open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
St David's

**St David's**  (Welsk: *Tyddewiis*) is mei 1.841 ynwenners (2011) de lytste stêd fan Grut-Brittanje. De stêd leit oan de rivier de Alun op it skiereilân Saint David yn Pembrokeshire, Wales. De stêd leit yn it *Pembrokeshire Coast National Park*.

De skiednis fan de stêd giet werom op de stifting fan in kleaster yn 550 yn in doedestiidske úthoeke fan it lân troch de letter hillich ferklearre David fan Menevia. Nei de dea fan David waard it plak in wichtich pylgerplak en yn de 12e iuw waard nei de Normandyske oermastering útein set mei de bou fan de grutte katedraal, dy't noch jimmeroan troch in soad minsken wurdt besocht. Yn de midsiuwen stie in twadde beafeart nei it grêf fan Sint-David lyk oan ien beafeart nei Rome. 

Tsjintwurdich foarmet it toerisme in wichtige boarne fan ynkommen. Der binne ferskate keunstsaken yn de stêd en St David's is populêr by wettersportleafhawwers.

## It besjen wurdich
* Katedraal mei resten fan de muorren om it gebiet hinne
* Biskoplik paleis (1280-1350) 
* In 14e-iuwske poarte
* It 14e-iuwske keltyske stedskrús op it Market Square

#### Omkriten
Deunby leit de midsiuwske Kapel fan Sint-Non (*Chapel of St. Non*). Op Ramsey Island, in pear kilometer westlik fan St David's, lizze de ruïnes fan in âlde abdij. Op St David's Head binne resten fan prehistoaryske delsettings te finen.  

## Keppeling om utens
* Histoaryse feriening St Davids
Bildtse Bank

De **Bildtse Bank**, offisjeel de **Coöperatieve Spaar- en Voorschotsbank Bildtse Bank UA**, wie in pleatslike bank fêstige yn it Fryske doarp Sint-Anne, op It&nbsp;Bilt. It bedriuw wie lokaal in duchtige konkurrint fan 'e grutte banken, mar bliek úteinlik te lyts om selsstannich oerlibje te kinnen.

## Skiednis
De Bildtse Bank waard yn 1899 oprjochte as in koöperaasje op it mêd fan 'e finansjele sektor foar de ynwenners fan It&nbsp;Bilt. As wichtichste taak seach de bank sels yn 't earstoan it befoarderjen fan it spargedrach fan 'e pleatslike befolking. Dêrnjonken wie ek it finansieren fan partikuliere en saaklike inisjativen in belangryk útgongspunt. Op It Bilt gie it dêrby benammen om 'e finansiering fan agraryske bedriuwen en de oanbesibbe ferwurkjende yndustry. Fierders seach de bank, fral yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw, ek in sosjale funksje foar himsels weilein troch op It&nbsp;Bilt alderhanne maatskiplike inisjativen en eveneminten finansjeel te stypjen.

Hoewol't de Bildtse Bank goed rûn en him lokaal mjitte koe mei reuzen yn 'e bankwrâld lykas de Rabobank, bliek it bedriuw op 'en doer te lyts en dêrmei te kwetsber om selsstannich bliuwe te kinnen. Yn 1994 gie de Bildtse Bank sadwaande op yn 'e Friesland Bank, dy't yn 1999 as rjochtsopfolger noch it hûndertjierrich bestean fierde. By de ûnderhannelings oer de oername waard de wichtige bydrage fan 'e Bildtse Bank oan 'e leefberens op It&nbsp;Bilt feilich steld troch de oprjochting fan 'e Stifting Biltske Belangen (SBB).

## Boek
Yn 2017 ferskynde fan 'e hân fan Douwe Zwart it boek *De Bildtse Bank: Het Eigenaardige Vertrouwen*, dêr't yn beskreaun wurdt hoe't de Bildtse Bank krapoan hûndert jier lang in byldbepalende faktor west hat op It&nbsp;Bilt. Yn it boek binne ek tsien koarte ferhalen opnommen fan Roel de Vries, dy't dêryn op eigen wize ferhellet oer ûnderfinings út syn fjirtichjierrich wurkpaad by de bank, en in rige fraachpetearen fan Gitte Brugman mei âld-wurknimmers en harren famyljeleden, bestjoerders en klanten.
Stifting Biltske Belangen

De **Stifting Biltske Belangen** (Biltsk en offisjeel: *Stichting Bildtse Belangen*), gauris ôfkoarte ta **SBB**, is in stifting yn 'e Fryske lânstreek en eardere gemeente It&nbsp;Bilt, dy't him taleit op it finansjeel ûnderstypjen fan 'e leefberens yn dat gebiet. Kulturele organisaasjes, eveneminten en sportklubs kinne elts jier rekkenje op in finansjele bydrage fan dizze stifting.

## Skiednis
De Stifting Biltske Belangen ûntstie yn 1994, doe't de Bildtse Bank opgie yn 'e Friesland Bank. Dy eigensinnige pleatslik bank hie foar himsels ek in maatskiplike rol weilein sjoen, dy't ta utering kaam yn finansjele stipe foar maatskiplike organisaasjes, inisjativen en eveneminten. Om 'e leefberens op It&nbsp;Bilt gjin geweld oan te dwaan waard dêrom yn it stee fan 'e Bildtse Bank de Stifting Biltske Belangen oprjochte, dy't de sosjale funksje fan it bedriuw oernaam.

Op freed 27&nbsp;septimber 2019 waard by it 25-jierrich bestean fan 'e Stifting Biltske Belangen stilstien mei in gearkomste yn 'e Van Harenstsjerke yn Sint-Anne. De presintaasje waard fersoarge troch de bruorren Anker, wêrnei't de SBB ekstra skinkings die oan ferskate organisaasjes, wêrûnder de Stichting Bildts Aigene, de ferienings foar doarpsbelang fan Sint-Anne, Sint-Jabik, Froubuorren, Aldebiltsyl en Nij Altena, en de feriening foar streekbelang fan Easthoek en Westhoek. Foarsitter Anne Vlaskamp besifere by dizze gelegenheid dat de SBB yn in fearnsiuw sa'n €2,5 miljoen weijûn hie.

Begjin oktober 2019 naam de Stifting Bildtse Belangen it gebou oan 'e Van Harenstrjitte 3 yn Sint-Anne yn besit, dat fuort njonken de Van Harenstsjerke stiet. It pân út 1929 is boud op it plak dêr't earder it gritenij- en dêrnei it âlde gemeentehûs stie. SBB wie de fjirde brûker fan it gebou nei in partikulier, de ABN-bank en in abbekatepraktyk. It pân is ynsafier mei de skiednis fan 'e SBB ferbûn, dat de earste sittings fan 'e Bildtse Bank, de foargonger fan 'e SBB, yn it âlde gemeentehûs holden waarden.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Stifting Biltske Belangen
Ynternasjonale dei foar de útrûging fan earmoed

De **Ynternasjonale dei foar de útrûging fan earmoed** (ek: Wrâldearmoededei, of Wrâlddei fan ferset tsjin ekstreme earmoed) wurdt alle jierren oer de hiele wrâld hâlden op 17 oktober. Dizze dei is yn 1992 offisjeel erkend troch de Feriene Naasjes, mar de earste fiering wie al yn Parys, Frankryk yn 1987. 100.000 minsken kamen doe by elkoar op it Human Rights and Liberties Plaza yn Palais de Chaillot om minsken te betinken, dy't te lijen hawwe fan honger, earmoed, geweld en eangst, by de ûntbleating fan in betinkstien troch pater Joseph Wresinski, oprjochter fan de Ynternasjonale Beweging ATD Fjirde Wrâld (*International Movement ATD Fourth World*). 

## Keppelingen om utens
* Wrâldearmoededei
*  ''International Day for the Eradication of Poverty''
Timoleague Friary

De **Timoleague Friary** (Iersk: *Mainistir Thigh Molaige*, Ingelsk: *Timoleague Friary*) wie foarhinne in Fransiskaansk kleaster yn Ierlân.

## Lokaasje
It kleaster leit yn it doarpke Timoleague yn it greefskip Cork oan de kant fan de Argideen River mei it sicht op de baai fan Courtmacsherry. 

Op it plak stie oarspronklik in tsjerke, dy't oan de hillige Molaga wijd wie, dy't om 650 hinne yn 'e omjouwing libbe hawwe soe. De namme Timoleague stamt fan it Ierske *Tigh Molaige* dat " Hûs fan Molaga" betsjut.

## Skiednis
Der is net útmakke oft de stifting fan it kleaster op in 13e-iuwsk inisjatyf fan 'e MacCarthy Reagh-clan en har lieder Domhnall Got MacCarthyde werom giet, of dat de stifting oan 'e Anglo-Normandyske famylje De Barry en dêrmei William de Barry en syn frou Margery de Courcy taskreaun wurde kin en dan yn it begjin fan de 14e iuw falt.

De ynearsten ienfâldige kleastertsjerke waard om 1500 hinne troch de biskop fan Ross, Edmund de Courcy, in lid fan de Fransiskaanske oarder, fergrutte en fan in toer foarsjoen. It kompleks waard boppedat útwreide mei in dormitoarium, in bibleteek en in sikeseal. Edmound de Courcy waard yn 1518 op it âlde tsjerkhôf by it kleaster begroeven.

Mei it oanbrekken fan de reformaasje kaam it kleaster leech te stean, mar guon muontsen kamen yn 1604 werom en bleaune dêr wenjen oant 1642, doe't it kleaster troch Ingelske troepen ûnder Lord Forbes yn 'e brân stutsen waard.   

De struktuer fan it kleasterkompleks bleau hast folslein as ruïne bewarre. It skildereftige karakter fan 'e ruïne joech yn 'e 19e iuw ynspiraasje ta it meitsjen fan weemoedige gedichten.

## Keppeling om utens
* It kleaster op de side fan Timoleague
Folk en Tsjerke

**Folk en Tsjerke** is de namme fan in feriening foar tsjerklike skiednis yn 'e Nederlânske provinsje Fryslân. De organisaasje waard yn 1969 oprjochte en fierde sadwaande yn 2019 syn fyftichjierrich bestean. It is de iennichste provinsjale tsjerkhistoaryske feriening yn Nederlân.

## Skiednis
Folk en Tsjerke waard yn 1969 oprjochte fanút 'e eardere roomske tsjerkhistoaryske feriening **Frisia Catholica**, dy't sels yn 1937 stifte wie. Frisia Catholica stie de kulturele ferheffing fan 'e roomske Friezen foar troch de fersprieding fan kennis oer it Fryske ferline, wêrby't de klam lei op it tsjerklike ferline. Yn 1969 waard de organisaasje omfoarme ta it oekumenyske Folk en Tsjerke, hoewol't de roomske leden yn 't earstoan noch in grutte mearderheid foarmen. Harm Oldenhof wie de earste foarsitter fan 'e nije feriening, en beklaaide dy funksje 32 jier lang. 

Anno 2019 hat Folk en Tsjerke 119 leden. Dat binne foar it meastepart âlderen, mar de oanwaaks fan nije leden hâldt it ferstjerren fan âlde leden rûchwei yn lykwicht, sadat it ledetal al jierrenlang ûngefear gelyk bliuwt. Earder wist de ferining syn ledetal ris te ferdûbeljen troch alle stipers fan 'e Stifting Alde Fryske Tsjerken oan te skriuwen. Tsjintwurdich komme der benammen nije leden by troch simmerdeis reklame foar Folk en Tsjerke te meitsjen by de tsjerke-iepenstellings yn it ramt fan Tsjerkepaad. 

De fiertaal op 'e ledegearkomsten is oer it algemien Frysk, mar Nederlânsk wurdt ek wol sprutsen. Folke en Tsjerke bringt publikaasjes út oer de Fryske tsjerkhistoarje, fersoarget ekskurzjes foar de leden en hâldt gearkomsten op 'e tiisdei nei Pinkster. Foarbylden fan publikaasjes binne it livige artikel *Het Kerkinterieur op de Schop*, fan âld-predikant Jan Dirk Wassenaar, en de jierlikse bibliografy fan (yn oare media) ferskynde artikels oer  de Fryske tsjerkhistoarje, gearstald troch âld-sekretaris Douwe Zeinstra.

Foarhinne wiene de ekskurzjes yn skrikkeljierren trijedeisk, yn even jierren twadeisk en yn ûneven jierren iendeisk. Tsjintwurdich binne alle ekskurzjes iendeisk, en wurde foar sokke gelegenheden in pear touringcars hierd, ynstee fan dat men mei in kolonne auto's giet, lykas yn it ferline wol barde. Foarbylden fan 'e bestimmings fan eardere ekskurzjes wiene de unike doopsgesind-remonstrantske gemeente yn Dokkum, in tsjerke dy't boud is op it fûnemint fan in Romeinske timpel yn Elst, yn 'e Betuwe, en in stikmannich bysûndere tsjerken yn it Dútske East-Fryslân. In bysûnder lid wie de yn 2018 ferstoarne oersetter Klaas Bruinsma út Drachten, dy't oer eltse ekskurzje in gedicht makke, faak ûnderweis werom, en dat jûns dan foardroech by it mienskiplike diner.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Folk en Tsjerke
Mount Melleray Abbey

**Mount Melleray Abbey** is in yn 1833 stifte kleaster fan 'e trappisten yn Ierlân. It leit op de hellings fan 'e *Knockmealdown Mountains*, noardlik fan Cappoquin, yn it katolike bisdom Waterford.

## Skiednis
Mei de ûnderdrukking fan kleasters yn it Frankryk fan nei de Frânske Revolúsje, kamen guon ûnteigene trappisten yn 1794 nei Ingelân om dêr yn Lulworth, Dorset, it monastike libben wer op te pakken. De muontsen koene lykwols yn 1817 al werom nei Frankryk en stiften dêr yn Bretanje op 'e nij it âlde Abbaye Notre-Dame de Melleray. It kleaster dêr waard al gau drok befolke, mar de Julyrevolúsje fan 1830 brocht nije ferfolgings, benammen foar de muontsen fan bûtenlânske komôf. De abt fan Melleray stjoerde de muontsen no nei Ierlân om dêr in abdij te stiftsjen.

Op 30 maaie 1832 waard it kleaster stifte en bewenne troch in mienskip fan 'e út Frankryk ferballe Ierske en Ingelske muontsen. Nei ferskate kearen besykjen om in lokaasje foar de bou fan it kleaster te finen, akseptearre abt Vincent de Paul Ryan it oanbod fan Sir Richard Keane om in stik ûnfruchtber ûnlân te hieren fan sa'n 500 hektare, dat ferfolgens útwreide waard oant 700 hektare. By it oanmeitsjen fan it lân krigen de muontsen help fan 'e plattelânsbefolking.

Yn 1833 waard op it feest fan Sint-Bernardus de earste stien fan 'e nije abdij lein. Ta oantinken fan it memmekleaster waard it Mount Melleray neamd. It kleaster krige yn 1835 de status fan abdij. Fanút Mount Melleray waard yn dat jier in lytse mienskip muontsen útstjoerd om it Mount Saint Bernard Abbey yn Ingelân te stiftsjen. Oare stiftings fanút Mount Melleray binne yn 1849 New Melleray Abbey by Dubuque yn Iowa (FS), yn 1878 Mount Saint Joseph Abbey yn Roscrea (Ierlân), yn 1938 Mellifont Abbey (Ierlân), yn 1948 Our Lady of Bethlehem yn Portglenone (Noard-Ierlân) en yn 1954 abdij Southern Star op it Noardereilân (Nij-Seelân). 

Under abt Vincent de Paul Ryan waard fierder gien mei de bou fan 'e abdij, mar hy ferstoar op 9 desimber 1845. Om't ûnder de opfolgers fan abt Vincent de Paul Ryan de aktiviteiten fan 'e mienskip ferskoden nei it misjonêre wurk, duorre it oant de jierren 1920 ear't de bou fierder eine. Doe kocht Dom Marius O'Phelan de grutte kalkstiennen blokken oan fan it 40 kilometer westlik lizzende Mitchelstown Castle, dat troch lokale IRA-oanhingers op 12 augustus 1922 yn 'e brân stutsen wie. De eigners fan it slot lieten de ruïne yn 1925 ôfbrekke en de stiennen waarden fan Mitchelstown ferfierd nei it plak fan it kleaster. 

De opfolgers fan Marius O'Phelan wurken fierder oan 'e foltôging en de muontsen einigen mei in grut oerskot fan stiennen, dy't se op it fjild om it kleaster hinne opsteapelen.
Petrus- en Paulustsjerke (Pickering)

De **St Peter and St Paul’s Church** ('HH. Petrus- en Paulustsjerke') is in Anglikaansk tsjerkegebou yn Pickering yn it greefskip Noard-Yorkshire yn Ingelân. De tsjerke hat de status fan Grade I yn 'e monumintelist fan it Feriene Keninkryk.

## Bouskiednis
In earste tsjerke op it plak datearre nei alle gedachten út de Angelsaksyske tiid. Fan dy earste tsjerke bleau it doopfont en in krúsreliëf bewarre. 

De hjoeddeiske tsjerke waard sûnt 1140 boud en dêrnei fakentiden ferboud. Al yn 1150 waard in noardlik en yn 1190 in súdlike sydskip oanboud. Om 1200 stoarte de toer yn, dy't yn dy tiid yn 'e midden fan 'e tsjerke stie, mar nei it ynstoarten nei de westlike kant ferhûze. Letter waard in spits op 'e toer tafoege. It koer waard om 1300 yn it ramt fan liturgyske feroarings grutter makke, sadat in breder koer ûnstie as it skip. Oan it koer grinzgje twa sydkapellen; de noardlike kapel waard yn 1337 oanboud en de súdlike sydkapel yn 1407. In lêste grutte feroaring oan 'e tsjerke fûn plak yn de 15e iuw. Doe waarden de muorren fan it tsjerkeskip ferhege en finsters yn de ljochtbeuk ynbrocht. Yn dy tiid waarden ek de muorren mei foarstellings beskildere. 


Ofbyld:PickeringInsideH1b.jpg|*Oersjoch ynterieur*
Ofbyld:PickeringFontH1b.jpg|*Doopfont*
Ofbyld:PickeringKapitellH1b.jpg|*Detail kapiteel*
Ofbyld:Pickering, Ss Peter & Paul church, effigies (34081369812).jpg|*Grêfmonumint Sir David († 1406) en Margery Roucliffe*
Ofbyld:Pickering, Ss Peter & Paul church window (33854321090).jpg|*Brânskildere raam*


## Muorreskilderings
De tsjerke is benammen it besjen wurdich fanwegen de muorreskilderings yn it middenskip, dy't de midsiuwske liturgyske kalinder folgje. Der wurdt fanút gien dat de opdracht om de muorren te beskilderjen yn 1450 jûn waard, mar al de folgjende iuw waarden se mei de protestantske reformaasje oerpleistere. Se waarden by tafal yn 1852 ûntdutsen, doe't stikken stúkwurk fan de muorre foelen. Ynearsten waarden se yn opdracht fan de doedestiidske dûmny foar it ljocht helle, mar hy mocht se net leie en liet se nei it meitsjen fan tekenings ta grutte argewaasje fan de aartsbiskop fan York wer oerkalkje. Yn 1876 naam de nije dûmny G.H. Lightfoot it beslút om de kalklaach te ferwiderjen en de muorreskilderings te restaurearjen.


File:PickeringKircheFreskenSt.EdmundH1c.jpg|*Martlerskip fan Sint-Edmund*
File:PickeringKircheFreskenSt.GeorgUndChristophorosH21.jpg|*[[Joaris (hillige)|Sint-Joaris]] en [[Kristoffel (hillige)|Sint-Kristoffel]]*
File:PickeringKircheFreskenSt.KatharinaObenH1b.jpg|*Leginde fan de hillige [[Katarina fan Aleksanderje|Katarina]] fan Alaksandrje*
File:PickeringKircheFreskenHöllenrachenH2.jpg|*De Hellefeart*
Pickering (North Yorkshire)

**Pickering** is in lytse stêd yn it distrikt Ryedale yn it Ingelske greefskip Noard-Yorkshire. De stêd hat in ynwennertal fan 6.830 (2011). It stedsje grinzget oan it nasjonale park North York Moors.

## It besjen wurdich
* Pickering Castle;
* Petrus en Paulustsjerke mei in grut oerflak oan midsiuwske muorreskilderings;
* Beck Isle Museum.
## Ofbylden

File:Pickering Castle 4.jpg|*Pickering Castle*
File:Pickering, Ss Peter & Paul church (34196368626).jpg|*Petrus- en Paulustsjerke*
File:BecksIsleMuseumPickeringInnerCourtYardH3a.jpg|*Beck Isle Museum*
Donkerpears

**Donkerpears**, ek **dûnkerpears**, is in kleur dy't beskôge wurdt as in donkere tint fan pears. By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is it in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch alle trije primêre kleuren (read, grien en blau) te mingen. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it lykwols in sekundêre kleur, dy't produsearre wurdt troch maginta te mingen mei wat syaan (en yn 'e praktyk ek oansjenlik wat swart, om't dat bettere resultaten jout). 
__TOC__
## Tinten donkerpears

1) in offisjele kleur fan 'e Noardwestlike Universiteit (NU)

## Sjoch ek
*pears
*lila (ljochtpears)
Lila

**Lila**, ek **ljochtpears** neamd, is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in ljochte tint fan pears of fan fiolet. It kin omskreaun wurde as in blauwich mauve of as in readich ljochtblau. De namme komt fan it Frânske wurd *lilas*, dat njonken "lila" ek "nageltsjes" (of "sering") betsjut, mei't de blommen fan dy plant in lila kleur hawwe. As kleuroantsjutting bestiet it wurd 'lila' teminsten al sûnt 1775, doe't it foar it earst yn 'e Ingelske foarm *lilac* optekene waard. 

## Kleurtechnyk

By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is lila in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch it mingen fan alle trije primêre kleuren (read, grien en blau). By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it in sekundêre kleur, dy't produsearre wurdt troch de ferminging fan maginta mei syaan. Yn 'e praktyk wurdt lykwols ynstee fan syaan ornaris swart brûkt, om't dat bettere resultaten jout.

## Foarkommen
Behalven dat it de meast foarkommende kleur fan 'e blommen fan nageltsjes is (dy't trouwens ek yn blauwigere en pearsere foarmen foarkomme), is de kleur lila yn Nederlân ek sterk assosjearre mei sûkelarjerepen fan it merk Milka. Dat hat jierrenlang in tige effektive reklamekampanje op 'e tillefyzje fierd, wêrby't de yn in lila wikkel ferpakte sûkelarje yn ferbân brocht waard mei de molke fan Switserske kij dy't weidzje op greiden yn 'e Alpen. It meast opfallende wie dat de kij sels yn 'e reklamespotsjes ek in lila-bûnte kleur hiene.

## Lilatinten

De wichtichste tinten lila binne:

## Sjoch ek
*fiolet
*pears
*donkerpears
Einherjar

De ***einherjar*** (Aldnoarsk foar "ienmans leger") binne yn 'e Noardske mytology krigers dy't op it slachfjild sneuvele binne en dêrnei troch de walkueren útornearre binne om nei it Walhalla brocht te wurden. Dat is it hjirneimels fan 'e god Weda of Odin (Aldnoarsk: Óðinn), dat de foarm hat fan in reuseftige feestseal. De *einherjar* bringe dêr de tiid troch mei it oefenjen fan harren kriichskeunst foar de takomstige striid fan Ragnarök op it fjild fan Vígríðr, wannear't de wrâld sa't dy no bestiet ûndergean sil yn 'e oarloch tusken goaden en meunsters. Yn dat ramt befjochtsje de *einherjar* it skriklike bist Sæhrímnir, dat eltse jûn op 'e nij ta libben komt. Tuskentroch fiere se feest mei iten en it drinken fan mea (in sterke drank makke fan fermintearre hunich), dy't yn it hjirneimels streekrjocht út it jaar fan 'e geit Heiðrún molken wurdt. De mea wurdt harren servearre troch de walkueren. 

De *einherjar* binne benammen bekend út 'e Poëtyske ''Edda'', dy't yn it trettjinde-iuwske Iislân gearstald waard út tradisjonele dichterlike boarnen dy't earder mûnling oerlevere wiene, en út 'e Proaza-''Edda'', dy't ek yn 'e trettjinde iuw skreaun waard troch de Iislânske skald Snorri Sturluson. Oare, minder bekende boarnen foar de *einherjar* binne it gedicht *Hákonarmál* fan 'e tsiende-iuwske skald Eyvindr skáldaspillir, dat letter opnommen waard yn 'e *[[Heimskringla]]*, en in kûplet fan in anonym tsiende-iuwsk gedicht, it saneamde *[[Eiríksmál]]*, dat de dea fan 'e Noarske kening Earik Bloedbile betinkt, en dat no diel útmakket fan 'e *[[Fagrskinna]]*. Etymologysk bestiet der in ferbân tusken de *einherjar* en de Haren of *Harii*, in Germaansk folk of mooglik figueren út 'e iere Germaanske folkloare dy't foar it earst yn Romeinske boarnen út 'e earste iuw neamd wurde. Moderne wittenskippers hawwe de *einherjar* ek yn ferbân brocht mei de ivige slach by Hjaðningavíg en mei it ferskynsel fan 'e Wylde Jacht.
Douwe Hoogland

**Douwe Hoogland** (Bartlehiem, 3 maart 1952), is in Frysk PvdA-politikus út Aldtsjerk. 

## Biografy

Hoogland hat sa’n fjirtich jier feehâlder west yn Wyns, dêr't er de helte fan - nei eigen sizzen - biologysk buorke. Hy wie njoggen jier lang foarsitter fan de agraryske natuerferiening Noardlike Fryske Wâlden. Dêrnjonken hat er yn it bestjoer sitten fan lânbou-organisaasje LTO Noard en siet er fjouwer jier yn it algemien bestjoer fan Wetterskip Fryslân. Hoogland is ek aktyf lid fan de Protestanske Gemeente Trynwâlden.

## Politike karriêre
Yn 2010 hold er op as feehâlder. In jier letter waard er foar de PvdA ferkeazen yn Provinsjale Steaten.

Yn de perioade 2015 oant en mei 2019 siet Hoogland ek yn de Steaten. Hy wie doe boppedat fise-foarsitter, de earste ferfanger fan de kommissaris fan de Kening.

### Hoogland as deputearre
Nei de provinsjale ferkiezingen fan 2019 waard de PvdA ien fan de koälysjepartijen, mei CDA, FNP en VVD. Nei in perioade sûnder deputearre mocht de PvdA no dus wer in deputearre ôfleverje. Dat waard net Marijke Roskam, dy't listlûker wie by de ferkiezingen, mar Hoogland.

Hy hat yn ûnder oare natuer en miljeu yn ‘e portefúlje, lykas de mynbou, sûnens en feilichheid.

## Keppelings om utens

* Douwe Hoogland (PvdA), profyl by de provinsje Fryslân
Afrikaanske mûzen en rotten

De **Afrikaanske mûzen en rotten** (wittenskiplike namme: *Nesomyidae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e mûzen en jerboä's (*Myomorpha*) en de boppefamylje fan 'e mûzen en rotten (*Muroidea*). Dizze famylje omfiemet ferskate ûnderfamyljes, dy't allegear lânseigen binne op it fêstelân fan Afrika of op Madagaskar. De grutste groepen wurde foarme troch de hamsterrotten, de Madagaskarrotten, de klimmûzen en de rotsmûzen. Yn totaal binne der 68 soarten. Se meitsje diel út fan 'e mûzen en rotten, in kompleks takson dat 1/4 fan alle sûchdieresoarten fan 'e wrâld beslacht.

## Skaaimerken
Afrikaanske mûzen en rotten binne foar it meastepart lytse oant middelgrutte kjifdieren, mar de grutsten binne sa grut is as in knyn. Ofhinklik fan 'e ûnderfamylje en de soarte kinne se op mûzen, rotten, wrotmûzen of hamsters lykje. Op it mêd fan harren dieet rinne se útinoar fan strang fegetarysk oant folslein ynsektivoar. Ek harren hâlden en dragen ferskilt, mei't guon soarten yn 'e beammen libje, wylst oaren ûndergrûnske hoalen grave. Se smite oer it algemien nei in draachtiid fan likernôch seis wiken in nêst fan maksimaal fjouwer jongen.

## Taksonomy
In protte soarten Afrikaanske mûzen en rotten wiene foarhinne by oare taksonomyske kjifdierefamyljes yndield, mar binne op grûn fan genetysk ûndersyk mei-inoar gearbrocht yn ien famylje. Sa tocht men earder dat de hamsterrotten by de mûseftigen (*Muridae*) thúshearden, wylst men ornearre dat de wytsturtmûzen teplak brocht wiene by de wrotmûseftigen (*Cricetidae*). 

## Famylje-opbou
Hamsterrotten

De **hamsterrotten** (wittenskiplike namme: *Cricetomyinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e mûzen en jerboä's (*Myomorpha*), de boppefamylje fan 'e mûzen en rotten (*Muroidea*) en de famylje fan 'e Afrikaanske mûzen en rotten (*Nesomyidae*). Hamsterrotten binne lânseigen op it fêstelân fan Afrika besuden de Sahara, mei útsûndering fan 'e súdpunt fan it kontinint. Se binne besibbe oan û.m. de Madagaskarrotten, de klimmûzen en de rotsmûzen, dy't ek ta de Afrikaanske mûzen en rotten hearre.

## Skaaimerken
Hamsterrotten hawwe grutte wangpûden en harren kiezzen hawwe in morfology dy't ôfwykt fan dy fan oare soarten Afrikaanske mûzen en rotten. Eins lykje de kiezzen fan 'e hamsterrotten sterk op dy fan 'e mûzen en rotten fan 'e Alde Wrâld (*Murinae*), in ûnderfamylje fan 'e mûseftigen (*Muridae*), mar saakkundigen ornearje dat dat komt troch parallelle evolúsje, om't beide groepen bisten harren kiezzen krekt-en-gelyk brûke, en net om't se nau besibbe wêze soene. De ûnderfamylje fan 'e hamsterrotten bestiet út trije hiel ferskillende skaaien. De echte hamsterrotten (*Beamys*) binne middelgrut, rûchwei like grut as in brune rôt; de hamstermûzen (*Saccostomus*) binne lytser, wylst de reuzehamsterrotten (*Cricetomys*) de grutste soarten fan 'e mûzen en rotten omfiemje, dy't noch in slach grutter binne as in flinke muskusrôt.

## Famylje-opbou
Hamsterrotten (tûke)

De **hamsterrotten** (wittenskiplike namme: *Cricetomyini*) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e mûzen en jerboä's (*Myomorpha*), de boppefamylje fan 'e mûzen en rotten (*Muroidea*), de famylje fan 'e Afrikaanske mûzen en rotten (*Nesomyidae*) en de lyknammige ûnderfamylje fan 'e hamsterrotten (*Cricetomyinae*). 

Hamsterrotten binne lânseigen op it fêstelân fan Afrika. De tûke fan 'e hamsterrotten bestiet út twa skaaien: de middelgrutte echte hamsterrotten (*Beamys*), dy't rûchwei like grut binne as in brune rôt, en de reuzehamsterrotten (*Cricetomys*), dy't de grutste soarten fan 'e mûzen en rotten omfiemje en noch in slach grutter binne as in flinke muskusrôt.

## Tûke-opbou
Avine Fokkens

**Avine Fokkens-Kelder** (Utert, 14 juny 1971) is in Frysk VVD-politikus út Ljouwert. Fan 2019 oant 2023 wie se deputearre foar de provinsje Fryslân en sûnt 1 oktober 2023 is se boargemaster fan It Hearrenfean.

## Politike karriêre
Fokkens kaam yn 2007 foar it earst yn de Provinsjale Steaten foar de VVD. Se wie yn dy perioade fise-fraksjefoarsitter. Nei fjouwer jier hold se dêrmei op, omdat it net te kombinearjen wie mei har libben njonken de polityk. By de ferkiezingen fan 2015 stie se dochs wer op de list. As twadde, efter Klaas Kielstra. De VVD kaam yn it kolleezje mei Kielstra as deputearre. Fokkens waard nei foaren skood as fraksjefoarsitter.

### Fokkens as deputearre
By de provinsjale ferkiezingen fan 2019 stie Fokkens opnij twadde op de VVD-list efter Kielstra. By Omrop Fryslân hie se al ferteld dat Kielstra net automatysk wer deputearre wurde soe, mocht de VVD yn it kolleezje komme.

Dat die bliken yn april, in moanne nei de ferkiezingen,: de oare steateleden fan de VVD hiene mear fertrouwen yn Fokkens as deputearre. Kielstra naam har plak yn as fraksjefoarsitter yn de Steaten.

As deputearre hat Fokkens ûnder oare ferkear en ferfier, romte, it Waad, de Ofslútdyk, de Fryske Akademy en Wetsus yn har portefúlje.

Se stie ek as nûmer 13 op de VVD-list foar de Earste Keamer. Se kaam net yn de Earste Keamer, want de VVD krige 12 sitten.

## Boargemaster fan It Hearrenfean
Op 29 juny 2023 waard Fokkens troch de gemeenteried fan It Hearrenfean foardroegen as nije boargemaster. Op 15 septimber dat jier waard se troch de ministerried foardroegen foar beneaming by keninklik beslút mei yngong fan 2 oktober dat jier. Op dy deis waard se ek oansteld. In har portefúlje krige se iepenbiere oarder & feiligens en bestjoerlike saken & koördinaasje. Njonken it boargemasterskip waard se lid fan de beswierekommisje fan 'e lanlike VVD.

### Persoanlik libben
Fokkens hat wurke by de rjochtbank yn Ljouwert en is mem fan fjouwer bern.

## Sjoch ek
*List fan boargemasters fan It Hearrenfean

## Keppelings om utens
* Avine Fokkens (VVD), profyl by de provinsje Fryslân
Kodiakarsjipel

De **Kodiakarsjipel** (Ingelsk: *Kodiak Archipelago*) is in eilannegroep yn 'e Amerikaanske steat Alaska. De eilannen lizze foar de kust fan Súdwest-Alaska, yn 'e Golf fan Alaska, dy't diel útmakket fan 'e Stille Oseaan. It grutste eilân fan 'e groep is Kodiak.
__TOC__
## Geografy
De Kodiakarsjipel leit yn 'e Golf fan Alaska, op in ôfstân fan sa'n 50&nbsp;km foar de kust fan it súdwestlik diel fan 'e Amerikaanske steat Alaska. De seestrjitte dy't de eilannen fan it fêstelân skiedt, is de Shelikofstrjitte. Fierwei it grutste eilân fan 'e arsjipel is Kodiak, dat it op ien nei grutste eilân fan 'e Feriene Steaten is (nei Hawaï). De Kodiakarsjipel is likernôch 285&nbsp;km lang fan noardeast nei súdwest en 108&nbsp;km breed fan noardwest nei súdeast. De kustline fan 'e eilannen is oan alle kanten ynkurven troch fjorden.

De hiele Kodiakarsjipel beslacht in oerflak fan 13.890&nbsp;km² lân. Dat wurdt foar it meastepart oerdutsen troch mingd tuskenbeiden reinwâld dêr't in protte fauna libbet, lykas de foks, de rivierotter, de harmeling, de rottekop en de Kodiakbear, de grutste ûndersoarte fan 'e brune bear. Der binne in soad lytse rivieren en beken dy't fol sitte mei fisk, en oan 'e kust tilt it op fan 'e seesûchdieren, lykas seehûnen. Der binne op 'e eilannen ek likernôch fjirtich lytse gletsjers. It Nasjonaal Natoergebiet Kodiak beslacht in grut diel fan 'e Kodiakarsjipel.

;Eilannen

## Demografy
Op 'e Kodiakarsjipel wenje rûchwei 12.000 minsken. De befolkingstichtens bedraacht dêrmei 0,9 persoanen de km². It grutste plak op 'e eilannen is de stêd Kodiak, dy't goed 6.100 ynwenners hat, op it eilân Kodiak, dêr't likernôch 10.000 minsken wenje. De Kodiakarsjipel heart bestjoerlik ta it distrikt Kodiak Island Borough, dat 13.600 ynwenners hat; dêr hearre lykwols ek inkele gebieten op it fêstelân by. De oarspronklike bewenners fan 'e Kodiakarsjipel binne de Sûkpiak (*Sugpiaq*), in stamme fan it folk fan 'e Alûtiik (*Alutiiq*). Dy hearre ta it gruttere ferbân fan 'e Jûpik (*Yup’ik*), dat in folkekloft is dy't ûnder de Eskimo's falt.
Kodiak

## Geografy
*Kodiakarsjipel, in eilannegroep foar de súdkust fan 'e Amerikaanske steat Alaska
*Kodiak (eilân), it grutste eilân fan dy arsjipel
*Kodiak (Alaska), it grutste plak op dat eilân
*Kodiak (Missoery), in plak yn 'e Amerikaanske steat Missoery
*Kodiak Island Borough (Alaska), in borough (distrikt) fan Alaska
*Nasjonaal Natoergebiet Kodiak (*Kodiak National Wildlife Refuge*), in natoergebiet op 'e Kodiakarsjipel
*Kodiak (ûnderseeske berch), in ûnderseeske berch yn 'e Golf fan Alaska

## Oar
* Kodiakbear (*Ursus arctos middendorffi*), de grutste ûndersoarte fan 'e brune bear
* ''Kodiak'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske tillefyzjesearje út 1974-1975
* Chevrolet Kodiak, in type frachtwein fan General Motors
* Quest Kodiak, in model propellorfleantúch fan Quest Aircraft
* Škoda Kodiaq, in model SUV fan Škoda 
* Kodiak (tabak), in merk tabak fan 'e American Snuff Company
SF Site

***SF Site*** is in Ingelsktalich science fiction-tydskrift dat inkeld online ferskynd. It waard yn 1996 oprjochte troch redakteur John O'Neill en is fêstige yn Kanada. It omfiemet lykwols bydragen fan skriuwers út 'e hiele (Ingelsktalige) wrâld.

*SF Site* publisearret resinsjes fan nije science fiction-boeken, films en tillefyzjesearjes, mar ek fraachpetearen mei auteurs en passaazjes fan fiksje. Under de lju dy't geregeldwei oan it tydskrift bydrage, binne Steven H. Silver, Richard Lupoff, Rick Norwood, Victoria Strauss, Mark London Williams en Rick Klaw.

Fierders is *SF Site* ek de webhost foar bekende science fiction- en fantasyskriuwers as Guy Gavriel Kay en Charles de Lint, en foar papierrene tydskriften as *[[Fantasy and Science Fiction]]*. Ek fersoarget it in diskusjefoarum op it mêd fan science fiction. Yn 2002 wûn *SF Site* de Locus Award foar bêste online-science fiction-tydskrift.

Yn desimber 2013 skoarre *SF Site* de produksje fan syn updates, dy't ienris yn 'e fjirtjin dagen pleatst waarden, op, fanwegen it weromrinnen fan ynkomsten út reklame.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan ''SF Site''
Jaap Mulder (politikus)

**Jakob (Jaap) Mulder** (Aldemardum, 29 jannewaris 1933 - Burgum, 18 april 2016) wie in Frysk politikus.

Mulder waard yn 1952 direkteur fan it Kristlik Fakânsjesintrum yn Sondel wat er oant 1972 bliuwe soe. Dêrneist studearre er; earst foar it steatseksamen hbs en dêrnei is er yn 1967 ôfstudearre yn de sosjology oan de Ryksuniversiteit Grins. Fan 1967 ôf oan wie er  maatskippijlearaar oan de pedagogyske akademys yn Snits en Dokkum.

Fan 1966 oant 1972 wie Mulder riedslid yn de gemeente Gaasterlân. Fan 1970 ôf wie er foar de ARP (en letter CDA) Steatelid, om yn 1975 deputearre te wurden. Yn 1980 waard Mulder boargemaster fan Tytsjerksteradiel. Yn 1996 gie er mei pensjoen.

Jaap Mulder stoar yn 2016 yn de âldens fan 83 jier.
Ljochtrôze

**Ljochtrôze** is in kleur dy't beskôge wurdt as in tint fan rôze. As webkleur yn HTML is it, nettsjinsteande de namme, eins in tint dy't wat dûnkerder is (en net ljochter) as rôze sels. By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is it in tertiêre kleur, dy't produsearre wurdt troch alle trije primêre kleuren (read, grien en blau) mei-inoar te mingen. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it in sekundêre kleur, oanmakke troch ferminging fan maginta en giel. 
__TOC__
## Tinten ljochtrôze

## Sjoch ek
*rôze
*donkerrôze
*ljochtread
Klausuer

De **klausuer** (ôflaat fan it latynske *clausura* ‚ "sluting", *claudere*, "slute') fan in kleaster is dat diel, dat allinne foar de leden fan de kleasteroarder  ornearre is.

De klausuer is ôfsletten foar it gewoane folk. Bûtensteanders (lykas medysk persoaniel, famylje of ambachtsfolk) meie allinne ûnder betingst tydlik yn de klausuer komme. 

De klausuer fan in kleaster tsjinnet de kleastermienskip as plak fan ôfsûndering en it loslitten fan wrâldske ynfloeden. De klausuer ferfangt de woastyn as libbensromte fan de eardere hearremiten.
Tuskenbeiden wâld

**Tuskenbeiden wâld** is wâld dat groeit yn 'e tuskenbeiden sône, tusken de tropen en de taiga yn. It is it op ien nei grutste wâldbiotoop op 'e Ierde, dat sa'n 25% fan alle boskgebiet op 'e wrâld beslacht en dêrmei inkeld ûnderdocht foar boreaal wâld (yn 'e taiga), dat sa'n 33% beslacht. Tuskenbeiden wâlden komme foar op sawol it noardlik as it súdlik healrûn, fan likernôch 25° oant 50° noarder- en suderbreedte. Sokke wâlden wuolje har sadwaande as twa bannen om 'e Ierde hinne, krekt sa't boreaal wâld en tropysk wâld dat ek dogge. Der besteane ferskate typen tuskenbeiden wâld. 

## Soarten tuskenbeiden wâld
Der besteane fjouwer soarten tuskenbeiden wâld, wêrfan't trije bepaald wurde troch it soarte beammen:
*tuskenbeiden leafwâld (besteande út leafbeammen)
*tuskenbeiden nullewâld (besteande út nullebeammen)
*tuskenbeiden mingd wâld (besteande út sawol leaf- as nullebeammen)
Dêropta ûnderskiedt men noch:
*tuskenbeiden reinwâld, dat minder te krijen hat mei it soarte beammen en mear mei de hoemannichte delslach dy't der falt.

## Klimaat
It klimaat fan ferskillende tuskenbeiden wâlden kin sterk útinoar rinne, mei't it ôfhinget fan 'e lokaasje fan it wâld. Om in foarbyld te jaan: sawol Los Angeles, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje, as Vancouver, yn it suden fan 'e Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia, lizze yn 'e tuskenbeiden sône. De wâlden by Los Angeles groeie lykwols yn in subtropysk klimaat, wylst de wâlden by Vancouver út reinwâld besteane. Op 'e measte plakken, lykwols, groeie tuskenbeiden wâlden yn in klimaatsône dêr't it winterdeis friest (of alteast frieze kin). Ornaris is it dêrom sa dat yn tuskenbeiden leafwâld de beammen hjerstmis har blêden ferlieze. Dat jildt lykwols net foar subtropyske kriten lykas Los Angeles en foar oare gebieten mei in tige myld klimaat (lykas Vancouver), dêr't de leafbeammen it hiele jier troch blêdhâldend binne.

## Effekten fan minsklike aktiviteiten
Tuskenbeiden wâlden groeie yn 'e middelste breedtegraden, itselde gebiet dêr't it meastepart fan 'e wrâldbefolking wennet. Sadwaande begûn de minske al yn 'e prehistoarje mei it kapjen fan 'e wâlden om romte te meitsjen foar lânbougrûn, benammen yn Jeropa, Sina, Koreä en Japan. Ek yn resinter tiid binne sokke wâlden romme, bygelyks om romte te kreëarjen en oan materiaal (hout) te kommen om stêden as Sint-Petersburch, Omsk, Irkûtsk, New York, Toronto, Seattle en Hobart te bouwen. Behalven oan houtkap hawwe tuskenbeiden wâlden ek bleatstien oan oare foarmen fan ûntbosking en habitatferlies, û.m. fanwegen mynbou, jacht en miljeufersmoarging.
Trebol

**Trebol** (útspr.: ['tre:bɔl], likernôch: "tree-bol") is (anno 2019) in skouboarch en kultureel sintrum yn 'e Fryske stêd Harns. It waard yn 1910 yn steatlike styl oan 'e Súdeastersingel nû.&nbsp;1 boud en wie neitiid 110 jier lang it klopjend hert fan 'e Harnzer kultuer. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw wie ferskate desennia lang û.m. in bioskoop yn it gebou fêstige.

Yn 1999 ferkocht de doetiidske eigner, Wout Gerstel, it gebou oan 'e Gemeente Harns, op it betingst dat it noch teminsten tweintich jier beskikber bliuwe soe foar de aktiviteiten fan ferienings en foar eveneminten. Sa waard it gebou û.m. brûkt troch de Harnzer bridgeklub, de bingoferiening en ferskate dûns-, muzyk- en toanielgroepen.

Yn 2019 wiene de tweintich jier lykwols om, en besleat de gemeente, dy't fan it needlijende kultureel sintrum ôf woe, dat it gebou, dêr't in protte efterstallich ûnderhâld oan wie, yn 2020 sloopt wurde soe. Nei in plan fan 'e ynvestearringsmaatskippij Harns Invest sil yn 2021 op itselde plak in appartemintekompleks ferrize mei sechstjin lúkse wenten.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Trebol
Kies

In **kies** (meartal: **kiezzen**) is in soarte fan grutte, ôfplatte tosk, dy't by minsken en in soad bisten oan 'e sydkanten yn 'e mûle stiet, fierder nei efteren as de 'echte' tosken. De skieding tusken de 'echte' of 'gewoane' tosken en de kiezzen wurdt foarme troch de hoektosken.

## Oantal en soarten kiezzen
By minsken kinne fan foarren nei efteren yn 'e mûle ferskate soarten kiezzen ûnderskaat wurde:
*de falske kies of premolaar, fuort efter de hoektosk, dy't troch toskhielkundigen net altyd ta de kiezzen rekkene wurdt
*de 'echte' kies of molaar
*de ferstânskies of trêde molaar
Dêropta hawwe bern noch in oar soarte kiezzen, de molkkiezzen, dy't ûnderdiel útmeitsje fan it molkgebit.

Folwoeksenen hawwe normaalwei 20 kiezzen, de premolaren meirekkene. De ferstânskiezzen brekke lykwols lang net by eltsenien troch, mei as gefolch dat der ek in protte minsken binne dy't mar oer 16 kiezzen beskikke. Fierders kin it fansels wêze dat ien of mear kiezzen ûntbrekke om't se troch de toskedokter lutsen binne; dat bart bygelyks as de kies rot is, of as der te min romte yn 'e mûle is en de kiezzen te ticht opinoar steane. Dat lêste probleem kin ferholpen wurde troch ien kies te ferwiderjen en de rest dêrnei in skoft fan in bûgel te foarsjen.

## Funksje en anatomy
Kiezzen fermealle (kôgje) it iten mei in rûngeande beweging. Om dy funksje te ferfoljen, hawwe se yn mesiodistale rjochting (fan foarren nei efteren) in dûbele knobbelstruktuer. As in kies faak brûkt wurdt, sille de knobbels stadichoan ôfslite en dêrtroch flakker wurde. By sûchdieren binne kiezzen yn de kaak ferankere mei in woartel. It part fan 'e kies dat boppe de kaak útstiket, hjit de kroan. Dy wurdt beskerme troch in laachje fan hurd toskglazuer. Binnenyn de toskbonke fan kiezzen sit in holte dy't folle is mei bloedfetten en senuwen.

## Oandwanings
Kiezzen binne gefoelich foar waarmte, kjeld en skansearrings. As men yn in kies kariës (yn 'e folksmûle: in gatsje) hat, fielt men dat fia de pinereseptoaren.
Victoria June

**Victoria June**, echte namme ûnbekend (New York, 6 maaie 1992), is in Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan Latino-komôf. Hja hat yn it ferline ek wol gebrûk makke fan 'e artystenamme **Victoria Vice**. June sette yn 2017 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile sûnt yn frijwat films.

## Libben en karriêre
Victoria Vice waard yn 1992 berne yn 'e stêd New York. Se is fan mingd Dominikaansk, Portorikaansk en Spaansk etnysk komôf. June groeide op yn 'e New&nbsp;Yorkske boroughs Brooklyn en The Bronx, en brocht as famke ek geregeldwei tiid troch yn 'e Dominikaanske Republyk. Har basisûnderwiis folge se oan in roomske skoalle. Nei't se de middelbere skoalle ôfrûne hie, wurke se as ferpleechkundige by de thússoarch en ek bea se palliative soarch oan pasjinten op jierren yn in hospys.

Ut jildneed sette June útein mei in karriêre as stripper. Earst die se dat njonken har wurk as ferpleechkundige, mar neigeraden dat se der almar mear mei fertsjinne, sei se har oarspronklike baan op. Doe't se yn in nachtklub pornoaktrise Natalia Starr mette, dy't dêr as feature dancer aktyf wie, griep June dy kâns oan om mear te witten te kommen oer de pornoyndustry. Se besleat dat se it sels ek as pornoaktrise besykje woe, en mei help fan Starr, dy't har yn kontakt brocht mei de juste minksen, sette Victoria June útein mei in pornokarriêre. Se naam Mark Spiegler as ympressario yn 'e earm, en makke yn 2017, doe't se 25 jier wie, har debút yn in pornografyske film, yn in sêne mei akteur J. Mac.

Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie June mids 2019 yn krapoan hûndert pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Elegant Angel, Digital Playground, Wicked Pictures, Evil Angel, Adam & Eve en Jules Jordan Video. Fierders hat se ek wol wurke foar minder bekende studio's, lykas Mile High Media, Girlfriends Films, West Coast Productions en Pure Play Media. En teffens hat se in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings, Brazzers en Naughty America. Under har karriêre hat June gearwurke mei kollega-aktrises as Brooklyn Chase, Nicolette Shea en Vanessa Sky, en mei manlike tsjinspilers as Mike Adriano, Mick Blue, James Deen, Manuel Ferrara, Sean Lawless, Keiran Lee, Logan Long, J. Mac, Ramon Nomar, Toni Ribas, Johnny Sins en Lexington Steele.

## Lichemsskaaimerken
Victoria June is in Latina mei in blanke hûdskleur, brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.61&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 49&nbsp;kg, en cupmaat 32E, dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hat. Yn maaie 2018 liet se har fierders oan har noas operearje fanwegen swierrichheden mei it sykheljen troch de noas. Ofsjoen fan 'e wenstige gatsjes yn 'e earlellen hat June gjin piercings, en likemin hat se tatoeaazjes.

## Keppelings om utens
* Victoria June op Twitter
* Victoria June op Instagram
* Biografy en filmografy fan Victoria June yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Victoria June yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Victoria June op ''FreeOnes''
Koper (kleur)

**Koper** is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan brún. It kin omskreaun wurde as in readich ljochtbrún. De kleur ûntlient syn namme oan it metaal koper, dat in soartgelikense kleur hat. As kleuroantsjutting wurdt 'koper' al brûkt sûnt teminsten 1594, doe't it foar it earst yn 'e Ingelske foarm *copper* optekene waard.
__NOTOC__

File:Copper-18706.jpg|kristallisearre koper (metaal)
File:US_penny_2003.jpg|in Amerikaanske koperne peinje
File:Restrepia_elegans.jpg|in koperkleurige restrepia, in soarte orgidee út Kolombia
File:Southern_copperhead.jpg|in koperkop


## Kleurtechnyk
By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is koper in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch it mingen fan 'e trije primêre kleuren read, grien en blau. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it ek in tertiêre kleur, dy't yn prinsipe produsearre wurde moatte soe troch de trije primêre kleuren syaan, maginta en giel te mingen. Ornaris brûkt men lykwols swart ynstee fan syaan, om't dat yn 'e praktyk bettere resultaten jout. 

## Besibbe tinten
Inkele nau besibbe kleurfarianten binne:

## Sjoch ek
*brún
*brûns (kleur)
*goud (kleur)
*sulver (kleur)
Slútstien

In **slútstien** is de middelste stien fan in opmistele bôge of de stien dy't de ribben fan in ferwulft meiïnoar ferbynt.
Sierk Coolsma

**Sierk Coolsma** (Ljouwert, 26 jannewaris 1840 - Apeldoarn, 20 maart 1926) wie in Frysk sindeling op Java yn it destiidske Nederlânsk-Ynje.

## Libben en wurk
Hy wie in soan fan de arbeider Foppe Coolsma en Maaike Nauta, út in herfoarme fermidden. Al mei alve jier gie er fan skoalle en waard learling-kûper en lettersetter.

Yn 1858 sluet er him, beynfloede troch ds. J de Liefde, oan by de Frije Evangelyske Gemeente. Fan 1861 oant 1864 krige er in oplieding oan it *Zendingshuis der Nederlandse Zendingsvereniging Rotterdam*. Yn 1865 waard er útstjoerd as sindeling-learaar nei Cianjur yn de provinsje West-Java dêr't er de earste Sûndaneeske kristenen doopte. Fan 1869 oant 1873 wie er sindeling-learaar yn Bogor (Buitenzorg); 1873-1876 yn tsjinst fan *Nederlands Bijbelgenootschap Sumedang* (repatriearring). 

Werom yn Nederlân (1876) wie Coolsma fan 1878 oant 1908 direkteur fan it *Zendingshuis der Nederlandse Zendingsvereniging*, wêrfan fan 1886 oant 1889 op Java. Teffens joech er yn dy tiid les oan learling-sindelingen. Ut dy lessen ûntstie in standertwurk oer de sinding: *De Zendingseeuw voor Nederlandsch-Indië* (1901).

Coolsma ûntjoech him ta in grut kenner fan de Sûndaneeske taal dy't yn West-Java praat waard. Hy sette de Bibel yn it Sûndaneesk oer, stalde in Sûndaneesk wurdboek gear, in lietebondel, skoalboekjes yn dy taal, in medyske hantlieding en noch folle mear.

Krekt foar syn fersjerren waard Coolsma beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau . 

### Priveelibben
Op 5 april 1866 boaske er oan Maria Johanna Gerretson (1846-1917). It pear krige njoggen  bern dêr't fjouwer fan stoaren ûnder harren ferbliuw op Java. Harren soan Constant Willem (1877-1955) waard  predikant yn de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke, krekt as de soannen Herman (1), Sierk (1905-1969 en Frederik (1883-1919). De dochter Anna Louise (1878-1956) boaske an Johannes Riemens jr (1875-1974), predikant yn de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke.  

## Bibliografy

* 1877: *Pĕrdjangdjian anjar, hartosna sadajana kitab noe kasĕbat indjil goesti oerang Jesoes Kristoes*
* 1880: *De Soendaneesche bijbelvertaling* 
* 1881: *West-Java: het land, de bewoners en de arbeid der Nederlandsche Zendingsvereeniging* 
* 1884: *Soendaneesch-Hollandsch woordenboek*
* 1891: *De Heilige Schrift, of al de boeken des Ouden en Nieuwen Testaments in het Soendaneesch* 
* 1895: *Ismael en Moerti, de eerstelingen uit de Soendaneezen*
* 1900: *De beteekenis van de hulppredikers voor de zending in Nederl. Oost-Indië* 
* 1901: *De zendingseeuw voor Nederlandsch Oost-Indië*
* 1904: *Soendaneesche spraakkunst* 
* 1911: *Hollandsch-Soendaneesch woordenboek*
* 1911: *Ant. A. Pennings in Bantam*
* 1914: *Het boek Job: populaire vertaling uit het oorspronkelijke*
* 1917: *J. de Liefde in zijn leven en werken geschetst*
* 1924: *Terugblik op mijn levensweg (1840-1924)*
* 1928: *Pantjawangsa*
Untwrakseling

**Untwrakseling** is in fersetsmonumint yn Akkrum makke troch keunstner Ids Willemsma. 

It byld, ien fan de earste opdrachten fan Willemsma doe't er noch 1e jiers studint oan de akademy Vredeman de Vries wie , is in abstrakte skulptuer dy’t alle boargerslachtoffers betinkt. It tebrutsene heakekrús ferbyldet de ûntwrakseling oan de Dútske besetter. It swarte monumint is makke fan stiel en stiet yn it plantsoen by de herfoarme Terptsjerke oan it Heechein. Op it plak fan it monumint stie eartiids in houten krús. De Untwrakseling waard op 5 maaie 1970 ûntbleate. Op de jierlikse deadebetinking fan 4 maaie begjint de Akkrumer stille tocht by it begraafplak oan de Boarnsterdyk en einiget mei in krânslizzing by it fersetsmonumint.