Kommanderije Langholt

De **kommanderije Langholt** of **kleaster Langholt**, wie in kommanderije fan de Johanniteroarder yn it suden fan East-Fryslân. It lei yn Langholt, hjoed-de-dei yn 'e gemeente Ostrhauderfehn. Langholt wie mooglik in dûbelkleaster. It waard stifte út 'e kommanderije Burgsteinfurt yn Westfalen wei, dy't ek it fisitaasjerjocht oer Langholt útoefene.

## Skiednis
It is net bekend hokker jier de kommanderije stifte waard. Johanniters út Burgsteinfurt stiften him nei alle gedachten om 'e mid 13e iuw hinne as dûbelkleaster yn in doe alhiel noch net oanmakke gebiet yn de troch heechfean omjûne rivierdelling fan it Langholter Djip. Heechfean skate de delsetting yn it easten fan it Sealterlân en yn it westen fan it Oerledingerlân.

Op 8 septimber 1319 waard it foar it earst neamd yn in dokumint yn it Akkoart fan Grins tusken it Johanniterhospitaal yn Burgsteinfurt en de Fryske kommanderijen, mar hy moat al foar 1270 bestean ha.

De lizzing oan de grins mei it Nederstift Múnster late hieltyd wer ta skelen, dêr't de kommanderij fan syn fee by berôve waard. Yn 'e snurje fan 'e Eastfryske haadlingen oefene Fokko Ukena nei alle gedachten it beskermhearskip oer Langholt út. Hy joech de kommandeur memo yn 1424 de opdracht en bou it kleaster Thedinga wer op. Yn 1510 pleatste de kommandeur him ûnder de jurisdiksje fan de biskop fan Múnster.

Neffens hjoeddeistige kunde bestie de fêstiging yn Langholt út twa tige lange pleatsen, it kommanderijehûs en in houten tsjerke, dy't yn 1690 ôfbaarnde. By de kommanderije hearde ek in foarwurk yn Burlage. Dat waard troch de Johanniters ynearsten oprjochte as selsstannige kommanderij Buyrla (neamd yn 1319), dochs letter as foarwurk by Langholt foege. Dêrnjonken hie de oarder yn Langholt noch likernôch 6000 bunder lân yn eigendom, foar it grutste part yn woast lân dêr't hjoed-de-dei Klostermoor (Kleastermoer) leit. De wichtichste boarne fan ynkommen wie de feehâlderij. Dêrnjonken waard der yn mindere mjitte ikkerbou dien. Der is gjin fierder bewiis út 'e skiednis fan de kommanderij foar de Reformaasje foarhannen.

Nei de Reformaasje waarden alle kleasters en kommanderijen yn Eastfryslân stadichoan opheft. De greven fan Eastfryslân giene dêr bysûnder rigoereus tsjin de Johanniters by oan it wurk, dy't se folslein ûnteignen. Dêr makken de greven mooglik by gebrûk fan in âld lânshearlik beskermingsrjocht oer de oarder. Sa kaam Langholt yn 1528 yn it besit fan greve Enno II. Dy hannelswize late letter ta ferskate prosessen foar it Rykskeamergerjocht.

Yn 'e earste Slach by Jemgum plonderen soldaten fan 'e hartoch fan Gelre de kommanderij, dy't dêrnei weropboud waard. Yn 1540 wennen dêr noch hieltyd de kommandeur en de preester. Fjouwer of fiif feinten soargen foar de lânbou mei harren 50 kij. Nei 1562 wie der gjin kommandeur mear yn Langholt, mar noch wol in preester, dy't lykwols ta it protestantisme oerstapt hie en tenei yn tsjinst fan de greve stie.

Op 3 septimber 1574 kaam it foar it Rykskeamergerjocht ta in skikking tusken de Eastfryske greven en de Johanniters. De doetiidskke grevinne fan Eastfryslân, Anna, moast it guod fan de oarder Langholt en Hasselt "mei alle foarwurken, pachtjild en oar guod" weromjaan. Dy waarden dêrnei oan de oarder, fertsjintwurdige troch de kommanderije yn Burgsteinfurt, oan erfpachters tawiisd. Lang om let yn 1807 waard it guod op hjitten fan Loadewyk Napoleon, dy't doetiids oer Eastfryslân hearske, yn beslach nommen en doe waard it steatsbesit. De gebouwen rekken fertutearze en waarden foar in part as stiengat brûkt. Om 1770 hinne soe dêr noch ien gebou stien hawwe. De lêste oerbliuwsels waarden yn 'e iere 20e iuw ôfbrutsen. De poartestien fan de eardere kommanderije is yn it Fean- en Skipfeartmuseum yn Westrhauderfehn.

It argyf fan de kommanderije is ferlern gien. Alle akten en dokuminten dy't yn it greeflik argyf yn Auwerk wiene, binne yn 'e rin fan de prosessen dy't sûnt de mid 16e iuw yn Langholt fierd waarden, op 24 septimber [1608]] oan de kommandeur fan it hûs Lage yn Westfalen oerdroegen en oan Conrad Schiffard fan Merode, kommandeur yn Neder-Dútslân. Wat der dêrnei barde, is net dúdlik. Allinnich foar de 17e en 18e iuw binne der stikken dy't mei it guod fan de Eastfryske Johanniters. Dy binne hjoed-de-dei yn it Nedersaksysk Argyf yn Auwerk en yn kastiel Burgsteinfurt.

## Literatuer
* Marc Sgonina: *Langholt – Johanniter-Doppelkommende*. Yn: *Josef Dolle unter Mitarbeit von Dennis Knochenhauer (Hrsg.)*: *Niedersächsisches Klosterbuch. Verzeichnis der Klöster, Stifte, Kommenden und Beginenhäuser in Niedersachsen und Bremen von den Anfängen bis 1810*. Diel 1–4. Bielefeld 2012, ISBN 3-89534-956-9. S. 914–917.
* Enno Schöningh: *Der Johanniterorden in Ostfriesland*. Diel LIV yn 'e rige *Abhandlungen und Vorträge zur Geschichte Ostfrieslands* (útjûn troch it Ostfriesische Landschaft yn gearwurking mei it Nedersaksysk steatsargyf yn Auwerk), Auwerk 1973
* Harm Wiemann: *Kurzer Überblick über die Geschichte des Johanniter Klosters Langholt*, Auwerk 1979.
* Hemmo Suur: *Geschichte der ehemaligen Klöster in der Provinz Ostfriesland: Ein Versuch*. Hahn, Emden 1838, side 119; Argyf (werpriintinge fan 'e útjefte 1838, Verlag Martin Sändig, Niederwalluf 1971, ISBN 3-500-23690-1).