open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lambertustsjerke (Arum)

De **Lambertustsjerke** oan de Tsjerkesingel yn Arum is it tsjerkegebou fan de PKN-gemeente Arum-Kimswert.

## Gemeente
De PKN-gemeente Arum-Kimswert ûnstie op 21 jannewaris 2018 troch in fúzje fan de herfoarme gemeente en de grifformearde gemeente fan Arum mei de herfoarme gemeente fan Kimswert. Fan dy trije gemeenten wie de grifformearde gemeente it grutst.

## Skiednis
De foargonger fan de hjoeddeiske tsjerke datearre út 1664 en wie boud op it plak fan in midsiuwske tsjerke út mooglik 1150-1200. Op 12 febrewaris 1836 sloech de bliksem yn op de toer en baarnde de tsjerke ôf. Noch yn itselde jier waard útein set mei de nijbou neffens in ûntwerp fan Thomas Romein.   

It skip fan de tsjerke mei goatyske finsters hat oan de westlike kant in oanslutende toer mei in neoklassisistyske houten opbou en in koepel as bekroaning. De tagong fan de tsjerke is yn it earste travee fan de noardlike gevel fan it skip.

Yn de jierren 2002-2008 is de tsjerke hielendal restaurearre.   

Oarspronklik wie de tsjerke wijd oan Lambertus fan Maastricht. Tsjintwurdich draach de tsjerke wer de âlde namme.

## Ynterieur
Yn de tsjerke is in grêfkelder fan de bewenners fan Camminghastate. De hearebank foar de preekstoel oer wie de bank fan de Cammingha's. Hja hiene ek in eigen tagong, mar dy is tichtmitsele. Njonken de Cammingha-bank binne der noch in pear hearebanken. Trije kroanluchters soargje foar de ferljochting fan de tsjerke.

## Oargel
By de 19e-iuwske brân gyng ek it âlde oargel ferlern. Dat oargel datearre út de jierren 1660. In diel fan de pipen fan dat ynstrumint waard noch rêden en brûkt foar it nije oargel, dat Dirk Sjoerd Ypma yn 1840 boude. It Ypma-oargel foldie lykwols net sa goed en moast al yn 1846 restaurearre wurde troch Willem Hardorff. Yn 1885 ferfong Friedrich Leichel út Lochem it troch nijbou. Dêrby soe neffens Jan Jongepier it front fan it Ypma-oargel op 'e nij brûkt wêze yn Arum mei tafoeging fan nij fykwurk en ornamintyk. It âlde Ypma-ynstrumint boude Leichel yn 1888 wer op yn de grifformearde Andreastsjerke fan Liens, dêr't it noch jimmeroan tsjinst docht. Foar it âlde oargel makke Leichel in nij front.

Sûnt 2008 is it oargel net mear te bespyljen. Op it stuit is in restauraasje fan it ynstrumint yn tarieding. De kosten dêrfan wurde begrutte op EUR 250.000.

## Keppeling om utens
* Orgelsite, ynformaasje Leichel-oargel
* Orgelsite: ynformaasje âlde oargel Dirk Sjoerd Ypma
Grifformearde tsjerke (Arum)

De **grifformearde tsjerke** fan Arum wie oant 2012 yn gebrûk as it tsjerkegebou fan de grifformearde gemeente. 

## Untstean fan de ôfskieden gemeente
It ûnstean fan de grifformearde tsjerke is fral te tankjen oan de boerinne Aafke Goslinga-de Boer, dy't út ûnfrede mei de frijsinnigens yn de herfoarme tsjerke mei jild de ynstitúsje fan in Arumer ôfskieden gemeente yn 1859 mooglik makke. In jier letter ferstoar har man, Tjeerd Goslinga, mar ek as widdo bleau hja krewearjen foar de opbou fan in gemeente mei in rjochtsinnich lûd. Oan de Alde Tsjerkestrjitte waard yn 1862 in tsjerke yn gebrûk nommen en in dûmny beroppen. As pastory stelde de widdo in diel fan har wenning beskikber oant yn 1880 foar de dûmny in nije pastory oan de Camminghawei boud waard. 

It grifformearde libben bloeide yn Arum en der ûnstiene ferskillende ferienings, mar tsjin it ein fan de 19e iuw ferhûzen 86 leden fan de gemeente nei de Feriene Steaten, in oantal dat lang net goedmakke waard troch nije oanwaaks as gefolch de doleânsje. In nije klap foar de gemeente in jier as wat letter oan it begjin fan de 20e iuw wie de winsk fan de Achlumer gemeenteleden om yn Achlum in eigen tsjerkje te bouwen.  

## Nijbou en sluting

Dochs waard yn 1910 njonken de pastory oan de Van Camminghawei in nije grifformearde tsjerke boud. De grifformearden tsjerkten foar it lêst yn it âlde tsjerkegebou oan de Alde Tsjerkestrjitte op peaskesnein 1911 en op de peaskemoandei dêrnei waard de nijbou oan de Van Camminghawei yn gebrûk nommen. 

De Frijmakking yn 1944 soarge foar in nije daling fan it ledental. De artikel 31-gemeente krigen yn de jierren 1950 in nij tsjerkegebou oan de Skoalstrjitte.

Nei it iuwfeest fan de gemeente waard yn de jierren 1963-1964 it ynterieur fan de tsjerke fernijd. De tsjerke krige in nije preekstoel, nije banken en nije lampen. Noch krekt koe in 150-jierrich jubileum fierd wurde yn 2011. De folge federative gearwurking mei de herfoarmen en al op 22 jannewaris 2012 waard de lêste tsjinst yn it grifformearde tsjerkegebou fierd. Yn 2014 waard de tsjerke ferkocht oan in keunstskilder, dy't de eardere tsjerke oernaam as wenning en atelier.

## PKN
Op snein 21 jannewaris 2018 waard de federative gearwurking fan de grifformearde en herfoarme gemeente fan Arum en de herfoarme gemeente fan Kimswert yn de tsjerketsjinst omset ta de Protestantske Gemeente fan Arum-Kimswert.

## Oargel
It oargel fan de grifformearde tsjerke datearre út 1895 en wie boud troch Jan Proper út Kampen. It stie fanôf 1911 yn de grifformearde tsjerke en nei't de tsjerke yn 2012 sluten waard bleau it oargel dêr noch in jiermannich stean, oant it yn 2015 oernommen waard troch de Protestanske gemeente fan Koekange, dy't it mechanyske binnenwurk restaurearje liet en dêrnei yn it besteande oargelfront fan deselde oargelbouwer út 1911 ynbouwe liet. De Arumer Proper-kas waard ôfbutsen en opslein.

Op 28 septimber 2018 waard yn Koekange it oargel op 'e nij yn gebrûk nommen.
Fermanje fan Boalsert

De **Fermanje** oan de Skilwyk yn Boalsert is de tsjerke fan de minnistegemeente Boalsert-Snits.

## Skiednis

Sûnt 1584 wie der sprake fan in minnistegemeente yn Boalsert. In iuw letter hie Boalsert fjouwer ferskillende gemeenten, dy't yn 1710 ta ien gemeente gearfoege waarden.

De hjoeddeiske tsjerke fan de minnisten datearret út 1809. Healwei de 19e iuw waard de tsjerke grutter makke. Yn de jierren 1990 folge in restauraasje fan de fermanje.   

## Oargel
Nei de bou fan de tsjerke waard oan de Dútske oargelbouwer Heinrich Hermann Freytag opdracht jûn ta de bou fan in nij oargel. By de 19e-iuwske ferbou fan de tsjerke ferhûze Dirk Sjoerds Ypma it oargel fan de kreake nei it plak boppe de preekstoel. Van Dam brocht by in restauraasje feroarings oan yn it ynstrumint, dy't yn 1965 yn it ramt fan in restauraasje troch Bakker & Timmenga wer ûngedien makke waarden. It oargel waard mei in konsert fan Jan Jongepier op 4 septimber 1991 wer yn gebrûk nommen.

## Trivia
De tsjerke stiet op de postsegel fan 65 sint fan de simmerpostsegelsútjefte fan it jier 1985.

## Sjoch ek
* Minnistetsjerke (Snits)
## Keppeling om utens
* Disposysje en ynformaasje oargel
Jan Minnema de With

**Jan Minnema de With** (Dokkum, 4 febrewaris 1762 − Bûtenpost, 18 septimber 1820) wie in Nederlânsk militêr en bestjoerder fan Frysk komôf.

## Biografy
De With wie in telch út it laach De With. Hy wie in soan fan de militêr en VOC-wurknimmer Jens Niehen True, dy't him yn 1729 yn de Nederlannen festige, en fan Wickje Minnema (1725-1786). Jens Niehen True skreau him letter Jan de With (1715-1781).

Hy troude yn 1794 mei Catharina van Haersma (1764-1828) en syn neiteam naam dêrnei de namme *Van Haersma de With* oan, de namme dy't anno 2019 troch syn neisieten allinne noch brûkt wurdt. Sy wiene de âlden fan ûnder oare jhr. mr. Daniel de Blocq van Haersma de With (1797-1857).

Fan 1780 ôf wie er ritmaster yn it Steatske leger. Dêrnei wie er belestingûntfanger, siktaris fan Achtkarspelen, notaris yn Bûtenpost om fan 1812 oant 1816 de earste en iennige boargemaster fan dy gemeente te wurden ear't dy opgie yn de gemeente Achtkarspelen. Fan 1812 ôf wie er ek presidint fan de kantonnale gearkomst fan Bûtenpost.
Herfoarme tsjerke (Iens)

De **tsjerke fan Iens** is ien fan de twa tsjerken fan de herfoarme gemeente Spannum-Iens. De herfoarme gemeente is oansletten by de PKN. 

## Skiednis
De út likernôch 1200 datearjende tsjerke ferlear by in ferbouwing yn 1874 in grut diel fan de midsiuwske muorren. It koer en de súdlike muorre waarden fernijd, wylst de noardlike muorre en in diel fan de toer oarspronklik bleau en noch romaanske spoaren besit. Yn dy tiid waard de tsjerke ek grutter makke en dat is te sjen oan de reinwetterbak fan 1783, dy't eartiids fansels bûten de tsjerke lei mar tsjintwurdich ûnder de flier fan it eastlike koer. Op it eastlike ein fan it dak stiet in stjer, dy't der al foar 1746 stien hat.

## Ynterieur
Fan it midsiuwske ynterieur is útsein de alterstien fierder neat bewarre bleaun. Yn it gongpaad tusken de banken leit in grêfsark fan Bocke fan Burmania, ferstoarn yn 1553. De lûkbalken sille nei alle gedachten by de ferbouwing fan 1874 ferfongen wêze. De preekstoel stiet oan it eastlike ein en stamt út de 17e iuw. De rest fan de ynrjochting stamt fan 1763 en 1874. De alterstien dy't by de restauraasje fûn waard en út de roomske tiid fan de tsjerke datearret, tsjinnet tsjintwurdich as blêd foar de nachtmielstafel. Oan de noardlike muorre hinget in restant fan in rouboerd foar immen fan de Burmania's.

Eartiids hie de tsjerke twa klokken yn de toer. De grutte klok wie yn 1612 getten troch Henrick Wegewart en de lytse yn 1665 troch Jurjen Balthasar. Yn de Twadde Wrâldkriich waarden de klokken troch de besetter foardere en de lytse klok kaam letter net werom. 

## Oargel
It Hardoff-oargel út 1860 waard yn 1915 ferfongen troch in nij pneumatysk oargel fan A. Standaart. Yn 1976 waard it binnenwurk en de spyltafel fan it Standaart-oargel ôfbrutsen. De oargelkas bleau stean en dêrefter waard in elektroanysk oargel fan Heijligers del set.

## Sjoch ek
* Tsjerke fan Spannum
* Tsjerken yn Fryslân
Sulverstrjittetsjerke (Frjentsjer)

De **Sulverstrjittetsjerke** oan de Sulverstrjitte wie oant 2015 de grifformearde tsjerke fan Frjentsjer.

## Skiednis
Op it plak fan it hjoeddeiske gebou stie earder de roomske Fransiskustsjerke út 1694. De parochy liet oan it begjin fan de jierren 1830 in nije wettersteatstsjerke bouwe oan de Godsikker. Nei't op 1 desimber 1835 in ôfskieden gemeente yn Frjentsjer ynstituearre waard, naam de gemeente sûnt 1843 de âlde Fransiskustsjerke yn gebrûk. Yn 1893 waard op it plak fan de âlde tsjerke in nije tsjerke boud.

It ynterieur fan de grifformearde tsjerke waard yn de jierren 1960 modernisearre. Yn dy tiid waard ek in nij portaal foar de gevel set. Dêrtroch en troch it ferdwinen fan it hek op de roailine ferlear de tsjerke oan monumintaal oansjen.  

Yn 2010 gyngen de grifformearden mei de herfoarmen yn Frjentsjer tegearre fierder as ien PKN-gemeente. Yn de tsjerke waard op snein 7 septimber 2015 foar it lêst in tsjinst holden. By dy lêste tsjinst wiene sa'n 650 minsken oanwêzich. De PKN-gemeente makket sûnt allinne noch gebrûk fan de Martinytsjerke.    

Alhoewol't it grutte tsjerkegebou in monumintale útstrieling hat, is it gjin monumint. De tsjerke waard yn 2017 ferkocht en soe troch de nije eigners tenei brûkt wurde as wenhûs en foar kulturele aktiviteiten.. Neffens in wurdfierder fan de PKN-Frjentsjer sil no (2020) it hiele gebou ornearre wurde foar it ynbouwen fan apparteminten.   

## Oargel
It oargel fan de tsjerke waard yn 1905 troch de firma Van Dam út Ljouwert boud. De firma Reil út Heerde feroare it ynstrumint yn 1951 en joech it fjouwer jier letter in modern front. Deselde oargelboufirma restaurearre yn 1999 it oargel. Nei it sluten fan de tsjerke waard it oargel demontearre en opslein toch in net mei namme bekende oargelbouwer. 

## Keppeling om utens
* Youtube: bylden fan it sluten fan de Sulverstrjittetsjerke (2015)
* Oargelmakkerij Boogaard: foto en disposysje âlde Van Dam-oargel
* Kerk en Orgel: ynformaasje oer it oargel
Jehannes de Dopertsjerke (De Hommerts)

De **Jehannes de Dopertsjerke** (earder bekend as de **Herfoarme tsjerke**) oan de Jeltewei yn De Hommerts is it tsjerkegebou fan de protestantske gemeente Jutryp-De Hommerts.

## Skiednis
Neffens in tekening út 1722 wie de oarspronklik oan Jehannes de Doper wijde midsiuwske tsjerke in goatysk bouwurk mei steunbearen, in wat smeller koer en in westlike toer met sealtek. 

Yn 1741 waard dy midsiuwske tsjerke ferfongen troch in nije tsjerke. De ôfbraak fan de sealtektoer fûn plak yn 1820, doe't de tsjerke in nije spits krige. Fan dat fierder ienfâldige tsjerkegebou is in ôfbyld bewarre bleaun. De tsjerke krige yn 1869 in nij oargel fan Van Dam út Ljouwert.   

Op 29 july 1875 waard besletten ta de bou fan in nije, rommere tsjerke mei toer. Dy eklektyske nijbou stiet súdlik en mear eastlik fan de âlde tsjerke en waard op 2 febrewaris 1877 yn gebrûk nommen. Nei't it Van Dam-oargel yn de nije tsjerke in plak krige hie waard de âlde tsjerke fan 1741 ôfbrutsen.  

Yn 1967 waard it beslút nommen om de herfoarme tsjerkfâdijen fan De Hommerts en Jutryp gear te foegjen ta de tsjerkfâdij fan de gemeente Jutryp-De Hommerts. Om't it ûnderhâld fan twa tsjerken dy't tsien minuten geans fan inoar stiene te djoer waard is doe besletten de tsjerke fan Jutryp op te jaan. Dy tsjerke is oan de gemeente Wymbritseradiel foar ôfbraak ferkocht en yn 1976 sloopt. Om't de tsjerkebanken fan Jutryp wat better sieten ferhûzen de banken nei De Hommerts. 

Troch bliksemynslach yn 1984 moast de spits ferfongen wurde. Trije jier letter sette in foarsichtige gearwurking mei de grifformearden fan De Hommerts-Jutryp útein. De gearwurking resultearre op 1 jannewaris 1991 yn in federatyf ferbân fan de herfoarmen en grifformearden. Yn 2001 waard de grifformearde tsjerke oan de Jeltewei foar it lêst brûkt. De grifformearden tsjerken fanôf dy tiid wer yn de Jehannes de Dopertsjerke. It federative ferbân waard yn 2006 omset yn de Protestantske Gemeente Jutryp-De Hommerts.

## Restauraasje 2019-2020
Troch in subsydzje fan de ryksoerheid waard it mooglik de tsjerke yn 2019 te restaurearjen. Yn de maaitiid fan 2020 waard de tsjerke wer foar tsjinsten iepene. De meast opfallende feroaring yn de tsjerke is dat de tsjerkebanken ferfongen binne troch stuollen.   

## Oargel
It oargel fan de tsjerke waard yn 1869 troch Van Dam út Ljouwert boud. Yn 1925 wreide Bakker & Timmenga it út mei in frij pedaal. De firma Mense Ruiter restaurearre it ynstrumint yn de jierren 1980. Dêrby waard it oargel wer yn de oarspronklike disposysje werom brocht. It pedaal fan Bakker & Timmenga bleau by de lêste restauraasje hanthavene.

## Klok
Yn de toer hinget in yn 1624 troch Franciscus Simon en Andreas Overtin getten klok.

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje oargel
Tsjerke fan Sânfurd

De **tsjerke fan Sânfurd** is in protestantsk tsjerkegebou yn Sânfurd. De tsjerke wurdt beheard troch de Stifting Sânfurd en is in ryksmonumint. De PKN-gemeente Aldegea e.o. makket út en troch gebrûk fan 'e tsjerke foar de fiering fan tsjinsten. De tsjerke wurdt ek in soad brûkt as troulokaasje. 

## Skiednis
De skiednis fan 'e tsjerke giet werom op in 11e-iuwske kapel, dy't by it Starumer Odulfuskleaster hearde. Dat hat nei alle gedachten in ienfâldich houten gebouke west mei in reiten tek. De patroanhillige fan 'e kapel wie Jehannes de Doper. Yn 'e 12e iuw waard de kapel ferfongen troch in bakstiennen tsjerkje. It bewiis dêr foar waard levere troch de fynst fan resten fan fûneminten en stikken fan in sarkofaach fan reade sânstien, mooglik fan in geastlike út it Odulfuskleaster. 

De lokaasje by it wetter levere de tsjerke nochal ris ûngemak op. Yn 1543 moast al it besit fan de tsjerke ferkocht wurde om in wetterkearing fan houten peallen oan te lizzen, oars soe de tsjerke en it hûs fan 'e pastoar der ûnder strûpe. 

Fanwegen brekfalligens moast de midsiuwske tsjerke yn 1732 ôfbrutsen en troch nijbou ferfongen wurde. Yn 'e moanne septimber fan itselde jier waard de nije tsjerke foltôge. 

Fanwegen it grutte tal ûnderdûkers yn 'e omkriten waard de tsjerke yn de Twadde Wrâldkriich tige goed besocht. It tuorke moast yn 'e jierren 1970 nei bliksemynslach wer opboud wurde.

De Herfoarme tsjerke waard yn 1978 ûnderbrocht by de Stifting Sânfurd, dy't it doel hat de tsjerke foar it neiteam te behâlden. 

## Ynterieur
It houten tonferwulft datearret fan 1813. Foar yn 'e tsjerke leit de sânstiennen deksel fan de sarkofaach dy't by de restauraasje fûn waard. De preekstoel stamt út 'e 16e iuw. De firma Van Dam út Ljouwert boude yn 1857 in nij mechanysk sleepladen-oargel mei ien manuaal en oanhongen pedaal. Yn 1957 revisearre de firma Reil út Heerde it oargel. Bakker & Timmenga restaurearre it ynstrumint yn 'e jierren 2005-2006 en op 27 maaie 2006 waard it oargel wer yn gebrûk nommen mei in konsert fan Jan Jongepier.

## Gebrûk
Simmerdeis hâldt de PKN-gemeente Aldegea e.o. yn 'e tsjerke in tal earetsjinsten. De tsjerke wurdt troch de gemeente Súdwest-Fryslân as troulokaasje brûkt. Ek fine der routsjinsten plak. 

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Walburgatsjerke (Rie)

De **Walburgatsjerke**  is in protestantske tsjerke yn Rie. By de PKN-gemeente hearre ek de doarpen Skingen, Slappeterp, Dongjum, Skalsum, Boer, Peins en Sweins.

## Bouskiednis
De yn de roomske tiid oan de hillige Walburga wijde tsjerke datearret oarspronklik út de 11e of 12e iuw. In stien yn de muorre fan de toer betinkt it ynstoarten fan de âlde toer yn 1625. Op 5 maaie 1625 waard de earste stien lein foar de hjoeddeiske toer. By in weropbou yn 1653 waarden de muorren fan de tsjerkeseal fernijd en gruttere ramen ynbrocht, wylst de noardlike muorre ticht bleau.

Yn 1871 waard de tsjerke bepleistere, tagelyk waarden de ramen útrist mei izeren spitsbôgefinsters. De toer waard yn de jierren 1925-1926 ommitsele en krige doe ek in nije spits. Yn de toer hingje twa klokken, wêrûnder in klok út 1634, getten troch Hans Falck. 

By in restauraasje yn 1914 ferhûze de preekstoel nei it eastlike koer. Yn it ramt dêrfan waard it eastlike finster tichtmitsele. 
   
## Ynrjochting
By de restauraasje fan 1914 folge in weryndieling fan de ynrjochting. De tradisjonele protestantske yndieling waard opjûn en de preekstoel krige in plak yn it koer. Dêrby gyng it doophek ferlern. De kânselbibel datearret fan 1670. De preekstoel út 1727, dy't op it rêchskot de tekst *Indien yemand spreeke, hij spreeke de woorden Godts* (Jehannes 3:34) draacht, is makke troch Poules Rycles en Cornelis Cornelissoan en mei fykwurk bewurke. De banken binne yn twa rigen oan de lingtemuorren fan de tsjerke opsteld.

It nachtsmielsreau waard yn 1648 skonken troch it neiteam fan dûmny Vitys Ringers. Yn de beker binne de wurden *het gekroockte RIET en sal Hij niet verbreken* gravearre.  

## Oargel
It oargel yn de tsjerke datearret út 1711-1713 en waard boud troch de skoalmaster/oargelmakker Jan Franssen út Sweins. Nei alle gedachten makke hy dêrby gebrûk fan in âlder oargel en der is njonken it piipwurk fan Franssen ek piipwurk oantroffen fan Harmen Jans. Yn 1829 en 1861 brocht Van Dam út Ljouwert feroarings oan it ynstrumint oan. Bakker & Timmenga fersoargen yn de jierren 1970 de lêste restauraasje fan it oargel. De rêchwurkkas is net funksjoneel.

## Keppeling om utens
* Kerk en Orgel: skiednis en disposysje oargel
Donatustsjerke (Doanjum)

De **Donatustsjerke** yn Doanjum is in tsjerkegebou fan de PKN-gemeente Rie-Skingen. De tsjerke is in ryksmonumint.

## Skiednis
  
De tsjerke fan Doanjum is in tige âlde tsjerke, de fûneminten datearje noch út de 11e iuw. De midsiuwske tsjerke gyng om en de by de reformaasje troch bliksemynslach ferlern. De tsjerke dy't doe boud waard bleau oant de 18e iuw stean. Grytman Sikke fan Goslinga liet yn 1777 de twadde tsjerke ôfbrekke en ferfange troch de hjoeddeiske tsjerke. Yn de grêfkelder lizze de famyljeleden fan de Fan Goslinga's. Yn opdracht fan syn dochters waard ta neitins fan de grytman it moarmeren grêfmonumint fan Jan-Baptist Xavery oan de eastlike muorre stifte.  

De toer waard yn 2006 restaurearre. De restauraasje fan de tsjerke folge yn de jierren 2013-2014.

## Patroanhillige
De tsjerke is ferneamd nei Donatus fan Münstereifel, de hillige dy't oanroppen wurdt tsjin ûnwaar en wjerljocht. Faaks hat de bliksemynslach dy't de midsiuwske tsjerke ferneatige te krijen mei de kar foar Donatus. Dat Dongjum besibbe is oan de namme fan Donar, de god fan de tonger, is in oare mooglikheid dat de kar foel op Donatus. Donatus wurdt faak ôfbylde mei in bondel wjerljocht. 

## Ynrjochting

De ynrjochting fan de tsjerke is tradisjoneel protestantsk. Oan de súdlike muorre is de preekstoel mei om de dooptún it doophek. De banken fan de froulju steane opsteld oan de súdlike kant en de banken foar de manlju oan de noardlike kant. 

Foar de preekstoel oer stiet de hearebank foar de Fan Goslinga's.

Yn de toer hinget in klok dy't troch G. van den Dam yn 1553 getten waard en noch yn de midsiuwske toer hongen hat. De tsjerke besit nachtmielsreau út de 17 iuw. De âlde steatebibel datearret út 1670. Dêrnjonken besit de tsjerke ek noch de bibel en it nachtmielsreau fan de rjochtsinnige herfoarmen, dy't mei *Uw Koninkrijk kome* in eigen gebou hiene oan de Tsjummearumerwei en harren yn 1965 wer by de grutte herfoarme gemeente foegen.

## Oargel
It oargel waard yn 1739 troch in ûnbekend oargelmakke boud. Nei de bou fan de nije tsjerke waard it dêr wer opboud. Yn de jierren 1848-1849 ferfong Van Dam út Ljouwert it binnenwurk. Dêrby brûkte Van Dam piipwurk fan Jan Harmens fan it oargel út de Jakobinertsjerke. It sleeplade-oargel is hielendal mechanysk en hat in oanhongen pedaal. 

## Trivia
Wûnderlik yn de tsjerke binne de glês-yn-leadfersierings fan de sân dwergen út it mearke fan Sniewytsje. Se wiene ûnderdiel fan in útstalling yn 2002 en hearre fansels net by de tsjerke. Mei de restauraasje hiene se net werom komme moatten, mar mei fersin binne se doe meirestaurearre en werom set yn de tsjerke.    

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje fan it oargel
* Kerk en Orgel: Oargelhistoarje
Dangerous Woman

"**Dangerous Woman**" of "**Dangerous Women**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**dangerous woman* (meartal: *dangerous women*), Ingelsk foar "gefaarlike frou" of *[[femme fatale]]*

## Films
*''A Dangerous Woman'' (film út 1929), in Amerikaanske film út 1929
*''A Dangerous Woman'' (film út 1976), de ynternasjonale titel fan in Súdkoreaanske film út 1976
*''A Dangerous Woman'' (film út 1993), in Amerikaanske film út 1993
*''A Dangerous Woman'' (film út 2014), de ynternasjonale titel fan in Súdkoreaanske koarte film út 2014

## Literatuer
*''A Dangerous Woman'' (roman fan Effie Adelaide Rowlands), in roman fan Effie Adelaide Rowlands út 1910
*''A Dangerous Woman'' (koart ferhaal), in koart ferhaal fan James T. Farrell út 1957
*''A Dangerous Woman'' (roman fan Mary McGarry Morris), in roman fan Mary McGarry Morris út 1991
*''Dangerous Women'' (ferhalebondel), in ferhalebondel út 2013 ûnder redaksje fan George R.R. Martin en Gardner Dozois

## Muzyk
### Albums
*''Dangerous Woman'' (album), in album fan Ariana Grande út 2016
**Dangerous Woman Tour, it ynternasjonale toernee fan Grande yn 2017

### Lieten
*''Dangerous Woman'' (liet fan Junior Parker), in liet fan Junior Parker út 1959
*''Dangerous Woman'' (liet út ''Trunk to Cairo''), in liet út 'e soundtrack fan 'e Amerikaanske film *Trunk to Cairo*, út 1967
*''Dangerous Woman'' (liet fan House of Lords), in liet fan House of Lords út 2008
*''Dangerous Woman'' (liet fan Ariana Grande), in liet fan Ariana Grande út 2016

## Tillefyzjesearjes
*''Dangerous Woman'' (tillefyzjesearje), de ynternasjonale titel fan in Súdkoreaanske soapsearje
*''Dangerous Women'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske soapsearje
Dangerous Women (ferhalebondel)

***Dangerous Women*** is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel, gearstald troch de Amerikaanske redakteuren en skriuwers George R.R. Martin en Gardner Dozois. De titel betsjut letterlik "Gefaarlike Froulju", mar soe ek oerset wurde kinne as "Femmes Fatales". It boek omfettet 21 koarte ferhalen fan it fantasysjenre oer tsjeppe en gefaarlike froulju. De ferhalen binne skreaun troch foaroansteande auteurs as Joe Abercrombie, Jim Butcher, Brandon Sanderson, Diana Gabaldon en George R.R. Martin sels. 

Alle ferhalen út *Dangerous Women* waarden yn dizze bondel foar it earst publisearre, hoewol't de measten neitiid troch de respektivelike skriuwers op 'e nij útjûn binne yn eigen ferhalebondels. *Dangerous Women* waard yn 2013 publisearre troch de New&nbsp;Yorkske útjouwerij Tor Books. Sawol *Some Desperado*, fan Abercrombie, as *The Princess and the Queen*, fan Martin, waard yn 2014 nominearre foar in Locus Award. *Dangerous Women* sels wûn datselde jiers de World Fantasy Award yn 'e kategory bêste blomlêzing.

## Ferhalen
:* ynlieding, troch Gardner Dozois
# Joe Abercrombie, *Some Desperado* 
# Megan Abbott, *My Heart Is Either Broken* 
# Cecelia Holland, *Nora's Song* 
# Melinda Snodgrass, *The Hands That Are Not Here* 
# Jim Butcher, *[[Bombshells (koart ferhaal)|Bombshells]]* (ûnderdiel fan *[[The Dresden Files (romansearje)|The Dresden Files]]*)
# Carrie Vaughn, *Raisa Stepanova* 
# Joe R. Lansdale, *Wrestling Jesus* 
# Megan Lindholm, *Neighbors* 
# Lawrence Block, *I Know How to Pick 'Em* 
# Brandon Sanderson, *Shadows for Silence in the Forests of Hell* 
# Sharon Kay Penman, *A Queen in Exile* 
# Lev Grossman, *The Girl in the Mirror* 
# Nancy Kress, *Second Arabesque, Very Slowly* 
# Diana Rowland, *City Lazarus* 
# Diana Gabaldon, *Virgins* (ûnderdiel fan *Outlander*)
# Sherrilyn Kenyon, *Hell Hath No Fury* 
# S.M. Stirling, *Pronouncing Doom* 
# Sam Sykes, *Name the Beast* 
# Pat Cadigan, *Caretakers* 
# Caroline Spector, *Lies My Mother Told Me* 
# George R.R. Martin, *The Princess and the Queen, or: The Blacks and the Greens* (ûnderdiel fan *[[A Song of Ice and Fire]]*)
Ynlieding

In **ynlieding** is it earste diel fan in tekst, lykas in essay, artikel of boek, wêryn't datjinge omskreaun wurdt dêr't de rest fan 'e tekst oer giet. Teffens wurdt yn 'e ynlieding ornaris werjûn wat de skriuwer mei de tekst berikke wol. Sa komt it faak foar dat yn 'e ynlieding in beskate probleemstelling fermelden wurdt, dy't yn 'e neifolgjende tekst oplost wurde moat. Sadwaande jout in ynlieding faak al in foarútblik op 'e saken dy't yn 'e rest fan 'e tekst oan 'e oarder komme sille. 

De ynlieding is yn 'e tradisjonele tekstyndieling de earste fan trije parten; dêrnei folgje de kearn en de konklúzje, yn dy folchoarder. De namme 'ynlieding' wurdt lykwols ek brûkt foar teksten dy't min ofte mear op harsels steane en yngeane op in beskaat mêd, lykas yn in boektitel as *Inleiding tot de Europese Rechtsgeschiedenis*. 

In ynlieding moat net betize wurde mei in foarwurd. In foarwurd giet nammentlik net oer de ynhâld fan in tekst, mar oer de tastânkomming derfan. 

## Sjoch ek
*foarwurd
*neiwurd
Age Johan Looxma van Welderen Rengers

**Age Johan Looxma van Welderen baron Rengers** (Ljouwert, 7 septimber 1875 – Amersfoort, 24 febrewaris 1947) wie in Nederlânsk bestjoerder.

## Famylje
Rengers hearde ta de famylje Rengers. By Keninklik Beslút fan 9 april 1878 waard him tastien om Looxma oan syn namme ta te heakjen. Hy wie in soan fan Wilco Julius van Welderen baron Rengers (1834-1916) en Catharina Theresia Looxma (1843-1911). Syn heit en syn bruorren Theo van Welderen baron Rengers (1867-1945) en Johan Edzard van Welderen Rengers (1877-1963) wiene ûnder oare lid fan de Earste Keamer. Hy troude yn 1901 mei Louise grevinne Schimmelpenninck (1880-1975), lid fan de famylje Schimmelpenninck.

## Wurkpaad
Rengers waard yn 1901 beneamd ta boargemaster fan Menameradiel en wenne mei syn hûshâlding yn Dronryp. Hy wie teffens kommissaris fan de N.V. "Noordelijk Landbouw-Crediet". Hy frege en krige yn 1912 earfol ûntslach as boargemaster en sette him dêrnei nei wenjen yn  Amersfoart.
Fan 1919 oant 1946 wie er aktyf foar ferskate wetterskippen en wie ûnder mear dykgraaf fan it *Hoogheemraadschap van den Bunschoter Veen- en Veldendijk* en fan it wetterskip Eemnes. Hy wie de grûnlizzer fan de ruilferkaveling yn de Iemnesserpolder. De *Rengerswetering*, in wetterrin en útwreidingsplan fan de gemeente Bunschoten, waard nei him ferneamd.

Rengers waard yn 1939 beneamd ta Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Hy kaam te ferstjerren yn 1947; hy waard 71 jier âld.
Shadowed Souls

***Shadowed Souls*** is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel, gearstald troch de Amerikaanske redakteuren en skriuwers Jim Butcher en Kerrie L. Hughes. De titel betsjut letterlik "Sielen dy't yn it Skaad Steane". It boek omfettet 11 koarte ferhalen fan it fantasysjenre oer protagonisten mei in skurf rântsje. De ferhalen binne skreaun troch foaroansteande auteurs as Kevin J. Anderson, Tanya Huff en Butcher sels. Alle ferhalen út *Shadowed Souls* waarden yn dizze bondel foar it earst publisearre, hoewol't de measten neitiid troch de respektivelike skriuwers op 'e nij útjûn binne yn eigen ferhalebondels. *Shadowed Souls* waard yn 2016 publisearre troch de New&nbsp;Yorkske útjouwerij Roc Books. 

## Ferhalen
# Jim Butcher, *[[Cold Case (koart ferhaal)|Cold Case]]* (ûnderdiel fan *[[The Dresden Files (romansearje)|The Dresden Files]]*)
# Seanan McGuire, *Sleepover* (ûnderdiel fan *Incryptid*)
# Erik Scott de Bie, *Baggage* 
# Anton Strout, *Solus* (ûnderdiel fan *Dead…*)
# Jim C. Hines, *Hunter, Healer* 
# Lucy A. Snyder, *What Dwells Within* 
# Kevin J. Anderson, *Eye of Newt* (ûnderdiel fan *Dan Shamble, Zombie Detective*) 
# Tanya Huff, *If Wishes Were Fishes* (ûnderdiel fan *Blood Ties*)
# Kristine Katheryn Rusch, *Sales Force* 
# Kat Richardson, *Peacock in Hell* 
# Rob Thurman, *Impossible Monsters* (ûnderdiel fan *Cal Leandros*)
Tsjerke fan Pitersbierrum

De **Tsjerke fan Pitersbierrum** is de eardere herfoarme tsjerke fan Pitersbierrum. It gebou krige yn 2000 in nije funksje en docht tsjintwurdich tsjinst as skildersatelier. Tsjerklik falle de protestantske ynwenners fan Pitersbierrum ûnder de PKN-gemeente Seisbierrum-Pitersbierrum.

## Skiednis

Foar de reformaasje wie de tsjerke fan Piterbierrum wijd oan de apostel Petrus. Under flier fan de tsjerke lizze in pear deksels fan de sarkofagen fan de pastoars Ulbe († 1469) en Hessel († 1476)..

Op 13 oktober 1843 waard Pitersbierrum troffen troch swier waar en sloech de bliksem yn op de tsjerketoer. De tsjerke baarnde oant op de bûtenmuorren hielendal ôf. Mei de ynrjochting gyng ek it yn de jierren 1839-1841 boude oargel fan Willem van Gruisen ferlern.

De tsjerke waard fuort neffens in ûntwerp fan Thomas Romein wer opboud en yn 1848 krige de tsjerke ek wer in nij oargel fan de firma Van Dam út Ljouwert. De bou fan de toer folge letter yn 1878. 

Yn de Twadde Wrâldkriich waard de klok út de toer helle, dy't yn 1949 ferfongen waard troch in nije klok. 

Yn de jierren 1980 waard de tsjerke bûten gebrûk steld. Sûnt 2000 is yn de tsjerke in atelier ûnderbrocht. Fan de âlde ynrjochting is útsein de preekstoel fierder neat mear oanwêzich.

Der hat in skoft lyn reboelje west om de klok, doe't de eigner dy ferkeapje woe oan de doetiidske gemeente Frjentsjerteradiel. De gemeente woe de klok yn 'e toer fan de Martinytsjerke hingje. De bewenners kamen dêrtsjin yn 't ferset om't hja sels foar de ferfanging fan de yn 'e oarloch foardere en omraande klok betelle hiene. Sadwaande fûnen hja ek dat hja ek de eigners fan 'e klok wiene en dat in oar net samar harren klok ferkeapje koe. De striidbile waard begroeven nei't de bewenners yn 't lyk steld waarden. 
 
## Oargel
It oargel fan de tsjerke datearre fan 1848 en wie boud troch Van Dam út Ljouwert. De firma L. Verschueren út Heythuysen ferhûze it oargel yn 1988 en boude it op yn de doe herfoarme en no protestantske tsjerke fan Hoogkerk, Grinslân.

## Sjoch ek
* Sixtustsjerke (Seisbierrum)
Dirk Torensma

**Dirk Torensma** (Easternijtsjerk, 23 april 1899 – 23 oktober 1992) wie in Nederlânsk boargemaster.

Hy waard berne yn de gemeente East-Dongeradiel as soan fan Geertje Torensma (1873-1964) dy't yn 1903 troude mei Johannes Nobbenhuis (1868-1945). Dirk Torensma sels troude yn 1924 mei Lolkje Sevenster fan Easternijtsjerk. 

Torensma syn amtlike karriêre begûn by de gemeentesekretary fan East-Dongeradiel. Yn 1921 gie er oan't wurk by de gemeente Gruttegast. Hy brocht it dêr ta earste amtner op de sekretary ear't er yn 1935 beneamd waard ta boargemaster fan de gemeente Ezinge. Seis jier letter folge syn beneaming ta boargemaster fan Menameradiel. Hy bleau oant oktober 1944 yn funksje en yn febrewaris 1945 krige Menameradiel in NSB'er as boargemaster. Nei de befrijing kaam Torensma werom as boargemaster fan Menameradiel wat er oant syn pinsjoen yn 1964 bliuwe soe. Hy waard opfolge troch Hartman Hoekstra. Hy stoar yn 1992 yn de âldens fan 93 jier.

Yn Feerwerd (oant 1990 gemeente Ezinge) is de 'Torensmaweg' nei him ferneamd. Syn soan Siebe Torensma hat ek boargemaster west.

## Keppeling om utens
* Foto fan Torensma by beeldbankgroningen.nl
Jûkatan

"**Jûkatan**" (Spaansk: "***Yucatán***") hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

## as Jûkatan
*Jûkatan (skiereilân), in grut skiereilân yn it Meksikaanske diel fan Midden-Amearika
*Jûkatan (steat), in steat fan Meksiko
*Republyk Jûkatan, in ûnôfhinklik lân mei beheinde erkenning dat bestie fan 1841 oant 1848
*Jûkatankanaal, de seestrjitte tusken de noardeastpunt fan it Jûkatanskiereilân en de westpunt fan Kuba
*Jûkatankrater, in krater yn Meksiko fan in prehistoaryske asteroïde-ynslach

*Jûkateken, in Yndiaanske etnyske groep dy't it Jûkatanskiereilân bewennet
**Jûkateeksk, de taal fan dy etnyske groep, dy't ta de Mayaanske taalfamylje heart

## as Yucatán
*''Yucatán'' (film), in Spaanske komeedzjefilm út 2018

## as Yucatan
*Yucatan (Minnesota), in plak yn 'e Amerikaanske steat Minnesota
*Yucatan (Missoery), in plak yn 'e Amerikaanske steat Missoery
*Yucatan Landing (Louisiana), in plak yn 'e Amerikaanske steat Louisiana
*Yucatan Township (Minnesota), in plattelânsdistrikt yn 'e Amerikaanske steat Minnesota
De Terskflier

**De Terskflier** oan de Tsjerk Hiddesstrjitte is de eardere grifformearde tsjerke fan Seisbierrum. De tsjerke wie ien fan de twa tsjerken fan de PKN-gemeente Seisbierum-Pitersbierrum. Yn 2021 waard foar it lêst in tsjinst holden. De tsjerke sil ferboud wurde ta apparteminten.   

## Skiednis
De grifformearde gemeente fan Seisbierrum ûntstie op 1 desimber 1835 as de kristlik-grifformearde gemeente. De earste tsjerke wie in skuorretsjerke út 1835 oan it Terppaed. De twadde tsjerke ferfong dy tsjerke yn 1882 en stie oan it Achterom.
 Om't de gemeente mei de doleânsje fierder groeide waard yn de jierren 1927-1928 oan de Tsjerk Hiddesstrjitte in nije tsjerke boud neffens ûntwerp fan Ane Nauta. De pastorij kaam yn in monumintaal notarishûs, dat yn 1962 ôfbrutsen wurde moast foar nijbou.  

Nauta hat de tsjerke ûntwurpen as in T-foarmich gebou mei in yn de súdwestlike hoeke oanboude toer mei sealtek. Oan de rjochter kant fan de tagong is in gevelstien mei de tekst *Dient den Heere met blijdschap, komt voor Zijn aanschijn met vroolijk gezang" (Ps 100 vs 2)*.

Yn 1962 folge in renovaasje fan de tsjerke. De brune kleuren fan it meubilêr waarden oerskildere en de tsjerke krige kleurde ramen.  Dat wie ek in tiid dat de ûnttsjerkliking in begjin makke oan it ein fan de bloei fan de grifformearde mienskip. Stadichoan kamen der ek wer kontakten mei de herfoarme gemeente en yn 2007 waard besletten om oer te gean ta ien Protestantske gemeente Seisbierrum-Pitersbierrum. De grifformearde tsjerke waard doe omdoopt ta 'De Terskflier'. 

## Oargel
It oargel fan de grifformearde tsjerke waard yn 1913 foar de herfoarme tsjerke fan Jutryp boud troch de firma Bakker & Timmenga. Doe't de herfoarme tsjerke fan Jutryp ôfbrutsen wurde soe, kaam it oargel te keap. It waard oanskaft troch de grifformearde gemeente fan Seisbierrum en ein 1972 boppe de preekstoel ynboud.

It oargel waard ferkocht oan de Grifformearde Gemeente fan Veen (Noard-Brabân). Dêr waard yn 2021 útein set mei de bou fan in nije tsjerke.  

## Keppeling om utens
* Wiidweidige beskriuwing skiednis fan de grifformearde tsjerke fan Seisbierrum op Gereformeerde Kerken info 
* Kerk en Orgel: disposysje oargel grifformearde tsjerke, Seisbierrum
On the Prowl

*''On the Prowl'' (liet), in liet fan 'e Australyske band Ol' 55 út 1976
*''On the Prowl'' (filmsearje), in Amerikaanske rige pornografyske films mei yn 'e haadrol Jamie Gillis, út 'e lette 1980-er en iere 1990-er jierren
*''On the Prowl'' (album), in album fan 'e Japanske band Loudness út 1991
*''On the Prowl'' (EP), in EP fan 'e Australyske band Operator Please út 2006
*''On the Prowl'' (ferhalebondel), in ferhalebondel út 2007
On the Prowl (ferhalebondel)

***On the Prowl*** is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel. De titel betsjut safolle as "driigjend omslûpen op jacht nei it ien of oar". It boek omfettet fjouwer novelles, neffens de tekst op 'e omslach oer "tsjustere strjitten en ûnminsklike hertstochten". Se binne spesjaal foar *On the Prowl* skreaun troch Patricia Briggs, Eileen Wilks, Karen Chance en Sunny. De novelles fan Briggs en Wilks hearre ta it subsjenre fan 'e urban fantasy, wylst Chance en Sunny paranormal romance skriuwe. *On the Prowl* waard yn 2007 publisearre troch de New&nbsp;Yorkske útjouwerij Berkley Books.

## Novelles
# Patricia Briggs, *[[Alpha and Omega (novelle)|Alpha and Omega]]* (ûnderdiel fan 'e romansearje *[[Alpha and Omega (romansearje)|Alpha and Omega]]*)
# Eileen Wilks, *Inhuman* (ûnderdiel fan 'e romansearje *Lupi*)
# Karen Chance, *Buying Trouble*
# Sunny, *Mona Lisa Betwining* (ûnderdiel fan 'e romansearje *Mona Lisa*)
Kerrie Hughes

*Kerrie Hughes (moadeûntwerpster) (1959), in Nijseelânsk moadeûntwerpster
*Kerrie L. Hughes (1959), in Amerikaansk skriuwster en redaktrise
Kerrie L. Hughes

**Kerrie L. Hughes** (10 oktober 1959) is in Amerikaansk skriuwster fan koarte ferhalen en redaktrise fan blomlêzings. 

## Libben en karriêre
Hughes waard berne yn 1959. Hja is troud mei skriuwer John Helfers. Fan 2001 ôf publisearre se ferskate essays, en letter skreau se út en troch ek koarte ferhalen, meast fan it fantasysjenre. Har earste publisearre ferhaal wie *Judgment*, yn 'e blomlêzing *Haunted Holidays*, út 2004, ûnder redaksje fan Martin H. Greenberg en Russell Davies. Fan 2005 ôf wurke Hughes sels ek as redaktrise en gearstalster fan blomlêzings fan oarmans wurk. Dêrby wurke se gear mei ferskate oare redakteurs, ûnder wa Martin H. Greenberg, Rachel Caine en Jim Butcher.

## Wurk
### As skriuwster
;romans
**Cauldron*-searje
** 2020 – *Covens & Conspiracies*
** 2021 – *Pentacles & Poisons*
** 2022 – *Athames & Ashes*
** 2022 – *Wands & Widows*
;koarte ferhalen
* 2004 – *Judgment*
* 2005 – *Geiko*
* 2006 – *Doorways*
* 2011 – *Corvidae*
* 2011 – *Pennyroyal*
* 2014 – *Do Robotic Cats Purr in Space?*
* 2015 – *Bucking the Tiger* (mei John Helfers)
* 2015 – *Give a Girl a Sword*
* 2015 – *Healing Home* (ûnderdiel fan 'e romansearje *Valdemar*, fan Mercedes Lackey; ferskynd yn 'e blomlêzing *Mercedes Lackey's Valdemar*)
* 2016 – *Holly Hock*
* 2016 – *’Til Death Do Us Part* (mei John Helfers)
* 2017 – *Bad Dates Bite*
* 2017 – *Fatty Boombalatty*
* 2022 – *Troll Life* (yn 'e blomlêzing *[[Heroic Hearts]]*)
;essays
* 2001 – *A Travelers' Guide to Valdemar and the Surrounding Kingdoms*
* 2001 – *The Valdemar Concordance* (mei Juanita Coulson en Teri Lee)
* 2005 – ynlieding fan *Maiden, Matron, Crone*
* 2006 – ynlieding fan *Children of Magic*
* 2008 – *Fellowship Fantastic*
* 2008 – ynlieding fan *The Dimension Next Door*
* 2008 – *[[The Vorkosigan Saga]] Concordance* (mei Ed Burkhead en John Helfers)
* 2009 – ynlieding fan *Gamer Fantastic*
* 2009 – ynlieding fan *Zombie Raccoons & Killer Bunnies*
* 2010 – ynlieding fan *A Girl's Guide to Guns and Monsters*
* 2012 – ynlieding fan *Westward Weird*
* 2013 – ynlieding fan *Hexen & Magick*
* 2015 – ynlieding fan *A Very Successful Experiment*
* 2016 – ynlieding fan *[[Shadowed Souls]]*
* 2017 – ynlieding fan *Belly Up to the Bar*

### As redaktrise
;blomlêzingssearjes
**Fantastic*
** 2008 – *Fellowship Fantastic* (mei Martin H. Greenberg)
** 2009 – *Gamer Fantastic* (mei Martin H. Greenberg)
**Fiction River*
** 2013 – nû. 05 *Hex in the City*
** 2015 – nû. 13 *Alchemy and Steam*
** 2016 – nû. 19 *Haunted *
** 2017 – nû. 21 *Tavern Tales*
;losse blomlêzings
* 2005 – *Maiden, Matron, Crone* (mei Martin H. Greenberg)
* 2006 – *Children of Magic* (mei Martin H. Greenberg)
* 2008 – *The Dimension Next Door* (mei Martin H. Greenberg)
* 2009 – *Zombie Raccoons & Killer Bunnies* (mei Martin H. Greenberg)
* 2010 – *A Girl's Guide to Guns and Monsters* (mei Martin H. Greenberg)
* 2010 – *Love & Rockets* (mei Martin H. Greenberg)
* 2011 – *Chicks Kick Butt* (mei Rachel Caine)
* 2012 – *Westward Weird* (mei Martin H. Greenberg)
* 2016 – *[[Shadowed Souls]]* (mei Jim Butcher)
* 2022 – *[[Heroic Hearts]]* (mei Jim Butcher)
Rite

"**Rite**", "**Rites**" of "**The Rite**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*rite (tiid), in ûnbeskate mar beheinde perioade tiid
*rite (religy), in ritueel
*''Rite'' (album), in album fan Julian Cope en Donald Ross Skinner út 1993
*''Rites'' (album), in album fan Jan Garbarek út 1998
**Rites* (roman), better bekend as *[[Quarry (roman)|Quarry]]*, in roman fan Ally Kennen út 2011
*''The Rite'' (film), in Amerikaansk-Hongaarsk-Britsk-Italjaanske horrorfilm út 2011
*''Riten'' (film), yn it Ingelsk bekend as *The Rite*, in Sweedske dramafilm út 1969
Ritueel

In **ritueel** (fan it Latynske *ritualis*, "it folgjen fan 'e *ritus*") of **rite** (fan it Latynske *ritus*, "gewoante") is in opienfolging fan hannelings, wêrby't it gean kin om uterings, gebearten en ferrjochtings, dy't útfierd wurde moatte op in beskate wize, op in beskaat plak, op in beskate tiid en yn in beskate folchoarder. Sokke rituelen kinne foarskreaun wêze troch de fan âlder op âlder oerlevere tradysjes fan in mienskip, lykas de oanhingers fan in religy, de leden fan in etnyske groep of de bewenners fan in plak. 

Rituelen wurde oer it algemien karakterisearre (mar net definiëarre) troch formalisme (it soarchdragen foar de foarm), tradisjonalisme (it dwaan sa't jins foarâlden diene), ûnferoarlikens, it jin hâlden oan 'e regels en, yn it gefal fan religieuze rituelen, hillich symbolisme. In seremoanje is in plechtichheid dy't rituele betsjutting hat.

Rituelen komme foar yn alle bekende minsklike maatskippijen. Bekende foarbylden binne net inkeld rituelen fan ferearing, offerrituelen en sakraminten fan organisearre religyen en kulten, mar bgl. ek oergongsrituelen (doop, besnijenis, ûntgriening, trouwerijen), deaderituelen (begraffenis, kremaasje), rituelen fan boetedwaning, reinigingsrituelen, eden fan trou en oare eedôflizzings, wijings, kroanings en ynauguraasjes. Sels aldendeiske hannelings lykas fûstkjen en oare wizen fan begroeting kinne omskreaun wurde as rituelen.

Yn 'e wittenskiplike kontekst wurde rituelen yn 'e sosjology en antropology omskreaun as alle aktiviteiten (yn 'e sin fan opienfolgings fan hannelings) dy't, alteast foar in bûtensteander, yrrasjoneel, ûnfoarsisber en/of ûnlogysk lykje. Yn 'e psychology wurdt de term 'ritueel' soms brûkt yn 'e poer technyske sin foar weromkearende gedrachspatroanen dy't troch minsken systematysk brûkt wurde om eangst foar te kommen of te neutralisearjen. Yn dy sin kin in ritueel in symptoom wêze fan in twangneuroaze.

## Sjoch ek
*oergongsritueel
*offerritueel
*seremoanje
Reactor (tydskrift)

***Reactor***, foarhinne ***Tor.com***, is Amerikaansk online-tydskrift op it mêd fan science fiction en fantasy, dat ienris yn 'e moanne ferskynd. It is in útjefte fan 'e útjouwerij Tor Books. *Reactor* hat gjin papierrene ferzje, en kin fergees lêzen wurde.

__TOC__
## Skiednis
*Reactor* waard yn july 2008 oprjochte as *Tor.com*, en hie yn 2014 eltse moanne trochinoar 1,5&nbsp;miljoen lêzers. Yn it blêd ferskine artikels en resinsjes oer science fiction en oare foarmen fan spekulative fiksje. Dêropta wurde yn it tydskrift ek nije koarte ferhalen publisearre, benammen fan science fiction.

Yn 2014 omskreau de Britske krante *[[The Guardian]]* *Tor.com* as "de regearjend kampioen fan 'e science fiction-tydskriften". Dy bewearing waard ûnderboud troch û.o. de fermelding dat yn it blêd nij wurk publisearre wie fan "in protte fan 'e nije talinten dy't de measte opwining feroarsaakje," lykas Maria Dahvana Headley en Karin Tidbeck. 

Op 23 jannewaris 2024 waard *Tor.com* omneamd ta *Reactor*.

## Ymprint
Sûnt maaie 2014 wie *Tor.com* ek in ymprint fan Tor Books, dy't brûkt waard om koarte fiksje ûnder út te jaan, lykas novellen, koarte romans, ferhalebondels en blomlêzings.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan ''Reactor''
Fitustsjerke (Tersoal)

De **Fitustsjerke** is de eardere herfoarme tsjerke fan Tersoal.  

## Skiednis
Yn 1335 wurdt de namme *Zole* neamd op in rekken fan de Utertse wijbiskop Jehannes. Tagelyk mei *Zibrandaburghe* (Sibrandabuorren) waard in alter oan de hillige Fitus wijd. Tersoal waard yn de 16e iuw yn de striid tusken Karel V en de Geldersken troch in binde oerfallen en de tsjerke waard plondere. Yn 1580 waard mei de reformaasje de katolike earetsjinst yn de tsjerke ôfskaft.

De midsiuwske tsjerke waard yn de 19e iuw ôfbrutsen en ferfongen troch in ienfâldige nijbou. De toer bleau lykwols stean en yn de toer waard in yngong makke nei de tsjerke. Om't de nije tsjerke wol acht meter koarter as de midsiuwske tsjerke is dogge de ferhâldings tusken toer en tsjerke wat nuver oan. 

By in restauraasje yn 1911 waard der in kreake yn de tsjerke setten. Ek waard ûnder de flier in sark fûn fan Wopke Wigara. De 19e iuwske klok waard yn 1943 troch de Dútske besetter foardere en nei de oarloch ferfongen troch in moderne klok.
  
Troch't it tal leden en de tsjerkegong fermindere, naam de PKN-gemeente De Lege Geaën yn 2010 it beslút om fan de seis PKN-tsjerken fjouwer (de herfoarme tsjerken fan Offenwier, Sibrandabuorren, Goaiïngea en Tersoal) ôf te stjitten. Fan de twa tsjerken fan Tersoal bleau de eardere grifformearde tsjerke, de Westereintsjerke, yn gebrûk. De Fitustsjerke is net mear eigendom fan de PKN en ûnderbrocht yn in stifting.

## Hjoeddeisk gebrûk
Yn 2017 droech de PKN in restaurearre en renovearre Fitustsjerke oer oan de Stifting Fitustsjerke Tersoal. De stifting wol yn 'e mande mei doarpsbelang de tsjerke brûke foar kulturele aktiviteiten. Ek kin de tsjerke brûkt wurde foar trou- en routsjinsten. 
 
## Ynterieur
De tsjerke hat noch in preekstoel, in pear tsjerkebanken en in kreake. In piipoargel hat de tsjerke nea hân. Ynstee dêrfan stiet der in elektroanysk oargel.
Deddo Hesselink

**Deddo Hesselink** (Zuidwending, 3 july 1864 – De Haach, 29 maart 1953) wie in Nederlânske politikus.

## Biografy
Hesselink waard berne yn 1864 yn Zuidwending as soan fan lânbouwer Willem Jan Hesselink en Frouke Bosscher. Hy sette útein mei syn karriêre as amtner op de sekretary fan de gemeente Achtkarspelen. 
Op 6 maaie 1892 waard er beneamd ta boargemaster fan Finsterwolde. Fan 15 oktober 1896 oant 16 augustus 1930 wie er boargemaster fan  It Bilt. Under syn Fryske amtsperioade wie Hesselink lid fan de ried fan tafersjoch fan de Coöperatieve Voorschotbank 'Het Bildt', foarsitter fan de faktekenkursus fan it Nutsdepartemint en konsul fan de ANWB. 

Nei syn pinsjoen ferfear Hesselink nei De Haach, dêr't er op 29 maart 1953 ek stoar.

Hesselink wie Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Syn pake fan memmekant, Deddo Harms Bosscher, wie boargemaster fan Veendam.
Wolfsbane and Mistletoe

***Wolfsbane and Mistletoe*** is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel, gearstald troch de Amerikaanske skriuwsters en redaktrises Charlaine Harris en Toni L.P. Kelner. De titel betsjut "Mûtskes en Mistel". Dat binne twa plantenammen: it skaai *Aconitum*, resp. de soarte *Viscum album*. (De Ingelske namme *wolfsbane* betsjut lykwols letterlik: "wolveflok" of "wolvedoem".) 

De bondel omfettet 15 koarte ferhalen fan it fantasysjenre, mei as tema wearwolven en kryst. De ferhalen binne skreaun troch sokke foaroansteande auteurs as Patricia Briggs, Simon R. Green en Harris sels. Alle ferhalen út *Wolfsbane and Mistletoe* waarden yn dizze bondel foar it earst publisearre, hoewol't de measten neitiid troch de respektivelike skriuwers op 'e nij útjûn binne yn eigen ferhalebondels. *Wolfsbane and Mistletoe* waard yn 2008 publisearre troch de New&nbsp;Yorkske útjouwerij Ace Books.

## Ferhalen
# Charlaine Harris, *Gift Wrap* 
# Donna Andrews, *The Haire of the Beast* 
# Simon R. Green, *Lucy, at Christmastime* 
# Dana Cameron, *The Night Things Changed* 
# Kat Richardson, *The Werewolf Before Christmas* 
# Alan Gordon, *Fresh Meat* 
# Carrie Vaughn, *Il Est Né* 
# Dana Stabenow, *The Perfect Gift* 
# Keri Arthur, *Christmas Past* 
# J.A. Konrath, *SA* 
# Patricia Briggs, *[[The Star of David]]* (ûnderdiel fan 'e ''Mercy Thompson''-rige)
# Nancy Pickard, *You'd Better Not Pyout* 
# Karen Chance, *Rogue Elements* 
# Rob Thurman, *Milk and Cookies* 
# Toni L.P. Kelner, *Keeping Watch over His Flock*