open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maribo

**Maribo** is in plak en in eardere gemeente yn Denemark. It plak leit op it eilân Lolland en foarmet diel fan 'e gemeente Lolland.

## Gea

Maribo leit by ferskillende marren. Noardlik fan 'e stêd leit de Nørresø en súdlik de Søndersø. Mei 852 hektare is de Søndersø de grutste mar op Lolland. De Søndersø hat mear eilannen dan hokker mar yn Denemark ek. Dêrûnder falle de eilannen Fruerø, Hestø, Præstø, Borgø, Lindø, Askø en Worsaaes. Se binne ûnderdiel fan it *Naturpark Maribosøerne*, it nasjonale park dêr't ek Maribo, Holeby, Sakskøbing en Nysted by hearre.

## Skiednis
Op it plak dat eartiids Skimminge hiet krigen de Birgittinessen in stik grûn fan keninginne Margrete I om dêr mei help fan it kleaster Vadstena in dûbelkleaster te bouwen. Yn 1416 wie it kleaster foltôge. 

Fan Erik fan Pommeren krige it plak stedsrjochten en wat letter waard de namme Skimminge feroare yn Maribo waard, itjinge 'wenplak foar Marije' betsjut

Fanwegen de net sa geunstige lokaasje koe it plak him net rjocht ta in hannelsplak ûntwikkelje, mar it kleaster soe ien fan 'e belangrykste kleasters fan it lân wurde. Nei de Deenske reformaasje yn 1536 waard it kleaster in konvint foar aadlike froulju. Nei't de âlde stedstsjerke ôfbaarnde waard de kleastertsjerke ek de parochytsjerke fan Maribo. De dochter fan kening Kristiaan IV, Leonora Christina Ulfeldt, wie mooglik wol de meast ferneamde bewenner fan it kleaster. Yn 1685, nei't hja fanwegen heechferried in finzenisstraf útsitten hie fan 21 jier, waard hja út de *Blåtårn* (Blaue Toer) frijlitten en brocht hja har lêste jierren yn it doe al ferfallen kleaster troch. Hja waard nei har dea byset yn 'e krypte fan 'e tsjerke, oant har lichem al rillegau nei de bysetting ferwidere waard. Fan 'e kleastergebouwen binne allinne ruïnes oerbleaun.

Yn 1803 waarden de eilannen Lolland en Falster, dy't earder by it lutherske bisdom Fún hearde, yn in apart bisdom ûnderbrocht. De parochytsjerke krige de status fan in domtsjerke, dy't no bekend stiet as de domtsjerke fan Maribo. 

Nei de weryndieling fan 2007 waarden de gemeenten Holeby, Højreby, Maribo, Nakskov, Ravnsborg, Rudbjerg en Rødby gearfoege ta de gemeente Lolland. 

## It besjen wurdich
* Domtsjerke fan Maribo

* Eastlik fan 'e stêd: It lângoed Engestofte Gods
* Noardlik fan 'e stêd: Knuthenborg Safaripark

### Musea
* Stiftsmuseum 
* Iepenloftmuseum De Gamle Huse ('De Alde Hûzen')
* Klosterruinen ('Kleasterruïnes)
* Maribo Bunker- og Militærmuseum
Lolland

**Lolland** is mei in oerflak fan 1.243 km² ien fan 'e trije grutste eilannen fan Denemark. It eilân wurdt fan 'e smelle Guldborg Sund skieden fan it eilân Falster. It grutste plak op it eilân is Nakskov, oare gruttere plakken binne Maribo, Sakskøbing en Rødby.

De namme betsjut 'leechlân' en it heechste punt fan it eilân is 25 meter dat tichteby it doarp Horslunde leit. Dat wie yn 'e Twadde Wrâldkriich in wichtich plak foar it kommunikaasjenetwurk fan 'e Dútske besetter. De grutste mar op it eilân is de Søndersø, dy't mei oare marren ûnderdiel fan it natoerpark Maribosøerne foarmet.

It gea bestiet út flak en fruchtber lân, dêr't tradisjoneel sûkerbiten ferboud wurde. Fan it grutte tal fabriken dy't er ea wiene is dy fan Nakskov noch jimmeroan yn bedriuw. Nakskov hie oant 1986 ek skipsbou en doe't de werf sletten waard wie dat in grutte slach foar it eilân. 

Lolland is ien fan 'e earmere kriten fan Denemark.

## Ferkear
It eilân is ûnderdiel fan 'e *Fugleflugtslinjen* (Dútsk: *Vogelfluglinie*; Frysk: Fûgelflechtliny), in ynternasjonale ferbining tusken Dútslân en Denemark. Yn 2008 waarden Dútslân en Denemark it iens oer de oanlis fan 'e *Femern Bælt-forbindelsen* (Dútsk: *Fehmarnbelt-Querung*), in tunnelferbining ûnder de 18 kilometer brede Fehmarnbelt troch, dy't it Dútske eilân Fehmarn mei Lolland ferbine sil. 

It spoar dat de fearhaven Rødbyhavn mei Nykøbing op Falster ferbynt, makket ûnderdiel út fan 'e Fûgelflechtliny. Ek fanút it westlike Nakskov is der in spoarferning mei Falster.

Oer de Frederik IX-brêge út 1963 giet de trein lykas ek it autoferkear oer de Guldborg Sund. Noardlik dêrfan binne noch twa fêste ferbinings: de  Guldborgsundtunnel (1988) foar it weiferkear fan 'e Sydmotorvejen en de Guldborgsundbrêge (1934) by it noardlike Guldborg. 

Oer de Fehmarnbelt bestiet in oersettsjinst nei it Dútske Fehmarn en der is ek in oerset oer de *Langelandsbælt* (Langeland Belt) tusken Tårs en Spodsbjerg.

## Bestjoer
It eilân Lolland is sûnt de weryndielingen fan 1 jannewaris 2007 ûnderdiel fan 'e regio Seelân en bestiet út twa gemeenten: de gemeente Lolland yn it westen en de gemeente Guldborgsund yn it easten. De lêste gemeente leit foar in part ek op it eilân Falster. Oant 2007 hearde Lolland by de provinsje Storstrøm.
Beatrijs Ritsema

**Beatriis Sibylle Maria Ritsema** (Tunis, 13 febrewaris 1954 - Amsterdam, 16 maart 2023) wie in Nederlânsk kollumniste en sosjaal psychologe.

## Libben en wurk
Ritsema har heit wie in geolooch yn tsjinst fan Shell.  Se wenne letter ek yn Kolombia, Nederlân en Walloanië. Doe 't har âlden nei Turkije ferhuzen, bleau sy yn Nederlân achter op in kostskoalle yn Noard-Brabân. Ritsema studearre psychology oan de Universiteit Leien. Har earste literêre wurk ferskynde yn de iere jierren '80 yn it Amsterdamske studintewykblêd Propria Cures (1981-1983)  Fan 1983 ôf wurke se as freelancesjoernaliste foar NRC Handelsblad, HP/De Tijd, Vrij Nederland en Trouw. Tusken 1985 en 1990 wie se einredaktrise fan de boekebylage fan Vrij Nederland.

Se wie kollumnist oer hjoeddeiske etikette, ûnder oare yn HP/De Tijd en it deiblêd Trouw. Oer dat ûnderwerp hie se sûnt septimber 2002 alle wiken in fragerubryk yn Trouw. Se krige it idee foar dizze kollumnrige yn de perioade dat se yn Washington D.C. (1990-1995) wenne. Dêr kaam se yn de kunde mei etiquetterubryk *Miss Manners* dêr't Judith Martin de Amerikaanske manieren yn kaart brocht.

Yn 2022 waard der longkanker by Ritsema konstatearre, en op 16 maart 2023 ferstoar se oan de gefolgen fan dy sykte. Se bleau oant flak foar har dea har kollums foar Trouw skriuwen. 

Se wie troud mei NRC-kommentator Maarten Huygen mei wa t se trije bern hat.

## Bibliografy
*1985 - *Kijk uit, achter je!* - skôgingen (ISBN 9035102606)
*1988 - *Fata morgana's* (ISBN 9035106431)
*1993 - *Het belegerde ego* - essaybondel (ISBN 9053331859)
*1996 - *Over de braafheid van vrouwen en ander cultureel ongerief* (ISBN 9053334521)
*2002 - *Als ze maar gelukkig zijn. Over kinderen, opvoeding en onderwijs* (ISBN 9044601024)
*2004 - *Moderne manieren. Wegwijzers in het menselijk verkeer* (ISBN 9035127420)
*2005 - *Ter harte. Een leidraad voor de liefde* (ISBN 9035129350)
*2010 - *Het Grote Etiquetteboek* (ISBN 9789029086707)
*2020 - *Moderne etiquette* (ISBN 9789029093613)

## Keppelingen om utens
* Moderne manieren neffens Beatrijs Ritsema
* DBNL-profyl
Falster

**Falster** is in eilân yn Denemark. It eilân hat in oerflak fan 514 km². De measte ynwenners fan it eilân wenje yn Nykøbing Falster. Falster wurdt fan it eilân Lolland troch in smelle stripe wetter, de Guldborg Sund, skieden. De eilannen Lolland en Falster foarmje de fakto in ienheid.

Op Falster leit Gedser Odde, dat it súdlikse punt fan Denemark is. 

It eilân is troch twa brêgen ferbûn mei it eilân Seelân, wêrop Kopenhagen leit. Ek wurdt it eilân ferbûn mei it westik lizzende eilân Lolland troch twa brêgen en in tunnel oer en ûnder de Guldborg Sund. 

Falster heart bestjoerlik ta de gemeente Guldborgsund, wêrfan ek in diel op Lolland leit. De gemeente is in ûnderdiel fan de regio Seelân. Oant de bestjoerlike weryndieling fan 2007 bestie Falster noch út de fjouwer gemeenten Nykøbing Falster, Nørre Alslev, Stubbekøbing en Sydfalster, dy't foar de weryndieling by de doetiidske provinsje Storstrøm hearden.
Nykøbing Falster

**Nykøbing Falster**, fakentiden ôfkoarte as **Nykøbing F.**, is in plak op it eilân Falster en in eardere gemeente yn Denemark. De havenstêd leit oan 'e westlike kust fan it eilân. Sûnt de bestjoerlike weryndieling fan 1 jannewaris 2007 is de stêd it bestjoerlike sintrum fan de gemeente Guldborgsund. 

## Skiednis
De oarsprong fan Nykøbing giet werom op de 13e iuw. Al om 1200 hinne krige de stêd merkrjochten, mar oars as de âldere plakken Ribe of Viborg sleat Nykøbing him earst yn 1560 (*ny*) by de kring fan stêden mei merkrjochten (*købstad*) oan. De tafoeging Falster tsjinnet om de stêd te ûnderskieden fan twa oare Deenske plakken mei deselde namme, Nykøbing Mors en Nykøbing Sjælland.

## Befolkingsferrin

## It besjen wurdich

* Yn 'e stêd binne ferskillende fakwurkhûzen út de 16e oant de 18e iuw. It saneamde *Czarens Hus* (tsarehûs) tsjinne sûnt 1697 as herberch. Doe't yn 1716 Peter de Grutte op it eilân wie, siet er dêr te iten.
* De wettertoer fan 1908 is 43 meter heech en hat in útsjochplatfoarm op in hichte fan 32 meter. 
* Fan it 15e-iuwske Slot Nykøbing is allinne in ruïne bewarre.
* De *Klosterkirken* is in goatyske tsjerke út de 15e iuw. De tsjerke waard yn opdracht fan kening Erik VII foar it Fransiskaanske kleaster boud, dat oant 1532 bestie en mei de reformaasje yn 1536 opheft waard. 

### Musea
* Museum Obscurum
* Den gamle Købmandshandel
* Brânmuseum
* Iepenloftmuseum mei de midsiuwen as tema
* Oan 'e eastlike stedsrâne leit de Guldborgsund Zoo mei in botanyske tún.
Nakskov

**Nakskov** is it grutste plak op it Deenske eilân Lolland. It plak is ek it bestjoerlike sintrum fan 'e gemeente Lolland. De stêd leit oan it fjord fan Nakskov, dat in natoerreservaat is.

## Skiednis
It is net bekend wannear Nakskov stifte waard. Yn it jier 1266 krige Nakskov stedsrjochten. De lokaasje oan it ein fan in fjord wie foar it oanlizzen fan in haven tige geunstich. De rike hjerringstân yn 'e Langeland Belt brocht de stêd wat wolstân.

Oan it begjin fan 'e 16e iuw stifte de Deenske kening op it eilân Slotø yn it fjord fan Nakskov de earste marinewerf fan Denemark, dy't ek as fêsting de stêd beskerming bea tsjin fijannen. Yn 'e Deensk-Sweedske kriich holp de stêd Lübeck Sweden en yn 1510 waard de stêd troch de troepen fan Lübeck plondere. Yn dy tiid hearde Nakskov ta de grutste Deenske stêden.

De 17e-iuwske oarloggen mei Sweden laten yn 1659 ta in belis en it besjittten fan 'e stêd troch de Sweedske float, dat meardere moannen duorre. Dêrnei ferlear Nakskov jimmeroan mear oan betsjutting. It bleau foar de ekonomy fan Lolland ien fan 'e grutste útfierhavens, mar yn ferlikening mei oare Deenske stêden spile de hannel en letter de yndustry mar in lytse rol.

Yn 1916 waard in skipswerf troch Hans Niels Andersen oprjochte. De werf waard yn 'e jierren dêrnei de grutste wurkjouwer fan 'e stêd. Tusken 1920 en 1987 waarden mear as 200 skippen yn Nakskov boud. In soad dêrfan wiene foar de werfeigner Det Østasiatiske Kompagni, lykas it seilskoalleskip *Danmark*.

## Bestjoer
Oant en mei 2006 wie Nakskov in selsstannige gemeente mei in oerflak fan 32,67 km² en 14.749 ynwenners. By de weryndieling mei yngong fan 1 jannewaris 2007 waard Nakskov tegearre mei Holeby, Højreby, Maribo, Ravnsborg, Rudbjerg en Rødby gearfoege ta de gemeente Lolland.

## Ekonomy

Sûnt it sluten fan 'e werf wurde op de eardere werf wjukken foar wynturbines produsearre. Ek it sûkerfabryk is foar belang fan de ekonomy. De haven tsjinnet foar de útfier fan lânbouprodukten en is net foar hiele grutte skippen tagonklik. Lykas yn oare havenstêden biedt de haven fan Nakskov in soad romte foar jachten en toerisme spilet dan ek in jimmeroan gruttere rol yn 'e lokale ekonomy.     

## It besjen wurdich
* De 15e-iuwske, goatyske Sint-Nikolaastsjerke is it wichtichste monumint fan 'e stêd. Guon dielen datearje noch fan 'e foargonger út 'e 13e iuw. 
* Yn 'e histoaryske binnenstêd steane noch in pear 16e- oant 18e-iuwske hûzen.
* Yn Nakskov leit ien fan 'e âldste joadske begraafplakken fan Denemark. 

### Musea
Tusken 1916 en 1986 wie de skipswerf *Nakskov Skibsværft* de grutste wurkjouwer op it eilân. Op it eilân wurde in soad sûkerbiten ferboud en der is fan alle fabriken noch ien sûkerbitefabryk oer, dy't yn Nakskov stiet. Fan beide sektoaren betinkt in museum dy ekonomyske aktiviteit: 

*  Skibs- og Søfartsmuseum (Skips- en Seefeartmuseum)
* Sûkermuseum fan Denemark
Judith Bosch

**Judith Bosch** (Leiden, 23 july 1944) is in eardere Nederlânske presintatrise.

## Karriêre
Nei har stúdzje waard se yn in studintekabaret ûntdutsen troch Paul van Vliet, dy't har ien jier yn syn Pepijn-kabaret opnaam. Bosch har earste telefyzjeoptreden wie op 22 oktober 1965 yn Fanclub, in tinerpopprogramma. Tegearre mei Astrid Engels ynterviewde se ûnder oaren Adamo, Cliff Richard, Eric Clapton en Jimi Hendrix. Yn 1967 hold se op mei it programma en waard se opfolge troch Sonja Barend. It programma krige doe de namme Fenklup.

Fan 24 oktober 1972 ôf presintearre se tegearre mei Dick Passchier hast 150 útstjoeringen fan de middelbere-skoalbernekwis *Tweekamp*.
Oare programma's dêr't hja oan meiwurke wiene ûnder mear *Zeskamp*, *Spel zonder grenzen* en *Stedenspel*. Yn de jierren 1966 – 1970 wie se ek op de radio te hearren mei Kees van Maasdam mei it radioprogramma 33/45, in simmerprogramma dat hieltyd fan in oare lokaasje yn Nederlân ôf útstjoerd waard.

Yn de 21e iuw is Bosch net faak mear op telefyzje te sjen en jout se allinnich noch persoanlike mediatrainingen. Se is aktyf as frijwilliger om har kennis oer te dragen oan telefyzjemakkers yn oare lannen dêr't ferlet is fan ekspertize. Yn 2012 waard se útstjoerd nei Armenië dêr't se in telefyzjestasjon advisearre.
Koreaanske hazze

De **Koreaanske hazze** of **Koreähazze** (wittenskiplike namme: *Lepus coreanus*) is in sûchdier út it skift fan 'e hazze-eftigen (*Lagomorpha*), de famylje fan 'e hazzen en kninen (*Leporidae*) en it skaai fan 'e echte hazzen (*Lepus*), dat inkeld foarkomt op it Koreaanske Skiereilân. Mei û.o. de (gewoane) hazze (*Lepus europaeus*) heart dizze soarte ta it ûnderskaai fan 'e echte hazzen (*Eulagos*). Lang waard de Koreaanske hazze beskôge as in ûndersoarte fan oare hazzesoarten, mar nij ûndersyk hat útwiisd dat it om in selsstannige soarte giet. Troch de IUCN wurdt de Koreaanske hazze klassifisearre as net bedrige.

## Taksonomy
De Koreaanske hazze waard yn 1892 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Ingelske soölooch Oldfield Thomas. Lang waard dit bist beskôge as in ûndersoarte fan in oare hazzesoarte. Sa waard de Koreaanske hazze yn 1974 noch ta de ûndersoarten fan 'e Japanske hazze (*Lepus brachyurus*) rekkene, wylst er yn 1978 sjoen waard as in ûndersoarte fan 'e Sineeske hazze (*Lepus sinensis*). In stúdzje nei it mitogondriaal DNA fan 'e Koreaanske hazze, wêrfan't de útkomsten yn 2010 publisearre waarden, wiisde lykwols út dat it in selsstannige soarte is.

## Fersprieding
De Koreaanske hazze is yn syn fersprieding beheind ta it Koreaanske Skiereilân. Dit bist komt foar yn hiel Súd-Koreä en Noard-Koreä, útsein Djedjû en ferskate oare eilannen foar de kust. Dêrnjonken is er ek lânseigen yn in lytse súdeastlike grinskrite (mei Noard-Koreä) fan 'e Sineeske provinsje Jilin.

## Uterlike skaaimerken
De Koreaanske hazze hat trochinoar in kop-romplingte fan 45–54&nbsp;sm, mei in sturtlingte fan 2–5&nbsp;sm en in gewicht fan 2,1–2,6&nbsp;kg. De lingte fan 'e earen bedraacht 7,6–8,3&nbsp;sm. De pelskleur fariëarret in bytsje fan it iene ta it oare yndividu, mar is ornaris dûnkerbrún oant griisbrún.

## Biotoop
Koreaanske hazzen komme foar op flakten, yn healiepen gebieten mei strewelleguod en yn bercheftige kriten. Lânbougrûnen mei rysfjilden mije se oer it algemien. De populaasjetichtens bedraacht yn 'e bergen 4 eksimplaren de km².

## Status
De Koreaanske hazze hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Nettsjinsteande dat waard dit bist yn 2018 troch it Súdkoreaanske Ministearje fan Miljeu foardroegen as kandidaat foar de status fan bedrige soarte. Yn Súd-Koreä is de Koreaanske hazze yn guon kriten in pleachdier, mei't er de koarnrispinge skansearret en pjiskebeammen skansearret troch de beamskoars oan te fretten.
Eachskaad

**Eachskaad** is in soarte make-up en kosmetikaprodukt yn 'e foarm fan kleure poeier of krêm. It wurdt brûkt om 'e minsklike skientme te fergrutsjen troch it op 'e eachlidden te smaren en sa de eagen te ferfraaien troch dy opfallender te meitsjen of grutter of breder lykje te litten. Eachskaad wurdt oanbrocht mei in kwastke, in spesjaal spûnske of mei de fingertop. It wurdt faak yn in inkele kleur ferkocht yn lytse doaskes dy't maklik by jin te dragen binne, mar it is ek te krijen yn gruttere doaskes mei ferskillende kleuren dy't 'palets' neamd wurde, nei it palet fan in keunstskilder. 

Eachskaad wurdt benammen brûkt troch froulju, faak yn kombinaasje mei oare kosmetikaprodukten, lykas in wynbraupotlead om 'e wynbrauwen oan te setten, eyeliner om 'e rânen fan 'e eagen dûnker te kleurjen en maskara om 'e eachteisters langer en foller lykje te litten. Behalven op 'e eachlidden kin eachskaad ek ûnder it each, op it wang, of boppe de wynbrau, op 'e legere foarholle, oanbrocht wurde. Yn 'e Westerske wrâld wurdt eachskaad sjoen as in produkt foar froulju, en wannear't manlju it brûke, wurdt dat ornaris beskôge as in teken fan froulikheid of travesty. In útsûndering is de Gothic-subkultuer, wêryn't sawol froulju as manlju swart of alteast tige dûnker eachskaad brûke. Yn it Alde Egypte en beskate oare beskavings út 'e Aldheid wie it foar sawol manlju as froulju wizânsje om 'e eagen op te meitsjen mei in iere foarm fan eachskaad dy't kohl hiet.

It gebrûk fan eachskaad giet milennia tebek. It ierste direkte argeologyske bewiis foar it gebrûk fan soksoarte kosmetika datearret út it Predynastike Tiidrek fan it Alde Egypte (likernôch 5.000 oant 4.000&nbsp;f.Kr.). Ferskate foarmen fan eachskaad bleaune yn gebrûk en wiene faak populêr troch de hiele minsklike skiednis hinne. Yn it Fiktoriaanske Tiidrek (1837-1901) brûkten alle froulju eachskaad, ynsafier't se dêr finansjeel it frij ta hiene. Hoefolle men der fan op die, joech yn dy tiid jins maatskiplike status oan, mei't in protte eachskaad sjoen waard as ordinêr, wylst froulju út 'e hegerein harren eachmake-up sa subtyl mooglik oanbrochten. Dat ûnderskie libbet yn mindere mjitte ek hjoed de dei noch. Yn syn moderne foarm, as kommersjeel produkt, kaam eachskaad yn 1914 op 'e merk troch tadwaan fan sakefrou Elizabeth Arden. Har bedriuw, Elizabeth Arden, Inc. yntrodusearre ek de namme 'eachskaad' foar dizze foarm fan kosmetika. Oare produsinten, lykas Max Factor sr. en Helena Rubinstein namen dy oantsjutting yn 'e 1920-er jierren oer.

## Sjoch ek
*eyeliner
*make-up
*maskara
*wynbraupotlead
Starup

Starup is in doarp yn 'e gemeente Haderslev fan 'e Deenske regio Súd-Denemark. It plak hat 2.492 ynwenners (2023).

## Sjoch ek
* Tsjerke fan Starup
Mitogondrion

In **mitogondrion** of **mitogondrium** is in troch twa membranen omsletten selorganel, dat, troch it metaboale proses fan it selsykheljen, fungearret as enerzjyomsetter yn in eukaryoate sel. Mei't der in grut tal fan sokke selorganellen yn ien sel sitte, sprekt men ornaris yn meartalsfoarm fan **mitogondriën** of **mitogondria**. In mitogondrion hat in diameter fan likernôch 1&nbsp;mikrometer. Sellen mei in relatyf grut enerzjyferlet, lykas spiersellen, hawwe in relatyf grut tal mitogondriën yn harren sytoplasma.

Yn 'e earste faze fan it selsykheljen, de glykolyze, dy't plakfynt yn it sytoplasma, bûten de mitogondriën, wurde enerzjyrike stoffen lykas fetten en glukoaze ôfbrutsen ta pyruvaat. Yn 'e mitogrondriën wurdt út pyrodruvesoer it asetyl-ko-enzym&nbsp;A produsearre troch it proses fan biosynteze. Dêrnei wurde troch oksidaasje enerzjyrike elektroanen ûntlutsen oan dit asetyl-ko-enzym&nbsp;A (de sitroensoersyklus). De mitogondriën brûke dy enerzjyrike elektroanen om by de oksidative fosforylearring (de enerzjyfoarsjenning fan 'e sel) adenosinetrifosfaat (ATP), nikotinamide-adenine-dinukleotide (NADH) en flavine-adenine-dinukleotide (FADH2) te produsearjen. Fral ATP is in wichtige enerzjyboarne foar in protte ûnderskate soarten gemyske reäksjes yn 'e sel.

De mitogrondriën fiere har eigen fetsoersyntese (mtFASII) út, dy't fan essinsjeel belang is foar de mitogondriale biogeneze en it selsykheljen.

In mitogondrion besit in dûbel fosfolipide-membraan. Dat bestiet út in bûtenste membraan en in binnenste membraan mei ynstulpings, de saneamde kristae (inkeltal: krista). De romte binnen it binnenste membraan sit fol mei de matriks (floeistof). Ek it tal kristae stiet yn relaasje mei de yntensiteit fan it selsykheljen.
Esbjerg

**Esbjerg** is in stêd yn it suden fan Denemark. De stêd leit yn it súdwesten fan Jutlân en is de iennige wichtige Deenske havenstêd oan 'e Noardseekust.  

Foar de stêd leit it eilân Fanø en noardwestlike it skiereilân Skallingen, dat oant april 2008 noch ta de seldsume gebieten fan Denemark hearde dat noch net frij wie fan lânminen.

## Skiednis

Nei't Denemark yn 1864 nei de Dútsk-Deenske Oarloch de hartochdommen Sleeswyk en Holstein ferlear, wie der gjin grutte Deenske haven mear oan 'e Noardsee. Dêrom naam it Deenske regear yn 1869 it beslút in haven oan te lizzen yn Esbjerg, dat fuort ek in spoarferbining krige. De nije haven brocht fiskerij en skipfeart út de omlizzende kriten nei Esbjerg en de stêd belibbe in rappe groei. De haven moast ferskate kearen útwreide wurde.

Oant koartlyn oerhearske de fiskerij de ekonomy fan 'e stêd, mar dy yndustry hat de lêste jierren in delgong meimakke. It Fiskerij en Seefeartmuseum betinkt dat haadstik fan 'e Deenske skiednis. Hjoed-de-dei spilet de offshore-sektor in wichtige rol yn 'e ekonomy fan' e stêd. Ek wurde koeleleminten yn Esbjerg produsearre (Vestfrost).

Yn it ramt fan 'e gemeentlike weryndielings fan 1970 waard de gemeente Guldager mei de stedsdielen Sædding, Hjerting en Sønderis oan Esbjerg taheakke. Op 1 jannewaris 2007 fusearren ek de gemeenten Ribe en Bramming mei de gemeente Esbjerg. It totale oerflak fan 'e gemeente Esbjerg kaam dêrmei op 742,5 km².

## Ynfrastruktuer

De stêd hat de wichtichste Noardseehaven fan it lân. Sûnt it begjin fan de 21e ieu profitearre de haven fan Esbjerg fan 'e groeiende offshore-yndustry, benammen de offshore wynenerzjy. 

In oerset ferbynt Esbjerg mei it eilân Fanø (Nordby). Der wiene eartiids ek ferbinings mei Newcastle (Noard-Ingelân), Tórshavn (oant oktober 2010) en Harwich (oant septimber 2014).

Noardeastlik bûten de stêd leit *Esbjerg Lufthavn* mei deistige flechten nei Aberdeen en Stavanger. Helikopters ûnderhâlde ferbinings mei de boarplatfoarms yn 'e Noardsee.

Intercity- en regionale treinen hawwe oer Kolding en Odense ferbinings mei Kopenhagen, regionale treinen mei Skjern, Ribe, Tønder en Niebüll.

## It besjen wurdich
De yn 1897 boude wettertoer is it symboal fan 'e stêd. Yn 'e wettertoer is in permaninte útstalling oer wettertuorren, mar dêrnjonken binne der ek wikseljende útstallings. 

Hiel bekend is monumint *Mennesket ved Havet* (De Minske oan 'e See), yn 'e folksmûle ek wol de fjouwer wite manlju. De 9 meter hege bylden waarden yn 1994-1995 troch de keunstner Svend Wiig Hansen makke yn it ramt fan it 100-jierrich jubileum fan 'e stêd en begroetsje de reizgers op see.

## Musea
* Fiskeri- og Søfartsmuseet, Tarphagevej 2 (Fiskerij en Seefeartmuseum)
* Esbjerg Museum, Torvegade 45 (museum oer de skiednis fan Esbjerg)
* Kunstmuseum Esbjerg, Havnegade 20
* Tarp Bunkermuseum, Tarp Byvej 131 (museum oer de besetting en befrijing fan Denemark)
* Brammingegnsmuseum, Pederstræde 4 (wettertoer)
Mûne fan Højer

De **Mûne fan Højer** (Deensk: *Højer Mølle*) is in histoaryske wynmûne yn it Deenske plak Højer yn Súd-Jutlân. De nôtmûne is in ûnderdiel fan it Museum Sønderjylland.

## Skiednis
De achthoekige mûne mei in hichte fan 22 meter en in draaibere kape waard yn 1857 as stellingmûne boud. De mûne is mei sân ferdjippings de heechste mûne yn syn soarte fan Skandinaavje. 

Oant 1972 hie de mûndersfamylje fan 'e stifter Emil Roll de nôtmûne yn bedriuw. Yn 'e jierren 1976-1977 waard de mûne restaurearre en it *Mølle-og Marskmuseum* ynrjochte. Foar de restauraasje hie de mûne selsswichting en foar de feiligens waard de flecht fan de mûne by de restauraasje mei twa meter ynkoarte om de besikers fan 'e mûne net yn gefaar te bringen. Oarspronklik hie de mûne in flecht fan 25 meter.

De museummûne stiet ûnder monumintesoarch en is mealree.
Hainanhazze

De **Hainanhazze** (wittenskiplike namme: *Lepus hainanus*) is in sûchdier út it skift fan 'e hazze-eftigen (*Lagomorpha*), de famylje fan 'e hazzen en kninen (*Leporidae*) en it skaai fan 'e echte hazzen (*Lepus*). Mei twa oare soarten, de Birmeeske hazze (*Lepus peguensis*) en de swartnekhazze (*Lepus nigricollis*), foarmet dit bist it ûnderskaai fan 'e Yndyske hazzen (*Indolagus*). De Hainanhazze komt inkeld foar op it grutte eilân Hainan, yn súdeastlik Sina. It is in solitêr libjend nachtdier, dat relatyf lyts is foar in hazze. De IUCN klassifisearret de Hainanhazze as bedrige.

## Fersprieding
De Hainanhazze is yn syn fersprieding beheind ta it grutte eilân Hainan yn 'e Súdsineeske See, dat it súdlikste part fan 'e Folksrepublyk Sina foarmet. Op Hainan komt dit bist inkeld foar yn it westlike diel fan it eilân.

## Uterlike skaaimerken
De Hainanhazze is relatyf lyts foar in hazze. Hy hat trochinoar in lichemslingte (ynkl. sturt) fan 35–40&nbsp;sm. It gewicht bedraacht 1,3–1,8&nbsp;kg. De earen binne 8-10&nbsp;sm lang, wylst de efterpoaten in lingte hawwe fan 7,6–9,6&nbsp;sm. Dy ferhâlding, mei earen dy't langer binne as efterpoaten, is hiel ûngebrûklik foar hazzen. De kop is lyts en rûn. De pels is sêft en relatyf fel kleure. De rêch is sânkleurich, mar skaait by de wringe út nei kastanjebrún en swart. De siden en poaten binne kastanjebrún en de bealch is wyt. De sturt is swart fan boppen en wyt fan ûnderen. Om 'e eagen hinne hat de Hainanhazze in wite of krêmkleurige ring.  

## Biotoop
De Hainanhazze libbet yn drûch (d.w.s. net sompich) gerslân mei boskjes strewelleguod. Hy mijt berchtmen en lânbougrûn, en komt yn heuvellân foar oant op in hichte fan likernôch 300&nbsp;m. 

## Hâlden en dragen
Hainanhazzen binne solitêr libjende bisten, dy't inkeld byinoar komme yn 'e peartiid. Se binne oer it algemien benammen nachts aktyf, hoewol't se ek yn 'e jûnsskimer faak al op 'e lapen komme. Soms kinne se ek oerdeis waarnommen wurde. De Hainanhazze graaft gjin hoale, mar jout him oerdeis del yn in leger, in ûndjip dobke, dat er makke hat middenmank strewelleguod of oare opgeande begroeiïng. Hainanhazzen binne herbivoaren, dy't libje op in dieet fan gerzen en krûden. Oer de fuortplanting fan dizze soarte is gjin ynformaasje bekend.

## Status
De Hainanhazze hat de IUCN-status fan "bedrige", mei't syn ferspriedingsgebiet beheind is ta in (diel fan in) eilân, dêr't er troch de oanboazjende ynfloed fan 'e minske ûnder swiere druk stiet. It wichtichste probleem wie foar de Hainanhazze foarhinne oerbejaging om syn pels. Dy bedriging hâldt ek tsjintwurdich yn mindere mjitte noch oan. Mar slimmer noch is op 't heden it oangeande habitatferlies dêr't de Hainanhazze lykas alle oare fauna op Hainan ûnder te lijen hat, mei't de oanwinnende minsklike befolking fan it eilân hieltyd mear wyldernis ûntgint foar gebrûk yn 'e lânbou of foar stedsútwreiding.
Hin

De **hin**, ek wol **pyk** neamd (Latyn: *Gallus Gallus Domesticus*), is in domestisearre fûgel út de famylje fan de fazanteftigen (''Phasianidae''). It is de meast foarkommende fûgel yn 'e wrâld, mei miljarden hinnen.
Nikolaastsjerke (Bogense)

De **Sint-Nikolaastsjerke** (Deensk: *Sankt Nikolaj Kirke*) is in luthersk tsjerkegebou oan 'e haven fan Bogense op it Deenske eilân Fún. De tsjerke giet werom op in romaansk gebou út de 12e iuw en waard wijd oan Nikolaas fan Myra, de beskermhillige fan 'e seelju.   

## Skiednis
De âldste dielen fan 'e tsjerke binne it fan natoerstien boude romaanske koer en it skip, dêr't letter ferskillende útwreidings oan tafoege waarden. De âldste feroaring wie in ferlinging fan 'e tsjerke nei it westen ta. De grutste feroaring fûn yn 'e jierren 1450-1500 plak mei't in dwersskip en in toer mei in achthoekige spits boud waarden. Doe krige de tsjerke foar it measte syn hjoeddeiske oansjen. 

It net sa wenstige plak fan 'e toer oan 'e eastlike kant hie te krijen mei de steile igge west fan 'e tsjerke, dêr't gjin plak mear wie foar in toer. De hege spits tsjinne eartiids as beaken foar de skipfeart.   

De tsjerke waard foar it lêst restaurearre yn 'e jierren 2009-2010.

## Ynterieur

It besjen wurdich binne it alter mei in skilderij fan Jezus yn 'e hôf út 1588, in 13e iuwsk doopfont en in preekstoel mei fykwurk út 1604. 

It grutte krúsbyld dat hjoed-de-dei oan 'e eastlike muorre fan it súdlike dwersskip hinget, datearret fan 1490 en hong eartiids ûnder de koerbôge. 

De tsjerke besit trije fotyfskippen, wêrfan de 'Arken' út 1880 de âldste is. De oare twa binne boud en skonken troch Ragner Christensen út Bogense en binne modellen fan 'e 'Norske Løve' (1978) en de trijemester 'Georg Stage' (1985).

Oan'e muorren binne noch in tal 16e en 17e iuwske grêfstiennen te sjen. Yn 'e toer hinget in klok dy't yn 1516 troch Henrik de Campen getten waard. 

## Oargel
It oargel waard troch Marcussen & Søn boud efter in neogoatyske oargelkas.
Ringe

**Ringe** is in stêd en in eardere gemeente op it Deenske eilân Fún. 

It plak leit 23 km súdlik fan Odense, 23 km noardlik fan Svendborg, 29 km súdwestlik fan Nyborg en 26 km noardeastlik fan Faaborg. Ringe leit yn 'e regio Súd-Denemark en is it haadplak fan 'e gemeente Faaborg-Midtfyn, mar Faaborg is wat ynwennertal oanbelanget wat grutter.

## Eardere gemeente
Tusken 1970 en 2006 wie Ringe it haadplak fan 'e gemeente mei deselde namme. Dy gemeente hie in oerflak fan 153,95 km² en der wennen yn 2012 5.598 minsken. 

Sûnt 1 jannewaris 2007 is de hiele gemeente by de nije gemeente Faaborg-Midtfyn yndield.

## Berne
* Johannes Gandil (1873-1956), Deensk fuotballer en atleet
* Palle Lykke (1936-2013), Deensk hurdfytser

## It besjen wurdich
De tsjerke fan Ringe is in tradisjoneel Deensk tsjerkegebou út likernôch 1200 mei in toer dy't opfalt troch syn gevels út 1614.  

### Museum
* Ringe Museum, Kirkepladsen 6 (streekmuseum yn 'e âlde skoalle fan Ringe).
Durk Wiersma (heechlearaar)

**Durk Wiersma** (Ljouwert, 20 septimber 1947 - Haren, 6 maaie 2019) wie heechlearaar Klinyske Epidemiology fan Psychiatryske Steuringen. Oant 7 july 2011 wie prof. Wiersma programmalieder fan it Rob Giel Undersyksintrum, in gearwurkingsferbân tusken Lentis (it eardere GGZ Groningen), stichting GGZ Friesland, stichting GGZ Drenthe, Dimence, Mediant en it Universitêr Sintrum Psychiatry fan it Universitêr Medysk Sintrum Grins.

## Libben en wurk
Durk Wiersma studearre, nei it Gymnasium, Westerske Sosiology oan de Ryksuniversiteit Grins, mei as spesjalisaasje Medyske Sosjology. Yn 1979 promovearre er op it proefskrift *Psychosociale stress en langdurige arbeidsongeschiktheid*. Yn 1993 foltôge er de oplieding ta epidemiolooch-B.

Sûnt 1974 wie Durk Wiersma ferbûn oan de Ryksuniversiteit, dêr 't er yn 1986 universitêr haaddosint waard. Yn 1991 waard er ûnderskieden mei de Ramaer-medalje fan de *Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie*, fanwegen syn wurk op it mêd fan de evaluaasje fan opnameferfangende deibehanneling en de ûntwikkeling fan in skaal foar de mjitting fan sosjaal hâlden en dragen.

Op 18 oktober 2002 waard Durk Wiersma beneamd ta bysûnder heechlearaar yn de Klinyske Epidemiology fan Psychiatryske steuringen troch de *Stichting Bijzondere Leerstoel Klinische Epidemiologie van Psychiatrische Stoornissen*. Sûnt dy tiid hat er tsientallen promoasjes begelaat fan junior ûndersikers ferbûn oan it Rob Giel Undersyksintrum en siet er yn in soad (ynter)nasjonale ferieningen en kommisjes.

Op 7 july 2011 hat Durk Wiersma de lieding oer it Rob Giel Undersyksintrum oerdroegen yn fanwegen it berikken fan de pinsjoenberjochtige âldens. Op dyselde dei is hy beneamd ta offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

De wittenskiplike karriêre fan Durk Wiersma hat hieltyd yn it teken stien fan de ferbettering fan de kwaliteit fan libben fan minsken dy't langere tiid soarchôfhinklik binne. Yn syn eigen wurden: *Daar doe ik het allemaal voor*.

Op 6 maaie 2019 is prof. dr. Durk Wiersma ferstoarn.
Tsjerke fan Ringe

De **Tsjerke fan Ringe** (Deensk: *Ringe Kirke*) is in tsjerkegebou fan 'e Deenske Folkstsjerke út likernôch 1200. 

## Boubeskriuwing
Opfallend is de toer, dy't yn Ringe op de súdlike kant fan it koer set is en net lykas wenst oan 'e westlike kant fan it skip. Dêrnjonken hat de toer ek in pear opfallende renêssânse gevels út 1614. Dat jiertal stiet ek op de súdlike gevel fan 'e toer.   

It koer en de trije meast eastlike traveeën binne de oarspronklike tsjerke. Al ier wie der in útwreiding fan it skip nei it westen ta. Letter waard in skip oan 'e noardlike kant oanboud. Ek de toer en it portaal binne lettere útwreidings.    

## Preekstoel
De preekstoel yn 'e tsjerke waard oan it begjin fan 'e 19e iuw oernommen fan de kapel fan Fjellebro. De kûp is fersierd mei fjouwer fjilden oer it lijen fan Jezus. Oarspronklik stie de preekstoel oan 'e súdlike muorre by it raam, mar yn 1914 ferhûze de preekstoel nei de hjoeddeiske lokaasje. De kûp rêste op it stiennen fûnemint fan de stiennen foargonger; by it weibrekken fan dat fûnemint yn it ramt fan 'e ferhûzing waard de bysûndere foet ûntdutsen dêr't de preekstoel tsjintwurdich op stiet. De foet stelt in figuer foar dy't in tsjelk omheech hâldt, mooglik de âldtestamintyske preester-kening Melchisédek.  

It hjoeddeiske alter is 17e iuwsk. It hie oarpronklik barokke fleugels fan ingels. Mooglik fûnen de minsken dy barok te útwrydsk, om't de fleugels op in beskaat stuit ferwidere binne. It hjoeddeiske alterskilderij is ferskillende kearen ferfongen en dus net oarspronklik. Ien fan 'e eardere alterskilderijen fan Jezus yn 'e hôf hinget no yn it tsjerkeskip.

De tsjerke besit in doopfont dat nei alle gedachten like âld is as de tsjerke sels. De koperen skaal wurdt op 1400 rûsd.  

Hans Gregersen skonk yn 1887 it fotyfskip fan in fjouwermester.

It noardlike skip tsjinne eartiids as kapel foar ferskate famyljes. De sarkofagen dêr ferhûzen yn it earste fearn fan 'e 20e iuw ûnder de flier fan de kapel, sadat de eardere kapel wer troch de gemeente brûkt wurde koe. Under de toer en súdlik fan 'e tsjerke is noch wol in echte kapel, de moarmeren Eichstedtkapel, dy't yn 1776 yn opdracht fan de ofsier Hans Henrich von Eickstedt ynrjochte waard. Yn 'e moarmeren sarkofaach ûnder it rút rêst de ofsier, yn de eastlike sarkofaach syn soan, dy't al yn 1770 op jonge leeftyd ferstoarn wie. Yn it portaal is in sânstiennen grêfplaat út 1560 ta neitins fan Lammehave Jørgen Skinckel en Margaretha Valkendorph. Oan 'e oare kant fan 'e yngong is in plakette mei de nammen fan 'e preesters en dûmny's sûnt 1437..

## Oargel
It hjoeddeiske oargel waard yn 1963 troch Marcussen & Søn boud en hat nei in útwreiding yn 1989 no 15 stimmen. De oargelas waard yn it ramt fan de restauraasje yn 1998 yn 'e hjoeddeiske kleur skildere. Oarspronklik wie dat ljochtiken fan kleur.
Enough Said

*''Enough Said!'' (album), in album fan Bill Jennings út 1959
*''Enough Said'' (liet fan Devo), in liet fan Devo út 1981
*''Enough Said'' (liet fan Aaliyah), in postúm útbrocht liet fan Aaliyah út 2012
*''Enough Said'' (film), in Amerikaanske film út 2013
The Day the Earth Stood Still

*''The Day the Earth Stood Still'' (film út 1951), in Amerikaanske film út 1951
*''The Day the Earth Stood Still'' (film út 2008), in Amerikaanske film út 2008
*''The Day the Earth Stood Still'' (album), in album fan Willie Nile út 2021
Leger (rêstplak)

In **leger** is in fêst rêstplak foar yn it wyld libjende fjouwerfuottige bisten. Dêrby giet it yn it foarste plak om hazzen, mar ek beskate harten hâlde der legers op nei. In leger is oer it algemien in ûndjip dobke yn 'e ûndergrûn of yn 'e begroeiïng. It wurdt ornaris oan it each ûntlutsen troch opgeande fegetaasje. In leger wurdt soms in bytsje útgroeven, mar it kin fan in hoale ûnderskaat wurde trochdat it bist der net folslein yn ferdwine kin. Faak is it leger by 't winter djipper as simmerdeis, sadat de hazze of it hart mear besmoute wurdt tsjin 'e kâlde wyn en delslach.
Knop (diel fan in plant)

In **knop** of **planteknop** is it rûnich útgroeisel fan in plant, dat it groeibegjinsel fan in stâle, blêd of blom befettet, of in kombinaasje dêrfan. De knop befynt him oan 'e stâletop of yn 'e blêdoksels op 'e knopen fan 'e stâle. It groeibegjinsel (*primordium*) kin ôfhinklik fan it groeistadium fan 'e plant (fegetatyf of generatyf) ta in blêd of in blom útgroeie. De knop wurdt almeast omjûn troch knopskobben of katafyllen om it groeibegjinsel te beskermjen tsjin waarsynfloeden. Sa'n skob is in lyts blêdeftich orgaan.

Der besteane ferskate soarten knoppen, lykas blêdknoppen, blomknoppen en mingde knoppen, wêrby't sawol it blêd as de blom yn deselde knop sit. By de ferwûning fan in plant kinne advintyf knoppen ûntstean. By it útrinnen fan 'e knoppen komt de stâle fan in twiichje foar 't ljocht, mei dêroan it blêd en/of de blom. Yn 'e túnbou wurdt sprutsen fan it mûze-earstadium fan in knop, wêrby't de earst foar 't ljocht kommende blêdsjes de foarm fan it ear fan in mûs hawwe. Dat stadium is wichtich foar it bepalen fan 'e gaadlikste tiid foar it bespuitsjen tsjin pleagen.

## Sjoch ek
*blêd (diel fan in plant)
*blom
*stâle (diel fan in plant)
*woartel (diel fan in plant)
Fotyfskip

In **fotyfskip** of **tsjerkeskip** is in model fan in skip dat oan in tsjerke skonken is en dêr yn 'e regel yn it tsjerkeskip hinget. De skipsmodellen binne hast altiten fan hege kwaliteit en wurde meast oan it ferwulft ophongen, mar guon binne ek steande útstald. 

## Skiednis
De tradysje in fotyfskip te jaan komt út 'e midsiuwen en wie al in katolike wenst. Yn 'e 16e iuw wiene skipsmodellen ek bûten tsjerken hiel gewoan en dat der skippen oan tsjerken skonken waarden, hie faak te krijen mei de ynlossing fan in ûnthjit en as tank dat alles goed gien wie. Oarspronklik wiene dy fotyfskippen faak fan was of sulver. De tradysje fan it skinken fan in modelskip gie nei de reformaasje troch, allinne lei de klam doe fakentiden wat minder op religieuze aspekt en wat mear op de sier fan it objekt, alhoewol't der fansels ek in soad Bibelske ferwizings oer in skip te finen binne en in skip likegoed út tankberens jûn wurde koe foar in feilige thúskomst fan in reis werom fan see. 

## Foarkommen
Fotyfskippen wurde meastentiids troch seelju of bouwers fan skippen oan 'e tsjerke jûn. Skipsmodellen binne dan ek fakentiden te finen yn tsjerken fan plakken mei in soad bining mei wetter, lykas fiskersdoarpen en plakken mei in haven. Fotyfskippen binne yn 'e Baltyske lannen, Belgje, Bretagne, Denemark, Dútslân en eardere Dútske gebieten oan 'e Eastsee, Finlân, Grut-Brittanje, Nederlân, Noarwegen, Spanje en Sweden te finen. Yn Denemark hat hast eltse tsjerke wol in fotyfskip. Yn fiskersplakken lykas Urk hingje yn ferskillende tsjerken skippen en allinne it ferneamde Tsjerkje oan 'e See hat der wol trije.   

It âldst bekende fotyfskip is de 'Mataró' út de 15e iuw, in Spaansk modelskip, dat yn it besit is fan it Maritiem Museum Rotterdam. It âldste skipsmodel yn Nederlân is in boeier út 1550 út de Bavotsjerke fan Haarlim.

De tradysje libbet noch en út en troch wurde der noch fotyfskippen skonken, lykas yn 2021 doe't yn Noardwyk yn 'e Marijetsjerke in nij fotyfskip troch de preester wijd..


Kerkschip in de Michaëlskerk, Oosterland.jpg|*[[Michaelstsjerke (Oosterland)|Michaeltsjerke]], [[Oosterland (Wieringen)|Oosterland]]*
Model Haringbuis Kerk Marken.jpg|*Tsjerke fan Marken*
Garz Usedom Kirche Votivschiff Sammuel.JPG|*Tsjerke fan Garz (Usedom), Dútslân*
Seilskip Larvik kirke.JPG|*Sylskip yn 'e tsjerke fan Larvik, Noarwegen*


Ex-voto de l'église Saint-Nicolas du Pouliguen.jpg|*Sint-Nikolaastsjerke fan Pouliguen, Frankryk*
Sottunga kyrka votivskepp.jpg|*Tsjerke fan Sottunga, Finlân*
Kirkeskib Haderslev Domkirke.jpg|*[[Domtsjerke fan Haderslev]]*
Gärdslösa Nyckeln.JPG|*Tsjerke fan Gärdslösa, Sweden*
Wynbraupotlead

In **wynbraupotlead** of **eachpotlead** is in soarte make-up en kosmetika yn 'e foarm fan in potlead dat brûkt wurdt om 'e wynbrauwen by te tekenjen, sadat se foller lykje, en om 'e bûtenrâne fan 'e eagen oan te setten, om se mear opfalle te litten. Sokke potleaden fariëarje yn kleur, tekstuer en type. Ornaris binne se swart of brún, mar se binne ek yn oare kleuren te krijen, sels ûnnatuerlike lykas blau en pears. De punt is sêft en jout maklik kleurstof ôf, mar moat dêrtroch wol geregeldwei slipe wurde. Der besteane ek werfolbere potleaden.

Krekt as de measte soarten kosmetika wurde wynbrau- en/of eachpotleaden yn 'e Westerske kultuer benammen brûkt troch froulju. It is foar froulju wizânsje om in protte fan 'e hierkes fan 'e wynbrauwen út te lûken mei in pinset, sadat de wynbrauwen tige tin wurde. It wynbraupotlead wurdt dan brûkt om 'e restearjende wynbrau de winske foarm te jaan. Party froulju ûntdogge har hielendal fan it wynbrauhier en tekenje in folslein nije wynbrau mei in wynbraupotlead.

Foar it omlûken fan 'e eagen moat men tige foarsichtich wêze, om't men jin net mei it potlead yn it each stekke wol. De hûd om it each hinne is hiel kwetsber, sadat it wichtich is dat in eachpotlead in sêfte punt hat, maklik oer de hûd hinne glidet en gjin stoffen befettet dy't de hûd yrritearje kinne. Histoarysk waarden eachpotleaden fan kohl makke, en dêrom wurde soms ek noch wol kohlpotleaden neamt. Tsjintwurdich brûke de measte froulju gjin potleaden mear foar it omlûken fan 'e eagen, mar eyeliner mei in floeibere foarm fan kosmetika.

## Sjoch ek
*eachskaad
*eyeliner
*maskara
Birmeeske hazze

De **Birmeeske hazze** (wittenskiplike namme: *Lepus peguensis*) is in sûchdier út it skift fan 'e hazze-eftigen (*Lagomorpha*), de famylje fan 'e hazzen en kninen (*Leporidae*) en it skaai fan 'e echte hazzen (*Lepus*). Mei twa oare soarten, de Hainanhazze (*Lepus hainanus*) en de swarthekhazze (*Lepus nigricollis*), foarmet dit bist it ûnderskaai fan 'e Yndyske hazzen (*Indolagus*). It ferspriedingsgebiet fan 'e Birmeeske hazze beslacht it grutste part fan Súdeast-Aazje. It is in herbivoar nachtdier. De IUCN klassifisearret dizze soarte as net bedrige.

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e Birmeeske hazze beslacht it grutste part fan Súdeast-Aazje en rint fan noardlik Birma oant de kust fan 'e Súdsineeske See yn it suden fan Fjetnam. Ek sintraal Birma, noardlik en eastlik Tailân, de Birmeeske en Taiske dielen fan it uterste noarden fan it skiereilân Malakka, westlik Laos en frijwol hiel Kambodja hearre derta. Yn sintraal Tailân, it noarden fan Fjetnam en yn 'e Mekongdelta yn it uterste suden fan dat lân ûntbrekt dit bist lykwols. 

## Uterlike skaaimerken
De Birmeeske hazze is in lytse oan middelgrutte hazzesoarte, mei trochinoar in kop-romplingte fan 44–50&nbsp;sm en in sturtlingte fan 61/2–8&nbsp;sm. It gewicht bedraacht 2–21/2&nbsp;kg. De lange earen hawwe swarte punten. Fierders is de pels grizich mei wat rodzich hier dertrochhinne. De efterein is folle grizer as de rest fan it lichem, en de bealch en oare ûnderste lichemsdielen binne wyt. De sturt is wyt fan boppen en swart fan ûnderen. De poaten binne wyt by de ûndersoarte yn Birma (de echte Birmeeske hazze), mar by de ûndersoarte yn Tailân (de Siameeske hazze) binne se readbrún oant gielbrûn.

## Biotoop
De Birmeeske hazze is in soarte dy't benammentlik yn it leechlân foarkomt, hoewol't er yn 'e bergen fan noardlik Tailân oant in hichte fan 1.300&nbsp;m waarnommen is. Yn oare bercheftige kriten komt er net heger foar as 800&nbsp;m. Karakteristike habitats foar dit bist binne drûch ûnlân, iepen plakken yn tropysk reinwâld en sânige kontreien oan 'e kust. Teffens komme Birmeeske hazzen in protte foar oan 'e iggen fan rivieren, op lân dat der yn 'e reintiid ûnder strûpt. De soarte is ek oanwêzich yn rysfjilden dy't op tradisjonele manear bewurke wurde, mar sterk yrrigearre yntinsive sawa's mijt er.

## Hâlden en dragen
Birmeeske hazzen binne nachtdieren mei in herbivoar dieet, dy't benammen gerzen, twiichjes en beamskoars frette. De moerhazze smyt, nei in draachtiid fan likernôch 37&nbsp;dagen, in nêst fan trochinoar 3–4&nbsp;jongen. Der wurde ferskate nêsten jongen yn 't jier smiten. De libbensdoer fan 'e Birmeeske hazze bedraacht nei skatting 6&nbsp;jier.

## Status
De Birmeeske hazze hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Bedrigings foar lokale populaasjes binne fral de útwreiding fan yntinsive lânbou en oerbejaging. 

## Undersoarten
Der binne 3 (stân fan saken yn 2023) erkende ûndersoarten fan 'e Birmeeske hazze (*Lepus peguensis*):
* *L. p. peguensis* (echte Birmeeske hazze)
* *L. p. siamensis* (Siameeske hazze)
* *L. p. vassali*
Johannes Otzen

**Johannes Otzen** (* 8 oktober 1839, Sieseby (Sleeswyk-Holstein) - † 8 juny 1911, Berlyn) wie in Dútsk arsjitekt, stêdeboukundige, arsjitektuerteoretikus en universitêr dosint.

Johannes Otzen makke fral namme mei ûntwerpen fan protestantske tsjerken. Syn wurkgebiet omfieme benammen Berlyn en Noard-Dútslân.

## Wurk
* 1868–1870: Keizer Karel Skoalle, Itzehoe
* 1868–1873: Sint-Jehannestsjerke, Hamburch-Altona
* 1877: Toer fan 'e Nikolaastsjerke, Flensburch
* 1878–1880: Toer fan 'e Marijetsjerke, Flensburch
* 1879: Berchtsjerke, Wiesbaden
* 1880: Kriichsmonumint 1864, 1866 en 1870/1871, Thorn
* 1881–1882: Postkantoar, Thorn
* 1882–1884: Kristustsjerke, Hamburch-Eimsbüttel
* 1882–1885: Sint-Gertrudistsjerke, Hamburch
* 1882–1886: Jakobitsjerke, Kiel
* 1884: Sint-Petrustsjerke, Hamburch-Altona
* 1885: Untfangsthal fan it treinstasjon, Flensburch (yn 1953 ôfbrutsen)
* 1885: Fredestsjerke, Hamburch-Eilbek (tegearre mei Johannes Vollmer)
* 1884–1888: Hillich Krústsjerke, Berlyn-Kreuzberg
* 1886–1888: Heilânstsjerke, Leipzig-Plagwitz
* 1889–1892: Paulustsjerke, Dessau
* 1892–1894: Aposteltsjerke, Ludwigshafen am Rhein
* 1893: Tsjerke fan Waldau, Bernburg-Waldau
* 1894: Herfoarme tsjerke fan Wetter (Ruhr)
* 1890–1894: Luthertsjerke, Apolda
* 1891–1894: Luthertsjerke, Berlyn-Schöneberg
* 1892–1894: Ringtsjerke, Wiesbaden
* 1893–1895: Fredestsjerke, Hamburg-St. Pauli
* 1894–1896: Toer/ferbouwing Sint-Laurentiustsjerke, Itzehoe
* 1894–1898: Tsjerkhoftsjerke, Wuppertal-Elberfeld
* 1895: foarhal fan 'e Andréastsjerke, Berlyn 
* 1897: Joaristsjerke, Berlyn
* 1902: Protestantske haadtsjerke, Rheydt
## Ofbylden

Torun Poczta Glowna.jpg|*Postkantoar Toruń (Thorn)* 
St. Gertrud Hamburg-Uhlenhorst.jpg|*Sint-Gertrudistsjerke Hamburg-Uhlenhorst*
HeiligKreuzKirche B-Kreuzberg 07-2015.jpg|Hillich Krústsjerke, Berlyn-Kreuzberg*
Dessau asv2022-08 img20 Pauluskirche.jpg|*Paulutsjerke, Dessau*
</gallery>
<gallery>
Burgstraße 15 (Wetter) (2).jpg|*Herfoarme tsjerke fan Wetter/Ruhr*
2023 Wiesbaden, Ringtsjerke (2).jpg|*Ringtsjerke, Wiesbaden*
Wuppertal, Hochstr., Friedhofskirche neben dem ev.-ref. Friedhof, von NW.jpg|*Tsjerkhôftsjerke, Wuppertal*
Ev Hauptkirche Rheydt.jpg|*Prot. Haadtsjerke, Rheydt''