open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wite poarperhin

De **wite poarperhin** (*Porphyrio albus*) wie in fûgel út 'e famylje ralfûgels (*Rallidae*) en is yn 'e earste helte fan 'e 19e iuw útstoarn as gefolch fan 'e oerbejaging fan 'e fûgel. Nei alle gedachten wie de wite poarperhin tsjin 1834 útstoarn.

De fûgel libbe op it Lord Howe-eilân en waard foar it earst troch Europeanen sjoen doe't Britske skippen it eilân tusken 1788 en 1790 besochten. De ferslaggen en yllustraasjes fan 'e fûgel datearje út dy tiid. Der binne fan 'e fûgel hjoed-de-dei noch mar twa hûden fan 'e soarte oerbleaun: it holotype yn it Natuerhistoarysk Museum fan Wenen en ien yn it World Museum Liverpool. Alhoewol't der betizing west hat oer de komôf fan 'e eksimplaren en de klassifikaasje en anatomy fan 'e fûgel, wurdt der tsjintwurdich fanút gien dat it om in aparte soarte gie, dy't endemysk wie foar it Lord Howe-eilân. De fûgel wie it meast ferlykber  mei de Australyske poarperhin. Ek binne der subfossile bonken fûn.

De 36 oant 55 sm grutte fûgel wie foar it grutste part wyt. Beide bekende hûden hawwe meast wite fearren, mar it eksimplaar fan Liverpool hat ek wat blauwe fearren. Dat is oars as de oare soarten yn it skaai. Ferslaggen skriuwe oer fûgels, dy't folslein wyt, folslein blau en mingd blau-wite fearren hienen. Jonge fûgels wienen swart en waarden blau en as se âlder waarden wyt. Alhoewol't dat ek as albinisme ynterpretearre is, kin it progressive fergrizing west hawwe, wêrby't fearren it pigmint mei de âldens ferlieze. De snaffel, it skyld op 'e foarholle en de poaten fan 'e fûgel wiene read en hy hie in klau (of spoar) op 'e wjuk.

Oer it hâlden en dragen fan 'e fûgel is net in soad bekend. Faaks koe de fûgel fleane, mar nei alle gedachten net goed. Dat en syn nuete gedrach makke fan 'e fûgel in maklike proai foar minsken dy't it eilân besochten. De fûgels waarden massaal mei stokken deaslein. Neffens rapporten wie de fûgel algemien ferspraat. Al hiel gau nei de earste besite fan minsken op it eilân ferdwûn de fûgel. Tusken de ûntdekking fan it eilân yn 1788 en de lêste waarnimming yn 1790 lizze mar twa jier. Mooglik wie de fûgel al útstoarn doe't yn 1834 it eilân bewenne waard. It is ien fan 'e acht fûgelsoarten op it eilân dy't troch minsklike yntervinsje útroege waard.
Smaragdpoarperhin

De **smaragdpoarperhin** (*Porphyrio madagascariensis*) is in fûgel út 'e famylje ralfûgels (*Rallidae*). 

## Taksonomy
Basearre op yn 1997 en 2015 publisearre molekulêre fylogenetyske stúdzjes waard de gewoane poarperhin opdield yn seis soarten sûnder erkende ûndersoarten. Guon autoriteiten behannelje de smaragdpoarperhin lykwols noch jimmeroan as in ûndersoarte fan 'e poarperhin.

## Ferskining

De smaragdpoarperhin liket in soad op 'e gewoane poarperhin, mar is grutter en hat in griene of brûnsgriene rêch en skouders. Ek liket er op 'e griiskoppoarperhin fan Aazje, wêrmei't er de grieneftige rêch dielt, mar net de blekere grize kop fan dy soarte.  

## Fersprieding
De soarte komt foar yn Egypte oan 'e Nyl oant de delta en Afrika besuden de Sahara en op Madagaskar. Yn grutte dielen fan Afrika is it foarkommen fan 'e fûgel hiel lokaal. As swalker is de fûgel oant yn Israel waarnommen.  

De fûgel hat in foarkar foar swiet- of brak wetter, stadich streamende rivieren mei in soad reid en begroeiïng, sompen en lân dat splis stiet.

## Status
Oannommen wurdt dat de oatallen fan 'e wrâldpopulaasje ôfnimme troch fersteuring en ferlies fan habitat.
Joke de Kruijf

**Johanna Maria de Kruijf** (Amsterdam, 22 july 1965) is in Nederlânske musicalaktrise en sopraan.

Nei't se har hafu-diploma helle hie, die De Kruijf de foaroplieding foar it konservatoarium. Dêrnei waard se oannaam op de show-musical oplieding, in streaming tusken de Akademy foar ferdivedaasjekeunst en de Nel Roos Balletakademy. Neist har musical rollen die se ferskate Nederlânske neisyngronisaasjes foar Walt Disneyproduksjes.
Griiskoppoarperhin

De **griiskoppoarperhin** (*Porphyrio poliocephalus*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e ralfûgels (*Rallidae*).

## Ferskining

Griiskoppoarperhinnen binne wetterfûgels mei donkere, skimerjende indigo- of pearse fearren mei reade snaffels en in read skyld op 'e foarholle. Alhoewol't de kleur fan 'e fearren regionaal ferskilt, binne de rêch en wjukken oer it generaal donkergrien of brún mei in griene glâns. It boarst en de kop fariearret fan ljochtblau oant griis. De sturt is koart en helderwyt oan 'e ûnderkant. Se ha lange oranjereade poaten. 
## Fersprieding
It grutste diel fan it ferspriedingsgebiet fan 'e soarte leit fan it easten fan Pakistan oer it Yndysk subkontinint oant Súdeast-Aazje. Nei it westsen ta lizze fan dat gebiet in oantal lokale ferspriedingsgebieten oant it suden fan Turkije.     

Birds of the World neamt de folgjende ûndersoarten:

* *Porphyrio poliocephalus caspius* (Hatert, 1917) – Kaspyske See, Noardwest-Iran en Turkije.
* *Porphyrio poliocephalus seistanicus* (Sarudny & M. Härms, 1911) – Súdeast-Turkije oant de Kaspyske See, Noardwest-Iran, Irakoant Pakistan en Noardwest-Yndia.
* *Porphyrio poliocephalus poliocephalus* (Latham, 1801), nominaatfoarm – Yndia en Sry Lanka oant súdwest-Sina en noardlik Tailân, de Andamanen en Nikobaren.
* *Porphyrio poliocephalus viridis* (Begbie , 1834) – Súdlik Myanmar oant Sintraal- en Súdlik Yndosina, it Maleizysk Skiereilân en Noard-Sumatra

(*Viridis* stiet net yn 'e Avibase-database, *Caspius* stiet net yn 'e IOC Worldbirdlist.)

## Eksoat
Yn Florida is in útwreidzjende populaasje, ôfkomstich fan healwei de jierren 1990 ûntsnapte finzen fûgels. Yn 'e jierren 2006-2008 binne tûzenen fûgels fongen om it bist dêr út te roegjen, mar de maatregels hienen in minimaal effekt en de fûgel wie al te talryk. It útroegingsprogramma waard dêrom stopset. De grutste populaasjes binne yn Miami, Fort Lauderdale en de Everglades te finen.
Filipynske poarperhin

De **Filipynske poarperhin** (*Porphyrio pulverulentus*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e ralfûgels (*Rallidae*).

## Taksonomy
Eartiids waard de Filipynske poarperhin mei fiif oare soarten as ûndersoarte fan 'e poarperhingroep beskôge, dêr't ek de gewoane poarperhin, de Australyske poarperhin, de griiskoppoarperhin, de smaragdpoarperhin en de swartrêchpoarperhin ta hearden. Nei oanlieding fan yn 1997 en 2015 publisearre molekulêre fylogenetyske stúdzjes waard de poarperhin opdield yn seis soarten. Guon autoriteiten behannelje se lykwols noch jimmeroan as ûndersoarten. 

## Ferskining
De soarte ûnderskiedt him fan oare soarten troch blekere fearren. De rêch en efterkant fan 'e wjukken binne brún. 

## Fersprieding
De Filipynske poarperhin libbet op 'e Filipinen en op 'e Talaudeilannen, Yndoneezje. Yn 'e Filipinen wurdt er fûn op Luzon, Mindanao en oare gruttere eilannen. De fûgel is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdielling yn ûndersoarten is.  

It habitat bestiet út in ferskaat oan wiete gebieten, swiet of brak wetter, fivers, marren, kanalen en rivieren mei in soad begroeiïng.
## Ekology en gedrach
It iten bestiet út plantaardich materiaal lykas woartels, spruten, blommen en blêden en fierder ynsekten, slakken en lytse bisten. Hy wurdt meast yn ûndjip wetter en op driuwende wetterplanten sjoen. 

Mear as ien wyfke kin aaien lizze yn itselde nêst. Ek meardere fûgels helpe by it brieden en fuorjen en mantsjes helpe sawol by it brieden as by it fuorjen.   

## Status
De IUCN moat dizze fûgel noch beöardielje om't de organisaasje de Filipynske poarperhin net as in aparte soarte akseptearret. Nei alle gedachten nimme de oantallen fan 'e soarte ôf. De soarte is net algemien en it habitat fan 'e soarte rint gefaar troch wenningbou en omsetting yn lânbougrûn. Ek wurde yn dielen fan it ferspriedingsgebiet sûnt 2010 oare soarten poarperhinnen (de Australyske poarperhin en de swartrêchpoarperhin) waarnommen, dy't de Filipynske poarperhin út syn ferspriedingsgebiet wrotte.
Ekosône

In **ekosône**, ek wol in **biogeografyske provinsje** neamd, is de rûchste biogeografyske ferdieling fan it lânoerflak fan 'e Ierde op it mêd fan 'e fersprieding fan organismen. Binnen sa'n sône fertoane de ûnderskate soarten floara en fauna ûnderling wichtige ekologyske oerienkomsten. Dy wurde benammen feroarsake troch in mienskiplike evolúsje dy't yn hege mjitte stjoerd is troch it dielde klimaat. Der besteane yn it gongbere systeem, dat ûntwurpen is troch Miklós Udvardy, acht ûnderskate ekosônes. Dy kinne op leger nivo fierder ferdield wurde yn ekoregio's en ekosubregio's.  

## Ekosônes
Der binne acht ekosônes:
*it Afrotropysk gebiet of de Afrotropis: Afrika fan Kaap de Goede Hoop yn it suden oant en mei de Sahelsône yn it noarden, mei dêropta Madagaskar, de lytsere Afrikaanske eilannen yn 'e Yndyske Oseaan, it Arabysk Skiereilân en it uterste súdeasten fan Iraan
*it Antarktysk gebiet of de Antarktis: Antarktika mei de Antarktyske en Subantarktyske eilannen yn 'e Súdlike Oseaan en it suden fan 'e Atlantyske en Yndyske Oseaan
*it Australazysk gebiet: Austraalje, Tasmaanje, Nij-Seelân, Nij-Kaledoanje, de Nije Hebriden, de Salomonseilannen, Nij-Guineä, de Molukken, Selebes en de Lytse Sûnda-eilannen (útsein Baly)
*it Yndomaleisk gebiet of it Oriïntaalsk gebiet: it Yndysk subkontinint besuden de Himalaya, East-Aazje besuden de Jangtsekiang, it fêstelân fan Súdeast-Aazje, Malakka, de Grutte Sûnda-eilannen (útsein Selebes), Baly, de Filipinen, Hainan, Taiwan en de Rjûkjû-eilannen
*it Neärktysk gebiet of de Neärktis: Noard-Amearika fan Grienlân en Alaska yn it noarden oant healwei Meksiko yn it suden
*it Neotropysk gebiet of de Neotropis: Súd-Amearika, Midden-Amearika, de súdlike helte fan Meksiko, it Karibysk Gebiet, Bermuda en de súdpunt fan it Floaridaskiereilân
*it Oseänysk gebiet: Oseaanje eastlik fan 'e Nije Hebriden en de Salomonseilannen en noardlik fan Nij-Guineä
*it Paleärktysk gebiet of de Paleärktis: Jeropa, Noard-Afrika benoarden de Sahelkrite, it Midden-Easten útsein it Arabysk Skiereilân en it uterste súdeasten fan Iraan, it fêstlân fan Aazje benoarden de Himalaya en de Jangtsekiang en Japan útsein de Rjûkjû-eilannen
It Paleärktysk gebiet en it Neärktysk gebiet wurde soms op ien bulte smiten om mei-inoar it Holarktysk gebiet te foarmjen. De grinzen tusken de ûnderskate sônes binne net altyd like dúdlik. Soms geane de sônes stadichoan yninoar oer. In foarbyld fan sa'n gebiet is Wallacea, dat Selebes, de Molukken en de Lytse Sûnda-eilannen omfettet. Hoewol't dy regio ta it Australazysk gebiet rekkene wurdt, hat it ek skaaimerken fan it Yndo-Maleisk gebiet.

## Ekosônes yn oerflaktewetters
Saakkundigen binne noch net út oer de tapasberens fan dit systeem op organismen dy't yn swietwetter libje. Foar marine ekosônes (yn see) bestiet in eigen yndieling.
Neärktysk gebiet

It **Neärktysk gebiet** of de **Neärktis** is yn 'e biogeografy ien fan 'e acht ekosônes fan 'e wrâld. De namme is in gearlûking fan "neo-", fan it Grykske νέος, *neos*, dat "nij" of "jong" betsjut, en "Arktis", in oare namme foar de Noardpoalstreek. It betsjut dus de "Nije Arktis" oftewol de "Arktis fan 'e Nije Wrâld". 

It Neärktysk gebiet omfettet Noard-Amearika fan Grienlân en Alaska yn it noarden oant healwei Meksiko yn it suden. De rest fan Meksiko en teffens Midden-Amearika, it Karibysk Gebiet en Bermuda hearre ta it oanbuorjende Neotropysk gebiet. De súdlike útein fan it Floaridaskiereilân wurdt dêr ek faak ta rekkene. 

Dizze ekosône is beheind ta it westlik healrûn. Soms wurdt it Neärktysk gebiet yn 'e mande mei it Paleärktysk gebiet yn Jeraazje en Noard-Afrika ornearre ien reuseftige ekosône te foarmjen, dy't it Holarktysk gebiet neamd wurdt. Dat spilet benammen yn 'e botany.

It Neärktysk gebiet kin opdield wurde yn ferskate ekoregio's, wêrûnder it Kanadeesk Skyld (noardlik Noard-Amearika), eastlik Noard-Amearika, westlik Noard-Amearika, en noardlik Meksiko.
Neotropysk gebiet

It **Neotropysk gebiet** of de **Neotropis** is yn 'e biogeografy ien fan 'e acht ekosônes fan 'e wrâld. De namme is in gearstalling fan *neo-*, fan it Grykske νέος, *neos*, dat "nij" of "jong" betsjut, en "Tropis", in oantsjutting foar de kriten yn 'e neite fan 'e evener, dy't in tropysk klimaat hawwe. It betsjut dus de "Nije Tropen" oftewol de "Tropen fan 'e Nije Wrâld". 

It Neotropysk gebiet omfettet hiel Súd-Amearika, mei de Andes, Fjoerlân, de Falklâneilannen en de Galapagoseilannen ynbegrepen, en fierders Midden-Amearika, de súdlike helte fan Meksiko, it Karibysk Gebiet, Bermuda en de súdpunt fan it Floaridaskiereilân. It noarden fan Meksiko en fan Floarida en de rest fan Noard-Amearika hearre ta it oanbuorjende Neärktysk gebiet. 

It Neotropysk gebiet is folslein beheind ta it westlik healrûn. Nettsjinsteande de namme, dy't ferwiisd nei de tropen, hearre der ek gebieten ta dy't bepaald gjin tropysk klimaat hawwe. De Organisaasje foar Neotropyske Floara (OFN), in ynfloedrike botanyske feriening, jout dêrom in eigen begrinzging oan it Neotropysk gebiet, dy't lykfalt mei de Kreeftskearkring yn it noarden en de Stienbokskearkring yn it suden.

It Neotropysk gebiet kin opdield wurde yn ferskate lytsere ekoregio's, wêrûnder it Karibysk Gebiet, de Everglades, it fêstelân fan Midden-Amearika, de Galapagoseilannen, de noardlike Andes, de Sintrale Andes, it Amazônegebiet, it Orinocogebiet, de Pantanal, eastlik Súd-Amearika en súdlik Súd-Amearika. 

Mei't Súd-Amearika lange tiid isolearre wie fan 'e oare wrâlddielen, is de floara en fauna fan it Neotropysk gebiet foar in diel sterk ôfwikend fan dy yn oare ekosônes. Foarbylden fan soölogysk "rariteiten" binne û.o. de sûchdieren út it skift fan 'e toskearmen (*Xenarthra*): de eameliters (*Vermilingua*), gurdledieren (*Cingulata*) en loaierts (*Folivora*), mar ek kapibara's (*Hydrochoerus*), dat kjifdieren ter grutte fan skiep binne. De lama-eftigen (*Lamini*), dy't ek allinnich mar foarkomme yn it Neotropysk gebiet, komme lykwols oarspronklik út it Neärktysk gebiet yn Noard-Amearika, en binne pas yn it Neotropysk gebiet bedarre by de Grutte Amerikaanske Utwikseling, nei't der troch de ferheffing fan 'e Lâningte fan Panama in lânbrêge tusken de beide kontininten ûntstien wie. Harren efterbliuwende sibben yn it noarden binne letter útstoarn.

Op botanysk mêd is it Neotropysk gebiet it oarsprongsgebiet fan ferskate wichtige lânbougewaaksen dy't hjoed oan 'e dei yn in protte oare dielen fan 'e wrâld ferboud wurde, lykas de jirpel (*Solanum tuberosum*), de tomaat (*Solanum lycopersicum*), stynske weet (*Zea mays*) en de kakaobeam (*Theobroma cacao*) dêr't kakao en dus sûkelarje fan komt.
Afrotropysk gebiet

It **Afrotropysk gebiet** of de **Afrotropis** is yn 'e biogeografy ien fan 'e acht ekosônes fan 'e wrâld. De namme is in gearlûking fan "Afrika", dat it grutste part fan dizze ekosône útmakket, en "Tropis", in oantsjutting foar de kriten yn 'e neite fan 'e evener, dy't in tropysk klimaat hawwe. It betsjut dus eins de "Afrikaanske Tropen". 

It Afrotropysk gebiet omfettet Afrika fan Kaap de Goede Hoop yn it suden oant en mei de Sahelsône yn it noarden, mei dêropta Madagaskar en de lytsere Afrikaanske eilannen yn 'e Yndyske Oseaan, it Arabysk Skiereilân en it uterste súdeasten fan Iraan. Noard-Afrika, it noardlike diel fan it Midden-Easten en de rest fan Iraan hearre ta it oanbuorjende Paleärktysk gebiet. Yn it uterste easten grinzget it Afrotropysk gebiet yn súdeastlik Iraan ek noch oan it Yndomaleisk gebiet, dat û.o. Súd-Aazje omfettet. 

It Afrotropysk gebiet leit foar it meastepart op it eastlik healrûn, mar it westen fan West-Afrika stekt út yn it westlik healrûn. De namme "Afrotropysk gebiet" is in bytsje misliedend, yn it foarste plak om't der ek regio's ta dizze ekosône hearre, dy't net yn Afrika lizze, mar ek om't de ekosône lang net hielendal yn 'e tropen leit. Histoarysk waard it Afrotropysk gebiet lang it Etiopysk gebiet neamd, in namme dy't de lading likemin diek.

It Afrotropysk gebiet kin opdield wurde yn ferskate lytsere ekoregio's, wêrûnder de Sahel en Sûdaan, de woastinen fan it Arabysk Skiereilân, de súdlike Arabyske wâlden, de Guineesk-Kongoleeske regio (fan tropyske reinwâlden), de Somalysk-Masaïske regio (wêrûnder de woastinen fan 'e Hoarn fan Afrika en de Serengeti), de Eastafrikaanske Heechlannen (wêrûnder it Etiopysk Heechlân en it Ruwenzoriberchtme), it Sambezygebiet, de woastinen fan Súdlik Afrika (lykas de Kalahary, de Namyb en de Karoo), de Kaapregio, en Madagaskar en de eilannen yn de Yndyske Oseaan.

Op it mêd fan 'e soölogy wurdt it Afrotropysk gebiet karakterisearre troch it behâld fan in grut diel fan 'e megafauna dy't yn oare dielen fan 'e wrâld mear as tsientûzen jier lyn útstoarn is by de Let-Pleistosene massa-ekstinksje. Men kin dan tinke oan 'e savanne-oaljefant (*Loxodonta africana*), de boskoaljefant (*Loxodonta cyclotis*), de wite noashoarn (*Ceratotherium simum*), de swarte noashoarn (*Diceros bicornis*), it nylhoars (*Hippopotamus amphibius*), de Kaapske buffel (*Syncerus caffer*), de elandantilope (*Tragelaphus oryx*), de súdlike sjiraffe (*Giraffa giraffa*), de Masaïsjiraffe (*Giraffa tippelskirchi*), de steppesebra (*Equus quagga*), de liuw (*Panthera leo*), it loaihoars (*Panthera pardus*), it jachtloaihoars (*Acinonyx jubatus*), de karakal (*Caracal caracal*), de bûnte hyena (*Crocuta crocuta*), de strúsfûgel (*Struthio camelus*) en de Nylkrokkedil (*Crocodylus niloticus*).
Yndomaleisk gebiet

It **Yndomaleisk gebiet** of **Yndomalakka** is yn 'e biogeografy ien fan 'e acht ekosônes fan 'e wrâld. De namme is in gearlûking fan "Ynje" en "Malakka". Dizze ekosône wurdt ek wol it **Oriïntaalsk gebiet** of de **Oriïntalis** neamd, ferwizend nei de eastlike geografyske lizzing.

It Yndomaleisk gebiet omfettet it Yndysk subkontinint besuden de Himalaya mei Sry Lanka en beskate eilannegroepen yn 'e Yndyske Oseaan (de Malediven, de Lakkadiven, de Andamanen en de Nikobaren), East-Aazje besuden de Jangtsekiang mei dêrby ynbegrepen de eilannen Taiwan, Hainan en de Rjûkjû-eilannen, it fêstelân fan Súdeast-Aazje ynkl. it skiereilân Malakka, fierders de Filipinen, it meastepart fan 'e Grutte Sûnda-eilannen yn it westen fan 'e Yndyske Arsjipel (te witten: Sumatra, Java en Borneo mei oanbuorjende lytsere eilannen, mar útsein Selebes), en ta einbeslút Baly, it westlikste fan 'e Lytse Sûnda-eilannen.

Yn it noarden grinzget it Yndomaleisk gebiet yn East-Aazje en de noardlike râne fan Súd-Aazje oan it Paleärktysk gebiet. Yn it uterste westen tikket it oan 'e kust fan 'e Arabyske See noch krekt it diel fan it Afrotropysk gebiet yn súdeastlik Iraan oan. En yn it súdeasten giet it Yndomaleisk gebiet healwei de Yndyske Arsjipel oer yn it Australazysk gebiet. Wallacea, in regio yn it easten fan 'e Yndyske Arsjipel dat Selebes, de Molukken en de Lytse Sûnda-eilannen omfettet, is eins in oergongsgebiet tusken dy beide ekosônes, mei skaaimerken fan allebeide.

It Yndomaleisk gebiet is alhiel beheind ta it eastlik healrûn. It kin opdield wurde yn ferskate lytsere ekoregio's, wêrûnder it Yndysk subkontinint, Yndosina en Sûndalân, de Filipinen en de eilannen yn 'e Eastsineeske See.
Australazysk gebiet

It **Australazysk gebiet** of **Australaazje** is yn 'e biogeografy ien fan 'e acht ekosônes fan 'e wrâld. De namme ferwiist nei Australaazje, in geografyske regio dy't it kontinint Austraalje omfettet mei dêropta Nij-Seelân, Nij-Guineä en de omlizzende lytsere eilannen. 

It Australazysk gebiet beslacht yn 'e gongberste definysje Austraalje, Tasmaanje, Nij-Seelân mei de Chathameilannen, Nij-Kaledoanje, de Nije Hebriden (Fanûatû), de Salomonseilannen, Nij-Guineä mei de Bismarckarsjipel en oare, lytsere eilannegroepen, de Molukken, Selebes en de Lytse Sûnda-eilannen (útsein Baly). By dizze definysje wurde de grinzen fan it Australazysk gebiet foarme troch de Wallaceline yn it westen en de Lydekkerline yn it easten. 

De Wallaceline, ferneamd nei de Ingelske biogeograaf Alfred Russel Wallace, skiedt de gebieten dy't yn 'e iistiden by in folle leger seenivo troch lânbrêgen ferbûn wiene mei it fêstelân fan Austraalje fan 'e gebieten dy't doe oan it fêstelân fan Aazje fêstsieten. Dy skieding leit tusken Borneo en Selebes en tusken Baly en Lombok. Selebes, de Molukken en de Lytse Sûnda-eilannen (Lombok, Sûmba, Sûmbawa, Floares, Timor en omlizzende lytsere eilantsjes) wurde dêrom ek wol Wallacea neamd. Dat is in oergongssône tusken it Australazysk gebiet en it Yndomaleisk gebiet, dat û.o. de westlike helte fan 'e Yndyske Arsjipel omfettet.

De Lydekkerline, fereneamd nei de Ingelske biolooch Richard Lydekker, skiedt yn Oseaanje de eilannen dy't omjûn wurde troch djip wetter fan dy dy't krekt as it Australyske fêstelân op it (ûndjippere) Sahulplat lizze, dat it kontinintaal plat fan it Australyske kontinint is. Mar Nij-Seelân, Nij-Kaledoanje, de Nije Hebriden, de Salomonseilannen en de Bismarckarsjipel wurde ek wol yn it oanbuorjende Oseänysk gebiet pleatst, dat noardlik en eastlik fan it Australazysk gebiet leit. Yn dy definysje bliuwt fan it Australazysk gebiet dus allinnich Austraalje, Tasmaanje, Nij-Guineä en Wallacea oer. 

It Australazysk gebiet is alhiel beheind ta it eastlik healrûn. It kin opdield wurde yn ferskate lytsere ekoregio's, wêrûnder it diel fan Austraalje beëasten it Grutte Skiedingsberchtme, it Mediterrane súdwesten en suden fan Austraalje, de woastinen fan it Australyske binnenlân, it tropyske noarden fan Austraalje, Nij-Seelân, de eilannen beëasten Nij-Guineä (Bismarckarsjipel, Salomonseilannen, Nije Hebriden en Nij-Kaledoanje), Nij-Guineä sels, Selebes en de Molukken, en de Lytse Sûnda-eilannen.
Oseänysk gebiet

It **Oseänysk gebiet** of **Oseaanje** is yn 'e biogeografy ien fan 'e acht ekosônes fan 'e wrâld. De namme ferwiist nei it wrâlddiel Oseaanje, wêrfan't de namme wer ferwiist nei de oseaan, spesifyk de Stille Oseaan.

It Oseänysk gebiet omfettet de regio Mikroneezje hielendal, de regio Polyneezje útsein Nij-Seelân, Norfolk en de Chathameilannen, en fan 'e regio Melaneezje allinnich de Fidzjy-eilannen. Hoewol't it mar in lyts bytsje oerflak oan drûch lân hat, is it in tige útstrutsen gebiet, dat oer tûzenen kilometers rint fan Palau, Gûam en de Noardlike Marianen yn it noardwesten oant Peaske-eilân en Sala y Gómez (gebietsdielen fan Sily) yn it súdeasten, en fan 'e Hawaï-eilannen en it ûnbewenne Frânske eilantsje Clipperton yn it noardeasten oant de Kermadeceilannen yn it súdwesten.

Yn súdwesten grinzget it Oseänysk gebiet oan it Australazysk gebiet. As grins tusken dy beide ekosônes wurdt almeast de saneamde Lydekkerline oanholden, dy't ferneamd is nei de Ingelske biolooch Richard Lydekker. Dy line skiedt de eilannen yn Oseaanje dy't omjûn wurde troch djip wetter fan dy dy't lykas it fêstelân fan Austraalje op it (ûndjippere) Sahulplat lizze, dat it Australyske kontinintaal plat is. Dat betsjut dat Nij-Seelân mei de Chathameilannen, Nij-Kaledoanje, de Nije Hebriden (Fanûatû), de Salomonseilannen, en Nij-Guineä mei de Bismarckarsjipel en oare, lytsere eilannegroepen bûten it Oseänysk gebiet falle. Mar it komt ek wol foar dat Nij-Seelân, Nij-Kaledoanje, de Nije Hebriden, de Salomonseilannen en de Bismarckarsjipel wol yn it Oseänysk gebiet pleatst wurde. Foar Nij-Guineä is dat lykwols nea it gefal.

Yn it noardwesten grinzget it Oseänysk gebiet oan it Paleärktysk gebiet, dat de Japanske Eilannen omfettet, en oan it Yndomaleisk gebiet, dêr't de Rjûkjû-eilannen, Taiwan en de Filipinen ûnder falle. Yn it easten leit folle mear iepen see ear't yn Noard-Amearika it Neärktysk gebiet begjint en yn Súd- en Midden-Amearika it Neotropyske gebiet. De Juan-Fernándezeilannen (krekt as Peaske-eilân en Sala y Gómez in oerseesk gebietsdiel fan Sily) wurde soms by it Oseänysk gebiet yndield, mar soms ek by it Neotropysk gebiet.

It Oseänysk gebiet is de iennichste ekosône dy't oan beide kanten fan 'e datumgrins leit. Sadwaande is it sawol op it eastlik healrûn as op it westlik healrûn sitewearre. De fauna fan it Oseänysk gebiet wurdt karakterisearre troch in protte besibbe bisten dy't op in soad ûnderskate eilannen isolearre rekke binne en har ta selsstannige soarten ûntjûn hawwe. Troch lytse ferspriedingsgebieten en navenant lytse populaasjes binne sokke soarten kwetsber foar útstjerren, bgl. troch oerbejaging, yntrodusearre sykten en predaasje troch of konkurrinsje fan ynvasive eksoaten.
Antarktysk gebiet

It **Antarktysk gebiet** of de **Antarktis** is yn 'e biogeografy ien fan 'e acht ekosônes fan 'e wrâld. De namme ferwiist nei Antarktika, it sânde wrâlddiel, dat yn it Súdpoalgebiet leit. Njonken it Antarktyske fêstelân omfettet it ek ferskate Antarktyske en Subantarktyske eilannen en eilannegroepen yn 'e Súdlike Oseaan en de súdlike dielen fan 'e Atlantyske en Yndyske Oseaan, wêrûnder Bouvet, de Crozeteilannen, Heard en de McDonaldeilannen, Kerguelen, de Prins&nbsp;Edwardeilannen, Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen, de Súdlike Orkney-eilannen en de Súdlike Sjetlâneilannen. 

As ekosône karakterisearret it Antarktysk gebiet him troch grutte kjeld, dy't it hiele jier rûn oanhâldt. It is der wier sa kâld, dat der op it fêstelân al miljoenen jierren mar twa soarten blêdplanten foarkomme: it Antarktysk bjindergers (*Deschampsia antarctica*) en it Antarktysk parlemoerkrûd (*Colobanthus quitensis*). Dy komme ek nochris inkeld foar yn 'e noardlike en westlike dielen fan it lange Antarktysk Skiereilân, dat in ein de see yn stekt. De Antarktyske floara bestiet tsjintwurdich fierder út likernôch 250 soarten koarstmoassen, 100 soarten moassen, 25–30 soarten levermoassen en sa'n 700 terrestryske en akwatyske soarten algen. Op soölogysk mêd komme op Antarktika fral pinguïns en seehûnen foar. 

De Antarktyske en fral de Subantarktyske eilannen hawwe in klimaat dat in bytsje mylder is as dat fan it Antarktyske kontinint, hoewol't it ek dêr te kâld en wynderich is foar it bestean fan beammen. Wol komt der in grut bioferskaat oan toendraplanten foar, en teffens helte mear seefûgels, lykas de kelpmiuw (*Larus dominicanus*), de Antarktyske stirns (*Sterna vittata*), de Kerguelenstirns (*Sterna virgata*), de swartsnaffeliishin (*Chionis minor*), de bûntsnaffeliishin (*Chionis albus*) en de súdlike pylksturt (*Anas eatoni*).

It Antarktysk gebiet kin opdield wurde yn 17 ûnderskate lytsere ekoregio's, wêrûnder fyftjin soarten toendra op it Antarktyske kontinint, mei dêropta de toendra fan 'e eilannen yn 'e Scotiasee en de toendra fan 'e eilannen yn 'e súdlike Yndyske Oseaan.
Poarperhinnen

**Poarperhinnen** (*Porphyrio*) is in fûgelskaai út de famylje fan 'e e ralfûgels (*Rallidae*). 

## Soarten
It skaai wurdt yn 9 soarten ûnderferdield: 

## Utstoarn
* † *Porphyrio albus*  – Wite poarperhin (begjin 19e iuw útstoarn)
* † *Porphyrio paepae*  – Markizepoarperhin (tusken 1300 en de 19e iuw útstoarn)
* † *Porphyrio mantelli*  – Noardereilânpoarperhin (mooglik al nei de komst fan 'e Maoary yn 'e 14e iuw útstoarn)
* † *Porphyrio kukwiedei*  – Nijkaledoanyske poarperhin (útstoarn yn 'e 19e iuw) 
* † *Porphyrio caerulescens*  – Reünionpoarperhin (hypotetyske soarte, om 1710 hinne útstoarn)
* † *Porphyrio mcnabi*  – Huahinepoarperhin (nei alle gedachten tusken 700 en 1200 nei Kristus útstoarn)
Swartrêchpoarperhin

De **swartrêchpoarperhin** (*Porphyrio indicus*) is in fûgel út 'e famylje ralfûgels (*Rallidae*).

## Ferskining
De swartrêchpoarperhin hat in reade snaffel en reade poaten. De fûgel ûnderskiedt him fan oare fûgels yn it skaai troch syn swarte rêch. De fûgel komt yn dielen fan it ferspriedingsgebiet tagelyk foar mei de griiskoppoarperhin, mar is oer it generaal folle donkerder. 

## Takonomy
De swartrêchpoarperhin waard earder mei fiif oare soarten as ûndersoarte fan 'e poarperhingroep beskôge, dêr't ek de gewoane poarperhin, de Australyske poarperhin, de griiskoppoarperhin, de smaragdpoarperhin en de Filipynske poarperhin ta hearden. Nei oanlieding fan yn 1997 en 2015 publisearre molekulêre fylogenetyske stúdzjes waard de poarperhin opdield yn seis soarten. Guon autoriteiten behannelje se lykwols noch jimmeroan as ûndersoarten.

De fûgel is monotypysk, itjinge betsjut dat er net yn ûndersoarten ferdield is.  

## Ferprieding
De fûgel libbet yn Súdeast-Aazje oant Sulawesi en Borneo.

## Status
De IUCN behannelet de fûgel as in ûndersoarte fan 'e poarperhin. Dêrfandinne is der gjin aparte status fan 'e fûgel.
Holarktysk gebiet

It **Holarktysk gebiet** of de **Holarktis** is yn 'e biogeografy in ekosône fan 'e wrâld dêr't twa oare, mear gongbere ekosônes (it Paleärktysk gebiet en it Neärktysk gebiet) ûnder beflapt wurde. De namme is in gearlûking fan "holo-", fan it Aldgrykske ὅλος, *hólos*, dat "hiel" of "gehiel" betsjut, en "Arktis", in oare namme foar de Noardpoalstreek. It betsjut dus de "Hiele Arktis". 

As it Holarktysk gebiet rekkene wurdt as ien gehiel, is it fierwei de grutste ekosône fan 'e wrâld. Yn 'e Alde Wrâld omfettet it Jeropa en Noard- en Sintraal-Aazje hielendal, mei dêropta Súd-Aazje benoarden de Himalaya en de Hindoe Kûsj, East-Aazje benoarden de rivier de Jangtsekiang, Transkaukaazje, Lyts-Aazje, de Fruchtbere Healmoanne fan it Midden-Easten (de Levant en Mesopotaamje), en Noard-Afrika (sekuerder: Afrika benoarden de Sahel). Yn 'e Nije Wrâld omfiemet it Holarktysk gebiet Noard-Amearika fan Grienlân en Alaska yn it noarden oant healwei Meksiko yn it suden.

It Arabysk Skiereilân en it uterste súdeasten fan Iraan hearre net ta it Holarktysk gebiet, mar ta it oanbuorjende Afrotropysk gebiet. De Sahara en de woastinen dy't it Arabysk Skiereilân ferbine mei de rest fan it Midden-Easten foarmje oergongssônes tusken it Holarktysk en it Afrotropysk gebiet. Fierder nei it easten ta grinzget it Holarktysk gebiet yn Súd- en East-Aazje oant it Yndomaleisk gebiet, dat ek Taiwan en de Rjûkjû-eilannen omfettet. Yn 'e Nije Wrâld hearre súdlik Meksiko en teffens Midden-Amearika, it Karibysk Gebiet, Bermuda en súdlike útein fan it Floaridaskiereilân ta it oanbuorjende Neotropysk gebiet.

Yn 'e soölogy spilet it Holarktysk gebiet mar komselden in rol, mar yn 'e botany nammenste mear. Nettsjinsteande dat binne der ek wol bistesoarten dy't in Holarktyske fersprieding hawwe, lykas de brune bear (*Ursus arctos*), de grize wolf (*Canis lupus*), de foks (*Vulpes vulpes*), de warch (*Gulo gulo*), de wezeling (*Mustela nivalis*), de eland (*Alces alces*), it rindier (*Rangifer tarandus*), de keningsearn (*Aquila chrysaetos*) en de raven (*Corvus corax*).
Paleärktysk gebiet

It **Paleärktysk gebiet** of de **Paleärktis** is yn 'e biogeografy ien fan 'e acht ekosônes fan 'e wrâld. De namme is in gearlûking fan "paleo-", fan it Grykske παλαιός, *palaios*, dat "âld" betsjut, en "Arktis", in oare namme foar de Noardpoalstreek. It betsjut dus de "Alde Arktis" oftewol de "Arktis fan 'e Alde Wrâld". 

It Paleärktysk gebiet is de grutste fan 'e acht ekosônes. It omfettet Jeropa en Noard- en Sintraal-Aazje hielendal, mei dêropta Súd-Aazje benoarden de Himalaya en de Hindoe Kûsj, East-Aazje benoarden de rivier de Jangtsekiang, Transkaukaazje, Lyts-Aazje, de Fruchtbere Healmoanne fan it Midden-Easten (de Levant en Mesopotaamje), en Noard-Afrika (sekuerder: Afrika benoarden de Sahel). 

It Arabysk Skiereilân en it uterste súdeasten fan Iraan hearre lykwols net ta it Paleärktysk gebiet, mar ta it oanbuorjende Afrotropysk gebiet. De Sahara en de woastinen dy't it Arabysk Skiereilân ferbine mei de rest fan it Midden-Easten foarmje oergongssônes tusken it Paleärktysk en it Afrotropysk gebiet. Fierder nei it easten ta grinzget it Paleärktysk gebiet yn Súd- en East-Aazje oant it Yndomaleisk gebiet, dêr't ek de eilannen Taiwan en Hainan en de Rjûkjû-eilannen ta hearre. 

Dizze ekosône is fierhinne beheind ta it eastlik healrûn, mar sawol yn it easten (Kaap Dezjnjov op it Kamtsjatkaskiereilân) as yn it westen (de Britske Eilannen, de Fêreu-eilannen en Iislân) stekt it Paleärktysk gebiet út yn it westlik healrûn. Soms wurdt it Paleärktysk gebiet yn 'e mande mei it Neärktysk gebiet yn Noard-Amearika ornearre ien reuseftige ekosône te foarmjen, dy't it Holarktysk gebiet neamd wurdt. Dat spilet benammen yn 'e botany.

It Paleärktysk gebiet kin opdield wurde yn ferskate lytsere ekoregio's, wêrûnder noardlik Jeropa en Sibearje; it Middellânske-Seegebiet; de Sahara en de woastinen yn it Midden-Easten, de Nyldelling, West- en Sintraal-Aazje, de Himalaya en oanbuorjende berchtmen, en East-Aazje. Dêropta binne der ferskate swietwetter-ekoregio's, wêrûnder de yngeand ûntwikkele rivieren fan Jeropa, de rivieren fan Ruslân, de Baikalmar dat wrâlds âldste en djipste mar is, en de âlde Biwamar yn Japan.
Swart reidhintsje

It **swart reidhintsje** of de **swarte reidhin** (*Gallinula tenebrosa*) is ien fan 'e acht soarten yn it skaai reidhinnen (*Gallinula*) út 'e famylje ralfûgels (*Rallidae*). De soarte libbet yn Austraalje, Nij-Guineä  en Yndoneezje.

## Ferskining
It swarte reidhintsje is in middelgrutte fûgel. De fûgel is meast donkergriis oant swart, mei in brunere tint op 'e boppedielen. It skyld op 'e foarholle is read en de snaffel is lykas syn by ús bekende sibbe ek read mei in giele punt. In ferskil is dat it swarte reidhintsje net de wite streek op 'e flanken hat. Ek binne de poaten oranjegiel yn stee fan giel. De sturt is swart en wyt.

Yn 'e hjerst en winter wurdt de kleur fan it skyld op 'e foarholle by wyfkes en jonge mantsjes doffer, wylst it skyld yn it briedseizoen by beide skaaien wer helderder wurdt.

## Fersprieding
De fûgel komt foar Austraalje, Nij-Guineä en Yndoneezje. Guon swalkjende, net-briedende fûgels kinne ek yn Nij-Seelân waarnommen wurde. Yn Austraalje wurde se fral oantroffen yn 'e eastlike steaten Fiktoaria, Nij-Súd-Wales en Queenslân, sa fier noardlik as Cooktown, en ek yn it eastlike diel fan Súd-Austraalje en de súdwestlike punt fan West-Austraalje. De fûgel libbet ek yn dielen fan Tasmaanje en Súd-Austraalje, mar komt dêr net algemien foar.

Der wurde trije ûndersoarten ûnderskieden, dy't wat formaat oanbelanget fan inoar ferskille:

* *G. t. frontata*: fan súdeastlik Borneo oant Sulawesi, de súdlike Molukken, Lytse Sûnda-eilannen en súdeastlik Nij-Guineä.
* *G. t. neumanni*: noardlik Nij-Guineä.
* *G. t. tenebrosa*: Austraalje.

It habitat bestiet út wiete gebieten mei in foarkar foar swietwettersompen en wurdt selden fier fan dy gebieten fûn, útsein as se foerazjearje. Se wurde ek fûn yn stedsparken en faak by opslachmarren en oan iggen fan rivieren. Se hawwe iepen wetter nedich mei wat dekking lykas gers, reid en oare fegetaasje.

## Hâlden en dragen

De fûgels migrearje net faak oer lange ôfstannen en kinne lang op itselde plak bliuwe. Se kinne nei oare lokaasjes yn it ferspriedingsgebiet migrearje as it iten  krap wurdt. Jonge fûgels ferlitte it berteplak yn 'e hjerst en maitiid en wurde faak oantroffen op lokaasjes dy't normaal net faak besocht wurde troch folwoeksen fûgels.

Se briede yn it suden fan Austraalje fan augustus oant jannewaris, dêr't se meast ien kear briede, wylst de noardlike fûgels fan jannewaris oant juny faak twa kear briede. Se bouwe in nêst fan reid of gers oan 'e wetterkant of in pear sintimeter boppe it wetter. In lechsel bestiet út 5 oant 11 matte wite aaien mei readbrune plakjes.

## Status
De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, 2025).
Johannes van der Ploeg

**Johannes van der Ploeg** (Skingen, 1 augustus 1949 - Harns, 23 juny 2025) wie in aktyf keatser tusken 1972 en 1979. Hy helle 119 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1987 waard er troch Jan van der Meij frêge om omropper fan de PC te wurden op it sjûkelân. By de PC fan 2022 waard bekend dat hy de rol fan omropper fan 2023 ôf oerdroech oan Pieter van Althuis. Al kaam er yn 2023 dochs noch yn aksje as omropper fanwegen de waarsomstannigheden waard der ek keatst op de sportfjilden oan de Hertog van Saxenlaan yn Frjentsjer.

Jan Reitsma ferstoar op 23 juny 2025, yn 'e âldens fan 75 jier.

## Prizen
* 1968 - de Bond 6e priis
* 1971 - de Bond 6e priis
* 1973 - de Bond 1e priis
* 1973 - PC 4e priis
* 1974 - de Bond 10e priis
* 1975 - de Bond 6e priis
* 1977 - de Bond 1e priis
* 1977 - PC 4e priis
* 1980 - de Bond 11e priis
Klaas Willems Boorsma

**Klaas Willems Boorsma** (Tsjummearum, 9 april 1849 - Sweins, 6 july 1932) wie in Frysk keatser.

Klaas Boorsma kaam út in echte keatsfamylje. Sa wûn syn heit Willem Boorsma de PC yn 1854, 1855 en 1857, beide lêste kearen mei de omkes fan Klaas, Evert en Jan. 

Yn 1869 stapte de doe noch yn Tsjummearum wenjende Boorsma yn de fuotspoaren fan syn heit en omkes troch foar it earst ek de PC te winnen. mei Klaas Folkerts Post en Auke Miedema. 

Yn 1871 stie er noch op de PC-list as Tsjummearumer, mar yn 1872 waard syn wenplak Sweins, dêr't hy oan it wurk gie as boere-arbeider en letter sels as boer. 

Hy skreau de PC sân kear op syn namme, foar de lêste kear yn 1887, behelle fjouwer twadde prizen en waard yn 1886 útroppen ta kening.

Klaas Willems Boorsma ferstoar op 6 july 1932 yn 'e âldens fan 83 jier.

De keatsferiening fan Sweins hat de namme fan Boorsma Keatsferiening Klaas Boorsma krigen.

## Prizen
* 1869 - PC 1e priis
* 1872 - PC 1e priis
* 1878 - PC 2e priis
* 1879 - PC 2e priis
* 1880 - PC 2e priis
* 1881 - PC 1e priis
* 1882 - PC 2e priis
* 1883 - PC 1e priis
* 1885 - PC 1e priis
* 1886 - PC 1e priis
* 1887 - PC 1e priis
Amerikaanske markol

De **Amerikaanske markol** of **Amerikaanske merkel** (*Fulica americana*) is in fûgel yn it skaai markols (*Fulica*) út de famylje ralfûgels (*Rallidae*).

## Ferskining
De fûgel hat in soad fan 'e ek yn Fryslân foarkommende (Euraziatyske) markol en is likernôch like grut. Op it folle lytsere skyld fan 'e Amerikaanske markol sit lykwols in  readbrún plak. De snaffel is breder as dy fan ús markol en ha oan 'e ein boppe en ûnder in readbrún plak. De poaten binne gielgrien oan smoarch oranje, wylst de gewoane markol grize poaten hat. In oar ferskil is dat de Amerikaanske markol wite ûndersturtdekfearren hat. It fearrekleed fan mantsjes en wyfkes is itselde.  

## Fersprieding
De soarte komt yn in grut part fan Noard-Amearika foar, yn Sintraal-Amearika en lokaal yn 'e noardlike Andes. Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *Fulica americana americana*: fan súdeastlik Alaska en Kanada oant Kosta Rika en West-Ynje.
* *Fulica americana columbiana*: Kolombia. Yn noardlik Ekwador is de fûgel mooglik útstoarn.

## Hâlden en dragen
Amerikaanske markols ite knoppen, blêd, stangels fan wetterplanten, sied en ynsekten en oare lytse bistjes. Se foerazjearje op 'e grûn by it wetter of dûke yn it wetter nei planten. Briedende pearkes binne tige fûl yn it ferdigenjen tsjin ynkringers. It nêst bestiet út blêden en stangels en sit tusken begroeiïng yn it wetter of tusken leechhingjende tûken. Winterdeis foarmje se grutte groepen.    

## Status
Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre. De grutte fan 'e populaasje wurdt op 7,2 miljoen folwoeksennfûgels rûsd, wêrfan't 5.500.000 yn 'e Feriene Steaten en Kanada.
Johannes Gerlofs Anema

**Johannes Gerlofs Anema** (Skingen, 24 desimber 1871 - Stiens, 17 desimber 1936) wie in Frysk keatser.

Yn de begjinjierren fan syn keatsperioade wie it perkspul syn sterkste ûnderdiel. Letter lei er him ek ta op de opslach en dêryn ûntwikkele er him fuortfarrend en hy hie de suverheid en de snelheid al gau ûnder de knibbel. Kenmerkend hjirby wie syn lange oanrin.

Yn Dronryp bygelyks wie it fjild hjirop net berekkene. In omwenner fan it fjild wie dan sa reewillich om de doar foar him iepen te setten en dêr koe er mei de oanrin út begjinne. 

Anema, dy't in protte lytse prizen wûn en benammen yn grutte plakken lykas Boalsert en Frjentsjer keatste, wûn yn 1890 de tredde priis op de PC. In jier letter hie er mear sukses. Mei Hemke Geerts Elzinga en Cornelis Baukes van der Weg wûn er de PC en waard ta kening keazen. Yn 1892 waard er foar de twadde kear ta kening keazen. Ek yn 1893 wûn hy de PC, no mei Pieter Baukes Yetsenga en Jan Reitsma, it trijetal wist ek noch de PC fan 1895 te winnen. 

Anema kaam ek ynternasjonaal út, sa die er yn 1896 yn Brussel mei oan in wedstriid. Yn 1897, doe't er him as boer yn Doanjum fêstige, behelle er syn lêste sukses op de PC.

Johannes Gerlofs Anema ferstoar op 17 desimber 1936 yn de âldens fan 65 jier.

## Prizen
* 1890 - PC 3e priis
* 1891 - PC 1e priis
* 1892 - PC 1e priis
* 1893 - PC 1e priis
* 1895 - PC 1e priis
* 1897 - PC 2e priis
Nasjonaal Park Kahurangi

It **Nasjonale Park Kahurangi** (Ingelsk: *National Park Kahurangi*) leit yn it noardwesten fan it Nij-Seelânske Sudereilân yn 'e regio Tasman. It park grinzget yn it noarden oan 'e Tasmansee en leit fan 'e rûge kust oant de hege bergen yn it binnenlân. Mei in oerflak fan likernôch 4.520 km² is it op it Nasjonale Park Fiordland nei it ien nei grutste nasjonale park fan Nij-Seelân. De namme Kahurangi komt út it Maoary en betsjut soksawat as *kostber, juwiel*, itjinge nei de bysûndere natuer ferwiist.

## Skiednis
De Maoary brûkten it gebiet al mear as 1000 jier ferlyn om dêr te jeien, fruchten te sykjen en jade te winnen. De ferneamde Heaphy Track folget foar in part it iuwenâlde spoar fan 'e Maoary tusken de westlike kust en Golden Bay. De Europeanen sochten dêr yn 'e 19e iuw nei goud, der waard hout kapt en boeren lieten harren fee weidzje, mar de rûge gebieten bleaunen oarspronklik. 

It gebiet waard yn 1996 offisjeel in nasjonaal park. Sûnt wurdt de natuer strang beskerme mei in sterke fokus op it werstel fan lânseigen soarten.

## Geografy

It ferskaat oan lânskippen is grut en der binne kliffen, sânstrannen en seegrotten. De kalkstienbergen ha ûnderierdske rivieren en njonken alpine plato's en gletsjers binne der grutte rivierdelta's. Yn 'e legere dielen binne tichte reinwâlden.

It heechste punt fan it gebiet is de Mount Owen mei in hichte fan 1.875 m. Ien fan 'e bekendste kuierrûte's is de Heaphy Track. 

De westkant fan it gebiet is ien fan 'e wietste gebieten fan Nij-Seelân. Oan 'e kant fan Golden Bay is it drûger en skynt de sinne faker.

## Floara en fauna

Yn it gebiet libje tige seldsume fûgelsoarten, lykas de tige seldsume grutte grize kiwy, de blauwe ein, de kaka en de kakariki. Lykas yn 'e rest fan Nij-Seelân binne der hast gjin lânseigen sûchdieren. Oan 'e kust binne Nij-Seelânske pelsrobben te sjen. Yn 'e ûndergrûnske wetterystemen libbet in unike grotfauna.

Oan 'e kust groeie Nikau-palmen en fierder binne der grutte súdlike bûkebosken. Yn 'e bergen groeie seldsume alpine krûden.

## Keppeling om utens
* Department of Conservation
Johannes Douwes Bierma

**Johannes Douwes Bierma** (Sint-Jabik, 21 augustus 1872 - Ljouwert, 4 maart 1948) wie in Frysk keatser en sportbestjoerder.

Bierma begûn op fyftjinjierrige leeftiid wedstriden te keatsen. In jier letter mocht er by de senioaren útkomme en hy makke namme op de keatsfjilden troch yn Berltsum ferrassend de earste priis te winnen. Hy wurke by syn heit op de pleats en krige net folle frije tiid om te keatsen. Allinne op snein reizge er de keatsfjilden ôf, de oare dagen moast er wurkje. Hy keatste benammen op wedstriden yn grutte plakken lykas Frjentsjer en Boalsert en op wedstriden ticht yn de buert. Bierma hie in flugge, platte opslach en boppedat wie er loftshandich. De perkspilers hiene de grutste muoite mei syn opsleine ballen, dy't soms in frjemde kurve makken.

Yn 1894 waard hy mei Arjen Lammerts de Vries en Klaas Dirks Leeuwen winner fan de PC. Sûnder slach of stjit gie dat hielendal net, want Leeuwen foel fanwege in spierferrekking út. Hy waard ferfongen troch in balkearder en dêrtroch kaam Bierma yn it foarperk telâne, in posysje dêr't er nea aktearre. Hy die dat goed, se wûnen de PC en Bierma waard ta kening útroppen.

Yn 1898 waard Bierma foarsitter fan it Nederlânske Keatsbûn (NKB) en hy soe dy funksje oant 1908 beklaaie. De wurdearring foar de yntusken yn Hallum wenjende Bierma naam yn de Twadde Wrâldkriich ôf omdat er sympaty foar de besetter hie.

Johannes Douwes Bierma ferstoar op 4 maart 1948 yn de âldens fan 75 jier.

## Prizen
* 1891 - PC 3e priis
* 1892 - PC 2e priis
* 1894 - PC 1e priis
* 1895 - PC 2e priis
* 1898 - PC 1e priis
* 1899 - PC 1e priis
* 1900 - PC 3e priis
* 1901 - PC 3e priis
Jan Sjoerds Kuperus

**Jan Sjoerds Kuperus** (Arum, 10 desimber 1875 - Harns, 9 jannewaris 1962) wie in Frysk keatser.

Kuperus berne yn Arum groeide op yn Marsum, helle 323 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1900 wûn hy foar Marsum de Bûnspartij foar Senioaren, yn 1901 wist er mei Jan Reitsma fan Penjum en Meindert Helfrich fan Kimswert de PC te winnen Kuperus waard ta kening utroppen. In jier letter wûn er de PC wer dizze kear tegearre mei Sytze Abeles Kooistra fan Wytmarsum en Johannes Struiksma fan Wommels, Kuperus waard foar de twadde kear ta kening utroppen. Datselde jier wie er nei Wytmarsum ferhuze om dêr kastlein te wurden.

Kuperus wie, útsein in poerbêste achterynse en opslagger, in treflike koartebaanrider. Mar yn de winter fan 1902 op 1903, weromkommend fan in wedstriid, ried Kuperus yn in wek. Hy krige in longûntstekking, en soe dat nea wer hielendal te boppe komme.

Jan Sjoerds Kuperus ferstoar op 9 jannewaris 1962 yn de âldens fan 87 jier.

## Prizen
* 1896 - PC 2e priis
* 1897 - PC 2e priis
* 1899 - de Bond 3e priis
* 1899 - PC 3e priis
* 1900 - de Bond 1e priis
* 1900 - PC 2e priis
* 1901 - de Bond 2e priis
* 1901 - PC 1e priis
* 1902 - de Bond 7e priis
* 1902 - PC 1e priis
* 1903 - de Bond 1e priis
* 1906 - PC 3e priis
* 1904 - de Bond 1e priis
* 1908 - de Bond 3e priis
* 1909 - PC 2e priis
Sinneral

De **sinneral** (*Eurypyga helias*) is in fûgelsoarte út de monotypyske famylje ralfûgels (*Rallidae*) út it skift kagû's en sinnerallen (*Eurypygiformes*).

## Ferskining

De sinneral is in fûgel mei fine liniêre patroanen yn 'e kleuren swart, griis en brún. As de fûgel syn wjukken iepenteart is te sjen dat de slachpinnen ljochter binne mei oranjebrune en swarte bannen. Dat iepentearen docht er as er bygelyks skrikt of fijannen yn 'e buert binne. Ek de sturt hat in oranjereade mei swarte bân oer de fearren. De lange smelle snaffel is boppe donkergriis en ûnder, lykas ek de poaten, oranjegiel. Op 'e donkere kop mei in oranje each rinne fan 'e snaffel twa wite streken nei de nekke, ien oer it each en ien ûnder it each. Ek de kiel is wyt. De fûgel makket in fluitsjend lûd.

## Fersprieding
De sinneral wurdt op basis fan it fearrekleed en it formaat yn trije ûndersoarten ferdield mei de folgjende fersprieding: 

* *Eurypyga helias major* (Hartlaub 1844), briedt fan Gûatemala oant Panama, yn westlik Kolombia en westlik Ekwador.
* *Eurypyga helias meridionalis* (Berlepsch & Stolzmann 1902), briedt yn Junín en Cusco yn Perû.
* *Eurypyga helias helias*, de nominaatfoarm, briedt eastlik fan 'e Andes yn eastlik Kolombia, yn Fenezuëla, Guyana, eastlik Ekwador, eastlik Perû, eastlik Bolivia en yn 'e Amazône-regio fan Brazylje.

De sinneral libbet oan beboske rivieren en beken en jaget dêr op fisk en oare lytse rêchbonkedieren op 'e selde wize as in soad reagerfûgels. It nêst wurdt op in horizontale tûke fan in beam boud en bestiet út moas en planten en dridze. In lechsel bestiet meastentiids út twa aaien.

## Taksonomy

De sinneral waard earder faak yn it skift *[[Gruiformes]]* yndield, mar dat waard altyd as tydlik beskôge. Suver morfologysk is de fûgel te ferlikenjen mei de reagerfûgelss en de neist sibben lykas de reiddompen, mar dat komt mooglik fral troch de konverginte evolúsje fanwegen ferlykbere omstannichheden. De neist sibbe fan 'e sinneral is in oare fûgel dy't ek yn it skift *Gruiformes* stie, nammentlik de kagû. Ut molekulêre stúdzjes hat bliken dien dat dy twa soarten de meast neiste, libbene sibben binne. Dêrfandinne wurde dy twa soarten no faak yn it eigen skift *Eurypygiformes* set. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, mar der wurdt tocht dat de oantallen ôfnimme. De tebekgong is lykwols net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde kin. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (*Least Concern*, ).
Sinnerallen

**Sinnerallen** (*Eurypyga*) foarmje in fûgelskaai út de famylje sinneralfûgels (*	Eurypygidae*). It skaai is monotypysk, itjinge betsjut dat der mar ien soarte yn it skaai bestiet. 

## Soarten
* *Eurypyga helias* – sinneral
Pieter Hovinga

**Pieter Hovinga** (Marsum, 21 april 1882 - Ljouwert, 6 juny 1942) wie in Frysk keatser.

Hovinga helle 123 punten foar it ivich keatsklassemint. Yn 1904 wist er mei Rinze Feitsma fan Wommels en Lodewijk Leicht fan Frjentsjer de PC te winnen Hovinga waard ta kening utroppen. Yn 1905 wûn hy foar Marsum de Bûnspartij foar Senioaren. Syn grutte krêft by it keatsen wie de opslach. Hy hie mar in koarte oanrin nedich om de bal mei flinke snelheid nei it perk te jeien.

Letter ferhuze er nei Ingelum en lang om let nei Ljouwert. Yn Ljouwert waard er hanneler en kocht en ferkocht alles wat er op syn paad tsjinkaam. 

Pieter Hovinga ferstoar op 6 juny 1942 yn de âldens fan 60 jier.

## Prizen
* 1902 - de Bond 4e priis
* 1904 - PC 1e priis 
* 1905 - de Bond 1e priis
* 1908 - PC 3e priis