open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dörscheid

**Dörscheid** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e Rhein-Lahn-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak heart by de ferbânsgemeente Loreley, wêrfan't Sankt Goarshausen it haadplak is.

## Geografy
Dörscheid leit yn 'e westlike Hintertaunus oan 'e rjochter kant fan 'e Ryn en op in hichte fan 340 m boppe seenivo. De Ryn sels streamt op 750 m ôfstân it doarp foarby. De Loreley leit himelsbreed likernôch 4 km fierder. By Dörscheid hearre ek de delsettings Grube Kreuzberg, Urbachsmühle en it wyngoed Sonnenhang. Fierder heart by it doarpsgebied oan 'e oare kant fan 'e Tiefenbach de eksklave Kreuzwald, dat tusken Weisel en it Hessyske Ransel leit. 

Ien km súd fan Dörscheid leit Kaub, Weisel leit trije km fierder eastlik en nei Bornich binne it twa km himelsbreed nei it noarden ta. Fanwegen it Dörscheider gemeentebosk eastlik fan Weisel grinzget it plak ek oan Lipporn en Lorch.

## Toerisme

De protestantske tsjerke fan it doarp datearret fan 'e earste helte fan 'e 14e iuw. It boppediel fan de toer is 19e-iuwsk. 

Yn 'e noardwestlike hoeke fan it doarpsgebiet lizze tichteby de Ryn de resten fan it nea foltôge kastiel Herzogenstein, ek Rheineck neamd. Fan it út de 14e iuw datearjende midsiuwske kastiel binne allinne noch resten fan in toer en wat muorren oerbleaun. De ruïne is frij tagonklik en leit oan 'e Rheinsteig, in kuierroete fan Bonn nei Wiesbaden, dy't foar in grut part by de Mittelrhein lâns giet.  

Om 't Dörscheid oan 'e Rheinsteig leit wurdt it plak ek in soad troch toeristen besocht. Op meardere plakken biedt de omjouwing moaie útsichten op 'e Hunsrück en de rest fan 'e ferbânsgemeente. De 349 hege "Schwedenschanze" by Dörscheid biedt útsjoch op 34 plakken op 'e Hunsrück, de Taunus en de Ryndelling.
Sauerthal

**Dörscheid** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e Rhein-Lahn-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak heart by de ferbânsgemeente Loreley, wêrfan't Sankt Goarshausen it haadplak is.

## Geografy
It plak leit yn 'e delling fan 'e Tiefenbach yn it Taunusberchtme, fuort oan 'e Hessyske grins. By Sauerthal hearre ek de delsettings Grube Nordstern, Hof Oders, Hof Sauerberg en de Sauerburg.

## Skiednis
It plak waard yn 1291 foar it earst as 'Surenburn' neamd by de ferkeap fan rjochten en goed fan 'e Sponheimer greven oan 'e Paltsgreven. Om 1355 hinne boude paltsgreve Ruprecht de Sauerboarch, dy't yn 1689 yn 'e Paltske Suksesjekriich troch Frânske troepen fan Loadewyk XIV ferneatige waard,  

Yn 'e omkriten is eartiids in soad oan 'e winning fan laai dien. De ôfgraverij Heppenberg wie de lêste fan in grut tal stiengatten en waard yn 1975 sletten.

## It besjen wurdich
* De barokke, roomske Sint-Annatsjerke datearret út 1748.
* Eastlik fan it doarp: in grinsstien út 1422 dy't de grins tusken Kar-Mainz en Kar-Palts oanjoech.
* De Sauerburg leit boppe it doarp. De ruïne stiet tichteby it doarp en fuort oan 'e eastlike kant fan it kastiel leit de grins mei Hessen. It kastiel is sûnt 2002 ûnderdiel fan it 'e UNESCO-wrâlderfgoed Boppe Midden-Ryndelling.
* Ferskillende fakwurkhûzen.

## Ofbylden

Sauerthal Rhein-Lahn-Kreis.jpg|Annatsjerke (1748).
Sauerthal Tiefenbachstraße 18.JPG|Tiefenbachstraße 18 (16e iuw).
Sauerthal Burgstraße 9.JPG|Burgstraße 9 (1738).
Lorch (Rh.) Ransel Grenzstein 1.JPG|Grinsstien út 1422.
Haaksbergen

**Haaksbergen** (Nedersaksysk *Hoksebarge of Wakkesbaaign*) is in doarp yn Twinte yn de gemeente Haaksbergen, provinsje Oerisel. Haaksbergen hat 17.280 ynwenners (2023).

## Skiednis
It doarp Haaksbergen ûntstie om en de by 800 nei Kr., as agraryske delsetting oan de Buurserbeek. Der binne oerbliuwsels fûn fan in houten tsjerkje fan om it jier 1000 hinne, foarrinner fan de hjoeddeistige katolike Sint-Pancratiustsjerke. De earste fermelding fan Haaksbergen datearret út 1188. Yn in 12 e-iuwsk goederenregister neamde greve Hendrik van Dale, dy 't ek Diepenheim en Ahaus hie, guod yn de parochy Hockesberghe. 

Om 1400 hinne waard de Buurserbeek, dy't oant dan ta troch it doarp streamde, ferlein en súdlik fan Haaksbergen oansletten op de Schipbeek. Hjirtroch ûntstie in ferbining oer it wetter mei de Isel en koene hja fia it wetter de Hânzestêden Dimter, Swol en Sutfen berikt wurde. Yn de 18e iuw waard in nôtmûne boud, neamd De Korenbloem.

Fan de midden fan de 19e iuw ôf wie de tekstyl yndustry fan grut belang. It fabryk fan *D. Jordaan & Zonen* soarge foar in protte wurkgelegenheid. Op it hichtepunt wie 80% fan de beropsbefolking fan Haaksbergen wurksum yn de tekstylsektor. Begjin 1970-er jierren stoarte de tekstyl yndustry yn, ek yn Haaksbergen gie it fabryk ticht.

Yn 1884 waard it Spoar fan Doetinchem nei Hengelo oanlein troch de Geldersch-Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij koartwei de (GOLS), Haaksbergen krige in stasjon oan dit spoar. Yn 1937 waard it persoaneferfier staakt, en yn 1972 waard ek it frachtferfier definityf stopset. It part tusken stasjon Haaksbergen en stasjon Boekelo by Ynskedee, is sûnt 1970 yn gebrûk as museumspoarline.

Yn septimber 2017 hier der by in auto en motor evenemint in slim ûngelok plak werby't 3 besikers fan it evenemint om it libben kamen en meardere minksen ferwûne rekken.

## Lizzing
Haaksbergen leit yn it suden fan Twinte, benoarden fan Haaksbergen leit de stêd Delden, en noardeastlik de stêden Hengelo en Ynskedee. Súdeastlik leit de Dútske stêd Ahaus en súdlik fan Haaksbergen de stêd Vreden. Om yn it westen by de stêd Lochem út te kommen. De N347 ferbynt Haaksbergen mei de N18 (Zevenaar - Ynskedee).


5712 Haaksbergen.JPG|*Nôtmûne [[De Korenbloem (Haaksbergen)|De Korenbloem]] (2005)*
Pancratiuskerk Haaksbergen.jpg|*Katolike Pancratiustsjerke (2007)*
Station Haaksbergen.jpg|*It eardere [[Stasjon Haaksbergen]] (2007)*
Haaksbergen centrum.jpg|*Loftfoto fan it sintrum fan Haaksbergen (2006)*
Villa Blanckenborgh.jpg|*Bûten de Blanckenborg (2007)*
Haaksbergen station with MBS steam locomotive "Magda" during water replenishment.jpg|*[[Museum Buurtspoorweg]] (2016)*
Kalifornyske mûsgoffer

De **Kalifornyske mûsgoffer** (wittenskiplike namme: *Chaetodipus californicus*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûsgoffers (*Heteromyidae*) en it skaai fan 'e rûchhierrige mûsgoffers (*Chaetodipus*), dat lânseigen is yn 'e súdwestlike Feriene Steaten en noardwestlik Meksiko. Oer dit bistke is noch net folle bekend. De IUCN klassifisearret de Kalifornyske mûsgoffer as net bedrige.

## Fersprieding
De Kalifornyske mûsgoffer komt foar yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje en op it oanbuorjende part fan it Kalifornysk Skiereilân yn noardwestlik Meksiko. Yn Kalifornje beslacht it ferspriedingsgebiet fan dit bist it Pasifysk Kustberchtme fan 'e Baaikrite by San Francisco yn it noarden ôf nei de Meksikaanske grins yn it suden ta. De Kalifornyske mûsgoffer komt yn Kalifornje ek foar yn it Oerdwerse Berchtme benoarden de stêdekloft fan Los Angeles en yn 'e legere dielen fan 'e Sierra Nevada, by de eastkant fan 'e Sintrale Delling lâns. Op it Kalifornysk Skiereilân yn Meksiko omfettet it areaal fan 'e Kalifornyske mûsgoffer it diel fan it Skiereilânsk Berchtme by de noardwestkust lâns, fan it skiereilân El Vizcaíno yn it suden nei de Amerikaanske grins yn it noarden ta.

## Uterlike skaaimerken
De Kalifornyske mûsgoffer hat trochinoar in kop-romplingte fan 88–92&nbsp;sm, mei in sturtlingte fan 102–143&nbsp;sm en in gewicht fan 18–29&nbsp;g. De sturt, dy't oan 'e ein in kwast hat, is in stik langer as it lichem. Der bestiet yn dizze soarte amper seksuele dimorfy, mei't mantsjes en wyfkes rûchwei deselde grutte hawwe. De pels is grizich op 'e siden, in kleur dy't op 'e rêch, kop en boppekant fan 'e sturt oergiet yn brún en oer de wringe útskaaiend nei swart. De bealch, kiel en ûnderkant fan 'e sturt binne wyt oant krêmkleurich. De Kalifornyske mûsgoffer wurdt gauris betize mei de San Diegomûsgoffer (*Chaetodipus fallax*), dy't deselde habitats bewennet mar ûnderskaat wurde kin oan syn lytsere en rûnere earkes.

## Biotoop
Kalifornyske mûsgoffers libje yn drûge kontreien, lykas steppe en woastyn, wêrby't se de foarkar jouwe oan gebieten dy't begroeid binne mei boskjes strewelleguod. Se komme lykwols ek foar yn wâlden as dy net te tichtbegroeid binne.

## Hâlden en dragen
Oer it hâlden en dragen fan 'e Kalifornyske mûsgoffer is frijwol neat bekend. It bistke liket fierhinne te bestean op in dieet fan sieden fan gerzen en krûden, mar hy fret, mooglik by gebrek oan better, ek wol blêden en ynsekten. Syn fretten garret er op yn syn eksterne wangpûden, dy't oan 'e bûtenkant fan syn wangen sitte, om it sa mei werom te nimmen nei syn hoale, dêr't er it guod letter yn alle rêst beplúzje kin.

## Status
De Kalifornyske mûsgoffer hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Der moat lykwols al goed om dizze soarte tocht wurde, mei't syn bekende biotoop belunet troch klimaatferoaring en, fral yn Súdlik Kalifornje, de útwreiding fan stêden.

## Undersoarten
Der binne 8 (stân fan saken yn 2007) erkende ûndersoarten fan 'e Kalifornyske mûsgoffer (*Chaetodipus californicus*):
Venevisión

**Venevisión** is in Fenezolaansk telefyzjenetwurk eigendom fan Grupo Cisneros. It waard oprjochte yn 1961 troch Diego Cisneros.

Venevisión is ien fan 'e grutste produsinten fan telenovelas, tegearre mei Televisa, Telemundo, TV Globo, Caracol Televisión en RCN Televisión.

## Keppeling om utens
* Offisjele webside fan Venevisión
Damscheid

**Damscheid** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

Eartiids wie Damscheid in wyndoarp, mar alhoewol't der op it doarp noch wat wynbou is, wurdt it tal wynboeren jimmeroan minder.  

## Geografy
It doarp leit op in smelle hichterêch op 'e Hunsrück. In breed boskgebiet yn it west foarmet de ferbining fan it doarpsgebiet fan Damscheid mei de heechflakte fan 'e berchtme.

## Toerisme

De katolike Jehannes de Dopertsjerke fan it doarp hat in romaanske toer út 1150. De doopkapel by it koer is letgoatysk. De tsjerkeseal is barok en stamt út 1682. 

De lokaasje tusken de Ryndelling en de bosken fan 'e Hunsrück biede goede mooglikheden om lâns de greiden en troch de bosken fan it doarp te kuierjen. De paden binne goede bewizere.
Buurse

**Buurse**  is in doarp yn Twinte yn de gemeente Haaksbergen, provinsje Oerisel. Buurse hat 1.500 ynwenners (2023).

## Lizzing
Buurse leit súdeastlik fan Haaksbergen, flak by de grins mei Dútslân. It doarp leit oan de dyk út Haaksbergen wei rjochting Alstätte yn de Dútske gemeente Ahaus, en yn it noarden oan de dyk nei Ynskedee. Oan de noardkant streamt de Buurserbeek. Dy beek waard om 1400 hinne súdlik fan Haaksbergen ferbûn mei de Schipbeek.

Buurse is it heechste plak fan de gemeente (sa'n 40 meter boppe NAP). Der binne bewizen dat har hjir al 800 jier foar Kristus in delsetting wie op de fruchtbere grûnen bylâns de Buurserbeek. Noarderwestlik fan Buurse leit it natuergebiet Buurserzand, dat foar it grutste part bestiet út bosk en heide.


Omgeving Buurse 4.jpg|*Natoergebiet [[Buurserzand]] (2005)*
De Bommelas.jpg|*Los Hoes de Bommelas (2011)*
Omgeing Buurse 9.jpg|*Schipbeek (2011)*
Wiebelsheim

**Wiemelsheim** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De Bundesautobahn 61 rint by it doarp lâns. 

## It besjen wurdich
De Petrus- en Paulustsjerke is in gebou út de jierren 1846-1847.

Yn it noardwestlike diel fan it doarpsgebiet en it súdwestlike diel fan it doarpsgebiet fan Perscheid leit it natoergebiet Struth, dat mei 871 ha ien fan 'e grutste natoergebieten fan Rynlân-Palts is. Oan 'e súdkant fan it natoergebiet grinzget it 76 ha grutte Tierpark Rheinböllen (oant 2020: Hochwildschutzpark Hunsrück). 

## Oars
Yn april 1940 oant septimber 1941 wie by it doarp in kamp foar kriichsfinzenen, it Stalag XII C Wiebelsheim. Nei de opheffing waarden de finzenen ûnder de kampen Stalag XII A (Limburg oan de Lahn/Diez) en Stalag XII D (Trier-Petrisberg) ferdield.
Perscheid

**Perscheid** is in plak op 'e Hunsrück yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

It plak is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein.

## Toerisme
De roomsk-katolike Sint-Albanustsjerke oan 'e Römerstraße is in ienfâldige parochytsjerke út 1831-1843.

It súdwestlike diel fan it doarpsgebiet fan Perscheid wurdt yn beslach nommen troch it natoergebiet Struth, dat mei 871 ha ien fan 'e grutste natoergebieten fan Rynlân-Palts is. Oan 'e súdkant fan it natoergebiet grinzget it 76 ha grutte Tierpark Rheinböllen (oant 2020: Hochwildschutzpark Hunsrück).
Stalag XII D

**Stalag XII D** wie in kriichsfinzenekamp fan de Wehrmacht yn de Twadde Wrâldoarloch. It kamp lei op de Petrisberch eastlik fan Trier op it terrein fan de Kemmelkazerne, dy 't yn 1936 boud waard en yntusken opheft is. Yn 'e rin fan 'e tiid binne de gebouwen fan 'e kazerne ôfbrutsen of yn wentes ferboud.Krijgsgevangen.nl, oproppen 13 maaie 2024  

## Skiednis
Organisatoarysk hearde Stalag XII D ta it militêre distrikt XII, fêstige yn Wiesbaden. Stalag is in ôfkoarting fan it Dútske wurdt *Stammlager* (haadkamp) en de letter D efter de Romeinske sifers betsjutte dat it it fjirde haadkamp fan dat militêre distrikt wie.  

It terrein, ôffrede mei stikeltried, hie twa sônes. Yn de earste waarden fan juny 1940 ôf Frânske, Belgyske en Nederlânske finzenen ynternearre as gefolch fan de westerske kampanje. Nei de Dútske ynvaazje fan de Sovjet Uny yn de simmer fan 1941 kamen der Sovjet kriichsfinzenen by, wêrnei 't in elektrysk stek set waard om it kamp op te dielen. Wylst de situaasje yn it Frânske part "noflik" wie, omdat de soldaten itenspakketten krigen fan harren famyljeleden, hearske der ûnderfieding en sykte yn it Russyske kamp, foar in part as gefolch fan oerbefolking. By de evakuaasje yn de hjerst fan 1944 waard it kamp earst nei Waldbreitbach ferpleatst en dêrnei yn novimber 1944 nei Dierdorf. 
Ynearsten wiene de grutste groepen Frânsen, folge troch Joegoslaven, Russen, Poalen en Belgen. Sûnt 1943 kamen der Italianen, Britten en Amerikanen by. Yn jannewaris 1941 waarden inkelde hûnderten Spaanske Republikeinen deportearre út Stalag XII D wei foar twangarbeid. Se kamen op 25 jannewaris 1941 oan yn it konsintraasjekamp Mauthausen. Dêrwei waarden se ofwol nei it konsintraasjekamp Gusen stjoerd of fergast yn it Eutanasysintrum Hartheim. Op 15 july 1944 bestie it kamp út 16.044 manlju, op 15 jannewaris 1945 út 16.000 manlju, dêrfan 1.600 yn Dierdorf.

De ferneamdste finzene wie de Frânske filosoof en skriuwer Jean-Paul Sartre, dy 't dêr sûnt augustus 1940 ynternearre wie. Hy skreau it mysteryspul *Bariona ou le Fils du tonnerre* ('Bariona of de Soan fan 'e Tonger') yn Stalag XII D, dat opfierd waard op it krystfeest fan de finzenen yn 1940. Sartre besocht syn meifinzenen te bemoedigjen om fol te hâlden. Direkte krityk op de Dútsers wie absolút ferbean. Sartre brûkte dêrom in nije ferzje fan it Kristusferhaal om sjen te litten hoe 't de finzenen mei harren eigen lijen omgean koene. Yn maart 1941 waard Sartre frijlitten troch de stipe fan de Frânske geastlike en kampâldste Marius Perrin en gie er nei Parys.   In oare bekende kriichsfinzene wie Pierre Boileau, dy 't fan 1951 ôf tegearre mei Thomas Narcejac misdieromans skreau. 

## Literatuer
* Adolf Welter: *Trier-Petrisberg 1940–1945, Das Kriegsgefangenenlager Stalag XII D.* Petermännchen-Verlag der Trierer Münzfreunde, Trier 2007, ISBN 978-3-923575-26-8.
* Marius Perrin (1911–1984): *Avec Sartre au stalag 12 D*. Online-Teilansicht
** Deutsche Fassung: Andrea Springler: *Mit Sartre im deutschen Kriegsgefangenenlager. – Mathieus Tagebuch. Ein Fragment. Bariona oder Der Sohn des Donners. Ein Weihnachtsspiel. Marius Perrin, Jean-Paul Sartre.* Rowohlt, 1983, ISBN 3-499-15267-3.
Relikt

In **relikt** of **reliktpopulaasje** is yn 'e biogeografy en de paleöntology in populaasje fan in beskaat organisme dat tsjintwurdich mar yn in beheind en/of fersnipele gebiet foarkomt, mar yn it ferline in folle gruttere fersprieding hie. It wurd komt fan it Latynske *relictus*, in mulwurd dat "efterlitten" betsjut. In relikt kin in soarte of ûndersoarte wêze, mar ek in isolearre populaasje fan in soarte of ûndersoarte, of sels in heger takson, lykas in skaai of in famylje. Men sprekt dan oer in reliktpopulaasje, in reliktsoarte, ensfh. Sokke relikten hawwe grutte feroarings yn harren biotoop oerlibbe, wylst besibbe soarten of oanbuorjende populaasjes útstoarn of weiwurden binne. Iistiidrelikten binne organismen dy't yn har fersprieding fan besibbe soarten of ûndersoarten skaat rekke binne troch de gletsjers fan 'e lêste iistiid. 

Foarbylden fan relikten binne de Tasmaanske bûdelwolf (*Thylacinus cynocephalus*), dy't op it eilân Tasmaanje oerlibbe oant er yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw troch de minske útrûge waard, wylst de rest fan 'e soarte op it fêstelân fan Austraalje tusken 3.000 en 2.000 jier lyn al útstoarn wie. In oar foarbyld is de Atlantyske degenkrab (*Limulus polyphemus*) fan 'e Noardamerikaanske eastkust, in bist dat besibbe is oan 'e seeskorpioenen dy't 252&nbsp;miljoen jier lyn ferdwûnen by de Perm-Trias-massa-ekstinksje. In foarbyld fan in iistiidrelikt is de saneamde *Snowdon lily*, in reliktpopulaasje fan 'e Alpengoudstjer (*Gagea serotina*), dy't op 'e Britske Eilannen inkeld oerlibbet op 'e noardlike berchskeanten fan Snowdonia yn noardlik Wales, dêr't de klimatologyske omstannichheden blykber ferlykber binne mei dy út 'e lêste iistiid.
Halsenbach

**Halsenbach** is in plak op 'e Hunsrück yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

Halsenbach is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein. Njonken Halsenbach bestiet de gemeente ek út de plakjes Ehr, Ehrerheide en Mermicherhof. 

Halsenbach leit noardeastlik fan Emmelshausen op 'e Hunsrückheechflakte. Oer it eastlike diel fan it doarpsgebiet rint in diel fan 'e Bundesautobahn 61.
Gondershausen

**Gondershausen** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

## Skiednis
De gemeente Gondershausen waard op 1 april 1969 nei de opheffing fan 'e eardere selsstannige gemeenten Niedergondershausen en Obergondershausen foarme.

## Geografy
Súd fan Gondershausen streamt de Baybach. Dêr stiet ek de *Schmausemühle*. De mûne is sûnt 1926 net mear yn bedriuw en wurdt hjoed-de-dei as hotel brûkt. In stikje fierder de stream del fan 'e Baybach is de Rabenlay, in markante rotsformaasje mei bysûnder planten, dy't oars folle súdliker foarkomme, lykas bygelyks de massale bloei yn 'e maart fan 'e iere stjerhyasint (*Scilla bifolia*). 

## It besjen wurdich

* Gondershausen hat twa roomske tsjerken. De Sint-Servatiustsjerke is in trijeskippich tsjerkegebou út 1863-1865 mei in midsiuwske westlike toer, dy't yn 1740 ferhege waard. De Sint-Antonius-Abt tsjerke is in neoromaansk tsjerke út 1842-1844. Beide tsjerken steane oan 'e haadstrjitte, de Rhein-Mosel-Straße.

## Keppeling om utens
* Ynformaasje kuierrûte Gondershausen.
Beulich

**Beulich** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

## Geografy
Beulich leit op in hichterêch tusken de dellings fan 'e Ehrbach en de Baybach op 'e noardeastlike Hunsrück. It plak leit yn it beskerme lânskip *Moselgebiet von Schweich bis Koblenz*.

By Beulich hearre fierder de delsettings Eckmühl, Haus Eichstiebel, Falkenhof, Grieshof, Neuwieserhöfe, Haus Reischauer en Schmausemühle.

Oanbuorjende gemeenten binne Morshausen, Mermuth en Gondershausen.

## It besjen wurdich
It mienskipshûs fan Beulich 'Bagges' datearret fan 1766.

De parochytsjerke is oan Sint-Laurentius wijd en waard yn 1748 troch boumaster Johann Neurorh op it plak fan in âlder tsjerkegebou set. De romaanske toer út de 11e iuw waard yn 'e jierren 1838-1839 ferhege. Yn 'e tsjerke stiet in oargel út 1853 fan 'e bruorren Stumm. It oargel hat 20 registers op twa manualen en pedaal.

## Ofbylden

2024 Beulich, fakwurkbou oan 'e Parkstraße 17.jpg|fakwurkbou oan 'e Parkstraße 17.
2024 Beulich, kapel hoeke Rhein-Mosel-Straße-Lindenstraße.jpg|Kapel Rhein-Mosel-Straße.
2024 Beulich, fakwurkbou Römerstraße 12.jpg|Römerstraße 12.


2024 Beulich, mienkipshûs 'Bakkes' (1766) en de Sint-Laurentiustsjerke.jpg|Mienskipshûs 'Bakkes'.
2024 Beulich, Sint-Laurentiustsjerke.jpg|Sint-Laurentiustsjerke.
2024 Beulich, kriichsmonumint hoeke Rhein-Mosel-Straße-Römerstraße.jpg|Kriichsmonumint.
Morshausen

**Morshausen** is in doarp yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

It plak is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein.

## Geografy
Morshausen leit seis kilometer fan 'e Mûzel en tsien kilometer fan Emmelshausen op 334 m hichte. 

By Morshausen heart ek de delsetting Haus auf dem Bröhl.

## It besjen wurdich

De Sint-Lambertustsjerke datearret fan 1739-1740 en hat in neoromaanske toer fan 1848.

De *Schwenkbrunnen* waard yn 'e 15e iuw troch de op 'e Ehrenburg yntroude Hongaarske grevinne stifte. Ta neistins oan har heitelân waard de put yn é'e styl fan 'e putten op 'e Hongaarske pûsta boud. De houten konstruksje is letter faak fernijd.  

De sân iuwen âlde iik oan 'e Jakob-Kneip-Eiche oan 'e ein fan 'e Jakob-Kneip-Straße hat in omtrek fan 6 meter. It foar de iik steande byld fan Marije waard yn 1951 skonken. 

## Kuierpaden
It parkearterrein oan 'e ein fan 'e Jakob-Kneip-Straße is it begjin en it einpunt fan 'e hast 11 km lange *Traumschleife Murscher Eselsche*. 

## Berne
De Dútske dichter en skriuwer Jakob Kneip (1881-1958) is yn Morshausen berne. Oan syn wurk en libben is it Jakob Kneip Museum yn Morshausen wijd.  

## Ofbylden

2023 Morshausen, Sint-Lambertustsjerke (1).jpg|Sint-Lambertustsjerke.
2023 Morshausen, 7 iuwen âlde ikebeam by de Jakob-Kneip-Straße 34.jpg|7 iuwen âlde iik.
2023 Morshausen, Kirchstraße, Jakob-Kneip-Museum.jpg|Jakob-Kneip-Museum.


2023 Ezel fan Morshausen (Murscher Eselsche).jpg|Ezel fan Morshausen.
2023 Morshausen, fakwurkbou oan 'e Kornstraße 12-A.jpg|Kornstraße.
2023 Lânskip by Morshausen.jpg|Traumschleife Murscher Eselsche.
Wiken en buerten yn Boalsert

De stêd **[[Boalsert]]**, en de eardere gemeente Boalsert, wurdt foar statistyske doelen ûnderferparte yn **[[wyk|wiken]]** en **[[buert]]en**. De stêd is ferparte in de statistyske wyk: 

* Wyk 00 Boalsert (CBS-wykkoade:190000)

In statistyske wyk kin bestean út ferskate buerten. Understeande tabel jout de buertyndieling mei kentallen neffens it Centraal Bureau voor de Statistiek (2022):

Oare buerten binne:
* Altenburch
* Eekwert
* De Fûgelkrite
* Hartwerter Feart
* Hollandiabuert
* Parkplan
* Plan Noard
* Plan Súd
Boalsert-Binnenstêd

**Boalsert-Binnenstêd** of ek wol **Boalsert binnen de Wâlen** is it âlde stedsintrum en in wenwyk fan de Fryske stêd Boalsert. It sintrum hat likernôch 1500 ynwenners op in oerflak fan 0,3 km². De binnenstêd hat de measte ryksmonuminten en gemeentlike monuminten fan de stêd. Tekenjend foar it sintrum binne de monuminten: it Stedhûs, de tsjerken, de hearehûzen en de grêften.

## Skiednis
It sintrum hat in rike histoarje. De stêd is ûntstien op in trijetal terpen. De âldste, dêr't de hjoeddeistige Martinytsjerke op stiet, komt fan foar de jiertelling. Súdlik dêrfan ûntstie yn de 8e iuw (oannommen wurdt om 715 hinne) in langhalige hannelsterp dêr't de hjoeddeistige strjitten Heechstrjitte en Heeremastrjitte de kearn fan binne. De hjoeddeistige Tsjerkstrjitte wie de ferbiningswei tusken de twa terpen. Yn 'e 11e iuw waard in tredde terp, as útwreiding fan 'e hannelsterp, oanlein. De Marnedyk waard yn de 12e iuw oanlein en sleat oan de hannelsterp fia de Dykstrjitte en Merkstrjitte. 

Fransiskaner muontsen bouden in kleaster oan 'e eastkant fan de terp. Om 1280 waard dêr in tsjerke, de Broeretsjerke, it âldste noch besteande gebou fan Boalsert, oanboud. De Martinytsjerke ûntstie yn de 11e iuw en waard yn de 15e iuw ta syn hjoeddeistige foarm útwreide. Yn 'e 14e iuw krige Boalsert omwâling, dy't yn 'e iere 16e iuw útwreide waard. It stedhûs, it symboal fan de stêd, waard yn 1614-1617 boud. 

Yn 'e 19e iuw waarden de stedspoarten en de omwâling ôfbrutsen. Alllinnich it Heech Bolwurk is noch in oerbliuwsel fan 'e âlde omwâling. Ek guon grêften waarden tichtsmiten. Yn dy iuw begûn de stêd bûten de stedsgrêften út te wreidzjen.

Foar mear skiednis: sjoch hjir.
Lytse woastynmûsgoffer

De **lytse woastynmûsgoffer** (wittenskiplike namme: *Chaetodipus arenarius*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûsgoffers (*Heteromyidae*) en it skaai fan 'e rûchhierrige mûsgoffers (*Chaetodipus*), dat lânseigen is op it Kalifornysk Skiereilân. It is ien fan 'e lytsere mûsgoffers, dêr't noch net in protte oer bekend is. De IUCN klassifisearret de lytse woastynmûsgoffer as net bedrige.

## Fersprieding
Yn syn fersprieding is de lytse woastynmûsgoffer beheind ta it Kalifornysk Skiereilân, yn it noardwesten fan Meksiko. Dit bistke ûntbrekt dêre yn it uterste noardwesten, tsjin 'e grins mei de Amerikaanske steat Kalifornje oan, en teffens op 'e uterste súdpunt fan it skiereilân en by de eastkust lâns fan Punta de las Animas nei it suden ta. De lytse woastynmûsgoffer komt wól foar op 'e eilannen Magdalena, yn 'e Stille Oseaan, en Jacques Cousteau (foarhinne Cerralvo), oan 'e súdlike útein fan 'e Golf fan Kalifornje.

## Uterlike skaaimerken
De lytse woastynmûsgoffer hat trochinoar in kop-romplingte fan 6,8&nbsp;sm, mei in sturtlingte fan 8,6&nbsp;sm en in gewicht fan likernôch 11&nbsp;g. De behierre sturt is langer as it lichem en hat oan 'e útein in lytse kwast. Dizze soarte fertoant in beskate foarm fan seksuele dimorfy, yn 'e sin dat de mantsjes justjes grutter en foarser binne as de wyfkes. De pels is sêft en mist de stikels dêr't besibbe soarten rûchhierrige mûsgoffers oer beskikke, hoewol't der op 'e bealch in stikmannich mear boarstelige hierkes sitte kinne. 

De earkes binne lyts en dûnker, mei in lok wite hierkes oan 'e basis. De pelskleur fariëarret op 'e rêch, kop en de boppekant fan 'e sturt fan bleek griis of bêzje oant dûnkerbrún. De bealch, kiel, poaten en ûnderkant fan 'e sturt binne wyt of krêmkleurich. De beide kleurflakken kinne faninoar skaat wurde troch in bêzje streek oer de siden, mar yn 'e measte populaasjes is dy mar dizenich oanwêzich of mist er hielendal.

## Biotoop
Lytse woastynmûsgoffers libje op it Kalifornysk Skiereilân yn 'e Sonoarawoastyn. It karakteristike biotoop fan 'e bistkes is flak gebiet mei mar kwealk fegetaasje en drûge, losse, sânige grûn. Se komme lykwols ek foar op berch- en heuvelskeanten en yn drûchfallen rivierbêden.

## Hâlden en dragen
Oer it hâlden en dragen fan 'e lytse woastynmûsgoffer is mar in hiel lyts bytsje bekend. Dit bist libbet yn in hoale dy't er sels graaft, it leafst yn mul sân. De wichtichste natuerlike fijân fan 'e lytse woastynmûsgoffer is de goudûle (*Tyto alba*). Oer de fuortplantingssyklus fan 'e lytse woastynmûsgoffer is alhielendal neat bekend, útsein dat in wyfke dat yn maart fongen waard, drachtich wie mei twa embryo's.

## Status
De lytse woastynmûsgoffer hat de IUCN-status fan "net bedrige". Hoewol't de populaasjetrend net ûndersocht is, hawwe soölogen der fertrouwen yn dat dit bist gjin gefaar op útstjerren rint. Der liket gjin spesifike bedriging foar de lytse woastynmûsgoffer te bestean, en it bistke hat frijwol gjin direkt of yndirekt kontakt mei de minske.
Friesenjung

***Friesenjung*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is yn 1993 troch de Eastfryske kabaretier Otto Waalkes. In parody fan Stings  *"[[Englishman yn New York]]"*, wêryn 't it Fryske libben *(mei ferwizing nei [[East-Fryslân]], de streek dêr 't Waalkes wei komt)* op humoristyske wize beljochte waard. 
Ski Aggu út Dútslân en Joost Klein, beiden ynspirearre troch Waalkes syn nûmer, hawwe it as basis brûkt foar harren eigen ynterpretaasje fan *Friesenjung*. Op 25 maaie 2023 waard dit nûmer útbrocht as single en ferovere fuort de topposysje yn de Dútske en Eastenrykske hitlisten.
Europapa

***Europapa*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is yn 2024 troch Joost Klein. It nûmer waard útbrocht op 29 febrewaris fan dat jier foar it Eurofyzjesjongfestival, dêr't Joost Nederlân fertsjintwurdige. Op 9 maart 2024 stie Klein yn de heale finale fan it sjongfestival en pleatste him foar de finale, mar as gefolch fan in ynsidint krekt foar in repetysje foar de finale waard Joost Klein diskwalifisearre.

## Oer it nûmer
*Europapa* is skreaun troch Joost Klein, Donnie, Paul Elstak, Tantu Beats, Thijmen Melissant en Tim Haars. It nûmer waard produsearre troch Tantu Beats en Paul Elstak.

De tekst fan it liet, dy't foar in part songen, rapt en foar in part sprutsen wurd, is benammen Nederlânsktalich, mar befettet dêrneist ek inkelde sinnen yn ’t Ingelsk en it Dútsk, en in pear wurden Frânsk en Italjaansk.

Nei alle gedachten is it liet sawol in oade oan Europa, as oan de âlden fan Klein, dy't er yn syn jonge jierren ferlear. De ik-figuer yn de tekst is in weesbern dat troch Europa reizget om himsels te ûntdekken en om oan oaren syn ferhaal te fertellen. Ferskate lannen en stêden passearje dêrby de revu. Klein besjongt en passant de foardielen fan iepen grinzen binnen de Europeeske Schengensône. Yn it slot fan it stik sit it boadskip dat Klein yn syn opfieding fan syn heit meikrigen hawwe soe: de wrâld hat gjin grinzen.

De muzyk by it liet, is in direkte ferwizing nei de jierren 90 en de gabberkultuer fan dy tiid. De styl fan it nûmer is in mjuks fan gabberpop, nederpop en Eurodance. Op likernôch twatredde fan it liet ropt Tim Haars, yn syn rol as *"Gerrie van Boven"* út telefyzje- en filmsearje New Kids, de regel *"Welkom in Europa, jongûh"*. Dêrnei giet it liet oer nei in happy hardcore-beat fan Paul Elstak.

## Oer de fideoklip
De fideoklip, dy't op 29 febrewaris 2024 tagelyk mei de premjêre fan it liet útbrocht waard, is makke troch Véras Fawaz en deryn binne, njonken Klein, ferskate BN'ers te sjen, lykas âld-songfestivaldielnimmers S10 en René Froger, mar ek Emma Wortelboer, Donnie, Martijn van Eijzeren, better bekend as *Stuntkabouter*, Appie Mussa, Gover Meit en Paul Elstak.

Parten fan de fideo binne opnaam mei op de eftergrûn de Braakmolen yn it Noardhollânske doarp Etersheim. Dêrneist binne der ûnder mear K-pop-dûnseressen, in ferwizing nei it lêste jûnsmiel en in Scootmobylrace te sjen. Yn de fideoklip hat Klein in blau pak oan mei grutte punten op 'e skouders, as ferwizing nei de Europeeske flagge.
Beckum (Oerisel)

**Beckum** is in doarp yn de Nederlânske provinsje Oerisel, yn de gemeente Hengelo. It doarp Beckum hat sa'n 1.000 ynwenners (2017).

Beckum leit oan de N739 Hengelo-Haaksbergen. De omkriten fan Beckum ûnderskiedt him troch in protte pleatsen en greiden. In grut part fan dy pleatsen hearre by it bûten Twickel, dy pleatsen binne te  te werkennen oan de wite lûken mei swarte rânen. Ta it ûntstean fan de gemeente Hengelo yn 1811 hearde Beckum ûnder it amt Delden.
Brodenbach

**Brodenbach** is in doarp oan 'e Mûzel yn 'e lânkring Mayen-Koblenz yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

It plak is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Rhein-Mosel.

## Yndieling

De âlde kearn fan Brodenbach leit oan 'e Mûzel tusken de mûning fan 'e rivierkes de Brodenbach en de Ehrbach. Sûnt de jierren 1970 wurdt súd fan 'e âlde kearn nij boud. Yn 'e delling fan 'e Ehrbach leit ûnder de Ehrenburg de buorskip Ehrenburgertal. Heger, op 'e Hunsrück lizze de delsettings Kröpplingen, Stabenhof en Jahrsberger Höfe. Fierder hearre ek de delsettings Brandengrabenmühle, Gilberts-/Mauers-Mühle, Haus Sonnenwinkel, Linkemühle, Sägewerk Peifer en Vogelsang by Brodenbach.

## Skiednis
It is net bekend wannear't it plak stifte waard, mar der binne fynsten út de Romeinske tiid ûntdutsen. Nei alle gedachten is Brodenbach op syn lêst by de bou fan it kastiel Ehrenburg ûntstien. Oant de ein fan 'e 18e iuw bleau it doarp ûnderdiel fan 'e hearlikheid fan dat kastiel.  

## It besjen wurdich

* De roomske Hillich-Krústsjerke waard tusken 1971 en 1973 neffens it ûntwerp fan 'e Düsseldorfer arsjitekt Werner Köster boud. Model foar it seishoekige, betonnen gebou stie de Marijekatedraal yn Tokio fan 'e Japanske arsjitekt Kenzō Tange. Yn de tsjerke stiet it rokokoalter en letgoatyske en barokke bylden fan 'e âlde Jehannes Nepomûktsjerke, dy't hjoed-de-dei as mienskipssintrum tsjinst docht.
* Yn it sintrum fan Brodenbach is in hûs mei in sânstiennen fotyfkrús mei it ynskrift 'Anno 1446' mei ferskillende wapens. De ôfbylde ridder op 'e balke is de ridder Kuno fan Pyrmont en fan Ehrenberg.
* Boppe de Ehrbach stiet op in rots de Ehrenburg, in kastiel dat foar in diel ruïne is. It kastiel datearret fan 'e 12e iuw. De dûbele toer út healwei de 14e iuw is hast hielendal bewarre bleaun. Ek de *Rampenturm* út de 15e iuw is in moai foarbyld fan letmidsiuwske fortifikaasje. Sûnt it ein fan 'e 20e iuw is der in soad restauraasjewurk útfierd.      
* De Ehrbachklamm is in kuierrûte tusken de rotsen fan 'e Ehrbach. 
* Ehrenburgertal is in streekje mei in soad fakwurkhûzen en in kapel. Oan 'e ein fan 'e hûzen leit in joadsk tsjerkhôf. 

## Ofbylden

2023 Brodenbach, Hillich-Krústsjerke (boud yn 'e jierren 1971-1973).jpg|Hillich-Krústsjerke.
Spätgotisches Votivkreuz.jpg|Letgoatysk fotyfkrús.
Wasserfall in der Ehrbachklamm.jpg|Ehrbach.


2023 Brodenbach, hûzen oan 'e Rhein-Mosel-Straße.jpg|hûzen oan 'e Rhein-Mosel-Straße.
2023 Mûzel by Brodenbach.jpg|Mûzel by Brodenbach.
Ehrenburgertal (Brodenbach), Jüdischer Friedhof im Winter.jpg|Joadsk tsjerkhôf yn Ehrenburgertal.
Red Dawn

*''Red Dawn'' (film út 1984), in Amerikaanske film út 1984
*''Red Dawn'' (film út 2012), in Amerikaanske film út 2012, in remake fan 'e film út 1984
*''Red Dawn'' (harkspul), in Britsk harkspul út 2000 yn it ramt fan 'e *Doctor Who*-franchise 
*Operaasje Red Dawn, in Amerikaanske militêre operaasje út 'e Irakoarloch dy't resultearre yn 'e finzenname fan 'e Iraakske diktator Saddam Hoessein
Rick Brink

**Hendrik Gerrit (Rick) Brink** (Hardenberg, 12 novimber 1985 - Hardenberg, 11 maaie 2024) wie in Nederlânsk politikus en  minskerjochte-aktivist yn de handicaptebeweging. Hy waard in pleitbesoarger foar in ynklusive maatskippij. Fan 2019 oant 2021 wie er de offisjeuze *"Minister van Gehandicaptenzaken"*.

## Libbensrin
Brink waard berne mei osteogenesis imperfecta. Hy folge regulier basis- en Fuortset ûnderwiis, en studearre dêrnei bedriuwsadministraasje en management, ekonomy en rjocht.

Brink wie fan 2014 oant 2019 gemeenteriedslid foar it CDA yn de gemeente Hardenberg. Hjirby wie er ûnder oare fraksjefoarsitter. Yn 2018 wie er ien fan de tolve nominearren by de ferkiezing fan it bêste riedslid fan Nederlân. Ien fan syn suksessen wie dat Hardenberg yn 2018 útroppen waard ta de meast tagonklike gemeente fan Nederlân.

Yn 2019 waard hy beneamd ta de earste offisjeuze *"Minister van Gehandicaptenzaken"*, in funksje yn it libben roppen troch televyzjeomrop KRO-NCRV. Yn dizze rol sette er him yn foar de posysje fan minsken mei in handicap, yn it bysûnder foar tagonklikheid fan stêden, in ynklusivere arbeidsmerk en it better regeljen fan beskut wurkjen. Om't it riedslidmaatskip foar him net mear te kombinearjen wie, mei syn wurksumheden as *"Minister"* hold er yn desimber 2019 op as riedslid en ferliet de gemeenteried fan Hardenberg. Begjin 2021 stopte Brink by de KRO-NCRV as *"Minister"*.

Yn 2020 stelde Brink him kandidaat foar de CDA by de ferkiezingen foar de Twadde Keamer. Hy waard troch de dokumintearre makkers fan *[[2Doc]]* folge by syn besykjen heech op de list te kommen. Op de konseptlist waard hy op plak 24 delset, Brink luts him dêrop werom, mei om't Lucille Werner, dy't ek opkomt foar de rjochten fan minsken mei in beheining, mar minder politike ûnderfining hie op it tsiende plak delset wie.

Ein 2022 waard Rick Brink listlûker fan it CDA yn de provinsje Oerisel. Hy wie oant syn ferstjerren fraksjefoarsitter foar syn partij yn de Provinsjale Steaten. Brink ferstoar hommels yn syn sliep op 11 maaie 2024, yn 'e âldens fan 38 jier.
Projekt Laurens Jz. Coster

It **Projekt Laurens Jz. Coster** (neamd nei de Haarlimmer Laurens Janssoan Coster) wie in frijwilligersprojekt foar de digitalisearring fan rjochtefrije Nederlânsktalige teksten, analooch oan it Amerikaanske Projekt Gutenberg. De earste ferzje fan it projekt wie te finen yn De Digitale Stad. 

Sûnt 2001 binne gjin teksten mear taheakke. De âlde digitalisearre teksten binne noch wol te rieplachtsjen. De digitalisearring fan Nederlânsktalige teksten is fuortset troch de Digitale Bibleteek foar de Nederlânske Letteren. De webside fan it projekt is opslein by de Universiteit fan Amsterdam.

## Keppeling om utens
* Hiemside fan it projekt
The Hate U Give

*''The Hate U Give'' (roman), in roman foar jongfolwoeksenen fan Angie Thomas út 2017
*''The Hate U Give'' (film), in Amerikaanske film út 2018 op basis fan dy roman
*''The Hate U Give'' (soundtrack), it soundtrackalbum fan 'e film út 2018
Mermuth

**Mermuth** is in doarp yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

It plak is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein.

## Geografyske lokaasje
Mermuth leit op 'e eastlike Hunsrück oan 'e ein fan 'e Kreisstraße K 107. It gea stiet ek bekend as de Mûzelhunsrück en wurdt troch de benedenrin fan 'e Mûzel en de Boppe-Middenryn begrinzge. Mermuth leit op in heechflakte fan likernôch 350 m boppe seenivo op 'e râne fan 'e delling fan 'e linker kant fan 'e Ehrbach. Yn it doarpskgebiet leit de boarne fan in rivierke, dy't by de ruïne fan 'e Rauschenburg yn 'e Ehrbach mûnet.   

## It besjen wurdich
De katolike filiaalkapel oan 'e Kiefernweg is oan Marije wijd en ferfong yn 1770 in âldere kapel. Mermuth waard mei de ynfiering fan 'e reformaasje troch de Paltsgreven in lutherske gemeente, mar oan it begjin fan 'e 18e iuw hearde it plak wer by de Roomsk-Katolike Tsjerke.  

Oan 'e Tanneweg is in yntarsiamuseum (ynliswurk fan hout).

Noardlik fan Mermuth leit boppe de Ehrbach yn 'e bosken op in berchrêch de Rauschenburg. De rots waard al yn it jier 1285 yn in oarkonde de 'Rusberg' neamd. Yn 1332 waard dêr yn opdracht fan aartsbiskop Boudewyn fan Trier (1331-1337) de Rauschenburg boud as tydlike boarch om de hearen fan 'e opstannige kastielen Ehrenburg, Schöneck en Waldeck te belegerjen. Dy hiene harren tsjin de polityk fan 'e biskop om rêst en oarder yn 'e krite te herstellen ferset. Ek it kastiel Eltz oan 'e oare kant fan 'e Mûzel hie him by de opstân oansletten, mar dêr waard in apart belegeringskastiel foar boud. Fanút Mermuth rint in paad nei de Rauschenburg. Fan 'e Ehrbach rint ek in paad nei de Rauschenburg, mar dat is steil.
Badenhard

**Badenhard** is in doarp yn 'e Rhein-Hunsrück-Kreis yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts.

It plak is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e ferbânsgemeente Hunsrück-Mittelrhein. Badenhard leit yn 'e eastlike Hunsrück tusken de Middenryn en de Bundesautobahn 61.

## It besjen wurdich
* Protestantske tsjerke yn Jugendstil út 1908 .
Bretzenheim

**Bretzenheim** is in Ortsgemeinde yn 'e lânkring Bad Kreuznach yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak heart by de ferbânsgemeente Langenlonsheim-Stromberg.

## Geografy
Bretzenheim leit oan 'e Nahe, dy't 10 km fierder yn 'e Ryn mûnet. Yn it suden leit Bad Kreuznach, yn it noarden Bingen am Rhein. By Bretzenheim hearre ek de delsettings of buorskippen Eremitage, Haus Sitzius, Karlshof, Eulenhof en Orthenberger Mühle.

## Skiednis

West fan Bretzenheim leit hast op 'e grins mei it doarpsgebiet fan Guldental in eardere herimitaazje, dat noardlik fan 'e Alpen unyk is. Nei alle gedachten waard it yn âlde tiden as in heidensk hillichdom yn 'e rotsen úthoud. Sûnt de Romeinske tiid waard it oant de 5e iuw as in *mithraeum* brûkt. Mei de opkomst fan it kristendom namen sûnt de 6e-8e iuw kristenen de rotsen yn gebrûk. Sûnt it jier 1043 wie der in tsjerke. Mei noch in letter boude tsjerke waard dy tsjerke by in ierdferskowing yn 1567 ferneatige. De rotswenningen oerlibben lykwols de ierdferskowing en tsjinnen as kleaster. De lêste muonts ferstoar yn 1827 yn 'e âldens fan 82 jier. 

Yn 'e tiid fan it Hillige Roomske Ryk wie Bretzenheim in oant 1589 oan Kar-Keulen ûnderhearrige hearskippij. Yn 1664 beneamde keizer Leopold I Bretzenheim ta in frije keizerlik hearskippij. In pear jier letter waarden dêr noch wat doarpen oan tafoege. Yn 1789 waard de keizerlike hearskippij in foarstedom, êr't lykwols yn 1795 al in ein oan kaam. 

Tusken 1789 en 1791 waard de roomske Marije-Bertetsjerke boud, dy't de âlde tsjerke út de tiid fan 'e  Bretzenheimer hearskippij ferfong. 

Tusken 1945 en 1948 leit op it doarpsgebiet in kriichsfinzenenkamp, dêr't ûnder tige jammerdearlike en primitive omstannichheden tûzenen Dútske soldaten fêst holden waarden. It kamp hearde by in groep fan mear fan sokke kampen oan of yn 'e buert fan 'e Ryn, de saneamde *Rheinwiesenlager* en bestie allinne út in mei stikeltried omfieme fjild sûnder de meast needsaaklike foarsjennings. In ienfâldich monumint betinkt de slachtoffers fan it *Feld des Jammers*. 

## Ekonomy
Bretzenheim leit yn it wyngebiet fan 'e Nahedelling. Om it plak hinne is in soad wynbou, al is it tal wynboeren troch skaalfergrutting sûnt 1979 mei mear as de helte tebek rûn.
Langenlonsheim-Stromberg

**Langenlonsheim-Stromberg** is in *[[Verbandsgemeinde]]* ("ferbânsgemeente") yn 'e lânkring Bad Kreuznach yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It bestjoer fan 'e ferbânsgemeente hat syn sit yn Langenlonsheim.

De ferbânsgemeente ûntstie op 1 jannewaris 2020 troch de gearfoeging fan 'e eardere ferbânsgemeenten Langenlonsheim en Stromberg. 

## Plakken yn 'e ferbânsgemeente

## External links
*Offisjele hiemside
Corry Brokken

**Cornelia Maria (Corry) Brokken** (Breda, 3 desimber 1932 - Laren, 31 maaie 2016) wie in Nederlânsk sjongeres, radio- en telefyzjepresintatrise en juriste (abbekate en dêrnei rjochter). Mei in earste plak op it Eurofyzjesjongfestival fan 1957 wie se de earste Nederlânske artyst dy't dit plak berikte. Ek wûn se twa Edisons, yn 1963 en yn 1995.
Snare

"**Snare**" of "**The Snare**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**snare*, it Ingelske wurd foar "strûp" (jacht), in tou of stik izertried dat men útset om in wyld bist yn te bestrûpen

## Films
*''The Snare'' (film út 1912), in Amerikaanske stomme film út 1912
*''The Snare'' (film út 1918), in Britske stomme film út 1918

## Literatuer
*''Snare'' (roman), in roman fan Katharine Kerr út 2003

## Oar
*Snare-eilannen, in ôfhandige, ûnbewenne arsjipel dy't ta Nij-Seelân heart
*Snare (software), in groep befeiligingsprogramma's dy't kompjûteraktiviteit fêstlizze
Langenlonsheim

**Langenlonsheim** is in Ortsgemeinde yn 'e lânkring Bad Kreuznach yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak is it haadplak fan 'e ferbânsgemeente Langenlonsheim-Stromberg. 

## Geografy
Langenlonsheim leit tusken de súdlike râne fan 'e Hunsrück en de Nahe op likernôch 7 km noard fan 'e *[[Kreisstadt]]* Bad Kreuznach. Bingen am Rhein leit goed tsien km noardlik. Oan 'e súdlike râne fan 'e gemeente streamt de Guldenbach, yn it easten de Nahe.  

It 500 hektare grutte *Langenlonsheimer Wald* leit foar it grutste part op it doarpsgebiet fan Langenlonheim. Yn it bosk binne heuvelgrêven fûn, dy't likernôch út 1800 f.Kr. stamme. Eastlik yn it bosk lizze ticht by inoar trije aparte joadske begraafplakken fan Langenlonsheim, Waldhilbersheim/Heddesheim en Windesheim . De *Saukopf und Fichtekopft* is in 10 ha grut beskerme natoergebiet yn it bosk.  

## Skiednis
De skiednis fan Langenlonsheim giet werom op it jier 769, doe't der in skinking dien waard oan it kleaster Lorsch. Tusken 801 en 841 waarden der ek skinkings dien oan it kleaster fan Fulda. Langenlonsheim waard lykwols al sûnt de Romeinske tiid bewenne. 

Yn 'e 13e iuw foel it gebiet ûnder de hearskippij fan 'e greven fan Sponheim.

De earste tsjerke wie in Sint-Nikolaastsjerke, dy't om 1200 hinne boud waard. Letter is dy tsjerke yn alle gefallen foar 1475 omwijd ta de Sint-Jehannestsjerke. Yn 1540 wie der in grutte brân yn Langenlonsheim, wêrby't ek de tsjerke skansearre rekke. De tsjerke waard yn 1588 op 'e nij boud, mar no as protestantske tsjerke, dy't yn 1777 yn barokke styl en yn 1868 nochris yn neogoatyske styl ferboud waard. Tusken 1697 en 1908 tsjinne de tsjerke as simultaantsjerke. Yn 'e jierren 1907-1908 krige it doarp ek wer in roomske, oan Jehannes de Doper wijde tsjerke.    

Om 1860 hinne waard yn Langenslonheim yn 'e Hintergasse 30 in synagoge boud, dy't yn 'e nacht fan 9 nei 10 novimber 1938 fernield waard. Tusken 1938 en 1942 waard de joadske gemeente deportearre en fermoarde. De ruïne fan 'e synagoge waard yn 1958 ôfbrutsen. Yn Langenlonsheim binne stroffelstiennen lein om de joadske bewenners te betinken.  

## Wynbou
De fruchtbere lössboaiem mei it waarme klimaat soargje foar geunstige omstannichheden foar wynbou. Nei Bad Kreuznach, Guldental en Wallhausen is Langenlonsheim de grutste wynbougemeente oan 'e Nahe.

## Ofbylden

2023 Langenlonsheim, roomsk-katolike Jehannes de Dopertsjerke (1).jpg|Jehannes de Dopertsjerke.
2023 Langenlonsheim, barokke pleats mei poarte (17e-19e iuw), Naheweinstraße 130.jpg|Barokke wynpleats mei poarte.
2023 Langenlonsheim, Naheweinstraße, Rotenberger Hof.jpg|Rotenberger Hof.
2023 Langenlonsheim, Naheweinstraße 95.jpg|Fakwurkhûs Naheweinstraße 95.
Jugendstil-Hof, Naheweinstraße 172, Langenlonsheim (Bad Kreuznach), 1.jpg|Jugendstil-hûs oan 'e Naheweinstraße 172.
Freinsheim (Verbandsgemeinde)

**Freinsheim** is in *[[Verbandsgemeinde]]* ("ferbânsgemeente") yn 'e lânkring Bad Dúrkheim yn it suden fan 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It bestjoer fan 'e ferbânsgemeente hat syn sit yn Freinsheim.

De ferbânsgemeente ûntstie yn 1972. 

## Plakken yn 'e ferbânsgemeente

## Keppeling om utens
* Hiemside ferbânsgemeente Freinsheim
Freinsheim

**Freinsheim** is in stêd yn 'e lânkring Bad Dürkheim yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It is ek it haadplak fan 'e ferbânsgemeente mei deselde namme.

## Geografy
Freinsheim leit likernôch 12 km west fan Ludwigshafen tusken Bad Dürkheim en Grünstadt tichteby de *Deutsche Weinstraße*. Oanbuorjende gemeenten binne fanút it noarden mei de klok mei Bissersheim, Großkarlbach, Weisenheim am Sand, Erpolzheim, Bad Dürkheim, Kallstadt, Herxheim am Berg en Dackenheim.

Yn 'e stêd leit de boarne fan 'e *Fuchsbach*, wêrfan't it wetter oer de *Schrakelbach* en de *Eckbach* yn 'e Ryn mûnet. Yn it west fan Freinsheim leit it *Pfälzerwald*, dêr't as in eksklave ek noch in diel fan Freinsheim leit.

## Skiednis en it besjen wurdich
Fanwegen de noch geve histoaryske binnenstêd fan Freinsheim wurdt it plak ek wol Rothenburg fan 'e Palts neamd. 

Yn 'e 14e iuw waard útein set mei de oanlis fan in 8 m hege, letgoatyske stedsmuorre, dy't foar in grut part noch yntakt is. Mooglik wiene der oarspronklik mear as 20 tuorren, wêrfan't hjoed-de-dei 13 bewarre binne. Fan dy tuorren binne lykwols mar acht te sjen, de rest fan de tuorren geane skûl yn hûzen en oare gebouwen. Yn it súdwest joech de *Haintor* tagong ta de stêd, yn it noardeast de *Eisentor* dy't ek wol Wormser poarte neamd wurdt.      


Freinsheim, Pfalz - geo.hlipp.de - 5936.jpg|Súdwestlike muorre.
Freinsheim BW 17.jpg|*Eisentor*.
Freinsheim BW 30.jpg|*Haintor*.
Freinsheim BW 7.jpg|*Hahnenturm*.|


De âlde haadtsjerke oan 'e Merk fan Freinsheim is sûnt de 16e iuw protestantsk. Tichteby stiet oan 'e Hauptstraße de tusken 1771 en 1773 boude ierklassisistyske katolike Petrus en Paulustsjerke. 

Bûten de stêdsmuorren stie eartiids in wetterkastiel, dat sûnt 1471 yn it besit fan Kar-Palts wie. Yn 'e grêft om it eartiidske kastiel stiet noch altiten wetter, mar it kastiel is ferdwûn en op it plak stiet hjoed-de-dei in 19e-iuwsk wenhûs.    

Yn 'e wynbergen oan 'e strjitte nei Ungstein stiet in letgoatyske skryn mei in reliëf fan 'e krusiging, dy't de namme *Schwarzes Kreuz* krige. 

Súd fan 'e bebouwing stiet op it begraafplak in romaanske, stompe toer, dy't ea de tagong joech ta de eartiidske romaanske kapel fan Us-Leaffrou-op 'e-Berch. Neffens de boustyl wurdt de toer op healwei de 11e iuw rûsd.     

## Musea
* Boartersguodmuseum