open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grutte strewelmosk

De **grutte strewelmosk** (*Gymnoris pyrgita*) is in sjongfûgel yn it skaai strewelmosken (*Gymnoris*) út de famylje fan 'e moskfûgels.

## Ferskining
De fûgel liket in soad op 'e lytse strewelmosk, mar is grutter en wurdt 15 oant 16 sintimeter. De nominaatfoarm is boppe meast effen jiskegriis mei in smelle, net dúdlike ljochtbêzje wynbraustreek, in ljochte eachring en in donkerbrún wang. De sturt is donkerbrún mei griisbêzje rânen oan 'e bûtenste fearren. It kin en de kiel binne wyteftich mei in giel plak op 'e ûnderkiel (faak dreech te sjen) en it boarst is griiseftich. Foar de rest is de fûgel ûnder smoarchwyt. De soarte hat in donkerbrune iris, in hoarnkleurige snaffel en blaugrize poaten. De skaaien ha in soad fan inoar, mar wyfkes ha gauris in minder dúdlik giel kielplak. Juvenilen binne wat bruner mei wat streken op 'e rêch en in mear opfallende wynbraustreek. 

## Fersprieding
De grutte strewelmosk wurdt ferdield yn twa ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: 

* *Gymnoris pyrgita pallida* - komt foar fan súdlik Mauretaanje en Senegal oant Maly, Niger, Tsjaad en Sintraal-Sûdan.
* *Gymnoris pyrgita pyrgita* - komt foar yn Eritreä, Etioopje, Somaalje, súdeastlik Súd-Sûdan, noardeastlik Uganda, Kenia en noardlik Tanzania.

Grutte strewelmosken ha in foarkar foar drûge steppes mei Acaciabeammen en iepen bosklân, parken en kultivearre lân mei beammen oant in hichte fan 1800 m. Guon ha in foarkar foar rotseftige boaiem, mar wurde dan mear yn beammen as op 'e grûn sjoen. 

Earder waard de soarten fan it skaai *Gymnoris* opnommen yn *[[Petronia]]* mar DNA-stúdzjes wiisden út dat de soarten yn *Gymnoris* in sustergroep binne fan 'e mosken yn *Passer*, wylst de rotsmosk (*Petronia petronia*) tichter by de sniemosken yn *Montifringilla* stiet. 

## Hâlden en dragen
De briedtiid falt yn it westen fan it ferspriedingsgebiet foar it measte yn juny oant augustus. Eastlik briede se yn Somaalje fan maart oant april en yn Kenia en Tanzania folget de briedtiid de reinfal. De fûgels bouwe harren nêst yn beamholtes of op sânkliffen. In lechsel bestiet út trije oant fiif aaien. It iten bestiet út beien, ynsekten en sied en de soarte foerazjearret nei alle gedachten mear yn beammen as op 'e grûn.   

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024). De wrâldpopulaasje is net rûsd. Yn it ferspriedingsgebiet is de fûgel lokaal oanwêzich.
Robyntúfke

It **robyntúfke** of **robyntoefke** (*Corthylio calendula*) is fûgeltsje yn it monotypyske skaai robyntúfkes (*Corthylio*) út 'e famylje goudtúfkes (*Regulidae*)

## Ferskining

Robyntúfkes binne 9 oant 11 sintimer lang en binne in lyts bytsje grutter as it goudtúfke. Mantsjes ha in reade krún, mar dy is net altiten goed te sjen. Opfallend is in swarte bân op 'e wjuk, dy't mei in smelle, wite streek oer de wjuk kontrastearret. Fan boppe is de fûgel oliifkleurich, ûnder ljochter. Fierder hat it fûgeltsje in ljochte ûnderbrutsen eachring.  

## Fersprieding en systematyk
It robyntúfke briedt yn Kanada, Alaska, noardlik Nij-Ingelân en it westen fan 'e Feriene Steaten. Hy is ferdield yn trije ûndersoarten mei de folgjende fersprieding:

* *Corthylio calendula grinnelli* – briedt oan 'e kust fan Alaska en Britsk-Kolumbia. Winterdeis migrearret er sa fier nei it suden as súdlik Kalifornje.
* *Corthylio calendula calendula* – briedt yn noardlik en eastlik Kanada oant it noardeastlike diel fan 'e Feriene Steaten. Migrearret winterdeis sa fier nei it suden en komt as dwaalgast oant yn Gûatemala, Kuba en de Bahama's foar.
* *Corthylio calendula obscurus* - briede earder op it eilân Gûadelûp foar de kust fan westlik Meksiko en waard yn 1953 foar it lêst waarnommen. De ûndersoarte wurdt no as útstoarn beskôge.

Trekfûgels oerwinterje yn it suden fan 'e Feriene Steaten en Sintraal-Amearika. Guon westlike populaasjes besteane út stânfûgels. It is in tige seldsume besiker fan Jeropa mei in pear waarnimmings út Iislân, Ierlân, Skotlân en de Azoaren. 

## Ekology
It robyntúfke briedt yn nullebosken. Hy bout in hingjend nêst, fergelykber mei de blokmies, dat goed ferburgen sit yn in nullebeam. De soarte leit meastentiids tusken de sân en njoggen aaien, mar der binne wol nêsten oant tolve aaien fûn. It wyfke briedt se yn sawat tolve dagen út en de jongen wurde dan fersoarge troch beide âlden. Hy foerazjearret aktyf yn beammen en strûken en yt meast lytse ynsekten en spinnen, mar ek beien en beamsop.

## Status
Ut populaasjeûndersiken docht bliken dat robyntúfkes yn oantallen tanimme. Dat komt benammen mei't de populaasje him ferspraat hat nei ôfsidige gebieten fierder noardlik, dêr't se net fersteurd wurde yn it briedseizoen, wat it briedsukses fergrutte hat. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2019).  In rûzing fan 2019 giet út fan in populaasje fan 100 miljoen folwoeksen fûgels.
Robyntúfkes

**Robyntúfkes** of **robyntoefkes** (*Corthylio*) foarmje in monotypysk fûgelskaai yn 'e famylje goudtúfkes (*Regulidae*).

It skaai waard foar de soarte al yn 1853 troch Jean Cabanis útsteld, mar sûnt ta it skaai *Regulus* rekkene. Earst yn 2009 die út DNA-ûndersyk bliken dat it yn Noard-Amearika briedende robyntúfke in eigen klade foarmet yn 'e famylje *Regulidae*. 

## Soarten
Skyldpodkat

In **skyldpodkat** of koartwei **skyldpod** is in kat (*Felis catus*) mei in pelskleur dy't syn namme tanket oan 'e likenis mei it kleurpatroan fan 'e skylden fan skyldpodden. By skyldpodkatten hat de pels twa kleuren dy't net wyt binne. It kin wêze dat hierren fan 'e beide kleuren alhiel trochinoar hinne groeie, mar it is ek mooglik dat kleuren faninoar skaat binne yn ôfsûnderlike kleurflakken. Almeast hawwe skyldpodkatten in kombinaasje fan dy beide mooglikheden, mei guon plakken dêr't de beide kleuren apart bliuwe en oare lichemsdielen dêr't se fermongen binne.

De beide kleuren fan in skyldpodkat wurde faak omskreaun as swart en read, mar it 'read' kin ek oranje, giel of krêm wêze, wylst it 'swart' ek dûnkerbrún, griis, "blau" (eins blauwich griis) of siperts wêze kin. De oantsjutting 'skyldpodkat' wurdt allinnich brûkt foar katten dy't gjin of hast gjin wite plakken hawwe. Katten mei likefolle wyt as swart en read, wurde trijekleuren neamd, of soms skyldpodtrijekleuren. De skyldpodkleurfariant komt foar by katten dy't net fan in beskaat ras binne, mar ek by de measte katterassen. Op himsels is in skyldpodkat gjin ras, mar inkeld in kleurfariant. Skyldpodkatten binne hast altyd poezen. De seldsume boarren mei in skyldpodkleur (likernôch 1 op 'e 3.000) binne hast altyd ûnfruchtber.

Yn 'e folkloare fan beskate lannen, wêrûnder Ierlân, soene skyldpodkatten harren baaskes lok bringe. Yn Japan wurde dizze katten faak as skipskatten brûkt, mei't harren lok beskermje soe tsjin skipbrek. Ut beskate ûndersiken is oan it ljocht kommen dat by skyldpodkatten de kâns heger is dat se agressyf gedrach fertoane. Ek soene se in sterker jachtynstinkt hawwe as oare katten. It bewiis dêrfoar is lykwols beheind en der bestiet gjin wittenskiplike konsensus oer. Neffens in ûndersyk út 2014 bestiet der alhiel gjin relaasje tusken de pelskleur fan in kat en syn nuetens. 

## Sjoch ek
*bûnte kat
*Maltezer kat
*puntkat
*sipertse kat
*swarte kat
*trijekleur (kat)
Lytse strewelmosk

De **lytse strewelmosk** (*Gymnoris dentata*) is in sjongfûgel yn it skaai strewelmosken (*Gymnoris*) út de famylje fan 'e moskfûgels.

## Ferskining
De lytse strewelmosk is in frij lytse mosk fan 13 sm lang mei in lange kegelfoarmige snaffel en in koarte sturt. De fûgel is lytser en bruner as de grutte strewelmosk, dêr't er fierder in soad op liket. It folwoeksen mantsje is boppe donkerbrún mei in grize kroan en in readbrune wynbraustreek dy't fan it each oant de sydkante fan 'e nekke trochrint. Syn sturt is donkergriis oant griisbrún mei smelle ljochte rânen en gielbrune oant gielwite punten. It kin en de kiel binne krêmwyt en it foar it skaai typyske giele plak op 'e ûnderkiel is faak min te sjen. Under is de fûgel brutsen wyt en griis op 'e flanken. De iris is donkerbrún en de snaffel brún en wat ljochter by de basis. Yn 'e briedtiid wurdt de snaffel swart. Wyfkes ha in soad fan mantsjes, mar ha in brunere krún en in krêmkleurige wynbraustreek, donkere streken op 'e rêch en in lytser of gjin giel plak op 'e ûnderkiel. Juvenilen lykje op wyfkes, mar se binne op 'e boppedielen mear gielbrún. 

## Fersprieding
Lytse strewelmosken komme yn it suden fan Mauretaanje foar oant Guinee en dan nei it easten ta oan Súd-Sûdan, Eritreä en westlik Etioopje. Op it Arabyske Skiereilân is in populaasje yn westlik Jemen. 

De fûgel libje yn drûge gebieten, op savannes mei net in soad bosk en op iepen kultivearre gebieten by stêden oant 1500 m, yn Jemen oant 1900 m.

## Hâlden en dragen
De soarte is meast in stânfûgel en migrearret lokaal, mar kin op langere ôfstannen migrearje. De briedtiid leit tusken novimber en maart yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet. Beide skaaien briede, mar it wyfke it meast. It bekerfoarmige nêst wurdt yn in beamgat of spjalt boud. De fûgel foerazjearret op 'e grûn en yt sied en ynsekten.+

## Status
Lytse strewelmosken ha in tige grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Dêrfandinne kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN ) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024). De wrâldpopulaasje is net rûsd, mar de fûgel wurdt omskreaun as ûngewoan oant lokaal frij gewoan yn it westlike diel fan syn ferspriedingsgebiet, faak oant gewoan yn it easten en lokaal talryk yn Eritreä.
Amerikaansk goudtúfke

It **Amerikaansk goudtúfke** of **Amerikaansk goudtoefke** (*Regulus satrapa*) is fûgeltsje yn it skaai echte goudtúfkes (*Regulus*) út 'e famylje goudtúfkes (*Regulidae*).

## Ferskining

Folwoeksen fûgels binne oliifgriis oan 'e boppekant en ljocht fan ûnder. Se ha in tinne snaffel en in koarte sturt. De fûgel hat in swarte eachstreek en in giele krún mei in swarte râne. In folwoeksen mantsje hat oranje yn 'e midden fan 'e giele krún. In juvenyl liket op 'e folwoeksen fûgel, mar hat in brunere rêch en gjin giele krún.  

It Amerikaansk goudtúfke is ien fan 'e lytste sjongfûgels fan Noard-Amearika. Se wurde 8 oant 11 sm lang en ha in spanwiidte fan 14 oant 18 sm. 

## Fersprieding
It Amerikaansk goudtúfke is wiidferspraat yn Noard- en Middenamerikaanske nullebosken en hat fiif ûndersoarten:

* *R. s. olivaceus*: fan it uterste súdeastlike Alaska en súdwestlik Kanada oant Oregon.
* *R. s. apache*: fan Alaska troch westlik sintraal Kanada en de westlik-sintrale Feriene Steaten oant noardlik Meksiko.
* *R. s. satrapa*: sintraal en eastlik Kanada, noardeastlik fan 'e Feriene Steaten.
* *R. s. aztecus*: Sintraal-Meksiko.
* *R. s. clarus*: súdlik Meksiko en Gûatemala.

## Ekology
De soarte yt ynsekten, dy't er siket yn beammen en strûken. It nêst sit goed ferside en hinget oan 'e tûke fan in nullebeam. De fûgel briedt yn 'e moannen maaie en juny en in lechsel bestiet út fiif oant alve aaikes en in soad pearkes briede nei it earste broed nochris. it Amerikaank goudtúfke kin better tsjin de kjeld as it robyntúfke.  

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2022). De wrâldpopulaasje wurdt op 140 miljoen folwoeksen fûgels rûsd (2019).
Wim Gerritsma

**Wilhelmus Cornelis (Wim) Gerritsma** (Hamburg, 26 desimber 1913 – 21 oktober 1984) wie in Nederlânske grafikus en keunstskilder. 

## Libben en wurk
Gerritsma waard oplaat oan de Willem de Kooning Akademy yn Rotterdam (1926-1927) en De Haach (1928-1929), oan de Akademy Minerva yn de stêd Grins (1930-1934) en as lêste oan de Akademy fan Byldzjende Keunsten yn De Haach (1937-1938). Hy krige les fan ûnder oaren Dirk Harting en Willem Valk. Begjin fyftiger jierren wied er in skoft yn Yndonezië, yn Soerabaja. Fan 1958 oant 1965 wie er lid fan *Ars Aemula Naturae* yn Leien. Yn 1964 iepene er in keunsthannel yn Drachten, dêr't yn it earste jier Charles Eyck eksposearre.

Gerritsma skildere en tekene benammen neakenfigueren en hynders. Oare wurken fan him binne ûnder mear in brûnzen plakette fan wethâlder J.G. de Boer yn âldereinsintrum Rispinge (1957), in muorremozayk foar in legere skoalle yn De Wylgen (1961), in glês-yn-leadrút foar de nutssparbank yn Drachten (1965) en in smei-izeren gevelfersiering foar in beukerskoalle yn Bakkefean (1966).

Gerritsma stoar yn 1984 yn'e âldens fan 70 jier.
Taiwangoudtúfke

It **Taiwangoudtúfke** of **Taiwangoudtoefke** (*Regulus goodfellowi*) is in fûgeltsje yn it skaai echte goudtúfkes (*Regulus*) út 'e famylje goudtúfkes (*Regulidae*).

## Ferskining
It Taiwangoudtúfke wurdt likernôch 9 sm lang en is de meast kleurrike soarte fan it skaai. It mantsje hat in helderoranje middenstreek oer de krún, ôfset mei swarte streken dy't yn in brede swarte bân oer de foarholle by inoar komme en kontrastearret mei de wite foarholle, wynbraustreek en sydkant fan it gesicht. De fûgel hat in wyt kin en in kontrastearjende swart snorstreek. De boppedielen binne gielgrien en de stút is heldergiel. It boarst is griis en fierder is de fûgel ûnder griiswyt mei giele flanken en in giele anaalstreek. Op 'e wjuk sitte twa wite streken, de slachpinnen ha giele rânen en de tertialen wyteftige rânen. Wyfkes ha gjin oranje mar in heldergiele krún. De iris is brún, de tinne snaffel is swart en syn poatsjes binne donkergriis.  

## Fersprieding
De soarte is endemysk foar Taiwan en libbet yn grienbliuwende nullebosken boppe 2000 m oant 3700 m. It meast komt de fûgel lykwols op in hichte fan likernôch 2550 m foar. Se foerazjearje meast heech yn 'e beammen, mar weagje har ek yn legere begroeiïng.

## Hâlden en dragen
Taiwangoudtúfkes binne aktive en levendige fûgels en se binne meast solitêr, mar komme ek yn lytse losse groepkes fan 'e eigen soarte foar. Oer it briedgedrach is net in soad bekend. Se ite ynsekten en somtiden ek beien of plantaardich materiaal. 

## Status
De fûgel is sterk oan bosk bûn en om't der bosk op Taiwan ferdwynt wurdt der oannommen dat de grutte fan 'e populaasje wat ôfnimt. De fûgel wurdt troch de IUCN lykwols as net bedrige (*Least Concern*, 2024) klassifisearre.
Echte goudtúfkes

**Echte goudtúfkes** of **echte goudtoefkes** (*Regulus*) foarmje in fûgelskaai yn 'e famylje goudtúfkes (*Regulidae*).

Goudtúfkes binne de lytste sjongfûgels fan Europa en Noard-Amearika en wurde 8 oant 10 sm lang en 4 oant 7 gram. It binne rûne, kompakte fûgeltsjes mei in relatyf grut kopke, in koarte hals en sturt en in tinne, skerpe snaffel. Se ha foar it grutste part in oliifgrien oant griisgrien fearrekleed mei in opfallende giele streek oer de krún, dy't by mantsjes yn 'e regel in oranje sintrum hat. Op 'e wjukken ha se twa wite streken. It seksuëel dimorfisme is beheind en allinnich te sjen oan 'e oars kleure krún.

It binne tige aktive fûgeltsjes, dy't hieltiten yn beweging binne. Se foerazjearje heech yn beammen, fral nullebeammen. Meastentiids binne se allinnich of yn lytse groepkes, winterdeis ek mei miezen. It dieet bestiet hast allinnich út ynsekten. Guon populaasjes binne stânfûgels, oaren trekke oer koarte oant middellange ôfstannen.  

De nêsten binne bolfoarmich, dy't ûnder tûken hingje en binne makke fan moas, spinreach en fearkes. It oantal aaikes is mei in lechsel fan 7 oant 12 relatyf heech en oanpast oan in yn 'e winter relatyf heech stjertesifer troch in tekoart oan iten. De fûgeltsjes libje yn 'e natuer net lang, meastentiids 1 oant 2 jier.
## Soarten
Der wurde fiif soarten algemien erkend. It Teneryfgoudtúfke, dat op Teneryf en La Gomera foarkomt, wurdt meast as ûndersoarte fan 'e *Regulus regulus* beskôge.
Madearafjoertúfke

It **Madearafjoertúfke** of **Madearafjoertoefke** (*Regulus madeirensis*) is fûgeltsje yn it skaai echte goudtúfkes (*Regulus*) út 'e famylje goudtúfkes (*Regulidae*). Sûnt 2003 waard it Madearafjoertúfke as in aparte soarte behannele. Foar dy tiid waard de fûgel as in ûndersoarte fan it gewoane fjoertúfke beskôge.

## Ferskining
Lykas oare goudtúfkes is it in tige lyts fûgeltsje fan likernôch 9 sintimeter lang mei boppe in oliifgrien fearrekleed. Under is it fûgeltsje bêzje. De kroan is lykas it fjoertúfke ek giel oant oranje, mar hy ferskilt dêrfan troch in folle koarte wynbraustreek, mear swart op 'e wjuk, in mear yntinser goudbrún plak oan 'e side fan 'e nekke en it mantsje hat in doffere oranje kroan. De poatsjes en de snaffel binne langer as by it gewoane fjoertúfke.   

## Fersprieding
De soarte is endemysk op Madeira, dêr se yn ferskillende soarten habitats foarkomme, wêrûnder laurier- en heidebosk, mingde ike- en jeneverbosken en strewellen mei leechgroeiende heide en beamheide. Yn akasia- en eucalyptusplantaazjes, dy't in grut part fan 'e endemyske Madeiraanske laurierbosken ferfongen hawwe, is de fûgel in opfallende ôfwêzige.

## Hâlden en dragen

De briedtiid fan 'e fûgel is yn juny oant july. It nêst is komfoarmich en sit yn in beam. It is net bekend hoefolle aaikes der lein wurde, mar der wurdt oannommen dat it lechsel lytser is as de 7 oant 12 aaien fan it gewoane fjoertúfke. De aaien wurde yn 14,5 oant 16,5 dagen troch it wyfke útbret en de jongen wurdt troch beide âlders fuorre.  

De fûgel yt liddepoatigen, fral blêdlús, spinnen, motten en rûpen. 

## Status
It ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel is beheind, mar de fûgel is relatyf talryk en de oantallen nimme ta. De IUCN kategorisearret de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, 2024). De hiele populaasje wurdt rûsd op 105.000 oant 211.000 folwoeksen fûgels.
Trijekleur (kat)

In **trijekleur** is in kat (*Felis catus*) mei in pels dy't trije kleuren hat: wyt, swart en 'read' (yn 'e regel eins mear oranje of sels giel). De measte trijekleuren binne foar 25–33% wyt mei foar de rest swarte en reade kleurflakken. Yn it Nederlânsk wurdt in kat mei dit kleurpatroan dêrom in *lapjeskat* neamd (mar "lapkeskat" is gjin geef Frysk wurd). It kin lykwols wêze dat sokke katten ek oare kleuren yn har kleurpatroan hawwe, lykas griis, siperts of skyldpod. 

It trijekleurpatroan komt foar by katten dy't net fan in ras binne, mar ek by katten fan beskate katterassen. Op himsels is it lykwols gjin ras, mar in kleurfariant. Rassen dy't it hawwen fan dit kleurpatroan tasteane, binne de Amerikaanske koarthier, de Arabyske mau, de Britske koarthier, de eksoat, de Japanske stomptsturt, de Maine coon, de Mankske kat, de Noarske boskkat, de Perzyske kat, de Sibearyske kat, de Turkske Vankat en de Turkske angoara.

Om't de genetyske determinaasje fan pelskleuren by trijekleuren ferbûn is oan it X-gromosoom, binne sokke katten hast altyd poezen (dy't lykas alle froulike bisten twa X-gromosomen hawwe, yn tsjinstelling ta manlike bisten, dy't in X- en in Y-gromosoom hawwe). Sokke katten krije ien fan 'e kleuren swart of read fan it X-gromosoom fan 'e mem en de oare fan it X-gromosoom fan 'e heit. Om't boarren mar ien X-gromosoom hawwe, kinne se dus net trije kleuren hawwe. Utsûnderings op dy regel binne tige seldsum, mar komme foar by yndividuën dy't troch in genetyske mutaasje in ekstra X-gromosoom hawwe (XXY), in oandwaning dy't by minsken bekend stiet as it syndroom fan Klinefelter. Ek kin it foarkomme dat sokke boarren gimeara's binne mei twa ferskillende setsjes gromosomen (XX en XY).

Yn 'e folkloare fan ferskate lannen wurde trijekleuren achte harren baaskes lok te bringen. Dêrom wurde se yn it Dútsk ek wol *Glückkatzen* ("lokskatten") neamd. Yn Japan wurde dizze katten, krekt as skyldpodkatten, faak as skipskatten ynset, mei't harren lok de minsklik opfarrenden beskermje soe tsjin skipbrek.

## Sjoch ek
*bûnte kat
*Maltezer kat
*puntkat
*sipertse kat
*skyldpodkat
*swarte kat
Trijekleur

*trijekleur (flagge), in flagge mei trije ferskillend kleure banen
**de Nederlânske Trijekleur, de flagge fan Nederlân mei trije banen read-wyt-blau
*trijekleur (kat), in kleurfariant fan 'e kat (*Felis catus*), dy't trije kleuren hat
Reuzefleanhoarntsjes

De **reuzefleanhoarntsjes** (wittenskiplike namme: *Petaurista*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e kjifdieren (*Rodentia*), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (*Sciuromorpha*), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (*Sciuridae*), de ûnderfamylje fan 'e echte iikhoarntsjes (*Sciurinae*), de tûke fan 'e fleanende iikhoarntsjes (*Pteromyini*) en de ûndertûke fan 'e echte fleanende iikhoarntsjes (*Pteromyina*). Ta dit skaai hearre, ôfhinklik fan 'e telwize, acht oant achttjin libbene soarten. 

## Beskriuwing
Krekt as oare fleanende iikhoarntsjes kinne reuzefleanhoarntsjes net echt fleane, mar sweve se eins. Dat berikke se troch it patagium, de losse hûdflap tusken harren foar- en efterpoaten, strak te lûken en te brûken as wjukken. Sa kinne se frij lange ôfstannen troch de loft oerbrêgje fan 'e iene beam nei de oare. Reuzefleanhoarntsjes binne grutte oant tige grutte iikhoarntsjes, dy't nachts aktyf binne. Har dieet is foar it meastepart in herbivoar, hoewol't se soms ek lyts dierte frette, lykas ynsekten.

## Soarten
### Libbene soarten
Yn it skaai fan 'e reuzefleanhoarntsjes (*Petaurista*) wurde tradisjoneel de folgjende 8 soarten erkend:
* Bûtanreuzefleanhoarntsje (*Petaurista nobilis*)
* grut reuzefleanhoarntsje (*Petaurista elegans*)
* hodgsonreuzefleanhoarntsje of Hodgsons reuzefleanhoarntsje (*Petaurista magnificus*)
* Yndysk reuzefleanhoarntsje (*Petaurista philippensis*)
* Japansk reuzefleanhoarntsje of wytkielfleanhoarntsje (*Petaurista leucogenys*)
* read reuzefleanhoarntsje of tagûan (*Petaurista petaurista*)
* readbûnt reuzefleanhoarntsje (*Petaurista alborufus*)
* Sineesk reuzefleanhoarntsje (*Petaurista xanthotis*)

De folgjende 7 bisten wurde tradisjoneel beskôge as ûndersoarten, mar om't de tradisjonele soarten parafyletysk binne, wurde dizze ûndersoarten no hieltyd faker beskôge as soarten op harsels:
* Chindwinreuzefleanhoarntsje (*Petaurista sybilla*)
* Formoasareuzefleanhoarntsje (*Petaurista grandis*)
* griiskopreuzefleanhoarntsje (*Petaurista caniceps*)
* Hainanreuzefleanhoarntsje (*Petaurista hainana*)
* Yunnanreuzefleanhoarntsje (*Petaurista marica*)
* Taiwaneesk reuzefleanhoarntsje (*Petaurista lena*)
*  wytbealchreuzefleanhoarntsje (*Petaurista albiventer*)

De folgjende 3 bisten binne nije soarten, dy't tusken 2007 en 2013 wittenskiplik beskreaun waarden troch de Yndiaaske mammalooch en ornitolooch Anwaruddin Choudhury, mar noch net algemiene erkenning genietsje:
* Meboreuzefleanhoarntsje (*Petaurista siangensis*)
* Mechukareuzefleanhoarntsje (*Petaurista mechukaensis*)
* Mishmireuzefleanhoarntsje (*Petaurista mishmiensis*)

### Fossilen
Njonken de libbene soarten binne der fan 'e reuzefleanhoarntsjes noch trije útstoarne soarten bekend dêr't fossilen fan fûn binne:
*hellerreuzefleanhoarntsje of Hellers reuzefleanhoarntsje (*Petaurista helleri*) (Pleistoseen fan Dútslân)
*koarttoskreuzefleanhoarntsje (*Petaurista brachyodus*) (Pleistoseen fan Sina)
*Tetjûchereuzefleanhoarntsje (*Petaurista tetyukhensis*) (Pleistoseen fan it Russyske Fiere Easten)
Roetreager

De **roetreager** (*Ardea sumatrana*) is in fûgel yn it skaai reagers (*Ardea*) út 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*) .

## Ferskining

De roetreager is mei 115 sintimeter lingte grutter as de by ús foarkommende reade reager. It fearrekleed is meast tsjustergriis. Briedfûgels ha lange wyteftige sierfearren op 'e nekke, de skouders en op it boarst. Juvenilen binne bruner. 

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e roetreager leit fan Súdeast-Aazje oant Nij-Guineä en Austraalje. De fûgel komt fral oan 'e kust foar, op eilannen en koraalriffen, yn mangroves en by grutte rivieren. Inkeldris wurdt er ek by ûndjippe wetterpartijen mear yn it lân waarnommen. 

## Iten
De fûgel is in solitêre jager dy't ûnferweechlik wachtet oant der in proai foarby komt. Syn iten bestiet út fisk, krabben en oare skaaldieren.

## Status
De grutte fan 'e wrâldpopulaasje waard yn 2023 op 11.000 oant 71.700 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre. Oannommen wurdt dat de oantallen stadichoan tebekrinne troch ferlies fan habitat en fersteuring troch minsken.
Morning Glory

**morning glory* (Ingelsk foar "moarnsgloarje"), in bekende namme foar ferskate soarten blommen

## Films
*''Morning Glory'' (film út 1933), in Amerikaanske film út 1933 mei Katharine Hepburn
*''Morning Glory'' (film út 1993), in Amerikaanske film út 1993 mei Christopher Reeve
*''Morning Glory'' (film út 2010), in Amerikaanske film út 2010 mei Rachel McAdams en Harrison Ford

## Geografy
*Morning Glory (Kentucky), in plak yn 'e Amerikaanske steat Kentucky
*Morning Glory (Teksas), in in plak yn 'e Amerikaanske steat Teksas
*Morning Glory Arch, in rotsformaasje yn 'e Grandstaff Canyon yn 'e Amerikaanske steat Utah
*Morning Glory Pool, in waarmwetterboarne yn it Nasjonaal Park Yellowstone yn 'e Amerikaanske steat Wyoming

## Muzyk
### Bands
*Morning Glory (band), in Amerikaanske punkband

### Albums
*''Morning Glory'' (album fan Mary Travers), in album fan Mary Travers út 1972
*''Morning Glory'' (album fan Tim Buckley), in album fan Tim Buckley út 1994
*''Morning Glory'' (album fan Oasis), in album fan Oasis út 1995
**[[Morning Glory: The Tim Buckley Anthology]]*, in sammelalbum fan Tim Buckley út 2001

### Lieten
*''Morning Glory'' (liet fan Tim Buckley), in liet fan Tim Buckley út 1967
*''Mornin' Glory'' (liet fan Bobbie Gentry), in liet fan Bobbie Gentry út 1968
*''Morning Glory'' (liet fan James & Bobby Purify), in liet fan James & Bobby Purify út 1976
*''Morning Glory'' (liet fan The Wurzels), in liet fan The Wurzels út 1976
*''Morning Glory'' (liet fan Gordon Lightfoot), in liet fan Gordon Lightfoot út 1986
*''Morning Glory'' (liet fan Enya), in liet fan Enya út 1988
*''Morning Glory'' (liet fan Ween), in liet fan Ween út 1992
*''Morning Glory'' (liet fan Jamiroqui), in liet fan Jamiroqui út 1994
*''Morning Glory'' (liet fan Oasis), in liet fan Oasis út 1995
*''Morning Glory'' (liet fan Union Jack), in liet fan Union Jack út 1998
*''Morning Glory'' (liet fan Bonnie Pink), in liet fan Bonnie Pink út 2010
*''Morning Glory'' (liet fan Yuta Orisaka), in liet fan Yuta Orisaka út 2019
**[[What's Your Story, Morning Glory?]]*, in liet fan Mary Lou Williams út 1978

## Oar
*''Morning Glory'' (stripsearje), in stripsearje fan Nick Spencer
*''Morning Glory'' (telefyzjeprogramma), in Britsk moarnstelefyzjeprogramma út 2006
*Morning Glory Zell-Ravenheart (1948–2014), in Amerikaansk heidensk dichteresse
Pietr-le-Letton

**Pietr-le-Letton** (Frânsk, likernôch "Pietr de Let") is in roman fan de Waalske skriuwer Georges Simenon, ferskynd yn 1931 by Fayard, Parys. Lykwols wie it ferhaal yn 1930 al yn searje útkaam yn Ric et Rac.

It ferhaal is yn earsten optocht yn 1929, doe't Simenon mei syn boat Dútsklân útsetten wie, en de boat dêrom yn Delfzijl reparearre liet. It is dêr dat de figuer fan Maigret foarme waard. Lykwols kin it wêze dat it ferhaal dat dêr skreaun waard *Train de nuit* wie, dêr't in *Maigret* yn foarkomt, dy't dan lykwols noch yn Marseille wurket. Hoe ek, waard it ferhaal fan Pietr-le-Letton earst foltôge doe't Simenon yn 1930 werom wie yn Parys. 

## Ynhâld
De haadfiguer, ynspekteur Maigret, is warkôge dat de misdiediger Pieter de Let mei de trein nei Parys komt. Lykwols fynt er op it stuit dêr't de man op oankomme soe, trije manlju op de trein dy't elts neffens it sinjalemint de Let wêze koenen. It is no oan Maigret en fyn út wa't wier de misdiediger Pietr-le-Letton is.

## Untfangst
Simenon sels organisearre in feestke foar syn nije haadpersoan. It earste Maigret ferhaal is ferskate kearen ferfilme, en yn 1999 waard it opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Súdamerikaanske mangrovereager

De **Súdamerikaanske mangrovereager** (*Butorides striata*), ek **streke reager**, is in fûgel yn it skaai reiddompreagers (*Butorides *) út 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*).

## Ferskining
It fearrekleed fan 'e 35 oant 48 sm lange Súdamerikaanske mangrovereager is tige fariabel. In folwoeksen fûgel hat in griisblauwe rêch in wite ûnderkant, in swarte mûtse en giele poaten.

Jonge fûgels binne bruner fan kleur en oan 'e ûnderkant streke.

## Fersprieding

De fûgel komt yn Súd-Amerikaanske wiete gebieten fan Panama oant Argentynje foar, fral yn tropyske en subtropyske gebieten, mar ek yn minder waarme dielen. De reager hat in foarkar foar sompen mei tichte begroeiïng lykas mangroves oan kusten en tichte bosken oan rivieren en marren. Fierder komme se oan rivieren, kanalen, sâltflakten, op riffen en yn reid- of gerslân foar.

## Taksonomy
Genetyske stúdzjes út 2023 en morfologyske ferlikeningen wiisden út dat it skaai *Butorides* in ferdieling yn fjouwer dúdlike klades rjochtfeardiget: Galapagosreagers, griene reagers, mangrovereagers yn Súd-Amearika en de mangrovereagers yn 'e rest fan 'e wrâld. Neffens de analyse fan nukleêr DNA is de lêstneamde klade ek de sustergroep fan 'e Súdamerikaanske mangrovereager en is de Galapagosreagers it meast besibbe oan 'e griene reager en net oan 'e Súdamerikaanske mangrovereagers. Dêrnjonken heart de ljochte populaasje op 'e eilannen net lykas earder tocht ta *striata*, mar ta de Galapagosreager, dy't dus in polymorfe soarte is. De fjouwer klades ferskille yn 'e lingte fan 'e tarsus en de Galapagosreager hat in unike sterke snaffel, nei alle gedachten troch de oanpassing oan in oar dieet mei in grutter oandiel skaaldieren.     

It ûndersyk late der ta dat it skaai yn fjouwer soarten waard ûnderferdield: de Galapagosreager, de griene reager, de Súdamerikaanske reager en de mangrovereager. De lêste krige de nije wittenskiplik soartenamme *atricapilla*. Sels de *atricapilla* besteane yn beheinde sin mooglik út ferskillende soarten, mar de resultaten dêrfan binne net ienriedich en dêr is mear ûndersyk nedich.

## Status
BirdLife International behannelet de soarten yn it skaai *Butorides* noch as ien soarte, dy't as net bedrige klassifisearre wurdt. Der is gjin aparte status foar de Súdamerikaanske mangrovereager.
Griene reager

De **griene reager** (*Butorides virescens*) is in fûgel yn it skaai reiddompreagers (*Butorides *) út 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*).

## Ferskining

Griene reagers ha in glânzgjende grienswarte kroan dy't as in túf opset wurde kin by opwining. De sydkanten fan 'e nekke en it boarst binne kastanjebrún oant readbrún en der rint in wite streek mei in bûnt patroan oer de kiel en foarkant fan 'e nekke. De rêch en wjukken ha in donkergrize basis mei in oliifgriene of blaueftige glâns. De dekfearren fan 'e wjukken ha ljochte rânen, sadat in skobbich patroan ûntstiet. Under is de fûgel meast griis. De snaffel is griis en giel, de koarte poaten binne giel en de eagen binne ek giel. Yn 'e briedtiid kinne de poaten en hûd om de eagen nei read ferkleurje. Wyfkes binne oer it generaal wat doffer fan kleur en in bytsje lytser as mantsjes.

Jonge fûgels binne doffer en ha in brune nekke en in brún boarst mei wite streken en op 'e rêch bêzje of wite plakken.

## Fersprieding
De griene reager is in fûgel fan wiete gebieten yn 'e Feriene Steaten. De fûgel is op it grutste part fan it kontinint te finen, mar hy mijt de bergen en de heuvelgebieten yn in oantal Midwestlike steaten. In lyts perzintaazje fan 'e populaasje briedt yn it súdwesten fan Kanada. De fûgel wurdt ek op 'e Kariben oantroffen.

De soarte hat fjouwer ûndersoarten:

* *B. v. anthonyi*: westlik fan 'e Feriene Steaten en noardlik Baja California.
* *B. v. frazari* : súdlik Baja California.
* *B. v. virescens* : fan 'e sintrale en eastlike Feriene Steaten en eastlik Kanada oant Panama.
* *B. v. maculata* : de Bahama's en de Kariben.

It is in tige seldsume besiker yn Europa, mei benammen waarnimmingen op 'e Azoaren en yn Grut-Brittanje, mar ek yn Nederlân, Frankryk, Iislân, Ierlân en Itaalje. 

## Hâlden en dragen
Lykas de measte reigersoarten stiet de fûgel ûnferweechlik oan 'e kant fan wetter te wachtsjen oant in proai foarby komt. De fûgel jaget op fisken, kikkerts, lytse reptilen en wetterynsekten. Dêrnjonken hat de griene reager ek in nijsgjirrige jachttechnyk: as er in lytse proai lykas in ynsekt fongen en deade hat, yt er dy somtiden net op mar brûkt er dy as ies om gruttere proaien mei te fangen.

Mantsjes en wyfkes bouwe tegearre it nêst fan tûken, mar it wurk wurdt foar it grutste part troch it wyfke útfierd. Beide briede se de aaien út en fersoargje se de jongen. It nêst sit meast yn beammen, mar is somtiden ek by it wetter leech by de grûn te finen. It wyfke leit yn twa dagen tusken de trije en fiif ljochtgriene oant ljochtblauwe aaien, dy't nei 16 oant 17 dagen útkomme. Trije wiken nei it útkommen fan 'e aaien kinne de piken útfleane. Dêrnei bliuwe se noch in goede moanne by de âlden om it foerazjearjen te learen.

In pear bliuwt yn it seizoen monogaam.

## Status
De IUCN behannelet de griene en de mangrovereager as ien soarte en dêrom is der foar de griene reager gjin eigen statusbeöardieling. De populaasje fan 'e griene reager is tusken 1966 en 2019 foars yn oantal ôfnommen (-51%), mar de soarte komt noch jimmeroan relatyf algemien foar. Eartiids foarme jacht in bedriging foar de fûgel, hjoed-de-dei foarmet biotoopferlies in bedriging.
Galapagosreager

De **Galapagosreager** (*Butorides sundevalli*) is in fûgel yn it skaai reiddompreagers (*Butorides *) út 'e famylje reagerfûgels (*Ardeidae*).

## Ferskining
De fûgel hat meast in folslein laaigriis fearrekleed mei in koarte túf. it fearrekleed is lykwols fariabel en der binne ek fûgels mei in brún streke ûnderkant en in swarte kroan. Op 'e rêch ha de fearren in sulvereftige glâns. De snaffel en de poaten binne griis, mar yn it briedseizoen ferkleuret de snaffel nei swart en de poaten nei oranje.

Jonge fûgels binne foar it grutste part donkerbrún mei ljochte streken op it boarst en de nekke. Dy brune kleur fariearret fan ljochtbrún oant djip readbrún.

## Fersprieding
De Galapagosreager is endemysk op 'e Galapagoseilannen en libbet dêr op 'e kustgebieten fan alle eilannen en yn 'e magrovebosken. 

## Hâlden en dragen
It iten fan 'e Galapagosreiger bestiet meast út fisk en krabben. It nêst wurdt fan tûken yn magrovebosk of sels ûnder lavarotsen boud. Se briede it hiele jier troch mei in pyk tusken septimber en maart en kinne oant wol trijeris yn 't jier briede. In lechsel bestiet meastentiids út ien oant trije aaien, mar der binne ek meldingen fan gruttere oantallen. Beide âlders diele de soarch foar it utbrieden en it fuorjen fan 'e piken.

## Status
De IUCN behannelet de fûgel as de ûndersoarte *B. striata sundevalli* fan 'e mangrovereager en dêrom is der gjin aparte bedrigingsstatus foar de Galapagosreager.
Reiddompreagers

**Reiddompreagers** (*Butorides*) foarmje in fûgelskaai yn 'e famylje [reagerfûgels]] (*Ardeidae*).

De reiddompreagers komme yn in grut part fan 'e wrâld yn tropyske, subtropyske en tuskenbeide gebieten foar.

De fûgels fan it skaai waarden hiel lang as in monotypysk behannele, mar op basis fan modern ûndersyk wurde der hjoed-de-dei meastentiids fjouwer aparte soarten ûnderskieden.

Se ha in frijwat knobske bou, relatyf koarte poaten en in yntelliginte manier fan jeien. It binne lytse reagers fan likernôch 35 oant 48 sm lang en ha faak in donkergriene oant blaugrize rêch, in donkere kop en poaten dy't yn 'e briedtiid oranje of read wurde kinne. Se binne tige ferduldige jagers en steane faak ûnferweechlik oan 'e wetterkant te wachtsjen as in proai (fisken, kikkerts of ynsekten) foarby komt. Guon fûgels fan it skaai brûke "ark" om te fiskjen: se smite bygelyks in ynsekt of in lytse proai op it wetter as lokfoer om gruttere proaien te lokjen.

Reiddompreagers hâlde fan wetterryk gebiet mei genôch skûlplakken, lykas iggen fan rivieren, marren, sompen en fral mangrovebosk.

De typesoarte fan it skaai *Butorides* is de mangrovereager (ek wol de lytse reager neamd), wittenskiplik bekend as *Butorides atricapilla*.

## Soarten
Der wurde op it stuit (2026) fjouwer soarten erkend:
Binnert Philip van Harinxma thoe Slooten (1893-1945)

**Binnert Philip van Harinxma thoe Slooten** (Ljouwert, 4 septimber 1893 – dêre, 12 febrewaris 1945) wie in Nederlânske rjochter, keamerhear en fersetsman fan Frysk komôf. 

## Libben en wurk
Hy wie de soan fan Coert Lambertus baron van Harinxma thoe Slooten (1865-1927) en Johanna Maria Bieruma Oosting (1871 -1940). Hy troude yn 1927 mei Aleida Sybilla Sara Geertsema (1900 -1975). Se krigen twa bern.

Fan 1927 ôf wie Van Harinxma thoe Slooten rjochter by de arrondissemintsrjochtbank Ljouwert. Begjin jierren 1930 wie er in skoft plakferfangend kantonrjochter yn Beetstersweach. Hy wie keamerhear y.b.t. fan keninginne Wilhemina en wie haad fan it Buro Offier Boargerbefolking (evakuaasje). 

Van Harinxma thoe Slooten wie lid fan de seksje Ljouwert fan de *[[Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers]]* en rjochter fan it feemgerjocht (fersetsrjochtbank). Op 12 febrewaris 1945 waard er yn Ljouwert deasketten troch in lânwachter. Dat gie bûten de Dútsers om en it motyf is nea dúdlik wurden.
Easterske feereager

De **Easterske feereager** (*Ardea coromandus*; synonimen: *Bubulcus ibis coromandus*, *Bubulcus coromandus*) is in fûgel yn it skaai reagers (*Ardea*) út de famylje reagerfûgels (*Ardeidae*)

## Ferskining

De easterske feereager is in 46 oant 56 sm lange reager mei in relatyf koarte snaffel, nekke en poaten. Winterdeis is de fûgel hielendal wyt mei griisgriene of swarteftige poaten en in giele snaffel. Yn it briedseizoen hat er in wyt gesicht, mar fierder brúnoranje kop, nekke, rêch en boppeboarst. De poaten binne dan oranje en de snaffel hat in rôzereade basis.

De mear westlik foarkommende gewoane feereager is wat lytser mei in koartere nekke, snaffel en poaten. It brúnoranje is folle minder yntinsyf en beheinder oanwêzich. De poaten binne yn 'e briedtiid by de gewoane feereager foar in lyts skoft felread of oranjerôze. By de easterske feereager binne de poaten dan fan giel oant readeftich. 
## Fersprieding
De easterske feereager komt foar yn Súd- en East-Aazje fan Yndia oant Austraalje en Nij-Seelân. Ut en troch is de fûgel ek waarnommen yn 'e Feriene Arabyske Emiraten en Oman. 

## Ekology
De fûgel libbet op gerslân, by sompen, rysfjilden en iepen plakken oant sels op rûchskernen. Lykas de namme seit beselskippet de fûgel faak fee of grutte wylde bisten, lykas buffels, dêr't ynsekten te finen binne. Faak sit er op 'e rêch fan bisten om parasiten te pikken. Oars as oare reagers yt er fral ynsekten. 

De fûgel is sosjaal en wurdt faak yn groepen oantroffen, sawol by it foerazjearjen as by it sliepen nachts. Ek briedt de fûgel yn koloanjes.

## Status
De easterske feereager wurdt troch de IOC World Bird List as in aparte soarte beskôge. De IUCN erkent de fûgel lykwols net as in soarte en beskôget de fûgel as in ûndersoarte fan 'e gewoane feereager. Dêrom is de bedrigingsstatus fan 'e fûgel net beöardiele. De fûgel wurdt lykwols as frije algemien omskreaun.
Wythalsreager

De **wythalsreager** (*Ardea pacifica*) is in fûgel yn it skaai reagers (*Ardea*) út de famylje reagerfûgels (*Ardeidae*).

## Ferskining
De wythalsreager is 76 oant 106 sintimeter lang. De reager hat in wite kop en nekke. De rest fan it lichem is laaigriis oant hast swart. Ek de wjukken en de sturt ha dy kleur, mar de wjukken ha wite rânen op 'e wjukbocht. De poaten en de snaffel binne meastentiids swart. Folwoeksen fûgels ha yn 'e briedtiid pearseftige sierfearren op 'e rêch en op it boarst. 

## Fersprieding
De soarte komt yn hiel Austraalje foar en libbet ek op Tasmaanje, mar briedt dêr net. Fierder is de fûgel in wintergast yn dielen fan Nij-Guineä en in dwaalgast yn Nij-Seelân. It leefgebiet bestiet út ûndjip en swiet wetter en wiete greiden. De fûgel wurdt selden by brak- of sâltwetter sjoen. 

De fûgel is monotypysk, itjinge betsjut dat er net yn ûndersoarten is ferdield.

## Ekology

De wythalsreager briedt ôfhinklik fan 'e reintiid tusken septimber en desimber (somtiden oant maart of april) yn losse koloanjes. De nêsten wurdt 15 oant 30 m heech yn beammen by wetter boud. De soarte is monogaam en beide âlders briede de 3 oant 4, maksimaal 6 ljocht blaugriene aaien yn 30 dagen út. Se fersoargje de piken ek alletwa, dy't nei 6 oant 7 wiken nei it útkommen útfleane.  

De soarte yt fisk, kikkerts, ynsekten en reptilen.

## Status
De wythalsreager hat in grut ferspriedingsgebiet en allinnich dêrom al is de kâns op útstjerren tige lyts. De wrâldpopulaasje wurdt op 6.700 oant 16.700 fûgels rûsd en is nei alle gedachten stabyl. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Madagaskarreager

De **Madagaskarreager** (*Ardea humbloti*) is in fûgel yn it skaai reagers (*Ardea*) út de famylje reagerfûgels (*Ardeidae*).

## Ferskining
De 92 oant 100 sintimeter lange fûgel hat in effen griis fearrekleed. De mûtse, wangen en wjukken binne donkerder. De stevige snaffel hat in gielige kleur en ferkleuret yn 'e briedtiid nei oranje. De poaten binne brúngriis oant griisgiel.  

## Fersprieding
Madagaskarreagers komme binne endemysk op Madagaskar en libje dêr oan 'e westlike kustgebieten fan it eilân. It habitat bestiet út mangrovebosken, sâltwettersompen mar ek wol swietwettermarren, rivieren en rysfjilden. Betingsten binne ûndjip helder wetter en de oanwêzigens fan grutte fisken. De fûgel is yn kustgebieten it hiele jier troch te sjen. Bûten de briedtiid kin de fûgel ek mear it lân yn foarkomme. 

## Ekology
Madagaskarreagers libje meastentiids solitêr, somtiden yn losse groepkes. Oer it briedgedrach is net in soad bekend; de fûgel briedt yn losse koloanjes mei oare reagersoarten.   

## Status
De madagaskarreager hat in beheind ferspriedingsgebiet en komt yn dat ferspriedingsgebiet net in soad foar. De grutte fan 'e populaasje wurdt troch BirdLife International op 1290 oant 1500 folwoeksen fûgels rûsd (2019). It foar de fûgel geskikte leefgebiet wurdt beynfloede troch minsklike aktiviteiten lykas jacht, ûntbosking, fiskerij en lânbou. Dêrom wurdt de fûgel op 'e Reade list fan 'e IUCN as bedrige klassifisearre. Mooglik is de populaasje stabiler as yn 'e jierren 1980, doe't de oantallen foars tebekrûnen.
Nachthauken

It fûgelskaai **Nachthauken** (*Chordeiles*) heart ta it skift fan ‘e nachtsweleftigen (*Caprimulgiformes*) en de famylje fan ‘e nachtswelfûgels (*Caprimulgidae*). Yn Amearika wurdt dizze groep fan nachtswellen (of deisliepers) "Nighthawks" neamd. Se binne lykwols noch besibbe oan swellen noch oan hauken en sparwers.

## Soarten
It skaai fan ‘e nachthauken telt 6 soarten, dy ‘t alle yn Amearika foarkomme.
* wytbúknachthauk (*Chordeiles nacunda*)
* dwerchnachthauk (*Chordeiles pusillus*)
* sânnachthauk (*Chordeiles rupestris*)
* woastynnachthauk (*Chordeiles acutipennis*)
* Noardlike nachthauk (*Chordeiles minor*)
* Antiljaanske nachthauk (*Chordeiles gundlachii*)
Endeavour

**Endeavour** is in foarrige foar Inspector Morse, dy't yn de jierren 1965 en letter spilet. Shaun Evans spilet de jonge ferzje fan *Endeavour Morse*, dy't ophâld mei de stúdzje en by de plysje sil. Ek dan al soe er leaver net by dy foarnamme neamd wurde, en hy ûnderfynt safolle tsjinwurking dat er op it least ophâlde wol, mar syn baas wol dêr neat fan hearre om't er tinkt dat Morse in goed plysjeman wêze sil, at er mar tagong krijt.

Wylst de ferhalen faak net sa kompleks binne as de boeken dy't Colin Dexter skreau oer Ynspekteur Morse, wurdt der in prachtich spul spile fan in kostúmdrama foar in tiid dy't noch net sa lang tebek leit. Yn likernôch in ferhaal elts fearnsjier, wurdt yn njoggen jier de tiid fan Oksford út de jierren 1965-1974 werjûn. Troch de plysjeferhalen foar dy tiid, wurdt der ek in kym lein fan alle lju dêr't Morse letter kunde oan hat.
Wytbúkreager

De **wytbúkreager** (*Ardea insignis*) is in fûgel yn it skaai reagers (*Ardea*) út de famylje reagerfûgels (*Ardeidae*).

## Ferskining
De trochstrings likernôch 127 sm lange fûgel hat meast donkergrize boppedielen en in brúngrize rêch. Simmerdeis hat er in griiswite nekplom en lange grize fearren mei in wyt boarst. De 15,2 oant 17,6 sm lange snaffel is swart en by de punt en de basis grieneftich. De fûgel hat in griengriis gesicht en it kin is wyteftich. Wylst de boppekant fan 'e wjukken donkergriis is, is de ûnderkant wyt. De poaten binne donker. 

Wytbúkreagers hearre ta de grutste reagersoarten fan 'e wrâld. De reuzereager wurdt yn 'e regel as de grutste reager beskôge.   

## Fersprieding
De soarte komt foar fan 'e foetheuvels fan 'e eastlike Himalaya yn Bûtan oant noardeastlik Yndia en yn noardlik Bangladesj en Birma. Hy kin ek foarkomme yn súdeastlik Tibet en is ek oantroffen yn Yunnan, Sina. De soarte is lykwols no útstoarn yn Nepal en mooglik ek yn Bangladesj. De measte resinte waarnimmingen komme út Assam en Namdapaha yn Arunachal Pradesh, Yndia, in pear plakken yn Bûtan en dielen fan Birma. 

It leefgebiet bestiet út lytse en grutte rivieren mei sân- en grintbanken mei subtropysk leafbosk yn leechlân en oant hichten fan 1800 m boppe de seespegel.

De fûgel is monotypysk, itjinge betsjut dat de fûgel net wurdt ferdield yn ûndersoarten.  
## Status
It ferspriedingsgebiet fan 'e reager is beheind en de folsleine wrâldpopulaasje tige lyts. Neffens in rûzing fan 2007 soe de populaasje út 50 oant 250 folwoeksen fûgels bestean. Bedrigingen binne wetterfersmoarging fan it leefgebiet en fersteuring troch minsken. Boppedat hat de fûgel te lijen fan toerisme en streuperij. De genetyske diversiteit is troch de lytse oantallen lyts. Dêrom wurdt de soarte sûnt 2007 as krityk klassifisearre op 'e Reade list fan 'e IUCN.

Yn Bûtan, dêr't likernôch de helte fan 'e folsleine populaasje libbet, krewearret sûnt koart it "Center for White-bellied Heron conservation" foar it behâld fan 'e soarte troch ûndersyk út te fieren, in fokprogramma op te setten mei as doel nije populaasjes te stiftsjen en de genetyske diversiteit te ferbetterjen. Yn 2021 binne de earste piken mei sukses grutbrocht.
Wetterrallen

De **wetterrallen** (wittenskiplike namme: *Rallus*) foarmje in skaai fan 'e famylje fan 'e ralfûgels (*Rallidae*), en de ûnderfamylje fan 'e echte ralfûgels (*Rallinae*). Ta dizze taksonomyske groep hearre 14 libbene soarten en 15-17 útstoarne soarten. De bekendste soarte fan 'e wetterrallen is it wetterhintsje (*Rallus aquaticus*), dy't ek yn Fryslân foarkomt. 

## Libbene soarten
Skaai: **wetterrallen** (*Rallus*)
* Kalifornyske ral (*Rallus obsoletus*)
* Meksikaanske ral (*Rallus tenuirostris*)
* mangroveral (*Rallus longirostris*)
* keningsral (*Rallus elegans*)
* klapperral (*Rallus crepitans*)
* Fenezolaanske ral (*Rallus wetmorei*)
* Firginiaral (*Rallus limicola*)
* Ekwadoraanske ral (*Rallus aequatorialis*)
* Bogotaral (*Rallus semiplumbeus*)
* Patagoanyske ral (*Rallus antarcticus*)
* wetterhintsje of wetterral (*Rallus aquaticus*)
* brúnwangwetterhintsje (*Rallus indicus*)
* Afrikaanske ral (*Rallus caerulescens*)
* Madagaskarral (*Rallus madagascariensis*)