open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Björn Ulvaeus

**Björn Kristian Ulvaeus** (Goateboarch, 25 april 1945) is in Sweedsk sjonger en lietsjeskriuwer. Hy is bekend  as ien fan de twa manlike sjongers fan de popgroep ABBA.

## Karriêre

### Hootenanny Singers (1963–1971)
Björn Ulvaeus begûn doe't er alve jier wie mei gitaarspyljen. Yn 1961 foarme er mei trije skoalkammeraten in band. Om yn 1963 dielnimme te kinnen oan in talintejacht op de Sweedske radio, skreau syn mem harren yn ûnder de namme *The West Bay Singers*, de Ingelske oersetting fan Väster (west) en Vik (baai). It radio-optreden foel yn de smaak by produsint Bernt Bernhag dy 't har yn kontakt brocht mei syn kollega Stig Anderson. Dy lêste tekene de fjouwerkoppige band ûnder de namme *Hootenanny Singers* yn foar syn label Polar Music. Mei de Hootenanny Singers brocht Björn Ulvaeus sân studio-albums út. 

### ABBA (1972–1982)
Ulvaeus moete Benny Andersson yn de simmer fan 1966, de manlju begûnen tegearre ferskes te skriuwen, wêrfan't de earste *Isn't It Easy To Say* wie, úteinlik opnommen waard troch de *Hep Stars* de band van Andersson. Yn maart 1969 moete Björn de sjongeres Agnetha Fältskog, en al gau waarden se in koppel. Om deselde tiid hinne moete syn freon Benny Andersson sjongeres Anni-Frid Lyngstad by de Sweedske Eurofyzje Sjongfestival. Doe't de twa koppels inoar begûnen te stypjen by opnamesesjes, kaam de popgroep ABBA ta libben.

De ynternasjonale trochbraak fan de groep kaam mei it winnen fan it Eurofyzje Sjongfestival foar Sweden mei it liet Waterloo op 6 april 1974. Yn de folgjende acht jier boekte popgroep wrâldwiid in soad sukses en skoarde in rige fan nûmer 1-hits.
Mei ABBA brocht Björn Ulvaeus njoggen studio-albums en twa live-album út.

Nei ABBA, bleau Ulvaeus lieten skriuwen mei Benny Andersson. Under oaren foar musicals en films.

## Priveelibben
Ulvaeus waard berne yn Goateboarch, Götaland, Sweden, as earste yn in gesin fan twa. Ulvaeus folbrocht in studzje hannelsrjocht oan de Universiteit fan Lund. Björn Ulvaeus hat twa kear boaske west en werûnder njoggen jier mei Agnetha Fältskog. Ulvaeus hat út dizze twa relaasjes fjouwer bêrn.

## Diskografy
### Albums

### Musicals

### Films
Cereänen

**Cereänen** (inkeltal: **Cereaan**) binne in fiktyf ras fan humanoïde bûtenierdske wêzens út 'e ''Star Wars''-franchise, dy't yntrodusearre waarden yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]*. Hja komme fan **Cereä**, in planeet mei in wielderige plantegroei en in grut bioferskaat, dy't noch fierhinne ûnoantaaste is troch technology.

Fan uterlik lykje Cereänen sterk op minsken, mei twa skonken en twa earms en in gesicht mei de eagen, noas, mûle en earen allegearre op it wenstige plak. It wichtichste ferskil mei minsken is de tige hege, kegelfoarmige plasse fan Cereänen, wêrmei't by harren de holle wol 20&nbsp;sm heger is as by minsken. Yn dy plasse geane komplekse, binêre harsens beskûl, dy't de Cereänen tige yntelligint meitsje en dêr't se ferskate kanten fan in sitewaasje tagelyk troch beprakkisearje kinne. Om 'e harsens fan genôch bloedtafier te foarsjen, beskikke Cereänen oer twa herten.

Boppe-op 'e holle binne de measte Cereänen keal, hoewol't hiergroei dêr by party fan harren wol foarkomt. Cereänen hawwe twa geslachten, manlik en froulik. De manlju hawwe boarstelige wynbrauwen en burden. It eachwyt is by Cereänen giel. Hoewol't se in ferlykbere lichemslingte hawwe as minsken, binne se eins in stik langer, trochinoar om 'e 2&nbsp;m hinne, fanwegen harren hege plasse.

## Sjoch ek
*Ki-Adi-Mundi

## Keppelings om utens
*Artikel oer Cereänen yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
Agen Kolar

**Agen Kolar** (útspr.: [ˈaːɡɛn koʊˈlɑɹ], likernôch: "aa-gen koo-lar") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e ''Star Wars''-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Jedi-master fan it bûtenierdske ras fan 'e Zabraks, en teffens in lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoer fan 'e Jedi Oarder. Agen Kolar waard yntrodusearre yn *[[Star Wars: Episode&nbsp;II&nbsp;– Attack of the Clones]]* (2002). It personaazje waard yn dy film en yn it ferfolch *[[Star Wars: Episode&nbsp;III&nbsp;– Revenge of the Sith]]* (2005) spile troch akteur Tux Akindoyeni. 

## Fiktive biografy
### Eftergrûn
Agen Kolar wurdt berne as in Iridoanske Zabrak op 'e planeet Coruscant, dêr't it regear fan 'e Galaktyske Republyk fêstige is. Omreden fan syn oanberne Krêftgefoeligens wurdt er al jong nei de Jedi Timpel ta brocht, it haadkertier fan 'e Jedi Oarder op syn thúswrâld, dêr't er oplaat wurdt ta Jedi-ridder. Agen Kolar ûntjout him meitiid ta in foaroansteande Jedi.

### Kloane-oarloggen
Yn 22&nbsp;f.Sl.Y. brekt de Separatistyske Krisis út, wêryn't de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels him besiket ôf te skieden fan 'e Galaktyske Republyk. Dêrby wurde de Jedi Obi-Wan Kenobi en Anakin Skywalker en senator Padmé Amidala op 'e planeet Geonosis troch de Sith greve Dooku ta de deastraf feroardiele. Kolar nimt diel oan it gefjocht yn 'e Petranaki Arena wêrby't it trio befrijd wurdt. Hy oerlibbet de Earste Slach om Geonosis, mar syn padawan Tan Yuster wurdt deade troch in oarlochsandroïde. Neitiid fjochtet Kolar yn 'e Kloane-oarloggen as in generaal yn Grutte Leger fan 'e Republyk, dat bestiet út 'e kloansoldaten dy't Jedi-master Sifo-Dyas mear as tsien jier earder op Kamino besteld hat.

Tsjin 'e ein fan it konflikt, yn 19&nbsp;f.Sl.Y., wurdt Kolar beneamd as lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoersorgaan fan 'e Jedi Oarder. Hy ferfangt dêr in oare Iridoanske Zabrak, Eeth Koth, dy't de rol fan 'e Jedi yn 'e Kloane-oarloggen langer net mear goedkrije kin mei de ideälen fan 'e Oarder. As lid fan 'e Hege Jedi Ried nimt Kolar diel oan riedplachtings dy't net inkeld oer de stân fan saken yn 'e oarloch geane, mar ek oer de fraach hoe't de Jedi oan moatte mei kânselier Palpatine. Dyselde hat himsels ûnder it mom fan 'e troch de oarloch feroarsake needsitewaasje nammentlik withoefolle bykommend foech ta-eigene en liket net ree om dêr frijwillich wer ôfstân fan te dwaan.

### Dea
Anakin Skywalker bringt op in stuit it nijs dat de kânselier himsels oan him bekendmakke hat as Darth Sidious, de boasaardige Sith-master dy't it brein is efter alle tsjinrampen dy't yn 'e lêste desennia oer de Galaktyske Republyk kommen binne. Mace Windu, de lieder fan 'e Hege Jedi Ried, set mei Kolar en twa oare Jedi-masters, Kit Fisto en Saesee Tiin, nei it kantoar fan 'e kânselier ta om him te arrestearjen. Palpatine jout himsels lykwols net sûnder slach of stjit oer en der brânt in gefjocht mei de ljochtsabels los. Yn 'e earste pear sekonden fan dat gefjocht wit Palpatine fuortendaliks al Kolar en Tiin oer it mad te kommen en te deadzjen.

## Keppelings om utens
*Artikel oer Agen Kolar yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
Feriening Hendrick de Keyser

De **Feriening Hendrick de Keyser** (offisjeel ***Vereniging Hendrick de Keyser***) is in Nederlânske feriening ta behâld fan arsjitektoanyske of histoaryske huzen fan wearde yn Nederlân. Se is neamd nei de Amsterdamske boumaster Hendrick de Keyser en is op 3 jannewaris 1918 oprjochte troch inkelde Amsterdammers laat fan de wynkeaper Jacobus Boelen. Sy makken har soargen oer it feit dat yn harren stêd safolle histoaryske wenten sloopt waarden. De direkte oanlieding wie de oansteande sloop fan in pân by de Westermarkt.

De feriening keapet monuminten, lit dy restaurearje en ferhiert se dêrnei. Yn totaal hat de feriening sa 'n 430 pannen yn 113 plakken ferspraat oer it hiele lân. It besit is tige ferskaat, fan renêssânse oant nije bouwen, en omfettet ûnder mear ûntwerpen fan Berlage en Rietveld. It âldste hûs fan de feriening stiet yn Appingedam en hat in kearn út de 14e iuw, it jongste hûs is it Jan de Jonghuis yn Schaijk. Trochsneed wurde fiif oant tsien pannen yn it jier oankocht.

Ynkomsten wint de feriening ûnder mear út de opbringsten fan de BankGiro Loterij.


Ofbyld:Nordholland Hoorn 2004 009a.jpg|Waach yn Hoarn
Ofbyld:Schoonhoven Watertoren (02).JPG|De wettertoer yn Schoonhoven in neorenêssânsestyl
Ofbyld:Goes Turfkade 11.jpg|Went "Karel V", Turfkade 11, Goes
Ofbyld:Leeuwarden Turfmarkt 13 Kanselarij.jpg|De Kânselarij yn Ljouwert


## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Derogaasje (Jeropeesk rjocht)

**Derogaasje** is in rjocht yn de Jeropeeske Uny om op in beskate manier fan de algemien fêststelde noarm ôf te wiken. It is in formele foarm fan derogaasje.

It wurd "derogaasje" is op Jeropeesk mêd yn ferbân brocht mei de nije dongwetjouwing dy't mei yngong fan 1 janewaris 2006 yn wurking trêde.

De Jeropeeske Nitraatrjochtline stelt dat alle Jeropeeske lidsteaten net mear as 170 kg stikstof út dierlike dong de hektare oanbrocht wurde meie. Dêrop is foar in tal lannen, ûnder guon betingsten, in útsûndering makke. Dat giet om de lannen Denemark, Dútslân, Ierlân, Nederlân, Belgje (allinnich foar Flaanderen) en Itaalje (allinnich foar Piëmont, Lombardije en Emilia-Romagna).

De melkfeehâlders yn dy lannen kinne in berop dwaan op dy derogaasje. Hja meie 250 kg stikstof út dierlike dong de hektare op greide oanbringe. De reden dêrfoar is dat yn dy lannen en regio's de útsûndering krije dat dêr in hegere opbringst fan de greide en it gruttere ferlies fan stikstof, yn de foarm fan distikstof, yn de loft. Beide binne it gefolch fan sêfter klimaat mei in soad rein en in relatyf wiete boaiem. Oan de derogaasje is de betingst ferbûn om de effekten dêrfan goed yn 'e gaten te hâlden en elts jier in rapprt dêrfan op te stellen. 

Underwilens binne der ek oare ûnderwerpen dêr't in derogaasje op krigen wurde kin, lykas de noarmen foar luchtkwaliteit.

## Keppeling om utens
*Derogaasjemonitor
Jouster Bierbrouwerij

**Jouster Bierbrouwerij** is in bierbrouwerij op De Jouwer dy't oprjochte waard yn 2018 troch Anita Jongsma en Johan Jongsma. De brouwerij is oansletten by CRAFT. 
## Skiednis
Wat begûn as in nijsgjirrige thúshobby groeide út ta plannen foar in kommersjele, lytse brouwerij. 

## Hjoed
Yn 'e brouwerij wurde ferskate soarten boppegistende biersoarten broud, alhiel neffens eigen resept. De bieren wurde ûnder de namme *Van Baerdt*  op de merk brocht. De namme Van Baerdt bier is keazen yn ferbân mei de sterke band dy 't de namme hat mei De Jouwer. De namme komt fan de eardere grietman (boargemaster) fan de doetiidske gemeente Haskerlân Hobbe van Baerdt.

De brouwerij hat gjin priuwlokaal, mar der wurde wol rûnliedings jûn. Ek hat men in online winkel sûnt 2019.

De brouwerij hat in blond bierke makke ta eare fan Andries Noppert, de doelman fan it Nederlânsk fuotbal alvetal, de *Tower fan De Jouwer* . Fan elke ferkeap fan dit bier giet 50 sint nei it arbeidsmigrantefûns foar Katar.

## Assortimint
* *van Baerdt Amber*
* *van Baerdt Blond*
* *van Baerdt Egbert Douwes - Imperial Stout*
* *van Baerdt IPA*
* *van Baerdt Lager*
* *van Baerdt Tripel*
* *van Baerdt Weizen*
* *van Baerdt Toren van Joure - blond*
* *van Baerdt Toren van Joure - witbier*
* *van Baerdt Tower Tripel*
* *van Baerdt - Red Beardt - red ale*
* *van Baerdt Mandarin - blond mei mandarijn toanen*
* *Jouster Skûtsje Bier Windkracht 3* - ta gelegenheid fan it 100-jierrich bestean fan it Jouster Skûtsje Oeral Thús
* *Jouster Skûtsje Bier Windkracht 5* - ta gelegenheid fan it 100-jierrich bestean fan it Jouster Skûtsje Oeral Thús
Bieren yn opdracht:

* *Terra Lager* - foar Terra Mannenmode op De Jouwer

## Keppeling om utens
* Webstek fan Jouster Bierbrouwerij
Broud Troch Freonen

**Broud Troch Freonen** wie in brouwerij yn it doarp Akkrum en waard oprjochte yn 2020 troch de freonen Bjorn van der Heide, Kristian van der Heide, Peter Hanema en Henk Spijkerman.

## Hjoed-de-dei
De bieren waarden broud in sawol de eigen brouwerij as by oare brouwerijen.

Mei yngong fan 1 jannewaris 2025 waard de brouwerij opheft.

## Assortimint
* *Ackrom Red Ale*
* *Eallju Tripel*
* *Kjittich IPA*
* *Wytkop*
* *Mellemolen Weizen*
Legergrien

**Legergrien** is in ûnbeskate tint grien. It is in oantsjutting dêr't mei ferwiisd wurde kin nei eltse griene kleur dy't by in kriichsmacht yn gebrûk is. Grientinten wurde benammen troch lânmachten en marinierskorpsen brûkt út it eachpunt fan kamûflaazje tsjin 'e eftergrûn fan in lânskip mei (griene) plantegroei. Oer it algemien wurdt de term 'legergrien' lykwols opfet as in kleurtint dy't gelyk is oan of net folle ferskilt fan wat formeel khakigrien hjit.

Foarbyld:

## Sjoch ek
*fjildgriis
*marinegriis
*UN-blau
Agnetha Fältskog

**Agneta Åse Fältskog** (Jönköping, 5 april 1950) is in Sweedsk sjongeres en lietsjeskriuwster. Sy is bekend  as ien fan de twa sjongeressen fan de popgroep ABBA. Agneta Fältskog is de mem fan aktrise Linda Ulvaeus. 

## Karriêre
### It iere begjin

Agnetha Fältskog begûn doe't se 8 jier wie mei pianolessen en song by it koar fan de pleatslike tsjerke. Begjin 1960 foarme Fältskog in muzikaal trio, *de Cambers*, mei twa freondinnen. Se treden lokaal op yn lytsere sealen, mar giene al gau útinoar fanwegen gebrek oan opdrachten. As fyftjinjierrige stoppe se mei skoalle om har op in sjong karriêre te rjochtsjen.

### Solokarriêre (1966–1971)
Fältskog song twa jier by de Bernt Enghardt-band. Yn dy tiid luts Karl Gerhard Lundkvist, in famyljelid fan ien fan de leden fan de band, him werom út syn suksesfolle rock-'n-roll-karriêre en begûn te wurkjen as plateprodusint by *Cupol Records*. Enghardt stjoerde him in demo-opname fan de band, mar Lundkvist toande allinnich ynteresse yn Fältskog. Se makke har soargen om't er net ynteressearre wie yn de band en se net op de plaat opnaam wurde soene. Se besleat lykwols om it oanbod te akseptearjen en tekene in platekontrakt by Cupol Records. Har selsskreaune debútsingle *Jag var saparkär* waard opnaam en útbrocht fia Cupol Records. Yn 1968 folge  har debútalbum en oant 1971 folgen noch trije albums.
Yn maart 1969 moete Agnetha de sjonger Björn Ulvaeus, en al gau waarden se in koppel.
Yn 1972 spile Fältskog *[[Marije Magdalena]]* yn de Sweedske produksje fan de ynternasjonale musical Jesus Christ Superstar. Dêrnei late har relaasje mei Ulvaeus en harren freonskip mei Benny Andersson en Anni-Frid Lyngstad ta de foarming fan ABBA.

### ABBA (1972–1982)
De ynternasjonale trochbraak fan de groep kaam mei it winnen fan it Eurofyzje Sjongfestival foar Sweden mei it liet Waterloo op 6 april 1974. Yn de folgjende acht jier hie de popgroep wrâldwiid in soad sukses en skoarde in rige fan nûmer 1-hits.
Mei ABBA brocht Agnetha Fältskog njoggen studio-albums en twa live-album út.

### Fuortsetting solokarriêre
Yn maaie 1983 brocht Fältskog har earste solo-album nei ABBA út, *Wrap Your Arms Around Me*. Oant 1987 folgen noch trije albums. Nei it útbringen fan *I Stand Alone* út 1987 luts Fältskog har úteinlik foar mar leafst 17 jier werom út it iepenbiere libben en wijde in soad fan har tiid oan astrology, yoga en hynsteriden yn har lânhûs yn Ekerö. Yn april 2004, brocht Fältskog it album, *My Colouring Book* út. Yn 2013 kaam de opfolger mei de tige koarte titel *A* út.

## Priveelibben
Fältskog waard berne yn Jönköping, Götaland, Sweden, as earste yn in gesin fan twa bern, har heit wie manager yn in warehûs. Agnetha Fältskog hat twa kear boaske west, njoggen jier mei Björn Ulvaeus. Agnetha Fältskog hat út dy twa relaasjes twa bêrn, wêrûnder aktrise Linda Ulvaeus, har âldste dochter.

## Diskografy
### Albums
Quermianen

**Quermianen** (inkeltal: **Quermiaan**) binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e ''Star Wars''-franchise, dy't yntrodusearre waarden yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]*. Hja komme fan **Quermia**, in planeet yn 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel, en libje tige lang (teminsten 300 jier en mooglik langer).

Fan uterlik binne Quermianen rank boude, meager útsjende wêzens mei in uterst lange, tinne hals, dy't in yn ferhâlding ta harren lichem tige lytse holle ûnderstipet. Harren hûdskleur is wyt niigjend nei grien. Hja hawwe reade kraaleachjes, in lytse mûle en gjin noas, mei't by harren de rookorganen yn 'e hânpalmen sitte. Quermianen hawwe twa stellen harsens: de behindige boppeharsens yn harren lytse plasse, en de folle gruttere ûnderharsens yn 'e boarstkas. 

Quermianen hawwe gjin hier, en likemin beskikke se oer in wringe, sadat se tige bûchsum binne. Wol hawwe se twa pear earms, hoewol't guon fan harren it ûnderste pear leaver ferburgen hâlde ûnder de klean. De earms einigje syn ranke hannen mei in tomme en twa lange fingers. Oan 'e fuotten hawwe se trije grutte teannen. Troch de lange hals, dy't wol in fjirdepart fan harren lingte beslacht, tuorje Quermianen likernôch 90&nbsp;sm boppe de measte oare soarten wêzens yn it Stjerrestelsel út.

Omreden fan 'e withoefolle fysike en genetyske oerienkomsten tusken de Quermianen en in oar ras fan bûtenierdske wêzens, de Xexto, binne ksenobiologen fan betinken dat hja in mienskiplike foarâldersoarte diele moatte.

## Sjoch ek
*Yarael Poof

## Keppelings om utens
*Artikel oer Quermianen yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
Tholothianen

**Tholothianen** (inkeltal: **Tholothiaan**) binne in fiktyf ras fan humanoïde bûtenierdske wêzens út 'e ''Star Wars''-franchise, dy't yntrodusearre waarden yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]*. Hja komme fan **Tholoth**, in foar it meastepart troch útstrutsen oerwâlden begroeide planeet yn 'e krite fan it Stjerrestelsel dy't bekend stiet as de Koloanjes. 

Harren wrâld wurdt regearre as in demokrasy mei in senaat as de wetjaande macht. It regear hat alle fersmoargjende swiere yndustry nei oare planeten yn itselde planetestelsel ferballe, sadat de natoer op Tholoth beholden is. De Tholothianen hawwe ek beheinings oplein oan besikers fan bûten, wat oantallen oangiet, en oan ymmigranten fan bûten, dy't har hâlde moatte oan deselde ekologysk ferantwurde libbenswizen as de Tholothianen sels.

Fan uterlik lykje Tholothianen sterk op minsken. It wichtichste ûnderskie wurdt foarme troch de boppekant fan harren holle, dy't keal en oerdutsen mei skobben is (op in wize dy't sterk liket op it skyld fan in skylpod). Ut 'e krún wei groeie acht fleizige tentakels, dy't oan 'e hichte fan 'e kaaibonke ta del hingje. De krún en tentakels kinne brutsen wyt, read of blau fan kleur wêze. De hûdskleur fan Tholothianen is brún mei foar in diel blauïge pigmintaasje, benammen om 'e eagen hinne. Tholotianan hawwe twa geslachten, manlik en froulik; de manlju hawwe burdgroei.

In protte Tholothianen hawwe it foar de moade en draach in tradisjonele holbân fan brún lear. Dy rint oer in brede râne fan 'e foarholle hinne en hat útstulpings oan 'e sydkant fan 'e holle dy't beide earen bedekke. Guon fan sokke holbannen omfetsje in web fan fine keatlinkjes, dy't ta fersiering oer de rânen fan 'e holskobben rinne.

## Sjoch ek
*Adi Gallia
*Stass Allie

## Keppelings om utens
*Artikel oer Tholothianen yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
De Heer'n van Stellingwarf

**De Heer'n van Stellingwarf** is in bierbrouwerij yn Wolvegea dy't yn 2020 oprjochte is troch de freonen Rene Hoornstra, Rudy Kasmarik, Martin Mulder, Marco Hofman en Pim Pera. 

## Hjoed
De haaddoelstelling fan de brouwers is autentike Stellingwerfske bieren brouwe om biergenieters belibje te litten wat hja bedoele mei bier.

## Assortimint
* Ondeugens Blontien - blond
* De Driesprong - tripel
* Goeiedag Eem! - quadrupel
* Bock em d'r op - bokbier
* Dubbel Kiek'n - dubbel

## Keppeling om utens
* Webstek van De Heer'n van Stellingwarf
Ring Ring (liet)

***Ring Ring*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch ABBA op 10 jannewaris 1973 yn de Metronome Studios yn Stockholm en útbrocht op it album mei deselde namme út 1973. De Sweedske ferzje fan Ring Ring wie it earste nûmer en de Ingelske ferzje fan Ring Ring wie it tsiende nûmer op de Skandinavyske ferzje fan it album en it earste nûmer op 'e Ynternasjonale ferzje dêr't de Sweedske ferzje fan it nûmer net op stie. It liet waard op 14 febrewaris 1973 útbrocht as tredde single fan it album.

## Oer it nûmer
Ring Ring wie oarspronklik yn it Sweedsk skreaun troch Benny Andersson en Björn Ulvaeus tegearre mei harren manager Stig Anderson. De Ingelske oersetting waard makke mei help fan Neil Sedaka en Phil Cody mei de bedoeling om der in modern popnûmer fan te meitsjen, as ynstjoering fan de Sweedske foarrondes fan it Eurofyzje Sjongfestival, wat yngean soe tsjin de tradisjonele songfestivalnûmers fan doe. Ta har ûntnochtering einigen se op it tredde plak.

Yn de kombinearre single/album hitlist fan Sweden mei namme *Kvälllstoppen* stie op 10 en 17 april 1973 op itselde stuit de Sweedske ferzje Ring ring (bara du slog en signal) op nûmer 1, de Ingelsktalige ferzje op nûmer 2 en it album op nûmer 3. De titel Ring ring stie op nr. 1, 2 en 3.

## Muzikanten
* Agnetha Fältskog – Sang
* Anni-Frid Lyngstad – Sang
* Björn Ulvaeus – Sang & Gitaar
* Benny Andersson – Sang & Toetsen

### Gastmuzikanten
* Janne Schaffer - Gitaar
* Rutger Gunnarsson - Bas
* Ola Brunkert - Drums
* Ulf Andersson - Saksofoan
Kel Dor

**Kel Dor** (inkeltal idem) binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e ''Star Wars''-franchise, dy't yntrodusearre waarden yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;I&nbsp;– The Phantom Menace]]*. Hja komme fan **Dorin**, in planeet yn 'e saneamde Utwreidingsregio fan it Stjerrestelsel, mei in atmosfear dy't ryk is oan helium. 

Dat de Kel Dor har dêre ûntjûn hawwe, betsjut dat de soerstofrike atmosfearen dy't in protte oare planeten hawwe, eins giftich foar harren binne. Dêrom hawwe se ferlet fan spesjale beäzemingsmaskers om dêr te oerlibjen, dy't harren mûle en noas bedekke, en teffens fan eachbeskermers, dy't foarkomme dat harren eachfloeistof ferdampt yn in soerstofatmosfear.

Fan uterlik binne Kel Dor fierders humanoïde, yn 'e sin dat se krekt as minsken twa skonken en twa earms hawwe, en in gesicht mei de eagen, mûle en noas op it wenstige plak. Se hawwe trije fingers en in tomme oan eltse hân. Harren fleiskleurige hûd is leareftich en sa tsjûk dat se koart yn it fakuum fan 'e romte oerlibje kinne. Oan 'e sydkanten fan 'e holle hawwe Kel Dor útstulpings dy't heechûntwikkele bûtensintúchlike organen befetsje. 

De kultuer fan 'e Kel Dor is basearre op 'e ferdieling yn clans. Genetysk binne Kel Dor besibbe oan 'e Gand en de Tognath, twa oare rassen fan bûtenierdske wêzens, dy't krektlyk beäzemingsmaskers en eachbeskermers drage moatte as se har thúswrâld ferlitte. Saakkundigen geane út fan ôfstamming fan ien mienskiplike foarâldersoarte.

## Sjoch ek
*Plo Koon

## Keppelings om utens
*Artikel oer Kel Dor yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
Nautolanen

**Nautolanen** (inkeltal: **Nautolaan**) binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e ''Star Wars''-franchise, dat yntrodusearre waard yn 'e film *[[Star Wars: Episode&nbsp;II&nbsp;– Attack of the Clones]]*. Hja steane bekend om har fermogen om op 'e meast ûnherberchsume plakken te oerlibjen. Nautolanen komme fan **Glee Anselm**, in planeet dêr't ek de Anselmi, in besibbe ras fan bûtenierdske wêzens, syn oarsprong fynt. Relaasjes tusken de yn see tahâldende Nautolanen en de op it drûge libjende Anselmi binne fan âlds spand.

Nautolanen binne amfibysk en kinne sawol lucht as wetter sykhelje. Se binne it komfortabelst ûnder wetter, mar kinne op it drûge skoan út 'e fuotten. Se lykje op minsken yn 'e sin dat hja twa skonken en twa earms hawwe, en in gesicht mei de eagen, noas en mûle op it wenstige plak. Ek beskikke Nautolanen oer fiif fingers oan eltse hân. Harren hûdskleur is grien, blau, griis, pears, oranje of giel. De eagen binne tige grut en hielendal swart, en dominearje it gesicht. Nautolaanske eagen binne tige gefoelich en hawwe har ûntjûn om op 'e seeboaiem, dêr't mar in bytsje ljocht trochkringt, sjen te kinnen. 

It meast opfallende lichemsskaaimerk fan Nautolanen wurdt lykwols foarrme troch de kloft lange, grouwe tentakels dy't harren út 'e efterholle groeit en oan 'e mul ta rikt. Mei dy tentakels wurde se gemyske stoffen gewaar, lykas de feromoanen dy't alle libbene wêzens útstjitte. Nautolanen kinne oan 'e hân dêrfan ynterpretearje wat de emosjonele steat fan in oar wêzen is. De Nautolaanske taal, it Nautila, omfiemet it gebrûk fan feromoanen foar kommunikaasje. Dat is wat dêr't sels komplekse ideeën mei oerbrocht wurde kinne. 

## Sjoch ek
*Kit Fisto

## Keppelings om utens
*Artikel oer Nautolanen yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
Minister sûnder portefúlje

In **minister sûnder portefúlje** is in minister sûnder omskreaune ferantwurdlikheden of in minister dy't net as haad fan in beskate ministearje stiet.

Yn Nederlân is in minister sûnder portefúlje ferantwurdlik foar in beskaat beliedsmêd, dochs hat net de lieding oer dat departemint. Ministers sûnder portefúlje hawwe, oars as steatssekretarissen, in sit yn de Nederlânske ministerrie en kinne dan ek meistimme oer alle beslissings. It beneamen fan in minister foar in beskaat beliedsmêd betsjut dat dat ûnderwerp op dat stuit wichtich is. Ministers dy't oan 'e haad steane oer in ministearje wurde oantsjut as "minister fan ....", wylst ministers sûnder portefúlje oantsjut wurde as "minister foar ...."

Oant it kommen fan steatssekretarissen yn 1948, waarden ministers sûnder portefúlje oansteld en stypje ministers mei in dreech departemint. Dy taak waard oernommen troch de steatssekretarissen. Ek binne der yn it ferline wolris ministers sûnder portefúlje oansteld, dy't as gesachhawwend persoan de belangen fan Nederlân by ynternasjonale ûnderhannelings goed fertsjintwurdigje koene.

## Sjoch ek
* Ministers sûnder takeparket yn it kabinet-Rutte IV
Christianne van der Wal

**Christianne van der Wal-Zeggelink** (Oldenzaal, 13 novimber 1973 is in Nederlânsk politika fan de VVD en is sûnt 10 jannewaris 2022 minister foar Natoer en Stikstof yn it kabinet-Rutte IV. Dêrfoar, sûnt 25 novimber 2017 wie se partijfoarsitter fan de VVD. Ek wie se sûnt 2019 deputearre fan de provinsje Gelderlân en earder wie se wethâlder en gemeenteriedslid yn Harderwyk.

## Jonkheid en oplieding
Van der Wal waard berne as Christianne Zeggelink yn Oldenzaal en komt út in frijsinnich-kristlike húshâlding. Hja hat noch in jongere suster. Doe't se twa jier âld wie ferhuze de húshâlding nei it Noardhollânske Castricum. Dêr gie se nei de leger skoalle en nei de skoalle foar it fuortset ûnderwiis. Hja die har eineksamen oan de havo. Har mem wie wurksum yn it sikehûs as haad fan de röntgenôfdieling. 

Fan 1993 oant 1997 studearre Van der Wal *facility management* oan de Hegeskoalle Hollân yn Diemen en sette se har nei wenjen yn Amsterdam. Nei har stúdzje kearde se mei har man werom nei Castricum. Omreden it bedriuw fan har man binne se mear midden yn it lân wenjen gien, yn Hierden by Harderwyk. Fan 1997 oant 2010 wie se projektlieder by ferskate organisaasjes en bedriuwen. Ek krige se yn 2002 hbu-graad yn les jaan. Fan 2000 oant 2003 wie se hbu-dosint projektmanagement op de Hegeskoalle Inholland.

## Politike karriêre
Van der Wal wie fan 2014 oant 2019 wethâlder yn Harderwyk, dêr't se al earder gemeenteriedslid fan wie. Hja hie de portefúljes ekonomyske saken, wurkgelegenheid, rekreaasje, toerisme en sport. Op 25 novimber 2017 waard se op it partijkongres keazen ta de lanlike partijfoarsitter fan de VVD as opfolger foar waarnimmend foarsitter Eric Wetzels. Op 5 juny 2019 waard se oansteld as deputearre yn de provinsje Gelderlân. Dêr hie se de portefúljes ekonomyske saken en ynnovaasje, mobiliteit en loftfeart, gebietsaginda Gelderske korridor en Fruitdelta, Rvierelân.

## Minister foar Natoer en Stikstof
Op 10 jannewaris 2022 waard se minister sûnder portefúlje yn it kabinet-Rutte IV, mei de titel minister foar Natoer en Stikstof, in nije post ûnder it ministearje fan Lânbou, Natoer en Itenskwaliteit mei de opdracht út it koalysjeakkoard ta in fermindering fan 50% fan it útstjitten fan stikstof yn Nederlân. Op 10 juny 2022 presintearre Van der Wal in kaart fan Nederlân mei dêrop it gebiet te heljen stikstofreduksje, dêr't benammen de lânbou ferminderje moat. Dêrop ûntstie der in soad ferbjustering en argewaasje. Dat late ta nije boereprotesten en deselde jûns kamen boeren mei trekkers nei har wente te protestearjen. Hja hat mei harren in heal oere yn petear west.

: sjoch ek: *[[Stikstofkrisis yn Nederlân#juny 2022|Doelstellings emisjereduksje it gebiet, juny 2022]]* en *[[Boereprotesten yn Nederlân (2019-no)#Demonstraasjes stikstofplannen fan minister Van der Wal|Demonstraasjes stikstofplannen fan minister Van der Wal]]*

## Privee
Van der Wal is boaske en hat tegearre mei har man fjouwer bern. 

## Keppeling om utens
* Christianne van der Wal op Ryksoerheid.nl
Minister foar Natoer en Stikstof

De **minister foar Natoer en Stikstof** is een Nederlânske minister sûnder portefúlje dy't by de formaasje fan it kabinet-Rutte IV stifte waard. De post falt ûnder it Ministearje fan Lânbou, Natoer en Itenskwaliteit.

Minister foar Natoer en Stikstof is sûnt 10 jannewaris 2022 Christianne van der Wal (VVD).
Waterloo (liet fan ABBA)

***Waterloo*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch ABBA op 17 desimber 1973 yn de Metronome Studios yn Stockholm en útbrocht op it album mei deselde namme út 1974. De Sweedske ferzje fan Waterloo wie it earste nûmer en de Ingelske ferzje fan Waterloo wie it tsiende nûmer op it album, en waard op 4 maart 1974 útbrocht as earste single fan it album. Op 6 april 1974 wûn ABBA mei de Ingelske ferzje it Eurofyzjesjongfestival.

## Oer it nûmer
Nei ’t de groep yn de Sweedske nasjonale foarronde fan it sjongfestival yn 1973 tredde wurden wie mei it nûmer Ring Ring, besochten se it yn 1974 op ’e nij. Der waard diskear foar Waterloo keazen, dêr't beide sjongeressen likefolle tekst yn hiene. It nûmer giet oer in frou, dy't har oerjaan wol oan de leafde, sa't Napoleon him oerjoech by de Slach by Waterloo yn 1815. De single waard yn desimber 1973 sawol yn it Sweedsk as yn it Ingelsk yn de Metronome Studios yn Stockholm opnommen en op 12 maart 1974 offisjeel foarsteld. De Sweedske ferzje helle it twadde plak yn de Sweedske hitlisten.

### Sjongfestival
Op 6 april 1974 wûn ABBA mei de Ingelske ferzje it Eurofyzje Sjongfestival. Harren optreden soarge foar in folsleine stylbrek mei de dramatyske ballades-tradysje wêrmei't it songfestivalpublyk doe fertroud wie. Har opfallende glitterkostúms, sulveren platosoalen, it uptemporitme en de ienfâldige (mar noch net earder fertoande) dûnsstapkes. Dat ABBA, sûnt in resinte reglemintswiziging, har ferske net allinne yn harren lânstaal mar ek yn it Ingelsk bringe mocht, wie in bykommende troef.

Mei wrâldwiid 8,5 miljoen ferkochte eksimplaren skoarde ABBA dêrnei mei Waterloo in grutte en brutsen se ynternasjonaal definityf troch it nûmer waard in nûmer 1 - hit yn in soad lannen.

## Muzikanten
* Agnetha Fältskog – Sang
* Anni-Frid Lyngstad – Sang
* Björn Ulvaeus – Sang & Gitaar
* Benny Andersson – Sang & Toetsen
Koersk (oblast)

De **oblast Koersk** (Russysk: Курская область; *Koerskaja oblast*) is in oblast yn it súdwestlike diel fan Ruslân. De oblast grinzget oan Oekraïne en leit geunstich oan de ferbining tusken Moskou en de tichtbefolke en yndustriële gebieten yn it easten fan de Oekraïne.

## Geografy en ekonomy

It gebiet leit oan de westlike kant fan it Sintraal-Russysk Plato mei hichten fan 150 oant 300 meter en in oerflak fan 250 by 150 kilometer. De rivieren Sejm en Svapa ûntwetterje it gebiet en mûne út yn de Dnjepr. Yn it suden en easten soargje ek de Psel en de Oskol foar de ûntwettering. De haadstêd Koersk leit sintraal yn de oblast.   

Yn de oblast wurdt izererts wûn. It Koersker bekken hat de grutst bekende foarried izererts, dy't de sterkste magnetyske anomaly fan 'e wrâld feroarsaket. Oare boaiemskatten binne goud, uranium en platina. Njonken de metaalferwurking binne gemyske en de fiedselyndustry sterk  oanwêzich. De grûn bestiet út de fruchtbere swarte ierde en hat in heech agrarysk gebrûk. 

By Koertsjtatov stiet de kearnsintrale Koersk.  

## Skiednis
Yn de Twadde Wrâldkriich folge yn de hjerst fan 1941 de besetting fan de oblast troch Nazy-Dútslân. De Slach om Koersk fûn tusken 5 july 1943 en 23 augustus 1943 plak en wie de grutste tankslach fan de Twadde Wrâldkriich. 

## Bestjoersyndieling en stêden

De oblast Koersk is ferdield yn 28 rajons en 5 stedsdistrikten. De grutste stêden binne njonken de haadstêd Koersk Zjelesnogorsk en Koertsjatov en Lgov. Meiïnoar hat de oblast 10 stêden en 22 plakken mei in stedsk karakter. 

## Befolkingsûntwikkeling
Nicolaas van Heloma (1798-1879)

**Nicolaas van Heloma** (It Hearrenfean, 25 juny 1798 - Arnhim, 16 septimber 1879) wie in Frysk advokaat, grytman en liberaal lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal.

## Libben en wurk
Nicolaas van Heloma wie in soan fan de drost en kommittearre op de lândei Marcus van Heloma en Aletta Catharina van Scheltinga. Syn broer Marcus wie lid fan de Deputearre Steaten fan Fryslân. Hy studearre Romeinsk en hjoeddeisk rjocht oan de Hegeskoalle fan Grins, dêr 't er yn 1820 promovearre, en waard koarte tiid abbekaat op It Hearrenfean.
Tusken 1820 en 1849 wie er grytman fan Weststellingwerf en tusken 1821 en 1840 ek lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Dêrneist wied er kapitein by de Fryske skutterij (1831-1833), lid fan de Kommisje fan de Lânbou yn Fryslân (1831), dykgraaf fan *De Oude Lindedijk* (1832-1842) en houtfester (1835-1852). Yn 1849 krige er op eigen fersyk ûntslach as grytman. 

Tusken 1840 en 1850 wie er (pragmatysk) liberaal lid fan 'e Twadde Keamer, mar hy hearde net ta de Thorbeckianen. Yn 1844 krong er oan op in grûnwetsferoaring, en wie er behelle by it besprek oer it yntsjinjen fan in foarstel ta grûnwetsferoaring - mar úteinlik sette er net syn hantekening ûnder it foarstel fan de *[[Negenmannen]]*. Yn 1848 spruts er ûnder oaren by de behanneling fan de grûnwetsferoaring en de nije kieswet, en stimde er úteinlik foar alle wetsútstellen ta feroaring. Hy waard yn 1848 noch op 'e nij keazen, mar yn 1851 moast er it nei fannijs stimmen ôflizze tsjin de liberaal Johannes Andreas de Fremery.

### Privee
Fan Heloma troude yn 1820 yn Aldskoat mei Grietje van Bienema, mei wa 't er trije soannen en in dochter krige. Grietje ferstoar lykwols yn 1846, en yn 1859 troude er úteinlik fannijs yn Amsterdam mei Wilhelmina Johanna van Deudekom, mei wa 't er noch in dochter en in soan krige.
Minister foar Primêr en Fuortset Underwiis

De **minister foar Primêr en Fuortset Underwiis** is in Nederlânske minister sûnder portefúlje dy't yn 2017 ynsteld waard by it kabinet-Rutte III, doe ûnder de namme **minister foar Basis- en Fuortset Underwiis en Media**. Yn it einferslach fan de formateur waard de nije ministerspost foar it earst offisjeel neamd. De post falt ûnder it ministearje fan Underwiis, Kultuer en Wittenskip.

De minister yn it kabinet-Rutte III wie Arie Slob (KristenUny. It ministearje is ornearre foar it primêr, fuortset en spesjaal ûnderwiis, it learareregister en media.

It kabinet-Rutte IV krige njonken de minister sûnder portefúlje ek in steatssekretaris foar Kultuer en Media op it ministearje. Dêrom waard it ministerskip omneamd ta de hjoeddeistige namme. Dy posysje wurdt beset troch Mariëlle Paul (VVD) (wie Dennis Wiersma, VVD).
Humanoïde

**Humanoïde** (fan it Latynske *humanus*, dat "minsklik" betsjut, oanfolle mei it efterheaksel *-oïde*, dat safolle betsjut as "lykjend op") is in term dy't as haadwurd en as eigenskipswurd brûkt wurde kin. Der wurdt mei ferwiisd nei in wêzen of konstruksje wêrfan't de lichemsbou liket op dy fan in minske. De term kin brûkt wurde foar in grut ferskaat oan wêzens en dingen:
*minskapen en oare primaten;
*mytologyske wêzens, lykas dwergen, elven, kabouters, nimfen, reuzen, ensfh.;
*fiktive wêzens, lykas meunsters út fantasy- en horrorfiksje of bûtenierdske wêzens út science fiction;
*keunstmjittige konstrukten, lykas robots mei in op minsken lykjend uterlik (androïden).

In fiktive humanoïde hat yn 'e regel yn grutte halen deselde lichemsbou as in minske, mei in romp, earms en skonken, hannen mei fingers, fuotten mei teannen, en in holle mei eagen, noas, mûle en earen. Details kinne lykwols ferskille, lykas it tal fingers en teannen, de hûdskleur, foarm fan 'e eagen, earen of noas, behierring, lichemslingte en gewicht. Fierders kinne der bykommende lichemsdielen wêze dy't by in minske ûntbrekke, lykas in sturt, klauwen, hoarnen, in ekstra pear earms, ensfh. Ek is it mooglik dat it lichem ynwindich ferskilt, lykas troch it beskikken oer ekstra organen, it ûntbrekken fan organen of in oare yndieling (bgl. it hert oan 'e rjochterkant fan 'e boarstkas of de harsens yn 'e boarstkas.

Yn films en tillefyzjesearjes wurde bûtenierdske wêzens ornaris foarsteld as humanoïde, om 'e ienfâldige reden dat it foar in minsklike akteur dan in stik makliker wurdt om sa'n rol te spyljen. Ek is it minder djoer, mei't it ûntwerpen fan in hiele oare lichemsfoarm jild kostet. In bykommend foardiel is dat it publyk him better mei in bûtenierdsk wêzen identifisearje kin as dat wêzen antropomorf foarsteld wurdt. Der bestiet ûnder biologen gjin konsensus oer de wierskynlikheid oft bûtenierdske wêzens, oannommen dat dy wier earne yn it ûnmjitlike hielal besteane, in humanoïde uterlik hawwe soene of net. Party saakkundigen liket dat tige ûnoannimlik ta, wylst oaren derfan útgeane dat de evolúsje op oare planeten krektsa wurkje soe as op 'e Ierde en dat bûtenierdske wêzens en minsken, neigeraden dat se fierder evoluëarje, hieltyd mear opinoar lykje soene om't in humanoïde lichem no ienris de brûkberste foarm is. Dêrby giet men út fan parallelle evolúsje, in ferskynsel dat der ek foar soarge hat dat bgl. walfiskeftigen en fisken in ferlykbere lichemsfoarm hawwe, hoewol't se ta folslein ferskillende taksonomyske groepen hearre.
Pastelkleur

In **pastelkleur** is in kleur dy't karakterisearre wurdt troch in hege mjitte fan ljochtens en in lege fersêdingsgraad. Men kin fan eltse suvere kleur in pastelkleur meitsje troch him te mingen mei wyt of ljochtgiel. Fan oarsprong is *pastel* de Frânske namme foar wedeblau, in kleurstof dy't wûn wurdt út 'e plant wede (*Isatis tinctoria*). Dy wie yn 't earstoan felblau, mar ferfletste al rillegau. Dêrom waard de kleurstof letter ferfongen troch it bettere (want kleurfêstere) indigo.

Pastelkleuren wurde in protte brûkt foar klean fan jonge bern; sa wurde nijberne poppen gauris klaaid yn klean dy't sêft ljochtblau (jonkjes) of ljochtrôze (famkes) binne. Yn 'e 1980-er jierren wie it moade om manljusklean yn pastelkleuren te meitsjen, in trend dy't popularisearre waard troch de bekende Amerikaanske plysjesearje *[[Miami Vice]]*. De haadpersonaazjes Sonny Crockett (spile troch Don Johnson) en Ricardo Tubbs (Philip Michael Thomas) droegen yn seizoen 1 en 2 nammentlik útslutend pastelkleurige pakken.

Foarbylden fan pastelkleuren:
Mirialanen

**Mirialanen** (inkeltal: **Mirialaan**) binne in fiktyf ras fan humanoïde bûtenierdske wêzens út 'e ''Star Wars''-franchise. Hja komme fan 'e kâlde en drûge planeet **Mirial**, yn 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. Harren natuerlike habitat is woastyn en steppe. Mirialanen hawwe in sterke bân mei de natoer.

Mirialanen lykje sterk op minsken, yn 'e sin dat se twa skonken en twa earms hawwe, fiif fingers oan eltse hân en in gesicht mei eagen, noas, mûle en earen op it wenstige plak. Hja hawwe in hûdskleur dy't yn 'e regel grien of rôze is, mar soms giel of pears. Harren hier is  swart of brún, en har eagen hawwe in blauwe, brune of pearse kleur. De measte Mirialanen hawwe ien of mear tatoeaazjes yn it gesicht fan in geometrysk patroan dat harren persoanlike prestaasjes symbolisearret. 

Krekt as minsken hawwe Mirialanen twa geslachten, manlik en froulik. Se binne ien fan mar in pear rassen fan bûtenierdske wêzens dy't har mei minsken fuortplantsje kinne. 

## Sjoch ek
*Luminara Unduli

## Keppelings om utens
*Artikel oer Mirialanen yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
Kaleesh

**Kaleesh** (inkeltal idem; útspr.: [kɑˈliːʃ], likernôch: "ka-liisj") binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e ''Star Wars''-franchise, dat yn 2014 yntrodusearre waard. Hja komme fan 'e planeet **Kalee**.

Kaleesh binne op twa skonken geande reptilen mei in tsjûke, hurde, readbrunige hûd, besteande út skobben dy't frijwol harren hiele lichem oerdekke. Dêrtroch wurde se beskerme tsjin 'e tesinzgjende sinne op harren thúswrâld. Se hawwe hannen mei fjouwer fingers, dy't tarist binne mei lange klauwen. De measte Kaleesh drage maskers makke fan 'e skedels fan freze rôfdieren op harren thúswrâld, lykas de *karabac* of de *mumuu*. 

Yn 'e Huk-oarloch keas de Galaktyske Republyk de kant fan 'e fijân fan 'e Kaleesh en ferneatige harren ekonomy. Dêrtroch boazen de dochs al drege libbensomstannichheden op Kalee noch fierder oan. De Yntergalaktyske Bankêre Groep holp harren letter út 'e depresje wei op betingst dat se har oanslute soene by de separatistyske Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. Sadwaande fochten de Kaleesh yn 'e Kloane-oarloggen tsjin 'e Galaktyske Republyk.

## Sjoch ek
*generaal Grievous

## Keppelings om utens
*Artikel oer Kaleesh yn Wookieepedia, de offisjele ''Star Wars''-Wikipedy
Bennekom

**Bennekom** is in eardere gemeente en doarp yn de gemeente Ede yn de Nederlânske provinsje Gelderlân. Op 1 jannewaris 2021 hie it doarp 15.270 ynwenners.

## Geografy
Bennekom leit op de grins fan de súdwestlike Feluwe en de súdlike Gelderske Fallei. It doarp bestiet út fjouwer buerten; yn it noardwesten *De Halderbrink*, yn it noardeasten *De Laar*, yn it súdeasten *Bennekom-zuidoost* en yn it súdwesten *Boekelo*. It doarp leit goed 500 meter súdlik fan de beboude kom fan Ede. De Rykswei 12, it doarp Hoekelum en it kastiel Hoekelum skiedt de beide plakken. Yn it súdeasten grinzget Bennekom oan *Wageningen-Hoog* en leit it in pear hûndert meter fan de beboude kom fan Wageningen ôf.  

Westlik fan Bennekom rint de N781, in ferbiningsdyk dy't fan de A12 by Ede nei Wageningen rint. Westlik fan dy dyk lizze de buorskippen De Kraats en Nergena en de *Negenase beek*. Eastlik fan Bennekom is de Bennekomske heide en bosk fan de Feluwe.

## Skiednis
It plak fan Bennekom is al hiel lang bewenne. Der binne oerbliuwsels fan in âlde pleats, in nôt- en jiskekûle út de iere izertiid (800-500 f.Kr.) fûn. Ek binne der grêfheuvels út de âldheid fûn. Fierders binne der by eardere opgravings yn en om it doarp hinne oerbliuwsels út de izertiid en iere midsiuwen fûn.

Bennekom leit oan de râne fan it *Binnenveld*, dat eardere út in sompe bestie. Dêr hat oant yn de njoggentjinde iuw it kastiel Nergena, dy't mooglik eigendom fan de hartoch fan Gelre wie, stien. De Alde- of Aleksandertsjerke fan Bennekom waard mooglik al yn de tolfde iuw boud. Om 1290 waard Bennekom in selsstannich karspel.

Op 1 jannewaris 1812 waard Bennekom fan Ede ôfspjalte en in selsstannige gemeente, dochs op 1 jannewaris 1818 waard er fannijs mei Ede werienige.

Doe't de Alliearden de Slach om Arnhim ferlearen, waard Bennekom op 22 oktober 1944 troch de Dútsers evakuearre, om't it doarp frontgebiet wurden wie. It ferset fan Ede makke handich gebrûk fan de betiisde sitewaasje en smokkelje 140 manlju, foar it grutste part Britske soldaten, troch it doarp hinne. De nachts dêrnei stutsen se tusken Renkum en Wageningen de Nederryn oer om sa yn befrijd gebiet del te kommen. Dy aksje waard bekend as "Operaasje Pegasus I". In moanne letter ûntplofte de mûne *Onze Rika* dêr't in munysjedepot yn ûnderbrocht wie. Wol 73 Dútske soldaten kamen derby om it libben.

Yn 1952 waard der yn it westen fan it doarp in nij gebou boud yn de styl fan it kastiel Nergena, dêr't it doetiidske Ryksynstitút foar it Rasse-ûndersyk fan Lândbougewaaksen. Ek westlik fan Bennekom lei it earderee kastiel Harslo.

## It besjen wurdich
* Alde of Aleksandertsjerke
* Kastiel Hoekelum
* *Kijk- en Luistermuseum*

## Berne yn Bennekom
* Wopke Hoekstra (1975), politikus fan Frysk komôf.

## Keppeling om utens
Ede (gemeente)

**Ede** (, Nedersaksysk: *Ee*) is in gemeente yn de Nederlânske provinsje Gelderlân, oan de westkant fan de Feluwe en yn de súdlike Gelderske Fallei. De gemeente hat  ynwenners (, boarne: CBS) en omfiemet likernôch 32.000 bunder en yn dat grûngebiet lizze, njonken it haadplak Ede de kearnen Bennekom, Deelen, Ederveen, Harskamp, Hoenderloo (foar in part), De Klomp, Lunteren, Wekerom en in stikmannich útbuorrens en buorskippen. De gemeente Ede wurket gear mei de gemeenten Rhenen, Wageningen, Veenendaal, Barneveld, Nijkerk, Skerpenseel en Renswoude yn it regionaal gearwurkingsferbân *Regio [[Foodvalley]]*.

Op 1 jannewaris 1812 waarden Bennekom, Lunteren en Otterlo fan Ede ôfspjalte en foarmje harren eigen gemeenten, dochs binne op 1 jannewaris 1818 fannijs gearfoege by Ede.

## Geografy
De gemeente hat in totaal oan  ynwenners (, boarne: CBS). Yn 1850 hie de gemeente 9.004 ynwenners en 100 jier letter 45.896. Yn febrewaris 2013 waard de grins fan 110.000 ynwenners helle.

It tal hinnen yn de gemeente Ede is it grutste fan alle Nederlânske gemeenten: 3,6 miljoen hinnen (2020).

### Wenplakken

¹ It grutste part heart by de gemeente Apeldoarn.

### Oare kearnen
Buorskippen en oare net offisjele kearnen: Doesburgerbuurt, Driesprong, Eschoten, De Ginkel, Hoekelum, Hoog-Baarlo, De Kade, De Kraats, Meulunteren, Mossel, Nederwoud, Nergena, Nieuw-Reemst, Oud-Reemst, Overwoud, Roekel, De Valk, Walderveen en Westeneng

## Gea
De gemeente Ede hat in ferskaat oan lânskippen. Om syn lizzing op de driuwwâlen fan de Feluwe is de bosk, heide, en sânferstowings. Ede en Bennekom ûntstiene op in driuwwâl. Om syn hegere lizzing waarden de plakken gaadlik foar it wenjen. De hege (drûge) heidegeaen foar skiep, legere greide foar it oare fee, mei dêrtusken yn de gebieten dêr't ikkerbou plakfûn. Ynearsten bestie de bewenning út nomaden, likernôch 3000 f.Kr., mar letter ûntstie der in fêste bewenning en doe ûntstiene der bestjoerlike sintrums.

## Ofbylden

Ede_kerk.jpg|*Alde Tsjerke yn Ede*
20160830_Jachtslot_Sint-Hubertus6.jpg|*Jachthûs Sint-Hubertus yn Nasjonaal Park De Hege Feluwe*
Ede_Ginkel.jpg|*Ginkelske heide* 
Otterlo_anzicht.jpg|*Otterlo*
Weekerom_anzicht.jpg|*Wekerom*
Gemeentehuis_Ede.jpg|*Gemeentehûs*


## Keppeling om utens

* Offisjele side fan de gemeente Ede
Brouwerij Dogger

**Brouwerij Dogger** is in selsstannige, ûnôfhinklike *nanobrouwerij* út Húns en is oprjochte yn 2015.

De brouwerij is neffens it Guinness World Records boek de lytste offisjele brouwerij yn de wrâld.

## Skiednis
Brouwerij Dogger is úteinset yn 2015, yn maart 2020 waard de stap set nei in kommersjele brouwerij yn Oudeschild op Teksel.

Yn 2019 is der foar ien kear in bier broud mei en by *Brouwerij 't IJ*. It bier is earder yn de hoareka allinne ferkocht by *Proeflokaal Arendsnest*. It bier wie eksklusyf yn de hoareka te krijen by kafee *De Slock* yn Den Burg.

Begjin 2022 ferhuze de brouwerij nei Fryslân.

## Assortimint
* Doggerbier
* IPA
* Scheepskameel Tripel
* Bokkie Beh
* Dubbelbok
* Imperial Stout
* Houtvuur
* Midddernachtzon
* Doggerbier X
* Doggerbier DIPA (jubileumbier nei oanlieding fan it 10-jierrich bestean fan de brouwerij)

## Keppeling om utens
* Webstek fan Doggerbier
Foodvalley

**Foodvalley** is in gearwurkingsferbân fan acht gemeenten yn de Gelderske Fallei. De namme betsjut "itensdelling" en is dêrfoar ornearre om in Jeropeeske topregio op it mêd fan *agrifood* te wurden en te bliuwen. Der binne in soad feehâlderijen yn de delling dêr't de namme *Foodvalley* dus nei ferwiist. It regionale gearwurkingsferbân is fuortkommen út de eardere gearwurkingsferbannen *Regio De Vallei* en *WERV*, in gearwurkingsferbân tusken de plakken Wageningen, Ede, Rhenen en Veenendaal.

## Meidoggers
### Oparbeidzjende gemeenten
Yn de Regio Foodvalley wurkje de gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Skerpenseel, Veenendaal en Wageningen mei-inoar mei de twa provinsjes Gelderlân en Utert, ûnderrjochts- en kennisynstellings en ûndernimmers.

### Oparbeidzjende kennispartners
De folgjende ûnderrjochts- en kennisynstellings wurkje mei:
* Kristlike Hegeskoalle Ede
* Hegeskoalle fan Arnhim en Nymwegen
* Wageningen University & Research

### Oparbeidzjende bedriuwen
Yn de regio Foodvalley binne mear as 2600 bedriuwen en ynstellings fêstige, dy't mei-inoar 21.700 arbeidsplakken leverje.

* Arla Foods
* Struik Europe
* Bieze Food Group
* FrieslandCampina
* NIZO food research
* Keninklike De Heus
* Dishman
* Hatchtech

## Keppeling om utens
* Webstee fan regio Foodvalley