Babe (film)

***Babe*** is in Australysk-Amerikaansk-Britske fantasykomeedzjedramafilm en famyljefilm út 1995 ûnder rezjy fan Chris Noona, mei yn 'e haadrollen Christine Cavanaugh en James Cromwell. De titel is in flaainamme, frij fertaald "Skat" of "Leave", en ferwiist nei de namme dy't it haadpersonaazje fan syn mem krigen hat. De film is basearre op 'e roman *[[The Sheep-Pig]]* fan Dick King-Smith. It ferhaal folget Babe, in bigge dy't op it Australyske plattelân op 'e pleats bedarret fan 'e eksintrike boer Hoggett. Hy wurdt oannommen troch de hardershûn Fly en beslút dat er in 'hardersbaarch' wurde wol. Babe krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en groeide yn 'e bioskopen út ta in reuseftich kommersjeel súkses. De film waard nominearre 7 Oscars (wêrûnder de Oscar foar Bêste Film) en wûn de priis foar bêste special effects. *Babe* wûn ek de Golden Globe foar Bêste Film&nbsp;– Musical of Komeedzje, in Saturn Award en ferskate oare prizen. In ferfolchfilm, mei as titel **', waard yn [[1998]] útbrocht, mar koe it súkses fan it orizjineel lang net belykje.

==Plot==
Nei't er [[lotterij|ferlotte]] is yn in "ried-it-gewicht"-[[wedstryd]] op 'e [[merke]] bedarret Babe, in ferweesd [[baarch|bichje]], op 'e [[pleats]] fan 'e winner, de eksintrike [[boer]] Arthur Hoggett. Dêr wurdt er op 'e noed nommen troch [[hardershûn]] Fly, in [[bordercollie]], dy't krekt in nêst jonghûntsjes hat. Har partner, de stoefe [[hûn|rikel]] Rex, lit dat gewurde, al is er der net [[bliid]] mei. Neffens Rex is it wichtich dat alle bisten har plak witte en op dat plak bliuwe. It is de bedoeling dat Babe mar in pear [[nacht]]sjes by Fly en har jongen [[sliep]]e sil, oant er wat oan syn nije om-en-by wend is. 

Op 'e pleats libbet ek Ferdinand, in [[nuete ein]] dy't it kraaien fan 'e [[hin|hoanne]] by it [[moarnsdage|lemieren]] oernommen hat. Hy is nammentlik benaud dat er yn 'e panne belânje sil as er gjin funksje hat. Frou Hoggett, de [[boerinne]], [[argewaasje|ergeret]] har lykwols dea oan 'e kraaiende ein, dat se keapet in [[wekker]] om op in normale manear fan bêd ôf te kommen. Ferdinand, dy't de "meganyske hoanne", sa't er it ding neamt, as in bedriging beskôget, spant [[snein]]temoarns as de boer en boerinne nei [[earetsjinst|tsjerke]] binne, Babe foar syn karke om him te helpen de [[huzinge]] binnen te kringen en de wekker út 'e [[sliepkeamer]] te [[dieverij|stellen]]. Dêrby meitsje se lykwols by fersin Duchess wekker, de grouwe falske [[kat]] fan frou Hoggett, en yn 'e gaos dy't dan ûntstiet, rjochtsje se yn 'e [[wenkeamer]] in ravaazje oan. 

Neitiid beslút Rex dat it út wêze moat mei it oanheljen fan Babe. It barchje moat tenei gewoan op it [[hiem]] ûnder de [[haaiwein]] sliepe, lykas in gewoane baarch. En hy ferbiedt Babe om noch mei Ferdinand om te gean. Mar wannear't boer Hoggett de jonghûntsjes ferkeapet en Fly [[drôvens|drôvich]] efterbliuwt, komt Babe by har en freget er oft er har "mem" neame mei. Fan dy tiid ôf is Babe in adopsjebichje. Under ynfloed fan syn [[adopsje]]mem, dy't ommers foar har wurk groepkes [[skiep]] faninoar skiedt, begjint Babe de brune en de wite [[hin]]nen fan inoar te skieden.

Foar de [[krystfakânsje]] komme de [[dochter]] en [[skoansoan]] fan 'e Hoggetts del mei harren freeslik [[ûnfatsoen]]like [[bern (persoan)|bern]]. Hoggett en de frou wifelje oft se fan 't jier [[bargefleis]] of [[einfûgels|ein]] tameitsje sille foar it [[krystdiner]]. Frou Hoggett hat wol sin oan in lekker [[karbonaadsje]], mar Hoggett is yntrigearre troch it [[hâlden en dragen]] fan Babe en wol it barchje noch net kwyt. Mei't er wit dat er [[útlaitsjen|útlake]] wurde sil as er foar syn wiere reden útkomt, [[manipulaasje|manipulearret]] er syn [[oarehelte|wiif]], dy't graach mei [[priis (ûnderskieding)|prizen]] pronkje mei, troch te sizzen hoe aardich it wêze soe as se takom [[simmer]] op 'e merke in priis winne soe foar it lekkerste karbonaadsje. Sadwaande wurdt mei de kryst ein optsjinne: net Ferdinand, dy't [[ûnderdûken|ûnderdûkt]] is, mar syn freondinne Rosanna.

De [[koartwjukjen|koartwjukke]] Ferdinand beslút syn heil earnewêr oars te sykjen en ûntsnapt fan 'e pleats mei de help fan Babe, dy't it [[stek]] foar him iependocht. As it stek ienris iepen is, beslút Babe nei de [[greide]] te gean dêr't de [[skiep]] [[beweiding|weidzje]], ek al wit er dat it foar him ferbean is om it hiem te ferlitten. Mar hy wie earder mei it âldere skiep Maa yn 'e kunde kommen, dat yn it hok op it hiem fan [[kleisykte]] bekaam. Doe't se opbettere wie en troch boer Hoggett wer by de [[keppel]] brocht waard, hied er [[ûnthjit]]ten dat er har ris opsykje soe. En ûnthjitten moatte je neikomme. Dat sadwaande giet Babe dat út nei de skieppegreide, dêr't er sjocht hoe't twa [[dieven]] en harren hûn besykje de skiep te [[dieverij|stellen]]. Hy [[draven|draaft]] sa fluch mooglik werom nei de pleats en warskôget Fly en Rex, dy't boer Hoggett alarmearje troch foar it [[rút]] stean te gean te [[byljen]]. Hoggett en syn hûnen hastigje har nei de skiep ta en witte foar te kommen dat de hiele keppel stellen wurdt, hoewol't de dieven mei in stikmannich skiep ûntkomme.

Hoggett, dy't sjoen hat dat it Babe wie dy't Rex en Fly warskôge, is ûnder de yndruk fan 'e [[yntelliginsje]] fan it bichje. Tenei mei Babe mei nei de skiep ta, dêr't er tasjen kin hoe't Rex en Fly harren wurk dogge. Lang om let nimt Hoggett de proef op de som en jout er Babe opdracht om 'e skiep byinoar te driuwen. Earst besiket it bichje de advizen fan Fly yn 'e praktyk te bringen troch de skiep bang te meitsjen en se te [[biten]], mar de skiep laitsje him út. As Maa him freget wat dit sil, leit er har de sitewaasje út. Dan docht bliken dat de skiep bêst meiwurkje wolle foar sa'n fatsoenlik aardich lyts bichje as hy, as er it mar beleefd freget. Fly is [[grutskens|grutsk]] op har oannommen bern, mar Rex beskôget it foarfal as in [[mislediging]] fan it hiele hardershûnedom en wurdt [[lulkens|lulk]] en dwers. Wannear't Fly it foar Babe opnimt, falt er har oan en byt er by fersin Hoggett yn 'e [[hân]] as dy de beide hûnen útinoar skuort.

Rex wurdt dêrnei oan it [[tsjoar]] lein, en om't Fly by it gefjocht [[ferwûne]] rekke is oan in poat, falt it skieppedriuwen tenei hielendal ta oan Babe. Op in moarn ûntdekt Babe dat in trijetal losrinnende hûnen efter de skiep oan sitte. Se krije Maa te pakken en bite har oant se [[dea]]dlik ferwûne is. Babe wurdt [[razernij|troch alles hinne mâl]] en falt de hûnen oan, dy't it hazzepaad kieze. Neitiid giet er werom nei Maa en is by har as se [[ferstjerren|stjert]]. Wannear't Hoggett letter by de skiep komt, treft er dêr Maa dea oan en Babe mei har [[bloed]] om syn [[snút]] hinne. Hy lûkt de foar de hân lizzende konklúzje, nimt Babe mei werom nei de pleats en hellet syn [[jachtgewear]] fan stâl om it skieppebitende barchje ôf te meitsjen. Mei in protte muoite, want skiep en hûnen kinne min mei-inoar, fynt Fly fan 'e oare skiep út wat der echt bard is. Se liedt Hoggett in skoftke ôf, krekt langernôch dat frou Hoggett út 'e hûs komt mei it nijs dat der troch de [[buorlju]] skille is mei in warskôging oangeande trije losrinnende hûnen dy't efter skiep oan geane.

Wannear't frou Hoggett trije dagen mei it Frouljusbûn op reis giet, hat boer Hoggett thús it ryk allinne. Hy makket fan syn tydlike frijheid gebrûk om Babe yn te skriuwen foar in pleatslike [[kompetysje]] op it mêd fan skieppedriuwen, eat dêr't syn frou daliks it near op lein hie as se der fan ôfwitten hie. De [[jûn]]s tefoaren [[rein (delslach)|reint]] it dat it miicht, en Hoggett lit Babe yn 'e hûs. Dêr kriget it baarchje in oanfarring mei Duchess de kat, dy't him op 'e snút [[klau]]t. Hoggett soalt dêrop de kat bûtendoar yn 'e rein. Nei't eltsenien [[sliep|út 'e wei is]] en Babe him foar de [[iepen hurd]] deljûn hat, glûpt de kat it hûs wer binnen en nimt [[wraak]] troch oan Babe út te bringen dat it iennichste nut fan bargen is om troch minsken opiten te wurden. Nei't er Fly dêroer befrege hat en te hearren krigen hat dat it wier is, naait Babe út, de rein yn. De oare [[moarn (deidiel)|moarns]] moat Hoggett Rex ynsette om it barchje op te spoaren, dat wiet en ferklomme op in pleatslik [[tsjerkhôf]] leit. De boer bringt de [[desyllúzjonearring|desyllúzjonearre]] bigge nei hûs en fuorret him mei in [[spienflesse]] wylst er it [[liet]] ''[[If I Had Words]]'' foar him [[sjongen|sjongt]]. Troch dy [[leafde]]folle behanneling kriget Babe wer [[fertrouwen]] yn syn baas. 

Op it kompetysjeterrein arrivearre, wol Babe yn 'e kunde te komme mei de skiep dy't er driuwe moat, mar se wegerje mei him te praten en negearje syn besykjen ta neieroankommen. Rex draaft it hiele ein werom nei de pleats om Hoggett syn skiep om rie te freegjen. Nei't er ûnthjitten hat om harren tenei better te behanneljen, jouwe dy him om 'e wille fan Babe it skieppewachtwurd dat Babe útsprekke moat om it fertrouwen fan 'e frjemde skiep te winnen. Rex hastiget him werom nei it kompetysjeterrein. Dêre wurdt Hoggett, om't er in baarch meidwaan litte wol oan in wedstryd foar hûnen, ûnderwilens [[spotternij|bespot]] troch it [[publyk]] en [[krityk|bekritisearre]] troch de [[kommentator]]s. De [[sjuery (kompetysje)|sjuery]] nimt rom de tiid om 'e regels út te staverjen op 'e siik nei in reden om Hoggett te [[diskwalifikaasje|diskwalifisearjen]], mar it docht bliken dat nearne oanjûn stiet dat de dielnimmers allinnich mar hûnen wêze kinne, mei't dat sa foar de hân leit dat it nimmen nedich liek. Se kinne dus net fan him ôf, en Hoggett mei mei Babe it fjild op wylst it publyk him oan 'e lêste man ta útlaket. 

Krekt op 'e tiid keart Rex werom om Babe it skieppewachtwurd yn te flústerjen. Babe stapt op 'e frjemde skiep ôf en seit it wachtwurd op, en nei in koart oerlis tusken him en de seis skiep, begjinne dy syn beleefde fersiken om tusken stekken troch te rinnen en yn in ôfbeakene sirkel stean te gean sekuer út te fieren. Dan wurdt it mûsstil op 'e [[tribune]]s en de radiokommentors steane mei de mûle foar tosken. Oan 'e ein fan 'e oefening barst it publyk yn [[applaus]] út en de sjuery jout Babe in perfekte skoare, wêrmei't Hoggett en Babe de wedstryd winne. Wylst er njonken boer Hoggett sitten giet, seit Hoggett tsjin Babe: "Sa kin 't wol ta, Baarch. Sa kin 't wol ta."

==Rolferdieling==


;haadrollen

<br>
;byrollen


==Produksje en distribúsje==
===Produksje===
''Babe'' waard [[regissearre]] troch [[Chris Noonan]] nei in [[senario]] fan himsels en [[George Miller (filmmakker)|George Miller]] op basis fan 'e [[roman]] ''[[The Sheep-Pig]]'' ("De Hardersbaarch") fan [[Dick King-Smith]] út [[1983]] (yn 'e [[Feriene Steaten]] útbrocht as ''Babe: The Gallant Pig''). As [[filmprodusint|produsinten]] wiene George Miller, [[Bill Miller (filmprodusint)|Bill Miller]] en [[Doug Mitchell (filmprodusint)|Doug Mitchell]] by it projekt belutsen foar de [[filmstudio]] [[Kennedy Miller Mitchell|Kennedy Miller Productions]]. ''Babe'' wie in [[Austraalje (lân)|Australysk]]-[[Feriene Steaten|Amerikaansk]]-[[Feriene Keninkryk|Britsk]]e [[ko-produksje]]. Foar de film wie in [[budget]] beskikber fan [[$]]30&nbsp;miljoen. De [[kamerarezjy]] wie yn 'e hannen fan [[Andrew Lesnie]], en de [[filmmuzyk]] waard fersoarge troch [[Nigel Westlake]].


===Casting===
Yn in [[fraachpetear]] út [[2020]] sei de [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[akteur]] [[James Cromwell]], dy't yn 'e film de wichtichste [[minsklik]]e rol spilet fan [[boer]] Hoggett, dat er de rol op in hier nei ôfwiisd hie, om't er mar sa'n 16 regels [[dialooch]] hie. It wie syn [[freonskip|freon]] [[Charles Keating (akteur)|Charles Keating]] dy't him oanfitere hie om it dochs te dwaan om't er neat te ferliezen hie, mei de wurden: "It is in fergees reiske nei [[Austraalje (lân)|Austraalje]] en as de film in flop wurdt, leit it net oan dy mar oan 'e baarch." 

It [[cast]]en fan Cromwell kaam út 'e koker fan [[regisseur]] [[Chris Noonan]]; [[filmprodusint|produsint]] [[George Miller (filmmakker)|George Miller]] hie leaver in Australyske akteur hân. Cromwell striek foar syn rol mar in [[salaris]] fan [[$]]50.000 op. Doe't de film mear as $250&nbsp;miljoen binnenswile, frege er om in salarisferheging, mar de produsinten holden fêst oan it oarspronklike [[kontrakt]]. Cromwell [[wrok]]ke dêr yn [[2020]] net mear oer. Hy sei: "De film hat my in protte jûn en myn libben is dertroch feroare. Ik hoech sûnt nea mear [[audysje]] te dwaan om in rol te krijen."

===Opnamen===
De [[opnamen (film)|opnamen]] foar ''Babe'' fûnen yn [[1994]] plak yn [[Robertson (Nij-Súd-Wales)|Robertson]], op it [[plattelân]] fan 'e [[Austraalje (lân)|Australyske]] steat [[Nij-Súd-Wales]]. De dierlike [[personaazje]]s (yn 't bysûnder Babe, Fly en Rex) waarden spile troch in mingsel fan echte [[bist]]en en [[animatroanika|animatroanyske]] modellen. Babe wie fan it [[list fan bargerassen|ras]] [[grutte wite (baarch)|grutte wite]], dat tige fluch groeit. sadwaande wiene der geandewei de opnamen 46 ûnderskate bichjes dy't deselde rol spilen. Neffens [[akteur]] [[James Cromwell]] bestie der op 'e [[filmset]] frijwat spanning tusken [[regisseur]] [[Chris Noonan]] en [[filmprodusint]] en [[senarioskriuwer]] [[George Miller (filmmakker)|George Miller]]. Letter lieten dy beiden har yn [[fraachpetear]]en negatyf oer inoar út.

===Postproduksje===
Yn 'e [[postproduksje]] waarden de [[special effects]] fan pratende bisten tafoege troch de [[bedriuw]]en [[Rhythm & Hues Studios]] en [[Jim Henson's Creature Shop]]. Ek waarden doe de tuskenblêden ynheakke mei de [[titel (namme)|titel]]s fan 'e seis [[haadstik]]ken dêr't de film yn ferdield is. Der waard foar dy tuskentitels keazen om it [[foarlêsboek]]gefoel fan 'e oarspronklike roman te behâlden, hoewol't net ien fan 'e filmhaadstiktitels gelyk is oan 'e haadstiktitels yn it boek. De trije [[hûsmûs|múskes]] dy't al gibeljend de titels foarlêze, waarden letter noch tafoege, nei't [[filmprodusint]] [[George Miller (filmmakker)|George Miller]] by in proefpublyk sjoen hie dat de [[bern (persoan)|bern]] muoite hiene de titels te lêzen en dêrfoar ferlet hiene fan help fan [[folwoeksene]]n.


===Distribúsje===
De [[filmdistribúsje|distribúsje]] fan ''Babe'' waard fersoarge troch [[Universal Pictures]]. De film gie op [[4&nbsp;augustus]] [[1995]] yn [[premiêre]] yn 'e [[Austraalje (lân)|Australyske]] en [[Feriene Steaten|Amerikaanske]] [[bioskopen]]. 

==Untfangst==
Fan 'e [[filmkritisy]] krige ''Babe'' oer it algemien tige positive [[resinsje]]s. Sa skreau [[Roger Ebert]] yn 'e ''[[Chicago Sun-Times]]'': "[Dit] is in film mei [[sjarme]] en [[humor]], en oars as guon oare [[famyljefilm]]s is er net delbûgend." Hy priizge de [[aktearprestaasje]]s fan [[James Cromwell]] as [[boer]] Hoggett en [[Magda Szubanski]] as syn [[oarehelte|frou]] as "de bêsten dy't te krijen binne". 

De foaroansteande [[ynternet]]filmkritikus [[James Berardinelli]] skreau: "Op it earste gesicht liket in film oer de aventoeren fan in [[bich]]je dat mient dat er in [[hardershûn]] is net it perfekte resept foar [[fermaak]] foar lju dy't de [[puberteit]] foarby binne. Mar troch in mingsel fan [[ferbylding]]sryk ferhalefertellen, yndrukwekkende [[animatroanika]] en ûnwjersteanbere skattigens betsjoent ''Babe'' eltsenien dy't dernei sjocht […]". Dêr heakke er oan ta: "As der in net troch [[Disney]] produsearre famyljefilm is dy't troch de barriêre fan it [[ekonomy]]sk súkses brekke sil, dan soe ''Babe'' dat wolris wêze kinne. Dat soe yn elts gefal beslist fertsjinne wêze."

En [[Stephen Holden]] fan ''[[The New York Times]]'' skreau: "De film hanthavenet in ferfrissende subtiliteit by it optinken fan in [[fabel]] oer [[yndividualisme]] en [[konformiteit]]. It iennichste elemint dat der net by past is de bombastyske ''[[Rocky (filmsearje)|Rocky]]''-eftige [[soundtrack]], dy't Babe syn hûnige aspiraasjes behannelet as in [[Olympyske Spullen|Olympyske]] dielname foar de [[gouden medalje]]." Hy hie lof foar de [[special effects]] en skreau dat it "fermingen fan echte bisten mei [[kompjûteranimearre]] [[marionet]]ten sa naadleas is dat men de oergong amper opmerkt."

Op 'e [[webside]] [[Rotten Tomatoes]], dy't resinsjes sammelet, hat ''Babe'' in tige heech goedkarringspersintaazje fan 97%, basearre op 71 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "''Babe'' is dy seldsume famyljefilm mei in hert sa grut as syn [[budget]] foar special effects, en biedt tiidleas [[fermaak]] foar jong en âld." Op [[Metacritic]], de wichtichste [[konkurrint]] fan Rotten Tomatoes, behellet ''Babe'' in goedkarringspersintaazje fan 83%, basearre op 16 resinsjes.

==Resultaat==
===Opbringst===
''Babe'' brocht yn 'e [[bioskopen]] yn [[Austraalje (lân)|Austraalje]] [[$]]36,7&nbsp;miljoen op, en yn alle oare [[lannen en territoaria]] $217,4&nbsp;miljoen. Wrâldwiid kaam de [[opbringst (jild)|opbringst]] dêrmei út op $254,1&nbsp;miljoen. Ofset tsjin it [[budget]] fan $30&nbsp;miljoen betsjut dat in [[winst (ûndernimming)|winst]] fan $224,1&nbsp;miljoen, hoewol't dêr de [[marketing]]kosten noch wol ôf moatte. Om't it haadpersonaazje in [[baarch]] is, in bist dat yn 'e [[islaam]] as ''[[haram]]'' (ûnrein) beskôge wurdt, waard ''Babe'' yn it strang islamityske [[Maleizje]] yn 't earstoan troch de [[sinsuer|filmsinsuer]] ferbean. Likernôch in jier letter waard dat beslút weromdraaid. Lykwols kaam ''Babe'' yn Maleizje nea yn 'e bioskoop; ynstee waard de film yn dat lân [[direkt-op-fideo]] útbrocht.

===Prizen===
Yn [[1996]] waard ''Babe'' by de [[Oscar]]s nominearre foar [[priis (ûnderskieding)|prizen]] yn 7 [[kategory]]en, wêrûnder [[Oscar foar Bêste Film|bêste film]], bêste [[regisseur]], bêste manlike [[byrol]] ([[James Cromwell]]), bêste adaptearre [[senario]], bêste [[filmmontaazje]] en bêste [[artdirection]]. De film wûn de Oscar foar bêste [[fisuele effekten]] ([[Scott E. Anderson]], [[Charles Gibson (special effects-technikus)|Charles Gibson]], [[Neal Scanian]] en [[John Cox (special effects-technikus)|John Cox]]). ''Babe'' wûn ek de [[Golden Globe foar Bêste Film&nbsp;– Musical of Komeedzje]]. 

By de [[BAFTA's]], de wichtichste [[Feriene Keninkryk|Britske]] filmprizen, waard ''Babe'' nominearre yn 4 kategoryen: bêste film, bêste adaptearre senario, bêste filmmontaazje en bêste special effects. By de [[Saturn Award]]s waard de film nominearre foar 2 prizen, wêrûnder bêste senario. De film wûn de Saturn foar bêste [[fantasyfilm]]. ''Babe'' wûn ek de [[Critics' Choice Award]] foar bêste [[famyljefilm]] en waard nominearre foar de [[Nickelodeon Kids' Choice Award]] foar favorite biste-akteur (Babe it barchje).

==Ferfolchfilm==
Op basis fan it grutte [[kommersje]]le súkses fan ''Babe'' waard yn [[1998]] in [[ferfolchfilm]] útbrocht mei as [[titel (namme)|titel]] **'. Dy film waard regissearre troch George Miller, en James Cromwell en Magda Szubanski kearden derfoar werom yn 'e rollen fan boer Hoggett en de frou. *Babe: Pig in the City* koe it súkses fan 'e oarspronklike film lykwols lang net belykje en flopte yn 'e bioskopen.

## Keppelings om utens
*  Ynformaasje oer ''Babe'' yn 'e Internet Movie Database (IMDb)