open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Collier (skilder)

**John Maler Collier** OBE (Londen, 27 jannewaris 1850 - dêre, 11 april 1934) wie in foaroansteand Ingelsk skilder en skriuwer. Hy wurdt rekkene ta de beweging fan de Prerafaeliten.

## Libben en wurk
Collier wie in soan fan Sir Robert Perret Collier, de lettere baron Lord Monkswell, abbekaat en parlemintslid. Hy krige syn oplieding oan it Eton College, in *[[public school]]* by Windsor, en folge skilderûnderjocht by de skilder Lawrence Alma-Tadema dy't fan Frysk komôf wie. Hy studearre fierder oan de Slade School of Fine Art yn Londen, yn Parys by Jean-Paul Laurens en yn München oan de *Akademie der Bildenden Künste*. Hy ûntjoech him ta portretskilder en waard sterk ynspirearre troch John Everett Millais. Fan 1870 ôf oan eksposearre er by de *[[Royal Academy of Arts]]*.

John Collier boaske yn 1879 oan Marian Huxley, in dochter fan de biolooch Thomas Huxley, Fellow of the Royal Society, de Britske Akademy foar Wittenskippen. Sy wie ek skilderes, studearre oan de Slade School en oan de Royal Academy. Sy krigen in dochter, Joyce, wêrnei't Marian in post-natale depressy krige. Sy stoar yn 1887 yn Parys oan in longûntstekking.

Yn 1889 troude Collier mei Marian har jongere suster Ethel. Mei't sa'n houlik destiids yn Ingelân net tastien wie wie de plechtichheid yn Noarwegen. Ut dit houlik waarden in soan en in dochter berne. Harren soan Laurence Collier wie de Britske ambassadeur yn Noarwegen fan 1941 oant 1951.

Collier wurdt rekkene ta ien fan de bêste portretskilders fan syn tiid, mar hy keas ek faak tema's út de skiednis, de literatuer of de mytology. Hy makke teffens boekyllustraasjes, lykas 32 ôfbylden by roman *The Trumpet-Major* (1880) fan Thomas Hardy yn it tydskrift *Good Words*.

## Wurk (in kar)

John Collier Queen Guinevre's Maying.jpg|*Queen Guinevre's Maying*
John Collier - Pharaohs Handmaidens.jpg|*Pharaoh's Handmaidens*
John Collier - The Land Baby.jpg|*The Land Baby*
John Collier - Priestess of Delphi.jpg|*Preesteres fan Delfy*
John Collier - Priestess of Bacchus.jpg|Titel ûnbekend
Lady Godiva (John Collier, c. 1897).jpg|*Lady Godiva*
Tannhäuser en el Venusberg, por John Collier.jpg|*In the Venusberg Tannhäuser*


## Bibliografy
* *A Primer of Art*, 1882
* *A Manual of Oil Painting*, 1886
* *The Art of Portrait Painting*, 1905
* *The religion of an artist*, 1926

## Keppelings om utens
* Biografy en ôfbylden op artmagick.com
* Biografy/nekrology en ôfbylden by it Art Renewal Center
Tunen (strjitte)

De **Tunen** is in strjitte yn it sintrum fan Ljouwert. De Tunen bestiet út twa gedieltes, skieden troch it wetter It Fliet. It iene gedielte rint fanôf de Foarstreek oant de Easterkaai, en it oare stik rint fan de Foarstreek oant de Nijkaai. Sydstrjitte fan de Tunen is de Turfmerk. De strjitte is sawat 170 meter lang. Oan de Tuinen steane tal fa, gemeentlike en ryksmonumintale gebouwen.

## Ferskaat
*Sûnt 1920 is oan de tunen de deiopfang foar dak- en thúsleazen fan it Leger des Heils.
Lângoed

In **lângoed** (ek **lânguod**), **bûtenpleats** of **bûten** is in grut lânhûs mei bygebouwen en tunen en teffens greid- en boulân, mei mooglik ek in stik wyldernis, lykas bosklân of heide derby. Yn 'e folksmûle wurdt tusken lângoed en bûtenpleats fierders gjin ûnderskie makke, en wurde de beide foarmen trochinoar brûkt.

As men lykwols sekuer wêze wol, is in lângoed in oanienslutend stik grûnbesit fan teminsten 5&nbsp;ha, dat in ynkommen generearret dêr't de eigner út bestean kin. Op sa'n lângoed stiet yn 'e regel in lânhûs, mar dat hoecht net. In bûtenpleats is, sekuer nommen, in lúkse, twadde wente op it plattelân; dêr kinne lânerijen by hearre, mar dat hoecht net. Winliken binne de begripen 'lângoed' en 'bûtenpleats' yn dit ferbân inoars tsjinstelde, mei't it iene útgiet fan it lânbesit en it oare fan it lânhûs.

Sawol lângoed as bûtenpleatsen hawwe yn Nederlân yn 'e regel in lânskiplike, kultuerhistoaryske wearde. Oangeande lângoed is boppedat faak sprake fan in ferraning fan ekonomyske en natoerbeskermjende aspekten, mei't der faak sawol oan lânbou en eventueel boskbou dien wurdt, as oan rekreaasje.
Kylie Kalvetti

**Kylie Kalvetti**, echte namme ûnbekend (Topeka (Kansas), 12 juny 1992), is in Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan mingd Finsk, Meksikaansk, Spaansk en Sweedsk etnysk komôf. Hja sette yn 2015 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn in stikmannich films.

## Libben en karriêre
Kylie Kalvetti waard yn 1992 berne, wierskynlik yn Topeka, yn 'e Amerikaanske steat Kansas, hoewol't der oer har berteplak wat betizing liket te bestean. Nei't se de middelbere skoalle trochrûn hie, ferfear se nei Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje. Dêr rekke se by de pornoyndustry belutsen, en yn 2015, doe't se 23 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film.

Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie Kalvetti ein 2016 yn in santjintal pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as New Sensations, Devil's Film en Pure Play Media. Teffens hat se in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, benammen Brazzers en Reality Kings. Mei films as *Her Black Lover*, *I Like Black Boys 15*, *Interracial Surrender 4* en *Kylie's 18th Birthday* op 'e webside *TeensLoveBlackCocks.com* hat Kalvetti har spesjalisearre yn ynterrasiale pornografy.

Kalvetti hat ûnder har karriêre as pornoaktrise gearwurke mei kollega's as Sara Jay en Johnny Sins. Njonken har aktearwurk is se ek aktyf as neakenmodel en hat se mei fotoreportaazjes yn ferskate neakenblêden pronke. Fierders wurket se ek as stripper en reizget se datoangeande de hiele Feriene Steaten ôf om op te treden yn stripklubs. Ek hâldt se in blôch by op 'e webside *KylieKalvettiBlog.com*.

## Lichemsskaaimerken
Kylie Kalvetti is blank, mei brune eagen en brún hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.66&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 61&nbsp;kg, en natuerlike kupmaat 33B. Behalven de gebrûklike piercings troch har earlellen hat se ek in tongpiercing en in nâlpiercing. Fierders hat se in tatoeaazje fan in tekst lofts ûnderoan op har búk en heup, en ien fan in ûntwerp op har rjochterfoet. 

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Kylie Kalvetti
* Blôch fan Kylie Kalvetti
* Biografy en filmografy fan Kylie Kalvetti yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Kylie Kalvetti yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Kylie Kalvetti op ''FreeOnes''
Toerako-eftigen

De **toerako-eftigen** (wittenskiplike namme: *Musophagiformes*) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (*Neornithes*), de tuskenklasse fan 'e nijkakigen (*Neognathae*) en it boppeskift fan 'e nije fûgels (*Neoaves*). Dit skift bestiet mar út ien inkele famylje, nammentlik dy fan 'e toerako's (*Musophagidae*), dy't sels wer útinoar falt yn trije ûnderfamyljes. Yn fersprieding binne de toerako-eftigen beheind ta Afrika besuden de Sahara.

De toerako-eftigen binne nau besibbe oan 'e koekoekeftigen (*Cuculiformes*) en de trapeftigen (*Otidiformes*). Foarhinne waarden se faak ûnderbrocht yn it skift fan 'e koekoekeftigen, mar resinte genetyske analyze wiist der sterk op dat de toerako-eftigen as taksonomyske groep op deselde hichte steane as de koekoekeftigen. Sadwaande is de noch rangleaze groep fan 'e trapfoarmigen (*Otidimorphae*) foarsteld om dy beide nau besibbe groepen mei de trapeftigen yn ûnder te bringen.

## Skiftopbou
Gewoane mangoesten

De **gewoane mangoesten** (wittenskiplike namme: *Herpestes*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e katdieren (*Feliformia*), it tuskenskift fan 'e siveteftigen (*Viverroidea*), de boppefamylje fan 'e mangoesteftigen (*Herpestoidea*) en de famylje fan 'e mangoesten (*Herpestidae*). Ta dit skaai hearre fiif soarten mangoesten, wêrûnder de Egyptyske ichneumon (*Herpestes ichneumon*), de iennichste soarte dy't yn Jeropa foarkomt.

## Skaai-opbou
Mangoesteftigen

De **mangoesteftigen** (Latynske namme: *Herpestoidea*) foarmje in boppefamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), it ûnderskift fan 'e katdieren (*Feliformia*) en it tuskenskift fan 'e siveteftigen (*Viverroidea*). Dizze taksonomyske groep falt útinoar yn trije  famyljes, te witten dy fan 'e hyena's (*Hyaenidae*), de Madagaskarsivetkatten (*Eupleridae*) en de mangoesten (*Herpestidae*).

## Boppefamylje-opbou
Siveteftigen

De **siveteftigen** (wittenskiplike namme: *Viverroidea*) foarmje in tuskenskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en it ûnderskift fan 'e katdieren (*Feliformia*). Dizze taksonomyske groep falt útinoar yn fjouwer ûnderskate famyljes. Dêrfan steane de sivetkatten (*Viverridae*) op harsels, wylst de hyena's (*Hyaenidae*), de Madagaskarsivetkatten (*Eupleridae*) en de mangoesten (*Herpestidae*) mei-inoar ferbûn binne yn 'e boppefamylje fan 'e mangoesteftigen (*Herpestoidea*).

## Tuskenskiftopbou
Subjektiviteit

**Subjektyf** betsjut dat in feit besjoen wurdt fanút de mieningen fan minsken. It tsjinoerstelde fan subjektyf is objektyf. Subjektyf is basearre op in persoanlike miening of persoanlike opfettings fan in yndividu, dy't ferbân hâlde mei de persoanlike miening of smaak.

Bygelyks, wat men ûnderfûn hat wurdt beskôge as subjektive ûnderfining. Dit sil foaral sa wêze as der oaren binne, dy't net de selde ûnderfining yn deselde omstannichheden. De ien kin it Ljouwert in hiele moaie stêd fine, mar de oar kin it júst in hiele ferfelende stêd fine. In oar foarbyld is dat de ien wat moai of lekker fynt en de oar it júst ûnkreas of goar fynt.

## Sjoch ek
* Objektiviteit
* Yntersubjektiviteit
Objektiviteit

**Objektiviteit** betsjut dat in foarstelling fan saken net basearre is op de ôfsûnderlike mieningen fan yndividuele minsken. Wannear't in foarstelling fan saken objektyf werjûn wurdt, dan wurdt dy 'neutraal' werjûn, sûnder foar ien bepaalde kant te kiezen. It tsjinoerstelde fan objektyf is subjektyf.
Lolle Rondaan

**Lolle Rondaan** (Menaam, 3 jannewaris 1919 - Amsterdam/Skiphol, 16 febrewaris 1944) wie in Frysk weinmakker dy't yn de Twadde Wrâldoarloch by it ferset tsjin de Dútske besetter aktyf wie.

## Biografy
Hy kaam út in grifformearde húshâlding en wie in soan fan Sijds Rondaan (1892) en Zwaantje Brouwer (Nijehaske, 1892). Hy wie ferloofd mei Riek Stork út Amsterdam en wie timmerman/weinmakker fan berop.

Fan 1942 ôf holp er Joadske ûnderdûkers yn Menameradiel; hy wenne doe yn Bitgum. Maitiid 1943 kaam er yn kontakt mei LO-man Rients Westra; foar him socht er ûnderdûkadressen en besoarge er distribúsjebonnen en (fâlske) persoansbewizen. Teffens brocht er *Vrij Nederland* en anty-Dútske pamfletten rûn en wie er belutsen by it stensiljen en it yn Noardwest-Fryslân fersprieden fan it yllegale blêd *Voor God en den Koning*. 
Mids 1943 gie Rondaan by de KP-Seisbierrum laat fan Rients Bruinsma Fan begjin augustus 1943 ôf wie er as KP’er belutsen by oerfallen yn Seisbierrum, Mullum en Weidum, wêrby't de kaartsystemen fan de pleatslike burohâlders fan de fiedselfoarsjenningsorganisaasje ferneatige waarden en Ausweise bút makke waarden. Under syn lieding waard yn de nacht fan 25 op 26 septimber 1943 de klús yn it gemeentehûs fan Sint-Anne iepenbrutsen en stimpels, 22 blanko persoansbewizen en it folsleine befolkingsregister yn sekken meinaam. Ynearsten ferstoppen Rondaan en syn broer Jan it register op har' sliepkeamer, mar letter waard de hiele brut yn in bakkersûne ferbaarnd. 

Troch it ferrie fan Frans Michon, ûnderdûker en deserteur út it Dútske leger, waard Rondaan, by de razzia yn Seisbierrum, Harns en Bitgum fan 22 op 23 novimber 1943 arrestearre mei noch 12 oaren troch de Grinzer SD ûnder lieding fan Anne Jannes Elzinga en Robert Wilhelm Lehnhoff. De arrestanten waarden oerbrocht nei it Hûs fan Bewar yn Grins. Rondaan waard op 14 febrewaris 1944 mei noch fjouwer KP-leden fanwegen 'terroristische activiteiten' ta de dea feroardield troch de rjochtbank (*Polizeistandgericht*) fan Assen en twa dagen letter deasketten yn de dunen fan Overveen, tagelyk mei syn mei KP-leden Folkert Bergsma en Gerrit Schuil. KP-lid Gerben D. Oswald waard om 18 febrewaris hinne fusillearre, wylst de deastraf fan Rients Westra op it lêste momint omset waard yn libbenslang. Hy ferstoar op 30 novimber 1944 yn kamp Engerhafe (in bûtenkamp fan konsintraasjekamp Neuengamme) yn Dútslân.
 
Rondaan waard beïerdige op it Earebegraafplak Bloemendaal yn Overveen. Op grêfstien stiet: 'Fallen yn 'e striid tsjin ûnrjocht en slaverij'.

## Neitins
* Op 15 april 2015 is foar Rondaan in stroffelstien lein.
* Tresoar hat ôfskiedsbrieven oan famylje en freonen fan Rondaan (en oaren fan de fersetsgroep Seisbierrum).
James Finlayson

**James (Jim) Finlayson** (Larbert, Skotlân, 27 augustus 1887 - Los Angeles, 9 oktober 1953) wie in Skotsk-Amerikaansk komysk akteur.

Hy wie in soan fan Alexander and Isabella (berne Henderson) Finlayson,. Foar't er mei aktearjen út ein sette, yn it teäter, wie er leadjitter.
Nei't sy âlden beide weirekke wiene emigrearre er mei syn broer Robert yn 1911 nei de Feriene Steaten; hy wie doe 24 jier. Yn de FSA waard er fral bekend troch syn optredens yn ferskate Laurel & Hardy-films. Hy spile sawol in stomme- as in lûdfilms.

Ien fan syn hannelsmerken wie dat er de wynbrau boppe syn linkereach omheech sjitte litte koe en tagelyk syn rjochtereach ta in spjalt fernauje koe. In oare wie syn útrop *dohhhhhhh!*, in eufemisme fan 'ferdomme'. Yn de measte films hie er ek in - falske - walrussnor.
Keltysk heechkrús

In **Keltysk heechkrús** of in **steand krús**  (Iersk: *cros ard / ardchros*, Skotsk-gaelysk: *crois àrd / àrd-chrois*, Welsk: *croes uchel / croes eglwysig*) is in frijsteand kristlik monumint fan stien, dat wol sizze in latynsk krús mei in sirkel om it snijpunt hinne. It is fakentiden ryk dekorearre en benammen foar Ierlân binne it nasjonale symboalen. 

It wie yn de iere midsiuwen in tradysje yn Ierlân en op de Britske eilannen om grutte, út stien houde krusen op te rjochtsjen, meastentiids bûten. Nei alle gedachten ûntwikkele de tradysje him út âldere tradysjes fan hout, miskien mei tafoegings fan metaal, en âldere Keltyske stiennen monuminten út de tiid fan it heidendom. Ek de Piktyske stienmonuminten út Skotlân kinne de foarm beynfloede ha. De âldst bewarre eksimplaren lykje te kommen út it gebiet fan it Angelsaksyske keninkryk Noardumbrje, dat ta it kristendom bekeard wie troch Ierkse misjonarissen. It bliuwt lykwols in iepen fraach oft de foarm earst yn Ierlân of yn Brittanje waard ûntwikkele.

De earste krusen wiene likernôch twa meter heech, mar yn Ierlân binne lettere foarbylden bekend fan trijeris sa heech, dy't massyf wiene sa't grutte oerflakken ûnstiene om se te bewurkjen mei reliëfs. Angelsaksyske foarbylden bleaune relatyf slanker, mar koene ek heech wêze. Utsein de krusen út de Noardumbryske tiid binne dy krusen faker mei geometryske patroanen fersierd dan mei figurative foarstellings. De krusen hawwe meastentiids in stiennen ring om it krúspunt, in kenmerk fan it Keltyske kristendom, dat mooglik syn oarsprong hat op Iona. De namme "high cross" wurdt benammen brûkt yn Ierlân en Skotlân, mar de tradysje yn hiel Brittanje en Ierlân is deselde tradysje, ek al binne der regionale ferskillen.

Guon krusen waarden oprjocht bûten tsjerken en kleasters, oare krusen op grinzen of plakken dêr't wegen byinoar kamen of dêr't noch in tsjerke boud wurde soe. Yn de 19e iuw libbe it gebrûk wer op en waarden de krusen foaral populêr as grêfstien of om eat te betinken. Oars as de Ierske orizjinelen binne dizze krusen fakentiden net dekorearre mei figueren.

## Skandinaavje
De tradysje fan it delsetten fan hege krusen begûn yn in tiid dat Noarske kolonisten harren op de Britske eilannen nei wenjen setten en kennis makken mei in kristlike kultuer. Inkelde krusen binne ek yn Sweden ûntdutsen (Granhammar, Närke) en tsjûgje fan de ingelske missy yn Sweden. Yn Noarwegen fûn de tradysje mear trochgong en dêr binne likenôch 60 stiennen krusen bekend. Fan fjouwer fan dy 60 is fanwegen de oanwêzigens fan runen mei wissichheid fêststeld dat se út de tiid fan de Wytsings stamme. In soad krusen binne nei alle gedachten doedestiids op heidenske grêffjilden set, doe't de famylje har dope liet. Letter kamen de krusen op in tsjerkhôf telâne.

## Keppeling om utens
Bert Roach

**Bert Roach** (Washington, D.C., 21 augustus 1891 &ndash; Los Angeles, 16 febrewaris 1971) wie in Amerikaansk filmakteur. Hy die mei oan 327 films tusken 1914 en 1951.

## Libben en wurk
Bert Roach begûn syn aktearkarriêre as toanielspiler mei 17 jier yn New York City. Hy wie haadrolspiler yn muzikale komeedzjes lykas *Louisina Lou* en trede op as tenorsjonger.  Yn 1914 begûn er syn filmkarriêre yn 'e Keystone Studios fan Mack Sennett. Mei syn oergewicht en in te grutte snor yn guon fan syn rollen krige er it tige drok as filmkomyk, benammen yn koarte filmkomeedzjes, mar sûnder in grutte bekendheid te krijen. Yn Sennett syn komeedzje *Yankee Doodle* opfierd yn Berlyn, in Amerikaanske oarlochspropagandafilm yn it ramt fan de Earste Wrâldoarloch, ferskynde Roach as Paul von Hindenburg. 

Yn de jierren tweintich fan de 20e iuw wie Roach ek yn ûnderskate lange stomme films te sjen yn wichtige byrollen, mear as ien kear as in joviale en komyske freon fan de haadpersoan - it meast bekend wol as in kollega en maat fan de tragyske haadpersoan yn de klassiker *A Man of the Masses* fan King Vidor. Yn tsjinstelling ta in soad kollegas fan de stomme film wist Roach ein fan de jierren tweintich de sprong nei de *[[lûdsfilm|talkies]]* te meitsjen, mar yn de rin fan de jierren tritich en fjirtich waarden de rollen hieltyd lytser en minder wichtich. As besoarge keamergenoat fan Leon Ames syn personaazje yn 'e horrorfilm *Murder in the Rue Morgue*, mei Bela Lugosi, hie Roach ien fan syn ferneamdste optredens yn in lûdsfilm. Ferskate kearen waard er yn lytse rollen *[[Casting|cast]]* as in komyske sûper.

Hy wie boaske oan Gladys Marie Johnson.

## Filmografy
In kar:

* *[[Fatty's Magic Pants]]* (1914)
* *[[Yankee Doodle in Berlin]]* (1919)
* *[[Down on the Farm (1920 film)|Down on the Farm]]* (1920)
* *[[A Small Town Idol]]* (1921)
* *[[A Lady of Quality (1924 film)|A Lady of Quality]]* (1924)
* *[[Don't (1925 film)|Don't]]* (1925)
* *[[The Denial]]* (1925)
* *[[Money Talks (1926 film)|Money Talks]]* (1926)
* *[[The Flaming Forest]]* (1926)
* *[[Tillie the Toiler (film)|Tillie the Toiler]]* (1927)
* *[[The Battle of the Century]]* (1927)
* *[[The Crowd (1928 film)|The Crowd]]* (1928)
* *[[Honeymoon (1928 film)|Honeymoon]]* (1928)
* *[[Young Nowheres]]* (1929)
* *[[So Long Letty (1929 film)|So Long Letty]]* (1929)
* *[[The Show of Shows (film)|The Show of Shows]]* (1929)
* *[[No No Nanette (1930 film)|No No Nanette]]* (1930)
* *[[Hold Everything (1930 film)|Hold Everything]]* (1930)
* *[[Bad Sister (1931 film)|Bad Sister]]* (1931)
* *[[Murders in the Rue Morgue (1932 film)|Murders in the Rue Morgue]]* (1932)
* *[[Impatient Maiden]]* (1932)
* *[[Night World (1932 film)|Night World]]* (1932)
* *[[Hallelujah, I'm a Bum (film)|Hallelujah, I'm a Bum]]* (1933)
* *[[San Francisco (1936 film)|San Francisco]]* (1936)
* *[[Algiers (film)|Algiers]]* (1938)
* *[[Romance on the Run]]* (1938)
* *[[Mardi Gras (1943 film)|Mardi Gras]]* (1943)
* *[[The Strange Love of Martha Ivers]]* (1946)
* *[[Dick Tracy Meets Gruesome]]* (1947)
Moederkerk (George)

De **Moederkerk** (*Memmetsjerke*) is de tsjerke fan 'e Nederdútsk-grifformearde mienskip yn 'e Súd-Afrikaanske stêd George (provinsje West Kaap).

## Skiednis
De hoekstien fan 'e krústsjerke waard troch dûmny Johan Ballot op 14 april 1832 lein. It wurk stie ûnder lieding fan opsichter C.W. Visser, dy't tegearre mei in trijetal slavemitselders mei in tradisjonele oksewein út Kaapstêd helle wurde moast. 

Foar de bou fan 'e tsjerke wiene 1800 frachten boumaterjaal nedich, de bakstienen dy't troch de gemeente sels makke waarden noch net meirekkene. De bosken út de omkriten en út Knysna en fan 'e Pletteberchbaai leveren it nedige giel- en stinkhout foar de houten ynrjochting fan de tsjerke.

De bou naam tolve jier yn beslach en op snein 9 oktober 1842 waard de tsjerke plechtich troch dûmny Ballot ynwijd. Yn april 1873 krige de tsjerke in houten flier en yn 1880 waard it oarspronklik reiten tek fan 'e tsjerke troch in laaien tek ferfongen. It hjoeddeiske oargel waard yn 1879 troch de Ingelske oargelmakker William Hill & Son boud en troch sechtjin gemeenteleden skonken. It stie oarspronklik yn it eastlike dwersskip, mar ferhuze mei de bou fan in kreake yn 1917 nei it tsjintwurdige plak efter de preekstoel.  

Rillegau nei in grutte renovaasje yn 1904 stoarte op 13 septimber 1905 de toer fan 'e tsjerke yn. De rein dy't yn 'e rin fan 'e tiid by it iepenstean fan ramen nei binne dreau, feroarsake sûnder dat immen eat ealge rottend hout en swakke muorren. Doe't it in pear dagen earder begûn te reinen dat it stjalpe en op 13 septimber al 10 sentimeter fallen wie, hold de toer it net mear. Al gau folge de rekonstruksje fan 'e toer en yn 1906 wie it wurk foltôge. Ut deselde tiid datearret ek de tsjintwurdige liedklok. 

Foar it lêst wie der in restauraasje yn 1964.
Gerrit Nijk

**Gerrit Nijk** (Steggerda, 27 novimber 1903-14 oktober 1987) wie in Nederlânsk notaris en yn de Twadde Wrâldoarloch út namme fan de NSB waarnimmend boargemaster fan Hengelo. 

Ear't Nijk waarnimmend boargemaster waard wie er notaris te Olst. Nei't er yn 1941 lid fan de NSB wurden wie ferfong er per 1 desimber 1942 Mello Sichterman, dy't boargemaster fan  Almelo wie en waarnaam yn Hengelo. Nijk waard op 22 juny 1943 opfolge troch Johannes Best, wêrnei't er weromgie nei Olst. 

Yn septimber 1946 waard G. Nijk op grûn fan it Suveringsbeslút út it amt fan notaris ûntslein.
Tennessee (betsjuttingsside)

"**Tennessee**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Tennessee, ien fan 'e 50 steaten fan 'e Feriene Steaten fan Amearika
## Oare betsjuttings
### Geografy
* Tennessee (rivier), in rivier yn de Feriene Steaten
* Lytse Tennessee of Little Tennessee, in rivier yn de Feriene Steaten

* Tennessee (Illinois), in plak yn 'e Amerikaanske steat Illinois
* Tennessee City (Tennessee), in plak yn 'e Amerikaanske steat Tennessee
* Tennessee Colony (Teksas), in plak yn 'e Amerikaanske steat Teksas

### Skiednis
* Leger fan Tennessee, in Súdlik (Konfederearre) leger yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch dat ferneamd wie nei de steat Tennessee
* Leger fan de Tennessee, in Noardlik leger yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch dat ferneamd wie nei de rivier de Tennessee

### Persoanen
* Tennessee Williams (1911-1983), in Amerikaansk toanielskriuwer
* Tennessee Ernie Ford (1919-1991), Amerikaansk countrysjonger

### Muzyk
* Tennessee Records, in Amerikaanske platemaatskippij
* ''Tennessee'' (liet fan Arrested Developmen), in liet fan Arrested Development út 1992
* ''Tennessee'' (liet fan Bob Sinclair), in liet fan Bob Sinclair út 2007
* ''Tennessee'' (liet fan Modern Skirts), in liet fan Modern Skirts út 2012
* ''Tennessee'' (liet fan Kiiara), in liet fan Kiiara út 2015

### Oar
* ''Tennessee'' (film), in Amerikaanske film út 2008
* USS ''Tennessee'' (skip út 1920), in Amerikaansk slachskip dat yn 'e Twadde Wrâldoarloch tsjinne
Douwe Jans Bierma

**Douwe Bierma** (Sint-Jabik, 10 febrewaris 1891 – Sint-Anne, 19 febrewaris 1950) wie in Nederlânsk politikus en boerefoaroanman yn de Twadde Wrâldkriich en lid fan de NSB.

Bierma wie yn 1945 in stikmannich moannen loko-boargemaster fan It Bilt, nei't boargemaster Kornelis van der Vlis ôfgien wie. Voor het tribunaal yn Ljouwert waard Bierma yn 1946 ta in jier finzenis feroardield fanwegen syn lidmaatskippen fan de NSB, it Nederlands Arbeidsfront en de Nederlandse Landstand. Syn fermogen waard beslach op lein foar maksimaal 50.000 gûne. Teffens waard him it stimrjocht ferbean en mocht er gjin iepenbier amt útoefenje, beide foar in perioade fan tsien jier.

Bierma stoar yn de âldens fan 59 jier yn Sint-Anne.
Arthur Seyss-Inquart

**Arthur Seyss-Inquart** (Dútsk: **Seyß-Inquart**), berne as **Artur Zajtich** (Stannern, 22 july 1892 – Neurenberch, 16 oktober 1946), wie in Eastenryksk jurist en nazypolitikus. Ynearsten behearde er ta de 'reedlike' fleugel fan de Eastenrykske nazy's, mar letter oppenearre er him, as Rykskommissaris fan Nederlân,  yn beset Nederlân, as in fûl *hardliner*.

Yn Fryslân wie syn bynamme *Seis-en-in-kwart* en *Seys Hinkelepink*, *Seyss Hinkwat* en *Judas Mankabenus* (in wurdboarterij op Judas Makkabéus).

Seyss-Inquart wie by de 22 oarlochsmisdiedigers dy't by it Proses fan Neurenberch berjochte waarden. Hy waard op 1 oktober 1946 op trije fan de fjouwer oanklachten skuldich achte en goed twa wiken letter eksekutearre.
Toerakofûgels

De **toerakofûgels** of **toerako's** (wittenskiplike namme: *Musophagidae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (*Neornithes*), de tuskenklasse fan 'e nijkakigen (*Neognathae*), it boppeskift fan 'e nije fûgels (*Neoaves*), de noch rangleaze groep fan 'e trapfoarmigen (*Otidimorphae*) en it skift fan 'e toerako-eftigen (*Musophagiformes*). De toerakofûgels binne de iennichste famylje fan 'e toerako-eftigen, en sadwaande binne se it naust besibbe oan 'e koekoekeftigen (*Cuculiformes*) en de trapeftigen (*Otidiformes*). Foarhinne waarden de toerakofûgels faak ûnderbrocht yn it skift fan 'e koekoekeftigen, mar resinte genetyske analyze wiist der sterk op dat se in selsstannige groep foarmje. 

## Beskriuwing
Toerakofûgels binne middelgrutte fûgels dy't yn beammen libje en yn harren fersprieding beheind binne ta Afrika besuden de Sahara, dêr't se rûnom foarkomme yn wâlden en op savannes. Se kinne mar swakjes fleane, mar drave nammenste flugger troch de beamtoppen. It binne sosjale stânfûgels, dy't yn famyljegroepen libje fan op syn measten tsien eksimplaren. Mei in protte soarten fan 'e toerakofûgels is it sa dat se in soad leven meitsje, en fuortjeiers (*Corythaixoides*) en wytbúktoerako's {*Criniferoides*) steane yn it bysûnder bekend om harren skrille alaarmrop, wêrmei't se net inkeld soartgenoaten, mar alle fauna yn harren neite warskôgje foar rôfdieren of minsklike jagers. 

Toerakofûgels bouwe in grut nêst fan tûkjes, dêr't se 2-3 aaien yn lizze. Dêr komme de piken út mei in tsjûke dûnslaach en iepen of hast-iepen eachjes. Toerakofûgels frette foar it meastepart fruchten, mar dêrnjonken ek wol blêden, blêdknoppen en blommen. Altemets folje se har menu oan mei ynsekten en slakken. Se meie fral graach bananen en kinne, as se troch minsken fuorre wurde, sa nuet wurde dat se út 'e hân ite. Behalven bananen litte se ek druven en papaya's net stean.

## Famylje-opbou
Pyk

* pyk (fûgel), in fûgeljong
* pyk (berch), in steile berchtop
* pyk (wapen), in lange spear
* pyk (gûne), in sprektaalterm foar in gûne
Paul van Erkelens

**P.A.E. (Paul) van Erkelens** (Winterswyk, 10 april 1953) is in Nederlânsk politikus fan D66. Hy wie tusken 1991 en 1994 boargemaster fan de gemeente Winterswyk.

## Wurkpaad
Van Erkelens hat ferskate funksjes yn it ûnderwiis hân ear't er yn 1982 wethâlder yn de gemeente Hengelo waard. Yn 1991 waard die beneamd ta boargemaster fan de gemeente Winterswyk. Nei syn amtstermyn wie er fan 1993 oant en mei 2004 wettergraaf fan it wetterskip Regge en Dinkel en dêrnnei dykgraaf fan Wetterskip Fryslân.
Dykgraaf

De **dykgraaf** is yn Nederlân de beneaming fan de foarsitter fan in wetterskip. (De foarm "dykgreve", dy't men yn it Frysk soms wol tsjinkomt, is fout, mei't in greve in ealman is en de funksje fan dykgraaf neat mei adel te krijen hat, mar ynstee mei it graven en opsmiten fan in dyk.)

De funksje fan dykgraaf is te fergelykjen mei dy fan boargemaster. In dykgraaf sit net yn it algemien bestjoer en hat dêr ek gjin stimrjocht yn. Yn it deistich bestjoer fan in wetterskip hat er wol in sit en ek stimrjocht. It deistich bestjoer fan in wetterskip wordt kolleezje fan dykgraaf en hiemrieden neamd. In dykgraaf wurdt foar seis jier troch de Kroan beneamd. Yn it ferline waarden it leafst minsken beneamd dy't sels in protte besittingen hiene yn it oanbelangjend gebiet. It idee dêrefter wie dat it eigenbelang fan de dykgraaf him motivearje soe om de feiligens fan it gebiet tsjin oerstreamingen te garandearjen. Hoewol't de titel 'dykgraaf' gjin aadlike titel is, kamen dykgraven yn de praktyk troch dat belied faak wol út aadlike famyljes.

## Alternative nammen
By Nederlânske wetterskippen dy't gjin diken yn behear hawwe hyt de funksje wettergraaf, *watergraaf*.

Yn Grinslân kaam de titel foar 1995 net foar. Dêr waard de term foarsitter brûkt. It deistich bestjoer waard oantsjut mei *Voorzitter en gecommitteerden* en soms allinne *[[kommittearde|gecommiteerde]]n*.

## Ferskaat
Yn de peroan *Hauke Haien* út Theodor Storm syn novelle *[[De Skimmelruter|Der Schimmelreiter]]* wurdt de dykgraaf literêr feriuwige.
Theunis Piersma (biolooch)

**Theunis Piersma** (Himmelum, 1958) is in Nederlânsk biolooch fan Frysk komôf. Hy is heechlearaar oan de Ryksuniversiteit Grins en ûndersiker by it *[[Keninklik Nederlânsk Ynstitút foar Undersyk fan de See|Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee]]*. Hy hat him talein op de ekology fan trekfûgels.

## Libben en wurk
Piersma studearre biology yn Grins oan de Ryksuniversiteit Grins en promovearre dêr by perf. dr. Rudi Drent. Hy docht ûndersyk nei ferskaat oan fûgels; dêr binne de mients, de skries en de leppelbek by. Hy is as heechlearaar trekfûgelekology ferbûn oan de Ryksuniversiteit Grins en ek ûndersiker by it *Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee* (NIOZ) op Teksel.

Piersma's ûndersyk rjochtet him ûnder mear op de fersprieding en trekgedrach fan waad- en greidefûgels en hoe't dat gearhinget mei klimaat, fiedseloanbod, rôffijannen en de genetika fan de bisten. Piersma docht dit ûndersyk op ferskate plakken yn de wrâld, ûnder oare yn Afrika en Sina.

Piersma is fan betinken dat der yn de biology de lêste heale iuw te folle omtinken jûn is oan genen en te min foar it belang fan it miljeu. Dy iensidigens gie neffens Piersma mank mei in te grutte klam op saneamde eksakte wurkwizen dy't te beheind binne mei't in protte relevante ferklearingen net oan bod komme.

Piersma is sterk belutsen by fraachstikken fan natuerbehear en natuerbeskerming en hat bygelyks krewearre foar it útbannen fan de kokkelfiskerij yn de Waadsee. Syn learstoel wurdt finansiere troch de Fûgelbeskerming en it Wrâld Natuer Fûns (WNF).

Piersma is ferskate kearen ûnderskieden mei in priis, lykas de Prins Bernhard Kultuerfûns Priis foar Natuerbehâld en de Spinozapremy (2014). Yn 2009 is er beneamd ta lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen en yn 2016 ta lid fan de *[[Keninklike Hollânske Maatskippij fan de Wittenskippen|Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen]]* (KHMW). Op 4 april 2017 is Piersma beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.

## Publikaasjes
* Piersma, T. (2006). *Waarom nonnetjes samen klaarkomen en andere wonderen van het wad*. Utert: KNNV Utjouwerij.
* Piersma, T. & van Gils, J.A. (2011). *The flexible phenotype. A body-centred integration of ecology, physiology, and behaviour*. Oxford: Oxford University Press.
* van de Kam, J., Battley, P.F., McCaffery, B.J., Rogers, D.I., Hong, J.-S., Moores, N., Ki, J.-Y., Lewis, J. & Piersma, T. (2010). *Invisible connections. Why migrating shorebirds need the Yellow Sea*. Melbourne: CSIRO Publishing.
* van de Kam, J., Ens, B. J., Piersma, T. & Zwarts, L. (1999). *Ecologische atlas van de Nederlandse wadvogels*.
* van de Kam, J., Ens, B. J., Piersma, T. & Zwarts, L. (2004). *Shorebirds. An illustrated behavioural ecology*. Utert: KNNV Publishers

## Keppelings om utens
* Ynterview RUG 
* RUG.nl oer Piersma
* blogs.groene.nl
* Oer finânsiering learstoel Piersma trocj WNF/Vogelbescherming
Šiprage

**Šiprage** (Syrillysk: Шипраге) is in doarp yn de Bosnyske gemeente Kotor Varoš, yn 'e regio Banja Luka.

## Klimaat

## Geografy
Šiprage leit yn de delling fan de Vrbanja, sa'n 60&nbsp;km súdeastlik fan Banja Luka en 30&nbsp;km súdeastlik fan Kotor Varoš. Šiprage leit yn in langhalige delling tusken berchtmen: de Šipraško Brdo yn it noardeasten, de Jasik (769&nbsp;m) yn it suden, de Šahinovina en Stražbenica (848&nbsp;m) yn it súdeasten, de Radohova (950&nbsp;m) yn it westen en de Borčići (799&nbsp;m) yn it noardwesten.
## Demografy

## Keppelings om utens

*In kaart fan Šiprage
*In plattegrûn fan Šiprage
*De ôfstân fan Šiprage nei Banja Luka
Karin Kraaykamp

**Karin Kraaykamp** (Amersfoart, 18 oktober 1927 – 25 juny 2018) wie in Nederlânsk omropster dy't fan 1955 oant 1961 by de VARA wurke.

## Libben en wurk
Kraaykamp wie foar har houlik aktyf yn it maatskiplik wurk en wie haad fan it Jeugd Rode Kruis yn Amsterdam. Kraaykamp wie in troude frou mei twa bern doe't se fan april 1955 ôf út ein sette as omropster by de VARA. Twa kear yn 'e wike hjitte se de sjoggers wolkom, late telefyzjeprogrammas yn en slute de útsjoerjûn ôf troch eltsenien in goede nachtrêst ta te winskjen. Kraaykamp presintearre ek it Nasjonaal Sjongfestival fan 1956, 1957 en 1959. Yn 1961 gie se frijwillich by de VARA wei.

Yn de jierren dêrnei wurke sy foar de VPRO, de AVRO en de TROS. Mei har twadde man Maarten van Wamelen (1935-1982), in ûndernimmer dy't bekend wie yn 'e autosport, presintearre Karin Kraaykamp yn 'e simmer fan 1968 it programma *Zonzin* foar de TROS. Doe ferdwûn se fan 'e telefyzje. Fia it publisiteitsburo fan har man koe se ynhierd wurde foar kommersjele presintaasjeaktiviteiten en letter wie se warber yn de produksje fan telefyzjeprogramma's. Yn 1974 einige har twadde houlik krekt as earder har earste houlik yn in skieding. Dêrnei wie se direkteur fan felisitaasjetsjinst *Happy Service*.

Se rjochte yn 1985 de 'Gouden Meiden'-klup op, in groep fan omropfroulju.

## Trivia
* Har earste man Joop Kraaykamp wie in neef fan akteur en komyk John Kraaijkamp sr.
Marke

* marke (organisaasje), in organisaasje fan boeren foar it ûnderling regeljen fan saken oangeande it buorkjen
* Marke (regio), in regio fan Itaalje
Tilly (België)

**Tilly** (Waalsk: *Tiyî*) is in plak en dielgemeente fan de Belgyske gemeente Villers-la-Ville. Ein 2010 hie Tilly 1707 ynwenners. Tilly leit in de provinsjee Waalsk-Brabân.

## It besjen wurdich
* Tumulus fan Tilly, Gallo-Romeinske grêfhichte

## Webstee
* Webstee fan de gemeente Villers-la-Ville
Tumulus fan Tilly

De **Tumulus fan Tilly** is een Gallo-Romeinske grêfhichte ûnder Tilly yn de Belgyske provinsje Waalsk-Brabân yn de gemeente Villers-la-Ville. De heuvel leit oan de útein fan de *Rue de la Tombe* yn it noardlik part fan Tilly, Strichon.
Frank Brownlee

**Frank Brownlee** (Dallas, 11 oktober 1874 – Los Angeles, 10 febrewaris 1948) wie in Amerikaansk filmakteur. Hy wie te sjen yn 114 films tusken 1911 en 1943..

## Karriêre
Frank Brownlee waard beskôge as in *all-round* akteur yn syn filmkarriêre, dy't duorre fan 1911 oant 1943. Hy koe alles spylje, fan in earmoedige goudsiker oant in *captain of yndustry*. Hy wie it faakst te sjen yn westerns en aksjefilms. Yn it tiidrek fan de stomme film spile er faak minsken dy 't oan de ferkearde kant fan de wet stiene. Yn it tiidrek fan de lûdsfilm wiksele er, om samar te sizzen, fan kant en die faak militêren en plysjes, bewakers of oarderhanthaveners nei.

Brownlee hie syn earste grutte rol yn 1921 yn de stomme film *The Whistle* (mei William S. Hart yn 'e haadrol ). Hal Erickson  neamt *Romance Land* (1923, rezjy: Edward Sedgwick ), *The Social Highwayman* (1926, rezjy: William Beaudine) en *Tombstone Canyon* (1932, rezjy: Alan James) as hichtepunten yn Brownlee syn karriêre. Hy spile ek yn ferskate films fan Laurel en Hardy.

## Filmografy

In kar:

* *Sold for Marriage* (1916)
* *Mentioned in Confidence* (1917)
* *Her Moment* (1918)
* *Danger, Go Slow* (1918)
* *Shore Acres* (1920)
* *His Own Law* (1920) (akteur en skriuwer)
* *The Whistle* (1921)
* *Love Never Dies* (1921)
* *The Hole in the Wall* (1921)
* *One Exciting Night* (1922)
* *Be Your Age* (1926)
* *The Social Highwayman* (1926)
* *With Love and Hisses* (1927)
* *Sailors, Beware!* (1927)
* *The Second Hundred Years* (1927)
* *Call of the Cuckoo* (1927)
* *Do Detectives Think?* (1927)
* *[[Midnight Rose (film)|Midnight Rose]]* (1928)
* *[[The Galloping Ghost (serial)|The Galloping Ghost]]* (1931)
* *The Lightning Warrior* (1931)
* *Pack Up Your Troubles* (1932)
* *Tombstone Canyon* (1932)
* *[[The Midnight Patrol]]* (1933), mei Laurel en Hardy
* *Man's Best Friend* (1935)
* *Gallant Lady* (1942)
* *Here Comes Kelly* (1943)

## Keppelings om utens
* Allmovie.com
* by Find a Grave
Slach by Dokkum

* Slach by Dokkum (873), in fjildslach tusken de Friezen en de Wytsingen yn 873
* Slach by Dokkum (1418), in fjildslach tusken de Skieringers en de Fetkeapers yn 1418
Adolf fan der Aa

**Adolf fan der Aa** (1522 - Jemgum, 1568) wie in Nederlânsk ealman en lid fan it Ferbûn fan de Eallju. Hy soe yn 1567 te Antwerpen folk byinoar brocht hawwe foar in oanslach op it eilân Walcheren en waard ûnder de Hartoch fan Alva ferballe. Hy sneuvele yn de Slach by Jemgum (1568).
Graaff-Reinet (stêd)

**Graaff-Reinet** is in stêd yn de provinsje Ooskaap yn Súd-Afrika. It is de op trjie nei âldste stêd yn Súd-Afrika, nei Kaapstêd, Stellenbosch en Swellendam.

Graaff-Reinet leit oan de foet fan de Sniebergen en oan de Sondagsrivier en wurdt foar it grutste part omjûn troch it natuerpark Kamdeboo. It plak is in sintrum fan belang foar de hannel yn agraryske produkten.

## Skiednis
Yn de 18e iuw berikten de earste kommando's op hynders fan de Nederlânske kolonisten de kontreien dêr't Graaff-Reinet no leit. Sy wiene earder út de Kaapkoloanje nei it easten lutsen. De earste buorkerijen waarden yn de jierren 70 fan de 18e iuw stichte. Yn de earste jierren hearske der anargy en wetteleazens yn it gebiet. Pas neidat in nije lândrost nei de regio stjoerd waard om de wet te handhavenjen, koe de delsetting him freedsum ûntjaan.

Op 13 desimber 1785 kaam de earste lândrost, Mauritz Woeke, nei it nije doarp. Hy besleat de desetting te ferneamen nei de destiidske gûverneur fan de Kaapkoloanje, Cornelis Jakob van de Graeff, en de famyljenamme fan syn frou Reinet. De grinzen fan it nije distrikt, it fjirde nei Kaapstêd, Stellenbosch en Swellendam, waarden yn 1786 middels in plakkaat bekendmakke.

Yn 1795 roepen de ynwenners, nei jierren fan ûnderdrukking troch de V.O.C., de republyk Graaff-Reinet út. De ynwenners fan Swellendam diene itselde. Ear't de lieders fan de Kaapkoloanje de nije republykjes wer ferôverje koene, waard de Kaapkoloanje sels oermastere troch Grut-Brittanje.

Nei't Nederlân de Kaapkoloanje noch in kear weromwûn fan de Britten, waard dy yn 1806 foarfêst troch de Britten ynnaam. In protte bewenners fan de koloanje noaske dat lykwols net. Fral in soad minsken út it distrikt Graaff-Reinet diene dêrnei mei oan de Grutte Trek. 

Hjoed de dei is de stêd noch in plak dêr't it Afrikaansk en de Kaapske kultuer dominant binne.

## Demografy
By folkstelling fan 2011 besloech de befolking fan Graaff-Reinet (it township uMasizakhe meirekkene) 35.672 minsken ferparte oer 8.393 húshâldings. Fan de befolking beskriuwt 62.2% harsels as "kleure", 28.2% as "Swarte Afrikaan" en 8.7% as "wyt". De oerhearskjende taal wie Afrikaansk, de memmetaal fan 76.0% fan de befolking. 18.9% prate Kosa (*Xhosa*) en 3.6% Súd-Afrikaansk-Ingelsk.

## Stedsbyld

Town Hall Graaff-Reinet.JPG|It stedhûs.
Drostdy Hotel Graaf Reinet-001.jpg|Drostdy Hotel.
Old Congregational Church Parsonage Graaff Reinet-001.jpg|Tsjerke
SA Police Academy Graaff Reinet-001.jpg|Polysje-akademy


## Berne yn Graaff-Reinet
* Andries Hendrik Potgieter (1792-1852), oanfierder fan de Voortrekkers
* Gerrit Maritz (1798-1838), oanfierder fan de Voortrekkers
* Andries Pretorius (1798-1853), oanfierder fan de Voortrekkers
* Louw Wepener (1812-1865), kommandant
* Marthinus Wessel Pretorius (1819-1902), presidint fan de Súd-Afrikaanske Republyk en de Oranje Frijsteat
* Thomas François Burgers (1834-1881), presidint fan de Súd-Afrikaanske Republyk
* Nicolaas Smit (1837-1896), generaal

## Keppeling om utens
*  Toeristysk webstee oer Graaff-Reinet mei ôfbylden
Nederdútsk-grifformearde tsjerke (Franschhoek)

De **Nederdútsk-grifformearde tsjerke** yn Franschhoek is in herfoarme tsjerke yn Súd-Afrika. De gemeente waard yn 1847 stifte en wie de twaëntritichste gemeente fan it tsjerkegenoatskip. 

De namme fan it plak Franschhoek betinkt de komst fan Frânske hugenoaten nei de delling tusken de bergen. Ek hjoeddedei docht der noch in soad oan 'e hugenoaten werom tinken, lykas nammen, grêven en it Hugenoatemonumint fan Franschhoek, dat yn april 1948 ûntbleate waard. De ynwenners fan it gebiet, dat ea *Olifantshoek* neamd waard, foarmen yn it earstoan in tsjerklike mienkskip mei Simondium en Drakenstein. Foar in skoft waard der yn Simondium sels earst noch troch dûmny Pierre Simond yn it Frânsk preke. Mei de tiid fermongen de hugenoaten harren mei de Nederlanners en mei de stifting fan in gemeente yn Paarl yn 1691 foel Franschhoek dêr ûnder.

Yn 1833 waard der in kapel yn Franschhoek boud en troch dûmny Van der Lingen út Paarl ynwijd. De ôfskieding ta in selsstannige gemeente fûn yn 1845 plak, nei't Pieter Nicolaas Ham út Amsterdam yn septimber 1844 as helpdûmny beroppen wie. It wie in drege tiid foar de gemeente. Der wie brek oan jild en in diel fan 'e gemeente koe mar min mei de dûmny oer wei. Ham waard û.o. beskuldige fan drankmisbrûk, hy wenne de gearkomsten fan 'e tsjerkerie net by en soe boppedat ek de gemeente somtiden ferlitten ha sûnder dêrfan kund te dwaan. Nei't de saak sels foar de synoade tsjinne, moast Ham syn ûntslach oanfreegje.

De tsjerke waard yn 1883 mei in noardlike en súdlike fleugel fergrutte en yn 'e jierren 1967-1968 restaurearre.

Doe't dûmny Adriaan Jacobus van Wijk yn 'e tsjerke preke, kocht de tsjerke yn 1923 in oargel oan. Ek yn Van Wijk's tiid waard it Nederlânsk yn 'e tsjerke as fiertaal ferfongen troch it Afrikaansk. De earste Afrikaansktalige notulen fan 'e tsjerkerie waarden yn jannewaris 1929 skreaun. Yn 1933 kamen de earste Afrikaansktalige Bibels yn Kaapstêd oan en ek yn Franschhoek waard in Afrikaansktalige Bibel feestlik yn gebrûk nommen. Yn 1937 skafte de tsjerke it earste Afrikaansktalige psalmboek oan.

De tsjerke waard yn 'e jierren 1960 restaurearre. De ierdskodding op 29 september 1969 brocht op guon plakken grutte skea oan, mar tank oan 'e betonnen fersterkings oan it muorrewurk dy't mei de restauraasje oanbrocht wiene, stelde de skea oan 'e tsjerke net in soad foar. Yn 1972 waard de tsjerke in nasjonaal monumint.

## Ofbylden

Dutch Reformed Church, Franschhoek-011.jpg|Preekstoel
Dutch Reformed Church, Franschhoek-012.jpg|Oargel
Franschhoek Heritage Church.jpg|Klok
Lena (rivier)

De **Lena** (Russysk: Лена; Jakûtsk: Улахан-Юрях, *Ulachan-Jurjach*) is in rivier yn Siberië fan sa'n 4400&nbsp;km langte en dêrmei ien fan de langste rivieren op ierde. De rivier ûntspringt bewesten de Baikalmar op in hichte fan 1.640 meter en streamt yn haadsaak  nei it noarden nei de Laptevsee, dy't in part fan de Noardlike Iissee is. 

By de útmûning is in grutte delta ûntstien. De Lenadelta is mei in oerflak fan 45.000&nbsp;km² de op trije nei grutste rivierdelta yn de wrâld, grutter as de Nyldelta. De delta is sa'n sân moannen yn 't jier beferzen tûndra. In part fan de delta is in beskerme natuergebiet.

De Lena is befarber fan de stêd Ust-Kût ôf, dêr't it Baikal-Amoerspoar de rivier mei in brêge krúst. In grut part fan it jier leit de Lena lykwols tichtferzen en is skipfeart net mooglik. By Tiksi, dat oan ien fan de trije befarbere eams fan de delta leit, is de rivier mar trije moanne it jier te befarren, súdliker fan maaie oant oktober. De foarnaamste stêd oan de Lena is Jakûtsk.

De grutste sydrivieren fan de Lena binne de Aldan en de Viljoej, dy't relatyf ticht byinoar, by Batamaj en Tas-Toemoes, yn de Lena útmûnje.

## Namme
De measte learden binne it der oer iens dat de namme 'Lena' ôflaat is fan it oarspronklike Ewinske wurd *Elyu-Ene*, wat 'de Grutte Rivier' betsjut.


File:Lone-maiden-formation.jpg|
Ofbyld:Lena River near Yakutsk (synchroswimr).jpg|De Lena ûnder Jakûtsk
File:Lena 2007 (synchroswimr).jpg|De Lena ûnder Jakûtsk
File:Parokhod na Lene.jpg|Earne oan de Lena om 1890/99


## Sjoch ek
* List fan langste rivieren fan de wrâld
Grifformearde Tsjerken yn Súd-Afrika

De **Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika** (ôfkoarte GKSA; *Grifformearde Tsjerken yn Súd-Afrika*) is in tsjerkegenoatskip yn Súd-Afrika. De leden fan it yn 1859 yn Rustenburg oprjochte tsjerkgenoatskip wurde somtiden *Doppers* neamd.

## Skiednis

Yn it begjin fan de 19e iuw waard yn de herfoarme tsjerken fan Nederlân in nij psalmboek ynfierd, dat ek yn de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke fan de Kaapkoloanje yntrodusearre waard. In protte lieten yn it psalmboek kamen net oerien mei de belidenisskriften (Nederlânske geloofsbelidenis, de Heidelberchske Kategismus en de Doartske learregels) lykas dy fêststeld wiene troch de Synoade fan Doardt yn 1618-1619. It brocht ûnrêst yn de tsjerke en guon leden wegeren de lieten te sjongen. Harren biedwurd wie *In God's huis, God's lied*. Yn 1859 namen 15 mannen it beslút of harren fan de tsjerke ôf te skuorren. De wichtichste stifters fan it nije tsjerkegenoatskip kamen út de omkriten fan Rustenburg. Under har wie ek Paul Kruger, de letter presidint fan de Súd-Afrikaanske Republyk. 

De 15 mannen organisearren op 10 febrewaris 1859 in moeting ûnder in seringebeam, dêr't 300 minsken harren as leden fan it nije tsjerkegenoatskip ynskriuwe lieten. De oarspronklik fan Dokkum ôfkomstige dûmny Dirk Postma wie doe yn Súd-Afrika en waard frege om predikant te wêzen. Hy naam it berop oan en sette him nei wenjen yn Súd-Afrika.

Al gau ûntstie ek de needsaak oan in oplieding foar predikanten en ûnderwizers. De earste oplieding wie op Burgersdorp. De earste oplieding, de *Teologiese Skool Burgersdorp* waard fêstige yn Burgersdorp yn de East-Kaap, mar nei de Earste Boerekriich ferhûze de oplieding nei Potchefstroom. De skoalle groeide de Universiteit foar Kristlik Heger Underwiis út ta in echte universiteit mei de faktulteit Teology.

## De GKSA tsjintwurdich
De offisjele namme fan it genoatskip is *Die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika* (GKSA). 

Om de trije jier komt de synoade byinoar yn Potchefstroom. De GKSA is ferstjintwurdige yn de Republyk fan Súd-Afrika, Namybje, Simbabwe en Lesoto.

Op de preekstoel wurde alle alve offisjele talen fan Súd-Afrika en Frânsk brûkt. 

De tsjerke ûnderhâldt oekumenyske bannen mei oare tsjerken yn de wrâld.

## Keppeling om utens
* Side fan de Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika
Siwart Haverkamp

**Sijvert Evert "Siwart" Haverkamp** (Ljouwert, 14 desimber 1684 - Leien, 25 april 1742 wie in Nederlânsk klassikus en muntkundige fan Frysk komôf.

Haverkamp wie heechlearaar oan de Universiteit Leien. Hy joech edysjes fan wurken út, mei krityk en kommentaar, fan ûnder oaren Tertullianus (1718), Lukretius (1725), Josefus (1726), Eutropius (1729) en Sallustius (1742).

De Amerikaanske presidint Thomas Jefferson hie in lettere edysje fan Josefus yn besit.

## Oare publikaasjes
**Dissertationes de Alexandri magni numismate*, 1722
**Thesaurus Morelliantes*, 1734; 
**Histoire expliquée par les médailles*, 1736 (yn it Nederlânsk); 
**Sylloge scriptorum de linguae grecae pronunciatione*, 1736-1740; 
**Introductio in antiquitates romanas*, 1740.

## Keppeling om utens
*Side CERL