open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Willem Schoorstra

**Willem Schoorstra** (Ternaard, 22 july 1959) is in muzikant, dichter en skriuwer. Syn belangstelling lei yn it earstoan yn de muzyk, dêr't er ynspiraasje fan krige foar it skriuwen fan dichtwurk. Willem Schoorstra publisearret geregeld yn literêre tydskriften en op ynternet.

## Wurk
Yn 1998 krige er de Ruurd Wiersma Poëzijpriis foar it fers *Neffens it ynderlik bern*. In jier letter wûn er in Rely Jorritsmapriis mei it ferhaal *Trettjin dagen*. Yn 2001 ferskynde de dichtbondel *Ynwijing*, en yn 2002 de ferhalebondel *Berjochten út Babel*. De haadpersoanen út de ferhalen fan Schoorstra binne minsken dy't skansearre binne troch opfieding, miljeu en leafdeleazens dy't wrakselje mei har libben. 

De roman *Swarte ingels* (2004) beskriuwt in ûnmooglike leafde tusken in broer en in suster. It oardiel fan de kritisy oer it boek wie tige posityf. Yn 2005 wûn Schoorstra mei *Swarte ingels* de Fedde Schurerpriis fan de provinsje Fryslân foar debutanten. Yn 2007 ferskynde in Nederlânske oersetting fan *Swarte ingels*. Yn 2007 ferskynde ek *De ôfrekken*, in boek oer it libben fan in studint yn it homolibben fan Brussel dy't siket nei syn identiteit. Sawol *Swarte ingels* as *De ôfrekken* beskriuwe kontroversiële tema's lykas ynsest, homoseksualiteit en moslimproblematyk.

Yn it ramt fan 'Fryslân Lêst Syn Toppers' waard 17 febrewaris 2011 in literêre jûn holden dêr't *Swarte ingels* sintraal stie. Hille Stellingwerf makke by it boek *Swarte ingels* it nûmer 'Noait genôch'. Yn april 2011 folge de boekpresintaasje fan de roman *Rêdbâd – kronyk fan in kening*. De roman giet oer it libbensferhaal fan de ier-midsiuwske Fryske kening Rêdbâd. Sawol by de jûn oer de ûnmooglike leafde as ek by de boekpresintaasje fan Rêdbâd luts Schoorstra sa'n 100 minsken nei Dokkum.

Yn 2012 die er foar de boargemaster oer de wetlike ‘Ferklearring fan ôfstân’ fan de Nederlânske Nasjonaliteit foar de Fryske Nasjonaliteit yn de gemeenteseal te Dokkum.
 
Syn talint om as dichter, romanskriuwer, koarteferhaleskriuwer, histoarysk-, polityk- en taalaktivist it Fryske fjoer by in soad minsken te ûntstekken wie foar de Jongfryske Mienskip reden om him de Gouden Kneppel 2024 út te rikken.

## Bibliografy
;Romans:
*2004: *Swarte Ingels* (3e pr. 2011)
*2007: *De ôfrekken*
*2011: *Rêdbâd – kronyk fan in kening*
*2017: *De Nacht fan Mare*

;Oar:
* *Ynwijing* (poëzij, 2001)
* *Berjochten út Babel* (ferhalebondel, 2002)
* *Zwarte Engelen* (Nederlânske oersetting fan *Swarte ingels*, 2007)

## Prizen
* 1998 - Ruurd Wiersma Poëzypriis foar it fers *Neffens it ynderlik bern*
* 1999 - Rely Jorritsmapriis foar it ferhaal *Trettjin dagen*
* 2005 - Fedde Schurerpriis foar de roman *Swarte ingels*
* 2024 - Obe Postmapriis foar de oersetting fan de Edda nei it Frysk
* 2024 - Gouden Kneppel foar syn Frysk aktivisme
Exerpta Legum

**Exerpta Legum** is in Frysk romano-kanonistysk rjochtsboek út de 15e iuw. In materiaalkolleksje fan geleard Frysk Súdwesthoekse plattelânsjurist (geastlike).
Der binne twa redaksjes:
*De âldste giet oer prosesrjocht by arbitraazje, in Autentica-kolleksje, de Processus judicii en in soad fragminten út prosesstikken.
*De jongste út ± 1470 hat ek prosesstikken út de Nederlânske Saksenspegel en mear prosesstikfragminten. Dizze redaksje wie de boarne fan de Jurisprudentia Frisica.
Saksenspegel

**Saksenspegel** is it fan Eike fan Repgaus skreaune *Sachsenspiegel* út ± 1220. It is in tige wichtich midsiuwsk rjochtsboek dat it gewoanterjocht yn Saksen beskriuwt. De Saksenspegel hat model stien foar oare Dútske rjochtsboeken, sa as de *Augsburger Sachsenspiegel*, de *Deutschenspiegel* en de *Schwabenspiegel*. De ynfloed fan it boek rikte oant yn East-Europa, Nederlân en de Baltyske steaten.

Dy is yn de lette Midsiuwen yn Dútslân omwurke en fan in * glosse* (ferklearring) foarsjoen. Dy bewurking is yn Noard-Nederlân (Fryslân?) nochris bewurke. Fragminten dêrfan binne yn it Aldfrysk opnomd yn it Exerpta Legum.

## Keppelings om utens

* Bylden fan de ''Heidelberger Sachsenspiegel'' fan de Universiteit fan Heidelberg 
* Saksenspegel Online
Brezjnev-doktrine

**Brezjnev-doktrine**, is de troch Leonid Brezjnev yn novimber 1968, nei de Russyske ynfal yn Tsjechoslowakije, formulearre stelling, dy't ynhâldt dat in kommunistysk lân it rjocht hat yn te gripen yn de ûntwikkelingen fan in oar kommunistysk lân, as de ferwurvenheden fan it sosjalisme yn it geding komme en beskerme wurde moatte.

De doktrine waard oankundige om de ynfal yn Tsjechoslowakije te rjochtfeardigjen dy't in ein makke oan de Praachske Maaitiid, mar sloech ek op eardere militêre yntervinsjes fan de Sowjet-Uny lykas dy yn Hongarije yn 1956. Dizze yntervinsjes hienen as doel in ein te meitsjen oan demokratisearingsûntwikkelingen yn it Eastblok dat troch de Russen as in essinsjele en strategyske definsive buffer sjoen waard tsjin de NATO.
John Bowring

Sir **John Bowring** (Exeter, 17 oktober 1792 - Claremont ûnder Exeter, 23 novimber 1872) wie ûnder mear in Ingelske radikale politikus, hannelskenner, polyglot, reizger, romantysk dichter en 4e gûverneur fan Hong Kong.

## Libben en wurk
Bowring wie in soan fan in lekkenfabrikant yn Exeter en wurke ynearsten yn it bedriuw fan syn heit. Letter besocht er as reizgjend keapman it grutste part fan it Jeropeesk kontinint. Troch it sammeljen en betûft oersetten fan âldere en nijere folkslieten út hast alle parten fan Jeropa krige er in beskate bekendheid. 

### Fryslân
Yn oktober 1828 wie er yn Fryslân en moete doe ûnder oaren jonkhear Aebinga fan Humalda, dûmny Rinse Posthumus (by wa't er útfanhûs wie), Eeltsje Halbertsma en it selskip Constanter. Yn febrewaris 1829 besocht er de Universiteit fan Grins. 

Hy skreau reisbrieven en (nuveraardige) artikelen oer Fryske literatuer mei Ingelske oersettings. Hy krige swierrichheden foaral nei it partij kiezen foar de Belgyske Opstân.

## Literêr wurk
* *Specimens of the Russian Poets* (1821–1823)
* *[[Peter Schlemihl]], a German Story* (Oersetting, 1824)
* *Batavian Anthology* (1824)
* *Ancient Poetry and Romances of Spain* (1824)
* *Hymns* (Partikuliere útjefte, 1825)  Mei de hymnen *In the cross of Christ I Glory,* en *Watchman, Tell Us Of The Night*, dy't noch yn tsjerke brûkt wurde.
* *Specimens of the Polish Poets* (1827)
* *Serbian Popular Poetry* (1827)
* *Language and Literature of Friesland* (1829)
* *Poetry of the Magyars* (1830)
* *Cheskian Anthology* (1832)
* *Bentham's Deontology* (Editor, 1834). Volume I, Volume II
* *Minor Morals* (1834)
* *Manuscript of the Queen's Court* (1843)
* *The Decimal System in Numbers, Coins and Accounts* (1854)
* *The Kingdom and People of Siam* (1857)
* Oersettingen fan de Hongaarske dichter Alexander Petofi (1866)
* Oersettingen fan Frysk literêr materiaal
* Ferskate oare pamfletten
Johan van den Sande

**Johan van den Sande** (Arnhim, 28 juny 1568 - Ljouwert, 17 novimber 1638) wie in jurist, heechlearaar en skiedkundige.

Van den Sande wie abbekaat yn Utert ( 1597), jurydysk heechlearaar yn Frjentsjer (1598), riedshear (1604), âlderling en ien fan de rjochters fan Johan fan Oldenbarnevelt, rjochtsgelearde-ôffurdige ter Steaten-Generaal ( 1634).

## Wurk
* *Enige Arrestenbundels (Decisiones Frisicae* ( waard tsien kear werprinte)
* ferfolch op *Historie der Nederlandsche ooorlogen* fan syn omke Everhard van Reyd.
* *De wakende leeu der Nederlanden. Historie, vertoonende 't begin ende voortganck der Nederlandtsche oorlogen, ende beroerten, tot den jare 1648*, Utjouwer: Amsterdam, by G. van Goedesbergh, 1663.
Sânleanstersyl

**Sânleanstersyl** is in brêge mei kearslûs yn de Slachtedyk oer de Snitser-Frjentsjerter Sylfeart yn Reahûs (Hinnaarderadiel).

De syl by Sânlean waard boud yn 1527 om skipfeartferkear tusken Snits en Frjentsjer mooglik te meitsjen. Snits naam oanlis en ûnderhâld foar syn rekken. Letter betellen stêd en seewarrend wetterskip Der Vijf Delen Zeedijken Binnendijks elk de helte fan it ûnderhâld.

## Sânlân
De Sânleansterdyk, fan Reahûs nei Lytsewierrum, is ûnderdiel fan de orizjinele ringdyk om de memmepolder Easterein-Lytsewierrum. De namme ferwiist nei it Sânlân. It Sânlân wie in wat heger lizzend stik yn it eartiidske kwelderlânskip. Oer de krús fan dizze dyk waard de Slachtedyk oanlein. It sânlân foarme tagelyk de kearn fan it wetterskip op it nije lân fan de ynpoldere Middelsee. It ‘Sânleanster rjocht’ is opnomd yn in oarkunde út 1381. It wetterskip is dêrmei ien fan de âldste yn Fryslân.

Yn it wapen fan Reahûs stiet de giele keperkleur symboal foar de Sânleanstersyl.
Oepke Santema

**Oepke Santema** (Skearnegoutum, 16 augustus 1904 - Ljouwert, 8 febrewaris 1979) wie in amtner fan de Provinsjale Bibleteek. As geakundige skreau er inkele artikels en doarpsskiednissen. Rûnom hâlde er doarpshistoaryske lêzings.

## Wurk
* * Skearnegoutum troch de ieuwen hinne* ( 1936 )
* *Ta de skiednis fan Toppenhuzen en Twellegea* ( 1939)
Jouke Schaap

**Jouke Schaap** (Lippenhuzen, 13 febrewaris 1846 - Aldehaske, 1 maart 1923) wie mei Anke Beenen (1853-1886) in hurdriderspear. 

Tusken ±1870-1881 wûnen se tegearre hege prizen en tûzenen gûnen, ek yn Hollân. Ek ôfsûnderlik yn manljus- en frouljuswedstriden. Harren hast mânshege houten bylden stienen lang te pronk op de direksjekeet fan Thialf op It Hearrenfean.
Johannes Oosterdijk Schacht

**Johannes Oosterdijk Schacht** (Leien, 26 oktober 1704 - Utert, 18 augustus 1792) wie in rjusidich gelearde. 

Schacht wie heechlearaar yn de Wiisbegearte yn Frjentsjer, dêr't er wolbewust de nije (Newtoniaanske) rjochting fan syn learmaster 's Gravensande ynsloech, yn de genêskunde te Utert (1729-1790). Ek wie er in tige bedreaune Latynske dichter.

## Wurk
* *Institutiones Medicinae Practicae ad Auditorum potissimum usus in Epitome redactae et evulgatae. Accedunt duae Orationes, quarum altera demonstratur senile fatum inevitabili necessitate ex H.C. mechanismo sequi. Altera inscribitur Morbus Remedium, sive de morborum in sanandis morbis efficacia.* Utrecht 1747 *Edit. Trajectina altera auctior. Accedit Oratio de arcanis medicorum non celandis.* Utrecht  1748, 1767, Vindobonae 1750; yn it Nederlânsk ferskynd as : *Redevoering ten betooge dat een Geneesmeester geene geheimen van zijne kunst moet maken.* Utert 1753
* *Oratio funebris in obitumviri Cl. Arnoldi Drakenborchii, Historiarum et Eloquentiae Professoris.* Utert 1746
* *Een geneesmiddel tegen de vallende ziekte ter beproevinge voorgesteld in Verhand. uitg. door het Zeeuwsch Genootschap.* Middelburg 1771-1773

## Literatuer
* : *Biographisch woordenboek der Nederlanden, bevattende levensbeschrijvingen van zoodanige personen, die zich op eenigerlei wijze in ons vaderland hebben vermaard gemaakt.*  J. J. Van Brederode, Haarlim, 1867, Bd. 14, s. 150-151 (Online)
* : *Frieslands Hoogeschool en het Rijks Athenaeum te Franeker.* Bd. 2, s. 428 (Online)
* *Album studiosorum Academiae rheno-traiectinae MDCXXXVI-MDCCCLXXXVI.* Utj. Baiers & van Boekhoven, Utert, 1886, s. XX

## Keppeling om utens
* Litografy fan Johannes Oosterdijk Schacht
Jurisprudentia Frisica

**Jurisprudentia Frisica** is in Frysk rjochtboek út likernôch 1480. 

It rjochtboek is oerlevere yn de Kodeks Roarda. De tekst is systematysk yndield yn 87 titels, yn paragrafen ferdield. It jout wiidweidige beskriuwing fan it ûnder ynfloed fan Romeinsk en kanonyk rjocht modernisearre Frysk Rjocht fan dy tiid. Jurisprudentia Frisica is gjin offisjeel wetboek, mar in partikuliere optekening. By de Aldfryske tekst binne wiidweidige Latynske glossen (ferklearrings) taheakke. Boarnen binne ûnder oare de Exerpta Legum, de âldere Fryske wetten en de wurken fan gelearde juristen.
Skoft- en itenstiden

**Skoft- en itenstiden** wiene tiid om it wurk te ûnderbrekken. It swiere lânwurk en de lange wurkdagen easken eartiids foar minsk en bist mear rêstskoften en itenstiden as't men op oare plakken wend wie. Soks gou benammen foar de Bouhoeke.

Yn It Bilt en yn de Dongeradielen gie men om 1930 hinne om 6 oere, nei in moarnsbrogge fan brea mei spek, nei it lân ta. It waarmiten folge dan tusken 9-10 oere, dêrfoar stie in skofttiid. Fan 2-3 oere wie der brea-iten mei tee. Nei it 'tredde skoft', om 6 oere iten mei brij.

Yn de Greidhoeke begûn men tusken 4 oere en healwei fiven. Nei it melken om 7.30 hinne is der moarnsiten mei tee en bôle. 

Yn de Súdeasthoeke wie dat om 1920 hinne noch faak bakte jirpels mei spek en brij. Hjir kaam dan it middeisiten om 12 oere.
De ferskillen wienen dus grut: by it kloklieden wurdt rekken hâlden mei de pleatslike gewoanten. Utsein de moarnskofje dronk men yn de húshâldings ek om 5 oere kofje. Dit waard nei de Twadde Wrâldoarloch minder dien. Troch de tanimmende meganisaasje yn de bedriuwen binne dy gewoantes feroare. Doe't it wurk fierder fan hûs kaam, waard der mear en mear jûns waarm iten.


Ofbyld:Two Men Taking a Break.JPG|Moarnskofje yn 1942
Skandestien

In **skandestien** wie in stien dêr't feroardielden ta harren skande op tentoansteld waarden. 

Oant 1811 waard dit ûnder oare noch dien yn Ljouwert. Manlju en froulju fan ferkeard libbensgedrach krigen twa swiere skandestiennen oan in bûgel om de hals. Yn it Frysk Museum wurde noch skandestiennen bewarre.

### Sjoch ek
* Kaak
Taco Scheltema

**Taco Scheltema** (Harns, 16 augustus 1766 - Felp, 7 septimber 1837) wie in portretskilder.

## Libben en wurk
Scheltema wie in soan fan herbergier, letter winkelman Pieter Scheltes Scheltema (1702-1771) en dy syn twadde frou Hinke Bouwes Postma (1721-1782). Hy boaske yn 1799 oan Jacomina van Nijmegen (1768-1825) mei wa't er fiif bern krige.

Yn Amsterdam folge er koarte tiid lessen yn teken- en skilderkeunst fan de lânskip- en portretskilder Pleun Piera (1734-1799). Dêrnei bestudearre er de natoer en de goede modellen yn de galerij fan Dusseldorf. Dêr reizge er troch Saksen en kaam ek wol yn Amsterdam en te Rotterdam. Dêr skildere er ûnder oaren yn 1794 de grûnlizzers fan it *Bataafsch Genootschap van proefondervindelijke wijsbegeerte* dat yn de sealen boppe de beurs fêstige wie.

Scheltema skildere meast famyljestikken foar ferskate oansjenlike lju yn libbensgrutte bylden. Net allinnich knibbelstikken, mar ek ta fuotten út yn wolkeazene groepen, faak mids lânskippen.

In tiidlang wurke er op syn bûtenferbliuw Landzigt by Arnhim, dêr't er ek ferstoar. Syn portret wurdt bewarre by Van Eynden en Van der 
Willigen.

Taco Jan Scheltema (1831-1867), in pakesizzer, wie ek keunstskilder. Fan beide binne der selsportretten. Oare keunstners yn de famylje wiene: Jan Hendrik Scheltema (1861-1941) en Leendert Scheltema (1876-1966).


Taco Scheltema I - Portret van Gerrit van der Pals - 10677 A B - Museum Rotterdam.jpg|Portret fan Gerrit van der Pals (1794)
Dirk van Hogendorp by Taco Scheltema 1803.jpg|Dirk van Hogendorp (1803)		


## Literatuer
*A. Staring, *Een vergeten Portrettist: Taco Scheltema*, yn: *Oud-Holland* 54 (1937), s. 193-213.
Ate Scheverstein

**Ate Scheverstein**, (Doopt yn Ljouwert, febrewaris 1693 - dêre, septimber 1773 ), wie in sulversmid fan Ljouwert en waard master yn 1719. Hy troude te Ljouwert yn 1720 mei Fettje van Asten, dochter fan sulversmid Bernardus van Asten. 

As soan fan boekferkeaper Johannes Scheverstein waard Scheverstein karmaster fan it gilde tusken 1720 - 1721. De sulveren berteleppel foar Eelco Napjus wurdt bewarre yn it Frysk Skipfeart Museum yn Snits. Op de leppel dy't jûn waard troch de beppe stiet *Eelco Napjus van Koten geboren den 2 augustus 1829. C.H. Napjus 1866*. Dat de leppel is âlder as de earste ynskripsje.

## Sjoch ek
*Sulversmeikeunst
George Slenitz

**George Slenitz**, ek **George Slenits** of **George Schlen(i)tz** (Thomas?) ( Keulen? - by Hemmingstedt, 7 febrewaris 1500 ) wie in lieder fan de lânsfeinten.

Waard meastal koartwei Slenz, Slanz, of jonker Slenz neamd.  Worp fan Thabor en oaren neamden him *een quaedt Kersten* en hy soe er gjin Keulener mar in Bohemer wêze. Al gau (1492) wie er yn tsjinst fan hartoch Albrecht fan Saksen en stried yn dy syn Nederlânske oarloggen as haad fan de Saksyske garde, û.o. yn Gelre. Nei it bestân fan 1495 waard hy dêrút ferdreaun troch Karel fan Egmond en luts de wylde bende, rôvjend, moardzjend en sykte ferspriedend nei Fryslân. Hjir hat Slenitz net altiten deselde hear tsjinne likemin as yn Gelre, dêr't er de iene kear ris tsjin de Egmonder, dan wer foar him tsjin Gulik en Kleef fochten hat.
	
Yn de tiid dat Slenitz yn it Noarden kaam (1495), wienen hjir ek oanfierders as Fox, Metsch en Grombach oan it wurk. Mei harren makke er út Snits de mislearre tocht oer Ealsum tsjin de Wâldsjers. Hy die ek oan in tal lytse gefjochten mei, mar yn 1497 wie er meast yn de buert fan kening Johan fan Denemark, dy't doe Sten Sture yn Sweden bestried.

Earder, mar ek letter makke ek greve Edzard I gebrûk fan syn tsjinsten; men moast de winter fan 1498-1499 yn Eastfryslân yn de Grinslanner oarloch net spile, dêr't syn troep benammen laat waard troch Ulrik fan Dornum, dy't hast de hiele garde yn tsjinst hie. Méi har, dy 'swarte heap’ oarst bûten him ek oanfierd troch George Kobler, hat er lykwols syn lêste striid striden by Hemmingstedt. Dêr binne se allegear, yn Deenske tsjinst, hast sûnder útsûndering, troch de Ditmarsken ynmakke.

De 'oerste kapitein' wurdt ús beskreaun as ien dy't, lykas Nittert Foks, fan tige grut stal en kêft west hawwe moat; in oefene en ûnferfeard kriichsman, dêrby lykwols pronkerich en frij as in echte lânsfeint út syn tiid. Dierber wied er by syn binde dy't letter fannijs ferskynd liket wêzen yn de Swarte Heap, ± 1516 oanfierd troch oaren as Siegmund fan Sichaw.
John Field

**John Field**, ek wol *John Fielde* neamd (1545 - 1588) wie in Ingelsk Puriteinsk geastlike en in polemist.
Hege wier

In **hege wier** of **stinswier** is yn Fryslân de namme foar in opsmiten ierden hichte (motte) út de Midsiuwen, dêr't in stins op stie. De op de hege wieren boude stinzen binne allegearre ferdwûn. Der binne yn Fryslân noch 5 fan de oarspronklike 108 stinswieren oer, dy lizze by de doarpen Seisbierrum, Jellum, Lies, Menaam en Aasterein. Krekt sa as de Siuwske *[[vliedberg]]* waarden de hege wieren faak boud as prestiizje-objekt fan grûnbesittende klasse. De toer waard net bewenne; it wenne in stik nofliker yn de hearepleats dêr't de stins by hearde. Allinnich yn tiden fan konflikten ferskânze men him yn de toer op de wier. 

Yn Grinslân leit de saneamde Bult fan Marum.  Dat is - foar safier bekend - de iennige bewarre stinswier yn dy provinsje. Der binne nei alle gedachten mear. De measte stinswieren yn Grinslân binne om 1900 hinne ôfgroeven of egalisearre yn it ramt fan ruilferkavelingen. Bekende foarbylden wiene de *Rondenburg* yn Zuurdijk, *'t Rondeel* op de wier fan Westerwijtwerd en *Het Noorn* te Krewerd. Stinswieren wurde dêr somtiden ek *knol* neamd, lykas *De Knol* te Eenum, *De Oude Knol* te Godlinze en *De Knolle* yn Stitswert. Mooglik jildt itselde foar guon toponimen mei bult. 

Yn East-Fryslân is in grut tal stinswieren fan 2020 ôf yn kaart brocht yn it ramt fan it *Burgenprojekt* fan de Ostfriesische Landschaft en it Niedersächsische Institut für Historische Küstenforschung.

## Misbegryp oer hege wieren
Krekt as by *vliedbergen* binne hege wieren faak oansjoen foar in flechthichte, by heech wetter, of foar in terp, mar sy binne net grut genôch om as flechthichte te tsjinjen. Boppedat binne der om ferkate wieren oerbliuwsels fan grêften fûn. Ek binne se wol boppe op in terp opsmiten of op natuerlike heechlizzende plakken sa as yn Gaasterlân of it ek frij heechlizzende Garyp oanlein.

## Literatuer
* , *Onderzoek naar stinswieren in Friesland en Groningen*, yn: M. Bierma, A.T. Clason & E. Kramer (red.), *Terpen en wierden in het Fries-Groningse kustgebied*, 1988, s. 214-225
* , *De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners*, 2009
Sigerswâld (Tytsjerksteradiel)

**Sigerswâld** is in buorskip yn de gemeente Tytsjerksteradiel, yn 'e himrik fan Garyp.

Yn de midsiuwen wie Sigerswâld in tsjerkedoarp. De parochy waard betsjinne troch de pastoar fan Garyp. De tsjerke rekke al foar 1500 yn de nederklits, mar yn 1482 waard dêr it kleaster Sinaï stifte troch regularissen dy't út Hoarn flechte wienen. It kleaster kaam ta bloei en hat oant 1580 bestien  doe't Roomske tsjerken ferbean waarden. Ek de kleasters waarden sletten. It kleaster yn Sigerswâld waard fanwege de oerheid yn 1581 ôfbaarnd. De omkriten bleaune wol in bytsje bewenne en yn 1664 waard de buorskip neamd as Sigerswolde, yn it Frysk *Sijgerswaalde*. Om ûnderskied te meitsjen tusken it doarp / kleasterperioade mei de buorskip waard yn it begjin fan de 19e en 20e iuw ek wol Sigerkleaster brûkt as oantsjutting foar wat ferdwûn wie.

Yn de twadde helte fan de 20e iuw waard de buorskip (wer) in skoftke Kleasterbuorren neamd. De buorskip hat troch syn ferline in relatyf grut bûtengebiet.  Yn meardere fases is dêr yn de wei Sigerswâld ferlinge. De dyk rint troch oant en mei de buorskip Opperbuorren. It part fan dy dyk, dat ûnder de gemeente Smellingerlân falt, heart (fan oarsprong) net ta it bûtengebiet fan de buorskip. De grins dêrfan leit by de Susterfeart.
Prekmoereesk

It **Prekmoereesk** is in dialekt fan it Sloveensk. It makket diel út fan it skift fan de Slavyske talen. It wurdt sprutsen troch sa'n 80.000 minsken, dy't wenje yn 'e Prekmoerje-regio fan Sloveenje en oangrinzgjende dielen fan Eastenryk en Hongarije (Vendvidék, by Szentgotthárd). Ek binne der Sloveenske emigranten yn Kanada, Dútslân en de Feriene Steaten dy't it dialekt noch sprekke.

## Wurden

## 

## Sjoch ek
* Sloveensk
* Resiaansk
* Burgenlân-Kroätysk
Marten Koops Scholten

**Marten Koops Scholten** (Arnhim, 6 maaie 1904 - Oentsjerk, 15 oktober 1987) wie amtner fan de Provinsjale Bibleteek en de earste konservator fan it It Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum. Hy wie aktyf op in soad wizen foar it Frysk en de Fryske Beweging. Wie gearstaller fan de *Catalogus der Friese Taal- en Letterkunde*.

## Bibliografy
**Catalogus der Friesche taal- en letterkunde en overige Friesche geschriften*. Ljouwert, 1941.
**Boekebrol '65*. Ljouwert, [195].
**Tinkboekje 10 jier Nij Heemstra State*. Oentsjerk, 1982.
Skoatterwerf

**Skoatterwerf** is de 14e iuwske namme foar Skoatterlân.

## Stellingwerf en Skoatterwerf en de biskoppen fan Utert

Rûn 1300 guonen in soad boeren út Stellingwerf en Skoatterwerf nei Iselham en Ossezijl yn it Prinsbisdom Utert fan de biskoppen fan Utert te haaien. Sy soene eigentliks pacht foar de healannen betelje moatte. Biskop Guido (Guy fan Avesnes) liet, om der op ta te sjen, in stins bouwe yn Stienwikerwâld, mar de Stellingwervers en Skoatterwervers fernielden it al ûnder it bouwen.

Fol fan de died belegeren de Stellingwervers en Skoatterwervers it kastiel fan de biskop fan Utert yn Follenhove. Slotfâd Herman fersloech úteinlik de oanfallers. Underwilens kaam in legermacht út Utert. Dy hie sa'n soad ûngemak fan minne diken troch it waar dat se wer nei Utert túchden. Yn 1309 docht de biskop fan Utert Stellingwerf en Skoatterwerf dêrom yn de ban. Mar yn 1313 komme se ta in gelyk en de Stellingwerfers en Skoatterwervers sille al de skea oan de biskop betelje.

Ek ûnder biskop Jan fan Arkel binne spanningen. As de Stellingwervers en Skoatterwervers gjin nocht ha de wrâldske macht fan de biskop ta te jaan twingt de biskop yn 1362 de gritenijen as straf 10.000 âlde skylden te beteljen. By dy fjildtocht wurde ek doarpen yn Stellingwerf en Skoatterwerf plondere.

Rûn 1390 slút biskop Freark III fan Blankenheim in ferbûn mei Stellingwerf en Skoatterwerf. Hy wol de hannen frij ha foar it konflikt mei de Drost fan Coevorden en om mear macht yn de stêd Grins te krijen. Yn 1408 hawwe Skoatterwerf, Stellingwerf en Oostzimgerland oarloch mei Freark fan Blankenheim. Yn 1409 wol hy wer pacht foar de healannen by Iselham. Se komme ta in gelyk, mar dit hat in prys. Se moatte âlde skylden betelje. Hoarnstersweach (30), Jobbegea (60), Skuorregea (50), Aldhoarne (60), Nijhoarne (50), Ketlik (70), Brongergea (50), Aldskoat (70) en Nijskoat (50). 
In pear jier letter binne de rapen wer gear. De biskop stjoert in leger dat ‘’Schoterlant geplondert ende daer omtrent mer als duisend huisen verbrant‘’. As Freark III fan Blankenheim stjert yn 1423 wurdt it rêstiger.

As yn 1495 Albrecht fan Saksen lanhearre fan Fryslân wurde wol, binne guon gritenijen tsjin, wêrûnder Stellingwerf en Skoatterwerf. Mei in fjildtocht troch it suden fan Fryslân slagget hy der yn om dizze streek ûnder syn gesach del te jaan. Yn 1496 wurdt Syrck Myrcksz neamd as oanfierder fan de Woldtluyden. Yn 1524 wurdt it rêstich as Karel V Fryslân anneksearret.
Jouke Broer Schuil

**Jouke Broer Schuil** (Frjentsjer, 20 maart 1875 - Zandvoort, 24 oktober 1960) wie in Fryske berneboekeskriuwer, toanielskriuwer en toanielkritikus. Bekende wurken fan him binne *De Katjangs* en *De AFC'ers*.

## Biografy
Hy wie in soan fan komponist Martinus Schuil. Nei de hbs yn Harns giet Schuil it leger yn. Nei de Keninklike Militêre Akademy yn Breda wurdt Schuil offisier, earst yn Nederlânsk-Ynje en dêrnei yn Nederlân. Nei in oantal toanielstikken skreaun te hawwen beslút hy yn 1910 toanielresensint te wurden by it Haarlems Dagblad. Yn de Earste Wrâldoarloch wurdt er noch mobilisearre, mar yn 1917 jout hy syn funksje fan beropsoffisier op. 

Hy wurdt troch syn famylje op it idee brocht om boeken skriuwen te gean en yn 1910 ferskynt syn earste jongesboek, *[[Jan van Beek (boek)|Jan van Beek]]*. Oant 1930 bliuwt Schuil skriuwen. Ek is er dan noch toanielresinsint, mar hjir hâldt er oan it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch mei op. J.B. Schuil ferstjert yn de âldens fan 85 jier yn 1960.

## Bibliografy
### Jongesboeken

### Oar wurk

## Keppeling om utens
* [Jouke Broer Schuil yn de [DBNL]] mei ûnder mear de folsleine tekst fan in tal fan syn boeken.
Yme Schuitmaker

**Yme Christiaans Schuitmaker** (Frjentsjer, 22 febrewaris 1877 - Ljouwert, 16 septimber 1961) wie in jirpelkeapman en toanielskriuwer. Yn 1903 troude er mei Maartje Sytsma fan Achlum en hie mei har twa dochters en yn 1934 mei Boukje Schaafsma fan Wergea krige er noch trije bern.

Schuitmaker hat mear as 40 toanielstikken en revu's skreaun. Rudolf Wilhelm Canne en Schuitmakker befrijden it Fryske toaniel fan de lytsboargerlikheid.
Yn tige spylber wurk bringt er maatskiplike problemen foar it fuotljocht. In stik fan 'Schuit' (de 'Fryske Heijermans' dy't ek by Gerhart Hauptmann en Ibsen yn de lear gie) wie jierrenlang regel op in Fryske toanieljûn. Hy boude syn wurk benammen op kontrast en konflikt. Drankmisbrûk, sosjale ellinde en houliksleed binne weromkommende tema’s yn syn wurk. Hy trede ek sels geregeldwei op. Yn 1925 makke er in toernee troch Amearika, net allinne as toanielman, mar benammen ek as foardrager en as sprekker. Fia Roel Oostra, âld-direkteur fan De Lawei yn Drachten, krige Tresoar in kofferke fol mei persoanlik materiaal fan Schuitmaker. Dêryn sitte boeken dy’t fan him west hawwe, foto’s fan him, mar ek lp’s mei syn foardrachten, skriuwark, bonkaarten en sels syn rydbewiis.

## Wurk (kar-út)
* *Maerteblom* (1904)
* *Op wylde weagen* (1906, 1928)
* *Neist elkoar* (1908)
* *Frij* (1909)
* *Skyn* (1910)
* *Ropping* (1917)
* *De sang fen de tiid* (1917)
Pierre-Auguste Renoir

**Pierre-Auguste Renoir** (Limoges, 25 febrewaris 1841 - Cagnes-sur-Mer, 3 desimber 1919) wie in Frânsk ympressionistysk keunstskilder.

As kleanmakkerssoan wurke Renoir op syn trettjinde as learling-skilder. Hy skildere blommen op keramyk. Doe't dat proses automatisearre waard moast er oerstappe op oar wurk. Renoir skildere benammen skilderijen fan froulju en portretten.
 
Renoir waard begroeven yn Essoyes, neist Aline. Syn beide jongste soannen lizze dêr ek. Syn lêste hûs yn Cagnes in (Súd-Frankryk), yn de neite fan Nice, is no it Renoir Museum en is (nei restauraasje) te besichtigjen. It hûs hat in grutte tún mei oliifbeammen. 

## Skilderijen

* *Mademoiselle Romaine Lacaux*, (1864)
* *Lise met de parasol*, (1867) Museum Folkwang, Essen, Dútslân
* *La Promenade* (1870)
* *Monet Painting in His Garden at Argenteuil* (1873)
* *La Loge* (1874) 
* *Woman with Fan* (1875) 
* *The Swing* (1875)
* *Lunch at the Restaurant Fournaise (The Rowers' Lunch)* (1875)
* *Femme vue de dos*, 1875-1879, Musée Malraux, Le Havre
* *Girl with a Watering Can* (1876)
* *[[Bal au Moulin de la Galette]]*, Montmartre (1876)
* *Portrait de Nini Lopez*, 1876, Musée Malraux, Le Havre
* *Madame Charpentier and Her Children* (1878)
* *Jeanne Samary* (1879) 
* *Acrobats at the Circus Fernando* (1879)
* *Baie de Salernes* of *Paysage du Midi*, 1881, Musée Malraux, Le Havre
* *On the Terrace* (1881)
* *Luncheon of the Boating Party* (1881)
* *The Piazza San Marco, Venice* (1881)
* *Blonde Bather* (1881)
* *Danse à la ville*, 1883, Musée d'Orsay, Parys
* *By the Seashore* (1883)
* *Umbrellas* (1883)
* *Dance at Bougival* (1883)
* *Fog at Guernsey* (1883)
* *Children on the Sea Shore yn Guernsey* (1883)
* *The Bay of Moulin Huet Seen Through the Trees* (1883)
* *Girl with a Hoop* (1885)
* *Bathers* (1887)
* *The Bather (After the Bath)* (1888)
* *In the Meadow* (1890)
* *The Apple Sellers* (1890)
* *Two Girls at the Piano* (1892)
* *Vase of Chrysanthemums* (1895)
* *Le Chapeau épinglé*, 1897, litografy
* *Coco* (1905)
* *The Farm at Les Collettes, Cagnes* (1908-1914)
* *The Concert* (1918)
* *Les Grandes Baigneuses*, (1919)

## Musea
De skilderijen fan Piere-Auguste Renoir binne yn meardere musea:
* Metropolitan Museum of Art en Museum of Modern Art in New York City
* Fine Arts Museums of San Francisco yn San Francisco
* Louvre, Musée d'Orsay en Musée de l'Orangerie in Parijs
* Hermitage yn Sint-Petersburch
* Minneapolis Institute of Arts yn Minnesota
* Museum of Fine Arts yn Houston
* National Gallery of Art yn Washington D.C.
* National Gallery yn Londen
* Neue Pinakothek yn München
* Städel Museum yn Frankfurt
* Renoir Museum yn Cagnes-sur-Mer
* Nationale Galerie (Praag) yn Praag
Bettie Page

**Bettie Mae Page** (Kingsport (Tennessee), 22 april 1923 - Los Angeles, 11 desimber 2008) wie in Amerikaansk fetysjmodel en neakenmodel.

## Biografy
Yn de jierren-1950 waard se bekend as *[[pin-up]] girl* ûnder lieding fan fotograaf Irving Klaw. Yn jannewaris 1955 wie hja Playmate fan de Moanne foar it blêd Playboy Magazine. Ek hat se oan 'e gong west as bondagefotomodel. Page waard foaral 'ûndergrûns' populêr út reden fan de taboe-sfear dy't om har foto's hinge. 

Yn 1953 nimt Page aktearlessen by de Herbert Berghof Studio en spile doe ferskate rollen op toaniel en telefyzje. Page bleau modellewurk dwaan oant 1957. Hoewol't hja in soad neaken posearre hat, hienen de (sadomasogistyske) foto's noait in eksplisyt seksuele ynhâld.

Yn in ynterview mei Playboy yn 1998 seit se oer har karriêre as model:
'Ik haw nea fûn dat it beskamsum wie. Ik fielde my normaal. It wie gewoan folle better as acht oeren deis op in typmasine om te hammerjen, wat jin gau ferfeelt'.

Ein jierren 50 bekearde se har ta it kristlike leauwe, folge trije Bibelskoallen en wurke dêrnei foar allerhanne kristlike organisaasjes, ûnder oaren foar dy fan de baptistyske evangelist Billy Graham. 

Earne yn de jierren-1980 krige hja te lijen fan skizofreny en waard dêrfoar acht jier ûnder steatstafersjoch pleatst.

Nei in lang skoft net yn it iepenbier ferskynd te wêzen, waard se yn de jierren-1990 opnij bekend en krige se in kultstatus. Benammen de sjongster Madonna beskôge har as in grutte ynspiraasjeboarne. Yn 1996 ferskynde Page har autobiografy. Teffens waarden der ferskillende biografyske films oer har libben makke, sa as *The Notorious Betty Page* út 2005, mei Gretchen Mol yn de haadrol. 

Op 6 desimber 2008 krige se in hertynfarkt hie se te krijen mei in longûntstekking. Page stoar fiif dagen letter oan de gefolgen fan it hertynfarkt. Hja wie doe 85 jier.

## Films
### Filmografy
* *Striporama* (1953)
* *Varietease* (1954)
* *Teaserama* (1955)
* *Irving Klaw Bondage Classics, Volume I* (London Enterprises, 1984)
* *Irving Klaw Bondage Classics, Volume II* (London Enterprises, 1984)
* *Bettie Page: Pin Up Queen* (Cult Epics, 2005)
* *Bettie Page: Bondage Queen* (Cult Epics, 2005)
* *100 Girls by Bunny Yeager* (Cult Epics, 2005)
* *Bizarro Sex Loops, Volume 4* (Something Weird Video, 2007)
* *Bizarro Sex Loops, Volume 20* (Something Weird Video, 2008)

## Keppelings om utens
* BettiePage.com, Offisjeel webstee fan Bettie Page
* TheBettiePage.com, web gids foar Bettie Page
* BettiePageMovie.com, "Bettie Page Reveals All", autorisearre biografyske film.
Badpaviljoen Hylpen

It **badpaviljoen** fan Hylpen, yn de folksmûle *Badhûs* oan de Westerdyk, Iselmardyk, yn Hylpen.

## Bou
It paviljoen waard yn 1913 boud yn ferbân mei it opkommende toerisme fan it strân oan de Sudersee. Dy fraach nei romte blykte sa grut te wêzen, dat de *Badvereeniging Hindeloopen* al it jier dêrnei de opdracht joech ta de bou fan in nij badpaviljoen. It gebou oan de eardere suderseedyk hat eleminten út de Art Nouveau. De betonnen konstrukje fan it gebou bestiet út meardere blokken, dêr't op it boppeste blok fjouwer hoektuorkes by setten binne mei in tintedak. It paviljoen is in tige bysûnder foarbyld fan de earste tapassing fan it boumateriaal beton. De oerdekte galarij en sierlike tuorkes joegen it gebou ek in koloniaal oansjen. Troch in soad ferbouwings yn it ferline, ferlear it gebou dy alluere. It pân is ûnder mear om syn unisiteit erkend as ryksmonumint. 

## Leech
Sûnt 2009 hat it paviljoen gjin horekafunksje mear en stiet it leech. It paviljoen stie der yn 2010 sa min by dat it yn de Top-10 fan meast bedrige ryksmonuminten kaam. Yn 2010 stelde Deputearre Steaten fan Fryslân € 136.000 beskikber foar reparaasjes dêr't it pân tige ferlet fan hie.

## It badpaviljoen eartiids

Ofbyld:Badpaviljoen Hylpen Frysk Fotoargyf (2).jpg|*Badpaviljoen Hylpen* 
Ofbyld:Badpaviljoen Hylpen Frysk Fotoargyf.JPG|*Badpaviljoen Hylpen*
Krassum

**Krassum** is in buorskip yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. 

De buorskip leit justjes besuden Garnwerd oan de wei nei Oostum. It Piterpaad rint der trochhinne. Fanâlds wie Krassum in wier. De âldste fermelding fan de namme is yn 820. Yn dat jier waarden lannen by Krassum skonken oan it kleaster Fulda, in kleaster dat stifte wie troch Bonifatius.

De wier is, lykas in soad oare, yn de 19e iuw ôfgroeven. De ôfgroeven grûn dy't dêrby frij kaam wie in soad frege produkt foar grûnferbettering, benammen yn de feankoloanjes. Dat ôfgraven barde tige drastysk, oant ûnder it oarspronklike meanfjild. Allinnich op plakken dêr't pleatsen stiene waard de âlde wier yntakt litten. 

In 2005 waard begûn mei it werstel fan de wier. Dêrby wurdt gebrûk makke fan speesje dy't frij komt by it baggeljen fan de farwegen yn Grinslân. Dat werstel sil inkele jierren duorje.


Ofbyld:Krassum - wierdeaanvulling.jpg|Oanfolling fan de wier mei baggelierde (2010)
Ofbyld:Krassum - wierdeaanvulling (2).jpg|Wieroanfolling oan de noardkant (2011)
Kloosterburen

**Kloosterburen** (Grinslânsk: *Kloosterboeren*) is in plak yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne), provinsje Grinslân. Foar 1990 wie it ek it haadplak fan de gemeente Kloosterburen, mar yn dat jier is it opgien, mei de gemeenten Eenrum, Liens en Ulrum, yn de gemeente Ulrum, letter gemeente De Marne. It doarp hie yn 2016 neffens sifers fan it CBS 575 ynwenners en de útbuorren 180.

## Namme
De plaknamme ferwiist nei de twa kleasters dy't hjir eartiids stienen, Aldekleaster en Nijekleaster; beide hearden by de oarder fan de Norbertinen.

## Katolyk
Kloosterburen is ien fan de katolike enklaves op it Hegelân dat fierders grifformeard of herfoarme is. Kloosterburen en Terapel binne de iennige twa plakken yn Grinslân mei in eigen karnavalsferiening. De katolike Sint-Willibrordtsjerke is fan 1868 en waard ûntwurpen troch P.J.H. Cuypers.

## Feddema's
De Feddema's wienen ûnder oaren grutgrûnbesitters, harren pleats Feddemaheerd leit oan de Feddemawei yn it buorskip Kleine Huisjes. De pleats is sûnt 1981 net mear yn de famylje. De foarein is fan 1765, de skuorre fan 1977. It lân fan dizze pleats hearde oant 1594 oan it Aldekleaster. In bekende ôfstammeling fan de famylje is de Emmy-winner en Aazjekenner Raymond Feddema (1950-2004).

## Gemeente
De gemeente Kloosterburen bestie oant 1990 neist it haaddoarp út de doarpen en buorskippen: Hornhuizen, Kleine Huisjes, Krúswei, Molenrij, Nijkleaster en Westerkleaster.

## Tsjerken
*Sint-Willibrordustsjerke
*Nikolaastsjerke (net mear yn gebrûk as tsjerke)

## Berne yn Kloostertburen
* Hindrik Klasen Borgman (1778-1846), majoar en boargemaster fan Kloosterburen
* Tjeert Pannekoek (1886-1944), haadbestjoerder fan de *Nederlandse Christelijke Landarbeidersbond* (NCLB), lid fan de Provinsjale Steaten fan Grinslân en fersetsman
* Reinier Post (1894-1968), preester, skiedkundige en heechlearaar
* Sietje Gravendaal-Tammens (1914-2014), fersetsstriidster
* Gerrard Remt Meijer (1915-2013), politikus en bestjoerder

## Trivia
* Kloosterburen hat sûnt 1970 de noardlikste karnavalsferiening fan Nederlân, kf Oldeclooster. Yn de karnavalstiid hjit Kloosterburen *Kronkeldörp*.
* Yn Kloosterburen wurdt simmerdeis it NK bierfetrôljen organisearre. Wilens wurdt dizze sport ek yn it Limburchske Felden dien.
Douwen

.

**Douwen** is in buorskip yn de gemeente It Hegelân (oant 2019 gemeente De Marne)  yn de provinsje Grinslân. It leit tusken Liens en Wehe-den Hoarn. It buorskip bestiet út in tal ferspraat-lizzende pleatsen tusken it Warfhúster Rindjip, it Hunzegoakanaal en de wei tusken Liens en Wehe-den Hoarn. 

De âldste fermelding fan Douwen is út de 14e iuw as *da Dowa*. De betsjutting hjirfan is ûnbekend.
Gretchen Mol

**Gretchen Mol** (Deep River, 8 novimber 1972) is in Amerikaansk aktrise. Sy waard nominearre foar in *Satellite Award* yn 2006 foar har titelrol yn *The Notorious Bettie Page* en foar in *Screen Actors Guild Award* yn 2008 mei de hiele *cast* fan *3:10 to Yuma*. Yn 1996 makke hja har film- en akteardebút yn *Girl 6* (as *Girl #12*) en sûnt spile hja yn mear as 25 films.

Mol is meast op it wite doek te sjen, mar hat ek in stikmannich rollen yn telefyzjerigen op har namme brocht. Sa spile sy yn 2009 njoggen ôfleveringen de rol fan *Lynne Camden* yn de dramasearje *Girls Club*. Fan oktober 2008 oant en mei  april 2009 wie hja te sjen yn 17 ôfleverings fan *[[Life on Mars]]*, as *Annie Norris*. Moll spile yn 1996 ien kear in gastrol as *Gwen* yn *[[Spin City]]*.

Mol troude yn 2004 mei Tod Williams, mei wa't se yn 2007 soan Ptolemy John Williams krige.

## Filmografy

## Telefyzjerigen
*Sûnder gastrollen foar ien kear
* *Life on Mars* Annie Norris (2008-2009, 17 ôfleverings)
* *Girls Club* - Lynne Camden (2002, 9 ôfleverings)

## Keppeling om utens
* Gretchen Mol dielt har favorite plakken yn NY mei ús op ontheinside.info
Eeskwert

**Eeskwert** wie in earder buorskip dat besuden Hinnaard lein hat. 

Eeskwert wurdt yn de 10e iuw foar it earst neamd as *Esgenfurt*. In Dútske muonts miende dat -*wert* fan *furde* kaam. Letter waard de namme ek skreaun as *Eskwird* (1493), *Eesschwirdt* (1519) of *Eesquert* (1526) en sels wol as *Ysquert* (1546). De hjoeddeiske stavering komt al yn 1543 foar.

De buorskip wie it sintrum fan ien fan de fjouwer kertieren fan Easterein. Letter stiet op kaarten Skrok oanjûn op dat plak. *Eesk-* soe wize kinne op de beamsoarte esk mar ek op de eigennamme Eesge.
Nijekleaster

* Nijekleaster (kleaster), in Midsiuwsk nonnekleaster by Skearnegoutum
* Nijekleaster (Skearnegoutum), in buorskip by Skearnegoutum op it plak fan it eardere kleaster
* Nijekleaster (De Marne), in plak yn de Grinlânske gemeente De Marne
Bas (namme)

**Bas** is in Nederlânske foarnamme, ôflaat fan Sebastiaan, wat komt fan it Grykske *sebastos*: *ferheven*.
Muzykútjouwer

In **muzykútjouwer** is in útjouwer fan blêdmuzyk. Der binne algemiene muzykútjouwers, mar faak ek hawwe útjouwers harren spesjalisearre yn in beheind sjenre dêr't hja in eigen merk mei betsjinje. Oaren binne fral aktyf as publikaasjekanaal fan in beheinde groep komponisten of arranzjeurs, yn guon gefallen sels allinnich foar it eigen wurk.

## Sjoch ek
* Jan de Haan
Woast lân

**Woast lân**, **woaste grûn** as **ûnlân**, wie fan de 19e iuw oant 1970 de beneaming foar lân dat foar wyld lizze litten waard en gjin direkt nut hie, lykas heide, fean en sompen. It CBS beflapte ek de krekt drûchfallen grûn dêrby. Hja moatte ek betinke dat se foar de lânbou oant de ein fan de 19e iuw (foar it gebrûk fan guano en de útfining fan keunstdong) wol fan grut nut wienen. Woast lân levere struisel en seadden dy't mongen waard mei de stront fan bisten en op it lân brocht waard as grûnferbettering en dong. Dêrneist wiene dêr bijekasten, turf foar brânstof en hja lieten dêr de kij en de skiep weidzje. Hessewegen rûnen meast oer woeste grûn. Foar 1900 wie dizze grûn mienskiplik. Yn de rin fan de 19e iuw wurdt it fan de gemeente.

Nei de Frânske oerhearsking is it lân beroaid. Yn de grutte stêden libbet de helte fan de ynwenners ûnder de earmoedgrins. Yn 1818 waard de Maatskippij fan Woldiedichheid oprochte om earmoedige húshâldings in bestean op te bouwen as boer. Se kochten woeste grûn oan sadat de earmen dizze ûntginne koenen.

It oanmeitsjen fan woast lân ta produksjebosk en lânbougebiet, befloeiïngs- en grûnferbetteringswurken en it keare fan sânferstowingen wurdt as in wichtich doel sjoen oant ein 19e iuw en begjin fan de 20e iuw en organisaasjes as Steatsboskbehear en de Heidemij pakke it flink oan. Tsjintwurdich wurdt it measte fan wat oer is fan woast lân as natuergebiet beskermme. It is meastentiids yn behear by Steatsboskbehear of Natuermonuminten of It Fryske Gea.
Nellie

**Nellie** is in foarnamme. De namme is nei gedachten ôflaat fan Kornelia. Fan Ingelsk komôf kin it ek in poppenamme foar Helen west hawwe.
Pieter Sebes

**Pieter Willem Sebes** (Harns, 12 novimber 1827 - Amsterdam, 1906) wie in keunstskilder. 

Sebes wie learling fan Jurjen de Jong en studearre oan de keunstakademy fan Antwerpen. Hy wurke yn Brussel, Amsterdam en Ljouwert. Hy skildere meast portretten en binnenhuzen. Wurk fan him waard oankocht troch it Frysk Museum en it Hannemahûs.
Jurjen de Jong

**Jurjen Gerrits de Jong** (Harns, 7 oktober 1807 - dêre, 7 maaie 1890) wie in keunstskilder fan Harns.
De Jong siet by de Fryske Skutterij en die as reewilliger mei oan de Tsiendeiske Fjildtocht yn 1831. Fan syn berop wie er direkteur gemeentereiniging yn Harns 

Jurjen de Jong wie in learling fan Otto de Boer. Hy skildere meast portretten en sjenrestikken.

## Galery

Alijda Antonia Proot (1809-1889), objectnr SA 6231.tif|Alijda Antonia Proot (1809-1889)
J D B Wilkens, luitenant-kolonel van de infanterie Rijksmuseum SK-A-4257.jpeg|J.D.B Wilkens, luitenant-kolonel fan de ynfantery.
Jurjen de Jong - Jeppe Meyer (1794-1876) - SA 6232 - Amsterdam Museum.jpg|Jeppe Meyer (1794-1876).
Jurjen de Jong - Portret van Trijntje Claases Molenaar in Friese dracht 1845.jpg|Portret fan Trijntje Claases Molenaar yn Fryske dracht, 1845.
Sier

**Sier** is in ferdwûne buorskip súdwest fan Hollum op It Amelân. It lytse fiskersdoarp waard rûn 1730 ferlitten, mei't de dunen de leefberens ferhinderden troch ûnderstowing. Lyk nei de Twadde Wrâldkriich, yn 1947, kaam in sechtichtal âlde putten foar it ljocht, nei't in stik dún weislein wie. 

Om 2012 hinne waard benoarden de fjoertoer op It Amelân in nij doarp stiften mei de namme Sier, wêr't hjoeddedei tsien huzen stean.

In fear nei It Amelân, MS Sier, is ferneamd nei it doarp.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Wilhelmine Siefkes

**Wilhelmine Siefkes** (Lier, 4 jannewaris 1890 - dêre, 28 augustus 1984) is in Eastfrysk skriuwster. Siefkes wie teffens oersetter fan Frysk en Nederlânsk literêr wurk. 

Se publisearre gedichten, ferhalen en toanielstikken yn Plat- en Heechdútsk oer Eastfryske miljeus. Har *Keerlke* is troch Ypk fan der Veer yn it Frysk oersetten as *It wurdt skielk wer simmer*.

## Libben en wurk

Siefkes gie yn Leer nei it gymnasium en wist doe al dat se it ûnderwiis yn woe. Har earste skoalle wie dy fan Jemgum yn 1910. As jong ûnderwizeresse rekke hja bekend mei it Nedersaksysk en begûn hja mei de skriuwerij. Sûnt 1917 wie Siefkes ferbûn oan in skoalle yn Leer en waard sy sosjaaldemokraat, mei om't de earmoed fan guon skoalbern har in ôfgriis wie.

Yn 1933 krige sy dien fan de Nasjonaalsosjalisten en krige boppedat in skriuwferbod dat oant 1945 duorre hat. Dochs gie hja troch mei it skriuwen fan mearkes, mar no ûnder de skûlnamme Wilmke Anners. Under oaren út protest tsjin evangelyske dûmny's dy't it Nazirezjym stipen gie hja yn 1933 út de Evangelysk Lutherske Tsjerke en waard Mennist (oant har dea). Yn 1940 krige hja de *Fehrs-Preis * foar har ûnder skûlnamme ynstjoerde Keerlke-manuskript.

Nei de oarloch nimt sy har wurk as ûnderwizer net wer op, mar de skriuwerij komt ta bloei nei 1949. Yn 1952 ferskynt in roman yn it Heechdútsk *Kasjen und Amke*, dêr'hja it libben fan in feanboerinne yn tekenet. Fan 1949 oant 1970 skriuwt hja romans, gedichten, ferhalen en harkspullen. Siefkes hie fral belangstelling foar it yndividu. In hieltyd weromkommend tema yn har wurk binne de eksistinsjele swierrichheden dy't bern en jongerein ûnderfine kinne.

## Wurk (kar út)

### Romans

* *Uda von der Mölen* (1920)
* *Keerlke* (1941)
* *Kasjen und Amke* (1952)
* *Van de Padd of* (1961)
* *Uwe aus Leer* (1959)

### Ferhalen

* *Hör eenzig eegen* (1922)
* *Rena im Königsmoor* (1955)
* *Uke setzt sich durch* (1957)

### Mearkes

* *Dor was ins mol* (1923; 1965)

### Lyryk

* *Tüschen Saat un Seise* (1961)

## Keppeling om utens
* Biografy op it webstee fan Leer - mei ôfbyld
Keimpe Sikkema

**Keimpe Sikkema** (Dantumawâld, 2 juny 1866 - Ljouwert, 25 septimber 1949) wie in ûnderwizer en politikus.

Sikkema stie fan 1898 - 1931 foar de klas yn De Westereen, en hat in soad foar it doarp dien. Sikkema wie lid fan Provinsjale Steaten foar de SDAP ( 1919 - 1938 ) en wie riedslid fan Dantumadiel ( 1931 - 1941 ). Mei syn soan Keimpe Sikkema jr. skreau er it boek *Zwaagwesteinde. Het ventersdorp op de Friesche heide*.

Yn 1955 waard der yn De Westereen in monumint ta oantins fan Sikkema set.
Gabbe Selsma

**Gabbe Selsma** (Ljouwert?, 1536 - ?, desimber 1578)  wie in herfoarmingsgesinde foarman fan de geuzebeweging fan Ljouwert. 

Yn 1566 wenne er yn *Den Vergulden Helm* op de Ljouwerter Nijstêd. Yn 1568 waard er ferballe.