open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Feemerk

In **feemerk** is in merk dêr't fee ferhannele wurdt. Dêrby giet it yn West-Jeropa yn 'e regel benammen om kij en keallen, skiep, geiten en bargen. Foar hynders binne (of wiene) der ornaris aparte hynstemerken. Yn Fryslân ûntstiene de measte feemerken oan 'e ein fan 'e Midsiuwen út jiermerken. Dat wiene merken dy't ienris yn it jier organisearre waarden yn it ramt fan kristlike hjeldagen, en wêrfan't keaplju en feekeaplju gebrûk makken om saken te dwaan. De measte gruttere plakken hiene twa fan sokke jiermerken: ien yn it foarjier en ien yn 'e hjerst.

Om't de wegen doedestiden yn it winterhealjier frijwol ûnbegeanber wiene, wie it dreech om tusken begjin novimber en mids maart bisten nei de feemerk te bringen. Doe't men begûn om feemerken faker te hâlden, waarden dy sadwaande yn 't earstoan fral by 't simmer organisearre. Dat barde fan 'e fyftjinde iuw ôf, doe't de merken losweakke waarden fan harren tsjerklike oarsprong. Yn 'e sechstjinde iuw ûntstie der ek in skieding tusken wat doedestiden de *waeren ende coopmanschappen* en de  *beestemarckt* neamd waard. Yn dyselde snuorje begûn men foar feemerken in wykmerk yn te stellen, dy't dus eltse wike holden waard (salang't de wegen begeanber wiene). De âldste wykfeemerk fan Fryslân wie nei alle gedachten dy fan Drylts, dy't al yn 1379 bestie. Yn Frjentsjer kaam yn 1402 in wyklikse feemerk. De wichtichste wykfeemerken wiene dy fan Ljouwert en Snits, dy't ek it langste bestean bliuwe soene.

Troch de iuwen hinne ûntjoech Fryslân him ta in wichtige leveransier fan fee foar oare dielen fan Nederlân en foar it bûtenlân. Feekeaplju kochten it fee by de boeren op en brochten it sels nei de feemerk ta. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw namen se foar dat ferfier meastal in feetransportbedriuw yn 'e earm. Op 'e merk ferkochten se it fee troch oan oare keaplju of oan slachthuzen of soms oan partikulieren. Yn 1965 wiene der noch 17 feemerken yn Nederlân, wêrûnder 3 yn Fryslân: de feemerk fan Ljouwert, de feemerk fan Snits (dy't yn 1992 opheft waard) en, útslutend foar bargen, de feemerk fan Wolvegea (dy't yn 1972 opheft waard). 

De Tongblierkrisis fan 2001 wie funest foar de feemerksektor. Trochdat de feemerken langere tiid ticht moasten en fral om't er neitiid folle strangere regels ynfierd waarden foar de feehannel, giene doe in soad feemerken foargoed ticht. Anno 2018 bestiene yn hiel Nederlân noch mar 3 feemerken: de feemerk fan Ljouwert, dy fan Poarmerein en ien yn Bunnik dy't foarhinne yn Utert holden waard. Sûnt 2001 moatte alle feekeaplju, ek as se inkeld as leafhawwerij hannelje, registrearre wêze by it Produktskip foar Fee en Fleis (PVV). Bisten foar it libben ferkeapje mocht net mear op 'e feemerk, sadat tsjintwurdich alle fee op 'e feemerk nei de slachthuzen giet. Yn 2011 waarden de regels nochris oanskerpe, mei as gefolch dat de hannel yn fee foar it libben, ek bûten de feemerk om, frijwol ûnmooglik makke waard. Boeren dy't ferlet hawwe fan nij fee, wiene sûnt twongen om dat op bûtenlânske feemerken yn te slaan, om't der foar de ymport fan fee hast hielendal gjin regels gouwen.
Fiskerijdagerin

De **Fiskerijdagerin** (Nederlânsk en offisjeel: *Visserijdagenloop*) is in atletykevenemint dat sûnt 1988 elts jier holden wurdt op in jûn ûnder de Fiskerijdagen yn 'e Fryske stêd Harns. It is in hurddraafwedstryd, wêrby't de dielnimmers kieze kinne foar in trajekt fan 5, 10 of 16&nbsp;km. Teffens is der in jeugdrin fan 1&nbsp;km lang. Oan dit evenemint dogge elts jier tusken de 250 en 350 persoanen mei.

## Skiednis
Foarôfgeande oan 'e oprjochting fan 'e Fiskerijdagerin, yn 1988, waarden yn Harns elts jier ferskate hurddraafeveneminten organisearre, wêrûnder de Pypkerin, de Spikerrin en inkele wedstriden op 'e atletykbaan by it Streeksikehûs Oranjeoard. Dy eveneminten binne neitiid allegear opdoekt. Dat de Fiskerijdagerin wol bestean bleaun is, wie benammen te tankjen oan Wybren Visser en dy syn dochter Fenny, dy't der jierrenlang foar soargen dat der jildprizen te fertsjinjen wiene foar de dielnimmers. En dêrby gie it net inkeld om 'e prizen foar it earste, twadde en trêde plak op eltse ôfstân. Want tagelyk mei de rin waard in lotterij foar de dielnimmers organisearre, wêrby't it startnûmer fan 'e dielnimmers ek harren lotnûmer wie. Sa koene elts jier mear as hûndert dravers mei in pryske op hûs oan.

Anno 2018 waard de Fiskerijdagerin organisearre troch Sportferiening Fryslân. It evenemint waard sponsore troch Jumbo Supermerken, dy't alle dielnimmers in tas mei lekkernijen joech. Ek wiene der noch prizen te winnen yn 'e ferlotting, en de winners krigen fierders blommen dy't levere wiene troch Túnsintrum Van der Meer. De start en finish fan 'e rin, dy't oarspronklik by it gebou fan Fuotbalferiening Seerobben en letter by dat fan Fuotbalferiening Harns holden waarden, fûnen yn 2018 alwer jierren plak by de Waadhal, dêr't foar alle dielnimmers rom foldwaande parkeargelegenheid en fasiliteiten om har om te klaaien en te dûsen wiene. Op 'e rûte wiene twa fersoargingsposten mei û.m. drinken opsteld by it tankstasjon oan 'e seedyk en yn 'e Kimswerter Mieden.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Fiskerijdagerin
Krústsjerke (Haulerwyk)

De **Krústsjerke** oan de Valckenierswei is de tsjerke fan de grifformearde-frijmakke gemeente yn Haulerwyk.

## Frijmakking
De ûnstjoer yn 1944-1946 nei oanlieding fan de útspraken fan de synoade fan de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân oer artikel 31 fan de Doardtske tsjerke-oarder gyng lykas op oare plakken ek net oan Haulerwyk foarby. Nei't master Pilon, haad fan de Kristlike Skoalle en jierrenlang âlderling yn de tsjerke, yn 1945 de kant fan de frijmakking keas en him mei de hûshâlding losmakke fan de Grifformearde Tsjerke sette dy thús út ein mei godstsjinstoefenings, dy't troch dûmny's fan de frijmakke gemeenten Duerswâld en Súdlaren foargongen waarden. 

Yn 1946 naam ek yn de gemeente de spanning ta. Doe't trije leden fan de tsjerkeried harren langer net mear ferienigje koene mei de besluten fan de synoade en de ried ferlieten rôpen hja oare gemeenteleden op harren te folgjen en oan te sluten by de frijmakking. Alhoewol't it grutste diel trou bleau oan de tsjerke, wie dêrmei de skuorring in feit en in tal leden ferlieten de âlde gemeente. 

De nije frijmakke gemeente hold ynearsten har tsjinsten yn de herfoarme kapel oan de Breebergwei 6 yn Waskemar. Yn 1962 waard in nije tsjerke yn Haulerwyk boud, dy't de namme Krústsjerke draacht.

## Oargel
It oargel yn de tsjerke waard troch  de firma Reil út Heerde boud foar de Kandelaartsjerke yn Amsterdam. Doe't it Leger des Heils dy tsjerke oernaam waard it oargel net mear brûkt en koe it troch Reil útboud en yn Haulerwyk mei help fan frijwilligers wer opboud wurde. Doe't it oargel te bespyljen wie is it ynstrumint troch de firma Reil nochris neisjoen en op 9 novimber 2007 waard it offisjeel yn gebrûk nommen.  

It Reil-oargel kaam yn it plak fan in lytser ynstrumint fan de oargelmakker Pels út 1967, dat oan in partikulier yn Belgje waard ferkocht.

## Keppeling om utens
* Skiednis en disposysje oargel
Feemerk fan Snits

De **feemerk fan Snits** wie in feemerk dy't foarhinne eltse wike op tiisdei yn 'e Fryske stêd Snits holden waard.

## Skiednis
De oarsprong fan dit evenemint lei yn 'e Midsiuwen, doe't der yn Snits (en yn ferskate oare plakken yn Fryslân) fee ferhannele waard op 'e jiermerken. It is sadwaande ûndúdlik wannear't de feemerk fan Snits krekt oprjochte waard, mar wol is bekend dat der yn 1492 noch sa'n jiermerk wie op 'e dei nei Sint-Marten.

Letter waarden der faker feemerken organisearre, úteinlik ien kear yn 'e wike. Oant yn 'e tweintichste iuw fûnen dy yn Snits plak op it Martinyplein, by de Snitser Martinytsjerke. Yn 1910 waard de feemerk ferpleatst nei it plein dat dernei ferneamd waard: de Feemerk. Dat stik lân waard om it begjin fan 'e tweintichste iuw hinne winterdeis noch brûkt as iisbaan en by 't simmer as keatsfjild. Doe't it yn gebrûk kaam as feemerk, die op dy lokaasje Kafee Vellinga tsjinst as restauraasje. 

Yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw waarden op 'e feemerk fan Snits fral in protte kij en geiten ferhannele. Letter ferskode de hannel yn kij nei de feemerk fan Ljouwert, en brocht men benammen lytsfee (skiep en geiten) en keallen nei Snits. De feemerk fûn lange tiid plak yn 'e iepen loft; pas yn 'e 1960-er jierren waarden op 'e noardwestlike hoeke fan it plein de Feemerkhallen boud, sadat it evenemint binnendoar holden wurde koe.

Fanwegen in ôfname fan it oanfierde fee yn kombinaasje mei strangere regeljouwing dy't djoere ynvestearrings needsaaklik makke, waard de feemerk fan Snits yn 1992 opheft. Dêrtsjin wie yn Snits hertstochtlik ferset, û.o. troch de pleatslike ûndernimster Jikke Ozinga. It mocht lykwols net bate, en neitiid naam de feemerk fan Ljouwert de taken fan 'e Snitser feemerk oer.
Skippekertier

It **Skippekertier** is in lytse wyk op De Jouwer. De wyk wurdt ynsluten troch de Tolhúswei, Haskerfjildwei, Elias Annes Borgerstrjitte en it wetter it Hurdspytsje. De wyk is boud tusken de twadde helt fan de jierren '70 en healwei de jierren '80 fan de 20e iuw. De namme fan de wyk komt fan de eardere buertferiening 't Skippekertier. Dy namme wie keazen fanwege de boatenammen dy't de strjitten yn de wyk hawwe. Yn de wyk steane keap- en hierwenningen.

## Histoarje

De wyk is ûnderdiel fan it grutte nijbouplan 'De Jouwer-Noard' of Westermar út 1969. Yn it oarspronklike bestimmingsplan hiet de wyk *Westermar-West*. It Skippekertier foarmet ien gehiel en hat in karakter dat oars is as de wyk Westermar. 

It Skippekertier wie de lêste nijbouwyk fan De Jouwer dy't tsjin de âlde bebouwing fan De Jouwer oanboud is. Foar de bou bestie it gebiet út greidlân, it eartiidske jiskelân, in âld pleats en Penninga's Mole. It jiskelân is foar de bou sanearre, de boerepleats is om 1990 hinne sloopt om romte te meitsjen foar senioarewenten (Hettebaes). De mole wie in pear jier foar de bou fann de wyk yngreven renovearre.

De wyk hat in blomkoalwykstruktuer en is fanút it easten (E.A. Borgerstrjitte) rjochting it westen beboud. Strjitnammen yn de wyk geane werom op it skipsbouferline fan De Jouwer. Sintraal rint de strjitte 'Eeltsjebaes', dy't fan west nei east troch de wyk slingert. *Eeltsjebaes* wie de bynamme fan Eeltsje Holtrop van der Zee, in skipsbouwer fan De Jouwer út de 19e iuw. Sydstrjitten fan de Eeltsjebaes binne neamd nei boaten, lykas Jol, De Boeyer en Skûtsje. Alle strjitnammen binne yn it Frysk. 

It Skippekertier wie de earste wyk fan de Jouwer dêr't wetter in grutte rol yn spile. De hiele wyk wurdt omjûn troch wetterpartijen. Troch de wyk rinne ferskate sleatten.

### Tsjalk
By de oanlis fan nijbouwyk Skipsleat, oan de noardkant fan it Skippekertier, waard socht nei in manier om de snelheid op de tuskenlizzende Haskerfjildwei te ferminderjen. Ien dêrfan wie it diels ferlizzen fan de wei. Op de hjirtroch frijkomende romte waard yn 1986 de strjitte Tsjalk boud. Dizze strjitte foel bûten it oarspronklike plan en is de ienige strjitte yn it Skippekertier dy't net oan de Eeltsjebaes en de Aukebaes grinzet. De Haskerfjildwei waard yn 1972 oanlein om in koarte ferbining te foarmjen tusken Knooppunt De Jouwer en de yndustrygebieten oan de westkant fan De Jouwer.

## Galerij

File:Schepenkwartier-Pream.JPG|Pream
File:Schepenkartier-Eeltsjebaes.jpg|Eeltsjebaes
File:Schepenkartier-ItJacht.jpg|It Jacht
File:Penningasmolen2.jpg|Penninga's mole fan de wyk út sjoen
Feemerk (plein yn Snits)

De **Feemerk** (Nederlânsk en offisjeel: *Veemarkt*) is in plein yn 'e Stasjonsbuert fan 'e Fryske stêd Snits. It wie om 1900 hinne in greide, dy't simmerdeis yn gebrûk wie as keatsfjild en by 't winter as iisbaan. Yn 1910 waard de feemerk fan Snits ferpleatst fan it Martinyplein, by de Snitser Martinytsjerke, nei dy greide, dy't dêrfoar bestrjitte waard. Sa ûntstie in plein dat nei de feemerk ferneamd waard. 

Oan 'e Feemerk grinzgje de Koarte Feemerkstrjitte en de Lange Feemerkstrjitte. Kafee Vellinga, dat anno 2018 noch altyd bestiet, die foar de keaplju op 'e feemerk tsjinst as restauraasje. Lange tiid fûn de feemerk plak yn 'e iepen loft; pas yn 'e 1960-er jierren waarden op 'e noardwestlike hoeke fan it plein de Feemerkhallen boud, sadat it evenemint binnendoar holden wurde koe. Dat gebou stiet der anno 2018 noch altyd, en docht tsjintwurdich tsjinst as evenemintehal.

Yn 1992 waard de Snitser feemerk opheft en waard de hannel oernommen troch de feemerk fan Ljouwert. Neitiid kaam de Feemerk yn gebrûk as parkearterrein. Inkeld de namme fan it plein en de Feemerkhallen, en in pear stek (ôffreding)ken dy't brûkt wurde as fytsestalling, hâlde no de oantins oan 'e feemerk fan Snits noch libben.
Feemerk (Snits)

* feemerk fan Snits, in feemerk dy't oant 1992 wykliks yn 'e Fryske stêd Snits holden waard
* Feemerk (plein yn Snits), it plein yn 'e Fryske stêd Snits dêr't foarhinne de feemerk holden waard
De Jouwer Sintrum

**De Jouwer Sintrum** of **Ald-Jouwer** is âldste diel fan De Jouwer. De Jouwer is yn de Midsiuwen ûntstien as útbuorren fan it tsjerkedoarp Westermar. De wyk wurdt begrinze troch jachthaven De Griene Moune, de Haskerfjildwei, de E.A. Borgerstrjitte, de Midstrjitte en de  Griene Dyk. Yn it noardwestlike diel fan de wyk stiet Heremastate, it gemeentehûs fan Súdwest-Fryslân. De Midstrjitte rint as winkelstrjitte fan noardeast nei súdwest troch de wyk.
Jonkerslân (wenwyk)

**Jonkerslân** is in lytse wenwyk oan de noardwestkant fan De Jouwer yn de gemeente De Fryske Marren. De wyk wurdt oan de eastkant begrinze troch de Slachtedyk/Griene Dyk, oan de súdkant troch de Hurddraversdyk, Sewei en de Koaileane en oan de westside de oan de râne fan natoergebiet De Famberhorst de Jonkersfeart. De wyk grinzet mei de Hurddraversdyk oan de wenwyk Blaauwhof. 66% fan de huzen is boud foar it jier 2000.

De Jonkersfeart foarme eartiids de grins tusken de gemeentes Haskerlân en Doanjewerstâl. De Jonkersfeart is in saneamde tochtsleat dy 't middels de Jouster Slûs in iepen ferbining hat mei it marregebiet. De sleat fersoarget in diel fan de wetterhúshâlding fan De Jouwer en rint mei in dûker ûnder de Hurddraversdyk troch. 

De eardere mafû fan De Jouwer hjitte ek *It Jonkerslân*. De namme Jonkerslân is mooglik in ferwizing nei lân fan de aadlike famylje Vegelin van Claerbergen dy't eigener wie fan Herema State. Strjitten yn de wyk binne Koaiwei, Omkromte en Boeresingel.
Frysk Bûn fan Feekeaplju

It **Frysk Bûn fan Feekeaplju** (Nederlânsk en offisjeel: *Friese Bond van Veehandelaren*), gauris ôfkoarte ta **FBV**, is in Fryske feriening fan feekeaplju. Dizze organisaasje waard yn 1913 oprjochte, en foarmet de Fryske ôfdieling fan it Nederlânsk Bûn foar Hannelers yn Fee (NBHV).

Sûnt de Tongblierkrisis fan 2001 hat it Frysk Bûn fan Feekeaplju sels de organisaasje fan 'e feemerk fan Ljouwert yn 'e hannen, in sitewaasje dy't unyk is yn Nederlân. Dêrta is in achtkoppich bestjoer ynsteld ûnder de namme Stifting Feehannelsintrum Noard-Nederlân (SVNN).
Tongblierkrisis

De **Tongblierkrisis**, ek bekend ûnder de Nederlânske namme **MKZ-krisis** (in ôfkoarting foar *mond- en klauwzeer*), wie in epidemy fan 'e tige besmetlike bistesykte tongblier, dy't Nederlân yn 2001 teheistere. De útbraak koste hûnderttûzenen stiks fee it libben, wêrby't it sawol gie om bisten dy't de sykte wier oprûn hiene, as om bisten dy't previntyf romme waarden. De útbraak griep benammen om him hinne ûnder kij. Der wiene ferskate oarsaken foar de epidemy, wêrûnder net yn it lêste plak it feit dat de faksinaasje tsjin tongblier yn Nederlân tsien jier earder ôfskaft wie.

It sintrum fan 'e útbraak lei yn 'e provinsje Gelderlân, dêr't 21 bedriuwen romme waarden. Fierders wiene der trije romme bedriuwen yn Oerisel en twa it noardeasten fan Fryslân: ien yn Ie en ien yn Eanjum. Fierders waarden ek it Feriene Keninkryk en dielen fan Frankryk troch tongblier troffen. Om net it gefaar te rinnen de tongblier noch fierder te fersprieden, waarden in protte eveneminten ôflast dêr't in soad minsken op ôf komme soene. Sa gie Keninginnedei yn 2001 oer, wêrby't keninginne Beatrix en leden fan it Keninklik Hûs Hoogeveen en Meppel, yn Drinte, besykje soene. Yn 2002 fûnen dy besiken dochs noch plak.
Underkening

In **ûnderkening** is in soarte fan regint of lânfâd dy't út namme fan in monarch oer in diel fan in ryk regearret, lykas in koloanje of in provinsje. Sa'n gebiet hjit in **ûnderkeninkryk**, en in froulike ûnderkening is in **ûnderkeninginne**. Soms wurdt ek de frou fan in ûnderkening sa neamd. De amtstitel 'ûnderkening' ymplisearret dat der in kening of keizer boppe sa'nent stiet; yn in lân mei in presidint as steatshaad sil immen mei itselde soarte funksje earder in gûverneur of gûverneur-generaal neamd wurde. Ek ymplisearret it amt fan ûnderkening dat it gebiet dêr't hy it bewâld oer fiert, grut of tichtbefolke genôch is om sa'n hege titel nedich te meitsjen.

Yn it iermoderne Keninkryk Spanje bestiene ferskate ûnderkeningen. Sa waarden oer de mânske koloanjes yn Amearika ûnderkeningen oansteld: yn 1535 oer Nij-Spanje (it lettere Meksiko), yn 1542 oer Perû (doe noch ynkl. Bolivia), yn 1717 oer Nij-Granada (no Kolombia, Fenezuëla en Ekwador) en yn 1776 oer Rio de la Plata (no Argentynje en Oerûguay). Mar ek yn 'e Jeropeeske dielen fan Spanje waarden ûnderkeningen oansteld, te witten oer de keninkriken Aragon, Falinsia, Kataloanje, Sardynje, Sisylje en Napels. De Nederlannen, dy't ek diel útmakken fan it Spaanske Ryk, mar dy't gjin apart keninkryk foarmen, waarden lykwols net bestjoerd troch in ûnderkening, mar troch in lânfâd.

It Keninkryk Portegal, dat fan 1580 oant 1640 sels regearre waard troch in Spaanske ûnderkening, stelde ûnderkenings oan oer Portegeesk-Ynje (sûnt 1505) en oer Brazylje (sûnt 1763). It Keninkryk Frankryk stelde tusken 1541 oant 1672 ûnderkenings oan oer Nij-Frankryk, de Frânske koloanje yn Noard-Amearika. Letter, fan 1858 oant 1947, waarden ek de gûverneurs-generaal fan Britsk-Ynje ûnderkening fan Ynje neamd (Ingelsk: *Viceroy of India*). Nei de Italjaanske ferovering fan Etioopje, yn de Twadde Abessynske Oarloch, hiene de bestjoerders fan Italjaansk East-Afrika fan 1936 oant 1941 de titel fan 'ûnderkening en gûverneur-generaal'. Ek yn it besette Albaanje stelden de Italjanen tusken 1939 en 1944 ûnderkenings oan.

Yn it moderne Nederlân tsjut men de fise-foarsitter fan 'e Rie fan Steat ynformeel wol oan as de 'ûnderkening fan Nederlân'.
Jill Jackson

* Jill Jackson (Amerikaanske sjongster) (1942), Amerikaansk sjongster, de froulike helte fan it duo Paul & Paula
* Jill Jackson (model) (19??), Amerikaansk model, Miss Indiana 1969
* Jill Jackson (Skotsk sjongster) (1979), Skotsk sjongster, foarhinne fan 'e band Speedway
** ''Jill Jackson'' (album), nei harsels ferneamd debútalbum fan 'e Skotske sjongster
Feemerk fan Wolvegea

De **feemerk fan Wolvegea** wie in feemerk dy't foarhinne alle wiken yn it Fryske plak Wolvegea holden waard. Dit barren wie, krekt as de measte oare feemerken, oarspronklik ûntstien út in Midsiuwske jiermerk. It is dan ek dreech te sizzen wannear't de feemerk krekt foar it earst holden waard. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw waarden op 'e feemerk fan Wolvegea inkeld noch bargen ferhannele. Yn 1972 gie de feemerk ticht en waard de hannel oernommen troch de feemerk fan Snits en de feemerk fan Ljouwert.
De Bining (Haulerwyk)

**De Bining** oan de Tsjerkestrjitte yn Haulerwyk is ien fan de twa tsjerken fan de Protestantske gemeente Haulerwyk-Waskemar. De oare tsjerke is de eardere grifformearde tsjerke, De Oerdracht, mar dy waard nei de tsjerkefúzje oerstallich en wurdt tsjintwurdich (2023) hierd troch de Evangelyske gemeente Roderesch-Haulerwyk. 

## Skiednis
Tsjerklik foel Haulerwyk eartiids ûnder Haule-Donkerbroek. De earste stien foar de herfoarme tsjerke waard op 30 april 1853 lein. Op 9 jannewaris 1853 waard de tsjerke yn gebrûk nommen. It geveltuorke waard yn 1867 tafoege.

De bekende CHU-politikus en lettere minister Slotemaker de Bruïne hat fan 1894 oant 1916 dûmny west yn de herfoarme gemeente fan Haulerwyk. 

Op 10 jannewaris 2010 fusearre de herfoarme gemeente mei de grifformearde gemeente ta de PKN-gemeente fan Haulerwyk-Waskemar. 

## Oargel
It earste oargel yn de tsjerke wie in Dútsk harmoanium út 1899 fan oargelmakker Schiedmaijer út Stuttgart. Yn 1903 waard it ferfongen troch in Frânsk Serafine-oargel. It hjoeddeiske piipoargel waard boud troch A.S.J. Dekker út Goes. It Grinslânske oargelbedriuw Mense Ruiter restaurearre it yn 1989.  

## Keppeling om utens
* Ynformaasje, ôfbylden en disposysje oargel

## Sjoch ek
* De Oerdracht
## Keppeling om utens
* Ofbylden en disposysje oargel
Sjanet Wijnia

**Sjanet Wijnia** (Wommels, 17 desimber 1998) is in Frysk keatster. Anno 2024 hie se fjouwer kear de Frouljus-PC wûn en de Ald-Meiers Partij en de Jong Fammepartij elts ien kear. Behalven oan keatsen docht Wijnia, dy't al sûnt har pjuttetiid diabetes hat, ek oan follybal (yn it twadde team fan Follybalferiening Snits). Fierders studearret se (anno 2018) medyske byldfoarming en radioterapeutyske techniken oan 'e Ryksuniversiteit Grins. 

## Libben en karriêre
Wijnia waard yn 1999 berne as de dochter fan Jappie Wijnia, dy't yn syn jonkheid ien fan 'e bêste spitsen wie dy't fuotbalklub SDS ea hân hat. Sport siet har dus yn it bloed, soe men sizze kinne. Wijnia begûn al jong mei keatsen. As famke hie se de smoar yn as se ferlear; dan wie se net te genietsjen. Yn 2010 wûn se mei û.o. har bêste freondinne Martzen Deinum it NK keatsen foar famkes. Letter skreau se ek de Ald-Meiers Partij yn Hitsum en de Jong Fammepartij yn Mantgum op har namme.

Yn 2017 wûn Wijnia yn 'e mande mei Louise Krol en Imke van der Leest de Frouljus-PC yn Weidum. Teffens waard se op dy keatspartij ta keninginne útroppen. Oan it begjin fan it keatsseizoen fan 2018 krige Wijnia it oanbod om opnommen te wurden yn it partoer fan Ilse Tuinenga en Manon Scheepstra, dat op dat stuit fierwei it sterkste partoer wie. Hoewol't se earder ûnthjitten hie by Krol en Van der Leest bliuwe te sillen, wie dat foar de fanatike Wijnia in kâns dy't te goed wie om rinne te litten. De oerstap nei it partoer Tuinenga en Scheepstra soarge foar in brek mei har âlde maten, en yn har eigen wurden foar "in soad gesoademiter." Yn in fraachpetear mei de *[[Ljouwerter Krante]]* sei Wijnia dêr fierder oer: "Mar ik ha wol leard dat it yn it keatsen sa wurket. Je moatte foar jesels kieze. En dit wie oermacht. Ik hie spyt krigen as ik it net dien hie."

Likegoed wie it net in maklik beslút, nammenste mear om't Wijnia yn har nije partoer omskeakelje moast fan liedster en foarynse nei folgelinge (fan Tuinenga) en achterynse. Mei dêrtroch begûn it keatsseizoen fan 2018 foar it partoer fan Tuinenga-en-dy ûnder de mjitte. Mar meitiid fûn Wijnia har plak en begûn se wer op har âlde nivo te keatsen. Fan mids july ôf wûnen Tuinenga, Scheepstra en Wijnia trije haadklassewedstriden op rige. Op 22&nbsp;augustus wûnen se ek de Frouljus-PC, wêrby't se yn 'e finale it partoer fan Anne Monfils, Margriet Bakker en (de troch migrêne hindere) Harmke Siegersma mei 2-5 en 4-6 fersloegen. Tuinenga waard ta keninginne útroppen.

Ein juny 2019 behelle Wijnia troch de oerwinning fan har, Martzen Deinum en Hester Bruinsma op it NK Dames de saneamde Fjouwer Wimpels. Dat is in priis fan 'e KNKB dy't ynsteld is foar keatsters dy't de Ald-Meiers Partij, de Jong Famme Partij, it NK Dames en de Frouljus-PC wûn hawwe. Wijnia wie de fjirde keatster ea dy't de Fjouwer Wimpels wûn.
Skots & Skeef Festival

It **Skots en Skeef Festival** (de offisjele namme is Frysktalich) is in twadeisk muzykfestival dat elts jier op in sneon en snein yn 'e twadde helte fan 'e moanne augustus organisearre wurdt yn it Fryske doarp Dronryp. De earste edysje fan it evenemint fûn plak yn 2015. It wurdt holden op in terrein oan 'e râne fan it doarp, oan 'e âlde strjitwei nei Frjentsjer, op it adres Strjitwei 1. Kaartsjes wurde foarôf ferkocht yn ferskate winkels yn Dronryp en Frjentsjer. 

Op it Skots & Skeef Festival trede bands en artysten út binnen- en bûtenlân op, en ek live-discjockeys út 'e omkriten fan Dronryp. Fierders binne der ûnderskate oare aktiviteiten en is der op it terrein kar-út oan iterij oanwêzich. Yn 2018 wie de wichtichste artyst op it festival de Brabânske rapper fan Surinaamsk komôf Def Rhymz. Oare optredens waarden fersoarge troch Mark Foggo and The Skasters, De Doelleazen, De Woudrukkers, de 10,000 Volt Blues Band, CCR Tribute, de Kroegtijgers, Jimmy James, Basher en All Tha Fokk.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Skots & Skeef Festival
Baptistetsjerke (Haulerwyk)

De **Baptistetsjerke** wie in tsjerkegebou oan de Noargerwei yn Haulerwyk. De gemeente wie oansletten by de Uny fan Baptisten Gemeenten  yn Nederlân. Yn 2019 waard bekend dat de tsjerke troch it ôfnimmende ledetal sletten wurde moast. 

## Skiednis
De groei fan in baptistegemeente sette út ein nei't it echtpear De Vries út Ljouwert harren nei wenjen setten yn Haulerwyk en fan dêr út yn Súd-East Fryslân evangelisearren. Hja stiften in "gemeente fan doopte kristenen", dy't yn 1946 feroare waard yn de baptistegemeente. 

It tsjerkegebou fan de baptisten waard boud yn 1925. Yn de folksmûle krige it gebou troch dûmny De Bock de bynamme "it bokkehok".

Yn de jierren 1980 ûntstie der troch in skuorring yn de gemeente de frije baptistegemeente "Immanuël", dy't in eintsje westliker oan de Haadwei syn ûnderkommen hat.

Yn 2019 waard bekend dat de tsjerke troch it sakjende ledetal de doarren slute moast. Om de ferbou fan de tsjerke yn wentes mooglik te meitsjen, joech it kolleezje fan B&W yn 2022 tastimming de tsjerke in wenbestemming te jaan.
Lenie Dijkstra

**Lenie Dijkstra** (De Jouwer, 3 oktober 1967) is in Fryske hurdfytsster. Yn 1992 waard se Nederlânsk kampioene tiidriden by de elite.

## Wichtichste oerwinnings

*1990
** Veenendaal-Veenendaal
* 1992
**  Nederlânsk kampioene tiidriden, Elite
*2000
** Egmond-pier-Egmond
Spanninga Metaal

**Spanninga Metaal** is yn ynternasjonaal Frysk famyljebedriuw dat spesjalisearre is yn it ûntwerpen en meitsjen fan fytsferljochting. It bedriuw waard yn 1918 oprjochte op De Jouwer en makket sûnt 1932 fytsferljochting.

Yn 1922 krige it bedriuw tastimming fan keninginne Wilhelmina om har wapen te fieren, neidat Spanninga by steat blykte om reliëfs fan brûnzen portretten te slaan op wiere grutte. Yn 1959 waard it bedriuw hofleveransier mei it rjocht om it keninklik wapen te fieren.
Feite Faber

**Feite Faber** (Nij Beets, 19 febrewaris 1923 – It Hearrenfean, 7 april 2010) wie in Nederlânsk politikus, fan Frysk komôf, fan de Kristlik-Histoaryske Uny en letter fan it Kristen-Demokratysk Appèl.

## Libben en wurk
Rillegau nei syn berte ferhuze de hûshâlding nei Gau dêr't syn heit beneamd wie ta haad fan de herfoarme legere skoalle. Faber folge nei de ulo in oplieding ta learling-skipwurktúchkundige dêr't er yn 1942 mei klear wie. Omdat er yn dat berop gjin baan fine koe gie er oan 't wurk by de gemeentesekretary fan Wymbritseradiel en yn 1946 makke er de oerstap nei de gemeentesekretary fan Achtkarspelen. Ein 1947 waard er adjunkt-kommys by de gemeente Barradiel dêr't er fia kommys yn 1954 opklom ta haadkommys. Yn 1957 waard er dêr gemeentesekretaris as opfolger fan Pieter Vries dy't boargemaster fan Goudswaard, Nieuw-Beijerland en Piershil wurden wie. Yn juny 1966 waard ek Faber beneamd ta boargemaster, nammentlik fan Lemsterlân. Yn 1979 waard er dêrneist waarnimmend boargemaster fan Sleat wat er bliuwe soe oant dy gemeente yn jannewaris 1984 opgie yn de gemeente Gaasterlân-Sleat. Trije moannen letter gie er om reden fan sûnensproblemen betiid mei pinsjoen wêrnei't er nei It Hearrenfean ferhuze. 
Dêr stoar Faber yn 2010 yn de âldens fan 87 jier.
Gudsekop (skûtsje)

Skûtsje de **Gudsekop** is in Fryske platboaiem dy't boud waard yn 1908. Bysûnder oan dit skûtsje fan 13,05 meter is dat der nea in moter yn sitten hat. It skûtsje is neamd nei it wetter Gudzekop. It skip is yn behear en ûnderhâld ûnderbrocht by in stifting. De Gudsekop wurdt simmerdeis brûkt foar ploechjesilen.

## Technyske gegevens

## Koarte histoarje
* 1908 - Op De Jouwer boud op de skipswerf fan Auke Holtrop van der Zee, de soan fan Eeltsjebaes, foar C. Walma. It krige de namme "Fryslân".
* 1934 - Ferkeap oan Snitser seeferkenners; it wurdt omdoopt ta "Gudsekop".
* 1959 - Skipper Ament stjert oan it helmhout nei in hertoanfal yn de Snitswike.
* 1960 - De Stichting Kamp- en Reiswerk foar Frijsinnich Kristlike Jeugd Sintrale keapet de Gudsekop.
* 1998 - De Gudsekop giet ûnder de stifting de Gudsekop selsstannich fierder.
* 2004 - De Fryske kommissaris fan de Keninginne Ed Nijpels lit de Gudsekop te wetter neidat it flak (de ûnderkant fan it skip) ferfongen en de roef restaurearre is.
Tsjerketoer fan Westermar

De **tsjerketoer fan Westermar** is in tsjerketoer op begraafplak Westermar op De Jouwer yn de gemeente De Fryske Marren. De toer op it Algemiene begraafplak is in ryksmonumint.

De tsjerke fan Westermar waard boud yn de fjirtjinde iuw. It tsjerkegebou waard, op de toer nei, yn 1695 sloopt. De tsjerketoer fan trije geledings waard ferlege en krige in tintedak. 

De midsiuwske tsjerketoer is it âldste bouwurk fan De Jouwer. By de herfoarming is de tsjerke net opnij ynrjochte, mar waard preke yn de tsjerke op de Jouwer. Fan tekener Cornelis Pronk bestiet noch in skildering fan de toer út 1732. Dêrop is ek al te sjen dat de toer wat skean nei it noardwesten stiet. De eardere tagong fan de toer siet oan de westkant, letter kamen der doarren oan de eastkant, wêr't earder de tsjerke stie. Oan de eastkant fan de toer is noch te sjen wêr't de tsjerke oan de toer fêst sitten hat. Yn de toer binne materialen as dowestien, Bremer sânstien en roaswinkels brûkt út de 13e iuw, dat kin fan de earste bou wêze, mar ek wol fan lettere restauraasjes.

De útdrukking "de rike toer fan Westermar" ûntstie net troch it uterlik fan de toer. De tsjerklike opbringsten wiene hjir mei anneks. De jilden en besittings fan it eardere Earmbestjoer fan de Tsjerkfâdij Westermar binne ûnderbrocht yn de Stifting Westermar. Deze stifting subsidiearret sosjaal-kulturele doelen yn de gemeente Skarsterlân.

Om it tsjerkhôf waard yn de jierren sechtich de wyk Suderfjild oanlein.


Toren voormalige kerk Westermeer.jpg|
De Jouwer tsjerketoer fan Westermar tekening fan Jacobus Stellingwerf út 1723.jpg|1723


## Sjoch ek
* Sint-Mattheüstsjerke op De Jouwer
* List fan ryksmonuminten op De Jouwer
Optreden (betsjuttingsside)

* optreden (foarstelling), in foarstelling, meastal op it mêd fan muzyk of teäter
* optreden (aksje), in wize fan hanneljen/dwaan
Wykein

It **wykein** is in oantsjutting foar de beide dagen fan 'e wike dat de measte minsken (tsjintwurdich) frij binne fan harren wurk. De term is in lienfertaling fan it Nederlânske *weekeinde*, dat sels wer in lienfertaling is fan it Ingelske *weekend*. De foarm *weekend* komt as lienwurd yn it Nederlânsk ek foar, mar yn it Frysk net. It Ingelske *weekend* waard yn 1830 foar it earst brûkt en rekke fan 1833 ôf ynboargere. Dat foel gear mei de ynfiering in it Feriene Keninkryk fan 'e frije sneontemiddei.

Yn 'e measte lannen, benammen dy dêr't it kristendom fan âlds in grutte ynfloed hie, falt it wykein op sneon en snein, mei't snein tradisjoneel de kristlike rêstdei is en de frije sneon dêr geandewei de njoggentjinde en tweintichste iuw stadichoan 'tsjinoan groeid' is. Oarspronklik wie der nammentlik sprake fan in seisdeiske wurkwike, wêrby't de sneon in gewoane wurkdei wie. Yn 'e njoggentjinde iuw krigen in soad minsken yn leantsjinst de sneontemiddei frij, mar pas healwei de tweintichste iuw waard ek op 'e sneontemoarn frijjûn, sadat der in fiifdeiske wurkwike ûntstie en in frij wykein dat út twa hiele dagen opmakke wie.

Yn guon islamityske lannen wurde foar it wykein de dagen freed (de islamityske gebedsdei) en sneon oanholden. Yn 'e joadske steat Israel bestiet it wykein út ien dei, de sabbat of joadske rêstdei (sneon), hoewol't dat yn 'e praktyk delkomt op oardel dei om't de sabbat by it fallen fan it tsjuster begjint, en men yn tarieding dêrop ek de freedtemiddei frijjout.

De term "wyk-ein", de "ein fan 'e wike", is in wat aparte beneaming yn acht nommen dat men foarhinne de snein as de earste dei fan 'e wike seach. Under ynfloed fan 'e term wykein krige de moandei by de ynfiering fan it ISO-deinûmer it nûmer 1. Yn aginda's wurde sneon en snein, om romte te besparjen, ornaris tegearre yn ien fakje stoppe, sadat eltse wike mei seis fakjes ta kin, dy't moai op twa siden passe. In lang wykein is de beneaming foar in fakânsjeperioade dy't it wykein omfettet plus de freed of de moandei of beide.
Gronology

**Gronology** of **tiidrekkenkunde** (fia it Latynske *chronologia* fan it Grykske χρονος, *chronos*, "tiid", en λογος, *logos*, "wittenskip") is de tûke fan de wittenskip dy't him taleit op it skikken fan foarfallen yn harren folchoarder fan plakfinen yn 'e tiid. It makket diel út fan de skiedkunde, yn tsjinstelling ta gronometry of tiidmjitkunde, dat in ûnderdiel is fan de natuerkunde. It eigenskipswurd dat by gronology heart, is **gronologysk**; dat betsjut 'op folchoarder fan tiid', dus begjinnend by wat it earst bard is en einigjend by wat it lêst bard is. In tsjinstelde folchoarder, dy't begjint by it lêst barde en einiget by it earst barde, hjit **antygronologysk**. Eat dat him yn in beskaat tiidstadium befynt, mar dêr net thúsheart, is in anagronisme. 

Tanksij de gronology kinne foarfallen út it ferline werjûn wurde yn in moderne foarm fan tiidrekkening. Sa kin de Ab Urbe Condita-jiertelling, dy't omtrint it jier 400 foar it earst stelselmjittich brûkt waard troch Ososius, maklik omrekkene wurdt nei de kristlike jiertelling (*Anno Domini*), oan 'e hân fan 'e formule AD 1 = AUC 754.

By argeologysk en histoarysk ûndersyk wurdt ûnderskie makke tusken in relative gronology en de absolute gronology. Relative gronology lit de ferhâlding tusken histoaryske foarfallen ûnderling sjen en makket dêrta gebrûk fan histoaryske boarnen, lykas keningslisten. Absolute gronology toetst de relative gronology oan spesifike jiertallen troch it gebrûk fan metoades as termoluminessinsjedatearring, dendrogronology (jierringûndersyk) of radiometryske datearring, wêrfan't de bekendste fariant koalstofdatearring is.
Auke Zijlstra

**Auke Zijlstra** (De Jouwer, 1 novimber 1964) is in Nederlânsk politikus út namme fan de PVV.

## Karriêre
Zijlstra hat ûnder mear wurke as ICT-projectmanager. Fan 2003 oant 2010 wie hy beliedsmeiwurker op it Ministearje Binnenlânske Saken en Keninkryksrelaasjes. Sûnt 2010 wie hy meiwurker fan de PVV-fraksje yn it Europeesk Parlemint.

Zijlstra wie yn 2006 en 2010 kandidaat-Twadde Keamerlid foar de PVV, yn 2006 as alfte en yn 2010 op it 26e plak op de kandidatelist.

Zijlstra stie yn 2009 by de ferkiezingen foar it Europeesk Parlemint op it seisde plak fan de kandidatelist fan de PVV foar it Europeesk Parlemint en foel dêrmei bûten de direkt ferkeazenen. Doe't Daniël van der Stoep yn augustus 2011 it Europeesk Parlemint ferliet, wie Zijlstra de earste opfolger. Hy waard beneamd op 8 septimber 2011.

By de Europeeske Parlemintsferkiezings fan 2014 stie Zijlstra op it fyfte plak fan de kandidatelist fan de PVV, wat lykwols wer net genôch wie om direkt keazen te wurden. Hjirnei waard hy wer meiwurker fan de Europeeske fraksje. Nei it ferstjerren fan Hans Jansen op 5 maaie 2015 waard Zijlstra, dy't doe yn Ridderkerk wenne, op 1 septimber 2015 as dy syn opfolger beneamd as lid fan it Europeesk Parlemint.

By de Europeeske Parlemintsferkiezingen fan 2019 stie Zijlstra op it tredde plak fan de kandidatelist fan de PVV, wat net genôch wie om fannijs keazen te wurden.
Protestantske tsjerke fan De Tynje

De **Protestantske tsjerke** oan de Rolbrêgedyk is de eardere grifformearde tsjerke en tsjintwurdige PKN-tsjerke fan De Tynje. De tsjerke is in ryksmonumint.

## Skiednis

De Tynje hie sûnt al 1866 in grifformeard tsjerkje oan de Breewei, dy't yn 1901 ferfongen waard troch nijbou. De oanwaaks fan nije leden makke twintich jier letter lykwols wer in nijbou op in oar plak needsaaklik. Om't it goedkeaper wie waard der foar keazen om de nije tsjerke fan beton te bouwen. 

De tsjerke waard yn 1954 foar it earst restaurearre. Oare restauraasjes wienen yn 1988 en 2007. Sawol it ynterieur as it eksterieur binne yn geve steat bewarre bleaun.

## Oargel
It piipoargel fan de tsjerke waard yn 1976 ôfbrutsen. Oarspronklik kaam dat oargel út de grifformearde tsjerke fan It Hearrenfean. It front fan dat ynstrumint stiet ek no noch yn de tsjerke. De gemeente makket hjoed-de-dei gebrûk fan in elektroanysk oargel.
## Gemeente
Al sûnt 1995 foarmen de grifformearden en herfoarmen fan De Tynje en Terwispel in federaasje. Fan de trije tsjerken dy't de federative gemeente hie waard nei it ûntstean fan de federaasje de herfoarme tsjerke oan de Riperwei yn De Tynje ôfstjitten en ferkocht, dy't letter ferboud waard ta wenhûs. Yn 2007 is de federaasje fan de grifformearden en herfoarmen fan De Tynje en Terwispel omset yn de Protestantske gemeente De Tynje-Terwispel.
## Sjoch ek
* Tsjerke fan Terwispel
## Ofbylden

De Tynje, Rolbrêgedyk 6, Grifformearde tsjerke, preekstoel.jpg|*Preekstoel*
De Tynje, Rolbrêgedyk 6, Grifformearde tsjerke, oargel.jpg|*Front piipoargel*
De Tynje, Rolbrêgedyk 6, Grifformearde tsjerke, kânselbibel.jpg|*Kânselbibel*
Wetterskip Boarn en Klif

**Wetterskip Boarn en Klif** wie ien fan de wetterskippen dy't yn 1997 foarme waarden by de grutte wetterskipskonsintraasje yn Fryslân. It haadkantoar stie op De Jouwer.

It wetterskip wie foarme út de eardere wetterskippen Tusken Mar en Klif, Boarnferd en it westlike stik fan De Stellingwerven. Yn 2004 binne de lêste fiif boezemwetterskipen opgien yn it Wetterskip Fryslân.
Jouster Hockey Club Stix

De **Jouster Hockey Club Stix** (Nederlânsk en offisjeel: *Jouster Hockey Club Stix*) is in hockeyklup fan De Jouwer. JHC Stix waard op 12 maart 2010 oprjochte en hat fjilden oan de Hege Simmerdyk 1. 

Yn 2014 krige Stix in eigen kluphûs dat bestie út twa sjalets, in klaaigebou en in kantine. Dy akkomodaasje waard op 1 novimber 2014 iepene troch tophockeyster, mearfâldich wrâldkampioene en olympyskgoudwinnares Naomi van As. As wurdearring foar har prestaasjes en har foarbyldrol yn de hockeywrâld waard hja beneamd ta earelid fan Stix.

De earste jierren spile de club op gers, sûnt 20 augustus 2016 op in mei sân ynstruid keunstgersfjild. Bûten it keunstgersfjild hat de club in stripe ynspylfjild fan keunstgers mei in ôfmjitting fan 14 by 38 meter. Ek it keunstgersfjild waard op 17 septimber 2016 troch Naomi van As iepene. Op dat stuit hie de club 133 leden.

De club spilet yn in read shirt en in donkerblau rokje/broek mei blauwe sokken. Neist de F-, E-, D-, C-, B- en A-jeugdteams is der in trimhockeygroep.
Tramwei It Hearrenfean - De Jouwer

}

|}
|}
De **tramwei It Hearrenfean - De Jouwer** is in eardere tram- en letter spoarferbining tusken It Hearrenfean en De Jouwer. Fan De Jouwer rûn de ferbining fierder: tramwei De Jouwer - De Lemmer.

De tramline waard iepene op 26 maart 1882.
De line wie oarspronklik in steamtramline dy 't It Hearrenfean mei De Jouwer ferbûn, fan dêrút koe fierder reizge wurde nei De Lemmer of Snits. Op 5 oktober 1947 waard de eksploitaasje fan de line oernomd fan de NTM troch de NS.  Op 1 oktober 1949 gie it eigendom lykwols werom nei de NTM, wylst de NS wol de eksploitaasje útfieren bleau. op 23 desimber 1960 gie it spoar wer yn eigendom oer nei NS. Yn 1968 waard de tramwei opheft.


Tramstation Joure.jpg|It ferboude eardere tramstasjon fan De Jouwer
Tramwei It Hearrenfean-De Jouwer tram op wei nei Aldehaske.jpg|Tram mei disellok by de spoaroergong nei De Haske
Westermar mei stoomtram op de Séwei sa 1910-1920.jpg|Stoomtram fan De Jouwer op wei nei It Hearrenfean (± 1910-1920)
De Jouwer Trambaan ôfslach Westermar by It Kampke yn 1943.jpg|De trambaan by de ôfslach Westermar


## Plakken oan de line
* It Hearrenfean
* Aldehaske
* Haskerhoarne
* De Jouwer
Sûkereifabryk 'Het Paard'

**Sûkereifabryk 'Het Paard**' wie in sûkereifabryk op de hoeke fan de Midstrjitte en de Hurddraversdyk op De Jouwer. 

De iest dêr't de sûkereiwoartels drûge waarden stie oan de earste Bûtsingel (letter de Nutspleats). De ferwurking barde yn gebou "Het Paard" fan Sipke Taconis, eigener fan de Taconistún.

De namme "Het Paard" ferwiisde nei de oandriuwing fan de rosmole. Op elk blau pakje sûkerei stie it hynder ôfbylde. De earmeljuskofje waard dan ek wol *it hynder*', *het paard* of *het peerd* neamd. Letter waard op de pakjes ek wol de iest ôfbylde. Yn it fabryk wurken sa'n tsien oant tolve minsken. 

It earste fabryk waard yn 1836 ferfongen troch in nije fabryk. Doe 't de fraach nei sûkerei werom rûn, stoppe it fabryk begjin tweintichste iuw. Yn 1911 waard it foarste diel fan it fabryk ôfbrutsen, ek in diel fan it hûs der njonken waard sloopt om romte te meitsjen foar de trams fan de NTM. It efterste diel fan "It Hynder" waard letter brûkt as kastferverij, branjehannel, brânwargaraazje en klokmakkerij.
Freddie Oversteegen

**Freddie Oversteegen** (Schoten, 6 septimber 1925 - Driehuis, 5 septimber 2018), wie yn de Twadde Wrâldoarloch in Nederlânske fersetsstriidster yn de Ried fan Ferset (*Raad van Verzet*, RVV). Yn de oarlochsjierren fierde se in protte fersetsaktiviteiten út mei har suster Truus Oversteegen en Hannie Schaft.

Oversteegen siet jierrenlang yn it bestjoer fan de Stichting Nasjonale Hannie Schaft-Betinking.

Op 15 april 2014 krigen Oversteegen en har suster allebeide it Mobilisaasje-oarlochskrús út hannen fan minister-presidint Mark Rutte. In bûtenwenstige eare, omdat de ûnderskieding ornaris troch de boargemaster útrikt wurdt.
Bûter yn 'e Brij Festival 2018

It **Bûter yn 'e Brij Festival 2018** (de offisjele namme is Frysktalich) wie in betinking fan 'e ferneamde wittenskipster Tony Feitsma (1928-2009), dy't op 2&nbsp;septimber 2018 holden waard yn it Fryske doarp Brantgum. Oanlieding foar it evenemint wie dat Feitsma, dy't op alderhanne mêd fan grutte betsjutting west hat foar Fryslân en de Fryske taal, njoggentich jier earder yn Brantgum berne wie, op 18 jannewaris 1928. It namme fan it Bûter yn 'e Brij Festival ferwiisde nei Feitsma har reäksje "Dat is in stik bûter yn 'e brij," doe't se op har stjerbêd te hearren krige dat se yn Brantgum te hôf brocht wurde soe. De betinking waard organisearre troch it Feitsma Fûûns fwar it Frysk, dat de neilittenskip fan Feitsma beheart.

It tema it fan Bûter yn 'e Brij Festival 2018 wie "mienskip: doarp en identiteit". It sleat dêrmei oan by it projekt Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018, dat ek mienskip as tema hie, en dêr't it Feitsma Fûûns by belutsen wie. De betinking waard holden yn 'e tsjerke fan Brantgum. It program omfieme de oplêzing fan in Feitsma-kollumn fan en troch Friduwih Riemersma en in taspraak fan dû. Liuwe Westra fan Lollum, dêr't dyselde yn fertelde oer syn plannen foar in biografy fan Feitsma, dy't yn it neijier fan 2020 klear wêze moast. Fierders wiene der optredens fan sjongster Tetsje van der Kooi en fan 'e jonge spilers fan it Berne-iepenloftspul fan Easterwierrum, dy't in priuwke joegen út harren foarstelling fan 2018, *[[Alice yn Wûnderlân]]*.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan it Feitsma Fûûns fwar it Frysk
Herfoarme tsjerke (Bakkefean)

De **Herfoarme tsjerke** oan 'e Tsjerkewâl yn Bakkefean wie oant 2012 ien fan 'e trije tsjerken fan 'e Herfoarme gemeente Opsterlân-Noard. De tsjerke is doe sletten foar de earetsjinst en ferkocht oan in partikulier. 

## Skiednis
De eardere tsjerke waard yn 1856 boud as in neoklassisistyske sealtsjerke mei in trijesidich koer. It tuorke waard yn 1950-1951 ferfongen troch in nij tuorke. Tagelyk waard doe in nije liedklok yn it tuorke hongen, om't de âlde klok yn 'e Twadde Wrâldkriich foardere waard en op it klokketsjerkhôf yn Dútslân telâne kaam om omraand te wurden. 

Op snein 19 febrewaris 2012 fierde de Herfoarme gemeente Opsterlân Noard de lêste earetsjinst yn de tsjerke. De Herfoarme gemeente Opsterlân Noard is yn 2017 opgien yn de nije fúzjegemeente It Keningsfjild.
## Oargel
De gemeente hat foar de begelieding fan 'e sang lang in harmoanium brûkt, mar yn 'e jierren 1960 krige de tsjerke in echt piipoargel. Dat oargel stie earder yn de grifformearde Ichtustsjerke fan 'e Stêd oan it Haringfliet (Súd-Hollân) en waard yn 1910 boud troch de firma Martin Vermeulen út Woerden. Nei de wettersneedramp restaurearre de firma Ernst Leeflang út Apeldoarn yn 1963 it oargel en boude it yn 'e Herfoarme tsjerke fan Bakkefean wer op. Bakker & Timmenga restaurearre it oargel nochris yn 1983.

Mei it sluten fan 'e tsjerke waard it oargel opslein by in oargelbouwer en yn 2020 wer opboud yn 'e Nederlânsk-herfoarme tsjerke fan 'e Russyske stêd Sint-Petersburch.Reformatoarysk Deiblêd, 20 novimber 2020
Ryksbeskerme gesicht Alde en Nije Bildtdiken

It **Gesicht Alde en Nije Bildtdiken** is in fanwege it Ryk beskerme doarpsgesicht yn Sint Anne yn de Nederlânske provinsje Fryslân. De proseduere foar oanwizing waard út ein set op 27 febrewaris 2009. It gebiet is yn 2015 definityf oanwiisd. It beskerme gesicht beslacht in oerflakte fan 2075,2 bunder.

Pânen dy't yn it beskerme gebiet krije net automatysk de status fan beskerme monumint. Wol sil de gemeente it bestimmingsplan oanpasse om nije ûntjouwingen yn it gebiet te regulearjen. De sichtsbeskerming rjochtet him op 'e stêdeboukundige en kultuerhistoaryske wurdearring fan in gebiet en wol it takomstich bestean dêrfan feilichstelle.

## Sjoch ek
* Beskerme steds- en doarpsgesichten yn Fryslân
* Aldebiltdyk
* Nije Biltdyk
Else Talsma

**Else Talsma** (Wynjewâld, 17 jannewaris 2003) is in Frysk aktrise. 

## Libben en karriêre
Talsma hie al fan bern ôf oan de ambysje om aktrise te wurden. Mei alve jier spile se ûnder de simmerfakânsje yn 'e musical op 'e camping dêr't se doe mei har âlden ferbleau. Neitiid kaam in famke fan it animaasjeteam fan 'e camping by har âldelju om te freegjen oft dy eins wol trochhiene hoe'n grut talint oft harren dochter wie. Dat wie fan Talsma de oantrún om har noch mear op aktearjen ta te lizzen.

Yn it foarjier fan 2018 stjoerde Talsma, dy't doe ûnderwilens op 'e HAFU siet, op oanrieden fan har mem in audysjefilmke yn nei de filmprodusinten fan 'e populêre tillefyzjesearje *Brugklas*, dy't sûnt 2012 op wurkdagen útstjoerd waard op NPO Zapp. Hoewol't se der net in protte fan ferwachte, foel se daliks op, en kaam se glânsryk troch de folgjende audysje-omgongen.

Talsma waard de fêste rol fan it skoalfamke Steef taskood. Yn 'e simmer fan 2018 naam se foar it sânde seizoen fan *Brugklas* 80 koarte ôfleverings fan elts 10&nbsp;minuten op. Der earste dêrfan wie op 'e betide jûn fan moandei 3&nbsp;septimber op 'e tillefyzje te sjen.
WK Frysk damjen 2018

It **WK Frysk damjen 2018** wie it alderearste wrâldkampioenskip fan 'e tinksport Frysk damjen (net te betiizjen mei Nederlânsk of ynternasjonaal damjen, dat in hiele oare foarm fan 'e damsport is). It waard holden fan 3 oant en mei 10&nbsp;augustus 2018 yn it Burmaniahûs yn 'e Fryske haadstêd Ljouwert, dat ek funksjonearret as it gemeentehûs fan 'e Gemeente Ljouwert. De organisaasje wie yn 'e hannen fan 'e yn 2014 opjrochte Stifting Wrâldkampioenskip Frysk Damjen (WFD). Yn it bestjoer dêrfan sieten û.m. dû. Liuwe Westra fan Lollum, Marten Walinga fan Waaksens en Herbert Tulleken fan Amsterdam.

Oarspronklik wie it de bedoeling dat it earste WK Frysk damjen organisearre wurde soe yn 2019, mar doe't Ljouwert útroppen waard ta kulturele haadstêd fan Jeropa yn 2018, liek it WFD skoan ta om it in jier earder te hâlden. De organisaasje fan it projekt LF2018 wie it dermei iens dat it WK Frysk damjen treflik yn it kulturele haadstedsjier paste. Sadwaande fûn it evenemint yn augustus 2018 plak.

Der wiene 16 dielnimmers dy't har yn 't foar kwalifisearje moasten. Dêrûnder wiene 9 ynwenners fan Fryslân en 1 Nederlanner fan bûten de provinsje, mar dêrnjonken ek lju út Belgje, Itaalje, Kameroen, de Oekraïne, Ruslân en Tsjechje. Meast opfallende dielnimmer wie de Kameroenees Marc Ndjofang, dy't yn 2013 de sulverne medalje behelle op it WK ynternasjonaal damjen. Hy joech lykwols ta dat er yn it Frysk damjen noch mar in begjinneling wie, en sadwaande helle er de finale ek net. De earste wrâldkampioen Frysk damjen, sa die bliken op 'e lêste dei fan it toernoai, waard Marten Walinga fan Waaksens, dy't de organisatoaryske kant fan it evenemint fanwegen syn sportive opmars oan Westra en Tulleken oerlitte moast. De sulverne medalje wie foar de Rus Aleksander Georgijev út Sint-Petersburch en it brûns gie nei Jelle Wiersma fan Wommels. Foeke Tiemensma fan Frjentsjer griep mei syn fjirde plak krekt njonken de prizen.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e stifting Wrâldkampioenskip Frysk damjen
*Webside fan it LF2018 oer it WK Frysk damjen 2018