open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin B-10

De **Martin B-10** wie de earste iendekker bommesmiter út de FS dy't hielendal fan metaal makke wie. It tastel kaam yn tsjinst yn 1934. It wie ek de earste bommesmiter dy't massaal produsearre waard en hy prestearre better as de besteande jachtfleanmasines op dat stuit. De B-10 tsjinne as basis foar de ferzjes **B-12**, **B-13**, **B-14**, **A-15** en **O-45** .

It B-10 ûntwerp hie in tal revolúsjonêre fernijings dy't fabrikant Martin de *Collier Trophy* yn 1932 besoarge:
* in ynwendich bommerûm
* draaiende mitrailleurkoepels
* ynlûkber lâningsgestel
* *cowlings* om de silinders, foar in bettere kuolling
* folslein fan metaal

It waard de standert foar alle lettere bommedragers.

De B-10 hat tsjinne by de Nederlânske Eastyndyske Loftmacht en ek by 7 oare loftmachten njonken dy fan de FS.

## Technyske feiten

## Keppeling om utens
* National Museum of the U.S. Air Force, artikel oer de B-10
Klaus Maria Brandauer

**Klaus Maria Brandauer** (Bad Aussee, 22 juny 1944) is in Eastenryksk akteur, filmregisseur en pedagooch. Brandauer hat as ien fan mar in pear Dútsktalige akteurs súkses hân yn Hollywood.

## Filmografy (kar út)

|-

|-
| 1972 || *The Salzburg Connection* || Johann Kronsteiner ||  
|-
| 1979 || *A Sunday in October* || Hoffmann || 
|-
| 1981 || *[[Mephisto (1981 film)|Mephisto]]* || Hendrik Höfgen || Wûn Academy Award foar Bêste Frjemde Taal Film
|-
| 1983 || *[[Never Say Never Again (film)|Never Say Never Again]]* || Maximilian Largo || &nbsp;
|-
| 1985 || *Oberst Redl* || Alfred Redl || 
|-
| 1985 || *[[Out of Africa (film)|Out of Africa]]* || Baron Bror Blixen || Nominearre foar Academy Award en wûn in Golden Globe.
|-
| 1988 || *[[Hanussen (1988 film)|Hanussen]]* || Klaus Schneider || &nbsp;
|-
| 1989 || *[[La Révolution française (film)|La Révolution française]]* || Georges Danton ||  
|-
| 1990 || *[[The Russia House]]* || Dante ||  
|-
| 1991 || *[[White Fang]]* || Alex Larson||  
|-
| 2001 || *[[Druids (film)|Druids]]* || Julius Caesar ||  
|-
| 2009 || *[[Tetro]]* || Carlo Tetrocini||
|-
| 2009 || *The Interrogation of Harry Wind* || || 
|}
Maartensdijk

**Maartensdijk** is in doarp en eardere gemeente yn de hjoeddeiske gemeente De Bilt, yn de provinsje Utert. It doarp hat 4.880 ynwenners (2021). De gemeente omfieme by de opheffing yn 2001 de doarpen Maartensdijk, Groenekan, Hollandsche Rading en Westbroek.

Maartensdijk is ûntstien yn in grut feangebiet tusken It Goai en de Utertse Fecht, dat it "Eastfean" neamd waard. Yn de 15e iuw dûkte de namme *Maartensdijk* foar it earst op, as in wetterwurk yn dat Eastfean. De delsetting dy't der yn de neikomende jierren omhinnegroeide krige op it lêst deselde namme. De gemeente besloech yn it earstoan hast it hiele Eastfean.

Oarspronklik wie Maartensdijk in lintdoarp by de Doarpswei lâns (dy't nei de ferfeanting fan it gebiet noch "de Sint Maartensdijk" neamd waard). Dy dyk wie ien fan de ûntginningsassen yn it ûntgûne feangebiet. Letter is it doarp sterk yn súdlike rjochting útwreide, wêrtroch it syn lintfoarm ferlern hat. Dochs is der nea in echte buorren ûntstien. 

## Boargemasters
*1811-1847 Mr. Maurits Jacob Eyck van Zuylichem
*1847-1866 Frans Nicolaas Marius Eyck van Zuylichem
*1924-1935 C. van der Voort van Zijp
*1973- na 1983 Mr. A.L.W.J. Panis (CDA)
* oant 2001 Mr. P.H.D.H. Diepenhorst

## Ferneamde ynwenners
* Bas van der Vlies (1942-2021), âld-politikus (SGP, earder Twadde Keamerlid)
* Schelto van Heemstra (1807-1864), politikus

## Keppelings om utens
* Maartensdijk online
* De Bilt
* Maartensdijk yn 'e Kuypersatlas.

## Ofbylden

Ofbyld:Maartensdijk Herenhuis.jpg|*Hearehûs oan de Doarpswei*
Ofbyld:Maartensdijk RK.jpg|*Moderne roomske Sint-Maartenstsjerke*
Ofbyld:Eykenstein Maartensdijk 220.JPG|*[[Landgoed Eyckenstein|Eyckenstein]]*
Ofbyld:Voormalig_gemeentehuis_Maartensdijk_20040916.jpg|*Earder gemeentehûs, no plysjeburo*
Ofbyld:Rusthoven Maartensdijk 221.JPG|*[[Bûtenplak Rustenhoven|Rustenhoven]]*
Ofbyld:Spoorlijn_door_Maartensdijk_20040916.jpg|*It spoar ([[Spoar Hilfertsom - Lunetten|Easterspoarwei]]) by Maartensdijk mei unike spoarbôgen*
Ofbyld:Schut in Maartensdijk 20040828.JPG|*Alde skut mei draaitsjil oan de Doarpswei*
Tony Feitsma

**Anthonia (''Tony'') Feitsma** (Brantgum, 18 jannewaris 1928 - Ljouwert, 9 augustus 2009) wie heechlearaar Frysk oan de VU yn Amsterdam. 

## Biografy
Tony Feitsma waard berne op in boerepleats yn Brantgum. Doe't se lyts wie ferfearen har âlden nei in nije pleats yn de Wieringermar. Se folge it Murmelliusgymnasium yn Alkmaar en studearre Frysk, Deensk en Frânsk oan de UfA. Nei in jier as fiif as learares Frânsk yn Harns wurksum west te hawwen, waard se yn 1961 wittenskiplik meiwurker oan it Frysk Ynstitút yn Grins. Yn augustus 1968 waard se, tagelyk mei Henk Meijering, beneamd as wittenskiplik meiwurker oan de VU, om de fakatuere fan heechlearaar Klaas Fokkema yn te foljen, dy't op 26 febrewaris 1967 ferstoarn wie. De stúdzjerjochting Frysk beskikte dêrmei oer twa fte's. Yn 1974 promovearre Feitsma *cum laude* op it Midfrysk fan Gysbert Japicx en yn 1976 waard se oansteld as bûtengewoan heechlearaar Frysk oan de VU, wat se bleau oant har emeritaat yn 1993. Se hie it mêd fan de Nij- en Midfryske taal- en letterkunde op har noed.

Tony Feitsma hat har har hiele libben aktyf ynset foar de Fryske taal. Se hat in protte wittenskiplike publikaasjes op har namme, yn it foarste plak taalkundich, mar se hat ek skreaun oer Frysk ûnderwiis en de sosjale skiednis fan it Frysk. Yn 2008 hat se noch har eigen fûns yn it libben roppen om it Frysk yn it deistich libben te stypjen, dêr't se it gebrûk fan de taal dy't se altiten bestudearre hat, stypje woe. Doe't it Frysk Hânwurdboek yn 2009 publisearre waard, waard it twadde eksimplaar oerlange oan Feitsma.

Ek op kultureel en polityk mêd wie Tony Feitsma aktyf. Sa hat se yn it bestjoer fan de Koperative Utjouwerij sitten en se hat yn de begjinjierren foarsitter fan de Fryske Nasjonale Partij west.

De neilittenskip fan Feitsma waard nei har ferstjerren beheard troch it Feitsma Fûûns fwar it Frysk. Op 2 septimber 2018 waard Tony Feitsma yn har berteplak Brantgum betocht by it Bûter yn 'e Brij Festival 2018. Sprekker wie dêrby Liuwe H. Westra, predikant en oersetter te Lollum, dy't bekendmakke dat er troch it Feitsma Fûûns fwar it Frysk frege wie om in biografy fan Feitsma te skriuwen. It wie eins de bedoeling dat dy mei twa jier klear wêze soe, mar trochdat ûnder de koroanafiruspandemy moannenlang alle argiven ticht wiene, rûn dat út ta twa en in heal jier. It boek krige as titel: *Pionier foar it Frysk: Libben en Striid fan Tony Feitsma*. It earste eksimplaar waard op 14 septimber 2022 by in offisjele boekpresintaasje yn Ljouwert troch Westra útrikt oan kommissaris fan 'e kening yn Fryslân Arno Brok.

## Oer Feitsma
* Wittenskip en Beweging - Skôgings oer wurk en stribjen fan prof. dr. Tony Feitsma. Red: Anne Tjerk Popkema, Lolke Folkertsma, Redbad Veenbaas, Alex Riemersma. 2015
* , *Pionier foar it Frysk. Libben en striid fan Tony Feitsma*, biografy. Afûk (2022)

## Keppeling om utens
* Webstee fan it Feitsma Fûns
* Facebookside fan it Feitsma Fûns
Kerst Huisman

**Kerst Huisman** (Terwispel, 1940) is in âld-sjoernalist, publisist en histoarikus. 

Nei syn oplieding ta ûnderwizer waard er tsjinstwegerder en wurke in jier oan de VGLO-skoalle yn Beverwyk. Studearre ek skiednis MU. As sjoernalist wie er oan it wurk by de Friese Koerier en nei de fúzje by de Ljouwerter Krante. Publisearre yn De Strikel ûnder de namme Swarte Jan oer fassistyske tendinzen yn de Fryske beweging, yn en nei de Twadde Wrâldoarloch. Makke ek in dokumintêre oer bûtenparlemintêre aksjes sûnt de jierren '50. Hy hat ûnder oare meiwurke oan de *[[Kanon fan de Fryske skiednis|De kanon fan de skiednis fan Fryslân]]*. Sûnt 2004 sit er yn de redaksje fan it Frysk Genoatskip foar it skiedkundige tydskrift 'Fryslân'. Op it politike mêd hat Huisman warber west foar de FNP en foar de Partij voor het Noorden.
Yn 2010 is Huisman redaksjelid fan it Histoarysk Tydskrift Fryslân fan útjouwerij Waanders.

## Wurk
;Boeken
*1973 - *It libben fan [[Gerrit Roorda]]*
*1995 - *Slits en roggeprip : Opsterland 1940-1945* (*Nederlânsk*)
*2002 - *Tusken Fryske dream en Nederlânske macht*
*2003 - *De Friese geschiedenis in meer dan 100 verhalen* (*Nederlânsk*)
*2005 - *De twintigste eeuw in meer dan 100 verhalen* (*Nederlânsk*)
*2006 - *Mysteries in Friesland* (*Nederlânsk*)
*2007 - *Waar blijft de tijd 1000 jaar Friese Wouden* diel 1 (*Nederlânsk*)
*2007 - *Waar blijft de tijd 1000 jaar Friese Wouden* diel 2 (*Nederlânsk*)
*2008 - *Friesland heeft zijn eigen verhaal* (*Nederlânsk*)
*2008 - redaksje foar it boek *Diggelgoud* (*Nederlânsk*)
*2009 - *Opstand in de turf* (*Nederlânsk*)

;Publikaasjes
*1997 - *Hollanders* yn 'Trouw' (*Nederlânsk*)
*2005 - *De eenheidsstaat is niet heilig* yn it Frysk Deiblêd (*Nederlânsk*)
*2006 - *Oantekeningen by de hillichheid fan Nederlân* foar de FNP Ljouwert (*Nederlânsk*)

As redakteur by it Frysk Genoatskip foar it tydskrift 'Fryslân' hat Huisman sûnt 2004 in hiele rige publikaasjes skreaun.  Huisman hat foar De Moanne ek ferskate publikaasjes skreaun.

;Oar
*1998 - Fryslân op de kaart : histoaryske atlas fan Fryslân op CD-rom
*2008 - Fryslân scheurkalender 2008
Hollandsche Rading

**Hollandsche Rading** is in doarp yn de gemeente De Bilt, yn de provinsje Utert. Op 1 jannewaris 2021 hie Hollandsche Rading 1.575 ynwenners. 

Rading hat de betsjutting fan raaiing, dat line of grins betsjut. De namme ferwiist nei de eartiidse striidkwestje oer de grins tusken Hollân en Utert. Benammen de grins om It Goai wie yn de midsiuwen oanlieding foar meardere oarloggen.
Yn 1719 bliek it needsaaklik de grins fan Iemnes oant Loosdrecht mei stiennen grinspeallen oan te jaan. Dy monumintale peallen steane no noch oan de Vuursche Dreef. 

It doarp leit oan it spoar fan Utert nei Hilfertsom en hat in stasjon ( stasjon Hollandsche Rading). It stasjon is unyk, omdat it yn twa provinsjes leit. De perrons lizze skean foar elkoar oer mei in spoaroergong der tuskenyn: oan de noardkant dêrfan rint de grins tusken Noar-Hollân- en Utert. De kearn Hollandsche Rading is de jongste fan de eardere gemeente Maartensdyk en ûntstie nei de jierren tweintich fan de foarrige iuw.

Oan 1930 wie it benammen heidegebiet mei in pear ferspraat lizzende pleatsen en wat arbeidershúskes. Sûnt 1930 binne de huzen oan de hjoeddeiske leanen boud, faak foar Ald-Ynjegongers. Der ûntstie in kearn mei in soad winkeltsjes, dy't no ferdwûn binne. De kaam in halte oan it spoar en der kamen in protte toeristen. 
 
Ienris yn it jier is de iepen dei fan modelbouferiening Radingspoor, wêrby't ûnder mear tsientallen op stoom ridende skaalmodellen te sjen binne. 

Hollandsche Rading leit oan de Europeeske wannelrûte E11, ek wol  Marsekreammerpaad neamd. De E11 rint fan De Haach nei it easten, op dit momint oan de grins Poalen/Litouwen ta.

Hollandsche rading lei oant 2001 yn de gemeente Maartensdijk, dy't doe mei De Bilt fusearre ta de nije gemeente De Bilt.
Chelmno

**Chelmno** (*[[Poalsk]]: Chełmno; [[Dútsk]]: Kulmhof*) wie in ferneatigingskamp fan de Nazi's in Poalen yn de Twadde Wrâldkriich. It bestie út in âlde bûtenpleats (*Slosslager*) en in kamp yn in bosk (*Waldlager*) en lei likernôch 70 kilometer bûten Lods, by de stêd Chełmno nad Nerem (Kulmhof an der Nehr).

Chelmno wie it earste kamp dêr't finzenen op grutte skaal ombrocht waarden. De finzenen waarden yn sletten frachtweinen opsletten en ridende wei waarden dan de útlitgassen werom yn de laadromte brocht. It duorre sa'n 7 minuten eardat men dea wie. Men ried fan it *Schlosslager* nei it *Waldlager* en dêr, yn de bosk, waarden de liken yn massagrêven bedobbe. Dat barde troch de *[[Sonderkommando]]s* fan de SS oanfolle mei Joadske finzenen. Om't dy grêven op grutte ôfstân lange tiid te rûken wiene, gie men letter oer ta it ferbaarnen fan de liken yn de iepen loft.

It kamp waard op 8 desimber 1941 iepene en hat bestien oant maart 1943. De Joaden út it Wartheland Distrikt (út de omkriten fan Chelmo) wiene doe allegear ferneatige. It kamp waard opnij yn gebrûk nommen yn 1944. It wiene doe foaral Joaden út it getto fan Lods dy't dêr harren ein fûnen. Yn de rin fan de oarloch waarden ek Hongaarske en Tsjechyske Joaden en Russyske kriichsfinzenen nei kamp deportearre. Men rûst it tal slachtoffers op sa'n 360.000 minsken, mar guon ûndersikers fine dat te heech. 

## Keppeling om utens
* http://de.wikipedia.org/wiki/Sonderaktion_1005
* United States Holocaust Memorial Museum Chełmno
Falleikanaal

It **Falleikanaal** is in kanaal fan ûngefear 40 km lang yn de provinsjes Utert en Gelderlân. De namme is ûntliend oan de Gelderske Fallei, dêr't it kanaal trochhinne streamt. It doel fan it kanaal is de ôfwettering fan dyselde fallei en dus it foarkommen fan wetteroerlêst. Oan de westkant fan it kanaal is in begroeide hege wâl, oan de eastkant rint in fytspaad fan Leusden oan Feanendaal ta.

## Lizzing
It kanaal rint fan de Nederryn by Renen (oan de foet fan de Grebbeberch) nei de Iem yn Amersfoart. Op ferskate plakken foarmet it kanaal de grins tusken Utert en Gelderlân. De plakken dêr't it Falleikanaal trochhinne of lâns rint, binne:
* Renen
* Feanendaal
* Skerpenseel (Gelderlân)
* Wâldenberch
* Leusden
* Amersfoart

## Oanlis
It Falleikanaal yn syn hjoeddeiske foarm waard oanlein yn de perioade 1935-1941 yn it ramt fan de wurkferskaffing: diels ta fersterking fan de Grebbelynje, diels ta ferbettering fan de ôfwettering fan de Gelderske fallei. Dielen fan it kanaal bestean lykwols al folle langer, it stik tusken Renen en Feanendaal waard bygelyks al yn de Midsiuwen groeven en is sûnttiid bekend ûnder de namme Biskop Davids-grift of koartwei *Grift*. Op de hichte fan Wâldenberch folget it diels de eardere rin fan de Lunterske Beek, ter hichte fan Leusden dat fan de Modderbeek.

## Fersmoarging
It kanaal hat in soad fersmoarge slib. By Overberch waard yn 2004 baggere om dit probleem op te lossen.

## Keppeling om utens
*Webstee fan Wetterskip Fallei & Iem.
Doarpswei (Martensdyk)

De **Doarpswei** (*Dorpsweg*) foarmet de haadferkearsier fan it eardere lintdoarp Martensdyk yn Utert.

Op in kaart út 1699 hiet de doarpswei noch “Martens Dyck”, nei Sint Maarten. Letter is dy namme op it doarp oergongen. Oant yn de earste helte fan de 20e iuw hat de namme doe *Tsjerkestrjite* west. Earst sûnt dy tiid is de namme *Doarpswei*.

Yn it jier 1405 is de basis foar de Doarpswei lein doe't dêr, by it oanmeitsjen fan it feangebiet Eastfean út it suden wei, in dyk oanlein waard, in saneamde dwersdyk of ûntginningsas. By de noardkant fan de dyk lâns is der ek in wjittering oanlein, dy't it wetter fan de Utertske Heuvelrich ôf, yn westlike rjochting ôffiert. Dy sleat leit der hieltyd noch; minsken moatte dan oer in brechje om by it hûs te kommen. Stadichoan binne der oan de súdkant fan de wei mear sydwegen en bebouwing komd.

De Doarpswei einiget yn it westen by de oansluting op de Tolikkerwei en giet yn it easten by de  eardere gemeentegrins tusken Martensdyk en De Bilt oer yn de Martensdykskewei. Op 170 meter fan de Tolikkerwei krúst de Doarpswei it spoar fan Utert nei Hilfertsom en op sa’n 240 meter fan de Tolikkerwei ôf de A27.

Oan beide kanten fan de Doarpswei binne tusken de nije huzen noch in soad âlde pleatsen te finen. Beide úteinen wurde markearre troch in pear monumintale gebouwen: oan de westein it eardere gemeentehûs en de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke, oan de eastkant Rustenhoven en Eyckenstein.
Moorst

**Moorst** is in buorskip dat leit tusken Scherpenzeel, De Glind en Snorrehoef, yn de provinsje Utert en Gelderlân. It leit yn fjouwer gemeenten: Scherpenzeel, Woudenberg, Leusden en Barneveld.

It beslaat de Moorsterwei en de wei Lyts Moorst. Dêroan lizze de pleatsen Grut Moorst, Middelmoorst en Lyts Moorst. De Moorsterbeek streamt der trochhinne.

De namme komt fan "moer-horst": in sânich, beboske heger lizzend stikje lân yn feangrûn of oar sompich lân.
De Glind

**De Glind** (Nedersaksysk: *De Gliend*) is in lyts doarp yn de gemeente Barneveld yn de midden fan Nederlân, yn de provinsje Gelderlân. It leit tusken Barneveld en Leusden en hat 641 ynwenners (2004). 

It doarp stiet benammen bekend om de protestantse jeugdynstelling de Rudolphstifting dy't hjir sit en stiet dêrom ek bekend as *Jeugddoarp De Glind*. Benammen dêrtroch hat it doarp in soad rekreatieve mooglikheden foar de jeugd, lykas in bernebuorkerij, maneezje, jeugdherberch en in swimbad.

Dochs is *De Glinder Booyhoek* gâns âlder as it jeugddoarp. It kerspel Barneveld bestie eartiids út it doarp en de buorskippen Kallenbroek, Esveld en *De Glind*. Yn de lêste buert lei ek it hûs *De Glinthorst* - in mânske wentoer mei in oantal bygebouwen. De hearen dan dy havesate hienen in tal pleatsen yn de omkriten lykas *Bergstein*, 'Den Brom* (ek wol *Kleijn Schaffelaer* neamd), *Grut Birreveld*, *Lyts Birreveld*, *De Knip* en *Burgstede*. Yn de [[19e iuw]] wennen der safolle bewenners yn De Glind dat it gemeentebestjoer der yn 1854 in iepenbiere legere skoalle fêstige. *

## Keppeling om utens
*De Glind Digitaal Webside
*Skiednis De Glind
Suteljen

**Suteljen** is it ferkeapjen fan guod fan hûs nei hûs. Dejinge dy't sutelt wurdt in sutelder neamd. 

Suteljen barde benammen yn de perioade dat der noch net folle gewoane winkels yn de buert wienen, benammen op it plattelân. Hjirby falt te tinken oan in bakjeman, lapkepoepen, garnituer (knopen en linten). Mar ek in molkboer, in slachter, bakker of winkelman sutele. Yn de Wâlden waard ek sutele mei eigenmakke bjinders.
Feike Boschma

**Feike Boschma** (Ysbrechtum, 27 april 1921 - Amsterdam, 13 novimber 2014) wie in Nederlânsk akteur en teätermakker. 

Hy ûntwikkele yn de Twadde Wrâldkriich syn marionettespul en debutearre as poppespiler by Wim Sonneveld yn 1947. Dêrnei wurke er mei útienrinnende keunstners sa as dûnseres Cilli Wang, byldzjend keunstner Peter Struycken, (hân)poppespiler Jan Nelissen, (mime)akteur Rob van Houten en sjonger/akteur Guy Sonnen. De perioade Funhouse mei Rob van Houten wie tige suksesfol. Hja makken absurdyske teäter, harren gearwurking sette útein ein jierren sechtich en mear as tritich jierren waard geregeld optreden. Feike Boschma makke ek in útstapke nei Grikelân dêr't syn teäter foarstelling *A romance in many dimentions* troch it publyk goed ûntfongen waard.

Yn it seizoen 2006/2007 spile Feike Boschma mei yn in muzykteäterfoarstelling oer de dichters Heinrich Heine en Aleksander Poesjkin.

As earbetoan oan Feike Boschma syn pionierwurk as poppespiler is yn Amsterdam yn 2009 it 'Feike Huis' oprjochte, in briedplak foar nije generaasjes poppespilers. It hûs is ûnderdiel fan it Ostadeteäter. 

## Keppelings om utens
* Heine Hände Pistolen Poesjkin 
* "Een uur Ischa", 10 oktober 1989 (VPRO Radio) - Ischa Meijer yn petear mei Feike Boschma. (It ynterview begjint op 49:47:00.)
* Feike Boschma
Snorrehoef

**Snorrehoef** is in buorskip yn de gemeente Leusden yn Utert.

De huzegroep leit om de *Asschatterwei*, de wei fan Leusden nei Achterveld. Bewesten grinzet Snorrehoef oan de buorskip Asschat. Wat beëasten, oan de *Postwei* rjochting De Glind, leit it regionale partysintrum *De Klaveet*.

De namme *"Snorrehoef"* betsjut nei alle gedachten *Hoeve* ('pleats') fan *Snorre* (persoansnamme).
List fan Folkslieten

In **folksliet** is in liet dat tsjinst docht as folks- of steats-symboal foar in folk of naasje, al dan net gearfallend mei of yn in steatkundich ferbân.

Binnen in sa opfette kategory kin ek in eigen folk of naasje sûe zonder eigen steat of mei autonomy in eigen folksliet hawwe, krektas in regio of sels in stêd of doarp.

De meldij fan it folksliet hat hast altyd in marstempo.

## Nederlân en Belgje

## Nederlânske en Belgyske regionale folkslieten

## Nederlânske stêden

## Nederlânske Antillen, Aruba en Suriname

### Eilannen fan de Nederlânske Antillen

### Oare lannen en harren folkslieten

### Ynternasjonale folkslieten
Europa - Europeesk folksliet
Esperanto - La Espero
NAVO - Hymne to the NATO 
Olympyske Spullen - Ancient eternal and immortal spirit of Αρχαίον Πνεύμ'αθάνατον
Şalom

**Şalom** (Hebriuwsk: שָׁלוֹם, Frysk: frede) is in Joadsk-Turksk wykblêd dat yn Istanbûl, Turkije ferskynt. De bydragen binne meast yn it Turksk en ien blêdside it Sefardysk.
De krante is yn 29 oktober 1947 opsetten troch de Joadsk-Turksk sjoernalist Avram Leyon.
De krante hat in oplage fan 5.000 eksimplaren (2005).
Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş. is de printer fan de krante.
Yakup Barokas is de redakteur. 

## Keppeling om utens
* http://www.salom.com.tr (Turksk)
* http://www.salom.com.tr/news/list/category/19-Judeo-Espanyol.aspx (Sefardysk)
Charlotte Rampling

**Charlotte Rampling** (Sturmer, Essex, 5 febrewaris 1946) is in Britsk aktrise, dy't ek yn Frânske en Italjaanske films te sjen west hat.

## Biografy
Rampling is de dochter fan kolonel Godfrey Rampling, in eardere Olympyske atleet. Har bernejierren brocht se troch yn Frankryk, mar letter gie hja werom nei Ingelân. Sy spile yn musicals en die modellewurk. Yn 1972 troude sy mei akteur Bryan Southcombe. By dy relaasje wie noch in ekstra persoan belutsen, in manlik model, dat hja hiene in «ménage à trois». Rampling dêroer yn in ynterview: *There are so many misunderstandings in life. I once caused a scandal by saying I lived with two men [...] I didn't mean it in a sexual sense [...] We were just like any people sharing an apartment.* Rampling wertroude mei de Frânske musikus Jean-Michel Jarre, mar ek dit houlik einige yn in skieding yn 1997 doe't hja ûntduts dat Jarre ferhâldings mei oare froulju hie. Hja rekke oerspand, mar fûn treast yn de earms fan Jean-Noël Tassez, in Frânske kommunikaasje *tycoon*, sûnt 1998. 

Mei Jane Birkin en Jacqueline Bisset makke hja har filmdebút yn de Ingelske komeedzje *The Knack …and How to Get It* út 1965. Neitiid herhuze sy nei Itaalje foar mear serieus wurk. Hja draaide dêr yn 1969 mei Luchino Visconti de film *The Damned*. By it grutte publyk waard se fral bekend mei de film fan Liliana Cavani *The Night Porter* út 1974. Ein jierren 70 ferfarde hja nei Frankryk en dêr spile sy mei yn films fan ûnder oaren Yves Boisset en Claude Lelouch.

Rampling hat har ferskate kearen liend foar films dy't letter nochal wat opskuor joegen, û.o. fanwege it erotyske karakter.

## Filmografy

## Keppeling om utens
* Charlotte Rampling Website - *Fanside foar CR*
Shang-dynasty

Mei de **Shang-dynasty** of koartwei **Shang** wurdt de beskaving oantsjutten dy't yn Sina yn de 2e milennium f.Kr. bloeide by de ûnderrin lâns fan de Giele Rivier. Omdat yn 1401 f.Kr. troch ien fan har keningen de haadstêd oerbrocht waard nei Yin, wurdt ek wol sein fan de Yin-kultuer. By de Shang wie yn Sina foar it earst sprake fan in tiidrek mei in gearstalde kultuer ûnder it bewâld fan ien keningshûs.
Godfryd fan Bouillon

**Godfryd fan Bouillon** (Boulogne-sur-Mer of Baisy-Thy, 18 septimber 1060 - Jeruzalim, 18 july 1100) wie (as Godfryd IV) hartoch fan Neder-Loataringen (fan 1089-1100) ien fan de oanfierders fan de Earste krústocht. Hy waard ek útroppen ta earste kening fan it keninkryk Jeruzalim, mar wegere dy titel.

Godfryd syn heit en men wiene greve Eustasius II fan Boulogne en Ida fan Ferdun, suster fan hartoch Godfryd ''mei de Bult'' dy't him yn 1076 as erfgenamt beneamd hie. Keizer Hindrik IV fan it Hillige Roomske Ryk besleat lykwols it hartochdom oan syn eigen soan Koenraad te jaan en inkelt Bouillon en it markgreefskip Antwerpen oan Godfryd. Yn 1089 krige Godfried it hartochdom dochs yn hannen, als beloning foar syn tsjinsten yn de oarloch fan de keizer tsjin de Saksen en tsjin paus Gregoarius VII.

## Foarâlden
Medemblik

* Medemblik (gemeente), de gemeente yn Noard-Hollân
* Medemblik (plak), it haadplak fan dy gemeente.
Kastiel Redbad

**Kastiel Redbad** of **Kastiel Radboud** stiet oan de eastkant fan de haven yn Medemblik. It kastiel is fan 1288.

Kastiel Redbad is ien fan de soad kastielen yn Noard-Hollân, dy't boud waarden mei fanwege Floaris V. Hy woe net allinnich in daam opsmite tsjin alle ynfiltraasjes yn syn gebiet troch de Friezen, mar dêr ek steunpunten hawwe dêr't hy de krekt ûnderwurpen Westfriezen ûnder de kwint hâlde koe (sjoch: West-Fryslân). 

Kastiel Redbad wie in saneamde twangboarch. Yn it ferline hat it kastiel grutter west. No binne der noch twa wenfleugels oer, in fjouwerkante en in rûne toer. De rest is yn de rin fan de iuwen ferdwûn. It oarspronklike kastiel hat in plattegrûn dy't in protte liket op dy fan it kastiel Muiderslot.

Nei 1578, der waarden doe stedswâlen oanlein, ferlear it kastiel syn betsjutting as ferdigeningswurk en taflechtsoarde en rekke it ferrinnewearre. It kastiel hat nea in aadlik geslacht wenne. Op it langelêst waard it yn 1889 rykseigendom. Dêrnei hawwe der fan 1890 oant 1897 restauraasjes west laat fan P.J.H.Cuypers. 

It kastiel is iepen foar besikers. Der wurdt útlein hoe't it libben yn kastielen wie; it ferhaal fan Floaris en de Friezen krijt omtinken en der is in speurtocht by.

Yn de Twadde Wrâldoarloch is de *Nachtwacht* fan Rembrandt in skoftlang yn it kastiel bewarre, letter is it nei de Sint Pitersberch yn Súd-Limburch smokkele.
Janwillem van den Berg

**Janwillem van den Berg** (Akkrum, 26 novimber 1920 - Grins, 18 oktober 1985) wie in Nederlânsk spraakwittenskipper en medysk fysiolooch dy't in wichtige rol spile hat yn it ûndersyk nei stimbânfunksje en stimfoarming (myûlastyske-aerodynamyske teory). Hy hat dêrmei ynfloed hân op moderne modellen fan stimbânfunksje. 

Van den Berg ûntwikkele ek de earste ynwindige ''pacemaker'' dy't fan bûten ôf oars ynsteld wurde koe. De earste proeven mei in pacemaker dy't in ympuls joech op de R-top fan de hertkurve waarden dien en der waarden hertelektroades testen op bisten. Dy eksperiminten makken Van den Berg ferneamd yn de doetiidske kardiologyske wrâld.

Fan 1957 oant 1963 wie Van den Berg lektor- en fan 1963 oant 1983 heechlearaar oan de Universiteit fan Grins

## Literatuer
*  (1958). *"Myoelastic-aerodynamic theory of voice production", Journal of Speech and Hearing Research* 3(1): 227-244.
*  (2006). *The Myoelatic Aerodynamic Theory of Phonation, Iowa City:National Center for Voice and Speech, 2006*.

## Keppeling om utens
* Van den Berg op RUG
David van Goorle

**David van Goorle** ek bekend ûnder syn latinisearre namme **David Gorlaeus**, (Utert, 15 jannewaris  1591 - Koarnjum, 21 april 1612) wie in 17e-iuwsk Nederlânsk wittenskipper; hy wie ien fan de earste atomisten fan it betiid moderne tiidrek.

Van Goorle waard berne as de soan fan in protestantsk flechtling út Antwerpen, dy't doe skathâlder fan de Greve fan Meurs wie. Syn mem wie fan Fryske adel, de dochter fan Doecke fan Martena, in frijheidsfjochter en admiraal. Hoewol't  Van Goorle himsels *Ultrajectinus*, fan Utert neamde, waard er grut by syn pake en beppe fan memme kant op harren stins yn Koarnjum. Yn 1606 waard er ynskreaun as studint yn de keunsten by de Universiteit fan Frjentsjer. Fan april 1611 ôf, studearre Van Goorle  teology oan de Universiteit fan Leien, en foarme er syn atoomteoryen yn syn *Ideae Physicae*. Dêryn set er fraachtekens by de teoryen fan Aristoteles en jout er syn tinzen oer 'in tige lyts, ûndielber, partsje'.  

Yn de betide 17e iuw wiene dat revolúsjonêre tinzen, dat neitiid waard Van Goorle beskôge as ien fan de grûnlizzers fan de teory oer it atoomdielsje, mei ûnder oaren Daniel Sennert en Pierre Gassendi. Hy stoar doe't er noch mar 21 jier wie. Op syn grêf yn de tsjerke fan Koarnjum wurdt er betocht as in 'gelearde en tige yntelliginte jongkeardel'. It gruttere wurk, *Exercitationes philosophicae *, waard postúm útjûn yn 1620. Der is wol tocht dat foaral dat wurk Henricus Regius en René Descartes beynfloede hat.

De Universiteit fan Leien hat de Gorlaeus Laboratoriums nei Van Goorle neamd; dêr wurdt sawol les yn skiekunde jûn as gemysk ûndersyk dien. 

## Literatuer
* (en) Christoph Lüthy: *David Gorlaeus (1591-1612). An enigmatic figure in the history of philosophy and science*. Amsterdam, Amsterdam University Press, 2012. ISBN 9789089644381

## Keppeling om utens
* [Foto's fan de [Martenastate]]
Piip (brêge)

In **piip** is in healrûne lege brêge (faken mei in mitsele ferwulft). In piip kin brûkt wurde as in brêge, of om farwetter troch in stêdwâl te lieden. Fral in mitsele piip hat ornaris in bôgefoarm, om de grûn of de strjitte derboppe drage te kinnen.

De namme is faak werom te finen yn de namme fan brêgen, sa as de *Lange Piip* yn Ljouwert. Yn Grins hjitte de Kijk in 't Jatbrug de *Jatpijp*. Oer de Goddeloaze Singel ûnder Feanwâlden leit de Skele piip en de brêge oer de nije Drachtsterfeart krige ek de namme 'De Piip".

In oar foarbyld fan in piip is de Snitser *Heecheinder Piip*, de piip dêr't yn 1613 de Snitser Wetterpoarte op boud is.

## Wetterrin
Ek smelle wetterrinnen hjitte somtiden Piip (of *Piepke*, sa as bygelyks de oare namme fan de Lek by de Like is). Oer sa'n wetter wie faak in smelle brêge te finen, sadat de namme fan de brêge oergien is op it wetter.

Ek de Amsterdamske wyk De Pijp is neamd nei sa'n wetter fan dy namme.

## Sjoch ek
*Tille
*Pomp
Ewijckshoeve

De **Ewijckshoeve** is in lângoed tusken Soest en Den Dolder by Lage Vuursche yn de provinsje Utert.

## Skiednis
Yn 1695 waard der yn de registers fan de provinsje Utert oer Ewijckshoeve skreaun. Yn 1685 wie ek al sprake fan in terrein dat syn namme ûntliende oan de eigener, de hear Justus fan Ewijck. Hy liet syn Ewijckshoeve lykwols pas yn de jierren njoggentich fan de 17e iuw bouwe.

De pleats ûndergie yn de rin fan de iuwen grutte feroarings. 
Hy baarnde sels yn de 19e iu oan de grûn ta ôf. It hûs dat yn 1830 op de âlde fûneminten boud waard is foar it grutste part itselde bleaun. 

Tusken 1870-1879 kaam it hûs yn hannen fan de keninklike famylje dy't al Paleis Soestdyk en Prins Hendriksoard yn besit hienen. Ewijckshoeve waard doe bewenne troch Hendrik fan de Nederlannen, in broer fan kening Willem III, dy't yn 1879 stoar. Nei syn dea bleau it hûs noch in skoftke yn besit fan de famylje. 

In oannimmer kocht it bûten yn 1881 en ferhierde it oan de skilder Willem Witsen. Earst yn 1924 kaam it wer yn oare hannen. Dêrnei waarden oan beide siden fan it hûs hoekkeamers byboud.

## Keppeling om utens
*www.ewijckshoeve.nl
Wadway

**Wadway** (Frysk: **Waadwei**)   is in doarp dat yn 'e gemeenten Medemblik en Opmar yn 'e regio West-Fryslân yn 'e provinsje Noard-Hollân leit. 

It doarp hat  () ynwenners. 
## Geografy en bestjoer
Wadway leit tusken de doarpen Spanbroek en Wognum. De buorren fan it doarp leit yn 'e gemeente Opmar. Hoewol't it in eigen kearn hat, wurdt it bytiden dochs by de grutte plakken ûnderferdield. Sa wurdt it diel yn 'e gemeente Opmar ta it doarp Spanbroek rekkene en it stik yn 'e gemeente Medemblik by it doarp Wognum. Oant 1 jannewaris 2007 foel it gedielte yn 'e gemeente Medemblik ûnder de eardere gemeente Wognum, dat sels opgien is yn 'e fúzjegemeente Medemblik.

## Etymology
It plak is al frij âld, yn 'e 11e iuw wurdt it doarp al neamd as *Wadwey*. Yn 1310 komt it foar as *Watwey*. De plaknamme is in gearlûking fan *waad*, dat 'trochwaadber plak' betsjut en *way*, dat 'wei' (greide) betsjut.

## It besjen wurdich

Wadway is lanlik bekend troch de Teätertsjerke fan Wadway, in tsjerke dêr't in teäter yn fêstige is. De tsjerke sels, de Magdalena Tsjerke, is fan 1547. Yn 'e jierren fyftich fan 'e 20e iuw rekke de tsjerke yn ferfal. It waard in teätertsjerke neidat de souder fan Harry van Scherpenberg út Hoarn te lyts waard om toaniel te spyljen foar it publyk dat toaniel sjen woe en socht om in nije romte. Foar de tsjerke waard de Stifting Wadway oprjochte yn 1966, dy't èn de tsjerke restaurearje moast èn de tsjerke geskikt  meitsje moast as teäter. Yn septimber waard de tsjerke offisjeel iepene as teäter. Al gau waard de teätertsjerke berucht oant úteinlik populêr en wurdearre by publyk en artysten.

Yn it doarp wurdt der fierders alle jierren yn septimber ringstekken en in autocross organisearre.
Goby

De **Goby** of **Gobywoastyn** is de grutste woastyn fan it kontinint Aazje. De woastyn leit yn it noarden fan Folksrepublyk Sina en yn it suden fan Mongoalje.

Fan 't súdwesten nei it noardeasten is de woastyn 1600 kilometer lang, fan noard nei súd 800 kilometer en in totale oerflak fan 1.295.000 kante kilometer grut. Dêrmei is de woastyn ek fuort ien fan de grutste woastinen op de wrâld. Foar in grut part bestiet de woastyn net út sân mar út rots. Yn it Mongoalsk betsjut Goby *"hiel grut en skrok"*.

Bayanzach, in rotseftich gebiet yn Goby, is bekend troch de earste fynsten fan dinosaurusaaien.


Die Gobi aus dem Zug.jpg|Trans-Mongoalyske spoar
Pferde am Nordrand der Gobi.jpg|Hynders oan de noardrâne fan de Gob
Jurte in der Gobi.jpg|Joerten yn de Goby
Salzsee in der Gobi.jpg|Sâltsee yn de Goby
OaseDal1.jpg|Dal oäse, Ömnögöv Aimag, Mongoalje
KhongorynElsCamels.jpg|Wylde kamelen


## Keppeling om utens
*  http://www.flickr.com/photos/tags/gobi Foto's Goby op Flickr
Oazon

**Ozon** (O3) is in inkelfâldige stof fan it elemint soerstof dat gewoanwei as disoerstof (O2) yn de atmosfear foarkomt. It hat dus trije atomen ynstee fan twa. By standerttemperatuer en -druk is oazon in blau gas. Yn floeibere foarm is it donkerblau, mei in kôkpunt fan −112&nbsp;°C. It raanpunt is by −193&nbsp;°C. Dêrûnder is oazon in donkerblauwe fêste stof. It molekule hat in bûgde foarm mei in hoeke fan eat minder as 120 graden. Oazon is tige bitend en fergiftich. It hat in sterke rook.

Oazon wurdt tapast yn tal fan yndústriële prosessen en is in krêftich ûntsmettingsmiddel.

Ozon is de earst bekende allotropyske stof, ûntdutsen troch Christian Friedrich Schönbein yn 1840. De namme komt fan het âldgrykske *ozein* wat 'rûke, in lucht oan jin hawwe' betsjut.

De oazonlaach yn it boppenste part fan de atmosfear foarmet in filter foar de potensjeel skealike ultraviolette strieling. It is yn lege konsintraasjes oanwêzich yn de atmosfeer rûnom de Ierde. 

## Keppeling om utens
* Ozon-ferneatiger chloorperoxide waarnommen yn 'e stratosfear (Kennislink artikel)
* Mjittings fan ''Brussels Hoofdstedelijk Gewest''
* Mjittings oer hiel Belgje
Underskower

In **ûnderskower** is in hok mei trije muorren en in dak. De foarkant is iepen of der sitte skodoarren foar. Wurdt op boerehiemen efterhûs brûkt foar it oppakken fan boerereau.
Tille

In **Tille** is in lytse, hege, brêge oer in wetter. Eartiids makke fan hout, letter fan stien en beton. Bygelyks: de Moarstertille oer de Moarster Feart en de Wetsemertille oer it Jellegat. De oantsjutting komt foar yn Fryslân (*tille*) en Grinslân (*til*).

In tille fan hout waard eartiids oan it begjin fan de winter faak ôfbrutsen om it hout drûch bewarje te kinnen. Yn de maitiid waarden de planken werom lein. In brêge waard beskôge as in fêste ferbining dy't it hiele jier troch brûkt wurde koe. Yn de rin fan de tiid binne tillen "brêgen" wurden, mar is de namme *tille* bestean bleaun.

Der binne plaknammen dy't nei de pleatslike tille neamd binne:
*Briltil
*Doodstil
*Enumatil
*Koatstertille
*Paapstil
*Slaperstil
*Steentil
Woodstock (muzykfestival)

It **Woodstock Music and Art Festival** wie in rockfestival dat op 15, 16 en 17 augustus 1969 ta stân kaam op in greide fan de greidboer Max Yasgur yn Bethel, New York, sa'n 65 km bûten Woodstock. It hast legindaryske festival, ûnder it motto "three days of peace and music" (Trije dagen fan frede en muzyk), wurdt troch in soad minsken beskôge as it wichtichste muzykfeest ea.

Hoewol't tsien- oant tweintichtûzen minsken ferwachte waarden, kamen der úteinlik tsjin de 500.000 besikers, dêr't de measten gjin yntreejild foar betelle hiene. (Ek wiene der noch sa'n trije miljoen minsken ûnderweis nei it festival.) Dêrom moasten de organisatoaren der earst op tajaan, mar troch de plateferkeap en de ynkomsten fan de Woodstockfilm koe it langelêst dochs noch út.

## Artysten
### Freed,15 augustus
* 
* Swami Satchidananda 
* Richie Havens
* Sweetwater
* The Incredible String Band
* Bert Sommer
* Tim Hardin
* Ravi Shankar
* Melanie
* Arlo Guthrie
* Joan Baez

### Sneon, 16 augustus
* Quill, 40 minuten, fjouwer songs
* Keef Hartley Band
* Country Joe McDonald
* John Sebastian
* Santana
* Canned Heat
* Mountain 
* Grateful Dead
* Creedence Clearwater Revival
* Janis Joplin mei The Kozmic Blues Band
* Sly & the Family Stone
* The Who
* Jefferson Airplane

### Snein, 17 augustus oant moandei 18
* The Grease Band
* Joe Cocker
* Country Joe and the Fish
* Ten Years After
* The Band
* Blood, Sweat & Tears
* Johnny Winter optreden mei syn broer, Edgar Winter
* Crosby, Stills, Nash & Young 
* Neil Young
* Paul Butterfield Blues Band
* Sha-Na-Na
* Jimi Hendrix

## Keppelings om utens
* Woodstock Museum
* It Woodstock Projekt
* Radio Woodstock
Holkerveen

**Holkerveen** is in doarp yn de gemeente Nijkerk yn de provinsje Gelderlân. It doarp hat 320 ynwenners (2004). Foar de postbesoargong falt it doarp ûnder Nijkerkerveen.
Folckerus

**Folckerus** wie in rike Fryske ealman út de 9e iuw. Op 8 novimber 855 skonk hy *in vico qui dicitur Puthem* oan de Abdij Werden (By Essen yn Dútslân). Under it *in vico qui dicitur Puthem* foelen ûnder oare Irminlo (Ermelo), Hornlo (Koudhoorn), Niutlo (Nulde) en Vunnilo (Huinen). Folckerus skonk de delsetting en de bosk om Putten hinne, wat yn dy tiid tige grut gebiet wie. Yn itselde stik wurdt ek it Fryske Hieslum foar it earst neamd. Yn it Gelderske Putten is in strjitte nei Folckerus neamd.
Bernard Jan Gratama

**Bernard Jan Gratama** (Assen, 7 septimber 1822 - Delft, 26 juny 1886) wie in Nederlânsk rjochtgelearde en heechlearaar.

Prof. mr. Gratama komt út in juristelaach. Hy wie de soan fan mr. Sibrand Gratama, rjochter en boargemaster fan Assen, en in pakesizzer fan prof. dr. Seerp Gratama, abbekaat en heechlearaar rjochtswittenskip. Gratama troude yn 1852 yn Sieriksee mei jonkfrou Everdina Johanna de Jonge (1822-1878). Harren soan Seerp Gratama waard rjochtshistoarikus en ryksargivaris fan Drinte.

Gratama wie substitút-offisier fan justysje lêst yn Leien, referindaris Dept. fan Justysje. Hy waard yn 1858 heechlearaar yn Grins; Wie heechlearaar Natuerrjocht, Strafrjocht en Rjochterlike Organisaasje (1858-1877) en letter heechlearaar Wiisbegearte fan it Rjocht, Strafrjocht en Straffoardering (1877-1884). Gratama publisearre yn 1871 syn boek *Verband tusschen godsdienst en regt*.

Gratama hie in soad ynfloed op Alexander de Savornin Lohman, de lettere stifter fan de CHU. Hoewol't hy yn it begjin belutsen wie by de opbou fan de anti-revolúsjonêre beweging, naam hy dochs wat ôfstân doe't de militante Abraham Kuyper dêr in dominante posysje ynnimmen gie.

F.H. Bach skildere syn portret foar de senaatskeamer yn it Akademygebou fan de Grinzer Universiteit. Yn de Korreweiwyk yn Grins waard de Gratamastrjitte nei him ferneamd.
Giele See

De **Giele See** tusken Súd-Koreä yn it easten en Sina yn it westen is it noardlike diel fan de Eastsineeske See. Sa't de namme al seit is de kleur fan it wetter giel. De giele kleur komt fan it sân út de Giele Rivier, dy't yn de Giele See útmûnet.
Eastsineeske See

De **Eastsineeske See** is in see beëasten Sina. De see leit tusken Súd-Korea yn it noarden en Taiwan yn it suden. De see beslacht in oerflak fan 1,249,000 km². It djipste punt is 2.719 meter. De Giele See tusken it Koreaansk Skiereilân en Sina is in diel fan de Eastsineeske See.
Giele Rivier

De **Giele Rivier** (Huanghe of Huangse) is nei de Jangtse de twads langste rivier fan Sina (5464 km). De rivier rint troch it noarden fan Sina. De rivier ûntspringt op 4.500 meter hichte by Kwingsang (Sinkiang) en wetteret út yn de Giele See. De grutste stêden oan de Giele Rivier binne Lanzhou en Jinan. Troch de sydrivieren fan de Giele Rivier komt der in soad slib yn it wetter, wêrtroch't it wetter in giele kleur krijt en dêrom de Giele Rivier neamd wurdt.
Poalstjer

De **Poalstjer**, **[[Polaris]]**, is de namme fan de stjer dy't hjoeddeisk tichteby it ferlingde fan de ierdas leit, oan it stik romte dat de himelpoal hjit.

## Noardlike poalstjerren
*Wega *alpha Lyrae* (± 12.000 f.Kr.)
*Thuban *alpha Draconis* (± 2800 f.Kr.)
*Kocab *beta Ursae Minoris* (± 1000 f.Kr.)
*Polaris *alpha Ursae Minoris* (2100 n.Kr.) 
**gamma [[Cepheus (sterrenbeeld)|Cephei]]* (± 4145 n.Kr.)
*Adleramin *alpha Cephei* (± 7530 n.Kr.)
*Wega *alpha Lyrae* (± 14.000 n.Kr.)

## Súdlike poalstjerren
*De súdlike himel hat op 't stuit gjin stjer dy't te fergelykjen is mei de Poalstjer.
*''omega Carinae'' (± 5770)
**upsilon Carinae* (± 6850)
*Turais (*iota Carinae*, ± 8075)
*delta Velorum (± 9240).

## Sjoch ek
* Ierdas
* Suderkrús

## Keppeling om utens
* Stjerrebanen om Polaris (Poalstjer)
Moesson

De **moesson** is in periodike lân- of seewyn op 'e Yndyske Oseaan en de East-Yndyske eilannen dy't wikselet mei de tiden fan it jier. Yn de simmer hat de moessonwyn in hege luchtfochtichheid en in grutte ynfloed op it fochtige klimaat fan de betreffende regio's, dy't men ek wol de moessontiid of it moessonklimaat neamt.
Anne Huitema

**Anne Huitema** (Langsweagen, 9 augustus 1941) is in byldzjend keunstner (tekener, grafikus). Hy krige syn oplieding oan de Akademy Minerva yn Grins. Hy makke syn debút yn 1964 mei in útstalling yn keunstseal Van Hulzen yn Ljouwert. Hy is ynskreaun by it 'Boun fan Fryske Keunstners' en ek lid fan 'Beeldende Kunst NU' yn Grins.

## Wurk
Al rillegau waard Huitema it meast boeid troch it etsen en makke er foaral kleuretsen. Hy waard altyd ynspirearre troch it (Fryske) lânskip, natuer en arsjitektuer. Fan ein 60-er jierren ôf wurde syn komposysjes komplekser en wurdt it wurk grutter. Yn syn wurk sjocht men faken stilearre plattegrûnen, boutekenings of kaarten werom, mei twa-diminsjonale arsjitektoanyske eleminten dêryn, faak mei dimmen, ierdsk, waarm kleurgebrûk. It wurk hat dêrby ek ienfâldichwei dekorative kwaliteiten.

Hy makke yn 1972 in skoalprint yn opdracht fan it Ministearje fan CRM en yn 1973 en fanwege it deiblêd NRC-Hannelsblêd de print fan de moanne. Wurk fan him waard oankocht troch it Ryk, de provinsje Fryslân en meardere gemeentes.
Zhou-dynasty

De **Zhou-dynasty** of koartwei **Zhou** (周朝) (1046 f.Kr. - 256 f.Kr.) wie in iere Sineeske dynasty. Hy folge de Shang-dynasty op en gie foarôf oan de Qin-dynasty. Fan alle dynastyen hâlde dy fan de Zhou it langste stân, nammentlik 790 jier. 

## Sjoch ek
* Skiednis fan Sina
Cai Lun

**Cai Lun** (Sineesk: 蔡倫 of 蔡伦) (48 - 121) wie in Sineeske eunuch dy't tsjintwurdich beskôge wurdt as de útfiner fan it papier. 

## Skiednis
Cai Lun waard berne yn Guiyang ûnder de Easterske Han-dynasty en wie sekretaris fan keizer He. Hy besocht mei materialen as beambast, hymp, side en fisknet papier te meitsjen en slagge yn 105 dêr glânsryk yn. De keizer wie tige bliid mei dizze útfining en joech him in titel en rykdom. 

Yn Sina rekke it papier al gau ynboargene, mar it soe noch iuwen dourje foar it yn de rest fan de wrâld brûkt wurde soe. Yn 751 waarden in pear Sineeske papiermakkers troch de Arabieren finzen nommen en sûnt dy tiid ferspriede de technyk fan papiermeitsje him oer de wrâld. 

De útfining fan Cai Lun wurdt sjoen as ien fan de wichtichste útfiningen dy't ea dien binne. Troch de útfining soe Sina har mooglik flugger ûntwikkele hawwe as it oarepart fan de wrâld, dy't har noch in skoftlang behelpe moast mei de âldere skriuwmaterialen as perkamint en papyrus.
Feyenoord

**Feyenoord** is in profesjonele fuotbalklup út Rotterdam, oprjochte op 19 july 1908, dy't útkomt yn de Earedifyzje. De klup stiet derom bekend in klup fan it folk te wêzen. De thúsbasis is it Feijenoord Stadion, dat yn de folksmûle *De Kuip* neamd wurdt. It tenu bestiet tradisjoneel út in read-wyt shirt mei in swarte broek en swarte sokken. Yn Nederlân is de klup mei Ajax en PSV ien fan de trije tradisjonele topklups. 

Feyenoord wûn sechtjin kear de lânstitel, trettjin kear de KNVB-beker, ien kear de Jeropakup I, de foarrinner fan de Champions League, twa kear de UEFA Kup en ien kear de wrâldbeker. Dêrmei spilet Feyenoord út histoarysk eachpunt in wichtige rol yn de Nederlânske fuotbalkompetysje. Op de UEFA ranglist fan de bêste klups yn Jeropa stiet Feyenoord as fiifde Nederlânske klup sûnt 2008 op it 80ste plak. 

## Keppeling om utens
* Webstee Feyenord
Salentein

**Salentein** is in lângoed by Nijkerk oan de dyk nei Putten. Al yn stikken út 1730 wurdt skreaun oer it hûs 'de Salentein'. 
It wite kastiel is ûntstien nei ferbouwing fan in âldere Hearepleats. Oer it boujier fan de pleats is net folle bekend. De beide tuorren oan de foarside binne der pas om 1905 hinne by boud en krige it hûs syn kastieleftige uterlik. Om it kastiel leit in grêft.
Oan de oare kant fan de dyk stiet in dowetoer yn it kampke lân, en oan de dyk stiet it koetshûs. It park en it kastiel binne net tagonklik.

Yn 1980 wurdt it lângoed mei de gebouwen opkocht en restaurearre. It kastiel wurdt yn 1982 yn gebrûk nomd as kantoar fan Pon Holdings fan de Volkswagen-ymporteur. Ein 1983 iepent Restaurant "de Salentein" syn doarren yn it eardere Koetshûs en de Terskmole.

## Keppeling om utens
* Ronald Stenvert e.a., Salentein yn: Monumenten in Nederland - Gelderland. Rijksdienst voor de Monumentenzorg/ Waanders útjouwerij, Swol 2000, s. 237]
Christiaan Eijkman

**Christiaan Eijkman** (Nijkerk, 11 augustus 1858 – Utert, 5 novimber 1930) wie in Nederlânsk dokter en patolooch. Hy ûntduts dat beriberi feroarsake wurdt troch in kombinaasje fan faktoaren, dêr't in skraal dieet it wichtichste fan is. Dat hat laat ta it ûntdekken fan fitamine B1. Yn 1907 waard er keazen as lid fan de Keninklike Nederlânske Akadeemje fan Wittenskippen, (KNAW).
Hy krige de Nobelpriis foar de Fysiology of Genêskunde fan 1929 tegearre mei Sir Frederick Hopkins.

Yn 1913 oanfurdige hy it amt fan heechlearaar oan de Universiteit fan Utert mei in rede oer syn motto *"Simplex non veri sigillum"* ('ienfâld is net it skaaimerk fan it wiere'), in tsjinstelling op it motto fan Boerhaave *"Simplex sigillum veri"*. 

## Keppeling om utens
* nobelprize.org
* Njoggen Nederlânske Nobelpriswinners
Plúsmar

De **Plúsmar** (**Pluismeer**) is in marke yn de bosk tusken Paleis Soestdyk en Lage Vuursche yn it heidefjild De Stulp. It krige syn namme troch it feanplús dat op de sompige stikken groeide. It gebiet wie oarspronlik ûnderdiel fan de besittings fan de Hear fan Drakenburch, skout fan Utert. Hy waard yn 1346 sels ta ridder slein. It gebiet bestie ynearsten út heidefjilden, mei hjir en dêr in ferheging foar de jacht. Sa'n ferheging is bygelyks de Knineberch tichtby Lage Vuursche. Yn de rin fan de tiid is de measte heide ferkrongen troch bosk. It natuerlik ferrin as de minsk net yngrypt. 

De Stulp is tige heuvelich, in gefolch út de tiid dat it dêr noch ien grutte sânferstowing wie. Dy wie ûntstien trochdat skiep te folle weifrieten en de wyn frij spul krige. Steatsboskbehear hat de sânferstowing ta stean brocht. By de heidemar is in observaasjeplak. Panielen jouwe útlis oer de bisten by de Plúsmar. Yn 2009 is begûn mei de útwreiding fan it heidegebiet troch in soad beammen te rûgjen. Bosk en heidefjildsjes wurde beweide troch Charolaiskij en Skotske Heechlanners. It gebiet is eigendom fan it Goaisk Natoerreservaat.

## Keppeling om utens
* Webstee IVN oer De Stulp en de Plúsmar
Wasmeer

It **Wasmeer** is in heidemar by Hilfertsom. De mar waard eartiids brûkt om de skiep te waskjen. It leit yn in 234 ha grut gebiet mei in soad bosk, puollen en ikkers. It Wasmeer is in ûnderdiel fan de licht gloaiende Goaiske Stuwwâl út de iistiid. De 'Waskmar' sels is net tagonklik, mar der is in oerdekt útsjochpunt dêr't de mar goed oersjoen wurde kin. Panielen jouwe útlis oer de lânbisten en fûgels dy't hjir in soad sitte, krektas de protte soarten libellen. Bosk en heidefjildsjes wurde begersjke troch Charolais kij en Skotske Heechlanners. It gebiet is eigendom fan it Goois Natoerreservaat.