open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
New York Stock Exchange

De **New York Stock Exchange** (**NYSE**) is ien fan de grutste oandielebeurzen fan de wrâld. NYSE wurdt laat toch it bedriuw "New York Stock Exchange, Inc.", dat gjin winsteachmerk hat. It haadkantoar sit op Broadway 18 yn New York (Dat moat net betize wurde mei de gebouwen op Wall Street, dêr't de eigentlike hannel bart.)

## Skiednis
De skiednis fan de NYSE set útein mei de ûndertekening op 17 maaie 1792, fan it "Buttonwood Agreement", in oerienkomst tekene troch 24 oandielehannelers ûnder in "Buttonwood-beam" foar in gebou op Wall Street 68. Op 8 maart 1817 skriuwt in organisaasje in earste rûch statút en waard de namme "New York Stock & Exchange Board" oannomd, dy't yn 1863 feroare waard yn de tsjintwurdige namme. 

De earste sintrale lokaasje fan NYSE wie in keamer op Wall Street 40, hierd foar $200 yn de moanne yn 1817.

Op 1 oktober 1934 waard de beurs erkend as nasjonale beurs troch de "US Securities and Exchange Commission". De organisaasje waard fan doe ôf oan laat troch in foarsitter en in bestjoer fan 33 leden. Op 18 febrewaris 1971 waard it hjoeddeiske bestjoer foarme, dat noch mar 25 bestjoersleden hat.

Fan tiisdei 11 septimber oant freed 14 septimber 2001 wie de beurs sluten troch de terroristyske oanslaggen fan dy tiisdei. De beurs wie yn de twa iuwen dêrfoar noch nea earder op safolle dagen efterinoar ticht bleaun.

## Sjoch ek
* List fan beursnotaasjes oan de New York Stock Exchange
* NYSE Euronext

## Keppeling om utens
*  Offisjele webstee fan NYSE
Hjerringboat

In **hjerringboat** is in houten puntereftich boatsje fan 6 foet lingte mei rjochte, fallende stjûne en platte boaiem. 

Oant de ôfsluting fan de Sudersee yn Wûnseradiel, Barradiel en It Bilt brûkt foar de hjerringfangst mei foar de kust steande fûken. De hjerringboat, trochstrings yn Berltsum boud, troch twa fiskers bemanne, waard foarútskood mei in boom. Der binne net folle hjerringboatsjes mear yn gebrûk (1958).
Fiskersboatsje

In **fiskersboatsje** of gewoan **boatsje** is in boatsje dat benammen troch fiskers brûkt wurdt. It waard ek wol gewoan "boatsje” neamd, en waard as roeiboat brûkt, mar (mei swurden) ek wol as sylboat op it widere wetter. It wie in ferfiermiddel foar boeren (tsiis, bûter), foar de fisker wie it in fiskersboat en sels winkellju hienen wol sa'n boatsje foar it besoargjen bûtenút. 

It fartúch hat wat wei fan in tsjotter, mar hat ien boech en fêste bûkdelling en fierders in beun. De foarplecht kin faak opklapt wurde foar beskûl. It is in roei- en sylboat mei in sprietseil. It is in houten skipsfoarm, dy't faak boud waard mei in lingte fan trochstrings 16 foet.
Nille fan Waterloo

**De Nille fan Waterloo** is in monumint út 1815 yn Baarn by Soestdyk, ûntwurpen troch de arsjitekt Abraham van der Hart. De obelisk fan 37 meter heech stiet oan de wei tusken Soest en Baarn en oan de ein fan de Keningsleane oan de râne fan de Baarnske Bosk. Prins Willem III liet dizze leane oanlizze om 1674 hinne. Ut paleis Soestdyk wei koe er sa de nille stean sjen. It monumint wurdt de 'Baarnse Naald' neamd en is eigendom fan de Steat (Ryksgebouwetsjinst). Earder stienen der ek twa kanonnen by de obelisk opsteld.

De Nille fan Waterloo waard oprjochte ta eare fan Willem Freark, prins fan Oranje, de lettere kening Willem II. Hy sloech yn 1815 as earste de oanfal fan de Frânsen by Brussel (Quatre Bras) ôf, en hâlde sa lang stân dat de  alliearden ûnder lieding fan de Ingelske oerbefelhawwer Wellington op tiid kamen om de Frânske keizer Napoleon yn de Slach by Waterloo te ferslaan.

Oan de iene kant fan it monumint stiet 1815 yn Arabyske sifers, oan de oare kant stiet it yn Romeinske sifers. As tekst stiet der yn it Nederlânsk, Ingelsk, Frânsk en Latyn te lêzen: *Ter ere van Willem Frederik George Lodewijk, Prins van Oranje, 16 juni 1815, die de aanval wederstond van de Frânsen bij Quatre Bras en zo de overwinning voorbereidde bij Waterloo, waardoor Neerlands onafhankelijkheid bleef bestaan. Het dankbare Vaderland.*
Age Scheffer

**Age Scheffer** (De Lemmer, 14 augustus 1900 - Saandam, 29 july 1980) wie in Frysk ûnderwizer (oant 1937) en sjoernalist. 

Wie algemien sjef fan de redaksje fan *[[Het Vrije Volk]]* yn Amsterdam. Yn syn wurk komme oantinkens oan Fryslân foar.

## Wurk <small>(kar-út)</small>
* *Gerechtigheid*, ( Amsterdam, 1929)
* *Kruistocht om het eiland* ( Amsterdam, 1945)
* *Jurjen, je wordt geroepen* ( Haarlim, 1948)
* *Nachtboot naar Lemmer* (Amsterdam, 1948)
* *Branding vooruit* ( Amsterdam, 1951)
* *Vrije Friezen - IVIO-rige* (brosjuere, Amsterdam, 1949)
* *Met het Fries in de wereld - IVIO-rige* (Amsterdam, 1952)
Jan Schepers

**Jan Dirk Schepers** (Sint-Jabik, 28 novimber 1815 - Wâldsein, 13 augustus 1873) wie in medikus.

Schepers wie dokter yn Tolbert en Ulrum en yn Wâldsein tusken 1842 - 1873. Skreau ek Fryske novellen. Dy wienen ek wol twatalich; der steane ek gedichten fan him yn Fryske folksalmenakken.
Skerhim

**Skerhim** is in âlde polder, ynrjochte ta wetterkearing by trochbrekken fan de seediken. De polder omfette meast gebiet fan Skearnegoutum en Ysbrechtum ('Ysbrechtumer Him").

Westlik en noardlik fan de polder rûn de Middelseedyk oer Turns, Popherne en Skearnegoutum nei Nijekleaster. Fandêr oer Snits nei Tsjalhuzum de Skerhimsterdyk. Ofwettering nei Snits, dêr't yn dizze dyk leinen: Easterpoartesyl, Poartersyl, Neltsjesyl, Noarderpoartesyl, Hospitaalstersyl. Ek it oan de Skerhim grinzjende Middelseenijlân tusken de Huniadyk en de Dille hie troch dizze silen syn útwettering. De ferheging fan de seediken nei 1830 soarge dat Skerhim syn funksje ferlear.
Skerhimsterdyk

De **Skerhimsterdyk** wie de seedyk east en súddyk fan polder Skerhim. Rûn fan Skearnegoutum oer Snits en Bûns. Waard Alde Dyk neamd en fierder Griene Dyk oant Tsjalhuzum by de Middelseedyk. Oanlis nei alle gedachten yn de 12e iuw.
384 f.Kr.

## Foarfallen
* Sparta twingt de stêd Mantinea om har stêdsmuorren ôf te brekken.

## Berne
* Aristoteles, Gryksk filosoof.

## Ferstoarn
Seilbokse

In **seilbokse** is in broek fan seildoek dy't eardtiids droegen waard troch boeren en fiskers by smoarch wurk. 

De seilbokse waard oer de gewoane broek hinne lutsen. Letter waard er algemien droegen yn de Greidhoeke, mar wie dan fan linnen makke. Der binne wite seilboksen en blauwe seilboksen.
De blauwe seilbokse waard nei de oarloch foarskreaun om te dragen by in blauwe kile by it opdriuwen fan bekroand fee by defilees op distrikts- en jubileumkeurings. 

"De Blauwe Seilbokse" is in feriening dy't yn 1935 oprjochte waard om de boerekultuer te hanthavenjen. De feriening waard bekend troch de útjefte fan in Frysk Frysk Boerekwartetspul en in Frysk Boereliet (mei tekst fan Douwe Kiestra en muzyk fan Tetman de Vries
Petrus Schotanus à Sterringa

**Petrus Schotanus à Sterringa** (Dronryp, 1601 - Ljouwert, foar 1675) wie in keunstskilder.

Hy waard yn 1638 boarger fan Ljouwert, kommend fan Britswert. Teffens wurke er yn Frjentsjer en Amsterdam. Hy skildere benammen Vanitas-stillibbens. Wurk fan him hinget yn it Frysk Museum.

Yn 2021 stelde it RKD fêst dat it Nasjonaal Museum fan Georgje yn Tbilisi in skilderij fan Schotanus hat. It skilderij, in lânskip mei in kompleks bouwurk op in hichte, mei de titel *Gesicht op in stêd*, ûndertekene mei 'P Scho", siet al 100 jier yn de kolleksje fan it museum.

### Galery

Petrus Schotanus - Vanitasstilleven met boeken, dode vogels, vruchten en een hemelglobe.jpg|Vanitas-stillibben mei boeken, deade fûgels, fruchten en in himelglobe
Petrus Schotanus - Vanitasstilleven met hemelglobe en bijbel.webp|Vanitas-stillibben mei himelglobe en bibel
Petrus schotanus, interno di chiesa di fantasia, 1650 ca.jpg|Ynterieur fan in protestantske tsjerke
Petrus Schotanus - Gezicht op een stad.jpg|Gesicht op in stêd
List fan stedssekretarissen fan Frjentsjer

De **stedssekretarissen fan Frjentsjer** binne oant 1958:

* ± 1520- Matheeus Seerps
* 1521 - Marten Douwes
* 1530 - Dirck Gerrits van Delft
* 1550 - mr. Gaatthije Pieters
* 1558 - mr. Sibrandus Richaeus
* 1574 - Willem Seerps
* 1580 - Dominicus Richaeus
* 1584 - Paulus Willems Ghemmenich
* 1626 - Wilhelmus Ghemmenich
* 1637 - Mr. Jacob van Ghemmenich, broer van Wilhelmus
* 1663 - Dr. Gerardus Kaldenbach
* 1679 - Simon Pijters de Wein
* 1691 - Petrus Zijdwint
* 1691 - Julius (fan) Jeltinga
* 1708 - Bernhardus Nordingh
* 1712 - Sicco Widenbrugh, waarnimmend.
* 1712 - Jacobus Scheltema
* 1754 - mr. Cornelis Scheltema
* 1790 - Johann Frederik Mauritz Herbell
* 1795 - Mr. Cornelis Scheltema
* 1799 - Mr. Isaäc Telting
* 1815 - Petrus Johannes Romar
* 1832 - Mr. Albartus Telting
* 1843 - Mr. Pieter Fontein
* 1845 - Frans Hendrik Burghgraef
* 1876 - S. Lonneman
* 1885 - J.A. Zaalberg
* 1890 - H. Velding
* 1922 - G. Wisman
* 1923 - M.F. Oostwoud
* 1924 - G.J. Bosma
* 1943 - Sj. Hogendijk
* 1945 - A. Hes, waarnimmend
* 1946 - H. van Loon
## Keppeling om utens
* List fan stedssekretarissen fan de Fryske stêden
List fan stedssekretarissen fan Harns

De **stedssekretarissen fan Harns** binne oant 1958:

* 1512 - Sijmon Claus
* 1529 - mr. Jan de Bornis
* 1541 - Lambert Syurdts
* 1551 - mr. Oege Sijbrandts
* 1566 - P.(?) Adamse
* 1570/71 - mr. Pyeter
* 1574 - Cornelis Conincs
* 1580 - mr. Hobbe Sjoerds fan Baerdt
* 1585 - Orcke Poppes fan Doyem
* 1591 - Onijas Geldorpius
* 1610 - Tyaardt Lous
* 1626 - Dr. Andreas Heemstra
* 1656 - Dr. Dominicus Wringer
* 1682 - Theodorus Stansius
* 1688 - Alexander Wijdenbrugh
* 1691 - Dr. Arnoldus fan Idsinga
* 1731 - Matthijs Adolf fan Idsinga
* 1772 - Mr. Albertus Jacobus Conradi
* 1798 - Ype Feddema
* 1802 - Mr. Albertus Jacobus Conradi opnij
* 1815 - Mr. Klaas Blok
* 1846 - Mr. Abel Gerrit van Velsen Wiersma
* 1870 - P. Greydanus Goslings.
* 1880 - G.W. Pruis.
* 1887 - C.D. Donath.
* 1896 - Mr. A.S. Miedema.
* 1899 - Mr. A.F.V. Sickenga
* 1903 - Mr. P. Viëtor Sibinga
* 1936 - J.P. van den Berg

## Keppeling om utens
* List fan stedssekretarissen fan de Fryske stêden
List fan stedssekretarissen fan Dokkum

De **stedssekretarissen fan Dokkum** binne oant 1958:

* 1560 - Leo Melles. (Leo à Millige)
* 1575 - Mecke Takema
* 1581 - George (Jurgien) Ampckes
* 1585 - Buwe fan Jeltinga
* 1591 - Dr. Suffridus Hania
* 1599 - Meinhardt Scheltes
* 1603 - Nicolaas Vallinc
* 1617 - mr. Henricus Dionisius
* 1631 - Cornelius Idema
* 1640 - Petrus Veltdriel
* 1656 - Dr. Aemilius Huber
* 1660 - Dr. Aemilius Huber
* 1661 - Dr. Nicolaus Radbodus
* 1680 - Dr. Nicoalus Radbodus jr.
* 1692 - Arnold fan Lelienberg
* 1703 - Dr. Epeus Kiestra
* 1726 - Ericus Arnoldus fan Idsinga
* 1739 - Lollius Sevensma
* 1741 - Jan Lolkes Suiderbaan
* 1761 - Bote Suiderbaan
* 1795 - Arnold Matthijs fan Poutsma
* 1796 - Dr. Douwe Visscher
* 1801 - Eelco Fockema
* 1814 - Mr. Adrianus van Slooten
* 1864 - Mr. Y. Fockema.
* 1873 - Mr. W.R. van der Weide
* 1884 - G. Bleeker
* 1923 - E.J. Kooi

## Keppeling om utens
* List fan stedssekretarissen fan de Fryske stêden
List fan stedssekretarissen fan Sleat

De **stedssekretarissen fan Sleat** binne oant 1958:

* 1542/43 - Thomas Anskes
* 1559/60 - Sijmon Gerrijts, (ek: Sijmon Potter)
* 1605 - Gatze Potter
* 1613 - Sijttie Sijtties
* 1637 - Dr. Tinco fan Andringa
* 1659 - Bernardus Echten
* 1672 - Dr. Janus Hijlckama
* 1688 - Epeus fan Hijlkama
* 1734 - P. de Jong
* 1743 - Age Hermanides
* 1754 - Jentje Gerlsma
* 1774 - Johannes van de Moer
* 1795 - Johannes Ruardi
* 1814 - Oege Johs. Ruardi
* 1846 - Mr. Jentje Epeus Cats Jr.
* 1851 - Johannes Oeges Ruardi
* 1858 - W. de Jong Lz.
* 1858 - R. Bakker
* 1869 - B. v.d. Sluis
* 1904 - H. v.d. Sluis
* 19.. - J.J. van Dijk
* 1940 - J. Bakker

## Keppeling om utens
* List fan stedssekretarissen fan de Fryske stêden
List fan stedssekretarissen fan Starum

De **stedssekretarissen fan Starum** binne oant 1958:

* 1544/45 - Lubbert Gerlofs
* 1575 - Gerrijt Harmens
* 1580 - Adriaen van der Geest
* 1586 - Tetman Fockens
* 1621 - Frans Tetmans Eickema
* 1644 - Jan Jacobs Haersma
* 1668 - Jacobus Fockens
* 1694 - Gellius Ynsma
* 1713 - Dominicus (Douwe) Radbodus
* 1723 - Binke Simons Binkes
* 1755 - Dr. Simon Binkes Binkes
* 1767 - Mr. Bernhardus Frederik Swalue
* 1792 - Mr. Klaas Blok
* 1796 - Wiebe Pieters Velsen
* 1802 - Horatius Albarda
* 1815 - Sieds Gerbens Siedses
* 1833 - Hessel F. de Jong
* 1842 - Rudolf Attema
* 1857 - K.M. Althuisius
* 1862 - J.C. Borgrink
* 1865 - N. Wentholt
* 1867 - J.T.F. Huguenin
* 1872 - J.L. Beerenbroek
* 1874 - A. Alberts
* 1901 - J.A. Drijber
* 1914 - H.J. Eikema
* 1917 - N. Nammensma
* 1921 - L. Poppinga
* 1930 - Mr. S. van Haersma Buma
* 1939 - P.W. ter Haar
* 1944 - P. Focken
* 1944 - Klaas Oly
* 1945 - P. Focken
List fan stedssekretarissen fan Snits

De **stedssekretarissen fan Snits** binne oant 1958:

* 1493 - Jourick Feyckasn
* 1515 - Hero Abbasn
* 1527 - Peter Jans
* 1533 - Kempe Jelles
* 1539 - mr. Aggo
* 1540 - Lyeuwe Pieters
* 1579 - mr. Douwe (Dominicus) Broersma
* 1580 - Mr. Anthonius Joannes Tryst
* 1609 - Dr. Theodorus Leontius
* 1614 - Dr. Gaius Nauta
* 1636 - Dr. Martinus Krijcx
* 1660 - Dr. Meinardus van Walrichem
* 1676 - Arnout van Lelijenbergh
* 1676 - Dr. Sicco Wiersma
* 1679 - Dr. Wilhelmus Sloterdijk
* 1683 - Egbertus Haubois
* 1700 - Dr. Albartus Jacobus Frieswijk
* 1738 - Quirijn de Blau
* 1743 - Mr. Jacobus Albertus Frieswijk
* 1764 - Mr. Eco (de) Wendt
* 1780 - Mr. Leonardus de Wendt
* 1795 - Baucke Faber
* 1796 - Mr. Albartus Barth. Telting
* 1802 - Johann Frederik Mauritz Herbell
* 1812 - Mr. Wicher Meurs
* 1819 - Mr. Baucke Haga
* 1867 - Mr. G.J. Pruim
* 1869 - H. Fennema
* 1876 - S. Haagsma
* 1879 - W. van Waning jr.
* 1880 - J.W. Bennewitz
* 1898 - Jac. v.d. Laan
* 1915 - P. Sikkes
* 1939 - L. Rasterhoff
* 1946 - K. Koster 

## Keppeling om utens
* List fan stedssekretarissen fan de Fryske stêden
List fan stedssekretarissen fan Warkum

De **stedssekretarissen fan Warkum** binne oant 1958:

* 1540 - Bernardus Marti
* 1544/45 - Broerke Martens
* 1574 - mr. Foppe Pieters
* 1575 - Douwe Poppes
* 1618 - Dr. Joannes Dominici Walrich
* 1630 - Dr. Joannes Renici
* 1661 - Dr. Renicus Hansma,
* 1689 - Dr. Johannes Renici Hansma
* 1709/10 - J. Hempenius
* 1712 - J. Steenwijk
* 1729 - Dr. Pierius Binkes
* 1741 - Hessel fan Toutenburch 
* 1755 - Dr. Sibelius Lemstra 
* 1766 - Mr. Daniël Tiboel
* 1792 - Mr. Abel van Velzen
* 1795 - Mr. Jacob Tieboel
* 1796 - Sijmon Stoffels
* 1814 - Albertus Lieuwes Potma
* 1841 - Jetze Harmens van Wetzinga
* 1849 - Yke Lolkes Visser
* 1861 - C. Haverschmidt
* 1873 - S.B. Drijber Bs.
* 1876 - J.P.A.F. Notten
* 1882 - P. van Nijmegen Schonegevel.
* 1887 - J. Oudeboom.
* 1909 - A. de Vries.
* 1926 - H.R. van Bruggen
* 1929 - D. van der Goot
* 1944 - S.H. Jelgersma
## Keppeling om utens
* List fan stedssekretarissen fan de Fryske stêden
Gray's Anatomy

***Henry Gray's Anatomy of the Human Body***, yn 't koart **Gray's anatomy**, is in standerdwurk op it mêd fan de minsklike anatomy. De earste ferzje is fan 1858 en is skreaun troch Henry Gray mei yllustraasjes fan Henry VanDyke Carter. It auteursrjocht fan de ferzje fan 1917 is ferrûn en dêrmei beskikber wurden yn it publike domein. Fan 1878 ôf ferskynde der neist de Britske ek in Amerikaanske edysje. Teffens kaam yn 2004 it learboek *Gray's Anatomy for Students* fan 1150 siden út, dat letter ek yn ûnder mear it Frânsk, Dútsk en Spaansk ferskynde.

De 40e edysje fan *Gray's Anatomy* waard yn septimber 2008 útbrocht. De nijste, 41e edysje waard op 25 septimber 2015 troch Elsevier útbrocht, sawol in printe ferzje en on-line ferzjes. Dy lêsten hawwe foar it earst ek anatomyske fideo's, kommintaren oer anatomyske ûnderwerpen en bygelyks nije ôfbyldsykmetoaden dêr't striderij oer is.


Ofbyld:Gray188.png|Ofbyld fan de plasse út Gray's anatomy
File:Gray1100.png|De koarte term (*duodenum*) en alfleisklier (*pancreas*), 1858
File:Gray82.png|Boarstwringe, 1858
Ofbyld:Gray219.png|Bonken fan de hân út de edysje fan 1918


## Keppelings om utens
* Gray's Anatomy by it Bartleby projekt
* Earste edysje fan Gray's Anatomy, 1858 (direktw PDF link)
* Gray's Anatomy. 2014. Episoade 5 fan de BBC tf-rige *The Beauty of Anatomy*
Tabak

**Tabak** is in produkt makke fan de blêden fan de tabaksplant *Nicotiana tabacum*, dat as genietmiddel smookt, kôge (prûmtabak) en snúfd wurdt.

Tabak is lang brûkt as in enteogeen yn Noard- en Súd-Amerika. Nei de komst fan de Jeropeanen yn Noard Amerika waard it lykwols hannelsguod en in rekreaasjedrug. De populêre tabak late ek ta ekonomyske ûntjouwing fan it suden fan de Feriene Steaten oant it plak meitsje moast foar katoen. Nei de Amerikaanske Boargeroarloch ûntstie de sigaret. De grutte fraach nei dit produkt late rillegau ta it ûntstean en oanwaaksen fan grutte tabaksûndernimmingen oant de wittenskip fraachtekens sette by it tabaksgebrûk, sa mids 20e iuw.

Der binne in protte soarten tabak, dy't allegearre levere wurde troch it planteskaai *Nicotiana*. It wurd *nicotiana* (en ek *[[nikotine]]*) is neamd nei Jean Nicot, de Frânske ambassadeur foar Portegal, dy't yn 1559 tabak as medisyn nei it hof fan Catherine de Medici stjoerde.

It gebrûk fan tabak is in sosjaal (mar hieltyd minder) akseptearre foarm fan ferslaving; foaral it alkaloïde nikotine dat yn tabak sit, laat ta wennen en ôfhinklikens.

Fral it brûken fan smookbere foarmen fan tabak, benammen sigaretten, foarmet in wichtige oarsaak fan swierrichheden mei de sûnens oer de hiele wrâld; smokers libje trochsneed 5 oant 10 jier koarter as net-smokers, en in protte syktes hâlde in mear of minder sterk ferbân mei it gebrûk fan tabak, fan longkanker, hertinfarct, beroerte, mûle- tonge- slokdarm- maach- en blaaskanker oant emfyseem en COPD. 

Dokters riede it gebrûk fan tabaksprodukten dan ek sterk ôf en yn in soad lannen binne warskôgings op de ferpakking ferplicht. Yn Nederlân bestiet sûnt 1990 de Tabakswet dy't dêrnei hieltiid fierder oanskerpe wurdt om it smoken te ûntmoedigen. De nasjonale oerheid bart jierliks grutte bedraggen oan aksyns op de ferkeap fan tabaksprodukten.

## Keppelings om utens
* Evolúsje fan it tabaksbrûken yn Belgje
* Online stúdzjes oer ferslaving
* Tabaksmuseum Wervik
Lourens Zandstra

**Lourens Feitses Zandstra** (Wolvegea, 31 maaie 1848 - Ljouwert, 18 maaie 1923) wie smid yn Skearnegoutum, letter arbeiderslieder en mentor fan Pieter Jelles Troelstra.

Zandstra wie in pionier fan it sosjalisme yn Ljouwert; fan 1895 oant 1897 lid fan it partijbestjoer fan de SDAP (ôfdieling Ljouwert), mei-oprjochter fan de Ljouwerter Koöperaasje 'Excelsior' yn 1898. Ek wie er foarsitter fan it Ljouwerter Hogerhuiskomitee. 

Hy siet fan 1907-1923 yn de ried fan Ljouwert en wie fan 1910 oant 1923 lid fan Provinsjale Steaten en Deputearre Steaten (1919-1923).

## Literatuer
* 'In memoriam' yn: Ljouwerter Krante 19 en 22.5.1923, Het Volk 23.5.1923, Friesch Volksblad, 26.5.1923, Friesche Courant, 26.5.1923, 
* Excelsior, ledenûmer, juny 1923; 
* , *Gedenkschriften II en III*; 
* , 'Zandstra (Lourens)' yn: Mededelingenblad, april 1960, 4-5; 
* , *De bewogen junidagen van 1892. De sigaar van Lourens Zandstra* yn: Ljouwerter Krante, 10.4.1976; 
* , *De verbruikscoöperatie in Friesland "Excelsior". Een afgedwaald lid der rode familie* yn: *100 jaar sociaal-democratie in Friesland* (Akkrum 1994); 
* , *Burgers in de bijstand. Werklozen en de ontwikkeling van de sociale zekerheid in Leeuwarden van 1880 tot 1930* (Grins 2000).
Gersboat

De **gersboat** is een Fryske platboaiem mei in licht bûgde, sterk fallende foarstjûne en in rjochte steilsteande efterstjûne. 

De kop en it efterskip binne rûn, mar sterk weifage. It board falt breed iepen oant aan it berchhout, it boeisel falt nei binnen ta. De romp is strekt en hat hast gjin seech. Op in lytse plecht nei is de boat hielendal iepen. Eartiids farde de boat mei ien smel swurd. Letter waarden twa rûne, brede swurden brûkt. De gersboat is grutter as de wyldsjitter en benammen heger. Se binne tige ienfâldich: in flak fan ien planke, dêrop in sydkant fan ien planke (gong) en dêrop it boeisel. De gersboat waard brûkt troch boeren foar it ferfier fan lytsfee, molke en hea. Se sylden mei in spriettúch. Der koe ek mei roeid en boomd wurde.
Wyldsjitter

In **wyldsjitterke** is in Fryske platboaiem dy't spesjaal geskikt makke wie foar de jacht. 

De boat hat in licht bûgde, sterk fallende foarstjûne en in rjochte steilsteande efterstjûne. De kop en it efterskip binne rûn, mar sterk weifage. It board falt breed iepen oant it berchhout. It boeisel falt binnenwerts. De romp is strekt en hast gjin seech. Op in lytse plecht nei is de boat hielendal iepen. Eartiids farden wyldsjitters mei ien smel swurd. Letter waarden twa rûne, brede swurden brûkt. De wyldsjitter is it lytste rûne Fryske skip út de famylje fan de tsjotters. 

De Fryske skipsbouwer Eeltsje Holtrop van der Zee boude 25 wyldsjitters. Hy levere se mei riemen, roer en in swurd foar 33 en tweintich jier letter 50 gûne.  
In oare bekende bouwer fan wyldsjitterkes wie Hans Byl fan Toppenhuzen. Fan him is it model fan in wyldsjitterke yn it Frysk Skipfeart Museum yn Snits. Trochstrings wienen se 15 foet lang (4.30 meter) en hienen se in djipgong fan mar 12 sm., sadat ser sels op ûnderrûne stikken lân mei fard wurde koe. De boat koe stil, sûnder weagen, troch it wetter glide. 
It wyldsjitterke waard om 1850 brûkt de jacht op guozzen en oar wetterwyld. De jacht op guozzen barde moarns iere betiid en yn de neimiddei. De jager lang langút yn syn boat. Hy skeat at de fûgels opfleinen en krekt boppe wetter wienen. It guozzeroer wie laden mei hagel. In goed skot levere de jager 20 oant 30 fûgels op.

Wyldsjitters waarden letter ek wol as plesierjacht brûkt. Se waarden dan útrist mei in mêst en sprietseil (sjoch foto boppe).


Ofbyld:Wyldsjitter FSM-K-028-01.jpg|*Wyldsjitterke* mei guozzeroerFrysk Skipfeart Museum
Ofbyld:Wildschieter in de schepenhal van het Zuiderzeemuseum.tif|Wyldsjitter (1920). kolleksje Suderseemuseum
Guozzeroer

In **eineroer**, **guozzeroer** (Nederlânsk:*eendenroer*, *vletbuks*) is in ûnbidich grut hagelgewear út de 19e iuw, ûntwurpen om op wetterfûgels te jeijen. De gewearen ferskilden yn grutte. De grutsten binne langer as 4 meter, hawwe in kaliber fan mear as 5 sm en kinne yn ien kear sa'n oardel kilo hagel fersjitte, dat der koe yn ien skot in grut tal fûgels sketten wurde. In goed skot levere de jager 20 oant 30 fûgels op. Guozzeroeren fan dy grutte waarden op 'e wâl laden en dan meinaam yn in boatsje. Lytsere roeren waarden gewoan skoudere.

Yn oarlochstiid waarden guozzeroeren somstiids troch skerpskutters brûkt. Dan waarden se mei in kûgel laden.Legermuseum.nl

Yn de Fogelsanghstate is in guozzeroer te besjen.

## Ferskaat
'It guozzeroer' is de titel fan it lêste boek fan Rink van der Velde.

## Keppeling om utens
*Royal Armouries wildfowling film clip
Skatting (grins)

In **skatting** is in skiedingsdyk en tagelyk wetterkearing tusken twa gebieten. Sa is der bygelyks de Aldegeaster Skatting.
Knut Jungbohn Clement

**Knut Jungbohn Clement** (Norddorf (op Amrum), 4 desimber 1803 - Bergen (Nij-Jersey), 7 oktober 1873) wie in Deensk skriuwer, taalwittenskipper en Frysk nasjonalist. 

## Libben
Nei syn skoallejierren waard er learaar oan in folksskoalle, studearre doe yn Kiel en Heidelberch filosofy, skiednis en taalwittenskippen, bereizge yn 1836 West-Jeropa en wie fan 1841–1848 partikulier dosint yn Kiel, dêr't er sprekbeurten oer taalkunde hâlde dêr't moai wat minsken op ôf kamen. Letter wenne er yn Hamburch as meiwurker oan de *Börsenhalle*. Yn syn wurk behertiget er de belangen fan Sleeswyk-Holstein, foaral dy fan de Friezen. Syn wurk is net frij fan rasistyske oertsjûgings. Foaryn Clement syn boek  *Die Lebens- und Leidensgeschichte der Friesen* (1845) stiet de spreuk *Lewer duad üs Slaav!* (Frysk: „Leaver dea as slaaf“), dy't ek yn it wapen fan Noard-Fryslân kaam is en ek fierders yngong fûn hat ûnder Fryske Bewegers. Ut reden fan syn krewearjen foar Noard-Fryslân krige er lykwols nea de wittenskiplike posysjes dêr't er wol op hope hie, net yn Dútslân en net yn Denemark. H. Sytsta en T. R. Dykstra hawwe kontakt mei him hân. 

Mei de publikaasje *Der Zustand der Nordseeküste Schleswig-Holsteins* hat Clement him ynset foar de bou fan fjoertuorren, tige ta begrutsjen fan de doetiidske strânfâden, dy't harren ynkommen út bergingspremys en bûtsikerij hellen. De bou fan de Amrumer fjoertoer giet op syn wurk werom.
 
Hy sette teffens sette wurk fan de Halbertsma's oer yn it Heechdútsk.

## Wurk (kar-út)
* *Die nordgermanische Welt und ihre geschichtlichen Anfänge*. Kopenhagen 1840
* *Die Lex Salica*. Mannheim 1843
* *Die Lebens- und Leidensgeschichten der Friesen*. Kiel 1845
* *Der Franzos und seine Sprache*. Frankfurt 1848 
* *Das wahre Verhältnis der südjütischen Nationalität und Sprache*. Hamburch 1849
* *Weissagung der Friesin Hertje vor 450 Jahren*. 1850
* *Schleswig, das urheimische Land des nichtdänischen Volkes der Friesen und Angeln*. Hamburch 1861
* *Der Zustand der Nordseeküste Schleswig-Holsteins*. 1865
* *Die Lombarden und ihre Eiserne Krone*. Hamburch 1866
* *Die dänische Schriftsprache und die nordschleswigische Volkssprache*. 1869
* *Forschungen über das Recht der salischen Franken*. Berlyn 1876

* Ferskate reisbeskriuwingen
Skepen

In **skepen** wie ûnder it Fryske rjocht belêste mei de rjochtspraak. 

Yn it earstoan is de skepen allinnich tsjûge by it Seend- en merkrjocht (fan de lêste komme de stedsrjochten) en is dan lyk oan de atta en tolva. De skepens blike letter de hiele rjochtspraak te fersoargjen en foarmje mei de riedslju de 'Riucht ende Reed'. Fan 1806 - 1811 is Skepen de rjochtstitel fan de rjochters yn Ljouwert, Snits en Harns.
Skotse trije

De **Skotse trije** is in Fryske folksdûns. 

De dûns is in gearstalde dûns dy't bestiet út begroeting, raaidûns, pearedûns, keatling en it skuonmakkerke. Eartiids wie it in solodûns foar trije persoanen, no wurdt de Skotse trije troch fjouwer kear twa pearen (of meartallen dêrfan) dûnse. Neist de Skotse trije bestiet ek de Skotse Fjouwer. Faak wurdt optreden yn Fryske dracht.

De oarsprong is net bekend. Ferskate skots-meldijen binne besibbe mei Aldingelske dûnsmuzyk. Neidat de 'boereplof' tsientallen jierren hast ferjitten wie, hawwe de saneamde 'skotsploegen' ( yn Boalsert, Dokkum, Ljouwert en Snits ) en folksdûnskursussen him wer yn eare brocht.

## Sjoch ek
* Folksdûns
* Hup sûpengrottenbrij
Skrédyk

De **Skrédyk** (mooglik *schaerdyk*: dyk mei in bytsje foarlân) is in east-west rinnende dyk, súd fan Stiens yn it Nijlân. 

It is de eardere ôfslútdyk mei de Bitgumer Hegedyk. It is de skieding tusken Koarnjumer en Hijumer polder.
Jan Ritskes Kloosterman

**Jan Ritskes Kloosterman** (Twizel, 23 febrewaris 1847 - dêre, 17 febrewaris 1914) wie in boer (mar fielde dêr neat foar en liet it al gau oan in oar oer) en dichter.

Hy skreau Fryske natoerpoëzij mei in religieuze ynslach.

De Fryske skriuwer en dichter Simke Kloosterman wie iennich bern fan Jan Ritskes Kloosterman.

Op 26 juny 2010 wie de Jan Ritskes Poëzijnacht yn Twizel ta syn neitins.

## Wurk
* *Fryske wâldblomkes* (1883)
* *Varens en mos* (1896)
* *Finneblomkes* (1907)
* *Fryske stikken* (1912)
* *Natuur en leven* (1922)
* *Nije bloei*, in kar út syn poëzy (2014)

## Keppeling om utens
* ''Frysce wâldblomkes'' by Project Gutenberg
* ''Varens en mos'' by Project Gutenberg
* ''Finneblomkes'' by Project Gutenberg
* ''Fryske stikken'' by Project Gutenberg
* ''Natuur en leven'' by Project Gutenberg
Skinkeskâns

**Skinkeskâns** wie in buorskip oan de Harnzer Trekfeart en De Swette. It lei diels ûnder Deinum, diels ûnder Ljouwert. Der siet in stienfabryk, in houtseagerij en oare yndustry. Letter is der in dwinger komd. Hjoed-de-dei is it bekend as yndustrypark **De Swette III-Skinkeskâns**.

Njoggentjinde-iuwske kaarten jouwe de namme foar de bebouwing om it plak dêr't de Swette yn de farwei fan Ljouwert nei Ritsumasyl útkomt. De kaart fan 1700 jout hjir *Schenkeschans*. De namme dûkt foar it earst op yn 1638 as Schenke Schans as in gongberder namme nei foaren komt as Swettehorne (wat oars net op itselde plak leit). It soe hjir om in ferneamingsnamme gean nei de festing Schenkenschans by de skieding fan Maas en Waal dy't yn 1636 troch Freark Hindrik op de Spanjerts werovere wie en dêrtroch bekend wurden wie. Van der Aa (1840) skriuwt lykwols dat de namme ûntliend is oan Georg Schenk fan Toutenburch († 1540), steedhâlder fan Fryslân, Grinslân en Drinte, dy't foar  dit plak oer it slot Toutenburch bewenne hawwe soe. Dat is lykwols in misferstân, want in hûs mei dy namme waard troch him yn 1532 yn Ryptsjerk boud.

Skinkeskâns waard it earste yndustryterrein fan de stêd Ljouwert. It waard part fan Bedriuweterrein-West as De Swette III-Skinkeskâns en sûnt 2018 is it part fan de wyk Nijlân-De Swette.
Martinus Schuil

**Martinus Schuil** (Harns, 26 april 1842 - Drachten, 22 maart 1899) wie in Frysk komponist en ûnder mear direkteur fan de Harnzer Muzykskoalle en sjongferiening 'Euterpe'. Hy kreau sjongspullen en berne-operettes; syn wurk *De Woudkoningin* is oersetten yn it Frânsk, Dútsk en Ingelsk.

## Biografy
Hy wie soan fan Jouke Boltom / Bolton Schuil en Akke Zijlstra. Syn heit, dy't muzykûnderwizer en oargelist yn Ljouwert wie en in krystkantate komponearre, ferstoar yn Martinus earste libbensjier (9 oktober 1842). Hysels wie troud mei Martha van der Meulen. Dochter Anna Cornelia Schuil wie sjongeres; soan Jouke Broer, troud mei Amalia Jacoba Hol, dochter fan komponist Richard Hol en sjongpedagoge, waard skriuwer fan berneboeken.

Nei it ferstjerren fan Jouke Schuil ferfear de famylje nei Frjentsjer. Der folgen lessen fan pleatslike organisten, ûnder oare fan Jac. Velds út Snits, en ek lessen yn Ljouwert. Troch in finansjele bydrage fan tredden koe er oant 1862 trije jier studearje oan it Brusselsk Konservatoarium; hy krige der ûnderrjocht fan François-Joseph Fétis en Dupont yn fakken fioele, piano en muzykteory. Dêr ûntwikkele er him mei ta tenor en koe ek in sit nimme yn it orkest fan de opera.

Hy gie werom nei Nederlân en fêstige him wer yn Ljouwert en waard yn 1864 oargelist te Frjentsjer en dirigint fan "Euphonia". Yn 1875 wie er werom yn syn bertestêd dêr't er oant syn dea organist wie fan de Menistetsjerke, kapelmaster fan de skutterij en koardirigint fan "Euterpe", dat er sels oprjochte hie. Hy brocht dêrmei yn in gebiet dat amper grutte útfieringen koe, opfieringen fan *Het onderhuis* fan Richard Hol en *De wereld in* fan Peter Benoit ta stân; foar dy lêste wiene 250 bern en grut orkest nedich.

Hy wenne oant syn ferstjerren yn Harns, mar ferstoar by in sweager yn Drachten; hy wie doe al in goed jier siik.

## [[Komposysje|Komposysjes]]
**De woudkoningin*, in berne-operette yn twa bedriuwen, dêr't ek in Ingelske (*The Sylvan Queen*) , Dútske (*Die Waldkönigin*) en Frânske (*La reine des bois*) ferzje fan útjûn waard; dy berne-operette waard oant yn de jierren fyftich yn it hiele lân útfierd.
**Rika’s droom*, sjongspul yn ien bedriuw mei piano of orkest
* Krystkantate foar solisten, frouljus- of bernekoar mei piano of oargel
**Malle Geert*, sjongspul yn trije bedriuwen nei eigen libretto en kompositoaryske bydragen fan Richard Hol
**Franchement de marskramer*, in operette
**Een repetitie-avond der zangvereenigiung Door Harmonie Vereenigd*; in humoristyske skets
**Eureka*, fantasie in drie bedrijven met daarin *Lied van Else*, dat ook wel losstaand werd uitgevoerd
**Neerlands bodem*; by gelegenheid fan 100 jier *[[Maatschappij tot Nut van 't Algemeen]]*.
Ferdinand Holthausen

**Ferdinand Holthausen** (Soest yn Westfalen, 9 septimber 1860 - Wiesbaden, 19 septimber 1956) wie in Dútsk taalkundige, benammen anglist.

Holthausens wie it meast warber op it mêd fan de Aldingelske en Aldyslânske literatuer. Hy wie heechlearaar oan de universiteiten fan Goateboarch, Gießen en Kiel oant 1925. 

## Wurk
* *Etymologisches Wörterbuch der englischen Sprache* (1917; 3. Aufl. 1949)
* *Nordfriesische studien* (1921), yn: *Beiträge zur Geschichte der deutschen Sprache und Literatur unter Mitwirkung von Hermann Paul und Eduard Sievers herausgegeben von Wilhelm Braune. Fünfundvierzigster Band.* Halle a. S., 1921, s. 1–50
* *Altfriesisches Wörterbuch* (1925)
* *Altenglisches etymologisches Wörterbuch* (1934)
* *Gotisches etymologisches Wörterbuch* (1934)

## Literatuer
* : *Ferdinand Holthausen (1860-1956)*. Yn: *Archiv für das Studium der neueren Sprachen*. Bd.194, Jg.109, Heft 1, Georg Westermann Verlag 1957, S. 36-38.
Jacob Steenhuis

**Jacob Frederik Steenhuis** (Westernieland, 17 juny 1883 - Haarlim, 15 jannewaris 1958) wie in geolooch.

Steenhuis promovearre yn 1916 yn Grins op *Bijdrage tot de Friesche kennis van de diluviale ondergrond van Drenthe en Friesland*.

Hy wie geolooch by it Ryksburo foar Drinkwetterfoarsjenning (1913 - 1921), dêrnei distriktsgeolooch by de Geologyske Stichting yn Haarlim. Yn dy funksje bewurke hy de geologyske kaart (1:50.000) fan Fryslân. Skreau ek *De geologische bouw en geschiedenis van den ondergrond der provincie Friesland*.
Melaneezje

**Melaneezje** is mei Polyneezje en Mikroneezje ien fan de trije grutte eilannekloften yn de Grutte of Stille Oseaan dy't meiïnoar Oseaanje foarmje. It leit ten noarden oant noardeasten fan Austraalje.

Melaneezje betsjut swarte eilannen (Gryksk: melas=swart nesos=eilannen/eilânryk), sa neamd nei de hûdskleur fan de ynlânske befolking.

## Eilannen
Yn Melaneezje lizze de eilannen:
* Fanûatû
* Fidzjy
* de Molukken
* Nij-Kaledoanje
* Nij-Guinea (befet Papoea Nij-Guinea en Papoea)
* Salomonseilannen (bestiet út de Salomonseilannen (it lân) en de Noardlike Salomonseilannen, in diel fan Papoea Nij-Guinea)
Lolke Siderius

**Lolke Siderius** (op Lankum by Frjentsjer, 4 augustus 1885 - dêre, 16 augustus 1920) wie in boer-meganikus.

Hy makke yn 1919 in eigen planetarium. Oars as Eise Eisinga boude hy it net tsjjin de souder, mar fan in dûbele tafel. De oerflakte fan elk fan de trije flakken is ± 60 sintimeter yn in Z-foarm. De ûnderste tafel is de graadferdieling, de sinne, de moanne, Fenus-Merkurius yn draaiende beweging. Tsjin ien fan de opsteande wanden is in stjerrehimel mei alle stjerrebylden. Op de boppeste tafel sjocht men de sinne, de ierde de moanne. Dêrop binne de ferskate fertsjusterings te sjen. Soks stiet net op it planetarium fan Eisinga.
Stêfgong

De **stêfgong** is in skakingsproseduere út de Midsiuwen. By in houlik kocht de man it gesach ('were') oer syn breid fan har faamskip (breidkeap). As de breugeman syn breid skaakte, folge in stêfgong.

De frana brocht de breid nei de folksgearkomste en sette twa stêven yn de grûn ( *werandstêf*, symboal foar de 'were' ). It faamwêzen fan de breid gie by de iene, de breid by de oare stêf stean. Keas de breid de stêf fan de breugeman, dan gie dy frijút; keas hja lykwols de side fan har faamwêzen, dan krige de breugeman yn in swiere boete.
Frana

**Frana** betsjut 'de fan de hear ôfhinklike, him fertsjintwurdigjende', (fgl. 'Franeker'). It wie in amtner dy't direkt de greve, yndirekt de Frankyske kening fertsjintwurdige. It is in synonym fan skelta.
Skelta

**Skelta**, (*hy dy't skuld hat*, d.w.s.: ferplichting ûnthjit) wie oant nei 1200 in amtner fan de greve, de foarrinder fan de grytman. It kin as in synonym fan frana beskôge wurde.

De skelta wie - mear neigeraden de greve seldsumer ferskynt - yn de âlde dielen (lân neamd, letter splitst yn gritenijen) de sintrale figuer. Hy liedt de rjochtsittings, foardert straf en eksekutearret it fûnnis. Hy moat wach west hawwe op militêr en wettersteatsmêd en ek de ôfwêzige greve ferfongen hawwe. As it greeflik gesach yn de 12e iuw minder wurdt en ferdwynt, wurde de dielen opsplitst. Grytmannen trede op (de earste yn 1242) en de skelta ferdwynt. De Fryske jongesnamme Skelte soe in oantinken wêze oan syn bestean.
Fonder

In **fonder** is in oer in farwetter lizzende ferpleatsbere brêge of losse planke faak mei in leuning oan wjerskanten, faak oer de wyk tusken huzen dy lâns de feart stean. De fonder kin oan de kant skood of optild wurde as der in skip lâns komt.

De brêge bestie út twa parten. As men se derôf helle dan koe dat sûnder wat oanlutsen wurde, mar as men se wer werom dwaan moast, brûkte men ien leuning om de fonder dêr oerhinne te skowen. Dizze leunings wiene ek los te meitsjen.

De fonder hat ûnder it brêgedek in losse útnimbere balke. Oan twa fersonken ringen lûkend, kin it brêgedek mei in draaiende rol, oan de ûnderkant befêstige, oer dizze losse balke nei ien kant lutsen wurde. Dan noch dizze balke, ek wol 'post' neamd, weihelje en dan kin de laden pream, of it skûtsje der troch. Wie it in heech opladen pream mei hea dan moasten ek noch beide leunings út de standers fuorthelle wurde. Yn omkearde folchoarder gie de fonder dan wer ticht.
Stimpelsnijer

**Stimpelsnijers** wienen faklju dy 't offisjeel oansteld wiene om stimpels snienen foar it jild, dat faak wiksele, foar segels foar offisjele papieren, om de itich- en brânizers te meitsjen, en de knyptanken foar it itigjen fan lekkens, en ek om medaljes te slaan dy't troch de Fryske Steaten by heuglike tiden útjûn waarden. Fryslân hat yn de 17e en 18e iuw offisjele lânskipsstimpelsnijers hân, meast sulversmidten'. Utsein de lânskipsstimpelsnijers krigen oaren ek faak opdrachten. Nei it ferdwinen fan de munt waard by de dea fan Johannes Jongsma it amt opheft.

As lânskipsstimpelsnijer binne bekend: 
* Harmen fan Elmerhuysen ( 1610 )
* Johan Melchior Oostervelt ( 1623 - 1639 )
* Thomas Laurens Asperen ( 1639 - 1657 )
* Hillebrand Brongersma ( 1657 - 1668 )
* Wybrandus Lolij ( 1668 - 1671 )
* Pauwels Jansen Barrahuys ( 1671 - 1674 )
* Matthijs Siderius ( 1674 - 1676 )
* Johannes Mancadan ( 1676 - 1695, as falskemunter ôfsetten)
* Cornelis Jongsma ( 1695 - 1723 )
* Johannes Jongsma ( 1723 - 1782, dêrnei fierder ûnder de titel Johannes De Wal.)
Erling Stensgaard

**Erling Stensgaard** (Frederiksborg by Kopenhagen, 17 maaie 1876 - 9 febrewaris 1966) wie in bibletekaris, ferbûn oan de bibleteek fan Aarhús ( 1901 - 1946 ). Hy wie in soan fan komponist Madsen Stensgaard. 
Troch Pieter de Clercq krige er belangstelling foar it Frysk en wurke yn Denemark foar it Frysk.

## Keppeling om utens
*Biografy yn it Deensk Biografysk Leksikon
Stenstera

**Stenstera** wie in âld haadlingeslachte fan Foudgum út de 15e en 16e iuw. Utstoarn yn 1561.

Besúdeasten de terp bûten de ringwei en dêroan grinzend leit Stensterastate. It stamboek neamt as âldste bewenner Sybeth Stenstera yn 1417.
Salvatore Sterck

**Salvatore Sterck** (Amsterdam, 6 maaie 1895 - Ljouwert, 16 juny 1965) wie in Nederlânsk fioelepedagooch fan Joadsk komôf. 

Hy wie soan fan Rachel de Vita (har heit hiet Salvador Haim) en Louis Sterck, muzykûnderwizer en lieder fan Vioolschool Louis Sterck, wenjende oan de Amstel (húsnûmer 108) te Amsterdam. Salvatore wie yn 1924 troud mei fioeliste Jenny / Jinke Rodenhuis, dochter fan in konsertsealhâlder (Konsertseal Rodenhuis oan de Breedstrjitte yn Ljouwert).

Hy krige muzyklessen fan syn heit. Salvatore Sterck wie fan hûs út altfioelist, mar bespile ek de *viola d' amore*. Dirigint Jan Paardekoper (learling fan Louis Sterck) fan de Leeuwarden Orkestvereeniging seach wol wat yn dizze musikus en naam him op yn syn orkest en joech him ek in funksje fan learaar oan de Stedelijk Muziekschool. Dat wie yn 1918.

Sûnt 1918 wurke er yn Fryske orkesten. Sa wie er altist yn it Frysk Orkest en lid fan it *[[Collegium musicorum]]*. 

Sterck soe nei de opheffing fan de Leeuwarden Orkestvereeniging yn 1934 sels in ensemble gearstalle ûnder de namme Serioso. Hy siet ûnder de Twadde Wrâldoarloch ûnderdûkt op in adres yn Ljouwert oan Achter de Hoven. 
Yn de jierren sechtich hied er in eigen muzykskoalle, de *School voor serieuze muziekbeoefening*, oan de Bleeklaan 53.

Sterck mocht graach reizgje, hy reizge hiel West-Europa troch, mar die ek Algiers oan. 

Hy ferstoar yn de âldens fan 70 jier yn it Diakonessehûs yn Ljouwert en waard yn Grins kremearre.
Steur

* Steur (fisk), in seefisksoarte
* Steur (bôle), in krystbôle
* Steur as efternamme, bygelyks Sebastiaan Steur dy't by SK It Hearrenfean fuotballe hat
Steur (bôle)

In **steur** is in krystbôle. De steur wurdt is fan âlds in langwerpige platte en brede krintebôle. Wurdt krekt foardat er de ûne yn giet oan beide kanten ynsnien, it middelste stik wurdt krúslings ta rútsjes snien. Foar it ôfbakken wurdt de steur mei wite sûker bestruid.
De Stins

**De Stins** wie in Stifting fan kluphuzen foar ûnorganisearre arbeidersjeugd. De stifting waard yn 1948 oprjochte benammen troch de Ljouwerter Mienskip.

Troch frijwillige bydragen by iepenbiere fermaaklikheden moast in fûns foarme wurde, ûnder oare foar it massajeugdwurk. It kluphûs De Stins yn Ljouwert waard 6 maaie 1950 iepene. Der waard ûnder oare groepswurk foar jeugd fan 8-21 dien.
Stoepehûs

In **stoepehûs** is in arbeidershûs mei in útboude houten portyk, mei sitbanken en in luifel der yn. Sokke stoepen (luifels) wienen yn de 18e iuw hiel algemien, mar no sa goed as ferdwûn. Yn Lippenhuzen stiet in Stoepehûs dat Ids Wiersma  brûkte foar yllustraasjes fan de Rimen en Teltsjes.
SALT I

**SALT I** is de net-offisjele namme foar de ferdraggen dy't fuortkamen út de **Strategic Arms Limitation Talks** yn 1972. In dialooch tusken de twa supermachten fan dy tiid, de Sowjet-Uny en de Feriene Steaten fan Amearika dat as doel hie it oantal strategyske wapens en de krêft fan it nuklêre arsenaal net fierder waakse te litten. 

De earste rige petearen tusken de Sowjet-Uny en de Feriene Steaten duorren fan 17 oant 22 novimber 1969 en wienen yn Helsinki. De besprekkings oer de ynhâld fan it ferdrach waarden yn april 1970 yn Wenen hâlden en fan dat stuit ôf om en om yn Helsinki en Wenen. Sawol Finlân as Eastenryk hienen tidens of nei de Twadde Wrâldkriich ferdraggen mei de Sowjet-Uny sletten wêrtroch sy harren neutraliteit hâlde moasten yn de tiid fan de Kâlde Kriich. Op 20 maaie 1971 makken Moskou en Washington bekend dat sy ta in akkoard kommen waarden op it mêd fan beheining fan de ûntwikkeling fan anty-ballistyske raketsystemen mar dat der noch gjin akkoard wie foar beheining fan raketten mei offinsive taken. Dat slagge wol yn 1972 en op 26 maaie 1972 tekene de sekretaris-generaal fan de Kommunistyske Partij fan de Sowjet-Uny, Leonid Brezjnev en de Amerikaanske presidint, Richard Nixon in ferdrach foar beheining fan antyballistyske raketsystemen en in ynterim-ferdrach oer de beheining fan strategyske oanfalwapens. 

## Boarnen
* http://www.state.gov/www/global/arms/treaties/salt1.htmlYnformaasje fan it Amerikaanske 'Department of State' oer SALT I.
* http://www.fas.org/nuke/control/salt1/text/salt1.htm Tekst fan it interim-ferdrach dat deil útmakket fan de konklusy fan SALT I.
Berent Storm

**Berent Storm** (Ljouwert, doopt op 27 juny 1730 - dêre, 1782), wie in Ljouwerter sulversmid. 

Berend wie de soan fan kamerbewarder Roelof Storm en Margaretha Jansonius. Hy waard master-sulversmid yn 1759. Hy makke sieraden mar ek berteleppels. Levere 1777 yn opdracht fan Deputearre Steaten in túchje (sulveren mêstwoartel), skearhout en in sulveren flaggestokknop foar in hurdsilerij op Aldskou ta eare fan in steedhâlderlike besite: Willem V fan Oranje-Nassau, syn frou Wilhelmina fan Prusen en harren trije bern. De prizen waarden earst bewarre yn it Frysk Museum, letter gienen se oer nei it Frysk Skipfeart Museum.
Hendrik Straat

**Hendrik Luitje Straat** (Grins, 19 febrewaris 1890 - Ljouwert, 12 maaie 1976) wie in sjirurch, amateurskilder, publisist en keunstleafhawwer.

Krige ynternasjonale faam as lieder fan it medysk team dat de skieding fan de siameeske twilling Folkje en Tsjitske die. It wie de earste folsleine skieding yn de wrâld (1953)

Wenne sûnt 1920 yn Ljouwert as foarsitter fan it Diakonessehûs, sekretaris fan de Maatskippij ta befoardering fan de Skilder- en Tekenkeunst. Skreau artikels oer de medyske skiednis en keunst yn ûnder oaren De Vrije Fries. Hy wennen fan 1960 ôf yn Tytsjerk.
Abdij Steinfeld

**Abdij Steinfeld** (Dútsk: *Kloster Steinfeld*) wie in abdij, mei in basilyk, fan Norbertinen (sûnt 1130) yn de Eifel. It wie it memmekleaster fan Mariëngaarde (sjoch ek Freark fan Hallum) en Dokkum. De abdij wurke in protte gear mei de Fryske kleasters: oplieding fan novisen oer en wer, bystân yn rjochtsaken ensfh. 

Sûnt 1923 is it kleaster yn besit fan de Salvatorianen.

## Ofbylden

Klooster Steinfeld, toegangspoort.jpg|Tagongspoarte
Steinfeld Kloster 107.JPG|Kleastergebou
Steinfeld König-Orgel.jpg|König-oargel yn de basilyk
Kloster Steinfeld Chor Hochaltar.jpg|Heechalter en koarstoel
Kloster Steinfeld Grab Hermann Joseph von Steinfeld.jpg|Sarkofaach fan Hermann Joseph von Steinfeld

## Keppeling om
*  Webpresintaasje fan it kleaster
Peter

**Peter** is in Nederlânske jongesnamme, oernaam út it Dútsk. Yn 't Frysk is it Piter. De namme is populêr wurden as ferwizing nei Sint Piter, *Petrus*. 

Neffens it Nije Testamint fan de Bibel hat Jezus Kristus oan syn dissipel Simeon de bynamme *Kepha* (Arameesk voor "rots") jûn. Dy namme is letter yn it Gryksk oerset as *Lithos* en as *Petrus* yn it Latyn. *Lithos* betsjut soks as *stien* as *rots*, mar dan mei de ymplikaasje fan betrouberens: in rots as eat dêr't op boud wurde kin.

## Oflate nammen yn it [[Nederlânsk]]
* Pieter
* Pier
* Piet
* Petra
* Peer

## Yn oare talen
* Afrikaansk: Pieter, Piet
* Arabysk: Boutros
* Katalaansk: Pere (Pera)
* Ingelsk: Peter, Pete
* Esperanto: Pedro, Piedro, Petro, Pietro
* Frânsk: Pierre
* Dútsk: Peter
* Gryksk: Petros
* Hindûstaansk: Pathar
* Hongaarsk: Péter
* Italjaansk: Pietro
* Kroatysk: Petar
* Latyn: Petrus
* Papiamintsk: Pedro
* Poalsk: Piotr
* Portugeesk: Pedro
* Roemeensk: Petru
* Russysk: Пётр (Pjotr)
* Skandinavysk: Per, Peer (archaïsch), Peder, Petter
* Spaansk: Pedro
* Tsjechysk: Petr
Striidboun Fryslân Frij

It **Striidboun Fryslân Frij** wie in striidbûn (aksjegroep) dat yn it foarste plak selsbestjoer foar Fryslân ha woe. 

## Oprjochting en fokus
Eeltsje Boates Folkertsma en Albertus Martein Sustring wienen yn 1947 fan betinken dat der wat feroarje moast yn de Fryske beweging. De Fryske beweging wie neffens de beide hearen in taalbeweging en gjin beweging dy't him polityk ynsette foar selsbestjoer fan Fryslân. Alhoewol't de groep yn 't earstoan frij lyts wie, krigen hja wol sympaty fan Fryske pommeranten. Yn 1948 wurdt it striidbûn offisjeel oprjochte. 

Kêst trije fan it bûnskarbrief jout in priuwke fan wêr't it striidbûn foar stiet:

## It wurk
Fuort nei de oprjochting wie it striidbûn ek aktyf yn de oare Fryslannen. Yn 1948 wurdt de 'Greatfryske Ried foar Politike Saken' oprjochte. Dat orgaan oppenearret him oer sawol de kwestje Helgolân as Súd-Sleeswyk yn dy jierren.

It Striidboun hat him benammen op en mei papier flink ward. It bûnsbestjoer neamde it skriftlike propaganda. Yn it tiidrek 1953-1971 binne mei-inoar 56 nûmers fan "Wy Sels" ferskynd. Dêryn waard yngrepen yn aktuele fraachstikken mei ferklearrings yn de parse en brieven oan offisjele ynstânsjes. 

Neist it skriuwen foar Wy Sels waarden brieven nei oerheden skreaun. It briefkjen wie fral te dwaan om selsbestjoer foar Fryslân en in bettere posysje fan de Fryske taal.

## Ein en neitins
Nei it ferstjerren fan Folkertsma wie it gau dien mei de warberens fan it striidbûn. Yn 1969 wurdt it striidbûn frege om mei te tinken oer in mooglike opfolger fan de Kommisaris fan de Keninginne. Der komt in list mei nammen, mar sûnder resultaat. It lêst nûmer fan Wy Sels ferskynd yn 1971, dêrnei bliuwt it stil. De feriening waard op 31 desimber 1977 formeel opheft. 

Sjoen de namme liket it 'Striidboun Fryslân Frij' de radikale kant neist. Yn 2001 skriuwt wittenskipper Pyt Hemminga:

## Sjoch ek
*List fan Fryske aksjegroepen
Stro (pankoek)

**Stro** is in âlde namme foar pankoek. 'Marijke Muoi' sei destiids tsjin Ljouwerter stedsjeugd dy't om har koets krong: 'Nei hûs gean bern, jim' mem bakt stro'. 
In wolkomme frijer krige 'stro mei sûker'.

Der wienen ferskate soarten:
* apelstro
* spekstro
* woarststro
* sipelstro
700 (getal)

**700** is in natuerlik getal, dat let tusken 699 en 701.
It hat as faktoren: 7, 5, 5, 2, 2. It is ek de som fan fjouwer opfolgende prymgetallen. Yn it desimaal stelsel is it in Nivengetal.

## Sjoch ek
* It jier 700
* It jier 700 f.Kr.