open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klemen Pisk

**Klemen Pisk** (* 31 july 1973, Kranj (Sloveenje)) is in Sloveensk dichter, skriuwer, oersetter en musikus. 

Syn gedichten en proaza binne oersetten yn in protte bûtenlânske talen en binne publisearre yn it Dútsk, Tsjechysk, Letsk, Poalsk en Finsk. 

Klemen Pisk syn meast ferneamde gedicht hat as namme *De Hearremyt en de Wolf*, en is ek oersetten yn it Frysk troch Jikke Jansma:

In hearremyt tekene in line yn it sân en sei:
“Do meist net oer dizze line komme.”
Dernei tekene hy in rûnte en sei:
“Do moast yn dizze rûnte bliuwe.”
Do kist him kruse, mar net foarby de line.
Doe kaam de stoarm en de line ferdwûn.
In wolf stie yn de rûnte.
De kjeld en rein ha him wurch makke, mar hy bewege net.
Hy wist net of de line noch bestie,
as dizze net mear yn it sân tekene stie.

## Keppeling om utens
* Webstee fan Klemen Pisk.
Andries Baart sr.

**Andries Baart** (Hoarn, 30 augustus 1885 - Ljouwert, 10 desimber 1969) wie in arsjitekt út Ljouwert. Hy wurdt yn 'e regel neamd mei de tafoeging 'senior' ta ûnderskied fan syn soan mei deselde namme, de restauraasje-arsjitekt Andries Baart jr.

Fan 1919 ôf wie er arsjitekt yn Ljouwert, oant 1937 learaar boukunde oan de MTS. Hy boude yn en bûten Fryslân in soad nije wenningen en wenningboukompleksen, ynrjochtingen, skoallen en riedhuzen. Foar Ljouwert makke er útwreidingsplannen.

Baart restaurearre tsjerken yn Hylpen, Minnertsgea en Rinsumageast, Sint Anne, Boalsert, Jistrum en Hantumhuzen. 

Hy wie lid en bestjoerslid fan in soad kommisjes, earelid fan de 'Friesche Bouwkring' en lid fan fertsjinste fan de provinsjale skientmekommisje.

Baart wie ûnder mear lid fan it Bûn fan Nederlânske Arsjitekten, foarsitter en earelid fan de 'Friesche Bouwkring', lid fan de provinsjale wolstânskommissy en fan de frijmitselerslôzje "De Friesche Trouw". Hy publisearre ek oer boukeunst, ûnder oare yn it *Bouwkundig Weekblad Architectura*. 

## In kar út syn wurk

RM519896 Leeuwarden - Harlingerstraatweg 2B.jpg|Filla *Zonneweelde*, Ljouwert
Leeuwarden - rijksmonument 519898 - Zaailand 110 20160820.jpg|Koöperative Suvelbank, Ljouwert
RM519836 Leeuwarden - Molenstraat 36 (foto 1).jpg|mts, Ljouwert
Koudum huis 2009.JPG|Riedhûs fan Himmelumer Aldefurd
Dankbaar Leeuwarden aan het Spoorwegpersoneel.JPG|*Dankbaar Leeuwarden aan het Spoorwegpersoneel*
Van Eysinga Bank.JPG|Van Eysingabank, Ljouwert
Willem Cup

**Willem Cup** (Sâltbommel, 6 july 1604 - Frjentsjer, 16 jannewaris 1667) wie in jurist.

Cup wie heechlearaar yn de Rjochten yn Harderwyk (1634) en Frjentsjer (1647-1667).
Botte fan Holdinga

**Botte fan Holdinga** (Eanjum, ± 1500 - Emden, 1577) wie in Frysk ealman.

Hy hat him dwaande hâlden mei it Fryske rjocht. Fan Holdinga wenne tusken 1567 - 1577 as balling yn Emden. Holdinga achtet Hidde fan Cammingha de drukker fan it Freeska Landriucht. 

Tusken 1564-1570 skreau er *De origine, antiquitate et situ Phrisiae*.

## Sjoch ek
* Holdingastate (Eanjum)
Kattegat

It **Kattegat** (*[[Sweedsk]]: Kattegatt*, *[[Deensk]]: Kattegat*) is de brede seestrjitte tusken Denemark en Sweden. It wetter hat in oerflakte fan 22.000 km².

## Ferbining tusken Noardsee en Eastsee
It Kattegat is it middelste part fan de ferbining tusken de Noardsee en de Eastsee. Dy ferbining rint troch it Skagerrak, it Kattegat en dêrnei de trije ferbinings om de Deenske eilannen hinne: de Sont, de Grutte Belt en de Lytse Belt.

## Namme
De namme *Kattegat* komt fan Nederlânske seelju en betsjut *kattelûkje* of *neare trochgong*. Deselde namme wurdt ek yn de measte oare talen brûkt, by guon talen wat oars stavere om de útspraak.
Kampala

**Kampala** is de haadstêd fan Uganda oan de Fiktoariamar. Yn 2005 wennen likernôch 1,35 miljoen minsken yn de stêd. It is de grutste stêd fan Uganda. Fan Kampala wurdt sein, lykas fan in protte plakken op de wrâld, dat de stêd op sân hichten boud wurden is, wylst der mear hichten binne. 
De stêd is it ekonomyske en bestjoerlike sintrum fan Uganda. De stêd is ferdield yn fiif stedsdielen dy 't tafersjoch hâlde op de lokale planning: Kampala Central Division, Kawempe Division, Makindye Division, Nakawa Division en Rubaga Division.

De stêd ûntstie om 1880 hinne.

## Berne yn Kampala
* Pilkington Ssengendo (1942), skilder
* Richard Gibson (1954), Britsk akteur
* Moses Isegawa (1963), skriuwer
* Marcel Theroux (1968), Britsk-Amerikaansk dokumintêremakker
* Simon Kuper (1969), Britsk auteur
* Frank Mugisha (1979), homorjochte-aktivist

## Keppelings om utens

* Kampala, stedsgids, kaarten
Lyckle Eables

**Lyckle Eables** (1 jannewaris 1458 - 1 febrewaris 1537) út Stienwyk is de stamfaar fan de famylje Lycklama à Nijeholt. As biedwurd brûkte er: *Deugd allinne*.

## Biografy
As grytman fan Stellingwerf (1512), fan Skoatterlân en Weststellingwerf (1517) en erflik fan Weststellingwerf 1524 - 1534 wenne er op de stins Friesburg yn Nijeholtpea. Eables wie Saksysk-Boergondysk gesind. Syn stins waard yn 1514 troch Gelderske troepen belegere en plondere. In jier letter, yn 1515, baarnde de stins op St. Anthoniusdei oan de grûn ta ôf. De hartoch fan Saksen hie syn rjochten op Fryslân ûnderwilens op 19 maaie 1515 ferkocht oan de lettere keizer Karel V. De eardere skea fan Eables bleau net ûngemurken. De troch Karel beneamde steedhâlder fan Fryslân, Floris van Egmont, fergoede Eebles syn skea troch him by de splitsing fan Stellingwerven, yn *Stellingwerf-Oosteinde* (Eaststellingwerf) en *Stellingwerf-Westeinde* (Weststellingwerf), op 18 febrewaris 1517 te beneamen ta grytman fan de gritenijen *Stellingwerf-Westeinde* en Skoatterlân.
Keizer Karel V beleanne him nochris foar syn ynset, troch him op 11 oktober 1524 ta grytman fan Weststellingwerf te beneamen, in funksje dy 't twa dagen letter op 13 oktober 1524 troch de keizer erflik ferklearre waard.

Hy wie trout met Johanna. 

### Bern
Ut syn houlik mei Johanna kamen njoggen bern, dêrfan seis soannen. Yn syn biografy troch L.M.G. Kooperberg yn it *Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek* wurdt neamd dat er mooglik trije soannen hân hawwe soe. Letter ûndersyk yn de Nederlandse Leeuw, publisearre yn desimber 2017, wiisde út dat Johanna as widdo in hûs ferkeapet yn 1538. Yn de ferkeapakte wurde njoggen bern by namme neamd. De âldste soan, Lubbert, waard grytman nei Lyckle.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Weststellingwerf
* List fan grytmannen fan Eaststellingwerf
* List fan grytmannen fan Skoatterlân
Adie Lamberts

**Adie Lambertsz** (Kollum?, 1521/1522 - Ljouwert, 27 maaie 1594) wie in keapman-boargemaster. 

Lambertsz waard yn 1561 boarger fan Ljouwert. Hy wie keapman en herfoarmingsgesind. Hy waard boargemaster fan Ljouwert (1578-1586) en ferovere by it ferrie fan Rennenberg it Ljouwerter blokhûs. 

Adie Lambertsz is de stamfaar fan it geslacht Adius en syn portret hinget yn it Frysk Museum. Syn biedwurd wie nei alle gedachten:  *It is mei sizzen net te dwaan*.
Igram fan Achelen

**Igram fan Achelen** (De Bosk 1534 - Mechelen 1604) wie in jurist en riedshear yn Mechelen. Hy wie foarsitter fan it  Hof fan Fryslân en de Grutte Ried fan Mechelen, yn tsjinst fan Karel V en Filips II. Fan Achelen holp by de oerstreamings fan 1570 en 1574. Yn 1578 waard er ôfsetten as presidint fan it Hof fan Fryslân.

## Libben en wurk
Hy kaam út in foaroansteande famylje yn De Bosk dy't magistraten en skepenen fan de stêd leveren. Hy wie in soan fan Anthoni Willemss. fan Achelen en Aleid Dirksdr. Vogels. Heit wie stedsûntfanger (fan belestingen) en master fan it Groot Ziekengasthuis.

Fan Achelen studearre rjochten yn Dimter, Leien en Leuven. Keizer Karel V beneamde him 1550 ta lid fan it Hof fan Fryslân dêr't er 1570 foarsitter fan waard. Van Achelen soarge foar de oanlis fan nije diken nei de grutte oerstreamings fan 1570 en 1574. Op 25 maart 1574 feardigde er tegearre mei de magistraat fan Harns in reglemint út dat de bou fan nije diken ferhastige. Letter waard dêrfoar in earepylder mei syn namme oprjochte.

Op 7 desimber 1577 naam de Steaten-Generaal fan de Nederlannen in dekreet tsjin lânfâd Juan fan Eastenryk oan. Fan Achelen wegere it dekreet yn Fryslân publisearje te litten wêrnei't er beskuldige waard fan gearspanning mei de lânfâd. Hy waard 21 maart 1578 arrestearre, mar in skoftke letter wer frijlitten. Pas acht jier letter krige Fan Achelen earherstel en krige er fanwege syn trou oan de kening de titel fan ridder.

Fan Achelen waard lid fan de Geheime Ried en yn 1598 waard er foarsitter fan de Grutte Ried fan Mechelen. Hy stoar yn 1604 en waard beïerdige yn de Sint-Niklaaskapel fan de Sint-Romboutskatedraal yn Mechelen.

## Priveelibben
Fan Achelen troude 1561 yn Swichum mei Clementia Hoytema, in nicht fan Viglius, mei wa't er seis bern krige. Syn âldste soan Folkert gie yn de fuotleasten fan syn heit en waard 1600 riedshear yn de Ried fan Brabân yn Brussel. 1611 waard er rekestmaster yn de Geheime Ried.

Broer Folkert (Folkaert) fan Achelen, waard yn 1587 riedshear yn de Ried fan Brabân en wie boaske mei Anna de Beyens, dochter fan Goswin, skyldfeint, en fan Agnes Eyckmans (de Rovere).

## Keppeling om utens
* [Biografy fan Van Achelen op it webstee fan de [Universiteit fan Leien]]
Sjuck Gerold Juckema fan Burmania

**Sjuck Gerold Juckema fan Burmania** (Ljouwert, 1652 - 1720) wie de soan fan Edwert Juckema (†1672) en Doecke Martena fan Burmania (1627-1692). De famylje Juckema kaam fan Stiens. 

Sjuck syn biedwurd wie *Nobilitas sola est atque unica virtus* ('Inkelt en allinnich deugd is adel'). Hy hie in soad niget oan skiednis. Syn soan Duco Gerold Martena fan Burmania troude mei in dochter fan Sicco fan Gosliga.
Jan Willem de Crane

**Jan Willem de Crane** (Hoarn, 11 april 1758 - Frjentsjer, 31 maart 1842) wie in letterkundige en ien fan de stifters fan it Frysk Genoatskip (1827).

De Crane wie hûsûnderwizer by de grytman fan Achtkarspelen (1776), preseptor yn Alkmar (1779) en rektor yn Dokkum (1780) en Inkhuzen (1788). 
Jan Willem de Crane wie heechlearaar yn de 'Literatuur, Historien en Poesie' yn Frjentsjer tusken 1788-1811 oan it Ateneum yn de klassiken (1815-1828). Boppedat wie er bibletekaris en biograaf.
Klaas Bijlsma

**Klaas Bijlsma**  (Frjentsjer, 27 novimber 1890 - dêre, 23 maart 1975) wie jurist en Twadde Keamerlid.

Bijlsma syn heit, Pieter Bijlsma, hie in gruthannel yn ierdappels yn Frjentsjer en wie ek gemeenteriedslid. Syn mem wie Jetske Hannema. Bijlsma troude twaris: yn 1913 mei Ytje Miedema en yn 1916 mei Klaasje Kuperus; hy hie ien dochter.

Bijlsma wie sûnt 1927 notaris en sûnt 1929 foarsitter fan de PC (bynamme 'Mr. PC'). Fan 1929 oant 1973 iepene hy de PC as "bjusterbaarlike dei". 

Foar de Frijsinnich Demokraten (1938-1945) siet er yn de Twadde Keamer as opfolger fan Oud. Hy spriek yn de Keamer benammen oer ferkear, sosjale saken, finansjen en oer binnenlânske saken. Nei de oarloch lid fan de PvdA en fan 1948 ôf fan de VVD, mar ek belutsen by de it op 'en nij oprjochtsjen fan it Frijsinnich Demokratysk Bûn (VDB) yn 1953. De partij helle it lykwols net. Hy waard, lykas in protte oare politisy, fan 4 maaie 1942 oant en mei 19 april 1943 ynternearre yn it Gizelderskamp Sint-Michielsgestel.

Ferfolde teffens hûnderten sprekbeurten foar it Folksûnderwiis as bestjoerslid fan it gewest Fryslân en ferfolde fierders noch in protte maatskiplike funksjes.
Freark fan Vervou

Jonker **Freark fan Vervou** (Frjentsjer (Martenastate), 1557 - 1621) wie in legeroanfierder en diplomaat. Hy stried earst bûten Fryslân en kaam yn 1579 werom en waard hofmaster fan Willem Loadewyk. Vervou wie befelhawwer fan Delfsyl en Emden. Yn 1616 waard hy lid fan de Ried fan Steat. Yn 1620 en 1621 wie er gesant nei Ingelân.

## Wurk
**Enige gedenckweerdyge Geschiedenissen* (1841)
**Enige aanteekeningen van 't gepasseerde in de .... Staten Generaal 1616-1620* (1874)
Age Solco Miedema

**Age Solco Miedema** (Snits, 29 juny 1867 – Heemstede, 15 maart 1945) wie in bankdirekteur.

Yn 1895 promovearre Miedema op *Sneek en het Sneeker stadsrecht*. Hy waard direkteur fan de Haarlimske Hypoteekbank tusken 1903 - 1936. Age Solkes Miedema stelde belang yn de Fryske kultuerskiednis, genealogy en heraldyk. Syn biedwurd wie: *Age quod agis bene age*: Age, watsto dochst, doch dat goed.

Miedema ferstoar op 15 maart 1945 yn Heemstede en is dêr op 20 maart begroeven.

## Keppeling om utens
* Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld
Froedskip

In **froedskip** is de namme fan in iermodern type kolleezje, en ek de titel fan in boarger dy't diel útmakket fan sa'n kolleezje (ek wol froedsman neamd). 

De measte stêden yn de iermoderne tiid hienen in regear besteande út keazen manlike poarters, dy't sitting hienen yn de froedskip. Yn de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen bestie in stedsbestjoer út de magistraat en de froedskip. De *[[magistraat]]* (of stedsregear), de fjouwer of seis boargemasters en of skepenen, en holden har dwaande mei it deistich bestjoer fan de stêd. Yn de measte stêden waarden de boargemasters foar de perioade fan fjouwer jier keazen. De lêst oantredende boargemaster wie ferantwurdlik foar de skutterij. De froedskip stelde de magistraat oan, dy't yn de regel út eigen fermidden kaam. Der wie dêrby sprake fan yn yngewikkeld stelsel fan lotting en yn de measte gewesten nei 1748 fan foardrachten oan de steedhâlder. 

De froedskip waard gearroppen by finansjele kwestjes, en altyd by ferkiezingen foar de besetting fan wichtige posten. Dan gie it benammen om it tsjinjen fan de ekonomyske belangen, wêryn't de leden fan de froedskip in grut oandiel hienen. Oars as de magistraten waarden froedskipsleden foar it libben beneamd. It kolleezje bestie út tsien oant fjirtich boargers, dat ien kear wyks of noch minder fergadere, soms oer lanlike poliityk. Se keazen yn de moanne jannewaris ien of twa nije boargemasters en fertsjintwurdigers nei de Provinsjale Steaten. 

Lidmaatskip wie as regel in kwestje fan útferkiezing (koöptaasje) en net fan erfopfolging. Famyljebannen wienen dêrby tige wichtich, mar ek wolstân en sosjale status telden mei. Froedmannen moasten foldwaan oan twa betingsten: lidmaatskip fan de Grifformearde tsjerke en it besit fan in hûs. Hoewol't stedsbestjoeren neffens hjoeddeiske noarmen mear wei hienen fan in oligargy as fan in meritokrasy, nimt dit net wei dat famyljebannen nea in wetlike basis foar ferkiezing foarmen.

Yn tiden fan krisis hie de steedhâlder it rjocht nije froedskipsleden te beneamen, in saneamde wetsfersetting. Dat barde yn 1619, 1672, 1748 en 1787.
Wybrand fan Itsma

**Wybrand fan Itsma** (doopt yn Ljouwert, 15 desimber 1693 - Harns, 10 juny 1759) wie in jurist-politikus. 

## Biografy
Fan Itsma (ek: Fan Ytsma) wie in soan fan Feyo fan Itsma en Anna Margarita fan Elvervelt. Hy boaske yn 1739 oan Maria Boef, telch út in skippersfamylje út East-Flylân. Sy wenne yn Amsterdam en wie widdo fan Jacobus de Graaff en Johannes Salomon Rosthuijser. Sy krigen gjin bern.

Fan Itsma studearre rjochten oan de Universiteit fan Frjentsjer, waard abbekaat yn Ljouwert  en lid fan de froedskip fan Dokkum tusken 1739 - 1747. Dêrnei waard er boargemaster fan Harns (1747 - 1759). Hy hearde ta de oranjegesinden en wie in freon fan steedhâlder Willem IV fan Oranje-Nassau, mei wa't er ek korrespondearre. Hy brûkte it biedwurd: *Virtute ac patientia*: 'troch deugd en geduld'. As ordinaris lid fan de Steaten-Generaal fan de Nederlannen wie er ûnder mear belutsen by de ûndertekening op 8 augustus 1753 fan in hannelsferdrach mei it keninkryk Napels. In by gelegenheid fan de ûndertekening makke skilderij lit Fan Itsma sjen mei ûnder oaren riedpinsjonaris Pieter Steyn, Willem Bentinck, mr. Jan Daniel d'Ablaing en Hendrik Fagel, griffier fan de Steaten-Generaal. 

Fan Itsma soar yn 1759; hy waard 65 jier. In part fan syn bibleteek waard yn 1760 oerbrocht nei de steedhâlderlike biblioteek yn De Haach en beheart hjoed-de-dei ta de kolleksje fan de Keninklike  Biblioteek. 

## Wurk
* *Jagtpraetje ofte discours tusschen een Groeninger, een Dockumer en twee Zeeuwse Heeren, over de verhandeling van de vrijheid in den burgerstaat* (1737) Ljouwert: printer Tobias fan Dessel.
* *Jagt-praetje ofte samenspraak tusschen een Leyenaar, een Groeninger en een Franeker, - over de oude en hedendaegse gesteltheit van de Nederlandsche Republiek.* (1738) Twadde stik. Ljouwer: Tobias fan Dessel.
* *Jagt-praetje ofte discours gehouden tusschen een Groeninger, Amsterdammer en Harlinger, over de hedendaagsche levensbeschrijvingen der Princen van Oranjen, Hollandsche Keurdichten, de vryheit in den burgerstaat, enz.* (1738) Tredde stik. Ljouwert: Tobias fan Dessel.
* *Schuite-praatje ofte samenspraak tusschen drie Heeren, met de schuit reisende van Amsterdam na den Haag, welke aan malkander haar geboorteplaats, sentimenten en liefhebberij ontdekken enz.* Dit boek waard wol te'n ûnrjochte taskreaun oan syn freon Epo Sjuck fan Burmania. Nei alle gedachten binne ek inkele anonime geskriften fan syn hân.
* *Schuite-praatje ofte samenspraak tusschen vier Heeren, met de schuit reisende van Leeuwarden na Groningen, over menschen, saaken en boeken van deese tijt.*
Tsjerkelearaar

De titel **Tsjerkelearaar** (*Doctor Ecclesiae*) is in earetitel yn de Roomsk-Katolike Tsjerke dy't troch it tsjerklik bewâld yn it ferlyn, ferline waard oan skriuwers dy't opfoelen troch harren hillige libbenswize, harren trou oan de tsjerklike lear en harren grutte geleardheid. De titel is ûntstien troch de ferearing fan de fjouwer westerske tsjerkefâden, de hilligen: Gregorius de Grutte, Ambrosius, Augustinus fan Hippo en Hiëronymus. Paus Bonifatius VIII wie dejinge dy't haren yn 1295 de earetitel fan tsjerkelearaar joech. 

Troch Paus Pius V waard yn de 16e iuw oan dizze rige tafoege de trije Easterske hiërargen, Jehannes Krysostomos, Basilius de Grutte en Gregoarius fan Nazianze (1568). Dizze groep soe, útwreide mei de hillige Atanasius fan Aleksandrje yn it westen, fereare wurde as de fjouwer Easterske tsjerkefaars. 

Letter waard oan dizze list fan tsjerkelearaars noch de folgjende hilligen tafoege: 

* Tomas fan Akwino (1567)
* Bonaventura (1588)
* Anselmus fan Canterbury (1720)
* Isidoar fan Sevilla (1722)
* Petrus Krysologus (1729)
* Paus Leo de Grutte (1754)
* Petrus Damianus (1828)
* Bernardus fan Clairvaux (1830)
* Hilarius fan Poitiers (1851)
* Alfonsus fan Liguori (1871)
* Fransiskus fan Sales (1877)
* Syrillus fan Jeruzalim (1883)
* Jehannes Damascenus (1883)
* Beda Venerabilis (1899)
* Efrem de Syrjer (1920)
* Petrus Canisius (1925)
* Jehannes fan it Krús (1926)
* Robertus Bellarminus (1931)
* Albertus de Grutte (1931)
* Antonius fan Padua (1946)
* Laurentius fan Brindisi (1959)
* Theresia fan Avila (1970)
* Katarina fan Siena (1970)
* Theresia fan Lisieux (1997)

Op inisjatyf fan Paus Paulus VI waarden yn 1970 twa froulju ta tsjerkelearares ferklearre: Teresia fan Ávila en Katarina fan Siena.

## Sjoch ek
* Tsjerkfaar
Haarsnip

De **haarsnip** (*Lymnocryptes minimus*) is in fûgel út de famylje fan snipfûgels (*Scolopacidae*), it is de ienichste soarte út it skaai Lymnocryptes. 

## Foarkommen
Dizze lytste snipeftige fan Nederlân hat in lingte fan 18 - 20 sm en waacht in 40 oant 60 gram. Fergelike mei it waarlamke hat er in lytse snaffel, mar folle dikker. Hjirmei is er ek dúdlik te ûnderskieden yn de flecht. Oer syn rêch rinne fjouwer, brede ljochtstreken dy't soargje foar in skutkleur at er him tsjin de grûn parset. By it waarlamke rint de streek troch oer de krún, by de haarsnip net mear.

## Fersprieding
De haarsnip is in skouwe fûgel dy't him benammen yn it skimertsjuster en de nacht sjen lit. Oerdei is er allinnich war te nimmen as hy opjage wurdt út syn ferskûlplak. Oars as syn kollega snip it waarlamke fleant er leech oer de grûn op 'e siik nei in nij skûlplak in pear meter fierderop. Hy ferskûlet him faak neist de wetterouwer fan streamen en rivieren. 

Yn Fryslân en Nederlân binne haarsnippen allinnich by't winter, krektas yn de rest fan West- en Súd-Europa. De fûgels briede yn it noarden fan Ruslân en Skandinaavje.

## Fuortplanting
De haarsnip briedt op de toendra en sompige gebieten, yn makket in nêst op de grûn en leit 3 as 4 in ferhâlding grutte aaien.

## Keppeling om utens
* SoortenBank.nl beskriuwing, ôfbylden en lûd
* SOVON Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan de haarsnip yn Nederlân
* Kaart fan Nederlân mei waarnimmingen
Kiryat Ono

**Kiryat Ono** (Hebriuwsk: קִרְיַת אוֹנוֹ) is in Israelyske stêd yn it Tel Aviv distrikt. It leit sa'n 11km eastlik fan Tel Aviv op it plak dêr't guon fan tinke dat it bibelske 'Ono Delling' wie. Ein 2007 hie Kiryat Ono in befolking fan 27.400 en yn 2023 43.317.

## Skiednis
Kfar Ono, letter Kiryat Ono, waard stifte yn 1939. Yn de fyftiger jierren kaam dêr in *ma'abara* (trochgongskamp foar nije ymmigranten) by it plak. Kfar Ono waard ien mei mienskippen yn de omkriten yn 1954, dy't doe meiinoar Kiryat Ono foarmen. Yn 1992 krige it plak de status fan stêd.

## Demografy
Neffens it CBS bestie yn 2001 de befolking fral út Joaden en oare net-arabieren en lytse groep Arabieren. Kiryat Ono is de lêste jierren gâns waakst. Neffens it CBS wiene der yn 2001 11.200 manlju en 12.000 froulju.

## Underwiis
Kiryat Ono hat 9 skoallen en der binne 3,915 studinten. Dy binne ferspraat oer 6 basisskoallen mei 1,883 learlingen, en 3 middelbere skoallen (*Shazar junior high*, *Ben Zvi junior high* en *Ben Zvi High school*) mei 2,032 studinten (2001).

It Ono Academysk Kolleezje is in akkreditearre privaatskoalle mei 8.500 studinten.

## Susterstêden
* Drachten, yn Nederlân
* Dormagen, yn Dútslân
* Landkreis Offenbach, Dútslân

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee
Skiednis fan Poalen

De iere ynwenners kamen der yn de 13e iuw yn it gebiet te wenjen. Yn de 15e iuw hie Warsjau genôch ynwenners om stêd neamd te wurden. It krige de status 'haadstêd fan Poalen' yn 1596.

De stêd waard yn it ferline ferskate kearen ferneatige en eltse kear op 'e nij boud. De meast wichtige opbou wie nei de Twadde Wrâldkriich. 

Poalen hat beset west troch Dútslân tusken 1939 en 1944. Op 1 augustus 1944 begjinne de ynwenners fan Warsjau te fjochtsjen foar harren stêd. It duorre 63 dagen, mar úteinlik wienen de ynwenners fan Warsjau ferslein, en der wie hast neat oer fan de *âlde stêd*. Nei de kriich, setten de *Varsovians* út ein mei de opbou fan de stêd mei help fan âlde fotos en tekeningen. Parten fan de stêd, dêr't 90% fan ferneatige is, binne nea opboud, dêr wie in nij stêdsplan foar "in nije begjin". Eigners fan gebouwen fjochtsje noch hieltyd foar har eigendommen dy't meinaam waarden troch de kommunisten.
Menelaus Winsemius

**Menealaus Winsemius** (Ljouwert, 6 febrewaris 1591 - Frjentsjer, 15 maaie 1639) wie in medikus út Ljouwert en heechlearaar yn Frjentsjer (1616). Syn biedwurd wie: *Vita circense curriculum* (It libben is in wedrin).

Winsemius hie studearre yn Leien as learling en hûsfreon fan Pieter Pauw. Winsemius promovearre dêr op l novimber 1612. Yn Frjentsjer makke er him fertsjinstlik yn de botany. By de akademy wie in ferwaarloaze akademytún dy't troch Alardus Auletius (1589-1606), de earste heechlearaar yn de genêskunde, op eigen kosten ynrjochte wie as kweekplak fan planten. Doe't Deputearre Steaten der gjin jild yn stekke woenen krige Winsemius it yn 1631, doe't hy rektor magnifikus wie en waard de tún offisjeel in hortus botanicus fan de universiteit. De tún waard útwreide en letter waard der in wenning by boud foar syn opfolger Johannes Antonides van der Linden.
Beirût

**Beirût** (Arabysk: بيروت) is de haadstêd fan Libanon. 

## Befolking
It krekte oantal ynwenners fan de stêd is net bekend, omdat de lêste folkstelling fan foar de Libaneeske boargeroarloch datearret. Neffens skattingen út 2001 bedraacht it ynwennertal om 'e 2,1 miljoen persoanen yn de stedeklof Berût.

De befolking fan Beirût hat in grut ferskaat oan religys: Kristenen (Maroniten, Gryksk-Ortodoks, Armeensk-Ortodoks, Armeensk-Katolyk, Roomsk-Katolyk en Protestantsk), Moslims (Soenniten, Sjyiten) en in minderheid fan Druzen. 

De measte joaden fan Beirût binne emigrearre nei de Feriene Steaten doe't yn 1975 de kriich útbruts. In protte wenje no yn Brooklyn, New York. 

Yn Beirût bestiet in grut ferskil tusken earm en ryk. De Arabyske jetset lit har graach sjen yn djoere sportweinen en yn de trendy útgongsgelegenheden. Benammen Monotstjritte is *the place to be*.

## Geografy en klimaat
Beiroet leit op in relatyf smelle stripe lân tusken de Libanon en de Middellânske See. De kuststripe ken in grut ferskaat, sân- en rotsstrannen wikselje elkoar ôf. 

Beirût hat in beskaat Mediterraansk klimaat: hjitte en drûge simmers, noflik maitiidswaar en hjerstwaar, en in koele winter mei in protte rein. Augustus is de hjitste moanne fan it jier mei in temperatuer fan trochsneed 29&nbsp;°C, wylst jannewaris en febrewaris de kâldste binne mei trochstrings 10&nbsp;°C. 

## Berne yn Beirût

* Amin Maalouf (1949), skriuwer
* Bashir Gemayel (1947-1982), presidint
* Elie Saab, modeûntwerper.
* George Mourad, fuotballer
* Hassan Nasrallah (1960), lieder fan Hezbollah
* Keanu Reeves (1964), akteur
* K-Maro, sjonger
* Massari, sjonger 
* Mika (1983), sjonger
* Nicolas Hayek, oprjochter fan Swatch
* Samir Kassir (1960-2005), learaar en sjoernalist
* Serj Tankian, sjonger
* Steve Kerr, fiiffâldich NBA kampioen
* Walid Eido (1942-2007), jurist en politikus

## Sjoch ek
* Libanon
* East-Beiroet
* West-Beiroet
Dûnsgroep Duende

**Dûnsgroep Duende** waard yn 1984 oprjochte troch Grietine Molenbuur mei it doel om dûnsfoarstellings te meitsjen mei amateurs om dêrmei moderne teaterdûns foar it fuotljocht te bringen by in breed publyk. It begryp Duende stiet foar passy, bravoer en elan. Yn rûm 20 jier waarden waarden de measte produksjes en koreografiën makke troch Grietine Molenbuur. Ut en troch waard der in gastkoreograaf útnûge. De dûnsgroep krige ynkomsten út optredens en projektsubsydzjes. Neist optredens yn Fryslân waard der rûnom yn it lân foarstellings jûn mei no en dan optredens yn it bûtenlân. Yn 1996 waard de Fryske Anjer útrikke oan Duende en har artistyk liedster Molenbuur "dy't al jierrenlang en fêsthâldend en faak mei beheinde middels ta in eigentiidske werjefte fan moderne dûns wit te kommen". Duende waard benammen ferneamd troch ferskate lokaasjeprojekten en dûns op lokaasje. Ein 2004 hold de Dûnsgroep op mei de foarstelling 'Omzien". 
De Jong Talintgroep fan Duende waard fuortset yn de Jeugd Dûnsoplieding Fryslân, de JDOF.

## Lokaasjeprojekten
* *Friesland Vaart* - grêften [Dokkum] (2002) en Ljouwert (2005).
* *Gebroken Wit* y.g.m Thom Stuart - Wiuwens (2000);
* *Iepening en Ofslúting Simmer 2000* - Ljouwert (2000);
* *In Keatsdream* - Wommels, 100 jier KNKB (1997);
* *Duende danst op water* - Fryske marren en Iselmarstêden (1995);
* *Tussen blauw en grijs * - Aegontún, Ljouwert (1994)
* *Bal na* - Lucent Danstheater ,  De Haach(1991);
* *Kokobo Kokoto* - rûnom yn Fryslân (1991);
* *Frieslands Boezem* - Woudagemaal (1985) yn it ramt fan it Frysk Festival;

## Strjitteacts
*Party-service* (1990), *The Announcer* (1991), *'n Moetje* (1992), *Tegendraads* op 'e Slachtedyk* (2000), *Silhouet'' op 'e Slachte (2004).

## Keppelings om Utens
* It petear: Bouke Oldenhof ynterviewt Grietine 1994
* 'Duende danst op Water' mei Grietine Molenbuur 1995
* "Duende mei Silhouetten op Oerol 2007
Drakensberchtme

De **Drakensberchtme** (Afrikaansk: *Drakensberge*) is in rige fan bergen yn Súd-Afrika. De bergen rikke oant 3482 meter heech en binne dêrmei de heechste fan it lân. Yn de taal fan de Soeloe's hjitte it berchtme *uKhahlamba*, wat "barrêre fan spearen" betsjut.

## Geografy
It berchtme leit yn it easten fan Súd-Afrika en rint oer in lingte fan 1000 kilometer fan it súdwesten nei it noardeasten, mei in bocht nei it noardwesten dy't de grins foarmet tusken Lesoto en Súd-Afrika. Oan de westkant rinne de rivieren Oranje en Faal en oan de east- en súdkant inkele lytsere rivieren, wêrûnder de Tugela-rivier. It berchtme skiedt de provinsje KwaZoeloe-Natal ôf fan de provinsje Frijsteat.

Yn de winter falt der trochstrings snie; rein en mist komme it hiele jier foar.

## Berchpiken
De heechste berch is Thabana Ntlenyana dy't 3482 meter heech is. Oare wichtige piken binne de Mafady (3250 meter), Makoaneng (3416 meter), Sjampanje Kastiel (3377 meter), Reuze Kastiel (3315 meter) en Ben Macdhui (3001 meter). Al dy hege piken lizze yn it grinsgebiet mei Lesoto. Yn it noarden fan Lesoto wurdt it berchtme stadichoan leger en better tagonklik. 

## Geology
It Drakensberchtme is in oerbliuwsel fan it orizjinele Afrikaanske plato. Dy bergen wurde bedekt troch in laach basalt fan maksimaal 1500 meter tsjok, mei dêrûnder in laach sânstien. Dat hat resultearre yn in kombinaasje fan hiel bot steile blokken en piken. Yn de sânstiennen-laach komme in protte grotten foar, dêr't in soad fan fersjoen binne fan rotsskilderingen makke troch de San.

## Beklimme
In protte fan de piken foarmje in grutte útdaging foar berchbeklimmers. Mar ek Kuierje is in populêre aktiviteit yn it gebiet fan de Drakensbergen. 

## Toerisme
Toerisme yn it gebiet is yn úntwikkeling, mei in grut ferskaat oan hotels en oare akkommodaasje. It grutste part fan de hege dielen fan it berchtme oan de Súd-Afrikaanske side is oanwiisd as wyldreservaat of wyldernis-gebiet. Yn it jier 2000 is de **uKahlamba** of Nasjonaal Park **Drakensberch** opnommen op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO.

## Keppeling om utens
* It webstee fan UNESKO ''Ingelsk''
Amsteldjip

It **Amsteldjip** wie in streamslinke en seegat yn de Kop fan Noard-Hollân. Oarspronklik foarme it de oergong tusken de Waadsee en de Sudersee.
  
It Amsteldjip wie tagelyk de skieding tusken it fêste lân en it eilân Wieringen. De streamslinke rûn oer yn De Meere, dêr wêr't no de polder Wieringermar leit, dat sels ûnderdiel wie fan de Sudersee. De slinke wie troch de iuwenlange wurking fan tijstreamen relatyf djip, foaral yn fergeliking mei de rest fan de Waadsee en De Meere.

Tusken Van Ewijckslûs en Wieringen fear tusken 1912 en 1934 in fearboat, dy't diel útmakke fan de tramline Wieringen–Schagen. De line waard iepene op freed 1 maart 1912 en wie yn de earste tolve jier frij súksesfol. Dêrnei waard it stadichoan minder, en op 31 desimber 1934 waard de lêste rit riden.

Yn 1924 waard in diel fan it Amsteldjip mei it Ulkedjip ôfsluten mei in dyk. Dy Amsteldjipdyk leit tusken Van Ewijckslûs en Wieringen en hat der ta laat dat in diel fan it Amsteldjip in mar waard; de hjoeddeiske Amstelmar. Troch de oanlis fan de dyk wie Wieringen gjin eilân mear. 

De dyk wurdt ek wol de *Lytse Ofslútdyk* of *Koarte Ofslútdyk* neamd, dat omdat de dyk de test wie foar de grutte Ofslútdyk dy't letter oanlein waard. De dyk, dy't de Amstelmar op dit stuit beskermet tsjin de Waadsee en him skiedt fan it oerbleaune diel fan it Amsteldjip, wie in foarbyldprojekt foar de grutte Ofslútdyk. De yngenieurs stutsen der in soad fan op. Troch de weake grûn ferskode it dyklichem en waard de ûnderlaach der fansiden útparse. Oan de kant fan de Amstelmar is soks noch goed te sjen: lâns de dyk leit in natoergebiet dat "de fersakking" hjit. De Lytse Ofslútdyk is fierders fan belang omdat dêr foar it earst balstienliem tapast waard as bougrûn yn diken. 

It oerbleaune stik fan it Amsteldjip wurdt noch altiten brûkt as farslinke.
Merce Cunningham

**Merce Cunningham**, (Centralia), 16 april 1919 – New York City, 26 july 2009) wie in wichtige Amerikaanske koreograaf yn de 20e iuw. 

As dosint en haad fan de *Merce Cunningham Dance Company* fernijde Merce Cunningham yn 'e fyftiger jierren alle gongbere koades fan it doetiidske *beskriuwende ballet*. As koreograaf liet hy de ferhaalline en de logyske opbou lizze. Hy liet syn dûnsers gjin ferhaal fertelle op muzyk mei in oanpast dekor, mar liet de koreografy it ferhaal fertelle. Fierders yntrodusearre hy it tafal yn de dûns, faak mei muzyk fan John Cage.

## Koreografyen
* 2009 : *Nearly Ninety*
* 2006 : *EyeSpace*
* 2005 : *Views on Stage*
* 2003 : *Split Sides*
* 2000 : *Interscape* mei dekôrs en kostúms troch Robert Rauschenberg
* 1999 : *Biped*
* 1998 : *Hand Drawn Spaces*
* 1998 : *Pond Way*
* 1997 : *Scenario* mei kostúms troch Rei Kawakubo
* 1993 : *CRWDSPCR*
* 1991 : *Beach Birds*
* 1988 : *Changing Steps* en *Five Stone Wind*
* 1983 : *Roaratorio* op muzyk fan John Cage
* 1973 : *Un jour ou deux*
* 1970 : *Objects*
* 1968 : *Walkaround Time*
* 1960 : *Crises*
* 1956 : *Changelings*
* 1951 : *16 Danses pour soliste et compagnie de trois* 
* 1948 : *Untitled Solo*

## Keppelings om utens
* Merce Cunningham yn NRC
* Merce Cunningham Dance Company
* DLAR Artists bio
Koreografy

**Koreografy** of **goreografy** is it betinken en ûntwerpen fan dûns, dûnsfoarmen en beweging. Immen dy't soks by de ein hat, is in koreograaf (of goreograaf) of koreografe (of goreografe). Dêrby kin om ballet gean, mar ek foar in protte oare teäterfoarstellings (lykas opera) wurdt in koreograaf ynset om it poadiumgebrûk troch de artysten te begelieden. Ek by moderne dûnsfoarmen sprekt men fan koreografy.
Maximilien Robespierre

**Maximilien-Marie-Isidore de Robespierre** (Arras, 6 maaie 1758 - Parys, 28 july 1794 of 10 Thermidor jier II) wie in Frânsk abbekaat en steatsman yn de ûnrêstige revolúsjejierren fan de jierren 90 fan de 18e iuw (de Frânske Revolúsje).

## Bibliografy
* . *Mijn vriend Robespierre*, útjouwerij W. de Haan - Utert, z.j. 
*  *Toen was terreur heel gewoon*, yn NRC Hannelsblêd, Kultuereel Supplemint, 14 july 2006. 
*  *Fatal Purity, Robespierre and the French Revolution*, Chatto&Windus, 369 blz. (Nederlânske oersetting by útj. Bert Bakker yn septimber 2006).
* , *Robespierre, terreur en ondergang*. Utert /Antwerpen: Prisma-Boeken 665, 1961.

## Galery

Image:Hw-robespierre.jpg
Image:Robespierre2.jpg|*19e iuwske grafuere fan Robespierre*.
Image:Louis_Boilly_Robespierre.jpg|*Robespierre troch Boilly Louis Léopold (1761-1845)*
Image:Arrestation_de_Robespierre.jpg|*De arrestaasje fan Robespierre.*
Image:The arrest of Robespierre cropped.jpg|Arrestaasje fan Robespierre yn de nacht fan 9 Thermidor, 27 july 1794 (Jean-Joseph-François Tassaert)
Image:RobespierreExecution.jpg|*Robespierre en oanhingers op wei nei it skavot op 28 uly 1794*.


## Keppelings om utens
* Maximilien Robespierre Internet Archive op Marxists.org]
* Maximilien Robespierre, 1758-1794
* The French Revolution, Robespierre
* Robespierre.org.uk
* Stambeam (18 generaasjes werom)
Gobabis

**Gobabis** is in stêd yn Namybje, it eardere Súdwest-Afrika, en is it haadplak fan de regio Omaheke. Yn 2001 hie Gobabis 13.856 ynwenners. De B6 autodyk fan Windhoek nei Botswana rint dêr del. De stêd leit 110 km fan de Buitepos grinsoergong mei Botswana en hat in wichtige ferbining mei Súd Afrika oer de ferhude Trans-Kalahari Autodyk. Gobabis is in susterstêd fan Drachten.

Gobabis leit yn it hert fan in regio mei fee-buorkerijen; dêr binne sy tige wiis mei, dat dêr stiet in grut stânbyld fan in mânske bolle by in ynfalswei fan Gobabis mei de tekst: "Welcome to Cattle Country". Gobabis leit oan de râne fan de Kalahary woastyn en is tradisjoneel it lân fan it Herero folk.

Sa as in protte plakken yn Namybje is Gobabis ûntstien om in missypost hinne, (Gobabis betsjut "plak dêr't diskusjearre wurdt" yn it Nama), yn dit gefal stifte yn 1856 troch Friederich Eggert fan de 'Rheinyske Missy Feriening'. It Gobabis distrikt waard opeaske troch de Dútske autoriteiten yn febrewaris 1894 en yn juny 1895 waard it beset troch in Dútsk garnizoen. It militêre fort, boud yn 1896-7 is al lang ferdwûn, mar in oar gebou út dy tiid is it fjildhospitaal, of lazaret, en dat is no in nasjonaal monumint.

Gobabis waakst noch hieltyd troch dat it in trochfierplak is foar guod fan de minen út, it hielendal troch lân omsletten, Botswana nei de Namybyske haven Walfisk Baai; en fierders troch de ynfier fan konsuminteguod út Jehannesburch yn Súd-Afrika.

### Boargemasters sûnt 1944
* A.P. Olivier, 1944―1945
* J.O. van Helsdingen, 1945―1947
* J.L. von Wielligh, 1947―1949
* J.A. van der Merwe, 1949―1951
* N.J. Smit, 1951―1953
* H.T.A. Enslin, 1953―1954
* F.J. Martins, 1954―1957
* J.G.N. Lombard, 1957―1965
* H.J.J.L. van Dyk, 1965―1967
* C.R.B. Liebenberg, 1967―1968
* E.P. Kilian, 1968―1969
* P.H. Oosthuizen, 1969―1981
* P.J. Kotze, 1981―1987
* S.W.P. Labuschagne, 1987―1992
* I.P.M. Nganate, 1992―1994
* A.M. Phemelo, 1994―1995
* I.P.M. Nganate, 1995- ?
* P.M. Katjaoha, sûnt ?
* Sila Bezuidenhoudt, yn 2012 
* Liberius Kalili, oant 2020
* Elvire Theron, fan desimber 2020 ôf

## Freonskipsbân mei Drachten
Yn 2010 bestiet de bân mei Drachten 15 jier. Yn dy tiid binne ferskate projekten opset mei jildlike- en saakkundige stipe fan Smellingerlân. Beide gemeenten hawwe omtinken jûn oan saken as: húsfestjen, ferwurking fan smoargens, ferbettering fan de brânwar, it foarkommen fan HIV/Aids, stifting fan in âldereinhûs, en it opsetten fan kompjûterûnderwiis. Guon projekten hawwe al laat ta ferbetterings, benammen ûnder de meast earmen. Ut tank hat de gemeente Gobabis, by gelegenheid fan it 15 jierrich jubileum fan de bân, in nije wenwyk nei wethâlder Jan Rozema neamd, de 'Rozema Heights'. 

## Keppeling om utens
*  www.gobabis.net
Pauline Musters

**Pauline Musters** (Ossendrecht, 26 febrewaris 1876 - New York City, 1 maart 1895) wie in Nederlânske frou dy't op it momint fan har ferstjerren mar 59 sintimeter lang wie, en dêrmei troch it Guinness Book of World Records erkend wurdt as de lytste persoan ea.

## Libben
By har berte yn 1876 wie Musters al heal sa lang as har úteinlike lingte. Fan bern ôf oan toerde hja rûn; ynearsten allinnich mar op tentoansteld te wurden, mar op lettere leeftiid begûn se echt werklik op te treden. Se stei bekend as in linige akrobate en dûnseresse, en wiisde geregeld besikers fan har foarstelling oan om mei te dûnsjen. By it publyk wie se bekend ûnder de artystenamme *Prinses Pauline*, en yn line mei dizze bynamme ferskynde se faak yn sjike jurken. 

Yn hat karriêre trede Musters op yn Belgje, Frankryk, Dútslân en Ingelân, wêrnei't se yn 1894 frege waard om yn de Feriene Steaten foarstellingen te jaan. Se debutearre op âldjiersjûn fan dat jier yn it Proctor’s Theatre yn New York City. Trije moannen letter, op 1 maart 1895, kaam se te ferstjerren troch in long- en harsensfluesûntstekking. By har dea woech se 4 kilogram.

## Boarnen
*  TheHumanMarvels.com: ''Pauline Musters, the Little Princess''
* *Guinness Book of Records 2005*.
Finke (toponym)

**Finke** is in bestândiel fan guon Fryske plaknammen as Finkegea en Finkebuorren ûnder Sondel en Sint Nyk. De namme komt ek foar yn strjitnammen as Finkebuorren yn bygelyks Akkrum. De namme soe eat betsjutte as 'leech turflân' of 'fean'. Yn it Midden-Nederlânsk is 'vink' in minne soarte turf.
Eardske

In **eardske**, **ierdman**, **ierdmantsje** of **eardman** is yn it folksleauwe fan Fryslân en de rest fan 'e Lege Lannen in type mytysk wêzen dêr't it bestean sûnt de Midsiuwen yn folksferhalen fan oerlevere is. Sokke wêzens komme sterk oerien mei de *[[goblin]]s* út 'e folkloare fan 'e Britske Eilannen en de kolbolden út it Dútske taalgebiet. 

Eardsken soene tahâlde yn hoalen yn 'e grûn; dêrfandinne harren namme. Ornaris binne eardsken meunsterlike wêzens, hoewol't se beskreaun wurde mei ferskate en faak tsjinstelde lichemsskaaimerken en karaktertrekken. Lykwols binne se hast altyd lytser fan stal as minsken, grotesk fan uterlik, en fan karakter ûndogensk of planút kweadaardich. Ek binne se hast altyd ynklauwerich, benammen as it om goud of juwiellen giet. Fierders besitte se gauris it fermogen om betsjoenings op te lizzen. 

## Wenplak
Neffens guon Fryske folksferhalen soene eardsken ûnder de hurdkûle libje en klaaid wêze yn in soldatepak. Dêrom waarden se foarhinne ek wol 'soldaatsjes' neamd. Minsken mei boppenatuerlike jeften koene de eardske út de hoale roppe. De eardsken wisten fan ferburgen skatten, en nachtlike aktivens op 'e pleats waard oan harren taskreaun. 

Eardsken wennen ek yn 'e bosk fan Aldemardum en yn in stik lân by Skerpenseel. De lokalisaasje fan eardsken yn Sint-Nyk wie net neffens de Fryske tradysje, mar kaam ynstee fuort út in koart ferhaal dat yn 1879 skreaun waard troch Lútsen Wagenaar.

## Ierdmanspypke en ierdmanspot
By it ploeien of by it ôfbrekken fan âlde huzen wurde faak koarte tsjûke liemen pypkes fûn. Foarhinne waard sein dat de eardsken dêrút smookt hiene. Fierders tsjutte men yn it ferline ek wol diggelguod, dat út 'e grûn kaam, oan as 'ierdmanspot'.
Jacob Pieters Asman

**Jacob Pieters Asman** (Akkrum, 8 augustus 1833 - Terherne 22 juny 1902) wie in skuonmakker, skearbaas (barbier), winkelman en folksskriuwer út de 'skoalle' fan Waling Dykstra. Hy wie befreone mei skriuwer-sjoernalist Tsjibbe Gearts van der Meulen fan Burgum

Jacob Pieters wie in soan fan Pieter Asman en Klaaske van der Ploeg, dy't as jong span ynwenjen giene by de heit fan Jacob, in Dútser fan komôf, dy't as widner in drokke skuonmakkerij hie yn Akkrum. Jacob ferlear al yn syn earste bernejierren syn mem. It lêzen fan Fryske rymkes ‘heilingen’ en fan Fryske stikjes yn almanakken, al as sânjierrige, hat beskiedend foar syn libben west. De leafde foar syn memmetaal siet djip en oant syn dea hat er Frysk skreaun. Krektas de measte Fryske skriuwers hied er in sober bestean. Earst siet er op de treeft en hantearre els en piktried, letter waard er skearbaas yn Terherne, dêr't hy in menniste faam krige, Hendrikje Atzes van der Schouw († Warkum, 24 jannewaris 1904), mei wa't er op 24 maaie 1857 troude. Ek reizge hy de boeren ôf mei in goud- en sulvermarse en hie in winkeltsje yn tabak en sigaren. 

Yn syn frije tiid begûn er te skriuwen yn it Frysk oer it Fryske libben, sketsen fan it skippersbestean en histoarysk-romantyske ferhalen. Ek hied er niget oan it folkslibben da't er dat sels meimakke. Syn measte wurk is te finen yn Fryske tydskriften: Fryske húsfreon, Swanneblommen, Forjit my net, Sljucht en Rjucht en yn de almenak dy't útjûn waard by J.G. de Vries yn Snits. Ek skreau hy Fryske fúljetons yn de Warkumer, Frjentsjerter, Snitser en Grouster krante (Frisia). 

## Bibliografy
* *Reinder en Antsje* (1891)
* *De Noarske fiskersjonge* (1891)
Heidedoarpen

**Heidedoarpen** wiene delsettings dy't op de heidefjilden ûntstiene. Sy leine, yn Fryslân, op de sângrunen fan De Wâlden. Meast wiene it tige earme arbeidersplakken dêr't de 'heidsjers' wennen.

Heidedoarpen binne de jongste doarpstypen yn Fryslân, meast ûntstien yn de 18e en 19e iuw.

## Foarbylden yn Fryslân
* Noardburgum
* De Harkema
* De Houtigehage
* Boelensloane
* Surhústerfean
Modderriden

**Modderriden** of **modderjen** is it oer it lân bringen fan grûn út de sleatten dy't meastentiids ien winter (foar trochfriezen) op de wâl lein hat. It modderriden bart mei in ierdkarre. Dit is in âlde wize fan dongjen, yn swang sûnt de 17e iuw, neidat it al wenst wie om fynmakke seadden út greppels oer it lân te struien of te eidzjen. It modderriden wurdt net (folle) mear dien.
Eide

In **eide** is in stik lânbou- of túnbou-ark dêr't de grûn siedklear mei makke wurdt.

## Hâneide
In hâneide wurdt noch op lytse skaal brûkt yn de túnbou. It is in ramtwurk fan hout, wêryn op fêste ôfstannen izeren pinnen fan 7 sm lingte sitte. De eide wurdt lutsen mei in tou. Foar it siedzjen wurdt de grûn eide, sadat lytse geultsjes yn de grûn ûntsteane. Nei it siedzjen wurdt nochris eide, wêrby't it sied mei de grûn bedekt wurdt. Hjirnei wurdt de grûn faak noch mei in rôle oandrukt.
Dit ark waard ek wol in "minskeboaltsje" neamd.

## Masinaal eidzjen
By it masinaal eidzjen wurdt de eide lutsen troch in trekker. Der binne ferskate typen eiden, lykas
*de gewoane eide mei koarte tosken;
*de skiifeide, wêrby't gjin tosken mar skiven oan de eide sitte. Efter de skiven sit faak noch in ferkrommelrôle. In skiifeide wurdt brûkt om de grûn los te meitsjen.
*de rotorkopeide, wêrby't der tosken op in draaiende rôle sitte;
*de kultivator ek wol toskeide neamd foar in djippere grûnbewurking, wêrby't de tosken al as net fearre binne.


Ofbyld:Schijveneg.jpg|*Foarkant skiifeide*
Ofbyld:Verkruimelrol achter schijveneg.jpg|*Ferkrommelrôle efter skiifeide*
Ofbyld:Tandeg.jpg|*Kultivator of toskeide mei fearre tosken (triltoskkultivator)*
Ofbyld:Verkruimelrollen achter tandeg.jpg|*Ferkrommelrôlen efter kultivator of toskeide mei fearre tosken (triltoskkultivator)*
Pieter Lub

**Pieter Lub** (Inkhuzen, 14 maaie 1838 - Garyp, 13 novimber 1922) wie in ûnderwizer en haad fan de Kristlike skoalle yn Garyp. As learaar oan de kristlike nomaalskoalle yn Burgum hie er in soad ynfloed.

## Keppeling om utens
Mear oer master Lub
Aktivisme (Twadde Wrâldkriich)

**Aktivisme** wie yn it ramt fan 'e Twadde Wrâldoarloch it besykjen fan 'e Dútsers om Fryslân los te weakjen fan 'e rest fan Nederlân. 

Sa waard der bygelyks in wetlike regeling foar it Frysk oanbean, en teffens boargemastersfunksjes. Der wiene net folle Friezen dy't gehoar joegen oan dizze lokrop. De Fryske Beweging liek hast ymmún, al ferskynden der mei Dútsk jild guon tydskriften (*It Fryske Folk* en *Noorderland*).
Likemin as de ideeën fan 'e NSB bliek it nasjonaal-sosjalisme yn tel. Yn Fryslân wie de Maaiestaking yn 1943 frij algemien. In soad ûnderdûkers en hongerevakuees waarden yn 'e provinsje stipe.
John Adams

**John Adams** (Braintree. 30 oktober 1735 - (Quincy, 4 july 1826 ) wie in Amerikaansk gesant en letter de 2de Presidint fan de Feriene Steaten fan 1797 oant 1801. 

Earder wie er de 1e fise-presidint ûnder presidint George Washington fan 1789 oant 1797. Adams wie ien fan de wichtichste minsken dy't de Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearing mooglik makke hawwe. Syn soan John Quincy Adams wie fan 1825 oant 1829 de 6de Presidint fan de Feriene Steaten. 

## Gesant
Adams gong yn de simmer fan 1780 nei Amsterdam om yn de Republyk fan de Feriene Nederlannen politike en finansjele stipe te finen foar de Amerikaanske opstân tsjin de Ingelsken. Syn soannen John Quincy (13) en Charles (10) holden him by dy reis selskip.

Adams frege yn 1781 om talitting as gesant by de Steaten Generaal. De Fryske steaten sprutsen har fan alle gewesten as earste út foar de talitting en foar in freonskips- en hannelsferdrach. Se erkenden sa de ûnôfhinklikheid fan Amearika. Dat beslút wie oanlieding ta it slaan fan in tinkpinning en foar feesten yn Frjentsjer. Fan Amerikaanske kant is der yn it Provinsjehûs in tinkstien oanbrocht yn 1909.

## Keppelings om utens
* Biografy Wite Hûs
* POTUS
* ''The Papers of John Adams''
Koerherne

**Koerherne** (Nederlânsk en offisjeel: *Kornhorn*) is in doarp mei 550 ynwenners (2008) yn de gemeente Westerkertier yn Grinslân.

It doarp Koerherne waard eartiids altyd ta Doezum rekkene. Yn 1596  waard it *Curringehorne* neamd. Earst yn 1930, 1 jannewaris, waard it doarp as selsstannich beskôge en hoechde it net langer as gat ûnder de jurisprudinsje fan Doezum te bestean. 

## Foarsjennings
Koerherne stiet benammen bekend om syn moaie gea. De saneamde 'Heakiep' lûkt yn de fakânsje in soad folk. Fan it natoergebiet der omhinne wurdt in soad gebrûk makke. De skoalle, 'Maranatha', brûkt it gebiet sels as leslokaal. Dêr wurde lessen biology ôfnomd. Hjirtroch wurdt de skoalle ta ien fan de 'grienste skoallen' fan Nederlân rekkene. [boarne nedich] 

## Yndustry en niverheid
Koerherne hat gjin yndustryterrein, mar der is wol in soad hannel. De bekendste ûndernimming is plomfeeslachterij Storteboom; it âlde famyljebedriuw slachtet hinnen. 
By smidterij De Wit wurdt sûnt 1898 ark makke, it tún- en wegenbou-ark wurdt tradisjoneel smeid. It ark wurdt wrâldwiid ferkocht.

## Kultuer
Yn Koerherne wurdt mear as ien taal sprutsen: Westerkertiersk, Frysk, Nederlânsk (de lêste letters fan tiidwurden faak ynslokt) of gewoan it Standertnederlânsk. Yn de wykeinen is doarpshûs it 'Hornhuus' iepen. 

Yn de jierlikse feestwike is der yn Koerherne in Solexrace op sneon. Fierders is der yn dy wike it 'plysje wielergala', dêr't plysjekorpsen út ferskate lannen it op de reesfyts tsjin elkoar opnimme om de 'Kor Dijkstra-bokaal'. Ek de galajûn fan de oare deis lûkt altyd in soad folk.[boarne nedich] Der steane trije tsjerken yn it doarp.

## Bekende (âld-)ynwenners Koerherne
* Jeroen Trommel (follyballer)
* Eije Wijkstra, 1895-1941 (moardner fan 4 fjildwachters)
Faan (plak)

**Faan** (Grinslânsk:* 't Foan*) is in doarp (mear in streek) yn de gemeente Westerkertier yn Grinslân. It wurd *faan* komt fan it Aldfryske 'fane', dat *[[Fean (grûnsoarte)|fean]]* betsjut en dat yn de omkriten in soad te finen is.

Yn de provinsje waard it doarp bekend troch de ferhalen om Rudolf de Mepsche dy't ek wol as *de Mepsche fan Foan* bekend stiet en dêr yn Hûs Bijma wenne. 
Faan leit oan it Hoendjip en de brêge yn de dyk fan Súdhorn nei Niekerk hjit dan ek de *Fanerbrêge*. Benoarden Faan leit it Niekerksterdjip.