open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olympyske Simmerspullen 1988

De **Olympyske Simmerspullen 1988** ek wol de **XXIVe Olympiade** waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden, foar it earst sûnt 1964 waard ek de Paralympyske Simmerspullen 1988 wer yn itselde lân hâlden, as wêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden waarden. De Paralympyske Spullen begûnen twa wiken nei dizze Spullen.

## Medaljespegel

### Fryske medaljes

## Sporten

## Dielnimmende lannen

159 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Seoel.

## Sjoch ek
* Paralympyske Simmerspullen 1988

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Ynternasjonaal Olympysk Kommitee
Balystrjitte

De **Balystrjitte** is in seestrjitte tusken de Yndonezyske eilannen Java en Baly. It wetter is de grins tusken de Yndonezyske provinsjes East-Java en Baly en de ferbining tusken de Yndyske Oseaan en de Balysee yn it noarden. De Strjitte Baly is frijwat ûndjip en op it smelste plak 3 kilometer breed.

Der is in fearferbining fan Ketapang of Banyuwangi op Java nei Gilimanuk op Baly.
Strjitte fan Karimata

De **Strjitte fan Karimata** (Yndonezysk: "Selat Karimata") is in brede seestrjitte yn Yndoneezje. It is de ferbining fan de Javasee mei de Súdsineeske See tusken de eilannen Sumatra en Borneo. De strjitte is sa'n 207 km breed, metten fan Borneo oant it eilân Billiton, dat foar de kust fan Sumatra leit.

De Karimata-eilannen lizze ticht foar de kust fan Borneo.
Strjitte fan Madoera

De **Strjitte (fan) Madoera** (*Selat Madura*) is de smelle seestrjitte dy't de Yndonezyske eilannen Java en Madoera fan inoar skiedet.

De strjitte hat de lytse eilannen: Kambing, Gili Radja, Gili Genteng en Ketapang.

## Brêge
Op it heden wurdt der boud oan de Suramadubrêge (*Jembatan Suramadu* of de Soerabaja-Madoerabrêge) tusken Soerabaja op Java en Bangkalan op Madoera. It wurdt in toaibrêge fan 5,4 kilometer. De bou sette men mei útein op 20 augustus 2003, mar heakke fan ein 2004 oant novimber 2005 fanwege jildkrapte. De brêge soe oplevere wurde yn 2008, mar waard iepene op 10 juny 2009. De totale kosten fan it projekt, mei oanfierwegen en al, wurdt rûsd op sa'n 240 miljoen euro).

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee oer de brêge
Susilo Bambang Yudhoyono

**Susilo Bambang Yudhoyono** (9 septimber 1949) wie de sechde presidint fan Yndoneezje. Hy wie de earste presidint fan Yndoneezje dy't streekrjocht keazen waard. By de ferkiezings fan 2004 fersloech er presidint Megawati Soekarnoputri.

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside Yudhoyono
Megawati Soekarnoputri

**Diah Permata Megawati Setiawati Soekarnoputri** (Jogjakarta, 23 jannewaris 1947) wie de fyfde presidint fan Yndoneezje fan 23 july 2001 oant 20 oktober 2004. By de ferkiezings fan 2004 waard hja ferslein troch Susilo Bambang Yudhoyono. Earder wie hja ficepresidint ûnder presidint Abdurrahman Wahid (*Gus Dur*) yn it tiidrek 1999-2001.

Megawati is de twadde dochter fan de eardere presidint Soekarno. 

1970, it jier dat Soekarno stoar, begûn Megawati in stúdzje psychology oan de *[[Universiteit fan Yndoneezje|Universitas Indonesia]]*, mar nei twa jier hâlde hja dêrmei op.

Neffens in protte minsken hat hja it sitte litten ûnder it presidintskip. 

Megawati is in fromme moslim, mar folget ek (lykas har heit) de tadysjonele Javaanske gebrûken en leaut tige yn astrology.
Pervasive ûntwikkelingssteuring

**Pervasive ûntwikkelingssteurings** (*Pervasive Developmental Disorders*, PDD) is in term yn de psychiatry dêr't fjouwer ûntwikkelingssteurings plus in restkloft mei oantsjutte wurdt.  Pervasyf hâldt 'djip trochkringend' yn.

## Soarten
Tsjintwurdich wurdt as synoniem ek wol de term autismespektrumsteurings of autisme brûkt, mar op etiologyske grûnen en klassifikaasjes fan hâlden en dragen hâldt dat net foar eltsenien itselde yn. Yn maaie 2006 kaam der dan ek in foarstel om de kategory te wersjen en ûnderskied te meitsjen tusken autistyske pervasive ûntwikkelingssteurings en net-autistyske  pervasive ûntwikkelingssteurings.

Der wurde yn it DSM-IV ûnderskied makke tusken fjouwer pervasive ûntwikkelingssteurrnissen en de restkloft NAO:
* Autistyske steuring
* Syndroom fan Rett
* Desyntegraasjesteuring fan de berneleeftyd
* Syndroom fan Asperger
* PDD-NOS, pervasive ûntwikkelingssteuring - net oars omskreaun (restkategory).

## Mentale en lichaamlike eleminten
 
### Mentaal
Op mentaal mêd hawwe pervasive steurings fiergeande ynfloed op it ferrin fan de ûntwikkeling op tal gebieten as sosjale relaasjes en vaardigheden, taal en voorstellingsvermogen, motoryk, selsbesef, gefoelens, spel, fantasy, begryp fan de deilikse wrâld.

### Lichaamlik
Op lichaamlik mêd hawwe dizze steurings út en troch gefolgen foar it ôfwarsysteem, de endokrinology, het fetsoermetabolisme, het aminosoer - of purinemetabolisme, en taname fan oksidative stress troch in ôfwiken yn de wurking fan de neurotransmitters.

## Sjoch ek
*Untwikkelingssteuring
*Autisme
*Skizoïde spektrum

## Keppeling om utens
* Pervasive Developmental Disorders
* Autism Spectrum Disorders (Pervasive Developmental Disorders)

## Fuotnoaten
Strjitte fan Belle Isle

De **Strjitte fan Belle Isle** of **Labrador Strjitte** is in seestrjitte dy't it eilân Newfoundland fan it Kanadeeske fêstelân skiedet. It is in noardlike útrinner fan de Saint Lawrencebaai.

De namme (Frânsk: *détroit de Belle Isle*) bestjut 'strjitte fan it moaie eilân' en is neamd nei it eilantsje Belle Isle (25 km²) dat oan de yngong fan dit wetter leit. De seestrjitte is acht oant tsien moannen it jier beferzen, hat sterke streamingen en de kontrei hat in grillich klimaat; skipfeart wurdt dêrtroch frijwat behindere.

## Keppelings om utens
* Strait of Belle Isle ecoregion
* ''Now let's dig an expensive hole'' Artikel yn de Economist
Olympyske Winterspullen 2002

De **Olympyske Winterspullen 2002**, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn **[[2002]]** hâlden yn de Amerikaanske stêd Salt Lake City (Utah) fan 8 oant en mei 24 febrewaris.

## Sportakkommodaasjes

## Sporten
Op de Spullen fan 2002 stiene sân sporten op it programma en 78 ûnderdielen ferdield oer 15 dissiplines. 

## Medaljes

### Medaljespegel

## Dielnimmende lannen

In rekordoantal fan 78 lannen die mei oan de Spullen. Dat wiene der seis mear as by de foarige edysje. Harren debút makken Hongkong, Kameroen, Nepal, Tailân en Tadzjikistan. Harren rentree makken Kosta Rika, Fidzjy, Libanon, Meksiko en San Marino. Yn ferliking mei de foarige edysje ûntbrutsen Lúksemboarch, Noard-Korea, Portegal en Urûguay. Uteinlik kamen fan 77 lannen dielnimmers yn aksje omdat de dielnimmers út Puerto Riko net meidwaan mochten. 

## Sjoch ek
* Paralympyske Winterspullen 2002

## Keppeling om utens
* IOC webstee oer de Olympyske Winterspullen fan 2002
Strjitte fan Hormûz

De **Strjitte fan Hormûz** of **Strjitte fan Ormoes** (Perzysk:تنگه هرمز , Arabysk: مضيق هرمز) is in seestrjitte tusken de Perzyske Golf in it westen en de Golf fan Oman yn it easten. Benoarden dit wetter leit Iran en yn it suden lizze de Feriene Arabyske Emiraten en in eksklave fan Oman.

Yn de strjitte lizze ferskate eilannen. Hormûz, Kish, Qishm, Aboe Musa en de Grutte en Lytse Tunbs. Dize eilannen binne strategysk fan grut belang.

## Strategysk belang
De Strjitte fan Hormûz is in wichtige skipfeartrûte, benammen foar it ferfier fan ierdoalje út de Golfregio; it is de iennige útgong fan de Perzyske Golf. Trochstrings komme eltse dei sa'n 15 tankers mei 16.5 oant 17 miljoen fetten rauwe oalje troch dizze seestrjitte. Dit is 40% fan alle oalje yn de wrâld dat mei it skip ferfierd wurdt, en 20% fan alle wûne oalje yn de wrâld.

Op in parsekonferinsje op 18 desimber 1997 ferklearre pleatferfangend minister fan Bûtenlânske Saken fan Iran Abbas Maleki, dat Iran de frije skipfeart stipet, mar dat Iran wol it rjocht hat om de Strjitte te sluten yn gefal at it bedrige wurdt.

Ek yn it ferline wie de strjitte al strategysk wichtich. De Portugezen stiften der yn de 16e iuw in hannelspost op it eilân Hormuz. Dy waard lykwols yn 1622 troch sjah Abbas I mei help fan ûnder oaren de Ingelsman William Baffin ferovere en sa waarden de Portugezen út Iran ferdreaun. Abbas stifte doe de stêd Bandar Abbas, mei de bedoeling kontrôle oer it skipfeartferkear te krijen. De VOC krige doe in hannelspost yn dy stêd.

## Navigaasje
Skippen moatte yn de seestrjitte in *Traffic Separation Scheme* (TSS) oanhâlde, wat de skipfeart nei en fan de Perzyske Golf út elkoar hâldt om it risiko fan oanfarringen te beheinen. De farwei is ferdield yn twa banen fan 2 km breed, ien foar hinne en ien foar werom, dy't twa km út elkoar lizze.
Katey Sagal

**Catherine Louise (Katey) Sagal** (Hollywood (Kalifornje), 19 jannewaris 1954) is in Amerikaansk aktrise en sjongster. Sy is it meast bekend fan har rollen yn de telefyzjerigen *[[Married... with Children]]* (as Peggy Bundy), *[[Futurama]]* (de stim fan Turanga Leela) en *[[8 Simple Rules]]* (as Cate Hennessy).

Sagal spile ek yn in tal Hollywoodfilms, sa as *Mr. Headmistress*, *Trail of Tears*, *The good mother* en *A Chance of a lifetime*.

Fan 2008 ôf spilet se in haadrol yn de misdiesearje *Sons of Anarchy* dêr't se yn 2011 in ''Golden Globe foar krigen hat.

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstek
Hormûz

**Hormûz** of **Hormoz**, earder ek **Ormoez**, is in Iraansk eilân yn de Strjitte fan Hormuz yn de Perzyske Golf, tsjinoer de havenstêd Bandar Abbas. De namme fan it eilân is ôflaat fan Ahura Mazda, de god fan it zoroastrisme.

Hormûz is oerdytsen mei sedimintêre rotslagen en lagen fulkanysk materiaal. It heechste punt fan it eilân leit sa'n 186 meter boppe see. Troch it brekme oan delslach is de grûn en it wetter frijwat sâlt. Spesjialisten binne slagge in kultivar fan Hara-beammen te kweken dy't it yn dit klimaat goed docht. Iraanske ingenieurs hawwe soarge foar in wetterlieding, dy't grûnwetter fan it fêstelân nei it eilân bringt.

Hormûz heart ta de provinsje Hormozgan en hat in oerflakte fan 42&nbsp;km2.

## Ut de skiednis
Hormuz wie fan de 10e iuw oant it begjin fan de 17e iuw it sintrum fan it Keninkryk Ormûs.

De Sineeske admiraal Zheng He berikte it eilân op syn fjirde reis om 1414 hinne.

De Portegezen feroveren it eilân yn 1515. De stêd HormUz oan de noardkant fan it eilân wie ien fan de meast wichtige hannelstêden yn it Midden-Easten. It Keninkryk Ormûs waard in fazalsteat fan de Portugezen. Ut dit tiidrek stamt it Portugeeske fort op Hormûz ek.

Yn 1622 waarden de Portegezen ferdreaun troch de Perzen ûnder sjah Abbas I de Grutte, yn 'e mande mei de Britske Eastyndyske Kompanjy, de Portugezen.

## Gallery

Image:Hormoz.jpg|Hormûz
Image:Portuguese Castle (Hormuz).jpg|It âld fort, Hormûz, Iran
Image:Harahormoz.jpg|De Hara-bosken op Hormûz



## Keppeling om utens
* IRAN.fotosiden
Lichaamlike beheining

In **lichaamlike beheining** is in beheining oan 'e lea.

## Oarsaken
Der is in grut ferskaat oan oarsaken fan in lichaamlike beheining:
* as gefolch fan in ûngelok: dwerslesy,amputaasje
* as gefolch fan soerstofbrekme by as nei de berte: harsensferlamming
* as gefolch fan ôfwikings troch it gebrûk fan medisinen by it swierwêzen: Softenon-bern
* as gefolch fan ôfwikings dy't ûntstien binnen by de embryonale ûntwikkeling: Iepen Rêch, Hazzelippe
* as gefolch fan sykte: Spiersykten, Multiple Sclerose, Stofwikselingssykten
* as gefolch fan âlderdom: Demintens, Sykte fan Parkinson
* as gefolch fan problemen mei it lykwicht: harsensblieding, Sykte fan Menière

## Funksjonearjen
Ofhinklik fan de aard fan de beheining kin gebrûk makke wurde fan helpmiddels om it funksjonearjen fan de persoan mei in lichaamlike beheining te ferbetterjen:
*Protezen foar persoanen mei amputaasjes, mar by protezen moat ek tocht wurde oan keunstheupen en -knibbels by persoanen mei reuma.
*Krukken, Rollator, Rolstoel, Skootmobyl, foar persoanen mei ferlammings ta gefolch fan in iepen rêch en in dwerslesy, as problemen mei it lykwicht by beheiningen as gefolch fan in harsensblieding
Troch dy helpmiddels hawwe in grut part fan de persoanen mei in lichaamlike beheining gjin as mar in bytsje beheinings yn it funksjonearjen yn it deistich libben.
Yn hoefier as de helpmiddels de beheinings opheffe hinget fan de beheining ôf en oft it helpmiddel by de persoan past. Der bliuwt altyd in groep dy't sa slim beheind is dat it amper mei helpmiddels te ferhelpen is.

## Boarne
*  vereniging van motorisch gehandicapten en hun ouders
*  Vereniging Spierziekten Nederland
*  Dwarslaesie Organisatie Nederland
*  Stichting Energy4All
*  Reumabond
*  MS Vereniging Nederland
Mokka (Jemen)

**Mokka** (Arabysk: المخا, Al-Mokha of Al-Mukha) is in havenstêd yn Jemen, oan de Reade See, ferneamd om de kofjesoarte mokka dy't nei de stêd neamd is en hjir fanâlds ferhannele waard. De stêd hie 10.355 ynwenners yn 1994. Yn 2005 waard it ynwennertal op 14.562 rûsd. Twa kilometer besuden Mokka wurdt in yndustryhaven oanlein. Der is in bytsje grinsferkear mei boaten op Dzjibûty.

## Ut de skiednis
Mokka waard stifte yn de 14e iuw. Fan de 15e oant de 17e iuw wie Mokka it meast wichtige hannelsplak foar kofje yn de wrâld. Ek no noch binne mokka-kofjebeannen ferneamd om har sterke, kakao-ige smaak. De Feriene Eastyndyske Kompanjy (VOC) hie in faktorij (hannelspost) yn Mokka, lykas ek de Britten, Frânsen en Denen. 

De stêd wie yn hannen fan it Ottomaanske Ryk oant it yn 1636 in ûnôfhinklike steat waard. De Ottomanen besetten de stêd wer fan 1849 oant 1918.

Mokka hie in monopoalje op de koffiehannel oant de VOC ein 17e iuw kofjeplantsjes Jemen útsmokkede en sels úteinsette mei it kweken fan kofje op Java. Mei de opkomst fan de kofjeplantaazjes yn Aazje en Súd-Amearika begûn de delgong fan de stêd. De Spaanske Jezuïtemisjonaris Pedro Páez soe yn 1595 de earste Europeaan west hawwe dy't Mokkakofje preau yn it plak sels. Yn 1839 brochten de Britten har regionale haadkertier fan Mokka nei Aden oer, oare Europeeske lannen folgen har foarbyld.

Oant yn de 19e iuw tsjinne Mokka as haven fan de Jemenityske haadstêd Sanaa. Hjoeddeis hat Mokka as haven net folle mear te betsjutten, en hat Aden de rol fan wichtiste haven fan Jemen oernaam. De pleatslike ekonomy moat it no hawwe fan fiskerij en in lyts bytsje toerisme.


Ofbyld:Mocha1692.jpg|*Mokka*, 1692
Ofbyld:Bellin - Plan de la Ville de Moka.png|Kaart fan *Mokka*, 1764


## Literatuer
* Hans Becker, Volker Höhfeld, Horst Kopp: *Kaffee aus Arabien. der Bedeutungswandel eines Weltwirtschaftsgutes und seine siedlungsgeographische Konsequenz an der Trockengrenze der Ökumene*, Wiesbaden, 1979 
*C. G. Brouwer: *Al-MUKHA. Profile of a Yemeni Seaportas Sketched by Servants of the Dutch East India Company ([[VOC]]) 1614-1640.* D'Fluyte Rarob, Amsterdam 1997. ISBN 90-800267-6-X. Bokomtale: ''Yemen Reviews''
* Eric Macro: *The Topography of Mocha.* yn: *Proceedings of the Seminar for Arabian Studies,* Fol. 10. (Proceedings of the Thirteenth Seminar for Arabian Studies held at the Middle East Centre, Cambridge op 25 – 27 july 1980) 1980, s. 55–66
* Nabil Osman: *Kleines Lexikon deutscher Wörter arabischer Herkunft*. Beck, München 2002, s. 91, ISBN 3406475841
* Nancy Um: *Spatial Negotiations in a Commercial City: The Red Sea Port of Mocha, Yemen, during the First Half of the Eighteenth Century.* Yn: Journal of the Society of Architectural Historians'', Vol. 62, No. 2, Juny 2003, s. 178–193
Kirman

**Kerman** of **Kirman** (Perzysk: کرمان ) is in stêd yn it súdeasten fan Iran. It is de haadstêd fan de provinsje Kerman.

De VOC hie in faktorij foar de wolhannel yn Kerman.

## Sjoch ek
* Hannelsposten fan de VOC yn it Midden-Easten‎.
Andamanen

De **Andamanen** is in eilannegroep yn de Yndyske Oseaan, yn de Golf fan Bingalen tusken Yndia yn it westen en Birma (no Myanmar) yn it noarden en easten. De measte fan de 204 eilannen binne part fan de Andamanen en Nikobaren, unyterritoarium fan Yndia, mar in stik as wat yn it noarden fan de arsjipel heare by Birma. De eilannen boppe de 10e breedtegraad binne de Andamanen, de eilannen dêrûnder de Nikobaren.

De eilannekloft hat slim te lijen hân fan de floedweach op 2e krystdei 2004; der wurdt tocht dat it tal minsken fan de ferskate lânseigen stammen ôfgryslik sakke is.

Neffens de folkstelling fan 2001 hienen de Andamanen 314.084 ynwenners, foar it meastepart Yndiaaske ymport. De oarspronklike bewenners fan de Andamanen hjitte Andamanezen, it is in sammelnamme foar de Grut-Andamanezen, de Jarawa, de Onge en de Sentinelezen. De folken wurde mei útstjerren bedrige.

## Eilannen
De arsjipel bestiet út fiif grutte eilannen:
* Noard-Andaman
* Midden-Andaman
* Súd-Andaman
* Baratang 
* Rutland Eilân

## Lânseigen befolking
Der binne twa stammen fan de Andamanen dy’t altyd kontakt mei de bûtenwrâld mijd hawwe.

De Sentinelezen wolle oant de dei fan hjoed gjin kontakt en wize dat faak mei geweld ôf. Sy wenje op Noard Sentinel, in lyts en efterôf lizzend eilân bewesten Súd Andaman. Har oantal wurdt rûsd op sa’n 250. Op grûn fan ferkenning mei in helikopter wurdt tocht dat it tal minsken op dit eilân nei de tsûnamy fan 2004 net folle feroare is.

Der wurdt tocht dat de Sentinelezen al sa’n 60.000 jier op har eilân tahâlde. Harren taal ferskilt opfallend fan de oare talen op de Andamanen, dat it liket derop dat sy tûzenen jierren isolearre libbe hawwe. Sadwaande wurde sy beskôge as it meast isolearre folk fan de wrâld en dat kin noch lang sa bliuwe omdat Yndia besletten hat net langer te besykjen om kontakt mei harren te meitsjen.

In oare Andamanese stamme, de Jarawa, libje op de grutte eilannen fan de arsjipel. Sy wiisden ek alle kontakt mei Yndjers en Europeanen ôf, mar sûnt de oanlis fan in dyk troch harren gebiet yn 1997, komme guonts somtiids troch honger dreaun út de bosken wei om te biddeljen foar iten. It tal Jarawa wurdt rûsd op 300 persoanen.

## Keppelings om utens
* Andaman District (offisjeel webstee)
* Andaman Association, Lonely Islands
Goudkust (gebiet)

De **Goudkust** is it kustgebiet fan it hjoeddeiske Gana, oan de Baai fan Benyn, dêr't eartiids in protte forten boud binne fanwege de slavehannel. Ek de Westyndyske Kompanjy (WIC) hat dêr in protte forten feroverje kinnen. De meast wichtige forten wienen Elmina en Akkra. oare lannen mei forten oan de Goudkust wienen: Frankryk, Denemark, Sweden, Feriene Keninkryk en Brandenboarch. De Goudkust lei beëasten de Ivoarkust en westlik fan de Slavekust.

## Skiednis
De earste Europeanen dy't it gebiet besochten wiene de Portugezen yn 1471; sy bouden dêr om 1590 har earste forten dêr. It earste fort wie San Sebastian, yn 1458. Letter hawwe Nederlanners, Ingelsen, Sweden, Denen, Dútsers, Frânsen en Koerlanners forten ferovere en sels ek nije set. Hast al dy forten waarden brûkt om slaven te sammeljen en fêst te setter om dy letter nei Amearika te ferfieren, dêr't sy it swiere wurk dwaan moasten.

## Nederlânske forten
Yn 1637 ferovereve Johan Maurits fan Nassau-Dietz it fort (São Jorge d') Elmina op de Portugezen. Dat gong lykwols ner samar; it wie al trije kear earder besocht. Yn de neikommende iuwen soe Elmina ien fan sintrums fan de slavehannel fan de Westyndyske Kompanjy wêze. Neist Elmina hienen de Nederlanners noch in tal faktorijen oan de Goudkust. De oanswettende Slavekust hie de WIC ek forten en faktorijen.

De forten dy't yn Nederlânske hannen west hawwe binne:
* Fort Amsterdam
* Fort Apollonia
* Fort Batenstein
* Cape Coast Castle
* Carolusburg
* Christiensborg
* Coenraadsburg
* Crevecoeur
* Fort Dorothea
* Elise Cartago
* Fort English
* Goede Hoop
* Hollandia
* Fort Keta
* Fort by Kpone
* Fort Leydsaamneyd
* Fort Metaal Kruis
* Munfort
* Fort Nassau
* Fort Oranje
* Ruychaver
* Santo Antonio de Axim
* Sao Jorge da Mina (Elmina haadfort)
* San Sebastian
* Vredenburg
* Fort Witsen

De WIC brûkte dy forten foar de hannel in tal fan saken mei de lânseigen befolking, mar fral ek om slaven út it binnenlân te heljen dy't letter op de slavemerk fan Curaçao bedarren. Dêr waarden se kocht troch hannelers, dy't se ûnder oaren yn Suriname wer oan plantaazjehâlders ferkochten.

Under it Sumatra Ferdrach fan 6 april 1871 waarden de Nederlânske faktorijen oan de Goudkust foar 47.000 gûne oan de Britten ferkocht. Yn ruil dêrfoar waard Nederlân fersekere dat de Britten har net bemuoie soenen mei it Nederlânsk besykjen om Atjeh yn it noarden fan Sumatra te feroverjen.

## Keppelings om utens
* Nederlânsk West-Afrika
* Webside oer Elmina

## Fierder lêze
* , *De zwarte met het witte hart*, roman. Uitg. Arbeiders pers,ISBN 90-295-2288-7
Karin Harmsen

**Karin Harmsen-Roosen** (Learsum, 11 maart 1962) is in earder Nederlânsk sitfollybalster en hja wennet yn Learsum.

Harmsen hat meidien op de Paralympyske Simmerspullen 2004 yn Atene, doe helle hja mei de Nederlânske ploech sulver. Fjouwer jier letter, yn 2008, die Harmsen wer mei oan de Paralympyske Spullen, op de Paralympyske Simmerspullen waard der brûns helle. De ploech bestie fierder út: Sanne Bakker, Karin van der Haar, Paula List, Djoke van Marum, Elvira Stinissen, Josien ten Thije, Rika de Vries en Petra Westerhof. Harmsen hat nei de Spullen har karriêre beëinige. 

## Sjoch ek
*List fan Nederlânske follyballers
*Follybal op de Paralympyske Simmerspullen
Piperkust

**Piperkust** is in âlde namme foar de kuststreek fan it West-Afrikaanske lân Libearia fan no, tusken Kaap Mesurado en Kaap Palmas. In âldere namme dy't yn de 17e iuw brûkt waard wie **Grijnkust** (*Greynkust*) fanwege de pipersoarte, paradyskerrel (*Aframomum melegueta* - ek 'paradyssied', 'grein' of 'slavepiper' neamd) dy't dêr in soad foarkomt en dy't as speserij brûkt waard. It Nederlânske wurd 'grein' betsjutte oarspronklik 'kerrel', mar waard letter foar de kerrels dan dy plant brûkt.

Eastlik fan de Piperkust lei de Ivoarkust, folge troch de Goudkust en de Slavekust; bewesten lei de kust fan Sierra Leöane.
Grutte Australyske Bocht

De **Grutte Australyske Bocht** of **Great Australian Bight** is in rânesee yn it suden fan Austraalje. 

De Australyske Hydrografyske Tsjinst sjocht dit wetter as in ûnderdiel fan 'e Súdlike Oseaan, mein in súdgrins dy't rint fan Kaap Pasley yn West-Austraalje nei Kaap Carnot yn Súd-Austraalje, in ôfstân fan 1.160 km. De  Ynternasjonale Hydrografyske Organisaasje definiëarret de Grutte Australyske Bocht lykwols as in diel fan de Yndyske Oseaan, mei as súdgrins in tinkbyldige line fan West Cape Howe yn West-Austraalje oant de Súdwestkaap yn Tasmaanje. 

Yn 1627 wie de Nederlânske ûntdekkingsreizger Thyssen de earste Europeaan dy't de bocht besocht; yn 1802 waard it wetter en syn kust yn kaart brocht troch Matthew Flinders en yn 1841 waard it lân oan de Bocht ferkend troch Edward John Eyre.

De kust fan de Grutte Australyske Bocht hat as skaaimerken de hege kliffen, lytse strannen en rotsplaten.
Solent

De **Solent** is in seestrjitte dy't it eilân Wight fan Ingelân skiedet. 

De Solent is in skipfeartrûte fan belang foar passazjiers, fracht en marine. Teffens is it gebiet wichtich foar rekreaasje, benammen wettersport en silen, Jierliks wurdt dêr de *Cowes Week*, in sylevenemint, holden. De Solent leit yn de lijte fan it eilân Wight en hat in yngewikkeld tijepatroan, dat sines dien hat oan it súkses fan Southampton as  haven. Portsmouth leit ek oan dit wetter en Spithead is bekend as it plak dêr't de Britske marine (*Royal Navy*) de tradisjone floatskou hâldt, dy't ôfnaam wurdt troch de *monarch of the day*.

Fierders is it gebiet fan grutte ekologyske en lânskiplike wearde, benammen om kust- en estuarium leefgebieten oan de iggen fan de Solent. In grut part fan de kustline is beskerme gebiet (*Special Area of Conservation*). It gebiet is part fan en grinzget oan in tal wichtige beskerme nasjonale lânskippen, dêr't it New Forest Nasjonaal Park, en it Isle of Wight AONB ûnder binne.

De Solent wurdt it neamd yn 731 as *Soluente*; Solent is "in namme út de foar-Ingelske tiid, dêr't de oarsprong en betsjutting fan ûnwis is."
Karin van der Haar

**Karin van der Haar-Kramp** (9 maaie 1977) is in Nederlânsk sitfollybalster en wennet yn Hardenberg (Oerisel).

Van der Haar ferlear troch in ûngelok op har sechstjinde har lofterearm. 

Van der Haar kaam yn 2008 út foar Nederlân op de Paralympyske Simmerspullen yn Peking, dêr't hja mei de Nederlânske ploech brûns helle. De ploech bestie fierder út: Sanne Bakker,  Karin Harmsen, Paula List, Djoke van Marum, Elvira Stinissen, Josien ten Thije, Rika de Vries en Petra Westerhof.

Yn it deistich libben is hja Assistint Accountmanager.

## Sjoch ek
*List fan Nederlânske follyballers
*Follybal op de Paralympyske Simmerspullen

## Keppeling om utens
*Weblog Karin van der Haar
Nagano

*Nagano (stêd), in stêd yn Japan
*Nagano (prefektuer), in Japanske prefektuer yn de regio Chubu yn Honshu
*Kent Nagano, in Amerikaansk dirigint
Strjitte fan Drake

De **Strjitte fan Drake** of **Drakestrjitte** (Spaansk: *Mar de Hoces*) is in seestrjitte tusken de súdpunt fan Súd-Amearika, Kaap Hoarn en Antarktika. Hy ferbynt de Atlantyske Oseaan (Skotiasee) mei de Grutte Oseaan en heart ta de Súdlike Oseaan. It wetter is neamd nei de Britske seefarder en piraat Sir Francis Drake.

It seegebiet waard foar it earst befearn troch Willem Cornelis Schouten op it skip de *Eendracht* yn 1616, dy't ek Strjitte Le Maire befoer en ferneamde. De Strjitte fan Drake is 800 km breed en hat mar in pear eilannen, de Diëgo-Ramirez-eilannen, wat it de Antarktyske sirkumpolêre stream de mooglikheid jout de hiele wrâld om te gean. It is faak stoarmwaar yn de strjitte, en troch de hege weagen is it dêr dreech farren.

De oare twa passaazjes om Kaap Hoarn, it Beaglekanaal en Strjitte fan Magelhaan, hinne binne frijwat nau, en litte mar in bytsje romte om te manoevrearjen, benammen foar sylboaten. Dêrom kieze dy faak foar de Drakestrjitte dêr't se de romte hawwe, netsjinsteande de rûge seeën dêre.
It gebiet hat in rike fauna. Walvisken, dolfinen, mar ek fûgels sa as albatrossen of pinguins hâlde dêr ta.
Tony Blair

**Sir Anthony Charles Lynton (Tony) Blair [[Oarder fan de Hoazebân|KG]]** (Edinboarch, 6 maaie 1953) is in Britsk politikus en wie premier fan it Feriene Keninkryk fan 1997 oant 2007 foar de Labour Party. Hy is dêrmei de langst regearjende Labour-premier út de Britske skiednis. Op 27 juny 2007 gie hy op eigen inisjatyf ôf en waard hy troch de opstellers fan de Rûtekaart foar Frede yn it Midden-Easten beneamd ta spesjaal gesant. Fan 1983 oant syn ôfskied as premier wie hy parlemintslid foar it distrikt Sedgefield.

## Underskiedings
* Gouden Medalje fan it Kongres (2003)
* Presidinsjele Frijheidsmedalje (2009)
* Oarder fan de Hoasbân (2022)

## Keppeling om utens
*  ''www.number-10.gov.uk'' Offisjele side fan de Earste Minister
*  ''"You're the future now"'' Blair syn lêste taspraak as partijlieder op in Labour-kongres (26 septimber 2006) (RealMedia-formaat)
Le Mairestrjitte

De**Le Mairestrjitte** is in trochfeart tusken Steateneilân en Fjoerlân yn it fierste suden fan Súd-Amearika.

De Le Mairestrjitte is yn 1616 ûntdekt troch Jacob le Maire en Willem Cornelis Schouten doe't sy in nije seerûte nei Ynje sochten. Hoewol't Francis Drake al yn 1578 nei it trochfarren fan Magellaanstrjitte, sa fier nei it suden ôfdreaun wie dat er wol betinke kind hie dat der besuden Magellaanstrjitte noch in trochgong tusken de Atlantische en de Grutte Oseaan wêze moast, wienen Le Maire en Schouten de earsten dy't dy trochfeart ûntdutsen.
Olympyske Winterspullen 1998

De **Olympyske Winterspullen 1998**, ek wol de XVIIIe Olympiade neamd, waarden yn **[[1998]]** hâlden yn de Japanske stêd Nagano fan 7 oant en mei 22 febrewaris.

## Akkommodaasjes

## Sporten

Op de Spullen fan 1998 stiene sân sporten op it programma en 68 ûnderdielen ferdield oer 14 dissiplines. 

## Medaljes

### Medaljespegel

### Fryske medaljes

## Dielnimmende lannen

In rekordoantal fan 72 lannen die mei oan de Spullen. Dat wiene der fiif mear as by de foarige edysje. Yn ferliking mei de foarige edysje ûntbrutsen Amerikaansk-Samoa, Fidzjy, Meksiko, San Marino en Senegal. Fiif lannen makken harren debút: Azerbeidzjen, Kenya, Masedoanje, Urûguay en Fenezuëla. Harren rentree makken Ierlân, Yndia, Iran, Joegoslaavje en Noard-Korea.

## Sjoch ek
* Paralympyske Winterspullen 1998

## Keppeling om utens
* IOC webstee oer de Olympyske Winterspullen fan 1998
Nagano (stêd)

**Nagano** (長野市, *Nagano-shi*) is de haadstêd fan de lykneamige prefektuer Nagano op it Japanske eilân Honshu. De stêd hat in oerflak fan 730,83 km² en hie yn 2007 likernôch 378.000 ynwenners.

## Skiednis

Yn 1847 stjerden hast 10.000 minsken doe't op 8 maaie de 'Zebji-ji ierdbeving' de stêd en omlizzende gebieten trof. Nagano waard in Japanske gemeente op 1 april 1897. Yn 1949 waard de universiteit fan Nagano oprjochte. By de gemeentlike weryndieling fan 16 oktober 1966 groeide Nagano troch gearfoegjen mei sân omlizzende gemeenten. 

Yn Nagano waarden de Olympyske Winterspullen fan 1998 en de Paralympyske Winterspullen fan 1998 hâlden. Dat levere ûnder mear de *M-Wave* op, in moderne reedrydbaan. 

Yn 1999 waard Nagano in kearnstêd en waarden de eardere stêd Toyono, de doarpen Togakushi en Ooka en it distrikt Kinasa Kamiminochi troch Nagano absorbearre. 

Yn 2005 wie Nagano gasthear foar de Spesjale Olympyske Winterspullen.

Op 1 jannewaris 2010 waarden de gemeenten Shinshūshin en Nakajō (distrikt Kamiminochi) oanhechte by de stêd. 

## Ferkear

Nagano leit oan de Hokuriku shinkansen fan de East Japan Railway Company nei Takasaki en Tokyo.
Nagano leit fierder oan de *Shinano*-line, de ienige line fan it lykneamige spoarbedriuw, en oan de *Shinonoi-line*, de *Shin'etsu haadline*, de *Iiyama-line* en de *Chūō haadline* fan de East Japan Railway Company.

Binnen de stêd en de rânestêden rydt de *Nagano tram* en der ride bussen fan 'Kawanaka-jima Bus* en *Nagano Dentetsu Bus Co.*
De lofthaven dy't it tichtstby is, leit by [[Matsumoto]] en is ferbûn mei Nagano fia in spesjale busline dy't der 70 minuten oer docht.

== Ekonomy ==
De wichtichste yndustrytakken yn Nagano binne side-yndustry, masinebou en houtbewurking.

== It besjen wurdich ==


De [[Boedisme|Boedistyske]] tempel [[Zenko-ji|Zenkō-ji]] hat in haadhal dy't ien fan de grutste houten gebouwen yn Japan is. Yn de tempel stiet in brûnzen Boedabyld dat ien fan de âldste fan Japan is. Yn de regio rûn Nagano libbet de [[Japanske makaak]]. Fral yn it Jigokudani apenpark wurde dy faak oantroffen as dy baaie yn de baden. 

De histoaryske lokaasje fan de *slagen fan Kawanakaijma* (1553, 1555, 1557, 1561 en 1564) tusken [[Takeda Shingen]] en [[Uesugi Kenshin]] is bewarre bleaun as in park mei in gemeentlik museum oer de skiednis fan dy regio.

*Matsushiro*, de eardere kastielstêd fan de Sanada-clan, leit yn it súdlik part fan Nagano. De histoaryske sfear wurdt dêr bewarre troch de ynstânhâlding fan wenten fan de [[Samûray]], tempels en tunen út de [[Feodalisme|feodale perioade]], wêrûnder de restanten fan it kastiel en it lânhûs foar de lânhear [[Sanada Jumangoku]].

Inkele sportfasiliteiten fan de Olympyske Winterspullen binne ek út architektonysk stânpunt wei ynteressant: de [[reedriden|reedrydbaan]] *M-Wave* en de *Big Hat* (ビッグハット, *Biggu Hatto*) [[iishokky]]hal. Yn it noardeasten fan Nagano leit it grutste Japanske skyresort *Shiga Kogen''.
 
Besuden fan it stedssintrum lizze de Nagano Chausuyama bistetún, in iepenloft dinosauruspark, in botanyske tún en in natoermuseum.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan Nagano
Strjitte fan Magelhaen

De **Strjitte fan Magelhaen** is in seestrjitte yn it meast súdlike diel fan Súd-Amearika; it wetter leit tusken  Patagoanje yn it noarden en Fjoerlân yn it suden. Hy is neamd nei de Portegeeske ûntdekkingsreizger Ferdinand fan Magelhaen, dy't der yn 1520 foar it earst trochhinne fear by syn reis om de wrâld yn tsjinst fan de Spaanske Kroan. 

De strjitte is in lytse 600 kilometer lang, en hat in protte eilannen. De ouwers binne Sileensk grûngebiet.

Oant it Panamakanaal iepene waard, wie de strjitte in wichtige rûte foar skippen ûnderweis nei de Stille Oseaan. Yn it tiidrek fan de sylskippen koe de trochfeart tige dreech wêze fanwege de sterke streamings en de fûle winen, dêr't min wat fan te sizzen wie, dy't dêr hearskje kinne, boppedat wie it lestich manoevrearjen yn de nauwe passaazje. Yn it earstoan wie de rûte allinne bekend by de Portugezen en Spanjerts, mar letter wisten ek Ingelsen en Nederlanners fan de trochgong. Oant de ûntdekking fan Kaap Hoarn en de Drakestrjitte troch Le Maire en Schouten yn 1616 wie de Strjitte fan Magelhaen tige fan belang om de Stille Oseaan te berikken, mar ek yn de 21e iuw is der noch in protte skipsferkear.

## Iere trochfearten nei Magelhães
* 1526 García Jofre de Loaísa fear yn 122 dagen troch de strjitte.
* 1540 Francisco de la Ribera: in skip fan syn float fear troch de strjitte.
* 1559 Juan Fernández Ladrillero wie de earste dy't strjitte hinne en wer trochkrúste.
* 1578 Francis Drake die 16 dagen oer de strjitte.
* 1584 Pedro Sarmiento de Gamboa fear yn 34 dagen fan west nei east.
* 1587 Thomas Cavendish fear yn 49 dagen troch de strjitte,
* 1594 Richard Hawkins die der 46 dagen oer.
* 1599 Simon de Cordes út de float fan Jacques Mahu fear yn 4 moannen troch de strjitte.
* 1600 Olivier fan Noort fear troch de strjitte yn in 116 dagen.
* 1615 Joris fan Spilbergen die der 34 dagen oer om de strjitte troch te reitsjen

## Stavering
De krekte stavering fan de namme fan de seestrjitte leit net fêst. *Strjitte (fan) Magelhaen* of *Strjitte (fan) Magellaan* (ek *Magelhaenstrjitte* of *Magellaanstrjitte*) wurdt it measte brûkt. Dêrneist wurde ek de nammen *Strjitte (fan) Magelhães*, *Strjitte (fan) Magallanes* en fariaasjes dêrop wol brûkt.

## Gallery

image:Strait_of_magellan_dawn.jpg|*Strjitte fan Magelhaen moarns ier*
image:Strait_of_magellan_decline.jpg|*Strjitte fan Magelhaen by sinne-ûndergong*
image:Strait_of_Magellan.jpeg|*Strjitte fan Magelhaen*
Ofbyld:Battista Agnese Strait of Magellan Detail from a world map.jpg|*Campana de Roldan is op dizze kaart fan* Battista Agnese *út [[1544]] te sjen as tredde lofts fan ûnderen*
Thomas Cavendish

Sir **Thomas Cavendish** (of Candish) (Trimley St. Martin, 1560 - Súd-Atlantyske Oseaan, 1592) wie in Britske kaper en ûntdekkingsreizger, dy't bekend waard as "de navigator", omdat er de earste wie dy't mei opset sin de wrâld omfarde. Eardere wrâldreizgers sa as Ferdinand Magellaan en Francis Drake dienen dat tafallich.

## Biografy
Cavendish waard 1560 berne yn Trimley St. Martin ûnder Ipswich. Mei 15 jier sette er út ein mei in stúdzje oan it Corpus Christi College, fan Cambridge University, dat er lykwols net ôfmakke. Cavendish wie yn 1584 lid fan it Parlemint út namme fan Shaftesbury en Dorset. Yn 1585 sile er mei sir Richard Grenville nei Firginia. Yn 1586 wie er lid fan it Parlemint foar Wilton. Cavendish sylde om de wrâld fan 1586 oant 1588 en waard tige begoedige troch it feroverjen fan Spaansk goud. Hy begûn yn 1591 oan in twadde reis om de wrâld, mar stoar yn 1592 yn de Súd-Atlantyske Oseaan yn de âldens fan 32 jier.

## Keppelings om utens
*John D. Neville. "History of Thomas Cavendish", Heritage Education Program, US National Park Service.
*Christian Isobel Johnstone (1831). ''Lives and Voyages of Drake, Cavendish, and Dampier''. Oliver & Boyd. By Google Books.
*Christian Isobel Johnstone (1892). ''Early English voyagers : or, The adventures and discoveries of Drake, Cavendish, and Dampier''. Londen : Nelson. Fan Internet Archive
Vallabhbhai Patel

**Vallabhbhai Patel**, folút: *[[sardar]]* **Vallabhbhai Jhaverbhai Patel** (Gûdjaratysk: વલ્લભભાઈ પટેલ; Nadiad (Gûdjarat), 31 oktober 1875 - Bombay (Maharastra), 15 desimber 1950), wie in Yndiaask steatsman.

Hy waard wol "de Izeren Man fan Yndia" neamd. Brûkte syn fertsjinsten as abbekaat om te striden foar de frijheid fan it lân. As lieder fan de boeren gie hy de striid oan mei de machtige Britske regearing. Hy waard nei it gefang stjoerd. Lykas de fise-premier fan it frije Yndia, brocht hy it ta in fúzje fan hûnderten prinslike steaten ta de Yndiaaske Uny, en waard de arsjitekt fan de yntegriteit fan Yndia. Earlik yn wurd en died, waard hy as in held besjoen.
Ferdinand fan Eastenryk

* Ferdinand I fan it Hillige Roomske Ryk (1503-1564), aartshartoch fan Eastenryk en keizer fan it Hillige Roomske Ryk 
* Ferdinand fan Eastenryk (1609-1641), lânfâd fan de súdlike Nederlannen.
* Ferdinand fan Eastenryk (1754-1806) *(Ferdinand Karel),* steedhâlder fan Lombardije.
* Ferdinand I fan Eastenryk (1793–1875), keizer fan Eastenryk.
Frâns Ferdinand fan Eastenryk

**Frâns Ferdinand** (Dútsk: *Franz Ferdinand*) (Graz, 18 july 1863 – Sarajevo, 28 juny 1914), aartshartoch fan Eastenryk-Este, wie kroanprins fan Eastenryk. 

## Biografy
Frâns Ferdinand wie de soan fan aartshartoch Karel Loadewyk fan Eastenryk en Maria Annunciata fan Bourbon-Sisylje. Hy wie in neef fan keizer Frâns Joazef en waard nei de selsmoard fan kroanprins Rudolf en nei de dea fan syn heit troanopfolger fan Eastenryk-Hongarije. Hy wie in kâld, hurd en despoatysk man. Hy glimke hast net, hie in typyske kâlde stoarjende blik en rûn oerdreaun eptich.

Hy samle antyk en hie in roazetún. Syn grutste leafhawwerij wie lykwols de jacht. Op jacht mei de Dútske keizer Wilhelm II skeat hy ris 59 swinen en wie dûm dat de sechtichste him ûntkomd wie. Syn rol by de jacht wie benammen it oerheljen fan de trekker út in stoel wei. Personiel dreau de bisten by him foarby, wylst oaren de kadavers ôffierden en wer oaren laden gewearen oanrikten. Yn it jachtslot Konopište by Benešov yn Tsjechje, dêr't hy in grut part fan syn libben tahâlde, binne op de muorren fan in soad fertrekken nog altiten tûzenen krekt dokumintearre jachttrofeeën fan oer de heule wrâld te sjen. Dêrûnder ek de opsette kop fan it earste bist dat syn dochter skeat, doe't hja twa jier wie.

Frâns Ferdinand boaske op 1 july 1900 ûnder syn stân mei grevinne Sofie Chotek. De keizerlike famylje stie it houlik pas ta neidat oerienkomd wie dat Sofie gjin keninklike status krije soe en eventuele bern gjin oanspraak op de troan meitsje soene (in morganatysk houlik). Frâns Joazef wie net by it houlik.

Op 28 juny 1914 waard hy yn Sarajevo (Bosnje en Herzegovina) mei in FN Model 1910-pistoal deasketten troch Gavrilo Princip, wylst hy in rûnrit makke yn in Gräf & Stift (sjoch ek: moard op Frâns Ferdinand). De oanslach wie nei alle gedachten beraamd troch De Swarte Hân, in geheime nasjonalistyske Servyske groepearring. 28 juny is as tinkdei fan de Slach op it Merelfjild in spesjale dei foar de Súd-Slaven. Nei oanlieding fan dizze moard ferklearre Eastenryk de oarloch oan Servje. Dizze barrens waarden brûkt as oanlieding ta de Earste Wrâldoarloch, al leine de oarsaken dêrfan earne oars.

## Bern
Frâns Ferdinand en Sofie krigen trije bern:
* Sofie (1901-1990)
* Maksimiliaan (1902-1962)
* Ernst (1904-1954)

## Foarâlden
FN Model 1910

De **FN Model 1910** wie in troch John Browning ûntwurpen healautomatysk pistoal dat tusken 1910 en 1983 makke waard troch it Belgyske FN Herstal.

## Foarfallen

In FN M 1910, searjenûmer 19074, wie it pistoal dat troch Gavrilo Princip brûkt waard om aartshartog Franz Ferdinand fan Eastenryk te fermoardzjen yn Sarajevo op 28 juny 1914, de died dy't de Earste Wrâldoarloch ynlate. In soad eardere boarnen melden ûnterjochte it FN Model 1900 yn kaliber .32 as it wapen dat Princip brûkte. Dat hat laat ta betizing oer it kaliber fan it werklik brûkte pistoal.

Paul Doumer, presidint fan Frankryk, waard op 6 maaie 1932 troch de Russyske emigrant Paul Gorguloff fermoarde mei in Model 1910. It pistoal sit no yn de kolleksje fan it *Musée des Collections Historiques it la Préfecture de Police*. In Model 1910 soe ek brûkt wêze om Huey Long, gûverneur fan Louisiana, te fermoardzjen op 5 septimber 1935. Yn de wrâldoorlogen waard de FN 1910 brûkt troch de legers fan België, Nederlân, Frankryk, Finlân, Japan (priveebestellingen foar Japanske offisieren) en troch Perû en Fenezuela nei de oarloch.

Hannie Schaft brûkte in model M 1922 by har oanslaggen yn it ramt fan it Nederlânske kommunistyske ferset tsjin de nazy-besetting fan Nederlân.

## Literatuer
*  (2006) *[http://web.archive.bibalex.org/web/20071013215536/http://jouster.com/cgi-bin/fireline/fireline.pl?noframes;read=3118 FN Browning Models 1910 & 1922]* H&L Publishing

## Keppelings om utens
*  nollesguns.be - ôfbylden farianten
*  firearmspedia.com - spesifikaasjes
M2 Browning

De **M2 Browning** is in swiere mitrailleur dy't ûntwurpen is tsjin de ein fan de Earste Wrâldkriich troch John Browning.

## Namme
It masinegewear hat as bynamme *Ma Deuce*, ôflaat fan: **M2**, mar wurdt troch de Amerikanen gewoanwei * *'"Fifty-Cal."*** neamd nei it kaliber. Yn Nederlân wurdt it wapen ***Punt Fyftich*** neamd. De offisjele beneaming foar it ynfanterytype fan hjoed-de-dei is: ***Browning Machine Gun, Cal. .50, M2, HB, Flexibel**'.

## Tapassing
De M2 brûkt .50 inch (12,7 mm)-patroanen. It wapen is effektyf tsjin ynfantery, licht bepânsere reau en boaten, lichte fersterkingen en leechfleanende fleanmasines, ôfhinklik fan it soarte munysje dat brûkt wurdt. It Browning-masinegeweer wurdt in protte tapast op reau en earder ek as fleanmasinebewapening troch de Feriene Steaten fan 1920 ôf. Bygelyks de bommesmiter Boeing B17, it "Fleanend fort" en de jager P 51 “Mustang", hiene de .50 as wapen. It wapen waard in soad brûkt yn de Twadde Wrâldkriich, de Koreaanske Kriich, de oarloch yn Fietnam en de operaasjes yn Irak yn de jierren 1990 oant 2000. 

De M2 is de primêre swiere mitrailleur fan de NAVO-lannen en wurdt ek brûkt troch in protte oare lannen. De M2 waard langer brûkt as hokker oar lyts wapen ek út it FS-arsenaal. De M2 wurdt op it heden produsearre troch General Dynamics en Fabrique Nationale de Herstal (FN) út Belgje, ûnder oaren foar de Amerikaanske oerheid. FN is as mei-fabrikant keazen omdat John Browning dêr wurke hat oan it begjin fan de 20e iuw.


Ofbyld:Browning M2HB Normandy.jpg| Normandje, 1944
Ofbyld:Browning M2HB USMC.jpg|U.S. Mariniers
Saladin

**Yusuf Ibn Ayyub** (1137 - 4 maart 1193) is better bekend as **Saladin**
(yn it Koerdysk **Selaheddînê Eyûbî**, yn it Arabysk **Salah ad-Din Yusuf Ibn Ayyub**;
**صلاح الدين يوسف ابن ايوب**).
De titel *Salah ad-Din* betsjut 'De Rjochtfeardigens fan it Leauwe'.

Saladin wie in Koerdysk militêr lieder en stifter fan de Ayyubiede dynasty
dy't oer Egypte en Syrje hearske yn de 13e iuw. Hy is ferneamd as de feroverder fan Jeruzalem op de Krúsfarders. Yn it Westen is hy ek ferneamd as de ferpersoanliking fan it Midsiuwske ridderideaal.

Hy is berne om 1138 hinne yn Tikrit. Hy giet yn tsjinst by de hearsker oer Syrje, Nureddin, waans heit Ayyub en syn omke Shirkuh wie. Hy beselskippe Shirkuh by syn fjildtocht tsjin Egypte. Nei de dea fan syn omke fersloech hy de Fatimiden en waard sa hearsker oer it Egyptyske ryk. Fan doe ôf begûn er it befel fan Nureddin te negearen. At Nureddin stjert, wurdt syn soan fan alve jier opfolger en koe Saladin Syrje maklik feroverje.

Fanút dy posysje ferovere hy yn 1187 Jeruzalem fannijs op de Krúsfarders nei de Slach by Hittin. Dêrnei begûn yn 1189 de Tredde Krústocht, ûnder oaren laat fan Richard I Liuwehert fan Ingelân.
It slagge Richard net en feroverje Jeruzalem opnij, dat hy sluet úteinlik yn 1192 in ferdrach mei Saladin
foar frije trochttocht fan kristlike pylgers nei Jeruzalem. 

Op 4 maart 1193 stoar Saladin yn Damaskus. De skatkist hie noch krekt genôch jild foar syn begraffenis. It wie opgien oan oarloggen en jelmissen.
Útgard

**Útgard** (of Bûtenpleats) is yn de Noardske mytology it uterste dizenige gebiet fan Jotenheim, de boarch fan de Tursen en Joaten. Fan dit plak wurdt ferhelle dat it dêr tsjuster wie, en grif ek kâld, want reuzen ferstiennen by it oansjen fan de sinne. 

Yn in Tor en Loky yn Jotunheim learden de goaden dat Útgard in waan wie, opwekt troch de reuzen om harren skrik yn te jeien.
Boppewynske Passaazje

De **Boppewynske Passazje** is in seestrjitte yn de Karibyske See, tusken de eilannen Kuba en Hispanjoala. De strjitte leit tuske it úterste easten fan Kuba en noardwestlik fan Haïty.

It wetter ferbynt de Atlantyske Oseaan mei de Karibyske See, it is de direkte skipfeartrûte tusken it Panamakanaal en de eastkust fan de Feriene Steaten (FS); 50% fan de skippen fan de Atlantyske Oseaan en de Karibyske See komt dêr del.

Yn de noardeast yngong fan de seestrjitte lizze de eilannen Grut Inagua en Lyts Inagua dy't ta de Bahama's hearre. Yn de súdwest útgong lei it ûnbewenne Navassa dat fan de FS is.

Fan desimber oant maaie hearsket de noardeast-passaat yn de seestrjitte.

## Ut de skiednis
Yn it tiidrek fan de Spaanske oerhearsking fan Midden - en Súd-Amearika kamen de mei goud laden skippen troch de Boppewynske Passaazje of de Floridastrjitte nei Spanje werom te farren. Pirateskippen wachten de goudfloat yn dizze frijwat nauwe strjitte op, omdat de kâns op ûntdekking hjir grutter, en de kâns op ûntsnapping lytser wie as op de Karibyske see of Atlantyske Oseaan.

Tsjintwurdich meie drugssmokkelders de Boppewynske Passaazje ek graach brûke foar it drugsferfier tusken Jamaika (marihuana) en Kolombia (kokaïne) nei de Feriene Steaten. De FS-kustwacht patrûljearret dêr gereldwei mei boaten en fleanmasines, ek om yllegale migranten op wei fan Haïty nei Floarida te ûnderskeppen en werom te stjoeren.
Yannick van Harskamp

**Yannick van Harskamp** (Swol, 2 april 1986) is in Nederlânsk follybalspiler.

Hy begûn syn karriêre by de klup *Pegasus-Zwartsluis*, dêrnei soe er spylje by *Landstede Volleybal Zwolle*. Yn 2001 giet er dan nei *Dros Alterno*, om dêrnei te spyljen foar *SSS en HvA Volleybal*. Yn 2006 wurdt syn talint sjoen troch *ORTEC Rotterdam.Nesselande*. By dy klup wint er yn 2007 de beker fan Nederlân en wurdt er yn 2009 kampioen fan Nederlân. Yn datselde jier makke Van Harskamp de oerstap nei Belgje, hy soe dêr spylje by *Noliko Maaseik*. Hy spile dêr oant heal 2012, doe gie er oer nei it Italjaanske Perugia. Yn Belgje waard er mei de ploech yn 2010 kampioen fan Belgje, yn datselde seizoen helle er ek in sulveren medalje yn it bekertoernoai. Hy makke syn debút foar de Nederlânske ploech yn 2006. Op 1 oktober 2010 hie Yannick van Harskamp yn totaal 96 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Hilbrand Hartlief

**Hilbrand Hartlief** (Apeldoarn, 11 septimber 1948 - Westernieland, 5 maart 2006) wie in Nederlânsk follyballer en sportferslachjouwer. 

Hy helle syn grutste súksessen yn de jierren santich doe't er spile foar de Earedifyzjeklup Lycurgus út de stêd Grins. Yn totaal hat Hilbrand Hartlief 38 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.

Nei syn aktive sportkarriêre lei er him ta op it trenen fan follybalploegen op distriktnivo. Dêrneist wie er freelance ferslachjouwer foar RTV Noord dêr't er ferslach die fan sporten útienrinnend fan gersbaanracen oant basketbal.

Hartlief stoar yn de âldens fan 57 jier doe't er mei syn auto slipte op in besnijde dyk by Pieterbuorren en te wetter rekke. Helpferlieners kamen te let om syn libben rêde te kinnen.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Henk-Jan Held

**Hendrik Jan (Henk Jan) Held** (Renswâld, 12 novimber 1967) is in eardere Nederlânsk follyballer, tsjintwurdich is er ek follybaltrainer. Sûnt 22 maart 2011 is Henk-Jan Held assistint-trainer fan de manljusploech fan Nederlân. 

Hy beheart ta de gouden generaasje dy't yn 1996 Olympysk kampioen waard yn Atlanta. Henk-Jan Held wie ien fan de spilers dy't meidie oan it Bankrasmodel, dat model brocht de spilers ta twa medaljes op de Olympyske Spullen.

Henk-Jan Held die twaris mei oan de Olympyske Spullen. Yn 1992 waard er by de Simmerspullen yn Barselona mei de Nederlânske ploech twadde efter Brazylje. Fjouwer jier letter wie er lid fan de Nederlânske ploech dat goud ferovere yn Atlanta troch Itaalje yn de finale mei 3-2 te ferslaan. Sûnt 2001 hat Held de Italjaanske nasjonaliteit. Om't Itaalje nea Olympysk goud wûn hat, is Held de ienige Italjaan mei Olympysk goud yn it follybal. Yn totaal hat Henk-Jan Held 375 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech. 

Yn maaie 2008 beëinige Held syn karriêre yn de âldens fan 40 jier. Nei syn aktive karriêre besleat er om follybaltrainer te wurden. Sa waard op 22 maart 2011 bekend dat er assistint-trainer wurde soe fan de Nederlânske manljusploech. Hy sil dêrby âld-ploechgenoat Edwin Benne assistearje, dy't Peter Blangé opfolget. As wichtichste doelstelling hat it twatal it heljen fan de Olympyske Simmerspullen fan 2016 yn Rio de Janeiro. Henk-Jan Held sil sowieso oant 2012 de rjochterhân wêze fan Edwin Benne.     

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers