open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maine-et-Loire

**Maine-et-Loire** is in Frânsk departemint yn 'e regio Pays de la Loire. De haadstêd is Angers.

## Skiednis
Maine-et-Loire is ien fan 'e oarspronklik 83 departeminten dy't ûntstiene yn 'e tiid fan 'e Frânske Revolúsje op 4 maart 1790. It departemint waard foar it grutste part út it súdlike diel fan 'e eardere provinsje Anjou foarme. Oarspronklik hjitte it departemint Mayenne-et-Loire, mar de namme waard yn 1791 feroare yn Maine-et-Loire. De hjoeddeiske namme is ôflaat fan 'e rivieren Maine en Loire, dy't yn it departemint byinoar komme.

## Geografy
It departemint hat in fariearre lânskip, mei beboske heuvels yn it suden en noarden en dêrtusken de delling fan 'e Loire. It heechste punt is Colline des Gardes op 210 m. In diel fan 'e Loire-delling, in lokaasje fan it UNESCO-wrâlderfgoed, leit yn Maine-et-Loire. Befarbere rivieren binne de Loire, Sarthe, Mayenne, Loir en de Authion.

Maine-et-Loire bestiet út de folgjende fjouwer arrondisseminten:

* Angers
* Cholet
* Saumur
* Segré

Fierder hat it departemint 21 kantons, dy't ferdield binne yn  363 gemeenten

### Plakken
It grutste plak neffens ynwennertal is de haadstêd Angers. Oare plakken mei mear as 20.000 ynwenners binne:

## Befolking
Ynwenners fan it departemint wurdt Angevins (nei de âlde provinsje Anjou) neamd. 

### Untwikkeling

## Ofbylden

Angers Quai des Carmes R02.jpg|Angers.
Cholet - Église Notre-Dame (2).jpg|Cholet.
Saumur et sa Loire - Aurélien FANNI.jpg|Saumur.
Gelasius II

**Paus Gelasius II** wie fan 1118 oant 1119 paus fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke.

Paus Gelasius waard yn 1058 as Giovanni Caetani (ek: Giovanni da Gaeta) yn Gaeta berne yn it suden fan Itaalje. Hy waard muonts yn 'e abdij fan Monte Cassino en dêrnei troch paus Urbanus II nei Rome roppen, dêr't er pauslik kânsler waard.

## Pontifikaat
Op 24 jannewaris 1118 waard Giovanni Caetani ienriedich as opfolger fan paus Paschalus II keazen. Syn pontifikaat foel gear mei in rûzige tiid, fral it konflikt tusken de paus en keizer Hindrik V fan it Hillige Roomske Ryk oer de beneaming fan tsjerklike amten, de saneamde ynvestituerstriid. De ferkiezing fan Gelasius ta paus waard troch Hindrik V swartmakke want Hindrik V hie in oare paus foar eagen: Maurice Bourdin, de aartsbiskop fan Braga. Fuort nei de ferkiezing waard Gelasius oerfallen troch oanhingers fan 'e keizer, de Romeinske aadlike famylje Frangipani. De paus waard mei geweld oermastere, mishannele en opsletten. 

De finzenskip duorre lykwols net lang, want de Romeinske befolking en oare tsjerklike machthawwers stipen Gelasius II en hy waard al al gau wer frijlitten, mar syn posysje bleau wif en yn maart 1118 waard de paus ferdreaun út Rome. Maurice Bournin waard op 8 maart 1118 as tsjinpaus beneamd en besette de pauslike gebouwen, mar de measte kardinalen, de biskoppen bûten it keizerlike machtsgebiet en de measte ynfloedrike kleasters (lykas Cluny) bleaunen trou oan Gelasius. 

Gelasius II flechte nei syn berteplak Gaeta, dêr't er op 9 maart 1118 ta pryster wijd waard en de oare deis de biskoplike wijing krige. Hy ekskommunisearre Hindrik V en de tsjinpaus en koe, ûnder Normandyske beskerming, yn july werom nei Rome. Mar de ûnrêst fan 'e keizersinnigen bleau oan en nei't de paus oanfallen waard troch oanhingers fan 'e keizer wylst dy de misse opdroech moast Gelasius nochris flechtsje.

Hy sette útein nei Frankryk, wijde ûnderweis de domtsjerke fan Pisa, en kaam yn oktober yn Marseille oan. Gelasius II waard optein yn Avignon, Montpellier en oare stêden ferwolkomme en hold yn Vienne yn jannewaris 1119 noch in synoade. Ek wie Gelasius II noch fan doel om in synoade te hâlden yn Reims, mar dy soe er net mear meimeitsje en waard yn it pontifikaat fan syn opfolger Kalikstus II holden. Gelasius II ferstoar op 29 jannewaris 1119 yn Cluny nei in pontifikaat fan noch gjin jier.

## Ferearing
Alhoewol't Gelasius nea offisjeel hillich ferklearre waard, wurdt hy wol as hillich beskôge om't er stânfêstich hoek hold foar keizer Hindrik en de tsjinpaus oer. De dei dat er betocht wurdt is de dei fan syn ferstjerren, 29 jannewaris.
Wetterfazant

De **wetterfazant** (*Hydrophasianus chirurgus*) is in fûgel út de famylje fan 'e jakanafûgels (*Jacanidae*).

## Ferskining

De wetterfazant ûnderskiedt him yn 'e famylje om 't it de iennige soarte is, dy't in aparte briedkleur hat. Yn 'e briedtiid is it fearrekleed opfallend en de sturt lang; bûten de briedtiid is de sturt folle koarter en likernôch 12 sm lang. Yn 'e briedtiid binne de wjukken wyt mei swarte einen op 'e slachpinnen, itjinge goed yn 'e flecht te sjen is. Kop en nekke binne wyt mei op 'e krún in swart plak. Efter op 'e hals hat de wetterfazant in goudgiel glânzgjend plak mei swarte rânen. De middelste sturtfearren binne swartbrún oant ljochtbrún en lang. 

Tusken mantsjes en wyfkes binne útsein it formaat gjin grutte ferskillen; it mantsje weaget trochstrings 126 gram, wylst it wyfke folle swierder is en trochstrings 231 gram weaget. Wetterfazanten wurde ynklusyf de sturt fan 25 oant 35 sm sa'n 39 oant 58 sm lang. De fûgel hat lange poaten en tige lange teannen mei klauwen dy't it de fûgel mooglik meitsje om op 'e driuwende fegetaasje te rinnen.

Bûten de briedtiid is de fûgel fan boppe grienbrún en is de kop doffer mei minder sprekkende kleuren. 

## Fersprieding
De soarte komt yn sompen fan Sina, Yndia, Súdeast-Aazje en de Filipinen foar. Winterdeis wurdt de fûgel ek op Sumatra en Java. De fûgel is as swalker oant yn Oman, Jemen, Afghanistan, Austraalje en Katar sjoen.   

Wetterfazanten binne bûn oan wetter en harren habitat bestiet út marren, dobben, rysfjilden, sompen en oare wettergebieten mei in soad begroeiïng. Hy briedt yn sompelân mei driuwende wetterplanten lykas de *Trapa natans*, wetterleeljes en hillige lotus (*Nelumbo nucifera*). Wetterfazanten ite sied, woartels fan wetterplanten, ynsekten en wringeleazen.

## Systematyk

De wetterfazant stiet as de iennige soarte yn it skaai *Hydrophasianus* en wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ûndersoarten. Syn neiste sibben binne nei alle gedachten de Amerikaanske jakana's. 

## Status
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrom is de kâns op útstjerren lyts. De hiele populaasje waard yn 2023 op likernôch 30.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels rûsd (Wetlands International 2023). Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal tebek rint, mar net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde moat. De IUCN klassifisearret de wetterfazant as net bedrige (*Least Concern*, 2024) op 'e Reade list.
Jakanafûgels

**Jakanafûgels** (*Jacanidae*) foarmje in famylje fan tropyske wetterfûgels. De famylje bestiet út seis skaaien mei yn totaal acht soarten.

De fûgels libje yn sompen en ha lange halzen en poaten mei tige lange teannen mei neils. De lange teannen helpe by it ferdielen fan it gewicht fan 'e fûgel as er oer wetterplanten rint. Wyfkes binne grutter fan formaat as mantsjes. De skaaien ferskille net in soad yn ferskining. Se ha lange en spitse wjukken.

De soarten fan 'e famylje binne omnivoar en njonken plantaardich materiaal (sied, woartels) sykje se meast nei ynsekten en wringeleazen.

## Taksonomy
De famylje bestiet út seis skaaien:
* *[[Actophilornis]]* (2 soarten: Afrikaanske jakana en Madagaskarjakana)
* *[[Hydrophasianus]]* (1 soarte: wetterfazant)
* *[[Irediparra]]* (1 soart: Australyske jakana)
* *[[Jacana]]* (2 soarten: gielskyldjakana en readskyldjakana)
* *[[Metopidius]]* (1 soart: brûnswjukjakana)
* *[[Microparra]]* (1 soart: dwerchjakana)
Wetterfazanten

**Wetterfazanten** (*Hydrophasianus*) foarmje in monotypysk fûgelskaai yn 'e famylje jakanafûgels (*Jacanidae*).

## Soarten
Saône-et-Loire

**Saône-et-Loire** is in departemint yn 'e regio Frânske regio Boergonje-Franche-Comté. It haadplak is Mâcon.

## Skiednis
It departemint is ien fan 'e 83 departeminten dy't oprjochte waarden op 4 maart 1790 yn 'e tiid fan 'e Frânske Revolúsje troch útfiering fan 'e wet fan 22 desimber 1789. It doe nije departemint ûntstie troch gearfoeging fan dielen fan 'e eardere provinsjes Boergonje en Bresse.

## Geografy
It departemint Saône-et-Loire makket sûnt 1 jannewaris 2016 diel út fan 'e regio Bourgogne-Franche-Comté. Oant 31 desimber 2015 wie dat departemint ûnderdiel fan 'e eardere regio Bourgogne. 

Troch it sintrum fan it departemint rint fan noard nei súd de Saône. De Loire rint troch it westlike diel fan it departemint. De twa rivieren wurde mei inoar ferbûn troch it Canal du Centre.

Op 'e heuvels tusken de Loire en Saône wurdt in soad oan wynproduksje dien. Foarbylden fan wynregio's yn dat gebiet binne de Côte Chalonnaise en de Côte Mâconnaise.

Saône-et-Loire bestiet út de folgjende fiif arrondisseminten:

* Autun
* Chalon-sur-Saône
* Charolles
* Louhans
* Mâcon

Ynwenners wurde Saône-et-Loiriens neamd.
### Grutste gemeenten

### Untwikkeling
Brûnswjukjakana

De **brûnswjukjakana** (*Metopidius indicus*) is in fûgel út de famylje fan 'e jakanafûgels (*Jacanidae*).

## Ferskining

De 28 oant 31 sm lange fûgel hat in lang hals, lange spite wjukken en lange poaten mei tige lange teannen mei neils, dy't der foar soargje dat syn gewicht by it rinnen oer wetterplanten ferdield wurdt. De snaffel is giel en de fearren binne donker, yn it ljocht grien en blau glânzgjend, mei brûnsgriene wjukken. Folwoeksen fûgels hawwe in wite wynbraustreek. De jonge fûgel is ljochter mei brune boppekanten, in wite ûnderkant en in brúnoranje tint op it boarst.

## Fersprieding
De soarte komt foar yn Aazje fan Yndia oant Fjetnam en Sumatra en Java. De fûgel wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling is yn ûndersoarten. 

## Hâlden en dragen

De soarte komt foar yn wiete gebieten mei in soad driuwende begroeiïng. Hy wurdt ek yn rysfjilden en fochtige greide mei tichte fegetaasje waarnommen. Oer it algemien komt de fûgel foar yn lytsere wiete gebieten as de wetterfazant, dêr't er syn ferspriedingsgebiet mei dielt. De soarte yt ynsekten, slakken en oare wringeleaze dierkes fan it wetteroerflak of de wetterplanten en út en troch ek wol plantaardich materiaal.

De brûnswjukjakana briedt yn 'e moessontiid; yn juny op Java en tusken ein july en begjin septimber yn súdlik Yndia. It is in polyandryske fûgel mei in wyfke dat briedt mei ien oant fiif mantsjes. It nêst sit yn tichtere fegetaasje as by oare jakanasoarten. It wyfke leit trije oant fjouwer aaien, dy't it mantsje yn 26-29 dagen útbriedt. 

## Status
It ferspriedingsgebiet en de populaasje binne relatyf grut en yn 2023 waard de populaasje op 33.300 oant 66.700 folwoeksen fûgels rûsd. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024) op 'e Reade list.
Dwerchjakana

De **dwerchjakana**  (*Microparra capensis*) is in fûgel út 'e famylje jakanafûgels. It is de iennige soarte yn it skaai *Microparra*.

## Ferskining

Lykas de namme al seit is de likernôch 16 sm lange dwerchjakana de lytste soarte yn 'e famylje. Hy is likernôch de helte lytser as de Afrikaanske jakana. De soarte is brún fan boppe en wyt fan ûnder mei in readbrúne kroan en nekke, goudgiel boppe de snaffel, in wite wynbraustreek, in smelle readbrune eachstreek en goudgiele en readbrune plakken op 'e sydkanten fan it boarst. Yn 'e flecht is in wite efterrâne oan 'e wjukken en readbrún op 'e stút en sturt te sjen.  

## Fersprieding
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en komt foar yn swietwettergebieten yn in grut part fan Afrika ûnder de Sahara fan Maly oant Gana, eastlik oant Etioopje en súdlik oant Namybje, Botswana en eastlik Súd-Afrika. De fûgel is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling is yn ûndersoarten.

## Hâlden en dragen
De dwerchjakana wurdt yn ûndjip wetter oantroffen. Hy yt meast ynsekten, mar somtiden ek plantedielen. It briedseizoen fan 'e fûgel ferskilt geografysk en neffens de reintiid.

## Status
De populaasjetrend fan 'e fûgel is ûnbekend, mar it ferspriedingsgebiet is relatyf grut. In rûzing fan 2023 giet út fan in folsleine populaasje fan 16.700 oant 66.700 folwoeksen fûgels. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) beskôget de fûgel net as net bedrige (''Least Concern, 2024).
Reedriden op de Olympyske Winterspullen 2026

It **reedriden** op 'e **[[Olympyske Winterspullen 2026]]** wurdt fan 7 oant en mei 21 febrewaris hâlden. It reedriden hat plak op in tydlike iisbaan dy't oanlein is yn hal 15 fan *Fiera Milano Rho* te Milaan, yn Itaalje.

## Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it reedriden medaljes wûn ha by de Olympyske Winterspullen fan 2026.

## Utslaggen
#### 500 meter

#### 1000 meter

#### 1500 m

#### 3 km

#### 5 km

#### 10 km

#### Massastart

#### Ploege-efterfolging

## Utslaggen Fryske dielnimmers
Alpineskyen op de Olympyske Winterspullen 2026

De **[[Olympyske Winterspullen 2026|XXVe Olympyske Winterspullen]]** waarden hâlden yn Milaan & Cortina d'Ampezzo, yn Itaalje. It alpineskyen hat plak fan 7 oant en mei 18 febrewaris. De teamkombinaasje stie foar it earst op it programma

## Lokaasjes
De wedstriden foar manlju wurde hâlden yn it *Stelvio Ski Centre* yn Bormio. De wedstriden foar froulju wurde hâlden yn it Tofane *Alpine Skiing Centre* yn Cortina d' Ampezzo.

## Medaljespegel
De top-9 fan lannen dy't by it apineskyen medaljes wûn hawwe by de Olympyske Winterspullen fan 2026.

## Utslaggen
### Ôfdaling

### Super G

### Reuzeslalom

### Slalom

### Teamkombinaasje

## Sjoch ek
* Alpineskyen op de Paralympyske Winterspullen 2026
Australyske jakana

De **Australyske jakana**  (*Irediparra gallinacea*) is in fûgel út 'e famylje jakanafûgels. It is de iennige soarte yn it skaai *Irediparra*.

## Ferskining

De Australyske jakana hat lykas oare soarten in lange hals, lange poaten mei tige lange teannen en in ekstra lange eftertean. Opfallend is de reade kaam foar op 'e kop. De krún, rêch en it boarst binne swart. De rest fan 'e kop, de búk en de kiel binne wyt. Om 'e eagen en op 'e kiel is ek wat oranjebrún te sjen. De wjukken binne brún. In juvenyl liket op in folwoeksen fûgel, mar hat in donkerreade oant swarte kop en nekke. Boppedat is de kaam folle lytser en donkerder fan kleur.

Mantsjes en wyfkes binne hast itselde, mar it mantsje is aardich lytser. It mantsje wurdt ynklusyf sturt likernôch 20 oant 22 sm lang, wylst it wyfke sa'n 24 oant 27 sm lang wurde kin. De spanwiidte fariëarret fan 39 oant 46 sm.

## Fersprieding
Guon behannelje de fûgel as monotypysk, oaren ferdiele de fûgel yn ûndersoarten: 

* *I. g. gallinacea* – súdlik Borneo, Sulawesi, Mindanao, de Molukken en de Lytse Sûnda-eilannen
* *I. g. novaeguinae* – noardlik en sintraal Nij-Guineä, Misool en de Arû-eilannen
* *I. g. novaehollandiae* – súdlik Nij-Guinea, D'Entrecasteaux-eilannen en noardlik en eastlik Austraalje

Syn habitat bestiet út grutte swietwettersompen, wiete greiden en marren mei in oerfloed oan driuwende fegetaasje, lykas wetterleeljes of wetterhyasinten, dy't as matten op it wetteroerflak funksjonearje wêrop't er rinne kin. 
## Hâlden en dragen
De fûgel rint stadich en bewust en wurdt faak yn kloften sjoen. By fersteuring fljocht er leech oer it wetter en lânet wer op iepen begroeiïng.

Lykas oare soarten yn it skaai is de fûgel polyandrysk. De fûgel begjint te brieden yn it reinseizoen as der genôch iten is en bout in nêst op driuwende of opkommende fegetaasje, wêryn't it wyfke fjouwer glânzgjende, ljochtbrune aaien mei swarte spikkels leit. Allinnich mantsjes briedt de aaien út. De jongen komme goed ûntwikkele út en ferlitte it nêst al gau .

Australyske jakana's ite sied en wetterynsekten, dy't er sammelet fan driuwende fegetaasje op it wetteroerflak.

## Status
De soarte is seldsum en lokaal oanwêzich. Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje en it is likemin bekend hoe't de soarte him ûntwikkelet, mar yn syn ferspriedingsgebiet is der sprake fan habitatsferneatiging. De fûgel wurdt troch de IUCN as net bedrige (*Least Concern*, 2025) op 'e Reade list klassifisearre.
Madagaskarjakana

De **Madagaskarjakana**  (*Actophilornis albinucha*) is in fûgel út 'e famylje jakanafûgels. De fûgel dielt it skaai *Actophilornis* mei de Afrikaanske jakana. 

## Ferskining

Lykas de oare soarten yn 'e famylje hat de Madagaskarjakana lange poaten en tige grutte teanen mei klauwen, dy't de fûgel helpe om op driuwende wetterplanten te rinnen. Mei in lingte fan 30 sintimeter is de Madagaskarjakana like grut as syn sibbe, de Afrikaanske jakana. It fearrekleed fan 'e kop is lykwols krektoarsom: wyt op 'e kroan en yn 'e nekke en glânzgjend swart op 'e kiel en hals gesicht en de nekke. It liif en de wjukken binne kastanjebrún, útseinde haadslachpinnen dy't swart binne. Op 'e stút binne de fearren wyt. De snaffel en it skyld op 'e foarholle binne blau.

## Fersprieding
De soarte is endemysk op Madagaskar. Ït habitat fan 'e fûgel bestiet út marren, fivers en sompen mei in soad begroeiïng. De fûgel is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn ûndersoarten is.

## Hâlden en dragen
Lykas oare soarten yn 'e famylje is de soarte polyandrysk. It mantsje briedt de aaien út.

## Status
De grutte fan 'e populaasje waard yn 800 oant 1600 folwoeksen fûgels rûsd en oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme troch jacht en ferlies fan habitat. Op 'e Reade list fan 'e IUCN stiet de soarte as bedrige (*Endangered*, 2020) klassifisearre.
Afrikaanske jakana's

**Afrikaanske jakana's** (*Actophilornis*) binne in fûgelskaai út de famylje jakanafûgels (*Jacanidae*). It skaai telt twa soarten.

## Soarten
Afrikaanske jakana

De **Afrikaanske jakana**  (*Actophilornis africanus*) is in fûgel út 'e famylje jakanafûgels. De fûgel dielt it skaai *Actophilornis* mei de Madagaskarjakana.

## Ferskining

De fûgel mjit 23 oant 31 sm yn lingte. Lykas by oare jakana's is it wyfke trochstrings grutter as it mantsje. Mei de likernôch like grutte Madagaskarjakana is it de swierste jakanafûgel fan 'e famylje. It fearrekleed is kastanjebrún mei in gieleftige boarstbân, in wite kiel en wite wangen, in swarte kroan, swarte nekke, swarte eachstreep en swarte wjukpunten. De snaffel en foarholleskyld binne ljochtblau. De poaten binne mear griisblau.

## Fersprieding
De soarte wurdt op marren, fivers en wiete gebieten yn Afrika ûnder de Sahara oantroffen. Hy wurdt behannele as monotypysk, itjinge betsjut dat de fûgel net yn ûndersoarten ferdield wurdt. Genetysk is er it meast besibbe oan 'e twa oare Afrikaanske jakanafûgels, de Madagaskarjakana en de dwerchjakana, mar ek oan de brûnswjukjakana en de Australyske jakana.

Yn gebieten mei permaninte wiete lannen kinne de fûgels it hiele jier troch briede. Yn gebieten sûnder permaninte wiete lannen briede de fûgels lykwols allinich by de seizoensfloeden dy't folgje op it reinseizoen.

## Hâlden en dragen

De Afrikaanske jassana is polyandrysk, wat betsjut dat mantsjes de aaien útbriede en fersoargje, wylst wyfkes nei it pearjen mei in earste mantsje mei oare mantsjes pearje kinne. It wyfke leit fjouwer aaien yn in ienfâldich nêst, boud tusken driuwende fegetaasje yn ûndjip wetter of op in lyts flot fan planten yn wat djipper wetter. De aaien binne brún en ha swarte markearrings. It mantsje kin de jongen oppakke en ûnder syn wjukken drage.

It dieet fan 'e fûgels bestiet benammen út ferskate lytse bisten, lykas ynsekten, wjirms, spinnen, kreeften en weakdieren dy't se yn 'e wiete gebieten fine, mar soms kin er ek sied of woartels ite.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't nei alle gedachten stabyl is. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de IUCN de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024) op 'e Reade list. De wrâldpopulaasje wurdt op likernôch 667.000 folwoeksen fûgels rûsd (2023)
Tonny Eyk

**Tonny Eyk**, pseudonym fan **Teun Eikelboom** (De Haach, 4 july 1940 – dêre, 13 desimber 2025), wie in Nederlânsk musikus. Eyk wie komponist, akkordeonist, pianist, orkestlieder,  kollumnist en skriuwer fan ferskate reisboeken oer Frankryk. Eyk studearre op it Keninklik Konservatoarium yn Den Haach mei as haadfak tromboane.

Tonny Eyk hat hûnderten kearen yn telefyzjeprogramma's optreden. Eyk hat sawol yn it lichte as yn it klassike sjenre hûnderten komposysjes makke. Komponearre foar ferskate programma's it startmuzykje ûnder oare foar Studio Sport. Tegearre mei tekstdichter Herman Pieter de Boer skreau hy de ferskes *Op een onbewoond eiland* en *Ik heb zo waanzinnig gedroomd* fan Kinderen voor Kinderen. Yn de 1990-er jierren wie Tonny foarsitter fan de sjuery yn de Mini Playbackshow presintearre troch Henny Huisman.

Tonny Eyk ferstoar op 13 desimber 2025 yn 'e âldens fan 85 jier nei in koart siik wêzen.
Poëzyrûte Ljouwert

**Poëzyrûte Ljouwert** is in rûte yn de stêd Ljouwert lâns gedichten yn stien, stichte yn 1993. 
De gedichten binne gravearre op grutte platen hurdstien. De earste tsien stiennen waarden lein by gelegenheid fan it ôfskied fan boargemaster John te Loo.  De tablo's wurde realisearre troch de *Stichting Poëzietableaus Leeuwarden*. Alle jierren wurde der stiennen tafoege. Yn 2025 wiene der mear as sechstich poëzystiennen lein.  Der binne ek gedichten yn it Frysk.

## Dichters
* Bertus Aafjes
* Willem Abma
* Jan Arends
* J.C. Bloem
* Pier Boorsma
* Pieter Boskma
* Martin Bril
* Tsead Bruinja
* C. Buddingh'
* Remco Campert
* Eppie Dam
* Ellen Deckwitz
* Sikke Doele
* Remco Ekkers
* Melvin van Eldik
* Eddy Evenhuis
* Anne Feddema
* Ida Gerhardt
* Peter Arend de Haan
* Koos Hagen
* Kees 't Hart
* Willem Frederik Hermans
* Eeltsje Hettinga
* Tsjêbbe Hettinga
* Judith Herzberg
* Ed. Hoornik
* Willem Hussem
* Arjan Hut
* Sytse Jansma
* C.O. Jellema
* Marrit Jellema
* Gerrit Komrij
* Rutger Kopland
* Rienk Kruiderink
* Laozi
* René van Loenen
* Nicolaas Matsier
* Tiny Mulder
* Leonard Nolens
* Piet Paaltjens
* Hagar Peeters
* Coen Peppelenbos
* Ester Naomi Perquin
* Ilja Leonard Pfeijffer
* Obe Postma
* Jean Pierre Rawie
* Gerard Reve
* Fedde Schurer
* J. Slauerhoff
* Jacobus Q. Smink
* Wende Snijders
* Albertina Soepboer
* Douwe Tamminga
* Toon Tellegen
* Ivan Toergenjev
* Willem van Toorn
* Pieter Jelles Troelstra
* M. Vasalis
* Anne Vegter
* Martin Veltman
* Peter Vermaat
* Simon Vestdijk
* Meity Völke
* Nyk de Vries
* Theun de Vries
* Cornelis van der Wal
* Atze van Wieren
* Syds Wiersma
* Driek van Wissen
* Baukje Wytsma
* Michaël Zeeman

## Poëzystiennen

Jan Arends - Poëzieroute Leeuwarden.jpg|Jan Arends
Ed. Hoornik - Poëzieroute Leeuwarden 20180721 611.jpg|Ed. Hoornik
René van Loenen - Poëzieroute Leeuwarden.jpg|René van Loenen
J. Slauerhoff - Poëzieroute Leeuwarden.jpg|J.J. Slauerhoff
Piet Paaltjens - Poëzieroute Leeuwarden.jpg|Piet Paaltjens
Obe Postma - Poëzieroute Leeuwarden.jpg|Obe Postma
Gerard Reve - Poëzieroute Leeuwarden.jpg|Gerard Reve
Gedenksteen Kneppelfreed gedicht Fedde Schurer.jpg|Fedde Schurer
Toon Tellegen - Poëzieroute Leeuwarden.jpg|Toon Tellegen


## Keppeling om utens
*  Webstee fan de poëzyrûte
Cluny

**Cluny** is in stêd en gemeente yn it Frânske departemint Saône-et-Loire, regio Boergonje-Franche-Comté mei in oerflak fan 23,71 km² en in ynwennertal fan 4.980 minsken (1 jannewaris 2022).

## Skiednis

Cluny is ynternasjonaal bekend fanwegen de oarder fan Cluny, dy't yn 'e midsiuwen in tige grutte ynfloed hie op it religieuze, politike en kulturele libben yn West-Europa. De benediktynske abdij waard yn 910 stifte en wie it sintrum fan in machtige monastike herfoarmingsbeweging, dy't trije iuwen duorre. It kleaster stie streekrjocht ûnder de paus en dat betsjutte dat it kleaster in grutte selsstannigens en gjin lêst hie fan bemuoisucht fan wrâldske hearskers of biskoppen. Cluny wie yn 'e bloeitiid it memmekleaster fan likernôch 1400 kleasters en priorijen en likernôch 10.000 muontsen.

## It besjen wurdich
Alhoewol't in grut part fan 'e abdijgebouwen yn 'e Frânske Revolúsje ferneatige binne en ek de ûnbidich grutte kleastertsjerke foar 90% ôfbrutsen waard, binne de resten dêrfan noch jimmeroan it besjen wurdich. Yn it Musée d'Art et d'Archéologie is in samling fan keunstwurken fan 'e abdij te sjen. De Tour des Fromages (Tsiistoer) is de âlde slottoer fan 'e abdij en kin beklommen wurde.

Cluny hat midsiuwske hûzen de 11e-14e iuw. Yn 'e Rue du Merle stiet it âldste hûs fan Frankryk, dat út it jier 1091 stamt.

De Église Notre-Dame (Us-Leaffrouwetsjerke) is de belangrykste parochytsjerke en boud tusken de 12e en 15e iuw.
De Église Saint-Marcel (Sint-Marseltsjerke) stiet op it plak fan 'e eardere kapel fan Sint-Odon en datearret út de 11e iuw. It meast opfallende diel is de romaanske klokketoer; de spits is 16e-iuwsk. 

De Haras National de Bourgogne is in hynstehâlderij dy't ûnder Napoleon boud waard.
### Omkriten
* Château de Saint-Point (10 km fan Cluny)
* De romaanske abdij fan Tournus (30 km)
* It doarp Chapaize (18 km)
* Taizé (11 km)
Haute-Loire

**Haute-Loire** is in Frânsk departemint yn 'e regio Auvernje-Rône-Alpen.

## Skiednis
It departemint is ien fan 'e 83 departeminten dy't oprjochte waarden op 4 maart 1790 yn 'e tiid fan 'e Frânske Revolúsje troch útfiering fan 'e wet fan 22 desimber 1789. It departemint ûntstie troch gearfoeging fan dielen fan Auvergne en de provinsje Languedoc (Velay).

## Bestjoer
Haute-Loire bestaat uit trije arrondisseminten, 19 kantons en 260 gemeenten.
### Arrondisseminten
* Brioude
* Le Puy-en-Velay
* Yssingeaux

## Grutste plakken fan it departemint

## Befolking
Ynwenners fan it departemint wurde Altiligériens neamd.

### Demografgyske ûntwikkeling

## Ofbylden

FR-43-Le Puy32.JPG|Le Puy-en-Velay
Mont Mézenc03 2016-05-20.jpg|Mont Mézenc
Brioude - Basilique Saint-Julien 20150819-02.jpg|Sint-Julianusbasilyk.
Château de Polignac.jpg|Polignac
Innosintius VI

**Innosintius VI** (berne yn it jier 1282 as Étienne Aubert yn Les-Monts-de Beyssac (Frankryk); ferstoarn yn Avignon op 12 septimber 1362) wie fan 18 desimber 1352 oant 12 septimber 1362 biskop fan Rome.

Paus Innosintius VI waard om 1282 hinne berne as Étienne Aubert yn Les Monts, in buorskip by Beyssac yn 'e Limousin (Sintraal-Frankryk). Syn famylje hearde ta de legere adel of de begoede stân. Étienne Aubert studearre kanonyk rjocht, nei alle gedachten yn Toulouse en helle in doktoraat yn it rjocht. Dêrnei waard er rjochter. Innosintius wist syn macht mei kennis en bestjoerlike feardichheid te krijen, net troch komôf. 

Yn 1338 waard Étienne Aubert biskop fan Noyon en yn 1340 biskop fan Clermont. Yn 1342 waard er kardinaal.

## Pontifikaat
Innosintius VI wie ien fan 'e ferballe pausen en bleau yn Avignon yn stee fan Rome. It pontifikaat fan Innosintiuis foel op troch dissipline en ienfâld. It wie in rûzige tiid en hy besocht de pauslike ynfloed yn Itaalje werom te winnen. Dêrby spile kardinaal Gil Álvarez Carrillo de Albornoz in grutte rol, dy't mei militêre en diplomatike middelen de pauslike gebieten ûnder syn kontrôle brocht.   

It wie ek de tiid fan 'e Hûndertjierrige Kriich. Hy besocht tusken Frankryk en Ingelân te bemiddeljen en mei troch syn ynfloed kaam it Ferdrach fan Brétigny ta stân, dat foar in tiid fan 9 jier foar relative rêst tusken de lannen soarge. 

Innosintius VI hie as jurist in grutte belangstelling foar universiteiten en hy stipe de universiteiten (û.o. Parys en Toulouse ).

Oer it generaal wie Innosintius gjin paus fan grut gebear, hy besocht earder mei lytse stapkes ferbettering te bringen yn 'e gaoatyske omstannichheden fan 'e tiid en krewearre sa foar mear rjocht en oarder. Hy lei boppedat de klam op betûftens yn stee fan komôf en konneksjes. Dochs wist er it Westersk Skisma net te kearen, dat nei syn dea kaam. 

Alhoewol't de pauslike macht oer Itaalje foar in belangryk diel wie wersteld, soe Innosintius sels net mear werom keare nei Rome. De paus ferstoar yn 1362 yn 'e âldens fan 80 jier yn Avignon. Hy waard begroeven yn Chartreuse de Villeneuve-lès-Avignon, in kartuzerkleaster krekt bûten Avignon. Koart nei syn dea lôge de Hûndertjierrige Kriich wer op.
Readskyldjakana

De **readskyldjakana**  (*jacana jacana*) is in fûgel út 'e famylje jakanafûgels. It is ien fan 'e twa soarten yn it skaai Amerikaanske jakana's (*Jacana*). 

## Ferskining

De fûgel hat lange poaten mei tige lange teannen, dy't it de fûgel mooglik meitsje om oer driuwplanten te rinnen. Readskyldjakana's wurde 17 oant 23 sm lang en de rêch en de wjukdekfearren binne kastanjebrún, de rest fan it lichem is benammen swart. Yn 'e flecht binne grienichgiele wjukfearren sichtber. De snaffel is giel en op 'e foarholle is in read skyld mei by de snaffel hingjende reade hûdflappen. De poaten binne blaugriis.

Guon fan 'e ûndersoarten hawwe in oar fearrekleed, wêrby't de *hypomelaena* net kastanjebrún hat mar folslein swart is, wylst de *scapularis* swarte markearrings op 'e rêch en wite fearren oan 'e bûtenkant fan 'e hânpinnen hat.

## Fersprieding
De fûgel wurdt yn twa groepen fan seis ûndersoarten ferdield: 

**J. j. hypomelaena* - komt fan westlik en sintraal Panama oant noardlik Kolombia foar.
*jakana-groep
***J. j. melanopygia* - komt foar fan westlik Kolombia oant westlik Fenezuëla
***J. j. jacana* - komt foar fan súdeastlik Kolombia oant Guyana, Brazylje, Oerûguay en noardlik Argentynje
***J. j. intermedia* - komt foar yn noardlik en sintraal Fenezuëla
***J. j. scapularis* - komt foar yn leechlângebieten fan westlik Ekwador en noardwestlik Perû
***J. j. peruviana* - komt foar yn noardeastlik Perû (legere diel fan 'e Rio Ucayali) en oangrinzgjend noardwestlik Brazylje

## Hâlden en dragen
Lykas de oare soarten yn 'e famylje fertoant de readskyldjakana polyandrysk briedgedrach: it mantsje briedt de aaien en it wyfke ferdigenet it nêst. In lechsel bestiet út fjouwer brune, swartmarkearre aaien. De fûgel yt ynsekten, oare ynvertebraten en sied, dy't er fan driuwende fegetaasje of fan it wetteroerflak siket.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje, dy't nei alle gedachten stabyl is. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de IUCN de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2020). In rûzing fan 2016 giet út fan in wrâldpopulaasje fan 5.000.000 oant 50.000.000 folwoeksen fûgels.
Gielskyldjakana

De **gielskyldjakana**  (*jacana spinoza*) is in fûgel út 'e famylje jakanafûgels. It is ien fan 'e twa soarten yn it skaai Amerikaanske jakana's (*Jacana*).

## Ferskining

De gielskyldjakana is in fûgel mei lange poaten en lange teannen en mjit 21,5 oant 24 sm. It wyfke is signifikant grutter as it mantsje: briedende wyfkes weagje trochstrings 161 gram en mantsjes 91 gram. De fûgel is kastanjebrún mei in swarte kop, nekke en boarst. De snaffel is heldergiel, lykas ek it fleisige skyld oan 'e basis fan 'e foarholle. De boppesnaffel is wyt by de basis. As de fûgel fleant binne de gielichgriene hânpinnen sichtber. Ek sichtber is dan de giele spoar oan 'e râne fan 'e wjuk, dy't er brûke kin om himsels en syn jongen te ferdigenjen. Jonge fûgels sitte yn it dûns en hawwe oranje, brune, swarte patroanen en wat wyt. Aldere jongen binne griis en hawwe brunige boppedielen.

## Fersprieding
De gielskyldjakana komt foar fan Meksiko oant Panama en de Karibyske eilannen Kuba, Jamaika en Hispanjoala, alhoewol't er ek út en troch ek yn it suden fan 'e Feriene Steaten as swalker waarnommen wurdt. De soarte wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat it net ferdield is yn ien of oare ûndersoarte.

## Hâlden en dragen
Gielskyldjakana's wurde yn wiete gebieten mei driuwende fegetaasje sjoen, somtiden by it foerazjearjen ek yn drûgere omlizzende gebieten. Oars as de measte oare fûgels binne de rollen foar dit skaai by it brieden omkeard: it wyfke hat meardere partners en fertoant polyandrysk briedgedrach. Hja ferdigenet it nêst, wylst it mantsje de aaien útbriedt.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei ûnbekende trend. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de IUCN de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2020). De wrâldpopulaasje wurdt rûsd tusken in heal miljoen en fiif miljoen fûgels (2016).
Biatlon op de Olympyske Winterspullen 2026

De **[[biatlon]]** op de Olympyske Winterspullen 2026 is yn it   *Arena Alto Adige* yn Rasen-Antholz fan 8 oant en mei 21 febrewaris.

## Medaljespegel
De top-5 fan lannen dy't by it biatlon medaljes wûn ha op de Olympyske Winterspullen fan 2026.

## Utslaggen
#### Lannen
#### Mingde Estafette

#### 4 x 6 km lannen

#### 4 x 7,5 km lannen

#### 10 km efterfolging

#### 12.5 km efterfolging

#### 7,5 km sprint

#### 10 km sprint

#### 15 km

#### 20 km

#### 12,5 km massastart

#### 15 km massastart

## Sjoch ek
* Biatlon op de Paralympyske Winterspullen 2026
Amerikaanske jakana's

**Amerikaanske jakana's** (*Jacana*) foarmje in fûgelskaai yn 'e famylje jakanafûgels (*Jacana*).

## Soarten
It skaai bestiet út twa soarten:
Bobslydzjen op de Olympyske Winterspullen 2026

It bobslydzjen op 'e **[[Olympyske Winterspullen 2026]]** wurde fan 15 oant en mei 21 febrewaris yn it *Cortina Sliding Centre* holden.

## Cortina Sliding Centre
De baan fan 1.749 meter bestiet út 16 bochten. De bouw fan de nije bobslydbaan begûn yn febrewaris 2024 op itselde plak fan de de Olympyske Bobbaan fan 1956 *Pista olimpica Eugenio Monti* yn Cortina d'Ampezzo dat foar dizze spullen dan ek ôfbrútsen waard. De nije baan sil mei de Spullen fan 2026 noch net folslein ree wêze.

## Medaljespegel
De top-3 fan lannen dy't by it bobslydzjen medaljes wûn ha op de Olympyske Winterspullen fan 2026.

## Utslaggen
### Monobob

### 2-mansbob

### 4-mansbob
Dora van der Groen

**Dora van der Groen** (Antwerpen, 10 maart 1927 – Geel, 8 novimber 2015) wie in Flaamske aktrise. Se wurke ek as toanielpedagoge en as toanielregisseuze.  

## Libben en wurk
Van der Groen begûn as aktrise by de Antwerpse Koninklijke Nederlandse Schouwburg en letter spile se by de Brusselse Koninklijke Vlaamse Schouwburg. Fan 1978 ôf wie se artistyk lieder fan de toanielôfdieling fan it Koninklijk Vlaamsk Muziekkonservatorium yn Antwerpen, oant dy ôfdieling gearfoege waard mei de Studio Herman Teirlinck.

Se ferskynde tusken 1945 en 2003 yn goed 120 films en tillefyzjesearjes. Se spile Vrouw Coene yn *Wij, Heren van Zichem* en hie de haadrol, njonken Kees Brusse, yn 'e film *Dokter Pulder zaait papavers* út 1975, dy't ynskreaun waard foar it 26e Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn. 

Se wie troud mei de akteur Tone Brulin en letter mei Wies Andersen. Ut it earste houlik hie se twa soannen. Ut it twadde waard de regisseur Brick de Bois berne. . Yn 2009 waard hja beneamd ta kommandeur yn de Kroonorde fan België.

Se brocht har lettere jierren troch yn in fersoargingshûs en ferstoar yn 2015 yn de âldens fan 88 jier.

## Films
* *[[De ordening (film)|De ordening]] (2003)
* *Villa des Roses* (2002)
* *Pauline & Paulette* (2001)
* [[Mariken]] (2000)
* *Film 1* (1999)
* *S.* (1998)
* *Blazen tot honderd* (1998)
* *Leonie* (1997)
* *Antonia* (1995)
* *Minder dood dan de anderen* (1992)
* *Eline Vere* (1991)
* *Jan Rap en z'n maat* (1989)
* *L'Oeuvre au noir* (1988)
* *Havinck* (1987)
* *Dagboek van een oude dwaas* (1987)
* *L'Été provisoire* (1985)
* *De Aardwolf* (1984)
* *Jan zonder Vrees* (1984)
* *De Vlaschaard* (1983)
* *Het verleden* (1982)
* *Alleen* (1982)
* *Rubens, schilder en diplomaat* (1977)
* *De komst van Joachim Stiller* (1976)
* *Dokter Pulder zaait papavers* (1975)
* *Keetje Tippel* (1975)
* *Kind van de zon* (1975)
* *Dakota* (1974)
* *Camera Sutra (of de bleekgezichten)* (1973)
* *Het Dwaallicht* (1973)
* *Rolande met de bles* (1972)
* *La maison sous les arbres* (1971)
* *Ieder van ons* (1971)
* *Malpertuis* (1971)
* *Monsieur Hawarden* (1969)
* *Het geluk komt morgen'' (1958)
Glânsfazanten

**Glânsfazanten** (*Lophophorus*) foarmje in fûgelskaai fan trije soarten út 'e famylje fazanteftigen (*Phasianidae*).
Hoannen fan glânsfazanten binne fûgels mei skimerjende fearren, de hinnen binne folle ienfâldiger fan kleur. Beide skaaien ha in túf (dy fan 'e hin leit meast plat) en in krêftige, bôge snaffel, wêrmei't se yn 'e boaiem nei iten sykje en ek de beferzen grûn iepenskuorre kinne. It iten bestiet út woartel, knollen, sied en ek ynsekten.  

Glânsfazanten komme allinnich yn Aazje foar en mear spesifyk yn 'e Himalaya en oangrinzgjende berchtmes op hichten tusken 2.000 en 4.500 m. Se libje yn berchbosken (nulle- en leafbosk) en op alpine greiden.

De fûgels binne meastentiids monogaam en it nêst leit goed ferside op 'e grûn. In lechsel bestiet út 3 oant 6 aaien. De hin sit op 'e aaien en de hoanne bewekket it territoarium.

## Soarten
Freestyleskyen op de Olympyske Winterspullen 2026

It freestyleskyen  op 'e **[[Olympyske Winterspullen 2026]]** wurdt fan 7 oant en mei 21 febrewaris hâlden yn Livigno, yn Itaalje. It hat plak yn it *Livigno Ski Area*.

## Medaljespegel
De top-5 fan lannen dy't by it Freestyleskyen medaljes wûn ha op de Olympyske Winterspullen fan 2026.

## Utslaggen
### Aerials

|}

### Big air

### Halfpipe

### Moguls

### Dual moguls

### Ski cross

### Slopestyle
Wytsturtglânsfazant

De **wytsturtglânsfazant** (*Lophophorus sclateri*) is in Aziatyske fûgel yn it skaai glânsfazanten (*Lophophorus*) út 'e fazanteftigen (*Phasianidae*). 
## Ferskinig
De wytsturtglânsfazant is in typyske glânsfazant mei in tige kleurige hoanne yn grienblau en readbrún irisearjende fearren en in brûnskleurich plak yn 'e nekke. Hy hat lykwols in lytse puntige kop en om it each is de hûd blau. De hoanne hat in wite ûnderrêch, stút en boppesturtdekfearren. De sturt is fierder kastanjebrún, alhoewol't er ek wyt is by in nij ûntdutsen populaasje yn Arunachal Pradesh, Yndia. It wyfke is donkerbrún en mist de wite streken fan 'e Himalayaglânsfazant oan 'e ûnderkant en de wite kiel. Beide skaaien ha in wyt râne oan 'e sturt. De lichemslingte is 63-68 sm.

## Fersprieding en systematyk
De wytsturtglânsfazant wurdt yn trije ûndersoarten ferdield mei de folgjende fersprieding: 

* *Lophophorus sclateri sclateri* – komt foar fan súdeastlik Tibet yn it suden oant noardeastlik Yndia (noardeastlik Arunachal Pradesh) en eastlik oant súdlik Sina  (noardlik Yunnan) en noardlik Myanmar.
* *Lophophorus sclateri arunachalensis* - komt foar yn noardlik Yndia yn bercheftige gebieten fan westlik Arunachal Pradesh
* *Lophophorus sclateri orientalis* - komt foar yn noardeastlik Myanmar en oangrinzgjend súdlik Sina (súdwestlik Yunnan).

De soarte is nau besibbe oan 'e Himalayaglânsfazant (*L. impejanus*).

## Hâlden en dragen
De wytsturtglânsfazant libbet op alpine greiden, strûken en steile hellingen op hichten fan 3.000 oant 4.200 meter oant de grins fan ike- en rododendronbosken, nullebosken mei tichte bamboefegetaasje, azaleäbosken en gebieten mei jeneverbeien en foksebeien. Winterdeis sakket er ôf nei legere regio's oant hichten fan 2.000 oant 3.000 meter. Dêr't de fûgel oerlapet mei de Himalayaglânsfazant wurdt er oer it algemien op hegere nivo's oantroffen. Yn it briedseizoen wurdt er yn pearen sjoen, mar winterdeis foarmet er somtiden groepen. De fûgel yt woartels, sied, bast en blêd.

## Status en bedrigingen
De soarte hat in breed ferspriedingsgebiet der wurdt oannommen dat de soarte yn oantal ôfnimt, mar net genôch om as bedrige beskôge te wurden. Dêrfandinne neamt de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) neamt de soarte as kwetsber (*Vulnerable*, 2023), it leechste fan 'e trije nivo's fan bedriigdheid.
Pyke Koch

**Pieter Frans Christiaan (Pyke) Koch** (Beek (Berg en Dal), 15 july 1901 - Wassenaar , 27 oktober 1991) wie in Nederlânske keunstskilder.

Koch en Carel Willink wurde beskôge as de wichtichste fertsjintwurdigers fan it neo- of magysk realisme yn Nederlân, in streaming wêrby't op in realistyske wize skildere wurdt, en foarstellingen makke wurde dy't wol mooglik, mar net wierskynlik binne. Hy skildere bûtengewoan detaillearre. Krekt troch alle details yn syn wurk soene minsken dêr ferburgen betsjuttings yn sykje. Sa soene der alderhande ferwizings yn sitte nei foarfallen út syn eigen libben.   Yn in soad fan syn wurk is dúdlik te sjen dat er him ynspirearje liet troch eardere perioaden yn de keunstskiednis. Benammen it wurk fan de Italjaan Piero della Francesca hat him bot beynfloede.

## Wurken
Kar-út:
* 1929: *Portret van [[Asta Nielsen]]*
* 1930: *Mercedes van Barcelona*
* 1931: *Bertha van Antwerpen*
* 1931: *De Schiettent* 
* 1937: *Zelfportret met zwarte band* (wurdt wol ynterpretearre as stipe oan it fassisme)
;Oarlochspostsegels

NVPH 405 - Waterpaard.jpg|Wetterhynder
NVPH 407 - Zwanen.jpg|Swannen
NVPH 409 - Slangenboom.jpg|Slangebeam
NVPH 410 - Ruiter te paard.jpg|Rúter
NVPH 411 - Saksische paardjes.jpg|Sksyske hynders 


## Keppelingen om utens
* ''Pyke Koch (1901–1991)'' artnet.de
* ''Pyke Koch, geliefd en verguisd'' filavaria.nl
* Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis (NL-HaRKD-0899): *Koch, Pyke en Heddy Koch-de Geer.* (rkddb.rkd.nl PDF).
* Wurk fan Pyke Koch yn it Centraal Museum Utrecht (centraalmuseum.nl of centraalmuseum.nl)
Sineeske glânsfazant

De **Sineeske glânsfazant** (*Lophophorus lhuysii*) is in seldsume en endemyske berchfûgel út 'e famylje fazanteftigen (*Phasianidae*).

## Ferskining

De fûgel is 75–80 sm grut. De kleurrike hoanne hat in skimerjend fearrekleed mei in griene kop, pearse túf, in koperkleurige nekke en boppemantel, pearsgriene boppedielen, in pearsgriene sturt en in witige ûnderrêch. Fierder is de ûnderkant swarteftich en is de hûd om it each fearreleas blau.

De lytsere hin hat in minder grutte túf en in fearrekleed mei in donkergrize en brune tekening. De ûnderkant is streke, de rêch is wyt en de sturt is readbrún mei fine swarte bannen. 

## Fersprieding en systematyk
De Sineeske glânsfazant libbet yn 'e bercheftige regio's fan súdlik Gansu, noardwestlik Sichuan en Yunnan yn Sina. Desoarte wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ûndersoarten.

De fûgel libbet yn rododendronstrûken en op alpine greiden en rotsen boppe de beamline op hichten fan 2.800 oant 4.900 m, mar migrearret somtiden nei leger gebiet yn 'e nullebosksône. De fûgel yt woartels, knollen, blêden en blommen. Hy briedt tusken maart en juny, earder as oare glânsfazanten. Mooglik briedt de fûgel net alle jierren.

## Status
De wrâldpopulaasje wurdt op 6.000–10.000 folwoeksen fûgels rûsd (2017). Oannommen wurdt dat de oantallen ôfnimme troch ferlies fan habitat en jacht yn in al fragmintearre gebiet. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret him dêrom as net bedrige (*VU*, 2022).

## Namme
De wittenskiplike namme fan ' e soarte is neamd nei de Frânske diplomaat en politikus Édouard Drouyn de Lhuys.
Akwamaryn (kleur)

**Akwamaryn** is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan blau, hoewol't party minsken it as in foarm fan grien sjogge. Yn 'e kleuresirkel sit dizze kleur tusken syaan en grien yn. Akwamaryn is ferneamd nei de ealstien akwamaryn, in mineraal dat ornaris oantroffen wurdt yn granyt. Yn it Ingelsk datearret it earste dokumintearre gebrûk fan 'e term akwamaryn (*aquamarine*) as oantsjutting foar in kleur út 1598.

## Galery

File:Aquamarine.jpg|In akwamaryn
File:Aquamarine, Shigar Valley, Pakistan - University of Arizona Mineral Museum - University of Arizona - Tucson, AZ - DSC08519.jpg|in akwamaryn
File:5 Brazilian aquamarine.JPG|slipe akwamarinen
File:Aquamarine_brooch_(Faberge).jpg|in brosje mei in slipe akwamaryn
File:SCHMITZ-PLEIS_Dame_in_Aquamarin_1911.jpg|it skilderij *Dame yn it Akwamaryn* fan Carl Schmitz-Pleis, 1911


## Akwamaryntinten
De wichtichste tinten akwamaryn binne:
Seerotsje

It **seerotsje** (*Alle alle*) is de iennige soarte yn it fûgelskaai *[[Alle (skaai)|Alle]]* út 'e famylje fan 'e Alkfûgels (*Alcidae*).

## Ferskining

It seerotsje is in lyts, knobsk fûgeltsje fan 20 sm, likernôch de helte fan in seepappegaai en noch wat lytser as de protter. De fûgel hat in tsjokke koarte snaffel en simmerdeis in swarte kop mei in lytse wite wynbrau, in swart boppeboarst en in swarte rêch. De wjukken binne swart, wêrfan't de skouderfearren wite rânen ha. Under is de fûgel sniewyt. Winterdeis is it swart op it boarst, it kin en by it ear ferfongen troch wyt. Tusken mantsjes en wyfkes binne yn it fearrekleed gjin ferskillen.

## Fersprieding en systematyk
De soarte wurdt oer it generaal yn twa ûndersoarten ûnderskieden mei de folgjende fersprieding: 

* *A. a. alle* (Baffineilân yn Kanada oer Spitsbergen nei Nova Sembla)
* *A. a. polaris* (Frâns Joazeflân oant Sint-Laurens yn Alaska)

Seerotsjes briede yn grutte koloanjes op eilannen yn 'e Noardlike Iissee op steile kliffen en steile hellingen tusken rotsen. Winterdeis ferlitte se de poalgebieten en geane se op see, oant de kusten fan 'e Noardsee, mar fral de Barentssee en de Noarske See.

### Nederlân

Seerotsjes kinne oan 'e Nederlânske kusten sjoen wurde, mar de fûgel komt yn ús kontreien net algemien foar. De measte waarnimmingen binne fan ein oktober oant healwei desimber. Nei noardwestlike stoarmen kinne guon fûgels ek op plassen en marren sjoen wurde. Op 23 oktober 2005 waarden op Skiermûntseach yn njoggen oeren tiid 3.287 lytse rotsjes teld.

## Hâlden en dragen

Seerotsjes briede yn ûnbidich grutte koloanjes op berchhellingen yn it arktysk gebiet en dat hoecht net perfoarst oan see te wêzen. De fûgeltsjes begjinne ein febrewaris oant begjin april werom te kearen nei de koloanje om dêr begjin juny te brieden. Der wurdt ien aai lein tusken grint en de ynkubaasjetiid is 28 oant 31 dagen. Mantsjes en wyfkes briede alletwa en wikselje inoar om de fjouwer oeren ôf. Nei it útkommen duorret it in lytse moanne ear't de jonge fûgels fleane kinne. 

De fûgel libbet meast fan plankton, dy't dûkend fan it wetteroerflak fongen wurdt, winterdeis ek fiskjes en kreefeftige dierkes.

## Status en bedrigingen
Seerotsjes foarmje tradisjoneel in wichtich ûnderdiel fan it iten fan 'e Eskimo's. Hûnderten fûgels wurde mei spesjale netten yn 'e koloanjes fongen. *Kiviaq* (of kiviak) is een tradisjoneel Grienlânsk gerjocht fan dy folken. Foar de tarieding wurde de fongen fûgels yn seehûnefel stoppe, de lucht wurdt der út parse en de iepening tichtnaaid. Dêrnei wurdt de tichtmakke hûd ûnder stiennen begroeven, dêr't it moannelang yn 'e winter fermintearret. Om't de fûgel foar in grut part in seefûgel en kustfûgel is, wurdt de soarte ek swier troffen by oaljelekkaazjes. 

Natuerlike fijannen fan seerotsjes binne ûnder oaren de grutte iismiuw en de poalfoks, dy't sawol aaien, jongen as folwoeksen fûgels fange. Iisbearen ite ek wolris aaien.

In oare bedriging foar seerotsjes is in waarmer klimaat op Grienlân en Yslân.

Oannommen wurdt dat de oantallen tebekrinne. De fûgel wurdt troch de IUCN as net bedrige klasisfisearre (*Least Concern*, 2018).
Nordyk Brewing

**Nordyk Brewing** is in brouwerij yn Burgum en is oprjochte yn 2025 troch Harold Dijk en Wichard Dijkstra.

## Algemien
Eigners en brouwers Harold Dijk en Wichard Dijkstra brouwe bier mei fokus kwaliteit, kreativiteit en eksperiminten.

Mei in taap take-over by de Biergek op it Festival Bourgondysk Beetstersweach fan 6 septimber 2025 hawwe de brouwers foar it earst harren bieren oan in breed publyk oanbean. Op it bierfestival Wereld Bierendag fan 4 oktober 2025 hawwe se foar de earste kear grut útpakt mei harren bieren. Mar leafst 15 bieren wiene op taap te krijen.

## Assortimint

**Ale Be Back* - pale ale
**Ale Force One* - pale ale
**Bitter Choc Therapy* - stout
**Blizzkick* - winter ale
**Blond Mirage* - Belgian strong golden ale
**Double Trouble 2024* - imperial stout/dûbel
**Double Trouble 2025* - imperial stout/dûbel
**Hops Don't Lie* - IPA
**Hoptimus Prime* - IPA imperial/dûbel
**Portergeist* - porter
**Red Remedy* - red ale
**Stout of Control* - stout imperial/dûbel
**The Bitter End* - poreter imperial/dûbel Baltic
**Wheat Yourself Up* - Hefeweizen
**Wit Happens* - wytbier

## Keppeling om utens
* Webside fan Nordyk Brewing
Brouwerij DIT Bier

**Brouwerij DIT Bier** is in brouwerijhierder út Hollum en is oprjochte yn 2020 troch Daniël Vinke.

## Skiednis
De brouwerij naam de brouynstallaasje fan A Brewery yn Seist oer en wie op itselde adres fêstige as dizze eardere brouwerijferhierder.

Eigner Daniël Vinke hat fan 2021 oant 2023 de brouwers Paul van Rooijen en Pim Bosch yn tsjinst hân. Yn 2022 kaam dêr Erik Martijn Pool by. 
Yn 2023 waard de brouwynstallaasje ûntmantele en gie Dit Bier fierder as brouwerijhierder. Se bringe in kontinu wikseljend assortimint. Tagelyk helpe sy harren brouwers mei har distribúsje.

## Assortimint
**Blond #10* - blûn
**IPA #14* - IPA
**Pils #21* - pils
**Tripel #12* - tripel
**Weizen #11I - weizen*