open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harriet Beecher Stowe

**Harriet Beecher Stowe** (Litchfield (Konnetikut), 14 juny 1811 – Hartford (Konnetikut), 1 july 1896) wie in Amerikaansk abolisjoniste en skriuwster. Har roman *[[Uncle Tom's Cabin]]* fan 1852 wie in sterk pleit foar de ôfskaffing fan de slavernij.

Beecher Stowe skreau mear as 20 wurken, romans, trije reisferslaggen, artikels en brieven dy't bondele waarden. It meast ferneamd waard *Uncle Tom's Cabin* ('De negerhutte fan Omke Tom), in beskriuwing fan it libben fan Amerikaanske slaven dat tusken 1851 en 1852 yn in rige publisearre waard yn it abolisjonistysk blêd *National Era* fan Gamaliel Bailey. Har twadde boek wie *Dred: A Tale of the Great Dismal Swamp*. 

Beecher-Stowe waard berne yn Litchfield en waard grutbrocht yn Hartford, Konnetikut. Sy wie de dochter fan Lyman Beecher, in foaroansteand Kongregasjonalistysk predikant út Boston, en suster fan eminint pastoar Henry Ward Beecher. 1832 ferhuze har famylje nei Cincinnati, in oare thúshaven fan de abolisjonistyske beweging, dêr't har heit de earste presidint fan it Lane Theological Seminary waard. Dêr kaam hja út de earste hân te witten oer slavernij en de Underground Railroad en miende hja dat hja 'De Negerhutte fan Omke Tom' skriuwe moast, de earste Amerikaanske roman mei in neger yn de haadrol.

## Wurk <small>(kar-út)</small>
**The Mayflower; or, Sketches of Scenes and Characters Among the Descendants of the Pilgrims* (1834)
**Mark Meriden* (1841)
**[[Uncle Tom's Cabin]]* (1852)
**[[A Key to Uncle Tom's Cabin]]* (1853)
**[[Dred, A Tale of the Great Dismal Swamp]]* (1856)
**[[The Minister's Wooing]]* (1859)
**Agnes of Sorrento* (1862) (online)
**The Pearl of Orr's Island* (1862)
**The Chimney Corner* (1866) (haadstikken yn Atlantic Monthly diel 18)
**The American Woman's Home* (1869) (mei Catherine Beecher)
**[[Old Town Folks]]* (1869)
**Little Pussy Willow* (1870)
**Lady Byron Vindicated* (1870)
**My Wife and I* (1871)
**Pink and White Tyranny* (1871)
**Woman in Sacred History* (1873)
**[[Palmetto Leaves]]* (1873)
**We and Our Neighbors* (1875)
**Poganuc People* (1878)
**The Poor Life* (1890)

### As Christopher Crowfield
**House and Home Papers* (1865)
**Little Foxes* (1866)

## Keppeling om utens
* Harriet Beecher Stowe Center
* De audioboek en e-boek ferzje fan de Negerhutte
Litchfield (Konettikut)

**Litchfield** is in plak (*town*) yn de Amerikaanske steat Konettikut dat betsjoerlik ûnder Litchfield County falt.

Plakken dy't ûnder de town falle binne:
* Bantam (*borough*)
*East Litchfield
* Litchfield (borough / sintrum)
*Milton
* Northfield

## Geografy
Neffens it United States Census Bureau hat it plak in oerflakt fan 147,1 km², dêrfan is 145,2 km² lân en 1,9 km² wetter.

## Berne yn Litchfield
*Ethan Allen, frijheidsstrider
*Harriet Beecher Stowe, abolisjonist en skriuwster (fan *Uncle Tom's Cabin*)
*Henry Ward Beecher, predikant
*Samuel S. Phelps, politikus
*Richard Skinner, politikus en jurist
*Mark Whitecage, jazzmuzikant

## Keppelings om utens
*Litchfield town's web page
*Algemiene ynformaasje oer Litchfield
*Litchfield Historical Society
*City-Data.com
Kleaster Jeruzalim (Gerkeskleaster)

**Kleaster Jeruzalim** is de namme fan in kleaster dat 1240 fan muontsen út kleaster Klaarkamp yn it Gerkeskleaster fan no stichte waard. Hoewol't yn 1240 stichte as in premonstratinzer kleaster, waard it kleaster njoggen jier letter yn 1249 opnaam yn de Sistersjenzer oarder. It kleaster waard boud fanwege grutgrûnbesitter Gerke Harkema fan Twizel. Sadwaande waard it yn de praktyk ek **Gerke's Kleaster** neamd. It kleaster wie wijd oan Marije en Benediktus.  Yn 1580 waard it kleaster opheft en yn 1594 waarden de gebouwen, útsein de brouwerij, ôfbrutsen. Dat gebou krige yn 1629 in nije bestimming en soe fungearje as de herfoarme tsjerke fan Gerkeskleaster.
Arjen Westra

**Arjen Westra** (1970) is in Nederlânsk skriuwer/sjoernalist/fotograaf fan reisgidsen oer Afrika en skriuwend sjoernalist foar ûnder oaren de kranten Het Parool, de Ljouwerter Krante, De Standaard, it Algemeen Dagblad, One World Magazine en Vice Versa.

Dêrneist hat Westra in ferskaat oan radio-reportaazjes makke foar de omrop LLiNK en û.o. fotobydragen makke foar Aljazeera International.
Georgia O'Keeffe

**Georgia Totto O'Keeffe** (Sun Prairie (Wiskonsin), 15 novimber 1887 - Santa Fe (Nij-Meksiko), 6 maart 1986) wie in Amerikaansk keunstskilder.

## Biografy
Georgia O'Keeffe krige tige algemien erkenning foar har technyske bydragen oan de skilderkeunst en ek foar har útdaagjende ferkenning fan de grinzen fan de moderne Amerikaanske keunststyl.

Hja hat troud west mei fotograaf en galeryhâlder Alfred Stieglitz.

Op 13 jannewaris 1977 ûntfong hja út hannen fan presidint Gerald R. Ford de Presidential Medal of Freedom, de heechste ûnderskieding dy't in Amerikaansk steatsboarger krije kin.

1985 krige hja de yn dat jier foar it earst útrikte *[[National Medal of Arts]]*, de heechste ûnderskieding dy't in keunstner yn de Feriene Steaten krije kin.

## Skilderstyl
O'Keeffe is in wichtich persoan yn de Amerikaanske keunst fan 1920 ôf. Har wurk hat in wichtich plak yn de Amerikaanske skilderkeunst en leit op de grins fan abstrakte keunst en realistyske keunst.

Underwerpen dy't faak weromkomme yn har wurk binne blommen, rotsen, skelpen, bisten, bonken en lânskippen. Har skilderijen stelle kontoeren en foarmen foar dy't subtile toanen yn in ferskaat oan kleuren hawwe. Faak ferfoarme hja har ûnderwerp yn krêftige abstrakte ôfbylden. Sy hat in wichtige rol spile yn it oerbrongen fan de Amerikaanske keunststyl nei Europa yn in tiid dat de measte ynfloed de oare kant út gie.

O'Keeffe is dêrmei ien fan mar in pear froulju dy't op dat nivo profesjonele ynfloed hân hat. Sy fûn benammen artistike ynspiraasje yn Nij-Meksiko, dêr't hja har letter ek festige.

## Galery

File:Brooklyn Museum - Blue 1 - Georgia O'Keeffe.jpg|*Blue #1*, 1916
File:Brooklyn Museum - Blue 2 - Georgia O'Keeffe.jpg|*Blue #2*, 1916
File:Brooklyn Museum - Blue 3 - Georgia O'Keeffe.jpg|*Blue #3*, 1916
File:Brooklyn Museum - Blue 4 - Georgia O'Keeffe.jpg|*Blue #4*, 1916
File:Georgia O'Keeffe, Series 1, No. 8.jpg|*Series 1, #8*, 1919
File:Blue-green.jpg|*Blue and Green Music*, 1921


## Literatuer
* O’Keeffe, Georgia, *Georgia O’Keeffe*, New York: Viking Press, 1976 ISBN 0-670-33710-2
* *Lovingly, Georgia*: The Complete Correspondence of Georgia O'Keeffe & Anita Pollitzer (ed C.Giboire).Touchstone Books 1990 ISBN 978-0-671-69236-0

## Keppelings om utens
* O'Keeffe op Artcyclopedia
* Sitaten fan Georgia O'Keeffe op Ingelske Wikiquote
Instituto Federal da Bahia

De **Instituto Federal da Bahia** (**IFBA**), earder ek oantsjutten as *Centro Federal de Educação Tecnológica da Bahia* (*Cefet-BA*), is in universiteit yn Salvador, Bahia, Brazylje.

De UFBA bestiet sûnt 1910.

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside fan de IFBA (Portegeesk)
Vacansoleil-DCM

**Vacansoleil-DCM ** wie in Nederlânske hurdfytsploech. De ploech waard yn 2009 oprjochte en mocht fanôf 2011 yn de UCI World Tour meidwaan.

## Skiednis
De ploech waard oprjochte troch Daan Luijxk yn 2005 ûnder de namme "Fondas Imabo-Doorisol". Doorisol waard yn 2006 ferfongen troch P3 Transfers. Doe't yn 2008 Fondas ek stoppe, hie de ploech Batavus ien jier as sponsor. Yn 2009 waard Vacansoleil haadsponsor, yn datselde jier mocht Vacansoleil Pro Cycling Team yn de Pro Continental Tour meidwaan. Twa jier letter folgde DCM as co-sponsor. Ein 2013 waard de ploech opheft om't de sponser der mei ophâlde.

## Ferneamde (âld-)fytsers
Frisia Zout

**Frisia Zout** is in bedriuw yn Harns dat fakuümsâlt wint dat foarkomt op in djipte fan sa'n 2800 meter ûnder de grûn.

It bedriuw sette út ein yn 1996 as *Harlinger Zoutfabriek Frima* en hie hie doe 65 arbeiders yn it wurk. It bedriuw eksploitearret ûnder mear in sâltboarne ûnder Seisbierrum.

Op 27 july 2000 waard it bedriuw oernaam troch ít Dútske Kali und Salz (K + S) út Kassel en gie doe fierder ûnder de namme **Frisia Zout**.

Letter is it bedriuw opgien yn Esco (*European Salt Company*).

2007 waard 1.200 kton keukensâlt (NaCl) wûn. Dêrfan giet 80% nei de sâltgemy en 20% is ornearre foar húshâldlik gebrûk, de fiedingsmiddelenyndustry en as struisâlt. Fieders wurdt it sâlt brûkt om drinkwetter sêfter te meitsjen en yn slikstiennen foar kij.

It njonkenprodukt kalkhâldend sâlt wurdt brûkt foar it ferbetterjen fan soere grûn.

## Sâltwinning ûnder de Waadsee
July 2011 hat Frisia Zout in fergunning krigen foar it winnen fan sâlt ûnder de Waadsee. It sâlt sit op sa'n trije kilometer út de kust en op twa kilometer djipte en wurdt oanboarre fan in yndustryterrein yn Harns. It Ministearje fan Ekonomyske Saken jout as betingst dat floara en fauna yn de Waadsee net te lijen hawwe meie fan de sâltwinning.

## Krityk
Krityk is der fral fanwege it fan de sâltwinning te ferwachtsjen sakjen fan de boaiem. Miljeugroepen, lykas *Laat het Zout maar Zitten*, binne fral benaud foar de gefolgen fan de sâltwinning ûnder de Waadsee.

## Keppelings om utens
*Webstee Frisia Zout
Pol Pot

**Pol Pot** (Kmer: ប៉ុល ពត) (wiere namme: **Saloth Sar**; Khett Kampong Thum, 19 maaie 1925 – Anlong Veng, 15 april 1998) wie in Kambodjaansk maoïstyske revolúsjonêr dy't lieder fan de Reade Khmer wie fan 1963 oant syn dea yn 1998. Fan 1975 oant 1979 wie er de premier fan Demokratysk Kampûtsjeje. Pol Pot waard lieder fan Kambodja op 17 april 1975. Under syn bewâld ûntstie it saneamde agrarysk sosjalisme. Syn systeem twong stedsbewenner om te ferhúzjen nei it plattelân om op kollekive buorkerijen twongen te arbeidzjen. Twangarbeid, te min iten, minne medyske fersoarging en eksekúsjes hiene fan gefolgen dat likernôch 21% fan de Kambodjaanske befolking it libben ferlear. Der wurdt rûsd dat 2 oant 4 miljoen minsken stoarn binne ûnder syn bewâld.

De Fietnameeske ynvaazje fan Kambodja yn 1979 betsjutte de delfal fan Pol. Hy flechte de jungle fan Súdwest-Kambodje yn en mei it Reade Khmerbewâld wie it dien. Fan 1979 oant 1997 hâlden Pot en it oerbliuwend part fan de Reade Khmer ta by de grins mei Tailân, dêr't hja oan de macht fêsthâlden, mei in nominale er kenning fan de Feriene Naasjes as rjochtlike regearing fan Kambodja. Pol Pot stoar 1998 ûnder fertochte omstannigheden wylst er hûsarrest hie fanwege de fraksje fan Ta Mok fan de Reade Khmer.

## Oer Pol Pot
* Philip Short: *Pol Pot, The History of a Nightmare* (2005). Resinsje op nu.nl
Weropstanning fan Jezus Kristus (troch Bartoloméus)

De ***Weropstanning fan Jezus Kristus (troch Bartoloméus)*** is algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. Dit geskrift moat net betize wurde mei de *[[Fragen fan Bartoloméus]]*, mar it is wol mooglik dat it identyk is oan it missende *[[Evangeelje fan Bartoloméus]]*. De saakkundigen binne der noch net oer út wannear't de *Weropstanning fan Jezus Kristus (troch Bartoloméus)* krekt datearre wurde moat. De tekst is oerlevere yn trije ûnfolsleine Koptyske manuskripten en guon fersille fragminten yn deselde taal, en ferhellet fan beskate fizioenen fan 'e apostel Bartoloméus en guon hannelingen fan 'e apostel Tomas, mar giet yn it foarste plak oer de krúsdea en weropstanning út 'e dea en himelfeart fan Jezus Kristus. Dit geskrift liket alhiel frij te wêzen fan gnostyske ynfloeden, en poer bedoeld te wêzen as in oanfolling op 'e bibelferhalen út 'e fjouwer kanonike evangeeljes.

## Ynhâld
De *Weropstanning fan Jezus Kristus (troch Bartoloméus)* bestiet út in stikmannich parten dy't mar sydlings opinoar oanslute, en dy't op non-lineêre wize op 't aljemint brocht wurde. De tekst set útein mei in mar frijwat bluodderige beskriuwing fan wat Jezus as syn lotsbestimming sjocht, te witten syn krusiging. Dêrop folget in ferhaal oer immen dy't besiket om Jezus syn plak yn te nimmen en foar him yn 't stee te stjerren, mar de preesters binne net by steat om him dea te dwaan, sels net as hja besykje en stiennigje him, of as se him yn in ûne stopje. Dêrnei beskriuwt de *Weropstanning* hoe't Jezus delgiet nei de hel en dêr in preek hâldt foar syn ferrieder, Judas Iskariot. Hy rêdt dêrnei alle ferflokte sielen út 'e hel, útsein Judas, Kaïn en Heroades de Grutte.

Dan folget der in *flashback* fan in túnman nei de nacht dat ingels yn fjurrige striidweinen, yn it selskip fan God sels, delkamen nei de ierde om Jezus op te wekjen út 'e dea. Bartoloméus is dêr tsjûge fan en kriget daliks dêrnei in fizioen wêryn't er sjocht hoe't Jezus yn 'e heechste fan 'e sân himels ynhelle wurdt mei lûd jûchhei. Dêrop kriget er in *flashback* oer in godlik besyk oan 'e Oliveberch. Underwilens is de apostel Tomas dwaande mei it wer ta libben wekjen fan syn soan Siofanes (mooglik in kopiëarflater dy't eins Teofanes wêze moatte soe). Nei't him dat slagge is, beskriuwt de jonge it hjirneimels, en doopt Tomas sa'n tolvetûzen ûnder de yndruk rekke omstanners. Om tsjûge te wêzen fan 'e himelfeart fan Jezus wurdt Tomas úteinlik op in wolk by de oare apostels ôflevere. Dêr oankommen kin er suver net leauwe dat Jezus opstien is út 'e dea (ek al hat er sels krekt syn soan wer ta libben brocht). Nei de himelfeart geane de aposels útinoar om it evangeelje út te dragen.
Evangeelje fan Filippus

It ***Evangeelje fan Filippus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is ien fan 'e gnostyske evangeeljes, en moat datearre wurde tusken likernôch 180 en 350. It is gjin pseudepigrafysk geskrift, want hoewol't it net skreaun is troch de apostel Filippus, beweart de tekst dat ek nearne: de titel is in modernenien. It *Evangeelje fan Filippus* waard ferlern waand oant der yn desimber 1945 tafalligerwize troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady in yn it Gryksk skreaun manuskript fan weromfûn waard, dat mei in stikmannich oare gnostyske geskriften, wêrûnder it folle bekendere *[[Evangeelje fan Tomas]]*, yn in krûk bedobbe lei.

Hoewol't de tekst de namme fan evangeelje draacht, hat it *Evangeelje fan Filippus* net folle wei fan 'e kanonike evangeeljes. It is ek gjin útsprake-evangeelje, lykas it *Evangeelje fan Tomas*, mar ynstee in samling gnostyske learstellings en bespegelings. De sakraminten, yn it bysûnder it sakramint fan it houlik, foarmje dêrby in wichtich tema. It *Evangeelje fan Filippus* is miskien noch wol it bekendst om't it in tige iere boarne is foar it ferhaal dat Jezus fan Nazaret troud wie, of alteast in relaasje hie, mei Marije Magdalena. Neffens it hânskrift wie Jezus Marije Magdalena har *koinonos*, in wurd dat  "selskipsman" betsjut en gauris in yntime, seksuële relaasje ymplisearret. Hoewol't in folgjende (foar mearderlei útlis fetbere) passaazje yn 'e oarspronklike tekst op 'e papyrusrôlen fan Nag Hammady tige skansearre is, hawwe taalhistoarisy it rekonstruëarre ta *"Jezus hold mear fan Marije Magdalena as fan alle dissipels en tute har faak op 'e mûle."*
Evangeelje fan Jakobus

It ***Evangeelje fan Jakobus***, ek wol bekend as it ***Berne-evangeelje fan Jakobus*** of it ***Proto-evangeelje fan Jakobus***, is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. Dit geskrift wurdt yn 'e regel om it jier 145 hinne datearre, en is in pseudepigraaf ûnder de namme fan Jakobus, de healbroer fan Jezus, dy't neffens dizze tekst in foarsoan fan Joazef wie. It is oerlevere yn net minder as 130 Grykske manuskripten en teffens besteane der hânskriften yn it Syrysk, it Ge'ez (de deade tsjerketaal fan Etioopje), it Koptysk, it Georgysk, it Armeensk, it Aldtsjerkeslavysk, it Arabysk, it Iersk en it Latyn (hoewol't de Latynske ferzjes allegear út 'e Midsiuwen of letter stamje). De manuskripten út 'e Aldheid hawwe yn 'e regel titels dy't in fariaasje binne op it tema *De Berte fan Marije*.

It *Evangeelje fan Jakobus* is in saneamd berne-evangeelje, dat op grûn fan 'e ferhalen oer de bernetiid fan Jezus fan Nazaret yn 'e kanonike evangeeljes fan *[[Evangeelje fan Mattéus|Mattéus]]* en *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]* fierder útwreidet oer syn jonkheid, en dêrby yn dit gefal ek yngiet op 'e berte en it opgroeien fan Jezus syn mem Marije. It is de âldste boarne wêryn't beweard wurdt dat Marije foar, ûnder en nei de berte fan Jezus faam wie en bleau. De tekst bestiet út trije gelikense dielen dy't elkmis acht haadstikken beslane. It earste diel ferhellet fan 'e berte fan Marije en har jonkheid; it twadde diel set útein as hja tolve jier is, en fertelt hoe't troch de tuskenkomst fan in ingel fan God Joazef oanwiisd wurdt as har man; en it trêde diel giet yn op 'e berte fan Jezus en it ferbergjen fan 'e lytse poppe foar Heroades de Grutte, dy't him deadwaan wol fanwegen de foarsizzing dat er "kening fan 'e Joaden" wurde sil.
Trageedzje

In **trageedzje** (fan it Aldgrykske τραγῳδία, *tragōidia*, letterlik: "bokkesang") is in literêr sjenre en in foarm fan toaniel dy't basearre is op minsklik ûnk en lijen en in dêrmei mank geande lottering ûnder it tasjende publyk. Hoewol't withoefolle kultueren lyksoartige aktearfoarmen ûntwikkele hawwe, wurdt mei de term "trageedzje" gauris ferwiisd nei in spesifike toanieltradysje dy't yn histoaryske opsjoch in unyk en tige by tige wichtich plak ynnommen hawwe yn 'e Westerske literatuer en kultuer.

Dy tradysje ûntjoech him likernôch 2500 jier lyn út in obskuere oarsprong yn it teäter fan it âlde Grikelân. Ut dy tiid is mar in fraksje fan it oarspronklike oanbod oan trageedzjes oerlevere yn guon stikken fan Aiskylos, Sofoklês en Euripides. Pas yn Renêssânse, dy't wierlik in werberte (sa't de term sels al oanjout) wie fan 'e tradysjes út 'e Aldheid, waard mei benammen it wurk fan William Shakespeare dy âlde tradysje wer fuortset.
Saterspul

In **saterspul** wie yn it âlde Grikelân in literêr sjenre en in foarm fan toaniel dy't de midden hold tusken in tragikomeedzje en in klucht (ús wurd "satire" is hjirút ûntstien). Yn saterspullen waarden de koaren foarme troch saters (de mytyske wêzens mei it boppeliif fan in man en it ûnderlichem fan in bok) en se omfetten yn 'e regel dronkenens, eksplisite seksualiteit, dûbelsinnich taalgebrûk, ûnderhânske streken en grappen fan alderhanne soarte. In saterspul wie dus eins wat wy tsjintwurdich in komeedzje neame soene, mar dat wurd hie yn it âlde Grikelân in hiel oare betsjutting.

De skiednis fan it saterspul kin tebekfolge wurde oant likernôch 500 f.Kr., doe't Pratinas fan Flius it yntrodusearre yn Atene. By de jierlikse toanielwedstryd op it Ateenske Feest fan Dionysus wie it neitiid wenst dat eltse meidogger fjouwer toanielstikken opfiere liet: trije trageedzjes en in saterspul. It saterspul waard dan ornaris oan 'e ein fan it feest spile of tusken it twadde en trêde diel fan 'e trageedzjetrilogy yn, as in soarte fan komysk tuskenspul. Saterspullen duorren koart, mar heal sa lang as in trageedzje. It iennichste saterspul dat folslein oerlevere is, is *Sykloop*, fan Euripides, dat basearre is op in passaazje út Homêros syn *[[Odyssee]]*, en oer Odysseus syn moeting mei de sykloop Polyfemus giet.
Fragen fan Bartoloméus

De ***Fragen fan Bartoloméus*** is algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. Dit geskrift moat net betize wurde mei de *[[Weropstanning fan Jezus Kristus (troch Bartoloméus)]]*, mar it is wol mooglik dat it identyk is oan it missende *[[Evangeelje fan Bartoloméus]]*. De saakkundigen binne der noch net oer út wannear't de *Fragen fan Bartoloméus* krekt datearre wurde moat. De tekst is oerlevere yn Grykske, Latynske en Aldtsjerkeslavyske hânskriften, dy't lykwols allegear frij bot faninoar ferskille op it mêd fan it taaleigen. De skriuwstyl hat wol wat wei fan dy fan 'e *[[Iepenbiering fan Jehannes]]*, mar is sensasjoneler. De tekst hat de foarm fan in dialooch tusken Jezus fan Nazaret en syn dissipels, dy't útlokke wurdt troch in stikmannich tige drystmoedige fragen, op it skandalige ôf, fan 'e dissipel Bartoloméus.

De *Fragen fan Bartoloméus* skynt yn 'e Aldheid frij populêr west te hawwen, wat it mooglik tanke oan syn wielderige beskriuwings fan it boppenatuerlike en ymplikaasjes fan it soarte dat de Sûndefal feroarsake waard trochdat Eva seksuële omgong hie mei de duvel. De tekst linet swier op 'e joadske mystyk, sa't dy bgl. ta utering komt yn it boek *[[Henoch (boek)|Henoch]]*. Yn de *Fragen fan Bartoloméus* wurdt û.m. ferteld hoe't Jezus nei de hel en wer werom reizge wêze soe, en fierders wurdt útwreide oer de ûnbesmodzge ûntfinzenis en oer de fal fan Satan en de seishûndert ingels dy't mei him foelen.
Evangeelje fan Bartoloméus

It ***Evangeelje fan Bartoloméus*** is in missende en algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel.

It wurdt neamd yn ferskate ier-kristlike boarnen, mar is fierders ûnbekend. It hat wol kâns dat it ferlern gien is, mar it soe ek wêze kinne dat it in alternative namme is foar ien fan beide teksten dy't hjoed de dei bekendsteane as de *[[Fragen fan Bartoloméus]]* of de *[[Weropstanning fan Jezus Kristus (troch Bartoloméus)]]*.
Oresteia

De ***Oresteia***, yn it oarspronklike Aldgryksk **Ὀρέστεια**, is in toanieltrilogy fan 'e hân fan 'e grutte Grykske toanielskriuwer en dichter Aiskylos of Aeschylus (±525-±455 f.Kr.). It omfettet de trageedzjes *[[Agamemnon (toanielstik)|Agamemnon]]*, *[[De Offerplingsters]]* en *[[De Eumeniden]]*. De trilogy waard foar it earst opfierd yn 458 f.Kr., as ûnderdiel (en winner) fan 'e jierlikse toanielwedstryd op it Ateenske Feest fan Dionysus, yn 'e mande mei it ferlern giene saterspul *Proteüs*.

Mei de namme "Oresteia" waard oarspronklik wierskynlik nei alle fjouwer toanielstikken ferwiisd, mar hjoed de dei wurdt it brûkt as oantsjutting foar de trije oerlevere stikken. De *Oresteia* is de iennichste bewarre bleaune toanieltrilogy út 'e Grykske Aldheid, mei't de Tebaanske Trilogy (fan Sofoklês) eins in moderne sammelnamme fan trije oerlevere stikken mei nau besibbe ûnderwerpen is. De *Oresteia*, wêrfan't de namme ôflaat is fan dy fan it personaazje Orestês, giet oer it weinimmen fan 'e flok dy't op it Hûs fan Atréus rêst. Alletrije stikken fan 'e *Oresteia* binne troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't ek ferantwurdlik wie foar û.m. de Fryske fertalings fan Homêros syn *[[Ilias]]* en *[[Odyssee]]*, oerset yn it Frysk.

## Ynhâld
;Agamemnon

Yn *Agamemnon* wurdt de Myseenske kening Agamemnon nei syn lang befochten oerwinning op 'e Trojanen yn 'e Trojaanske Oarloch, koart nei syn thúskomst fermoarde troch syn frou Klytemnêstra.

;De Offerplingsters

*De Offerplingsters* fertelt hoe't de bern fan Agamemnon en Klytemnêstra, Elektra en Orestês, inoar moetsje nei't se apart faninoar grutbrocht binne, en hoe't se dêrnei tegearre wraak nimme op harren mem foar de moard op harren heit.

;De Eumeniden

Yn *De Eumeniden* wurdt beskreaun hoe't Orestês troch de god Apollo nei it plak ta brocht wurdt dêr't er berjochte wurdt troch de goadinne Atene foar de moard op syn mem.
Shakespeariaanske trageedzjes

De **Shakespeariaanske trageedzjes** binne de trageedzjes dy't oan 'e ein fan 'e sechstjinde en it begjin fan 'e santjinde iuw skreaun waarden troch de wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare. Hjirta hearre guon fan syn meast bewûndere toanielstikken, oftewol syn saneamde "fiif grutte trageedzjes": *[[Hamlet]]*, *[[Kening Lear]]*, *[[Otello]]*, *[[Macbeth]]* en *[[Romeo en Julia]]*. Dêrfan waarden de earste fjouwer, yn 'e mande mei syn measte oare trageedzjes, skreaun yn 'e perioade fan sân jier tusken 1601 en 1608. *[[Romeo en Julia]]* wie in ierder wurk, dat datearret fan 'e snuorje tusken 1591 en 1595.

De tradisjonele yndieling fan 'e toanielstikken fan Shakespeare yn trageedzjes, komeedzjes en histoaryske stikken is problematysk. Yn it foarste plak binne de saneamde histoaryske stikken ek allegear trageedzjes. Fierders soene guon trageedzjes ek wol ûnder de histoaryske stikken kategorisearre wurde kinne; fral *[[Julius Caesar (toanielstik)|Julius Caesar]]* en *[[Antonius en Kleopatra]]* komme dêrfoar yn oanmerking. In bettere namme foar de histoaryske stikken is sadwaande "keningsstikken", mei't de trageedzjes dy't as de Shakespeariaanske histoaryske stikken bekendsteane, allegear oer Ingelske keningen geane. *[[Symbelinus]]*, ta ein beslút, waard yn 'e gesachhawwende *[[First Folio]]*, út 1623, ta de trageedzjes rekkene en wurdt dêr sadwaande oer it algemien noch by yndield, hoewol't men tsjintwurdich eins fynt dat it mear de eigenskippen fan in komeedzje hat.

## Opsomming fan 'e Shakespeariaanske trageedzjes
* *[[Antonius en Kleopatra]]*
* *[[Hamlet]]*
* *[[Julius Caesar (toanielstik)|Julius Caesar]]*
* *[[Kening Lear]]*
* *[[Koriolanus]]*
* *[[Macbeth]]*
* *[[Otello]]*
* *[[Romeo en Julia]]*
* *[[Symbelinus]]*
* *[[Timon fan Atene]]*
* *[[Titus Androanikus]]*
* *[[Troilus en Kressida]]*
Shakespeariaanske histoaryske stikken

De **Shakespeariaanske histoaryske stikken** binne in stikmannich toanielstikken dy't oan 'e ein fan 'e sechstjinde en it begjin fan 'e santjinde iuw skreaun waarden troch de wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare. De tradisjonele klassifikaasje fan Shakespeare syn wurk as trageedzjes, komeedzjes en histoaryske stikken komt út 'e gesachhawwende *[[First Folio]]*, út 1623. It is lykwols in problematyske yndieling, mei't alle histoaryske stikken teffens trageedzjes binne, en dus likegoed ûnder de Shakespeariaanske trageedzjes kategorisearre wurde kinnen hiene. Oarsom hearre ta de trageedzjes guon toanielstikken dy't skreaun binne op histoaryske basis en dus likegoed ta de histoaryske stikken rekkene wurde kinne soene, lykas *[[Julius Caesar (toanielstik)|Julius Caesar]]* en *[[Antonius en Kleopatra]]*. Mar neffens de tradysje falle ûnder it kopke fan 'e histoaryske stikken inkeld de trageedzjes oer Ingelske keningen, wêrfan't *[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]* de bekendste is. Dizze kategory soe sadwaande better oantsjut wurde kinne as de Shakespeariaanske Ingelske histoaryske stikken, of, sa't de Fryske Shakespeare-oersetter Douwe Kalma die, as de **Shakespeariaanske keningsstikken**.

## Opsomming fan 'e Shakespeariaanske histoaryske stikken
Dit is in opsomming fan 'e toanielstikken dy't neffens de gesachhawwende *[[First Folio]]*, út 1623, de Shakespeariaanske histoaryske stikken foarmje:
* *[[Hindrik IV (toanielstik), Diel 1|Hindrik IV, Diel 1]]*
* *[[Hindrik IV (toanielstik), Diel 2|Hindrik IV, Diel 2]]*
* *[[Hindrik V (toanielstik)|Hindrik V]]*
* *[[Hindrik VI (toanielstik), Diel 1|Hindrik VI, Diel 1]]*
* *[[Hindrik VI (toanielstik), Diel 2|Hindrik VI, Diel 2]]*
* *[[Hindrik VI (toanielstik), Diel 3|Hindrik VI, Diel 3]]*
* *[[Hindrik VIII (toanielstik)|Hindrik VIII]]*
* *[[Kening Jan (toanielstik)|Kening Jan]]*
* *[[Richard II (toanielstik)|Richard II]]*
* *[[Richard III (toanielstik)|Richard III]]*
Hjiroan soene noch tafoege wurde kinne twa stikken fan 'e Shakespeariaanske apokrifa, wêrfan't de taskriuwing oan Shakespeare twifelich is:
* *[[Edmund Izerkant (toanielstik)|Edmund Izerkant]]*
* *[[Edwert III (toanielstik)|Edwert III]]*
Trageedzjes fan Shakespeare op histoaryske basis dy't yn 'e regel **net** ta de Shakespeariaanske histoaryske stikken rekkene wurde, kinne yndield wurde yn twa espeltsjes. Yn it foarste plak binne der de Romeinske histoaryske stikken:
* *[[Antonius en Kleopatra]]*
* *[[Julius Caesar (toanielstik)|Julius Caesar]]*
* *[[Koriolanus]]*
En oard binne der dan noch twa stikken dy't mei de skiednis fan 'e Britske Eilannen te krijen hawwe, mar folle fierder fan 'e histoaryske wurklikheid ôf steane as de wiere histoaryske stikken fan Shakespeare:
* *[[Kening Lear]]*
* *[[Macbeth]]*
Shakespeariaanske komeedzjes

De **Shakespeariaanske komeedzjes** binne de komeedzjes dy't oan 'e ein fan 'e sechstjinde en it begjin fan 'e santjinde iuw skreaun waarden troch de wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare. Yn dy tiid waard mei it "komeedzje" noch hiel wat oars bedoeld as tsjintwurdich. Shakespeare syn komeedzjes binne gjin hilarysk humoristyske kluchten, mar toanielstikken dy't har ûnderskiede fan 'e trageedzjes trochdat se minder swiersettich fan toan binne en in *happy end* hawwe. Oer it algemien wurde Shakespeare syn komeedzjes minder wurdearre as syn trageedzjes of histoaryske stikken.

Guon fan Shakespeare syn bekendste komeedzjes binne *[[De Keapman fan Feneesje]]*, *[[In Midsimmernachtdream]]*, *[[Folle Spul om Neat]]* en *[[Leafde's Lêst Net Leanne]]*. Dat lêste stik is ûngewoan foar in komeedzje yn 'e sin dat it gjin *happy end* hat. Der wurdt wol tocht dat it in duology foarme mei *[[Leafde's Lêst Al Leanne]]*, en dat dêryn alles dochs noch wûnderwol betearde. Dat stik is lykwols spitigernôch ferlern gien, krekt as *[[Kardenio]]*, in oare komeedzje. Fierders wurde in pear fan Shakespeare syn komeedzjes, benammen *[[Ein Goed, Alles Goed]]* en *[[Lyk om Lyk]]*, oantsjut as probleemgefallen, mei't dy in ûngewoane toansetting mei in dreech mingsel fan humor en tragyk hawwe. It is ûndúdlik oft it ûnlykmjittich aard fan dy stikken fuortfloeit út in ûnfolslein begryp fan 'e humor en de maatskiplike omstannichheden yn 'e Elizabetaanske Tiid, of út in flater fan 'e grutte toanielskriuwer sels, of út in besyk fan him om mei sin ferskillende stilen trochinoar te mjuksjen om sa syn publyk op 'e ferkearde foet te setten. Fierders is der dan noch *[[Symbelinus]]*, dat yn 'e gesachhawwende *[[First Folio]]*, út 1623, ûnder de trageedzjes oardere waard, mar dêr't men tsjintwurdich fan fynt dat it mear de eigenskippen fan in komeedzje hat.

## Opsomming fan 'e Shakespeariaanske komeedzjes
* *[[Ein Goed, Alles Goed]]*
* *[[De Fekke Nuet]]*
* *[[De Fleurige Wyfkes]]*
* *[[Folle Spul om Neat]]*
* *[[Kardenio]]* (ferlern gien)
* *[[De Keapman fan Feneesje]]*
* *[[In Komeedzje Fol Fersinnen]]*
* *[[Leafde's Lêst Al Leanne]]* (ferlern gien)
* *[[Leafde's Lêst Net Leanne]]*
* *[[Lyk om Lyk]]*
* *[[In Midsimmernachtdream]]*
* *[[Nei Jim Beleavjen]]*
* *[[Perikles, Prins fan Tyrus]]*
* *[[De Stoarm]]*
* *[[Trijekeningejûn]]*
* *[[De Twa Aadlike Neven]]*
* *[[De Twa Eallju fan Verona]]*
* *[[It Winterjûnsteltsje]]*
Fierders wurdt tsjintwurdich ek wol ta de komeedzjes rekkene:
* *[[Symbelinus]]*
Dwerchplaneet

In **dwerchplaneet** is in objekt yn de romte. Hja binne grutter as planetoïden, mar lytser as planeten. Dwerchplaneten wurde net ta de planeten rekkene, mar wurde sjoen as in eigen type romteobjekt.
Shakespeariaanske poëzij

De **Shakespeariaanske poëzij** is it dichtwurk fan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare, dat datearret fan 'e ein fan 'e sechstjinde en it begjin fan 'e santjinde iuw. Yn it foarste plak hearre dêrta syn *[[Sonnetten (Shakespeare)|Sonnetten]]*, mar dêrnjonken binne der ek noch wat losse gedichten. Twa fan 'e sonnetten en trije gedichten dy't oan 'e komeedzje *[[Leafde's Lêst Net Leanne]]* ûntliend wiene, waarden yn 1599 sûnder Shakespeare syn tastimming publisearre yn 'e samling *[[De Hertstochtlike Pylger]]* (*[[The Passionate Pilgrim]]*). Fan 'e rest fan 'e gedichten yn dy bondel kin fan in diel mei wissichheid sein wurde dat se it wurk fan oare skriuwers binne, mar fan guon is de auteur ûnbekend; dy soene mooglik fan Shakespeare wêze kinne. Ek wurde der noch guon oare, losse gedichten oan 'e man taskreaun; krekt as in grut part fan *De Hertstochtlike Pylger* hearre dy ta de Shakespeariaanske apokrifa.

## Opsomming fan 'e Shakespeariaanske poëzij
* *[[Sonnetten (Shakespeare)|Sonnetten]]*
** *[[De Hertstochtlike Pylger]]* (foar in diel)
* *[[De Feniks en de Toartel]]*
* *[[Fenus en Adoanis]]*
* *[[De Klaachsang fan in Minneresse]]*
* *[[De Rôf fan Lukresia]]*
Ta de Shakespeariaanske apokrifa hearre fierders noch:
* *[[In Begraffenistreurdicht]]*
* *[[De Hertstochtlike Pylger]]* (foar in diel)
* *[[Oan de Keninginne]]*
* *[[Sil Ik Stjerre]]*
William Edward Boeing

**William Edward Boeing** (Detroit (Michigan), 1 oktober 1881 - Puget Sound (Washington), 28 septimber 1956) wie in Amerikaansk loftfeartpionier en de oprjochter fan it fleanmasinefabryk Boeing.

Boeing wie fan Dútsk komôf. Syn âldelju, mynbou-yngenieur Wilhelm Böing en Marie Ortmann, wiene 1868 út it Sauerlân wei nei de Feriene Steaten ferfearn. Dêr waard syn heit ryk yn de houthannel.

William Boeing studearre oan de Yale-universiteit. Yn 1916 rjochte er yn Seattle de *Pacific Aero Products Company* op; it bedriuw syn earste fleanmasine wie de Boeing Model 1. In jier letter waard dat bedriuw omneamd yn *Boeing Aeroplane Company*, dat him nei de Earste Wrâldkriich fral talei op de kommersjele loftfeart, mar dat yn 1934 spjalte wurde moast meidat it as monopolist beskôge waard. Doe luts Boeing him 1937 tebek út de loftfeartwrâld en bestege er syn measte tiid oan syn hynders. Boeing Airplane Company, dochs wol in frijwat grutte produsint yn in fragmintearre yndustry, krige de wyn earst goed mei oan it bejin fan de Twadde Wrâldkriich. 

## Literatuer
* Carl Cleveland, *Boeing Trivia*, (Seattle: CMC Books, 1989)
* Harold Mansfield, *Vision: A Saga of the Sky* (Duell, Sloan and Pearce, 1956)
* Robert Serling, *Legend & Legacy: The Story of Boeing and Its People* (New York: St. Martin's Press, 1992)

## Keppeling om utens
*  William Boeing syn biografy op NNDB.com
Evangeelje fan Judas

It ***Evangeelje fan Judas*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is ien fan 'e gnostyske evangeeljes, en moat nei alle gedachten datearre wurde yn 'e twadde iuw. It hat de foarm fan in samling petearen tusken Jezus fan Nazaret en Judas Iskariot, de dissipel dy't him neffens de kanonike evangeeljes ferrette. It is lykwols in pseudepigrafysk geskrift, want om't it twadde-iuwske teologyske ideeën befettet, kin Judas it sels nea skreaun hawwe. De ierste ferwizing dernei wurdt foarme troch in dokumint fan 'e hân fan 'e ier-kristlike teolooch Irenaeus, út it jier 180, wêryn't dy in wiere tirade hâldt tsjin it gnostyske gedachteguod fan it *Evangeelje fan Judas*. It iennichste oerlevere manuskript fan dizze tekst is yn it Koptysk.

## Manuskript
It *Evangeelje fan Judas* waard as ferlern gien beskôge, oant der yn 1983 in slim skansearre Koptysk hânskrift fan boppe wetter kaam op 'e swarte antykmerk fan Sjenêve, mank in espel oare Koptyske en Grykske manuskripten dy't te keap oanbean waard oan 'e Amerikaanske heechlearaar Stephen Emmel. Wêr't dat hânskrift wei kaam, is net mear persiis te efterheljen, mar men giet derfan út dat it yn 'e twadde helte fan 'e santiger jierren fûn waard troch in Egyptyske "skatjager" by El Minya, yn Egypte, deunby it doarpke Beni Masar. De skatjager ferkocht it oan in Hanna, in antykkeapman yn Kaïro, waans hiele ynboel oft oan 'e ein fan jierren santich stellen waard troch Nikolas Koutoulakis, in Grykske antykhannelder, dy't it manuskript nei Sjenêve ta slûke. Dêr kocht Hanna, yn gearwurking mei Switserske antykkeaplju, it fan him werom foar 3 oant 10 miljoen dollar. Dêrnei waard it foar hege prizen te keap oanbean oan bibleteken, ûndersyksynstituten en museä. Yn 2003 waard it ta einbeslút kocht troch de *Maecenas Stifting* yn Basel, wêrnei't einlings en te'n lêsten ûndersikers deroer gear koene.

## Ynhâld
Yn tsjinstelling ta de kanonike evangeeljes, wêryn't Judas Iskariot ôfskildere wurdt as de ferrieder fan Jezus Kristus, wol it *Evangeelje fan Judas* hawwe dat er yn opdracht fan Jezus sels hannele. De tekst suggerearret dat Jezus de keatling fan foarfallen dy't ta syn krusiging laten, eigenhandich yn gong sette. Hjirmei wurdt it evangeelje yn oerienstimming brocht mei de gnostyske opfetting dat it minsklike lichem in finzenis foarmet; dus sa besjoen holp Judas Jezus om oan syn tichthûs te ûntkommen. It *Evangeelje fan Judas* hâldt fierders út dat Jezus inkeld oan Judas Iskariot it wiere evangeelje learde, wylst de oare dissipels yn misbegryp troch it tsjuster stommelen. It wol hawwe dat der twa soarten minsken binne: dyjingen mei in ûnstjerlike siel, lykas Judas, foar wa't it minsklik bestean in finzenskip is mei't se eins yn it ivige ryk thúshearre; en de oaren, it grutste part fan 'e minskheid, dy't stjerlik binne en sadwaande ôfsnien fan 'e ferlossing.
Tjeerd van der Weide

**Tjeerd Ottes van der Weide** (Wûnseradiel, 27 oktober 1885 – Weesperkarspel, 6 juny 1947) wie boargemaster fan Velsen út namme fan de NSB.

Van der Weide wie boargemaster fan augustus 1942 oant de befrijing yn 1945. Nei de Twadde Wrâldkriich waard er fan de Bysûndere Rjochtspleging ta de dea feroardield en 6 juny 1947 eksekutearre.

Van Der Weide wie ferantwurdlik foar it ôfbrekken fan parten fan IJmuiden en Velsen om de oanlis fan de Atlantikwall dêre mooglik te meitsjen. Yn syn frije tiid die er mei oan hússikingen, arrestaasjes en ûnderfreegjen fan joaden dy't ûnderdûkt wiene, yllegale wurkers en 'fertochte' persoanen.

Hy arrestearre sels de stasjonsjef fan IJmuiden yn 1943 neidat dy sein hie dat de spoarwegen meidwaan moatten hiene oan de april-maaiestakingen. De oare deis waard de stasjonssjef troch de Dútsers deasketten. By de spoarstaking yn 1944 drige de boargemaster dat alle spoarmeiwurkers oan de SS útlevere wurde soene at hja meidienen oan de staking. Van der Weide krige foar syn aktive pro-Dútske belied it Kriegsverdienstkreuz 2e klasse fan de besetter.

Doe't er nei de oarloch foar de rjochter stie, sei Van Der Weide dat er altyd in goed faderlanner west hie en dat er nea witten hat dat de deportearre joaden deadien wurde soene.

## Keppeling om utens
*  Artikel oer Van der Weide op it webstee fan it Niod
Kamp Oranjekanaal

**Kamp Oranjekanaal** wie in wurkkamp foar Joaden yn de Twadde Wrâldoarloch.

De measte wurkkampen hiene barakken, mar dit wurkkamp bestie út in skuorre op it lân fan it ierdappelfabryk yn it Drintske plak Oranje. Yn de skuorre wiene keamerkes mei steapelbêden en in kacheltsje. Alle keamerkes hiene in rútsje. De behearder húsmanne boppe de koken.

Yn 1942 waard it kamp bewenne fan 80 Joadske twangarbeiders dy't op it fabryk arbeiden, ierappeldolle moasten en graafwurk dwaan moasten. It waard har tastien om bûten de wurktiden it doarp yn te gean.

Begjin oktober waarden alle Joaden út alle Nederlânske kampen nei Kamp Westerbork deportearre. Fan Kamp Oranjekanaal moasten de arbeiders dêrhinne rinne.

De lege skuorre waard letter troch de Hitlerjugend brûkt.

## Keppeling om utens
* ''Werkkamp Oranjekanaal'' op www.joodsewerkkampen.nl
Settela Steinbach

**Anna Maria (Settela) Steinbach** (Buchten (Limboarch), 23 desimber 1934 – Auschwitz, 31 july  1944) wie in Nederlânsk famke dat yn Auschwitz fergast waard. Sy hat lange tiid in ikoan foar de Nederlânske Joadeferfolging west, mar 1994 waard dúdlik dat hja net Joadsk wie, sa't altyd tocht wie, mar dat hja ta de Sinty-famylje fan de Roma (sigeuners) hearde.

## Biografy
Steinbach wie in dochter fan keapman en fioelist Heinrich (Moeselman) Steinbach en Emilia (Toetela) Steinbach. Op 16 maaie 1944 waard yn hiel Nederlân in razzia tsjin Roma holden. Settela waard yn Eindhoven oppakt. Deselde deis kaam se mei noch 577 oaren yn kamp Westerbork oan. Yn Westerbork waard Settela preventyf kealskeard tsjin hollelús. Lykas ek de oare Romafroulju dy't harren skammen foar in keale holle krige hja in ôfskuord stik lekken om de holle.

Op 19 maaie waard hja mei 244 oare Sinty op transport set nei Auschwitz-Birkenau. Krekt foar't de doarren fan de frachtwagon sletten waarden seach sy noch efkes nei bûten, nei in hûn dy't dêr rûn. Dat byld waard fêstlein troch Rudolf Breslauer, in Joadsk finzene yn Westerbork, dy't fanwege kampkommandant Gemmeker in film oer it kamp oan it meitsjen wie. Har mem sei "Settela ga bij die deur weg, straks komt je kop er nog tussen". Sa kaam Crasa Wagner dy't efter har stie te witten dat hja Settela hiet.

Op 21 maaie kamen de Nederlânske Sinty, ek Settela, yn Auschwitz-Birkenau oan. Sy waarden nei registraasje nei de Romaôfdieling brocht. Doe't simmer 1944 in heal miljoen Joaden út Hongarije yn Auschwitz-Birkenau oankamen ûntstie romtekrapte yn it kamp. De Roma makken rebûlje dy't lykwols mislearre troch ferried. Roma dy't noch wurkje koene waarden dêrnei nei múnysjefabriken yn Dútslân brocht. Fan ein july oant 3 augustus waarden de oerbliuwende 3000 fergast, dêr't ek 213 Nederlânske Sinty by wiene. Settela en har mem, twa broerkes, twa suskes, har muoike, twa neefkes en in nichtsje sieten ek yn dy groep, dat de datum fan har ferstjerren is net wis. Fan de famylje oerlibbe allinne de heit fan Settela de Twadde Wrâldoarloch. Hy stoar 1946 en kaam te hôf yn Maastricht.

## Sykje nei in namme
Nei de oarloch waard it fragmint út Rudolf Breslauer syn film faak brûkt yn dokumintêres. Ien byld út de film waard in ikoan foar de Joadeferfolging. Omdat de namme fan it famke net witten wie, waard sy 'it famke mei de holdoek'. Meidat kamp Westerbork fral in trochfierkamp foar Joaden wie, waard ynearsten oannaam dat it om in jooadsk famke gie.
 
De sjoernalist Aad Wagenaar ûntduts dat der yn de filme trein twa wagons wiene dy't Nederlânske Sinty ferfierden. Op 7 febrewaris 1994 hearde Wagenaar op in wenweinkamp yn Spijkenisse fan Crasa Wagner de namme fan it famke. Letter fûn er út dat hja mei har mem, fjouwer broerkes en suskes en noch fjouwer oare famyljeleden yn Auschwitz fergast wie.

## Publikaasjes
Cherry Duyns makke de dokumintêre *Settela, gezicht van het verleden* (1994). Sjoernalist Aad Wagenaar socht nei har identiteit en publisearre it boek *Settela; het meisje heeft haar naam terug* ().
Universiteit fan Yale

De **Universiteit fan Yale** of **Yale-universiteit** (*Yale University*) is in heech oanskreaune partikuliere universiteit yn de Feriene Steaten.

De Yale-universiteit waard 1701 stichte as 'Collegiate School', yn Killingworth (Konettikut). De oprjochter wie Abraham Pierson, teffens de earste rektor. Yn 1716 waard de skoalle ferpleatst nei New Haven (Konettikut) en fanwege de royale stipe fan Elihu Yale, krige de skoalle de namme *Yale College* yn 1718.

De skoalle waard yn de rin fan de tiid grutter en mear en mear stúdzjes koene dêr folge wurde. 1887 waard de namme *Yale College* feroare yn *Yale University* en it ynstitút bleau nije akademyske opliedings taheakjen yn de rin fan de tiid. Op it heden hat Yale in *College*, in *Graduate School of Arts and Sciences* en tsien saneamde *Professional Schools*. De universiteit hat goed 11.000 studinten.

De Yale Law School is de heechst wurdearre wetskoalle yn de Feriene Steaten.

Yale is ien fan de acht universiteiten fan de ferneamde Ivy League, dêr't ek de Harvard ta heart.


Ofbyld:Sterling Memorial Library 2, September 1, 2008.jpg|Sterling Memorial Library
Ofbyld:Yale Peabody Museum 2.JPG|Peabody Museum
Ofbyld:SML-Starr-Reading-Room.jpg|Starr Reading Room yn de Sterling Memorial Library


## Ferneamde alumny en meiwurkers fan Yale
* Samuel Alito
* Michael Balick, etnobotanikus
* Jennifer Beals, aktrise
* Brian Boom, botanikus
* Paul Bremer
* George H.W. Bush, âld-presidint fan de Feriene Steaten (FSA)
* George W. Bush, âld-presidint fan de FSA
* Karl Carstens, bûnspresidint fan West-Dútslân
* Dick Cheney, ficepresidint fan de FSA ûnder George W. Bush
* Tansu Çiller , earste frouljus minister fan Turkije
* Bill Clinton, âld-presidint fan de FSA
* Hillary Clinton, frou fan Bill Clinton en minister fan Bûtenlânske Saken fan de FSA
* Peter Crane, botanikus
* Howard Dean, Amerikaansk politikus en gûverneur
* Joseph Finder, Amerikaansk skriuwer
* Gerald Ford, âld-presidint fan de Feriene Steaten
* Jodie Foster, aktrise
* Armenag Haigazian, teolooch en pedagooch
* John Kerry, politikus en minister fan Bûtenlânske Saken
* Joe Lieberman, Amerikaansk senator
* David McCullough, Amerikaansk auteur en histoarikus
* Scott Mori, botanikus
* Cole Porter,  Amerikaansk komponist en lieteskriuwer
* Ghillean Prance, botanikus
* Jim Rogers, Amerikaansk ekonoom en skriuwer
* Jovito Salonga, Filipynsk politikus
* David Stebenne, Amerikaansk auteur en *associate professor* skiednis en rjochten
* William Howard Taft,  27e presidint fan de FSA en heechste rjochter
* Fareed Zakaria, Yndiaask-Amerikaansk sjoernalist en skriuwer

## Keppeling om utens
Paramore

**Paramore** is in rockband út de Feriene Steaten, oprjochte yn Tennessee yn 2004 troch Hayley Williams. De oare bandleden binne Jeremy Davis en Taylor York.

## Diskografy
### Studio-albums

### Live-albums

## Keppelings om utens

*  Offisjeel webstek
*  LiveJournal fan Paramore
John Rennie sr.

**John Rennie**  (ûnder East Linton, East Lothian, 7 juny 1761 – Londen, 4 oktober 1821) wie in Skotsk yngenieur dy't tal fan brêgen, kanalen en dokken ûntwurpen hat.

## Libben en wurk
Rennie wie in boeresoan dy't al op jonge jierren syn oanlis foar technyk toande mei it bouwen fan allerhanne modellen. Hy waard letter timmerman spesjalisearre yn meganyske kanten. Hy arbeide op mei Andrew Meikle, de útfiner fan de terskmasine. Fan 1780 oan 1783 studearre Rennie oan de Universiteit fan Edinboarch en gie dêrnei as yngenieur oan it wurk. Hy waard oannaam by *Boulton and Watt*, de firma fan James Watt, en wie dêr fiif jier dwaande mei de bou fan mûnen. Hy wie ien fan de earsten dy houtkonstruksjes troch izeren ferfong.

1791 ferfarre er nei Londen en stichte dêr syn eigen ûndernimming. Ta syn iere projekten hearre it Lancaster Kanaal (1792), it befarber meitsjen fan de rivieren de Chelmer en Blackwater (1793), it Crinan Kanaal (1794), it Kennet-en-Avon-Kanaal (1794 mei út ein set) en it ûntwetterjen fan de The Fens yn Norfolk (1802-1810). Yn de jierren dy't folgen oppenearre er him lykwols fral as brêgebouwer. Hy kombinearre stien mei jitiizer en skiep dêrmei flakke eliptyske brêgebôgen dy't der nea earder west hiene. Foarbylden dêrfan binne de Leeds Bridge, de Waterloo Bridge (1810-1817) en de Southwark Bridge (1815-1819) yn Londen.

Rennie wie ek ferantwurdlik foar it ûntwerp en de bou fan de dokken yn Kingston upon Hull, Liverpool, Greenock en Leith en foar de útwreiding fan de haven en werven yn Portsmouth, Chatham en Devonport. Syn lêste projekt wie de nijbou fan de London Bridge, dêr't 1821 mei út ein set waard en dy't troch syn soan John Rennie junior foltôge waard. Rennie waard byset yn Sint Paul's Katedraal.


File:Crinan Canal Yacht.jpg|Jacht op it Crinan Kanaal
File:Dundas.bridge.arp.jpg|It Dundas Akwadukt
File:Southwark.bridge.mercedes.arp.jpg|Southwark Bridge


## Keppelings om utens
* BBC koarte biografy fan John Rennie
* "Significant Scots: John Rennie"
Andrew Meikle

**Andrew Meikle** (5 maaie 1719 - Houston Mill, 27 novimber 1811) wie in yngenieur dy't de útfining fan de terskmasine op syn namme brocht. Hy wie ek belutsen by Firbeck syn útfining fan de *Rotherham Plough*, in ploege dy't tige wichtich west hat foar de Britske Lânbou Revolúsje ein 18e iuw. Hy fûn de terskmasine om 1786 hinne út, hoewol't guon miene dat it om in ferbettering fan in earder ûntwerp gie.

Earder al (om 1772), fûn er in systeem mei kleppen foar wynmûnen út dat de mûnder by steat stelde om flugger op feroarjende wyn yn te spyljen, in ferfanging fan de kanvas silen op de wjukken. 
Meikle wie ek mûnebouwer yn Houston Mill yn East Linton, East Lothian. Hy ynspirearre John Rennie om yngenieur te wurden.

## Keppeling om utens
*Gazetteer for Scotland, lemma Andrew Meikle