open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tuorrebout

*De tuorreboutfamylje (*Typhaceae*), sjoch: Tuorrebout (famylje)
*It skaai tuorrebout (*Typha*), dat ta dizze famylje heart, sjoch: Tuorrebout (skaai)
**De soarte Grutte Tuorrebout (*Typha latifolia*)
**De soarte Lytse Tuorrebout (*Typha angustifolia*)
Tuorrebouten (famylje)

De **tuorrebouten** of **bollepysten** (wittenskiplike namme: *Typhaceae*) is in famylje fan iensiedlobbige planten. De famylje wurdt troch de measte systemen fan plantesystematyk erkend, en ek troch APG (1998) en APG II (2003). 

It giet om in lytse famylje, fan sa'n dozyn soarten yn ien genus. De famylje bestiet út ien skaai: tuorrebout (*Typha*) mei yn Fryslân en Nederlân twa fertsjintwurdigers : 
* grutte tuorrebout (*Typha latifolia*) 
* lytse tuorrebout (*Typha angustifolia*). 

Fan rêstige wâlkanten ôf kinne dizze oerbliuwende sompeplanten oant 1,5 meter djipte groeie. Mei harren krêftige woartelstokken kinne se in tichte ouwerbegroeiing foarmje. De blommen steane ticht opinoar yn silinderfoarmige ieren, de boppeste ier mei manlike en de ûnderste mei froulike blommen.

Wrâldwiid bestiet de famylje út tolve soarten, dy't tige wiid ferspraat binne, fan tuskenbeiden klimaten oant en mei de tropen.

### Fryske nammen
De tuorrebout wurdt ek wol bollepyst, dodde, doer, doer(e)bol, doerebout, dûzebout, dule, duorre(bout), hembol, lampepûster, moddersnyl, poddeduorre, poepekul, pompeduorre, (reid)sigaar, sigge, smooksigaar, stjonksigaar, stjonkstôk, stûzebol en stûzebout, such, sugge of tuollebout neamd. 

## Sjoch ek.
List fan planten

## Keppeling om utens
* ''Typhaceae'' yn de *Flora of North America*
Atsebuorren

**Atsebuorren** is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Atsebuorren leit súdeastlik fan Parregea en noardeastlik fan Hieslum yn 'e himrik fan Hieslum. De buorskip leit oan de Atsebuorrenwei en bestiet út in trijetal pleatsen. Op in stik lân njonken de middelste pleats leit in lyts fleanfjild. Dat is fan de modelfleanklub RMVC 'The Eagles'.

## Skiednis
De namme wurdt ek oantroffen as *Atebuyren*, *Atsebuiren* en *Atseburen* of *Atzeburen*. Op in kaart fan Eekhoff stiet Atsebuurster zijl. De namme komt fan 'e persoansnamme Atse of Ate, mei kearnbetsjutting "adel".

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Grutte tuorrebout

De **grutte tuorrebout** of **grutte bollepyst** (*Typha latifolia*) is in oant mear as 2 meter hege plant fan fiedselrike ouwers mei lange grutte blêden, en in karakteristike brune "sigaar" oan de útein fan syn stâlen. De plant bloeit in juny/july mei de manlike ier meastal fuort boppe de froulike ljochtbrune ier, wêroan't de blommen sitte. By ripens binne de froulike ieren swarteftich brún; de sigaren. By de lytse tuorrebout binne de ripe sigaren gieleftich oant grieneftich fan kleur.

### Fersprieding
De grutte tuorrebout is in tige algemiene plant en komt foar oan wetterkanten yn tige fiedselrike omstannichheden en yn soere, fiedselryk wurdende marren en puollen. De plant komt net foar oan grutte iepen wetters.

De plant kin him ûnder geunstige omstannichheden hurd troch woartelstokken ferspriede.

De tuorrebout stiet bekend as in beskerme plantesoarte, mar stiet net op de reade list en ek net op de List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân. 

### Gebrûk
De opdrûge ripe bloeiwize wurdt troch bern wol oanstutsen en brûkt as 'stjonksigaar'. It plús ít de ripe bloeiwize is hiel handich by it oanmeitsjen fan fjoer.
De woartelstokken binne tige setmoalryk en in boarne fan fiedsel by ekstreme. Yn 'e maitiid kinne de jonge knoppen iten wurde..

## Sjoch ek
* List fan planten
 
## Keppeling om utens
*
Lytse tuorrebout

De **lytse tuorrebout** of **lytse bollepyst** (*Typha angustifolia*) is in soarte út de famylje fan de tuorrebouten. De lytse tuorrebout komt foar oan wâlkanten, op sompen en yn reidlannen en is geskikt om yn middelgrutte of grutte fivers te plantsjen. 

Dizze soarte hat slanker blêd as syn grutte broer, de grutte tuorrebout (*Typha latifolia*). Yn hichte ûntrint de lytse tuorrebout de grutte net safolle. In hichte fan twa meter is berikber. Yn juny/july bloeie alle soarten tuorrebouten mei manlike en froulike ljochtbrune ieren, dêr't de blommen oan sitte. By rypheid binne de froulike ieren gieleftich oant grieneftich. De froulike blommen sitte yn 'e oksels fan de lytse skutblêden.

## Sjoch ek
List fan planten
## Keppeling om utens
*
Siggen

De **siggen** (*Carex*) foarmje een skaai fan sawol blêdferliezende as grienbliuwende oerbliuwende krûden mei in gerseftige groeifoarm, hearrend ta de sypergerzenfamylje (*Cyperaceae*). It skaai *Carex* is mei mear as 2000 soarten ien fan de grutste skaaien fan de bedutsensieddigen. In soad foarkommende sigge is de plomsigge (*Carex paniculata*).

De tuorrebout (famylje) (*Typha*), wurdt yn Fryslân ek wol **sigge** neamd.
Woutersberchje

It **Woutersberchje** is in opsmiten hichte út wierskynlik 1798 dat by it bûten Feanwyk yn Aldskoat heart. Om it berchje hinne leit in fiver. 

De famylje Bienema, in rike aptekersfamylje, liet it bûten Feanwyk bouwe, mei jild dat hja mei de ferfeanting fertsjinne hienen. Nei in tal ferbouwings waard de filla yn 1901 nijboud. It Woutersberchje leit op de as fan Feanwyk.  
Feanwyk kaam letter yn besit fan Julia Jan Wouters dy't by testamint bepaalde dat der "net-troude froulju fan goede komôf" yn wenje mochten. Troch dizze Julia Jan Wouters-stifting krige it Wouterberchje syn namme. By fersin wurdt it berchje wolris 'Woudsterberchje' neamd trochdat it tichteby It Oranjewâld leit.
Der waarden eartiids wol mear fan sokke keunstmjittige ferhegings opsmiten. Yn It Oranjewâld bygelyks yn de Noarderbosk en de Suderbosk. By Fogelsanghstate yn Feankleaster en by Heremastate op De Jouwer wienen eartiids ek sokke hichten. Men hie fan sa'n bult ôf in moai útsjoch op it gebiet deromhinne.
Dôvenettels

De **dôvenettels** (*Lamium*) binne in skaai fan planten binnen de famylje fan 'e lippeblommen. It skaai bestiet út ienjierrige, mar ek út mearjierrige planten.

Yn it Frysk hjit de dôvenettel ek wol Adam-en-Eva, (stille, nuete, sêfte, dôve, wyfke of wite) brânnettel, nettelstrûk, (sêfte, dôve) broeier, broeinettel, daunettel, huningblom, ingeltsje-iten, (bline, dôve) nettel, sûchnettel of sûger.

De namme dôvenettel komt fan de âlde betsjutting dôf = "net-wurkjend". De blêden lykje sterk op dy fan de brânnettel, mar hawwe gjin nettels mei mieresoer. De namme sûchnettel komt fan de nektar dy't út de blomkes sûge wurde kin.

De ûngefear 40 soarten planten fan dit skaai binne lânseigen yn Jeraazje en Noard-Afrika. 

Yn Fryslân en Nederlân komme de folgjende soarten foar:
* brede dôvenettel (*Lamium confertum*)
* bûnte nettel (*Lamium maculatum*)
** streekte nettel (*Lamium maculatum* 'Variegatum')
* hinnebyt (*Lamium amplexicaule*)
* kurvene dôvenettel (*Lamium hybridum*)
* pearse dôvenettel (*Lamium purpureum*)
* sûchnettel (*Lamium album*)

Eartiids waarden de giele dôvenettel (*Lamiastrum galeobdolon*) en de bûnte giele dôvenettel (*Lamiastrum galeobdolon* 'Florentinum') ek wol ta dit skaai rekkene.

Bûten Nederlân komme ek noch foar:
* *[[Lamium bifidum]]*
* *[[Lamium barbatum]]*
* *[[Lamium corsicum]]*
* *[[Lamium flexuosum]]*
* *[[Lamium garganicum]]*
* *[[Lamium glaberrimum]]*
* *[[Lamium molucellifolium]]* (bastert pearse sûchnettel)
* *[[Lamium moschatum]]*
* *[[Lamium orvala]]*

## Sjoch ek
List fan planten
Jacob Jongbloed

**Jacob Jongbloed** (De Jouwer, 11 maart 1895 - Utert, 21 july 1974) wie in Frysk fysiolooch. 

Hy wie in soan fan Pieter Jongbloed en Aaltje Langenberg. Yn 't earstoan wie er in hiel skoft loftfeartarts. Fan 1942 oant 1965 wie hy heechlearaar yn de fysiology oan de Universiteit Utert. Fuort nei de oarloch begûn hy te eksperimtearjen mei syn keunstmjittige hert, en die dêrby proeven mei hûnen. Jongbloed is benammen bekend wurden troch it troch him konstruearre keunstmjittige hert en de útfining fan de hert-longmasine. In keunsthert makke it mooglik yngripende operaasjes oan de ynwindige struktuer fan it hert út te fieren, lykas de hertkleppen. Sadwaande waarden iepenhertoperaasjes mooglik. Yn 1956 waard foar it earst sa'n operaasje op in minske útfierd yn Utert.

## Bibliografy
**Physiologie der vliegers op grote hoogten* (1929)
**Invloed van versnellingen op de bloedsomloop* (1933) 
**Overzicht van de physiologie van de mens* (1945)
**Luchtvaartgeneeskunde* (1949)
**Sportgeneeskunde* (1955)
Sibearyske tsjilling

De **Sibearyske tsjilling** (*Anas formosa*) is in fûgel út it monotypyske skaai fan de Sibearyske tsjillingen.

## Foarkommen
De Sibearyske tsjilling is in lytse Aziatyske ein. Mei in 40-43 sm lingte is der krekt wat grutter as de piiptsjilling, hy waacht in 500 gram. De jerke hat in tige opfallende kop mei grien, giel en swarte flakken.

## Fersprieding
De Sibearyske tsjilling briedt meast by de grutte rivieren fan East-Sibearje lykas de Jenisej. De ein oerwinteret op marren yn Sina en Japan.

## Fuortplanting
De Sibearyske tsjilling begjint meast ein maaie te brieden. De nêsten wurde yn it gers op de kant fan it wetter makke, it nêst wurdt mei dûns beklaaid. De 6 oant 10 aaien wurde yn 26 dagen útbret. 

## Sjoch ek
* List fan fûgels
Douwe Egberts

**Douwe Egberts** (of **DE**) is in ûndernimming dy't kofje, tee en oare libbensmiddels ferwurket en ferhannelet.

In protte minsken yn Nederlân sparje de punten fan DE, dy't útknipt wurde moatte fan de pakken kofje en dy't ek op pakjes tee en potten oploskofje sitte (moccona). De punten kinne ynwiksele wurde tsjin artikels yn spesjale winkels, faak mei bybeteljen. 

## Skiednis

De ûndernimming is ûntstien doe't Egbert Douwes fan syn bertedoarp Jiskenhuzen nei it tichtby lizzende De Jouwer ferhuze om dêr op 11 maart 1753 in winkel te begjinnen mei de namme *[[De Witte Os]]*. Yn 1780 waard it bedriuw oerdroegen oan syn âldste soan Douwe Egberts, it bedriuw hat noch altyd syn namme. It bedriuw hold him dwaande mei de bewurking  fan kofje, tee en tabak.
* Yn 1948 begûn it bedriuw mei de ferkeap yn Belgje. Dêrnei folgen ek Frankryk, Spanje en Denemarken. 
* Yn 1968 waard der in hâldstermaatskippij (*holding*) oprjochte, *Douwe Egberts Keninklike*.
* Yn 1969 waard Kanis & Gunnink oernommen.
* Yn 1978 waard DE oernommen troch de Sara Lee Corporation.
* Yn 1987 waard Duyvis oernommen.
* Yn 1989 waard Van Nelle oernommen.
* Yn 1998 waarden de mei tabak annekse bedriuwsûnderdielen ferkocht oan Imperial Tobacco.
* Yn 2001 waard DE Café oprjochte.
* Yn 2006 waard op 16 septimber Nasjonale Buorljudei opsetten.
* Yn 2011 waard Coffee Company oernaam.
* Yn 2012 kaam DE los fan Sara Lee en waard wer in selsstannich bedriuw ûnder de namme D.E Master Blenders 1753 NV
* Maart 2013 die JAB in bod op alle oandielen.
* Op 26 oktober 2013 ferdwûn D.E Master Blenders 1753 NV wer fan de beurs.
* Maaie 2014 wurdt de fúzje mei de kofjeäktiviteiten fan Mondelez oankundige.

## Merken
* Douwe Egberts (kofje)
* Pickwick (tee)
* Kanis & Gunnink (kofje)
* Van Nelle (kofje)
* Senseo (kofje-apparaat; tegearre mei Philips)
* Douwe Egberts Coffee Systems (drankenfoarsjenning) 
* Douwe Egberts Coffee Care (drankenfoarsjenning)
* Piazza d'Oro (espresso)
* Cafitesse (kofjekonsintraten en systemen)
* Moccona (oploskofje)
* Laurentis
* Drum (tabak)

## Kofjekrisis
Neffens it bedriuw sels hat DE in 'belied rjochte op it duorsum ferbetterjen fan de ekonomyske en sosjale posysje fan lytse boeren'. 

Yn in ûndersyk fan Oxfam International nei de bydragen fan de fjouwer grutte ynternasjonale kofjebaarnders (Nestlé, Kraft, Sara Lee en Procter & Gamble) oan it oplossen fan de wrâldwide *[[kofjekrisis]]* skoarde Sara Lee lykwols it minst.
Anna fan Oranje-Nassau

**Anna fan Nassau** (Breda, 5 novimber 1563 - Frjentsjer, 13 juny 1588) wie de twadde dochter fan Willem fan Oranje út syn twadde houlik mei Anna fan Saksen.

Hja folge har âlden yn ballingskip nei Dillenburch yn 1563. Yn 1577 kaam se mei har omke Jan werom yn Nederlân dêr't har heit wertroud wie mei Charlotte de Bourbon.
Anna troude op 25 novimber 1587 te Frjentsjer mei har neef Willem Loadewyk fan Nassau. It lokkige houlik wie koart en sûnder bern. Hja stoar lykwols al in heal jier letter, ûnder har earste swierwêzen. Willem Loadewyk is út respekt foar har net wertroud. Har grêftombe yn de Jakobinertsjerke yn Ljouwert waard yn 1795 fernield, yn 1948 restaurearre. 

## Foarâlden
Johan Sems

**Johan Sem(s)** (Frjentsjer, 1572 - Grins, 1635) wie in Nederlânske kartograaf, lânmjitter en yngenieur. Hy wie ek in spesjalist yn fêstingboukunde.

## Biografy
Sems wie in soan fan Sem IJsbrandts en Claesgen Adriaens. Yn 1581 liet syn heit him ynskriuwe as studint fan de Universiteit Leien. De húshâlding wenne doe op de Marendorp Landzijde, op de hoeke fan de Lange Hooglandse Kerksteeg yn Leien. Heit die himsels tekoart troch bûtenwenstich drankgebrûk yn 1585. Johan folge gjin oplieding oan de universiteit fan Leien want de yngenieursoplieding dêre begûn pas yn 1600. Hy hat it fak faaks yn de praktyk leard.

### Tiidline
 

* 1599 festige Sems him as sidekeapman yn Ljouwert.
* 1600: Publikaasje fan *Practijck des lantmetens*, in learboek fan Jan Piters Dou, yn 'e mande mei Sems, ferskynd by Willem Jans Blaeu. It wurk wie fan heech nivo en waard brûkt by de Yngenieursoplieding, stichte fan Simon Stevin. 
* 1602: Sems waard beneamd ta lânmjitter fan Fryslân.
* 1603: Hy makke in sekuere kaart fan Ljouwert, dy't fan Pieter Bast gravearre waard.
* 1604-1608: Sems hie de superfyzje oer de oanlis fan de skânsen by Bourtange en Delfsyl en Bellingwolde.
* Sems kocht ferskate pânen yn de binnenstêd fan Ljouwert.
* Om 1610 ferfear er nei Bunde en kocht grûn yn Bunder Neuland, dat 1604 beplodere wie, mei help fan meast Amsterdamske ynvestearders.
* 1615: Sems bepaalde tegearre Johan de la Haye de grinsline tusken Grinslân en Drinte en naam de Martinitoer as útgongspunt (sjoch Semsliny).
* 1616: Sems wie fan 30 april ôf oan belutsen by in ynpoldering by Bredstedt; dêrnei by de útwreiding fan Kopenhagen, c.q. it kanaalsysteem fan Kristiaanshaven op Amager.
* 1618: Sems waard 6 janewaris weromroppen út Denemark fanwege in grinskwesty by Ter Apel mei de provinsje Drinte
* 1621 hold er wer ta yn Bunderneuland. De polder wie in soarte fan nimmenslân, dêr't de rjochten fan troch de Steaten-Generaal en Enno III fan East-Fryslân, greve fan East-Fryslân, bestriden waard.
* Om 1623: Sems waard beneamd ta dykgraaf yn Bunder Neuland.
* 1623: Sems wennet yn Grins. Utjefte fan syn boek *De arithmetische fundamenten* yn Emden.
* 1625: De polder by Bredstedt waard troch in stoarmfloed fuortslein.
* 1626: Sems krige opdracht it gea benoarden Piterbuorren yn kaart te bringen.
* 1628: Sems wie op 'en nij belutsen by de skânsen yn East-Grinslân.
* 1629 en 1632: Op de roerende goederen fan Sems waard beslach lein, om reden fan wanbeteljen.
* Yn 1634 siet Sems yn Nederlânsk-Brazylje, dêr't er as yngenieur mei de oanlis fan fortifikaasjes fan oermastere stêden belêstige wie.
* 1635: Sems stoar hommels, nei alle wierskyn ier 1635 yn Grins (grif foar 8 febrewaris 1635). Syn widdo troude 1636 mei de kaptein Jochum Bastijaen Coen.

Sems wie troud mei Baerthe van Soutelande; hy troude fannijs mei Catharina Jans.
Simon Stijl

**Simon Stijl** (Harns, 25 febrewaris 1731 - dêre, 4 maaie 1804), wie in Harnzer dokter, politikus en skriuwer.

As tolvejierrige begûn hy oan in stúdzje oan de Frjentsjerter hegeskoalle. Hy promovearre yn 1745 ta Dokter yn de Genêskunde, wêrnei't hy him yn Harns ta wenjen sette en him festige as dokter. Hy skreaun ferskate fersen, gedichten en toanielstikken. Yn 1795 waard hy lid fan de Nasjonale Gearkomste om mei te helpen oan it stiftsjen fan de Bataafske Republyk.

## Literatuer
* *De toerbou fan de flekke Brikkekiks yn it lânskip Batrachia*.
* *De frijer nei de keunst*.
* *Krispyn filosoof*, (1768)
* *De opkomst en bloei fan de Feriene Nederlannen*, (1774)
* *It libben fan Jan Punt*, (1781)

## Postúm
Op 29 desimber 1860 waard yn Harns in boarstbyld fan him ûntbleate, spesjaal ûntwurpen troch byldhouwer Louis Royer en bekostige út in legaat fan in omke fan him, de Ljouwerter doktor Jan van der Plaats. Dr. J.G. Ottema hâlde yn de Doopsgesinde Fermanje in feestrede.

## Keppeling om utens

* Simon Stijl in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL)
Papsûgers (skaai)

De **papsûgers** (*Lonicera*), of ek wol **kamperfoeljes**, binne in skaai fan klimplanten dat yn Jeropa, Sina, noardeastlik Aazje en yn de Feriene Steaten foarkomt. Dizze planten hearre ta de famylje fan de papsûgers (*Caprifoliaceae*). Se wine har om oare planten en beammen hinne.

De blommen hawwe benammen jûns in sterke swiete rook. Se binne der in ferskate kleuren, in soad foarkommend is de rôze-reade en giel-wite foarm. Kamperfoelje is frij maklik te fermearderjen út simmer- of winterstek. Yn it Frysk wurdt dit planteskaai behalven papsûgers ek wol de kamperfoeljes, klapsûgers, stjonkblommen of tateblommen neamd. It skaai krige syn Latynske namme fan de Dútske natuerhistorikus Johann Lonitzer.

;Klimmende soarten:
* *Lonicera caprifolium* - gewoane kamperfoelje
* *Lonicera japonica*
* *Lonicera periclymenum* - wylde kamperfoelje of papsûger
* *Lonicera sempervirens*
* *Lonicera ×heckrotti* (krusing *americana* mei *sempervirens*)

;Wintergriene strûken:
* *Lonicera fragrantissima*
* *Lonicera nitida* - Sineeske kamperfoelje
* *Lonicera pileata*
* *Lonicera korolkowii*
* *Lonicera ledebourii*
* *Lonicera maackii*
* *Lonicera morrowii*
* *Lonicera tatarica*
* *Lonicera xylosteum* - reade papsûger
* *Lonicera syringantha* (var. *wolfii*)
* *Lonicera ×purpusii* (krusing *standishii* mei *fragrantissima*

## Sjoch ek
List fan planten
Pieter Lodewijk Tak

**Pieter Lodewijk Tak** (Middelburch, 24 septimber 1848 - Duinvliet (bûtenpleats by Domburch), 26 augustus 1907) wie foarsitter fan de SDAP en haadredakteur fan *Het Volk*.

Tak wie soan fan in rintmaster yn Middelburch, dêr't er nei in mislearre rjochtenstúdzje sjoernalist waard by in pleatslike krante. Hy wie befreone mei Floor Wibaut en beide Middelburgers lutsen nei de haadstêd. Tak skreau dêr foar *De Amsterdammer* en letter foar *[[Het Volk]]*. Fan dy sosjalistyske partijkrante waard er yn 1903 haadredakteur, neidat it partijbestjoer Piter Jelles Troelstra út dizze funksje setten hie. Fan 1905 oant syn iere dea wie hy boppedat partijfoarsitter, keamerlid foar it kiesdistrikt Frjentsjer en gemeenteriedslid fan Amsterdam.

## Literatuer
*  - *Pieter Lodewijk Tak (1848-1907), Journalist en politicus. Een gentleman in een rode broek*. Aksant, Amsterdam, 2006. ISBN 90-5260-202-6

## Keppeling om utens
*Biografy yn BWSA
Joaris mei it Burd

**George fan Saksen**, better bekend as **Joaris** (of **Georg**) **mei it Burd** (Meißen 27 augustus 1471 – Dresden 17 april 1539) wie fan 1500 oant 1539 hartoch fan Saksen. As potestaat hearske hy oer Fryslân en Grinslân fan 1504 oant 1515.

## Libben
Hy waard earst geastlike, mar folge yn 1500 syn heit Albrecht de Kloekmoedige op as hartoch. Hy regearre tegearre mei syn broer Hindrik de Fromme oer Fryslân oant dizze yn 1505 al syn rjochten oan him ôfstie. Dêrnei sintralisearre er bestjoer en rjochtspraak en fierde jiertaks en aksyns yn, wat grutte wjerstân oprôp.

Op 22 febrewaris 1505 sleat er in oerienkomst mei de bruorren Dirk, Floris en Jacob fan Wyngaarden, en Thomas Beukelaar, de skoansoan fan ien fan harren. Dizze Súd-Hollânske Hearen soenen de kwelders yn it noarden fan Fryslân yndykje tsjin frijstelling fan pacht yn it earste jier. Noch datselde jier waard it gebiet yndike troch de oanlis fan in 14 kilometer lange dyk. Sa ûntstie It Bildt.

Hy besocht yn 1514 Grinslân ûnder syn gesach te bringen, dat him earder lykwols ferbûn hie mei Edzard I fan East-Fryslân. Troch de hege kosten fan de striid sleaten de Friezen in ferbûn mei hartoch Karel fan Gelre, tagelyk in bûnsgenoat fan Grinslân. Joaris moast him uteinlik weromlûke oant Ljouwert, Harns en Frjentsjer. Omdat syn macht yn Fryslân ek tanende wie, die er op 19 maaie 1515 syn oanspraken op Grinslân en Fryslân foar it lytse bedrach fan ƒ100.000 oer oan keizer Karel V.

Joaris herfoarme ek yn Saksen op foarútstribjende wize bestjoer en finânsjes. Hy stipe Karel V safolle at er koe en die syn biedwurd *"de naam des Heren zij geprezen"* eare oan troch him dúdlik tsjin de ynfloed fan Jan Hus en Maarten Luther yn it Hillige Roomske Ryk te fersetten.

Hy wie troud mei Barbara (1478-1534), dochter fan kening Kasimir IV fan Poalen. Nei har dea liet er as teken fan rou syn burd stean, wat him syn bynamme oplevere. Ut dit houlik kaam Magdalena fuort, dy't letter boaskje soe mei Joachim II Hector fan Brandenburch. Ek Kristina fan Saksen (1505-1549), de frou fan lângreve Filips I fan Hessen, wie in dochter fan Joaris. Hy waard opfolge troch syn broer Hindrik.
Herman Kuiphof

**Herman Philippus Kuiphof** (Frjentsjer, 27 oktober 1919 - Soest, 19 novimber 2008) wie in sportsjoernalist en telefyzjekommentator.

Kuiphof begûn syn karriêre yn 1938 as learling-ferslachjouwer by it deibled De Nieuwe Nederlander. Yn 1946 waard hy sportredakteur by de Haagsche Courant. Yn 1961 stapte hy oer nei de VPRO-telefyzje. Foar de NTS en de NOS fersloech hy ferskeidene kearen de Olympyske Spullen en fuotbalwedstriden.

Kuiphof wie hiel lang de foaroansteande kommentator. Doe't hy de namme fan Feyenoord-spits Ove Kindvall mei korrekt-Sweedske yntonaasje útspruts as "Tsjiendval", waard hy troch it publyk beleanne mei de bynamme "Tsjuiphof".

Legindarysk is ek syn kommentaar fan de beslissende goal yn de WK-finale Dútslân-Nederlân (2-1) yn 1974. Doe't Gerd Müller nei slop ferdigenjen fan Arie Haan en Ruud Krol skoarde rôp Kuiphof: "Zijn we er toch ingetuind..."

Yn 1978 waard hy troch sportsjef Bob Spaak ûngeskikt achte foar it ferslaan fan de finale Argentynje-Nederlân. Neffens Spaak wienen Kuiphof syn eagen net goed genôch, en de finale gie nei Theo Reitsma.

Herman Kuiphof hat letter noch in oantal jierren tenniskommentaar jûn foar ferskate stjoerders. Hy wie ek faak te hearren yn it radioprogramma fan Ischa Meijer. Sûnt 1983 skreaun hy in kollum yn NRC Handelsblad.

## Boarne
Ynterview yn NRC Handelsblad
1498

## Foarfallen
* 13 april - Yn Fryslân wurdt de stêd Dokkum troch it leger fan Albrecht fan Saksen beset.
* 30 april - Yn Snits wurde troch fertsjintwurdigers fan de Skieringers en Albrecht fan Saksen it Ferdrach fan Snits tekene. Dat ferdrach markearet de ein fan de Fryske frijheid en it begjin fan de Saksentiid yn Fryslân. 
* 10 juny - Yn de Slach by Laaksum wurdt it grutte leger fan Fetkeapers út de Sânwâlden ferslein troch in lyts leger fan Albrecht fan Saksen. 
* 18 septimber - Vasco da Gama komt werom fan syn reis nei Foar-Ynje yn Lissabon 
* De ûntdekkingsreizger Vasco da Gama út Portegal fart om Afrika hinne nei Ynje.
* Tredde reis fan Kolumbus nei de Nij Wrâld (oant 1500) wêrby’t hy de kust fan Fenezuela berikt.
* Kening Karel VIII stjert sûnder bern en Anna fan Bretanje wertrout mei Loadewyk XII dy’t se 2 dochters skinkt.
* Keizer Maksimiliaan skinkt hartoch Albrecht fan Saksen it lienhearskip fan it oarspronklike Fryslân as ûnderpân foar in liening fan 300.000 gûne. Hjirmei giet de Fryske Frijheid foargoed ferlern en begjint foar Fryslân in perioade fan fersnippering en politike ûndergeskiktheid
* 23 oktober - It belis fan Ljouwert

## Berne
* 6 april - Giovanni de' Medici, († 1526)
* 15 novimber - Eleonore fan Eastenryk, aartshartoginne fan Eastenryk, prinsesse fan Spanje en keninginne fan Portegal en Frankryk († 1558)

## Ferstoarn
* 7 april - kening Karel VIII fan Frankryk (* 1470)
* 23 maaie - Girolamo Savonarola, op de brânsteapel terjochtsteld
* 23 augustus - Elisabeth fan Spanje, Prinsesse fan Spanje, keninginne fan Portegal (as oantroude, net as foarstinne út eigen rjocht) (* 1470)
1499

## Foarfallen
* 22 febrewaris - Yn opdracht fan Albrecht fan Saksen, de nije potestaat fan Fryslân, wurdt yn Ljouwert úteinset mei de bou fan 'e Blokhúspoarte.
* 9 septimber – De Portegeeske ûntdekkingsreizger Vasco da Gama keart yn Lissabon werom fan syn earste reis nei Ynje.
* 22 septimber - De Frede fan Bazel makket in ein oan 'e Swabyske Oarloch tusken it Switserske Eedgenoatskip en de Dútske steaten dy't feriene binne yn 'e Swabyske Liga. By dit ferdrach moat keizer Maksimiliaan I de Switsers frijwol folsleine ûnôfhinklikheid tastean.
* *sûnder datum* - Amerigo Fespucci en Alonso de Ojeda (ek bekend as Alonso de Hogeda) farre fan Jeropa nei Súd-Amearika en berikke de mûning fan 'e rivier de Amazône.

## Berne
* 31 maart - paus Pius IV († 1565) 
* 3 septimber - Diana fan Poitiers, Frânsk ealfrouwe en mêtresse fan kening Hindrik II fan Frankryk († 1566)

## Ferstoarn
* 3 april - Bocka Harinxma, ynfloedryk Frysk haadling (* 14??)
* 1 oktober - Marsilio Ficino, Italjaansk filosoof (* 1433)
1511

## Foarfallen
* Réunion, Mauritsius en Rodrigues wurde troch Pedro Mascarenhas ûntdekt
* It *[[Register van de Aanbreng]]* wurdt oanlein

## Berne
* Erasmus Reinhold, Dútsk astronoom
* Kening Sensulinthara
* Hadrianus Junius, arts, skriuwer
* 15 novimber – Johannes Secundus – Nederlânske dichter († 1536)
## Ferstoarn

## Literatuer
;non-fiksje
* Desidearius Erasmus, *[[Moriae Encomium]]* (*De Lof der Zotheid*) (oerset yn it Frysk as *De Lof fan de Healwizens*)
1527

## Foarfallen
* In grutte stêdsbrân ferwoastet hast de hiele stêd Doetinchem
* De Spanjerts fêstigje harren definityf Kurasau
* 6 maaie - Sacco di Roma (plonderung fan Rome troch troepen fan Karel V. Ein fan de Italjaaanske Renessânse
* 22 juny - offisjele stiftingsdatum fan de stêd Jakarta
* 26 novimber - Paus Klemens VII ûndertekenet in ferdrach mei keizer Karel I

## Berne
* 21 maart - Hermann Finck, Dútsk komponist († 1558)
* 21 maaie - Filips II (Falladolid), de lettere kening fan Spanje en fan de Nederlannen († 1598)
* 31 maaie - Agnes fan Hessen, karfoarstinne fan Hessen († 1555)
* 15 juny - Suffridus Petrus, Frysk skiedskriuwer († 1597)
;*datum ûnbekend*
*Hessel fan Aysma, Frysk jurist en steatsman († 1592) *Bertejier mooglik [[1528]]*
*Giuseppe Arcimboldo - Italjaansk keunstskilder († 1593)
*Caspar de Robles, Spaansk steedhâlder fan Fryslân en Grinslân († 1585)
*Hans Vredeman de Vries, Frysk keunstskilder († 1607/1609)

## Ferstoarn
* 21 jannewaris – Jabik fan Hoogstraten, ynkwisiteur (* 1460)
* 21 jannewaris - Juan de Grijalva, Spaansk ûntdekkingsreizger
* 21 juny - Niccolò Machiavelli, politikus en skriuwer.
* Hans Hut - teolooch
* Huayna Cápac, keizer fan de Inka’s

## Byldzjende keunst

Ofbyld:Hans Holbein d. J. 066.jpg|*William Warham* (1527) Hans Holbein de Jonge, Louvre 
Ofbyld:Albrecht Dürer 052.jpg|*Kop fan in man* (1527) Albrecht Dürer 


## Boukeunst

Ofbyld:Magnuskerk van Bellingwolde.jpg|*[[Magnustsjerke (Bellingwolde)]]* (1527)
1571

## Foarfallen
* 12 maaie - It bombardemint fan Famagusta, op Syprus, dat al sûnt 1570 troch de Turken belegere wurdt, begjint.
* 24 maaie - De Krimtartaren plonderje Moskou, en de stêd giet yn flammen op.
* 3 juny - De Spanjerts feroverje Manilla, dat ta haadstêd makke wurdt fan 'e koloanje dy't de feroverders nei kening Filips II neame: de Filipinen. De befolking wurdt ta it roomsk-katolisisme bekeard. Filips pleatst it lân ûnder de ûnderkening fan Meksiko en bepaalt dat de hannel hielendal fia Amearika rinne moat.
* 16 juny - Ydse Gaukes, stjert as anabaptistysk martelder op 'e brânsteapel.
* 31 july - De hartoch fan Alva furdiget it dekreet fan de Tsiende Peinje út: in soarte fan BTW.
* 1 augustus - Famagusta jout him oer oan 'e Turken.
* 9 septimber - De Turken feroverje Nikosia, op Syprus.
* oktober De earste synoade fan de Nederlânske Grifformearde Tsjerke wurdt holden yn Emden.
* 7 oktober - Yn 'e Slach by Lepanto, op 'e Middellânske See, yn 'e neite fan Grikelân, ferslacht de kristlike Hillige Liga, besteande út Spanje, Feneesje, Genua, de Pauslike Steat, Savoaye en de Oarder fan Malta, de gruttere float fan it Osmaanske Ryk.
* 14 desimber - De formele skieding fan Willem fan Oranje fan Anna fan Saksen wurdt in feit.
* *sûnder datum* - It Knillesdjip wurdt groeven.
* *sûnder datum* - Yn de Nederlannen riedt men him ta op in lange striid. Sa wurdt ûngefear in sechsde diel fan de iken fan 'e Haachske Bosk kappe om ferdigeningsark te bouwen tsjin 'e Spaanske troepen.
* *sûnder datum* - Sen Soulintha folget syn heit Setthathirath op as 18e kening fan Lan Xang.

## Berne
* 15 febrewaris - Michael Praetorius, Dútsk komponist († 1621) 
* 29 septimber - Caravaggio (Michelangelo Merisi da Caravaggio), Italjaansk keunstskilder († 1610) 
* 9 desimber - Metius (Adriaan Adriaansz.), Nederlânsk wiskundige en astronoom († 1635)
* 27 desimber - Johannes Kepler, Dútsk wiskundige en astronoom († 1630) 
;*datum ûnbekend*
* Frederik de Houtman, Nederlânsk reizger, taalkundige en astronoom († 1627) 

## Ferstoarn
* 14 febrewaris - Benvenuto Cellini, Italjaansk byldhouwer (* 1500)
1515

## Foarfallen
* Karel V, soan fan Filips de Moaie en Johanna de Dwylsinnige wurdt greve fan Flaanderen en Hollân.
* Frans I fan Frankryk wurdt yn Reims ta kening fan Frankryk kroane
* 14 septimber - Kening Frans I fan Frankryk, mei de Feneesjers as bûnsgenoat, ferslacht de Switsers yn de Slach fan Marignano, by Milaan.

## Berne
* 22 septimber - Anna fan Kleef, keninginne fan Ingelân (jannewaris-july 1540), fjirde frou fan Hindrik VIII († 1557).

## Ferstoarn
* 1 jannewaris - Loadewyk XII, kening fan Frankryk (* 1462).
* 5 novimber - Mariotto Albertinelli , Italjaanske skilder
* 16 desimber - Alfonso d'Albuquerque, Portegeeske ûntdekkingsreizger
1578

## Foarfallen
* Alexander Farnese wurdt lânfâd fan de Nederlannen.
* 1 augustus - Yn Rijmenam is in wapene treffen tusken de  Spaanske lânfâd Don Juan fan Eastenryk en de fersterke Steatske legers dy’t har mei 17.000 manskippen ferskânze ha yn de Dijlevallei oan de grins mei Muizen. Aleksander Farnese hat it befel oer de Spaanske troepen.
* 4 oktober - Jabik Hessels, lid fan de Bloedried, wurdt yn Gint ophongen.
* Der wurdt in earste folsleine tsjerke-oarder makke, op de 'Nationalen Synodi der Nederlandischen Duytschen ende Walschen Kerkcken', hâlden yn Doardt.
* Earste tulp yn Ingelân.
* De Lykwade fan Turyn wurdt nei de stêd Turyn brocht, wêr’t er noch altyd is.
* De Earste Lange Oarloch brekt út tusken it Ottomaanske Ryk en de Perzen (oant 1590).

## Berne
* Francisco de Santiago, Portugeesk komponist.
* 28 jannewaris - Cornelis Haga, Nederlânsk diplomaat († 1654)
* 14 april - Filips III fan Spanje, kening fan Spanje en Portegal († 1621)

## Ferstoarn
* 12 jannewaris - Katarina fan Spanje, aartshartoginne fan Eastenryk en prinsesse fan Spanje (* 1507).
* 1 maaie - Willem II fan der Mark, ek bekend as *Lumey* admiraal fan de Wettergeuzen (* 1542). 
* 4 augustus - Sebastiaan I, kening fan Portegal, komt om yn de Slach fan Ksar-el-Kebir dit feroarsaket in dynastike krisis (* 1554). 
* 1 oktober - Don Juan fan Eastenryk, lânfâd fan de Nederlannen (* 1547).
1567

## Foarfallen
### Opstân yn de Nederlannen
* Anna fan Saksen, de frou fan Willem de Swijer, flechtet fan Dillenburch nei Keulen.
* 13 maart - Slach by Oosterweel: generaal Beauvoir ferslacht it legerke fan Hindrik fan Brederode.    
* 22 augustus - Komst fan de Hartoch fan Alva mei 16.000 soldaten, om de Nederlannen yn opdracht fan Filips II te straffen foar de Byldestoarm yn 1566 en de opstandichheid yn it algemien. Begjin fan in skrikbewâld. Margareta fan Parma nimt ûntslach en set ôf nei Itaalje
* Alva stelt daliks in rjochtbank yn, de Ried fan Beroerte of Bloedried. 
* 8 septimber - De gesachstrouwe Greve Egmont en Greve Horne wurde mei in mûklist finzennommen.
* Uttocht fan in soad Kalvinistyske lieders en eallju; in protte slute harren oan by de wettergeuzen.
* Willem de Swijer foar de Bloedried dage, mar hy wegeret. Syn soan Filips Willem wurdt ûntfierd en oer Brussel nei Spanje brocht.

### Oare foarfallen
* Yn Fisenza (Itaalje) wurdt troch Palladio begûn mei de bou fan Villa Capra (Rotondo).
* It Greefskip Hessen wurdt ferdield ûnder de fjouwer soannen fan de ferstoarne Filips de Grutmoedige.
*Stifting fan Rio de Sjanêro, de haadstêd fan de Brazyljaanske dielsteat Rio de Sjanêro.
* Yn Londen wurdt de Royal Exchange stiften: de Beurs fan Londen.
## Berne
* Willem Schouten - Nederlânske navigator († 1625)
* Adriaen Block – Nederlânske hannelsman en navigator († 1624)
* 14 novimber - Prins Maurits

## Ferstoarn
*10 febrewaris - Henry Stuart, Lord Darnley man fan  Mary I fan Skotlân, wurdt fermoarde yn it stedhûs fan Edinboarch.
* 31 maart Philips I fan Hessen, ek wol  Filips de Grutmoedige neamd (* 1504)
* 31 maaie - Guido de Brès, Waalsk teolooch
* 12 novimber - Anne de Montmorency, Frânsk fjildhear en steatsman
1580

## Foarfallen
### Nederlannen
* 3 maart - De  Greve fan Rennenberg rint oer nei de Spanjaarden (it ferrie fan Rennenberg).
* 31 maart - De Steaten fan Fryslân beslute dat preesters en oare geastliken gjin katolike seremoanjes útfiere meije. It tsjerklik goed moat brûkt wurde foar de grifformearde dûmnys en skoalmasters en foar de earmen.
* 9 april - De  Protestanten feroverje ûnder lieding fan Olivier fan den Tympel de stêd Mechelen.
* 15 juny - Willem fan Oranje wurdt troch Kardinaal Granvelle op ûnthjit fan Spaanske Filips II yn de ban dien en der wurdt in jildpriis op syn holle set. De Prins beantwurdet mei de *[[Apology ofte verantwoordinghe van den Prince van Orangien]]* oan de Steaten-Generaal.

### En fierders

* 25 augustus - Slach om Alkantara. Spanje ferslaat Portugal.
* Portugal, wêr’t nei de dea fan Sebastiaan I dynastike ûnrêst ûntstien is, nimt Filips II fan Spanje oan as *Filips I fan Portugal* as kening.
* 26 novimber - Frânske Roomsk-Katoliken en Hugenoaten slute de Frede fan Fleiks. Hjirmei komt in ein oan de sânde godstsjinstoarloch yn Frankryk.
* 26 septimber - Francis Drake komt mei syn ekspedysje yn Ingelân werom, wêr’t Drake riddere wurdt troch keninginne Elizabet.
* De koalonje Buenos Aires (no yn Argentynje) wurdt troch de Spanjaarden stifte

## Berne
* 12 jannewaris - Jan Baptista fan Helmont, Belgysk algemist, fysiolooch en arts
* 6 juny - Govaert Wendelen, Flaamske stjerrekundige en preester († 1667)
;*datum ûnbekend*
* Dirck Hartog, Nederlânske ûntdekkingsreizger († 1681)
* Peter Minuit, kolonialist († 1638)
* Frans Hals, Nederlânske keunstskilder († 1666)
* Willebrord Snel fan Royen (Snellius), Nederlânske natuerkundige († 1626)
* Foppe van Aitzema, Frysk diplomaat en rjochtsgelearde († 1637)

## Ferstoarn
* 19 augustus - Andrea Palladio, Italjaanske arsjitekt (*&nbsp;1508)
* 18 juny - Juliana fan Stolberg, frou fan Willem de Rike (* 1506)
* 30 augustus - Emanuel Filibert fan Savoye, hartoch fan Savoye en lânfâd fan de Nederlannen (* 1528)
Jan Tekstra

**Jan Tekstra** (4 augustus 1964) is sjonger, gitarist, muzykprodusint, lietsjeskriuwer en komponist. Hy sjongt yn it Frysk, Hollânsk en Ingelsk. 

Hy wennet sûnt 1998 yn Heech en is benammen bekend fan syn nûmers dy't hy skreaun hat foar Marco Borsato, Herman Brood, Liesbeth List en Volumia. Hy komponearre de muzyk fan de musikal Turksk Fruit. Dêrneist is Tekstra *producer*, ûnder oaren foar Marco Borsato en Kane. Tegearre mei Fons Merkies komponearde hy de muzyk foar Turks Fruit. Ek hat Tekstra de muzikale lieding fan dy musical basearre op it boek *Turks fruit* fan Jan Wolkers.
Tekstra wurke mei oan ferskate Fryske teaterproduksjes lykas *De Palingopera* (1998) en *Dûbbeldjêrre* (by gelegenheid fan it 15-jierrich bestean fan Aaipop yn 2002). Dêryn ferfolle hy teffens haadrollen.

Jan Tekstra spile yn de bands *Texx* en *In De Steen*. Ek die hy mei oan in cd fan Piter Wilkens. Mei Monique Bakker song hy it duet 'Sûnder dy'. Yn 2000 ferskynde syn earste single en yn 2002 syn earste cd mei Fryske ferskes. Oan dy cd wurken ek Wiboud Burkens (toetsen), Manuel Hugas (bas), Ton Dijkman (drums) en in koarke mei Ivar en Lydia van der Meer mei. Yn 2003 hat hy Syb van der Ploeg as sjonger ferfongen by De Kast. Yn jannewaris 2004 waard De Kast opheft en is hy fierder gong mei projekten, lykas *Turks Fruit* en *Jan Rap en z'n maat* (dy lêste as akteur). 

## Diskografy
* *Blijf* (2009)
* *Tussen zoet en zout* (DVD, 2004)
* *Keale Ferskes* (2002)
* *Alde Leafde* (2000)
* *Nooit meer weg* (1999)
; mei oaren
* *De Nije Kast* (mei De Kast, 2003)
* *In de Steen'’ (mei de band In de Steen, 1996)
* *Drowning in the Sea of Love''(mei de band Texx, 1991)
De Gouden Swipe

* It boek De Gouden Swipe.
* De film nei it boek, De Gouden Swipe
* *De Gouden swipe (priis), in hynstesportpriis
Spanner

**Spanner** wie in Fryske rockband,  dy't aktyf wie tusken 2001 en 2006 mei as sjonger Syb van der Ploeg. Van der Ploeg wie oant en mei 2002 sjonger fan de Fryske band De Kast. Nei it útienfallen fan dizze band rjochte hy tegearre mei drummer Nico Outhuijse de Ingelsktalige band Spanner op.

Spanner hat twa studio-albums útbrocht. It aardich stevige 'Wonderful World' út 2003 en it wat ôfwikseljendere 'Solid Ground' út 2005. Fan dizze albums binne in tal singles útbrocht, mar allinich de single 'Wonderful World' behelle in notering yn de Nederlânske hitlisten. 'Wonderful World' skopte it ta nûmer 65 in de Nationale Single Top 100.

De bandleden fan Spanner binne ek aktyf as koverband ûnder de namme Syb & Band.

## Bandleden
* Syb van der Ploeg - Sjonge
* Nico Outhuijse - Drums
* Johan Hofman - Basgitaar, sjonge
* Jeff Zwart - Gitaar
* Paul Bergman - Keyboards

## Albums
* Juny 2003 - *Wonderful World*
* Juny 2005 - *Solid Ground*

## Singles
* Maart 2003 - *Run*
* Maaie 2003 - *Wonderful World*
* Maart 2004 - *Dragonfly*
* April 2004 - *Find A Way* (mei Tasha's World)
* April 2005 - *Invisible*
* Juny 2005 - *Whatever You Say* (promo)
* Oktober 2005 - *Falling*
* Maart 2006 - *Dancing With Tears In My Eyes*
Blau Hûs

**Blau Hûs** is in filla út 1906 yn It Hearrenfean. Foar de jierren '70 foel it ûnder It Oranjewâld. Blau Hûs stiet op de hoeke fan de Wilhelminawei (earder Grindwei) en de Marktwei nei It Hearrenfean-Súd. 
Blau Hûs is boud yn opdracht fan Johannes Hendrikus Taconis (†1949). Taconis wie sûnt 1882 eigner fan tabaksfabryk "De Rookende Moor". De filla is boud yn Jugendstil mei grutte raampartijen, sêres en erkers. Yn 1924 is it gebou fergrutte troch Taconis.
Yn 1949 is Blau Hûs ferkocht oan de Herfoarme Gemeente fan Aldskoat, dy't der in âldereinhûs fan makke.
Sûnt 1986 is it yn besit komd fan yngenieursburo "Oranjewoud".
Fjildbuorren

**Fjildbuorren** is in buorskip dy’t yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Fjildbuorren leit noardeastlik fan Brantgum en westlik fan Hantum. Fjildbuorren leit yn de himrik fan Brantgum.

De bebouwing fan Fjildbuorren leit oan de Fjildbuorren en de Fjildbuorsterwei. De kearn bestiet út 5 adressen oan de Fjildbuorren en 4 oan de Fjildbuorsterwei.

De buorskip leit yn de polder It Hantumerleech.

## Skiednis

### Untstean
Fjildbuorren is in relatyf jonge buorskip, ûntstien út de boerepleatsen Montzema State en de Mennerda State. De Fjildbuorsterwei hiet yn earste ynstânsje ek de Minnerdawei.

Yn it begjin fan 20ste iuw ûntstie mear bebouwing, wêrûnder ‘Veldzicht’ en sa ûntwikkele him in buorskip yn de polder It Hantumerleech. Yn 1958 waard de buorskip neamd as Veldburen.

### Gemeentelike weryndieling
Sûnt 2019 leit Fjildbuorren yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei de buorskip yn sawol de gritenij as de gemeente West-Dongeradiel.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Hotel Tjaarda

**Hotel Tjaarda** is in hotel yn It Oranjewâld. It stiet op de krusing Krukmansleane en Tjeerd Rosleane. Earder hiet it *Heidewoud*, nei de spjirrebosk dêr tichtby.

It loazjemint Heidewoud waard yn 1834 setten litten troch Johannes Heinrich Meier, de eardere túnman fan it hûs "Oranjewoud" fan de famylje De Blocq van Scheltinga-Bienema. Meier hie in tal attraksjes by Heidewoud, lykas in koepel mei goudfisken en in boarterstún.

Yn 1877 waard Heidewoud ferkocht oan Jan Tsaarda út Weidum, dy't it yn 1910 fermakke oan syn neef Willem Andreas Tjaarda (1882-1981). Yn 1918 en 1930 waard it loazjemint útwreide. 
Willem hie op syn bûtenlânske reizen wat attraksjes sjoen dy't hy ek by Heidewoud tapaste: in teetún en in grut doalhôf fan haachbûken. Wa't it doalhôf goed trochrûn kaam by in laitskabinet fan laitsspegels. Yn 1917 waard op de "Berch fan Brongergea", tsjinoer Klemburch in útsjochtoer boud. Yn 1924 bliek dy ûnbetrouber. Dêrom waard op itselde stee in betonnen belvedêre boud fan 30 meter heech. By de tagong ta de Belvedêre wie in grot mei in soad stobben derfoar.

Nei de Twadde Wrâldoarloch waard Heidewoud Hotel Tjaarda neamd. Yn de jierren '70 fan de 20e iuw kaam der in teeskinkerij by, de saneamde Oranjery. Mei de Peaskedagen wie der de jierlikse merk. De boarterstún waard doe in stik lytser en de kettingbrêge en de waggelkeamer ferdwûnen. 
Yn de njoggentiger jierren waard hotel Tjaarda in hiel stik fergrutte en nijboud.

## Boarne
* - Geschiedenis van Oranjewoud (1989)
Heremastate (It Hearrenfean)

**Heremastate** is in lânhûs en ryksmonumint yn neo-klassisistyske styl yn It Hearrenfean-Súd. It stiet oan de Marktweg (earder de Ryksstrjitwei) nei it suden dy't yn 1928 klearkomd wie.

Heremastate is yn 1829 bouwe litten troch Fokke Bienema (†1832)en syn frou Amelia Wiskje de Swart (1790-1829). It krige de namme fan Amelia har bertehûs yn Sweins. Heremastate waard tagelyk boud mei it hûs "Oranjewoud" yn It Oranjewâld. Beide gebouwen seagen der dan ek hast itselde út. Yn 1836 waard Heremastate bewenne troch Fokke syn suster Elbrich Bienema en har man Tsjalling Minne Watze baron fan Asbeck (1795-1855). Dy ferhuzen letter nei Feanwyk yn Aldskoat en de soan fan Fokke, Epke Roos fan Bienema, kaam doe mei syn frou Riemke Lunia Cats te wenjen op Heremastate. It is letter noch faker ferkocht. Sa wenne der ek Anne Meines, de boargemaster fan Skoatterlân.
Nei de Twadde Wrâldoarloch is Heremastate noch brûkt as beukerskoalle en fersoargingstehûs. Yn 1974 is Heremastate restaurearre en ferkocht oan in rederij. De beskilderingen binnenyn lykje in soad op dy fan Feanwyk. 
Op it terrein efter Heremastate is in grut nij fersoargingshûs boud mei de namme Heremastate. Dêryn hinget noch in spegel út it âlde Heremastate.
Smjunt

De **smjunt** (*Mareca penelope*) is in fûgel út it skaai fan de Smjunten. De fûgels út dit skaai hawwe in skoft yndield west by de gewoane einen. De Eastein is dêrom ek wol te finen ûnder de namme *Anas penelope*. It skaai Mareca is lykwols op 'e nij ynfierd.

## Foarkommen
De smjunt wurdt sa'n 41 oant 51 sm grut, en hat in wjukspanwiidte fan 75 oant 86 sm. It gewicht fan de fûgel leit tusken de 500 en 900 gram. De Jerke hat meast grize fearren, dy't foaral oan de ûnderkant en op it boarst wat ljochter fan kleur binne. De jerke hat in opfallende brune kop mei giele krún en foarholle. De blauwe snaffel hat in swarte punt. It wyfke hat in ûnopfallende brune kleur.

## Fersprieding
De briedgebieten fan de smjunten lizze yn Noard-Jeropa, Noard-Aazje en in part fan it noarden fan Noard-Amearika. De Fûgels libje op marren, somtiden ek by stadich streamende rivieren. By it ynfallen fan de winter trekke de fûgels nei it suden. Yn Jeropa oerwinterje se yn Midden en Súd-Jeropa. Ek yn Fryslân binne se dan yn grutte kloften te sjen. Meast by it wetter mar ek faak op de greide of it boulân om dêr te fretten.

## Iten
smjunten binne eins echte fegetariërs. Sy ite sawol wetterplanten mar ek gêrs en oare planten op de wâl. De fûgels binne in 15 oeren deis dwaande mei iten en moatte sa'n 300 oant 400 gram deis hawwe. 

## Fuortplanting
De smjunten wurde mei twa jier geslachtsryp. Koart nei de winter foarmje de smjunten pearkes, de briedtiid leit yn de moannen maaie oant july. De smjunt makket in nêst op de grûn flak oan de wetterkant, it nêst wurdt beklaaid mei dûns. It wyfke leit sa'n 5 oant 9 aaien, dy in 5 sm grut binne. De aaien wurde 24 dagen bebret. De jongen ferlitte it nêst fuortendalik wêrnei se noch sa'n 45 dagen by harren mem bliuwe foardat se harren sels rêde kinne.

## Literatuer
* Chuck Hagner: *Guide to ducks and geese.* Stackpole, Mechanicsburg 2006. ISBN 0-8117-3344-0
* P. W. Mayhew: *The feeding ecology and behaviour of wigeon (Anas penelope).* Glasgow 1985.
* Hendrik Brunckhorst: *Ökologie und Energetik der Pfeifente (Anas penelope L. 1758) im schleswig-holsteinischen Wattenmeer.* Kovac, Hamburg 1996. ISBN 3-86064-454-8 

## Sjoch ek
* List fan fûgels
Grienkopein

De **grienkopein** (*Mareca falcata*) is in fûgel út it skaai fan de smjunten. De fûgels út dit skaai hawwe in skoft yndield west by de gewoane Einen. De Grienkopein is dêrom ek wol te finen ûnder de namme *Anas falcata*. It skaai Mareca is lykwols op 'e nij ynfierd.

## Foarkommen
De grienkopein hat it formaat fan de eastein, sa'n 48 oant 54 sm. De jerke yn syn briedkleed is tige opfallend. It grutste part fan syn fearren is griis mei lange fearren dy't oan beide siden fan syn rêch hingje. Syn kop is grien mei in wite kiel en in brûnskleurige krún.
It wyfke is ûnopfallend donkerbrún.

## Fersprieding
De grienkopein is in echte trekfûgel, hy briedet yn it easten fan Sibearje en it noarden fan Sina. Hy oerwinteret yn grutte kloften yn in grut part fan súd-east Aazje.
De fûgel wurdt ek wol gauris sjoen bûten syn eigentlike bried- of oerwinteringsgebiet. Dit binne faaks fûgels dy't ûntsnapt binne want it is in populêre fûgel om te hâlden.

## Iten
De grienkopein yt planten, sawol troch yn it wetter de boaiem ôf te sykjen, as op de kant yn it gers te weidzjen.

## Fuortplanting
De grienkopein makket syn nêst op de grûn flakby it wetter, meast ferside ûnder de strûken op de kant. It wyfke leit sa'n 6 oant 10 aaien.

## Sjoch ek
* List fan fûgels
Stellingwarver Schrieversronte

De **Stellingwarver Schrieversronte** is in yn 1972 oprjochte ynstitút foar de Stellingwerver taal, literatuer, skiednis, folkskunde en identiteit fan de Stellingwerven. De organisaasje hâldt him yn 't bysûnder dwaande mei de regio yn Súdeast-Fryslân, dêr’t se fanâlds Stellingwerfsk prate. De Stellingwarver Schrieversronte is fêstige yn Aldeberkeap yn de gemeente Eaststellingwerf. 

Ien fan de wichtichste útjeften fan de Stellingwarver Schrieversronte is it Stellingwerfske Wurdboek. It wurdboek kaam der yn 'e mande mei it Nedersaksysk Ynstitút fan de Ryksuniversiteit Grins. It wurdboek waard yn fjouwer dielen útbrocht: 
* diel II (F o/m K, 1994; 843 siden)
* diel III (L o/m R, 1997; 1151 siden)
* diel IV (S o/m Z, 2001, 985 siden).
Op 14 maaie 2004 ferskynde ek it lêste diel, nammentlik 
* diel I (A o/m E, 821 siden).

In grutte rol wie dêrby weilein foar streektaalfunksjonaris Henk Bloemhoff en sekretaris Jannes W. Nijholt.
Op 3 septimber 2005 is der noch in ferkoarte ferzje útjûn, it *Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek* (704 siden). 

De Stellingwarver Schrieversronte is ien fan de oansletten selskippen fan de Ried fan de Fryske Beweging. It orgaan fan de feriening hjit De Ovend dat seisris it jier ferskynt.

## Keppeling om utens
* Stellingwarver Schrieversronte
Slob

De **slob** of **slobein** (*Spatula clypeata*, foarhinne *Anas clypeata*) is in fûgel út it skaai fan de slobeinen.

## Foarkommen
De 50 sm grutte Slob waaget tusken de 400-1100 gram en hat in wjukspanwiidte fan 80 sm. De opfallende leppelfoarmige snaffel falt fuortendaliks op en wurdt sa'n 7 sm lang. De jerke is ek maklik te werkennen oan syn opfallende kleuren. Hy hat in wyt boarst mei in donkere rêch. Yn it midden binne de fearren readbrún fan kleur. Fierders hat de jerke in griene kop mei in giel each.
Lykas by de oare einen út dit skaai is it wyfke ûnopfallend brún fan kleur.

## Fersprieding
De slob komt foar by fiedselrike binnenwetters yn Jeraazje en Noard-Amearika. By winterdeis trekke de measte einen nei Súd-Jeropa of Afrika.

## Iten
De slob sillet it wetter mei syn snaffel wêrby hy lytse dierkes fangt, sa as wetterluzen en ynsektelarfen.

## Fuortplanting
De slob wurdt nei ien jier geslachtsryp. De briedtiid leit tusken maaie en july. It wyfke bout fan plantemateriaal in nêst op de grûn flakby it wetter, meast goed ferside yn de begroeiïng. De 6 oant 13 donkergriene aaien wurde sa'n 22-28 dagen troch it wyfke bebret. De jongen ferlitte dan mei harren mem it nêst en bliuwe noch sa'n 6 wiken by har foardat se harren sels rêde.

## Literatuer
* T. Bartlett, *Ducks And Geese - A Guide To Management*, The Crowood Press, 2002, ISBN 1-85223-650-7
* Hartmut Kolbe; *Die Entenvögel der Welt*, Ulmer Verlag 1999, ISBN 3-8001-7442-1