open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jeltje van der Werf

**Jeltje van der Werf** (Feanwâlden, 29 jannewaris 1852 – Feanwâldsterwâl, 6 desimber 1934) wie in Fryske   koartebaanrydster.

Se ried har earste wedstriid yn 1870 yn Dokkum. Har earste wedstriid wûn se yn 1871 yn Aldtsjerk. In wike letter wûn se yndividueel yn Aldtsjerk en op 'en nij yn Ljouwert. Se hat dêrnei noch ferskate wedstriden wûn. Doe't se 24 wie, waard se de fluchste frou neamd. Yn dy snuorje troude se ek. Mar tweintich wiken nei it houlik ferstoar har man. As widdo wûn se mear as tûzen gûne oan prizejild en in pear prestizjeuze wedstriden. 
Van der Werf boaske fannijs yn 1887 oan Auke Bosma. It pear krige in soan en in dochter.

Se die noch mei doe't hja 43 jier en al beppe wie. Se wenne yn dy tiid yn Feanwâlden. Doe't sy 60 jier wie, foel se by it reedriden. De blessuere wie earnstich en se moast in jier lang mei in stôk rinne.
Pietje Feitsma

**Pietje Hornstra-Feitsma** (Hilaard, 9 desimber 1918 - It Hearrenfean, 14 april 1991) wie in Fryske koartebaan reedrider. Neffens it oarspronklike register waard Feitsma berne yn Hilaard, mar J.H. Rijpkema neamt Dronryp as berteplak. 

Se ried har earste wedstriid op 6 desimber 1933 doe't se 14 jier wie yn har wenplak Dronryp. Se wûn de earste priis (f 40, - ) foar Tryntsje Terpstra en har trije jier âldere suster Loltje. Op 17 desimber fan datselde jier wûn se de sulveren medalje op de Nederlânske kampioenskippen koartebaanriden yn Wergea , dêr't se de finale fan Grytsje Bijlsma ferlear . 

Har pake Feitsma fan Deinum wie ek in hurdrider dy't yn 1865 en 1866 yn de prizen foel. Neist har suster Jeltsje wûn ek har broer Age (berne yn 1918; emigrearre nei de Feriene Steaten) prizen yn 1918. 

## Prestaasjes
Unfolsleine list:

;1933–34
:1e priis (f 40,-) - 6 desimber 1933 yn Dronryp
:4e priis (f 5,-) - 9 desimber 1933 yn Huzum
:2e priis (f 20,-) - 10 desimber 1933 yn Stiens
:1e priis (f 25,-) - 11 desimber 1933 yn Britswert
:3e priis (f 15,-) - 14 desimber 1933 yn Wolvegea
:1e priis (f 15,-) - yn Dearsum
:1e priis (f 50,-) - 16 desimber 1933 yn Rie
: 17 desimber 1933 Nederlânske nasjonale kampioenskippen yn Wergea
::2e priis (f 45,- & medalje)
::Fluchste race
:2e priis (f 60,-)- 18 desimber 1933 yn Berltsum (achter Grietje Bijlsma, foar Sjoukje Bouma)

;1935-36
:2e priis (f 25,-) - 21 desimber 1935 yn Hurdegaryp, klasse A, 6 dielnimmers (efter Marie v. d. Duim-De Groot)
Sûkerpûdsje

In **sûkerpûdsje** is in papieren pûdsje mei in pear gram sûker dat yn de hoareka by in bakje kofje of tee optsjinne wurdt om it swieter te meitsjen.

It sûkerpûdsje waard mids jierren '40 útfûn troch de Amerikaan Benjamin Eisenstadt (1906 – 1996), de oprjochter fan Cumberland Packing, benammen bekend as de fabrikant, distributeur en marketeer fan Sweet 'N Low. Eisenstadt wie arbeider yn in teepûdsjefabryk west en hie in soad argewaasje fan syn taak om alle sûkerhâlders yn syn kafetaria yn Brooklyn by te foljen en te ûntstopjen. Hy frege gjin patint oan op it idee en ferlear merkoandiel nei diskusjes mei gruttere sûkerbedriuwen. 

De foarm fan in sûkerpûdsje kin plat of silinderfoarmich wêze. Tsjintwurdich binne der hieltyd mear silinderfoarmige pûdsjes (de saneamde ‘sugarsticks’) om’t dy út minder papier makke wurde kinne. Yn 2010 is de *Vilans Ynnovaasjepriis* wûn troch in studint dy’t in sûkerpûdsje ûntwurpen hat mei in skeane hals, sadat  it iepenskuorren en útstruien makliker is.

Yn Nederlân waard it yn de  rin fan de fyftiger jierren gebrûklik foar hoareka en bedriuwen om in sûkerpûdsje meitsje te litten, mei opdruk fan in eigen tekst en sa no en dan in (meast tekene) ôfbylding. Sûnt om ende by 1958 oant fier yn de jierren santich wie it meitsje litten fan in eigen sûkerpûdsje foar elts bedriuw ûnûntkomber.

Der waard in ferskaat fan tsientûzenen ferskillende sûkerpûdsjes makke, benammen troch fabrikanten Van Oordt (Rotterdam / Oud-Beijerland), Pluijgers (Arnhim), Puttershoek (Puttershoek) en FG (Grins). It sammeljen fan sûkerpûdsjes waard in raazje. Yn de sechtiger jierren wiene der yn Nederlân tûzenen samlers.

Ein 2000 waard in klup fan sûkerpûdsjesamlers yn Nederlân oprjochte, de *Club van  Suikerzakjesverzamelaars*. It die bliken dat der ferlet wie fan in sintraal  platfoarm foar kontakt en it ruiljen fan pûdsjes. Yn 2017 wie it ledetal yn Nederlân sa’n 120. It meitsjen fan in (digitale) katalogus fan Nederlânske sûkerpûdsjes  is ien fan de doelstellingen fan de klup.

Yn Frankryk, Itaalje,  Dútslân, Portugal, Grut-Brittanje, Tsjechië en Spanje binne al soartgelikense ferienings foar glykofily, sa as de Club des Glycophiles Français, de UK Sucrologist  Club en Der Zuckersammler-Klub Deutschlands & Freunde.

De wittenskiplike namme  foar it sammeljen fan sûkerferpakkingen is *glykofily* (Gryksk: glukus = swiet).

## Keppeling om utens
* Klup fan Sûkerpûdsjesamlers yn Nederlân
Weird fiction

**Weird fiction**, Ingelsk foar "nuvere fiksje" (útspr.: [wiːɹd ˈfɪkʃən], likernôch: "ûiird fik-sjun"), is in subsjenre fan spekulative fiksje dat ûntstie oan 'e ein fan 'e njoggentjinde en it begjin fan 'e tweintichste iuw. It wurdt ornaris ta fantasy of ta horror rekkene. Weird fiction wegeret tradisjonele antagonisten út dy sjenres, lykas spûken, fampieren en wearwolven, te brûken, of ynterpretearret sokke wêzens op in radikaal oare manear as gebrûklik is. Beskriuwers fan it ûnderwerp weird fiction, lykas China Miéville, brûke soms 'it tentakel' as symboal foar it hiele subsjenre. It tentakel is nammentlik in soarte lichemsdiel dêr't de meunsters út 'e Jeropeeske folkloare ornaris net oer beskikke, mar dat faak wol oan 'e meunsters tafoege waard dy't betocht binne troch skriuwers fan weird fiction, lykas William Hope Hodgson, M.R. James en H.P. Lovecraft. Weird fiction besiket net selden om 'e lêzer behalven eangst ek ûntsach fiele te litten foar de fiktive wêzens. Hoewol't de term weird fiction foar it meastepart brûkt wurdt as in histoaryske omskriuwing foar literatuer oant de 1930-er jierren, wurdt de oantsjutting sûnt de 1980-er jierren ek yn tanimmende mjitte brûkt om spekulative fiksje te omskriuwen dy't eleminten út sawol horror as fantasy as ek science fiction omfiemet.
Yrreligy

**Yrreligy** (fan it Frânske *irréligion*, dat foar it earst brûkt waard yn 1527) is de ôfwêzigens of it fersmiten fan religy, of ûnferskillichheid of fijannigens dêrfoaroer. It omfettet non-teïstyske streamings lykas it ateïsme, agnostisisme, sekulier humanisme, eatisme, apateïsme en antyteïsme. 

Yrreligy kin ek beskate foarmen fan it leauwen yn God of goaden omfetsje, ôfhinklik fan 'e sosjaal-religieuze kontekst. Sa waard it deïsme ûnder de Ferljochting yn it achttjinde-iuwske Jeropa beskôge as it hichtepunt fan yrreligy, wylst it eins in foarm fan teïsme is. Yn it hjoeddeistige East-Aazje is de term foar "yrreligy" 無宗教 (Sineeske translit.: *wú zōngjiào*; Japanske translit.: *mu shūkyō*), wêrmei't de mearderheid fan 'e befolking himsels identifisearret. Dy term ymplisearret lykwols inkeld it net oansletten wêzen by ien fan 'e ynstitúsjonalisearre religyen (lykas it boedisme of it kristendom), en net needsaaklikerwize it net hawwen fan in religieus leauwe.

Neffens in wrâldwiid ûndersyk fan it Pew Research Center út 2012, wêrby't de sitewaasje yn 230 ûnderskate lannen en territoaria ûnder de lûp nommen waard, soe 16% fan 'e wrâldbefolking himsels net ta in religy rekkenje (en dus oantsjut wurde kinne as 'yrreligieus'), wylst 84% him wol mei in bekate religy identifisearret. Yn absolute sifers komt it tal yrreligieuzen dêrmei wrâldwiid út op 1.120.000.000 of goed 1,1&nbsp;miljard minsken. Nei ferwachting sil dat oantal tsjin 2060 tanommen wêze mei sa'n 35&nbsp;miljoen, mar relatyf sjoen sil it oandiel yrreligieuzen yn 'e wrâldbefolking ôfnimme ta 13% om't it religieuze diel fan 'e wrâldbefolking flugger groeie sil. Neffens transkulturele stúdzjes komt dat om't it hawwen fan in religy it bertesifer stimulearret, wylst yrreligy of sekularisme it bertesifer krekt bedimmet.

## Sjoch ek
*agnostisisme
*ateïsme
*religy
Tsjinstelde (logika)

Yn 'e logika is **tsjinstelde** de beneaming foar de relaasje tusken twa proposysjes (foarstellen) as dy net allebeide wier wêze kinne. Dit is in wetmjittichheid dy't jildt foar de A- en E-proposysjes fan aristoteliaansk logikafjouwerkant. Bygelyks: as de A-proposysje is: "eltsenien is oprjocht", en de E-proposysje is: "eltsenien is ûnoprjocht", is dúdlik dat dat inoars tsjinstelden binne, om't se net allebeide tagelyk wier wêze kinne. Òf de A-proposysje is wier en E-proposysje net, òf de E-proposysje is wier en de A-proposysje net. Mar it is fansels ek mooglik dat beide proposysjes ûnwier binne, wat yn dit foarbyld it gefal is. Want net eltsenien is oprjocht en ek net eltsenien is ûnoprjocht.
Igigi fan Akkad

**Igigi** wie, neffens de *[[Sûmearyske Keningslist]]*, de sechsde kening fan it Akkadyske Ryk, dy't nei it ferstjerren fan Sjar-Kali-Sjarri yn 2193&nbsp;f.Kr. op 'e troan kaam. Oer him is frijwol neat bekend. Neffens deselde boarne wie hy ien fan fjouwer rivalisearjende troanpretendinten (de oaren wiene Ilûlû, Imi en Nanûm), dy't inoar bestrieden yn in trijejierrige tiid fan gaos yn it ryk. Dy snuorje is ek wol karakterisearre as in ynterregnum. Igigi waard yn 2192&nbsp;f.Kr. opfolge troch Imi, mar oan 'e dusoarder kaam pas in ein doe't Dûdû yn 2189&nbsp;f.Kr. oan 'e macht kaam.
Nanum

"**Nanum**" of "**Nanûm**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*Nanûm fan Akkad, in kening fan it Akkadyske Ryk dy't, rekkene neffens de Middellange Gronology, yn 2191 f.Kr. op 'e troan kaam
*Nanum (Queenslân), in plak yn 'e Australyske steat Queenslân
**Nanum Kodeeswaran*, de Tamylske titel fan 'e Britske film út 2008 *[[Slumdog Millionaire]]*
*Nanum (font), in lettertype fan Unicode dat spesjaal ûntwurpen is foar it werjaan fan Koreaansk skrift
*''Nanum'' (skaai), in skaai fan fossile heterokonten (in wichtige groep fan eukaryoaten)
Tsjinstelde (taalkunde)

Yn 'e taalkunde is **tsjinstelde** de oantsjutting foar de relaasje tusken twa wurden of groepen fan wurden dy't persiis de omkearde betsjutting hawwe. Foarbylden binne: "lang" en "koart", "net" en "wol", "boppe" en "ûnder", "east" en "west", "hiere" en "keapje", ensfh. Faak hawwe wurden mear as ien tsjinstelde. It tiidwurd "hiere" is bgl. it tsjinstelde fan "keapje", mar op deselde wize ek fan "liene" en op in oare wize ek fan "ferhiere". Guon wurden binne homonimen, dy't in ynterne tsjinstelling hawwe: bgl. it tiidwurd "leare", dat sawol "ûnderwize" betsjutte kin as "kennis opdwaan". In stylfiguer dat gebrûk makket fan taalkundige tsjinstellings, is de litotes, dy't omskreaun wurde kin as befêstiging fan eat dat men net seit troch ûntkenning fan it tsjinstelde: "dat gie net sa min" (betsjut: "dat gie poerbêst") of "it smakke net ferkeard" (betsjut: "it wie hearlik").
Ilûlû

**Ilûlû** of **Elûlû** wie, neffens de *[[Sûmearyske Keningslist]]*, de njoggende kening fan it Akkadyske Ryk, dy't yn 2190&nbsp;f.Kr. op 'e troan kaam. Oer him is frijwol neat bekend. Neffens deselde boarne wie hy ien fan fjouwer rivalisearjende troanpretendinten (de oaren wiene Igigi, Imi en Nanûm), dy't inoar bestrieden yn in trijejierrige tiid fan gaos yn it ryk. Dy snuorje is ek wol karakterisearre as in ynterregnum. Ilûlû wie de opfolger fan Nanûm, en waard yn 2189&nbsp;f.Kr. sels opfolge troch Dûdû. Dêrmei kaam in ein oan 'e dusoarder yn it Akkadyske Ryk.

Hoewol't der frijwol gjin boarnemateriaal of oar bewiis oerlevere is út it koarte regear fan Ilûlû yn 'e iere twaentweintichste iuw&nbsp;f.Kr., is dúdlik dat it ynterregnum gearfoel mei grutte ynvaazjes yn Mesopotaamje fan 'e Gûtjers, in folk út it Sagrosberchtme fan wat no westlik Iraan is. Yn dy kontekst is troch ferskate argeologen en histoarisy suggerearre dat Ilûlû deselde wêze kinne soe as de Gûtyske kening Elûlmesj, dy't krektlyk bekend is út 'e *Sûmearyske Keningslist*.
Kanon (kultuer)

Mei in **kanon** wurdt it gehiel fan teksten, bylden, keunstwurken en foarfallen bedoeld dat it referinsjeramt is fan in dielde kultuer of religy. Etymologysk komt it wurd fan it Aldgrykske κανών, ‎*kanṓn*, dat "mjitstêf" of "standert" betsjut. It byhearrende eigenskipswurd is 'kanonyk'.

It idee fan in kanon is kontroversjeel. Neffens guons is de kanon fan grutte masterwurken yn de literatuer konservatyf en ûnferoarlik, wat kulturele fernijing behinderet. De masterwurken wurde tefolle bewûndere en op in fuotstik setten, wêrtroch't krityske stúdzje te min romte kriget. De kanon soe elitêr wêze, ûnderdiel fan de 'high culture'. De filosoof en sosjolooch Pierre Bourdieu wol ha dat de kanon foar de elite it middel by útstek is om him te ûnderskieden. 

## Religy
Yn religieus opsicht wurde mei de term 'kanon' bepaalde religieuze boekwurken oantsjutten dy't troch de betreffende godstsjinsten as hillich beskôge wurde, bygelyks de Tenach foar it joadendom, de Bibel foar it kristendom en de Koran foar de islam.

## Sjoch ek
* Kanon fan de Fryske skiednis
Snow White and the Seven Dwarfs (film út 1937)

**Snow White and the Seven Dwarfs** is in Amerikaanske tekenfilm fan Walt Disney. De film basearre op it bekende mearke *[[Sniewytsje]]*. De film waard útbrocht op 21 desimber 1937.
The Little Mermaid (film út 1989)

***The Little Mermaid*** is in Amerikaanske tekenfilm út 1989. De film, de 28e jûnfoljende tekenfilm dy't makke waard troch de Walt Disney Feature Animation, stie ûnder rezjy fan Ron Clements en John Musker. De film is loskes basearre op it mearke *[[De Lytse Wetterfaam]]* fan Hans Christian Andersen.

*The Little Mermaid* waard útbrocht op 17 novimber 1989. Yn 2000 kaam in ferfolch op de film út ûnder de namme *[[The Little Mermaid II: Return to the Sea]]*.
Wilhelmina fan Prusen (1751-1820)

**Frederica Sophia ''Wilhelmina'' ** (Berlyn, 7 augustus 1751 — Paleis It Loo, 9 juny 1820), prinsesse fan Prusen, wie de frou fan erfsteedhâlder prins Willem V fan Oranje-Nassau.

## Bern
Prinsesse Wilhelmina en steedhâlder Willem V krigen de neifolgjende bern:
* nammeleaze soan (23 maart 1769 - 24 maart 1769)
* Louise (1770-1819)
* nammeleaze soan (deaberne op 6 augustus 1771)
* Willem (1772-1843)
* Frederik (1774-1799)
Sybe Krol

**Sybe Krol** (Aldebiltsyl, 17 desimber 1946 – Ljouwert, 25 febrewaris 1990) wie in Fryske dichter en fertaler. Hy wie redakteur fan it literêr tydskrift Hjir.

## Libben en wurk
Sybe Krol wie in boeresoan, hikke en tein op It Bilt. Hy studearre oan de kweekskoalle yn Ljouwert. Dêrnei wurke er efterelkoar yn in bibleteek, as ûnderwizer oan in legere skoalle, as leksikograaf oan de Fryske Akademy en as dosint Frysk oan de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert. 

Krol wie iepentlik homoseksueel en hie in relaasje mei de sjonger en muzikant Roel Slofstra. Krol stoar yn de âldens fan 43 jier oan de gefolgen fan AIDS. Hy waard beïerdige op it tsjerkhôf fan Furdgum, it doarp dêr't hy en Slofstra wennen. 

Krol debutearre yn 1972 yn Hjir, en soe yn dat tydskrift in protte fersen, ferhalen en resinsjes publisearje. Hy brocht trije dichtbondels út. As oersetter yn it Frysk wie er tige aktyf. Hy sette literêre ferhalen en toanielstikken oer (benammen út Skandinavië): wurken fan û.a. Jean Genet, Knut Hamsun, William Shakespeare en Oscar Wilde. 

Lietteksten skreau er yn it foarste plak foar syn freon Roel Slofstra, dy 't ferskate platen mei Krols ferskes en balladen útbrocht hat. Dêrneist skreau er ek teksten foar de Frysktalige folkgroep Irolt. Sybe Krol stie mei syn teksten mei oan de basis fan it oplibjen fan de Frysktalige muzykscene yn it lêste fjirdepart fan de 20ste iuw. 

It teäterselskip Tryater brocht yn de jierren ’80 geregeldwei fan Krol oersette toanielstikken op de planken. Yn 1987 waard him de Obe Postmapriis takend, en tagelyk oan seis kollega-fertalers, foar de toanielfertalingen foar Tryater. Fan de sân winners, wegeren Sybe Krol en Piter Boersma dizze priis, as protest tsjin de wize fan takennen.

## Publikaasjes
### Poëzy
*1978: *Fossyl fan fjûr* (2e printinge 1982)
*1983: *Korrektyf*
*1984: *Rymtwang*

### Proazafertalingen (in kar)
*1982: Hanne Børner, *De reis fan Kristoffel* (jeugdroman, út it Deensk)
*1982: *Denudaasje: in rige Deenske novellen* (karlêzing)
*1983: Knut Hamsun, *Tramkondukteur yn Chicago: en oare ferhalen* (út it Noarsk)
*1983: Sjouke Visser, *Fan in skipke en syn kammeraten* (út it Nederlânsk)
*1984: Birgit Erup, *Mem en heit sille byinoar wei* (út it Deensk)
*1994: Oscar Wilde, *De tawijde freon: mearkes* (út it Ingelsk; postume útjefte)

### Toanielfertalingen (in kar)
*1984: Nick Hall, *Út* (út it Ingelsk: *Broken up*)
*1985: Jean Genet, *De fammen* (út it Frânsk: *Les bonnes*)
*1986: William Shakespeare, *Romeo en Julietta: trageedzje* 
*1988: William Shakespeare, *Richard III*
Bambi

***Bambi*** is in Amerikaanske tekenfilm út 1942 produsearre troch Walt Disney. De film, de 5e jûnfoljende tekenfilm dy't makke waard troch de Walt Disney Productions, stie ûnder rezjy fan David Hand. De film is basearre op Felix Salten syn roman **.

*Bambi* waard útbrocht op 13 augustus 1942. Yn 2006 kaam in ferfolch op de film út ûnder de namme *[[Bambi II]]*.
Pinocchio (film út 1940)

**Pinocchio** is in Amerikaanske tekenfilm fan Walt Disney. De film waard útbrocht op 7 febrewaris 1940.
Oliver & Company

**Oliver & Company** is in Amerikaanske tekenfilm fan Walt Disney Feature Animation. De film is loskes basearre op de roman fan Charles Dickens *[[Oliver Twist]]*. De film waard útbrocht op 18 novimber 1988.
Beauty and the Beast (film út 1991)

**Beauty and the Beast** is in Amerikaanske tekenfilm. De film, de 30ste jûnfoljende tekenfilm dy't makke waard troch de Walt Disney Feature Animation, stie ûnder rezjy fan Gary Trousdale en Kirk Wise. De film waard útbrocht op 29 septimber 1991.
Robin Hood (film út 1973)

**Robin Hood** is in Amerikaanske tekenfilm fan Walt Disney Productions. De film waard útbrocht op 8 novimber 1973.
The Rescuers Down Under

**The Rescuers Down Under** is in Amerikaanske tekenfilm fan Walt Disney Feature Animation. It is de 29ste tekenfilm fan Disney. De film is de ferfolch op de film *[[The Rescuers]]*. De film waard útbrocht op 16 novimber 1990.
Frozen II

***Frozen II*** is in Amerikaanske romantyske fantasy-aventoerekomeedzjefilm út 2019 yn 'e foarm fan in lange kompjûteranimearre tekenfilmmusical. De film is de ferfolch op de film *[[Frozen (film út 2013)|Frozen]]* út 2013. De film, de 58e jûnfoljende tekenfilm dy't makke waard troch de Walt Disney Animation Studios, stie ûnder rezjy fan Chris Buck en Jennifer Lee. De wichtichste rollen waarden ynsprutsen troch stimaktrises Kristen Bell en Idina Menzel. De titel betsjut "Beferzen II".

*Frozen II* waard útbrocht op 22 novimber 2019. De film krige oer it algemien tige positive resinsjes fan 'e filmkritisy, en woeks yn 'e bioskopen út ta de meast opbringende animaasjefilm aller tiden.
Foarsjonger

In **foarsjonger** of **kantor** is in persoan dy't de tsjerklike gemeente yn it sjongen foargiet. 

## Protestantisme
Inkelde ferneamde foarsjongers út it protestantisme wienen Johann Sebastian Bach en Gysbert Japiks.
Adriaan van der Meulen

**Adriaan Anne Marie van der Meulen** (It Hearrenfean, 5 febrewaris 1901 – Ljouwert, 10 oktober 1993) wie in Fryske politikus út namme fan de SDAP en letter de PvdA.

## Libben en wurk
Hy wie in soan fan Pieter van der Meulen (1866-1958; belestingynspekteur) en Maria Judith Klinkenberg (1871-1966). Yn 1924 studearre er ôf yn de rjochten oan de Ryksuniversiteit Utert en dêrnei waard er abbekaat yn Ljouwert. Yn dy stêd wied er ek aktyf yn de SDAP. Yn 1931 kaam er foar de SDAP yn de gemeenteried fan Ljouwert en in pear jier letter waard er boppedat lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Fan 1942 ôf siet er fêst as gizeler yn it Kamp Sint-Michielsgestel. 

Nei de befrijing waard er wethâlder yn Ljouwert en boppedat wie er fan septimber 1945 ôf in jier riedshear by it Bysûnder Gerjochtshof yn Ljouwert.
Van der Meulen waard maart 1946 beneamd ta boargemaster fan Ljouwert. Tweintich jier letter gie er mei pensjoen, mar bleau yn Ljouwert wenjen. Yn 1993 stoar er dêr yn de âldens fan 92 jier.

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Ljouwert
Simmern (Hunsrück)

De stêd **Simmern** op 'e Hunsrück yn Dútslân is de *[[Kreisstadt]]* fan 'e Rhein-Hunsrück-Kreis en ien fan 'e twa bestjoerssintra fan de ferbânsgemeente Simmern-Rheinböllen.

## Skiednis
Mooglik hat Simmern in keltyske oarsprong. Wis is dat de lokaasje al yn 'e Romeinske tiid bewenne wie. Simmern krige yn 1330 stedsrjochten. Yn 1410 keas it Hûs Pfalz-Simmern de stêd as residinsje. 

Nei de reformaasje waard de stêd kalvinistysk. De yn Simmern berne Freark III fierde as karfoarst fan 'e Palts de Heidelberchske Kategismus yn. Yn 1685 foel it hartochdom Simmern ta oan it Hûs Pfalz-Neuburg, dy't de katolike lear wer ynfierde.

Yn 1688 briek de Paltske Súksesjekriich út, wernei't grutte dielen fan 'e Palts troch Frânske troepen yn 'e jiske lein waard. De Frânsen besetten yn dat jier Simmern en setten yn 1689 útein mei de ôfbraak fan 'e ferdigeningswurken. Op 17 septimber 1689 stieken de Frânske troepen de stêd en it kastiel yn 'e brân. Allinne de Stefanustsjerke, de krûdtoer (letter de Schinderhannesturm), dielen fan 'e stedsmuorre, in hoektoer en in pear hûzen binne bewarre bleaun. In gravuere fan Mathias Merian út 1645 jout in yndruk hoe't de stêd der foar de ferneatging útsjoen hat.

Yn 1799 hat fan febrewaris 1799 oant yn augustus fan dat jier de ferneamde bandyt Johannes Bückler yn 'e krûdtoer fan Simmern finzen sitten. De rôver dy't de bynamme Schinderhannes krige wist lykwols út te piken, mar waard lang om let nei noch in hiele rige misdieden op 31 maaie 1802 arrestearre en yn novimber 1803 yn Mainz eksekútearre.

Yn 1845 hiene de omkriten fan 'e stêd slim te lijen fan mislearre rispings en wiene in soad ynwenners fan 'e stêd twongen om nei de Feriene Steaten te ferhûzjen.

## Befolkingsûntwikkeling

## It besjen wurdich

* De Stephanskirche út 1486 oant 1510 is in letgoatyske protestantske tsjerke.
* De katolike Pfarrkirche St. Josef is in barokke tsjerke út de jierren 1749–1752.
* It Nije Slot (Neue Schloss) waard fan 1708 oant 1713 op it plak fan it troch de Frânsen ferneatige kastiel boud.

## Musea
* It Hunsrück-Museum Simmern is ûnderbrocht yn it Nije Slot en hat in grutte kolleksje wurken fan 'e skilder Friedrich Karl Ströher.
* De Schinderhannestoer oan 'e Turmgasse 8 is de eardere krûdtoer dêr't Johannes Bückler finzen siet. De toer tsjinnet tsjintwurdich as útstallingsromte fan saken oer en fan 'e rôver.
Kirchberg (Hunsrück)

**Kirchberg** is in stêd yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It is it bestjoerlike sintrum fan 'e ferbânsgemeentemei deselde namme. Kirchberg leit 10 kilometer westlik fan Simmern en 12 kilometer eastlik fan it Frankfurt-Hahn.

De stêd leit op 'e top fan in berch en krige yn 1259 stedsrjochten. Dêrmei is Kirchberg de âldste stêd op 'e Hunsrück. Oant de 16e iuw bleau de stêd ien fan 'e wichtichste sintra op 'e Hunsrûck.

## It besjen wurdich
#### Tsjerken
* De roomske Sint-Michaeltsjerke (*Kirche St. Michael*) út de 13e-15e iuw mei it tsjerkeplein en de katolike pastory (1765). De Michaeltsjerke waard oant de bou fan 'e protestantske Fredestsjerke (*Friedenskirche*) oan 'e Simmerner Straße yn 'e jierren 1965–1967 troch sawol de roomske as de protestantske mienskip brûkt. 

#### Oare monuminten
* It út de 17e iuw datearjende riedshûs, Marktplatz 5;
* Fakwurkhûs Marktplatz 6 mei in fiifsidige erker (1698);
* De Swanne-Apteek, Marktplatz 4, 17e-iuwsk fakwurkhûs;
* Fakwurkhûs Marktplatz 11 (twadde helte 17e iuw) njonken de poarte nei it Kirchplatz;
* Ealshôf oan 'e Hauptstraße 75 mei in slingertrep út 1578;
* Wettertoer út 1899. 

#### Museum
* Heimatmuseum yn de Eifelgasse (fakwurkgebou út 1732).
Sûker (betsjuttingsside)

"**Sûker**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*sûker, ek bekend as kristalsûker of tafelsûker, in swietstof dy't as kondimint brûkt wurdt yn û.m. tee en kofje
*sûker (fysiology), in soarte fan lytse koalhydraat-molekulen, dy't wittenskiplik monosachariden of disachariden neamd wurde
**fruktoaze of fruchtesûker
**glukoaze of druvesûker
**laktoaze of molksûker
**sacharoaze of kristalsûker (net as kondimint mar as skiekundige stof)
*sûker, in ôfkoarting fan "sûkersykte", in net-wittenskiplike beneaming foar de sykte diabetes mellitus
Cornelis Johannes van Houten

**Cornelis Johannes (Kees) van Houten** (De Haach, 18 febrewaris 1920 – 24 augustus 2002) wie in Nederlânske astronoom.

Hy hold syn hiele karriêre ta by de Stjerrewacht Leien, útsein de koarte tiid (1954–1956) dat er ûndersyksassistint oan it Yerkes-observatoarium yn Williams Bay (Wiskonsin) wie mei Ingrid Groeneveld en Tom Gehlers. Hy die kandidaats-eksamen yn 1940, mar fanwegen de Twadde Wrâldoarloch moast er syn stúdzje ûnderbrekke. Dêrom die er earst yn 1952 eineksamen en promovearre yn 1961 op in proefskrift oer oerflaktefotometry fan ekstragalaktyske nevels.

Hy troude mei astronoom Ingrid Groeneveld en tegearre krigen se niget oan planetoïden. Se krigen in soan, Karel.

Yn 'e mande mei Tom Gehrels en Ingrid, ûntduts er tûzenen planetoïden. Gehrels die in *sky survey* mei de 48-inch Samuel Oschinteleskoop oan it Palomar-observatoarium en stjoerde de platen nei de van Houtens yn de Stjerrewacht Leien, dy't se ûndersochten op nije planetoïden. It trio hat sadwaande tûzenen planetoïden fûn. It waard harren ek dúdlik dat planetoïden yn beskate famyljes opsplist wurde koene.

Van Houten bestudearre ek de radiële faasje fan ticht by elkoar steande dûbelstjerren. Hy gie net mei pinsjoen, mar bleau warber op syn mêd en publisearre artikelen oant syn dea ta.

De asteroïde 1673 van Houten waard ta syn eare nei him ferneamd.

## Keppelings om utens
* In Memoriam troch A.M. van Genderen (''Mare'')
* Publikaasjes fan Cornelis Johannes van Houten
Ingrid van Houten-Groeneveld

**Ingrid van Houten-Groeneveld** (Berlyn, 21 oktober 1921 – Oegstgeest, 30 maart 2015) wie in Nederlânske astronome.

Mei har man Kees van Houten en Tom Gehrels is se bekend as de ûntdekker fan 4000 oant 6000 nije planetoïden yn it sinnestelsel yn de jierren '50, 60 en 70. Gjin inkelde oare astronoom yn de wrâld hat ea eigenhandich safolle planetoïden ûntdutsen.. De Belgyske stjerrekundige Eric W. Elst komt mei 3.861 nûmere ûntdekkingen op 5 jannewaris 2015 dêr noch it tichst by.

Van Houten-Groeneveld die har wichtichste wurk út de Stjerrewacht Leien wei. Dêr bestudearre hja foto’s dy't Gehrels makke hie yn it Palomar-observatoarium by San Diego (Kalifornje) yn 'e ferwachting fan it finen fan nije planetoïden.

De planetoïde 1674 Groeneveld is nei har ferneamd.

Sy stoar yn 2015 yn de âlderdom fan 93 jier.
Opbringst

De **opbringst** fan in proses of in projekt is it jild dat binnenkomt fia de kas of de bankrekken. Opbringst wurdt gauris brûkt as in synonym fan omset. Opbringst bestiet út 'e ôfset, d.w.s. it oantal ferkochte produkten, fermannichfâldige mei de ferkeappriis fan dy produkten. 

De winst is de opbringst min de kosten.

Opbringst kin ek ferwize nei de opbringst út wurkjen foar jild (lean, salaris, bonus) of de opbringst út it lienen fan jild, replik guod of ûnreplik goed (hier, pacht, rinte).
Winst

**Winst** is yn in kapitalistysk systeem it positive ferskil tusken opbringst en kosten. As dat ferskil negatyf is, is der sprake fan ferlies. Ornaris wurdt de winst oer in beskate perioade rapportearre, bgl. de jierwinst of de kwartaalwinst. Winst kin sjoen wurde as fergoeding foar it gebrûk fan kapitaal, as opbringst fan goed management of as risikopreemje.

De fergoeding foar it gebrûk fan kapitaal en de opbringst fan goed management bedraacht oer it algemien mar inkele prosinten fan it kapitaal. By in grut finansjeel risiko (lykas in ynvestearring yn in ûnwis projekt) kin de fergoeding dêrfan lykwols oprinne ta tsientallen prosinten fan it kapitaal. By lytsere bedriuwen, lykas ienmanssaken, wêrby't de eigner gjin lean ûntfangt, spilet winst ek in rol as fergoeding foar ferrjochte arbeid.

By in mear as normale winst wurdt sprutsen fan surpluswinst of ekonomyske rinte.
The Doom that Came to Sarnath and Other Stories

***The Doom that Came to Sarnath and Other Stories*** is in ferhalebondel mei 20 koarte ferhalen fan it horror- en/of fantasysjenre, allegearre fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwer H.P. Lovecraft (1890-1937). De titel betsjut: "De Doem dy't Sarnath Oerkaam en Oare Ferhalen". De ferhalen steane fierhinne op harsels, mar kinne yndield wurde by twa losse 'searjes' fan Lovecraft: de *[[Dream Cycle]]* en de *[[Cthulhu Mythos]]*. Se waarden oarspronklik publisearre yn *[[Weird Tales]]* en in ferskaat oan oare tydskriften. De ferhalebondel, dy't 208 siden telt, waard gearstald, redigearre en fan in ynlieding en noaten foarsjoen troch Lin Carter, en kaam yn 1971 út by de New&nbsp;Yorkske útjouwerij Ballantine Books.

## Ynhâld
:*Ynlieding (troch Lin Carter)
#*The Other Gods* (skreaun yn 1921; earste publikaasje 1933)
#*The Tree* (skreaun yn 1920; earste publikaasje 1921; earste publikaasje )
#*[[The Doom that Came to Sarnath]]* (skreaun yn 1919; earste publikaasje 1920)
#*The Tomb* (skreaun yn 1917; earste publikaasje 1922)
#*Polaris* (skreaun yn 1918; earste publikaasje 1920)
#*Beyond the Wall of Sleep* (skreaun yn 1919; earste publikaasje 1919)
#*Memory* (skreaun yn 1919; earste publikaasje 1923)
#*What the Moon Brings* (skreaun yn 1923; earste publikaasje 1923)
#*Nyarlathotep* (skreaun yn 1920; earste publikaasje 1920)
#*Ex Oblivione* (skreaun yn 1921; earste publikaasje 1921)
#*The Cats of Ulthar* (skreaun yn 1920; earste publikaasje 1920)
#*Hypnos* (skreaun yn 1922; earste publikaasje 1923)
#*Nathicana* (skreaun yn 1927; earste publikaasje 19??)
#*From Beyond* (skreaun yn 1920; earste publikaasje 1934)
#*The Festival* (skreaun yn 1923; earste publikaasje 1925)
#*The Nameless City* (skreaun yn 1921; earste publikaasje 1921)
#*The Quest of Iranon* (skreaun yn 1921; earste publikaasje 1935)
#*The Crawling Chaos* (mei Winifred V. Jackson; skreaun yn 1920; earste publikaasje 1921)
#*In the Walls of Eryx* (mei Kenneth Stirling; skreaun yn 1936; earste publikaasje 1939)
#*Imprisoned with the Pharaohs* (mei Harry Houdini; skreaun yn 1924; earste publikaasje 1924)
Foarstelling

*foarstelling (fantasij), in byld dat foarme wurdt troch mentale byldfoarming
*foarstelling (teäter), in opfiering fan teäter
*foarstelling (plaatsje), in yllustraasje
*foarstelling (fêstingwurk), in militêre stelling foàr in haadferdigeningswurk
Promoasje (rang)

**Promoasje** (fan it Frânske *promotion*, dat letterlik "foarútbeweging" betsjut) of **befoardering** is it omheech gean fan 'e rang of posysje fan immen yn in organisaasje mei in hierargysk systeem. Dêrby kin it gean om in gewoan bedriuw, mar ek om bgl. de kriichsmacht, de plysje en de brânwacht, dêr't jins rang foar eltsenien yn prinsipe ôf te lêzen is oan jins unifoarm. Promoasje kin in beleanning wêze foar goed prestaasjes út it resinte ferline. Foarôfgeande oan 'e promoasje wurdt faak yngeand nei it funksjonearjen fan 'e oangeande persoan yn 'e organisaasje sjoen, om der wis fan te wêzen dat hy of sy de bykommende ferantwurdlikheden dy't mank geane mei in hegere rang of posysje wol oan kin. Sa'n evaluaasje bestiet foar in part út funksjonearringspetearen en foar in part út it jaan fan byskoalling of ekstra training ûnder it wurk. Mei in promoasje geane ornaris ek oare foardielen mank, lykas in heger salaris en in grutter prestiizje. Dêr stiet foaroer dat jins relaasje mei jins kollega's faak sterk feroaret. It tsjinstelde fan in promoasje is in degradaasje.
Breisach am Rhein

**Breisach am Rhein** is in stêd oan 'e Dútsk-Frânske grins healwei tusken Colmar en Freiburg im Breisgau en fan beide kanten op sa'n 60 kilometer noardlik fan Basel en súdlik fan Straasburch. In brêge oer de Ryn ferbynt Breisach mei Volgelsheim op de Frânske kant. Noardeastlik fan 'e stêd leit de Kaiserstuhl, in lyts middelberchte dêr't poerbêste wyn produsearre wurdt.  

Yn 'e lette midsiuwen wie Breisach ynearsten in selstannige ryksstêd yn it Hillige Roomske Ryk, dat fan it stedswapen falt ôf te lêzen. Loadewyk de Beier ferpâne yn 1330 de stêd lykwols oan 'e Eastenrykske hartoggen Otto de Fleurige en Albrecht de Lamme.

Oan it begjin fan 'e Iermoderne Tiid waard Breisach útboud ta in ryksfêsting.  

Hjoed-de-dei is de stêd fan belang as sintrum foar sa'n 40.000 ynwenners yn 'e omkriten op 'e rjochter kant fan 'e Ryn en de oanbuorjende Elzas.

## It besjen wurdich
It besjen wurdich is de op in rots (*Münsterberg*) boppe de stêd lizzende romaansk-goatyske Stephansmünster. Foar de rots oer leit de *Eckartsberg*, dêr't de resten fan 'e fêsting te sjen binne.  

## Berne
* Oliver Baumann, fuotballer.


Rathaus jm7940.jpg|Riedhûs
Breisach Rheintor.jpg|Rynpoarte.
00 2142 Breisach am Rhein.jpg|Hagenbachpoarte.
Gutgesellentor Breisach am Rhein 20230601 0032.jpg|Gutgesellenpoarte.
Colmar

**Colmar** is op Straasburch en Mülhausen nei de grutste stêd fan 'e Elzas en de haadstêd fan it departemint Haut-Rhin yn 'e Frânske regio Grand Est. 

De stêd leit yn in wyngebiet en is ferneamd fanwegen it goed bewarre arsjitekturale erfgoed út seis iuwen en foar de musea yn 'e stêd. It neamen wurdich is it Unterlinden-Museum mei it Isenheimer alter. Colmar is de stêd dêr't ferneamde keunstners lykas Martin Schongauer, Frédéric-Auguste Bartholdi, Ernst Stadler en Jean-Jacques Waltz berne binne.

De stêd waard yn 823 foar it earst dokumintêr fêstlein. Yn 1226 krige de stêd fan keizer Freark II de status fan frije ryksstêd. Mei de Frede fan Nijmegen yn 1679 waard Colmar oan Frankryk tawiisd.
## Demografy

## It besjen wurdich
De wyk Petite Venise leit oan it rivierke de Lauch en is ryk oan fakwurkhûzen. Karakteristyk binne ek de wiken Quartier des Tanneurs (Learloaierswyk) en de Quartier de la Poissonnerie (Wyk fan 'e fiskôfslach). Oan it Place du Cathédrale steane in tal 16e-iuwske hûzen.
* Yn 'e Rue Mercière stiet it *Maison Pfister*, in gebou út 1537.
* It *Maison des Têtes* yn 'e Rue des Têtes is in monumintaal hûs út it begjin fan 'e 17e iuw, dat fersierd is mei in grut tal koppen.    
 
## Tsjerken
* Alhoewol't Colmar nea de sit west hat fan in biskop wurdt de *Eglise St.-Martin* ek wol *Cathédrale Saint-Martin* neamd. De monumintale tsjerke stiet ek bekend as *Collégiale Saint-Martin* om 't de tsjerke yn it ferline in kollegiale tsjerke wie.
* Yn 'e Dominikanertsjerke hinget de *Madonna im Rosenhag*  (*La vierge au buisson de roses*; Madonna yn 'e roazetún), in wurk fan Martin Schongauer út 1473.
* Fanwegen de goede akûstyk wurdt yn ; e protestantske *Eglise St.-Mathieu*, in Fransiskaanske kleastertsjerke út 'e 14e iuw, alle jierren in ynternasjonaal muzykfestival organisearre.
* It 14e-iuwske *Couvent Sainte-Catherine* (ek bekend ûnder de namme *Eglise des Catherinettes*) oan 'e Rue Kléber tsjinne oarspronklik as kleastertsjerke fan 'e Dominikanessen fan Sint-Katarina. It kleaster waard mei de Frânske Revolúsje sletten.

## Musea
* It *Musée d'Unterlinden* oan 'e Rue des Unterlinden yn 'e 13e-iuwske kleastergebouwen fan 'e Dominikanessen is fral bekend fanwegen it Isenheimer alter fan Matthias Grünewald.
* It *Musée Bartholdi* oan 'e Rue des Marchands is wijd oan 'e Frânske byldhouwer Frédéric Auguste Bartholdi, de ûntwerper fan it Frijheidsbyld yn New York.

## Ofbylden

Maison Pfister Colmar 2011-04.jpg|Maison Pfister
Colmar Maison des Tetes 08 08 2011 08.jpg|Kop oan it Maison des Têtes
Colmar (45843459624).jpg|Fakwurkhûzen
Martin Schongauer Madonna in Rose Garden.jpg||Madonna im Rosenhag


Colmar St Martin church panorama 2011-04.jpg|Eglise St.-Martin
Grunewald Isenheim1.jpg|Musée d'Unterlinden: Isenheimer alter
Temple Saint-Matthieu.jpg|Saint-Matthieu
Valzer

***Valzer*** (Italjaansk foar "wals") is in Italjaanske dramafilm út 2007 ûnder rezjy fan Salvatore Maira, dy't foar it earst fertoand waard op it 64e Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje.

## Plot
Assunta is in jonge frou dy't yn in lúkse hotel wurket, dêr't in ûnlijige gearkomste holden fan 'e lieding fan it Fuotbalbûn. Underwilens dûkt der in man op dy't krekt frijlitten is út it tichthûs en de heit blykt te wêzen fan Lucia, in freondinne fan Assunta. Lucia, dy't earder yn itselde hotel wurke, is jierren lyn ôfset om in karriêre yn 'e entertainmentyndustry op te bouwen. Dêr hat se har heit neat oer ferteld. Yn har plak hat Assunta al dy tiid kontakt holden mei har heit, wêrby't se har foardie as Lucia. De brieven fan Assunta hawwe Lucia har heit dertroch skuord doe't er fêstsiet, mar no't er frij is, ferwachtet er yn it hotel syn dochter oan te treffen en fynt ynstee Assunta, dy't him langer net mear foarlige kin. Se ûntdekke dat se in protte gemien hawwe en slute in freonskip wêryn't beiden treast fine en hoop foar de takomst.

## Keppelings om utens
*  Ynformaasje oer ''valzer'' yn 'e ''Internet Movie Database''
Simultaantsjerke

In **simultaantsjerke** is in tsjerkegebou dat troch ferskillende tsjerklike rjochtings brûkt wurdt.

De earste simultaantsjerken ûnstiene mei de reformaasje yn Dútslân. Simultaantsjerken wiene faak nedich as de befolking njonken protestanten ek noch út in grutte katolike mienskip bestie. Katoliken, luthersen en/of kalvinisten dielden it gebou meiïnoar, faak krigen de protestanten it tsjerkeskip en de katoliken it koer. De tsjerken koenen op ferskillende tiden troch de denominaasjes brûkt wurde, mar it kaam ek foar dat in skiedingsmuorre foar aparte romtes soarge. 

Troch it tusken de Republyk fan de Feriene Nederlannen en de troch Spanje bestjoerde Súdlike Nederlannen sletten partaazjetraktaat fan 1661 ûnstiene der ek yn Nederlân simultaantsjerken, al bleau it útsûnderlik.

Oer it algemien fine tsjinsten apart fan inoar plak, mar by guon gelegenheden kin der ek mienskiplike tsjinsten fierd wurde. Sa wurde der bygelyks tsjinsten yn kapellen fan sikenhûzen fierd dêr't ferskillende tsjerklike rjochtings fertsjinwurdige binne. Ek tsjerken op bygelyks earefjilden wurde fakentiden troch meardere denominaasjes brûkt, lykas de  tsjerke op it earefjild foar Nederlânske militêren yn Menteng Pulo yn Yndoneezje. De moderne foarm fan in simultaantsjerke is in oekumenysk sintrum.    

Tsjintwurdich binne der yn tradisjonele sin fral noch simultaantsjerken yn Dútslân te finen en dan benammen yn de dielsteaten Rynlân-Palts en Beieren. Ek de Elzas en it noardeasten fan Switserlân telt noch in tal simultaantsjerken.

Tige bekende simultaantsjerken foarmje de hillige plakken fan it Hillige Lân:

* De Bertetsjerke yn Betlehim
* De Hillich Grêftsjerke yn Jeruzalim

## Simultaneum
De sitewaasje weryn't simultaantsjerken ferkeare wurdt simultaneum neamt.
Houliksnacht

De **houliksnacht** is de nacht folgjend op it sluten fan in houlik, en ornaris ek folgjend op 'e brulloft. Yn it ferline wie it de bedoeling dat it breidspear dan foar de earste kear seksuele omgong hawwe soe, en dat de ûntfamming fan 'e frou troch har man plakfine soe. Dat wie doe lang net altyd sa en tsjintwurdich wurdt dat idee troch de measte minsken yn 'e Westerske wrâld as folslein efterhelle beskôge. Oer it algemien wurdt der no pas troud nei't men al gearwenne hat of teminsten al langere tiid in relaasje hân hat wêryn't seks oer it algemien ek in wichtige rol spilet.

Foarhinne waard de seks yn 'e houliksnacht, oftewol de konsummaasje fan it houlik, yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke sjoen as in krúsjaal ûnderdiel fan it houlik. Dat wie hielendal net bedoeld om fan seks te genietsjen, mei't genietsjen fan seks yn prinsipe sjoen waard as wat ferkeards, benammen as it gie om 'e froulike houlikspartner. Ynstee wie de seksuele omgong inkeld bedoeld as middel foar fuortplanting, dat beskôge waard as de besteansreden fan it houlik. Dat gie sels safier, dat in houlik as ûnjildich beskôge waard as in breidspear gjin seksuele omgong hân hie. 

Yn 'e Midsiuwen bestie yn guon regio's it rjocht fan *[[prima nocta]]*, de "earste nacht", dat ek wol bekendstiet as it *droit de seigneur*, it "rjocht fan 'e hear". Dat hold yn dat in ealman op waans gerjochtichheid in breidspear fan gewoan komôf wenne, it rjocht hie yn 'e houliksnacht seksuele omgong mei de breid te hawwen.

## Sjoch ek
*brulloft
*konsummaasje
*prima nocta
De Peperbusse

De **Herfoarme tsjerke** of, sa't de tsjerke fanwegen de nea foltôge toer neamd wurdt, de **Peperbusse** is it tsjerkegebou yn Sint Kruis fan 'e protestantske gemeente Aardenburg-Sint-Kruis yn 'e provinsje Seelân. 

## Skiednis
De tsjerke heart ta de âldste tsjerkjes fan Siuwsk-Flaanderen en de skiednis der fan giet werom op it jier 1296. Yn dy tiid foel de wierskynlik oarspronklik oan it Hillich Krús wijde tsjerke ûnder de abdij Ter Doest by Brugge.  

De westlike toer fan 'e tsjerke datearret út 'e 14e iuw. Yn 'e twadde helte fan 'e 15e iuw waard de tsjerke útwreide mei sydskippen fan 'e selde hichte as it middenskip, in dwersskip en in koer. 

Yn de Tachtichjierrige Kriich hie de tsjerke slim te lijen fan it geweld. By de renovaasje yn it midden fan 'e 17e iuw waard it beslút nommen de sydskippen, it dwersskip en it koer wer ôf te brekken. It tsjerkeskip waard mei in travee ynkoarte en de arkades dy't eartiids nei de sydskippen iepenen waarden tichtmitsele. Sa ûntstie in foar de kalvinistyske tsjinst geskikte sealtsjerke. 

Yn 'e tsjerke stiet in foar in part 17e-iuwske preekstoel en in 18e-iuwske hearebank. Fierder lizze der oer de flier noch in pear grêfsarken, dêr't de âldste fan út it jier 1472 stamt.

## Oargel
Op 'e oargelkreake stiet in grut útfallen kistoargel. It is makke troch de Belgyske oargelmakker Stephan Schumacher út Eupen en ferfong yn 'e maaitiid fan 1991 in oanwêzich harmoanium.  

## Sjoch ek
* Sint-Bavotsjerke, Aardenburg

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje fan it oargel
Sint Kruis

**Sint Kruis** is in doarp yn Siuwsk-Flaanderen yn de provinsje Seelân. It plak leit likernôch 4 kilometer fan Aardenburg en falt ûnder de gemeente Sluis.

In grut part fan de befolking fan Sint Kruis is tsjintwurdich fan Belgyske komôf. 

## Gemeentlike yndieling
Oant 1941 wie Sint Kruis in selsstannige gemeente. Yn dat jier waard it doarp weryndield by de gemeente Aardenburg, dy't yn 2003 opgyng yn de gemeente Sluis.

## It besjen wurdich

De tsjerke fan Sint Kruis wurdt fanwegen de stompe toer "De Peperbusse" neamd en datearret út de 15e-16e iuw. Sûnt de 16e iuw wie de tsjerke in folle gruttere krústsjerke, mar nei de fernielings fan de Tachtichjierrige Kriich is it gebou lytser makke. Yn de Twadde Wrâldkriich waard de tsjerke op 'e nij slim skeind, mar neitiid folge in restauraasje. De tsjerke is in ryksmonumint en oansletten by de PKN.    

## Keppeling om utens
* Staatspareltjes: Sint Kruis ademt rust en ruimte
Nederlandse Omroep Stichting

De **Nederlandse Omroep Stichting** (**NOS**) is in yn de Mediawet fêstleine publike omrop, dy 't as taak hat om it media-oanbod foar de lanlike publike mediatsjinst te fersoargjen op it mêd fan nijs, sport en eveneminten, dat him by útstek lient foar mienskiplike fersoarging. De NOS is ek wetlik ferantwurdlik foar in oantal radio-, televyzje-, teletekst- en ynternettaken.
Mearling

De term **mearling** ferwiist nei tagelyk berne bern fan ien âldenpear. Dus mear as ien yndividu yn deselde liifmoer yn deselde swierens. Meastal wurde de leden fan in mearling berne op deselde dei. 

In mearling besteande út twa persoanen wurdt in **twilling**, in mearling besteande út trije persoanen hjit in **trijeling**, ensafuorthinne. Kombinaasjes fan mearlingen komme ek foar, lykas in twa-aaiige trijeling.

## Typen mearlingen
;twillings
*Ienaaiïge twilling - genetysk likense twilling (monozygoat, DNA identyk)
*Twa-aaiïge twilling - genetysk ûngelike twilling (polyzygoat, net-identyk)
*Siameeske twilling - geargroeide twilling
;Trijelings
*Ienaaiïge trijeling - genetysk likense twilling (monozygoat, DNA identyk)
*Twa-aaiïge trijeling - genetysk ûngelike twilling (polyzygoat, net-identyk)
*Trije-aaiïge trijeling
Jan van Rymsdyk

**Jan van Rymsdyk** (ek wol **Rijmsdijck**, **Riemsdyk** en **Remsdyke**) (om 1730 - om 1790) wie in Nederlânske skilder en grafeur.

## Libben en wurk
Rymsdyk wie ein jierren 1740 aktyf yn De Haach, mar wie tsjin 1750 yn Londen. Yn 1758 ferhuze er nei Bristol en wurke dêr as portretskilder; yn 1764 gie er werom nei Londen.

Yn 1767 makke Rymsdyk in mezzotintgravuere fan Frederik Hendrik en Amalia fan Solms, prins en prinsesse fan Oranje, neffens in skilderij fan Jacob Jordaens yn Devonshire House. Rymsdyk syn fakmanskip brocht him wurk mei William Hunter; hy makke in tal gravueres foar Hunter syn *Anatomia Humani Gravidi Uteri* (1774). Yn 1778 publisearre er tegearre mei syn soan Andreas in rige platen fan antikiteiten en kuriositeiten yn it Britsk Museum, *Museum Britannicum* (twadde, fannijs besjoene edysje 1791).

Syn soan, Andreas van Rymsdyk, behelle yn 1767 in medalje oan de *Society of Arts* en stalde yn 1778 twa emaljearringen út oan de Royal Academy. Hy assistearre syn heit by dy syn wurk en stoar yn 1786 yn Bath.


Ofbyld:Pregnancy by Jan van Riemsdyk and William Hunter.jpg|Plaat VI fan *The Anatomy of the Human Gravid Uterus* (1774) fan William Hunter, gravearre troch Jan van Rymsdyk
Ofbyld:William Barrett.jpg|Portret fan William Barrett (1733–1789), sjirurch en samler fan antikiteiten
Trouwen oer de putheak

**Trouwen oer de putheak** wie yn it ferline in oantsjutting foar lju dy't gearwennen sûnder formeel troud te wêzen. Men sei dan dat sokken "oer de putheak troud" wiene. Soks kaam yn Fryslân benammen in soad foar yn de Wâlden (as men alteast de boeken fan Rink van der Velde leauwe mei, dêr't it ferskynsel ferskate kearen yn neamd wurdt). Trouwen oer de putheak wie ornaris berne út need, om't it oanfreegjen fan in troufergunning en it slute litten fan in boargerlik houlik, mei eventueel in tsjerklik houlik dêr noch op ta, jild koste. Trouwen oer de putheak wie sadwaande in praktyk dy't benammen by de earmste maatskiplike klassen foarkaam. It wie yn dat fermidden in sosjaal akseptearre ferskynsel, hoewol't oan sa'n soarte houlik foar de wet gjin rjochten ûntliend wurde koene. 

Tsjintwurdich sprekt men frijwol nea mear fan 'troud wêzen oer de putheak'. Gearwenjen, dat tsjintwurdich in frij algemien oanfurde praktyk is, komt frijwol op itselde del, mar hat net itselde maatskiplik stigma dat trouwen oer de putheak hie. Dêr waard nammentlik sterk op delsjoen troch lju út 'e hegere maatskiplike klassen.

Yn 'e Angelsaksyske wrâld bestiet fan âlds in soartgelikens ferskynsel, dat *[[common-law marriage]]* ("houlik neffens de algemien jildende wet") neamd wurdt. It ferskil is dat dat yn beskate lannen (te witten: Austraalje, Ingelân, Kanada, Skotlân, Wales en acht steaten fan 'e Feriene Steaten) wetlike erkenning genietet. Yndia en Israel, twa oare eardere Britske koloanjes, hawwe har eigen wetlik erkende foarm fan it *common-law marriage*.