open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Willem van Haren (diplomaat)

**Willem fan Haren** (Ljouwert, 17 oktober 1626 - Ljouwert, 15 april 1708) wie in grytman fan It Bilt, rintmaster fan de domeinen, steatsman, diplomaat en kurator fan de Universiteit fan Frjentsjer. Hy ferfolde ferskate misjes, ûnder mear nei Denemark, Sweden, Keulen en Ingelân. Hy wie belutsen by de Frede fan Nymwegen. Hy besoarge de jurist Gerard Noodt in oanstelling by de Hegeskoalle fan Frjentsjer. Karel XI fan Sweden wie befreone mei Willem fan Haren, de bouhear fan de yn 1683 boude, en nei him neamde tsjerke yn Sint Anne. Karel XI skonk swiere koperen doarren foar de grêfkapel.

Fan Haren bewenne in grut pân yn Ljouwert, dat tsjintwurdich brûkt wurdt as it Keramykmuseum It Princessehof. 

## Keppeling om utens
* www.de stellingwerven oer Willem fan Haren
Frysk Puzelwurdboek

It **Frysk Puzelwurdboek** is in helpmiddel by it oplossen fan Fryske puzels. It ferskynde yn 1992 by de Afûk yn Ljouwert en is gearstald troch Douwe van der Meulen.

It earste diel fan it puzelwurdboek giet út fan de omskriuwings dy't yn puzelopjeften foarkomme. De mooglike oplossings, de 'frege wurden' stean efter de omskriuwing neamd. It giet fan koarte nei lange wurden en jout safolle mooglik synonimen en foarbylden. 

It twadde diel fan it wurdboek is in samling wurden dy't it meast frege wurde, oarere neffens rubriken. De rubriken omfetsje underwerpen lykas: Ark en Reau, Dielen fan in boerepleats, Fryske skriuwers, Fryske wetternammen, Manieren fan gean, Plaknammen, Planten en beammen, Poddestuollen, Sûchdieren en folle mear.

It Frysk Puzelwurdboek (ISBN 90-6273-403-0 ) is yn 2002 ferskynd op CD-rom as Fryske Puzelensyklopedy.
Willem van Haren (dichter)

Jhr. **Willem fan Haren** (Ljouwert, 21 febrewaris 1710 – Sint-Oedenrode, 4 july 1768), broer fan Onno Zwier fan Haren, wie in Nederlânsk dichter, diplomaat en kritikus fan it koloniale bewâld.

## Biografy
Willem fan Haren studearre yn Frjentsjer, letter yn Grins. Nei it ferstjerren fan syn pake Willem fan Haren (grytman) yn 1728 folge hy him op as grytman fan It Bilt. Op syn lângoed waarden jirpels ferboud,  dy't iten waarden troch Amsterdamske weesbern. Eltsenien waard siik omdat se ferkeard tamakke wienen.
Yn desimber 1752 fernielde in brân yn syn hûs by Sint Anne syn boekerij, en dêrmei it *Deiferhaal fan Daam van Haren, de wettergeus*. Mei syn frou, Marianne Charles, dy't yn it gefolch fan prinsesse Anna yn de Nederlannen komd wie, bewenne er it hûs yn Sint Anne, oant syn beneaming yn de Steaten-Generaal (1740) dêr't hy al gau mei syn oprop om mei te dwaan oan de Eastenrykske Suksesjeoarloch, ek as dichter optrede. Fan Haren skreau in lilk gedicht oer de Bataviaaske Fury, wêrby't teminsten 5.000 Sinezen de dea fûnen. Yn 1744 stelde in Fryske ôffurdige út dat de Sosjeteit fan Suriname no wol genôch fertsjinne hie oan de koloanje en oft it sels foar de definsje opdraaie moast of de koloanje oerdrage moast. 

Doe't Nederlân yn oarloch wie, waard hy deputearre yn it fjild, oant febrewaris 1748. As skout fan Peellân wenne er by Sint-Oedenrode, dêr't er Henkeshage kocht hie en hie yn syn ôfwêzichheid ûnwerstelbare ferliezen yn syn Fryske goederen. Hy waard folmachtige oan it hof te Brussel, mar rekke troch in twadde houlik yn 1659 mei syn húshâldster, Catharina Louise Natalis, út de geunst fan prinsesse Anna. Syn sitewaasje waard hieltyd niteliger en yn 1767 bruts hy syn bilbonke. Willem van Haren makke op 4 july 1768 op Henkeshage in ein oan syn libben.

Ien fan syn bastertdochters, Henriette Amalia de Nerha, wie de leafste fan Mirabeau, in Frânsk revolúsjonêr.

## Wurk
* *Ter gedachtenis van myne moeder* (Ljouwert 1732); syn earste gedicht
* *Gevallen van Friso* (Amsterdam 1741, 1758) 
* *Woest Batavia*, (1740)*Leonidas* (Ljouwert 1742)

## Referinsjes
Sfinks fan Giza

De **Sfinks fan Giza** is it grutste en ferneamdste byld fan in sfinks yn 'e wrâld, dat tradisjoneel datearre wurdt yn 'e perioade tusken 2560 en 2530 f.Kr.. It befynt him tichtby de trije grutte piramiden yn Giza, dêr't de piramide fan Cheops it ferneamdst fan is. Der is lykwols in soad ûndúdlik oer de sfinks, sa binne der ferskate útien rinnende ferklearrings oer it ûntstean en de foarm. Ek soenen der noch romten ûnder de sfinks befine moatte. 

## Sjoch ek
Swarte krie

De **swarte krie** (*Corvus corone*), ek wol **krie**, **kraai**, **âld roek** of **âld(e) ka**, is in fûgel út de famylje fan de kriefûgels.

## Foarkommen
In folwoeksen krie is sa'n 48 sm grut en waaget in 550 gram. Yn krie is in stik grutter as in ka in ek hielendal swart, faak mei in grienige gloed oer de fearren. Fan de roek dy't likegrut is binne se te ûnderskieden troch de keale hûd dy't de roek om de snaffel hat, ek hat de roek fearren om syn poaten en in swarte krie net.

## Fersprieding
De soart komt foar yn West- en Sintraal-Jeropa en ek yn it Easten fan Aazje komt de swarte krie foar. Dêr libbet de ûndersoarte *C. corone orientalis*.
Yn it tuskenlizzende gebiet libbet de Skierroek, dy't besibbe is oan de swarte krie, de wittenskippers binne der noch net út at in no in ûndersoarte is fan de swarte krie as in aparte soarte. Yn it gebiet wêr't beide soarten foarkomme blykt dat se ek fruchtbere neiteam fuortbringe kinne.

## Fuortplanting
It nêst wurdt fanôf maart yn de foarke fan in beamtûke boud troch beide âlden. De aaien wurde allinne troch it wyfke útbret. De Krieën briede net yn koloanjes sa as roeken en de ka. De blaugriene aaien mei donkere flekken binne in 4 sm grut. De 4 oant 7 aaien wurde in 18 dagen bebret. Dêrnei wurde de jongen troch beide âlden fersoarge, nei in 28-35 dagen fleane de jongen út.
Latynske skoalle

De **Latynske skoalle** wie eartiids (foar de 19e iuw) in skoaltype dêr't learlingen (allinnich jonges út begoedige húshâldings) tariede waarden op de universiteit. It skoaltype wreide har oer gâns Europa út. 

Destiids wie it Latyn de taal fan de wittenskip, en de kolleezjes op universiteiten waarden yn dizze taal jûn. Kennis fan it Latyn wie essinsjeel foar elkenien dy't dy't hegere stúdzjes dwaan woe. It lesprogramma fan de Latynske skoalle bestie foar it meastepart út Latyn. Oare fakken wienen fan mindere betsjutting.

In soad Nederlânske stêden (ûnder mear Amsterdam, Rotterdam, De Haach, Dordrecht - it âldste fan Nederlân, Alkmaar, Gouda, Haarlim, Leien, Dimter en Grins), hiene sûnt de 14e iuw in Latynske skoalle. Sûnt de 16e iuw waard ek it Gryksk opnomd yn it skoalprogramma.

Yn de 18e iuw waard yn Nederlân de populariteit fan de Latynske skoallen minder, ûnder mear troch de opkomst fan de "Frânske skoallen", dêr't Frânsk leard wurde koe (in taal dy't doe dwaande wie it Latyn te ferstjitten fan syn posysje as Europeesk lingua franca) en praktyske fakken lykas boekhâlden.

Yn 1838 waard der yn Nederlân in ûnderwiisherfoarming trochfierd, wêrby't de Latynske skoalle plak makke foar it gymnasium, in skoaltype dêr't Latyn noch hieltyd it wichtichste fak wie, mar wol folle mear tiid útlutsen waard foar de moderne talen (Frânsk en Dútsk, bytiden ek Ingelsk), wiskunde en natuerwittenskippen. Yn de jierren nei 1838 waarden alle Latynske skoallen omset yn gymnasia.

It opskrift boppe de eardere Latyske skoalle yn Gouda : *"Praesidium atque decus quae sunt et gaudia vitae - Formant hic animos Graeca Latina rudes"* bestjut (frij oersetten) : 'Om ris ta steun, sieraad en boarne fan wille yn it libben te wêzen, foarmje Gryksk en Latyn hjir de noch rûge geast'.

Yn Fryslân hawwe der latynske skoallen west yn Boalsert, Dokkum, Frjentsjer, Harns, De Jouwer, Kollum, Ljouwert, Snits en Warkum.
Peter Heerschop

**Peter Heerschop** (folút: **Petrus Theodorus Heerschop**; Bussum, 7 septimber 1960) is in Nederlânsk kabaretier, akteur, telefyzjeprogrammamakker en skriuwer.

## Libben
Heerschop gie nei it Sint-Vituscollege, in vwo-skoalle yn Bussum,  nei de sportakademy. Hjir learde hy Joep van Deudekom kennen, wêrmei't er goed befreone rekke. Viggo Waas siet twa klassen leger.

Ein tachtiger jierren rjochten de kabaretgroep NUHR op en dienen yn 1987 totaal sûnder tarieding mei oan Cameretten, wêr't se yn de finale kamen.

Hy wie te sjen yn de telefyzjeprogramma's *[[Kopspijkers]]* en *[[Vrienden van Van Swieten]]*. Oan beide programma's skriuwde hy sels ek mei. 

Sûnt 2002 fersoarget Heerschop alle freedtemoarnen in wikeoersjoch neamd *Lieve Marianne*, yn it programma *Evers Staat Op* fan Edwin Evers op Radio 538. De namme fan dit oersjoch is ûntliend oan hyurdrydster Marianne Timmer, oan wa't hy it oersjoch sabeare fertelt. It ûnderdiel waard nammentlik betocht by de Olympyske Winterspullen fan 2002 yn Salt Lake City.

Mei Hans Sibbel (Lebbis) makke hy yn juny 2003 foar NET 5 it programma *[[127 wensen]]*: op reis mei... It programma wie in kombinaasje fan in reisprogramma en in natoer-dokumintêre, ôfwiksele mei stikjes út it teater, wêr't se in publyk oer harren aventoeren fertelden.

Hy spile in learaar yn de film *[[Shouf Shouf Habibi!]]* en de haadrol yn de koarte film Balbezit.

Yn 2006 makke hy syn teaterdebút mei it stik *Het Goede Lichaam*, de opfolger fan *[[De Vagina Monologen]]*, beide skreaun troch Eve Ensler.

## Telefyzje
* 2002 - *[[De Familie van der Ploeg]]* - Broer
* 2007 - *[[Najib wordt wakker]]* - himsels

## Keppeling om utens
* name|id=1279650|name=Peter Heerschop  De ynternet film databank (Ingelsk)
Viggo Waas

**Viggo Waas** (Amsterdam, 18 april 1962) is in Nederlânsk kabaretier, akteur, telefyzjeprogrammamakker, skriuwer en sjonger.

Waas gie nei de sportakademy. Doe't hjir in lustrum fierd waard, joech Waas in optreden tegearre mei Joep van Deudekom en Peter Heerschop, dy't twa klassen heger sieten.

Hoewol't hy ûnder it grutte publyk bekend wurden is troch syn wyklikse optredens yn it VARA-programma Kopspijkers (sûnt 1998, wêr't hy faak Johan Cruijff imitearre), makke hy sûnt 1987 al kabaret mei de groep NUHR. 

Yn de telefyzjesearje Spangen (yn it seizoen 2000/2001) wie hy te sjen as Ron Sterling en hie hy in rol yn de telefyzjefilm *Ochtendzwemmers* (2001). Fierders spile hy yn de films Lef (út 1999) en De Sluikrups (2002). Hy wie ek te sjen yn Dit was het nieuws, TV7 en Vrienden van Van Swieten. Oan dit lêste programma skreau hy sels mei. Yn de hjerst fan 2007 wie hy ek te sjen yn de romantyske komeedzje Alles is liefde.

Sûnt 2008 is hy mei syn eigen band ek aktyf as sjonger.

## Telefyzje
* 2002 - *[[De Familie van der Ploeg]]* - Berry
* 2007 - *[[Alles is liefde]]*
* 2007-2008 -*[[Najib wordt wakker]]* - himsels
NUHR

De kabaretgroep **NUHR** (*Niet Uit Het Raam*), besteande út Joep van Deudekom, Peter Heerschop, Viggo Waas en Eddie B. Wahr, makke al spraakmeitsjende kabaretprogramma's doe't de hearen frege waarden foar it VARA-telefyzjeprogramma Kopspijkers.

**Niet uit het raam** wurdt yn 1987 oprjochte as de hearen wat dwaan wolle foar it lustrumfeest fan de sportakademy wêr't se op sitte. Omdat se net ynspylje op de aktualiteit, beskôgje se harren sels net as kabaretier. Boppedat binne se net polityk engasearre en bringe eins ek gjin boadskip oer.

Yn datselde jier (1987) dogge se mei oan Cameretten en krije dêrmei lanlike bekendheid at se yn de finalle witte te kommen. Mei harren earste jûnfollende programma "De Kift" stean se yn 1988 yn de Nederlânske teaters. De populariteit fan it selskip groeit ûnder kabaretleafhawwers en NUHR makket geregeldwei in nije teaterfoarstelling.

## De Ploeg
Ein jierren njoggentich wurdt De Ploeg oprjochte. Dizze groep bestiet neist Joep van Deudekom, Peter Heerschop en Viggo Waas ek út Han Römer, Titus Tiel Groenestege, Genio de Groot en ferskate gastakteurs as Najib Amhali en Piet Römer. De Ploeg makket gjin humor, mar komysk drama, wat de minsken dy't ferwachtsje nei in humoristyske jûn te gean, soms wat fernuveret. De earste foarstelling *Vinger in de pap* is lykwols in grut súkses.

## Programma's
* 1987: Wienieniewiezegtzegtniewiewie (Cameretten)
* 1988: De Kift
* 1990: Wonderkinderen 
* 1992: Sprokkelaars 
* 1993: Uitverkorenen 
* 1994: Het verdrag 
* 1994: Niet uit het raam zingen (lietsjesprogramma) 
* 1994: Het leven is... (telefyzjeprogramma)
* 1996: Afgeragd
* 1996: Niet uit het raam luisteren (lietsjesprogramma)
* 1997: Aardige mensen (telefyzjeprogramma)
* 1997: Alle dertien NUHR (lietsjesprogramma) 
* 1997: NUHR-tv (telefyzjeprogramma)
* 1998: De Ploeg: Vinger in de pap
* 1998: Kruistocht (mei Eddie B. Wahr) 
* 1999: De Ploeg II: En nu.. revue! 
* 2000: De nacht van NUHR (ienmalige foarstelling)
* 2000: Driestuiversopera (toanielstik: De Ploeg mei Carice van Houten en Margôt Ros fan NNT)
* 2001: Hangplek 
* 2002: Wachten op Godot (toanielstik fan NNT mei Viggo Waas, Peter Heerschop, Justus van Oel, Hans Riemens en Andrew Makkinga)
* 2002: Familie van der Ploeg (bernesearje foar de VPRO)
* 2002: Festen (toanielstik: De Ploeg mei Piet Römer, Saskia Temmink en Ria Marks)
* 2003: Over de top (Winner Poelifinario)
* 2005/2006: Vendetta, De Godvader deel IV (toanielstik: De Ploeg mei Najib Amhali, Lies Visschedijk en Marisa van Eyle)
* 2007: Natuurlijke selectie
* 2008: Ben Hur
* 2010-2011: Het werkt wel
* 2012 .... De ploeg danst op de vulkaan
* 2013-2014: Back to Basic
* 2015-2017: Draai het eens om (winner fan de Poelifinario 2016)
* 2018: Alle 30 NUHR

## Diskografy
* 1994: Niet uit het raam zingen
* 1996: Niet uit het raam luisteren
* 1998: Alle dertien NUHR
* 2001: Zinloos genieten

## Keppeling om utens
* NUHRder Courant
Rimmer Mulder

**Rimmer Mulder** (Drachten, 1948) is in sjoernalist en fan 1988 oant 2009 haadredakteur fan de Ljouwerter Krante. 

Fan 1965 oant 1968 wurke Mulder by it Frysk Deiblêd. Yn 1968 gie er nei it deiblêd *[[Trouw]]* en fan 1981 oant 1987 by de GPD.

Mulder kaam op 1 oktober 1987, op oanstean fan Jacob Noordmans, yn tsjinst by de Ljouwerter Krante as adjunkt-haadredakteur. Yn april 1988 waard er algemien haadredakteur. Yn 2008 wie er de langst sittende haadredakteur fan Nederlân. Yn 2008 kundige er oan dat er der op 1 septimber 2009 mei ophâlde soe.

Yn 2007 ferskynde fan him de bondel "Mijn Friesland" mei bespegelingen oer de provinsje Fryslân.
Skierroek

De **skierroek** (*Corvus cornix*) is in fûgel út de famylje fan de Kriefûgels.

## Fryske nammen
Oare Fryske nammen foar de Skierroek binne Blauwe Weesjonge, Skiere Krie as Skierkert.

## Foarkommen
De fûgel is nau besibbe oan de Swarte Krie, it is dan ek noch net dúdlik at de skierroek in aparte soarte is. Yn uterlik is der in grut ferskil, de swarte krie is hielendal swart wylst de skierroek in ljochtgrize rêch, boarst en búk hat.

## Fersprieding
De Skierroek komt foar yn Noard en East-Jeropa en it westen fan Aazje. De skieding mei it gebiet dêr't de Swarte Krie foarkomt leit yn Dútslân oan wjersiden fan de rivier de Elbe.

## Sjoch ek
Johannes Mulder

**Johannes Mulder** (Frjentsjer, 15 maaie 1769 - Grins, 18 novimber, 1810) wie in Frysk ferloskundige.

Hy wie ienich bern fan Claas Mulder, keapman en boargemaster fan Frjentsjer, en Aaltsje Staalstra. Nei de Latynske skoalle begûn Mulder syn akademyske stúdzjes yn Frjentsjer  op 28 july 1785. Hy soe der filosofy en genêskunde studearje. De earste jierren lei hy him benammen ta op de natuerkundige fakken. Op 22 septimber 1790 helle hy de graad fan doktor yn de filosofy. In wike letter liet hy him ynskriuwe oan de Universiteit Leien as studint medisinen.

As studint hat Mulder in grut oantal thúsbefallingen dien. Yn 1792-93 makke hy in stúdzjereis nei Ingelân. Sa tarêsten om praktyske feardigens yn de hielkunde mar benammen yn de ferloskunde, kaam Mulder begjin 1794 wer nei Nederlân en helle hy syn graad. Yn 1797 hâlde hy syn iepenbiere. Lykas wenst yn dy tiid ûntwurp elke heechlearaar yn de ferloskunde syn eigen ferlostange. Yn 1807 waard Mulder oan de Universiteit fan Grins beneamd as heechlearaar, as betingst easke hy in eigen klinyk. By syn earste yntrede hâlde hy in rede oer Petrus Camper.

Johannes Mulder ferstoar op ± 41-jierrige leeftiid nei in kaakoperaasje.

## Boarne
Redefiering fan Johannes Mulder oer *Over de redenen, waarom de Nederlanders in het algemeen zeer weinig tot verbetering en uitbreiding van de heel- en verloskunde hebben toegebragt* (Ljouwert 1797). Fan in ynlieding foarsjoen troch dr. H.L. Houtzager. Erasmus Publishing 1997
Johannes Bogerman

**Johannes Bogerman** (Uplewert, 1576 - Frjentsjer, 11 septimber 1637) wie in Fryske teolooch. Hy krige bekendheid as foarsitter fan de Synoade fan Dordrecht yn 1618 en as oersetter fan dielen fan it Alde Testamint foar de Steate-oersetting.

Bogerman waard berne te Uplewert yn East-Fryslân as soan fan Johannes Bogerman, in eardere pastoar en letter predikant. Bogerman wie strang kalvinistysk en fûl bestrider fan oanhingers fan ôfwikende kalvinistyske en oare farianten fan it kristlik leauwe lykas de sosianen, arminianen en menisten. Hy studearre oan de Universiteit fan Frjentsjer en wie dêrnei predikant te Snits (1599-1602), Inkhuzen (1603-1604) en Ljouwert (1604-1634) en heechlearaar teology oan de Universiteit fan Frjentsjer (1634-1637). Hy wie troud mei Grytsje Piers en ferstoar sûnder bern nei te litten. Op 18 augustus 1605 wurdt yn Ljouwert in Corneliske (Knilliske) doopt as dochter fan Joanes (Jehannes) Bogerman.

Op 1 maart 1605 wurde de Fryske deputearren Wiarda en Oenema kommitearre om mei Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg en Johannes Bogerman har te kearen ta Jacobus Lautenbach oanhinger fan it sosinianisme om him te freegjen oft hy by 'sijne opinie en dwalinge' bliuwt.

## Keppeling om utens
* Libbensbeskriuwing fan Johannes Bogerman op de website fan de lykneamde Snitser skoallemienskip
* Wa wie Johannes Bogerman? 
* Johannes Bogerman yn de DBNL
Erna Augusta Brinkman

**Erna Augusta Brinkman** (Snits, 25 maart, 1972) is in eardere Frysk follybalster. Se kaam foar Nederlân út op de Olympyske Spullen fan 1992 en op dy fan 1996. 

Brinkman spile yn it Nederlânsk follybalteam dat de gouden medalje wûn op it Europeesk kampioenskip fan 1995 troch Kroaasje yn de finale te ferslaan. Yn totaal hat Erna Brinkman 333 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Durk Wiersma

**Durk Wiersma** (Reduzum, 21 septimber 1934 - Grou, 9 july 2023) wie in ûnderwizer, Fryske puzelmakker en dammer.

As meiwurker fan it Mienskiplik Sintrum Underwiis wie er dwaande mei it Teleboerd- en TV-lessen foar basisskoallen dy’t troch Omrop Fryslân útstjoerd waarden. De lessen dêrfan waarden gearstald mei Sjoerd van der Schaaf en Roel Bergsma. Under lieding fan Durk Wiersma kaam oan de ein fan seis Teleboerdlessen in damdei. Dit groeide út ta in jierliks damtoernoai (12x) yn gearwurking mei it PFDB. Yn 1994 waard dit oerdroegen oan Jelle Bangma. Yn 1995 krige Durk Wiersma de Propagandapriis fan it Frysk Dambûn. 

## Puzelguod
**Puzelguod** is in puzelboekje fan Durk Wiersma en gearstald út materiaal fan it Mienskiplik Sintrum foar Underwiisbegelieding yn Ljouwert. It is in samling puzels foar bern fan 10-90 jier dy't útkaam yn 1984. Der is in ferskaat oan krúswurdpuzels, rebussen en oare soarten. De antwurden fan de puzzels stean net efteryn it boekje, wol komme de oplossings faak binnen de puzels te stean.

## Keppeling om utens
* ''Oud-onderwijzer Durk Wiersma overleden'', De Grouster
Wilhelm Schmidt

**Wilhelm Schmidt** (1868 – 1954) wie in Eastenrykske linguïst, antropolooch, en etnolooch.  

Wilhelm Schmidt waard berne yn Hörde, Dútslân yn 1868. Hy gong by de Mienskip fan it Godlike Wurd (Societas Verbi Divini) yn 1890 en waard ta katolyk pryster wijd yn 1892. Hy studearre linguistyk oan de universiteit fan Berlyn en Fienna.

Syn iere linguïstyke wurk gong oer de Mon-Khmer-talen fan Súdeast Aazje. Dat ûndersyk brocht him op it idee dat der in brede groep fan Austryske talen bestean moast, dy't ferbûn binne mei de Austronesyske talegroep.  

Sûnt 1912, begûn Schmidt mei it publisearjen fan syn 12-dielige *Der Ursprung der Gottesidee*, 'De oarsprong fan it Godsidee', en ûntwikkele hy syn teory fan it primitive monoteisme, it leauwen dat primitive godstsjinsten ûnder sawat alle stammen begûn mei it essinsjele konsept fan in hege god &mdash; meastentiids in himelgod &mdash; dy't in goedwillich skepper wie. Neffens Schmidt syn teory makken minsken harren in God dy't de earste oarsaak waard fan alle dingen en hearsker wie fan himel en ierde noch foardat manlju en froulju begûnen mei it ferearjen fan in grut tal goaden.

Yn 1906 rjochte Schmidt it blêd de Anthropos  op, en yn 1931 stifte hy it Anthropos Institute, dy't un distiid beide noch hieltyd bestien. Yn 1938, ûnder it Nazy-rezjym flechte Schmidt en it Ynstitút nei Fribourg, Switserlân.   

## Literatuerferwizings
*  *"Die Mon-Khmer-Völker, ein Bindeglied  zwischen Völkern Zentralasiens und Austronesiens"*, 'De  Mon-Khmer folken, de bân tusken de folken fan Sintraal Aazje en Austronesia'. *Archiv für Anthropologie*, Braunschweig, New series, 5:59-109, 1906.
*  *"Die Beziehungen der austrischen Sprachen zum Japanischen"*, 'De konneksje fan Austryske talen mei de Japaneeske'. *Wien Beitrag zur Kulturgeschichte und Linguistik* 1:239-51, 1930.

## Fuotnoaten
Loadewyk fan Nassau

Greve **Loadewyk fan Nassau** (Dillenburg, 10 jannewaris 1538 - Mook, 14 april 1574) wie in jongere broer fan prins Willem fan Oranje. 
Ek wie Loadewyk de fertrouwensman en sekretaris fan Willem fan Oranje. Dat se in goede bân hienen blykt út de soad korrespondinsje tusken Loadewyk en Willem dy't bewarre bleaun is.

## Libben
### Jonge jierren
Loadewyk fan Nassau wie it seisde bern fan Willem de Rike en it fjirde bern fan dy syn twadde frou grevinne Juliana fan Stolberg. Loadewyk groeide op yn Dillenburg en wie in soad by syn broer Willem, wêrfoar't er tsjinst die as sekretaris. Ek fierde hy de ûnderhannelingen yn Dresden mei keurfoarst Maurits fan Saksen oer it houlik fan Willem mei dy syn dochter Anna fan Saksen.

### Tachtichjierrige Oarloch

Oan de foarjûn fan de Tachtichjierrige Oarloch wie hy ien fan de lieders fan it Eedferbûn fan Eallju en mei-opsteller fan it Smeekskrift fan de eallju dat it ferbûn oanbea oan lânfâdesse Margareta fan Parma. It smeekskrift om in minder strang rezjym yn de Nederlannen te fieren fûn gjin gehoar, de Spaanske kening Filips II stjoerde yn reaksje troepen ûnder lieding fan de Hartoch fan Alva.

Loadewyk fierde de troepen fan Willem fan Oranje oan by de slach by Heiligerlee, wêr't syn broer Adolf sneuvele. Hjirnei waard hy by de Slach by Jemmingen ferslein troch de troepen fan de Hartoch fan Alva. Troch neaken oer de Iems te swimmen wist hy skraachoan te ûntkommen.

Dêrnei gie hy nei Frankryk wêr't hy diplomatike tsjinsten ferrjochte foar syn broer Willem. Yn Frankryk hied er ek kontakten mei de hugenoaten, benammen mei harren lieder, Gaspard de Coligny. Yn 1569 liedt er in kontingint Hugenoatske troepen by Montcontour. Mar de hugenoaten waarden ferslein en Loadewyk moast Frankryk ûntflechte, wêrnei't er yn de Nederlannen wer tsjinst naam as legeroanfierder. 

Doe't de wettergeuzen op 1 april 1572 Den Briel ynnomd hienen, seach hy kâns op 23 en 24 maaie by ferrassing de stêden Valencijn en Bergen (Henegouwen) yn te nimmen (sjoch *[[Besetting fan Bergen]]*). Alva belegere dêrnei Bergen, en by it weibliuwen fan fersterkings (syn bûnsgenoat Gaspard de Coligny, dy't mei in protestantsk leger út Frankryk wei de Spanjerts oanfalle soe, waard yn de Bartholomeüsnacht fermoarde) moat Loadewyk de stêd opjaan. Tegearre mei syn broer Hindrik fierde hy dêrnei de legers oan by de Slach op de Mookerheide, wêr't hy sneuvele.


File:Counts of Nassau.jpg|Loadewyk (*lofts*) tsjin syn broers Jan (*sittende*), Adolf, en Hindrik
File:After Antonio Moro - Louis, Count of Nassau - Google Art Project.jpg|Louis de Nassau, Adriaen Thomasz Key, 1570-1574
Panteön

In **panteön**, fan it Grykske παν, *pan* ("alle") en θεος, *theos* ("god"), is de oantsjutting foar it totaal oan goaden en godheden fan in beskate religy. Dêrby wurdt dizze term fral brûkt as it om in polyteïstyske godstsjinst giet, mei in frij grut tal goaden en mei boppedat in dúdlike struktuer yn 'e ûnderlinge ferhâldings tusken sokke goaden, dy't him yn 'e regel uteret yn omskreaune famyljeferhâldings en in ôfbeakene taakferdieling. In goed foarbyld fan sa'n religy is it Grykske heidendom.

Oarspronklik wie de beneaming 'panteön' yn it Gryksk yn gebrûk as oantsjutting foar in timpel dy't bedoeld wie foar de ferearing fan alle goaden (en dy't dus net wijd wie oan ien spesifike god of goadinne). Sûnt de Ferljochting wurdt de term 'panteön' ek wol brûkt yn oerdrachtlike sin, foar de sammele elite fan in beskate kultuer of maatskippij of fan in diel fan in kultuer of maatskippij. Sa soe men yn heechdravende taal bgl. de produsinten en regisseurs fan Hollywood omskriuwe kinne as in panteön.
Yndysk subkontinint

It **Yndysk subkontinint**, ek wol **Foarynje** neamd (Efterynje is in synonym foar Súdeast-Aazje), is it gebiet yn Súd-Aazje dêr't de lannen Yndia, Banglades, Pakistan, Sry Lanka en dielen fan Nepal, Bûtan, Myanmar en Sina lizze. Yn Pakistan wurdt it subkontinint ek wol it *Yndo-Pak Subkontinint* neamd.

Geologysk besjoen is it in subkontinint, meidat it op in eigen tektoanyske plaat leit, de Yndyske plaat, dêr't it gebiet fan de rest fan Aazje ôfsûndere wurdt. De súdlike krite fan it subkontinint foarmet in mânsk skiereilân, dy't yn it noarden ôfskieden wurdt fan Sina en Mongoalje troch de Himalaya dy't ek de kulturele grins tusken it subkontinint en it oare part fan Aazje foarmje.
Jordaan (rivier)

De **Jordaan** (Hebriuwsk: נהר הירדן, *nhar hajarden*) (Arabysk: نهر الأردن, *nahr aloerdoen*), is in rivier yn it Midden-Easten dy't troch de Jordaandelling fia de Mar fan Tiberias nei de Deade See streamt. De trije boarnrivieren fan de Jordaan binne de Dan, Banias en Hasbani. Op it trijelannepunt fan Syrje, Jordaanje en Israel mûnet ek de Jarmuk yn de Jordaan út.

Yn grutte parten foarmet de Jordaan de grins tusken Israel en de besette Westlike Jordaanouwer yn it westen en de Golanhichten (oarspronklik Syrysk en troch Israel beset) en Jordaanje yn it easten. 

Tsjintwurdich wurdt 70 oant 90% fan it wetter fan de rivier brûkt foar minsklike doelen dêr't de rivier in stik lytser fan wurden is. Mei as gefolch dat it opdrûgjen fan de Deade See flugger gien is; in proses dat al tûzenen jierren oan de gong is om't der mear wetter ferdampt as dat der ynkomt. 

De Jordaan wurdt faak neamd yn de Bibel, dy't ûnder mear ferhellet fan de doop fan Jezus Kristus yn de rivier troch Jehannes de Doper. Dat soe bard wêze kinne op it plak Betany oer de Jordaan.


Ofbyld:River Jordan.jpg|De Jordaan
Ofbyld:Jordan baptism site.jpg|Mooglik doopplak fan Jezus
Ofbyld:Jordan River - Dead Sea.png|It plak dêr't de Jordaan yn de Deade See útkomt
Kreta

**Kreta** (Gryksk: Κρήτη, *Kriti*), is in Gryksk eilân yn de Middellânske See. Tsjintwurdich wenje der om-ende-by 480.000 minsken. Op it eilân hat him yn de Aldheid in eigen kultuer ûntwikkele dêr't it hichtepunt fan lei tusken 2000 en 1400 f.Kr. 

## Geografy
It oerflak fan Kreta is goed 8300 km² grut. It eilân leit yn it suden fan de Egeyske See en foarmet de grins mei de Libyske See. It eilân is 260 km lang en de breedte rint útien fan 12 km (by Lerapetra) oant 60 km (tusken Dion en Lithinon). Kreta hat in tige berchich lânskip. Ferspraat op it eilân rinne in oantal lytse rivierkes dy't it meastepart fan it jier drûch steane. 

De Kretensyske floara is útsûnderlik divers: der waakse wol 2170 soarten planten en blommen, dêr't 311 allinnich op it eilân foarkomme. By Kreta heare ek noch wat lytse eilannen, dêr't it wichtichste Gavdos fan is mei 29,6 km². De meast nijsgjirrige binne nei alle gedachten de súdeastlike eilantsjes Krissy en Koufonisy (4,8 km²), dy't net bewenne binne.

De grutste stêd op Kreta is Heraklion mei om-ende-by 145 tûzen ynwenners. 

## Skiednis
It eilân Kreta is ûntstien troch it oer elkoar hinne skowen fan Jeropeeske en Afrikaanske kontinintale platen op deselde wize as de Alpen en de Himalaya ûntstien binne. De âldste tekenen fan beskavings datearre út sawat 6500 f.Kr. doe't folken út Lyts-Aazje har op it eilân nei wenjen setten. Dat tiidrek stiet bekend as Neolitikum en einige likernôch 3000 f.Kr. Dêrnei kaam de Minoyske beskaving opsetten. Dy brocht goede seefarders, hannelers en lânbouwers fuort. Omdat sy sawat it hiele eastlike part fan de Midslânske See kontrolearren, hienen sy net te krijen mei fijannen. Dêrtroch koenen sy harren harren beskaving fier ûntwikkelje. De stêd Knossos wie nei alle gedachten in wichtich searemonieel en polityk sintrum. Om 1400 f.Kr. makke in allesferwoastende ierdskodding en fulkaanútbarsting (Thera).

Om 1000 f.Kr. lutsen folken fan 't it Grykske fêstelân nei Kreta en bruts de *[[Doryske tiid]]* oan. De 2500 jier dy't dêrop folgen wurde karakterisearre troch oanienskeakeling fan oarloggen. Efterinoar foelen Romeinen, Arabieren, Byzantinen, Feneesjers en Turken it eilân binnen. Under de Turkske oerhearsking, sûnt 1645 begûnen de Kretenzers in grutte ûnôfhinklikensstriid. Dy striid wie ynearsten frij beheind, mar late úteinlik ta de ûnôfhinklikens fan it eilân yn 1898. Yn 1913 waard Kreta opnommen yn it Keninkryk Grikelân. 

## Nijsgjirrichheden
Op Kreta binne in soad archeologyske fynplakken. 
* Knossos
* Festos
* Samariakleau
* Kleau fan Agia Irini
* Arkadi Kleaster
* Spinalonga
* Mar fan Kournas
Minoyske beskaving

De **Minoyske beskaving** of **Minoyske kultuer** is de beneaming fan de Kretinzyske kultuer en keunst fan foar 2000 f.Kr.-1200 f.Kr. en ferneamd nei Minos.
Hettiten

De **Hettiten** wienen in Yndogermaansk folk dat likernôch 2000 f.Kr. - 1000 f.Kr. yn Lyts-Aazje en it noarden fan Syrje wenne. Sy koenen goed fêstingen bouwen en ek harren skiedskriuwerij en rjocht stienen op in heech peil.
Wurdwiis

**Wurdwiis** is in Frysk kompjûterspultsje oer taal dat yn 2002 ûntwikkele is troch Otto B. Wiersma en Douwe van der Meulen.

It spul biedt letters oan dy't teplak setten wurde moatte yn it spylfjild. Mei dy letters moat besocht wurde om wurden te foarmjen. Yn it spylfjild meie dy wurden yn fjouwer rjochtingen rinne (horizontaal, fertikaal en diagonaal), sadat mei it delsetten fan ien letter ynienen meardere wurden fûn wurde. De letters fan de fûne wurden wurde ferwidere en de wurden wurde yn de list setten. 
It spul hâldt de tiid en de punten by, sadat men ek ûnderling wedstrydsjes spylje kin. Persoanlike skoares en TOP-10 oersjoggen binne te besjen en út te printsjen. De grutte fan it spylfjild en de lingte fan op te sykjen wurden is by elk spul yn te stellen.

It is in multy-media-spul: by ferskate wurden binne bypassende lûden te hearren.

## Keppeling om utens
*Oer Wurdwiis
Etrusken

De **Etrusken**, ek **Tyrrenen** neamd (dêrfandinne de Tyrreenske See) wienen yn de Aldheid ynwenners fan Etruerje. Sy sprutsen in net-Yndogermaanske taal dy't noch net ûntsifere is. Bloeitiid fan harren kultuer wie tusken de 8e iuw f.Kr. oant 1e iuw f.Kr. De Etrusken waarden yn 280 f.Kr. troch de Romeinen ferslein en ûnderwurpen, mar hawwe in soad ynfloed útoefene op de Romeinske kultuer Sy wienen benammen masters yn de edelsmeikeunst.

## Literatuer
  : Ruma Rasna – Die etruskischen Wurzeln Roms. http://www.academia.edu/28000848/Ruma_Rasna_Die_etruskischen_Wurzeln_Roms
Yndo-Jeropeänen

Mei **Yndo-Jeropeänen** (eartiids ek wol **Yndogermanen** neamd) wurdt in folk oantsjutten dat yn it 3e millennium f.Kr. op de flakten fan Kazachstan en West-Sibearje libbe (om-ende-by tusken de Wolga en de Jenisej) en dy't tsjintwurdich sjoen wurde as de foarâlden fan in protte folken mei in Yndo-Jeropeeske taal. 

## Skiednis
De foarfallen dy't hjirûnder beskreaun wurde binne basearre op archeologyske ûnderstellings oer de histoaryske Yndo-Jeropeänen. Lykwols is in soad noch hieltyd net dúdlik en wat der krekt allegear foarfallen is wurdt noch altyd bediskusearre.  
 
* Om 5500 foar Kr.: De Yndo-Jeropeänen ferlitte harren stamgebiet yn de Oekraïne en festigen harren yn Kazachstan. Mooglik lutsen sy yn westlike rjochting fierder Jeropa yn. 
* Om 5000 foar Kr.: Fanút Kazachstan wurdt it oare part fan Sintraal-Aazje betreden. Opgravings fan hynstebonken litte sjen dat doe al dieren offere waarden foar de goaden. Yn dizze tiid moat ek in begjin makke wurde mei de orale tradysjes fan de Veda's. (Sa wurdt ferhaald fan de *Uttara* (letterlik *it uterste*): it noarden dêr't tige kâld wie: wat mooglik oerleverings binne fan de lêste iistiid).
* Om 3000 foar Kr.: de Yndo-Jeropeänen kringen Afganistan binnen.
* Om 2500 foar Kr.: Nefens Koerganhypoteze brânskattende krigersfolken it Midden-Easten en Anatoalje, sy meitsje in ein oan de beschavingen fan de Sumearjers.
* Om 2000 foar Kr.: de Yndo-Jeropeänen splitse harren op yn ôfsûnderlike folken. In westlike kloft lûkt rjochting Baltikum (letter bekend as de Letten en Litouwers), in subkloft lûkt noch westliker en festiget him yn Sintraal-Jeropa (de lettere Itaaljers, Germanen, Slaven en Kelten). Yn Lyts-Aazje wurde de earste Yndo-Jeropeeske riken foarme: fan de Hittiten en de Luwiërs. In oare kloft Yndo-Jeropeänen lûkt nei it Easten: nei Iran (de lettere Meden en Perzen) en Yndia (de Ariërs). Yn Yndia wurde neffens guon boarnen de beschavingen fan de Indus (Mohenjo-Daro en Harappa) en de Ganges (Dravidiërs) troch de Ariërs ferneatige.
Súd-Aazje

**Súd-Aazje** is in part fan Aazje. It wurdt yn it noardeasten, noarden en het noardwesten troch bergen ôfskieden fan de rest fan Aazje. Somtiids wurdt ik ek wol oantsjutten mei de beneaming Yndiaaske subkontinint. De folgende gebieten wurde der ta rekkene:

* De lannen op it fêstelân; Afganistan, India, Pakistan, Nepal, Bûtan en Banglades
* De lannen yn de Yndyske Oseaan; Sry Lanka en de Maldiven.

Tibet dat ûnderdiel útmakket fan Sina, wurdt om kulturele redenen ek soms ta Súd-Aazje rekkene.

It gebiet beslaat om-ende-by 4,5 miljoen km² wat oerien komt mei sawat 10% fan it hiele kontinint Aazje. Súd-Aazje is ien fan de earmste regio's yn de wrâld dêr't goed 20% fan de wrâldbefolking libbet.
Ban Ki-moon

**Ban Ki-moon** (Chungju, Chungcheongbuk-do, 13 juny 1944) is in Súd-Koreaanske diplomaat en politikus dy't earder minister fan Bûtenlânske Saken en Hannel wie fan syn lân. 

Fan 1 jannewaris 2007 oant en mei 31 desimber 2016 wied er sekretaris-generaal fan de Feriene Naasjes. Hy wie de opfolger fan Kofi Annan. Dêrmei is Ban de achtste sekretaris-generaal op rige.

Op 9 oktober 2006 hat de Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes unanym Ban foardroegen as nije sekretaris-generaal foar in tiidrek fan fiif jier, rinnend fan 1 jannewaris 2007 oant 1 jannewaris 2012. Nei de weromlûking fan de Letske Vaira Vīķe-Freiberga, ien fan de lêste oerbleaune kandidaten, wie de nominaasje fan Ban noch mar in formaliteit. De Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes hat op 13 oktober 2006 syn oanstelling offisjeel goedkard. Op 14 desimber 2006 lei Ban de amtseed ôf.

Op 21 juny 2011 waard Ban Ki-moon unanym fannijs keazen troch de Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes dêr 't er in twadde amtsperioade mei yngie, einigjend op 31 desimber 2016.

Ban Ki-moon waard op 1 jannewaris 2017 opfolge troch de Portugees António Guterres.

Foardat er minister wie ferfolle er ferskate oare politike en diplomatike funksjes. Sa wie er ûnder oare ambassadeur yn Eastenryk en ek earder wurksum yn ferskate funksjes by de Feriene Naasjes. Yn 2018 krige er oan de RUG in earedoktoraat foar syn bydragen oan it klimaatakkoart fan Parys en waard er beneamd ta foarsitter fan de Global Commission on Adaptation, mei in fêstiging yn Grins en Rotterdam.

Ban Ki-moon sprekt floeiend Ingelsk en Frânsk. Hy is troud en hat trije bern. Hy is in oanhinger fan it Kristlik leauwen mar neffens eigen sizzen net oansletten by in Tsjerke.

## Keppeling om utens
* Hiemside Sekretaris-generaal Ban Ki-moon op de webstee fan de Feriene Naasjes
Çatalhöyük

**Çatalhöyük**, earder **Çatal Hüyük** (Turksk: *çatal* = foarke; *höyük* = heuvel) wie in tige grutte neolityske delsetting yn it suden fan Anatoalje. Mei 13 hektaren is Çatal Hüyük de grutste en meast ûntwikkele delsetting of stêd út de prehistoarje dy't ea fûn is. 

De âldste bewenningslagen fan Çatal Hüyük binne fan om-ende-by 7500 f.Kr. It plak bleau goed 1000 jier lang bewenne mar rekke om 6200 f.Kr. yn ferfal. De befolking ferspriede har doe oer de flakte. Der binne in oantal ferklearrings foar dat barren. Sa wurdt wol oannommen dat dit foarfal feroarsake is trochdat in groep bewenners it net iens wie oer de sosjale struktuer binnen de delsetting. Mar it ferfal soe faaks ek wol te krijen hawwe trochdat oare groepen minsken yn it gebiet arrivearren. Nei alle gedachten kamen dizze ymmigranten út gebieten om de Swarte See hinne, dy't ûnder wetter ronnen. It is ek noch mooglik dat Çatal Hüyük ferlitten waard trochdat de boaiem útrûpele wie, sadat de minsken fuortlûke moasten op siik nei nije grûn.

Yn 1958 waard Çatalhöyük by tafal troch pleatslike boeren ûntdutsen. De delsetting waard lykwols earst wrâldferneamd troch de opgravings ûnder lieding fan James Mellaart tusken 1961 en 1965.  By dy opgraving die bliken dat dat part fan Anatolië it sintrum west hat fan in heechûntwikkelde neolityske kultuer. Mellaart foel lykwols by de Turkse autoriteiten yn ûngenede en waard út Turkije ferballe, wêrnei't der in ein kaam oan de opgravingen. Yn 1993 waard it wurk wer oppakt op troch de allyksa Britske archeolooch Ian Hodder, in learling fan Mellaart, fan de universiteit fan Cambridge. Dit projekt rint oant no ta troch en hat in folslein oare benadering fan argeologysk fjildwurk, analysearjen en ynterpretaasje (*Post-processual archaeology*). 


CatalHoyukSouthArea.JPG|Opgravings op it súdlike terrein fan Çatal Hüyük
File:Catal Hüyük Restoration B.jpg|Restaurearre ynterieur
File:Ankara Muzeum B19-36.jpg|Sittende frou fan Çatal Hüyük
	

## Sjoch ek
* Neolityske revolúsje
Harappa

**Harappa** (Sanskryt हडप्पा, haḍappā) is in argeologysk fynplak yn Punjab, yn it noardeasten fan Pakistan. It leit oan de eardere rin fan de rivier de Ravi, sa'n 35 km súdwest fan Sahiwal. Harappa is in ruïnestêd út 'e tiid fan 'e earste Yndusbeskaving fan 'e Aldheid, dy't by argeologyske opgravings oan it ljocht brocht is. 

## It Antike Harappa
De oerbliuwsels fan it âlde Harappa foarmje de ruïnes fan in fersterke stêd út de Aldheid. Dizze stêd makke yn de antike âldheid in bloeitiid troch tusken 3300 f.Kr. en 1600 f.Kr. Nei alle gedachten wennen der op har hichtepunt goed 40.000 minsken, wat foar dy tiid in hiele protte wie. 
De ûntdekking waard dien troch Sir Alexander Cunningham dy't yn de jierren 1872 oant 1873 de earste opgravings útfierde. De wiere betsjutting fan Harappa krong pas troch nei 1920, doe't de hege âlderdom en de betrekkingen mei in folle rommer ferspriede hege beskaving ûntdekt waard, dêr't Harappa inkeld in wichtige skeakel yn foarme. 

De stêd wie oplutsen út liemtegels, dy't yn de sinne drûge of bakt wiene. Ek lei der in fêst rjochthoekich patroan fan strjitten dêr't troch eardere bewenners goed oer neitocht wie. Datselde strjittepatroan is oeral oantroffen yn oare opgroeven stêden yn de Yndusfallei. De oanwêzigens fan wenten foar riken of eallju en timpels binne net weromfûn.

Archeologen tinke dat de antike stêd fan Harappa in urbaan sintrum foarme dat de hiele noardlike sône fan de Yndusfallei dominearre. 

## Keppeling om utens
* Opgravings fan de stêd
* Diskusje omtrint de Harappa tradysje en wiidweidige bibliografy 
* Ofbyld fan in mooglike rekonstruksje

## Literatuer
* , *The Collapse of the Indus-Script Thesis: The Myth of a Literate Harappan Civilization*, EVJS, vol. 11 (2004), issue 2 (Des.) http://users.primushost.com/~india/ejvs/ejvs1102/ejvs1102article.pdf
* , "*Horseplay in Harappa*" Frontline, 10 oktober, 2000. http://www.flonnet.com/fl1720/fl172000.htm
Wynmotor De Hoeve

De **Wynmotor De Hoeve** is in poldermole by it doarp De Hoeve yn de gemeente Weststellingwerf. Hy stiet hast 3 km benoardeasten it doarp yn it lyts natuergebiet oan de súdlike ouwer fan de Linde. 

De mole is in lytse Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 12 blêden en in diameter fan 3,5 meter, dy't makke waard troch de firma Bakker út Drylts. It krekte boujier is ûnbekend. De mole is net mealree en is net foar publyk tagonklik, al kin men der wol op in pear meter ôfstân by komme.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor De Hoeve te De Hoeve''
Wynmotor Sibrandahûs

De **Wynmotor Sibrandahûs** is in poldermole by it doarp Sibrandahûs yn de gemeente Dantumadiel. De mole is in  Amerikaanske wynmotor mei in wjukkerêd fan 12 blêden en in diameter fan ûngefear 2,5 meter. Hy stiet bewesten it doarp oan de Burdaarder Strjitwei. De mole is net mealree en net te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Sibrandahûs te Sibrandahûs''
Wynmotor Skarsterbrêge 1

De **Wynmotor Skarsterbrêge 1** is in poldermole en ryksmonumint by it doarp Skarsterbrêge yn de gemeente Skarsterlân, dy't boud waard tusken 1920 en 1925. De mole is in Amerikaanske wynmotor, dy't in kilometer of fjouwer ten westen fan it doarp oan de opfeart fan de Houtfeart stiet, net fier fan de De Kûfurd. It krekte boujier is net bekend. De wynmotor, mei in flecht fan 5 km., dy't yn 2008 yn minne steat wie is net iepen foar publyk.

Ten easten fan Skarsterbrêge stiet noch in lytsere wynmotor.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor 1 Skarsterbrêge yn Skarsterbrêge''
Wynmotor Skarsterbrêge 2

De **Wynmotor Skarsterbrêge 2** is in poldermole tichtby it doarp Skarsterbrêge yn de gemeente Skarsterlân. De mole is in Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden, dy't mear as in kilometer beëasten it doarp daliks oan de A6. Hy waard makke troch de firma *Mous* út Balk en hat in wynrêd fan 18 blêden mei in diameter fan 4.5 meter. It krekte boujier is ûnbekend. Hy is eigendom fan in partikulier en net iepen foar publyk.

Bewesten Skarsterbrêge stiet in noch gruttere wynmotor.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân
## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor 2 Skarsterbrêge yn Skarsterbrêge''
Wynmotor Spangea

De **Wynmotor Spangea** is in poldermole by it doarp Spangea yn de gemeente Weststellingwerf.  Hy stiet ten easten fan de *Spangeahoekwei* yn it súdlike diel fan it natoergebiet de Rottige Meente. De lytse Amerikaanske wynmotor mei in flecht fan 4,5 m. is net mealree. De wynmotor, dy't der yn 2010 al jierren ferfallen by stie, is net iepen foar publyk.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Spangea te Spangea''
Wynmotor Nijbrêge

De **Wynmotor Nijbrêge** is in poldermole yn it doarp Nijbrêge yn de gemeente Skarsterlân. De lytse Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 12 blêden en in diameter fan 3,5 meter, waard om 1925 hinne boud. Hy stiet oan de râne fan in petgat oan de eastside fan de Hearresleat. De wynmotor is net mealree en ek net iepen foar publyk.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor Nijbrêge yn Nijbrêge''
John Michael Talbot

**John Michael Talbot** (Oklahoma City, 8 maaie 1954), is in Amerikaansk Roomsk-Katolike muonts, sjonger, lietesskriuwer en gitarist. Hy is ien fan de populêrste sjongers fan de Katolike tsjerke. Hy is ek de stifter fan de kleasteroarder *The Brothers and Sisters of Charity* yn Eureka Springs, Arkansas..

## Diskografy
* 1. *Reborn* (1972) 
* 2. *John Michael Talbot* (1976)
* 3. *The New Earth* (1977)
* 4. *The Lord's Supper* (1979)
* 5. *Beginnings / The Early Years* (1980)
* 6. *Come to the Quiet* (1980)
* 7. *The Painter* (1980)
* 8. *For the Bride* (1981)
* 9. *Troubadour of the Great King* (1981)
* 10. *Light Eternal* (1982)
* 11. *Songs For Worship Vol. 1* (1982)
* 12. *No Longer Strangers* (1983) 
* 13. *The God of Life* (1984)
* 14. *Songs For Worship Vol. 2* (1985)
* 15. *The Quiet* (1985)
* 16. *Be Exalted* (1986)
* 17. *Empty Canvas* (1986)
* 18. *The Heart of the Shepherd* (1987)
* 19. *Quiet Reflections* (1987)
* 20. *The Regathering* (1988)
* 21. *Master Collection* (1988)
* 22. *The Lover and the Beloved* (1989)
* 23. *Come Worship the Lord Vol. 1* (1990)
* 24. *Come Worship the Lord Vol. 2* (1990)
* 25. *Hiding Place* (1990)
* 26. *The Birth of Jesus* (1990)
* 27. *The Master Musician* (1992)
* 28. *Meditations in the Spirit* (1993)
* 29. *Meditations from Solitude* (1994)
* 30. *Chant from the Hermitage* (1995)
* 31. *The John Michael Talbot Collection* (1995)
* 32. *The Talbot Brothers Collection* (1995)
* 33. *Brother to Brother* (1996) 
* 34. *Our Blessing Cup* (1996)
* 35. *Troubadour for the Lord* (1996)
* 36. *Table of Plenty* (1997)
* 37. *Hidden Pathways* (1998)
* 38. *Pathways of the Shepherd* (1998)
* 39. *Pathways to Solitude* (1998)
* 40. *Pathways to Wisdom* (1998)
* 41. *Quiet Pathways* (1998)
* 42. *Spirit Pathways* (1998)
* 43. *Cave of the Heart* (1999)
* 44. *Simple Heart* (2000)
* 45. *Wisdom* (2001)
* 46. *Signatures* (2003)
* 47. *City of God* (2005)
* 48. *Monk Rock* (2005)
* 49. *The Beautiful City* (2006)
* 50. *Living Water 50th* (2007)
* 51. *Troubadour Years* (2008)

## Keppelings om utens
* Offisjele webstee fan John Michael Talbot
* ''The Brothers and Sisters of Charity''
Toanielstik

In **toanielstik** is in wurk fan toaniel. It omfiemet twa besibbe begripen: Oan de iene kant is it de beskriuwing fan de hannelings fan de akteurs, it skreaune stik. Oan de oare kant is it de searje fan útfierings, dêr't de akteurs dy beskriuwing ynterpretearje. Richard Monette sei dat it toanielstik op 'e planke literatuer is, wylst in toanielstik op 'e planken teäter is.

In toanielstik wurdt ornaris skreaun troch ien skriuwer, as troch in pear skriuwers. Der wurdt dêrby in ûnderskie makke tusken de trageedzje, dy't in faset fan de minsklike steat beklammet, en de komeedzje, dêr't de yntriges fral it fermaak fan de taskôger tsjinje moatte.

In toanielstik wurdt ornaris troch in gruttere groep minsken, in toanielselskip, mear as ien kear útfierd. Der is lykwols ek solotoaniel, dêr't in stik mar troch ien akteur by spile wurdt, lykas Zelle troch Freark Smink. Eltse útfiering is in ynterpretaasje fan it stik sa't de skriuwer it skreaun hat. Faak is dy ynterpretaasje foar in grut part it wurk fan de regisseur, dy't bepaalt hokfoar dekors en kostúms de sfear fan it stik goed oerbringe, en tegearre mei de spilers is de regisseur ek dejinge dy't ynterpretearret hoe't de skreaune wurden en hannelings krekt brocht wurde moatte.

Toanielstikken hawwe al in skiednis fan milennia. De earste stikken dy't fêstlein binne, binne ferbûn mei religy. Mar der binne yn letter tiden sa'n protte oare foarmen fan toaniel dat oppere is dat de grûn ek wêze kin dat oer religy earder teksten fêstlein binne. It soe dan kinne dat it toaniel bûten de timpel like âld is of faaks sels noch âlder.
Wynmotor De Knipe

De **Wynmotor De Knipe** is in poldermole yn it doarp De Knipe yn de gemeente It Hearrenfean. It is in lytse Amerikaanske wynmotor, dy't sawat in heale kilometer súdwestlik fan it doarp oan de *Wâldsterdyk* stiet. De wynmotor, dy't eigendom is fan in partikulier, stie der yn 2010 ferfallen by. De mole waard yn 2012 fan syn sokkel helle om restaureare te wurden. Yn maaie 2014 is er wer teplak set en is er te berikken fan de Wâldsterdyk ôf, oer in brêchje.

De mole is funksjoneel en pompt wetter rûn yn in ticht sleatesirkwy.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens

*De Hollandsche Molen - ''Wynmotor De Knipe yn De Knipe''
Tetman de Vries

**Tetman de Vries** (Bitgummole, 1 maart 1915 - Ljouwert, 13 july 1988) wie in Fryske kabaretier en revuskriuwer. Hy foarme mei syn twillingbroer Jarich de Vries it selskip Tetman en Jarich. Hy skreau sels de stikken en kabaretprogramma's en fierde dy yn it earstoan mei syn famylje op, letter hast ek altyd mei syn frou, Miene (Wilhelmina de Vries-Ganzinga). Underwerpen yn harren stikken wiene, neist it boerelibben, aktuele en soms licht filosofyske tema's. 

Yn 1935 waard Tetman winkelsjef by it koöperative "Excelsior" yn Ljouwert. Doe't de revustikken hieltiten mear súkses krigen waard er 1947 beropsartyst. De grutte trochbraak komt mei de revu "De tiid hâldt gjin skoft", in opdracht fan it Bitgumer muzykkorps. De premiêre wie yn jannewaris 1944 en it waard dêrnei hast 1200 kear opfierd. Dêrnei folgen noch 23 Fryske revu's en kabarets, 17 gelegenheidsrevu's en 10 Nederlânske revu's. Dêr diene ek oare famyljeleden oan mei, letter benammen dochter Leny Dijkstra-de Vries en Klaas en Tine Westra.

Oant 1951 wie S.J. van der Molen pianist, Cor Huisman wie dêrnei oant 1963 muzikant en faak komponist.

Ek lettere artysten as Rients Gratama, Leo Dijkstra, Riek Landman en oaren, tefolle om allegear op te neamen, learden by Tetman en Jarich it fak.

## Revu's
* *It kin raer biteare* (1946)
* *De tiid sil 't leare* (1954)
* *Omke Doeke komt út 'e hoeke* (1962)
* *De Wrâld is uzes mei elkoar* (1966)
* *Wy boartsje hjir mar in hoartsje* (1968)

## Keppeling om utens
* ''Tetman en Jarich de Vries'', Tresoar