieter as redakteur en it like him goed ta, om dêr de mear lykmoedige advokaat út Arnhim neist te setten.

It earste nûmer ferskynde op 1 jannewaris 1837, en it blêd foel yn de smaak. De gearwurking yn de redaksje wie lykwols gjin súkses. Van der Aa waard ôfskepe mei ûnbelangrike karweikes, wylst Potgieter efter syn rêch om Bakhuizen van den Brink as redakteur ynhelle. Doe't Beijerinck de útjefte fan it blêd yn 1841 oerdroech oan P.N. van Kampen, wie Van der Aa by De Gids feitlik oer en tefolle wurden.
Oer de oarsprong fan de soarten

**Oer de oarsprong fan de soarten** (*[[Ingelsk]]: On the Origin of Species*) is it bekendste boek fan de Britske biolooch Charles Darwin. Yn it boek set Darwin syn evolúsjeteory útien, dy't stelt dat alle libben op ierde ien mienskiplike ôfstamming hat en natuerlike seleksje it wichtichste meganisme foar it ûntstean fan soarten en de oanpassing fan soarten oan harren omwrâld is.

## Ynhâld
It boek jildt as ien fan de wichtichste wittenskiplike wurken ea. Yn de tiid dat it publisearre waard feroarsake it opskuor omdat it de foarmerykdom fan it libben op ierde taskreau oan in meganysk proses ynstee fan in boppenatuerlike yntelliginsje. Al hiene oaren it lykwols al earder oppenearre dat der eat as evolúsje of natuerlike seleksje bestean koe, mar *De oarsprong fan de soarten* is it earste wurk dêr't út dizze konsepten de uterste konsekwinsje lutsen wurdt.

De reaksjes op it wurk wiene tige ferskillend fan aard. Sa wiene der reaksjes út wittenskiplike, religieuze en filosofyske hoeke. Foar de publikaasje fan *On the Origin of Species*, gienen guon natuerwittenskipper der noch fan út dat de natoer "in freon fan de minskheid" en "oardere" wie.  *The Origin of Species* joech in oare wize fan sjen en ien fan de fûleinichste ferdigeners fan it wurk, Thomas Huxley betocht sels in wurd foar Darwin syn teory; darwinisme. Yn Europa waard hjiropfolgjend troch de Britske filosoof Herbert Spencer de term sosjaal darwinisme yntrodusearre.

It fraachstik fan de oarsprong fan de minske waard troch Darwin allinnich by de noas lâns oanroerd. Dit soe troch him letter besprutsen wurde yn it boek *[[De ôfstamming fan de minske en de seksuele tyltkar|Descent of Man]]*.

## Skiednis
De earste edysje fan it boek ferskynde op 24 novimber 1859, ûnder de titel *On The Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life* ("Oer de oarsprong fan soarten middels natuerlike seleksje, of: it behâld fan begeunstige rassen yn de striid om it bestean"). Yn totaal ferskynden der 6 printingen yn it Ingelsk. Alle werprintingen befetten in soad wizigings en oanfollings dêr't Darwin mei reagearre op opmerkings en kritiken fan syn lêzers en nije ûntdekkings mei ferwurke. De 6e printinge ferskynde yn 1872 en in wizige 6e printinge (de lêste) ferskynde yn 1876.

## Keppeling om utens
* ''Het ontstaan der Soorten'', 1860 op de Google Books webstee.
* ''Het ontstaan der soorten van dieren en planten'', 1860 op de website The Complete Works of Charles Darwin.
* ''The Origin of Species'' op Project Gutenberg
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2000/Strânfollybal

**[[Strânfollybal]]** is ien fan de twa dissiplines fan it follybal dy't spile waard op de Olympyske Simmerspullen 2000 yn Sydney. De oare dissipline wie it sealfollybal. Der wie in toernoai foar manlju en froulju. De wedstriden setten op 16 septimber 2000 útein en einigen op 26 septimber 2000. It Strânfollybal hie plak op it ferneamde *Bondi Beach*

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen. Tusken skrabkes steane it oantal duo's dat fan dat lân meidiene.

## Manlju
Der diene oan dizze Olympyske Spullen 24 teams mei. 

### Foarwedstriden
#### Earste omloop
De winners fan de earste omloop pleatsten har foar de achtste finales. De ferliezers fan de earste omloop giene nei de twadde omloop.

#### Twadde omloop
Winners fan de twadde omloop giene troch nei de tredde omloop. De ferliezers fan de twadde omloop einigen op plak 19 fan dizze Olympyske Spullen.

#### Tredde omloop
Winners fan de tredde omloop giene troch nei de achtste finales. De ferliezers fan de tredde omloop einigen op plak 17 fan dizze Olympyske Spullen.

Robert Heidger Jr / Kevin Wong út de Feriene Steaten binne de bêste ferliezers yn de tredde omloop, hja meie dêrom ek nei de achtste finales.

### Achtste finales

### Kwartfinales

### Heale Finales

### Wedstriid om brûns

### Finale

### Einrangskikking

## Froulju
Der diene oan dizze Olympyske Spullen 24 teams mei. 

### Foarwedstriden
#### Earste omloop
De winners fan de earste omloop pleatsten har foar de achtste finales. De ferliezers fan de earste omloop giene nei de twadde omloop.

#### Twadde omloop
Winners fan de twadde omloop giene troch nei de tredde omloop. De ferliezers fan de twadde omloop einigen op plak 19 fan dizze Olympyske Spullen.

#### Tredde omloop
Winners fan de tredde omloop giene troch nei de achtste finales. De ferliezers fan de tredde omloop einigen op plak 17 fan dizze Olympyske Spullen.

Zi Xiong / Rong Chi út Sina binne de bêste ferliezers yn de tredde omloop, hja meie dêrom ek nei de achtste finales.

### Achtste finales

### Kwartfinales

### Heale Finales

### Wedstriid om brûns

### Finale

### Einrangskikking

## Medaljespegel

## Sjoch ek
*Sealfollybal op de Olympyske Simmerspullen 2000
*Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2000

## Keppeling om utens
* Offisjeel rapport Olympyske Simmerspullen 2000
* Resultaten Strânfollybal op de Olympyske Simmerspullen 2000
Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten

De **Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten** is in hegere keunstoplieding yn Amsterdam. Se biedt in ynternasjonaal keunstnersplatfoarm, en hat sûnt 1982 in postdoktorale status; earder wie dat in akademyske, te fergelykjen mei it universitêr nivo.

## Skiednis
It ynstitút is oprjochte yn 1870 troch kening Willem III en wie de opfolger fan de Keninklike Akademy (19e iuw), de Stads Teekenacademie (18e iuw) en de Konstkamer (17e iuw). Yn it ferline wienen keunstners as Jan Toorop, Hendrik Petrus Berlage, George Hendrik Breitner, Willem Wiegmans, Piet Mondriaan, Constant Nieuwenhuis, Karel Appel, Corneille, Ger Lataster, Willem Hofhuizen, Jaap Min en oaren oan de Ryksakademy ferbûn.

Yn de foarige iuw waard *Rijksacademie* mei in 'c' skreaun en húsmanne it yn in fraai gebou op de Stadhouderskade. Nei 1985 hjitte it ynstitút yn de ûndertitel *Instituut voor Praktijkstudie*. Sûnt ein 1999 is de Ryksakademy ferselsstannige; de Stichting  Ryksakademy wurdt finansierd troch de seksje Kultuer fan it Ministearje fan OCenW, en troch oare oerheden, bedriuwen en fûnsen.

De Ryksakademy is sûnt 1992 húsfeste yn de eardere Kavalerykazerne oan de Sarphatistrjitte. It gebou waard spesjaal opknapt en oanpast. Der binne grafyske wurkpleatsen, skilder- en byldhouateliers foar aspirant keunstners. Dizzen wurde troch keunstners fan namme begelaat. Fierders hat de akademy in keunstbibleteek en in grut keunstners-dokumintaasjesintrum dy't op ôfspraak tagonklik binne. 

Elts jier wurde iepen dagen holden en kin it nijste wurk fan de studinten besjoen wurde.

## Keunstners en dosinten
Hjirûnder in listje mei inkelde keunstners dy't as 'resident artists' oan de akademy ferbûn wienen en dosinten:

* Mari Andriessen
* Marius van Beek
* Jan Bronner
* Gerard Brouwer
* Heinrich Campendonk
* Wessel Couzijn
* Piet Esser
* Jon Gardella
* Jan F. Geusebroek
* Paul Grégoire
* Arnoud Holleman
* Pieter Holstein
* Cor Hund
* Nic Jonk
* Johannes Hendricus Jurres
* Carel Kneulman
* Hein Kocken
* Kees de Kort
* Ger Lataster
* Jaap Min
* Charlotte van Pallandt
* Theresia van der Pant
* Richard Roland Holst
* Matthijs Röling
* Eddy Roos
* Eja Siepman van den Berg
* Aart Schonk
* Johan Sterenberg
* Henk Visch
* André Volten
* Nicolaas van der Waay
* Gerard Westermann
* Han Wezelaar
* Jan Wiegers

## Sjoch ek
De Groep fan de figurative abstraksje

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Olympyske Simmerspullen 1960

De **Olympyske Simmerspullen 1960**, ek wol de XVIIe Olympiade neamd waarden yn 1960 hâlden yn Rome, de haadstêd fan Itaalje. 

Rome soe eins ek al de spullen fan 1908 organisearje mar fanwege de útbarsting fan de Vesuvius, moast Rome doe de ear oan Londen jaan, dat doe de Olympyske Simmerspullen mar organisearre hat.
Ien wike nei dizze Olympyske Spullen yn Rome waarden de earste Paralympyske Spullen ek yn de stêd Rome Organisearre.

## Medaljespegel

## Sporten

## Dielnimmende Lannen

## Sjoch ek
* Paralympyske Simmerspullen 1960

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Olympysk Kommitee
GrienLinks

**GrienLinks** (*GL*, Nederlânsk: *GroenLinks*) is in Nederlânske politike partij fan linkse sinjatuer. GroenLinks seit in griene, sosjale en tolerante polityk neistribje te wollen. 

GrienLinks is yn 1989 ûntstien as in fúzje fan fjouwer lytse linkse partijen: de CPN, de PSP, de PPR en de EVP. GrienLinks hat op dit moment (2023) tegearre mei de PvdA 25 sitten yn de Twadde Keamer en 14 yn de Earste Keamer. Sûnt 2023 is de fraksjefoarsitter EK Paul Rosenmöller en sûnt 2025 TK Jesse Klaver.

## Fertsjintwurdiging

## Keppeling om utens
* De steatefraksje fan GrienLinks.
* Webstee fan GrienLinks
* Sammelbloch fan GrienLinksers
* GroenLinks op YouTube
Herbert Frederick Tomalin

**Herbert Frederick Tomalin** (Northhampton, Northamptonshire, 18 febrewaris 1862 - Ross-on-Wye, Herefordshire, 1944 wie in Ingelske yngenieur en arsjitekt.

## Libben en wurk
Yn 1885 begûn er foar himsels yn Northhampton, oant dan ta hie er hieltiid assistint fan in oar west. Yn 1886 emigrearre er lykwols nei Ceylon, dêr't er by ferskate oerheidynstellingen wurke en yn 1915 ta *conservator of forests* beneamd waard. Hy gie werom nei Ingelân om 1922 hinne, sette him nei wenjen yn Ross-on-Wye, dêr't er ek stoar yn 1944.

Yn tsjinst fan it Departemint Publike Wurken Ceylon ûntwurp en boude er it haadpostkantoar (*General Post Office*, G.P.O) fan Kolombo (Sry Lanka) (1891-95); hy waard dêrby assistearre troch de arsjitekt Tunstall.

## Yn Fryslân
Yn juny 1906 makke er mei 2 Ingelsen, syn freon de arsjitekt en amateurfotograaf Arthur Marshall en in ûnbekende in omreis troch Fryslân. Tomalin hat fan dizze reis in ferslach skreaun dat yn 1907 yn Londen publisearre is ûnder de namme “3 Vagabonds in Friesland”. Yn 1907 kaam er nochris nei Fryslân om de Waadeilannen te sjen. Ek is er de auteur fan ‘’Frisian meers’’ dat yn 1909 útbrocht waard.
Bert Haanstra

**Albert (Bert) Haanstra** (Espelo, 31 maaie 1916 – Hilfertsom, 23 oktober 1997) wie in Nederlânsk filmregisseur, etolooch, fotograaf en fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich.

Haanstra syn filmkarriêre sette útein yn 1947. Syn koarte film *Spiegel van Holland* waard yn 1951 bekroand mei de Grand Prix op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes. *Glas* wûn de Oscar foar bêste dokumintêre koarte film yn 1960, en de film ûntfong ek de Sulveren Bear op de Berlinale fan 1958. Hy makke ek spylfilms, wêrûnder de komeedzjefilm *Fanfare*, dy't yn 1959 bekroand waard mei de *Palme d' Or*. Haanstra waard noch twa kear nominearre foar in Oscar yn de kategory Bêste Dokumintêre mei *Alleman* en *Bij de beesten af*, dêr't er yn oparbeide mei de Britske gedrachswittenskipper Jane Goodall. 

Haanstra waard beneamd ta offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

## Filmografy
Haanstra syn samle wurk is útbrocht op dvd, mei wat begeliedend kommintaar fan himsels: "Bert Haanstra compleet"  (10 dvd's).

* *[[De Muiderkring herleeft]]* (1948)
* *[[Spiegel van Holland]]* (1950)
* *[[Nederlandse beeldhouwkunst tijdens de late middeleeuwen]]* (1951)
* *[[Panta Rhei]]* (1952)
* *[[Dijkbouw]]* (1952)
* *[[Ontstaan en vergaan]]* (1952)
* *[[Op zoek naar aardolie]]* (1952)
* *[[De Exploratieboring]]* (1953)
* *[[Het Olieveld]]* (1954)
* *[[Strijd zonder einde]]* (1954)
* *[[God Shiva]]* (1955)
* *[[En de zee was niet meer]]* (1956)
* *[[Rembrandt, schilder van de mens]]* (1957)
* *[https://www.youtube.com/watch?v=8xj2DFeYkKU| Over glas gesproken]* (1958)
* *[[Glas (film)|Glas]]* (1958)
* *[[Fanfare (film)|Fanfare]]* (1958)
* *[[De zaak M.P.]]* (1960)
* *[[Zoo (film)|Zoo]]* (1961)
* *[[Delta phase 1]]* (1962)
* *[[Alleman (film)|Alleman]]* (1963)
* *[[De stem van het water]]* (1966)
* *[[Retour Madrid]]* (1968)
* *[[Trafic]]* (tegearre mei Jacques Tati) (1971)
* *[[Bij de beesten af]]* (1972)
* *[[Dokter Pulder zaait papavers]]* (1975)
* *[[Nationale parken... noodzaak]]* (1978)
* *[[Juliana in 70 bewogen jaren]]* (1979)
* *[[Een pak slaag]]* (1979)
* *[[Vroeger kon je lachen]]* (1983)
* *[[Nederland (film)|Nederland]]* (1983)
* *[[Chimps onder elkaar]]* (1984)
* *[[Monument voor een gorilla]]* (1987)
* *[[Kinderen van Ghana]]* (1988)

## Literatuer
* Bert Haanstra: filmer van Nederland / Hans Schoots. - Amsterdam: Mets & Schilt, cop. 2009. - 381 s. : foto's. ; 24 cm. Mei lit. opj., reg. ISBN 978-90-5330-666-6
* , *Teder testament: de films van Bert Haanstra. Een biografie* (1996)

## Keppelings om utens
* IMDB
* 'Haanstra in Spionage' artikel NRC oer Haanstra yn WO II
John Browning

**John Moses Browning** (Ogden, 21 jannewaris 1855 - Herstal, 26 novimber 1926) wie in Amerikaanske fjoerwapenûntwerper. Hy ûntwurp pistoalen, gewearen en patroanen en wie útfiner fan meganiken dy't oant hjoed de dei yn fjoerwapens tapast wurde. 

Yn syn libben registrearre Browning 128 patinten wêrfan de earste yn 1879 takend waard foar in ienskotsgewear. Browning hat in grutte ynfloed hân op de ûntwikkeling fan fjoerwapens. Syn hân is noch altiten werkenber yn hjoeddeiske fjoerwapens. John Browning stoar yn 1926 yn Belgje wylst hy foar FN wurke.
Slachtoffers Kamp Amersfoart

Yn de Twadde Wrâldkriich hawwe minstens 468 Nederlanners yn of by Kamp Amersfoart it libben ferlern. In oantal fan harren wie ta de dea feroardiele en hat inkele moannen, wiken of dagen, somtiids mar in dei, yn Amersfoart fêstsitten, alear't se fusilearre waarden. Dêrneist binne in protte minsken as represaille tsjin fersetsdieden troch fusillearring om it libben komd. Dat gie hast altiten om fersetsminsken, dêr't in wapen by fûn wie of dy't by in kommunistyske organisaasje belutsen wiene, dy't automatysk op in list mei *Todeskandidaten* kamen. In pear mensen binne fusillearre, omdat se as kommunistysk gizeler arrestearre wienen, mar dat wiene hast allegear fersetsminsken sûnder dat de Dútsers dat konstatearre hienen. Fierders binne in soad minsken omkaam troch wredens, lijen en brekme. Benammen joaden binne doe as bisten behannele.

Neist Nederlanners binne der ek hûndert Sovjet-kriichsfinzenen tige wreed ombrocht. Harren nammen binne net bekend en dêrom net yn de list opnaam.

List fan Nederlanners dy't yn Kamp Amersfoort it libben ferlern hawwe yn de Twadde Wrâldkriich (ûnfolslein):

## Keppelings om utens
*Oarlochsgravestichting
*Kamp Amersfoart
*Oarlochsmonuminten
*De Waarheid
*Digitaal Monumint Joadske Mienskip yn Nederlân
HX-konfoai

In **HX-konfoai** wie in fluch konfoai sa as dy yn de Twadde Wrâldkriich organisearre waarden tusken Noard-Amearika en Grut-Brittanje, om dat lân te foarsjen fan grûnstoffen, legermaterieel, manskippen en iten yn de striid tsjin Nazi-Dútslân.

Oarspronklik wienen it konfoaien fan Halifaks út, op Nij Skotlân, tusken Kanada en Grut Brittanje, dy't yn oarloch wienen mei Nazi-Dútslân. Neidat de Feriene Steaten yn desimber 1941 ek offisjeel belutsen waarden yn de oarloch waarden de HX-konfoaien organisearre tusken New York en Grut-Brittanje. 

De HX-konvoaien wienen flugge konfoaien foar skippen dy't 9 oant 14 kopen yn 't oere helje koenen, sadat hja minder kwetsber wêze soenen foar de oanfallen fan de Dútske U-boaten. Lykwols hawwe ek dizze konvoaien swiere ferliezen hân. Fan de 40 konvoaien dy't mear as 6 skippen ferlearen, wiene 5 út de HX-searje.

## Keppeling om utens
* HX-konfoaien yn de konfoai-feitebank.
Max Euwe

**Machgielis (Max) Euwe** (Amsterdam, 20 maaie 1901 – dêre, 26 novimber 1981) wie in Nederlânsk skaker en wiskundelearaar. Hy wei wrâldkampioen fan 1935 oant 1937. Fan ûngefear 1920 oant yn de jierren fyftich wie hy de sterkste Nederlânske skaker.

Max Euwe hat him tige fertsjinstlik makke foar de skaaksport en wie presidint fan de FIDE by de mets Spassky - Fischer. Boppedat wie er in goed skaakskriuwer: hy skreau talleaze learboeken, wêrûnder de ynternasjonaal bekende *Theorie der Schaakopeningen* en de *Losbladige schaakberichten*.

Hy makke namme troch syn tapassing fan wiskundige ynsichten en logika op it skaakspul. Hy wist him steande te hâlden yn komplekse stellingen wêryn't hy de bêste taktyk oanjaan koe.

Euwe wurdt wol sjoen as de swakste wrâldkampioen, omdat er de wedstriid tsjin Aleksander Aljechin krektoan wûn mei in heale punt ferskil, twa jier letter al de titel werom jaan moast nei in dikke nederlaach, en yn it toernoai fan 1948 as lêste einige.

## Partijen
Yn de skaakdatabank Simbase steane 1697 partijen (peildatum maart 2004) dy't troch Max Euwe spile binne: hy wûn 694 partijen, hy ferlear 459 partijen en der waarden 544 partijen remise. Syn winstpersintaazje is 56%.
Anders Celsius

**Anders Celsius** (Uppsala, 27 novimber 1701 — dêre, 25 april 1744) wie in Sweedsk astronoom.
Celsius waard yn Uppsala yn 1730, krektas syn heit, heechlearaar yn de astronomy. Yn 1741 rjochte hy mei in oantal oaren de stjerrewacht dêrr op. 

It bekendst is Celsius troch de temperatuerskaal Celsius dy't hy yn 1742 ynfierde. 

 
Hy definiearre ynearsten it kôkpunt fan wetter as 0° en it friespunt as 100°. Yn 1749 draaide syn opfolger Martin Stromer (1707-1770) de skaal fan Celsius om. Oaren seine dat dit Carolus Linnaeus of Daniel Ekström west hat. 

Anders Celsius stoar yn de âldens fan 42 jier oan tuberkuloaze yn Uppsala.
Nikolaas fan Tolentyn

**Nikolaas fan Tolentijn** (Sant'Angelo in Pontano (Macerata), ±1246 - Tolentino, 10 septimber 1305) is in Italjaanske hillige.

Nikolaas fan Tolentyn wie fan ienfâldich komôf en gie mei jonge jierren al by de oarder fan de Augustinen. Hy wie de soan fan Compagnonus de Guarutti en Amata de Guidiani, dy't op middelbere jierren noch sûnder bern wiene. Syn âlden bidden foar de tombe fan Nikolaas fan Myra foar syn tuskenkomst en doe't Amata dêrnei swier waard, neamden sy harren soan nei dizze hillige.

Nikolaas studearre yn it provinsje stúdzjesintrum fan de Marche in Ancona fan 1262 oant 1273. Hy kin omskreaun wurde as in beskieden kleasterling en pryster, fol fan kristlike neisteleafde foar syn meibruorren en oare minsken oer en trou yn it folbringen fan de ferplichtingen dy't syn religieuze profesje meibrocht. Sa gie er geregeldwei nei siken en earmen en stipe en fersoarge harren. Hy skamme him net om foar syn kommuniteit op de biddel te gean. Syn preekjen wie raak en minsken mochten tige graach oer syn geastlike lieding. Yn de benei trittich lêste jierren fan syn libben hâlde er yn Tolentino (Tolentyn) ta, dêr't er yn 1305 ek stoar en yn de augustinetsjerke byset waard. Dy tsjerke wie oarspronklik oan Augustinus wijd, mar waard it middelpunt fan de ferearing fan de Sinterklaas. De tsjerke hat fresko's dy't sênes út it libben fan dizze hillige en barrens út it libben fan Kristus foarstelle. Yn 1446 waard Nikolaas fan Tolentino troch paus Eugenius IV hillige.

## Wûnderen
By syn kanonisaasje as hillige waarden Nikolaas 300 wûnderen taskreaun, dêr't trije opwekkings út de dea by wiene.

Der binne in protte ferhalen en legindes dêr't Nikolaas in rol yn hat. Ien fehaal giet oer de duvel dy't Nikolaas mei in stôk op 'e bealch jout; de stôk hat jierrenlang yn syn tsjerke te sjen west. In oar ferhaal ferhellet fan Nikolaas, fegetaarjer, dy't in rustere fûgel foarset krige; hy makke in krústeken boppe it bist dat dêrnei it finster útfleach. Doe't njoggen passazjiers op in sinkend skip om Nikolaas syn help fregen, ferskynde er yn syn swarte Augustiaanske habyt, yn in gouden ljocht, mei in leelje yn de lofter hân, wylst er mei de rjochter hân de stoarm delbêde. Teffens soe de hillige ferskynd wêze by in brân fan it paleis fan de Doge fan Feneetsje dy't er dove troch in stik segene bôle yn de flammen te smiten. Ek is der in ferslach oer it opwekken fan goed hûndert bern, dêr't guon fan mei-inoar fersûpt wiene.

## Ferearing yn Nederlân
Yn Nederlân binne, of hawwe west, beafearten ta eare fan Nikolaas fan Tolentyn, ûnder oaren nei de Paterstsjerke in Eindhoven.