open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
744

## Foarfallen
* Kening Ratchis folget Liutprand op as kening fan de Langobarden. Hy fersekeret Paus Zacharias dat it 24-jier jildich bliuwt.

## Berne

## Ferstoarn
* Kening Liutprand fan de Langobarden
745

## Foarfallen

## Berne
* Om 745: Willem fan Akwitaanje, pakesizzer fan Karel Martel, fjildhear fan Karel de Grutte, Hartoch fan Akwitaanje, Hillige († 812)

## Ferstoarn
726

## Foarfallen
* Earste jierlikse Sumotoernoai hâlden troch keizer Seibu fan Japan.
* Ofgean fan kening Ine fan Wesseks; hy set ôf nei Rome.
* In ôfgryslik grutte fulkaanútbarsting yn de Egeyske See. As de jiske delslaat yn Konstantinopel sjogge in bulte dêryn in foarteken fan God's grime fanwege de ferearing fan de sniene bylden fan de ikoanen.
* Karel Martel skinkt de 'villa Eliste'(it hjoeddeiske Elst, Oerbetuwe) oan de biskop fan Utert.
* Stifting fan de Benediktynske Abdij fan Novalesa, finansierd troch Karel de Grutte en syn soan Loadewyk de Fromme. 
## Berne

## Ferstoarn
* Oda fan Brabân
746

## Foarfallen
* Konstantyn V fan Byzantsium feroveret Germaniceia yn Syrje, de stêd dêr't syn famylje weikaam.
* Swithred folget Saelred op as kening fan Esseks.

## Berne

## Ferstoarn
748

## Foarfallen
* 1 maaie - Bonifatius krijt troch paus Zacharias Mainz tawiisd as sit.
* Aldgillis III soe kening fan Fryslân wurden wêze (twifel oer de krektheid) 
* De stêd Baalbek wurdt plondere troch de Omajjaden.
* Tassilo III folget ûnder fâldij fan syn mem -in suster fan Pippyn de Koarte- Odilo op as Agilolfingen hartoch fan Beieren.
* Groadegang stiftet de abdij fan Gorze
* In Fryske kening, waans namme wy net kenne, wurdt ferplichte om bystân te jaan oan hofmeier Pyppyn III yn de kriich tsjin de Saksen.

## Berne

## Ferstoarn
753

## Foarfallen
* De synoade fan Konstantinopel wurdt troch Konstantyn V fan Byzantsium gearroppen.
* Samarkand wurdt troch de Arabieren werovere op de Sinezen.

## Berne

## Ferstoarn
749

## Foarfallen
* Kening Ratchis fan de Langobarden beslút muonts te wurden. Aistulf folget him op en beslút -ta kjellens fan paus Zacharias- de ferovering fan it Eksargaat fan Ravenna te foltôgjen.
* Aistulf folget syn ôfsetten broer Ratchis op as kening fan de Langobarden.
* Mei stipe fan Perzyske troepen wurde de Omajjaden ferslein troch de Abbasiden (kalifendynasty afstamjend fan Abbas)

## Berne

## Ferstoarn
* 5 desimber - Johannes Damaskenus
751

## Foarfallen
* Aistulf, kening fan de Longobarden, ferovert Ravenna. Hjirmei komt in ein oan it Eksargaat.
* Paus Zacharias II ferklearret dat Pippyn de Koarte, offisjeel noch Hofmeier foar de ûnbetsjuttende Merovinger Gilderik III, ta kening fan de Franken kroand wurde moat.
* Ferdrach fan Kweierzy. Pippyn skinkt in oantal gebieten oan de paus. Dêrûnder is ek Korsika, hoewol't dat eilân noch Langobardysk besit is.
* Pippyn de Koarte ferfangt de referindaris -in leek- de behearder fan de keninklike administraasje troch in geastlike kânselier. It bestjoer ferbettert, mar topamtners sille oant de ein fan de 13e iuw geastliken wêze.

### Arabyske Ryk
* Slach by de Talas: De Abbasiden ferslaan in Sineesk ekspedysjeleger fan 30.000 man by de rivier de Talas. Nei dy fjildslach leare de Arabieren yn Samarkand neffens boarnen fan Sineeske kriichsfinzenen it meitsjen fan papier. Grutte dielen fan Sintraal-Aazje, mei as sintrum de stêd Tasjkent, wurde oan it Islamityske ryk taheakke. Sinkiang (no East-Turkestan) falt yn hannen fan it Oeigoerske Ryk.

## Berne
* Karloman I, soan fan Pippyn de Koarte en Berta mei de Grutte Fuotten. Kening fan de Franken (stoarn 771)
* Adalardus, Frankysk abt en minister (stoarn 827)

## Ferstoarn
755

## Foarfallen
* De sindeling Liudger stiftet it Bisdom Münster.
* Pippyn de Koarte herfoarmet it muntstelsel. Der binne sûnt de ein fan de foarôfgeande iuw suver hast gjin munten mear yn slein en de munten dy't yn omrin binne, binne óf fan frjemde komôf (lykas Fryske skeatta's) of fan twifeleftige makkelei. Pippyn jout opdracht net mear as 22 *solidi* mei syn byldner te slaan út in pûn sulver.
* Pippyn III de Koarte foldocht oan it pauslike fersyk en falt Itaalje binnen.
* Pippyn nimt Pavia en krijt kening Aistulf sa fier dat hy de weromjefte fan Ravenna belooft. Hy set dêrnei daliks ôf nei Frankia mei bút en gizelders. De belofte wurdt nea ynlost.

## Berne

## Ferstoarn

* Gilderik III, de lêste Merovingyske skynkening.
Quảng Bình

**Quảng Bình** is in provinsje fan Fietnam. De provinsje hat 831.600 ynwenners (2006) en is 8051,8 km² grut. De haadstêd fan de provinsje is Đồng Hới. Yn Quảng Bình leit it nasjonaal park Phong Nha-Kẻ Bàng.

## Keppeling om utens
* It webstee fan Quảng Bình
756

## Foarfallen
*Pippyn ferslaat Aistulf, de kening fan de Langobarden en leit him it ferdrach fan Pavia op. Hjirmei krijt de paus in soad gebiet, hoewol't dat sûnder keizerlike tastimming op basis fan in ferfalske dokumint bart.
* Desiderius wurdt kening fan de Langobarden.
## Berne

## Ferstoarn
*Aistulf, kening fan de Langobarden
757

## Foarfallen
* Tassilo III wurdt mearderjierrich en leit de eed fan trou as fazal fan Pippyn III de Koarte ôf.
*Offa wurdt kening fan Mersia.
*Paulus I folget Stefanus III op as paus.
*Fruela I wurdt kening fan Astuerje

## Berne

## Ferstoarn
* Alfons I fan Astuerje
758

## Foarfallen
*Koning Desiderius fan de Langobarden nimt Spoleto en Benevento yn.
* Swithred fan Esseks wurdt opfolge troch Sigeric fan Esseks as kening fan Esseks.
## Berne
* Theodore de Studyt, mûnts (wierskynlik yn dit jier)

## Ferstoarn
Margareta de Heer

**Margareta Adriaensen de Heer** (Ljouwert, om 1600 - dêre, foar 1665) wie in Fryske skilderesse. 

Hja wie in nicht fan Gysbert Japicx en troude yn 1628 mei Andrys Piters Nieuhoff. Se wurke fan ± 1629 - 1650 yn de stêd Grins en nei 1650 yn Ljouwert. 

## Oer har wurk

Margareta de Heer skildere neist sjenrestikken, histoarjestikken, mytologyske en bibelske ûnderwerpen fral stillibbens. Dêrop stiene fûgels, flinters, blommen, skelpen en ynsekten. Oare ûnderwerpen wiene boerelânskippen mei bygelyks plomfee op de foargrûn. Yn de jierren fyftich fan 17e iuw skildere hja ferskate tulpesoarten út dy tiid. Har ûnderwerpen brocht se tige sekuer op paneel of perkamint.
Sy brûkte oaljeferve, wetterferve of gouache. 

Yn 1636 besocht de Frânsman Charles Ogier, sekretaris fan kardinaal Richelieu, ferskate ateliers fan keunstners yn de Noardlike Nederlannen, dêr't dy fan De Heer en Wybrand de Geest yn Ljouwert by wiene; hy skreau yn syn deiboek dat sy goed fûgels en ynsekten skilderje koe. 

Yn 2002 wien op in oersjochstentoanstelling yn it Frysk Museum sa'n fjirtich wurken fan har te sjen. Dy wurken wiene oanfold mei  pintekeningen fan har broer Gjerrit en skilderijen fan neef Willem.

Wurk fan har is te sjen yn it Frysk Museum, it Stedhûs fan Ljouwert, it Grinzer Museum, it Westfrysk Museum yn it Noardhollânske Hoarn en yn it Lycklamahûs yn Beetstersweach.

## Literatuer
*  - *Reisindrukken van den Franschen gezantschapssecretaris Charles Ogier uit Friesland en Groningen in het jaar 1636*, De Vrije Fries 37 (1943) 162-171. 
*  - *Margareta de Heer en haar “stukjes*, Tableau 1 (1978) 37-39. 
*  - *Leven en werk van Margareta de Heer (vóór 1603–vóór 1665). Een Friese schilderes van (klein) formaat* (Leuven 2000)
*  - *Margareta de Heer (circa 1600–circa 1665). Dé Friese kunstenares van de zeventiende eeuw.* Tentoanstellingskatalogus Frysk Museum (Ljouwert 2002 ISBN 9789033012457

## Keppeling om utens
* Biografy
* RKD-profyl
759

## Foarfallen
* De Franken nimme Narbonne yn; de Sarasenen binne dêrmei út it hiele Frankenryk ferdreaun.

## Berne
* Alfons II, kening fan Astuerje

## Ferstoarn
760

## Foarfallen

* De Maya stêd fan Dos Pilas wurdt opjûn.
* De Sint Sofia yn Benevento wurdt om dizze tiid hinne boud.
* Mei steun fan de pleatslike Fisigoaten wit Pippyn de Koarte Septimania op de Arabieren te feroverjen.
## Berne
* Teodulf, biskop fan Orléans (wierskynlike datum)
* Redbad II, Fryske kening (twifel oan de boarne)

## Ferstoarn
* 14 augustus - Werenfryd fan Elst, prediker en hillige binnen it Kristendom
* Aldgillis III, Fryske kening (twifel oan boarne)
Nasjonaal Park Phong Nha-Kẻ Bàng

It **Nasjonaal Park Phong Nha-Kẻ Bàng** (offisjeel: *Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng*) is in nasjonaal park yn de Fjetnameeske provinsje Kuang Binh. It leit 50 km besuden Dong Hoi, de haadstêd fan de provinsje. It park, dat in oerflakte hat fan 344 km², stiet sûnt 2003 op de UNESCO Wrâlderfgoedlist. Der binne yn it park sa'n 300 grotten en ûnderierdske gongen mei in totale lingte fan 70 kilometer. Der rint ek in ûndergrûnske rivier trochhinne. De meast ferneamde grotten yn it nasjonaal park binne Son Doong en Thien Duong.

## Foto's

Image:Phongnhakebang6.jpg|Lânskip yn Phong Nha-Kẻ Bàng
Image:Phongnhakebang2.jpg|Yngong fan de Phong Nha-grot
Image:Phong Nha-Ke Bang cave3.jpg|Yn ien fan de grotten


## Keppelings om utens
* Nasjonaal Park Phong Nha-Kẻ Bàng op it Wrâlderfgoed-webstee
* Nasjonaal Park Phong Nha-Kẻ Bàng by de UNESCO
Sûpe

**Sûpe** (Stedsfrysk:*Suup*) is in molkprodukt dat ûntstiet by it meitsjen fan bûter en waard eartiids in soad brûkt. Tsjintwurdich wurdt sûpe noch wol wurdearre, fral at it kâld optsjinne wurdt, by hjit waar.
 
Hjoeddeisk wurdt hast alle sûpe makke yn de suvelfabryk. Oan meagere molke wurde molksoerbaktearjes tafoege. Dêrtroch wurdt molksûker (laktoaze) omset yn molksoer. Biologysk-dynamyske sûpe wurdt noch op de âlderwetske wize makke.

Nammen dy't op de hannel wize binne nammen yn Ljouwert as Suupsteeg, Deinumer en Huzumer Suupmerk; yn Snits de Suupmarkt.

Sûpe wurdt ek brûkt foar iten as 
* sûpengroattenbrij (mei grôt)
* sûpenmoallenbrij (ek:sûpenmoalyn of sûpenmoalyntsje)s 
* sûpenstút (farske sûpe mei wite bôle).

Ek de taal bewiist de bekendheid: 
* Goed by jins sûpenstút wêze (goed by jins ferstân, nofteren)
* sa wyt as sûpe
* it bloed wurdt my sûpe
* sa goed as sûpe (deagoed) ek: sa goed as bôle
* sa sêd as sûpe wêze (sa sêd as in protter)

## Keppeling om utens
*
Riny Bus

**Riny Bus** (1953) is in byldzjend keunstner út Grins.
Hja skildert meast stillibbens, havens en lânskippen yn akwarel. 

Leafst wurket se yn de besletten omjouwing fan it atelier. De opset wurdt wol meast bûten makke, Troch in soad wiete wassingen, it laach-oer-laach oanbringen fan ferve wurdt yn nije smûke omjouwing makke. It eigentlike ûntwerp komt sa wat op de eftergrûn en is ûndergeschikt oan it úteinlike byld. Foarop stean it werjaan fan sfear, it spul fan ljocht en tsjuster en it meitsjen fan in ienheid.  

Mei har man, sylskipper Jan Velthuis hat se de eigen galery Watervast oan de Westersingel yn Grins dêr't ek kursussen jûn wurde. Eksposysjes wienen yn Nijskoat, Swol, De Haach en Wapserveen.
Fan Rini Bus ferskynde it boekje *Giclée limited editions 2*
Osmanen

De **Osmanen** wienen in dynasty fan sultans dy't fan om-ende-by 1300 ôf oant de ôfskaffing fan it sultanaat yn 1922 it Turkske Ryk regearre hawwe. It Turkske Ryk waard ek wol it Osmaanske Ryk neamd. Stifter en nammejouwer fan de dynasty wie Osman I. Oant en mei de 17e iuw gong de opfolging hieltyd fan heit op soan, sûnt dy tiid waard de opfolging troch it âldste lid fan it Hûs fia de sydliny de regel. 

De posysje fan de sultan waard sûnt de ein fan de 16e iuw hieltyd mear ôfhinklik fan it janitsarekorps, dy't ferskate kearen in foarst te fal of te dea brocht hawwe. Fan de ferovering fan de Arabyske lannen ôf fierden de Osmanen de titels fan kalyf en beskermer fan de hillige plakken. Under it bewâld fan Süleyman I (1520-1566) berikte it Osmaanske Ryk syn hichtepunt, sawol op polityk as op kultureel mêd.
Ikonoklasme

**Ikonoklasme** of **byldestriid** is yn algemiene sin it fuortdwaan of fernielen fan "ôfgodsbylden" om't dy as idolatrysk sjoen wurde. Spesifyk ferwiist de term nei de striid dy't yn it Byzantynske Ryk yn de 8e en 9e iuw levere waard tusken de bestriders (de ikonoklasten: yn haadsaak de keizer en de hege bestjoerders en foar in part de Lytsaziatyske befolking) en de ferdigeners (de ikonodoulen: yn haadsaak muontsen, it grutste part fan de befolking en guon teologen ) fan de byldeferearing. De bestriders en ferdigeners stienen yn dizze striid, dy't sawol dogmatysk-devosjoneel as polityk-religeusk wie, hiel bot tsjinoer elkoar. Mei it regear fan keizer Michael III (842-867) waard de byldeferearing foarfêst wersteld.

Ikonoklasme wurdt tsjintwurdich ek wol as oantsjutting brûkt foar it yn letterlike of figuerlike sin fernielen fan kultuerfoarwerpen út in politike of religieuze oertsjûging.
Sijtze Malda

**Sijtze Malda** (Urk, 24 maaie 1947) is in byldzjend keunstner en muzikant. Syn heit komt fan Hallum en Sijtze wennet sûnt 1976 yn Swol.

As bûtenskilder lit Malda him ynspirearje troch lânskippen mei in soad wetter. Sa skildert er oan de Waadkust, yn havens, oan rivieren en kanalen en fan de Isel oan de yn Ierlân en Frankryk. It op lokaasje skilderjen docht Sytze út syn camper wei. Dêrmei siket er de romte fan it lânskip, de loften of de stilte dy't er fêstleit yn akwarellen. De iene kear aksintuearret er de romte in oare kear de smûkens. It giet him altyd om de persoanlike ferbylding fan syn waarnimming. 

Malda spilet yn de bandsjes Colcannon en Blue Dew dy't Ierske folksmuzyk, resp. bluegrassmuzyk meitsje. 


Ofbyld:Sijtze Malda Fee yn Uterwaarden 060.jpg|*Fee yn Uterwaarden*
Ofbyld:Sytse Malda Bylâns de Dyk It Amelân 041.jpg|*Bylâns de Dyk op it Amelân*
Ofbyld:Sytse Malda Waad 1c.jpg|*It Waad*
Sarasenen

**Sarasenen** is in oare beneaming foar Arabieren. Dy beneaming waard al hiel ier yn de skiednis (1e iuw) brûkt troch klassike skriuwers om dat folk mei oan te tsjutten. Yn de 8e iuw hawwen de Sarasenen harren bekeard ta de islam en yn de midsiuwen soe it de gewoante wurde om alle moslims en letter ek alle tsjinstanners fan de kristenen, oft sy no Arabysk, Perzysk of Turksk wienen Sarasenen te neamen. 

De Sarasenen wienen yn de midsiuwen raar ferneamd yn Jeropa as piraten en plonderers. In protte stêdswâlen om de stêden by de Midlânske See lâns waarden eartiids boud om har tsjin dizze oanfallen te beskermjen. Hjirtroch hat de term oer it generaal in minne byklank krigen.
Harry Meerveld

**Harry Meerveld** (Noordhorn, 1945) is in byldzjend keunstner út Warffum.

Hy studearre tusken 1970 en 1976 oan de Akademy Minerva yn Grins yn de frije ôfdieling.

Meerveld hellet syn ynspiraasje út de eigen omjouwing. Underwerpen binne benammen stillibbens, ynterieurs en lânskippen dy't bytiden kombinearre wurde. Benammen de lêste jierren skildert er winterlânskippen. Al hat er in realistyske oanpak, yn it wurk moat it skilderproses wol te sjen bliuwe. Wurke er yn it earstoan benammen mei akwarel, dit ferskode yn de rin fan de tiid nei oaljeferve. 
 
Eksposysjes fan syn wurk wienen ûnder oare te sjen by Museum Möhlmann, galery Skepsta hytta yn Sweden, galery Feankleaster, galery Mokum en Breede 13 yn Warffum.
Omajaden

De **Omajaden**, ek wol **Umayyaden** neamd , is de namme fan in Arabyske dynasty, dêr't sawol de kalifen ta hearden dy't fan 661 oant 750 it Islamityske Ryk regearren as de út harren fuortkommende Spaanske Omajaden (756-1027). 

De earste Omajadyske kalyf wie Mu'awiyah I (661-680), dy't troch it net erkennen as kalyf fan Aly yn 756 in boargerkriich feroarsake en dy't nei de dea fan Aly it liederskip oer it Islamityske Ryk ferwurf. Dêrop waard de haadstêd fan it ryk ferpleatst fan Mekka nei Damaskus, dat dy status oant en mei de ein fan 'e Omajadyske dynasty hâlde soe. Under de Omajaden hawwe de grutte feroveringen fan de Arabieren oant Sintraal-Aazje, Yndia en Spanje plakfûn. 

Ut Abd al-Rahman I, in pakesizzer fan de tsiende Omajadyske kalyf Hisjam, dy't ûntkaam oan de Abbasiden, kaam yn 750 de Spaanske tûke fan de Omajjaden fuort. It slagge him om himsels yn Spanje as emir erkenne te litten, en hy makke Kordoba ta syn residinsje. De grutste machtsûntwikkeling waard berikt troch Abd al-Rahman III (912-961) dy't Spanje losmakke fan it kalifaat fan Bagdad en himsels ta kalyf útrôp.
761

## Foarfallen
* Telets folget Vinekh op as kening fan Bulgarije. Ein fan it Hûs fan Uki. Begjin fan dat fan Ugain.
* Bridei V folget Onuist op as kening fan de Pikten.
* De stêd Oviedo wurdt stifte troch Fruela I fan Astuerje.
## Berne

## Ferstoarn
* Kana Subigi Vinekh, Bulgaarsk kening
763

## Foarfallen
* Ciniod folget Bridei V op as kening fan de Pikten.
* 30 juny - By Anchialus oan de Swarte See hellet it leger fan Konstantyn V fan Byzantsium in grutte oerwinning op de Bulgaren.

## Berne

## Ferstoarn
Rome (natuergebiet)

**Rome** is in natoergebiet súdwest fan Beetstersweach. It bestiet út bosk en sompe en is foar fûgels in wichtich natoermonumint. Rome is yn partikulier bestit.
Roede

***[[roede (mjitte)|roede]]** as âlde mjitte
***[[roede (gisel)|roede]]** as gisel
***roede** as peal, bg. de roede fan in mûnewjuk
***[[roede (hea)|hearoede]]** om de heatemperatuer te mjitten 
en ek as:
***[[âlde roeden]]** as oare namme foar reidfoarn (ek wol *rûdfoarn, rúdfoarn, rútfoarn, wâldfoarntsje, wâldfaam of wâldfamke* neamd)

## Keppeling om utens
*
Roede (mjitte)

In **roede**, ek wol **jerd** of **mollen**, is oer it algemien in lingtemjitte. By strookferkaveling wurdt it ek as breedtemjitte brûkt.

De lingte fan in roede wie net oeral lyk, dy koe per plak ferskille. De krekte mjitte wie dan wol oanjûn op de tsjerkemuorre. De meast bekende wie de keningsroede dy't yn 1813 steld wie op 3,91278 meter. In dyksroede wie yn Wûnseradiels Suder Seediken 4,736 meter of 12 dyksfuotten, ± 16 Fryske houtfuotten.

De kante roede hat as flaktemjitte de âldere lânmjitten net ferdriuwe kind.

Neffens it yn 1820 ynfierde Nederlânsk metryk stelsel wie in roede gelyk oan 10 meter. Yn 1937 waard de roede as offisjele mjitte foar altyd ôfskaft.

## Keppeling om utens
*
Mollen

* mollen (famylje) (*Talpidae*), in taksonomyske famylje út it skift fan 'e ynsekte-iters (*Eulipotyphla*)
* mollen (lingtemjitte), in beskate lingtemjitte, it synonym fan in roede
764

## Foarfallen
* Ekstreem kâlde en lange winter yn hiel Europa. [boarne nedich]

## Berne

## Ferstoarn
* 15 jannewaris - Ceolwulf, Kening fan Northumbria (* 695)
* 5 augustus - Abel fan Reims, biskop fan Reims
762

## Foarfallen
* Stifting fan Bagdad
* De Oeigoeren nimme it Manicheïsme oan.
* Nei grutte ûnderlinge striid komt Teletz op de Bulgaarske troan. Hy folget dêrmei Vinech op. Hy is fûl anti-Byzantynsk en in fertsjintwurdiger fan de âlde Bojaren.

## Berne

## Ferstoarn
;*datum ûnbekend*
* Li Bai, Sineesk dichter (* 701)
765

## Foarfallen
* De Pauslike rjochten yn Beneventino en Toskane foar in diel ek yn Spoleto wurde wersteld.
* Opstân yn it fernedere Bulgarije dy't oan de Khagan Teletz it libben kostet. Sabin folget him op, mar it lân giet in roerige tiid temjitte.

## Berne

## Ferstoarn
766

## Foarfallen
Mannheim wurdt foar it earst fermelde.

## Berne

## Ferstoarn
* Biskop Grodegang, adviseur fan Pippyn III de Koarte
767

## Foarfallen
* Begjin fan in perioade fan anargy yn Bulgarije. De hearskers folgje inoar hurd op. Sabin wurdt troch Umar en dizze wer troch Toktu ferfongen.
* Konstantyn II wurdt tsjinpaus.
## Berne

## Ferstoarn
* 28 juny - Paus Paulus I, (Paus fan 757 - 767)
Erik van Ommen

**Erik van Ommen** (Epe, 26 oktober 1956) is in byldzjend keunstner dy't mei syn partner Wilma Brinkhof yn de âlde pastorije mei galery oan de Brink fan it Drintske Vries wennet. Syn wurk bestiet út etsen, oaljeferveskilderijen, ek yn gyclee, bylden en fideofilms.

Hy studearre yn 1983 ôf oan de Akademy foar Byldzjende Keunsten Minerva yn Grins. Syn wurk is figuratyf yn de tradysje fan de Noardlike Realisten.

Hy wurket leafst yn projektfoarm en docht dat faak yn gearwurking mei natoerorganisaasjes. Sa makke er tema's oer de klút, swellen, hoanskrobbers, de blesgoes en de bijefretter. By in kollumn yn it bled "Vogels" ferskynden 'momintetsen'. De ôfdruk fan de ets wurket as in soarte finster. De taskôger sjocht der trochhinne en trappearret syn ûnderwerp as yn in momintopname. 
Keunst en kultuer sjocht Van Ommen as in gehiel en sjocht it dêrom as syn taak him yn te setten foar syn ynspiraasjeboarnen. Van Ommen fynt dat gearwurking yn passy en kreativiteit ta mear liede en rjochte dêrom mei oaren yn de jierren njoggentich de Artist for Nature Foundation op. Dizze stifting wol middels keunstwurken oandacht freegje foar bedrige natoergebieten. Faak folget er ek fûgels en komt sa op in soad plakken. Hy skilderde ûnder mear yn lannen as Israel, Yndia, Namybje, Amearika en Japan.
 
Eksposysjes fan him wienen te sjen yn museums yn binnen- en bûtenlân. Mear as 30 boeken mei dêryn skilderijen, akwarellen, etsen, tekeningen en pastels ferskynden fan him. Hy wie ek op telefyzje te sjen yn programma's fan de NCRV, TELEAC, TV Noord, *Van gewest tot gewest* en de VARA.

Yn 2015 kaam syn 32e boek út, *Mijn reigerparadijs*. Dêryn waarden foar it earst fideofilms opnaam. It boek waard nominearre foar de Jan Wolkerspriis 2015. Foar VARA's *Vroege Vogels* ûntwurp er yn 2015 it logo fan de skries, de nasjonale fûgel fan Nederlân. Yn 2015 stichte er  *Het Bevlogen Oog*, in priis foar de bêste jonge fûgeltekener. 
 
## Publikaasjes
**Mijn Reigerparadijs* – 2015
**Het Waddenatelier* – 2013
**De ijsvogels van de Hunze* – 2012
**Mijn pastorietuin* – 2010
**De kluten van Breebaard* – 2008
**De inktvogel* – 2007
**Vingeroefeningen* – 2007
**Hirado no sura* – 2006
**De zwaluwen van Singraven* – 2006
**De kiekendieven van het Oldambt* – 2004
**De Strandgids* – 2003
**Vlerkenstreken* – 2003
**De dwergganzen van Anjum* – 2003
**Het Groene woud* – 2002
**De bijeneters van Harkstede* – 2001
**Het Uilenpad* – 1999
**Het Vossenpad* – 1998
**33 Etsen* – 1998
**Het Ganzenpad* – 1996
**Texel* – 1995
**Trekvogels van rots tot rots* – 1993
**De Kroonspolders* – 1993
**Vogels op water en slik* – 1989
**Op twee Vleugels* – 1983
Fierder ferskynt syn wurk geregeldwei yn de tydskriften *Vogels*, Noorderbreedte, *Golden Raand* en *Roots*. Hy makke tekeningen en akwarellen foar ferskate lânskippen en natuerorganisaasjes.
768

## Foarfallen
* Aurelius folget Fruela I op as kening fan Astuerje.
* Pippyn kringet lûkt op oan de Garonne ta. Akwitaanje leit no oan syn fuotten en de Basken jouwe har oer. Akwitaanje is lykwols folslein ferwoaste nei jierren oarloch en sil har net gau werstelle.
* Karel de Grutte wurdt kening fan de Franken.
* De Ingelske misjonaris Lebuïnus lûkt de Isel oer. Hy is nei alle gedachten de stifter fan Dimter.
## Berne

## Ferstoarn
* Fruela I fan Astuerje
* 24 septimber - Pippyn de Koarte
769

## Foarfallen
* Karel de Grutte trout mei in dochter fan de kening fan de Langobarden, Desiderius.
* Aken wurdt troch Karel de Grutte ta Paltz ferheft.
* Karel de Gutte ûndernimt in fjildtocht tsjin Akwitaanje en nimt dêr Hunold finzen.

## Berne

## Ferstoarn
Damaskus

**Damaskus** (Arabysk: دمشق, *Dimasjq* of *(Dimasjq) al-sham*) is de haadstêd fan Syrje. It is ien fan de âldste stêden op 'e wrâld en miskien wol de âldste. Der wennen om-ende-by 1,5 miljoen minsken (2005). Yn de folksmûle hiet de stêd Sjam. 

De stêd leit yn in tige grutte en fruchtbere oaze en hat har bestien te tankjen oan de rivier Barada, dy't de oaze fan wetter foarsjocht.  

## Skiednis
De earste archeologyske fynsten dien yn Damaskus datearren fan om-ende-by 2500 f.Kr. De earste fermelding fan Damaskus yn skriften datearret fan 1500 f.Kr. 

Damaskus wie haadstêd fan in krêftich ryk fan Arameejers yn de 9e iuw f.Kr. De Assyrjers ûnder Sargon II feroveren de stêd yn 732 f.Kr. Letter gong de stêd oer nei it Nij-Babylonyske Rijk en noch wer letter nei it ryk fan de Achaemeniden yn Perzje. Yn 332 f.Kr. ferovere it leger fan Aleksander de Grutte de stêd en sûnt dy tiid bleau de stêd sân tûzen jier ûnder ynfloed fan Hellenistyske en Romeinske kulturen. 

Yn 635 waard de stêd troch de Arabieren oermastere. Under de dynastie fan de Omajjaden waard Damaskus haadstêd fan it Arabyske Ryk fan 661 oant 750. Dat tiidrek jildt as de bloeitiid fan de stêd, dêr't ferskate grutte moskeeën yn boud waarden, dêr't de Omajjadenmoskee fierwei de wichtichste fan is. Yn 750 waarden de Omajjaden ferslein troch de Abbasiden en ferlear Damaskus har funksje as haadsted fan it ryk oan Bagdad.

Yn 1260 feroveren de Mammelukken de stêd. 

Yn 1516 waard de stêd troch de Osmanen ferovere en makke diel út fan it Osmaanske Ryk, dêr't de stêd oant en mei de Earste Wrâldkriich by bliuwe soe. Yn de dy kriich naam generaal Allenby de stêd yn mei it Britske leger en troch stipe fan Arabyske troepen. Nei de Twadde Wrâldkriich waard Syrje ûnôfhinklik en Damaskus de haadstêd fan dat lân.

Sûnt it begjin fan de boargeroarloch yn 2011 binne ek ferskate wiken fan Damaskus troch gefjochtshannelingen rekke. 

## Nijsgjirrichheden

Nijsgjirrichheden binne ûnder mear:
* de grêftombe fan Saladin
* it hûs fan Ananias - no in tsjerke
* de Grutte moskee fan Damaskus (ek wol Ommajjadenmoskee neamd)
* it grutte oantal fonteinen yn de stêd

## Keppeling om utens
* Hotels yn Damaskus
770

## Foarfallen
* Telerig wurdt kening fan Bulgarije, dêrmei komt in ein oan de perioade fan anargy.
* Willehad giet yn de Fryske gebieten de heidenen te bekearen.

## Berne

## Ferstoarn
* Keizerinne Shotoku fan Japan
Michiel Hylkes Tromp

**Michiel Hylkes Tromp** (Ypekolsgea, 24 oktober 1824 - Ljouwert, 29 jannewaris 1915) wie boargemaster fan Wymbritseradiel. 

Tromp wie in soan fan boer Hylke Michiels Tromp en Trijntje Aukes Douma. Hy waard keapman en winkelman yn Wâldsein. Yn de jierren 1850 waard er lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Fan 1864 ôf wie er kommissaris fan Wâldsein Fersekeringen. Hy wie ek in skoft gemeenteriedslid en waard yn 1881 beneamd as boargemaster fan Wymbritseradiel. Fierders wie er noch dykgraaf en doe hat er in soad dien om de diken te ferbetterjen. Yn 1906 waard him as boargemaster earfol ûntslach ferliend. Hy waard opfolge troch syn soan Hylke Michiel Tromp.
773

## Foarfallen
* Koning Telerig fan Bulgarije wurdt twongen mei Byzantsium frede te sluten.
* Karel de Grutte lûkt de Alpen oer en falt it Langobardenryk binnen.
* Ebroin wurdt ôfsetten as hofmeier fan Neustrje

## Berne
* April- Pippyn fan Itaalje, soan fan Karel de Grutte.

## Ferstoarn
Pieter Pander

**Pieter Pander** (Drachten, 22 maaie 1962) is in byldzjend keunstner út Frjentsjer. Syn pake wie in neef fan Pier Pander syn heit.

## Biografy
Hy studearre tusken 1981 - 1982 oan de Akademy Vredeman de Vries yn Ljouwert en dêrnei oant 1987 oan de Akademy Minerva yn Grins yn de figurative rjochting. Hy heart ta de groep Noardlike Realisten. Dochs wurket er allinnich dielen fan syn foarstelling hielendal út sadat se mear opfalle, faak binne dat de eagen fan minsk en bist. It jout ek in gefoel fan spanning dy't troch it brûken fan ljocht/tsjuster noch fuortsterke wurdt.
De grize linnen doek jout er in ûndergrûn fan akryl mei in wiete spûns. De lêste tiid brûkt er ek wol in brander om it hurder drûgje te litten, dêrtroch blêdzje ek dielen ôf. At Pander begjint hat al in idee hoe't it wurde moat. Hy skildert wiet yn wiet sadat hy lang trochwurkje kin. Hjirby wurde in beheind tal kleuren brûkt dy't by him passe en dy't de yntimens en de sfear oerbringe kinne: benammen brunen, blauwen, grizen en witen. Dy kleuren ferriede de ynfloed fan syn learmaster Matthijs Röling. 

Pieter Pander skildert in soad portretten en dan benammen âlde minsken en bern. Dêr sit it tema libben en dea yn opsluten. Hy wol de minsken út respekt sa gewoan mooglik werjaan.
Neist portretten en selsportretten makket er ek dierstúdzjes. Ek fan de bisten wol er syn respekt en it gefoel oerbringe yn syn wurk. Soks kin troch it ferbyldzjen fan harren kwetsberheid, eangst, nearens of it betrouwen yn de minsken. Hy is hjirby beynfloede troch keunstskilder Jan Mankes. Dêrneist makket er tekeningen en skilderingen fan yndustriële ûnderwerpen as havens, spoarwegen, bouputten en akwadukten. Boppedat makke er monumintaal wurk wêrûnder dy foar restaurant 'Kaatje by de Slûs' yn Bloksyl. 
De tema's fan Pander hawwe in grut ferskaat: fan telefyzjebylden en it Fryske lânskip oant de pleats fan syn sweager of syn hûn dy't ferwûne is. 

Eksposysjes fan him wienen ûnder oare yn it Scheringa Museum, Museum Möhlmann, it Drintsk Museum, it Karmelkleaster yn Drachten, galery Mokum en it universiteitsmuseum yn Grins. Mei Douwe Elias makke er by de besite fan keningin Beatrix oan Frjentsjer op Keninginnedei 2008 in skilderij yn opdracht fan Museum Martena.
774

## Foarfallen
* Karel de Grutte ferovert Lombardije. Ein fan it keninkryk fan de Langobarden.
* Desiderius, de lêste kening fan de Lombarden, wurdt finzennommen yn Pavia.
* De Saksen meitsje gebrûk fan de ôfwêzichheid fan Karel de Grutte dy't yn Itaalje is, om Hessen binnen te fallen en te plonderjen. Benammen tsjerken moatte it ûntjilde.
* Silo folget Aurelius op as kening fan Astuerje.
* Korsika komt no werklik ûnder pauslik gesach.

## Berne
*Keizer Heizei fan Japan

## Ferstoarn
*Aurelius fan Astuerje
Sinlear

**Sinlear**, ek wol **syntaksis** neamd, is in dielmêd yn de taalkunde. It giet dêrby om de opbou en struktuer fan sinnen.

Yn de morfology wurdt de bûging fan wurden ûndersocht, yn de semantyk it ferbân dêrfan. Yn de sinlear wurde wurdsoarten en wurdgroepen ûndersocht, de lytse ienheden yn in sin. 

## Keppeling om utens
*
Wurdsoarte

Alle wurden yn in taal binne fan in beskate **wurdsoarte**.

It Frysk hat de neikommende wurdsoarten:
* Haadwurd
** eigennamme
* Eigenskipswurd
* Tiidwurd
* Lidwurd
** beskaat lidwurd
** ûnbeskaat lidwurd
* Telwurd
** beskaat haadtelwurd
** ûnbeskaat haadtelwurd
** beskaat rangtelwurd
** ûnbeskaat rangtelwurd
* Foarnamwurd
** belûkend foarnamwurd
** besitlik foarnamwurd
** freegjend foarnamwurd
** oanwizend foarnamwurd
** persoanlik foarnamwurd
** ûnbeskaat foarnamwurd
** weromwurkjend foarnamwurd
** wjersidich foarnamwurd
* Bywurd
* Ferhâldingswurd
* Bynwurd
* Utropwurd

## Sjoch ek
* Syntaksis.

## Keppeling om utens
*
Tiidwurd

It **tiidwurd** (Latynsk: *verbum*) is in wurdsoarte dy't suver yn elke taal brûkt wurdt. Yn it Frysk binne der eins gjin sinnen sûnder tiidwurd. Tiidwurden drukke in tastân, hanneling of proses út dy't tiidsôfhinklik is en kinne ferbûn wurde mei beskate oare wurden en dan yn syn foarm ek dêrmei in ôfhinklikheidsrelaasje oangean.

Yn natuerlike talen wurde der ornaris ferskate foarmen fan itselde tiidwurd brûkt. De foarm fan it tiidwurd dy't ôfhinklik is fan 'e tiid en fan de deroan ferbûne persoan, hyt de *persoansfoarm*. De persoan of saak dêr't de persoansfoarm fan ôfhinklik is, ferfollet yn de sin de funksje fan ûnderwerp. Dy wjersidige ôfhinklikens tusken ûnderwerp en persoansfoarm drukke wy út troch te sizzen dat der oerienstimming is tusken dy beide. 

## Kearn- en helptiidwurd
By mear tiidwurden yn in sin wurdt in ûnderskie makke tusken kearntiidwurden en helptiidwurden.

Foarbyld:
* It famke *sjocht* de jonge oan.
* It famke *hat* de jonge *oansjoen*.
* It famke *kin* de jonge *oansjen*.
* It famke *liket* de jonge *oan te sjen*.
* It famke *liket* de jonge *oansjoen te hawwen*.
* It famke *soe* de jonge *oansjoen hawwe kinne*.

It giet yn boppesteand foarbyld hieltyd om it oansjen; it oansjen is it kearntiidwurd dat hieltyd weromkomt. Help helptiidwurden wurdt brûk om beskate nuânses of fariaasjes mei oan te jaan. Yn in sin mei mear tiidwurden stiet it kearntiidwurd nei it lêste wurd dat gjin tiidwurd is. Dat wol sizze dat it, yn gefal fan in tiidwurdgroep mei mear as ien tiidwurd, foaroan stiet yn dy tiidwurdgroep.

## Tiidwurdlike begripen
* ynfinityf: *rinne*
* persoansfoarm: *do rinst, wy rûnen*
* ôfslutend mulwurd: *rûn*
* fuortsettend mulwurd: *rinnend*
* doelfoarm of n-foarm: *(te) rinnen*		
* hjittende wize: *rin*
* notiid: *wy rinne*
* doetiid: *wy rûnen*

## Tiid
Yn hast alle talen kinne tiidwurden yn in notiid of in doetiid stean:
* Unfolsleine notiid: *ik rin*
* Folsleine notiid: *ik ha rûn*
* Unfolsleine doetiid: *ik rûn*
* Folsleine doetiid: *ik ha rûn
* Unfolsleine kommende dantiid: *ik sil rinne*
* Folsleine kommende dantiid: *ik soe rûn ha*
* Unfolsleine diene dantiid: *ik soe rinne*
* Folsleine diene dantiid: *ik soe rûn ha''

## Keppeling om utens
* 
* Fryske Tiidwurden
Helptiidwurd

In **helptiidwurd** wurdt brûkt om in nuânse of fariaasje oan it kearntiidwurd te jaan.

It Frysk hat de neikommende helptiidwurden:

# Helptiidwurden fan tiid
# Helptiidwurden mei *te*: *lykje , skine, blike, sitte, stean, hingje, rinne*.
# Helptiidwurden sûnder *te*: *lykas kinne, moatte, meie, litte, sille*.

Fan de helptiidwurden mei en sûnder *te* kin in grut ferskaat oan betsjuttingsnuânses útdrukt wurde.

* Mei *sille, gean, komme* en *begjin* yn kombinaasje mei *te* wurdt in hanneling/wurking/tastân begûn of giet oan yn de neiste takomst.
* Mei *bliuwe* yn kombinaasje mei *te* wurdt in hanneling/wurking/tastân trochgeand, of it duorret langer.
* Mei *stean*, *lizze, hingje* en *sitte* yn kombinaasje mei *te* wurdt ek in hanneling/wurking/tastân oanjûn.
* Mei *dwaan* en *litte* docht in hanneling/wurking/tastân him foar.
* Mei *meie, moatte, kinne* en *wolle* wurdt in winsklikheid, wierskynlikheid as mooglikheid útdrukt.
* Mei *sille*, as dat net dúdlik nei de takomst wiist, wurdt meast in wierskynlikheid of in ûnwierskynlikheid útdrukt, of oanjûn dat eat net sa west hat.

## Keppeling om utens
*
Ruth van Royen

**Ruth van Royen** (1959) is in byldzjend keunstner út Warffum.

Se krige har oplieding oan de Akademy foar Bylzjende Keunsten yn Grins fan 1983 - 1988. Hja krige ûnder oaren les fan Matthijs Röling en Diederik Kraaijpoel.

Underwerpen bine benammen stillibbens en selsportretten. As bern wie se fassinearre troch lytse foarwerpen. Dy waarden letter faak ûnderwerp fan har stillibbens. Nei in perioade fan wurkjen yn wasco, filtstift en potlead gie se oer op oaljeferve. Troch oandwaning en fernuvering stribbe se hieltiten mear nei de ienfâld. Dy ienfâld sit ek yn it lytse it nederige en it fergonklike. 

Wurk fan Ruth van Royen sit in kolleksjes fan particuliere sammelders yn binnen- en bûtenlân.

Eksposysjes fan har wienen ûnder oare te sjen yn Galerie Wiek XX, ( Nieuweschans ) en galery Mokum ( Amsterdam ) en galery Zofier yn Nijskoat.
Hilda Snoeijer

**Hilda Snoeijer** (Dedemsvaart, 12 jannewaris 1960?) is in byldzjend keunstner en learares út Ljouwert.

Se groeide op yn de provinsje Drinte. Har ynspiraasje komt fuort út de lânskippen, beammen en bisten, dy't se by har thús en op har reizen sjocht.
Hja brûkt faak houtskoal om details en kenmerken fan har ûnderwerpen oer te bringen.

Wurken fan har binne te sjen yn it Möhlmann Museum (Appingedam). Eksposysjes fan har wienen yn galery Mebius ( Noordhorn )
Keninkryk Astuerje

It **Keninkryk Astuerje** wie de earste kristlike steat op it Ibearyske skiereilân nei de islamityske ynvaazje fan Spanje dêr't it Fisigoatyske keninkryk by te fal kaam troch de nederlaach fan kening Roderik yn de Slach by Guadalete.

## Oprjochting
Astuerje waard nei de ynfal fan de Moaren yn 711 it plak dêr't de Fisigoaten nei útwike en in nij keninkryk stifte, de widze fan it takomstige Keninkryk Kastylje. Sûnt de 10e iuw, ûnder bewâld fan de Astueryske foarsten, feriene mei Léon, is sprake fan in Keninkryk Léon. Sûnt 1388 wie Prins fan Astuerje de titel fan de Kastyljaanske, letter Spaanske, kroanprinsen.
Peter Sterkenburg

**Peter J. Sterkenburg** (Harns, 15 desimber 1955 - Surch, 2000) wie in maritym skilder út Surch.

## Libben en wurk
Peter Sterkenburg wie autodidakt. Nei de middelbere skoalle, dêr't er al útblonk yn tekenjen siet er in blauwe moandei op de keunstakademy Ubbo Emmius yn Ljouwert. Omdat er him net fine koe yn de abstrakte keunst fan doe gie er fan de oplieding ôf en ûntwikkele in eigen styl. Syn earste jierren as skilder foelen net ta. Syn searjewurk wie folslein kommersjeel, mar hy learde der wol skilderjen en it mingen fan kleuren mei. In buorman frege him ris om in skilderij mei skippen út de Gouden Iuw te skilderjen. It wurkjen mei loften, skippen en wetter krige him yn de besnijing en syn earste wurken hawwe dan ek in soad fan eartiidse skilders as Jan van Gooyen en Ludolf Backhuysen. 

Yn 1991 falt it each fan de KLM-manager út Hongkong op syn wurk. Omdat de KLM har destiids ynsette foar Nederlânske keunstners wurdt Sterkenburg útnûge om yn Hongkong te eksposearjen. Hy ferkocht omraken skilderijen op syn tentoanstelling dêr. Neidat er yn Hongkong west hie feroaren syn wurken. Der kaam mear de klam te lizzen op ljocht en tsjuster. Letter folgen noch eksposysjes yn Kuala Lumpur, Singapore, Jakarta en Sydney. Hy waard ek yn Nederlân sa bekend dat er yn opdracht in doek fan sân meter skildere mei VOC-skippen op it IJ by Amsterdam foar VFD (it arsjitekteburo dat de cruiseskippen fan de Holland America Line ynrjochte). Dit wurk hat er net ôfmeitsje kind, hy stoar, mar 44 jier âld op de dei foar Peaske yn 2000. 

Wurk fan him is yn stock by De Molensteen, Keunsthannel en Keunstútlien yn Hoarn. Wurken fan Sterkenburg binne ûnder oaren oankocht troch Donald Trump, de Holland Amerika Lijn, Smit Internationale en de Stifting Maritym Erfgoed.
De ‘Stifting Maritime Skilderijen Peter J. Sterkenburg’ hâldt in argyf by fan it wurk fan de keunstner. 

In tentoanstelling fan syn wurk is hâlden yn 2004 troch it Westfrysk Museum yn Hoarn yn Noard-Hollân.

## Galery

7106 Reddingboot Carlot 06.jpg|Rêdingsboat Carlot.
7105 Haven van Sydney05.jpg|Haven fan Sydney.
7102 Tjalken bij windstil weer 03.jpg|Tsjalken by rêstich waar.
Ships in Victoria Harbour Hong Kong.jpg|Skippen yn Victoria Harbour, Hongkong
Jan Velthuis

**Jan Velthuis** (1949) is in byldzjend keunstner út Grins. Syn eigen Keunstromte Watervast sit oan de Westersingel yn de stêd Grins. Mei syn frou, de akwarelliste Riny Bus, makket er diel út fan de ’Noardlike Akwarellisten’. Farrend mei syn boat Mars jout er workshops op lokaasjes as De Wieden en it Waad. 

Syn oplieding krige Velthuis oan de Tekenakademy yn Tilburg en Akademy Minerva yn Grins. Ynspiraasje krijt er by it silen op de Waadsee en de Iselmar. Leafst makket er akwarellen dêr't er syn passy foar wetter it bêste yn útdrukke kin. Underwerpen binne faak it drûchfallen Waad, de ivich feroarjende loftpartijen en skippen yn de haven. It giet him net sasear om it krekt wer te jaan wat er sjocht. Yn grutte halen set er syn wurk op. Mei in pear streken en kontoeren wit er de skippen de hoarizon of kaden wer te jaan. Dêrnei skilderet er wiet yn wiet syn yn elkoar oerrinnende kleurflakken. Omdat it úteinlike skilderij trochskinend en sykheljend wêze moat lit er mei opsetsin stikken fan it akwarelpapier ûnbeskildere.  

Wurk fan him is yn kolleksjes fan partikulieren, samlers en bedriuwen yn Nederlân, Dútslân en Belgje en ferskate SBK-ynstellingen.
Publikaasjes hawwe stien yn it Nieuwsblad van het Noorden, Ljouwerter Krante, Volkskrant en Telegraaf.
Fierders wie der in telefyzjepresintaasje yn it programma *Wat is er aan de hand*. ('Skilderje op it waad')
Klaas Werumeus Buning

**Klaas Werumeus Buning** (Warkum, 20 febrewaris 1955 - Pitersbierrum, 27 novimber 2022) wie in byldzjend keunstner út Pitersbierrum. 

Syn oplieding krige hy oan de Frije Akademy (1983-1985) en de Keninklike Keunstakademy yn De Haach. Tusken 1987-1992 die er in jûnsoplieding oan de Keninklike Akademy foar Byldzjende Keunsten en wurke as bibletekaris en dosint kreative foarming yn de straffinzenis fan Scheveningen. Nei 1993 is Werumeus Buning semi-profesjoneel keunstner. Hy wurket dan ek mei geastlik en lichaamlik beheinde minsken yn in gesinsferfangend tehús yn Ljouwert. Boppedat is er begelieder/coach fan ferskate skildersgroepen yn Fryslân. Sûnt 2003 wie hy selsstannich keunstner.

Werumeus Buning wie bekend om syn ôfbylding fan minsken yn ynterieuren en om syn bisten. Buning siket nei de ferbylding, iet is eins in ferheftige werjefte fan de werklikheid sa't hy dy sjocht. Faak sit der wat betsjoenends of humoristysk yn. De lêste tid skildert er ek lânskippen. Dy besteane bytiden út skilderijen mei in streekje lân oan de ûnderkant en de rest fold mei wolkens. Oare ûnderwerpen binne bisten, planten en tunen, portretten, katedralen en lichems.
 
Eksposysjes fan syn wurk wienen te sjen yn de galerys Zofier (Nijskoat), Artemisia (Ljouwert), Mebius (Noordhorn), Twee Pauwen (De Haach) en yn Museum Möhlmann (Appingedam). Wurk is oankocht troch ING Bank, gemeente Nijefurd, gemeente Heerde en Universiteit Grins, it Karmelkleaster yn Drachten, it Frysk Museum (Ljouwert) en it Drintsk Museum (Assen).
775

## Foarfallen
* simmer - Karel de Grutte ûndernimt yn it ramt fan syn Sakse-oarloch in twadde fjildtocht tsjin 'e opstannige Saksen. Hy wit oan 'e Wezer ta troch te kringen.
* 14 septimber - Keizer Konstantyn V fan it Byzantynske Ryk komt te ferstjerren ûnder in fjildtocht tsjin 'e Bulgaren. Syn soan Leo&nbsp;V folget him op.
* *sûnder datum* - Alpin II folget Ciniod&nbsp;I op as kening fan de Pikten. 
* *sûnder datum* - De sindeling Willehad tsjocht de Lauwers oer nei Easterlauwersk Fryslân en de dêroan grinzgjende Sakselannen.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Rotrudis, Frankysk prinsesse (dochter fan Karel de Grutte) († 810)

## Ferstoarn
* 14 septimber - keizer Konstantyn V fan Byzantium (* 718)
* 6 oktober - kalyf Al-Mansoer fan it Ryk fan de Abbasiden, stifter fan Bagdad (* 714)
;*datum ûnbekend*
*Gregoarius fan Utert, Frankysk abt en sindeling (* 700)
777

## Foarfallen
* It Iemlân komt yn besit fan de Utertse Tsjerke. De gou Flethite begjint syn betsjutting te ferliezen.
* De Saksyske lieder Widukind flechtet nei it hof fan kening Sigfred fan Denemark.
* Karel de Grutte besit in palts yn Nymwegen.
* Karel de Grutte hâldt in gearkomst fan ryksgrutten yn Paderborn, yn it koart dêrfoar ferovere Saksen. Hy stelt de abt fan Fulda Sturmius oan om it bestjoer fan it gebiet te herfoarmjen
* Liudger begjint syn missywurk yn Dimter.
* De wali fan Barselona Sulaiman reizget nei Paderborn om de help fan Karel de Grutte yn te roppen.
* Sindeling Gustavus Forteman bout de earste Kristentsjerke yn Fryslân, de dom fan Almenum.

## Berne
* Karlmann, soan fan Karel de Grutte, as „Pippyn“ kening fan Itaalje († 810)

## Ferstoarn
778

## Foarfallen
* Karel de Grutte fecht tsjin de Moaren yn Spanje. Ridder Roland stjert yn in Baskyske mûklaach.  
* Widukind komt werom út Denemark nei Saksen.
* De Saksen meitsje gebrûk fan de ynfal fan Karel de Grutte yn Spanje om yn opstân te kommen.
* Tibet en Siam fallen tegearre Sina yn Sichuan oan.

## Berne
* Loadewyk I de Fromme

## Ferstoarn
* Roland (ridder), Frankysk legeroanfierder yn de Slach fan de Roncesvaux-Pas
776

## Foarfallen
* Nei in kriichstocht yn Itaalje moat Karel de Grutte werom gean, omdat de Saksen syn fort by Eresburg ferneatige hienen.
* Keizer Leo IV ûnderdrukt in opstân fan syn styf-bruorren en kiest dêrmei de kant fan syn soan Konstantyn VI.
* De Franken geane troch mei harren fjildtocht yn Saksen en geane sa tekear dat de bewenners har oerjouwe.

## Berne

## Ferstoarn
779

## Foarfallen
* Offa fan Mersia ferslaat Cynewulf fan Wesseks en nimt Bensington yn.
* De stêd Vilvoorde yn Belgje wurdt foar it earst neamd as Filfurdo yn in dokumint wêryn it domein oan de abdij fan Chèvremont skonken wurdt.
## Berne

## Ferstoarn
* Walburga, non yn it kleaster fan Heidenheim
780

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Konstantyn VI wurdt mei njoggen jier Byzantynsk keizer, mei syn mem Irene as regintesse en mei-keizerinne.
* *sûnder datum* - De stêd Osnabrück wurdt (wierskynlik dit jier) stifte troch Karel de Grutte.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Freark fan Utert, Frysk sindeling en biskop († 838). *(Jiertallen ûnwis)*
*Rabanus Maurus, Frankysk aartsbiskop, dichter en skriuwer († 856)

## Ferstoarn
* 6 febrewaris - Relindis fan Maasiik, Frankysk abdisse (* 695)
Engelen

**Engelen** is in Geldersk regintelaach dat yn 1816 adele waard.
Bekend waarden:
* Jonkhear Danjel Engelen, (1791 - 1857), waard yn 1813 amtner yn Snits en yn 1838 kantonrjochter op It Hearrenfean. De Engelenfeart is nei him neamd.
* Willem Engelbart Engelen, (1817 - 1879) , soan fan Danjel Engelen, waard yn 1840 siktaris fan en yn 1851 boargemaster fan Ljouwerteradiel. Yn 1853 waard er lid fan de Twadde Keamer en yn 1854 lid fan Deputearre Steaten. Syn soannen ferlieten Fryslân.
781

## Foarfallen
* Karel de Grutte easket fan hartoch Tassilo III fan Beieren dat hy de eed fan trou oan de Pippyn de Koarte fan 757 nij ôfleit. De wjerstribbige hartoch stimt ta om nei Worms te kommen, maar easket útwikseling fan gizelders om syn feilichheid te garandearjen.
* Karel stiftet it dielkeninkryk Akwitaanje en jout it oan syn soan Loadewyk. Hy krijt de taak de grins mei it Spanje fan de moslims te befeiligjen.

## Berne

## Ferstoarn
Hayke Haanstra

**Hayke Haanstra** (Bûtenpost) wie in 18e iuwske keapman-mûnder yn Ljouwert. 

As rekkenmaster joech hy it in soad brûkte *Vernieuwde Cijfferinge* fan mr. Willem Bartjens út (1745-1746).

## Keppelings om utens
* Hayke Haanstra yn it biografischportaal.nl
* ''De vernieuwde cyfferinge''
783

## Foarfallen
* Mauregato fan Astuerje folget Silo op as kening fan Astuerje.
* Karel de Grutte ferslaat de Saksen yn de slach by Detmold en de slach oan de Hase.
## Berne

## Ferstoarn
* 30 april - Hildegard, tredde frou fan Karel de Grutte en kleasterstiftster
* 12 july - Bertrada, frou fan Pippyn III
* Koning Silo fan Astuerje
786

## Foarfallen
* Der wurdt yn Konstantinopel in konsily belein, mar it wurdt troch soldaten fersteurd.
* Beortrik wurdt kening fan Wesseks.

## Berne

## Ferstoarn
* Synewulf, kening fan Wesseks
* Redbad II, soan fan Aldgillis III; de Franken kinne it gânse Fryslân anneksearje.
787

## Foarfallen

* simmer - Hartoch Tassilo III fan Beieren wegeret en gean nei Worms ta om dêr in eed fan trou oan Karel de Grutte te swarren. Dyselde falt dêrop Beieren binnen mei in Frankysk leger. Tassilo wurdt ferslein en kriichsfinzen nommen.
* 3 oktober - Hartoch Tassilo III fan Beieren leit yn Lechfeld, by Augsburg, dochs noch in eed fan trou oan Karel de Grutte ôf. Beieren ferliest hjirmei syn ûnôfhinklikheid. 
* oktober-novimber - Ljutberga, de frou fan hartoch Tassilo III fan Beieren, besiket de stipe te krijen fan 'e Pannoanyske Avaren foar in nije opstân. Dêrop lit Karel de Grutte Tassilo, Ljutberga en harren bern libbenslang yn it kleaster opslute, wêrmei't it Beierske hartochslaach fan 'e Agilolfingen útstjert.

## Berne
* 10 augustus - Abû Masjar al-Balchi, Perzysk astrolooch, astronoom en filosoof († 886)

## Ferstoarn
* 26 augustus - hartoch Arechis II fan Benevento (* 7??)
;*datum ûnbekend*
*Willibald fan Eichstätt, Angelsaksysk biskop en sindeling (* 700)
Palmpeaske

**Palmpeaske**, ek wol **Palmsnein** neamd, is de lêste snein fan de festeltiid, dêrmei de snein foar Peaske, fan âlds de twadde snein fan de Passytiid, mar benammen wichtich as de earste dei fan de Goede Wike. Op Palmsnein wurdt de blide yntocht fan Jezus Kristus yn Jeruzalim fierd. 

Sûnt C. v.d. Graft yn 1906 in ûndersyk ynstelde nei gebrûken op Palmpeaske is de omgong mei fersierde palmpeaskes (*palm*, *palmsondach*, *palmpaosien*) yn Fryslân op in soad plakken ferdwûn. Tradisjoneel bestiet it noch yn Akkrum en yn doarpen fan Weststellingwerf. Nei de Twadde Wrâldoarloch is besocht it Palmpeaskerinnen yn te fieren of opnij mei te begjinnen wêr't safolle mooglik by de tradysje oansluten wurdt.

Op Palmpeaske waard op de Aldebiltdyk en by de Swarte Haan koaitsjetipele, organisearre troch de kastleins.

## Keppeling om utens
*
Finger

In **finger** is in útstekkend part fan de hân fan in minske of de foarpoat fan guon bisten. De hân fan in minske hat ornaris fiif fingers, tomme, wiisfinger, mulfinger, ringfinger en pinke. Mei twa hannen hat in minske tsien fingers.

## Bou
Fjouwer fan de fingers lizze njonken elkoar, en hawwe trije keatsjes. De tomme stiet los fan de oare fingers en hat mar twa keatsjes. De fingers mei trije keatsjes kinne foar grip brûkt wurde, om dy altiten om rannen hinne bûchd wurde kinne. Dat jildt foar in tomme net, mar dy kin sa draaid wurde dat dy tsjin de oare fingers oer komt te stean. Trochdat de sterkste spieren fan de fingers de tomme dan tsjin de oare fingers oan drukke kin, kin in minske sa maklik saken oppakke en fêsthâlde.

## Fingernammen
De fingers hawwwe yn de bernewrâld ek Fryske nammen, lykas fan pink nei tomme:
**lytse pink, gouden ring, âldemoer(beppe), poatsjeslikker, luzeknipper*
of oars, fan tomme nei pink:
* *Tûmke, Filemûmke, Klaas Hamke, Piter Tsjamke, Lytse poes*
en ek wol:
**Dy hat yn de sleat sitten, dy hat him derút holpen, dy hat him in skjin himd oan dien, dy hat him op bêd lein en dy hat him goenacht sein*. Ek fariaasjes komme foar.

## Keppeling om utens
*