open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
List fan fisken

**List fan [[Fisk]]en**
__NOTOC__

----

## A
*Aasiel
*Alver
*Ansjofisk
## B
*Bakfisk
*Balkje
*Bears
*Beekforel
*Binnenfisk
*Bitterfoarn
*Bitterling
*Blei
*Blyk
*Boarnder
*Boerekarper
*Bokken
*Bot
*Brazem
*Bûterfisk

## D
*Dôperiel
*Dwelmer
*Dwelmeriel
## E
*Eachfiskje
*Edelkarper
*Einefiskje
*Elderling
*Elft
*Everfisk
## F
*Fal
*Fetkarper
*Fetkoarper
*Fint
*Fleanfisk
*Fleet
*Flint
*Foarn
*Foarnblei
*Forel
*Forelbears
*Froskkwab
## G
*Garnaat
*Gatsje
*Gerskarper
*Gib
*Gibbe
*Glêsfiskje
*Glêsgrintsje
*Glêsiel
*Glimmer
*Gol
*Golle
*Goudfisk
*Grenaat
*Grindeling
*Grindeltsje
*Grint
*Grintfiskje
*Grintsje
*Groukopke
*Grûnkrûper
*Grúsfisk
*Gryt
*Gul
*Gupke
*Guppy
## H
*Haai
*Harder
*Heilbot
*Hilbot
*Hjerring
*Hoarsmakriel
*Hoeknoas
*Hûnehaai
## I
*Iel
*Ielkwab
*Ielpiper
*Inketfisk
*Inktfisk
## J
*Jonkerfisk
## K
*Kabbeljau 
*Karper
*Katfisk
*Kattefisk
*Kattehaai
*Kerper
*Knoarhoanne
*Koalfisk
*Koarper
*Kobiel
*Kolblei
*Kommeriel
*Kongeriel
*Krúskarper
*Krytiel
*Kwabiel

## L
*Lânfisk
*Ling
*Longfisk
## M
*Maachje
*Makriel
*Makrielgib
*Manekarper
*Manta
*Marfal
*Marfisk
*Meun
*Moankarper
*Moannefisk
*Mûdhûn
*Mûne
## N
*Nebling
*Njoggeneach
*Noasfisk
*Noashaai
## O
*Oaljefisk
*Pakhaai
*Pearelsprot
*Pink
*Pitfisk
*Platfisk
*Poan
*Poarre
*Poask
*Poatfisk
*Poatiel
*Poen
*Pollak
*Potfisk
*Pûdiel
*Pûtiel
*Pylkroch
*Pylksturt
*Pylroch
*Pylsnoek
## R
*Readfin
*Reidfoarn
*Reinbôchforel
*Ridiel
*Roasfisk
*Roch
*Rôffisk
*Roppert
*Roppertiel
*Rudefisk
*Rûdfoarn
*Rûnfisk
*Rútfoarn
## S
*Saanspjirring
*Salm
*Sander
*Sânspjirring
*Sardyn
*Seebears
*Seebrazem
*Seeduvel
*Seeforel
*Seegroukopke
*See-Iel
*Seekarper
*Seenille
*Seenulle
*Seetong
*Setfisk
*Setiel
*Simmeriel
*Simmerpink
*Simmerpinke
*Sinfisk
*Sinnefisk
*Sjofisk
*Skaar
*Skar
*Skokroch
*Skol
*Skolfiske
*Skylfisk
*Slakfisk
*Slymfisk
*Snoek
*Snoekbears
*Snotpoask
*Snotterpoask
*Snuver
*Spierhaai
*Spjirring
*Sprot
*Steur
*Stienbolk
*Stienkarper
*Stikelbears
*Stikelpinne
*Stikelroch
*Stikelskylfisk
*Stipelwever
*Stippelwever
*Stjerroch
*Sulverkarper
## T
*Tânrettel
*Tarbot
*Toarnderke
*Toarnkneppel
*Tong
*Tongeriel
*Tongskaar
*Tonyn
## W
*Wâldfaam
*Wâldfoarn
*Wever
*Witerke
*Wytfisk
Mûdhûn

De **mûdhûn** (*Tinca tinca*) is in swietwetterfisk mei in brunige oant grienige kleur dy't fariearret neigeraden de boaiem en de âldens. 
Hy hat in dikke slimerige hûd mei hiele lytse skobben en kin somtiden 70 sm. lang wurde.
De mûdhûn is goed werkenber oan de reade iris yn syn each, de grutte finnen, de brede oanset fan de sturt en de burdtriedden.

Foarkommen: it grutste diel fan Jeropa en West-Aazje yn moerassen en wetters mei in soad planten. Ek kin er libje yn wrak, soer- en soerstofearm wetter. Yn maaie-juny wurde 300.000-400.000 aaien lein dy't oan de planten kleve. 

By't winter hâldt de mûdhûn in wintersliep.

## Oars
Yndertiid waarden wol ien of mear Mûdhûnen yn in reinwettersbak holden om it wetter suver te hâlden.

## Sjoch ek
List fan Fisken
Turkmenistan

**Turkmenistan** is in lân yn Aazje. Eartiids hearde it by de Sowjetuny. De haadstêd fan it lân is Asjchabad

## Geografy
### Lizzing
Turkmenistan hat in oerflak fan 488,100 km² en wurdt begrinzge troch:
* Kazakstan 379 km en Oezbekistan 1,621 km yn it noarden;
* Afganistan 744 km yn it easten;
* Iran 992 km yn it suden;
* de Kaspyske See yn it westen.

### Lânskip
De heechste berch fan it lân hjit de Ayrybaba (3137m). It klimaat is kontinintaal subtropysk. Der falt oer it hiele jier net folle rein. De simmers binne waarm mei minder strange winters.

## Skiednis
Nei de Oktoberrevolúsje yn Ruslân wie der in soad politike ûnfrede yn de regio en dat late ta it stiftsjen fan de Turkmeenske Sosjalistysk Sowjetrepublyk dy't in jier letter ta de Sowjetuny tatreedzje soe. Turkmenistan ferklearre himsels op 27 oktober 1991 ûnôfhinklik fan de Sowjetuny dy't yn datselde jier opholden wie te bestean. 

## Demografy
Fan de befolking is 89% moslim en 8% russysk-ortodoksk. Turkmeensk is de offisjele taal fan it lân. Likernôch 12% fan de ynwenners praat Russysk en 5% Oezbeeksk.

## Distrikten
Bestjoerlik is Turkmenistan ferdield oer fiif provinsjes of *welayatlar* (meartal fan *welayat*):

De haadstêd Asjchabad falt net ûnder in provinsje mar is in autonoame stêd mei 604,000 ynwenners.
Ulaan

**Ulan** is de namme foar in type fan Poalske soldaat fan de lichte kavalery, wapene mei lâns, sabel en pistoal. De reputaasje fan dizze soart Poalske troepen feroarsake, dat yn it begjin fan it 19e iuw in grut part fan de Europeeske legers lyksoartige militêre ienheden kreëarre. Yn 'e measte Europeeske legers, krigen dat soarte fan ienheden de namme fan lansiers. Yn de Russyske, Eastenrykske, en Dútske legers, hawwe de ienheden fan de Poalske lansiers de orizjinele namme fan Ulans hâlden.
Bahama's

It **Mienebêst fan de Bahama's** (Ingelsk: *The Bahamas*, offisjeel: *Commonwealth of The Bahamas*) is in ûnôfhinklik Ingelsktalich lân yn it Karibysk gebiet. De Bahama's bestean út in arsjipel fan 700 eilannen en 2006 cays (of keys), lokalisearre yn de Atlantyske Oseaan, eastlik fan de Amearikaanske steat Florida, noardlik fan Kuba en Haïty, en westlik fan de Britske Turks- en Kaikoseilannen.

## Skiednis
De oarspronklike bewenners fan de Bahama's wienen ynearsten de Arawakken, in Yndiaansk folk. Nei de ûntdekking fan de eilannegroep troch Kolumbus yn 1492 krigen sy te krijen mei de Spanjerts. Harren lân waard ôfpakt en de Arawaks moasten slavewurk dwaan yn de goudminen. Yn noch gjin 25 jier wie it folk útrûge en it soe oant 1647 doarje eart de eilannen wer befolke wurde soenen. 

Under de Ingelske Boargeroarloch stifte in groep Puriteinen, godstsjinstige flechtlingen fan Bermuda, foar it earst in Jeropeeske delsetting op de Bahama's. Letter fêstigen ek oare groepen har op de eilannen. Offisjeel hearde de arsjipel by it Feriene Keninkryk, mar meast wienen sy op harren sels oanwiisd. In skoft lang bestie der in piraterepublyk mei Edward Teach, better bekend as Swartburd, as lieder. 

Yn 1717 waarden de eilannen in Britske koloanje en waard in ein makke oan de piraterij. Nei de Amerikaanske ûnôfhinklikens joech de Britske oerheid lân wei oan loyalisten en naam de befolking yn in pear jier ta yn omfang. Op de eilannen waarden plantaazjes stifte en út Afrika waarden slaven helle.
Yn de Amerikaanske Boargeroarloch besochten de súdlike steaten troch de Bahama's de hannelsblokkade te omsyljen. Yn ruil foar katoen soarge Ingelân foar wapens en munysje. 

Yn de Twadde Wrâldkriich wienen de eilannen in opliedingssintrum foar it leger. Doe't Havana har grinzen slute foar Amerikaanske toeristen ûntwikkelen de Bahama's har stadichoan ta in wichtich toeristysk gebiet. 

De Bahama's krigen harren ûnôfhinklikens fan Grut-Brittanje op 10 july 1973, mar wie noch hieltyd in lân binnen it Britske Mienebest. Tsjintwurdich is staatshaad keninginne Elizabeth II, gûverneur Arthur Dion Hanna en de minister-presidint is Perry Christie.

## Geografy

Fan alle eilannen yn de archipel leit Biminy it tichtst by de Feriene Steaten en foarmet de poarte nei de Bahama's. It eilân it fierst nei it súdeasten is Grut Inagua. It grutste eilân is Andros Island. Oare wichtige eilannen binne Eleuthera, Cat Island, Long Island, San Salvador Island, Acklins, Crooked Island, Eksuma and Mayaguana. De haadstêd fan de Bahama's, Nassau leit op Nij Providence.

De eilannen lizze allegearre frij leech en binne flak, trochstrings is de hichte om-ende-by 15 of 20 meter. De heechste pyk is Mount Alvernia, or Como Hill mei 63 meter hichte. 

### klimaat
It klimaat op de Bahama's is subtropysk oant tropysk en wurdt hoeden troch de ynfloed fan Golfstream, benammen yn de winter. Somtiids ûntsteane hjirtroch orkanen dy't betiden op de eilannen in protte skea feroarsake kinne.

## Demografy
Fan alle eilannen binne yn totaal 40 bewenne. De offisjele taal is it Ingelsk en de befolking bestiet foar 85% út negers, 12% blanken en 3% fan oare komôf.
Barbados

**Barbados** is in lân yn it Karibysk gebiet. It bestiet út ien inkeld eilân dat by de Boppewynske Eilannen heart fan de Lytse Antillen.

## Skiednis
Barbados waard eartiids befolke troch de Yndiaanske Arowakken. Nei de ûntdekking fan Amearika troch Kolumbus arrivearren de Portegezen healwei de 16e iuw op it eilân. De oarspronklike befolking waard as slaven te wurk steld en soe troch de swiere omstannichheden dêr't sy yn libje moasten en troch Jeropeeske sykten yn koarte tiid útstjerre. Krekt as op oare Karybyske eilannen waarden ek hjir slaven út Afrika ymportearre. Yn 1627 kaam it eilân yn besit fan de Ingelsken dy't der in koloanje fan makken. 

Op 16 april 1816 hie it eilân te krijen mei in grutte slavenopstân ûnder oanfiering fan de negerlieder Bussa. Yn 1838 waard de slavernij foarfêst ôfskaft. Barbados hat efkes lid west fan de West-Yndyske Federaasje (1958 - 1962) en krige úteinlik selsbestjoer yn 1961. Yn 1966 nei 339 jier Britsk bewâld waard it eilân folslein selsstannich. 

## Geografy
Barbados is in frij flak, fruchtber eilân mei wat heuvels yn it noarden. It eilân leit mids koraalriffen.

### Klimaat
Op Barbados hearsket in evenredich tropysk klimaat.

## Demografy
### Befolking
Wat de grutte oanbelanget is Barbados frij tichtbefolke mei 281.968 ynwenners. De befolkingstichtens bedraagt 655,7 de km² en dêrmei kin sein wurde dat it eilân oerbefolke is. De befolking nimt noch hieltyd ta mei in groei fan in heal persint yn 't jier. De libbensferwachting is 76,5 jier.

De befolking bestiet benammen út ôfstammelingen fan Afrikaanske slaven en mulatten.

### Godstsjinst
Sawat 49,4% fan de befolking is Kristen, wêrfan de Anglikanen de grutste tsjerke foarmje. Utsein it kristendom komt men ek wol oare godstsjinsten tsjin op Barbados, lykas it hindoeïsme en de islam.
De Fûke

***De Fûke*** is in roman fan Rink van der Velde út 1966 dy't him ôfspilet yn de Twadde Wrâldkriich. Yn 1995 hat de skriuwer it boek omstavere en ek de ynhâld op 'e nij besjoen. Yn 2000 makke Steven de Jong de film *[[De Fûke (film)|De Fûke]]*, op basis fan dit boek.

## Ynhâld
Krekt as yn hiel Nederlân dûke der ek Joaden ûnder yn Fryslân. Ek by in ielfisker dy’t mei syn frou Gryt en soan Germ efterôf yn in húske oan de Tsjûkemar wennet. Op in nacht komt Germ net thús fan syn nachtlike tochten op ’e mar. De oare deis hellet de plysje mei de Dútsers Germ syn heit op om him te ûnderfreegjen. De anargistyske ielfisker siet al faker foar ferhoar en is gjin maklik mantsje. Hy hâldt him stil as se him ûnderfreegje. Under it ferhoar rekket er hieltyd fierder yn de 'fûke'. Letter docht him bliken dat Germ oppakt is by syn wurk foar it ferset. As syn heit dat trochkrijt slaan by him de stoppen troch en dat is it begjin fan de ein.

## Oersettingen
*'De Fuik' (in oersetting fan Jan J. Bijlsma) waard yn 1970 útjûn yn de Wereldbibliotheek en letter yn 'e Zilverschoonrige.
* De Fûke is ek yn it Ingelsk ('The Trap', Henry J. Baron 1995) en yn it Oekraynsk ('Wjersha', Yuri O. Zhluktenko 1983) oerset. De Oekraynske oersetting is polityk en eroatysk sensurearre. Dat koe yn de Sovjet-Uny net oars. Zhluktenko wist boppedat net krekt hoe 't al dat fiskersark wurke.
* De Hebriuwske oersetting, makke troch Rink syn dochter Wytske, is noch net publisearre.
Hofgerjocht

It **Hofgerjocht** wie in regearingskolleezje dat yn 1498 oprjochte is troch Albrecht fan Saksen. It Hofgerjocht foarme mei de Hege Rie (foar it bestjoer) de Hofrie. 
Yn de Hege Rie hienen de Saksyske eallju it foar it sizzen, yn it Hofgerjocht wienen dat de Fryske eallju.
Op 3 july 1504 furdige hartoch George fan Saksen de seneamde Statuten en Lânrjochten fan Fryslân út, ek wol 'Saksische Ordonnantie' neamd. Ljouwert waard dêrmei haadstêd fan Fryslân.
Leden fan de Hege Ried, riedsleden fan it Hof, krigen ûnderdak yn de Kânselarij (boud yn 1504).
Yn 1515 naam Karel V Fryslân oer en stelde mei syn steedhâlder teffens in Rie fan bestjoer en Rjochtspraak yn dy’t de namme Hof fan Fryslân krige. Dat Hof fan Fryslân fertsjintwurdige it Sintrale Brusselske Gesach en wie dus mei de steedhâlder it heechste bestjoersorgaan yn Fryslân.
Yn 1578 namen Deputearre Steaten de bestjoerstaken oer.
Brimzen

De **brimzen** (*Oestridae*) binne in famylje fan ynsekten dy't by de oarde twawjukten (*Diptera*) hearre.

Brimzen wurde faak fertize mei de bloedsûgjende Drintske mich ('stekmiggen') of mei de stekkende hoarnbij, de grutste Nederlânske wapsesoarte. It grutste ferskil mei Drintske miggen en Hoarnbijen is dat Brimzen net bite of stekke kinne, se ha gjin beweegjende mûledielen en gjin angel. Mar brimzen binne like skealik omdat de larven parasitearje yn libbene bisten. De ienige soarte dy't op de minsk parasitearret is *[[Dermatobia hominis]]*, dizze brims kin ek net bite mar lit de larven troch in mich transportearje nei de minskehûd. Hjir krûpt de larve meastal troch it gatsje fan de nevebyt nei binnen. 

Yn Nederlân en Belgje komme (2005) in tolvetal soarten foar, lyk ferdield oer in trijetal skaaien, *Hypoderma*, *Gasterophilus* en *Oestrus*, wêrfan't de rûpen fan de earste yn de hûd, fan de twadde yn de mage en de tredde yn de noasholte fan de gasthear libje. 

De larven fan *Oestrus* komme libben op 'e wrâld en wurde troch de mich yn de noas fan de gasthear spuite wylst de mich foar de gasthear yn 'e loft swevet. De larven fan de *Hypoderma* en *Gasterophilus* wurde as aai op of yn de hûd lein. Oft de larven fan *Gasterophilus* troch de gasthear opslikke wurde of sels harren paad nei de mage fine is net goed bekend. In folgroeide larve ferlit de gasthear en ferpopket him op of yn de boaiem; de folwoeksen miggen libje mar koart (in pear wiken).


Ofbyld:Magendassel.jpg|Larve fan *Oestrus*
Ofbyld:Ver macaque.jpg|*[[Dermatobia hominis]]* larve
 


## Foarbylden
* *Hypoderma bovis* (kowebrims)
* *Hypoderma lineatum* (grutte baumich)
* *Hypoderma diana* (by harten)
* *Gasterophilus intestinalis* (hynstebrims)
* *Oestrus ovis* (skieppebrims)
* *Pharyngomyia picta* (by harten)
* *Oedemagena tarandi* (by rindieren)
Tolhúster Alvestêdetocht

De **Tolhúster Alvestêdetocht** wie in ûnoffisjele edysje fan 'e Alvestêdetocht op redens, dy't ferriden waard op 28&nbsp;febrewaris 1929. De tocht waard wûn troch Marten van der Kooij en Ype Smid, beiden út Hylpen.
__TOC__
## Foarskiednis
De winter fan 1928 op 1929 wie tige kâld. Op 12&nbsp;febrewaris 1929 koe sadwaande mei strange froast de Fjirde Alvestêdetocht holden wurde, dy't organisearre waard troch de Feriening De Fryske Alve Stêden. Winner wie Karst Leemburg út Ljouwert, mei in tiid fan 11&nbsp;oeren en 9&nbsp;minuten. Neitiid frear it noch lang troch. Fjirtjin dagen letter besleaten trije Ljouwerter kafeehâlders sadwaande om nochris in Alvestêdetocht te hâlden. Om't de start by Kafee It Tolhûs oan 'e Grinzerstrjitwei wie, kaam dizze ûnoffisjele tocht de Tolhúster Alvestêdetocht te hjitten. De Feriening De Fryske Alve Stêden hie part noch diel oan dit barren.

## Tocht
De Tolhúster Alvestêdetocht waard mei ideaal waar ferriden op 28&nbsp;febrewaris 1929 en folge fierhinne deselde rûte as de Fjirde Alvestêdetocht, dy't twa wiken en twa dagen earder holden wie. Dat wol sizze dat de rûte tsjin 'e klok yn riden waard, dus fan Ljouwert earst nei Dokkum. Der wie nea earder in Alvestêdetocht sa let yn it jier ferriden, mar de tocht gie in stik soepelder as de offisjele.

Der diene mar 48 manlju en ien frou oan 'e tocht mei. Winners wiene Marten van der Kooij en Ype Smid, beiden út Hylpen, dy't oer de einstreek kamen mei in tiid fan 10&nbsp;oeren en 32&nbsp;minuten. Dat wie 37&nbsp;minuten flugger as Karst Leemburg, de winner fan 'e Fjirde Alvestêdetocht, goed twa wiken earder finisht wie. Tredde waard Andele Swierstra út Poppenwier. Fan 'e 49 dielnimmers rieden 44 de tocht út. 

De organisators wiene sa optein oer de tocht dat se in wike letter, yn maart, alwer in Alvestêdetocht hâlde woene. Dat plan seagen se lykwols fan ôf nei in petear mei Mindert Hepkema, de foarsitter fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden.
Reboelje

**Reboelje** wie fan 1987 oant 2003 in Frysktalige band. De groep makke net allinnich muzyk, mar mingde dy muzyk ek mei oare keunstfoarmen. Harren bekendste singel wie 'Marije Maria'.

## Skiednis
De groep ûntstie doe't Rommert Reitsma, Durk Hogendorp en Tiede Lanting yn kontakt kamen mei Marius de Boer en Tsjerk Bootsma. De freonegroep oefene by boer Bootsma yn Kûbaard en einige op in talintejacht yn Assen op in dield earste plak. Troch de priis, in dei studiotiid, koe de groep fjouwer nûmers op kassette opnimme mei de titel 'Yn In Sabeare Wrâld'. Se treden in soad op, lykas by Aaipop en yn 1989 kamen hja mei de earste CD: *Skepper fan de Skepper*.

De groep waard lanlik net sa populêr, mar hie wol sukses mei optredens yn Frankryk en Ingelân. Yn 1994 waard de CD 'Medusa' presintearre mei in toanielopfiering mei swalkers, dwazen en pylgers. Yn 1996 folge de earste folsleine muzykteaterproduksje: 'De Brulloft'. Dit projekt omfieme film, dia’s, muzyk, toaniel en teäter. Yn 1999 spile de groep tegearre mei Femmes Vattaal op Oerol, yn 2001 spilen hja tegearre op Toerismo.

Yn 2002 gie Reboelje wer it téater yn, mei it programma 'Blau Paradys'. Op 'e nij mingde de band muzyk mei oare keunstfoarmen, yn dat programma wienen dat film, teater, byldzjende keunst en poëzy. Ek Three-ality die mei oan it programma. Dat jier waard Reboelje ek de Bernlefpriis takend, dy't de provinsje Fryslân dat jier ynsteld hie.

In jier letter, by de rockopera 'Gysbert, Gysbert', dy't yn 2003 as earbetoan oan de fjouwerhûndert jier lyn berne dichter Gysbert Japiks opfierd waard, luts Marius de Boer him werom om him te berieden op syn ynbring. Hy waard yn de rockopera ferfongen troch Tsaerd Nauta. Op 2 novimber 2003 hold de groep op te bestean. Fjouwer bandleden gongen troch ûnder de namme Swee, mar Marius de Boer beslút yn it earstoan te stopjen mei komponearjen en musisearjen. Lykwols begûn er yn 2005 as soloartyst Mariusz.

Reboelje hat fan 2004 oant en mei 2007 mei it liet *[[Marije Maria]]* boppe oan stien yn de Fryske Top 100. Ek yn de jierren dêrnei is de band heech yn de list fan de Fryske Top 100 te finen.

## Gearstalling
* Marius de Boer (sang, tekst en toetsen)
* Tsjerk Bootsma (dwersfluit, sang en basgitaar)
* Durk Hogendorp (akoestyske gitaar en sang)
* Tiede Lanting (gitaar) 
* Rommert Reitsma (drums)

## Diskografy
; CD
* 1987 - *Reboelje yn in sabeare wrâld* (demo)
* 1989 - *Skepper fan de Skepper* folkrockalbum.
* 1991 - 'Magysk Teater*
* [[1992]] - *Simmersnie* (miny-cd)
* [[1993]] - *De fûgel yn dy*
* [[1994]] - *Medusa* 
* [[1995]] - *Flecht*
* [[1996]] - *Merkeman* (mini-cd)
* [[1996]] - *De Brulloft* 
* [[1998]] - *Hotel Reboelje* (kompilaasje)
* [[1999]] - *Merkeman'
* 2000 - *De Oere 0 part 1*
* 2001 - *Wûnslân*

; Singles
* *[[Marije Maria]]* 1998
* *Sielesiik*, B-kant fan de finylsingle 'de Swarte Ridder'
* *De Fûgel Yn Dy* 1998
* *It Famke, de Hûn en de Houtkapper*

## Projekten
*  *Medusa* (1994)
*  *De Brulloft* (1995)
*  *Eilân yn de see* 1999 
*  *Wûnslân*
*  *Blau Paradys*
*  *Gysbert Gysbert*
Marius de Boer

**Marius de Boer**, as **Mariusz** (Stiens, 19 jannewaris 1961 - Ljouwert, 28 maaie 2023) wie in Frysk sjonger en benammen bekend as sjonger en tekstskriuwer fan de band Reboelje.

## Libben
Nei in tal jierren klassike pianoles keape er op syn sechtjinde in elektryske gitaar. Hy wie slach- en sologitarist en wie boppedat sjonger by de New Waveband Elected.  Nei syn HTS-stúdzje (Ferkearstechnyk) ferhuze De Boer nei Assen. Hy krige dêr wurk as akoestysk adviseur. Hy begûn doe ek te skriuwen, mei as earste de bondel 'De Dreade Man'. Dy waard nea útjûn, mar wie wol de basis foar syn skriuwen foar Reboelje. De earste albums fan Reboelje: 'Skepper fan de Skepper' en 'Magysk Theater' (basearre op it boek *Steppewolf* fan Hermann Hesse) makken yndruk.
It nûmer 'Sielesiik' fan Mariusz waard mei troch stipe fan Henk Westbroek en Jan Douwe Kroeske in Nederlânske culthit. 

Reboelje krige gjin platekontrakt oanbean en Mariusz begûn mei it eigen platelabel Marista, ornearre foar regionale artysten. Reboelje trede in soad op, lykas twa kear op Noarderslach en foar in '2 Meter Sessy' by Jan Douwe Kroeske. Yn 1995 skreau er it konsept foar it teäterstik 'De Brulloft'. Yn dat totaalteäterstik waard by in echte brulloft it tema 'ynsest' op it aljemint brocht. It stik sloech sa oan dat Mariusz yn 1996 de Berlefpriis wûn. Yn 2003 hold Reboelje op te bestean. 

As Marius yn 2005 oerhelle waard om as singer/songwriter oan in benefytkonsert mei te dwaan, makke er lykwols dochs wer muzyk. Diskear ûnder de namme Mariusz. As pianist/gitarist ûntwikkelet Mariusz - live stipe troch sequenzer - in unike singer/songwriter sound basearre op pop en underground. Hy skreau doe ek yn it Stedsfrysk. Syn earste single wie 'Spyt', dy't daliks de Fryske Top 100 fan alle tiden ynkaam. It Reboeljenûmer 'Marije Maria' waard yn dy list fan 2004 oant en mei 2007 keazen ta bêste Fryske nûmer fan alle tiden.

Marius de Boer ferstoar op 28 maaie 2023, yn 'e aldens fan 62 jier, nei in koart siik wêzen.

## Diskografy
### Singles
* "Spyt / Do lêste leafde" (Marista, 2005)
* "Sulveren wein / Yn Frijheid" (Marista, 2006)
* "Wat west hat wie / Yn 'e dize" (Marista, 2007)
* "Laat ut noait gebeure / Dêr stiet in frou" (Marista, MCD 7410, 2008)
* "Farwol" (Marista, 2011)
* "Blaas der op" (Marista, 2011)
* "Ik sjong foar dy" (Marista, 2011)
* "It is net oan my" (Marista, 2012)
* "Ik bin in Amsterdammer" (Marista, 2012)
* "Hasto it dien" (Marista, 2012)
* "Lit har hjir mar bliuwe" (Marista, 2012)
* "Sodom of Gomorra" (Marista, 2012)
* "Sûker swiet sa swiet" (Marista, 2012)
* "It kin samar wêze" (Marista, 2015)
* "De frije frou" (Marista, 2016)
* "Langjend nei dy" (Marista, 2016)
* "Iensume Fiskers" (Marists, 2017)
* "It lot fan god" (Marista 2022)
* "Myn gelok" (Marista 2022)

### CD
* "Wat west hat wie" (Marista mcd 7327, 2007) 
* CD tegearre mei oaren: "Cohen in het Fries" (Foreign Media Music, 2008)
* "De nacht wachtet" - Mariusz & de Muzikanten (Marista mcd 9575, 2012)
* "De Ûtstjoering" (live) (Marista 2020)

## Keppelings om utens
* Mariusz.nl
* Alde webside fan Marius de Boer (Ynternet Argyf)
Stienkrobben

De **stienkrobben** (*Isopoda*) binne in skift fan lidpoatigen dy't hearre ta de kreefteftigen (*Crustacea*). Stienkrobben binne eins wetterdieren, dy't yn see libje. In lytse kloft binnen dit skift hat de see ferlitten: de lânstienkrobben (*Oniscidea*). Dat binne de bekendste soarten. Yn Nederlân komme 31 op it lân libjende soarten foar. 
 
## Anatomy
Stienkrobben binne ûngefear 16 mm lang en bestiet út sân segminten mei oan elk segmint twa poaten. De rêchkant is in bytsje platbol en de búkside plathol. De kop en it efterliif binne lyts en it boarststik is yn ferhâlding hiel grut. It boarststik fan de krobbe bestiet út in oantal hurde, inoar oerlaapjende platen dy't de krobbe beskermje. Op de kop sitte twa lange fielteisters mei dêrboppe de eagen, dy't út meardere lytse eachboltsjes bestean. Oan de ûnderkant fan it kopdiel sitte de kaken. De krobbe hat foar it sykheljen krektas fisken kiuwen. Dy sitte oan de efterste poaten.

## Leefomjouwing
Oarspronklik komme de krobben yn 'e see foar, mar libje ek yn swietwetter. In lytse groep, de lânkreeftkes, hat de see ferlitten, mar harren kiuwen hâlden. De út aaikes kommende jongen bliuwe yn de briedbûdel tsjin 'e boarst fan de wyfkes sitten oant se folgroeid binne.

## Soarten
De soarten kinne nei harren gedrach en foarm yn fjouwer groepen yndield wurde. Der binne soarten mei in brede en mei in platte foarm dy't har oeral oan fêstgripe. 
Dêrneist binne der soarten dy't har by oanreitsjen as in baltsje oprôlje. Der binne ek soarten mei in slanke foarm en lange poaten dy't by fersteuring hurd fuortrinne en der binne soarten dy't stadich weikrûpe. 

De **muorrekrobbe** of **kelderkrobbe** (*Porcellio scaber*) is fanwege syn kiuwen dy't gau útdrûgje te finen yn fochtige romten, ûnder stiennen en ôffal. De boppekant is egaal donker. Dizze krobbe libbet fan ôffallen blêden en dea hout en is dêrtroch wichtich foar de ôfbraak fan organysk materiaal.

De **gewoane stienkrobbe** (*Oniscus asellus*) grypt him fêst en hat in grize boppekant, dêr't ljochte plakken op foarkomme.

## Famyljes
* Actaeciidae
* Armadillidae
* Armadillidiidae
* Balloniscidae
* Bathytropidae
* Berytoniscidae
* Buddelundiellidae
* Cylisticidae
* Delatorreidae
* Dubioniscidae
* Eubelidae
* Halophilosciidae
* Hekelidae
* Irmaosidae
* Ligiidae
* Mesoniscidae
* Olibrinidae
* Oniscidae
* Philosciidae
* Platyarthridae
* Porcellionidae
* Pseudarmadillidae
* Puseoniscidae
* Rhyscotidae
* Schoebliidae
* Scleropactidae
* Scyphacidae
* Spelaeoniscidae
* Stenoniscidae
* Styloniscidae
* Tendosphaeridae
* Titaniidae
* Trachelipodidae
* Trichoniscidae
* Turanoniscidae
* Tylidae

## Fotogalerij

ofbyld:Porcellio scaber - male top 1 (aka).jpg|Rêchkant stienkrobbe (*Oniscus asellus*)
ofbyld:Oniscus asellus - male bottom 1 (aka).jpg|Búkside stienkrobbe (*Oniscus asellus*)


## Keppeling om utens
* trq.nl Biology Ynteraktive Oefentoetsen - Krobben
Dûkelmantsje

It **dûkelmantsje** (*Anarhynchus alexandrinus*, synonym *Charadrius alexandrinus*) is in wilsterfûgel út it skaai fan 'e dûkelmantsjes.

## Foarkommen
De boppekant fan in dûkelmantsje is brúngriis en de ûnderkant is wyt. It dûkelmantsje hat in swarte eachstreek en by de hals hat de fûgel donkere streken. De fûgel hat swarte skonken en ek in koarte swarte snaffel. In folwoeksen dûkelmantsje is tusken de 15 en 20 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan 35 oant 45 sm. De fûgel waacht tusken de 30 en 55 gram.
Yn de simmer hat it mantsje in ljochtbrune krún.

## Fersprieding
It dûkelmantsje is in echte kustfûgel, hy is net yn it binnenlân te finen. Hy briedt meast op sân- of grintstrannen oan 'e Noardsee, Atlantyske Oseaan, de Middellânske See, Swarte See en Kaspyske See. It is in trekfûgel dy't oan súdliker kusten oerwinteret. 

## Fuortplanting
It dûkelmantsje komt yn april yn syn briedgebiet. It nêst is in kûltsje yn 'e grûn, wêryn't it wyfke trije aaiten leit. Nei fjouwer wiken brieden komme de jonge fûgels út it aai en ferlitte fuort it nêst. Ein augustus, begjin septimber geane de fûgels wer op reis nei harren oerwinteringsgebiet.
Andringastate

* Andringastate (Akkrum), state yn Akkrum
* Andringastate (Aldeboarn), stamhûs fan de famylje Andringa yn Aldeboarn.
* Andringastate (Marsum), state yn Marsum.
* Andringastate (Oentsjerk)
* Andringastate (De Lemmer), gritenijhûs fan Lemsterlân
Belize

**Belize** is in lân yn Midden-Amearika. It lân hie by de rûzing fan 2007 297,651 ynwenners, dêrtroch hat Belize it leechste ynwennertal fan Midden-Amearika. Belize hat him yn 1981 losmakke fan Grut-Brittanje. 

## Geografy
### Lizzing
Belize wurdt begrinzge troch:
* Meksiko yn it noarden,
* de Golf fan Meksiko yn it easten,
* Gûatemala yn it suden en westen.

### Lânskip

De wichtichste rivieren fan Belize binne de Hondo, dy't foar in grut part de swette fan Belize en Meksiko leit is en de Sarstoon, dy't op 'e súdgrins fan Belize leit.

It geberchte fan belang binne de Maya Mountains, besuden it sintrum fan it lân. Dêr is de heechste berch fan Belize, de Fiktoria Pyk (1122 meter). 

It lân hat heuvels mei tropysk bosk en sompen by de kust lâns, dêr't baas mangroven waakse. Bylâns de kust leit it twad grutste barriêrerif fan de wrâld, it 'Barriêrerif fan Belize' hat in tropysk klimaat. Tusken septimber en novimber is it seizoen fan de orkanen. 

Wichtichste stêden binne Belmopan (sit fan it regear) en Belize City (mei 54.000 ynwenners it grutste plak yn Belize).

## Skiednis
Foar't de Spanjerts Midden-Amearika kolonisearren, wennen op it plak fan wat no Belize is, de Maya's. De Jeropeeske kolonisearring sette út ein yn 1638, doe't Britske Joaden har as skipbrekling op it eilân nei wenjen setten.
 
Yn 1840 waard Britsk-Hondûras in Britske koloanje, mar ek Meksiko en Gûatemala woene dat lân hawwe. De orkaan Hatty skansearre Belize yn 1961. It regear fûn dêrnei it hawwen fan in haadsted ûnder seenivo te gefaarlik. Nei in stikmannich jierren wie der in ûntwerp foar de nije haadsted Belmopan, yn it geografyske midden fan it lân. Yn 'e santiger jierren waard útein set mei it ferplakken fan regearingsgebouwen.

Britsk-Hondûras hat sûnt 1964 selsbestjoer en yn juny 1973 har namme feroare yn Belize. It wie de lêste koloanje fan it Britske Ryk op 'e fêstewâl fan de Amearikas. George Price fan de People's United Party late it lân yn 1981 nei de folsleine ûnôfhinklikens nei konflikten mei Gûatamala oer de grinzen.

## Demografy
### Befolking
De befolking is tige meiïnoar fermingd en as gefolch dêrfan net maklik nei komôf te ûnderskieden. De wichtichste etnyske groepen foarme ornaris de mestiezen (44%), de kreolen (30%), de yndianen (benammen Maya's; 11%) en swarte Kariben(7%); fierders binne der noch wat lytse groepkes Jeropeanen en Aziaten. 

Mear as de helte fan de befolking libbet op it plattelân.

### Religy
Roomsk-katolyk sawat 50%, Pinkstergemeente 7,4%, Anglikaansk 5,3%, Sândedeisadventisten 5,2%, Menisten 4,1%, Metodisten 3,5%, Jehova's tsjûgen 1,5%, oars 14% en net godstsjinstich 9%.
Benyn

**Benyn** is in lân yn Afrika. Oant 1975 wie it lân bekend ûnder de namme Dahomey. Benyn waard op 1 augustus 1960 selsstannich fan Frankryk.

## Geografy
### Lizzing
It lân wurdt begrinzge troch:
* Togo yn it westen , 
* Boerkina Faso yn it noardwesten, 
* Niger yn it noardeasten, 
* Nigearia yn it easten 
* Baai fan Benyn yn suden de, wat in part is fan de Golf fan Guinee.

### Lânskip

It lânskip fan Benyn bestiet oan de kust fan de Golf fan Guinee út in fochtich-hite sompeflakte efter de lagunes. Nei it noarden rint it lân stadich omheech en giet oer yn in heechflakte mei in foar de lânbou fruchtbere boaiem. Yn it westen daalt it lân stadich ôf nei it Niger-bekken.

Troch it lân streame ferskate rivieren ûnder oare de Kouffou en de Mono, de Zou dy't troch de stêd Porto-Novo streamt, de Okpara dy in part fan de grins mei Nigeria foarmt en de Niger dy't de grins mei de republyk Niger foarmet.

## Skiednis
Under de namme *Dahomey* ûntstie yn it begjin fan de 17e iuw in keninkryk. Dat keninkryk wie oant de twadde helte fan de 19e iuw ien fan de wichtichste sintra fan de slavehannel. Yn 1894 waard it in Frânske koloanje dat yn 1899 by Frânsk West-Afrika foege waard.

Yn 1960 waard Dahomey ûnôfhinklik fan Frankryk. Dêrnei folge ferskate militêre steatsgrepen. Yn 1970 waard, om de nasjonale ienheid te bewarjen, in trijehaaddich presidintskip ynsteld, dat lykwols al yn 1972 wer omfier wurpen waard troch majoar M. Kerekou. Dizze proklameare yn 1975 Dahomey ta in folksrepublyk ûnder de namme *Benin*. 

Ein jierren '80 naam Kerekou ôfstân fan de marksistyske ideology en besliste dat der op 'e nij in demokrasy ta stân komme moast. Hy ferlear yn 1991 de presidintsferkyzings en stapte frijwillich op. 

## Demografy
### Befolking
It grutste part fan de befolking wennet op de súdlike kustflakten dêr't ek de grutste stêden lizze. 

Yn Benin libje wol fjirtich ferskillende etnyske kloften wêrfan 49% ta it Fon folk heart en foarmje de grutste kloft. Oare etnyske kloften binne û.o. de Adja, de Yoruba, de Ottamary (of Somba) en de Bariba.

### Taal
Meast fan dizze kloften hawwe in eigen taal. De offisjele taal fan it lân is lykwols Frânsk dat fral yn de grutte stêden praat wurdt. Njonken it Frânsk is it Fon en it Yoruba de meast sprutsen talen.

### Religy
It kristendom is mei 42,8% de grutste religy yn Benin wêrfan de measten katolyk binne, 24,4 % fan de befolking is moslim. It lân is sûnt de oprjochting lid fan *[[Organisaasje fan de Islamityske Konferinsje]]* (OIK). Yn it suden fan it lân wenje in protte dy't voodoo oanhingje (17,3 % fan de befolking).

De lokale brûkmen en tradysjes binne faak mei it kristendom of de islam ferweven. De python wurdt er as in hillich dier beskôge, dêr't in soad timpels oan wijd binne. It oanreitsje fan de slang soe gelok bring. De bekendste pythontimpel stiet yn Ouidah, ter eare fan de slangegod Dangbé.
Botswana

**Botswana**, is in lân yn it súdlike part fan Afrika. Foarhinne ûnderdiel fan it Britske protektoraat fan Bechuanalân. Botswana krige syn namme nei de ûnôfhinklikens binnen it Britske Commonwealth op 30 septimber 1966. 
Botswana grinzet oan:
* Súd-Afrika yn it suden en súd-easten.
* Namybje yn it westen.
* Sambia yn it noarden.
* Simbabwe yn it noard-easten.

## Skiednis
Yn it begjin fan de 19e iuw nimme Afrikaanske boeren út Súd-Afrika it gebiet fan it tsjintwurdige Botswana yn besit en stifte dêr Boererepubliken. Nei in tal krigen tsjin de Boeren meitsje de Britten der yn 1885 in Britsk protektoraat fan. 

Op 30 septimber 1966 waard Botswana selsstannich mei Seretse Khama as earste presidint. It lân krige har tsjintwurdige namme ynstee fan it eardere Bechuanalân. Sûnt de ûnôfhinkikheid beskikt Botswana oer in parlimentêre demokrasy. Lykwols is BDP (sintrum/sintrum-rjochts) fan it begjin ôf oan de macht. De opposysje wurdt foarme troch de BIP (sintrum), BPP (sintrum) en de BNF (sintrum-links).

Nei de dea fan Khama yn 1980 wurdt Botswane regeard troch Ketumile Masire as presidint. Yn de tachtiger jierren fierde Súd-Afrika wol gauris lytse militêre aksjes út op Botswaansk grûngebiet om leden fan it ANC te pakken te krijen. Sûnt 1998 is Festus Gontebanye Mogae presidint fan Botswana.

## Geografy
Botswana bestiet foar in grut part út in net begroeide heechflakte (likernôch 1000 meter heech); yn it easten binne der heuvels. Yn it súd-easten is de Kalahary-woastyn. Troch it noard-easten streamt de rivier Okavango, dêr't je ek grutte sompen fine. De stêd Gaborone leit yn it súd-easten fan Botswana.

De wichtigste plakken yn Botswana:
* Gaborone
* Francistown
* Lobatse
* Maun
* Mochudi
* Serowe
* Ramotswa
* Selebi-Phikwe
* Palapye
* Jwaneng
* Mahalapye

## Demografy

### Befolking
De befolking fan Botswana bestiet benammen út Tswana (79%), in etnyske groep dy't in Bantûtaal sprekke en ferdield binne yn acht wichtige groepen. Der binne ek lytske minderheden fan Kalanga (11%), Basarwa (3%), Kgalagadi en blanken. Sawat de helte fan de befolking is kristlik en de oare helte hinget tradisjonele religys oan. 

### Talen
It Ingelsk is de offisjele taal, maar de meast sprutsen taal is it Tswanaask. Oare talen dy't sprutsen wurde binne Mbukushu, Naro, Subiya, Kalanga (150.000 sprekkers) Herero (20.000 sprekkers), Birwa (15.000) sprekkers) en het Afrikaansk (20.000 sprekkers).

## Ekonomy
De ekonomy fan Botswana hat in grutte goei belibbe sûnt de ûnôfhinklikens yn 1966. De ynwenners fan Botswana hawwe doetiids ek de hurdste groei fan de libbensstandert meimakke.

In wichtige sektor fan Botswana's ekonomy is de diamantwinning, ek metalen lykas koper en mineralen as sâlt. In protte minsken reizgje nei Botswana foar it wyldlibben en sadwaande is toerisme wichtich foar it lân.

## Keppeling om utens
* Webstee fan it regear
Boerkina Faso

**Boerkina Faso** is in lân yn it westen fan Afrika. De haadstêd is Ouagadougou.

## Geografy
### Lizzing
It lân wurdt begrinzge troch:
* Maly yn it noard-westen,
* Ivoarkust, Gana, Togo en Benyn yn it suden,
* Niger yn it easten.

### Lânskip
Fochtige savannes yn it súdwesten fan it lân gean oer yn drûge savannes yn it binnenlân, dêr't it meastepart fan de befolking wennet. Allinnich de Swarte Folta fiert it hiele jier troch wetter oan. De Sahel beskiedet it gea fan Boerkino Faso. De heechste berch is de Tena Kourou (749 m). Boerkino Fao leit net oan see mar de reade, swarte en wite folta rivieren begjinne yn it lân en streame nei de Atlantyske Oseaan. De trije grutste marren binne de Téngrélasee, de Bammar en de Demmar.

It lân beskikt oer in protte natuerskientme, fral yn it suden, bygelyks de wetterfallen fan Banfora, de piken fan Sindou en de mar fan Tengrela.

De grutste stêden fan Boerkino Faso binne:
* Ouagadougou - 996.500 
* Bobo Dioulasso - 320.700 
* Koudougou - 72.600 
* Ouahigouya - 52.000

## Skiednis
De skiednis fan Boerkina Faso wurdt oant en mei de 19e iuw dominearre troch de Mossy dy't sûnt de 11e iuw in wichtige rol spilen yn it noardwesten fan Afrika. As de Frânsken yn 1896 arrivearren wurdt it in Frânske koloanje. Op 5 augustus 1960 wurdt it gebiet selsstannich ûnder de namme Boppe-Folta.

Op 4 augustus 1984, krekt in jier neidat de marksist-leninist Thomas Sankara troch in steatsgrip oan de macht kaam, wurdt de namme fan it lân feroare yn "Boerkina Faso". "Boerkina Faso" betsjut sokswat as it 'lân fan de earlike minsken'.

## Demografy
De 13,2 miljoen ynwenners fan Boerkino Faso heare ta de twa grutste West-Afrika kulturele groepen, te witten de Mossi en de Mande. Beide befolkingsgroepen binne om-ende-by even grut. 

### Religy
Nei skatting (1996) is goed 60% fan de befolking Islamitysk, in 24% oanhinger fan in natoerreligy, 17% Katolyk en 3% Protestant.

### Taal
De offisjele taal fan Boerkino Faso is it Frânsk, ynlânske talen (dy't troch 90% fan de befolking sprutsen wurde) binne: More, Dioula, Gurma, Senufo
Boerûndy

**Boerûndy** is in lân yn Sintraal-Afrika. De haadstêd is Bujumbura.

## Geografy

Boerûndy lei noardeastlik fan de Tanganjikamar en strekt har út oer in heechflakte op sawat 1500 meter hichte mei savannen yn it binnenlân. It hat allinnich lângrinzen, mei Kongo-Kinshasa 233 km, mei Rwanda 290 km en mei Tanzania 451 km. Yn it noardeasten leit in fochtich tropysk reinwâld. De heechste pyk is de berch Heha op 2670 meter hichte. De Nyl ûntspringt yn de bergen fan Boerûndy en Rûanda.

### Klimaat
It klimaat is frij myld, tanksij de lizzing op grutte hichte.

## Skiednis
Yn de 15e iuw krongen fanút it noarden Tûtsy-stammen Boerûndy yn, dy't in feodaal bewâld fierden oer de ynhiemske Hûtûs. Yn 1890 waard it gebiet in part fan de Dútske koloanje East-Afrika, dat nei de Earste Wrâldkriich troch Belgje bestjoerd waard. Yn 1962 waard Boerûndy ûnôfhinklik en sûnt dy tiid is hieltyd sprake fan konflikten tusken de Hûtûs (85 % fan de befolking) en de Tûtsys (15 %). Nettsjinsteande in nij grûnwet yn 1992 kin dizze boargerkriich
net as beëinnige beskôge wurde. 

## Befolking
De grutste etnyske groepen binne de Hûtû, Tûtsy en de Twa.
De Klinze

**De Klinze** is in state oan de Sminiawei yn Aldtsjerk. It stee fan De Klinze waard al yn 1567 bewenne troch Johannes fan Heemstra en Jantien Hindriks, dy't yn it hûs Oppe Clincke wennen. De namme seit dat it hûs op in sânrech of hichte lei yn in sompich gebiet. It seit ek dat it in moai plak wie dat nei alle gedachten al lang dêrfoar bewenne waard.

Tusken 1680 en 1687 liet Hessel van Aysma *Oppe Clincke* ôfbrekke. Hy wie troud mei Hester van Loo, dy’t út in Ljouwerter regintefamylje kaam. Hessel ferkeapet it yn 1687 oan syn efterneef Jhr. Hobbe Baerdt van Sminia (* 1655).
 
Arend Johannes van Sminia, dy’t troud wie mei Clara Coehoorn van Scheltinga liet om 1821 in moai park oanlizze yn Ingelske lânskipsstyl troch de yn Fryslân ferneamde túnarsjitekt Lucas  Roodbaard.
Yn 1893 ferhuzet Arend Johannes Baerdt van Sminia nei Sminia State en syn broer Hobbe Baerdt fan Sminia waard eigener fan De Klinze. Hobbe wie troud mei Tjallinga Aurelia Wilhelmina van Welderen barones Rengers. Hobbe wie rûnom bekend en ferneamd as feefokker en hynstekenner. 

Yn 1978 waard De Klinze ferkocht en ferboud ta hotel.

## Keppeling om utens
* Stinsen yn Fryslân
Maarteblomke

It **maarteblomke** (*Leucojum vernum*) is in bolgewaaks  út 'e narsissefamylje. It maarteblomke is famylje fan it liderke, likegoed as fan de titelroas, de klivia en amaryllis.

De blomstâle hat meastentiids ien blom mei seis, like grutte blombledsjes fan 2 oant 2,5 sm., dy’t in bolfoarmich klokje foarmje. Karakteristyk foar it maarteblomke binne de griene, somtiden giele, plakken krekt foar de top fan de blombledsjes. Oan de bledsjes sit in stompe top, dy’t faak wat bûgd is. Lykas by it liderke hinget it blomke meastal.
De blom hat seis moaltriedsjes en in knotsfoarmige stamper mei in grien rinkje der om.
It maarteblomke is sa’n 10 oant 30 sm. heech, krekt wat heger as it liderke. It blêd is glânzjend grien en breder as dy fan it liderke.

Der binne guon maarteblomkes dy’t dûbele blommen oan ien blomstâle hawwe.

De blom bloeit yn febrewaris–maart, sa’n twa wike nei’t de liderkes iepengean.

## Ekology
It maarteblomke hâldt fan sinne of plakken mei wat skaad. It hat de foarkar foar in fochtige, fiedingrike boaiem en wreidet him dêr maklik út. De siedden wurde ferspraat troch eamelers.

## Fersprieding
Komt oarspronklik út België, Dútslân, en Noard- en East-Frankryk. Dizze soart komt foar op fochtige, fiedingrike hellingbosken ûnder leafhout tegearre mei blêdlok, holwoartel, helmblom, boskgoudstjer, giele anemoan en bûtergieltsje.

It maarteblomke is al in âlde sierplant. Sûnt 1420 moat it al yn tunen bekend wêze. Ien fan de rykste fynplakken is de Tún fan juffer Sickenga yn Wolvegea efter de Tsjerke op 'e Hichte.

Oant 1916 ta groeide it maarteblomke noch yn it wyld op ’e Tankenberg by Oldenzaal.

## Keppeling om utens
* Maarteblomke op ''Stinzenflora-monitor.nl''

## Sjoch ek
* List fan planten
Osingastate (Langwar)

**Osingastate**  is in state yn Langwar dy’t wierskynlik tusken 1619 en 1652 stiften is troch grytman Syts fan Osinga. Troch gemeentlike weryndieling heart Langwar by de gemeente Skarsterlân en is Osingastate gjin gemeentehûs mear. It is partikulier besit en net frij tagonklik.

## Skiednis
Krektas Crackstate en Oenemastate wie ek Osingastate in gritenijhûs en letter gemeentehûs.
Fan 1705 oant 1722 waard it hûs bewenne troch grytman Allard fan Boerum dy’t it hielendal ferbouwe liet. It waard doe in steatlik gebou mei krúskesinen dy’t fold wienen mei glês yn lead. Yn 1772 erve Frâns Julius Johan fan Eysinga (1752-1828) it hûs fan syn pake Johan Vegelin fan Claerbergen, tagelyk mei it amt fan grytman fan Doanjewerstâl.

Yn ’e rin fan de 18e iuw kamen der skoramen yn mei lytse rútsjes. Yn 1887 soe Osingastate sloopt wurde, mar der waard besletten om der fjouwer arbeiderswenten yn te meitsjen. De haadferdjipping en haadyngong binne doe weihelle.

Yn 1939 is de State hielendal platgongen en waard it no noch besteande gebou op de fûneminten boud. Yn de herfoarme tsjerke fan Langwar stiet noch in bank út 1680 en de wapens fan Frans fan Eysinga fersiere it oargel út 1784.

INTERIEUR, EERSTE VERDIEPING, OVERZICHT WOONKAMER - Langweer - 20287845 - RCE.jpg|Wenkeamer, earste ferdjipping
INTERIEUR, OVERZICHT HAL - Langweer - 20287843 - RCE.jpg|Hal


## Bewenners
*  .. - 1652 Syts fan Osinga
* 1705 – 1722 Allard fan Boerum (Allard van Burum)
* 1722 - 1772 Johan Vegelin van Claerbergen
* 1772 - 1728 Frans Julius Johan van Eysinga (1752-1828)
* 1828 - 1829 Schelte Hessel Roorda fan Eysinga (1780-1829)
* 1829 - 1835 Binnert Philip van Eysinga
* 1836 - 1857 Catharina Johanna van Eysinga, troud mei Pieter de Beaufort
* 1857 - Cornelia Anna de Beaufort

## Sjoch ek

* Osingastate yn Kimswert
* Osingastate yn Dronryp
* Osingastate by Skettens

## Keppeling om utens
* Stinsen yn Fryslân
Koweblomke

It **koweblomke** (*Bellis perennis*) is in lytse oerbliuwende plant dy't maksimaal 15 sintimeter heech wurdt. De blêden steane allegear yn in woartelrozet en binne spatelfoarmich. De bledrâne is kartele. Oan 'e ein fan de blomstâle stiet ien blomke. Dat is maksimaal 2,5 sm grut en bestiet út in hert fan giele buisblommen, mei in krânse fan wite straalblommen. Salang it net friest, kinne se it hiele jier troch bloeie. Koweblomkes wurde ek wol *Finneblom*, *Finneblomke*, *Fintsjeblom*, *Lamkeblom*, *Teeblom*, *Túnblom* of *Túntsjeblom* neamd.
Koweblomkes wurde ek brûkt foar de siertún. Dit binne kultivars mei grutte blommen.

## Fuortplanting en fersprieding
Koweblomkes plantsje harren ûngeslachtlik fuort trochdat yn de oksels fan de blêden sydstâlen ûntstean dy't útgroeie ta in nij rozet. Dy stâltsjes wurde net sa lang, wêrtroch't koweblomkes tichte matten foarmje kinne. De plant plantet him ek mei siedden fuort.

It Koweblomke komt fan oarsprong allinnich foar yn Jeropa en Súdwest-Aazje, mar hat him ek yn oare dielen fan de wrâld ferspriede, lykas Noard- en Súd-Amearika. Yn hiel Jeropa is er algemien. Yn Grut-Brittanje skynt hy efterút gean troch in skimmelynfeksje.

## Symboal
Koweblomkes hawwe in symboalyske betsjutting. Se jilde as symboal foar keinens en dêrmei gearhingjend foar Maria. Se wurde faak troch bern plukt dy't der dan in keatling fan meitsje.

## Ekologyske betsjutting
De plant komt in soad foar yn gerslannen. Benammen op hiemen stean gauris koweblomkes. Eigeners tinke hjir hiel ferskillend oer. Guon fine dat der allinnich mar gers stean mei en bestride se. Oaren genietsje fan it fleurige oansjen dy't it hiem krijt troch al dy blomkes en de wille dy't bern der fan ha. It Koweblomke groeit ek in soad yn berms en yn gerslân, dat dan foar hjoeddeiske begripen wol ekstensyf beheard wurde moat.

## Sjoch ek
* List fan planten
Lytse bûnte wilster

De **lytse bûnte wilster** (*Thinornis dubius*, foarhinne *Charadrius dubius*) is in wilster út it skaai fan 'e strânwilsters.

## Foarkommen
De lytse bûnte wilster hat in wite ûnderkant, en de boppekant is brúngriis. By de hals hat er in swarte bân dy't rûnom rint. Fierder hat er in brede swarte eachstreek dy't nei de foarholle rint, om it each falt de giele eachring op. Hy hat in koarte donkere snaffel en brúngiele poaten. De lytse bûnte wilster is sa'n 15 oant 18 sm grut en waacht tusken de 25 en 55 gram. 

## Fersprieding
De lytse bûnte wilster komt foar yn Jeropa en West-Aazje. Hy siket syn briedgebiet by rivieren, it leafst op in keale wâlkant mei kiezelstientsjes. It is in trekfûgel dy't yn Afrika oerwinteret.

Der wurde trije ûndersoarten erkend:

* *T. d. curonicus*: noardlik Afrika, Jeropa, Aazje (útsein de súd-sintraal en súdeastlike dielen).
* *T. d. jerdoni*: fan Yndia oant súdlik Sina en Yndosina.
* *T. d. dubius*: fan 'e Filipinen oant Nij-Guineä en de Bismarckarsjipel.

## Fuortplanting
De lytse bûnte wilster makket in nêst op 'e grûn. It kûltsje wurdt mei plantemateriaal beklaaid. It wyfke leit meast fjouwer aaien, dy troch beide âlden sa'n fjouwer wike lang bebret wurde.

## Status
In rûzing fan 2021 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 503.000 oant 863.000 folwoeksen fûgels. De soarte stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige (*Least Concern*, 2025) klassifisearre.
Bûnte wilsters

De **bûnte wilsters** (*Charadrius*) foarmje in skaai yn 'e famylje fan 'e Wilsterfûgels. De typesoarte fan it skaai is de bûnte wilster. It skaai telt hjoed-de-dei fjouwer soarten.

## Soarten
Patagoanje

**Patagoanje** is in gebiet yn Súd-Amearika, fan de Koloradorivier oant de Strjitte fan Maghelaan.

It gebiet leit yn de lannen Sily en Argentynje. Yn Sily binne dat de regio's Los Lagos, Aysen en Magallanes y la Antártica Chilena, yn Argentynje de regio's Neuquen, Rio Negro, Chubut en Santa Cruz. Der binne gjin dúdlike grinzen fêstlein. Neffens guon heart ek Fjoerlân ta Patagoanje, mar dit gebiet ferskilt bot fan de rest fan it gebiet.

## Befolking en lânoerflak


File:Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg|*De perito Moreno-gletsjer (Argentynje)*
File:Base del Cerro Catedral en Bariloche. (Patagonia Argentina) 01.JPG|*Base del Cerro Catedral en Bariloche*
File:Ballenas en Península Valdès.jpg|*Ballenas en skiereilân Valdès*
File:Ushuaia6a (js).jpg


## Keppelings om utens
* Fotoos fan Patagoanje
* Patagonia Expedition Race
Kruševo

**Kruševo** (útspr.: "Krûsjevo"; Syrillysk: *Крушево*) is in stêd yn it súdwesten fan Noard-Masedoanje mei likernôch 9600 ynwenners.

It is in lytse stêd, en leit op de berch Bušava, 1250-1350 meter boppe de seespegel. Kruševo leit 159 km fan de haadstêd Skopje, 55 km fan de stêd Bitola, 32 km fan de stêd Prilep en 68 km fan de Macedoanysk-Grykske grinsoergong Medżitlija/Niki.

In iuw lyn (1900) hie de stêd in tal ynwenners fan likernôch 14.000. Yn de ûnôfhinklikensstriid fan de Kruševo yn 1903, doe hja tsjin de Turkske oerhearsking fochten, waard de stêd foar it grutste part útbaarnd en as risseltaat in protte ynwenners ferstoarn.

Op in lyts oerflak binne yn Kruševo in soad monuminten lykas it hûs fan Nikola Karev, it monumint fan it Ilindenferset en de Republyk Kruševo, in galery fan ikoanen en in samling fan skilderwurk fan de Masedoanyske skilder Nikola Martinoski. De St. Nikola, St. Jovan en oare tsjerken binne fan grutte histoaryske en kulturele wearde troch harren ikoanen.

## Keppeling om utens
* www.cybermacedonia.com, Toeristyske ynformaasje Kruševo
De Leien

*De Leien as wetter op de grins fan Tytsjerksteradiel en Smellingerlân.
*De Leien as wei by de Sondeler Leien.
*De Leien as wei by de De Gordyk.