open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Poltava

**Poltava** (Oekraynsk: Полтава) is in stêd yn it noardeastlik diel fan de Oekraïne. Yn 2019 hie de stêd in ynwennertal fan 288.324. It is it bestjoerlik sintrum fan de oblast Poltava. De stêd leit tusken Charkov en Kiëv oan de rivier de Vorskla. 

Unbekend is wannear't de stêd stifte is; foar 1174 binne der gjin ferwizings nei Poltava. Dochs hat de gemeente yn 1999 it 1100 jierrich jubileum fan de stêd fierd. Argeologen hawwe yn de stedsgrinzen resten út de âlde stientiid en fan de Skyten fûn.

De stêd stiet bekend om de Slach by Poltava (1709), wêrby't Peter de Grutte de Sweedske kening Karel XII fersloech. Dy fjildslach markearre de ein fan Sweden as grutmacht en it begjin fan it tsaristyske Ruslân as liedende naasje fan noardeastlik Europa. De smei-izeren pylder (1805) yn it sintrum fan de stêd betinkt de slach. De 18 kanonnen oan de foet fan de pylder binne Sweedske kanonnen, dy't by de slach bútmakke binne.     

Oant de Twadde Wrâldkriich hie de stêd in grutte joadske mienskip, dy't hast 10% fan it ynwennertal fan de stêd útmakke. Fan de joaden dy't net flechten foar de nazy's waarden de measten yn twa moardaksjes yn septimber en novimber 1941 troch in Einsatzgruppe ombrocht en yn massagrêven yn de omjouwing fan de stêd begroeven.  

## Sjoch ek
* Krúsferheffingskleaster
* Untsliepeniskatedraal
* Sint-Sampsonbtsjerke
Sint-Sampsontsjerke (Poltava)

De **Sint-Sampsontsjerke** (Oekraynsk: Сампсоніївська церква, *Sampsonijiska Tsjerkva*) is in otterdoks tsjerkegebou yn 'e Oekraynske stêd Poltava. 

## Skiednis
Nei't Peter de Grutte de Sweedske kening Karel XII fersloech by de Slach by Poltava, joech de tsaar opdracht om út tankberens foar de oerwinning in tsjerke op it slachfjild te bouwen. Dy tsjerke moast wijd wurde oan 'e yn 'e otterdoksy fereare hillige Sampson de Gastfrije, om't de slach wûn waard op 'e feestdei fan dy hillige. Yn Sint-Petersburch liet Peter de Grutte ek in oan deselde hillige wijde katedraal bouwe.

Alhoewol't de tsaar de bou dreau en der jild beskikber steld waard, duorre it noch oant 1852 dat der útein set waard mei de bou fan 'e tsjerke. De foltôging fûn plak yn 1856 en op 15 july fan dat jier fûn de wijing plak.

Tsjin 'e ein fan 'e 19e iuw waard de tsjerke fergrutte en ferboud neffens in ûntwerp fan 'e arsjitekt M. Nikonov. Yn it ramt fan it 200-jierrich jubileum fan 'e Slach by Poltava waard oan it begjin fan 'e 20e iuw noch in westlike klokketoer tafoege. Ek waard doe de houten ikonostaze ferfongen troch ien fan moarmer en it ynterieur op 'e nij beskildere.

De Sovjet-autoriteiten lieten de tsjerke yn 'e jierren 1930 slute en de klokketoer ôfbrekke, mar ûnder de Dútske besetting waard de tsjerke yn 1942 wer foar de earetsjinst iepene. Nei de kriich registrearren de Sovjet-autoriteiten op 8 desimber 1947 de parochy fan 'e tsjerke, mar al gau dêrnei yn 1949 waard de parochy wer ferbean yn it ramt fan in bestimmingswiziging fan it gebiet as museum. De tsjerke kaam leech te stean, waard brûkt om saken op te slaan en ferfoel, sadat de muorreskilderings yn 'e tsjerke foar in part ferlern gyngen.

Pas yn 1988 waard der wer in begjin makke oan 'e restauraasje fan de tsjerke. Sûnt april 1993 wurdt de Sampsontsjerke wer offisjeel troch de parochy foar de earetsjinst brûkt. Yn 2001 waard ek de ôfbrutsen klokketoer wer rekonstruearre.
Hillich Krús kleaster (Poltava)

It **Krúsferheffingskleaster** of it **Kleaster fan it Hillich Krús** is in 17e-iuwsk otterdoks kleaster yn Poltava yn 'e Oekraïne.

## Skiednis
It kleaster waard yn 1650 stifte nei't kozakken de troepen fan 'e Poalske magnaten fersloegen en de stêd befrijden. Om dy oerwinning te betinken joech Sylvester Kosov, de metropolyt fan Kiëv, opdracht om op de mei ikebeammen begroeide berch oan 'e rivier de Vorskla in kleaster foar muontsen te bouwen. It kleaster ûntwikkele him as in wichtich edukatyf sintrum yn it suden fan it Kozakken-Hetmanaat. Fanwegen de ynspannings fan aartsbiskop Eugenios Voulgaris, in freon fan 'e ferljochter Voltaire en de eardere hôfbibliotekaris fan Katarina de Grutte, woeks de boekekolleksje fan it kleaster út ta de grutste yn 'e omkriten. 

It kleaster waard yn 1695 oerfallen en plondere troch de Krimtataren, dy't foar Poltava en oare stêden yn 'e Oekraïne in grutte pleach foarmen. De houten otterdokske kleasters wiene foar de Tataren oantreklike plakken om te plonderjen en nei't se it kleaster fan Poltava yn 1695 ôfbaarnden waard besletten it yn stien wer op te bouwen.   
 
Wylst de nijbou fan it stiennen kleaster noch net foltôge wie, sloegen Sweedske troepen yn 'e simmer fan 1709 harren kamp by it kleaster op en hûze kening Karel XII yn 'e ferbliuwen fan 'e muontsen fan it kleaster. Tsien dagen foar de grutte slach rekke de kening by in ynspeksje by it kleaster ferwûne oan syn foet troch in kûgel fan in Kozak. 

Nei't de Sweden ferslein waarden by de Slach by Poltava koe de katedraal foltôge wurde. Yn 1756 waard de barokke Krúsferheffingskatedraal ynwijd. De katedraal krige in ikonostaze fan 'e ferneamde houtfiker Sjalmatov; mar dy ikonstaze waard mei de ikoanen yn de Russyske Revolúsje fan 1917 ferneatige. Yn 1750 waard in twadde kleastertsjerke tafoege; de Tsjerke fan de Hillige Trije-ienheid. De 45 meter hege klokketoer waard yn 1786 konsekrearre. De barokke en neoklassistyske toer hat oerienkomsten mei de klokketoer fan it Kiëvske Petsjersk-lavra. De bou fan in tredde tsjerke, de Sint-Simeontsjerke, folge yn de 19e iuw yn opdracht fan de hannelsman I.S. Kotelnikov ta neitins fan syn soan Simeon dy't in Poltava ferstoar.   

Yn de jierren dy't folge op de revolúsje wiksele de macht yn Poltava ferskillende kearen en waard it kleaster ferskate kearen plondere. De ikebosken om it kleaster hinne waarden kapt en yn 1923 waard it troch de nije machthawwers sletten en oerdroegen oan in feriening foar spoarpersoniel. It kleaster krige dêrnei ferskillende funksjes. Under de nazy-besetting krigen nonnen tastimming om it kleaster wer te iepenjen en sûnt dy tiid wennen nonnen yn it kleaster, mar yn 1958 waard it kleaster troch de regionale Sovjet-autoriteiten op 'e nij sletten. De nonnen waarden yn oare kleasters ûnderbrocht of nei famylje stjoerd en de kristlike symboalen fan 'e gebouwen ferwidere. 

Nei de fal fan de Sovjet-Uny waarden de gebouwen wer yn gebrûk nommen troch de Oekraynsk Otterdokske Tsjerke (patriargaat Moskou). De yn 'e Twadde Wrâldkriich ferneatige Trije-ienheidstsjerke waard yn 1999 wer opboud.

## Keppeling om utens
*  It kleaster op in side oer tsjerke-arsjitektuer
Fakânsje

In **fakânsje** (fan it Latynske *vacatio*(*nis*), "ferlof") is in meardeiske perioade wêryn't minsken ophâlde mei harren gewoanlike deistige aktiviteiten. Men giet dan net nei skoalle, leit jins stúdzje stil en docht gjin betelle wurk. De dêrtroch frijkommen tiid wurdt ornaris folle mei rekreaasje of toerisme. Ek bringt men tiid troch mei famylje en/of freonen. Fierders wurdt fakânsje ek wol oangrepen om putsjes te dwaan dêr't men oars net oan takomt, lykas in it fervjen fan jins hûs, in lytse ferbouwing binnendoar of it op 'e nij bestrjitsjen fan 'e oprit. In langere perioade fan it ûnderbrekken fan 'e gewoanlike aktiviteiten wurdt wol in sabbatical neamd.

Histoarysk ûntstie fakânsje yn 'e moderne sin fan it wurd pas omtrint 1850, en kaam it fuort út 'e saneamde Grand Tour, dy't de riken fan it Feriene Keninkryk by plakken út 'e Klassike Aldheid yn Itaalje en Grikelân lâns makken. Letter soargen it krewearjen fan ûnderwiisherfoarmers en de opkomst fan it sosjalisme derfoar dat der fakânsje foar hast eltsenien kaam. Yn 'e rin 'e jierren waarden sadwaande regels ynfierd dy't de lingte fan fakânsjes bepaalden foar learlingen, studinten, wurknimmers, amtners en beskate groepen selsstannigen. Likernôch fan 1960 ôf makke it ferskynsel 'fakânsje' in sterke groei troch. Fan dy tiid ôf waard it ek normaal (want foar hast eltsenien betelber) dat men yn 'e fakânsje fan hûs gie.

Wat dat oangiet, besteane der ferskate manearen om 'e fakânsje troch te bringen: 
*troch te kampearjen op in camping;
*troch mei de caravan efter de auto op reis te gean;
*troch in reis, ornaris nei it bûtenlân, te boeken by in reisburo en dêr mei in touringcar of it fleantúch hinne te reizgjen.
Yn it lêste gefal giet it simmerdeis faak om in saneamde strânfakânsje nei in waarm baaiplak (bgl. Benidorm, Torremolinos of Lloret de Mar) of eilân (bgl. Majorka, Korfû of Kreta), dêr't men de tiid trochbringt mei sinnebaaien, swimmen yn see en feestfieren. By 't winter giet men lykwols ornaris op wintersportfakânsje nei kâlde lannen (lykas Switserlân of Eastenryk), om te skyen en te feestfieren yn 'e après-ski.

Yn Nederlân besteane (of bestiene) de folgjende skoalfakânsjes:
*hjerstfakânsje (mids oant ein oktober)
*krystfakânsje  (ein desimber oant begjin jannewaris)
*foarjiersfakânsje  (ein febrewaris en/of begjin maart) (foarhinne de krookjefakânsje)
*peaskefakânsje (de wyks nei Peaske) (bestiet net mear)
*maaiefakânsje (ein april oant begjin maaie) (is yn it plak kommen foar de peaskefakânsje)
*simmerfakânsje of grutte fakânsje (ein juny of mids july oant mids augustus of begjin septimber)
Utsein de krystfakânsje en de maaiefakânsje is Nederlân foar de skoalfakânsjes opdield yn trije regio's: Noard, Midden en Súd; Fryslân heart by de regio Noard. It begjin (en dêrtroch ek de ein) fan 'e fakânsjes ferskilt yn dy regio's om 'e trochstream op 'e wegen te befoarderjen (fan minsken dy't op fakânsje geane of derfan weromkomme).
Tsjerke fan de Hillige Martlers Leauwe, Hope en Leafde en harren mem Sofia (Moskou)

De **Tsjerke fan de Hillige Martlers Leauwe, Hope en Leafde en harren wize mem Sofia** (Russysk: Храм Святых мучениц Веры, Надежды, Любови и премудрой матери их Софии) is in tsjerkegebou yn 'e Russyske haadstêd Moskou. De tsjerke waard wijd oan 'e hillige Sofia en har, nei de trije kristlike deugden ferneamde, dochters dy't ûnder keizer Hadrianus de martlersdea ferstoaren, om't hja wegeren oan 'e goaden fan 'e keizer te offerjen. It tsjerkegebou stiet yn it súdwestlik okrûg (stedsdistrikt) fan Moskou oan 'e krusing fan 'e Leninski Prospekt en de Ulitsa Mjklûcho-Mahlaja.   

Yn de moannen febrewaris-april 2011 waarden de fundearings foar de nije tsjerke lein.

De tsjerke falt ûnder it bisdom Moskou fan 'e Russysk-Otterdokske Tsjerke en waard boud op fersyk fan 'e âlders fan 'e pasjinten fan it "Nasjonaal Medysk Undersykssintrum fan pediatryske  hematology, onkology en ymmunology Dmitry Rogachev", in klinyk dy't spesjalisearre is yn it behanneljen fan in tal earnstige bernesyktes.
By de dekoraasjes fan 'e tsjerke hawwe de arsjitekten en keunstners rekken holden mei de jonge parochianen fan 'e tsjerke. Op in foar bern begryplike wize wurde de wichtichste ferhalen út de evangeeljes werjûn. De muorren fan 'e narteks lieten de keunstners lykwols keal, om se te reservearjen foar wurk fan 'e bern sels. Foar dat doel makken bern 30 tekenings oer it Skeppingsferhaal en dy tekenings binne mei help fan 'e keunstners troch de bern op 'e muorren as mozaïken of muorreskilderings oanbrocht.

Op 2 septimber 2012 fersoarge de patriarch fan Moskou en hiel Ruslân Kirill II de grutte wijing en de godlike liturgy fan 'e nije tsjerke.

De tsjerke is allinne tagonklik foar de pasjinten en harren âlders en artsen en frijwilligers fan 'e klinyk. Om ynfeksjes tefoarren te kommen is de tsjerke foar oaren sletten.
Uke Tellegen-Veldstra

**Uilkje (Uke) Tellegen-Veldstra** (Akkrum, 22 desimber 1910 – De Bilt, 11 jannewaris 1991) wie in Nederlânsk ûnderwizeres en politikus.

## Famylje
Tellegen waard berne yn in Fryske arbeidershúshâlding as dochter fan Pieter Veldstra en Geertje Hoekstra. Har heit wie fabryksarbeider, wethâlder en lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Hja troude yn 1935 mei de analist Albertus Marinus Tellegen. Ut dat houlik kamen fjouwer bern.

## Wurkpaad
Tellegen waard oplaat oan de rykskweekskoalle foar ûnderwizers yn Utert en wurke oant har houlik as ûnderwizeres. Nei de Twadde Wrâldoarloch wie se direkteur fan de kweekskoalle foar beukerûnderwiis yn Utert (1945-1948).

Tellegen wie lid fan de PvdA. Se waard yn 1946 keazen yn de tydlike gemeenterie fan Maarssen en bleau gemeenteriedslid oant 1955. Dêrneist wie se lid fan de Provinsjale Steaten fan Utert (1946-1974), lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal (1956-1963) en lid fan Deputearre Steaten fan Utert (1962-1971). Yn de Keamer spruts se allinnich oer ûnderwiisfraachstikken. Se wie as deputearre en bestjoerslid yn 1970/1971 nau belutsen by de affêre-Dennendal om de troch direkteur Carel Muller trochfierde fernijings yn de swaksinnigesoarch; dat late ek ta spannings yn har eigen partij. Yn 1971 luts se har werom as deputearre.

Tellegen-Veldstra ferstoar yn 1991, yn de âldens fan 80 jier.
Antonia Talamini

**Antonia Talamini** (Ljouwert, 6 septimber 1945 – dêr, 17 juny 2016) wie in Fryske ynstallaasjekeunstner, grafikus, skilder en monumintaal keunstneresse.

Antonia wie de dochter fan iismakker Antonio Talamini, grûnlizzer fan de Ljouwerter iissalon LaVenezia. Doe se 28 wie keas Antonia foar de keunst.  
Nei in oplieding oan de keunstakadeemje Vredeman de vries krige hja súkses yn en bûten Fryslân. Sa kocht Steedlik Museum yn Amsterdam grafysk wurk fan har oan.
Se waard yn de tachtiger jierren fan de foarige iuw bekend troch grutte wurken mei mingde technyk. Yn Ljouwert makke se ûnder oaren de neon-gevelfersiering op de flats yn de Ljouwerter Frijheidswyk.

Antonia ûntwurp de spjelde dy’t heart by de priis fan de Fryske Anjer.
Treurdicht

In **treurdicht** of **elegy** (fan it Grykske ἐλεγεία, *elegeia*, fan ἔλεγος, *elegos*, "kleiliet") is in sjenre fan poëzij dat ta earnstich neitinken stimt. It byhearrende eigenskipswurd is **elegysk**. Almeast hat it de foarm fan in kleiliet foar in ferstoarne, mar it is in min definiëarre term dy't ek wol brûkt wurdt om te ferwizen nei in poëtysk monumint foar in noch libbene persoan (bgl. in ferlerne leafde), of sels wol foar alderhanne gedichten mei sombere of pessimistyske toan. Histoarysk wiene Latynske treurdichten út 'e Romeinske literatuer faak eroatysk of mytologysk fan aard.

Foarbylden fan treurdichten út 'e Aldheid binne it gedicht fan Katullus foar syn deade broer, de fersen fan Propertius foar syn deade mêtresse Syntia, en Ovidius syn gedichten dêr't er syn ballingskip út Rome yn bekleit, dy't er ferliket mei de dea. In foarbyld fan in treurdicht út 'e Midsiuwen is it Aldingelske gedicht *[[De Seeman (Aldingelsk gedicht)|The Seafarer]]*, út 'e twadde helte fan 'e tsiende iuw. In letter foarbyld is it oan William Shakespeare taskreaune gedicht *[[A&nbsp;Lover's Complaint]]*, dat foar it earst publisearre waard yn 1609. Foarbylden út 'e Fryske literatuer binne de gedichten *[[Op Anna's Dea]]*, *[[It Tsjerkhôf by Jûntiid]]* en *[[Batthyany's Dea]]*, allegear fan Eeltsje Hiddes Halbertsma.
Otterdokse Tsjerke fan de Oekraïne

De **Otterdokse Tsjerke fan de Oekraïne** (Oekraynsk: Православна церква України, *Pravoslavna tserkva Ukrajiny*), ek wol de **Oekraynsk-Otterdokse Tsjerke** neamd, is in autosefale Eastersk-otterdokse tsjerke. De tsjerke is mei de fúzje fan de Oekraynsk-Otterdokse Tsjerke (patriargaat Kiëv) (1990-2018) en de Oekraynske autosefale Otterdokse Tsjerke (1920-2018) ûntstien op oantrunen fan de Oekraynske presidint Petro Porosjenko en op fersyk fan it Oekraynske parlemint. 

Op 15 desimber 2018 waard op in spesjale synoade yn de Sofiakatedraal fan Kiëv de Tsjerke offisjeel stifte. De mearderheid fan de synoade wiisde de noch jonge Epifanij (wrâldske namme Сергій Петрович Думенко; Serhij Petrovisj Dûmenko) oan as "de metropolyt fan Kiëv en hiel Oekraïne". 

Patriarch Bartoloméus, de primaat fan de Otterdokse Tsjerke, ûndertekene op 5 jannewaris 2019 yn de Sint-Joariskatedraal yn Istanbûl it dekreet wêrmei't de autoséfaly fan de Otterdokse Tsjerke fan de Oekraïne offisjeel erkend wurdt. De ûndertekening fûn plak yn oanwêzigens fan de presidint fan de Oekraïne en Epifanij I fan Kiëv. 

Mei de stifting fan in autosefale Otterdokse Tsjerke yn de Oekraïne kaam in ein oan de iuwenâlde bân mei de Russysk-Otterdokse Tsjerke In pear dagen letter sei grutaartsbiskop Svjatoslav Sjevtsjûk fan de Oekraynsk Gryksk-katolike Tsjerke dat er ek iepen stie foar in fúzje mei de Otterdokse Tsjerke fan de Oekraïne.

De ûntwikkelings lieden ta in skisma en ferdieldheid yn de otterdokse mienskip. Fanwegen de ûndertekening fan it dekreet briek Moskou mei it patriargaat fan Konstantinopel. Letter folge ek in brek mei it patriargaat fan Aleksandrje, dy't him oansleat by de erkenning fan de Otterdokse Tsjerke fan de Oekraïne.

Healwei 2019 wiene noch mar 500 fan de ± 12.000 parochy's oergien nei de nije Otterdokse Tsjerke fan de Oekraïne. Fan alle parochy's dy't Oekraynsk-otterdoks woarn binne, sitte de measten yn it westen fan it lân, mar ek dêr is it in minderheid fan it totaal. 

## Keppeling om utens
* Side Otterdokse Tsjerke fan de Oekraïne
Pokrovsky Kleaster (Charkov)

It **Pokrovsky Kleaster** (Oekraynsk: Покровський чоловічий монастир, Russysk: Покровский монастырь) of it **Kleaster fan de Foarbea** is in otterdoksk kleaster yn it histoaryske sintrum fan 'e stêd Charkov yn Oekraïne. De katedraal fan it kleaster is it âldste gebou fan 'e stêd en waard yn 1654 boud.

## Skiednis
It kleaster waard by it eardere houten fort fan Charkov stifte yn 1726 troch Epifanius, biskop fan Belgorod. It fort foarme diel fan it systeem fan fêstings dat Súd-Ruslân beskermje moast tsjin de ynfallen fan 'e Krimtataren. De stifting fan it kleaster hold ferbân mei de ferhûzing fan it biskoplik collegium fan Belgorod nei Charkov, in ynstelling foar heger ûnderwiis dat oant 1817 bestie. In diel fan 'e muontsen joegen ûnderwiis yn it collegium, wylst  oaren wurken op it lân of yn 'e mûnen en oare bedriuwsgebouwen.

It kleaster waard ferneamd nei de Foarbeatsjerke, de eardere parochytsjerke dy't al yn 1689 boud waard oan 'e noardlike kant fan it fort en mei in synodaal dekreet fan 1729 oan it kleaster ferbûn waard. Yn 1896 waard in nije, tolvekoepelige tsjerke ynwijd ta eare fan it Ozerjanska-ikoan fan 'e Mem Gods. Arsjitekt fan de foar otterdokse tsjerken seldsume, yn 'e boustyl fan in basilyk boude tsjerke wie Vladimir Christianovitsj Nemkin. 

It orizjinele ikoan, dat as mirakuleus fereare waard, is yn de Sovjet-tiid ferlern gien. Yn 1920 waard it Pokrovskykleaster lykas alle kleasters fan it bisdom troch de bolsjewiken sletten en plondere. De gebouwen krigen ferskate funksjes, mar binne yn 1992 oan 'e Oekraynsk-Otterdokse Tsjerke (patriargaat Moskou) werom jûn. It restauraasje- en rekonstruksjeproses nei de weromjefte waard yn 2003 foltôge.
## Foarbeakatedraal

De Foarbeakatedraal fertsjintwurdiget de Oekraynske barok en stiet op it plak fan in houten foargonger út 1659. Unbekend is wa't de arsjitekt fan 'e katedraal west hat, mar de ynwijing fûn yn 1689 plak troch de metropolyt Abraham. Fan 1799-1846 wie de katedraal fan it kleaster ek de katedraal fan Charkov.

De struktuer fan 'e katedraal fynt syn oarsprong yn 'e houten, trijedielige tsjerken fan it lân. It gebou is te ferdielen yn in winter- (ûnder) en in simmertsjerke (boppe), dy't bekroand wurdt mei trije tuorren. De hichte fan de sintrale toer is 45 meter.
Johannes van Dreght

**Jo(h)annes van Dreght** (Amsterdam, 1737 - dêre, 1807) wie in Amsterdamske eunstskilder fan tapaste keunst: dekôrs, skouwen, koetsen, jachten, sliden en waaiers. 

Van Dreght waard yn 1758 lid fan it Sint Lukasgilde. Hy boaske yn 1761 en waard yn 1766 lid fan de Amsterdamske stedstekenakadeemje. Hy ûntfong de gouden earepriis op de tekenakadeemje. Hy wenne yn de Kerkstraat net fier fan de Amstel. Dreght skildere skoarstienstikken yn it stedhûs fan Amsterdam (1772), de Hollânske skouboarch (1774), yn de pânen Herengracht 518 en 520 en yn it Corvershof (1778). Van Dreghts wurk tsjûget fan in nije fyzje op de klassike âldheid, it neoklassisisme. 

Polityk sjoen hinge er oer nei de patriotten, dy't aardich sjarmearre wiene fan de Romeinske Republyk. Doe't yn 1781 en 1792 *De barbier fan Sevilla*, in toanielstik fan Pierre Beaumarchais yn de stedsskouboarch opfierd waard, skildere Van Dreght it dekôr.

De behangskilder Jurriaen Andriessen wie ien fan syn learlingen; Willem Bilderdijk hie syn feardigens as tekener en etser oan it ûnderrjocht fan Joannes van Dreght, dy't 10 jier syn learaar wie, te tankjen. 

## Galery

File:Dreght-Path.jpg|Lânskip mei paad
File:Dreght-Horseman.jpg|Ruter en reizger yn in lânskip
File:Dubbelportret van een man met een steek, mogelijk Joannes van Dreght, RP-P-1909-79.jpg|Dûbelportret fan in man mei steek. Faaks in selsportret
Grutte Synagoge (Charkov)

De **Grutte Synagoge** (Oekraynsk: Хора́льна синаго́га, Russysk: ПХоральная синагога; joadske namme *Beit Menachem*) is in synagoge oan 'e Pûsjkinskoj 12 (Пушкинской, 12) yn Charkov yn Oekraïne. De synagoge waard yn 'e jierren 1909-1913 troch Valentin Avgûstovitsj Feldmann en Jakov G. Gеvirts boud.

## Skiednis
De bou fan 'e Grutte Synagoge fûn plak op in lokaasje, dêr't earder in grut ferfallen lânhûs stien hie. De joaden kochten dat lân oan en mochten dêr in nije synagoge bouwe, op betingst dat hja de synagoge noch wat fierder fan 'e strjitte ôf bouden, om't de regels yn dy tiid sa wiene dat de ôfstân fan 'e otterdokse Nikolaastsjerke teminsten 100 *sazjen* (likernôch 213 meter) bliuwe moast. De bou fan 'e synagoge koste 150.000 roebel, dat benammen troch rike joaden ophoaste waard. 

Yn 1923 waard de synagoge sletten, saneamd op fersyk fan joadske arbeiders. It waard oerdroegen oan in joadske
arbeidersferiening en sûnt 1941 waard der in teäter yn ûnderbrocht. Yn 1945 waard it gebou wer in synagoge, mar yn 1949 op 'e nij sletten en oan *Spartak* jûn, in sportorganisaasje, dy't it gebou oant de hjerst fan 1991 brûkte foar syn aktiviteiten.

De weromjefte fan 'e synagoge oan 'e joadske mienskip fan 'e stêd folge yn 1990. In rabby út Israel arrivearre, in bibleteek en in skoalle waard iepene en der fûnen kulturele evenminten plak. De synagoge waard renovearre en de sportakkomodaasjes ôfbrutsen om it wer in sintrum te meitsjen foar it joadendom yn Charkov. Nei in brân yn 1998 waard it gebou op 'e nij renovearre en iepene yn 2003. It restauraasjeprojekt waard troch de út Charkov ôfkomstige arsjitekt Vladimir Novgorodov útfierd.

De Grutte Synagoge is de grutste synagoge fan Oekraïne. De hichte fan 'e koepel is 42 meter en de lingte fan it gebou 50 meter. Meiïnoar beslacht de synagoge in oerflak fan 2.067 m². De hillige arke dêr't de boekrollen bewarre wurde is njoggen meter heech.
Ferkundigingskatedraal (Charkov)

De **Ferkundigingskatedraal** is de belangrykste tsjerke fan 'e Oekraynsk-Otterdokse Tsjerke (foarhinne patriargaat Moskou) yn 'e Oekraynske stêd Charkov. De neobyzantynske tsjerke mei de 80 meter hege klokketoer waard op 2 oktober 1888 foltôge en is boud neffens it ûntwerp fan 'e arsjitekt Michail Lovtsov. De tsjerke waard yn 1901 ynwijd, wêrnei't de âlde Ferkundigingstsjerke út it lêst fan 'e 18e iuw ôfbrutsen waard.

## Skiednis
Fanwegen it jimmeroan tanimmende tal parochianen waard op 22 novimber 1887 it beslút nommen in nije en gruttere tsjerke te bouwen. It ûntwerp waard levere troch de arsjitekt fan it Technologysk Ynstitút fan Charkov, Michail Lovtsov, dy't ek by de parochy hearde. De kosten fan 'e bou waarden droegen troch in grut tal goederjouwske yndustriëlen en hannelers út Charkov, mar ek út oare stêden. De totale kosten fan it projekt fan 'e bou en it ynrjochtsjen bedroegen 400.000 roebel. Nei't de nijbou yn 1901 foltôge en ynwijd waard, koe de âlde tsjerke ôfbrutsen wurde nei't de belangrykste ikoanen út de âlde tsjerke oerbrocht waarden nei de nijbou.

De Ferkundigingstsjerke wie ien fan 'e grutste tsjerken fan it Russyske Ryk en joech plak oan 3.500 oant 4.000 minsken. Vasili Ivanovitsj Orlov makke fan wyt karrara-moarmer de nije ikonostaze en de ikoanen waarden troch de keunstners Andrej Ivanovitsj Danilevsky en Michail  Dimitrejvitsj Michailov skildere. De muorreskilderings binne fan I.N. Svjatenko út Charkov. Op 3 july 1914 krige de tsjerke de status fan "stedskatedraal".

## Sovjet-tiid
Tusken 1922 en 1924 moast de Russysk-Otterdokse Tsjerke mei oare otterdokse groepen lykas leden fan de (Libbene Tsjerke) striid leverje, dy't de tsjerke oernimme woene. Ek hie de tsjerke ferskate kearen te krijen mei driging fan sluten, mar tsjin 1925 waard it wer wat rêstich oant op 14 febrewaris 1930 de katedraal dochs noch sletten waard troch in resolúsje fan it Utfierend Komitee. Neffens it dekreet moast de tsjerke tenei foar kulturele oangelegenheden brûkt wurde, mar tsjûgen út dy tiid seine dat de romten allinne brûkt waarden om û.o. oaljeprodukten yn op te slaan foar in benzinestasjon dat dêr boud wie en oant yn 'e jierren 1960 dêr stean bleau.

Krekt as oare tsjerken yn Charkov mocht ek de Ferkundigingskatedraal ûnder de Dútske besetting wer iepene wurde foar de earetsjinst en nei't de Dútsers definityf út de stêd ferdreaun wiene troch it Reade Leger bleau dat sa. 

Nei in stoarm yn july 1974 waaide it krús fan 'e toer en yn 1997 baarnde it boppeste diel fan 'e toer ôf, wêrnei't herstel folge. Yn 'e jierren 2007-2008 waard in nij hek om 'e tsjerke hinne boud.
NPC (meme)

*NPC*, ek wol bekend as *NPC Wojak*, is in ynternet-meme dy ûntstien is op it imageboard 4chan yn july 2016. NPC is makke troch in anonime auteur en is basearre op de Wojak-meme. De meme manifestearret him yn in grut oantal strips.

## Sjoch ek
* Polandball

## Keppeling om utens
* NPC op ''Know Your Meme''
* NPC op ''Reddit''
Priis foar keunsten en wittenskippen

De **Priis foar keunsten en wittenskippen** (*Prijs voor kunsten en wetenschappen*) is in literatuerpriis dy't útrikt waard yn 1949. Yn steat steld troch in jefte fan it Joh.J. Smit-fûns yn Amsterdam hat de minister fan Underwiis, Keunsten en Wittenskippen yn 1949 in hoemannichte prizen beskikber steld foar keunstners en gelearden.

## Winners
* 1949 - Henriëtte Laman Trip-de Beaufort foar *Gijsbert Karel van Hogendorp*
* 1949 - F. Bordewijk foar *Noorderlicht*
* 1949 - Henriette Roland Holst-van der Schalk foar har hiele oeuvre
Streaming media

**Streaming media** (Ingelsk foar "streamende media"; útspr.: ['stri:mɪŋ 'mi:dia], likernôch: "strii-ming mii-di-a") binne media dy't streekrjocht fia kompjûternetwurken (lykas it ynternet) ferspraat wurde. Dat proses wurdt **streaming** of ek wol **streamen** (útspr.: ['stri:mən], likernôch: "strii-mun") neamd. It is in populêre distribúsjemetoade by webcasts (útstjoerings oer it ynternet), by it besjen fan webfideo's (bgl. op YouTube) of fan video-on-demand (bgl. fia Netflix of Disney+) en by it beharkjen fan muzyk (bgl. fia Apple Music of Spotify). By streaming wurdt oanhâldend in diel fan 'e data yn 'e buffer pleatst, sadat in programma op in mediaplayer ôfspile wurde kin. Dêrtroch kinne de ûntfongen media (fideo en audio) fuortendaliks konsumearre (besjoen en beharke) wurde troch de brûker, sûnder dat de hiele útstjoering dan al download is.

Yn bredere sin kin steld wurde dat streaming ek bûten it ynternet om ien fan 'e primêre distribúsjemetoaden fan media is, mei't de measte distribúsjemetoaden ynherint streaming (d.w.s. flechtich) of ynherint net-streaming (d.w.s. duorjend) binne. Radio- en tillefyzje-útstjoerings kinne bygelyks sjoen wurde as net-ynternetrelatearre foarbylden fan streaming media, wylst boeken, (papierrene) kranten en tydskriften, dvd's en cd's foarbylden binne fan media dy't dúdlik net-streaming binne. 

De Ingelske term "*streaming*", letterlik "streamend", ferwiist nei de oanhâldende stream fan data dy't by dizze distribúsjemetoade yn 'e buffer pleatst wurdt. It is yn dy sin it tsjinstelde fan it downloaden fan in bestân, wêrby't de brûker wachtsje moat oant er it hiele bestân op syn kompjûter ûntfongen hat foar't er der wat mei dwaan kin. Streaming media binne dus foar de brûker tiidbesparjend, mar oan 'e oare kant is it yn 'e regel net mooglik om streaming media te bewarjen troch se, lykas in download, op jins kompjûter te behâlden. As men der faker nei sjen en harkje wol, moat men sa'n bestân ynstee eltse kear wer op 'e nij streame, en is men dus ôfhinklik fan 'e webside dy't it bestân oanbiedt. As dy webside it bestân fuorthellet, stiet de brûker fierders mei lege hannen.

In oar minpunt oan streaming media is dat men in beskate bânbreedte nedich is om streaming media goed ôf te spyljen. Untbrekt foldwaande bânbreedte, dan sil it bufferjen fan 'e media it ôfspyljen fan 'e ynhâld net byhâlde kinne, en hat men te krijen mei skoftkes dat de media stilfalle sadat it bufferjen it ôfspyljen byhelje kin.

Live-streaming is it fersprieden oer it ynternet fan live-útstjoerings fan (oer it algemien) fideo. Dêrfoar hat men ferlet fan in kamera, in encoder om 'e bylden te digitalisearjen, en in mediapublisher en in webside om 'e bylden te distribuëarjen. Dit soarte fan streaming media hoecht net opnommen te wurden op it punt fan oarsprong, hoewol't dat faak wol dien wurdt.
Eare-Oscar

De **Eare-Oscar** (Ingelsk: *Honorary Oscar*, mar formeel eins *Academy Honorary Award*) is in Amerikaanske priis op it mêd fan 'e filmkeunst dy't elts jier ein oktober of (faker) begjin novimber oan ien of mear persoanen of organisaasjes útrikt wurdt, foar it meastepart by wize fan oeuvrepriis. It is ien fan 'e Oscars of Academy Awards, dy't útrikt wurde troch de Academy of Motion Pictures Arts and Sciences (AMPAS) yn Hollywood, de wyk fan Los Angeles dêr't de Amerikaanske filmyndustry konsintrearre is.

## Kritearia
De Eare-Oscar wurdt útrikt foar ien of mear fan 'e folgjende kritearia: 
*in bûtengewoan oeuvre as filmakteur, filmregisseur, filmprodusint en/of senarioskriuwer;
*bûtengewoane bydragen oan 'e filmkeunst yn it algemien en (faak) de Amerikaanske filmyndustry yn it bysûnder;
*treflike tsjinsten ferliend oan 'e Academy of Motion Pictures Arts and Sciences.
Winners binne tsjintwurdich oer it algemien persoanen, mar yn it ferline waard dizze priis ek geregeldwei útrikt oan in organisaasje of foar in film.

## Skiednis
De Eare-Oscar ûntstie as de **Spesjale Oscar** (*Academy Special Award*), dy't yn 1929 op 'e earste útrikkingsseremoanje fan 'e Oscars al ferjûn waard. De priis waard fan it begjin ôf oan útrikt troch de bestjoersried (*Board of Governors*) fan 'e Academy of Motion Pictures Arts and Sciences (AMPAS) foar bûtengewoane fertsjinsten op it mêd fan 'e film dy't bûten de oare Oscar-kategoryen foelen. Dêrta hearden ek bûtenlânske films yn in oare taal as it Ingelsk oant yn 1956 de Oscar foar Bêste Bûtenlânske Film ynsteld waard. De Spesjale Oscar waard yn 1950 (foar de útrikking fan 1951) omneamd ta 'Eare-Oscar' (*Academy Honorary Award*), en moat net betize wurde mei de yn 1971 (foar de útrikking fan 1972) ynstelde Oscar foar Spesjale Prestaasje (*Academy Special Achievement Award*). Sûnt 2009 wurdt de Eare-Oscar útrikt as ûnderdiel fan 'e Governors Awards ynstee fan de eigentlike Oscars (*Academy Awards*).

## Winners
De Oscars wurde útrikt foar films út it hiele foargeande jier. Yn 'e tabel hjirûnder wurdt de offisjele jiertelling fan 'e Oscars oanholden. Mar it jier dat oanjûn stiet is it jier dêr't de priis foar takend waard, en net it jier dêr't de priis yn takend waard. Dus dêr't bgl. stiet "1950", fûn de útrikking fan dy priis plak yn 1951.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Oscars

## Sjoch ek
*Cecil B. DeMille Award
Taalpuzel

In **taalpuzel** is in sammelnamme foar puzels dy't direkt of yndirekt te krijen hawwe mei taal. Doel by it puzeljen is it finen fan wurden of sinnen. 
De namme wurdpuzel wurdt ek brûkt foar de puzelsoarte wurdsiker ofwol speurpuzels.

## Yndieling
Der besteane in soad fariaasjes dy't rûchwei yn te dielen binne nei puzels dêr't mei losse letters, dielen fan wurden of heule wurden de oplossing fûn wurde moat. De yndieling leit net hielendal fêst, sa kin in hynstesprong bygelyks yn meardere kategoryen falle.
Fjouwerkant tsjil

In **fjouwerkant tsjil** is in tsjil dat gjin rûne, mar in fjouwerkante foarm hat. In fjouwerkant tsjil kin allinnich soepel rôlje as de ûndergrûn bestiet út omkearde buizen mei de goede maat en kromming.

Hoewol’t der letterlik fjouwerkante tsjillen binne, wurdt de term faker brûkt as in metafoar saken dy’t net goed rinne. 


File:A bike that can only run on special roads.jpg|In fyts foar spesjale paden
File:Square wheel bike, Museum of Math, NYC (34031348472).jpg|Wiskundemuseum yn New York
File:Museum_of_Mathematics-New_York-Square_Wheeled_Tricycles.jpg|Wiskundemuseum yn New York
Puzelboek

Yn in **puzelboek** steane puzeldiagrammen foar taalpuzels of oar soarte puzels. 

Der binne puzelboeken mei krúswurdpuzels, Sweedske puzels, kryptogrammen, sudoku's, wurdsikers, trochrinners en mei oare  puzelsoarten as bygelyks sudoku's. De antwurden fan de puzels steane soms efteryn de boekjes, mar ek wolris yn it neikommende nûmer. Bytiden kin in puzelpriis wûn wurde troch it ynstjoeren fan priispuzel.

Der boekjes wurde ferkocht yn boekhannels en supermerken. Gauris hawwe de boekjes in swierrigensgraad, fariërjend fan 1 stjer oant en mei 5 stjerren.

## Skiednis
It earste (krúswurd)puzelboek waard yn 1924 makke troch de redaksje fan de Amerikaanske krante *New York World*. 

Yn 1983 ferskynde by De Friese Pers it earste "Frysk Puzelwurdboek" yn it Frysk fan Douwe van der Meulen. Yn dit boekje stiene twa puzelsoarten: krúswurdriedlings en Kryptogrammen. Der siet tagelyk in hantlieding yn foar it oplossen fan kryptogrammen. 

Yn 1984 ferskynden by de Afûk de "Harsenskrabje Frysk Puzelboekjes 1 en 2" fan ‘puzelfeint’ Jaap Wolthuizen. Yn diel 1 stie in grut ferskaat oan puzelsoarten lykas trochrinners, spiraalriedsels, oanfolpuzels. Yn diel 2 stiene allinnich krúswurdpuzels. Yn 1984 ferskynde foar bern ek noch "Puzelguod" fan Durk Wiersma, gearstald út materiaal fan it MSU yn Ljouwert.

Yn 1989 waarden as fuortsetting op de puzelboekjes fan Wolthuizen de "Frysk puzelboekje 3" en "Frysk puzelboekje 4" fan Van der Meulen útjûn. Yn de boekjes stie in grut ferskaat oan puzels, fan anagrammen, logigrammen en magyske fjouwerkanten oant lispuzels, wurdkoades en siswizers.

Yn 1994 kaam it puzelboekje *Wurdsikers* út. Dêryn stiene 55 tematyske trochstreekpuzels. Om de lêstekens útkomme te litten, stiene de puzelwurden net yn haadletters oanjûn.

## Oersjoch Fryske puzelboekjes

Ofbyld:FryskPuzzelboek VDM.jpg|thumb|100px|*Frysk Puzelboek* (1983)
Ofbyld:FryskPuzelboekje1_JW.jpg|thumb|100px|*Harsenskrabje Frysk Puzelboekje 1* (1984)
Ofbyld:FryskPuzelboekje2_JW.jpg|thumb|100px|*Harsenskrabje Frysk Puzelboekje 2* (1984)
Ofbyld:FryskPuzelboekje3_VDM.jpg|thumb|100px|*Frysk puzelboekje 3* (1989)
Ofbyld:FryskPuzelboekje4_VDM.jpg|thumb|100px|*Frysk puzelboekje 4* (1989)
Ofbyld:Wurdsikers JW.jpg|thumb|100px|right|*55 trochstreekpuzels* (1994)

## Sjoch ek
*Puzel
*Puzelwurdboek
Pyksis

In **pyksis** (Latyn: *pyxis*) is in rûn doaske mei in lid dat yn de katolike (en anglikaanske) liturgy brûkt wurdt om  konsekrearre hosty út it sakramintshúske yn te bewarjen as dy meinommen wurde moat foar bygelyks in sikesalving of nei dejingen dy't oars net by steat binne om nei in tsjerke te kommen om de Hillige Kommuny te ûntfangen.

Yn it ferline hie de pyksis somtiids de foarm fan in toer as in keunstsinnige reproduksje fan it Hillich Grêf, mar hie hast altyd in silinderfoarmich uterlik. It hie in soarte fan tintefoarmich lid en wie faak fersierd mei reliëfs. Ek binne kostbere saneamde gastheardowen bewarre bleaun, dêr't de foarm fan ferwiisd nei de Hillige Geast yn de foarm fan in do. 


Pyx.jpg|In lytse pyksis
Silver pyx MNMA Cl23528.jpg|Sulveren pyksis út Súd-Frankryk of Spanje, 15e iuw, Musée de Cluny
French - Eucharistic Dove - Walters 443 - Profile.jpg|Hostydo fan koper ynlein mei Limoges-emalje
Anagrampuzel

In **anagrampuzel** is in wurdpuzel dêr't de omskriuwings besteane út in anagram. By de omskriuwings steane de gearstallende letters fan de sochte anagrammen alfabetysk oardere.

Ek de puzelsoarte "Besitekaartsje" is basearre op anagrammen. Nei omsetting fan de letters blykt dat *G. Bats - Moarre* fan berop boargemaster is. 

Anagrammen wurde ek gauris brûkt yn omskriuwings fan kryptogrammen.

Ek by "sânglêspuzels" wurde anagrammen brûkt. By in sânglêspuzel bestiet elk folgjend wurd út de letters fan it foarôfgeande wurd + 1 nije letter. Oarsom kin ek, dan kin it wurd fûn wurde út it folgjende wurd - 1 letter.

## Fariaasjes
Anagrampuzzels besteane faak út krúswurdpuzels mar kinne ek kombinearre wurde mei oare puzelfoarmen. By in kombinaasje mei filippines steane de omskriuwings oanjûn as in anagram. It dêrút te foarmjen puzelwurd moat dêrnei ynfold wurde yn in filippine. Fanút de ynfolde filippine kin dan de einoplossing fûn wurde.

## Anagrammen puzelwurdboek
As helpmiddel by it oplossen fan anagrampuzels besteane spesjale (Nederlânske) puzelwurdboeken mei anagrammelisten. Yn sokke puzelwurdboeken steane anagrammen út it type *arena + droom = moordenaar*. Ut twa losse wurden wurdt dêrby ien nij wurd foarme. In oare diel fan dy puzelwurdboeken kin bestean út in list (dy't rubrisearre is op oantallen letters) út de kategory *koelkasten - kaneelstok, kakstoelen*. 

Der besteane ek websites en DVD's dêr't digitaal om anagrammen socht wurde kin. Fryske anagrammen kin opsocht wurde yn de FPE.
Karmelitetsjerke (Lviv)

De **Karmelitetsjerke** of de **Sint-Michaeltsjerke** is de tsjerke fan it karmelitekleaster yn Lviv yn 'e Oekraïne. Yn 1748 foarme de tsjerke it toaniel fan in beruchte striid tusken de Karmeliten en harren buorlju, de Kapusinen. 

Om't de tsjerke bûten de grinzen fan 'e binnenstêd lei moast de tsjerke goed fortifisearre wurde. Dochs plonderen de Kozakken en de Sweden de tsjerke. De gevel waard yn 'e 19e iuw op 'e nij boud, mar it gebou hat noch in soad fan it âlde karakter en it ûntwerp fan de arsjitekt Jan Pokorowicz bewarre. It neamen wurdich binne it 300 jier âlde alter fan swart moarmer en in rige fresko's fan Giuseppe Pedretti út de jierren 1730.  

De tsjerke gyng nei 1789 oer yn hannen fan in tal ferskillende eigners, oant de Oekraynske Gryksk-Katolike Tsjerke it gebou krige en it yn 1991 op 'e nij wijde oan Michael de Aartsingel.

## Skiednis

Yn 1613 waard op it plak in houten kleaster stifte foar de Karmeliten-sûnder-skuon. It is bekend dat der yn 1634 in stiennen tsjerke boud waard, dy't yn 1644 ynwijd waard. Tsjerke en kleaster waarden skeind yn de tiid fan de Chmelnytsky-opskuor (1648) en de Noardske Krigen (1704). Yn 1731-1732 waarden de barokke fresko's oan it plafond en de muorren oanbrocht.      

De oarder fan de Karmeliten-sûnder-skuon moasten it kleaster yn 1781 ferlitte en ferhûze nei Zagórze. It kleaster waard yn 1794 oerdroegen oan in herfoarmingsoarder en yn 1789 oan 'e Karmeliten-mei-skuon. Tusken 1835 en 1839 fûn de bou fan 'e tuorren oan wjerskanten fan 'e gevel plak. Se waarden lykwols pas yn 1906 foltôge, doe't by in restauraasje de boppeste ferdjippings foltôge waarden by in restauraasje.  

It kleaster waard yn 1945 sletten en de muontsen teagen nei Krakau. It kleasterkompleks waard foar de opslach brûkt en wie tydlik fan it Natoerwittenskiplik-Technysk Stedsmuseum.  

Yn 'e jierren 1960 en 1970 wie it kleaster in sintrum foar de alternative jongereinkultuer fan Lviv en waarden der konserten yn 'e kleastertún holden. Sûnt 1980 wurdt it kompleks restaurearre.

De tsjerke waard yn 1991 oan 'e Gryksk-Katolike Tsjerke oerdroegen, dy't de gebouwen beskikber stelden oan de Oarder fan de Studiten.
Sânglêspuzel

In **sânglêspuzel** of *sânrinnerpuzel* is in wurdpuzel. De symmetryske foarm fan de ûnderelkoar skreaune wurden hat wat wei fan in sânglês. Sânglêspuzels binne besibbe oan anagrampuzels dêr’t ek mei letters hutsele wurde moat.

De omskreaune wurden moatte ynfold wurde yn in diagram. Elk yn te foljen wurd bestiet út de hutsele letters fan it foarôfgeande wurd yn it diagram, plus of min ien letter. Fanút it begjinwurd wurdt rigel foar rigel ien letter weilitten oant it koartste wurd fan it sânglês berikt is. Dêrnei wurdt by elke rigel wer in letter taheakke oant it einwurd berikt is, dat like lang is as it begjinwurd.

It giet derom in sânglês te finen mei safolle mooglik wurden. By de Fryske 'Tsjaskerpuzels' foarmje twa heakske sânglêzen de fjouwer wjukken fan de mûne.

In dûbele sânglêspuzel, mei twa yn elkoar skode sânrinners, wurdt om de fjouwer 'wjukken' ek wol *tsjaskerpuzel* neamd.


Ofbyld:Sânglêspuzel.jpg|*sânglêspuzel*
Ofbyld:Tsjaskerpuzel.jpg|*tsjaskerpuzel*
Johannes Godefridus Frederiks

**Johannes Godefridus Frederiks** (Duinvliet by Oostkapelle, 24 april 1828 – Amsterdam, 5 maaie 1896) wie in Nederlânske skriuwer en ûnderwizer. Frederiks skreau tegearre mei F. Jos van den Branden it *Biographisch woordenboek der Noord- en Zuidnederlandsche letterkunde.*

## Libben
Hy waard yn Domburg oplaat foar it ûnderwiis. Hy stie oan skoallen yn Middelburch en Colijnsplaat, oan it ynstitút fan Leendert Blankenbijl yn Drimmelen, en in skoftsje yn Geertruidenberg; dêrnei oan de ynrjochting Schoonoord by Rijswijk. Hy wie privaatdosint yn De Haach en belêste mei it ûnderrjocht fan Japanske ofsieren dy't dêr detasjearre wiene. Frederiks waard yn jannewaris 1872 learaar skiednis, Nederlânske taal- en letterkunde oan de HBS yn Zutphen, begjin 1880 oan it gymnasium yn Amsterdam. 

Yn 1886 gie er mei pinsjoen en stoar yn 1896.

## Wurk
**Domburg, door J.G.F.*, Middelburch, 1848
**Soestdijk*, hist. studie, op last van Prins Hendrik geschr. en als hs. gedrukt, Sutfen 1874
**De Intocht van Karel den Stoute te Zutphen*, Utert, 1876
**De Moord van 1884*, De Haach, 1884
**Oefeningen in de Ned. taal*, Grins 1884

Njonken syn part yn de útjefte fan it Quoijer skreau er yn ferskate wurken en blêden lykas:
**Rott. Historiebladen*, (Matelieff, 1870), *[[Vaderlandsche Letteroefeningen]]*. (J.H. Huguetan, 1871), De Gids (Marg. van Mechelen, 1879), De Nederlandsche Spectator, sûnt 1871, Nijhoff's Bijdr. sûnt itselde jier, *Tijdschr. Ned. Taal- en Letterk.*, (Six v. Chandelier, 1883, P. Hondius, 1886), *Tijdspiegel* (Johan Lipperhey, uitv. der Verrekijkers, 1885), *Noord en Zuid*, (Cluyswerck, 1887).
*Fierder koartere bydr. oer skiednis, taal en letteren yn De Navorscher sûnt 1870, *Onze Tolk*, Ned. Museum (útj. Gent), *[[DWB (tydskrift)|Dietsche Warande]]*, *Kollewijn's Tijdschrift* en oare folgskr., en yn wyk- en deiblêden, dy't sokke ûnderwerpen opnimme.

## Keppelingen om utens
* [Biografyen, wurk en teksten yn de [DBNL]]
* Johannes Godefridus Frederiks op Biografysk Portaal Nederlân
Sjochsifer

In **sjochsifer** wurdt foarme troch it statistysk berekkene tal persoanen dat nei in spesifyk tillefyzjeprogramma sjocht. Sokke sifers wurde byholden fan alle programma's dy't yn 'e Westerske wrâld en in protte oare lannen en territoaria op 'e tillefyzje útstjoerd wurde. By it berekkenjen fan 'e sjochsifers spylje saken as doelgroep, sjochtichtens en merkoandiel in wichtige rol. Oan 'e hân fan 'e sjochsifers kin men gewaar wurde hoefolle minsken nei in beskaat programma sjogge en fan hokker leeftydskategory oft dy sjoggers binne. Op basis dêrfan wurdt dan wer de priis fêststeld dy't bedriuwen betelje moatte om harren reklamespotsjes yn reklameblokken yn of om sokke programma's hinne sjen te litten. Sjochsifers binne ek bepalend foar it slagjen of mislearjen fan in nij tillefyzjeprogramma; as de sjochsifers ôffalle, helje stjoerders nije tillefyzjeprogramma's oer it algemien nei heechút in wike of seis wer fan 'e tillefyzje ôf. Mei programma's dy't al langer rinne, wurdt faak wat kûlanter omsprongen, mar ek dêr jildt dat oanhâldende minne sjochsifers úteinlik de ein fan it ferhaal betsjutte.

## Sjochsifers yn Nederlân
Yn Nederlân wurdt it ûndersyk nei sjochsifers sûnt 1&nbsp;jannewaris 2011 útfierd troch de bedriuwen Intomart GfK en The Nielsen Company yn opdracht fan 'e Stichting KijkOnderzoek (SKO). Foar dat ûndersyk binne 1.245 húshâldings yn Nederlân (besteande út likernôch 2.800 persoanen) tarist mei apparatuer by de tillefyzje dêr't mei registrearre wurdt wa't nei hokker programma sjocht. 

Foar santjin Nederlânske tillefyzjestjoerders registrearret Media Xim wat der krekt útstjoerd wurdt. Per útstjoerd elemint wurde begjin- en eintiid registrearre. Foar programma's wurdt fêstlein wat de krekte titel is en wurdt der in SKO-kodearring rapportearre, dy't oanjout om hokker programma oft it giet. Foar reklamespotsjes wurde merk, submerk, produkt, sektor en advertearder fermelden. Teffens wurdt kontrolearre oft it útstjoerde spotsje oerienkomt mei it spotsje dat de stjoerder fan doel wie op dat tiidstip út te stjoeren. Dat wurdt dien troch in audio- en byldkontrôle. Al dy data wurde moarns betiid keppele oan 'e sjochsifers gearstald troch Intomart en Nielsen, sadat de wichtichste ynformaasje oer in útstjoering de oare moarns al op 'e webside fan 'e SKO stiet.

It heechste sjochsifer dat in tillefyzjeprogramma yn Nederlân ea helle, wie 12,4&nbsp;miljoen. Dêrby giet it om 'e heale finale fan it WK fuotbal 2014, dy't útstjoerd waard op woansdei 9&nbsp;july 2014.

## Harktiidoandiel
In soartgelikense mjitwearde, mar dan foar de radio, is it **harktiidoandiel**. De wearde dêrfan wurdt werjûn yn persintaazjes, en ferwiist nei it totale oantal harkers dat op in beskaat stuit op in radiostjoerder ôfstimt.
Fokker Services

**Fokker Services** is in Nederlânsk ûnderhâldsbedriuw foar fleanmasines mei de haadsit yn Hoofddorp (Noard-Hollân) en  festigingen op Skiphol, Woensdrecht, yn de Feriene Steaten en Singapore. It bedriuw fersoarget ûnderhâld, modifikaasje en reparaasje fan Boeing-, Embraer- en Fokker-tastellen. Njonken dat docht Fokker Services ek it ûnderhâld fan de F-16 jachtfleantugen fan de Deenske, Noarske en Nederlânske Loftmacht. 

It bedriuw ûntstie ûnder de fallissemintsproseduere fan Fokker en waard yn july 1996 troch Stork oernommen. Sûnt is it bedriuw part fan Fokker Technologies.

Yn 2005 krige Fokker Services de *Aerospace Industry Award* takend foar syn Future programma. Yn 2007 naam it bedriuw it Amerikaanske Aerotron AirPower oer.

Yn 2021 naam Panta Holdings de ûnderhâldsbedriuwen fan Fokker Technologies/GKN Aerospace oer. Fokker Services en Fokker Techniek bleaune juridysk aparte bedriuwen, mar waarden as in inkeld merk yn 2022 omdoopt ta Fokker Services Group. Panta Holding eigener Jaap Rosen Jacobsen wie earder yn besit fan it Belgyske VLM Airlines en besocht ûnder de namme Rekkof, no Fokker Next Gen, in fernijde Fokker 100 te meitsjen. De holding besiet fan 2005 oant 2014 Denim Air, en hie oant yn 2022 in mearderheidsbelang yn it Kanadeeske Avcorp Industries dat fleantúchkomponinten fabrisearret en reparearret.  ''Panta Holdings neemt Fokker Services en Fokker Techniek over''. Luchtvaartnieuws.nl (31 maart 2021). Arivearre op 22 juni 2023.  

## Keppelingen om utens
* Offisjele webside
* MyFokkerFleet.com
Miljardêr

In **miljardêr** (fia it Nederlânske *miljardair* fan it Frânske *milliardaire*) is in persoan dy't teminsten 1 miljard (1.000 miljoen) ienheden besit fan in beskate muntienheid. Dêrby wurdt net inkeld kontant jild en jild op bankrekkens en yn oandielen en obligaasjes meirekkene, mar ek de wearde fan replik guod lykas auto's, keunst en antyk, en fan ûnreplik goed lykas huzen en oare gebouwen.

Muntienheden ferskille yn wearde: foar de ynfiering fan 'e euro, doe't de Belgyske frank folle minder wurdich wie as de Nederlânske gûne, wie men yn Belgje sadwaande folle gauwer miljardêr as yn Nederlân. De Italjaanske lire wie noch wer folle minder wurdich. Sadwaande wurdt foar it fêststellen fan wa't miljardêr is yn hiel Jeropa tsjintwurdich oer it algemien yn euro's rekkene, ek yn lannen dêr't dat net de muntienheid is. Yn 'e rest fan 'e wrâld brûkt men dêr almeast de Amerikaanske dollar foar. Immen dy't ferskate miljarden besit, is in **multymiljardêr**. Foar minsken dy't mear 100 miljard besitte, wurdt wol de term **sintimiljardêr** brûkt. En immen dy't in biljoen (1.000 miljard) hat, wurdt in biljonêr neamd (net te betiizjen mei it Ingelske wurd *billionaire*, dat "miljardêr" betsjut).

De earste dokumintearre miljardêr út 'e wrâldskiednis, waard yn 1916 de Amerikaanske oaljemagnaat John D. Rockefeller. De earste sintimiljardêr (dy't in persoanlik fermogen fan mear as 100&nbsp;miljard Amerikaanske dollars berikte) wie Amazon-oprjochter Jeff Bezos, dy't yn 2017 dy drompel oergie. Neffens it tydskrift *[[Quote (tydskrift)|Quote]]* wennen der yn 2008 (rekkene yn euro's) 23 miljardêrs yn Nederlân. It lân mei de measte miljardêrs is Sina, dêr't yn 2011 115 fan sokke lju wiene (rekkene yn Amerikaanske dollars). Yn totaal wiene der wrâldwiid yn 2014 2.325 miljardêrs (rekkene yn Amerikaanske dollars), dy't in mienskiplik fermogen hiene fan €5,6&nbsp;biljoen (oftewol $7,3&nbsp;biljoen). Dêrfan wennen der 775 yn Jeropa, 571 yn 'e Feriene Steaten en 190 yn Sina.