open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jouswert

**Jouswert** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân, foar 2011 Wymbritseradiel, en leit súdlik fan Wolsum. 

Jouswert leit oan 'e Jouswerterdyk tusken Wolsum en Blauhús en bestiet út in tal huzen en pleatsen. Súdlik fan 'e buorskip rint de Blauhúster Opfeart en westlik leit de lytse buorskip Aaksens.

Jouswert komt yn 1511 foar as *Jowswerd* en *Jouswird*. De dyk dy't dêr nei hinne rûn hiet yn 1543 *Jouserde laen*. Yn 'e 18e iuw komt *Jouwsert* foar en Eekhoff (1851) neamde *Jouwserd*, wylst ek *Jouwswerd* foarkomt. De namme ferwiist nei de terp fan de persoansnamme Jou of Juw.
Lourdesgrot (Sint-Nyk)

De **Lourdesgrot fan Sint-Nyk** is in lourdesgrot by de Sint-Nikolaastsjerke yn Sint-Nyk. It falt ûnder de monumintesoarch.

Dizze replika waard yn 1935 troch Huite Huitema boud (mei help fan timmerlju), neidat hy op pylgerreis nei Lourdes yn 1933 fan in handikap genêzen wie. It bouwurk fan wapene beton is 12 by 8 meter en hat in hichte fan 7 meter. Foar de grot stiet in smei-izeren stek.
Merkueriusfontein

De **Merkueriusfontein** is in fontein dy't lange tiid op 'e eastlike útein fan it Saailân yn de stêd Ljouwert stie, fuort besuden it Ruterskertier. De fontein waard yn 1923 troch de VVV skonken oan de stêd Ljouwert. De Merkueriusfontein stiet symboal foar de boarnen fan wolfeart fan Ljouwert (en omkriten) en waard ûntwurpen troch de Dútske byldhouwer Gustave Adolf Bredow. 

De fontein krige syn plak op de Alde Feemerk njonken it Beurs- en waachgebou. Dat hjirby weromgrepen waard op de klassike mytology is net sa frjemd. It Fryske ‘merke’ binne ôflaat fan it Latynske ‘mercatus’. Wa oars as de Romeinske god Merkuerius, beskermer fan de merk en de merkelju, soe de ekonomyske krêft fan Ljouwert symbolisearje moatte? 

It liket der lykwols op dat inkele Ljouwerters har ek troch in foarfal út de âldheid ynspirearje litten hawwe. De Grykske steatsman Alcibiades waard yn 415 f.Kr. út Atene ferdreaun omdat hy in pear bylden fan de god Hermes (de Grykske ‘ferzje’ fan Merkuerius) fan de eale dielen berôve hie. Ek de Ljouwerter Merkuerius hat faak soksoarte mishanneling ûndergien. Oer it byldhouwurk binne de mienings frijwat ferdield. 

Mar hoe moai of ûnsjoch de fontein soms ek fûn wurdt, de symbolyk fan de Merkueriusfontein giet fierder as it ferline. Merkuerius wie, bûten beskermer fan de merkelju, ek boadskipper fan de goaden. En no’t it yn de ekonomy hieltiten mear draait om ynformaasje(-technology), is Ljouwert – wat beskermhillige oanbelanget – yn alle gefallen klear foar de takomst.

Yn ferbân mei de nijbou fan it Frysk Museum oan 'e eastkant fan it Saailân moast de Merkueriusfontein ferhúzje. It bouwurk waard dêrom yn 2012 in foege hûndert meter ferpleatst, sadat it súdlik fan 'e Nijewei oan 'e eastkant fan 'e Wurdumerdyk kaam te stean, skean foar de yngong fan it beurs- en waachgebou.
De Messingklopper

**De Messingklopper** is in monumintaal wenhûs yn Drylts, oan de Iegrêft. It is boud yn 1669 en is dêrmei op  mole De Rôt nei it âldste bewarre bleaune gebou fan Drylts. It gebou hat in klassike renêssânse trepgevel. It pân is yn 1919 kocht troch de Feriening Hendrick de Keyser en yn 1926 restaurearre.
Miedum (De Waadhoeke)

**Miedum** is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke, foarhinne Frjentsjerteradiel. It leit besuden Frjentsjer oan de Tsjommer Feart en de Hitsumerwei nei Hitsum. De namme komt ek foar as *Meedum* en komt fan 'meden', healannen.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
* Slach by Miedum
Nije Oanlis

De **Nije Oanlis** yn Wolvegea is in park ûntwurpen troch de túnarsjitekt Lucas Pieters Roodbaard (1782-1851) yn Ingelske lânskipsstyl.

De 'Nije Oanlis' is yn 1839 oanlein op wat earder it galgefjild fan Wolvegea wie. Skaaimerkend foar de parken en tunen fan Roodbaard binne slingerpaden en nierfoarmige fivers yn in aksidintearre terrein. Ek de 'Nije Oanlis' hat dy skaaimerken. 

It algemiene begraafplak fan Wolvegea is ek part fan de "Nije Oanlis", mar park en begraafplak binne wol skieden.
Nije Feart (buorskip by Appelskea)

**Nije Feart** (Stellingwerfsk: *Ni'je Vaort*) is in buorskip en feart by it doarp Appelskea yn de gemeente Eaststellingwerf. Hy leit tusken Appelskea en it doarp Ravenswâld yn.
Nijehaske (wyk)

.
**Nijehaske** is in wenwyk yn it westen fan It Hearrenfean en hat sa'n 3500 ynwenners.

### Skiednis
De wyk Nijehaske is neamd nei it plak Nijehaske, dat noardwest fan de wyk leit. De wyk is yn de jierren 80 fan de 20e iuw  ûntstien en waard oant yn de jierren 90 boud. 

### Lizzing
Oan de súdside wurdt Nijehaske begrinze troch de Engelenfeart en oan de westside troch it Nije Hearrenfeanster Kanaal. Oan de noardside leit bedriuweterrein Businesspark Fryslân. It sintrum is troch in fytstunnel ûnder stasjon It Hearrenfean te berikken.

### Strjitnammen
De postkoade fan de strjitten yn de wyk begjint mei 8447. Troch de wyk rint de Haskerútgong, de ferbiningswei tusken de wyk De Greiden yn it suden en it bedriuweterrein yn it noarden.

### Underwiis

* Bornego Kolleezje, boppebou fmbû, lokaasje Bûgel.
* Basisûnderwiis: 
**Grifformeard: De Spoarwizer, lokaasje Bûgel. 
**Iepenbier: Van Kleffensskoalle, lokaasje Barten.
De Ikkers

**De Ikkers** is in wenwyk yn It Hearrenfean en hat omtrint 2000 ynwenners.

## Skiednis
De wyk Ikkers is yn de jierren 60 ûntstien en wurdt begrinze troch de Boargemaster Falkenawei (eastside), it spoar (westside) en de Rottumerdyk oan de noardside.

## Strjitnammen
Akkersplein, Amelânleane, Eastergoa, Feluweleane, Flylânleane, Gaasterlânleane, Goailânleane, Greefskipleane,  Montferlandleane,  Naardermarstrjitte, Sânwâldenleane, Skylgerstrjitte, Tesselstrjitte, Twinteleane, Walcherenstrjitte, Westergoa, Westergoaleane.

## Underwiis

*OSG Sevenwolden, vmbo, Amelânleane
*Basisûnderwiis:
**Iepenbier: De Kommanderije (Sallânleane 18)
**Kristlik: De Ikker (Goailânleane 2)

## Heechbou
In de wyk stean fjouwer flats (trije oan it Ikkersplein) mei acht ferdjippings.

## Sportkompleks
* Fuotbalfjilden, Hearrenfeanske Boys
De Greiden

**De Greiden** is in wenwyk (postkoade 8446) in It Hearrenfean en hat sirka 8.000 ynwenners.

## Skiednis

De Greiden is yn de jierren 1970 ûntstien. It is de earste wenwyk dy’t west fan it spoar fan Swol nei Ljouwert boud waard. Fierders wurdt de wyk begrinze troch de Engelenfeart en de Rottumerdyk. 

Besuden de wyk De Greiden leit it rekreaasjegebiet De Heide en oan de noardside de wenwyk Nijehaske.

## Buerten en strjitten
De Greiden is yn fjouwer buerten opdield troch twa strjitten: Alde Feanskieding en Kattebosk.

Oersjoch fan de strjitten yn de buerten.

In diel fan de Wetterbuert en in diel fan de Fûgelbuert binne renovearre.

## Underwiis
*Bornego Kolleezje, boppebou hafû/vwo (Ds. Kingwei)
*Basisûnderwiis
** Iepenbier ûnderwiis:  Ekke de Haan (Sigge 2), De Ljepper (Tureluurstrjitte 20),  De Ynlaat jenaplan (Fluezen 8)
** Kristlik ûnderwiis: It Kompas (Jol 38), De Roergonger (Fûgelwyk 21)

Ofbyld: De Roerganger 04.JPG|De Roergonger 
Ofbyld: De Ljepper school.JPG|De Ljepper
Ofbyld: Bornego College Ds. Kingweg.JPG|Bornegoa Kolleezje


## Muzyksintrum
* De Rinkelbom, ûnderdiel fan it Sintrum foar de Keunsten a7 (Swannedrift 2)

## Winkelsintrum
*C1000
*Jumbo
*DA drogist
*Apoteek

## Heechbou

* De heechste gebouwen (15 ferdjippings) yn de wyk binne de trije Muntflats: Lânsicht, Romsicht en Heechsicht. (“De Trije Bruorren”)
* Wat legere flats (7 ferdjippings), yn de fûgelbuert binne de Sparwer, Falk en Bûzerd.
* Heerenhage,  serviceflat
* Coornhert-State, soarchsintrum (Fûgelwyk 20)

## Sportkompleks
Op Sportcomplex De Greiden binne as sportakkommodaasjes en ferienings:
* Fuotbalfjilden, VV Nijskoat
* Atletykbaan, AV It Hearrenfean
* Cruyff Court *It Feanfjild*
* Sporthal De Kamp waard nei it yn gebrûk nimmen fan Sportstêd It Hearrenfean yn 2006 sloopt.

## Ferkear en ferfier
* Line 48 (Connexxion): Stasjon It Hearrenfean • De Greiden (Fûgelwyk en Reiddompleane) • Rottum • Sint Jansgea • Rotsterhaule • Reahel • Fjouwerhûs • Dolsterhuzen • Ychtenbrêge • Ychten • Eastersee • De Lemmer vv.
* Line 26 (Arriva) : Stasjon It Hearrenfean • De Greiden (Ds. Kingwei) • Aldskoat • Wolvegea • De Blesse • Steggerda • Finkegea • Noardwâlde vv.

## Wykfoarsjennings

* Wyksintrum *De As*
* Boarterstún 
* Bernedeiferbliuwen
* Moskee *Islamityske Feriening*
Tiesingaboskje

It **Tiesingaboskje** is in lyts natuergebiet tusken Easterwâlde, De Fochtel en De Haule.
It is yn behear fan Steatsboskbehear. It gebiet wurdt trochsnien troch de N919. It leit diels yn it buorskip Weper en diels yn buorskip De Knolle. It terrein bestiet benammen út bosk en heide. Der leit ek in marke. 

Der stiet in monumint foarde hear Taeke Schuilenga út Surhústerfean, in fersetsman dy’t dêr op 4 novimber 1943, yn de Twadde Wrâldoarloch, deasketten waard as ferjilding foar de moard troch it ferset op de soan fan Pier Nobach.
Sportpark Skoatterwâld

**Sportpark Skoatterwâld** is in sportpark yn It Hearrenfean.

It sportpark leit east fan de A32 en waard op 1 augustus 1996 iepene. Inkele jierren letter waard begûn mei de bou fan wenwyk Skoatterwâld. By de útwreiding fan it Abe Lenstra Stadion krige it sportpark der twa sportfjilden by en hat no tsien sportfjilden. It haadfjild hat in.

It kompleks wurdt brûkt foar wedstriden treningen fan VV It Hearrenfean, SK It Hearrenfean en SK It Hearrenfean (frouljufuotbal).
Tsjongerskâns

De **Tsjongerskâns** (Nederlânsk en offisjeel: *Tjongerschans*) wie in middelgrut sikehûs op It Hearrenfean mei in regionale funksje. It bestie fan 1929 oant 2025, doe't it opgie yn it Frisius MC. It fysike sikehûs (d.w.s. it gebou) funksjonearret no as de lokaasje **Frisius MC It Hearrenfean**.

## Nammejouwing
Om 1300 hinne wie Aldskoat it sintrum fan in hjoeddeiske It Hearrenfean, der waard troch in Dútske Oarder in kleaster mei in hospitaalfunksje stifte. Koart nei de reformaasje fan 1580 waard dat kleaster ferfongen troch in skâns om it oerstekplak fan de  Tsjonger te beskermjen tsjin de Spanjerts. Opfallend detail is dat It Hearrenfean doe noch *Skoatteruterbuorren* neamd waard, wat dúdlik oanjout hoe wichtich Aldskoat doe wie. De namme fan it hjoeddeiske sikehûs fan It Hearrenfean ferwiist nei dy ferdwûne gebouwen.

## Skiednis
Op 19 oktober 1929 waard it sikehûs oan de Thialfwei offisjeel yn gebrûk nomd. De kapasiteit wie 70 bêden. Op 22 febrewaris 1938 waard de nije eastlike fleugel mei 40 bêden iepene. Eigentlik wienen der oan ien tried wei troch útwreidings: in nij keukengebou (1954), berneôfdieling en ynterne ôfdieling (1956), röntgenôfdieling (1958), polyklinyk (1962). 

Yn de 1970-er jierren kaam der in nij behannelhûs, sadat de kapasiteit mei 90 bêden tanaam oant hast 400 bêden. Yn de jierren 80 folge nijbou fan in psychiatrysk-neurologyske ôfdieling en in polyklinysk sintrum. Yn de 21e iuw wie der noch in grutte nijbou dy't yn 2008 foltôge waard. Sûnt 1 jannewaris 2012 wie de Tsjongerskâns ûnderdiel fan Zorgpartners Friesland en foel dêrom ûnder deselde memme-organisaasje as it Medysk Sintrum Ljouwert.

Op 1 jannewaris 2025 hold De Tsjongerskâns op te bestean, doe't it sikehûs fusearre mei it Medysk Sintrum Ljouwert (MCL) yn Ljouwert ta it nije Frisius MC. Sûnt funksjonearret it gebouwekompleks op It Hearrenfean as de lokaasje Frisius MC It Hearrenfean.

## Keppeling om utens
* Webstee De Tsjongerskâns
Koudenburch

**Koudenburch** is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. Hy leit yn de buert fan it doarp De Haule.

Koudenburch is neamd nei in boerepleats.
Klazingea

**Klazingea** is in buorskip krekt bûten de buorren fan Easterwâlde yn de gemeente Eaststellingwerf.
 
De namme komt ek foar as *Klazinga*, *Klaozinge*. Klazingea is nei alle gedachten neamd nei ien fan de âld-bewenners fan it gebiet.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Tropherne

**Tropherne** is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren en leit oan de wei tusken Ealahuzen yn it suden en Wâldsein yn it easten. 

Oan de westside lizze de Fluezen en de Hegemer Mar. Oan de noardkant leit Yndyk en oan de eastside Ypekolsgea.
De namme komt ek foar as *Trophorne*, Trophornster schaer* en *Trophernster schaer* en *(op) Ropstera horna'', in 'heger lizzende hoeke' dus.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Legeduerswâld

**Legeduerswâld** (Nederlânsk: Laagduurswoude, Stellingwerfsk: Legeduurswoold) is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. It leit súd fan Easterwâlde.

Eartiids foarme Legeduerswâld tegearre mei Hegeduerswâld Duerswâld. Dizze is letter splitst. It Legeduerswâld leit noardliker as Hegeduerswâlde. It Legeduerswâld hearde earst by Easterwâlde, it wurdt no ta Makkingea rekkene. Ien fan de pleatsen hjir wurdt *De Boschplaats* neamd. Efter dizze pleats leit in terrein fan in pear bunder yn de heide dat It Alde Kleaster neamd wurdt. Der leit in sleat mei in wâl omhinne. It wie ûnderferdield yn lytsere stikken dêr't ek in sleat en in wâl omhinne leinen. Om 1900 hinne waarden dêr sintels fûn. No stiet yn âlde stikken dat it ta de tsjerke fan Sint Odulfus yn Starum hearde dêr't yn de 12e iuw 24 kapellen by hearden. Dêrûnder foel ek *Marcuesse* of *Machesse* dêr't Makkingea mei bedoeld wêze kin.

De namme komt ek foar as *Laagduurswoude*, *Leegduurswolde* en *Leeg Duirswoude*. Leech hat hjir de betsjutting fan 'fierôf' of 'ûnbewenne'.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
De Monden

**De Monden** is in buorskip yn it doarp Elslo yn de gemeente Eaststellingwerf.

De Monden binne nei alle gedachten neamd nei grutte plassen, yn de folksmûle *Monden* neamd.
Rolpeal (Haulerwyk)

**Rolpeal** is in buorskip tichtby it doarp Haulerwyk yn de gemeente Eaststellingwerf.

De buorskip is neamd nei de rolpeal dy’t dêr eartiids stie. Yn 2009 is in replika fan in rolpeal pleatst.
Skottelenburch

**Skottelenburch** is in buorskip yn Easterwâlde  yn de gemeente Eaststellingwerf .

Der is in pleats dy’t *Schottelenburch* hjit. Troch it buorskip rint de Provinsjale wei 919.
Skrappingea

**Skrappingea** is in buorskip benoarden Easterwâlde yn de gemeente Eaststellingwerf.

Skrappingea falt offisjeel ûnder Easterwâlde. Mei Bentemaden, Jardingea en Weper leit Schrappingea op in sânrêch tusken de Boppe Tsjonger en it Grutdjip. Yn 1622 waard it al neamd as *Schrappinga*. Yn 1644 wurdt de Stellingwerfske namme *Schrappinge* brûkt troch Schotanus.

De plaknamme soe ôflaat wêze kinne fan in pleats mei de namme dy't dêr stien hat fan de famylje Schrap. Mooglik hat it ek te krijen mei it feit dat dêrút in delsetting (in gea) ûntstien is.
Heine Andries Timmerman

**Heine Andries Timmerman** (Munnikebuorren, 20 augustus 1806 - Wolvegea, 15 jannewaris 1894) wie foarsitter fan it polderbestjoer fan de Grutte Feanpolder yn de gemeente Weststellingwerf en lid fan de tsjerkfâdij yn Munnikebuorren. Ek hat hy as wethâlder en loko-boargemaster wurke yn de gemeente Weststellingwerf. 

Heine Andries Timmerman wie troud mei Grietje Johannes Samplonius (1807-1874).
Ellebooch

**Ellebooch** (Stellingwerfsk: *Elleboge*) is in buorskip ym de gemeente Eaststellingwerf. Hy leit súd fan it doarp Haulerwyk yn in knik fan de Haulerwykster Feart.

De buorskip leit oan de súdeastrâne fan Haulerwyk, dêr't it offisjeel ûnder falt. Ellebooch leit oan de knik yn de Haulerwykster Feart. Dat part fan dy feart wurdt ek wol de Krûme Elleboochfeart neamd.

By de buorskip heart in part fan de bewenning oan de Slottemakker de Bruïnewei foar de bocht dêr't er oergiet yn de Slinke en oan de oare kant fan de feart de bewenning de Elleboochfeart.
Bentemaden

**Bentemaden** (Stellingwerfsk: *Bentemoaden*) is in buorskip twa kilometer noard fan Easterwâlde yn de gemeente Eaststellingwerf. 

It is neamd nei in leech lizzend stik lân wêr’t bint op groeit.
Bûteheidefjild

**Bûteheideveld** is in buorskip yn it doarp Makkingea yn de gemeente Eaststellingwerf. 

De buorskip leit yn it ferlingde fan it doarp Makkingea, dêr't er ûnder falt. Hy leit as in lytse lintdoarp tusken de Lyclamawei en de buorskip Trije Tolhikken. De buorskip hat in dúdlik iepen en lânboukarakter. Under de buorskip wurdt ek wol de wenten oan de Balkwei en de earste huzen fan de Kuinderweg meirekkene.

De buorskip ûntstie oan de ein fan de njoggentjinde, begjin tweintichste iuw nei't de earste bewenning oan de dyk tusken Makkingea en De Trije Tolhikken plakfûn. De buorskip stie doetiids ek bekend as Hoeke Makkingea. Der wie ek in tramhalte mei dy namme.

It tichteby lizzende Lochtenrek, tsjin it Lyts Djip oan, is foar in part in argeologysk monumint.
Frankryk (Eaststellingwerf)

**Frankryk** is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. It leit tichtby it doarp Nijeberkeap.

De namme komt ek foar as *Frankriek* en *Frankrijk*. Nei ferhalen soe it plaknamme ûntstien wêze yn de tiid fan de oarloch mei Frankryk en de bewenners hjir ûnderling in soad spul hienen.
## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Prandingea

**Prandingea** is in buorskip yn Easterwâlde yn de gemeente Eaststellingwerf.  

Earder lei Prandingea bûten de buorren fan Easterwâlde. Sûnt de jongste útwreiding leit Prandingea foar in part binnen de buorren. Prandingea is neamd nei in pleats dy’t dêr stie. De namme komt ek foar as *Prandinge*, *Prandinga* en *Prantinge*.
Utsjochtoer Fochtelerfean

De útsjochtoer by it Fochtelerfean is in troch Natuermonuminten yn 2000 setten toer noardeast fan Ravenswâld. De konstruksje is 18 meter heech en bestiet út douglashout mei it FSC keurmerk en stiel. Hy is ûntwurpen troch arsjitekt Dick de Haan. De toer sjocht der út as in draaide sân.

De toer is sa boud dat besikers gjin lêst fan de sinne hawwe by it observearjen fan de natoer. Boppedat is hy krekt wat lytser as de beamgrins wêrtroch’t de heechbou yn Assen net te sjen is.  

De útsjochtoer wurdt in soad brûkt troch fûgeltsjeminsken. 

## Prizen
* Publykspriis fan de Houtarsjitektuerpriis 2001. 
* Vredeman de Vriespriis, publykspriis foar Arsjitektuer 2002
* Gouden Piramide 2003

## Ferskaat
In replika fan de útsjochtoer stiet yn Madurodam

## Keppeling om utens

* Ynfoblêd SenterNovem oer útsjochtoer Fochtelerfean
* Sjueryrapport Houtarsjitektuerpriis 2001
* Foto útsjochtoer
Wite en Swarte Brekken en Aldhôf

De **Wite en Swarte Brekken en Aldhôf** is in natuergebiet besuden fan Snits. 

## Geografy
Oare plakken yn de omkriten binne Drylts, De Hommerts, Jutryp en Toppenhuzen. It leit yn twa gemeenten, Wymbritseradiel en Snits. Troch it Prinses Margrietkanaal is it gebiet ferbûn mei de Kûfurd en de Snitser Mar. Troch de Wâldfeart hat it ferbining mei Snits. It gebiet bestiet ûnder mear út de marren Wite Brekken, Swarte Brekken en Aldhôf, de wetters Easterwimerts, Modderige Ryd en It Nau fan de Brekken. Ek lizze der meardere eilannen yn it gebiet lykas De Krite, Deeklân, De Lange Warren en it Reidskar.

## Untstean
De Wite en Swarte Brekken en Aldhôf is in leechfeangebiet dat bestiet út marren wetterrinnen, boezemlannen en simmerpolders. It wetter is ûntstien troch eroazje fan it feanpakket. Dat is noch te sjen oan it ferkavelingspatroan. Dat patroan is op de ferskate eilannen en besuden Snits krekt-en-gelyk It wurd 'brekken' betsjut dan ek 'troch wetter brutsen lân'. Dat de eroazje ek tsjintwurdich trochgiet is goed te sjen oan de eilantsjes yn de Swarte Brekken, dy’t dúdlik ôfslaan. De Wite en Swarte Brekken wienen net sa lang lyn dúdliker fan inoar skieden troch in lântonge. Dy is stadichoan feroare yn losse pôlen en yn de jierren ’90 hielendal ferdwûn.

## Ekology
Behearder fan it gebiet is Steatsboskbehear. It is oanwiisd as Fûgelrjochtlinegebiet fanwegen de grutte kloften blaupoatsjes, kolguozzen, pauguozzen en smjunten dy't dêr winterdeis oernachtsje. Fan de blaupoatsjes oernachtet ûngefear 17% fan de wrâldpopulaasje yn de simmerpolders fan it gebiet. Dêrby komt ek de readelistsoarte Noardske wrotmûs yn it gebiet foar.

By de fûgeltrek wurde de simmerpolders oandien troch tsientûzenen steltrinners, wêrûnder hoantsen en wilsters. Simmerdeis briedt it giel boumantsje yn de wiete greiden. 
Yn it ferline wie dat gebiet in wichtich bolwurk foar de ljippeblom, mar dy is dêr al lang lyn útstoarn.

## Sjoch ek
* Fûgel- en Habitatrjochtline
* List fan Fûgelrjochtlinegebieten yn Nederlân

## Keppeling om utens
* European Environment Agency
Tsjasker De Hoeve

De **Tjasker De Hoeve** is in poldermole by it doarp De Hoeve yn de gemeente Weststellingwerf.

De tsjasker waard yn 1975 boud en setten by de wetterpipen fan in einekoai oan de *Aldfeart* by Snits. Yn july 1979 briek it wjukkekrús by in stoarm. De mole waard earne yn 1980 ôfbrutsen en opslein, mar letter op 'e nij op syn hjoeddeiske stee setten om dêr wetter yn te meallen foar it natuergebiet fan Steatsboskbehear. De tsjasker is mealree.
## Keppeling om utens
* Mûnedatabank - ''De Hoeve, Pealtsjasker''
* Ferieningn De Hollânske Mûne - ''Pealtsjasker De Hoeve yn De Hoeve''
Skalsumermole

De **Skalsumermole** is in poldermole en ryksmonumint east fan it doarp Skalsum yn de gemeente Waadhoeke. De mole stiet justjes noard fan de Ryksstrjitwei tusken Frjentsjer en Dronryp en even súd fan de A31. 

## Skiednis
De mole waard yn 1801 boud en hat oant yn de jierren 1970 de Grutte Skalsumer Polder bemeald, letter mei help fan in elektromotor. Eartiids hie de mole ek selsswichting. Yn 1977 waard de mole eigendom fan de Stifting De Fryske Mole, dy't de mole restaurearje liet; doe waard ek in âldhollânsk geflecht mei seilen oanbrocht. Ek waard de mole mealree makke, yn in sirkwy omdat troch peilferlegingen de mole oars net langer syn wurk dwaan koe.

De mole fiert it wetter op mei in fizel en de roeden hawwe in lingte fan goed 20 meter. In frijwillich moolder lit de mole geregeldwei mealle en jout op sneon les oan oankommende frijwillige mûnders.

## Keppeling om utens
*Moledatabank
Trachterbekerkultuer

De **trachterbekerkultuer** is in prehistoaryske kultuer dy't om-ende-by 3400 f.Kr. yn Jeropa opsetten kaam en oant en mei 2900 f.Kr. yn swang bliuwe soe. De kultuer krige har namme troch de typyske ierden bekers mei trachterfoarmige hals dy't fan dat folk fûn binne. Sy yntrodusearren de lânbou yn Jeropa, wienen kundige stienbewurkers en op guon plakke hawwe sy mysterieuze bousels efterlitten lykas de Hunebêden.

## Fersprieding

Fynsten fan de trachterbekerkultuer binne fûn yn Nederlân, it noarden fan Dútslân en Poalen, yn Denemark en yn parten fan Noarwegen en Sweden. 

Yn Drinte lizze 54 hunebêden út dy tiid, en in grut tal grêfheuvels en tomben. Dêr binne ek in soad resten fan ierdewurk en sa fûn. Grêfheuvels komme ek foar yn Gelderlân en Oerisel, en yn Fryslân yn de Rysterbosk is in tombe fûn of stienkiste. Yn 2006 waarden yn de âlde terp fan Eastrum resten fan de trachterbekerkultuer oantroffen, besteande út ierdewurk en brûkt  fjoerstien. 

Neffens it hjoeddeistige ynsjoch fan de archeologen kinne fiif regionale groepen ûnderskieden wurde:

* Súdeastlike groep yn Súd-Poalen en de Oekraïne,
* Westlike groep yn Nederlân en it noarden fan Dútslân oant en mei de Weser, 
* Noardlike groep mei it boppeste diel fan Dútslân en yn Skandinaavje,
* Eastlike groep yn Noard-Poalen.,
* Súdlike groep yn it suden fan Dútslân en yn Tsjechje.

Yn Nederlân binne op ferskate plakken resten werom fûn fan dizze kultuer. De Nederlânske fertsjintwurdigers hawwe yn Drinte en Grinslân de hunebêden boud.

## Keramyk
It typyske stienguod fan de trachterbekerkultuer is karakteristyk foar dizze kultuer. It waard benammen makke fan klaai en hienen oeral deselde karakteristike foarmen. Foarmen dy't foar kamen binne blomkefaasfoarmige stânfoetbekers, amers, kuorren, skalen, kraachhalsfleskes en sûchfleskes. 

## Lânbou
De foargongers fan it folk fan de trachterbekerkultuer wienen noch jager-samlers, de nijkommers yntrodusearren de lânbou. Sy ferbouden iennôt en amerweet op lytse perselen boulân dy't om harren huzen hinne leinen. Foar it swiere wurk brûkten sy oksen. It fee dat sy hoeden bestie út kij, skiep, bargen en geiten.
Anne Feddema

**Anne Feddema** (folút: **Anne Hendrik Berend Feddema**; Ljouwert, 24 septimber 1961) is in Fryske dichter, skriuwer en byldzjend keunstner. Hy wûn yn 2007 de Margaretha de Heerpriis foar syn byldzjende keunst. Yn 2009 wûn hy de prestisjeuze Gysbert Japicxpriis foar syn dichtbondel 'Reidhintjse op’e Styx'.  Yn 2016 krige hy de Rink van der Veldepriis foar syn koarte ferhalebondel 'De Triennen Fan Cheetah'.

Feddema groeide op yn Ljouwert. Nei de middelbere skoalle folge hy twa jier lang, fan 1986 oant 1988, de keunstnersoplieding by *Ateliers ’63* yn Haarlim. 

## Dichter en skriuwer
Yn 1997 trede hy op foar it *[[Poetry International]]*-festival yn Rotterdam. Anne Feddema skriuwt yn it Frysk,  mar ek yn it Stedsk en Nederlânsk. Boppedat sette hy wurk oer fan oare dichter-keunstners yn it Nederlânsk lykas fan Kurt Schwitters, Hans Arp, Godfried Benn, Paul Klee en Wassily Kandinsky. Foar Omrop Fryslân makke hy radiokollums yn it Stedsk, dy’t alle wiken te hearren wienen.
Hy die ek optredens op it Oerol Festival op Skylge. 

## Byldzjend keunstner
De skilderijen fan Anne Feddema binne ludyk en bûnt. Hy bewûndert de Dadaïsten en mingt dizze ynfloeden yn syn wurk. De dichters dy’t hy lêst, fine wy as figueren werom yn syn wurk, lykas Velimir Chlebnikov, Vladimir Majakovski, en Aleksander Poesjkin. Dêrneist wurde oare figueren ôfbylde, lykas Vincent van Gogh, Claude Monet, mar ek in Franz Liszt op de fyts, en in Wolfgang Amadeus Mozart op syn stjerbêd. Ek religy en mytology spylje in rol. Mei absurdistyske komposysjes as *Yntocht fan Kristus yn de buert fan Beetstersweach* stelt hy dy tema’s ter diskusje. 

Syn skilderwurken waarden yn de ôfrûne jierren útstald yn it Frysk Museum, it Grinzer Museum, yn Potsdam, yn Vilnius en yn ferskate Fryske Musea, dêr't it Museum Belvedêre yn It Oranjewâld en it Museum Smellingerlân yn Drachten by binne.

## Wurk as skriuwer
### Poëzy
**Slapstickiepenbierings* (1997)
**Reidhintjse op ’e Styx*, Waterhoentje op de Styx (2005)
**Torpedo's* (2010)
**Op myn stjerbêd wol ik tate ha* (2013)
**De Lippebiter fan L.*. In kar út syn oeuvre en nij wurk, Frysk/Nederlânsk (2020)

### Proaza
* In ferhaal yn *It each fan de griffioen* (sammelbondel, gearstald troch Ernst Bruinsma en Baukje Wytsma)
**Skúnpútsers gúd*, gearstalling fan syn Liwadder kollums op Omrop Fryslân (2009)
**De triennen fan Cheetah* (ferhalebondel, 2014)

## Keppeling om utens
* Sirkwy oer Anne Feddema
* Weblog fan Anne Feddema
* Gedicht oer Mao Syn Tong op Youtube
Johannes Bieruma Oosting

**Johannes Bieruma Oosting** (Ljouwert, 5 septimber 1816 - It Oranjewâld, 24 july 1885) wie in Nederlânsk politikus en steatsman. Hy wie de soan fan Johannes Bieruma Oosting en Sjuwke Cats.

Bieruma Oosting studearre Romeinsk rjocht en hjoeddeisk rjocht oan de Hegeskoalle fan Utert oant 3 july 1840. Hjirnei waard hy abbekaat yn Ljouwert, fan 9 septimber 1840 oant febrewaris 1850. Fan 6 febrewaris 1850 oant 1 july 1851 wie hy grytman fan Weststellingwerf en fan 1851 oant 1 oktober 1854, boargemaster fan Weststellingwerf.

Hjirnei waard hy lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal foar it kiesdistrikt Ljouwert en dêrnei lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân foar it kiesdistrikt It Hearrenfean. Yn 1858 waard hy kantonrjochter op It Hearrenfean, yn 1871 boargemaster fan Ljouwert  en yn 1872 boppedat lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân foar it kiesdistrikt Ljouwert.

Bieruma Oosting troude op 12 novimber 1840 mei Agatha Victoria Brantsma.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Weststellingwerf
* List fan boargemasters fan Weststellingwerf

## Keppeling om utens
*Bieruma Oosting op Parlement.com
Theo van de Bles

**Theo van de Bles** (Noardwâlde (Fryslân), 18 oktober 1950) is in Fryske eardere politikus. 

Hy skreau yn de rin fan de jierren foar ferskate blêden en kranten, en is sân jier te hearren west op de lokale radio fan Weststellingwerf mei in programma oer it Stellingwerfsk.

Ein jierren tachtich rjochte hy tegearre mei inkele oaren de earste gemeentlike fraksje fan de politike partij GrienLinks op yn Fryslân. Nei tolve jier gemeenteriedslid en wethâlder west te hawwen ruile hy de gemeentlike polityk yn foar de provinsjale. Fan 2002 oant 2009 wie er lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân, dêrfan fan 2002 oant 2007 as de fraksjefoarsitter fan GrienLinks.  Dêrneist is er dieltiid dosint Nederlânsk en maatskippijlear op in middelbere skoalle en is er foarsitter fan de Stichting Mr. J.C. Bloem-poëzypriis.
Teun Tolman

**Teunus (Teun) Tolman** (Aldeholtpea, 22 septimber 1924 - dêre, 30 oktober 2007) wie in Nederlânske boer en politikus. Hy wie lid fan de Twadde Keamer foar de CHU en wie lid fan it Jeropeesk Parlemint.

Tolman waard berne as soan fan de feefokker Andries Tolman en Geertje de Boer. Syn beide pakes wienen feehâlder. Tolman groeide op yn in Nederlânsk Herfoarme húshâlding en folge letter de Legere Lânbouskoalle. Yn 1951 troude hy mei Doutzen Gerbrandy.

Fan 2 septimber 1958 ôf wie Tolman as lid fan de gemeenteried fan Weststellingwerf wethâlder, oant hy yn septimber 1967 op oanstean fan it haadbestjoer fan it CBTB ûntslach naam. Op 9 novimber 1959 waard hy boppedat lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân, op 5 juny 1963 waard hy ek lid fan de Twadde Keamer. Neidat hy syn wethâlderskip dellein hie, kaam op 17 july 1979 in ein oan syn lidmaatskip fan de Twadde Keamer, dat hy sûnt 8 juny 1977 foar it CDA beklaaide. Hy wie yntiids 19 jannewaris 1978 lid wurden fan it Jeropeesk Parlemint, oanwiisd troch de Steaten-Generaal. Ek waard hy yn jannewaris 1978 twadde fise-fraksjefoarsitter fan it CDA. Neidat syn Twadde keamer lidmaatskiap einige bleau Tolman lid fan it Jeropeesk Parlemint. Fan 1990 ôf wie hy foarsitter fan de Jeropeeske Lânboukommisje.

Tolman operearde op de rjochterkant fan syn partij. Hy wie in foarstanner fan it Súdafrikaanske Apartheidsbewâld, wie tsjin it ferlienen fan ûntwikkelingshelp oan Kuba en stimde yn 1978 tsjin de moasje-Terlouw wêryn de produksje fan de neutroanebom ôfwiisd waard.

Hy hie ferskate bybaantsjes en wie ûnder oare bestjoerslid by de NCRV en by de Uny fan Wetterskippen.

Teun Tolman ferstoar op 83-jarige leeftyd yn syn wenplak. Hy hie twa soannen en twa dochters. Hy wie Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw (1975) en Kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau (1988).
Museum It Hearrenfean

**Museum It Hearrenfean** (*Museum Heerenveen*), it eardere **Museum Willem van Haren**, is in kultuerhistoarysk museum op It Hearrenfean.

## Skiednis
It museum is neamd nei Willem van Haren (grytman) (1655-1728). Fan 1944 ôf docht in gebou oan de Vleesmarkt tsjinst as âldheidkeamer, wêr’t in kolleksje ûnderbrocht is oer de skiednis fan It Hearrenfean. Yn 1982 ferhuzet de kolleksje nei in pân oan it Van Harenspaad en sûnt dy tiid hjit it: Museum Willem van Haren. Yn 1999 wurdt it neistlizzende eardere skoalgebou (MULO) by it museum lutsen, sadat der mear romte komt foar tentoanstellingen. It gebou hjit *De Heerenveense School*. Hjiryn sitte ek *De Cirkel*, in sintrum foar keunstsinnige foarming en fêstigingen fan  VVV en ANWB.
## Kolleksjes en tentoanstellingen
* Skiednis fan It Hearrenfean (mei in makette fan It Hearrenfean, sa’t it der yn 1830 útseach).
* Tentoanstelling oer de foarname famyljes en harren betsjinners dy't in lângoed hienen yn It Oranjewâld.
* It Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum is ûnderdeel fan it Willem van Haren Museum.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Gaasterlân (gemeente)

**Gaasterlân** (Nederlânsk en offisjeel: *Gaasterland*) is in eardere gemeente oan 'e Fryske Iselmarkust, dy't fierhinne de lânstreek Gaasterlân omfieme. De gemeente Gaasterlân hie op 1 jannewaris 1980 7.489 ynwenners en besloech in oerflak fan 81,02&nbsp;km².

## Skiednis

Gaasterlân ûntstie as gemeente yn 1851, troch de ynfiering fan 'e Gemeentewet fan Thorbecke. It wie in fuortsetting fan 'e eardere Gritenij Gaasterlân.

By de gemeentlike weryndieling fan 1984 waard Gaasterlân op 1 jannewaris fan dat jier mei de gemeente Sleat en in lyts part fan 'e gemeente Himmelumer Aldefurd (de doarpen Ealahuzen, Kolderwâlde en Aldegea) feriene ta in nije gemeente. Dy hiet yn 't earstoan ek Gaasterlân, mar yn juny 1985 waard de namme feroare yn Gaasterlân-Sleat.

## Plakken
De gemeente Gaasterlân omfette tsien doarpen mei as haadplak Balk. Tusken heakjes wurde (foar sa fier bekend) it tal stimmen neamd yn de tiid dat Gaasterlân in gritenij wie.
Hoek (Ljouwert)

**Hoek** wie in terpdoarp dat mei Nijehou en Aldehou yn 1435 Ljouwert waard. Yn datselde jier krige Ljouwert stedsrjochten. It is no in buert yn de wyk Ljouwert-Binnenstêd.
Fanûatû

De **Republyk Fanûatû** is in lân yn Oseaanje. Eartiids stie it bekend as **Nije Hebriden**. 

## Geografy
### Lizzing
De eilannen dy't by Fanûatû hearre wurde begrinzge: 
* de Austraalje en Koraalsee-eilannen yn it westen,
* de Salomonseilannen yn it noarden,
* de Fidzjy yn it easten,
* Nij-Kaledoanje yn it suden.

### Lânskip

De arsjipel fan Fanûatû bestiet út 82 eilannen, dêr't tolve fan grutte eilannen binne en santich lytse, foar it meastepart noch aktive fulkanen en koraaleilannen. Troch dy fulkanen is der hieltyd gefaar foar in erupsje, dêr't de lêste fan yn 1945 wie. 

De measte eilannen binne bercheftich. De heechste punt fan Fanûatû is de Mount Tabwemasana (1879 meter) op it eilân Espiritû Santo. 

Troch de bysûnder moaie tropyske en fulkanyske lânskippen en strannen binne de eilannen populêre toeristyske attraksjes. 

Utsein de drûgere eilannen Eromanga en Aneitym yn it suden, is it klimaat tropysk oant subtropysk. Trochsneed falt der om-ende-by 2360&nbsp;mm rein yn it jier, mar op de noardlike eilannen falt mei 4000&nbsp;mm folle mear delslach.

## Skiednis
In protte eilannen fan Fanûatû wurde al lange tiden bewenne. De earste spoaren fan minsklike bewenning datearre fan 2000 f.Kr. 

De arsjipel waard yn 1606 troch de Portegezen ûntdekt en yn 1774 ferkent troch de Ingelske ûntdekkingsreizger James Cook dy de eilannekloft *Nije Hebriden* neamde. Yn 1906 kamen Ingelân en Frankryk in mienskiplik bestjoer oerien. Sûnt 1980 is Fanûatû in ûnôfhinklike republyk.

## Demografy
### Befolking
It grutste part fan de befolking fan Fanûatû (98,5%) binne ynhiemske Melaneezjers, oaren binne Jeropeanen, Aziaten en minsken dy't fan oare eilannen komme yn de Stille Oceaan.

### Talen
Der binne trije offisjele talen, te witten: Ingelsk, Frânsk en Bislama. Bislama is in pidgin Kreoolske taal dy't op it Ingelsk basearre is en beynfloede troch it Frânsk en talen út it suden fan Fanûatû. Dêrneist wurde der noch goed hûndert lokale talen sprutsen op de ferskillende eilannen. It oantal talen per haad fan de befolking is in Fanûatû dan ek heger as hokker lân yn de wrâld dan ek en it oantal sprekkers leit per taal trochstrings om 2000 sprekkers. Alle ynhiemske talen binne Austronesyske talen.

### Religy
It kristendom is de wichtichste religy yn Fanûatû en bestiet út ferskate tsjerkemienskippen. De Presbyteriaanse Tsjerke is dêrfan de grutste mei in tredde fan de befolking as oanhinger. Dêrnei folgje de Roomsk-Katolike Tsjerke en de Anglikaanske Tsjerke, mei elts 15% fan de befolking. Oare kristlike tsjerkemienstkippen binne sândedeisadventisten en de Tsjerke fan Kristus. Troch alle moderne spullen dy't soldaten yn de Twadde Wrâldkriich meinommen, ûntstienen ferskate kargokultussen. Measten hjirfan stoaren út, mar de John Frum kultus op Tanna is noch altyd grut.
Sûmearysk

It **Sûmearysk** is in útstoarne taal dy't eartiids sprutsen waard troch de Sûmearjers. De taal is neffens ynsjoch yn distiid nei alle gedachten net besibbe mei in bekende oare taal, dêrom wurdt it beskôge as in isoleare taal. De taal waard sprutsen yn Súdmesopotaamje oant en mei sawat 1700 f.Kr. Dêrnei soe it noch oant en mei 100 f.Kr. brûkt wurde as de taal fan Religy, Literatuer en Wittenskip yn Mesopotaamje. De Sûmearyske taal is ien fan de earste talen - faaks wol de earste - dêr't in skrift (it spikerskrift) foar ûntwikkele waard (om-ende-by 3200 f.Kr.). It tiidrek fan skriftlike oerlevering beslaan yn totaal trije tûzen jierren.

De ôfkomst fan it Sûmearysk is likegoed as har besibbens ûnbekend.
Hoek

*Hoek as buorskip by Himpens
*Hoek as terpdoarp dat yn 1435 mei Aldehou en Nijehou Ljouwert foarme hat
Aldehou

*Aldehou, de toer yn Ljouwert
*Aldehou, ien fan de trije terpdoarpen dy't mei-inoar yn 1435 de stêd Ljouwert foarmen.
Kertieren fan Fryslân

De **kertieren fan Fryslân** foarmen in bestjoerlike yndieling (1579-1795) fan Fryslân.

De eardere goaen Eastergoa, Westergoa en Sânwâlden wienen de trije plattelânskertieren, ûnderferdield yn tritich (respektivelik alve, njoggen en tsien) gritenijen. It fjirde kertier wie in stêdekertier en bestie út de Fryske alve stêden. 

## Kertieren
De Werp

**De Werp** wie in buorskip tusken Goutum en Wurdum. It lei by Werpsterhoeke, dêr't de Wâldwei en de Oeriselskewei inoar kruse. De buorskip bestie yn 2007 út twa pleatsen en ien wenhûs. De buorskip lei oan de âlde terp De Werp. 

De sloop fan de bebouwing fûn plak yn 2009 sadat de oanlis fan 'e Heak om Ljouwert mooglik waard.

Yn it ramt fan it bouwen fan de Ljouwerter wyk De Súdlannen, wurdt De Werp ien fan de wenwiken, dy't yn de foarm fan doarpen boud wurde. By De Werp komt ek it nije treinstasjon Ljouwert-Werpsterhoeke.
Tonga

**Tonga** is in lân yn Polyneesje. De haadstêd is Nuku'alofa.

## Geografy
Tonga is in eilannensteat yn de Grutte Oseaan en beslacht in gebiet fan 700.000 km². It leit súdeastlik fan Fidzjy en sawat 2000 km benoardeasten fan Nij-Seelân. Fan alle eilannen binne yn totaal 36 bewenne.

De eilannen kinne opdield wurde yn trije groepen, fan noard nei súd: 
* Vava'u 
* Ha'apai 
* Tongatapu 

## Skiednis
Nei alle gedachten hawwe de earste bewenners de eilannen sa'n 6000 tûzen jier lyn berikt fanút de Santa Cruz eilannen. Hja makken diel út fan de grutte Lapita-migraasje. 

Yn de 12e iuw wiene de Tonganen, en harren opperhaad Tu'i Tonga, bekend yn de hiele regio. Guon skiedkundigen tinke dêrom dat er yn dy tiid in Tongaansk Ryk bestien hat. Yn de 15e en 17e iuw waarden op de eilannen in protte striid ûnder inoar fierd. Yn dy tiid diene ek de earste Jeropeanen de eilannen oan. 

De Nederlânske ûntdekkingsreizgers Willem Cornelisz Schouten en Jacob le Maire wienen yn 1616 de earste Jeropeanen dy't fuot oan wâl setten op Niuatoputapu, ien fan de noardlike eilân, folge troch Abel Tasman dy't Tongatapu en Ha'apay oandie yn 1643. Yn 1773, 1774 en 1777 besocht ek James Cook de eilannen. De earste Britske misjonarissen arrivearen yn 1797.

Tonga waard gearfoege ta in Polynezysk keninkryk troch in jonge kriger, strateech en betûft sprekker Taufa'ahau. Hy krige de titel Tu'i Kanokupolu, mar waard as "King George" doopt. Yn 1875 ferkleare hy mei help fan misjonaris Shirley Baker Tonga in konstitúsjoneel keninkryk. Hy stelde in oantal wetten fêst, en joech stamhaaden minder macht. Yn 1900 waard Tonga in beskerme steat ûnder de Britske kroan. Dy status waard yn 1970 beëinige, en dat jier waard Tonga lid fan de Britske Mienebest. Yn 1999 waard it lid fan de Feriene Naasjes.
Slach by Tolbiak

De **Slach by Tolbiak** barde yn 496. Yn dizze slach waarden de Allemannen alhiel ferslein troch de Franken, dy't ûnder lieding stienen fan de Salyske-Frankyske kening Klodovech, en de Ripuarysk-Frankyske kening Sigebert.

## Oanlieding
Under Klodovech besochten de Allemannen foarfêst foet te krijen yn de omjouwing fan Keulen, dêr't de Ripuaryske Franken wennen. Harren kening Sigebert frege help by Klodovech en tegearre lutsen de Frankyske legers ten stride tsjin de Allemannen. Nei in wikseljend kriichsferrin troffen de legers inoar by it stedsje Zülpich yn Noardryn-Westfalen (Latyn: *Tolbiacum*).

## De fjildslach
Neffens de oerlevering soe kening Klodovech foar it begjin fan de slach in belofte dien hawwe oan de god fan syn katolike frou Klotildis, dat as er de slach wûn, hy him ta it kristlik leauwen bekeare litte soe. De Franken wienen súksesfol yn de slach en krongen nei de oerwinning djip it lân yn fan de Allemannen. Op Earste Krystdei 496 liet Klodovech him yndied yn Reims dope troch de letter hillich ferklearre biskop Remigius.

## Neisleep en gefolch
De fersleine Allemannen waarden nei it suden jage. Yn Reesje stjitten de Franken lykwols op it leger fan de Ostrogoatyske kening Diderik en kearden tebek. De flechte Allemannen waarden talitten yn it  Ostrogoatyske Ryk. It noardlike part fan harren eigen grûngebiet rekken sy kwyt oan de Franken en de efterbliuwers fan har folk moasten yntegrearje yn it Frankyske Ryk.  

Troch dizze oerwinning soe it Frankyske Ryk in katolike steat wurde.
Louvre

It **Louvre** (Frânsk: *Musée du Louvre* of koartwei: *Le Louvre*), oprjochte yn 1793, is in grut museum yn Parys, yn it **Palais du Louvre**, dat datearret fan 1202. It leit krekt benoarden de Seine en is ienfâldich mei de metro te berikken. It bestiet út trije fleugels; de Richelieu-fleugel, de Sully-fleugel en de Denon-fleugel. De Mona Lisa fan Leonardo da Vinci is it ferneamdste stik út de kolleksje fan it Louvre. It museum is diel fan de Réunion des musées nationaux et du Grand Palais des Champs-Élysées en al jierren it meast besochte museum yn de wrâld.

## Keppelings om utens
* Webstee fan Louvre-Lens
Remigius fan Reims

De hillige **Remigius fan Reims** (Frânsk: *Saint Remi*) (±437 – Reims, 13 jannewaris 533) wie biskop fan Reims.

Neffens de tsjûgenis fan Gregoarius fan Tours doopte hy de Frankyske kening Klodovech en syn twa susters Abboflede en Lantegilde en sawat 3000 Frankyske kriichslju op Krystdei fan 496. Dat jiertal, alhoewol't tradisjoneel, wurdt lykwols net befêstige troch oare boarnen. Allyksa fertelt Gregoarius fan Tours dat Remigius al yn 458 op 18-jierrige leeftyd ta biskop ferkeazen waard, wat syn termyn as biskop ûngewoan lang makket. Ut dizze boarne falt fierders op te meitsjen dat Remigius ûnder de Gallyske biskoppen in hege posysje besette. 

Oar histoarysk bewiis foar it bestean fan Remigius jout de brief fan him oan Falko, biskop fan Tongeren-Maastricht en dy't datearre is om de jierren 511/512 hinne. 

Hy wurdt alle jierren betocht op syn stjerdei 13 jannewaris. 

### Boarne
Gregoarius fan Tours - *"Decem libri historiae" (tsjien boeken skiednis)*

## Keppeling om utens
* H.Remigius fan Reims, biskop (HilligenNet)
* Remigius (Patron Saint Index)
Autonavigaasje

**Autonavigaasje** makket it mûglik, altyd te witten wêr’t men is. Dat wurket mei GPS (Global Positioning System), dat radiosynjalen fan spesjale satelliten brûkt. Dy stjoere altyd tige krekt har posysje en de tiid fan útstjoeren. It navigaasje-ark ûntfangt sa’n synjaal, sjocht op ‘e klok hoe lang 't dat sinjaal ûnderweis west hat en kin dan mei de goed bekinde gong fan radiostrielen berekkenje, hoe fier 't dy satellyt fuort is. 

## Hoefolle satelliten?
As men no yn ’e auto mei sok ark riidt en men ûntfangt ien satellyt dy’t boppe Grins is en in oaren boppe Swol, dan wit men dus, hoe fier't men fan Grins is en hoe fier fan Swol en dêrmei binne de **twa** mûglike plakken fan 'e auto op it flakke lân tige krekt bekind. 

Om no te witten, hokker fan dy twa it goede plak is, moat men dus noch in tredde satellyt hawwe, bygelyks boppe Skylge. Dêr kin dan tagelyk de hichte ek mei ferwurke wurde, dat men der ek mei yn 'e bergen ride kin. Eins is der by dy trije satelliten ek noch in twadde punt, mar dat sit twa kear sa heech as de satelliten boppe it ierdoerflak en is dêrom yn it autoferkear ûnmooglik. Dêr hoecht dus net mei rekkene te wurden.
 
Om’t it navigaasje-ark tige krekt de tiid witte moat, hat men dêr ek noch in fjirde satellyt by. Om’t men dan tuskentiidsk jins eigen posysje wit, kin men dy syn ôfstân ûnôfhinklik beskiede en dêrmei de tiid fan ûntfangst, want dat is ommers tiid fan útstjoeren plus reisdoer fan it sinjaal. (Fansels wit men de earste kear de tiid en de eigen posysje dan net krekt, mar troch automatysk op ‘e nij dwaan komt men hieltyd tichter by de krekte wearde).

## It navigaasje-ark

Dat is it, wat it mûglik makket. It siket automatysk op elk stuit de sterkste satelliten, berekkent de posysje en de rydrjochting en lit dat dan allegear sjen op in skermke yn ‘e foarm fan in trijediminsjonale kaart. Dêrby sjocht men dan ek noch jins gong en hoe lang 't it noch is nei de folgjende ôfslach.

Men kin der sels it adres ynbringe, dêr‘t men hinne wol en dan wurdt men dêr kreas foar de doar ôflevere, op in pear meter krekt! Sels kin men sjen litte wêr 't files binne en wêr kontrôles (mei net!). 

## Kaarten
Om sjen te litten wêr’t men mei de sa beskate posysje tahâldt, befette it navigaasje-ark elektroanyske kaarten. By in goed merk kin men dêr faak nije foar dellade, dat dan wurde alle feroarings yn it wegenet daliks mei opnommen.

## Keppeling om utens
* Navigationssysteme Testbegjuchte
* GPS-Empfänger Testbegjuchte
* Fotos und Infos tou dät eerste Autonavigationssystem: dän Electro Gyrocator fon Honda
Papoea Nij-Guineä

**Papoea Nij-Guineä** (of **Papoea-Nij-Guinea** of in fariant fan beide skriuwfoarmen) is in lân yn Oseaanje dat it eastlike part fan it eilân Nij-Guineä beslaat. De haadstêd is Port Moresby.

## Geografy
### Lizzing
It lân wurdt begrinzge troch:
* Yndoneezje yn it westen,
* Austraalje yn it suden.
* Grutte Oseaan yn it noarden en easten. 

### Lânskip

Papoea-Nij-Guineä is foar it grutste part bercheftich, en bedekt mei reinwâld. Allinnich by de kust lâns lizze inkele lytse flakten. It lân leit oan in tektoanyske breukline, ierdskoddings en tsûnamy's komme dan ek frekwint foar. 

It grutste part fan it lân bestiet út it eastlike diel fan Nij-Guineä, dêr't ek de haadstêd Port-Moresby op leit, de Bismarck-arsjipel en alderlei eilângroepen yn Melaneezje. 

Ek al leit Papoea Nij-Guineä tichteby de evener, der lizze wol berchpiken dêr't geregeldwei snie falt. De heechste berch is Mount Wilhelm op 4.509 meter hichte. It lân wurdt trochsnien troch de rivier de Sepik.

## Skiednis
It eilân Nij-Guineä wurdt al mear as 40.000 jier bewenne. Yn de 16e iuw waard it troch Portegeeske seelju ûntdekt en troch de Nederlanners waard it westlike part fan it eilân in Nederlânske koloanje makke. It easten fan it eilân, it tsjintwurdige Papoea Nij-Guineä soe pas op de ein fan de 19e iuw besit wurde fan Dútslân en it Feriene Keninkryk. Begjin 20e iuw waard it hiele eastlike diel Australysk. Yn 1975 waard it selsstannich as Papoea Nij-Guineä.

## Demografy

### Befolking
Neffens de folkstelling fan 2009 hie Papoea Nij-Guineä 6.057.263 ynwenners. It alfabetiseringspersintaazje is 64,6% en de libbensferwachting leit op 64,56 jier.

### Etnyske kloften en talen
De befolking bestiet foar it meastepart út Papoeas en Melaneezjers. De wichtige talen dy't sprutsen wurde, binne it Hiry Motu, Tok Pisin en it Ingelsk.

### Religy
Yn Papoea Nij-Guineä jildt frijheid fan leauwen. Yn 2000 wie 96% fan de befolking kristlik, in protte kristenen hawwe dit leauwen fermong mei âldere tradisjonele eleminten. De katolike tsjerke is de grutste kloft (27% fan de befolking), de Luteranen omfiemje 19,5%, de "United Church" 11,5%, 10% is adventist, 8,6% heart by de pinkstergemeente, 5,2% ta de evangelyske alliânsje, 3,2% is anglikaans , 2% baptist en 8,9% heart by in oare protestantske groepearring. 

De grutste net-kristlike godstsjinst is it bahaïsme (3,3%). Fierders binne oer it lân noch ferspraat foarkommende tradisjonele godstsjinsten, meastentiids natoerreligyen, dy't ûnder oare oan foarâlden ferearjen dogge.
Tûvalû

**Tûvalû**, oant 1 oktober 1978 **Ellice-eilannen** neamd, is in Polynezysk eilannekloft en lân yn de Grutte Oseaan ten suden fan Kiribaty, ten noarden fan Fidzjy en Wallis en Fûtûna en ten easten fan de Salomonseilannen.
Palau

**Palau** is in lân yn it wrâlddiel Oseaanje.  De earste Jeropeaan dy't Palau ûntduts wie de Spanjert Ruy Lopéz de Villalobos‎. 

## Geografy
### Lizzing
It leit yn de  Grutte Oseaan en is part fan de regio Mikroneezje. Palau beslaat it uterste westlike part fan de eilannekloft Karolinen, it sintrale en eastlike diel fan dizze kloft wurdt ynnommen troch it lân Mikroneezje.

Bewesten Palau lizze de Filipinen, besuden Yndoneezje, en beëasten it lân Mikroneezje.
Swanneblommen

***Swanneblommen*** wie it jierboekje fan it Frysk Selskip (1850-1916). It is neamd nei de swanneblom (*nymphea alba*) dy't as Fryske wapenblom beskôge wurdt. 

Tusken 1919 en 1922 ferskynde om de twa moannen in útjefte fan Swanneblommen dy't wijd wie oan Fryske Taal- en Skiedkunde ûnder redaksje fan Sytstra, Jan Jelles Hof en oaren.

Redaksje:
* Tiede Roelofs Dykstra (1850-1862)
* Gerben Colmjon (1862-1884)
* Onno Harmens Sytstra (1884-1934)
* Jelle Hendriks Brouwer  (1934-1935)
* Willem Hielkema
* Sybe Douwes de Jong

## Keppeling om utens
* Swanneblommen, Jierboekje 1862, hjir te lêzen