open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frysk Lânboumuseum

It **Frysk lânboumuseum** is in museum oan de súdrâne fan Ljouwert yn de wyk Middelsee. Fan 2008 oant 2017 siet it museum oan de Koaidyk yn Earnewâld yn deselde pleats as it Besikerssintrum De Alde Feanen en dêrfoar fan 1988 oant 2007 stie it museum yn Eksmoarre.

## Fêste kolleksje
De fêste kolleksje fan it Frysk Lânboumuseum giet oer de ûngetiid, de bou, it Frysk Kowestamboek, suvel en âld ark en reau, mar der is ek oandacht foar gebrûksfoarwerpen en foar pronk en sier. Bûten is in demonstraasjetún mei âlde rassen fan lânbougewaaksen. It museum hat in edukatyf programma foar besikers en skoallen. Ek arranzjeminten wurde oanbean.

## Kolleksje NVM
Yn 2020 naam it Frysk Lânboumuseum de hiele kolleksje oer fan it Nasjonaal Feetylt Museum (NVM) yn Beers (Noard-Brabân), dat doe opheft waard. De kolleksje bestie út likernôch 2.300 foarwerpen, mei dêrûnder de preparearre koppen fan ferskate wrâldferneamde fokbollen lykas Sunny Boy. Ek it byldargyf fan it NVM, mei sa'n 25.000 foto's, dia's, films en fideomateriaal kaam yn 'e hannen fan it Frysk Lânboumuseum. Fan 2021 waard in grut part fan 'e NVM-kolleksje yn it Frysk Lânboumuseum útstald.

## Fêste eksposysje
Ta de fêste eksposysje hearre
* ark en reau, meast út de perioade 1850-1950
* tsiis en bûterproduksje op de pleats (meast foar 1900)
* Frysk Stamboek foar kij (FRS)
* Ikkerbou
* Ungetiid
* Rispinge
* Ambachten yn de lânbou
* Húshâldlike rêding
* Pronk en sier
* Oersjoch fan suvelproduksje nei suvelfabriken


Fries Landbouwmuseum Earnewâld - Fries paard met sjees.jpg|Frysk hynder mei sjeas
Fries Landbouwmuseum Earnewâld - Prototype melkrobot uit 1983.jpg|Prototype melkrobot út 1983
Fries Landbouwmuseum Earnewâld - Zaaimachine.jpg|Siedmasine 
Fries Landbouwmuseum Earnewâld - Kunstmeststrooier.jpg|Keunstdongstruier


## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Lânboumuseum De Brink

**Lânboumuseum De Brink**, oprjochte yn 1985, is in museum yn in pleats oan de Kleasterwei yn Feankleaster. It jout in oersjoch fan de Fryske lânbou tusken 1850 en 1950.

Oandachtspunten binne:
*tsiis- en bûtermakkerij
*âlde ambachten
*films
Foar bern binne der ek aktiviteiten lykas timmerjen en in speurtocht.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Fuotbalferiening Dokkum

**Fuotbalferiening Dokkum** is in fuotbalklup út Dokkum mei 235 leden (2008). De klup is oprjochte op 23 april 1926 en spilet yn it Hurddraverspark oan de Hurddraversdyk (by sporthal De Trimmer). It earste alvetal spilet yn de Tredde klasse sneon (2020/21).

*Tenu: shirt: fertikale grien/wite streken, wite broek en griene sokken.

## Keppeling om utens
*Webstee fuotbalferiening Dokkum
Sportferiening Donkerbroek

**Sportferiening Donkerbroek** is in sportferiening yn Donkerbroek, De feriening is op 10 oktober 1991 fuortkaam út de fúzje tusken "HDT" (Hâld dy Taai) en "K&V". De feriening hat in Gymnastyk-, fuotbal- en in kombisportôfdieling. De fuotballers spilje yn in read shirt mei swarte streken, in swarte broek en swarte sokken. De kantine fan de feriening stiet op sportpark Ontwijk. Fan 1991 oant 2024 wie ek kuorbal ûnderdiel fan de feriening. mar de kuorbal ôfdieling is yn 2024 fusearre mei VZK fan De Haule, DIO út Easterwâlde.
Fuotbalferiening Drachten

**Fuotbalferiening Drachten** is in fuotbalklup út Drachten. De klup spilet oan de Gauke Boelensstrjitte op sportpark De Peppel en is oprjochte op 21 april 1921. Drachten hat tsientallen jierren efterien in stabile haad- en earsteklasser west. 

It earste alvetal spile yn de 2e klasse yn 2010/11 op snein. Yn it seizoen 2018/19 spilet it earste yn de Tredde klasse snein fan it Nederlânsk amateurfuotbal.

* Ferneamde spilers: Sietze Visser en Tony Alberda.
* Tenu: wyt shirt, swarte broek en swarte sokken.

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Drachten
Fuotbalferiening Droegeham

**Fuotbalferiening Droegeham** is oprjochte op 28 july 1946. 

De feriening hat 170 leden (2008) en spilet op de sportpark *It Doltsje* oan De Buorren fan Droegeham. De klup hat 2 spylfjilden, 1 trainingsfjild en 1 lyts fjild. It earste alvetal spilet yn de Fyfde klasse sneon (2017/18).

*Tenu: giel shirt, reade broek en reade sokken

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Droegeham
Warren Buffett

**Warren Buffett** (Omaha, 30 augustus 1930) is Amerikaanske sakeman en ynvestearder. Hy is mei 38 persint fan de oandielen grutoandielhâlder yn Berkshire Hathaway, en is ien fan de rykste persoanen fan de wrâld. Hy wikselt fan nûmer ien nei twa mei Bill Gates. Syn fermogen wurdt rûsd op likernôch $52 miljard dollar. De kredytkrisis hat Buffet net goed dien, dôchs wit hy der wol in slaadsje út te slaan troch in belang te nimmen yn de sakebank Goldman Sachs. 

Buffet hat de bynamme “it orakel fan Omaha”, en is it twadde bern fan Howard Buffet. Howard Buffet hie in sit yn it Hûs fan Offurdigen. Warren Buffet hat in oplieding hân oan de universiteit yn Nebraska. Hy studearre ekonomy yn Pennsylvania, en folge hjir kolleezje by Benjamin Graham. Nei syn stúdzje wurke Buffet in skoftke yn Graham’s bedriuw. Dêrnei gie hy werom nei Nebraska en rjochte syn eigen ynvestearringsbedriuw op. 

Fan jongs ôf oan wie hy dwaande om jild te fertsjinjen. Ien fan syn grutste ynvestearrings wie yn American Express. Dêrneist ynvestearre hy yn Berskhire Hathaway, dat doe in tekstylbedriuw wie. Doe't Buffet de kontrôle krige oer it bedriuw, sette hy de tekstylyndustry stadichoan stil en ferkocht it. Hy makke fan it bedriuw in ynvestearringsmaatskippij. Buffet ynvestearret yn bedriuwen mei groeipotinsjeel op de lange termyn. Ek ynvestearret Buffet yn grutte bedriuwen as Coca Cola en Gillette. Hy ynvestearret net yn High Tech bedriuwen, de ynternetbûle is dan ek oan him foarby gien. 

Hy hat in grut fermogen mar hy wennet noch altyd yn in middenklasse hús dat hy 50 jier lyn kocht foar $31.000. Hy rint net yn maatpakken en jout himsels in ynkommen fan om-ende-by $100.000. De rest fan it jild bliuwt yn it bedriuw. 

De rykste man yn de wrâld makke wrâldnijs doe't er yn 2007 oankundige dat in grut diel fan syn fermogen nei it goede doel gean soe. Dit sil barre op in hiel eigensinnige wize. Hy rjochtet net as oaren in eigen stifting op mei syn namme op om dy manier eare en rom te krijen. Hy jout it jild oan de Bill en Melinda Gates Foundation. Buffet fûn it net nedich om in eigen stifting op te rjochtsjen. It soe allinnich mar jild kostje. Syn trije bern en dochter ferjit er net. Mar oer de top ryk sille se net wurde. Hy seit dat syn bern genôch krije om te dwaan wat se wolle mar se krije net safolle dat se nea mear wat hoege te dwaan. 

As rykste Amerikaan is hy in demokraat yn ieren en sinen. Hy is kritysk oer de wolfeart yn syn heitelân. Sa fynt hy it belestingklimaat yn syn lân net goed. Net omdat hy syn eigen taryf te heech fynt. Hy fynt dat it net sa wêze kin dat syn sekretaresse relatyf sjoen mear belesting betellet as hijsels. 

## Keppeling om utens
*  [Warren Buffett troch [Forbes (tydskrift)|Forbes] - 2007]
*  Warren Buffett hellet Bill Gates yn - Forbes 2008
Praach

**Praach** (Tsjechysk: *Praha*) is de haadstêd en grutste stêd fan Tsjechje en leit oan rivier de Moldau (Tsjechysk: *Vltava*). Yn 2005 hat de stêd 1.181.610 ynwenners en in oerflak fan 496 km².

De universiteit fan Praach, de Karlsuniversiteit, is stifte yn 1348 troch kening Karl IV en is de âldste universiteit fan Sintraal-Europa benoarden de Alpen en beëasten de Ryn. Sûnt 1992 stiet it âlde stêdssintrum op de UNESCO-wrâlderfgoedlist.

Praach leit yn de histoaryske regio Bohemen, dat tegearre mei Moraavje Tsjechje foarmet. Bohemen wie eartiids in keninkryk, mar troch ferskate houliken mei Habsburchske foarsten waard it lân yn 1526 part fan de Habsburchske dynasty. Tagelyk waard Bohemen in Eastenrykske provinsje dat ta gefolch hie dat Praach Dútsktalich waard. Ferneamde Dútsktalige skriuwers en dichters, lykas Franz Kafka en Rainer Maria Rilke, binne hikke en tein yn Praach.

Hjoed-de-dei is Praach benammen om syn ferskate boustilen in nijsgjirrich plak foar toeristen.

## Skiednis
* Praach waard stifte yn de 9e iuw. 
* 973, oprjochting Bisdom fan Praach.
* 1784, gearfoeging fan de Alde stêd, Nijstêd, Malá Strana en Hradčany.
* 1918, Tsjechoslowakije wurdt ûnôfhinklik mei Praach as haadstêd.
* 1968, Praachske maitiid.
* 1993, Praach wurdt haadstêd fan Tsjechje. 
* 2002, oerstreaming fan rivier de Moldau.

## Transport
*Ruzyně International Airport* leit oan de westside fan de stêd. Om troch de stêd te reizgjen is der in goed netwurk fan trams, bussen en metro's. De trije metrolinen (A-grien, B-giel, C-read) kruse inoar yn it sintrum fan de stêd. Der binne mooglikheden om deikaarten of wykeinkaarten te keapjen foar tram, bus en metro.

## Ferneamde ynwenners
* Franz Kafka

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside fan de stêd
Bohemen

**Bohemen** (Tsjechysk: *Čechy*, Dútsk: *Böhmen*) is in histoaryske regio yn Tsjechje. It beslacht likernôch in twa-tredde part fan Tsjechje. Moraavje en in lyts part fan Sileezje binne it oare tredde part. It gebiet hat in oerflak fan 52.750 km² en der wenje likernôch 6,25 miljoen minsken. Liberec, Pilsen en Praach binne de wichtichste en grutste stêden fan it gebiet.
Waadsintrum en See-akwarium De Noardwester

It **[[Waadsee|Waadsintrum]] en [[See]]-[[akwarium]] De Noardwester** is in juttersmuseum tusken it Kerkplein en de Doarpsstrjitte op Flylân. It waard oprjochte yn 1911. 

Yn it museum:
*it skelet fan in *potfisk* dy't op 26 juny 2004 op Flylân oanspield is. 
*in *sâneksposysje* lit mear as 100 soarten sân fan oer de hiel wrâld sjen
*yn de *roggebak* kinne roggen besjoen en oanrekke wurde
*Op de *jutterssouder* leit oanspield guod
*Op de *wrakfynstesouder* leit guod dat troch dûkers omheech helle is fan de Noardseeboaiem

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Margaretha Grosser

**Margaretha (Gretchen) Grosser** (Roomelse, 20 septimber 1934 - 20 july 2019) wie in Sealterfryske skriuwster en oersetter.

Hja begûn mei Sealterfryske stikken yn de regionale krante, de *General Anzeiger*. Letter publisearre se ek boeken yn it Sealterfrysk dêr't de rige ferhalebondels *Dööntjen un Fertälstere uut [[Sealterlân|Seelterlound]]* it meast bekend fan binne. Hja skriuwt lytse ferhalebondels en poëzij mei út en troch lieten.

Yn 2009 en 2010 hat Gretchen Grosser de berneboeken *Die litje Prins* (De Lytse Prins) en *Tuusterpäiter* (Smoarge Piter) nei it Sealterfrysk oerset; yn 2011 sil hja it boek "Das fliegende Klassenzimmer" fan Erich Kästner nei it Sealterfrysk oersette.

Frou Grosser stoar yn de âldens fan 84 jier.

## Wurk

* 1992 *Dööntjen un Fertälstere uut Seelterlound*
* 1993 *Dööntjen un Fertälstere uut Seelterlound*
* 1993 *Die littje Häwelmon*
* 1994 *Dööntjen un Fertälstere uut Seelterlound*
* 1994 *Sienke Koodiegel fertäld*
* 1998 *Wie sjunge Seelterfräisk*
* 1998 *Robin Hood*, oerset troch Gretchen Grosser, Ingeborg Einhaus en Johanna Evers
* 1999 *Seelter Märchenbouk*
* 2001 *Geschichten, Gedichte un Läidere fon Sunnerkloas tou Kööntje*
* 2001 *Margeriten uut min Tuun*
* 2002 *Seeltersk Leesebouk foar littje Bäidene*
* 2005 *Mien Tuunschiere*
* 2009 *Seelterfräisk Soang- un Beedebouk*
* 2009 *Die litje Prins* (De Lytse Prins, Oerset troch Margaretha Grosser)
* 2010 *Tuusterpäiter* (Smoarge Piter, Oerset troch Margaretha Grosser)
* *Fon dän Fisker un sien Wieuw*
* 2012 *Do Dierte bie ju groote Buurensteede an 'n Diek*
* 2013 *Die fljoogende Klassenruum*
* 2013 *Seelterfräisk Soang- un Beedebouk*
* 2015 *Die stöäwelde Bolse*
* 2016 *Oo, wät fluch is Panama*

## Sjoch ek
* Sealterfryske literatuer

## Ferwizing
*   Nij Sealterfrysk boek ”De lytse prins”
* Nij Sealterfrysk boek "Tuusterpäiter" (Smoarge Piter)
* Fideo: Rige oer yt Sealterfrysk
*  Fideos: Sealtersk heare en leare mei Gretchen Grosser hjir
* Margaretha Grosser's *Dööntjene un Fertälstere uut Seelterlound* in de 'General Anzeiger', hjir Nr. 42-59
* Fideo: Gretchen Grosser oer Sealtersk op NDR 3 - buten un binnen (23.10.2010)

## Ofbylden

File:Dööntjes.jpg| Dööntjes un Fertälster uut Seelterlound, nr. 1-3, 1992, 93, 94
File:Sienke.jpg| Sienke Koodiegel fertäld, 1994
File:Wie sjunge.jpg| Wie sjunge Seelterfräisk, 1998
File:RobinHood.jpg|Robin Hood, oerset troch Gretchen Grosser, Ingeborg Einhaus en Johanna Evers, 1998
File: Märchenbouk.jpg| Seelter Märchenbouk, 1999
File: Margeriten.jpg|Margeriten uut min Tuun, Seelterfräisk Lesebouk, 2001
File: Tuunschiere.jpg|Mien Tuunschiere, 2005
File:Soangbouk.jpg| Seelterfräisk Soang- un Beedebouk, 2009
File:Tuusterpäiter.pdf| Tuusterpäiter, 2010
Moraavje

**Moraavje** (Tsjechysk: *Morava*; Dútsk: *Mähren*) is in histoaryske regio yn Midden-Jeropa. It leit yn it easten fan Tsjechje. De namme komt fan de rivier de Morava, dy't fan noard nei súd troch Moraavje rint. De twa wichtichste en grutste stêden fan Moraavje binne Brno en Ostrava. It is njonken Sileezje en Bohemen ien fan de trije histoaryske regio's fan Tsjechje.

## Bestjoerlike yndieling
Moraavje bestiet út: 
* Olomouc (*Olomoucký kraj*)
* Vysočina (*Kraj Vysočina*)
* Súd-Moravyske Regio (*Jihomoravský kraj*)
* Zlín (*Zlínský kraj*)

## It besjen wurdich
* Renessânse kastiel Milulov
* Slot Pernsteijn
* Lednice 
* Valtice
* Brno
* Olomouc
* Boarch Buchlov
* Žďár nad Sázavou
* Barokgoatyske tsjerke fan Zelená Hora
Tsjechysk

It **Tsjechysk** (*čeština*, *český jazyk*) is in West-Slavyske taal mei likernôch 12 miljoen sprekkers. Tsjechysk wurdt benammen sprutsen yn Tsjechje (10,2 miljoen minsken), mar ek yn oanswettende lannen sa as Slowakije en Eastenryk. Yn de Feriene Steaten en Kanada wenje Tsjechen om utens dy't de taal dêr libben hâlde. Sûnt 1 maaie 2004 is Tsjechysk ien fan de offisjele wurktalen fan de Jeropeeske Uny.

It Tsjechysk is as West-Slavyske taal nau besibbe oan it Slowaaksk, Sorbysk en Poalsk. Der binne gjin swierrichheden as it om de fersteanberens tusken Slowaaksk en Tsjechysk giet.

## Alfabet
It Tsjechysk wurdt skreaun mei it Latynske alfabet, mei diakretyske tekens sa as de háček (ˇ), it accent aigu (*čárka*, ´) en de korona (*kroužek*, ˚). 

It Tsjechyske alfabet is as folget:

:Aa, (Áá), Bb, Cc, Čč, Dd, (Ďď), Ee, (Éé), (Ěě), Ff, Gg, Hh, Chch, Ii, (Íí), Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, (Ňň), Oo, (Óó), Pp, Qq, Rr, Řř, Ss, Šš, Tt, (Ťť), Uu, (Úú), (Ůů), Vv, Ww, Xx, Yy, (Ýý), Zz, Žž
Fuotbalferiening Dronryp

**Fuotbalferiening Dronryp** is in fuotbalklup út de sneinske fjirde klasse en waard oprjochte op 23 july 1947. De wedstriden fan de jongerein, dy't tegearre spylje mei de jongerein fan Foarút út Menaam as SJO Dronryp/Foarút, wurde sawol ôfwurke op *De Ring* oan 'e Welderingsstrjitte yn Dronryp as op sportkompleks *Skatzenburch* tusken Dronryp en Menaam. De wat âlderen spylje lykwols sûnt 1973 al harren wedstriden op *Skatzenburch*, mei't der yn it doarp net genôch plak is.

## Keppeling om utens
* Webstee fuotbalferiening Dronryp
Auteursrjocht

**Auteursrjocht** is it rjocht fan de auteur fan in wurk fan literatuer, wittenskip as keunst om behearskje te kinnen hoe, hoenear en wêr dat wurk fermanichfuldige as publisearre wurdt.

## Wurken
It auteursrjocht is begûn as in rjocht foar skreaune wurken, lykas boeken, mar is sûnt útwreide nei opnommen wurken, lykas films, foto's en platen, oare keunstwurken, sêftguod en sjoernalistyk wurk. Foar dat lêste hat de wet aparte betingsten. De Nederlânske Hege Rie hat fêststeld dat eltse orizjinele skepping dêr't it stimpel fan de makker yn wer te kennen is auteursrjocht jout.

## Duor
It auteursrjocht ûntstiet troch de skepping fan it wurk, en jildt yn de Jeropeeske Uny foar it libben fan de auteur, plus santich (kalinder)jier nei de dea. Dy tiid jildt ek as de auteur it rjocht ferkoft hat. Foar in wurk sûnder oanwiisbere auteur, lykas in ensyklopedy skreaun en redigearre troch ferskate skriuwers, jildt it auteursrjocht foar santich jier nei de skepping.

## Skeining
It mei sin skeinen fan it auteursrjocht is yn Nederlân in misdied. Der kin oanjefte fan dien wurde, en der kin úteinlik in straf oplein wurde. Lykwols is skynber it tal fan oertrêdings sa grut dat allinnich grutskalige gefallen oanpakt wurde. It auteursrjocht is net in absolút rjocht; oare rjochten kinne it by gefal beheine.

## Beheinings
* Wurken publisearre as nijs en aktualiteiten kinne troch oare nijsmedia, mei it neamen fan de boarne, sûnder tastimming oernaam wurde.
* It is tastien lytse stikken fan in wurk oan te heljen om it wurk besprekke te kinnen.
* It Nederlânske auteursrjocht stiet it meitsjen fan in beheind tal kopyen foar eigen gebrûk ta.
* Der is ien útsûndering op it fansels ûntstean fan auteursrjocht: foar wurken mei it iepenbier bewâld as komôf jildt gjin auteursrjocht, útsein der wurdt oanjûn dat der al auteursrjocht is.

## Feriene Steaten
Mei it tanimmen fan de firtuele kontakten binne der twa begripen út de Feriene Steaten nei Nederlân kaam dy't hjir net jilde.

* *Fair Use*. Dat is in wat rommere regeling as allinnich it oanheljen om besprekke te kinnen, dêr't men ûnder oaren ek foar ûnderwiis parten fan in wurk mei oernimme mei. De betingsten binne net tige persys, en de measte ynwenners fan de Feriene Steaten dy't Fair Use brûke wolle, kinne net persys oanjouwe at de betingsten yn harren gefal jilde as net. Yn Jeropa is gjin *Fair Use*.

* *Public Domain*. Dit is de kolleksje fan alle wurken dêr't gjin auteursrjocht foar jildt. Sa'n begryp is der yn Nederlân net, mar it is yn Nederlân al mûglik om jins auteursrjochten ferfalle te litten. At it wurk ek net falt ûnder oare rjochten, lykas it portretrjocht, dan wurdt it dêrtroch *frij fan rjochten*.
Tromp’s Huys

It **Tromp’s Huys** is in museum op Flylân. It sit sûnt 1956 yn it âldste hûs fan it eilân, oan de Doarpsstrjitte, dat de status fan ryksmonumint hat.

It pân waard yn 1575 boud en hat it wenhûs fan in tal kommissarissen fan de Admiraliteit west. Nei 1896 waard it bewenne troch in famylje Akersloot dy't it gebou syn namme joech. Cornelis Tromp spile in grutte rol as admiraal op de doe Deensk-Noarske float. Keunstneresse en seeskilder Betzy Akersloot-Berg (Aurskog (Noarwegen), 1850 - Flylân, 1922) hie hjir letter har atelier dat útseach op de eardere Sudersee. 

It museum jout in byld fan it maritime ferline, sa is der in samling (see)kaarten en skipsmodellen. Ek oer Flylân is der in soad te finen, sa wurdt omtinken jûn oan it ûntstean fan it eilân, wêrûnder ferdwûne gebouwen en it yn 1736 ferdwûne doarp West-Flylân. Der is ek oandacht foar goudskip La Lutine en de bekende Flylanners 
Willem de Vlamingh (ûntdekkingsreizger) en Jan Jacob Slauerhoff (dichter/skriuwer en skipsdokter)

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
DTD (fuotbalklub)

**DTD** (folút *Voetbalvereniging De Trije Doarpen*) is in op 20 juny 1939 oprjochte amateurfuotbalferiening foar de doarpen Britsum, Koarnjum en Jelsum. De klupkleuren binne giel en grien. De thúswedstriden wurde op it eigen fjild oan de Martenawei yn Koarnjum spile. 

It standertalvetal komt út yn de Twadde klasse snein fan it KNVB-distrikt Noard (seizoen 2018/19).
Juttersmuseum (Flylân)

It **Juttersmuseum** fan Flylân sit yn in drinkelingehúske op de Flyhors. In besite oan it dit partikuliere museum is allinnich mooglik yn kombinaasje mei in rûnrit oer natoergebiet de Flyhors.

It drinkelingehúske wie eartiids bedoeld as feilich plak foar drinkelingen. Dy koenen drûge klean en iten fine en ek belje mei it Posthuys. De Flyhors Express makket ek jûntochten fan it Posthuys nei it museum. Der wurdt boud oan in juttersskutting fan oanspield hout dy't lijte jout op it winige Waad. 

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Arabyske See

De **Arabyske See** (Arabysk: بحر العرب, *Bahr al-'Arab*, Latyn: *Mare Erythraeum*) is in part fan de Yndyske Oseaan tusken it Arabyske Skiereilân en Yndia. De see his om-ende-by 2.400 km breed, mei in maksimumdjipte fan likernôch 4.650 m. Yn it noarden foarmet de Golf fan Omaan de ferbining mei de Perzyske Golf, en yn it noardwesten is de Golf fan Aden de ferbining mei de Reade See. De Golf fan Omaan en de Golf fan Aden wurde ornaris net ta de Arabyske See rekkene.

Lannen dy't oan de kust fan de Arabyske See lizze binne Yndia, Pakistan, Iraan, Omaan, Jemen, Somaalje, de Seysjellen en de Malediven. Grutte stêden oan de kust binne û.o. Bombay yn Yndia en Karachi yn Pakistan.
Paleolitikum

It **Paleolitikum** of de **âlde [[stientiid]]** (fan it âldgryksk: paleo = âld, lithos = stien) is it tiidrek fan it ûntstean en de evolúsje fan de earste minskeftigen en har materiele kultuer. Dizze perioade begjint mei it ûntstean fan de *[[Homo habilis]]*, sa'n twa en in heal miljoen jier lyn en einiget mei it begjin fan it mesolitikum, achttûzen jier lyn. 

## Periodisearring
Op grûn fan it archeologyske materiaal wurdt it paleolitikum yn trije subtiidrekken ûnderferparte :

**[[Ald-paleolitikum]]**: perioade fan 2,5 miljoen jier oant 300.000 jier lyn. Dizze perioade wurdt karakterisearre troch it gebrûk fan kearnark: *choppers*, *chopping tools*, wapens lykas speren, swurden en fûstbilen. 

**[[Midden-paleolitikum]]**: perioade fan 300.000 jier oant 35.000 jier lyn. Perioade wêryn gebrûk makke wurdt fan debitaazjetechniken: wat ynhâldt dat stienôfslaggen produsearre wurde, wat barre koe neffens ferskate systemen: Levallois of Diskoïdaal.

**[[Jong-paleolitikum]]**: perioade fan 35.000 jier oant 10.000 jier lyn. Yn dit tiidrek wurde klingtechniken produsearre.
Fuotbalferiening Easterlittens

**Fuotbalferiening Easterlittens** (VVO) is oprjochte op 31 jannewaris 1935 en spilet op "Sportpark Tred'Iene" yn Easterlittens. It tenu fan de klup bestiet út in giel shirt mei reade flanken, in reade broek en reade sokken.

## Skiednis
De foarrinner fan VVO wie "TORO". In groep jongfeinten út Easterlittens giene yn de jierren foarôfgeand oan 1935 as ploech al te fuotbaljen nei bygelyks Dronryp en Menaam. Yn jannewaris 1935 ûntstie der dus offisjeel in fuotbalferiening yn Easterlittens ûnder de namme VVO. De oprjochtingsgearkomste wie yn kafee Visser oan It Plein te Easterlittens. Op dizze jûn joegen har fuortendaliks 20 leden op. Op 27 july 1935 sleat de klup him by it Fryske Fuotbalbûn (FVB) oan.
Fuotbalferiening Eastermar

**Fuotbalferiening Eastermar** is oprjochte op 5 juny 1969 en spilet op Sportpark Burgerkamp yn Eastermar. It tenu fan de klup bestiet út in giel shirt mei in blauwe middenstreek, in blauwe broek en sokken yn deselde kleur.

## Skiednis
De feriening waard oprjochte troch fuotballers út Eastermar dy't yn eardere jierren om skoaltiid hinne fuotballen op it fjild efter de Kristelike Nasjonale Skoalle oan It Heechsân. Nei de oprjochting groeide de feriening rap. Der kaam in ôfspraak om te trainen op it fjildsje efter de beukerskoalle fan doe. Om't fjildsje efter  de K.N.S. tefolle te lijen hie fan it yntensive gebrûk.

De wedstriden, earst oefenpotsjes tsjin ‘bierploegen’ en ferienings út de omkriten, waarden spile op in stikje greide oan de Grote Hornstweg tusken de nûmers 14 en 16. Dat ‘fjild’ hie de minimale maten en it publyk koe eins mar oan ien lange kant stean.

Troch de beheinde romte wie it behelpen dêr oan Grote Hornstweg as der op de iene goal mist waard fleach de bal oer de Grote Hornstweg en efter de oare goal moast de bal soms út ‘e groppe fan ‘e oangrinzjende stâl helle wurde. Net by dit wedstriidfjild en ek net by it treningsfjild wiene klaairomtes. De skiedsrjochter hie by it wedstriidjild in hokje fan 1x1 meter ta syn foldwaan en koe him dêr allinnich mar omklaaie.

Yn 1971 ferhuze it wedstriidfjild nei in oare lokaasje: it terrein lei yn 'e krusing fan de Grote Hornstweg en de Swarteweg. Dit plak waard troch de gemeente as in tydlike oplossing oanmurken. Dy tydlikheid duorre sa'n seis jier. Op 22 oktober 1977 waard it hjoeddeiske sportkompleks iepene oan ’t Hof, mei twa wedstriidfjilden en in treningsfjild.
Neändertaler

De **Neändertaler** (Latynske namme: *Homo neanderthalensis*, ek wol *Homo sapiens neanderthalensis*) wie in minskesoarte dy't libbe tusken 150.000 en 30.000 jier lyn ferspraat oer Jeropa, it Heine Easten en Sintraal-Aazje. Sy wurde net sjoen as de dejingen dêr't de moderne minsk fuort fan ôfstammet. Lykwols hawwe sy lange tiid njonken de Kro-Magnonminsk libbe, dy't as earste moderne minsk jilde en oantsjutten wurde as Homo sapiens sapiens. Sûnt 2014 binne der oanwizings dat de Neänderhaler him mei de moderne minsk fermongen hat. As minsketype is de Neändertaler útstoarn.

De Neändertalers stamme nei alle gedachten ôf fan de *[[Homo erectus]]*, in minskesoarte dy't ynearsten yn Afrika wenne en har fan dêrút yn oare wrâlddielen fêstige. As gefolch fan oare geologyske- en klimatologyske tastannen kamen sy terjochte yn hiele oare biotopen dan at sy wend wiene. Lykwols pasten sy har dêrop oan troch feroarjende lichemsskaaimerken. Yn Jeropa liede dat sa'n 500.000 jier lyn ta de *[[Homo heidelbergensis]]* en letter de Neändertaler. De 'Heidelbergminsk' koe behoarlik lang wurde, de Neändertaler lykwols hie in koart en dûbeld postuer.

## De Neändertaler yn Fryslân
De Neändertaler hat ek yn Fryslân west. Archeologen hawwe bewizen foar fûn fan harren oanwêzigens, al hâldt it oantal fynsten net oer. Der is prehistoarysk ark opgroeven fan minsken dy't om-ende-by 100.000 jierren lyn yn Fryslân libben hawwe. Yn Wynjewâld, Ealahuzen en Aldeholtpea binne fûstbilen fûn dy't fan Neändertalers wienen.

## Earste fynst yn Nederlân
15 juny 2009 - Foar it earst wurdt in yn Nederlân ûntdekt fossyl fan in Neändertaler útstald. It giet om in mear as 40.000 jier âld plassefragmint mei de tekenjende wynbraubôge. It fossyl is inkelde jierren lyn foar de Siuwske kust yn de Noardsee fûn. It is te besjen yn it Ryksmuseum fan Aldheden yn Leien.

## Literatuer
*  , 2004. *Het halssieraad van de Neanderthaler; op zoek naar de eerste denkers*. Amsterdam, Wereldbibliotheek. ISBN 90-284-2025-8 
*  , 2008. *Last of the Neanderthals - Eurasia was theirs alone for 200,000 years. Then the newcomers arrived.* National Geographic, Oktober 2008.

## Keppelings om utens
* Neandertalers.be
* Neandertalers.nl
* Geologie van Nederland - Paspoort Neandertaler
DIO Easterwâlde

**DIO Easterwâlde** (*Door Inspanning Ontspanning*) wie in sportklup út Easterwâlde. Dizze omniferiening mei 1100 leden bestie út ôfdielingen fuotbal, gymnastyk, follybal en kuorbal en waard oprjochte op 13 novimber 1925. "De Griffioen" is de oare fuotbalklup fan Easterwâlde.
De fjilden lizze oan de Veenhofwei.

*Tenu: blau shirt, wite broek en blauwe sokken

## Keppeling om utens
* Webstee DIO Easterwâlde
Keatsmuseum

It **Keatsmuseum** (brûkt ek de Nederlânske foarm *Kaatsmuseum*) is in museum yn 'e Fryske stêd Frjentsjer, dat folslein wijd is oan it keatsen. Dat in museum op it mêd fan dy sport yn Frjentsjer stiet, is net tafallich, mei't Frjentsjer troch de dêr eltse simmer organisearre PC (de wichtichste keatswedstryd fan it jier) it sintrum fan it keatsen is.

## Utstallings
It Keatsmuseum waard yn 1972 iepene, en is dêrmei (nei eigen sizzen) it âldste sportsmuseum fan Nederlân. It wurdt beheard troch it Keninklike Nederlânske Keatsbûn (KNKB), en omfettet fêste tentoanstellings dy't de skiednis en ûntwikkeling fan 'e keatssport en syn kulturele betsjutting sjen litte. Fierders hat it museum wikseljende útstallings dy't wijd binne oan beskate bysûndere keatsers, ferienings of oare tema's. Sa wie der yn 2003 in tentoanstelling oer "150 jier PC". Ek binne der orizjinele keatsprizen en earetekens útstald. Op it keatsfjild by it museum kin in keatstrening folge wurde.

## Adres
Fan 1995 oant 2014 siet it Keatsmuseum op 'e boppeferdjipping fan it histoaryske Camminghahûs, in âlde stêdstins op it adres Foarstrjitte 2, deunby de Bredepleats en de Martinytsjerke. Op 'e ûnderferdjipping fan it gebou siet yn dy jierren in filiaal fan 'e Friesland Bank. Doe't de bank yn 2013 fallyt gie, waard it gebou ferkocht (sûnt sit der in bakkerij mei in eigen ythoeke). It Keatsmuseum is sadwaande yn 2014 ferfearn nei de oare ein fan 'e Foarstrjitte, dêr't it no fêstige is op nûmer 76, deunby it Sjûkelân, dêr't de PC ferkeatst wurdt.

## Trivia
Yn de iere moarn fan 26 april 2024 rekke de gevel fan it Keatsmuseum slim skansearre ta gefolch fan in plofkreak dy't rjochte wie op de jildautomaat by it museum.

## Sjoch ek
* list fan Fryske musea
De Goes (mole)

**De Goes** (ek **De Guos**) is in poldermûne tichtby de buorskip Iezumasyl yn de gemeente Noardeast-Fryslân.

## Skiednis
De Goes, in mealreeë muonts, dy't sawat in kilometer súdwestlik fan Iesumasyl oan de Suder Ie stiet, waard om 1850 hinne yn opdracht fan in pleatslike boer foar it bemeallen fan de Guozzepolder binnendyks boud. De houten achtkante mûne mei lege stiennen fjildmuorren is dekt mei fertikale houten dielen en hat in flecht fan 10,60 m.

De mûne ferlear syn funksje yn 1962 nei de ruilferkaveling fan dit gebiet. Trije jier letter waard de Goes oankocht troch de eardere gemeente East-Dongeradiel, dy't him yn 1970 restaurearje liet. Dêrby ferdwûn de selsswichting, dy't de mole foarhinne op beide roeden hie. Yn 1988 krige De Goes in nije as fan getten izer. 

De mûne, yntiids eigendom fan de Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân, is net te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank
* De Hollandsche Molen
Genezareth-Kleasterpoldermûne

De **Genezareth-Kleasterpoldermûne** is in poldermûne oan de Trekwei, súdeastlik fan Hallum yn de gemeente Noardeast-Fryslân.

## Beskriuwing
De Kleasterpoldermûne Genezareth, in mealreeë grûnsiler stiet likernôch trije kilometer súdeast fan Hallum oan de Hallumer Feart. Hy waard yn 1850 boud foar de bemealling fan de polder *Genezareth*, dy't ek de *Kleasterpolder* neamd wurdt. It is in houten achtkante mûne, mei stiennen fjildmuorren, reiddutsen en in flecht fan 15,92 m. 

Yn 1976 waard de mûne eigendom fan de Stifting De Fryske Mole. Hy waard yn 2006 troch it Wetterskip Fryslân oanwiisd as reservegemaal yn gefal fan wetteroerlêst. De mûne is op ôfspraak te besichtigjen.

De mûne krige yn 2017 nije roeden.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Side Gild Fryske Mounders
* Moledatabank
* De Hollandsche Molen
Geau's Mole

De **Geau's Mole** is in poldermole beëasten Top en Twel yn de gemeente Súdwest Fryslân.

## Beskriuwing
De Geau's Mole is in mealreeë spinnekopsmole út de earste helte fan de 19e iuw dy't oan it Prinses Margrietkanaal stiet. It is net bekend yn hokker jier de spinnekop krekt boud waard: yn boarnen wurde de jiertallen 1832 en 1841 neamd. 

De mole waard setten foar it bemeallen fan de Geaupolder, in simmerpolder beëasten Toppenhuzen, tsjintwurdich in natoergebiet fan it Steatsboskbehear. De Geau's Mole hat in flecht fan 12,20 meter en is it ienige oerbleaune eksimplaar fan de eartiids ûngefear tweintich poldermoles dy't ea om Toppenhuzen/Twellingea stien hawwe.

Yn 1954 en 1965 waard de Geau's Mole restaurearre. Hy waard yn 1981 eigendom fan de Stifting De Fryske Mole. De mole wie doe yn minne steat, sadat hy fan de ryksmonumintelist helle waard en de destiidske Rykstsjinst foar de Monumintesoarch tastimming joech de mole te slopen. Dêr kaam in soad ferset tsjin, wat der ta late dat dochs wer alle jierren in bedrach foar it ûnderhâld fan de mole beskikber steld waard. De kosten fan in restauraasje woe it Ryk lykwols net foar har rekken nimme. Uteinlik barde dat yn 1987 op kosten fan de doetiidske gemeente Wymbritseradiel, de provinsje Fryslân en it Prins Bernhardfûns. 

De Geau's Mole, dy't allinnich oer it wetter berikt wurde kin, is op ôfspraak te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank: 'Oppenhuizen, De Geeuwpoldermolen'
* De Hollandsche Molen: 'Geeuwpoldermolen of Geau's Mole'
Geaupolder

De **Geaupolder** is in natoergebiet oan de súdwestside fan de Snitser Mar. De Geaupolder, dat in eilân foarmet, leit yn de gemeente Súdwest-Fryslân, beëasten  it twillingdoarp Toppenhuzen/Twellingea. It is in simmerpolder, dy't winterdeis ûnder wetter stiet en yn de simmer wurdt bemeald troch de Geau's Mole, in út de earste helte fan de njoggentjinde iuw kommende spinnekopmole. Dêrmei is it ien fan de pear polders yn Nederlân dêr't de wetterstân allinnich mei wynkrêft regele wurdt. It gebiet is eigendom fan Steatsboskbehear, dat it behear fan dielen derfan spesjaal rjochtet op greidefûgels. Yn de polder komme de hoants en de wettersnip foar. De ouwers fan de polder, dy't te lijen hawwe fan de ôfslach troch de weagen op de Snitser Mar, binne fersterke mei basaltblokken. Dêrop binne by tiden wipsturtgrillen te sjen.
Fuotbalferiening EBC

**Fuotbalferiening EBC** (*Eastersee-Bantega Combinatie*) is de fuotbalklup fan Eastersee en Bantegea en spilet op sportkompleks De Jister.

De klup is foar it earst oprjochte yn 1946, mar doe't der yn 1953 gjin fjild mear wie is de klup opheft. Op 10 novimber 1966 waard de feriening opnij oprjochte. 

Tenu: wyt shirt, blauwe broek en blauwe sokken.

## Keppeling om utens
* Webstee EBC
Tripgemaal

It **Tripgemaal**, boud yn 1876, is in museum oan de Heafeartswei yn Gersleat. Midden yn dit feanpoldergebiet wurdt in byld jûn fan de sosjale skiednis fan benammen de feanterij en fiskerij. Yn it gemaal is dan ek feanarbeidersark te sjen. De gearhing fan de earmoede fan doe wurdt kombinearre mei tsjintwurdige keunst. 

It gemaal waard ferneamd nei de famylje Trip dy't trije generaasjes lang de masinisten fan it gemaal levere. 

Yn it Tripgemaal hat jierrenlang de galery fan Thom Mercuur (1940-2016) sitten. It Tripgemaal waard yn 2016 út it erfskip fan Thom Mercuur kocht troch Jort Mercuur en Miriam van der Meer út Grins. Njonken museum en galery is it sûnt ek in artist-in-residence-lokaasje.

It gemaal is in ryksmonumint.

## Keppeling om utens
* Webside Tripgemaal
Hingjende tunen fan Babylon

De **hingjende tunen fan Babylon** wienen in botanysk en arsjitektoanysk keunstwurk dat tsjintwurdich rekkene wurdt ta de sân klassike wrâldswûnders. Dizze tunen waarden yn 6e iuw f.Kr. boud en oanlein yn opdracht fan de Babyloanyske kening Nebukadnezar. It wurk duorre fan 606 oant 562 f.Kr. Nei alle gedachten wie de oanlis it gefolch fan de winsken fan de nije frou fan de kening, Amytes, dy't ôfkomstich wie út bercheftige omkriten, en wend wie om in soad grien om har hinne te hawwen en dat de kening har helpe woe te wennen oan it libben yn it grutte Babylon. Ek de heal-legindaryske keninginne Sammu-ramat wurdt as bouwer neamd.

It bousel bestie út in searje terrassen, omheine troch muorren mei tuorren. De muorren wienen beplante mei beammen, strewellen en blommen. De tunen 'hongen' om samar te sizzen boppe de igge fan de rivier de Eufraat. Bysûnder wie de wize fan yrrigaasje: kanalen ûnder de grûn moasten soargje foar de tafier fan wetter. 

## Boarnen
De Babyloanyske tunen waarden wiidweidich beskreaun troch Grykske skiedkundigen lykas Strabo en Diodorus Sikulus. Konkrete bewizen fan de tunen binne lykwols net bewarre bleaun.
Monique Smit

**Margaretha Geertuida Maria Monique Smit** (Volendam 9 april 1989) is in Nederlânske sjongster. 

Monique Smit wie bekend op telefyzje mei it programma 'Gewoan Jan Smit', in reallifesoap fan har broer Jan Smit. Yn it foarjier fan 2007 die se mei oan it programma 'Just the Two of Us', dêr't sy ûnder profesjonele begelieding in muzikale karriêre yn begûn. Har partner yn dat programma wie Xander de Buisonje; tegearre oermasteren se úteinlik de earste priis. Foar't Monique meidie oan de show *Just the Two of Us*, wie se kapster.

Kryst 2006 song se krystferskes foar eltsien mei har broer Jan Smit dy't as b-kant ferskynden op de single *Cupido*. Yn 2007 tekene se in platekontrakt; har earste single 'Wild' kaam ein juny út. Foar letter dat jier stie der in album pland, mar it waard útsteld, krekt as har twadde single, fanwegen stimproblemen. 

Hja makket ek it programma Kids Top 20. 

Yn 2008 die se mei oan de *Jan Smit komt naar je toe*-toer. Sûnt 2010 presintearret se it deistige programma *Wild van Muziek op Sterren 24*. Dêr wie se yn desimber 2010 ek gastfrouwe fan de *Sterren 24 Awards*, tegearre mei Kees Tol en de Fryske sjonger Tim Douwsma. 

Op 17 septimber 2010 waard de single *Zie wel hoe ik thuis kom* fan Jan Smit útbrocht, dêr't Monique Smit tegearre mei har broer op de b-kant mei *When you're gone* op te hearren is. It duet *Eėn zomeravond met jou* dat se yn 2011 mei Tim Douwsma útbrocht, is in cover fan it Italjaanske liet *Sarà perché ti amo* fan Ricchi e Poveri. Yn 2013 nommen Smit en Douwsma tegearre in album op en giene se op toer yn Nederlân en Belgje.

Op 1 augustus 2015 waard har earste bern berne, in jonkje. De man mei wa se it bern krige, hie al in bern út in eardere relaasje. Fan 2017 ôf is se, as presintatrise, online te sjen by Telegraaf VNDG (Telegraaf Media Groep).

Op 11 july 2019 waard har twadde soan berne.
Hatsumermole

De **Hatsumermole** is in poldermole en ryksmonumint yn de neite fan it doarp Dronryp yn de gemeente Waadhoeke. 

It is in mealreeë muonts, dy't sawat oardel kilometer besúdwesten Dronryp stiet. It is in houten achtkante mole, mei stiennen fjildmuorren, dekt mei houten fertikale dielen mei in flecht fan 11,56 m. 

## Skiednis

De Hatsumermole waard yn 1878 boud foar de bemealling fan de 60 ha. grutte polder *Sikma*, as opfolger fan in spinnekopmole. De Hatsumermole waard yn 1988/1989 restaurearre en krige yn 2003 in nije kape. De wipstôk fan de mole is fersierd mei in ienhoarn. De Hatsumermole, dy't eigendom is fan de Stifting Moles yn Menameradiel, mealt tsjintwurdich yn sirkwy en is op ôfspraak te besichtigjen.

## Sjoch ek
*Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* De Hatsumermole op de Moledatabase'
* De Hatsumermole op de side fan de feriening 'De Hollandsche Molen'
Kingmatille

Mei Kingmatille, ek wol Keimpetille kin bedoeld wurde
* de buorskip Kingmatille (buorskip) 
* de mûne Kingmatille (mûne)
Sjoerd van der Schaaf

**Sjoerd Thomas van der Schaaf** (De Gordyk, 1 april 1906 - Oentsjerk, 8 juny 2006) wie in Fryske sjoernalist, dichter en skriuwer.

## Libben en wurk
Van der Schaaf waard grutbrocht yn in polityk bewuste sosjaal-demokratyske húshâlding dêr 't belangstelling wie foar boeken en kultuer. Syn heit wie ûnderwizer en aktyf as Frysktalich skriuwer en publisist yn tydskriften en kranten. Sjoerd wie in neef ('muoikesizzer') fan de skriuwster Nine van der Schaaf. Fan 1918 -1923 folge er de Ryks-HBS op It Hearrenfean wêrnei 't er earst in baan hie as gemeente-amtner. 

Yn 1931 krige Van der Schaaf in oanstelling as sjoernalist by it *[[Nieuwsblad van Friesland]]*, better bekend as 'De Hepkema'. Hy stapte al moai gau oer nei  Het Volk, it sosjaal-demokratysk deiblêd mei edysjes foar ferskate regio's fan it lân. Fan 1934-1942 wurke er foar de Fryske edysje. Nei syn ûntslach droech er by oan  it fersetsblêd Je Maintiendrai. 

Nei de befrijing waard Van der Schaaf haadredakteur fan de Heerenveense Koerier, dy't letter de Friese Koerier hjitte soe. Syn adjunkt en opfolger dêr wie Fedde Schurer. Yn 1951 gie Sjoerd van der Schaaf út Fryslân wei om by de Utertske edysje fan Het Parool te wurkjen. Hy wie dêrnei jierrenlang polityk kommentator fan it Parool oant en mei syn pinsjonearring.

Nei syn pinsjonearring gie Van der Schaaf werom nei Fryslân en fêstige him yn Oentsjerk. Dêr skreau hy romans, ferhalen en gedichten yn de Fryske taal. Yn opdracht fan de Fryske Akademy skreau hy in histoarysk oersjoch fan de Fryske beweging, in streaming dy't opkaam foar de erkenning fan de Fryske kultuer. Mei dizze *Skiednis fan de Fryske beweging* wûn hy yn 1978 de Piter Jellespriis. Yn 1983 wûn hy foar syn roman *De bijekening* de Gysbert Japicxpriis.

## Wurk
* *It geheim fan de Greate Wielen. In ferhael út de krisisjierren* (1941, 2de pr. 1970)
* *Abbingawâld ( 1947, Yn 1999 2e pr. yn 'e rige fan de Fryske Klassiken. Yn 1947 Nederlânske oersetting: Abbingawoud)
* *De wûndere simmer fan Jurrit Jongema* (novelle, 1957)
* *De Bijekening* (1981, 2de pr. 1983)
* *De Lawine* (ferfolch op De Bijekening, 1988) 
* *It gefal Hjerre Bijker en oare ferhalen* (1965) 

== Ferskaat ==
* *Afscheid van de mythe*. Yn: Friesland 1945-1970. s. 179-201, 1945)
* *Geart Lourens van de Zwaag (1858-1923) De kloklieder fan de Súdeasthoeke* (1958)
* *Skiednis fan de Fryske Biweging* (1977)
* *Reboelje yn de Dongeradielen 1749* ( Oerset troch Sj. van der Schaaf, nei D.P. Keizer, 1981)
* *Planetarium*. Fryslânrige: nû.14. Mei Popke Popma (1985)
* *De belofte gestand gedaan. Geschiedenis van de Friese Stichtingen 1940-1945* (1985)
* *Fries Letterland''. Poëzie en proza op Friese bodem, Pieter Terpstra, s.197 (1987)
## Prizen

* 1978 Piter Jellespriis foar Skiednis fan de Fryske Biweging
* 1983 Gysbert Japicxpriis yn 't foarste plak foar syn roman De Bijekening, mar ek syn earder oeuvre wurdt mei eare neamd.
Keimpetille (mole)

De **Keimpetille** (Nederlânsk: Kingmatille) is in poldermole en ryksmonumint oan de Hatsumer Opfeart besúdwesten it doarp Dronryp yn de gemeente Waadhoeke. 

## Skiednis
De Keimpetille waard yn 1870 boud en yn 1987 op it hjoeddeiske stee tichteby it Van Harinxmakanaal setten, dêr't er de 'Hatsumerpolder' bemealt.  

De mole is dêrneist ek mealree yn sirkwy. Súdeastlik fan de mûne stiet it mûndershûs.  

Yn 1991 waard de mole, dy't eigendom is fan de Stifting Mûnen yn Menameradiel, foar it lêst restaurearre. De reparearre fizel is nei in defekt yn 2009 werom set. De mûne is op ôfspraak te besichtigjen.

## Beskriuwing
De Keimpetille is in houten achtkante muonts mei stiennen fjildmuorren. It achtkant en de kape binne mei mei reid dutsen en de wjukken hawwe in flecht fan 13 meter. De wipstôk fan de Keimpetille is fersierd mei in ienhoarn. 

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank - 'Dronryp, Keimpetille'
* - De Hollandsche Molen 'Keimpetille te Dronryp'
Stifting Moles yn Menameradiel

De **Stifting Moles yn Menameradiel** (offisjele namme: *Stichting Molens in Menaldumadeel*) is in molestifting yn it doarp Marsum.

De Stifting Moles yn Menameradiel waard yn 1975 troch in oantal frijwilligers oprjochte mei as doel de ynstânhâlding fan safolle mooglik wynmoles yn de gemeente Menameradiel, dy't doe faak in ferfallen tastân ferkearden. Oant 2005 krige de stifting it eigendom fan in achttal molen, dy't allegear restaurearre waarden en mealree makke waarden. It Wetterskip Fryslân hat trije hjirfan oanwiisd as reservegemaal yn gefal fan slimme wetteroerlêst. De stifting, dêr't in oantal frijwillige moolners by oansluten binne, hat yn Marsum in eigen wurkpleats.

## Moles
De wynmoles dy't de stifting yn eigendom hat binne:
* Deinum: Heechhiem
* Dronryp: Hatsumermole, Keimpetille, De Puollen 
* Marsum: Marsumermole, Terpsicht
* Menaam: De Ljip, De Rintmaster
Op de Amerikaanske wynmotor Heechhiem nei, binne se allegear ta ryksmonumint ferklearre.

## Keppeling om utens
*Website Stifting Moles yn Menameradiel
Museum Opsterlân

**Museum Opsterlân** is sûnt 1955 in streekmuseum oer de gemeente Opsterlân oan de Haadstrjitte fan De Gordyk.
 
Tema's binne:
*It ûntstean fan de gemeente. 
*Turfwinning en feanterij: it graven fan kanalen, de rol fan de Kompanjons, earmoede, de ferskillen tusken earm en ryk en de ynfloed op it lânskip. Fêste kolleksjes binne dy oer Domela Nieuwenhuis, Peter Wilhelm Janssen en Pieter Jelles Troelstra en der is in sosjalistyske bibleteek. 
*Sulverkolleksje en sulverwurkplak
*Archeologyske fynsten 
*De skiednis fan de Joadske mienskip fan De Gordyk
Fierders binne der út en troch tentoanstellings oer de Opsterlânske skiednis en fan keunstners dy't dêr in bining mei hawwe.
Mineralogysk Museum

It **mineralogysk museum** by Grou. It museum is om 1984 hinne oprjochte yn 1985 troch de behearder Sleiffer. Op 15 july 2002 is it oernommen troch de Delftse heechlearaar geology Van Tooren. Yn de ferboude pleats stean fitrines mei edelstiennen, mineralen, berchkristallen en geodes. 

Yn 2008 wie der in tentoanstelling oer natuerstien.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Fuotbalferiening 't Fean '58

**Fuotbalferiening 't Fean '58** is oprjochte op 23 juny 1958 en spilet op de fjilden oan De Ketting yn Surhústerfean. Yn 2008 wie der in eksposysje en fototentoanstelling oer 'Vijftig jaar 't Fean '58' yn it Munt en Penningkabinet. 

De *Simon Luimstra-trofee*, neamd nei ien fan de oprjochters, wurdt takend oan it team dat yn it seizoen de measte wedstrydpunten helle hat. It klupblêd hjit *De Goalgetter*. 

Tenu: blau shirt, wite broek en reade sportsokken.

## Keppeling om utens
*Webstee fan 't Fean '58
Heechhiem (Deinum)

**Heechhiem** is in poldermole by it doarp Deinum yn Menameradiel.

De mûne is yn 1936 boud foar it bemeallen fan de *Heechhiemsterpolder* en stiet noch gjin kilometer fan Deinum oan de Blessumer Feart, by it Van Harinxmakanaal. De Amerikaanske wynmotor mei achttjin blêden fan it type *Record* is mealree en hat in flecht fan 4 meter. Heechhiem waard yn 2002-2004 restaurearre yn opdracht fan de Stifting Mûnen yn Menameradiel, dy de mûne yn eigendom hat. De wynmotor is op ôfspraak te besichtigjen.

## Sjoch ek
* Wynmotors yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank - ''Deinum, Windmotor Van der Meer''
* De Hollandsche Molen - ''Heechhiem te Deinum''
Heechhiem

Mei Heechhiem kinbedoeld wurde:
*Mûne Heechhiem (Deinum) by Deinum
*Mûne Heechhiem (Goaiïngahuzen) by Goaiïngahuzen
De Ljip (mole)

**De Ljip** is in reiddekte poldermole en ryksmonumint by it doarp Menaam yn de gemeente Waadhoeke.

## Skiednis
De Ljip waard yn 1802 boud foar it bemeallen fan de 265 ha grutte Berltsumerpolder, wêrby't hy ynmealle en útmealle koe. De mûne, dy't sawat in kilometer benoarden Menaam oan de Berltsumer Feart stiet, waard yn 1986 eigendom fan de Stifting Mûnen yn Menameradiel. Yn 1995 waard hy foar it lêst restaurearre. 

## Beskriuwing
De houten achtkante mûne, mei stiennen fjildmuorren hat in flecht fan 15,00 m. De wipstok fan de mûne is fersierd mei in ienhoarn. De Ljip mealt tsjintwurdich yn sirkwy. De mûne stiet op partikuliere grûn en is allinnich te besichtigjen as hy draait. 

## Sjoch ek
* Mole yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Moledatabank - 'De Ljip, Menaam'
* De Hollandsche Molen - 'De Ljip yn Menaam'
Peter Wilhelm Janssen

**Peter Wilhelm Janssen** (Wangereach, 8 july 1821 – Amsterdam, 4 novimber 1903) wie in keapman-filantroop. 

## Libben
Janssen waard berne op it Dútske waadeilân Wangereach as soan fan de strânfâd Carl Anton Janssen en Elisabeth Andreae. Hy gie al tige jong nei skoalle yn Aldenburch en ferfear yn 1836 nei Bremen, dêr't er op in hannelskantoar, û.o. yn tabak, tsjinne.

Hy ferhuze yn 1843 nei Amsterdam en tsjinne dêr by de firma Lavino. Fan 1848 waard er sels ûndernimmer. Yn 1850 assosjearre er him mei de nôthanneler Barnstorff, mei wa't er oant 1863 gearwurkje soe. Janssen troude op 24 april 1856 mei Folmina Margaretha Peters (15 septimber 1836 - 29 maart 1919), mei wa't er twa soannen en fiif dochters krige. Yn 1865 liet er him naturalisearje ta Nederlanner. Janssen bleau nôthanneler oant 1867; doe krige er kunde oan Jacob Nienhuys mei wa't er in plantaazje yn Dely begûn en mei wa't er yn 1868 de Dely Maatskippij opsette.  

As direkteur fan de Dely Maatskippij, de machtichste Nederlânske tabaksmaatskippij yn Nederlânsk-Ynje, fertsjinne Janssen in fermogen. Hy sette doe de Janssenstifting op. In flink stik fan syn fermogen brûkte hy om de folksklasse te `ferheffen', sa't it doe neamd waard. Hy stuts slompen jild yn wenningbou, sûnenssoarch, ûnderwiis, lânbou en ekonomy.
Yn 1886 hearde Janssen oer de earmoedige wenningtastannen op It Bilt, Skoatterlân en Opsterlân.  Om de minsken foarút te helpen liet hy in soad wenten bouwe en liet er grûn ûntginne. Yn de súdeasthoeke fan Fryslân sette de stifting wol 40 bibleteken op. Hy is de nammejouwer fan de bekende Janssenkompleksen yn Skoatterlân. It binne groepen boerespultsjes, om 1900 boud om stôkearme Fryske famyljes in nij libben te bieden.

Janssen wie ien fan de meast foaroansteande Nederlânske ûndernimmers en filantropen út it *fin-de-siècle*. Yn Fryslân, de Achterhoeke en Amsterdam, sels yn het Dútske East-Fryslân en de Feriene Steaten drage noch tal fan ynstellingen, strjitten en parken de namme fan P.W. Janssen. Syn bern dienen mei it erfde kaptaal itselde. Noch altiten wurde de baten fan it kaptaal brûkt foar algemien nut. Elk jier steunt de P.W. Janssen’s Friesche Stichting tsientallen projekten.

Yn it Museum Opsterlân wurdt omtinken jûn oan Peter Wilhelm Janssen.
Pepyn

**Pepyn** is in jongesnamme, dy't fral yn de Midsiuwen tige populêr wie. De namme is bekend sûnt de 4e iuw. Yn it Frankyske Ryk wienen in tal hofmeiers en keningen mei dizze naam, te witten:

* Pepyn I fan Landen, hofmeier ûnder kening Dagobert I; 
* Pepyn II fan Herstal, oermastere in part fan Nederlân ( en werstelde de ienheid fan it Merovingyske Ryk;
* Pepyn de Koarte (714-768), ek bekend as *Pepyn III*, kening der Franken (751-768)
* Pepyn mei de Bult, soan fan Karel de Grutte (+ 813)
* Pepyn fan Itaalje, soan fan Karel de Grutte, kening fan Itaalje (781-810)
* Pepyn I fan Akwitaanje, kening fan Akwitaanje (817-838)
* Pepyn II fan Akwitaanje, kening fan Akwitaanje (838-843)

## Keppeling om utens
*