open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ulysses

***Ulysses *** is in roman fan James Joyce. De titel, "Ulysses", is de Latynske foarm fan 'e namme fan Odysseus, in personaazje út de *[[Odyssee]]* fan 'e Aldgrykske skriuwer Homearus. Gâns it boek is útkaam yn 1922 by Shakespeare and Company yn Parys; parten wienen lykwols dêrfoar al ferskynd.

Ulysses is in mylpeal yn de skiednis fan de literatuer, dêr't Joyce syn *[[Stream of consciousness (skriuwtechnyk)|stream of consciousness]]*-technyk yn perfeksjonearre hat. It boek is in nijmoadrige fannijs fertelde *Odyssee* dêr't Joyce benei alle skriuwtechniken dy't foar hannen wiene yn kombinearre hat.

## Ynhâld
It ferhaal spilet op 16 juny 1904 en is it ferhaal fan Leopold Bloom, dy't om rint troch Dublin. It boek giet ek oer syn frou, Molly Bloom, en oer skoalmaster Stephen Dedalus.

## Wurdearring
*Ulysses * waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Hendrik Huisman

**Hendrik Huisman** (Boalsert, 6 novimber 1903 – It Hearrenfean, 17 novimber 1984) wie in Frysk politikus fan de PvdA.

Hy waard berne as soan fan Johannes Huisman (1878-1940, gruthannel) en Sybrig Leeverink (1876-1943). Hendrik Huisman begûn as tredde amtner op it gemeentesekretariaat fan Boalsert en promovearre dêr ta waarnimmend gemeentesiktaris. Yn 1937 waard er waarnimmend gemeentesiktaris fan It Hearrenfean en fan 1940 ôf wie er njonken syn wurk sân jier foarsitter fan de fuotbalklup VV It Hearrenfean. Yn maaie 1942 folge hy D. Huizinga op as gemeentesiktaris fan It Hearrenfean. Huisman waard yn febrewaris 1947 boargemaster fan Weststellingwerf en wie fan 1963 oant syn pinsjoen ein 1968 boargemaster fan It Hearrenfean.

Hy stoar yn 1984 yn 'e âldens fan 81 jier.

## Sjoch ek
*List fan boargemasters fan Weststellingwerf
*List fan boargemasters fan It Hearrenfean
Peter de Jonge

**Petrus Marinus Maria (Peter) de Jonge** (Rilland-Bath, 18 maart 1952) is in Nederlânsk politikus fan de PvdA.

## Wurkpaad
Peter de Jonge hearde by de earste 100 ynwenners fan Almere en promovearre yn 1978 yn de Nederlânske taal en letterkunde. Yn Almere kaam er gau yn de pleatslike polityk. Yn 1977 waard er lid fan de *Advyskommisje* en fan 1978 oant 1984 siet er as PvdA-lid yn de *Deistige Advyskommisje*. Doe't Almere yn 1984 de status fan gemeente krige en dêrtroch net mear ûnder it Iepenbier Lichem Súdlike Iselmarpolders (OL ZIJP) foel, waard De Jonge wethâlder yn dy nije gemeente. Dêrneist wie er fan 1986 oant 1988 waarnimmend lândrost fan de Súdlike Iselmarpolders.

Yn 1988 waard er beneamd ta boargemaster fan de doetiidske Noard-Brabânske gemeente Halsteren. Dêrneist wie er yn 1992 in koarte tiid waarnimmend boargemaster fan Woensdrecht. Fan novimber 1993 ôf wie De Jonge mear as 17 jier boargemaster fan It Hearrenfean. Op 4 oktober 2010 makke er bekend dat er op 1 april 2011 syn funksje op It Hearrenfean opsizze soe yn ruil foar in funksje as adviseur fan wethâlders en gemeenten. De gemeente Hearrenfean hat Tjeerd van der Zwan foardroegen as nije boargemaster.

Begjin jannewaris 2013 waard De Jonge waarnimmend boargemaster fan de gemeente Hoogezand-Sappemeer, neidat partijgenoat Yvonne van Mastrigt lid wurden wie fan deputearre Steaten fan Grinslân. Syn boargemasterskip einige doe't de gemeente op 1 jannewaris 2018 opheft waard en opgie yn de fúzjegemeente Midden-Grinslân.

## Sjoch ek
*List fan boargemasters fan It Hearrenfean
Jarko Nieweg

**Jarko Nieweg** wie direkteur fan iisstadion Thialf op It Hearrenfean. 

Yn 2003 ferruile Nieweg syn baan as lid fan de rie fan bestjoer fan Essent foar direkteur fan de Thialf-iishal. De finansjele posysje fan Thialf wie destiids min. Nieweg moast op ’e siik nei ynvestearders. Hy waard beneamd om syn ûnderfining as finansjeel bestjoerder en syn grutte netwurk. Hy soe in wichtige rol spylje yn de ûntwikkeling en renovaasje fan Thialf. 

Thialf datearre fan 1967 en waard njoggentjin jier letter oerdekt. Neffens Nieweg hie Thialf nei de oerkaping al folle earder ferboud wurde moatten. Yn 2002 waard Thialf folslein renovearre foar sawat acht miljoen euro. Yn deselde perioade waard de sa neamde Sportstad Hearrenfean boud by it Abe Lenstra Stadion fan fuotbalklup SC Hearrenfean. Nieweg hie graach sjoen dat Thialf in part fan dy Sportstêd waard. It iisstadion Thialf moast net ferhúzje nei in oar plak op It Hearrenfean. Neffens him lei de gemeente Hearrenfean tefolle de klam op nijbou fan it stadion by Sportstêd Hearrenfean. Hy wie foar de renovaasje fan it âlde stadion omdat nijbou op in oar plak fierstente djoer wurde soe.  Troch alle berie en oerlis gie in soad tiid ferlern, wêrtroch’t de iistempel net klear drige te wêzen foar de Olympyske Winterspullen fan 2014. 

Yn maart 2011 besleat in spesjale wurkgroep dat der in nij stadion boud wurde soe. Dy wurkgroep omfette ek KNSB-foarsitter Doekle Terpstra. Op 14 desimber 2011 kundige de Provinsjale Utfiering Hans Konst fan Romtlike Planning, Ekonomy en Duorsume Enerzjy oan dat de Provinsjale Utfiering 40 miljoen euro beskikber stelle woe foar in *nij Thialf*. Op 22 febrewaris 2012 keas in mearderheid fan de Provinsjale Ried fan Fryslân foar in renovearre iistimpel op de hjoeddeistige lokaasje. Der wie foarkar foar wat neamd waard de 'renovaasje' fan it iisstadion, in mjuks fan nijbou en renovaasje. Dy fariant soe Fryslân tweintich miljoen euro kostje ynstee fan de hûndert miljoen foar in nij Thialf.

Yn maart 2012 waard Nieweg as direkteur fan Thialf opfolge troch Eelco Derks.  By syn ôfskied sei Nieweg: 'Friezen moeten iets meer met de tieten vooruit.' 
Nei de tige djoere renovaasje gie Thialf hast fallyt. Om't Aegon, Essent en de gemeente Hearrenfean de oandielen fan Thialf kochten, waard it stadion rêden. Yn 2016 waard de renovearre iishal weriepene.

## Erkenning
Yn 2012 waard Nieweg beneamd ta eareboarger fan de gemeente It Hearrenfean foar syn bydragen oan de mienskip en syn wurk by Thialf.

Nieweg wie acht jier haadbestjoerslid fan it Nederlânske tennisbûn KNLTB. Yn 1997 waard hy ûnderskieden as lid fan fertsjinste fan it tennisbûn. Yn Norg waard hy earelid fan de tennisferiening.
Swellenêstoargel

In **swellenêstoargel** is in piipoargel, dat as in swellenêst oan 'e muorre hinget. Sokke swellenêstoargels wiene om 1500 hinne tige yn opgong. Typysk oan it type oargel is dat se lykje te hingjen. 

## Soffyt
Om it swiere gewicht fan it ynstrumint te dragen hat in swellenêstoargel stipe nedich. De saneamde soffyt makket dat mooglik. De namme is fan it Latynske wurd *suffigere* ôflaat, itjinge 'ûnderoan hechtsje' betsjut. Yn 'e rin fan 'e tiid waard sa'n soffyt as in keunstwurk mei rike dekoraasjes útfierd. 

## Skiednis fan it swellenêstoargel
Swellenêstoargels kamen fral yn midsiuwske en renêssânse-tsjerken foar, dêr't se symboalysk wiene foar de 'godlike muzyk' fan it ynstrumint, dy't oer it tsjerkefolk hinne galme. By it spyljen op it oargel waard dat effekt noch fersterke troch de likenis fan 'e iepen oargeldoarren mei fleugels. Ek de namme fan it ynstrumint wie symboalysk: yn 'e midsiuwen stie fûgelsang nammentlik lyk oan ingelesang.

It earste grutte oargel fan 'e Notre Dame fan Parys wie in swellenêstoargel, dat yn 'e iere jierren 1300 boud en ophong waard yn it skip. It nije, gruttere oargel dat yn 1401 it âlde oargel ferfong, waard op in dêrfoar boude stiennen galerij boppe de westlike tagong fan 'e katedraal boud.  

Bach brûkte it swellenêstoargel oan 'e eastlike muorre fan 'e Tomastsjerke yn Leipzig foar de earste útfieringen fan 'e Matthäus-Passion (BWV 244) en it Magnificat in Es grut (BWV 243a), mar yn 1740 wie it yn sa'n minne steat, dat it net mear restaurearre wurde koe en ôfbrutsen waard. 

It hieltiten komplekser en grutter wurdende piipoargel late der ta dat der jimmeroan minder swellenêstoargels kamen. Tsjin 'e ein fan 'e 18e iuw wiene de galerijoargels yntusken de meast foarkommende oargels. Under ynfloed fan 'e oargelherfoarmingsbeweging waarden lykwols yn 'e 20e iuw ferskillende nije swellenêstoargels boud, wylst âldere swellenêst oargels wer restaurearre en/of rekonstruearre waarden.

## Besteande swellenêstoargels (net folslein)
Bekende swellenêstoargels binne:
Henk Hellinga

**Hendricus (Henk) Hellinga** (Heiloo, 28 febrewaris 1923 – It Hearrenfean, 1 novimber 1990) wie in Nederlânsk politikus fan de PvdA.

Nei de ulo begûn er yn 1939 syn amtlike karriêre as frijwilliger by de gemeente Broek op Langedijk oant dy gemeente yn 1941 fusearre mei buorgemeenten ta de nije gemeente Langedijk dêr't er amtner waard. Healwei 1943 waard er ûntslein fanwegen syn wegering om lid te wurden fan de Nederlânske Arbeidstsjinst (*Arbeitseinsatz*). Neitiid wurke er min of mear klandestyn by de gemeente Wanneperveen. 

Yn 1946 begûn er as plakferfangend kommissaris te wurkjen by it gemeentesekretariaat fan Opsterlân, dêr't er haadkommissaris B waard. Yn desimber 1962 waard Hellinga beneamd ta boargemaster fan Ljouwerteradiel en yn febrewaris 1969 waard er beneamd ta boargemaster fan It Hearrenfean. Yn 1981 joech er it lidmaatskip fan de PvdA op neidat partijfoarsitter Max van den Berg oproppen hie om in demonstraasje by de Kearnsintrale yn Dodewaard. Hy gie begjin 1984 mei betiid pinsjoen en Hellinga ferstoar ein 1990 yn 'e âldens fan 67 jier.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
* List fan boargemasters fan It Hearrenfean
Herman Reinders

**Herman Bernard Reinders** (Winterswijk, 19 juny 1937) is in Nederlânsk politikus, boargemaster en direkteur.

## Libben en wurk
Reinders, soan fan in gemeenteamtner yn Winterswijk, studearre maatskiplike geografy oan de Universiteit fan Utert. Nei syn ôfstudearjen keas er foar in karriêre by de oerheid. Hy wie lid fan de PvdA. Yn 1975 waard er beneamd ta boargemaster fan Drintske Gasselte. Yn 1984 waard er beneamd ta boargemaster fan It Hearrenfean. Yn 1993 einige er syn politike en bestjoerlike karriêre en waard sekretaris fan de Keamer fan Keaphannel yn Fryslân. Yn syn boargemasterskip fan Gasselte fersette er him tsjin it proefboarjen yn de sâltkoepels yn de grûn ûnder de gemeente Gasselte foar de opslach fan kearnôffal. De demonstraasje tsjin de opslach fan kearnôffal op 2 juny 1979 yn Gasselte luts grutte belangstelling en wie freedsum.

Reinders is offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan It Hearrenfean
Esther Liano

**Esther Liano** (Ljouwert, 1970) is in mearfâldige dressuerkampioen en Grand Prix-amasône. 

## Begjinjierren
As dochter fan in Ljouwerter mem en in Katalaanske heit begûn se op har tolfte mei ponyriden yn in Ljouwerter maneezje en letter op hynders. By Joop en Jannie-Kee Veenstra yn Swichum krige hja de kâns om op in Fryske merje te riden. Har earste súksessen kamen mei de rún Ielke dêr ‘t se it heechste dressuernivo mei berikte. Se folge in oplieding yn de moade mar keas letter definityf foar de hynders. Se hierde earst stâlen yn Wurdum en Jorwert en ferhuze letter fan Wurdum nei De Harkema.

Sûnt 2007 hat se in eigen trainingssintrum yn De Harkema. Har spesjaliteit is it Frysk hynder. Mei ferskate hynders helle se in soad kampioenskipstitels yn dressuer. 

Esther is ek sertifisearre ORUN-ynstruktrise en KNHS-sjuerylid oant en mei de klasse ZZ Light. Se hat ferskate hynders traind oant Grand Prix-nivo. Mei de rún *Ebele fan Groenestein*, de hynst *Stal Liano's Doede* en de KFPS-dekhynst *Ielke 382* helle hja de Grand Prix, de heechste priis yn dressuer.
Liano jout clinics en stelt in Young Talent Award beskikber foar wedstriden om de bêste dressuerkombinaasje ûnder de 25 jier. sunt 2019 sit se yn de fokkerijrie fan Fryske hynders.

## Stal Liano’s Doede
Fryske hynders hawwe in eigen oanpak nedich yn de dressuer. Stal Liano's Doede die trije jier net mei oan wedstriden. Esther Liano die mei de hynst yn de Light Tour, wûn mei him de Sulveren Swipe en waard yn 2017 kampioen Fryske hynders yn Koatwyk yn de Z2. Ek yn de Light Tour hellen se oerwinningspunten, mar doe waard it ynienen stil om Doede fan Groot Malckenhorst, sa't syn stamboeknamme wie. Doede blykte mear tiid nedich te hawwen om yn de dressuer foarút te kommen. Hy moast mear gerêststeld wurde om de drege oefeningen oan te kinnen. In spesjalist wist de kommunikaasje tusken hynder en ruter te ferbetterjen sadat it goede gefoel werom kaam.

## Faderpaard
Ta gelegenheid fan it 135-jierrich bestean fan it Keninklik Frysk Hynstestamboek waard yn jannewaris 2014 in muzykteaterstik *Faderpaard* opfierd mei it Fryske hynder yn de haadrol. De basis wie it gedicht *It Faderpaard* fan Tsjêbbe Hettinga. Esther Liano en har hynder fersoargen dêrby in nûmer nûmer mei in grutte sjippebelle. Dy poëtyske foarstelling befette ek in oerfal fan in postkoets en de earste rodeo mei Friezen.
Judensau

In **Judensau** (Dútsk foar joadesûch) is in bistemetafoar en ferwiist nei in antysemitysk motyf, dat ûnstie yn 'e hege midsiuwen. De Judensau wie bedoeld om kristenen te warskôgjen foar de sabeare duvelske gewoanten fan 'e Joaden, har út te sluten, te krinken, om de gek mei se te ha en it joadedom te lasterjen.

De foarstelling lit faak ien of mear persoanen mei in in puntige joadehoed op sjen, dy't oan it oer fan in baarch loarkje. De baarch is yn it joadedom in ûnrein bist en it is ferbean om dêrfan te iten. 

Fan it motyf binne sûnt 1230 48 reliëfs, byldhouwurken of muorreskilderingen dokumintearre, benammen yn Sintraal-Europa. Dêrfan binne 43 bewarre bleaun. 

Sûnt de 15e ferskynde it motyf as in agressive karikatuer yn it printe wurk en sûnt de 19e iuw ek as antysemityske karikatuer. De Dútsktalige skelnammen *Judensau*, *Judenschwein* en *Saujude* ûntstiene om 1819 hinne. 

De nasjonaalsosjalistyske propaganda makke dêr gebrûk fan en effene sa it paad foar de Holocaust.
Næstved

**Næstved** is in âld merkstedsje yn 'e Deenske regio Seelân dat tichteby de mûning fan 'e Suså yn it Karrebæk Fjord leit. Mei syn 45.099 ynwenners (2024) is it de fyftjinde stêd fan it lân en de fyfte stêd fan Seelân. It is it haadplak fan 'e gemeente mei deselde namme. It plak is ryk oan midsiuwske arsjitektuer.

## Skiednis
As oprjochtingsjier fan Næstved wurdt it jiertal 1135 oanholden, doe't Peter Bodilsen in soad jild en lân oan 'e Benediktynske oarder skonk, wêrmei't de muontsen it Skovkleaster sitften, nei de reformaasje bekend as de Latynske skoalle Herlufshol en hjoed-de-dei ien fan 'e âldste Deenske skoallen. Ek de Fransiskanen (om 1240 hinne) en de Dominikanen (1266) bouden dêr ek harren kleasters, sadat de stêd in religieus sintrum waard. Næstved krige al merkstedsrjochten yn 1140. 

Yn 'e 17e iuw rekke de stêd wat yn it nijgean, mar yn 'e 18e iuw ferbettere de sitewaasje mei't yn it plak de Grønnegades kazerne oprjochte waard. Yn 'e tiid fan 'e yndustrialisaasje groeide it plak stadichoan. It spoar en it útgraven fan in kanaal makke in echte haven mooglik mei in ferbining mei it Karrebæk Fjord. Dêrnei, yn 'e earste helte fan 'e 20e iuw makke de stêd in foarse groei mei.    

Yn 1946 waard by Næstved de Man fan Porsmose fûn, in feanlyk út it jonge neolitikum. De Man fan Porsmose waard fûn mei in pylk troch syn noas en in pylk yn it boarst, dy't him nei alle gedachten it libben koste hat. Tsjintwurdich wurdt it feanlyk yn it Deenske Nasjonale Museum yn Kopenhagen bewarre. 

Hjoed-de-dei is Næstved in wichtich sintrum foar in grut fersoargingsgebiet.

## It besjen wurdich
* De Sint-Pitertsjerke (Deensk: *Sankt Peders Kirke*) is de 55 meter lange goatysje tsjerke súd fan it stêdhûs. De bou datearret út de 12e oant de 15e iuw en is foar in grut part noch yntakt. 
* In twadde midsiuwske tsjerke is de healwei de jierren 1880 swier restaurearre Sint-Mortenstsjerke (*Sankt Mortens Kirke*).
* It *Apostelhuset* is in fakwurkgebou oan 'e Riddergade út de jierren 1510-1520. De namme is te tankjen oan 'e 13 bylden op it fakwurk, dy't Jezus en de tolve apostels foarstelle.
* It âlde riedhûs (1450-1520)
* It Hillige Geasthûs (*Hligåndshuset*) datearret út de ein fan 15e iuw en wie in hospitaal, earmhûs en âldereinhûs, hjoed-de-dei is it in gemeentlik museum.  
* It 14e-iuwske kompanjyhûs (*Kompagnihuset*) is de âldste midsiuwske gildehal fan Skandinaavje.
* 2 km noard fan it sintrum is it eardere kleaster, dat sûnt 1565 in Latynske skoalle en sûnt 1567 in jongesynternaat wie. Earst yn 1966 waard de skoalle ek foar famkes iepene. 

## Ofbylden

Skt. Peders Kirke - Næstved.jpg|Sint-Petrustsjerke.
Sankt Mortens Kirke.jpg|Sint-Mortenstsjerke.
Helligåndshuset, Ringstedgade, 2021 (1).jpg|Hillige Geasthûs.
Kompagnihuset 2016.jpg|kompanjyhûs.
Old Town Hall (Næstved).jpg|Alde riedhûs.
Leo Pieter Stoel

**Leo Pieter Stoel** (Súdwâlde (Grinslân), 22 augustus 1962) is in Frysk ekonoom, politikus en bestjoerder fan Grinslânsk komôf. Hy is lid fan de VVD. Sûnt 16 jannewaris 2020 is er boargemaster fan It Amelân.

## Biografy
Yn 1976 ferhuze Stoel van Delfsyl nei Snits. Nei it vwo studearre er ekonomy (doktoraal) en rjochten (propedeuse) oan 'e Erasmus Universiteit yn Rotterdam. Hy wie ek lid fan it haadbestjoer fan de JOVD. Fan 2011 oant 2014 wie er wethâlder fan de gemeente Súdwest-Fryslân en fan 2015 oant 2019 Steatelid fan Fryslân. Oant syn boargemasterskip wie er *Control & MI Officer* by AEGON Asset Management. Sûnt 16 jannewaris 2020 is er boargemaster fan It Amelân.

Njonken it boargemasterskip is Stoel lid fan de seksje wedstriidsilen fan de Keninklike Wettersportferiening Snits, nasjonale rjochter by de Wettersportferbûn en betrouwenspersoan by de VVD Fryslân. Hy is boaske en hat twa soannen.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan It Amelân
Tieme Oosterwijk

**Tieme Hendrik Oosterwijk** (Easterwâlde, 10 maaie 1924 – Swol, 21 desimber 1989) wie in Frysk politikus fan de PvdA.

## Biografy
Tieme Oosterwijk waard berne as soan fan in gemeente-amtner yn Easterwâlde, haadplak fan 'e gemeente Eaststellingwerf. Hy studearre ôf yn 'e Yndology oan 'e Ryksuniversiteit Leien, mar troch de ûnôfhinklikens fan Yndoneezje woene se it dêr net lije dat er dêr hinne gie. Fan 1951 ôf wurke Oosterwijk foar de gemeentesekretaris fan Baarn. Twa jier letter, yn 1953, gie er nei Foarburch, dêr't er ek foar de gemeentesekretaris wurke. Justjes dêrnei promovearre er ta doktor yn 'e rjochten. Mids 1958 folge er syn heit Roelof Oosterwijk op dy't sûnt 1947 gemeentesekretaris fan Eaststellingwerf wie. Yn juny 1965 waard er de boargemaster fan dy gemeente, dêr't W.C. Waling, de lettere boargemaster fan Scheemda him by opfolge as gemeentesekretaris fan Eaststellingwerf. Nei krekt 20 jier gie Oosterwijk dêr betiid mei pinsioen. Ein 1989 ferstoar er yn in sikehûs yn Swol dêr't er nei begroeven waard op it begraafplak fan Langedike, njonken syn foargonger Gerlof Bontekoe.

Yn 2019 waard bekend makke dat der yn Easterwâlde in plein nei him neamd wurde soe, it Burg. Oosterwijkbrink.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Eaststellingwerf
Auke de Boer (politikus)

**Auke de Boer** (Vleuten, 12 novimber 1918 – Varsseveld, 20 oktober 2014) wie in Nederlânsk politikus fan de VVD.

## Biografy
Hy studearre ekonomy oan 'e Nederlânske Ekonomyske Hegeskoalle (*Nederlandsche Economische Hoogeschool*) yn Rotterdam. Fan 1942 oant 1944 wie er adjunkt-sekretaris fan de Bedriuwsgroep Stien-, Semint-, Glês- en Fynkeramyske Yndustry. Nei de Twadde Wrâldkriich wurke er foar de Keninklike Paketfeart Maatskippij (KPM) yn it doetiidske Nederlânsk-Ynje en Austraalje. Yn 1948 kaam er werom yn Nederlân en wurke er foar de gemeenteskretaris yn Doesburch. Ein 1951 waard er beneamd ta boargemaster fan Ljouwerteradiel en yn maaie 1962 waard er beneamd ta boargemaster fan Wynskoat. Yn novimber 1971 waard er boargemaaster fan Wisch itjinge er oant syn pinsjoen yn 1983 bliuwe soe. Ein 2014 ferstoar er yn 'e âldens fan 95 jier.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
Hendrik Boschma

**Hendrik Boschma** (Eksmoarre, 30 maart 1928 – Ljouwert, 12 juny 2002) wie in Frysk politikus fan de PvdA.

## Biografy
Nei de ulo yn Boalsert wurke er as amtner by de distribúsjetsjinst fan de gemeente Wûnseradiel. Yn 1947 kaam er by de Amsterdamske Bank yn Boalsert te wurkjen dêr't er as jongste betsjinner begûn en waard lang om let prokuraasjehâlder. Yn 1964 fusearre de Amsterdamske Bank mei de Rotterdamske Bank ta de AMRO Bank. Dêrnjonken wie er gemeenteriedslid en letter fraksjefoarsitter yn Boalsert. Yn desimber 1967 waard er direkteur fan in filiaal fan de AMRO Bank yn 'e krite Amsterdam, mar yn augustus 1969 kaam er werom yn Fryslân doe't er ta boargemaster fan Ljouwerteradiel beneamd waard. Yn septimber 1990 naam er dêr betiid pinsjoen en hy ferstoar mid 2002 yn 'e âldens fan 74 jier.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
Wylgen

De **wylgen** (*Salix*) binne in skaai fan twahuzige beammen en strûken út 'e wylgefamylje (*Salicaceae*). 

Wylgen binne leafbeammen mei fersprate blêden. De knop hat ien knopskobbe. De bloeiwize fan 'e wylch hat de foarm fan in katsje en groeit út 'e sydknoppen fan in ienjierrige twiich. De wylgekatsjes sitte of stean, yn tsjinstelling ta de hingjende katsjes fan kletterbeammen.

De pluzige siedden wurde ferspraat troch de wyn, mar binne mar in koarte tiid libbensfetber. De measte soarten kinne fermannichfâldige wurde troch stekjen.

Wylgen binne pioniersoarten mei in hege ljochteask. Se komme yn Nederlân in soad foar lâns sleatten en fivers. Wylgenbeammen hâlde oer it algemien fan fochtige grûn en groeie tige fluch.

It skaai bestiet út sa’n trijehûndert soarten, wêrfan in tolvetal yn Nederlân foarkomt. Foarbylden binne de earwylch (ek: slykwylch) *Salix aurita*, bosk- of wetterwylch *Salix caprea*, treurwylch *Salix var. tristis*, de byntwylch *Salix viminalis* en de sjitwylch *Salix alba*.
Alde bûkebosken en bûkeoerbosken fan de Karpaten en oare Europeeske regio's

De **Alde bûkebosken en bûkeoerwâlden fan 'e Karpaten en oare Europeeske regio's** binne restanten fan oerbûkebosken dy't sa'n 6500 jier lyn in grut part fan Europa besloegen. De bosken lizzen yn ferskillende Europeeske lannen en foarmje net in oanslutend gehiel. 

Sûnt de ein fan 'e lêste iistiid hat de gewoane bûkebeam (*Fagus sylvatica*) him fanút in pear isolearre gebieten yn 'e Alpen, Karpaten, de Dinariden, de Middellânske See en de Pyreneeën him oar in koarte tiid fan in pear tûzen jier ferspraat oer it kontinint. De suksesfolle útwreiding fan it ferspriedingsgebiet fan 'e bûkebeam tsjûget fan in grut oanpassingsfermogen fan 'e beam oan ferskillende klimatologyske, geografyske en fysike omstannichheden.   

Yn 2007 waarden seis Oekraynske bosken en fjouwer Slowaakske bosken ynskreaun as wrâlderfgoed fan UNESCO. In earste útwreiding fûn yn 2011 plak mei fiif bosken yn Dútslân. By in útwreiding fan 2017 waarden ek bûkebosken yn Albaanje, Belgje, Bulgarije Eastenryk, Itaalje, Kroaasje, Roemeenje, Sloveenje en Spanje oan it wrâlderfgoed tafoege. Yn 2021 waard it wrâlderfgoed fierder útwreide mei bosken yn Bosnje-Hertsegovina, Frankryk, Itaalje, Noard-Masedoanje, Poalen, Servje, Slowakije Switserlân en Tsjechje.

Yn 2024 telde it UNESCO-wrâlderfgoed "Alde bûkebosken en bûkeoerwâlden fan 'e Karpaten en oare Europeeske regio's" 93 ferskillende gebieten ('komponinten') yn 18 lannen.

## Ynskriuwing erfgoed 2007

## Utwreiding 2011

## Utwreiding 2017

## Utwreiding 2021
Yn 2021 waarden tritich bosken tafoege en de grinzen fan 7 besteande wrâlderfgoedbosken waarden feroare.
Willem Johan Hendrik Hora Siccama

Jhr. **Willem Johan Hendrik Hora Siccama** (Batavia, 2 oktober 1886 – De Haach, 19 juny 1959) wie in Nederlânsk politikus.

## Biografy
Hora Siccama waard berne yn it doetiidske Nederlânsk-Ynje as soan fan jhr. Louis Thomas Hora Siccama (1849-1931) en Adele Charlotte Bosch (1857-1938). Hie wie folontêr foar de gemeentesekretaris fan Blaricum foar't er yn 1922 beneamd waard ta boargemaster fan Oatmarsum. Fjouwer jier letter krige er op syn fersyk dien. Fan 1928 oant 1936 wie er de boargemaster fan Baarderadiel en dêrnei waard Hora Siccama de boargemaster fan Ljouwerteradiel. Hy gie ein 1951 mei pinsjoen en ferstoar yn 1959 yn 'e âldens fan 72 jier.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Baarderadiel
* List fan boargemasters fan Ljouwerteradiel
Prehistoaryske pealwenten yn de Alpen

De **prehistoaryske pealwenten yn 'e Alpen** binne in groep fan 111 archeologyske fynplakken yn it Alpegebiet. Op 27 juny 2011 binne dy plakken by de 35e sitting fan 'e Kommisje foar it Wrâlderfgoed troch UNESCO erkend as wrâlderfgoed en op 'e list tafoege. It binne de lokaasjes fan foarhistoaryske pealwenten yn en om de Alpen, dy't likernôch 5.000 oant 500 f.Kr. oan 'e iggen fan rivieren, marren en sompen boud waarden. 

De fynplakken lizze yn Dútslân, Frankryk, Itaalje, Eastenryk, Sloveenje en Switserlân. De measte lokaasjes (56) lizze yn Switserlân yn bygelyks Beinwil am See, Seengen, Biel, Lüscherz, Twann, Vinelz en Gletterens.

Undersyk op guon lokaasjes joegen ynsjoch oer de libbensomstannichheden yn it Neolitikum (4.400 oant 3.500 f.Kr.), de Brûnstiid (2.200 oant 800 f.Kr.) en de iere Izertiid  (sûnt 750 f.Kr.) yn 'e Alpen. De fynsten fertelle oer it deistich libben, de lânbou en de feehalderij fan 'e iere boeren. De âldste fynsten fan tsjillen en tekstyl yn Europa fan likernôch 3.000 f.Kr. hearre ta belangrike fynsten.

De earste archeologyske fynst datearret fan 1863 oan 'e Mar fan Zürich. It Pealwentemuseum yn it Dútske Unteruhldingen oan 'e Bodensee biedt in rekonstruksje fan sokke pealwenten.
Il deserto dei Tartari

***Il deserto dei Tartari*** (Italjaansk, betsjutting likernoch: "De Woastyn fan 'e Tataren") is in roman fan de Italjaanske skriuwer Dino Buzzati út 1940. De haadpersoan, de krekt ôfstudearre luitenant Giovanni Drogo, wurdt oan it begjin fan it boek nei de Bastiani fort stjoerd, in fort oan de grins. It libben op de fort is nochal sljochtwei, mar dochs fielt er him der stadichoan nuver oan hechte, en kin er him der net ta bringe en gean dêrfan fuort.

Yn 1976 waard it boek ferfilme troch de Italjaan Valerio Zurlini, mei ûnder oaren Jacques Perrin en Max von Sydow.

## Ynhâld
It ferhaal folget Drogo wylst er syn hiele libben wachtet op in grutte oarloch, dêr't syn eigen libben en de festing dêr't er stasjonearre is, einlings de eigen wearde bewize kinne. De minsklike needsaak om it libben sin te jaan, en de begearte fan de soldaat nei eare, binne wichtige tema's yn de roman. De tige ôfsletten bûtenpost sjocht allinich út oer in desolate woastyn. Drogo bringt syn hiele karriêre troch. te wachtsjen op 'e horde barbaren dy nei sizzen oarekant de woastyn is.

Mar ferskate jierren en desennia geane foarby, sûnder dat der wat bart, wylst Drogo's eardere freonen yn 'e stêd, bern krigen hawwe, troud binne, en in folslein libben libje. Drogo hat nea wat oars belibbe as solidariteit mei syn kollega-soldaten yn har lange, geduldige wachtsjen. As de Tataren oanfal einlings oankomt, wurdt Drogo siik en de nije lieder op 'e festing ûntslacht him. Drogo, ûnderweis nei hûs, stjert koart letter allinnich yn in herberch.

## Wurdearring
*Il deserto dei Tartari* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Spiel des Jahres

It **Spiel des Jahres** (Dútsk foar *spul fan it jier*), is in wurdearingspriis, ynsteld yn 1978, dy't sûnt 1979 alle jierren takend wurdt troch de saakkundigen fan de spultsjeyndustry oan in spultsje fan dat jier, utjûn yn Dútslân.

## Priiswinners
Naumburg (Saale)

**Naumburg** is in plak en gemeente yn 'e Dútske dielsteat Saksen-Anhalt. It is de *Kreisstadt* fan é lânkring Burgenlandkreis. 

## Skiednis
Naumburg waard foar it earst yn 1012 neamd. Mei't de biskopssit yn 1028 út Zeits nei Naumburg ferhûze ûnstie it prinsbisdom Naumburg. Yn itselde jier krige Naumburg merkrjochten, twa jier letter stedsrjochten. It bisdom bleau nei de reformaasje noch in skoft oant 1564 as protestantsk bisdom bestean. 

Op 9 en 11 april 1945 bombardearren Amerikaanske fleantugen de stêd. Dêrby waarden dielen fan it militêre kompleks yn it easten fan 'e stêd en dielen fan 'e histoaryske binnenstêd en oangrinzgjende gebieten ferneatige of swier skansearre. By de bombardeminten ferstoaren 400 minsken en sa'n 700 hûzen waarden fernield. Op 12 april droech de doetiidske boargemaster de stêd oan 'e Amerikaanske troepen oer en krapoan trije moanne letter, op 2 july, naam it Reade Leger de stêd yn. Troch de stream flechtlingen en ferdreaunen groeide stêd doe oant 60.000 minsken.

## Yndieling gemeente
Naumburg is in kearnstêd fan in gemeente mei in soad doarpkes, dy't yn 'e rin fan 'e tiid by Naumburg yndield binne. Allinne Bad Kösen is mei goed 3.600 (2020) ynwenners in wat grutter plak, de rest fan 'e doarpen besteane mar út in pear hûndert ynwenners of noch minder. De histoaryske binnenstêd ûnstie út twa midsiuwske stedskearnen: yn it suden ûntstie de stêd dêr't de rie it foar it sizzen hie en yn it noardwesten de stêd dêr't de biskop it foar it sizzen hie. Tusken de twa dielen leit hjoed-de-dei de *Lindenring*.   

Mei de yndustrialisaasje groeide de stêd mei nije wiken, mar om Naumburg yn 'e Prusyske tiid fral in garnizoensstêd en in stêd fan amtners wie, binne der sadwaande yn ferhâlding net  in soad arbeidswiken oanlein. Yn stee dêrfan ûnstiene fillawiken (yn it súden en it easten fan 'e stêd). Yn 'e tiid fan 'e DDR wie der sprake fan net al te grutskalige nijbou.  

By de kearnstêd hearre ek de eardere doarpen Almrich (eartiids Altenburg) en Grochlitz. Fierder bestiet de stêd út doarpen op it plattelân.  

* De plakken Hassenhausen en Rödigen waarden op 1 july 1992 resp. 1 jannewaris 1991 by Bad Kösen en tagelyk mei de gemeente Bad Kösen op 1 jannewaris 2010 by Naumburg yndield. 

## It besjen wurdich
* De oan Petrus en Paulus wijde dom fan Naumburg is UNESCO-wrâlderfgoed. It wie de katedraal fan it eardere bisdom Naumburg en it is hjoed-de-dei in protestantsk tsjerkegebou.
* De Marije Magdalenatsjerke (*Marien Magdalenenkirche*) is in barok tsjerkegebou út 1730 op it plak fan in 12e-iuwske spitaaltsjerke.
* De Mauritiustsjerke (*Moritzkirche*) is in let 15e-iuwske eardere kleastertsjerke.
* De letgoatyske Wentselaustsjerke (*Wenzelskirche*') is de letgoatyske stedstsjerke (1517-1523).
* Fan 'e fiif poarten fan 'e eardere stedsmuorren is alllinne de Marijepoarte (*Marientor*) bewarer bleaun.
* It riedshûs is in letgoatysk bouwurk út 1517-1528.

## Ofbylden

NaumburgSaaleMarientorLandseite.JPG|Marijepoarte.
Marktplatz (Naumburg) 01.jpg|Merkplein.
Rathaus Naumburg (Saale) 01.jpg|Riedshûs.
Michael Triegel

**Michael Triegel** (berne op 13 desimber 1968 yn Erfurt) is in Dútske keunstskilder, tekener en grafikus. Triegel wennet en wurket yn Leipzig. 

## Oplieding
Nei't Triegel de middelbere skoalle yn 1987 foltôge, wurke er ynearsten as grafikus. Yn 1990 sette er útein mei in stúdzje skilderkeunst en grafyk by Arno Rink oan 'e Universiteit foar Grafyske en Boekkeunsten yn Leipzig, dy't er yn 1995 mei in diploma foltôge. Neffens eigen sizzen hie Triegel syn artistike ûntweitsjen om dy tiid yn in Romeinske tsjerke. Syn regelmjittige reizen nei Itaalje, Grut-Brittanje en Switserlân hiene grutte ynfloed op syn lânskippen. Hy foltôge tusken 1995 en 1997 syn postdoktorale oplieding. 

## Wurk
Mei de útfiering fan 'e muorreskildering *Allegorie der Guten Regierung* yn it histoaryske stedhûs fan Plochingen yn Baden-Wuerttemberch yn it jier 2000 krige er by it grutte publyk bekendheid. 
Syn earste tsjerklike opdracht krige Triegel foar in predella foar it letgoatyske alter yn 'e kapel fan Barsinghausen-Langreder by Hannover. Dêrnei folgen mear opdrachten fan ferskillende tsjerken. Yn 2005 liet de Würzburger biskop yn it dommuseum Triegel's wurk *Auferstehung* ophingje, itjinge yn Würzburg argewaasje oplevere om 't minsken harren oan 'e neakene figuer fan 'e Soan fan God steurden. Yn 'e jierren 2009-2010 mocht Triegel foar de Würzburger dom in plafondfresko fan 3,8 by 2,3 m meitsje, itjinge him in rige nije tsjerklike opdrachten oplevere. Nei't Triegel yn 2009 in portret makke fan biskop Gerhard Ludwig Müller, krige er fan it bisdom Regensburg yn 2010 de opdracht om paus Benediktus XVI te skilderjen. In twadde ferzje fan it portret fan paus Benediktus waard op 16 april 2013 yn it ramt fan 'e 86e jierdei fan 'e paus yn 'e Dútske ambassade by de Hillige Stoel ûntbleate.   

Triegel waard yn 'e Peaskenacht fan 2014 troch biskop Heiner Koch yn 'e Dresdner Hofkirche katolyk doopt. Die Zeit neamde Triegel "de ferneamste religieuze keunstner fan Dútslân".
Predella

In **predella** is in meast houten, flakke foet dy't de alteropset draacht. De predella stiet op 'e altertafel (de mensa). 

It lienwurd betsjut yn it Italjaansk ek 'trieme' en giet mooglik op in Germaanske wurd *predel* of *pretel* yn it Longobardysk werom, mei de betsjutting 'houten sokkel fan in meubel fan latten'. 

Predella's binne fakentiden keunstsinnich beskildere of befike. Tematysk steane predella's yn relaasje mei de foarstellingen fan it retabel. Faak wurdt fanwegen it formaat fan 'e predella (in grutte breedte en in lytse hichte) it Lêste Nachmiel útbylde. It komt ek foar dat de predella ek de funksje fan in relykkast hat.
Loekie van Maaren-van Balen

**Louisa Bernardina Maria (Loekie) van Maaren-van Balen** (Wormerveer, 9 maart 1946) is in earder Nederlânsk politikus. Hja waard lanlik bekend as boargemaster fan Ljouwert.

## Libben en wurk
Van Maaren sette mei har karriêre útein as maatskiplik opbouwurkster. Fan 1978 oant 1991 wie se gemeenteriedslid foar de PvdA yn Haarlim, dêr't se acht jier as wethâlder (1982-1990) fan wie. Yn 1991 waard se boargemaster fan it Limboarchske Weert.

### Boargemaster fan Ljouwert
Ein 1998 kaam de boargemasterspost yn Ljouwert frij, nei't Haijo Apotheker de minister fan Lânbou, Natuerbehear en Fiskerij waard. Van Maaren liet har ynteresse sjen want de Fryske haadstêd hie doetiids in hege wurkleazens, ferâldere wentebestân en in amtlik apparaat dat nei in reorganisaasje noch net goed funksjonearret. De betrouwenskommisje ûnder lieding fan Peter den Oudsten fûn dat se foldie oan har profylskets en joech unanym de oanrekommandaasje dat se de bêste gadingmakker wie, itjinge de gemeenteried oannaam. Al fuortendaliks nei't se ynstallearre wie gie it ferkeard; hja krige krityk fan de gemeenterried, wethâlders en amtnerij. Van Maaren soe gjin liederskip sjen litte, gearkomsten net goed tariede en gaoatysk wêze. Spesifyk krityk krige se doe't se in amtner fan de boargerlike stân mei gewissebeswier tsjin it homohoulik gewurde te litten  en in skoftke letter troch it ferfangen fan de gemeentesekretaris sûnder it de gemeenteried dêrfan op 'e hichte te bringen.

By de simmerskoft fan 2001 hat Van Maaren, neffens oare kollegaleden sûnder har meiwitten, de belestingôfdieling fan de gemeente trochljoctsje te litten troch in boekhâldkantoar om utens. De útslaggen wiene ferneatigjend: Ljouwert drige troch allegear flaters hast 23 miljoen euro oan ûnreplik goedbelesting (OZB) misrinne. De wethâlders woene it rapport temûk hâlde, dochs Van Maaren wie it dêr net mei iens. Hja ljochte kommissaris fan de Keninginne Ed Nijpels yn dy't har ynearsten stipe. By in besprekking fan de OZB-affêre op 11 septimber 2001 kaam nei foarren dat de wethâlders woene dat Van Maaren opstappe soe. Nijpels stipe de wethâlders ditkear. De geheime ûnderhannelings oer in ôffloeiïnsgregeling lekten op 15 oktober 2001 út en op 19 oktober dat jiers stapte se offisjeel op. Fan it politike debat oer har ûntslach is se foar't it dien wie dêr by útrûn om nei eigen sizzen in Bearenburch drinken te gean.

Yn 2003 publisearre se it boek *Hoezo Burgemeester* (mei as ûndertitel *Ervaringen van de burgemeester fan Leeuwarden 1999 - 2001* (Underfinings fan de boargemaster fan Ljouwert 1999-2001)) oer de yn har eagen sletten bestjoerskultuer fan de gemeente. Yn 1997 skreau se earder it boek *Te veel vrouw* oer har perioade yn Haarlim.

Van Maren ferhuze mei har man werom nei Weert. It lidmaatskip fan de PvdA hat se opsein.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwert
KNSB

* It KNSB - It Keninklik Nederlânsk Reedriders Bûn.
* It KNSB - It Keninklik Nederlânsk Skaakbûn.
Retabel

In **retabel** is in alteropset yn in roomsk tsjerkegebou. In retabel bestiet fakentiden út meardere dielen, dy't folle binne mei skilderijen, reliëfs en/of bylden. De dielen fan retabels binne yn 'e regel mei knierbannen oan inoar fêstmakke. Sa ûntstiet der in sintraal diel mei oan wjerskanten syddoarren dy't iepene en sletten wurde kinne. Oarspronklik waard it retabel allinne op feestdagen iepene.

## Betsjutting
It wurd retabel is ôflaat fan it Latynske wurd *retro* (efterkant) en *tabula* (boerd). In retabel is in paniel (of gearstalling fan meardere panielen) dat mei of sûnder predella op 'e oare kant fan 'e mensa (de altertafel) stiet. Bestiet in retabel út in middenstik en twa syddoarren, dan wurdt it ek triptyk neamd. 

## Untwikkeling

De earste fêste alterretabels ûnstiene pas yn 'e 11e iuw. Se tsjinnen ynearsten as kast foar in relikwy. De âldste, noch bewarre eksimplaren datearje út de 12e iuw. Allinne it haadalter waard oan it begjin mei in retabel útrist, mar letter krigen yn 'e gruttere tsjerken ek de sydalters in alteropset.   

It romaanske alterstik wie noch relatyf lyts. Se wiene fakentiden fan stien of somtiden ek fan edelmetaal en fersierd mei reliëfs. 

Yn 'e gotyk waarden de retabels grutter en ek riker fersierd mei fykwurk en skilderijen. 

De renêssânse en fral de barok wie in tiid dat de alteropsetten sa grut waarden, dat se net mear op 'e mensa, mar efter it alter stean moasten. De meters hege barokke retabels krigen gjin doarren mear. Der bleau in sintrale foarstelling op doek, mar de rest wie in opbou fan houten of moarmeren pylders, wêrfan't de romten faak mei grutte bylden opfolle waarden. 

By de byldestoarmen en de Frânske Revolúsje binne yn it noarden en westen fan Europa de measte midsiuwske retabels fernield, mar op plakken dêr't de reformaasje gjin poat oan 'e grûn krige, binne noch in soad âlde midsiuwske retabels bewarre bleaun. 

Yn 'e rin fan 'e 19e iuw waarden wer in soad nije retabels boud yn neogoatyske styl.
Margreeth de Boer

**Margaretha (Margreeth) de Boer** (Amsterdam, 16 april 1939) is in Nederlânske eardere politikus. Hja is lid fan de PvdA.

## Libben en wurk
Margreeth de Boer waard op 16 april 1939 berne yn Amsterdam út Fryske âlden. Fan 1965 oant 1970 wie se maatskiplik wurker by de Jellinekklinyk yn Amsterdam. Fan 1980 oant 1983 wie se haad Personielssaken fan 'e Tsjinst Sosjale Wurkfoarsjenning yn Amsterdam. Fan 1983 oant 1987 wie se haad Sosjale en Algemiene Saken en plakferfangend direkteur fan de Tjsinst Sosjale Wurkfoarsjenning Saanstêd

Yn 1970 waard De Boer ynstallearre as gemeenteriedslid fan Wormer. oant 1978 wie se dêr fraksjefoarsitter fan de PvdA. Fan 1974 oant 1978 wie se lid fan it Deistich Bestjoer en portefúljehâlder Ekonomyske en Kulturele Saken fan Yntergemeentlik Gearwurkingsferbân Wetterlân. Fan 1978 oant 1992 wie se lid fan de Provinsjale Steaten fan Noard-Hollân. Fan 1985 oant 1987 wie se dêr de fraksjefoarsitter fan de PvdA. Fan 1987 oant 1993 wie se lid fan it Kolleezje fan Deputearre Steaten fan Noard-Hollân, mei as portefúljes Romtlike Oardering, Folkshúsfêsting en iepenbier Ferfier.

Op 1 jannewaris 1993 waard De Boer beneamd ta Kommissaris fan de Keninginne yn Drinte. Oardel jier letter ferliet se it provinsjehûs yn Assen en waard se minister fan Folkshúsfêsting, Romtlike Oardering en Miljeu (VROM) fan 1994 oant en mei 1998 yn it earste pearse kabinet. Yn dy snuorje hat se in protte oparbeide mei Angela Merkel, dy't doe minister fan Miljeu yn Dútslân wie.

Yn 1998woe se gjin twadde termyn as minister nei't se earder al it boargemasterskip fan Amsterdam opsein hie. De Boer waard nei de ferkiezings fan 1998 lid fan de Twadde Keamer. Hja waard foarsitter fan de Kommisje Bûtenlânske Saken fan de twadde Keamer en wurdfierder fan it Grutte Stêdebelied en Enerzjy. Yn novimber 2001 waard se frege om waarnimmend boargemaster fan Ljouwert te wurden, nei't har partijgenoate Loekie van Maaren ôftrede moast. Op 2 oktober 2002 waard De Boer ynstallearre as "gewoane" boargemaster. Hja bleau it boargemasterskip fan 'e Fryske haadstêd ferfoljen oant se 65 jier waard. Hja waard troch Geert Dales opfolge. Yn augustus 2010 waard se waarnimmend boargemaster fan Hoogeveen as opfolger fan de yn maaie 2010 ferstoarne Helmer Koetje. Hja waard yn febrewaris 2011 opfolge troch Karel Loohuis.

## Underskeiding
Yn 1998 waard se Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwert
Alpenfioeltsje

**Alpenfioeltsjes** (*Cyclamen purpurascens* komme foar yn de kalkrike berchwâlden fan Midden- en Súd-Europa, fan Frankryk oant Poalen, fan Slowakije nei Kroaasje en Bulgarije.

*Cyclamen purpurascens* waard neffens Linnaeus lange tiid *Cyclamen europaeum* neamd en waard ûnder dy namme ferkocht troch kwekers en aptekers. De namme *Cyclamen europaeum* waard ek brûkt foar oare Europeeske soarten, wêrûnder *Cyclamen repandum* en *Cyclamen hederifolium*. Dizze dûbele oantsjutting waard úteinlik formeel ôfskaft.

De blommen mei of sûnder ear oan de basis binne in pearsread, selden wyt (f. *album*). Se bloeie yn 'e simmer en iere hjerst. Dizze syklamen wurdt 'alpenfioeltsje' neamd, om't it in noflike geur fan fioeltsjes of maaieklokjes ferspriedet.

De rûne oant nierfoarmige blêden mei stompe tosken hawwe in wyttekene boppekant. De blêden fan f. *fatrense*, ôfkomstich út Tsjechje, en 'Verdume' út Itaalje binne igaal grien. Dizze fan 'e rassen 'Limone' en 'Lake Garda form', út it gebiet om de Gardamar hinne, binne sulvereftich. Neist de f. *album* binne der noch farianten mei sulvereftige blêden, lykas 'Garribaldi', 'Green Ice' en 'Green Lake'. De ûnderkant fan 'e blêden is meast read.

*Cyclamen purpurascens* hâldt har blêden it hiele jier troch. De measte oare syklamesoarten ferlieze se yn 'e simmer.
Bûtlân

**Bûtlân** of **boezemlân** is de namme foar in leechlizzende stripe lân tusken boezemkade en boezem wetter. By hege wetterstannen kin it brûkt wurde foar ekstra wetteropslach.

Bûtlân is meastentiids ûntstien troch ferlâning fan in diel fan in ôfwetteringsbekken. Op de ferlitten gebieten soe dan tichte begroeiïng ûntstean kinne, benammen fan reid. Dit reid waard brûkt foar de dakbedekking en waard dêrom geregeld snien en fuorthelle. Troch it tekoart oan fiedingsstoffen waard de kwaliteit fan de grûn hieltyd minder. Dêrtroch ûntjûgen de reidlannen har ta healânen. Sokke greiden waarden yn 'e folksmûle bûtlannen neamd.
Orson Welles

George Orson Welles (Kenosha (Wiskonsin), 6 maaie 1915 – Hollywood, 10 oktober 1985) wie in Amerikaansk akteur, film- en toanielregisseur, senarioskriuwer en ynfloedryk filmmakker.

## Filmografy
### As regisseur
* 1941: *[[Citizen Kane]]*
* 1942: *[[The Magnificent Ambersons]]*
* 1943: *[[Journey into Fear]]*
* 1946: *[[The Stranger]]*
* 1947: *[[The Lady from Shanghai]]*
* 1948: *Macbeth*
* 1952: *Othello*
* 1955: *[[Mr. Arkadin]]*
* 1958: *[[Touch of Evil]]*
* 1962: *[[The Trial]]*
* 1967: *[[Chimes at Midnight]]*
* 1968: *[[The Immortal Story]]*
* 1974: *[[F for Fake]]*
* 2018: *[[The Other Side of the Wind]]*

### As akteur
* 1941: *Citizen Kane*
* 1943: *Journey into Fear*
* 1943: *Jane Eyre*
* 1946: *The Stranger*
* 1946: *Tomorrow Is Forever*
* 1947: *The Lady from Shanghai*
* 1948: *Macbeth*
* 1949: *The Third Man*
* 1949: *Prince of Foxes*
* 1950: *The Black Rose*
* 1952: *Othello*
* 1954: *Si Versailles m'était conté...*
* 1955: *Mr. Arkadin*
* 1956: *Moby Dick*
* 1958: *Touch of Evil*
* 1958: *The Long, Hot Summer*
* 1959: *Compulsion*
* 1962: *The Trial*
* 1966: *A Man for All Seasons*
* 1967: *Casino Royale*
* 1967: *Chimes at Midnight*
* 1968: *The Immortal Story*
* 1969: *Bitka na Neretvi*
* 1970: *Waterloo*
* 1971: *Malpertuis*
* 1976: *Voyage of the Damned*
* 1979: *The Muppet Movie*
* 1986: *The Transformers: The Movie*

## Prizen
Fan de santiger jierren ôf waard Welles ferskate kearen eare mei prizen foar syn hiele oeuvre en syn bydragen oan de film. Sa krige er yn 1971 in eare-Oscar en yn 1975 de Lifetime Achievement Award fan it Amerikaansk Filmynstitút, de tredde dy't troch it ynstitút útrikt is. Yn 1984 krige er fan de Directors Guild of America de heechste priis, de D.W. Griffith Award.

* Academy Awards:
** 1942
*** Beste Film - *Citizen Kane* (nominaasje)
*** Beste Regy - *Citizen Kane* (nominaasje)
*** Beste Akteur - *Citizen Kane* (nominaasje)
*** Bêst Orizjinele Senario - *Citizen Kane* (wûn)
** 1943
*** Beste Film - *The Magnificent Ambersons* (nominaasje)
** 1971
*** Ere-Oscar (*foar bûtengewoan keunstnerskip en mearsidichheid yn de kreaasje fan films*)
* Filmfestival Venetië:
** 1947
*** Gouden Liuw - *The Stranger* (nominaasje)
** 1970
*** Gouden Liuw - Carrièreprijs (wûn)
* Filmfestival Cannes:
** 1952
*** Gouden Palm - *Othello* (wûn)
** 1959
*** Beste Akteur - *Compulsion* (wûn)
** 1966
*** Gouden Palm - *Chimes at Midnight* (nominaasje)
*** Technyske priis - *Chimes at Midnight* (wûn)
*** Spesjale priis ta eare fan it 20-jierrich bestean - *Chimes at Midnight* (wûn)
* BAFTA Awards:
** 1968
*** Bêste Bûtenlânske Akteur - *Chimes at Midnight* (nominaasje)
* Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn:
** 1968
*** Gouden Beer - *The Immortal Story* (nominaasje)
* Golden Globes:
** 1982
*** Bêste akteur yn in byrol - *Butterfly* (nominaasje)
* Golden Raspberry Award:
** 1983
*** Minste akteur yn in byrol - *Butterfly* (nominaasje)
Hearen Santjin

De **Hearen Santjin** (Nederlânsk: *Heeren Zeventien*) binne in ynformele groep manlju út oerheid en bedriuwslibben yn Fryslân.

## Beskriuwing
De Hearen Santjin besykje trije kear byinoar te kommen yn restaurant *[[De Heeren van Harinxma]]* op lângoed Lauswolt yn Beetstersweach. De aktiviteiten hawwe in ynformeel karakter, alhoewol't in serieus ûnderwerp wolris op it skema as ynlieding op itenstiid pland wurdt. Wichtichste doel is it netwurkjen. Betingst foar it lidmaatskip is dat jin yn Fryslân berne is, in tal jierren dêr wurke te hawwen en in "reedlike maatskiplike posysje" hat. It lidmaatskip is foar it libben en der binne yn totaal 17 leden.

## (Ald-)leden
Persoanen dêr't bekend fan is dat hja lid binne (west hawwe) fan de Hearen Santjin:
* Evert Aardema
* Haijo Apotheker (âld-boargemaster fan Ljouwert en Súdwest-Fryslân)
* Cor Boonstra (âld-bestjoersfoarsitter Philips)
* Abe Bonnema (arsjitekt)
* Arno Brok (Kommissaris fan de Kening yn Fryslân)
* Geert Dales (âld-boargemeester fan Ljouwert)
* Wim Duisenberg (âld-presidint fan de Jeropeeske Sintrale Bank, saneamd bûtenlid)
* Tjalling van der Goot (abbekaat)
* Jochem Haakma (diplomaat)
* Sybrand van Haersma Buma (boargemaster fan Ljouwert
* Loek Hermans (âld-Kommissaris fan de Keninginne)
* Anne Hettinga (direkteur Arriva)
* Marinus Jacometti (earder Achmea)
* John Jorritsma (âld-Kommissaris fan de Keninginne)
* Douwe Keizer (bankdirekteur, saneamd bûtenlid)
* Lense Koopmans (heechlearaar Ekonomy fan de Sûnenssoarch oan de Ryksuniversiteit fan Grins en foarsitter fan de ried van kommissarissen by de Rabobank)
* Rimmer Mulder (âld-haadredakteur Ljouwerter Krante)
* Ed Nijpels (âld-Kommissaris fan de Keninginne)
* Jan Nooitgedagt (CFO Aegon)
* Age Offringa (âld-bestjoersfoarsitter fan Friesland Bank, Kommissaris DSB)
* André Olijslager (âld-direksjefoarsitter fan Royal Friesland Foods)
* Herman Reinders (âld-boargemaster fan It Hearrenfean)
* Kees Storm (âld-foarsitter fan de ried fan bestjoer fan AEGON)
* Boele Staal (foarsitter fan de Nederlânske Feriening fan Banken)
* Gerrit Ybema (âld-steatssekretaris)
* Bert Wassenaar (Kânselier fan 'e Hûsoarders)
* Jan Weitenberg (âld-fersekerder)
* Pieter Winsemius (âld-minister)

*Eareleden*
* Hans Wiegel (âld-Kommissaris fan de Keninginne)
* Folkert Popma (âld-makeler)
* Pieter Tuinman (abbekaat De Haan Advocaten & Notarissen)