open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tryntsje van der Zee

**Tryntsje van der Zee-De Boer** (Penjum, 29 july 1940 - Ljouwert, 28 novimber 2009) wie in Fryske oersetster. 

## Biografy
Se sette sa'n sechtich Nederlânske en bûtenlânske toanielstikken oer nei it Frysk foar  toanielselskip Tryater en in soad oare Fryske amateurselskippen, lykas it Burgumer Iepenloftspul. Begûn as sekretaresse by Tryater, dêr't har man Pyt van der Zee artistyk lieder wie. Neidat se earste teksten kontrolearre, is se begûn mei it sels oersetten. Dêrneist wurke se as taalkorrektor en taalwacht foar Tryater.

## Underskiedingen
Yn 2008 is Tryntsje van der Zee foar har fertsjinsten beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Ek krige se dat jier de dr. Obe Postmapriis takend foar har oersettings fan toanielstikken yn de trije jier dêrfoar. Neffens de sjuery hat se mei har oansprekkende taalgebrûk bydroegen oan it súkses fan Tryater.

## Oersette wurken (in kar)
;allinnich
* 1983 - *[[Begroetingen]]* (nei *[[Les Salutations]]*, fan Eugène Ionesco)
* 1998 - *[[De Hear fan Ocksefurd, of: Frijerij mei Tûkelteammen]]* (nei *[[Monsieur de Pourceaugnac]]*, fan Molière)
* 2003 - *[[Hjerst yn Riga]]* (nei *[[Staromodnaja Komedija]]*, fan Aleksej Arbuzov)
* 2003 - *[[De Parvenu]]* (nei *[[Le Bourgeois Gentilhomme]]*, fan Molière)
* 2004 - *[[Hamlet]]* (nei *[[Hamlet]]*, fan William Shakespeare)
* 2005 - *[[In Protte Spul om Neat]]* (nei *[[Much Ado About Nothing]]*, fan William Shakespeare)
* 2005 - *[[Puntila]]* (nei *[[Herr Puntila und Sein Knecht Matti]]*, fan Bertolt Brecht)
* 2005 - *[[De Streken fan Skarlún]]* (nei *[[Les Fourberies de Scapin]]*, fan Molière)
* 2007 - *[[Trije Susters]]* (nei *[[Tri Sestry]]*, fan Anton Tsjechov)
* 2012 - *[[It Blaaibek Hert]]* (nei *[[The Tell-Tale Heart]]*, fan Edgar Allan Poe)
;yn 'e mande mei Pyt van der Zee
* 1992 - *[[It Kersehôf]]* (nei *[[Višnevyj]]*, fan Anton Tsjechov)
* 1994 - *[[De Mieu]]* (nei *[[Čajka]]*, fan Anton Tsjechov)
* 1998 - *[[De Dea fan in Hannelsreizger]]* (nei *[[Death of a Salesman]]*, fan Arthur Miller)
Ysbrand Ypma

**Ysbrand Nicolaas Ypma** (Arum, 14 juny 1907 – Huzum, 2 oktober 2001) wie in histoarikus en sosjaal geograaf. 

Nei in stúdzje yn Amsterdaam inkele jierren learaar en letter, troch de oarloch en houlik belutsen by behear fan in drogisterij yn Amsterdam. As histoarikus fierde er opdrachten út foar ûnder de Feriening Fryslân 1940-1945, de Stichting ta befolkingsûndersyk yn de drûchleine Suderseepolders en de Fryske Akademy.

## Wurk
* *Friesland annis Domini 1940-1945* (1953)
* *Geschiedenis van de Zuiderzeevisserij* (dissertaasje, 1962)
Ulbe Zwaga

**Ulbe Zwaga** (Langwar, 23 juny 1907 - dêre, 5 novimber 1992) wie in skûtsjeskipper en beropsskipper. 

Farde earst op in skûtsje, letter op in skip fan 150 ton. Hat de measte SKS-kampioenskippen op syn namme (11), it earste wie yn 1946: 7 kear foar it doarp Grou en 4 kear op syn eigen skip foar Langwar, de Twee Gebroeders.
John Banville

**John Banville** (Wexford, desimber 1945) is in Ierske romanskriuwer en filmsenarioskriuwer. Syn roman *The Book of Evidence* (1989) waard nominearre foar de Man Booker Prize en wûn de Guinness Peat Aviationpriis. Syn achttjinde roman, *The Sea*, wûn de Man Booker Prize yn 2005. Somtiden brûkt er de skûlnamme **Benjamin Black**.

Banville is bekend fan syn sekuere, wat ûnderkuolle skriuwstyl, Nabokovkaanske fernimstichheid, en foar de frijwat swarte koartswiligens fan syn oer it generaal skarlunige fertellers. Banville stribbet nei in proaza dat "de tichtens en tsjûkens fan poëzij hat".

## Prizen

## Wurk
* *Long Lankin* (1970; revised ed.1984)
* *Nightspawn* (1971)
* *Birchwood* (1973)
* *Doctor Copernicus: A Novel* (1976)
* *Kepler, a Novel* (1981)
* *The Newton Letter: An Interlude* (1982)
* *Mefisto* (1986)
* *The Book of Evidence* (1989)
* *Ghosts* (1993)
* *The Broken Jug: After [[Heinrich von Kleist]]* (1994) - toanielstik
* *Athena: A Novel* (1995)
* *The Ark* (1996)
* *The Untouchable* (1997)
* *God's Gift: A Version of Amphitryon by Heinrich von Kleist* (2000)
* *Eclipse* (2000)
* *Shroud* (2002)
* *Prague Pictures: Portrait Of A City* (2003)
* *The Sea*, (2005)
* *Love In The Wars* (nei Heinrich von Kleist syn *Penthesilea*, 2005)
* *The Infinities* (2009)
* *Ancient Light* (2012)
* *The Blue Guitar *(2015)
* *Mrs Osmond* (2017) - sequel foar *The Portrait of a Lady* fan Henry James
* *Snow* (2020)

## Literatuer
* *John Banville, a critical study* troch Joseph McMinn; Gill and MacMillan; ISBN 0-7171-1803-7
* *The Supreme Fictions of John Banville* troch Joseph McMinn; (Oktober 1999); Manchester University Press; ISBN 0-7190-5397-8
* *John Banville: A Critical Introduction* troch Rudiger Imhof (Oktober 1998) Irish American Book Co; ISBN 0-86327-582-6
* *John Banville: Exploring Fictions* troch Derek Hand; (Juny 2002); Liffey Press; ISBN 1-904148-04-2

## Keppelings om utens
* Aosdána biografyske notysje
* 1990 audio ynterview mei John Banville, 35 min 31 s, RealAudio
* As clear as mirror glass. John Banville yn in fraachpetear mei Three Monkeys Online Magazine
* The Dubliner Magazine
Achterom

**Achterom** is in earder buorskip noardeast fan Hoogeveen boppe de Achteromsedyk; oan de strjitte Achterom, no Europawei. Dizze nije wei hat ek it westlik stik fan de dyk opeaske en folget oer in nij súd-noard rinnend ferbiningsstik it trasee fan it eardere Achterom. It westlik diel hjirfan is by in fabrykskompleks lutsen. Yn 1867 beskriuwt J. Kuyper dizze streek as *Achteromsche Opgaande*. HAD (1900) fermeldet *Achterom* mar ek *Achteromsche Opgaande*; it lêste is dan in kanaal mei huzen oan beide kanten. Strjitte (wat der noch fan oer is ) en dyk wurde neffens moderne boarnen sawol tabedield oan de doarpen Tiendeveen (noardeasten) en Noordscheschut (súdeasten) as oan de Hoogeveense yndustrywyk De Wieken (westen), allegear gemeente Hoogeveen.
Amen (buorskip)

**Amen** is in esdoarp mei ferspriede bewenning yn de gemeente Aa en Hunze (oant 1998 Rolde) súdwestlik fan Rolde en besúdeasten Assen tusken it Amerfjild yn it westen en it Amerdjip (Deurzerdjip) yn it easten. Himelsbreed 2,5 km bewesten Amen leit de griengrûn 'Amerboschstuk', eartiids grinzjend oan it Amerfjild, no derfan skieden troch it Ekehaarderfjild. 

Streamôf, sa'n 6 km fierder noardlik it doarp, leit oan deselde beek Amelte, in streek beëasten Assen. Neffens D.P. Blok wiist dat derop, dat de wetterrin earder Aam of Ame hiet. Amen betsjut yn dat opsicht: delsetting oan de Aam. In oare opsje is, dat de 'n' achter Ame-Aam ferklearre wurde kin út it efterheaksel -anna of -inna, dat benammen by wetternammen foarkomt. Yn 1473 hjitte de delsetting Ame, sûnt 1519 Amen. De âldste boarne giet werom oant 944, doe't Amen twa hiemen telde. Yn de 13e iuw ûntstie de marke Amen; om 1300 hinne hiene Amen en Ekehaar tegearre fiif waardelen. De âldste regel foar it gebrûk fan de marke (willekeur) stamt út 1403. 

Yn de 17e iuw hie Amen trije buorkerijen, yn 1807 fjouwer en yn 1832 fiif. Yn 1812 hie it doarp 37 ynwenners, yn 1947 144 en yn 1991 97. Yn 1819 krige Amen in skoalle, dy't by gebrek oan learlingen yn 1853 wer ôfbrutsen waard. Yn 1903 waard der it koöperative molkfabryk 'De Hoop' oprjochte, mar fanwegen de ferfanging fan hân- troch stoomkrêft waard dat yn 1913 al wer sluten. 

Sûnt 1917 hat Amen in kafee, no bekend as 'De Amer'. Yn it doarp sit fierder it bijetyltmuseum 'De Bankörf'.
Boadenmar

De **Boadenmar** (Dútsk: *Bodensee*) is in mar yn it grinsgebiet fan Dútslân, Eastenryk en Switserlân. De Ryn streamt yn it easten de mar yn en ferlit de mar yn it westen. It djipste punt fan de mar is 254 meter.
Fogezen

De **Fogezen** is in berchgebiet yn it easten fan Frankryk. It is in middelberchtme mei de *Großer Belchen*/*Grand Ballon* as heechste punt (1424 m). 

De Fogezen en it Swarte Wâld, skieden troch de Rynfallei, hawwe geologysk in protte mien. De Fogezen besteane meast út granyt en reade sânstien.

Der binne grutte meteorologyske ferskillen tusken de eastkant en de westkant fan it berchtme. De jierlikse delslach is folle heger en de trochsneed temperatuer is leger yn it westen as yn it easten.

## Heechste toppen fan de Fogezen
* Grand Ballon 1424 m
* Storkenkopf 1366 m
* Hohneck 1364 m 
* Kastelberch 1350 m 
* Klintzkopf 1330 m 
* Rothenbachkopf 1316 m
* Lauchenkopf 1314 m
* Batteriekopf 1311 m
* Haut de Falimont 1306 m
* Gazon du Faing 1306 m
* Rainkopf, 1305 m
* Gazon du Faîte 1303 m
* Ringbuhl 1302 m 
* Soultzereneck 1302 m
* Tanet 1292 m
* Petit Ballon 1272 m
* Ballon d'Alsace 1247 m
* Ballon de Servance 1216 m
* Champ du Feu 1099 m
* Donon 1008 m

## Bekende berchpassen (''cols'')
* Col de la Schlucht 1139 m
* Col de Bramont 956 m
Merkurius

* Merkurius (planeet): In planeet yn ús sinnestelsel.
* Merkurius (mytology): In Romeinske God.
* Merkurius (omrop): Lokale omrop út Ljouwert.

zh-yue:Mercury
Aanderen

**Aanderen**, ek *Anderen* *Aandern* is in esdoarp yn de gemeente Aa en Hunze (oant 1998 Anloo) besúdwesten Eext en benoardeasten Rolde. Fan Rolde is it doarp skieden troch it Aanderske Djip, eartiids de gemeentegrins tusken Anloo en Rolde. Mei de doarpen Gasteren en Anloo foarmje hja de saneamde sândoarpen.

It plak wurdt foar it earst neamd yn it register fan it kleaster Dikninge yn 1217, dêrnei yn 1254, hieltiten as: *in Anderne*, yn 1381-1383: oant *Andren in den kerspel van Anlo* en yn 1383 yn de *buer-scap tot Anderen*. Nei alle gedachten is de namme ûntstien út Annerne, wêrby 't -ne in relikt is fan -herne, hoeke. De namme Annerhorne betsjut dus: hoeke of streek, dy't oan de persoan Anne taheart of út Annen wei bewenne is. In oare mooglike nammeferklearring is dat it ûntstien is út 'aan de ren' (ren = weterrin, hjir it Anderske Djip). 

Yn Anderen binne, lykas yn Drouwen, stiennen fûstbilen fûn út 60.000 f.Kr. Dat binne de âldste bewizen fan bewenning yn Drinte.

It plakje is ûntstien by in trijesprong fan wegen nei Gasteren, Anloo, Eext, Gieten en Rolde. Oant de Frânske tiid hie de buorskip it foech om willekeuren fêst te stellen foar de mienskip en it grûngebrûk fan de marke; it âldste saneamde boereboek yn it dorp datearret fan 1794. Yn 1630 telde Anderen alve pleatsen, yn 1850 25 en yn 1950 43; it oantal naam ta troch de fierdergeande ûntginningen. Fanwege skaalfergrutting en ruilferkaveling (1972-1986) wienen der yn 1994 noch fyftjin oer, fierders trije by de tol yn de wei Rolde-Gieten. Op de alve pleatsen huzen yn 1630 83 persoanen; no telt it doarp ± 250 sielen. Yn de rin fan de tiid krige it in skoalle ('Schepershof', earste fermelding yn 1767), in molkfabryk en middenstanners (bakker, smid, winkelman en kafeehâlder). 
Bynten fan de pleats oan it Hagenend 3 stamme út 1376, wylst út biskoplike lienprotokollen blykt dat dy pleats al tusken 1379 en 1382 beliend waard oan Albert Avinghe.

Skimpnammen foar de ynwenners: Mooshappers, Moosstengels en Moesappels.
Swarte Wâld

It **Swarte Wâld** is in berchgebiet yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch. It is in middelberchtme mei de Feldberg as heechste punt (1493 m). De Fogezen en it Swarte Wâld, skieden troch de Rynfallei, hawwe geologysk in protte mien.

## Toerisme
De stêd Freiburg yn it súdlike part fan it Swarte Wâld hat in histoarysk sintrum. Eastlik dêrfan leit de Titisee, in berchmar op 845 meter boppe seenivo. Yn de omkriten fan de Titisee binne in protte wintersportfasiliteiten. De Feldberg mei 1493 meter is it heechste punt fan it Swarte Wâld en winterdeis in bekend skyplak. De Triberger wetterfal, sa’n 40 km noardlik fan de Titisee, is de grutste wetterfal fan Dútslân (falhichte 163 m).

Yn it noarden fan it Swarte Wâld leit de Schwarzwaldhochstrasse. In dyk op 800-1000 meter hichte mei sicht op de Rynfallei. Der binne ferskillende skyliften foar alpine-skyen en skyskânsen. Noardlik fan de Schwarzwaldhochstrasse leit it Naturpark Schwarzwald Nord/Mitte. De stêd Baden-Baden is in ferneamd kuersintrum mei ferskillende swimbaden/termaalbaden. De stêd is ek bekend as sintrum foar keunst en kultuer, mei it Festspielhaus Baden-Baden as it grutste teater fan Dútslân. It kasino draacht ek tige by oan de bekendheid fan de stêd.

## Topografy
### Plakken
* Freiburg
* Schramberg
* Sasbachwalden
* Elzach-Oberprechtal
* Donaueschingen
* Triberg
* St. Peter

### Marren
* Titisee
* Glaswaldsee
* Mummelsee
* Kirnbergsee
* Feldsee
* Schluchsee
* Hotzenwald

### Heechste toppen
* Feldberch (1493 m)
* Herzogenhorn (1415 m)
* Belchen (1414 m)
* Schauinsland (1284 m)
* Kandel (1243 m)
* Hornisgrinde (1164 m)
Mirjam Sterk

**Willemina Roziena Catharina (Mirjam) Sterk** (Zeist, 23 maaie 1973) is in Nederlânske politika. Sy is sûnt 2002 lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal foar  it Kristen Demokratysk Appèl (CDA). Neist  Kamerlid is Sterk ek predikante yn de *Nederlânsk Herfoarme Tsjerke* (no PKN).

## Libbensrin
Sterk studearre teology oan de Ryksuniversiteit Utert en de tsjerklike oplieding oan de Universiteit fan Amsterdam. Nei har stúdzje waard Sterk dosint godstsjinst en wurke hja in skoft by de IKON. Yn 2000 waard sy bestjoersassistint fan de Rotterdamske wethâlder Jacques van der Tak.

Yn 2002 waard Sterk keazen as Twadde Keamerlid. Yn de CDA-fraksje is Sterk wurdfierder Yntegraasje en Ymmigraasje/Asyl Nasjonaliteitswetjouwing en Earerelatearre geweld.

Foar de ferkiezingen fan 2002 waard Mirjam Sterk troch goed 500.000 minsken op de ynternetside Politiek-digitaal.nl keazen as it meast oantreklike kandidaat-keamerlid.

Sterk besleat om net mei te dwaan oan de Twadde Keamerferkiezingen fan 2012. Doe't se op 19 septimber 2012 de Twadde Keamer ferliet waard se beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. 

Mirjam Sterk waard yn april 2013 de nije 'ambassadeur jeugdwurkleazens'. Yn dy funksje spilet se in bemideljende rol by it weromkrigen fan wurkleazens ûnder de jongerein, dy't troch de ekonomyske krisis, sûnt 2008, oprûn wie oant 15 persint. Dy funksje is se foar twa jier oangien.

Yn novimber en desimber 2013 presintearre Sterk it telefyzjeprogramma yn seis dielen 'Jij bent Sterk' (EO/IKON). Yn dat programma brocht se minsken foar it fuotljocht fan wa't de minskerjochten skeind wurde en kaam se yn aksje foar harren.

## Persoanlik
Mirjam Sterk is troud en hat in soan en in dochter. Sy is lid fan de Protestantske Tsjerke yn Nederlân (PKN).

## Keppeling om utens
*Mirjam Sterk, Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal
Baflo

**Baflo** (Grinslânsk: *Bavvelt*) is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. Oant 1990 wie Baflo it haadplak fan de gemeente Baflo. It doarp hat mei it dûbeldoarp Rasquert goed 1800 ynwenners.

It wapen fan Baflo is ôflaat fan it wapen fan Rudolf Agricola, de bekende humanist dy't yn Baflo berne is. It doarp is boud op en om de wier dy't om likernôch 600 foar Kristus oanlein is. Op de wier fan Baflo stiet de romaanske St. Laurentiustsjerke út de 12e iuw. De tsjerke hat in frijsteande toer út de 13e iuw. By it doarp leit in stasjon oan it spoar Grins - Roodeschool.

## Trivia
* Baflo is it startplak fan de Noarder Omreizen, ek wol de "Groningse Elfstedentocht" neamd. It doarp leit dan ek oan de Rasquerdermaar en it *Kanaal Baflo-Mensingeweer*. Fan de *Bafloërmaar*, eartiids de ferbining mei Winsum, is net mear as in brede sleat oer.
* Baflo hat de âldste jeugdsoos fan Noard-Nederlân: Jeugdsoas Eagle.
* De Stifting Histoaryske Rûnte yn Baflo hat in DVD útjûn mei âlde bylden fan it doarp út 1968 en 1950.
* Baflo is it dekôr fan in part fan Maarten 't Harts roman *Verlovingstijd*.

## Berne yn Baflo
*Rudolf Agricola (1443 (of 1444) - 1485), humanist
*Gezina van der Molen (1892 - 1972), juriste en fersetsstriidster.
*Lourens de Vries (1965), Heechlearaar Bibeloersetten / Heechlearaar Algemiene Taalwittenskip.

## Eardere gemeente
De gemeente Baflo hat bestien fan 1811 oant 1990. Neist Baflo bestie de gemeente út de neikommende doarpen, buorskippen en bûtenbuorren: Abbeweer, De Dingen, Den Andel, Hammeland, Hiddingezijl, Lutje Marne, Lutje Saaksum, Raskwert, Saaxumhuizen en Tinallinge. 

Ofbyld:Baflo - standbeeld Rudolf Agricola.jpg|thumb|Stânbyld fan Rudolf Agricola (1982)
Ofbyld:Rafio_kombord.jpg|thumb|right|Ein beboude kom Baflo
Ofbyld:Station Baflo (2015).jpg|Stasjon Baflo


## Literatuur
* Dijkstra, B. & J.F. Oldenhuis (1986), *Tijdelijk volk rond het eeuwige Woord : 150 jaar Gereformeerde Kerk Baflo*. Grins: Noorderbroek. 120 s.
* Heijs, H.A., K. Oosterhof, A. Tillema-van Dijk & J.F. Oldenhuis (1990), *Met wijsheid en geduld : 100 jaar chr. onderwijs in Baflo*. Scheemda: Meinders. 112 s.
* Klont, A. (2002), *Overwinning van oude denkpatronen? : het ontstaan van de afscheiding in Adorp en Baflo*. Beetstersweach: A. Klont. Doktoraalskripsje Ryksuniversiteit Grins. 77 s.
* Koopstra, C.G. & K.L.B. Bosma (2002), *Archeologisch onderzoek op de wierde van Baflo, provincie Groningen*. Groningen: Archaeological Research & Consultancy. 79 p.
* Thedinga, H.B. (1989), *Baflo, van verleden tot heden*. Baflo: Gemeente Baflo. 20 s.
* Thedinga, H.B. (1991), *Baflo in oude ansichten*. Zaltbommel: Europeeske Bibliotheek. 76 s.
Rudolf Agricola

**Rudolf Agricola** (ek: Rodolphus Agricola Phrisius, eigentlik **Roelof Huesman** (mei staveringsfariaasjes) (Baflo, 17 febrewaris 1444 (of 23 augustus 1443) — Heidelberch (Dútslân), 27 oktober 1485), wie ien fan de wichtichste ier-humanistyske gelearden fan de noardlike Lege Lannen (noch foar Erasmus).

Agricola is ferneamd wurden troch syn linige Latyn en wie ien fan de earsten benoarden de Alpen dy't it Gryksk behearske. Agricola waard let yn syn libben ek in kenner fan it Hebriuwsk, wie in ûnderwiisman, muzikus, bouwer fan in tsjerkeoargel, in dichter, diplomaat en in sportman (ûnder oaren bokser!). Tsjintwurdich is er meast bekend as de skriuwer fan *De inventione dialectica*, as heit fan it Noard-Jeropeeske humanisme en as fûl tsjinstanner fan it Scholastisisme yn de lette 15e iuw.

## Bynamme
Agricola waard doetiids *Frisii soli spes decusque* (Frysk: 'hoop en sieraad fan de Fryske boaiem') neamd.

## Tekstútjeften
* Rodolphus Agricola, *De inventione dialectica. Lucubrationes*, (faksimilee fan de edysje Keulen: Gymnich, 1539) Nieuwkoop: De Graaf, 1967. 
* Rudolf Agricola, *De inventione dialectica libri tres / Drei Bücher über die Inventio dialectica*, Kritisch herausgegeben von Lothar Mundt, Tübingen: Niemeyer, 1992.
* Rodolphe Agricola, *Ecrits sur la dialectique et l'humanisme*. Choix de textes, introduction, édition, traduction et notes par Marc van der Poel, Parys: Champion, 1997. 
* Rudolph Agricola, *Letters*, ed. and transl. Adrie van der Laan, Fokke Akkerman, Assen: Van Gorcum, 2002.

## Literatuer
* G.C. Huisman, *Rudolph Agricola. A Bibliography of Printed Works and Translations*, Nieuwkoop: De Graaf, 1985.
* G. Ihm, *Der Humanist Rudolph Agricola, sein Leben und seine Schriften*, Paderborn, 1893. 
* H.E.J.M. van der Velden, *Rodolphus Agricola (Roelof Huusman). Een nederlandsch humanist der vijftiende eeuw*, Leien: Sijthoff, 1911.
* F. Akkerman, A.J. Vanderjagt, (ed.), *Rodolphus Agricola Phrisius (1444-1485). Proceedings of the International Conference at the University of Groningen 28-30 October 1985*, Leien: E.J. Brill, 1988.
* Marc van der Poel, *Over dialectica en humanisme: Rudolf Agricola*, Baarn: Ambo, 1991
* F. Akkerman, G.C. Huisman, A.J. Vanderjagt, (ed.), *Wessel Gansfort (1419-1489) and Northern Humanism*, Leien: E.J. Brill, 1993.
* P. Mack, *Renaissance Argument. Valla and Agricola in the Traditions of Rhetoric and Dialectic*, Leien: E.J. Brill, 1993.
* W. Kühlmann, (ed.), *Rudolf Agricola: 1444 – 1485, Protagonist des nordeuropäischen Humanismus, zum 550. Geburtstag*, Bern 1994.
* F. Akkerman, A.J. Vanderjagt, A.H. van der Laan, (ed.), *Northern Humanism in European Context, 1469-1625. From the 'Adwert Academy' to Ubbo Emmius*, Leien: E.J. Brill, 1999.
Hidde Maas

**Jan Hidde Maas** (Groenekan, 29 july 1944) is in Nederlânsk akteur.

Maas makke syn telefyzjedebút yn *[[De Arme Dieven]]* (1966). Op it wite doek spile hy yn films as *[[Moord in extase]]* (1984), *[[Wildschut]]* (1985), *[[Amsterdamned]]* (1988) en *[[The Delivery]]* (1999). Yn de jierren '80 hie hy in haadrol yn de searje *[[Spijkerhoek]]*, wêryn Maas Gerard Verlinden spile. Yn 2003 en 2004 spile hy de rol fan Arthur van Walsum yn de soap *[[ONM|Onderweg naar morgen]]*. Yn 2005 spile hy Klompsma yn de Kameleon 2 en yn 2006 wie hy 'Chef' Stans H. Snipper yn de rige *[[De Club van Sinterklaas]]*. In fergelykbere rol hie hy yn febrewaris 2007 yn de film Ernst, Bobbie en de geslepen Onix.

## Filmografy
**[[De arme dieven]]* (Telefyzjefilm, 1966) - Rekrút Teddy
**[[Kaas (televisiefilm)|Kaas]]* (Telefyzjefilm, 1968) - Bartherotten
**[[Amsterdam 700]]* (Mini-rige, 1975) - Gielis Persijn
**[[Sil de Strandjutter]]* (Mini-rige, 1976) - Jelle Droeviger
**[[Voorbij, voorbij]]* (Telefyzjefilm, 1979) - Arie
**[[Laat de dokter maar schuiven]]* (1980) - Taksysjauffeur
**[[Nestwarmte]]* (Telefyzjefilm, 1981) - Rol ûnbekend
**[[Briefgeheim (telefyzje)|Briefgeheim]]* Telefyzjerige - De vader van Eva van Zuijlen(1983)
**[[Moord in extase]]* (1984) - Beweitser
**[[Wildschut]]* (1985) - Jim
**[[Kanaal 13]]* Telefyzjesearje - Platenbaas (1982-1985)
**[[Auf Achse]]* Telefyzjesearje - Jan Lammers (Oflevering *Thai-Teak*, 1986)
**[[De ratelrat]]* (1987) - Luitenant Sudema
**[[Amsterdamned]]* (1988) - Martin Ruysdael
**[[Force majeure]]* (1989) - De abbekaat
**[[Medisch Centrum West]]* (1989) - Koos Schapers / Adriaan Schapers
**[[La Donna è mobile]]* (1990) - Rol ûnbekend
**[[12 steden, 13 ongelukken]]* Telefyzjerige - Levien (Ofl., *Bruinisse*, 1993)
* Spijkerhoek (1989-1993) - Gerard Verlinden (1989-1993)
**[[De Gouden Swipe (film)|De Gouden Swipe]]* (Telefyzjefilm, 1995) - as dokter Fryhof
**[[Coverstory]]* Telefyzjerige - Boer Dijkstra (Episoade 2.8, 1995)
**[[The Way to Dusty Death]]* (Telefyzjefilm, 1995) - Tom Hagen
**[[Night Watch]]* (Telefyzjefilm, 1995) - Miles Van Dehn
**[[Tasten in het duister]]* (Telefyzjefilm, 1996) - Peter Olaf
**[[The Little Riders]]* (Telefyzjefilm, 1996) - Dr. Van Renesse
**[[No More Control]]* (1996) - Rol ûnbekend
**[[The Delivery]]* (1999) - Gerard
**[[De Fûke (film)|De Fûke]]* (2000) - Boargemaster
**[[Il prezzo]]* (2000) - Edgar
**[[Baantjer (televisieserie)|Baantjer]]* Telefyzjerige - Det. Tuinstra (Ofl., *De Cock en de zaak Vledder*, 2000)
**[[Westenwind]]* Televisieserie - Rudi Groeneveld (Oflevering ûnbekend, 2000)
**[[ONM|Onderweg naar morgen]]* Telefyzjerige - Arthur van Walsum (Ofl. ûnbekend, 2003-2004)
**[[Kameleon 2]]* (2005) - Klompsma
**[[De Club van Sinterklaas#2006: De Club van Sinterklaas, Paniek in de Confettifabriek|De Club van Sinterklaas]]* (2006) - Stans H. Snipper
**[[Ernst, Bobbie en de geslepen Onix]]* (2007) - as Menear Onix
* *Overspel* (VARA, 2011) - Louis Karelse (ôfl. 1+2)

## Keppeling om utens
* Hidde Maas yn de Internet Movie Database
Annen

**Annen** is in esdoarp yn de gemeente Aa en Hunze, oant 1998 haadplak fan de gemeente Anloo, mei gemeentehûs; 3354 ynwenners (2000), 1424 wenningen (2000) en hat de grutste brink fan Drinte; noardwestlik fan it doarp leit in - skeind - hunebêd (D9). Tusken it doarp en de Hunze lizze de Annergrienlannen mei in wetterwingebiet (kearn fan in grutte pingoruïne) en pompstasjon. Yn de 14e iuw waard de namme skreaun as Anne(n) (1309) en oant Annen (1382). Twa mooglike betsjuttings: 
* it elemint hiem (-en)
* de persoansnamme Anne of Anno yn in ferburgen foarm. Annen is yn de 20e iuw feroare fan in typysk esdoarp yn in forinzeplak. Troch de oanlis fan de autowei N34 waard de Noordesch nei 1970 folboud, û.o. foar forinzen op Grins, Assen, Emmen, Veendam en Stadskanaal. Troch ruilverkavelingen binne de oarspronklike lytse persielen ferdwûn. It besjen wurdich is it tolhúske (19e iuw; restaurearre) mei twa linebeammen. Skimpnammen foar de ynwenners: Oelen, Mooshappers en Moosstengels.
## Bekende ynwenners
* Ben Snijders, keunstskilder
* B.J. Hegen (Assen, 1942), bluesgitarist, sjonger, tekstdichter, skilder en cartoonist
* William Matthijssen (Slochteren, 22 desimber 1976), is in Nederlânske gersbaan-sydspankoereur
Incrementum

It **incrementum** wie in dependânse fan it Baarnsk Lyseum dat spesjaal foar de prinsessen Beatrix en Irene opsetten is. It hie in lytsskalige opset, sadat de ûntwikkeling fan de prinsessen yn reedlike mjitte binnenshûs bleau.

Incrementum is in term út de retorika om dingen te beneidrukken troch in fergeliking te meitsjen, bygelyks op te somjen yn oprinnende graad fan gewicht.
Kuzemerbalk

**Kuzemerbalk** is in buorskip yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. It leit krekt besuden Sebaldebuorren.

De namme ferwiist oan de iene kant nei it kleaster fan Kuzemer, en oan de oare kant nei in *balk* (in smelle brêge) oer it wetter. Dêr't no it Wolddjip rint, streamde eartiids in smeller wetterke. Oer dat wetter lei in houten balke, in smelle loopbrêge. Fia dy balke koenen de kleasterlingen nei De Jouwer, dêr't it kleaster lannerijen hie.

De âlde *balk* bestiet net mear. Nei alle gedachten lei dy krekt benoarden de hjoeddeiske fuotbrêge oer it Wolddjip.


Ofbyld:Kuzemerbalk - westelijk deel.jpg|*Part fan de buorskip bewesten "de balk"'
Ofbyld:Kuzemerbalk - oostelijk deel.jpg|*Fuotgongersbrêge*
Ofbyld:Wolddiep gezien vanaf Kuzemerbalk.jpg|*Wolddjip (nei it noarden sjoen)''
Tuberkuloazemuseum Beatrixoord

**Tuberkuloazemuseum Beatrixoord** yn Appelskea wie in museum dat in byld fan it sanatoarium foar tuberkuloaze dat fan 1922-1963 yn de bosken fan Appelskea stie, probearre te jaan. 

It eardere röntgenhûs (ryksmonumint) op it sanatoariumterrein, in ûntwerp fan arsjitekt Melle Oenes Meek (1888-1962), is sûnt 2002 ynrjochte as museum. Dêr is in permaninte tentoanstelling te sjen oer de mear as 100-jierrige skiednis fan de tuberkuloazebestriding yn it Noarden. Yn it museum draait in fideo oer siik-wêze en wurkje yn it sanatoarium yn de sechtiger jierren. Ald-pasjinten en eartiidske meiwurkers ferhelje dêr oer harren sanatoariumherinneringen. 

In protte âld-pasjinten hawwe de ôfrûne jierren it paad nei it museum fûn. Faak wienen sy beselskippe fan harren bern of fan pake- en beppesizzers. De ferhaaltsjes yn it gasteboek litte sjen dat de útwurking fan tuberkuloaze op de pasjinten, mar ek op harren húshâlding, grut wie. Neist alle fertriet - en miskyn wol dêrtroch - wie de ienichheid ûnder pasjinten en personiel tige grut. Der waard gûld, feeste, lake en der ûntstienen freonskippen dy't lang bestean  bleaun binne. 

Op it terrein is tsjintwurdich OlmenEs fêstige, in wen- en wurkmienskip foar minsken mei in ferstanlike beheining. In oantal bewenners is op wurkdagen gasthear of gastfrou yn it museum. In groep frijwilligers út Appelskea en Aalden behearde om bar it museum op de sneonen dat it museum iepene wie en yn de skoalfakânsjes yn de simmer. De frijwilligers hiene sels yn it sanatoarium wurke of wienen op oare manieren belutsen by it sanatoarium. It museum sleat ein 2017 de doarren.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Nicole Kidman

**Nicole Mary Kidman** (Honolulu (Hawaï), 20 juny 1967) is in Australysk aktrise.

## Biografy
Kidman wenne yn de VS oant har fjirde jier, doe ferhuze hja mei har âlden nei Austraalje. Doe't hja trije wie, begûn hja mei balletles. Mei 14 jier sette har karriêre útein mei in rol yn de krystfilm *Bush Christmas*.

Op de set fan Days of Thunder, har earste Amerikaanske film, krige sy in ferhâlding mei Tom Cruise. De twa trouden op 25 desimber 1990. Neidat hja op 8 augustus 2001 wer skieden, krige Kidman in relaasje mei Lenny Kravitz. Har tsjintwurdige leafde is countryzanger Keith Urban mei wa't sy yn juny 2006 troude.

Yn it skoft dat sy mei Cruise troud wie namen sy twa bern oan: Isabella en Connor. De skieding fan 2001 soe te krijen hân hawwe mei skeel oer it grutbringen fan de bern; Kidman woe harren katolyk hawwe en woe net dat hja ûnder de ynfloed fan de Scientologytsjerke kamen, dêr't Cruise by is.

Nicole Kidman en har man Keith Urban krigen op 7 july 2008 in dochter, Sunday Rose Kidman Urban. It famke seach it ljocht yn Nashville, Tennessee.

Kidman wûn in Oscar foar bêste frouljushaadrol yn de ferfilming fan Michael Cunninghams roman *The Hours* yn 2003. Kidman har fermogen wurdt rûsd op hast 100 miljoen euro. Yn 2006 wie sy de bêst betelle akrise yn de wrâld.

Fierders hat Kidman, tige djoer betelle, reklamewurk dien, ûnder oaren foar Chanel en is hja yn Austraalje ambasatrise foar UNICEF.

## Filmografy

## Keppelings om utens
* Nicole's Magic {nkidman.com}
* Nicole Kidman's woldiedichheidswurk
Anne Koopmans

**Anne Koopmans** (Hallum, 30 oktober 1933 - Drachten, 28 novimber 2004) wie in Frysk skriuwer en learaar.

## Libben
Syn heit wie bakker. Nei de MULO gyng er nei de Rykskweekskoalle yn Ljouwert, hy krige dêr les fan minsken dy’t letter namme meitsje soene as Frysk dichter of cartoonist lykas Jan J. Bijlsma, Reinder Rienk van der Leest en Cor Hoekstra (Cork). Earst stie er twa jier oan in skoalle yn it Twentske Rijssen. Echt goed foldie it him dêr net, nei twa jier wie er werom yn Fryslân en kaam er ek werom yn de skoallebanken; op syn 24ste folge er noch de lêste twa klassen fan de HBS oan it Saailân yn Ljouwert. Dêrnei waard er learaar Frânsk, wiskunde en tekenjen oan de mafû op De Gordyk. In pear jier letter krige er in beneaming yn it Gelderske Brummen, mar wist al ridlik gau dat syn takomst yn Fryslân lei. Sûnt 1965 fertsjinne er as learaar de kost yn Drachten. Om’t it mei syn sûnens net goed gie, moast Koopmans yn 1988 syn baan yn it ûnderwiis opjaan.
 
Yn 1987 joech Anne Koopmans him op foar in skriuwkursus by it FLMD (Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum). Oant dan ta hie er kwalik wat skreaun, mar hy blykte talint te hawwen en op oanrieden fan syn dosint Bouke Oldenhof stjoerde er in ferhaal yn foar de Rely Jorritsma-priisfraach. Yn 1992 krige er in Rely Jorritsmapriis foar it ferhaal *Sipke syn lêste reis* en yn 1993 wûn er deselde priis foar syn fers *Dimpte haven* en waard syn ferhaal ‘Apparaten’ datselde jier bekroand mei in priis yn de dialektewedstriid fan de Nederlandse dialektendag yn ’s Hertogenbosch. 

Hy debutearre mei it ferhaal ‘Gesellich’ yn moanneblêd De Strikel yn 1992. De Strikel pleatste, oant it blêd ophold te bestean begjin 1996, sawat alle moannen in ferhaal fan syn hân. Dêrnjonken ferskynden ferhalen fan him yn Hjir, Frysk & Frij en De Holder. Yn 1995 waard in seleksje fan syn ferhalen bondele, se kamen yn boekfoarm út ûnder de titel *Fryslân boppe*. De bondel wie in grut súkses, yn 2005 kaam de 4e printinge op de merk.
It titelferhaal Fryslân boppe is tagelyk ek it langste, de lingte fan de ferhalen fariearret tusken de 5 en de 25 siden. De ûndertitel, *Humoristyske ferhalen* giet net op foar elk ferhaal, guon binne absurdistysk en oaren hawwe in tryste ûndertoan. 
Anne Koopmans hat nei it útkommen fan syn boek noch inkelde ferhalen publisearre yn ûnder oaren de beide *Strikelboeken* dy’t ferskynden neidat it blêd net mear útkaam. Fan skriuwen kaam net folle mear, wol wie er noch aktyf as skilder en muzikant, hy hat jierren fioele en akkordeon spile yn de dixielandband ‘De Jasbeskermers’. 

## Bibliografy
;Ferhalebondel:
* *Fryslân boppe* (2e pr. 1995, 3e pr. 1996, 4e pr. 2005)

;Prizen:
* 1992 : Rely Jorritsmapriis (ferhaal: *Sipke syn lêste reis*)
* 1993 : Rely Jorritsma-priis (fers: *Dimpte haven*)
* 1993 : Bekroand ferhaal: *Apparaten*, yn de dialektewedstriid fan de Nederlandse Dialectendag yn ’s Hertogenbosch
Henk de Haan

**Henk de Haan**, (Hoarnstersweach, 23 maaie 1940 - De Gordyk, 17 desimber 2011) wie in Frysk skriuwer en ûnderwizer.

## Biografy
Neidat er yn de VUT gie begûn er te skriuwen. As boeresoan út Hoarnstersweach gie er nei de HBS op It Hearrenfean. Hy wurke yn Stuifzand (by Hoogeveen) en yn Emmen yn it fuortset ûnderwiis. Letter waard er skoalhaad fan de Kanskoalle yn Jobbegea en dêrnei ûnderwiisbegelieder by GCO-Fryslân. Hy wenne yn Jobbegea en hie doe in kantoarke yn Easterwâlde en wurke benammen yn de Stellingwerven.

De Haan skreau in boekje oer de streekskiednis. It finen fan in stoofke oan de Boeksreed by It Hearrenfean foarme de ynspiraasje fan de speurdersroman *De nacht van de stroffelstiennen* (2002). It spilet yn syn eigen wenomjouwing: De Kompenije (Jobbegea-Tredde Slûs). 
Syn ynteresse foar skiednis wie oanlieding ta it skriuwen fan boeken dy't yn de 19e iuw spilen; syn twadde, *Marije, Oorlog en liefde in de Spaanse tijd* (2003), giet werom nei de Tachtichjierrige oarloch. De haadpersoanen binne 'lytse' minsken dy't har rêde moatte yn ûnrêstige tiden. 
Syn earste beide boeken hawwe in detective-struktuer, der moat in riedsel oplost wurde. 
Yn syn tredde roman *It skaad fan de draak* (2004) besiket haadpersoan Pao syn echte heit en mem kennen te learen. 
Yn 2006 ferskynde syn fjirde roman *De Lapkepoep*. Hjirfoar ferdjippe De Haan him yn de 'lapkepoepen', omreizgjende keaplju út de 19e iuw dy't út de omkriten fan it noardwest-Dútske Mettingen nei Fryslân kamen mei lapkeguod. 
*Alde leafde* (2008) spilet yn de Hoarnstersweagemer Mieden yn de Twadde Wrâldoarloch famylje Kooiker dêr't it joadske famke Floorke út De Gordyk ûnderdûkt is. Sy is letterlik de fleuryn 'e hûs: flink, aardich en humoristysk. Nei de oarloch wurdt Floorke gewaar dat se net werom kin nei har alde hûs. En op de pleats fan de Kooikers fynt in drama plak dat de hiele húshâlding útinoar skuort. [boarne nedich] 

Yn 2009 hat Ytsje Hettinga it boek *De nacht fan de stroffelstiennen* bewurke ta in iepenloftspul yn Donkerbroek.

Nei in goed healjier fan swakke sûnens, ferstoar Henk de Haan op 17 desimber 2011 op 'e Gordyk.

## Bibliografy
;Romans:
* *De nacht fan de stroffelstiennen* (2002)
* *Marije : oarloch en leafde yn ’e Spaanske tiid* (2003)
* *It skaad fan de draak* (2004)
* *De Lapkepoep* (2006)
* *Alde leafde* (Oude liefde, 2008) 
* Ferhaal 'It reade fytske' yn boekewikegeskink *Feestlift* (2009)
;Skiednis:
* *De pastorievenen van Hoornsterzwaag*
* *De moord in de hoorn, vingerafdrukken van de geschiedenis van Jubbega-Schurega en Hoornsterzwaag* (1984)
;Poëzij:
* *Sonnet op de leafde* (2004)
Durk Embderveld

**Durk Embderveld**, ek wol **Dirk Embdervelt**, (Ljouwert 2 febrewaris 1722 – dêre, 1788) wie in stien- en byldhouwer yn Ljouwert.

Hy waard beneamd as lânskipsstienhouwer yn 1763.

Snijwurk fan him is te finen oan de preekstuollen te Ternaard (1768), Hallum (1773) , Idaerd (1774)  en it oargelfront yn Stiens (1777) . It Stedhûs fan Frjentsjer hat stien- en byldhouwurk (1762) fan him en de wapenstien (1783) oan de herfoarme tsjerke fan Warten is ek fan Embderveld.
Goffe Elzenga

**Goffe Elzenga** (Blije, 22 oktober 1856 - Kampen, 24 augustus 1918) wie in teolooch.

Elzenga wie in foaroansteand predikant yn de Kristlik Grifformearde Tsjerke (fan 1869), yn Stiens (1880-84), Snits (1884-91) en Kampen.

Hy hat in soad artikels skreaun.
Simon Elzinga

**Simon Elzinga** (Ealsum, 3 april 1882 - 10 oktober 1968) wie in pedagooch.

Elzinga wie ûnderwizer, MO-boekhâlden. Promovearre yn Rotterdam en waard rektor yn 1920 fan de Akademy fan fuortset ekonomysk ûnderwiis yn Haarlim. Hy stribbe nei hannelsûnderwiis as diel fan it algemien foarmjend middelber ûnderwiis en foarme dêrom dy skoalle tusken 1923 en 1925 mei om ta in 5-jierrige HBS-A.

Hy skreau ûnder oaren *De grondslagen der maatschappijschool* (1945).
Anne Abrahami

**Anne Abrahami** (Grou, 26 july 1696 - Kollum, 1 febrewaris 1787) wie in predikant.

Anne wie in soan fan Frederik Abrahami en Rinske Wigersma. Hy studearre teology yn Frjentsjer, waard yn 1717 proponint en 16 july 1719 as predikant befestige te Tsjalbert en Terbant. 

Op 23 augustus 1724, waard er beroppen te Kollum, dêr't er 24 septimber syn yntree die. Hy tsjinne de Herfoarme gemeente fan Kollum 63 jier. Hy waard 15 febrewaris 1787 yn Kollum begroeven.

## Keppeling om utens
* Skiednis St. Maartenstsjerke Kollum
Ep van Hijum

**Ebele van Hijum**, (Ikkerwâld, 29 augustus 1951), is in Frysk skriuwer, skoaldirekteur en libellekenner út Warns. Algemien direkteur fan *Nije Gaast* , in kombinaasje fan 15 basisskoallen yn Súdwest-Fryslân.

## Wurk
* *Fan bleate sokken en kaugomkoppen* (berneboek KFFB 379, 1994)
* *In brêge fan rommel* (Lêsboekjes foar begjinnende lêzers, Afûk 2002) 
* *Libellenammen yn Fryslân* (mei E.P. de Boer, Fryske Akademy/De Hynstebiter Botkerige 28, 2007 )
Ottema-Kingma Stichting

De **Ottema-Kingma Stchting** waard oprjochte nei it ferstjerren fan notaris Nanne Ottema yn 1955 en hat as doelstelling "It befoarderjen fan keunst- en kultuerhistoarje yn Fryslân". De OKS hat mear as 30.000 objekten yn har besit, dy't oan withoefolle musea en erfgoedynstellings yn Fryslân yn brûklien jûn binne, wêrûnder It Prinsessehof en it Frysk Museum yn Ljouwert

De Ottema-Kingma Stichting bemachtiget ûndermear objekten en samlingen dy't fan belang binne foar de iepenbiere kolleksjes yn Fryslân. De fersiken yn dit ramt by de OKS binnen komme wurde troch it bestjoer sekuer hifke, wêrby't de ûnderbouwing fan in oanfraach toetst wurdt oan de doelstelling fan de betreffende ynstelling en it plak dat it objekt binnen de al oanwêzige kolleksje ferfulle kin. Oanfragen dy 't de strekking hawwe fan  mear fan itselde' wurde as regel net honorearre. Likemin wurde foarwerpen oankocht dy't nei de opfetting fan it bestjoer te fier ôflizze fan de oare kolleksje fan de ynstelling of dy't net genôch kwaliteit hawwe. Ek keapet de Ottema-Kingma Stichting wol har oanbeane foarwerpen, sûnder dy a priori foar in bepaalde ynstelling bestimd te hawwen. Pas letter wurdt besjoen yn hokker kolleksje sa'n foarwerp dan it bêste passe soe.

Dêrneist stipet de Stichting wittenskiplik ûndersyk en ûndersteunt it relevante publikaasjes. Alle fersiken op wittenskiplik mêd en de útjefte fan publikaasjes dy 't by de stichting binnenkomme wurde hifke oan de doelstelling fan de stichting. Fierders wurdt sjoen nei it effekt op lange termyn en hoefier't tredden reewillich binne om yn it oangeande projekt diel te nimmen.

Ek it ûntsluten fan kolleksjes yn Fryslân foar in breed publyk, yn boekfoarm of digitaal op ynternet rekkent de OKS ta har taak.
Wetterskip De Eanjumer- en Ljussenserpolder

**Wetterskip de Eanjumer- en Ljussenserpolder**, wie in seewarrend wetterskip yn East-Dongeradiel fan 1774-1961. De polder waard yn 1592 bedike en foarme in saneamde Kontribúsje.

De polder slút mei earmdiken oan op de efterlizzende Ald Dyk. Yn 1882 waard de dyk ferhege. It oerflak binnen de dyk is sa’n 374 ha., bûtendyks lei nochris sa’n 340 ha. dat no yn it Lauwersmargebiet leit. It bûtendyks lân wie mienskiplik besit mei de Kontribúsje Seediken fan East-Dongeradiel. 

It bûtendyks lân waard beskerme troch in yn 1950-51 oanleine simmerdyk fan 3.5m heech en in lingte fan 5.7 km. It dykje waard beskerme fan in laach bituminearre sân. Neist de diken fersoarge de Eanjumer- en Ljussenserpolder ek de natuerlike ôfwettering op de Waadsee en de wei nei De Bandt. De bûtendykske lânoanwinning gie troch oant yn de jierren 1960.
It deistich bestjoer foarme it dykbestjoer en bestie út ien dykgraaf en twa dykdeputearren, waard beneamd troch de Kroan en foardroegen troch de stimhawwenden. Stimhawwend wienen alle persoanen, maatskippijen en 'sedelike lichems' dy’t grûn yn de polder besieten (*yngelannen*), yn erfpacht hiene of dêr it fruchtgebrûk fan hienen. Mearfâldich stimrjocht. De begrutting, rekkeningen en oare wichtige hannelingen moasten troch Deputearre Steaten goedkard wurde. It polderreglemint fan 1882 waard mear as ien kear wizige.

Sûnt de Grûnwet fan 1848 waarden de  kontribúsjes ta reglemintearre wetterskippen makke, mar earst yn 1892 waard der in algemien reglemint foar wetterskippen fêststeld. Yn 1961 giene de sân dykorganisaasjes yn Eastergoa op yn wetterskip Eastergo’s Sédiken en yn 1981 waarden hast alle wetterskippen yn Fryslân ferienige yn Wetterskip Fryslân.
Seerp Anema

**Seerp Anema** (Minnertsgea, 31 oktober 1875 - Zeist, 7 maart 1961) wie in Nederlânsk skriuwer en dichter fan Frysk komôf.

Yn Anema syn wurk komt it konflikt tusken syn kalvinistyske leauwen en syn foarkar foar de estetyske prinsipes fan de Tachtigers ta utering.

## Wurk
* *Poëzie* (1903)
* *Mr. Willem Bilderdijk* (1906) - Willem Bilderdijk
* *In 's levens opgang* (1907, oantinkens oan syn jeugd)
* *Van Hollands kusten* (1907)
* *Een vergeten dichteres uit de 18e eeuw* (1921)
* *Jeroesjaleem verloren*. Diel 1: *De Aetiopische*. Diel 2: *De Aulische* (1923-1953)
* *Moderne kunst en ontaarding* (1926)
* *Wat verzen en proza* (1926)
* *Calvinistische en impressionistische aesthetiek* (1935)
* *Eerherstel voor Schaepmans Aya Sofia* (1936)
* *De Egyptische* (1938)

## Keppelings om utens
* Universiteit fan Amsterdam, Duinen
* Universiteit fan Amsterdam, Moed
* Portret fan Anema by Tresoar
Annerveenschekanaal

It **Annerfeanskekanaal** en de lykneamde feankoloanje lizze yn de gemeente Aa en Hunze (oant 1998 Anloo). It kanaal hjit ek Grevelingskanaal, nei de grûnlizzer fan de koloanje, Lambertus Grevijlink. Yn 1839 hie de koloanje noch de namme Annerfeanske Kompanije. 

It 4,5 km lange doarp rint fan de Molewyk (Spikerboar-Feandaam) oant Eexterfeanskekanaal. It leit tsjin de grins mei Grinslân; oan de eastkant fan it kanaal steane de huzen yn Drinte en lizze de lannen oer it generaal yn Grinslân. Tusken it plak, de Hunze en it kanaal Annerfeanske Mond leit Polder Annerfeanskekanaal. It plak ûntstie nei de start fan de ferfeanting hjirre sûnt 1771 (sjoch: Anner- en Eexterfeanen). Dy luts in soad arbeiders út de omkriten, Grinslân, Fryslân en Dútslân. Yn it doarpsbyld ferskynden winkels, in skoalle, in nôt- en in kalkmûne, in stelmakkerij en in skipstimmerwerf. Yn 1859 telde de feankoloanje 531 ynwenners. 

It kanaal en de byhearrende arsjitektuer (skutslûs, brêgen, brêgewachterhuzen) binne der noch, fierders it Grevijlinkhûs, it wenhûs fan Grevijlink, blikens in gevelstien yn 1785 boud yn mar sechtjin dagen. It hûs is nei restauraasje ferdield in meardere wenienheden foar jongelju en âlderein, in projekt fan de BOKD. 

De herfoarme wettersteatstsjerke (1835) is boud troch de lokale timmerman Kliphuis; de pastorij stiet der njonken. Yn 1860 waard de toer boud. De tsjerke is yn 1982-1983 restaurearre. It oanlizzen fan in begraafplak yn it doarp wie yn de tiid fan de bou fan de tsjerke ferbean; dizze leit dêrtroch fier bûten it doarp (oan de Molewyk rjochting Spikerboar).
Mark Rutte

**Mark Rutte** (De Haach, 14 febrewaris 1967) is in Nederlânsk politikus. Fan 14 oktober 2010 oant 2 july 2024 wie hy minister-presidint fan Nederlân en minister fan Algemiene Saken. Op  26 oktober 2017 waard syn tredde kabinet, *[[kabinet-Rutte III]]*, beëdige en op 10 jannewaris 2022 syn fjirde kabinet, *[[kabinet-Rutte IV]]*. Hy wie ek polityk lieder fan 'e Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy (VVD).

Nei in gymnasiumoplieding yn syn berteplak De Haach folge Rutte fan 1985 ôf oan 'e Universiteit fan Leien in skiednisstúdzje dy't er yn 1992 ôfmakke.  Ek wie er fan 1988 oant 1991 foarsitter fan 'e JOVD. Nei syn stúdzje wurke Rutte tsien jier by Unilever op 'e ôfdieling meiwurkerssaken en siet er inkelde jierren yn it partijbestjoer fan 'e VVD.

Yn 2002 makke Rutte de oerstap fan it bedriuwslibben nei de lânlike polityk. Hy wie steatssikretaris fan Sosjale Saken en dêrnei fan Underwiis, Kultuer en Wittenskip yn it earste en twadde kabinet-Balkenende. Tuskentroch wie er ek noch efkes Twadde Keamerlid.

By de ferkiezings yn 2017 it Rutte de VVD nei 33 sitten te lieden, in ferlies fan 8 sitten mar genôch om op 'e nij as winner de kabinetsformaasje yn te gean. Nei de ferkiezings fan 2023 waard Rutte net op 'e nij premier, hoewol't de VVD wol wer yn it regear kaam. Ynstee makke er as lieder fan 'e partij romte foar Dilan Yeşilgöz. 

Fan 1 oktober 2024 ôf is Rutte sekretaris-generaal fan de NAFO.

## Keppeling om utens
*  Drs. M. (Mark) Rutte, Parlement.com
Earmdyk

**Earmdiken** binne koarte dykfakken tusken it bejin- en einpunt fan in nije seedyk en in besteande seewarring, yn de regel steane se heaks op de âlde dyk.

Yn Fryslân binne se te finen by de Ternaarder- en Holwerterpolders en de Eanjumer - en Ljussenserpolder.
Pake

In **pake** of (argaysk) **oareheit** (útspr. mei brekking yn it earste wurdlid: [warə'hɔit] of [warə'hɛit], "ûarreheit") is in man mei in soan of dochter dy't sels bern hat, of, beskreaun fanút it eachpunt fan sokke bernsbern (of pakesizzers), de heit fan ien fan jins âlden. Dit is in foarm fan twaddegraads besibskip. It eigenskipswurd dat by 'pake' heart, is **pakich** of **pake-eftich**. De froulike wjergader fan in pake is in beppe. Tegearre foarmje pake en beppe in generaasje yn in minsklike famylje. Fanút it eachpunt fan 'e pakesizzers besjoen is de heit fan in pake de **oerpake**, en dy syn heit de **betoerpake** of **oeroerpake** (sjoch fierder de list fan beneamings foar generaasjes). It foarheaksel "bet-" yn "betoerpake" komt fan "better", "mear".

Yn in bredere betsjutting kin de beneaming 'pake' ek brûkt wurde (as ferwizing nei of as oansprektitel foar) eltse willekeurige âldman. As oansprektitel is it tige familiêr, en de toan fan 'e útspraak bepaalt dêrby oft it freonlik of húnjend bedoeld wurdt, want it kin in poppenamme wêze foar in âldere man mei wa't men befreone is en foar wa't men in protte respekt hat, mar it kin ek bedoeld wêze as mislediging wêrby't de oandacht fêstige wurdt op 'e âlderdom fan 'e man yn kwestje. Fierders is 'pakepong' in ferâldere útdrukking foar de oerheid (fanwegen belestingheffing, wêrby't jins jild dus yn 'e grutte ponge ferdwynt). Krektsa wurdt mei 'pake syn pakhús' de finzenis bedoeld.

Yn prinsipe hat eltse pakesizzer twa pakes. It kin fansels wêze dat dat net sa is om't ien fan beiden al ferstoarn is. En trochdat it sûnt de ynfiering fan it homohoulik ynboargere rekke is dat homo's en lesbiënnes gesinnen stiftsje, sil de fanselssprekkendheid fan it hawwen fan twa pakes meitiid grif feroarje. Om 'e beide pakes útinoar te hâlden, wurdt yn 'e regel troch de pakesizzer sels of op inisjatyf fan dy syn/har âlden in ekstra oantsjutting tafoege. Dêrby kin it gean om 'e foarnamme fan pake ("pake Willem" en "pake Drewes") of om 'e efternamme ("pake De Vries" en "pake Visser"). Ek kin it ûnderskie lykwols makke wurde troch net drekt foar de hân lizzende saken, lykas it wenplak ("pake Wier" en "pake Terherne"), in bysûnderheid dy't de pakesizzer oan pake opfallen is ("pake stôk" en "pake burd") of it feit dat der mar ien pake is fan wa't de frou noch libbet ("pake fan beppe"). In oare praktyske oplossing kin wêze om nei ien pake te ferwizen as "pake" en nei de oare as "opa", benammen as it dêrby om in Hollânske pake giet.

## Keppeling om utens
Warnsveld

**Warnsveld** (Nedersaksysk: *Wansveld*) is in plak yn de gemeente Sutfen yn de provinsje Gelderlân.

Warnsveld wie oant it op 1 jannewaris 2005 mei de gemeente Sutfen gearfoege waard in selsstannige gemeente. Yn de tiid fan de gearfoeging hie Warnsveld ± 9200 ynwenners. Bewesten Warnsveld leit Sutfen, besuden de Sutfenske wyk Leesten, en benoarden leit op ± 2 kilometer ôfstân Eefde.

De Martinustsjerke yn Warnsveld is nei alle gedachten al yn de 9e of de 10e iuw stifte. Warnsveld waard foar it earst neamd yn skrift yn 1121.
Geert Veenhuizen

**Geert Veenhuizen** (Stootshorn, 18 novimber 1857 - Sappemeer, 30 jannewaris 1930) wie in Nederlânsk jirpelkweker.

Veenhuizen ferliet op syn trettjinde de legere skoalle en gie oan de slach by in beamkweker yn Noardbroek. Mei in koarte ûnderbrekking fanwegen militêre tsjinst, wurke hy dêr oant syn trijentweintichste. Hy wurke dêrnei by in kweker yn Gouda en Boskoop. Hy troude yn 1882 mei Jantje van der Wijk, dochter fan in blom- en beamkweker yn Sappemeer en fêstige him wer yn it noarden. Hy modernisearre it bedriuw fan syn skoanheit en gie ek oan de slach as túnarsjitekt.

## Jirpels
Yn dy tiid makke de jirpelmoalyndustry een flinke groei troch en Veenhuizen rekke ynteressearre yn de tylt fan jirpels. Hy krige de lieding oer in proeffjild fan in pleatslike lânbouferiening yn 1889 en waard yn 1903 kultuersjef fan in sintraal proeffjild yn Sappemeer. Hy ûntwikkele in soad nije jirpelrassen, wêrûnder de *Eigenheimer* (1893), *Rode Star*, *Bravo* en *Thorbecke*. Syn poatguod waard ek eksportearre nei it bûtenlân. By syn pensjoen yn 1927 krige hy in keninklike ûnderskieding. 
Hy publisearre oer syn wurk *Het Veredelen onzer aardappelrassen* en *Het kweeken van nieuwe aardappelvarieteiten*. Veenhuizen ferstoar yn Sappemeer en waard begroeven by de Koepeltsjerke. Op syn grêf stiet in obelisk mei syn portret en de wurden 'DE GROOTE AARDAPPELKWEEKER'.

Yn Sint Jabik is in strjitte nei him ferneamd.
Doarpsdyk

In **doarpsdyk**, faak in binnendyk, wie in dyk dêr't in beskaat doarp it ûnderhâld fan op 'e noed hie. It Amelân hie bygelyks doarpsdiken.