open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Portland (Maine)

**Portland** is de grutste stêd yn 'e noardeastlike Amerikaanske steat Maine, en it haadplak fan it omlizzende Cumberland County. De stêd leit oan 'e kust fan Maine, op it punt dêr't de rivier de Fore útmûnet yn 'e Cascobaai. Neffens gevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 hie de stêd doe goed 66.000 ynwenners, en in skatting út 2012 lit sjen dat dat frijwol gelyk bleaun is. As de foarstêden en it heal ferstedske gebiet om Portland hinne meirekkene wurdt, komt it as stêdekloft op in folle heger ynwennerstal fan rom 516.000 út; dat is mear as in trêde part fan 'e totale befolking fan Maine. De folle gruttere stêd 
__TOC__
## Skiednis
Portland waard stifte yn 1633, en krige de status fan stêd yn 1786. It hiet earst fan Casco (1633-1658), doe fan Falmouth (1658-1786), en waard yn 1786 Portland neamd, nei it Ingelske eilân Portland, foar de kust fan it greefskip Dorset. (Portland yn 'e Amerikaanske steat Oregon, oan 'e westkust, is nei Portland yn Maine ferneamd.)

Portland is yn syn skiednis troch ferskillende grutte brânen teheistere; dêrfandinne dat it helmteken op it wapen fan 'e stêd in feniks foarstelt dy't út 'e jiske werriist, en dat it biedwurd fan Portland *Resurgam* is (Latyn foar "Ik sil wer opstean"). Sa rekken by de Grutte Brân fan Portland, yn 1866, dy't begûn ûnder de fiering fan 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsdei, mear as 10.000 minsken dakleas.

Maine, dat oarspronklik in distrikt fan 'e steat Massachusetts wie, waard yn 1820 in selsstannige steat, mei Portland as haadstêd. Yn 1832 waard de haadstêd lykwols ferpleatst nei Augusta. Yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch fûn op 26 juny 1863 te Portland de Slach om de Haven fan Portland plak, it noardlikste militêre treffen fan 'e hiele oarloch, doe't in Súdlike ôfdieling ûnder lieding fan kaptein Charles Read it stedsje binnenfoel en besit besocht te nimmen fan 'e haven.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Portland (Maine)
Ganymedes (studinteferiening)

**Ganymedes LGBT Studentenvereniging** (yn it koart: Ganymedes) is yn desimber 2008 oprjochte troch in tal studinten út Grins om foar homoseksuële, biseksuële- en transseksuële (LGBT) studinten aktiviteiten en boarrels te organisearjen. Ganymedes is in studinteferiening wêr't LGBT-studinten yn Grins mei inoar yn kontakt komme. Ganymedes is te ferlykjen mei de "gay-straight alliances", sa't in protte Noard-Amearikaanse universiteiten hawwe. Ganymedes is in studinteferiening dy't gjin ûntgriening, yntroduksjetiid of in systeem mei jierklubs hat. 

## Keppeling om utens
* Webside Ganymedes
Boete fan Origenes

De ***Boete fan Origenes*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in kleiliet dat skreaun wêze soe troch de tsjerkfaar Origenes (±184-±254). It wurdt gauris betize mei Origenes syn geskrift *Selecta in Threnos*, dat in kommentaar op it sjenre fan 'e klaachlieten is.
Evangeelje fan Pseudo-Mattéus

It ***Evangeelje fan Pseudo-Mattéus***, ek wol bekend as it ***Berne-evangeelje fan Mattéus***, is in ferlern giene en algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. De wiere namme fan dit wurk, sa't dy yn 'e Aldheid brûkt waard, wie *It Boek oer it Komôf fan 'e Silge Marije en de Bernetiid fan de Ferlosser*. It is in berne-evangeelje, in tekst dy't djipper yngiet op 'e ferhalen oer de bernetiid fan Jezus fan Nazaret dy't yn 'e kanonike evangeeljes fan *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]* en *[[Evangeelje fan Mattéus|Mattéus]]* oanhelle wurde. Fierders is it in pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Mattéus, dat neffens it ûndersyk troch J. Gijsel en R. Beyers, út 1997, wierskynlik datearre wurde moat yn it earste fearn fan 'e sânde iuw.

## Ynhâld
It eigentlike ferhaal fan it berne-evangeelje wurdt foarôfgien troch in briefkerij tusken de tsjerkfaar Hieronymus fan Stridon en de biskoppen Komatius en Heliodoarus, wêryn't dy beide Hieronymus oantrúnje om in *"[[Hebriuwsk]] boek, skreaun troch de hân fan 'e aldersillichste evangelist Mattéus"*, oangeande de berte fan 'e Faam Marije en de bernetiid fan Jezus, oer te setten yn it Gryksk. It folgjende (Gryksktalige) berne-evangeelje soe dus in oersetting wêze troch Hieronymus fan in wurk fan Mattéus, in bewearing dy't hjoeddeiske saakkundigen nei it lân der fabels ferwize. De teory dat Hieronymus it wurk sels skreaun hawwe soe, berêst nei alle gedachten likemin op wierheid.

De ynhâld fan it *Evangeelje fan Pseudo-Mattéus* is fierhinne in redigearre werjefte fan it *[[Berne-evangeelje fan Jakobus]]*, oangeande it libben fan Marije en de berte fan Jezus, folge troch in ferslach fan 'e Flecht nei Egypte (it is net dúdlik op grûn wêrfan't dat skreaun is), en einigjend mei de ferhalen oer de bernetiid fan Jezus en de wûndertekens dy't er doe ferrjochte, dy't basearre lykje te wêzen op it *[[Berne-evangeelje fan Tomas]]*. Yn essinsje is it *Evangeelje fan Pseudo-Mattéus* in (ridlik súksesfol) besykjen om 'e beskikbere ynformaasje út 'e neamde boarnen mei-inoar te fermingen. Dêropta binne der guon eleminten dy't allinnich mar yn *Pseudo-Mattéus* foarkomme, lykas de ierste fermelding fan 'e okse en de ezel as oanwêzigen yn 'e stâl te Betlehim dêr't Jezus berne waard. It *Evangeelje fan Pseudo-Mattéus* hie yn 'e Midsiuwen grutte ynfloed, wat der de oarsaak fan is dat okse en ezel tsjintwurdich net mear fuort te tinken binne út it krystferhaal.
It Delkommen fan Marije

***It Delkommen fan Marije*** (Gryksk: Γεννα Μαριας, *Genna Marias*) is in ferlern giene en algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It moat in koart geskrift west hawwe dat yn haadsaak oer de Faam Marije gie. It is lykwols inkeld bekend út it *Panarion*, fan 'e tsjerkfaar Epifanius fan Salamis, dy't dêr in koarte passaazje yn sitearret. Epifanius beskôge *It Delkommen fan Marije* as in gnostyske tekst, mar der is te min fan oerlevere om fêststelle te kinnen oft er dêr gelyk oan hie. Saakkundigen tinke oan 'e twadde iuw as in datearring fan it geskrift.

It sitaat yn it *Panarion* giet oer de dea fan 'e preester Sacharías, de heit fan 'e profeet Jehannes de Doper, dy't in man "yn 'e foarm fan in ezel" sjoen hawwe soe wylst er wijreek brânde yn 'e Timpel te Jeruzalim. As er derút komt, kin er earst gjin wurd útbringe, mar as er op 't lêst by steat is en fertel wat him oerkommen is, wurdt er fermoarde troch de omstanners, dy't miene dat er godslasterlik praat útslacht. It ferhaal komt oerien mei oare gnostyske teksten en it gnostysk gedachteguod sa't dat fêstlein is yn 'e geskriften fan 'e tsjerkfaar Origenes (dy't it as ketterij beskôge), en yn it *[[Evangeelje fan Jakobus]]*, mar dit spesifike ferhaal is nearne oars oerlevere.
Kanons fan de Apostels

De ***Kanons fan de Apostels*** is in ier kristlik traktaat dat heart ta de tsjerkeregels. It is in pseudepigrafyske tekst dy't sabeare troch de tolve oarspronklike apostels skreaun wêze soe, mar dy't yn wurklikheid út Syrje ôfkomstich is, en mooglik datearret fan 'e midden fan 'e fjirde iuw (yn elts gefal fan nei 341, mei't it swier stipet op it Konsylje fan Antiochië, dat yn dat jier holden waard). De tekst befettet 85 tsjerkewetlike kanons, dy't yn 692 troch it easterske Konsylje fan Trullo befêstige waarden. Yn 'e westerske tsjerke sirkulearren mar fyftich fan dizze kanons, dy't om 500 hinne oerset wiene troch Dionysius Eksiguus, en dy't ôfwiisd waarden troch paus Konstantinus I (pont. 708-715).

## Ynhâld
De *Kanons fan de Apostels* hat foar it meastepart te krijen mei it amt en de plichten fan kristlike biskoppen, de kwalifikaasjes en it hâlden en dragen fan 'e geastlikheid, it leauwenslibben fan 'e kristlike gemeente (mei de klam op seksuële ûnthâlding en fêstjen), en de sakraminten (doop, jûnsmiel, houlik). Teffens giet de tekst yn op ekskommunikaasje, it hâlden fan tsjerklike synoaden en hoe't men omgean moat mei heidens en joaden. Koartsein is de *Kanons fan de Apostels* in handige gearfetting fan 'e wetjouwing fan 'e iere tsjerke.
Lightspeed Media Corporation

De ***Lightspeed Media Corporation***, gauris ôfkoarte ta **Lightspeed**, is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Glendale, yn 'e steat Arizona.

It waard yn 1999 oprjochte troch pornoprodusint Steve Lightspeed (echte namme: Steve Jones). *Lightspeed* is de eigner fan ferskate pornografyske ynternetsiden, en bringt ek pornografyske films út op dvd. De *Lightspeed Media Corporation* moat net betize wurde mei it eardere *Lightspeed Media*, in oar bedriuw, dat yn 1997 oernommen waard troch de massamediakorporaasje *America Online* (hjoed de dei operearjend ûnder de namme AOL).

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan 'e ''Lightspeed Media Corporation''
Shane's World

***Shane's World*** (folút eins: ***Shane's World Studios***) is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Valencia, yn 'e steat Kalifornje. It waard yn 1996 oprjochte troch pornoaktrise Shane, de doetiidske freondinne fan pornoprodusint, -regisseur en -akteur Seymore Butts, dy't har namme oan it bedriuw joech. Yn 1999, doe't sy har fanwegen har trouwen (net mei Butts) út 'e pornoyndustry weromloek, ferkocht se de studio mei namme en al.

## Skiednis
*Shane's World* wie ien fan 'e earste pornoprodusinten dy't har taleine op realitypornografy. Yn harren films wurde pornoaktrises meinommen út harren eigen wrâldsje wei en wurdt alles filme dat der bart. De studio briek yn 2003 troch mei de film *Shane's World 32: Campus Invasion*, dy't opnommen waard op 'e kampus fan 'e Universiteit fan Indiana. It skandaal dat dêrtroch ûntstie, makke *Shane's World* yn ien klap bekend by in breder publyk.

De studio besleat dat de Amerikaanske universiteiten in gat yn 'e merk wiene, en sette útein mei de *College Invasion*-rige. Fan diel 3 ôf lieten de filmmakkers de pornostjerren gauris seksuële omgong hawwe mei echte studinten. *Shane's World* beweart dat de studio eltse moanne hûnderten brieven ûntfangt wêryn't se troch studinten frege wurde om in film op te nimmen op harren universiteit. Fan 2007 ôf produsearret *Shane's World* ek in *College Invasion Male*-searje, wêryn't universiteiten besocht wurde troch homoseksuële manlike pornoakteurs.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''Shane's World''
Color Climax Corporation

De ***Color Climax Corporation*** (CCC) is in Deenske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn 'e Deenske haadstêd Kopenhagen. It waard oprjochte yn 1967, hoewol't de publikaasje fan pornografysk materiaal yn Denemark pas yn 1969 legaal waard. Oant de njoggentiger jierren wie it ien fan 'e wichtichste produsinten fan Jeropeeske pornografy, mar sûnt is it mei it bedriuw yn it neigean rekke. Om't der lykwols fraach bliuwt nei de eardere útjeften fan 'e CCC, dy't tsjintwurdich oantsjut wurde as "klassike pornografy", funksjonearret it bedriuw ek hjoed de dei noch, benammentlik fia it ynternet, al leit de produksje fan nij materiaal fierhinne stil.

## Tydskriften
De CCC wie fral bekend fanwegen syn pornoblêden, dêr't de bekendste *Color Climax* en *Rodox* fan wiene (oaren wiene bgl. *Anal Sex*, *New Cunts* en *Transexual Love*). Doedestiden befetten de publikaasjes fan 'e CCC pornografy fan 'e heechste kwaliteit dy't yn Jeropa beskikber wie. Yn it gefal fan Grut-Brittanje, dêr't pornografy oant 2000 yllegaal wie, waarden de blêden fan 'e CCC ûnder de toanbank troch ferkocht of wiene se yn ôfswakke ferzjes beskikber as sêfte pornografy. De blêden toanden in wiid ferskaat oan Jeropeeske en Amerikaanske pornoaktrises en -akteurs, en de fotorapportaazjes begûnen yn 'e regel mei de spilers hielendal oanklaaid en einigen mei de ejakulaasje fan 'e man (of manlju). Yn 'e midden fan 'e njoggentiger jierren die de CCC syn blêden fan 'e hân oan 'e Dútske studio *[[Silwa]]*, dy't se fuortsette ûnder deselde titels, mar mei eigenprodusearre materiaal. In protte fan 'e foto's binne hjoed de dei noch beskikber fia de webside fan 'e CCC en/of sirkulearje fergees op it ynternet yn striid mei de ynternasjonale copyrightwetjouwing. Tsjin 2006 hie de CCC mear as 140 miljoen eksimplaren ferkocht fan mear as 3.000 ûnderskate boekjes en blêden.

## Films
De CCC produsearre nei 1969 ek pornofilms, earst, yn 'e santiger jierren, op 8 mm-film, en letter, fan 'e jierren tachtich ôf, op fideotape. Krekt as foar de blêden makke de CCC ek hjirfoar gebrûk fan 'e tsjinsten fan in wiid ferskaat oan Jeropeeske en Amerikaanske akteurs.

## Bernepornografy
Denemark legalisearre yn 1969 alle foarmen fan pornografy, ynklusyf bernepornografy, hoewol't de produksje dêrfan as it derop oan kaam yllegaal bleau, mei't minderjierrigen gjin wetlik jildige ynstimming ferliene koene. De *Color Climax Corporation* wie de earste (mar net de iennichste) filmstudio dy't bernepornografyske films begûn te meitsjen en op relatyf grutte skaal begûn te distribuëarjen. Tusken 1971 en 1979 produsearre de CCC syn *Lolita*-searje, in rige fan 36 filmkes fan tsien minuten of langer, wêryn't jonge famkes fan tusken de 7 en 11 jier seksuële dieden ferrjochten mei folwoeksen manlju (of inkeld ek wol mei froulju). Doe't oan 'e ein fan 'e jierren santich de noarmen en wearden stadichoan ferskoden, bernepornografy maatskiplik net mear as talitber beskôge waard, en yn 1979 by de wet ferbean waard, hold de CCC op mei de produksje en distribúsje derfan.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan 'e ''Color Climax Corporation''
Vidéo Marc Dorcel

***Vidéo Marc Dorcel*** is in Frânske pornografyske filmstudio, dy't fêstige is yn Parys. De studio waard yn 1980 oprjochte troch de Frânsk-Joadske pornoregisseur en -produsint Marc Dorcel (echte namme: Marcel Herskovitz; berne 1938). 

*Vidéo Marc Dorcel* is fral bekend fan 'e langrinnende *Pornochic*-filmsearje, en hat him de lêste pear desennia ek bejûn op it mêd fan 'e homoseksuële pornografy. Yn 2006 waard de dochterûndernimming *Dorcel TV* oprjochte, in betelkanaal dat pornofilms útstjoert fia kabel en satellyt. Sûnt 2008 wurket *Vidéo Marc Dorcel* fral op 'e Frânske merk nau gear mei de Sweedske *[[Private (filmstudio)|Private]]*-studio. Yn 'e Feriene Steaten wurde de films fan *Vidéo Marc Dorcel* distribuëarre troch *[[Wicked Pictures]]*.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''Vidéo Marc Dorcel''
Video Art Holland

***Video Art Holland B.V.***, soms ôfkoarte ta VAH, is in Nederlânske pornografyske filmstudio en útjouwerij fan pornoblêden dy't fêstige is yn Heemskerk. It bedriuw is faaks better bekend ûnder de namme fan syn wichtichste ymprint, *Club Seventeen*. De publikaasjes fan VAH binne benammen populêr yn Nederlân, Dútslân (dêr't se distribuëarre wurde troch it Dútske label *[[Videorama]]*, fêstige yn Essen) en yn Grut-Brittanje. De skaaimerken fan 'e produkten fan VAH binne solitêre, lesbyske of heteroseksuële pornografy mei jonge modellen (no ornaris tusken de 18 en 20 jier, foarhinne jonger).

## Skiednis
De oprjochting fan VAH waard foarôfgien troch de útjefte fan it blêd *[[Chick (tydskrift)|Chick]]*, fan 1968 ôf, dat benammentlik in medium wie foar seksueel tinte kontaktadvertinsjes, letter folge troch it pornobledsje *Chick Extreme*. Fan 1975 ôf kaam dêr as konkurrint it blêd *[[Seventeen (Nederlânsk tydskrift)|Seventeen]]* by, wêrfan't de namme tsjutte op 'e âldens dy't de modellen by foarkar hawwe moasten. Yn Nederlân lei de minimumâldens foar meidwaan oan pornografy doedestiden nammentlik by sechstjin jier, wat trouwens swierrichheden opsmiet by distribúsje fan VAH-films yn it bûtenlân, mei't dêr de minimumâldens yn 'e regel by de achttjin jier lei. *Seventeen* wie sadwaande ferbean yn bgl. de Feriene Steaten. Yn 'e tachtiger jierren begûn *Seventeen* ek oare pornoblêden út te jaan, en fan 1986 ôf produsearre it teffens fideo's. Dêrby waard de foarkar jûn oan amateurpornografy boppe de profesjonele of semy-profesjonele porno dy't de measte produsinten op 'e merk brochten. Gauris wiene de manlike akteurs feitliks de freonen fan 'e modellen.

Tsjin 'e njoggentiger jierren hie *Seventeen* himsels omneamd ta *Club Seventeen*, in namme dêr't de measte útjeften ûnder beflapt waarden. Boppedat wiene doe ferskillende susterûndernimmings dy't foarhinne ûnder nammen as *Profil* en *Scala* operearre hiene, mei *Club Seventeen* ûnderbrocht yn it bedriuw *Video Art Holland B.V.* Fan 'e ein fan 'e njoggentiger jierren ôf waard allinnich noch mar wurke mei mearderjierrige modellen, mei't Nederlân doe yn it ramt fan 'e "harmonisaasje" fan wetten fan lidsteaten fan 'e Jeropeeske Uny de minimumâldens foar meidwaan oan pornografy ferhege ta achttjin jier.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''Video Art Holland''
Reality Kings

**Reality Kings**, soms ôfkoarte ta **RK**, is in Amerikaanske pornografyske webside en filmstudio dy't fêstige is yn Miami Beach, yn 'e steat Floarida. It bedriuw is eigendom fan it yn 2000 oprjochte RK Netmedia, krektlyk fêstige yn Miami Beach, dat teffens in stikmannich minder bekende pornografyske websiden yn besit hat, lykas *CumFiesta.com*, *MilfHunter.com*, *CaptainStabbin.com*, *8thStreetLatinas.com* en *RoundAndBrown.com*. Yn 2012 waard RK Netmedia oernommen troch de yn Lúksemboarch fêstige porno-mulitnational MindGeek (foarhinne Manwin), dy't û.m. ek konkurrint Brazzers en de Amerikaanske pornostudio Digital Playground yn besit hat, en de websiden fan Wicked Pictures beheart.

## Sjenre
Sûnt syn oprjochting is Reality Kings it mulpunt wurden fan in netwurk fan in stik as 25 websiden dy't in grut ferskaat oan pornografyske subsjenres oanbiede, lykas Aziatyske, Latynsk-Amerikaanske, *ebony* (swarte) en ynterrasiale pornografy, tiner-, reality-, amateur- en milfpornografy, njonken porno fan it grutteboarste- en gruttekontesjenre. Tsien fan dy websiden binne ûnderbrocht by de ymprint Muffia. Yn 2009 begûn Reality Kings fierders it programma *Money Talks* te meitsjen foar it betelkanaal Playboy TV. Datselde jiers sette it bedriuw ek útein mei in eigen betelstjoerder, Reality Kings TV (RKTV), dêr't se de ynhâld fan harren websiden (en dy fan Bang Bros) op útstjoere.

## Skandalen
Reality Kings hat behelle west yn ferskate skandalen. Sa waard it bedriuw yn 2010 oanklage troch de Florida A&M University (FAMU) foar it skea ta tabringen oan 'e goede namme fan 'e universiteit troch it opnimmen fan in fideo foar de webside *DareDorm.com*, wêryn't acht (mearderjierrige) tiners dy't neffens eigen sizzen studinten oan 'e universiteit wiene, seksuële omgong mei-inoar hiene. Reality Kings en de FAMU kamen bûten de rjochtseal ta in skikking, wêrby't Reality Kings de universiteit in skeafergoeding fan $120.000 betelle.

Fierders hat Reality Kings ek skikkings troffen yn 26 saken mei muzykprodusinten, foar piraterij fan nûmers om as eftergrûnmuzyk foar harren pornosênes te brûken. Yn 2011 ûntstie der in skandaal doe't Reality Kings op ljochtskyndei in sêne opnaam op Flagler Monument Island, foar de kust fan Miami Beach. Dy saak is noch yn ûndersyk by de plysje.

En itselde jiers waard it bedriuw oanklage troch in frou dy't úthold dat yn in sêne op 'e webside *CumFiesta.com* har fuortrûne minderjierrige dochter Bieyanka Moore de haadrol spile. It ferwar fan Reality Kings wie dat Moore in ferfalske identiteitsbewiis brûkt hie om harren wiis te meitsjen dat se mearderjierrich wie, en dat se dêrmei net inkeld harren bedriuw foar de gek holden hie, mar ek ûnderskate steats- en federale oerheidsynstânsjes, en dat Reality Kings yn dizzen sadwaande gjin blaam trof.

## Sub-netwurken
Boarne:

## Keppelings om utens
* Reality Kings
Edmonia Lewis

**Mary Edmonia Lewis** (Greenbush, Rensselaer County, New York; wierskynlik 4 july 1844  - Hammersmith, Londen, 17 septimber 1907) wie in Amerikaanske byldhouster. Har heit wie in Haïtiaan dy't nei de Feriene Steaten emigrearre wie, en har mem wie fan mingd Afro-Amerikaansk en Odjibwe-Yndiaansk komôf. Lewis wie de earste Afro-Amerikaanske byldhouster dy't yn de ynternasjonale keunstwrâld wurdearre en ferneamd waard. 

## Gallery

Ofbyld:'Indian Combat', marble sculpture by Edmonia Lewis, 1868.JPG|*Yndiaanske striid*, 1868
Ofbyld:WLA amart 1872 marble Cupid.jpg|*Kupido*, ûntwerp 1872; yn 't marmer útfierd 1876
File:Edmonia lewis minnehaha.jpg|*[[Minnehaha]]*, marmer, 1868, Newark Museum
File:'Hiawatha's Marriage', marble sculpture by Edmonia Lewis, 1871.JPG|*Hiawatha's boask', 1871
</gallery>

== Literatuer ==
* Kirsten Pai Buick: *Child of the fire. Mary Edmonia Lewis and the problem of art history's Black and Indian subject*. Duke University Press, Durham NC 2010, ISBN 978-0-8223-4247-2, [http://www.negroartist.com/writings/EDMONIA%20LEWIS.pdf Bibliografy yn PDF])
* Rinna Evelyn Wolfe: *Edmonia Lewis: Wildfire in Marble.* Parsippany, New Jersey, 1998, ISBN 0-382-39714-2.
* Naurice F. Woods: *Mary Edmonia Lewis. Insuperable Obstacles.'' Union Institute Graduate School, Cincinnati 1993.

## Keppelings om utens
*Webstee oer Edmonia Lewis
*Galery en âlde kranteärtikels by negroartist.com
*Cleopatra: Lost & Found, Online-útstalling fan it Smithsonian American Art Museum, Washington D. C.
Finlânsweedsk

It **Finlânsweedsk** (Sweedsk: *finlandssvenska*; Finsk: *suomenruotsi*) is de beneaming foar 'e Sweedske dialekten dy't sprutsen wurde troch de Finlânsweden, de Sweedsktalige minderheid yn Finlân. It ferskil tusken it Sweedsk sa't it yn Finlân sprutsen wurdt en it Sweedsk fan Sweden, is foaral de útspraak, de taalmeldij en de oerdúdlike ynvloed fan it Finsk op 'e Finlânsweedske dialekten. 

It Sweedsk is de memmetaal foar likernôch 265.000 ynwenners fan Finlân, foaral yn 'e regio's Easterbotten, Varsinais-Suomi en Uusimaa (5,1% fan 'e befolking, konsintrearre yn de kustgemeenten). Op 'e Ålâneilannen (mei likernôch 25.000 ynwenners) dy't bestjoerlike autonomy hawwe, wurdt troch 94% fan é befolking it Sweedsk as memmetaal sprutsen.

It Sweedsk is (mei it Finsk) ien fan 'e offisjele talen fan Finlân. De measte plakken oan 'e kust en in stikmannich wichtige plakken yn it binnenlân hawwe twa offisjele nammen, ien yn it Finsk en ien yn it Sweedsk. Sa hjit Helsinki yn it Sweedsk fan *Helsingfors*. De gemeenten binne ferdield yn ientalich Sweedsken, ientalich Finsken en twataligen.

Fan de gemeente Hammarland en de gemeente Korsnäs wurdt sein dat dy it heechste persintaazje Sweedsksprekkers yn de wrâld hawwe, hoewol't dêr gjin offisjele statistiken fan binne.
Ivar Aasen

**Ivar Andreas Aasen** (Ørsta yn de regio Sunnmøre, 5 augustus 1813 – Christiania, 23 septimber 1896) wie in Noarsk botanikus, dichter, toanielskriuwer, taalkundige en de makker fan de twadde Noarske skriuwtaal, it *Landsmål* (Nynorsk). 

Aasen wie in boeresoan út West-Noarwegen. Fan 1843 oant 1846 bereizge er it westen fan it lân en sammele wilens skaaimerken en wurden fan de ferskate dialekten dy't dêr sprutsen waarden. Ut dy dialekten stalde er in skriuwtaal gear; de grammatika publisearre er 1864  en yn 1873 ferskynde it wurdboek fan it *Nynorsk*. Hy brûkte syn nije taal sels yn literêre teksten en krige rillegau in protte oanhingers. Yn 1892 waard it *Landsmål* (de lânstaal) lyksteld oan it *Riksmål* (de rykstaal).

## Taaljier 2013
*Språkåret 2013* (it taaljier 2013) fierde Ivar Aasen syn 200e jierdei, en de hûndertste jierdei fan Det Norske Teateret. De klam yn *Språkåret 2013* lei op it taalferskaat yn Noarwegen. De krante *Bergens Tidende*, dy't gewoanwei yn it *[[bokmål]]* publisearret, publisearre 5 augustus 2013 in edysje yn it *nynorsk* ta oantins fan Aasen.

## Keppelings om utens
* www.aasentunet.no
* Monumint ta eare fan Ivar Aasen makke fan Paul Fjelde 
* ''Haraldshaugen'' fan Ivar Aasen
Christiaan Kramm

**Christiaan Kramm** (Utert, 18 april 1797 - dêre, 24 maaie 1875) wie in Nederlânsk arsjitekt, keunstskilder en keunstsamler.

## Karriêre
Christiaan Kramm gie 1810, doe't er 13 jier wie, om reden fan jildkrapte yn de lear by goud- en edelsmid N. van Voorst, dêr learde er ek tekenjen fan behangselskilder Hendrik van Barneveld. Yn syn frije tiid lei er him ta op it spyljen fan it Sineeske skimespul. Hy makke syn eigen dekors. 

Fier jier nei't er by Van Voorst begûn wie waard oannaam as priveelearling fan keunstskilder en direkteur fan de ôfdieling tekenkunde fan de Stedstekenskoalle, Pieter Christoffel Wonder (1780-1852). Troch Wonder kaam er yn de kunde mei de direkteur fan de skouboarch Cornelis van Leeuwen. Foar dy skouboarch hat er oant 1840 in soad dekors makke. 

Wilens hie Christiaan Kramm him ek talein op arsjitektuer. Hy wie de iennige Utertske arsjitek dy't opmjittingstekeningen meitsje woe fan de Dom fan Utert foar Carl Friedrich von Wiebeking syn *Theoretisch-praktische bürgerliche Baukunde*. Sadwaande krige er ek it tafersjoch op it fannijs opmeitsjen fan de Dom dat útfierd waard troch Tieleman Franciscus Suys tusken 1824 en 1830.

Yn 1826 waard er direkteur fan de boukundige ôfdieling fan de Stedstekenskoalle, dat er 40 jier bliuwe soe. 1829 ferfarre er foar in trijejierrige stúdzjereis nei Londen, dêr't er wenne by syn âlde learmaster P.C. Wonder. Yn Londen ûntduts er de neogotyk, dy't er as earste yn Nederlân ûnderrjochtsje soe. Kramm makke foar in ferskaat oan opdrachten ûntwerpen (al as net foar frege) en ûntfong in protte prizen. Kramm syn bekendste wurken binne in nije gevel yn neoklassissistyske styl foar it gerjochtsgebou oan de Hamburgerstrjitte (Utert) (om 1837, no restaurant en ûnderkommen foar It Utertsk Argyf) en it âldste part fan de eardere Lakenhal Gebroeders Geelen oan de Oudegracht (Utrecht) 167 (1850), de katolike Carolus Borromeustsjerke yn Soesterberg (1838), de ferbouwing fan it Willem Arntszhûs (1829) en de eardere St. Bavotsjerke (1839) yn Harmelen. Om 1830 hinne ferboude er ek it Paushuize oan de Kromme Nieuwegracht yn Utert en letter hat er de nije tagongspoarten yn IJsselstein ûntwurpen (1854).

Fan 1840 ôf luts er him tebek as aktyf arsjitekt en lei er him ta op it meitsjen fan skilderijen en printen. Hy waard in protte frege as  portrettist op ivoar. Hy waard teffens samler fan printen en tekeningen mei histoaryske as topografyske ûnderwerpen. Ek hie er in mânske samling boeken oer boukeunst en oare keunsten dêr't er in soad úthelje koe foar syn boukundige ferhannelingen. Kramm wenne tsientallen jierren oant syn dea yn de bûtenpleats *Rusthof*, dy't er sels ûnwurpen hie, yn de Utertske Kapelstrjitte. Hy kaam te hôf op it Earste Algemiene Begraafplak Soestbergen yn Utert.

## Bibliografy
*  (1857-1864), ''De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters, van den vroegsten tot op onzen tijd'', Bruorren Diederichs, Amsterdam

## Keppeling om utens
Bang Bros

***Bang Bros*** is in Amerikaanske pornografyske webside en filmstudio, fêstige is yn Miami, yn 'e steat Floarida, hoewol't in diel fan 'e sênes opnommen wurde yn Los Angeles, yn Kalifornje.

It bedriuw waard oprjochte yn 2000, en omfettet yn totaal 36 websiden, wêrfan't mar 16 regelmjittich by de tiid brocht wurde (stân fan saken yn 2012). De âldste aktive websiden binne *AssParade.com*, *BangBus.com*, *BigMouthfuls.com*, *BigTitsRoundAsses.com*, *MonstersofCock.com* en *TugJobs.com*. Syn hichtepunt (of klimaks, sa't jo wolle) berikte *Bang Bros* yn 2007, doe't it in bruto winst makke fan $1,9 miljoen. Sûnt 2008 giet it deistich tal besikers lykwols stadichoan omleech.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''Bang Bros''
Brazzers

**Brazzers** is in Kanadeesk-Amerikaanske pornografyske webside en filmstudio, wêrfan't it haadkertier fêstige is yn Montreal, yn 'e Kanadeeske provinsje Kebek, mar wêrfan't de produksje almeast plakfynt yn 'e Feriene Steaten, benammen yn Las Vegas (Nevada), Los Angeles (Kalifornje), Miami (Floarida) en San Antonio (Teksas).

Brazzers waard yn 2005 oprjochte troch Ouissam Youssef, Stéphane Manos en Matt Keezer. Sûnt hat it him ûntjûn ta in ynternetnetwurk dat op 't heden (2013) bestiet út tritich pornografyske websiden. Tsjintwurdich heart it ta de top 500 fan meast besjoene ynternetsiden. It bedriuw is sûnt 2010 eigendom fan 'e yn Lúksemboarch fêstige porno-mulitnational MindGeek (foarhinne Manwin), dy't û.m. ek konkurrint Reality Kings en de Amerikaanske pornostudio Digital Playground yn besit hat.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Brazzers
Muffia

***Muffia***, oprjochte yn 2008, is in ymprint fan 'e Amerikaanske pornografyske webside en filmstudio *[[Reality Kings]]*, en is fêstige is yn Miami, yn 'e steat Floarida. *Reality Kings* hat ûnder de merknamme *Muffia* tsien fan syn websiden ûnderbrocht.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''Muffia''
Naughty America

***Naughty America*** ("Undogensk Amearika") is in Amerikaanske pornografyske webside en filmstudio, fêstige yn San Diego, yn 'e steat Kalifornje, dy't him spesjalisearre hat yn it opnimmen fan seksfantasijen (wat foar it meastepart delkomt op realitypornografy).

## Skiednis
Nettsjinsteande de fermelding op it logo fan it bedriuw dat it "*established in 1776*" wêze soe, is it eins oprjochte yn 2001 as in lytsskalige studio ûnder de namme ***SoCal Cash*** (*SoCal* is de ôfkoarting fan *Southern California*, "Súdlik Kalifornje"). Yn 2004 waard it bedriuw omneamd ta *Naughty America*. De ferwizing nei 1776 slacht op 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring, wêryn't Thomas Jefferson stelde dat alle Amerikanen it rjocht hawwe op *"libben, frijheid en it neijeien fan gelokkigens."* It biedwurd fan *Naughty America* is *Nobody Does It Better* ("Nimmen Docht It Better").

Op 't heden hat *Naughty America* mear as 60 wurknimmers yn tsjinst, en hoewol't it de opnommen sênes foar in grut part oer it ynternet oan 'e man bringt, produsearret it ek tradisjonele dvd's, dy't sûnt novimber 2005 distribuëarre wurde troch de studio *[[Pure Play Media]]*.

Yn augustus 2007 sette *Naughty America* fierders útein mei it publisearjen fan *The Naughty American*, in nijs- en kommentaarwebside dy't berjochtet oer *naughtiness* ("ûndogenskens") út 'e hiele Feriene Steaten. Dizze útjefte, yn 'e regel ôfkoarte ta TNA, kin men fine op 'e offisjele webside fan it bedriuw (sjoch ûnder). Yn jannewaris 2008 lansearre *Naughty America* in ymprint foar homoseksuële pornografy, ûnder de namme *Suite 703*.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''Naughty America''
Pure Play Media

***Pure Play Media***, soms ôfkoarte ta PPM en inkeld ek wol (mis)stavere as *Pureplay Media*, is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Chatsworth, in wyk fan Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje.

It bedriuw waard oprjochte yn 2002, mei as doel om 'e grutste talinten yn 'e Amerikaanske pornoyndustry byinoar te bringen. Dêrta loek it bedriuw û.o. pornoprodusint, -regisseur en -akteur Seymore Butts oan, dy't by in breder publyk bekend wurden is troch de *mainsteam*-realitysearje oer syn deistich libben, *Family Business*; Danni Ashe, earder neakenmodel en stripper en dêrnei de eigner fan 'e súksesfolste neakenfotografywebside fan it ynternet (*Danni's Hard Drive*); en Suze Randall, in ferneamd neakenfotografe, dy't de oerstap makke ta it regissearjen fan pornografyske films. Teffens wurket *Pure Play Media* gear mei de útjouwerijen fan neakenblêden *[[Swank Digital]]* en *[[The Score Group]]*, dy't as njonkenaktiviteit ek wol pornografyske dvd's útbringe.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''Pure Play Media''
Vivid Superhero

***Vivid Superhero***, ek wol bekend as ***VividXXXSuperheroes***, is in ymprint fan 'e Amerikaanske pornografyske filmstudio *[[Vivid Entertainment]]*, dy't him spesjalisearre hat yn it produsearjen fan pornofilms oer superhelden. De ymprint waard oprjochte yn maaie 2010, nei it súkses fan 'e film *Batman XXX: A Porn Parody*. De regisseur fan dêrfan, Axel Braun, waard ek de wichtichste makker fan 'e lettere publikaasjes fan *Vivid Superhero*. 

De films fan *Vivid Superhero* binne foar it meastepart pornografyske pardodyen op besteande *mainstream*-films, lykas *Superman XXX: A Porn Parody* (febrewaris 2011), *The Incredible Hulk XXX: A Porn Parody* (juny 2011), *Spider-man XXX: A Porn Parody* (augustus 2011) en *Star Wars XXX: A Porn Parody* (febrewaris 2012; in parody op *[[Star Wars Episode IV: A New Hope]]*). Yn augustus 2011 kaam de earste hielendal selsbetochte film fan *Vivid Superhero* út, ûnder de titel *Spread Eagle*.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''Vivid Superhero''
West Coast Productions

***West Coast Productions***, soms ôfkoarte ta WCP, is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Chatsworth, in wyk fan Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje. It bedriuw waard oprjochte yn 1997, en hat him sûnt ûntwikkele ta ien fan 'e meast foaroansteande produsinten fan ynterrasiale pornografy, in sjenre dat fral fan 2000 ôf tige populêr wurden is. Neffens eigen sizzen hat harren offisjele webside sûnt de lansearring al 2 miljard besikers hân, en hawwe sy sels mear as 100.000 leden. It biedwurd fan *West Coast Productions* is *The Source for Ethnic Adult Content* ("De Boarne fan Etnyske Ynhâld foar Boppe de Achttjin" — "etnysk" yn 'e Amerikaanske betsjutting fan alles behalven blank).

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''West Coast Productions''
Pornoblêd

In **pornoblêd** is in tydskrift dat him konsintrearret op of benammen bekend is om it publisearjen fan pornografyske foto's fan froulike en/of manlike pornoakteurs. Pornoblêden ferskine yn 'e regel ien kear yn 'e moanne, en binne dus moanneblêden. Bekende foarbylden fan pornoblêden binne *[[Hustler]]* en *[[Private (tydskrift)|Private]]*.

Pornoblêden moatte net betize wurde mei neakenblêden. It ferskil is dat op 'e foto's yn neakenblêden inkeld neaken posearre wurdt, wylst op foto's yn pornoblêden ek seksuële hannelingen ferrjochte wurde. De skiedline leit by masturbaasje, dat pornografysk is, hoewol't pornoblêden ornaris fierder geane as dat en geslachtsmienskip tusken ien of mear manlju en/of ien of mear froulju sjen litte. Yn 'e Feriene Steaten wurdt trouwens ienfâldige neakenfotografy faak ek al as pornografy oantsjut, sadat neakenblêden as de *[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]* en de *[[Penthouse]]* dêr gauris 'pornoblêden' neamd wurde. Dy klassifisearring is koartby oerwaaid nei Jeropa; dêrfandinne dat men dat hjir no inkeld ek alris heard. Yn wurklikheid leit it lykwols oars.
Leksikon fan Nederlânske Byldzjende Keunstners 1750-1950

It **Leksikon fan Nederlânske Byldzjende Keunstners 1750-1950 ** is in standertwurk mei op alfabet oardere keunstners út it neamd tiidrek. It neislachwurk jout in beheinde biografy en in beskriuwing fan it wurk fan de keunstner. It waard makke en útjûn troch de Haachske keunsthanneler Pieter Scheen en is net allinne ûnder beropsminsken (keunsthannelers, taksateurs, feilingmasters, ensafuorthinne), mar ek ûnder keunstleafhawwers en samlers in begryp wurden.

De earste edysje ferskynde 1946 ûnder de titel *Honderd jaar Nederlandsche Schilder- en Teekenkunst*, goed tweintich jier letter folge troch it standertwurk yn twa dielen.

## Bibliografyske feiten
Pieter Scheen, gearstaller en útjouwer, *Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750-1950*, De Haach, 1969, ISBN 90-6522-014-3.
Hervé Faye

**Hervé Auguste Étienne Albans Faye** (Saint-Benoît-du-Sault, 1 oktober 1814 - 4 july 1902) wie in Frânsk astronoom dy't oplaat waard oan de Polytechnyske skoalle. Hy gie betiid fan skoalle yn 1834 om't er in baan krije koe yn it Observatoarium fan Parys.

Dêr ûntduts er op 22 novimber 1843 de komeet 4P/Faye wêrfoar't er de Lalande-priis krige fan de Académie des Sciences. Fan 1848 ôf waard er learaar geodesy en yn 1854 rektor fan de akademy yn Nancy en professor astronomy yn de fakulteit wittenskippen.
Letter, tb 1877, hat er ek noch minister yn it kabinet-De Rochebouët west.

Hy wie dwaande mei alle flakken fan de astronomy, sa as it berekkenjen fan komeetbanen, stjerren en planeetbewegings en -banen, de geartalling fan de sinne, it parallaksferskynsel. Hy betocht mear as ien teory oer de oarsprong en it foarkommen fan meteoren, kometen, de aurora borealis en de sinne.

## Publikaasjes
Tegearre mei Charles Galusky fertaalde er Alexander von Humboldt syn *Kosmos*, in neislachwurk yn 4 dielen út de perioade 1846 -1859.
Fierders skreau er tal fan artikels yn wittenskiplike tydskriften en de neifolgjende wurken dy't it neamen wurdich binne:
* *Sur les déclinaisons absolues*, 1850
* *Leçons de cosmographie* (Lessen yn kosmografy) 1852, twadde edysje yn 1854
* *Sur les cyclones solaires*, 1873
* *Cours d'astronomie de l'Ecole Polytechnique*,(De kursus astronomy), 1881-83
* *Sur l'origine du monde*, (Oer de oarsprong fan de wrâld) 1884, de tredde edysje yn 1895 wie wiidweidiger
* *Nouvelle étude sur les tempêtes, cyclones, trombes, ou tornadoes*, 1897

## Keppeling om utens
* Biografy by www.catholicity.com/encyclopedia
David Lean

**Sir David Lean** (Croyden, 25 maart 1908 – Londen, 16 april 1991) wie in Ingelsk filmregisseur, filmprodusint en *screenwriter* dy ferneamd waard fan epyske spektakelfilms lykas *Lawrence of Arabia*, *The Bridge on the River Kwai* en *[[Doctor Zhivago (film)|Doctor Zhivago]]*. Syn ferfilmings fan Dickens syn romans *Great Expectations* (1946)  en *Oliver twist* (1948) wurde heech oanskreaun.
 
## Regisseur
Lean stie bekend as in regisseur dy't tige sekuer wurke en dy't each hie foar details. Dean syn films hawwe fierder as skaaimerk dat de karakters en de ûntjouwing dêrfan in protte omtinken krije. Foar de rezjy fan *Lawrence of Arabia* en *The Bridge on the River Kwai* ûntfong er in Oscar.

*The Bridge on the River Kwai* en *Lawrence of Arabia* wûnnen elk sân Oscars. *Lawrence of Arabia* wurdt yn it generaal beskôge as in hichtpunt yn de filmskiednis. Ek *Doctor Zhivago* krige fiif Oscars.

## Priveelibben
Lean hat lang yn Limehouse, east Londen wenne. It hûs oan Narrow Street sit noch yn de famylje. Lean hat seis kear troud west en skiede fiif kear; syn lêste frou hat him oerlibbe. Hy hat ien soan en teminsten twa pakesizzers, dêr't er oars folslein fan ferfrjemde wie.  
# Isabel Lean (1930 – 1936) (in folle nicht); sy krigen ien soan, Peter 
# Kay Walsh (1940 – 1949) 
# Ann Todd (1949 – 1957) 
# Leila Matkar (1960 – 1978) (út Hyderabad, Yndia), syn langste houlik.   
# Sandra Hotz (1981 – 1984) 
# Sandra Cooke (1990 – 1991)

## Filmografy
# *[[In Which We Serve]]* (1942) 
# *[[This Happy Breed]]* (1944) 
# *[[Blithe Spirit]]* (1945) 
# *[[Brief Encounter]]* (1945) 
# *[[Great Expectations (1946)|Great Expectations]]* (1946) 
# *[[Oliver Twist (1948)|Oliver Twist]]* (1948) 
# *[[The Passionate Friends]]* (1949) 
# *[[Madelein]]* (1950) 
# *[[The Sound Barrier]]* (1952) 
# *[[Hobson's Choice]]* (1954) 
# *[[Summertime (film)|Summertime]]* (1955) 
# *[[The Bridge on the River Kwai]]* (1957) 
# *[[Lawrence of Arabia (film)|Lawrence of Arabia]]* (1962) 
# *[[Doctor Zhivago (film)|Doctor Zhivago]]* (1965) 
# *[[Ryan's Daughter]]* (1970) 
# *[[A Passage to India]]* (1984)

## Literatuer
* Kevin Brownlow: *David Lean. A Biography.* St. Martin's Press, 1996, ISBN 0-312-14578-0.
* Michael Coyne: *Epic Encounters. The Films of David Lean.* yn: *Cinema & Society.* I.B. Tauris, 2004,ISBN 1-86064-513-5.
* Thomas Koebner, Fabienne Liptay, Matthias Bauer (Hrsg.): *David Lean.* yn: *Film-Konzepte Nr. 10.* edition text + kritik, München 2008, 100 S., ISBN 978-3-88377-922-5 oder ISBN 3-88377-922-9.
* Sandra Lean, Barry Chattington: *David Lean. An Intimate Portrait.* Carlton Books, 2001, ISBN 0-233-05014-0.
* Gene D. Phillips: *Beyond the Epic: The Life and Films of David Lean.* The University Press of Kentucky, 2006, ISBN 0-8131-2415-8.
* Stephen M. Silverman: *David Lean.* Harry N. Abrams, 1992, ISBN 0-8109-2507-9.
* James Ursini, Alain Silver: *David Lean and His Films.* Silman-James Press, 1992, ISBN 1-879505-00-2.
Hanneling fan Petrus

De ***Hanneling fan Petrus*** (net te betiizjen mei de *[[Hannelingen fan Petrus|Hanneling*'en*' fan Petrus]]*, dat in hiele oare tekst is), is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in koart geskrift dat oerlevere is yn 'e fyfde-iuwske *Codex Berolinensis*.

## Ynhâld
De *Hanneling fan Petrus* giet oer de dochter fan 'e apostel Petrus, dat oars in tsjep jongfaam is, mar fan wa't de iene side fan har lichem alhiel te teskronfele en ferlamme is. As in mannichte lju, mei dêrûnder withoefolle blinen, dôven en lammen dy't troch Petrus genêzen binne, witte wol wêrom't er syn eigen dochter net better makket, fertelt er harren dat it fanke sûn berne wie, mar dat se sa kreas fan stal wie, dat mannich in man troch har yn ferlieding kaam. Doe't se tsien jier wie, seach in ryk man dy't fan Ptoleméus hiet, har tegearre mei har mem baaien. Dêrop liet er har ophelje om har ta frou te nimmen. Dan ûntbrekt der in part fan 'e tekst, mar út 'e rest fan it ferhaal kin men opmeitsje dat it fanke troch in wûnder fan God ynfalide makke waard, sadat Ptoleméus net mear yn ferlieding brocht waard. Om't God har sa fan besmoarging rêden hat, kin Petrus dêr net tsjinyn gean en har genêze. 

De *Hanneling fan Petrus* is inkeld yn namme ferbûn mei de Petrus út it Nije Testamint. It draacht in karakteristyk ekstreme foarm út fan 'e kultus dy't yn 'e troch manlju dominearre fiifde-iuwske kristlike tsjerke om 'e fammesteat hinne ûntstie, mei it idee dat it better is om ynfalide en faam te wêzen as sûn en "besmoarge".
Traktaat oer de Weropstanning

It ***Traktaat oer de Weropstanning*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in gnostysk geskrift dat yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske teksten, wêrûnder it folle bekendere *[[Evangeelje fan Tomas]]*, yn in krûk bedobbe lei. It wurdt somtiden ek wol it *Brief oan Rheginos* neamd, mei't it de foarm hat fan in brief, dat in beskie liket te wêzen op fragen oer de weropstanning dy't oan 'e anonime skriuwer steld wiene troch in Rheginos. It *Traktaat oer de Weropstanning* wurdt ornaris datearre yn 'e iere twadde iuw.

## Ynhâld
It wichtichste boadskip fan it traktaat of brief is dat kristenen harsels troch de selsopoffering fan Jezus Kristus al as yn geastlike sin weropstien beskôgje moatte soene, en dat dy weropstanning wier is en net inkeld in metafoar. It wol fierders hawwe dat Jezus "as fleis libbe" en "sawol minsklik as godlik" wie. Dêrmei nimt de tekst dúdlik ôfstân fan it dosetisme, in rûnom foarkommende lear ûnder gnostyske kristenen, dy't hawwe woe dat Jezus inkeld skynd hie te libjen, te stjerren en wer op te stean. It *Traktaat* seit ek noch dat Jezus "himsels de Soan fan God toande". Los fan dizze frij otterdokse kristlike skaaimerken is de tekst fierders dúdlik gnostysk, mei't it gnostyske ideeën útdraacht, lykas it bestean fan ferskate godheden en eoanen, predestinaasje en in djip respekt foar de apostel Paulus, dy't it oantsjut as "Dé Apostel". Dit geskrift soe sadwaande it wurk wêze kinne fan in sabeare-gnostyske streaming, dy't oangeande de natuer fan Kristus rjochtsinniger tinkbylden beholden hie as it grutste part fan 'e gnostyk.
Twadde Traktaat fan de Grutte Set

It ***Twadde Traktaat fan de Grutte Set*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in gnostysk geskrift dat yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske teksten, wêrûnder it folle bekendere *[[Evangeelje fan Tomas]]*, yn in krûk bedobbe lei. It datearret út 'e trêde iuw, en is it wurk fan in anonime skriuwer. De ferwizing nei Set, de Egyptyske god fan 'e woastyn, stoarmen en gaos (of mooglik nei Set, de trêde soan fan Adam en Eva), komt nearne yn 'e tekst oan 'e oarder, en it hoe en wêrom fan 'e titel is dan ek noch altyd in riedsel.

## Ynhâld
It *Twadde Traktaat fan de Grutte Set* hâldt út dat Jezus Kristus net troch krusiging stoar, sa't de kanonike evangeeljes sizze, mar dat syn plak oan it krús ynstee by fersin ynnommen waard troch Simon fan Syrene, de man dy't neffens de synoptyske evangeeljes troch Romeinske soldaten ronsele waard om Jezus syn krús nei de heuvel fan Golgota te dragen doe't Jezus dat sels net mear oprêde. De tekst liket fierders in dosetistyske kristology út te dragen, wêrby't de weropstanning fan Jezus út 'e dea inkeld in weropstanning fan 'e geast wie (en net ek fan it lichem, sa't de otterdokse tsjerkelear hawwe woe). Dejingen dy't leauden dat Jezus oan it krús stoarn en fysyk opstien wie út 'e dea, wurde omskreaun as de folgelingen fan "in lear fan in deade". It *Twadde Traktaat* jout dúdlik blyk fan 'e minachting dy't de ynwijden fan 'e geheime lear (gnosis) fielden foar de (mearderheid fan 'e) kristenen dy't neffens harren net begriepen hoe't de wierheid yninoar siet.
Underrjocht fan Silvanus

It ***Underrjocht fan Silvanus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It waard yn desimber 1945 fûn troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich gnostyske teksten, wêrûnder it folle bekendere *[[Evangeelje fan Tomas]]*, yn in krûk bedobbe lei.

It *Underrjocht fan Silvanus*, dat sels net in gnostysk geskrift is, wurdt yn 'e regel datearre om 150 hinne. De wiere skriuwer is ûnbekend, mar yn 'e tekst sels wurdt it pseudepigrafysk taskreaun oan 'e apostel Silas, ien fan 'e selsskipslju fan Paulus fan Tarsus (dêrfandinne "Silvanus", wat in langere foarm fan deselde namme is). Ofsjoen fan in pear anty-gnostyske warskôgings yn 'e fersen 110:14-19, binne de ynsteressantste passaazjes de fersen 99:13, wêryn't steld wurdt dat Jezus Kristus ien inkele geastlike identiteit hie (en dus net in dûbele godlik-minsklikenien), en 102:3, dêr't sein wurdt dat Kristus syn geastlike identiteit it minsklike ferstân te boppen giet.
Dún Chaoin

**Dún Chaoin** (Ingelsk: *Dunquin*) is in plak yn it fierste westen fan it Ierske greefskip County Kerry op it skiereilân Dingle.

Dún Chaoin is ferneamd meidat seanchaí, Peig Sayers (1873 - 1958) dêr berne waard. Dún Chaoin leit yn in Gaeltachtregio.

**Dún Chaoin**  hat in fearferbining mei de Blasketeilannen, dy't oant yn de 50er jierren benne wiene. It Blasket Heritage Centre ferhellet fan de skiednis fan dy eilannen en ek fan de Ierske skriuwers dy't it hurde libben fan de eilanners beskreaun hawwe. Fierders is de skoalle, dy't foar de film *Ryan's Daughter* (fan David Lean, 1969) boud waard it besjen wurdich. De skoalle hat mar twa lokalen en der wurdt yn it Iersk ûnderrjocht jûn.

## Keppelings om utens
* It lemma Dún Chaoin op Irelandscape Web Site
Mangoesten

De **mangoesten** (wittenskiplike namme: *Herpestidae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*). Der binne 35 libbene soarten mangoesten, ferdield oer 15 ferskillende skaaien, dy't foarkomme yn Afrika, Súd-Jeropa, Súd- en Súdeast-Aazje en it Midden-Easten. Teffens libje se op Hawaï en op Porto Riko en guon oare Karibyske eilannen, mar dêr binne se eksoaten. Yn grutte rinne de ûnderskate soarten útinoar fan 30&nbsp;sm oant 1,2&nbsp;m lingte, mei in gewicht fan 280&nbsp;g oant 4,1&nbsp;kg. Se ite aaien en fruchten, en binne fûleindige jagers op ynsekten, krabben, wjirms en hagedissen, mar se steane der fral bekend om dat (guon soarten) ek gifslangen net út 'e wei geane. De bekendste soarten binne de sebramangoeste en it stôksturtsje, beide út Afrika. 

## Etymology
It wurd "mangoeste" komt út it Maratysk, in Yndo-Aryske taal út Midden-Yndia (û.m. sprutsen yn Bombay), fan it wurd मुंगूस, *mungūs* (útspr: [muŋɡu:s]). It hat wol kâns dat it Maratysk it wer út ien fan 'e Dravidyske talen fan Súd-Yndia oernommen hat (ferlykje Telûgû: ముంగిస, *mungīsa*; en Kanareesk: ಮುಂಗಿಸಿ, *mungisi*).

## Taksonomy
Taksonomysk sjoen waarden de mangoesten oant de 1990-er jierren ta de famylje fan 'e sivetkatten (*Viverridae*) rekkene. Doe binne se in selsstannige famylje wurden, dêr't earst ek de ûnderfamylje fan 'e Madagaskarmangoesten (*Galidiinae*), mei 4 libbene soarten, ek ûnder beflapt waard. Mar neier ûndersyk hat útwiisd dat dy nauwer besibbe binne mei de Madagaskarsivetkatten, dat doe is dy ûnderfamylje dêrhinne ferpleatst.

## Famylje-opbou