open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Walden (koloanje)

**Walden** wie de namme fan in koloanje, ofwol kommune, dy't de psychiater en skriuwer Frederik van Eeden (1860–1932) yn 1898 op it lângoed Cruysbergen yn Bussum oprjochte.

De sosjalistyske (túnbou) koloanje wie ûnder mear basearre op mienskiplik grûnbesit. De koloanje wie ek rêstoarde foar psychiatryske pasjinten. De opset mislearre troch saaklik wanbehear en fertsjustering troch ynwenners. Neidat it noch feroare yn in ferbrûkskoöperaasje west hie, gie Walden yn 1907 dochs fallyt. It idee foar Walden krige Van Eeden fan it populêre boek *Walden or Life in the Woods* (1854) fan Henry David Thoreau (1817-1862).

## Trivia
* De Nederlânske heldersjende Gerard Croiset waard berne op Walden.
* De ûntwerpen fan Willem Bauer foar hutten op Walden wiene meastentiids ynspirearre op de hutte fan Thoreau. De hutten wiene heal yngroeven yn de grûn en mei in strietek. Letter waarden se ferbettere om lekkaazje foar te kommen mei dakpannen. [ 5 ] Twa dêrfan besteane noch, wêrûnder de Skriuwershutte fan Frederik van Eeden en de hutte ûntwurpen foar Carry van Hoogstraten.
* De bakkerij fan de koloanje wie wol in sukses en is letter as selsstannich bakkersbedriuw trochgien mei it bakken en de ferkeap fan bôlen.

## Hutten

Schets Hut, Walden.gif|Skets hutte, koloanje Walden troch W.C. Bauer, om 1898
Hut , Carry van Hoogstraten.jpg|Hutte boud foar Carry van Hoogstraten
Waldenlaan, Kleine Johanneslaan.jpg|Waldenlaan, Bussum
Exterieur VOORGEVEL - Bussum - 20284729 - RCE.jpg|De hutte fan Van Eeden


## Literatuer
* *Walden te Bussum, [[Tussen Vecht en Eem]]* Tydskrift foar regionale skiednis, 16e jiergong nr. 3, novimber 1998.
* *Walden in Droom en daad, Walden-dagboeken notulen van Frederik van Eeden e.a. 1898-1903*, (red. J.S. De Ley en B. Luger). Utjouwer Huis aan de Drie Grachten, Amsterdam 1980.
Hr.Ms. Karel Doorman (skip út 1946)

**Hr. Ms. Karel Doorman** (*QH 1*) wie de Britske *escorte-carrier* **Nairana** dy't 20 maart 1946 yn tsjinst naam waard. It skip waard troch de Nederlânske marine foar sa'n twa jier hierd; yn dy tiid waard it skip neamd nei skout-by-nacht Karel Doorman, dy't yn 1942 yn de Slach yn de Javasee as eskaderkommandant mei it flaggeskip *[[Hr. Ms. De Ruyter (1936)|Hr. Ms. De Ruyter]]* ûnder gien wie.

De *Nairana* wie in kuolskip dat yn de Twadde Wrâldkriich fanwege de Royal Navy omboud waard ta fleandekskip. De *Nairana* waard boud troch de Britske skipswerf John Brown & CO yn Clydebank.

Neidat it skip werom wie by de Royal Navy waard it ferkocht om fannijs te tsjinjen as keapfardijskip ûnder de namme *Port Victor*. De ombou ta keapfarder barde yn Belfast. July 1971 waard it skip sloopt yn Faslane, Skotlân.

## Fleanmasines
It skip koe sa'n 18 fleanmasines oan board nimme. Dy wienen fan it type Fairey Barracuda, Fairey Firefly Mk.1 en Hawker Sea Fury.

## Feiten
* kyl lein: 20 maaie 1943
* tewetterlitting: 30 desimber 1943
* yn tsjinst: 20 maart 1946
* út tsjinst: 28 maaie 1948
* wetterferpleatsing: 14.050 ton
* djipgong: 6,4 meter
* mjitten: 161 x 21 meter
* masinefermogen: 2 x 5.500pk (diselmotor)
* faasje: 17 knopen
* bemanning: 728
* bewapening: 2 x 102 mm kanons, 16 x 40 mm mitrailleurs (4x4) 16 x 20 mm mitrailleurs (8x2) 18 fleanmasines, 1 katapult

## Boarne
* Uboat.net :: HMS Nairana (D 05)
Rein Leven Beweging

De **Rein Leven Beweging** (RLB) wie in Nederlânske organisaasje foar yndividuele seedlike ferheffing, benammen rjochte op it bestriden fan prostitúsje en geslachtssykten. De wichtichste ferkundiging wie wol dat seksualiteit en oare lichaamlike genoegens de minsk fan 'it hegere’ ôfhâlden. De ideeën fan de Russyske skriuwer Lev Tolstoj spilen in grutte rol. De RLB wie foar seksuele ûnthâlding, fegetarisme, en gehielûnthâlding, en fûn dat man en frou binnen it houlik as likensen mei elkoar omgean moasten, binnen in tradisjoneel rolpatroan. 

De RLB waard yn 1901 oprjochte troch Edo Fimmen, Louis Bähler en Menno Huizinga jr., mei steun fan Lodewijk van Mierop en Felix Ortt. Sûnt 1902 ferskynde it tydskrift *Rein leven* wêryn't de ideeën fan de beweging útdroegen waarden.

Doe't Van Mierop yn 1905 twongen waard syn redakteurskip del te lizzen, begûn hy ii moanneblêd *Levenskracht*. Yn 1907 rekke de beweging yn twa kampen ferdield troch ûnienigens oer de fraach oft men foar in 'frij' houlik wêze moast of foar in boargerlik registrearre houlik. Yn 1908 hie *Levenskracht* it tydskrift *Rein leven * ferkrongen.
Sûnt 1908 joech de Stichting Chreestarchia fan Felix Ortt en Jacob van Rees boeken fan de RLB út. Van Rees hie yn 1903 yn de geast fan de RLB de Humanitêre Skoalle oprjochte.

Yn 1929 waard de Rein Leven Beweging opheft.
Van der Huchtûnderwiis

**Van der Huchtonderwiis** is algemien bysûnder ûnderwiis op humanitêre grûnslach. De filosofy fan dizze ûnderwiisfoarm foar basisûnderwiis is basearre op de fyzje fan Albert Schweitzer en it gedachteguod fan de Soester Felix Ortt.

## Histoarje

Op 26 juny 1907 waard yn Soest de Stichting Van der Huchtfûns oprjochte, mei as doel de humanitêre ideeën, sa't dy útdroegen waarden troch Johan Carel van der Hucht en syn frou Caroline Constance Albertine van der Hucht- Kerkhoven, te stypjen. Harren filosofy wie basearre op de fyzje fan Albert Schweitzer en it gedachteguod fan de Soester Felix Ortt. Op 1 septimber 1913 waard de Engendaalskoalle iepene: in skoalle foar neutraal bysûnder ûnderwiis op humanitêre grûnslach. Troch dy grûnslach krige de skoalle ryklik stipe fanút it Van der Huchtfûns. Dêrom waard de namme fan de Engedaalskoalle yn 1929 offisjeel wizige yn de Van der Huchtskoalle. Yn de fyftiger jierren fan de foarige iuw ferhuze de Van der Huchtskoalle nei in nij gebou oan de Paulus Potterleane. De belangstelling foar 'it Van der Hucht ûnderwiis' wie wol sa grut, dat yn 1982 in twadde skoalle begûn waard yn de Soester wenwyk Overhees oan de Libel. Dêrnei waard yn 1991 de tredde Van der Huchtskoalle, oan de Valeriaanstrjitte yn de wenwyk Smitsveen iepene.

## Missy
De Van der Huchtskoallen fersoargje algemien bysûnder ûnderwiis op humanitêre grûnslach. De skoallen binne tagonklik foar bern fan alle gesindten en út alle etnyske eftergrûnen, wêrby't eltseniens persoanlike libbenbeskôging respektearre wurdt. It befoege gesach fan de skoallen leit net by de oerheid, mar by in deskundich bestjoer, safolle mooglik besteande út âlden fan learlingen. Skaaimerkend foar it pedagogysk klimaat en ûnderwiis binne: noarmen en wearden dêr't respekt foar minsken en natoer út blykt en dêrneist in brede belangstelling foar de maatskippij.

## Fyzje
Binnen it klassikale ûnderwiis wurde de mooglikheden fan elk bern brûkt om him op har of syn nivo te ûntwikkeljen, rekken hâldend mei ferskillen yn mooglikheden en ynteresses. De bern leare (in stikje) eigen ferantwurdlikheid yn harren learproses te dragen en (leare) gear te wurkjen. Bern krije fanút harren spesifike behoeften help. Dit bart yn gearwurking mei âlden, learkrêften en ûndersteunende ynstânsjes. Om oan alle bern de winske kwaliteit te bieden, binne de groepen lykwichtich opboud. Yn humanitêr ûnderwiis leare de bern respekt te toanen foar minsken yn in multikulturele mienskip. It natoerûnderwiis ûnderskiedet him troch ûntdekkende aktiviteiten binnen en bûten de skoalle en draacht by oan wurdearring foar en kennis fan natoer en miljeu. It wolwêzen en de natuerlike ûntwikkeling fan elk bern binne mienskiplike belangen fan âlden/fersoargers en learkrêften. Dêrom steane learkrêften iepen foar de dialooch mei de âlden dy't helpe op mêden dêr't soks kin.

## Bibliografy
* H.P. van der Hucht, *De familie Van der Hucht*, Schoorl, desimber 2000, ISBN 90 6455 342 4.
* Felix Ortt, *De Vrije Mensch*, 1 febrewaris 1913, 9e jiergong, nû.2.
Cruysbergen

**Cruysbergen** of it **Cruysberg** is in eardere sânderij en no in natoergebiet fan 13,5 ha. by Bussum. Oan de ein fan de tweintichste iuw is it noardlike stik nei ûntsâning geskikt makke foar lânbou. Fia sânderijsleatten is it sân fan Cruysbergen mei de boat ôffierd. Op de súdlike helte kamen filla's en is in rinbaan oanlein. It Goois Natuurreservaat kocht yn 1993 in grut stik fan it noardlike gedielte oan. It gebiet is noch net tagonklik. 

It gebiet mei earme grûn waard it eartiids brûkt om sân ôf te graven foar Amsterdam, wêrnei't it geskikt makke waard foar boulân. Letter is de boppeste fruchtbere laach der wer ôf helle en waard brûkt foar de natoerbrêge Crailo mei as gefolch dat it gebiet ferskrale. De ôfgroeven dielen waarde ta puollen makke. It eardere brûken as bou is noch te sjen oan de rjochte rigen beammen en sleatten.
 
Cruysbergen is fan belang as diel fan de 'Griene Rêchbonke' tusken it Goai en it Fechtplassengebiet (Laegjeskamp en Naardermar). It is ûnderdiel fan it projekt "Poort Naardermeer". It gebiet wurdt begerske troch Skotske Heechlanners dy't it tichtgroeien foarkomme moatte en it ferskaat oan floara fergrutsje.
Rodenburch (Kollum)

**Rodenburch** of **Rodenburghstate**, mooglik ek **Brandenborch** wie in state beëasten Kollum, gemeente Kollumerlân. Fan de state is neat werom te finen.

Oer it ûntstean fan de state is neat bekend. Oan de súdkant fan de hjoeddeiske Hessewei fermeldt Andreae yn 1883 noch *een bijzonder hoog gelegen stuk land, de vroegere standplaats van het huis Rodenburgh*. It wie om 1616 grif eigendom fan Wisck Bottinga. Dizze Wisck wie in dochter fan Tjepcke Hessels, sekretaris fan Kollumerlân en Lyse Brandenborch en wie troud mei Hindrik (fan) Botnia. Nei alle gedachten bestie de state yn 1640 al net mear, de lannen wiene eigendom fan de famylje Rosema.
Readhûs

It **Readhûs**, ek **Dambitzhûs**, **De Reade Hoas** en **De Hoas** wie in state yn Minnertsgea, gemeente It Bilt, op de hoeke fan de Tsjillen en de Tilledyk. Op it steed stiet no in wenhûs.

It hûs wurdt foar it earst neamd yn de santjinde iuw. Om 1630 hinne wenne Valerius fan Dambitz dêr, berne yn 1602 yn Lichtaard yn Ferwerderadiel. Hy kaam dêr mooglik te wenjen fanwege in hege funksje yn it gritenijbestjoer fan Barradiel, dat doetiids yn Minnertsgea siet en earst in skoft letter, neidat it gritenijhûs ôfbaarnd wie, nei Seisbierrum oerpleatst waard.

Valerius naam it net sa krekt mei de houlikstrou, want hy krige in soan út in bûtenechtlike relaasje mei Grytsje Tjetses, dy't Ruurd neamd waard. Om't der út it houlik fan Valerius gjin bern kamen, hat hy Ruurd op in stuit wettige. Dat hy  neamde him sûnt dy tiid Ruurd fan Dambitz.

Ruurd fan Dambits troude mei Saepcke Evertsendr. fan Unia. Se krigen sân bern, dêrfan ervet de jongste soan Ernst wol hast wis de state. Ernst wie kaptein fan in kompanjy ynfantery yn it kampemint fan Doornik. Hy is krektas syn heit, pake en oerpake yn de tsjerke fan Minnertsgea begroeven. Trije spearen foarmje it wapen fan Dambitz.

Arent fan Harsolte sluet yn oktober 1721 in saneamde ‘wannelkeap’ mei Margaretha fan Dambitz dy't mei har man Jhr. Fecco fan Sytzama op Camstrastate ûnder Wurdum wenne. Dêrby ruile hy seis pûnsmiet fan syn lannen ûnder Seisbierrum tsjin ‘het Roodhuis’ ticht by de tsjerke yn Minnertsgea. Op dy ûngefear twa bunder lân sil grif in stim lein hawwe en mooglik sels twa, oars soe de wearde lang net opwoegen hawwe kind tsjin in grut wenhûs yn in romme hôf en fierdere oan- en tabehearren. Beide besittingen waarden lyksteld yn wearde, nammentlik 1.200 goudgûnen. De mem fan syn earste frou, Fokel fan Burmania, widdo fan Tjalling Homme fan Camstra, sette har dêr sûnt dy tiid ta wenjen.

Op it steed fan Readhûs hat jierrenlang it ferversbedriuw fan de famylje Terpstra stien. Dêrfoar hat it heul lang in pleats west. Dit pân waard noch yn de tritiger jierren fan de tweintichste iuw ‘De Reade Hoas’ neamd en dêrnei ferkoarte ta "De Hoas", as in dizenich, ferbastere oantinken oan it grutte hûs dat hjir ea stien hat.

## Bewenners
* ± 1630 Valerius fan Dambitz
* ± 1660 Ruurd fan Dambitz
* Ernestus (Ernst) fan Dambitz
* oant 1721 Margaretha Ruurdsdr. fan Dambitz
* 1721 Arent fan Haersolte, bewenner Fokel Berber fan Burmania, widdo Fan Camstra
* 20e iuw famylje Terpstra
Victoria Welby

**Lady Victoria Welby** (1837–1912) wie in foaroansteand Britsk filosofe en taalteoretikus. Sy waard ferneamd as de grûnlizzer fan de *[[significa]]*: in semiotyske stúdzje fan taal en minsklike ferstânhâlding. Frederik van Eeden hat it wurk yn 1897 yn Nederlân ynbrocht; it hie ynfloed op ûnder oaren L.E.J. Brouwer, Gerrit Mannoury, Jacob Israël de Haan en Adriaan de Groot. 

Tige ferneamd is ek har briefwikseling mei de filosoof Charles Peirce.

## Literatuer
* Gerrit Mannoury, *Signifika: een inleiding*, Den Haag, Servire, 1949.
* Charles S. Hardwick (red.), *Semiotic and Significs: The Correspondence between Charles S. Peirce and Victoria Lady Welby*, Bloomington, 1977. ISBN 0-253-35163-4.
Ostenfeld (Husum)

**Ostenfeld** is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. 
Ostenfeld hat 1528 ynwenners (2010).
Risem-Lonham

**Risum-Lonham** (*[[Dútsk]]: Risum-Lindholm*) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. 
Risum-Lonham hat 3.796 ynwenners (2019). 

Yn it plak Risum wurdt noch troch in diel fan de befolking ien fan de farianten fa it Noard-Frysk sprutsen (it Frasch). Op de legere skoallen wurdt it Frasch ek as fan ûnderwiisd en op de deenske skoalle (*Risumskole*) sels as fiertaal brûkt.
Roardastate (Akkrum)

De **Roardaststate** stie yn de buorskip Ealsum ûnder Akkrum, gemeente Boarnsterhim. Op it terrein fan de states Roarda en Rypkema stiet in pleats dy't Roardastate neamd wurdt.

De state is yn de 15e iuw of earder ûntstien. 
*In 1471 was een kleindochter van Sywrd Riipkama met haar man woenachtich toe Roerda by Aelsim. Eind 15e / begin 16e eeuw kwam Roorda State te Aalsum aan de Jacobijnen van Leeuwarden. Na de [[Reformaasje|Reformatie]] werd het eigendom van het Sint-Antonygasthuis te Leeuwarden en werd vrijwel zeker (voor een deel) samengevoegd met het naastgelegen Rypkama State.* (P.N. Noomen)

Yn de sydgevel fan it wenhûs is in blauwe stien mitsele mei in gouden belle. Dit is it teken dat de pleats eigendom is fan it Sint Antonygasthûs yn Ljouwert. Yn de stien stiet "Herbouw 1960".

## Bewenners
* 1471 pakesizzer fan Sywrd Riipkama
* 1640 Sint Antonygasthûs yn Ljouwert
As brûkers steane neamd yn it stimkohier:
* 1640 Tomas en Rommert Dirx (brûker)
* 1698 en 1728 Claas Aukes (brûker)
Fairey Barracuda

De **Fairey Barracuda** wie in op in fleandekskip stasjonearre torpedobommesmiter en dûkbommesmiter fan de Britske Fairey Aviation Company, dy't foaral yn de Twadde Wrâldkriich brûkt is. De earste flecht fan it prototype wie op 7 desimber 1940. Earst 18 maart 1942 waard it earste searjetastel *Barracuda Mk. I* oan it Fleet Air Arm fan de Royal Navy levere, omdat de earste jirren fan de kriich grutter ferlet wie fan oare fleanmasine. Nei de oarloch waard de *Barracuda* fral noch as lesfleanmasine brûkt.

De *Barracuda* waard yn it foarste plak as dûkbommesmiter brûkt en yn it twadde plak as torpedobommsmiter. 42 Barracuda's fan fjouwer squadrons stsjonearre op de fleandekskippen *[[HMS Victorious (R38)|HMS Victorious]]* en *[[HMS Furious (1916)|HMS Furious]]* dienen april 1944 in oanfal op it Dútske slachskip de Tirpitz yn it Kåfjord yn Noard-Noarwegen. Sr rekken it skip mei 15 foltreffers, mei pantsertrochboarjende 500 lbs (227 kg)- en 1000 lbs (454 kg) - bommen. Trije Barracuda's gienen by de aksje ferlern.

Ek april 1944 dienen *Barracuda's* fan de *[[HMS Illustrious (R87)|HMS Illustrious]]* harren earste oanfal tsjin Japan yn de Pasifykkriich.

## Technyske feiten

## Fergelykbere typen

## Literatuer
* Donald, David and Lake, Jon, editors. *Encyclopedia of World Military Aircraft.* Londen: AIRtime Publishing, 1996. ISBN 1-880588-24-2
* Gunston, Bill. *Classic World War II Aircraft Cutaways.* Londen: Osprey, 1995. ISBN 1-85532-526-8.
* Hadley, D. *Barracuda Pilot.* London: Airlife Publishing, 2000. ISBN 1-84037-225-7.
* Taylor, H.A. *Fairey Aircraft Since 1915.* Londen: Putnam, 1974. ISBN 0-370-00065-X

## Keppelings om utens
* Fairey Barracuda
* British Aircraft of World War II: Fairey Barracuda
Rypkemastate

**Rypkemastate** wie in state yn de buorskip Aalsum ûnder Akkrum, gemeente Boarnsterhim. Op it terrein fan de states Roarda en Rypkema stiet in pleats dy't Roardastate neamd wurdt.

## Skiednis
De state is mooglik al yn de 14e iuw ûntstien. De famylje Rypkema yn Utingeradiel en har machtsbasis yn Aalsum is nijsgjirrich omdat se troch in tafallige geunstige boarnenoerlevering in foarbyld jout fan in laach fan lytse haadlingen op de grins van Utingeradiel en Idaarderadiel.
De âldste fermelding fan de Rypkema's is fan 1427. Doe die Sywrd Riipkama, parochiaan yn Aalsum, ôfstân fan oanspraken op guod yn Burstum.
Meardere neisieten fan him binne bekend. It byld dat him ôftekent is dat fan in famylje mei grûnbesit yn feskaat guod ûnder Aalsum, yn de oangrinzjende gritenij Idaarderadiel, yn Burstum en yn Eagmaryp. It oansjen fan de famylje blykt ek út it brûken fan eigen segels, ek op fersyk fan oaren, en út it feit dat se geastliken fuortbrocht dy't yn omlizzende doarpen benefysjes wisten te krijen.

Yn 1449 waard binnen de famylje boelguodde, wêrby't it besit yn Burstum oan Stennert Sjoerds kaam, it besit yn Eagmaryp oan syn bruorren en susters. It Burstumer besit waard dêrnei diels oan de Wiarda's yn Goutum oerdroegen, dy't it úteinlik oan it kleaster Aalsum skonken. It Eagmarypster guod is oant yn de 16e iuw diels te folgjen as Mollastate, nei in typearjende foarnamme dy't der by in staach fan de Rypkema's foarkaam.
It "stamhûs" fan de famylje liket yn de 15e iuw yn Aalsum lein te hawwen. Dêr wenne de stamfaar Sywrd Riipkama yn 1427. In 1455, 1470 en 1491 hienen de Rypkema's dêr belangen yn Hottingaguod by Hottingasyl, in strategysk plak.. En yn 1455 ruilen se lân op de terp yn Aalsum en yn Gerbrandisma guod dêre. Op it lêst wie yn 1471 in pakesizzer fan Sywrd mei har man *woenachtich toe Roerda by Aelsim*.
Oan de ein fan de 15e iuw lykje de Rypkema's "gewoane boeren" wurden te wêzen. De konkurrinsje mei de gruttere haadlingen yn de streek, lykas de Oenema's, Douwama's en Wiarda's hawwe se net folhâlden. It guod yn Burstum en Hottinga te Aalsum kamen úteinlik oan it kleaster Aalsum; Roardastate yn Aalsum oan de Jakobinen fan Ljouwert, wêrnei't it nei de Reformaasje oan it Sint Anthony Gasthûs kaam.
De brûkers fan de pleats, grif gearfoege mei Roordastate, wienen yn 1640 Thomas Dirx en Rommert Dirx, en yn 1698/1700 en 1728 Claas Aukes. It guod wie doe 104 pûnsmiet grut (rom 38 hektare).

## Bewenners
* 1427 Sywrd Riipkama
* Sint-Antonygasthûs
Kleaster Ealsum

**Kleaster Ealsum** wie in tertsiaressekleaster dat earst tusken Akkrum en Jirnsum oan de noardkant fan de Boarn lei en koart nei 1400 stifte waard. Yn 1474 waarden strangere kleasterregels ynfierd. It kleaster fan de grauwe susters waard yn 1521 it slachtoffer fan de oarloch tusken de Gelderske en Boergondyske foarsten en baarnde oan de grûn ta ôf. Ien fan de besittings wie Uthsmastate yn Grou. It kleaster waard opnij boud, mar yn 1580 opheft.
Roarda- en Mingiastate

**Roarda-** en **Mingiastate** wienen states benoard westen fan Grou, gemeente Boarnsterhim, oan it Hôflân. Fan de states is neat werom te finen, op it terrein stiet no in pleats.It guod wurdt foar it earst neamd yn 1436.
Als famyljenamme komt Rowarda yn 1436 foar it earst foar yn relaasje ta dit guod. As toponym komt *Meynnye gued ... daer Popko Roerdtsz (Roorda) op woent* yn 1543 foar; yn 1640 wurdt de state as de trije-ienheid Grut Roarda, Clein Roarda, Minia omskreaun.

De namme Roarda is âld yn Idaarderadiel. Elingus Roarda de Popingha wie yn 1369 grytman fan Idaarderadeel; yn Wargea lei Oldt Roorda state. De âldst attestearde famylje Roarda yn dizze gritenij is lykwols dy fan Grou. Neffens in 17de-iuwske tradysje soenen se ôfstamme fan de Roarda's fan Tzummearum, mar dat is net sa. Dit is lykwols ferkeard.

Yn 1436 wie Thiarck Rowerda grytman fan Idaarderadiel; hy jout mei oaren ferdban op de ferkeap fan in stins yn Swichum en brûkt dêrby in eigen segel (sjoch stins yn Swichum). In soan fan Thiarck wie grif Popka Rorda wth Ydaerderadeel; dy segele yn 1477 de oarkunde oer de fjouwer Leppasilen (sjoch by Uthsma yn Grou en Haringa yn Aegum). Ek yn 1468 en 1479 trede hy, earst as grytman en letter as meirjochter, op yn Leppa-saken. Popcke liet trije bern nei: Tjerck, Lieuwe en Ruurt. Tjerck wie yn 1502 grytman fan Idaarderadiel en yn 1506 dykgraaf fan de Leppa. Syn broer Lieuwe wie yn 1485 'hooftman op de Spycker', it stienhûs by it kleaster fan Himmelum, dat as Skierings steunpunt tsjin de Fetkeaperse Galama's yn Koudum en Bakhuzen fungearde. Lieuwe Roarda hie letter in opmerklike karriêre as sjonger by de Romeinske kuery.

## Bewenners
* ? Thiarck Rowerda, 1436 grytman fan Idaarderadiel. Soan grif:
* ? Popka Rorda wth Ydaerderadeel, 1477, 1479.
* Tjerck Popckez Roarda, 1502 grytman. Neef:
* Popcke (Ruurts) fan Roarda, 1511, 1543, 1522 grytman. Soannen: Carel fan Roarda, † 1601; en Popcke fan Roarda, 1580. Soan fan de lêste wie:
* Abraham fan Roarda, grytman 1626-1635, eigener (1640, 1649) en bewenner (1640) Grut Roarda, † 1649. Neef:
* Carel (Andrys) fan Roarda, grytman 1635, yn 1648 op Grut Roarda, yn 1652 op Friesmastate yn Idaard
* Abraham fan Roarda yn 1640 mei-eigener en brûker
* Nolckjen fan Heloma nomine liberorum en Adrianus Bothenius
Suderende

**Süderende** ( Noardfrysk: *Söleraanj*) is in gemeente op it eilân Föhr yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. 
Süderende hat 189 ynwenners (2010).
Hurdspytsje

**Hurdspytsje** (*[[Nederlânsk]]: Overspitting*) is in feart dy't eartiids fan It Tolhûs op De Jouwer fia Westermar nei de Bantsterskâns yn de Hearresleat by de Fok op It Hearrenfean rûn. It wetter kaam by de Terbantster Skâns op It Hearrenfean út rûn ek by Nijehaske, Aldehaske en Haskerhoarne lâns. De namme komt fan it graven fan it farwetter en it 'Hurd' soe fan de hurde grûn komme kinne. It wetter waard foar turfferfier brûkt. 

De namme wurdt al neamd yn 1646 en mooglik al yn 1496. 
Op De Jouwer rûn it nei de Kolk en de ophelbrêge nei it Tolhûs. Oan de oare kant fan de ophelbrêge rûn it wetter as de Sylroede út yn de Alde Wei. Destiids koe fia de Kolk trochfard wurde nei it sintrum fan De Jouwer middels in skutslûs yn it ferlingde fan de Kolk nei de Hurdspytsje. Oan de Hurdspytsje leine túnkerijen en in grientefeiling. De te feilen griente waard mei de boat oanfierd. Doe't de tiid fan turf- en klaaifarren oer wie, foarmen de heechhouten noch lang in oantinken oan eartiids. It wienen de ferbinings tusken de pleatsen fan Westermar en de lannen oan de oare kant fan de Hurdspytsje. De brêgen moasten sá heech wêze dat in skip mei de mêst del der ûndertroch koe. Nei 1932 wie it al gjin farwetter mear.
Jouster Slûs

De **Jouster slûs** is in slûs benoarden De Jouwer, tusken de Noarder Alde Wei en de Jouster Sylroede. De Jouster slûs is al jierrenlang in skutslûs, mar hat wierskynlik ea in spuislûs west, in sylroede is ommers fanâlds in feart efter in spuislûs. De slûs fan it Wetterskip Fryslân stiet meastentiids iepen. Allinnich by noard- oant súdwesterstoarm wurde de slûsdoarren sluten om foar te kommen dat it boezemwetter te heech opjage wurdt yn ûnder mear de Sylroede, De Kolk, de Noardbroekster Feart en de Jonkersleat. De polderdiken en kaaien om dy fearten soenen oars gear rinne kinne.

## Twa eardere slûzen
It krekte plak fan de earste slûs fan De Jouwer en de tiid fan ûntstean is net krekt oan te jaan. Mar doe't de gebieten om Westermar mear bewenne waarden sil ferlet ûntstien wêze om te wetterstân regelje te kinnen. Op 9 febrewaris 1647 waard in fernijing fan 'de slutslûs op De Jouwer' oanbestege. De slûs krige doe in nije fulling, dy't oant 1718 tsjinst die. Yn 1718 is de slûs ferpleatst. In lettere tekening toant in houten falbrêge, sûnder slûsdoarren. Dat hat mooglik te krijen mei de tanommen skipfeart neidat yn 1614 De Kolk groeven wie. 

De nije slûs lei tichter by De Jouwer. Dat wie geunstiger foar de hannel en ek foar de bûtermerk. Trochdat de nije slûs foarby De Kolk kaam te lizzen moasten de kaaimuorren fa De Kolk ferhege wurde. Oars soe fia de Skipsleat it lân by de Hoarnstermar ûnder wetter strûpe. Dêrom waard yn 1718 in daam tusken de Skipsleat en De Kolk makke. De daam sels bleau letter bestean, mar de namme is ferdwûn, krektas de oanlynjende buorrens. It skipferkear koe nei 1718 trochfarre nei it sintrum fan de flekke. Neist in soad, hea, fee en bûter koe ek terpierde en grienten fan it bûtewetter troch de slûs farre. Yn de tritiger jierren fan de tweintichste iuw waard noch in slûswachterhûs by de slûs setten, mar koart nei 1960 waard de slûs dimpt. Dêrtroch ferdwûn ek de wetterferbining fan it bûtewetter mei de nije wenwiken fan de Jouwer. Yn dy tiid waarden ek de klapbrêgen yn de buert ôfbrutsen. De sloop fan de slûs by it gasfabryk betsjutte ek de ein fan in tiidrek dat De Jouwer twa slûzen hie. Yn 1883 hiene Provinsjale Steaten besluten om de âlde Slachtedyk net te fersterkjen. Ynstee waard in nije Slachtedyk oanlein. Dy soe begjinne by de Skiensdyk ûnder de Jouwer, dêrwei nei de Alde Wei, de Noarder Alde Wei, Goaiïngarypster Puollen, Sâltpoel en dan lâns de Snitsermar. By de krusing fan de dyk mei de Jouster Sylroede waard in skutslûs fan san meter breedte oaniein. Omdat de dyk nei de Jouster Slûs lâns de Noarder Aldewei kaam te lizzen, kaam de poel de Kromme Far binnendyks te lizzen. De Kromme Far soe yn 1953 droechlein wurde.
Tating

**Tating** is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. 
Tating hat 9903 ynwenners (2010).
Kommanderije

In **kommanderije** is in lânguod dat troch in kommandeur fan in ridderoarder bestjoerd wurdt. De *commenden* brochten de ynkomsten by elkoar dy't de midsiuwske ridderoarden brûkten foar harren leafdiedige wurk of harren krústochten. Letter waarden de kommanderijen in ynkomsteboarne foar de adel.

De namme kommanderij kin likegoed in bestjoerlike ienheid fan in ridderlike oarder oantsjutte as in lânguod of in troch in kommandeur behearde portefúlje ûnreplik guod. In bestjoerlike ienheid, bygelyks it wurk fan in ridderlike oarder yn in bepaald lân, wurdt troch in lânkommandeur laat. 

## Nasjonalisaasje fan de kommanderijen
Ek yn Fryslân wiene kommanderijen. It gie om besittings fan de Timpeliers, de Oarder fan Malta (oarspronklik de Oarder fan Sint-Jan fan Jeruzalim) en de Dútske Oarder. Yn de Reformaasje yn binne ek yn Fryslân guon fan dy *commenden* konfiskearre. De protestantsk wurden Dútske Oarder yn de Balije fan Utert ûntsprong de dûns.

Napoleon I seach de âlde ridderlike oarders as korrupte ynstellings dy't jongere soannen fan edelen in ynkommen opleverje moasten en gjin maatskiplik nut hienen. Keining Loadewyk Napoleon kaam net ta oan it herfoarmjen of nasjonalisearjen fan de Dútske Oarder mar nei ynliving fan Nederlân yn it Frânske Keizerryk (1810) waarden ek de lêste besittings fan de ridderoarders troch de steat oernomd. Troch lijlik ferset is de nasjonalisearring fan de kommanderijen fan de Dútske Oarder net foltôge.

Wylst Napoleon en syn bruorren yn harren keninkriken de kommanderijen fan de âlde oarders nasjonalisearren of sekularisearren waarden foar de nije "Napoleontyske Oarders" nije kommanderijen stifte. 

Kening Willem I joech as ien fan syn earste regearingsdieden (wet nûmer 55 fan 8 augustus 1815) it noch te efterheljen besit fan de Dútske Oarder yn de Protestantske Balije fan Utert wer werom. De Dútske Oarder hat noch in pear kommenden, wêrûnder ien yn Tiel.
Tümlauer-Koog

**Tümlauer-Koog** ( *[[Dútsk]]: Tönning*) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. 
It gebiet is in lytse polder (*Koog* is it Dütske wurd foar polder). Tümlauer-Koog hat 113 ynwenners (2014).
Kreak (skip)

De **kreak** is in histoarsyk, seegeand sylskip, ûntwikkele yn de twadde helte fan de 15e iuw. De kraak hat in soad fan de karveel dêr't hy út ûntwikkele is. In grut karveel mei meardere mêsten fjouwerkanttuge waard troch de Portegezen *nao* en yn Spanje *carraca* neamd, wat ferbastere waard ta *kreak*.

De kreak wie in seeweardich skip en wie gaadlik foar lange tochten en ûntdekkingsreizen. It flaggeskiip fan Christoffel Columbus, de Santa Maria, wie in kreak. Ek de skippen dêr't Ferdinand Magellaan yn 1519 mei út Sevilla ôfsette wiene fan dit type. Yn de midden fan de 16e iuw blykte dat de kreak mei syn hege foarkastiel lestich mei swiere nei foaren ta sjittende kanonnen útrisd wurde koe. It type waard trochûntwikkele ta de galjoen, mei in legere stjûne. De galjoen waard it 17e iuwske retoerskip fan ôflaat, dy't in soad  bydroegen hat ta de wolfeart fan de Gouden Iuw yn Nederlân.
Noard-Fryslân (distrikt)

**Noard-Fryslân** (Noardfrysk: *Nordfraschlönj/ Nordfriislon/ Nuurdfriisklun/Nuurðfriislön*), Dútsk: *Nordfriesland*, Deensk: *Nordfrisland*) is in yn 1970 opjrochte bestjoerlik distrikt (*[[Landkreis|Kreis]]*) yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. It gebiet leit tsjin de Deenske grins oan. It oerflak beslacht 2.050 km². Der wennen yn 2010 165.480 minsken. It haadplak is Hüsem (Dútsk: *Husum*).

## Skiednis

## Bestjoerlike distrikten

## Sjoch ek
* Noard-Fryslân
Rottingahûs

It **Rottingahûs** wie in stins yn in Dokkum, gemeente Dongeradiel. Fan de stins is neat werom te finen.

It boujier is ûnbekend, mar de stins is krektas it Mockema Blauhûs al yn de 16e iuw ferdwûn. De oarsaak dêrfan soe wêze kinne dat Dokkum de meast Fetkeaperske stêd fan hiel Fryslân wie. Dat betsjutte dat de bestjoerlike funksjes yn hannen kamen fan de boargerij. De âlde grûnbesittende adel hie net folle mear yn te bringen yn it bestjoer fan de stêd en ferliet de stedshuzen. Omdat er gjin ôfbylden bewarre bleaun binne en ek gjin fûneminten fûn binne, kin net sein wurde hoksoarte stins it Rottingahûs wie.
Agajers

**Agajers** is de beneaming dy't troch de Grykske skriuwer Homerus brûkt wurdt om it folk fan de Griken mei oan te tsjutten. Tsjintwurdich is it de namme foar in part fan de âlde Grykske befolking, te witten de hoeders fan de Myseenske kultuer.

Om-ende-by 1900 f.Kr. krongen Yndo Jeropeekse stammen it Grykske skiereilân binnen en stiften dêr de earste beskaving fan Jeropa. De Homearyske "langhierrige Agajers" makken diel út fan de Myseenske beskaving en dominearen fan ôf goed 1600 f.Kr. it Grykske fêstelân. Yn harren kultuer wie in soad ynteresse foar wapens, hynders en snelle weinen.
Agaysk Bûn

It **Agaysk Bûn** wie in Gryksk stêdebûn. It bûn waard stifte yn 280 f.Kr. en omfieme in protte stêden fan de Peloponnesos (Agaeja) dat it wichtichste sintrum fan politike aktiviteit waard. Yn 146 f.Kr. nei de ferovering troch de Romeinen soe it bûn ûntbûn wurde.
Wyk op Feer

**Wyk op Feer** (*[[Dútsk]]: Wyk auf Föhr*) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. 
Wyk op Föhr hat 4421 ynwenners (2010).

De piloat en lettere *Wehrmachtsbefehlshaber in den Niederlanden* Friedrich Christiansen is hjir berne. Christiansen waard yn 1932 eare-boarger fan Wyk. Nei syn frijlitting yn 1951 waard syn eare-boargerskip fernijd en waard yn Wyk in stjitte nei him neamd. Dy ferneaming is letter weromdraaid.


Foehr Wyk Mittelbruecke Sandwall.jpg|Wyk fan it wetter ôf sjoen
File:St Nicolai Foehr.jpg|Sint-Niklaastsjerke
Ofbyld:Nordfriesland-IMG 4943.JPG|Fearboat ferlit Feer


## Ferneamde persoanen
### Berne yn Wyk
*Stine Andresen (1849–1927), dichter
*Friedrich Christiansen (1879–1972), piloat, nazy-generaal

### Ferbûn oan Feer
*Sidonie Werner (1860–1932), politikus. Stifter fan in sanatoarium foar joadske bern mei tuberkuloaze (1927–1938) yn Wyk.
*Carl Haeberlin (1870–1954), stichter fan it Frysk museum yn Wyk en ûndersiker fan de Fryske skiednis; pionier fan de thalassoterapy
*Stanfour, in rockband.
Vidå

De **Widuu** (Deensk: *Vidå*, Dútsk: *Wiedau*) is in 69 km lange rivier yn de bestjoerlike regio Syddanmark yn it suden fan Deensk Jutlân. Histoarysk wurdt de rivier beskôge as noardgrins fan de regio Noard-Fryslân. De namme *Wiedingharde* is ôflaat fan de namme 'Widuu'. 

De rivier ûntspringt eastlik fan Tønder en streamt nei it westen ta dêr't de rivier útmûnet yn de Noardsee. Foar in part is de rivier ek ûnderdiel fan de Deensk-Dútske grins.
El Lissitzky

**El Lissitzky** (Russysk: Эль Лисицкий; *El Lisitski*, Jiddysk: על ליסיצקי), winliken **Lazar Markovitsj Lisitski** (Russysk: Лазарь Маркович Лисицкий) (Potsjinok, Ruslân, 22 of 23 novimber 1890 - Moskou, 30 desimber 1941), wie in Russysk avant-garde keunstner, skilder, grafikus, arsjitekt, typograaf en fotograaf.
Lissitsky syn wurk hat in protte ynfloed hân op it konstruktivisme, Bauhaus en De Styl.

## Wurk

### Publikaasje
* El Lissitsky (juny 1922) 'Proun', *De Stijl*, 5e jiergong, nr 6, sd. 81-85.
* Théo van Doesburg, Hans Richter, El Lissitsky, Karel Maes en Max Burchartz (augustus 1922) 'I.C. Union Internationale des Constructeurs néo-plasticistes/K.I. Konstruktivistyske Ynternasjonale byldzjende Arbeidsmienskip', *De Stijl*, 5e jiergong, nûmer 8, sd. 113-119.

### Typografyske ûntwerpen
* *Omslach foar* Wendingen, *4e jaargang (1921), nummer 11.* Litografy. 33 × 66,5 cm. Sjoch kepp. om utens.

## Museums
In grut part fan syn PROUN wurk is te sjen yn it Van Abbemuseum yn Eindhoven. Oar wurk isn ûnder oaren tesjen yn it Sprengel-Museum yn Hannover en de Peggy Guggenheimkolleksje yn Feneetsje.

## Keppelings om utens
* Koarte biografy Lissitzky
* Tal fan syn wurken
* Wurk fan it MOMA
Badminton op de Olympyske Simmerspullen 1996

**[[Badminton]]** is ien fan de sporten dy't dien waarden op de Olympyske Simmerspullen 1996 yn Atlanta. It badminton hie plak yn de *Georgia State University Sports Arena*

## Utslaggen
### Inkeldspul

### Dûbelspul

## Medaljespegel
De top fiif fan lannen dy't by it badminton medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1996.
Siccamastate (Makkum)

**Siccamastate** wie in state oan it Ingwiersterleantsje yn Makkum, gemeente Wûnseradiel. Op it steed fan de state stiet yn 2010 in wenhûs út de tritiger jierren fan de tweintichste iuw.

It hûs waard boud yn de Midsiuwen. Fan de trije states dy't yn Makkum stien hawwe, nimt dizze state kwa âlderdom it middelste plak yn. De state wie grif folle âlder as de Haytsmastate. De state stie op in strategysk plak: oan de âlde rydwei rjochting Wûns. Ek de oanwêzichheid fan in wier wiist derop dat it hjir om in âld histoarysk plak giet.

Yn it gemeenteargyf yn Wytmarsum, is in stik oer de stimhawwende pleatsen fan Wûnseradiel út de jierren 1640 en 1698. Dêryn stiet dat yn 1640, Siert Pytters de Siccamastate hiert fan Taco fan Camminga út Arum. Mar yn de Schotanus atlas út 1664 stiet in symboal foar in ferneatige edele state op it steed fan de state. Dêrút kin opmakke wurde dat de state tusken 1640 en 1664 ôfbrutsen wêze moat.
Yn de Schotanus-Halma atlas út 1718 stiet op it plak dêr't de state stien hawwe moat in wier ôfbylde. 

## Bewenners
* 1640 Siert Pytters
Siccamastate (Readtsjerk)

**Siccamastate** wie in state benoardwesten fan Readtsjerk, gemeente Dantumadiel. Fan de state is neat werom te finen.

It hûs waard foar 1700 boud. Oer de eardere sate is net folle bekend, mar neffens Van der Aa yn syn Aardrijkskundig woordenboek wie om 1840 *ter plaatse, waar zij gestaan heeft, ( ) nog de heuvel of wier over*.
De namme Siccama komt al foar op in kaart út 1739, by de Wearbuorren. Dit steed is no ûnbeboud, mar begjin 18e iuw moat hjir in pleats stien hawwe dy't eigendom wie fan in famylje Siccema. Mooglik stie de state der dus al foar 1700.
Sickengasate

**Sickengasate** wie in hûs oan de Doarpsstrjitte (letter Van Harenstrjitte) yn Wolvegea op de hoeke fan de Tsjerkesteech yn Wolvegea. Fan it hûs is neat werom te finen.

It hûs waard boud yn 1760 yn opdracht fan Jan Poppe André van Canter. Hy wie hear fan *ther Borch* (by Eelde Yn Drinte), sekretaris fan de gritenij en in neef fan Onno Zwier fan Haren. Nei de dea fan in oare neef, Jan Poppe André fan Plettenberg, erfde J.P.A. van Canter Scheltemastate (Heemstrastate) yn Moarre en goed yn Lekkum. As hear fan ther Borch hie er ek in havezathe yn Eelde. Dy ferkocht hy yn 1755, om mei de opbringst syn hege útjeften te beteljen, omdat hy boppe syn stân libbe.

Yn syn testamint makket er syn maat Ede Eeuwes Sickenga ta universeel erfgenamt en ek de skriuwster Betje Wolff krige in legaat. It testamint waard troch de famylje Van Haren oanfochten, betreffende de Scheltemastate yn Moarre. It skeel kaam foar de rjochter en dy wiisde de state ta oan de famylje Van Haren. Net lang dêrnei waard dit gebou foar ôfbraak ferkocht. De Sickengasate waard troch de famylje Sickenga oant yn de tweintichste iuw bewenne.

Jan Poppe André van Canter liet it statige hûs sette foar hast f. 9500,-, in grut bedrach yn dy tiid. It gebou wie sân ramen breed en foar it hûs lei in hurdstienen stoepe mei pealtsjes en keatlingen. It hûs hie mar ien boulaach en hie in skylddak mei op de hoeken skoarstiens. Oan wjersiden fan de yngongspartij, dy't oan it dak rikte, wienen op it dak dakkapeltsjes setten krektas oan de efterside fan it hûs. It hûs hie fierders in grutte tún en in koetshús. Neidat de lêste Sickenga ferstoarn wie, is it foar meardere doelen brûkt: ûnder oare dependance fan it neistlizzende gebou Irene. Yn 1976 is it sloopt.

## Bewenners
* 1760 Jan Poppe André van Canter
* Ede Eeuwes Sickenga
* famylje Sickenga
Saeckmastins

**Saeckmastins** ek **Saecklemastins** of **Saeckmahûs** wie in stins op de hoeke fan de Grutte- en Lytse Tsjerkstrjitte yn Ljouwert. Fan de stins is neat werom te finen, der stiet no in winkel. 

De stins sil om 1450 boud wêze troch in lid van de famylje Saeck(le)ma út de gritenij Dantumadiel. Op de hoeke van de Rochebrunesteech stie it prebendehûs fan it *Sint Christophorilien ta Aldehou*, dat yn 1480 troch de erfgenamten fan Gerrijt fan Belcum oankocht wie as wenning foar de prebendepreester. It wie in besteand hûs, wat der op wiist dat dit diel fan de Grutte Tsjerkestrjitte al fier foar 1480 beboud wie.
Ien fan de eigeners sil Johannes Wopkes Saeckma, grytman fan Dantumadiel west hawwe, dy't yn de twadde helte fan de sechtjinde iuw in Ikkerwâld op de Saeckmastate wenne.

Yn 1594 wurdt *zeecker huysinghe ende stins staande op de hoeck van de groote ende cleene Kerckstraate, Zaackema huys genaampt* ferkocht troch dr. Joannes Tyara, dy't in net hielendal dúdlike (famylje)bân hie mei de Saeckma's. Nei alle gedachten hat hy in oandiel fan dit hûs urven nei it ferstjerren fan Johannes Saeckma en trede hy by dizze ferkeap op foar de meinskiplike erfgenamten.

Yn it jier dêrnei ferklearje trije âldere lânmjitters, dat se by harren opmjittings al de keningsroede (> 3,90 meter) brûkt hawwe, dy't se itigen oan de roede *in d’ muyr geslaegen in de Saecklema stins op het hoeckhuys van die groete ende cleyne Kerckstraet*.

De keaper fan it hûs en de stins yn 1594 wie de mitselder Uuthye Riemers, dy't hast wol seker ta sloop oergien is en dêr mei it noch brûkbere ôfbraakmateriaal inkele nije huzen fan oplutsen hawwe sil. Dat wie in lukrative hannel yn de doe noch hurd groeiende stêd. Wiene der yn 1511 noch mar in lytse 1000 huzen yn Ljouwert, yn 1606 stie de teller op 1990, hast in ferdûbeling. Dit betsjutte lykwols wol de ein fan ien fan de earste aadlike huzen/stinzen fan Ljouwert.

## Bewenners
* 2e helt 16e iuw Johannes Wopkes Saeckma
* 1594 dr. Joannes Tyara c.q. erven Saeckma
* 1594 - ? Uuthye Riemers
.frl

**.frl** is in topleveldomeinnamme op ynternet. Op 1 septimber 2014 wie .frl in feit. Op 2 septimber kaam it earste .frl-domein (nic.frl) online.

## Skiednis
Yn 2008 makke de ICANN wrâldkundich dat it mooglik wie om nije topleveldomeinnammen oan te freegjen. Yn it koälysje-akkoart fan de koalysje-partijen yn de Provinsjale Steaten fan de provinsje Fryslân wie binnen it ûnderdiel 'digitale snelwei' de ambysje opnommen om in .frl-taheaksel te realisearjen. Yn 2011 en 2012 wienen der ferskate diskusjes oer it al of net keapjen fan de topleveldomeinnamme .frl troch de provinsje Fryslân. Yn febrewaris 2012 wiisden Provinsjale Steaten in foarstel fan Deputearre Steaten foar sa'n taheaksel ôf, omdat it tefolle kostje moast. Nei it beslút fan Provinsjale Steaten naam it kommersjele bedriuw Mijndomein.nl it inisjatyf om it fersyk by de ICANN dochs yn te tsjinjen.

## Merk
Net allinnich yn de provinsje Fryslân, mar ek yn de oare Fryslannen is der mooglik belangstelling foar de ynternettaheaksel. Yn april 2012 waard bekend, dat Mijndomein.nl neigean woe hoe’t de Friezen yn East- en Noard-Fryslân (respektivelik 800.000 en 160.000 ynwenners) it bêste berikt wurde kinne.

## Registraasje
De earste moannen kinne saneamde ‘merkrjochthâlders’, organisaasjes en partikulieren dy’t har namme registrearre hawwe, har ynskriuwe. Dêrnei wurde bedriuwen mei in haadfêstiging yn Fryslân en fansels de ynwenners sels aktyf oanskreaun. Elkenien kin dan in .frl krije. Dêrnei sille ek Friezen om utens en oaren de mooglikheid krije te registrearjen. Fia koartingskoades sille minsken tsjin in goedkeap taryf fan in pear euro in .frl bemachtigje kinne. Sa wurdt ek de konkurrinsje oangongen mei de .nl domeinnammen. Der wurdt op priis konkurrearre, mar ek mei in grutte promoasje-aksje yn de begjintiid.

It is fan belang dat it .frl topleveldomein in goede en betroubere namme krijt. Fia saneamde akkreditearre ‘registars’ (bedriuwen dy’t de websiden ferkeapje) en in helder belied om gjin fersmoarging fan it domein te krijen, moat dat slagje.
## Sjoch ek
* .fy

## Keppelings om utens
*  Network Information Center (NIC)
*  IANA .frl whois ynformaasje
*  ICANN-webside oer nije TLD's
Schatzenburg

**Schatzenburg** (pleatslik ornaris útsprutsen as **Skatsenburch** en earder **Brantsmastate** hjitten) is in state en ryksmonumint oan Eastryp 2 yn Dronryp yn de gemeente Waadhoeke.

It âldste hûs op dit steed is fan foar 1698, doe't op Brantsmastate in nij wenhûs mei in Flaamske gevel setten waard. Eigner wie Christiaan de Hertoghe, sekretaris fan de gritenij Menameradiel. Fan dat hûs is in tekening troch Jacob Stellingwerf út 1722 yn it Frysk Museum bewarre bleaun.

Om 1725 is it hûs troch Harmannus Huber en syn frou Elizabeth Huber-De Hertoghe, ûnder arsjitektuer fan Wijbe Saagman yngreven ferboud en fernijd. It snijwurk en byldhouwurk, lykas de skoarstienboazem yn de seal en de sânstiennen bekroaning mei in alliânsjewapen op de Flaamske gevel, waard makke troch de byldhouwer Jacob Sydses Bruinsma en syn omke Storm. By dy ferbouwing binne moai wis de gevels en grif in soad fan it ynterieur fernijd. De finsters bestienen út skoramen mei lytse rútsjes.

Koart foar 1749 krige it hûs de namme Schatzenburg. Om 1780 waard troch Johannes Lambertus Huber, ien fan de lieders fan de patriotten, it hûs modernisearre. De foargevel krige hjirby ûnder oare de no noch oanwêzige ramen. Mooglik komt de kroanlist ek út dy tiid. Yn 1787 moast J. L. Huber flechtsje nei Frankryk. Op it hûs waard beslach lein troch de Steaten. Yn 1790 kaam it yn hannen fan Cornelis Martinus Haersma út Wikel.

Sûnt is it gebou net folle feroare, útsein in útwreiding oan de efterkant. Yn it sûterrên binne inkele keamers en in noch yn orizjinele steat ferkearende 16e iuwske koken. Op de haadferdjipping is rjochts fan de romme gong de seal mei in rynsk byldhoude skou. De plafonds hawwe ienfâldich stúkwurk. Tusken 1837 oant 1887 waard it hûs troch dr. Assuerus Quaestius bewenne, dy't it hûs by syn dea oan de stifting Vredenhof yn Dronryp oermakke oan de fâden, dy't út it neiteam fan de famylje Huber socht waarden.
De yn Ingelske lânskipsstyl oanleine tún mei hôven en kassen binne noch yn reedlike steat. Der is wat stinzefloara.

## Bewenners
* 1698 Christiaan de Hertoghe
*- 1787 Johannes Lambertus Huber
* 1787-1790 de Steat fan de Nederlannen
* 1790 Cornelis Martinus Haersma te Wikel
* 1837-1887 dr. Assuerus Quaestius

### Oare brûkers
Eigeners dy't dêr net wennen, mar it as lânhûs brûkten.
* ± 1725 Harmannus Huber , troud mei Elizabeth Huber-De Hertoghe
* Agnes Alida Huber
Siercksmahûs

**Sierckmahûs**, **Siercksmahûs**, of **Sierckmastins** (ek: **Syerxmastins**, **It Stedhûs fan Amsterdam**, **Repelsteeltje** ) wie in stins yn Ljouwert op de hoeke fan de grutte Heechstrjitte en de Iewâl (no Grutte Heechstrjitte 44). Yn it pân sit yn 2011 in coffeeshop, *Repelsteeltje*.

## Skiednis
De stedsstins soe boud wêze yn of omtrint 1450. De Siercksma’s wiene net de earste de bêsten. Se hearden by it stedspatrisiaat, stienen yn heech oansjen en hienen yn de 15e en 16e iuw hege posysjes yn it stêdlik regear en it Hof fan Fryslân. De Siercksma’s hienen, neist de state yn Deinum, ek in state krekt bewesten Ljouwert op it Nijlân oan de Hegedyk en noch in hûs yn de Beginestrjitte.
Yn de roerige 14e iuw en 15e iuw, mei de almar oplôgjende striid tusken de Skieringers en Fetkeapers, fûnen in soad eallju it wiis om yn de stêd in fersterke hûs te hawwen. Dat wie net allinnich gaadlik yn tiden fan need, mar ek yn ferbân mei it bestjoerlike wurk yn de stêd. Neffens histoarikus Wopke Eekhoff stie it destiidske riedhûs fan de stêd oant 1594 njonken de Siercksmastins. Dat moat dan oan de oare side fan de Sierksmasteech (1599, *Syercxmasteeg*) stien hawwe, want de Siercksmastins stie hielendal frij fan de oare bebouwing. It komt yn âlde stikken faak as in oansjenlik hûs foar.

Begjin santjinde iuw soe it stedsbestjoer har mei it oansjen fan de Iewâl bemuoie. Kenlik wie it yn besit komd fan it Siercksmahûs, want it hoekepersiel waard yn 1619 ferkocht oan de lettere boargemaster Joaris Gjerrits Camp ûnder de betingst dat in diel fan it hûs ôfbrutsen wurde moast foar nijbou. By dy nijbou waarden yn de kapekonstruksje dielen fan de iken kape fan it Siercksmahûs brûkt, in foarm fan *recycling* dy't eartiids hiel gewoan wie.

Op de plattegrûn fan Ljouwert dy't yn 1603 tekene is troch Johannes Sems is in mânske sealstins te sjen mei trije ferdjippings mei in sealdak der op. Hielendal efter yn de hof stiet noch in hûs fan de Siercksma’s oan de Minnemastrjitte. It hjoeddeiske pân op de hoeke fan de Minnemastrjitte en de Iewâl is dúdlik âlder as de neistlizzende pânen dy't om 1619 boud binne. It hûs dat Sems tekene hat bestiet dus noch.
Fan it hoekpân op it plak fan it Siercksmahûs is frij resint it dak, fan de bûnte knaachkever oanfretten iken kape restaurearre. Troch de feroaring fan kleurstelling hat it pân in metamorfoaze ûndergien. Dêrby is it giel sauze mitselwurk oerskildere yn in bakstienreade kleur en it houtwurk yn rjemmewyt. Troch dy kleurstelling stiet it pân prominint op de strjithoeke. Alle huzen tusken Grutte Heechstrjitte en Minnemastrjitte steane yn de eardere hôf fan Siercksmastins.

## Bewenners
* 15e en 16e iuw fam. Siercksma mei ûnder oare
* yn 1456 Doedo Surkisma, skepen en
* yn 1527 Tepke Allerts Sierxma, boargemaster en foud fan it weeshûs
* 1619 Joris Gerrits Camp
Trigreppel

De **Trigreppel**, earder ek *Trijegreppel*, is in farwetterke yn de gemeente It Hearrenfean. De feart ferbynt de Polsleat mei de Meinesleat. Oer it wetter leit in flapbrechje. Eartiids blykte it in syktehurd te wêzen foar tyfus. In soad minsken waarden siik en guon binne ferstoarn. It gemeentlike Waachgebou wie doe as sikeseal ynrjochte en hjir leinen minsken mei hege koarts. Om definityf mei de sykte ôf te rekkenjen is de hiele Trigreppel mei de skeppe útgroeven. De dyk dy't in part fan de súdkant fan de feart folget hjit ek de *Trigreppel*.

De namme *Trigreppel* is 16 maart 2006 offisjeel fêststeld troch Provinsjale Steaten fan Fryslân.

## Sjoch ek
* Wetterskip De Trijegreppel
Anna Marie Hendriks

**Anna Marie Hendriks** (It Hearrenfean, 29 juny 1987) is in wittenskiplik ûndersykster, trainer en earder model.

Groeide op yn Wolvegea dêr't se nei de Doarpsskoalle en it Linde Kollezzje gie. Mei har VWO-diploma ferhuze se yn de maitiid fan 2005 nei Maastricht dêr't se oan de universiteit sûnenswittenskippen studearre.

As Miss Fryslân waard se op 10 oktober 2004 yn Studio 21 fan it Mediapark yn Hilfertsom útroppen ta fise-Miss Nederlân. 
Yn de maitiid fan 2005 spile se mei de skriuwer en kommentator Jan Mulder, ûnder oare bekend fan it TV-programma *Barend en Van Dorp*, de haadrol yn in TV-commercial foar de Postbank. Ein 2005 wie Anna Marie *reportergirl* yn it krystnûmer fan it manljusblêd *[[FHM]]*.

Yn 2006 wie se te sjen yn TV-commercials fan Center Parcs (A state of happiness) en Lactacyd. Se rydt yn in nije promoasjewein fan Friesland Holland dêr't se yn Súd-Nederlân en Belgje mei nei fytswinkels en eveneminten ta gie om Fryslân as fakânsjebestimming foar it fuotljocht te bringen. 

Die letter frijwilligerswurk, joech Ingelske kursussen, treningen, toeristyske promoasje en docht maatskiplik ûndersyk oan de Universiteit fan Maastricht.