open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grifformeard-frijmakke tsjerke (Blije)

De **Grifformeard-frijmakke tsjerke** oan de Haadstrjitte yn Blije is de tsjerke fan de Grifformeard-frijmakke Gemeente Blije-Holwert.

## Skiednis
Wylst yn de oanbuorjende doarpen Holwert (1944) en Ferwert (1945) de frijmakking al earder plak fûn, waard yn Blije pas op 17 maaie 1946 de akte fan frijmakking ûndertekene. Dat barde troch 63 persoanen. De earste tsjerketsjinst folge op de snein dy't op de dei fan de ûndertekening fan de Akte fan Frijmakking folge. Ynearsten makke de gemeente gebrûk fan in lokaal yn it stasjonsgebou, mar letter hierden de frijmakken foar harren tsjinsten de herfoarme tsjerke.

Yn de simmer fan 1950 waard útein set mei de bou fan in eigen tsjerke, dy't op 16 novimber 1950 yn gebrûk nommen waard.

Foar in koarte tiid hie Blije in eigen dûmny, mar meastentiids dielde Blije de dûmny mei de frijmakke gemeente fan Holwert. Op 15 septimber 1979 waarden de gemeenten Blije en Holwert gearfoege ta ien gemeente.
Grifformearde tsjerke (Kollumersweach)

De **Grifformearde tsjerke** oan de Foarwei is in tsjerkegebou fan de protestanske gemeente yn Kollumersweach. De gemeente is oansletten by de Protestanske Tsjerke yn Nederlân.

## Skiednis
Op 29 maaie 1851 ûntstie in Kristlik ôfskieden gemeente yn wat tsjintwurdich by Kollumersweach, mar wat doe noch by Westergeast hearde. De gemeente makke fan ôf 1892 diel út fan de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân en kaam doe "Grifformearde gemeente Westergeast" te hiten. Yn 1929 feroare mei it selsstannich wurden fan Sweagerfean de namme fan de gemeente yn "Grifformearde gemeente Sweagerfean" en doe't Sweagerfean mei Sânbulten gearfoege waard, kaam de gemeente "Grifformearde gemeente Kollumersweach" te hiten.
 
De earste tsjerke stie op itselde plak as de hjoeddeiske tsjerke en waard yn 1851 boud. Nei de doleânsje waard it tsjerkje te lyts en ferfongen troch in gruttere tsjerke. Yn 1925 wie ek dy tsjerke te lyts woarn en ôfbrutsen om plak te meitsjen foar it tsjintwurdige tsjerkegebou. Yn 1960 waard foar oare tsjerklike aktiviteiten achter de tsjerke "De Boei" oanboud.

## Ferbouwing
Yn jannewaris 2008 waard útein set mei in grutte renovaasje om it gebou in multifunksjonelere ynrjochting te jaan. De banken yn de tsjerke waarden útsein dy fan de kreake ferwidere en troch stuollen ferfongen. Foar de houten flier kamen plavuizen yn it plak en ek it liturgysk sintrum waard fernijd. Ek De Boei ûndergyng in renovaasje. Salang't der wurke waard oan de renovaasje tsjerkten de grifformearden by de herfoarmen. By it wer iepenjen fan it gebou op 7 septimber 2008  krige de grifformearde gemeente fan de herfoarmen in nije kânselbibel oanbean. 

## Oargel
It Grinzer oargelbedriuw Mense Ruiter boude it oargel yn 1980, dat in âlder oargel fan 1925 ferfong. It nije oargel krige achttjin registers, wêrfan't sân ôfkomstich binne fan de foargonger. Letter waard it oargel nochris útwreide mei in trompetregister op it pedaal.
Grifformeard-frijmakke tsjerke (Twizel)

**De Regenboog** wie de tsjerke fan 'e Grifformeard-frijmakke gemeente yn Twizel. Yn jannewaris 2023 fusearre de gemeente mei de doe noch Gifformeard-frijmakke gemeente fan Droegeham. It tsjerkegenoatskip sels fussearre wat letter yn it jier mei de Nederlânsk Grifformearde Tsjerken ta de Nederlânsk''e'' Grifformearde Tsjerken. It tsjerkegebou yn Twizel waard troch it tsjerkegenoatskip al in skoft beskikber steld foar de opfang van Oekraïners.    

## Skiednis
De frijmakking fan 1944 as réaksje op 'e twang en útspraken fan de grifformearde generale synoade yn 1942 soarge ek yn Twizel foar in skuorring yn 'e grifformearde mienskip. Om't de mearderheid fan 'e tsjerkeried en de dûmny harren oansletten by it nij stifte grifformeard-frijmakke tsjerkegenoatskip foar de beswierre grifformearden, krigen hja de grifformearde Rehobothtsjerke tawiisd en moasten de grifformearden dy't trou bleaune oan 'e synoade (de saneamde "synodalen") om in oar hinnekommen sjen. 

In nije skuorring fûn plak yn 1967 yn 'e tiid dat dûmny Van den Belt yn 1962 yn 'e gemeente as predikant wurke. De dûmny wie foarstanner fan in befynlike prediking, itjinge foar konflikten yn 'e gemeente soarge. Yn 1967 ferliet de dûmny mei in grut part fan 'e gemeente de Grifformeard-frijmakke tsjerke. Dêrmei ûntstie de Frije Grifformearde gemeente, dy't ek it tsjerkegebou hold.

De hjoeddeiske tsjerke fan 'e frijmakke gemeente fan Twizel datearret út 1984 en is neffens de tekeningen fan G. Schaafsma út De Westereen boud.

Om 't der op it momint fan 'e fúzje noch altiten Oekraïners yn 'e tsjerke opfongen waarden, koe der gjin lêste tsjinst yn 'e Regenboog holden wurde.
Augustinitsjerke (Stynsgea)

De **Augustinitsjerke** is de tsjerke fan 'e protestanske gemeente yn Stynsgea, gemeente Achtkarspelen.

## Skiednis
De oarspronklik oan Augustinus wijde tsjerke waard likernôch healwei de 15e iuw boud oan in âldere toer út de 13e iuw. It wiene nei alle gedachten de muontsen fan it kleaster Jeruzalim út Gerkeskleaster, dy't de tsjerke bouden. Letter fûn der in ferheging fan it skip plak, itjinge te sjen is oan it feit dat de nok fan it tsjerkedak oant de kloksgatten fan 'e toer rikt. It gotyske gebou hat spitsbôgeramen en steunberen en wurdt eastlik ôfsletten troch in rjocht koer mei trije ramen, wêrfan de twa bûtenste ramen ticht sitte. Yn 'e geveltop fan it koer sitte nochris trije bline nissen. Oant 1895 hie de toer in sealtek, dy't doe ferfongen waard troch in ynsnuorre spits. 

## Ynterieur

In soad Fryske tsjerke ferlearen yn 'e rin fan 'e tiid it stiennen ferwulft, mar yn 'e tsjerke fan Stynsgea bleaune de krúsferwulften bewarre. Doe't de tsjerke yn 'e jierren 1954-1957 restaurearre waard, binne de banken ferwidere en ferfongen troch stuollen. De preekstoel út likernôch 1650 stie foar de restauraasje yn 'e jierren 1950 oan 'e súdlike muorre, mar krige dêrnei in plak oan 'e noardlike muorre. It eardere klankboerd en it doopstek binne mei de ferhûzing net werom kommen. De kûp fan de kânsel is op de hoeken fersierd mei draaide pylders mei Korintyske kapitelen. Op 'e foarkant fan 'e kûp binne de wapens oanbrocht fan Harckama en Coyters. Oan 'e preekstoel is in lessener út 1778 mei in wapen fan Haersma befêstige. Allinnich de ikebeam is noch op it wapen te sjen, de seispuntige stjer en de leelje binne der ôf hakt. 

It wapen fan Haersma is noch wol folslein te sjen op it rêchskot fan de hearebank út 1650. Under twa helmen binne de wapens oanbrocht fan 'e famyljes Harckama en Coyters (lofts) en Haersma en Fan Scheltinga (rjochts). Twa banken dy't foar de restauraasje fan 'e jierren 1950 foar de preekstoel oer oan 'e noardlike muorre stiene, krigen in plak oan 'e wand ûnder it oargel en datearje út 'e 18e iuw. De koperen kroanen stamme út 'e 17e iuw. Yn it koer lizze sarken út 'e 17e en 18e iuw. 

In restant út 'e katolike tiid is de goed bewarre piskina oan de eastlike muorre. 

Yn 'e toer hinget in klok út 1617, dy't troch Hans Falck út Neurenberg yn Ljouwert getten waard. De klok is fersierd mei de nammen en wapens fan dyjingen, dy't it jitten fan de klok mooglik makken.   
## Fresko's
Mei de restauraasje fan 'e tsjerke yn 'e jierren 1950 waarden der meardere fragminten fan midsiuwske fresko's ûntdutsen. Boppe de noardlike útgong is it fresko te sjen fan de hillige Kristoffel. Yn it twadde travee binne fragminten fan twa ingels te sjen, wylst efter it oargel op 'e westlike muorre noch in skyld mei  ferskate soarten reau waard bleatlein.

## Oargel
It oargel is fan Dútske makkelei en waard boud troch Friedrich Leichel út Düsseldorf. It oargel waard op 16 augustus 1883 yn gebrûk nommen. In restauraasje fan it ynstrumint yn 2006 troch Bakker & Timmenga brocht it oargel wer yn de âlde steat werom.
Pypketsjerke (Stynsgea)

De **Pypketsjerke** wie de tsjerke fan 'e Grifformearde tsjerke fan Stynsgea en Surhuzum. Foar it lêst fûn der op 30 desimber 2016 in tsjinst yn 'e tsjerke plak.

## Skiednis
Op 5 maart 1887 waard yn Stynsgea in Grifformearde (doleaerjende) tsjerke stifte. In wike letter barde dat ek yn Surhuzum. De ôfskieding fan 1834 wie oan 'e doarpen foarby gien. Yn augustus 1887 waard troch beide gemeenten besletten gear te wurkjen en ynearsten tsjerkten de grifformearden yn in hok oan 'e Skoalikkers, wat har de namme "hokkelingen" oplevere. Yn 1916 kaam der foar de groeiende gemeenten fan Stynsgea en Surhuzum in nije tsjerke, dy't healwei de beide doarpen boud waard. Ek hiene de twa aparte grifformearde gemeenten tegearre ien dûmny en ien tsjerkeried. De namme fan de tsjerke is ûntliend oan 'e wetterkearing dy't by de tsjerke leit.

De âlde tsjerke datearre út 1916. Op 'e earste stien fan it gebou stie de tekst:


*Niemand kan een ander fundament leggen, dan hetgeen gelegd is, hetwelk is Jezus Christus.*


Yn 1971 waard de tsjerke foar in grut part sloopt en ferfongen troch in moderne bou mei twa galerijen en 550 sitplakken.   

Sûnt 2003 waarden der noch út en troch by spesjale gelegenheden tsjinsten yn 'e Pypketsjerke organisearre. Yn 2010 fusearren de grifformearde gemeenten mei de herfoarmen yn it eigen doarp.

Yn in groatfolle tsjerke fûn op snein 31 jannewaris 2016 de lêste tsjinst plak.

## Oargel
It oargel fan 'e Pypketsjerke datearret út 1929 en wie boud troch Bakker & Timmenga, Ljouwert. In restauraasje fan it ynstrumint hie noch yn 1989-1991 plakfûn. Nei't foar it lêst in tsjinst fierd waard, is it oargel ferkocht. It waard yn 2018 troch oargelbouwer A. Nijsse yn 'e Adullamtsjerke fan 'e Frije Grifformearde Gemeente yn Kruiningen op 'e nij opboud.

## Keppeling om utens
* Ynformaasje oargel op 'e nije lokaasje
Herfoarme tsjerke (Kollumersweach)

De **Herfoarme tsjerke** is de tsjerke fan de Nederlânsk-herfoarme gemeente yn Kollumersweach. De tsjerke is in ryksmonumint.

## Gemeente
Krekt as de grifformearde gemeente is de herfoarme gemeente fan Kollumersweach oansletten by de PKN. Alhoewol't der oan in hichte ta gearwurking is tusken beide gemeenten, foarmje de twa gemeenten noch aparte tsjerken yn de PKN.     

## Skiednis tsjerke
De herfoarme tsjerke fan Kollumersweach waard yn de 12e iuw as in romaansk bouwurk set. It âldste diel fan de tsjerke is de toer, it skip is krekt wat jonger. Yn de 15e iuw waarden it trijesidige koer en de gotyske ramen oanbrocht.

De let-goatyske yngongen ûntstiene yn de 16e iuw. De súdlike yngong is tsjintwurdich tichtmitsele. Yn de nis binnen de spitsbôge fan it noardlike portaal stiet de tekst "*Zie ik verkondig u grote blijdschap*" út it evangeelje fan Lukas 2:10 te lêzen.

De 12e iuwske toer waard yn 1872 foar in part ôfbrutsen en wer opmitsele. In folgjende restauraasje wie yn 1960. Yn de toer hingje klokken út 1769 en 1948. De âldste klok waard troch Johan Christiaan Borchhard getten.    

Yn 2012 stie de tsjerke foar it lêst yn de steigers. De dakpannen waarden wer rjocht lein en dêr't it moast waarden de muorren op 'e nij foege. De steunbearen krigen in laaien ôfdekking. Om it minsken mei in beheining makliker te meitsjen, waard it paad nei de yngong fan de tsjerke skean omheech  makke. Dêrby waard stoflike omskotten fûn fan inkelde iuwen âld, dy't earne oars op it hôf op 'e nij begroeven binne. Yn 2016 waard der grut ûnderhâld oan de toer ferjochte. De toer krige û.o. in nije solderflier, bliksembefeiliging en nije buorden foar de kloksgatten.

## Ynterieur
It skip wurdt tsjintwurdich ôfsletten troch in houten trapeziumfoarmich ferwulft út 1888, dat in flak houten plafond ferfong. Dat de tsjerke ea in stiennen ferwulft hie wurdt net útsletten. 

De preekstoel en it doophek yn it koer fan de tsjerke datearje út de 19e iuw. Op de balustrade fan de kreake stiet de tekst: ''Ontvangt met zachtmoedigheid het woord dat u geplant wordt, hetwelk uwe zielen kan zalig maken (Jakobus 1:21). De nammen fan de predikanten fan ôf 1567 oant no binne op twa buorden te lêzen.

## Oargel
De oargelfirma Bakker & Timmenga út Ljouwert boude yn 1904 it oargel boppe de preekstoel. It mechanyske sleeplage oargel hat njoggen registers mei in oanhongen pedaal.
## Kloklûdershûske
It lytse hûske mei in reiten tek oan de Foarwei 120 (it saneamde Willem's hûske) wie foar lange tiid de wenning fan de kloklieder.
## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
De Kandelaar (Kollum)

**De Kandelaar** oan de Foarstrjitte 24 wie oant 2021 it tsjerkegebou fan de Herfoarme evangelisaasjeferiening op Grifformearde Grûnslach yn Kollum. De evangelisaasjeferiening wie yn syn soarte ien fan de gruttere evangelisaasjeferienings yn de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke. De feriening, dy't ek wol bekend stiet as it Grifformeard Bûn, is tsjintwurdich ek oansletten by de Protestanske Tsjerke yn Nederlân. 

Yn de folksmûle waard it ienfâldige tsjerkje fanwegen de lokaasje tichteby in printerij ek wol it *tsjerkje by Banda* neamd. Yn de tsjerke waard foar it lêst op 19 juny 2021 in tsjinst fierd. Dêrnei waard de kânselbibel de tsjerke útdroegen.  

## Skiednis
Nei de doleânsje ûntstiene rûnom yn it lân ferienings fan herfoarme lidmaten, dy't har net ôfsnije litte woene fan de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke, mar it tagelyk net iens wiene mei de frijsinnigens yn de Tsjerke. Sa ek yn Kollum en yn 1916 krigen de rjochtsinnige herfoarmen in eigen evangelist en in pear jier letter ek in eigen tsjerkje oan de Eskesstrjitte.

Doe't de âlde evangelist yn de jierren 1930 mei pensjoen gyng, waard dy ferfongen troch in evangelist dy't troch guon as "te swier" beoardiele waard. Der kaam twaspjalt en in diel ferliet mei de evangelist de gemeente en kocht in boerepleats oan, dy't ôfbrutsen waard om fan de frijkommen stiennen in tsjerke te bouwen, dêr't foar likernôch 200 minsken plak is. It restearjende diel fan de gemeente foege har letter wer by de herfoarme gemeente.   

Op 16 maaie 2008 ûndertekenen de herfoarme en grifformearde gemeente fan Kollum nei 116 jier skieding de fúzje ta ien protestantske gemeente. Ek de rjochtsinnige evangelisaasjeferiening gyng mei yn de fúzje. Binnen de ôfspraken falt dat de gemeente selsstannich funksjonearret en in eigen gebou en dûmny hâldt.

Yn de tsjerke waard yn juny 2021 foar it lêst in tsjinst holden. It gebou waard ferkocht oan in partikulier út Kollum.
Grifformearde tsjerke (De Pomp)

De **Grifformearde tsjerke** oan de Foijingawei is it tsjerklik sintrum fan de PKN-gemeente yn De Pomp.

## Skiednis
De tsjerke waard yn 1866 foar de kristlik-grifformearde gemeente yn Kollum boud  . Yn 1904 gyng de kristlik-grifformearde gemeente fan Kollum tegearre mei de dolearjende gemeente fan it doarp, dy't yn 1887 in grutte houten needtsjerke mei sânhûndert sitplakken boud hie. 

Oant dy tiid moasten de Pompsters nei Kollum rinne foar de tsjinst, mar no't de kristlik-grifformearde tsjerke leech kaam te stean waard it gebou ôfbrutsen en wer opboud yn De Pomp. De Pomp bleau tsjerklik noch ûnder Kollum fallen, mar waard yn 1923 in selsstannige gemeente. 

Yn 1924 folge de bou fan in pastorij njonken de tsjerke.

## Oargel
It oargel fan de grifformearde tsjerke waard 1913 troch Bakker & Timmenga, mar kaam út de grifformearde tsjerke fan Wûns. It oargel waard yn 1976 yn gebrûk naam.  It ynstrumint hat 9 registers ferdield oer ien manuaal en pedaal.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Iepen Hôftsjerke (Boerum)

De **Iepen Hôftsjerke** is de grifformearde tsjerke yn Boerum. De tsjerke is oansletten by de Protestantske gemeente Boerum-Muntsjesyl-Warfstermûne.

## Ofskieding yn Boerum
De earste gemeente yn Fryslân dy't him yn 1834 ôfskuorde fan de herfoarme tsjerke wie dy fan Boerum en waard troch Hendrik de Cock persoanlik oprjochte. Doe't ûnder kening Willem I oan it begjin fan de 19e iuw de protestantske tsjerke reorganisearre waard en de oerheid de ynfloed op de Tsjerke ferstevige, liede dat yn Boerum fuort ta opskuor. It noaske de lju al min dat de pleatslike tsjerken neat mear te sizzen hiene, de floreenplichtigen foar master opsloegen en de frijsinnigens ûnder de dûmny's op syn slimst wie, mar nei't de Boerumer gemeente ek noch twongen waard om ynstee fan de wenstige psalmen nije gesangen te sjongen en der drigeminten folgen op de wegering dêrfan, sochten jimmeroan mear minsken harren gerak yn saneamde *konventikels*, gearkomsten dêr't it otterdokske protestantske lûd wie te hearren.

Yn de tiid doe't Hendrik de Cock yn Ulrum preke, teagen ûnder lieding fan mûnder Reinder Dirks Hamming grutte kloften Boerumers nei Ulrum om nei de dûmny te harkjen dy't de âlde lear nij libben ynblaasde. Sâltkampster fiskers holpen de Boerumers op de tocht nei Ulrum by it oerstekken fan it Ryddjip.  

De oprjochting fan de grifformearde tsjerke fan Boerum barde op snein 21 juny 1835. Plak fan oprjochting wie in pleats noardlik fan Warfstermûne, wêr't doe in tsjerketsjinst fierd waard dêr't dûmny De Cock foargyng.

## Gebou

De ôfskieden gemeente boude yn 1845 in tsjerke, mar oft dat gebou op it tsjintwurdige plak stie is net bekend. Op in gemeentekaart fan 1865 komt de tsjerke op it hjoeddeiske plak foar. De tsjerke dy't der no stiet waard yn 1895 nei de doleânsje boud. It is in ienfâldige, grutte sealtsjerke mei oan wjerskanten grutte spitsbôgige ramen. Yn 1983 is it ynterieur fan de tsjerke modernisearre. De banken binne der doe útbrutsen en ferfongen troch stuollen. Oer de flier waarden tegels lein mei dêrunder flierferwaarming.

## Oargel
Wa't it oargel fan de Iepen Hôftsjerke boude, is net mei wissichheid te sizzen. It waard nei de bou fan de tsjerke om 1900 hinne boppe de preekstoel boud, mooglik troch H. van der Molen út Stienwyk. Oare boarnen neame M. Vermeulen. Letter krige it oargel it plak boppe de yngong. Sjoch foar de disposysje fan it oargel by de keppeling om utens. It oargel wurdt noch mar inkeldris brûkt. It ienmanualige oargel mei in oanhongen pedaal hat njoggen registers.  
  
## Jubileum
Op snein 27 juny 2010 fierden de grifformearden it 175-jierrich bestean fan de grifformearde gemeente Boerum-Warfstermûne.
 
## Protestantske gemeente Boerum-Muntsjesyl-Warfstermûne
Nei in skieding fan hast 180 jier fusearren de grifformearde gemeente Boerum-Warfstermûne en de herfoarme gemeente Boerum-Munstjesyl. De trije tsjerkegebouwen fan de nije protestantske gemeente krigen yn it ramt fan de fúzje de folgjende nije nammen: 

* De grifformearde tsjerke fan Boerum: Iepen Hôftsjerke;
* De herfoarme tsjerke fan Boerum: Terptsjerke;
* De herfoarme tsjerke fan Muntsjesyl: Sysltertsjerke.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Dominicus Antonius Geertrudis Draper

**Dominicus Antonius Geertrudis Draper** (Ljouwert, 1 juny 1869 – Ynskedee, 3 febrewaris 1941) wie in Frysk muzikant en muzykpedagooch.

Draper waard berne as soan fan Dominicus Antonius Harmannus Draper en Antje de Hey. Hy studearre fioele yn Amsterdam fan 1884 oant 1888 en yn 1895 in jier yn Parys.

Yn 1900 stichte Draper in muzykskoalle dêr't er sels fioeleles en pianoles joech. Helena, syn suster dosearre dêr piano en broer Andries fioele. De saneamde Draperskoalle hie oant 1914 in bloeiend bestean. De jierlikske útfiering fan de skoalle wie ferneamd. Draper joech ek in protte konserten mei muzikale famyljeleden.

## Wurk <small>(in kar)</small>
* 3 lieten yn it Frysk Lieteboek
* It liet *Jountiids Wémoed* 
* de toanielmuzyk (suite) fan *Mincelijn* (1915).
Herfoarme tsjerke (Boerum)

De **Terptsjerke** is de herfoarme tsjerke fan Boerum en is sûnt 2014 ien fan de trije tsjerken fan de Protestantske gemeente Boerum-Muntsjesyl-Warfstermûne. De tsjerke is in ryksmonumint.

## Beskriuwing

De tsjerke stiet op in terp en waard yn 1784 boud nei't de âlde foargonger mei in sealtektoer ôfbrutsen wie. De tsjerke hearde oant de reformaasje by it kleaster Jeruzalim, dat om Boerum hinne in soad grûn besiet en yn de kontreien lân oanmakke op de Lauwersee. 

By de tsjerke waard fan 1500 oant 1682 rjochtsprutsen troch doarpsrjochters, dy't troch it kleaster en letter de grytman oanwiisd wiene. De stien dêr't de rjochter op siet waard yn 1969 werom fûn by wurksumheden op it tsjerkhôf. Dêrnei krige de stien syn oarspronklike plak werom op de súdeastlike hoeke fan it hôf. By de stien stie eartiids in kaak, dêr't in feroardielde oan "de kaak steld wurde koe". Foar in swier fergryp gyng de feroardielde nei it galgefjild oan de feart. 

Sûnt de bou fan de tsjerke is der oan it gebou sels hast neat feroare.      

## Ynterieur

By de lêste restauraasje fan 1994-1994 kamen der in grut tal sarken ûnder flier te foarskyn. Mei inoar binne der 54 sarken út de perioade fan 1611 oant 1784, dy't om in oanslutende flier te krijen net allegear mear op it oarspronklike plak lizze.

De iken preekstoel mei trep en klankboerd waard yn Ljouwert makke en datearret út de tiid dat de tsjerke boud waard. De panelen fan de preekstoel binne dekorearre mei rokailjes en blêdwurk, wylst op de hoeken draaide pylderkes steane. It doophek stamt út de earste helte fan de 17e iuw. 

By de muorre lâns steane in njoggental hearebanken. Se binne tsjininoar opsteld en ha in tagong oan de foarkant. De meast opfallende bank is de * Fogelsanghbank* út 1642 mei noch jimmeroan de wapendekoraasje. Fan de oare banken binne de wapens yn de Frânske tiid fernield.

De tsjerke wurdt ferljochte troch trije kroanljochters, dy't jûn binne troch dûmny Hesse (amtsperioade 1794-1796).

Yn de toer hinget in klok út 1756 mei in diameter fan 96 sintimeter.
## Oargel
Pas yn 1876 naam it tsjerke-oargel yn Boerum it wurk fan de foarsjonger oer. It Grinslânske oargelbedriuw Van Oeckelen út Haren boude it ienmanualige ynstrumint op in galerij, dy't rêst op twa pylders fan getten izer.

## Fúzje
Yn 2014 fusearre de herfoarme gemeente fan Boerum-Muntsjesyl mei de grifformearde gemeente Boerum-Warfstermûne. De trije tsjerkegebouwen fan de nije Protestantske gemeente Boerum-Warfstermûne-Muntsjesyl krigen de folgjende nammen: 
* De herfoarme tsjerke fan Boerum: Terptsjerke
* De grifformearde tsjerke fan Boerum: Iepen Hôftsjerke
* De herfoarme tsjerke fan Muntsjesyl: Sylstertsjerke

## Ofbylden

Burum - kerk - ingang.jpg|*Tagong*
Boerum, protestanske Terptsjerke, Van Oeckelenoargel.jpg|*Van Oeckelen-oargel*
Boerum, protestanske Terptsjerke, hearebank.jpg|*Fogelsanghbank*
Boerum, protestanske Terptsjerke, preekstoel.jpg|*Kânsel*


## Keppeling om utens
*Disposysje oargel
Tsjerke fan Augsbuert-Lytsewâld

De **Tsjerke fan Augsbuert-Lytsewâld** is in eardere herfoarme tsjerke yn de buorskip Augsbuert-Lytsewâld. De tsjerke waard boud yn 1782 op de fûneminten fan in midsiuwske foargonger. As de earste fan in rige waard de tsjerke yn 1971 oerdroegen oan de yn 1970 oprjochte Stifting Alde Fryske Tsjerken.

## Skiednis

De trijesidich sletten sealtsjerke út 1782 waard boud op de fûneminten fan in midsiuwske bakstiennen foargonger. Jacobus Stellingwerf tekene de midsiuwske tsjerke om 1723 hinne as in gebou mei goatyske ramen, steunbearen en in bôgefries ûnder de goatte. 

Boppe de tagong fan de tsjerke is in gevelstien mei it wapen fan Kollumerlân oanbrocht. 

Wylst der oan de tsjerke wurke waard, stoarte yn 1912 de toer yn. Dêrnei folge de weropbou fan it westlike diel fan de tsjerke.

Yn de toer mei in ynsnuorre spits hinge eartiids in yn 1917 yn Heiligerlee getten klok. Dy klok waard yn de Twadde Wrâldkriich troch de besetter foardere en omraand. De ferfanging fan de klok folge yn 1950. 

## Gebrûk
Tsjerklik foarme Augsbuert-Lytsewâld in kombinaasje mei de herfoarme gemeente fan Kollum. In 19e iuwske oerienkomst ferplichte de dûmny fan Kollum fjouwer kear yn 't jier in tsjinst te fersoargjen. De tsjerke waard op 10 novimber 1971 as earste Fryske tsjerke oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken, mar noch oant 1977 kaam de herfoarme gemeente fan Kollum de ferplichting nei om alle jierren fjouwer tsjinsten te fersoargjen. Doe krige de tsjerke oant 2010 in nije bestimming as muzykkapel. Ek tsjinnet de tsjerke as kapel foar routsjinsten en it sluten fan houliken.

## Beskriuwing ynterieur
It ynterieur wurdt ôfsletten troch in tonferwulft. 

De preekstoel datearret fan 1668 en hat in fjouwerkante kûp en klankboerd. Op it foarste paneel steane Moazes en Aaron op in fuotstik, dy't de tafelen fan de Wet heech hâlde. Tusken harren yn stiet de arke fan it ferbûn en dêrûnder is it alliânsjewapen Aylva-Aylva oanbrocht. By de preekstoel leit it lid fan in sark út de 12e iuw. It is fersierd mei kromstêven en krusen en tsjinne om it grêf fan in pryster ôf te dekken.          

Oan de noardlike en súdlike muorren hingje twa grutte roubuorden foar de Fan Scheltinga’s út 1708 en 1712. Ek binne yn de tsjerke sûnt de reformaasje de nammen fan de dûmnys ferivige. As earste wurdt "Petrus pastor weleer, roomsch priester om de waarheid verbannen, 1567" neamd. 

Oant flak foar 1885 hie de tsjerke de rûnbôge finsters brânskildere ramen, dy't yn 1782 skonken wiene troch de steedhâlder, de grytman en bestjoerskolleezjes. 

De oarspronklike banken binne op in pear nei út de tsjerke helle.   

## Oargel
Sûnt 1999 hat de tsjerke it hjoeddeiske oargel. It fiif registers tellende ynstrumint koe nei jeften fan de stifting *Steunfonds Muziekkapel* en partikulieren oankocht wurde. It oargel is boud yn 1966 troch Bernhard Pels en Soan N.V.
Wite Tsjerkje (Boelensloane)

It **Wite Tsjerkje** is in fuortsette grifformearde tsjerke yn Boelensloane.

## Skiednis
It Wite Tsjerkje waard yn 1905 as in herfoarme evangelisaasjekapel boud.  

Sûnt de skuorring fan de grifformearde gemeente fan De Kompenije yn 2006, koe de dêrút ûntsteane fuortsette grifformearde gemeente it gebouke hiere fan de herfoarme tsjerke fan Surhústerfean. 

Nei trije jier fusearre de herfoarme gemeente fan Surhústerfean mei de grifformearde gemeente. It tsjerkje waard doe op 16 oktober 2009 ferkocht oan de fuortsette grifformearde gemeente, dy't der noch jimmeroan alle sneinen gebrûk fan makket.

De oarspronklike banken binne tsjintwurdich ferfongen troch stuollen en ynstee fan in houten flier lizze der no tegels. Ek it liturgysk sintrum is feroare; de preekstoel ferhûze mear nei it midden en boppe it krús en de preekstoel waard in tekst oanbrocht mei de wurden: *Het Woord van Christus wone rijkelijk in U*.      

De leden fan de fuortsette grifformearde gemeente komme fan De Kompenije en Boelensloane, mar ek út Drachten en oare plakken. 
## Oargel
It ienmanualige oargel fan de tsjerke hat acht registers en in oanhongen pedaal.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Herfoarme tsjerke (Boelensloane)

De **herfoarme tsjerke** oan de Boelenswei is in earder tsjerkegebou yn Boelensloane. 

## Skiednis
De tsjerke waard yn 1852 boud as herfoarme tsjerke en yn 1980 troch de herfoarme tsjerkfâldij fan Surhústerfean fan de hân dien.

## Hjoeddeisk gebrûk
Tsjintwurdich docht de tsjerke tsjinst as aula. De oarspronklike banken binne net mear oanwêzich. Yn it gebou stiet in elektroanysk Omegan oargel.

## Bysûnderheden
By de tagong fan de tsjerke hawwe de Pleatslike Belangen fan 'e doarpen Boelensloane en Houtigehage in plakette mei de nammen ta neitins fan de slachtoffers fan de Twadde Wrâldkriich ophong.
Protestantske tsjerke fan De Harkema

De **Protestantske tsjerke** oan de Warmoltsstrjitte is de eardere herfoarme tsjerke en tsjintwurdich it tsjerkegebou fan de PKN gemeente fan De Harkema. 

## Stifting gemeente
De gemeente waard yn 1928 oprjochte as "grifformearde gemeente yn hersteld ferbân" nei't in diel fan de grifformearde gemeente him ôfsnije liet fanwegen de skorsing fan dûmny Van Leeuwen. Van Leeuwen hie him earder yn 'e saak Geelkerken aktyf oan 'e side fan 'e Amsterdamske dûmny opsteld. Dat brocht de dûmny yn konflikt mei de tsjerkeried, dy't ien sile luts mei de grifformearde synoade.      

## Tsjerkegebou

No hiene de grifformearden gjin dûmny mear mar wol in gebou, wylst de ôfsplitste gemeente al in dûmny, mar gjin gebou hie. Ynearsten koe de gemeente gebrûk meitsje fan in skuorre, dy't letter kocht waard en dêr't foar 200 minsken plak wie. Op 25 novimber 1927 holden de "hokkelingen", sa't de leden fan 'e ôfsplitste gemeente gekoanstekkend neamd waarden, foar it earst in tsjinst yn 'e skuorre. Noch gjin heal jier letter waard der in lape heide oankocht foar de bou fan in echte tsjerke. De earstestienlizzing foar de nijbou fûn plak op 10 july 1928 en fjouwer moanne letter waard op 8 novimber de tsjerke yn gebrûk nommen. By de iepening wie ek Geelkerken sels oanwêzich, dy't yn it ramt fan 'e gelegeheid in taspraak hold.

## Herfoarme gemeente
Op 15 maaie 1946 waarden de Grifformearde Tsjerken yn Hersteld Ferbân gearfoege mei de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke en dus moast der earst in herfoarme gemeente op 'e Harkema ynsteld wurde. Net alle hûshâldings op 'e Harkema woene oergean nei de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke en de measten dêrfan sochten in nij hinnekommen by de kristlik-grifformearde gemeente fan Droegeham.

Yn 1996 fierde de herfoarme gemeente fan 'e Harkema it fyftich jierrich bestean.
 
## PKN-gemeente
Yn 2004 fúzjearre de herfoarme gemeente fan De Harkema mei de Protestanstke Tsjerke yn Nederlân.
Minnistetsjerke (Surhústerfean)

De **Minnistetsjerke** is de fermanje fan de doperske gemeente yn Surhústerfean. De Feanster fermanje is in ryksmonumint. 

## Skiednis

Al gau nei't it ûntstean fan Surhústerfean ûntstie der ek in minnistegemeente. Oant 1800 is der net in soad bekend oer de gemeente, mar de tsjerke dy't yn 1804 in gebou út 1685 ferfong wie de tredde fermanje fan de Feanster gemeente. Wêr't de earste en de twadde fermanje yn Surhústerfean stien ha is ûnbekend. Oan de tsjerke waard yn 1865 in konsistoarje en pastory boud.

Om't der te min plak wie yn de tsjerke folgen der yn 1911 tagelyk mei in restauraasje mear banken en in kreake. Yn 'e selde tiid waard ek in harmoanium oanskaft, dy't it wurk fan de foarsjongers oernaam.

Troch benammen it fersakjen moasten de tsjerke en de pastory yn 1950 op 'e nij restaurearre wurde. Yn 1970 waarden de banken ferwidere en ferfongen troch stuollen. 
Mear restauraasjes folgen yn 1989, 2001 en 2004. De tsjerke en de pastory waarden fan inoar skieden en yn de tsjerke kaam in flier dy't los fan de muorren leit. Ek it koepeltsje waard renovearre.

## Oargel
It ienmanualige piipoargel waard yn 1980 oanskaft. It ynstrumint waard yn 1975 troch Klaus Becker boud en hat fjouwer registers. It Grinslânske oargelbedriuw Mense Ruiter soarge foar de opbou yn de tsjerke.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Doarpstsjerke (Surhústerfean)

De **Doarpstsjerke** oan de Gedempte Feart is de eardere herfoarme tsjerke fan Surhústerfean. It ryksmonumint is tsjintwurdich ie fan de twa tsjerken fan de  PKN-gemeente Surhústerfean-Boelensloane. De tsjerke wurdt yn 'e regel brûkt foar de middeistsjinsten. 
## Skiednis

De stiftingsstien fan de ienfâldige sealtsjerke waard op 3 juny 1685 lein troch de soan fan grytman  Isaac de Schepper. It tuorke is fan lettere datum en waard yn 1726 boud. Yn de tsjerke is in moaie 17e iuwske preekstoel te sjen. It ynterieur telt trije sarken. In diel fan de banken binne by in restauraasje ferwidere en ferfongen troch stuollen. 

De oarspronklike klok waard yn 1943 troch de besetter foardere en omraand. De nije klok draacht as opskrift: Ik rop âld en jong ta tsjinst en tsjerkegong.

## Fúzje
Op 16 jannewaris 2011 binne de herfoarme gemeente fan Surhústerfean-Boelensloane en de grifformearde gemeente fan Surhústerfean fusearre ta de protestanske gemeente Surhústerfean-Boelensloane. De gemeente hat twa tsjerken (de Doarpstsjerke en de Flambou) en twa tsjerklike sintra (de Lantearne en de Bining).

## Oargel
It ienmanualige oargel hat njoggen registers en in oanhongen pedaal en stie earder rjochts fan de preekstoel. It waard yn 1982 ter ferfanging fan in Dekker-oargel troch Bakker & Timmenga út Ljouwert boud en krige letter in plak op de kreake foar de preekstoel oer. 

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel


Surhústerfean, Doarpstsjerke, ynterieur 1.jpg|Preekstoel
Surhústerfean, Doarpstsjerke, ynterieur 3.jpg|Oargel
De Flambou (Surhústerfean)

**De Flambou** yn Surhústerfean is de eardere grifformearde tsjerke en tsjintwurdich ien fan de twa tsjerken fan de Protestantske gemeente Surhústerfean-Boelensloane.

## Skiednis
De Flambou waard yn 1965 boud as moderne grifformearde tsjerke mei 900 sitplakken. Se ferfong in tradisjoneel tsjerkegebou oan de Dellen út 1903, dy't dêrnei as garaazje brûkt en lang om let sloopt waard. Noch krekt foar de fúzje mei de herfoarme gemeente fierden de Feanster grifformearden yn 2004 harren 150-jierrich bestean. 

## Fúzje
Op 16 jannewaris 2011 is de grifformearde gemeente fan Surhústerfean fusearre mei de herfoarme gemeente fan Surhústerfean-Boelensloane ta de Protestanske gemeente Surhústerfean-Boelensloane. De Flambou is yn Surhústerfean ien fan de twa tsjerken fan de protestantske gemeente. De oare tsjerke is de âlde herfoarme Doarpstsjerke.

## Oargel
De gemeente moast it nei de bou fan De Flambou ynearsten sûnder oargel dwaan. It oargel yn de âlde tsjerke hie it al 1944 opjûn. Yn 1979 foltôge de oargelbouwer Fama & Raadgever út Utert in nij oargel.

## Sjoch ek
* Doarpstsjerke (Surhústerfean)
## Keppeling om utens
* Disposysje en ynformaasje oargel
Huzen (betsjuttingsside)

"**Huzen**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* huzen, de meartalsfoarm fan hûs
* Huzen (gemeente), in gemeente yn 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân
* Huzen (plak), it haadplak fan dy gemeente
De Regenboog (Surhústerfean)

**De Regenboog** (*De Reinbôge*) is de namme fan 'e tsjerke fan 'e Nederlânske Kristlike Grifformearde tsjerke yn Surhústerfean. 

## Skiednis kristlike grifformearde gemeente frijmakke
Yn 2012 fusearren yn Surhústerfean de kristlike grifformearden mei de frijmakke grifformearden. Dat late ta de foarming fan de kristlike grifformearde frijmakke gemeente. Nei de tsjerkefúzje fan 'e Grifformearde Tsjerken frijmakke mei de Nederlânsk Grifformearde Tsjerken wurdt de tsjerke fan Surhústerfean Nederlânske Kristlike Grifformearde tsjerke neamd. 

It earste tsjerkegebou fan de frijmakke gemeente datearre út 1951 en wie fan hout. Op it plak fan 'e earste tsjerke waard oan 'e Dellen neffens in ûntwerp fan it arsjitektenburo De Vries yn 1980 "De Ark" boud. Dy tsjerke is ferkocht oan 'e njonkenlizzende RABO-bank.

De Feanster kristlik-grifformearden hiene sûnt 1980 in eigen gemeente. Foar dy tiid hearden hja by de gemeenten fan Droegeham of Kornhorn. Nei de foarming fan in eigen gemeente tsjerkten hja yn 'e Herfoarme tsjerke. Yn 1996 waard de eardere húshâldskoalle oan 'e Dellen oankocht, dy't mei help fan gemeenteleden ta de Ichtustsjerke ferboud waard. 

## Regenboog
Yn maart 2011 goaiden de beide gemeenten de lapen gear om tegearre fierder te gean.  Besletten waard om yn 't ramt fan 'e gearfoeging fan 'e gemeenten "De Ark" te ferkeapjen, wylst de "Ichtustsjerke" ferboud wurde soe. By de ferbouwing krige de tsjerke in folslein nij oansjen en ek in nije namme.

It logo fan 'e tsjerke is in gearstalling fan in ichtusfisk en in arke (dy't referearje oan 'e âlde tsjerken) en in reinbôge.
Keninkryksseal (Surhústerfean)

De **Keningkryksseal** oan 'e Nije Jirden yn Surhústerfean wie it gebou, dêr't de Jehova's tsjûgen by inoar kamen. De seal waard yn 1995 boud.

It gebou waard yn 2022 troch de Jehova's tsjûgen ôfstjitten en ferkocht oan in bedriuw.
De Vluchtheuvel (Surhústerfean)

**De Vluchtheuvel** is de namme fan de baptistegemeente yn Surhústerfean. De gemeente hat syn tsjerklik sintrum oan de Koarteloane. 

## Skiednis

De gemeente waard yn 1983 stifte en begûn as in bibelstúdzjegroep. De earste tsjnsten fûnen op jûntiid plak yn de fermanje fan Surhústerfean. Yn de jierren 1990 waard in aula fan it Lauwerskolleezje hierd. De tsjinsten fûnen no oerdei plak en der ûntstie romte foar in sneinsskoalle foar bern.

Yn 2001 waarden foar de jonge en waaksjende gemeente de gebouwen fan de earder sletten kristlike basisskoalle *It Fondemint* oankocht. Dy gebouwen binne dêrnei geskikt makke om as tsjerke tsjinst te dwaan. De earste tsjinst waard op 8 juny 2001 fierd. 

De baptisten fierden op 15 novimber 2008 it 25-jierrich jubileum fan harren gemeente yn Surhústerfean.

De leden fan de gemeente komme rûnom wei en De Vluchtheuvel is wat dat oanbelanget in echte streekgemeente.
Skagen (betsjuttingsside)

* Skagen, in stêd yn 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân
* Skagen (gemeente), in sûnt 2013 besteande fúzjegemeente yn 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân
* Skagen (Denemark), in plak yn Denemark
Noord-Jeruël (De Houtigehage)

**Noard-Jeruël** is de namme fan de protestantske evangelisaasjeferiening yn De Houtigehage. De gemeente hat lange tiid in evangelisaasjesferiening west, mar is tsjintwurdich oansletten by de Protestanske Tsjerke yn Nederlân.

## Skiednis
De stifting fan de evangelisaasjeferiening wie it wurk fan dûmny Visscher út De Rottefalle. Dy út Rotterdam ôfkomstige dûmny die mei syn frou in soad sosjaal wurk ûnder de bewenners fan de heide. Underfining hie de dûmny earder al opdien doe't er praktyske help bea yn de Rotterdamske arbeiderswiken. Hy brocht har iten, klean en befoardere it oanmeitsjen fan lân op de heide troch de oprjochting fan de *Vereeniging Nederlandsche Landkolonisatie en Inwendige Zending*. 

Ynearsten swalke Visscher mei syn frou en in kofferoargeltsje oer de heide om sa it Evangeelje te bringen, mar letter waard der in gebouke delset, dat ferneamd waard nei de evangelisaasjepost Jeruël oan de Jan van Loonslaan yn Rotterdam. 

Om't it profyl fan de De Houtigehaagster gemeente rjochtsinnich en dy fan De Rottefalle frijsinnich wie, ûntstie der nei it ôfskie fan dûmny Visscher ferwidering tusken de beide gemeenten. De leden fan Noord-Jeruël rjochten harren foar de betsjinning fan de sakraminten no op de oare oanbuorjende gemeenten.  

De earste stien fan de tsjintwurdige tsjerke waard op 6 novimber 1937 troch G. van Roekel lein, de foarsitter fan de *Vereeniging Nederlandsche Landkolonisatie en Inwendige Zending*.

Yn de jierren 1980 ferbetteren de ferhâldings tusken De Houtigehage en De Rottefalle en wie der wer in foarm fan gearwurking. De feriening socht yn 1988 oansluting by de Herfoarme Tsjerke. Yn 2006 fierde de gemeente it iuwfeest. 

Tsjintwurdich is Noord-Jeruël in selsstannige evangelisaasjepost ûnder de flagge fan de Protestanske Tsjerke yn Nederlân.
Stichting Bildts Aigene

De **Stichting Bildts Aigene** (Frysk: "Stifting Biltsk Eigene") is in stifting yn Fryslân dy't fêstige is yn Sint-Anne en diel útmakket fan 'e Biltske Beweging. Dizze organisaasje is yn it libben roppen is om alle aktiviteiten ta behâld en fuortsterking fan it Biltsk en de Biltske kultuer te koördinearjen en oan te fiterjen. De Stichting Bildts Aigene waard yn juny 2015 oprjochte op inisjatyf fan 'e gemeente It Bilt, foarútrinnend op it opheffen fan dy gemeente as dy op 1&nbsp;jannewaris 2018 opgiet yn 'e nije fúzjegemeente De Waadhoeke. De Stichting Bildts Aigene wie û.m. yn hege mjitte belutsen by de hantekeninge-aksje dy't yn 2016 op it Bilt holden waard om it Biltsk offisjeel as taal erkend te krijen.

De Stichting Bildts Aigene hat de foarm fan in koepelorganisaasje, wêrby't de folgjende organisaasjes oansletten binne:
* de Aerden Plaats
* it Bildts Dokumintasysintrum
* de Kemissy Meertalighyd
* de Stichting Ons Bildt
(De Stichting Ons Bildt is ek lid fan 'e Ried fan de Fryske Beweging.)

Oarspronklik wie ien fan 'e doelstellings fan 'e Stichting Bildts Aigene om te sjen oft in folsleine fúzje fan 'e lidorganisaasjes ta ien inkele organisaasje ta de mooglikheden hearde. It kultureel besikerssintrum de Aerden Plaats, yn Aldebiltsyl, konstatearre lykwols as earste dat harren stifting neat te winnen hawwe soe by sa'n fúzje. De Stichting Ons Bildt kaam letter ta deselde konklúzje. Foar de oare beide organisaasjes, dy't ferienings ynstee fan stiftings binne, leit it wat oars. Yn elts gefal binne alle fjouwer organisaasjes ree om 'e gearwurking yn it ramt fan 'e Stifting Bildts Aigene fuort te setten.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Stichting Bildts Aigene
Bildts Dokumintasysintrum

It **Bildts Dokumintasysintrum** (Frysk: "Biltsk Dokumintaasjesintrum"), soms ôfkoarte ta **BDS**, is in organisaasje yn Fryslân dy't diel útmakket fan 'e Biltske Beweging. It is in feriening, dy't yn 1990 oprjochte is fanút de âldere Stichting Ons Bildt. It Bildts Dokumintasysintrum is fêstige yn 'e Iepenbiere Bibleteek fan Sint-Anne en leit him benammen ta op it sammeljen en digitaal beskikber meitsjen fan fotomateriaal oangeande it Bilt.

Yn april 2016 hie it Bildts Dokumintasysintrum likernôch 9.800 foto's digitalisearre, dy't fia de webside fan 'e organisaasje yn te sjen wiene. Tagelyk leine der doe noch 6.000 oare foto's te wachtsjen om ynscand te wurden. Belangstellenden kinne foto's opfreegje mei in oanfraachformulier op 'e webside. Njonken fotomateriaal hat it Bildts Dokumintasysintrum ek oare saken op 'e noed, lykas films en fysike foarwerpen dy't mei it Bilt te krijen hawwe.

It Bildts Dokumintasysintrum is oansletten by de Stichting Bildts Aigene, in yn 2015 oprjochte koepelorganisaasje foar it behâld fan 'e Biltske taal en kultuer. Fia dy wei ûnderhâldt it sintrum nauwe bannen mei ferskate oare Biltske kulturele organisaasjes, lykas de Stichting Ons Bildt. Sûnt 2012 wurket it Bildts Dokumintasysintrum op it mêd fan films ek gear mei it Frysk Film Argyf te Ljouwert.

## Keppeling om utens
*Webside Bildts Dokumintasysintrum (Internet Archive)
Kemissy Meertalighyd

De **Kemissy Meertalighyd** (Frysk: "Kommisje Meartalichheid"), fêstige yn Sint-Anne, is in organisaasje yn Fryslân dy't diel útmakket fan 'e Biltske Beweging. It is in wurkgroep dy't operearret op basis fan gemeentlike subsydzjes. De Kemissy Meertalighyd set him yn foar it ûntwikkeljen fan meartalich lesmateriaal foar de basisskoallen op It Bilt, it op oanfraach en fergees advisearjen en ûnderstypjen fan Biltske basisskoallen oangeande de ûntwikkeling fan meartalich taalbelied, en it oanfiterjen fan meartalich ûnderwiis yn it algemien. Utgongspunt is dêrby it taalbelied fan 'e Gemeente It Bilt. De talen wêrfoar't de Kemissy Meertalighyd lesmateriaal makket, binne yn it foarste plak it Biltsk, mar ek it Frysk, it Nederlânsk en it Ingelsk.

De Kemissy Meertalighyd waard yn 1999 oprjochte as fuortsetting fan 'e âldere **Kemissy Bildts** ("Kommisje Biltsk"). Dy bestie sûnt 1980, doe't it Frysk as ferplichte skoalfak yn it leger ûnderwiis yn Fryslân ynfierd wie. Op it Bilt en yn oare net-Frysktalige dielen fan 'e provinsje (lykas de Stellingwerven en it Amelân) bestie dêr grutte wjeraksel tsjin, en úteinlik waard besletten dat sokke net-Frysktalige gemeenten ûntheffing fan 'e ferplichting fan ûnderwiis yn it Frysk oanfreegje koene. Dêrfoaroer stie dat se dan wol ûnderwiis yn 'e eigen taal en/of kultuer oanbiede moasten. Sadwaande ûntstie op it Bilt yn dy tiid foar it earst ferlet fan Biltsktalich lesmateriaal en om dat te ûntwikkeljen waard de Kemissy Bildts yn it libben roppen. De nammeferoaring fan 1999 fûn plak om it feroarjende karakter fan 'e wurksumheden fan 'e kommisje rjocht te dwaan, mei't de wurkgroep him tsjin dy tiid net mear allinnich dwaande hold mei it Biltsk, mar ek mei it Frysk en it Nederlânsk. Nei 2000 kaam dêr it Ingelsk noch by.

De Kemissy Meertalighyd wurket op allerhanne mêd nau gear mei de Afûk, dy't fierhinne deselde funksje yn Fryslân ferfollet dy't de kommisje op it Bilt hat. Dêrnjonken ûnderhâldt de Kemissy Meertalighyd ek kontakten mei oare Biltske kulturele organisaasjes, û.m. troch syn lidmaatskip fan 'e Stichting Bildts Aigene, in yn 2015 oprjochte koepelorganisaasje foar Biltske taal en kultuer. De Kemissy Meertalighyd sels bestiet út fiif leden, te witten: twa fertsjintwurdigers út 'e Biltske kulturele mienskip (lykas skriuwers, dichters of oersetters), twa taalkoördinators (de foarsitter en fise-foarsitter) en in ûnderwiisadviseur as útfierder. It behear fan 'e finânsjes is yn 'e hannen fan 'e gemeente, en de op besteging fan it beskikbere budget betrekking hawwende faktueren wurde fiattearre troch de foarsitter fan 'e kommisje, dy't krekt as de fise-foarsitter in amtner fan 'e gemeente It Bilt is.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Kemissy Meertalighyd
Aerden Plaats

De **Aerden Plaats** (Frysk: "Ierden Pleats") is in organisaasje yn Fryslân dy't diel útmakket fan 'e Biltske Beweging. Dizze stifting, dy't fêstige is yn Aldebiltsyl, set him yn foar it behâld fan 'e Biltske kultuer en besiket kennis te fersprieden oer de skiednis fan it Bilt. Teffens fersoarget de Aerden Plaats toeristyske ynformaasje oer it Bilt en biedt de organisaasje in platfoarm foar pleatslike keunst. De Aerden Plaats waard yn 1999 oprjochte as it Besikerssintrum It Bilt en krige yn 2009 syn hjoeddeistige namme.

De Aerden Plaats hat in besikerssintrum dêr't toeristyske ynformaasje te krijen is, mei dêrby in lyts museum dat foar in diel út in fêste tentoanstelling bestiet en foar in oar diel út wikseljende eksposysjes fan it wurk fan Biltske skilders en oare keunstners. It fêste diel wurdt foarme troch it saneamde Argeologysk Stipepunt, dêr't argeologyske fynsten toand wurde dy't op it Bilt dien binne. Op freed 13 maaie 2016 waard by in ynbraak yn it gebou fan de Aerden Plaats net allinne de kassa leechhelle, mar waard ek de kolleksje fan it Argeologysk Stipepunt plondere, dy't, los fan 'e kultuerhistoaryske wearde, gjin stoer wurdich wie. 

De Aerden Plaats omfiemet ek de oanbuorjende Julianatsjerke. Dat is in âlde minnistyske fermanje, dy't yn 1806 boud en yn 1860 útwreide waard. De tsjerke, dy't erkend is as ryksmonumint, waard yn 1997, nei't er yn ûnbrûk rekke wie, oankocht troch de gemeente It Bilt. Yn 2009 waard it tsjerkegebou trochferkocht oan 'e Stifting DBF, dy't yn Fryslân mear monuminten op 'e noed hat. De Julianatsjerke is fia de Aerden Plaats te besichtigjen, en wurdt brûkt foar it hâlden fan tentoanstellings en konserten. Ek is it ien fan 'e offisjele troulokaasjes fan It Bilt. Fierders heart by de Aerden Plaats ek in flintertún fan 800&nbsp;m², dy't efter it gebou leit.

De Aerden Plaats ûnderhâldt kontakten mei oare Biltske kulturele organisaasjes troch syn lidmaatskip fan 'e Stichting Bildts Aigene, in yn 2015 oprjochte koepelorganisaasje foar Biltske taal en kultuer.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan 'e Aerden Plaats
Martinustsjerke (Burgum)

* Sint-Martinustsjerke (Burgum), de roomske tsjerke fan Burgum, boud yn 1951
* Krústsjerke (Burgum), de grutte protestantske tsjerke fan Burgum, boud yn de 11e iuw, dy't foarhinne ek wijd wie oan 'e hillige Martinus
Julianatsjerke (Aldebiltsyl)

De **Julianatsjerke** (Biltsk en Nederlânsk: *Julianakerk*) is in tsjerkegebou yn it doarp Aldebiltsyl, yn 'e Fryske gemeente Waadhoeke.

## Beskriuwing
De tsjerke waard yn 1806 boud as in fermanje en yn 1860 fergrutte mei de foarlizzende pastory. De yngongspartij fan 'e pastory hat in pilasteromlisting en in rûnbôgich fronton. Yn 1909 waard op de pastory in houten geveltoer mei spits yn neoklassisistyske styl boud. Nei de berte fan prinsesse Juliana datselde jier waard de tsjerke nei har ferneamd en yn 'e iepen bekroaning fan 'e toer in liedklok hongen.

It ynterieur fan de rjocht sletten sealtsjerke wurdt oerdutsen troch in houten tonferwulft. 

De Julianatsjerke hat de status fan ryksmonumint. Sûnt 1997 hat it gebou gjin tsjerklike funksje mear. It waard dat jiers oankocht troch de gemeente It Bilt en yn 2009 trochferkocht oan 'e Stifting DBF, dy't yn Fryslân mear monuminten op 'e noed hat. Sûnt 1999 wurdt de tsjerke brûkt troch it kultureel besikerssintrum de Aerden Plaats, dat it gebou ter besichtiging oanbiedt en der tentoanstellings organisearret. 

## Oargel
It oargel fan de tsjerke waard yn 1905 troch Bakker & Timmenga boud. It ynstrumint hat fiif registers en in oanhongen pedaal. Oan it oargel is yn 'e rin fan de tiid neat feroare.

## Keppeling om utens
* Orgelsite: disposysje oargel

## Ofbylden

Interieur naar de preekstoel - Oudebildtzijl - 20178521 - RCE.jpg|Ynterieur mei preekstoel
Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1182 - Oudebildtzijl - 20417271 - RCE.jpg|Ynterieur mei oargel
Dylan Drent

**Dylan Drent** (Harns, 1 maaie 1993) is in keatser út Harns. Hy is in fertsjinstlik foarynse, dy't yn 2018 keatst mei Bouke Triemstra en Hendrik Kootstra.

Yn de twadde syklus fan 2017 keatste er de mei Patrick Scheepstra en Marten Bergsma, neidat regearjend PC-kening Hans Wassenaar út it partoer setten wie.
 
## Prizen
* 2015 - PC 3e priis
* 2016 - PC 3e priis
* 2017 - de Bond 3e priis
* 2018 - PC 3e priis
* 2021 - PC 2e priis
* 2022 - de Bond 3e priis