Wittmund (stêd)

**Wittmund** is in stêd en gemeente yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, yn it distrikt Wittmund. De stêd hat 21.400 ynwenners. Friedeburg is in stêd yn de omkriten.

## Geografy
Wittmund leit tusken Auwerk en Jever yn it histoaryske gebiet East-Fryslân. De stêd Wittmund leit sa'n 9 km fan de Noardseekust ôf, mar it disrikt hat wol it haventsje fan Harlesyl, it begjinpunt fan de feartsjinst nei it waadeilân Wangereach. Harlesyl is neamd nei it rivierke de Harle, dy't begjint en einiget yn it distrikt Wittmund. 

### Dielen fan Wittmund
;doarpen
* Ardorf
* Asel
* Blersum
* Berdum
* Burhafe
* Buttforde
* Karolinensyl
* Eggelingen
* Funnix
* Hovel
* Leerhafe
* Uttel
* Willen
;stêd
* Wittmund

## Skiednis

Wittmund, ûntstien oan de râne fan de *[[geast (sân)|geestgrûnen]]*, en omkriten binne al sûnt de âldheid bewenne. De kontrei hie al betiid diken dy't oanslueten op dy fan it binnenlân fan East-Fryslân en wie fierders wat hannel oanbelanget orïntearre op de kust. Om 1200 hinne wie Wittmund it haadplak fan de plattelânsgemeente (*Landgemeinde*) Wangerlân en hjitte doetiids *Wiedemund* of *Wiedemundheim*. De bestjoerlike gebieten dêre kamen rûchwei oerien mei defan de âlde Fryske distrikten. Esens wie it bestjoerlik sintrum fan Harlingerlân.

De haadlingefamylje Kankena bewenne it kastiel yn de stêd op 'e ein fan de 14e iuw. Om it jier 1400 hinne waard it kastiel ynnaam troch Hamburchske troepen omdat de Kankenas piraterij stipe hawwe soenen tsjin dy Hânzestêd. Doe't it kastiel oerjûn wie oan de hearskjende haadlingefamylje tom Brok, krigen de Kankenas har lângoed wer yn besit.

De folgjende hearsker oer it Brokmerland, Fokko Ukena, koe syn foardiel dwaan mei de swakkens fan de Kankenas en sette dy famylje yn by de Slach op de Wylde Ikkers, dy't er ek wûn. Yn 1454 foel it kastiel yn hannen fan de hearsker oer Harlingerlân, Sibet Attena. Yn itselde jier ferienige Sibet Attena de hearsker fan Esens, Stedesdorf en Wittmund om de ûnôfhinklikens fan Harlingerlân wis te stellen foar de Eastfryske greven oer. Earst yn 1600 kaam it Harlingerlân, mei Wittmund, by East-Fryslân troch politike fúzjes en akkoarden tusken famyljes.

Yn 1584 komt it plak op in kaart foar as *Witmondt*. Letter krige de stêd in distriktstatus (*Amt*) en waard it in *Amt* ûnder de nije oerienkomsten. Op in oare kaart wurdt *Witmundt* yn 1730 neamd as part fan it *Amt* of Witmundt. Yn 1744 waard East-Fryslân opnaam yn Prusen, yn de Frânske tiid foel it in skoftke ûnder Nederlânsk/Frânsk bewâld om yn 1815 part fan it Keninkryk Hanover te wurden.

Under de Hanoversken wurdt *Landdrostei* ynsteld, mei de *[[Landdrost]]* as de heechste fertsjintwurdiger yn de provinsje. East-Fryslân wurdt yn 1866 wer part fan Prusen, dy't de besteande *Amten* Auwerk, Berum, Emden, Esens, Leer, Stickhausen, Weener en Wittmund oanhâlde. Fan 1884 ôf waarden sy omfoarme yn de nije *Landkreis*-struktuer en ûntstiene yn East-Fryslân de nije distrikten Auwerk, Emden (ûnôfhinklik), Leer, Norden, Weener en Wittmund (1885). Sels de eardere Hanoverske *Landdrostei* wurde ta nije bestjoerlike ienheden, 'provinsjes' omfoarme (*Regierungsbezirke*). It provinsjehûs waard yn 1903 yn Wittmund set.

Wittmund krige al stedsrjochten yn 1567 fan Agnes, Grevinne fan Rietberg. Yn de 17e iuw waarden dy rjochten lykwols wer ynlutsen en pas yn 1929 wer takend.


Ofbyld:DEU Wittmund COA.svg|Wapen fan Wittmund
Ofbyld:Wittmund Heimatmuseum.JPG|"Heimatmuseum"
Ofbyld:Mahnmalwtm.jpg| Betinkteken foar de Joadske slachtoffers út Wittmund
Ofbyld:Wittmund Schlosspark1.jpg|It slotpark, Wittmund


## Demografy

### Untjouwing ynwennertal

De sterke befolkingsgroei nei de Twadde Wrâldkriich is te ferklearjen troch de oanrin fan flechtlingen út de eastlike gebieten fan Dútslân. De gemeentlike weryndieling fan 1972 soarge wer foar in grutte stiging fan it befolkingstal.