Noardeast-Fryslân

**Noardeast-Fryslân** (Kollumerlânsk, Pompstersk en Nederlânsk: *Noordoost-Friesland*; Dokkumersk en Kollumersk: *Noardoast-Frysland*) is in gemeente yn it noardeasten fan Fryslân. Dizze gemeente ûntstie by in gemeentlike weryndieling op 1&nbsp;jannewaris 2019 út 'e eardere gemeenten Dongeradiel, Ferwerderadiel en Kollumerlân en Nijkrúslân. Op  hie Noardeast-Fryslân  ynwenners (boarne: CBS).

## Namme
De namme 'Noardeast-Fryslân' waard op 30 maart 2017 fêststeld troch de gemeenterieden fan Dongeradiel, Ferwerderadiel en Kollumerlân en Nijkrúslân, nei't dêroer in referindum holden wie ûnder de ynwenners fan 'e trije gemeenten. By dy folksriedplachting waarden trije nammen oan it elektoraat foarlein; de oare beiden, dy't it ôfleine tsjin 'Noardeast-Fryslân', wiene 'Dokkumerlân' en 'Ie- en Lauwerslân'. De gemeente hat offisjeel gjin Nederlânske namme.

## Skiednis
Oarspronklik wie it de bedoeling dat behalven Dongeradiel, Ferwerderadiel en Kollumerlân en Nijkrúslân ek de gemeente Dantumadiel opgean soe yn Noardeast-Fryslân. De neamde fjouwer gemeenten fúzjearren dêrta op amtlik nivo op 1 jannewaris 2017. Dantumadiel loek him lykwols letter werom út 'e plande bestjoerlike fúzje. 

Sadwaande bleau Dantumadiel ek nei 1 jannewaris 2019, doe't Noardeast-Fryslân ûntstie, selsstannich, mar sûnder eigen amtlike organisaasje. De gemeente behold in gemeenteried, in eigen kolleezje fan boargemaster en wethâlders en in eigen gemeentesekretaris, mar makke fierders gebrûk fan 'e amtners fan Noardeast-Fryslân. Dat wie foar net ien fan beide gemeenten in befredigjende sitewaasje. Dantumadiel woe mear sels beslisse en Noardeast-Fryslân ûnderfûn de soarch foar Dantumadiel as in bongel oan 'e foet. Yn 2020 rûn de gearwurking troch argewaasje yn Dantumadiel hast op 'e non, mar it spul waard delbêde troch foar dy gemeente binnen it amtlik apparaat fan Noardeast-Fryslân in fêst team amtners gear te stallen.

Ynstee dat soks de gearwurking flot loek, smiet it nije swierrichheden op. Yn Dantumadiel befoel it dusdanich goed, dat men útwreiding fan it team hawwe woe. Yn Noardeast-Fryslân soarge it foar in wy-sy-tsjinstelling binnen de eigen amtnerij dêr't men net bliid mei wie. Der waard in ûnôfhinklik ûndersyk útfierd troch Advysburo Van de Laar út Eindhoven, dat konkludearre dat Dantumadiel de eigen groeiende ambysjes nei ûnderen bystelle moat en dat Noardeast-Fryslân fleksibeler omgean moat mei de gearwurking. Foar beide gemeenten wie dat in brêge te fier. Ynstee waard besletten in punt te setten efter de gearwurking: nei in twajierrige oergongsperioade hat Dantumadiel fan 1&nbsp;jannewaris 2024 ôf wer in eigen amtnerij.

## Plakken
De gemeente Noardeast-Fryslân bestiet út ien stêd (Dokkum) en 52 doarpen (offisjele wenkearnen). Dokkum is fierwei it grutste plak en fanwegen syn min ofte mear sintrale lizzing waard it ek it haadplak en bestjoerssintrum fan Noardeast-Fryslân.

### Doarpen en stêd

De ywenners komme út 2024, boarne: https://allecijfers.nl/

### Buorskippen
De folgjende buorskippen lizze yn de gemeente Noardeast-Fryslân: Ald Terp, Aldwâldmersyl, Bartlehiem (diels), Barwegen, Beintemahûs, Berchhuzen, Betterwurd, Bierum, Boarnemear, Boarnwerterhoeke, Boarnwerthuzen, Boatebuorren, Bollingwier, Brânbuorren, Bûnte Hûn, Bûterherne, De Dellen, Dykshoarne, Elba, Farebuorren, Fetse, Fiifhuzen, Fiifhuzen, Fiskbuorren, De Fjellingen, Fjildbuorren, Grut Midhuzen, Hallumerhoeke, Hanenburch, Hantumerhoeke, Healwei, Hoarnwier, Hústernoard, Iesumasyl, Jewier, Kahoal, Keallesturt, Keatlingwier, De Kegen, Keimpewier, Kletterbuorren, Koaterhuzen, De Kolk, Kollumer Aldsyl, Kopkewier, Krabbuorren, Langgrou, Leechlân, De Leechte, Lyts Midhuzen, Lytse Leard, Lytse Wier, Medwert, Memert, Mûnebuorren, Nesser Grou, Nijhûs, Nijlân, De Oere, Pantsjewier, Raarderterp, De Reidswâl, De Ryp, Ropta, Sânbulten, Sânhuzen, Sibrandahûs, De Skâns, Skernehuzen, It Skoar, Spriens, Stiem, It Stienfek, Stienharst, Sudermieden, Swarte Mosk, Teard, Ter Lune, Tergrêft, Terstêd, Teyebuorren, De Tibben, Tilbuorren, Tiltsjebuorren, Trijeboerehuzen, Tsjessens, Tsjissebuorren, Utlân, Weard, Weardebuorren, De Weide, Westerbuorren, Westernijtsjerk, Wie, De Wygeast, De Wym, De Wurden en Wurdsterterp.

## Taal
Yn Noardeast-Fryslân wurde behalven Frysk en Nederlânsk ek twa Stedske dialekten (Dokkumersk en Kollumersk) sprutsen, mei dêropta twa Nedersaksyske dialekten, te witten: Kollumerlânsk en Pompstersk. 

Op 10&nbsp;septimber 2020 besleat de gemeenteried fan Noardeast-Fryslân op foarstel fan 'e FNP-fraksje unanym ta de ynfiering fan Frysktalige plaknammen yn 'e hiele gemeente. Foartiid wiene inkeld de offisjele plaknammen yn it âlde Ferwerderadiel Frysktalich, wylst yn it eardere Dongeradiel en Kollumerlân Nederlânsktalige plaknammen offisjeel wiene.

## Flaggen en wapens

### Wapens

Ofbyld:Aldwâld wapen.svg|Wapen fan Aldwâld
Ofbyld:Lytsewâld wapen.svg|Wapen fan Augsbuert-Lytsewâld
Ofbyld:Boarnwert wapen.svg|Wapen fan Boarnwert
Ofbyld:Boerum wapen.svg|Wapen fan Boerum
Ofbyld:Brantgum wapen.svg|Wapen fan Brantgum
Ofbyld:De Lytse Jouwe wapen.svg|Wapen fan De Lytse Jouwer
Ofbyld:Kollumerpomp wapen.svg|Wapen fan De Pomp
Ofbyld:Oostmahorn Wapen.svg|Wapen fan De Skâns-Oostmahorn
Ofbyld:De Trieme wapen.svg|Wapen fan De Trieme
Ofbyld:Dokkum wapen.svg|Wapen fan Dokkum
Ofbyld:Aalsum wapen.svg|Wapen fan Ealsum
Ofbyld:Anjum wapen.svg|Wapen fan Eanjum
Ofbyld:Easternijtsjerk wapen.svg|Wapen fan Easternijtsjerk
Ofbyld:Eastrum wapen.svg|Wapen fan Eastrum
Ofbyld:Feankleaster wapen.svg|Wapen fan Feankleaster
Ofbyld:Fertwert wapen.svg|Wapen fan Ferwert
Ofbyld:Foudgum wapen.svg|Wapen fan Foudgum
Ofbyld:Hallum wapen.svg|Wapen fan Hallum
Ofbyld:Hantum wapen.svg|Wapen fan Hantum
Ofbyld:Hantumhuzen wapen.svg|Wapen fan Hantumhuzen
Ofbyld:Hegebeintum wapen.svg|Wapen fan Hegebeintum
Ofbyld:Holwerd wapen.svg|Wapen fan Holwert
Ofbyld:Ee wapen.svg|Wapen fan Ie
Ofbyld:Engwierum wapen.svg|Wapen fan Ingwierrum
Ofbyld:Jouswier wapen.svg|Wapen fan Jouswier
Ofbyld:Kollum dorpswapen.svg|Wapen fan Kollum
Ofbyld:Kollumerzwaag wapen.svg|Wapen fan Kollumersweach
Ofbyld:Lioessens wapen.svg|Wapen fan Ljussens
Ofbyld:Marrum-Westernijtsjerk wapen.svg|Wapen fan Marrum-Westernijtsjerk
Ofbyld:Mitselwier wapen.svg|Wapen fan Mitselwier
Ofbyld:Moarre wapen.svg|Wapen fan Moarre
Ofbyld:Muntsjesyl wapen.svg|Wapen fan Muntsjesyl
Ofbyld:Nes (Noardeast-Fryslân) wapen.svg|Wapen fan Nes
Ofbyld:Nijewier wapen.svg|Wapen fan Nijewier
Ofbyld:Peazens-Moddergat wapen.svg|Wapen fan Peazens-Moddergat
Ofbyld:Raard wapen.svg|Wapen fan Raard
Ofbyld:Sweagerbosk wapen.svg|Wapen fan Sweagerbosk
Ofbyld:Ternaard wapen.svg|Wapen fan Ternaard
Ofbyld:Waaksens (Dongeradeel) wapen.svg|Wapen fan Waaksens
Ofbyld:Warfstermûne wapen.svg|Wapen fan Warfstermûne
Ofbyld:Westergeast wapen.svg|Wapen fan Westergeast
Ofbyld:Wetsens wapen.svg|Wapen fan Wetsens
Ofbyld:Wierum (Friesland) wapen.svg|Wapen fan Wierum


### Flaggen

Ofbyld:Aldwâld vlag.svg|Flagge fan Aldwâld
Ofbyld:Augsbuurt vlag.svg|Flagge fan Augsbuert-Lytsewâld
Ofbyld:Bornwird vlag.svg|Flagge fan Boarnwert
Ofbyld:Burum vlag.svg|Flagge fan Boerum
Ofbyld:Brantgum vlag.svg|Flagge fan Brantgum
Ofbyld:Hiaure vlag.svg|Flagge fan De Lytse Jouwer
Ofbyld:Kollumerpomp vlag.svg|Flagge fan De Pomp
Ofbyld:Oostmahorn vlag.svg|Flagge fan De Skâns-Oostmahorn
Ofbyld:De Triemen vlag.svg|Flagge fan De Trieme
Ofbyld:Vlagdokkum.png|Flagge fan Dokkum
Ofbyld:Aalsum vlag.svg|Flagge fan Ealsum
Ofbyld:Anjum vlag.svg|Flagge fan Eanjum
Ofbyld:Easternijtsjerk vlag.svg|Flagge fan Easternijtsjerk
Ofbyld:Eastrum vlag.svg|Flagge fan Eastrum
Ofbyld:Veenklooster vlag.svg|Flagge fan Feankleaster
Ofbyld:Ferwert vlag.svg|Flagge fan Ferwert
Ofbyld:Foudgum vlag.svg|Flagge fan Foudgum
Ofbyld:Vlag Hallum.png|Flagge fan Hallum
Ofbyld:Hantum vlag.svg|Flagge van Hantum
Ofbyld:Hantumhuizen vlag.svg|Flagge fan Hantumhuzen
Ofbyld:Hegebeintum vlag.svg|Flagge fan Hegebeintum
Ofbyld:Holwerd vlag.svg|Flagge fan Holwert
Ofbyld:Ie vlag.svg|Flagge fan Ie
Ofbyld:Ingwierrum vlag.svg|Flagge fan Ingwierrum
Ofbyld:Jouswier vlag.svg|Flagge fan Jouswier
Ofbyld:Kollum vlag.svg|Flagge fan Kollum
Ofbyld:VlagKollumerzwaag.svg|Flagge fan Kollumersweach
Ofbyld:Lioessens vlag.svg|Flagge fan Ljussens
Ofbyld:Marrum vlag.svg|Flagge fan Marrum-Westernijtsjerk
Ofbyld:Metslawier vlag.svg|Flagge fan Mitselwier
Ofbyld:Moarre vlag.svg|Flagge fan Moarre
Ofbyld:Munnikenzijl vlag.svg|Flagge fan Muntsjesyl
Ofbyld:Nes (Dongeradiel) vlag.svg|Flagge fan Nes
Ofbyld:Nijewier vlag.svg|Flagge fan Nijewier
Ofbyld:Paesens and Moddergat vlag.svg|Flagge fan Peazens-Moddergat
Ofbyld:Raard vlag.svg|Flagge fan Raard
Ofbyld:Sweagerbosk vlag.svg|Flagge fan Sweagerbosk
Ofbyld:Ternaard vlag.svg|Flagge fan Ternaard
Ofbyld:Waaxens vlag.svg|Flagge fan Waaksens
Ofbyld:Warfstermûne vlag.svg|Flagge fan Warfstermûne
Ofbyld:Westergeast (Noardeast-Fryslân) vlag.svg|Flagge fan Westergeast
Ofbyld:Wetsens vlag.svg|Flagge fan Wetsens
Ofbyld:Wierum vlag.svg|Flagge fan Wierum


### Oare wapens en flaggen

Ofbyld:Oostmahoorn-Esonstad wapen.svg|Wapen fan Esonstêd
Ofbyld:Esonstad vlag.svg|Flagge fan Esonstêd
Ofbyld:Bartlehiem wapen.svg|Wapen fan Bartlehiem
De plakken Blije, Burdaard, Ginnum, Hantumerútbuorren, Jannum, Jislum, Lichtaard, Reitsum en Wânswert ha gjin wapen of flagge.

## Ferkear en Ferfier
### Wegen
Noardeast-Fryslân hat in oantal N-wegen binnen de gemeente dy’t funksjonearje as wichtige ferkearsaders troch de regio hinne. Dizze N-wegen binne:
* N356: Nyegea - Dokkum (wurdt koart ûnderbrutsen troch N361 by Dokkum) - Holwert
* N357: Ljouwert - Holwert
* N358: Fryske Peallen - Bûtenpost - Holwert
* N361: Tytsjerk - Dokkum - Lauwerseach - Winsum Gr. - Grins
* N910 (Trekwei): Gerkeskleaster - Dokkum

De boppesteande N-wegen slute op harren beurt oan op de gruttere ferkearsaders: A7 / A31 / A32

### Iepenbaar Ferfier
De gemeente hat fansels in grut tal ferskillende iepenbierferfierslinen – tefolle om allegear op te neamen. Dêrom hjir in seleksje fan in pear wichtige ferbiningen binnen de gemeente:

##### Bus
* **Line 51:** Ljouwert – Readtsjerk – Dokkum – Eanjum – Lauwerseach (foar de fear nei it eilân Skiermûntseach)
* **Line 66:** Ljouwert – Holwert Feardam (foar de fear nei it eilân It Amelân)
* **Line 355 (HOV):** Boalsert – Wommels – Dokkum – Ljouwert
* **Line 356 (HOV):** Dokkum – Feanwâlden – Drachten

#### Boat
* Holwert Feardam – It Amelân
* De Skâns-Oostmahorn – Skiermûntseach

#### Spoar
* **Line RE1 (Sneltrein):** Ljouwert – Feanwâlden – Bûtenpost – Grins
* **Line RS1 (Stoptrein):** Ljouwert – Ljouwert Camminghabuorren – Hurdegaryp – Feanwâlden – De Westereen – Bûtenpost – Grypskerk – Súdhorn – Grins

## Polityk
Waarnimmend boargemaster fan Noardeast-Fryslân wie it earste jier Haijo Apotheker fan D66. Begjin jannewaris 2020 is er opfolge wurden troch de eardere FNP-deputearre Johannes Kramer.

De gemeenteried fan Noardeast-Fryslân bestiet út 29 sitten. Op 21 novimber 2018 fûnen der fanwegen it oprjochtsjen fan 'e nije gemeente (tuskentiidske) weryndielingsferkiezings plak foar de gemeenterie fan Noardeast-Fryslân. De útslach fan dy en lettere ferkiezings wie sa: