open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beurs- en Waachgebou (Ljouwert)

It **Beurs- en Waachgebou** is in earder beursgebou en in eardere waach yn Ljouwert, datearjend út 1880.

It neoklassisistyske gebou oan de Wurdumerdyk is in ûntwerp fan arsjitekt Thomas Adrianus Romein. Fan him binne ek oare neoklassisistyske gebouwen, lykas it Paleis fan Justysje en de Rotondetsjerke yn Terbant. It ûnderste part, de waach, naam de waachfunksje oer fan de waach oan it Waachplein út 1590.

Yn de jierren '80 fan de 20e iuw krige it gebou de funksje fan iepenbiere bibleteek. Nei't de bibleteek yn 2018 nei de Blokhúspoarte ferhuze, kaam de Kampus Fryslân fan 'e Ryksuniversiteit Grins yn it Beurs- en Waachgebou.


Interieur verdieping - Leeuwarden - 20131037 - RCE.jpg|Ynterieur, ferdjipping yn 1979
INTERIEUR, HAL, TRAP - Leeuwarden - 20263281 - RCE.jpg|Ynterieur, hal yn 1979
Trap - Leeuwarden - 20131033 - RCE.jpg|Ynterieur, trep yn 1979
Theo van Welderen Rengers

**Theodorus Marius Theresius van Welderen** baron Rengers (Ljouwert,  9 jannewaris 1867 - Ljouwert, 15 july 1945) wie in liberaal politikus mei in sosjaal each en jurist. Hy hie each foar de nije kânsen yn de lânbou. Ek befoardere hy de ôfwettering fan it Fryske boezemwetter en de drûchlizzing fan de Sudersee. Dêroer binne ek publikaasjes fan syn hân ferskynd. 

## Wurkpaad
Theodorus van Welderen makke nei syn stúdzje rjochten yn Leien in tal grutte reizen en wurke op it gesantskip yn Parys. Yn 1895 kaam er te wenjen yn Oentsjerk op Heemstra State.
* 1899 - 1927: lid Provinsjale Steaten fan Fryslân
* 1901 - 1910: lid fan Deputearre Steaten
* 1917 - 1923: lid fan Deputearre Steaten
* 1914 - 1916: lid fan de Earste Keamer. Hjirby hat er him wakker ynsetten foar de West-Jeropeeske yntegraasje.

Doe't er yn Oentsjerk wenne krige it hâlden fan bijen him yn de besnijing. It foel him ek op dat in soad minsken harren jild rinteleas lizzen hienen. Mei oaren hat Van Welderen yn 1896 de koöperative Foarskot- en Sparbank Trynwâlden oprjochte. Datselde jier wied er belutsen by de oprjochting fan de koöperative molkfabryk 'Trynwâlden en omkriiten'. Om as stimhawwend lid mei te tellen kocht er in pear kij en sette dy by syn arbeider op stâl.
Mei de herfoarme dûmny Evers waard as wurkferskaffing in gemeentlike sângraverij opsetten en in Skieppefûns.

Yn Belgje seach er dat it bewurkjen fan flaaks yn Fryslân folle better koe. Sa waard yn 1898 in flaaksfabryk opsetten yn Mûnein en letter noch in twadden-ien. Oant 1920 wurken in soad minsken yn it fabryk, mar yn 1929 wie it dien. Van Welderen moast Heemstra State ferkeapje en gie nei De Haach te wenjen. Yn Leien hat er noch kolleezjes jûn oan de universiteit. Dy kocht ek Heemstra State en dat ynrjochte waard as âldereinhûs.

Oan de ein fan sin libben hat er noch in skoft yn Toutenburch wenne eardat er oan de Emmakaai yn Ljouwert gie. Flak nei de Twadde Wrâldoarloch is hy dêr ferstoarn.

By de Frouwepoartsbrêge yn Ljouwert stiet in boarstbyld fan Van Welderen dat makke waard troch Hildo Krop, dy't ek it stânbyld fan Piter Jelles Troelstra by de Aldehou makke hat. 
Efterop it byld steane de dichtrigels:

*Yn neare tiden hawwe jo yn Fryslâns takomst leaud*
*Jo wiisden nije wegen, hawwe dy mei ús bigien*
*En skoander is hwat jo hjir bouden. Duorsumer as stien*
*Is dat it folk jins namme earet en jo tankber bliuwt.*

It rympatroan abba twingt om de a-wurden te lêzen as 'ljood' en 'bljoot' of 'leaud' en 'bleaut'.

Yn Oentsjerk is noch in plakette fan de baron. J.P. Wiersma publisearre yn 1955 in biografy oer Theodorus van Welderen.

It Rengerspark yn Ljouwert is neamd nei de heit fan de baron, dy't boargemaster fan Ljouwert wie.
Natoergebiet

In **natoergebiet** is in gebiet wêryn’t de natoerwearde fan dat gebiet fan grut belang is, bygelyks fanwege it bioferskaat.

De Fûgelrjochtline en de Habitatrjochtline binne rjochtlinen fan de Jeropeeske Uny wêryn’t oanjûn wurdt hokker soarten en natoergebieten (habitats) beskerme wurde moatte troch de lidsteaten.

Ek gebieten dy’t tank sij kultuer ûntstien binne kinne om harren mearwearde as natoergebiet oanmerke wurde, tink oan heidefjilden. In soad produksjebosken wurde faak betitele as nuddelhoutikkers en wurde dan net as natoergebiet sjoen. Dêr stiet tsjinoer dat produksjebosken yn it West-Jeropeeske lânskip relatyf ekstinsyf behearde gebieten binne.

Guon gebieten hawwe in status krigen fan de IUCN as "Nasjonaal park", "Natoermonumint" of "Natoerreservaat".

## Sjoch ek
* List fan natoergebieten
* List fan Fryske natoergebieten
* List fan Nederlânske natoergebieten
* list fan útstoarne bistesoarten.
* Bioferskaat
* List fan útstoarne bisten
* List fan útstoarne planten
* Massaal útstjerren
* Habitatfragmintaasje
* Untbosking
* Bedrige soarten
* Utstoarne bistesoarte
* IUCN Reade List 
* Greenpeace
* Opwaarming fan de ierde
* Klimaatferoaring
* Klimaatflechtling
* Utstjerren (biology)

## Keppeling om utens
*Natoergebieten yn Nederlân
* Fûgels & de Wet - Webstee mei juridyske ynformaasje oer de beskerming fan fûgels
Jan Jans Starter

**Jan Jans Starter** (Amsterdam, 1593 - Hongarije, septimber 1626) wie in dichter en boekferkeaper yn Ljouwert. 

Starter syn âlden flechten fanwegen harren leauwe út Ingelân nei Amsterdam. Jan wie troud mei Nieske Hindriksdochter en begûn op syn 21e in boekhannel op Oer de Kelders yn Ljouwert. Hy woe wat dwaan oan it kulturele libben yn de stêd en wie in soad te finen yn it fermidden fan de hofadel.

Starter skreau syn wurk meast yn it Nederlânsk, mar hy brûkte ek Fryske stikjes en waard ynspirearre troch de Fryske skientme en histoarje; teffens skreau er minnelieten. Syn lieten wienen meast op meldij fan Ingelske en Frânske lieten, mar ek komponearre troch Jaques Vredema dy't letter ek yn Ljouwert kaam te wenjen. Gysbert Japicx is letter troch Starter beynfloede.

Yn Amsterdam wie er yn oanrekking komd mei de rederikerskeamer Egelantier. Yn 1617 rjochte er de Ljouwerter Rederikerskeamer op, in soarte begjin fan de toanieltradysje yn Fryslân. De optredens wiene yn de Westertsjerke. Hy kaam ek yn konflikt mei de oerheid. 
Nei in losbannich libben mei skulden ferfear er nei Frjentsjer.

Yn de 19e iuw kaam syn wurk fannijs yn de belangstelling. Wurk fan Starter waard opnij útjûn troch Dr. J. van Vloten. Op nûmer 8 fan Oer de Kelders hinget in plakette oer Jan Janssoan Starter, makke troch byldhouwer Auke Hettema.

De Jan Jans Starterpriis is in Ljouwerter priis foar poadiumkeunsten.

## Wurk
* *Daraide* (1618)
* *Nieuw-iaar lieden: Wthegheven by de Nederduytsche Academi* (1618)
* *Timbre de Cardone* (1618)
* *De Friesche Lusthof* - in samling drink- brulloft- en selskipslieten (1621).
* *Sotteklucht fan in abbekaat en in boer*.

## Keppeling om utens
* De plakette fan Starter yn Ljouwert
Salonorkest Sinnema

**Salonorkest Sinnema** is in orkest dat op 15 desimber 1918 oprjochte waard yn de lunchroom fan Kimp oan de Ljouwerter Nijstêd. It waard oprjochte ûnder de namme *Kamer Muziekvereniging*. 

Yn de oarloch waard net spile omdat de leden net tatrede woenen ta de Dútske kultuerkeamer. Nei de oarloch die bliken dat dirigint Leendert Sinnema ferstoarn wie yn in Dútsk konsintraasjekamp. Hy hie as sjef op de ôfdieling Befolking argyfstikken ferdwine litten. As earebetoan waard de namme fan it orkest feroare yn Salonorkest Sinnema.

Yn 1993 spile it orkest yn in besetting fan 6 earste fioelen en 6 twadde fioelen, in sello, in piano, twa fluiten, 3 klarinetten, 1 hobo, 2 trompetten en slachwurk. Eask foar talitting wie dat men ûnderfining hawwe moast yn it spyljen yn ensembles.

## Keppeling om utens
* Hiemside
Massachusetts

**Massachusetts** is in steat fan de Feriene Steaten fan Amearika. De haadstêd is Boston. De namme Massachusetts soe ôfkomstich wêze fan it Yndiaanske *Massa-dchu-es-at*, dat "grutte heuvel, lyts plakje" betsjut.

## Skiednis
Yn 1620 stiften de Pilgrim Fathers, dy't mei de *[[Mayflower]]* de oertocht makken nei Amearika, in koloanje, de Plymouth Colony, wêr't tsjintwurdich Plymouth leit. Al gau soenen de Puriteinen de Massachusetts Bay Colony stifte.

Massachusetts wie ien fan de trettjin koloanjes dy't yn opstân kamen tsjin it Britsk bewâld. Op 5 maart 1770 fûn by Boston in moarderij plak, doe't Britske troepen op protestearjende boargers skeaten. Op 9 febrewaris 1775 wie it Britske parlemint fan betinken dat de koloanje rebellearre en stjoerde ekstra troepen. Op 19 april 1775 begûn de Amerikaanske ûnôfhinklikheidsoarloch mei skermutseljen yn Leksington en Konkord. Op 6 febrewaris 1788 ratifisearre Massachusetts de nije grûnwet fan de Feriene Steaten en waard de 6e steat.

Op 15 maart 1820 waard Maine, dat oant dan in diel fan Massachusetts wie, in selsstannige steat. 

## Geografy
Massachusetts is 27.360 km² grut en heart by de wat lytsere steaten fan Amearika. It heechste punt is Mount Greylock (1063 meter). Yn de steat lizze in soad grutte en lytse marren. De wichtichste rivier is de Konettikut.

Massachusetts, dat oan de Atlantyske Oseaan leit, bestiet út in skiereilân Cape Cod en de eilannen Martha's Vineyard en Nantucket. Yn it noarden grinzet it oan de steaten Nij Hampshire en Fermont, yn it westen oan New York en yn it suden oan Konettikut en Rhode Island.

De wichtichste stêden binne de haadstêd Boston, Springfield, Worsjester en Lowell. Massachusetts heart ta de *Eastern*-tiidsône. It mienebêst is opparte yn 14 *counties*.

## Nijsgjirrichheden
Yn Massachusetts lizze in soad ferneamde ûnderwiisynstellings, lykas de Harvard-universiteit en it Massachusetts Institute of Technology (MIT).

Troch in útspraak fan it Heech Gerjochtshof yn Massachusetts meie homoseksuelen yn Massachusetts sûnt 17 maaie 2004 mei inoar trouwe. Oant no ta is it dêrmei de ienige steat yn de Feriene Steaten wêr't dat mei. 

## Keppeling om utens
* Webstee fan Massachusetts
Doldersum

**Doldersum** is in lyts esdoarp yn it súdwesten fan de Drinte. It mei dan miskyn it lytste, mar mooglik ek it âldste doarp wêze fan de eardere gemeente Vledder, no diel útmeitsjend fan de gemeente Westerfjild yn Súdwest-Drinte. It doarp hat in lytse 70 ynwenners. Net fier fan Doldersum lizze twa grêfhichtes út de lette Stien- of Izertiid dy't yn de folksmûle de 'majoar' en de 'generaal' neamd wurde. 

Doldersum leit fjouwer kilometer noardeastlik fan it folle gruttere Vledder. Om de brink stean in tsiental pleatsen, in kafee restaurant mei in camping en in 'Boekehotel'. Foar de oare foarsjennings as winkels, doarpshûs, ûnderwiis en postkantoar binne de Doldersummers oanwiisd op Vledder.

It doarp leit oan it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld. De Vledder Aa, de beek by Doldersum en it Doldersummer Fjild, in heideterrein yn behear by Stifting Drintsk Lânskip, binne ûnderdiel fan dat park. De bopperin fan de Vledder Aa is yn de jierren 2002 en 2003 opnij ynrjochte. De yn it begjin fan de jierren sechtich kanalisearre beek hat syn âlde rin wer weromkrigen. De rike boppegrûn is ôfseadde. No moat de natoer yn it terrein tusken Doldersum en Wateren him wer ûntwikkelje.
Reade Fries

De **reade Fries** is in earder Frysk koweras. Foar 1800 wie it moade om readbûnte kij te hawwen yn Fryslân. It ras is bekend fan syn sterke spieren en in ridlike molkeproduksje mei in goed fet- en aaiwytgehalte. Boppedat libbet it lang. 
Yn de 19de iuw feroare de foarkar nei in swartbûnte kleurstelling. De fraach nei Frysk-Hollânske swartbûnte kij waard grutter. Tusken 1940 en 1960 wie dat it foarnaamste koweras yn 'e wrâld. 
Nei 1960 begûn it fokken mei Amerikaanske bollen. De readbûnt fokkers brûkten it ras Red-Holstein om de molkeproduksje te ferheegjen. De Reade Fries begûn út te stjerren. Yn 1994 wiene der gjin readbûnte bollen mear allinnich noch guon mei Frysk-Hollânske âlden, noch wol in tsiental kij. It sie fan de lêste Reade Friesbolle mei de namme Kei, is opslein yn de Hollânske genebank. Troch Kees Iepema is doe de 'Stifting ta Behâld fan it Readbûnte Fryske Fee' oprjochte. Doel is om troch opkeapjen fan de lêste ôfstammelingen rassuvere neikommelingen werom te fokken. Der wurdt ek besjoen oft de Reade Fries ynsetten wurde kin yn natoergebieten fan It Fryske Gea. Sa wurdt it erflik materiaal op natuerlike wize bewarre. Mocht der letter ferlet wêze fan eigenskippen fan de Reade Fries, dan is it materiaal beskikber en bliuwt ek in stikje fan it Fryske libbene erfgoed sichtber.

## Keppelingen om utens
*www.friesroodbont.nl
*Read Fryske twilling
Jaap Louwes

**Jaap Louwes** (Lettelbert, Grins, 1955) is in Fryske sjonger út Haulerwyk, syn âlden hienen dêr in kafee. Nei syn havo/vwo hat er in skoftke op de pedagogyske akademy gien en die er in jier sosjale geografy. Uteinlik die er de stúdzje sosjology. Yn syn studintetiid skreau er al ferskes en wie dêrnei faak te hearren op Omrop Fryslân. Sûnt 1984 makket hy eigen ferskes. Dy gean faak oer deiske dingen, mar ek oer it needlot. It Frysk is foar him in prima blues- en rock&rolltaal. As trûbadoer stiet er leafst sa ticht mooglik by de minsken. Sa makke hy mei de gitaar op 'e rêch in kroegetocht troch It Hearrenfean. Tusken 1986-1992 wie er lid fan de groep Bricquebec. 

Begjin 90-er jierren wurke Louwes mei oan in jeugd-produksje fan Tryater "De Lytse Seemearmin" en in it teaterprogramma fan Bennie Huisman "Op syk nei Eeltsje”, oer it libben fan Eeltsje Halbertsma. 

Fan 2002 oant 2007 hâldt hy mei Doede Veeman, Gurbe Douwstra en Piter Wilkens in tal trûbadoersjûnen dy’t útbrocht binne op de CD's “Der Tuskenút” en “De Púndyk by del”..

## Diskografy
*Mei Bricquebec:
***'Ik doch’t moarn wol*, (1988, LP)
** *Lit ús mar rinne*, (1992,CD)
*Solo:
***Skobberdebonk* (1995, CD)
** *Fratsen* (2001, CD/DVD)
** *Set 'm op* mei *De Lossebinde* (2019, CD)
*Mei Doede Veeman, Gurbe Douwstra en Piter Wilkens:
** *Der Tuskenút* (2004)
** *De âlde púndyk by del* (2007)
*Op sammel CD's:
** *Earlik sein* op Tsjoch 1 *In priuwke* (1992)
** *Kameleon* op Tsjoch 2 *Noch mar ien* (1994)
** *De Waldwei* ♫ ♪ mei de *Basic Big band* en *Rock & Roll yn Fryslan* mei Piter Wilkens op *Trochstrings & Ko* (1998)
** *Hup! Sûpengroattenbrij* en *Dranklief* op *Rûzje wyn ....*(2000) útjefte: Afûk

## Keppeling om utens
* Webstee Jaap Louwes
Suver Nuver

**Suver Nuver** is in Frysk teäterselskip, meast yn it Nederlânsk. Suver Nuver brocht har earste foarstelling yn 1987. Dy foarstelling wie in ôfstudearprojekt oan de mime-oplieding fan de teaterskoalle Amsterdam. Yn 1988 wûnen se de Nederlânske Mimepriis. Sûnt dy tiid ûndersykje Peer van den Berg, Dette Glashouwer en Henk Zwart de wrâld om har hinne en hoe't dy harren libben beynfloedet. It doel is minsken wekker te skodzjen sûnder te moralisearjen. By tiden binne der ek gastspilers. De groep hat ek optreden op it Frysk Festival, De Parade en op Oerol.

## Foarstellings
* Zum Wohl (2008)
* Bloedverwanten, in Hollânske Oresteia ( 2007)
* Donald Duck en de Gelukzoekers (2007)
* Triple Bill (2006) 
* Ja tegen het jungle avontuur (2006) 
* Niet voor vrouwen (2006) 
* Extase (2006) 
* Suver Nuver Ontvangt Aan Huis (2005) 
* King Arthur integraal (2005) 
* Au bain marie (2004)
* Triple triple triple (2004) 
* Suver Nuver Ontvangt Aan Huis (2004) 
* J.C Superman (2003 
* De aankondiging (2003) 
* Suver Nuver Ontvangt Aan Huis (2002) 
* Beest (2002) 
* Wereldverbeteraars (2002) 
* PEEP from a distance (2001) 
* Troost (2001) 
* Popla (2000) 
* De kale huurder (1999) 
* Sevenup (1998) 
* Vlees en bloed (1997)
* Nachtwerk 2 (1996) 
* Nachtwerk 1 (1996) 
* Circus Whitman (1995) 
* Risk (1995) 
* Negerangst (1994) 
* Vallust en hunker (1993) 
* Pleisterwoede (1993) 
* De 5e (1991) 
* De weg van het vlees (1990) 
* Dûnspaleis Jericho of de gefaren fan kosmetika (1990), op lokaasje op in âlde skipswerf yn Warkum.
* Gleon (1989) 
* De Vlucht uit het benauwde dorp (1987) 

## Keppeling om utens
* Webstek Suver Nuver
* Oer Suver Nuver
* Theaterwiki oer Suver Nuver
De Marrekrite

**De Marrekrite** is in gearwurkingsorgaan fan de Provinsje Fryslân en 20 Fryske gemeenten, mei as doel it Fryske wetterlân rekreatyf/toeristysk sa goed mooglik funksjonearje te litten, dêrby ek omtinken jaand oan de belangen fan goa en gea. 

Yn de jierren fyftich waard it drokker op it Fryske wetter. In soad boatsjes waarden mei de kop yn de reiden lein at der oanlein waard en dan waarden wâlen, reiden en polderdiken wolris fernield. Sûnt de oprjochting yn 1957 hat it meitsjen fan oanlisfoarsjennings yn it bûtengebiet en it behear en ûnderhâld derfan altyd de haadaktiviteit west. Wa't oanleit op in Marrekriteplak mei der net langer as 3x24 oeren lizzen bliuwe om elkenien in plakje te gunnen.
It útbaggerjen fan it wetter foar rekreaasjefeart heart ek by de taken fan de Marrekrite, lykas it leegjen fan ôffalkonteners. Yn 1994 wiene der sa'n 240 Marrekriteplakken yn de provinsje. Foarsitter wie in skoftlang Jetze van der Goot.

Njonken stipe fan de provinsje en de gemeenten, komt in part fan de ynkomsten fan de krite ek út de ferkeap fan de jierlikse Marrekrite-wimpel, dêr't de minsken mei sjen litte kinne dat hja it wurk van De Marrekrite stypje.

## Keppeling om utens
* It webstee fan De Marrekrite.
* Marrekriteplakken op Google Earth.
Johanna Jacoba

De **Johanna Jacoba** is in beurt- en passazjiersskip fan hast 18 meter dat yn 1909 boud waard op de werf fan Bortje, Ensing & Co yn Grinslân.

Earste eigener wie Freark Faber, dy't it skip oant 1929 trije kear deis farre liet as beurt- en passazjiersskip tusken Warkum en Boalsert. Net allinnich minsken, mar ek wol fee en tsiis waard der mei ferfierd.

Yn 1929 waard Piter Sybesma út Drylts eigener dy't it seis kear deis in beurtfeart meitsje liet tusken Drylts en Snits.

Yn 1956 waard it skip ôfkard foar passazjiersfeart troch de skipfeartynspeksje. Dêrnei waard it skip ferkocht oan in famylje yn Saandam dy't it as plezierskip ferboude.

Yn 1992 waard waard it skip werom kocht troch de gemeente Wymbritseradiel. Mei op oanstean fan de Snitser begraffenisûndernimmer Jan de Boer waard it skip restaurearre en De Boer waard sels skipper op it skip. De Johanna Jacoba waard eigendom fan in Stifting mei in ploech frijwilligers.

Lanlike bekendheid krige it skip yn 1993 doe't keninginne Beatrix en har famylje in rûnfeart troch Snits makken op de Johanna Jacoba. It skip fersoarge ek dêrnei rûnfearten om Snits en Drylts hinne.

## Keppeling om utens
* Webstee fan de Johanna Jacoba.
Brandaris

De **Brandaris** is in fjoertoer op Skylge, de âldste fjoertoer fan Nederlân. De namme is ôflaat fan Sint Brandarius, in hillige wêrnei't it hjoeddeiske doarp West-Skylge yn de Midsiuwen nei neamd wie. Guon miene dat de namme ôflaat is fan Sint-Brandaan, in seefarrende hillige, mar dat is nea bewiisd.
De earste Brandaristoer waard yn 1323 boud, om foar skippen, op wei nei Amsterdam, oer de Sudersee, de neare iepening tusken Flylân en Skylge oan te jaan. In goede markearring wie needsaaklik omdat de waadeilannen in soad op inoar lykje fan de Noardsee ôf besjoen.

De see friet lykwols oan Skylge en de earste Brandaris stoarte om 1570 hinne yn see. It hat oant 1592 duorre eardat men oan in konstruksje fan in twadde toer begûn, mar dizze stoarte yn foardat hy klear wie, omdat der minne boumaterialen brûkt wiene.  De hjoeddeiske toer is fan 1594. Op âlde printen hat de toer noch in piramidefoarmige punt. Yn 1666, yn de Twadde Ingelske Oarloch, is de toer sparre bleaun doe't Ingelske soldaten oan lân kamen en de huzen fan West-Skylge platbaarnden. Ek it gemeentehûs en de herfoarme tsjerke bleaune besparre. Yn in perioade fan de 18e iuw wie de Brandaris gjin ljochtbeaken. Doe waard in fjoerboet brûkt, in platfoarm op in heech dún dêr't in koalefjoer op stookt waard. Yn 1837 waard de Brandaris de earste Nederlânske fjoertoer mei in draaiende Fresnellins. Elektrifikaasje folge yn 1907. Yn 1994 waard it 400-jierrich bestean fan de toer fierd. It ljocht is no folslein automatysk.

De Brandaris hat spesjale fûgelferljochting om foar te kommen dat fûgels tsjin de toer fleane. Sa wurdt de hiele toer ferljochte en binne der stekken foar it ljocht set.

## Beskriuwing
Technyske bysûnderheden:
Ljochtfrekwinsje: 0,3 sek. ljocht, 4,7 sek. tsjuster.
Ohio

**Ohio** is in steat fan de Feriene Steaten fan Amearika en haadstêd is Kolumbus. De namme Ohio betsjut yn de taal fan de Irokys-Yndianen, "grutte rivier". De rivier de Ohio foarmet de grins tusken de steat Ohio en de steaten West Firginia en Kentucky.

## Skiednis
Op 1 maart 1803 waard Ohio de 17e steat fan de Feriene Steaten. Yn 1835 wie tusken Ohio en Michigan in skeel om it besit fan in stik grûn dat bekend stiet as de *[[Toledo Strip]]*.

Yn de Amerikaanske Boargeroarloch stie Ohio oan de side fan de Uny.

## Geografy
It oerflakte fan Ohio is 116.090 km² grut. Ohio is dêrmei 2,8 kear sa grut as Nederlân,

Ohio grinzet yn it noarden oan de steat Michigan en it oan de oare kant fan de Eriemar lizzende Kanada. Yn it westen grinzet it oan Indiana, yn it easten oan Pennsylvania en yn it suden oan Kentucky en West Firginia. Ohio heart ta de *Easterke*-tiidsône.

In grut part fan de eastlike en súdlike grins wurdt foarme troch de rivier de Ohio. De noardlikste helte fan de steat is frij flak, it suden is wat heuveleftiger. It heechste punt is de pyk fan de Campbell Hill (472 m). Yn Ohio lizze mear as 2500 marren.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan Ohio
Fleurop

**Fleurop** kin as betsjutting ha
* Fleurop as organisaasje fan blommisten.
* Fleurop as klup fan amasônes op Fryske hynders.
Fleurop (hynders)

**Fleurop** is in frouljussealklup út de omkriten fan Wytmarsum. De groep fan bestiet sûnt 1991 út sawat acht froulju.

De ruters ride yn amasônesit op Fryske hynders en drage lange himelblauwe klaaiinge mei sleep en in huodsje. De klean binne basearre op âld-Ingelske rydklean. Piety Hofstra hat as dressuerrydster it inisjatyf naam. Nei in âld foarbyld binne in tal frouljussealen makke. Om yn amasônesit ride te kinnen, mei beide skonken oan deselde kant fan it hynder, moast earst tige wenne. Omdat dde amasônes de rjochter skonk net brûke kinne om it hynder te driuwen wurdt in rydstok ("cane") brûkt.  Om op it hynder te kommen is in opstapke nedich. Yn it earstoan feroare de gearstalling fan de groep gauris. Der waard oefene yn de maneezje fan Koarnwert.

It earste optreden wie yn Penjum. Doe folgen mkear sjo's en konkoersen lykas Indoor Fryslân mar ek bûten de provinsje. By it dressuerriden wurde gauris marsen spile. De sjo bestiet út in kür dy't riden wurdt op muzyk fan “De swarte pearel”. Treenster Swaentsje Brink makke hjirfoar de goreografy.

### Keppeling om utens
* Webstee Fleurop
Hendrik Bulthuis

**Hendrik Bulthuis** (Burgum, 19 augustus 1892 - dêre, 31 desimber 1948) wie in kapper en skearbaas yn Burgum dy't de BM'er ûntwurpen hat.

## Biografy
Hendrik Bulthuis waard yn 1892 berne yn Burgum as soan fan Johannes Bulthuis en Berendje Bos. Syn heit wie skuonmakker en Hendrik brocht syn jeugd troch op Skoalstrjitte 78 dêre. Yn 1914 ferliet Hendrik syn âlderlik hûs om op himsels te wenjen yn itselde doarp. Yn datselde jier troude er mei Maaike Smeding en in pear moanne letter luts sy by him yn. Tegearre krige it pear trije dochters. Yn 1921, doe 't Hindrik 29 jier âld wie, iepene hy oan de Legewei in kapperssaak mei in hannel yn sigaren anneks.  

Yn 1943 ferkocht Bulthuis de winkel en ferstoar fiif jier letter, 56 jier âld.

### BM'ers

As in frjemd skip foar de wâl lei rûn Bulthuis út de saak wei om te sjen. Hy koe eins net goed ha dat de sylboaten fan doe, meast gewoane skouwen de gruttere skippen net besile koe. Yn 1928 makke hy tekeningen en boude in boat dy't hy Burgumer Mar neamde, de BM'er. By it silen op de mar helle hy it midswurd omheech by de ûndjipten. It bliek dat de boat omraak sile woe. It brocht in revolúsje yn de jachtbou. De hûd fan in BM'er bestiet út lytse op inoar spikere latsjes. Se binne fêstmakke op mallen dy't sadwaande as spanten tsjinje, mar folle fierder útinoar stean. In soad minsken woene ek in BM'er. Foar Fl 100,- koe elk tekeningen, hout en in lape katoen keapje. Bulthuis hat syn rjochten nea fêstlein yn de foarm fan in oktroai. Der waard doe allinnich troch minsken mei jild syld en it wie Hendrik te dwaan om it silen foar de gewoane man te befoarderjen. Der kamen hieltyd mear BM'ers.

Yn 1931 makke hy noch in type BM'er mei in grutter túch, de sechtjin kwadraat.
Foar bern makke hy in sylkano en as oefenboat in syl- en roeijol, de Bulthuisjol mei in lingte fan 5 meter en 10m² túch. Yn 1942 boude Bulthuis foar famyljes in sylboat op basis fan de BM mei in kajútsje der op.

Yn de jachthaven fan Burgum stiet in brûnzen byld út 1986, makke troch keunstner Gosse Dam. It stelt in hurdsiler op in BM foar mei ien hân oan it roer. Fan it Wettersportbûn krige hy de Lukaspenning foar syn fertsjinsten foar de wettersport. Yn  2016 waard it akwadukt yn de Sintrale As by Burgum ûnder it Prinses Margrytkanaal troch nei him ferneamd. Ids Willemsma hat dêrby in keunstwurk makke, basearre op de troch Bulthuis ûntwurpen boaten.

## Toaniel
Hindrik Bulthuis wie in warber lid fan de Fryske Krite yn Burgum. Hy hat Fryske revu's en toanielstikken skreaun, wêrûnder
* *Friezen hâld moed*  
* *Postbus 4*
Boppedat wie hy spiler en grimeur fan toanielferiening "Der Wie Ris". Foar syn fertsjinsten krige hy in earemedalje.

## Sjoch ek
*Burgumer Mar (sylboat)
Ratatette

**Ratatette** is in kabaretploech. De groep is ûntstien út it iepenloftspul yn Jorwert fan 1982. Der wurdt spile yn doarpshuzen, yn skouboargen en kafees foar in breed publyk. 

Earste regisseur wie Tryater-regisseur Romke Toering. Doe't Romke en Jaap in soad fuort wiene mei Tryater waard it nei twa programma's stil om Ratatette. Nei de nije start mei waard Marijke Geertsma regisseuze. 

Yn Ratatette hawwe meispile: Arjen Toering, Bert Sinnema (muzyk), Doede Veeman (tekst en muzyk), Henk van Wieren, Herman Peenstra, Hette van der 'Wal, Jaap Oosterwyk, Janke Singelsma, Jeltsje de Boer.
 
Teksten waarden skreaun troch Meindert Bijlsma, Klaas Jansma, Simy Sevenster, Sytse Singelsma, Bonne Stienstra en Baukje Wytsma.

### Programma's
* *It Grytte Grynd* (2003)
* *In heale marathon op platfuotten* (1997)
* *Skeane Ein & co* (1993)
Johan van der Zee

**Johan van der Zee** (Stiens, 17 maaie 1942 - Ljouwert, 26 oktober 2018) wie in Frysk sjoernalist. 

Hy begûn nei syn HBS- en tsjinsttiid by de RONO, earst yn Grins en letter yn Ljouwert. Hy wurke dêrnei fan 1968 oant 2004 by it telefyzjeprogramma *Van Gewest tot Gewest* foar de regio Noard-Nederlân. Syn opdracht wie om Fryslân mei safolle mooglik fariaasje yn byld te bringen op in manier dy't ek foar oare Nederlanner nijsgjirrich is. Syn earste reportaazje gie oer korps "Het Heidebloempje" fan De Harkema dat op it Holland Festival spile. Sûnt de direkteur fan de stifting Skylgeralân Betsen Stienstra wegere om syn Frysk te ferbrekken, omdat Johan ommers ek Frysk prate, waard der oansluten by de taal fan de minsken dêr't mei praten waard. It Frysk waard dan ûndertitele yn it Nederlânsk. 

Nei Van Gewest tot Gewest hie er ûnder oare in radiokollumn by Omrop Fryslân. De lêst jierren makke Van der Zee mei Eelke Lok it programma *Gewest Fryslân* foar de Omrop dêr't er yn weromseach op syn moaiste reportaazjes foar Van Gewest tot Gewest.

Van der Zee wenne de lêste jierren fan syn libben yn Ljouwert. Dêr is er ek ferstoarn yn de âldens fan 76 jier.
Jaap Mulder

**Jaap Mulder** (Ljouwert, 1959) is in kabaretier en ferhaleferteller. Nei de middelbere skoalle giet Mulder nei Grins en docht krektas syn foarbyld Freek de Jonge in stúdzje Nederlânsk en letter ek noch Keunst en keunstbelied. Syn heit wurke by de Ljouwerter Krante en syn broer en suster sitte ek yn de sjoernalistyk. Yn syn programma sjongt er ek en makket eigen teksten en muzyk. Mei syn grutte stal, keale holle, en yndringende diksje (noardlik aksent) berikt er in eigen publyk. Hy makke syn earste foarstelling "De Verloedering" yn 1986. Ek wint er de earste edysje fan de Pytyske Spullen yn Maastricht. Yn 1989 krige hy de earste priis op it jierlikse Camerettenfestival fan Rotterdam  en krige er ek de Simulaasjesien, in priis fan it Utertse Werfteater.

Hy spile ek lang piano by de symfonyske rockband Agdon Health út Grins dêr't er 4 CD's mei makke. Foar "Bijtijds" skriuwt Jaap Mulder kollums.

## Programma's
* Hoera, het is een Jaap Mulder
* Velkommen til Aars ( 2007 )
* Bekschurft!
* Abedefduf
* Trilveen
* KanonOren
* De Opmars van de Wilde Artisjok
* Mijn! 
* Noordkaap
* De Garnalenkoningin
* Groene Vingers
* De Verloedering ( 1986 )

## Literatuer
* *Het Hema Restaurant* -  Novella Utjouwerij (Amersfoart 1996). In seleksje lietteksten en konferenses út syn teaterprogramma's
## Keppeling om utens
* Kabaretmagazine oer Jaap Mulder
Seeskou

De **seeskou** ek wol **Lemsterskou** of **spekbak** neamd ( fanwege syn uterlik) is in fiskersskip fan de Iselmar nei de ôfsluting fan de Sudersee yn 1932. 

It is in platboaiem mei in hege kop, smelle swurden en in bun, earst fan hout, letter fan izer. Miskyn foar it earst boud op De Lemmer yn de Earste Wrâldkriich troch G. Wierda. Se wurde dêrom wol "De Mobilisaasje" neamd (offisjeel Le. 21). Seeskouwen wienen yn Hoarn populêr, mar waarden ek troch in soad oare fiskers besteld yn Makkum of werven oan de Iselmar. Botters, kwakken en Kotters wienen nei de ôfsluting net mear rendabel, dat wienen dizze relatyf lytse en goedkeape skippen in útkomst. Se waarden brûkt foar de fiskerij op iel en snoekbears. Troch de âldere fiskers waarden se smeulsk *spekbak* neamd. It wurdt as jacht dus mei kajút, noch altyd boud.
Washington (steat)

**Washington** is in steat fan de Feriene Steaten fan Amearika. De haadstêd is Olympia.

De steat Washington, dy't oan de westkust fan de FS leit, wurdt somtiids betize mei de Amerikaanske haadstêd Washington, dy't ticht by de eastkust leit.

## Skiednis
De tsjintwurdige steat Washington makke eartiids diel út fan in folle grutter gebiet, nammentlik it Oregon territoarium. Op 11 novimber 1889 waard it de 42e steat fan de Feriene Steaten. De steat is ferneamd nei de eardere Amerikaanske presidint George Washington.

## Geografy
De steat Washington is 184.824 km² grut en leit yn de *Pasific*-tiidsône.

Washington leit oan de Grutte Oseaan en grinzet yn it noarden oan Kanada, yn it easten oan de steat Idaho en yn it suden oan Oregon.

Troch it midden fan de steat rint fan noard nei súd it Cascadesberchtme. It heechste punt is de pyk fan de fulkaan Mount Rainier (4392 meter). Yn it suden is Mount Saint Helens, in aktive fulkaan. De fjord Puget Sound, wêr't Seattle oan leit, komt fia ûnder mear de Strjitte fan Juan de Fuca út op de Grutte Oseaan.

In wichtige rivier is de Kolumbia, dy't yn Kanada ûntspringt en in grut part fan de grins mei Oregon foarmet. Twa oare grutte rivieren komme hjiryn út, de Spokane en de Snake. Yn it noardwesten fan Washington, it saneamde Olympic Peninsula, leit in reinwâld.

## Bestjoerlike yndieling

De steat is ûnderferparte yn 39 county's.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan Washington
Folapúk

**Folapúk** (Folapúk: **Volapük**) is in ynternasjonale keunsttaal optocht fan Johann Martin Schleyer, dy't oan de ein fan de 19e iuw populêr wie.

Folapúk waard optocht troch Johann Martin Schleyer, in Katolike priester yn Baden yn Dútslân, en waard yn 1879 publisearre (guon boarnen jouwe 1880). Folapúk waard fluch populêr, mei hunderttûzenen sprekkers. Der wiene tydskriften yn it Folapúk, der wiene learboeken, der wienen Folapúk-klubs en der waarden ynternasjonale Folapúk-kongressen holden.

Mei de opkomst fan it makliker te learen Esperanto ferlear de taal lykwols in grut part fan de brûkers. Yn 1931 hat de Nederlanner Arie de Jong in oanpaste ferzje fan de taal makke mei in maklikere grammatika. Dy ferzje is algemien akseptearre, mar it hat de tebekgong fan de taal net stoppe kind. Hjoed de dei binne der al noch Folapúk-sprekkers, mar harren oantal wurdt rûsd op tusken de 20 en 30. (2008)

De ISO 639 taalkoades foar it Folapúk binne "vo" en "vol". Der is ek in Folapúktalige Wikipedy.
Rienck Bockema

**Rienck Bockema** of **Reinik Bockema**, ek wol *Rewenich*, (± 1350 - Thabor, 29 febrewaris 1436) wie in Fryske haadling yn it gebiet om Snits hinne. 

## Skiednis
Bockema wiie de soan fan Bokke Doedinga en wie troud mei Bot. Hja wie de dochter fan Fokke Sikkinga út Doanjum. Tegearre hienen se ien dochter, neamd His. Sy troude mei Agge Harinxma út Heech. Hjirút kaam yn 1403 in soan (Bokke). Syn skoansoan Agge Harinxma folge him op as haadling.

Rienck Bockema wenne op de stins Rodenburch. Yn 1398 waard hy troch de Hollânske greve Albrecht fan Beieren beliend mei it baljuwskip fan Olde Waghenbrugghe, dat de hiele Súdwesthoek besloech. De namme *[[Waghenbrugge]]* is letter *Weinbrits* wurden, fandêr de namme Wymbritseradiel. It baljuwskip hie er krigen fan de Hollânske greve om't er Fetkeaper wie. Albert fan Beieren hat in skoftlang in protte ynfloed hân yn Fryslân en troch de partij fan de Fetkeapers waard er stipe, mei de oare Fryske partij de Skieringers hied er in soad te stellen.    

Doe't de Skieringers yn 1400 súkses hiene tsjin de greve binne in soad Fetkeaper eallju flechte nei Starum, dat it lêste bolwurk fan greve Albrecht wie. Bockema is tusken 1399 - 1402 balling west yn Hollân. De stins Rodenburch is dêrnei ferwoaste troch de Snitsers. 

Yn 1406 kaam Rienck werom en stifte it Kleaster Thabor by Turns, dêr't hy yn 1410 sels yn gie. Hy waard opfolge yn syn rjochten as haadling troch syn skoansoan Agge Harinxma.

Rienck hat yn syn libben in protte fochten û.o. tsjin Litouwers en tsjin de Turken. Hy hat in pylgerreis makke nei Jeruzalim.

Yn Snits is in de Rienck Bokkemakade nei him neamd.

## Literatuer
*  - Ridder fan Snits, histoaryske roman oer Rienck Bockema (1999)

## Keppeling om utens
* Oer de stambeam fan Bockema
Lemster Kozakkekoar

It **Lemster Kozakkekoar** is in kozakkekoar dat ûnderdiel is fan Muzyk- en Sjongferiening 'Excelsior' op De Lemmer. It koar ûntstie yn jannewaris 1991 by it jierlikse konsert fan de feriening. Under lieding fan Sjoerd Tolsma waard doe in medley spile fan Russyske lieten dat der tige yn foel.

It koar bestie earst út in 30 manlju, yn 2008 binne it 21. It koar krige yn 2004 nije kostúms, de bûntmûtsen binne makke fan âlde bûntjassen. Troch konneksjes dy't yn Ruslân komme wurdt lûdsopnames en bledmuzyk meinomd nei De Lemmer. It binne meast liturgyske otterdokse lieten, oanfold mei folkslieten. Der binne plannen om mear Oekraynske lieten op it repertoire te setten.

Dirigint Sjoerd Tolsma fan Wânswert hie earder 2 jier Russyske les hân. Hy folge de Muzyk Pedagogyske Akademy, die in tromboanestúdzje oan it konservatoarium en folge in sjongoplieding.

It koar treedt heechút 10 kear yn 't jier op. Ien fan de hichtepunten wie in optreden yn de Oosterpoort fan Grins.

Yn 1998 waard yn it herfoarme tsjerkje fan Easthim. De twadde CD is opnomd yn de grifformearde tsjerke fan De Lemmer. Dit kear ûnder lieding fan dirigint Sergé Latichev. Sûnt 2006 is Alexej Románov de dirigint. 
Sûnt 2008 is Bob Bekema fan Boalsert dirigint fan LKK datyn 2009 út 22 leden bestiet. Hy is tagelyk dirigint fan it mingd koar en fan de harmony fan 'Excelsior'. Troch de jierren hinne waard LKK begelaat op de bajan (Foppe Jacobien) en akkordeon (Wilma de Wolf). It wurdt no dien troch akkordeonist Klaas Nijp.

## Keppeling om utens
* Webstee Lemster Kozakkekoar
* Webstee Muzyk- en Sjongferiening Excelsior
Dokkumer Wettertoer

De **[[Dokkum]]er Wettertoer** is ûntwurpen troch arsjitekt J.J.M. Vegter en waard boud yn 1958. By it ûntwerp waard rekken holden mei in restaurant boppe yn de toer. De wettertoer hat in hichte fan 37 meter en it wetterreservoir hat in opslachkapasiteit fan 1000 m3. 

Yn oktober 2010 is dizze wettertoer in ryksmonumint wurden.
Geert Gratama

**Geert Gratama** (Ljouwert, *1969) is in grafysk ûntwerper en yllustrator. Hy wennet tsjintwurdich yn Naarden. Krektas syn heit Rients Gratama hâldt hy fan it fertellen en skriuwen fan ferhalen. Der moat dan wol wat humor yn sitte of eat ûnferwachts yn te finen wêze.

Nei de middelbere skoalle folge hy de Keunstakadeemje yn Amsterdam. It wrakseljen om keunst te meitsjen strookte net rjocht mei wat er woe. De taal wie foar him wichtiger as de keunst. Dochs waard syn wurk op eksposysjes wol ferkocht. Hy wurke yn dy tiid ek by Omrop Fryslân en makke tekeningen foar de Fryske skoalletelefyzje. 

It skilderjen mei oaljeferve ruile Geert yn foar it meitsjen fan yllustraasjes dat him folle better lei. Hy hat sûnt dy tiid tekeningen makke foar reklame en advertinsjes. Ek teaterdekors en affiches ferskynden fan syn hân. Wurk fan him ferskynde yn de bernebylage fan Vrij Nederland. Yn Fryslân ferskynden syn tekenings yn Frysk en Frij, De Strikel en op de F-side yn de Ljouwerter Krante. Yn 1994 makke hy de yllustraasjes yn it berneboek 'Buorfrou Flap' fan Baukje Wytsma.

## Keppeling om utens
* Webstee Geert Gratama
Bouke Oldenhof

**Bouke Oldenhof** (Steenwijkerwold, 1957) is in dramaturch, teäterprodusint, toanielskriuwer, oersetter en resinsint. Hy groeide op yn in roomske húshâlding. Nei it ateneum studearre er Nederlânsk en Frysk en die er in oplieding teäterwittenskippen yn Amsterdam. 
Dêrnei waard er learaar Nederlânsk en Frysk oan 'e Pedagogyske Akademy te Drachten. Ek wurke er oan 'e Iepen Skoalle op it Hearrenfean, en foar de Stifting Learplanûntwikkeling (SLO) yn Ynskedee.

Oldenhof is in echte tûzenpoat. Hy hat fan alles tagelyk en nei-inoar by it ein. Hy wie koördinator literatuerbefoardering by it FLMD. Dêr seach er ek it talint fan Tsjêbbe Hettinga. Sûnt 1991 jout er ek les yn dramaturgy en fersoarget er kursussen Frysk skriuwen. Sûnt 1987 wennet Oldenhof yn kafee *De Rolbrêge*, yn De Tynje. Al jierren is er ek wurksum as teäterresinsint foar de Ljouwerter Krante. Bekend binne fierders syn toaniel- en teäteraktiviteiten, lykas *Tijgerleliën* en *De Rolbrêge*. Lanlike bekendheid krige er troch it *Us Abe*-spektakel yn it Abe Lenstra Stadion op it Hearrenfean.
Dêrnjonken is er ek aktyf as oersetter fan toanielstikken. 

## Wurk <small>(kar-út)</small>
* 1996 - *[[Hamlet|De Trageedzje fan Hamlet, Prins fan Denemarken]]* (oersetting fan *[[Hamlet]]*, fan William Shakespeare)
* 1997 - *Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer* (mei Klaes Dykstra)
* 2007 - *Lette Ropping* (toanielstik)
* 2014 - *Fan letter soarch* (toanielstikken)
* 2024 - *Monuminteman* (roman), Bornmeer

## Prizen
* Yn maaie 2008 krige Oldenhof de Fedde en Martha Bergsmapriis foar oarspronklik Frysk toaniel. Hy krige it foar *Lette Ropping*, in stik dat Tryater yn 2007 spile hat ûnder rezjy fan Annie van Hoof.

## Keppelings om utens
* Hiemside
* theaterencyclopedie.nl, ''Bouke Oldenhof''
* DBNL-profyl
List fan bonken fan it minsklik skelet

It menselijk **skelet** (ek wol **ramt** of **bonkerak**) bestiet út 206 bonken.  (De **fet**printe sifers ferwize nei de ôfbylding rjochts.) Net elkenien hat 206 bonken; der binne guons dy't wat ekstra sesambonkjes hawwe, oaren hawwe in ekstra wringe of in wringe minder; de sturtbonke kin út 3 of 4 sturtwrinkjes bestean.  

Alle bonken steane yn it inkelfâld neamd yn harren Latynske beneaming. De Fryske nammen steane der sa folle mooglik efter.

*Yn de [[plasse (lichemsdiel)|plasse]]* (22): 
*Bonken yn de harsenplasse (8):
****1.** os frontale (foarhollebonke)??
****2.** os parietale  (2)
****3.** os temporale (sliepbonke) (2)
****4.** os occipitale (efterhollebonke)??
**os sphenoidale (wiggebeen) gjin nûmer

*Bonken yn de antlitplasse (14):
**os ethmoidale (seefbonke)
****5.** os zygomaticum (jokbonke of wangbonke) (2)
****6.** maxilla (boppetsjeak)
****9.** os nasale (noasbonke) (2)
****7.** ûndertsjeak
**os palatinum (2)
**os lacrimale (trienbonkje)(2)
**vomer (ploechizerbonke)??
**concha nasalis inferior (2)

*Yn de [[hals (lichemsdiel)|hals]] (1):*
*os hyoideum (tongbonkje)

*Yn it [[ear (lichemsdiel)|ear]] (6):*
*malleus (hammer) (2)
*incus (ambyld) (2)
*stapes (stiichbûgel) (2)

*Yn de [[skoudergurdle]] (4):*
***25.** clavicula (skouderbonke) (2)
***29.** scapula (skouderblêd) (2)

*Yn de [[Ribbekast]]* (25): 
***10.** sternum (boarstbonke)
***28.** costa (rib) (2 x 12)

*Yn de [[rêchbonke]]* (24): 
***8.**vertebra cervicalis (halswringen) (7)
*vertebra thoracalis (boarstwringen) (12)
***14.** vertebra lumbalis (lendenwringe) (5)

*Yn de earm* (6): 
***11.** humerus (boppeëarm) (2)
***12.** ulna (piipbonke) (2)
***13.** radius (speakbonke) (2)

*Yn de [[hân]]* (54): 
*De hânwoartelbonkjes (16):
**os scaphoideum (âlde beneaming: *os naviculare manus*) (2)
**os lunatum (2)
**os triquetrum (2)
**os pisiforme (2)
**os trapezium (2) (âlde beneaming: *os multangulum majus*)
**os trapezoideum (2) (âlde beneaming: *os multangulum minus*)
**os capitatum (2)
**os hamatum (2)

*De middenhânsbonkjes (10):
**os metacarpale (2 x 5)

*De fingers (28):
**phalanx proximalis (2 x 5)
**phalanx media (2 x 4)
**phalanx distalis (2 x 5)

*Yn de [[pelvis]] (bekkengurdle) (4):*
***15.** os coxae (heupbonke) (earder ek *hysbien*) (2)
***16.** os sacrum (krúsbonke)
*os coccygis (sturtbonke)

*Yn de skonken* (8): 
***18.** femur (boppeskonk/bilbonke) (2)
***19.** patella (knibbelbonke) (2)
***20.** tibia (skynbonke) (2)
***21.** os fibula (kûtbonke) (2)

*Yn de [[foet (lichemsdiel)|foet]]* (52): 
*De foetwoartelbonken ??(14):
**calcaneus (hakkebonke)?? (2)
**talus (sprongbonke)?? (2)
**os naviculare (2)
**os cuneiforme mediale (2)
**os cuneiforme intermedium (2)
**os cuneiforme laterale (2)
**os cuboideum (2)

*De middenfoetbonkjes?? (10):
**os metatarsale (2 x 5)

*De teannen (28):
**phalanx proximalis (2 x 5)
**phalanx media (2 x 4)
**phalanx distalis (2 x 5)
Wâldbeantsje

It **wâldbeantsje** is in typyske Fryske pûlfrucht. It giele nierfoarmige beantsje wurdt noch ferboud yn De Wâlden tusken Rinsumageast en Jobbegea, al is it meast de âlderein dy't se yn de eigen tún stean hat. Wâldbeantsjes binne like grut as brune beantsjes mar by it weakjen sette se mear út. Se binne wat sêfter fan smaak en binne wat moaliger.

Der is noch in striegiele soarte dat op de klaai fan Grinslân iten wurdt, by Siddebuorren en Kolham. 
Ien pûl jout 7-9 beantsjes. De beantsjes wurde om Alde Maaie (12 maaie) hinne setten. Yn tige wiete riten wurde se faak earder út de grûn helle om dan op in souder te drûgjen. De beantsjes wurde der wol wat grizer fan dan eins heart. In oare bedriging is de beankever, krektas by alle pûlfruchten, dy't aaikes yn de blommen leit. De larfkes komme dan út yn de beannen en frette oant se in rûp binne. De rûp ferpopket dan wer ta beankever en yn it nije jier begjint de syklus opnij.. 

It wâldbeantsje wurdt op it stuit ûnder de oandacht brocht troch it projekt Wâldpyk en Wâldprodukten.
Giovanni Gabrieli

**Giovanni Gabrieli** (Feneesje, 1557 - Feneetsje, 12 augustus 1612) wie in pryster, komponist út de Renêssânse en organist.

## Syn libben
Gabrieli studearre by syn omke Andrea Gabrieli en fan 1575 oant 1579 oan it Beierske hof fan de hartoggen Albrecht V fan Beieren en Willem V fan Beieren by Orlando di Lasso. Hy wurke fan 1586 ôf as organist yn de Basilyk fan Feneetsje, de San Marco. 

Gabrieli is sûnder twifel de wichtichste fertsjintwurdiger fan de Feneetsjaanske muzyk oan de ein fan de 16e en oan it begjin fan de 17e iuw. Hy wie aktyf yn Feneetsje. Hy hie altyd in heechsteand ynstrumintaal ensemble ta syn foldwaan wêrta de grutste spilers fan dat eagenblik hearden. 

## In pear fan syn komposysjes
### Wurken foar blazers
* *Canzon Primi Toni*, Foar twa koaren koperblazers
* *Canzon Septimi Toni (Mixolydisch) no. 1*, Foar twa koaren koperblazers
* *Canzon Septimi Toni (Mixolydisch) no. 2*, Foar twa koaren koperblazers
* *Canzon Duodecimi Toni (Hypoionisch)*, Foar twa koaren koperblazers
* *Canzon Quarti Toni*, Foar trijekoaren koperblazers
* *Canzon à 12*, Foar trije koaren koperblazers
* *Canzon à 12 in echo*, foar trije koaren koperblazers
* *Canzon Noni Toni*, Foar twa koaren koperblazers
* *Canzoni noni toni a 12*, Foar trije koaren koperblazers
* *Canzona per Sonare no. 1 "La Spiritata"* 
* *Canzona per Sonare no. 2*, Foar trije koaren koperblazers
* *Canzona per Sonare No. 3*
* *Canzona per Sonare no. 4*
* *Canzona per Sonare no. 27*, Foar twa koaren koperblazers
* *Canzona per Sonare no. 28*, Foar twa koaren koperblazers
* *Dècimo Tono*
* *Duodècimo Tono*
* *Fantasia in the Sixth Tone*
* *Nono Tono*
* *Ottavo Tono*
* *Primo Tono*
* *Secondo Tono*
* *Sonata pian'e forte*, Foar twa koaren koperblazers
* *Sonata Octavi Toni (Hypomixolydisch)*, Foar twa koaren koperblazers
* *Terzo e Quarto Tono*
* *Undicèsimo Tono*

## Keppeling om utens
* Partituer fan de Canzon secunda a quattro (1608) fan Giovanni Gabrieli
Kor Zittema

**Kornelis Dirk (Kor) Zittema** (Lelystêd, 8 maart 1971) wie tusken 1996 en 2006 in aktyf keatser. Hy wenne yn Bitgummole, Doanjum en Hallum. Wie twa kear kening en helle foar it ivich keatsklassemint 342 punten

Hy wûn mei Johan van der Meulen en Taeke Triemstra de PC fan 2006. Hy spile tsien jier yn de haadklasse en stoppe yn 2006. 

## Prizen
* 1996 - de Bond 1e priis
* 1997 - de Bond 4e priis
* 1997 - PC 3e priis
* 1998 - de Bond 3e priis
* 1998 - PC 2e priis
* 1999 - de Bond 2e priis
* 2001 - de Bond 6e priis
* 2002 - PC 2e priis
* 2003 - de Bond 4e priis
* 2003 - PC 4e priis
* 2004 - PC 3e priis
* 2005 - PC 3e priis
* 2006 - PC 1e priis
De Legauke

**De Legauke** is in streek yn de gemeente Smellingerlân súd fan De Pein oan it Peinder Kanaal. It is ek de namme fan in strjitte yn De Pein. It wurdt ek skreaun as *Leeg Gauke*, *De la Gauke* en *Leeg Gauke Put*. It sil eat betsjutte kinne as 'it lege lân fan Gauke'. 

Der binne fynsten dien út de Brûnstiid en it Neolitikum.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Noard-Karolina

**Noard-Karolina** is in steat yn de Feriene Steaten fan Amearika. It wie ien fan trettjin steaten dy't eartiids de Uny oprjochten en harren frijmakken fan it Britske koloaniale bewâld. De steat wurdt begrinze troch Firginia yn it noarden, Tennessee yn it westen oan de oare kant fan de bergen en Georgia en Súd-Karolina yn it suden.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan Noard-Karolina


Ofbyld:Biltmore Estate - front facade.JPG
Ofbyld:Penske-Racing-NASCAR-Garage-July-7-2005.jpg
Ofbyld:Rainy_Blue_Ridge-27527.jpg
Eslawâld

**Eslawâld** of **Esselawâld** is in earder tsjerkedoarp  yn it súdwesten fan Dantumadiel. It doarp wurdt al neamd yn 1387, yn 1623 wurdt it noch as Iselwolde skreaun. Feriene mei Sint-Jehanneswâld yn ûngefear 1500 wurdt it ta Feanwâlden, fandêr dat de nije doarpsnamme yn it meartal stiet. It stee fan de âlde tsjerke fan Eslawâld wurdt noch wol *It âld tsjerkhôf* neamd.
PSV (fuotbalklup)

**PSV** is in profesjonele fuotbalklup út Eindhoven. 

PSV is oprjochte op 31 augustus 1913. PSV stiet foar "Philips Sport Vereniging". De klup spilet yn it Philips Stadion, in stadion mei in kapasiteit fan 35.000 taskôgers. Sûnt 1999 is de klup in nammeleaze fennoatskip. PSV hat ien UEFA Cup, ien Europa Cup I en 8 KNVB-bekers wûn en is 26 kear kampioen fan Nederlân. Sûnt it begjin fan de earedifyzje yn 1956 hat de klup dêryn betelle fuotbal spile.

PSV waakste ta in klup dy't, mei Ajax en Feyenoord, ta de tradisjonele top trije fan it Nederlânsk betelle fuotbal heart.

## Tenu
De klaaiïnge fan PSV bestiet foar de thúswedstriden út in read-wyt shirt yn fertikale baan, in swarte broek en read-wite sokken. It tenu foar de útwedstriden bestiet út in blau shirt, wite broek en wite sokken.

## Topskoarer aller tiden
* Willy van der Kuijlen, 308 doelpunten, yn 528 wedstriden, yn de perioade 1964-1981

## Keppeling om utens
* Webstee fan de klup
Hasker Konvint

It **Hasker Konvint**  (Marije' Roazedelle of *Mariën Rozendal*) wie in kleaster fan Augustiner Koarhearen by Haskerdiken. In koarhear wie in geastlike dy't diel útmakke fan in kapittel.
It kleaster waard ±1235 stiften op it stee fan Doda's klûs. In klûs is in kleaster foar ien muonts.
 
Yn 1402 wie it in dûbelkleaster, der wennen dus nonnen en muontsen. Yn 1465 waard dêr de kleasterherfoarming trochfierd. Yn in rekkenboek fan 1500-20 wurdt it bedriuw al neamd. It kleaster waard al yn 1576 ferwoaste. Yn 1579 wiisde de greve fan Rennenberg it ta oan de Steaten fan Fryslân.