open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ragtime

**Ragtime** is in letnjoggentjinde-iuwske Amerikaanske muzykfoarm, dy't skaaimerke wurdt troch synkopyske meldij en begelieding. Ragtime is ien fan de muzikale boarnen fan de jazz. Ragtime mei lykwols sels net as jazz beskôge wurde. It gie oan de jazz foarôf. Wol binne rags faak yn troch orkesten fan âlde styl jazz spile. Ek yn de jazzrevivalperioade yn de fyftiger jierren út de 20e iuw wie de muzyk út de Ragtime perioade faak te hearren, bewurkke foar dixielandorkest. Yn Europa hat benammen de Ingelsman Chris Barber him sterk ynsetten foar de Ragtime, troch mei syn dixielandorkest faak muzyk út de Ragtime perioade te spyljen.

Ragtime is oarspronklik allinnich makke foar piano. Ragtime stiet yn twakwartsmaat. Letter binne ek wol bewurkings foar blaasorkest makke, ek noch foardat de jazz yn ûntwikkeling kaam. De ferneamdste ragtime-komponisten wienen Scott Joplin, James Scott en Joseph Lamb. De no wrâldwiid bekendste komposysje is de *[[Maple Leaf Rag]]*. Yn Nederlân is de rag *[[The Entertainer]]* it bekendst wurden, troch de film *[[The Sting (film)|The Sting]]*.

## Trivia
Ragtime is ek de titel fan in bekend boek fan de Amerikaanske skriuwer E.L. Doctorow.
Aurel Stein

Sir **Marc Aurel Stein** (Hongaarsk: *Stein Aurél*) (Boedapest, 26 novimber 1862 - 26 oktober 1943) wie in Hongaarsk archeolooch, yndiakundige en tibetolooch. Letter liet er him naturalisearje ta Britsk boarger.

Stein makke fjouwer grutte ekspedysjes nei Sintraal-Aazje: yn 1900, 1906-8, 1913-16 en 1930. By de ekspedysje fan 1906-8 roan er befriezing op en ferlear er in tal tiennen fan syn rjochter foet. Hy wie professor oan ferskate universiteiten yn Yndia en waard beynfloede troch *Through Asia* fan Sven Hedin út 1898.

Stein liet in kolleksje nei oan de British Library, Britsk Museum, Srinagar Museum en it Nasjonale Museum fan New Delhi. Dêr binne manuskripten, houten tabletten ûnder en dokuminten yn it Mandaryn, Tibetaansk, Tangut, Prakrit, Khotaneesk, Oeïgoersk, Sogdysk en it East-Turksk. 

De grutste ûntdekking die Stein by de Mogaogrotten yn Dunhuang, dêr't er de Diamant-sûtra ûntduts, de âldst printe tekst fan de wrâld, tagelyk mei 40.000 oare rollen dy't yn 1900 ûntdutsen wiene troch de taoïstyske muonts Wang Yuanlu. De Frânske oriïntalist Paul Pelliot slagge it yn 1908 in tige weardefolle diel fan dy *[[manuskripten fan Dunhuang]]* te keapjen dy't troch Marcelle Lalou katalogisearre waard en opslein waard yn de Bibliothèque nationale de France. Stein ûntmaskere yn 1901 de ferfalsingen fan Islam Akhun.

## Literatuer
* : *Aurel Stein on the Silk Road*, Londen 2004 ISBN 0-7141-2416-8
* : *Sir Aurel Stein: Archaeological Explorer*, Chicago 1998 ISBN 0-226-53177-5

## Keppeling om utens
* Webside wijd oan Aurel Stein
Slaaf (betsjuttingsside)

"**Slaaf**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*slaaf, immen dy't yn slavernij libbet
*Slaaf, in persoan dy't ta de Slaven as etnyske groep heart
*slaaf (BDSM), immen dy't him út frije wil foar seksueel geniet ûnderwerpt oan in dominator of dominatriks yn it ramt fan BDSM
*slaaf (technyk), it ûndergeskikte fan twa fierders gelikense ûnderdielen fan in masine of masinesysteem

## Etymology
Under de opfolgers fan keizer Karel de Grutte wreide it Hillige Roomske Ryk him yn 'e Iere Midsiuwen yn eastlike rjochting út. It wengebiet fan Slavyske folken (Slaven) as de Sorben waard doe fan 'e etnyske Dútsers kolonisearre. Leden fan dy folken waarden finzen nomd, nei in frjemd lân fersleept en dêr ta ûnbetelle arbeid twongen. De oantsjutting 'slaaf' waard dêrnei yn in protte Westerske talen fan tapassing op eltse persoan dy't yn sa'n soarte finzenskip libbet.
Balch (stêd)

**Balch** (Afgaansk: بلخ; ek wol as **Balkh**), ek bekend as **Wazirabad**, is in stedsje yn de provinsje Balch yn it noarden fan Afganistan. It leit sa'n 20 km fan provinsjehaadstêd Mazar-e-Sharif. Balch leit goed 12 km fan de rjochter ouwer fan de rivier (feitlik wady) Balch.

## Ut de skiednis

Balch is ien fan meast âlde stêden fan de wrâld en der wurdt tocht dat it de earste stêd is dêr't de Yndo-Iraanske stammen út it noarden fan Amu Darya hinne lutsen; dat hat tusken 2000 - 1500 f.Kr. west. De Arabieren neamden de stêd *Umm Al-Belaad* of *Mem fan Stêden* út reden fan har âldens. Balch wie fanâlds in sintrum fan it zoroastrisme. It is de hjitting dat de stifter dêrfan, de profeet Zoroaster, yn de stêd stoarn is.

Hoewol't Balch yn distiid mar lyts is en foar in grut part in ruïne, wie it yn de âldheid grutter en fan belang troch de lizzing op de siderûte. De stêd stie yn de âldheid bekend as *Bactra* en wie de haadstêd fan it lân Baktrje en ien fan de wichtichste yn Korasan. Marko Polo beskreau Balch as in "hearlike en prachtige stêd".

Yn 328 f.Kr. waard de stêd troch Aleksander de Grutte oermastere. Yn 256 f.Kr. waard it in selsstannich hellenistysk ryk. 

Dzjengis Khan ferovere en ferneatige de stêd yn 1221. Ek Timoer Lenk besette de stêd yn de 14e iuw.

## It Balch fan no
Yn 1934 waard úteinset mei it by de tiid bringen fan de stêd. Der waarden acht nije strjitten oanlein, nije wenten en bazaars boud. It moderne Balkh is in sintrum fan katoenyndustry, de produksje fan laamslear en it ferbouwen fan meloenen en amandels.

## Keppelings om utens
*  Mazar-i-Sharif (Balkh) 
* Balch ferkenne mei Google Earth op Global Heritage Network
Olympyske Winterspullen 1972

De **Olympyske Winterspullen 1972**, ek wol de XIe Olympiade neamd, waarden yn **[[1972]]** yn Sapporo, Japan hâlden. Dat wie fan 3 oant en mei 13 febrewaris.

## Akkommodaasjes

### Yn de stêd

### Yn de bergen

## Sporten
Op de Spullen fan 1972 stiene seis sporten op it programma en 35 ûnderdielen ferdield oer 10 dissiplines.
  

## Medaljes

### Medaljespegel

### Fryske medaljes

## Dielnimmende lannen

Fiifentritich lannen diene mei oan de Spullen. Dat wiene der twa minder as fjouwer jier dêrfoar. De Filipinen en Taiwan debutearren. Sily, Denemark, Yslân, Yndia, Marokko en Turkije ûntbrutsen yn ferliking mei de foarige edysje, wylst Belgje en Noard-Korea harren rentree makken. 

## Keppeling om utens
* De webstee fan NOC*NSF oer de Winterspullen fan 1976
Wady

In **wady** is in rivierdelling dy't it grutste part fan it jier drûch leit. Yn de wiete perioades streamt der lykwols in protte wetter troch de wady. Wady's wurde fanâlds yn de drûge tiid faak as paad brûkt.

Meast stiet der ek grûnwetter yn in wady. 

**Wady** is in Arabysk wurd. Yn Noard-Afrika hjitte se meast *oueds*, in wurd dat dêr ek wol foar gewoane rivieren brûkt wurdt. Spaanske riviernammen dy't begjinne mei "Guad" geane altyd werom op nammen út de tiid fan de Arabyske oerhearsking fan Andalûsje, (bygelyks *[[Guadalquivir]]* = Wadi al-Qivir, "de grutte stream").
Blom

In **blom** is in diel fan in plant, wêryn de organen foar seksuele fuortplanting by elkoar stean. Lang net alle planten hawwe blommen: blommen binne kenmerkend foar planten dy't oant de stamme ''Angiospermae'' of ''Magnoliophyta'' (bedektsieddigen of blomdragende planten) hearre. Dizze plantegroep omfet tige ferskate planten, fan it gewoane strjigers oant de oprizende hynstekastanje. As it lytste bloeiende plantsje fan Nederlân wurdt de Draadgentiaan beskôge.

Blommen kinne alderlei foarmen en kleuren fertoane en wurde om dy reden al sûnt minskenheugenis al graach as dekoraasje yn hûs en tún brûkt. Blommen foarmje lykwols en in wichtich middel om plantesoarten te werkennen.

## Algemiene opbou
Opbou fan de blom yn blomdielen. 

Net alle ûnderdielen sitte yn elke blom. Guon blomen hawwe gjin tsjelkblêden of gjin blomblêden (Noarske eskdoarn), of sels hielendal gjin tsjelk- of blomblêden (bygelyks wylgekatsjes). By in oantal famyljes is der gjin ûnderskied tusken tsjelkblêden en kroanblêden, mar wurdt sprutsen fan blomdekblêden. Ek kinne de blomblêden ûntbrekke, mar binne der wol kleurde tsjelkblêden, lykas by de ljippeblom en de boskanemoan.

Soms is in **bytsjelk** (epicalyx), in krânse fan tsjelkeftige blêdjes, oanwêzich, dy't lykwols net ta de tsjelk heare. Yn foarbylden hjirfan is de bytsjelk fan Muskuskaasjeskrûd, dy't bestiet út trije line- oant lansetfoarmige blêdsjes.

In blom, die òf stampers òf moaltrieden ( mar net beide) hat, is ien ienslachtige blom. In blom mei allinnich ien of mear stampers is in froulike blom; in blom mei allinnich moaltriedden is in manlike blom. By windbestowers binne de blommen faak ienslachtich. 

In twaslachtige blom hat stampers én moaltriedden. 

Om de bou fan in bepaalde soarte blom op in beknopte wize wer te jaan wurdt de blomformule brûkt oanfold mei it blomdiagram.
Gemysk wapen

In **Gemysk wapen** is in net-eksplosive gemyske stof dy't brûkt wurdt om minsken bûten gefjocht te stellen, te ferwûnjen of te deadzjen. Sokke wapens wurde ûnderskaat fan biologyske wapens, dy't (minuskule) organismen befetsje of toksinen ôfkomstich fan organismen. 

Foarbylden fan gemyske wapens:

* arsine
* binêre wapens
* blierlûkende gassen
* brânwapens
* syanideferbinings
* herbisiden
* ynkapasitantsia
* yrritantsia
* mostergas
* pepperspray
* triengas
* ferstikkende gassen
* senuwgassen
* syklon b

Gifgas waard net foar it earst yn de Earste Wrâldoarloch brûkt, mar al yn de tiid fan de Aldheid. De Perzen soenen by in belis fan it plak Dura oan de rivier de Eufraat de Romeinen fergiftige hawwe mei pek en swervel yn it jier 256. 

Yn de Earste Wrâldoarloch waarden foar it earst gemyske wapens brûkt. Gloargas waard ferspraat troch de rinfuorgen en koste oan in soad soldaten it libben.

Yn 1925 hawwe Spanje en Frankryk, tsjin in inkele moannen dêrfoar sluten ferdrach yn, mei help fan Dútslân mostergas ynsetten tsjin de befolking fan de koart dêrfoar útroppen Rif-republyk yn Marokko.
Yn 1934 dienen de Italjanen itselde mei Etioopje.

Sûnt dy tiid binne hieltiten nije, potinsjeel effektivere gemyske wapens ûntwikkele, lykas mostergas en senuwgassen (as bygelyks Sarin). Der binne ek foarmen dy't allinnich bûten gefjocht stelle: triengas, spuigas, pepperspray.

Yn de oarloch Iran-Irak binne troch beide partijen gemyske wapens brûkt. Irak hat letter ek gemyske wapens brûkt tsjin de Koerden yn eigen lân.

Yn 1925 waard it Protokol fan Genève ûndertekene, wat in ferbod op it brûken fan gemyske wapens ynstelde. Letter is dat útwreide nei oare massaferneatigingswapens. Mei it gemyske wapenferdrach waard produksje en ûntwikkeling fan gemysk wapens wrâldwiid strafber steld. Boppedat moasten ûnder dat ferdrach alle gemyske wapens ferneatige wurde. De OPCW, in autonome ynternasjonale organisaasje fêstige yn De Haach, kontrolearret op de wrâldwide neilibbing fan it ferdrach. 

## Gemyske en biogemyske wapens
Biogemyske wapens binne net itselde as gemyske wapens. Biogemyske wapens, ek wol biowapens neamd hawwe in oarsprong út organismen. De biowapens kinne dy organismen befetsje of bestean út toksinen út dy organismen. It binne bygelyks faak baktearjes of skimmels.

## Sjoch ek
* Binêre wapens
* Biowapen
* Lakrimator
* Soeroanfal
Sâlt (betsjuttingsside)

"**Sâlt**" of "**Salt**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Sâlt
*sâlt, ek bekend as kokensâlt of fiedingssâlt, in smaakstof dy't brûkt wurdt as tafoeging by it itensieden
*sâlt (smaak), ien fan 'e fiif smaken
*sâlten, skiekundige ferbinings wêrby't de komponinten tsjinsteld laden binne
**sâlt, ek bekend as kokensâlt of fiedingssâlt, in smaakstof dy't brûkt wurdt as tafoeging by it itensieden
***seesâlt, sâlt wûn út 'e see
*** struisâlt, ûnsuver sâlt dat brûkt wurdt foar glêdheidsbestriding fan wegen
** halyt, oftewol stiensâlt, in wichtige boarne foar de winning fan natrium
** raansâlt, in sâltferbining dy't by it meitsjen fan metalen brûkt wurdt om dy metalen te beskermjen tsjin roast

## Salt
*Salt (Spanje), in plak yn Spanje
*Salt (Jordaanje), in plak yn Jordaanje
*salt (kryptografy) of salting, it tafoegjen dan willekeurige data oan in hashfunksje om ûntsiferjen sûnder kaai dreger te meitsjen
*''Salt'' (film), in Amerikaanske aksjefilm út 2010 mei Angelina Jolie yn 'e haadrol
*Henry Salt (1780-1827), in ferneamd Britsk keunstner, diplomaat en egyptolooch
*SALT I, in ferdrach tusken de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny oangeande it bedimjen fan 'e wapenwedrin dat yn 1972 fuortkaam út 'e Strategic Arms Limitation Talks
*SALT II, in ferdrach tusken de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny oangeande it bedimjen fan 'e wapenwedrin dat yn 1979 fuortkaam út 'e twadde omgong fan 'e Strategic Arms Limitation Talks
*SALT, de Southern African Large Telescope, in grutte spegeltilleskoop yn Súd-Afrika
Karbon

* Karbonpapier
* Ingelske namme foar koalstof
* Karbon (band), in eardere Nederlânske
* Karbon (Indiana)
* Karbon (Iowa)
* Karbon (Texas)
* Carbon Cliff
* Carbon County
Ürümqi

**Ürümqi** of **Urumqi** (Oeïgoersk:ئۈرۈمچی; siz: "*Uuruumtsji*", Nederlânske skriuwwize op âlde kaarten: *Oeroemtsji*) of **Wulumuqi** is de haadstêd fan Sinkiang, in autonome regio yn it noardwesten fan Sina. De stêd hie 2.082.000 ynwenners yn 2004.

Under de Qing-dynasty en Republyk Sina hjitte de stêd Dinghua (迪化). Yn 1954 waard de namme fan de stêd feroare yn Wulumuqi (乌鲁木齐)/Ürümqi. Ürümqi betsjut "reade timpel" yn it Mongoalsk en yn it Oeïgoersk betsjut it "moaie greide". Hoewol't de stêd tichteby de noardlike siderûte leit, is it plak relatyf jong foar dy kontreien.

It is de grutste stêd yn de westlike helte fan Sina. De stêd hat taalkundich, kultuereel en kommersjeel mear bining mei it westen as it oarepart fan Sina. De befolking fan Ürümqi bestiet foar benei de helte út Han-Sinezen en goed 42% binne Oeïgoeren, it folk dat yn de lanlike gebieten fan Sinkiang de mearderheid fan de befolking foarmet.

Ürümqi is fan alle miljoenestêden de stêd dy't it fierste fan in see of in oseaan ôf leit.

Yn Sinkiang binne tsientallen goed bewarre mummy's fûn dy't faaks sa'n 4000 jier âld wêze kinne soene. De foarming fan de mummy's is nei alle gedachten op natuerlike wize bard, yn tsjinstelling ta de mummifikaasje dy't yn it âld Egypte tapast waard. It regionaal museum fan de haadstêd Ürümqi hat soksoarte mummy's, mar ek archeologyske fynsten dy't te krijen hawwe mei de siderûte.

## Befolking
De ûndersteande tabel jout de etnyske ferdieling fan de befolking fan Ürümqi;

## Bestjoer
Ürümqi hat sân gemeenten en in provinsjaal bestjoer, dat der binne totaal 8 bestjoerlike ôfdielingen. De plaknammen binne yn it Turksk jûn.
Woastyn fan Judeä

De **Woastyn fan Judeä** (Hebriuwsk: מדבר יהודה-*Midbar Jehoeda*) is in topografyske woastyn yn it súdlik part fan Israel en it Westjordaanlân. It gebiet leit yn it reinskaad fan it Judeäberchtme sadat dêr mar in bytsje delslach is. Dy tastân ferskilt mei de oanswettende Negev-woastyn dêr't it bytsje fral delslach taskreaun wurde moat oan de legere breedteline dêr't dy woastyn op leit.

Jeruzalem leit oan de râne fan de woastyn. Bewesten de stêd is it grien, eastlik is de woastyn dy't ôfrint nei de Deade See.

De Woastyn fan Judeä hat in oantal oazes, de meast bekenden binne Jericho en Ein Gedi. Ek it fort Massada leit yn dizze woastyn, dyt trochsnien wurdt troch tal fan wady's, fan it noardeasten nei it suden, en ek in protte djippe *[[canyons]]*.

## ''Judea Group Aquifer''
In stúdzje fan in ûnderierdsk wetterreservoir yn de Woastyn fan Judeä, it saneamde *Judea Group Aquifer*, troch de Hebriuwske Universiteit fan Jerusalem, hat útwiisd dat dy wetterstream yn it Judeeske berchtme begjint en nei it noardeasten rint nei de Deade See, mei útrinners nei de boarnen fan Tsukim, Kane, Samar en Ein-Gedi. It troch reinwetter fieden reservoir hat in trochsneed ynhâld it jier fan sa'n 100 miljoen m³.

## Keppeling om utens
* "27 Israeli Species Have Become Extinct this Century" Yated Ne'eman, 22 desimber 1999
Mar fan Tibearias

De **Mar fan Tibearias** (Hebriuwsk: ים כנרת - **Mar fan Kinneret**), ek faak **Mar fan Galileä** of **Mar fan Genezareth** (of **Gennesaret**), is in mar yn Israel neamd nei de stêd Tibearias, it grutste plak oan de mar. De mar hat in oerflakte fan 165 km² en in maksimale djipte fan 46 meter. De hichte fan de wetterspegel hinget ôf fan de delslach yn eardere jierren, trochstrings sit de wetterspegel op de -212 meter.

De Mar fan Tibearias, it meast wichtige swietwetteropslach fan Israel, kriget syn wetter út Noard-Israel en Súd-Libanon. De mar wetteret ôf nei it suden op de rivier de Jordaan, dy't mûnet yn de Deade See, de meast leechlizzende mar fan de wrâld.

## Bibel
In grut part fan it optreden fan Jezus fan Nazaret spilet him ôf by de Mar fan Galilea. Guon fan Jezus syn dissipelen wiene fiskers op de Mar fan Galilea. In oantal bekende Bibelferhalen, sa as dat Jezus op de see rint, spylje op en om de Mar fan Galilea.


Ofbyld:Kinneret Genezareth Israel datafox.JPG|*De Mar fan Tibearias*
Ofbyld:Sea-of-Galilee-1900.jpg|Fiskers oan it Mar fan Galilea, 1900




## Keppelings om utens
* Israel ferbiedet fiskjen yn de Mar fan Tibearias
* Feitebank marren en Mar fan Galilea
Nieuwe Encyclopedie van Fryslân

De ***Nieuwe Encyclopedie van Fryslân*** ('Nije Ensyklopedy fan Fryslân', NEF) is de nijste ensyklopedy oer Fryslân en de Friezen dy't yn 2016 ferskynde. It wurk waard yn it Nederlânsk skreaun.

## Skiednis
Inisjatyf ta it gearstallen fan de nije ensyklopedy kaam fan Buro Varenius, it kultuerhistoarysk ûndersyks- en publisiteitsburo fan Meindert Schroor en de Provinsje Fryslân yn 1999. De foarige ensyklopedy, Encyclopedie van Friesland, wie fan 1958 (mei in oanfolling yn 1975) en bot ferâldere. De provinsjes Grinslân (1999) en Drinte (2003) hiene al in modernere ensyklopedy en it waard tiid dat ek Fryslân in aktualisearre ferzje krige. It projekt wie in gearwurking fan Tresoar (Frysk Histoarysk en Letterkundich Sintrum) en Buro Varenius, Meindert Schroor waard de haadredakteur. 

It projekt soe yn 2009 al klear wêze, mar it waard 2016. De papieren edysje hat fjouwer dielen fan 3152 siden, mei goed 10.000 lemmas en 1100 fotoos, tabellen en grafiken. It wie it doel dat der ek in digitale ferzje komme soe, mar dy is er anno 2016 noch net.

## Redaksje
* Geografy en Wettersteat (Karel Gildemacher)
* Archeology en monumintesoarch (Gilles Jan de Langen)
* Skiednis (Joop W. Koopmans en Jacob van Sluis)
* Ekonomy en ynfrastruktuer (Albert Buursma)
* Bêta-wittenskippen (Harry Wijnandts)
* Fryske Taal- en Letterkunde (Philippus H. Breuker)
* Polityk en Maatskippij (Jacques Kuiper)
* Keunst en Kultuer (Pieter de Groot)
* Byldredaksje (Martha Kist).
De heechlearaaren Reinier Salverda, Yme Kuiper en Johan Frieswijk wiene de klankboerdgroep.

## Sjoch ek
* Encyclopedie van Friesland
* Encyclopedie van het hedendaagse Friesland

## Keppelings om utens
* Tresoar: Nieuwe Encyclopedie van Fryslân (edysje 2016)
* Encyclopedie van Friesland, digitaal (troch M.H.H. Engels, desimber 2012)
Yme Kuiper (heechlearaar)

**Yme Berend Kuiper** (It Hearrenfean, 1949) is sosjolooch en kultureel antropolooch. Yn 2006 waard er beneamd as bysûnder heechlearaar Religjeuze en Histoaryske Antropology by de Fakulteit fan de Godgeleardheid en Godstsjinstwittenskip fan de Ryksuniversiteit Grins. 

Studearre sosjology en filosofy (1968-1972), kulturele antropology (1972-1976) en promovearre yn 1993 cum laude oan de Fakulteit fan de Letteren fan de RUG op *Adel in Friesland 1780-1880*. Dit wurk waard twa kear bekroand mei in wittenskiplike priis: de Eismapriis en de Joast Halbertsmapriis. As redaksjelid belutsen by ûnder oare *Virtus* (jierboek foar de adelsskiednis) en *Doopsgezinde Bijdragen*.

; Oare funksjes
Yme Kuiper wie foarsitter fan it Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer. Lid Ried fan Tafersjoch Nasjonaal Keramyk Museum It Prinsessehof, Frysk Museum yn Ljouwert; Foarsitter Stichting De Grutte Súdwesthoek; Sekretaris-ponghâlder fan de Stichting Theo van Baaren; Lid fan it Bestjoer fan Studium Generale, RUG en lid fan Wessel Ganzevoort Fûns.

; Publikaasjes
Kuiper publisearret neist it eigen fakgebiet ek oer in grut ferskaat oan ûnderwerpen, fan sportskiednis (*De magie van Abe Lenstra*) oant literatuer (*Louis Couperus* en *W.F. Hermans*). 
Wurket yn 2009 oan wurken oer religieuze elitefoarming yn Nederlân en Europa yn de tweintichste iuw en fan Harnzer mennisten yn de santjinde en achttjinde iuw. De meast resinte publikaasjes geane oer de Nederlânske bûtenpleatskultuer.

Fuotballe yn syn jeugd op profesjoneel nivo foar Sportklup It Hearrenfean.

## Bibliografy
* *
* *Adel in de achttiende eeuw: smaak en distinctie : een verkenning in het veld* (2009);  
* *Profĳt, eer en reputatie : Friese adel en politieke cultuur in het tweede kwart van de zestiende eeuw* (1999)
* *De Klinze : het leven op een buitenplaats in Oudkerk, 1681-1966*, (1996);
* *Adel in Friesland 1780-1880*, dissertaasje (1993); 
* *Mensen van macht en aanzien : Frieslands elite in de 18e en 19e eeuw, (1987); 

### mei oaren
*  - *Handboek religie in Nederland* (2008, ISBN 9789021141886)
*  - *Biografie en arbeidersbeweging* (2009)
*  - *Sporen naar Empe : herinneringen aan het familieleven van Aleida Houwink en Robbert van Hasselt rond 1900* (2007) 
*  - *Beelden van de buitenplaats : elitevorming en notabelencultuur in Nederland in de negentiende eeuw* (2005)
*  - *Nassau uit de schaduw van Oranje* (2003)
*  - *Banden van vriendschap : de collectie alba amicorum Van Harinxma thoe Slooten* (2001)
*  - *Fryslân* (2000);
*  - *Twee eeuwen Friese adel, 1814-2000 : van landadel naar historisch instituut* (2000);
*  - *Het is niet meer wat het nooit geweest is : bĳdragen aan 25 jaar gedachtenwisseling in de SSN* (2000)
*  - *Edel voor Adel* (2000);
*  - *Freules, dames, vrouwen : Friese vrouwen en de burgercultuur, 1850-1950*, (1999);
*  - *Voornaam wonen in en rond Leeuwarden* (1997);
*  - *Tussen goed en fout : nieuwe gezichtspunten in de geschiedschrĳving 1940-1945* (1986);
Negev

De **Negev** (of **Negeb**; Hebriuwsk:נֶּגֶב; Arabysk:النقب *al-Naqab*) is in woastyn en healwoastyn yn it suden fan Israel. De Arabieren en de lânseigen Bedûïnebefolking, tsjutte de woastyn oan mei *al-Naqab*. De oarsprong fan it wurd *Neghebh* (of yn it modern Hebriuwsk *Negev*) komt fan it Hebriuwske wurd foar 'drûch', 'skrok'. Yn de bibel wurdt *Neghebh* ek brûkt foar de wynrjochting 'súd' en 'Suderlân'.

De Negev rint fan Beersjeba yn iy noarden oant Eilat yn it fierste suden, en omfiemet mear as 60% fan it grûngebiet fan Israel. Noardeastlik fan de Negev leit de Deade See, yn it noardwesten de Gazastreek.

De Negev kin beskôge wurde as in lyts part fan de enoarme woastynstreek dy't fan de Atlantyske Oseaan oant de Yndyske Oseaan rint; ûnder oaren de Sahara, de Sinaïwoastyn en de Grutte Arabyske Woastyn op it Arabysk Skiereilân haerre dêr ta.

Beersjeba wurdt sjoen as de haadstêd fan de Negev. Om 1900 hinne makken de Turken in soarte fan regionaal sintrum foar de Negev fan dizze stêd.

De Negev wurdt al tûzenen jierren troch nomadyske Bedûinen bewenne, faaks wol 7000 jierren.

## Stêden yn de Negev
* Arad
* Beersjeba
* Dimona
* Eilat
* Rahat

## Bergen yn de Negev

* Har Ardon
* Har Argaman
* Har Gizron
* Har Hatira
* Har Hogen
* Har Karkom
* Har Loz
* Har Rahama
* Har Ramon (Heechste berch)

## Keppelings om utens
* ''Negev wordt ook wel Zuiderland genoemd''. Bijbelse Plaatsen.nl
* Berseba wie in knooppunt fan karavaanwegen yn de Negev. Bijbelse Plaatsen.nl
* ''Een kerk onder het woestijnzand''. Artikel yn it Reformatorisch Dagblad fan 8 maaie 2008 oer it opdollen fan in kristlike tsjerke yn de Negev
Eismapriis

De **Eismapriis** wurdt iens yn de twa jier útrikt foar de bêste publikaasje op it mêd fan regionale en lokale skiednis yn de foarôfgeande twa jier. De priis wurdt beskikber steld troch de Feriening foar Lokale en Regionale Skiednis yn gearwurking mei en bekostige troch Eisma BV yn Ljouwert.

De priis bedroech oant 2000 ƒ7.500 en wie ornearre foar de bêste wittenskiplike publikaasje yn boekfoarm. Ek troch meardere auteurs skreaune boeken komme foar de priis yn de beneaming, as it mar om oarspronklik wurk giet. Yn 1994 kreeg dr. Yme Kuiper de priis foar syn stúdzje en dissertaasje oer de Adel yn Fryslân.

## Winners
* 2004 - Yme Kuiper, stúdzje en dissertaasje oer de Adel yn Fryslân.
* 2000 - Petra van Dam, dissertaasje *Vissen in veenmeren. De sluisvisserij op aal tussen Haarlem en Amsterdam en de ecologische transformatie in Rijnland 1440-1530*.
* 1998 -
* 1996 - Paul Abels en Ton Wouters, dissertaasje oer tsjerke en mienskip yn Delft nei de Reformaasje.
* 1994 - Yme Kuiper, Adel yn Fryslân
Hludana-stien

De **Hludana-stien** is in monumintale fotyfynskripsje dy't op 15 augustus 1888 by ôfgravings fan in terp yn it Fryske doarp Bitgum fûn is. Oan de Latynske tekst is te sjen dat de ynskripsje datearret út it begjin fan de jiertelling. De Stien is wijd oan de goadinne Hludana. 

De ynskripsje dêrop giet sa: (oerset út it Latyn): ‘*Oan de goadin Hludana ha de pachters fan de fiskerij, doe’t Quintus Valerius Secundus haadpachter wie, harren ûnthjit betelle, frijwillich en neffens fertsjinst.*’

## De goadinne Hludana
Hludana wie net allinnich in wichtige goadinne foar de Frisii, mar ek yn gebieten by de rivier de Ryn lâns, bygelyks by Kalkar, Xanten, en ek by oare folken. By de Ryn lâns binne noch fjouwer fan sokke ûnthjitstiennen fûn. It oprjochtsjen fan sokke stiennen stammet út de Romeinske tiid, yn dy tiid waard dat fenomeen, mar yn in oare foarm, yntrodusearre yn Frsyslân. De stiennen waarden net wijd oan de Romeinske goaden, mar oan de eigen goaden, wêrûnder Hludana dus. Dizze stien is de ienige ûnthjitstien dy't ea yn Fryslân fûn is. 

It wêzen fan de goadinne is net dúdlik: De Bitgumer stien leit in ferbân mei it fiskjen, wat Hludana in wettergoadinne meitsje soe. Der liket lykwols in sibskip te wêzen mei de Aldnoarske goadinne Hlodyn, in frou fan Weda. Yn oare ferhalen hjit deselde frou lykwols "Jord", oftewol "Ierde". Dat soe bestjutte dat se in ierdgoadinne is. Mar Hlodyn wie ek de mem fan de god Tonger. De rol fan mem fan de tonger soe mear dy fan in loft-goadinne wêze, en yn dit ferbân is der wol op wiisd dat de namme besibbe wêze koe oan dy fan Holda, de waar-goadinne.

### It belang fan de ynskripsje
It witten oer de Romeinen yn Fryslân is foar in part basearre op de archeologyske fynsten en it wurk fan klassike Grykske en Latynske auteurs. Skriftlike boarnen út it gebiet sels, lykas dizze stien, binne tige seldsum. Wat der is – bygelyks ek it ferneamde taffeltsje fan Tolsum –, wiist derop dat de Friezen boeren wiene. Hja betellen de Romeinen belesting yn de foarm fan oksehûden. Hoe’t de ferhâlding tusken de Romeinen en de Friezen wie, is noch hieltiten net helder, mar it skriuwplankje fan Tolsum en de Hludana-stien binne wol bewizen fan ynfloeden fan de Romeinen yn de Fryske gebieten.

It ûnderwerp is opnommen yn de Kanon fan Fryslân.
Sinaïwoastyn

De **Sinaïwoastyn** is in geografyske woastyn yn Egypte op it Sinaï-skiereilân, tusken de Sahara, de Israelyske Negevwoastyn en de Grutte Arabyske Woastyn op it Arabysk Skiereilân yn.

Ferneamde (en toeristyske) plakken yn de Sinaï binne it Katarinakleaster en de berch Sinaï yn it Sinaïberchtme.
Sapporo

**Sapporo** (札幌市,*Sapporo-shi*) is de haadstêd fan de Japanske prefektuer Hokkaido en fan de subprefektuer Ishikari . Op 1 april 2008 hie de stêd 1.893.547 ynwenners. De befolkingstichtens wie 1680 ynw./km². It oerflak fan de stêd is 1121,12 km². De stêd waard stifte yn 1869. De namme komt út de taal fan de Ainû, de oarspronklike bewenners fan Hokkaido, en betsjut 'grut drûch lân', of 'wichtige rivier dy't troch de flakte streamt'. Op 1 april 1972 waard Sapporo in *dekretaal designearre stêd*.

Yn 1972 waarden in Sapporo de Olympyske Winterspullen hâlden. Sapporo wie ek kandidaat foar de Olympyske Winterspullen fan 2014, mar luts him yn 2006 werom, 'troch in gebrek oan finansjele middels', neffens boargemaster Fumio Ueda.

Alle jierren fynt hjirre yn febrewaris, it troch miljoenen besochte sniefestival plak, bekend troch de tige grutte gebouwen dy't fan iis en snie oplutsen wurden.

Der komme houtprodukten en it bekende Sapporo-bier wei. 

## Wiken

Sapporo hat 10 wiken *(ku)* :

## Ferkear en ferfier

* **Mei it fleantúch** -  lofthaven New Chitose fersoarget binnenlânske- en bûtenlânske linetsjinsten foar de regio.
* **Mei de trein** - it station Sapporo is it wichtichste ferfiersknooppunt yn de stêd en ek in spoarweiknooppunten fan  Hokkaido. Het stasjon is ferbûn mei de metro fan Sapporo en lei oan de folgjende spoarlinen: 
** Hakodate-haadline
** Chitose-line
** Sassho-line
** *Hokkaido Shinkansen* (takomst)
Dy spoarlinen binne fan de Hokkaido Railway Company.
* **Mei de metro en tram** - Sapporo krige yn 1971 as fjirde stêd fan it lân in metro. Op de trije linen fan de metro ride bannemetro's. Yn it sintrum wurdt ek in tramline eksploitearre troch it stêdsferfiersbedriuw.
* **Mei de auto** - Sapporo leit oan de Dōō-autodyk, de Sasson-autodyk en oan de autodiken 5, 12, 36, 230 231, 274, 275, 337 en 453.  

## Berne
* Chuhei Nambu (1904-1997), atleet

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee
Yme Kuiper

* Yme Kuiper (sportbestjoerder), direkteur en earder foarsitter fan SK It Hearrenfean, direkteur fan Kuiper Bakkersgrûnstoffen
* Yme Kuiper (heechlearaar), heechlearaar en histoarikus.
Mucifer

**Mucifer** is in twatal folk-muzikanten út Weidum, oprjochte yn 2009 en dy't yn 2011 bestiet út Sytse Haima en Teke Hettinga.  

Sytse spile earder yn de folkfeestband Pigmeat. Neist Mucifer spilet er op 't heden mei Ernst Langhout en Johan Keus, en yn de feestband 'De Suskes'. Ek fersoarget er op fersyk gastoptredens en jout dêrnjonken gitaarles en skriuwt er nije muzyk foar ûnder oare Mucifer. 
  
Teke hat in klassike oplieding fioele en makket graach útstapkes nei oare sjenres. Njonken Mucifer hat se in lespraktyk fioele, spilet en ûntwikkelet se in edukative muzykfoarstelling foar jonge bern (*Ritmo en Melodietjes sterke streken*) en treedt se regelmjittich op by ferskillende orkesten.
Olympyske Winterspullen 1968

De **Olympyske Winterspullen 1968**, ek wol de Xe Olympiade neamd, waarden yn **[[1968]]** yn Grenoble, Frankryk hâlden. Dat wie fan 6 oant en mei 18 febrewaris.

## Akkommodaasjes

## Sporten
Op de Spullen fan 1968 stiene seis sporten op it programma en 35 ûnderdielen ferdield oer 10 dissiplines.

## Medaljes

### Medaljespegel

## Dielnimmende lannen
Sânentritich lannen diene mei oan de Spullen. Marokko debutearre. East- en West-Dútslân kamen foar it earst apart fan elkoar út.

## Keppeling om utens
* De webstee fan NOC*NSF oer de Winterspullen fan 1968
Sytze Pruiksma

**Sietze Pruiksma** (Warkum, 1972) is in slachwurker, komponist en fûgeler út Weidum.

Wurke yn 2011 mei oan it projekt *Klanklânskippen*, in multimediaal, mearjierrige gearwurking mei de dichters Jan Kleefstra en Elmar Kuiper en (ynternasjonale) dûnsers, byldzjend keunstners, sjongers en sjongsters, performers, akteurs en lûds- en fideokeunstners. It waard ek yn Amearika opfierd
Rienold Postma

**Rienold Postma**, (Houwersyl, Grinslân, 26 septimber 1950) is in keunstner út Weidum. Syn atelier stiet oan it Sânpaad. Postma is autodidaktysk skilder en makket ferstille keunst. Underwerpen binne minsk, bist, lânskip en portret. 

Postma wurket mei pastel op papier, en akryl op linnen. Guon fan syn wurken hingje by Museum Belvedêre yn It Oranjewâld.

## Oer syn wurk
Oer him waard ûnder mear skreaun yn de artikelen *"De Friese eenzaamheid"* ( Bas Roodnat, NRC ), *"Indrukwekkend werk van een kluizenaar"* (Rients Kooistra, Friesch Dagblad ), *"Rienold Postma overwint exposeerangst"* ( Sytse Singelsma, L.C.), *"Mijn portretten zijn een omhelzing"* (Marita de Jong De Moanne ), *"Poëtische reflecties van individuen"* (Illand Pietersma, Dagblad van het Noorden) *"Kunsthal Weidum"* (Piter Bergstra yn *Noorderbreedte*) en *"Het schilderij als woning"* (Pieter Bakker yn *Kunst en Wetenschap* ).

Yn 2003 waard troch Omrop Fryslân it filmportret *De wereld van Rienold Postma* makke, dit waard letter ek útsjoerd op Nederlân 1.
; Oersjoch:
Inkele boeken wêryn't wurk fan de keunstner te sjen falt:
* *Rienold Postma* ( útjefte *De Drijvende Dobber*) 
* *Verstild Friesland*, útjûn by it 25-jierrich jubileum as skilder en it 30 jier wenne te hawwen yn Fryslân, Utjouwerij Fryslân, ISBN 978-90-78559-11-5, 2008
* *Overstekende negerinnen*, 2006.
* *Een greep uit het licht is een handvol donker*, (keunstboek, 2000 ISBN 9789080513921.
* *Antwoord aan de zon*
* "Zacht*moedige* portretten" ( ûnderferdield yn Sêftmoedige / Moedige portretten).

## Utstallings
* Drachten, *Tedere portretten (1990-2004)*
* Museum Belvedêre (july 2011)
* EMgalerie (2005 en 2011)
* Tripgemaal fan Thom Mercuur
* galery De Vries yn Ljouwert
Houwerzijl

**Houwersyl** (Grinslânsk: *Houwerziel*) is in plak yn de gemeente It Hegelân (oant 2019 gemeente De Marne) yn Grinslân en hat ûngefear 190 ynwenners.

It doarp is groeid om de (net mear besteande) syl. Dizze spuislûs lei yn de Houwersylsterfeart. De syl is yn ûnbrûk rekke doe't de bûtengeul nei it Reitdjip ûnder ynfloed fan eb en floed fersâne en it gebiet fan it byhearrende sylfest oan te sluten op dat fan Skouwersyl.

It doarp hearde tsjerklik ta it ferdwûne Flydoarp. Dit is ek de reden dat it oarspronklike tsjerkhôf sa'n 2 km bûten it doarp lei. As it paad nei Flydoarp troch oerdiedich reinwetter min begeanber wie, farde men mei de boat oer de Houersylsterfeart nei it tsjerkhôf. Letter hearde it doarp tsjerklik by Niekerk. It tsjerkepaad nei dit doarp bestiet noch.

De namme komt grif fan *hove*, dus 'hoeve' of pleats, krektas bygelyks de wier De Hou by Ulrum. Dat de namme is net, sa't faak miend wurdt, ôflaat fan dy fan dy wier. De ôfstân is oars ek te grut om soks oannimlik te meitsjen.
Soli Brass Ljouwert

**Soli Brass Ljouwert** is in brassband út  Ljouwert. FaBra *Soli Brass* waard oprjochte troch Tabe Annema yn 1936 as fanfareorkest ûnder de namme *Muzykferiening* **Soli Deo Gloria** en is ien fan de âldste muzykferienings yn Ljouwert. 

Fan de jierren '60 ôf makke it orkest regelmjittich konsertreizen troch Dútslân, Switserlân, Ingelân en Eastenryk, de lêste kear yn 2003. Fral yn Switserlân hat Soli Brass in protte fans.

Sûnt 1997 hjit de brassband *Soli Brass*. 

## Perioade Sjoerd Nieuwland en feroaring nei brassband
Yn 1957 feroare de muzykstyl fan fanfare nei brassband ûnder lieding fan de dirigint Sjoerd Nieuwland. "Soli Deo Gloria" spile doe in protte yn tsjerketsjinsten, konserten en foar de radio.

## Dirigint Jan de Haan
Yn jannewaris 1974 naam de 22 jier jonge dirigint Jan de Haan it roer oer by "Soli Deo Gloria". Under syn lieding waarden in soad grutte konkourssúksessen helle, lykas:
*Trijeris in plak by de earste trije by it *Vara-Brass-band Festival* 1979 oant 1981;
*Fiifris behelle Soli Deo Gloria de Nasjonale Brassband titel;
Ek op oare kampioenskippen waarden goede resultaten helle, lykas op de Europeeske brassband kampioenskippen en it Wrâld Muzyk Konkours yn Kerkrade.

Yn it tf-programma "U zij de Glorie" fan de NCRV die Soli Deo Gloria twa seizoenen mei yn in produksje fan Jan de Haan. Ek nei syn ôfskie, ein 1994, wie er regelmjittich as gastdirigint by de konserttournees en by cd-opnamen fan Soli Brass. 

## Lêste desennia
Sûnt Jan de Haan dirigearren respektivelik Wiebe Buis, Thijs Oud, Piet Groeneveld en Piet Visser. Yn maart 2005 hat Frans-Aert Burghgraef it stokje oernommen by Soli Brass. 

Ien fan de meast bysûndere projekten yn de skiednis fan Soli Brass wie yn 1998 de útfiering fan Gilbert Vintersk "The Trumpets", in kantate foar brassband en koar ûnder lieding fan Hoite Pruiksma.

## Keppeling om utens
* Webside Solibrass
Lead

* lead (elemint), in metaal en elemint
* lead (gewicht), in gewicht(sje)
* djiplead, echolead
* hurd lead en sêft lead, gewicht brûkt troch dûkers om har te ferswierjen
* sjitlead
Bosk (eilân)

**Bosk** (*Bosch*) is in earder eilân yn de Waadsee; it lei tusken Skiermûntseach en Rottumereach.
Neffens âlde kaarten waard it oan de westkant fan Skiermûnteach skieden troch de slinke *De Lauwers* en oan de eastkant fan Rottummereach troch *De Schille*.

## Skiednis
Oant 1530 wie it eilân fan it kleaster fan Aduard, dêr wie ek in foarwurk op it eilân. Bosk ferdwûn by de Alderheljenfloed fan 1570 foar it meastepart yn see, sadat it net mear bewenne wurde koe. Tsientallen jierren letter waakste it eilân wer wat oan, mar yn 1717 waard Bosk ûnder de Krystfloed fan 1717 foar altyd ferswolge. Neffens guon boarnen soe it eilân in doarp hân hawwe, Korresân; oare boarnen wolle hawwe dat *Cornsand* ea in apart eilân west hat dat op in stuit oan Bosk fêstrekke wie.

Skiermûntseach lei yn 1570 noch goed tsien kilometer bewesten Bosk, mar omdat Skiermûntseach stadichoan nei it easten opskode, leit it eastlik part fan it hjoeddeiske Skiermûnteach op it plak dêr't ea it westlik diel fan Bosk lei.

## Undersyk
Yn 2006 waard der foar it earst wittenskiplik ûndersyk dien nei oerbliuwsels fan Bosk, mar der waard neat fûn. Yn novimber 2007 organisearre it Grinzer Museum in "ynbringjûn' op Skiermûntseach foar archeologyske fynsten dy't op it eilân dien wiene. Hoewol't der wol bysûndere fynsten ynbrocht waarden, smiet de jûn gjin nije eachpunten op it ferline fan Bosk op.

Maart 2008 fûnen ûndersikers 16e iuwske oerbliuwsels fan bewenning op Bosk ûnder de dunen fan East-Skiermûntseach. It telefyzjeprogramma Nova hie in dei letter noch omtinken foar de fynst.

Grûnradarbylden lieten ûnder de eastpunt fan Skiermûnteach, op in djipte fan 3 à 4 meter, fersteurings yn de boaiemopbou sjen dy't wize op in eilân op dat plak.
Sjoerd Nieuwland

**Sjoerd Nieuwland** (Ljouwert, 13 augustus 1917 - dêre, 22 jannewaris 2007) wie in Frysk dirigint.

Hy waard yn Ljouwert berne as soan fan Jan Nieuwland, dy't pianotechniker wie, en Houkjen Kooistra. Hy troude yn 1938 mei 21 jier en út dat houlik kamen twa bern.

Hy hat in skoft lang dirigint west; sa wie er tusken 1956 en 1974 dirigint fan Soli Deo Gloria út Ljouwert. Sûnt Nieuwland dirigint wie, feroare de muzykstyl fan it orkest fan fanfare nei brassband. De foarkar fan Nieuwland, dy't ôfkomstich wie fan it Leger des Heils, gie út nei in dûbele besetting fan de brassband. "Soli Deo Gloria" spile yn dy tiid in protte yn tsjerketsjinsten, konserten en faak foar de radio. Under lieding fan Nieuwland groeide Soli Deo Gloria ta 130 leden; mei trije orkesten wie it sels ien fan de grutste muzykferienings fan Fryslân. Sa wie der in drumband mei trompetters, letter ek doedelsekspilers en dêrneist wiene der in soad muzyklearlingen. Sjoerd Nieuwland woe prinsipieel net meidwaan oan konkoersen, it gie him mear om de feriening en har funksje yn de maatskippij. Jannewaris 1974 naam de 22 jier jonge dirigint Jan de Haan it roer fan Sjoerd Nieuwland oer by "Soli Deo Gloria". De brassband helle yn de jierren dêrnei ferskate súksessen.

Neist syn wurk yn de muzyk wie er ek foarljochter fan de GEB (Gemeentlik Elektrisiteitsbedriuw Ljouwert) en fan de PEB (Provinsjaal Elektrisiteitsbedriuw).

Hy stoar yn 2007 yn de âldens fan 89 jier.
Grenoble

**Grenoble** (Arpitaansk: *Grenoblo*, Oksitaansk: *Grenòble*; 2023: 156.140 ynwenners) is in stêd yn súdeast-Frankryk, oan de foet fan de Alpen, dêr't de rivier Drac en de rivier Isère gearkomme. De stêd is haadstêd fan it departemint Isère en hat in sintrumfunksje foar de Frânske Alpen. Der binne ferskate midsiuwske gebouwen, wêrûnder de katedraal. 

Grenoble is ien fan de gruttere sintra foar heger ûnderwiis yn Frankryk (mear as 50.000 studinten), fral op natuerwittenskiplik mêd. Yn de stêd befine harren it ESRF (European Synchrotron Radiation Facility), it ILL (Institut Laue-Langevin) en ferskate laboratoariums fan it CNRS (Centre National de la Recherche Scientifique).

Yn 1968 wie Grenoble gaststêd fan de Olympyske Winterspullen.

Yn de gemeente leit spoarweistasjon Grenoble.

## Geografy
Grenoble is omjûn mei bergen; yn it noarden it Chartreuser berchtme, yn it westen it plato fan Vercors en yn it easten it massyf fan Belledonne. Dêrom is Grenoble faak opnommen yn de Omgong fan Frankryk en wurdt de stêd ek wol 'haadstêd fan de Alpen' neamd.

De stêd is oarspronklik boud op in horizontaal stik fan de delling fan rivier Isère op in hichte fan likernôch 214 meter. Berchsporten jouwe in wichtige toeristyske ympuls oan de stêd. Der binne sawat tweintich sky-pistes om de stêd hinne, de piste dy't it tichtstby leit, is op sawat 15 minuten riden.

Fan âlds binne Grenoble en omkriten in gebiet fan mynbou en swiere yndustry. Omdat de stêd yn in delling leit, binne der problemen mei de luchtkwaliteit, net allinne troch it autoferkear, mar ek troch ôffalferbaarningsovens en gemyske- en papieryndustry. Yn de omjouwing wurde soms nukleêre testen dien. In ôffalferwurkjende fabryk yn Meylan, ien fan Grenoble's  foarstêden, wurdt op dit stuit fertocht fan it weilekken fan dioksine. 

### La Bastille

De Bastille, in histoaryske searje fortifikaasjes, is situearre op in berchklif foar it sintrum. It fort is goed te sjen fan in soad plakken út de stêd wei. De Bastille is ien fan Grenoble's bekendste attraksjes en jout in goed sicht op de stêd ûnder en om de omlizzend bergen. 

De Bastille is boud yn de Midsiuwen, en yn lettere iuwen fierder útwreide, ynklusyf in heal-ûndergrûnsk defensy projekt. It is oanmurken as it wichtichste foarbyld fan de 19e iuwske fortifikaasjes in hiel Frankryk, en it hie in wichtige strategyske funksje yn de ferdigening fan de Alpen.

## Berne
* Stendhal (1783-1842), romantysk skriuwer
* Henri Fantin-Latour (1836-1904), keunstskilder
* Émile Lavirotte (1870-1944), autobouwer en ûndernimmer
* Emmanuel Mounier (1905-1950), katolyk filosoof en foarman fan it personalisme
* Serge Kampf (13 oktober 1934), ûndernimmer
* Michel Fugain (1942), sjonger
* Juliet Berto (1947-1990), aktrise, toaniel- en filmregisseur
* Maxence Flachez (5 augustus 1972), fuotballer
* Rafik Djebbour (8 maart 1984), Algerijnsk fuotballer

## Galery
Max van der Stoel

**Max van der Stoel** (Voorschoten, 3 augustus 1924 – De Haach, 23 april 2011) wie in foaroansteand Nederlânsk, en ynternasjonaal wurdearre, politikus. Hy wie de spesjale adviseur fan Javier Solana op it mêd fan it Mienskiplik bûtenlânsk en feilichheidsbelied fan de Jeropeeske Uny (2001-2011).

Njonken minister fan Bûtenlânske Saken, wie er ek ambassadeur fan Nederlân by de Feriene Naasjes en de earste Hege Kommissaris oangeande Nasjonale Minderheden fan de OVSE. Yn 1991 waard Van der Stoel foar it libben beneamd ta minister fan Steat.
Houwersylsterfeart

De **Houwersylsterfeart**, pleatslik ek *Houwerzijlsterriet* neamd, is in kanaal yn de gemeente De Marne yn Grinslân.

It kanaal rint fan it haventsje yn Houwersyl nei it Hunzegoakanaal by de Lienstertillen ûnder Liens.

It kanaal wie fan 'e 16e iuw ôf de wichtichste ôfwettering fan it Houwersylfest, dat ûngefear oerienkomt mei it westlik diel fan de gemeente. It is it kanalisearre en foar in part ferleine rivierke it *Flakke Ryd*. Dat mûne út yn it Ryddjip ûngefear healwei Houwersyl en de wier Ewer.

It stik tusken Flydoarp (*Ol Weem*) en Houwersyl makket dus gjin diel út fan de oarspronklike loop. Doe't de bûtengeul fan de feart fersâne, wat kaam troch de eb en floed yn it estuarium fan it Ryddjip, waard besluten om it wetter eastwerts fia de Skouwersyl te lossen. Hjirfoar waard in daam by Menskewear trochbrutsen.

De wei dy't it kanaal healwei krúst hjit tsjintwurdich *Flakke Ryd*. De namme fan it wetter is sa oergien nei de streek.
Taastskerm

In **taastskerm** (Ingelsk: *touchscreen*) is in byldskerm dat mei de fingers bestjoerd wurdt. De lêste jierren komt benammen yn de bedriuwen dy't bot hygiënysk wurkje moatte, de byldstjoerde kompjûter op. Dy kompjûter hat in taastskerm. Dêr't earder it byldkaike - Ingelsk *pictogram* - mei de mûs oanklikt waard, tikje jo mei in finger streekrjocht op de byldkaikes dy't op it skerm aktyf makke wurde kinne.

Dat byldskerm hat twa ekstra laachjes - skieden troch materiaal dat efkes fuortdrukt wurde kin - dêr't in hiel lyts elektryske streamke trochhinne rint. Troch dy justjes oan te reitsjen/te taasten kin dat streamke koartsletten of ûnderbrutsen wurde.
Koeweit (stêd)

**Koeweit** (Arabysk: *Al-Kuwait* - مدينة الكويت) is de haadstêd fan Koeweit en hat sa'n 90.000 ynwenners en likernôch 2.380.000 yn de stedsgebiet.

De stêd Koeweit leit yn sintraal Koeweit oan de kust fan de Perzyske Golf. De stêd is it meast wichtige kulturele, politike en ekonomyske sintrum fan it lân. 

It klimaat is der skrok en hjit; temperatueren kinne simmerdeis oprinne oant 50 gr. C.

## Skiednis
De stêd Koeweit waard stifte yn de iere 18e iuw troch de Al-Sabah-clan, dy't letter oer Koeweit hearskje soe, en in tûke fan de Al-Utūb-stam (dêr't ek de Al-Khalīfah-clan ta hearde, de famylje dy't oer De Barein) it bewâld hie, en har oanfierder Sjeik Sabāh I. De namme kin ôflaat wêze fan in earder ferlitten fort op dat plak, "Kūt" (كوت) neamd - Arabysk foar in festing by de see.

De delsetting die it rillegau bêst en yn 1760 krige it in muorre rûnom; op dat stuit hie de stêd ek al syn eigen  dhow-float, sa'n 800 skippen, en waard dêr hannele mei Bagdad en Damaskus. Yn de iere 19e iuw wie it in havenplak fan belang wurden.

It wie net hielendal dúdlik oft Koeweit part fan it Ottomaanske Ryk wie; dat hie fan gefolgen dat der geregeldwei spannings tusken it sjeikdom en it keizerryk wienen. Dy sitewaasje krige de hichte doe't, yn 1896, sjeik Mubārak Al-Sabāh syn broer emir Muhammad Al-Sabāh fermoarde. Dat hie te meitsjen mei Mubarak syn yngeande erchtinkendheid foar it Ottomaanske Ryk oer wat anneksaasje fan Koeweit oanbelange.

Yn ruil foar Britske beskerming mocht Mubārak net ûnderhannelje mei bûtenlânske machten en harren gjin lân ôfstean sûnder tastimming fan de Britten. 

Mei de fynst fan oalje yn 1936, naam de wolfeart fan de stêd tige ta, ek wat sûnens en ûnderwiis oanbelanget.

De stêd waard yn 1990 beset troch it Irakske leger. Ein febrewaris 1991 waard it troch de alliearde troepen befrijd.

## Stedsbyld

Image:Kuwait City cropped.jpg|
Image:Kuwait highway.jpg|
Loek Hendrix

**Loek Hendrix** (1985)  is in Nederlânske sitfollyballer. Hy spilet by de sitfollybalklup *B.V.C. Holyoke* út Belfeld.
 

Op in bepaald stuit waard Loek Hendrix tige siik en moast er 3,5 moanne yn it sikehûs trochbringe. By it fuotballjen krige er in flinke traap, yn it sikehûs folgen in soad operaasjes. Sûnt dy tiid mist er in stikje út de kût. Nei it sykteproses en de refalidaasje wie it oer mei it sporten, hy koe net mear fuotbalje. Nei't er trije jier net sporten hie, kaam er ris te sjen by de sitfollybalklup *B.V.C. Holyoke* yn syn wenplak. Yn earste ynstânsje like it follybaljen ek neat foar him, mar stadichoan krige er mear ferlet fan sport. In oare sitfollyballer, Bjorn Moris dy't de oerstap makke hie fan it steandfollybal nei it sitfollybal, makke him entûsjast foar de sport. Dêrnei waard it sitfollybal syn nije sport. 

Doe't er noch mar in pear moannen oan it spiljen wie, waard er belle troch de bûnstrener fan de Nederlânske ploech. Dat kaam as in grutte ferrassing, Loek waard frege oft er meitrene woe mei de Nederlânske ploech. Syn earste grutte toernoai wie it Europeesk kampioenskip yn 2007 yn Hongarije. Under dat toernoai learde er ek syn freondinne kennen. 

Foar't Loek Hendrix de beheining krige woe er graach nei it CIOS, mar nei't er beheind rekke tocht er dat dat net mear koe. Letter die bliken dat it wol koe, hy folge dan ek it CIOS yn Arnhim. 

It sitfollybal hat him in soad goeds brocht, hy hat leard om syn beheining te akseptearjen. Der lizze allegear plannen foar de takomst klear, sa wol er mei in sterke ploech op de Paralympyske Spullen fan 2012 yn Londen ferskine. Yn de oanrin dêrnei ta waard de Nederlânske ploech yn 2010, mei Loek Hendrix, tolfde fan de 24 dielnimmende lannen op it Wrâldkampioenskip yn de Feriene Steaten. 

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Marjolein de Jong

* Marjolein de Jong (atlete) (*12 juny 1981 )
* Marjolein de Jong (softbalster) (*1 febrewaris 1967 )
* Marjolein de Jong (follybalster) (*16 maaie 1968 )
* Marjolein de Jong (politikus) ( wethâlder yn De Haach )