open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serhij Skatsjenko

**** (18 novimber 1972) is in eardere Oekraynsk fuotballer. Earder spile  foar Traktor Pavlodar, Metalist Kharkiv, Torpedo Moscow, Temp Shepetivka, Dynamo Kyiv, Anyang LG Cheetahs, Chunnam Dragons, Torpedo Moscow, Metz, Neuchâtel Xamax, Sanfrecce Hiroshima, Aarau, Karpaty Lviv en Turan Tovuz.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
İlhan Mansız

**** (10 augustus 1975) is in eardere Turksk fuotballer. Earder spile  foar Gençlerbirliği, Kuşadasıspor, Samsunspor, Beşiktaş, Vissel Kobe, Hertha en Ankaragücü.

Ilhan is in soan fan gastarbeiders dy't begjin jierren 70 nei Dútslân ôfsetten. Nei syn aktive fuotbalkarriêre wie Ilhan dwaande as akteur, fotomodel en keunstreedrider (nei syn dielname oan de Turkske ferzje fan *Dancing on Ice* mei syn hjoeddeiske partner Oeksga Beständigová ). Benammen yn Japan wie Ilhan tige populêr,

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Alpay Özalan

**** (29 maaie 1973) is in eardere Turksk fuotballer. Earder spile  foar Altay, Beşiktaş, Fenerbahçe, Aston Villa, Incheon United, Urawa Reds en Köln.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Diego Forlán

**** (19 maaie 1979) is in Oerûguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Independiente, Manchester United, VillarrealAtlético Madrid, Internazionale Milan, Internacional, Cerezo Osaka, Peñarol en Mumbai City.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Fernando Picún

**** (14 febrewaris 1972) is in eardere Oerûguayaansk fuotballer. Earder spile  foar River Plate, Feyenoord, Defensor Sporting, Urawa Reds en Danubio.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Lê Công Vinh

**** (10 desimber 1985) is in eardere Fjetnameesk fuotballer. Earder spile  foar Song Lam Nghe An, Hanoi T&T, Leixões, Hanoi, Consadole Sapporo en Becamex Binh Duong.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Nguyễn Công Phượng

**** (21 jannewaris 1995) is in Fjetnameesk fuotballer. Earder spile  foar Hoàng Anh Gia Lai en Mito HollyHock.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Michael Fitzgerald

**** (17 septimber 1988) is in Nijseelânsk fuotballer fan Iersk-Japansk etnysk komôf, dy't yn 2013 de Japanske nasjonaliteit krige. Earder spile  foar Albirex Niigata, Japan Soccer College, Zweigen Kanazawa en V-Varen Nagasaki.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Wynton Rufer

**** (29 desimber 1962) is in eardere Nijseelânsk fuotballer. Earder spile  foar Stop Out, Wellington Diamond United, Norwich City, Miramar Rangers, Zürich, Aarau, Grasshopper Zürich, Werder Bremen, JEF United Ichihara, Kaiserslautern, Central United, North Shore United en Kingz.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Guido Alvarenga

**** (24 augustus 1970) is in eardere Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Sport Colombia, Textil Mandiyú, Banfield, Cerro Porteño, Kawasaki Frontale, León, Olimpia en Libertad.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Eduardo Aranda

**** (28 jannewaris 1985) is in Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Rampla Juniors, Liverpool Montevideo, Nacional, Defensor Sporting, Olimpia, Vasco da Gama en JEF United Chiba.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Francisco Arce

**** (2 april 1971) is in eardere Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Cerro Porteño, Grêmio, Palmeiras, Gamba Osaka en Libertad.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
*RSSSF
Richart Báez

**** (31 july 1973) is in eardere Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Olimpia, Avispa Fukuoka, Universidad Chile, Audax Italiano La Florida, América, Atlético Celaya, 12 Octubre, Municipal en Sportivo Luqueño.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Casiano Delvalle

**** (13 augustus 1970) is in eardere Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Sport Colombia, Cerro Corá, Olimpia, Unión Española, Beijing Guoan, Sportivo Luqueño, Shandong Luneng, Shonan Bellmare en Guangzhou Pharmaceutical.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Kayne Vincent

**** (29 oktober 1988) is in Nijseelânsk fuotballer. Earder spile  foar Cerezo Osaka, Gainare Tottori, Waitakere United, Mumbai, Churchill Brothers, Melbourne Knights, Prayag United, Melbourne Knights, Prayag United, FC Gifu, Songkhla United, Buriram United, Port en Perlis.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Michael McGlinchey

**** (7 jannewaris 1987) is in Nijseelânsk fuotballer. Earder spile  foar Celtic, Dunfermline Athletic, Central Coast Mariners, Motherwell, Vegalta Sendai en Wellington Phoenix.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
José Ortigoza

**** (1 april 1987) is in Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Sol América, Palmeiras, Ulsan Hyundai, Cruzeiro, Shandong Luneng, Ventforet Kofu, Cerro Porteño en Atlas Guadalajara.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Ángel Ortiz

**** (27 desimber 1977) is in eardere Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Guaraní, Shonan Bellmare, Libertad, Lanús, Olimpia, 12 Octubre, Sportivo Luqueño en Independiente.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Santiago Salcedo

**** (6 septimber 1981) is in Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Cerro Porteño, Ankaragücü, FC Tokyo, Newell's Old Boys, Chiapas, River Plate, Lanús, Argentinos Juniors, Banfield, Sol de América en Libertad.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Daniel Sanabria

**** (8 febrewaris 1977) is in eardere Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Sport Colombia, 12 Octubre, Shonan Bellmare, Libertad, Kyoto Purple Sanga, Colo-Colo, Sportivo Luqueño, Olimpia, América en Independiente Medellín.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Roberto Torres

**** (6 april 1972) is in eardere Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Cerro Porteño en Júbilo Iwata.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Juan Carlos Villamayor

**** (5 maart 1969) is in eardere Paraguayaansk fuotballer. Earder spile  foar Cerro Porteño, Corinthians, Avispa Fukuoka, Ponte Preta, Rayo Vallecano, Cerro Porteño, Chacarita Juniors en Sport Colombia.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Quenten Martinus

**** (7 maart 1991) is in Kurasausk fuotballer. Earder spile  foar Heerenveen, Sparta Rotterdam, Ferencvárosi, Emmen, Botoșani en Yokohama F. Marinos.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Avraam Papadopoulos

**** (3 desimber 1984) is in Gryksk fuotballer. Earder spile  foar Aris, Olympiacos, Trabzonspor, Shanghai Shenhua en Júbilo Iwata.  spile ek yn it Gryksk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Wrâldkampioenskip 2010.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
Miklós Béla Hoffer

**Miklós Béla Hoffer**  (Boedapest, 24 oktober 1910 – Grins, 7 oktober 1987) wie in Nederlânsk tekenlearaar en byldhouwer.

## Libben
Hoffer waard yn 1910 yn Boedapest berne út Hongaarske âlden dy't fan etnysk Dútsk komôf wiene. Hy kaam yn 1919 mei in bernetransport nei Nederlân. Hy folge de kweekskoalle yn Hilfertsom en waard dosint yn Fryslân; yn Huzum wie Beb Mulder ien fan syn learlingen. Hoffer boaske yn 1941 oan Agatha Theodora van der Werf (1910-2012). Yn 1949/1950 waard er naturalisearre ta Nederlanner. 

Neist learaar wie Hoffer lid fan de Friese Kunstkring en aktyf as byldhouwer. Hy wurke figueratyf yn hout en stien en makke ûnder mear kristlik religieusk wurk.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske byldhouwers
Beb Mulder

**Lambertus Johannes Marie (Beb) Mulder** (Huzum, 18 febrewaris 1939 – Ljouwert, 30 septimber 2020) wie in Nederlânsk byldhouwer, grafysk ûntwerper en keunstskilder.

## Libben en wurk
Mulder waard berne út Grinslanner âlden oan de Nieuwe Schrans yn Huzum. Mulder syn heit wie sjef ekspedysje by Vroom en Dreesmann. Hy learde tekenjen op de legere skoalle fan byldhouwer M.B. Hoffer, learde oan de ôfdieling skilderjen oan de ambachtsskoalle en wurke dêrnei mei ûnder oaren Jan Stroosma en Auke de Vries op de dekoraasjeôfdieling fan V&D. In pear jier letter waard er selsstannich etaleur/dekorateur en besocht er de Akademy Vredeman de Vries yn de jûnsoeren. Hy joech sels les oan de *Academie Voor Expressie en Communicatie*. Mulder wie lid fan it Boun fan Fryske keunstners en hie in galery yn Ljouwert. Hy wurke as skilder ekspresjonistysk-abstrakt.

Mulder syn grutste wurk is *Luchtspiegeling* (1998), in silhûet fan kortenstiel fan de Uniastate yn Bears.

## Wurk
In kar:
*Krússgong (1964) yn de Sint-Fransiskustsjerke yn Ljouwert
*Betonplastiken (1974) oan de muorre fan earder CWI, Dr. Obe Postmastrjitte 1 yn Snits
**Betonkronkel* (1983) oan de Wollegaast yn Ljouwert
**Twee zwanen* (1994), Wiuwert
**Loftspegeling* (1998) oan it Stinzepaad yn Bears

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske byldhouwers
Imperial War Museum

**Imperial War Museum**, frij fertaald: "Oarlochsmuseum fan it Britske Ryk", is in nasjonaal museum yn Londen.

It museum waard oprjochte yn 1917, yn 't earstoan om de fallenen yn de Earste Wrâldoarloch te betinken. Doe't it oarspronlik pân ôfbaarnd wie  (30 novimber 1936) moast der in nij ûnderkommem fûn wurde. Dit waard in gebou út 1815 oan de Lambeth Road yn Southwark, dat earder in psychiatrysk sikehûs west hie, it Bethlem Royal Hospital.

Fan 1939 ôf waard út ein set mei it oanlizzen fan in kolleksje Twadde Wrâldoarloch-materiaal en fan 1953 ôf waard it belied dat guod fan alle oarloggen fan it Feriene Keninkryk sammele wurde soe.

It museum hat in dependânse yn Duxfort en Manchester, it Imperial War Museum North.

## Keppeling om utens
* Webstee Imperial War Museum
Renée de Haan

**Renée de Haan** (Amsterdam, 9 july 1954 – dêre, 2 july 2016) wie in Nederlânsk sjongster. Yn 1988 waard se nasjonaal bekend as fertolkster fan it Nederlânsktalige libbensliet.

## Biografy
De Haan waard grutbrocht yn de Amsterdamske wyk de Jordaan dêr't hja al as jong famke yn kafees op it biljert stie te sjongen. Yn 1985 krige se in kontrakt oan by platemaatskippij EMI en yn 1986 brocht de dêr twa singles út yn it typysk Amsterdamsk repertoire, *In Een Wereld Zonder Jou* en *Weet Jij Dan Niet Wat Liefde Is*, mar dy waarden gjin hit. 

De Haan helle yn 1988 wol de Nasjonale Hitparade en de Nederlânske Top 40 mei it liet *Vuile huichelaar*, skreaun troch Aad Klaris. Mei *Mannen (Steeds weer de verkeerde)* helle se dat jier nochris súkses, mar nijere singles waarden gjin hits. Sy wie dêrnei lykwols wol in artyst dy't in protte foar optredens frege waard.

Yn 2004 kaam se yn it nijs nei't se lulk reägearre doe't se net útnoege wie om op it útfeartkonsert fan André Hazes te sjongen. Yn 2007 die De Haan mei oan in reklamekampanje fan Arke Reizen, mei har nije single *Nooit Meer Naar Huis*. Teffens siet de sjongster yn it SBS 6-telefyzjeprogramma *[[De Afvallers]]*, mar it slagge har net en krij har obesitas ûnder de tomme.

### Privé
De Haan boaske en krige in soan. De sjonger Pierre de Haan is har broer.

De Haan stoar yn de âldens fan 61 jier oan de gefolgen fan termkanker.

## [[CD]]'s
* 1988: *Recht uit 't hart*
* 1989: *Lach Maar*
* 1990: *Before The Next Teardrops Fall*
* 1992: *Zo Is Het Leven*
* 1994: *Jij en ik*
* 1994: *Grootste Hits*
* 1996: *Voor Altijd*
* 2001: *Wat Er Echt In Mij Leeft*
Tante Leen

**Tante Leen** (Amsterdam, 28 jannewaris 1912 – dêre, 5 augustus 1992), wiere namme **Helena Kok-Polder**, letter **Helena Jansen-Polder**, wie in Nederlânsk folkssjongster út de Jordaan*.

== Karrière ==
Tante Leen wie al 43 jier doe't se foar it earst optrede. Dêrfoar wie se skjinmakster en grenatepelster. Besikers fan it kafee dêr't se wol song skreaune har yn foar in talintejacht dy't platemaatskippij Bovema útskraeun hie om de Bêste Stim fan de Jordaan te finen. Sy helle it twadde plak achter [[Johnny Jordaan]]. Fan doe ôf oan wie har [[bynamme]] *de nachtegaal van de Willemsstraat*.

Tante Leen trede faak op mei Johnny Jordaan en waard faak begelaat troch in [[akkordeon]]ist, bygelyks [[Jan Schallig]]. In protte fan har teksten wiene fan de hân fan [[Jaap Valkhoff]]. Har grutste hit hie se mei it nûmer *Oh, Johnny* dat oan Johnny Jordaan rjochte wie. Dy anderde mei it liet *Tante Leen, Tante Leen, Tante Leen, ik ga een liedje over je zingen* fan [[Harry de Groot]].

Fan 1960 ôf hie Tante Leen tegearre mei har twadde man (har earste man kaam yn de Twadde Wrâldoarloch om by in bombardemint) 'Ome' Bram Jansen in eigen [[kafee]] oan de Nieuwendijk 103, dêr't se alle dagen optrede. Yn 1947 krigen se in soan, Freddie. Yn 1968 waard se útnûge om Nederlân te fertsjintwurdigjen op it Eurofyzjesjongfestival, mar dy sloech se ôf. Tante Leen wie ek in grut supporter fan [[AFC Ajax]]. Sy brocht ferskate platen út dy't se opdroech oan de club, lykas *Ajax Hup Hup Hup*, *Ajax* en *Ajax is niet dood!'', in duet mei Johnny Jordaan.

Tante Leen sluet har sjongkarriêre yn 1975 ôf en brocht de lêste jierren fan haar libben troch yn in fersoargingshûs.

Yn 1994 waard in boarstbyld foar har oprjochte op it pleinsje oan it begjin fan de Elandsgracht; har byld kaam njonken dat fan Johnny Jordaan te stean. It plein hjit no Johnny Jordaanplein.

## Diskografy
### Singles

### Dvd's
Donald Jones

**Donald Towe Jones** (Harlem (New York), 24 jannewaris 1932 – Amsterdam, 5 novimber 2004) wie in Amerikaansk-Nederlânsk dûnser, akteur en sjonger fan Afro-Amerikaansk komôf.

## Biografy
Jones waard oarspronklik oplaat ta reklameûntwerper yn de FS. Yn 1954 ferfear er nei Amsterdam om it dêr as dûnser te besykjen en om it rasisme yn syn lân te ûntflechtsjen. Jones waard de earste swarte stjer yn de Nederlânske showbizz. Nei't er sels sei wie er yn Nederlân yn de earste jierren in attraksje:
*"Ik wie in 'oddity'. In frjemd ding. Jo koene it oanreitsje en jo koene der mei prate. Ik rûn in kear troch de Leidsestrjitte en ik fielde ynienen in hân troch myn hier. Ik skrok my lam. Wiene it famkes, se seine: 'Sorry menear, wy woene ekes fiele'"* .

Hy waard rillegau bekend yn Nederlân troch de protte optredens yn telefyzje- en kabaretproduksjes. Syn engaazjemint krige er by Sieto en Marijke Hoving yn harren kabaretgroep Tingel Tangel. Ein jierren fyftich spile er de rol fan wurkstudint Dinky yn de telefyzjerige *[[Pension Hommeles]]*. Yn dy searje sjong er *Ik zou je in een doosje willen doen*, fan Annie M.G. Schmidt en Cor Lemaire, dat in hit waard.

Donald Jones dûnse tal fan jierren yn de Snip en Snap Revu en yn de Show fan André van Duin. Yn de bernerige Mik & Mak hie er in haadrol as de freon fan de beppesizzer fan Oma Tingeling (Magda Janssens).

Jones wie in jiermannich troud mei Adèle Bloemendaal. Ut dit houlik waard yn 1963 akteur John Jones berne.

Donald Jones stoar mei 72 jier oan in hertoanfal. Hy waard kremearre op Westgaarde.

## Filmografy

**Murder at 1600* (1997) - Ferslachjouwer C
**SamSam* (telefyzjerige) - Menear De Waard (ôfl. *Plaats vergaan*, 1994, en *Daar gaat de bruid*, 1996)
**Indigo* (fideo, 1996) - Befeiliger/Swalker
**Dolly Dots* (telefyzjerige) - Spencer (1983)
**[[Pipo de Clown]]* (telefyzjerige) - Mik (1963-1964)
**[[Grijpstra en De Gier (film)|Grijpstra & De Gier]]* (1979) - Habberdoedas van Meteren
**Pretfilm* (1976) - Ferskate rollen
**Bezeten - Het gat in de muur* (1969) - Otto Fabian
**[[Mik & Mak]]* (tf-rige) - Mik (1962-1963)
**[[Pension Hommeles]]* (tf-rige) - Dinky (1957-1959)
Nederland Zingt

***Nederland Zingt*** is in telefyzjeprogramma fan 'e Evangelyske Omrop (EO), wêrby't koar- en gearsang yn ferskillende katedralen en tsjerken yn Nederlân opnommen en útstjoerd wurdt. It programma wurdt wykliks útstjoerd en meastentids gearsteld troch oargelist en komponist Martin Zonnenberg.

Yn 1990 waard alle moannen in telefyzje-muzykprogramma útstjoerd mei koar- en gearsang, provinsjale nijsgjirrigens, folkloare en ferneamden út 'e regio. It programma waard in provinsjetocht en krige de titels *Groningen Zingt*, *Friesland Zingt*, ensfh. De lêste útstjoering fan dizze searje waard oerkeppeljend *Nederland Zingt* neamd.
Maeike Sijtsma

**Maeike Sijtsma** (Boxtel, 21 juny 1983 – Stiens, 5 oktober 2012) wie in Frysk sjongster, dy't yn 2002 mei de groep Three-ality it Frysk songfestival Liet wûn. Letter wurke se gear mei û.o. Syb Van der Ploeg, Twarres en Iris Kroes. Se liek in gâns ûnthjittende karriêre temjitte te gean oant se yn 2012 mei 29 jier hommels kaam te ferstjerren.

## Libben en karriêre
Sijtsma waard yn 1983 yn Fryslân berne en begûn al jong mei sjongen. Mei Femke Hoeksma en Sanne Hoeksma siet se sûnt 1995 op in bernekoar, en trijeresom wûnen se yn 2002 ûnder de namme Flat Out! mei it liet *Fûgelfrij* op it Frysk songfestival Liet sawol de priis fan 'e faksjuery as de publykspriis.

Neitiid neamden Sijtsma-en-dy de groep om ta Three-ality, om't der bûten Fryslân al in band mei de namme Flat Out! bliek te bestean. As Three-ality wûnen de fammen it earste plak op it streeksongfestival fan Nederlân. Nei in toernee mei Nynke Laverman en De Kast dienen se mei oan in troch Leoni Jansen organisearre teatertoernee troch Nederlân mei as titel *Made in Holland*. Yn 2009 brochten Sijtsma-en-dy ûnder begelieding fan muzykprodusint en arranzjeur Onno Krijn (de man fan Leoni Jansen) it album *’t Minne* út, mei lieten út 'e fyftjinde iuw dy't yn guon gefallen op tradisjonele, mar yn oare gefallen op moderne wize songen en muzikaal begelaat waarden.

Njonken har wurk mei Three-ality wie Sijtsma ek as eftergrûnsjongster aktyf foar û.m. Twarres en Iris Kroes. Fan 2009 ôf ferfong se boppedat Janna Koussios as *lead*-sjongster fan 'e Fryske band SoulDada, nei't se earder al as ynfalster meiwest hie op toernee yn Súd-Afrika. Ein 2011 ferskynde it album *Oer de Grins*, wêrfan't de lieten basearre wiene op de ûnderfinings fan 'e bandleden yn Súd-Afrika, en songen waarden yn it Afrikaansk, Frysk, Ingelsk en Frânsk. Oer de presintaasje fan *Oer de Grins*, dy't de foarm fan in konsert hie dat holden waard yn Ljouwert, wiene de resinsinten fol lof. 

Op 5 oktober 2012 kaam Maeike Sijtsma yn Stiens hommels te ferstjerren, doe't se in oerhaal krige. Hja waard net âlder as 29 jier.
Eben-Haëzer (Suwâld)

**Eben-Haëzer** is de namme fan wat oant it jier 2000 it tsjerkegebou fan 'e Grifformearde tsjerke fan Suwâld wie. 

## Skiednis

De Eben Haëzertsjerke oan 'e Tsjerkebuorren waard foar de ôfskieden tsjerke fan Suwâld boud. De earste stienlizzing foar de ienfâldige sealtsjerke mei in útbou oan 'e noardlike muorre waard op 12 july 1864 lein. 

## Skuorring
Yn 1892 gyng de gemeente ynearsten mei yn 'e feriening fan 'e ôfskieden en dolearjende tsjerke, mar op 20 july 1893 naam de gemeente ûnder lieding fan dûmny J.W. Draijer (1851-1894) ôfstân fan de feriene grifformearde tsjerke. Tegearre mei de tsjerkeried en it grutste part fan 'e gemeente kearde de dûmny werom nei de fuortsette Kristlike Grifformearde Tsjerke. De minsken dy't harren net fine koene yn dy lêste skuorring tsjerkten ynearsten yn in skuorre. Dûmny J. Kooi (1848-1925) út Burgum naam de pastorale soarch op foar de pear grifformearden dy't yn Suwâld efterbleaune. Letter tsjerkten de Suwâldster grifformearden yn Oentsjerk en troch de wike kamen hja mei jimmeroan mear minsken tegearre yn Suwâld. Somtiden sletten ek kristlik-grifformearden har oan. Ek de Kristlik-Grifformearde tsjerke woeks troch't guon út 'e omkriten fan Suwâld harren oansletten. Mei't de kristlik-grifformearde gemeente in skeel krige mei de kristlik-grifformearde Synodale Kommisje sleat it grutste part fan de gemeente him yn 1899 wer by it ferbân fan de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân oan. In lytse kristlik-grifformearde gemeente bleau efter en wist it bestean noch oant 1939 te rekken, doe't de Kristlik-Grifformearde tsjerke fan Suwâld opheft waard.

## De opheffing fan de grifformearde gemeente
Yn it *Samen op Weg*-proses waard by it tegearre gean fan de herfoarmen en grifformearden keazen foar de âlde Herfoarme tsjerke. Eben Haezer waard ôfstjitten en nei de lêste tsjinst yn febrewaris 2000 ferkocht oan in partikulier. De tsjerke waard fuortendaliks dêrnei yn gebrûk nommen as wenhûs.

## Oargel
Yn 'e Grifformearde tsjerke stie in monumintaal oargel út 1787 fan Westfaalske komôf. Oarspronklik wie it ynstrumint nei alle gedachten boud foar in Dútske kleastertsjerke. Om 1886 krige it oargel in plak yn de grifformearde Plantaazjetsjerke fan Amsterdam. Yn 1931 waard it instrumint troch de Grifformearde tsjerke fan Suwâld oernommen en troch Flentrop Oargelbouw wer opboud. Nei in ôfskiedskonsert op 29 maaie 1999 waard it oargel ôfbrutsen en opboud yn de Maranathatsjerke fan Alfen oan de Ryn. Mei de ferhûzing fan it oargel nei Alfen oan de Ryn gyng foar Fryslân in ryksmonumint ferlern.

## Keppeling om utens
* It oargel yn 'e Maranathatsjerke
PKN-tsjerke Sint-Georgius (Suwâld)

De **PKN-tsjerke fan Suwâld** is in oarspronklik oan de hillige Georgius wijde tsjerke. Sûnt de reformaasje wie it in herfoarme tsjerke; tsjintwurdich is it ryksmonumint de tsjerke fan de Suwâldster gemeente fan de Protestanske Tsjerke yn Nederlân.

## Skiednis

De âldste dielen fan de tsjerke datearje nei alle gedachten noch út de 12e iuw en binne te finen yn it westlike diel. De oarspronklike romaanske tsjerke fan tufstien ferlear in soad fan it âlde oansjen.

Yn 1828 stoartte de sealtektoer fan de tsjerke yn. De tsjerke krige yn 1835 wer in nije toer. Nei in restauraasje fan de toer yn 1862 waard yn 1888 de hjoeddeiske toer boud. De gotyske finsters waarden doe ferfongen troch grutte rûnbôgeramen en in pear ramen waarden tichtmitsele. De yngong waard ferpleatst nei de westlike gevel.

It healrûne koer fan de tsjerke waard yn 1922 ôfbrutsen om plak te meitsjen foar in dwersskip.

Yn de jierren 1990 waard de tsjerke restaurearre. By de restauraasje makke de SOW-gemeente foar de tsjinsten gebrûk fan de grifformearde tsjerke.

Yn de toer hinget in yn 1617 troch Hans Falck getten klok.

## Oargel
Tagelyk mei de foarnommen restauraasje joegen de tsjerkfâlden yn 1984 de opdracht oan Bakker & Timmenga út Ljouwert in nij oargel te bouwen. It instrumint waard yn novimber 1889 yn gebrûk nommen.

## Ofbylden

Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1433 - Suwâld - 20417384 - RCE.jpg|Oargel
Preekstoel - Suawoude - 20206718 - RCE.jpg|Preekstoel
Suwâld, konsistoarje (1883).jpg|Konsistoarje
Blêdplanten

De **blêdplanten** (wittenskiplike namme: *Euphyllophyta*) foarmje in klade (yn 'e regel beneamd as in stamme) dy’t û.m. de fearplanten (*Monilophyta*) en de ranke planten (*Lignophyta*) omfiemet. De wichtichste subklade fan 'e blêdplanten wurdt foarme troch de siedplanten (*Spermatopsida*), dy't ta de ranke planten hearre. De blêdplanten binne de sustergroep fan de wolvepoaten en ruskfearren (*Lycophyta*) en in pear útstoarne plantegroepen.

De *Euphyllophyta* soene ûntstien wêze yn it Devoan, sawat 420 oant 380 miljoen jier lyn.

De klade is foar it earst beskreaun troch Kenrick en Crane yn 1997. Se wurdt troch guon auteurs de rang fan ûnderstamme takend en wurdt dan ek wol *Euphyllophytina* genoemd.

## Nammejouwing en [[etymology]]
De wittenskiplike namme *Euphyllophyta* is ôflaat fan it Ald-Grykske *eu* (goed, echt), *phyllo* (blêd) en *phyton,* (plant) en ferwiist nei de oanwêzigens fan ‘echte’ blêden. De sustergroep fan de Lycophyta dêrfoaroer ha mikrofyllen, dy’t evolúsjonêr net te ferlykjen binne (net homolooch) mei makrofyllen (= "echte blêden").

## Skaaimerken
*Euphyllophyta* ûnderskiede har troch de oanwêzigens fan eufyllen en makrofyllen, grutte, flakke blêden mei fertakke nerven, yn  tsjinstelling ta de *Lycophyta* en âldere plantegroepen, dy’t inkeld mikrofyllen, lytse, linefoarmige blêden mei in inkelde nerf, hawwe. It is noch net dúdlik oft de makrofyllen mar ienkear ûntstien binne by de earste *Euphyllophyta*, of yn beide klades apart ûntstien binne.

Oare morfologyske skaaimerken dy’t de *Euphyllophyta* ûnderskiede fan oare plantegroepen:
*de groei fan de blêden ferrint apikaal (oan de top) of marzjinaal (by de râne) en is einich; de nerven ûntwikkelje har út de top fan it blêd wei (basipetaal);
*De blêden binne spiraalfoarmich om de stâle hinne ynplante, by it ôfallen jout it blêd in groede oant yn it moarch;
*De stäle lit in pseudomonopoadiale groei sjen;
*De woartel hat eksarch protoksyleem, it woartelhier ûntstiet yn de endodermis fan de haadwoartel;
*De spoaredoaskes of sporangiums sitte yn pearen, groeppearre yn einstannige kegels;
*Spermasellen mei gâns flagellen.

Genetysk is de groep skaaimerke troch in ynferzje fan 30.000 nukleotiden yn it ‘Large Single Copy’- (LSC)-gebiet fan it gloaroplastgenoom.

## [[Fylogeny]] en [[taksonomy]]
Neffens de klassifikaasje fan Kenrick en Crane binne de *Euphyllophyta* de sustergroep fan de *[[Lycophyta]]* (wolvepoaten en ruskfearren). Mei in tal útstoarne groepen foarmje se de klade *[[Tracheophyta]]* (fearplanten). Fearplanten en fearplanteftigen binne dus nauwer besibbe oan de siedplanten (beide ha se in mienskiplike foarâlder) as oan de wolvepoaten.

 
De klade omfiemet twa subklades, de *[[Monilophyta]]* mei sawat 9.000 soarten spoaredragende fearplanten en feareftige planten lykas de hynstesturtfamylje en de *[[Lignophyta]]*. Fan dy lêste besteane allinnich noch de *[[Spermatophyta]]* of siedplanten, mei sawat 260.000 soarten de súksesfolste plantegroep.
Antophyta

***Anthophyta*** (foarhinne yn it Frysk oantsjut as blomplanten) is in beskriuwende plantenamme dy’t op it stuit út de moade is, mar noch wol brûkt wurde mei. De namme betsjut *blomplanten*.

De namme ward yn it Wettsteinsysteem brûkt foar de siedplanten. It is dus deselde groep dy’t earne oars wol *[[Spermatophyta]]*, *[[Phanerogamen|Phanerogamae]]* en *[[Magnoliophyta]]* hjitte. Dizze groep waard op syn bar wer ûnderferdield yn de *[[Gymnospermae]]* en *[[Angiospermae]]*. Het wurd*blom* wurdt dus opfette yn de brede sin fan it wurd, dus ynklusyf de kegels fan nuddelbeammen.
Ierdappeleftigen

De **ierdappeleftigen** (wittenskiplike namme: *Solanales*) binne in skift fan 'e planten dêr't û.o. de ierdappelplant ta heart. *Solanales* is in botanyske namme, foar it skift fan ‘nije’ twasiedblêdige planten: de namme is foarme út de famyljenamme *[[Solanaceae]]*. In skift ûnder dy namme wurdt de lêste desennia algemiend erkend troch systemen foar plantetaksonomy.

Yn it APG-systeem (1998) en it APG II-systeem (2003) bestiet de groep út de folgjende famyljes:

* skift ***Solanales***
** famylje *[[Convolvulaceae]]* (Windefamilie)
** famylje *[[Hydroleaceae]]*
** famylje *[[Montiniaceae]]*
** famylje *[[Solanaceae]]* (Nachtschadefamilie)
** famylje *[[Sphenocleaceae]]*

Yn it Cronquist-systeem (1981), dêr’t it skift pleatst wie yn de ûnderklasse *[[Asteridae]]*, wie de gearstalling hiel oars:
* skift ***Solanales***
** famylje *[[Convolvulaceae]]*
** famylje *[[Cuscutaceae]]*
** famylje *[[Duckeodendraceae]]*
** famylje *[[Hydrophyllaceae]]*
** famylje *[[Menyanthaceae]]*
** famylje *[[Nolanaceae]]*
** famylje *[[Polemoniaceae]]*
** famylje *[[Solanaceae]]*
NB: de planten dy’t by Cronquist de famylje *Cuscutaceae* foarmen binne by APG ynfoege yn de famylje *Convolvulaceae*, wylst de planten dy’t by Cronquist de famyljes *Duckeodendraceae* en *Nolanaceae* foarmen by APG ynfoege binne yn de familylje *Solanaceae*.

De planten dy’t by APG de famylje *Hydroleaceae* foarmen wiene ek by Cronquist yn it skift oanwêzich, as diel fan de famylje *Hydrophyllaceae*.

Yn it Wettsteinsysteem (1935) waardeh dizze planten yn it grutte skift ‘'Tubiflorae* set.

== Eksterne links ==
* 
* [http://tolweb.org/Solanales/20725 *Solanales''] op het Tree of Life web project
*
Ierdappelplanten (famylje)

De **ierdappelfamylje** (*Solanaceae*) is in famylje fan bedutsensieddige planten. De famylje hat in soad fergiftige planten lykas de hûnebei, dy’t foar in part as medisyn brûkt wurde kin, mar ek bekende nutsgewaaksen lykas de ierdappel, de antruwa, de auberzjne, de paprika en de tomaat. Oare bekende planten binne de gewoane tabaksplant en ‘'Petunia*. Dy lêste wurdt krekt as ‘'[[Brugmansia]]* om syn sierlike blommen kweekt.

De famylje hat goed 95 skaaien en mear as 2300 soarten - neffens guon yndielings sels mear as 3000 soarten. Yn it bysûnder yn Súd- en Midden-Amearika is de famylje rom ferspraat.

De planten binne krûdeftige planten of lytse struken. De blêden om en om tsjinoersteand, de blommen binne punt-symmetrysk en hawwe in karakteristyk fruchtbegjinsels dat út twa hokjes bestiet, De frucht binne beien of  doasfruchten.

De wurksume stoffen binne faak neurotoksyske alkaloïden, lykas atropine en nikotine, dy’t it senuwstelsel fan minsken en in soad bisten beynfloedzje kinne.

## Ynterne taksonomy
Wat de ynterne taksonomy fan dizze famylje oangiet is der net in soad oerienstimming. It is net ûngebr^lik om ûnderfamyljes te ûnderskieden, mar hokke dat wêze moatte is dan wer in oare fraach. Yn de omskriuwing lykas hantearre troch it APG II-systeem (2003) is de famylje grutter as earne oars oanommen wurdt: se omfiemet dan nammentlik ekde planten dy’t foarhinne de famyljes *[[Duckeodendraceae]]*, *[[Goetzeaceae]]* en *[[Nolanaceae]]* foarmen.

## Eksterne links
* ''Duckeodendraceae'', ''Goetzeaceae'', ''Nolanaceae'',
* ''Nolanaceae'',
Nederlânske Grifformearde tsjerke (Droegeham)

De **Nederlânske Grifformearde tsjerke** is in tsjerkegebou fan 'e Nederlânske Grifformearde Tsjerken yn Droegeham.

## Skiednis
De frijmakke grifformearden dy't harren yn 1944 fan 'e Grifformearde tsjerke losskuord hiene, makken ynearsten gebrûk fan 'e iepenbiere skoalle út 1873, dy't hja yn 1949 geskikt makke hiene foar dy funksje. Dat gebou waard yn 1976 ôfbrutsen om plak te meitsjen foar it hjoeddeiske tsjerkegebou.

Yn 2023 fusearren de Grifformearde-frijmakke tsjerken fan Droegeham en Twizel. Yn itselde jier fusearre ek it tsjerkegenoatskip mei de Nederlânsk Grifformearde Tsjerken. Sûnt is it gebou ien fan 'e tsjerken fan it Nederlânsk'''e''' Grifformearde Tsjerken.
Maranathatsjerke (Droegeham)

De **Maranathatsjerke** is de tsjerke fan 'e Kristlik Grifformearde tsjerke yn Droegeham.

## Skiednis
De tsjerke waard yn 1972 boud op it plak fan in âldere Kristlik Grifformearde tsjerke út 1931. Fan 1946 oan 1949 dielde de gemeente it gebou mei de frijmakke gemeente. 

Op 6 oktober 2005 bestie de Kristlik Grifformearde tsjerke fan Droegeham 75 jier. Yn it ramt fan it jubilieum publisearren de Hamster kristlik grifformearden it boek *Van geslacht tot geslacht. 75 jaar Christelijke Gereformeerde Kerk Drogeham*.

## Oargel
It oargel fan 'e Maranathatsjerke waard yn 1993-1994 boud troch de firma Nijsse & Soan út it Siuwskse Oud Sabbinge. By de bou waard gebrûk makke fan âlder materjaal.

## Keppeling om utens
* Ynformaasje oargel
Mense Ruiter

**Mense Ruiter** (Ynskedee, 5 oktober 1908 - Grins, 6 maart 1993) wie in Nederlânsk oargelbouwer.
Hy hat in hiele protte oargels makke, foaral foar tsjerken yn de provinsjes Grinslân, Fryslân en Drinte.

Yn 1931 stichte er syn eigen oargelboubedriuw. Ynearsten die er meast ûnderhâld en restauraasje en de bou fan lytse oargels, mar fan 1950 ôf boude er ek komplete grutte tsjerkoargels, as earste foar de herfoarme Petrustsjerke yn Woldendorp.
Oare wichtige oargels fan Ruiter binne yn:
* de Maranathatsjerke yn De Haach (1952)
* de Keningstsjerke yn Amsterdam (1959)

Yn 1974 luts Ruiter him werom as direkteur, mar bleau oant syn ferstjerren wol belutsen by it bedriuw, dat ûnder syn namme fuortset waard. It ferhuze fan Zuidwolde (Grinslân) nei Ten Post. Yn 2020 droech direkteur Dolf Tamminga, dy't fan ein jierren santich ôf by Mense Ruiter wurke en dêr sûnt 2013 de lieding hie, it bedriuw oer oan oargelbouwer Sander Booij yn Langbroek. Mense Ruiter Orgelmakers B.V. hat syn haadfestiging in Ten Post mei in wurkpleats yn Langbroek.


Hurdegaryp, protestanske tsjerke Nieuw Perspectief, oargel.jpg|Oargel fan Mense Ruiter yn de *[[Nieuw Perspectief (Hurdegaryp)|Nieuw Perspectief-kerk]]* yn Hurdegaryp (1960).
Kollumersweach, Grifformearde tsjerke, oargel.jpg|Oargel fan de firma Mense Ruiter yn de *Grutte Tsjerke* fan Kollumersweach (1980).
Jakobtsjerke (Droegeham)

De **Jacobtsjerke** is ien fan 'e twa tsjerkegebouwen fan 'e protestanske gemeente fan Droegeham.

## Skiednis
De earste tsjerke foar de ôfskieden gemeente stie oan in paad nei de Westerein. Foar de tsjintwurdige tsjerke oan 'e Sannen oer, waard yn 1842 in nij tsjerkje boud, dat yn 1851 nochris ferfongen waard, oant yn 1877 oan 'e oare kant fan 'e wei in nije tsjerke boud waard.

De tsjintwurdige Jakobtsjerke ferfong yn 1967 in âldere tsjerke op it plak út 1877 en waard yn 1981 ferboud en fergrutte. Fan 'e tsjerke út 1877 bleau de gevelstien ta oantinken fan 'e earste stienlizzing yn 'e muorre fan 'e moderne tsjerke bewarre.

De namme fan 'e tsjerke ferwiisd nei it mozayk oan 'e muorre, dat de sliepende Jakob en de ljedder nei de Himel mei twa ingels útbyldet.

## Oargel
It oargel op 'e kreake waard yn 1981 troch de Grinslânske firma Mense Ruiter boud.

## Sjoch ek
* Walburga Tsjerke

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje fan it oargel
Ald Jan-om

***Ald Jan-om*** (ek stavere as *Ald Janom*) is in gedicht fan 'e hân fan 'e Fryske skriuwer en dichter Eeltsje Hiddes Halbertsma (1797-1858). It waard foar it earst publisearre yn 1829, as ûnderdiel fan lytse ferhale- en dichtbondel *[[De Lapekoer fan Gabe Skroar]]*, dy't letter, yn 1871, mei it oare wurk fan 'e bruorren Halbertsma útgroeie soe ta de ferneamde samling *[[Rimen en Teltsjes]]*. *Ald Jan-[[omke|om]]* is myld humoristysk fers wêryn't in âld boere-arbeider him beklaget oer de oanhâldende stream frijers fan 'e boeredochter, dy't him allegeduerigen foar de fuotten rinne.

## Tekst
::::::::::**Ald Jan-om**
Benediktustsjerke (Koatstertille)

De **Benediktustsjerke** is de tsjerke fan de Protestanske gemeente fan Koatstertille. Op 15 jannewaris 2012 binne de herfoarme Benediktustjserke en de grifformearde tsjerke fan Koatstertille fusearre ta ien protestanske gemeente.

## Foargongers

Fan de foargongers fan de tsjerke bleau neat oer. De earste tsjerke hat oan de Alde Dyk stien op de grins fan de sângrûn en in sompich gebiet. Dêr binne wol âlde dowestiennen fûn, boumaterjaal dat tusken 1050 en 1200 út Dútslân ymportearre waard, en dat betsjut dat de tsjerke der al foar 1200 stien hat. Oannommen wurdt dat de tsjerke al fier foar de reformaasje ôfbrutsen waard.

De twadde tsjerke waard op it plak fan it tsjintwurdige tsjerkhôf oan de Tillebuorren boud. De tekening dy't Jacob Stellingwerf yn 1722 fan it gebou makke lit in goatyske tsjerkje sjen, mei fjouwer spitbôgige finsters en twa steunbearen. It tsjerkje hie gjin toer, mar in lyts dakruterke. Yn de 19e iuw waard it goatyske tsjerkje te lyts en moast dêrom ôfbrutsen wurde. Ut en troch wurde der op it hôf noch wolris kleastermoppen (âlde friezen)) fan dit tsjerkje opdold.

## Beskriuwing
De hjoeddeiske Benediktustsjerke datearret út de 19e iuw. It is in ienfâldige sealtsjerke mei in hege toer. It skip wurdt ferdield troch grutte finsters. Yn de jierren 1960 waard de tsjerke restaurearre en it ynterieur feroare. De preekstoel ferhûze doe fan de súdlike muorre nei it koer. De hearebanken (ien oan de noardlike muorre en ien yn it koer) waarden mei de gewoane banken ferwidere en ferfongen troch stuollen. De kroanluchters dy't de tsjerke ferljochtsje binne 17e iuwsk.

## Bouskiednis
Yn 1878 namen de tsjerkfâlen it beslút in nije tsjerke te bouwen. Sûnder de tsjerkeried der yn te kennen waard besluten dat de nije tsjerke yn it buorskip De Koaten kaam te stean, dêr't de boerestân wenne. De âlde tsjerke fan Koatstertille stie in stik súdliker yn Koatstertille, it plak dêr't it gewoane folk wenne. Noch yn itselde jier wie de nijbou foltôge. Doe't de gearstalling fan de tsjerkfâdij yn 1882 feroare en de tsjerkfâdij net allinnich mear út de boerestân bestie, mar ek arbeidersfolk sit krigen, waarden der fuortendaliks prikken yn it wurk steld om it gebou te ferhûzjen. Stien foar stien waard de gloednije tsjerke op De Koaten ôfbrutsen en trijehûndert meter fierderop yn Koatstertille foar it âlde tsjerkhôf oer wer opboud.

## Oargel
It oargel waard yn 1884 troch de firma Friedrich Leichel út it Dútske Lochem boud. In lêste restauraasje wie yn it ramt fan de restauraasje fan de tsjerke yn 2014 troch de firma A. Nijsse en Soan. 
 
## Keppeling om utens
* Disposysje oargel op de side fan A. Nijsse en Soan
Universiteit fan Versailles

De **Universiteit fan Versailles** is in universiteit yn de Frankryk stêd Versailles. UVSQ wurdt konsekwint rekkene ta de bêste universiteiten fan de wrâld. Hy is foaral bekend om syn atmosfearyske wittenskippen en meteorology.

## Keppelings om utens
* UVSQ
Grifformearde tsjerke (Koatstertille)

De **Grifformearde Tsjerke** fan Koatstertille is tsjintwurdich it tsjerklik sintrum fan 'e PKN-gemeente Koatsterille. It wie earder de Grifformearde tsjerke fan it doarp. 

## Skiednis
Oarspronklik foelen de grifformearden fan Koatstertille ûnder Droegeham. Troch de fêstiging fan nije yndustry yn Koatstertille woeks it tal grifformearde leden hurd. Foar Koatstertille wie al earder in eigen wykried ynsteld en de tsjerketsjinsten waarden yn it doarpshûs holden, mar op 14 juny 1966 naam de klassisgearkomste it beslút dat Koatstertille in selsstannige gemeente wurde moast. 

Foar de bou fan in eigen tsjerke waard der fan alles betocht om it jild by inoar te krijgen en op 5 oktober 1973 lei de hear H. Top de earste stein. Op 2 juny 1974 waard de tsjerke mei it tsjerklik sintrum iepene.

Op 15 jannewaris 2012 fussearre de Grifformearde tsjerke mei de Herfoarme gemeente ta de Protestanske Gemeente Koatstertille. De Grifformearde tsjerke waard in tsjerklike sintrum fan 'e gemeente.

Yn 2022 waard de tsjerke iepensteld foar de opfang fan Oekraynske flechtlingen.
Frije Grifformearde Rehobothtsjerke (Twizel)

De **Rehobothtsjerke** is de tsjerke fan 'e Frije Grifformearde gemeente yn Twizel. De gemeente is in selsstannige gemeente en fierder net oansletten by in grutter ferbân. De Rehobothtsjerke is mei 450 sitplakken de grutste tsjerke fan Twizel en tagelyk de lytste fan 'e twa grifformearde gemeenten, dy't Twizel noch ryk is. Njonken de Rehobothtsjerke is der noch in synodale (tsjintwurdich protestanske) tsjerke. De Grifformeard-frijmakke-gemeente hat syn tsjerke yn Twizel yn 2023 sletten. 

Sawol it eksterieur as it kleurrike ynterieur fertoant grutte oerienkomsten mei de grifformearde BOAZ-tsjerke oan 'e Kosterijwei yn it Grinslânske Westeremden, dy't ek troch de Bedumer arsjitekt Albert Wiersema ûntwurpen is.
  
## Skiednis

De ekspressionistyske tsjerke waard yn 1934 as Grifformearde tsjerke boud nei 't de âlde Grifformearde tsjerke  op 7 febrewaris 1934 folslein ôfbaarnde. Foar de nijbou waard yn oktober 1934 de earste stien lein troch dûmny H.J. ten Brink.

Yn 1945 gyng de tsjerke oer op de Grifformeard-frijmakke gemeente, nei't de dûmny en in mearderheid fan 'e tsjerkeried mei de frijmakking mei gie. In nije skuorring troch in skeel oer de wize fan preekjen fûn plak yn 1967. Doe ûntstie de Frije Grifformearde gemeente.

De tsjerke biedt plak oan likernôch 450 minsken, mar de lytse gemeente makket foar de tsjerketsjinsten gebrûk fan it achterste diel fan it gebou.

## Oargel
It oargel komt oarspronklik út de Grifformearde tsjerke fan Rinsumageast en waard yn 1913 troch Mart Vermeulen út Woerden boud. Nei it foltôgjen fan 'e nije tsjerke ferhûze de firma Valckx & Van Kouteren it ynstrumint yn 1937 nei de Rehobothtsjerke.

## Keppeling om utens
* Disposysje fan it oargel
Anchnjam Ragtsjaagiin

**Anchnjam Ragtsjaagiin** ('Anchnjam' is de foarnamme en 'Ragtsjaagiin' in patronym; Mongoalske foarm: Рагчаагийн Анхням, sekuerdere transliteraasje: Ragčaagijn Anchnjam) (1981) is in Mongoalsk aktrise. Yn 2012 waard har troch it regear fan Mongoalje de Kultuerwurkerspriis takend.

Ragtsjaagiin waard yn 2015 ynternasjonaal bekend troch har rol as Gasma yn 'e mannichfâld bekroande Sineeske dramafilm *Wolf Totem*, ek wol bekend as *The Last Wolf* of yn it Frânsk as *Le Dernier Loup*, dy't regissearre waard troch de Frânske regisseur Jean-Jacque Annaud. Op 'e ôftiteling fan dy film waard Ragtsjaagiin fermeld as **Ankhnyam Ragchaa**. 

Ragtsjaagiin troude op 7 maart 2009 mei in Bajarsaichan Gotov, mei wa't se trije bern hat.

## Keppelings om utens
*  Anchnjam Ragtsjaagiin (Ankhnyam Ragchaa) op Unifrance.org
*  Folsleine filmografy fan Anchnjam Ragtsjaagiin (Ankhnyam Ragchaa) yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
Albert Wiersema

**Albert Wiersema** (Bedum, 28 augustus 1895 - dêre, 13 desimber 1966), yn fakliteratuer faak **A. Wiersema**, wie in Nederlânsk arsjitekt, dy't foaral yn it noarden fan it lân arbeide, benammen yn de provinsje Grinslân.

## Libben en wurk
Albert Wiersema waard opbrocht yn Fraamklap, in buorskip justjes súdlik fan Middelstum. Hy waard timmerman en yn de jûnsoeren folge er lessen oan de Akademy Minerva yn Grins. Yn 1924 boude er syn eigen hûs anneks arsjitekteburo yn Bedum. Dêrneist wie er brânskeataksateur foar in fersekeringsbedriuw. Wiersema wie grifformeard en lid fan de ARP (letter fan it GPV), wat somtiids betsjutte dat er opdrachten misrûn. Yn 1963 moast er om medyske redenen mei arsjitektewurk ophâlde. Hy is yn desimber 1966 yn de âldens fan 71 jier yn Bedum ferstoarn.

Wiersema ûntwikkele in eigen fariant fan de styl fan de Amsterdamske Skoalle, mar nei de oarloch waarden syn ûntwerpen tradisjoneler en krige se mear skaaimerken fan de Delftse Skoalle. Soms arbeide er op mei syn doarpsgenoat en kollega Karst Zevenberg (1893-1960). It measte fan Wiersema's wurk -&nbsp;foaral wenningen en tsjerkegebouwen&nbsp;- binne yn Bedum en omkriten te finen. Ferskate dêrfan binne oanwiisd as ryksmonumint.

## Galery

File:Bedum - Emmalaan 12.jpg| (1930)|Middenstânswent yn Bedum, boud yn in regionale fariant op de Amsterdamske Skoalle 
Gereformeerde kerk Onderdendam.jpg|Grifformearde tsjerke (1932), Onderdendam (2010)
File:Bedum - Boterdiep Wz 32.jpg|Kantoarwent mei achterhûs en garaazje Boterdiep Wz 32 yn Bedum yn ferstrakte Amsterdamske Skoallestyl (1935)
Twizel, Frije Grifformearde Rehobothtsjerke.jpg|Frije Grifformearde Rehobothtsjerke (Twizel)
File:Bedum - Emmalaan 15 - pompgebouw.jpg|Pompgebou, Bedum (1936)	


## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
Grifformearde tsjerke (Twizel)

De **Grifformearde tsjerke** is in tsjerkegebou fan 'e protestanske gemeente fan Twizel. De twadde PKN-tsjerke yn Twizel is de herfoarme Petrustsjerke.

## Skiednis
De Grifformearde tsjerke fan Twizel waard op 22 april 1889 ynsteld as Nederdútsk-Grifformearde tsjerke. Sûnt 1892 makke de gemeente diel út fan 'e Grifformearde Tsjerken yn Nederlân. Tegearre mei de wente fan 'e gemeentearsjitekt baarnde yn 1934 de earste tsjerke fan 'e grifformearden hielendal ôf. Foar in nije tsjerke neffens in ûntwerp fan Albert Wiersema waard yn oktober 1934 de earste stien troch dûmny H.J. ten Brink lein. 

Op 17 septimber 1945 makke dûmny M.A.J. van Putten en in mearderheid fan de tsjerkeried harren frij fan de synoadebesluten fan 1939-1944. It tsjerkegebou gyng doe oer op de doe ûntstiene Frijmakke tsjerke en de grifformearden dy't trou bleaune oan de synoade rekken harren gebou kwyt. Tsjintwurdich is dy yn arsjitektoanysk opsicht opmerklike Rehobothtsjerke yn eigendom fan 'e Frije Grifformearde gemeente.       

Foar de synodale grifformearden waard yn 1953 in nije tsjerke boud neffens in ienfâldich ûntwerp fan 'e arsjitekt J. Eldering. Boppe de tagong waard in gevelstien mei de wurden "Net troch krêft noch troch gewelt, mar troch Myn Geast sil it barre, seit de Heare der Hearskaren. Sacharia 4:6" oanbrocht. 

## Oargel
It oargel waard troch de firma Reil út Heerde (Gelderlân) boud.

## Boek
Yn it ramt fan it 100-jierrich bestean fan 'e Grifformearde tsjerke fan Twizel waard yn 1992 fan 'e hân fan H. Wijma e.o. in boek útbrocht mei de titel "*Gereformeerde kerk Twijzel 1892-1992*".
Petrustsjerke (Twizel)

De **Petrustsjerke** is de tsjerke fan 'e Herfoarme gemeente fan Twizel yn 'e PKN-tsjerke.

## Skiednis

De tsjintwurdige Petrustsjerke mei in trijesidich koer datearret út 1692 en ferfong eartiids in âlder gebou út de 13e iuw. De diels noch út dowestien besteande toer is âlder en 13e iuwsk. De toer is yn 1787 foar in part op 'e nij boud en krige doe yn stee fan in spits in sealtek. Oan 'e eastlike kant fan 'e toer is te sjen dat it dak fan 'e tsjerke ea heger west hat. Om 'e kosten fan 'e ferwaarming leech te hâlden krige de noarlike muorre gjin ramen.

Yn 'e midsiuwen foel Twizel ûnder de parochy fan Stynsgea. Troch in beskriuwing oer abt Sierd fan Hallum út 1245 is it bekend dat de tsjerke yn 'e katolike tiid oan Petrus wijd wie.    

De tsjerke stiet op in fjouwer oant fiif meter hege terp út de tiid fan foar it kristenjen en hat eartiids in plak west dêr't heidenske riten útfierd waarden. Ut dy tiid stamt in balstien by de opgong fan 'e terp mei in ynbeitele krús. It wie doedestiids wênst om heidenske plakken fan krusen te foarsjen om it kristenjen fêst te lizzen.

## Ynterieur
Yn 'e tsjerke stiet in 18e iuwske preekstoel, dy't foar 1925 fan 'e súdlike muorre nei it koer fan 'e tsjerke ferhûze. Ek yn 1925 waard de glês-yn-leadramen yn art deco styl ynbrocht. De saneamde Kloostermanbank foaroan yn 'e tsjerke datearret út de 18e iuw. Yn 'e muorre fan it koer binne twa sarken ynmitsele; mear sarken lizze ûnder de flier. 

It ynterieur waard yn 2014 restaurearre.
## Oargel
It oargel op 'e westlike galerij fan de Petrustsjerke waard yn 1905 boud troch de Ljouwerter oargelfirma Bakker & Timmenga.

## Keppeling om utens
* Disposysje fan it oargel
Bajartsetseg Altangereliin

**Bajartsetseg Altangereliin** ('Bajartsetseg' is de foarnamme en 'Altangereliin' in patronym; Mongoalske foarm: Алтангэрэлийн Баярцэцэг, sekuerdere transliteraasje: Altangerelijn Bajarceceg) (Ulaanbaatar, 29 novimber 1990) is in Mongoalsk model en aktrise. Bûten Mongoalje wurdt har namme gauris ôfkoarte ta **Bayartsetseg Altangerel**.

Altangereliin helle yn 2015 it twadde plak by de skientmewedstryd Miss World Mongolia, en yn 2016, doe't se fannijs meidie, wûn se dy titel. Dêrtroch mocht se dat jiers har heitelân fertsjintwurdigje op 'e ynternasjonale Miss World-ferkiezing, dêr't se yn 'e top 11 einige en de publykspriis Miss World People's Choice wûn, as opfolchster fan 'e Fjetnamese Trần Ngọc Lan Khuê. Teffens wûn Altangereliin yn 2016 de titel Miss World Talent, as opfolchster fan 'e Guyanese Lisa Punch.
Karst Zevenberg

**Karst Zevenberg** (Bedum, 22 maart 1893 - dêre, 23 july 1960), yn fakliteratuer ek **K. Zevenberg** neamd, wie in Nederlânsk arsjitekt, dy't foaral yn de provinsje Grinslân wurke. Hy wie in soan fan in losse arbeider. Twa ûntwerpen fan syn hân binne oanwiisd as ryksmonumint. Soms arbeide er op mei syn doarpsgenoat en kollega Albert Wiersema (1895-1966). Zevenberg waard beïerdige yn Bedum.

## Wurk (in kar)
* 1927: Went oan de *Rijksstraatweg*, Haren (Ryksstrjitwei 377)
* 1928: Winkelwenhûs oan de *Heerestraat*, Middelstum

## Literatuer
* Bertus Fennema, Hidde Rinze Koornstra, Marienus Beukema, *Voor het voetlicht: Karst Zevenberg, architect 1893-1960*. Bedum: NoordPRoof Producties, 2018.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
Vanitas

**Vanitas** is in tema yn de keunst. *Vanitas* is Latyn en betsjut *idelens* en *liddigens*. Mei bygelyks plassen, dôve kearsen, ferwylge blommen, sjippebellen, fergiene boeken, muzykynstruminten, klokken of omfallen glêzen wurdt de idelheid, fergonklikens en sinleazens fan it ierdske bestean stal jûn.

*Vanitas vanitatum, omnia vanitas* is in bekende, oan it Bibelboek Preker ûntliend sizzen: *IJdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid* (Preker 1:2). Yn it Frysk wurdt it: 'Neat mei neat, seit de Preker, neat mei neat, it is allegearre neat'. It vanitasskilderij hat in protestantsk-kristlike oarsprong. It wol de beskôger oantrune him op it iuwich libben te rjochtsjen.

Benammen yn Nederlân en Flaanderen waard dit skilderstema yn de 17e iuw faak brûkt. Under oaren Pieter Claesz, Harmen en Pieter Steenwijck en Herman Hengstenburgh wiene vanitasskilders.

Ek yn moderne tiden wurdt der weromgrepen op dit ûnderwerp, bygelyks troch magysk-realistyske skilders as Raoul Hynckes, Wim Schuhmacher en Uko Post.

## Literatuer
* , *Sinnepoppen* (Amst. s.j.; 2e pr., troch dochter Anna útjûn; 3e pr. Amst. 1614)