open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Möbiusbân

In **Möbiusbân** of **bân fan Möbius** is in twadiminsjonale topologyske struktuer: in romtlike figuer dy't mar ien flak en ien râne hat. De bân bestiet út ien flak, mar kin allinnich yn trije diminsjes bestean. Fanút elk punt fan de figuer sjocht men foar it each twa siden en twa rânen, mar folget men fanút in punt, in râne of in side, dan blykt by weromkommen dan men ek de foar it each oare râne of side trochrûn te hawwen. De figuer is neamd nei de wiskundige en stjerrekundige August Ferdinand Möbius út Leipzig dy't yn 1858 de figuer ûntdekte. Sawat tagelyk mei Möbius, ek yn 1858, mar ûnôfhinklik hjirfan ûntdekte ek de wiskundige en natuerkundige Johann Benedict Listing út Göttingen de bân.

Ferneamd is de werjefte fan Escher, dy't de Möbiusbân wol trijediminsjonaal ôfbyldet, nammentlik as in roaster, wêrop pishimmels rinne. De eigenskippen fan de bân fan Möbius binne sadanich, dat dizze romtefiguer mar 1 kant en 1 râne hat. Folget men de pishimmels op harren tocht, dan sil blike dat se ûneinich trochrinne kinne sûnder in râne om te gean, en dochs it hiele oerflak bewannelje.

It is ienfâldich om sels in Möbiusbân te meitsjen: nim in strook papier, bring de uteinen by elkoar en draai ien fan de úteinen in heale slach. Plak de einen dêrnei op elkoar. Untdek de eigenskappen, troch te besykjen ien fan de siden read te kleurjen en de oare blau.

Wurdt de bân yn de lingte trochknipt, dan ûntsiet der in inkel ring fan dûbele lingte.

It konsept is besibbe oan de Kleinflesse.

## Keppeling om utens
* Ingelske side oer de Bân fan Möbius
* Ofbyld pishimmels op de Möbiusbân
Kleinflesse

In **Kleinflesse** of **Flesse fan Klein** is in net-oriïntearber geometrysk oerflak; der kin gjin ûnderskied makke wurde tusken binnen- en bûtenoerflak omdat se stadichwei yn elkoar oergean. It oerflak waard neamd nei de wiskundige Felix Klein. 

It konsept is besibbe oan de Möbiusbân.

## Wiskundige beskriuwing
:x = \left(r + \cos\frac{u}{2}\sin v - \sin\frac{u}{2}\sin 2v\right) \cos u
:y = \left(r + \cos\frac{u}{2}\sin v - \sin\frac{u}{2}\sin 2v\right) \sin u
:z = \sin\frac{u}{2}\sin v + \cos\frac{u}{2}\sin 2v

## Keppeling om utens
* Acme Klein Bottles - Clifford Stoll sells blown-glass immersed Klein bottles.
* Paper Strip Activities at cut-the-knot
*  Slider puzzles on the plane, cylinder, torus, Klein's flesse en Projective plane at cut-the-knot
*  Kleinflesse konstruksje at cut-the-knot
*Klein Flesseplaatsjes troch John Sullivan
*De Kleinflesse
*In modular origamimodel fan de Kleinflesse
*In knipte ferzje
KOffice

**KOffice** is it officepakket foar 'K Desktop Environment KDE en falt ûnder de nûmer fan frije sêftguod. De lêste ferzje fan KOffice is 1.6.3, dy't op 7 juny, 2007 it ljocht seach. KOffice wurdt apart fan KDE útbrocht en kin ynladen wurde fanôf it thúsblêd fan KOffice.
Koffice brûkt as it mooglik is it triemformaat OpenDocument as standert yn de applikaasjes.

## KOffice komponinten
KOffice komt mei de folgjende komponinten:

In filterset makket it mooglik om nei ferskate triemformaten te skriuwen en te lêzen.

## OpenDocument

Sûnt ferzje 1.5 brûke de wichtichste komponinten, krekt lykas OpenOffice.org 2.0 en heger, it OpenDocument-formaat.

## KOffice 2.0
Op it stuit is de Koffice ferzje 1.6.x ûntwikkele foar de Unix omjouwing, mar mei ferzje 2.0 komt dêr feroaring yn. Op 19 maaie 2008 binne der ek al de earste tekens fan sjoen mei in alfa ferzje dy't ek op de Windows omjouwing te ynstallearjen wie .
Neist it brûkber meitsjen foar oare platfoarmen is it 'flake'-konsept in opfallende fernijing.

Flake is de objekt bibleteek foar Koffice. De basis is dat der fan útgong wurdt dat de saneamde “shapes”, dy alderhande figueren oannimme kin, ferskillende saken lykas media, tekeningen of tabellen yn in dokumint yntegrearje kinne. En omdat de figueren fan elkoar witte dat se besteane kin der bygelyks tekst om in fideofiguer setten wurde. Flake objekten kinne grafysk ferpleatst, rotearre, skale en skean lutsen wurde.

## Sjoch ek
* Ferliking fan officepakketten
* Oersicht fan officepakketten

## Keppelings op utens
* http://www.koffice.org Webstee fan KOffice]
* KOffice 2.0 fisy en doelstelling
Yndyske Buert (Ljouwert)

De **Yndyske buert** is in buert yn Ljouwert, grinzjend oan it Cambuurstadion en It Fliet. De Yndyske buert dy't sa'n 12 ha grut is hat ûngefear 1100 ynwenners. De buert heart ta de wyk Ald-East en foar 2018 wie it part fan de wyk Flietsône.

De strjitnammen binne ferneamd nei Yndonesyske eilannen sa as Sumatra, Borneo ensfh. De huzen binne al mear as hûndert jier âld en waarden eartiids brûkt as huzen fan fabryksarbeiders fan it molkfabryk flak in de buert. Yn de lytse huzen wennen gewoane arbeidersminsken en yn de wat gruttere huzen wennen opsichters. De Sumatrastrjitte is de langste strjitte út de buert en bestiet út twa dielen: Noard en Súd.

De buert wurdt begrinzge troch it Noardfliet, Bleekleane, De Ruyterwei, Insulindestrjitte en Archipelwei.
Syllabisearring

**Syllabisearring** (*syllabe = wurdlid*) is in fonetysk proses wêrby de /ə/ yn it lêste wurdlid net mear útsprutsen wurdt. It is allinnich mooglik wannear't -en, -em, -el as -er yn it lêste sletten wurdlid stean.

Foarbyld:

* -en *doarren* [dụar'n]
* -em *biezem* [bi.əz'm]
* -el *sipel* [sip'l]
* -er *stumper* [stömp'r]

Guon wurden dy't mei *-ng* einigje kinne ek syllabisearje. Dat kin lykwols allinnich by wurden dy't mei *ing* einigje lykas *kening*.
Hynstesprong

In **hynstesprong** is in puzel wêrby't it wurd rieden wurde moat  mei help fan in oanjûn fjouwerkant mei njoggen hokjes.

It oplossen fan de hynstesprong fan 3 x 3 hokjes kin linksom of rjochtsom mei de wizers fan de klok mei. Nei de earste letter folgje der twa hokjes dy't oerslein wurde moatte. Dan wurdt de folgjende letter deroan plakt. Troch hielendal rûn te gean, ûntstiet stadichoan it wurd. It spul wurdt slimmer as sawol de begjinletters as de spylrjochting foarrôf net bekend is.

De **H** is de startletter (sjoch hjirnjonken). De *D* en *J* wurde oerslein, wêrneist útkomst by de **Y**. Dêrnei de *E* ensfh. Uteinlik ûntstiet it wurd: *HYNDERJE*.

De namme komt út it skaakspul, wêryn it hynder op dizze manier fersetten wurde moat: ien rjocht en dan ien skean (of ien skean en dan ien rjocht).

Dit soarte puzels waard sa no en dan brûkt yn it taalprogramma Lucky Letters, TROS Triviant en ôfleveringen yn de Nederlânske telefyzjekwis Twee voor Twaalf. 

## Letterdamjen

In fariant fan de hynstesprongpuzel is is letterdamjen. It fjouwerkante spylfjild fan meastentiids 9 by 9 fekjes is fold mei letters en damstiennen. De earste letter fan it oplossingswurd stiet oan in sydkant fan it fjild. Fanôf de begjinletter moat neffens de regels fan it damjen oer de swarte stiennen sprongen wurde.
Stasjon Doanjum

**Stasjon Doanjum** (Dj) wie in spoarhalte yn Doanjum. De halte lei oan it spoar Tsjummearum - Frjentsjer. It stasjon  wie iepen fan 1 oktober 1903 oant 8 oktober 1933.

Dit stasjon is boud neffens it stasjonsûntwerp Standerttype NFLS, dat yn haadsaak brûkt waard foar ferskate spoarstasjons yn Fryslân. It stasjon Doanjum foel binnen it type *NFLS halte 3e klasse*. It stasjonsgebou, út 1902, is noch oanwêzich.

## Keppeling om utens
* Stasjonsweb oer Stasjon Doanjum
Stasjon Grou-Jirnsum

**Stasjon Grou-Jirnsum** is in spoarstasjon fan de Nederlânske Spoarwegen tusken Grou en Jirnsum oan it spoar Swol – Ljouwert. It stasjon waard iepene op 1 septimber 1868. Op 30 maaie 1999 waard de oarspronklike stasjonsnamme *Grouw-Irnsum* oanpast oan de nije Fryske stavering fan 1989.

It earste stasjonsgebou bestie fan 1867 oant 1879, doe't it ferfongen waard troch in nijer, heger gebou. Dat waard yn 1976 op syn beurt ferfongen troch in moderner, ienfâldiger bouwurk.

## Treinferbinings

## Sjoch ek
* Spoarstasjons yn Fryslân
Kopete

**Kopete** is in chatprogramma mei in brede stipe foar protokollen. De oarspronklike ferzje is fan 2001. It is ûntwikkele foar in djippe yntregraasje mei de buroblêdomjouwing fan KDE. Sa kin it adresboek fan KDE oan Kopete keppele wurde. 

## Protokollen
Kopete stipet de folgjende  protokollen:
* .NET Messenger Service
* AOL Instant Messenger
* Gadu-Gadu
* ICQ
* Internet Relay Chat (noch yn ûntwikkeling)
* Jabber (XMPP) mei jingle foar stim (It selde dy't Google Talk brûkt)
* Lotus Sametime mei help fan de Meanwhile ynstekker
* Novell GroupWise
* SMS
* Skype (mei help fan Kopete Skype) (ôfkard)
* Winpopup Windows âlde netwurk berjochten tsjinst.
* Yahoo! Messenger

## Funksjes
* Berjochten groepearje yn it finster, mei ljeppers om maklik tusken konversaasjes te wikseljen.
* Akkount opsje stiet in brûker ta om mei meardere akkounten oan te melden.
* It omgean mei meardere akkounten dy't oer deselde ferbining tagelyk brûkme meitsje (bgl. 3 fan ICQ en 2 fan Jabber).
* Kontakten kinne skûlnammen brûke.
* Ferskillende kontakten, dy't ien en deselde persoan binne, groepearje as ien meta-kontakt. http://kopete.kde.org/pics/shots/0.5/mainwindow3.png
* Oanpaste notifikaasjes foar meta-kontakten. http://kopete.kde.org/pics/shots/0.9/custom_notifications.png
* KAddressBook en KMail yntegraasje.
* Mei de skiednisynstekker konversaasjes bewarje.
* It uterlik fan it tsjetfinster opmeitsje mei help fan XSL en CSS.
* Stipe foar oanpaste emo-byldkaikes.
* In oanpaste notifikaasje kin, in meidieling opkomme litte, in lûd ôfspylje, of in berjocht stjoere nei in kontakt.
* MSN en Yahoo! messenger webkam stipe.
* Staveringshifker as-jo-type ûnder it tsjetten.

## Ynstekkers

Standert, stipet Kopete de folgjende ynstekkers. http://docs.kde.org/development/en/kdenetwork/kopete/plugins.html
* Autoferfange
* Ferbiningstastân
* Kontaktnotysjes
* Kryptografy
* Markearje
* Skiednis
* KopeteTeX
* Motion Auto-efkes fuort
* Lústerje no nei
* Statistiken
* Tekst Effekt
* Oersetter
* Web mooglikheid

## It paad foarút
### KDE 4.1
Der steane in tal ferbetterings yn de planning, mar op it stuit is KDE4.1 útkaam en is it net wis
of dizze plande ferbetterings it wol helle ha.

*Strigi yntegraasje: Kopete makket brûk fan Strigi om troch de skiednis te sykjen
*Kross yntegraasje: Kross sil ûntwikkelders de mooglikheid jaan om ynstekkers te skriuwen yn skripttalen dy't troch Kross stipe wurde
*Ferbeterre ynterfaasje: Ferbetterings foar it kontaktfinster en algemiene uterlik, mei respekt foar de KDE Human Interface Guidelines

### KDE 4.2
* Gast moadus: Hjirmei kinne oare brûkers oanmelde, sûnder de brûkersynstellings te befolkjen, ek wol omskreaun as in sânbakmoadus
* Folsleine yntergraasje fan Telepathy/Decibel: Dat sil twa doelstellingen hawwe, ien om de protokollen dy't al yn Kopete sitte beskikber te meitsjen as telepaty ferbiningsbehearders. De oare is om de protokollen fan de applikaasje te skieden (lyk oan wat Pidgin dien hat)

## Keppeling om utens
* Kopete webstee
* Ynstruksjes om, Google Talk wurkje te litten mei
De Buorkerij

**De Buorkerij** is it doarpshûs fan Kameleondoarp Terherne. Yn de eardere pleats oan de Buorren is noch in soad werom te kenen fan it eardere boerelibben.

Yn De Buorkerij is in seal, in dûnsflier en in bar. Der is in ljocht- en lûdsynstallaasje en in ringlieding foar minsken mei gehoarproblemen.

## Aktiviteiten
*doarpsfeest, begjin septimber
*doarpsjûnen
*kursussen, bg. kompjûters
*útrikking priis SKS-Skûtsjesilen
*Frijwilligersdei

## Keppeling om utens
* Webstek De Buorkerij
De Singel (Achlum)

**De Singel** is it doarpshûs fan Achlum. 

Doe't it doarpskafee yn 1999 ticht gie en it bygebou fan de grifformearde tsjerke yn 2002 ferkocht waard, hienen de ferienings gjin goed ûnderkommen mear. Nei in aksje en in soad wurk troch de Achlumers koe op 3 april 2004 'De Singel' iepene wurde. It doarpshûs draait hielendal op frijwilligers en in bestjoer. Yn it gebou is ek in kafee.

## Aktiviteiten
It Aktiviteiten Komitee Achlum (ACA) organisearret en koördinearret meastentiids de ledejûnen fan de ferienings.

## Keppeling om utens
* Oer De Singel op de side fan Achlum
De Singel

* De Singel as doarpshûs fan Achlum
* De Singel as doarpshûs fan Blauhûs
* Singel as in âlde namme foar in paad mei beammen om in pleats of bûtenpleats
Stasjon Eanjum

**Stasjon Eanjum** (Aj) wie it einstasjon oan it eardere spoar fan it Dokkumer Lokaeltsje. It stasjon fan Eanjum waard iepene op 24 augustus 1913 en sluten op 15 maaie 1935. It stasjonsgebou út 1909 bestiet noch altyd. It wykt wat ôf fan oare NFLS-stasjons trochdat de perrongevel in klokgevel ynstee fan in puntgevel hat, lykas ek it stasjon Mitselwier.

## Sjoch ek
* Dokkumer Lokaeltsje
It Klif (Aldemardum)

**'t Klif** is it doarpshûs fan Aldemardum dat oan de Hegewei stiet. It hat in tal lytse sealtsjes en in sporthal. It doarpshûs draait op in behearder en in tal frijwilligers. 
't Klif is oansluten by de Gearwurkjende Stifting Doarpshuzen yn Fryslan, de SDF.

### Aktiviteiten
*pjutteboartersplak
*Stifting Waarm Iten
*konsultaasjeburo
*hûsarts

### Keppeling om utens
* Side fan Aldemardum oer 't Klif
Toutenburch (doarpshûs)

**Toutenburch** is it doarpshûs mei sportseal fan Boerum oan de Meihuizenstrjitte. Ien fan de sealen is de Foekje Dillemaseal. By it doarpshûs is yn de hjerst ek de jierlikse merke. Ek Aldjiersnacht is it doarpshûs iepen. Op 14 april 2012 waard it fyftichjierrich bestean fan it doarpshûs en it fiifentweintichjierrich jubileum fan Renze Poortinga as doarpshûsbehearder fierd.
De Pipegael

**De Pipegael** is it doarpshûs fan Broeksterwâld en De Falom oan de dûmny Feitsmawei yn Broeksterwâld. Der is ek in sportseal by it gebou. De namme komt fan in pipegaal: in kroade foar grûn en turf.

De Pipegael hat in eigen stiftingsbestjoer.

### Aktiviteiten
* toanieljûnen
* folleybaltoernoai
* toanieljûnen
* jûnen foar de âlderein
* playbackshows foar de jongerein
* feestjûnen
De Jister (Aldeboarn)

**De Jister** is it doarpshûs fan Aldeboarn oan de Skoallereed.
De namme komt fan in jister: in ôffrede stik lân wêr't de kij faak by inoar set waarden om molken te wurden.

## Aktiviteiten
*kompjûterkursus
De Jister

* De Jister as hotel yn Nyegea
De Jister as doarpshûs:
* De Jister as doarpshûs fan Aldeboarn
* De Jister as doarpshûs fan Easterlittens
* De Jister as doarpshûs fan Ie
* De Jister as doarpshûs fan Twizelerheide
De Jister as strjitte:
* De Jister as strjitnamme yn Achlum
* De Jister as strjitnamme yn Brantgum
* De Jister as strjitnamme yn Heech
* De Jister as strjitnamme yn Makkum
* De Jister as strjitnamme yn Mantgum
* De Jister as strjitnamme yn Oentsjerk
* De Jister as strjitnamme yn Wommels
De Jister (Twizelerheide)

**De Jister** is it doarpshûs fan Twizelerheide oan de Bjirkewei. It sit yn in âld skoalgebou dat yn 1987 kreake waard troch jongerein dy't der in pear nachten yn sliepten. Iten waard troch harren âlden brocht en ek de riedsgearkomst waard destiids ûnderbrutsen. Sûnt 1988 wurdt de âld skoalle brûkt as doarpshûs. Yn 2006 hat in grutte ferbouwing plak fûn.

## Aktiviteiten
*damklub
*gearkomsten Pleatslik Belang
*playbackshow
*skaakklub
*sosjaal kultureel wurk.
*muzykferienings
*iepen jeugdwurk
*deiopfang âlderein
*folksdûnsjen
*countrydûnsjen
*sjoelklub
*gearkomsten en feestjûnen ferskate ferienings.
*gearkomsten politike partijen.
De Gearte

**De Gearte** is it sosjaal kultureel sintrum fan Bakhuzen oan de   Sint Odulphusstrjitte. It multyfunksjonele sintrum sit sûnt 1978 yn de eardere roomske skoalle. Der sit in foyer mei bar yn en hat in seal foar 750 persoanen.

Yn it sintrum sitte:
*pjutteboartersplak
*naaiskoalle
*jongereinsoas
*blokhutte

## Keppeling om utens
* De Gearte op de webstee fan bakhuzen (deade keppeling)
Kultureel Aktiviteitesintrum De Miente

**Kultureel Aktiviteitesintrum De Miente** is it multyfunksjoneel sintrum fan Easterwâlde oan de Snellingerdyk. Mienten wiene eartiids mienskiplike stikken lân.

Tusken 1869 en 1969 wie it in boerepleats. Yn 1969 waard de pleats oankocht troch de gemeente Eaststellingwerf. Der binne twa grutte sealen (wêrfan't ien yn twaen opdield wurde kin) en twa lytse. Der is in bestjoer en in soad frijwilligers.

### Aktiviteiten
Op de earste sneon yn septimber is der iepen dei.
*lêzings
*toaniel
*kursussen
Feodalisme

**Feodalisme**, ek wol it **lienstelsel** neamd (it wurd is komt fan it Latynske *feodum* dat 'hearlikheid' of 'lien' betsjut) is in begryp yn de skied- en rjochtswittenskip en yn de sosjale wittenskippen dêr't in maatskiplike oarder mei oantsjutten wurdt. It giet om it yn lien jaan fan gebieten dêr't de ûnderlinge ferplichting ta trou, bystân en it beteljen fan skattings tsjinoer stiet. 

## Untstean
 
It feodalisme ûntstie yn de lette Romeinske tiid doe't de oerheid en de stêden hieltyd mear yn ferfal rekken, en de befolking twongen waard, om, yn ruil foar har frijheid, stipe te freegjen fan de lâns-eallju foar feiligens. It kaam ta folle waaksdom ûnder de midsiuwen. Skaaimerk foar dizze maatskippij wie, dat it bewâld grûne wie op in persoanlike bân tusken in **lienhear** en in **lienman**. De lienman wie de fazal fan de lienhear en moast de lienhear dêrom **hulde dwaan**. Dat woe sizzen dat er ferplichte wie ta in publyklike ûnderwerping oan 'e lienhear en it ferrjochtsjen fan beskate tsjinsten foar dyselde (benammen kriichstsjinsten). De hear joech him as beleanning in **lien** (*feodum*) dat meastentiids út in stik lân bestie, en dêr't de fazal de opbringst fan foar de eigen libbensûnderhâld brûke mocht. 

Ut de fazallen fan de kening hawwe harren letter de foarsten fan de machtige liensteaten ûntwikkele. De gebieten dêr't dy fazallen oer hearsken waarden *hearlikheden* neamd. De grutste en machtichsten dêrfan, dêr't letter steaten út fuortkommen binne, hieten *lânshearlikheden*. Ynearsten wie it sa dat as in fazal ferstoar, syn lien tebek gie nei syn hear. It waard lykwols wenstich, dat de hear de âldste soan fan syn fazal ek mei it lien beliende. Dêrtroch waarden de lienen erflik, wat de ûntaarding fan it feodale stelsel ta gefolch hie. It lien waard as in rjochtmjittich besit beskôge fan de fazal en de persoanlike bân tusken hear en fazal rekke op de eftergrûn. By dat proses besochten de fazallen ûnôfhinklik te wurden. Yn Frankryk is dat stribjen misleare, yn Dútslân late it ta de folsleine ûntbining fan it Ryk. Wol slaggen de grutte Dútske fazallen deryn harren eigen fazallen te ûnderdrukken. 

### Fryslân
Fryslân tusken Fly en Wezer, en ûnderdiel fan it Dútske Ryk, hat in eigen ûntwikkeling trochmakke, de saneamde Fryske frijheid.
 
## Ein
De opkomst fan de stêden en it ûntstean fan hierlingelegers hawwe in ein makke oan it feodalisme yn Jeropa. Yn Frankryk waard ûnder de Frânske revolúsje it lienstelsel ôfskaffe, it Dútske Ryk is oant syn ûndergong yn 1806 in liensteat bleaun, en yn Ingelân hat it feodalisme nea sa'n opgong makke as op it fêstelân. Yn de Nederlannen ferdwûn it lienstelsel op de ein fan de 18e iuw.
Elektrisiteit

**Elektrisiteit**, yn de folksmûle ek wol **stroom** neamd, is lieden enerzjy dy't foar ferskate doelen brûkt wurde kin, bygelyks foar ferljochting. It wurd komt fan it Grykske wurd barnstien *elektron*. Statyske elektrisiteit kin nammentlik opwekt wurde troch in stik barnstien oer in wollen lape te wriuwen.
 
Elektrisiteit ûntstiet troch elektroanen en protoanen dy't yn in atoom sitte en in positive of negative lading hawwe. Dy ladingen lûke inoar oan of stjitte inoar ôf en de krêft wêrmei't dat bart hjit elektrisiteit.

Utsein elektrisiteit dy't troch minsken opwekt wurdt, komt it ek yn de natuer foar. It meast bekende foarbyld is wjerljocht.
Evolúsje

**Evolúsje ** betsjut 'stadige ûntjouwing' en is it tsjinoerstelde fan revolúsje dat meastal brûkt wurdt om in feroaring dat plak fynt yn koarte tiid mei oan te tsjutten. It wurd is ôflaat fan it Latynse *evolvere* dat letterlik betsjut "him ûntrôlje" of "los-" of "ôfwikselje".

## Sjoch ek
* Evolúsjeteory
Slach by Adrianopel (313)

De **slach by Adrianopel** wie in fjildslach tusken in lyts legerke fan Lisinius en dat fan Maksiminus II Daia, dy't plak fûn nei de oerwinning fan Konstantyn de Grutte op de usurpator Maksentius. Lusinius wûn de slach.

## Foarskiednis
Yn 312, doe't Konstantyn de usurpator Maksentius oanfallen hie, wie Maksiminus II Daia op fjildtocht yn Syrje. Doe't hy hearde dat Lisinius him ferbûn hie mei Konstantyn brûts hy syn ekspedysje ôf en gie werom nei Bitynje. Lulk oer de dea fan Maksentius stuts er yn april 313 de Bosporus oer en ferovere Byzantium nei in belis fan 11 dagen. Lusinius loek tsjin him te stride, ek al beskikte hy op dat stuit oer net mear as 30.000 soldaten. It leger fan Maksminus Daia lykwols bestie út wol 70.000 man.

## Ferrin fan de fjildslach
Op 30 april kaam it ta in gefjocht yn de omkriten fan Adrianopel yn Traasje. Daia's troepen wienen ferswakke en moasten flechtsje. Maksiminus Daia flechte ferklaaid as slaaf. Hy hope troch it bouwen fan fersterkings by de trochgongen fan it Taurusberchte syn tsjinstanner te stopjen, mar dat bliek net genôch, want letter yn dat jier waard hy deade en begroeven by Tarsus. Lisinius naam de gebieten fan Maksentius oer. 

## Boarnen
*Laktantius
*paus Eusebius
*Aurelius Victor, *Liber de Caesaribus*
*Zosimus
Traasje

**Traasje** is in gebiet yn súdeast-Jeropa en leit yn it noardeasten fan Grikelân, it suden fan Bulgarije en Jeropeesk Turkije. It wurdt begrinzge troch de Swarte See, Egeyske See en de See fan Marmara.

Eartiids wie der in Trasysk ryk dat fan grut strategysk belang wie en in soad hearskers kend hat. Nei de delgong makke Traasje diel út fan ferskate riken û.o. fan it Romeinske ryk as provinsje.

## Skiednis
It folk fan de Traasjers, fan Yndo-Jeropeesk komôf, libben yn ferskillende, elkoar meastentiids bestridende stammen; yn de Grykske en Romeinske tiid wienen hja bekend om harren kriichshaftige ynslach en om harren moaie muzyk en dichtkeunst. De Traasjers oefene ynfloed út op de Grykske maatskippij wat ûnder mear bliken docht út it oernimmen fan de Trasyske kriichsgod Ares troch de Griken; ek Orpheus soe ôfkomstich wêze út Traasje.
De earste Grykske koloanjes yn it Trasyske kustgebiet, wêrûnder Byzantium en Apollonia, datearen fan sirka 6<sup>e</sup> iuw f.Kr. Likernôch 516 f.Kr. kaam it gebiet foar it grutste part ûnder it gesach fan de Perzyske keningen Darius en Kserkses I).

Ienige tiid bestie der in Trasyske ryk ûnder de Odrysen (4<sup>e</sup> iuw f.Kr.), dat lykwols sa. 350 f.Kr. troch Masedoanje oermastere waard. Troch de Romeinen waard it gebiet opsplite yn de provinsje Macedonia en it keninkryk Pergamum, dat letter ûnder keizer Klaudius ta de provinsje Thracia makke waard (46 n.Kr.); de Romeinen stiften dêr de stêden Sardica (Sofia) en Adrianopolis (Edirne).

Sûnt de 1<sup>e</sup> eeuw hat it gebiet te kampen mei Goatyske en Slavyske ynfallen. Nei it opdielen fan it Romeinske Ryk yn twa dielen makke it diel út fan it Byzantynske Ryk. De fersnippering fan it gebiet sette útein mei de oprjochting fan it Bulgaarse Ryk (7e iuw); yn 1453 wie it hiele gebiet stadich ûnder Turksk bewâld rekke (Ottomaanske Ryk. Yn de 19e en 20e iuw wie Traasje ûnder mear it toaniel fan de Russysk-Turkske Oarloggen (1828–1829, 1877–1878) en de Balkanoarloggen (1912–1913). Yn it Grykske diel hawwe sosjale en religieuze tsjinstellingen tusken Grykske en Turkske befolkingskloften faak laat ta twisten (ûnder mear by de ferkiezingen).

## Geografy
It lânskip fan Traasje wurdt krektas Grikelân skaaimerke troch rotsige boaiem en bercheftige omkriten mei fruchtbere falleien yn de dalen. De grutste stêd yn it gebiet is Istanbûl, dat foar in part ek yn Anatoalje leit. De Bosporus skiedt Traasje ôf fan Azyatysk Turkije.
Bart Schuil

**Bart Schuil** (Snits, 21 april 1942), is in Nederlânske puzelmakker en betinker/gearstaller fan telefyzjeprogramma's.
Hy groeide op yn de Kleasterdwersstrjitte yn Snits. Syn heit wurke by Tonnema. Schuil gie yn Snits nei de HBS-A en die de learareoplieding Nederlânsk oan de Fryske Akademy. Op syn tweintichste gie hy yn tsjinst en bleau dêrnei yn Amsterdam hingjen. Hy leit him no ta op de hannel yn antyk en is foarsitter foar de VVD yn it stedsdiel Sintrum.

Hy fûn wurk by útjouwerij Spectrum, *Het Vrije Volk* en dêrnei by in fersekeringsmaatskippij en útjouwerij Rijam Schoolagenda. Yn 1969 trof Schuil Jan Meulendijks, dy't yn 1968 begûn wie as puzelmakker. Tegearre makken se letter de telefyzjeproduksje *Een Horizontaal* dat middels de telefoan meispile wurde koe. De televysjesjoggers moasten in wurd foarmje fan troch elkoar mjukste letters. Hjirnei folge Wegwezen (foar autoridende pearen). It wie de oanrin nei in hiel soad oare programma's: 
**AVRO's puzzeluur* (in soarte krúswurdpuzel op telefyzje mei Jos Brink); hjirmei wûnen se de Televizierring
**Wie-Kent-Kwis*, mei Fred Oster
**Op Goed geluk*
**10 voor Taal*
**Rij jij of rij ik*
**Prijs je Rijk*
**Babbelonië* (letter kopiearre as *Wie Ben Ik* mei André van Duyn en Ron Brandsteder)
**Dinges*
**Zevensprong*
**Einstein*
**Prijzenslag*

Yn Belgje noch:
* *Topscore*
* *Denksportkampioen*

De rjochten binne ek ferkocht oan lannen as Dútslân en Itaalje. Oer de rjochten fan Lingo en Babylonië hat eartiids in soad strideraasje west.

De beide manlju wennen en wurken tegearre oan in pân oan de Amsterdamske Singelgrêft. Yn de wykeinen hienen se in wykeinhúske by Blesdike. Se leverje puzels oan De Volkskrant en twa oare Nederlânske kranten en Meulendijk joech ek noch eigen puzelboekjes út. Tegearre rjochten se WIN-produksjes op. Yn it earstoan leveren se allinnich ideeën oan foar de telefyzje mar produsearren de programma's hieltiten faker. Al gau rjochten se Win Tv Productions op. Se wienen dêrmei de earste telefyzjeprodusinten fan Nederlân. De programmaformats waarden in soad kopieard, wêrnei't se de formats fêstleinen yn Amearika. It gie harren doe finansjeel foar de wyn. De útjouwerij fan puzelboekjes waard letter ferkocht oan VNU (Keesing) en it telefyzje-produksjeburo oan Endemol. Schuil organisearret yn syn Amsterdamske Staetshuys literêre jûnen en klassike konserten. Hy sit ek yn it bestjoer fan de Opera Spanga. Yn 2007 is er troud mei Jan Meulendijks. Se waarden as earste homospan riddere troch keninginne Beatrix foar harren fertsjinsten.

### Utjeften
as ko-auteur:
* *Het grote Crypto woordenboek*
* *Cryptoniemen*
* *Het nieuwe cryptowoordenboek*
* *Anagrammenwoordenboek*
* *Herexamen*
* *Tien voor Taal*
* *Vreemd Nederlands*
* *Het leukste uit Dinges*
* *Nog meer leuks uit Dinges*
* *Topscore woordenmaat*
* *Doe nu zelf Herexamen*
* *Spreekwoordelijk Nederlands*

### Keppeling om utens
* Artikel oer Bart Schuil en Jan Meulendijks
* Oer syn Staetshuys Fûns foar sjongtalint
Nasjonalisme

It **nasjonalisme** is in politike ideology, dêr't de eigen identiteit fan in folk as de kultuer, taal en skiednis yn ferhearlike wurdt en de ienheid fan it lân foarop stiet. As politike streaming hat it in grutte ynfloed hân op de wrâldskiednis en de foarming fan steaten. 

## Oarsprong
Ynspirearre troch it wurk fan de Frânske filosoof Jean-Jacques Rousseau dy't yn syn boek *Du contrat social* fan 1762 it begryp "volonté générale" folkssoevereiniteit yntrodusearre, ûntstie it as politike streaming op de ein fan de 18e iuw en wie tidens de 19e iuw en de earste helte fan de 20e iuw ien fan de grutste politike bewegingen.
Reptilen

De **reptilen** (wittenskiplike namme: *Reptilia*) foarmje in (parafyletyske) klasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (*Metazoa*), de stamme fan 'e rêchstringdieren (*Chordata*), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (*Vertebrata*), de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (*Gnathostomata*) en de boppeklasse fan 'e fjouwerpoatigen (*Tetrapoda*). Dêrbinnen wurde se tsjintwurdich ornaris mei de fûgels (*Aves*) yndield by de sauropsiden (*Sauropsida*). Ta de reptilen wurde de slangen, hagedissen, skyldpodden en krokkedillen rekkene. De tûke fan 'e biology dy't reptilen bestudearret, hjit de herpetology.

## Skaaimerken
Reptilen ûnderskiede har fan oare libbensfoarmen troch in krûpende fuortbeweging, itsij trochdat de poaten oan 'e sydkanten fan it lichem sitten, itsij om't se hielendal gjin poaten (mear) hawwe. Oare skaaimerken binne kâldbloedichheid, it hawwen fan skobben en it lizzen fan aaien mei in ekstra membraan (oftewol in kalkene skaal) deromhinne om fuortplanting op it lân mooglik te meitsjen. Gjinien fan dizze skaaimerken is lykwols ta reptilen beheind: lidpoatigen krûpe ek; amfibyen binne kâldbloedich; fûgels hawwe skobben (op 'e poaten); en fûgels en guon sûchdieren lizze aaien mei in skaal deromhinne. It is de kombinaasje fan 'e beskreaune eigenskippen dy't in bist ta in reptyl makket.

## Untwikkeling
De ierst bekende reptilen ûntstiene sa'n 315 miljoen jier lyn, yn it Karboan, út heechûntwikkele reptyleftige amfibyen, dy't har wat langer wat better oanpasten oan it libben op it lân. Guon groepen reptilen stoaren neitiid út by massale útstjerrensfoarfallen, lykas dy oan 'e ein fan it Mesosoïkum, dy't ek de dinosauriërs lytsman makke. Lykwols bewenje moderne reptilen no alle kontininten útsein Antarktika. Yn grutte rinne se útinoar fan 'e minuskule dwerchgekko (*Sphaerodactylus ariasae*), dy't 17&nbsp;mm lang wurdt, oant de seekrokkedil (*Crocodylus pororus*), dy't in lingte fan 6&nbsp;m en in gewicht fan mear as in ton berikke kin.

## Taksonomy
De taksonomyske yndieling fan reptilen is problematysk, mei't de tradisjonele groepen fan 'e slangen en hagedissen, de krokkedillen en de skylpodden eins ferspraat binne oer in ôfstamming dy't ek de dinosauriërs en de fûgels omfiemet. De krokkedillen, bygelyks, binne folle nauwer besibbe oan 'e fûgels as oan 'e hagedissen of de skylpodden. Dêrom soene de dinosauriërs en de fûgels dus eins ek as reptilen beskôge wurde moatte, mar by fûgels wurdt dat nea dien. Dinosauriërs waarden foarhinne wol as reptilen sjoen, mar ûnderwilens hat men substansjeel fossyl bewiismateriaal opdold dêr't út blykt dat ek dy net (of net alle) boppeneamde reptyleftige skaaimerken dielden. Sadwaande beskôgje wittenskippers de term "reptilen" tsjintwurdich oer it algemien as parafyletysk en dus efterhelle, en sprekke se ynstee leaver fan sauropsiden, dêr't sawol de reptilen as de dinosauriërs en de fûgels ûnder beflapt wurde kinne. Yn it spraakgebrûk fan leken is de term "reptilen" lykwols sa ynboargere dat it ûnreälistysk is om te ferwachtsjen dat er ea yn ûnbrûk reitsje sil.

## Klassifikaasje
Hjirûnder de wittenskiplike opbou fan 'e sauropsiden, ynklusyf de reptilen, de dinosauriërs en de fûgels.
Nerva

**Nerva**, folút yn it Latyn **Marcus Cocceius Nerva**, (8 novimber 30 – 27 jannewaris 98) wie keizer fan it Romeinske Ryk fan 96 oant 98. 

## Komôf
Nerva wie net fan Romeinske komôf, mar stamme út in foarnaam Italysk laach dat troch houlik ek bannen hie mei de Julysk-Klaudyske Dynasty. Syn famylje kaam fan de Etruskyske stêd Narnia, dêr't er op 8 novimber 30 berne waard. Syn pakesizzer en heit wienen ferneamde juristen. Hy sels wie twa kear konsul, yn 71 en 90 en lid fan de Romeinske Senaat. 

## Keizer fan it Romeinske ryk
Doe't op 18 septimber 96 de wrede keizer Domitianus fermoarde waard, mooglik troch tadwaan fan Nerva, besleat de Romeinske senaat om it keizerskip fuort te jaan oan de 66-jierrige en bernleaze Nerva, om sadwaande it keizerryk te frijwarjen foar noch in despoatyske keizer.

Nerva koe it yn syn bewâld goed fine mei de senaat, mar hie muoite mei it leger dêr't foaral fertrouwensmannen fan Domitianus it foar it sizzen hienen. Hy krige los fan elkoar twa oanfarringen mei it leger te ferwurkjen. Earst hied er te krijen mei in opstân fan troepen oan de Donau en twads waard troch syn eigen pretorjaanske garde yn it keizerlik paleis, tsjin syn sin yn, twa persoanen efterfolge en arrestearre op fertinking fan de moard op Domitianus. Hy kaam it leger temjitte troch Trajanus, de gûverneur fan Boppe-Germaanje, te adoptearjen sadat dy him opfolgje koe. 

Mei de beneaming fan Trajanus as syn opfolger bruts it tiidrek fan de saneamde adoptyfkeizers oan: Nerva, Trajanus, Hadrianus, Antoninus Pius en Markus Aurelius. Dat systeem soe yn it grutste part fan de 2e iuw goed funksjonearje (oant Kommodus yn 177 syn natuerlike heit Markus Aurelius as keizer opfolge). Nerva stoar op 25 jannewaris 98 in natuerlike dea.

## Keppeling om utens
* , ''Nerva:The Last Flavian'', 1997.
* , art. Nerva (96-98 A.D.), yn ''DIR'' (1997-1998).
Augustus Oktavianus

**Augustus Oktavianus** (Rome, 23 septimber 63 f.Kr. - Nola, 19 augustus 14 n.Kr.) wie de earste *princeps* (fergelykber mei "keizer") fan Rome. Troch hieltyd mear ferskate foegen fan republikeinske magistraten nei him ta te lûken krige hy it feitlik bewâld oer Rome yn hannen.

As efterneef en foarnaamste erfgenamt fan Gaius Julius Caesar (Julius Caesar) wûn er de machtsstriid dy't folge op de moard op Caesar yn it jier 44 f.Kr. en kaam yn 31 f.Kr. as ienige libjend út de striid. Sûnt 27 f.Kr. soed er as *princeps* (earste boarger) de leie fan it *[[Romeinske Ryk|Imperium Romanum]]* yn hannen hâlden. Troch syn oerwinning makke hy in ein oan in iuw fan Boargerkrigen en stifte yn it dêropfolgjend tiidrek de Julysk-Klaudyske dynasty. Under it mom dat er de republyk werom bringe soe (*restitutio rei publicae*) feroare hy stadichoan de Romeinske steat om ta in monargy (*principaat*). Syn hearskappij soe de oanset foarmje foar in lange tiid fan ynterne frede.

## De opkomst fan Augustus
Nei de dea fan Caesar loekt earst de Romeinske steats- en kriichsman Markus Antonius de macht nei him ta, mar rekket al gau yn konflikt mei de Romeinske senaat dy't Oktoavianus de erfgenamt fan Caesar stipje. In koarte boargerkriich brekt út dêr't Oktavianus, Antonius yn wit te ferslaan by Mutina (43). As Oktavianus fuort dernei sels yn konflikt komt mei de senaat slút er mei Antonius en Lepidus in ferbûn, it saneamde Twadde Trijemanskip (43). 

Yn 40 komt it ta in ferdieling fan it Ryk; Antonius kriget it easten, Oktavianus it westen, Lepidus Afrika. Lepidus wurdt yn 36 út it Trijemanskip set. Troch de relaasje fan Atonius mei Kleopatra en syn optreden as easterske foarst komt it tusken de oare twa ta in nij konflikt, dat einiget mei de besetting fan Aleksanderje yn 30. Antonius en Kleopatra pliigje selsmoard. 

## Augustus as princeps
Yn 29 keart Oktavianus yn Rome werom en nimt de earetitel *imperator* oan. Op 13 jannewaris 27 kundicht hy it werstel fan de republyk ôf; op 16 jannewaris jout de Senaat him de titel Augustus. De republikeinske foarm fan it Ryk ferhoalen lykwols in monargy dy't in hiel bot autokratysk karakter draacht. 

## Bûtenlânske polityk
Utwreiding fan it Ryk bûten de al earder berikte natoerlike grinzen (Eufraat, Donau, Ryn, Atlantyske Oseaan en Sahara wurde troch Augustus net neistribbe. Syn fierdere regear wie foar Rome in tiidrek fan frede dêr't keunsten en wittenskip in grutte bloei trochmakken.
Jan Meulendijks

**Jan Meulendijks** (Helmond, 18 augustus 1942) is in sjoernalist, útjouwer, puzelmakker en betinker fan telefyzjekwissen. 

## Libben
As soan fan in winkelman gie er nei it HBS-A eksamen en studearre er Nederlânsk oan de *Katholieke Leergangen* yn Tilburg. Hy wurke foar de Helmondse Courant en de Geïllustreerde Pers as mediasjoernalist. Yn 1968 makke hy syn earste krúswurdpuzel, yn 1978 ferskynde syn earste kryptogram yn De Volkskrant. Hy rjochte doe in eigen útjouwerij op dy't puzels levere oan ferskate kranten. Der wienen minsken dy't spesjaal foar syn kryptogram de krante kochten. Fierders makke er puzels foar Margriet en Nieuwe Revu. Yn 2008 fierde Jan syn 40-jierrich jubileum en ferskynde syn 25.000e puzel. Meulendijks begûn mei Bart Schuil yn in keammerke oan de Utertsedwersstrjitte yn Amsterdam. 

Tegearre mei syn partner Schuil betocht er it earste belspultsje op telefyzje: *Een horizontaal*. Hy wie de betinker fan de measte bekende puzel- en kwiseftige programma's op telefyzje. Fierders levere hy puzels foar kranten, tydskriften en puzelboekjes. Yn it earstoan leveren se allinnich ideeën oan foar de telefyzje mar produsearren de programma's hieltiten faker. 

Al gau rjochten se Win Tv Productions op. Se wienen dêrmei de earste telefyzjeprodusinten fan Nederlân. De programmaformats waarden in soad kopieard, wêrnei't se de formats fêstleinen yn Amearika en gie it harren finansjeel foar de wyn. Yn 1997 ferkochten se de saak oan Endemol en begûnen tegearre in hannel yn antyk. Harren hûs is dan ek hielendal resteaurearre yn 18e-iuwske styl. 

Mei Bart Schuil betocht er:
**Puzzeluur* (Mei Jos Brink)
**[[Tien voor Taal]]*
**Babylonië*
**Wie-kent-kwis*
**Op goed geluk*
**Dinges*
**Einstein*
**Prijzenslag*
**Prijs je Rijk*
**Herexamen*
**Vijf tegen Vijf*

Oer de rjochten fan Lingo en Babylonië hat eartiids in soad strideraasje west. De puzelboekjes waarden ferkocht oan Keesing. Hy organisearret yn syn Amsterdamske Staetshuys literêre jûnen en klassike konserten. Yn 2007 is er troud mei Bart Schuil. Se waarden as earste homospan riddere troch keninginne Beatrix foar harren fertsjinsten.

## Utjeften
* *Spreekwoordelijk Nederlands*
* *Anagrammenwoordenboek*
* *Herexamen*
* *Tien voor Taal*
* *Vreemd Nederlands* (1993)
* *Het leukste uit Dinges*
* *Tien voor Taal kryptowurdboek* (1995)
* *Nog meer leuks uit Dinges*
* *Topscore woordenmaat*
* *Cryptoniemen* (1997)
* *Doe nu zelf Herexamen*
* *Het nieuwe cryptowoordenboek*
* *Tien voor Taal cryptoniemen* (2002)
* *Het grote Cryptowoordenboek* (2002)

## Keppeling om utens
* Side mei Jan Meulendijks Kryptogrammen
* Artikel oer Jan Meulendijks
* Oer syn Staetshuys Fûns foar sjongtalint
Fotosynteze

**Fotosynteze** is it proses dêr't planten mei help fan enerzjy út sinneljocht koalstofdiokside omsette yn koalhydraten, sa as glukoaze. By dat proses komt soerstof frij. It proses komt foar yn planten en sommige baktearjen.
Buorren (doarp)

De **buorren** is de wenkearn of it sintrum fan in doarp, dêr't de huzen it meast oanien steane en dêr't de wichtichste strjitten rinne. Meast leit de buorren ticht by de tsjerke en soms hat in doarp mear as ien buorren, fral as der twa histoaryske doarpen of doarpskearnen oaninoar groeid binne. Sa hat Winsum in 'Tsjerkebuorren' en in 'Brêgebuorren'. Dy nammen binne beholden bleaun yn strjitnammen en ferwize nei in eardere sitewaasje wêrby't der twa groepkes huzen wiene mei in stik romte dertuskenyn (dy't yn 'e tweintichste iuw folboud is): ien tropke huzen om 'e tsjerke hinne, en in oar tropke oan 'e Frjentsjerter Feart. Yn earder tiden wennen yn 'e buorren almeast de ambachtslju, winkellju en letter ek de rinteniers. It doarpslibben spile him doedestiden foar it meastepart ôf yn de boppeseal fan de herberch of kafee. De beboude kom fan in doarp waard doe ek wol oantsjutten as de **binnebuorren**, en wat dêrbûten lei, wie de **bûtebuorren**. Tsjintwurdich falt by lytsere doarpen de buorren faak gear mei de doarpskom. It tsjinstelde fan 'e buorren is dan it romtlike bûtengebiet mei pleatsen en eventueel útbuorrens om it eigentlike doarp hinne dat lykwols bestjoerlik wol ta it doarp heart. Sa'n bûtengebiet fan in doarp hjit in himrik. 

## Sjoch ek
* Utbuorren
Sicke Frearks

**Sicke Frearks** (Ljouwert om 1500 hinne - dêre 20 maart 1531, wie de earste Fryske martler fan de dopersken. Frearks waard op 20 maart 1531 ûnthalze yn Ljouwert. As kleanmakker waard er ek wol *Sicke Snyder* neamd. Hy leaude yn de folwoeksenedoop ynstee fan bernedooop. Op 11 desimber 1530 hie er de werdoop op syn leauwe yn Emden krige fan Jan Folkertsz Trypmaker fan Hoarn, dy't sels troch de Dútske preker en werdoper Melchior Hoffman doopt waard. It werdopen waard sjoen as ketterij en dêr stie de deastraf op. Doe't er weromkaam yn Ljouwert waard er oppakt en troch it Hof fan Fryslân ta dea feroardield. Op 20 maart 1531 waard er yn Ljouwert ûnthalze. Minne Simens koe min sette dat in godsfruchtige fromme man ta de dea feroardield wurde koe en hat yn de skrift ûndersyk dien nei de bernedoop.

## Sjoch ek
* Elisabeth Dirks
De Tille (Boyl)

**De Tille** is it kafee anneks doarpshûs yn de buorren fan Boyl. It wurdt brûkt troch alle ferienings. De stamtafel is krigen fan de fuotbalklub en de flier is betelle troch fêste klanten middels it foaiepotsje. It doarpshûs dat fia it kafee tagonklik is, is boud troch de ynwenners. Deroan fêst sit ek noch in aula. It jild hjirfoar is foar in grut part komd fan de âldjiersploech dy't de aksje "Schijt je Rijk" opset hawwe mei in skitende ko.

Yn 2006 waard dúdlik dat der dochs gjin multyfunksjoneel sintrum oan de Bosoardwei yn Boyl komme soe. It kolleezje fan B&W hat derfan ôf sjoen om in sintrum mei ûnder oare in supermerk, in Talant-winkel, de legere skoalle en in pjutteboartersplak te bouwen.
Sûmearjers

De **Sûmearjers** binne in folk út de aldheid dy't om-ende-by 3.500 f.Kr. yn de skiednis ferskine en in ryk stiften hawwe (Sûmearje) dat sjoen wurdt as ien fan de earste beskavingen fan de wrâld. Harren beskaving kaam foart út it Ubaid-folk dy't op de flakten tusken de Eufraat en Tigris al yn de 6e Millennium f.Kr. in bloeiende kultuer fan boerenmienskippen hienen. Wêr't dit folk krekt fuortkamen is net alhiel dúdlik, neffens guons kamen sy út Anatoalje, mar ek Yndia en de omkriten fan de Kaspyske See is mooglik. De taal dy't sy sprutsen wie it Sûmearysk, dêr't mar in hiel bytsje fan bekend is. 

## Sûmearyske ryk
Sûmearje, it ryk fan de Sûmearjers wurdt lokalisearre yn it súdlike part fan Mesopotaamje (yn distiid súdeast Irak), dêr't de rivieren Eufraat en Tigris yn de Perzyske Golf útmûnet. Sels neamden sy har lân *ki-en-gir* (it lân fan de beskaafde hearskers). Tegearre mei it noardlik lizzend gebiet Akkad makke it part út fan it Twastreamenlân. 

De Sûmearjers wienen it earste folk dat wetten makken en stêdsteaten foarmen. It tsjil is nei alle gedachten ek troch har útfûn. Sy koenen ek al hiel goed dingen mjitte en bestudearren ûnder oare it hielal. 

It fruchtbere lân fan de Sûmearjers loeken oare folken nei it gebiet ta, benammen de omhinne wenjende nomadyske folken besochten har hieltyd dêr ek te festigjen. As om-ende by 1900 f.Kr. de Amoriten de macht oernimme yn Sûmearje binne de Sûmearjers net mear as apart folk te ûnderskieden.

## Sjoch ek
* Sûmearyske taal
List fan keningen fan Ingelân

Dit is de **list fan [[kening (titel)|keningen]] fan [[Ingelân]]**. 

Troch de *Act of Union*, fan 1707, waarden de keninkriken Ingelân (mei Wales dêrby ynbegrepen) en Skotlân mei-inoar feriene. Sa ûntstie it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje, dat yn 1801 troch in nije *Act of Union* ferbûn waard mei Ierlân. 

## Sjoch ek
* List fan keningen fan Grut-Brittanje
Jacobus van der Steege

**Jacobus van der Steege** (Ljouwert, 5 novimber 1746 - Amstelveen, 31 july 1812) wie in Ljouwerter genêshear.

## Biografy
Jacobus waard berne op de hoeke Slotmakkersstrjitte/Speelmanstrjitte. Syn heit, Yde van der Steege, wie boade yn tsjinst fan de rjochtbank; syn mem, Geiske Bruins, behearde in útdragerij yn âlde klean. Heit Yde sûpte frijwat en kaam dêrtroch faak yn de problemen. Syn frou hat him ris oanjûn en hy waard fêstsetten yn it blokhûs.

Offisier fan de Ljouwerter skutterij Dirk Pars hie begrutsjen mei Jacobus syn bern en naam him yn tsjinst. Troch de kolonel waard Jacobus yn 1767 by steat steld om genêskunde te studearjen yn de stêd Grins. Hy studearre ôf by Petrus Camper. Yn 1772 fêstige Van der Steege him as genêshear oan de Guldenspoarenstrjitte yn Grins. Doe't Hiëronymus de Blau by fjoerwurk yn de Grins ferwûne rekke en troch Van der Steege wer opknapte (en er troude mei Hendrika Struyk) krige Jacobus middels riedshear Quirijn de Blau oansluting by de bopperein fan Grins. Op foarspraak fan De Blau waard Jacobus van der Steege sjirurgyn yn Batavia, dêr't de malaria in soad slachtoffers makke. Hy rekke dêr befreone mei Martinus Baljee dy't letter boargemaster fan Batavia wurde soe. Teffens hied er noch in eigen praktyk.

As liifdokter fan de âld-Grinzer Willem Arnold Alting waard Jacobus van der Steege regint yn it binnen-sikehûs fan de VOC. Hy begûn mei it ynintsjen tsjin pokken. De frou fan de sultan fan Bantam waard better troch Van der Steege en joech syn frou in kroan mei edelstiennen. Wilens draaide syn húshâlding foar in grut part op it wurk fan slaven.

As man fan de wittenskip - hy skreau mei in soad gelearden yn Europa - stjoerde er in soad bisten út Ynje op nei syn Grinzer learmaster Petrus Camper foar dy syn Museum fan Natuerlike Histoarje.

Doe't er nei 16 jier werom kaam yn Nederlân wie er miljonêr. Syn fermogen waard rûsd op sa'n fiif oant seis miljoen gûne. Yn Grins liet er in ymposant patrysjershûs bouwe oan de Oude Boteringestraat 44. As er yn Ljouwert wie, wenne er yn it troch him oankochte hûs oan de Slotmakkersstrjitte. Yn 1790 waard er beneamd as direkteur fan de Hollânske Maatskippij fan Wittenskippen. 

By de Bataafske revolúsje keas er de kant fan de patriotten en rjochte op 14 febrewaris 1795 mei oare leden fan it *comité revolutionaire* op de Grinzer Grote Markt in frijheidsbeam op. De stêd Grins furdige him ôf nei de Steaten Generaal yn De Haach en dêr waard er boppedat beneamd as lid fan de Rie fan Aziatyske besittings. Nei it hommels ferstjerren fan syn frou ferfear er nei Amstelfean dêr't er yn 1812 kaam te ferstjerren.

## Keppeling om utens
* J. van der Steege by de DBNL
Hessel van der Kooij

**Hessel van der Kooij** (West-Skylge 20 april 1955) is in sjonger en kafeehâlder fan Skylge. Hessel brûkt by tiden syn pseudonym *Ray Maccannony*. Syn heit wie stoker fan it gasfabryk en letter boatsma'/kok by rederij Doeksen. Hessel is in eilanner yn ieren en sinen en wol neat ha fan kommersjeel muzyk meitsjen. Syn bekendste nûmer is *Terug naar Terschelling*. Syn lûd docht wat tinken oan Bruce Springsteen. Hy hat yn 1991 optreden yn Ahoy, hjirfan binne CD's en fideo's makke. In oar bekend optreden wie op 19 maart 2005 yn Thialf, mei syn dochter Tess. Hjirby waard FL 100.000 ophelle foar it goede doel: Sykte fan Aicardi Goutieres. 

Hessel waard op 16-jierrige leeftyd kafeehâlder yn Hoarne op it eilân en iepene op 24 maart 1972 kafee de "Groene Weide". Hy makke muzyk yn it kafee en simmerdeis ek wol op it strân. Troch yntekening middels in boek yn de Groene Weide waarden daliks 1200 nûmers ferkocht fan syn earste lp 'Flamborough Head'. Yn 1980 waard hjirfan in single útbrocht:* She's flying to America*, mei op de efterkant Appocaliptic.

## Diskografy
* 'Flamborough Head' (lp) mei de single She's flying to America
* 'Just my luck' (1988)
* 'Live in Frjentsjer' (1989)
* 'Dust' (1990)
* 'Me' - (1993), op eigen label
* 'Live Ahoy' (1994)
* 'Clara'
* 'Flotsam' - (2000) (CNR) mei it duet mei syn dochter Tess: One Heart
* 'Hessel Voor Hessel'(2005)

* DVD: Terug naar Terschelling

## Keppeling om utens
* www.hessel.nl
* Songteksten Terug naar Terschelling
* Nasjonaal Popynstitút oer Hessel
Wybren van Wieren

**Wybren van Wieren** (Marsum, 6 juny 1953) is in technysk tekener en earder keatser út Marsum. Ek syn bruorren Robert (1942-2020), Klaas (1944) en Jos (*1946) wiene keatsers.

Wybren wûn twa tredde prizen op it NK foar skoaljonges (1963 en 1965) en ien tredde op de Jong Nederlânpartij yn 1975. Yn 1971 keatste hy foar it earst op de PC as foarynse. Mei keatsferiening "Foarút" út Marsum waard hy Nederlânsk kampioen. Nei dy tiid hat er keatst mei Sjouke de Boer, Peter Rinia, Tunno Schurer, Gerrit van der Heide en syn bruorren. Letter waard er efterynse en syn opslach stie doe bekend as de "Swyp fan Wyp". Dêrnei hat er in soad prizen wûn: 140 earste, 134 twadde en 100 tredde prizen.

Op 16 septimber 1990 naam Van Wieren ôfskie. Mei Sake Saakstra en Johannes Brandsma is hy op 14 septimber huldige foar syn keatsfertsjinsten op it Sjûkelân yn Frjentsjer. Yn it ivich keatsklassemint stiet hy yn 2007 mei 788 punten op in tredde plak. Waard 42 kear kening.

Hy is letter foarsitter fan keatsferiening Foarút wurden.
## Prizen
* 1972 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 1973 Bûnspartij senioren / NK 2e priis
* 1973 PC 1e priis
* 1974 Jong Nederland / NK junioaren 5e priis
* 1974 PC 2e priis
* 1975 Bûnspartij senioaren / NK 2e priis
* 1975 Jong Nederland / NK junioaren 3e priis
* 1976 Bûnspartij senioaren / NK 10e priis
* 1976 PC 2e priis
* 1977 Bûnspartij senioaren / NK 3e priis
* 1977 PC 1e priis
* 1978 Bûnspartij senioaren / NK 2e priis
* 1978 PC 1e priis
* 1979 Bûnspartij senioaren / NK 9e priis
* 1979 PC 3e priis
* 1981 Bûnspartij senioaren / NK 3e priis
* 1982 Bûnsspartij senioaren / NK 5e priis
* 1982 PC 3e priis
* 1983 PC 3e priis
* 1984 Bûnspartij senioaren / NK 7e priis
* 1984 PC 1e priis
* 1985 Bûnspartij senioaren / NK 11e priis
* 1986 PC 1e priis
* 1987 PC 4e priis
* 1988 PC 3e priis
* 1989 Bûnspartij senioren / NK 2e priis
* 1989 PC 3e priis
* 1991 Bûnspartij senioaren / NK 6e priis
* 1993 Bûnspartij senioaren / NK 7e priis