open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cecilia (liet fan Simon & Garfunkel)

***Cecilia*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Simon & Garfunkel yn 1969 yn de Columbia Studio's B and E yn Los Angeles en útbrocht op it album Bridge over Troubled Water fan Simon & Garfunkel út 1970. Cecilia wie it tredde nûmer op it album en waard op 20 april 1970 útbrocht as tredde single fan it album. 

## Oer it nûmer
*Cecilia* waard skreaun troch Paul Simon, en ûntstie nei in feest dêr't Simon en Art Garfunkel oanwêzich west hiene. De rigel *makking love in the afternoon* wie ien fan de meast eksplisite teksten dy 't Simon oant dan ta skreaun hie. De tekst fan it nûmer giet oer in man waans beminde him sawol eangst as gejubel jout; sa leit der in oare man njonken syn leafste op bêd wylst er syn gesicht oan it waskjen is.

## Muzikanten
* Paul Simon - Sang & Gitaar
* Art Garfunkel - Sang

### Gastmuzikanten
* Joe Osborn - Bas
* Jimmie Haskell en Ernie Freeman - Strings
* Gary Coleman - Fibrafoan 
* Larry Knechtel - Toetsen
* Hal Blaine - Drums & Perkusje
The Boxer

***The Boxer*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Simon & Garfunkel yn novimber 1968 yn de Columbia Studio's B and E yn Los Angeles en útbrocht op it album Bridge over Troubled Water fan Simon & Garfunkel út 1970. The Boxer wie it sechsde nûmer op it album en waard op 21 maart 1969 útbrocht as earste single fan it album. 

## Oer it nûmer
*The Boxer* waard skreaun troch Paul Simon. De tekst is in kleisang fan in man dy 't besiket om te gean mei de iensumens en earmoed yn New York. De earste pear kûpletten binne skreaun yn de earste persoan. Hjiryn fertelt de haadpersoan hoe't er yn syn jeugd yn grutte earmoed libbe hat, wêrby't er al betiid syn thús en famylje ferlitten hat en him faak yn de sloppewiken *(...poorer quarters where the ragged people go...)* rûn hong. It lêste kûplet is yn de tredde persoan en ferhellet hoe 't de haadpersoan bliuwt by syn striid om te oerlibjen. Dizze striid wurdt beskreaun oan de hân fan in metafoar út de bokswrâld: *(In the clearing stands a boxer / And a fighter by his trade / And he carries the reminders / Of ev'ry glove that laid him down / And cut him till he cried out...)*.

## Muzikanten
* Paul Simon - Sang & Gitaar
* Art Garfunkel - Sang

### Gastmuzikanten
* Fred Carter Jr. - Gitaar
* Pete Drake - Dobro & Pedal steel gitaar
* Joe Osborn - Bas
* Jimmie Haskell en Ernie Freeman - snaren
* Larry Knechtel - Toetsen
* Hal Blaine - Drums
Mrs. Robinson

***Mrs. Robinson*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Simon & Garfunkel op 2 febrewaris 1968 yn de Columbia Studio's yn New York en útbrocht op it album Bookends fan Simon & Garfunkel út 1968. Mrs. Robinson wie it tsiende nûmer op it album en waard op 5 april 1968 útbrocht as fjirde single fan it album. 

## Oer it nûmer
*Mrs. Robinson* waard skreaun troch Paul Simon foar it lûdspoar fan The Graduate yn 1967. De haadpersoan yn de film, frou Robinson (spile troch Anne Bancroft), besiket it freontsje fan har dochter te ferlieden. It nûmer is sûnt 1968 noch in oantal kearen brûkt foar soundtracks, ûnder oare foar Forrest Gump. De singleferzje, útbrocht yn april 1968, is in wiidweidiger nûmer as de filmferzje (dêr't mar in pear kear it yn refrein te hearren is).

## Muzikanten
* Paul Simon - Sang & Gitaar
* Art Garfunkel - Sang

### Gastmuzikanten
* Larry Knechtel - Bas
* Hal Blaine - Drums & Konga's
The Sound of Silence

***The Sound of Silence*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Simon & Garfunkel yn maart 1964 yn de Columbia Studio's yn New York en útbrocht op it album Wednesday Morning, 3 A.M. fan Simon & Garfunkel út 1964. The Sound of Silence wie it sechsde nûmer op it album.

### Oer it nûmer
*The Sound of Silence* waard skreaun troch Paul Simon. De earste opname fan it nûmer sa as it útbrocht waard op it album  Wednesday Morning, 3 A.M. wie makke mei allinnich mar akoestyske ynstruminten. Yn juny 1965 besleat producer Tom Wilson elektryske ynstruminten oan de akoestyske ferzje ta te heakjen. Op 15 juny 1965 naam er mei gitarist Al Gorgoni, bassist Bob Bushå en drummer Bobby Gregg it elektryske diel op. Dizze ferzje waard útbrocht op it album The Sound of Silence út 1966 en wie it earste nûmer op it album en waard yn septimber 1965 útbrocht as twadde single fan it album.

### Muzikanten
* Paul Simon - Sang & Gitaar
* Art Garfunkel - Sang

#### Gastmuzikanten
* Al Gorgoni - gitaar
* Bob Bushå - bas
* Bobby Gregg - drums

## Ferzje fan Disturbed

***The Sound of Silence*** waard 50 jier nei't nûmer dat oarspronklik opnaam waard troch Simon & Garfunkel yn 2015 troch de Amerikaanske metalband Disturbed yn de The Hideout Recording Studio's yn Las Vegas opnei opnaam yn in hardrock jaske. En útbrocht op it album Immortalized fan Disturbed út 2015. The Sound of Silence wie it alfde nûmer op it album en waard op 16 april 2016 útbrocht as tredde single fan it album. nei't yn earst al yn oktober 2015 yn de Feriene Steaten útbrocht wie as single.

### Muzikanten
* David Draiman - Sang
* Dan Donegan - Gitaar & Bas
* Mike Wengren - Drums, Perkusje en Pauken
Bridge over Troubled Water (liet)

***Bridge over Troubled Water*** is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Simon & Garfunkel yn 1969 yn de Columbia Studio's B and E yn Los Angeles en útbrocht op it album mei deselde namme fan Simon & Garfunkel út 1970. Bridge over Troubled Water wie it earste nûmer op it album en waard op 20 jannewaris 1970 útbrocht as twadde single fan it album. 

## Oer it nûmer
*Bridge over Troubled Water* waard skreaun troch Paul Simon. De tekst wie ûntliend oan it liet Mary Don 't You Weep fan Swan Silverstones en dan benammen de sin *I'll be your bridge over deep water if you trust in me*. De opnamen woene net echt flotte troch  gesoademiter tusken Garfunkel en Simon. De earste twa pogingen faalden en toetsenist Larry Knechtel wie fjouwer dagen dwaande mei it arranzjemint. It die bliken dat alle pogingen net om 'e nocht west hiene, út de ferskate prizen dy't hja mei it liet wûn.

## Muzikanten
* Paul Simon - Sang & Gitaar
* Art Garfunkel - Sang

### Gastmuzikanten
* Joe Osborn - Bas
* Jimmie Haskell en Ernie Freeman - Strings
* Gary Coleman - Fibrafoan 
* Larry Knechtel - Toetsen
* Hal Blaine - Drums & Perkusje
Formule 1 yn 2017

It Formule 1-seizoen 2017 wie it 70ste Formule 1-seizoen. De "Formule 1", offisjieel it "FIA Formula One World Championship", is de heechste klasse yn de autosport, sa is bepaald troch de FIA.

Nico Rosberg wie yn it seizoen 2016 wrâldkampioen wurden, mar is nei de lêste wedstriid yn Abû Dabi ophâlden as koereur. by de start fan it seizoen 2017 wie der foar it earst sûnt 1994 gjin ferdigenjend wrâldkampioen by de koereurs. Syn team Mercedes is de regearjend en ferdigenjend wrâldkampioen by de konstrukteurs. 

## Kalinder

## Utslaggen

## Klasseminten
### Klassemint by de koereurs

De top 10 klassearre auto's, krije punten,

**Opmerkingen**:

* † — Koereur hat de finish net helle yn de GP, mar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klassearre notearre stiet.

### Klassemint by de konstrukteurs

De top 10 klassearre auto's, krije punten,

**Opmerkingen**:

* † — Koereur hat de finish net helle yn de GP, mar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klasearre notearre stiet.
Marksburg

De **Marksburg** is in kastiel by Braubach yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Fan 'e 40 kastielen oan 'e Middenryn is de Marksburg it iennige kastiel dat nea ferneatige is. De Middenryn stiet sûnt 2002 op de UNESCO-list fan it wrâlderfgoed.

## Skiednis
### Midsiuwen
De famylje Eppstein sette yn 1100 útein mei de bou fan in stiennen wentoer, dy't om 1117 hinne útwreide waard ta in kastiel om Braubach te ferdigenjen. It kastiel wurdt yn 1231 foar it earst yn dokuminten neamd. De Eppsteins wiene machtich en leveren ferskillende aartsbiskoppen oan 'e bisdommen Mainz en Trier. Yn 1283 kocht greve Eberhard fan Katzenelnbogen it kastiel en yn 'e 14e en 15e iuw waard it kastiel op 'e nij boud en ferboud. Yn 1429 stoar de manlike liny fan 'e greven fan Katzenelnbogen út en de nije eigner waard de greve fan Hessen, dy't it kastiel útwreide en de ferdigening ferbettere mei de oanlis fan in nije ringmuorre en rûne tuorren om it kastiel.

### 19e iuw
Yn 'e Frânske tiid wie de Marksburg in fêsting, mar yn 'e praktyk tsjinne dy as finzenis en plak dêr't beheinden yn waarden ûnderbrocht. De sellen foar de finzenen yn 'e boarch waarden yn 1901 útbrutsen. De boarch kaam yn 1803 yn hannen fan it foarstendom Nassau-Usingen en yn 1815 fan it Hartochdom Nassau en der feroare fierder ynearsten neat oan it gebrûk. Nei de Eastenryksk-Prusyske kriich fan 1866 waard it hartochdom Nassau ûnderdiel fan Prusen, dy't eigner waard fan 'e Marksburg.

### 20e iuw
Yn 1900 waard it kastiel lang om let foar 1000 goudmarken ferkocht oan 'e 'Deutsche Burgenvereinigung', dy't in jier earder stifte wie om de Dútske kastielen foar it neiteam te bewarjen.

Amerikaanske besjittings yn maart 1945 soargen foar grutte skea oan it kastiel. De restauraasje fan 'e skea duorre oant 1980. 

Sûnt 1931 is yn 'e Marksburg it haadkantoar fan dy organisaasje ûnderbrocht.    

## Replika
It kastiel waard yn de jierren 1990 op it Japanske eilân Miyakojima yn it Dútske kultuerdoarp Ueno neiboud nei't it oarspronklike plan om de oername, ôfbraak en weropbou fan de oarspronklike boarch ôfwiisd wie.
Mask

"**Mask**" of "**The Mask**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**mask*, it Ingelske wurd foar "masker"

## Fideospultsjes
*''The Mask'' (fideospultsje), in fideospultsje út 1995 basearre op 'e film út 1994

## Films
*''The Mask'' (film út 1921), in Amerikaanske stomme film út 1921
*''The Mask'' (film út 1961), in Kanadeeske horrorfilm út 1961
*''The Mask'' (film út 1994), in Amerikaanske superheldekomeedzjefilm út 1994 basearre op 'e stripsearje fan Dark Horse Comics
***[[Son of the Mask]]*, in Amerikaanske superheldekomeedzjefilm út 2005, in ferfolch op 'e film út 1994

## Literatuer
*''The Mask'' (roman), in roman fan Dean Koontz (ûnder it pseudonym Owen West) út 1981

## Muzyk
*''The Mask'' (liet fan Dangerdoom), in liet fan Dangerdoom út 2005
*''The Mask'' (liet fan Black Light Burns), in liet fan Black Light Burns út 2007

## Strips
*''The Mask'' (stripsearje), in stripsearje fan Dark Horse Comics

## Tillefyzje
**[[The Mask: Animated Series]]*, in Amerikaanske tekenfilmsearje út 1995-1997, basearre op 'e film út 1994
Delfsyl-Sintrum

**Delfsyl-Sintrum** is it âldste part fan de Grinslânske stêd Delfsyl. It sintrum grinzget yn it noarden en easten oan de haven fan Delfsyl. Westlik fan it sintrum is in grêft, in oerbliuwsel út de tiid dat Delfsyl in fêstingstêd wie. Dat is ek werom te sjen yn de strjitnammen fan it sintrum, lykas *Oude Schans* (âlde skâns), *Nieuwe Schans* (nije skâns), *Bastionstraat* (dwingerstrjitte), *Commandementsplein* (kommandemintsplein).

## Nijsgjirrige gebouwen
Yn it sintrum oan it *Molenbergplein* (mûneberchplein) is de nôtmûne *[[Adam (mûne)|Adam]]*. Guon oare nijsgjiirige bouwurken yn it sintrum binne it eardere gemeentehûs fan 1899 oan de Alde Skâns, it Stasjonsgebou út 1884 fan it Standerttype Snits, de Nederlânsk-herfoarme tsjerke fan 1830, de Grutte Wetterpoarte yn de seedyk fan 1833, de eardere synagoge fan 1888, de eardere skoalle oan de Binnensingel fan om 1900 hinne. Delfsyl hat nuver genôch gjin bouwurkken fan foar de Frânske tiid omreden dat it sintrum swier skansearre rekke troch besjittings by it Belis fan Delfsyl (1813-1814) oan 'e ein fan de Frânske tiid en yn de Twadde Wrâldkriich by de Slach om Delfsyl yn maaie 1945.
Stasjon Delfsyl

It **stasjon Delfsyl** (**Dz**) is it spoarstasjon fan de Grinslânske stêd Delfsyl en is it einstasjon oan it spoar fan Grins nei Delfsyl. It spoar rint lykwols fierder eastlik fan it stasjon, dochs is allinnich ornearre foar frachttreinen. It stasjon waard yn 1883 boud en iepene op 15 juny 1884. Treintsjinsten wurde fersoarge troch Arriva.

Bustsjinsten wurde troch Qbuzz ek fan it stasjon ôf fersoarge.

## Gebou
It stasjonsgebou is fan it Standerttype Snits. Dat type waard yn de 1880-er jierren brûkt foar it bouwen fan seis Nederlânske spoarstasjons. Dêr binne der noch trije fan oer: Delfsyl, Snits en Tiel. Likense gebouwen yn Appingedam, Gorkum en Warkum binne ûnderwilens sloopt.

Eartiids setten der op it stasjon ek treinen ôf fan it spoar fan Súdbroek nei Delfsyl (1910-1934) en fan it Woldjespoar dy't oer Duerswâld nei Grins rûn (1929-1941).

## Treinferbinings

Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.
Coolio

**Artis Leon Ivey Jr.** (Monessen, Pennsylvania, 1 augustus 1963 – Los Angeles, 28 septimber 2022), better bekend ûnder syn artistenamme **Coolio**, wie in Amerikaansk rapper, akteur en muzykprodusint. Hy waard by it grutte publyk bekend mei de hit Gangsta's Paradise, ôfkomstig fan de soundtrack fan de film Dangerous Minds. Coolio hat acht studio-albums útbrocht.

## Karriêre
Nei syn middelbere skoalle begûn Coolio mei syn karriêre yn de muzyk, mar hy moast hast direkt tydlik ophâlde fanwegen in ferslaving oan kokaïne. Nei 't er fan syn ferslaving ôf wie, wurke Coolio in skoft as brânwachtman, om yn 1994 werom te kommen yn de muzykbrânsj mei syn debútalbum *It Takes a Thief*.

Syn grutste sukses helle er yn 1995 mei *Gangsta's Paradise*, in *rap* skreaun op de melody fan Pastime Paradise fan Stevie Wonder. Troch de film Dangerous Minds kaam it nûmer wrâldwiid op nûmer 1 yn de hitlisten. Fan it nûmer waard troch Weird Al Yankovic in parody makke ûnder de titel *Amish Paradise*.

It album Gangsta's Paradise, kaam út yn 1996. It tredde album fan Coolio, *My Soul* út 1998 ferkocht minder goed as ferwachte. Coolio rjochte in eigen platelabel op en brocht yn 2002 in nij album út *El Cool Magnifico*.

Begjin 2004 die Coolio yn Dútslân mei oan de *Comeback Show*, wêrmei't er in nij platekontrakt probearre te krijen. 

## Priveelibben
Coolio waard berne yn Monessen, Pennsylvania, de Feriene Steaten, mar groeide op yn Compton, Kalifornje. Hy kaam geregeld mei justysje yn oanrekking, ûnder oare yn Dútslân en de Feriene Steaten, en hat jierren problemen hân mei drugs. Coolio had seis bern en wie fan 1996 oan't en mei 2000 boaske mei Josefa Salinas. Coolio ferstoar op 28 septimber 2022 yn 'e âldens fan 59 jier oan in oerdoasis fentanyl. 

## Diskografy
### Studio-albums

### Kompilaasje-albums
Marienfels

**Marienfels** is in plak yn de Rhein-Lahn-Kreis yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It doarp leit oan de Limes, de eardere grins fan it Romeinske Ryk. Ea hat yn Marienfels in romeinsk kastiel mei thermen stien. Marienfels is ûnderdiel fan de ferbânsgemeente Nastätten.

## Fort Marienfels
It fort Marienfels wie in romeinsk grinskastiel fan de Opper-Germaanske-Raetyske limes, dy't sûnt 2005 de status fan UNESCO-wrâlderfgoed hat. Tsjintwurdich is it in argeologysk monumint yn it doarp, dat foar it meast beboud is. It kastiel lei op sa'n oardel kilometer súdlik fan de grins. 

## Protestantske tsjerke
De eardere katolike en tsjintwurdige protestantske doarpstsjerke stiet op in rots oan de Mühlbach. Yn de tsjerke wurdt in byld bewarre, dat like âld is as de tsjerke. It 12e-iuwske byld fan Marije is oarspronklik ôfkomstich fan in retabel. Bysûnder is dat hja yn de rjochter hân in paddestoel hâldt, dêrom wurdt it byld ek 'Maria mit dem Pilz' neamd. Yn de tiid fan de reformaasje ferdwûn it genedebyld út de tsjerke om it foar ferneatiging te behoedzjen. Sûnt 1910 stiet it wer yn de tsjerke. 

Bysûnder is ek de rige barokke skilderijen oan de galerijen oer it libben fan Jezus. De skilderijen binne tusken 1739 en 1754 makke troch Johann Trübenbach († 1781) út Ebertsheim (Palts), in broer fan de eartiidske dûmny fan it doarp Johann Peter Trübenbach. De skilder wie de pake fan de yn Dútslân bekendere skilders Johann Adam Schlesinger (1759–1829) und Johann Schlesinger (1768–1840).

## Oars
Tusken 1971 en 2004 stie yn Marienfels in monumint foar it I SS Pantserkorps 'Leibstandarte', dêr't yn 2003 neonazy's hinne pylgeren. It waard yn 2004 troch immen fernield en helle yn 2006 op 'e nij de krante doe't de yn Dútslân bekende neonazy Thorsten Heise is monumint op in eigen stik grûn yn Fretterrode (Thüringen) wer opbouwe woe.
Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje]]** 2017 yn Melbourne op 26 maart.
It wie de earste race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Albert Park Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 307,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Lance Stroll en Antonio Giovinazzi makken harren debút yn de Formule 1.
*  Daniel Ricciardo en Lance Stroll waarden elk fiif plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.

## Utslach Grutte Priis
* De auto fan Daniel Ricciardo hie startproblemen en dêrtroch starte Ricciardo út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Sina]]** 2017 yn Shanghai op 9 april.
It wie de twadde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Sirkwy fan Shanghai hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 305 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Romain Grosjean en Jolyon Palmer waarden elk fiif plakken weromset by de start fanwegen it negearjen fan de giele flagge yn de kwalifikaasje
* Antonio Giovinazzi  waard fiif plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein]]** 2017 yn Sakhir op 16 april.
It wie de tredde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Bahrain International Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 57 omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân oer 308,4 kilometer.

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Fernando Alonso waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hie.
* Stoffel Vandoorne koe net fan start gean as gefolch fan problemen mei syn motor.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Kaub

**Kaub** is in lytse stêd oan de Ryn yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Kaub foarmet ûnderdiel fan de Rhein-Lahn-Kreis. 

Kaub komt yn droege simmers somtiden yn it nijs om't de Ryn dêr ûnder sokke omstannichheden in tige lege wetterstân hawwe kin, sadat der beheint skipferkear mooglik is. 

By Kaub is in fear dy't de ferbining mei de oare kant fan de Ryn ûnderhâldt.

## It besjen wurdich
It stedsje Kaub is ryk oan monuminten. Fan de eardere ferdigeningsmuorren binne noch fiif 14e en 15e iuwske tuorren bewarre bleaun. Yn it sintrum fan it stedsje binne noch in soad fakwurkhûzen. By Kaub leit midden yn de Ryn op in eilân de boarch Pfalzgrafenstein. Boppe it doarp leit de tolboarch Gutenfels, dy't tsjintwurdich yn partikulier besit is. 

Yn de nacht fan 1 jannewaris 1814 liet de Prussyske generaal Blücher mei help fan loadsen út Kaub in brêge oer de Ryn oanlizze om syn leger fan 60.000 soldaten en tûzenen hynders oer de rivier te bringen om de Frânsen út Dútslân te ferjeijen. De monuminten oan wjerskanten fan de Ryn en in museum yn Kaub betinke de oertocht.   

De tsjerke fan Kaub is in saneamde dûbeltsjerke: ûnder ien dak is in aparte katolike en in aparte protestantske tsjerke ûnderbrocht. It âldste diel is de 27 meter hege toer út de 12e iuw, dy't ûnderdiel wie fan de eartiidske stedsmuorre. Om 1440 waard in nije tsjerke oanboud, dy't wijd waard oan de Trije-ienheid. Sûnt 1560 gyng de tsjerke yn protestantske hannen oer, mar nei 1687 dielden katoliken en protestanten de simultaantsjerke. Tweintich jier letter waard de koerbôge tichtmitsele en sa ûntstie de dûbeltsjerke mei it skip foar de protestanten en it eardere koer foar de katoliken. It koer (it katolike diel) waard yn 1771 ôfbrutsen en ferfongen troch nijbou, dy't oan de hillige Nikolaas wijd waard. Yn de katolike tsjerke stiet in replika fan de Kauber Madonna, in letgoatysk byld, werfan't it orizjineel yn it Hessische Landesmuseum yn Kassel stiet. 

## Musea
* Blüchermuseum
* Motorrollermuseum

## Ofbylden

Burg Gutenfels Bild 1.jpg|*Gutenfels*
Burg Pfalzgrafenstein 2017.jpg||*[[Pfalzgrafenstein]]*


1813 Rheinübergang, Kaub – Blücher Denkmal.jpg|*Blüchermonumint*
Zollschreiberei.JPG|*Tolhûs*
Pfalzgrafenstein

**Pfalzgrafenstein** is in kastiel op in eilân yn de Ryn by Kaub yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It kastiel is sûnt 2002 in ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed 'Bopperin fan de Midden-Ryndelling'.

## Skiednis
Om it plak der't de tol foar skippen ynbard waard te befeiligjen liet Loadewyk de Beier yn de jierren 1326-1327 ynearsten de noch jimmeroan besteande fiifhoekige toer op it eilân bouwe. Yn de jierren 1339 oant 1342 waard in tolve meter hege en oant 2,6 meter dikke ringmuorre mei in oerkape wargong tafoege. De boarch krige boppedat in tsjerker, wêrfan't de flier by heechwetter as in flot omheech dreau.   

Yn de twadde helte fan de 15e iuw folge de ferheging fan de toer mei in fakwurkkonstruksje, hoektuorkes en sealtek. Fanwegen de iisgong op de Ryn en de folgjende skea waard yn 1606-1607 in foarse spits oanboud en sûnt krige it kastiel de foarm fan in skip dat de stream op fart. Op de oanbou waard in platfoarm oanlein mei in foar dy tiid modern geskut. Under de boppeste wargong waard in twadde wargong oanboud dêr't de muorre sjitgatten krige foar hânfjoerwapens. De harkenielen oan de einen fan de  muorren waarden yn 1658 tafoege. Yn 1714 krige de toer in barokke bekroaning en dêrmei it hjoeddeiske oansjen. De toer krige doe in hichte fan 36 meter.  

Yn 1803 waard yn de Frânske tiid de boarch oan it hartochdom Nassau tawiisd. Om de troepen fan Napoleon Bonaparte út it lân te jijen stiek de Prusyske fjildmaarskalk Gebhard Leberecht von Blücher by Kaub mei 60.000 soldaten en 20.000 hynders de Ryn oer. Oant de Prusysk-Eastenrykske Kriich yn 1866 bleau it kastiel in tolstasjon. Dêrnei die it kastiel noch oant yn de jierren 1960 as sinjaalstasjon foar de skipfeart tsjinst.     

Njonken de Marksburg heart Pfalzgrafenstein en de Alde Boarch fan Boppard ta de kastielen fan de Boppe-Middenryndelte, dêr't net in soad oan fernield of feroare is. Troch dendrologyske ûndersiken koe in krekte datearing fêststeld wurde. De boarch kin mei in fear besocht wurde en wurdt foar de dielsteat beheard troch de organisaasje 'Burgen, Schlösser, Altertümer Rheinland-Pfalz'. Nei in restauraasje yn 2007 krige it kastiel de histoaryske kleuren werom.
Grutte Priis Formule 1 fan Ruslân 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Ruslân]]** 2017 yn Sotsji op 30 april.
It wie de fjirde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Sochi Autodrom hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,7 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Carlos Sainzwaard trije plakken weromset by de start foar in botsing mei Lance Stroll yn de Grutte Priis fan Bachrein.
* Stoffel Vandoorne waard fyftjin plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis
* Fernando Alonso koe net fan start gean as gefolch fan problemen mei syn fersnellingsbak.
* Earste oerwinning fanValtteri Bottas yn de Formule 1.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Kastiel Gutenfels

**Gutenfels** is in kastiel boppe it stedsje Kaub oan de Ryn yn de Dútske dielsteat Rynlân Palts. It kastiel foarmet ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed 'Bopperin fan de Midden Ryndelling'. 

## Skiednis
It kastiel waard nei alle gedachten sûnt 1220 yn opdracht fan it Ryk boud. Al yn 1252 belegere Willem fan Hollân it kastiel, mar sûnder fertuten. 

Yn de 14e iuw waard in ringmuorre boud en fan de kant dêr't de oanfal ferwachte waard in twinger oanlein. Tagelyk waard it plato fan de westlike foarboarch boud.    

Nei't de lângreve Willem fan Hessen de boarch yn 1504 39 dagen om' e nocht belegere, doopte de karfoarst Loadewyk V it kastiel om yn de namme 'Gutenfels' (goede rots). Hy joech yn 1508 opdracht om it kastiel te renovearjen en út te bouwen (súdlike twinger).

Ut de tiid fan de Tritichjierrige Kriich datearret it healrûne bolwurk oan de westlike kant. Yn dy tiid waard it kastiel ferskillende kearen oermastere, foar it lêst yn 1647  troch troepen fan it Lângreefskip Hessen-Kassel.

De boarch waard yn 1793 sûnder slach oan de Frânsen oerdroegen, dy't it oant 1804 brûkten foar ynvalide soldaten. Yn 1806 gyng it yn it  besit fan it hartochdom Nassau oer, dy't it kastiel yn 1807 foar de ôfbraak ferkocht. In folsleine ferneatiging waard troch de oankeap fan de ruïne yn 1833 troch Friedrich Gustav Habel tefoarren kommen. Yn de rin fan de 19e iuw profitearre de ruïne fan de tanimmende belangstelling foar de kastielen en yn de jierren 1889-1892 liet de Keulske arsjitekt Gustav Walter, dy't Gutenfels yn 1888 oankocht hie, it wer opbouwe mei behâld fan it oarspronklike boumateriaal en it ruïnekarakter. Yn de rin fan de tiid hie it kastiel ferskillende eigners en wie it tydlik yn gebrûk as hotel.

De yntusken ferfallen terassen foar de wynbou om de boarch waarden yn 2008 op 'e nij beplante mei wynstokken en sûnt yn maart 2022 it eigendom fan de boarch op 'e nij wiksele funksjonearret it kastiel wer as in hotel.

Njonken de geve 35 meter hege fjouwerhoekige toer stiet der in 22 meter by 8 meter paleis fan trije ferdjippings wengebou. De likernôch 21,60 meter by 21,10 meter grutte kearn fan it kastiel waard troch in foarboarch, in twinger en in ringmuorre beskerme.
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje]]** 2017 yn Montmeló op 14 maaie.
It wie de fyfde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Sirkwy fan Barcelona-Kataloanje hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Stoffel Vandoorne waard tsien plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis
* Pascal Wehrlein krige in straf fan fiif sekonden om't er it ferkearde paad naam de pitstrjitte yn.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Monako]]** 2017 yn Monte Carlo op 28 maaie.
It wie de sechsde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Circuit de Monaco hâlden. De race waard hâlden oer 78 omgongen, op it 3,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 260,5 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* By it team fan McLaren waard fêste koereur Fernando Alonso foar ien kear ferfongen troch testrider Jenson Button. Alonso sloech dizze Grand Prix oer om diel te nimmen oan de Indianapolis 500.
* Jenson Button waard fyftjin plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it maksimale tal motorûnderdielen
* Stoffel Vandoorne waard trije plakken weromset by de start foar in botsing mei Felipe Massa yn de Grutte Priis fan Spanje.
*Marcus Ericsson waard fiif plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.

## Utslach Grutte Priis
* Sergio Pérez krige in straf fan tsien sekonden fanwegen in botsing mei Jenson Button.
* Daniil Kvyat waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hie.
* Pascal Wehrlein krige in straf fan fiif sekonden fanwegen it ûnfeilich ferlitten fan syn pitboks (garaazje).
* Jenson Button starte út de pitstrjitte wei fanwegen reperaasjes oan syn auto.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Jan Baptist van der Hulst

**Jan Baptist van der Hulst**, ek wol **Jean-Baptiste Van der Hulst** (Leuven, 2 maart 1790 - Brussel, 14 maaie 1862) wie in Belgysk keunstskilder en litograaf. Hy makke benammen namme as portrettist en wie fan 1830 oant 1849 hofskilder fan it Nederlânsk Keninklik Hûs.

## Libben en wurk
Van der Hulst studearre oan de keunstakademy te Leuven by Josse Pierre Geedts. Yn 1819 makke er in stúdzjereis nei Parys en fan 1825 oant 1827 wie er yn Italië, ûnder oare yn Rome. Werom yn Leuven skildere er it alterstik foar de St. Jacobstsjerke.

Van der Hulst rjochte him benammen op histoarjestikken en portretten, yn in klassike akademyske styl. Yn 1830 ferhuze er nei De Haach, dêr 't er troch kening Willem I ta hôfskilder en beneamd waard ("schilder des konings"), in funksje dy 't er fuortsette ûnder it bewâld fan kening Willem II. Ek advisearre hy beide keningen by harren keunstoankeapen.

Nei de dea fan Willem II yn 1849 fêstige Van der Hulst him yn Brussel, dêr 't er yn 1862 yn de âldens fan 72 jier ferstoar.

De portretten dy't er makke fan de leden fan it Keninklik Hûs binne foar in grut part noch yn besit fan de Keninklike famylje. Se binne ûnder oare yn Paleis Noordeinde en Huis ten Bosch. Ek it Ryksmuseum Amsterdam, Paleis het Loo en De Lakenhal yn Leiden hawwe wurk fan syn hân yn harren kolleksje.

## Galery

Willem I, koning der Nederlanden.jpg|Kening Willem I, 1830
Jan Baptist van der Hulst - Koning Willem II en familie.jpg|Kening Willem II en gesin, 1832
Willem II, koning der Nederlanden.jpg|Kening Willem II, 1833
Wilhelmina van Pruisen, koningin der Nederlanden.jpg|Wilhelmina fan Prusen, 1833
Anna Paulowna, by Jean-Baptiste van der Hulst.jpg|Anna Paulowna, 1837
Alexine Tinne als 4-jarige - schilderij Van der Hulst.png|Alexine Tinne fjouwer jier âld, 1839


## Keppelingen om utens, boarnen
* Van der Hulst op de webside fan it RKD
* Biografy yn Van der Aa’s Biografisch woordenboek der Nederlanden, 1867
* Portetten fan Van der Hulst út de Keninklike samling
* Wurk fan Van der Hulst yn it Ryksmuseum Amsterdam
Westslavyske talen

De **Westslavyske talen** foarmje ien fan de trije haadkategoryen fan ’e Slavyske talen, njonken de Eastslavyske en de Súdslavyske talen. De Westslavyske talen wurde troch sa 'n 60 miljoen minsken yn Midden-Europa praat. 

De Westslavyske talen begûnen har al yn de tiid fan de folksferhuzingen ôf te skieden fan it Oerslavysk, mar pas fan de 7e iuw ôf kin men prate fan in aparte groep. Tusken de 7e en de 10e iuw ûntstiet binnen de groep twa talekloften: de Lechityske en in Sorbyske groep. Yn 'e 9e iuw komt dêr noch de Tsjecho-Slowaakske groep by. Dêrfoar sieten de foarâlden fan 'e tsjintwurdige Tsjechen en Slowaken in dialektkontinuüm mei de Súdlike Slaven, mar hja rekken fan dizze befolkingsgroep ôfsnien troch de migraasje fan 'e Magyaren. 

Ut de Tsjecho-Slowaakske groep binne letter it Tsjechysk en it Slowaaksk ûntstien, út de Sorbyske groep it Heechsorbysk en it Leechsorbysk en út de Lechityske groep it Poalsk, it Kasjûbysk en it Polabysk. Dêrneist kinne ek in pear lytsere, útstoarne talen ta de Westslavyske talen rekkene wurde, ûnder oare it Pommeraansk, it Slovinsysk en it Knaänysk.

## Klassifikaasje
De Westslavyske talen kinne yn trije taalgroepen ûnderferdield wurde:
* Lechityske talen
** Pommeraansk
*** Kasjûbysk
*** Slovinsysk †
** Polabysk †
** Poalsk
** Silezysk
* Sorbysk
** Heechsorbysk
** Leechsorbysk
* Tsjecho-Slowaaksk
** Tsjechysk
** Slowaaksk
** Knaänysk †
Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan]]** 2017 yn Bakû op 25 juny.
It wie de achtste fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op de Sirkwy fan Bakû hâlden. De race waard hâlden oer 51 omgongen, op it 6 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer. It wie de earste offisjele Grutte Priis fan Azerbeidzjan op it sirkwy fan Bakû.

## Kwalifikaasje
* Carlos Sainz waard trije plakken weromset by de start foar in botsing mei Felipe Massa yn de Grutte Priis fan Kanada.
* Fernando Alonso waard fjirtich plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it maksimale tal motorûnderdielen.
* Stoffel Vandoorne waard fiifentritich plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it meardere motorûnderdielen en syn fersnellingsbak.
* Jolyon Palmer slagge der net yn om in tiid te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs úteinsette yn 'e wedstriid.

## Utslach Grutte Priis
* Kimi Räikkönen waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje]]** 2017 yn Silverstone op 16 july.
It wie de tsiende race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 52 omgongen, op it 5,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,1 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Valtteri Bottas waard fiif plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.
* Fernando Alonso  waard tritich plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it meardere motorûnderdielen.
* Daniel Ricciardo waard fyftjin plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it meardere motorûnderdielen en syn fersnellingsbak.

## Utslach Grutte Priis
* Jolyon Palmer koe net fan start gean as gefolch fan in hydraulysk probleem.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Peter Straub

**Peter Francis Straub** (Milwaukee, 2 maart 1943 - New York, 4 septimber 2022) wie in Amerikaansk skriuwer, hy skreau benammen horrorboeken. Peter Straub is de heit fan skriuwster Emma Straub.

Yn syn karriêre hat er ferskate prestizjeuze prizen wûn, lykas de World Fantasy Award (1989) en hy wûn fjouwer kear de Bram Stoker Award (1993, 1999, 2003, 2004 ). By it grutte publyk is Straub miskien it meast bekend wurden fan syn gearwurking mei kollega Stephen King, dy't late ta de boeken *De Talisman* út 1984 en yn 2001 *Zwart Huis*.
Yn 1966 boaske Straub mei Susan Bitker. Se krigen twa bern, wêrûnder Emma Straub, dy't ek skriuwster is.

Peter Straub ferstoar yn New York yn 'e âldens fan 79 jier nei it brekken fan in heupbonke.

## Wurk (kar út)
* *Julia* (1976)
* *If You Could See Me Now* (1977)
* *Ghost story* (1979)
* *Shadowland* (1980)
* *The talisman* (1984, mei Stephen King)
* *Koko* (1989)
* *Mystery* (1990)
* *The throat* (1993)
* *Mr. X* (1999)
* *Magic terror* (2000)
* *Black house* (2001, mei Stephen King)
* *Lost boy lost girl* (2003)
* *In the night room* (2004)
* *A dark matter* (2011)
Lars Vogt

**Lars Vogt** (Düren, 8 septimber 1970 - Erlangen, 5 septimber 2022) wie in Dútsk pianist en dirigint. 

## Karriêre
Vogt studearre by Karl-Heinz Kämmerling oan de Hochschule für Musik, Theater und Medien yn Hannover. Hy waard by it publyk bekend doe 't er yn 1990 as tweintichjierrige de twadde priis wûn by de Leeds International Piano Competition. Yn 1998 rjochte er it keamermuzykfestival Spannungen op, dat hâlden wurdt yn Kraftwerk Heimbach, in wetterkrêftsintrale yn Heimbach yn de Eifel.

Vogt debutearre yn 2003 by de New York Philharmonic en spile as solist by ûnder oare it Koninklijk Concertgebouworkest, it NHK-Symfonyorkest yn Tokio, it GewandhausorreklaLeipzig, de Berliner en de Wiener Philharmoniker en it London Symphony Orchestra. Yn 2012 waard er heechlearaar piano oan de Hochschule für Musik, Theater und Medien yn Hannover.

Njonken it piano spyljen rjochte Vogt him hieltyd mear op dirigearjen. As gastdirigint debutearre er by de symfonyorkesten fan Singapoer en Nij-Seelân en it Warschau Philharmonisch Orkest. Fan 2015 oant 2020 wie er sjefdirigint fan de Britske Royal Northern Sinfonia. Fan 1 july 2020 ôf wie Vogt chef-dirigint fan it Orchestre de Chambre de Paris.

Lars Vogt ferstoar op 5 septimber 2022 yn 'e âldens fan 51 jier oan de gefolgen fan leverkanker.
Piet Schrijvers

**Piet Schrijvers** (Jutphaas, 15 desimber 1946 – Ermelo, 7 septimber 2022) wie in Nederlânsk proffuotballer en fuotbaltrainer. 

## Karriêre
Hy wie in doelman dy't ûnder oare by FC Twinte, Ajax, PEC Zwolle en it Nederlânsk alvetal ûnder de latte stie. Schrijvers krige yn syn karriêre tal fan bynammen dy 't net allegearre like kompliminteusk wiene. De bekendste wiene *De Beer van de Meer*, *De Bolle van Zwolle* en *Het Lek fan PEC*.

Nei 't er ophâlden wie as doelman waard Schrijvers yn 1985 de assistint fan trainer Co Adriaanse fan PEC Zwolle. Yn 1987 waard er haadtrainer fan FC Wageningen. Nei 't er by Wageningen dien krige, waard er keeperstrainer by FC Twinte en FC Utrecht. Yn 1991 waard er trainer fan Earste difyzjonist T.O.P. út Oss. Yn 1994 wist hy mei AZ hast nei de earedifyzje te promovearjen. Ut ûnfrede mei it oanlûken fan technysk manager Theo Vonk, levere er yn novimber 1994 syn kontrakt by AZ yn. Fan 1995 oant 1996 wie er trainer fan PEC Zwolle. Letter wie er noch keeperstrainer fan PSV, keeperstrainer fan de nasjonale ploech fan Saûdy-Araabje, trainer fan it Arûbaanske SV Dakota en trainer fan ferskate Nederlânske amateurklups. Syn lêste put wie it trainen fan FZO út Seist, dêr't hy yn 2009 kampioen mei waard.

Piet Schrijvers ferstoar op 7 septimber 2022 yn 'e âldens fan 75 jier oan de gefolgen fan Sykte fan Alzheimer.
Joseph Denis Odevaere

**Joseph Denis Odevaere** (Brugge, 2 desimber 1775 – Brussel, 26 febrewaris 1830) wie in Súd-Nederlânske neoklassike keunstskilder en litograaf. Yn it Feriene Keninkryk fan de Nederlannen wie er hofskilder fan kening Willem I.

## Libben en wurk
Nei't er learling west hie fan François Wynckelman en François van der Donckt oan de Keunstakademy yn Brugge, gie er nei Parys dêr't er yn'e ateliers wurke fan Joseph Suvée en fan Louis David. Yn 1804 helle er de Prix de Rome mei syn skilderij *De dood van Phocio* (Parys, École nationale supérieure des beaux-arts). Dat smiet him in feestlike ûntfangst yn syn bertestêd en ferskate bestellingen op.

Dêrnei hold er acht jier yn Italië (Milaan, Furenze, Rome) ta. Hy wurke neitiid noch in pear jier yn Parys en krige in gouden medalje fan Napoleon. Yn 1815 waard er hôfskilder fan kening Willem I.

Hy sette him yn foar it weromkommen nei Brugge fan de keunstskatten dy't troch Frankryk rôve waarden (*Madonnabyld* fan Michelangelo, *Madonna mei kanunnik Van der Paele* troch Jan van Eyck, tryptyk *Moreel* troch Hans Memling, *Oordeel van Cambyses* troch Gerard David). As tank liet it stedsbestjoer in gouden medalje meitsje dy't op 4 maart 1816 oan de skilder oerlange waard.

Op 17 septimber 1818 boaske Odevaere mei Sylvie de la Rue (1796 -1845). It pear krige gjin bern. Se soe yn 1835 fannijs trouwe mei Joseph Van der Linden, sekretaris fan it *Voorlopig Bewind* yn 1830. Odevaere wie produktyf. Syn wurk wie fan wikseljende kwaliteit. Hy seach himsels en syn wurk tige graach, sa't bliken die út it ferheffen fan syn sels skreaune bydragen. 

Hy wie lid fan de *Société des Douze*.

## Galery

Joseph Denis Odevaere - Narcissus, 1820.jpg|Narsissus
Prince William of Orange gets wounded at the shoulder.jpg|Prins Willem fan Oranje rekket ferwûne oan it skouder	
Odevaere-Selfportrait.jpg|Selsportret	


## Literatuer
* H. Hyman, *Joseph-Désiré Odevaere*, yn: Biographie nationale de Belgique, XVI, 1901, col. 68–74.
* Albert Schouteet, *Kunstschilder Jozef Odevaere en de terugkeer van geroofde kunstschatten uit Frankrijk naar Brugge in 1816*, yn: Album archivaris Jos Desmet, Brugge, 1964.
* Denis Coekelberghs, *Les peintres belges à Rome de 1700 à 1830*, Academia Belgica, 1976.
* M. Guedron, *Suvée, Odevaere, Kinsoen et Ducq: quatre preintres Brugeois à Paris au temps du néo-classicisme*, yn: Jaarboek 1995–96, Stedelijke Musea Brugge, pgs.238-254.
* Andries Van Den Abeele, *Prefect Bernard-François de Chauvelin en de schilder Joseph Odevaere*, yn: Handelingen van het genootschap voor geschiedenis, Brugge, 2004, siden.365-374.
Paul Grijpma

**Paulus Antonius Theodorus Maria (Paul) Grijpma** (Ynskedee, 15 juny 1948 - Amsterdam, 19 septimber 2022) wie in Nederlânsk sjoernalist en akteur.

## Karriêre
Grijpma woe as jonge akteur wurde, mar omdat syn heit dat in te ûnwis bestean fûn folge Grijpma in oplieding by it Ynstitút foar de Autohannel. Fia in autotechnysk parseburo kaam er yn de sjoernalistyk telâne. Fan begjin jierren santich ôf wie er ferslachjouwer by ûnder oaren it ANP, Het Parool en it Elsevier. By Het Parool naam er de Suriname-portefúlje oer fan Karel Bagijn dy't by it Algemeen Dagblad wurkjen gie. Grijpma wie ien fan de earste Nederlânske sjoernalisten dy't Suriname nei de Sergeantencoup besocht. Fan 1 novimber 1989 ôf wie Grijpma tolve jier lang ferslachjouwer foar it NOS Journaal. Dêrnei waard er mediatrainer. As akteur wie er autodidakt. Fia syn partner, de aktrise Eva van Heijningen, kaam er yn oanrekking mei it teater en spile er tal fan rollen yn Dútslân. Grijpma wie yn Dútslân fierder ûnder oare ek wurksum by de ARD. Hy wie fan 2005 oant 2007 einredakteur by BVN. 

Paul Grijpma ferstoar op 19 septimber 2022 yn 'e âldens fan 74 jier oan de gefolgen fan in hertynfarkt.
Hilary Mantel

**Hilary Mary Mantel** DBE FRSL (Glossop, 6 july 1952 - Exeter, 22 septimber 2022) wie in Ingelsk skriuwster fan romans, koarte ferhalen, memoires en essays. Sy waardt benammen wurdearre foar har histoaryske fiksje. Se wûn twa kear de (Man) Booker Prize: yn 2009 foar *Wolf Hall*, it earste part fan in trilogy oer de 16e-iuwske Ingelske politikus Thomas Cromwell, en yn 2012 foar *Bring Up the Bodies*, it twadde diel yn de rige. Mantel is de earste  dy't dizze priis twa kear krigen hat.

Hilary Mantel ferstoar op 22 septimber 2022 yn 'e âldens fan 70 jier.
Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje]]** 2017 yn Stavelot op 27 augustus.
It wie de tolfde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Sirkwy fan Spa-Francorchamps hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Jolyon Palmer, Marcus Ericsson enPascal Wehrlein waarden elk fiif plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.
* Stoffel Vandoorne waard fiifensechstich plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it meardere motorûnderdielen en syn fersnellingsbak.
* Felipe Massa waard fiif plakken weromset by de start fanwegen in it negearjen fan giele flaggen yn de tredde frije training
* Daniil Kvyat waard tweintich plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis
* Sergio Pérez waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije]]** 2017 yn Mogyoród op 30 july.
It wie de alfde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Nico Hülkenberg waard fiif plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.
* Daniil Kvyat waard trije plakken weromset by de start foar in hinderjen fan Lance Stroll yn de earste kwalifikaasje-omgong
* Sergio Pérez en Kevin Magnussen setten deselde tiid yn de earste kwalifikaasje-omgong. Om't Pérez syn tiid earder op de klok sette as Magnussen, waard hy boppe Magnussen pleatst yn de útslach.
* Felipe Massa waard foar de kwalifikaasje siik en foar de rest fan it racewykein by Williams ferfongen troch Paul di Resta.

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Paul di Resta.
* Kevin Magnussen krige in straf fan fiif sekonden om't er Nico Hülkenberg fan 'e baan riden hie.
* Nico Hülkenberg waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Jaak Dreesen

**Jaak Dreesen** (Bocholt, 24 jannewaris 1934 - Leefdaal, 23 septimber 2022) wie in Flaamsk skriuwer fan berneboeken en sjoernalist.

Dreesen wie fan 1960 ôf sjoernalist by it Flaamske wykblêd Het Bond, it ledeblêd fan it Bûn fan Grutte en Jonge Gezinnen. Letter soe er dêr de haadredakteur fan wurde. Hy skreau ek harkspullen en teksten foar lietsjes ûnder oaren foar Miel Cools en Lize Marke, foar wa't er de tekst levere fan it liet wêrmei't se foar Belgje mei die oan it Eurofyzje Sjongfestival yn 1965. 

Pas op lettere leeftiid debutearre er as skriuwer fan berneboeken, *Zand erover!* út 1978 wie syn earste berneboek. Sûnt hat er mear as tritich skreaun, sawol foar jonge bern as foar âldere jeugd. Hy skreau faak oer swiere ûnderwerpen lykas sykte, dea, oarloch, en skieding.

Jaak Dreesen ferstoar op 23 septimber 2022 yn 'e âldens fan 88 jier.

## Wurk
* *Zand erover!* (1978)
* *En boven het dorp de zilveren vogels* (1982)
* *Wij hebben zelf toch vleugels* (1984)
* *Bas in het bos* (1985)
* *Het jongensbed* (1986)
* *Als ik door het venster kijk : verhalen en gebeden voor jonge kinderen* (1987)
* *Ik weet zeker dat ik ooit beroemd word!* (1987)
* *De vlieger van opa* (1988)
* *Een muur van hitte* (1989)
* *Bas gaat naar school* (1989)
* *Sporen in de sneeuw* (1990)
* *Bas aan zee* (1991)
* *Aan de overkant van de rivier* (1991)
* *Van over de bergen komt de maan* (1992)
* *Fietsen op de wolken* (1993)
* *De zeven hemdjes van Veronika* (1994)
* *Mammie! Mammie!* (1995)
* *Valid* (1995)
* *Zoeken! Zoeken! Zoeken!* (1996)
* *Tom en poes* (1996)
* *Volg de weg terug* (1996)
* *De verjaardag* (1996)
* *Moen, de trommelaar* (1997)
* *Houden van* (1997)
* *Marieke, Marieke* (1997)
* *Het herdertje van Bethlehem* (1998)
* *Zeg me dat het niet zal sneeuwen!* (1998)
* *Mijn eerste bijbel* (1999)
* *Mijn beer* (1999)
* *Rook en de geur van rozen* (2000)
* *Jouw ogen zijn zo blauw* (2000)
* *Een man voor mama* (2001)
* *Nooit meer bang* (2001)
* *Slaap als een roos* (2002)
* *Seppe* (2002)
* *Sneeuwt het nog lang, opa?* (2003)
* *Het concert* (2003) 
* *"Waar ik was ... toen ik nog niet geboren was"* (2004)
* *Ik loop weg!* (2005)
* *Vertelopa* (geïllusteerd door Femke Gerestein) (2007)
* *Een warm hemd voor de winter* (2007)
Nirvana

; Nirvana kin ferwize nei: 
* In Amerikaanske grungeband oprjochte yn 1987, Nirvana (Amerikaanske band)
* In Ingelske rockband oprjochte yn 1965, Nirvana (Britske band)
* In religieuze (benammen boedistyske) term, nirvana (boedisme) ek wol nirwana
* In Italjaansk-Britske film út 1997, ''Nirvana'' (film)
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2017

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje]]** 2017 yn Kuala Lumpur op 1 oktober.
It wie de fyftjinde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 310,4 kilometer. wie de lêste Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje. 

## Kwalifikaasje
* Sebastian Vettel slagge der net yn om in tiid dy't oan it 107% regelemint foldie te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs meidwaan oan de wedstriid. ek waard er noch tweintich plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen, mar om't er al op de efterste startrige stie hie dat fjirder gjin gefolgen.
* Pierre Gasly makke syn debút yn de Formule 1
* Daniel Kvyat waard fanwege tsjinfallende resultaten by Toro Rosso ferfongen troch Pierre Gasly.

## Utslach Grutte Priis
* Kimi Räikkönen koe net fan start gean as gefolch fan in probleem mei in motorûnderdiel.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje

De **Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje** wie in wedstriid op de Formule 1-kalinder dy't foar de earste kear hâlden waard op 17 oktober yn 1999 op it Maleizyske Sepang International Circuit. De earste Grand Prix fan Maleizië waard wûn troch Eddie Irvine foar syn Ferrari-teamgenoat Michael Schumacher. Fan 2001 ôf ferhuze de Grutte Priis nei de maitiid. 

Op 22 jannewaris 2008 kaam de direkteur fan it sirkwy Mokhzani Mahathir mei it plan om fan 2009 ôf in nachtrace te hâlden op dit sirkwy. Troch de hege kosten is dit idee nea ta útfier brocht. Yn stee dêrfan waard besletten de wedstriid wat letter op de dei te hâlden. De temperatueren lizze dan leger, en Jeropeeske sjoggers koene de wedstriid live folgje op in foar harren gaadlik tiidstip. De lêste twa edysjes waarden wer yn de hjers organisearre.

Yn 2017 waard de lêste edysje fan de Grutte Priis hâlden. Neffens de Maleisyske oerheid wie de Grutte Priis net langer rendabel. Dizze lêste wedstriid waard wûn troch de Nederlânske koereur Max Verstappen. 
Alle grutte prizen waarden hâlden op it Sepang International Circuit. Der ha nea grutte ynsidinten west by dizze grutte priis. 

## winners

## Pole posysjes

## Fluchste omgongen