open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mûldier

In **mûldier** is in krusing tusken in hynstemerje (*Equus caballus*) en in ezelshynst (*Equus assinus*).

Hynders en ezels binne ferskillende soarten, mei in ferskillend tal gromosomen. In mûldier ûnstiet makliker as in mûlezel (neisiet fan in hynst en in ezelinne). Alle manlike mûlbisten en fierwei de measte frouljusmûldieren binne ûnfruchtber.

De grutte fan it mûldier en it wurk dêr't it foar brûkt wurde kin, hinget it meast ôf fan de hynstemerje dêr't sy it measte eigenskippen fan meikrije. Mûldieren kinne licht, middelswier, as frijwat swier wêze, at de merje frijwat grut is.

Leafhawwers fan it mûldier wolle hawwe dat sy "geduldiger en hurder binne as hynders en dat sy langer libje, en sy soene minder obstinaat, flugger en yntilliginter as ezels wêze."

## Skaaimerken en prestaasje
It trochsneed gewicht fan in mûldier leit tusken de 370-460 kg. It is per bist ferskillend, mar in legermûldier kin trochstrings "oant 72 kg drage en dan 26 km rinne sûnder te rêsten." Yn it generaal kin in mûldier oant sa'n 20% fan syn eigen lichemsgewicht drage, dat is likernôch 90 kg. It trochsneed hynder kin oant sa'n 30% fan syn lichemsgewicht oan 'libbebgewicht' tôgje, sa as in ruter. Hoewol't in mûldier dat persintaazje (oant 160 kg) meast net hellet, makket syn gruttere úthâlding him superieur oan it hynder wat dat oanbelanget.

It moaie fan it mûldier is dat er de grutte en de aksjeradius fan in hynder hat, mar dat er yn ferhâlding ta in hynder fan deselde grutte sterker is en dat er it gestel en úthâldingsfermogen fan de ezelhynst erve hat. Mûldieren hoege fierders safolle fretten net as in hynder fan deselde grutte.

## Keppelings om utens
*  ''British Mule Society''
*  ''Project Idaho''
* ''Western Mule Magazine''
Frederick Law Olmsted

**Frederick Law Olmsted** (Hartford (Konettikut), 25 april 1822 - Belmont (Massachusetts), 28 augustus 1903) wie in Amerikaanske lânskipsûntwerper, dy't beskôge wurdt as de grûnlizzer fan de lânskipsarsjitektuer yn Amearika.

## Wurkpaad
Hy wie in soan fan de begoedige keapman *John Olmsted*, gie nei de *Phillips Academy* yn Massachusetts oant 1838, mar moast syn stúdzje oan de Yale University opjaan fanwege in fergiftiging troch *poison-sumac* dêr't syn sûnens swier ûnder te lijen hie. Hy wie seeman, sjoernalist en keapman ear't er him yn 1848 deljoech oan de súdkust fan Staten Island, op de grutte pleats *Akerly Homestead*.

Yn 1850 reizge er nei Ingelân en sjocht dêr it wurk fan lânskipsarsjitekt Joseph Paxtons, dy't er yn *Walks and Talks of an American Farmer in England* beskreaun hat. Dat smiet nije opdrachten op. Sa gie er yn 1852–57 fanwege de doe krekt oprjochte krante New York Daily Times nei it suden fan de Feriene Steaten en beskreau de slavernij dêre. Werom yn New York ûntwerpt er yn de mande mei Calvert Vaux it plan út foar it Central Park, dat syn namme klank joech en it begjin betsjutte fan syn karriêre as lânskipsarsjitekt.

Olmsted waard ferneamd troch it ûntwerpen fan in tal stedsparken yn Noard-Amearika, sa as Central Park en Prospect Park yn New York City, de Niagara Reservation yn Niagara Falls (New York), it Mount Royal Park in Montréal, en de Emerald Necklace rûnom it sintrum fan Boston. Teffens wienen de tunen om it Kapitoal yn Washington D.C. fan syn hân. Tusken 1857 en 1895 ûntwurpen Olmsted en syn learlingen ek de tunen en parken fan 355 skoallen en kolleezjes.

Syn soan Frederick Law Olmsted, Jr. slagge ek tige as lânskipsarsjitekt.

## Publikaasjes
* *Walks and Talks of an American Farmer in England* Riley: Kolumbus, Ohio, 1859
* *A Journey through Texas, or a Winter of Saddle and Camp Life on the Border Country of the United States and Mexico* New York & Londen 1857 

## Literatuer
* Charles E. Beveridge, Paul Rocheleau: *Frederick Law Olmsted. Designing the American Landscape*. Universe Publishers, New York 1999, ISBN 0-7893-0228-4.
* Lee Hall: *Olmsted's America. An "Unpractical" Man and His Vision of Civilization*. Bullfinch Press, Boston, MA 1995, ISBN 0-8212-1998-7.
* Witold Rybczynski: *A Clearing in the Distance. Frederick Law Olmsted and North America in the Nineteenth Century*.Scribner, New York 2003, ISBN 0-684-86575-0.
* Elizabeth Stevenson: *Park Maker. A life of Frederick Law Olmsted*. Transaction Publishing, New Brunswick, NJ 1999, ISBN 0-7658-0614-2.
Joseph Paxton

Sir **Joseph Paxton** (Milton Bryant (Bedfordshire), 3 augustus 1803 – Sydenham, 8 juny 1865) wie in Britsk túnman en arsjitekt fan it Crystal Palace. Hy wie letter ek parlemintslid.

Hy ûntwurp it Crystal Palace yn Londen foar de earste wrâldtentoanstelling fan 1851 yn it Hyde Park. Yn it Crystal Palace liet Paxton de mooglikheden fan prefabrisearre bou-eleminten fan glês en metaal, dêr't fluch mei boud wurde koe, sjen.

Fierders wie it ûntwerp fan de Mentmore Towers yn Buckinghamshire fan syn hân. It measte niget hie hy lykwols oan de oanlis fan tunen. Hy wie as túnman yn tsjinst fan William Cavendish, de 6e Hartoch fan Devonshire, dy't him stipe sadat er eksperimintearje koe mei planten en nije broeikassen. Paxton waard adviseur foar ferskate botanyske tunen en arboreta yn Ingelân. Tusken 1835 en 1839 organisearre er ferskate ekspedysjes foar it sykjen nei nije plantesoarten.

Yn 1831 publisearre Paxton yn it moanneblêd 'The Horticultural Register' en yn 1834 yn it 'Magazine of Botany'. Dêrnei folge yn 1840 it bûsboekje *Botanical Dictionary*, *The Flower Garden* yn 1850 en de *Calendar of Gardening Operations.*


Ofbyld:Crystal Palace.PNG|It *Crystal Palace*
Image:Chatsworth - Great Conservatory in the 19th century.JPG|*Great Conservatory*, Chatsworth, 1920 ôfbrutsen
Ofbyld:Distant view of Mentmore Towers-cropped.jpg|*Mentmore Towers*
Ofbyld:Jacaranda jasminoides - Paxton.jpg|*Jacaranda jasminoides*, plaat fan Paxton yn it "Magazine of Botany"


## Literatuer
* John Antheony: *Joseph Paxton: An Illustrated Life of Sir Joseph Paxton, 1803-1865*, [«Lifelines»; 21], Shire Publications, Aylesbury 1973, ISBN 0-85263-208-8
* George F. Chadwick: *The Works of Sir Joseph Paxton. 1803-1865*, Architectural Press, London 1961, ISBN 0-85139-721-2
* Kate Colqohoun: *A thing in disguise. The visionary life of Joseph Paxton*, Fourth Estate, London 2003, ISBN 978-0-00-714354-2
* Violet Markham: *Paxton and the Bachelor Duke*, Hodder & Stuoghton, 1935
* John McKean: *Crystal Palace. Joseph Paxton and Charles Fox*, Phaidon Press, London 1994, ISBN 978-0-7148-2925-8
Dagblad van het Noorden

It **Dagblad van het Noorden** is in deiblêd dat ferskynt yn de provinsjes Grinslân en Drinte.

De haadredaksje fan de krante sit yn de stêd Grins, de útjouwer is NDC Mediagroep, ûnderdiel fan de NDC VBK, dy't ek de *[[Leeuwarder Courant]]* útjout en sûnt 2013 it Frysk Deiblêd.

## Gearfoeging
Op 9 maart 2001 makke útjouwerij Hazewinkel Pers bekend dat it *[[Nieuwsblad van het Noorden]]*, it *[[Groninger Dagblad (1992-2001)|Groninger Dagblad]]* en de *[[Drentse Courant]]* gearfoege wurde soenen ta ien moarnskrante. De reorganisaasje soe rom 80 arbeidsplakken kostje, wêrfan 60 op de redaksjes. De gearfoeging kaam mei troch de hurd weromrinnende oplage fan *[[Nieuwsblad van het Noorden]]*. Yn fjouwer jier tiid wie dizze mei 10% weromrûn. Nei in protte diskusje waard *Dagblad van het Noorden* de nije namme foar de gearfoeging fan de trije kranten.
Op 2 april 2002 ferskynde de nije krante foar it earste yn de foarm fan in moarnskrante, en dat wie foar de lêzers fan it eardere *Nieuwsblad van het Noorden* in noviteit.

## Sport
It *Dagblad van het Noorden* is de fêste folger fan de noardlike fuotbalklups FC Emmen, FC Groningen en BV Veendam. De krante beoardielt de spilers fan de clubs nei wedstriden oan de hân fan sifers.

## Drukkerij
Op 23 jannewaris 2010 waard de lêste *Dagblad van het Noorden* drukt yn Grins. Sûnt 25 jannewaris 2010 wurdt de krante printe op de nije parse fan NDC yn Ljouwert.

## Tabloid
Sûnt 1 april 2010 wurdt de krante op wurkdagen op tabloidformaat drukt. Dêrneist is ek it lettertype feroare fan Swift (skreef) nei spesjaal foar *Dagblad van het Noorden* troch Jelmar Geertsma ûntwikkele Chaton (skreef) foar tekst en fan Argo (skreefleas) nei Avenir (skreefleas) foar koppen.

*Dagblad van het Noorden* hat it tabloidformaat 415 mm × 285 mm (sideformaat), de sneonskrante komt út op 830 mm × 570 mm (útklapformaat).

## Gearwurking mei de Ljouwerter Krante
Mei yngong fan 2014 binne it Dagblad van it Noarden en de Ljouwerter Krante ûnder ien haadredaksje brocht. De haadredakteur is Evert van Dijk. De haadredakteur fan it Dagblad van het Noorden is Erik Wijnholds. Dêrmei binne de beide redaksjes foar de haadkaternen ynelkoar skood en binne de artikels oer binnenlân, bûtenlân, media en ekonomy yn beide kranten te finen. De regionale artikels binne yn de beide kranten wol fan in eigen redaksje ôfkomstich.
Noomi Rapace

**Noomi Rapace** (Hudiksvall, 28 desimber 1979, berne as *Noomi Norén*) is in Sweedsk aktrise. Sy waard ynternasjonaal ferneamd troch har rol fan Lisbeth Salander yn de Millenium-trilogy basearre op it wurk fan de Sweedske skriuwer Stieg Larsson. Foat it earste diel *Män som hatar kvinnor* waard se yn 2009 nominearre foar de European Film Award foar bêste aktrise.

Rapace har bertenamme is *Norén*. Har fan Rapace hat sy te tankjen oan har houlik mei de Sweedske akteur Ola Rapace (2001), mei wa't sy soan Lev krige (2003). Sûnt 2010 wenje sy lykwols apart. Sy hat in Spaanske heit (in flamingosjonger) en in Sweedske mem (aktrise) en waard grut yn Järna (Sweden) en yn Flúðir (Yslân). 

## Filmografy
*Sûnder telefyzjefilms
* *Angel of Mine (2019)
* *Close* (2019)
* *Stockholm* (2018)
* *Bright* (2017)
* *Unlocked* (2017)
* *What Happened to Monday* (2017)
* *Alien: Covenant* (2017, cameo)
* *Rupture* (2016)
* *Child 44* (2015)
* *The Drop* (2014)
* *Dead Man Down* (2013)
* *Prometheus* (3D) (2012)
* *Sherlock Holmes: A Game of Shadows* (2011)
* *Luftslottet som sprängdes* (2009, alias 'Millennium 3: Gerjochtichheid')
* *Flickan som lekte med elden* (2009, alias 'De frou dy't mei fjoer boarte')
* *Män som hatar kvinnor* (2009, alias 'Manlju dy't froulju hate')
* *Daisy Diamond* (2007)
* *Du & jag* (2006)
* *Enhälligt beslut* (2006)
* *Bloodbrothers* (2005)
* *Toleransens gränser* (2005)
* *Capricciosa* (2003)
* *En utflykt till månens baksida* (2003)
* *Sanning eller konsekvens'' (1997)

## Keppeling om utens
* Rapace yn de IMDb
Fryske krûdkoeke

**Fryske krûdkoeke** is in koeke dy't by de kofje iten wurdt. Der binne in soad farianten fan krûdkoeke; de Fryske krûdkoeke is in lokale fariant. Alle bakkers hawwe lykwols harren eigen resept, dat de Fryske krûdkoeke ferskilt de bakker. Eartiids waard de koeke ek wol yn oare resepten ferwurke, bygelyks yn fleisgerjochten. De moderne Fryske krûdkoeken hawwe ek wol oar soarte yngrediïnten as nútsjes en konfijte stikjes tropyske fruchten.

## Resept
; Yngrediïnten
* 250 gram sêfte bûter
* 250 gram brune sûker
* 125 gram blom
* 1 teeleppel bakpoeier
* 5 aaien
* 1 teeleppel kaniel
* 1 teeleppel krûdnagelpoeier
* ¼ teeleppel mealde kardamom
* 50 gram fynsniene gimber
* 50 gram fynsniene sukade
* 50 gram fynsniene oranjesnipels
* 125 gram ierdappelmoal
* 1 aaiwyt
 
; it meitsjen
*Ming alle yngrediïnten útsein it aaiwyt ta in beslach, klopje de aaiwyt stiif en skep troch it beslach.
*Fol in bôlefoarm dermei en bak ± 1 oere op 160° ûnderyn de oven.
*Kontrolear mei in sateeprikker oft hy gear is. Lit efkes yn de oven stean.
*Stoart dan op in ruster en lit útdampe.
Shorthorn

It koweras **Shorthorn** stammet oarspronklik út Ingelân, dat wol sizze út it gebiet tusken Durham en York; it ras is ein 18e iuw ûntstien. 

It ras waard ûntwikkele as dûbelddoelko, gaadlik foar molke- en fleisproduksje; lykwols wiene der altyd bloedlinen yn it ras mei de klam op it iene as op it oare. Yn de rin fan de tiid begûnen dy bloedlinen hieltyd mear út elkoar te rinnen en tsjinde twadde helte fan de 20e iuw wiene twa aparte rassen ûntstien - de Fleis Shorthorn en de Molke Shorthorn. Alle Shorthorn's hawwe in reade, wite as read-skimmelige (*roan*) kleur. Guon hawwe it leafst de roan en folslein wite kij binne der net folle. Lykwols is der ien wite fariant mei opsetsin fokt, de Whitebred Shorthorn, dy't bedoeld wie om te krusen mei de swarte Galloway om sa de populêre Blue Grey te krijen.

It ras wurdt suver in alle Ingelsktalige lannen en Súd-Amearika hâlden; it meast yn: Argentynje, Austraalje, Kanada, Nij Seelân, Ierlân, Súd-Afrika, Feriene Keninkryk, Feriene Steaten, Urûguay en Simbabwe.

## Sjoch ek
* List fan kowerassen

## Keppelings om utens

* ''American Milking Shorthorn Society''
* Cattle breeds: Shorthorn
* The Shorthorn Breed of Cattle - Oklahoma State University
* Shorthorn Breed Information - Cattle.com
Albert Bonnema

**Albert Bonnema** (Tsjummearum, 1956) is in Fryske tenoar út Haarlim. Hy sjongt yn opera's, ek yn it Frysk. Mei Rients Gratama sjongt hy *Wat is leafde*.

HY studearre oan it Sweelink Konservatorium yn Amsterdam by Cora Canne Meijer en dêrnei by de ferneamde tenoar Nicolai Gedda. Neidat er jierren haadrollen song hie yn klassike operettes wie er fiif seizoenen fêst ferbûn oan it Stadtheater Bern dêr't er in grut ferskaat oan rippertwaar opboude. Yn 1995 song hy as *Walter von Stolzing* yn *Die Meistersänger von Nürnberg* (fan Richard Wagner) op it Holland Festival en krige dêrtroch ynternasjonale erkenning.

Trede op yn de *Deutsche Oper* en de *Oper Berlin*, yn Dresden, Hamburg, München, Essen en in soad oare Jeropeeske operahuzen. Hy song ek by de *Salzburger Festspiele*, de *Dresdner Festspiele*, it *Tivoli Festival Kopenhagen*, it *Festival du Radio France à Montpellier*, it *Eugene Oregon Festival* en it Holland Festival.

Wurke ûnder operaregisseurs as Harry Kupfer, Peter Konwitsjny, Willy Decker, Gunter Kramer, Christopher Loy en Johannes Schaaf. Rollen dy't hy song wiene *Lohengrin*, *Walter von Stolzing*, *Don Jose* yn Carmen, *Dimitry* yn Boris Godûnov, **Stewa** yn Jenufa, *Boris* yn Ka´ta Kabanova en in soad oaren. 

As gast is de tenoar ferbûn oan de Opera fan Keulen, dêr't hy ûnder oaren 'Siegfried' song. By konserten treedt hy geregeldwei op mei de Britske pianist Andrew Wise.

Yn 2008 krige er in Gouden Fioeltsje .
 
## Diskografy
;CD
* *Simmernachten* (Frigram FGCD 528, 1993)

; CD mei oaren:
* *Ald & Nij, diel 2* (Frigram FGCD 6855, 2001)

## Films
* *Götterdämmerung* (TV-film) - Siegfried
* *Gala voor André* (TV dokumintêre, 1989)
Hudiksvall

**Hudiksvall** is de haadstêd fan de gemeente Hudiksvall yn it lânskip Hälsingland en de provinsje Gävleborgs län yn Sweden.

De stêd leit oan it Hudiksvallsfjärden, in baai fan de Botnyske Golf, en oan de Europeeske wei 4. Grutte plakken yn de omkriten binne Gävle en Sundsvall; Gävle leit leit op likernôch 130 kilometer besuden de stêd en Sundsvall op sa'n 80 kilometer benoarden.

Hudiksvall syn typyske havenhuzen binne ferneamd. Ek it besjen wurdich is de tsjerke *Hudiksvalls kyrka*, dy't tusken 1643 en 1672 set waard.

## Skiednis
Hudiksvall krige stedsrjochten yn 1582. De stêd hat sa'n 10 grutte brannen te fernearen hân. De grutste wie yn 1721 doe't de stêd yn de brân stutsen waard troch de Russen yn de Grutte Noarske Oarloch; in grut part fan de stêd waard doe ferneatige. It strjitplan fan it Hudiksvall fan no stammet út 1792, doe't de stêd makke wurde moast nei in oare grutte brân. De lêste stedsbrân wie yn 1906.

## Berne yn Hudiksvall
* Rut Björkman, Sweedsk skriuwster
* Daniel Rickardsson (15 maart 1982), langlaufer, Olympysk kampioen
* Noomi Rapace (28 desimber 1979), aktrise
* Albin Stark, arsjitekt


Ofbyld:Hudiksvall Municipality in Gävleborg County.png|Lizzing fan de gemeente Hudiksvall
Us Heit (bier)

**Us Heit** is in biermerk dat broud wurdt troch de Friese Bierbrouwerij oan de Snitserwei yn Boalsert. It is neamd nei steedhâlder Willem Loadewyk fan Nassau (1560-1620) dy't troch de Friezen 'Us Heit' neamd waard. In stânbyld fan him stiet foar it Steedhâlderlik Hof yn Ljouwert en hy leit begroeven yn de Grutte Tsjerke fan Ljouwert. 

## Skiednis
De Fryske Bierbrouwerij begûn yn 1985 yn Twellingea. De earste biersoarten binne ek neamd nei nammen út de omkriten lykas it *Twels Pilsener* en it *Buorrebier*. 
Meidat it bedriuw grutter waard, gie de produksje yn 1990 oer nei it eardere fabryk fan Philips op yndustryterrein Houkesleat yn Snits. Doe't de Hegere en Middelbere Skoalle foar Libbensmiddelentechnology fan Boalsert nei Ljouwert ferhuze kaam romte frij foar de brouwerij. Der kaam in priuwlokaal en in museum yn, dêr't mei rûnliedings it brouproses útlein waard. 

Hast alle apparatuer en ynstallaasjes binne sûnttiids ferfongen. De kapasiteit gie yn 2000 fan 10 hl nei 20 hl it brousel. Ein 2002 komt der ek in distillearderij by. Ut eigen ambachtlik bier wurdt whisky stookt (Frysk Hynder Whisky), dat kin meidat de produkten beide fan de grûnstoffen garst en wetter makke wurde. In oar produkt fan 'e distillearderij is Frysk Famke Kofjelikeur.

Ein novimber 2008 komt der ek noch in eigen mouterij. It bier en de 'single malt whisky' wurde no fan eigen mout makke.

## Fisy en streekbûne produksje
Yn de produksje en oanlevering fan grûnstoffen wurdt safolle mooglik gebrûk makke fan leveransiers út de omjouwing fan de brouwerij. It hiele produksjeproses fan de produkten is sadanich ynrjochte, dat men it hiele proses fan bouboer oant konsumint sels yn de hân hat. De sirkel foar alle yngrediïnten, te witten: selektearre nanen as koarn en weet, hop, suver wetter en biergist, is dêrmei rûn. Sa is njonken it pân fan de brouwerij in hoptún ynrjochte. Hjir stiet in fiiftal hopsoarten dy 't in fris, ' krûdich ' hop aroma oan de bieren fan Us Heit jouwe.

## Produkten
* Dûbeld weetbier
* Frysk bier
* Twels bier: pilsener, spesjaal en bokbier
* Nuchtere Heit
* Buorrenbier
* Alvestêdenbier
* Krystbier
* Single malt whisky
* Frysk Famke kofjelikeur

## Keppelings om utens
* Webstek fan de Friese Bierbrouwerij

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Psychiater

In **psychiater** is in arts dy't him spesjalisearre hat yn de psychiatry.

In ferskil mei in psychiater en in psycholooch is dat in psychiater as foaropleiding de arts-opleiding trochrûn hat. De psychiater hat him dêrnei fjouwer en in heal jier spesjalisearre yn geastessykten. In psycholooch mei gjin medisinen foarskriuwe, in psychiater wol.

Bekende psychiaters binne ûnder oaren:
*Sigmund Freud
*Vladimir Bechterew
*Alois Alzheimer
*Kuno van Dijk
*Jan Foudraine
*Cees Schuurman
*Kurt Goldstein
*René Kahn
*Donald Klein
*Emil Kraepelin
*Carl Gustav Jung
*Frederik van Eeden
*Hen Rümke
*Hjalmar van Marle

## Sjoch ek
* Psycholooch
Yngling

In **Yngling** (útspraak "jing-ling") is in type sylboat dy't troch de ynternasjonale Yngling Assosjaasje faak omskreaun wurdt as in krusing tusken in dinghy en in kylboat. Dizze boat wurdt ek wol sjoen as in lytsere ferzje fan de 26 foets-Soling, al binne der ferskillen yn de ôfmjittings, en is dizze makliker te ferfieren en goedkeaper yn oanskaf en ûnderhâld. De boat hat in totale lingte fan 6,35 m (21 ft) en waacht 645 kg (1422 lb). In bekende Ynglingsiler is Maarten Jamin fan De Jouwer.

De Yngling is yn 1967 ûntwurpen troch de Noar Jan Herman Linge. Syn bedoeling wie om in kylboat te bouwen foar syn soantsje en neamde it dêrom Yngling, it Noarske wurd foar *jongkeardel*; de namme Yngling hat gjin assosjaasje mei it Hûs Ynglinge (in keninklik laach yn Noarwegen) of de Ynglingesaga.

De Yngling is ûntwurpen om te silen mei in twa- of trijekoppige bemanning en mei in kombinearre gewicht oant 225 kg (500 lb). Foar Ynglings is in fereaske om genôch driuwkrêft te hawwen om, sels as dy mei folsleine bemanning folrûn is mei wetter, driuwen te bliuwen. De Yngling is yn maaie 1979 as ynternasjonale klasse akseptearre. De Yngling krige syn ISAF-status as ynternasjonale klasse yn 1979 en waard keazen ta de olympyske sylboat foar froulju foar de Spullen fan 2004 en 2008. De klasse komt net wer werom op de Spullen fan 2012.

Fanôf 2010 makket de Yngling diel út fan de Vintage Yachting Games Organisatie.

De Yngling hat in grutseil, in fok en in spinnaker. Fergelike mei de Laser, hat dizze boat in better útbalansearre túch en is tige direkt op it roer en, hoewol't de Yngling net sa snel is as de Soling, is hy wendberder en reagearet hurder. Eigenskippen dy't him tige begrûksfreonlik meitsje.

Mear as 4.000 Ynglings binne oant no ta boud en der wurdt benammen yn Europa, Noard-Amearika en Austraalje mei syld. Sadree't de boat syn olympyske status krige kaam der in hausse yn it bouwen hjirfan en al gau waarden in tal ferfinings fan it ûntwerp trochfierd.
Zürich (stêd)

**Zürich** (Switserdútsk: Züri, Italjaansk: Zurigo, Retoromaansk: Turitg, Latyn: Turicum) is de grutste stêd fan Switserlân en is haadstêd fan it kanton Zürich. Zürich leit oan de rivier de Limmat en de Sihl, yn in brede delling oan de mar fan Zürich (*Zürichsee*). It gebiet wurdt al goed twatûzen jier bewenne. Zürich is it ekonomysk sintrum fan Switserlân. Alle wichtige banken hawwe dêr in festiging, de Switserske beurs sit der en teffens is it it hannelsplak foar goud yn de wrâld.

Zürich is ferneamd as plak foar frijtinkers. Lenin hâlde der ta yn de tiid foar de revolúsje yn Ruslân, en it dadaïsme is der ûntstien. De Ierske skriuwer James Joyce en de Dútske Nobelpriiswinner Thomas Mann kamen yn Zürich te hôf. Op kultureel mêd binne der in soad museums, benammen it *Kunsthaus* hat in breed erkende samling.

Gebouwen fan belang binne it Grossmünster, it Kunsthaus Zürich, de ETH, de Universiteit en it Heidi Weber Haus fan de Switserske arsjitekt Le Corbusier.

Alle jierren, op de twadde sneon yn augustus, is dêr it grutte evenemint de Street Parade.

## It besjen wurdich
* De tsjerken "Grossmünster" en "Fraumünster" mei û.o. fiif glês-yn-leadruten fan Marc Chagall
* De "De Hard-toer" (*Hardturm*), it âldste gebou fan de stêd
* It "Landesmuseum"
* De "Wasserkirche"
* Filmfestival fan Zürich


Ofbyld:Fraumuenster Zuerich.jpg|De Fraumünster-tsjerke
Ofbyld:Grossmuenster Wasserkirche .jpg|Grossmünster-tsjerke
Ofbyld:Limmatquai - Rathaus - Haue - Wühre 2011-06-15 12-47-16 ShiftN.jpg|De âlde riedseal fan Zürich
Ofbyld:Swiss Zurich RailwayStation-2.jpg|Stasjon
Ofbyld:Hardturm suedost.jpg|De Hard-toer


## Berne yn Zürich
* Hans Conrad Escher vom Luchs senior (1743-1814), politikus
* Gottfried Keller (1819-1890), skriuwer
* Conrad Ferdinand Meyer (1825-1898), skriuwer
* Annemarie Schwarzenbach (1908-1942), skriuwster en fotografe
* Max Frisch (1911-1991), skriuwer en arsjitekt
* Mario Adorf (1930), Dútsk akteur
* Gian-Reto Plattner (1939-2009), politikus
* Bruno Ganz (1941), akteur
* John Brack (1950-2006), sjonger
* Heinz Hermann (1958), fuotballer en fuotbalcoach
* Martin Brunner (1963), fuotbaldoelman
* Stefan Huber (1966), fuotbaldoelman
* Alain de Botton (1969), skriuwer en filosoof
* Oliver Waespi (1971), komponist, dirigint en jurist
* Franco Marvulli (1978), hurdfytser
* Marco Cribari (1985), atleet
* Simon Walter (1985), atleet

## Partnerstêden
*  San Francisco (Feriene Steaten)
*  Kunming (Sina)

## Sjoch ek
* Surch
Fryske skou

In **Fryske skou** is in skousoarte fariearjend yn lingte fan 4,5 oant 6 meter, is 1,4 oant 1,8 meter breed en hat in sterk hellend foarboard. Dizze skouwen waarden yn Fryslân op in soad plakken boud, net allinnich op de hellings, mar ek faak troch partikulieren en oare hânwurkslju dy't se foar eigen gebrûk hienen. Sadwaande binne (wiene) der in soad  fariaasjes. De leeljeskou dy't by seeferkenners yn Nederlân brûkt wurdt, is basearre op de Fryske skou.

## Sjoch ek
* skou (fartúch)
* GWS-skou
Bram Smallenbroek

**Bram Smallenbroek** (Arnhim, 27 febrewaris 1987) is een  earder Nederlânsk reedrider dy't foar Eastenryk útkaam. 
Smallenbroek trainde by het Gewest Fryslân en sûnt 2011 ried er foar Eastenryk en makke diel út fan 1nP en letter Team CBA. Hij is lid fan STG de Preamkeskouwers.

## Karriêre
Smallenbroek groeide op op De Lemmer en wennet hjoed de dei op It Hearrenfean. Hy debutearre by it NK ôfstannen yn 2009. Letter dat seizoen wist er him ek te pleatsen foar it NK sprint yn Grins. Yn 2010 pleatste hy him foar it NK Oer Alles.
Yn juny 2011 liet er him naturalisearje ta Eastenriker en mei sûnt it seizoen 2011/2012 foar Eastenryk wedstriden ride. Hy debutearre foar Eastenryk op ynternasjonaal nivo tidens it EK Oer Alles]] yn Boedapest. Nei it seizoen 2014/2015 it Smallenbroek stopt as profesjoneel reedrider.

## Persoanlike rekords

## Resultaten
Adalbert fan Bremen

**Adalbert fan Bremen** (ek: Albert, Adalbert I) (± 1000 - 16 maart 1072) wie fan 1043 oant syn dea aartsbiskop fan Bremen en Hamburg. Hy wie yn de tiid fan keizer Hindrik IV syn bewâld ien fan de liedende figueren yn it Hillige Roomske Ryk.
Kantongerjocht It Hearrenfean

De **[[Sektor kanton]]** (foarhinne kantongerjocht) op It Hearrenfean sluet yn 2014. Earder foel dit kantongerjocht ûnder it arrondissemint en ressort Ljouwert. 

Under sektor kanton It Hearrenfean foelen de gemeenten: It Hearrenfean, Lemsterlân, Eaststellingwerf, Opsterlân, Skarsterlân, Smellingerlân en Weststellingwerf.

Yn Fryslân wiene trije kantons. Neist It Hearrenfean wie der in kanton yn Ljouwert (dat bestiet noch) en in kanton yn Snits (dat ek yn 2013 sletten waard). Oant 1 novimber 2007 wie der ek noch in kanton yn Beetstersweach. Yn Nederlân wiene doedestiden sechtich kantons.

## Sjoch ek
*Rjochterlike yndieling fan Nederlân
*Rjocht yn Fryslân
Maarten Jamin

**Maarten Jamin** (1962) is in arsjitekt en Nederlânske siler fan De Jouwer. Jamin hat in arsjitekteburo yn Eastersee.

Hy begûn mei 13 jier te silen doe't er op sylkamp gie. Letter kocht er in 16m² út 1957. Geandewei waarden de wedstrydresultaten better. Sylde ek yn oare klassen en mei oare silers. It earste kampioenskip folge. Hy farde op in stuit wol hûndert wedstriden yn it jier. Mei as klap op de fjoerpylk de titel Primus Inter Pares mei Reinout Klapwijk. De PIP is in jierlikse wedstriid silen fan alle nasjonale en ynternasjonale kampioenen út ferskillende klassen yn de nasjonale 16m² klasse. 

Mei omdat syn destiidske freondinne yn de kearnploech sylde yn de Yngling fûn er in nije útdaging: farre op iepen wetter, ynternasjonaal en technyske klasse. Dêrmei kamen ek de resultaten. Syn aartsrivaal yn de Ynglingklasse is Tom Otte. Yn 2008, 2009 en 2010 waard Jamin by it WK Yngling Iepen respektivlik 2e, 6e en 8e. Yn july 2011 waard er as stjoerman mei syn bemanning Jaap Smolders en Menno Berens foar de twadde kear wrâldkampioen yn de Ynglingklasse. Op 8 jannewaris 2012 waard er foar de tredde kear Wrâldkampioen Yngling yn Sydney². De Snitser stjoerman Tom Otte einige lykas it jier dêrfoar as twadde.

It Maarten Jamin-wykein is in treningswykein op it Belterwiede dêr't treend wurdt foar it Nederlânsk Kampioenskip 16m². 

## Earelisten
; Nederlânsk Kampioen
* 2001 	Vrijheid
* 2002 	Vrijheid
* 2004 	16m²

; Europeesk Kampioen
* 2006	Yngling
* 2009 	Yngling
* 2010 	Yngling

; Wrâldkampioen
* 2005 	Yngling
* 2011 	Yngling
* 2012  Yngling

; Primus Inter Pares
* 2001
* 2009
AFRON

**AFRON**, is de **Fryske Feriening foar Histoaryske lânbou** dy't sûnt 1984 it garjen, registrearjen en eksposearjen fan boere-ark befoarderje en stypje wol. Teminsten twa kear jiers ferskynt ferieningsblêd * It Ark*. It Gerniersmuseum yn Berltsum, lânboumuseum De Brink en it Frysk Lânboumuseum te Earnewâld binne lid fan de feriening AFRON.

Der is in kolleksje boeken, tydskriften, foto’s, dia’s, folders, ynstruksjeboeken ensfh. op it mêd fan lânbou, feehâlderij en meganisaasje. Dit argyf sit oan de Kleasterwei yn Feankleaster.

## Publikaasjes
* *Mei hân en siel*, DVD, kompilaasje fan âlde films oer it libben en wurkjen op it plattelân (Frysk Film Argyf)
* *Agrarisch Erfgoed* (2009)
* *Vlas, van lijnzaad tot lijnwaad* yn gearwurking mei it Lânboumuseum De Brink (Herman Poelsma, 2006) 
* *In boerefeint vertelt* (1999)
Dunum

**Dunum** is in plak en gemeente yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, en is part fan it distrikt Wittmund.
Dunum hie yn 2005 1114 ynwenners. Dunum wurket gear mei fiif oare lytse gemeenten yn de Samtgemeinde Esens.

It plak Dunum hat in bakstiennen tsjerke út de 13e iuw. De earste fernijing fan it plak wie yn in oarkunde fan 1420. Yn de gemeente waard in grêf út de brûnstiid ûntdutsen, dat fan de Frou fan Brill, in fynst dy't as ien fan de meast wichtige út dat tiidrek yn East-Fryslân jildt. 

Yn de gemeente leit ek de saneamde *[[Redbadsberch]]*, in grêfhichte dêr't neffens de oerlevering de Fryske kening Redbad begroeven leit.

DunumKirche.jpg|Tsjerke te Dunum
4721910_Dunum_Orgel.jpg|Oargel yn dy  tsjerke
Dunum_Kirche_Taufe.jpg|Doopfont, om 1200 hinne makke fan granyt

 

## Keppelings om utens
* Hiemside Samtgemeinde Esens
* Gemeente Dunum
Hummeltsje

**Hummeltsje** is it lytste miny-motorke ea. It waard ein jierren tachtich boud troch Sybren Fennema fan Sumar. 

Fennema hie as hobby motorbouwen. Hy boude earst in motorke mei sydspantsje foar in fersierde wein, mar tocht letter dat soks wol lytser kinne moast. Hy boude doe "Ukkepukje" mei remkes en ferljochting. Doe waard er in noch lytser motorke Hummeltsje boud fan 49 sm lang en 39 sm heech sm en in sitting 21 sm fan de grûn ôf. Hummeltsje hat hiel Nederlân troch west en gie sels nei in tentoanstelling yn New York foar in grutte fabryk op It Hearrenfean. It riden foel net ta, mar wie fiifentweintich jier letter te sjen yn it programma "Hea" fan Omrop Fryslân.
Jack Talstra

**Jack Talstra** (eins: **Jacob Talstra**; Peazens, 10 maart 1946 – Terrace, 5 desimber 2014) wie boargemaster fan Terrace, yn Britsk-Kolumbia. Hy kaam yn desimber 1985 ta syn amt. Nei de ferkiezings fan 2008 moast er novimber fan dat jier it fjild romje foar Dave Pernarowski. Yn 'e 23 jier dat er boargemaster fan Terrace wie, late er it plak út in djippen ekonomyske krisis nei nije woltier ta. Yn 2009 waard er ûnderskieden mei de *Order of Terrace* foar syn bydragen oan de pleatslike mienskip.

Talstra, dy't foar syn boargemasterskip fan 1976 oant 1981 ek al as gemeenteriedslid yn Terrace tsjinne, wie in soan fan Douwe (Donald) en Wietske (Winnie) Talstra. De húshâlding emigrearre juny 1949 nei Kanada, wêrnei't se har yn Houston en doe yn Telkwa nei wenjen setten, foar't se har úteinlik yn 1953 op in boerespultsje te Terrace fêstigen. Jack Talstra ferstoar op 5 desimber 2014, yn 'e âlderdom fan 68 jier. Hy wie sûnt 1975 troud mei Hilda Talstra, en hie by syn ferstjerren fiif bern en acht pakesizzers. 

## Keppeling om utens
*Koarte biografy Terrace Public Library
*Webside fan de City of Terrace
Bauck Poppema

**Bauck Poppema** of *Bauck Foppesd. fan Popma* en *Bauck Hemmema* (Skylge -Berltsum, 1501) wie in legindaryske Fryske heldinne, ferneamd troch har rol by de ferdigening fan Hemmemastate yn it konflikt tusken de Skieringers en de Fetkeapers yn 1496.

Back wie in dochter fan de Skylger haadling Foppe Popma en Wilsck Aedesd. Gerbranda.
 
Poppema wie it wiif fan Doeke Hettes Hemmema († 1503), in bûnsgenoat fan de Skieringers. Yn 1496 ferdigene Poppema, dy't doe swier wie, de state in skoftlang tsjin belegerders út de stêd Grins. Hemmemastate moast lykwols belies jaan doe't er fersterking kaam. De besetting fan Hemmema waard deamakke en Poppema waard fêstset yn Grins. It ferhaal wol dat sy yn de finzenis, boeid en al, it libben joech oan in twaling. Sy waard frijlitten yn 1497. 

Bauck Poppema is in metafoar fan in "dappere frou" wurden en it ideaal fan in Fryske heldinne. Sy waard wol fergelike mei Jeanne Hachette en Kenau Simonsdochter Hasselaer.
Marten Boelema de Stomme

**Ma(e)rten Boelema de Stomme** (Ljouwert, 1611 - Haarlim, nei 1644) wie in Nederlânsk keunstskilder yn de Gouden Iuw.

Neffens it RKD wie hy in learling fan Willem Claess. Heda yn 1642. Hy tekene syn wurk mei 'M.B. de Stomme'. Ut it skoft 1642-1644 binne datearre wurken fan him bekend.


Ofbyld:Maerten Boelema De Stomme - Still-Life with a Bearded Man Crock and a Nautilus Shell Cup - WGA02336.jpg|*Stillibben mei "Baardman" (krûk) en in nautilusskelp*
(Agen) Nature morte à la cruche et aux crevettes - Maerten Boelema de Stomme - Musée des Beaux-Arts d'Agen.jpg|*Stillibben mei in krûk en garnalen*
Ofbyld:Maerten Boelema De Stomme - Still-Life - WGA02334.jpg|*Stillibben*
Ofbyld:Maerten Boelema de Stomme stillleben 1642-44.jpg|*Stillibben*
Yukio Mishima

**Yukio Mishima** (三島由紀夫, *Mishima Yukio*; Shinjuku, 14 jannewaris 1925 - 25 novimber 1970) wie in Japansk skriuwer en polityk aktivist. Hy waard berne as **Kimitake Hiraoka** (平岡公威, *Hiraoka Kimitake*). Hy skreau hûnderten romans, toanielstikken, essays, gedichten en in libretto.

Mishima is ferneamd om syn nihilistyske, kultuerkrityske wurk fan nei de Twadde Wrâldkriich en de omstannichheden om syn selsmoard hinne.
Fiktoriaanske Tiid

De **Fiktoriaanske Tiid** of it **Fiktoriaanske tiidrek** wurdt de lange regearingsperioade fan de Ingelske keninginne Fiktoaria (1837 oant 1901) mei oantsjut. De dêrfan ôflate term 'Fiktoriaansk' stiet ek foar de keunststilen, moades, seden en opfettings dy't yn dy tiid benammen yn Grut-Brittanje gongber wienen.

Under Fiktoaria joech Ingelân de toan oan yn de wrâld en wie it Feriene Keninkryk in wrâldryk (*Britannia rule(s) the waves*). De Yndustriële Revolúsje hie soarge foar in grutte technologyske foarsprong en in bloeiende ekonomy.

Yn de Fiktoriaanske Tiid wiene hja tige keken. It is net om de nocht dat de Fiktoriaanske Tiid bekend stiet as 'de iuw fan de kekenens'.

It wie ek de tiid fan it kolonialisme, ymperialisme en de sosjale ûngelikenens en de tiid dat de streamingen fan de romantyk, it kommunisme en it anargisme ûntstienen.

Eleminten fan de Fiktoriaanske libbenshâlding binne: konservatisme, selsfoldienens, strange fatsoensnoarmen, nochterens en in bytsje gefoel foar humor. De begoedige boarger joech de toan oan; frommens en ynbannigens wienen de deugden dy't elts beoefenje moast; it uterjen fan seksualiteit en erotyk yn it iepenbier wienen taboe.
In skaaimerk fan dy tiid is ek de dûbele moraal op seksueel gebiet (folslein ferskillende noarmen foar man en frou). 'Earberens' wie foar froulju it meast wichtige ideaal. Manlju mochten har wol fermeitsje yn it grut tal ynformele bordelen, dêr't bygelyks Londen fan optilde, at sy it mar net oan de grutte klok hongen. De wolfeart en selsfoldienens fan it boargerdom wurde wjerspegele yn de Fiktoriaanske styl.

Yn it generaal hearske de oertsjûging fan de superioriteit fan de westerske beskaving dy't it 'ûnbeskaafde' part fan de wrâld 'rêde moast fan har barbaarske gewoanten' en it kristendom bringe moast (*The white man's burden*). In optimistysk foarútgongsleauwe wie de noarm yn Europa en Amearika; dat soe sa bliuwe oant de desyllúzje fan de Earste Wrâldkriich.
Tamyltigers

De **Tamyltigers**, folút de 'Befrijingstigers fan Tamil Eelam' (*Liberation Tigers of Tamil Eelam* (LTTE), Tamylsk: தமிழழவிடுதலைப்புலிகள், ISO 15919: tamiḻ iiḻa viṭutalaip pulikaḷ), is in militante organisaasje fan de Tamyls yn Sry Lanka. 

De Tamyltigers fjochtsje sûnt de jierren santich foar in ûnôfhinklik Tamil Eelam, letterlik: 'Tamylthúslân'. Op 16 maaie 2009 ferklearre presidint Rajapakse fan Sry Lanka dat it regearingsleger de Tamyltigers ferslein hie. Hy sei doe: 'Ik kin jo mei grutskens sizze dat myn regearing, mei de totale tawijïng fan ús striidkrêften, de Tamyltigers einlik militêr ferslein hat'.

Om it brûken fan terreurtaktiken (sa as selsmoard- en bomoanslaggen) stienen de Tamyltigers yn de Feriene Steaten sûnt 1997 en yn de Europeeske Uny sûnt 2006 op de list fan terroristyske organisaasjes. Ferneamde slachtoffers fan oanslaggen fan de Tamyltigers binne de eardere Yndiaaske premier Rajiv Gandhi en de Srylankaanske presidint Ranasinghe Premadasa.

## Keppeling om utens
*''Nederland blijft naïef over de Tamil Tijgers'' Vrij Nederland, 19-11-2005 Harm de Botje
*''Tamil Tijgers zetten kinderen bij strijd in'' Nederlands Dagblad, 6-4-2009
SS Great Western

De ***Great Western*** wie in stoomskip dat yn 1838 boud waard nei in ûntwerp fan Isambard Kingdom Brunel.

It skip farde fan 1838 oant 1842 fan Bristol nei New York, mar waard fan 1842 ôf ynset op de rûte Liverpool-New York. Doe't de Great Western Railway Co. yn 1846 faillyt gong troch de strâning fan de *[[SS Great Britain|Great Brittain]]*, waard it skip ferkocht oan de Royal Mail Steam Packet Co., ofwol de Royal Mail Line. Yn 1854 waard it skip opeaske troch it Britske gûvernemint om te tsjinjen as troepeskip. Doe't de Great Western yn 1856 weromgie nei har eigners, hiene dy gjin belang mear by it 18 jier âlde skip en waard it foar de sloop ornearre.  

## Feiten

## Keppeling om utens
*Maritimequest, fotogallery Great Western
Lytse Pelsterstrjitte 5/5a (Grins)

It pân **Lytse Pelsterstrjitte 5/5A** yn de stêd Grins is in studintesosiëteit dy't oanwiisd is as gemeentlik monumint.

Lytse Pelsterstrjitte 5/5A is in ienlaachsk hûs mei in hege steile kape mei wolfseinen oan foar- en efterkant. It gebou komt oarspronklik út de 15e iuw. De houten kapekonstruksje út dy tiid is bewarre bleaun. De eftergevel hat grutte reekkanalen út ferskillende perioaden, dy't mooglik hearden by in wurkplak of smidterij. Yn de 19e iuw siet in jittikfabryk yn it pân. Sûnt de jierren sechtich fan de tweintichste iuw krige it gebou in horekabestimming, wylst de boppeferdjipping noch bewenne waard. Sûnt 1994 is it hiele pân yn gebrûk as sosiëteit fan de studinteferiening Cleopatra A.S.G..

It pân is oanwiisd as gemeentlik monumint, ûnder mear fanwege syn stêdeboukundige en bouhistoaryske wearden en fanwege de seldsumheid fan it bloktoskfries fan kleastermoppen ûnder de dakfoet fan de westlike sydgevel.
Allgemeine Zeitung des Judentums

De **Allgemeine Zeitung des Judentums** (AZJ), oant maaie 1903 *Allgemeine Zeitung des Judenthums* hjitten, wie in Joadsk-Dútske krante, dy't fan 2 maaie 1837 oant 1922 ferskynde. De ûndertitel wie „*Ein unpartheiisches Organ für alles jüdische Interesse in Betreff von Politik, Religion, Literatur, Geschichte, Sprachkunde und Belletristik*“, fan likernôch 1870 ôf *„unparteiliches Organ“*. De krante ferskynde yn it earstoan twaris yn de wike en letter alle wiken. It waard de meast súksesfolle joadske krante yn Dútslân.

De AZJ waard yn 1837 troch rabbyn Ludwig Philippson yn Leipzig oprjochte; hy joech de krante ek út oant syn dea yn 1889. 1890 oant 1909 waard de krante útjûn troch Gustav Karpeles. Yn dy jierren ferskynden geregeldwei stikken fan Saul Raphael Landau yn de AZJ. Fan 1909 oant 1919 wie de útjefte yn hannen fan Ludwig Geiger.

It lêste nûmer fan de krante ferskynde op 28 april 1922; dêrnei gie sy op yn de „CV-Zeitung“ fan de *Central-Verein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens*.

## Keppelings om utens
* 100 jier ''Allgemeine Zeitung des Judentums'', útjefte 6 maaie 1937 mei werprinten
* ''Allgemeine Zeitung des Judentums'' by it digitalisearringsprojekt *Compact Memory*
* ''CV-Zeitung'' by it digitalisearringsprojekt *Compact Memory*
Jornsmastate (Britsum)

**Jornsmastate**, ek **Doumastate**, wie in state yn Britsum, gemeente Ljouwerteradiel.

De state wurdt foar it earst neamd yn 1511 as eigendom fan Hessel fan Martena, de bewenner fan Grut Terherne yn Bitgum. It goed is dan grut 8 pûnsmiet bou; 24 koeganck (kogongen = 36 pûnsmiet greide) en 30 pûnsmiet mieden (leechlizzend en dus sompige greide). By elkoar dus sa’n 25 hektare.

Yn 1523 wurdt it bewenne troch Jancko fan Douma (fan Langwar) en syn frou Maria Douwedr. fan Burmania. Oft dy eigener west hawwe is ûnwis, want nei harren is nammentlik eigener harren soan Edzardt fan Burmania, troud mei Helena Rudolfsdr. fan Bunau. Hja sil de state sa goed as wis erfd hawwe fan har âlden, Rudolf fan Bunau en Cunera fan Martena, in dochter fan Hessel fan Martena.
As Edzardt fan Burmania op 31 jannewaris 1577 stjert, wertrout Helena mei Wilco fan Holdinghe (Holdinga). As Wilco ek ferstoarn is, bliuwt Helena fan Bunau eigenaresse fan Jornsmastate. Hja bewennet it hûs mei Cunera fan Douma, widdo fan Sjuck fan Burmania. Cunera is in dochter fan Laes fan Douma, soan fan earderneamde Jancko en Maria fan Burmania.

As Helena fan Bunau op 11 desimber 1613 stjert, erft Cunera fan Douma Jornsmastate mei de oangrinzjende pleats Geringastate. Cunera stjert op 13 maaie 1651 en de state wurdt eigendom fan har soan Gemme Laes fan Burmania.

## Bewenners
* 1511 Hessel fan Martena
* 1523 bewenne troch Jancko fan Douma en Maria Douwedr. fan Burmania
* Helena Rudolfsdr. fan Bunau
* 1613 Cunera fan Douma
* 1651 Gemme Laes fan Burmania
* 1671 Foeck fan Eysinga
* 1690 Sjuck Tjaerdt fan Burmania
* 1729 Catharina Lucia fan Burmania
* 1758 Julius Matthijs fan Beyma
* 1760 hûs wurdt op ôfbraak ferkocht
* 1794 H.J. Bruinsma
Swellelúsjefers

**Swellelúsjefers** is in lúsjefersmerk út Sweden. 

## Skiednis
It merk waard yn 1894 deponearre en in jier letter ymportearre de yn Ljouwert berne hanneler Jeremias Attema (1859 - 1941) de lúsjefers nei Nederlân. Hy eksportearre ek guons nei Yndoneezje en Súd-Amearika. 
De prikjes wienen earst read mei in giele kop. It doaske wie fan tin hout, dêr't ûnderyn in letter drukt wie. It ferhaal gie dat dêr in priis mei wûn wurde koe, mar dat wie net wier.

## Plaatsjes
* It doaske hat in tige ferneamd etiket. De swel op it doaske is in boereswel, it meast foarkommende swellesoarte yn Sweden. 
* It faantsje op it plaatsje neamde oant hast 2002 ta noch it wurd 'trademark', mar yn dat jier krige it plaatsje in ienfâldiger  oansjen. It oprjochtingsjier fan 1899 wie oars ek net goed, sadat it âlde byldmerk yn 2004 werom kaam.
* Op it ôfbyld steane ek fjouwer plaatsjes: links fan it sweltsje kening Karel XV (kening fan Sweden en Noarwegen) en de Frânske keizer Napoleon III (1852-1870). Rjochts stiet de wrâldtentoanstelling fan Londen yn 1862 en kening Oscar II fan Sweden en Noarwegen (1872-1905). De medaljes binne grif wûn troch de gruttere konkurrint en foargonger *Jönnköping Tändsticksfabrik* dêr't it fabryk yn Uddevalle yn 1903 mei fusearre. Yn Uddevalle wurde al sûnt de Twadde Wrâldkriich gjin lúsjefers mear makke. 
*De tsjintwurdige eigeners litte de prikjes meitsje yn Vetlanda (Súd-Sweden). Yn in oare fabryk wurde de swevelkoppen derop setten. It binne gjin 'sekerheidstoskestokers', mar feilichheidslúsjefers (*säkerhets tändstickor*), de opfolgers fan de earste lúsjefers dy't bygelyks op de soal fan in skoech oanstrutsen wurde koenen. 

* Yn lannen as Sierra Leöane en Gambia en Singapore wurde de lúsjefers ferkocht ûnder de namme *La Golondria* it Spaanske wurd foar *swel*.
* 'Parafinerade' bestjut dat der parafine yn sit dy't de lúsjefers stabiler brâne en net neigloeie lit.

## Lúsjefermuseum
It lúsjefermuseum (Sweedsk: *Tändsticksmuseet*) yn Jönköping is ien fan mar in pear lúsjefermusea fan de wrâld. It sit yn it *Tändsticksområdet*, húsfeste yn it earste lúsjeferfabryk fan Jönköping. It museum jout in byld fan de minsken dy't yn it fabryk wurken en hoe 't it fabryk funksjonearre.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1928

De **[[Olympyske Simmerspullen 1928]]**, offisjeel de *Spullen fan de IXe Olympiade*, wie de achtste Spullen yn de rige fan de moderne Olympyske Spullen. De Spullen waarden organisearre yn Amsterdam, Nederlân. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it *Olympisch Stadion*. 

## Dielnimmende lannen
Hjirûnder is in oersjoch te finen fan de dielnimmende lannen.

## Stadions

## Treasttoernoai
Nei it toernoai waard der noch in treasttoernoai spile dat organisearre waard troch de FIFA. Lannen dy't yn de Spullen útskeakele waarden, mochten har dêr foar ynskriuwe. Dat treasttoernoai makke gjin ûnderdiel út fan de Spullen.

## Manlju
### Earste omloop

### Twadde omloop

### Kwartfinales

### Heale Finales

### Brûnzen finale

### Finale

## Einrangskikking

### Medaljewinners
Itensiedmuseum De Flear

**Itensiedmuseum De Flear**, ek: *Kulinêr Histoarysk Museum* wie (ein 20e iuw oant 2009) in kulinêr histoarysk museum oer ambachtlik makke iten yn Appelskea. It ythûs mei itensiedmuseum stie yn it sintrum fan Appelskea. Elk jier wiene der wikseljende eksposysjes oer de kokens fan ús foarâlden. It tema "tradysjes en rituelen rûnom fieding" wie de reade tried.

De metoade fan it wekken fan fleis en grienten is âlder as hûndert jier. Sa wie der wekguod fan ûnder oare it eilân Rottumereach, destiids ynmakke troch de eardere eilânfâd Toxopeus.
By priuwerijen koene 'ferjitten grienten en produkten’ preaun wurde om sa de kulinêre tradysjes te bewarjen. Troch de fergonklikens fan kokenark is net folle ark bewarre bleaun. Der wiene ferskate soarten selsmakke keukenark en -reau te sjen, ûnder oare in jirpelrasp. Dy is makke fan in konservenblikje en stiet symboal foar de fergonklikens fan it ark en reau yn de folkskoken. It museum organisearre ek itensiedworkshops en rûnliedings. Nei de tiid koene besikers yn it museum ite. De kaart wiksele alle wiken fan tradisjonele Hollânske oant histoaryske gerjochten.

It museum hie in kulinêr argyf mei tûzenen itensiedersboeken.
 

Ofbyld:Kôkmuseum 4692.JPG|
Ofbyld:Kôkmuseum 1.gif|

## Sjoch ek
* List fan musea yn Fryslân
Zoltin Peeter

**Zoltin Peeter**, berne as **Peter Zwier** (Amsterdam, 1942 - Hallum, 15 maaie 2019) wie in byldzjend keunstner dy't sûnt 1977 yn Fryslân wenne en sûnt 1986 yn Hallum wurke. Yn 2009 wûn er de Gerrit Bennerpriis.

Hy gie nei de Rietveld Akademy (1959-1962) yn Amsterdam en yn Antwerpen nei it 'Nationaal Hoger Instituut' (1964-1965). Sûnt 1976 wie er dosint oan AKI, Ynskedee. Yn 1977 sette er him nei wenjen yn Fyslân dêr't er de rêst en romte fûn dy't er nedich hie.
It Frysk Museum kocht in rige tekeningen en ek Museum Belvedêre en de Friesland Bank hawwe wurken fan him. It Kröller-Müller Museum hat in grutte seleksje oan tekeningen en skulptueren en ek it Histoarysk Museum yn Dimter hat wurk fan him yn de kolleksje.

Peeter wie in soad dwaande mei natoerferskynsels as wetter, bergen, wetterfallen, ljocht en skaad en wurke dat út yn skulptueren, etsen, tekeningen en skilderijen. Hy brûkte faak golfplaat, isolaasjematerialen, stielwol, fiberfill en gips.

Zoltin Peeter reizge in soad, faak twa kear it jier, nei noardlike kontreien lykas Noarwegen en Yslân dêr't er ôfhandige plakken besocht mei rûge natuer. Dêr fûn er de ynspiraasje ta it ûntwikkeljen fan in eigen byldtaal.

Peeter hat net troud west en hie gjin bern. *"Solitair leven is voor mij een noodzaak om te werken en me te ontwikkelen, om te existeren zelfs"*, hat er dêr oer sein.

Zoltin Peeter waard slim siik en hat der foar keazen middels eutanasy ôfskied fan it libben te nimmen.

## Eksposysjes (kar-út)
* Museum 't Coopmanshûs, Frjentsjer
* Allard Pierson Museum, Amsterdam
* Ryksoankeapen De Haach
* Frysk Museum, Ljouwert
Orsk

**Orsk** (Russysk: Орск) is in stêd yn de oblast Orenburch, yn de Súdlike Oeral, oan de rivier de Oeral, yn Ruslân.

Orsk is it meast wichtige yndustriële sintrum fan de oblast Orenburch. Masinebou, metaalbewurking, oaljegemy, fiedsel- en oare lichte yndustriën foarmje it wichtichste part fan de yndustry.
SS Great Eastern

De **Great Eastern** wie in yn syn tiid kolossaal syl-stoomskip dat yn 1859 boud waard neffens in ûntwerp fan de ferneamde Britske yngenieur Isambard Kingdom Brunel.

It skip waard boud by J. Scott Russell & Co. yn Millwall oan de Teems, Londen. Op it stuit dat sy te wetter litten waard yn 1858 wie it fierwei it grutste skip dat ea makke waard. Sy hie kapasiteit foar 4000 passazjiers en koe de wrâld omsile sûnder te bunkerjen. Wat har lingte fan 211 meter oanbelanget waard sy alline foarby stribbe troch de 214,5 m lange, 17.274 brutoton RMS ''Oceanic'' út 1899, en wat har brutotonaazje fan 18.915 oangiet alinne troch de 207,53 m, 21.035 brutoton RMS ''Celtic'' út 1901. 

Brunel neamde it skip *"Great Babe"*. Hy stoar yn 1859, koart nei har earste feart, wêrby't sy swier skansearre rekke troch in ekplodearjende tsjettel. Nei de reparaasje tsjinne sy ferskate jierren as passazjiersskip tusken Brittanje en Amearika en waard doe omboud as kabellizzer foar it oanlizzen fan de earste transatlantyske telegraafkabel yn 1866. Letter wie sy in driuwende *music hall* (foar it ferneamde warehûs Lewis's) yn Liverpool en yn 1889 gie se nei de sloper.

Brunel hie foar de Great Western Railway Co. al earder twa skippen boud, de *[[SS Great Western|Great Western]]* en de ''Great Britain'', 

## Keppelings om utens
*  Great Eastern on thegreatoceanliners.com
*  *The building of the Great Eastern.* by Southern Millwall: Drunken Dock and the Land of Promise, pp.&nbsp;466–480, Survey of London dielen 43 en 44, redaksje Hermione Hobhouse, 1994.
*   ''Great Eastern'' en kabellizzen
*  Koarte beskriuwing fan de  ''Great Eastern''