Harelbeke

**Harelbeke** (West-Flaamsk: Oarelbeke) is in stêd yn it suden fan de Belgyske provinsje West-Flaanderen. De stêd leit oan de rivier de Leie en grinzget fuort oan de stêd Kortrijk, dy't likernôch fiif kilometer fierder de stream op leit. De gemeente Harelbeke omfiemet ek de doarpen Bavikhove en Hulste, dy't alletwa oan de noardlike kant fan de Leie lizze. De stêd hat mear as 29.000 ynwenners (2022), sadat Harelbeke de op sân nei grutste is fan de 22 stêden yn West-Flaanderen. Ynwenners fan de stêd wurde 'Harelbekenaren' of 'Harelbekanen' (Oarelbekoanen) neamd.

Sûnt 2019 brûkt de lokale oerheid by de marketing fan de stêd it West-Flaamske biedwurd *Oarelbeke Weireldstad* (Harelbeke Wrâldstêd).

## Skiednis
Harelbeke is ûntstien op in droege sânrêch op de rjochteroever fan de Leie, dêr't it syn namme oan te tankjen hat (*harula* = sânrêch). De stêd kent in lange en rûzige skiednis en waard al bewenne yn de lette Romeinske tiid.

De earste fermelding fan Harelbeke giet op it jier 629 werom, dêr't it plak 'Harlebecca' neamd wurde. Oare nammen binne 'Harlebeke' (1027), 'Herlebecca' (1042), 'Harlebecca' (1078), 'Harlebeca' (1111), 'Haerelbeke' (1302).

Yn de Earste Wrâldkriich leveren weromlûkende Dútske troepen yn de Slach oan de Leie yn oktober 1918 striid mei Newfoundlânske en Skotske troepen. It *Newfoundland Memorial*  betinkt de oerstek fan 'e Kanadeeske troepen.

Belgyske troepen besochten yn maaie 1940 it Dútske leger by de oerstek oer de Leie te kearen. Om strategyske redenen blaasde it Belgyske leger doe de slústoer en de kariljontoer njonken de Sint-Salvatortsjerke op. Sa'n 40 Belgyske soldaten ferstoaren by de slach.

Harelbeke is benammen bekend as muzykstêd. Al yn 'e 11e iuw waard dêr muzykûnderwiis jûn. In grut tal fan ferneamde komponisten waarden yn Harelbeke berne, lykas de Flaamske komponist, muzykûnderwizer en dirigint Peter Benoit (1834-1901). Hy krewearre foar de ferflaamsking fan it muzykûnderwiis en learde syn folk sjongen. De muzikale tradysje fan de stêd late ta de stifting fan twa bloeiende keunst- en muzykakademy's en in soad muzykmeitsjende ferienings en organisaasjes, lykas de harmony *Vooruit*, dy't in ynternasjonale reputaasje opboud hat. Harelbeke is ek it start- en einpunt fan de alle jierren organisearre hurdfytsklassiker, de E3 Harelbeke, dy't ûnderdiel is fan de UCI World Tour.

## Geografy

Harelbeke leit yn de sterk yndustrialisearre krite fan Kortrijk yn it suden fan West-Flaanderen. Wat de gemeentegrinzen oanbelanget leit Harelbeke ynklamme tusken de twa stêden Kortrijk yn it west en de stêd Waregem yn it easten. Oare buorgemeenten binne: Ingelmunster, Kuurne, Lendelede, Oostrozebeke, Wielsbeke, Deerlijk en Zwevegem. Likernôch de helte fan it gebiet makket diel út fan de regionale stêdekloft fan Kortrijk, dat wurdt omklamme troch de ringwei N36, de autodyk E17 en it kanaal Bossuit-Kortrijk.

## Yndieling gemeente
De stêd Harelbeke hat trije dielgemeenten. Njonken Harelbeke sels binne dat Bavikhove en Hulste.

Harelbeke leit foar in grut part oan de rjochter igge fan 'e Leie. It gebiet is tige stedsk en hast folslein folboud. De bebouwing 
oan de rivier en de dyk Kortrijk-Gent grinzget fuort oan de kearn fan Kortrijk. Eartiids lei der in lânskip fan sompige wetterkes en sânrêgen, mar dat is hielendal ferdwûn. Yn it suden fan Harelbeke leit oan it kanaal Bossuit-Kortrijk de buorskip Stasegem.
De buorskip wurdt fan de oare stedsdielen skieden troch it yndustryterrein Harelbeke-Súd en it natuergebiet De Gavers.

De dielgemeenten Bavikhove en Hulste lizze mear nei it noarden, oan de oare kant fan de Leie. Bavikhove hat in status as lânbou- en yndustrydoarp, wylst it doarp Hulste troch de fierdere ôfstân fan de stêd it plattelânske karakter better bewarje koe.

## It besjen wurdich

* De Sint-Salvatortsjerke datearret fan de 18e iuw. De krusingstoer fan in eardere romaanske tsjerke út de 12e iuw waard yn de Twadde Wrâldoarloch fernield en is dêrnei wer opboud. Under de tsjerke bleau in krypte bewarre fan in noch âldere tsjerke út de 10e iuw. De âldste tsjerke fan Harelbeke soe yn de 9e iuw troch de Wytsingen fernield wêze. De neoklassisistyske preekstoel datearret 1779. Yn in kapel fan de tsjerke wurdt in stikje fan de toarnekroan fan Jezus bewarre.
* It kleaster fan de Susters fan de hillige Augustinus stiet oan de *Marktstraat 86* is sûnt 2014 in monumint. It kleaster wurdt net mear troch susters bewenne.   
* De Westlike Banmûnen en de Eastlike Wettermûnen oan de *Watermolenstraat* op it *Moleneiland* foarmje in kompleks fan wettermûnen. 
* It kastiel fan Stasegem is in 19e-iuwsk kastiel yn 'e styl fan de Flaamske neorenêssânse.
* It 'Newfoundland Memorial' fan in brûnzen rindier is in monumint dat de aksjes fan it *Royal Newfoundland Regiment* yn 'e de Earste Wrâldkriich betinkt yn de Slach by Kortrijk (1918). Oant de oanlis fan de R8 stie it monumint op it grûngebiet fan Harelbeke, mar sûnt siet it krekt oer de gemeentegrins yn Kortrijk.  
* It provinsjale rekreaasjedomein De Gavers is in drokbesocht natuergebiet. Yn it gebiet stiet in restaurearre standermûne, de *Koutermolen*. 
* Op it heechte punt fan de gemeente stiet yn Hulste de *Muizelmolen*, in nôt- en oaljemûne.

### Musea
* Peter Benoit Huis (webstee)
* Kunstenhuis (webstee)
### Militêre begraafplakken
*Harlebeke New British Cemetery (Flanders Fields)* is in militêr begraafplak fan it Britske Mienebest, dêr't 1126 oarlochsdeaden (1116 fan 'e Earste Wrâldoarloch en 10 fan 'e Twadde Wrâldoarloch ) begroeven waarden.
## Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente, lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:800 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:30000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:2500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:1250 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1831 text:1831
 bar:1846 text:1846
 bar:1856 text:1856
 bar:1866 text:1866
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2020 text:2020
 bar:2022 text:2022

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1831 from:0 till: 7844
 bar:1846 from:0 till: 8276
 bar:1856 from:0 till: 7807
 bar:1866 from:0 till: 8246
 bar:1880 from:0 till: 9646
 bar:1890 from:0 till: 10356
 bar:1900 from:0 till: 11112
 bar:1910 from:0 till: 12698
 bar:1920 from:0 till: 13479
 bar:1930 from:0 till: 15268
 bar:1947 from:0 till: 18243
 bar:1961 from:0 till: 22469
 bar:1970 from:0 till: 24218
 bar:1981 from:0 till: 25214
 bar:1990 from:0 till: 25733
 bar:2000 from:0 till: 26320
 bar:2010 from:0 till: 26577
 bar:2020 from:0 till: 28502
 bar:2022 from:0 till: 29095

PlotData=
 
 bar:1831 at: 7844 fontsize:S text: 7.844 shift:(-10,5)
 bar:1846 at: 8276 fontsize:S text: 8.276 shift:(-10,5)
 bar:1856 at: 7807 fontsize:S text: 7.807 shift:(-10,5) 
 bar:1866 at: 8246 fontsize:S text: 8.246 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 9646 fontsize:S text: 9.646 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 10356 fontsize:S text: 10.356 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 11112 fontsize:S text: 11.112 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 12698 fontsize:S text: 12.698 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 13479 fontsize:S text: 13.479 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 15268 fontsize:S text: 15.268 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 18243 fontsize:S text: 18.243 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 22469 fontsize:S text: 22.469 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 24218 fontsize:S text: 24.218 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 25214 fontsize:S text: 25.214 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 25733 fontsize:S text: 25.733 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 26320 fontsize:S text: 26.320 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 26577 fontsize:S text: 26.577 shift:(-10,5)
 bar:2020 at: 28502 fontsize:S text: 28.502 shift:(-10,5)
 bar:2022 at: 29095 fontsize:S text: 29.095 shift:(-10,5)



*Boarne:NIS, 1831 oant en mei 1981 binne folkstellingen; 1990 en letter binne de ynwennertallen op 1 jannewaris