open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1307

## Foarfallen
* 9 of 10 febrewaris - Yn 'e Slach by Loch Ryan wurde Aleksander en Tomas fan Bruce, de bruorren fan kening Robert&nbsp;I fan Skotlân, troch Skotske oanhingers fan kening Edwert&nbsp;I fan Ingelân ferslein en finzen nommen (om koart tiid letter eksekutearre te wurden).
* 7 july - Edwert II wurdt kening fan Ingelân.
* 13 oktober - Yn Frankryk wurde likernôch 2.000 leden fan 'e Oarder fan de Timpeliers oppakt op befel fan kening Filips&nbsp;IV.
* 18 novimber - Neffens de leginde sjit de Switserske folksheld Willem Tell op dizze dei, dêrta twongen troch de Dútske lânfâd Albrecht Gessler, in apel fan 'e holle fan syn soan ôf.
* *sûnder datum* - Sytsemastate wurdt neamd as wenplak fan Oene Sytsema, grytman fan Ferwerderadiel.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* greve Willem IV fan Hollân († 1345)

## Ferstoarn
* 10 febrewaris - Malcolm MacQuillan, hear fan Kintyre, Skotsk ealman (* 12??)
* mids febrewaris - Aleksander fan Bruce, Skotsk ealman en frijheidsstrider (* 1285)
* mids febrewaris - Tomas fan Bruce, Skotsk ealman en frijheidsstrider (* 1284)
* mids febrewaris - Reginald fan Crawford, Skotsk ridder en frijheidsstrider (* 12??)
* 7 july - kening Edwert I fan Ingelân (* 1239)
Minnistetsjerke (It Hearrenfean)

De **Minnistetsjerke** op It Hearrenfean is in fermanje yn 'e Fermanjestege .

Der wiene earder meardere minnistegemeenten op It Hearrenfean. Nei it gearfoegjen waard op 7 juny 1762 de earste stien lein fan in nij tsjerkegebou. Boppe de yngong út 1838 is op in gevelstien dit foarfal nochris fêstlein.

Sawol it ynterieur as eksterieur ûndergienen letter wizigings. It tsjerke-oargel fan Bakker & Timmenga ferfong it Van Dam-oargel út 1840. Der is gjin kânsel mear oanwêzich.

De sealtsjerke is in ryksmonumint. 

## Ofbylden

Image: Heerenveen Doopsgezinde kerk 12.JPG|Gevelstien
Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 637 - Heerenveen - 20417510 - RCE.jpg|Ynterieur


## Sjoch ek
* Tsjerken yn Fryslân

## Keppelingen om utens
* Webstee doopsgesinden It Hearrenfean
* Disposysje oargel
1308

## Foarfallen
* 25 jannewaris - Kening Edwert II fan Ingelân boasket oan Isabella fan Frankryk.
* 27 novimber - Hindrik fan Lúksemboarch wurdt te Frankfort keazen ta Roomsk-kening fan it Hillige Roomske Ryk.
* *sûnder datum* - De Florentynske dichter Dante Alighieri set útein mei it skriuwen fan syn magnum opus, *[[La Divina Commedia]]* (*De Godlike Komeedzje*).

## Berne
* 1 of 2 maaie - grevinne Jehanna III fan Boergonje en Arteezje († 1349)
;*datum ûnbekend*
* Margareta fan Bruce, bastertdochter fan 'e Skotske kening Robert I († nei 29 febrewaris 1364)
* kening Steffen Dušan fan Servje († 1355)

## Ferstoarn
* begjin maart - Alan I fan Menteith, greve fan Menteith, Skotsk ealman (* 12??) (mooglik stoarn yn begjin maart 1309)
* 1 maaie - hartoch Albrecht I fan Eastenryk, Roomsk-kening fan it Hillige Roomske Ryk (* 1255) 
;*datum ûnbekend*
*Aleksander Lindsay fan Barnweill, Skotsk ealman (* 1267)
1309

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Yn in tsjerklik brief wurdt foar it earst it doarp Teridzert neamd, as 'Ydzerde'.
* *sûnder datum* - De haadling Hessel Martena lânet mei in troepemacht fan ende-by 1.500 manskippe by Starum. Mei dat leger tsjocht er al plonderjend troch Gaasterlân.
* *sûnder datum* - It Keninkryk Kastylje feroveret Gibraltar op 'e Moaren.

## Berne
* 9 juny - karfoarst Rupert I fan de Palts (Rupert de Reade) († 1390)
;*datum ûnbekend*
* David III fan Strathbogie, Skotsk ealman († 1335)
* greve Jan I fan Nassau-Weiburg († 1371)

## Ferstoarn
* begjin maart - Alan I fan Menteith, greve fan Menteith, Skotsk ealman (* 12??) (mooglik stoarn yn begjin maart 1308)
Tomas (apostel)

De apostel **Tomas** (ek wol **Judas Tomas Didymus** neamd; Galiléa, begjin 1e iuw – Madras, 72) is ien fan de tolve learlingen fan Jezus út it Nije Testamint. Fan him wurdt der sein dat er de skriuwer is fan it apokrive Evangeelje nei Tomas.

## Libben
Yn it Jehannes Evangeelje 20: 24-29, is beskreaun dat Tomas net leauwe woe dat Jezus út syn grêf opstien wie, oant hy him mei eigen eagen seach. Hjirfan komt de útdrukking *ûnleauwige tomas*. Tomas wie ek de apostel dy't oan Jezus frege: hoe witte wy it paad? Wêrop Jezus antwurdde: "Ik bin it paad, en de wierheid, en it libben. Nimmen komt ta de Heit as troch my". (Jehannes 14:5-6). Troch syn twifeleftige hâlding krige Tomas de skûlnamme "Didymus", de Twaling.

Neffens de oerlevering soe it Tomas west ha, dy't it evangeelje nei Yndia ta brocht. Hy soe der preke hawwe en de machtige Boedistyske kening Kushan oantroffen. Hy is dêr ek ferstoarn en syn stoflik omskot soe letter meinommen wurde nei Edessa yn Syrje en noch letter fia Grikenlân (Chios) yn Ortona (Itaalje) belânje. Tsjintwurdich rêstet syn lichem dêr noch altyd yn de katedraal.

Syn feestdei is op 3 july. Hy is de patroanhillige fan Sri Lanka, East-Ynje, Yndia, Pakistan, Portugal, Goa, Urbino, Parma, Riga, de Tomas-eilannen, Fatikaanstêd en fierders fan de arsjitekten, de lânmjitters, de timmerlju en alle boufakkers, de stienhouwers, de teologen en de blinen en wurdt oanroppen tsjin pine yn 'e rêch en foar in goed houlik.
Rugby Fives

**Rugby Fives** is in Ingelske foarm fan muorrekeatsen besibbe oan it Eton Fives. Rugby Fives wurdt spile op baan mei 4 muorren en in betonnen flier. De baan is goed 8,5 meter lang en 5,5 meter breed. Der wurdt spile yn sawol inkel- as dûbelspul. In wedstryd wurdt spile oer 11 of 15 punten. As yn in wedstryd oer 11 punten in 10-10 stân foarkomt, dan wurdt de wedstryd ferlinge oant 12 punten.

Der binne in tal ferskillen mei it Ierske 4-wall handball: 
* Op de front muorre stiet in saneamde tel-line op sawat 50 sintimeter hichte. Ballen dy't dêrop of ûnder slein wurde, binne út.
* De opslach ferrint as folget: De opslagger goait de bal fia in sydmuorre tsjin de frontmuorre en slach dy nei ien stuit, op 'e nij fia in sydmuorre tsjin de frontmuorre. As de bal dochs earst de frontmuorre rekket, dan beslist de ûntfangende partij as se de opslach akseptearret as net.
* Allinne de ûntfangende partij kin punten skoare.

Jamer Toop út Londen is ien fan de topspilers yn sawol Rugby Fives as Eton Fives.

De Rugby Fives Association (RFA) regulearret it spul, skriuwt wedstriden út en soarget foar foldwaande goed materiaal.

## Ferskaat
In fariant op it spul is it Winchester Fives, in trije muorre foarm fan Rugby Fives.

De RFA runt tegearre mei de Eton Fives Association sûnt 2005 yn Londen in skoalleprojekt ûnder de namme We Play Fives, wêrby jongeren yn de earmere wyken yn de gelegenheid steld wurde one-wall fives, it ek by ús bekende muorrekeatsen, te spyljen. 

## Keppeling om utens
*Rugby Fives Association
Romeinske ferovering fan Brittanje

De **Romeinske ferovering fan [[Brittanje]]** fûn plak yn it jier 43, doe't keizer Klaudius besleat ta in ynvaazje fan 'e Britske Eilannen, wêr't syn foargonger Kaligula der yn 40 fan ôfsjoen hie.

Neffens guon boarnen is dat beslút it gefolch fan de flecht troch de Keltyske, pro-Romeinske kening Ferika, neidat dizze troch de Britske kening Kunobelin ôfsetten is. Fierders is Brittanje ryk oan lead, tin en leauwe de Romeinen - net terjocht - dat it ek ryk wie oan goud.

Mar wat lykwols de wichtichste redenen wienen foar de oermastering wie de stipe dy't kening Kunobelin joech oan de Gallyske druïden dy't hieltyd foar rebûlje soargen yn Galje. Om syn greep op de Gallyske provinsje te fergrutsjen stelde Klaudius alle druïden bûten de wet en sûnder de oermastering fan Brittanje hie dy wet gjin sin. 

Aulus Plautius, de kommandant fan Germaanje wie befelhawwer fan de ekspedysje dy't op it eilân Wight lane , de Teems oerstuts en in fersterking boude yn Kamelodunum (Colchester). It Romeinske leger wie tige súksesfol en Klaudius besocht syn troepen 16 dagen en kearde doe triomfantlik werom nei Rome.

## Fjildslaggen
* 43 - Slach by Medway
* 61 - Slach by Watling Street
* 71 - Slach by Stanwick
* 84 - Slach by Mons Graupius
Opstanning

Under **opstanning**, **weropstanning** of **ferrizenis** wurdt it ferrizen fan in persoan út de dea ferstien. De abrahamityske godstsjinsten, joadendom, kristendom en islam, ferkundigen alle trije in opstanning nei de dea.

## Opstanning fan Jezus
It kristendom belidet de opstanning fan Jezus út de dea en dat waard al oantroffen yn de âlde kristlike leauwen belibbenissen. Dat wurdt wertocht en fierd tidens it Peaskefeest. Yn it ferlingde fan de weropstanning stelt Jezus alle kristenen de opstanning út de dea yn it foarútsjoch. Hy jout dêrmei oan dat de dea net mear de ein betsjut fan it libben. Fierders kenne kristenen ek de krêft fan it ynwenjende "opstanningslibben" fan Kristus. De islam erkent net dat Jezus opstien is; neffens harren sil Jezus wol weromkeare op de Dei des oardiels, mar de Peaske-opstanning kenne sy net. 

Yn de fjouwer evangeeljes (Mateüs, Markus, Lukas, Jehannes), it boek Hannelings en de earste brief fan de apostel Paulus oan de Korintiërs (1 Korintiërs) stiet dat Jezus nei Syn opstanning ferskynd is oan de folgjende minsken:
* Maria fan Magdala 
* De oare froulje by it grêf 
* Petrus yn Jeruzalem 
* De twa reizgers ûnderweis 
* Tsien dissipelen efter sletten doarren 
* Alle dissipelen en Tomas (útsein Judas Iskariot) 
* Sân dissipels ûnder it fiskjen 
* Alve dissipels op de berch 
* In kloft fan 500 minsken 
* Apostel Jakobus de Mindere 
* Sy dy't Him nei de himel fuortgean seagen 
* De apostel Paulus 

Op de tredde dei nei Syn dea oan it krús (op Goed Freed) stie Jezus op út de dea (Peaske), wêrnei Hy 40 dagen lang oan Syn dissipelen útlis joech dat alles wat bard wie barre *moast * om it plan fan God útfiere te kinnen. Dêrnei docht Hy de belofte de Hillige Geast te stjoeren om de dissipelen fierder ûnderrjocht te jaan om dan nei de himel te farren. (Himelfeartsdei), aldus it Evangeelje.
Slach oan de Sava

De **Slach oan de Sava** fûn plak yn 388 tusken de legers fan de Romeinske keizers Magnus Maksimus en Teodosius. De slach waard wûn troch Teodosius.

## Eftergrûn
Yn de simmer fan 387 wie Maksimus, in Romeinske tsjin-keizer, dy't hearske oer de Romeinske gebieten Brittanje, Galje en Spanje, Itaalje ynfallen om in ein te meitsjen oan it keizerskip fan Falentinianus II. De keizer fan it Easten Teodosius, dy't mei grutte wjerstân him akseptearre hie as mei-keizer yn it Westen, sammele in grut oanfalsleger byinoar en luts op om tsjin Maksimus te striden. Sawol oer it lân as op 'e see waard dizze oanfallen. 

## De Slach
Oan de rivier de Sava, by de stêd Emona yn tsjintwurdich (Kroaasje), rekken beide legers mei inoar yn gefjocht. Maksimus, waans troepen yn de minderheid wiene, waarden tebek dreaun en moasten harren weromlutsen yn de stêd Aquileia. Tsjin de oermacht dêr't er mei te krijen hie wie it foar Maksimus en syn oerbleaune troepen net te dwaan om te stêd genôch te ferdigenjen. Al gau waard Aquilea troch Teodosius ynnommen en joech Maksimus him oer. 

## Boarnen
* Zosimus
Maurits Pico Diederik fan Sytzama (1789-1848)

**Maurits Pico Diederik baron fan Sytzama** (Driezum, 2 juny 1789 - Ljouwert, 15 july 1848) wie fan 1840-1848 grytman fan Idaerderadiel, en lid fan provinsjale steaten en de Twadde Keamer.

As soan fan kavaleryoffisier Johannes Galenus baron fan Sytzama en Anna Maria Maclaine studearre hy fan 1809 oant 1813 Romeinsk- en hjoeddeisk rjocht oan de Ryksuniversiteit Grins. 

Dêrnei waard hy polityk en bestjoerlik aktyf yn en foar Fryslân. Hy wie in frijwat ûnôfhinklik optredend Twadde Keamerlid.
As grytman fan Idaerderadiel en letter gûverneur fan Fryslân wegere hy yn 1840 in beneaming as lid fan de Ried fan Steat. Hy siet fjirtjin jier yn de Twadde Keamer en wie dêrfan fan 18 oktober 1837 oant 15 oktober 1838 ek de foarsitter. 

## Houlik en bern
Op 8 july 1815 troude er yn Ljouwert mei Geertruid de Wendt (Ljouwert, 30 july 1793 - dêre, 17 maaie 1865). Sy krigen de neiflogjende bern:
* Eise de Wendt van Sytzama, (Ljouwert, 6 oktober 1816 - dêre, 18 july 1843). Hy waard master yn de rjochten en troude op 15 desimber 1842 yn Ljouwert mei Rinske Heringa Cats (Ljouwert, 14 july 1822 - dêre, 29 maaie 1851). Syn rouboerd út 1843, is it jongste fan Fryslân.
* Anna Maria van Sytzama, (Idaarderadiel, 18 augustus 1825 - De Haach, 9 desimber 1827)
* Johannes G. W. H. van Sytzama (Friens, 26 oktober 1830 - Oldebroek 28 augustus 1907).

De húshâlding wenne efter inoar op de Rinsma State yn Driesum en op in bûtenpleats yn Friens (destiids gemeente Idaarderadiel, dêr't er 23 jier grytman wie).
Skiermûntseach (betsjuttingsside)

"**Skiermûnsteach**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*Skiermûntseach (eilân), in Nederlânsk eilân yn 'e Waadsee dat ta de provinsje Fryslân heart
*Skiermûntseach (plak), it iennichste doarp op dat eilân
*Skiermûntseach (gemeente), in Fryske gemeente, besteande út it eilân
*Nasjonaal Park Skiermûntseach, in nasjonaal park dat it grutste part fan it eilân beslacht
1311

## Foarfallen
*De namme "Harns" komt foar yn Ingelske havenregisters. 

## Berne
* Philippa fan Henegouwen, lettere frou fan de Dútske keizer Loadewyk de Beier 
* Margareta fan Beieren
## Ferstoarn
*13 oktober - Gwijde fan Namen prins fan Flaanderen en held fan de Goudenspoarenslach.
Skiermûntseach (plak)

It doarp **Skiermûntseach**, ek wol **Easterbuorren** (Eilanners: *Aisterbun* of *Darp*), is it ienige doarp op it lyksa neamde Waadeilân Skiermûntseach. 

Mei de lizzing fan 53°29' NB is it it noardlikste plak fan Fryslân en Nederlân.

It doarp hat  ynwenners (, boarne: CBS).

## Skiednis
It doarp Skiermûntseach is as *Easterbuorren* yn opdracht fan de famylje Stachouwer boud yn 1719, omdat it oarspronklike doarp *Westerbuorren*, stadichoan troch de see ferswolge waard.

Nei de Twadde Wrâldoarloch ferriisde oan de súdkant fan it doarp in nije wyk, dy't troch de bewenners *Nij-Dokkum* neamd wurdt. Yn dizze wyk stiet in vmbo-skoalle en in sporthal.

As neitins oan de muontsen fan Klaarkamp is yn 1961 yn it doarp in stânbyld fan in muonts ûntbleate. Nei 1995 is in nije wyk boud oan de eastkant fan it doarp.

## Strjitten
Yn 1758 wienen de Foarstreek en Middenstreek op Skiermûntseach klear. Twa jier letter waard oan de noardside fan it doarp begûn mei de bou fan de Langestreek. Boeren rieden eartiids mei hynder-en-weinen oer de Reeweg it waad op nei de skippen. De boeren fan Skiermûntseach brochten sa harren passazjiers by de postskippen.

## Tsjerken
De eardere herfoarme tsjerke fan Skiermûntseach, oan it Dû. Hundlungiuspaad, is de Got Tjark ("Grutte Tsjerke"), dy't yn 1866 boud is. De eardere grifformearde tsjerke, oan 'e Langestreek, dy't datearret fan 1962, is no it Kultureel Moetingssintrum Skiermûntseach. Beide gebouwen binne sûnt 2005 yn it besit fan 'e Protestantske Tsjerke yn Nederlân. Fierders stiet oan 'e Badwei de roomske Sint-Egbertuskapel út 1915, dy't de status fan ryksmonumint hat.


Ofbyld:Kerk_Schiermonnikoog.jpg|Got Tjark
Ofbyld:Badweg 69 Sint-Egbertuskerk Schiermonnikoog.jpg|Sint-Egbertuskapel Badwei 69
Ofbyld:Schiermonnikoog_-_hervormde_evangelisatie.jpg|Eardere herfoarme evangelisaasjefan 1929, hjoed-de-dei jongereinsintrum *Kittiwake*


## Fjoertuorren

Ofbyld:Torenstreek22 Zuidertoren Schiermonnikoog.jpg|Sudertoer Toerstreek 22
Ofbyld:Torenstreek22 Zuidertoren2 Schiermonnikoog.jpg|Sudertoer Toerstreek 22
Ofbyld:Noordertoren Schiermonnikoog.jpg|Noardertoer Fjoertoerpaad 28
Ofbyld:Noordertoren2 Schiermonniko.jpg|Noardertoer Fjoertoerpaad 28


## Mienskip
In soad aktiviteiten yn it doarp wurde organisearre troch it Doarpsbelang dy't om de trije wike har krantsje de *[https://www.dorpsbelangschiermonnikoog.nl/dorpsbodes/ Dorpsbode]* ferskynt.

### Skoallen
Op Skiermuontseach is in basisskoalle Yn de Mande, dêr't ek in pjutteboartersseal en berne-opfang is. Nei it primêr ûnderwiis kinne bern nei de Inspecteur Boelensskoalle, dy't in nauwe gearwurking mei it Dockinga Kolleezje hat.

### Ferskaat
Begjin juny is der alle jierren yn Skiermûntseach it Muzyk- en Sangfestival Skiermûntseach, organisearre troch de Organisaasje fan Muzykferienings yn Fryslân.

### Sport
Fuotbalferiening De Monnik is de fuotbalferiening fan it doarp. De klub spilet op in fjild oan 'e noardrâne fan it doarp.

## Sjoch ek
* Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan Skiermûntseach
* VVV Skiermûntseach
Frânske lienwurden yn it Frysk

Hjirre fine jo in oersjocht fan **[[Frânsk]]e lienwurden yn it [[Frysk]]**

## A
* abrikoas *(abricot)*
* administraasje *(administration)*
* aljemint *(alignement)*
* ave(n)searje *(avancer)*
* allee (*allez*)
* alteraasje (*altération)*

## B

## D

## E

## F
* faksearje *(forcer)*
* ferdivedaasje *(se diverter)*
* fertuten *(vertu)*
* ferrinewearje *(ruiner)*
* fûleindich *(villain)*
* fakânsje *(vacances)*
* fallyt *(en faillite)*

## G

## H
• halje-trawalje (*allez-travailler)*

## I
* ynstallaasje *(installation)*

## J

## K
* klû - * (clou)*
* koese *(coucher)*
* kollega *(collega)*
* kolleksje *(collectie)*
* komitee *(comité)*
* komsa *(comme ça)*
* kondukteur *(conducteur)*
* krankyl *(tranquille)*
* krimmenearje *(récriminer)*
* (fan) kwizekwânsje *(de conséquence)* 

## L
* lemieren *(lumière)*
* limyt *(limiet)*
* liny *(linie)*

## M
* maleur *(malheur)*
* manjefyk (*magnifique)*

## N

## O
* oeribel *(horrible)*

## P
* perfoarst *(par la force de)*
* petear *(disputer)*
* pommerant
* provinsje *(province)*

## R
* regaad *(regard)*
* risselwaasje *(résolution)*

## S
* santepetyk *(sainte boutique)*
* sjampinjon *(champignon)*
* sjantaazje *(chantage)*
* sjauffeur *(chauffeur)*
* sjauvinisme *(chauvinisme)*
* sjampanje *(champagne)*
* sjenant *(gênant)*
* sjeny *(genie)*
* sjyk *(chic)*
* staazje *(stage)*
* sûkelade *(chocolade)*

## T
* taksy *(taximètre)*
* tantsje *(tenter)*
* trappearje *(attraper)*
* trottoir

## U

## V

## W
* wizânsje *(usance)*
1312

## Foarfallen
* 22 maart - Paus Klemins V heft de Oarder fan de Timpeliers op.
* *sûnder datum* - Goedereede, op it eilân Goeree, kriget stedsrjochten.

## Berne
* 13 novimber - kening Edwert III fan Ingelân († 1377)

## Ferstoarn
* 17 oktober - hartoch Jan II fan Brabân (* 1275)
1314

## Foarfallen
* 24 juny - Yn 'e Slach by Bannockburn witte de Skotten de Ingelsen beslissend te ferslaan, wêrmei't de ûnôfhinklikheid fan it Keninkryk Skotlân feilichsteld wurdt.
* 29 novimber - Yn Frankryk folget Loadewyk X syn heit Filips&nbsp;IV op as kening fan Frankryk.
* *sûnder datum* - Keizer Loadewyk IV (Loadewyk de Beier) befêstiget dat Westerlauwersk Fryslân ûnderhearrich is oan greve Willem III fan Hollân. De Friezen sels akseptearje it greeflik gesach lykwols net.

## Berne
* 24 juny - Filippa fan Henegouwen, keninginne-gemalinne fan Ingelân († 1369)

## Ferstoarn

* 8 febrewaris - Helena fan Anzjû, keninginne-gemalinne fan Servje (* ±1236)
* 18 maart - Jacques fan Molay, Frânsk mûnts en de lêste grutmaster fan 'e Oarder fan de Timpeliers (* ±1243)
* 29 novimber - kening Filips IV fan Frankryk (* 1268)
1315

## Foarfallen
* 15 novimber - De legindaryske Switserske folksheld Willem Tell soe meifochten hawwe yn 'e Slach by Morgarten.
* 24 augustus - Loadewyk X wurdt yn Frankryk ta kening kroane yn de Katedraal fan Reims.
* *sûnder datum* - Aldhoarne wurdt neamd yn in histoaryske boarne as de kapel fan "Hoerna". 
* *sûnder datum* - Rotstergaast hat om dizze tiid hinne noch twa kapellen.
* *sûnder datum* - De streek by Wynjewâld wurdt yn in histoaryske boarne neamd as *Weningawalda*.
* *sûnder datum* - De seedyk by Kollumerpomp en Warfstermûne wurdt oanlein.
* *sûnder datum* - Flissingen kriget stedsrjochten.
* *sûnder datum* - Yn in grut diel fan Jeropa begjint in perioade fan kâlder waar dy't in oantal iuwen duorje sil en bekend stiet as de Lytse Iistiid. It reint oan ien trie wei en rûnom mislearje de rispingen. De feroarjende omstannichheden liede ta ekonomyske delgong en in soad ellinde.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Margareta fan Bruce, Skotsk prinsesse († 1346)

## Ferstoarn
* 29 juny - Ramon Llull, Katalaansk skriuwer, dichter, filosoof en teolooch (* 1232)
;*datum ûnbekend*
* greve Jan V fan Vendôme, Frânsk ealman (* 12??)
1313

## Foarfallen
* 1 july - De takomstige kening Filips IV fan Frankryk boasket oan Jehanna fan Boergonje, byneamd Jehanna de Kreupele, de dochter fan hartoch Robert II fan Boergonje.
* 22 oktober - Ingelum wurdt troffen troch wettersneed; wol 500 minsken ferdrinke.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* Wolfert III fan Borselen, Siuwsk ealman († 1351)
* Giovanni Boccaccio, Italjaansk dichter († 1375)

## Ferstoarn
;*datum ûnbekend*
*Isabella MacDuff, grevinne fan Buchan, Skotsk ealfrouwe en frijheidsstriidster (* 12??)
1316

## Foarfallen
* 4 juny - Kening Loadewyk X fan Frankryk komt te ferstjerren.
* 15 novimber - Yn Frankryk wurdt goed fjouwer moanne nei de dea fan syn heit, kening Loadewyk&nbsp;X, noch in poppe berne, dy't in pear dagen lang as Jan&nbsp;I kening is, foar't er yn 'e widze komt te ferstjerren.
* 20 novimber - Filips V wurdt ta kening fan Frankryk kroane as opfolger fan syn broer Loadewyk&nbsp;X, dy't nei de dea fan syn soan Jan&nbsp;I inkeld noch in dochterke neilit.

## Berne
* 14 maaie - keizer Karel IV fan it Hillige Roomske Ryk († 1378
* 15 novimber - kening Jan I fan Frankryk († 19 novimber 1316)

## Ferstoarn
* 2 maart - Margareta fan Bruce, Skotsk ealfrouwe (* 1283)
* 2 maart - Marjorie fan Bruce, Skotsk prinsesse (* 1296)
* 12 maart - kening Steffen Dragutin fan Servje (* 1252)
* 4 juny - kening Loadewyk X fan Frankryk (* 1289)
* 19 novimber - kening Jan I fan Frankryk (* 15 novimber 1316)
;*datum ûnbekend*
*Neil Campbell, Skotsk ealman (* foàr 1282)
1320

## Foarfallen
* 6 april - De Ferklearring fan Arbroath, de earste ûnôfhinklikheidsferklearring út 'e dokumintearre skiednis, wurdt troch de Skotten opstjoerd nei paus Jehannes XXII.
* 9 septimber - 17 parochys yn Stellingwerf slute mei Freark fan Sierk, de biskop fan Utert, in oerienkomst. Yn dizze oarkunde wurde foar it earst Nijeholtwâlde en Aldeholtwâlde neamd, en ek Aldetrine, as *Oldentrinde*.
* 21 augustus - Greve Reinald II fan Gelre jout de bewenners fan 'e Bommelerwaard tastimming foar it graven fan 'e Drylske Wjittering, om oerstallich wetter ôf te fieren nei de Maas.

## Berne
* 8 april - kening Piter I fan Portegal († 1367)

## Ferstoarn
* 12 jannewaris - John Dalderby, biskop fan Lincoln (* 12??)
1321

## Foarfallen
* 26 juny - De earste stien wurdt lein foar de bou fan 'e Domtoer fan Utert.

## Berne
* 5 july - Jehanna fan de Toer, keninginne-gemalinne fan Skotlân († 1362)

## Ferstoarn
* tusken 16 jannewaris en 26 desimber - Witte fan Haemstede, bastertsoan fan greve Floaris V fan Hollân (* ±1280-1282)
* 13 of 14 septimber - Dante Alighieri, Italjaansk dichter (* 1265)
;*datum ûnbekend*
* Guillaume Bélibaste (Guilhèm de Belibasta), lêste kataarske mûnts út Súd-Frankryk (* 1280)
1322

## Foarfallen
* 3 jannewaris - Yn Frankryk folget Karel IV syn sûnder neiteam ferstoarne broer Filips V op as kening. Karel IV, dy't sels ek sûnder bern bliuwt, sil de lêste kening út it Hûs Kapet wêze.

## Berne
* 24 juny - Jehanna fan Brabân, hartoginne fan Brabân en grevinne-gemalinne fan Hollân († 1406)

## Ferstoarn
* 3 jannewaris - kening Filips V fan Frankryk (* 1293)
* 20 july - Freark fan Sierk, prinsbiskop fan Utert (* 12??)
1323

## Foarfallen
* 6 maart - Tusken it Greefskip Flaanderen en de greefskippen Hollân en Henegouwen wurd de Frede fan Parys sletten. Dêrby sjocht Flaanderen ôf fan fierdere oanspraken op it Greefskip Seelân.
* 12 augustus - By it Ferdrach fan Nöteborg wurdt de rin fan 'e grins fêststeld tusken de Republyk Novgorod en de Sweedske gebietsdielen yn it Baltikum.
* *sûnder datum* - De Willekeuren fan 'e Upstalbeam wurde oannommen (unifikaasje fan it Fryske rjocht).

## Berne
* 9 febrewaris - Margareta fan Brabân, grevinne-gemalinne fan Flaanderen († 1380)
;*datum ûnbekend*
* Haring Haringsma, 16e potentaat fan Fryslân († 1404)

## Ferstoarn
;*datum ûnbekend*
*Marije fan Bruce, Skotsk ealfrouwe (* 1282)
*Jan fan Menteith, Skotsk ealman (* 1275)
1317

## Foarfallen
* 9 jannewaris - Kening Filips V fan Frankryk fiert yn Frankryk de Salyske Wet yn, dy't troanopfolging troch froulju of yn 'e froulike line útslút. Dit is in maatregel om 'e keningen fan Ingelân, dy't yn 'e froulike line fan it útstjerrende Frânske keningshûs Kapet ôfstamje, fan 'e troan fan Frankryk te hâlden, en sil letter oanlieding jaan ta de Hûndertjierrige Oarloch, wêryn't de Ingelske keningen om 'e nocht besykje sille de Frânske troan te bemachtigjen.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Elizabeth fan Bruce, bastertdochter fan 'e Skotske kening Robert I († 1364)

## Ferstoarn
* 7 febrewaris - Robert fan Clermont, Frânsk prins, stamheit fan Hûs Boerbon (* 1256)
1318

## Foarfallen
* 14 oktober - Yn 'e Slach by Faughart, yn Ierlân, wurde de Skotten en de Ieren ferslein troch de Ingelsen. Hjirmei wurdt de striid oan it Ierske front fan 'e Earste Skotske Unôfhinklikheidsoarloch beëinige.
* 5 desimber - Kulemboarch kriget stedsrjochten.

## Berne
* 18 juny - Eleönoara fan Ingelân, hartoginne fan Gelre († 1355)

## Ferstoarn
* 14 oktober - Edwert fan Bruce (hege kening fan Ierlân)(* 1279)
1319

## Foarfallen

## Berne
* 16 april - Jan II de Goede, Kening fan Frankryk (bewâld 1350 - 1364)

## Ferstoarn
* 12 augustus - Rudolf I, hartoch fan Beieren (* 1274).
1325

## Foarfallen
* 7 jannewaris - Alfonso IV wurdt kening fan Portegal.
* Laaksum wurdt foar it earst neamd as *Laxnum* 
## Berne
* Loadewyk, soan fan Willem III fan Hollân.

## Ferstoarn
* 7 jannewaris: Dionysius, Kening fan Portegal (* 1261)
* 8 novimber: Wizlaw III fan Rügen, lêste Slavyske foarst fan Rügen (* 1265 oder 1268)
1326

## Foarfallen
* 18 febrewaris - De Flaamske opstannelingen litte greve Loadewyk frij, dy't yn Koartwyk fêsthâlden wie.
* 6 maart - Frede fan Parys: de greve fan Flaanderen sjocht ôf fan alle lienhearskippij oer Seelân, dat westlik fan de Skelde leit.
* 19 april - Frede fan Arques moat de frede yn Flaanderen werstelle.
* Master Eckhart moat him ferdigenje op fertinking fan ketterij.
## Berne
* 3 maart - Loadewyk I, Kening fan Hongarije en Poalen († 1382) 
* 30 maart- Ivan II fan Ruslân, Gruthartoch fan Moskou († 1359) 

## Ferstoarn
* 9 oktober - Reinald I fan Gelre, greve fan Gelre stjert yn de tsjerker fan de Grauwert (Kastiel Montfoart)
Slach oan de Medway

De **Slag oan de Medway** wie in fjildslach oan 'e igge fan 'e rivier de Medway, dy't plakfûn yn 43 n.Kr. op grûngebiet fan de Keltyske folk Kantiasy (*Cantii*), yn it súdeasten fan it tsjintwurdige Ingelân en gie tusken it Romeinske ryk en de Kantiasy. It wie de earste grutte slach fan de Romeinske ynvaasje fan Brittanje en waard troch de Romeinen wûn.

## De Slach
Neidat it Romeinske ynvaasjeleger lâne wie op it eilân Wright waarden sy ûntdekt troch de Britske Kelten. It Romeinske leger stie ûnder lieding fan Aulus Plautius en keizer Klaudius. De Kelten ferienigen har om de Romeinen te bestriden en stienen ûnder it kommando fan Togodumnus en syn broer Caratacus (beiden wienen soannen fan Cunobelinus). Yn de slach dy't fjochte waard wienen de Britten minder as de Romeinen en waarden ferslein.
1324

## Foarfallen
* 25 febrewaris - Margareta fan Beieren, de lettere grevinne fan Hollân, trout yn Keulen mei de keizer Loadewyk IV fan it Hillige Roomske Ryk, byneamd Loadewyk de Beier.

## Berne
* 5 maart - kening David II fan Skotlân († 1371)
* 5 maart - Jan fan Bruce, Skotsk prins († 1327)

## Ferstoarn
* 9 jannewaris - Marco Polo, Fenesiaansk keapman en ûntdekkingsreizger (* ±1254)
1327

## Foarfallen
* 25 jannewaris  - Edwert III wurdt kening fan Ingelân.
* *sûnder datum* -  Op 'e gearkomste fan de Upstalbeam wurde stedsrjochten ferliend oan Appingedam.

## Berne
* 30 oktober - hartoch Andréas fan Kalaabrje († 1345)

## Ferstoarn
* 21 septimber - kening Edwert II fan Ingelân (* 1284)
* oktober - Jan fan Bruce, Skotsk prins (* 1324)
* 27 oktober - Elizabeth fan Burgh, keninginne-gemalinne fan Skotlân (* 1284)
1328

## Foarfallen
* 1 maaie - Mei it Ferdrach fan Edinburch-Northampton komt der nei 32 jier in ein oan 'e Earste Skotske Unôfhinklikheidsoarloch tusken it Keninkryk Skotlân en it Keninkryk Ingelân.
* 29 maaie - Filips fan Falois wurdt ta kening fan Frankryk kroane. Hjirmei komt in ein oan it regear fan it Hûs Kapet, en wurdt de dynastike grûnslach lein foar de Hûndertjierrige Oarloch. De Ingelske kening Edwert&nbsp;III makket nammentlik as soan fan 'e suster fan 'e lêste Kapet-kening, Karel&nbsp;IV, ek oanspraak op 'e Frânske troan. Mar de yn Frankryk jildige Salyske Wet slút troanopfolging yn 'e froulike line út.
* 23 augustus - Yn 'e Slach by Kassel ferslacht it Frânske leger opstannige Flaamske boeren ûnder lieding fan Nicolaas Zannekin.
* *sûnder datum* - De namme Suwâld wurdt foar it earst neamd yn in histoaryske boarne, as *Suethawald*.
* *sûnder datum* - It doarp Offenwier wurdt foar it earste neamd yn in histoaryske boarne, as *Offinghewere* 
* *sûnder datum* - Yn in tsjerklike oarkunde wurdt Tytsjerk foar it earst neamd.

## Berne
* 7 maaie - keizer Loadewyk VI fan it Hillige Roomske Ryk († 1365)

## Ferstoarn
* 1 febrewaris - kening Karel IV fan Frankryk (* 1294)
;*datum ûnbekend*
*Master Eckhart (Eckhart von Hochheim), Dútsk teolooch, filosoof en mystikus (* ±1260)
1329

## Foarfallen
* 7 juny - Yn Skotlân komt kening Robert fan Bruce te ferstjerren. Hy wurdt opfolge troch syn minderjierrige soan David&nbsp;II.
* *sûnder datum* - De namme Aldemardum wurdt foar it earst neamd yn histoaryske boarnen.
* *sûnder datum* - It doarp Mantgum wurdt foar it earst neamd yn in histoaryske boarne, ûnder de namme *Mantinga-heem*.

## Berne
* 29 novimber - hartoch Jan I fan Beieren († 1340)

## Ferstoarn
* 7 juny - kening Robert I fan Skotlân (Robert de Bruce) (* 1274)
1331

## Foarfallen
* It Kremlin yn Moskou wurdt foar it earst neamd.
* It kastiel yn Dussen wurdt foar it earst neamd
* Boalsert krijt stedsrjochten

## Berne
 

## Ferstoarn
Gerben Colmjon

**Gerben "Germ" Colmjon** (Ljouwert, 27 april 1828 – dêre, 28 desimber 1884) wie in Frysk taalkundige, bibliotekaris, argivaris en oersetter.

## Libben en karriêre
Colmjon wie de soan fan Pieter Colmjon en Tietje Edzerda. Yn 1855 troude er mei Marijke Groothelm, dy't foàr him stoar. Fan hûs út wied er boarstelmakker en boekferkeaper, mar yn syn frije tiid brocht er himsels troch iverige stúdzje skiednis, de klassike talen (Latyn en Gryksk) en ferskate moderne talen by. Dizze autodidakt wist in baan oan 'e Provinsjale Bibleteek te bemachtigjen, en yn 1868 waard er troch de Steaten fan Fryslân beneamd te argivaris en bibliotekaris fan Fryslân. Yn 1877 folge in beneaming ta ryksargivaris yn Fryslân mei it ferlof om it amt fan provinsjaal bibliotekaris derby te hâlden.

Fan amtswegen sette er útein mei de fiifdielige *Systematische Catalogus van de Provinciale Bibliotheek van Friesland*, mei in alfabetysk register, dat nei syn dea, yn 1887, foltôge waard troch syn opfolger Berns. Boppedat stalde er it *Register fan Oarkunden, Dy't yn it [[Sjarterboek]] fan Fryslân Untbrekke, Oant it Jier 1400* gear (publ. 1883). Njonken syn wurk wied er in fjurrich strider foar it Frysk. Yn 1849 waard er lid fan it Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse, dêr't er fan 1862 ôf in fearnsiuw siktaris fan wie. Hy wie de útjouwer fan 'e werprintingen fan *[[Rimen en Teltsjes]]* fan 'e bruorren Halbertsma (1871 en 1881), siet yn 'e Staveringskommisje 1876 (en wurke as sadanich mei oan 'e gearstalling fan 'e earste offisjele stavering fan it Frysk, de saneamde "Selskipsstavering" fan 1879), en skreau gedichten en koarte ferhalen yn alderlei tydskriften, somtiids ûnder de skûlnammen "Eelke" en "G. P.". Ek wie fan syn hân in *Beknopte Friesche Spraakkunst* (1863) en in oersetting fan it *[[Evangeelje fan Lukas]]* nei it Frysk (1879).

## Wurk/Utjeften
* 1862: *Hwet de Leafde Net Dwaen Kin*
* 1863: *Beknopte Friesche Spraakkunst voor den Tegenwoordigen Tijd*
* 1871-1881: *Systematische Catalogus van de Provinciale Bibliotheek van Friesland* (5 dielen)
* 1879: *It Ewangeelje fen Lukas, yn 'e fryske tael oerset*
* 1883: *Register fan Oarkunden, Dy't yn it [[Sjarterboek]] fan Fryslân Untbrekke, oant it Jier 1400*

### Priuwke út Colmjons Lukasoersetting
*Haedstik XX

1.	En it barde op ien fen dy dagen, wylst er yn’e timpel
it folk learde en it ewangeelje forkindige, dat de oerprysters
en skriftgelearden mei de âlderlingen dêr by kamen,

2.	en sprieken tsjin him, sizzende: Siz ús troch hwet
macht jy dizze dingen dogge, ef hwa ’t hy is, dy jo dizze 
macht jown het.

3.	En hy andere en sei tsjin hjar: Ik scil jimme ek in
wird freegje: siz my ris:

4.	De doop fen Johannes wier dy út ‘e himel ef út ‘e 
Minsken ?

5.	En hja mûskoppen mei enoar en seijen: As wy sizze út
‘e himel, den scil er sizze, hwêrom habbe jimme him den
net leaun ?

6. En as wy sizze út ‘e minsken, den scil it folk ús stien-
nigje, hwent hja hâlde ’t for wis, dat Johannes in profeet wier.

7. En hja anderen, dat hja it wisten, hwêr’t dy wei wier.

8. En Jezus sei tsjin hjar, den siz ik jimme ek net troch
hwet macht as ik dizze dingen doch.*
Düne

**Düne** (Frysk: *Dune*, Noardfrysk: *De Hallem*) is in lyts eilân yn it Dútske diel fan de Noardsee, yn it part dat ek wol de Helgolânske Bocht neamd wurdt. Tegearre mei Helgolân foarmje de eilannen de eilannegroep Helgolân. It eilân leit likernôch 1,5 kilometer eastlik fan Helgolân. Düne is lykas Helgolân part fan de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. It eilân is sa’n 1,3 kilometer lang en 850 meter breed. 

## Skiednis
Oant en mei it midden fan de 17e iuw wienen op Düne noch de Wytkliffen dy’t út kalk bestienen oanwêzich. Dy kliffen binne troch eroazje ferdwûn. Düne wie lange tiid ferbûn mei Helgolân. Troch in grutte stoarmfloed op de nijjiersnacht fan 1721 waarden de dunen fan Helgolân hielendal ôfskuord. It part dat oerbleau waard Düne (Dútsk foar dunen) neamd.

It eilân waard yn de rin fan de tiid hieltyd lytser. Yn 1935 hie it eilân noch in grutte fan likernôch 10 hektare. Yn 1940 waard it eilân troch it Nazi-regear fergrutte ta 40 hektare. Dit wie foar it festigjen fan in militêre basis op it eilân. Der waard ûnder oare in fleanfjild boud dat hjoed de dei noch hieltyd brûkt wurd. Tsjintwurdich is it eilân noch like grut as yn de tiid fan de Twadde Wrâldkriich. Sadwaande is it eilân einliks in keunstmjittich eilân.

## Toerisme
Düne is in eilân dat in protte toeristen lûkt. Benammen húshâldings mei lytse bern komme faak op it eilân. Dit komt troch de geunstige streaming fan wetter en wyn. Dy minsken sliepe ûnder oare op de kemping dy’t op it eilân oanwêzich is.

Fan it eilân ôf giet der eltse tsien minuten in boatsje hinne en werom nei Helgolân. De lêste oertocht fan dizze ‘Dünen-Taxi’ is om alve oere jûns. Ek is it eilân mei it fleantúch te berikken. As it waar it talit binne der alle dagen flechten fan en nei East-Fryslân, Büsum en Bremerhaven. 

## Natuer
Düne is tegearre mei Helgolân part fan it natuergebiet Helgoländer Felssockel dat sa’n 5.200 hektare grut is. It strân fan it eastlike part fan Düne bestiet út in stiennestrân. Hjir binne fossilen fan inketfisken, see-ychels en amaniten te finen. Ek komme hjir koloanjes seehûnen foar. Yn it noarden binne, by leechwetter, noch hieltyd inkele resten fan de âlde wytkliffen te sjen.

## Keppeling om utens
* Webstee fan de gemeente Helgolân oer Düne
1332

## Foarfallen
* 11 augustus - Mei in ynfal yn Skotlân troch ferballe Skotske eallju, dy't dêrfoar stipe krije fan 'e Ingelske kening Edwert&nbsp;III, brekt de Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch út.
* *sûnder datum* - Fanwegen oerstreamingsgefaar wurdt Kleaster-Lidlum ferhuze nei in plak dat fierder yn it binnenlân leit.
* *sûnder datum* - De lêste kear dat yn Hartwert de lândei fan Westergoa holden wurdt.
* *sûnder datum* - Greve Willem III fan Hollân lit de Waal dy't Iselmûne fan 'e Swynderter Waard skiedt, by Eastendam ôfdamje.

## Berne
* 27 maaie - Ibn Kaldûn, Arabysk skiedkundige († 1406)

## Ferstoarn
* 2 augustus - kening Kristoffel II fan Denemark (* 1276)
* 11 augustus - Robert fan Bruce, hear fan Liddesdale, bastertsoan fan 'e Skotske kening Robert I (* 1300)
* 11 augustus - Aleksander Fraser fan Touchfraser en Cowie, Skotsk ealman (* 12??)
* 11 augustus - Donald II fan Mar, greve fan Mar, Skotsk ealman (* 1302)
1333

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Tersoal wurdt foar it earst neamd yn histoaryske boarnen, as *Zole*, letter ek as *Soel*. 
* *sûnder datum* - By oarloch tusken it Greefskip Hollân en it Prinsbisdom Utert wurdt Geyne ferwoastge.
* *sûnder datum* - It eilân Man, yn 'e Ierske See, komt yn Ingelske hannen nei't it lang yn besit fan Skotlân west hat.

## Berne
* 13 maaie - hartoch Reinald III fan Gelre († 1371)

## Ferstoarn
* 2 maart - Wladislaus IV de Koarte fan Poalen (* 1260)
* 19 july - Aleksander fan Bruce, greve fan Carrick, Skotsk ealman (* 1???)
* 19 july - Kenneth fan Moraavje, 4e greve fan Sutherland, Skotsk ealman (* 1279)
* 16 oktober - tsjinpaus Nikolaas V (* ±1260)
Lev Kamenev

**Lev Borisovitsj Kamenev** (*Лев Борисович Каменев*) (Moskou, 30 july 1883 - Moskou, 25 augustus 1936) wie in Sovjet-Russysk politikus. 

## Biografy
Kamenev hjitte eins “Ronsenfeld”. Hy kaam út in Joadske famylje. As studint sluet er him oan by de Russyske Sosjaal Demokratyske Arbeidersparty (RDSAP. Yn 1903 waard hy lid fan de Bolsjewistyske fleugel fan de party.

Kamenev wurke dêrnei as redakteur foar de kranten *[[Pravda]]* en de *[[Sotsial-demokrat]]*. Yn 1914 waard Kamenev nei Sibearje ferballe. Nei de febrewarisrevolúsje fan 1917 kaam Kamenev frij en waard er lid fan de Sovjet fan Sint-Petersburch. Nei de oktoberrevolúsje waard hy foarsitter fan it Sintrale Utfierende Komitee fan de Sovjets en waard dêrmei de lieder fan Sosjalistysk Ruslân. Hy moast rillegau belies jaan sadat Jakov Swerdlov him opfolgje koe. 

Yn 1919 waard Kamenev ien fan de fiif leden fan it Politburo fan de Russyske Kommunistyske Partij, sa neamde de Bolsjewistyske partij harsels. Mei Grigori Zinofjev en Jozef Stalin foarme er in trijemanskip tsjin Leon Trotski. Yn 1925 waard it wer oars en gie er in ferbûn oan mei Zonofjev tsjin Stalin, mar yn 1926 wûn Stalin de machtstriid yn de partij en waard Kamenev degradearre ta kandidaat-lid fan it Politburo. Fan 1926 oant 1927 wie Kamenev ambassadeur yn Itaalje. Nei de moard op Sergej Kirov yn 1934 waarden sawol Kamenev as Zinovjef beskuldige fan dy moard. Se waarden feroardield ta tsien jier finzenis. Yn 1936 waard Kamenev ta de dea feroardield omdat er by in kûppoging belutsen west hawwe soe. Yn 1988 kaam út dat alle beskuldigen fan doe ûnrjochtlik wienen.

Nei de eksekúsje fan Kamenev, waard de rest fan de famylje ek slachtoffer fan sa'n ûngelokkich lot. De twadde soan, Yu.L. Kamenev, waard  eksekutearre op 30 jannewaris 1938; hy wie doe 17 jier. Syn âldste soan, loftmachtoffisier A.L. Kamenev, waard eksekutearre op 15 july 1939 yn de âldens fan 33 jier. Syn earste frou, Olga Bronstein (de suster fan Leon Trotski), waard deasketten op 11 septimber 1941 op befel fan Stalin, tagelyk mei Christian Rakovski, Maria Spiridonova en 160 oare promininte politike finzenen. Allinne syn jongste soan, Vladimir Glebov, oerlibbe de finzenissen en wurkkampen fan Stalin.
1334

## Foarfallen
* De Sint Klemensfloed ferwoastet in soad lân yn de kustgebieten fan Nederlân en Dútslân.
* Den Haach krijt it rjocht op in jiermerk.
* Achtkarspelske Skieringers dogge mei oan de Ommelânske oanfal op Grins.
## Berne
 

## Ferstoarn
1335

## Foarfallen
* Yn Offenwier wurdt de earste stiennen tsjerke boud, *it Niklaastsjerkje*. 

## Berne
* Machteld fan Lancaster, de frou fan Willem V. 

## Ferstoarn
Helgolân (eilannegroep)

De **Eilannegroep Helgolân** is in Dútske lytse eilannegroep. De groep bestiet út twa eilannen: Helgolân en Düne. Tegearre ha de eilannen in grutte fan likernôch 3 kante kilometer. De eilannen lizze likernôch 70 kilometer út de kust fan it fêstelân fan Dútslân en foarmje de noardwestlike grins fan de Helgolânske Bocht.

Helgolân en Düne lizze binnen de grinzen fan it natuergebiet Helgolânder Felssockel dat sa’n 5.200 hektare grut is. De eilannegroep en it wetter tusken de eilannen hearre sels lykwols net by it natuergebiet.
Helgolânske Bocht

De **Helgolânske Bocht** is in bocht yn de Noardsee. It is it súdeastlike part fan de Dútske Bocht. It djipste punt leit yn it Helgolânske Bekken, fuortendaliks besúdwesten Helgolân. Hjir is de Helgolânske Bocht 56 meter djip.

## Gebiet
De Helgolânske Bocht rint fan Helgolân yn it noardwesten nei it Eastfryske Waadeilân Wangereach. Yn it súdeasten is de mûning fan de Elbe de grins. It Noardfryske skiereilân Ääderstää foarmet yn it noardeasten de grins.

Troch de bocht rint ien fan de drokste skipfeartrûtes fan de wrâld. De boaten farre nei de grutte havenstêd Hamburch ta.

In grut part fan it gebiet leit yn natuergebieten. Under oaren in part fan it Waadgebiet, de Helgoländer Felssockel, it Nationale park Schleswig-Holsteiniches Wattenmeer (yn it easten), Hamburgische Wattenmeer (súdeasten) en it gebiet Niedersächsisches Wattenmeer (suden).

It eastlike part fan it gebiet wurdt ek wol de ´Meldorfer Bocht´ neamd, nei it plakje Meldorf yn Dútslân.
1337

## Foarfallen
* Begjin fan de Hûndertjierrige oarloch.
* Greve Filips III fan Namen wurdt opfolge troch Willem I.
* Wâldsein wurdt foar it earst neamd as it kleaster fan de paters fan de Karmeliten stifte wurdt.
## Berne
 

## Ferstoarn
* 7 juny - Willem de Goede, greve fan Hollân en Seelân
Slach by Sulz oan de Neckar

De **slach by Sulz am Neckar**, ek wol bekend as de slach by Solicinium, fûn plak yn 368 tichteby Sulz am Neckar tusken it Romeinske leger, ûnder oanfiering fan keizer Falentinianus I en de Allemannen, nei alle gedachten ûnder lieding fan harren kening Makrianus. 

## Oanlieding
Amper inkeld jierren nei de grutte delgong by Straatsburch yn 357 wienen de Allemannen op 'e nij  Galje ynkrongen. Al sûnt 365 wie it Romeinske leger ûnder befel fan keizier Falentinianus I oan it fjochtsjen tsjin de Allemannen. By Scarpona (Charpeigne) en Châlons-sur-Marne waarden troch de Romeinen oerwinnings helle, mar dy hiene gjin langduorrich effekt hân, want yn 368 stutsen de Allemannen op 'e nij de Limes by de Ryn oer en oermasteren de stêd Moguntiacum (Mainz) en plonderen har.  

## De fjildslach
Falentianus brocht in grut leger byinoar en stuts de Ryn oer. Oant djip yn harren kearngebiet foel er de Allemannen oan en by de ruïnes fan de eardere stêd Solicinium (Sulz am Neckar, yn de Neckardelling, of Schwetzingen) stuite hy op de legermacht fan de Allemannen. Mei in soad muoite en mei swiere ferliezen waard dizze slach troch de Romeinen wûn.

## Neisleep
Om't de Romeinen yn de slach grutte ferliezen hienen, waard Falentianus twongen syn fjildtocht tsjin de Allemannen ôf te brekken en sette hy mei it leger werom nei Galje. Dêr makke er in begjin mei de werstelling fan de Limes. Under Falentianus soenen ferskate nije forten boud wurde oan de Ryn-grins en trije jier letter, yn 370 sluet Falentianus lang om let frede mei Makrianus.

## Boarne
* Ammianus Marsellinus, *Romeinsk skiedkundige*
Auwerk

*Auwerk (stêd): In stêd yn East-Fryslân.
*Auwerk (distrikt): It dêr om hinne lizzende gebiet.
*Groep fan Auwerk: In beweging dy’t stribbet nei in selsstannige dielsteat fan in Nij-Fryslân yn Europa
1338

## Foarfallen
* De Wyldemerk wurdt in jiermerk

## Berne
* 21 jannewaris - Karel V fan Frankryk 

## Ferstoarn
* Willem fan Arnsberch, hear fan it greefskip Arnsberg sûnt 1313 (* om 1277)
1339

## Foarfallen
* Hûs ter Kleef (Haarlim - Noard Hollân) komt yn hannen fan Willem de Basterd & Willem de Cuser.
* It greefskip Gelre wurdt ferheft ta hartochdom.

## Berne
* Erik XII fan Sweden († 1359)
* Anna fan Schweidnitz, boheemske keninginne en keizerinne fan it Hillige Roomske Ryk († 1362)

## Ferstoarn
1340

## Foarfallen
* 7 juny - Rotterdam kriget (op 'e nij) stedsrjochten fan greve Willem IV fan Hollân.
* 24 juny - Yn 'e Slach by Sluis bringt  kening Edwert&nbsp;III fan Ingelân de Frânske float ta sinken ter hichte fan 'e mûning fan it Swin by Sluis.
* 24 juny - Waldemar IV wurdt kening fan Denemark.
* *sûnder datum* - Rotterdam en Delft meie in ferbining oanlizze tuske de Skie en de Maas.

## Berne
* 24 juny - Jan fan Gint (John of Gaunt), Ingelsk prins en hartoch fan Akwitaanje († 1399)
* oktober - Geert Grote, Nederlânsk teolooch, skriuwer en kleasterherfoarmer († 1384)
;*datum ûnbekend*
*Margareta Drummond, keninginne fan Skotlân († nei 31 jannewaris 1375)

## Ferstoarn
* 20 desimber - hartoch Jan I fan Beieren (* 1329)
Allum

**Allum** is in ferdwûne delsetting wêrfan't de namme foarkomt yn in pear midsiuwske geskriften. Foarsafier bekend moat de delsetting lein hawwe besuden Hee op Skylge, yn it gebiet fan de hjoeddeiske Waadsee. Fermoede wurdt dat it lei yn it no ferdwûne bûtendykse gebietsje *De Oele*. Yn dizze omkriten is noch altyd de fjildnamme *Allumer finne* bekend. Allum bestie yn 1630 al net mear.
Waadrinnen

**Waadrinnen** is in rekreaasjesport wêrby't minsken by leechwetter it waad oerrinne nei ien fan de Fryske eilannen. Dat fynt plak oer it wantij. Waadrinners rinne oer slyk, sânplaten en oer mokselbanken, dy’t foar in part ûnder wetter lizze.

By in grut tal tochten moat in ferskaat oan prielen en slinken trochwâde wurde. Dêrby kin it wetter ta boarsthichte komme. De swierte fan de tochten is ôfhinklik fan it doel fan de tocht, mar benammen fan it waar. Bygelyks hurde noardwestenwyn stoot it wetter op, wêrtroch't it rinnen dreech wurdt. 

## Nederlân

Yn Nederlân kin hast nei alle waadeilannen rûn wurde. De bewenne eilannen It Amelân en Skiermûntseach binne relatyf maklik te berikken. Ek ûnbewenne eilannen en sânplaten lykas *De Kalkman* (Ingelsmanplaat, Simenssân, Rottumereach en Rottumerplaat binne rinnend te dwaan. De tocht nei Rottumerplaat mei net makke wurde yn ferbân mei it hoedzjen fan de natuer. Nei Skylge wurdt allinnich rûn troch rinners mei in protte ûnderfining. Ek Teksel en Flylân kinne begien wurde. Mar dat bart mar hiel inkeld troch aventoerlike waadrinners.  

## Dútslân
Yn Dútslân kin fan de fêste wâl ôf nei de eilannen Norderney, Baltrum, Langereach, Spikereach en Minsener Each rûn wurde. Soks kin ek nei *Nijwurk* (Neuwerk) dien wurde. Dat kin sels mei hynder en wein. Der bestiet tusken de eilannen Oomram en Feer ek in waadrinrûte. 

It Waadeilân Boarkum, dat foar de kust fan Grinslân leit, is likegoed te berinnen. Dy tige drege tocht is, foar safier bekend, noch mar twa kear slagge. De tocht is sa swier omdat er lang is en omdat der kilometers lang rûn wurde moat troch wetter op skouderhichte. Troch de lingte moat de sânplaat *Lytse Herne* (Lütje Hörn) earst ‘oerfloede’ wêze. Dat betsjut dat der op dit 'kuierend' eilân wachte wurde moat oant it wetter wer sakke is, wêrnei't de tocht wer fierder gean kin. Ornaris is dat fûgeleilân net frij tagonklik.

## Denemark
Yn Denemark kinne waadrinners nei de Noard-Fryske eilannen Mandø, Fanø en Langli rinne.

## Begelieding
Omdat it waadrinnen foar minsken sûnder ûnderfining gefaarlik wêze kin, is it allinnich tastien om ûnder begelieding fan troch de oerheid erkende gidsen it waad oer te stekken. Dy gidsen meie in lyts tal rinners meinimme. 

Waadrintochten wurde út ferskillende plakken wei organisearre. Bygelyks troch it Waadrinsintrum en de firma Dykstra yn Piterbuorren. Yn Holwert sit it Waadrinsintrum Fryslân. Dêr hat de firma Dykstra ek in fêstiging. Op it ynternet biede in protte selsstannige waadringidsen harren tsjinsten oan.

Selsstannich waadrinnen (op eigen manneboet) lit de Nederlânske oerheid gewurde.

## Keppelings om utens
*It webstee fan it Waadrinsintrum Fryslân
*Webstee fan de Firma Dykstra
*It  webstee fan it Waadrinsintrum fan Piterbuorren
*wadlopen-moddergat.nl
1343

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* 20 jannewaris: Robert fan Anzjû, Kening fan Sileezje (* 1278)
* Reinald II fan Gelre
1344

## Foarfallen
* De Noardfriezen ferlieze troch harren nederlaach tsjin de Denen yn de Slach by Langsundtoft foargoed harren ûnôfhinklikens.
* It hannelsbûn fan stêden de Hânze wurdt stifte. 
* Slimme hongersneed yn Itaalje

## Berne

## Ferstoarn