Blaugiele ara

De **blaugiele ara** (*Ara ararauna*) is in fûgelsoarte út de famylje fan pappegaaien fan Afrika en de Nije Wrâld (*Psittacidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 as *Psittacus ararauna* troch Carolus Linnaeus publlisearre.

## Beskriuwing

Blaugiele ara's wurde likernôch 81 oant 92 sm lang, hawwe in spanwiidte fan 104 oant 114 sm en wege tusken 900 oant 1300 gram. Karakteristyk binne de blauwe en giele kleuren en de griene tip op 'e kop. Fan boppe binne de wjukken blau en fan ûnder giel, lykas ek de kiel en it boarst. De fûgels ha in swarte, sterke snaffel, dy't geskikt is om grutte nuten te kreakjen. De iris fan 'e blaugiele ara is ljochtgiel en om 'e eagen en de snaffel is de hûd neaken en wyt fan kleur. As se har opwine of oft se lêst fan stress ha, kin dy hûd rossich wurde. Op 'e neakene hûd binne lytse, donkere streekjes dy't troch koarte, stoppelige swarte fearkes feroarsake wurde. Dy streekjes komme by de kiel en noas tegearre. De fûgel hat krêftige donkergrize poaten.

Tusken mantsjes en it wyfkes bestiet hast gjin ferskil; it mantsje hat yn 'e regel in krekt wat foarsere bou en in wat bredere snaffel as it wyfke. 

## Fersprieding
Blaugiele ara's libje yn Bolivia, Kolombia, Brazylje, Ekwador, Frânsk Guyana, Guyana, Panama, Paraguay, Perû, Suriname en Fenezuëla. Foarhinne libbe de fûgel ek op it eilân Trinidad, mar dêr is de fûgel hjoed-de-dei útstoarn. Op it eilân Porto Riko is de fûgel útset. 

It biotoop fan 'e fûgel bestiet út drûch en fochtich tropysk en subtropysk bosk. Ek wurdt de fûgel op savannes sjoen. Se binne meast oant likernôch 500 m boppe de seespegel  heech yn 'e beammen by wetter te finen. Se libje yn pearkes of groepkes en it is in tige sosjale fûgel.

## Status
De blaugiele ara hat in grut ferspriedingsgebiet en de kâns op útstjerren is net grut. Hoefolle fûgels der binne is net bekend. It is yn it wyld lykwols net in tige algemiene fûgel en de oantallen rinne tebek, fral troch ferneatiging fan biotoop en aktiviteiten fan 'e minske. Om dy redenen meiïnoar en om't it tempo fan 'e efterútgong beheind is ta minder as 3,5% yn 't jier, wurdt de fûgel troch de IUCN as net bedrige kwalifisearre.

De fûgel is yn taheakke II fan 'e Oerienkomst oer de Ynternasjonale Hannel yn bedrige wylde Dier- en Plantesoarten opnommen, sadat de hannel yn bleaugiele ara's beheiningen hat. 

## Iten

It iten bestiet út fruit, nuten, jonge knoppen fan planten en beammen, sied, bast en nektar. Ek by it iten sitte de fûgels meast heech yn 'e beammen, fakentiden yn groepkes. De sterke snaffel wurdt brûkt om de nuten te kreakjen, wêrby't er de nút yn 'e poat fêsthâldt. Oan 'e iggen fan 'e rivieren wurde de fûgels sjoen as se klaai ite, dêr't mineralen yn sitte en dy't de gifstoffen fan it opfretten sied neutralisearret.   

## Fuortplanting

Mantsjes en wyfkes binne in pearke foar it libben. Se hawwe harren nêst yn beamholtes en briede ôfhinklik fan it leefgebiet tusken desimber oant en mei maaie. Yn Kolombia briede se relatyf ier fan desimber oant febrewaris. Yn Suriname is de briedtiid fan febrewaris oant en mei maart. In lechsel bestiet yn 'e regel út twa oant trije aaien, dy't troch it wyfke yn 28 dagen útbret wurde. De jonge fûgels iepenje de eagen nei likernôch fjouwer wiken nei it útkommen. Se binne ynearsten neaken en it duorret 80 dagen dat it fearrekleed kompletearre is. It mantsje soarget al dy tiid foar iten. Nei likernôch trije moanne ferlitte de jongen foar it earst it nêst en se wurde dan noch likernôch in moanne troch de twa âlders mei it iten holpen. Fiif jier letter binne de fûgels geslachtsryp. De fûgels kinne maklik 50 oant 60 jier âld wurde en yn finzenskip sels mear as 80 jier.

## Kouiwefûgel
Troch it gedrach, de grutte en de âlderdom is de fûgel net ienfâldich te hâlden as koaifûgel. Se easkje mear omtinken en kennis fan hâlders as bygelyks hûnen. De fûgels binne tige yntelligint en se easkje hieltiten yntellektuele stimulaasje om skerp te bliuwen. Te min omtinken makket de fûgel tige ûngelokkich en feroarsaket gedrachsproblemen. De fûgel is lûdroftich en it fernielen fan saken binne in natuerlik ûnderdiel fan syn gedrach en sil troch de eigner akseptearre wurde moatte. 

Se ha in ferskaat oan iten nedich en allinne sied of pellets fûgelfoer liede ta in fermindere sûnens fan 'e fûgel, lykas in brek oan fitaminen of swierrichheden mei it krop. Goed basisfoer foar de ara is in spesjaal foar ara's gearstalde miks fan goede pellets oanfolle mei farsk fruit, griente en nuten. Pappegaaien binne oarspronklik herbifoaren en meie hast alle grienten, fruit en nuten, útsein avokado's. It is ek wichtich om de fûgels net te fet iten te jaan, lykas produkten dêr in soad sinneblompitten of pinda's yn ferwurke binne. Pappegaaien fine dat lekker, mar soks kin ta in ytferslaving liede. Hiele walnuten binne in sûne oanfolling op it iten, sadat de pappegaai ek wat te fernielen hat. Pappegaaien fine palmnuten fakentiden lekker en ite dy ek yn harren natuerlike omjouwing, sadat dêr ien of twa oan it deistige dieet tafoege wurde kinne. As de pappegaai dy net kriget kinne ek in pear drippen palmoalje oan it iten tafoege wurde. Dat is poerbêst foar in pappegaai en soarget foar in moaie glâns fan 'e fearren. Faak yt de ara tegearre mei de eigner.

Guon produkten binne giftich foar fûgels en pappegaaien, lykas kersepitten, avokado's, sûkelade en kafeïne. In lyts bytsje dêrfan kin foar de pappegaai de dea betsjutte.

De pappegaaiesoarte wurdt ek wol krúst mei oare rassen. As de gielwjukara mei de blaugiele ara krúst wurdt, ûntstiet de Catalina-ara, in krusing mei de grienwjukara ûnstiet de robynara.