open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sulverstreekheaflinter

De **sulverstreekheaflinter** *(coenonympha hero)* is in flintersoarte yn it skaai fan de aureliaflinters *(nyphalidae)*

## Foarkommen
De flinter is net mear sjoen yn de Benelúks fan 1960 ôf. It liket der net op dat de flinter oait wer weromkomme sil. It is honkfêste soarte. De flinter hâldt fan wiete boskgreiden. 

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as ferdwûn.

## Fljochtiid
De flinter fljocht fan ein maaie ôf oant begjin juny. Fljocht altyd yn ien generaasje.

## Flinter
De wjuklingte is likernôch 17 mm. De boppekant fan de foarwjukken is donkerbrún en by de wyfkes mei twa lytse oranje stipkes. Op de boppekant fan de efterwjukken stean fjouwer swarte eachplakjes. By de mantsjes binne dizze eagen net altyd te sjen. Op de ûnderkant fan de wjukken rint in streek mei eachplakken. Dy plakken binne ôfsetten mei in sulveren streek.

(MHNT) Coenonympha hero - Krakow Poland - male dorsal.jpg|*Coenonympha hero* ♂ 
(MHNT) Coenonympha hero - Krakow Poland - male ventral.jpg| *Coenonympha hero* ♂△


## Rûp
De rûp oerwinteret as in healwaaks rûp yn in gerspôle. 

De weardplant fan de rûp binne ferskillende soarten gers lykas smele en swinkgers.
 
## Sjoch ek
* List fan flinters
Stuttgart

**Stuttgart** is in stêd yn Dútslân. It is it haadplak fan Baden-Wuertemberch en fan it *Regierungsbezirk Stuttgart*. Stuttgart leit oan de rivier de Neckar en hat likernôch 600.000 ynwenners.

Stuttgart stiet op de nûmer seis fan grutste stêden yn Dútslân en de stêdekloft is de fjirde grutste regio yn Dútslân. De stêd is ferdield oer 23 stêd distrikten.

Stuttgart is ek it plak fan twa grutte auto-fabrikanten: Mercedes-Benz en Porsche.
It Porschefabryk stiet yn Zuffenhausen (Noard) en it Mercedesfabryk stiet yn Untertürkheim (Súd-west).

## Skiednis
* 1 Oktober 1978. De *S-Bahn Stuttgart* set útein mei trije trajekten. Nei in jier fan groei yn 1979 ferfiert de S-bahn 178 miljoen minsken. Yn 2002 binne der 300 miljoen minsken ferfierd. 
* Yn 2006 waard yn Stuttgart de Wrâldkampioenskip fuotbal 2006 fuotbal holden.


Ofbyld:Stuttgart Rathaus01.JPG|*Riedhûs van Stuttgart*
Ofbyld:Markthalle Stuttgart.JPG|*Merkhal*


## Keppeling om utens
* stuttgart.de
Grutte fjoerflinter

De **grutte fjoerflinter** (*Lycaena dispar*) is in flintersoarte yn it skaai fan de echte fjoerflinters (*Lycaena*).

## Foarkommen
Yn Nederlân fljocht de ûndersoart *L. d. batava*. Dizze ûndersoart fan de grutte fjoerflinter libbet yn sompen of yn lannen mei feanmoas. De earste kear dat de grutte fjoerflinter yn Nederlân sjoen waard wie yn 1915 yn de Lindefallei. Dêrnei blykte hy ek in oare dielen fan Fryslân foar te kommen. Fan de jierren sechtich ôf giet de flinter stadichoan efterút. De grutte Fjoerflinter komt no allinnich noch foar yn trije gebieten yn noardwest Oerisel en súdeast Fryslân. 

Op de Nederlânsk reade list stiet de flinter as "earnstich bedrige". Ynternasjonaal is de status "gefoelich".

## Fljochtiid
De flinter fljocht fan heal juny ôf oant ein augustus. Foaral tusken 10 oant 25 july. Fljocht altyd in 1 generaasje.

## Flinter
De wjuklingte is likernôch 21 mm. De boppekant fan de wjukken is by de mantsjes glânzjend oranje mei op de foarwjuk twa swarte plakjes. By de wyfkes is de boppekant fan de foarwjuk oranje mei swarte plakjes. De grûnkleur fan de efterwjuk is ljochtblau.

(MHNT) Lycaena dispar - Kašėtos - Lithuania - male dorsal.jpg |*Lycaena dispar*  ♂  
(MHNT) Lycaena dispar - Kašėtos - Lithuania - male ventral.jpg |*Lycaena dispar*  ♂  △
(MHNT) Lycaena dispar - Kaunas - Lithuania - female dorsal.jpg|*Lycaena dispar*  ♀
(MHNT) Lycaena dispar - Kaunas - Lithuania - female ventral.jpg |*Lycaena dispar*  ♀ △ 


## Rûp
De rûp kin 20 mm lang wurde. De rûp is ljochtgrien en op de rêch gieleftich. Op it liif hat de rûp knobbeltsjes mei wite behierring. Se ite earst de ûnderkant fan de blêden op. As de rûp grutter is wurdt ek de boppekant opfretten. De rûpen frette it leafst jonge blêden. De groeiperioade fan de rûp is yn de neisimmer en de dêrop komende maitiid en foarsimmer. De rûp oerwintert as in healwaaks rûp tusken blêden of moas. It falt goed ôf om de rûp te determinearjen, se lykje in soad op blêdwapslarven. Op it fjild is noait mei wissigens te sizzen oft it no in rûp is ja of nee.

De aaikes fan de rûp binne plat mei seis of sân stjerfoarmige ribbels. Se binne te finen op de boppekant fan de hantsjeriis blêden. 

De rûp fret fan de hantsjeriis. 

## Ofbyldingen

Ofbyld:Lycaena dispar01.jpg|
Ofbyld:Lycaena dispar.JPG|


## Sjoch ek
* List fan flinters
Tsyskeblomgroukopke

It **tsyskeblomgroukopke** *(Carcharodus alceae)* is in soarte yn it skaai fan de echte spikkelbrune groukopkes (*Carcharodus*).

## Foarkommen
De flinter hâldt fan gêrzige rûchten op waarme skeanten. Nei 1951 is dizze flinter net wer yn Nederlân sjoen. De flinter komt nog wol foar yn Eifel en de Ardinnen. De flinter fertoant swerfgedrach. 

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as ferdwûn. 

## Fleantiid
De flinter fljocht fan heal april ôf oant ein juny. Fan ein juny oant heal augustus en soms ein augustus oant heal septimber. Fljocht yn twa en soms yn trije generaasjes. 

## Flinter
De wjuklingte is likernôch 14mm. De boppekant fan de foar- en efterwjuk hat donkere en ljochte kamûflaazjetekens. De efterrâne fan de efterwjuk liket kartele. De ûnderkant fan de efterwjuk is grieneftich mei wite plakken. 

## De rûp
De rûp oerwinteret as in healwaaks rûp. De rûp ferpopket him yn it foarjier. 

De rûp fret fan de tsyskeblom en teewoartel. 
  
## Sjoch ek
* List fan flinters
Lytse heideflinter

De **lytse heideflinter** (*Hipparchia statilinus*)  is in soarte yn it skaai fan de boskwachters (*Hipparchia*).

## Foarkommen
De flinter komt yn Nederlân allinnich nog foar op de Feluwe. De flinter hâldt fan pioniersfegetaasje en drûge heide. It is in honkfêste soarte.  

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as slim bedrige, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar.

## Fljochtiid
De flinter fljocht fan heal juny ôf oant heal septimber. Fjocht altyd yn 1 generaasje.

## De Flinter
De wjuklingte is likernôch 21 oant 25 mm. De boppekant fan de foarwjuk is swartgriis oant donkerbrún sûnder oranje tekening. De ûnderkant fan de foarwjuk is brún mei eachplakken.


Hipparchia statilinus MHNT CUT 2013 3 31 Concots male dorsal.jpg|♂  
Hipparchia statilinus MHNT CUT 2013 3 31 Concots male ventral.jpg| ♂ △
Hipparchia statilinus MHNT CUT 2013 3 31 Fontanes female dorsal.jpg|♀ 
Hipparchia statilinus MHNT CUT 2013 3 31 Fontanes female ventral.jpg|♀ △ 


## De rûp

De rûpen groeien tige traach. De lytse rûpen komme al yn septimber/ oktober út mar begjinne pas mei groeien yn it folgjende foarjier. 

De rûp ferskillende soarten gers lykas skieppegers en bjint.  
 
## Sjoch ek
* List fan flinters
1106

## Foarfallen
* Godfried I, greve fan Leuven en hearsker fan Brabân krijt fan keizer Hendrik V de hartochtstitel. Fan dan ôf is Brabân in hartochdom. 
* It kleaster fan de maagd yn Gelati by Kutaisi yn it westen fan Geörgje is klear. 
* Lambert de hear fan Lissewege skinkt in domein mei kapel oan de Benediktinen dy't der in abdij stichtsje, de abdij Ter Doest. 
* Hendrik I fan Ingelân feroveret Normandje op syn broer by de slach fan Tinchebrai. Sawol Robert Curthose as Robert Belleme wurde libbenslang yn it gefang setten. 
* Hartoch Magnus fan Saksen wurdt opfolge troch Lotharius II út it hús fan Supplinburg. 

## Berne
* Koenraad II fan Luxemburg(†&nbsp;1136) 
* Paus Coelestinus III

## Ferstoarn
* 2 septimber- Yusuf ibn Taschfin , lieder fan de Almoraviden
* Adolf I, greve fan Berg.
1107

## Foarfallen
* Hindrik fan Zutphen krijt fan de Dútske keizer it bewâld oer de Fryske greefskippen fan Mid-Fryslân tawezen. 
* It ein fan it regear fan Süleyman oer de Rum-Seltsjoeken. 
* Aleksander I wurdt kening fan Skotlân. 
* Greve Willem I lit yn Eastersee in boarch bouwe yn ferbân mei de striid tsjin de hear fan De Kúnder.

## Berne

## Ferstoarn
* 8 jannewaris - Edgar fan Skotlân, Kening fan Skotlân.
1109

## Foarfallen
* De float fan de Fatimiden wurdt troch dy fan Genua ferslein by Tripoly. Dy stêd falt yn hannen fan de krúsfarders.
* Godfried fan Namen trout mei Ermesinde, de dochter fan Koenraad I fan Luksemburch.
* Om distiid hinne wurdt it kleaster Foswert fan It Amelân ferpleatst nei Ferwert

## Berne
* 25 july: Alfons I, de earste Kening fan Portugal ( † 1185)
* Fulko IV , Greve fan Anjou ( † 1043)

## Ferstoarn
* Anselmus, aartsbiskop fan Canterbury ( * 1033 ).
1110

## Foarfallen
* 4 desimber - De Krúsfarders feroverje Sidon.
* De fleat fan de Fatimiden wurdt by Beiroet swiere skea tabrocht.
* Keizer Hendrik V, fan it Hillige Roomske Ryk falt Itaalje yn.
* Begjin fan de bou fan Fontevraud Abbey yn Frankryk.
* Mawdud fan Mosul feroveret it part fan it Krúsfardersgreefskip Edessa eastlik fan de Eufraat.
* De Byzantynske keizer Aleksius I Komnenus begjint opnij in kriich tsjin de Seltsjoeken.

## Berne
* 25 july - Alfons I fan Portugal, earste kening fan Portugal (stoarn 1185)
* Düsum Khyenpa, 1e Gyalwa Karmapa (stoarn 1193)
* Sint Euphrosyne fan Polatsk, in Wyt-Russysk hillige en prinsesse (stoarn 1173)

## Ferstoarn
* Elias fan Beaugency Greve fan Maine
* Bernard III fan Armagnac
* Hugo VI fan Lusignan
1111

## Foarfallen
* Hindrik V wurdt ta Keizer fan it Hillige Roomske Ryk kroand troch Paus Paschalis II.
* Ridwan slút de poarten fan Aleppo tsjin de komst fan in leger fan de Seltsjoekyske sultan. Men is yn Syrje net fan doel de âlde oerhearskers werom komme te litten.
* De greven fan Schaumburg wurde beliend mei Holstein.

## Berne
* Agnes fan Eastenryk († 1157)

## Ferstoarn
* 3 maart - Bohemund I fan Taranto, (* ± 1058)
* 17 april - Robert fan Molesme, stifter fan de kleasteroarde fan 'e sistersjenzers (* 1028)
* Al-Ghazali - Perzysk filosoof.
Fryske boezem

De **Fryske boezem** is in oaniensletten iepen stelsel fan marren, kanalen en lytsere fearten en leit tusken De Lemmer en Dokkumer Nije Silen. It sit ynklamme tusken de Iselmar, de Waadsee en de Lauwersmar. De oerflakte fan de Fryske boezem is 15.000 hektare. It streefpeil op 'e Fryske boezem is N.A.P -0,52 m oer it hiele jier.

Foar it ôffieren fan it wetter binne it J.L. Hooglandgemaal by Starum, de Tsjerk Hiddesslûzen by Harns en de Lauwersslûzen by Lauwerseach belangryk.
Wjerskynflinters

De **Wjerskynflinters** (*Apatura*) is in skaai yn de famylje fan de Aureliaflinters (*Nymphalidae*).

Wjerskynflinters libje yn bosken. De flinters wurde sa neamd omdat se as it ware wjerskine. In prachtige blauwe glâns komt op jo ta at jo de flinter sjogge. De rûpen falle folle minder gau op. Hja hawwe goeie skutkleuren. De rûpen oerwinterje as healwaaks rûpen. 

## Klassifikaasje
*	*Famylje*: Aureliaflinters (*Nymhalidae*)
** **Underfamylje** Keizerflinter
***	*Skaai*: **Wjerskynflinters** (*Apatura*) 
**** *Soarte* Apatura ambica
**** *Soarte*  Apatura chevana
**** *Soarte* Apatura fasciola
**** *Soarte* Lytse Wjerskynflinter (Apatura ilia)
**** *Soarte* Grutte Wjerskynflinter (Apatura iris)
**** *Soarte* Apatura laverna
**** *Soarte* Apatura metis
**** *Soarte* Apatura nycteis
**** *Soarte* Apatura schrenckii
**** *Soarte* Apatura sordida
**** *Soarte* Apatura ulupi
**** *Soarte* Apatura vietnamica

## Sjoch ek
* List fan flinters
Stasjon Dokkum-Ealsum

It **Stasjon Dokkum-Ealsum** wie in stasjon oan it earder spoar fan it Dokkumer Lokaeltsje. It stasjon fan de NFLS waard op 2 oktober 1901 iepene en lei tusken Dokkum en Ealsum op it grûngebiet fan Ealsum.

Lang is it stasjon net brûkt, want op 1 desimber 1940 waard it al sletten foar reizgersferkear. Dêrnei waard it stasjon oant 1973 brûkt as frachtstasjon; yn dat jier waard it baanfek Holwert - Dokkum sletten om yn 1978 ôfbrutsen te wurden. Yn 1936 waard de ferbining nei Eanjum ta trouwens al opheft. Yn 1974 waard ek it stasjonsgebou sloopt.

It stasjon lei 200 meter beëasten it plak dêr't no it busstasjon stiet. In tal strjitten dêr yn de buert ferwize noch nei it stasjon sa as de *Stasjonswei*, *Stasjonsstrjitte* en *By 't Stasjon*.
Grutte Brekken

De **Grutte Brekken** of *Lemster Brekken* is in mar yn de gemeente De Fryske Marren tusken De Lemmer en Spannenburch. It is in langhalige mar. De mar hjit Grutte Brekken omdat der earder ek in Lytse Brekken wie, mar dy is ynpoldere.

Troch it Prinses Margrietkanaal, dat troch de mar rint, stiet de Grutte Brekken yn ferbining mei de Iselmar ( mei in slûs). En yn it noarden ferbynt dit kanaal de Grutte Brekken mei de Kûfurd. Fierder stiet de mar troch de Follegeasleat yn ferbining mei de Tsjûkemar.

## Sjoch ek
*Fryske wetters
Dokkumer Kofje

**Dokkumer kofje** is gleone kofje mei in fluts Bearenburch, ôfdutsen mei slachrjemme. It is in Fryske spesjaliteit.

Yngrediïnten:
*1/8 l. slachrjemme
*4 teeleppeltsjes brune sûker
*4 buorrelgleskes bearenburch
*±. ½ l. sterke hjitte kofje

Tarieding: 

Klopje de slachrjemme dik floeiber en set him oant brûken yn de kuolkast. Ferdiel de sûker en de bearenburch oer fjouwer Irish-coffeeglêzen (of oare hjittebestindige glêzen) en skink de gleone kofje derby, oant de sûker oplost is, oant 1½ á 2 sm ûnder de râne. Rier de kofje troch oant de sûker oplost is. Set in ytleppel mei de bolle kant nei boppe yn it glês, sadat it puntsje fan de leppel krekt de kofje rekket en lit de slachrjemme foarsichtich oer de leppel op de kofje rinne.

Fergelykje:
* Pharisäer
* Tote Tante
Georg Schenk fan Toutenburch

**Georg Schenk fan Toutenburch** (*Georg Schenk von Tautenburg*) (Windischeschenbach, 1480 – Follenhove, 2 febrewaris 1540) wie steedhâlder fan Fryslân. Hy wie de opfolger fan Wilhelm fan Roggendorf en soe fan 1521 oant 1540 it bewâld hawwe oer Fryslân. Hy is de heit fan de Uterske aartsbiskop Freark Schenk fan Toutenburch.

## Libben
Georg wie fan Dútske komôf en kaam út Tautenburg yn Tueringen, hy is de soan fan *Wilhelm Schenk fan Tautenburch* (1456-1520) en syn frou *Kunigunde von Tettau*. Ek inkele broers fan him hawwe yn de Nederlannen fochten. Syn broer Ernst (1488-1527) stoar by de belegering fan Hattem, in oare broer Wilhelm (1491-1531) (boaske mei Margarethe fan Ebersreuth) gie letter nei Dútslân werom. 

Schenk kaam yn 1496 tegearre mei Freark fan Baden (1458-1517), de biskop fan Utert, yn Nederlân en krige yn 1502 it bestjoer oer de stêd Follenhove. Dêr hat er it kastiel Toutenburch bouwe litte.  Hy wie in oanhinger fan keizer Karel V fan it Roomske ryk en waard yn 1520 mei syn famylje ta *Freiherren fan Tautenburch* ferheft. De keizer beneamde him yn 1521 ta syn steedhâlder fan Fryslân. Yn dy funksje moast hy it opnimme tsjin de Gelderske troepen fan Karel fan Gelre, en dy't in oantal Fryske stêden besetten.  

It slagge him yn 1522 de Geldersken ûnder Kristoffel, greve fan Meurs, út Fryslân te ferdriuwen. Dêrby kaam er yn konflikt mei de Fryske frijheidstrider Jancko Douwama, dy't troch him ferslein waard en finzen setten. Schenck ferovere Dokkum en op’t lêst Sleat en De Lemmer. Hy gie troch mei de striid tsjin Karel fan Gelder bûten Fryslân, waard steedhâlder fan Oerisel, fersloech de baptisten by Kleaster Blomkamp en ferovere ek Grinslân (1536), dêr’t er ek steedhâlder fan waard. Foar de ynrjochting fan it bestjoer hat Fryslân in soad oan him te tanken. Syn grutte fertsjinste hat west foar de Fryske wetterskippen sa't bliken docht út it grut-arbitramint of arbitramint fan Schenck. Under syn bestjoer wûn de herfoarming oan krêft; nettsjinsteande de strange plakkaten.

Hy boaske op 'en nij yn 1526 mei grevinne Johanna fan Egmond, dochter fan greve Jan III fan Egmond en Magdalena fan Werdenburg. Syn soan Freark Schenk fan Toutenburch wie aartsbiskop fan Utert. Dochter Maria Schenk fan Toutenburch waard abdis fan de abdij fan Rijnsburg; syn bûtenechtlike dochter Anna Georgsdr Schenk fan Toutenburch boaske oan Worp fan Ropta, haadling en grytman fan East-Dongeradiel.
De Kinkhorst

**De Kinkhorst** is in earder kastiel yn Meppel. It kastiel is boud yn 1509 troch Roelof fan Munster, de drost fan Drinte. Yn 1512 waard it fierhinne ferwoastge. Tsien jier letter waard De Kinkhorst op ’en nij boud troch Karel fan Gelre. Op 3 desimber 1536 waard de Kinkhorst nei in belegering fan trije moannen ynnommen troch Georg Schenk fan Toutenburch. Yn 1580, ûnder de Tachtichjierrige Oarloch, waard it kastiel ynnommen troch Spaanske troepen ûnder Everhard fan Enze, wêrnei't it stadichoan fierder yn ferfal rekke. De ruïnes waarden yn 'e 18e iuw sloopt. Resten fan it kastiel binne weromfûn yn 2002 by de bou fan in appartemintekompleks oan de Prins Hendrikkaai yn Meppel.
680

## Foarfallen
* Konstantijn IV fan Byzantsium sjocht him twongen yn Moesia in ûnôfhinklik Slavysk ryk te erkennen.
* Konsily fan Konstantinopel.
* Eurik II folget Wamba op as kening fan de Fisigoaten.
* Aldgillis wurdt opfolge troch Redbad as kening fan de Friezen.
* Slach by Karbala tusken de soenityske en sjiïtyske moslims. Wurdt troch de sjiieten betocht mei Asjoera. 
* Foar de Spaanske kuststreek ferskine Moarske feloeken. Hja ferkenden de kuststêden Alikante, Falensia en Barselona. Tenei digearje de Fisigoatyske wachters nei de freze Moarske skippen.

## Berne
* Leo III, Bysantynske keizer († 741)
* Genshō, Keizerinne fan Japan († 748)

## Ferstoarn
* 10 oktober - Hûssein bin Ali, pakesizzer fan Mohammed yn de Slach by Karbala
* Theodo I, hartoch fan Beieren 
* oktober: Wamba, kening fan ’e Westgoaten
1108

## Foarfallen
* 29 july Loadewijk VI (de Dikke) folget Filips I op as kening fan Frankryk.
* De Fatimidyske fleat hellet by Sidon in oerwinning.

## Berne
* Leopold IV, Hartoch fan Beieren (†&nbsp;1141).

## Ferstoarn
* 29 july - Filips I, Kening fan Frankryk fan 1060 oant 1108 (*&nbsp;1053).
Jan Pen

**Jan Pen** (De Lemmer, 15 febrewaris 1921 - Haren, 14 febrewaris 2010) wie in Nederlânske ekonoom fan Frysk komôf.

Hy studearre oan de Gemeentlike Universiteit fan Amsterdam wêr’t hy yn 1950 promovearre op de teory fan’e kollektive leanûnderhannelingen. Yn 1956 waard hy beneamd ta heechlearaar yn de steathúshâldkunde en de lear fan’e iepenbiere finansjen oan de Fakulteit fan’e Rjochtsgeleardheid en dy fan’e Fakulteit fan’e Ekonomyske Wittenskippen fan de Ryksuniversiteit Grins. Hy joech syn ôfskiedskolleezje yn 1986 en is dêrnei noch as *heechleraar h.c.* ferbûn oan de FEW.

## Jan Pen priis
De Jan Pen Priis wurdt sûnt 2006 alle jierren útrikt troch de Ryksuniversiteit Grins oan it bêste profylwurkstik fan in middelber skoalgonger op it mêd fan ekonomy en maatskippij..

## Bibliografy
Pen hat talleaze artikels skreaun en ferskate boeken, wêrûnder:
* *Moderne Ekonomy* (1958)
* *Income distribution: facts, theories and policies* (1971) 
* *Wa hat der gelyk?* (1989)
* *In oersichtlike wrâld* (1998)

Jierrenlang wie hy kollumnist fan *Het Parool*. Hy skreaun ek geregeld yn *Het Hollands Maandblad* en *Economisch Statistische Berichten* (ESB).

## Ferskaat
* Yn *Onder Professoren* fan W.F. Hermans figurearret Pen as Tabe Pap.

## Referinsjes
Heechears

In **heechears** is in sylskip.
It waard benammen brûkt yn de Siuwske fiskerij. 
De namme komt foar it earst foar yn de 16e iuw as in opboeid lyts frachtskipke fan de boppe Maas en de Lek en Isel. Yn de 18e iuw wie se al ûntwikkele ta in folweardich fiskersskip. 

## Skaaimerken
It is as type in platboaiem mei in smel flak. Kenmerkend binne fierder de rjochte foaroer hingjende stjûne, it fagde ûndjippe efterskip, de grutste djipgong lei net lykas wênst by de measte platboaiems op 1/3 fan de lingte ûnder it plak fan de mêst, mar hielendal foarlik by de oansluting fan it flak en foarstjûne. En in breed roer dat djipper gie as de efterstjûne. In bun siet der net yn.

## Typen
Arnemuidenske hechears, Tholenske heechears, Kinderdijkske heechears, platte Duivelanners of neamd nei de werf dêr’t se boud wiene, heechearzen fan "De Klerk" of "Verras".
In heechears mei in rûnboud efterskip waard Lemster heechears neamd.

## Gebrûk
De heechears waard benammen brûkt foar de moksel- en oesterkultueren en it fiskjen op skulpen en kokkels of kokhanen.
Op lytse skaal waard der mei netten mei fiske (kust en brakwetter fiskerij) mar de gruttere heechearzen waarden ek in soad brûkt as frachtfarder en lichter.
Der binne troch de fam. Duivendijk en oaren ek in protte heechearzen as jacht boud yn de earste helt fan de 20e iuw

## Bouwize
De heechearzen wienen yn it earstoan allegear oernaadsk boud, mar nei om 1900 gledboardich (karveel).
Oant ûngefear 1850 hienen se allegear in skerp efterskip, mar dêrnei  rûn boud yn neifolging fan de Lemster aak.

## Tsjintwurdich
Heechearzen dy’t noch farre, hearre ta de brune fleat en binne ynskreaun yn it register Rûne en Platboaiem jachten.
Sûnt 1997 bestiet der in stifting dy’t nei it behâld fan de heechears stribbet.

## Keppeling om utens
*hoogaars.nl
Suderseepaad

It **Suderseepaad** (LAW 8) is in lange-ôfstânskuierpaad om de Iselmar fan Inkhuzen nei Starum, mei in lingte fan 400 kilometer. Mei help fan de feartsjinst tusken Starum en Inkhuzen (allinnich fan april oant oktober) kin in rûnkuier makke wurde. It paad is yn beide rjochtings mei wyt-reade tekens markearre en yn in gidske beskreaun.

De rûte folget fan Inkhuzen oant Amsterdam fierhinne hieltiten de kust fan de Iselmar, oer Hoorn, Volendam en Monnickendam. Nei Amsterdam wurdt fia Muiden en Muiderberch de kust folge oant Naarden, en dan oer Laren nei Nijkerk. Hjirnei giet de rûte by ikkers en greiden del en troch bosk nei Nunspeet en by greiden del nei Elburg en Kampen. Fan Kampen ôf giet de rûte fia Genemuiden en Vollenhove nei Blokzijl, en troch it natoergebiet de Weerribben nei Ossenzijl en nei De Lemmer. Nei De Lemmer wurde Sleat en Balk oandien. Fan Laaksum ôf wurdt de kust folge, en nei it Reaklif wurdt Starum berikt.
Oanslutings op it iepenbier ferfier binne yn it westlike diel genôch foarhannen, mar yn it eastlike diel is de frekwinsje fan bustsjinsten bytiden minder grut. Stasjons binne der yn Inkhuizen, Hoorn, Amsterdam, Naarden, Nijkerk, Nunspeet, Kampen en Starum.

Kampearmooglikheden binne yn Gelderlân, Oerisel en Fryslân rillik te finen, yn Noard-Hollân wat minder.

Opmurken wurdt dat hûnen op in oantal trajekten net tastien binne, benammen op dyklichems dy’t troch skiep beweide wurde. Op in oantal trajekten binne gjin winkels of hoareka.

It paad slút yn Durgerdam en by Amsterdam oan op it Trekfûgelpaad en de Amsterdamske Ommegang, by stasjon Amsterdam-Sintraal op it Pilgrimspaad (diel 1), yn Muiden op it Floris V-paad en it Pionierspaad. Te Kampen op it Hanzestêdenpaad en yn Starum op it Fryske Kustpaad.
Schenck

**Schenk** (*Mondschenk*) is de midsiuwske titel fan de tsjinstedele dy’t de tafel fan syn hear betsjinne.

In *Schenck* wie lid fan de tsjinstadel en hie as (eare)funksje it betsjinjen fan syn hear. Dêrneist wie de Schenk ferantwurdlik foar it bestjoer fan in diel fan it grûngebiet (faak in buorskip of doarp) fan de hear. De titel rekke yn de lette midsiuwen yn ûnbrûk, inkele famyljes fan de Uradel heakken de earetitel dêrom ta oan harren efternamme (fgl. Schenk fan Toutenburch, Schenk von Stauffenberg).
Mariehamn

**Mariehamn** (Finsk: *Maarianhamina*) is de haadstêd fan de Finske eilannegroep Ålân, dy’t yn de Eastsee tusken Sweden en Finlân leit. Ålân is in autonoom, demilitarisearre en ientalich Sweedsk gebiet.

Mariehamn hat in haven dêr’t fearboaten oanlizze dy’t tusken Stockholm en Turku of Helsinky farre.
De fuotbalklup is IFK Mariehamn.

Sûnt 1990 is Mariehamn de thúshaven fan de eardere 'Jan Nieveen', yn earder tiden it flaggeskip fan de Lemmerboat, in skipfeartferbining oer de Iselmar tusken Amsterdam en De Lemmer. It skip, dat omdope is ta "F.P. von Knorring", docht no tsjinst as restaurant. Nammejouwer Frans Petter von Knorring wie in pleatslike pommerant út de 19e iuw dy’t him ynsette foar de ûntwikkeling fan Ålân en Mariehamn.

## Demografy

;Untjouwing ynwennertal
Epke Zonderland

**Epke Jan Zonderland** (De Lemmer, 16 april 1986) is in Fryske turner.

## Karriêre
Syn earste súkses helle hy by de junioaren: yn 2004 wûn hy in sulveren medailje op it tastel Rek by de Europeeske Kampioenskippen yn Ljubljana en helle hy de beste oer- alles skore fan alle dielnimmers oan de mearkamp. Itselde jier waard hy ek Nederlânsk Kampioen mearkamp. Hy naam de titel oer fan syn âldere broer Herre.

By it WK yn Melbourne yn 2005 wienen Epke Zonderland en Jeffrey Wammes de earste Nederlânske manlju yn de skiednis dy’t harren wisten te kwalifisearjen foar de mearkampfinale. Hy bleau op alle tastellen foutleas en helle in alfte plak yn it einklassemint. Yn 2006 wûn hy syn earste wrâldbekerwedstryd: yn Teheran helle hy goud op it ûnderdiel Rekstôk.

By it WK turnen 2007 yn it Dútske Stuttgart op 4 septimber 2007 fertsjinne Zonderland in nominaasje foar de Olympyske Simmerspullen 2008 yn Peking. Hy moat foar in definitive dielname allinnich noch foarmbehâld oantoane yn 2008. Mocht dit slagje dan is Zonderland de earste Nederlânske manljusturner op Olympyske Spullen sûnt Klaas Boot sr. yn 1928. Yn de tastelfinale rekstôk op it WK einige hy op in fjirde plak. Yn 2012 wûn Zonderland goud op de Olympyske Simmerspullen yn Londen.

Op 6 oktober 2013 wûn er op it WK turnen yn Antweerpen goud op de rekstôk. In jier letter op 12 oktober 2014 helle er by it WK yn Nanning fannijs goud. Yn 2009, 2011, 2012 en 2013 waard er ferkeazen ta Nederlânsk topsporter fan it jier.

Yn 2015 hie er lykwols minder gelok. Hy foel by it EK yn Montpellier, dêr't er as lêste einige. By de tarieding foar it WK yn Glasgow rûn er by in training in harsenskodding en in blessuere oan syn tomme op, dêr't er guon wiken net troch traine koe. Dêrtroch koe er de finale net helje en rekke er syn titel kwyt.

By de Olympyske Simmerspullen 2016 yn Rio de Janeiro foel er yn de finale fan de rekstôk. Hy makke de oefening noch wol dien, dochs rekke er de kâns op in medalje kwyt. Op it WK yn Doha yn 2018 pakte er fannijs de wrâldtitel. 

Op it EK yn Stettin helle er syn tredde Jeropeeske titel. Hy skoarde 15,266 punten en die neffens kommentator Van Zetten "syn bêste oefening ea".

Epke Zonderland turne by TSH (Turnsintrum Sportstêd Hearrenfean) op It Hearrenfean.

Op 24 july 2021 hat er lang om let de knoop trochhakke, "it is goed sa". Dêrmei kaam er in ein oan syn sportkariêre.

## Persoanlik
Fan 2006 oant 2018 studearre er genêskunde oan de Ryksuniversiteit Grins. Yn 2016 boaske Epke Zonderland. Hy hat twa soannen.

## Underskiedings
* Op 14 augustus 2012 krige Zonderland in keninklike ûnderskieding út hannen fan minister Edith Schippers. Hy waard beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau foar syn gouden medalje by de Olympyske Spullen yn Londen.
* Foar syn gouden medalje op de Olympyske Spullen yn Londen waard Zonderland yn syn wenplak It Hearrenfean op 16 augustus 2012 beneamd ta eareboarger fan dy gemeente.
* Yn 2012 krige er de Fryske oeuvrepriis 2021

## Keppeling om utens
* Webstee fan Epke Zonderland
1000

## Foarfallen

* De Wytsing Leif Eriksson lannet yn Noard-Amearika en neamt it Wynlân. (skatte datum)
* Keizer Otto III makket in pylgertocht fan Rome nei Aken en Gniezno.
* De Ingelsen ûnder kening Etelred II stekke oer nei Normandje, mar wurde weromslein. Der wurdt frede sluten en brulloft fierd: Etelred boasket prinses Emma fan Normandje.
* Earste festigingen om Helmond.
* Earste festigingen om Amsterdam.
* Armeenje wurdt in skatplichtige steat fan it Byzantynske Ryk.
* Yslân wurdt kristlik.
* De Deenske kening Sven Gaffelburd ferovert in diel fan Noarwegen
* Bolesław I fan Poalen anneksearret Slowakije

## Berne
* Michael Cerularius, Patriarch fan Konstantinopel
* Konstantyn IX, keizer fan Byzantsium (skatten)
* Albert II fan Namen
* Anund Jacob fan Sweden
* Reinout I fan Nevers
* Archimbald III fan Bourbon
* Gilbert fan Brionne
* Rudolf III fan Valois

## Ferstoarn
Bant

**Bant** is ien fan de tsien doarpen yn de gemeente Noardeastpolder.

Yn 1951 waard begûn mei de bou fan it doarp, dat ûnderwilens mear as 1300 ynwenners telt en oan de snelwei A6 leit, tusken de plakken Emmeloard en De Lemmer.  

Nettsjinsteande dat Bant mar in lyts doarp is, hat it de nedige foarsjennings ta foldwaan. Sa binne der twa basisskoallen. Teffens hat Bant in bloeiende sportferiening, in fakânsjepark, in multifunksjonele akkommodaasje (de *Bantsilyk*) en leit it mar op in pear kilometer fan de Kúnderbosk. Om de fiif jier is der yn Bant in grut doarpsfeest. In juny 2006 fierde Bant dat it doarp fiifenfyftich jier bestie.

De namme fan it doarp is ôflaat fan de lannen fan *Bant* of *Bantegea*, dy’t ea leinen yn de hjoeddeiske gemeente Lemsterlân en dy’t rûnen oant yn it gebiet dat no de Noardeastpolder is.

## Keppeling om utens
*Bant NOP
700

## Foarfallen
* *sûnder datum* - De Friezen sette útein mei de kolonisaasje fan 'e Noardfryske Eilannen.
* *sûnder datum* - Willibrord stiftet Emmerik as missypost. 
* *sûnder datum* - Biskop Rupert fan Salzburg stiftet de stêd Salzburg, yn Eastenryk, troch der in kleaster sette te litten.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* kening Aistulf fan de Longobarden († 756)
* Firgilius fan Salzburg, Iersk sindeling († 784)
* Gregoarius fan Utert, Frankysk abt en sindeling († 775).
* Willibald fan Eichstätt, Angelsaksysk biskop en sindeling († 787)

## Ferstoarn
;*datum ûnbekend*
* Aldegonda fan Maubeuge, Frankysk abdisse en hillige (* ±639)
* kening Kunibert fan de Longobarden (* 6??)
Bitri

**Bitri** (**BI**-**TRI**umph) is in histoarysk Nederlânsk merk fan scooters, makke by it Nederlandse Scooterfabriek N.V. yn Dokkum (1955-1964). 

Bitri ûntstie yn de jierren fyftich doe’t twa motorleafhawwers (Wim van der Gang en in studint út Delft) in auto bouden troch twa Triumph-blokken (fandêr bi-Triumph) yn ien frame te bouwen. Der wie lykwols gjin belangstelling foar. Dat Bitri gie oer op it meitsjen fan 150- en 200 cc scooters mei ILO- en Rotax-blokjes. Letter boude Wim van der Gang mei syn broer Jacob snoep- en sigarette-automaten. Doe't yn de jierren santich en tachtich dúdlik minder smookt waard, hold it bedriuw op mei de sigarette-automaten.

It fabryk makket no ûnder de namme Hiatus matrizen troch middel fan heechweardige techniken. It bedriuw yn Dokkum is no yn hannen fan de soannen fan de betinker fan de Bitriscooter (Wim van der Gang).
Sonnema Berenburg

**Sonnema Berenburg** is in bearenburch betocht troch Fedde Sonnema út Dokkum. It wurdt yn it Nederlânsk mar mei ien 'e' skreaun, omdat Sonnema net de rjochten hie de namme Beerenburg te brûken, dy’t kaam fan de ûntdekker Hindrik Beerenburg. (De rjochten lizze by distillearderij Widdo Joustra.) It resept is noch altiten geheim. 

Distillearderij F.J. Sonnema hat in besikerssintrum yn Boalsert.

It bedriuw is ûnderdiel fan Herman Jansen Beverages.
Syds Skeltes Tjaerda

**Syds Skeltes Tjaerda** (Rinsumageast, ein 15e iuw - dêre?, 13 desimber 1546) wie in edelman.

Nei Jancko Douwama wie Syds Tjaerda 25 jier de lieder fan’e plattelâns-Friezen, dy’t tsjin Karel V strieden foar harren âlde rjochten. Hy wie âlderman fan Dokkum, grytman fan Dantumadiel en lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân.

Hy fertsjintwurdige de goede Fryske ealman út dy tiid (karakteradel), frommens, earbied foar geleardheid, ôfkar fan idele preal, ienfâld). Tjaerda keart him tsjin de sintralisaasjedrang fan Karel V en easket as fanâlds: de Steaten meie gearkomme, at se dat wolle; de Friezen meie harren eigen geastliken kieze.
Skutslûs

In **skutslûs**, **fallaat** of **ferlaat** is in slûs besteand út in oan wjerskanten mei slûsdoarren ôfsletten kolk, dêr't skippen troch skut wurde kinne. In skutslûs hâldt it wetterpeil fan in rivier of kanaal yn stân, mar makket yn tsjinstelling ta de keardaam wol skipfeart mooglik.

## Wurking fan de skutslûs
De meast bekende foarm fan in slûs is de skutslûs.
By in skutslûs sitte twa slûzen ticht by inoar. Mei sketten yn de slûsdoarren kin it wetterpeil tusken de beide slûzen feroare wurde, sadat skippen om en om troch de slûs kinne.

## Prosedee
(begjinnend mei de slûs fold op it hege nivo)
# Ien of mear skippen (hege side) farre de slûs yn. Dêrnei slute de slûsdoarren (hege kant). De sketten yn dizze doarren geane ek ticht.
# De sketten (lege kant) geane iepen. De wetterhichte yn de slûskolk sakket.
# De slûsdoarren (lege kant) geane iepen. De skippen farre de slûskolk út.
# Ien of meare skippen (lege kant) farre de slûs yn. Dêrnei slute de slûsdoarren (lege kant). De skotten yn dizze doarren geane ek wer ticht.
# De skotten (hege kant) geane iepen. De wetterhichte yn de slûskolk giet omheech.
# De slûsdoarren (hege kant) geane iepen. De skippen farre de slûskolk út.
*It hiele prosedee wurdt no fan foaren ôf werhelle.*

## Fariaasjes
By guon slûzen kin it ferfal sa lyts wêze dat it heech- en leechwetternivo wolris omkeard wêze kinne. By sokke slûzen binne de doarren dûbeld útfierd (dus fjouwer pear doarren). In foarbyld fan sokke slûzen binne bygelyks de Houtribslûzen Lelystêd yn it farwetter Amsterdam - De Lemmer. In foarbyld yn Belgje fan sa'n tijslûs is de Nieuwpoortslûs yn Veurne op it kanaal Nieuwpoort-Dúntsjerk en de Zennegatslûs op it kanaal Leuven-Dijle dy’t ek in seeslûs is. 

Oare slûzen hawwe gjin slûsdoarren mar grutte skowen dy’t yn de útsparrings oan de beide sydkanten fuortrôle (rôldoarren) of optild (hefdoarren) wurde. De slûzen yn it Twintekanaal binne hjir in foarbyld fan. Slûzen mei hefdoarren hawwe in beheinde trochfearthichte, wêrtroch’t bygelyks sylskippen net skutten wurde kinne at se mei steande mêst te heech binne.

## Sjoch ek
* skipslift

## Keppeling om utens
* Deltawerken.com oer de Krammerslûzen, dy’t swiet en sâlt wetter skiede, mar ek trochgong jouwe oan de skipfeart. Mei animaasjes.
Haadkertier

Yn in **haadkertier** of **haadkantoar** (HK) binne it grutste part, lykwols alles, fan alle wichtige funksjes fan in organisaasje byinoar konsintrearre. De term wurdt faak brûkt yn relaasje ta in militêre organisaasje en grutte koperaasjes.
Krips en Molenaar

**Krips en Molenaar** wie in revu- en kabaretduo, dat yn de jierren om de Earste Wrâldkriich hinne tige populêr wie yn Fryslân. 

It bestie út Lambertus Krips, winkelman út Wommels, en Simke Molenaar, seilmakker út Grou. Fan 1904 ôf treden se jierrenlang op. Harren repertoire bestie út foardrachten en lietsjes yn it Frysk. Grutte suksesnûmers wienen de aventoeren fan *Oept en Kekke* (ek al fertolke troch Rozenga en Molenaar), *In Spantsje*, *De Swalkers*, en yn de mobilisaasjetiid *Piter en Gryt nei de Fryske soldaten*: 

*"ús Frysce soldaten*
*Der falt net tsjin to praten:*
*Great binn’ wy op dy mannen, n’t wier*
*Sjuch mar dy troanjes sa gol en sa blier.*
*Mar ús frysce soldaten*
*Der falt net tsjin to praten.*
*Binne ho goed hja it ek skikke ken*
*Ljeafst thús by wiif en bêrn."*

Krips en Molenaar treden tegearre op oant 1926. Seis jier letter wienen hja noch te hearren op de VARA-radio.
Gemma Frisius

**Gemma Frisius**, ek wol *Jemme Reinerssoan Frisius*, (Dokkum, 8 desimber 1508 – Leuven, 25 maaie 1555) wie in Frysk geograaf, wiskundige en dokter.

## Biografy
Gemma Frisius waard berne yn Fryslân yn in earme húshâlding. Hy wie as bern kreupel, mar dat gie letter oer. Hy studearre oan de Katolike Universiteit Leuven ûnder oaren wiskunde en astronomy. Mei dy kennis begûn er mei it meitsjen fan wrâldkaarten.

Tegearre mei in lokale goudsmid makke er wrâldbollen om syn kaarten yn in realistyske foarm wer te jaan. Ek ferbettere er de atlas fan Petrus Apianus. Hy makke in soad astronomyske ynstruminten om bygelyks de lingtegraad te mjitten. Syn ideeën beskreau er yn boeken mei in protte ôfbyldings. Ut dy ideeën binne letter in protte ûntdekkings dien, lykas ek ús ûntdekking fan de camera obscura. Frisius wie ien fan de earsten dy’t it idee fan in kamera op papier setten hat.

Under syn learlingen sieten Gerardus Mercator (dy’t letter syn meiwurker waard), Johannes Stadius, en John Dee.

Op de moanne is in krater nei Frisius neamd. De Katolike Universiteit Leuven hat in risikokapitaalfûns nei de wittenskipper naemd. Yn 2009 hat de planetoïde 11433 yn de gurdle tusken de planeten Mars en Jupiter syn namme krige.

Gemma syn âldste soan Cornelis Gemma wie ek dokter en teffens astronoom en astrolooch.

## Wurk
*(Cosmographia (1529) fan Petrus Apianus, mei kommentaar fan Gemma Frisius)
**De principiis astronomiae et cosmographiae* (1530)
**De usu globi* (1530)
**Libellus de locorum describendorum ratione* (1533)
**Arithmeticae practicae methodus facilis* (1540)
**De annuli astronomici usu* (1540) http://books.google.com/books?id=js05AAAAcAAJ&dq=%22annuli+astronomici%22&printsec=frontcover&source=bl&ots=9ca-m0JmUO&sig=BauiwbwcvFKRvdB8CNt_JMO8hjc&hl=en&ei=kj9hSv-AJMKHtgfpiZn1Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=
**De radio astronomico et geometrico* (1545) 
**De astrolabio catholico* (1556)

File:Cosmographia Petri Apiani 1564 (120113780) (cropped).jpg|Side út *Cosmographia*
File:Fotothek df tg 0004496 Arithmetik ^ Mathematik.jpg|Titelside fan *Arithmeticae practicae methodus facilis*


## Literatuer
* N. Haasbroek: *Gemma Frisius, Tycho Brahe and Snellius and their triangulations.* Delft 1968 Online, pdf
* Robert Haardt: *The globe of Gemma Frisius.* Imago mundi, Bd. 9, 1952.
* W. Karrow: *Mapmakers of the Sixteenth Century and Their Maps.* Chicago 1993.
* G. Kish: *Medicina, mensura, mathematica: The Life and Works of Gemma Frisius.* Minneapolis 1967, mei ek syn artikel yn de *Dictionary of Scientific Biography*
* A. Pogo: *Gemma Frisius, his method of determining longitude.* Yn: *Isis.* Bd. 22, 1935, s.469-485.

## Keppelings om utens
* Biografy fan Regnier Gemma Frisius op de site fan de *University of St Andrews School of Mathematics and Statistics*.
* Artikel oer de Mercatorprojeksje wêryn’t Frisius mear as ien kear neam wurdt
* Ynformaasje oer it riskicokapitaalfûns
Buerstermûne (buorskip)

**Buerstermûne** of **Froubuorstermûne** (Biltsk: *Froubuurtstermoln*) is in buorskip dy't foar it meastepart yn de gemeente Ljouwert (foarh. Ljouwerteradiel) leit, by Alde Leie. De delsetting bestiet út inkele huzen en heart foar in part by Froubuorren (gemeente De Waadhoeke, foarh. It Bilt).

By Buerstermûne lei eartiids in halte oan it spoar Stiens-Harns, in ôftakking fan it Dokkumer Lokaaltsje fan de NFLS. De halte, iepene op 2 desimber 1902, lei op 4 kilometer fan Stiens en hie as ôfkoarting *Vbm*. Op 1 desimber 1940 waard de halte opheft. It stasjonsgebou bestiet noch altyd.
Fetkeapers

De **Fetkeapers** wienen in partij yn Fryslân en Grins yn de 14e en 15e iuw. Harren namme wurdt yn ferbân brocht mei de kleasteroarder fan de Norbertinen, dy’t fetweiders west hawwe soenen. Yn 1394 is foar it earst sprake fan de "fette partij". 

De Fetkeapers hienen de oerhân eastlik fan de Middelsee (Dokkum, Ljouwert, Grinslân, East-Fryslân) en wienen soms ree om Hollânsk gesach te erkennen (1398, 1470). By de ûnderwerping oan Albrecht fan Saksen wienen de Fetkeapers de ûnderlizzende partij, dy’t help socht by Karel fan Egmond. 

## Sjoch ek
*Skieringers
Sipke Jan Bousema

**Sipke Jan Bousema** (Dokkum, 15 augustus 1976) is in Nederlânske  telefyzjepresintator fan Frysk komôf.

## Telefyzjekarriêre
Bousema makke syn telefyzjedebút yn jannewaris 1999 by Teleac/NOT as presintator by it SchoolTV Weekjournaal. Dêrfoar wie er al aktyf west efter de skermen, ûnder oare as produksje-assistint by *[[Toen was geluk heel gewoon (telefyzjesearje)|Toen was geluk heel gewoon]]*. Ek presintearre er it programma *Boekenwurm* fan SchoolTV yn 2001.
Foar de AVRO presintearre er *Heartbeat*, *[[Museumbende]]*, **' en **'. Foar dat lêste programma krige er yn 2005 de Gouden Stuiver foar it bêste jongereinprogramma. 
Fan 2004 oant 2006 die er de voice-over by it programma *[[Heartbeat VIPS]]*.

Yn 2003 spile Bousema de rol fan studint Joris van Kampen yn de film *De schippers van de Kameleon* en yn 2005 presintearre er de premiêres fan *Kameleon 2* en hie er in eigen teatershow *Sipke Jan en het Mysterie van de Magische Bol*. Dy show wie in súkses en waard yn jannewaris 2006 twa kear werhelle.

Bousema wie yn 2003 ferslachjouwer foar it Sinteklaassjoernaal en fan 2006 oant en mei 2009 presintator fan it Junior Eurovisiesjongfestival. Yn 2010 fersoarge er allinne it kommentaar. 

Fan 2007 oant 2011 presinterarre Bousema tegearre mei Anniko van Santen it misdiebestridingsprogramma *[[Opsporing Verzocht]]* fan de AVRO. Yn 2008 wie er presintator fan *Wie is de Mol? Junior*, de berne-edysje fan *[[Wie is de Mol?]]* en die er mei oan *Ranking the Stars*, in programma fan BNN. 

Yn de maaiefakânsje fan 2010 spile Bousema twa wiken de rol fan houtkapper yn de musical *Sprookjesboom* yn Teater de Efteling en yn de simmer fan dat jier presintearre er ek it programma *Cash op Zolder* fan de AVRO.

Begjin 2011 kundige Bousema oan dat ophâlde woe by de AVRO omdat er syn hoarizon ferbreedzje woe. Bousema soe in middeistalkshow presintearje by de NTR.

Yn Ekspedysje Robinson 2011 wie Bousema ien fan de kandidaten, mar moast al yn it begjin belies jaan fanwegen in ankelblessuere.

Bousema presintearret foar de NTR 5op2, de jeugdtalkshow 'Wat zou jij doen?', Histoclips, en de dokumintêrerige Jong Talent: in Muziek.

## UNICEF
Bousema is sûnt 2002 ambassadeur foar UNICEF. Yn de lêste wike fan septimber 2006 kaam hy sa yn it nijs, omdat hy aksje fierde tsjin it feit dat yn Nederlân bern yn frjemdlingebewar holden waarden. Dyselde wike presintearre hy de Nederlânske finale fan it Junior Eurofyzjesjongfestival 2006. Dêryn droech hy it mienskiplike nûmer *Frij* op oan dy bern.

## Heroes of Football
Yn 'e mande mei de John Blankenstein Foundation en Marieke Slinkert betocht, ûntwikkele en produsearre Bousema de Europeeske bewustwurdingskampanje *Heroes of Football*. 

## Produksjebedriuw
Fan 2016 ôf oan produsearret produceert Bousema syn produksjebedriuw ferskaat oan projekten foar maatskiplike en kommersjele bedriuwen.
Slûs

In **slûs** of **wetterslûs** is in ynstallaasje om oerflaktewetter yn ien rjochting tsjin te hâlden. It wurdt is besibbe oan it tiidwurd *sipelje*, wat ‘trochlitten fan wetter’ betsjut.

## Oarsprong
Fan oarsprong is in slûs neat oars as in weromslachklep yn in wetter (sjoch ek: pomp), dy’t iependrukt wurdt as it wetter fan ien kant streamt, as ticht as it fan de oare kant komt. Sa'n soarte slûs hjit ek wol in **syl** In foarbyld dêrfan wie de Jirnsummersyl.

## Etymology
It wurd "slûs" is in lienwurd út it Romaansk dat fia it Aldfrânske *escluse* of streekrjocht út it Midsiuwsk Latyn *sclusa* komt. Dat hinget gear mei it Latynske *excludere* itjine "bûtenslute" of "útslute" betsjut. Eartiids kaam yn it Frysk it wurd "syl", ôflaat fan it Aldfryske *sīl* in soad foar.

## Soarten slûzen
### Kearslûs

Lettere slûzen krigen ek oare funksjes. Sa wurde silen brûkt om feartwetter op nivo te hâlden. Sa'n slûs, in **kearslûs**, kin ek iepen set wurde, by lykwetter, wêrtroch skippen troch de slûs komme kinne. Foarbylden dêrfan binne de silen yn de feanfearten.

## Syl of spuislûs

In syl yn in seedyk, dy't by leech wetter it binnenwetter spuit, hjit wol in **spuislûs**. By de slûsdoar wetter wurdt de klep iependrukt troch it binnenwetter; by floed drukt it seewetter de slûsdoar wer ticht. Yn Nederlân lizze de polders sa leech dat hast al dit soarte silen ferfongen binne troch gemalen. Oan de Dútske Waadkust wurkje de measte silen noch hieltiten. It is dêr al sa dat silen faak earst iepene wurde as der genôch wetter efter stiet, dat it wetter de haven bûten it syl útspielt. Sa kin de haven it sân dat troch de Waadsee nei de floed efterlitten is wer kwyt wurde.

### Skutslûs of fallaat

In skutslûs makket it mooglik om skippen fan ien nei in hegere of legere wetterpeil te bringen. In skutslûs bestiet út in skutkolk of slûskolk mei oan aletwa kanten in slûsdoar. De ôfmjittings fan 'e kolk stelle de CEMT-klasse fan in farwei fêst. Gauris is dêr njonken in keardaam in skutslûs. As de keardaam sletten is, bliuwt de skipfeart troch de skutslûs mooglik.

### Ynlitdûker
In ynlitdûker of ornaris in ynlit is leit yn in wetterkearing en is dêrfoar ornearre om farsk wetter yn 'e polder te litten. In ynlit wurdt ek wol in dûkerslûs neamd. In ynlit bestiet meastentiids út in dûker mei oan ien kant fan it bûtenwetter in skúf of klep dy't iepenset wurde kin en lit wetter yn. It ynlitten fan wetter is nedich en hâld wetter farsk. Ek kin in ynlet brûkt wurde om it wetter op peil te hâlden nei in tiid fan drûchte, dêr't de nedige ferdamping foarkomt. 

### Waaierslûs
In waaierslûs is in spesjale slûs, dy't as wichtichste eigenskip hat dat er tsjin 'e wetterdruk yn iepene en sletten wurde kin. De wichtichste funksje fan de slûs, yn 1808 útfûn troch Nederlânsk wetterboukundich yngenieur Jan Blanken, wie benammen foar foar ynundaasjes

## Keppeling om utens
*
Trekfeart

In **Trekfeart** (of **lûkfeart**) is in groeven wetter, bestimd foar trekskûten. Njonken de trekfeart rûn it saneamde jaachpaad, wêr’t de trekskûte oer ‘jage’ waard troch in hynder. Trekfearten hienen as foardiel dat de skipfeartrûte tusken twa plakken bekoarte wurde koe. De trekfeart makke ek in regelmjittich ferfier fan persoanen en post mooglik omdat men net ôfhinklik wie fan de wyn. Yn de 19e iuw rekke it ferfier fia de trekfeart lykwols yn ûnbrûk troch ferfier oer it spoar.

## Nederlân
De earste trekfeart lei yn Flaanderen, mar al gau nei de oanlis dêrfan waarden ek yn Hollân en Fryslân trekfearten oanlein. De earste Nederlânske trekfeart wie de Haarlimmertrekfeart, tusken Amsterdam en Haarlim. Yn 1631 tsjinnen dizze stêden by de Steaten fan Hollân in fersyk yn om in trekfeart oan te lizzen, en yn 1634 wie de trekfeart klear. Om 1700 hinne wie it netwurk fan Nederlânske trekfearten op syn hichtepunt; der wie doe sa'n 415 kilometer oanlein.

## Trekfearten yn Hollân
* Haarlimmertrekfeart ( Amsterdam – Haarlim ) 1631-1634 )
* Leidske Trekfeart ( Haarlim – Leien )
* Weespertrekfeart ( Amsterdam – Weesp )
* Muidertrekfeart ( Amsterdam – Muiden )
* Eemnessertrekfeart

## Trekfearten yn Fryslân
* Boalserter Trekfeart ( Ljouwert – Boalsert )
* Dokkumer Trekfeart ( Ljouwert – Dokkum )
* Snitser Trekfeart of De Swette ( Ljouwert – Snits )
* Strobosser Trekfeart ( Dokkum – Strobos ) ( 1654-1656 )

## Sjoch ek
* Trekskip
Auke Adema

**Auke Adema** (Frjentsjer, 4 oktober 1907 – Berltsum, 31 maart 1976) wie in Frysk rider.

Adema wûn de 6e Alvestêdetocht op 30 jannewaris 1940. Dizze oerwinning moast hy lykwols diele mei Durk van der Duim, Cor Jongert, Piet Keijzer en Sjouke Westra, omdat se mei syn fiven tagelyk oer de streek kamen. De fiif riders hienen yn Dokkum ôfpraat mei-inoar finisje te sillen, in ôfspraak dy’t letter bekend bleaun as it *Pakt fan Dokkum*. Op 6 febrewaris 1941 wûn Adema de 7e Alvestêdetocht, dit kear allinnich.

Letter waard de mooglikheid om de winst fan de Alvestêdetocht te dielen mei oare riders ferbean. Dit hat ien kear laat ta in tocht sûnder winst. Op 14 febrewaris 1956 gienen wer fiif riders tagelyk oer de streek. Se waarden letter út de útslach skrast, hoewol't der gjin nije winner oanwiisd waard.
Lauwersloop

De **Lauwersloop** is in estafette-hurdrinwedstryd fan Ljouwert oer Lauwerseach nei Grins oer sa'n 115 kilometer. De oarspronklike Lauwersloop waard organisearre fan 1980 oant 2000.

Nei oanlieding fan it 400-jierrich bestean fan de Ryksuniversiteit Grins waard de rin nei trettjin jier fannijs, op 30 maaie 2014, foar (âld)studinten holden. De Lauwersloop wurdt organisearre troch de *Lauwersloopcommissie* en de organisaasje fan it 400-jierrich bestean fan de universiteit yn Grins.

De Lauwersloop giet oer:
* Ljouwert (start)
* Gytsjerk
* Aldtsjerk
* Rinsumageast
* Dokkum
* Ie
* Eanjum
* Lauwerseach
* Ulrum
* Liens
* Eenrum
* Baflo
* Onderdendam
* Súdwâlde
* Grins (einstreek)

## Keppeling om utens
* Webstee Lauwersloop
Thijs Feenstra (politikus)

**Thijs Feenstra** (Frjentsjer, 17 augustus 1766 &mdash; Ljouwert, 23 novimber 1840) wie in Fryske politikus en keapman, fan remonstrants komôf.

## Yn saken
Feenstra sette him yn 1783 ta wenjen yn Dokkum als kûper, keapman en touslagger. Yn 1800 rjochte Feenstra mei de hearen Cats en Van der Veen in administraasjekantoar fan it grutboek fan’e nasjonale skuld op, dat er oant syn dea bekwaam bestjoerde.

## Bestjoerder yn de [[Frânske tiid]]
Fan 1795 oant 1798 wie er lid fan de munisipaliteit yn Dokkum. Dêrnei waard er lid fan it tredde Yntermediêr Administratyf Bestjoer fan Fryslân fan 21 juny 1798 oant 30 maart 1799 en fan it Departemintaal bestjoer fan Fryslân.

## Bestjoerder fan Ljouwert
Thijs Feenstra wie lid fan de Ried fan Ljouwert dan 1811 oant 1820 en waard yn 1824 boargemaster fan Ljouwert oant koart foar syn ferstjerren yn 1840.

## Houlik
Feenstra troude op 21 maaie 1786 foar it gerjocht fan Dokkum mei Rinske Allards Scheltinga, berne te Dokkum op 17 desimber 1764. Rinske ferstjert op 22 febrewaris 1829 yn de Skierstins te Feanwâlden, dy’t sûnt 1814 eigendom fan Feenstra wie.

## Ferskaat
Hy wie Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en wenne yn Ljouwert yn it Sminiahûs oan de Twibaksmerk 36. Hy wie yn dy tiid ien fan de rykste boargers fan Ljouwert.