open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lechityske talen

Mei de **Lechityske talen** wurde trije ferskillende West-Slavyske talen bedoeld dy't yn Sintraal-Europa en benammen yn Poalen sprutsen wurde.
Neist Poalen waarden de Lechityske talen eartiids ek sprutsen yn grutte dielen fan hjoeddeistige noardeasten fan Dútslân, sa likernôch yn de dielsteaten Meklenboarch-Foarpommeren en it noarden fan Brandenboarch. 

Der wurdt tocht dat de Lechityske talen har tusken 500 en 800 n.Kr. fan de oare West-Slavyske taalfarianten ôfskieden hawwe. De namme "Lechitysk" is ôflaat fan de Ljachen, de semy-legindaryske foarâlden fan de Poalen en it âlde Slavyske wurd "lěchy (fgl. de namme *čěchy foar de Tsjechen).

De Lechityske taalfamylje wurdt sa klasifisearre: 
*Eastlike groep 
**Poalsk
**Pommeraansk of Eastseeslavysk 
**Kasjûbysk 
**Slovinzysk
**Silezysk
*Westlike groep
**Polabysk
Slovinsysk

It **Slovinsysk** wie eartiids de taal fan de Slovinzen (Kasjûbysk: *Słowińcë*, Poalsk: *Słowińcy*, Dútsk: *Slowinzen*, *Lebakaschuben*), in Westslavyske stam dy't tusken de Gardno Mar en Łebsko Mar yn Pommeren oan 'e Eastsee wennen. It Slovinsysk wurdt soms as eigen taal en soms as dialekt fan it Kasjûbysk of Poalsk klasifisearre. Slovinsysk en Kasjûbysk hawwe har beide út it Pommeraansk ûntwikkele. 

De wittenskip ûntdekte de Slovinsyske taal pas healwei de 19e iuw. De Dútske eastkolonisaasje wie doe al safier dat it Dútsk (Heech- en Leechdútsk) de wichtichste taal fan 'e regio wurden wie. Der kamen ferskillende Dútske, Russyske, Wytrussyske en Poalske wittenskippers nei de regio ta om de taal te ûndersykjen. Oan 't begjin fan de 20e iuw waard it Slovinsysk troch Friedrich Lorentz wiidweidich dokumintearre. Yn 1945 waard it Slovinsysk noch troch in pear âlde minsken yn it doarp Kluki praat. Nei de Twadde Wrâldoarloch waard de lokale Dútske befolking út de regio ferdreaun. Sûnt dy tiid waard der ek net mear fan de Slovinsyske taal fernommen. 

## Sjoch ek
*Westslavyske talen
Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2018

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Monako]]** 2018 yn Monte Carlo op 27 maaie.
It wie de sechsde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2018. Hy waard op it Circuit de Monaco hâlden. De race waard hâlden oer 78 omgongen, op it 3,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 260,5 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Romain Grosjean waard trije plakken weromset by de start fanwegen in botsing by de Grutte Priis fan Spanje.
* Max Verstappen slagge it net om in tiid te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs fan start gean yn de wedstriid, waard ek noch fyftjin plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan in motorûnderdiel, mar om't er al op de efterste startrige stie hie dat fierder gjin gefolgen.

## Utslach Grutte Priis
* Charles Leclerc en Brendon Hartley waarden al klasseare om't se 90% fan de wedstriid útriden hiene.
* Brendon Hartley krige in straf fan fiif sekonden foar te hurd riden yn de pitstrjitte.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2018

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje]]** 2018 yn Montmeló op 13 maaie.
It wie de fiifde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2018. Hy waard op it Sirkwy fan Barcelona-Kataloanje hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307 kilometer. 

## Kwalifikaasje
*  Sergey Sirotkin waard trije plakken weromset by de start fanwegen in botsing by de Grutte Priis fan Azerbeidzjan.
* Brendon Hartley slagge der net yn om in tiid te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs úteinsette yn 'e wedstriid. Hy waard ek noch fiif plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel, mar om't er al op de efterste startrige stie hie dat fierder gjin gefolgen.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
2 Guns

*''2 Guns'' (stripsearje), in striprige fan Steven Grant en Mateus Santolouco
*''2 Guns'' (film), in op dy striprige basearre Amerikaanske film út 2013
Heerd

***Heerd*** is de beneaming foar in pleats yn Grinslân. Mei de *heerd* wurdt eins de hurd, it stookplak (*heerdstede*), bedoeld, mar yn de rin fan de skiednis waard mei de term *heerd* de hiele pleats (it gebou) en de byhearrend lân oantsjut: dat alles wat by de *heerd* heart.

In soad pleatsen hawwe dêrom in namme einigjend op heerd (soms: heert). It earste part fan de namme is faak de famyljenamme fan de earste bewenners. By nije bewenners waard de namme fan de heerd net feroare. Dat hie ek te krijen mei it feit dat it bewenjen fan guon heerden, de saneamde *edele heerden*, beskate rjochten joech, bygelyks by de rjochtspraak of yn it bestjoer fan in sylfest.

Yn de wyk Beijum yn de stêd Grins binne de measte strjitten nei (besteande en ôfbrutsen) heerden neamd. Inkelde nammen:
*Boelemaheerd
*Doornbosheerd
*Froukemaheerd
*Hiddemaheerd
*Jaltadaheerd
*Rensumaheerd
*Sijgersmaheerd
*Stoepemaheerd
*Wilkemaheerd

## ''Edele heerden''
Yn de Ommelanner geaen Westerkertier, Hunsingo en Fivelgo wiene der ek *edele heerden* (eale heerden), (ek *gerechtigde heerd*, *schulteheerd* of koartwei *heerd* neamd). Dat wiene heerden dêr't mear as 30 gerzen (ek *jukken* of *[[Deimêd|deimt]]*; likernôch 15 bunder) ta hearde. De eigenierde fan sa'n heerd hie beskate rjochten (dat boppedat plichten wiene) dy't oan de heerd ferbûn wiene, lykas in stim yn it redgerrjocht, it kollaasjerjocht of it oerrjocht. Dy rjochten wiene oer de ommegong yn elke kluft (of *klau/clau*) regele. Wat mear eale heerden der yn in kluft stiene, wat minder faak de eigenerfde fan in beskate eale heerd der gebrûk fan meitsje koe. Yn Grinslân waarden de eale heerden en ommegongen beskreaun yn klauboeken. Letter waard dit soarte rjochten los fan de pleats ferkocht, wêrby't aadlike persoanen it slagge bytiden meardere en bytiden alle ommegongen binnen in gebiet yn hannen te krijen.
Equalizer

"**Equalizer**" of "**The Equalizer**" (Amerikaansk-Ingelske stavering) of "**Equaliser**" of "**The Equaliser**" (Britsk-Ingelske stavering) hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**equalizer* of *equaliser*, it Ingelske wurd foar "gelykmakker"

## Films
*''The Equalizer'' (franchise), in Amerikaanske mediafranchise op basis fan 'e tillefyzjesearje út 'e 1980-er jierren
**''The Equalizer'' (film), in Amerikaanske aksjefilm út 2014, basearre op 'e tillefyzjesearje út 'e 1980-er jierren
***[[The Equalizer 2]]*, in Amerikaanske aksjefilm út 2018, in ferfolch op 'e film út 2014

## Literatuer
*''The Equalizer'' (romansearje), in romansearje fan Michael Sloan
**''The Equalizer'' (roman), in roman fan Michael Sloan út 2014

## Muzyk
*''The Equalizer'' (liet fan k-os), in liet fan k-os út 2006

## Technology
*equalizer (lûdstechnyk), in apparaat dat brûkt wurdt foar it gelykmeitsjen by de frekwinsje-ôfhinklike ferwurking fan lûdssinjalen
*equalizer (kommunikaasje), in apparaat of ûnderdiel fan in apparaat foar de korreksje fan frekwinsje-ôfhinklike ferdraaiïng yn it ramt fan tillekommunikaasje

## Tillefyzje
*''The Equalizer'' (tillefyzjesearje út 1985), in Amerikaanske aksje-aventoeretillefyzjesearje út 1985-1989
*''The Equalizer'' (tillefyzjesearje út 2021), in Amerikaanske aksje-aventoeretillefyzjesearje út 2021, in remake fan 'e searje út 'e 1980-er jierren

## Oar
*The Equalizer, de artystenamme fan Dave Sullivan (b. 1960), in Amerikaansk showwrakselder
*GAU-12 Equalizer, in type Gatling gun
Lift

## Algemien
*lift (hefmeganisme), in apparaat dat brûkt wurdt om persoanen en guod op te heffen en del te litten
*lift, it meiriden yn in foarm fan motorisearre ferfier as ûnderdiel fan liftsjen
*lift (dûnsbeweging), it heech optillen fan 'e iene dûnspartner troch de oare as ûnderdiel fan in dûns

## Films
**[[De Lift]]*, in Nederlânske film út 1983
*''Lift'' (film), in Tamyltalige Yndiaaske film út 2021

## Muzyk
### Bands
*Lift (band), in Dútske rockband

### Albums
*''Lift'' (album fan Love and Rockets), in album fan Love and Rockets út 1998
*''Lift'' (album fan Audio Adrenaline), in album fan Audio Adrenaline út 2001
*''Lift'' (album fan Sister Hazel), in album fan Sister Hazel út 2004
***, in album fan Chris Potter út 2004
*''Lift'' (album fan Shannon Noll), in album fan Shannon Noll út 2005
*''Lift'' (album fan Dave Gunning), in album fan Dave Gunning út 2015

### Lieten
*''Lift'' (liet fan Poets of the Fall), in liet fan Poets of the Fall út 2004
*''Lift'' (liet fan Shannon Noll), in liet fan Shannon Noll út 2005
*''Lift'' (liet fan Sean Tyas), in liet fan Sean Tyas út 2006
*''Lift'' (liet fan Radiohead), in liet fan Radiohead út 2017

## Oar
*Lift (frisdrinken), in merk frisdrinken fan 'e Coca Cola Company
*LIFT (non-profitorganisaasje), in Amerikaanske non-profitorganisaasje foar earmoedebestriding
*LIFT, de ôfkoarting fan it London International Festival of Theatre, in teäterfestival yn 'e Britske haadstêd Londen
Liftsjen

**Liftsjen** of **liften** is in foarm fan reizgjen wêrby't immen dy't earne hinne wol oan in foarbykommende automobilist dy't deselde kant útgiet, freget oft hy of sy meiride kin. Dejinge dy't dat docht, is dan in **lifter**. De automobilist jout dyselde in **lift**. De term 'liftsjen' komt út it Ingelsk, fan it tiidwurd *to lift*, dat "optille" betsjut, of yn dit gefal "oppikke". Yn it Ingelsk wurdt dit wurd lykwols nea yn dizze kontekst brûkt; dêr sprekt men fan *hitchhiking*. By liftsjen kin de automobilist kunde fan 'e lifter wêze, mar like faak of faker giet it om in folsleine ûnbekende. Yn it jaan fan in lift leit besletten dat it fergees is; as der foar in rit betelle wurde moat, kin men net mear sprekke fan liftsjen. Fral fan 'e 1960-er oant de 1980-er jierren wie liftsjen, benammen mank de jongerein, tige populêr.

By liftsjen kin men in automobilist oansprekke op in plak dêr't dyselde even hohâldt en útstapt, lykas op in parkearplak fan in weirestaurant of by in benzinepomp of ferkearsljocht. Mar it komt ek foar dat men gewoan by de wei lâns stean giet om foarbyridende auto's oan te hâlden. Om yn sokke gefallen oan te jaan dat men in lift hawwe wol, stekt men de earm út yn 'e rjochting fan 'e wei en wiist dan mei de tomme omheech, wylst de oare fingers opkrôle holden wurde. Dêrfandinne dat liftsjen ek wol **op 'e tomme reizgjen** neamd wurdt. In lifter toant fierders soms in eigenmakke buordsje mei dêrop skreaun syn of har reisbestimming. 

Lifters wolle liftsje om't it in goedkeape manear is om te reizgjen of om't der gjin oare foarmen fan ferfier foarhâns binne. Soms spilet in ferlet oan reisselskip en aventoer in rol, of de winsk om miljeufreonlik te reizgjen. Automobilisten jouwe lifters in lift om't se selskip hawwe wol op in lange rit of simpelwei om't se behelpsum wêze wolle. Op guon plakken, lykas by autowegen en autosnelwegen lâns yn û.m. Kanada, Dútslân, Nederlân, Itaalje en it Feriene Keninkryk, is liftsjen ferbean út it eachpunt fan ferkearsfeiligens. Op inkele plakken yn 'e wrâld, benammen yn guon lokale bestjoerlike ienheden yn 'e Feriene Steaten, is liftsjen en it jaan fan in lift yn alle gefallen by wet ferbean. Op guon plakken yn Nederlân hat men dan wer spesjale 'lifthaltes', dy't bedoeld binne om kontakt te fasilitearjen tusken lifters en automobilisten dy't harren wol meiride litte wolle.

It folslein ferbieden fan liftsjen wurdt dien om sawol lifters as automobilisten te beskermjen. Oer liftsjen geane ntl. in ferskaat oan grizelferhalen om. Sa binne der protte ferhalen oer lifters, fral as it in famke of in jonge tsjeppe frou is, dy't troch in manlike automobilist meinommen wurde nei in stil plakje dêr't er har ferkrêftsje en neitiid mooglik fermoardzje kin. Fral foar allinne reizgjende froulju wurdt liftsjen dêrom sterk ôfret. Oarsom binne der ek genôch ferhalen oer automobilisten dy't berôve of fermoarde wurde troch ien of mear lifters dy't se oppikt hawwe.
Klauboek

In **klauboek** wie yn Grinslân in offisjeel register fan dy pleatsen en huzen binnen de kluften (ek *klauwen* of *clauwen*) dêr 't de eigener fan berjochtige wie om as redger (of rjochter) op te treden. Oarspronklik gie it rjochterskip rûn tusken alle ynwenners dy 't oan beskate kritearia foldiene. De rjochten wiene omgeand. De wize dêr't it rjocht op omgie wie fêstlein yn saneamde klauboeken. De pleatsen dy't yn it klauboek opnommen wiene, wiene de saneamde edele heerden.

De klauboeken komme foar yn de Ommelanner geaen dy 't ûnôfhinklik wiene fan de stêd Grins. De âlde Fryske frijheid krige hjir mei foarm troch it sels foarsjen yn rjochtspraak en bestjoer dat foar it grutste part op lokaal nivo, binnen de rjochterstoel, organisearre waard.
It opnaam wurde yn it Klauboek kin ta de hearlike rjochten rekkene wurde.

Yn 'e rin fan 'e tiid kamen hieltyd mear rjochterstuollen yn hannen fan ien famylje, dy't him as haadling, letter as jonker, dêrom ek hear fan de oanbelangjende rjochterstoel neame liet. Yn dat gefal waard de rjochterstoel as 'steand' oantsjut. Yn de Oldambten en Westerwolde waarden de rjochters fan de sechstjinde iuw ôf oansteld troch it stedsbestjoer fan Grins. Earst wie der noch sprake fan in aparte *landrichter*, mar yn de santjinde en achttjinde iuw fungearre de drost as rjochter.

De Grinzer redgers bleaunen yn funksje oant de Bataafske omkear.
Jacques Herb

**Jacques Herb**, pseudonym fan **Jacques van Herp**, (Rotterdam, 28 maaie 1946), is in Nederlânske sjonger.

## Libben en wurk
De sjonger Jacques Herb waard yn Rotterdam berne. Hy wie de jongste út in húshâlding fan trettjin bern. Amper fyftjin jier âld meunstere hy oan by de "wylde feart" en liet yn de ferskate seehavens syn talint as sjonger al hearre. Hy begelate himsels dêrby op syn gitaar. Yn 1970 waard er troch Pierre Kartner ûntdutsen by in talintejacht yn Scheveningen.

### Trochbraak
Yn 1970 wûn Herb mei it nûmer *De toreador (o, o, signorita*) dat er sels skreau in talintejacht yn Scheveningen. Dy waard troch de AVRO op telefyzje útstjoerd. Sadwaande krige er kontakt mei Pierre Kartner dy't dêrnei foar him it nûmer *Manuela* bewurke, wêrmei't Herb in enoarme hit skoarde. It nûmer *Maar een Man mag niet huilen* wie ek noch goed foar 80.000 singles. Dêrnei krige Herb noch in pear lytse hits. Yn 1991 hie Herb in rol yn de film fan Paul Ruven, *De Tranen Van Maria Marchita*. Yn 2005 die Herb mei oan de reality-searje *Bobo's in the Bush*, dêryn waard er achtste.

Yn 2002 is Herb beneamd ta lid fan de Oarder fan Oranje-Nassau.

Op 22 april 2009 tekene er by VNC-produksjes út Zundert in platekontrakt foar it libben. Yn juny 2009 brocht Jacques Herb it nûmer *Ik heb de zomer meegebracht* út. Yn 2019 wie Herb gastartyst by de konserten fan De Toppers yn de Johan Cruijff ArenA. Yn 2022 ferskynde er yn in ôflevering fan it telefyzjeprogramma *Secret Duets*.

## Trivia
De hit *Manuela* soarge foar populariteit fan dy foarnamme. Yn 1970 waarden der noch 143 famkes mei de namme Manuela berne. Yn 1971 wiene dat der 327. Dêrnei naam de populariteit fan de foarnamme wer ôf.

## Diskografy
Sjoch :nl:Jacques Herb#Discografie
Hirschberg (Warstein)

**Hirschberg** is in lyts stedsje yn de Kreis Soest yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It plak makket ûnderdiel út fan de gemeente Warstein. Sûnt 1 oktober 2020 hat Hirschberg 1703 ynwenners. It wite stedsje is benammen ferneamd om syn lizzing boppe op in berch en de dripstiengrot Bilsteinhöhle dy't tusken Hirschberg en Warstein yn leit.

## Skiednis
Hirschberg leit ûngefear 9 km westlik fan Warstein, it plakje op de berch krige yn de 14e iuw stedsrjochten, mar hat him fierder nea ta in echte stêd ûntwikkele.
Ein 16e en yn de earste helte fan de 17e iuw wie Hirschberg berucht fanwegen de hekseprosessen. De wreed ferneamde hekseferfolger Heinrich von Stapheiss (1586-1646) late fan 1616 ôf de prosessen, dêr't de pleatslike pastoar Michael Stappert fergees tsjin protestearre. Om 2011 hinne waard der yn de bosk oan de râne fan it stedsje op in eardere eksekúsjeplak in monumint oprjochte ta neitins oan de slachtoffers fan de heksejacht.

Likernôch 4 km eastlik fan Hirschberg is de Bilsteinhöhle, in dripstiengrot dêr't yn de midden-stientiid en jonge stientiid minsken (û.o. fan de *Urnenveldencultuur* en Klokbekerkultuer) libben. Nei alle gedachten libben der ek yn de Izertiid om 750 foar Kristus hinne foar in skoft ek minsken yn en om de grotten. Yn de grot binne ek fossilen fan û.o. de hoaleliuw en de hoalebear fûn. Yn in part fan de grot wurde rûnliedingen jûn. Yn de njonkenlizzende eardere jeugdherberch is in besikerssintrum ynrjochte. Om de grotten hinne is in Wyldpark ûntstien.

## Bysûnderheden fan de stêd
Tusken  Hirschberg en Warstein yn leit de dripstiengrot Bilsteinhöhle. Om dizze grot hinne is in wyldpark ûntstien. 

Khristoffeltsjerke: it koar en de earste travee datearje út de 14e iuw. It súdlike portaal waard boud yn 1708. Nei in hast folsleine sloop waard yn 1956 in gruttere tsjerke mei in toer op it suden ynhuldige. It alter fan 'e tsjerke datearret út de 18e iuw.

Pastorij: de uterlike foarm fan in pastorij, mei wen- en agrarysk part mei Latynsk opskrift, is oant de dei fan hjoed bewarre bleaun.

Marstall: de hynstestâl fan it eardere slot fan Hirschberg

Houtskovengebiet mei houtskoalhutte en ynformaasjeboerd oer de "houtskoalambachten yn it Sauerlân"

## Berne yn Hirschberg
* Wilhelm Hoff (1851 -1940 ), betinker fan it Prusyske spoarsysteem en minister fan iepenbiere wurken
* Ernst Assmann (1903–1979), heechlearaar yn de boskbou.
* Horst Langer (1939-), tafeltennisser

## Ofbylden

Ofbyld:Hirschberg, kerk1 foto2 2010-08-09 13.51.JPG|*Kristoffeltsjerke*
Ofbyld:Bilsteinhoehle Warstein, Halle der 60 Riesen.jpg|*Bilsteinhöhle*
Ofbyld:Warstein-Wildpark 2007-05-20 16-52-18 (1175762108).jpg|*Wyldpark by de Bilsteinhöhle*
Ofbyld:Hirschberg (Warstein).jpg|*Hirschberg*
Ofbyld:Warstein-Hirschberg, Marstall.jpg|*Restanten fan Schloss Hirschberg*
Ofbyld:Hirschberg Christoffelsberg Gedenkstätte Hexenprozesse.jpg|*Monumint ta neitins oan de hekseferfolging*
Johannes Potter van Loon

**Johannes Potter van Loon** (Sint-Anne, 25 april 1800 - Appingedam, 1 jannewaris 1865) wie in Nederlânske abbekaat, prokureur en boargemaster.

## Libben en wurk
Potter van Loon waard yn 1800 yn Sint-Anne berne as soan fan de notaris Everhardus van Loon en Attje Potter Jouwstra. Hy studearre rjochten oan de universiteit fan Grins en promovearre dêr op in dissertaasje yn 1823. Hy fêstige him as advokaat en prokureur yn Appingedam. Hy wie lid fan de gemeenteried fan Appingedam. Yn maart 1843 waard er beneamd ta rjochter-plakferfanger by de arrondissemintsrjochtbank fan Appingedam. Yn desimber fan datselde jier waard er beneamd ta boargemaster fan Appingedam, in funksje dy't er hast tweintich jier ferfolje soe.

;Persoanlik libben
Potter van Loon troude op 28 jannewaris 1824 yn Grins mei Gezina Marissen, dochter fan in Grinzer rintenier. Nei har ferstjerren troude er op 28 septimber 1836 yn Loppersum mei Reiniera Sissingh, dochter fan de boargemaster fan Loppersum. Syn tredde houlik sleat er nei it ferstjerren fan syn twadde frou yn 1837 op 27 desimber 1842 yn Uithuizen mei de predikantsdochter Willemina Titia Brouwer. 

Potter van Loon ferstoar op 1 jannewaris 1865 yn de âldens fan 64 jier yn syn wenplak Appingedam.
Mülheim (Warstein)

**Mülheim** is in doarp yn de Kreis Soest yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It plak makket ûnderdiel út fan de gemeente Warstein. Sûnt 1 oktober 2020 hat Mülheim 846 ynwenners. Mülheim is in twallingdoarp mei Sichtigvor. Hoewol't de tsjerke fan Mülheim op it grûngebiet fan Sichtigvor stiet, is it de karspeltsjerke fan de parochy fan Mülheim, dêr't Sichtigvor op syn bar ta heart. Oant de gemeentlike herfoarming, dy't op 1 jannewaris 1975 fan krêft waard, hearde Mülheim ta de gemeente Allagen yn it distrikt Warstein, dat doe it distrikt Allagen fan de stêd Warstein waard. Dat hong gear mei de oergong fan Arnsberg nei Soest. 

## Ofbylden

Moehne bei Muelheim II.jpg|*Rivier de Möhne by Mülheim*
Warstein-Mülheim, Bauernhaus.jpg|*Fakwurk buorkerij yn Mülheim*
Warstein-Sichtigvor und Warstein-Mülheim FFSN-3749.jpg|*Loftfoto fan Sichtigvor en Mülheim*
Lea Halpern

**Lea Henny Halpern** (Mikuliczyn, 8 septimber 1899 - Salford (Greater Manchester), 6 novimber 1985) wie in byldzjend keunstner dy't aktyf wie as ûntwerper fan sieraden en keramist. Hja wurke yn ûnder oare Berlyn en Amsterdam.

Halpern kaam út in ortodoks-joadske famylje en waard oplaat yn Wenen, Berlyn en oan de Kunstnijverheidsschool Quellinus te Amsterdam en de Rijks Keramische School Gouda (1926-1930). Sy wie learling fan ûnder oaren Bert Nienhuis en Kurt Zimmermann. Tusken ûngefear 1930 en 1940 hie hja in  atelier yn Amsterdam dêr't hja aktyf wie as pottebakker en makker fan glazuere keramyske plastiken en ek brosjes. Fan 1936 oant 1938 joech Halpern les oan de Nieuwe Kunstschool te Amsterdam, ûnder oaren Meta Rozelaar wie in learling fan har. Ein 1939 ûntflechte hja de driging fan de nazys en gie nei New York. 

Sy wie troud mei Lincoln Newfield.

## Bibliografy (kar-út)
* Unger, M. (2004) *Het Nederlandse sieraad in de 20ste eeuw*. Bussum: THOTH. ISBN 9789068683486
Allagen

**Allagen** is in doarp yn de Kreis Soest yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It plak is part fan de gemeente Warstein. Sûnt 1 oktober 2020 hat Allagen 2423 ynwenners. 

## Skiednis
De delsetting Allagen waard nei alle gedachten stichte om it jier 800 hinne en de plaknamme waard foar it earst neamd yn dokuminten yn de 12e iuw. De delsetting lei op de súdlike helling fan de Haar oant dy yn de 12e iuw fanwegen gebrek oan wetter ferpleatst waard nei de wâlkant fan de Möhne. Lân- en boskbou wiene yn dy tiid ekonomysk wichtich foar Allagen. Yn 1617 wiene der heksejachten yn Allagen, meardere manlju en froulju waarden eksekutearre fanwegen ûnderstelde hekserij.

Oant en mei 1974 wie Allagen in selstannige gemeente, yn it distrikt Warstein. Op 1 jannewaris 1975 gie de gemeente Allagen op yn de Gemeente Warstein. Dat hong gear mei de oergong fan Arnsberg nei Soest.

## Ynfrastruktuer
De B516 rint by it doarp del en ferbynt it doarp yn westlike rjochting mei Niederbergheim, en yn eastlike rjochting mei Sichtigvor en Belecke. De buslinen R51 Soest-Warstein, de 552 Skoallekompleks Soest-Niederbergheim-Warstein en de 651 Warstein-Belecke-Allagen-Niederbergheim fan de RLG betsjinje it plak. 

## Underwiis
It doarp hat in katolike en in gemeentlike beukerskoalle en in katolike basisskoalle.
Yn 'e jierren 1950 waard yn Allagen in steatsboskbouskoalle oprjochte om aspirant-boskbouwers op te lieden. As gefolch fan de reorganisaasje fan de boskbouoplieding yn Noordryn-Westfalen waard de boskbouskoalle yn Allagen yn de jierren 1970 sletten.

## Bouwurken
Oan de igge fan de Möhne stiet de katolike St. Johannestsjerke dy't yn 1891 wijd waard. It is de fjirde tsjerke op dit plak.

Oan de westkânt fan Allagen leit Haus Dassel, in eardere fabrikantefilla út 1841 dy't hjoed-de-dei, nei't it fabryk ôfbrutsen waard en it fabryksterrein omfoarme wie yn in park, tsjinst docht as museum. 

## Ofbylden

Allagen St. Johannes 2.jpg|*St. Johannestsjerke*
Allagen Haus Dassel.jpg|*Haus Dassel*
Warstein-Allagen FFSN-3758.jpg|*Loftfoto fan Allagen*
Suttrop

**Suttrop** is in doarp yn de Kreis Soest yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It doarp is part fan de gemeente Warstein en is yn de rin fan de jierren omtrint oan Warstein fêstgroeid; it wurdt allinnich fan Warstein skieden troch de frachtspoarline. Sûnt 1 oktober 2020 hat Suttrop 3166 ynwenners. Op 1 jannewaris 1975 waard Suttrop, dat foarhinne by it distrikt Lippstadt hearde by de gemeente Warstein yndield.

## Bysûnderheden fan it doarp
It besjen wurdich is it kastiel Körtlinghausen, dat 3 km eastlik fan Suttrop leit en yn de lette midsiuwen boud waard. It restaurearre Steinrücken-hûs mei it tichteby lizzende boarnegebiet is ek de muoite wurdich. It diamantpaad is in besite wurdich en de skiednis fan de kalkbaarningsproses kin ferkend wurde yn de skulpekalkûne.
Waldhausen (Warstein)

**Waldhausen** is in doarp yn de Kreis Soest yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It doarp is part fan de gemeente Warstein. En leit benoarden fan Mülheim. De skiednis is nau ferbûn mei de skiednis van Sichtigvor en Mülheim. Waldhausen is in agrarysk doarp.  De buslinen 552 Skoallekompleks Soest-Niederbergheim-Warstein, de 652 Waldhausen-Sichtigvor en de 657 Anröchte-Mellrich-Altenmellrich-Uelde fan de RLG betsjinje it plak.
Wezerberchlân

It **Wezerberchlân** is in berchgebiet yn Dútslân en leit yn de dielsteaten Nedersaksen, Noardryn-Westfalen en Hessen. It gebiet leit oan de rivier de Wezer (Weser), tusken de stêden Hannoversch Münden en Porta Westfalica.

De Große Blöße (528 m. boppe seenivo) is it heechste punt fan it Wezerberchlân en leit op 'e Solling. Der lizze twa natuerparken yn dit gebiet: yn it noarden fan it gebiet leit om de stêd Hamelen hinne it natuerpark dat ek de namme *Weserbergland* hat. Fuort súdlik dêrfan leit it natuerpark Solling-Vogler. De *Weserradweg* is in fytspaad oan 'e Wezer. It fytspaad begjint Hannoversch Münden en einiget by Bremerhaven oan 'e Noardsee.

It gloaiende heuvellân hat bytiden djippe dellingen. Hoewol't it gebiet oarspronklik al ryklik beboske wie, binne de measte bosken tsjintwurdich oanlein. It gebiet hat in ferskaat oan grûnsoarten lykas sânstien, laaistien en kalkstien. Op bepaalde plato's, lykas op 'e Solling, lizze noch stikken heechfean dy't noch net ôfgroeven binne. Dêrtroch is der in rike bistewrâld. 

By Höxter leit de Abdij fan Corvey, in kleaster dat yn 'e 9e iuw fan grutte yntellektuele betsjutting west hat. 

Guon mearkes fan de bruorren Grimm spylje yn it Wezerberchlân. Sa spilet it mearke fan de 'rottefanger' him ôf yn Hamelen.

## Keppeling om utens
Wetterlân (regio)

It **Wetterlân** is in krite yn de provinsje Noard-Hollân. It is in leech feangreidegebiet mei in soad sleatten en fearten. De ûndergrûn bestie oarspronklik út fean boppe-op mei dêrûnder slyklagen. Yn letter tiid soargen oerstreamingen foar in laach klaai oer it fean hinne. De hjoeddeistige krite Wetterlân omfiemet it gebiet fan de hjoeddeistige gemeenten Landsmeer, Edam-Volendam, Purmerend (útsein de Beemster en de Purmer) en Wetterlân. Yn dy krite wurdt it Hollânske dialekt Wetterlânsk sprutsen.

Yn 2018 is der in 17e iuwske Fryske tekst ûntdekt dy't út it Wetterlân ôfkomstich is. It gedicht is yn 1643 skreaun, is 48 rigels lang en is frijwat seksueel.
Hermestsjerke (Twellingea)

De **Hermestsjerke** is de eardere herfoarme tsjerke fan Twellingea en is sûnt 1983 ien fan de tsjerken fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken.

## Skiednis
De hjoeddeiske tsjerke fan Twellingea ferfong yn 1690 de romaanske tsjerke, dy't út de twadde helte fan de 13e iuw datearre. De earste stien fan de tsjerke waard doe neffens in betinkingsstien yn de muorre lein troch Zeino fan Burmania, de soan fan de grytman. De sealtektoer bleau dêrnei noch in skoft stean en waard pas yn 1873 ferfongen. De âlde toer hat ek noch tsjinst dien as finzenis, lykas dat wol faker barde mei tsjerketuorren. By de bou fan de nije toer yn 1873 waard de tsjerke wat ynkoarte. Ut de âlde toer komt de klok, dy't yn 1787 getten waard troch L. Haverkamp fan Hoarn. 

De tsjerke bleau de herfoarme tsjerke fan Twellingea oant 1983, doe't de Stifting Alde Fryske Tsjerke de tsjerke oernaam. De tsjerke waard yn de jierren 1992-1993 restaurearre. Ut ûndersyk fan dr. Jabik van der Bij die bliken dat Hermes fan Rome de Twellingeaster patroanhillige west hat. Yn 2013 krige de tsjerke de namme fan de âlde katolike patroanhillige fan foar de reformaasje werom. 

De Hermestsjerke wurdt brûkt foar eksposysjes en konserten, as aula en as der Frysktalige en oare bysûndere tsjinsten troch de PKN organisearre wurde.  
  
## Ynrjochting
De hearebank yn de tsjerke stamt út de âlde tsjerke en waard yn it earste fearn fan de 17e iuw makke. De preekstoel is fan 1675 en stie yn de tsjerke fan Ysbrechtum oant dy yn 1966 ferhûze nei Twellingea. 

## Oargel
It oargel is boud troch D.G. Steenkuyl fan Amsterdam. Oarspronklik boude dy it ynstrumint yn 1875 foar de kapel fan it Bernedoarp Neerbosch. Doe't dêr it oargel ferfongen waard troch in grutter ynstrumint, ferhûze it oargel nei de grifformearde tsjerke fan Beetstersweach. Yn 1968 waard it oargel oernommen troch de herfoarme gemeente fan Twellingea, dêr't it opboud waard troch Bakker & Timmenga. Foar dy tiid brûkte de gemeente in harmoanium.
Daniël Gerard Steenkuyl

**Daniël Gerard Steenkuyl** (1838 – 1921) wie in oargelmakker yn Amsterdam.

## Wurkpaad

Steenkuyl learde syn fak by de ek yn Amsterdam wurkjende Pieter Flaes. Yn 1889 sette Steenkuyl it bedriuw allinnich troch. Fan 1909 ôf arbeide er op mei Arie Recourt (1867-1941) dy 't doe syn kompanjon waard. Sy wurken ûnder de namme Steenkuyl & Recourt.

Yn de oargelbou smiet er it roer radikaal om. Wêr't Flaes noch hiel tradisjoneel te wurk gie, naam Steenkuyl ôfskied fan dizze tradysje en socht er nei nije konstruksjes en techniken. It oargel fan de Muidertsjerke yn Amsterdam wie yn 1893 it twadde oargel dat sa konstruearre wie. Efter in tradisjoneel front, wat nei de brân yn dizze tsjerke bewarre bleaun is, stie in pneumatysk twalklaviersk oargel mei ienI frijsteande spyltafel mei registerterrassen en registrearhelpen. Sa'n pneumatysk oargel hie yn Amsterdam in troch luchtdruk oandreaun regearwurk of traktuer (dat binne alle foarsjennings dêr't de oargelist it oargel mei bespilet) wêrtroch't it folle lichter spilet. Dat tradisjonele front waard troch  Kaat & Tijhuis, dy 't it front en wat piipwurk yn eigendom hie, yn de Grifformeard frijmakke "Goede Herderkerk" yn Emmen pleatst. Der waard in meganysk oargel achter it front boud troch dizze oargelbouwer.

Foar in klassyk muzykynstrumint mei âlde konstruksjes en leaden pipen wie amper plak yn it tinken fan Steenkuyl. Syn oanstriid ta modernisearring late op in soad plakken ta de ûndergong of slimme skeining fan âlde histoaryske oargels. Dat wurdt neamd yn it boekje oer de restauraasje fan de kas yn de Westertsjerke fan Inkhuzen  en it Grutte oargel yn de Westertsjerke fan Amsterdam.  Ek yn de Herfoarme tsjerke fan Grootebroek waard it oargel op dy wize ferboud. Dit fan oarsprong troch L.van Dam en Zonen boude oargel wachtet noch op restauraasje. In ynstrumint fan Steenkuyl wat noch te beharkjen is, stiet yn de eardere Gereformeerde Kerk oan de Keizergracht yn Amsterdam.

## Bibliografy
* Orgelside Goede Herderkerk yn Emmen; mei foto fan it Steenkuyl-oargel nei de brân yn Amsterdam
* ''Gerestaureerd Steenkuyl-orgel in de Arminius Rotterdam weer in gebruik'', orgelnieuws.nl, 9 septimber 2016, sjoen op 8 novimber 2021
* Seijbel, Maarten - *Orgels rond het IJsselmeer*, s. 113-115 
* Prof. F.C. Stam - *Het hoofdorgel van de Westerkerk te Amsterdam*.
Hermes fan Rome

**Hermes fan Rome** (? - 120) is in ierkristlike martelder en in hillige fan de Roomsk-Katolike Tsjerke en de Eastersk-Otterdokse Tsjerken. Syn namme wurdt yn it *[[Martyrologium Hieronymianum]]* neamd en ek yn it *[[Depositio Martyrum']]* (354). Paus Pelagius liet om 600 oer syn grêf in grutte basilyk bouwe, dy't Adrianus I restaurearje liet. In katakombe oan de Via Salaria draacht syn namme.

As patroanhillige komt Hermes net in soad foar. Sels yn katolike lannen binne it tal tsjerken dy't syn namme drage seldsum. Yn Nederlân hat allinne Twellingea in nei de hillige ferneamde tsjerke. Undersyk hat bliken dat it doarp foar de reformaasje Sint-Hermes as patroan hie en sûnt 2013 krige de eardere herfoarme tsjerke dêr de namme fan foar de reformaasje werom.   

## Libben
Yn de roomske rite wurdt syn feest op 28 augustus fierd. Op dy datum wurdt er yn it *[[Martyrologium Romanum]]* neamd. De ynlieding is as folget: "Op it tsjerkhôf fan de basilyk oan de Via Salaria, Sint-Hermes, martelder, dy't Grikelân neffens de wurden fan Sint-Damasus foarút stjoerde, mar troch Rome as harren ûnderdaan fêstholden waard doe't er stoar foar de hillige namme".  

Syn bestean stiet fêst troch syn iere ferearing. De dieden dy't Hermes taskreaun wurde binne lykwols legindarysk. Yn de oerlevering wurdt Hermes as in ryk en frij man ôfskildere, dy't tagelyk mei syn gesellen troch rjochter Aurelianus ta de dea feroardiele waard.     

## Oerlevering
 
De oerlevering fan Sint-Hermes giet werom op in ferhaal dat foar it earst yn de 7e iuw opskreaun waard. Neffens dat ferhaal wie Hermes in hege romeinske stedsprefekt. Syn soan waard grutbrocht troch in boarstbringer, dy't fan blinens genêzen wie troch paus Aleksander I, de sechde biskop fan Rome. Hja wie in kristinne en doe't Hermes' jonkje slim siik woarde en de heidenske goaden him net better makken ek al offerden de âlders noch sa bot, brocht de boarstbringer de yntusken al ferstoarne soan nei Aleksander. Dy soarge foar in mirakel troch it jonkje wer op te wekken en út tankberens liet Hermes him mei syn frou en slaven en hiele hûs dope. 

Doe't de keizer dat nijs hearde liet er harren oppakke en finzen sette en beweitsje troch de ofsier Quirinus. Nei't ek Aleksander de dochter fan Quirinus better makke, bekearde ek dy mei syn folk har ta it kristendom. Hja waarden allegear oppakt en troch Aurelianus ta de dea feroardiele. Hermes' suster Theodora soarge foar de begraffenis fan de martlers.

## Ferearing
Yn de 9e iuw waarden reliken fan Hermes út Rome troch de biskop fan Salzburg meinaam nei it noarden. Ek yn Bamberg, Aken en Ronse (Belgje) kamen reliken fan de hillige telâne. Yn de Sint-Hermesbasilyk fan Ronse wurde yn in skryn syn reliken noch jimmeroan bewarre. Sûnt 1090 wurde dy dêr alle jierren yn in prosesje (*Fiertelommegang*) troch de stêd droegen. 

Meastentiids wurdt Sint-Hermes as in romeinsk soldaat mei in swurd of martlerspalm foarsteld. Yn Ronse wurdt de hillige as romeinsk soldaat op it hynder útbylde, mei efter him de duvel oan in ketting.

Sint-Hermes wurdt oanroppen by geastessyktes en dwylsinnigens.
Easterpoartsbrêge

*Easterpoartsbrêge (Frjentsjer), in brêge yn 'e Fryske stêd Frjentsjer
*Easterpoartsbrêge (Snits), in brêge yn 'e Fryske stêd Snits
Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2018

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada]]** 2018 yn Montreal op 10 juny.
It wie de sânde fan 21 races fan de Formule 1 yn 2018. Hy waard op it Circuit Gilles Villeneuve hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Pierre Gasly waard tsien plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan in motorûnderdiel.
* Romain Grosjean slagge it net om in tiid te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs fan start gean yn de wedstriid.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Edzard Tjarda fan Starkenborgh Stachouwer (1797-1872)

Jhr. mr. **Edzard Tjarda fan Starkenborgh Stachouwer**, (Wehe, 18 juny 1797 - Breukelen-Sint Pieters, 4 maaie 1872), hear fan Skiermûntseach fan 1801 oant 1858 wie in Nederlânsk jurist en bestjoerder. Syn pakesizzer hat deselde namme, Edzard Tjarda van Starkenborgh Stachouwer (1859-1936). 

Tjarda wie in telch út it geslacht Tjarda fan Starkenborgh. Hy wie boargemaster fan Liens fan 1829 oant 1839. Yn de jierren 1830-1840 wie er ek lid fan de Provinsjale Steaten fan Grinslân. Syn heit waard yn 1814 beneamd yn de ridderskip fan Grinslân wêrtroch't hy en syn neikommelingen it predikaat fan jonkhear en jonkfrou fiere mochten. Oan 'e ein fan syn libben luts er him werom ny Breukelen om te rintenierjen. 

It eilân Skiermûntseach wie fan 1640 ôf eigendom fan de famylje Stachouwer. Yn 1859 ferkochten Edzard Tjarda fan Starkenborgh Stachouwer en Gratia Susanne Stachouwer, frou fan Skiermûntseach (1791 -1867) it eilân foar sa'n 98.000 gûne oan John Eric Banck.
Cold Case

*cold case, in ûnoplost misdriuw dêr't gjin ûndersyk mear nei dien wurdt

## Literatuer
**[[A Cold Case]]*, in non-fiksjeboek fan Philip Gourevitch út 2002
*''Cold Case'' (koart ferhaal), in koart ferhaal fan Jim Butcher út 2016

## Tillefyzje
*''Cold Case'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske tillefyzjesearje út 2003-2010
**[[Cold Case Files]]*, in Amerikaanske tillefyzjesearje út 1999-2006
Aleksander I (paus)

**Aleksander I** wie fan it jier (±) 107 oan syn dea yn (±) 115 de sechde biskop fan Rome. Hy folge paus Evaristus op en waard sels opfolge troch paus Sikstus I. Aleksander is ien fan de hilligen dy't neamd wurdt yn it sintrale misgebed, de saneamde kanon.

## Libben en oerlevering
Neffens it *Liber Pontificalis* brocht Aleksander I it nachtmiel yn de liturgy fan de Hillige Misse. In artikel oer Aleksander I fan Thomas Shahan yn de Katolike Ensyklopedy fan 1907 oardielt lykwols dat soks net krekt is, in miening dy't troch katolike en net-katolike saakkundigen dielt wurdt. 

De yntroduksje fan de wenst om wijd wetter mei sâlt te mingen om sa kristlike hûzen fan ferkearde ynfloeden te suverjen en dy fan it mingen fan wetter mei de sakramintele wyn wurdt taskreaun oan paus Aleksander I. Dat wol guon boarnen net oan, mar it is hiel goed mooglik dat Aleksander in wichtige rol spile hat yn de iere ûntwikkeling fan de liturgyske en bestjoerlike tradysjes fan de Tsjerke fan Rome.

In lettere tradysje wol ha dat Aleksander I yn de tiid fan keizer Hadrianus nei in mirakel it hiele hûs fan de romeinske prefekt Hermes ta it kristendom bekearde. Ek Quirinus, de bewaker dy't Aleksander nei syn arrestaasje beweitsje moast, bekearde him nei't Aleksander syn dochter better makke hie. 

## Betizing
Guon edysjes fan it Romeinske Missaal (lykas de Algemiene Romeinske kalinder fan 1954) idintifisearje paus Aleksander I mei de Aleksander dy't op 3 maaie mei Eventius en Theodulus (dy't preesters wiene fan Aleksander) betocht wurdt. Der is fan dy trije hilligen lykwols hielendal neat bekend, útsein harren nammen en dat hja op 3 maaie fan in jier de marteldersdea ferstoaren en begroeven waarden oan de Via Nomentana. Om dy reden brûkte paus Jehannes XXIII by in oanpassing fan 1960 de beskriuwing fan de Tridintynske kalinder fan 1570, dêr't de trije hilligen gewoanwei as "Hilligen Aleksander, Eventius en Theodulus Martelders" beskreaun wurde, sûnder in suggestje dat ien fan harren in paus wie. De Romeinske Martyrology neamt se Eventius, Aleksander en Theodulus, de folchoarder weryn't de nammen yn histoaryske dokuminten neamd wurde.

## Ferearing
De hillige Aleksander wurdt oanroppen by lêst fan de klieren, fergrutting fan de skildklier en hûdoandwanings. 

De reliken fan Aleksander waarden yn 834 nei Freising brocht. Ek yn de stiftstsjerke fan Petrus en Alksander fan Aschaffenburg (D) wurde reliken fan Aleksander bewarre. De kopskryn fan Aleksander út de abdij fan Stavelot (B) stiet tsjintwurdich yn it Cinquantenaire Museum fan Brussel.
Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2018

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk]]** 2018 yn Le Castellet op 24 juny.
It wie de achtste race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2018. Hy waard op it Circuit Paul Ricard hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,6 kilometer. It wie de earste grutte priis fan de Frankryk sûnt 2008. 

## Kwalifikaasje
* Brendon Hartley waard fiifentritich plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis
* Fernando Alonso en Lance Stroll waarden al klasseare om't se 90% fan de wedstriid útriden hiene.
* Sergey Sirotkin krige in straf fan fiif sekonden fanwegen te stadich riden.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Eastenryk 2018

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Eastenryk]]** 2018 yn Spielberg op 1 july.
It wie de njoggende race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2018. Hy waard op de Red Bull Ring hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,5 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Sebastian Vettel waard trije plakken weromset by de start fanwegen it hinderjen fan  Carlos Sainz yn de twadde kwalifikaasje-omgong.
* Charles Leclerc waard fiif plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.
* Brendon Hartley waard fiifentritich plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis
* Lance Stroll krige in straf fan tsien sekonden fanwegen it negearjen fan blauwe flaggen.
* Stoffel Vandoorne waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hiene.
* Fernando Alonso moast út de pitstrjitte wei starte om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2018

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje]]** 2018 yn Silverstone op 8 july.
It wie de tsiende race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2018. Hy waard op it Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 52 omgongen, op it 5,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,1 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Lance Stroll slagge it net om in tiid te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs úteinsette yn 'e wedstriid.
* Brendon Hartley koe net meidwaan oan de kwalifkaasje fanwegen in ûngemak yn de tredde frije training, mar mocht dochs úteinsette yn 'e wedstriid.

## Utslach Grutte Priis
* Lance Stroll, Sergey Sirotkin en Brandon Hartley moasten út de pitstrjitte wei starte om't der nei de kwalifikaasje noch oan harren auto wurke wie.
* Pierre Gasly krige in straf fan fiif sekonden om't er in botsing feroarsake hie.
* Max Verstappen waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hiene.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Burg Maus

**Burg Maus** is in kastiel oan 'e Ryn boppe it doarp Wellmich by Sankt Goarshausen yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It kastiel stiet op in hichte fan 98 meter boppe seenivo en foarmet ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed Boppe-Middenryndelling.  

## Skiednis
De bou fan it kastiel sette ûnder de namme *Peterseck* (ek: *Thurnberg* en *Deuernburg*) útein yn opdracht fan 'e Trierske aartsbiskop Bohemund II fan Saarbrücken (1354–1361). De aartsbiskoppen Kuno II fan Falkenstein (1362–1388) en Werner fan Königstein (1388–1418) wurken fierder oan 'e foltôging.

It kastiel moast it besit fan Kar-Trier op 'e rjochter kant fan 'e Ryn bewekje en wie in warskôging oan it adres fan 'e hearen fan Katzenelnbogen mei harren mânske kastiel Rheinfels oan 'e oare kant fan 'e Ryn. It plan fan Kar-Trier om in twadde kastiel oan de lofter Rynigge te bouwen, de 'Petersberg', waard nea útfierd.    

As antwurd op 'e bou fan it nije kastiel boppe Wellmich liet de greve fan Katzelelnbogen in pear kilometer fierder de stream it kastiel Neu-Katzenelnbogen bouwe, dat letter bekend waard ûnder de namme *Katz*. Yn 'e folksmûle krige Peterseck fanwegen de kat-en-mûs-strategy tusken de karfoarsten en de hearen fan Katzelelnbogen de namme 'Maus'.

De aartsbiskoppen Kuno II fan Falkenstein en syn opfolger Werner fan Königstein mochten graach op harren nije boarch wêze en ferstoaren dêr ek. Beide aartsbiskoppen waarden yn 'e Sint-Kastortsjerke fan Koblenz begroeven, dêr't harren grêfmonuminten ek hjoed-de-dei noch  te besjen binne. Yn 'e 16e iuw waard it kastiel in lien fan it grevehûs Nassau-Sporkenburg.

It kastiel waard nea ferneatige, mar yn 'e 18e iuw sette de delgong yn. Yn alle gefallen wie it kastiel sûnt 1719 al brekfallich en ûnbewenne. Yn dy tiid waard it kastiel ek al as  'Maus' oantsjut. 

Yn 1806 waard it kastiel foar de ôfbraak ferkocht, mar dêr kaam net in soad fan telâne. Yn 1834 kocht Friedrich Gustav Habel de ruïne oan, dy't him ynsette foar it behâld fan 'e boarch. Tusken 1900 en 1906 waard it kastiel ûnder lieding fan arsjitekt Wilhelm Gärtner lang op let werboud, werby it oansjen safolle mooglik bewarre bleau.

## Keppeling om utens
 Beskriuwing kastiel Maus op de Burgendatabank
Evaristus

**Evaristus** wie fan ± 99 oant syn dea yn ± 107 biskop fan Rome. Hy is ek bekend ûnder de namme **Aristus** en wurdt yn de Roomsk-Katolike Tsjerke en de Eastersk-Otterdokse tsjerken fereare as in hillige. It is hiel goed mooglik dat Jehannes de Apostel ferstoar yn de tiid dat Evaristus de tsjerke liede, wermei't in ein kaam oan it Apostoalyske Tiidrek. 

Neffens it *[[Liber Pontificalis]]* wie Evaristus in Gryk, mar syn heit wie Judah, in joad út Bethlehem. Hy waard keazen de tsjerke te lieden yn de tiid fan it regear fan keizer Trajanus en folge Klementius I as biskop fan Rome op. Evaristus ferdielde Rome yn sân dekanaten. 

Neffens Eusebius fan Caesarea ferstoar Evaristus nei in pontifikaat fan acht jier yn it 12e regearingsjier fan keizer Trajanus. Liber Pontificalis beskriuwt him as immen dy't mei it 'martelderskip kroand' wie. 

De dei dat Evaristus betocht wurdt is yn de Roomsk-Katolike Tsjerke op 26 oktober. Paus Evaristus is begroeven tichteby it lichem fan Petrus, yn it Petrus-grêf ûnder de Sint Piter fan it Fatikaan.
Redger

In **redger** wie in pleatslike bestjoerder yn de Nederlânske provinsje Grinslân, benammen yn Hunsingo en Fivelgo, dy't oant 1795 as plattelânsrjochter en notaris optrede. It wurd is ôflaat fan it Aldfryske *rêdjeva*, *rêdgeva* of *rêdia*, dat 'riedsjouwer' (latyn: *consul*) betsjut.   Yn 'e midsiuwen foarmen de redgers mei-inoar it lânsbestjoer; harren funksje wie dan ek ferlykber mei de riedsleden of froedskippen yn de stêden. Yn it Westerkertier waard praat fan grytmannen.

Oarspronklik waarden de redgers of rjochters út de rûnte fan grûnbesitters keazen. De redger wie oanspraaklik foar it oardiel dat er útspriek en de útfiering dêrfan, sadat er oer genôch besittingen en relaasjes beskikke moast. Op syn minst sûnt de fjirtjinde iuw wie it amt foarbehâlden oan de eigeners fan in beheind tal gruttere pleatsen of eale heerden, dy't al langer it rjocht hiene mei te dwaan oan it lânsbestjoer. It gebiet dêr't de redger yn operearre (de rjochtstoel) wie ferparte yn ferdield wie yn ommegongen. Gruttere rjochtstuollen hiene in ûnderferdieling yn *eden*, dy't elts in hânfol omgongen befetten. It amt fan rjochter waard om bar waarnommen tusken de ommegongen en binnen eltse ôfsûnderlike eed, sadat in edele heerd soms mar ienris yn tsientallen jierren oan bar kaam. Dat rûlaasjesysteem wie fêstlein yn klauboeken.
Om risiko's te sprieden en harren ynfloed grutter te meitsjen, besochten grutgrûnbesitters faak yn mear as ien ommegongen aktyf te wêzen. De rjochthawwers hiene boppedat in finansjeel belang by har amt, omdat hja dêr ynkomsten út krigen. It besit fan eale heerden leveren de eigeners boppedat politike ynfloed en in stim yn wettersteatssaken en tsjerklike beneamingen. Om reden dêrfan waarden nochal wat eale heerden opkocht troch de aadlike famyljes, dy t dêrtroch faak de mearderheid fan stimmen binnen de rjochtstoel, it wetterskipsûnderdiel of de tsjerklike kollaasje krigen. As ien eigner alle eale heerden besiet, kaam it rûlaasjesysteem ta stilstân: in steande rjochtstoel.

Om it amt besette te kinnen, moasten de eigeners genôch juridyske kennis hawwe. Yn de 17e en 18e iuw skeakele men dêrom faak juristen yn, dy 't konstituearre rjochters neamd waarden. Skeel tusken rjochtstuollen en proseduerekwestjes waarden behannele troch lank- of hege rjochters.

Ferlykbere regelingen bestiene yn de midsiuwen ek yn Fryslân en East-Fryslân, mar dêr makken se yn de 16e iuw plak foar in mear unifoarm systeem, dat fan boppen ôf regulearre wie.

## Sjoch ek
* Grytman

## Keppeling om utens
* Lêzing fan Redmer Alma: *De betekenis van de Ommelander Jonkers in de Middeleeuwen te Winsum* (1996)
Ynternasjonaal Festival fan de Fantastyske Film fan Brussel

It **Ynternasjonaal Festival fan de Fantastyske Film fan Brussel** (Ingelsk en offisjeel: *Brussels International Fantastic Film Festival*; Nederlânsk: *Internationaal Festival van de Fantastische Film van Brussel*; Frânsk: *Festival International du Film Fantastique de Bruxelles*), ôfkoarte ta **BIFFF**, is in filmfestival dat elts jier yn maart holden wurdt yn 'e Belgyske haadstêd Brussel. It is beheind ta de sjenres fan skrillerfiksje en spekulative fiksje. 
__TOC__
## Beskriuwing
It Ynternasjonaal Festival fan 'e Fantasyske Film fan Brussel waard yn 1983 oprjochte, oarspronklik ûnder de namme *Brussels International Festival of Fantastic Film*. It leit him ta op it toanen en promoatsjen fan films fan 'e sjenres fan skrillerfiksje en spekulative fiksje (horror, science fiction en fantasy). It evenemint beskikt oer akkreditaasje fan 'e Ynternasjonale Federaasje fan Ferienings fan Filmprodusinten (FIAPF) as in kompetatyf spesjalisearre filmfestival. Der wurde prizen útrikt foar lange en koarte films en der wurdt elts jier ek in bodypaintwedstryd organisearre. De haadpriis fan it festival is de Gouden Raven.

De edysje fan it Ynternasjonaal Festival fan 'e Fantasyske Film fan Brussel fan 2020 gie oer omreden fan 'e koroanapandemy.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Ynternasjonaal Festival fan 'e Fantasyske Film fan Brussel