open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Femke Halsema

**Femke Halsema** (Haarlim, 25 april 1966) is in Nederlânske politika. Yn 1998 kaam hja yn de Twadde Keamer. Fan 2003 oant mids desimber 2010 wie sy polityk lieder en fraksjefoarsitter fan GrienLinks. Sûnt 12 july 2018 is hja boargemaster fan de gemeente Amsterdam.

## Biografy
Neidat sy Sosjale Wittenskippen studearre hie (spesjalisaasje kriminology), kaam Femke Halsema oan it wurk by de Wiardi Beckman Stifting, it wittenskiplik buro fan de PvdA. Dêrnei wurke sy by in tal oare maatskiplike ynstellings. Sy waard yn 1997 lid fan de programmakommisje fan de PvdA en letter waard sy troch dy partij frege om kandidaat te stean foar de Keamerferkiezings.  Mar hja stapte yn 1997 út de PvdA omdat sy it net mear iens wie mei it sosjaal-ekonomyske belied.

Yn 1998 waard sy frege troch de lieder fan Grien Links Paul Rosenmöller om keamerlid te wurden foar dy partij. Sy waard wurdfierder Justysje en Frjemdlingebelied. Yn de tiid fan de opkomst fan de LPF en de moard op Pim Fortuijn (2002) like hiel Nederlân op ‘e kop te stean. Paul Rosenmóller sei dat er der mei stopje woe en hy frege oan Femke oft sy him opfolgje woe. Grien Links gong ûnder har lieding de ferkiezings yn mei de slogan “Knokke foar wat kwetsber is”.

De folgjende jierren wie Femke Halsema de polityk lieder fan Grien Links. Sy rôp op ta gearwurking mei de PvdA en de SP, om in links kabinet mooglik te meitsjen. Tagelyk neamde sy Grien Links de lêste links liberale partij yn Nederlân. De Jongerein fan de VVD keazen har yn jannewaris 2006 ta 'de liberaal fan it jier'.

Op 17 desimber 2010 makke Femke Halsema bekind dat hja opstapte as fraksjefoarsitter en poliyk lieder fan Grien Links en dat hja opfolge waard troch Jolanda Sap. Sûnt sy de deistige polityk ferlitten hat, hat sy in tal bestjoerlike en maatskiplike funksjes, mei namme op it mêd fan duorsumens en ûntwiklingsgearwurking.

## Bibliografy
* 1995 - *Ontspoord. Opstellen over criminaliteit & rechtshandhaving*
* 1997 - *Land in zicht. een cultuurpolitieke benadering van de Ruimtelijke Ordening* (mei Maarten Hajer)
* 2005 - *Vrijheid als ideaal* (redaksje Bart Snels)
* 2006 - *Linkse lente*
* 2008 - *Geluk! Voorbij de hyperconsumptie, haast en hufterigheid*
* 2016 - *Pluche (politieke memoires)*

## Keppelings om utens
* Femke Halsema op GroenLinks.nl
* Femke Halsema.nl har eigen weblog
* Biografy op TweedeKamer.nl
* ''Vraag het Femke'', Femke Halsema jout antwurd op al dyn fragen
Naïma Azough

**Naïma Azough** (Asdif (Marokko), 1 april 1972) is in Nederlânse politika fan Marokkaansk komôf, dy't fan 16 maart 2004 oant 17 juny 2010 lid wie fan de Twadde Keamerfraksje fan GrienLinks. Earder wie hja lid fan 23 maaie 2002 oant 30 jannewaris 2003.

Azough is islamitysk, mar beskôget harsels ek as liberaal en feministysk.

## Keppelings om utens
* Biografy op TweedeKamer.nl
Okke Geerts Kluin

**Okke Geerts Kluin ** (Grinslânsk: *Kluun*; Kantens, 15 desimber 1813 - Grins, 12 april 1838) wie de lêste Grinslanner dêr't de deastraf by útfierd is.

Kluin syn namme libbet noch yn de útdrukking: "Hest meer geluk had as Okke Kluun, want dij mos hangen" (Do hast mear gelok hân as Okke Kluin, want dy moast hingje), it wurdt sein as immen oan in ûngemak ûntkaam is. In fariant is: "Doar bist beter of komen as Okke Kluin, want dij mos hangen". Somtiids (yn beide gefallen) folge troch: "tot hai doodstil hing". Dit lêste ferwiist nei it plakje Doodstil.

Okke Geerts Kluin hie yn 1837 de widdo *Marijke Arends Taaisma* fermoarde om oan jild te kommen. Dat barde yn it doarp Doodstil, nei't Okke in jûn oan 't drinken west wie yn Uithuizen en er syn jild ferspile hie by it kaartspyljen. Neffens in oare ferzje fan it ferhaal hie er dat jild krekt nedich om kaartspylje te kinnen.

Op 12 april 1838 waard er foar dit fergryp op de Grutte Merk (Grins) ophongen; syn deadshimd wurdt bewarre yn it Grinzer Museum.
Mokkenburg

**Mokkenburg** wie yn 't earstoan in streekje wenten yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. De buorskip leit fuort súdwestlik fan Noardhorn, tusken it spoar Grins - Ljouwert en de âlde wei tusken Grins en Ljouwert. De gemeente hat der in bedriuweterrein oanlein. De namme fan it streekje komt fan de pleats *Mokkenburg*.
Aldamt (gemeente)

It **Aldamt** Nederlânsk en offisjeel: *Oldambt*) is in gemeente yn it easten fan de provinsje Grinslân, dy't by in gemeentlike weryndieling yn 2010 ûntstien is út de gearfoeging fan de gemeenten Scheemda, Wynskoat en Reiderlân. 

De gemeente hie op  &nbsp;ynwenners (boarne: CBS). It is dêrmei nei ynwennertal de sechsde gemeente fan Grinslân mei in oerflak fan ûngefear 296&nbsp;km².

## Algemien
De gemeente Aldamt wurdt skaaimerke troch it stêdlike gebiet Wynskoat-Hilligerlee-Scheemda bylâns de A7 mei sa'n 25.000 ynwenners, it Wynskoaterdjip, de spoarwei Grins-Bremen, de doarpering om it projekt fan de Blauwestêd en it poldergea tsjin de Doalert oan, ek wol de "Nôtrepublyk" neamd. Fierder hat de gemeente in grinsoergong nei Dútslân by it eardere festingsplak Bad Nijeskâns.

De goed 30.000 ynwenners hawwe de beskikking oer in sikehûs: Ommelanner Sikehûs Grinslân yn Scheemda,de wiidweidige winkelfoarsjennings yn en om it sintrum fan Wynskoat hinne en in soad romte, fytspaden, de Aldamtmar fan 800 bunder en it kuerkompleks *Thermen Bad Nieuweschans*. Yn de stêd Wynskoat is der ûnderrjocht oanwêzich yn de foarm fan basisskoalle, middelber ûnderwiis (oant en mei gymnasium), ynternasjonaal ûnderwiis en ferskate MBU-opliedings.

De gemeente Aldamt rint foarop mei de fergrizing fan de befolking yn Nederlân, om't de gemeente in krimpgemeente is. It projekt Blauwestêd moat befolking nei de gemeente oanlûke.

## Skiednis
Yn jannewaris 2008 besleaten de trije gemeenten ûnder druk fan de provinsje Grinslân ta de gemeentlike weryndieling, ek om't der tusken Scheemda en Wynskoat om de keunstmjittige Aldamtmar hinne it Blauwestêd-projekt oanlein waard. Benammee de kommunistyske partijen, de Nije Kommunistyske Partij Nederlân yn Reiderlân en de Feriene Kommunistyske Partij yn Scheemda, hawwe fûl protestearre tsjin de weryndieling. Yn de riedsgearkomsten blieken se de iennige tsjinstanners. 

De gemeente leit yn de streken en de âlde Fryske goaen Reiderlân en it Aldamt, dêr't de gemeentenamme weikomt. Troch middel fan in enkête koene de ynwenners in namme kieze, dêr't Wynskoat en Reiderlân de oare twa karren wiene. Op 20 novimber 2008 kaam Aldamt dêrby as de winnende namme út de bus.

## Ekonomy

De gemeente Aldamt hat yn 2019 goed 16.000 wurkplakken en is dêrmei de fjirde ekonomy yn de provinsje. Nijsgjirrich is dat yn de sektoaren soarch en oare tsjinstferliening Aldamt nei de gemeente Grins de measte banen hat. Wichtige sektoaren yn de gemeente binne yndustry, hannel en lânbou. De wichtichste bedriuweterreinen yn de gemeente binne yn Scheemda (Eextahaven), Wynskoat en Bad Nijeskâns. 

## Befolking
De gemeente Aldamt hat 15 plakken:

## Gemeenterie

## Sjoch ek
* Aldamt (regio)
Doodstil

**Doodstil**  is in buorskip mei 70 ynwenners (2008) – en de namme fan de brêge (tille) oer it Bûterdjip – yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân yn Nederlân. Doodstil leit sa'n 3 km besuden Uithuizen en 20 kilometer noardlik fan Grins. 

De namme komt wierskynlik fan de manljusnamme *Doode* of *Doede*. De namme *Doede* wurdt noch hieltyd brûkt yn Fryslân en Grinslân; efternammen as Dooijes, Doma en Doema binne der fan ôflaat. Dat de namme 'Doodstil' betsjut: *de [[tille]] fan Doode*.

In oerlevering wol hawwe dat de oarsprong fan de namme oars is. Eartiids soe der op dit plak gjin brêge lein hawwe, mar in pontsje. Op in stuit moast der in deakiste oerset wurde. Midden op it Bûterdjip makke it boatsje in ûnferwachte beweging en rekke de kist yn it wetter en wie ferdwûn. Om dat tenei foar te kommen is der doe "in brêge foar de deaden" oanlein.

## De moaiste namme
De namme Doodstil sprekt minsken oan út reden fan syn wurdboek-betsjutting: *folslein stil*. Yn maaie 2005 waard Doodstil sa ek útroppen ta moaiste plaknamme fan Nederlân. It doarpke wûn it by in ynternetferkiezing fan it Siuwsk-Flaamske Waterlandkerkje, it Oeriselske Muggenbeet en de Brabânske haadstêd De Bosk.


Ofbyld:De Doodstil in Doodstil.jpg|De nije "Doodstil" yn Doodstil
Ofbyld:Barmerweg 1 Doodstil.jpg|Filla fan de eardere boargemaster fan Kantens, in ryksmonumint
Ofbyld:Barmerweg 12 Doodstil.jpg|De pleats Nij Hoijkingaheerd
Ofbyld:Langenhuis1 Doodstil.jpg|De pleats Langenhuis, foar 1600 in úthôf fan Kleaster Juliana fan Rottum.


## Sjoch ek
*Okke Geerts Kluin

## Keppeling om utens
* Webside oer Doodstil
Lelystêd

**Lelystêd** (Nederlânsk: **Lelystad**) is in stêd en gemeente yn de provinsje Flevolân. It is de haadstêd fan de provinsje. De gemeente hat ûngefear  ynwenners (, boarne CBS) en in gebiet fan 765 km². Lelystêd waard yn 1980 in selsstannige gemeente.

## Keppeling om utens
*  Gemeente Lelystêd
Camminghahûs

*Camminghahûs (Ljouwert), ek Amelânhûs yn Ljouwert
*Camminghahûs (Frjentsjer), ek **Sjaerdemahûs** oan de Breede Plaats yn Frjentsjer
Hôf fan Justysje fan de Jeropeeske Uny

It **Hôf fan Justysje fan de Jeropeeske Uny** is sûnt 1952 in ynstelling fan de Jeropeeske Uny. Sûnt it Ferdrach fan Lissabon fan krêft wurden is wurdt it folsleine rjochtsysteem fan de Jeropeeske Uny as "Hôf fan Justysje fan de Jeropeeske Uny" oantsjut. It bestiet út trije rjochtbanken:
*It Hôf fan Justysje
*It Gerjocht
*De spesjale rjochtbanken
Doel is, tafersjoch hâlde op de krekte útlis en tapassing fan de EU-ferdraggen.

It Jeropeeske Hôf fan Justysje is fêstige yn de stêd Lúksemboarch.

## Keppeling om utens
*Offisjele hiemside
Jeropeeske Rekkenkeamer

De **Jeropeeske Rekkenkeamer** waard yn 1977 ynsteld en hold tafersjoch op de begrutting fan de Jeropeeske Mienskip, de foarrinder fan de Jeropeeske Uny. Súnt 1993 hâldt de rekkenkeamer tafersjoch op de begrutting fan de Jeropeeske Uny.

It Jeropeeske Rekkenkeamer is fêstige yn de stêd Lúksemboarch.
Hugo Suringar

**Rinse Willem Hugo Suringar** (Ljouwert, 7 desimber 1834 - Wageningen 20 jannewaris 1911) wie in Nederlânske útjouwer dy't yn Ljouwert festige wie.

Suringar wie bekend fan útjeften fan de Gemeente-atlas fan Nederlân út 1871, dy't no ta it publyk domein heart. Hy joech ek publkaasjes fan syn broer, de botanikus W.F.R. Suringar út, bygelyks yn 1895 de achtste printinge fan *Zakflora: Handleiding tot het bepalen van de in Nederland wildgroeiende planten*.
Auwerk (Landkreis)

De **Landkreis Auwerk** is in lânkring yn it úterste noardwesten fan East-Fryslân yn de Dútske dielsteat Nedersaksen mei de   toeristyske Waadeilannen Baltrum, Júst en Norderney. 

## Geografy
Landkreis Auwerk hat in oerflak fan sa likernôch 1.288 km². It grinzget (út it noarden wei mei de klok mei) oan de Waadsee, de lânkringen Wittmund en Lier en de *[[Kreisfreie Stadt]]* Emden. De Noardseekust fan Landkreis Auwerk wurdt foarme troch de Eastfryske eilannen Juist, Norderney en Baltrum, dy't allegear ta it distrikt (Landkreis) Auwerk hearre.

## Skiednis

De regio hat in rike skiednis dy't werom giet nei de prehistoarje. Yn de midsiuwen wie it diel fan de Fryske seelannen. Landkreis Auwerk waard yn 1885 oprjochte as ûnderdiel fan de Prusyske provinsje Hannover. De hjoeddeistige Landkreis Auwerk is foarme yn 1977 troch de gearfoeging fan 'e âlde Landkreis Auwerk mei Landkreis Norden.

## Bestjoerlike yndieling

Yn 2005 is yn hiel Nedersaksen in nije bestjoersstruktuur ynfierd. Dêrby is foar de gemeenten it ferskil tusken de stêden en de (frije) gemeenten ferfallen. Dy wurde no oantsjutten mei *[[Einheitsgemeinde]]n* (ienheidsgemeenten). Sokke gemeenten fiere alle gemeentlike taken selsstannich út. 

Yn 'e lânkring lizze ek twa  *[[Samtgemeinde]]n*, dy't tegearre foar meiïnoar 11 gemeenten in tal gemeentlike taken útfiere. In *Samtgemeinde* is in mienskiplike regeling foar in oantal gemeenten, dy't faak te lyts of te tinbefolke binne om alle gemeentlike taken goed oan te kinnen (fral finansjeel wie dat in probleem).

By de lânkring Auwerk heart ek in gemeentefrij gebiet, in ûnbewenne Waadeilân. 

## Gemeenten


**[[Samtgemeinde]]n** mei de dielnimmende gemeenten:

## Polityk
### Gearstalling rie
De *Kreistag* hat 58 keazen leden en in streekrjocht keazen foarsitter *([[Landrat]])*.

Auwerk is tradisjoneel in SPD-bolwurk. Yn it ferline hie de partij hast altiten in absolute mearderheid yn 'e Kreistag, dy't de partij yn 2006 ferlear.

## Ekonomy en ynfrastruktuer

De ekonomy fan Landkreis Auwerk wurdt foaral droegen troch toerisme, lânbou, yndustry en tsjinstesektor. De grutste bedriuwen binne it sikehûs (meiwurkers), Enercon (850 meiwurkers), (meiwurkers), Sparkasse Aurich-Norden (450 meiwurkers), Rolf Janssen (370 meiwurkers) en Rücker GmbH (350 meiwurkers). De Eastfryske eilannen binne populêre toeristyske bestimmingen, benammen yn de simmermoannen. De regio is ek bekend om syn lânbouprodukten lykas molke, tsiis en griente.

De haadstêd Auwerk is net allinnich it ekonomyske sintrum, mar as haadstêd ek it bestjoerlike sintrum. Neist de amtnerij fan de Landkreis en gemeente binne der ek noch tal fan oare oerheidsynstânsjes yn Auwerk te finen. Opfallend is de ôfwêzigens fan in fêste treinferbining nei de stêd Auwerk. Der leit wol in treinspoar, mar dat wurdt inkeld troch transporttreinen brûkt. Allinnich oer it spoar fan Emden nei Norden ride passazjierstreinen. 

De B72 is de wichtichste noard-súd ferbining en de B210 is de wichtichste west-east ferbining. De A31 is iennichste sneldyk yn Landkreis Auwerk en leit yn it súdwesten. De fleanfjilden op de eilannen soargje foar rappe ferbiningen nei it fêstelân.
Foliant

In **foliant** (fan it latynske *folium* 'blêd')  is:
* in boek printe op folio-formaat (likernôch papierformaat A3),
* elts boek fan grutte ôfmjittingen (op syn minst folio-formaat).

Dat in foliant is de oantsjutting fan in grut, dik, swier boek.

De term is yn de Midsiuwen ûntstien, doe't it wenst wie bibleteken neffens boekbânhichte te oarderjen. Lytsere boeken waarden doetiids wol sa Quart- (4o) of Oktavband (8o) oantsjut.
Minsener Each

**Minsener Each** is in net bewenne Eastfrysk eilân. It troch benammen sânopheapings foarme eilân mei soms 12 meter hege dunen bestiet foar it meastepart út fyn sân. Minsener Each leit yn it Nedersaksyske Waadseegebiet en wurdt ûnder oare troch fûgels as rêstplak brûkt. Dêrneist briede der ferskillende soarten fûgels op. Omdat het der goed mooglik is om fûgels te besjen, wurde der waadrintochten fanút plakken yn de omjouwing organisearre. De waadriners geane dan nei it súdlikste puntsje fan it eilân, dat krekt bûten de beskerme sône falt. Fierders is it eilân sletten natoergebiet.

2012-05-13 Nordsee-Luftbilder DSCF9143.jpg|
2012-05-13 Nordsee-Luftbilder DSCF8675.jpg|
2012-05-13 Nordsee-Luftbilder DSCF8678.jpg|
2012-05-13 Nordsee-Luftbilder DSCF8684.jpg|
Wittmund (distrikt)

**Wittmund** is in distrikt (*[[Landkreis]]*) yn East-Fryslân in de Dútske dielsteat Nedersaksen. It hat in oerflak fan 656,63 km² en in ynwennertal fan 58.396 (2023). Mei in oerflak fan 656,84 km² hat it distrikt in befolkingstichtens fan 89 ynw./km².

## Geografy
Wittmund leit yn it noarden fan Nedersaksen, oan 'e Waadsee. It distrikt grinzget oan de distrikten Leer yn it súdwesten, Auwerk yn it westen, en de Friesland yn it easten. Wittmund makket diel út fan de regio Eastfryslân en de histoarysker regio Harlingerlân. Dêrneist hearre der noch twa Eastfryske Waadeilannen by it distrikt: Langereach en Spikereach.

It lânskip fan Wittmund wurdt foaral karakterisearre troch flakke, agraryske gebieten, bosken en feangebieten. It distrikt leit ek foar in part fan it Nasjonale Park Niedersächsisches Wattenmeer, dat ûnderdiel is fan it grutte Waadsee-gebiet, dat op 'e list fan UNESCO Wrâlderfskip stiet. Op 'e eilannen binne sânstrannen en natuergebieten dy't populêr binne by toeristen.

## Bestjoerlike yndieling
Wittmund ûntstie as distrikt yn 1885, en waard yn 1977 mei Ammerlân en Fryslân gearfoege ta in nij, grutter distrikt Fryslân. Dy gong fan saken waard lykwols troch in rjochterlike útspraak tsjinkeard, mei as gefolch dat de trije oarspronklike distrikten yn 1980 weroprjochte waarden.

Yn 2005 is yn Nedersaksen in besjoerlike herfoarming trochfierd dêr't it ferskil tusken stêden en *frije* gemeenten by ferdwûn is, dy wurde no oantsjutten as *Ienheidsgemeenten*. Dêrneist wurkje de lytsere gemeenten gear as *[[samtgemeinde]]*. Wittmund hat 4 Ienheidsgemeenten en 2 Samtgemeinde, dy't mei-elkoar 15 gemeenten omfetsje. 

**Ienheidsgemeenten:**
# Wittmund
# Friedeburg
# Langereach
# Spikereach

**Samtgemeinde** mei de dielnimmende gemeenten
Talen fan de Jeropeeske Uny

De offisjele talen fan de ynstituten fan de Jeropeeske Uny binne:

Alles wat besletten wurdt troch de ynstellings, wurde oerset yn alle offisjele talen. Jeropeeske boargers hawwe dêrnjonken it rjocht harren memmetaal by de Jeropeeske ynstellings te brûken at dy ek erkenning hat. Yn de Jeropeeske Ried en it Jeropeeske Parlemint mei yn alle offisjele talen sprutsen wurde. Dokuminten fan it Jeropeeske hôf fan Justysje wurde yn alle offisjele talen oerset. It Malteesk hat in spesjale posysje. Besluten wurde fan de Ried fan Ministers en it Jeropeesk Parlemint wurde al yn it Malteesk oerset, mar dy fan it Jeropeeske hôf fan Justysje net. Dit hat foar it grutste part te krijen mei tekoart oan Malteeske oersetters. De Ried fan Ministers komt ta besluten oangeande hokker taal in offisjele Jeropeeske taal wurdt, mei help fan in Jeropeeske oardering.

### Oare talen yn de Jeropeeske Uny
It Spaanske regear sil meikoarten mei it útstel komme it Katalaansk as semy-offisjele taal te brûken foar de takomstige Jeropeeske grûnwet.

It Poalske parlemintslid Małgorzata Handzlik hat in lobby foar it ynfieren fan de ynternasjonale taal Esperanto as twadde taal yn Jeropa. Op 1 april 2004 waard hjiroer stimd. Fan de 626 leden wienen der 346 net oanwêzich, en fan de 280 oanwêzigen hat 43% foar stimd. 

Oare talen dy't yn de Jeropeeske Uny sprutsen wurde, mar (noch) gjin offisjele erkenning krigen hawwe troch de Jeropeeske Uny binne:
Anna Sipkema

**Anna Sipkema** (Liens, 6 septimber 1877 - Amsterdam, 30 july 1933) wie in Nederlânske  grafysk ûntwerpster en weefster.

Sy folge fan 1894-1897 de Ryksnormaalskoalle foar Tekenûnderwizers yn Amsterdam. 

Fan 1904 ôf wie hja learares tekenjen oan de Deiteken- en Keunststambachtsskoalle foar Famkes yn Amsterdam. 

Tusken 1901 en 1911 wie sy boekbânûntwerper foar in tal útjouwers sa as: C.A.J. van Dishoeck, G.B. van Goor, P.H. van Kampen, Van Holkema & Warendorff en L.J. Veen. Har wurk wurdt wol yn ferbân brocht mei bûtenlânsk Art Nouveau en hat wol wat fan it wurk fan Gustaaf van de Wall Perné. Sy makke ûnder mear de jierkalinder *Bloem en Blad* (Utj. Van Dishoeck). Nei 1911 wurke se meast as weefster en joech sy ek les yn weven.

## Boekbannen fan Anna Sipkema

Ofbyld:Terug_naar_het_vaderhuis.jpg|
Ofbyld:Lente-leven.jpg|
File:Anna Sipkema H. Borel.jpg|
File:Uit duisternis tot het licht.jpg|
John de Mol

**Johannes Hendrikus Hubert (John) de Mol** (De Haach, 24 april 1955) is in Nederlânsk mediamagnaat, soan fan de eardere sjonger John de Mol sr. en broer fan Linda de Mol.

## Keppeling om utens
* John de Mol yn it IKON-programma Paul Rosenmöller en...
Gustaaf van de Wall Perné

**Gustaaf Frederik 'Gust.' van de Wall Perné** (Apeldoorn, 18 maaie 1877 - Amsterdam, 27 desimber 1911) wie in Nederlânsk keunstskilder, yllustrator, boekbânûntwerper en skriuwer.

## Libben
Gustaaf van de Wall Perné helle syn ynspiraasje út de natoer fan de Feluwe. Hy skildere heidefjilden, sânferstowingen, snielânskippen en seegesichten. Tagelyk wie er warber yn it Amsterdamske keunstlibben en wie er lid fan in tal keunstnersrûnten dêre, sa as Keunstnersferiening Sint Lucas|. Syn wurk wurdt oerhearske troch de natoer en har gearhing mei kultuer. Syn skilder- en yllustraasjewurk wurdt rekkene ta it naturalisme en symbolisme. Van de Wall Perné ûntwurp teffens reformklean en meubels en batikte; ek wie er warber op it mêd fan folkskunde.

Syn niget oan âlde Feluwske folksferhalen útere him yn de bekende bondel *Veluwsche Sagen*.

Van de Wall Perné stoar mei 34 jier oan leadfergiftiging.

## Wurk
**Veluwsche Sagen*, Den Haach 1993 fotomeganyske werprintinge, 2 dielen yn 1 bân]
**Eenige opmerkingen over hedendaagsche schilderkunst*, 1909
**Over sierkunst*, z.p. z.j.
**Nederlandsche Sagen en Volksoverleveringen in onze weefkunst*

## Boekbânûntwerpen

Ofbyld:Sprookjes van Moeder de Gans.jpg|*Sprookjes van Moeder de Gans*
Ofbyld:Gust van de Wall Perné.jpg| *De wapens neergelegd*
Ofbyld:Gustaaf van de Wall Perné Levenslicht.jpg|*Levenslicht*
Ofbyld:Nederlandsche insecten.jpg|*Nederlandsche insecten*


## Literatuer

*, *In het diepst van mijn gedachten... Symbolisme in Nederland* 1890-1935, Zwolle/Assen 2004
*. Een inleiding tot waardeering van zijn kunst*, Amsterdam 1912
*, *Gust. van de Wall Perné’, in: Kunst en Kunstleven. Geïllustreerd periodiek voor het algemeen kunstwezen 1* (1911-1912), 323-338
*, *Kunstenaars in een tijd van onrust. Een vergeten persoon, Gust. van de Wall Perné* (1877-1911), z.p. z.j.
*, Apeldoorn. *Architectuur en stedenbouw 1850-1940*, Swol 1997, 72-73
*, *Terugblik op het oude heidegehucht Hoog-Soeren zoals het was in vroeger tijd*, Apeldoorn 1983
*, *Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars, 1750-1950*, diel 2, De Haach 1970, 165
*. *Dragers van de Nieuwe Kunst in Apeldoorn'', Apeldoorn 1994
L.J. Veen (útjouwerij)

**L.J. Veen** is in Nederlânske útjouwerij, dy't yn 1887 oprjochte waard troch Lambertus Jacobus Veen (1863-1919). It bedriuw gie yn 2012 mei ferskate oare útjouwerijen op yn Atlas Contact.

It fûns fan L. J. Veen befettet in grut tal literêre klassiken, dêr't it wurk fan Louis Couperus, Ivan Toergenjev, Gustave Flaubert en Charles Dickens ûnder is. De útjouwerij jout ek eigentiidske Nederlânske fiksje en net-fiksje fan skriuwers sa as Willem Brinkman, Nicolet Steemers, Joost Prinsen en Frank Ketelaar, literêre sportskriuwers as Bert Wagendorp, Hugo Borst, Wilfred Genee, Erik Brouwer en Bert Hiddema en sjoernalisten as Kustaw Bessems, Gawie Keyser en Kees Beekmans.

It hurdriderstydskrift *De Muur* wurdt ek troch Veen útjûn.

## Literatuer
*[Th.J. van der Wal] *Kort overzicht van de geschiedenis van L. J. Veen's uitgeversmaatschappij N. V. Amsterdam, 1887 1 maart 1947*. Amsterdam, Veen, 1947
**Supplement tot 1962 op het kort overzicht van de geschiedenis van L. J. Veen's uitgeversmaatschappij N. V. Amsterdam, 1887 1 maart 1947*. Amsterdam, Veen, 1947.

## Keppeling om utens
*Webstee Atlas Contact
Nicolaas Molenaar

**Nicolaas Molenaar sr.** (Snits, 30 july 1850 - De Haach, 30 desimber 1930) wie in Nederlânsk arsjitekt.

## Koarte biografy
Nicolaas Molenaar wie in soan fan Petrus Molenaar en Johanna van der Steele. Hy troude op 3 novimber 1875 mei Maria van der Werf. Syn heit wie timmerman-oannimmer fan de Sint-Martinuskerk (1872) te Snits, in ûntwerp fan Pierre Cuypers. Nicolaas waard mei njoggetjin jier al belutsen by de bou en wurke Under opsichter Cornelis Peters. As learling fan Cuypers wie Molenaar opsichter by de bou fan ferskate tsjerken; hy ferfarde nei Den Haach. Dêr arbeide er tsien jier yn rykstsjinst, wêrnei't er foar himsels begûn. Hy ûntwurp ferskeidene tsjerkegebouwen fanwegen deo Jezuïte-oarder. Nei de bou fan it Canisiuskolleezje yn Nymwegen krige er om ûnbekende redenen gjin opdrachten mear fan dy tsjerke-oarder. Dêrnei waard de kwaliteit fan syn wurk inkelde jierren troch ek minder. Dy perioade duorre fan 1898 oant likernôch 1905.

Molenaar syn neogoatyske tsjerken litte de ynfloed sjen fan ûnder oaren Alfred Tepe. Molenaar krige yn  1928 in beroerte en stoar twa jier letter.

Syn soan Nicolaas F.A. Molenaar (Nicolaas jr.) begûn syn oplieding by syn heit.

## Bekende bouwurken
*Bonaventuratsjerke - Woerden (1892)
*O.L. Vrouw Onbevlekt Ontvangenkerk - De Haach (1892)
*Sint-Jeroenstsjerke - Noardwyk (1894)
*Molenstraattsjerke - Nimwegen (1896)
*St. Willibrordustsjerke - Oude Pekela (1896)
*Canisiuscollege - Nimwegen (1900)
*Engelbewaarderskerk -De Haach (1915)
* Sint Antonius Sikehûs - Snits (1903)

## Sjoch ek
*Nederlânske Arsjitekten

## Keppelings om utens
* Biografy yn it Biografysk Wurdboek fan Nederlân, Ynstitút foar Nederlânske Skiednis.
* Molenaar by Stichting Bibliografieën en Oeuvrelijsten Nederlandse Architecten en Stedebouwkundigen (BONAS)
Hilary Duff

**Hilary Erhard Duff** (Houston (Teksas), 28 septimber 1987) is in Amerikaansk popsjongster en aktrise. Sûnt 2002 is sy meast populêr by de jeugd. Duff har kleanûntwerpen hjitte "Stuff by Hilary Duff" en har rûkersguod is op de merk komd ûnder de namme "With Love...Hilary Duff".

## Biografy
Duff waard berne as twadde bern fan Robert Erhard Duff, eigner fan in keatling nachtwinkels, en Susan Colleen, hûsfrou. Duff hie har debút op telefyzje mei tsien jier, doe't sy in figuranteroltsje hie yn de telefyzjefilm *True Women*.

Yn Nederlân en Belgje waard hja bekend nei har rol yn de tsienersearje *Lizzie McGuire* (2001); der waard ek in bioskoopfilm fan makke, de *The Lizzie McGuire Movie*. Sy rekke dêrtroch sa begoedige dat hja in hûs yn Los Angeles foar har heit en mem kocht, sels wenne hja dêr ek. No wennet hja mei har suster Haylie yn Los Angeles.

Yn 2003 kaam har album 'Metamorphosis' út en yn 2004 har twadde album 'Hilary Duff'. In 2005 brocht se it sammelalbum 'Most Wanted' út, en yn 2007 it soarte fan dance-album * Dignity* dêr't sy alle nûmers sels fan skreau.

Nei de Most Wanted Tour yn 2005-2006 sette Duffy yn augustus 2007 út ein mei de Dignity Tour 2007.

## Diskografy
* Santa Claus Lane (2002)
* Metamorphosis (2003)
* Hilary Duff (2004)
* Dignity (2007)
* Breathe In. Breathe Out. (2015)

## Keppelings om utens
*  Offisjeel webstee
*  Offisjeel webstee albums
Utwreiding fan de Jeropeeske Uny

De **útwreiding fan de Jeropeeske Uny** is in proses wêryn't de Jeropeeske Uny grutter wurdt troch it lid wurden fan nije lannen. It proses begûn mei de oprjochting fan de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel troch Belgje, West-Dútslân, Frankryk, Itaalje, Lúksemboarch en Nederlân yn 1957.

## Utwreiding yn it ferline
* 1962: Algerije wurdt ûnôfhinklik fan Frankryk en is tenei gjin ûnderdiel mear fan de Jeropeeske Mienskip
* 1973: Denemark, Ierlân en Grut-Brittanje wurde lid fan de Jeropeeske Mienskip
* 1981: Grikelân wurdt lid fan de Jeropeeske Mienskip
* 1985: Yn Grienlân, sûnt 1979 autonomy fan Denemark, wurdt in referindum holden dêr't de mearderheid fan it folk kiest om út de Jeropeeske Mienskip te gean
* 1986: Portegal en Spanje wurde lid fan de Jeropeeske Mienskip
* 1990: Dútske werieniging, de DDR wurdt automatysk lid
* 1995: Eastenryk, Finlân en Sweden wurde lid fan de EU 
* 2004: Estlân, Hongarije, Letlân, Litouwen, Malta, Poalen, Syprus, Sloveenje, Slowakije en Tsjechje wurde lid fan de EU
* 2007: Bulgarije en Roemeenje wurde lid
* 2013: Kroaasje wurdt lid

## Takomstige útwreiding

## Sjoch ek
* Gronologysk oersjoch fan de skiednis fan de EU
Ynstellings fan de Jeropeeske Uny

De Jeropeeske Uny wurdt bestjoerd troch **sân ynstellings**. Dy binne yn te dielen yn fjouwer politike en trije net-politike ynstellings.

## Politike ynstellings
De Rie fan de Jeropeeske Uny
* Fertsjinwurdiget de regearingen fan de lidsteaten.
* Wurdt sjoen as it wichtichste orgaan as it giet om beslútfoarming.

It Jeropeesk Parlemint
* Fertsjinwurdiget de ynwenners fan de EU-lidsteaten.
* Wurdt om de fiif jier direkt keazen troch it folk.

De Jeropeeske Kommisje
* Stiet noed foar it Jeropeeske belang.
* Kin wetsûntwerpen meitsje foar de Rie fan de Jeropeeske Uny en it Parlemint.

De Jeropeeske Rie
* Jout ympulsen oan it Jeropeeske belied.
* Komt fjouwer kear yn 't jier gear.
* Wurdt sjoen as it heechste orgaan fan de Jeropeeske Uny.

## Net-politike ynstellings
It Hôf fan Justysje
* Rjochterlike macht fan de Jeropeeske Uny.
* Hâldt tafersjoch op de krekte útlis en tapassing fan de EU-ferdraggen.

De Rekkenkeamer 
* Hâldt tafersjoch op de begrutting fan de Jeropeeske Uny.

De Jeropeeske Sintrale Bank
* Sintrale bank foar de eurosône.
* Hifket it monetêre belied.
* Hat in stabile merk ta prinsipealste doel.

## Oare net-formele ynstellings
* De Jeropeeske Ynvestearringsbank
* De Jeropeeske Ombudsman
* It Komitee fan de Regio's
* It Jeropeeske Ekonomysk en Sosjaal Komitee
* Europol
Amkamastins

De **Amkamastins** wie in eardere stins yn Berltsum yn de gemeente Menameradiel. It krekte plak is ûnbekend. 

Amkamastins moat safier bekend boud wêze yn de 13 of 14e iuw, mar omdat de stins al yn de Midsiuwen ôfbrutsen is, is der net folle wis oer te sizzen. Nei oerlevering is de stins tusken 1369 en 1384 oankocht troch de abt fan kleaster Lidlum, Wibrandus II dy't it kocht út eigen middels en letter oan it kleaster skonken hat. Foardat Wibrandus abt waard, wie er pastoar yn Berltsum. De Amkamastins waard in úthof fan it kleaster Lidlum, mar de konversen dy't op de úthof sille de side fan de Fetkeapers keazen hawwe, want yn 1480 wurdt de stins troch mei de grûn lyk makke.

## Bewenners
* ± 1375 abt Wibrandus II
* oant 1480 úthof kleaster Lidlum
Andringastate (Aldeboarn)

**Andringastate** wie it stamhûs fan de famylje Andringa yn Aldeboarn. De state stie tichtby de tsjerke. De state wurdt neamd yn de 15e iuw. De state waard doe bewenne troch Thiart Jorrits Andringa. Dy wie yn de 15e iuw grytman fan Utingeradiel. De Andringa’s wiene anty-Habsburch, sadat se net botte populêr wienen by it regear yn Brussel. Yn de 16e iuw hat de famylje dêrom ek gjin hege funksjes mear, pas nei de Herfoarming wurde se wer grytman. 

De state moat ferboud wêze om 1770 hinne. Der bestiet in skets fan Andringastate fan J. Gardenier Visscher. It gebou stiet dan efter in izeren stek oan de haadstrjitte tusken pylders fan natuerstien. It gebou is hielendal ûnderkeldere mei yn de rjochterfleugel in hege bel-etaazje. Beide fleugels binne twa ramen breed. As de famylje Andringa útstoarn is komt de famylje Lycklama à Nijeholt as grytman op de state. Yn 1882 keape de Herfoarme Tsjerke de state, dy’t dan as pastorije brûkt wurdt. Yn 1894 wurdt Andringastate foar it grutste part ôfbrutsen. Op itselde stee wurdt dan in filla boud. 

Inkele jierren foar de ôfbraak binne der noch foto's fan de state makke. Dêr is op te sjen dat de state wol ferboud is, mat net bot feroare. De grutste feroarings binne de twa finsters fan de mezzazine, dy't tichtmakke binne en de skoramen mei lytse roeden, dy't ferfongen binne troch acht- en fjouwerrúts empire-finsters. Op de foto fan de efterkant is noch de fraaie túnoanlis te sjen.
Andringahûs (Oksekop)

It **Andringahûs** stiet oan de Oksekop 13 yn Ljouwert en is boud tusken 1500-1550.
Yn 1595 ferkocht mr. Focco Rommarts, riedshear ordinaris yn it Hof fan Fryslân, syn hûs en steed by “de oude Blockhuysterpijp”: “hebbende de Herevaart ten oosten en zuiden en Mr. Eco Isbrandi ten noorden”. Dat hûs, Oksekop 11, waard kocht troch Rombartus fan Ulenburg, de skoanheit fan de skilder Rembrandt van Rijn. Wa't de keaper wie is ûnbekend. It hûs dat letter de namme "De Olde Signorie" krige is boud yn neoklassisistysk oansjen en hat antike ynterieurdielen út de 15e oant 20e iuw. De lêste restauraasje wie yn in 1995.
 
It hûs waard boud yn de 15e iuw foar de lânadel. Dêrnei wennen der boargemasters fan Ljouwert yn, lykas W.J. van Welderen baron Rengers. Ek de abbekatetwilling Bruorren Anker hie har kantoar yn it Andringahûs.  
; Yndieling
De kelders binne ek fan bûtenôf te betreden. Efter de foardoar sit in hal mei etst glês, dêrefter de gong mei moarmeren flierplaten dy't it gebou yn twa helten ferdield. Yn de grutte linker salon sit in skou mei antike estrikken en in serre-eftige oanbou. De lofter wurkkeamer wie eartiids de koken.Oan de rjochterkant sitte twa salons mei stúkte plafonds en moarmeren skoarstienmantels. Yn de meast eastlike sit noch in âlde boekekastewand; in iken tuskenhal ferbynt de beide salons.

Op de earste ferdjipping sitte in stylkeamer, wurk- en sliepkeamer en in wenkoken. Op de twadde ferdjipping binne û.o. fjouwer sliepkeamers en ien winteltrep nei de sliepkeamer ûnder de nok.
 
## Bewenners
* 1666 - Jedtie fan Andringa, troud mei Johannes Rhala
* 19e iuw- W.J. van Welderen baron Rengers
* no Gjelt de Graaf
Cornelius Kempius

**Cornelius Kempius** (Dokkum, ±1520? - oktober 1589) wie in skiedskriuwer.

Kempius studearre yn Keulen (*Magister artium*) dêr't er by syn omke Johannes (ek út Dokkum) ynwenne. Nei syn stúdzje is er in skoftke yn Dokkum werom west, mar rillegau wurke er yn Grinslân, ûnder oaren as *[[redger]]* yn Fivelgoa, en as riedsman fan biskop Johannes Knijff (1568). Hy wie as trou Roomsk-Katolyk oanhinger fan de kening fan Spanje belutsen by it 'ferrie fan Rennenberg' (1580) en ek ynkwisiteur (augustus 1581). 

## Wurk
*  *[https://books.google.nl/books?id=mFhbAAAAQAAJ De origine, situ, qualitate Frisiae, et rebus a Frisiis olim præclarè gestis],* Keulen 1588

## Sjoch ek
* Kronyk
Nicolaas Jarichides Wieringa

**Nicolaas Jarichides Wieringa** (foar 1644 - nei 1699) wie in oersetter en subkonrektor oan de Latynske skoalle yn Harns fan 1659 oant 1695.

Wieringa wie oersetter fan (satirysk) wurk fan Boccalini, Rabelais, Barclai en Leti. Yn syn wurk sitte Fryske eleminten.

## Wurk
* *Boccalini's Kundschappen van Parnas* (1670-1673) 
* *Rabelais, Alle de geestige werken* (1682) 
* *John Barclai, Satyrikon of heekel-schrift* (1683) 
* *Santa Croce's Secretarie of schryf-zaal van Apollo* (1697) 
* *Leti's Het leven van Filips de II* (1699) 

## Literatuer
* ,  *Nicolaas Jarichides Wieringa*, proefskrift 1939.

## Keppeling om utens
*  [Wurk fan en oer N.J Wieringa yn de [DBNL]]
Martin Van Buren

**Martin Van Buren** (Kinderhook (New York), 5 desimber 1782 – dêre, 24 july 1862) wie de 8ste Presidint fan de Feriene Steaten fan 1837 oant 1841. Earder wie er de 8ste ficepresidint fan de FS fan 1833 oant 1837 ûnder presidint Andrew Jackson. Van Buren wie earder ek, ûnder Andrew Jackson, de 10de Minister fan Bûtenlânske Saken en yn 1829 Gûverneur fan New York. Van Buren wie de earste presidint dy't nei de Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring berne wie. Hy wie ek de earste presidint fan net-Britske komôf en is de iennige presidint waans memmetaal net Ingelsk wie; syn earste taal wie it Nederlânsk. Hy stoar op 24 july 1862 mei 79-jier op syn bûtenpleats Lindenwald, oan astma en hertproblemen.

## Keppelings om utens
* Ynhuldigingstaspraak
* In side oer de famylje Van Buren sûnt de 17e iuw
Andringahûs

* Andringahûs oan de Oksekop yn Ljouwert
* Andringahûs oan de Grutte Tsjerksttrjitte yn Ljouwert
* Andringahûs yn Oentsjerk
mar ek:
* Andringa State yn Marsum
* Andringa State yn Aldeboarn
Gilles fan Barlaymont

**Gilles fan Berlaymont** (±1545 - Maastricht, 18 juny 1579) wie steedhâlder ûnder Spaansk bewâld fan Drinte, Fryslân, Grinslân en Oerisel (1572-1573), steedhâlder fan Gelre en Sutfen (1572-1577), plakferfangend steedhâlder fan Hollân, Seelân en Utert (1574-1577), steedhâlder fan Namen en Arteesje (fanôf 1578, as opfolger fan syn ferstoarne heit) en baron fan Hierges. 

Gilles wie in soan fan Karel fan Berlaymont en Adriana fan Ligne-Barbançon. Yn 1572 waard er talitten ta de Oarder fan it Gulden Flues en op 2 septimber 1577 bemachtige er it lidmaatskip fan de Ried fan Steat. 

Yn 1567 hie Gilles in oandiel yn it belis fan Valencijn, de earste belegering fan de Opstân. Teffens wie er by yn 1568 by de Slach fan Jemmingen (Jemgum).
Gilles sneuvele by it belis fan Maastricht (1579).
Hannah Van Buren

**Hannah Hoes Van Buren** (Kinderhook, 8 maart 1783 – Albany, 5 febrewaris 1819) wie in Amerikaanske frou dy't bekend wurden is omdat sy de frou fan de lettere, achtste presidint fan de Feriene Steaten Martin Van Buren west hat. 

Fan 1807 oant har ferstjerren wie hja mei him troud. Sy stoar mei 35 jier oan tuberkuloaze, santjin jier foardat har man keazen waard as presidint. Dêrom hat hja ek nea de *First Lady* west. Martin Van Buren is net opnij troud. Yn syn amtsperioade naam syn skoandochter Angelica Van Buren de plichten fan *First Lady* op 'e noed.

Hannah Van Buren waard bedobbe yn har bertedoarp Kinderhook, dêr't har man ek berne wie en ek ferstjerre soe.

## Iere jierren
Hannah's âlden hjitten Johannes Dircksen Hoes (1753-1789) en Maria Quakenbush (1754-1852). Hannah en Martin van Buren waarden tegearre grut yn Kinderhook. Hja gienen nei de pleatslike skoalle by juffer Vrouw Lange. Harren earste taal wie Nederlânsk.

## Keppeling om utens
*It Wite Hûs - biografy
Kinderhook (New York)

**Kinderhook** (in Ingelske ferbastering fan it Nederlânske *Kinderhoek*, "Bernehoeke") is in doarp en gemeente yn de Amerikaanske steat New York. It plak is fral bekend as berte- en stjerplak fan Martin Van Buren, de achtste presidint fan de Feriene Steaten. De herberch fan syn heit dêr't er berne is bestiet net mear, mar it plak wurdt wol mei in buordsje oanjûn.

De Ingelske ûntdekkingsreizger Henry Hudson wie yn 1609 mei it VOC-skip de *[[Halve Maen (skip)|Halve Maen]]* de letter nei him neamde rivier de Hudson opfearn, sykjend nei in westlike rûte nei Aazje. Op it plak dêr't no Kinderhook is, waard er twong om werom te gean omdat de rivier te smel waard. Hy neamde dy kontrei *Kinderhoeck*, omdat er dêr lânseigen bern boartsjen sjoen hie. 

Yn 1640 gienen de earste Nederlânske kolonisten it gebiet yn. Tusken de Nederlanners, Britske kolonisten en de yndianestam Mahikanen ûntstie earst letter yn de 17e iuw striderij om dit gebiet. It doarp Kinderhook waard stifte yn 1686. De gemeente Kinderhook ûntstie yn 1788. Lange tiid wennen der yn it doarp mar inkelde tsientallen minsken dy't meast fan Nederlânsk komôf wienen. Healwei de 19e iuw groeide it ynwennertal nei sa'n 1400 en dat tal is oant no likernôch itselde. De gemeente Kinderhook telt goed 8000 ynwenners en bestiet neist Kinderhook út de doarpen Niverville, Valatie en Valatie Colony. Kinderhook is in part fan Columbia County.

## Ferskaat
Martin Van Buren syn bynamme wie *Old Kinderhook*, wat neffens ien teory ôfkoarte is ta O.K., wat wer ferbastere is ta *okay* en *[[oké]]*.


Ofbyld:Main square, Kinderhook, NY.jpg|*Plein yn Kinderhook*
Ofbyld:Lindenwald2006.jpg|*Lindenwald, it bûten fan Martin van Buren yn Kinderhook*
Ofbyld:Van Alen House, Kinderhook, NY.jpg|*Ald Hollânsk hûs út de koloanjale tiid*


## Berne yn Kinderhook
*Martin Van Buren (1782-1862), 8e presidint fan de Feriene Steaten (ek stoarn yn Kinderhook)
*Hannah Van Buren (1783-1819), berne as Hannah Hoes en frou fan Martin Van Buren

## Keppelings om utens
* Kinderhook ynformaasje
* A History of Old Kinderhook. By Edward A. Collier. Originally published by The Knickerbocker Press, New York, 1914
Angelica Van Buren

**Angelica Singleton Van Buren**, berne as **Sarah Angelica Singleton** (13 febrewaris 1818 - 29 desimber 1877) wie de skoandochter fan de 8e presidint fan de Feriene Steaten Martin Van Buren. Sy wie boaske oan syn soan, Abraham Van Buren. Sy ferfolle de rol fan *[[first lady]]* om't de frou fan de presidint 17 jier earder ferstoarn wie en hy net op 'en nij troud wie.

Sarah Angelica Singleton waard berne yn Wedgefield, yn Súd-Karolina, as dochter fan Richard Singleton en syn wiif Rebecca Travis Coles.

Sy waard grutbrocht yn in heech maatskiplik fermidden en wie troch in houlik besibbe oan Dolley Madison, dat Angelica wist har rol as first lady in ferfine beskaafd alluere te jaan. Sy troude mei Abraham Van Buren op 27 novimber 1838, yn Wedgefield. It pear makke in grutte reis troch Europa en doe't sy yn 1839 weromkamen, naam sy de plichten fan gastfrou fan it Wite Hûs op 'e noed sa lang't har skoanheit presidint wie. Nei't Martin ferslein wie by de ferkiezing fan 1841, giene Angelica en har man nei Lindenwald, yn Kinderhook (New York). Fan 1848 oant har dea, wenne hja yn New York.

## Sjoch ek
* *[[First lady]]*
* List fan ''first ladies'' fan de Feriene Steaten

## Keppeling om utens
* Angelica Van Buren
Sophie Hilbrand

**Sophie Francine Hilbrand** (Alkmar, 5 oktober 1975) is in Nederlânske telefyzje- en radiopresintatrise en aktrise.

Sy hat havo en die dêrnei in jier Moadeakademy yn Eindhoven. Doe ferhuze Hilbrand nei Amsterdam en folge dêr in trijejierrige oplieding marketing en kommunikaasje. 

## Keppelingen om utens
* Webside: www.sophiehilbrand.nl
* profyl op BNN.nl
Chesapeakebaai

De **Chesapeakebaai** (Ingelsk: *Cheasapeake Bay*) yn it easten fan de Feriene Steaten is in riviermûning en baai oan de Atlantyske Oseaan dêr't goed 150 rivieren en streamkes yn útkomme. It totale streamgebiet fan dy rivieren is 165.800 km2 en omfiemet it distrikt Kolumbia en parten fan seis steaten: New York, Pennsylvania, Delaware, Marylân, Firginia en West Firginia.

Fan de Susquehanna yn it noarden oant de Atlantyske Oseaan yn it suden is de baai sa'n 332 km lang. Op it smelste punt by Annapolis, Maryland, is de baai mar 6,5 km breed; op it breedste plak, by de mûning fan de Potomac is er 50 km breed. De totale kustline is 18.804 km lang en it oerflak fan de baai is 11.400 km2.

Op it meast smelle punt leit de Chesapeakebaaibrêge. Under de mûning fan de baai rint de Chesapeakebaaibrêgetunnel oer in lingte fan 37 km.

## Geology
De baai is de ûnderstrûpte delling fan de Susquehanna; it betsjut dat de rivier hjir streamde doe't it seenivo folle leger lei. It is gjin fjord omdat de gletsjers yn de Iistiid net sa fier súdlik rikten.

De ynholte is trochsneed minder as 9 meter djip en sa'n 2800 km2 fan de baai is net djipper as 2 meter.

## Skiednis
De Chesapeakebaai hat de Slach fan de Chesapeake yn 1781 sjoen, doe't de Frânske float it wûn fan de Britske marine yn in seeslach dy't beskiedend wie foar de Amerikaanske Revolúsje; it hie fan gefolgen dat de Britske troepen yn Yorktown (Firginia) har oerjaan moasten oan George Washington.

## Rivieren
Rivieren dy't útkomme yn de Chesapeakebaai binne:
* Susquehanna
* Potomac
* James
* Appomattox
* Rappahannock
* Patuxent
* Choptank
* York
* Back
Gielegoufûgels

De **Gielegoufûgels** (*Oriolidae*) foarmje in famylje fan sjongfûgels yn it skift fan de moskeftigen.

## Klassifikaasje
De skaaien yn de famylje fan de gielegouwen binne:

* *Famylje*: gielegoufûgels (*Oriolidae*)
** *Skaai*: fiichfûgels (*Sphecotheres*), 3 soarten
** *Skaai*: pitohui's (*Pitohui*), 4 soarten
** *Skaai*: gielegouwen (*Oriolus*), 29 soarten, dêrûnder:
*** *Soarte*: maskergielegou (*Oriolus larvatus*)
*** *Soarte*: muontsegielegou (*Oriolus monacha*)
*** *Soarte*: berchgielegou (*Oriolus percivalii*)
*** *Soarte*: swartwjukgielegou (*Oriolus nigripennis*)
*** *Soarte*: Afrikaanske gielegou (*Oriolus auratus*)
*** *Soarte*: Yndyske gielegou (*Oriolus kundoo*)
*** *Soarte*: gielegou (*Oriolus oriolus*)
*** *Soarte*: Sineeske gielegou (*Oriolus chinensis*)
*** *Soarte*: tinsnaffelgielegou (*Oriolus tenuirostris*)
Dútske tún

In **Dútske tún** is in styl yn de túnarsjitektuer, dy't oan de ein fan de 18e iuw út de typyske Ingelske lânskipstún fuortkaam. Karakteristyk foar datsoarte tunen is in trochsichtige struktuer, dy't at der skiep, kij, of geiten omrinne, noch wat losser wurdt.

In bekend foarbyld fan dizze túnstyl is it park fan it slot Luisium by Dessau. Yn Nederlân hat kastiel Bouvigne by Breda in Dútske tún.

## Park fan slot Luisium
 
Dessau,Luisium,Das verschleierte Bild zu Saïs.jpg|Park fan slot Luisium
Dessau,Luisium,Osttor,Torwärterhäuser.jpg|Park fan slot Luisium
Dessau,Luisium der Ruinenbogen.jpg|Park fan slot Luisium
Sjaka Sûlû

**Sjaka Sûlû** (juny 1786 - 22 septimber 1828), ek **Chaka**, **Tsjaka** of **Shaka**, wurdt oer it generaal beskôge as dejinge dy't syn relatyf lytse Sûlûclan feroare yn in keninkryk dat in grut diel fan Súd-Afrika tusken de Fonogolo- en Mzimkhulu-rivieren besloech. Oer Shaka besteane in soad legindes en sa ek oer syn militêre macht, al hat er dochs ek in grut steatsman west dy't mei in protte moed syn buorstammen feriene en op ôfstân in grut ryk behearske.

## Biografy

Sjaka waard berne as soan fan Nandi en kening Senzangakhona, mar it wie in bûtenechtlike relaasje en hy waard dêrom grutbroch troch Dingiswayo, de kening fan de Mthethwa en net troch syn eigen heit. Doe't syn heit ferstoar holp Dingiswayo him om syn healbroer Siguyana te ferslaan en ± 1812 waard hy kening. Syn earste aksje wie wraak op de fijannen út syn jeugd dêr't er in soad fan speetse liet. Yn 1816 begûn syn feroveringstocht mei it ferslaan fan oare Sûlûclans en sluet in alliânsje mei de Mthethwa-clan, omt dy gjin lieder hiene.

Eartiids waard der oarloch fierd tusken de ferskillende Sûlûfolken, mar dan op in tradisjonele, hast freonskiplike wize. Men stie nammentlik op in spearwoarp ôfstân foar elkoar oer smiet sa de spearen nei elkoar ta. Mei harren skylden warden se de spearen ôf en sa no en dan sneuvele der in kriger. Sjaka Sûlû fûn dit in achterhelle manier fan oarlochfieren en ûntwurp de koartere stekspearen mei gruttere limmets foar in mear direkte oanfal. Mei dizze wapens koe hy stekke mar ek slaan en ôfwarre, krektas by it skermjen en boppedat ek smite. Syn krigers moasten op bleate fuotten stride en gjin sandalen of oare skoaiing drage. Hy woe syn leger hurdzje op elk gebiet. Sa soe hy ris, as bewiis, in lyts fjurke mei bleate fuotten útmakke hawwe. De oare deis tochten de oare folken wer te fjochtsjen op tradisjonele wize, mar Shaka foel har oan yn in striid fan man tsjin man en deade alle tsjinstanners mei syn sterk ferbettere wapens. Fan doe ôf wie der in nije manier fan oarlochsfiering begûn, dêr't it leger fan Sjaka foar master opsloech.

It wichtichste gefjocht wie tsjin Swide oer it besit fan de Ndwandwe. Neffens de leginde fersloech hy de stam, mar der binne oanwizings, dat Swide útnaaid wie en dat der ûnder it bewâld fan Sjaka faak ris wat rebûlje wie mei it leger fan Swide. Dochs hie Sjaka in grut diel fan Natal en it súdeasten fan Súd-Afrika yn hannen.

Yn 1824 sluet Sjaka in febûn mei de Europeanen om mienskiplik it keninkryk fan Sjaka út te wreidzjen. Letter die bliken dat de Europeanen troch dit ferbûn in grut diel fan it lân fan de Sûlûs yn hannen krije soenen.

Dingane en Mhlangana, twa healbruorren fan Sjaka, hawwe twarris besocht om Sjaka te likwidearjen, dit barde nei alle gedachten yn septimber 1828 by in boargeroarloch. Oft dit troch ien fan syn healbruorren barde en wat de krekte (dûbel)rol fan de Europeanen wie bliuwt ûndúdlik.

De Sûlû is ferneamd wurden meidat hy yn de 19e iuw it Britske leger fersloech yn de histoaryske Slach by Isandlwana ûnder lieding fan kening Cetswayo.

## Film
In sterk romantisearre telefyzjefilm op basis fan de leginde hat Sjaka by it grutte publyk bekend makke.
Michael Faraday

**Michael Faraday**, FRS (Newington Butts by Londen, 22 septimber 1791 – by Hampton Court, 25 augustus 1867) wie in Ingelsk boekbiner, natuer- en skiekundige en útfiner. De natuerkundige Sir William Bragg, winner fan de Nobelpriis yn 1915, kenmerke Faraday sa: *[[Prometheus (mytology)|Prometheus]] hat, seit men, ús minsken mei fjoer skonken; oan Faraday tanke wy de elektrisiteit*.

## Wurken
* *Experimental researches in Electricity* (3 dln., 1839; 1844; 1855)
* *Chemical manipulations* (1842)
* *The subject matter of a course of six lectures on the non-metallic elements* (1853)
* *Experimental researches in Chemistry and Physics* (1859)
* *The Chemical History of a Candle* (1861)
* *The Forces of Matter*

## Wetten en begrippen dy't nei him neamd binne
* Induksjewet fan Faraday
* Elektrolyzewet fan Faraday
* Konstante fan Faraday, de grutte fan de elektryske lading per mol elektroanen.
* Koai fan Faraday
* Farad, de ienheid fan elektryske kapasiteit.