open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toendrawink

De **toendrawink** (*Anser serrirostris*) is in middelgrutte goes, dy't yn it noarden fan Ruslân en Skandinaavje briedt. Sûnt 2007 wurdt de goes as in aparte soarte behannele. De toendrawink wurdt troch guon autoriteiten lykwols noch as in ûndersoarte (*Anser fabalis serrirostris*) fan 'e taigawink (*Anser fabalis s.l.*) sjoen. It is in trekfûgel, dy't yn West-Europa, Sintraal-Europa en East-Aazje oerwinteret. 

## Beschrijving

De toendrawink is 68 oant 90 sm lang, hat in spanwiidte fan 140 oant 174 sm en weecht 1,7 oant 4 kg. De snaffel is swart oan 'e basis en de ein mei in oranje bân oer de midden. Syn poaten binne oranje.   

De boppedekfearren binne donkerbrún, lykas by de blesgoes (*Anser albifrons*), mar hy ferskilt fan 'e soarte troch de smelle wite rânen oan 'e fearren.  

Oer de fylogenetyske yndieling bestiet noch jimmeroan gjin ienriedigens. Der wurde ynearsten noch twa ûndersoarten ûnderskieden: 

* De *A. s. rossicus* briedt op de arktyske toendra fan it skiereilân Kanin en Nova Zembla oant it skiereilân Taimyr. Se ha in relatyf koarte en stompe snaffel mei in oranje bân. Op 'e *A. s. rossicus* is de Afrikaansk-Euraziatyske oerienkomst oer wetterfûgels (AEWA) fan tapassing.
* De *A. s. serrirostris* briedt op de arktyske toendra fan 'e mûning fan 'e Chatanga oant de Anadyr. Dy ûndersoarte hat in langere en bredere snaffel mei ek in smelle oranje bân.]

## Nederlân
De earste toendrawinken ferskine yn oktober en by sêfte winters fertrekke de measten wer yn febrewaris en oars yn maart. De oantallen hingje ôf fan 'e kjeld yn it noarden. Se meie graach op boulân wêze, dêr't yn 'e regel noch wol resten fan 'e rispinge lizze. 

Tusken 1960 en 1978 groeiden de oantallen fan in hantsjefol nei trochstrings 30.000 fûgels yn 'e winter fan 1978-1979. Nei 1995 giene de oantallen op 'e nij omheech, fral yn it noarden fan it lân. It hichtepunt wie yn 2013, mar ôfhinklik fan 'e waarsomstannichheden kinne yn Nederlân wol 300.000 fan 'e soarte oerwinterje. De grutste konsintraasjes fan 'e toendrawink binne yn Grinslân, Drinte, súdeast Fryslân en it súdeasten fan Nederlân.     

Briedgefallen komme selden yn Nederlân foar en yn 'e regel giet it dan om fûgels dy't fanwegen ûngemak net mear trekke kinne of dy't út finzenskip útpykten.
Swimbad Bloemketerp

**Swimbad Bloemketerp**, wie in oerdekt swimbad yn de stêd Frjentsjer yn gemeente De Waadhoeke.

## Skiednis
Swimbad Bloemketerp waard op 12 oktober 1984 iepene as ferfanger fan it iepenloftbad oan de Jan Stapertlaan njonken it Van Harinxmakanaal. In swimbad mei in 25 meter bad werfan in part beweegber is, in rekreaasjebad mei in glydbaan fan 50 meter en njonken it 25 meter bad stie in bubbelbad en is saneamd solarium foar minsken dy't graach in bytsje brún wurde woene. Yn de jierren 90 kaam der njonken it bubbelbad in kâld dompelbad. Yn 1999 stie de gemeente Frjentserteradiel op it punt om it swimbad te ferkeapjen oan in private organisaasje om't de eksplotaasjekosten te heech waarden It solarium ferdwûn ein jierren 00 fanwegen nije regels omtrint sinnebanken, ek it kâlde dompelbad is yn die jierren wer ferdwûn. 

Yn 2010 drige it swimbad te slúten  mar yn july 2011, waard it swimbad troch de gemeente Frjentsjerteradiel, oan in stifting ferkocht, it betinkst derby wie dat de keaper it swimbad minstens tsien jier ûnderhâlde moast. Yn de jierren dernei bleaune der finansjele problemen om it swimbad te ûnderhâlden en iepene te hâlden, 

Yn 2024 waard gemeente De Waadhoeke eigner fan it swimbad, by de riedsgearkomste fan de gemeente De Waadhoeke op 11 july 2024 waard besletten dat it swimbad op 1 septimber 2024 de doarren slute soe, fanwegen de minne steat fan it swimbad, en de plannen om in nij swimbad te bouwen. Mar in wike letter waard dúdlik dat it swimbad al ein july de doaren slute moast.
Lytse sniegoes

De **lytse sniegoes** (*Anser rossii*) is in goes út 'e famylje einfûgels *Anatidae*. De fûgel wurdt ek wol ferneamd nei de Britske seeofsier en poalferkenner James Clark Ross en **Ross' goes** neamd. 

## Beskriuwing

De fûgel is in wite goes mei swarte wjuktoppen. Se ha in donkerrôze snaffel en donkerrôze poaten, binne 53 oant 66 sm grut en wege tusken 1,2 en 1,6 kilo. Wyfkes binne wat minder grut as mantsjes. De soarte liket in soad op 'e sniegoes  (*Anser caerulescens*), mar is likernôch 40% lytser. Syn snaffel is ek wat lytser.

Lykas by de sniegoes binne der út en troch donkere fûgels fan 'e soarte.  

## Iten
De lytse snieguozzen frette plantaardich materiaal lykas woartels, sied fan arktysk gers en griene dielen fan wetterplanten, lykas siggen.    

It binne sosjale fûgels, dy't yn 'e regel yn grutte groepen libje en fral deis aktyf binne. De natuerlike fijannen, fral foar de piken, binne seefûgels en poalfoksen.

## Nêst
Nei't de snie raand is, begjint it wyfke ein maaie en begjin juny in nêst te bouwen. De nêsten lizze yn in gat op 'e grûn mei wat tûkjes, gers en moas tichteby de nêsten fan 'e oare fûgels. Ofhinklik fan 'e klimatologyske omstannichheden wurde der twa oant sân, meastentiids fjouwer oant fiif, krêmkleurige aaien lein. Allinne it wyfke briedt, de taak fan it mantsje is it beweitsjen fan it wyfke en it lechsel. Nei trije wiken komme de aaien út en nei nochris trije wiken ferlitte se it briedplak en fleane de folwoeksen fûgels mei de jongen nei gebieten by grut wetter. Dêr begjinne de folwoeksen fûgels te ferfearjen, itjinge likernôch in moanne duorret. Nei twa jier binne de piken geslachtsryp.          

## Fersprieding

De lytse sniegoes briedt allinne yn it noarden fan Kanada op 'e toendra en oerwinteret oant yn it suden fan 'e Feriene Steaten en it noarden fan Meksiko. 

Lytse snieguozzen kamen eartiids net in soad foar, mar de populaasje wurdt hieltiten grutter. Sûnt healwei de jierren 1950 is der sprake fan in ekstreme taname fan it tal fûgels. Hjoed-de-dei wurdt de taname fan it oantal fûgels alle jierren op 12% rûsd.       

Ut en troch wurde lytse snieguozzen yn Europa waarnommen, meastentiids fûgels ôfkomstich út finzenskip. Tusken 1985 en 2021 binne yn Nederlân sân waarnimmings dien. Yn 2023/2024 waarden fan 'e soarte twa eksimplaren yn Belgje, Noarwegen, Denemark en Nederlân waarnommen, dy't yn Kanada ringe wiene. Dat wie mei wissichheid de earste waarnimming fan wylde lytse snieguozzen yn Europa.    

## Status
It tal lytse snieguozzen wurdt op 2,1 miljoen folwoeksen fûgels rûsd (ynformaasje Birdlife, 2024). De soarte stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige.
Linux

**Linux** is de namme brûkt foar in bestjoeringssysteem, eigentlik it *Free Minix projekt* fan 1991,  opset om in UNIX-eftich bestjoeringssysteem te wêzen. Fan oarsprong is it systeem skreaun troch Linus Torvalds, mar net mear as 5% fan it hjoeddeiske systeem (2024), is noch fan Torvalds.

*Linux* is ek de koarte namme foar de *GNU/Linux*-projekten, dy't Torvalds syn Free Minix projekt keppelje oan it GNU-projekt ta folsleine systemen, dy't hielendal frij fan rjochten binne. Om't de systemen op harren sels frij fan rjochten binne, binne der ferskate tuken fan, en wer tuken dêr wer fan, dy't allegear besykje en biedt de beste foarm fan Linux oan. Troch de fariaasje oan, ûnder oaren, de tapassings is it lykwols net mooglike en meitsje de alderbêste ferzje. Al is Torvalds net mear dejinge dy't it meastepart fan it system skreaun hat, dochs hat er in wichtige stimme by it beheinen fan it fersnipperjen fan it projekt.

## Sjoch ek
* GNOME
* MATE
* KDE
* Ubuntu
Edelweißpiraten (film út 2004)

**Edelweißpiraten** is in film oer in rebelske jongereinbeweging, dy't op 'e púnbulten fan it bombardearre Keulen yn 'e neidagen fan de Twadde Wrâldkriich op in eigen wize ferset biedt tsjin de nazy's. 

## Ferhaal
Karl wennet mei syn jongere broerke Peter allinne yn in appartemint yn it slim bombardearre Keulske stedsdiel Ehrenfeld. Syn mem is ferstoarn by in bombardemint, harren âldere broer Otto is omkommen yn 'e oarloch en harren heit tsjinnet yn 'e Wehrmacht. Tegearre moatte se it roaie en wylst Karl lid is fan 'e Edelweißpiraten, hat syn jongere broerke him by de Hitler Jugend jûn. De Edelweißpiraten hawwe it hieltiten oan 'e stok mei de Hitler Jugend en der wurdt hiel wat tusken de twa groepen ôffochten. Ek op oare manieren besykje de Edelweißpiraten de nazy's te dwersbongeljen. As der in brief komt mei it berjocht dat harren heit oan it Eastfront stoarn is, slút Peter him út teloarstelling ek by de Edelweißpiraten oan. 

Nei't de konsintraasjekampfinze Hans Steinbrück by in detonearjen fan in bom wit te ûntsnappen en hy fûn wurdt troch de Edelweißpiraten, wurdt dy oan in skûlplak by Cilly ûnderbrocht, de skoansuster fan Karl en Peter. Troch Hans Steinbrück wurde se hieltiten mear yn it echte ferset tsjin de nazy's belusten. Sa helpe se joaden ûnder te dûken en wurde der wapens stellen. It kin lykwols net útbliuwe dat harren aktiviteiten de Gestapo op it spoar bringe. Mei de arrestaasje fan guon leden rint de hiele groep gefaar om oprold te wurden. De meast sochte persoan fan 'e groep is Hans Steinbrück en om it libben fan  syn jongere broerke te rêden nimt Karl it beslút om it skûlplak fan Hans Steinbrück oan 'e NSDAP-funksjonaris Hoegen te ferrieden, as dy yn ruil dêrfoar him en syn broerke sparret.   

## Rolferdieling

## Keppeling om utens
* IMDb
* MovieMeter
Sint-Kristoffeltsjerke (Skagen)

De **Sint-Kristoffeltsjerke** (*Christophoruskerk*) is in roomske krúsbasilyk yn Skagen yn 'e provinsje Noard-Hollân. De tsjerke is in neogoatysk ûntwerp fan Alfred Tepe en wijd oan Sint-Kristoffel. Yn it portaal is in gevelstien te sjen, dy't út de foargonger fan 'e hjoeddeiske tsjerke stamt. 

## Skiednis

De earste fermelding fan in tsjerke yn Skagen datearret út it jier 998, doe't greve Durk II jild oan 'e abdij fan Egmond neiliet om in nije tsjerke yn Skagen te bouwen. Yn 1415 krige Skagen stedsrjochten en yn 1460 waard de bou fan in nije tsjerke foltôge. Dy tsjerke wie mei bylden fan hilligen fersierd en de pylders wiene beskildere mei Latynske opskriften. Yn' e tiid fan 'e reformaasje gie dy tsjerke oer nei de protestanten en de katoliken moasten it tenei mei hûstsjerken en skûltsjerken dwaan. Yn 1708 kaam der in skûltsjerke oan 'e Hogezijde, dy't healwei de 19e iuw noch útwreide mar lang om let dochs te lyts waard.  

Op snein 10 maaie 1881 waard dêr foar it lêst in hillige misse fierd en op 20 septimber dat jier waard de earste peal foar de hjoeddeiske tsjerke slein. Goed twa jier letter waard op snein 21 oktober 1883 de nijbou troch de Haarlimske biskop monseigneur C.J.M. Bottemanne ynwijd. Yn 'e toer waarden trije âlde liedklokken ophongen en der wie  ƒ 200,-- foar in oargel beskikber, dat 6,5 registers telde en út it seminaarje fan Hageveld kaam. Sân jier letter waard it ferfongen troch in harmoanium.

Lofts fan 'e haadyngong wie de achthoekige doopkapel, hjoed-de-dei yn gebrûk as Marijekapel. De kapel hat glês-yn-leadramen. De kapel is fan in glêzen wand fan 'e tsjerke ôfsletten.

## Oargel
It Nicholson-oargel is ien fan'e moaiste romantyske oargels fan Nederlân en waard yn 1882 troch de Ingelske oargelbouwer John Nicholson foar de St Mary Magdalene yn Worcester boud. Yn 1981 waard it yn Skagen opboud.

## Klokken
Yn 'e toer hinget in âlde klok dy't yn 1478 troch Herman getten is. De klok hat in diameter fan 79,5 sm en komt út 'e eardere tsjerke fan it Grinslânske Eppenhuizen. Op 'e klok steane de reliëf fan 8 hilligen, wêrfan Katarina, Nikolaas (twaris), Barbara, Sint-Jan, Agnes en Marije mei Bern te werkennen binne. Fierder is der in klok fan J. van Bremen (ôfkomstich út Midslân) en in 19e-iuwske klok fan in ûnbekende jitter út Weiwerd.     

## Keppeling om utens
* Side mei ynformaasje oer it Nicholson-oargel
Grutte Tsjerke (Skagen)

De **Grutte Tsjerke** is in tsjerke yn it sintrum fan 'e Noard-Hollânske stêd Skagen. De tsjerke waard tusken 1895 en 1897 boud neffens in ûntwerp fan J.A.G. van der Steur en stiet op it plak fan 'e foargonger, dy't yn 1895 folslein ôfbaarnde. 

## Skiednis

De âlde tsjerke waard boud nei't Skagen stedsrjochten krige. Dat wie in ienskippich tsjerkegebou mei oan beide kanten in lettere útbou oant it koer. It koer wie rûn en hie fiif grutte goatyske finsters. De tsjerke hie in eastlike oriïntaasje en in toer dy't letter nochris ferhege waard. Dy toer en it lytse tuorke op it skip waarden ôfsletten mei in sipel. Dy tsjerke baarnde by in reparaasje oan 'e goaten op 29 augustus 1895 ôf, mooglik troch't de leadjitter net goed oppaste mei it fjoer foar de soldearbouten. De wyn treastge it fjoer oan en al gau gie it hiele gebou ferlern. 

De ruïne fan 'e tsjerke waard noch yn itselde jier ôfbrutsen en der waard útein set mei de bou fan in nije tsjerke, dy't opfallend ryk fersierd is. De arsjitekt J.A.G. van der Steur hie it ûntwerp makke yn 'e styl fan 'e neogotyk en paste eleminten ta fan 'e âlde tsjerke, lykas de iepen sipel op 'e toer. Yn 1897 waard de tsjerke foltôge. Yn 1923 waard yn 'e tsjerke in houten skieding oanbrocht, sadat it ynterieur twa traveeën koarter waard. 

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel Grutte Tsjerke
Mûne D (Skagerbrêge)

**Mûne D** is in yn 1840 boude poldermûne yn it Noard-Hollânske doarp Skagerbrêge. De mûne ferfong eartiids in ôfbaarnde foargonger op itselde plak en bemealle ôfdieling D fan 'e Zijpe- en Hazepolder.

It giet om in reiddutsen, achtkante muonts mei âld-Hollânske wjukken. Lykas mear Noard-Hollânske poldermûnen is de mûne in binnenkruier. 

Oant 1950 bemealle de mûne de polder. Yn dat jier waard de bemealling troch in elektrysk gemaal fan ôfdieling E oernommen. Dêrnei stie de mûne stil en krige de mûne ferskillende eigners. Yn 1989 waard Mûne D wer mealree makke.  

De mûne is sûnt 1999 eigendom fan 'e stifting 'De Zijper Molens' en kin net besocht wurde.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
Skagerbrêge

**Skagerbrêge** (Nederlânsk: *Schagerbrug*; West-Frysk: *Skagerbrég*) is in doarp yn 'e gemeente Skagen yn 'e provinsje Noard-Hollân. Eartiids wie Skagerbrêge it haadplak fan 'e gemeente Zijpe. Op 12 jannewaris 2013 waard de gemeente Zijpe by de gemeente Skagen foege.   

Skagerbrêge hat  () ynwenners.

## Skiednis
It doarp ûnstie nei it drûchmeitsjen fan 'e Zijpe. De kearn ûnstie by it krúspunt fan 'e Grutte Sleat en de Skagerdyk. Yn 1708 stiene der 39 hûzen yn it doarp en it doarp wie doe al it haadplak fan 'e gemeente Zijpe.

## It besjen wurdich

It doarp hat in protestantske wettersteatstsjerke út 1850, in ûntwerp fan Hermanus Dansdorp. Yn 'e polder stiet de 19e-iuwske mûne fan ôfdieling D fan 'e polder, dy't sûnt 1990 wer op frijwillige basis de polder bemeallet. Ek de 18e-iuwske mûne fan ôfdieling Easter-N stiet op it doarpsgebiet. Yn it doarpsgebiet binne noch in grut tal stolppleatsen.

### Musea
* Zijper Museum.
* Zijper Oudheidkamer.
## Keppeling om utens
* Histoaryske feriening De Zijpe
Gerlof Salm

**Gerlof Bartholomeus Salm** (Amsterdam, 5 oktober 1831 - dêre, 5 april 1897) wie in Nederlânske arsjitekt

Salm liet him ynspirearje troch ferskate grutte boustilen út it ferline. Syn bouwurken binne benammen te finen yn Amsterdam. Hy wie jierrenlang de fêste arsjitekt fan de bistetún Artis. Dêrneist wie er koarte tiid foarsitter fan de *Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst*. Lange tiid wurke er gear mei syn soan Abraham Salm, dy 't ek letter syn praktyk oernaam.

## Bekend wurk
* 1876 en 1891 Amsterdam: Rokin 17 foar Blikman & Sartorius
* 1879-1879 Amsterdam: Weteringschans 6-8 (Paradiso)
* 1879-1880 Amsterdam: Artis-akwarium (mei soan Abraham Salm)
* 1881-1883 Amsterdam: Synagoge en konsertseal (Rapenburgerstraat)
* 1887-1887 Amsterdam: Keizersgrachttsjerke, Keizersgracht 566
* 1895-1895 Zaandam: Oerkaping Czaar Peterhuisje


Paradiso_Amsterdam.jpg|Paradiso Amsterdam
aqua1.jpg|Artis-Akwarium
Ingangsportaal van voormalige synagoge, gevel met hoge puien van glas en ijzer - Amsterdam - 20408342 - RCE.jpg|Synagoge en konsertseal
Keizersgrachtkerk (ontwerptekening).jpg|Keizersgrachttsjerke  - ûntwerptekening


## Sjoch ek
* List fan Nederlânske arsjitekten
Wieringerwaard

**Wieringerwaard** (oarspronklik: Wieringerwaerdt) is in doarp, in eardere gemeente en polder yn 'e gemeente Hollâns Kroan yn 'e provinsje Noard-Hollân.

Oant 1970 wie Wieringerwaard in selsstannige gemeente. Yn dat jier waard de gemeente by de gemeente Barsingerhorn foege. Yn 1990 waard dy gemeente yndield by de gemeente Niedorp, mar Wieringerwaard waard by de gemeente Anna Paulowna foege. Dy gemeente gie yn 2012 op yn de nije fúzjegemeente Hollânsk Kroan.

## Skiednis
De eartiidsk yn 1970 ophefte gemeente bestie út de yn 1610 drûchmakke polder, dy't oan de Sudersee grinzge. 
 
Al fier foar de Alderheljenfloed fan 1170 wie it gebiet bewenne. Nei de stoarmen yn 'e 12e iuw wie it gebiet net mear te bewenjen. It duorre oant de polder drûchmakke wie dat der wer bewenning ûntstie. Noard waard in lintdoarp oanlein, dat fan 'e syl út 1621 oan 'e Slikkerdijk oant de sleat De Kolk rûn. Dat doarp hjitte oant likernôch 1960 Tweewegen, nei alle gedachten fanwegen de krusing Zijperweg en Molenweg. Letter krige it doarp de namme fan 'e polder. Doe't oan 'e oare kant fan De Kolk by it marke De Pishoek en it Waardkanaal in nije slûs oanlein waard, ûntstie dêr ek in kearn dat de namme Nijeslûs (Nieuwesluis) krige.

Yn 1742 waard by de Noorderdijk in mûne boud. De kearn dy't dêr ûnstie waard De Molens neamd, om't yn 'e buert dêrfan om 'e selde tiid hinne noch fiif oare mûnen boud waarden, dy't foar de ôfwettering fan 'e polder soargen. Sa groeide Wieringerwaard dêr sterker as it oarspronkelike lintdoarp. Dat waard mei de bou fan 'e tsjerke yn 1812 noch fierder fersterke en sa groeide De Molens oan it lintdoarp fêst. Troch de oanlis fan it tramspoar Van Ewijcksluis-Schagen krige it doarp yn 1912 in tramstasjon. Yn 1934 waard it stasjon wer opheft, mar it stasjonsgebou stiet der noch altiten en is hjoed-de-dei in monumint. Yn 1949 waard de slús oan de *Slikkerdijk*, dy 't yntusken al in pear kear fernijd wie, ôfbrutsen en wie der wer in reden minder om de kearn yn dy rjochting út te wreidzjen. 

## It besjen wurdich

Njonken it Wite Tsjerkje hat it doarp in soad monumintale pleatsen. Poldermûne De Hoop datearret út 1742 en is yn 1972 omboud ta nôtmûne. De wettertoer fan Wieringerwaard is in opfallend gebou yn it lânskip. Fierder stiet yn it hert fan 'e polder 'Het Polderhuis', in ryksmonumint út 1612. Oant 1988 hat it altiten in oerheidsgebou west en die it tsjinst as wetterskipshûs, plysjeburo en gemeentehûs.

## Keppeling om utens
* Partikuliere side oer Wieringerwaard.
Drone (film út 2017)

**Drone** is in film út 2017 oer immen dy't wurket as kontraktant fan 'e CIA en op ôfstân doelen út de wei rommet mei rakketoanfallen fan drones. De film is regisearre troch Jason Bourque en gie op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Vancouver yn april 2017 yn premjêre.      

## Ferhaal
Neil Wistin wurket yn it geheim as kontraktant foar de CIA en is in raderke yn 'e Amearika's *war on terror*. Op grutte ôfstân fan syn doelen bestjoert er fanút de stoel de drones nei de lokaasje dêr't it doel is en lit er de drone in raket ôffjurje om dat doel te fermoardzjen. Hy hat thús in frou en in soan, dy't neat witte fan it wurk dat er docht. 

Troch in datalek komt in klokkeliederside efter syn namme, dy't him as de man efter de knoppen fan in pear deadlike oanfallen oanwiist, en op in dei stiet der in Pakistaanske sakeman by him yn 'e tún. It is Imir Shaw, dy 't belangstelling liket te hawwen foar in boat, dy't Neil Wistin yn 'e tún te keap stean hat. De manlju reitsje oan 'e praat en Neil lit him de boat besjen. As it tinken wurdt, noeget Wistin him yn syn hûs út en nei't der in deal liket te wêzen moat dêr op dronken wurde. Imir Shaw rekket ek yn 'e kunde mei Neil's frou en soan en hja freegje him om te bliuwen en mei te iten. Wat langer as de Pakistaan op besite is, wat mear hy oer himsels en syn frou en dochter thús fertelt, mar hja bliuwe noch lang ûnkundich dat Shaw syn frou en dochter as "*collateral dammage*" ferlear by in droneoanfal, dy't op 'e hiemside fan 'e klokkelieders oan Neil Wistin koppele wurdt. 

It praat oan 'e tafel wurdt yn 't lêst ûngemaklik as Shaw ferteld dat syn frou en dochter net mear libje. As hy ek begjint te fertellen op hokker wize hy se ferlear,  kriget Neil Wistin it jimmeroan benauder en begrypt er, dat Imir Shaw foar in hiel oar doel yn syn hûs is as it keapjen fan in boat. 

## Rolferdieling

## Keppeling om utens
* IMDb
* Moviemeter
DierenPark Amersfoort

**DierenPark Amersfoort** is in bistetún, lizzend oan de westside fan Amersfoart, oan de râne fan it boskgebiet Birkhoven. It park hat in oerflakte fan sa'n 20 hektare.

## Skiednis
Op 22 maaie 1948 rjochten de hearen Tertoolen en Knoester de bistetún op dy 't yn it begjin net folle mear wie as in bosk mei wat sânpaden en in pear bisteferbliuwen. Ynearsten wie it in lyts park mei in aap, in kraachbear, in kamiel en wat bernebuorkerijbisten. Yn de jierren dêrnei kamen de earste rôfbisten en yn 1956 de oaljefanten Indra en Rani.

Yn 1960 gie de lieding fan de bistetún oer yn de hannen fan de dochter fan ien fan de oprjochters Astrid Tertoolen en har man Henk Vis. Under harren lieding kamen ek de earste sjimpansees yn it park oan. Yn 1988 ûndergie it park in grutte útwreiding: de *"Ark fan Amersfoart"* waard iepene en it Savannegebiet waard oanlein. 

Yn 1997 waard Erik van Vliet oanlutsen as bistetúnûntwerper. Yn in tiid dat Nederlânske bistetunen harren hieltyd mear fokuten op biotopen en in folwoeksenepublyk, gie DierenPark Amersfoort him mear rjochtsje op bern en gesinnen. Sa kaam der yn 2005 in doalhôf en twa jier letter in Dinobosk. In kuierpaad fan 700 meter liedt hjir lâns santich replika's fan dinosauriërs, wêrfan't de grutste 14 meter heech is. Yn novimber 2020 ûntsnapten der twa sjimpansees, de oarsaak bliek it net goed sluten fan it ferbliuw. De twa útnaaide apen oerlibben harren aventoer net.

## Galery

20151023ZooAfrt 02.JPG|*sjiraffen (2015)*
20151023ZooAfrt 01.JPG|*Aziatyske Oaljefanten (2015)*
Amersfoort Zoo Siberian Tigers.jpg|*Sybearyske Tigers (2005)*
Ringstaartmaki DPA.jpg|*Ringsturtmaki (2019)*
Ouwehands Dierenpark

**Ouwehands Dierenpark**  is in bistetún yn Rhenen provinsje Utert op de Grebbeberch. Yn de Twadde Wrâldkriich rekke de bistetún slim skansearre.

## Skiednis
### Sigaren en hinnen
De oprjochter fan it park, Cor Ouwehand, wie út Rotterdam wei nei Rhenen kommen om dêr in sigarefabryk te begjinnen. Hy besleat dêr lykwols mei op te hâlden en begûn yn 1919 op de Grebbeberch in buorkerij mei bysûndere hinnerassen. Yn dy perioade besochten in protte boeren dizze pleats. In grut part fan har kamen lykwols net foar de eksoatyske hinnerassen, mar foar de oare bisten dy't der ek libben lykas: waskbearen, pauwen en fazanten.

Yn de jierren tritich gie it net goed mei de hinnebuorkerij. De bysûndere bisten yn it park lutsen noch hieltyd besikers. Ouwehand besleat dêrom de hinnebuorkerij om te bouwen ta bistetún. Hy besocht ferskate bistetunen yn Europa om te sjen hoe't er syn bedriuw it bêste ynrjochtsje koe. Ouwehands Dierenpark waard op 18 juny 1932 iepene foar it publyk.

### Twadde Wrâldkriich
t park waard in sukses en luts in soad besikers. Yn 1940, oan it begjin fan de Twadde Wrâldkriich waard by de Slach om de Grebbeberch in grut part fan de bistetún ferwoaste. De gefaarlik achte bisten moasten op lêst fan it Nederlânske leger ôfmakke wurde om tefoaren te kommen dat se ûntkomme soene by in foltreffer op it bistepark, en omdat de eigener de sjitfeardigens fan harsels mear fertroude as dy fan de soldaten, besleat er sels dizze taak op him te nimmen.

### Weropbou
Trochdat de fergoedingen foar de skea troch de oerheid oant 1953 op him wachtsje lieten, kaam de weropbou mar muoisum op gong. Yn 1950 ferstoar de oprjochter. Syn soan Bram Ouwehand en dy syn sweager Joop Baars krigen doe de lieding oer it park. Yn de jierren dêrnei is de grutte fan it terrein rom ferdûbele oant 22 hektare. Yn 1993 waard it bearenbosk iepene, in bosk foar fertuteaze bearen faaks út partikulier besit yn it bûtenlân. It publyk kin fia in rinbrêge de bearen besjen sûnder dat de bisten steurd of yn har bewegingsfrijheid behindere wurde. In protte bisten hiene mear romte nedich, mar it park mocht fan de gemeente net mear fierder útwreidzje. Ein jierren njoggentich wie it park hast fallyt en wie it besikersoantal weromrûn oant minder as in heal miljoen. Sakeman Marcel Boekhoorn kocht de bistetún yn 2000. Hy ynvestearre stevich yn nije ferbliuwen foar liuwen, tigers, iisbearen en oaljefanten, oerdutsen boarterstunen en in nij restaurant. Yn 2019 komme der twa Reuzepandas út Sina, yn 2020 wurd it earste reuzepandajong berne. Yn 2024 komt der in koalaferbliuw datselde jier wurd der in reuzepanda twilling berne, mar ien fan de twa pandajongen bliuwt yn libben.

## Galery

Pandasia Ouwehands Dierenpark 2017 4.jpg|*Pandaferbliuw Pandasia (2017)*
Giraffa camelopardalis rothschildi in Ouwehands Dierenpark 02.jpg|*Sjiraffen (2022)*
Ouwehands Dierenpark (35812340026).jpg|*Brúne Bear yn it bearebosk (2017)*
Gorilla gorilla gorilla in Ouwehands Dierenpark 02.jpg|*Gorilla (2022)*
African Elephant Ouwehands.JPG|*Afrikaanske Oalefant (2006)*
Ouwehands Dierenpark (35465093090).jpg|*Stoksturtsjes (2017)*
De Hoop (Wieringerwaard)

**De Hoop** is in achtkante muonts yn Wieringerwaard yn 'e gemeente Hollâns Kroan. Alhoewol't De Hoop op in typyske Noard-Hollânske poldermûne liket, is de mûne in nôtmûne.      

## Skeidnis
De mûne is yn 1742 as westlike strykmûne foar de Wieringerwaard boud. Nei de bou fan in stoomgemaal yn 1871 waard de mûne oerstallich. Yn 1872 waard de mûne ferkocht oan C. Posch, dy't de poldermûne ta nôtmûne ferboude. In betingst yn it ferkeapkontrakt wie dat de mûne op syn plak stean bliuwe moast. Yn oktober 1916 waarden de as en de roede kocht fan in om 1915 hinne ôfbrutsen mûne fan 'e Bovenkerkerpolder yn Nieuwer-Amstel (Amstelveen). Oant 1920 bleau de mûne wurkjen; yn dat jier naam in dieselmotor it wurk oer. De Hoop waard allinne noch brûkt as ûnderkommen foar de mechanyske meallerij en rekke yn it neigean. Yn 1961 waard it binnenwurk út de mûne ferwidere. De mûne waard ferkocht oan 'e polder Wieringerwaard en dy hat de mûne yn 1979 oerdroegen oan 'e doetiidske gemeente Barsingerhorn.      
## Restauraasjes
Yn 1964 waard De Hoop foar it earst restaurearre sadat de mûne wer draaie koe. Yn 'e jierren 1970 waard de mûne fierder restaurearre en op 'e nij draaifurdich makke. Letter is in nij binnenwurk ynbrocht, wêrmei de mûne ek wer mealree waard. De mûne krige by de ferfanging fan 'e roeden yn 1904 selsswichting fan in Grinslânske mûnemakker. Nei in brek fan in roede bleau allinne de binnenroede mei selsswichting, wylst de boetenroede Ald-Hollânsk hekwurk hie. By de grutte restauraasje fan 1963-1964 krigen beide roeden fan 'e mûne Ald-Hollânsk hekwurk. By de ferfanging fan 'e roeden yun 1995 waard keazen foar it systeem Fauël (fokwjukken) mei te betsjinjen remkleppen. 

Nei it brekken fan 'e as yn 2007 waard de boppeas yn 2008 ferfongen en is it wjukkekrús wer Ald-Hollânsk ophekt.  

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
Stichting Joods Maatschappelijk Werk

De **Stichting Joods Maatschappelijk Werk** (JMW) koördinearret de sosjale soarch foar de Joadske Mienskip yn Nederlân. Dy sosjale soarch bestiet út maatskiplike help en sosjaal-kulturele aktiviteiten.

De Stichting Joods Maatschappelijk Werk waard oprjochte yn 1946. Yn it begjin wie de JMW benammen dwaande mei de soarch foar Joadske ferfolgingsslachtoffers; fan de tachtiger jierren ôf fan de 20e iuw hat JMW syn omtinken ferbrede nei de nei-oarlochske generaasjes. Ien fan de wichtichste aktiviteiten fan JMW is noch hieltyd it maatskiplik wurk. Dit ûnderdiel fan JMW helpt minsken mei in Joadske eftergrûn mei problemen op it mêd fan finânsjes, húsfêsting, wurk, en opname yn in fersoargings- of ferpleechhûs. Ek mei fragen oer oarlochsproblematyk en de Joadske identiteit kinne minsken telâne by it JMW. De thússoarch is yn 2018 oerdroegen oan Cordaan, dy 't no de spesifike thússoarch foar de Joadske doelgroep fersoarget. Fierder organisearret JMW groepsaktiviteiten en kursussen. Foar de jongerein hat JMW in aparte tûke oprjochte ûnder de namme *Freyda* en foar Israëliërs wurde der aktiviteiten ûntploaid ûnder de namme *Catom* (foarhinne *Tsavta*). JMW hat in moetingssintrum foar Joadske 60 + ers yn Amsterdam mei de namme *Lev* en jout fjouwer kear yn it jier in blêd út, de *Benjamin*.

JMW is in lanlike organisaasje mei in haadkantoar yn Amsterdam. JMW hat in direkteur-bestjoerder, in ried fan tafersjoch, in Kliïnt - en Dielnimmersried en in Mienskipsried. Yn dy Mienskipsried is in breed skala oan organisaasjes fertsjintwurdige lykas de trije Joadske tsjerkegenoatskippen yn Nederlân, organisaasjes foar oarlochstroffenen, âlderein, jeugd en sosjaal-kulturele organisaasjes.

## Keppelingen om utens
* Webside JMW
*Webside Freyda
*Webside de Benjamin
*Webside Lev
*Webside Catom
Yndyske goes

De **Yndyske goes** (*Anser indicus*) is in fûgelsoarte út de famylje einfûgels (*Anatidae*), dy't yn Sintraal- en Súd-Aazje foarkomt. De soarte komt as eksoat yn lytse oantallen yn Nederlân foar.

## Beskriuwing

De goes is 70 oant 78 sm lang en like grut as de toendrawink. De kop en de boppekant fan 'e hals binne ljochtgriis en fan it linker each rint in swartbrune dwersstreek yn in bôgefoarm oer de efter kop nei it rjochter each. In twadde dwersstreek rint parallel in pear sm djipper yn 'e nekke en is wat koarter. De iris fan 'e fûgel is donkerbrún. De hals is foar griis en efter swart, mei dêrtusken oan 'e beide sydkanten in lange wite streek. 

De bealch fan 'e goes hat in wite búk en oer it generaal fierder in sulvergrize kleur, de flanken binne meastentiids donkerder. De wjukken ha swarte slachpinnen en binne fierder griis. De oranjegiele snaffel is tusken 4,5 oant 6,5 sm lang en de poaten binne oranje.

It wyfke is yn 'e regel wat lytser as it mantsje, mar fierder binne der gjin ferskillen.

## Fersprieding
Yndyske guozzen binne trekfûgels. De briedgebieten lizze op 'e heechflakten fan Sintraal-Aazje en Súdeast-Ruslân, Tibet, dielen fan Noard-Yndia, Mongoalje en yn Sina. De wintergebieten lizze súd fan 'e Himalaya yn it noardwesten en sintrale suden fan Yndia, yn Pakistan, Bangladesj, Nepal en Birma. Ek binne der fûgels dy't allinne mar fan 'e heechflakte fan Tibet nei leger lizzende gebieten trekke.   

It briedgebiet leit in lânskip mei marren, rivieren en sompen, fral yn Sintraal-Aazj ek yn steppen of heide. Yn Tibet libje de fûgels ek op oant 5600 m hege hellingen. Winterdeis libbet de fûgel yn wiete gebieten. 

Yndyske guozzen komme ek yn Europa foar, meastentiids fûgels dy't út dieretunen, parken of út partikuliere fivers ûntsnapt binne. Sûnt 1986 briede Yndyske guozzen yn Nederlân. De oantallen namen oant 2005 ta en binne sûnt wer tebekrûn. De fûgels binne fral yn 'e buert fan Nieuwkoop en oan de Lek te finen.   

## Fleanfermogen

By de trek tusken it bried- en wintergebiet moatte de guozzen oer de Himalaya fleane. Dêrby moat de fûgel foar in part mear as 9000 m heech fleane. Yndyske guozzen binne sels boppe de Mount Everest waarnommen. Foar it soerstofgebrek op dy hichten ha de fûgels in spesjale oanpassing. De hemoglobine, de reade bloedkleurstof, is by Yndyske guozzen oars as by oare fûgels of sûchdieren. By in lege druk kin de fûgel flugger soerstof opnimme. De oarsaak is in unike mutaasje, wertroch it aminosoer proline yn 'e alfaketen fan hemoglobine (α-globine) ferfongen wurdt toch alanine.

## Status
De soarte hat te meitsjen hân mei in earnstige tebekgong yn oantal troch jacht, it sammeljen fan aaien en de ferneatiging fan it biotoop. Om 't de Yndyske goes in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet hat, wurdt de fûgel troch de IUCN as net bedrige klassifisearre.
Swangoes

De **swangoes** (*Anser cygnoides*) is in fûgelsoarte út de famylje fan 'e einfûgels (*Anatidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1758 foar it earst troch Carolus Linnaeus publisearre.

Oannommen wurdt dat swanguozzen al 3000 jier lyn yn Sina holden wurde. De domestisearre foarm fan in swangoes is de Sineeske knobbegoes.  

## Beskriuwing

Swanguozzen binne likernôch 81 oant 94 sm lang, wage 2,8 oant 3,5 kg en ha in spanwiidte fan 160 oant 185 sm. Der binne gjin grutte ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. It mantsje is allinne wat grutter, hat in langer snaffel en in langere nekke. 

De fûgel hat in foar syn skaai in grutte swarte snaffel mei boppe by de basis in wite streek. De krún is oant ûnder de kastanjebrune iris brún en útsein in brune streek ûnder it wang by de snaffel is de rest fan 'e kop krêmkleurich. 

De foarkant fan 'e hals hat in ljochte kleur en wurdt nei ûnder nei de búk donkerder, wylst de achterkant fan 'e hals brún is. De boppedielen binne griisbrún mei ljochte rânen oan 'e gruttere fearren. De kleuren fan 'e wjukken binne wakker itselde, mar de slachpinnen binne swarteftich. Fierder ha de griisbrune flanken donkere streken en is de ûnderkant ljocht en binne de ûndersturtfearren wyt. De fûgel hat oranje poaten.  

Jonge fûgels binne doffer as folwoeksen fûgels, ha gjin wite streek by de snaffel en donkere streken oan 'e ûnderkant.

## Fersprieding
Swanguozzen briede in Mongoalje, Sibearje en noardeastlik Sina. Se oerwinterje yn it súdeasten fan Sina. Oarspronkelik oerwintere de fûgel yn Japan, mar dêr komt de swangoes hjoed-de-dei allinne noch as dwaalgast foar. Winterdeis wurdt de fûgel ek op it skiereilân Koreä waarnommen. Somtiden wurdt de fûgel yn Turkmenistan sjoen en der binne briedgefallen bekend yn eastlik Kazachstan, mar de fûgel is dêr net regelmjittich oanwêzich. It biotoop fan 'e swangoes bestiet út leechlizzende sompgebieten. 

De fûgels komme yn april yn 'e briedgebieten oan, dêr't se faak yn koloanjes op lytse eilannen yn marren tusken it reit of op 'e drûge grûn briede. De 5 oant 8 krêmkleurige aaien wurde yn maaie lein en wurde 28 oant 30 dagen bebret. Nei 10 wiken begjinne de jongen te fleanen en se trekke yn septimber mei de âldere fûgels nei de oerwinteringsgebieten.   
 
Yn Europa komt de fûgel as eksoat foar. Yn Nederlân naam it oantal swanguozzen yn 'e jierren 1990 ta, nei 2000 sakken de oantallen foars. Fierder libbet in frije populaasje yn 'e regio Ryn-Neckar. Se binne yn Heidelberg te sjen oan 'e Neckar. De populaasje bestie yn 180 fûgels, mar de populaasje is werombrocht en bestie yn 2020 út goed 100 fûgels. Ek by Lampertheim libbet in lytse populaasje, dy't werom giet op yn 1956 yn Nederlân fokte fûgels. De eksoaten binne problematysk, om't se faak mei de skiere goes kruse. 

De swangoes fret lykas in soad guozzen gers, krûden, sied en woartels fan wetterplanten.  

## Status
De fûgel wurdt troch IUCN as bedrige klassifisearre. De populaasje wurdt neffens de opjefte fan Birdlife International op 36.000 oant 44.000 folwoeksen fûgels rûsd en dat de oantallen troch it ferlies fan biotoop ôfnimme.
Lampertheim

**Lampertheim** is in stêd yn 'e lânkring Bergstraße yn 'e Dútske dielsteat Hessen.

## Geografy
Lampertheim leit rjochts fan 'e Ryn yn it súdhessyske diel fan in leechflakte westlik fan 'e stêd Worms yn Rynlân-Palts. Njonken de stêd Lampertheim hearre ek noch de *[[Stadtteil]]e* Hofheim, Hüttenfeld, Neuschloß en Rosengarten by de stêd.

## Skiednis
Lampertheim is neffens de fynsten yn 'e kontreien al sûnt de jonge stientiid (3000-2000 f.Kr.) bewenne. Nei de Kelten folgen de Germanen en de Romeinske besetting. In Romeins grêffjild, romeinske kaaien, fibula's en munten út de tiid fan keizer Domitianus (81–96 n. Kr.) meitsje it oannimlik dat Lampertheim in Romeinsk kamp wie.    
Lampertheim waard yn 991 foar it earst yn 'e *Codex Edelini* fan it kleaster Weißenburg neamd. Yn 'e Beierske suksesjeoarloch waard it plak yn 1504 platbaarnd. De stêd wie yn 1540 noch mar krekt wer opboud, doe't de reformaasje ynfierd waard.

Yn 'e Tritichjierrige Kriich waard Lambertsheim slim besocht. Nei de ferneatigingen hie it plak yn 1622 noch mar 10 ynwenners. Wa't it fierder noch oerlibbe hie, wie nei fersterke plakken yn 'e omkriten flechte. Fyftich jier letter hie de krite op 'e nij mei oarloch te meitsjen, doe't Frankryk syn grinzen nei it easten besocht út te wreidzjen.

Lampertheim krige yn 1716 merkrjocht en op 2 augustus 1951 it stedsrjocht.

## Oars
Lampertheim profilearret him as *Spargelstadt*, asperzjestêd. Yn 'e omkriten wurdt in soad asperzje of blaukop ferboud en alle jierren wurdt it *Lampertheimer Spargelfest* organisearre.

## Ofbylden

Lampertheim Domkirche 01.jpg|Domtsjerke.
Buerstadt-04.JPG|Eartiidske *rentamt* (Finansjele saken).
Lampertheim, Weltkriegsehrenmal Stadtpark.jpg|Kriichsmonumint.
Heimatmuseum Lampertheim-02.jpg|Heimatmuseum.
Schoterveense Molen

De **Schoterveense Molen** (Skoatterfeanster Mûne) is in wipmûne oan 'e râne fan Haarlim tichteby de grins fan 'e gemeente Bloemendaal.

De mûne bemeallet de Skoatterfeanpolder en is dêr nei ferneamd. Nei alle gedachten waard de mûne yn 'e earste helte fan 'e 17e iuw boud. Foar dy tiid hie it gebiet in natuerlike ôfwettering oer it Spaarne. Oarspronklik bemealle de mûne in 205 ha grutte polder, mar yn 'e jierren 1920 wreide de stêd Haarlim út en waard de eartiidske gemeente Skoaten by Haarlim yndield. 

Hjoed-de-dei is de mûne oan trije kanten ynboud. De polder is der foar it grutste part net mear, sadat de mûne eins gjin funksje mear hat. 

Yn ferhâlding ta it wjukkekrús hat de mûne in tige sneldraaiend skeprêd, dy't yn teory in ûnbidich soad wetter fersette kin.  

De mûne is in ryksmonumint, wylst it mûndershûs in gemeentlik monumint is. De gemeente hat de mûne yn behear oerdroegen oan 'e Stifting *Molens Zuid-Kennemerland*.   

## Keppeling om utens
*  Feriening De Hollânske Mûne
*  Mûnedatabase
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen 2024

It basketbaltoernoai op **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe Olympiade** wurde fan 26 july oant en mei 11 augustus 2024 hâlden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk.

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.
### Klassiek toernoai

### 3x3 toernoai

## Lokaasjes
It groepsfaze fan klassieke basketbal wurd hâlden yn 'e *Stade Pierre-Mauroy* yn Lille de finales yn de *Bercy Arena* yn Parys, it 3x3 toernoai hat plak op de *Place de la Concorde *.

## Medaljespegel
De top-6 fan lannen dy't by it basketbal medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2024.

### Medaljewinners
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen 2024/Klassyk toernoai - manlju

It klassike basketbaltoernoai foar manlju op de **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de ** XXXIIIe Olympiade** wurde fan 27 july oant en mei 10 augustus 2024 hâlden. de groepsfaze hat plak yn it *Stade Pierre-Mauroy* yn Lille. De finale sil plak ha yn de *SBercy Arena* yn Parys. De nûmers ien en twa út de groepen en de bêste nûmer trije gean troch nei de kwartfinalen.

## Groepsfaze
### Groep A

### Groep B

### Groep C

### Klassearring nûmers trije

## Knock-outfaze

## Einoardering
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen 2024/3x3 toernoai - froulju

It 3x3 basketbaltoernoai foar Froulju op de **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe Olympiade** wurde fan 30 oant en mei 5 augustus 2024 hâlden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk. Op it *Place de la Concorde* yn in stadion dat tydlik foar de spullen opboud is.

## Groepsfaze

### Play off

## Knock-outfaze

## Einrangskikking
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2024

It **fuotbal** op de **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe Olympiade** wurd fan 24 july oant en mei 10 augustus 2024 hâlden yn Frankryk. De finale fan it fuotbal waardt hâlden yn it *[[Parc des Princes]]* yn Parys. 

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.

## Stadions

## Manlju
### Groepsfaze
#### Groep A (m)

#### Groep B (m)

#### Groep C (m)

#### Groep D (m)

### Knock-outfase (m)
** tusken heakjes de útslach nei strafskoppen*

### Einrangskikking (m)

### Medaljewinners (m)

## Froulju
### Groepsfaze
#### Groep A (f)

#### Groep B (f)

#### Groep C (f)

#### Klassearring nûmers trije

### Knock-outfase (f)
** tusken heakjes de útslach nei strafskoppen*

### Einrangskikking (f)

### Medaljewinners (f)

## Sjoch ek
* Blinefuotbal op de Paralympyske Simmerspullen 2024
De Eenhoorn (Haarlim)

**De Ienhoarn**, offisjeel *De Eenhoorn*, is in paltrokmûne yn 'e Noard-Hollânske stêd Haarlim. 

## Skiednis

De Ienhoarn waard yn of foar 1776 boud oan 'e eastlike kant fan it Spaarne op it plak fan in âldere houtseachmûne út mooglik 1642. Op kaarten fan 1615 en 1642 wurdt yn 'e buert fan it plak in *Schalkwycker Mole* en in *Saegh Mole* neamd. De namme De Ienhoarn komt pas op in oerdrachtsakte út 1721 foar. It is net bekend werom't foar dy namme keazen is. De hjoeddeiske mûne moat om 1776 hinne boud wêze en de namme fan 'e foargonger waard doe oernommen.   
 
Om 1926/1927 hinne waard by de mûne in elektryske seagerij boud. Ta behâld fan 'e mûne kocht de Feriening De Hollânske Mûne yn 1927 de Ienhoarn oan. Yn 1963 waard de mûne oerdroegen oan 'e gemeente. Yn 'e selde tiid waard oan it jaachpaad dêr de mûne stiet it grutte stedsdiel Schalkwijk oanlein. Dêrfandinne hat de lânskiplike wearde fan 'e mûne bot te lijen hân, al is de sitewaasje wat ferbettere troch it ôfbrekken fan in sikehûs. De buert by de mûne waard yn 2016 nei De Ienhoarn ferneamd. 

Ek hjoed-de-dei is de gemeente eigner fan 'e mûne, mar it behear is oerdroegen oan 'e stifting Mûnen yn Súd-Kennemerlân. De stifting hat mei frijwilligers is seachwurk wer yn oarder makke, sadat de mûne yn 1990 wer mealree wie. De frijwilligers fan 'e stifting sette de mûne regelmjittich wer oan it seagjen.   

## Konstruksje
De Ienhoarn is in paltrokmûne, in seldsum mûnetype wêrfan't yn Fryslân mar in pear west ha (Burgum, Ljouwert, Harns, mooglik Frjentsjer en Starum). Yn Nederlân en dan benammen yn Noard-Hollân ha der folle mear west en allinne by Saandam stiene eartiids wol mear as 200 fan dat type. It wie winterdeis bealchjen op sa'n iepen, houten mûne en paltrokmûnen binne altiten seachmûnen.

De Ienhoarn is swart tarre en hat oars as de oare paltrokmûnen fjouwer seachramen. It fjirde seachraam funksjonearre fanwegen in technysk brek lykwols net goed. Dat efterste seachraam is om dy reden yn 1900 koarter makke en horisontaal op 'e raamsouder set en mei stiennen ferswierre om de balâns oan 'e krukas net te fersteuren. Letter waarden yn stee fan 'e stiennen leadblokken sa grut as heale stoeptegels set, dy't better fêstset wurde kinne. It fjirde raam funksjonearret sadwaande as in balânsraam. In pompraam is it tredde lytse raam fan in wagenskotraam, dat ek as balânsraam funksjonearret, mar spesjaal foar dat doel is boud.  

De mûne hat in sleepkontakt op 'e boppas, dy't ek op 'e ringlieding oansletten is, sadat it seagen by tonger gewoan trochgean koe.   
## Keppeling om utens
* Mûnedatabase
* De Hollânske Mûne
* Stifting Mûnen Súd-Kennemerlân 
*Filmke oer De Ienhoarn op Youtube.
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2024

De **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe Olympiade** wurd fan 27 july oant en mei 11 augustus 2024 hâlden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk. It follybaltoernoai hat plak yn it *Paris Expo Porte de Versailles*.

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.

## Manlju
### Foarwedstriden (m)

#### Groep A (m)


**Einstân Groep A**

#### Groep B (m)


**Einstân Groep B**

#### Groep C (m)


**Einstân Groep C**

#### Klassearring nûmers trije (m)

## Knockoutfaze (m)

## Einrangskikking (m)

### Medaljewinners (m)

## Froulju
### Foarwedstriden (f)
#### Groep A (f)


**Einstân Groep A**

#### Groep B (f)


**Einstân Groep B**

#### Groep C (f)


**Einstân Groep C**

#### Klassearring nûmers trije (f)

## Knockoutfaze (f)

## Einrangskikking (f)

### Medaljewinners (f)

## Fryske dielnimmers

## Sjoch ek
*Sitfollybal op de Paralympyske Simmerspullen 2024
*Strânfollybal op de Olympyske Simmerspullen 2024
Strânfollybal op de Olympyske Simmerspullen 2024

De **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe Olympiade** waarden fan 27 july oant en mei 10 augustus 2024 hâlden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk. 
It strânfollybal wie yn it *Jardin du la Tour Eiffel*, yn in stadion dat tydlik boud is foar de Olympysk Simmerspullen.

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen. Tusken skrabkes steane it oantal duo's dat fan dat lân meidiene.

## Manlju
Der dogge 24 duo's mei oan dizze Olympyske Simmerspullen, dy binne ferdield oer seis groepen mei elts fjouwer duo's. De twa bêste duo's fan eltse groep pleatsten harren foar de achtste finales. Fan de 6 duo's dy't as tredde einige binne yn harren groep, geane der twa direkt troch nei de achtste finales. De oare fjouwer spilje in wedstriid om te bepalen hokker twa duo's troch meie nei de achtste finales, dy wedstriden wurde *Lucky losers* neamd. 

### Foarwedstriden (m)

#### Groep A (m)


**Einstân Groep A**

#### Groep B (m)


**Einstân Groep B**

#### Groep C (m)


**Einstân Groep C**

#### Groep D (m)


**Einstân Groep D**

#### Groep E (m)


**Einstân Groep E**

#### Groep F (m)


**Einstân Groep F**

### Lucky losers (m)
De winners fan de Lucky Loser wedstriden geane nei de achtste finales. De ferliezers fan de Lucky Loser wedstriden binne dan klear op de Spullen.

## Knockoutfaze (m)

## Einrangskikking (m)

## Froulju
Der dogge 24 duo's mei oan dizze Olympyske Simmerspullen, dy binne ferdield oer seis groepen mei elts fjouwer duo's. De twa bêste duo's fan eltse groep pleatsten harren foar de achtste finales. Fan de 6 duo's dy't as tredde einige binne yn harren groep, geane der twa direkt troch nei de achtste finales. Lykas by de manlju spilje de oare fjouwer in wedstriid om te bepalen hokker twa duo's troch meie nei de achtste finales, dy wedstriden wurde *Lucky losers* neamd.

### Foarwedstriden

#### Groep A (f)


**Einstân Groep A**

#### Groep B (f)


**Einstân Groep B**

#### Groep C (f)


**Einstân Groep C**

#### Groep D (f)


**Einstân Groep D**

#### Groep E (f)


**Einstân Groep E**

#### Groep F (f)


**Einstân Groep F**

### Lucky losers (f)
De winners fan de Lucky Loser wedstriden geane nei de achtste finales. De ferliezers fan de Lucky Loser wedstriden binne dan klear op de Spullen.

## Knockoutfaze (f)

## Einrangskikking (f)

## Sjoch ek
* Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2024
Rugby op de Olympyske Simmerspullen 2024

It **rugby** toernoai **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe Olympiade** waard fan 24 oant en mei 30 july 2024 hâlden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk. It Rugby toernoai wie yn it *Stade de France*

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.

## Manlju
### Foarwedstriden

#### Groep A (m)

;Einstân Groep A

#### Groep B (m)

;Einstân Groep B

#### Groep C (m)

;Einstân Groep C

### knockoutfase (m)

### Einrangskikking  (m)

## Froulju
### Foarwedstriden (f)

#### Groep A (f)

;Einstân Groep A

#### Groep B (f)

;Einstân Groep B

#### Groep C (f)

;Einstân Groep C

### knockoutfase (f)

### Einrangskikking  (f)

## Sjoch ek
*Rugby op de Paralympyske Simmerspullen 2024
Hânbal op de Olympyske Simmerspullen 2024

It **Hânbal** op de **[[Olympyske Simmerspullen 2024]]** fan de **XXXIIIe Olympiade** wurd fan 25 july oant en mei 11 augustus 2024 hâlden yn Parys, de haadstêd fan Frankryk. De foarwedstriden fan it hânbal toernoai binn yn it *Paris Expo Porte de Versailles* de finale wurd hâlden yn it *Stade Pierre-Mauroy* yn Lille.

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.

## Manlju
### Foarwedstriden

#### Groep A (m)

;Einstân Groep A

#### Groep B (m)

;Einstân Groep B

### knockoutfase (m)

### Einrangskikking (m)

### Medaljewinners (m)

## Froulju
### Foarwedstriden (f)

#### Groep A (f)

;Einstân Groep A

#### Groep B (f)

;Einstân Groep B

### knockoutfase (f)

### Einrangskikking (f)

### Medaljewinners (f)