open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jennifer Lopez

**Jennifer Lynn Lopez** (New York, 24 july 1969) is in Amerikaanske sjongster, aktrise, dûnseres, moadeûntwerpster en moade-ikoan. Har bynamme is **J.Lo**. Sy is fan Puerto Rikaanske komôf, mar groeide op yn de Bronks yn New York. Hja hâlde út dat hja fan 1970 wie, mar nei in arrestaasje waard har wiere bertejier bekend.

## Diskografy
;Studio albums
* 1999: *[[On the 6]]*
* 2001: *[[J. Lo (album)|J. Lo]]*
* 2002: *[[This Is Me... Then]]*
* 2005: *[[Rebirth (Jennifer Lopez album)|Rebirth]]*
* 2007: *[[Como Ama una Mujer]]* (Spaanske taal album)
* 2007: *[[Brave (Jennifer Lopez album)|Brave]]*
* 2011: *Love?*
* 2014: *A.K.A.*
* 2024: *This Is Me... Now*

;Op 'e nij mjoksele albums
* 2002: *[[J to tha L-O!: The Remixes]]*

;DVDs
* 2000: *[[Feelin' So Good (DVD)|Feelin' So Good]]*
* 2003: *[[Let's Get Loud (DVD)|Let's Get Loud]]*
* 2003: *[[The Reel Me]]*
* 2007: *[[Como Ama Una Mujer (Minirigen)|Como Ama Una Mujer]]*

### Nûmer-ien singles

## Filmografy
### Films

### Telefyzje

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee
* Jennifer Lopez Official Twitter
* Jennifer Lopez Official Facebook
* Jennifer Lopez Song Lyrics
* Jennifer Lopez at Myspace
Alexander Fleming

Sir **Alexander Fleming** (Darvel, 6 augustus 1881 – Londen, 11 maart 1955) wie in Britske dokter en mikrobiolooch op it mêd fan de medyske mikrobiology, dy't foar de ûntdekking fan penisilline in Nobelpriis krigen hat. 

## Libben en wurk
Fleming waard berne op Lochfield-farm yn Darvel yn East Ayrshire, Skotlân, as boeresoan. Fan 1901 oant 1906 studearre er genêskunde oan de *St. Mary's Hospital Medical School* yn Paddington. Nei ôfrin fan syn stúdzje bleaun er oan dat ynstitút ferbûn. Yn 1921 waard er plakferfangend haad, en yn 1946 direkteur. Yn 1948 waard de namme feroare ta *Wright-Fleming Institute*. Fan 1928 oant 1948 hie Fleming de learstoel foar bakteriology oan de universiteit fan Londen.

Yn septimber 1928 ûntdekte Fleming tafallich dat yn de buert fan beskate skimmels, dy't by ûngelok by ien fan syn baktearjekoloanjes rekke wie, gjin baktearjes waaksten. Fleming makke in ekstrakt fan dy skimmel en murk dat dy ferskate baktearjesoarten deadzje koe, wylst de proefdieren der gjin lêst fan liken te hawwen. Yn in wittenskiplike publikaasje út 1929 neamde er de stof *penisilline*, en hâlde it derfoar dat it as genêsmiddel te brûken wie. De ûntdekking fan penisilline wurdt as in foarbyld fan serendipiteit (in tref) sjoen.

It yndie tapassen fan penisilline hat noch lang duorre, omt it bliken die dat de stof slim te isolearjen wie. Dat slagge Ernst Boris Chain en Howard Walter Florey earst yn 1940. Doe makke penisilline hurd opgong. Yn 1945 dielden Fleming, Chain en Florey de Nobelpriis foar Genêskunde "foar de ûntdekking fan penisilline en har hieljende wurking by ferskate ynfeksjesykten".

Fleming waard yn 1944 riddere, dat hy waard doe "Sir". Dêrneist krige er earedoktoraten fan 12 Amearikaanske en Jeropeeske universiteiten, waard er kommandeur yn it Franske Légion d'honneur (legioen aan eare) en 'earerektor' fan de universiteit fan Edinboarch.

## Persoanlik libben
Fleming boaske 1915 de Ierske ferpleechster Sarah Marion McElroy; yn 1924 krige it pear har iennichst bern, Robert, dy't krekt as syn heit ek dokter waard. Nei Sarah har ferstjerren yn 1949 naam Flemings sûnens ôf. Yn 1953 gie it wat better mei him doe't er oan Amalia Coutsouris-Vaoureka boaske, in bakteriolooch en earder studinte fan him. Sir Alexander Fleming stoar yn 1955 yn Londen oan in hertynfarkt, twa moannen nei syn pinsjoenearring.

## Keppeling om utens
* Biografy Sir Alexander Fleming
* TIME 100: Alexander Fleming
* Alexander Fleming

## Sjoch ek
* List fan ferneamde dokters
Switserske Garde

De **Switserske Garde** is in keppel hiersoldaten fan Switserske komôf. Hja hâlde tafersjoch yn it Fatikaan en wurkje foar de paus. Der binne 110 man by de Garde, wêrfan 6 offisieren, 26 ûnderoffisieren en 78 soldaten (gardisten). 

## Betingsten
Bern tusken de 14 en 18 jier kinne in oriïntaasje by de Switserske Garde yn it Fatikaan dwaan. Manlju tusken de 19 en 30 jier meie gading meitsje. It moatte katolike manlju wêze fan Switserske komôf dy't op syn minst 1,74 m grut binne.

## Uniform en ark
Alhiel neffens de tradysje ha de soldaten in blau-giel-read uniform. Guon tinke dat it uniform troch Michelangelo makke is. It uniform is lykwols makke troch de Jules Repond, dy't yn it tiidrek 1910-1921 kommandant fan de Garde wie. De soldaten ha ek in blau deistich uniform. De soldaten yn it kreaze uniform rinne sichtber mei in swurd en helleburd. Yn de broeksbokse ha se in automatysk gewear en pistoal.

## Keppeling om utens
* Hiemside
Alois Alzheimer

**Alois Alzheimer** (Marktbreit, 14 juny 1864 — Breslau, 19 desimber 1915) wie in  Dútsk neuropatolooch en psychiater. 

Alzheimer hat foar it earst presenile demintens beskreaun, letter de sykte fan Alzheimer neamd troch de psychiater Emil Kreapelin, mar hy die ek mikroskopysk ûndersyk nei oare syktes fan it senuwstelsel. Hy beskreau ûnder oaren feroarings yn it brein by arterioskleroaze en it ferlies fan senuwsellen by de sykte fan Huntington. Alzheimer ûndersocht fierder feroarings yn it brein by epilepsy. Hy fûn in wiidweidich ferlies fan senuwsellen yn de hippokampus, de saneamde Ammonshoarnskleroaze, by in grut tal pasjinten mei epilepsy. Al yn 1907 suggerearre er yn in lêzing dat it ferlies fan senuwsellen de sykte net feroarsake, dy't hy "de setten" neamde, mar troch de oanfallen feroarsake waard. Letter ûndersyk hat dat befêstige.

Alzheimer die syn ûndersyk faak yn gearwurking mei syn freon, de neurolooch Franz Nissle. Sy wurken yn itselde ferpleechhûs yn Frankfurt am Main - *de Städtische Irrenanstalt*.

Alzheimer wie de meistifter en meipublisearder fan it medysk tydskrift *Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie*, mar hat sels nea in boek skrean.

## Keppelings om utens
* Wa hat it de namme jûn? - Alois Alzheimer
* Sykte fan Alzheimer: 100 jier letter
* Alois Alzheimer's Biografy, International Brain Research Organization
* Ludwig-Maximilians-University Munich, Laboratory for Neurodegenerative Disease Research - Prof. Dr. Christian Haass
* Graeber Manuel B. "Alois Alzheimer (1864-1915)" *International Brain Research Organization*
Sergej Korsakov

**Sergej Sergejevitsj Korsakov** (Vladimirsk, 22 jannewaris 1854 — Moskou, 1 maaie 1900) wie in Russysk neuropsychiater.

Sergej Korsakov (Russysk: Сергей Сергеевич Корсаков) studearre medisinen oan de Universiteit fan Moskou wêr't er yn 1875 ôfstudearre. Hy kaam doe te wurkjen yn in psychiatrysk sikehûs. Yn 1887 promovearre er op it proefskrift 'Paralysis alcoholica'. Hy ûndersocht de effekten fan alkohol op it senuwstelsel. Wer letter waard er haad fan de nije psychiatryske universiteitsklinyk wêr't er ek dosearre.

Nei Korsakov is it syndroom fan Korsakov neamd. Ek wie er de man dy't it konsept paranoia fan Emil Kraepelin presizer omskreau.

## Publikaasjes
In kar:
*1890 *Eine psychische Störung combiniert mit multipler Neuritis* (Psychosis polyneuritica seu Cerebropathia psychica toxaemica)
*1890 *Ueber eine besondere Form psychischer Störung, combiniert mit multipler Neuritis*
Reinier de Graaf

**Reinier de Graaf** of **Reijnerus de Graeff** (Schoonhoven, doopt 30 july 1641 - Delft, begroeven 17 augustus 1673) wie in Nederlânsk dokter en anatoom. Hy wie ien fan de pioniers fan de wittenskip fan de fuortplantingsgenêskunde, en is de ûntdekker fan de letter nei him neamde 'Graafske follikels'.

## Publikaasjes
Publikaasjes troch Reinier de Graaf:
**Alle de wercken, so in de ontleed-kunde, als andere deelen der medicyne, beschreven door de Hr Regnerus de Graaf* (1686) Amsterdam, Abraham Abrahamse
**De mulierum organis in generationi inservientibus tractatus novus* (1672) yn 1965 as facsimile-útjefte ferskynd, Nieuwkoop, De Graaf
**De Succi Pancreatici Natura et Usu Exercitatio anatomica Medica* (1664)

## Bibliografy
Wurk oer Reinier de Graaf:
* (redactie) *Reinier de Graaf 1641-1673: in sijn leven nauwkeurig ontleder en gelukkig geneesheer tot Delft* (1991) Rotterdam, Erasmus Publishing ISBN 90-5235-021-3
* *Reinier de Graaf: gelukkig geneesheer tot Delft : uitgave van een tweetal brieven door Reinier de Graaf geschreven aan de Leidse hoogleraren Dele Boë Sylvius en Schacht als "voorloper" van zijn studie over de mannelijkeen- en vrouwelijke geslachtsorganen*, ynlieden troch Houtzager, Hendrik Leonard (1986) Delft, Reinier de Graaf Stichting
* *Reinier de Graaf: leven en werken, 30-7-1641/17-8-1673* (1973) (1973) Delft, Elmar
* *Reinier de Graaf, 1641-1941* (1942) Amsterdam, Noord-Hollandsche Uitgevers Maatschappij
Amy Winehouse

**Amy Jade Winehouse** (Enfield, Londen, 14 septimber 1983- 23 july 2011) wie in Britske sjongster, bekend om reden fan har krêftige alt en har eklektyske mjuks fan muzyksjentes sa as R&B, soul en jazz. 

## Biografy
Amy Winehouse is grut wurden yn in Joadske húshâlding. Har debútalbum út 2003, *Frank*, krige goede kritiken yn it Feriene Keninkryk en dêrbûten en waard nominearre foar de Mercury Prize. Har folgjende album út 2006, *Back to Black*, smiet leafst seis Grammy Award-nominaasjes op, dêr't sy fiif fan ek wûn; it makke Winehouse de earste Britske sjonger dy't fiif Grammys wûn, dêrfan trije fan de saneamde "Grutte Fjouwer": 'Beste Nije Artyst', 'Plaat fan it Jier' en 'Song fan it Jier'. Op 14 febrewaris 2007 wûn sy in *BRIT Award* foar Bêste Britsk Frouljus Artyst; ek waard sy neamd foar Bêst Britsk Album. Sy wûn de Ivor Novellopriis trije kear, ien yn 2004 foar *Best Contemporary Song* (muzyk en tekst) foar it nûmer "Stronger Than Me", ien yn 2007 as Best Contemporary Song foar "Rehab" en ien yn 2008 foar *Best Song Musically and Lyrically* foar "Love Is a Losing Game", mar de list mei prestizjeuze ûnderskiedings is noch langer. It album wie de treds bêst ferkeapjend plaat fan de jierren tsien yn it Feriene keninkryk.

Winehouse har muzyk wurdt beskôge as fan grutte ynfloed op de opgong fan de populariteit soulmuzyk en frouljusmuzikanten en ek hat har wurk de Britske muzyk nij libben ynblaasd. Winehouse har ûnderskiedende styl makke har ek ta in muze foar moadeûntwerpers sa as Karl Lagerfeld. Winehouse har problemen mei drugferslaving- en alkohol misbrûk, en har selsferneatigjende hâlden en dragen wie geregeldwei grut nijs foar de roddelparse fan 2007 ôf oant har dea. Fierders waarden sy en har eks-man, Blake Fielder-Civil, pleage troch rjochtsaken en soks, wat him sels yn de finzenis brocht. Yn 2008 hie Winehouse te meitsjen mei mear as ien sûnensprobleem, dy't sawol har karriêre as har libben bedrige.

Winehouse waard dea fûn op 23 july 2011 yn har hûs yn Noard-Londen; De autopsy dy't op 25 july 2011 op har lichem útfierd waard, hat gjin deadsoarsaak opsmiten. Amy Winehouse waard op 26 july 2011 kremearre. Op 26 oktober waard buorkundich makke dat oanfoljend toksikologysk ûndersyk bliken dien hat dat Winehouse oan it alkoholfergiftiging stoarn is. Amy har âlden hawwe yn har namme in stifting opsetten mei it doel drugsferslaafden te helpen, de Amy Winehouse Foundation. 
 
## Albums
* 2003: *Frank*
* 2006: *Back to Black*
;postúm
* 2011: *Lioness: hidden treasures*

## Prizen
* Op de *MTV Video Music Awards*, dy't op 9 septimber 2007 yn Las Vegas hâlden waarden, wie hja nominearre yn 3 kategoryen: *Bêste Froulike Artyst fan it Jier*, *Bêste Nije Artyst* en *Fideo fan it Jier*, nammentlik foar it nûmer *Rehab*.
* 10 febrewaris 2008 - fiif Grammy Awards :
** Opname fan it Jier - "Rehab"
** Bêste liet fan it Jier - "Rehab"
** Bêste Nije Artyst
** Bêste Froulike Pop Stim Optreden - "Rehab"
** Bêste Pop Stim Album - *Back to Black*

## Keppeling om utens
* Webstee fan Amy Winehouse
Gerrit de Vries

**Gerrit de Vries** (Aldeberkeap, 13 maaie 1967) is in earder Fryske hurdfytser.

Mei John Talen, Tom Cordes en Rob Harmeling waard Gerrit de Vries yn 1986 wrâldkampioen op de 100 km ploegetiidrit yn Colorado Springs. Hy die mei oan de Olympyske Spullen fan 1988 yn Seoel (Súd-Korea) en einige dêr as alfte. Hy die tusken 1990-1997 sân kear mei oan de Omgong fan Frankryk, wêrfan er yn 1991 twadde waard yn it jongereinklassemint. Yn 1992 foel er út troch in bekkenbreuk. Hy ried ûnder oaren foar de ploegen Superconfex, Buckler, TVM en Team Polti. Tusken 1989 en 1997 wie Gerrit de Vries profesjonal.

Tsjintwurdich wennet er yn Swol en is er fertsjintwurdiger yn sportklean. Gerrit de Vries is troud en heit fan twa bern.

## Wichtichste oerwinnings
**1986**
* Wrâldkampioen 100 km ploegentiidrit (mei John Talen, Tom Cordes en Rob Harmeling)

**1990**
* 4de etappe Stjer fan Bessèges

## Resultaten Omgong fan Frankryk
* 1990 - 67e
* 1991 - 34e
* 1992 -
* 1993 - 55e
* 1994 - 77e
* 1996 - 119e
* 1997 - 125e

## Ploegen
* 1989 - Superconfex-Yoko
* 1990 - Buckler
* 1991 - Buckler
* 1992 - Buckler
* 1993 - TVM-Bison Kit
* 1994 - Novemail-Histor
* 1995 - Novell
* 1996 - Team Polti
* 1997 - Team Polti
Josef Breuer

**Josef Breuer** (Wenen, 15 jannewaris 1842 - dêre, 20 juny 1925) wie in dokter, psycholooch en filosoof út Wenen en ien fan de grûnlizzers fan de psychoanalyse.

Yn 1869 publisearre er in ûndersyk nei de refleksmjittige wurking fan it sykheljen. Mei troch syn ûndersyk krige men mear ferstân fan it ferbân tusken de longen en it senuwstelsel. 

De kasus fan Anna O. is tige bekend wurden. Sy hie te lijen fan hystery en Breuer behannele har troch har oer har ûnderfinings ferhelje te litten en sa efter deltwongen emoasjes en tinzen te kommen. Dit waard psychoanalyse neamd. Syn kollega Sigmund Freud naam de measte fan Breuers teoryen oer. 

Breuer syn bekendste wurken binne: *Über den psychischen Mechanismus hysterischer Phänomene* (1893) en *Studien über die Hysterie* (1895) dat er tegearre mei Freud skreau.
Wiebren Veenstra

**Wiebren Veenstra** (De Harkema, 8 desimber 1966) is in earder Frysk hurdfytser.

Veenstra wie profesjoneel hurdfytser tusken 1988-1996. Hy wie de earste Fries en jongste Nederlanner dy't yn de Omgong fan Frankryk (1988) fan start gie. Yn 1991 einige hy yn de Bucklerploech fan Jan Raas as 157e yn syn twadde en lêste Omgong fan Frankryk. Hy ried yn ploegen as Hitachi, Buckler en Motorola. Tsjintwurdich wennet hy yn Drachten en wurket is as ymporteur en ferkeaper fan it fytsmerk "Steppenwolf". 

## Wichtichste oerwinnings
**1986**
* 3e etappe diel A Sirkwy Franco-Belge

**1988**
* 4e etappe diel B Sirkwy Cycliste de la Sarthe
* 3e etappe Omloop fan Nederlân

**1990**
* 1e etappe Omloop fan Nederlân
* 2e etappe Omloop fan Nederlân
* Veenendaal-Veenendaal
* 3e etappe Omloop fan Belgje

**1991**
* Omloop fan Midden-Seelân
* 2e etappe diel A Omloop fan Nederlân
* Veenendaal-Veenendaal
* 4e etappe Stjer fan Bessèges
* 3e etappe Omloop fan de Oise

**1993**
* 1e etappe Tour Dupont
* 4e etappe Tour Dupont

**1994**
* GP Stêd Vilvoorde
* 3e etappe diel A Omloop fan Nederlân
* 1e etappe diel B Omloop fan de Middellânske See
* 1e etappe Tour Dupont
* 4e etappe diel B Midi Libre

**1995**
* 2e etappe Dauphiné Libéré

## Tourdielnames
* 1988 
* 1991 - 157e

## Ploegen
* 1988 - Hitachi-Bosal
* 1989 - Histor-Sigma
* 1990 - Buckler
* 1991 - Buckler
* 1992 - Buckler
* 1993 - Subaru-Montgomery
* 1994 - Collstrop-Willy Naessens
* 1995 - Motorola
* 1996 - Foreldorado-Golff
Eddy Schurer

**Eddy Schurer** (Bakkefean, 12 septimber 1964) is in earder Fryske hurdfytser.

Schurer starte trije kear yn de Omgong fan Frankryk (1989, 1990 en 1991). Yn 1990 foel er út. Hy ried foar TVM en Novemail-Histor. Eddy Schurer wie prof tusken 1987-1994.

Tsjintwurdich wennet hy yn Mearum (Grinslân) en wurket er as technysk adviseur by Interflon (smarmiddels). Hy is troud en heit fan twa bern.
Thomas Harmens Gonggryp

**Thomas Harmens Gonggryp** (Snits, 2 july 1730 - Ljouwert, 29 maart 1814) wie in glêsskilder.

Hy wurke mei syn broer Tsjalling Gonggryp (Snits, 9 novimber 1736 - dêre 12 desimber 1813). Hy skildere syn suske Jetske (1748). Wurk fan beide manlju hinget yn de Nederlânsk herfoarme tsjerke fan Akkrum.
Joseph Babinski

**Joseph Jules François Félix Babinski**, pl. Józef Julian Franciszek Feliks Babiński (Parys, 17 novimber 1857 – dêre, 29 oktober 1932) wie in Frânske neurolooch. Hy is fral bekend wurden om syn beskriuwing fan de patologyske fuotsoalrefleks yn 1896.

## Libben en wurk
Babinski wie de soan fan in Poalske yngenieur, dy't yn 1848 de stêd Warsjau út flechte wie fanwege de Russyske oerhearsking fan Poalen. Babinski helle syn medyske graad oan de Universiteit fan Parys yn 1884. Doe gie er nei Charcot yn it *[[Hôpital de la Salpêtrière|Salpêtrière]]*- sikehûs yn Parys, en waard syn favorite studint. Nei Charcot's ferstjerren rjochte Babinski him op de klinyske neurology. It die bliken dat er dêr in soad oanlis foar hie. Babinski hie ek niget oan de patogeneze fan hystery, en wie de earste dy't goede diagnostyske kritearia fêststelde om hystery fan organyske syktes te ûnderskieden.

Yn 1896, by in gearkomst fan it *Société de Biologie* rapportearre Babinski yn in presintaasje fan mar 26 sinnen foar it earst it*"phenomène des orteils"*, de fuotsoalrefleks.

Yn de Earste Wrâldkriich hie Babinski de lieding oer in protte traumatyske neurologyske saken yn de Pitié sikehûzen. Hy wie doe prefester yn neurology oan de Universiteit fan Parys. Babinski skreau mear as 200 publikaasjes oer senuwoandwanings. Mei Froment publisearre er *Hysteropithiatisme en Neurologie de Guerre* (1917). Dit waard yn it Ingelsk oerset troch Sir H. Rolleston yn 1918.

Babinski wenne tegearre mei syn jongere broer Henri Babinski, in yngenieur dy't ek in ferneamd kok wie, en ûnder de skûlnamme *Ali Baba* in klassyk wurden itensiedersboek publisearre. 

Babinski stoar op 29 oktober 1932, yn itselde jier dat ek twa oare grutte neurologen belies jaan moasten: Edward Flatau en Samuel Goldflam. De lêste jierren fan syn libben hie er te lijen fan de sykte fan Parkinson. Hy makke noch mei dat syn wurk op it neurologysk mêd ynternasjonaal erkend waard. 
Minder bekend wie Babinski's partner John Arne Fjeldjager. Hy yntrodusearre de Fjeldjager-proseduere.

## Mei Babinski assosjearre [[eponym|eponimen]]
* *[[Babinski refleks]]* 
* *[[Anton-Babinski syndroom]]*
* *Babinski-Fröhlich syndroom* of *[[Adiposogenital Dystrophy|Adiposo-genital syndroom]]* 
* *[[Babinski-Froment syndroom]]*
* *[[Babinski-Nageotte syndroom]]*
* *[[Babinski-Vaquez syndroome]]*
* *[[Babinski-Weil test]]*
* *[[Babinski-Jarkowski regel]]*

## Keppeling om utens
* Biografy op www.whonamedit.com
Georges Gilles de la Tourette

**Georges Albert Brutus Édouard Gilles de la Tourette** (Saint-Gervais-les-Trois-Clochers, 30 oktober 1857 – Lausanne, 22 maaie 1904) wie in Frânsk neurolooch en psychiater. It troch him foar it earst beskreaune Syndroom fan Gilles de la Tourette is nei him neamd. It is in neurologyske steuring mei as skaaimerk mylde oant slimme sineskuorren.

Gilles de la Tourette stoar mei 46 jier oan de gefolgen fan syfilis.

## Wurk
* *L'hypnotisme et les états analogues au point de vue médico-légal* (Parys, 1887; 2e. edysje Parys 1889)
* *Traité clinique et thérapeutique de l’hystérie d’après l’enseignement de la Salpêtrière* (Parys 1891)
* *Les actualités médicales, les états neurasthéniques* (Parys 1898)
* *Leçons de clinique thérapeutique sur les maladies du système nerveux* (Parys 1898)
* *Les actualités médicales. Formes cliniques et traitement des myélites syphilitiques' convulsifs* (*La semaine médicale* 1899)

## Keppeling om utens
* Tourette by whonamedit.com
Frysk Lânboublêd

It **Frysk Lânboublêd** (Nederlânsk en offisjeel: *Fries Landbouwblad*) wie in Frysk tydskrift dat yn ferskillende foarmen yn totaal 145&nbsp;jier bestien hat. It wie it offisjele orgaan fan 'e Fryske Maatskippij fan Lânbou en oare dêrby oansletten ferienings, te witten: it Bûn fan Plattelânsfroulju yn Fryslân en de Kristlike Fryske Plattelâns Jongerein. 

## Skiednis
It *Frysk Lânboublêd* ûntstie yn 1860 yn 'e foarm fan it moanneblêd *Mededelingen en Berichten*, dêr't ek in jierboekje fan ferskynde. Doe't *Mededelingen en Berichten* yn 1910 in wykblêd waard, krige it in nije namme: it *Friesch Weekblad*, dat ûnder lieding stie fan haadredaktrise Geertruida Christina Jentink. It *Friesch Weekblad* wie in wat ûndúdlike oantsjutting dy't wierskynlik dêrom yn 1920 feroare waard yn it *Fries Landbouwblad*. 

Doe't yn 1991 de Fryske Maatskippij fan Lânbou opgie yn 'e Fryske Lân- en Túnbou Organisaasje (FLTO), naam dy de útjefte fan it *Frysk Lânboublêd* oer, nei de fúzje mei de Flevolânske Lân- en Túnbou Organisaasje ûnder de titel ***Het Landbouwblad***. Yn dy tiid stie it tydskrift ûnder lieding fan Anne Bokma en Wiebe Dijkstra, dy't de beide lêste haadredakteurs wurde soene. Yn 2005 hold it *Lânboublêd* nammentlik nei 145&nbsp;jier op te bestean, en gie it op yn *[[Oogst (tydskrift)|Oogst]]*, it blêd fan 'e lanlike Lân- en Túnbou Organisaasje (LTO).
Lânboukoöperaasje

In **lânboukooöperaasje** is in gearwurking fan lân- en túnbouwers om harren bedriuwsbelangen te befoarderjen. De lânboukoöperasje wie yn Fryslân sterk ûntwikkele. Fan de ± 300 Lânboukoöperaasjes yn Nederlân wienen der begjin jierren fyftich sa'n 250 yn Fryslân. 

Yn de jierren '80 fan de 19e iuw kaam ûnder druk fan de omstannichheden in stribjen nei koöperaasje op, it earst yn de suvel. Benammen neidat de steatskommisje yn 1886 wiisd hie op it gebrek oan gearwurking en organisaasje seagen in soad boeren it belang fan in koöperaasje yn. 

Noch yn 1886 rjochte in tal boeren yn Wergea de earste koöperative molkfabryk op en al gau folgen oaren, letter feriene yn it Bûn fan Koöperative Molkfabriken yn Fryslân. Yn de molksektor ûntstienen bûten de pleatslike molkfabriken in tal spesjalisearre saneamde topkoöperaasjes, nammentlik de Fryske Koöperative Suvel/Eksport Feriening (Frico), it Koöperative Kondensfabryk Fryslân, de Koöperative Suvelbank en it Koöperative Stremsel en Kleurselfabryk.

Ek foar de foarsjenning fan Lânbourêding blykte de koöperaasjefoarm nuttich. Ut de pleatslike lytse bestelferienings ûntwikkelen har de oankeapferienings. De omstannichheden wienen net altyd lyk. Yn de molkesektor drigen de boeren fan it bedjersume karakter fan molke ôfhinklik fan de fabrikant te reitsjen. By de oankeap fan bedriuwsmaterialen wie de monopoaljefoarming fan de keunstdongymporteurs it gefaar. De ôfhinklikheid fan de kredytferliening late ta de oprjochting fan koöperative boerelienbanken. De winsten fan partikuliere fleisfabrikanten late ta de oprjochting fan de Koöperative Feeôfsetferiening (FCE). Ek it stribjen nei kwaliteitsferbettering wie faak reden om in koöperaasje op te rjochtsjen lykas de Fryske Koöperative Hannelsferiening foar sieddelsie en poatguod (ZPC) en de Noard-Nederlânske Koöperative Aaihannel (NNC). Ek de Nederlânske Wolfederaasje (ôfdieling Fryslân) foar de ôfset fan wol en de feilingen foar de ôfset fan griente en fruit.

It ferlet fan it sintralisearre fieren fan in bedriuwsboekhâlding en oare saken late ta de oprjochting fan de Koöperative Sintrale Lânbouboekhâlding. Troch de tanimmende meganisaasje yn de lânbou ûntstienen masinekoöperaasjes. Nije foermetoades soargen foar oprjochting fan koöperative gersdrûgerijen en de ûntwikkeling fan keunstmjittige ynseminaasje ta koöperative k.y.-ferienings. Ek op it mêd fan fersekeringen blykte de koöperaasje in gaadlike bedriuwsfoarm. 

It Underlinge Boerefersekeringsfûns ûntstie neidat der al foar it personiel fan de Lânboukoöperaasjes it Koöperative Fersekeringsfûns komd wie. Ta de koöperaasje kine ek de ûnderlinge maatskippijen rekkene wurde dy't boeren fersekerje tsjin brân stoarmskea en feesykten. (sjoch Underling fersekeringswêzen). De Lânboukoöperaasjes wurkje gear yn it Ynstitút foar Lânboukoöperaasje yn Fryslân en it Lânbou en Koöperaasjesintrum "It Oranjewâld".
Gonggryp

**Gonggryp** is in boerelaach út Goaiïngaryp, yn de 17e iuw amtners fan de Fryske Admiraliteit en yn de 18e iuw yn it regear te Harns en Snits. 

De âldste staach (mei ûnder oaren de bruorren Thomas en Tsjalling Gonggryp, bekende glêsskilders) siet oant ± 1900 yn Fryslân. Letter nei alle gedachten útstoarn. De jongste staach ferliet Fryslân nei 1800 en fêstige har foar in grut part yn Nederlânsk-Ynje en Suriname.
Ryksargyf

In **Ryksargyf** is in argyftsjinst dy't de argiven beheart fan ynstellingen dy't yn de rin fan de iuwen yn in bepaalde provinsje wurke hat. Neist de ryksargiven yn de provinsjes is der foar it behear fan de argiven fan lanlike organen ek in **Algemien Ryksargyf**. Yn Nederlân binne beide beneamingen wyls feroare en dêrmei ferâldere, yn Belgje wurde de nammen noch altyd brûkt.

It Ryksargyf yn Fryslân is yn 2002 tegearre mei it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum en de Provinsjale en Buma Biblioteek fan Fryslân opgien yn Tresoar. Tresoar fiert njonken oare aktiviteiten de wetlike ryksargyftaken út.
Alwine de Vos van Steenwijk

**Alwine Antoinette baronesse de Vos van Steenwijk** (Noardwyk oan See, 22 juny 1921 - Wijhe, 24 jannewaris 2012 ) wie in Nederlânsk diplomate en presidinte fan de ynternasjonale beweging ATD Fjirde Wrâld.

## Libben
Alwine de Vos van Steenwijk, pakesizzer fan de Earste Keamerfoarsitter Willem Loadewyk de Vos van Steenwijk, wie de earste Nederlânske froulike ambassade-attasjee. Har stânplakken wienen Bonn, Washington en Parys. Yn Parys kaam se yn 1960 yn kontakt mei de 'fjirdewrâldbeweging', in troch de Frânske preester Joseph Wresinski oprjochte beweging tsjin earmoede en útsluting yn de wrâld. Nei dy syn ferstjerren soe hja syn wurk as earmoedebestrider fuortsette as presidinte fan ATD Fjirde Wrâld. De Vos van Steenwijk slagge deryn om op ynternasjonaal nivo oandacht te krijen foar de earmoedeproblematyk. Mei troch har krewearjen waard 17 oktober troch de Feriene Naasjes erkend as 'Ynternasjonale dei foar de útrûging fan earmoede'. Ek stimulearre se wittenskiplik ûndersyk nei de oarsaken fan earmoede. De Vos van Steenwijk is de stiftster fan de* Joseph Wresinski Kultuer Stifting*, dy't ûnder oare as doel hat earmen sels aktyf dielnimme te litten oan kulturele produksjes oer it ferskynsel earmoede.

Har wurk far de alderearmsten levere har de bynamme op 'barones fan de earmen'.

De Vos van Steenwijk ferstoar yn jannewaris 2012 yn de âldens fan njoggentich jier yn har wenning op it famyljelângoed yn Wijhe.  Sy wie Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau, ridder yn de Frânske Oarder fan it Legioen fan Eare en drager fan de Albert Schweitzermedalje, dy't sy yn 1990 ûntfong.

## Bibliografy
Alwine de Vos van Steenwijk hat ûnder mear de folgjende publikaasjes op har namme stean:
*1972 - *La provocation sous-prolétarienne : pour une société sélective*
*1976 - *Leven van kruimels*
*1982 - *De vierde wereld : toetssteen van de democratie in Europa* ISBN 90-72050-01-0
*1986 - *Comme l'oiseau sur la branche : histoire des familles dans la grande pauvreté en Normandie* ISBN 2-904972-11-0
*1989 - *Une Europe des droits de tous les hommes*
*1990 - *Père Joseph : de man in wie de armsten zich herkennen* ISBN 90-6416-197-6
*1995 - *Tegen armoede en uitsluiting : heroverweging van het menselijk handelen* ISBN 90-72050-09-6
*2001 - *Ambassadrice auprès des plus pauvres* ISBN 2-7475-0144-2

## Literatuer
*  (2007) ‘Verstandige eenvoud. De familie De Vos van Steenwijk (ca. 1860-2000)’ yn: *Jaarboek van het Centraal Bureau voor Genealogie 61*, s. 185
*  (oktober 2015) 'Vos van Steenwijk, Alwine Antoinette barones de', yn: ''Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland''

## Keppeling om utens
* Alwine de Vos van Steenwijk
Cameron Diaz

**Cameron Michelle Diaz** (San Diego, 30 augustus 1972) is in Amerikaansk aktrise. Hja waard foar har rollen yn *There's Something About Mary*, *Being John Malkovich*, *Vanilla Sky* en *Gangs of New York* nominearre foar Golden Globe. Mear as 15 oare aktearprizen krige se yndie takend, wêrûnder in American Comedy Award foar *There's Something About Mary*. Diaz waard lykwols ek nominearre foar de Razzie Award foar minste aktrise foar sawol *Charlie's Angels: Full Throttle* as *What Happens in Vegas*.

Diaz waard grut yn Kalifornje (sy siet op deselde skoalle as Snoop Dogg). Op har fyftjinde waard se ûntdutsen troch in fotograaf, dy't soarge foar in kontrakt by it modelleburo Elite. Fan har sechtjinde ôf reizge se as model de wrâld oer.

Nei har modellewurk sette sy útein mei aktearjen. Mei har earste filmrol yn *The Mask* briek se fuortendaliks troch. Yn 2009 krige sy in stjer op de ferneamde *Hollywood Walk of Fame*.

## Filmografy

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee
* Frânske side
Vilnelė

De rivier **Vilnelė** (Vilnia) ûntstiet yn de buert fan de grutste hichte fan Litouwen by de grins mei Wyt-Ruslân. By dy grins lâns rint er in stikmannich kilometers fierder. In part fan de rivier hat in grut ferrin: 40 meter op 10 kilometer, sadat in soarte fan rûchwetter peddeljen mooglik is. Yn Vilnjûs skiedet de rivier it stêdspart Užupis fan de âldstêd en rint dan fierder by it Kalnų Park(a)s lâns en mûnet dan ûnder de Gediminasbrêge yn de Neris út.

De rivier hat in lingte fan 79,5 kilometer.
Joke Tjalsma

**Joke Tjalsma** (Nijlân, 1 juny 1957) is in Nederlânsk aktrise fan Frysk komôf út Amsterdam dy't op toaniel en telefyzje te sjen is. Groeide op oan de Willem Loadewykstrjitte yn Snits en folge nei de detailhannelskoalle yn Snits de Hafû. Sy studearre ôf yn 1983 oan de Toanielskoalle Maastricht. 

Spile rollen by ferskate teaterselskippen en hat sy ek eigen teaterfoarstellings makke. Dit die sy yn 'e mande mei Tom de Ket en Dirk Groenveld ûnder de namme 'Balieproduksjes'. Wurke fierders by selskippen as Carver, it Zuidelijk Toneel, Hollandia, Oostpool, it Onafhankelijk Toneel en it Noard Nederlânsk Toaniel. Ek wiene der gearwurking mei ûnder oare Suver Nuver, Alex d'Electric en mei Freek de Jonge yn 'Kerst van een Clown'en 'Kortgehouden'.

Sy wie ek te sjen yn films sa as *[[De Dream]]* en *[[Nynke (film)|Nynke]]* en hja hie rollen yn telefyzjesearjes, û.o. *[[Hertenkamp (telefyzje)|Hertenkamp]]*, *[[De Daltons (telefyzje)|De Daltons]]* en it mei in Nipkow-skiif bekroande '30 minuten'. Ein 2006 is hja fannijs te sjen yn in film: *Wild Romance*, oer it libben fan Herman Brood. Hja spilet de rol fan Herman syn mem. De film komt nei't ferwachte wurdt op 5 novimber 2009 út.

Yn 2008 siet Joke Tjalsma as Joke yn de dramasearje Gooische Vrouwen (fjirde seizoen).

## Filmografy
* 1985 - *[[De Dream]]* - Ymkje Jansma
* 1987 - *Donna Donna* - Coby Gompelman
* *De Vuurtoren*
* 1995 - *30 minuten*
* 1998 - *Hertenkamp (telefyzje)* - Wies
* 1999 - *De Daltons (telefyzje)* - Mem fan Gijs-Jan
* 2001 - *[[Nynke (film)|Nynke]]* - Nelly van Kol
* 2006 - *Wild Romance (film)* - Herman Brood's Mem
* 2007 - *[[De Daltons (telefyzje)|De Daltons, de jongensjierren]]* - Mem fan Gijs-Jan
* 2008 - *[[Gooische Vrouwen]]* - Joke 
* 2006 - *Sportman van de Eeuw*
* 2010 - *Iep!*' - Tine
* 2010 - *De gelukkige huisvrouw* - Henriette, mem fan Lea
* 2012 - *Golden Girls* - Buorfrou Gerda Fransen
* 2013 - *'t Schaep in Mokum* - Jannie Balk
* 2013 - *Bobby en de geestenjagers* - Dorothea
* 2014 - *Bak* - Wethâlder Geke Jensma
* 2014 - *Aanmodderfakker* - Leonie, mem fan Thijs
* 2015 - *Jack bestelt een broertje* - Jans
* 2016 - *De Ludwigs* - Muoike Hedwig
* 2016 - *De mannen van dokter Anne* - Helen Hazenberg
* 2017 - *B.A.B.S.* - Marian Nieuwenhaag
* 2018 - *Exportbaby*- Ria
* 2018 - *Masterclass* - Hinke
* 2022 - *De regels van Floor* - Tina

## Telefyzje
* *Pleidooi*
* *30 Minuten*
* *Hertenkamp*
* *De Daltons en De Daltons*
* *De Jongensjaren*
* *Gooische Vrouwen*
* *Verborgen Gebreken*
* *Sinterklaasjournaal* - Lotje Koekkoek (2018)

## Keppeling om utens
* IMDb-profyl
Monic Hendrickx

**Monic Hendrickx** (Stevensbeek, 3 desimber 1966) is in Nederlânske aktrise.

## Wurkpaad
Sy krige bekendheid mei rollen yn *De Poalske Breid* en *[[Nynke (film)|Nynke]]*. Beide films waarden troch Nederlân ynstjoerd foar in *[[Oscar]]s*, mar krigen gjin nominaasje. *Zus & Zo* fan Paula van der Oest waard yn 2002 wol nominearre yn de kategory 'bêste bûtenlânske film', mar dizze Oscar gie nei *Nowhere in Africa* (Nirgendwo in Afrika). Hendrickx wûn fjouwer Gouden Kealen en ferskate bûtenlânske ûnderskiedings, sa as de Australyske *Inside Film Award* foar har rol yn *Unfinished Sky* yn 2008. Itselde jier wie hja earegast by it Nederlands Film Festival.

Yn 2012 spile hja solo ferskate rollen yn it stik *Oxytocine* fan Rogier Schippers, begelaat fan twa muzikanten en in sjongster.

## Priveelibben
Hendrickx wennet mei har man Ralph Vermeesch en harren yn 2001 berne dochter 'Javaj'  yn Saandam.

## Filmografy
*De twijfel tussen waarheid en tijd (1994) Vera
*Aletta Jacobs: Het Hoogste Streven (1995) ...Amsterdamske
*All Stars (1997) ...Resepsjoniste
*Kort Rotterdams - Temper! Temper! (1998)
*De Poolse Bruid (1998)...Anna Krzyzanowska (Gouden Kalf) 
*De Man met de Hond (1998)
*Dichter bij de zeedijk (1999, telefyzjefilm)
*Maten (1999)
*Les Diseurs de Verite (2000)
*Soul Assassin (2001) ...Mem
*Nynke (2001) ...Nynke van Hichtum (Gouden Kalf)
*Zus & Zo (2002) ...Sonja
*Dajo ...Mem
*Het Wonder van Máxima (2002) ...Dokter Anhals
*De Vanger (2003) ...Frou
*Dwaalgast (2003) ...Hester
*Vlucht der Verbeelding (2003) ...?
*Kees de jongen (film) (2003) ...Mem Bakels
*Het Zuiden (2004) ...Martje Portegies (Gouden Kalf)
*Verborgen Gebreken (2004)
*Amazones (2004) ...Sam
* (2005) ...Rosalie
*Masterclass (2005)
*Leef! (2005) ...Anna
*Diep (film) (2005) ...Quinta
*De uitverkorene (2006) ...Aleid van der Laan
*Anna (2007) ...Anna
*Nadine (film) (2007) ...Nadine
*Unfinished Sky (2007) ...Tahmeena
*Stellenbosch (2007, telefyzjerige) ...Betty Keppel
*Radeloos (2008) Paco's Mem
*Dag in dag uit (2008, Koarte telefyzjefilm)
*De brief voor de koning (2008) Mem Tiuri
*Deadline (2010, telefyzjerige) ...Liesbeth Donker
*Lotus'' (2011) ...Petra
*Kenau (2014) ...Kenau Simonsdochter Hasselaer
*Café Derby (2015) ...Renée
*De Held (2016) ... Sara Silverstein

## Koarte film/telefilm
* Kort Rotterdams - Temper! Temper! (1998)
* Dichter op de zeedijk (1999)
* Vlucht der Verbeelding (2003) 
*  (2005) ...Rosalie
* Masterclass (2005)
* De uitverkorene (2006) ...Aleid van der Laan
* Nadine (2007) ...Nadine
* Anna (2007) ...Anna
* Heartbeat (2008) ...Mem
* Dag in dag uit (2008)
* Oh, Deer! (2009) ...Monic
* Drone (2011) ...Esther Vroomen
* Na U (2011) ...Irene
* Hope (oare titel: The Hope Affair) (2016) ...Hannah Binnekamp

### Teäter/toaniel
* Muziek Theater voor kinderen ...1993
* We could be Heroes ...1995
* Het huis van Bernarda Alba ...1996
* Othello en El Dorado ...1997
* De Federatie ...1997
* De Hertog & Dienstmeid ...2000
* Oxytocine (toanielstik) ... 2012
* Homebody ... 2014
Alyssa Milano

**Alyssa Jayne Milano** (Brooklyn (New York), 19 desimber 1972) is in eardere bernestjer, Amerikaansk aktrise en fotografe.

Yn Nederlân is Milano fral bekend om har rol fan 'Samantha' yn de telefyzjerige *Who's the boss*. Nei't mei *Who's the Boss* nei acht seizoenen yn 1992 stoppe waard, betsjutte dat ek de ein fan Milano's populêrens. Hja hat noch wol in wichtige rol hân yn *Charmed* (1998-2006).

Yn Japan is Milano in populêr sjongster. Hja hat dêr ferskate albums útbrocht dy't yn Jeropa en de Feriene Steaten nea oanslein binne.

## Diskografy
* 1992: *[[Do You See Me]]*
* 1991: *[[Locked Inside a Dream]]*
* 1990: *[[The Best in the World]]*
* 1989: *[[Look in my Heart]]*
* 1989: *[[Alyssa]]*

## Keppelings om utens
*Alyssa op IMDb
*Alyssa's offisjele webstee
Vladimir Korolenko

**Vladimir Galaktionowitsj Korolenko** (*Володимир Галактионович Короленко*); 27 july 1853 - 25 desimber, 1921) wie in Oekraynsk-Russysk skriuwer fan koarte ferhalen, sjoernalist, minskerjochtenaktivist en humanist. Syn koarte ferhalen binne bekend fan it hurde tekenjen fan ûnmeilydsume natuer, basearre op syn ûnderfinings yn Sibearje doe't er dêrhinne ferballe wie. Korolenko wie tige kritysk op it tsaristyske rezjym en letter ek op de Bolsjewisten.

Korolenko wurdt algemien beskôge as in liedend Russysk skriuwer fan it lêste part fan de 19e iuw en de betide 20e iuw.

De asteroide 3835 Korolenko is nei him neamd, yn 1977 ûntdutsen troch de Sovjet astronoom Nikolai Stepanovitsj Chernykh.

## Wurk
Syn wichtichste wurk:

* *Son Makara* (1885) 'Makars Dream' (1891);
* *Slepoi Muzykant* (1886) 'De bline Muzykman' (1896-1898);
* *V durnom obshchestve* (1885) 'Min selskip';
* *Les Shumit* (1916);
* *Reka igraet* (1892)
* *Za Ikonoi* 
* *Bez Yazyka* (1895) of 'Sûnder Taal';
* *Mgnovenie* (1900);
* *Siberian Tales* (1901); 
* *Istoria moego sovremmenika* of 'De skiednis fan myn tiidgenoaten' in autobiografy (1905-1921).

## Sitaten
* "Человек создан для счастья, как птица для полета, только счастье не всегда создано для него" ('Minsken binne skepen foar it lok, fûgels binne skepen om te fleanen, mar it lok is net altyd foar harren skepen'.) (*Paradox*) 
* "Насилие питается покорностью, как огонь соломой" ('Geweld wurdt fieden troch ûnderwurpenens sa't fjoer fieden wurdt troch drûch gers.)
* "Лучше даже злоупотребления свободой, чем ее отсутствие" (It is better misbrûk fan frijheid te hawwen as hieledal gjin frijheid.)

## Keppelings om utens
* Answers.com Boarnen oer Korolenko
* Student Encyclopedia artikel
* Libben fan Korolenko troch Rosa Luxemburg
* Vladimir Galaktionovich Korolenko, 1853-1921 Publisearre yn *Reference Guide to Russian Literature* (1998)
Michail Saltykov

**Michail Jevgrafovitsj Saltykov-Sjtsjedrin** (*Михаил Евграфович Салтыков-Щедрин*); 27 jannewaris 1826/15 jannewaris 1826 yn it doarp Spas-Ugol, gûvernemint Tver -  10 maaie1889/28 april 1889 yn Sint Petersburch), better bekend ûnder syn  skriuwersnamme **Sjtsjedrin** (*Щедрин*), wie in ferneamde Russyske satirikus yn de 19e iuw. Nei de dea fan de dichter  Nikolai Nekrasov, waard er redakteur fan it wichtige Russyske tiidskrift *"Современникъ" ([[Sovremennik]])*.

## De famylje Golowljow
Saltykov hat in grut oeuvre neilitten, ien wurk dêrút wurdt ta de klassikers fan de Russyske literatuer rekkene: *De famylje Golowljow* (1880). Dy satiryske sosjale roman giet oer it morele, fysike en geastlike ferfal fan de famylje Golowljow en de Russyske provinsjale adel yn it generaal. “De famylje Golowljow” is in markant foarbyld fan it Russysk  kritysk realisme. It boek is een korreksje fan it byld fan de provinsje sa't dat bygelyks troch Tolstoj en Toergenjev oproppen wurdt.

“De familie Golowljow” waard opnaam yn de Russyske Bibleteek fan Utjouwerij Van Oorschot.

## Literatuer en boarnen
* : *Russische letterkunde*, 1986, Utert
* : *Geschiedenis van de Russische literatuur*, 1985, Amsterdam
* : *Encyclopedie van de wereldliteratuur*, 1980, Bussum
* : *Klassieken van de Russische literatuur*, 1991, Utert
Denis Davydov

**Denis Vasiljevitsj Davydov** (*Дени́с Васи́льевич Давы́дов*); 27 july [datum Alde Styl 16 july] 1784 — 4 maaie [datum Alde Styl 22 april] 1839) wie in Russysk soldaat-dichter yn de Napoleontyske Oarloggen dy't in nij poëzij-sjenre útfûn, huzare-poëzij. Hy wie ek bekend om syn bravoer en hedonistyske libbenwize — feitlik yllustrearre er dêrmei syn eigen wurk.

## Militêr
Davydov waard berne yn in aadlike famylje en kaam yn 1801 by de Garde-kavalery fan it Keizerlike Russysk Leger. Hy die mei oan fjildtochten yn Dútslân, oan de Donau en yn Sweden. Yn 1812 hie de lieding oer in partizanenkorps dat stride tsjin Napoleon. Yn 1814 waard er kommandant fan in huzarekorps ûnder generaal Blücher; yn 1815 waard er befoardere ta generaal-majoar. Yn de tweintiger jierren hat er noch yn Perzje en yn 1831 yn Poalen fjochte, wêrnei't er befoardere waard ta generaal-luitenant.

Davydov stoar yn 1839 op syn bûtenpleats by Moskou, yn it gûvernemint Simbirsk. Op syn grêf by it Nowodewitsjy-kleaster waard hy eare as “held yn de grutte heitelânske kriich fan 1812”.

## Skriuwer en dichter
Davydov skreau ferhalen mei in meast liberaal-politike strekking. Bekend binne ek syn militêre geskriften *Oantinkens fan de slach by Prusyske Eilau* en *Proeve fan in teory fan de partizaneoarloch* (1821). Tolstoj skynt dit wurk brûkt te hawwen by it skriuwen fan *[[Oarloch en frede]]*. Davydov stiet yn Tolstojs roman model foar de figuer fan Vasili Denisov.

Davydov waard fierders fral ek bekend troch syn poëzy, meast soldatelieten. It wurk hat temas as: moed op it slachfjild, huorkerij, wodka sûpe en de wearde fan wiere freonskip en besjongt domdryste dapperens, sawol yn de striid en foar de flesse oer. Letter wurk giet oer syn leafde foar in jong famke en binne mear hertstochlik-sentimenteel. Davydovs poëzy falt op troch in fjurrige en ritmyske diksje.
  
Davydov's gedichten lêze as it deiboek fan in huzaar en *bon-vivant* dy't er wie.  Belinski hie syn wurk heech fanwegen de natuerlikens en it 'typysk Russyske' en Poesjkin neamde him in wichtich foarbyld dy't him it paad nei orzjnaliteit wiisd hat  

Yn 1848 ferskynde syn samle wurk yn Sint-Petersburch en yn 1872 ferskynden postúm syn *Memoires*.
Osip Mandelstam

**Osip Emiljevitsj Mandelstam** of **Mandelsjtam** (Осип Эмильевич Мандельштам) (15 jannewaris 1891 - 27 desimber 1938) wie in Russysk dichter en essayist, wurdt beskôge as ien fan de grutste Russyske dichters fan de 20e iuw. De measte fan syn wurken wiene yn de perioade fan Stalin (1929-53) ûnbekend bûten Ruslân en waarden bûten publikaasje hâlden.
Mandelstam wie ien fan de meast foaroansteande leden fan de Akmeïstyske skoalle fan poëzij, neist Anna Achmatova, wat him ôfskiede fan de hearskjende poëtyske streamings yn Ruslân.
De earste gedichten fan Mandelstam wiene net persoanlik, mar letter begûn er ek mei it dichterlik analysearjen fan syn eigen ûnderfinen, de skiednis en de aktuele politike- en maatskiplike ûntjouwings.

Mandelstam siet mei earmoed, dat hy waard twongen ta it skriuwen fan berneboeken, en it oersetten fan boeken fan ûnder oaren Upton Sinclair, Jules Romains en Charles de Coster om troch de tiid te kommen. Fan 1925 oant 1930 skreau er gjin gedichten mear en gie er oer op proaza.

Mandelstam waard ynternasjonaal bekend en ferneamd yn 1970, doe't syn wurk yn it westen publisearre waard. Syn widdo, Nadezjda Mandelstam, publisearre har memoires yn twa dielen, wêryn't hja har libben mei Mandelstam yn it tiidrek fan Stalin út de doeken docht.

Mandelstams *Voronezj-gedichten*, publisearre yn 1990, jouwe it bêste byld fan it fierdere wurk dat er noch skriuwe wollen hie, at er de Goelagarsjipel oerlibbe hie.

## Seleksje út syn wurk
* *Kamen* – Stien, 1913 
* *Tristia*, 1922 
* *Shum vremeni* – 1925 – It proaza fan Osip Mandelstam 
* *Stikhotvoreniya* 1921 – 1925 – 'Gedichten', publ. 1928 
* *Stikhotvoreniya*, 1928
* *O poesii* – 'Oer Poëzij', 1928 
* *Egipetskaya marka* 1928 – 'De Egyptyske postsegel'
* *Chetvertaya proza*, 1930 – 'It Fjirde proaza' 
* *Moskovskiye tetradi*, 1930 – 1934 – 'Moskousk deiboek'
* *Puteshestviye v Armeniyu*, 1933 – 'Reis nei Armeenje'
* *Razgovor o Dante*, 1933 – 'Konversaasje oer Dante'; publisearre yn 1967
* *Voronezhskiye tetradi – Voronezh Notebooks*, publ. 1980 (red. troch V. Shveitser)
* 'Moderne Argaisten: Kar fan Gedichten troch Osip Mandelstam', 2008 (red. troch Whale and Star)

## Neitins
De asteroide 3461 Mandelstam, ûntdutsen troch de Sovjet astronoom Nikolaj Stepanovitsj Chernykh yn 1977, is nei him neamd.

## Keppelings om utens
* Polyhymnion- Mandelstam yn 't Ingelsk
* Osip Mandelstam - Libbensferhalen, boeken, en keppelings 
* Osip Mandelstam. Tristia (oersetting troch Ilya Shambat)
* Dichtersside: Osip Emelievich Mandelshtam
* The Stalin Epigram by Osip Mandelstam translated by W. S. Merwin
* Mandelstam yn 't Ingelsk troch Martin Turner
* Poetic Injustice. On Osip Mandelstam by Adam Kirsch
* Modern Archaist: Selected Poems by Mandelstam, (yn 't Ingelsk)
De Sneek (skip)

It skip "**De Sneek**" (1666) wie ûnderdiel fan de Admiraliteit fan Fryslân. De Admiraliteit fan Fryslân beneamde Ruard Hillebrandtsz as kaptein fan de "De Sneek". It skip die mei oan de Seeslach fan Twa Dagen, op 4 en 5 augustus 1666. tsjin Ingelân. It skip rekke swier skansearre en de Ingelsken setten de brân deryn, wêrnei't it nei de boaiem gie. It skip hie 226 man oan board, harren lot is ûnwis bleaun.
Jan de Hartog

**Jan de Hartog** (Haarlim, 22 april 1914 – Houston, 22 septimber 2002) wie in Nederlânsk romanskriuwer.

## Libben
Jan de Hartog publisearre yn 't earstoan ûnder skûlnamme F.R. Eckmar ('ferrekmar') in tal detectiveromans. Hy waard foaral bekend mei syn boek *[[Hollands Glorie]]*, oer de begjinperioade fan de seesleepfeart, dat yn 1976 troch de AVRO foar telefyzje ferfilme is. Dêrneist is *Schipper naast God* ek in populêr boek fan De Hartog, dy't yn syn wurk faak sosjale oangedienens sjen litten hat.

De Hartog emigrearre mei syn frou nei de Feriene Steaten, wêr't er in stikmannich romans skreau, dy't troch himsels yn it Nederlânsk oerset binne. Dêr is de skiedskriuwing oer de Quakers, yn fjouwer mânske dielen, ûnder. 

It boek *Gods geuzen* giet oer sindingswurk yn de oerwâlden fan Yndoneezje. 

Nei de publikaasje fan *It Sikehûs* oer de misstannen yn in Amerikaansk sikehûs yn Houston, moast er út dy stêd flechtsje.
In oar boek - ek ferfilme - is *De Kleine Ark*, giet oer de wettersneed fan 1953. Jan de Hartog hat doe sels holpen by it rêden fan de slachtoffers.

Hoewol't Den Hartog in populêr skriuwer wie, hat de literêre krityk meast op him delsjoen.

## Bibliografy (kar)
### Proaza
* *Hollands Glorie*;
* *Gods Geuzen*;
* *Stella*;*Mary*;*Thalassa*;
* *De kleine ark*;
* *De Kunstenaar*;
* *De Inspecteur*;
* *Het ziekenhuis*;
* *De kapitein*;
* *De wateren van de nieuwe wereld*;
* *De kinderen*;
* *Herinneringen van een bramzijgertje*;
* *Het koninkrijk van de vrede* (besteande út *De kinderen van het licht*; *Het heilig experiment*; *Het uitverkoren volk*; *De oorlog van het Lam*);
* *Herinneringen aan Amsterdam*;
* *Schipper naast God*;
* *De vlucht van de Hennie*;
* *De Commodore*.
* *De Centurio*.
* *De Buitenboei*.

### Toaniel
**Het hemelbed*
**De ondergang van "de Vrijheid"*
**Schipper naast God*
**De dood van een rat*
### As F.R.Eckmar
*Een linkerbeen gezocht*; *Ratten op de trap*; *Drie dode dwergen*; *De maagd en de moordenaar*; *Spoken te koop*

## Prizen
* 1939 - Mr. H.G. van der Vies-priis foar *De ondergang van de vrijheid*
* 1966 - Edmond Hustinxprijs foar syn hiele oeuvre
* 1990 - Jacobson-priis foar syn romans dy't it gefoel fan Nederlanne wêzen fersterke hawwe

## Keppelings om utens
* De Hartogs bekendste wurk: ''Hollands glorie''
* Skriuwersynfo: Tige wiidweidich oersjoch fan libben en wurk