open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Keamer

In **keamer** (fan it Frânske *chambre*) is in gruttere romte yn in gebou, lykas in hûs, paleis, kastiel, sikehûs of kantoargebou. De meast foarkommende soarten fan keamers binne de koken, wenkeamer, sliepkeamer, badkeamer en bykoken. Sokke fertrekken wurde troch muorren, in flier en in plafon ôfsletten fan 'e rest fan it gebou en binne tagonklik troch ien of mear doarren. Ornaris hawwe se ek ien of mear finsters, dy't ljocht fan bûtendoar talitte en iepenset wurde kinne foar frisse lucht of ferkuolling.

In balkon is gjin keamer om't it gjin plafon of muorren oan alle kanten hat. In garaazje is gjin keamer om't it gjin diel útmakket fan in hûs, hoewol't yn (of boppe) in garaazje wol keamers ynboud wurde kinne. Lytsere romten yn in gebou, lykas in húske, hal, gong of oerrin, wurde ornaris net oantsjut mei de term 'keamer'. Ek de kelder en de souder binne yn prinsipe gjin keamers (want it binne ferdjippings), mar as se mar ien fertrek omfetsje, kinne se wol foar keamers trochgean. In tige grutte keamer neamt men in seal.

Keamers hawwe ornaris in funksje dy't al blykt út 'e namme: in sliepkeamer is om yn te sliepen, in ytkeamer om yn te iten en in studearkeamer om yn te studearjen of oare soksoarte dingen te dwaan, lykas boekhâlden. In wenkeamer is de beneaming foar it diel fan it hûs dêr't de bewenners it grutste part fan 'e dei trochbringe. Yn âldere huzen is dat fertrek faak opdield yn in ytkeamer en in sitkeamer, mar in modernere yndieling is om dêr ien romte fan te meitsjen, mei in diel foar in yttafel om by te iten en in oare diel mei in salontafel om noflik te sitten en gasten te ûntfangen. Noch wer nijer binne wenten mei in hiel iepen plan, wêrby't ek de koken, dêr't men iten klearmakket, by de wenkeamer lutsen wurdt.

Ferskillende soarten keamers binne:


File:Badkamer.jpg|in badkeamer
File:Interieur_woongedeelte_boerderij,_achterkamer,_overzicht_woonkamer_-_Wouw_-_20363598_-_RCE.jpg|in wenkeamer
File:Bedroom_Mitcham.jpg|in sliepkeamer
File:Hatoyama_Hall_(sun-room).jpg|in serre
File:Interieur_keuken_met_doorkijk_naar_de_eetkamer_-_Leiderdorp_-_20410590_-_RCE.jpg|In moderne koken dy't iepen is nei de ytkeamer
File:Family_room_in_Camarillo,_California,_USA.jpg|in sitkeamer
Megalyt

In **megalyt** is in stiennen monumint. It wurd 'megalyt' komt út it Aldgryksk, fan μέγας, *megas* ("grut") en λίθος, *lithos* ("stien"). It is in oantsjutting wêrmei't ferwiisd wurdt nei stiennen dy't oprjochte binne yn 'e prehistoarje. It wurd waard foar it earst brûkt yn 1849, troch de Britske histoarikus Algernon Herbert, om it bekendste foarbyld fan dit ferskynsel te beskriuwen: it monumint fan Stonehenge, yn it Ingelske greefskip Wiltshire. Foar it meastepart stamje megaliten út it Neolitikum, in tiidrek dat rûn fan 12.000 oant 3.700 jier lyn, mar der binne ek megaliten bekend dy't fan earder datearje, út it Mesolitikum, of fan letter, út 'e Kopertiid en sels it begjin fan 'e Brûnstiid. Megaliten komme oer de hiele wrâld foar. Foarbylden binne de hunebêden yn Nederlân en de *[[moai (Peaske-eilân)|moai]]* fan Peaske-eilân. Faak hiene sokke megaliten oarspronklik de funksje fan hillichdom of grêftombe. 

Der binne ûnderskate soarten megaliten. As it om ien rjochtop sette stien giet, lykas de Brunhildestien yn Belgje, sprekt men faak fan in **monolyt**, of yn beskate regio's (benammen Frankryk) fan in menhir. In stienmantsje of *cairn* is in opsteapele bulte lytsere stiennen, dy't fan in ôfstân dizenich de foarm fan in minske hat, lykas it stienmantsje fan Barnenez yn Bretanje. In alynjemint is in groep megaliten dy't yn in rige pleatst binne, lykas de Stiennen fan Carnac, ek yn Bretanje. By in stiensirkel binne de stiennen yn in rûnte opsteld, lykas by de Ninestane Rig, yn súdlik Skotlân. In *[[henge]]* is in stiensirkel wêrby't de steande stiennen belein binne mei lizzende stiennen, lykas by Stonehenge it gefal is. In tumulus is grutte bulte of heuvel fan ierde en stiennen dêr't in grêf mei oerdutsen is. Oare algemiene foarmen fan megaliten binne it stienskip, lykas Ales Stenar yn Sweden, en megalityske timpels, lykas de megalityske timpels fan Ġgantija, op Malta.

## Galery

File:Pierre Brunehaut 01.JPG|de Brunhildestien yn Belgje
File:Kurgan stelae (Kirovohrad, Ukraine).JPG|de Koerganstêles yn 'e Oekraïne
File:Tiya vue d'ensemble.JPG|de stêles fan Tiya yn Etioopje 
File:SL Anuradhapura asv2020-01 img10 Lovamahapaya.jpg|De stêles fan Anuradhapura yn Sry Lanka
File:Grand Menhir Er Grah Locmariaquer.jpg|De omfallen en yn fjouwer stikken brutsen Menhir fan Er Grah yn Bretanje
File:Moai Rano raraku.jpg|de *[[moai (Peask-eilân)|moai]]* fan Peaske-eilân
File:Menec form.JPG|de Stiennen fan Carnac yn Bretanje
File:Nine_Stones_Stone_Circle_-_geograph.org.uk_-_378417.jpg|de Ninestane Rig yn Skotlân
File:Ring of Brodgar, Orkney.jpg|De Ring fan Brodgar, yn 'e Orkney-eilannen
File:Calendar aswan.JPG|Nabta Playa yn Egypte
File:Ales stenar bred.jpg|Ales Stenar, in stienskip yn Sweden
File:Hunebed-d27.jpg|Hunebêden yn Nederlân yn 'e gemeente Borger-Odoorn
File:Dolmen at Ganghwa Island.jpg|in hunebêd op it eilân Ganghwa yn Súd-Koreä
File:Megalithic grave Harhoog in Keitum, Sylt, Germany.jpg|it megalitysk grêf Harhoog, te Keitum, op it Noardfryske eilân Sylt 
File:Tumulus Saint-Michel (2).jpg|de tumulus fan Saint-Michel yn Bretanje
File:Malta 07 Ggantija.jpg|de megalityske timpels fan Ġgantija op Malta
Jan Popkema

**Jan Popkema** (yn Fryslân, 1949) is in Frysk learaar, oersetter en publisist.

## Libben en karriêre
Popkema is in learaar Nederlânsk en Frysk, dy't yn it ferline û.m. lesjûn hat oan 'e learare-oplieding yn Ljouwert. Ek wied er aktyf as publisist fan Fryske learmiddels en as oersetter fan literêr wurk fan bgl. Gysbert Japiks. 

Yn 2018 sette Popkema foar Utjouwerij Regaad de Dútske roman *[[Das Parfum]]* fan skriuwer Patrick Süskind oer nei it Frysk. It boek ferskynde dêrnei as *[[It Parfum]]*. Yn 2020 wûn er dêrfoar de dr. Obe Postmapriis foar oersettings nei it Frysk út 'e perioade 2016-2019.
Iistiid (betsjuttingsside)

"**Iistiid**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*iistiid of iistiidfak, in geologysk tiidfak wêryn't iiskappen foarkomme op 'e poalen en yn heechberchtmen, lykas it hjoeddeistige Kwartêr
**Kwartêre Iistiid, de iistiid wêryn't wy no libje
*glasiaal, in kâldere perioade binnen in iistiid (glasialen wurde binnen in iistiid ôfwiksele mei ynterglasialen, yn ien wêrfan't wy no libje)
**Lêste Glasiaal, ek bekend as de Weichsel- of Würm-glasiaal, de meast resinte glasiaal yn 'e Kwartêre Iistiid
*Lytse Iistiid, in kâldere perioade fan 'e 15e oant de 19e iuw, dy't lykwols net erkend wurdt as in echte glasiaal
Glasiaal (betsjuttingsside)

"**Glasiaal**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*glasiaal, in kâldere perioade binnen in iistiid, wêrbinnen oft glasialen ôfwiksele wurde mei ynterglasialen
*glasiaal, it eigenskipswurd dat heart by gletsjer (dus bgl. "in glasiale delling" is in delling foarme troch in gletsjer)
Ynterglasiaal

In **ynterglasiaal** (ôflaat fan it Frânske *glace*, dat "iis" betsjut) of **ynterglasiaal tiidrek** is in perioade mei in waarmere trochsneed wrâldtemperatuer binnen in iistiid. In ynterglasiaal duorret tsientûzenen jierren. Ynterglasialen wurde binnen in iistiid ôfwiksele mei kâldere perioaden, dy't ek tsientûzenen jierren duorje en dy't glasialen neamd wurde. In ynterglasiaal wurdt karakterisearre troch it bestean fan iiskapen en gletsjers, dy't lykwols yn sa'n tiidrek yn har útwreiding beheind binne ta de poalstreken, resp. de heechberchtmen. Mei't de Lêste Glasiaal likernôch 12.000&nbsp;jier lyn einige, libje wy no yn in ynterglasiaal fan 'e Kwartêre Iistiid.
__TOC__
## Kwartêre Iistiid
De Kwartêre Iistiid begûn likernôch 2,6 miljoen jier lyn en duorret fuort oant hjoed de dei. Binnen dat tiidrek hawwe der in stikmannich ynterglasialen en glasialen west. Allinnich al yn 'e lêste 740.000&nbsp;jier wiene der teminsten acht ynterglasialen. De Foarfoarlêste Ynterglasiaal of Holstein-ynterglasiaal begûn omtrint 418.000&nbsp;jier lyn en duorre 71.000&nbsp;jier, oant likernôch 347.000&nbsp;jier lyn de Foarlêste Glasiaal begûn. De Lêste Ynterglasiaal of Eem-ynterglasiaal, dy't 13.000&nbsp;jier duorre, begûn 130.000&nbsp;jier lyn en gie 117.000&nbsp;jier lyn oer yn 'e Lêste Glasiaal. De hjoeddeistige ynterglasiaal, it Holoseen, sette omtrint 11.700&nbsp;jier lyn útein.

Ek binnen ynterglasialen kinne kâldere perioaden foarkomme. In bekend foarbyld dêrfan is de saneamde Lytse Iistiid (gjin echte iistiid), dy't him foardie fan 'e fyftjinde oant de njoggentjinde iuw. De legere temperatueren yn dy perioade hiene in dúdlik merkbere ynfloed op 'e minsklike kultuer en maatskippij, sa't ôflêzen wurde kin út 'e withoefolle wintertafrielen op skilderijen fan Hollânske keunstskilders, wêrby't lju op 'e tichtferzen grêften oan it reedriden binne (wat no suver net mear foar te stellen is). Minder wie dat it ferlern gean fan 'e Noarske koloanjes yn Grienlân nei alle gedachten ek oan 'e legere temperatueren te witen wie. Nettsjinsteande dat wie it temperatuerferskil lang net grut genôch om fan in glasiaal sprekke te kinnen.

Berekkenings fan kompjûtermodellen geane derfan út dat de hjoeddeistige ynterglasiaal teminsten noch 50.000&nbsp;jier oanhâlde sil, en wierskynlik langer om't de troch minsklike aktiviteit feroarsake klimaatferoaring en opwaarming fan 'e Ierde yn 'e berekkenings net meinommen is.
De Brak

**De Brak** is in rûne stellingmûne oan 'e Nieuwstraat yn Sluis. De mûne wurdt as nôtmûne brûkt.  

Sluis hie yn 'e 15e iuw sân mûnen, mar dy binne op ien nei allegear ferdwûn. De lêsten dy't ôfbrutsen waarden wiene houten mûnen, fan it standertype. Hja waarden yn 1926 en 1937 ôfbrutsen. 

De Brak is ferneamd nei in jachthûneras en is boud yn 1739 op in 2,5 meter hege bult. It wie de earste stienen mûne fan Sluis.   

Yn 1933 rekke de mûne bûten gebrûk en it meallen fûn nei dy tiid op de flier mei in oaljemotor plak. Op 31 oktober 1944 baarde de mûne by gefjochten ôf, mar in restauraasje folge yn 1950. 

Op 'e flier fan 'e mûne kaam in elektryske meallerij, dy't yn 1964 bûten gebrûk rekke. Sûnt wurdt de mûne brukt troch in horekagelegenheid. Yn 1973 waard de mûne oanwezen as ryksmonumint.

Fan Peaske oant yn 'e ein fan oktober bestiet de mooglikheid om de mûne te besjen.
Frisian News Items

**Frisian News Items** wie in tydskrift dat ienris yn 'e moanne útkaam, fan *[[The Frisian Information Bureau]]*, oprjochte yn 1943 troch Lolle Piers de Boer en Berend Joukes Fridsma (haadredakteur sûnt 1944) yn Grand Rapids, Michigan. 
Yn it blêd waarden de wichtige ûntjouwingen yn Fryslân op maatskiplik, polityk en kultureel mêd byhâlden: benammen de Fryske kultuer naam in wichtich plak yn, mei ûnderwerpen as taal, literatuer, sport en folkloare. Ek lânbou, yndustry en godstsjinst kamen oan bod. It Information Bureau fersoarge ek boekesirkulaasje en in bibleteek. *Frisian News Items* wie sûnt inkele jierren nei syn oprjochting frijwol in ienmansblêd fan Fridsma. Yn 1984 foel it doek foar it tydskrift.
Abdij fan Middelburch

Die **Abdij Middelburch** (ek: Abdij fan Us Leaffrou) is in eartiids oan de Jongfaam Marije wijd kleaster fan de premonstratinzers yn de Sieuwske haadstêd Middelburch.

De gebouwen fan 'e abdij wurde tsjintwurdich brûkt troch de provinsje Seelân, it Siuwsk Museum (*Zeeuws Museum*) en in pear tsjerken.

## Omskriuwing
It kompleks leit om it Abdijplein en hat fjouwer grutte tuorren en in lytse toer mei ferskate tagongspoarten. Underdiel fan 'e abdij foarmje ek de Lange Jan en noch twa tsjerken; de Koertsjerke (*Koorkerk*) en de Nije Tsjerke (*Nieuwe Kerk*).

## Skiednis
Yn 1127 stiften premonstratinzers fan it Antwerpske stift Sint-Michael in kleasterdelsetting yn Middelburch. Yn 'e rin fan 'e tiid waard de delsetting útboud ta in grut kleasterkompleks mei twa tsjerken. It kleaster besiet grutte stikken lân en groeide út ta it sintrum fan 'e macht yn Seelân. De lêste abt fan it kleaster waard sels de biskop fan it doedestiids nije bisdom Seelân. In grut part fan 'e kleastergebouwen gyng troch in brân yn 1492 ferlern, in twadde grutte brân skeinde benammen de twa tsjerken. Troch de weropbou nei brannen binne de hjoeddeiske kleastergebouwen benammen letgoatysk fan styl.

It Belis fan Middelburch (1572-1574) einige mei de kapitulaasje fan de Spaansksinnige, katolike stêd. Nettsjinsteande de garânsjes fan Willem fan Oranje om de katoliken mei rêst te litten, kaam der ûnder twang in ein oan it kleasterlibben en it bisdom Seelân. De sechtjin Norbertynske bruorren, dy't it belis oerlibbe hiene, moasten de stêd ferlitte en gyngen nei Antwerpen. De twa kleastertsjerken waarden troch de protestanten yn gebrûk nommen. De abdij die tsjinst foar it Gewestlik Bestjoer en as it bestjoerssintrum fan Seelân. Dêrnjonken wie de Admiraliteit fan Seelân yn in diel ûnderbrocht en twa iuwen lang soene yn de kleastergong siuwske munten slein wurde.

Ek doe't Nederlân yn 1814 in keninkryk waard, bleaune de Provinsjaal Steaten fan Seelân gebrûk meitsjen fan de abdij. Yn it lêste fearn fan 'e 19e iuw waarden de gebouwen restaurearre. Yn dy tiid waard in grut diel fan 'e âlde kleastergong ôfbrutsen, sadat de koets fan de Kommissaris fan de Kening better draaie koe. 

Yn 1940 rekke de abdij troch kriichshannelingen slim skansearre. De weropbou duorre oant 1965.

## Kleastertsjerken
 

Súdlik fan 'e kleastergong binne de twa tsjintwurdich protestantske tsjerken: de Koertsjerke mei de monumintale tsjerketoer (Lange Jan) en de Nije Tsjerke. De tsjerken wurde ek mei Abdijtsjerke oantsjut.
Boarstkas

Yn de minsklike anatomy is de **ribbekas(t)** (ek wol **boarstkas(t)** of **thorax** neamd) de ynslutende struktuer dy't foarme wurdt troch de ribben en de bonken dêr't se oan fêstsitte.

De ribbekas omslút de boarstholte en hat as funksje om sykheljen mooglik te meitsjen, om longen en hert te beskermjen tsjin stomp trauma en tagelyk de beweeglikheid fan de rêch net al te bot te beheinen. Troch it gearlûken fan de tuskenribspieren ferskowe de ribben wat fan elkoar. Omdat se oan de efterkant mei gewrichten oan de rêchbonke ferbûn binne ûntstiet sa in opgeande beweging dy't de ynhâld fan de ribbekas fergruttet. Sa kin de lucht better nei binnen streame by it sykheljen. By ûntspannen wurdt de ynhâld lytser, en wurdt lucht nei bûten treaun.

It bonkegedielte bestiet út tolve draaibonken, tolwe pear ribben en it boarstbien (sternum), dy't mei inoar de boarstkas (thorax) foarmje. 
De boarstholte is fan binnen beklaaid mei in tin, dûbelwannich flues (*pleura parietalis* en *pleura visceralis*) dat ek it hert en de longen bedekt. Yn de boarstholte sitte ek noch de slokterm en de grutte bloedfetten dy't nei de búkholte geane (*aorta abdominales*) of dêrwei (*vena cava inferior*) komme.
Gerbranda state

**Gerbranda state** stie yn Ferwert. Der is fierder neat oer bekend en der is neat fan oer.

A.J. van der Aa skriuwt oer de state:
*GERBRANDA, voormalige state, [[Fryslân|provincie Friesland]], [[Eastergoa|kwartier Oostergoo]], [[Ferwerderadiel|grietenij Ferwerderadeel]], bij [[Ferwert|Ferwerd]], waartoe zij behoorde*.
Koertsjerke (Middelburch)

De **Koertsjerke** (*Koorkerk*) is in tsjerkegebou yn 'e Siuwske stêd Middelburch. It heart ta it eardere abdijkompleks fan 'e stêd en de tsjerke wurdt sa neamd om't de tsjerke bestiet út it eardere koer fan de kleastertsjerke. Oant de reformaasje wie dat diel foar de muontsen ornearre. It westlike diel oan 'e oare kant fan 'e Lange Jan, de 90,5 meter hege tsjerketoer, wurdt de Nije Tsjerke (*Nieuwe Kerk*) neamd. De Koertsjerke wurdt troch in frijsinnige leauwensmienskip brûkt. 

## Skiednis

De kleastertsjerke ûnstie om 1300 hinne en ferfong doe in romaansk gebou op itselde plak. Yn 'e hjoeddeiske tsjerke binne noch resten fan 'e romaanske tsjerke ferwurke. De goatyske koertsjerke bestiet út ien beuk, is seis traveeën lang en wurdt oan 'e eastlike kant ôfsletten troch in fiifsidige alterromte. 

Nei in brân yn 1568 waard it doedestiidske houten tonferwulft ferfongen troch in stiennen netferwulft. De tsjerke waard by it bombardemint fan 17 maaie 1940 foar in part ferneatige, mar sûnt 1942 rekonstruearre. It netferwulft falt op troch de bewurke slútstiennen. De mei koalblêd en wynranken fersierde kapitelen binne skaaimerken fan de brabânske gotyk.

## Ynterieur
It ynterieur fan 'e tsjerke waard nei de Twadde Wrâldkriich oanfolle mei saken út oare tsjerken. Yn 'e eastlike ôfsluting stiet in preekstoel út 1621, dy't ôfkomstich is út de Sudertsjerke fan Amsterdam. De achtsidige kûp stiet op in stiennen foet en wurdt oerkape troch in grut klankboerd. By de noardlike muorre ûnder it Gerritsz-oargel leit in grêfstien, dy't earder noch yn de Westmonstertsjerke lein hat, in tsjerke dy't yn 1575 ôfbrutsen waard. By de súdlike muorre leit noch in 17e-iuwske grêfstien. Efter it hek oan 'e súdlike muorre leit it lêste rêstplak fan de roomske kening Willem II fan Hollân òf dat fan syn broer, Floaris de Fâd.

## Oargels

By it bombardemint yn 1940 gyng ek it 19e-iuwske oargel fan de oargelmakker Kam ferlern, dat krekt foar dy tiid fan de westlike kant ferhûze wie nei in plak boppe de preekstoel yn it eastlike diel. It Ryksmuseum fan Amsterdam hie doe noch in kas fan in ynstrumint fan Peter Gerritsz lizzen, dy't sûnt 1456 in oargelmakkerij yn Utert hie en dêr yn 1479 in oargel boude foar de Nikolaitsjerke. It hie oant 1885 tsjinst dien, mar ôfbrutsen waard om't it net mear te bespyljen wie en fanwegen it histoarysk belang oerbrocht waard nei it Ryksmyseum. Yn 1952 (1956) waard dy kas troch it Ryksmuseum yn brûklien ôfstien oan de Koertsjerke en oan de noardlike muorre ophongen. It wie ynearsten it doel om it oargel te rekonstruëarjen, mar it die bliken dat soks net mear mooglik wie.

De oargelkommisje fan de herfoarme gemeente hat doe opdracht jûn oan de oargelbouwer Van Vulpen om in hiel nij oargel op it westlike doksaal te bouwen. It besit in haadwurk, boarstwurk en pedaal en 15 registers. It ynstrumint waard op 20 juny 1969 yn gebrûk nommen.

## Gebrûk
De Koertsjerke wurdt brûkt troch de frijsinnich protestantske gemeente Middelburch en de Remonstrantske gemeente Midden-Seelân.

## Sjoch ek
*Nije Tsjerke
*Abdij fan Middelburch
Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure

**Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure** is in Amerikaanske tekenfilm út 2003. De film is de ferfolch op de film út 1973 *[[Charlotte's Web (film út 1973)|Charlotte's Web]]*.
De Hoop (Middelburch)

**De Hoop** is in stellingmûne op it súdeastlike bolwurk fan it Siuwske Middelburch en is ien fan 'e fjouwer wynmûnen yn de stêd.  

De mûne waard yn 1735 as in pelmûne boud. Nei in brân yn 1753 waard De Hoop yn 1755 wer opboud as nôt- en pelmûne. Nei alle gedachten foel de weropbou wat minder heech út, sadat de mûne in frijwat knobbich oansjen hat. 

Oant 1920 bleau de mûne op wynkrêft yn gebrûk. Yn dat jier waard it binnenwurk weibrutsen en de mûne feroare yn in moalfabryk mei in elektromotor, dy't it wurk fan de wyn oernaam. 

De mûne rekke by de bombardeminten op 'e stêd yn 1940 slim skeind. Yn 1948 krige de stêd Middelburch de mûne yn besit, dy't de mûne healwei de jierren 1950 restaurearje liet. Yn 1988 folge in grutte restauraasje en sûnt kin de mûne wer draaie, al hat de mûne fierder gjin binnenwurk.  

De mûne hat in flecht fan likernôch 24,80 meter, wylst de roeden Ald-Hollânsk hekwurk besitte. 

De Hoop draait regelmjittich troch de ynset fan frijwillige mounders en is yn gebrûk troch in muzykferiening. De mûne is sûnt 1966 in ryksmonumint.  

## Sjoch ek de oare wynmûnen yn de stêd
* De Seismûne (Baarnselaan 22)
* De Koning (Veerseweg 80)
* Ons Genoegen (J.H. Huyssenstraat)

## Keppeling om utens
*  Mûnedatabase
*  Monuminteregister
*  De Hollânske Mûne
De Seismole

**De Seismûne** is ien fan 'e fjouwer wynmûnen yn 'e Siuwske stêd Middelburch. De mûne is in ryksmonumint. 

De Seismûne is in nôtmûne op it Seisbolwurk fan Middelburch. De rûne stellingmûne is yn 1728 boud en it is de âldste fan 'e noch besteande wynmûnen fan 'e stêd. De flecht fan 'e mûne is likernôch 26 meter en de roeden hawwe Ald-Hollânsk hekwurk. 

## Skiednis
Nei de novimberstoarm fan 1940 fertutearzge de mûne. Sûnt 1955 krige de gemeente de mûne yn it besit en waard it mitselwurk wer yn oarder makke. De mûne stie lykwols stil en yn jannewaris 1968 ûntstie brân, dy't aldergelokst op 'e tiid dwêste wurde koe. Sûnt 1974 kin de mûne wer draaie en nei de restauraasje fan 'e jierren 2000-2001 is de mûne ek wer ree om te meallen. By dy restauraasje waarden de fûneminten fûn fan in noch âldere mûne. De mitsele blokken dêr't ea in standertmûne op stie, binne tegearre mei dielen fan de âlde roeden ferwurke yn in bank njonken de mûne. 

## Sjoch ek de oare wynmûnen yn de stêd
* De Hoop (Vlissings Bolwerk)
* De Koning (Veerseweg 80)
* Ons Genoegen (J.H. Huyssenstraat)

## Keppeling om utens
*  De Seismûne op de Nederlânske Mûnedatabase
*  De Seismûne op de side fan "De Hollandsche Molen"
De Koning (Middelburch)

**De Koning** is in nôtmûne oan 'e Veerseweg yn e Siuwske stêd Middelburch.

De foargonger fan 'e hjoeddeiske mûne stie eartiids oan 'e ein fan 'e Winterstraat en moast yn 1867 ôfbrutsen wurde fanwegen de oanlis fan it Kanaal troch Walcheren. De mûne ferhûze doe nei de Veerseweg, mar baarnde nei it ynslaan fan 'e bliksem yn 1882 foar it measte ôf. In diel fan 'e ûnderbou bleau bestean, mar yn stee fan it houten achtkant dat de mûne eartiids hie, krige de nije mûne in rûne boppebou. 

De mûne bleau oant 1938 op wynkrêft yn bedriuw. Yn 1951 rekke de ferrinnewearre en fersakke mûne syn wjukken en stelling kwyt, mar yn 1956 folge in restauraasje mei in nije stelling en roeden dy't ôfkomstich wiene fan in oare mûne en waard de nôtmûne wer yn bedriuw nommen. Yn 1993 ferkocht de mûndersfamylje de mûne oan 'e gemeente.

De yntusken jimmeroan mear fersakke mûne waard ûnttakele, better fundearre en wer rjochtset. Dy restauraasje waard yn 1995 foltôge. Sûnt 1998 is it ryksmonumint op frijwillige basis yn bedriuw.

## Sjoch ek de oare wynmûnen yn de stêd
* De Seismûne (Baarnselaan 22)
* De Hoop (Vlissingsbolwerk 2)
* Ons Genoegen (J.H. Huyssenstraat)
## Keppeling om utens
*  Mûnedatabase
*  Monumentenregister
*  feriening De Hollânske Mûne
Ons Genoegen (Middelburch)

**Ons Genoegen** oan 'e J.H. Huyssenstrjitte is ien fan 'e wynmûnen fan de stêd Middelburch yn 'e provinsje Seelân. De mûne stiet oars as de oare trije mûnen net yn it histoaryske sintrum, mar súd dêrfan.   

De nôtmûne waard yn 1847 boud en bleau oan 1964 yn bedriuw. Yn dat jier feroarsake in fûle brân de ferneatiging fan it mealwurk. Yn 1956 naam de gemeente Middelburch it eigendom oer. De mûne is yn 1971 wer yn oarder makke, mar it binnenwurk waard net rekonstruearre. De mûne wurdt nei dy tiid goed ûnderholden en frijwilligers litte de mûne regelmjittich draaie. 

De yn 1999 fernijde roeden fan 'e mûne binne goed 25 meter lang en hawwe Ald-Hollânsk hekwurk. Yn 2001 krige de mûne in nije stelling. 

## Sjoch ek de oare wynmûnen yn de stêd
* De Seismûne (Baarnselaan 22)
* De Koning (Veerseweg 80)
* De Hoop (Vlissings Bolwerk)

## Keppeling om utens
*  Mûnedatabase
*  feriening De Hollânske Mûne  
*  Monumintnregister
Fermanje fan Middelburch

De **Fermanje fan Middelburch** is in tsjerkegebou út 1889 oan 'e Lange Noordstraat yn it histoaryske sinstrum fan 'e Siuwske haadstêd. De tsjerke is in ûntwerp fan 'e arsjitekt Klaas Stoffels, deselde arsjitekt dy't in pear jier earder de tekenings foar de Paleistsjerke yn De Haach makke. It eklektyske gebou draacht benammen skaaimerken fan 'e neorenêssânse.

## Skiednis

Sûnt 1535 bestiet der in minnistegemeente yn Middelburch en dêrmei is it de âldste protestantske gemeente fan de stêd. De gemeente funksjonearre as in hûsgemeente, mar yn 1629 waard in sjippefabryk oankocht om dêr in tsjerke yn te rjochtsjen. 

Yn 'e twadde helte fan 'e 19e iuw woeks it tal leden fan de minnistegemeente bot en moast der omsjoen wurde nei in grutter tsjerkegebou. Yn 1888 waard in hûs en in stik grûn  oan 'e Lange Noordstraat oankocht. It hûs koe as pastory tsjinje en op 'e grûn koe it nije tsjerkegebou komme te stean. De âlde tsjerke oan 'e Hoogstraat 20 waard yn 1889 ferkocht oan it Leger des Heils en is tsjintwurdich in teäter.

Achter de nije tsjerke waard yn 1908 in gemeenteseal boud ûnder arsjitektuer fan A. van Dorst.

Sawol it eksterieur as it ynterieur fan 'e tsjerke is foar it measte noch oarspronklik. Sûnt 1997 is it gebou mei útsûndering fan de gemeenteseal in ryksmonumint

## Ynterieur
Yn 'e grutte ramen sitte fleurige glês-yn-leadramen fan de firma Hawinkels út Swalmen. De oarspronklike tsjerkebanken binne noch oanwêzich, mar de stuollen dêrtusken binne nijmoadrich. Oan 'e eastlike kant stiet in grutte tribunepreekstoel.

## Oargel
It oargel waard boud troch Bakker & Timmenga út Ljouwert. Yn it ynstrumint fan 1890 binne ûnderdielen fan âldere oargels út de âlde tsjerke ferwurke. Der binne registers fan Moreau út 1760, ûnderdielen fan Preuniger en Mennes út 1841 en fan oargelmakker W.H. Kam út 1850 en 1856.

## Keppeling om utens
* Orgels in Zeeland: Ynformaasje en disposysje Bakker & Timmenga-oargel
Klaas Stoffels

**Klaas Stoffels** (Westsaan, 12 novimber 1857 - De Haach, 27 july 1921) wie in Nederlânske arsjitekt festige yn De Haach.

Stoffels boude meast yn in eklektyske styl mei neorenêssânse en neoromaanske ynfloeden.

Stoffels wie minnist en ûntwurp ferskate fermanjes, tsjerkegebouwen foar doperske gemeentes:
* De Paleistsjerke yn de Paleisstrjitte yn De Haach (1886, neoromaansk),
* De Doperske tsjerke yn Middelburch yn Seelân (1889, neorenêssânse),
* De doperske tsjerke fan Flissingen fan 1890, oan de Nieuwe Kolveniersstraat (no Glacisstraat/Van Dishoeckstraat), ferwoastge troch in bombardemint yn 1944.
It foargebou mei toer foar de tsjerke *Het Lam van Aardenburg* (yn Aardenburg. 1888, neorenêssânse) wie ek fan syn hân.
Fierder ûntwurp er yn 1891 in nije kânsel foar de Grutte Fermanje yn Haarlim. en  steatlike huzen oan it Haagske Sweelinckplein (1897), dêr't er in (twadde) priis foar krige. Stoffels wie teffens de ûntwerper fan de earste portykwenten yn De Haach, oan de Delftselaan (1901).


Paleiskerk - Den Haag.JPG|Paleistsjerke (De Haach)
Aardenburg Weststraat-D.G.G.-1793.JPG|*Het Lam van Aardenburg*
Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 969 - Middelburg - 20417466 - RCE.jpg|Doperske tsjerke yn Middelburch, mei oargel
Interieur, preekstoel, detail - Haarlem - 20355275 - RCE.jpg|Kânsel yn de Grutte Fermanje (Haarlim)
RM18023 Den Haag - Sweelinckplein 30.jpg|Sweelinckplein 29-31, De Haach


## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
Fjirtjin Needhelpers

De **Fjirtjin Needhelpers** foarmje in groep hilligen yn de Roomsk-Katolike Tsjerke, dy't oanroppen wurde kinne foar ferskillende krupsjes. De hilligen yn de groep wurde ek yndividueel yn ferskillende kristlike streamings fereare.

De earste ferearing fan de hilligen as groep datearret út it begjin fan de 14e iuw yn it Dútske Rynlân, nei alle gedachten doe't de pest yn it gebiet omwierre. Fral yn Dútslân binne der tsjerken te finen dy't oan de fjirtjin needhelpers wijd binne. De bekendste dêrfan it de basilyk Vierzehnheiligen by Bad Staffelstein. Oare oan de hilligengroep wijde tsjerken binne te finen yn Eastenryk, Switserlân, Poalen, Tsjechje en Itaalje.  

Sintraal steane trije froulike martlers, oer wa't yn Dútslân in folgjende rymke bestiet: 

* *Sankt Margareth mit dem Wurm*
* *Sankt Barbara mit dem Turm*
* *Sankt Katharina mit dem Radl*
* *Das sind die heiligen drei Madl*

Der komme yn de list ôfwikings foar by de alve manlike needhelpers, dy't regionaal troch oare hilligen ferfongen wurde. Dy oare hilligen binne: 

* Rochus fan Montpellier 
* Nikolaas fan Myra yn stee fan Erasmus
* paus Sikstus II
* Hubertus fan Luik
* Albertus Magnus
* Leonardus fan Limoges yn stee fan Egidius

De measte needhelpers binne yn de jierren 1960 fan de roomske hilligenkalinder skrast om't hurde bewizen fan harren bestean ûntbrekke.

De wenstige list fan de Fjirtjin Hillige Needhelpers bestiet út de folgjende hilligen:
Achatius fan Byzantium

**Achatius fan Byzantium** (berne yn Kappadoasje; ferstoarn yn 303/304 yn Byzantium) wie in soldaat en martler en wurdt rekkene ta de Fjirtjin Needhelpers. Hy wurdt regelmjittich betize mei Achatius fan Armeenje. 

## Libben
Achatius tsjinne as oanfierder yn it Romeinske leger en wie yn Traasje legere. Fanwegen syn kristlike leauwe waard er tamtearre, oan in peal bûn en gisele. Hy woe lykwols net om lyk jaan en waard dêrom nei Byzantium brocht, dêr't se fierder gyngen mei it tamtearjen. Lang om let waard Achatius ûnthalze (of krusige). 

Yn it midden fan de 15e iuw waard Achatius yn it *martyrologium* fan Rome opnommen. Sûnt dy tiid heart er ta de Fjirtjin Hillige Needhelpers. Under de namme "Acato" wurdt Achatius yn Ávila en Cuenca (Spanje) fereare.

Neffens in leginde waard syn lichem yn in sarkofaach yn 'e see smiten, mar de sarkofaach woe net sinke. Yn stee dêrfan droegen de weagen de sarkofaach nei de wâl fan Kalaabrje en dêr waard er benammen yn Squillace fereare. Reliken fan Achatius lizze ek yn Hirsau Calw yn it Swarte Wâld en Weingarten yn Baden-Württemberg. Ek soene noch 10.000 soldaten harren ta it kristendom bekeard hawwe. Hja waarden allegear op de berch Ararat krusige.

## Beskermhillige
Achatius fan Byzantium is beskermhillige fan de soldaten. Hy wurdt oanroppen by pine yn 'e holle, eangstme yn de deadsstriid, by útsichtleaze sitewaasjes en by twifel. 

## Attributen
De hillige is yn 'e regel te werkennen oan in tûke mei toarnen of in krâns fan toarnen, mar ek draacht er in swurd, striidbile of in lâns.

## Feestdei
* 8 maaie: Roomsk-Katolike Tsjerke
* 7 maaie en 21 july: Otterdokse Tsjerken
* 6 maaie: Armeenske Tsjerke
Westmunstertsjerke

De **Westmunstertsjerke** (*Westmonsterkerk*) of **Sint-Martenstsjerke** (*Sint Maartenskerk*) wie de âldste parochytsjerke fan Middelburch yn provinsje Seelân. 

## Stifting
De tsjerke waard om 1000 hinne boud as earste tsjerke op Walcheren. Healwei de 11e iuw waard it parochygebiet fan 'e tsjerke opdield en ûnstiene der op Walcheren mear parochy's. Tsjin it ein fan 'e 11e iuw waard de stifting fan in twadde tsjerke yn Middelburch needsaaklik. Sa ûntstie út de Westmunsterparochy in twadde parochy fan Middelburch, mei de Noardmunstertsjerke of de Sint-Piter as parochytsjerke. De lêste parochy dy't yn it midsiuwske Middelburch fan 'e Westmunster ôfsplitst waard wie flak foar 1270 de Kleasterparochy. De parochianen dêrfan tsjerkten yn de Nije Tsjerke, de tsjerke fan 'e yn 1123 stifte abdij, dy't ek de Eastmunster- of Sint-Nikolaastsjerke neamd waard. 

## Goatyske tsjerke
De romaanske Westmunstertsjerke waard nei alle gedachten yn 1390 ferfongen troch in foarse goatyske tsjerke mei in toer op de krusing. It tsjerkegebou rekke yn 1557 by min waar slim skeind, doe't de toer op it skip foel. Dat wie ek de reden dat net de Westmunstertsjerke, mar de Noardmunstertsjerke de katedraal waard fan it yn 1559 stifte bisdom Middelburch.   

De Westmunstertsjerke foarme it sintrum fan de stêd, dêr't de merke holden waard, mar yn de jierren 1566-1567 krige de reformaasje yn Middelburch foet oan 'e grûn. Op 22 augustus 1566 fûn de byldestoarm plak. Mei't de stêd de grifformearde lear oannaam waarden de premonstratinzerske abdijtsjerke en de Westmunstertsjerke oerstallich. Yn 1575 naam de ried fan Middelburch it beslút om de Westmunstsjerke ôf te brekken. Op it lege plak waard dêrnei de Grote Markt oanlein. 

## Opgravings
Yn 1943 en 1998 fûn op it eardere plak fan 'e tsjerke argeologysk ûndersyk plak. De opgravings leine in trijeskippige goatyske tsjerke mei in transept bleat, in lang koer, in omgong mei in kapellekrâns en in grut tal alters. By de opgravings fan 1998 waarden de gegevens fan 1943 befêstige en oanfolle. Njonken fûneminten fan it noardlike transept waarden no ek de fûneminten fan 'e noardlike sakristy oantroffen. Fan it sudlike transept waard allinne in pear resten werom fûn.
Noardmunstertsjerke

De **Noardmunstertsjerke** (*Noordmonsterkerk*) of **Sint-Pitertsjerke** (*Sint-Pieterskerk*) wie in tsjerkegebou oan 'e noardlike kant fan it Hofplein yn 'e binnenstêd fan Middelburch yn de provinsje Seelân. 

## Skiednis
De oan 'e apostel Petrus tsjerke waard boud doe't in twadde parochy yn Middelburch needsaaklik waard en der in ôfsplitsing plak fûn fan 'e Westmunstertsjerke. Yn 'e 14e iuw waard de grutte goatyske tsjerke boud, dy't oant yn 'e 19e iuw bleau stean soe.

Flak foar de reformaasje waard it bisdom Middelburch stifte dat fan 1559 oant 1575 bestie. De Noardmunstertsjerke tsjinne yn dat koarte skoftke tiid as katedraal fan it bisdom. De earste en lêste biskop fan it bisdom, Nikolaas de Castro (echte namme nei alle gedachten Nicolaas van der Burg(t) of Verborgh) ferstoar yn 'e tiid doe't Middelburch belegere waard troch de Wettergeuzen. Nei de alteraasje waard de Noardmunster de wichtichste protestantske tsjerke fan 'e stêd. 

Op 30 july 1809 lâne in grut Ingelsk leger op Walcheren en al gau brieken gefjochten út mei de Frânske besetters. In pear dagen letter stiene de Ingelsen foar de poarten fan Middelburch. Nei't de Ingelsen de stêd ynlutsen, waard de Noardmunstertsjerke troch de soldaten yn gebrûk nommen as kazerne. 

De tsjerke rekke yn 'e Frânske tiid sa útsloerd, dat it brekfallige gebou yn 1834 sloopt wurde moast. Op it plak fan 'e tsjerke steane hjoeddedei hûzen en de op 2 juny 2019 foar de earetsjinst sletten Hofpleintsjerke.
Christiaan Moll

**Christiaan Hendrik Moll** (Harderwyk, 1 juny 1923 – 28 febrewaris 1998) wie in Nederlânske politikus fan de PvdA.

Hy waard berne as soan fan dr. Jakob Moll (1889-1952), rektor fan it Kristlik Lyseum yn Harderwyk, en Jolina Wielinga (1894-1955). Hy studearre ôf yn de rjochten en gie yn 1956 oan't wurk by de gemeente Ljouwert. Yn 1959 ferruile er dy gemeente foar de gemeente Utingeradiel dêr't er it ta kommys brocht. Yn oktober 1961 waard er boargemaster fan de gemeenten Kwadijk, Middelie en Warder yn Noard-Hollân en fan 1970 ôf wied er boargemaster fan Callantsoog. Ut reden fan sûnens waard him yn maaie 1976 ûntslach jûn. Dêrnei ferhuze er nei Fryslân.

Yn 1998 stoar Moll yn de âldens fan 74 jier en waard beïerdige op it Noarderbegraafplak yn Ljouwert.
Merk (hannelsgearkomste)

In **merk** (fan it Latynske *mercatus*, mei fierhinne deselde betsjutting) is in gelegenheid ta keap en ferkeap yn 'e iepen loft op in strjitte of op in plein. Dêrby sette merkkeaplju kreammen op dy't eigen besit of hierd wêze kinne. Ek komt it foar dat se har guod út in ferkeapwein ferkeapje. De kreammen op in merk binne faak kleurryk, en de merkkeaplju besykje harren waren faak mei útset lûd oan 'e man te bringen. Op 'e merk binne ek faak strjitmuzikanten of in draai-oargel te finen, dy't foar sfear soargje.

Merken binne der yn ferskate soarten. Op in algemiene merk of waremerk wurdt guod fan alderhanne soarte oanbean, mar der besteane ek merken dy't har spesjaal talizze op 'e ferkeap fan ien kategory guod, lykas in grientemerk, blommemerk, fiskmerk, boekemerk, feemerk of tekstylmerk. In boeremerk is in merk dêr't boeren sels harren produkten, lykas aaien, tsiis, griente en fruit, streekrjocht oan 'e konsumint ferkeapje, sûnder dat der tuskenhannelers oan te pas komme. In rommelmerk is gelegenheid dêr't men twaddehâns guod ferkeapet. In garaazjeferkeap is in lytse, partikuliere rommelmerk. 

In wykmerk is in merk dy't ienris yn 'e wike holden wurdt, en in jiermerk wurdt mar ienris yn it jier organisearre. Fierders binne der merken dy't ferbûn binne mei beskate tiden fan it jier, lykas in krystmerk, in nijjiersmerk of in peaskemerk. In frijmerk is in merk wêrby't de keaplju gjin belesting oer harren ferkeapen hoege te beteljen; yn Nederlân wurde sokke merken op Keningsdei yn in protte plakken holden. In bazaar is in merk yn it Midden-Easten. In supermerk is, nettsjinsteande de namme, gjin merk mar in winkel.

Oan 'e ein fan 'e tweintichste iuw waard foar de merk reklame makke mei de slogan *Op de markt is uw gulden een daalder waard* ("Op 'e merk is jo gûne in daalder wurdich"). Dêrmei woe men sizze dat de prizen fan waren op 'e merk folle leger lizze as yn 'e winkel, om't merkkeaplju folle minder kosten meitsjen as winkellju. Sa hoege se net te beteljen foar ûnderhâld oan in gebou, elektrisiteit, ferwaarming, fersekering, ensfh. Neidiel fan it net beskikken oer in gebou is dat men winterdeis yn 'e stjerrende kjeld, simmerdeis yn 'e teskroeiende hjitte en dêrtuskenyn yn 'e streamende rein bûtendoar stiet. Om harrensels en har waren tsjin it waar te beskermjen, hawwe de measte merkkeapllju dêrom merkkreammen mei in ôfdakje. 

Yn in protte stêden kin men oan 'e strjitnammen noch sjen wêr't yn it ferline merk holden waard, mei't dy strjitten faak in namme hawwe dy't einiget op "-merk". Sa hat men de Grientemerk yn Ljouwert, de Apelmerk yn Boalsert, en de Grutte Merk en de Fiskmerk yn Grins.
Synagoge fan Middelburch

De **Synagoge fan Middelburch** wie de earste synagoge yn Nederlân, dy't bûten Amsterdam boud waard. It gebou waard yn 1705 yn 'e eftertún fan 'e joad Benjamin Levie boud. De yngong is tsjintwurdich yn 'e Herenstraat en wurdt brûkt troch de Joadske Gemeente Seelân. 

Yn 1942 waard de synagoge troch de besetter sletten en yn gebrûk nommen foar it opslaan fan foardere radiotastellen. By de befrijing fan Walcheren rekke de synagoge slim skeind troch in Ingelske granaat. Nei de Twadde Wrâldkriich wie der hast gjin joadske mienskip mear en yn 'e rin fan 'e tiid ferinnewearre it gebou ta in púnbult. 

De yn 1987 oprjochte "Stifting Synagoge Middelburch", in gearwurking tusken joaden en net-joaden, hie as doel de synagoge wer te rekonstruearjen. De stifting krige de ruïne yn 1991 yn eigendom en mei help fan oerheid en donateurs waard it gebou yn 1994 rekonstruëarre.

De synagoge wurdt hjoed-de-dei wer brûkt foar tsjinsten, mar de romte is multyfunkjoneel en der kinne ek konserten holden wurde.
Chugachberchtme

It **Chugachberchtme** (Ingelsk: *Chugach Mountains*; útspr. [ˈʧuɡæʧ], likernôch: "tsjû-getsj) is in berchtme yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Alaska. It makket diel út fan it gruttere Pasifysk Kustberchtme. 

## Geografy
It Chugachberchtme leit yn it súdlike part fan 'e Amerikaanske steat Alaska, binnen de grinzen fan 'e regio Súdlik Sintraal-Alaska. It makket diel út fan in keatling fan berchtmen dy't oan 'e westlike râne fan Noard-Amearika it Pasifysk Kustberchtme foarmje. It Chugachberchtme rint rûchwei yn east-westrjochting by de súdkust fan Alaska lâns, fan it begjin fan 'e Panhandle fan Alaska by de rivier de Tana yn it easten, oant it Kenai-skiereilân en de grutte stêd Anchorage by de Cook Inlet yn it westen. It mjit likernôch 400&nbsp;km yn lingte en 100&nbsp;km yn breedte. 

Oan 'e noardkant wurdt it Chugachberchtme begrinzge troch de dellingen fan 'e rivieren de Matanuska, de Chitina en de Koperrivier. Oan 'e súdkant rinne de bergen suver oan 'e kust fan 'e Golf fan Alaska ta, dy't diel útmakket fan 'e Stille Oseaan. It heechste punt fan it Chugachberchtme is de Mount Marcus Baker, mei in hichte fan 3.991&nbsp;m. De measte berchtoppen yn it berchtme binne lykwols in stik leger, en allegear mei-inoar hawwe se in trochsneed hichte fan 1.221&nbsp;m.

Troch de lizzing by de kust lâns kriget it Chugachberchtme mear snie as wêr ek yn 'e wrâld, mei in jierliks gemiddelde fan 1.500&nbsp;sm (oftewol 15&nbsp;m). Dat komt om't de wolkens dy't fan 'e Stille Oseaan ôf oer de Golf fan Alaska nei it noarden waaid wurde, harsels leegje moatte om lichternôch te wurden en stiigje oer de bergen hinne. De noardkant fan it Chugachberchtme leit yn in reinskaad dêr't folle minder delslach falt as gemiddeld foar Alaska. Troch de grutte hoemannichte snie is it Chugachberchtme yn 'e neite fan Anchorage in populêre bestimming foar wintersporten lykas skyen en snowboarden.

De autodiken Richardson Highway, Seward Highway, Portage Glacier Highway en Glenn Highway rinne troch it Chugachberchtme. De Anton Anderson Memorial Tunnel liedt tusken Portage Lake en Whittier oan 'e Prince William Sound sawol de Portage Glacier Highway as it spoar fan 'e Alaska Railroad ûnder Maynard Mountain troch.

## Namme en skiednis
De namme 'Chugach' is in Ingelske ferbastering fan it wurd *Cuungaaciiq*, in endonym út it Tsjûgatsj-dialekt fan it Alûtiik. Dat is de memmetaal fan 'e Tsjûgatsj (*Chugach*), in subgroep fan 'e Alûtiik (*Alutiiq*), dy't in Eskimo-folk foarmje. De Tsjûgatsj bewenje fan âlds de kusten fan it Kenaiskiereilân en de Prince William Sound. Yn 1898 joech de Amerikaanske legerkaptein William R. Abercrombie dy namme oan it berchtme, hoewol't hy it stavere as "Chugatch".

## Heechste bergen

De tsien heechste bergen fan it Chugachberchtme binne:
#Mount Marcus Baker: 3.991 m
#Mount Thor: 3.698 m
#Mount Valhalla: 3.612 m
#Mount Witherspoon: 3.580 m
#Mount Einstein: 3.475 m
#Mount Tom White: 3.400 m
#Icing Peak: 3.339 m
#Mount Grace: 3.213 m
#Mount Goode: 3.165 m
#Mount Steller: 3.073 m
Hendrik Jakob Lever jr.

**Hendrik Jakob (Henk) Lever jr.** (Grins, 26 desimber 1923 – Kamp Vught, 18 augustus 1944) wie in Nederlânske fersetsstrider ûnder de Twadde Wrâldoarloch.

Henk Lever wie in soan fan boekhanneler Henk Lever sr.. Yn 1931 ferhuze er mei syn âlden, pake en broer Jan en suster Meta nei Snits. Dêr kamen se te wenjen oan it Kleinzand.

Lever wie yn de oarloch lid fan de Groep Lever, dy't ûnder oare ferantwurdlik wie foar it fersprieden fan yllegale blêden lykas Vrij Nederland en Trouw. Yn 1942 waard Henk jr. tagelyk mei syn heit en broer arrestearre troch de Dútsers. Nei in moanne  finzenisstraf yn de Amsterdamse Euterpestraat waarden se frijlitten.

Yn de nacht van 16 op 17 novimber 1943 die de Sicherheitsdienst in ynfal yn de wente fan de famylje dy't tsjinne as haadkertier fan de Groep Lever. Henk jr. wie op dat stuit net thús.

Henk jr. dûkte nei de ynfal ûnder op de pleats fan Pieter Reitsma yn Leons. Dêr waard op 25 maaie 1944 in ynfal dien troch lju op 'e siik nei yllegale wurkers. Henk koe flechtsje, mar waard besketten troch de Dútsers. Hy rekke swierferwûne en waard oerbrocht nei it Hûs fan Bewar yn Ljouwert. Hy waard dêr in tal wiken ferpleegd en dêrnei oerbrocht nei Kamp Vught. Dêr waard er op 18 augustus 1944 deasketten. Hy wie doe 20 jier.

## Neitins
Yn Snits is op it Algemien Begraafplak in monumint ta oantins fan de famylje Lever stifte op it grêf fan Jan Lever. Yn de Sudertsjerke en yn harren eardere went oan it Lytssân, no part fan it Frysk Skipfeart Museum, hinget in oantinsplakette. De Famylje Leverstrjitte yn Snits is ek nei de famylje ferneamd.


Herdenkingsmonument voor de familie Lever in Sneek.jpg|Betinkingsmonumint foar de famylje Lever op it Algemien Begraafplak yn Snits.
De Famylje Leverstrjitte in Sneek.jpg|De Famylje Leverstrjitte yn Snits.
Herinneringsplaquette Groep Lever.jpg|De plakette ta oantinken fan de famylje Lever yn it Frysk Skipfeartmuseum yn Snits.


## Keppeling om utens
* Nasjonaal Monumint Kamp Vught oer de famylje Lever
Ynspiraasje

**Ynspiraasje** yn 'e kontekst fan 'e skiene keunsten, ek wol **artistike ynspiraasje** neamd, is in ûnbewuste, hommelse befleaning fan kreätiviteit op it mêd fan bgl. de skilderkeunst, byldhoukeunst, literatuer, dichtkeunst, ensfh. It wurd 'ynspriraasje' komt fan it Latynske *inspirare*, dat "[eat earne] ynazemje" bestjut. Dit konsept hat syn woartels yn 'e Grykske filosofy. De Alde Griken mienden dat sokke ynspiraasje jin troch de muzen ynjûn waard, of oars troch de goaden Apollo of Dionysus. Krektlyk learde it Noardske heidendom dat artistike ynspiraasje fan goaden as Odin en Bragi kaam. Ek yn it joadendom komt ynspiraasje út in godlike boarne. It bibelboek *[[Amos (bibelboek)|Amos]]* ferhellet bgl. hoe't de profeet Amos oerweldige wurdt troch de stim fan God en dêrtroch net oars kin as te profetearjen. Yn 'e kristlike kontekst wurdt artistike ynspiraasje almeast sjoen as in jefte fan 'e Hillige Geast.
Spesjaal agint

In **spesjaal agint** is in resjersjeur of oar technysk ûndersiker fan in oerheidstsjinst lykas in plysjetsjinst of in feilichheidstsjinst. Sokken hâlde har foar it meastepart dwaande mei ûndersiken nei misdriuwen. Benammen yn 'e Feriene Steaten wurdt de term 'spesjaal agint' in protte brûkt, bgl. foar leden fan 'e federale resjerzje FBI, oare federale plysjetsjinsten, lykas de ATF, en feilichheidstsjinsten as de CIA. Yn it aldendeisk spraakgebrûk wurdt dêrby de oantsjutting 'spesjaal agint' ornaris ferkoarte ta 'agint'.
Stamme

In **stamme** of **stam** is in etnografyske oantsjutting foar in lytseftige etnyske groep. It byhearrende eigenskipswurd is **tribaal**, fan it Latynske *tribus*. De term 'stamme' wurdt benammen yn 'e etnology en de antropology in protte brûkt. De krekte grins tusken in stamme en in folk is dizenich en omstriden. Dat komt foar in part troch tsjinstridige teoretyske begripen fan maatskiplike en besibskiplike struktueren, mar ek fanwegen de problematyske tapassing fan 'e term 'stamme' op ekstreem ferskate minsklike maatskippijen. Yn 'e wittenskip wurdt de term 'stamme' faak kontrastearre mei oare maatskiplike en besibskiplike groepen, lykas clan, ôfstammingsgroep en famylje, en it gebrûk is dan hierargysk ynstee fan algemien etnografysk. Wat de definysje fan 'e term noch yngewikkelder makket, is dat 'stamme' net troch wittenskippers, mar troch minsken út 'e Westerske wrâld yn it algemien tapast wurdt op hast alle etnyske groepen út beskate net-Westerske beskavingsgebieten (lykas Afrika, de Amearika's en Súdeast-Aazje), ek al giet it dêrby eins om folken fan miljoenen of sels tsientallen miljoenen minsken.
Oranjemole (Flissingen)

De **Oranejmûne** (*Oranjemolen*) is in nôtmûne en in eardere pelmûne oan 'e Oranjedijk yn Flissingen yn 'e Nederlânske provinsje Seelân. De mûne is de iennige fan 'e oarspronklik 23 stedsmûnen, dy't tsjintwurdich noch yn Flissingen stiet. 

De Oranjemolen waard al yn 1699 beskreaun en hat in flecht fan 24,50/24,60 meter. Sûnt 1968 is de mûne eigendom fan 'e gemeente Flissingen.

Yn 'e Twadde Wrâldkriich hie de mûne slim te lijen fan kriichsgeweld. Oan 'e súdwestkant fan 'e mûne moat noch in kûgel út 1809 fan 'e Ingelske float sitte. Ek fan 'e Twadde Wrâldkriich binne der noch oantinkens te finen; de alliëearre striidkrêften lânen yn 1944 tichteby de mûne.
 
Yn it jier 2000 moast yn it ramt fan dykferheging de mûne omheech fizele wurde. Ek waard de skeef steande mûne by dy gelegenheid rjochtset. Yn 2002 fûn in grutte restauraasje fan 'e mûne plak. 

De Oranjemûne is yn 2014 mealree makke en wurdt mei frijwilligers brûkt om nôt te meallen. Mei de lokaasje fuort oan 'e see fangt de mûne altiten in soad wyn.    

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* feriening De Hollânske Mûne 
* Monuminteregister