open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
De Warren (De Tynje)

**De Warren** is in natoergebiet krekt noardeastlik fan De Tynje. Dit greidefûgelreservaat leit oan de noardkant fan de dyk fan Aldeboarn nei De Tynje yn de gemeente Opsterlân. 

De âlde feangreidegebieten fan De Warren besteane foar it grutste part út fiedselrike miede- raaigerslannen, weetgerslannen en oerstreamingslannen. In soad brede en smelle sleatten ferdiele it gebiet yn in protte perselen. Op in soad plakken binne de greiden ferrûge troch reidgers en pitrusk troch in ektinsyf behear. 

It behear waard yn 1986 oerdroegen oan Steatsboskbehear. It behear is rjochte op it beskermjen fan greidefûgels. De lannen wurde foar koartere tiid ferpachte. Der wurdt dêr pas nei 15 juny meand en der mei net mear as 15 ton rûge dong de hektare opbrocht wurde.
Sweagermieden

De **Sweagermieden** is in natoergebiet tusken Westergeast en Damwâld besuden Driezum. It gebiet wurdt foar in diel beheard troch Steatsboskbehear. De Sweagermieden wurde begrinze troch de Petsleat, de Kollumersweachsterfeart, Easterbroeksterwei en de Miedwei. It iepen lânskip bestiet foar in meastepart út boerelân. De Sweagermieden is ryk oan fûgels, yn de lannen groeit in soad rûkersgers.

Benoarden de Sweagermieden rûn destiids de âlde Swimmer dy’t útrûn om de Petsleat. Yn it gebiet binne noch de fjouwer eardere plassen werom te finen, lykas it moeras De Brekken, oan de noardkant fan de wettersuveringsynstallaasje by de Petsleat. Yn it iepen lânskip fan greiden lizze boskjes en rûge reidfjilden fan eardere petgaten. Hjir waard yn de 19de en 20ste iuw fean ôfgroeven. Soks barde ek al yn de Midsiuwen doe't de turf brûkt waard foar branje en de stienbakkerij fan it kleaster fan Dokkum. Nei it turfgraven bleau der leech en wiet lân oer dat brûkt waard as healân. De heger lizzende bettere grûn waard brûkt troch de boeren fan Kollumersweach en De Westereen. 

Fan 1879 oant 1970 bestie it boezumwetterskip Zwagermieden en De Triemen dat dêrnei opgie yn it nije wetterskip Lits en Lauwers.

De súdwestlike Mieden hat elzensingels en in pear boskjes op sân en feangrûn. It iepene noardeastlike part bestiet út fean en klaai-op-fean. It lân wurdt ekstinsyf brûkt as greide en healân. Op in pear stikken wurde noch jirpels en mais boud. 

## Ekologyske Haadstruktuer
De Sweagermieden binne ûnderdiel fan de ekologyske haadstruktuer (EHS), in gearhingjend stelsel fan natoergebieten. De mieden binne hjiryn in skeakel yn de ‘wiete-as’ dy’t rint fan de Lauwersmar, oer Dokkumer Nije Silen, it Sjoukjemuoisgat (by Kollum), de Wygeast en de Triemen, de Sweagermieden, de Falomster Leien, De Houtwiel en fia It Bûtenfjild nei de Grutte Wielen by Ljouwert.
Subsydzje

In **subsydzje** (fan it Latynske *subsidium*, dat "stipe" of "help" betsjut) is in finansjele bydrage, almeast fan 'e oerheid, foar it ien of oar. Faak giet it dêrby om in fergoeding foar minima (lykas hiersubsydzje) of in tydlike bydrage foar it begjinnen mei in aktiviteit wêrfan't it ekonomysk belang net drekt foar de hân leit. Men kin dan tinke oan keunstuterings lykas toaniel of oare foarmen fan teäter, muzyk en dûns. Yn sokke gefallen kin it foarkomme dat de subsydzje net fan 'e oerheid komt, mar fan in net-kommersjele organisaasje. As it ekonomysk belang fan in aktiviteit wól foar de hân leit, sprekt men net fan in subsydzje, mar fan in ynvestearring. In ynstelling dy't subsydzje ferlient, hjit in **subsidiïnt**.

It subsidiëarjen fan aktiviteiten is in ynstrumint dat de oerheid hat om beliedspunten te stimulearjen. Foarmen fan subsydzje binne û.m.: eftersteld kredyt, garânsjes en ynvestearringspreemjes. Der bestiet in breed ferskaat fan aktiviteiten dy't sûnder subsydzje net mooglik of foar brûkers ûnbetelber wêze soene. Njonken de al neamde keunstuterings kin men dan tinke oan museä, mar ek oan it ûnderwiis en it iepenbier ferfier. Oare dingen dêr't subsydzje foar jûn wurdt, binne bgl. it beteljen fan de hier troch lju mei in leech ynkommen (hiersubsydzje), aktiviteiten foar de reyntegraasje fan wurksykjenden op 'e arbeidsmerk, en projekten foar it opwekjen fan duorsume enerzjy. 

Oan it jaan fan subsydzje klibbet it gefaar dat der ôfhinklikheid mei kreëarre wurdt: guon dingen dy't yn 't earstoan subsidiëarre wurde, kinne letter net mear sûnder subsydzje. It stopsetten fan 'e subsidiëarring liedt dan faak ta in maatskiplik konlfikt oer nut en kosten.
Berkenheuvel

**Berkenheuvel** is in natoergebiet by Diever yn it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld. It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear. Berkenheuvel hat grutte stikken mei kraaltsjeheide.
Rotstergaaster Wâlen

De **Rotstergaaster Wâlen** is in natoergebiet by Rotstergaast. It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear. 
De Rotstergaaster Wâlen lizze oan de Tsjonger dy’t súdeastlik fan Rotstergaast rint. It eardere reliëf, mei rivierdúntsjes, deltes en âlde rivierrinnen binne bewarre bleaun. De grûn bestiet út fean, sân en balstienliem. Yn it gebiet lizze plassen, puoltsjes en houtwâlen. De wiete, skrale greiden binne gaadlik foar bysûndere plantesoarten as trijekantgers en skieppeklokje.

It gebiet bestiet út healannen, skraallannen en houtwâlen. Om 1900 wiene der noch in soad fan sokke lannen dy’t amper bedonge waarden. Mei it ferdwinen fan de amper bedonge greidlannen ferdwûnen ek de greidepoddestuollen. Yn de Rotstergaaster Wâlen komme 25 fan de 47 soarten greidepoddestuollen foar. It gebiet wurdt dan ek sjoen as it rykste ‘wasplaatterrein’ (in bepaald soarte poddestuollen) yn Nederlân. Wasplaten dije meastentiids goed yn skrale greiden. Seldsume en bedrige soarten as de klaproaswasplaat en de giele wasplaat komme hjir foar, krektas de beskerme rôzereade wasplaat. Yn 2013 waard sa’n 50 hektare fan de Rotstergaaster Wâlen oanwiisd as wasplaatreservaat.
Polder Reahel

**Polder Reahel** is in natoergebiet oan it Margrytkanaal de noardkant fan Stynsgea/Reahel dat beheard wurdt troch Steatsboskbehear. 

It gebiet stiet as fergroeven grûn oanjûn op de earste kadastrale kaart fan 1832. De baggelspeesje waard doe mei in baggelbûgel omheech helle en waard dan op setekers te droegjen lein om der turf fan te snijen. De Reahelsterpolder waard yn 1879 oanlein. It doel wie om nei de oankeap fan in stik lân in mole en in moolnerswente te setten. De mole, dy’t it wetter út it leechlizzende moerassige gebiet pompte, baarnde op 10 juny 1910 ôf nei wjerljochtynslach. De mole waard doe ferfongen troch in steamgemaal mei in tsjettelhûs en in hege mitsele piip. Om de hege stookkosten mei stienkoal krige it steamgemaal letter in diselmotor en yn 1946 elektryske oandriuwing. Troch de ûntwettering waard it lân geskikt foar feehâlderij.
Holy Virgin Cathedral (San Francisco)

De **Katedraal fan 'e Hillige Jongfaam** (Ingelsk: *Holy Virgin Cathedral*) is in russysk-otterdokse katedraal yn it distrikt Richmond fan San Francisco. It is de grutste katedraal fan 'e seis katedralen fan 'e Russysk-Otterdokske Tsjerke bûten Ruslân.

## Skiednis
Yn 1812 ûnstie der lâns de westkust fan Noard-Amearika yn Kalifornje de russyske delsetting yn Fort Ross (Russysk: Форт-Росс). De parochy yn San Francisco fan 'e Russysk-Otterdokske Tsjerke bûten Ruslân waard op 2 juny 1927 stifte.

De hjoeddeiske katedraal waard stifte troch de yn 1994 troch de synoade fan de ROT bûten Ruslân hillich ferklearre Sint-Jehannes fan Shanghai en San Francisco, berne Michail Maksmovitsj (* 4 juny 1896 – † 2 july 1966). Yn in distrikt mei in soad russyske restaurants en winkels is de monumintale katedraal it meast karakteristyk foar de Russyske oanwêzigens yn 'e stêd. 

Op 25 juny 1961 waard de earste stien lein en de foltôging fûn plak yn 1965, wylst de konsekraasje op 31 jannewaris 1977 fierd waard.

Sint-Jehannes ferstoar yn 1966 en waard begroeven yn 'e katedraal.
Amsterdamsk

It **Amsterdamsk** is it Hollânske dialekt fan 'e stêd Amsterdam. Hoewol't Amsterdam yn Noard-Hollân leit, wurdt it dialekt dochs ta it Súdhollânsk rekkene. Hjoed-de-dei wykt it Amsterdamsk net folle ôf fan it Standertnederlânsk; dêrôm wurdt it ek wol in *[[aksint]]* neamd. Ut priuwkes fan it eardere Amsterdamsk (bygelyks yn it wurk fan de sântjinde-iuwske skriuwer Bredero) blykt lykwols dat it earder folle mear âld-Hollânsk taaleigen hie. In kombinaasje fan massa-ymmigraasje en de him ûntwikkeljende standerdtaal kinne dy nivellearring nei alle gedachten ferklearje.

It Amsterdamsk hie yn it ferline in grutte ynfloed op oare dialekten, mar ek op it Frysk. Benammen it Súdwesthoeksk en it Hylpersk hienen in protte taalkontakt mei Amsterdam. Ek op it Stêdsk, benammen it Starumersk, hie it ynfloed, al wie it net de spesifike boarnetaal dy't by it ûntstean fan it Stêdsk oan 'e basis dêrfan lein hat.

De wichtichste skaaimerken fan it (hjoeddeistich) Amsterdamsk binne de útspraak fan de *v* en *z* oan it wurdbegjin as *f* en *s* (lykas yn it Frysk; dit kin bêst in oerbliuwsel wêze út de tiid dat it gebiet Frysktalich wie), de realisaasje fan de Nederlânske /a:/ as in efterlûd [ɑ:] (wat wiist op in oergong nei it Utertsk-Alblasserwaardsk), in palatale útspraak fan dentale bylûden oan it wurdein (sa't it wurd *zon* likernôch klinkt as *sònj*) en in 'dike' (felare) l yn alle posysjes. Op it gebiet fan de wurdskat hat it Amsterdams in beskate ynfloed fan it Jiddysk ûndergien; wurden lykas *goochem* 'gewykst', *gabber* 'kammeraat' en *geteisem* 'rapalje' binne troch it Bargoensk yn de algemiene Amsterdamske wurdskat opnommen.

Hokfoar persintaazje fan de Amsterdamske befolking it dialekt noch praat, is net bekend. Wol is it gebrûk beheind ta de autochtone folksklasse: lju mei in heger oplieding en lju mei yn migraasje-eftergrûn prate oer it algemien gjin Amsterdamsk. De boerebefolking yn it Amstellân en de Haarlimmermar sprekt al Amsterdamsk; dat wol sizze: it dialekt fan dy plakken is feitlik itselde. Mei't in soad 'echte' Amsterdammers yn 'e twadde healte fan de tweintichste iuw nei oare plakken ferhuze binne, is it Amsterdamsk ek de folkstaal fan Lelystêd en Almere, en binne der grutte sprekkersmienskippen yn bygelyks Zaanstad en Purmerend.

## Bibliografy
* J. Berns, J. van den Braak, *Taal in stad en land: Amsterdams*. De Haach, 2002
* C. van Bree, *Taal in stad en land: Zuid-Hollands*. De Haach, 2004
* J. Daan, *Hij zeit wat. Grepen uit de Amsterdamse volkstaal.* Amsterdam, ²1949; fannijs útjûn troch J. Berns (De Haach, 1993)
* A. van Gaalen, *Stadsplat. Zes stadsdialecten*. Grins, 1989
* H. Schatz, *Lik op stuk. Het dialect van Amsterdam.* De Haach, 1987
* J. Stroop, "Burgerlijk Amsterdams" yn: J. Kruijsen, N. van der Sijs, *Honderd jaar stadstaal*. Amsterdam/Antwerpen, 1999

## Keppeling om utens
* [Lûdsfragmint fan sprutsen Amsterdamsk, webside [Meertens Ynstitút]]
Alddyksgat

It **Alddyksgat** ek wol **De Wiel** is in natoergebiet oan de westkant fan Bakhuzen yn Gaasterlân. It gat is in oerbliuwsel fan in eardere trochbrek yn 1775 fan de âlde Suderseedyk.

It Alddyksgat leit yn de Wielpolder tusken Murns en Reaskuorre. It wetter wie oant 1632 de haven fan de fiskers fan Laaksum, Bakhuzen en Murns. De âlde seeedyk waard doe ek ûnderholden troch de ynwenners fan Harich, Bakhuzen, Murns en Riis. Yn 1632 waard De Wiel ynpoldere en waard in nije seedyk boud. De haven kaam doe fierder fan de doarpen ôf te lizzen. It gebiet waard oant 1075 brûkt as lânbougrûn mar waard sûnt dat jier eigendom beheard troch Steatsboskbehear. Yn de strewellen fan it gebiet fine reeën beskûl.

Troch it frij tagonklike gebiet fan 8,45 ha rint in wannelpaad fan de Bakhúster Skuniadyk ôf.

## Oare dielgebieten yn Gaasterlân fan Steatsboskbehear
* Balksterbosk
* Bledsjebosk 
* Bremer Wyldernis
* Dellebuorren
* Elfbergen
* Harichsterbosk 
* Jolderenbosk
* Nijemardumerheide 
* Reidpôlen
* Starnumanbosk 
* De Wyldemerk
Twizelermieden

De **Twizelermieden** is in natoergebiet, miedlân, dat oan de eastkant fan Twizel leit en súdlik fan Bûtenpost. It wurdt beheard troch Steatsboskbehear. It hûnderten hektares gutte gebiet wurdt oan de westkant begrinze troch de Sânsleat. Oan de súdkant troch de Twizeler Feart, oan de eastkant troch de Bûtenpostmer Feart en de Alde dyk en oan de noardkant troch in lânbougebiet.
De Mieden binne benammen bekend om it parswetter. Greidefûgels fiele harren thús yn dy wiete, iepen gerslannen. Sûnder maatregels soe it gebiet ferdroegje. Wichtige planten en greidefûgelsoarten soene dan ferdwine.

## Ynrjochtingsplan
Yn 2016 waard foar 18 hektare fan de Twizelermieden in ynrjochtingsplan makke. It ynrjochtingsplan foar gebietsûntwikkeling Twizelermieden draait benammen om it werom bringen fan parsstreamen. Lege wetterpeilen en it graven fan sleatten soargen der ûnder oare foar dat parswetter yn it natuergebiet minder waard. Parswetter is djip grûnwetter dat nei it oerflak komt. Dat parswetter is skjin en ryk oan mineralen. It is de basis foar unike natuer mei seldsume plante- en bistesoarten, bygelyks de soldatekwast, it bûnt hantsjekrûd en de djerreblom. Yn 2018 waard yn it gebiet de fûgelsjochhutte Skiertsjilling iepene. Yn 2019 is de gebietsûntwikkeling fan de Twizelermieden en Reahel-West oplevere en ôfsletten.
Hamstermieden

De **Hamster Mieden**, ek **Hamstermieden** en **Droegehamstermieden** is in natoergebiet dat beheard wurdt troch Steatsboskbehear. It leit tusken Droegeham en Koatstertille oan it Prinses Margrietkanaal. Oant 1955 wie in ûnlân. It gebiet waard om 1955 hinne yn kultuer brocht. Mei’t der in goede ûntwettering kaam en in laach terpgrûn en sân opbrocht waard koe it lân troch boeren brûkt wurde.

Op inkele plakken komt kwelwetter omheech. It wetter komt út de djippe ûndergrûnen is sadwaande ryk oan kalk en izer. It skjinne wetter krijt dêrtroch in rustbrune kleur. It liket bytiden oft der oalje op it wetter driuwt, mar dat is it flues fan izerôfbrekkende baktearjen. Yn it gebiet groeie djerreblom, siggesoarten, holpiip, miedekrúswoartel, trijeblêd, echte koekútsblom en orchideeën.

De Hege Bult is ûntstien bij it omlizzen en útgraven fan it Prinses Margrietkanaal. De opsmiten bult fan 4,5 meter heech is troch de jierren hinne begroeid rekke.

By Droegeham stiet de edukative soarch-, lear- en natuerbuorkerij 'Hamster Miede'.
Hollumerbosk

De **Hollumerbosk** is in natoergebiet by Hollum op It Amelân. It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear. 

Yn de bosk by de fjoertoer is in boartersplak. 

Om 1950 waard oan de noardkant fan de Amelânner doarpen bosk oanplante: de Hollumerbosk, Ballumerbosk, Kwekerijbosk, Nesserbosk en de Eastbosk hiene doe in oerflak fan 184 hektare. It behear fan de bosken waard yn 1954 troch Rykswettersteat oerdroegen oan Steatsboskbehear.
Oare natoergebieten fan Steatsboskbehear op It Amelân binne: 
* Eastbosk
* Hagedoarnfjild
* Kwekerijbosk
* Lange Dunen
* Nesserbosk
* Roasdunen
* De Vleyen
Hagedoarnfjild

It **Hagedoarnfjild** is in natoergebiet oan de noardwestkant fan Nes op it Waadeilân It Amelân. It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear. 

Yn it gebiet steane in soad hagedoarns. Yn de neisimmer en hjerst binne der in soad kleure beien.

Oare natoergebieten fan Steatsboskbehear op It Amelân binne 
* Hollumerbosk
* Kwekerijbosk
* Lange Dunen
* Nesserbosk
* Eastbosk
* Roasdunen
* De Vleyen
De Vleijen

**De Vleijen** is in rekreaasje- en natoergebiet oan de noardeastkant fan Nes op it Waadeilân It Amelân. It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear. 

Yn it gebiet binne boartersplakken, in keabelbaan en fisk- kano- en roeifivers. Op it boarterseilân stiet in kastiel.

Oare natoergebieten fan Steatsboskbehear op It Amelân binne: 
* Eastbosk
* Hagedoarnfjild
* Hollumerbosk
* Kwekerijbosk
* Lange Dunen 
* Nesserbosk
* Roasdunen
Sânhúster Fjild

De **Sânhúster Fjild** is in natoergebiet by Dolsterhuzen. It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear. 

It Sânhúster Fjild is in stik lân efter de pleats Marwei 126 yn Dolsterhuzen.De namme komt mooglik fan de *Santhuysen*, in buorskip dat ûntstie by de pleats, dêr't de dyk fan Dolsterhuzen nei It Hearrenfean en de Broeresleat elkoar krústen. Yn de omjouwing is noch in sânrêch werom te kennen.
Kwekerijbosk

De **Kwekerijbosk** is in natoergebiet fan 48 hektare oan de noardwestkant fan Nes op It Amelân.

Op It Amelân waarden tusken 1895 en 1950 bosken oanplante oan de noardkant fan de doarpen. It waard dien om it stowende dúnsân fêst te lizzen en om de doarpen te beskermjen tsjin wyn en sân. De Kwekerijbosk waard oanplante yn in âld binnendún, de Briksdunen. De namme fan de bosk komt fan de eartiidske kwekerij fan nillebeammen. Troch de sâlte seewyn en it droege dúnsân slagge de oanplant net sa goed. Dêrom waard it plantgat fold mei troch wetter follutsen turf om it wetter foar de jonge beamkes fêst te hâlden. De bosken hawwe har letter natuerlik ûntwikkele. 

Oare natoergebieten fan Steatsboskbehear op It Amelân binne:
* Eastbosk
* Hagedoarnfjild
* Hollumerbosk
* Lange Dunen 
* Nesserbosk
* Roasdunen
* De Vleyen
Egyptebosk

De **Egyptebosk** is in natoergebiet by de dyk Egypte, benoarden Bûtenpost. Dit gebiet fan Steatsboskbehear hat jonge oanplant lâns it Poelepaad.
Lytse Marren

De **Lytse Marren** is it gebiet yn de trijehoek Snits, Drylts (by de westkant fan de Fluezen lâns), Koudum, Warkum, Hylpen en Boalsert. It gebiet is fan oarsprong in feanûntginningslânskip mei eigen kultuerhistoaryske monuminten. Troch it gebiet rint it Sint-Odulfuspaad. Grutte parten fan Lytse Marren wurde beheard troch Steatsboskbehear.
Nijemardumer Heide

De **Nijemardumer Heide** is in natoergebiet by Nijemardum yn Gaasterlân. It gebiet leit noardwest fan Nijemardum en wurdt begrinze troch de Sminkewei, De Hege Bouwen en golfclub Gaasterlân. Troch it gebiet rint it Heidepaad. 

De geandewei beboske rekke heide wurdt beheard troch Steatsboskbehear. 

De Nijemardumer heide is ûnderdiel fan de Ekologyske Haadstruktuer.
Wynzerpolder

De **Wynzerpolder** is in natoergebiet oan de eastkant fan de Dokkumer Ie by it doarp Wyns boppe Ljouwert. It reservaat wurdt oan de noardkant begrinze troch de Rhaladyk. It briedgebiet foar fûgels wurdt beheard troch Steatsboskbehear. Yn dit gebiet komt de fjildûle foar.
Koudumer Heech

**Koudumer Heeech** is in heech stik lân, njonken de Sândobbe by Koudum.  It natoergebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear. Op it Koudumer Heech, dat bestiet út balstienliem en sân is it doarp Koudum ûntstien.
Beekdelling Alddjip

**Beekdelling Alddjip** ek wol **Beekdal Koningsdiep** is in delling mei wetterrin yn it súdeasten fan Fryslân. It Alddjip, de namme foar de bopperin fan De Boarn, is ûnderdiel fan it Natoernetwurk Nederlân, foarhinne de Ekologyske Haadstruktuer. 

De delling rint fan east nei west fan rûchwei Bakkefean, ûnder Beetstersweach lâns nei Nij Beets en giet oer yn De Boarn. 
De beekdelling is langhalich en smel. It wetter rint yn westlike rjochting ôf fan de heger lizzende sângrûnen. It Alddjip is benammen haadôffier foar in gebiet fan sa’n 6000 hektare. De wetterhúshâlding is ynrjochte op it fluch ôffieren fan wetter. 

It lânskip bestiet út in beekdelling mei in iepen karakter, de bosk- en heidefjilden en kûlisselânskippen op de sânrêgen. Dy hegere grûnen op de flanken fan it beekdal hawwe in swak weagjend reliëf mei singels en houtwâlen by de opstrekkende ferkaveling lâns. De ferkavelings stiet heaksk op de binnen en bûtendiken. Yn de jierren 30 en de jierren 60 fan de 20ste iuw is it lânskip troch heideûntginning en ruilferkaveling omfoarme ta in iepen boere- en kultuerlânskip.

De delling is ûntstien yn de lêste iistiden, doe’t in soad teiwetter yn modderstreamen oer de heal beferzen boppegrûn ôffierd waard. By Jirnsum en Raerd rûn De Boarn destiids út yn de Middelsee. Yn de delling is de balstienliem erodearre en ûntstie in patroan mei fan noardwest nei súdeast lizzende rêgen fan balstienliem en teiwetterdellings.
De Steaten

**De Steaten** is in natoergebiet besuden Snits tusken Twellingea en de Goaiïngarypster Puollen by de Grutte Griene. 

It gebiet wurdt begrinze troch it Jouster Feartsje, Gudzekop, Frijgerssleat, Holle Grêft en De Dolte. It behear wurdt dien troch Steatsboskbehear.

In útsjochhichte jout sicht op moerassich gebiet mei fûgelsoarten as wytstirns, blaustirns, hoannebiter en waarlamke.
Bûten Ie

**Bûten Ie** is in polder en natoergebiet benoarden Teakesyl, west fan De Lemmer. It gebiet wurdt oan de westkant begrinze troch de Ie, oan de súdkant troch Sonderlerdyk-Platteduyk en oan de noardkant begrinze troch de Langesleat. 

De polder wurdt trochsnien troch de N359. It natoergebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
Reidpôllen

De **Reidpôllen** is in natoergebiet yn Gaasterlân oan de eastkant fan Aldemardum en west fan Heaburgen. Oan de noardkant rint de Lycklamawei, oan de súdkant rint de dyk nei Heaburgen. It natoergebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
Kromwâl (Boalsert)

**Kromwâl** is in lyts boeresteed benoarden Boalsert ûnder Burchwert en leit eastsúdeast fan Hichtum. 

## Skiednis
Fan de santjinde oant de tweintichste iuw komt it plak foar as *Kromwal*. Yn de tweintichste iuw waard it plak ek stavere as **Cromwâl**. Dat is in singeliere kombinaasje fan it âldfrinzige Hollânske stavering *crom* mei it Fryske *wâl*. De delsetting leit by twa bochten oan de Boalserter Feart dêr't twa âlde slinken troch graven mei elkoar ferbûn binne. Fan de Boalserter Feart rint in koarte opfeart nei de pleats 'Kromwâl'.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Schwartzenbergerbosk

De **Schwartzenbergerbosk** is in natoergebiet by Noardburgum dat beheard wurdt troch Steatsboskbehear. De bosk is ein njoggentiger jierren fan de tweintichste iuw oanlein yn it ramt fan de ruilferkaveling. Op wiete liemige plakken groeiden doe spontaan feanmoas, biezem- en skrobberheide.

De bosk lei oarspronklik tusken Feanwâlden en de Simmerwei ûnder Noardburgum. Neidat de famylje Schwartzenberg de bosk ferkocht hie oan de famylje Du Tour waard it ‘Du Toursbosk’ neamd. De bosken wiene ek eigendom fan it ‘Gemeentlik Bosbedriuw’ dy’t it as wurkferskaffingsprojekt brûkte om it oerflak lânbougrûn te fergrutsjen.
Roazebosk

De **Roazebosk** is in bosk by De Jouwer oan de kant fan Skarsterbrêge. De bosk waard lang trochsnien troch de sneldyk A7. Nei de oanlis fan it nije knooppunt De Jouwer waard de bosk yn 2019 wer yn âlde steat werombrocht.  It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
Rjochts (polityk)

**Rjochts** is yn 'e polityk in term om 'e ideology fan politike partijen en fan yndividuële politisy en oare persoanen yn it polityk spektrum oan te tsjutten. De rjochtse polityk stiet foar it idee dat beskate hierargyen yn 'e maatskippij en/of ferskillen tusken maatskiplike klassen net te fermijen, natuerlik, normaal of winsklik binne. Dat wurdt dan ornaris ûnderboud mei in berop op 'e wetten fan 'e natuer, de ekonomyske reäliteit of lang besteande tradysjes. Sa kinne hierargy en ûngelikensens ienfâldichwei beskôge wurde as gefolgen fan tradisjonele ferskillen op it mêd fan talint, berop of ûnderwiis of fan 'e natuerlike konkurrinsje dy't bestiet yn kapitalistyske frije-merkekonomyen.

De termen 'rjochts' en 'lofts' yn 'e kontekst fan 'e polityk ûntstiene yn 'e jierren fuort nei de Frânske Revolúsje fan 1789, en ferwize nei de doetiidske yndieling fan sitplakken yn it Frânske parlemint, de Steaten-Generaal. It wie doe nammentlik sa dat de oanhingers fan monargy en it saneamde Ancien Régime rjochts fan 'e foarsitter sieten, wylst de foarstanners fan de revolúsje en fan sekularisaasje en de ynstelling fan in republyk lofts fan 'e foarsitter sieten. Nei't yn 1815 mei de Restauraasje fan it Hûs Boerbon it keninkryk wer ynsteld waard, bleau dy sitewaasje hanthavene en rekken de termen rjochts en lofts yn algemien gebrûk. Sa waarden se meitiid ferspraat oer de rest fan Jeropa.

Tsjintwurdich wurdt 'rjochts' yn politike sin brûkt foar in stikmannich politike streamings, wêrûnder it konservatisme, de kristen-demokrasy (wat eins in kristlik ynrjochte konservatisme is) en it liberalisme. It nasjonalisme kin sawol rjochts as lofts wêze; de nasjonalistyske partij NVA yn Flaanderen hat bygelyks dúdlik in rjochts karakter, wylst oare nasjonalistyske partijen, lykas de FNP yn Fryslân en de SNP yn Skotlân harren opkommen foar in etnyske minderheid fermongen hawwe mei tradisjoneel loftse stânpunten. **Ekstreem-rjochts** of **ultra-rjochts** omfiemet streamings lykas it faksisme en it nasjonaal-sosjalisme, dy't yn it ferline gauris polityk geweld brûkt hawwe tsjin harren tsjinstanners, en rasisme en oare foarmen fan diskriminaasje (lykas seksisme en homofoby) opnommen hawwe yn har polityk program. Foar soksoarte partijen wurdt tsjintwurdich de term populisme wol as eufemisme brûkt.
Lofts (polityk)

**Lofts** of **links** is yn 'e polityk in term om 'e ideology fan politike partijen en fan yndividuële politisy en oare persoanen yn it polityk spektrum oan te tsjutten. De loftse polityk stiet foar maatskiplike gelikensens en egalitarisme, en kantet him faak oan tsjin maatskiplike hierargyen, lykas adel, geastlikheid en monargy. Dizze foarm fan 'e polityk wurdt yn 'e regel karakterisearre troch soarch foar de ûnderdrukten, earmen en oaren dy't op 'e iene of oare manear in neidielige of ûnbefoarrjochte posysje hawwe, en de oertsjûging dat der maatskiplike ûngelikensens bestiet dy't net te rjochtfeardigjen is en dy't dêrom opheft of yn elts gefal safolle mooglik beheind wurde moat. 

De termen 'lofts' en 'rjochts' yn 'e kontekst fan 'e polityk ûntstiene yn 'e jierren fuort nei de Frânske Revolúsje fan 1789, en ferwize nei de doetiidske yndieling fan sitplakken yn it Frânske parlemint, de Steaten-Generaal. It wie doe nammentlik sa dat de foarstanners fan 'e revolúsje en fan sekularisaasje en de ynstelling fan in republyk, lofts fan 'e foarsitter sieten, wylst de oanhingers fan monargy en it saneamde Ancien Régime rjochts fan 'e foarsitter sieten. Nei't yn 1815 mei de Restauraasje fan it Hûs Boerbon it keninkryk wer ynsteld waard, bleau dy sitewaasje hanthavene en rekken termen lofts en rjochts yn algemien gebrûk. Sa waarden se meitiid ferspraat oer de rest fan Jeropa.

Tsjintwurdich wurdt 'lofts' yn politike sin brûkt foar in stikmannich politike streamings, wêrûnder it sosjalisme of de sosjaal-demokrasy, it kommunisme, it syndikalisme (de fakbûnen), it anargisme en ek de grienen. Ek republikeinske bewegings yn lannen mei in monargale steatsfoarm binne oer it algemien lofts, mar net altyd (de republikeinske nasjonalistyske partij NVA yn Flaanderen hat bygelyks dúdlik in rjochts karakter). Ek nasjonalisme kin lofts wêze as it opkommen foar de belangen fan in minderheid fermongen wurdt mei tradisjoneel sosjalistyske stânpunten; de FNP yn Fryslân en de SNP yn Skotlân binne bgl. partijen dy't dúdlik lofts-nasjonalistysk binne. Soms wurdt der in ûnderskie makke tusken lofts en **ekstreem-lofts**. Ekstreem-lofts binne it kommunisme en syn farianten, lykas it marxisme-leninisme, it maoïsme en it trotskisme.

Moderne loftse partijen karakterisearje har oer it algemien troch it opkommen foar in breed ferskaat oan beliedspunten, wêrûnder net inkeld maatskiplike gelikensens (de saneamde 'klassestriid'), mar ek dingen as emansipaasje, feminisme en frouljusrjochten, homorjochten, miljeubeskerming en duorsumens, pasifisme en anty-oarlochsstânpunten. Se kantsje har oan tsjin te fier trochsketten frijemerkwurking, diskriminaasje, rasisme en faksisme.
Reparata (hillige)

**Reparata** is in ier-kristlike martleres, dy't om 250 hinne yn *Caesarea Maritima* yn Palestina foar har leauwe it libben liet. De namme Reparata komt út it Latynsk en bestjut "dy't wer better woarn is". 

## Vita
Neffens de oerlevering waard Reparata yn 'e âldens fan 12 jier yn de tiid fan keizer Gaius Messius Quintus Traianus Decius yn Caesarea yn de romeinske provinsje Palestina nei in ferskriklike martlersgong fermoarde, om't hja as kristinne wegere foar de romeinske goaden te offerjen. Sa waarden de boarsten fan Reparata ôfsnien en harren yngewanten weisnien. Ek waard Reparata op de brânsteapel set. Neffens de leginde fleach by har ûnthalzing in wite do nei de himel. 

Reparata wurdt foar it earst yn in martyrologium neamd fan de Angelsaksyske benediktynske muonts, teolooch en kronykskriuwer Beda de Earbiedwurdige .   

Reparata is ek de bynamme foar de hillige Pelagia. It wurdt dêrom net útsletten dat de leginde oer Reparata te krijen hat mei Pelagia of dat it om ien en deselde hillige giet.

## Ferearing
Reparata wurdt benammen yn de Italjaanske stêden Florâns en Napels, mar ek yn de Dútske stêden Worms en Speyer fereare. De foargonger fan de domtsjerke fan Florâns wie de Sint-Reparatakatedraal. Sint-Reparata is de beskermhillige fan Nice en Florâns. Benammen yn Itaalje binne in soad strjitten en pleinen nei har ferneamd.    

De feestdei fan de hillige Reparate is troch de katolike tsjerke op 8 oktober fêststeld.
Algemien Begraafplak (Grave)

It **Algemien Begraafplak** is in gemeentlik begraafplak oan de Estersveldlaan yn it Nederlânske plak Grave.

Op dit begraafplak lizze ûnder oaren trije Britske militêren begroeven fan de Royal Air Force, út de Twadde Wrâldkriich.

Op dit begraafplak leit ek de Nederlânske dokter Adrianus Johannes Maria Kanters. Yn de ferlinging fan de strjitte fan dit begraafplak leit de Dokter Kanterslaan, in leane ferneamd nei him.

Njonken it Algemien Begraaplak is ek in Joadsk begraafplak.
Domtsjerke fan Grosseto

De **Domtsjerke fan Grosseto ** of **Sint-Laurentiuskatedraal** (Italjaansk: *Duomo di Grosseto, Cattedrale di San Lorenzo*) is de roomsk-katolike katedraal fan it bisdom Grosseto yn Toskane, Itaalje. De domtsjerke is wijd oan Sint-Laurentius.

## Skiednis
Mei de bou fan de hjoeddeiske tsjerke waard tsjin 'e ein fan 'e 13e iuw begûn ûnder lieding fan 'e arsjitekt Sozzo Rustichini út Siena. De nijbou ferfong de âldere *Santa Maria Assunta*-tsjerke. Fanwegen it útbrekken fan kriich mei Siena moast it wurk foar in skoft dellein wurde. Yn 1340 sette de bou wer útein.

Dêrnei ûndergyng de tsjerke feroarings neffens de moade fan 'e renêssânse en barok. Yn 1840-1865 folge in ferbouwing yn in neostyl. De gevel fan wyt, read en swart moarmer waard tusken 1840 en 1845 útfierd. Dekorative eleminten fan it oarspronklike gebou, lykas de symboalen fan 'e evangelisten, krigen op 'e nij in plak oan 'e gevel. 

Fan it oarspronklike gebou bleau de súdlike kant bewarre. It wurk fan it ryk bewurke portaal, de finsters en it byld fan 'e patroanhillige wurdt taskreaun oan learlingen fan Giovani d’Agostino (1310-1348), dy't oan 'e katedraal fan Siena wurke.

It grûnplan hat in latynsk krús mei in transept en apsis. It ynterieur is ferdield yn in skip mei twa sydskippen dy't troch krúsfoarmige pylders fan inoar skieden wurde. Belangrike keunstwurken yn 'e katedraal binne in bewurke doopfont fan Antonio Ghini út 1470-1474 en it skilderij fan it Madonna delle Grazie-alter fan Matteo di Giovanni (1470).

De *campanile* (klokketoer) stiet oan 'e noardlike kant fan 'e tsjerke en waard yn 1402 foltôge en restaurearre yn 1911. De trep yn 'e toer datearret fan 1611.

## Romeinske pylder
De pylder mei it korintyske kapiteel by de rjochterhoeke fan 'e gevel datearret út de romeinske tiid en waard yn 'e midsiuwen brûkt foar it bekend meitsjen fan saken dy't de hiele stêd oangyngen.

## Oargel
It oargel fan it bedriuw Mascioni stamt út 1959 en hie oarspronklik twa manualen. By de restauraasje fan it oargel yn 2004 waarden de registers ferdield oer trije manualen. It lûdsmateriaal is ferdield oer trije plakken: oan wjerskanten fan it koer en yn in ferhege nis rjochts njonken it presbitearium.
Hôpital André Mignot

It **André-Mignot Hospitaal** (*Hôpital André-Mignot*) is in akademysk sikehûs yn Le Chesnay, Île-de-France. 

It is in part fan it *Centre Hospitalier de Versailles * en in learklinyk fan Universiteit fan Versailles. It sikehûs waard yn 1981 stichte en ferneamd nei boargemaster en senator André Mignot (1915-1977). 

## Keppeling om utens
*Webstee André Mignot Hospital
Alzey

**Alzey** is in plak yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It is de *Kreisstadt* fan 'e lânkring Alzey-Worms.

Alzey is ien fan 'e Nibelungenstêden mei't yn it epos in Volker fan Alzey neamd wurdt. De stêd wurdt dêrom ek wol *Volkerstadt* neamd. 

## Geografy
Alzey leit westlik fan 'e Ryndelte yn in heuveleftich gebiet mei in sterk agrarysk karakter, dat de namme *Alzeyer Hügelland* hat. Troch de stêd rint it rivierke de Selz, dat yn 'e Ryn útmûnet.

## Yndieling
Njonken Alzey sels bestiet it stedsgebiet út fjouwer *[[Stadtteil]]e*:

* Schafhausen 
* Dautenheim
* Heimersheim 
* Weinheim

## It besjen wurdich (kar-út)

* It kastiel fan Alzey datearret út de twadde helte fan 'e 12e iuw, mar waard yn 1689 foar in part ferneatige. Yn 'e jierren 1901-1903 folge in werbou yn histoaryske foarmen.
* De resten fan 'e stedsmuorren fan Alzey binne foar in part yn gebouwen yntegrearre en datearje út ferskate boufazen.
* It riedshûs (1586) oan 'e *Fischmarkt* heart ta de rykste renêssânse riedshûzen fan Rynhessen.
* De protestantske St. Nikolaus is in letgoatyske, trijeskippige halletsjerke út de 15e iuw. De spits fan 'e toer waard yn 1905-1906 neffens in ûntwerp fan Karl Krauß út Darmstadt boud.
* Yn it eardere hospitaal oan 'e *Antoniterstraße* is tsjintwurdich it museum ûnderbrocht. It renêssânse gebou mei in toer datearret út 1540.
* De letbarokke *Kleine Kirche* of Lytse Tsjerke yn 'e *Amtgasse* is de eardere lutherske parochytsjerke.
Gau-Bickelheim

**Gau-Bickelheim** is in Ortsgemeinde yn 'e lânkring Alzey-Worms yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. 

## Bestjoer
Gau-Bickelheim heart by de ferbânsgemeente Wöllstein.

## It besjen wurdich
* *Pfarrkirche St. Martin* (Parochytsjerke Sint-Martinus).
* *Kreuzkapelle* (Krúskapel) mei krúswei.
* It sintrale doarpsplein hat in skildereftige bebouwing fan de 16e oant de 19e iuw.
## Ofbylden


Ofbyld:Gau-Bickelheim, kriichsmonumint.jpg|Kriichsmonumint.
Ofbyld:Gau-Bickelheim, katolike Krúskapel 1.jpg|Krúskapel.


Ofbyld:Gau-Bickelheim, Palmberg 1, fakwurkhûs.jpg|Fakwurkhûs.
Ofbyld:Gau-Bickelheim, Am Römer 4, âld riedshûs.jpg|Alde Riedshûs.
Jaap Maris

**Jacob Maarten (Jaap) Maris** (Willemstêd, 7 maart 1924 – Nunspeet, 13 april 2012) wie in Nederlânsk politikus út namme fan de ARP en letter it CDA. 

Jaap Maris wie fan 1976 oant 1983 boargemaster fan de gemeente Kollumerlân en Nijkrúslân. Dêrnei waard er boargemaster fan Dantumadiel oant syn pensjoen yn 1989.

## Keppeling om utens
*  Beneamingen op burgemeesters.nl
Klaas Agricola

**Nicolaas Lubertus (Klaas) Agricola** (Reahûs, 28 jannewaris 1960) is in Nederlânske politikus fan Frysk komôf.

## Karriêre
Hy waard berne yn Reahûs (yn doe noch gemeente Littenseradiel) dêr't syn âlden in melkfeehâlderij hiene.

Nei in agraryske oplieding gied er oan 't wurk yn de suvelyndustry en letter wie er manager yn de agraryske tsjinstferliening. Dêrneist wie Agricola belutsen by de gemeentlike polityk. Foar de lokale partij 'Gemeentebelangen Dalfsen' kaam er yn 2007 tuskentiidsk yn de gemeenteried fan Dalfsen. Yn 2010 wie er dêr hast acht jier wethâlder. Ein 2017 waard Agricola, hoewol't er gjin lid is fan in lanlike politike partij, boargemaster fan Dantumadiel. Yn jannewaris 2017 is Dantumadiel amtlik fusearre mei de gemeenten Dongeradiel, Ferwerderadiel en Kollumerlân en Nijkrúslân. Dy oare gemeenten binne yn 2019 bestjoerlik fusearre ta de gemeente Noardeast-Fryslân, mar Dantumadiel keas foar it trochgean fan amtlike gearwurking sûnder te fusearjen. Sadwaande is Agricola boargemaster fan in gemeente mei fierhinne gjin eigen amtners.
Roastbrún

**Roastbrún** is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan brún. It kin omskreaun wurde as in oranjige kleur readbrún. Roastbrún komt oan syn namme trochdat it liket op 'e kleur fan roast. 

## Etymology
Roastbrún is neamd nei it ferskynsel roast, oftewol izer dat oksidearret. As wurd giet 'roast' tebek op it Oergermaanske *rusta*, dat eins "readens" betsjutte. It is ek nau besibbe oan it wurd 'rodzich', dat in soartgelikense tint omskriuwt, mar ornaris ferwiisd nei hierkleur of hûdskleur.

## Foarkommen
Roastbrún is in kleur dy't in protte brûkt wurdt yn 'e teäterbeljochting. As se oer in standert wolframljochtboarne hinne holden wurde, jouwe filters yn dizze kleur rûchwei in selde tint ljocht út as de dûnkere-keamerlampen dy't foarhinne yn 'e fotografy brûkt waarden. Roastbrún is nûmer 777 yn it *Lee Filters*-staalboek.
Gripedei

**Gripedei** is in keatspartij dy't elts jier troch Keatsferiening OKK yn it Fryske doarp Bitgum organisearre wurdt. It is de ôfsluting fan it keatsseizoen foar de leden fan OKK. Gripedei waard foar it earst holden yn 1913. It is in famyljekeatsdei dy't organisearre wurdt op 'e earste sneon fan septimber.

Tradisjoneel begjint Gripedei moarns mei in mienskiplik kofjedrinken, wêrnei't it keatsen op fiif fjilden úteinset. Tsjin 'e jûn is it winnende partoer bekend. De kening wint de Gripe, in wikselpriis dêr't de keatspartij nei ferneamd is. Njonken de wedstriden sels binne der aktiviteiten om it keatsen hinne, benammen foar de lytsere bern.

Yn 2019 waard Gripedei foar de 106e kear holden en krige it evenemint foar it earst yn syn skiednis subsydzje fan 'e Provinsje Fryslân. Dat wie foar de organisaasje reden om 'e dei oars yn te dielen: om persiis healwei ienen middeis waarden de wedstriden stillein foar in waarm miel fan hamburgers, kroketten en knackwoarstjes, dat op it keatsfjild servearre waard.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Keatsferiening OKK
Sân Pylgertsjerken fan Rome

De **Sân Pylgertsjerken fan Rome** binne sân tsjerken yn Rome dy't foar pylgers nei de stêd in spesjale betsjutting hawwe. De tsjerken binne foar in pylger yn ien dei rinnendewei te berikken. De pylger fertsjinne mei it ôfreizgjen fan de tsjerken eartiids it ûnthjit fan in folle ôflaat.  

Oant it jier 2000 foelen ûnder de sân pylgertsjerken de folgjende fjouwer romeinske basilicae maiores en trije basilicae minores:

* San Pietro in Vaticano (Sint-Piter)
* San Paolo fuori le Mura (Sint-Paulus bûten de Muorren)
* San Sebastiano fuori le mura (Sint-Sebastianus bûten de Muorren)
* San Giovanni in Laterano (Sint-Jehannes yn it Lateraan) 
* Santa Croce in Gerusalemme (Hillich Krús yn Jeruzalem)
* San Lorenzo fuori le mura (Sint-Laurentius bûten de Muorren)
* Santa Maria Maggiore.

Nei't de tradysje troch de jierren hinne wat út de moade rekke, joech de hillige Filippus Neri it gebrûk yn de 16e iuw yn it ramt fan de fernijing fan it religieuze libben yn Rome in nije oantrún. Hy rôp de ynwenners fan Rome en pylgers nei de ivige stêd op om benammen mei Karnaval en yn de tiid nei Peaske oan de beafeart nei de sân tsjerken mei te dwaan. Ynearsten bestiene de dielnimmers út ienfâldich folk, mar letter koed er ek fertsjintwurdigers út it hegere laach fan de befolking mei krije.

Paus Jehannes Paulus II liet de *San Sebastiano fuori le mura* yn it jubeljier 2000 ferfange troch it *Santuario della Madonna del Divino Amor* (Hillichdom fan de Madonna fan de Godlike Leafde), mar dy feroaring hat oant no ta net in soad neifolging krige.

In folchoarder fan de rûte wurdt net ôftwongen, mar de boppesteande folchoarder wie en is fanwegen de lokaasjes lykwols de meast brûkte.

File:0 Place Saint-Pierre - Vatican (2).JPG|*Sint-Piter*
File:StPaul.jpg|*Sint-Paulus bûten de Muorren*
File:Catacombe di San Sebastiano - panoramio (2).jpg|*Sint-Sebastianus bûten de Muorren* 
File:Roma San Giovanni in Laterano BW 2.JPG|*Sint-Jehannes yn it Lateraan* 
File:Santa croce di gerusalemme at Night.jpg|*Hillich Krús yn Jeruzalem*
File:Basilica of Saint Lawrence outside the Walls.jpg|*Sint-Laurentius bûten de Muorren*
File:Santa Maria Maggiore Front.JPG|*Santa Maria Maggiore*
Jubeljier

It **Jubeljier** of **Hillich jier** (Italjaansk: *Anno Santo*; Latyn *annus iubilaeus* of *annus sanctus*) is in bysûnder jier dat yn it Kristendom, mar ek yn it Joadendom, fierd wurdt.

It kristlike jubeljier fynt syn oarsprong yn it joadendom. Neffens Levitikus 25:8-55 moat it fyftichste jier in hillich jier wêze, wêryn't kwytskelding ôfkundige wurdt foar hiel it folk Israel. It wurd jubeljier stamt fan it Hebriuwske wurd *jobel* (יובל), dat oarspronklik *[[Skiep (skaai)|ram]]* betsjut. Fan de hoarn fan in ram waard it blaasynstrumint *sjofar* makke (fakentiden oerset as bazún), dêr't op blaasd waard om in joadsk jubeljier te iepenjen. Yn de latynske 4e-iuwske Fulgata waard it Hebriuwske wurd foar jubeljier oerset as *annus iubilæus*.

Yn de Roomsk-Katolike Tsjerke kin yn in hillich jier ûnder betingsten in ôflaten fertsjinne wurde. It earste jubeljier waard yn 1300 troch paus Bonifatius VIII ôfkundige. It folgjende jubeljier soe oarspronklik pas nei in iuw folgje, mar it tiidrek waard jimmeroan lytser fêststeld. Fanôf 1475 waard om de 25 jier in hillich jier fierd. Ek tuskentiids kin de paus in jubeljier oankundigje. Sa wiene de jierren 1933 en 1983 ta neitins oan de 1900e en 1950e stjerdei fan Jezus hillige jierren.

It hillich jier begjint hjoed-de-dei mei it iepenjen fan de *Porta Santa* (hillige doar) troch de paus, in tradysje dy't yn it hillige jier 1500 ûntstie. It jubeljier wurdt ôfsletten mei it fersegeljen fan de hillige doarren; eartiids waard de iepening efter de doarren tichtmitsele. Itselde ritueel fynt plak mei de hillige doarren fan de oare trije patriarchale basiliken yn Rome: de Santa Maria Maggiore, de San Giovanni in Laterano en de San Paolo fuori le Mura.

## List fan hillige jierren

# 1300 : Paus Bonifatius VIII
# 1350 : Paus Klemens VI
# 1390 : útfeardige troch paus Urbanus VI, foarsitten troch Bonifatius IX
# 1400 : Paus Bonifatius IX
# 1423 : Paus Martinus V
# 1450 : Paus Nikolaas V
# 1475 : útfeardige troch paus Paulus II, foarsitten troch Sikstus IV
# 1500 : Paus Aleksander VI
# 1525 : Paus Klemens VII
# 1550 : útfeardige troch paus Paulus III, foarsitten troch Julius III
# 1575 : Paus Gregoarius XIII
# 1600 : Paus Klemens VIII
# 1625 : Paus Urbanus VIII
# 1650 : Paus Innocentius X
# 1675 : Paus Klemens X
# 1700 : útfeardige troch paus Innocentius XII, foarsitten troch Klemens XI
# 1725 : Paus Benediktus XIII
# 1750 : Paus Benediktus XIV
# 1775 : útfeardige troch paus Klemens XIV, foarsitten troch Pius VI
# 1825 : Paus Leo XII
# 1875 : Paus Pius IX  (sûnder bysûndere plechtichheden)
# 1900 : Paus Leo XIII
# 1925 : Paus Pius XI
# 1933 : Paus Pius XI
# 1950 : Paus Pius XII
# 1966 : Paus Paulus VI
# 1975 : Paus Paulus VI
# 1983 : Paus Jehannes Paulus II
# 2000 : Paus Jehannes Paulus II, Grut Jubileum  
# 2016 : Paus Fransiskus, Hillich Jier fan Barmhertigens
Lindisfarne

**Lindisfarne**, ek **'Holy Island (of Lindisfarne)**' ('Hillich eilân'), is in tij-eilân foar de noardeast kust fan Ingelân, likernôch op de hichte fan Berwick-upon-Tweed, en ek de namme fan in kleaster en kastiel op dat eilân. It eilân is mei in daam ferbûn mei it fêste lân, Northumberland, dy't by heech tij ûnderstrûpt. 

Lindisfarne mjit fan east nei west 4,8 km en fan noard nei súd 2,4 km. Yn maart 2011 hie it eilân 180 ynwenners.
 
Yn de rin fan de 20e iuw naam it toerisme stadichoan ta en waard it in populêre bestimming fan foaral deitoeristen en fûgeltsjeminsken. In grut part fan it eilân en de by leech wetter droechfallende binne in natuerreservaat (*Lindisfarne National Nature Reserve*).

## Kleaster
It *Holy Island of Lindisfarne* wie in wichtich sintrum fan it Keltysk kristendom ûnder de hilligen Aidan fan Lindisfarne, Cuthbert, Eadfrith fan Lindisfarne en Eadberht fan Lindisfarne.

It kleaster, *Lindisfarne Priory*, waard om 635 stichte troch de Ierske muonts Aidan fan Lindisfarne, dy't fan it eilân Iona kaam. It kaam yn de 7e iuw ta bloei, mar op 8 juny 793 ferskynde in lytse float Wytsingen (nei alle gedachten út Denemarken wei) foar it kleastereilân en yn in koart skoft tiid waard de abdij leechrôve. Dy net earder sa meimakke en grouwelige oanfal op in kleastermienskip sûnder ferwar feroarsake in skok yn kristlik Europa. It kleaster waard noch ferskate kearen oanfallen yn de 9e iuw. Underwilens wie sawat hiel Europa deabenaud de foar de Noarmannen. Yn 875 flechten de muontsen mei it lichem fan de hillige Sint Cuthbert nei it fêstelân, dêr't se it hjoeddeiske Durham stichten. Yn 1093 waard mei it oerbliuwende materiaal fan it kleaster in benediktine-abdij boud, dêr't no noch in ruïne fan oerbleaun is.

## Gebouwen
Yn de súdeasthoeke fan it eilân leit *Lindisfarne Castle* op in steile klif, in lyts kastiel út 1550 dat yn 1903 troch arsjitekt Edwin Lutyens restaurearre waard en as wenning ynrjochte waard yn de *[[Arts-and-craftsbeweging|Arts and Crafts]]*-styl. Fan it 11e-iuwske Benediktinekleaster binne allinne noch ruïnes oer. It eilân hat teffens twa fjoertuorren, Guile Point East en Heugh Hill, en in beaken fan wite bakstien foar it stypjen fan it navigearjen fan skippen.

File:Lindisfarne Abbey and St Marys.JPG|Ruïne fan de abdij en St. Marys
File:Emmanuel Head Beacon - Holy Island - geograph.org.uk - 63388.jpg|Beaken Emmanuel Head
File:Former coastguard station and remains of Lantern Chapel, The Heugh, Holy Island - geograph.org.uk - 409679.jpg|Earder kustwachtstasjon en oerbliuwsels fan 'Lantern Chapel'


## Lindisfarne-evangeelje
Lindisfarne is ek foaral bekend fan het *Lindisfarne-evangeliarium* (it Lindisfarne-evangeelje), in tige ryk yllustrearre hânskrift út de achtste iuw. It Lindisfarne-evangeliarium wurdt bewarre yn de British Library yn Londen.

## Ferskaat
* J.M.W. Turner, Thomas Girtin en Charles Rennie Mackintosh hawwe skildere op Holy Island. 
* Yn 1966 waard de film *Cul-de-sac* fan Roman Polański dêr opnaam.
Metallic

* metallic-kleur, in kleur dy't de skyn fan metaal jout
* metallic-ferve, in ferve dy't de skyn fan metaal jout
Metallic-kleur

In **metallic-kleur** is in kleur dy't de skyn jout fan oppoetst metaal. It fisuële aspekt fan metalen is de metaaleftige refleksje. Dy kin net imitearre wurdt troch in ienfâldige effen kleur, om't it reflektearjen komt fan ferskillen yn 'e felheid fan it materiaal feroarsake troch de ynfalshoeke fan it ljocht op it oerflak. Ek is der gjin meganisme om metallic-kleuren of fluorisearjende kleuren op in kompjûterskerm wer te jaan sûnder dat men software brûkt dy't de refleksje fan ljocht op in glânzgjend oerflak simulearret. Om deselde reden brûkt men hjirfoar yn 'e skilderkeunst en de heraldyk metallic-ferve dy't glinsteret sa't echt metaal dat ek docht.

Om in skilderij te meitsjen dêr't bygelyks in gouden foarwerp yn foarkomt, moat men metallic-ferve brûke dy't glinsteret sa't echt goud dat ek docht, om't in effen kleur goud estetysk net foldocht: eltse taskôger soe daliks sjen dat it gjin goud wie. Benammen yn tsjerklike keunst waard dêrom yn it ferline wol echt goud (yn 'e foarm fan blêdgoud) brûkt foar lytse goudene details yn skilderijen, lykas de strielekrânsen fan hilligen. It gebrûk fan metallic-kleuren is net beheind ta inkeld de kleuren (lykas goud, sulver, brûns, ensfh.) dy't lykje op 'e kleuren fan echte metalen. In hiel populêr gebrûk fan metallic-kleuren is bygelyks om auto's wer te jaan, dy't alderhanne kleuren hawwe kinne, mar dochs fan metaal binne.


File:BLUE_METALLIC_TEXTURE_(7241672566).jpg|metallic-blau
File:GOLD_METALLIC_TEXTURE_(7241678418).jpg|metallic-goud
File:Green_METALLIC_TEXTURE_(7241685310).jpg|metallic-grien
File:ORANGE_METALLIC_TEXTURE_(7241675362).jpg|metallic-oranje
File:PINK_METALLIC_TEXTURE_(7241673936).jpg|metallic-rôze
File:SILVER_METALLIC_TEXTURE_(7241694514).jpg|metallic-sulver
Brutsen wyt

**Brutsen wyt** is in oerkoepeljende beneaming foar alle kleurtinten dy't net folslein wyt binne, mar dêr hiel ticht tsjinoan sitte. It is in term dy't faak brûkt wurdt op it mêd fan ferve, benammen foar binnendoarynrjochting, lykas it fervjen fan muorren of houtwurk (plinten, doarposten, kezinen). Brutsen wyt wurdt beskôge as in neutraal kleurskema, dat wat nofliker oan 'e eagen is as folslein wyt. Guon fan 'e bekendste brutsen-wyttinten binne bêzje, krêm en ivoar. Histoarysk waard brutsen wyt yn 'e 1930-er jierren rûnom kombinearre mei dûnkere tinten bêzje of ljochtbrún. Letter wie brutsen wyt fral fan rûchwei 1955 oant 1975 op 'e nij tige populêr.

De wichtichste kleuren brutsen wyt binne: