open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wyts Juwsma

**Wyts Juwsma**, ek **Wyts Jongema** (Rinsumageast, 1445 – dêre, 1519) wie in frou dy't in wichtige rol yn in famyljefete yn Boalsert spile hat.

## Biografy
Wyts Juwsma waard berne op Juwsmastate as dochter fan haadling Wopcke Bauckes Juwsma en nei alle gedachten Sjouck Popckesdr fan Donia. Se hie ien broer, Pocke.

Yn har tiid spile de striid tusken de Skieringers en de Fetkeapers. De famylje Juwsma wiene Skieringers en har heit waard yn dy tiid fermoarde. Hy soe fermoarde wêze troch Lieuwe Jellinga en de buorman Worp Tjaarda. Har iennige broer Pocke waard in jier letter ek troch de soldaten fan Tjaarda deadien. En sa waard Wyts al jong mei it wrede fan it libben konfrontearre. 

Wyts Juwsma hat trije kear troud west. Wyts Juwsma troude yn 1468 mei Juw Bockes Harinxma, in haadling út Snits; hy ferstoar yn 1472/1473. Sy hawwe út dat houlik ien dochter krigen, Luts. Dêrnei is Wyts troud mei Tjaard Juwinga. Hy wie de haadling fan Boalsert. Hy stoar yn 1479. Sy krigen in dochter en in soan, Goslick. Goslick wie noch mar in beuker. Dêrom krige Wyts it fâdskip, mar dêrby luts se neffens kronykskriuwer Pierius Winsemius ek it 'rjocht fan it gûvernemint' nei har ta. De measte leden fan de Boalserter ried en de ynwenners fan Boalsert woene har lykwols net ûnder 'de froulike hearskippij' fan Wyts deljaan. Hja besleaten om Juw Juwinga as regint oan te stellen oant Goslick mearderjierrich wie. Juw wie in folle neef fan Goslicks heit en kaam as neiste manlike sibbe dêrfoar as earste yn oanmerking. Hy hearde lykas it grutste part fan de Boalserters ta de partij fan de Fetkeapers. 
Wyts waard yn it konflikt stipe troch hast alle geastliken fan de Martinytsjerke, dy 't har beneaming foar in belangryk part oan har ferstoarne man te tankjen hiene. Se socht ek stipe by Sicke Sjaarda, troud mei har âldste dochter Luts. Hy wie op dat stuit tegearre mei syn heit Douwe de machtichste Skieringer haadling yn Westergoa.

Der ûntstie skeel en Wyts Jongema moast de slach ferlieze. Op 22 febrewaris 1480 waard der yn de St. Maartenstsjerke in algemiene folksgearkomste holden oer de opfolging fan Tjaard Juwinga. De Fryske groniqueur Petrus fan Thabor wie dêr sels by oanwêzich. De beriedslaging einige yn in fijannige sfear en dêrnei stie Sicke Sjaarda, de broer fan Swob, foar de stedspoarten. Hy wist Boalsert yn hannen te krijen en syn troepen plonderen de stêd, dêrby oanmoedige troch Wyts, dy 't sein hawwe soe: *gaat tot die huizen, eet ende drinkt daar; want dat zijn mijn vijanden*. Doe kaam de boargerij yn opstân. De Frjentsjerters waarden ferdreaun, en Wyts moast de stêd ferklaaid ûntflechtsje.

Wyts wurdt yn de skiednisboeken delset as in kwea wiif. Dat hat sy foar in part te tankjen oan har rol yn rúzjes en konflikten.

As lêste boaske Wyts mei Botte Gabbes Holdinga, in Skieringer haadling yn East-Dongeradiel. Hy ferstoar yn 1498. Op 'e ein fan har libben kearde sy werom rjochting it Noard-Easten fan Fryslân.
Opstanningstsjerke yn Kadasji

De **Opstanningstsjerke yn Kadasji** (Russysk: Храм Воскресения Христова в Кадашах; *Chram Voskresenija v Kadasjach*) is in Russysk-otterdoks tsjerkegebou yn it sintrum fan Moskou. De tsjerke stiet yn it stedsdiel Jakimanka.

## Beskriuwing
De tsjerke is ien fan 'e moaiste foarbylden fan 'e Narysjkin-barok en waard om 1687 hinne boud. It út twa ferdjippings besteande en mei fiif koepels bekroande tsjerkegebou hat in smelle toer mei in hichte fan goed 43 meter, dy't yn 1695 tafoege waard. 

## Skiednis
Sûnt it begjin fan 'e 16e iuw lei op dat plak it doarp Kadasjovo, dêr't ambachtslju fetten (Russysk 'Kasasji') makken en reparearren. Op itselde plak stie earder yn 1493 in houten tsjerke, dy't oan 'e opstanning fan Jezus wijd wie. Dy tsjerke waard yn 1657 ferfongen troch in stiennen tsjerke. Nei 30 jier waard ek dy tsjerke tusken 1687 en 1695 ferfongen troch de hjoeddeiske tsjerke. 

De wichtichste klok waard yn 1750 getten troch Konstantyn Slizov, dy't ek de grutte Himelfeartklok fan 'e klokketoer fan Ivan de Grutte geat.

Yn 1812 waard de tsjerke troch de troepen fan Napoleon skeind en as hynstestâl brûkt. De tsjerke waard plondere, weardefolle saken en ikoanen waarden stellen en by brânstifting rekke de toer skansearre. Tusken de jierren 1830 en 1863 waard de tsjerke restaurearre en yn 1848 waarden troch P.N. Sjtsjepetov nije fresko oanbrocht. Ek waarden de iepen treppen oan wjerskanten fan 'e klokketoer ôfbrutsen en ferfongen ûnder twa oerdekte feranda's mei in koepelfoarmige bekroaning. Ek de apsissen binne doe op 'e nij boud. 

Yn 'e kommunistyske tiid waard de tsjerke yn 1934 sletten en brûkt as romte foar in KGB-argyf en as sportklub foar in tichteby lizzende woarstefabryk. De hege ikonostaze fan 'e tsjerke is net bewarre bleaun. Sûnt in restauraasje yn 'e jierren 1960 brûkte in Russysk Restauraasjesintrum it tsjerkegebou.

## Weriepening
De offisjele oedracht fan it gebou oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke fûn op 1 desimber 2006 plak. Yn 2007 binne der koepels restaurearre en waarden der nije krusen op 'e koepels set. Tusken 2015 en 2017 folge in nije restauraasje.

## Slach om Kadasji
In beslút fan boargemaster Joeri Lûzjkov om de histoaryske bebouwing om de tsjerke ôf te brekken late yn 2010 ta fûle protesten. De gebouwen moast plak meitsje foar in seis ferdjippings heech appartemintekompleks, dat de tsjerke oan trije kanten omklamme.  It konflikt waard yn 'e Russyske parse breed útmetten en bekend as de 'Slach om Kadasji'. Lang om let waarden de plannen net trochset.
Dick Maas

**Dirk Willem Herman (Dick) Maas** (Heemstede, 15 april 1951) is in Nederlânske filmregisseur, skriptskriuwer, skriuwer, komponist en filmprodusint.

De films dy 't Maas regissearret skaaimerken har troch in flot tempo, in frij ienfâldige plot, in soad swarte humor, faak aksjesênes, stunts, special effects en visual effects.

## Filmografy

### Spylfilms
* *[[De Lift]]* (1983)
* *[[Flodder (film)|Flodder]]* (1986)
* *[[Amsterdamned]]* (1988)
* *[[Flodder in Amerika!]]* (1992)
* *[[Flodder 3]]* (1995)
* *Do Not Disturb* (1999)
* *Down* (2001)
* *Moordwijven* (2007)
* *[[Sint (film)|Sint]]* (2010)
* *Quiz* (2012)
* *[[Prooi]]* (2016)

### Koarte films
* *Historia Morbi* (1975)
* *Picknick* (1977)
* *Adelbert* (1977)
* *Onder de maat* (1980)
* *Bonbon* (1980)
* *Idylle* (1980)
* *Overval* (1980)
* *Rigor Mortis* (1981; eerste lange televisiefilm)
* *Long Distance* (2003)

### Fideoclips
* *Twilight Zone* (1982)- Golden Earring
* *Clear Night Moonlight* (1984) - Golden Earring
* *When the Lady Smiles* (1984) - Golden Earring
* *Amsterdamned* (1988)- Loïs Lane
* *Haunted Guitar* (1988) - Billy Falcon
* *Turn The World Around* (1989) - Golden Earring
* *Burning Stuntman* (1997)- Golden Earring
* *Dance in the Light* (1997)- Mai Tai
* *Afscheid Nemen Bestaat Niet* (2003)- Marco Borsato
* *Laat me Gaan* (2004) - Marco Borsato

## Bibliografy
#### Fiksje
* *Salvo* (1998)
* *Quiz* (2012)
* *Amsterdamned 1- De Naakte Getuige* (2021)
* *Amsterdamned 2- Slapende Honden* (2021)
* *Amsterdamned 3- Bloedsneeuw* (2023)

#### Non-fiksje
* *Buurman, wat doet u nu?* (2017)

#### Yn de rige Flodder-strips (y.m. Wijo Koek)
* *Het mysterie van de dode blondjes* (2015)
* *Dochter Kees en de opgewonden standjes* (2017)

#### Skripts
* *Sint: het originele filmscript*
* *Quiz: het originele filmscript*
* *Moordwijven: het originele filmscript*
* *De lift: het originele filmscript*
Púnskeante

In **púnskeante** is in berchskeante of heuvelskeante oan 'e foet fan in steile rotswand of ûnderoan in ravyn, dy't bestiet út losse stienslach en lytser pún. De hellingshoeke fan sa'n skeante wurdt bepaald troch de grutte fan it pún. 

De stiennen dêr't in púnskeante út bestiet, ûntsteane ornaris troch it útsetten en ynkrimpen fan grutte stiennen by perioaden fan froast en tei. Dêrby ûntsteane lytse skuorkes en barstkes yn 'e stiennen, dêr't wetter yn siperje kin. As it dan wer friest, set it wetter út en driuwt it de stien as in kyl útinoar oant de stien midstwa spjalt. Werhelling fan dat proses, dat meganyske ferwaring hjit, smyt lang om let in bulte hieltyd finer wurdend pún op. 

Foar berchbeklimmers binne púnskeanten gefaarlike plakken, mei't se har dêr op in ûnfêste ûndergrûn bejouwe, dy't troch de wurking fan 'e swiertekrêft maklik berchôf rôlje kin. It delgean by in púnskeante is relatyf maklik om't men dan mei it pún mei beweecht. It opgean fan in púnskeante is swier en dreech om't men dan mei eltse stap mei pún fersakket, sadat men amper foarútkomt.
Tsjerke fan de Ikoan fan de Barmhertige Mem Gods (Sint-Petersburch)

De **Tsjerke fan 'e ikoan fan 'e Barmhertige Mem Gods** (Russysk: Церковь Милующей иконы Божией Матери; *Tserkov Milûjûsjtsjei ikony Bozjijei Materi*) is in Russysk-otterdoks tsjerkegebou yn Sint-Petersburch. De tsjerke stiet op it Vasilevski-eilân en wie noch lang nei de fal fan 'e Sovjet-Uny yn gebrûk as oefenplak foar de dûkersoplieding fan 'e marine. Foar de werynrjochting fan 'e tsjerke gie it hiele ynterieur ferlern, mar nei alle gedachten hat dy nije funksje ek de rêding west foar it gebou.

Sûnt 2006 wie der in lytse kapel ynrjochte, mar de offisjele oerdracht fan it gebou oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke fûn net earder plak as yn 2012. Sûnt 2015 waard útein set mei in restauraasje fan 'e tsjerke en waarden de tsjinsten yn in houten needtsjerke fierd. De grutte wijing fan de tsjerke wurdt yn 2024 holden. 

## Skiednis

De neobyzantynske tsjerke waard yn opdracht fan 'e Marine foar it havenpersoniel boud ta neitins oan 'e kroaning fan tsaar Alekander III en tsarina Maria Fjodorovna. Nei it tariedingswurk koe op 11 juny 1887 de grûn wijd wurde. De bou fan 'e tsjerke fûn yn 'e jierren 1889-1898 plak neffens in ûntwerp fan Vasili Kosjakov en Dmitri Prûssak. Nei it setten fan de krusen op de koepels yn 1896 bepaalde de tsjerke mei in hichte fan 42 m de skyline fan it gebiet. 

It haadalter waard op 25 oktober 1898 plechtich ynwijd. Nei de foltôging waard der ek in ynstelling foar wezen en earmen iepene. Yn 'e simmer fan 1903 waard de klokketoer boppe de westlike tagong bekroand mei in fergulde keizerskroan. 

## Sovjettiid
Yn 1932 waard de tsjerke sletten en troch de autoriteiten oan it opliedingssintrum foar dûkers yn 'e Galernaja-haven tawiisd en it jier dêrnei waard de tsjerke geskikt makke foar de nije funksje, wêrby't it ynterieur folslein ferneatige waard. Under de koepel wie in grutte tank met wetter, dêr't rêdingsdûkers oefenje koene.    

## Weromjefte

Al yn 'e jierren 1990 frege de boargemaster fan de stêd om it gebou oan de Russysk-Otterdokse Tsjerke werom te jaan, mar dêr folge gjin reaksje op. De parochy waard yn 2006 ynskreaun, mar de weromjefte bleau noch lang in drege saak. Op 15 jannewaris 2007 waard der in lytse kapel yn 'e tsjerke ynwijd. De eigner, it Ministearje fan Definsje, sei yn febrewaris 2009 noch dat der gjin sprake wie fan in weromjefte fan 'e tsjerke. Earder wie der al útsteld dat de Russysk-Otterdokse Tsjerke dan earst sels mar in ferfangende trainingsfasileit foar de oplieding bouwe moast.   

Op 19 desimber 2012 droech it Russyske Ministearje fan Definsje de ferrinnewearre tsjerke lang om let offisjeel oan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke oer. It befel om de tsjerke oer te dragen wie ien fan 'e earste dokuminten dy't de doe nije minister fan definsje, Sergej Kûzjûgetovitsj Sjojgû ûndertekene.  

## Model
De tsjerke stie model foar de ûntwerpen fan 'e Aleksander Nevskikatedraal fan Novosibirsk, de Kristus-Ferlossertsjerke fan Sotsji, de Transfiguraasjekatedraal fan Sormovo en de Trije-ienheidstsjerke oan 'e Borisovo-fivers yn Moskou.

## Keppeling om utens
* De tsjerke op citywalls.ru
Nikolaaskatedraal (Sint-Petersburch)

De **Sint-Nikolaaskatedraal** (Russysk: Никольский морской собор; *Nikolski morskoi sobor*), ek bekend ûnder de namme **Marinekatedraal**, is in Russysk-otterdokse katedraal yn Sint-Petersburch.

## Skiednis

Yn 'e tiid fan Peter de Grutte waard it gebiet bewenne troch seelju en foar har waard de earste houten tsjerke boud, dy't oan harren beskermhillige, Nikolaas fan Myra, wijd waard. De hjoeddeiske katedraal waard yn opdracht fan keizerinne Elisabeth boud foar it personiel fan 'e Admiraliteit. De arsjitekt Savva Ivanovitsj Tsjevakinski krige de opdracht. Om't it gebiet regelmjittich ûnder wetter stie, waard earst útein set mei it ferheegjen fan 'e boulokaasje. Yn 1753 sette de bou útein en yn 1760 waard yn oanwêzigens fan 'e keizerinne de katedraal ynwijd. Tusken 1755 en 1758 waard in stik fan 'e katedraal ôf de frijsteande, fjouwer ferdjippings hege klokketoer boud. De katedraal bestiet út twa aparte tsjerken: in tsjustere en mysterieuze oan Nikolaas wijde benedentsjerke en in útwrydske barokke oan 'e Epifany wijde boppetsjerke.

Op oanwizing fan tsarina Katarina II waard de tsjerke in marinekatedraal. Ta neitins fan de Slach by Tsushima waard foar de tsjerke yn 1908 in obelisk oprjocht.

## Sovjet-Uny

Yn 'e Sovjet-tiid wie de katedraal ien fan 'e acht tsjerken fan 'e stêd, dy't net sletten of ôfbrutsen waard. Wol mochten gjin klokken let wurde en waarden de klokken op 9 july 1934 yn beslach nommen. Yn 1941 wie de katedraal de sit fan 'e metropolyt fan Leningrad en Novgorod. Doe't de stêd troch de Dútsers omsingele waard, preke Aleksi I yn 'e tsjerke. De katedraal waard yn dy tiid troch besjittings skansearre, mar nei de oarloch folge in restauraasje.   

Yn 'e boppetsjerke binne plakettes mei de nammen fan de omkommen bemanning fan 'e  ûnderseeboaten K-27 (1968), K-278 Komsomolets (1989) en de K-141 Koersk (2000). Op 'e data dat de ramp plakfûn, wurde spesjale betinkingstsjinsten opdroegen. Yn 'e benedentsjerke wurdt in 17e-iuwske, Gryksk ikoan fan 'e hillige Nikolaas bewarre.

## Beskriuwing
De katedraal fertsjintwurdiget de saneamde Elisabeth-barok en is ien fan 'e moaiste foarbylden fan dy styl. De katedraal hat in grûnplan fan in Gryksk krús en wurdt mei fiif fergulde koepels bekroand. Yn 'e katedraal is plak foar 5.000 minsken.
Jan Kan (politikus)

**Johannes Benedictus (Jan) Kan** (Nijmegen, 18 maaie 1873 - De Haach, 8 maaie 1947) wie in Nederlânsk top-amtner en politikus.

## Biografy
Jan Kan wie tige sportyf: as jongkeardel siet er by it earste offisjeuze Nederlânsk fuotbalalvetal. As klupspiler gie er yn 1892 de skiednis yn as de earste Nederlânske spiler dy 't in strafskop benutte.  Kan fuotballe foar de Football Club " Victoria ". Hy spile ek linksback by hockeyklup TOGO. Letter yn syn karriêre gie er winterdeis faak te riden mei prinses Juliana.

Nei it Erasmiaans Gymnasium yn Rotterdam en syn rjochtestúdzje yn Leien waard Kin amtner, earst by de gemeente Rotterdam en letter op it ministearje fan Finânsjes. Fan 1908 oant 1931 wie er sekretaris-generaal fan it ministearje fan Ynlânske Saken. Yn dy tiid krige er lanlike bekendheid, trochdat er de man wie dy 't út namme fan it Nederlânske regear de kontakten ûnderhold mei de flechte Dútske keizer Wilhelm II fan Dútslân. Dat die er ynearsten op syn wenstige ynformele wize (hy droech komselden in hoed en gie op Prinsjesdei nei de Ridderseal op 'e fyts mei syn sabel oan 'e stange bûn) oant him dúdlik makke waard dat de Keizer op mear dekoarum steld wie.

Yn 1926 waard Kan frege om as formateur in amtnerekabinet te foarmjen. Hy wegere dat te dwaan, mar trede wol ta oant it Kabinet-De Geer I as minister fan Ynlânske Saken en Lânbou. Kan wie net oan in partij bûn, mar gou as lofts-liberaal. Under syn ministerskip kaam in wiziging fan de Kieswet ta stân en waard it stimmen by folmacht mooglik.

Nei syn ministerskip wie Kan fan 1931 oant syn dea lid fan de Ried fan Steat. Syn soan Jan M. Kan soe deselde funksje jierren letter ek beklaaie. Kan syn oare soan waard bekend as de kabaretier Wim Kan.
Savva Tsjevakinski

**Savva Ivanovitsj Tsjevakinski** (Russysk: Са́вва Ива́нович Чева́кинский; berne yn 1713 yn Vezjki yn 'e omkriten fan Torzjok; ferstoarn yn 1779 yn Sint-Petersburch) wie in Russyske arsjitekt en wichtich fertsjintwurdiger fan 'e Elisabeth-barok. 

Tsjevakinski stamde út in aadlik laach en waard yn 1729 talitten op 'e Marine-Akademy fan Sint-Petersburch. Yn 1734 ferliet er de oplieding en waard er lid fan it Ismailovski liifgarde-rezjimint. Hy krige lykwols op oanwizing fan it kollegium fan 'e Admiraliteit dien, om 't er sûnder tastimming de Akademy ferlitten hie. Dêrnei gie er yn 'e lear by de arsjitekt Ivan Korobov, dêr't er sân jier bleau. Op eigen manneboet boude er in hûs oan 'e Galernastrjitte 58 yn Sint Petersburch.

Yn 1739 begûn Tsjevakinski foar himsels. Tusken 1741 en 1767 wurke er as haadarsjitekt fan 'e Admiraliteit. Fan 1745 oant 1760 wie er arsjitekt yn Tsarskoje Selo en hied er tafersjocht op 'e werbou fan it Katarinapaleis en it omlizzende park. Yn dy tiid kaam er ek yn 'e kunde mei Francesco Rastrelli, dy't dêr ek wurke.

As haadarsjitekt fan 'e marine boude Tsjevakinski op it eilân Nij-Hollân houthallen foar de skipsbou en ûntwurp er it plan foar de havenstêd Kronstadt. Yn Sint-Petersburch boude er tusken 1753 en 1762 de Marinekatedraal en tusken 1756 en 1758 de frijsteande klokketoer dêrfan. Foar greve Ivan Sjûvalov boude er tusken 1749 en 1756 in paleis en tusken 1750 en 1755 tegearre mei Fjodor Argûnov foar greve Pjotr Sjeremetev it paleis oan 'e Fontanka. It foar greve Pjotr Sjeremetev boude hûs oan 'e Millionnaja-strjitte is net bewarre bleaun..

Tusken 1755 en 1758 wie Tsjevakinski ek arsjitekt fan 'e Akademy fan Wittenskippen yn Sint-Petersburch. By him studearren Vasili Bazjenov en Ivan Starov. Tsjevakinski restaurearre de troch in brân skansearre toer fan 'e Sint-Petersburger Keunstkeamer. Njonken grutte bouwurken yn Sint-Petersburch en Tsarskoje Selo boude er tusken 1764 en 1767 ek tsjerken yn 'e provinsje; lykas de tsjerke op it lângoed fan Trûbetskoi yn Dylitsy (Tillitsa) yn it Gattsjinski rajon en de Michaeltsjerke fan it keizerlike hôf yn it doarpke Chotilovo by Bologoje.

Mei't him it tiidrek fan it klassisisme oantsjinne, naam Tsjevakinski yn 1767 ûntslach en gie er nei syn lângoed mei pensjoen. Dêrnei is fierder neat mear fan him fernommen. Tsjevakinski ferstoar yn 1779 en waard begroeven yn it famyljegrêf by de Smolensktsjerke fan it doarpke Vydropûzjsk by Sirovo yn 'e oblast Tver, dy't er sels boud hie.
Kraachfazanten

De **kraachfazanten** (wittenskiplike namme: *Chrysolophus*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it boppeskift fan 'e goes- en hineftigen (*Galloanserae*), it skift fan 'e hineftigen (*Galliformes*), de boppefamylje fan 'e fazantfûgels (*Phasianoidea*), de famylje fan 'e fazanteftigen (*Phasianidae*), de ûnderfamylje fan 'e echte fazanten (*Phasianinae*) en de tûke fan 'e echte fazantfûgels (*Phasianini*). Ta dit skaai hearre twa soarten, wêrûnder de goudfazant (*Chrysolophus pictus*), dy't in populêre foliêrefûgel is.

## Taksonomy
It skaai fan 'e kraachfazanten waard yn 1834 troch de Ingelske biolooch John Edward Gray yntrodusearre. De wittenskiplike namme *Chrysolophus* komt fan it Aldgrykske χρυσολοφος, *chrysolofos*, dat letterlik "goudtoefd" betsjut.

## Soarten
Achille Beltrame

**Achille Beltrame** (Arzignano, 18 maart 1871 - Milaan, 19 febrewaris 1945), wie in Italiaanske keunstskilder, yllustrator en reklametekener. Syn namme is ûnskiedber ferbûn mei it wykblêd *La Domenica del Corriere*, dêr 't er de covers fan tekene fan de begjinwiken fan de tweintichste iuw oant de lêste wiken fan de Twadde Wrâldoarloch. Beltrame wie de offisjele omslachyllustrator fan *La Domenica del Corriere* oant 1945. Hy waard yn dy funksje opfolge troch syn learling Walter Molino.

## Libben en wurk
Achille Beltrame waard berne yn Arzignano, flakby Vicenza, as soan fan Giovanni Battista en Teresa Brusarosco. As bern hied er al in soad niget oan tekenjen; hy besocht it Kollegio Rossi yn syn bertestêd en fan 1885 ôf de Regia Scuola Tecnica fan Vicenza. Neidat er yn 1886 de middelbere skoalle ôfrûne hie, besleat er om syn keunststúdzjes fuort te setten en ferhuze er nei Milaan dêr 't er by syn broer Oreste, in apoteker, ynwenne.

Yn Milaan studearre Beltrame skilderkeunst oan de *Accademia di belle arti di Brera* by Giuseppe Bertini. Hy krige de Premio Mylius yn 1891. Fan 1896 ôf wurke er as grafikus foar Casa Ricordi, dat yn 1900 in searje aansichtkaarten fan syn hân publisearre oer opera's en dûnsfeesten, en yn 1899 helle Luigi Albertini him nei Corriere della Sera om de sneinsbylage fan La Domenica del Corriere te ûntwerpen. Yn fjirtich jier makke Beltrame 4662 tekeningen, wêrûnder in grut tal foar- en eftersiden yn kleur foar de sneinskrante Domenica del Corriere, wêryn 't er aktuele barrens yllustrearre. Syn opfolger by Domenica del Corriere yn 1941 wie Walter Molino.

Op 7 febrewaris 1945 waard er by it kuierjen net goed en foel er flau. Hy ferlear it bewustwêzen en rekke yn koma en waard net mear wekker.


 Verdi at the piano at Sant'Agata.png|Giuseppe Verdi oan de piano (1899)
 DC-1914-27-d-Sarajevo-cropped.jpg|Oanslach yn Sarajevo, titel *La Domenica del Corriere*, 12 july 1914
 Achille Beltrame Bildnis einer Frau.jpg|Portret fan in frou (foar 1917)
 Tricolore trieste.JPG|De Tricolore boppe Triest (10 novimber 1918)
 Achille Beltrame Courmayeur.jpg|*Courmayeur* (1928)
 La Domenica del Corriere 1 Nov 1936.jpg|Benito Mussolini (1936)
 DC-1936-52-d.jpg|Italië triomfearret yn Abessinië (1936)
Pantaléontsjerke (Sint-Petersburg)

De **Pantaléontsjerke** (Russysk: Пантелеимо́новская це́рковь, *Panteleimonovskaja tserkov*) is in Russysk-otterdoks tsjerkegebou yn it histoaryske sintrum fan Sint-Petersburch. De tsjerke is in barok monumint út de 18e iuw en joech de namme oan 'e tichteby lizzende brêge oer de Fontanka. Eartiids wie ek de Ulitsa Pastelja, dy't fan de rivier nei de Transfiguraasjekatedraal rint, nei de tsjerke ferneamd. 

## Skiednis
Yn 1718 joech Peter de Grutte opdracht in kapel te bouwen foar it wurkfolk fan 'e skipswerf by it Simmerpark, in grut park dat yn it sintrum fan 'e stêd tusken 1704 en 1719 oanlein is. De houten kapel waard boud ta neitins fan 'e Russyske oerwinning yn 1714 op Sweden by Hanko en 1720 by de Ålâneilannen yn 'e tiid fan 'e Grutte Noardske Kriich. Beide oerwinnings foelen op 'e feestdei fan 'e hillige Pantaléon.  

De kapel waard yn 'e jierren 1735-1739 ferfongen troch de hjoeddeiske tsjerke. De nije tsjerke waard op 27 july 1739 (7 augustus op de Gregoriaanske kalinder) ynwijd. It wie lykwols net in ferwaarme tsjerke en dêrom waard yn 1764 noch in oan Katarina wijde ferwaarme kapel tafoege, dy't yn 1783 nei de refter ferhûze. 

Yn 'e jierren 1833-1834 wenne de dichter Aleksander Pûsjkin foar de tsjerke oer en hy besocht de tsjerke regelmjittich.

Tusken 1835-1836 folge in ferbouwing yn 'e empirestyl ûnder lieding fan Vincent Beretti en yn 1840 waarden de gevels fersierd mei bas-reliëfs. De lêste útwreidings fûnen yn 1895-1896 plak. 

## Sovjet-tiid
Nei de revolúsje waard de tsjerke yn gebrûk nommen troch de Libbene Tsjerke, mar op 9 maaie 1936 folge de sluting foar de earetsjinst. Yn 'e jierren 1930 wiene der plannen om de tsjerke ôf te brekken, mar yn stee dêrfan waard de tsjerke as nôtopslach brûkt en as tekstylfabryk. 

Sûnt 1980 wie de tsjerke in oan seeslaggen wijd museum. 

Yn 'e Sovjet-tiid gie it ynterieur hielendal ferlern. Allinne in ikoan fan 'e hillige Pantaléon bleau bewarre. 

## Weriepening
De tsjerke waard yn 1991 wer oan it bisdom Sint-Petersburch werom jûn. De earste tsjinsten sûnt de sluting fûnen yn 1995 plak. Sûnt 2002 waard de tsjerke restaurearre en yn 2007 waard útein set mei it beskilderjen fan it ynterieur.
Transfiguraasjekatedraal (Sint-Petersburch)

De **Transfiguratiekatedraal fan alle Gardes** (Russysk: собор Преображения Господня всей гвардии; *Sobor Preobrazjenija goslodija vsei gvardi*), ek Preobrazjenski-katedraal, is in Russysk-otterdokse katedraal oan it plein mei deselde namme yn Sint-Petersburch.

## Skiednis
De katedraal waard yn 'e jierren 1743-1754 boud neffens in ûntwerp fan Michail Grigorevitsj Zemtsov. De tsjerke waard op it plak fan in âlde kazerne fan it Preobrazjenki-rezjimint boud, dat Elisabeth by in slagge steatsgreep holpen hie, sadat hja de keizerinne waard. As tank foar de stipe joech Elisabeth opdracht ta de bou fan 'e katedraal. De earste stien waard op 9 juny 1743 lein. Nei de dea fan de arsjitekt naam Pietro Antonio Trezzini it wurk oer. Hy brocht lykwols in pear feroaring oan en foege barokke styleleminten ta.   

De tsjerke waard op 16 augustus 1754 (Juliaanske kalinder) troch de aartsbiskop en yn bywêzigens fan Elisabeth op de jûn foar it feest fan 'e Transfiguraasje ynwijd. De ikonostaze en de dekoraasjes fan it alter binne yn 1743-1754 troch de houtfiker Kobilinski út Moskou neffens it ûntwerp fan Bartolomeo Rastrelli makke. De beskilderingen binne fan M.L. Kolokolnikov. 

Op 12 novimber 1796 waard ta neitins fan it rezjimint oan de namme "fan alle Gardes" tafoege. 

De tsjerke waard op 8 augustus 1825 troffen troch in slimme brân, dy't it hiele ynterieur ferneatige. Allinne de muorren bleaune stean, mar in grut part fan 'e wijde saken koe lykwols noch op 'e tiid út de tsjerke helle wurde. De werbou fan 'e katedraal fûn plak yn 'e empirestyl. Sûnt 1871 wie in parogiale garitative organisaasje aktyf yn 'e tsjerke mei ynstellings as in earmhûs, in berneopfang, in skoalle foar bern fan soldaten en plak dêr't fergees útfanhûze wurde koe.    

## Sovjet-Uny

Oars as de measte oare tsjerken mocht de tsjerke nei de machtsoername troch de bolsjewiken iepen bliuwe foar de earetsjinst. Wol waard de katedraal ôfwurdearre nei in gewoane parochytsjerke en de Transfiguraasjetsjerke hie likegoed ek te meitsjen mei de plondering fan weardefolle saken. De militêre oantinkens waarden út de tsjerke helle en oerbrocht nei in museum. Yn 'e jierren 1920 waarden ek de weardefolle ikoanen út de tsjerke stellen. Foar in skoft wie de tsjerke yn hannen fan 'e Libbene Tsjerke, in ôfsplitsing fan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke dy't it besocht oan te lizzen mei de bolsjewiken. Yn 'e tiid fan it belis fan Leningrad bea in skûlkelder ûnder de tsjerke beskerming tsjin 'e loftoanfallen oan 500 minsken. Nei de Twadde Wrâldkriich waard de tsjerke tusken 1946 en 1948 restaurearre.     

## Stek

Ta neitins fan 'e befrijingskriich fan 'e Balkanfolken fan 'e Ottomaanske besetting, waard in stek om de katedraal boud. Dêrby waard gebrûk makke fan kanonnen út de Turkske forten fan Izmajil, Varna, Isaccea, Silistra en Tulcea. Op 'e lopen fan 'e kanonnen binne teksten as "De grime fan Allah" en "Ik bring allinne de Dea" te lêzen. It stek bestiet út 102 brûnzen kanonlopen, ferdield yn 34 sets fan trije op in graniten sokkel, dy't mei swiere kettings oan inoar ferbûn binne. Op 'e middelste lopen binne byzantynske dûbelkoppige earnen set.
Rûchhierrige mûsgoffers

De **rûchhierrige mûsgoffers** (wittenskiplike namme: *Chaetodipus*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (*Castorimorpha*), it tuskenskift fan 'e goffereftigen (*Geomorpha*), de boppefamylje fan 'e goffers en mûsgoffers (*Geomyoidea*), de famylje fan 'e mûsgoffers (*Heteromyidae*) en de ûnderfamylje fan 'e skeintoskmûsgoffers (*Perognathinae*). Yn guon taksonomyske yndielings wurde de rûchhierrige mûsgoffers yn it susterskaai fan 'e glêdhierrige mûsgoffers (*Perognathus*) pleatst.

## Beskriuwing
Ta dit skaai hearre santjin soarten dy't foarkomme yn it westen fan 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten en yn it noardwesten fan Meksiko. Karakteristike skaaimerken binne in rûge pels en in lange sturt. Se libje oer it algemien yn drûge biotopen, lykas steppe en woastyn. Se brûke har klauwen om hoalen te graven en siedsjes op te dobjen. Dy siedsjes bewarje se yn 'e eksterne wangpûden oan 'e bûtenkant fan 'e kop oant se weromgeane nei har hoale. 

## Soarten
Rotsmûsgoffer

De **rotsmûsgoffer** (wittenskiplike namme: *Chaetodipus intermedius*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûsgoffers (*Heteromyidae*) en it skaai fan 'e rûchhierrige mûsgoffers (*Chaetodipus*). Dit bist komt foar yn it súdwesten fan 'e Feriene Steaten en it noardwesten fan Meksiko. It is in middelgrutte mûsgoffer mei in libbenswize as nachtdier. De IUCN klassifisearret de rotsmûsgoffer as net bedrige.

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e rotsmûsgoffer beslacht dielen fan 'e súdwestlike steaten fan 'e Feriene Steaten, wêrûnder it suden en westen fan Arizona, it súdwesten en de midden fan Nij-Meksiko, West-Teksas, in stikje fan it midsuden fan Utah en de súdpunt fan Nevada. Yn Meksiko komt dit bist foar yn it noardwesten fan it lân, yn dielen fan 'e dielsteaten Sonoara en Chihuahua. It areaal fan 'e rotsmûsgoffer omfiemet guon fan 'e drûchste gebieten yn Noard-Amearika, behearrend ta de Sonoarawoastyn en de Chihuahuawoastyn.

## Uterlike skaaimerken
De rotsmûsgoffer hat trochinoar in kop-romplingte fan sa'n 8&nbsp;sm, mei in sturtlingte fan 10&nbsp;sm en in gewicht fan 12–18&nbsp;g. Lykas by de measte mûsgoffers is de sturt langer as it lichem. De pels is bêzje oant griis-brún op 'e rêch en de kop, mar ljochtgriis oant wyt op 'e bealch, kiel en poaten.

## Biotoop
Rotsmûsgoffers libje yn tige drûge gebieten, foar it meastepart woastinen, dêr't se foarkomme op plakken dêr't rotsen bleatlizze. Se hâlde in protte ta yn 'e holten yn en spjalten tusken dy rotsen. Dêrfandinne ek de namme 'rotsmûsgoffer'. 

## Hâlden en dragen
Rotsmûsgoffers binne nachtdieren, dy't har oerdeis weromlûke yn in hoale dy't se grave yn losse grûn fuort njonken of ûnder rotsen. Se binne herbivoaren, dy't fierhinne besteane op in dieet fan plantesieden. Sels steane se op it menu foar ferskate soarten ûlen. Om dy te ûntwiken, bejouwe se har mar komselden fier fan rotsen ôf, dêr't se beskûl sykje kinne yn holten en spjalten. De peartiid duorret foar de rotsmûsgoffere ferskate moannen en begjint yn febrewaris of maart. It wyfke smyt in nêst fan ornaris 3–6&nbsp;jongen. 

## Status
De rotsmûsgoffer hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen.

## Undersoarten
Histoarysk wiene rotsmûsgoffers wol yn tsien ûndersoarten opdield, basearre op geografyske fersprieding en fariaasjes yn 'e pelskleur. De measte rotsmûsgoffers hawwe in ljochte, bêzje-eftige kleur, mar guon dy't mank (dûnkerkleurde) basaltrotsen libje, hawwe in folle dûnkere kleur om't har skutkleur him troch evolúsje oan har wenstee oanpast hat. De rotsmûsgoffer wurdt dêrtroch beskôge as in perfekt foarbyld fan natuerlike seleksje. Mar it wurdt tsjintwurdich net wis achte oft sokke oanpassings wol in ferskil yn ûndersoarte oanjouwe.
Stikelhierrige mûsgoffer

De **stikelhierrige mûsgoffer** (wittenskiplike namme: *Chaetodipus spinatus*) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), de famylje fan 'e mûsgoffers (*Heteromyidae*) en it skaai fan 'e rûchhierrige mûsgoffers (*Chaetodipus*), dat lânseigen is yn it súdwesten fan 'e Feriene Steaten en it noardwesten fan Meksiko. It is in herbivoar nachtdierke, dat libbet yn tige drûge biotopen. De IUCN klassifisearret de stikelhierrige mûsgoffer as net bedrige.

## Fersprieding
De stikelhierrige mûsgoffer is lânseigen yn it it uterste suden en súdeasten fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje en lytse dielen fan it uterste suden fan Nevada en it uterste westen fan Arizona. Yn Meksiko komt er foar oan 'e noardkust fan 'e Golf fan Kalifornje en op 'e eilannen yn dy see. Hy libbet ek op it grutste part fan it Kalifornysk Skiereilân; inkeld oan 'e noardwestkust ûntbrekt er yn in gebiet dat rûchwei fan 'e Sierra Vizcaíno oant de Amerikaanske grins rint.

## Uterlike skaaimerken
De stikelhierrige mûsgoffer hat trochinoar in kop-romplingte fan 8–81/2&nbsp;sm, mei in sturtlingte fan yn trochsneed 111/2&nbsp;sm. De lingte fan 'e sturt is likernôch 126% fan 'e lingte fan it lichem. It gewicht bedraacht 13–18&nbsp;g. De earen binne lyts en rûn. De krêftige efterpoaten binne langer as de foarpoaten en mjitte likernôch 21/2&nbsp;sm. De pels bestiet op 'e rêch út lange hierren mei stikels dertrochhinne, in skaaimerk dêr't dit bistke him mei ûnderskiedt fan oare rûchhierrige mûsgoffers. Der bestiet tusken pleatslike populaasjes wat fariaasje oangeande de kleur fan 'e pels, mar oer it algemien is dy brún op 'e rêch, kop en de boppekant fan 'e sturt, en krêm oant wyt op 'e bealch, kiel, siden en de ûnderkant fan 'e sturt.

## Biotoop
Stikelhierrige mûsgoffers libje yn drûge biotopen, lykas steppe en woastyn. Yn bercheftige kriten komme se foar oant in hichte fan 900&nbsp;m.

## Hâlden en dragen
De stikelhierrige mûsgoffer is in nachtdier, dat him oerdeis ornaris weromlûkt yn in eigengroeven hoale om te rêsten. Sa mijt er ek moai de hjittens, dy't simmerdeis yn 'e Sonoarawoastyn op it Kalifornysk Skiereilân tesinzgjend wêze kin. Nei it hâlden en dragen fan dit bist is fierders noch net in protte ûndersyk dien. It dieet  fan 'e stikelhierrige mûsgoffer is herbivoar en bestiet út sied en griene plantedielen. Dy fandelet dit bist gear yn syn eksterne wangpûden, dy't oan 'e bûtenkant fan 'e kop sitte. Sa kin er mear meinimme nei syn hoale as dat er op in beskaat stuit opfrette kin, sadat er it miel letter yn alle rêst beplúzje kin. Mei't wetter krap is yn it biotoop fan 'e stikelhierrige mûsgoffer tinkt men dat er syn drinken foar it meastepart út syn fretten hellet. De wichtichste natuerlike fijannen foar dit bist binne ferwyldere katten.

## Status
De stikelhierrige mûsgoffer hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Trochdat er net foarkomt yn lânbougebieten hat dit bist mar komselden gedoente mei de minske.
Lammert Voos

**Lammert Voos** (Eenrum, 1962) is in Nederlânske dichter en skriuwer.  Hy skriuwt yn it Grinslânsk en Nederlânsk.

## Biografy
Voos waard berne yn Eenrum, mar waard grutbrocht yn Snits. Mids tachtiger jierren fan de 20ste iuw wie er sjonger/gitarist/komponist en tekstskriuwer fan de band Umberto di Bosso é Compadres.

Hy debutearre yn 2008 mei de dichtbondel *Klaai*. Dêrnei folgen ferskate oare dichtbondels. Yn 2011 waard er stedsdichter fan de stêd Dimter.   Yn 2016 publisearre er it non-fiksjewurk *Abdou en de anderen*, dêr 't er ferslach yn die fan syn ûnderfiningen as flechtlingewurker. Yn 2018 ferskynde de novelle *Malterfoske*. Dy novelle is basearre op syn drege jeugd en syn wrakseljen mei alkoholferslaving.  Dit boek waard nominearre foar de priis *Beste Groninger Boek*.

## Bibliografy
* *Klaai. Gedichten*. Utjouwerij De Contrabas, Utert etc., 2008
* *De stemmingsvreter. Kort proza*. De Contrabas, Utert etc., 2011
* *Mien zinloze aanwezeghaid* (gedichten yn it Grînslânsk). Kleine Uil, Grins, 2012
* *Rigor* (gedichten; yllustraasjes Heleen Simons). Utjouwerij Stanza, Amsterdam, 2015
* *Abdou en de anderen. Ooggetuigenverslag van een ex-vluchtelingenwerker* (non-fiksje). AFdH Uitgevers, Ynskedee, 2016
* *Malterfoske. Een novelle*. AFdH Uitgevers, Ynskedee, 2018 (2de druk 2019)
* *Canisius*. AFdH Uitgevers, Ynskedee, 2020 
* *Gannef*. AFdH Uitgevers, Ynskedee, 2021
Majakovskoje

**Majakovskoje** (Russysk: Маяковское, Dútsk: *Nemmersdorf*) is in plak (posjolok) yn it Gûsevski rajon fan 'e Russyske oblast Kaliningrad. It doarp leit súdwestlik fan 'e stêd Gûsev (Gumbinnen) oan 'e igge fan 'e rivier de Agrapa (Angerapp).

Majakovskoje hiet oant 1945 offisjeel Nemmersdorf en it wie in Dútsk plak yn Eastprusen. It lei yn ien fan 'e earste Dútske gebieten, dy't it Reade Leger op it Tredde Ryk oermastere. It doarp waard yn hiel Europa bekend fanwegen de kriichsmisdieden dy't it Reade Leger op 21 oktober ûnder ynwenners fan it doarp begien hie.    

## Skiednis
Nemmersdorf wie eartiids it grutste tsjerkedoarp yn 'e lânkring Gumbinnen en waard foar it earst yn 1515 neamd. De skiednis fan it doarp giet lykwols werom op 'e 13e iuw. Tusken 1874 en 1945 wie it doarp ek it haadplak fan 'e gemeente Nemmersdorf, dêr't ek de plakjes Kaimelswerder (Russysk: Maksimovka), Gut Pennacken (1938–1946 Werfen, Russysk: Orlovka), Waldhaus Nemmersdorf, Gut Schroedershof en Vorwerk Moskau ûnder foelen. Yn 1910 hie Nemmersdorf 484 ynwenners, yn 1933 607 en yn 1939 637.

Mei in útfal fan it Reade Leger waard Nemmersdorf mei syn strategysk wichtige brêge oer de Angerapp op 21 oktober 1944 troch de Russen beset. De measte ynwenners wiene doe al op 'e flecht nei it westen. De Wehrmacht ferovere op 23 oktober 1944 it doarp werom en trof dêr doe 19 oant 30 deade boargers oan. De moard op dy ynwenners waard bekend as de moardnerij fan Nemmersdorf. 

Healwei jannewaris 1945 ferovere it Reade Leger it doarp foar de twadde kear. De Dútske befolking wie doe al net mear oanwêzich en op 'e flecht of dea. Sûnt 1947 krige it doarp de hjoeddeiske namme. It doarp waard wer befolke mei minsken út de Sovjet-Uny.

## Tsjerke
De Lutherske tsjerke fan Nemmersdorf wie in tsjerke fan fjildstiennen út de 16e iuw. De tsjerke stiet tichteby de rivier en hat in eastlike sakristy. Yn 1769 folge in ferbouwing fan 'e tsjerke. 

Ien fan 'e klokken waard yn 1748 getten. Dy klok waard yn 't lêst fan 'e Twadde Wrâldkriich út de tsjerke helle om foar wapens om te ranen. Dy klok waard nei de oarloch lykwols op it klokketsjerkhôf werom fûn en hinget hjoed-de-dei yn 'e Sint-Mauritiustsjerke fan Almstedt by Hildesheim.

De tsjerke fan Nemmersdorf kaam útsein wat skansearrings goed troch de Twadde Wrâldkriich, mar waard nei 1945 as bedriuwsromte brûkt. Yn 'e jierren 1960 folge de ferbouwing ta it doarpshûs en bibleteek. De toer is net mear oanwêzich.
Supermoanne

In **supermoanne** is de astrologyske namme foar in folle moanne dy't grutter eaget en klearer as de folle moanne oars is. De grûn fan dat ferskynsel is dat de Moanne yn in ellips om de Ierde rint, en dêrtroch is hja somtiden tichterby de Ierde as oars. De ôfstân tusken Moanne en Ierde is likernôch tusken de 357.000 km en 406.000 km, wat trochsneeds delkomt op sa'n 384.450 km. At de de ôfstân minder is as 90% fan dy trochsnee, dan wurdt der sprutsen fan in *supermoanne*.

Ek in nije moanne kin in supermoanne wêze, mar fansels is dy op dat stuit net sichtber; it is allinnich de ôfstân op dat minimum dy't optekene wurdt as in *supermoanne*.

Fa de tolve as trjitsjin folmoannen, binne trije as fjouwer *supermoannen*. Soks jildt ek sa foar nijmoannen.

Somtiden is in supermoanne ek in moannefertsjustering; dat wurdt dan in superbloedmoanne neamd.

Oarsom kin in moanne ek fierder fuort wêze as de trochsnee; dan wurdt sprutsen oer in mikromoanne.

### Astronomy
Astronomysk is in *supermoanne* in minimum wat tichteby it perigeum tusen Moanne en Ierde is. It is lykwols gjin astronomyske definysje.
Brûnswjukein

De **brûnswjukein** (*Speculanas specularis*) is in fûgel út de famylje einfûgels (*Anatidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte is foar earst publisearre yn 1828 troch King.

## Beskriuwing

Tusken jerken en wyfkes binne gjin grutte ferskillen. De kop en hals binne donkerbrun. Foar de eagen en oan 'e kiel hat de ein in opfallende wite flek. De kielflek wreidet him nei de hals út yn 'e foarm fan in heale rûnte. De fearren op 'e rêch binne swartbrún oant swarteftich mei in ljochtere râne. It boarst en it ûnderbealchje binne strekerich of puntich ljochtbrún en donkerbrún. Op 'e ljochtbrune flanken binne gruttere donkerbrune oant swarteftige flekken. De sturt is donkerbrún en de wjukken binne donkerbrún oant swartfiolet. De wjukken hawwe in opfallend brûnskleurich *speculum*, dy't op 'e rânen mei in smelle swarte en wite streek ôfset is. De snaffel is blaugriis, de poaten binne oranje oant donkergiel en de iris fan 'e ein is brún.    
By it wyfke is de wite flek yn it gesicht wat rûner, wylst dy by it jerkje krekt wat langwerpiger is. De kleuren fan it wyfke binne wat doffer en sy is ek wat lytser. Juvenilen ha noch gjin wite flek yn 't gesicht en oan 'e kiel en oars binne se noch net dúdlik ôftekene. It boarst is boppedat wat strekeriger as by folwoeksen fûgels. 

## Fersprieding
De soarte komt yn it suden fan Sily en Argentynje oant Fjoerlân foar en libbet yn 'e marren fan 'e Andes oant in hichte fan 1500 meter. Brûnswjukeinen binne meast by marren en hurd streamend wetter yn gebieten mei in soad bosk te finen. Ut en troch komme se ek by stadich rinnend wetter yn in mear iepen lânskip foar.     

De marren yn 'e Andes binne fakentiden earm oan iten, itjinge de grutte territoaria fan brûnswjukeinen ferklearret. De brûnswjukein is foar in part in trekfûgel, dy't winterdeis it legerop siket en foar in part nei it noarden trekt.  

Se libje meast yn pearkes of yn lytse famyljegroepen. Oant no ta binne der groepen fan maksimaal 18 fûgels waarnommen. Njonken marren is de ein ek te finen yn streamend wetter yn bosk.
## Nêst

De fuortplantingstiid fan brûnswjukeinen begjint yn septimber oant oktober. Yn oktober oant novimber wurde 4-6 krêmkleurige oant ljochtbrune aaien lein. Allinne it wyfke sit op 'e aaien, jerkjes helpe wol by it grutbringen. It stjertesifer fan 'e piken is net heech en dêrfandinne is it lechsel ek net grut yn ferlikening mei oare einesoarten. De aaien kommme tusken desimber en begjin jannewaris út. De fûgels besette tige grutte briedgebieten. It nêst wurdt op 'e grûn boud en fûn op lytse eilannen.

## Status
De populaasje waard yn 2002 op 1500-7000 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de fûgel de status gefoelich.

Predaasje fan 'e Amerikaanske nerts, it tanommen toerisme yn bygelyks it Los Glaciares National Park, en de kweek fan salm en it útsetten fan forel op 'e Sileenske rivieren foarmje in bedriging foar de brûnswjukein.
Brûnswjukeinen

**Brûnswjukeinen** (*Speculanas*) foarmje in fûgelskaai út de famylje einfûgels (*Anatidae*). It skaai bestiet út ien soarte.

## Soarte(n)
* Brûnswjukein (*Speculanas specularis*).
Trekdo

De **trekdo** (*Ectopistes migratorius*) is in útstoarne fûgel, dy't oant en mei de 19e iuw yn ûnbidich grutte oantallen yn Noard-Amearika libbe. Yn 1866 wiene der mooglik sels noch miljarden trekdowen. Nei 1870 naam de populaasje bot ôf troch de massale jacht en om 1900 hinne wie de soarte al hast útstoarn.

## Beskriuwing

De fûgel wie 38 oant 41 sm lang. It wyfke wie wat lytser as it mantsje. De fûgel hie in soad fan 'e treurdo (*Zenaida macroura*), mar wie grutter. De fûgel wie slank en manûvrearber, koe goed fleane en hie goed ûntwikkele boarstspieren. In folkwoeksen mantsje hie in blaugrize kop, hals en nekke. It wyfke wie fan boppe bruner en fan ûnder ljochter. De fûgelhie irisearjende sierfearren op 'e hals. De rêch wie foar it meast donker blaugriis, it boarst wie ljocht readbrún dat nei de búk ta ljochter rôze waard.

Trekdowen kamen yn hiel Noard-Amearika eastlik fan 'e Rocky Mountains foar. Winterdeis gyngen se alle kanten út. Yn strange winters ferhûzen se nei de súdliker steaten. Har biotoop wiene de leafbosken. De dowen frieten fral sied fan beammen út de bûkefamylje. Winterdeis holden trekdowen harren in soad yn sompige gebieten mei elzebosk op, wylst trekdowen yn nullebosk oernachten.

## Utstjerren

Der wurdt rûsd dat mei de komst fan de Europeeske kolonisten der likernôch 3 oant 5 miljard trekdowen wiene. De fûgel migrearre op ûnregelmjittige tiden yn grutte kloften oer it kontinint. Yn 1866 duorre it yn Ontario 14 oeren ear't sa'n ûnbidige kolft foarby wie. Der moatte doe mear as in miljard trekdowen oerkommen wêze.   

Dochs stoar de trekdo yn in lytse tiidsspanne út. Dat hie te meitsjen mei de grutte jacht op de fûgel, alhoewol't ek it kappen fan bosk in rol spile hawwe kin.   

By in briedkoloanje yn Michigan waarden yn 1874 wol 25.000 fûgels deis deasketten. Yn 'e jierren 1880 wie it al sa fier dat de fûgel drige út te stjerren. De lêste trekdo wie Martha, dy't op 1 septimber 1914 stoar yn 'e Cincinnati Zoo and Botanical Garden

## Taksonomy
Fan 'e fûgel binne noch in soad resten bewarre bleaun. Meiïnoar binne der mear as 1500 eksimplaren en allinne Naturalis yn Leien hat der al alve. Dêrom is it mooglik om it DNA fan 'e fûgel goed te ûndersykjen. De soarte heart ta in monotypysk skaai, dat nau besibbe is oan oare yn 'e Nije Wrâld foarkommende soarten fan it skaai *Patagioenas*. Dy klade is it meast besibbe mei de yn 'e Alde Wrâld foarkommende toarteldo, dêr't ek de Turkske toartel ûnder falt. 

## Passenger Pigeon Project
Om 't in grut part fan 'e genetyske gearstalling fan de trekdo rekonstruearre is, is it *Passenger Pigeon Project* dwaande om de do wer te rekonstruearjen troch genetyske modifikaasje fan libbene oan 'e trekdo besibbe dowen.

It doel fan it projekt is om tusken 2030 en 2040 de earste pearkes frij te litten en te stribjen nei in populaasje fan 10.000 fûgels yn it wyld, dy't himsels yn stân hâlde kin. Neffens it projekt is dat technologysk realistysk  as der genôch jild foar it projekt beskikber bliuwt.
## Keppeling om utens
* Passenger Pigeon Proect
De Holder

* De Holder (literêr tydskrift), (1926-1929)
* De Holder (bernetydskrift), (1992-1998) bernetydskrift foar learlingen fan it basisûnderwiis, útjûn troch it MSU
Diamantdo

De **diamantdo** (*Geopelia cuneata*) is in endemyske dofûgel fan Austraalje. De soarte is by ús tige bekend as foliêrefûgel. Diamantdokes hearre ta de lytste dokes fan 'e likernôch 300 dowesoarten.  

## Beskriuwing

De diamantdo is in griis-blau doke fan 20 sm lang mei in gewicht fan 35 gram. De wjukken hawwe in hiel soad ljochte flekjes; dêrfandinne ek de namme diamantdo. It kopke en it bealchje binne ljochtgriis en de sturt is dêr foaroer wat donkerder. Om it reade eachje hat de fûgel in rôze ring. It mantsje en it wyfke hawwe hast gjin ûnderskied. It ferskil is allinne by de balts te sjen as it mantsje de sturt útspraat en it wyfke net. De eachring fan it mantsje is boppedat wat donkerder en dikker as dy fan it wyfke.     

## Nêst
By de balts bûget it mantsje ferskillende kearen foar it wyfke en hy hâldt syn sturt leadrjocht en útspraat omheech. It nêst bestiet trochstrings út twa aaikes, dy't yn 13 dagen troch it pearke útbret wurde. Nei trije of fjouwer moanne binne jonge fûgels geslachtsryp en kinne se foar neiteam soargje; dat is foar dowen tige ier.

## Fersprieding
De diamantdo hat in grutte fersprieding yn it binnenlân fan hiel Austraalje. De do ûntbrekt yn 'e kustkriten fan it easten en it suden fan Austraalje. Diamantdokes binne yntrodusearre yn Porto Riko en libbet dêr ek yn it wyld.  

Diamantdokes libje by wetter yn fierder drûge gebieten lykas gerslân, strewellelân, beammen oan kanalen en heuvelich gebiet mei strewellen.   

## Status
De fûgels hawwe in grut ferspriedingsgebiet en de kâns op útstjerren is dêrom lyts. It is in algemiene fûgel, al is it net bekend hoefolle der fan binne. Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de fûgel de status fan net bedrige.  

## Sierfûgel

Diamantdokes binne populêre sierfûgels dy't maklik yn pearkes mei lytsere fûgelsoarten holden wurde kinne. As se allinne holden wurde, kinne se lestich wurde; dêrom is it better om se as pearke te hâlden. Meardere pearkes yn ien folière is ôf te rieden, om't mantsjes yn 'e briedtiid wol agressyf foar oare mantsjes oer wêze kinne. Diamantdokes ite sied, grienfoer, aaikes fan mychhimmels en út en troch larven. Der besteane by hobbyïsten ek mutaasjes yn 'e kleuren. Foarbylden binne de sulveren diamantdo of brune diamantdokes.