open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chapelton (Jamaika)

**Chapelton** is in merkstedsje yn Clarendon Parish, Jamaika en it eardere haadplak fan dat karspel.

De namme soe in ferkoarting wêze fan 'Chapel Town'. 

Ik plak hat in plysjeburo, in middelbere skoalle en de Sint Paulus, in anglikaanske tsjerke dy't goed 300 jier lyn stichte waard.
 
## Ferfier
### Diken
Chapelton leit oan de B3 dy't fan May Pen yn it suden nei Brown's Town yn it noarden rint.

### Spoar
Fan 1925 oant 1974 hie Chapelton in stasjon oan it spoar fan May Pen nei Frankfield.

## Bekende persoanen út Chapelton
*Linton Kwesi Johnson, dub-dichter

## Keppelingen om utens
* Fotos fan Chappelton: https://web.archive.org/web/20110927125001/http://www.golocaljamaica.com/photogallery/clarendon/1/images/Chapelton%20Square.jpg https://web.archive.org/web/20101010224503/http://golocaljamaica.com/imgz/Chapenton1.JPG https://web.archive.org/web/20101010231133/http://golocaljamaica.com/imgz/chapelton%20-%20iron%20house.JPG https://web.archive.org/web/20120614074321/http://jamaica-gleaner.com/gleaner/20071206/news/images/Layout1_1_PIEICChapletoAM.jpg http://www.discoverjamaica.com/gallery/photoinfo.php?imgurl=ChapeltonA20060217NG.jpg https://web.archive.org/web/20111004211847/http://lh5.ggpht.com/_N4XgtjtFOds/SWBEKVzL6OI/AAAAAAAAACU/cYyoRrPEd7U/s640/IMG_0906.JPG https://web.archive.org/web/20111004211930/http://lh5.ggpht.com/_N4XgtjtFOds/SWBGJV0ruvI/AAAAAAAAAC4/Dtov4aW3Bnw/s640/IMG_0907.JPG https://web.archive.org/web/20111004211945/http://lh5.ggpht.com/_N4XgtjtFOds/SWBGTf-XdRI/AAAAAAAAADA/gTRs6XNwnjg/s640/IMG_0908.JPG https://web.archive.org/web/20111004211959/http://lh5.ggpht.com/_N4XgtjtFOds/SWBGfW338BI/AAAAAAAAADE/blhPMOVxOag/s640/IMG_0909.JPG.
Oberwesel

**Oberwesel** is in stêd oan 'e Middelryn yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis. 

Oant 1 jannewaris 2020 wie it plak it bestjoerlike sintrum fan 'e ferbânsgemeente Sankt Goar-Oberwesel. Sûnt 2020 heart de stêd troch fúzje mei de ferbânsgemeente Emmelshausen by de ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein, dêr't Emmelshausen it haadplak fan is.

## Skiednis

Lykas mear plakken yn 'e omkriten hat Oberwesel mooglik Keltyske woartels. De namme fan Oberwesel fynt de oarsprong mooglik yn it Romeinske *Volsolvia*, dat letter it Frankyske *Fiskus* waard en yn 966 troch Otto I as *Weselia* oan it aartsbisdom Maagdeburch jûn waard. Yn 1220 waard de stêd wer in frije ryksstêd en lid fan it Rynlânske Stedsbûn. Oberwesel rekke dy status yn 1309 lykwols kwyt en bleau sûnt, oant de sekularisaasje yn 1802, ûnder it bestjoer fan Karfoarstendom Trier. Yn 'e saneamde Weseler Kriich yn 1390 en 1391 besocht de stêd nochris oan 'e Trierse hearskippij te ûntkommen, mar nei in belis troch de aartsbiskop Werner fan Falkenstein moast de stêd belies jaan.

De wynbou, fiskerij, hannel en ambachten joegen de stêd de nedige middels om in begjin te meitsjen mei de bou fan stedsmuorren yn 1220. Yn 'e 14e iuw waarden de muorren fierder fersterke mei de bou fan 21 tuorren. Dêrfan bleaune mei de muorre 16 bewarrre. De wolstân fan 'e stêd waard ek wjerspegele troch de bou fan twa grutte, noch altiten besteande, tsjerken: de Us Leaffrou-tsjerke en de Sint-Martenstjerke.

Yn 1689 waard de stêd troch Frânske soldaten yn 'e Njoggenjierrige Kriich ferneatige. Oberwesel waard yn 1794 beset troch de revolúsjetroepen fan Napoleon en yn 1802 by Frankryk foege. Nei it Kongres fan Wenen kaam Oberwesel mei oare dielen op 'e lofter kant fan 'e Ryn, by it Keninkryk Prusen.

De sûnt 1689 ferfallen boarch fan Oberwesel, de Schönburg, waard yn 'e jierren 1880 wer restaurearre

## Ôfbyldings

Stadtmauer-Oberwesel-JR-E-793-2011-05-30.jpg|*Stedsmuorre*
View of St. Martin and Martinsberg, Oberwesel 20150514 1.jpg|*Sint-Martenstsjerke*


Oberwesel, Kapelle Wernerstraße.Westanbindung mit einem Gebäudetrakt der Klinik.jpg|*Wernerkapel*
Schoenburg-Hoher-Mantel-JR-G6-4185-2009-09-27.jpg|*Schönburg*
Bacharach

**Bacharach** (ek bekend ûnder de namme **Bacharach am Rhein**) is in stêd oan 'e Ryn en leit oan 'e Bundesstraße 9 yn 'e lânkring Mainz-Bingen yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De oarspronklike namme *Baccaracus* wiist op in Keltyske oarsprong. Boppe Bacharach leit de boarch Stahleck (hjoeddedei in jeugdherberch). Om Bacharach hinne is in protte wynbou. 

Bacharach makket part út fan it UNESCO-wrâlderfgoed Boppe Middenryndelte en hat in skildereftich sintrum, dat alle jierren troch in soad toeristen besocht wurdt.

Ta de gemeente Bacharach wurde ek de plakken Henschhausen, Medenscheid, Neurath en Steeg rekkene.

## It besjen wurdich
* Yn it sintrum binne oeral fakwurkhûzen te sjen. 
* Om 1344 hinne waard der útein set mei de bou fan 'e stedsmuorre. Grutte dielen dêrfan bleaune bestean, lykas ek njoggen fan 'e sechtjin ferdigeningstuorren. Oan 'e kant fan 'e Ryn giet in grut part fan Bacharach skûl efter de stedsmuorre mei trije tuorren.
* De boarch Stahleck.
* De protestantske, romaanske Pitertsjerke (*Sankt Peter Kirche*)
* De katolike, barokke Sint-Nikolaastsjerke (*Sankt Nikolauskirche*), dy't op in poarte boud waard.
* De ruïne fan 'e goatyske Wernerkapel (*Wernerkapelle*), in eardere beafeartstsjerke, dêr't allinnich de muorren fan stean bleaune. 

## Religy
Yn 2013 wie 47,4% van de ynwenners protestantsk en 30,7% katolyk.

## Ôfbyldings

BacharachAltkoelnischerHof2009.jpg|*Fakwurkhûzen*
Burg Stahleck.jpg|*Boarch Stahleck*
St. Peter, Bacharach, Southwest view 20141002 1.jpg|*Pitertsjerke*
2013 Rheintal 015 Bacharach Wernerkapelle.JPG|*Wernerkapel*
Bacharach - Steeg Annakirche 02.jpg|*Annatsjerke fan Steeg*
Natal

Súd-Afrika:
*it troch Portugeeske ûntdekkingsreizgers op Kryst (Portegeesk: *Natal*) ûndutsen gebiet en delsetting yn it easten fan it Súd-Afrika fan no, oerienkommend mei de folgjende betsjuttingen fan Natal, Súd-Afrika:
**Republyk Natalia, in eardere Boererepublyk (1839-1843)
**Natal (koloanje), in eardere Britske koloanje (1843-1910)
**Natal (provinsje), ien fan de fjouwer eardere provinsjes fan Súd-Afrika
**KwaZulu-Natal, in provinsje fan Súd-Afrika

Oars:
*Natal (Brazylje), in stêd en gemeente yn it noardeasten fan Brazilië, ek nei Kryst ferneamd
*Natal (mikroregio), een mikroregio yn de Brazyljaanske dielsteat Rio Grande do Norte
*Natal (distrikt), in earder Nederlânsk bestjoersdistrikt op Sumatra
*Natal (Sumatra), in stêd oan de westkust fan Sumatra
Cochem

**Cochem**  is in stêd oan 'e Mûzel yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

It plak is de *[[Kreisstadt]]* fan 'e lânkring Cochem-Zell. Mei likernôch 5.300 ynwenners (2022) is Cochem ien fan 'e lytste kringstêden fan it lân. Sûnt 7 Juny 2009 makket Cochem diel út fan 'e ferbânsgemeente Cochem.

## Skiednis
Al yn 'e keltyske en romeinske tiid waard it hjoeddeiske Cochem bewenne. Yn 886 wurdt it plak foar it earst ûnder de namme *Villa cuchema* dokumintearre. Oare nammen yn 'e skiednis binne *Cuhckeme* en *Chuckeme* (893), *Cochemo* (1051), *Chuchumo* (1056), *Kuchema* (1130), *Cuchemo* (1136), *Cocheme* (1144), dan *Cuchme*, en oant yn 'e 18e iuw *Cochheim* of *Cocheim*.

It plak wie in keizerlik stee en waard troch kening Adolf fan Nassau yn 1294 oan 'e aartsbiskop fan Trier oerdroegen. Oant de Frânske besetting yn 1794 bleau it in part fan it Karfoarstedom Trier. Cochem krige yn 1332 stedsrjochten en koart neitiid waard der útein set mei de oanlis fan 'e muorren, dy't diels noch jimmeroan besteane. Tusken 1423 en 1425 waard de stêd teheistere troch de Swarte Dea. Yn 'e Tritichjierrige Oarloch waard de stêd belegere, mar it slagge net om de stêd yn te nimmen. Yn 1689 lykwols stieken de troepen fan kening Loadewyk XIV de Winneboarch by Cochem yn 'e brân en feroveren dêrnei ek de stêd Cochem mei it kastiel. De weropbou fan 'e stêd gong stadich en naam in lang skoft yn beslach. Yn 1794 kaam Cochem op 'e nij ûnder Frânske hearskippij. It Kongres fan Wenen wiisde Cochem yn 1815 ta oan it Keninkryk Prusen.

Louis Fréderic Jacques Ravené kocht de ruïne fan it eardere keizerlike kastiel yn 1866 en begûn mei de weropbou der fan om hjir simmerdeis te ferbliuwen. 

Earst nei't de brêge oer de Mûzel boud waard yn 1927 foege men yn 1932 de beide fiskersdoarpen Cond en Sehl tegearre mei de stêd. Dy *Skagerrak Brücke* waard op 23 jannewaris 1927 yn gebrûk nommen. Grutte dielen fan 'e âlde binnenstêd fan Cochem waarden lykas de nije brêge yn 'e Twadde Wrâldkriich ferneatige. Nei de kriich folge de weropbou en op 29 september 1949 wie de brêge wer klear. In twadde brêge oer de Mûzel mei de namme *Nordbrücke* waard tussen 1990 en 1993 boud en op 3 septimber 1993 yn gebrûk nommen. 

Sûnt 1946 is de stêd in part fan de nij stifte dielsteat Rynlân-Palts.

Yn 2011 waarden by it wurkjen oan it spoar trije bommen fan 500 kg. út de Twadde Wrâldoarloch ûntdutsen. Twa fan 'e bommen waarden ûntmantele, ien waard yn beton getten. In grut part fan 'e stêd moast by it ûnskealik meitsjen fan de bommen evakuëarre wurde.

## Stedsdielen
Cochem is te ferdielen yn fouwer Ortsteile:

* Cochem
* Cond
* Sehl
* Brauheck

## Ôfbyldings

Cochem sett fra borga.jpg|De brêgen fan Cochem.
Cochem Sint Martinuskerk.jpg|Sint-Martenstsjerke.
StadtmauerCochem.jpg|.Stedsmuorre.


Historic city centre Cochem.jpg|Sintrum.
Marktplatz-Cochem.jpg|Endertpoarte.
Ruine Winneburg.jpg|Ruïne Winneboarch
Natal (provinsje)

**Natal** is de eardere namme (fan 1910 oant 1994) fan de tsjintwurdige provinsje KwaZoeloe-Natal fan de Republyk fan Súd-Afrika. 

Nei in kriich tusken Zûlûkening Dingaan en de foartrekkers (sjoch: Grutte Trek) waard it gebiet besuden de rivier de Umfolozy ta Boererepublyk ferklearre. Sy krige de namme Republyk Natalja en wreide har gesach yn 1840 út oer it gebiet westlik fan it Drakensberchtme. De Republyk bestie mar in pear jier en waard doe anneksearre troch de Britten en ynlive by de Kaapkoloanje. Yn 1893 krige Natal selsbestjoer. Yn 1897 waarden Zûlûlân en Tongalân oan Natal taheakke en nei de twadde frijheidskriich ek de Transvaalske disktrikten *Vrijheid* en *Utrecht*. 

Nei de fal fan it apartheidsrezjym krige de provinsje de namme KwaZoeloe-Natal.
Gouden Ganzenveer

De **Gouden Ganzenveer** is in Nederlânske literatuerpriis dy't útrikt wurdt troch de Akademy De Gouden Ganzenveer. De Akademy wol dêrmei in persoan as ynstitút lauwerje fanwege syn of har grutte betsjutting foar it skreaune wurd yn Nederlân.

De earste Gouden Ganzeveer waard 1955 takend, by it 75-jierrich bestean fan it Keninklike Nederlânske Utjouwersbûn.

Akademyleden yn 2008 wiene Gerlach Cerfontaine, Job Cohen, Bas Heijne, Francine Houben, Tom Lanoye, Geert Mak, Marita Mathijsen-Verkooijen, Atzo Nicolaï, Jeltje van Nieuwenhoven, Nelleke Noordervliet, Henk van Os, Alexander Rinnooy Kan, Paul Schnabel (foarsitter), Winnie Sorgdrager, Herman Tjeenk Willink en Bernard Wientjes.

## Priiswinners

* 1955 - Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen
* 1957 - Adriaan Barnouw, histoarikus
* 1960 - Jan Hendrik Oort, stjerrekundige
* 1965 - Bram Hammacher, keunsthistoarikus
* 1980 - Herman de la Fontaine Verwey, bibletekaris en publisist
* 1983 - Bernard Lievegoed, psychoterapeut, sosjaal-pedagooch en publisist
* 1984 - Hans Freudenthal, wiskundige
* 1985 - Jan Tinbergen, ekonoom
* 1986 - Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten
* 1987 - Armando, skilder en skriuwer
* 1988 - Lou de Jong, histoarikus
* 1989 - Edward Schillebeeckx, O.P., teolooch
* 1990 - Lucas Reijnders, miljeukundige
* 1991 - Cultureel supplement, NRC Handelsblad
* 1992 - Arthur Lehning, sosjaal-histoarikus en auteur
* 1993 - Pierre H. Dubois en Simone Dubois, skriuwerspear
* 1996 - H.J.A. Hofland, sjoernalist
* 1999 - Nederlânsk Letterkundich Museum
* 2002 - Michaël Zeeman, literatuerkritikus
* 2003 - Jan Blokker, skriuwer en sjoernalist
* 2004 - Kees van Kooten, skriuwer
* 2005 - Maria Goos, skriuwster
* 2006 - Peter van Straaten, tekener en skriuwer
* 2007 - Tom Lanoye, skriuwer
* 2008 - Joost Zwagerman, skriuwer
* 2009 - Adriaan van Dis, auteur
* 2010 - Joke van Leeuwen, auteur, dichter, yllustrator en kabaretiêre
* 2011 - Remco Campert, skriuwer
* 2012 - Annejet van der Zijl, skriuwer
* 2013 - Ramsey Nasr, dichter, skriuwer, akteur, en regisseur
* 2014 - David Van Reybrouck,  wittenskipper, kultuerhistoarikus, archeolooch en skriuwer 
* 2015 - Geert Mak, sjoernalist en skriuwer
* 2016 - Xandra Schutte, essayist en haadredakteur
* 2017 - Arnon Grunberg, skriuwer
* 2018 - Antjie Krog, dichter
* 2019 - Ian Buruma, sjoernalist, publisist

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee
Goär (hillige)

De hillige **Goär** (om 585 - ûnder Oberwesel, 6 july 649) wie in Frankysk hearremyt ut Akwitaanje en wurdt sawol yn de katolike as yn de orthodokse tsjerken fereare. 

## Libben
Goär waard berne yn in aadlike famylje yn Akwitaanje (súdwestlik Frankryk) en al yn syn jongerein wie er tige from. Nei't er preester waard makke hy namme mei syn preken. Goär woe lykwols God op in oare wize tsjinje en dêrom reizge hy yn it jier 618 ôf nei it bisdom Trier om him as hearremyt del te setten by Oberwesel oan de Ryn. Nettsjinsteande syn foarnimmen om yn ôfsûndering te libjen, lei er op in poerbêste namme en waard syn hilligens bekend yn it hiele lân.  

Foar skippers op de Ryn wie Goär gastfrij en hy waard besocht troch mannich reizger dy't him frege om advys. Ienris beskuldigden twa pylgers Goär dat hy net libje soe neffens it ûnthjit fan earmoede en keinens. Goär moast foar de biskop Rusticus fan Trier ferskine om syn saak te ferdigenjen. Doe't Goär dêr stie barde der neffens de leginde in grut wûnder wêrmei't Goär syn ûnskuld bewiisde. En net allinnich dat: it wûnder wiisde ek de biskop sels oan foar it lieden fan in lossinnich en domdryst libben. De útkomst wie dat de kening fan Austraasje, Sigebert III, Goär by him yn Metz rôp en him fersocht om de sit fan biskop Rusticus oer te nimmen. 

Neffens in oar ferhaal wie it Rusticus sels dy't Goär fan tsjoenderij beskuldige. De kening lykwols spriek Goär frij dan dizze beskuldiging. Rusticus waard as biskop ôfset en Goär waard frege om dizze posysje yn te nimmen.

Hoe dan ek, it is wis dat Goär gjin ambysjes hie om biskop te wurden. Hy frege de kening om betinktiid, mar nei't er werom wie yn Oberwesel waard Goär siik en stoar op 6 july 649. Nei syn dea ûntstie by it grêf en de klús fan Goär in pylgersplak en naam de lokaasje syn namme oer. 

It earste hilligelibben fan Goär *Vita et Miracula Goaris* waard yn de 9e iuw skreaun troch de muonts Wandalbert fan Prüm. Goär is de beskermhillige fan Sankt Goar, de wynboeren, skippers, pottebakkers en kastleins. Syn feestdei is 6 july. De Dútske bisdommen Limburg en Trier fiere syn neitins op 9 respektivelik 24 july.  

## Keppeling om utens
Pieter van Reede van Oudtshoorn

**Pieter van Reede van Oudtshoorn** (Utert, 8 july 1714 – Op see, 23 jannewaris 1773), hear fan Oudshoorn, Ridderbuurt en Gnephoek, wie in hege amtner (*independent fiscaal* en opperkeapman) yn de Nederlânske Kaapkoloanje en waard yn 1772 beneamd ta gûverneur fan de Nederlânske Kaapkoloanje as opfolger fan de ferstoarne Ryk Tulbagh.
 
Hy stoar lykwols op see, op syn reis fan Nederlân nei de Kaap. Hy waard te hôf brocht yn Kaapstêd.

De Súd-Afrikaanske stêd Oudtshoorn is nei him ferneamd.
Pieter Jan Willem Teding van Berkhout

Jonkhear **Pieter Jan Willem Teding van Berkhout** (Hûs Hoenlo, Hoenderlo-Olst, 6 augustus 1825 - Dimter, 6 jannewaris 1895) wie in jurist.

Hy hat nei 1867 tige war dien foar it oanlizzen fan in daam nei It Amelân.

## Sjoch ek
* Amelânske Daam
Galapagoseilannen

De **Galapagoseilannen** (yn 't koart **Galapagos**, Spaansk: *Islas Galápagos*, offisjeel *Archipiélago de Colón*) is in arsjipel op de hichte fan de evener yn de Stille Oseaan. De eilannen lizze sa'n 1000 km út de westkust fan Súd-Amearika en hearre steatkundich ta Ekwador. De Galapagoseilannen en de omlizzende wetters foarmje sûnt 1959 in nasjonaal park, it Nasjonaal Park de Galapagoseilannen.

De eilannen binne geologysk besjoen tige jong: inkeld mar miljoenen jierren. Se binne fan fulkanyske oarsprong. Der komme in soad unike bisten en planten foar, dy't it eilân faak ferskillende soarten foarme hawwe.

## Statistyske gegevens
* Ynwenners: 26.640 (2012)
* Oerflak: totale lânoerflak om de 7880 km² (13 eilannen binne grutter as 10 km² en 115 lytsere)
* Heechste punt: 1707 m

## Wichtichste eilannen yn folchoarder fan ôfnimmende grutte
* Isabela 4588 km²
* Santa Cruz 986 km²
* Fernandina 642 km²
* San Salvador/Santiago 585 km²
* San Cristóbal 558 km²
* Floreana/Santa Maria 172 km²
* Marchena 130 km²
* Española 60 km²
* Pinta 59 km²
* Lytse eilannen: ûnder oare Genovesa, Santa Fe, Darwin, Isla Wolf, Rabida, Pinzon, Bartolomé, Seymour Norte, Baltra, Daphne, Plazas en Isla Mosquera

## Fleanfjild
It nije, enerzjyneutrale fleanfjild Aeropuerto Seymour op it eilân Baltra draait folslein op sinne- en wynenerzjy. Boppedat is it gebou foar 80% makke út materiaal fan it âlde fleanfjild.

## Keppelings om utens
* Geology fan de Galapagoseilannen
* Dirección del Parque Nacional Galápagos
Jan Duyvendak

**Jan Julius Lodewijk Duyvendak** (Harns, 28 juny 1889 - Leien, 9 july 1954) wie in Nederlânsk sinolooch.

## Wurkpaad
Duyvendak studearre ynearsten filology oan de Universiteit Leien. Rillegau sette er út ein mei it bestudearjen fan  Sineeske talen by J.J.M. de Groot. Dêrnei, yn 1910-1, gong er nei Parys om te studearjen by de heechleararen Édouard Chavannes en Henri Cordier. Yn de jierren 1912-8 wurke er yn de earste dagen fan de Sineeske republyk foar de Nederlânske ambassade in Peking. Yn 1919 waard Duyvendak heechlearaar Sineesk oan de Ryksuniversiteit Leien. Dêr rjochte er yn 1930 it Sinologysk Ynstitút op. Yn de jierren fyftich wie Duyvendak ek rektor fan de Ryksuniversiteit Leien.

Duyvendak ûndersocht de Sineeske oerseeske bannen en fertaalde it *[[Shang jun shu|It boek fan Hear Shang]]* (商君書), yn 't koart ek *Shangzi* neamd, in haadwurk fan it Sineeske Legalisme. Teffens fersoarge er de earste Nederlânske fertaling streekrjocht út it Sineesk fan Tao Te Ching, ien fan de wichtichste geskriften fan it taoïsme.

Yn july 1940 briefke Duyvendak mei Jan Oort oer de identifikaasje fan de Krabnevel mei de opfallende supernova SN 1054, dy't yn 1054 yn de Sung Hui Yao beskreaun waard. Twa jier letter publisearren se dêroer mei de Amerikaanske astronoom Nicholas Mayall. Yn de Twadde Wrâldoarloch krewearre Duyvendak ek om joaden út hannen fan de Dútske besetter te hâlden.

## Wurk (kar-út)
*1928: [The Book of [Shang Yang (persoan)|Lord Shang]: a classic of the Chinese school of law], Probsthain, Londen
*1933: *Ma Huan heronderzocht*, Noord-Hollandsche, Amsterdam 
*1942: *Further data bearing on the identification of the Crab Nebula with the supernova of 1054 A.D.*. (Part I: J.J.L. Duyvendak, ‘The ancient oriental chronicles’; Part II. N.U. Mayall and J.H. Oort, ‘The astronomical aspects’ (yn: Publications of the Astronomical Society of the Pacific, 54 (1942), siden. 91-104). 
*1942 *[[Tao Te Ching|Tau-te-tsjing]]. Het boek van weg en deugd* (út it Sineesk oerset en taljochte troch J.J.L. Duyvendak), Arnhem (Van Loghum Slaterus), 2e herziene druk 1950, 3e druk Amsterdam (De Driehoek) 1980 (mei in neiwurd fan B.J. Mansvelt Beck), ISBN 90-6030-277-X.
*1949: *China's Discovery of Africa*, Probsthain, Londen

## Keppelings om utens
*Biografie
*Ofbyld fan de brief fan Duyvendak oan Oort en fan de publikaasje oer de Krabnevel/Supernova 1054
*Biografy
*Stikmannich wurken online
Trechtingshausen

**Trechtingshausen** is in plak yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts yn 'e lânkring Mainz-Bingen. 

It plak hat 1020 ynwenners (2022). 

## Bestjoer
Trechtingshausen is in *[[Ortsgemeinde]]* en heart by de ferbânsgemeente Rhein-Nahe.

## Monuminten
* De letromaanske Klemenskapel (*Clemenskapelle*) út 1220-1230 leit krekt bûten it plak. Ea wie it de parochytsjerke fan Trechtingshausen. By de tsjerke is in bientsjekou, de saneamde Michaelkapel (*Michaelskapelle*).
* De nije parochytsjerke Sint-Klemens yn it plak sels waard yn it begjin fan 'e 19e iuw boud en yn 'e jierren 1920 renovearre troch de arsjitekt Ludwig Hofmann. 
* Fan 'e eardere stedsfêsting bleaune noch in pear poarten, stikken muorren en in toer bewarre.
* Boppe it plak leit it kastiel Reichenstein.
* In stik de stream op leit noch op 'e himrik fan Trechtingshausen de boarch Rheinstein.

## Ofbylden

Clemenskapelle Trechtingshausen 2014-04-20 14.39.16.jpg|*Kleminskapel*
Clemenskapelle Trechtingshausen 2009-08-01 06.jpg|*Bienkou*
Trechtingshausen - Burg Reichenstein - panoramio.jpg|*Reichenstein*


Rheinstein 18.JPG|*Rheinstein*
Trechtingshausen Rathaus 20101006.jpg|*Riedhûs*
Dagmar Stam

**Dagmar Stam** (Amsterdam, 10 septimber 1945) is in Nederlânsk yllustratrise.

Stam volgde een opleiding aan de Gerrit Rietveld Akademy en moadeakademy yn Amsterdam. Se wie warber yn de reklamewrâld, oant hja troch it tydskrift *[[Libelle (Nederlânsk wykblêd)|Libelle]]* frege waard om de rubryk *Libelle weet 't* te yllustrearjen. 

Sûnt 1978 makket hja ek plaatsjes foar berneboeken fan ûnder oaren Vivian den Hollander, Nannie Kuiper en Carry Slee. Yn 1992 makke se tegearre mei Francine Oomen ferhalen oer Tommie & Saartje, dy't te sjen wiene yn Sesamstraat. Yn 'e mande mei Liesbeth van Binsbergen makke hja fan 1996 ôf oan in tal printsjeboeken yn it ramt fan it Basprojekt, ornearre om de taalûntwikkeling fan lytse bern te stipelearjen. 

## Yllustrearre boeken (in kar)
* *Bas Loopt weg*, Nini Jurriens (1978)
* *Barend*, Nannie Kuiper (1979)
* *Verdriet met mayonaise*, Carry Slee (1991)
* *Geklutste geheimen met strafwerk toe*, Carry Slee  (1995)
* *Ik ben Bas*, Liesbeth van Binsbergen (1996)
* *Bas, ga je mee?*, Liesbeth van Binsbergen (1997)
* *De Knorreborreboerderij*, Carry Slee (1999)
* *Wie achter is mag voor*, Anne Takens (†2013) (1999)
* *De eend de pot op*, Nannie Kuiper (2002)
* *Hoi, naar school*, Vivian den Hollander (2002)
* *De smoezenkampioen*, Carry Slee (2003)
* *Bas past op opa*, Liesbeth van Binsbergen (2004)
* *Het grote Liselotje boek*, Marianne Busser & Ron Schröder (2005)
* *Het Sinterklaasboek voor peuters en kleuters*, Marianne Busser & Ron Schröder (2006)
* *Alweer die groep drie!*, Vivian den Hollander (2007)
* *Rekenen in het oerwoud*, Carry Slee (2007)

## Bestseller 60

## Keppelings om utens
* Leesplein - Dagmar Stam
* Basprojekt
* webstee Basprojekt
Bad Ems

**Bad Ems** is in stêd yn 'e Rhein-Lahn-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak leit oan 'e rivier de Lahn, in sydrivier fan 'e Ryn en is in erkend *Heilbad*. 

Sûnt 2021 stiet it kuerplak op 'e UNESCO-wrâlderfgoedlist as ûnderdiel fan 'e Histoaryske kuerplakken fan Europa.

## Bestjoer
It plak is de haadstêd fan 'e ferbânsgemeente Bad Ems-Nassau.

## Museum
* Museum Bad Ems
* Emser Bergbaumuseum
Treis-Karden

**Treis-Karden** is in *[[Ortsgemeinde]]* oan de Mûzel yn de lânkring Cochem-Zell yn de  Dútske dielsteat Rynlân-Palts. 

## Bestjoer
Op 7 juny 1969 waarden de oant dan selstannige gemeenten Treis en Karden gearfoege. It wie sûnt it haadplak fan de ferbânsgemeente Treis-Karden. Yn 2014 waard de gemeente Treis-Karden mei alle dêrûnder fallende plakken by de ferbânsgemeente Cochem yndield. 

## Geografy
Treis-Karden bestiet út de dielen Treis en Karden. Treis leit rjochts fan de Mûzel tsjin de noardeastlike Hunsrück oan, wylst Karden lofts fan de Mûzel leit, dêr't de Eifel begjint. 

By Karden hearre ek de buorskippen Klickerterhof en Windhäuser Höfe, wylst by Treis it Kleaster Marije Engelport en de buorskippen Auf Allmesch, Beurenhof, Gotteshäuserhof, Grenzhäuserhof, Honshäuserhof, Lützbach, Piesmühle en Wildburgmühle hearre.

## Skiednis
Yn de 4e iuw stifte de hillige Kastor yn Karden in kristlike gemeente. De reliken fan de hillige ferhûzen yn de 9e iuw foar in part nei de Kastortsjerke fan Koblenz. Karden (*Cardena*) wie yn de iere tiid en midsiuwen fan grut belang en it oant 1802 besteande kollegiale stift sette in grut stimpel op de skiednis fann it plak. Karden wie it sintrum fan in aartsdiakonaat.
 
Treis wie eartiids it haadplak fan it histoaryske Trechirgoa, in by it hartochdom Loataringen hearrend bestjoersdistrikt. It ústjerren fan de greveskaai feroarsake in soad strideraasje en dielen fan it goa wiene letter û.o. besit fan de paltsgreven fan Kar-Palts, de greven fan Virneburg, de greven fan Sponheim en fan Kar-Trier. Fan 10 maart 1944 oant 14 septimber 1944 bestie yn Treis in diel fan it konsintraasjekamp Bruttig-Treis.

## Ôfbylden
### Treis

Treis-Karden, Treis, St.-Johann-Baptist-Kirche -- 2015 -- 7622.jpg|*Sint Jan de Dopertsjerke*
Treis-Karden, Wildburg, 2012-08 CN-01.jpg|*Wildboarch*
Kloster Maria Engelport (2012-05-22 Sp 02).JPG|*[[Kleaster Marije Engelport]]
</gallery>
=== Karden ===
<gallery>
Karden - Sint Kastorkerk.jpg|*Sint Kastortsjerke*
Treis-Karden, Haus Korbisch (2018-04-01 Sp).jpg|*Haus Korbisch*
Karden, Burghaus, Nordost (2018-09-26 Sp).jpg|*16e-iuwske stins''
Barrelhouse (band)

**Barrelhouse** is in Nederlânske bluesband dy't yn 1974 oprjochte waard. It bekendste nûmer fan de band is *The Sudden Stop*.

## Skiednis
De band ûntstie yn 1974 út de Oscar Benton Bluesband en yn 1976 ferskynde it debútalbum *Who's Missing*. In jier letter brocht de band in live-album út mei de namme *Hard To Cover*, dat opnaam waard yn de Melkweg yn Amsterdam. Yn 1985 kaam de single *The Sudden Stop* út. Dy helle it njoggende plak yn de tipparade. Twa jier letter gie de band út elkoar.
Yn 1993 waard útein set mei nije optredens yn de oarspronklike besetting. De nijste CD "Almost There" is troch V2 yn septimber 2016 útbrocht.

## Diskografy
### Studio-albums

### Live-albums

### Kompilaasje-albums

## Sjoch ek
* Shakey Sam
Carl Gustaf Mannerheim

* Carl Gustaf Mannerheim (entomolooch) (1797-1854), entomolooch en politikus; pake fan de folgjende persoan.
* Carl Gustaf Mannerheim (Finsk presidint) (1867-1951), militêr, regint en letter presidint fan Finlân
Carl Reinhold Sahlberg

**Carl Reinhold Sahlberg** (Eura, 22 jannewaris 1779 - Yläne, 18 oktober 1860) wie in Finsk - Sweedsk natuerûndersiker en yn 't foarste plak entomolooch. Yn de botany wurd er oantsjut mei "**Sahlb.**". 

## Biografy
Sahlberg wie in soan fan majoar Isak Reinhold Sahlberg en Lovisa Katarina Polviander. Hy boaske oan Johanna Sofia Björkfors en krige mei har in soan, Reinhold Ferdinand Sahlberg dy't ek in ferneamd Finsk natuerûndersiker waard.

Carl Reinhold Sahlberg folge yn 1818 Carl Niclas Hellenius op as heechlearaar ekonomy en natuerlike histoarje oan de Universiteit fan Turku, doetiidsk de iennige universiteit fan Finlân. Yn 1827 waard de stêd Turku en de universiteit hast folslein troch brân ferwoastge. Wat oerbleau fan de natuerhistoaryske kolleksjes fan it museüm waarden dêrnei nei Helsinky brocht dêr't, wat letter de Universiteit fan Helsinky wurde soe, se op 'e noed naam.   
Sahlberg ferfong de samling dy't ferlern gien wie spile in grutte rol by it oprjochtsjen fan in botanyske tún yn Helsinky en in wittenskiplike feriening mei de namme *"Societas pro fauna et flora fennica"*. 

## Wurk
* *Dissertatio academica quaestionem examinans: an Lichenes detrimento sint arboribus?* 1802
* *Specimen academicum, observations quaedam de hordei in borealibus terries culti cito maturescendi habitu et in re nostra rustica usu sistens.* 1817
* *Dissertatio entomologica Insecta Fennica enumerans.* I-II. 1817–1839
* *Periculum entomographicum species insectorum nondum descriptas proponens.* 1–5. 1823
* *Om fruktträdgårdars anläggande.* 1856

## Keppeling om utens
*  Yndeks fan botanisten (Universiteit fan Harvard)
Eura

**Eura** is in plak en gemeente in de Finske provinsje West-Finlân yn de Finske regio Satakunta. De gemeente hat in oerflak fan 431&nbsp;km2 en hie yn 2003 9.405 ynwenners. It plak Eura hat sa'n  6.500 ynwenners.

Yn 1970 waarden de gemeenten Hinnerjoki en Honkilahti part fan Eura. yn 2009 folge Kiukainen en yn 2011 Säkylä en Köyliö.

## Berne yn Eura
* Carl Reinhold Sahlberg

## Boarne
* Finsk Buro foar Statistyk
Universiteit fan Stockholm

De **Universiteit fan Stockholm** (*Stockholms universitet*) is in steatsuniversiteit yn Stockholm. It is ien fan de 16 hegeskoallen en universiteiten yn de Sweedske haadstêd. De universiteit waard yn 1878 oprjochte en beheart ta de bêste hûndert hegeskoallen fan de wrâld.

## Fakulteiten
De universiteit hat fjouwer fakulteiten:
* Natuerwittenskippen - sûnt it begjin
* Rjochten - 1907
* Geasteswittenskippen - 1920
* Sosjale wittenskippen - 1964

De measte fakulteiten sitte op it grutte universiteitskomplek bûten it sintrum dat in eigen metrostasjon (*Universitet*) hat.

## Bekende ferfesters en studinten
### Nobelpriiswinners
* Svante Arrhenius (1859–1927), skiekundige
* Hans von Euler-Chelpin (1873–1964), skiekundige
* George de Hevesy  (1885–1966), skiekundige
* Paul J. Crutzen (1933-2021), meteorolooch

### Oaren
*Ingmar Bergman, regisseur
*Dag Hammarskjöld, sektaris-generaal fan de FN
*Olof Palme, Sweedsk ministerpresidint
*Tomas Tranströmer, winner Nobelpriis foar de Literatuer 2011
Katy (Teksas)

**Katy** is in plak (city) yn de Amerikaanske steat Teksas, en heart bestjoerlik ûnder Fort Bend County en Harris County en Waller County.

## List fan boargemasters
* Calvin Baird (1946–1947)
* A.O. Miller (1947–1963)
* J.E. Hudgens (1963–1967)
* C.E. Freeman (1967–1969)
* M.E. Watts (1969–1971)
* Dan Cox (1971–1979)
* John G. Morrison (1979–1983)
* Johnny Nelson (1983–1987)
* Ward A. Stanberry (1988–1991)
* J.W. "Skip" Conner (1991–1995)
* M.H. "Hank" Schmidt (1995–2001)
* Doyle G. Callender (2001–2007)
* Don Elder Jr. (2007–2013)
* Fabol Hughes (2013–no)

## Berne yn Katy
* Renée Zellweger (25 april 1969), aktrise
* Renee O'Connor (1971), aktrise, regisseur, tillefyzjeprodusinte en senarioskriuwster
Mon (embleem)

In **mon** is in Japansk symboal foar in persoan, famylje or organisaasje. It is styllearre, ornaris rûn ûntwerp. Oars as by in Jeropeesk wapen, docht de kleur der net ta; der binne allinnich in foargrûnkleur en in eftergrûnkleur, en hoe't dy ek keazen wurde biuwt it deselde mon. Al is it fansles sa dat op papier de eftergrûnkleur wyt is en de foargrûn ornaris swart.
Faak is de natoer it mêd fan in mon, mar der kinne ek troch de minsken makke figuren yn foarkomme, of abstrakte figueren. In mon wurdt wol ontsjut mei wat dy foarstelt, lykas "de risende sinne", mar at de mon feroaret, dan feroaret de beskriuwing mei. It is wat dat aonbelanget el oars as by wapens, dêr't de beskriuwing fêst leit en de tekening der by passe moat.


Ofbyld:Imperial Seal of Japan.svg|It segel fan de Japanske Keizer, ôflaat fan de Krysant mon
Ofbyld:Japanese family crest takanoha.svg|Krúste haukfearren yn in sirkel, mon fan de Kubo en Hidaka famyljes
Ofbyld:Gomaisasa.svg|Fiif bamboeblêden, de mon fan de Shofukutei Rakugo famylje
Ofbyld:Mitsubishi logo.svg|It logo fan Mitsubishi, yn rea de trije ruten mon fan de famylje
Ofbyld:Musubi-kashiwa.svg|De mon fan de Katsura famylje, in trijefoet fan ikeblêden
Ofbyld:Chigai kuginuki.svg|De mon fan de Aso famylje is in útbrekker
Ofbyld:Tokugawa family crest.svg|Trije blêden fan de wylde gimber, de mon fan de Tokugawa sjoguns
Ofbyld:Yamabishi.svg|De mon fan de Yamaguchi-gumi
Brentford

**Brentford** is in wyk yn it Londensk bestjoerlik gebiet Hounslow, yn de regio Grut-Londen, op de noardigge fan de Teems.

Oant 1888 wie Brentford in selsstannich plak oan de râne fan Londen. Brentford wie oant 1965 de haadstêd fan it greefskip Middelseks.

Yn 1889 waard yn dit stedsdiel de fuotbalferieng Brentford FC opjochte.

## Berne yn Brentford
* Nina Rillstone (1975), langeôfstânsrinner
Universiteit fan Helsinki

De **Universiteit fan Helsinki** (Finsk: *Helsingin yliopisto*; Sweedsk: *Helsingfors Universitet*) is de grutste universiteit en âldste fan Finlân.

## Skiednis
De Universiteit fan Helsinki is sûnt 1829 yn Helsinki fêstige, mar waard al yn 1640 stichte yn Turku as de Keninklike Akademy fan Turku. It wie de trêde universiteit yn it Sweedske Ryk nei de Universiteit fan Uppsala en de *Academia Gustaviana* yn Tartu, de foargonger fan de Universiteit fan Tartu yn Estlân.

Yn 1809 waard Finlân in selsstannich grutfoarstendom yn it Russyske Ryk; dêrom moast de namme fan de Akademy fan Turku feroare wurde yn Keizerlike Akademy fan Turku. Nei de grutte brân fan Turku yn 1827 en it ferpleatsen fan de haadstêd fan it Grutfoarstendom Finlân nei Helsinki, waard de universiteit dêr yn 1829 ek festige en fan tsaar Nikolaas I omdoopt ta *Keizerlike Alexander-Universiteit an Finlân*, ta eare fan syn ferstoarne broer en foargonger tsaar Aleksander I fan Ruslân. De universiteit wie yn de 19e iuw it kultuerele sintrum fan Finlân. Doe't Finlân yn 1917 ûnôfhinklik waard krige de universiteit har hjoeddeiske namme.

## Gebouwen
It haadgebou waard tusken 1828 en 1832 troch Carl Ludwig Engel boud en yn 1936 útwreide. Benoarden it haadgebou leit de ek troch Engel ûntwurpen universiteitsbibleteek.

De universiteit hat fjouwer haadkampussen. Oarspronklik lei de hiele universiteit yn it sintrum fan Helsinki, mar benammentlik yn de jierren tritich fan de tweintichste iuw waard om reden fan de hurde groei útwreide nei oare parten fan de stêd. Yn de jierren santich waard besletten om de aktiviteiten fan de universiteit op fjouwer kampussen by elkoar te bringen: it sintrum, Meilahti, Kumpula en Viikki.

## Fakulteiten
De Universiteit fan Helsinki is ferdield yn alve fakulteiten. De universiteit brûkt in offisjele folchoarder, dy't in ôfspegeling is fan sawol de skiednis fan de universiteit as fan de hierargy fan de disiplines doe't de universiteit stifte waard:

# Godgeleardheid
# Rjochten
# Genêskunde
# Letteren
# Eksakte wittenskippen 
# Farmasy
# Biology
# Gedrachswittenskippen
# Sosjale wittenskippen
# Lân- en Boskbou
# Bistegenêskunde


## Bekende studinten en heechleararen

## Rektors
Zamenhofdei

**Zamenhofdei** (Esperanto: *Zamenhofa Tago*) is de bertedei fan de skepper fan it Esperanto, Ludwik Lejzer Zamenhof. It wurdt fierd op 15 desimber. Soad Esperantisten keapje in ekstra Esperantoboek rûn dizze dei. Der binne ek spesjale Esperanto-gearkomsten oer hiel de wrâld om it te fiere. It is de meast wiidsfierde dei binnen de Esperantokultuer. Esperanto Nederlân giet faak tegearre wat organisearjen mei Esperantisten yn Dútslân (yn de buert fan Bremen). Sa follet elkenien de Zamenhofdei sels yn.
Mon

## Mon
### Geografy
*Mon (steat), in subdifyzje fan Birma
*Mon (distrikt), in distrikt yn 'e Yndiaaske dielsteat Nagalân
*Mon (Nagalân), in plak yn 'e Yndiaaske dielsteat Nagalân
*Mon (Switserlân), in doarp yn Switserlân
**The Mon*, in ôfkoarting foar de rivier de Monongahela, yn 'e Feriene Steaten

### Etnografy
*Mon (folk), in folk yn súdeastlik Birma
** Mon (taal), de taal fan 'e Mon
*Mon-Kmer-talen, in taalfamylje yn Súdeast-Aazje

### Oar
*mon (embleem), in Japanske foarm fan heraldyk
*mon (arsjitektuer), de poarten fan boedistyske timpels, sjintoïstyske skrinen en Japanske kastielen
*Japanske mon, de muntienheid fan Japan oant 1870
* MON, offisjele Olympyske ôfkoarting foar Monako

## Môn
*Ynys Môn, de Welske en ek yn it Ingelsk gauris brûkte namme foar it eilân Anglesey

## Møn
*Møn, in eilân yn Denemark
CeeLo Green

**Thomas DeCarlo Callaway** (Atlanta, 30 maaie 1974) wie in Amerikaansk rapper en akteur.

## Keppelings om utens
* CeeLo Green yn de IMDb
*  Webside CeeLo Green
Keegan-Michael Key

**Keegan-Michael Key** (Southfield, 22 maaie 1971) wie in Amerikaansk akteur.

## Keppelings om utens
* Keegan-Michael Key yn de IMDb
Turku

**Turku** (Sweedsk: *Åbo*) is in stêd yn it súdwesten fan Finlân, en leit oan de mûning fan de rivier de Aura yn de Eastsee; it is de haadstêd fan de regio Varsinais-Suomi. Turku fierde yn  1979 syn 750-jierrich bestean. Mei likernôch 180.000 ynwenners is Turku op fjouwer nei de grutste gemeente fan it lân, mar it stedsgebiet jildt nei Helsinky en Tampere as op twa nei it wichtichste fan it lân.

Turku is in twatalige gemeente mei Finsk as mearderheidstaal (± 89%) en Sweedsk as minderheidstaal.

Yn 2011 wie de unversiteitsstêd Turku tegearre mei Tallinn de kulturele haadstêd fan Europa.

## It besjen wurdich
* De grutte katedraal waard yn 1300 ynwijd.
* It ek 13e iuwsk kastiel, dat yn 1614 ôfbaarne en yn 1961 fannijs boud waard, is no in histoarysk museum.

## Underwiis
Turku hat twa universiteiten: de Finsktalige Universiteit fan Turku, oprjochte yn 1920, en de iennige Sweedsktalige universiteit fan it lân, Åbo Akademi, oprjochte yn 1918. Njonken dat hat de stêd in tal hegeskoallen (wêr't de grutste fan Finlân by sit) en de *Turku School of Economics and Business Administration*.

## Berne yn Turku
* Abraham Niclas Edelcrantz (1754-1821), baron en dichter
* Johan Gadolin (1760-1852), skiekundige, natuerkundige en mineralooch
* Rafael Erich (1879-1946), politikus, diplomaat en heechlearaar
* Mauno Koivisto (1923), politikus
* Pertti Jalava (1960), komponist en musikus
* Marko Kitti (1970), skriuwer
Carl Ludwig Engel

**Carl Ludvig Engel**, of **Johann Carl Ludwig Engel** (Charlottenburg, Berlyn, 3 july 1778 – Helsinky, 4 maaie 1840), wie in Dútsk arsjitekt en keunstskilder bekend om syn ûntwerpen yn de Empirestyl, in faze yn it Neoklassisisme.  Hy hie in soad ynfloed op de arsjitektuer yn  Finlân yn de iere 19e iuw.

## Galery

File:Helsingin yliopiston päärakennus.jpg|Haadgebou fan de Universiteit fan Helsinky
File:Senate Square and Lutheran Cathedral in Helsinki.jpg|It Senaatplein mei de Luterske katedraal fan Helsinky
File:Helsingin_kaupungintalo_satamasta.jpg|Stedhûs fan Helsinky (1833), yn 't earstoan in hotel
File:National_Library_of_Finland.jpg|Nasjonale Bibleteek fan Finlân
File:Johanneksenkirkko (Hamina) 1.jpg|St. Jehannestsjerke yn Hamina
File:Kohtu8 oiguskantsler.jpg|Paleis, Kohtustrjitte 8, Tallinn
File:Pori town hall, 2006.jpg|It âld stedhûs fan Pori (1841)
File:Lapuan_tuomiokirkko.jpg|Katedraal fan Lapua (1827)
File:Lieksa bell tower.jpg| Klokketoer fan Lieksa (1836)
File:Tuomiokirkko Oulu.jpg| Domtsjerke fan Oulou, yn 1822 op 'en nij boud neffens ûntwerp fan Engel
Yntertekstualiteit

**Yntertekstualiteit** is de ferwizing yn in literêre tekst nei in oare literêre tekst, nei film of nei muzyk. It is wichtich om yntertekstuele ferwizingen by de ynterpretaasje fan in tekst te belûken. It kin bygelyks in personaazje karakterisearje, in sitewaasje kleurje of ferwize nei in djippere betsjuttingslaach of in motyf. Om yntertekstualiteit te werkennen, moat de lêzer datjinge dêr't nei ferwiisd wurdt kenne. Hoe belêzener at de lêzer is, hoe makliker it werkennen fan yntertekstualiteit is. At tocht wurdt dat der sprake is fan yntertekstualiteit, kin fierder socht wurde nei achtergrûnynformaasje.

Yntertekstuele ferbannen kinne min of mear sichtber yn de tekst oanwêzich wêze: as sitaat, as (literêr) motto, as allusy. Somtiids is de yntertekstualiteit ferburgen of wol de 'skriuwer' der neat fan witte (plagiaat).
Johan Erik Lindh

**Johan Erik Lindh** (Roslagen, 11 oktober 1793 - Helsinky,  21 jannewaris 1865) wie in Sweedsk keunstskilder dy't it meast yn Finlân arbeide hat.

Johan Erik Lindh wie in soan fan de militêr Erik Lindh en Maja Greta Lindh. Hy boaske oan Hedvig Kristina Liljeberg. Hy studearre oant 1814 oan de Keninklike Sweedske Keunstakademy yn Stokholm en waard dêrnei learling by in keunstskilder. Yn 1817 ferfear er nei Kokkola en makke er skilderijen foar it gerjochtsgebou yn Vaasa. Yn 1827 ferfear Lindh fan Turku nei Helsinky. Yn de jierren tritich wie er ien fan mar in pear skilders dy't fan harren wurk libje koe.

Lindh syn wurk waard foar it earst útstald yn 1847. Syn wurk kin besjoen wurde yn it Nasjonaalmuseum, it Keunstmuseum fan Helsinky en it Histoarysk Museum Turku. Hy makke alterstikken yn Kokkola, Oravais en Tenala. Teffens skildere er in tal portretten.

## Galery

Ofbyld:CFEngel.jpg|Portret fan Carl Ludwig Engel
Ofbyld:Carl_Reinhold_Sahlberg_by_Johan_Erik_Lindh_-_Arppeanum_-_DSC05218.JPG|Carl Reinhold Sahlberg
File:Armfelt.png|Portret fan Gustaf Mauritz Armfelt, 1845
File:Robert Henrik Rehbinder by J E Lindh.jpg|Portret fan Robert Henrik Rehbinder
Jo van Nunen

**Johannes Arnoldus Elisabeth Emmanuel (Jo) van Nunen** (Fenlo 23 desimber 1945 - Vancouver 12 maaie 2010) wie in Nederlânsk yngenieur, heechlearaar logistyk oan de Erasmus Universiteit Rotterdam, en saakkundige op it mêd fan logistyk, *[[Supply Chain Management]]* en *[[Operations Research]]*.

## Wurkpaad
Van Nunen studearre tapaste wiskunde oan de Technyske Universiteit Eindhoven oant 1971, en promovearre dêre yn 1976 by Jaap Wessels op it proefskrift "Contracting Markov decision processes". Nei syn stúdzje bleau er yn Eindhoven oan de universiteit as wittenskiplik meiwurker. Yn 1978 wie er in jier gastheechlearaar oan de North Carolina State University yn de Feriene Steaten. Yn 1984 waard er beneamd ta heechlearaar oan it Ynteruniversitêr Ynstitút Bedriuwskunde yn Delft. Doe't dat ynstitút opnaam waard yn de Erasmus Universiteit Rotterdam as fakulteit Bedriuwskunde, no de Rotterdam School of Management, ferhuze er mei. Walther Ploos van Amstel wie ien fan dejingen dy't by him promovearren.

Van Nunen hie in dieltiidbaan by Deloitte. Fierder wie er jierrenlang bestjoerslid en sûnt 2009 foarsitter fan de Feriening Logistyk Management. Hy wie in warber meiwurker yn it EICB (*Expertise- en InnovatieCentrum Binnenvaart*), en wie er ien fan de grûnlizzers fan it ûndersyksynstitút Dinalog (*Dutch Institute for Advanced Logistics*) yn Breda. Yn 2007 ûntfong er de IBM Faculty Award, in oeuvrepriis foar syn hiele wittenskiplike wurk.

## Publikaasjes
* 1976. *Contracting Markov decision processes*. Proefskrift Eindhoven
* 1982. *Een decision support systeem voor locatie en allocatie problemen bij een drankenconcern*. Mei Jacques Benders.
* 1983. *Personeelplanning : theorie en praktijk*. Mei Jacob Wijngaard (red.). Alphen aan den Rijn : Samsom.
* 1984. *Beslissings-ondersteunende systemen : een blijvende uitdaging*. Inaugurele rede Delft, Interuniversitair Instituut Bedrijfskunde
* 1993. *Organisational redesign through telecommunications exploring authority shifts in agency relationships*. Mei Hans van der Heijden en Rene Wagenaar.
* 1999. *SimLog: simulatie en logistiek rond de haven*. Mei Leonard Verspui.

## Keppeling om utenss
* Jo van Nunen (1945-2010) fan Walther Ploos van Amstel.
Pilaster

In **pilaster**, **muorrepylder** as **healpylder** is in rjochthoekige muorreferswiering dy't net sa fier as syn breedte foar in gevel útstekt. As wurd komt "pilaster" fan it Frânske *pilastre*, dat sels komt fan it Italjaanske *pilastro*, dat weromgiet op it Latynske *pilastrum*.

In **healpylder** is in healrûne fariant fan de pilaster. Beide termen wurde faak troch elkoar brûkt. Pilasters hawwe faak in dekorative funksje.

Pilasters wurde ûnder oare tapast yn it Hollânsk klassisisme en hawwe dan in kapiteel en basemint.

At in muorreferswiering mear as syn breedte foar in muorre útstekt, wurdt sprutsen fan in steunbear, dy't wol in skoarjende funksje hawwe kin. At it útsteksel mar in bytsje is en basemint en kapiteel ûntbrekke, is it in liseen.

## Taljochting
*In *[[Basemint (arsjitektuer)|basemint]]* is yn de klassike boukeunst de foet fan in pylder, pilaster of healpylder.

## Galery

File:2006-05 Frankfurt (Oder) 06.jpg|Pilaster en kapiteel, Frankfurt (Oder), Dútslân
File:Puerta de la colegiata - Lerma.jpg|*Puerta de la colegiata*, Lerma, Spanje
File:Colossal order 8 avenue Opera Paris.jpg|Korintyske pilasters oan in 19e iuwsk gebou yn Parys.
Clyde Tombaugh

**Clyde William Tombaugh** (Streator (Illinois), 4 febrewaris 1906 – Las Cruces (Nij Meksiko), 17 jannewaris 1997) wie in Amerikaansk astronoom dy't, neist 14 planetoïden, yn 1930 de dwerchplaneet Pluto ûntduts. Oant 2006 waard Pluto as njoggende planeet fan it sinnestelsel beskôge. Hy wie ek pleiter foar seieus wittenskiplik ûndersyk nei Ufoos.

## Asteroïden

## Literatuer
* : *Clyde Tombaugh - discoverer of planet Pluto.* Sky Publ.Corp., Cambridge 2006, ISBN 1-931559-33-3.

## Keppeling om utens
Arnold Pick

**Arnold Pick** (Velké Meziříčí, 20 july 1851 - Praach, 4 april 1924) wie in Dútsk neurolooch en psychiater.
Hy waard bekend fan it beskriuwen fan de sykte fan Pick (in foarm fan demintens) en de bealchjes fan Pick, dy't doe as karakteristyk foar dy sykte beskôge waarden.

## Libben
Pick studearre yn Wenen en wie ko-assistint by Theodor Meynert. Hy helle yn 1875 syn doktersbul en wie assistint by Carl Friedrich Otto Westphal yn Berlyn; dêr wurke op dat stuit ek de neurolooch Carl Wernicke. Dy beide beynfloeden Pick syn iere wurk oer afasy. Fan 1875 ôf wurke er yn de *Grossherzogliche Oldenburgische Irrenheilanstalt* (no *Landeskrankenhaus*) yn Wehnen yn de gemeente Bad Zwischenahn.
Yn 1877 waard Pick frege om yn it *[[Psychiatrysk sikehûs|Landesirrenanstalt]]* yn Praach (*Katerinke*) te wurkjen en hy waard 1878 dosint psychiatry en neurology oan de universiteit fan Praach.

In 1880 werd Pick direkteur fan het Landsdolhuis in Dobřany en yn 1886 heechlearaar en lieder fan de psychiatryske klinyk fan de Praagske universiteit. 

Hy waard 1887 opgenaam yn de *[[Deutsche Akademie der Wissenschaften Leopoldina|Leopoldina]]*.

Pick stoar yn 1924 oan in sepsis nei in galstienoperaasje.

## Wittenskiplike betsjutting
Pick hat wiidweidich ûndersyk die nei pasjinten mei psychiatryske syktebylden; fral syn ûndersyk nei de kortikale lokalisaasje fan spraaksteurnissen krige ynternasjonale erkenning. Neist 350 wittenskiplike publikaasje skreau Pick in learboek oer de patology fan it senuwstelsel.
Pick arbeide nau op mei Otto Kahler, teffens heechlearaar yn Praach. Yn 1880 ûntdutsen sy de oardening fan senuwtriedsjes yn de tractus spinothalamicus (de *Wet fan Kahler-Pick*).

Pick beskreau it byld fan frontotemporale demintens (FTD), in degenerative breinsykte, dy't as sykte fan Pick oantsjut waard. De yntraneuronale komponinten út antystoffen en neurotubuly dy't sy beskreaune waarden *bealchjes fan Pick* neamd. Dy komme útsoarte net allinne by siken, mar ek by sûne minsken foar. De term 'sykte fan Pick' wurdt dêrom hieltiid minder brûkt.

## Wurk
**Beiträge zur Pathologie und pathologischen Anatomie des Centralnervensystems, mit Bemerkungen zur normalen Anatomie desselben.* Berlyn, Karger, 1898.
**Studien zur Gehirnpathologie und Psychologie.* Berlyn, 1908.
**Über das Sprachverständnis*. Leipzig, Barth, 1909. 
**Die agrammatischen Sprachstörungen; Studien zur psychologischen Grundlegung der Aphasielehre.* Berlyn, Springer, 1913.
** Ueber primäre chronische Demenz (so. Dementia praecox) im jugendlichen Alter. Prager medicinische Wochenschrift, 16, 312—15, 1891*

## Literatuer
* , : *Arnold Pick and German neuropsychiatry in Prague.* Arch Neurol. 1996 53: 935-938.

## Keppeling om utens
* Biografy fan Arnold Pick
MediaWiki

**MediaWiki** is in softwareprogramma dat brûkt wurdt om Wikipedy-eftige websiden oan te bieden op 't ynternet. De oarspronklike ferzje is fan 2002.

## Oersetting nei it Frysk
It tal teksten yn it programma is grut. In lyts diel, mar it belangrykste, is yn it Frysk beskikber.

## Fryske staveringshifker
De boarnekoade befettet oanwizingen dat de wurdlisten fan Hunspell/Myspell fia it subprogramma Enchant brûkt wurde kinne.

## Sjoch ek
* List fan Frysktalige kompjûterprogramma's

## Keppelings om utens
* Oersetting fan MediaWiki sels meitsje
Friedrich Wilhelm Schnitzler

**Friedrich Wilhelm Schnitzler** (Ohnastetten, 16 desimber 1928 — dêre, 15 july 2011) wie in Dútsk grûnbesitter, boer, sakeman, rjochter en CDU-politikus.