open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jeropeeske Sintrale Bank

De **Jeropeeske Sintrale Bank** (JSB) is ien fan de wichtichste banken op 'e wrâld, ferantwurdlik foar monetêre wetjouwing foar de 19 lidsteaten fan de eurosône.

De JSB is op 1 juny 1998 oprjochte, mei it haadkantoar yn Frankfurt, Dútslân.

## Struktuer en organisaasje
De organisaasje fan de JSB is basearre op dat fan de Dútske *Bundesbank* en *Landesbanken*.

De JSB wurdt regearre troch in bestjoer fan direkteuren, mei oan it haad in presidint, en in bestjoerskolleezje, dat bestiet út leden fan it bestjoer fan direkteuren en fertsjinwurdigers fan lokale sintrale banken yn it Jeropeesk Systeem fan Sintrale Banken (JSSB).

### Banken
It Jeropeesk Systeem fan Sintrale Banken is gearstald troch de Jeropeeske Sintrale Bank en de lokale sintrale banken fan de 28 lidsteaten fan de Jeropeeske Uny. Om dizze reden is it monetêre bewâld fan it *Euro-gebiet/Eurosysteem* in gearstalling fan de JSB en de bestjoeren fan nasjonale banken yn it Euro-gebiet.

## Missy
It JSB en de bredere JSSB hawwe ta doel "it noedzjen fan ekonomyske stabiliteit" yn de euro-sône, om ûnder oaren de ynflaasje leech te hâlden. Op it stuit besykje se de ynflaasje leech te hâlden, mar wol om de 2% hinne. 

Mei de doelstelling fan ekonomyske stabiliteit moat de bank it ekonomyske belied fan de Jeropeeske Uny stypje. Dat belied is der kaam om in heech nivo fan wurkgelegenheid en djoersume en net-ynflatoire ekonomyske groei te hoedzjen yn it ramt fan kêst 2 fan it Ferdrach fan de Jeropeeske Uny (ek wol it Ferdrach fan Maastricht).

## Taken
De haadtaak fan de JSB is it tapassen fan monetêre wetjouwing foar it euro-gebiet, yn neifolging fan de doelen lykas hjirboppe beskreaun. De aktuele monetêre wetjouwing kin fûn wurde op it JSB-webstee.

## Keppeling om utens
* hiemside Jeropeeske Sintrale Bank
Pannoanje

**Pannoanje** (*Latyn*: **Pannonia**) wie in Romeinske provinsje. It gebiet waard oan de westkant troch de Alpen en oan de noard- en eastkant troch de Donau begrinze. It komt om-ende-by oerien mei it tsjintwurdige West-Hongarije, Eastenryk en de streek tusken de Drava en de Sava, (Slavoonje yn it tsjintwurdige Kroaasje plus oangrinzende gebieten yn Sloveenje en Servje). 

## Skiednis
### De Romeinske oermastering
De Romeinen hawwe it gebiet ferneamd nei de oarspronklike bewenners, de *Pannoanjers* (*Pannonii*), in Illyrysk folk, dat in protte beynfloede wie troch Keltyske stammen der omhinne.  

De lettere keizer Augustus, dy't doe noch Oktavianus hiet, luts út de provinsje Illirikum wei yn 35 f.Kr. op tsjin de Pannoanjers. Hy hie súkses en besette Sisak (*Siscia*). It gebiet wie noch net hielendal oermastere en it soe oant 9. f.Kr. duorje foardat de Romeinen de Pannoanjers ferslein hienen. It nij oermastere gebiet waard tafoege oan Illyrikum mei de Donau as grins.

Yn 6 n.Kr. kamen de Pannoanjers yn opstân ûnder twa lieders dy't beide Bato hieten. De opstân wurdt de grutte Pannoanyske Opstân neamd en duorre trije jier. Der waard swier fjochte en de  opstannelingen koenen pas ferslein wurde nei in hurde kampanje troch it leger, oanfierd troch Tiberius en Germanikus.

Nei de oerwinning waard Illyricum yn 9 n.Kr. opdield yn twa parten: de *provinciae Pannonia en Dalmatia*, dy’t beide troch in *lânfâd* fan konsulêre stân beheard waard. De fermoedlike reden wie de oanwêzigens fan in grut leger fan sân legioenen. Keizer Augustus woe net dat ien gûverneur hjir kontrôle oer hie. 

### Ein fan de Romeinske tiid
Fan de 4e iuw ôf krige de regio te meitsjen mei ynfallen fan Germaanske folken. Yn 340 waard oan de Fandalen tastimming jûn om harren yn it Romeinske Ryk te festigjen. As bûsmaten (foederaty) fan de Romeinen krige sy lân yn Pannoanje tawiisd en ferbleaunen dêr oant sy om 400 hinne yn opstân kamen. Troch de Romeinske Generaal Stilicho waard kampagnje tsjin de Fandalen fierd en hy ferdreau harren út it Ryk.

By de ynfallen troch Hunnen yn it begjin fan de 5de iuw waard it gebiet troch keizer  Theodosius II ôfstien (433). Nei de dea fan harren leider, Attila yn 453, nommen de Ostrogoaten (ûnder lieding fan Diderik de Grutte) it gebiet oer, tagelyk mei de Gepiden en de Longobarden.

Lykwols einige hjirmei net de rige ynfallen. De Avaren, in fan oarsprong mingd, benammen  
Turks-Mongoalsk nomadenfolk, besette fan 568 ôf Pannoanje en de Grutte Hongaarske Leechflakte eastlik fan de Donau, en stiften der it Avaarske Ryk. Fan 895 ôf waard it gebiet oernomd troch de Hongaren.
Taunusberchte

It **Taunusberchte** is in middelberchte yn de Dútske dielsteaten Hessen en Rynlân-Palts, dat ta it Rynlânsk laaiplato heart. It berchte rikt oant de Ryn yn it westen ta, de Wetterau yn it easten (as part fan de Hessyske Slenk), in útrin fan de Boppe-Rynslenk, de rivier de Lahn yn it noarden en de rivier de Main yn it suden. It heechste punt fan it berchte is de Großer Feldberg mei 881 meter. De westlike foartsetting fan it berchte is de Hunsrück.

De Taunus leit bestjoerlik yn de neikommende distrikten: Hochtaunuskreis, Limburg-Weilburg, Lahn-Dill-Kreis, Main-Taunus-Kreis, Rheingau-Taunus-Kreis en it Rhein-Lahn-Kreis. 

Yn it sintrum leit it Natuerpark Hochtaunus.


Image:Grosser-feldberg-taunus015.jpg|De Taunus mei *Großer Feldberg*
Image:Taunus_von_Karben-i.jpg|*Grosser Feldberg*, sjoen fan *Karben* ôf
Image:Taunusblick002.jpg|Sicht op *Altkönig* en *Grosser Feldberg*
Image:Skyline-sued-ffm001.jpg|Frankfurt am Main, mei de Taunus op de eftergrûn
Sisak

**Sisak** is in Kroatyske stêd súdlik fan Zagreb. It is de haadstêd fan de provinsje Sisak-Moslavina. Yn 2001 wie it ynwennerstal 45.992. De stêd leit oan de Sava, by de mûning fan de Kupa. Sisak is in sintrum fan de Kroatyske metaalyndustry en hat in oaljeraffinaderij. 

Sisak hat in filiaal fan de Universiteit fan Zagreb, de fakulteit foar metallurgy (1952). 

## Plakken yn de gemeente
Blinjski Kut, Budaševo, Bukovsko, Crnac, Čigoć, Donje Komarevo, Gornje Komarevo, Greda, Gušće, Hrastelnica, Jazvenik, Klobučak, Kratečko, Letovanci, Lonja, Lukavec Posavski, Madžari, Mužilovčica, Novo Pračno, Novo Selo, Novo Selo Palanječko, Odra Sisačka, Palanjek, Prelošćica, Sela, Sisak, Stara Drenčina, Staro Pračno, Staro Selo, Stupno, Suvoj, Topolovac, Veliko Svinjičko, Vurot en Žabno
9 f.Kr.

## Foarfallen
* De Romeinen ûnder Drusus bouwe fersterkings yn it Taunusberchte; sy falle de Marcomanni oan dy't harren tebek loeke nei Bohemen. 
* Pannoanje komt foargoed ûnder Romeinsk bewâlt.

## Berne

## Ferstoarn
* Drusus (29), troch in ûngelok.
Frankombat

**Frankombat** (Frânsk; *Francombat*) is in Frânske fjochtkeunst; it is yn 1988 betocht troch Alain Basset en Dominique Dumolin en hat wat fan jiu-jitsu. 

Frankombat wurdt yn it suden fan Frankryk dien. Der binne skoallen fan frankombat yn Parys, Bordeaux en Montpellier. 

De fjochtkeunst leit him ta op strategy en it begryp fan it minsklike lea. De ynstrukteurs drage reade klean en de studinten griene. Neffens de minsken dy't dizze dissipline útoefenje, hinget de effektiviteit ôf fan trije faktoaren: 
* In goeie lichaamlike kondysje, 
* It begripen fan de techniken en strategy,
* Goeie omgong mei stress. 

De trening fan frankombat is basearre op: 
* Sportive yntensive praktyk, 
* It learen fan de fjochttechnyk dy't altyd by de grinzen fan de strategy leit en bettere effektiviteit ta doel hat, 
* Tarieden foar stress-sitewaasjes, 
* Beneikommen yn oerienstimming mei de wet. 

## Keppelings om utens
* (fr) Frânske Uny fan Frankombat
* (fr) De offisjele side fan École Spéciale de Défense Française Dêr kinst films mei techniken fan frankombat sjen. 
* (fr) Francombat.net
* (fr) Francombat et sapeurs-pompiers (Frankombat en Brânwearmanlju). In kêst yn SPmag n°957
* (fr) Le francombat. L'art de la strategie (Frankombat. De keunst fan strategy) In artikel oer Frankombat.   
* (fr) De klup fan frankombat yn Langonais
* (fr) De skoalle fan Frânske sels-definsje yn Gonesse
* (fr) De klup fan fjochtkeunst yn Bordeaux
It Pealtsje fan Easterlittens

**''It Pealtsje fan Easterlittens** '' is in teltsje oer in skuonmakker út Easterlittens. Op it doarpsplein fan Easterlittens stiet in pealtsje as oantinken oan dit ferhaal.

"It Pealtsje fan Easterlittens" is ek in wikselpriis dy't alle jierren takend wurdt oan it winnend partoer fan it Iepen Frysk Kampioenskip Jeu de Pelote.

## It ferhaal yn it koart
Yn Easterlittens wenne in earme skuonmakker dy’t dreamde dat er op de Papenbrug yn Amsterdam syn gelok fine soe. Hy gie doe nei Amsterdam dêr't der trije dagen omswalke, hy tocht krekt dat it better wie as er thús bleaun wie, doe't in âlde bidler him oanskeat. De skuonmakker die syn ferhaal en de bidler ferklearre him foar gek. De bidler hie ek alris trije kear dreamd, mar dan dat hy nei Easterlittens gean moast dêr't achter it hûs fan in skuonmakker ûnder in pealtsje in pot mei jild bedobbe wie. Hy wie dêr fansels nea hinne gien. De skuonmakker sei neat mar gie gau wer nei hûs dêr't syn frou tige bliid wie doe't er de pot mei jild boppe de grûn helle.

## Keppeling om utens
* it ferhaal op it webstee fan Easterlittens
Kalkgerslângroukopke

It **kalkgerslângroukopke** (“Spialia sertorius”) is in soarte yn it skaai fan de spikkelbûnte groukopkes (*Spialia*).

## Foarkommen
It kalkgerslângroukopke is as stânflinter út Nederlân ferdwûn. Der hat lange tiid in populaasje west yn Súd-Limburch mar dizze is jammer genôch útstoarn. De meast tichtbye populaasje is yn it Belgyske diel fan de Faalskerberch. In ein fan Nederlân is dat net fuort. Der is dan ek noch altyd hoop dat de flinter wer yn Limburch komt. 

Op de Nederlânske reade list stiet dizze flinter as *ferdwûn*. Om utens komt er lykwols noch rûnom foar.

## Flinter
De wjuklingte is likernôch 11 mm. Flinters dy’t krekt út de pop komme kist goed werkenne oan de reade ûnderkant fan de wjukken. Flinters dy’t al in pear dagen fleane hawwe dizze reade ûnderkant net mear. Op de foarwjuk oan de foarkant binne in pear wite plakken. 

(MHNT) Spialia sertorius - Bossey, Haute-Savoie, France - male dorsal.jpg|*Spialia s. sertorius* ♂ 
(MHNT) Spialia sertorius - Bossey, Haute-Savoie, France - male ventral.jpg|*Spialia s. sertorius* ♂ △


### Fljochtiid
De flinter fljocht fan begjin maaie ôf oant ein juny. De flinter fljocht faak yn ien generaasje, soms yn twa.

## Rûp
De aaikes wurde ien foar ien ôfset op de weardplant. De lytse pimpernel is de plant wêr't de rûpen fan ite. De rûp oerwinteret as healwaaks rûp. 

## Sjoch ek
* List fan flinters
Alpen

De **Alpen** is in berchtme yn Jeropa, mei in oerflakte fan mear as 200.000 km², dat him útstrekt út Frankryk wei (Frânske Alpen) nei Eastenryk en Sloveenje (de Julyske Alpen) en fan Itaalje nei it Súd-Dútske Beieren (de Beierske Alpen). Switserlân leit der tuskenyn.

De Alpen is in frijwat jong berchtme, benammen foarme yn it Kryt (lykas de Dent du Villard dúdlik sjen lit) en yn it Tertiêr. Mar njonken it âlde kearngebiet mei de Mont Blanc- en it Gotthardmassyf, binne ek noch jongere oerdekkings foarme. Yn de Alpen ûntsteane ek de grutte rivieren fan Jeropa, lykas de Rhône, de Ryn en de Inn.

## Hege Alpentoppen
De heechste Alpentop is de *[[Mont Blanc]]*, dy't by de earste mjitting yn 1775 in hichte fan 4775 meter oanjoech. Sûnt mjittingen fan 2003 is de berch 4808 meter en 45 sm heech (by dy mjitting kin 10 sm ferskil wêze). Dat dy berch is de heechste fan Jeropa, Ruslân net meirekkene. De berch leit op de Frânsk-Italjaanske grins, tichtby Chamonix yn de Frânske Alpen.

Oare wichtige Alpentoppen binne:
* Eiger
* Jungfrau
* Finsteraarhorn
* Matterhorn
* Argentera
* Monte Viso
* Mont Cenis
* Monte Rosa
* Piz Bernina
* Dreiherrenspitze
* Presanella
* Gross Glockner
* Gross Venediger

### Dielkeatens
* Berninamassyf
* Dolomiten
* Hohe Tauern
* Zillertaler Alpen

### Alpentoppen alfabetysk oardere
* Argentera (3297 m)
* Dachstein (2995 m)
* Demeljoch (1924 m)
* Dent du Villard (2284 m)
* Dreiherrenspitze (3499 m)
* Ecrins, Barre des (4102 m)
* Eiger (3970 m)
* Finsteraarhorn (4274 m)
* Glockenkarkopf (2911 m)
* Grauspitz (2599 m)
* Großer Krottenkopf (2657 m)
* Großer Widderstein (2533 m)
* Großglockner (3798 m)
* Großvenediger (3666 m)
* Hoher Riffler (3231 m)
* Jungfrau (4158 m)
* Latemar (2842 m)
* Matterhorn (4478 m)
* Mont Blanc (4808 m)
* Monte Rosa (4634 m)
* Monte Viso (3841 m)
* Nadelhorn (4327 m)
* Östliche Karwendelspitze (2537 m)
* Pilatus (berch) (2137 m)
* Piz Bernina (4052 m)
* Presanella (3558 m)
* Schilthorn (2969 m)
* Similaun (3607 m)
* Triglav (2864 m)
* Vogelkarspitze (2523 m)
* Weißkugel (3739 m)
* Wildspitze (3774 m)
* Wörner (2476 m)
* Zugspitze (2962 m)

### Alpentoppen oardere nei hichte
* Demeljoch (1924 m)
* Pilatus (berch) (2137 m)
* Dent du Villard (2284 m)
* Wörner (2476 m)
* Vogelkarspitze (2523 m)
* Großer Widderstein (2533 m)
* Östliche Karwendelspitze (2537 m)
* Grauspitz (2599 m)
* Großer Krottenkopf (2657 m)
* Latemar (2842 m)
* Triglav (2864 m)
* Glockenkarkopf (2911 m)
* Zugspitze (2962 m)
* Schilthorn (2969 m)
* Dachstein (2995 m)
* Hoher Riffler (3231 m)
* Argentera (3297 m)
* Dreiherrenspitze (3499 m)
* Presanella (3558 m)
* Similaun (3607 m)
* Großvenediger (3666 m)
* Weißkugel (3739 m)
* Wildspitze (3774 m)
* Großglockner (3798 m)
* Monte Viso (3841 m)
* Eiger (3970 m)
* Piz Bernina (4052 m)
* Ecrins, Barre des (4102 m)
* Jungfrau (4158 m)
* Finsteraarhorn (4274 m)
* Nadelhorn (4327 m)
* Matterhorn (4478 m)
* Monte Rosa (4634 m)
* Mont Blanc (4808 m)

## Lannen (diels) yn de Alpen
* Dútslân
* Eastenryk
* Frankryk
* Itaalje
* Lychtenstein
* Sloveenje
* Switserlân
Mont Blanc

**Mont Blanc** (Frânsk foar *Wytte Berch*, Italjaansk: **Monte Bianco**) is de namme fan in berchmassyf yn de Frânske Alpen. It is de twadde grutste berch yn Jeropa nei de Elbroes. Mont Blanc is 4808.75 meter en leit oan de grins Itaalje/Frankryk oan 'e Frânske kant.

## Toppen yn it Mont Blanc-massyf
Fan súdwest nei noardeast:

*Westgroep*
* Aiguilles des Glaciers (3816 m)
* Aiguille de Tré la Tête (3919 m)
* Aiguille de Bionnassay (4050 m)
* Dôme du Goûter (4306 m)
Mont Blanc (noardside, 4807 m)
* Mont Blanc de Courmayeur (súdside, 4765 m)
* Mont Maudit (4466 m)
* Mont Blanc du Tacul (4248 m)
* Aiguilles de Peuterey (3772 en 4113 m)
* Aiguille du Midi (3842 m)
* la Tour Ronde (3794 m)

*Eastgroep*
* Dente del Gigante (4013 m)
* Grandes Jorasses (4201 m)
* Aiguille de Triolet (3872 m)
* Aiguille Verte (4122 m)
* Mont Dolent (3819 m)
* Aiguille d'Argentière (3900 m)
* Aiguille du Chardonnet (3824 m)

## Foto's

|Mont Blanc-massyf, sjoen út in fleanmasine wei
|Mont Blanc, sjoen fan de Aiguille du Midi ôf
|Mont Blanc 
|Mont Blanc-sône, gletsjer
Bitola

**Bitola** (Masedoanysk: *Битолa*, Albaneesk: *Manastir*/*Manastiri*, Turksk: *Manastır*, Arûmeensk: *Bitolia*) is in stêd en gemeente yn it suden fan Masedoanje. Mei 95.385 ynwenners (2004) is Bitola de tredgrutste gemeente yn Masedoanje en twadgrutste stêd nei Skopje.

## Keppeling om utens
* Gemeente Bitola
Bolzano

**Bolzano** (Dútsk: **Bozen**) yn 'e Italjaanske regio Trentino-Súd-Tiroal is de haadstêd fan Súd-Tiroal yn Midden-Jeropa.

Bolzano is in twatalige stêd, dêr't Italjaansk en Dútsk sprutsen wurdt. Neffens de folkstelling fan 2011 praat 25,52 % Dútsk, 73,80 % Italjaansk en 0,68 % Ladynsk.

De stêd sels hat 106.591 ynwenners (2024).
Hoedersparlemoerflinters

De **hoedersparlemoerflinters** (*Boloria*) foarmje in skaai yn de ûnderfamylje fan de aureliaflinters (Nymphalidae) 

## Klassifikaasje
* *Famylje*: aureliaflinters (Nymphalidae)
**	*Underfamylje* langwjukflinters (*Heliconiinae*)
***	*Skaai* **hoedersparlemoerflinters** (*Boloria*)
****	*Soarte* Boloria alaskensis
****	*Soarte* Boloria altaica
****	*Soarte* Boloria aquilonaris
****	*Soarte* Boloria banghaasi
****	*Soarte* Boloria caucasica
****	*Soarte* Sulverskiif (*Boloria euphrosyne*)
****	*Soarte* Boloria frigidalis
****	*Soarte* Boloria graeca
****	*Soarte* Boloria napaea
****	*Soarte* Boloria neopales
****	*Soarte* Boloria pales
****	*Soarte* Boloria purpurea
****	*Soarte* Boloria sipora
****	*Soarte* Swartstippelige parlemoerflinter (*Boloria selene*)

## Sjoch ek
* List fan flinters
Swartstippelige parlemoerflinter

It **swartstippelige parlemoerflinter** (“Boloria selene”) is in soarte yn it skaai fan de hoedersparlemoerflinters (*Boloria*). 

## Foarkommen
De swartstippelige parlemoerflinter is seldsume stânflinter. Hy komt foar op de grins fan de provinsjes Súd-Hollân en Utert. Ek komt de flinter foar yn Fryslân en ek op Skylge. Der is in populaasje yn Oerisel. Yn 1993 is de soarte útsetten yn it natuergebiet De Meie. Der hat him in selsstannige populaasje ûntwikkele. Yn 2001 is in populaasje útsetten by Ilperfjild. Dy populaasje hat it net rêden. 

De flinter hâldt fan wiete, skrale greiden mei blomrike healannen. 

Op de reade list stiet de flinter as *bedrige*.

## Flinter
De wjuklingte is 18 oant 22 mm. De boppekant fan de wjukken is oranje mei swarte plakken en stippen. De ûnderkanten fan de wjukken binne mei in soad kontrast tekene. Alle plakken yn de middenbân binne giel of sulver. 

Boloria selene MHNT CUT 2013 3 21 Sornac Dos.jpg|Swartstippelige parlemoerflinter
Boloria selene MHNT CUT 2013 3 21 Sornac Ventre.jpg| △ Swartstippelige parlemoerflinter


### Fleantiid
De flinter fljocht yn twa generaasjes. De earste generaasje fljocht fan maaie ôf oant heal juny. De twadde generaasje fljocht fan heal juny ôf oant heal septimber. De flinters binne de hiele dei aktyf.

## Rûp
De rûp oerwinteret as healwaaks rûp. De ferpopping fynt plak oan in stâle leech yn de fegetaasje. 

De weardplant fan de rûp is it Moerasfioeltsje, Hûnsfioeltsje en it Dúnfioeltsje. 

## Sjoch ek
* List fan flinters
Earste Fryske Reedridersmuseum

It **Earste Fryske Reedridersmuseum** (*Eerste Friese Schaatsmuseum*) is in museum yn Hylpen oer redens en oer it reedriden. It museum waard yn 1983 oprjochte troch Gauke Bootsma en hat de grutste kolleksje redens fan de wrâld en in grutte kolleksje oer de skiednis fan de Alvestêdetocht. It jout ek ynformaasje oer de ferskate foarmen fan reedriden, op de langebaan en de koartebaan mar ek it keunstriden. Fierders hat it museum it kolleksje sliden, tegels en der is in klompemakkerij.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
836

## Foarfallen
* De Deenske Wytsingen falle it greefskip Flaanderen yn en plonderje Antwerpen.
* De oanfallen fan de Wytsingen wurde hieltyd drystmoediger en ek  Ierlân krijt mei harren te dwaan.
* De Saraseenske moslims falle de stêd Feneesje oan.
* Egbert fan Wesseks wurdt ferslein troch de Denen
.

## Berne

## Ferstoarn
*31 augustus - Wala fan Corbie, Frankysk abt (*755)
Édith Piaf

**Édith Giovanna Gassion** (Parys, 19 desimber 1915 – Plascassier, 10 oktober 1963) wie ien fan Frankryk har fermeamdste sjongsters. As **Édith Piaf** waard hja ferneamd. Piaf betsjut 'mosk'. Sy waard wol 'it famke mosk' neamd (Frânsk: *La môme Piaf*).

Piaf waard al yn 1933 mem, mar it bern ferstoar twa jier letter.

Hja boaske ferskate kearen, ûnder oaren mei Jacques Pills yn 1952 en mei Theo Sarapo yn 1962.

Ta har grutste sukssessen hearre: *La Vie en Rose*, *Non, je ne regrette rien* en *Milord*.

Edith Piaf is te hôf brocht op Père Lachaise yn Parys; har grêf wurdt alle jierren troch tûzenen minsken besocht.

## Museum
Der is in museum wijd oan Piaf: *Musée Édith Piaf* oan 5, rue Crespin du Gast, 75011, Parys.

## Films
Der binne ferskate films en dokumintêres oer har libben makke, sa as:

* *[[La vie en rose (film)|La vie en rose/La Môme]]* (2007) fan Olivier Dahan, mei Marion Cotillard, Gérard Depardieu en Jean-Pierre Martins. De stim fan Edith Piaf is op oarspronklike wize ynsong troch Jil Aigrot.

## Keppelings om utens
* Begraffenis
* Édith Piaf by Internet Archive
* Piaf mp3
* Foto's
* Les Conquêtes de Piaf
* youtube: Édith Piaf, Non, je ne regrette rien
312

## Foarfallen
* Konstantyn de Grutte ferslaat Maksentius yn de Slach by Turyn.
* Konstantyn de Grutte ferslaat Maksentius yn de Slach by Ferona.
* 28 oktober - Keizer Konstantyn  ferslaat Maksentius foargoed yn de Slach by de Milvyske Brêge en wurdt dêrmei akseptearre as keizer fan it westen.
* Yn Noard-Afrika skiede de Donatisten harren ôf fan de Katolike Tsjerke.

## Berne

## Ferstoarn
* 7 jannewaris - Lusianus fan Antiochje, hillige en martelder
* 28 oktober - Marcus Aurelius Valerius Maxentius (34), keizer fan it Romeinske Ryk, sneuvelet yn de slach by de Milvyske brêge
Irenaeus

**Irenaeus** (om-ende-by 130 - 202) wurdt tsjintwurdich beskôge as de earste grutte teolooch, tsjerkfaar en grûnlizzer fan it kristlike tinken. Hy wie biskop fan Lyon yn de 2e iuw en hat mei syn wurk fan grutte betsjutting west foar de iere Kristlike Tsjerke. Mei syn ferlossingsteory hat er it fûnemint lein foar de kristlike teology. Irenaeus stie ek bekend om syn striid tsjin de gnostisy.

## Libben
Irenaeus is berne yn Smyrna, (Turkije) yn in famylje dy't wierskynlik al kristlik wie. Yn syn jeugd hat er kunde hân oan Polykarpus de biskop of presbyter fan Smyrna, dy't de Apostel Jehannes noch meimakke hie. Wierskynlik bleau Irenaeus oant syn 15e jier yn Smyrna wenjen en ferfear doe mei syn âlden nei Lyon. 

Under it regear fan de Romeinske keizer Markus Aurelianus wie der yn 177 in grutte kristenferfolging, dêr't de biskop fan Lyon de marteldea by fûn. Nei de ferfolgings waard Iraneaus as opfolger keazen. Hy soe biskop bliuwe oant syn dea yn 202.

## Wurken
Irenaeus hat in syn tiid in produktyf skriuwer west. Hy is benammen bekend wurden troch syn boek 'Adversus haereses', mar hy hat ferskate oare wurken skreaun. Dy wurken binne ús foaral oerlevere yn in oantal tekstfragminten. 

### Adversus haereses
Yn *Adversus haereses* (tsjin de ketters) hat Irenaeus in soad krityk op de gnostisy, dy't neffens him in ketterske streaming yn 'e tsjerke wienen. Oars as Irenaeus leauden de gnostisy dat de minske yn syn djipste wêzen ien is mei it godlike. Sy seagen de ferlossing út de "boaze" wrâld benammen as it bewust wurden fan dy ienheid mei God. By harren stie de *Godserfaring* sintraal. Mei dy opfetting wie Irenaeus it folslein ûniens. Hy skriuwt yn syn wurk dat de ferlossing krekt it wurk west hat fan Jezus Kristus en dat syn dea en opstanning de wei iepene hat nei it ivige libben.

Irenaeus hat de earste belidenis fan it leauwen op skrift steld. Syn belidenis liket wol wat op it apostolicum, dat tsjintwurdich lêzen en leard wurdt yn de measte tsjerkegenoatskippen. Neffens Irenaeus wie God in goede Skepper dy't in goede wrâld makke hat, mar dat de harmony dy't der earder wie troch de minsken troch de sûndefal fersteurd waard. Jezus Kristus, lang om let, is de ienige echte Ferlosser. En de minske kin allinnich folslein ferlost wurde troch it leauwen yn it minskwurden fan de Soan fan God.

### Demonstratio apostolicae veritatis
*Demonstratio apostolicae veritatis*, (oer it kristlik ûnderrjocht) is in koart skrift fan Irenaeus, dêr't de ynhâld fan oerienkomt mei syn gruttere wurk tsjin de gnostisy en dat foaral fan pas kaam by godstsjinstlessen. It skrift is foaral basearre op de bibel.

## Boarne
* , *Irenaues grondlegger van het Christelijk denken*, Hilversum, 2001.
140

## Foarfallen
* De Romeinen ûnder Antoninus Pius falle Skotlân yn, de Muorre fan Hadrianus foarby.

## Berne
* Irenaeus, (fermoedlik jiertal), Kristlike teolooch.

## Ferstoarn
* Suetonius, Romeinske skiedkundige
* Paus Hyginus, (Paus fan 136 oant 140)
Origenes

**Origenes** (om-ende-by 184/185 - 253/254) wie in omstriden [boarne nedich] 	 kristlike skriuwer, gelearde en teolooch út de 3e iuw. Hy wurdt beskôge as ien fan de tsjerkfaars.

## Libben
Origenes waard yn 185 berne yn Aleksandrje as bern fan fromme âlden, dy't him al hiel betiid it Evangeelje leard hawwe. Syn heit Leonidas soe as martler stjerre doe't Origenes noch gjin 20 jier âld wie. Origines waard al jong haad fan in kategetenskoalle yn Aleksandrje, bekend as de Aleksandrynske skoalle. Om 230 hinne hie er in konflikt mei de biskop fan Aleksandrje, en moast er útwike nei Caesarea yn Palestina. 

By de kristenferfolgings ûnder keizer Desius waard Origenes finzen nommen en foltere. Oan de gefolgen hjirfan soe er stjerre yn 253 of 254.

## Teology
Origenes besocht mei metoaden út de klassike wiisbegearte fan de teology in folweardich, kristlike wittenskip te meitsjen. Dêrby boude hy fierder op it wurk fan de Joadske filosoof Filo fan Aleksandrje, dy't nei in ferbining socht fan de âldtestamintyske godsiepenbiering en it Grykske tinken. Origenes die dit troch de logos ta it sintrale begryp te meitsjen fan it godstsjinstich-wiisgearich tinken: in brêge tusken geast en guod, in wêzen tusken God en de wrâld. Dit tinken brocht Origenes ta syn alles-oerstigende teology en filosofy. Hjirmei hat er harmonij brocht tusken de Joadsk-kristlike teos en de Gryksk-platoanyske logos. De apostel Jehannes hie oan it begryp logos in bibelske ynhâld jûn, Origenes joech oan dit bibelske begryp in Grykske ynhâld.
 
Mei syn bydrage hat Origenes in wichtich oandiel levere oan de ûntwikkeling fan it eastersk kristlike tinken. In oare bydrage dy't er levere hat wie it begjinsel fan de allegoaryske ynterpretaasje fan bibelteksten. Neffens him moast de ienfâldige letterlike betsjutting fan de Bibel ûnderskieden wurde fan de djippere, geastlike betsjutting. Dizze útlis fan de Skrift soe him in protte tsjinstân opleverje, û.o. troch Melito fan Sardes en Laktantius.

Origenis makke ek ûnderskied tusken de folsleine Godheid fan God de Heit en Godheid fan God de Soan. Neffens him wie de Soan minder godlik as de Heit. Boppedat learde hy dat elk skepsel, rêden wurde sil troch oanduorjende lottering fan de siel. Ek de duvel, sil úteinlik wer ingel wurde. 

Origenes hat as earste besocht om in systematyske teology gear te stallen, dy't hy de titel "Grûnbegjinsels" mei joech. Ek hat er de saneamde *Hexapla* gearstald. Dit is in tekstútjefte fan it Alde Testamint yn seis kolommen, dêr't njonken de Hebriuwske tekst de wichtichste Grykske oersettingen yn opnommen wienen. Boppedat hat er ferskate kommentaren skreaun op allegearre bibelboeken.

## Wurk
* Commentaria in Evangelium Matteum
* Commentaria in Evangelium Joannis
* Contra Celsum
* De oratione
* De principiis
* De sacrifice
* Homiliae in Canticum Cantorum
1701

## Foarfallen
* 18 jannewaris - Keizer Leopold I jout ta oan 'e Prusyske druk en ferheft Prusen fan in hartochdom ta in keninkryk. Karfoarst Freark III fan Brandenburch lit him yn Keningsbergen ta kening fan Prusen kroanje. 
* 30 april - Drinte giet as lêste Steatske gebiet oer op 'e Gregoriaanske kalinder.
* 4 augustus - Yn Noard-Amearika wurde de Beveroarloggen tusken de Irokezen (stipe troch Ingelân en de Republyk) en in grut tal oare Yndiaanske folken (stipe troch Frankryk) om 'e hegemony yn 'e lukrative pelshannel beëinige mei de Grutte Frede fan Montreal. 
* *sûnder datum* - Yn Ingelân, Skotlân en Ierlân wurdt de Act of Settlement oannommen; dêrtroch wurde de roomske Stuarts fan 'e troanopfolging útsletten, en sil de troan by it útstjerren fan 'e protestantske Stuarts oergean op it besibbe Hûs fan Hannover.

## Berne
* 27 novimber - Anders Celsius, Sweedsk astronoom en útfiner temperatuerskaal Celsius († 1744)
* 17 desimber - Ignasius fan Laconi, Italjaansk lekebroer en hillige († 1781)
;*datum ûnbekend*
* Thomas Bayes, Ingelsk wiskundige († 1761)

## Ferstoarn
* febrewaris - Miguel de Barrios, Spaansk dichter, toanielskriuwer en skiedkundige (* 1625)
* 23 maaie - William Kidd, Skotsk seerôver (* 1645)
* 20 augustus - Charles Sedley, Ingelsk skriuwer (* 1639)
* 5 septimber - kening Jakobus II fan Ingelân (* 1633)
Elemint (skiekunde)

In skiekundich **elemint** is in atoomsoarte. In atoomsoarte wurdt bepaald troch syn atoomnûmer, dat is it oantal protoanen yn de kearn fan in atoom. 
Dizze definysje is abstrakt en op gjin inkele wize keppele oan de makroskopysk-sichtbere wrâld. Hy stiet boppedat heaks op it gongbere taalgebrûk. Dêrom dat it begryp elemint faak brûkt wurdt mei de folgjende definysje: In elemint is in stof opboud út ien soarte atomen.

Yn de natoer wurde 94 eleminten oantroffen. By kearnreaksjes binne noch sa’n tweintich ekstra makke. It oantal keunstmjittige nimt noch altyd ta; yn 2008 wiene it 23. 
De eleminten wurde op syn ienfâldichst ferdield yn metalen en net-metalen. De net-metalen binne it minste fan, 18 yn totaal. By de metalen binne 7 dy’t neffens eigenskippen wol wat útskaaie nei de net-metalen. Sy wurde dêrom faak as healmetalen oantsjut.

#### Skiednis fan it elemintbegryp
By de âlde Griken wie it Aristoteles dy’t in útwurke lear fan eleminten joech. Nei syn ynsjoch wie alle materarje opboud út fjouwer eleminten: wetter, lucht, ierde en fjoer. Dat betsjutte net dat yn elke stof dy fjouwer eleminten apart werom te finen wêze soene as ien mar skerp genôch seach. De oanwêzige eleminten kamen allinne tefoarskyn as in stof ûntlede waard. Yn elke stof soene alle fjouwer eleminten in bydrage leverje.

De fjouwer-elemintelear fan Aristoteles hâlde lang stân. Earst Robert Boyle melde yn syn boek *The Sceptical Chemyst* út 1661 dat mei eksperiminten sjen litten wurde koe dat de fjouwer eleminten fan Aristoteles te ûntleedzjen binne yn oare stoffen. En dan wiene se dus gjin eleminten, dat wol sizze ‘basisboustoffen’. Yn net-wittenskiplike ferklearringen fan de wrâld wurdt Aristoteles syn lear fan de fjouwer eleminten noch altyd tapast.
  
Boyle definiearre in elemint as in stof dy’t net fierder ûntlede wurde koe yn oare stoffen. Hy wie tagelyk tige skeptysk oer de mooglikheid om te bepalen wat no úteinliks eleminten wiene, want miskien wiene der wol manieren om stoffen te ûntleedzjen dy’t hy noch net koe. Syn definysje fan in elemint waard lykwols oanhâlden oant it begjin fan de 20ste iuw, doe’t de moderne atoomteory opkaam. Yn de didaktyk fan de skiekunde is Boyle syn definysje noch altyd tige brûkber, omdat de definysje op in natuerlike wize in brêge slacht tusken direkt waarnimbere ferskynsels en it abstrakte atoombegryp.

#### Boarne fan betizing
De praktyk dat de namme fan in elemint ferwize kin nei in *atoomsoarte* of nei in *stof* kin oanlieding jaan ta misbegryp. 
It sizzen ‘Fluor is in gefaarlik en dreech te hantearjen gas’ wol min del yn ien dy’t de moarns noch heard hat: ‘Ferjit net dyn fluor-piltsje yn te nimmen’. 
De útspraak ‘Dit wetter is frij fan soerstof’ kin skoan, as bedoeld wurdt dat yn it wetter gjin soerstofgas (O2) oplost is, mar kin betiizjend wêze foar ien dy’t foar eagen hat dat wetter in ferbining is fan wetterstof en soerstof.

#### Literatuer
R. Hooykaas, *Geschiedenis der natuurwetenschappen*, Utert 1971.

## Sjoch ek
* List fan Skiekundige eleminten.
* Periodyk systeem fan de eleminten.
Pong

**Pong** is ien fan de earste fideospultsjes. It wurke mei twa balkjes, in baltsje en twa muorren oan 'e sydkanten.

It spul hie ta doel it baltsje efter it balkje fan de oare spiler te krijen. Dat koe it bêste berikt wurde troch rap it baltsje yn ûnferwachte rjochting tsjin de muorre oan stuiterje te litten.

It spul kin mei twa persoanen of allinnich tsjin de kompjûter spile wurde.

## Keppeling om utens
* Pong story Ingelsk
* PONG! Spylje Pong online (Java ferzje)
Ponzi systeem

In **Ponzi systeem** is in fraudeleus ynvestearingssysteem, namme nei Charles Ponzi.

By in Ponzi systeem wurde der ynvestearders of oare jildsjitters socht dy't in grut rendemint tasein wurdt. Dit rendemint wurdt bekostige mei de ynvestearings fan oaren. Mei elke ynvestearring wurdt de skuld dus grutter en faak stoart it systeem nei in skoftke yn. Troch it oerheljen fan ynvestearders om it útkearde jild wer op 'e nij te ynvestearjen bliuwt it jild yn it systeem. Sa lang as it jild yn it systeem bliuwt is de persoan dy't it systeem begûn is ryk.

## Foarbyld
In advertinsje biedt hege rendeminten foar ynvestearings, bygelyks 20% rinte oer 40 dagen. It presise meganisme foar it beheljen fan dit rendemint kin fan alles wêze, sa lang as it mar net te spesifyk is en in protte taseit, sa as 'belizze mei heech rendemint'.
Yn it begjin wannear't der noch gjin bewiis fan súkses is, binne der mar in pear ynvestearders dy't ferlaat wurde om lytse bedrachjes (bygelyks € 5000,-) te ynvestearjen. Nei 40 dagen krijt de ynvestearder de taseine € 6000,- werom. De ynvestearder rekket oertsjûge fan it súkses en stekt der mear jild yn. It súkses krijt al gau mear bekendheid en mear minsken stekke har jild deryn.

Yn it echt is it sa dat it 'rendemint' dat útkeard wurdt betelle wurdt troch oare ynvestearders en der hielendal net jild belein wurdt mei in heech rendemint. Wannear't ynvestearder D jild ynleit dan komt dat beskikber foar ynvestearders A, B en C. As ynvestearders X, Y en Z jild ynlizze dan kin it rendemint fan de ynvestearder A oant en mei W útbetelle wurde.

In reden dat it systeem sa goed wurket is dat de ynvestearders dy't betiid ynstapt binne (dyselden dy't de grutte bedraggen útkeard krije) it jild wer op 'e nij ynvestearje (yn it systeem hâlde) omdat it sa goed útbetellet. Dyselden dy't it systeem beheare hoege dus net folle jild út te beteljen, mar allinnich ferklearringen fan dizze ynvestearders rûn te stjoeren wêryn't se sizze hoe fantastysk goed as it wurket en hoe ferskuorrende ryk dat se wurden binne.

Nei in skoftke kinne der trije dingen barre: (a) de eigeners fan it systeem naaie út en nimme al it jild mei; (b) it systeem stoart yn ûnder har eigen swierte wannear't ynvestearrings ôfnimme en de eigeners problemen krije mei it útbeteljen fan de taseine rendeminten (en wannear se problemen krije rekket dat bekend en komme mear ynvestearders foar harren jild freegjen); of (c) it systeem wurdt bleatlein om’t it regear lucht fan de swindel kriget.
Teolooch

In **teolooch**, ek wol **godlearde** neamd, is in wittenskipper dy't teology as ûnderwerp fan syn stúdzje hat. Derby moat benammen tocht wurden oan de stúdzje fan teïsme, yn it bysûnder de monotheïstyske abrahamityske godsdiensten: joadendom, kristendom en islam. 

## Kristendom
Yn de teology wurdt ûnderskied makke yn:
* kristlike sosjaaletikus 
* dogmatikus, 
* fûnemintaal teolooch, 
* tsjerke historikus 
* tjerke rjochterlik teolooch 
* liturgy wittenskipper  
* moraal teolooch 
* nij testamintikus, 
* ald testamintikus, 
* pastoraal teolooch 
* religy pedagooch 

Rûchwei kinne dizze teologen yn twa groepen yndielen wurde: systematyske teologen en praktyske teologen. 

## Sjoch ek
*List mei teologen.

## Keppeling om utens
*
Fûgelwjukflinters

De **fûgelwjukflinters** (*Troides*) binne in skaai yn de famylje fan de paazjes (*Papilionidae*).

## Klassifikaasje
* famylje paazjes (*Papilionidae*)
** ûnderfamylje grutte paazjes (*Papilioninae*)
*** tûke fûgelwjukflinters en sibben (*Troidini*)
**** skaai **fûgelwjukflinters** (*Troides*)
***** *[[Troides aeacus]]*
*****  *[[Troides aesacus]]* 
*****  *[[Troides alexandrae]]*
*****  *[[Troides allotei]]*
*****  *[[Troides amphrysus]]*
*****  *[[Troides andromache]]*
*****  *[[Troides brookiana]]*
*****  *[[Troides caelestis]]*
*****  *[[Troides chimaera]]*
*****  *[[Troides criton]]*
*****  *[[Troides croesus]]*
*****  *[[Troides cuneifer]]*
*****  *[[Troides darsius]]*
*****  *[[Troides dohertyi]]*
*****  *[[Troides euphorion]]*
*****  *[[Troides goliath]]*
*****  *[[Troides haliphron]]* 
*****  *[[Troides helena]]*
*****  *[[Troides hypolitus]]*
*****  *[[Troides magellanus]]*
*****  *[[Troides meridionalis]]*
*****  *[[Troides minos]]* 
***** *[[Troides miranda]]*
*****  *[[Troides oblongomaculatus]]*
*****  *[[Troides paradisea]]*
*****  *[[Troides plateni]]*
*****  *[[Troides plato]]*
*****  *[[Troides prattorum]]* 
*****  *[[Troides priamus]]*
*****  *[[Troides rhadamantus]]*
*****  *[[Troides richmondia]]*
*****  *[[Troides riedeli]]*
*****  *[[Troides rothschildi]]*.
*****  *[[Troides tithonus]]* 
*****  *[[Troides trojana]]*
*****  *[[Troides urvillianus]]*
*****  *[[Troides vandepolli]]*
*****  *[[Troides victoriae]]*

## Sjoch ek
* List fan flinters
Caspar Olevianus

**Caspar Olevianus** (Trier, 10 augustus 1536 - Herborn, 15 maart 1587) wurdt beskôge as ien fan de wichtichste Dútske reformaasjelieders. Nei syn stúdzje rjochten yn Genêve kaam Olevianus mei Jehannes Calvyn yn de kunde. Caspar Olevianus wie sûnt 1584 predikant en professor dogmatyk te Herborn. Hy wurke ek oan in yntroduksje fan de Heidelberchske Kategismus en wurdt beskôge as ien fan de stifters fan de Dútsk-Grifformearde teology. De Heidelberchske Kategismus, dêr't er tegearre mei Zacharias Ursinus oan wurke, wie ek fuortendaliks ien fan syn grutste wurken.
Keningspaazjes

De **keningspaazjes** (*Iphiclides*) binne in skaai yn de famylje fan de paazjes (*Papilionidae*).

## Klassifikaasje
* famylje paazjes (*Papilionidae*)
** 'ûnderfamylje grutte paazjes (*Papilioninae*)
*** tûke jufferswellesturtflinters en sibben (*Leptocircini*)
**** skaai **keningspaazjes** (*Iphiclides*)
*****keningspaazje (*Iphiclides podalirius*)
*****Sineeske keningspaazje (*Iphiclides podalirinus*)
*****súdlike keningspaazje (*Iphiclides feisthamelii*)

## Sjoch ek
* List fan flinters
Barney

"**Barney**" is in Ingelske foarnamme fan Armeensk komôf. It is in ferkoarting fan de namme Barnabas, mei in betsjutting as *soan fan treast*. De namme ferwiist nei it omke fan de evangelist Markus, Sint Barnabas.

De namme is yn Nederlân opkaam doe't de tekenteltsje-searje The Flintstones op tillefyzje kaam, mei as ien fan de haadfigueren *Barney Rubble*.
Flearmûsflinters

De **flearmûsflinters** (*Atrophaneura*) binne in skaai yn de famylje fan de paazjes (*Papilionidae*).

## Klassifikaasje
* famylje paazjes (*Papilionidae*)
** ûnderfamylje grutte paazjes
*** tûke fûgelwjukflinters en sibben (*Troidini*)
**** skaai **flearmûsflinters** (*Atrophaneura*)
*****	*[[Atrophaneura adamsoni]]*
*****	*[[Atrophaneura aidoneus]]*
*****	*[[Atrophaneura alcinous]]*
*****	*[[Atrophaneura antenor]]*
*****	*[[Atrophaneura antiphus]]*
*****	*[[Atrophaneura aristolochiae]]*
*****	*[[Atrophaneura atropos]]* 
*****	*[[Atrophaneura coon]]*
*****	*[[Atrophaneura crassipes]]*
*****	*[[Atrophaneura daemonius]]*
*****	*[[Atrophaneura dasarada]]*
*****	*[[Atrophaneura dixoni]]*
*****	*[[Atrophaneura hector]]*
*****	*[[Atrophaneura hedistus]]*
*****	*[[Atrophaneura horishana]]*
*****	*[[Atrophaneura impediens]]*
*****	*[[Atrophaneura jophon]]*
*****	*[[Atrophaneura kotzebuea]]*
*****	*[[Atrophaneura kuehni]]*
*****	*[[Atrophaneura laos]]*
*****	*[[Atrophaneura latreillei]]*
*****	*[[Atrophaneura leytensis]]*
*****	*[[Atrophaneura liris]]* 
*****	*[[Atrophaneura luchti]]*
*****	*[[Atrophaneura mariae]]*
*****	*[[Atrophaneura mencius]]*
*****	*[[Atrophaneura neptunus]]*
*****	*[[Atrophaneura nevilli]]*
*****	*[[Atrophaneura nox]]*
*****	*[[Atrophaneura pandiyana]]*
*****	*[[Atrophaneura phlegon]]*
*****	*[[Atrophaneura plutonius]]*
*****	*[[Atrophaneura polla]]*
*****	*[[Atrophaneura polydorus]]*
*****	*[[Atrophaneura polyeuctes]]*
*****	*[[Atrophaneura polyphontes]]*
*****	*[[Atrophaneura priapus]]*
*****	*[[Atrophaneura rhodifer]]*
*****	*[[Atrophaneura schadenbergi]]* 
*****	*[[Atrophaneura semperi]]*
*****	*[[Atrophaneura strandi]]*
*****	*[[Atrophaneura sycorax]]*
*****	*[[Atrophaneura varuna]]*

## Sjoch ek
* List fan flinters
Langsturtspraatwjukken

De **langsturtspraakwjukken** (*Urbanus*) binne in skaai yn de famylje fan de groukopflinters (*Hesperiidae*).

## Klassifikaasje
Foarbylden yn it skaai binne:
*	*Famylje* groukopflinters (*Hesperiidae*) 
** *Underfamylje*: ûnechte spraatwjukgroukopflinters (*Eudaminae*)
***	*Skaai* **langsturtspraatwjukken** (*Urbanus*)
**** *Soarte* Urbanus albimargo
**** *Soarte* Urbanus belli
**** *Soarte* Urbanus dorantes
**** *Soarte* Urbanus doryssus
**** *Soarte* Urbanus dubius
**** *Soarte* Urbanus elmina
**** *Soarte* Urbanus esma
**** *Soarte* Urbanus esmeraldus
**** *Soarte* Urbanus esta
**** *Soarte* Urbanus evona
**** *Soarte* Urbanus longicaudus
**** *Soarte* Urbanus parvus
**** *Soarte* Urbanus procne
**** *Soarte* Urbanus prodicus
**** *Soarte* Urbanus pronta
**** *Soarte* Urbanus pronus
**** *Soarte* gewoane langsturtspraatwjuk (*Urbanus proteus*)
**** *Soarte* Urbanus simplicius
**** *Soarte* Urbanus tanna
**** *Soarte* Urbanus teleus
**** *Soarte* Urbanus velinus
**** *Soarte* Urbanus villus
**** *Soarte* Urbanus viridis
**** *Soarte* Urbanus viterboana

## Sjoch ek
* List fan flinters
Zacharias Ursinus

**Zacharias Ursinus** (Breslau, 18 july 1534 — Neustadt, 6 maaie 1583), wie in Dútsk teolooch.

Ursinus is yn 1534 berne yn Breslau (Wroclaw) as in soan fan Caspar Bär en Anna Rothe. Syn mem stoar foar 1542 en syn heit yn 1555. Yn 1550 gie er nei Wittenberg. Fan 1551 oant 1558 studearre er dêr teology. Yn 1557/1558 makke er in stúdzjereis nei Worms (dêr't er Melanchton besocht), Surich, Genêve en Parys. Fan 1558 joech er les oan de Sint Elisabetskoalle yn Breslau. Fan 1560 ôf joech er les oan de universiteit fan Heidelberch. Hy is ferstoarn op 6 maart 1683 yn Neustadt.
Satersâneachjes

De **satersâneachjes** (*Satyrus*) binne in skaai yn de ûnderfamylje fan de sâneachflinters. De soarten fan it skaai komme foar yn Jeropa en Noard-Afrika. It skaai is yn 1810 yntrodusearre troch Latreille.

## Klassifikaasje
* *Famylje* aureliaflinters (*Nymhalidae*)
** *Underfamylje* sâneachflinters (*Satyrinae*)
***  *Skaai* **satersânseachjes** (*Satyrus*)
**** *Soarte* Satyrus actaea
**** *Soarte* Satyrus amasinus
**** *Soarte* Satyrus daubi
**** *Soarte* Satyrus effendi
**** *Soarte* Satyrus favonius
**** *Soarte* Satyrus ferula
**** *Soarte* Satyrus iranicus
**** *Soarte* Satyrus nana
**** *Soarte* Satyrus orphei
**** *Soarte* Satyrus parthicus
**** *Soarte* Satyrus pimpla
**** *Soarte* Satyrus stheno
**** *Soarte* Satyrus virbius

## Sjoch ek
* List fan flinters
Breslau

**Breslau** (Poalsk en offisjeel: **Wrocław**) is in stêd in it súdwesten fan it hjoeddeiske Poalen. Breslau is de belangrykste histoaryske stêd fan Sileezje en leit oan de rivier de Oder. Breslau is de fjirds grutste  stêd fan Poalen. 

De stêd is yn de histoarje bekend as Breslau om't it as part fan Sileezje oant 1945 yn Dútslân lei.Breslau is de haadstêd fan de Woiwodschaft Nedersileezje en is stêdsdistrikt en regearstee fan de provinsje mei de selde namme. De stêd fungearet as residinsje fan in roomske aartsbiskop en in evangelyske diosesaanske biskop. Der binne ferskate skoallen foar fuortset ûnderwiis en ûndersyksintrums en ek teaters en museums. It is derom dan ek it kulturele en wittenskiplike sintrum fan it folsleine gebiet fan Sileezje. Breslau leit oan de Oder yn in wichtich lân- en mynbougebiet en is ek op it gebiet fan masinebou en metaalyndustry fan betsjutting. 

Breslau is de haadstêd fan de histoaryske regio Sileezje, en wie fan 1919 oant 1945 de haadstêd fan de nijfoarme Pruisyske Provinsje Nedersileezje en derfoar residinsjestêd en haadstêd fan de provinsje Sileesje, en ek yn de Nasjonaal-Sosjalystyske tiid boppedat de haadstêd fan de ryksgau Neder- en Middensileezje. Nei't Breslau yn 1945 by Poalen foege waard en yn it stee fan de ferdreaune Dútske bewenners Poalen kamen as kolonisten of om't hja ûnder twang ferdreaun wienen, foar in part út Lemberch en oare stêden fan it eardere East-Poalen, waard it Woiwodschaftshaadstêd - ynearsten fan de ek Woiwodschaft mei deselde namme, en sûnt 1999 fan it Woiwodschaft Neder-Sileezje.
 
Al yn 1840 kaam it ynwennertal boppe de 100.000 ynwenners, sa dat Breslau doe al in grutte stêd wie; Yn de 20ste iuw wie it in hiele tiid op twa nei grutste stêd fan Dútslân nei Berlyn en Hamboarch.

## Ynwennertal
* 2009 - 632.240 
* 2004 - 636.268
* 2003 - 638.401
* 1840 - mear as 100.000
Hasselt (Oerisel)

**Hasselt** is in plak dat ûntstien is op in rivierdún fan de Aa (Swarte Wetter). Yn it begjin wie it in sintrumplak binnen de ûntginnings yn de krite fan Vollenhove en Mastenbroek troch kolonisten út Oerisel en Fryslân. Om 1252 hinne krige Hasselt stedsrjochten fan de biskop fan Utert. 

It opfallendste gebou fan de binnenstêd is de Grutte- of Stefanustsjerke, dy't om 1500 hinne syn hjoeddeiske foarm krigen hat. De âldere romaanske foargonger wie yn 1380 troch brân ferneatige. 

## Sjoch ek
* Hasselter Kwestje 


Hasselt, dec 2004 013.jpg|*Hasselt sjoen fanôf it Swarte Wetter (2004)*
Raadhuis Hasselt.jpg|*Eardere stêdshûs (2009)*
Molen de Zwaluw Hasselt - Fotograaf Klaasjan Pol.jpg|*Nôtmole de Zwaluw (2000)*
Hasselt, gereformeerde kerk foto2 2011-05-21 09.39.jpg| *Grifformearde tsjerke oan 'e H.A.W. van der Vechtlaan  (2011)*
Vispoort Hasselt.jpg|*Fiskpoarte oan 'e Julianakade (2010)*
8061 Hasselt, Netherlands - panoramio (31).jpg|*Kalkovens oan 'e Buitengracht (2015)*
125

## Foarfallen
* It Panteon yn Rome wurdt herboud troch keizer Hadrianus.
* Paus Telesphorus folget Paus Sikstus I op.

## Berne

## Ferstoarn
* Paus Sixtus I, paus fan 115 oant 125.
Sileezje

**Sileezje** (Poalsk: *Śląsk*; Dútsk: *Schlesien*; Tsjechysk: *Slezsko*) is in historyske krite yn Midden-Jeropa, dy't oan beide kanten fan de midden- en bopperin fan de Oder leit. Hy is te ferdielen yn it flakke Neder-Sileezje mei de stêd Wrocław en it bercheftige Boppe-Sileezje, dat ryk is oan dylchstoffen en dêr't yn it súdeasten ien fan de grutste yndustrygebieten fan Jeropa leit. De krite wiksele yn 'e rin fan de skiednis ferskate kearen fan eigner en heart sûnt 1945 gruttendiels by Poalen. Lytsere dielen hearre by Dútslân en Tsjechje.
130

## Foarfallen
* Antinous, de leafste fan keizer Hadrianus, falt yn de Nyl en ferdrinkt. De keizer lit him fergoadlike. 

## Berne
* Lusius Ferus, takomstige meikeizer fan Rome, soan fan Aelius.

## Ferstoarn
* Apollodoarus fan Damaskus, bouwmaster 
* Antinous, leafste fan keizer Hadrianus, fersûpt yn de Nyl.
126

## Foarfallen
* Keizer Hadrianus lit by it stedsje Tibur (no Tivoly) syn residinsje Filla Adriana sette, de bûtenpleats krijt termen en grutte tunen. 
* Yn Abaj Takalik (Gûatemala) wurdt yn de súdlike heechlannen fan de Maya's in stien oprjochte mei de datum 8.4.5.17.11.

## Berne
* 1 augustus - Pertinaks, letter keizer fan Rome.

## Ferstoarn
* Yan Ji, Sineeske keizerinne.
Hearremiten

De **hearremiten** (*Chazara*) binne in skaai yn de famylje fan de sâneachflinters. 

## Klassifikaasje
* *Famylje* aureliaflinters (Nymhalidae)
** *Underfamylje* sâneachflinters (Satyrinae)
***  *Skaai* **hearremiten** (*Chazara*)
**** *Soarte* Chazara bischoffii
**** *Soarte* Chazara briseis
**** *Soarte* Chazara egina
**** *Soarte* Chazara eitschbergeri
**** *Soarte* Chazara enervata
**** *Soarte* Chazara heydenreichi
**** *Soarte* Chazara kaufmanni
**** *Soarte* Chazara persephone
**** *Soarte* Chazara prieuri
**** *Soarte* Chazara rangontavica
**** *Soarte* Chazara staudingeri

## Sjoch ek
* List fan flinters
Muorrefoskes

De **Muorrefoskes** (Lasiommata) binne in skaai yn de famylje fan de Sâneachflinters. 

## Klassifikaasje
* *Famylje* Aureliaflinters (Nymhalidae)
** *Underfamylje* Sâneachflinters (Satyrinae)
***  *Skaai* **Lasiommata**
**** *Soarte* Lasiommata adrastoides
**** *Soarte* Lasiommata felix
**** *Soarte* Lasiommata hefengana
**** *Soarte* Lasiommata hindukushica
**** *Soarte* Lasiommata maderakal
**** *Soarte* Lasiommata maera 
**** *Soarte* Lasiommata maerula
**** *Soarte* Lasiommata majuscula
**** *Soarte* Lasiommata meadewaldoi
**** *Soarte* Argusflinter (Lasiommata megera)
**** *Soarte* Lasiommata menava
**** *Soarte* Lasiommata minuscula
**** *Soarte* Lasiommata paramegaera
**** *Soarte* Lasiommata petropolitana
**** *Soarte* Lasiommata shakra

## Sjoch ek
* List fan flinters
Echte koperflinters

De **echte koperflinters** (*Tomares*) binne in skaai yn de ûnderfamylje fan de lytse paazjes (*Theclinae*).

## Klassifikaasje
It skaai fan 'e echte koperflinters omfettet acht soarten (sitewaasje anno 2023):
*famylje reachwjukflinters (*Lycaenidae*)
**ûnderfamylje lytse paazjes (*Theclinae*)
***tûke koperflinters (*Tomarini*)
****skaai **echte koperflinters** (*Tomares*)
***** Azerbeidzjaanske koperflinter (*Tomares desinens*)
***** fedtsjenkokoperflinter of Fedtsjenko's koperflinter (*Tomares fedtschenkoi*)
***** Kaukazyske koperflinter (*Tomares callimachus*)
***** Kopet-Dagkoperflinter (*Tomares telemachus*) (de Kopet-Dag is it berchtme op 'e grins fan Iraan en Turkmenistan)
***** Marokkaanske koperflinter (*Tomares mauretanicus*)
***** nogelkoperflinter of Nogels koperflinter (*Tomares nogelii*)
***** Provânskoperflinter (*Tomares ballus*)
***** romanovkoperflinter of Romanovs koperflinter (*Tomares romanovi*)

## Sjoch ek
* List fan flinters