open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leoneesk

It **Leoneesk** is in Romaanske taal. Dizze taal wurdt sprutsen yn Spanje en Portugal. Yn Spanje wurdt it sprutsen yn León en Zamora. Yn Portugal wurdt it sprutsen yn Miranda do Douro. It Leoneesk hat likernôch 25.000 sprekkers, foar it grutste part yn Spanje.

## Biblio

* Menéndez Pidal, R.: "El dialecto Leonés". Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos, 14. 1906.
* García Gil, Hector (2010). «El asturiano-leonés: aspectos lingüísticos, sociolingüísticos y legislación». Working Papers Collection. Mercator Legislation, Dret i legislació lingüístics. (25). ISSN 2013-102X.
* Academia de la Lengua Asturiana«Normes ortográfiques». 2005. ISBN 978-84-8168-394-3.
* García Arias, Xosé Lluis (2003). Gramática histórica de la lengua asturiana: Fonética, fonología e introducción a la morfosintaxis histórica. Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-341-7.
* González Riaño, Xosé Antón; García Arias, Xosé Lluis (2008). II Estudiu sociollingüísticu de Lleón (Identidá, conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa). Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-448-3.
* Galmés de Fuentes, Álvaro; Catalán, Diego (1960). Trabajos sobre el dominio románico leonés. Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-3436-1.
* Linguasphere Register. 1999/2000 Edition. pp. 392. 1999.
* López-Morales, H.: “Elementos leoneses en la lengua del teatro pastoril de los siglos XV y XVI”. Actas del II Congreso Internacional de Hispanistas. Instituto Español de la Universidad de Nimega. Holanda. 1967.
* Staff, E. : "Étude sur l'ancien dialecte léonnais d'après les chartes du XIIIÈ siècle", Uppsala. 1907.
* Gessner, Emil. «Das Altleonesische: Ein Beitrag zur Kenntnis des Altspanischen».
* Hanssen, Friedrich Ludwig Christian (1896). Estudios sobre la conjugación Leonesa. Impr. Cervantes.
* Hanssen, Friedrich Ludwig Christian (1910). «Los infinitivos leoneses del Poema de Alexandre». Bulletin Hispanique (12).
* Krüger, Fritz. El dialecto de San Ciprián de Sanabria. Anejo IV de la RFE. Madrid.
* Morala Rodríguez, Jose Ramón; González-Quevedo, Roberto; Herreras, José Carlos; Borrego, Julio; Egido, María Cristina (2009). El Leonés en el Siglo XXI (Un Romance Milenario ante el Reto de su Normalización). Instituto De La Lengua Castellano Y Leones. ISBN 978-84-936383-8-2.

## 


## Keppeling om utens

* Héctor García Gil. Asturian-leonese: Linguistic, Sociolinguistic and Legal Aspects
* Asturian Language Academy
* González i Planas, Francesc. Institutum Studiorum Romanicorum «Romania Minor». The Asturleonese Dialects.
* La Caleya Cultural Association.
* Furmientu Cultural Association.
* Faceira Cultural Association.
* El Teixu Cultural Association.
Lot

It **lot** is troch de iuwen hinne smiten, yn de Midsiuwen ek wol as godsoardiel. 

De oandielen yn de mienskar, de mienskiplike greide, sa't dy jierliks ferhierd waarden, hieten eartiids *Loaten*.

De lottersdei, de dei dat foar de milysjes lotte wurde moast, wie oant yn de 20e iuw raar ferneamd. Benammen op It Amelân, dêr't de lottelingen yn de folksmûle 'Amelanner guten' neamd waarden. 

Yn de 18e en 19e iuw waarden troch omreizende ferkeapers lotten ferkoft. Om't dit net in beskerme berop wie, waard dit faak dien troch Joaden, de *lotsmousen*.
Relikwy

In **Relikwy** of **relyk** is meastentiids in minsklik oerbliuwsel fan guons (of harren persoanlike besittings) dy't in tige wichtige rol spile hawwe yn in religy en sels foarwerp fan religieusk ferearjen wurden binne. Se wurde tige foarsichtich en earbiedich bewarre en fereare as in taastber oantinken. Fral yn it hindoeïsme, it boedisme en it roomsk-katolike en ortodokse kristendom spylje relikwyen in wichtige rol. Ek by guon islamityske streamings binne relikwyen tige wichtich, mar der binne ek guont by, dy't reliken as ôfgoaderij sjogge. 

It wurd *relikwy* komt fan it Latyn *reliquiae*, dat "bliuwt" betsjut.
Likedielers

**Likedielers** wienen seerôvers út de Midsiuwen en opfolgers fan de Fiktaaljebruorren. Earst holpen se de Hânze tsjin Denemark. Doe't der yn 1395 frede sluten wie waarden se út de Eastsee ferjage. Se fûnen lykwols in skûlplak by Eastfryske haadlingen as Edo Wiemken yn Jever en by Widzel tom Brok yn Mariënhafe. 

De politike tastân yn Fryslân wie yn dy snuorje gaadlik foar dy piraten of hierlingen. Yn Fryslân wie dêr gjin kening of hear en bestie út ferskate frije boererepubliken. Haadlingen befochten inoar yn feten en wiene gauris yn konflikt mei de greven fan Hollân en Aldenburch. It meidwaan fan de Likedielers yn de pleatslike tsierderijen makken de skelen dêr't Fryslân yn tangele wie allinnich mar slimmer. Ek skansearre de piraterij de hannel fan 'e Hânze dy't ek oer de Noardsee rûn. Benammen Bremen en Hamboarch waarden yn harren ekonomy slim troffen.

Yn 1400 brochten de stêden Hamboarch en Lübeck in grutte float byinoar en twongen by Emden alle haadlingen om net langer in feilige haven oan de Likedielers. De oerbliwende Likedielers flechten nei Hollân en dêrnei nei Noarwegen, wêrûnder harren lieder Klaus Störtebeker. Oan 'e ein dat jers fêstige Störtebeker him op it eilân Hilgelân. De Hânzefloat, dy't yn 'e Elbe lei, fear út nei Hilgelân en fersloech Störtebeker. Hy waard finzennommen en yn Hamboarch yn 1401 ûnthalzge. De oare lieder Godeke Michels, kaam dat jiers werom fan Noarwegen en kearde nei de Fryske kust werom. Syn float waard dy de rivier de Weser oermastere en ek hy waard terjochtsteld. 

Yn de striid tsjin Albrecht fan Saksen wikselen de Likedielers mear as ien kear fan partij. Tusken 1402-1408 waarden se oanfallen troch de Hânzeaten ûnder lieding fan Hamburch dy't se foar in diel fersloech. Der leinen ek Likedielers as bûnsmaten fan Jan fan Beieren yn Dokkum en Iezumasyl (1422). Letter ferjage de Hânze mei help fan Fokko Ukena harren dêrwei en waarden se ek yn East-Fryslân bestriden (1433).
Deade See

De **Deade See** (Arabysk: بحر ميت ['See fan de Dea']; Hebriuwsk: ים המלח ['Sâltsee']) is in mar op de grins tusken Israel (diels Palestina) yn it westen en Jordaanje yn it easten. De mar leit 422 meter ûnder seenivo.

De iggen om de mar hinne foarmje it leechste punt fan de ierde. De mar sels is 378 meter djip. De mar is foaral bekend wurden om de 34% sâlt yn it wetter, dêrtroch is it de meast sâlte mar op ierde.
Godsoardiel

In **godsoardiel** (*ordalia*) of **godsgerjocht** is in hanneling om in rjochterlike beslissing troch in godheid ôf te twingen. Soks waard yn de Midsiuwen faker dien.

## Echte godsoardielen
Dizze godsoardielen wurde wol de *echte* of *iensidige* godsoardielen neamd, omdat se bestean út hannelingen fan dejingen dy't him reinigje moat. It Aldfryske rjocht hie gleone en kâlde godsoardielen:

**Gleone godsoardielen :** 
* *Gleonwetterproef* (of: *tsjettelfang*) : Beskuldigen moasten in earm yn in amer mei siedend wetter stekke om der bygelyks in stien of in ring út te heljen. 
* *Fjoerproef*: Fertochten krige in yn waaks dompele himd oan dat yn de brân stutsen waard. 
* *Izerproef* : In gleon stik izer moast mei bleate hannen in ein fuortbrocht wurde.
* *Ploechizerproef*:Op bleate fuotten moast oer in tolvetal gleonhjitte ploechizers rûn wurde.

By dizze hjitte godsoardielen (hjitte ordalia) waard men suvere as men nei in fêststelde perioade gjin blierren hie op de bleatstelde lichemsdielen.

**Kâlde godsoardielen :**
* *Kâldwetterproef* : In beskuldige waard mei de earms en fuotten krúslings bûn in kear of wat yn it wetter smiten. At er net sonk wied er suvere
* *Tsiisproef* : Der moast in stikje tsiis mei bôle trochslokt wurde sûnder ferslokken.
* It *[[lot]]* : Foar gefallen dat mear as ien skuldich wêze koene.

## Unechte godsoardielen
Dan wiene der ek de ûnechte of twasidige godsoardielen. Dit wie it gefal as oankleier en bekleide har elk oan it godsoardiel ûnderwerpe moatte. Hjirûnder falle bygelyks:
* *Twakamp* : beide partijen litte in swurdfjochter optrede. De útslach fan it gefjoch bepaalde de útslach fan de proseduere.
* *Krúsproef*: beide partijen moatte mei de earms wiidút foar in krús stean. Wa't as earste de earms sakje liet ferlear.
* *[[Eedhelper]]s* waarden letter ek ta de godsoardielen rekkene.

De geastlikheid hie meastentiids de lieding by godsoardielen. Se hawwe eartiids ek oanstien op it hâlden fan godsgerjochten, útsein de twakamp.
Yn de 14e iuw waard it freegjen om godsoardielen minder troch de opkomst fan de ynkwisysje.
Foar alle godsoardielen jilde lykwols dat persoanen fan oansjen har fertsjintwurdigje litte koenen troch ûnderhearrigen. Sy soenen dan foar harren ek it leed útstean moatte, mar syn skuld hong dan ek fan harren ôf. 

In godsoardiel koe ek ienfâldiger krigen wurde. Yn Hannelingen 1:23-26 stiet dat der lotte waard tusken Justus en Mattias om oan de weet te kommen wa't troch God as tofte apostel oanwiisd wie. Hoe't der lotte waard is net dúdlik, mar it sil soksas striekelûke west hawwe. 
Yn it Alde testamint wurdt de wil fan God frege mei Urim en Tummim, en der wurdt wol tocht dat dit in soarte dobbelstiennen wiene.
Gerbrand fan Mockema

**Gerbrand fan Mockema** (Moarre, ? - Ljouwert, 16 novimber 1512) wie in Fetkeaperske haadling út Moarre. 

Hy waard beskuldige fan heuljen mei Idzard de Grutte. Yn 1512 waard Gerbrand troch de Saksers yn Ljouwert om hals brocht.
Rottekleaster

Mei in rottekleaster kin bedoeld wurde:
*rottekleaster, in kiste om rôten te fangen. 
* in plak dêr't in soad rôten sitte
* in beneaming foar in âld brekfallich hûs
Eedhelper

In **eedhelper** ( of: *folger* ) wie in helper yn Midsiuwske rjochtsprosedueres. Hy stie by yn it ôflizzen fan de eed. It oantal eedhelpers hong ôf fan de proseduere. Wa't it fereaske oantal eedhelpers hie wûn de rjochtssaak. It wie ek fan belang wa't mei syn eedhelpers as earste swarre mocht.

Efterlizzende gedachte fan dizze regeling wie nei alle gedachten dat om it oardiel fan god frege waard yn de strang trochfierde proseduere. (Sjoch hjirfoar ek by godsoardielen ).
Eedhelpers stienen út namme fan God de eed fan ien fan de partijen by.
Rottekleaster (falle)

In **rottekleaster** is in falle om rotten te fangen. 

Rottekleasters waarden eartiids faak op nôtsouders setten. Sa’n kleaster wie in lange platte houten tichte bak. Dy bak wie opdield yn ferskate gongen en romten mei ien iepening, yn elke romte paste ien rôt. It wiene prachtige sliep- en nestelplakken foar rotten. De bisten krigen genôch fretten en sieten dêr waarm. Op fêste tiden waard it kleaster mei in skûf ticht dien en nei bûten brocht. Yn in stik lân kaam de skûf faak wer iepen. De rotten stoden mei faasje nei bûten, mar dan stie har libben op it spul. Foar dat iepen gat sieten in stikmannich wache hûnen dy't der foar soargen dat de rotten dan net fuort kamen. 

Yn 'e figuerlike sin wurdt de beneaming "rottekleaster" yn it Frysk ek brûkt om in almeast gruteftich, mar yn elts gefal ferfallen gebou oan te tsjutten.
Hoannestimmen

**Hoannestimmen** binne stimrjochten dy't los stiene fan de buorkerij fan stimhawwende boeren.

By de ferkeap fan in boerepleats koe de eigener eartiids in hoarnleger mei stimrjocht hâlde en dit oan de keaper foar in bytsje jild (bygelyks in pear hoannen jiers) oan de keaper yn erfpacht jaan. Sokke bewarre stimmen hjitten hoannestimmen. In oan reapsein rekke boer koe sa dochs noch ynfloed hâlde en meistimme.
Letter moast in stimrjochtige net allinnich in hoarnleger mei in hûs (stimhúske) hawwe, mar ek stikken lân.
Philishave

De **Philishave** is in merknamme fan de skearapparaten fan Philips, de wrâldmerklieder op it mêd fan elektrysk skearen. De produksje fan de Philishave bart benammen yn Drachten, mar de lêste jierren is ek in diel fan de produksje oerpleatst nei Sina.

## Koarte skiednis
Philips' earste produkten wienen gloeilampen. Yn de jierren tweintich fan de tweintichste iuw begûn it fabryk ek oare produkten te meitsjen. Sa kaam men yn 1939 mei it earste elektryske Philips-skearapparaat, de Philishave. Sûnttiid binne der mear as 400 miljoen eksimplaren fan it skearapparaat ferkocht.

Yn 2006 hat it elektronikakonsern besluten om de merknamme Philishave ferdwine te litten. Tenei sil it elektronikabedriuw de skearapparaten allinnich noch mar ûnder de mear bekende merknamme Philips útbringe as 'Philips shaver'.

Der wurdt net ferwachte dat Philips ferlies lije sil troch it loslitten fan Philishave, omdat Philips grutte bekendheid hat. Dêrneist liket de namme Philips in soad op Philishave.
Hindoeïsme

**Hindoeïsme** is de oerhearskjende religy op it Yndiaaske subkontinint en is mei om-ende-by 900 miljoen oanhingers de (nei it Kristendom en de Islam) tredgrutste religy op de wrâld en komt oarspronklik út Yndia. It Hindoe leauwen is tige wiid en diversk en rint útien fan ideeën oer God en/of goaden fariearjend fan Panenteïsme, Monoteïsme en Ateïsme, mei Fisnû en Siva as de meast populêre goaden. Fierders komt yn it Hindoeïstyske leauwen oertsjûgingen foar as reynkarnaasje en karma, en ek persoanlike ferplichtings of darma.
Breeberch

De **Breeberch** (ek *Breburch* of *Bredenburch*) is in eardere skâns yn de himrik fan Donkerbroek en súdlik fan Duerswâld. De skâns waard yn 1593 boud troch greve Willem Loadewyk fan Nassau. 

De Spanjerts wienen begjin maaie 1593 Fryslân ynfallen en hienen de pleatsen fan Burgum, Sumar en Hurdegaryp yn de brân stutsen. 
Dêrom waarden noch twa skânsen boud om de Spanjerts op te kearen: de Swartedyksterskâns by Een en de skâns by Fryske Peallen.

## Literatuer
* - *Donkerbroek vanuit de historie*Utjouwerij Boekenbent, 67 siden
Jelle Hendriks Brouwer

**Jelle Hendriks Brouwer** (Beetstersweach, 23 augustus 1900 - Ljouwert, 22 jannewaris 1981) wie in Fryske dichter, frisiast en heechlearaar. 

Brouwer promovearre yn de Fryske taal- en letterkunde oan de Ryksuniversiteit fan Grins yn 1941. Nei 1941 waard er heechlearaar Frysk en Goatysk oan dyselde universiteit. Sûnt 1956 wie er bysûnder heechlearaar fanwege de fryske Underwiisrie oan de Universiteit fan Amsterdam en wittenskiplik direkteur fan de Fryske Akademy(oant 1962). Hy wie ien fan de earsten, faaks de earste, dy't beropshalven de stúdzje Frysk beoefenje koe. Publisearre earst literêr wurk (-1934), besoarge dêrnei de útjefte fan in soad Ald- en Midfryske teksten, ûnder oaren fan Gysbert Japicx. Makke ek oersettings, mei syn frou, út it Sweedsk. Syn Fryske bibleteek waard ferkocht oan prof. dr. G. Droege yn de Feriene Steaten (1971). Al yn 'e midden fan de 20e iuw wie er dwaande mei de tariedings foar in Midfrysk wurdboek.

## Wurk
* *Idylle* (1929)
* *Knop de roppene* ((1954)
* *Hedendaagse aspecten van de friese literatuur* (1954)
* *De Friese brief* (1957)
* *Encyclopedie van Friesland* (haadredaksje, 1958)
* *Drama's yn duo-decimo. Kriich en kreauwerij yn Fryslân* (1959)
* *Oantinken oan [[Jacob Haantjes]] (1899-1956*, meast út syn briefwiksel, 1960)
* *It Alderhillichst gebet yn Fryske lûden*. ( mei ynlieding en oantekening, (1960)
* *Frucht Fan Toarre Groun: Fersen fan Johannes Hansen (1854–1877)* (1960)
* *Dúnsân* (fersen, 1962)
* *Kastanjes *(fers, 1963, 1977)
* *Fryske foarnammen en skaeinammen* (1963)
* *It Fryske sprekwurd* (1964)
* *J.H. Brouwer, J. Haantjes en P. Sipma, Gysbert Japicx wurken* (letter ek oantekenings, 1966)
* *Erling Stensgärd, freon ta Fryslân 1876-1966* (1968)
* *Dalarna of dalecarlië bisjoen mei Fryske eagen* (tegearre mei A.I. Brouwer-Prakke, 1970)
* *Frjemd en dochs eigen* (oersettings út fjouwer Skandinavyske talen, 1961)
**Jiskepûster en de dea* (oersetting fan Anne M. Falk, 1963)

## Keppeling om utens
*[Oer J.H. Brouwer yn de [DBNL]]
Karma

**Karma** (Sanskryt) (P&#257;li: *Kamma*) is in begryp út it hindoeïsme en it boedisme, en hâldt yn it idee dat alles dat wy dogge, tinke en sizze wer by ús werom komt. It is gearrin fan omstannichheden mei oarsaak en gefolch en wurdt wol sjoen as in natuerwet. Der wurdt lykwols fanút gien dat der net in God is dy't fuortendaliks straft, mar dat yn de natuer sels in soartemint meganisme oanwêzich is dy't soarget foar evenwicht. Dat evenwicht siket de natuer út himsels. In goede died jout fan natoere in goed gefolch, en minne (kweade) hannelingen hawwe net plezierige gefolgen as resultaat. 

As begryp is karma yn it westen yntrodusearre troch de teosofy en spilet fral yn de út de teosofy fuortkommende antroposofy in wichtige rol. 

## Fryske siswizen
Yn it Frysk komt "karma' ta útdrukking yn siswizen as:

* Dy't nachts fisket, moat deis netten drûgje
* Dêr't men mei omgiet, wurdt men mei neamd
* Moarns let, de hiele dei let
303

## Foarfallen
* 24 febrewaris - It kristendom wurdt offisjeel ferbean yn it Romeinske Ryk. Tsjerken moatte ôfbrutsen wurde, geskhriften ferbaarnd en kristenen wurdt elke wetlike status ûntsein. De ferfolging is slimmer yn it easten as it westen, omdat dêr Galerius de septer swaait.
* *sûnder datum* - Yn 'e Noardgrykske stêd Tessaloniky wurdt de Bôge fan Galearius ynwijd as monumint ta eare fan 'e Romeinske keizer Galearius.

## Berne

## Ferstoarn
* 23 april - Sint Joaris (?), martler en hillige
Jan Hendrik van Boelens

**Jan Hendrik fan Boelens** (Lesembruch (ûnder Bremen), 16 maaie 1792 - Ljouwert, 14 desimber 1865) wie jurist en tusken 1840-1851 boargemaster fan Ljouwert.

Doe't de nije gemeentewet de boargers gruttere ynfloed joech naam er ûntslach. Jan Hendrik wie ek steatelid en administrateur fan de Ryks skatkiste.

Jan Hendrik boaske yn Ljouwert op 8 april 1812 mei Christina Medendorp. Hy studearre Romeinsk- en hjoeddeisk rjocht op de hegeskoalle fan Frjentsjer. Fanwege Jan Hendrik foarme  Lucas Pieters Roodbaard yn 1821 de tunen fan de Stania State om yn de lânskipsstyl dy't doe yn de moade wie, mei fivers en in boartersgreide yn foar- en eftertún.

Hy wie in omkesizzer fan Amerozius Ayzo fan Boelens.
304

## Foarfallen
* Diokletianus rint in slimme sykte op
* Sint Afra de skutshillige fan Augsburg wurdt by Augsburg deamakke troch de Romeinen.
## Berne

## Ferstoarn
Antroposofy

**Antroposofy** [*antropo* (minsk, minsklik) + *sofy* (lear, wiisheid)] is in wrâldsbeskôging basearre op de opfettings fan Rudolf Steiner. Steiner ûntwikkele ûnder oaren in teory oer de ynfloed fanút de kosmos op de ûntwikkeling fan it temperamint by in minsk. Hy ûnderkenne (yn neifolging fan Hippokrates' *lear der humores*) ferskillende minsketypen. 

In wichtige ynspiraasjeboarne wie de teosofy, dy't û.o. op skrift steld waard troch de aadlike Russin Helena Petrovna Blavatsky. Har grutste wurk wie De Geheime Lear út 1888. 

## Skiednis
Rudolf Steiner begûn yn 1903 as sekretaris-generaal fan de Dútske ôfdieling fan de Teosofyske Ferieniging, mar kaam yn 1911 in konflikt mei Annie Besant dy Krishnamurti as nije wrâldleraar en werberte fan Kristus ferkundige. Hy waard út de Teosofyske Ferieniging setten en wurke fierder as learaar yn de troch him yn 1913 oprjochte Antroposofyske Ferieniging. Yn 1923 rjochte Steiner de Algemiene Antroposofyske Ferieniging dêr't hy sels foarsitter fan waard. 

## Learstelling
Steiner giet út fan it bestean fan in "geastlike wrâld' dêr't (minske) sielen harren út werberne wurde yn in ierdsk, lichaamlike gedaante. Neffens him is it minsklike bestean in krusing fan geast en lichem, dêr't de siel in kaai-rol by ferfolt. Hy neamd dizze ûntwikkeling karma en neffens him ûntwikkelt de siel him yn tiidrekken fan sân jier. Op dat tiidrek rjocht it ûnderwiis him fan de frije skoalle. 

## Oar
De frije skoallen yn Nederlân binne, lykas de biologysk dynamyske lânbou basearre op de antroposofy.
307

## Foarfallen
* 31 maart - Konstantyn de Grutte boasket Fausta, dochter fan de eardere Romeinske keizer Maksimianus, nei de skieding fan syn frou Minervinia.
* Galerius falt Itaalje binnen sûnder súkses en neamt Lisinius as Augustus.
* Keizer Diokletianus regelt de opfolging fan Konstantius Kloarus: Lisinius wurdt augustus, Konstantyn wurdt caesar. De tsjinkeizer Maksentius bliuwt mei lege hannen efter.
## Berne

## Ferstoarn
* Sevearus II, keizer fan Rome, wurdt fermoarde troch syn rivaal Maksentius.
309

## Foarfallen
*  De aureus wurdt ferfongen troch de solidus
* Maksentius lit de Kolossus fan Nearo oan syn ferstoarne en fergoade soan Falerius Romanus wije.
* De provinsjes fan Hispania komme yn opstân tsjin Maksentius en erkenne Konstantyn as keizer
* De stiennen brêge oer de Ryn by Kolonia Agrippinensium wurdt oplevere.
## Berne

## Ferstoarn
* Falerius Romulus
310

## Foarfallen
* It paleis fan Konstantyn yn Trier wurdt útwreide mei in troanseal. (wierskynlike datum).
## Berne
* Wulfila (°±310 +380) wurdt letter in goatyske sindeling. Hy bekeart de Germanen ta it Ariaanske kristendom.
## Ferstoarn
311

## Foarfallen
* Gedieltlike erkenning fan it kristendom troch keizer Galerius yn it Edikt fan Nikomedia.
## Berne

## Ferstoarn
* Domitius Aleksander, Romeinsk usurpator (wierskynlike datum)
* 5 maaie - Galearius (51), keizer fan it Romeinske Ryk
* Natalia fan Nikomeedje, Turkske hillige fan Nikomeedje (it İzmit fan no)
* Petrus fan Aleksandrje, Egyptysk teolooch en martelder
314

## Foarfallen
* Kening Trdat III fan Armeenje beslút dat syn ryk nei it kristendom oergiet.
## Berne

## Ferstoarn
301

## Foarfallen
* It eardere Armeenje ferklearet it Kristendom ta steatsreligy.
* San Marino wurdt stifte troch Sint Marinus

## Berne

## Ferstoarn
302

## Foarfallen
* Diokletianus begjint mei it trochfieren fan wetten dy't tsjin kristenen rjochte binne. HJirmei komt in ein oan in tiidrek fan alhiele tolerânsje dat fan 260 ôf duorre hat. Yn dizze tiid is de tsjerke lykwols tige sterk groeid.
## Berne

## Ferstoarn
315

## Foarfallen
* Keizer Konstantyn de Grutte skriuwt in brief oan Shapur II fan Perzje wêryn hy der op oansit dat dizze de rjochten fan de kristenen yn syn ryk earbiediget.
## Berne
* Hilarius fan Poitiers, biskop en tsjerkelearaar († 368)
## Ferstoarn
317

## Foarfallen
* Kening Mirian II fan it Kaukazyske Ibearje ferheft it kristendom ta steatsgodstsjinst.
## Berne

*febrewaris: Konstantyn II wurdt yn Arles berne.
## Ferstoarn
* Aurelius Falerius Falens (?), Keizer fan Rome, wurdt yn de rin fan it jier eksekurearre.
318

## Foarfallen
* Arius, stichter fan it arianisme, set yn Alexandrië út ein mei it ferkundigjen fan syn lear. Hy leaut net dat Jezus dy't "skepen" is, de Soan fan God ek God sels is. Hy ferset him tsjin de erkenning fan de trije-ienheid en kriget stipe fan biskop Eusebius fan Caesarea.

## Berne

## Ferstoarn
*Jin Mindi, keizer fan Sjina wurdt fermoarde.
Mangrove

**Mangroven** binne beammen en strûken dy't waaksen op de sâlte slykgrûnnen yn de tropen en subtropen.
319

## Foarfallen
* Arius reizget nei Nikomedia op útnûging fan Eusbius, neidat hy troch in troch Aleksander fan Alexandrje gearroppen konsily feroardiele en ferband wie. Hjirmei is de Ariaanske kontroverse op gong komd.

## Berne

## Ferstoarn
320

## Foarfallen
* Arius skriuwt syn *Brief oan Aleksander fan Alexandrje* wêryn't hy nochris syn ynsichten útienset.
## Berne

## Ferstoarn
Flait

De **Flait** wie in mar dy't súdeast fan Molkwar lei. De mar is tusken 1853-1854 drûchlein. Hy hie in partikulier stoomgemaal yn Imedaam, dat sûnt 1925 elektrysk is. It is ûnderdiel fan it yn 1923 oprjochte wetterskip Imedaam.
Henry

"**Henry**" is in manlike, Ingelske foarnamme, fia it Aldfrânsk fan Germaansk komôf.

## Germaansk
De namme is ôflaat fan it Germaansk, fan *Heimrik*. Dat is de kombinaasje fan *Heim*, wenplak, en *rik*, foarst of bewâld.

## Frysk
Yn it Frysk komt de namme foar as Hindrik.

## Keningen
"Henry" is de namme fan ferskate Ingelske keningen.
Arsen

**Arsen** is in plak yn de gemeente Fenlo yn Limburch (Nederlân), oan de Maas. By Arsen leit it fierst eastlike punt fan de Maas; dêrwei giet de rivier stadichoan mear nei it westen ta.
Floyd Landis

**Floyd Landis** (Farmersville, 14 oktober 1975) is in Amerikaanske hurdfytser. Hy wûn yn 2006 yn it earstoan de Omgong fan Frankryk. Yn de wike nei dizze oerwinning waard lykwols bekend dat Landis posityf testen wie op it brûken fan doping yn de Omgong. Ek de kontra-ekspertize wie posityf, wêrtroch't hy foar twa jier skorst waard. Yn maaie 2007 waard Landis offisjeel skrast as Tourwinner.
Rens Hoekstra

**Rens Hoekstra** (It Hearrenfean, 20 augustus 1952) is in keunstneresse út Akkrum. Tusken 1997 - 2002 gie se nei de Nije Akademy Utert. Se jout sûnt 2003 ek lessen en workshops. 

As skilder brûkt hja in soad kleur, ljocht en clair-obscur yn har skilderijen. De lichems- en gesichtsútdrukking fan minsk en dier lûke har oan. Har skildere figueren binne herkenber yn harren emoasje. De natoer yn de lânskippen jouwe mear de belibbing wer as de realiteit.

Eksposysjes fan Rens Hoekstra wienen al yn ferskate galerys en yn it Abe Lenstrastadion.


Ofbyld:Rens Hoekstra Simenssân.jpg|*[[Simenssân]]*
Ofbyld:Rens Hoekstra Skiep.jpg|*Skiep*


## Keppeling om utens
*Webstek Rens Hoekstra
Frisia Citerior

**[[Frisia]] Citerior** of **Fresia Citerior** wie de Latynske namme foar it gebiet fan Aldgisl dat yn 686 troch Pippyn II op Redbad ferovere waard. De Angelsaksyske biskop Willibrord hat om 690 hinne yn dat gebiet missy wurk dien ûnder de heidenske Friezen. De namme betsjut "neier Fryslân" en wie dus út eachpunt it gebiet fan Fryslân dat it tichtst by it Frankelân lei foar *Frisia Ulterior* (fierder Fryslân) dat dus fierder op lei. Frisia (Fryslân) wie it wengebiet fan de Friezen en rûn fan it Sinkfal yn Belgje oant foarby de Wesermûning yn Dútslân.

Measte skiedkundigen oant koartlyn tochten dat gie om it gebiet fan Frisia súd fan de Alde Ryn om de  midsiuwske hannelstêd Doarestêd hinne. Lykwols De Langen en Mol binne der fan oertsjûge dat Frisia Citerior it gebiet fan it hjoeddeiske Nederlânske sintrale riviergebiet om Doarestêd en Utert hinne wie. Dat gebiet waard fan de rest fan Frisia skaat troch in grut feangebiet, dy't hast allinnich oer wetter te krusen wie. 

Frisia Citerior wie in strategysk gebiet dêr't beide de Frankyske en Fryske keningen each op hiene. De Franken krigen it gebiet yn hannen yn de iere 7e iuw, wylst om 650 hinne it gebiet troch de Friezen ûnder kening Aldgisl ynnommen waard. It gebiet waard it machtsintrum fan it Keninkryk Fryslân ûnder Aldgisl en syn opfolger Redbad. Yn 686 fersloech de Frankyske hôfmeier Pepyn de Fryske kening Redbad en kaam it gebiet fannijs yn Frankyske hannen. Nei it ferstjerren fan Pepyn yn 714 naam Redbad de ferlerne gebieten wer yn. Nei't Redbad yn 719 ferstoar oermastere Pepyn syn soan Karel Martel it gebiet en oermastere gâns West-Frisia oant de Fly.
321

## Foarfallen
It wurdt de Roomsk-Katolike Tsjerke tastien bezittings te hawwen.
Wurkjen op snein wurdt wetlik ferbean.
## Berne

## Ferstoarn
322

## Foarfallen
* Foar it earst is der bewiis út in Jin-grêf dat de stiichbûgel net allinnich by it opstigen mar ek by de rit brûkt wurdt.
## Berne

## Ferstoarn
Opkeamer

In **opkeamer** (ek: **pronkeamer**) is in diel fan in kop-hals-romppleats. De keamer sit yn de foarein, boppe de molkenkelder. De opkeamer ferskynt om 1700 hinne by de greidpleatsen. Troch de opkomst fan de molkfabriken waard de molkenkelder hieltiten minder brûkt. Guon rekkenje pleatsen mei in opkeamer ta de meast ûntwikkele foarm fan it kop-hals-romptype, oaren pleatsen mei in dûbeld foarhûs.
323

## Foarfallen
* Konstantyn ferslaat Lisinius en lit him deadwaan. Hy is no keizer oer in feriene ryk.
## Berne
* Konstâns I, keizer fan it Romeinske Ryk (wierskynlike datum)

## Ferstoarn
324

## Foarfallen
* 18 novimber - Wijing yn Rome fan de katedralen Sint-Paulus bûten de Muorren en Sint-Piter.
* Konstantyn wurdt ienich keizer.
* Konstantinopel (oant dan ta Bysantsium) wurdt de nije haadstêd fan it Romeinske Ryk.
* Aleksander fan Alexandrje skriuwt in brief oan Aleksander fan Konstantinopel dêr't er yn warskôget tsjin de Ariaanske ketterij.
* Konstantyn beslút ta it útroppen fan it Konsylje fan Nicea om de striid tusken Arius en Alexander op te lossen.

## Berne

## Ferstoarn
326

## Foarfallen
* Keizer Konstantyn lit syn soan Krispus wegens oerspul deameitsje.
* Keizer Konstantyn oerweget de stifting fan in nije haadstêd yn Ilion.
* It konsylje fan Nicea bepaalt dat Peaske tenei op de earste snein nei de earste folle moanne nei 21 maart bart.
## Berne

## Ferstoarn
327

## Foarfallen
* It kristendom wurdt de haadreligy fan Georgje.
* De bou oan de katedraal fan Antiochje wurdt begûn.
## Berne

## Ferstoarn
Hugo Gunckel Lüer

**Hugo Gunckel Lüer** (Valdivia, 10 augustus 1901 - Santiago, 17 july 1997) wie in Sileensk apteker, botanikus en natuerûndersiker.
Der is in plant nei Gunckels neamd *Bromus gunckelii* O.Matthei, *Hierochloe gunckelii* Parodi, *Gleichenia squamulosa* (A.N.Desv.) Moore var. *gunckeliana* (Looser)Duek

## Wurk
* „Helechos de Chile“ Monografías Anexos de los Anales de la Universidad de Chile, 245 S.
* „Bibliografía Moliniana“ Fondo Andrés Bello, 166 S.
* Dr. Rodolfo Armando Philippi. Excursión botánica a la Araucanía efectuada en 1889 Farmacia Chilena 26 (9): 387-396, 26 (10): 435-451. Oersetting fan Gunckel H. (1952): Philippi, R.A. 1896. Botanische Excursion in das Araukanerland. Ber. Vereins Naturk. Cassel 41:1-31. Spaansk
* Gunckel H. (1948). La floración de la quila y el coligüe en la Araucanía. Ciencia e Investigación 4: 91-95.
* Gunckel H. (1953). Plantas chilenas estudiadas por Linneo. Revista Universitaria (Chile) 38: 67-76.
* Gunckel, H. (1959). Nombres indígenas relacionados con la flora chilena. Facultad de Química y Farmacia, Universidad de Chile, Santiago de Chile.
* Gunckel H. (1967). Fitonimia atacameña, especialmente cunza. Anales de la Academia Chilena de Ciencias Naturales 52:1-81.
* Gunckel H. (1972). Plantas chilenas descritas como nuevas por Juan Ignacio Molina y sus concordancias con la nomenclatura botánica actual. Noticiario Mensual del Museo Nacional de Historia Natural, Año 17 (N° 197): 3-11.
* Gunckel H. (1979). Vocablos populares técnicos relacionados con la industria del alerce Noticiario Mensual del Museo Nacional de Historia Natural 274-275.
* Gunckel H. (1980). Plantas magicas mapuches Terra Ameriga 41: 73-75.
* Munizaga, C. y H. Gunckel (1958). Notas etnobotánicas del pueblo atacameño de Socaire, o etnobotánica de Socaire. Publicaciones del Centro de Estudios Antropológicos 5: 9-40.
328

## Foarfallen
* 8 juny - Atanasius wurdt biskop fan Aleksanderje.
* De Romeinen slute in ferdrach mei de Allemannen

## Berne
* Falens, offisjeel Flavius Julius Falens wie in Romeinske keizer. ([† 9 augustus 378).

## Ferstoarn
* 17 april - Biskop Aleksander fan Aleksanderje
329

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* Sint-Helena (Flavia Julia Helena of Helena fan Konstantinopel), de mem fan de Romeinske keizer Konstantyn de Grutte.
Rottumerplaat

**Rottumerplaat** is in ûnbewenne Waadeilân fan 7,82 km², dat by de provinsje Grinslân heart ûnder de gemeente Iemsmûn.

## Lizzing
Benoarden grinzet it eilân  oan de Noardsee en besuden oan de Waadsee.
Westlik leit Skiermûntseach en eastlik Rottumereach. Op Rottumerplaat leit it noardlikste punt fan Nederlân. It eilân hat in post dêr't yn it briedseizoen twa fûgelwachters tellingen dogge.

## Skiednis
Rottumerplaat is ûntstien nei 1833. Yn earste ynstânsje wie it net mear as in sânplaat dat om 1860 hinne Rottumerplaat neamd waard. Yn 1950 hat Rykswettersteat der in stodyk oanleit, omdat der plannen wienen Rottumerplaat yn de takomst te brûken as wurkeilân foar it ynpolderjen fan de Waadsee. 

Krektas Rottumereach rint Rottumerplaat stadichoan nei it easten, trochdat de westside ôfbroazelt en de eastside oanslibbet. Fan 1965 oant 1985 waakse de plaat oant 900 bunder, mar dêrnei kaam in omslach en tsien jier lang waard it eilân stadichoan lytser. Sûnt midden njoggentiger jierren liket it eilân wer te groeien. Benammen omdat sûnttiids in soad dúnfoarming wie oan de noardwestside fan it eilân en de ôfslach oan de eastkant stadich troch giet.

Rottumerplaat is ûnbewenne en de tagong is ferbean. It behear wurdt dien troch Rykswettersteat, Steatsboskbehear en it Ministearje fan Lânbou, Natoer en Fiedselkwaliteit. Oant 1991 waard besocht de kustline te hanthavenjen. Yn 1991 waard foar Rottumereach en Rottumerplaat in behearsplan opsteld, wêryn bepaald waard dat it eilân tenei allinnich noch twaris jiers frijmakke wurdt fan swerfôffal.

## Fauna
Krektas Rottumereach is Rottumerplaat in rêst- en foerazjeargebiet foar de trijeteansgril, de bûnte gril en it dûkelmantsje, en is briedgebiet fan de eiderein, de berchein, de Noardske stirns, de blaustirns, de lytse stirns, it dûkelmantsje en de bûntbekstirns. Sûnt 1996 hat de klikstirns in oantal jierren op Rottumerplaat bret, mar is dêr no wer ferdwûn.

## Godfried Bomans en Jan Wolkers
Yn 1971 brochten de skriuwers Jan Wolkers en Godfried Bomans elk in wike troch op it eilân, yn de fakânsje fan de fûgelwachters. Bomans wie dêr fan 10 july oant 17 july, en Wolkers fan 17 july oant 24 july. Harren ienichste ferbining mei de bûtewrâld bestie alle dagen út in koart radiocontakt mei VARA-meiwurker Willem Ruis, dy't yn in hotel yn Warffum siet. Wolkers brocht ferslach út fan wat er meimakke yn *Groetnis fan Rottumerplaat* (1971); it deiboek fan Bomans ferskynde yn *Op Reis rond de Wereld en op Rottumerplaat* (1972).
Suderdúntsjes

**Suderdúntsjes** is in lyts waadeilantsje tusken Rottumereach en it Grinslanner fêstelân. Dit súdlike oerbliuwsel fan in destiids folle grutter Rottummereach is amperoan in eilân te neamen, sjoen de grutte. Mar it eilaantsje is wier al begroeid. Der komme allinnich seehûnen en fûgels. It eilantsje is yn besit fan Steatsboskbehear en heart by de provinsje Grinslân.
Barbara Hofker

**Barbara Hofker** (Amsterdam, 1943) is in byldzjend keunstner fan It Amelân. Se slagge foar de foto-oplieding oan de Rietveld Akademy yn Amsterdam. Piet Klaassen wie dêr har learmaster.

Sûnt 1968 wennet se op It Amelân en hat dêr mei har man in hynstehâlderij fan Fryske hynders. Yn 1968 kaam se yn de kunde mei de famylje Oswald fan it Harnzer Ierdewurk- en Tegelfabryk en besleat hja in oplieding tegelskilderjen te folgjen yn Harns. De technyk fan petieleskilderjen is in âlde technyk fan skilderjen op tinglazuer. Sûnt 1993 hat se in atelier yn it "reddingboathuuske" yn Nes.

Underwerpen op har tegels binne faak hynders en oare bisten, mar ek makket se spesjale tegels lykas bertetegels en tablo's. Barbara Hofker makke ûntwerpen foar it keramykfabryk Villeroy en Boch en makke beskildere porsleinen mokken foar de ferkeap.
Elekteurspinning

In **elekteurspenning** is in penning foar elekteurs út de 18e iuw. Yn de 18e iuw moasten de elekteurs op 1 jannewaris nije magistraatsleden kieze. As presinsjejild krige in elekteur dan in spesjaal makke elekteurspenning. Yn it Frysk Museum wurde in soad fan dizze elekteurspenningen bewarre.
Hartman Sannes

**Hartman Sannes** (Sint-Anne, 24 juny 1890 - Ljouwert, 5 jannewaris 1956) wie in ûnderwizer-histoarikus. Hy skreau oer de skiednis fan It Bilt. Yn 1952 krige er de Joast Halbertsmapriis foar it earste diel fan syn *Geschiedenis van Het Bildt*.

Hartman Sannes wie in soan fan ferver Sytse Sannes en Afke (ek *Yke*) Bouma. Nei't er de rykskweekskoalle fan Grins yn 1909 dienmakke hie waard er efterelkoar ûnderwizer yn Beetstersweach, Oerterp, Penjum, Sint Anna en Berltsum. Tusken 1918 - 1934 wie hy skoallehaad yn Koaten. Yn 1934 ferliet er it ûnderwiis om reden fan sûnens.

Dêrnei lei er him folslein ta op skiednis. Hy sammele de gegevens fan tûzenen Fryske skoalmasters út it tiidrek 1600 oant 1950. De Fryske Akademy hat Sannes syn samle materiaal yn 2008 digitaal publisearre. 

## Publikaasjes
In kar:
**Skiednis fan [[It Bilt]]*, 4 dielen (1951 - 1956)
**Grêfskriften tusken [[Fly]] en [[Lauwers]]* II, (It Bilt 1952)
Kitty Meijering

**Kitty Meijering** (Alkmaar 1974), is in byldzjend keunstner út Heiloo. Sy slagge yn 1998 oan de learareoplieding fan de Hegeskoalle fan Amsterdam. Foar har ôfstudearprojekt byldzjende foarming makke se benammen bedêste neakten en modelstúdzjes. 

Sûnt 2000 skildert Kitty aktyf. Op har reizen en fakânsjes docht se in soad ynspiraasje op, en dan benammen de kleuren en motiven fan klean, stêden, merken en gebouwen. Har artistike figueren dogge wat betsjoenjend oan troch de waarme kleuren. 

Har abstrakte skilderingen wikselje skilderijen mei mear herkenbere eleminten ôf. De kombinaasje fan kleuren en foarmen jouwe faak wat in mystike sfear. Meijering wurket mei materialen as kollaazje, akryl, potlead en stof. 

In nij tema fan har is Dûns en Ballet. It jout har de kâns om har eardere styl te kombinearjen mei beweging en emoasje. 

Eksposysjes fan Kitty Meijering wienen yn galerys yn Hillegom en Katwyk en in fêste tentoanstelling is te sjen yn Masée Home Decorating yn Alkmaar.
Humphrey Bennett

**Humphrey Bennett** (Londen, 1948 - Baarn, 28 febrewaris 2020) wie in byldzjend keunstner út Baarn. Hy joech ek kursussen, wêrûnder al jierren in *workshop* modeltekenjen yn de Jeugdherberch fan Skylge. In oplieding grafyske techniken folge er oan de *N.E. London School of Art* en tekentechniken oan de *St. John Cass School of Art*. 

Bennett wie fassinearre troch ballet. Om de bewegings fan de dûnsers fêst te lizzen gie er alle wiken nei repetysjes fan it Scapino Ballet of It Nasjonaal Ballet. Humphrey wie allinnich ynteressearre yn de beweging, it dekor is fan minder belang. Mei mar inkele halen wit er de essinsje fan de dûns fêst te lizzen. De passy en it temperamint fan de dûnsers lei er yn floeiende krêftige linen fêst yn ferskate tekentechniken. De iene kear dik oansetten kontoeren, de oare kear fyn oansetten. De foarmen wurde bytiden opfold yn ferskate felle kleuren. Hy set de dûnsers fluch op papier omdat de bewegings mar troch geane en net 'beferzen' wurde kinne. Krekt it fêstlizzen fan 'beferzen' dûnsbewegings sjocht Bennet as in útdaging.

Alle jierren hie er in eksposysje yn *Dancestreet* yn Amsterdam.
Obbe Rommerts

**Obbe Rommerts** (Ljouwert, 20 desimber 1835 - dêre, 3 desimber 1903) wie in typograaf en pionier fan de Fryske Arbeidersbeweging en oprjochter fan de earste Fryske wurkljuferiening (1870).

## Libben en wurk
Hy wie in soan fan Hille Rommerts (1803-1885), typograaf, en Fetje Gerbenzon (1835-1902). Op 1 desimber 1866 troude er mei Tjamke Waringa (1839-1925), mei wa't er trije dochters en twa soannen krige.

Rommerts wie in evenredich man, gjin revolúsjonêr. As kristen (yn de Nederlânske Herfoarme Tsjerke) wie er fan betinken dat baas en arbeider de kristlike eask fan leafde foar jin neisten yn praktyk bringe moasten. 
Ek bûten Fryslân stichte Rommerts, mei syn broer Hoeke, wurkljuferienings. Hy waard lid fan it 'Comité ter bespreking der Sociale Quaestie' út 1871 en yn 1874 wie er foarsitter fan it twadde Koöperatyf Kongres te Amsterdam.

Letter rekke Rommerts wat teloarsteld yn de arbeiders(beweging). De soasjalisten seagen him as ferrieder omdat er foar it keningshûs wie; aksjes op snein noaske de konfesjonele arbeiders net en mear en mear arbeiders folgen Domela Nieuwenhuis nei. Wat libbenbeskôging oangie socht Rommerts syn heil letter by de Multatulianen en noch letter by de Frijmitselders.

Rommerts wie 29 jier direkteur fan de Koöperative Handelsdrukkerij yn Ljouwert. Ek wied er drukker, útjouwer en redakteur fan de Friesche Courant.

## Publikaasjes
* Artikelen yn *De Standfries*, 1872-1876; 
* *De werkman en de maatschappij. Voordracht gehouden in de afdeeling Populair-wetenschappelijke Volksvoorlezingen te Leeuwarden* (Ljouwert 1872);
* *Een stem uit het volk. Sociale toestanden besproken* (Snits 1873);
* *Zonder volksonderwijs geen volkswelvaart* (Snits 1874).

## Biografy
* , *Obbe Rommerts (1837-1902), een der pioniers van de Friese arbeidersbeweging*. Utjûn yn eigen behear, 1985.
Swob Sjaardema

**Swob Sjaardema**, better bekend as **Swobs Lauwa** (betsjut: *falske trou*), wie in Frysk ealfrouwe (1435-1520). Yn 1480 ferdigene sy, de widdo fan Skieringer Jarich Hottinga, har stins yn Nijlân. Troch in mûklist slagge it har om har fijân Skerne Wibe yn hannen te krijen.

## Libben

### Komôf
Swob wie yn 1435 berne yn Frjentsjer. As dochter fan Douwe Tjaerts Aylva en Edwert Sjaarda. Mei as bruorren Tjaert en Sicke.

### Bernetiid
Se wennen op Oud-Sjaerdema, oant de ferwoesting derfan yn 1444. Wêrnei &#x27;t se yn in hûs wennen flakby de tsjerke yn Frjentsjer. Oant 1449 wêrby &#x27;t se yn it Sjaerdemaslot ferhuze en Swob fierder libbe ta har houlik.

### Houlik en gesin
Swob troude mei Jarich Epes Hottinga yn 1455, wêrby &#x27;t se yn Wommels wenne oant de dea fan Jarich syn heit yn 1458. Wêrby &#x27;t se yn Hottingastins wenjen gien binne. Se krigen tegearre 3 dochters en 3 soannen. Wêrby &#x27;t Swob alle trije de soannen útlibbe hat. Jarich gie dea yn 1475.

### Striid tusken Skier en Fet
Swob wie belutsen by de Grutte Fryske Oarloch tusken de Skieringers en de Fetkeapers, dy't de Fryske gebieten tusken 1439 en 1524 yn syn gryp hold. Har famylje stie oan de kant fan de Skieringers. Swob har man Jarich siet earst oan de kant fan de Fetkeapers. Mar nei it trouwen is er oerstapt nei de Skieringers mei as reden dat er trou oan syn frou is. Sels nei de dea fan har man in 1475 bleau se belutsen. Mei dat de Hottingastins dy &#x27;t se fan har man hie. Wurde brûkt troch har broer en heit as útfalbasis foar plondertochten. Yn 1481 waard de Hottingastins trije wike lang belegere mei in grutte kanon. Mar de hottingstins hûs sels waard net ferwoaste. Ozet hold Swob en ien fan de belegerders Wybe Grovestins in ûnderhanneling. Wêrby &#x27;t troch Swob sward waard dat Wybe mei it petear net fongen wurde soe. Nei it petear doe &#x27;t Wybe fuort rûn. Rôp Swob him werom. En dêrnei naam se him finzen yn har kerker. Mei as ferklearring dat de swarde allinnich telde foar de earste petear. dêrnei nei in wapenstilstân. waard op 20 april besletten dat Wybe frijlitten soe yn ruil foar de frijlitting fan de broer fan Swob. Dy &#x27;t in jier lyn fongen waard troch Wybe.
Hottingasyl

**Hottingasyl** wie in syl yn de Leppedyk by Aldskou. De syl is boud troch mûontsen fan it Kleaster Ealsum. Tsjin 1900 is de syl ferfallen.
Andries van der Sloot

**Andries van der Sloot** (Skalsum, 9 maart 1884 - Ljouwert, 30 septimber 1955), wie in keunstskilder en etser. Hy wie de broer fan Jentje van der Sloot en de heit fan keunstskilder Bauke van der Sloot. 

## Biografy
Andries van der Sloot waard berne as soan fan in boer. Hy krige syn earste lessen fan Ouwe Hemkes (1866-1947), ferver yn Skalsum. Dy syn soan Johan Hemkes (1894-1988) waard letter in bekend skilder.
Nei't er fierder leard hie yn it skilderjen yn Frjentsjer waard er dekoraasjeskilder by de bruorren Wits yn Ljouwert. Dêr krige er dien nei't er meidien hie oan in staking. Hy begûn dêrnei foar himsels as ferver en letter as sinematograaf, mar yn beide gefallen slagge er net en wie it dreech om troch de tiid te kommen.

It wie J.H. Breucker Andreae, direkteur fan de *Algemene Friesche Levensverzekeringsmaatschappij* yn Ljouwert dy't syn artistike talinten ûntduts. Dy stipe De Groot troch wurk fan him te keapjen en soarge derfoar dat er yn 1916 in oplieding oan de Akademy foar Byldzjende Keunsten yn De Haach folgje koe.

Van der Sloot wurke yn Amsterdam, De Haach (Rijswijk), Oerisel, en fan 1919 ôf yn Fryslân en op de Waadeilannen. Underwerpen binne meast lânskippen en stillibbens, bytiden figueren en portretten. Syn wurken binne meast ympresjonistysk en yn de styl fan de Haachske Skoalle, ek wol mei romantyske aksinten. Guon fan syn etsen pike der út troch kwaliteit. In protte opdrachten hat er lykwols nea krigen, dat de húshâlding hie it net breed.

Van der Sloot wurke ek foar inkelde Fryske blêden en wie bestjoerslid fan ít 'Boun fan Fryske Keunstners'.

Andries van der Sloot - Knotwilgen.jpg|*Knotwilgen*
Duinlandschap.jpg|*Duinlandschap*
Waterlandschap met wolken.jpg|*Waterlandschap met wolken*
DouweKalma1923.jpg|*Portret van [[Douwe Kalma]]*


## Keppelingen om utens
* Andries van der Sloot by Stichting RKD
* Priuwkes fan syn wurk en oanfoljende ynformaasje
330

## Foarfallen
* 11 maaie - Konstantinopel wurdt offisjeel ynwijd as haadstêd fan it Romeinske Ryk.
* De bou begjint oan de Hillige Grêftsjerke yn Jeruzalem en de Bertetsjerke yn Betlehim.
## Berne
*Om dizze tiid hinne wurdt Ammianus Marsellinus berne, in Romeinske skiedkundige en skriuwer.

## Ferstoarn
Hongerjierren

**Hongerjierren** wienen der yn Fryslân mei troch de ekonomyske tastân in soad yn de 16e iuw. Yn 1554 foel de grins tusken roomsk en antiroomsk gedieltlik gear mei de skiedsline tusken earm en ryk. (Johann Samuel Theissen). De Byldestoarm fan 1566 wie dan ek net sasear in religieuze beweging. (L.J. Rogier)

Benammen 1557 wie in echt hongerjier. De tinkstientsjes yn de tsjerke fan Lytsewierrum en Fiskflyt tsjûgje dêrfan. De rogge wie doe ferskuorrende djoer. De regulieren fan Burgum fûnen it dat jier lykwols te omslachtich om it nôt te terskjen en brûkten it as struisel foar de hynders en foar bistefretten.
Advendo

* Advendo (Snits), muzykkorps út Snits
* Advendo (Frjentsjer), muzykferiening út Frjentsjer
* Advendo (Nijverdal), út Nijverdal.
* Advendo (Ter Idzerd), eardere kuorbalferiening út Ter Idzerd
* Fuotbalferiening Advendo '57, fuotbalklup út Ederveen
Meint van der Velde

**Meint van der Velde** (1953) is in byldzjend keunstner út Grou. Hy studearre yn 1975 ôf oan de Akademy fan Byldzjend Keunstûnderwiis Vredeman de Vries yn Ljouwert oan de ôfdieling monumintale foarmjouwing.

Yn it earste oankommen lykje de wurken samar ûntstien, mar der is dochs in soad bewust dien. Der is altyd in soad yn te sjen. Oersette foto's en oar byldmateriaal ferwurket yn syn skilderingen. Oan de struktueren en tekens is krekt sa lang wurke oant se passe by it doel. Sa brûkt Meint van der Velde sa no en dan gel medium en modellearpasta of skrast hy yn de wiete ferve. Hy brûkt in soad mingde techniken en beheint himsels dêrby yn de kleuren. Binnen dy kleuren binne lykwols in soad tinten. 

Nei in ferbliuw op Syprus fertoanden syn wurk in soad ynfloeden fan âlde ferware ikoanen. De lêste jierren brûkt er wer mear kleur. De skientme fan de fergonklikens is in weromkommend tema. 

Eksposysjes fan him binne û.o. hâlden yn de museums De Trije Gritenijen, De Skierstins en Aldheidkeamer Uldrik Bottema en galery's Artemisia Ljouwert, Frans Kokshoorn (Voorburg), De Omgeving (Borger) en by Omrop Fryslân. Van der Velde eksposearret ek yn it bûtenlân, ûnder mear yn Dútslân.
Kabbeljau

| 
|-
| 
|}

**Kabbeljau** (*Gadus morhua*) is in fisksoarte dy't foarkomt yn de Atlantyske Oseaan. Hy hat in lingte oant 150 sm, mar is trochstrings 80 oant 90 sm. De kabbeljau hat in oliifgriene en rêch mei brune plakken, in wite búk en in lange kintried.

## Foarkommen
De grutste fangplakken binne Newfoundlandbank, de Lofoten en de Doggersbank. De fisksoarte libbet op djipten fan 20 - 600 meter ticht by de boaiem. De kabbeljau yt bynammen kreeftkes, kraben, grenaten, fisken en moksels.

It fleis fan de kabbeljau is fyn fan smaak en hat in losse struktuer. De fisk wurdt faak filearre, ek de lever fan de kabbeljau is tige smaakryk. Yn de simmermoannen sitte de saneamme luzen op de lever en dan sit der gjin goeie smaak oan.

Lytse kabbeljau hjit *gul* of *gatsje*. Drûge kabbeljau wurdt ek stokfisk neamd en frituerde stikken kabeljau wurde wol kibbeling neamd. Skrei is de namme dy't er krijt yn de perioade tusken desimber en april at er fanút de Barentssee nei it noardwesten fan Noarwegen migrearet om te ridzjen. De namme skrei is ôflieden fan it Wytsingewurd "skrida", wat eat as "reizgjen" betsjut.
Steeldrum

De **steeldrum**' (ek wol *steelpan* of *pan* neamd) is in muzykynstrumint dat fan oarsprong út Trinidad en Tobago ôfkomstich is.

In steeldrum wurdt makke fan in 55-gallon oaljefêt. De steeldrum wurdt rekkene ta de idiofoanen.
De steeldrum is in chromatysk stimd slachynstrumint. Der besteane tsjintwurdich ek diatonysk stimde steeldrums.

In groep muzikanten dy't steeldrum spilet is in steelband.
Salmen

De **salmen** (Latyn: *Salmoniformes*) foarmje in skift fan 'e fisken, binnen de strielfinnigen. It is ek de namme fan de ienige oerlibjende famylje binnen dit skift (Latyn: *Salmonidae*). Yn 'e mande mei de nau besibbe sulversmelten (*Argentiniformes*), de spjirringen (*Osmeriformes*) en de snoekeftigen (*Esociformes*) meitsje de salmen diel út fan it boppeskift *[[Protacanthopterygii]]*.

Hast alle salmen hawwe efter de rêchfin in twadde fintsje sûnder finstrielen, de saneamde fetfin. Se wurde neamd nei de bekendste soarte, de salm (*Salmo salar*).