open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mortier

In **mortier** is in stik artillery mei in tige koarte, yn in hoeke fan 45° sette loop.
De mortier wurdt ek wol **steilbaangeskut** neamd, yn kontrast mei flakbaangeskut (it kanon) en krombaangeskut (de houwitser), dy't projektilen yn in rjochtere line ôffjurje.

Lykas by alle wapens dy't net yn in rjochte line sjitte, is de trefwissens fan de mortier beheind, meidat de wyn de baan fan it projektyl sterk beynfloedzje kin.

## Skiednis
De mortier is it simpelste geskut fan it slachfjild, en is grif koart nei de útfining fan it buskrûd ûntstien.
De namme komt fan it kokenark mei deselde namme (ek wol fizel neamd) dêr't âldere modellen wol wat fan wei hawwe. De mortier is benammen geskikt om op koarte ôfstân tsjin fijanlike troepen te brûken. It is in treflik middel om projektilen oer in muorrre hinne te sjitten. By de belegering fan in festing waard dit wapen troch beide partijen brûkt.

## Technyk
Yn syn ienfâldichste foarm bestiet in mortier út in put of yngroeven fet, mei ûnderyn in springlading en dêr boppe in prakke stiennen dy't middels in eksploazje nei foaren smiten wurde. Dit type mortier wurdt *ierdmortier*, *stienmyn* of *fougas(se)* neamd.

Lettere, mear draachbere útfierings hawwe de foarm fan in *panne* fan jitten metaal, dy't yn in houten frame ophong wie en dêryn in bytsje rjochte wurde koe.

## Utfieringen
De moderne mortier hat meast in koarte buis, dêr't it projektyl yn giet, op in flinke stjitplaat dy't de wjerslach opfangt. Bekende mortieren binne:
* Ierdmortier, in put of yngroeven fet
* Coehoornmortier, in draachbere mortier mei in heul koart loopke; in útfining fan Menno fan Coehoorn
* Kûgelmortier, fjurret in lading stielen kûgels ôf
* Stienmortier, wurdt laden mei in fracht stiennen

## Bekende mortiers
* Belgyske mortier 21 sm M 1894
* Mortier 70/58 MM (Mortier Van Deuren)

## Besibbe oan mortier
* de houwitser
* it kanon
* de karronade
* de bombarde
Staffel (follybal)

In **staffel** is in term út it follybal. In staffel is in oanfalstaktyk, by dy oanfal is it de bedoeling om de ferdigening yn betizing te bringen troch in oanfaller in skynoanfal útfiere te litten. Dat bart trochdat in oanfaller, om sa mar te sizzen, ûnder de bal troch rint en nei de skynoanfal de bal slein wurdt troch in oanfaller dy't efter by him lâns rûn is. De earste oanfaller hat, as it goed is, it blok mei him meilutsen, dêrtroch kin de twadde oanfaller de bal slaan sûnder dat dy hindere wurdt troch it blok. Dat freget in protte oefening en in perfekte timing tusken de twa oanfallers en de spulferdieler. De blokkearing wurdt meastentiids troch de midspiler 'fuortlutsen', dêrtroch kin in bûtenoanfaller/passer-rinner of diagonaalspiler de bal frij slaan. De oanfaller falt troch in rinaksje op in ûnferwacht plak oan.
Strjitten yn Ie (Dongeradiel)

De **Strjitten yn [[Ie (Dongeradiel)]]:**

## A
* *Achterwei* -

## B
* *Bernhardstrjitte* -
* *Brânbuorren* - it buorskip Brânbuorren

## D
* *De Koarte Bun* -
* *De Skeperij* -
* *Dokter Ruinenstrjitte* -
* *Douwemattereed* -

## F
* *Fivershof* -
* *Foeke Sjoerdssttrjitte* - Foeke Sjoerds

## G
* *Grutte Loane* -
* *Grienewei* -

## H
* *Haven* -
* *Hege Loane* -
* *Hoitensreed* - 
* *Humaldawei* - famylje Humalda

## J
* *Jaachpaad* - Jaachpaad
* *Jellingsreed* - Fjellingsreed

## K
* *Keareweare* -
* *Kriensenswei* -

## L
* *Lytse Loane* -

## O
* *Omgong* -

## S
* *Sanewei* -
* *Skieppereed* -
* *Stienfeksterwei* - Stienfek
* *Súdskoalle* -
* *Sytse Klazes Steech* -

## T
* *Tibsterwei* - buorskip Tibma

## U
* *Uniastrjitte* -

## W
* *Winia 's Reed* -
Sint-Gangulfustsjerke (Ie)

De **Sint-Gangulfustsjerke** (ek: **Tsjerke op 'e Terp**) is in yn de 13e iuw boud ryksmonumint yn Ie. It is ien fan de tsjerken fan de Protestantske gemeente Ie-Eastrum-Jouswier. 

## Skiednis
De tsjerke waard yn de earste helte fan de 13e iuw boud. It is net hielendal wis oan wa't de tsjerke yn de katolike tiid wijd wie, neamd wurde Gangulfus en de hillige abt Jarich fan Mariëngaard as mooglike patroanhilligen. De tsjerke is yn de lettere iuwen ferskillende kearen feroare. Sa waard yn de 16e iuw de kape fan de tsjerke ferhege en ferdwûn it stiennen ferwulft. Ek de trijehoekige koerôfsluting is yn lettere iuwen boud en ferfong in rûne ôfsluting.

Nei de reformaasje waard de tsjerke in protestantske tsjerke. 

De tsjerketoer is fan 1867 en ferfong in sealtektoer dy't al earder ôfbrutsen wie. De klok út 1642, getten troch Jacob Noteman út Ljouwert, waard yn de oarloch foardere troch de Dútsers.

Opfallend oan de tsjerke binne de rigen konsoles oan de boppekant fan de súd- én de noardmuorre. Under de konsoles binne foarmen fan minskegesichten of fan bistekoppen oanbrocht.

De tsjerke is erkend as in ryksmonumint. De toer waard yn 2010 restaurearre.

## Ynterieur
Yn de tsjerke steane trije hearebanken út de 17e en de 18e iuw foar de Obbema's, Douma's en Holdinga's. Neist njoggen roubuorden hat de tsjerke ek in epitaaf fan swart moarmer en albast ta neitins oan de yn 1625 ferstoarne Snelliger Meckema. De âldste grêfstien is út 1495 fan Teet Humalda. Neffens de 'Tegenwoordige Staat van Friesland' út 1786 moat Ie in hiel moai koerstek hân hawwe.

De preekstoel is út de 19e iuw.

## Oargel
It twamanualige oargel waard yn 1958 boud troch Ernst Leeflang. It Leeflang-ynstrumint ferfong in oargel fan de firma Dekker út 1923, dy't doe in oargel fan Van Gruisen út 1794 ferfongen.  

## Keppeling om utens
* Orgelsite: Disposysje oargel
Gustav Bauer

**Gustav Adolf Bauer** (Darkehmen, 6 jannewaris 1870 - Berlin-Hermsdorf, 16 septimber 1944) wie in Dútsk politikus út namme fan de SDP. Bauer wie de earste rykskânselier ûnder de Weimarrepublyk, fan 1919 oant 1920. Hy tekene it Ferdrach fan Versailles.

Bauer rjochte yn 1895 it fakbûn fan de bureelbetsjinners op, dêr't er oant 1908 foarsitter fan wie. Dêrnei waard er ûnderfoarsitter fan de *Generalkommission der Gewerkschaften* foar hiel Dútslân fan 1908 oant 1918. Hy waard steatssekretaris foar arbeid iyn de lêste regearing fan prins Max van Baden. Letter waard er minister fan arbeid yn it regear fan Philipp Scheidemann en waard rykskânselier neidat dy ûntslein wie.

Yn dy funksje ûndertekene er it Ferdrach fan Versailles. Nei de Kapp-putsch naam er syn ûntslach. Omdat Hermann Müller en Joseph Wirth it fregen waard er doe op 'en nij minister fan de skatkist en ficekânselier.

Fan 1912 oant 1928 hie er ek in sit yn de Reichstag.
Freepsum

**Freepsum** is in doarp yn de gemeente Krummhörn yn it Landkreis Aurich ynn East-Fryslân. Der wenje 381 minsken (31 desimber 2012) en leit sa'n tsien km noardwestlik fan Emden.

Freepsum wie oant de foarming fan de gemeente Krummhörn yn 1972 in selsstannige gemeente.

Sudeastlik fan it doarp lei de Freepsumer Mar, no drûchlein. It djipste punt leit 2,5 meter ûnder de seespegel en gou oant 1988 as meast lege punt fan Dútslân, mar der is fêststeld dat de gemeente Neuendorf-Sachsenbande in punt 3,5 meter ûnder de seespegel hat.

## Tsjerke

De Freepsemer tsjerke is yn de 13e iuw boud.
List fan Nederlânske follyballers

**List fan [[Nederlân]]ske [[follybal]]lers** 

## A
* Robbert Andringa

## B
* Sanne Bakker
* Edwin Benne
* Peter Blangé
* Alice Blom
* Cintha Boersma
* Emiel Boersma
* Michiel Boersma
* Rob Bontje
* Ron Boudrie
* Harry van den Brink
* Erna Brinkman
* Mark Broere
* Marco Brouwers
* Merijn Bruijne
* Teun Buijs

## C
* Albert Cristina
* Frank Constandse
* Heleen Crielaard

## D
* Martijn Dieleman
* Kay van Dijk

## E
* Michel Everaert
* Jacques Ewalds

## F
* Riëtte Fledderus
* Jerine Fleurke
* Manon Flier
* Nico Freriks

## G
* Toon Gerbrands
* Bert Goedkoop
* Bas van de Goor
* Mike van de Goor
* Guido Görtzen
* Rob Grabert
* Rob Groenhuyzen
* Petra Groenland
* Maret Grothues
* Jochem de Gruijter

## H
* Karin van der Haar
* Karin Harmsen
* Yannick van Harskamp
* Hilbrand Hartlief
* Henk-Jan Held
* Loek Hendrix
* Ger van Heugten
* Geert van den Heuvel
* Jan van der Hoek
* Jacob Hoeksma
* Robert Horstink
* Martin van der Horst
* Francien Huurman

## I
* Marleen van Iersel

## J
* Marjolein de Jong

## K
* Rebekka Kadijk
* Sanne Keizer
* Niels Klapwijk
* Marko Klok
* Richard de Kogel
* Wytze Kooistra
* Jurjaan Koolen
* Nicole Koolhaas
* Dick Kooy
* Jaap Korsloot
* Robin de Kruijf

## L
* Misha Latuhihin
* Marrit Leenstra
* Pieter Jan Leeuwerink
* Elles Leferink
* Martin Lijssen
* Paula List
* Lars Lorsheid

## M
* Jelte Maan
* Irena Machovcak
* Djoke van Marum
* Mathijs Mast
* Floortje Meijners
* Olof van der Meulen
* Said Mezlay
* Merel Mooren
* Bjorn Moris
* Sander Mulder

## N
* Reinder Nummerdor

## O
* Jan Oosterbaan

## P
* Joppe Paulides
* Alex Posthuma
* Jan Posthuma

## Q

## R
*  Johan Reekers
* Brecht Rodenburg
* Bram Ronnes
* Gijs Ronnes
* Jeroen Rouwerdink

## S
* Richard Schuil
* Debora Schoon-Kadijk
* Avital Selinger
* Jolanda Slenter
* Rene van der Slot
* Dirk Sparidans
* Chaïne Staelens
* Kim Staelens
* Debby Stam
* Elvira Stinissen
* Dinco van der Stoep
* Piet Swieter

## T
* Martin Teffer
* Claudia van Thiel
* Josien ten Thije
* Janneke van Tienen
* Joop Tinkhof
* Jeroen Trommel

## U

## V
* Lisette van der Ven
* Jacques de Vink
* Ingrid Visser
* Tije Vlam
* Rika de Vries

## W
* Henriëtte Weersing
* Caroline Wensink
* Petra Westerhof
* Hans van Wijnen

## X

## Y

## Z
* Ronald Zoodsma
* Ron Zwerver

## Oare spilers

Ofbyld:Jeroen Rauwerdink.jpg|Jeroen Rauwerdink
Ofbyld:KimStaelens.jpg|Kim Staelens, mei rjochts har suster Chaïne Staelens
Ofbyld:Debby Stam-Pilon 2010.jpg|Debby Stam
Ofbyld:Ingrid Visser.jpg|Ingrid Visser
Ofbyld:Caroline Wensink2 2010.jpg|Caroline Wensink
Canum

**Canum** is in doarp yn de Dútske gemeente Krummhörn, dielsteat Nedersaksen, en hat 300 ynwenners (2006). It plak moat it fan it toerisme hawwe.

## Skiednis
Canum wurdt foar it earst neamd yn 950, mar doe as *Caninghem*. Letter waard de namme ek wol oars stavere; er is faaks ôflaat fan de famyljenamme *Caning*. Boppe op de terp waard yn de 13e iuw de tsjerke set, letter kaam der in klokketoer neist. Al yn 1581 krige Canum in skoalle, dy't no as lykhûs tsjinst docht. Lykas yn de measte plakken fan Krummhörn ferlear ek Canum yn de 19e iuw in protte fan syn ynwenners. Yn de jierren 1967 oant 1969 kaam der in brânwarkazerne en in doarpshûs.

## Tsjerke

De tsjerke is yn de twadde helte 13e iuw yn letromaanske styl boud. De tsjerke hat ien romte en stiet op it heechste punt fan de terp. Apart yn de bouskiednis is dat de yngong in de rin fan de tiid hieltyd wer ferpleats waard. It gebou hat fierders ribferwulften. Yn 2010 krige de tsjerke in nij oargel.

## Keppeling om utens
* Partikuliere webside oer Canum
Hamswehrum

**Hamswehrum** is in plak yn de Dútske gemeente Krummhörn, East-Fryslân, dielsteat Nedersaksen. It doarp leit sa'n twa kilometer fan de Waadsee en hat 493 ynwenners (2008).

It plak wurdt foar it earst neamd yn in skriftlike boarne yn 1375; it is nei alle gedachten stifte troch de bewenners fan in plak dat ferdwûn is, "Hamswehr" of "Hayenswehr". Hieltiten wer dûkt yn de skiednis de namme *Giele boarch* op. Tsjintwurdich libbet de namme fan dy boarch allinne noch yn dy fan in pleats mei deselde namme. De 15e iuwske tsjerke waard yn 1967 ôfbrutsen, útsein it tuorke, en ferfongen troch in nijeren.  De befolking moat it hawwe fan lânbou en toerisme.

## Keppeling om utens
* Hiemside Hamswehrum
Iselgoa

De **Iselgoa**, yn 1086 stavere as **Islegowe** (Aldsaksysk), earder ek as **Iselgo** (Aldfrysk) en ek wol bekend ûnder de nammen **Hisloa**, **pagus Hisloi** of **pagus Isloi** (Latyn), wie in Frankyske goa oan de Gelderske Isel yn de midsiuwen. It wichtichst wie Dimter, dêr't de biskop fan Utert noch in skoft residearre.

## Keppeling om utens
* Oersjoch fan goaen yn de Nederlannen yn de 9e iuw (útsein Westhoek en Walloanje) (deade keppeling)
Robbert Andringa

**Robbert Andringa** (28 april 1990) is in Nederlânske follybalspiler. Hy begûn syn karriêre as follyballer by de follybalklup Sudosa, yn Assen. Dêrnei kaam er yn Grins by Lycurgus telâne. Dêrmei spilet er yn de heechste follybalkompetysje fan Nederlân: de A-League. Hy hat ek al ferskate wedstriden spile yn it Nederlânsk follybalteam, op 1 oktober 2010 hat er 11 ynterlannen spile.

Op 29 jannewaris 2011 hat Robbert Andringa in brutsen skonk oprûn. Yn de wedstriid fan syn klup tsjin *Orion* kaam er by in poging om te blokken ferkeard op de grûn del. Nei oerlis waard dy wedstriid staakt.  

Sûnt septimber 2008 studearret Andringa oan de Hânzehegeskoalle Grins. 

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Glês-yn-lead

**Glês-yn-lead** is de namme foar in finsterrút dat bestiet út stikken glês set yn in leadlist. Glês-yn-lead waard destiids makke omdat in rút út ien stik net makke wurde koe. Glês yn lead lient him tige foar keunstsinnige uteringen, mei kleurige foarstellings. Glês-yn-lead wurdt ek fûn yn âlde hearehuzen, mar meast yn tsjerken. Yn it Ingelsk hjit it dêrom ek *cathedral glass*.

## Foarbylden

Ofbyld:Stained glass (fragment) in the Notre-Dame de Paris.JPG|Fragmint glês-yn-leadrút yn de Us Leaffrou fan Parys
Ofbyld:Franz_Wilhelm_Seiwert_Glasfensterentwurf_Café_Namur.jpg|Franz Wilhelm Seiwert. *Untwerp  glês-yn-leadrút.* 1928.
Ofbyld:Theo van Doesburg Dance I.jpg|Theo van Doesburg. *Dûns I* (yn primêre kleuren). 1917.
Image:Cerveny kostel okno.JPG|Tsjerkerút yn sêfte kleuren, typysk foar de iere 20e iuw, Tsjechoslowakije
Museum It Leanbedriuw

**Museum It Leanbedriuw** oan de Tsjerkeleane yn Ingelum fan Jan Bruining is in museum hat in kolleksje fan sa'n tritich âlde trekkers. 

It binne benammen trekkers fan de merken Farmall, McCormick en IHC, de âldste is fan 1928. Ek is der in ferskaat oan oar âld lânbou-ark, masines dy't troch it leanbedriuw brûkt waarden, en in pear Volvo-frachtweinen út de sechstiger en santiger jierren. It museum is allinnich op ôfspraak iepen. 

Ingelum is ek startpunt foar de Alvestêdetocht foar âlde trekkers. Dy tocht wurdt yn twa dagen riden.
## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Noemi

**Noemi**, folút **Veronica Scopelliti**, (25 jannewaris 1982, Rome, Itaalje) is in Italiaansk sjongster.

**Noemi** is de âldste dochter fan Armando en Stefania; sy hat ien suster, Arianna. Doe't sy 19 moannen wie, wie hja al te sjen yn in reklamefilmke foar Pampers. Yn 2007 die Noemi mei oan *SanremoLab*, mar hja helle de finale net.

## Diskografy
### Studio albums
* 2009 - *Sulla mia pelle* (#3 Itaalje - #44 Jeropa)
* 2010 - *Sulla mia pelle (Deluxe Edition)* (#3 Itaalje - #42 Jeropa)
* 2011 - *RossoNoemi* (#6 Itaalje)

### EP
* 2009 - *Noemi* (#8 Itaalje - #97 Jeropa)

### Singles

* 2009 
:*Briciole* (#2 Itaalje - #51 Jeropa)
:*L'amore si odia* (mei Fiorella Mannoia) (#1 Itaalje - #34 Jeropa)
* 2010 
:*Per tutta la vita* (#1 Itaalje - #42 Jeropa)
:*Vertigini*
* 2011 
:*Vuoto a perdere* (#6 Itaalje - #47 Jeropa)
:*Odio tutti i cantanti*
:*Poi inventi il modo*

## Sanremo Festival
* 2010 - *Per tutta la vita* (Diego Calvetti, Marco Ciappelli) - 3:14

## Tournees
* 2009 - *Noemi tour*: 
* 2009/2010 - *Sulla mia pelle tour I*: 
* 2010 - *Sulla mia pelle tour II*:  
* 2011 - *RossoNoemi tour*: 

## Keppeling om utens
*  Noemiofficial.it - offisjele hiemside
*  Arcadinoemi.it
Edwin Benne

**Edwin Johannes (Edwin) Benne** (Amersfoort, 21 april 1965) is in eardere Nederlânsk follybalspiler, sûnt 2003 is er ek follybaltrainer. Sûnt 22 maart 2011 is Benne, as opfolger fan Peter Blangé, bûnstrainer fan de Nederlânske manljusploech. Edwin Benne wie ien fan de spilers dy't meidie oan it Bankrasmodel, dat model brocht de spilers ta twa medaljes op de Olympyske Spullen.

Edwin Benne die twaris mei oan de Olympyske Spullen. De earste Simmerspullen dêr't Benne oan meidie, wie yn 1988 yn Seoel. Yn Súd-Korea waard de Nederlânsk follybalploech fiifde. Yn 1992 waard er by de Simmerspullen yn Barselona mei de Nederlânske ploech twadde efter Brazylje. Hy hat 382 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.

Nei syn karriêre as proffollyballer is Edwin Benne follybaltrainer wurden. Hy hat ferskate Nederlânske follybalklups nei de lânstitels laat. Ek boude hy in follybal skoalle op, mei sa'n 250 leden. Fan augustus 2008 oant jannewaris 2010 wie hy trainer by follybalklup *Schwerin SC*  yn Dútslân. Yn 2009 helle Edwin Benne mei dy klup de lânstitel yn Dútslân. Sûnt jannewaris 2011  is er oan de slach gien by de frouljusploech fan de Dútske ploech *DJK Augsburg*, dy't yn de twadde difyzje fan Dútslân útkomt.

Nei't Peter Blangé ein 2010 syn funksje as bûnstrainer dellei, waard op 22 maart 2011 bekend makke dat Edwin Benne de opfolger wurde soe fan Blangé. Yn 2010 wie Benne al in lyts skoftke yn tsjinst by de NeVeBo, hy wie doe trainer fan Jong Oranje. Hy sil syn funksje as trainer by *DJK Augsburg* oant heal april 2011 kombinearre mei it bûnstrainerskip. Tagelyk waard dúdlik dat âld-ploechgenoat Henk-Jan Held assistint-trainer wurdt fan de Nederlânske ploech. It twatal hat as grutste doelstelling it heljen fan de Olympyske Simmerspullen fan 2016 yn Rio de Janeiro. 

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Tipeljen

**Tipeljen** is in âld folksspultsje wêrby't in ûngefear 10 sintimeter lang stikje rûnhout (de typ) mei in ûngefear 50 á 80 sintimeter lange stôk (de tipelstôk) sa fier mooglik fuortslein wurde moat. De tsjinpartij besiket de typ te fangen om dyjinge dy't oan slach is sa ôf te meitsjen. Wa't de typ fangt komt sels oan slach. Slagget it net om de typ te fangen dan kin de tsjinpartij besykje de typ fan it plak dêr't dy delkommen is, werom te smiten yn de tipelsône om sa oan slach te kommen. Yn guon farianten wurdt dy sône fan ûngefear in kante meter markearre mei kryt of in lint. Yn oare farianten is de tipelsône ien lingte fan in tipelstok fan de tipelstiennen ôf rekkene. It tal spilers is minimaal twa. Der is yn begjinsel gjin maksimum oan it tal spilers. De spulregels kinne fan plak oant plak ferskille.

## Skoare
Allinne dyjinge dy't oan slach is kin punten skoare. It tal punten yn in slachbeurt wurdt bepaald troch it tal stoklingtes dat de typ fan de tipelsône of tipelstiennen ferwidere bliuwt neidat dy troch de tsjinstanner werom smiten is.

## Materiaal
Sawol de typ as de tipelstôk wurde meast makke fan wylgehout. In goeie tipelstôk is farsk en skyld en hat op ûngefear 12 sintimeter en sawat oan de ein in ynkeping dêr't de typ yn lein wurde kin.

## Ofmjittings fan it fjild
De ôfmjittings fan it fjild binne fariabel. De breedte fan it fjild is meast sa'n 6 oant 10 meter. De lingte is meast ûnbeheind. As der op 'e dyk spile wurdt is de breedte gelyk oan de breedte fan de dyk. De spilers sprekke yn 't foar ôf wat kwea is en wat net en as him in sitewaasje foardocht dy't net regele is, jildt dat de bretaalste gelyk hat (of nimt).

## Manieren om de typ yn it spul te bringen
Wat langer as in spiler oan slach bliuwt, wat dreger it wurdt om de typ yn it spul te bringen.
# De typ wurdt oer in kûltsje yn de grûn hinne lein of op twa mei wat tuskenromte njonken elkoar pleatste klinkers dellein. De tipelstôk wurdt efter de typ pleatst en mei in swyp safier mooglik fuortslein.
# De typ wurdt yn de ynkeping it tichtst by de hângreep op de tipelstôk dellein en fan dêrôf mei in soepele beweging de loft yn smiten en yn de flecht fuortslein.
# Idem, mar dan mei de typ yn de ynkeping oan de ein fan de tipelstôk.
# De typ moat yn de slachhân mei de pink fêsthâlden wurde, yn de loft smiten en yn de flecht fuortslein wurde. (pinkelje)
# De typ wurdt wer oer it kûltsje of de stiennen lein, mei de tipelstok de loft yn wipt en dan yn de flecht fuortslein.
# De typ wurdt skean tsjin in stien pleatst sadat it topke der krekt boppe út stekt. Troch mei de tipelstok op it topke te tikjen giet de typ rotearjend de loft yn en wurdt dan yn de flecht slein.

## Fersprieding
Tipeljen wie oant de 60-er jierren fan de 20e iue yn guon parten fan Fryslân noch in algemien berne- en merkespultsje. Yn oare parten fan Nederlân stiet it spultsje ûnder oaren as *Pinkelen* bekend. It spultsje komt ek yn oare parten fan Europa foar. Yn Itaalje wurdt it beskôge as in 'typysk Pimonteesk' spultsje.
Sechtjinroeden

**Sechtjinroeden** is in buorskip west fan De Knipe, yn 'e gemeente It Hearrenfean. 

Yn it earstoan waard mei de namme it súdlikste stikje fan de strjitte mei bebouwing oantsjutten. In ier-tweintichste kaart ferwiist nei de buorskip. Deselde ferwizing stiet op de kaart fan 1853, mar yn 1823 wurdt mei dy namme nei de grins fan Aenjewier en Opsterlân ferwiisd. De kaart fan om 1700 hinne jout *De Sestien Roeden* as wetternamme dêr’t huzen op selsstannige kavels steane. De meartalsfoarm fan roede (±14 m²) wurdt dêr tegearre mei de namme brûkt. 

## Untginning
De namme giet werom op de perioade fan de ûntginning yn de twadde helte fan de 16e iuw. Yn it Rynlân waard yn 1595 fêststeld dat elke tachtich ton turf lyk stie oan sechtjin (kante) roeden fergroeven feangebiet. As tsjinprestaasje foar dy ûntgrûning moast de feanbaas soargje dat earne yn it doarp per sechtjin roeden ien kante roede min lân ferbettere waard ta lânbougrûn. Sa waard sechtjinroeden op 'en doer in fêste maatienheid dy’t hjir as namme yn gebrûk rekke is.
Onno Falkena

**Onno Pier Falkena** (Stienwyk, 2 jannewaris 1964) is sjoernalist by Omrop Fryslân.  

Falkena waard berne yn Stienwyk as soan fan Roel Falkena (FNP-politikus en bistedokter), mar groeide op yn Beetstersweach. As koördinator nije media wie er ien fan de bouwers fan de earste webstee fan Omrop Fryslân yn it jier 2000. 

Falkena is ferslachjouwer by it nijs fan Omrop Fryslân mei as spesjalisaasjes polityk en Europeeske taalminderheden. Yn 2019 makke er trije FryslânDOK -dokumintêres oer de relaasje tusken minderheden en de Europeeske Uny ûnder de titel 'De grinzen fan Europa'.  

Njonken it sjoernalistike wurk is Falkena warber by it Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT), de paraplu fan organisaasjes dy't opkomme foar de minderheidstalen Frysk, Nedersaksysk, Biltsk en Papiamentu yn Nederlân. 

Hy wie yn 2002 ien fan de oprjochters fan Liet International, it Europeesk sjongfestival foar minderheidstalen.
Rein Tolsma

**Rein Tolsma** (1952) is al langer as 25 jier belutsen by de sjoernalistike ûntwikkeling fan Omrop Fryslân Hie in soad ferskillende funksjes. Yn 2008 adjunkt-haadredakteur. 

Tolsma begûn yn 1978 as ferslachjouwer by de nijsredaksje radio. Dêrnei waard hy einredakteur nijs radio en programmalieder radio. Yn 1994 waard Omrop Fryslân útwreide mei in ôfdieling regionale telefyzje. Ek yn de sjoernalistike lieding waard yntegraasje fan radio en televisie in feit. Nei in perioade as programmalieder Fariearre Radio & TV folge yn 2001 syn oanstelling as adjunkt-haadredakteur. Tolsma koördinearre yn 2006 it proses radiofernijing by Omrop Fryslân. It nije format is yn jannewaris 2007 ynfierd.
Geert van Tuinen

**Geert van Tuinen** (It Bilt, 1954) is in Frysk telefyzjepresintator en sjoernalist. 

## Libben en wurk
Groeide op yn Sint-Jabik. De radio thús hie altiten oantrekkingskrêft op him en
dan foaral de piratestjoerders. Nachts nei radio Luxemburg harkje en hjir en dêr as discjockey optrede, dat wienen de earste stappen rjochting it radiobarren.

Hy hat ek wurke as amtner op sosjale saken yn Menaam en letter kaam er by Radio Ienhoarn. Hie súkses mei it ferslach jaan fan it keatsen. Nei sollisitaasje by Sjouke Lousma en Eelke Lok kaam hy by de Omrop telâne. De brân yn Graldastate sil him altiten bybliuwe.
;radio
Presintearret foar Omrop Fryslân radioprogramma’s as Sport en Muzyk op de sneontemiddei,  Muzyk yn Bedriuw en de Fryske Top 100. As ferslachjouwer docht er in soad sportprogramma's as de thúswedstriden fan SK Cambuur, keatsen en amateurfuotbal.
;telefyzje
Presintator by ûnder oare *Van Tuinen Thús*, *Geert!*, *Simmer yn Fryslân* en *Hûs te Keap*. Winterdeis presintearret er mei Wim Brons it programma *Top 100 TV*. Docht ek produksjes foar de lanlike TV ôfdieling fan  Omrop Fryslân en makke de dokumintêre *40 jier Wiko’s; Kobus Algra, boer en muzikant*.
Eelke Lok

**Eelke Lok** (Drachten, 1950) is in sjoernalist, kollumnist en ferslachjouwer. Hy wennet op De Gaastmar.  

Eelke Lok is hikke en tein yn Drachten. Nei de HBS-B hat er ferskate dingen dien. Sa hat er by de Drachtster Courant, by it skipperswykblêd Schuttevaer en by it Keninklike Nederlânsk Gymnastyk Bûn (as perssjef) wurke. Eelke giet al hiel wat jierren mei as omropmeiwurker. Sûnt 1 septimber 1975, doe't der noch mar ien oere radio deis wie, is er wurksum by Omrop Fryslân. Docht in soad ferslach fan sportwedstriden en benammen fan it skûtsjesilen. Oan de foarjûn fan de Steatenferkiezings fan 2007 brocht Lok in boek út oer syn ûnderfiningen mei de provinsjale polityk *Polityk yn Fryslân*. 

Eelke Lok gie yn 2015 mei pinsjoen nei't er 40 jier by Omrop Fryslân wurke hie.

## Keppeling om utens
* eelkesweblok.nl
Pewsum

**Pewsum** is in plak yn East-Fryslân in it Dútske Bûnslân Nedersaksen. Pewsum is it haadplak fan de gemeente Krummhörn en hat sa'n 3352 ynwenners (2006).

## Skiednis
De âlste fernijing fan Pewsum is al fan 945. Neffens in oarkonde wie er doe in boarch fan it laach *Manninga* dat letter haadlingen yn East_Fryslân leverje soe. Yn 1565 komt de boarch oan de Sirksena's dy't dan al greve fan East-Fryslân binne. Bekende minsken dy't yn Pewsum wenne hawwe binne: de Sweedske maarskalk Dodo fan Knyphausen, generaal Peter Ernst II fan Mansfeld en karfoarst Freark Willem I fan Brandenboarch.

Yn de 18e iuw rekke it kastiel yn it ferfal, waard foar in part ôfbrutsen en ferkocht. Wat oerbleau is restaurearre en part wurden fan it Eastfrysk Iepenloftmuseum (*Ostfriesisches Freilichtmuseum*).

Yn 1972 ferlear Pewsum syn selsstannigens doe't it opgie yn de nije gemeente Krummhörn.

## Religy

Pewsum is in *[[Luteranisme|Lutersk]] eilân* yn de gemeente Krummhörn dat fierders oerhearske wurdt troch de Evangelysk Herfoarme Tsjerke. Har tsjerke is de St. Nikolaastsjerke (*St. Nikolai-Kirche*) út de 14e iuw, dy't in nije foargevel krige yn 1862. 

De kapel fan St. Hedwig is út 1959, boud op in perseel fan flechtlingen út de eardere eastlike kriten fan Dútslân. De gemeente wurdt betsjinne troch de katolike parochy fan Emden.

De Bruorren fan Pewsum hâlde gearkomsten yn de eardere beukerskoalle. Oarspronklik sieten hja yn Hamswehrum. De Baptisten fan Pewsum hawwe har sintrum yn Jennelt, mar yn Pewsum komt ek in groepke byinoar.

## Bekende Pewsumers
* Pewsum wie de residinsje fan it haadlingelaach Manninga om 1400 hinne. De lêste manlike neisiet fan dizze famylje, Hoyko Manninga, wenne op de Manningaboarch, en ferkocht it kastiel yn 1565 oan greve Edzard II fan East-Fryslân en syn frou Katarina fan Sweden .
* Hermine Heusler-Edenhuizen (1872 - 1955) waard yn Pewsum berne. Sy wie de earste, offisjeel registearre, froulike dokter yn Dútslân.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan de gemeente Krummhörn
* Informaasjeside oer Pewsum
Rysum

**Rysum** is in doarp yn de Dútske gemeente Krummhörn, dielsteat Nedersaksen, en hat 748 ynwenners (2006). Rysum leit op in terp dy't 6 meter boppe seenivo leit en in trochsnee fan sa'n 400 meter hat.

## Skiednis
It plak waard om 1000 hinne *Hrisinghem* neamd. Kleaster Menterne yn Baamsum, ek bekend as *Grizemuontsenkleaster*, hie in foarwurk yn Rysum. Rysum wie yn de 15e iuw part fan it bisdom Münster en foel ûnder de proasdij fan Groothusen.

De tsjerke datearret diels út de 14e iuw. Yn de 15e iuw waard in nije tsjerkeseal boud, dêr't ek de dowestien fan it âlde skip foar brûkt waard. De toer waard 1585 renovearre en ferlear syn spits yn 1686. De tsjerke hat in kânsel út 1801. It tsjerkeoargel is fan 1457. Neffens de kronyk fan Eggerik Beninga waard it oargel troch de Rysumer boeren mei har bêste kij betelle. It waard wierskynlik yn 1513 omboud ta in oargel mei registers en soe it âldste, benei yn orzjinele steat, noch te bespyljen tsjerkoargel fan Noardwest-Europa wêze.

It doarp hat in lânarbeidershûs út 1776. 

Rysum hie in stellingmole út 1895. Dy mole waard yn 1964 út it wurk helle en doe foar in part sloopt. De kap waard foar in mole yn Bad Zwischenahn brûkt. Yn 1988 waard besletten de mûne fan Rysum fannijs te bouwen en yn 1989 waard de achtkante boppebou fan in mûne út Sleeswyk-Holstein op it molelichem dat der noch stie setten.

## Keppeling om utens
*  Offisjeel webstee
Uttum

**Uttum** is in doarp yn de Dútske gemeente Krummhörn, dielstaat Nedersaksen, en hat 516 ynwenners (2006).

Eartiids wie Uttum in sit fan Fryske haadlingen. De namme soe "hiem fan Otte" betsjutte kinne, of "wenplak fan Utte". Yn de 13e iuw waard der fûl fjochte tusken Uttum en plakken yn de omkriten. By in skeel yn 1254 waarden ek parten fan it Brookmerlân ferwoastge. Yn de 15e iuw foel Pilsum ûnder de proasdijtsjerke fan Uttum.

Yn it ferline wie de dakpannefabrikaazje wichtich foar Uttum en 1874 ûntstie dêr de earste koöperative suvelfabryk fan East-Fryslân.

It besjen wurdich binne it stienhûs út 1597, de stellingmole út 1856, de oerbliuwsels fan de boarch dy't yn de 18e iuw sloopt waard, it stienfabryk út 1898, en de tsjerke. De tsjerke is fan 1250. Yn 1930 waard de út 1527 stamjende klokketoer  ferlytse. De kânsel dateart út 1580 en it doopfont is fan 1474. It tsjerkoargel waard om 1660 troch in ûnbekende oargelmakker boud; besteande oargelpipen waarden der yn ferwurke.

## Keppelings om utens

* Webside fan Uttum
* Mear ynformaasje oer Uttum
* Uttum, tsjerkeoargel fan de ''Evangelisch-Reformierte Kirche''
Jennelt

**Jennelt** is in doarp yn de gemeente Krummhörn yn East-Fryslân en telt 384 ynwenners (2008).

## Etymology
Jennelt is wierskynlik ôflaat fan de namme *Geinleth*, it betsjut „oan de oare kant fan de wetterrin“

## Skiednis
De terp Jennelt lei oan de noardrâne fan de Sielmönker Bucht, dy't yn de rin fan de midsiuwen bedike waard. De aaifoarmige terp fan 550 m lingte leit yn súdwest-noardeastlike rjochting.

Jennelt wie it besit fan de haadlingefamylje Beninga fan Grimersum. De omlizzende hearlikheid Jennelt hearde doe oan de famylje fan Ewsum,  dy't it foar 1599 oan in neisiet fan de Beninga-haadlingen, Wilhelm zu Innhausen und Knyphausen, ferkochten. Oant yn de 20e iuw bleau Jennelt as *Fideikommiss* (guod wat allinne erfd, mar net ferkocht wurde kin) fan dit âlde Fryske skaai.

## It besjen wurdich
* Evangelysk-reformeare tsjerke, om 1300 hinne boud, mei de grêven fan de aadlike famylje Innhausen und Knyphausen
* Kapel fan de Evangelisch-Freikirchlichen Gemeinde Jennelt / baptisten
* It oargel makke troch Johann Friedrich Constabel

## Persoanen
* Dodo Frijhear fan Innhausen en Knyphausen, bekende fjildhear út de Tritichjierrige Oarloch
* Dietrich Janßen-Jennelt, skilder en learaar
Gustaaf II Adolf fan Sweden

**Gustaaf II Adolf ** (Stokholm, 9 septimber 1594 – by Lützen, 6 novimber 1632), ek wol *Gustaaf Adolf de Grutte* of *de Liuw fan it Noarden* neamd, wie kening fan Sweden fan 1611 oant syn dea yn 1632. Hy wie de soan en opfolger fan Karel IX fan Sweden en fan Kristina fan Holstein-Gottorp, en heit fan keninginne Kristina.

Hy stifte yn 1621 de stêd Goateboarch om de Denen en de Hânzestêden de foet dwers te setten. Gustaaf Adolf hie in taleknobbel en spriek floeiend Dútsk en nei't it hiet ek Latyn. Yn 1632 rjochte er yn it ferovere Estlân de Universiteit fan Tartu op.

Gustaaf Adolf wie ien fan de haadrolspilers yn de Tritichjierrige Oarloch en stried foar de protestantske saak, dat hy wie tsjinstanner fan de Habsburgers. Yn 1632 sneuvele er yn 'e Slach by Lützen, yn Saksen.
LifeLines

It **LifeLines**-ûndersyk is it minimaal tritich jier duorjende wittenskiplike ûndersyk yn Noard-Nederlân. Der sille úteinlik sa'n 165.000 minsken oan meidwaan. 

It ûndersyk begroete yn desimber 2010 de 40.000ste dielnimmer. Se wurde fysyk ûndersocht en befrege oer harren sûnens en libbensstyl. Ungefear fiif jier letter bart soks nochris. Sa wol it UMCG, dêr't LifeLines út opsetten is, de ûntwikkeling fan harren sûnnens folgje. De wittenskippers hoopje antwurd op de fraach te krijen hoe't minsken op sune wize âlder wurde kinne.

LifeLines, dat ein 2006 begûn, is ûnderdiel fan it Healthy Ageing-projekt fan UMCG en Ryksuniversiteit Grins.
Woltzeten

**Woltzeten** is in plak yn de Dútske gemeente Krummhörn, dielsteat Nedersaksen mei 193 ynwenners yn 2006 en 184 yn 2012. De pleatsen yn de omkriten heare ek ta Woltzeten. Dy pleatsen en buorskippen hawwe de nammen Juitswarf, Woltzetener Vorwerk, Blauhaus en Spiegelhaus.

## Skiednis

Woltzeten waard om 1000 hinne foar it earst yn in skriftlike boarne neamd. Midden yn doarp stiet de lytse tsjerke út 1727. Earder stie op itselde plak in oare tsjerke. Bysûnder is de liedklok yn in toer dy't los fan de tsjerke stiet.

Sa'n twa kilometer súdlik fan it doarp stiet it eardere kleaster Blauhaus dat boud waard tusken 1509 en 1529. Oant yn de 17e iuw húsmannen dêr noch nonnen. It meastepart fan it kleaster is bewarre bleaun en tsjinnet no as ûnderkommen fan in lânboubedriuw.

## Etymology en wapen
De plaknamme stammet fan it âldnederdútske "wolden"; dit wiist op de oanwêzigens fan sompen yn de omkriten. It wapen fan Woltzeten docht ek fermoedzjen dat it doarp oan in wetter lei. It krús yn it wapen ferwiist faaks nei it kleaster Blauhaus.

## Toerisme en ynfrastruktuer
Sûnt de jierren 70 fan de 20e iuw binne de winkels út Woltzeten ferdwûn. Dokters en restaurants binne dêr ek net mear. Yn de rin fan de tiid krige Woltzeten wol in kar oan fekânsjewenten. In âlde pleats is yn 2002 ek omboud foar it toerisme.

## Keppeling om utens
* Woltzeten op ynternet
Femke Wolthuis

**Femke Wolthuis** (Grins, 24 april 1966) is in Nederlânsk nijslêzer.

## Oplieding en wurk
Wolthuis studearre teaterwittenskippen yn Utert en Dublin. Dêrnei wurke sy as telefyzjeregisseur, presintator en ferslachjouwer fan ferskate programma's. Sûnt 2003 is se nijslêzer fan it 'RTL Ontbijtnieuws'. Dêrfoar presintearre se ek it nijs en oare programma's by Regio TV Utrecht.

## Njonkenaktiviteiten
Wolthuis is ek warber as keunstskilder en treedt op mei har kabaretgroep *Typisch!*. Yn 2008 en 2009 spile en song se yn de famyljemusical *De bende van De Korenwolf*, nei in boek fan Jacques Vriens en skreau dêr ek de lietteksten foar op muzyk van pianist/komponist Eric Bergsma. Anno 2010 sjongt se mei it ensemble Romanesca sigeunermuzyk, sjansons en jazz.
Sytze Wierda

**Sytze Wopkes Wierda** (De Himrik, 28 febrewaris 1839 - Seepunt (Kaapstêd), 10 desimber 1911) wie in arsjitekt dy't in wichtige rol spile yn de iepenbiere arsjitektuer fan Súd-Afrika yn de lette 19e iuw en iere 20e iuw.

Wierda is yn 1862 mei Hermina (Hermke) Kamp troud. Sy krigen fjouwer dochters. Neidat er yn kwalifisearre arsjitekt wurden wie, kaam er yn 1866 by de Nederlânske Spoarwegen yn tsjinst. Hy wie belutsen by it ûntwerp fan it Amsterdamsk Sintraal stasjon en in oantal oare gebouwen. Yn Nederlân hat er ek in grut tal tsjerken ûntwurpen. It is net hielendal dúdlik wêrom't er dizze baan opjoech en emigrearre.

Yn 1887 waard er oansteld as steatsyngenieur en arsjitekt fan de Súdafrikaanske Republyk nei't er dêr yn novimber 1887 oankaam wie. Hy ferfong Klaas van Rijsse dy't dy post tydlik ferfolde.

Wierda ûntwurp syn gebouwen yn de Frânske, Italiaanske en Flaamsk-Nederlânske Neo-Renêssânse styl dêr't doe in soad fraach nei wie.
 
Nei de Twadde Boere-oarloch begûn er mei C.F. Obermeyer in eigen praktyk. 'n Pear jier letter ferhuze er nei Kaapstêd. Sytze Wierda is yn 1911 yn it hûs fan syn skoansoan, C.J.G. van Hoogstraten, yn Seepunt (Kaapstêd) stoarn. It Wierdapark yn de stêd Centurion (foar 1994: Verwoerdburg) by Pretoria is nei Sytze Wierda ferneamd.


Law Chambers-001.jpg|Paleis fan Justysje yn Pretoria, ien fan Wierda syn ferneamdste ûntwerpen
Palace of Justice (S Wierda) 1902 Church Square Pretoria 010.jpg|Paleis fan Justysje (Pretoria)
Old Magistrates Office, Church Street, Boksburg 02.JPG|Old Magistrate's Office (Boksburg)
Wierda Bridge.JPG|Wierdabrêge (Pretoria)
Baarn Oude Utrechtseweg Paaskerk 293.JPG|Peasketsjerke, Baarn, 1880


## Literatuer
* H.M. Rex: *Sytze Wopkes Wierda. "Gouvernements ingenieur en architect" en "Hoofd van publieke werken" van de Zuid-Afrikaansche Republiek*. Pretoria, Stigting Simon van der Stel, 1980
* H.M. Rex: *Die lewe en werk van Sytes Wopkes Wierda in Nederland met verwysing na sy betekenis vir die Zuid-Afrikaansche Republiek. Pretoria (Thesis), 1974
* F. Kooistra: 'Sietze Wopkes Wierda. Een Friese architect in Zuid-Afrika'. Yn: *Fryslân'' 14 (2008), nr. 4, s. 21-24

## Keppelingen om utens
* Wierda's grêf.
* WIERDA, Sytze Wopkes artefacts.com
* Sjoch foar syn wurk hjir
Peter Blangé

**Peter Blangé** (Foarburch, 9 desimber 1964) is in Nederlânsk follybalspiler en -trainer. Hy die fjouwer kear mei oan de Olympyske Spullen. Yn 1992 helle er yn Barselona sulver en fjouwer jier dêrnei, yn 1996 waard er yn Atlanta Olympysk kampioen. Peter Blange wie ien fan de spilers dy't meidie oan it Bankrasmodel, dat model brocht de spilers ta twa medaljes op de Olympyske Spullen. Tusken maaie 2006 en desimber 2010 wie Peter Blangé bûnstrainer fan it Nederlânsk follybalploech.

## Karriêre as spiler
Hy begûn syn follybalkarriêre as alvejierrige by *Tonegido* yn syn berteplak. Dêrnei spile er ûnder oare foar *Startlift* en Brother Martinus. Fan 1990 ôf komt hy út yn Itaalje foar *Paeletti Catania* (1990-1991), * Maxicono Parma* (1991-1996), *Sisley Volley Treviso* (1997-1999). Ek kaam er foar *Moerser SC* (Dútslân) út, dan wie yn it seizoen 1996-1997.

Blangé debutearre yn de Nederlânske ploech yn 1984. Hy makke diel út fan de "lange mannen" dy't by de Olympyske Simmerspullen yn 1992 en 1996 sulver en goud wûnen. Hy kaam yn totaal 500 kear út foar Oranje en is dêrmei Nederlânsk rekordinternational. Der is gjin follyballer op de wrâld dy't sa'n protte wedstriden foar de nasjonale ploech spile hat as Peter Blangé. Mei de nasjonale ploech waard er yn 1997 Europeesk kampioen en wûn er njoggen kear de World League Volleyball.

## Karriêre as trainer
Nei syn karriêre as spiler waard Blangé trainer fan ORTEC.Nesselande yn Rotterdam. Hy brocht dy klup nei twa lânstitels, de nasjonale beker en de finale fan de Top Teams Cup. Besykers fan de webside *volleybalstatistieken.nl* keazen him ta bêste trainer fan 2004/2005.

### Bûnstrainer

Sûnt maaie 2006 is Peter Blangé bûnstrainer fan Nederlân. Yn maaie 2007 makke er bekend dat er him folslein rjochtsje woe op de Nederlânske ploech en dat er ophâlde soe by ORTEC.Nesselande. Op 29 desimber 2010 waard bekend makke dat Peter Blangé ophâlde soe as bûnstrainer fan de Nederlânske ploech. Troch tsjinfallende resultaten, it WK fan 2010 en it EK fan 2011 waarden net helle, is nei in petear mei it NeVeBo besletten dat Blangé direkt ophâldt mei it trainen fan de Nederlânske follyballers.  Op 22 maart 2011 waard bekend makke dat Edwin Benne de opfolger wurde soe fan Blangé, hy sil dêrby assistearre wurde troch Henk-Jan Held.  

## Trivia
Blangé wennet yn Oestgeest mei atlete Brigitte Pletting. Tegearre hawwe hja trije bern: in dochter en twa jonges (twilling).

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Woquard

**Woquard** is in doarp yn de Dútske gemeente Krummhörn, dielsteat Nedersaksen. It hie 184 ynwenners yn 2006 en 177 yn 2012.

Dit is it lytste doarp fan de gemeente. It wurdt yn 1632 foar it earst neamd as *Wachtwert*. It wapen fan Woquard ferhellet in protte oer de skiednis fan it doarp. De kleuren blau en giel ferwize nei it Sweedske keningshûs en bringe Katarina fan Sweden te binnen, de frou fan Edzard II. De liuw komt út het haadelingewapen fan de Manninga's; de Frânske leelje út it helmteken fan de greven Sirksena; de stjer kin mei it âlde wapen fan Norden yn ferbân brocht wurde.

De útdrukking "Wokert is ’n Rad" ('Woquard is in tsjel') tsjut op it strjitpatroan fan it doarp; de strjitten rinne as de speaken fan in tsjil nei de tsjerke yn de midden ta. Yn de tsjerketoer fan 1789 hinget de âldste tsjerkeklok fan East-Fryslân. Oan de westkant fan de tsjerke soe in boarch stien hawwe, dy't lykwols troch in haadling fan Pewsum ferwoastge wêze soe.

## Keppeling om utens
*  Offisjele webside fan Woquard
Karel IX fan Sweden

**Karel IX** (Stokholm, 4 oktober 1550 - Nyköping, 30 oktober 1611), wie kening fan Sweden fan 1604 oant syn dea yn 1611.

Hy wie de tredde soan fan Gustaf Wasa dy't kening fan Sweden waard, opfolger fan kening Sigismund, in soan fan syn broer Jehan Wasa.

Syn heit joech him it hartochdom Södermanlân, mar hy naam it earst nei de delfal fan syn styfbroer Erik XIV fan Sweden yn 1569 feitlik yn besit. Karel wie de wiere oanfierder fan de opstân tsjin kening Erik XIV mar koe net goed mei syn broer Johan, dy't Erik opfolgje soe. Karel wie in oertsjûge kalvinist, mar doe't Johan III yn 1592 stoar, waard er opfolge troch syn soan, de katolike Sigismund, dy't al kening fan Poalen wie. Karel waard de lieder fan de protestantske opposysje yn Sweden. Yn 1595 waard Karel fanwege de Ryksdei oansteld as regint en de reaksjonêre en katolike Sigismund waard lang om let yn 1599 ôfset as kening. Yn 1604 folge Karel him formeel op.

Karel IX hie net in protte súkses mei syn bûtenlânske polityk. Hy fierde kriich tsjin Poalen, it Tsaardom Ruslân en Denemark, mar it smiet net folle op.

Karel boaske earst oan Anna Marije fan de Palts-Simmern (1561–1589), dochter fan Loadewyk VI fan de Palts en Elizabeth fan Hessen. Yn 1592 troude er nochris, no mei Kristina fan Holstein-Gottorp, dochter fan Adolf fan Sleeswyk-Holstein-Gottorp.
Departemint East-Fryslân

It **Departemint East-Fryslân** bestie fan 1807 oant 1810. De haadstêd wie Auwerk.

Foar 1807 hearde East-Fryslân ta Prusen, mar neidat Prusen yn 1807 de Slach by Jena ferlern hie fan de Frânske keizer Napoleon Bonaparte, moast it East-Fryslân ôfstean ûnder de Frede fan Tilsit. Der waard in departemint fan it keninkryk Hollân fan makke; Loadewyk Napoleon Bonaparte, de keizer syn broer, wie dêr doe kening fan.

Nei de anneksaasje fan it keninkryk Hollân op 9 july 1810 waard it departemint op 1 jannewaris 1811 in departemint fan it Earste Frânske Keizerryk ûnder de namme Ems-Oriental (Easteriems).

Lândrost fan East-Fryslân wiene:
:Godert Alexander Gerard Philip van der Capellen (5 febrewaris 1808 – 1 jannewaris 1809)
:Willem Queysen (22 desimber 1808 – 25 febrewaris 1811)
Strjitten yn Wurdum

De **Strjitten fan [[Wurdum]]:**

De strjitten fan Wurdum krigen nei 1945 lykas ek gâns lytsere doarpen yn Fryslân offisjele strjitnammen. In oantal strjitten yn Wurdum binne nei bekende Wurdumers ferneamd. Wurdum hat in twatal Ingelsktalige strjitnammen, de George Emerson- en W. R. Fisherstrjitte. Yn de Twadde Wrâldoarloch makke in troch de Dútsers oansketten Wellingtonbommesmiter, mei as gesachfierder, George Emerson, in needlanning by Wurdum. It slagge de piloat William Robert Fisher mei muoite it tastel oer de huzen hinne te krijen, wêrtroch it doarp foar in ramp bewarre bleaun is. Fisher stoar as iennichst fan de seiskoppige bemanning by de hurde lanning en is yn Wurdum te hôf brocht. De oare mannen dy't min of mear ferwûne wiene, hawwe ta oant ein fan 'e oarloch yn Dútske kriichsfinzenis trochbrocht. 

## A
* *Arjenspôle* -

## N
* *Barrahústerdyk* - dyk nei Barrahûs
* *Bollemanssteech* - Bolleman
* *Bredyk* -

## D
* *Doeke Helamastrjitte* - nei Doeke Hellema, 1766 - 1856, skoalmaster, boer, histoarjeskriuwer

## G
* *George Emmersonstrjitte* - George Emerson
* *Grutte Buorren* -
* *Grienedyk* -

## H
* *Hôf* -

## J
* *Jacob Algerasingel* - Jacob Algera, 1902 - 1966, jurist, politikus, minister fan Ferkear en Watersteat.

## K
* *Kamp* -
* *Kempenaersreed* -

## L
* *Legedyk* -
* *Loodyk* -
* *Lytse Buorren* -

## M
* *Marwertsterdyk* - dyk nei buorskip Marwert

## P
* *Pastorijsingel* -
* *Piskhoarnedyk* - Piskhoarne

## S
* *Sjouke van der Kooistrjitte* - Sjouke van der Kooi, 1851 - 1944, skoalmaster, kenner fan it Hylpersk. 
* *Skoallesteech* -
* *Swichumerdyk* - dyk nei Swichum
* *Sybren Valkemastrjitte* - Sybren Valkema, boer, kastlein, toanielskriuwer en sosjalistysk foarman. 

## T
* *Theodorus Beekhuisstrjitte* - Theodorus Beekhuis, 1808 - 1993, húsdokter, tsjerkfâd en mannich oare bestjoersfunksjes
* *Tjitze de Boerstrjitte* - Tjitze de Boer, 1866 - 1942, heechlearaar wiisbegearte en grut Islamkenner.
* *Tsjaarderdyk* - dyk nei it buorskip Tsjaard

## W
* *Werpsterdyk* -
* *Widesteech* -
* *William Robert Fisherstrjitte* - William Robert Fisher
De Geitefok

**De Geitefok** is de âldjiersploech fan Aldeberkeap. It is de âldste feriening yn syn soart, de ploech waard stifte yn 1945. Leden fan De Geitefok wurde *Geitefokkers* neamd.

De leden fan De Geitefok binne manlju yn de houbere leeftyd dy't noch net troud binne. De klaaiïng fan De Geitefok bestiet út in blauwe broek en kile, giele klompen, in swarte pet en in reade bûsdoek om 'e hals. Om de nekke hawwe hja in keatting mei in aaisdop, bierfiltsje, flesse-iepener en oare fersierings.

Yn desimber set de feriening in krystbeam yn de midden fan it doarp. Troch it jier hinne organisearret De Geitefok ferskate aktiviteiten. Yn it ferline hat de âldjiersploech in tal kearen in peaskefjoer organisearre. Ek wurdt alle jierren healwei desimber *Kleintje Geitefok* organisearre, fêst in foarpriuwke foar it nijjiersfeest.

Yn de midden fan Aldeberkeap stiet in stânbyld fan in geit, 'Snoesje' neamd. It byld waard yn 1971 troch De Geitefok oan it doarp oanbean nei oanlieding fan it 25-jierrich bestean fan de ploech en is fan de hân fan keunstner Henk Belkega.

## Doelstellings
De Geitefok set harren yn foar de mienskip fan Aldeberkeap.

Doelstellings fan De Geitefok binne:
*It jaan fan omtinken oan ferienings en ynstellings fan it doarp en somtiden ek oan persoanen troch it jaan fan kado's.
* It soarchjen foar positive oandacht foar it doarp troch it útfieren fan in ludike stunt om âldjiersdei hinne. 

Om it âldjierfeest hâlde te kennen en de ferienings en ynstânsjes yn it doarp in kado jaan te kennen geane de Geitefokkers oan de ein fan it jier, meastentiids oan de begjin fan desimber, lâns de doarren om jild yn te sammeljen.

## Stunts
As âldste âldjiersploech fan it lân hat de feriening al in lange skiednis fan it útheljen fan stunts. Sa hie De Geitefok yn 1961 it Swurd fan Grutte Pier ûntfytmanne. Yn 1962 waarden ferskate stunts úthelle, wêrûnder it fuortheljen fan de klokken út it tydlike kariljon fan It Hearrenfean.

* 1994 - Grutte tillefoan fan Centraal Beheer
* 1995 - Mislearre stunt
* 1996 - Ferkearsbuorden
* 1998 - Twa stânbylden fan earrebarren
* 1999 - Asfaltwals
* 2001 - Neimakke stânbyld fan it Frijheidsbyld út Hearhugowaard
* 2002 - Byld fan in joker
* 2003 - Kofjekop fan Douwe Egberts
* 2004 - Stânbyld fan *Jannes* by de seehûne-opfang fan Pieterbuorren
* 2005 - Keet fan it tillefyzjeprogramma 'In Holland staat een huis'
* 2006 - Ferklaaid is boeven nei twa mislearre stunts
* 2007 - Yn de brân stekken fan in auto yn gearwurking mei de brânwacht
* 2008 - Stânbyld harten út Rutten
* 2009 - Karantêne pleatsen stânbylden bokken en geiten
* 2010 - Wolkomstbuorden provinsje Fryslân
* 2011 - Ringen Olympysk Stadion Amsterdam

## Keppeling om utens
* Hiemside fan De Geitefok
Kwissipedy

De **Kwissipedy** is in kwis fan fyftjin fragen om yn de kunde te kommen mei de ynhâld fan de Fryske Wikipedy. De antwurden op de kwisfragen binne allegear op de Wikipedy werom te finen. In moaie manier om ris op nijsgjirrige plakken fan de Wikipedy te kommen.
## útlis

Efter elke fraach steane trije antwurden. 

Klik op ien fan de trije antwurden. 

Jo komme no op de side dêr't it antwurd te finen is. 

Klik ûnderoan op it **>**-tekentsje ûnder it blauwe pompeblêdsje op dy side.
:*In goed antwurd bringt jo daliks wer op dizze fragelist. 
:*In ferkeard antwurd bringt jo nei klikken op it **>**-tekentsje wer op dizze frageside. 
----------------
Kwissypedy

Spitich, dit antwurd op de **Kwissipedyfraach** wie net goed. Klik ûnderoan it logo op '''nei de folgjende fraach''' om troch te gean.