open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flagge fan Jistrum

De **flagge fan Jistrum** is de flagge fan it doarp Jistrum, yn de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel. It wapen waard yn 1984 registrearre.

It ûntwerp is fan Piet Bultsma.

By gemeenteriedsbeslút fan 22 novimber 1984 waarden in wapen en flagge fêststeld foar de 16 doarpen fan de Tytsjerksteradiel.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Flechtskean dield fan grien en giel; yn it grien de wite kop fan in skiep, fan siden sjoen.*

De kleuren komme út it wapen fan Jistrum.

## Symbolyk

* Twadieling: ferwiist nei de lizzing fan de lege gêrslannen by it Burgumer Mar en de hegere grûnnen fan de Ies.
* Kleurstelling: oernommen út it wapen fan Tytsjerksteradiel en ferwiist nei de agraryske produkten út it doarp.
* Skieppekop: eartiidsk waard tocht dat de plaknamme Jistrum "skieppehok" betsjutte.

Ofbyld:TIETJERKSTERADEEL wapen 1818.svg|Wapen fan Tytsjerksteradiel (1818-1985)


## Sjoch ek

Ofbyld:Jistrum wapen.svg|link=Bestand:Jistrum_wapen.svg|alt=Wapen van Eestrum|Wapen fan Jistrum
Ofbyld:Tytsjerksteradiel flag.svg|Flagge fan Tytsjerksteradiel
Frans de Waal

**Fransiscus Bernardus Maria (Frans) de Waal ** (De Bosk, 29 oktober 1948 - Stone Mountain (Georgia), 14 maart 2024) wie Nederlânsk-Amerikaansk biolooch. Hy wie spesjalisearre yn de etology en de primatology en wie de meast foaroansteande primatolooch fan de wrâld. Hy skreau meardere boeken oer it sosjale gedrach fan minskapen, sawol yn it Nederlânsk as yn it Ingelsk. 

Frans de Waal ferstoar op 14 maart 2024, yn 'e âldens fan 75 jier.
Flagge fan Olterterp

De **flagge fan Olterterp** is de flagge fan it doarp Olterterp, yn de Fryske gemeente Opsterlân. It wapen waard yn 1995 reigstrearre.

It ûntwerp is fan J.C. Terluin.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Loftsskean yn trijen fan read, giel en blau, wêr fan de earst dielline fan de flagge, de twadde dielline fan 1/3 fan de ûnderside oant de flechttop. Op it read in giel linksskean pleatse iketakke, mei oan beide kanten in blêd en in rjochtop pleatse ikel, fan 2/3 fan de flaggehichte.*

De kleuren komme út it wapen fan Olterterp.

## Symbolyk

* Iketakke: ferwiist nei de bosken yn de omkriten fan it doarp.
* Gouden baan: ferwiist nei de wei dy troch it doarp rint.
* Read fjild: ferwiist nei de heidefjilden.
* Blau fjild: ferwiist nei De Boarn súdlik fan it doarp.

## Sjoch ek

Ofbyld:Olterterp wapen.svg|link=Bestand:Olterterp_wapen.svg|alt=Wapen van Olterterp|Wapen fan Olterterp
Ofbyld:Opsterland flag outline.png|Flagge fan Opsterlân
Wapen fan Wûns

It **wapen fan Wûns** is it wapen fan it doarp Wûns, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. It wapen waard yn 1969 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn grien in sulveren trêdzjend hart.*

De heraldyske kleuren binne: sinople (grien) en sulver.

## Symbolyk

* Grien fjild: ferwiist nei de greiden yn de omkriten fan it doarp.
* Hart: ferwiist nei de sage oer in hart dat by it doarp fongen is. Dêrneist hat de wynwizer fan de Tsjerke fan Wûns de foarm fan in hart.

## Sjoch ek

Ofbyld:Wons vlag.svg|link=Bestand:Wons_vlag.svg|alt=Vlag van Wons|Flagge fan Wûns
Ofbyld:Wonseradeel wapen.svg|Wapen fan Wûnseradiel
Ofbyld:Sûdwest-Fryslân wapen nieuw.svg|Wapen fan Súdwest-Fryslân
Flagge fan Garyp

De **flagge fan Garyp** is de flagge fan it doarp Garyp, yn de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel. De flagge waard yn 1984 registrearre.

It ûntwerp is fan Piet Bultsma.

By gemeenteriedsbeslút fan 22 novimber 1984 waarden in wapen en flagge fêststeld foar de 16 doarpen fan de Tytsjerksteradiel.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Fiif hichtebanen fan grien-wyt-read-wyt-grien, yn de ferhâlding 2:1:2:1:2.*

De kleuren komme út it wapen fan Garyp.

## Symbolyk

* Griene banen: ferwiist nei de bosken yn de omkriten fan it doarp.
* Wite banen: ferwiist nei it wetter yn de omkriten fan it doarp.
* Reade baan: ferwiist nei de plaknamme dy bestiet út "ga", wat doarp of doarpsgebiet betsjut en "ryp", wat lânstrook betjsut. De reade baan ferwiist nei de himrik fan Garyp.

## Sjoch ek

Ofbyld:Garyp wapen.svg|link=Bestand:Garyp_wapen.svg|alt=Wapen van Garijp|Wapen fan Garyp
Ofbyld:Tytsjerksteradiel flag.svg|Flagge fan Tytsjerksteradiel
Flagge fan Mantgum

De **flagge fan Mantgum** is de flagge fan it doarp Mantgum, yn de Fryske gemeente Ljouwert. De flagge waard yn 2001 registrearre.

It ûntwerp is fan J.C. Terluin en R.J. Broersma.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Trije weagjende banen read, wyt en blau, yn de ferhâlding 6:1:3, en oan de broekside op it blau in swimmende swan mei de wjukken yn'e hichte, fan 1/2 flaggehichte.*

De kleuren komme út it wapen fan Mantgum.

## Symbolyk

* Kleuren: oernommen út it wapen fan Baarderadiel, de gritenij en gemeente dêr't it doarp eartiidsk haadplak fan wie.
* Swan: ferwiist nei it Swannerjocht dat ferbûn wie oan de sate Hokswier.
* Weagjende banen: ferwize nei de Middelsee, dêr't it doarp tichtby lei.

Ofbyld:Baarderadeel wapen.svg|Wapen fan Baarderadiel


## Sjoch ek

Ofbyld:Mantgum wapen.svg|link=Bestand:Mantgum_wapen.svg|alt=Wapen van Mantgum|Wapen fan Mantgum
Ofbyld:Flag of Baarderadeel.svg|Flagge fan Baarderadiel
Ofbyld:Littenseradiel flag.svg|Flagge fan Littenseradiel
Ofbyld:Leeuwarden vlag 2014.svg|Flagge fan Ljouwert (gemeente)
Joep Coppens

**Josephus Godefridus Maria (Joep) Coppens** (Eindhoven, 19 desimber 1940 - Vlierden, 6 maart 2024) wie Nederlânske byldzjend keunstner en frijwillich mûnder. 

## Libbensrin
Coppens wenne mei syn frou, de keunstskilderes en skriuwster Els Coppens-van de Rijt, yn Vlierden by in stiennen bultmûne mei de namme *Johanna-Elisabeth*, ferneamd nei syn frou. Joep Coppens wie de soan fan de Eindhovenske fotograaf Martien Coppens. Hy trochrûn de Hegere Boargerskoalle. Ein jierren '50 sette er útein mei it meitsjen fan syn byldhouwurk, nei ien jier stúdzje oan de Einhovenske Akademy foar Yndustriële Foarmjouwing, syn oplieding oan de Hegeskoalle foar Byldzjende Keunsten de Jan van Eyck Academie ûnder lieding fan de byldhouwer Fred Carasso yn Maastricht en syn atelierstúdzjes oan de Ateliers '63 by Wessel Couzijn yn Amsterdam. 

Joep Coppens wenne en wurke yn Vlierden yn syn ateliers by it hûs en de mûne, dy't er sels 28 jier draaiende hâlden hat. Hy wie 28 jier lang frijwillich mûnder yn de gemeente Deurne en late ek oankommende frijwillige mûnders op. Oan hûs hie er in byldetún en de eksposysjeromte. Coppens wie fan 1978 oant 1997 foarsitter fan geakundige rûnte *H.N. Ouwerling* te Deurne. Tusken maart 1997 en 2021 siet er yn de monumintekommisje fan de gemeente Deurne. 

Joep Coppens ferstoar op 6 maart 2024, yn 'e âldens fan 83 jier, nei in slimme sykte.

## Wurken fan Joep Coppens

Horst, Geborgen Samen.jpg|*Geborgen Samen yn Horst (1995)*
Deurne Fontein Joep Coppens.jpg|*Fontein yn it Pastoor Roespark yn Deurne (1997)*
Kerk gennep.jpg|*Martinusbyld by de Sint Martinustsjerke yn [[Gennep]] (2000)*
Borne20.JPG|*Ora et Labora yn Borne (2002)*
Flagge fan Nij Altena

De **flagge fan Nij Altena** is de flagge fan it doarp Nij Altena, yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. De flagge waard yn 2010 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Yn grien in giele lingtebanen mei in hichte gelyk oan 1/4 flaggehichte; in reade broekingstrijehoeke mei de punt op it midden fan de flagge, belein mei twa giele salmen.*

De kleuren komme út it wapen fan Nij Altena.

## Symbolyk

* Griene banen: ferwiist nei de griene omkriten fan it doarp.
* Giele baan: ferwiist nei de Aldebiltdyk dêr't it doarp oan leit. De gouden kleur ferwiist nei de âlde namme "gouden hoep" fan de dyk.
* Broekingstrijehoeke mei salmen: oernommen yn Hollânske kleuren as ferwizing nei de Hollânske arbeiders dy't It Bilt ynpoldere hawwe. De fisken binne oernommen út it wapen fan it Lân fan Altena yn omkearde kleuren as ferwizing nei de plaknamme fan it doarp.

Ofbyld:Holland wapen.svg|It wapen fan Hollân.
Ofbyld:Wapen van Altena.png|It wapen fan it Lân fan Altena.


## Sjoch ek

Ofbyld:Nij Altoenae wapen.svg|link=Bestand:Nij_Altoenae_wapen.svg|alt=Wapen van Nij Altoenae|Wapen fan Nij Altena
Ofbyld:Flag of Het Bildt.svg|Flagge fan It Bilt
Ofbyld:Waadhoeke vlag.svg|Flagge fan De Waadhoeke
Flagge fan Sweagerbosk

De **flagge fan Sweagerbosk** is de flagge fan it doarp Sweagerbosk, yn de Fryske gemeente Noardeast-Fryslân. De flagge waard yn 1976 registrearre.

De doarpsflaggen fan 14 doarpen yn Kollumerlân en Nijkrúslân binne yn de jierren 1969/70 makke yn oerlis mei de Fryske Rie foar Heraldyk en de hearen Minnema, Keune en Offringa, leden fan de Kommisje Geakunde fan Kollumerlân en Nijkrúslân. Yn de ûntwerpperioade hawwe de bestjoeren fan de Pleatslik Belang-organisaasjes yn elk fan de doarpen, de ûntwerpen besprutsen, en goedkard of ôfwiisd, yn it lêste gefal waard in nij ûntwerp oanbean.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Grien, mei in wyt krús, de earmen fan it krús mei de dikte fan 1/3 fan de flaggehichte; op it snijpunt fan de krúsearmen in read fjouwerkant.*

De kleuren komme út it wapen fan Sweagerbosk.

## Symbolyk

* Krús: oernommen út it wapen fan Sweagerbosk.

Ofbyld:Sweagerbosk wapen.svg|Wapen fan Sweagerbosk


## Sjoch ek

Ofbyld:Kollumerland c.a. flag.svg|Flagge fan Kollumerlân en Nijkrúslân
Ofbyld:Flagge fan Noardeast-Fryslân.svg|Flagge fan Noardeast-Fryslân
Endemisme

**Endemisme** of **endemy** (fan it Latynske *endemicus*, dat weromgiet op it Grykske ἔνδημος, *éndēmos*, "lânseigen") is in ferskynsel dat in soarte (of in oar takson lykas in skaai of famylje) fan natuere allinne yn ien geografysk ôfgrinzge gebiet foarkomt. As in soarte yn ien lân of allinne op bygelyks in eilân of yn in berchtme of in oare definiearre sône foarkomt, dan is dat in endeem of in endemyske soarte. 

Foar endemy oer stiet de kosmopolityske fersprieding. Yn it gefal fan kosmopolityske fersprieding komme soarten (of in oar takson) oer in grut part fan 'e wrâld of sels oer de hiele wrâld foar. 

De term moat net mei de term lânseigen betiizge wurde. Lânseigen betsjut dat de soarte fan natuere earne foarkomt. In lânseigen soarte kin dus wol endemysk wêze, mar is dat net as dyselde ek yn oare geografyske gebieten foarkomt.
Skytstoel

In **skytstoel** is in húske boppe it wetter dêr't men jins ûntlêsting kwyt koe. 

Efter de huzen stiene op it hiem strak tsjin it wetter oan, ferskate lytse húskes, fan ien meter by ien meter en net mear as twa meter fan de grûn oant it ôfrinnende dak. Men koe amper rjochtop stean, mar dat wie ek net de bedoeling. Minsken moasten op in planke sitte dêr't in rûn gat yn seage wie. Healwei boppe it wetter koe men dan syn of har behoeften dwaan en kaam it boadskip direkt yn it wetter telâne.

De minsken dy't it betelje koenen hiene de rêchside tichtspikere, mar it ferhaal giet dat der ferskate hokjes sûnder efterkant wiene. Dizze húskes fûn men oeral yn't lân en der kaam hieltyd mear ferset tsjin. Yn de rin fan de jierren binne alle hokjes en dêrmei de tûnen ferdwûn, mar de namme skytstuollen is bleaun.

## Akkrumers
Omdat alle stegen yn Akkrum allegearre sawat op De Boarn as oar wetter út kamen, trof men dêr foar algemien gebrûk in húske mei in doar oan dat heal boppe it wetter hong. Hjir koe men noflik oer in balkje jins ûntlêsting kwyt. De plastyske namme fan sa’n gefal wie in skytstoel. Der kamen tûntjes onder it gat. Sa kaam bygelyks yn Akkrum eltse wike oer de Boarn in tûntsjepream dy't de folle tûntsjes omruile foar in legen-ien. In eintsje fierderop waarden se yn in grut gat op it jiskelân (stoart) efter it bûterfabryk leechkipere en skjinmakke. 

Foar skippers dy’t graach safolle mooglik silend troch Akkrum woene wienen it mar stân yn'e weis en sadwaande betitelen sy alle Akkrumers as *skytstuollen*. Yn it lêst fan de 19e iuw kamen de tûntsjes yn gebrûk, de skytstuollen waarden privaten of sekreten en as dy troch mear as ien húshâlding brûkt waarden, wienen it yn deftige notaris taal, 'gemene sekreten'.

It is wolris bard dat de gyk fan in skûtsje yn sa'n hokje wrame is en de persoan mei it hok en al yn de Boarn telâne kaam. 

## Nije skytstoel
Yn 1984 ferdwûn by it ôfbrekken fan in âld turfhok oan de Bûterwâl ek de lêste Akkrumer skytstoel. Yn 2006 is op de wâl fan de Boarn efter in hûs oan de Kanadeeske strjitte in neimakke Skytstoel mei in echt tûntsje der yn delset en offisjeel yn gebrûk steld troch kabaretier Rients Gratama, dy’t destiids yn Akkrum yn it eardere postkantoar wenne.
Kosmopolityske fersprieding

**Kosmopolityske fersprieding** is it ferskynsel dat in soarte (of in oar takson lykas in in skaai of in famylje) yn in grut part fan of oer de hiele wrâld foarkomt. Sokke soarten of taksa wurde **kosmopoliten** neamd. In kosmopolityske fersprieding beslacht lykwols hast nea echt de hiele wrâld, om't organismen oer it algemien òf op it lân, òf yn see libje. Dat wurdt it substraat fan it organisme neamt. As it organisme op it lân libbet, dan giet it by in kosmopolityske fersprieding om 'e measte kontininten, faak mei útsûndering fan 'e poalstreken, ekstreme hichten, de drûchste woastinen en/of beskate ôfhandich leine eilannen. As it organisme yn 'e see libbet, dan giet it om it grutste part fan 'e oséanen. 

In kosmopolityske fersprieding op it lân hat der gauris mei te krijen dat in bist as eksoat mei bewuste of ûnbewuste help fan 'e minske oer de hiele wrâld ferspraat rekke is. Foarbylden dêrfan binne de kat (*Felis catus*), de hûn (*Canis lupus familiaris*), de hûsmûs (*Mus musculus*), de brune rôt (*Rattus norvegicus*), de huningbij (*Apis mellifera*) en parasiten lykas de minskelús (*Pediculus humanus*), de hûneflie (*Ctenocephalides canis*) en de katteflie (*Ctenocephalides felis*). Foarbylden fan organismen dy't op eigen krêft in kosmopolityske fersprieding berikt hawwe, binne de wite haai (*Carcharodon carcharias*) en de miggeswam (*Amanita muscaria*). Mar it bekendste foarbyld fan in organisme mei in kosmopolityske fersprieding is fansels de minske sels.

Foar de kosmopolityske fersprieding oer stiet it endemisme. Endemisme betsjut dat in organisme allinne foarkomt yn ien geografysk ôfgrinzge gebiet, lykas in eilân of in lân.
Mensoer

De **mensoer** (Dútsk: *Mensur*, fan itselde wurd yn it Latyn mei as betsjutting "diminsje") is in tradisjonele foarm fan skermjen dy't gewoanlik fûn wurdt yn Sintraal- en Noard-Europeeske universiteiten, benammen yn it ramt fan pleatslike studinteferienings. Bûten Dútslân en Eastenryk komt de mensoer no ek foar yn Switserlân, Letlân, Poalen, Estlân, Hongarije en België.

## Technyk
De tsjinstanners (paukanten) steane op in fêste ôfstân fan inoar (de *mensoer*) en duelearje fanút dizze fêste posysje. Se besykje de ûnbeskerme dielen fan 'e holle en it antlit fan de tsjinstanner te reitsjen. It parearjen fan in oanfal kin allinnich dien wurde mei de ‘fjochtearm’ en de holle moat altyd sûnder beweging bliuwe. Wa’t de holle fuortlûkt (of *muckt*) makket in 'moraalfout'.

De strikt fêstleine ôfstân (in degen of kling lingte) fariearret ôfhinklik fan de lokale regeljouwing (de *comment*), krektas de tastiene stjitten en stjitsearjes.

## Oarsprong
Om't de midsiuwske studint in soad reizge mei al syn jild yn 'e bûse, hie er it rjocht om in wapen te dragen foar selsferdigening tsjin mooglike rôvers. Studinten namen ek skermlessen en itselde wapen waard brûkt om ‘earesaken’ ûnder studinten ôf te hanneljen.

Fan 'e 19e iuw ôf ferbea it katolike tsjerklik rjocht (CIC 2350-2359) mensoeren (yn feite duels of inkele gefjochten) ûnder straf fan ekskommunikaasje, mar dat waard yn 1983 ynlutsen.

Yn België oefenet allinnich Corps Flaminea Leuven de ferplichte mansoer.

## Beskerming

De paukanten drage in maliënkolder (*kettenhemd*) of oare ûntrochsichtbere beskerming om it lichem, de skermearm en kiel (faak makke fan kevlar). In spesjale want makke fan lear, metaal en kevlar wurdt ek droegen om de fjochthân te beskermjen. Eagen, noas en earen wurde beskerme troch in stielen bril mei learen riemen. Guon regeljouwing steane ekstra beskerming ta, lykas ear- of wanglear.

Sekondanten weitsje oer de feilichheid fan harren *paukant*: folslein beskermjend ynpakt, gripe se yn as in fjochtregel oertrêden wurdt of as it wetlik fêststelde oantal stjitten útwiksele is.

De klingen wurde tusken elke gong (oantal oanfallen) desinfektearre. By elke wedstriid binne twa dokters oanwêzich. In dokter kin de wedstriid einigje neigeraden de aard fan eventuele blessueres. Wûnen wurde hechte op it striidplak (sûnder ferdôving).

## Wapens
Der wurdt fjochte mei in *mensurschläger*, in houdegen. De meast foarkommende ferzje is de *korbschläger* mei in soarte fan beskermjende koer om 'e hângreep. De oare ferzje is de *glockenschläger* mei in hângreepbeskerming yn 'e foarm fan in klok. De glockenschläger wurdt benammen brûkt yn de eastlike steaten fan Dútslân.

## Groede
As in meidogger rekke wurdt, kin hy dêr in groede oan oerhâlde: de *schmiss*. In groede gou eartiids as in eareteken, benammen yn de 19e en 20e iuw. In groede waard faak sjoen as in teken fan moed, karakter en loyaliteit. Tsjintwurdich binne groeden ornaris ûngelokken en is dy gefoelswearde net mear sa sterk. Dochs bestiet yn de moderne populêre kultuer it begryp "stoere groede" noch wol, sadat de positive assosjaasje noch net hielendal ferdwûn is.

## Sjoch ek
*skermjen
* twastriid
* bekkesnijen
Flagge fan Furdgum

De **flagge fan Furdgum** is de flagge fan it doarp Furdgum, yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. It wapen waard yn 2013 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Twa like hege banen fan giel en blau, mei yn de broektop in wite flaaksblom mei in giel hert, en yn de broekhoeke in lizzend read karretsjil.*

De kleuren komme út it wapen fan Furdgum.

## Symbolyk

* Karretsjil: oernommen út it wapen fan de famylje Fan Camstra, dy't de Camstrastate by it doarp bewenne. Ek is it symboal foar de lânbou.
* Flaaksblom: ferwiist nei it ferbouwen nei flaaks yn de omkriten fan it doarp.

Ofbyld:Anonymous - Portret van Foppe van Camstra met zwaard in zijn hand - S00234A - Fries Museum.jpg|Foppe fan Camstra neist it wapen fan de famylje Fan Camstra.


## Sjoch ek

Ofbyld:Furdgum wapen.svg|link=Bestand:Furdgum_wapen.svg|alt=Wapen van Firdgum|Wapen fan Furdgum
Ofbyld:Flag of Barradeel.svg|Flagge fan Barradiel
Ofbyld:Franekeradeel flag.svg|Flagge fan Frjentsjerteradiel
Ofbyld:Waadhoeke vlag.svg|Flagge fan De Waadhoeke
Flagge fan Stynsgea

De **flagge fan Stynsgea** is de flagge fan it doarp Stynsgea, yn de Fryske gemeente Achtkarspelen. De flagge waard yn 1999 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Twa fertikale banen grien-giel, mei in lingteferhâlding fan 1:4; op it grien in wite klaver tusken twa wite ikels, alles pleatse as in peal; op it midden fan de giele baan in read hert, wêrút fiif reade flammen rize, it gehiel mei in hichte gelyk oan 4/5 flaggehichte.*

De kleuren komme út it wapen fan Stynsgea.

## Symbolyk

* Brânend hert: symboal foar de hillige Augustinus, patroanhillige fan de Augustinitsjerke fan Stynsgea.
* Reade kleur fan it hert: symboal foar Augustinus, ek ferwiist it nei de eardere heide yn de omkriten fan it doarp.
* Ikels en klaver: oernommen út de wapens fan foaroansteande famyljes út it doarp. Ek is it in ferwizing nei de lizzing fan it doarp yn de Fryske Wâlden.

## Sjoch ek

Ofbyld:Stynsgea wapen.svg|link=Bestand:Stynsgea_wapen.svg|alt=Wapen van Augustinusga|Wapen fan Stynsgea
Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|Flagge fan Achtkarspelen
Flagge fan Tytsjerk

De **flagge fan Tytsjerk** is de flagge fan it doarp Tytsjerk, yn de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel. It wapen waard yn 1984 registrearre.

It ûntwerp is fan Piet Bultsma.

By gemeenteriedsbeslút fan 22 novimber 1984 waarden in wapen en flagge fêststeld foar de 16 doarpen fan de Tytsjerksteradiel.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge:

*Twa like grutte banen read en blau; al mei al in wyt skean krús mei in earmbreedte fan 1/8 flaggehichte.*

De kleuren komme út it wapen fan Tytsjerk.

## Symbolyk

* Kleurstelling: oernommen út it wapen fan Tytsjerksteradiel.
* Krús: ferbyldet it skepnet en de seine út it wapen fan Tytsjerk.

Ofbyld:TIETJERKSTERADEEL wapen 1818.svg|Wapen fan Tytsjerksteradiel (1818-1985)
Ofbyld:Tytsjerk wapen.svg|Wapen fan Tytsjerk


## Sjoch ek

Ofbyld:Tytsjerksteradiel flag.svg|Flagge fan Tytsjerksteradiel
Flagge fan Tsjom

De **flagge fan Tsjom** is de flagge fan it doarp Tsjom, yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. De flagge waard yn 2006 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Yn fjouweren fan giel en grien op 1/3 flaggelingte fan de broekside; oer alles hinne in klaver mei in rjochte stâle, mei in hichte gelyk oan 2/3 flaggehichte, fan read yn it giel en fan wyt yn it grien.*

De kleuren komme út it wapen fan Tsjom.

## Symbolyk

* Fjouwerdieling: ferwiist nei de opdieling fan de himrik fan Tsjom yn fjouweren.
* Griene fjilden: ferwize nei de greiden yn de omkriten fan it doarp.
* Klaverblêd: ferwiist nei de lânbou.

## Sjoch ek

Ofbyld:Tsjom wapen.svg|link=Bestand:Tsjom_wapen.svg|alt=Wapen van Tzum|Wapen fan Tsjom
Ofbyld:Franekeradeel vlag tot 1984.svg|Flagge fan Frjentsjerteradiel (1962-1984)
Ofbyld:Franekeradeel vlag.svg|Flagge fan Frjentsjerteradiel (1984-2018)
Ofbyld:Waadhoeke vlag.svg|Flagge fan De Waadhoeke
Flagge fan Twizel

De **flagge fan Twizel** is de flagge fan it doarp Twizel, yn de Fryske gemeente Achtkarspelen. De flagge waard yn 1999 registrearre.

It ûntwerp is fan J.C. Terluin.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Grien mei in reade rjochthoekige, lykskonkige broekingstrijehoeke; oer alles hinne in giele gaffel dêr't de earms fan nei de broekside leadrjocht fan opinoar steane en mei in earmdikte, lyk oan 2/5 flaghichte; de giele gaffel belein mei in lykfoarmige swarte gaffel mei in earmdikte gelyk oan 1/5 flaggehichte*.

De kleuren komme út it wapen fan Twizel.

## Symbolyk

* Swarte gaffel: ferbyldet de splitsing fan wegen yn Twizel. De swarte kleur ferwiist nei de ûnferhurde wegen, letter asfaltearre.
* Gouden gaffel: ferwiist nei de sângrûn dêr't it doarp op leit.

## Sjoch ek

Ofbyld:Twizel wapen.svg|link=Bestand:Twizel_wapen.svg|alt=Wapen van Twijzel|Wapen fan Twizel
Ofbyld:Flag of Achtkarspelen.svg|Flagge fan Achtkarspelen
Wapen fan Nij Beets

It **wapen fan Nij Beets** is it wapen fan it doarp Nij Beets, yn de Fryske gemeente Opsterlân. It wapen waard yn 1994 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Weagjend trochsnien: I yn goud twa klaverblêdden fan kiel, II yn sabel trije turven fan sulver, pleatse 2 en 1; oer alles hinne in turfstekker fan it ien yn it oare.*

De heraldyske kleuren binne: goud, kiel (read), sabel (swart) en sulver.

## Symbolyk

* Swarte fjild: ferwiist nei it fean yn de omkriten fan it doarp. De weagjende râne ferwiist nei it part "beets" fan de plaknamme, wat beek betsjut. It giet om De Boarn.
* Gouden fjild: ferwiist nei de sângrûn dêr't it doarp op leit.
* Turfstekker: ferwizing nei de feanterij yn de omkriten fan it doarp.
* Sulveren turven: ferwizing nei de feanterij.
* Reade klavers: ferwiist nei it agraryske karakter fan de omkriten fan it doarp.

## Sjoch ek

Ofbyld:Nij Beets vlag.svg|link=Bestand:Nij_Beets_vlag.svg|alt=Vlag van Nij Beets|Flagge fan Nij Beets
Ofbyld:Opsterland wapen.svg|Wapen fan Opsterlân
Norfolkkaka

De **Norfolkkaka** (*Nestor productus*) wie in fûgelsoarte út de lytse boppefamylje Nijseelânske pappegaaien (*Strigopoidea*). De fûgel libbe op 'e rotsen en yn beamtoppen op Norfolk Island en it oanbuorjende Phillip Island en wie besibbe oan 'e Nijseelânske kaka. De Norfolkkaka is yn 1851 útstoarn. 

## Utsjerren

Nei de ûntdekking fan 'e fûgel troch James Coop op 10 oktober 1774 waard de fûgel troch Johann Reinhold Forster en syn soan George beskreaun. Foardat de Europeanen op it eilân kamen, waard de fûgel troch de Polyneezyske befolking op it eilân om it iten bejage. 

Doe't yn 1788 de earste Europeanen op it eilân oankamen bejaagden dy ek de fûgels om se op te iten of as hûsdier te hâlden. De fûgel hie swier te lijen fan it ynrjochtsjen fan in strafkoloanje op it eilân tusken 1788 en 1814 en letter nochris tusken 1825 en 1854. 

Nei alle gedachten is de fûgel yn 'e tiid fan 'e twadde strafkoloanje yn it wyld útstoarn. Ensign Abel D. W. Best fermelde de fûgel net yn syn deiboek doe't er yn 'e jierren 1838/1839 op Norfolk en Phillip Island wie. Best samle eksimplaren foar ornitology en it wol net oan dat hy de Norfolkkara oersloech as dy doe noch libbe hie. 

De lêste fûgel ferstoar yn 1851 yn finzenskip yn Londen. Fan 'e fûgel binne teminsten 16 hûden bewarre bleaun, wêrfan twa yn Naturalis yn Leien en ien yn it Soölogysk Museum fan Amsterdam.

## Beskriuwing

De likernôch 38 sm lange fûgel wie boppe foar it measte oliifbrún, hie oranje wangen en in oranje kiel, in giel boarst, giele flanken en in gieleftige stút en in donkeroranje ûnderbúk.
Wapen fan Rie

It **wapen fan Rie** is it wapen fan it doarp Rie, yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. It wapen waard yn 2000 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn sylver in weagjende blauwe linkerskeanbalke, belein mei twa gouden nôtieren yn de sin fan de balke; de balke fan boppe beselskippe troch in oansjende swarte kattekop mei gouden eagen en fan ûnderen troch trije griene klaverblêden.*

De heraldyske kleuren binne: sulver, azuer (blau), goud, sabel (swart) en sinopel (grien).

## Symbolyk

* Weagjende skeanbalke: symboal foar De Rie, wêr't it doarp syn namme oan te tanken hat.
* Nôtieren: ferwiist nei de klaai as lânbougrûn.
* Klaverblêden: ferwiist nei de feehâlderij fan mingde bedriuwen.
* Kattekop: ferwiist nei de skelnamme fan de ynwenners fan Rie: Riedster katten.
* Kleurstelling: it wapen is in ferzje fan it wapen fan Westergoa.

Ofbyld:Westergo wapen.svg|Wapen fan Westergoa


## Sjoch ek

Ofbyld:Rie vlag.svg|link=Bestand:Rie_vlag.svg|alt=Vlag van Ried|Flagge fan Rie
Ofbyld:Franekeradeel wapen 1816.svg|Wapen fan Frjentsjerteradiel (1818-1984)
Ofbyld:Franekeradeel wapen.svg|Wapen fan Frjentsjerteradiel (1984-2018)
Ofbyld:Waadhoeke wapen.svg|Wapen fan De Waadhoeke
Flagge fan Haulerwyk

De **flagge fan Haulerwyk** (Stellingwerfsk: *vlagge van Haulerwiek*) is de flagge fan it doarp Haulerwyk, yn de Fryske gemeente Eaststellingwerf. De flagge waard yn 1986 registrearre.

It ûntwerp is fan Piet Bultsma.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Trije like hege banen, giel, read en giel, mei in griene broekingstrijehoeke oant it midden fan de flagge in giele snikke.*

De kleuren komme út it wapen fan Haulerwyk.

## Symbolyk

* Reade baan: ferwiist nei it heide- en feangebiet yn de omkriten fan it doarp.
* Griene broekingstrijehoeke: ferwiist nei it dimpte diel fan de Haulerwykster Feart yn it doarp.
* Snikke: dat wie in wichtich ferfiersmiddel tusken Drachten en Assen.

## Sjoch ek

Ofbyld:Haulerwijk wapen.svg|link=Bestand:Haulerwijk_wapen.svg|alt=Wapen van Haulerwijk|Wapen fan Haulerwyk
Ofbyld:Ooststellingwerf flag.svg|Flagge fan Eaststellingwerf
Wapen fan Gersleat-Polder

It **wapen fan Gersleat-Polder** is it wapen fan it doarp Gersleat-Polder, yn de Fryske gemeente It Hearrenfean. It wapen waard yn 2008 registrearre.

## Skiednis
Omdat Gersleat-Polder allinnich troch de gemeente It Hearrenfean erkend wurdt as doarp, is it wapen net as doarpswapen registrearre mar as korporaasjewapen.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn grien in sulveren hynder, dravend op in skyldfoet, skake fan lizzende blokken fan swarte en sulver, yn 5 rigen fan 4 blokken, it hynder yn de lofterboppehoeke beselskippe fan in gouden klaver.*

De heraldyske kleuren binne: sinopel (grien), sulver, sabel (swart) en goud.

## Symbolyk
* Grien fjild: ferwiist nei de polder dêr't Gersleat-Polder yn leit.
* Hynder: oernommen út it wapen fan Gersleat. Om't in read hynder op in grien fjild net heraldysk korrekt is, is der keazen foar in sulveren hinder.
* Blokt fjild: oernommen út it wapen fan Polder fan it Fjirde en Fyfde Feandistrikt. It swart ferwiist nei it fean en it sulver nei it wetter dat ûntstien is troch de feanterij.
* Gouden klaverblêd: ferwiist nei de greiden. De gouden kleur stiet foar de hynsteblommen en bûterblommen dy't yn de simmer de polder giel kleurje litte.


Ofbyld:Gersleat wapen.svg|Wapen fan Gersleat
Ofbyld:Veenpolder Het Vierde en Vijfde Veendistrict wapen.svg|It wapen fan de Polder fan it Fjirde en Fyfde Feandistrikt.


## Sjoch ek

Ofbyld:Gersloot polder vlag.svg|Flagge fan Gersleat-Polder
Ofbyld:Coat of arms of Aengwirden.svg|Wapen fan Aenjewier
Ofbyld:Heerenveen wapen.svg|Wapen fan It Hearrenfean
Ofbyld:Terband wapen.svg|Wapen fan Terbant
Ofbyld:Luinjeberd wapen.svg|Wapen fan Lúnbert
Ofbyld:Tsjalbert wapen.svg|Wapen fan Tsjalbert
Ofbyld:Gersleat wapen.svg|Wapen fan Gersleat
Wapen fan Drachtster Kompenije

It **wapen fan Drachtster Kompenije** is it wapen fan it doarp Drachtster Kompenije, yn de Fryske gemeente Smellingerlân. It wapen waard yn 2002 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Loftsskeane fan blau en sulver: b. op'en nij loftskeane fan sulver en blau, it sulver belein mei trije reade lizzende blokken: in frijkertier, weagjend loftsskeane trochsnien fan read en goud, yn de foarm fan twa ôfkearde klaverblêden fan it iene yn it oare, utgeande fan de dielingsline.*

De heraldyske kleuren binne: azuer (blau), sulver, kiel (read) en goud.

## Symbolyk

* Sulveren skeanbalke: symboal foar de wiken dy't yn en rûn it doarp groeven binne.
* Reade turven: saneamde lange turf, de kleur read ferwiist nei de eardere heide yn de omkriten fan it doarp.
* Frijkertier: ferwiist nei it koöperative karakter fan de kompenije dat de feanfjilden eksploitearre en letter de gearwurking fan pleatslike boeren.  De klaverblêden jouwe lânbou oan. Dêr't it goud in ferwizing is nei de sângrûn en it read wer de heide foarstelt. 

## Sjoch ek

Ofbyld:Drachtster Kompenije vlag.svg|link=Bestand:Drachtster_Kompenije_vlag.svg|alt=Vlag van Drachtstercompagnie|Flagge fan Drachtster Kompenije
Ofbyld:Smallingerland wapen.svg|Wapen fan Smellingerlân
Wapen fan Blauhús

It **wapen fan Blauhús** is it wapen fan it doarp Blauhús, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. It wapen waard yn 1989 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Trochsneid: I yn azuer in fiskersboat fan goud; II yn sulver trije pompeblêden fan kiel.*

De heraldyske kleuren binne: azuer (blau), goud, sulver (sulver) en kiel (read).

## Symbolyk

* Skip: ferwiist nei de skippen dy de fiskers brûkten foar it fiskjen op de Sinsmar en de Atsebuorstermar.
* Pompeblêden: ferwize nei it Fryske karakter fan it doarp. Ek wurde de pompeblêden brûkt troch de Blauhúster Dakkapel.
* Kleurstelling: oernommen út it wapen fan Westergoa.

Ofbyld:Westergo wapen.svg|link=Bestand:Westergo_wapen.svg|alt=Het wapen van Westergo.|Wapen fan Westergoa


## Sjoch ek

Ofbyld:Blauwhuis vlag.svg|link=Bestand:Blauwhuis_vlag.svg|alt=Vlag van Blauwhuis|Flagge fan Blauhús
Ofbyld:Wymbritseradeel wapen.svg|Wapen fan Wymbritseradiel
Ofbyld:Sûdwest-Fryslân wapen nieuw.svg|Wapen fan Súdwest-Fryslân
Chathamkaka

De **Chathamkaka** (*Nestor chathamensis*) is in útstoarne pappegaai dy't eartiids endemysk wie op de Chathameilannen beëasten Nij-Seelân. Ynearsten waard tocht dat it gyng om de Nij-Seelânske kaka (*Nestor meridionalis*), mar nei yngreven ûndersyk fan 'e subfossilen waard konkludearre dat de fûgel in aparte endemyske soarte wie. Hûndertfyftich jier nei de komst fan 'e earste Polyneezjers op 'e eilannen, om 1500 hinne, stoar de fûgel tusken 1500 en 1650 út, dus noch lang foardat de Europeanen oankamen. Fan 'e fûgel binne gjin beskriuwingen of hûden bewarre bleaun. 

## Beskriuwing
De fûgel libbe yn bosken en wie likernôch like grut as de ûndersoarte fan it Noardereilân fan 'e kaka, *Nestor meridionalis septentrionalis*. It bekken wie folle breder, de poaten wiene grutter en de snaffel siet tusken de snaffel fan 'e kea en de kaka yn. 

Om't de fûgel grutter as de Nij-Seelânske falk wie, hie de Chathamkaka gjin natuerlike fijannen. Oannommen wurdt dat er min fleane koe en dat makke him kwetsber foar de jacht nei't de Polyneezjers op 'e eilannen lannen.
Wapen fan Baard

It **wapen fan Baard** is it wapen fan it doarp Baard, yn de Fryske gemeente Ljouwert. It wapen waard yn 2001 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Dield: I. yn blau yn it skyldhaad in gouden seispuntige stjer; II. yn read yn it skyldhaad in gouden seispuntige stjer en oer alles hinne in sulveren leelje en inrinnend sulveren laam, ûnder inoar pleatst.*

De heraldyske kleuren binne: azuer (blau), goud, kiel (read) en sulver.

## Symbolyk

* Blau fjild: oernommen út it wapen fan Baarderadiel, de gritenij en gemeente wêr't it doarp eartiidsk haadplak fan wie.
* Read fjild: oernommen út it wapen fan de famylje Fan Dekema, dy't by it doarp de Dekemastate bewenne.
* Leelje: oernommen út it wapen fan de famylje Fan Dekema.
* Seispuntige stjerren: oernommen út it wapen fan Baarderadiel.
* Laam: symboal foar de pleatslike fermanje, de âldste fan Fryslân. It laam ferwiist ek nei de feehâlderij yn it doarp.

Ofbyld:Baarderadeel wapen.svg|Wapen fan Baarderadiel
Ofbyld:Coat of arms Van Dekema.jpg|It wapen fan de famylje Fan Dekema.


## Sjoch ek

Ofbyld:Baard vlag.svg|link=Bestand:Baard_vlag.svg|alt=Vlag van Baard|Flagge fan Baard
Ofbyld:Coat of arms of Littenseradiel.svg|Wapen fan Littenseradiel
Ofbyld:Leeuwarden wapen 2014.svg|Wapen fan Ljouwert
Wapen fan Alde Leie

It **wapen fan Alde Leie** is it wapen fan it doarp Alde Leie, yn de Fryske gemeente Ljouwert. It wapen waard yn syn hjoeddeiske foarm yn 2001 registrearre.

## Skiednis
It wapen fan Alde Leie wie al langer bekend, mar it wapen waard yn 2001 registrearre, tegearre mei de wapens fan de doarpen op It Bilt. It wapen is basearre op it rymke: "In mes met in skai, is 't wapen fan de Ouwe Lai". It gebrûk fan it mes yn it wapen soe ferbân hâlde mei de obehouwe ynwenners fan eartiidsk. Men soe gau geneigd wêze om in mes te lûken.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn blau in mes in sulveren lims en in read heft mei gouden knop en skiedingsstik en in goudem skie, beide pleatst neffens in skeanbalke.*

De heraldyske kleuren binne: azuer (blau), sulver, kiel (read) en goud.

## Sjoch ek

Ofbyld:Oude Leije vlag.svg|link=Bestand:Oude_Leije_vlag.svg|alt=Vlag van Oude Leije|Flagge fan Alde Leie
Ofbyld:Bildt wapen.svg|Wapen fan It Bilt
Ofbyld:Coat of arms of Ferwerderadeel.svg|Wapen fan Ferwerderadiel
Ofbyld:Coat of arms of Leeuwarderdeel.svg|Wapen fan Ljouwerteradiel
Ofbyld:Leeuwarden wapen 2014.svg|Wapen fan Ljouwert
Flagge fan De Gaastmar

De **flagge fan De Gaastmar** is de flagge fan it doarp De Gaastmar, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. De flagge waard yn 1991 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Trije weagjende banen fan blau-giel-grien, yn de ferhâlding fan 5:2:5; yn de broektop in wite fisk mei in lingte fan 7/18 flaggehichte.*

De kleuren komme út it wapen fan De Gaastmar.

## Symbolyk

* Blauwe baan: ferwiist nei it wetter yn de omkriten fan it doarp.
* Weagjende griene baan: ferwiist nei de greiden yn de omkriten fan it doarp. It weagjen ferwiist nei it wetter yn de omkriten fan it doarp en de iel út it wapen fan De Gaastmar.

Ofbyld:De Gaastmar wapen.svg|Wapen fan De Gaastmar


## Sjoch ek

Ofbyld:Wymbritseradiel flag.svg|Flagge fan Wymbritseradiel
Ofbyld:Súdwest-Fryslân Gemeentevlag.svg|Flagge fan Súdwest-Fryslân
Flagge fan Feanwâlden

De **flagge fan Feanwâlden** is de flagge fan it doarp Feanwâlden, yn de Fryske gemeente Dantumadiel. De flagge waard yn 1990 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Fiif banen giel-read-wyt-grien-giel, yn in hichteferhâlding fan 9:16:50:16:9. De wite banen belein mei fiif lizzende oanreitsjende turven, pleatse twa boppe trije, elke turf mei in hichte gelyk oan 16/100 (4/25) flaggehichte en mei in lingte gelyk oan 1/5 flaggelingte, reitsjende de broekside en de flechtside fan de flagge.*

De kleuren komme út it wapen fan Feanwâlden.

## Symbolyk

* Turven: ferwiist nei de oanwêzigens fan fean yn de omrkiten fan it doarp.

## Sjoch ek

Ofbyld:Feanwâlden wapen.svg|link=Bestand:Feanwâlden_wapen.svg|alt=Wapen van Veenwouden|Wapen fan Feanwâlden
Ofbyld:Flagge fan Dantumadiel.png|Flagge fan Dantumadiel
Ralph Metcalfe

**Ralph Harold Metcalfe Sr.** (Atlanta, 29 maaie 1910 - Chicago, 10 oktober 1978) wie in Amerikaanske atleet en politikus.

Hy twa kear mei oan de Olympyske Simmerpullen (yn 1932 en 1936). Hy waard ien kear Olympysk kampioen, op de 4x100 meter estafette mei Jesse Owens, Foy Draper en Frank Wykoff yn 1936. 

Nei it beheljen fan syn master's, kaam er yn militêre tsjinst en focht er foar syn lân yn de Twadde Wrâldkriich. Nei de kriich waard er yn earste ynstânsje atletyk trainer oan de *Xavier universiteit* fan Louisiana. Yn 1949 waard er yn de gemeenteried fan dy stêd keazen, wêrnei't er yn 1971 út namme fan de Demokratyske Partij foar it 1e distrikt fan Illinois yn it Hûs fan Offurdigen keazen waard. Hjiryn hie er sitting oant syn dea. Ralph Metcalfe ferstoar op 10 oktober 1978, yn 'e aldens fan 68 jier oan in hertoanfal.
Flagge fan Wikel

De **flagge fan Wikel** is de flagge fan it doarp Wikel, yn de Fryske gemeente De Fryske Marren. De flagge waard yn 1989 registrearre.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Twa like lange banen fan giel en grien; yn de giele baan oan de broekside in reade wikel yn opfleanhâlding, en yn de griene baan oan de broekside in wite hoarn.*

De kleuren komme út it wapen fan Wikel.

## Symbolyk

* Reade wikel: oernommen út it wapen fan de famylje Fan Wijckel. De wikel ferwiist ek nei de plaknamme.
* Hoarn: oernommen út it wapen fan Menno fan Coehoorn, dy't by it doarp de state Meerenstein bewenne.
* Giele baan: ferwiist nei de sângrûn dêr't it doarp op leit. De kleur is oernommen út it wapen fan Gaasterlân-Sleat, de gemeente dêr't it doarp eartiids part fan wie.
* Griene baan: ferwiist nei de polders yn de omkriten fan it doarp. De kleur is oernommen út it wapen fan Gaasterlân-Sleat.

Ofbyld:Gaasterland-Sloten wapen.svg|Wapen fan Gaasterlân-Sleat


## Sjoch ek

Ofbyld:Wikel wapen.svg|link=Bestand:Wikel_wapen.svg|alt=Wapen van Wijckel|Wapen fan Wikel
Ofbyld:Gaasterland wapen.svg|Wapen fan Gaasterlân
Ofbyld:De Fryske Marren wapen.svg|Wapen fan De Fryske Marren
Der Zauberberg

***Der Zauberberg*** (Dútsk, "De Tsjoenberch") is in roman fan de Dútske skriuwer Thomas Mann. Doet er it ferhaal begûn yn 1913, wie syn doel en skriuw in novelle, mar doet er it ferhaal foltôge hie yn 1924, wie it twa parten wurden, publisearre troch S. Fischer Verlag. Thomas Mann brûkt de tradisjonele edukative romanfoarm yn in ironyske trant. Tusken dat er begûn en doe't er it ferhaal ôfmakke, wie syn wrâldbyld flink feroare, benammen troch de oarloch. De roman ûntjoech him ta in genedeleaze konfrontaasje mei de hâldings en tinkpatroanen dy't lieden ta de Wrâldoarloch. It boek is net ferskynd yn it Frysk.

## Ynhâld
De roman spilet him ôf yn de bercheftige streken om Davos hinne. In jonge Dútske boarger, Hans Castorp, komt nei it lúkse sanatoarium "Berghof" yn Davos en besykje syn sike neef. It wurdt in tige lange besite neidat dokter Hofrat Behrens fêststelt dat Hans Castorp ek siik is fan tuberkuloaze. Hy bliuwt dêrtroch sân jier. Yn 'e heechlannen krijt er in folslein oar perspektyf op it libben en komt er in oar tiidrek yn. Hy leart in soad fan de frijmitseler en skriuwer Settembrini en wurdt fereale op Claudia Chauchat.

## Wurdearring
* *Der Zauberberg* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Foy Draper

**Foy Draper** (Georgetown, 26 novimber 1911 - Kasserine Tuneezje, 1 febrewaris 1943) wie in Amerikaanske atleet.

Hy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Berlyn Olympysk kampioen, op de 4x100 meter estafette mei Jesse Owens, Ralph Metcalfe en Frank Wykoff yn 1936. 

Draper tsjinne ûnder de Twadde Wrâldkriich by de Amerikaanske Loftmacht, wêrby't er piloat wie fan in A20-B gefjochtsfleantúch. Wilens de Slach om de Kasserinepas yn it hjoeddeiske Tuneezje gie er mei syn fleantúch op 'n paad en kaam net wer werom. Foy Draper ferstoar op 1 febrewaris 1943, yn 'e âldens fan 31 jier, hy leit begroeven op it Amerikaanske begraafplak yn Kartago, Tuneezje.
Kakapofûgels

**Kakapofûgels** (wittenskiplike namme: *Strigopidae*) foarmje in famylje fan it skift fan 'e pappegaai-eftigen (*Psittaciformes*) en de monotypyske boppefamylje fan 'e Nijseelânske pappegaaien (*Strigopoidea*). De soarten yn 'e famylje binne allegear endemysk yn Nij-Seelân en ferskate omlizzende eilannen yn it súdwesten fan 'e Grutte Oseaan, te witten de Chathameilannen, Norfolk en Phillip Island.  

De famylje bestiet út teminsten trije skaaien pappegaaien: *Nestor*, *Strigops*, it fossile skaai *Nelepsittacus* en mooglik it fossile skaai *Heracles*. It skaai *Nestor* bestiet út de keä, de kaka, de Norfolkkaka en de Chathamkaka. It skaai *Strigops* bestiet allinne út de ikoanyske kakapo. De fûgelnammen keä, kaka en kakapo komme fan it Maoary.

Alle noch besteande soarten binne endemysk yn Nij-Seelân. De soarten fan it skaai *Nelepsittacus* wiene endemysk op 'e haadeilannen, wylst de twa útstoarne soarten fan it skaai *Nestor* op 'e oseänyske eilannen fan 'e Chathamarsjipel, Norfolk en it oanbuorjende Philip Island libben.

De Norfolkkaka en de Chathamkaka stoaren resint út, wylst de soarten fan it skaai *Nelepsittacus* 16 miljoen jier lyn útstoaren. Alle besteande soarten, de kakapo, keä en de twa ûndersoarten fan 'e kaka wurde bedrige. De minske foarme de oarsaak fan it útstjerren fan 'e twa soarten en it tebekrinnen fan 'e oare trije soarten. Kolonisten brochten bargen, katten, foksen, harmelingen, rotten en opossums mei, dy't aaien fan 'e op 'e grûn briedende fûgels opfrieten. Ek de jacht op 'e fûgels om se op te iten of de bestriding om 't se in pleach foar boeren wiene, binne oarsaken fan 'e tebekgong.

## List kakapofûgels
Flagge fan Wjelsryp

De **flagge fan Wjelsryp** is de flagge fan it doarp Wjelsryp, yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. De flagge waard yn 2000 registrearre.

It ûntwerp is fan J.C. Terluin.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*In blauwe fairklok wêrfan de basis de hiele flechtside beslein en de top de broekside rekket; boppe en ûnder de fairklok in wite baan fan 1/10 flaggehichte, meirinnend mei de banen fan de fairklok. De banen boppe en ûnder oan de flagge read; op de skiedingsline fan de broeking en de flecht (op 1/3 flaggelingte) yn it blau in wite ring me in diameter gelyk oan 2/5 flaggehichte, en in dikte fan 1/15 flaggehichte, dêryn in seispuntige stjer, de punten dêrfan rekket de binnenkant fan de ring.*

De kleuren komme út it wapen fan Wjelsryp.

## Symbolyk

* Yndieling flagge: ferwiist nei de lizzing fan it doarp yn de noardlike punt fan Hinnaarderadiel, de gritenij en gemeente wêr't it doarp part fan wie. Ek ferwiist it nei de tsjerketoer fan de Ursulatsjerke fan Wjelsryp.
* Ring mei seispuntige stjer: ferwiist nei it doarp. Dêrby ferwiist it nei de stiftingskiednes fan de Ursulatsjerke.
* Wite fjilden: ferwiist nei de buorskippen dy't yn de himrik fan Wjelsryp lizze: De Westerein en De Oasterein.
* Reade fjilden: ferwiist nei de reade klavers út it wapen fan Wjelsryp.
* Kleurstelling: oernommen út it wapen fan Westergoa en Hinnaarderadiel

Ofbyld:Wjelsryp wapen.svg|Wapen fan Wjelsryp
Ofbyld:Westergo wapen.svg|Wapen fan Westergoa
Ofbyld:Hinnaarderadiel wapen.svg|Wapen fan Hinnaarderadiel


## Sjoch ek

Ofbyld:Hinnaarderadiel vlag.svg|Flagge fan Hinnaarderadiel
Ofbyld:Littenseradiel flag.svg|Flagge fan Littenseradiel
Ofbyld:Waadhoeke vlag.svg|Flagge fan De Waadhoeke
Frank Wykoff

**Frank Clifford Wykoff** (Des Moines, 29 oktober 1909 - Altadena, 1 jannewaris 1980) wie in Amerikaanske atleet.

Hy die trije kear mei oan de Olympyske Simmerpullen (yn 1928 1932 en 1936). Hy waard alle trije kear Olympysk kampioen op de 4x100 meter estafette. It wrâldrekôr fan 39.8 wêrmei't Jesse Owens, Ralph Metcalfe, Foy Draper en Wykoff yn 1936 olympysk kampioen waarden, bleau tweintich jier oerein.

Nei it beheljen fan syn master's, waard Wykoff learaar en administrateur by de *Los Angeles County skoalle* en wurke dêr oant syn pensjonearring yn 1972. Frank Wykoff ferstoar op 1 jannewaris 1980, yn 'e âldens fan 70 jier.
Wapen fan De Himrik

It **wapen fan De Himrik** is it wapen fan it doarp De Himrik, yn de Fryske gemeente Opsterlân. It wapen waard yn 1996 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn sinopel trije pealen fan sulver en in skyldhaad fan goud, belein mei in Sint-Andréaskrúske, oan beide siden beselskippe fan in lizzende turf, alles fan kiel.*

De heraldyske kleuren binne: sinopel (grien), sulver, goud en kiel (read).

## Symbolyk

* Gouden skyldhaad: ferwiist nei de sânrêge wêr't it doarp op ûntstien is.
* Read Sint-Andréaskrúske: symboal foar Andréas, patroanhillige fan de Wite Tsjerke fan De Himrik.
* Reade turven: ferwiist nei de feanterij yn de omkriten fan it doarp.
* Griene en sulveren peallen: ferbyldet it lânskip mei noard-súd rinnende stroken gêslannen en sleatten. 

## Sjoch ek

Ofbyld:Hemrik vlag.svg|link=Bestand:Hemrik_vlag.svg|alt=Vlag van Hemrik|Flagge fan De Himrik
Ofbyld:Opsterland wapen.svg|Wapen fan Opsterlân
Harriet Bland

**Harriet Claiborne Bland** (St. Louis, 13 febrewaris 1915 - Fort Worth, 6 novimber 1991) wie in Amerikaanske atlete. Sy die yn 1936 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Sy waard yn Berlyn Olympysk kampioene, op de 4x100 meter estafette mei Annette Rogers, Betty Robinson en Helen Stephens yn 1936. Bland boaske yn 1939 mei de profesioneel golfer William W. Green, it pear krige fiif soannen. Harriet Bland ferstoar op 6 novimber 1991, yn 'e âldens fan 76 jier.
Wapen fan Aldegea (De Fryske Marren)

It **wapen fan Aldegea** is it wapen fan it doarp Aldegea, yn de Fryske gemeente De Fryske Marren. It wapen waard yn 1992 regsitrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Yn azuer in oant de skyldrânen reitsjend rút fan goud, belein mei in burcht fan kiel, de burcht mei in dak fan fan azuer, mei in iepene poarte en twa finsters ferljochte fan it fjild; de brucht oan beide siden en fan ûnderen beselskippe fan turf fan sabel; yn de rjochterboppehoeke fan it skyld in leelje fan goud.*

De heraldyske kleuren binne: azuer (blau), goud, kiel (read) en sabel (swart).

## Symbolyk

* Blau fjild mei gouden rút: oernommen út it wapen fan it eardere wetterskip De Grutte Noardwâlderpolder. Aldegea leit yn it midden fan dit wetterskip. De kleur blau ferwiist nei de grutte oanwêzigens fan wetter yn de omkriten fan it doarp. It goud ferwiist nei de sângrûn wêr't it doarp op leit.
* Reade burcht: ferwiist nei de stins fan Ygo Gaeles Galama yn Aldegea.
* Leelje: oernommen út it wapen fan de famylje Galama.
* Trije turven: ferwiist nei de lizzing fan it doarp yn in earder feangebiet.

Ofbyld:De Groote Noordwolder polder waterschapswapen.svg|link=Bestand:De_Groote_Noordwolder_polder_waterschapswapen.svg|alt=Wapen van het voormalige waterschap De Grote Noordwolderpolder.|Wapen fan De Grutte Noardwâlderpolder
Ofbyld:Familiewapen galama.JPG|link=Bestand:Familiewapen_galama.JPG|alt=Wapen van de familie Galama.|It wapen fan de famylje Galama.


## Sjoch ek

Ofbyld:Aldegea vlag.svg|Flagge fan Aldegea
Ofbyld:Hemelumer Oldeferd wapen.svg|Wapen fan Himmelumer Aldefurd
Ofbyld:Gaasterland-Sloten wapen.svg|Wapen fan Gaasterlân-Sleat
Ofbyld:De Fryske Marren wapen.svg|Wapen fan De Fryske Marren
Wapen fan De Tynje

It **wapen fan De Tynje** is it wapen fan it doarp De Tynje, yn de Fryske gemeente Opsterlân. It wapen waard yn 1994 registrearre.

## Beskriuwing
De blazoenearring fan it wapen is:

*Skean trochsneid fan sulver en sinopel, belein mei sân linkerskeanbalken fan it ien yn it oare; oan de boppeside fan de dielingsline in dwersbalke fan kiel, wêrop fjouwer punten fan itselde. Wapenspreuk: "In doarp riist ut'e puollen" fan griene haadletters op in wyt lint.*

De heraldyske kleuren binne: sulver, sinopel (grien), kiel (read) en sabel (swart).

## Symbolyk

* Griene en wite skeanbalken: ferwiist nei de feanterij yn de omkriten fan it doarp.
* Reade haadbalke: ferwiist nei it doarp dy't opriist út it wiete fean.
* Dielline: ferwiist nei de haadwei fan it doarp.
* Wapenspreuk: wei al langer bekend en hat as basis tsjinne foar it wapen.

## Sjoch ek

Ofbyld:De Tynje vlag.svg|link=Bestand:De_Tynje_vlag.svg|alt=Vlag van Tijnje|Flagge fan De Tynje
Ofbyld:Opsterland wapen.svg|Wapen fan Opsterlân