open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tengu

In ***tengu*** (Japansk: 天狗; útspr.: [ˈtɛŋɡu], likernôch: "teng-gû") is in soarte fan mytysk wêzen út 'e folkloare fan Japan en de mytology fan it sjintoïsme. De namme betsjut "himelhûn" of "himelske skyldwacht". *Tengu* wurde beskôge in type *[[yōkai]]* (boppenatuerlik wêzen) of *[[kami]]* ("godheid"). Se wurde sterk assosjearre mei de asketyske leauwenspraktyk fan *[[shugendō]]*, en wurde dêrom ornaris ôfbylde yn 'e kledaazje fan 'e folgelingen fan dy streaming, de saneamde *[[yamabushi]]*.

Oarspronklik waarden *tengu* foarsteld mei lichaamlike skaaimerken dy't in ferminging fan minsken, apen en rôffûgels wiene. Tsjintwurdich wurde *tengu* almeast ôfbylde yn in mear minsklike foarm, mei in read antlit en in tige lange noas dy't fuortkomt út âldere foarstellings mei de snaffel fan in fûgel. It model foar it moderne byld fan *tengu* is Sarutahiko Ōkami, de sjintoïstyske apegod dy't ljocht smyt op himel en ierde. Guon saakkundigen wolle hawwe dat dyselde fan oarspronklik de sinnegod wie fan 'e krite Ise, foar't er ferkrongen waard troch de almar populêrder wurdende sinnegoadinne Amaterasu.

Yn tsjinstelling ta it sjintoïsme learde it boedisme lange tiid dat de *tengu* fersteurende demoanen wiene en bringers fan oarloch. Harren byld yn dy religy waard lykwols stadichoan fersêfte ta dat fan (noch altyd gefaarlike) beskermgeasten fan bergen en wâlden. Soms wurde se no sels beskôge as manifestaasjes fan boedistyske godheden. 

De term *tengu* en de karakters dêr't dat wurd mei skreaun wurdt, binne mooglik ûntliend oan *[[tiāngǒu]]*, de beneaming en skriuwwize foar in ferfrettende kweageast út 'e folkloare fan Sina. Fierders lykje *tengu* dêr lykwols net mei besibbe te wêzen, mei't *tiāngǒu* almeast foarsteld wurde as antropomorfe hûneftige meunsters, dy't de foarm fan in fallende stjer oannimme en in lûd as fan 'e tonger fuortbringe.
Ivo Niehe

**Ivo Johannes Ignatius Niehe** (Amsterdam, 31 maaie 1946) is in Nederlânsk telefyzjeprodusint, televyzjepresintator. Ivo Niehe is benammen bekend van de TROS TV Show.

## Karriêre
Nei it beheljen fan syn gymnasium diploma, gie Ivo Frânske Taal en Letterkunde studearjen oan de Universiteit fan Amsterdam. Yn 1974 gie Niehe oan de slach by de TROS as omropper, en waard nei in skoftke presintator fan it programma *TROS Aktua*. Yn 1981 presintearre Niehe foar it earst it praatprogramma *TV Show*. Yn 1982 rjochte er syn eigen produksjebedriuw *Ivo Niehe Producties* op, wêrby't er ek produsint en betinker wie fan programma's as *Life & Cooking*, *Una Voce Particolare* en *Lunch-TV*. 

Yn 2005 stapte Ivo Niehe oer nei Talpa, dêr't hy hope it format fan de *TV Show* fierder presintearje te kinnen. De TROS joech der gjin tastimming foar en liet Reinout Oerlemans tenei it programma presintearje. By Talpa presintearre Niehe it praatprogramma *Ivo*, mar om't dit programma net genôch sjoggers hie, kaam Niehe yn 2006 alwer werom nei de TROS. Neidat er weromkaam wie by de TROS, presintearre er opnij de TV Show. Op 1 jannewaris 2022 waard de TV Show foar it lêst útstjoerd. Mei André van Duin as gast, dy't der yn totaal 22 kear gast west hie yn it programma.

Ivo Niehe is ambassadeur fan it Prinses Beatrix Spierfûns, in stifing dy 't him dwaande hâldt mei it ynsammeljen fan jild foar it bestriden fan spiersykten en it stypjen fan minsken dy't dêrmei te krijen hawwe. KWF Kankerbestriding In stifting dy't him ynset foar bestriding fan kanker troch wittenskiplik ûndersyk, foarljochting, pasjintestipe en fûnsenwerving. En foar UNICEF in organisaasje binnen de Feriene Naasjes dy't him ynset foar it wolwêzen fan bern, ûnder oare fia it Ferdrach oangeande de rjochten fan it bern.
Nita Strauss

**Vinita Sandhya (Nita) Strauss** (Los Angeles, 7 desimber 1986 is in Amerikaansk gitariste. Nita Strauss is benammen bekend as gitariste fan Alice Cooper. Sûnt july 2022 is se de gitariste by de begeliedingsband fan Demi Lovato. 

## Karriêre
Nita seit dat se fia har heit ôfstammet fan 'e ferneamde Weenske komponist Johann Strauss.[boarne nedich] 	 Se ferliet yntiids de middelbere skoalle om gitariste te wurden. Se gie earst mei in eigen band op in paad, *Lia-Fail*. Dêrnei wie se fan 2011 oant en mei 2015 gitariste by de Iron Maiden tributeband *The Iron Maidens*, in band die folslein út froulju bestie. Yn juny 2014 waard Strauss frege om gitariste Orianthi te ferfangen as de toergitarist fan Alice Cooper foar de oerbliuwende shows fan 2014. Se wie de fêste gitariste fan Alice Cooper oant july 2022. In pear dagen nei har fuortgean út band fan Alice Cooper, sleat Strauss har oan by de begeliedingsband fan Demi Lovato as tourgitarist. Yn 2018 brocht Strauss har earste solo album út *Controlled Chaos*.

## Diskografy
### Studio-albums

### As gastmuzikant
Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Japan]]** 2022 yn Oyama op 9 oktober.
It wie de achtjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it sirkwy fan Suzuka hâlden. De race waard hâlden oer 28 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 162,3 kilometer. De 53 omgongen dy't de wedstriid eins hawwe soe waard net helle troch de oanhâldende rein.

## Kwalifikaasje
* Nicholas Latifi waard fiif plakken tebekset by de start fanwegen in botsing mei Guanyu Zhou yn de Grutte priis fan Singapoer.

## Utslach Grutte Priis
* Pierre Gasly starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie.
* Charles Leclerc krige in straf fan fiif sekonden om't er bûten de baan west hie.
* Pierre Gasly krige in straf fan tweintich sekonden om't er te hurd riden hie wylst de reade flagge al swaait waard.

### Betizing oer de puntenferdieling
Der wie betizing oer it tal punten dat útdield wurde soe omdat der mar 28 fan 53 rondes riden wiene troch de minne waarsomstannichheden en dit dus tusken de 50% en 75% fan de race-ôfstân wie. De regel is lykwols dat de beheinde puntetakenning (artikel 6.5) allinnich jildt as de race opholden wurdt en net wer oppakt wurde kin. De race einige op de baan, dus waarden der folle punten takend. Max Verstappen behelle 25 punten wêrtroch't hy, mei in foarsprong fan 113 punten op de nûmer twa yn it klassemint net mear yn te heljen is troch in oare koereur omdat der noch mar 112 punten te ferjaan binne yn de restearjende Grutte Priis-wykeinen. Verstappen behelle hjirtroch foar de twadde kear de titel fan wrâldkampioen by de koereurs.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten]]** 2022 yn Teksas op 23 oktober.
It wie de njoggentjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Circuit of the Americas hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,4 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Yuki Tsunoda waard fiif plakken weromset by de start fanwegen in wiksel fan in ûnderdiel fan syn fersnellingsbak. 
* Sergio Pérez, Guanyu Zhou and Fernando Alonso waarden elk tsien plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it maksimale tal motorûnderdielen.
* Charles Leclerc waard tsien plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it maksimale tal motorûnderdielen.
* Esteban Ocon moast efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen. 

## Utslach Grutte Priis
* Esteban Ocon starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie.
* Alexander Albon en Mick Schumacher krigen elk in straf fan fiif sekonden om't se bûten de baan west hiene.
* Nicholas Latifi krige in straf fan fiif sekonden om't er Mick Schumacher  fan de baan ôf riden hie. 
* Pierre Gasly krige in straf fan tsien sekonden om't er in straf foar it negearjen fan de regelementen net útfierd hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Meksiko-Stêd 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Meksiko-Stêd]]** 2022 yn Meksiko-Stêd op 30 oktober.
It wie de tweintichste race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Sirkwy Hermanos Rodríguez hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Kevin Magnussen waarden fiif plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it maksimale tal motorûnderdielen.
* Mick Schumacher en Sebastian Vettel setten deselde tiid yn de earste kwalifikaasje-omgong. Om't Schumacher syn tiid earder op de klok sette as Vettel, waard Schumacher boppe Vettel pleatst yn de útslach.
* Lance Stroll waard trije plakken tebekset by de start fanwegen in botsing mei Fernando Alonso yn de Grutte Priis fan de Feriene Steaten.

## Utslach Grutte Priis
* Daniel Ricciardo krige in straf fan tsien sekonden fanwegen in botsing mei Yuki Tsunoda.
* Fernando Alonso waard al klasseare om't er 90% fan de wedstriid útriden hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Burning Witches

**Burning Witches** is in yn 2015 troch gitariste Romana Kalkuhl oprjochte Switserske metalband út Brugg yn it kanton Aargau, dy't folslein út froulju bestiet. De band brocht yn 2017 syn debútalbum *Burning Witches* út. Yn 2019 ferliet sjongeres Seraina Telli de band; sy waard opfolge troch de Nederlânske sjongeres Laura Guldemond. De teksten fan de band geane benammen oer demoanen, kwea en tsjoenderij. Burning Witches hat fjouwer studio-albums en ien live album útbrocht. 

## Diskografy
### Studio-albums

### Live-albums
Formule 1 yn 2019

It Formule 1-seizoen 2019 wie it 72ste Formule 1-seizoen. De "Formule 1", offisjieel it "FIA Formula One World Championship", is de heechste klasse yn de autosport, sa is bepaald troch de FIA.

Lewis Hamilton wie by de start fan it seizoen de ferdigenjend wrâldkampioen by de koereurs, syn team Mercedes is de regearjend wrâldkampioen by de konstrukteurs. 

## Kalinder

## Utslaggen

## Klasseminten
### Klassemint by de koereurs

De top 10 klassearre auto's, krije punten, en 1 punt foar de koereur dy't it rapste rûntsje riden hat yn de wedstriid (mits finisht yn de top 10).

**Opmerkingen**:

† — Koereur hat de finish net helle yn de GP, maar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klasearre noteard stiet.

### Klassemint by de konstrukteurs

**Opmerkingen**:

† — Koereur hat de finish net helle yn de GP, maar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch hy as klasearre noteard stiet. 
* — Nr. is it autonûmmer fan de koereur.
Grutte Priis Formule 1 fan São Paulo 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan São Paulo]]** 2022 yn São Paulo op 13 novimber.
It wie de ienentweintichste race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op Interlagos hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,8 kilometer.

## Kwalifikaasje systeem
De Grutte Priis fan São Paulo 2022 wie it tredde en lêste GP-wykein fan 2022 dêr't in sprintkwalifikaasje ferriden waard. In sprintkwalifikaasje is hast itselde as in normale race, mei as grut ferskil dat de wedstriid minder lang duorret. 
De sprintkwalifikaasje is likernôch 100 kilometer en sil dêrtroch om de 25 à 30 minuten duorje. 

It Grutte Priis-wykein begjint op freed mei de earste frije training fan sechstich minuten. Dêrnei folget in kwalifikaasje, dy 't de startopstelling foar de sprintkwalifikaasje bepaalt. By dizze kwalifikaasje meie de koereurs allinnich de sêfte bannen brûke. 

Sneontemoarns wurdt in twadde frije training fan in oere ferriden wêrnei 't middeis de sprintkwalifikaasje hâlden wurdt. De winner fan de sprintkwalifikaasje krijt ek de pole posysje foar de wedstriid op snein op syn namme. De wedstriid op snein wurdt ferriden oer in " normale " Grutte Priis ôfstân (sa 'n 300 kilometer) en de teams hawwe in frije kar yn it type bân.

## Kwalifikaasje

## Sprintkwalifikaasje
* Carlos Sainz waarden fiif plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it maksimale tal motorûnderdielen.
* Lance Stroll krige in straf fan fiif sekonden om't er Sebastian Vettel fan de baan ôf riden hie..
* Fernando Alonso krige in straf fan fiif sekonden fanwegen in botsing mei Esteban Ocon.

## Utslach Grutte Priis
* Yuki Tsunoda starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie.
* Pierre Gasly krige in straf fan fiif sekonden foar te hurd riden yn de pitstrjitte.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Abû Dabi 2022

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Abû Dabi]]**  2022 yn Abû Dabi op 20 novimber 2022.
It wie de twaentweintigste race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Yas Marina Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,2 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Daniel Ricciardo waard trije plakken tebekset by de start fanwegen in botsing mei Kevin Magnussen yn de Grutte Priis fan São Paulo.

## Utslach Grutte Priis
* It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Nicholas Latifi, Sebastian Vettel, Daniel Ricciardo en Mick Schumacher.
* Mick Schumacher krige in straf fan fiif sekonden fanwegen in botsing mei  Nicholas Latifi. 
* Lewis Hamilton en Nicholas Latifi waarden al klasseare om't se 90% fan de wedstriid útriden hiene.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Kaspar Schwenckfeld

**Kaspar Schwenckfeld von Ossig**, ek **Caspar von Schwenckfeld, Kaspar von Schwenckfeld** (* 1490 yn Ossig ûnder Lüben, hartochdom Liegnitz; - 10 desimber 1561 yn de Frije Keizerstêd Ulm) wie in Dútsk herfoarmer, spiritualistysk teolooch en religieusk skriuwer.

Hy wie ien fan de earste promotors fan de protestantske reformaasje yn Silezië. Schwenckfeld kaam fia Thomas Müntzer en Andreas Karlstadt ta de begjinsels fan'e Reformaasje. Hy ûntwikkele lykwols syn eigen prinsipes en krige rûzje mei Maarten Luther oer de eucharistyske kontroverse (1524). Hy hie syn eigen opfettings oer de sakraminten, ûntwikkele yn nau oparbeidzjen mei syn humanistyske kollega Valentin Crautwald (1465-1545). Syn folgelingen waarden in nije sekte, dy't yn Dútslân ferbean waard, mar syn ideeën beynfloedzje it anabaptisme, it piëtisme op it Europeeske fêstelân en it puritanisme yn Ingelân.

In soad fan syn folgelingen waarden yn Europa ferfolge en moasten har bekeare of flechtsje. Dêrom binne der Schwenckfelder tsjerkegemeenten yn lannen as de Feriene Steaten (dy't doe de trettjin koloanjes fan Grut-Brittannië wiene).

## Keppelingen om utens
*  ''The Life & Thought of Caspar Schwenckfeld von Ossig''
*  Caspar von Schwenckfeld yn de *Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online*
Pepsi

Pepsi is in koalsoerhâldende frisdrank dy 't troch PepsiCo makke wurdt. It is de belangrykste konkurrint fan Coca-Cola yn de frisdrankemerk. In earder brûkte merknamme en in eardere namme fan it bedriuw wie *Pepsi-Cola*, en faak wurdt Pepsi noch sa neamd, mar anno 2022 neamt it bedriuw gewoane Pepsi net mear sa, op syn heechst Pepsi kola (mei kola as soartnamme).

## Skiednis
Pepsi-Cola waard yn it begjin fan de jierren 1890-1899 yn New Bern (Noard-Karolina) ûntwikkele troch apoteker Caleb Bradham en waard oarspronklik *"Brad's Drink"* neamd, nei de efternamme fan de makker. It waard makke fan sprankeljend wetter, sûker, fanylje, seldsume oaljes, pepsine en kolanaten. Omdat Pepsi ynearsten bedoeld wie om pine yn'e búk te genêzen, neamde Bradham it drankje Pepsi, ôflaat fan de oandwaning Dyspepsie. De namme waard in hannelsmerk op 16 juny 1903.

Caleb Bradham hie lykas in soad oare apotekers om de iuwwiksel hinne in sodamachine yn syn apoteek, dêr 't er syn klanten de dranken priuwe liet dy 't er sels kreëarre. Dit is dan ek it plak dêr't Pepsi foar it earst skonken waard.

Nei santjin jier sukses joech Caleb Bradham der de brui oan. Hy leaude dat de sûkerprizen omheech gean soene en gokte op de frachtmerk. Prizen fan de sûker sakken lykwols en Pepsi-Cola gie fallyt yn 1923. Yn 1931 waard it bedriuw oankocht troch de firma *Loft Candy Company*. De direkteur fan dat bedriuw, Charles G. Guth, stelde letter de populêre frisdrank op 'e nij gear.

Pepsi berikte sukses troch syn drank yn werbrûkte bierflessen te ferkeapjen, wêrtroch 't it bedriuw gruttere flessen ferkeapje koe tsjin legere kosten as Coca-Cola. Pepsi waard sa as frisdrank fan de legere klasse sjoen.
Yn 'e fyftiger jierren smiet Pepsi alles yn 'e striid om syn imago te ferbetterjen. It bedriuw kocht in soad telefyzjeadvertinsjes en begûn mei syn lange tradysje fan it ynhieren fan ferneamde minsken om syn produkt oan te priizgjen. Pepsi groeide en waard in rivaal fan Coca-Cola.

Yn de njoggentiger jierren rjochte Pepsi him hieltyd mear op de jongerein, net yn it minste plak mei syn reklamekampanje *GeneratioNEXT*. Yn ynternasjonale reklamekampanjes makken ûnder oaren David Beckham en popstjerren as Britney Spears, en Jennifer Lopez reklame foar it drankje.

Foar de Nederlânske merk wurdt Pepsi sûnt 1950 yn lisinsje produsearre troch Vrumona. Lykas Coca-Cola wurdt de smaak fan Pepsi-Cola oanpast oan it gebiet dêr 't it ferkocht wurdt.
Ronin (betsjuttingsside)

"**Ronin**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**[[rōnin]]*, in Japanske oantsjutting foar in masterleaze *samoerai* 

## Bedriuwen
*Ronin Publishing, in Amerikaanske útjouwerij dy't spesjalisearre is yn útjeften oer drugs
*Ronin Arts, in Amerikaanske produsint fan rollespullen
*Green Ronin Publishing, in Amerikaanske útjouwerij fan rollespullen

## Fideospultsjes
*''Ronin'' (fideospultsje), in fideospultsje út 2015

## Films
*''Ronin'' (film), in Amerikaanske film út 1998

## Geografy
*Ronin (Poalen), in plak yn Poalen

## Muzyk
*Ronin (band), in Singapoereeske hardrockband
**[[Rōnin I]]*, in album fan Unkle út 2021
*''Ronin'' (liet), in liet fan Ibaraki út 2022

## Strips
*''Ronin'' (DC Comics), in grafyske roman fan Frank Miller út 1983-1984, útjûn troch DC Comics
*Ronin (Marvel Comics), de skûlnamme fan ferskate personaazjes yn it universum fan Marvel Comics
*Ronin de Beskuldiger (Ingelsk: Ronin the Accuser), in personaazje út it universum fan Marvel Comics
**[[Ronin Warriors]]*, in Japanske manga- en animesearje fan Hajime Yatate út 1988-1990

## Sjoch ek
*47 Ronin
Rōnin

In ***rōnin*** (Japansk: 浪人; útspr.: [ˈɾoːɲiɴ], likernôch: "roo-njyn"), letterlik in "swalker" of "swerver", wie yn it feodale tiidrek fan 'e Japanske skiednis (1185-1868) in *[[samoerai]]* dy't gjin master (*[[daimyō]]*) hie. In *samoerai* wie in kriger dy't tagelyk de lienman fan in lienhear wie. Sokken stiene yn 'e doetiidske Japanske maatskippij yn heech oansjen, en harren hâlden en dragen waard regele troch de *[[bushido]]*, harren strange koade fan ear. In *samoerai* waard in *rōnin* as syn master sûnder opfolger kaam te ferstjerren of te sneuveljen, of nei't syn master yn ûngenede fallen en út 'e adelstân set wie. Op *rōnin* waard yn 'e doetiidske Japanske maatskippij krekt mei minachting op delsjoen, om't it net mear as hierlingen wiene. Ek hiene sokken harren ear ferlern, want wiere *samoerai* hearden *[[seppuku]]* (ek bekend as *harakiri*, rituele selsmoard) te dwaan as harren master ferstoar.

*Rōnin* wiene almeast net mei swurden bewapene, om't se dy ferkocht hiene om itende te bliuwen. Dêrom fochten se ornaris mei de *[[bō]]* (in stêf fan 1.50 oant 1.80&nbsp;m lang), de *[[jō]]* (in koartere stêf fan 0.90 oant 1.50&nbsp;m lang) of de *[[yumi]]* (bôge). Se foarseagen foar it meastepart yn harren libbensûnderhâld troch as bewekkers karafanen te beskermjen tsjin rôvers of troch liifwachten fan rike keaplju te wurden. Ek fungearren se wol as útsmiters fan bordelen en gelegenheden foar gokken. In protte *rōnin* waarden lykwols sels strûkrôvers en operearren yn binden dy't de trochgeande wegen yn Japan ûnfeilich makken. Fral ûnder it shōgunaat fan Iemitsu Tokugawa, fan 1623 oant 1651, fûn der in grutte taname fan it tal *rōnin* plak fanwegen it útsûnderlik grutte tal konfiskaasjes fan 'e lienen fan *daimyō* yn dy tiid.

Yn it moderne Japan wurdt de term "*rōnin*" brûkt foar in wurknimmer dy't ûntslach krigen en noch gjin nije baan fûn hat, en foar ien dy't slagge is foar de eineksamens fan 'e middelbere skoalle, mar dy't him noch net ynskriuwe litten hat foar in universiteit. 

## Sjoch ek
*de Sânenfjirtich Ronin
Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje]]** 2019 yn Melbourne op 17 maart.
It wie de earste race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Albert Park Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 307,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Alexander Albon, Lando Norris en George Russell makken harren debút yn de Formule 1.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein]]** 2019 yn Sakhir op 31 maart.
It wie de twadde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Bahrain International Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 57  omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,2 km kilometer.

## Kwalifikaasje
* Romain Grosjean waard trije plakken tebekset by de start fanwegen hinderjen fan Lando Norris yn de kwalifikaasje.

## Utslach Grutte Priis
* Nico Hülkenberg, Daniel Ricciardo en Carlos Sainz hellen de finish net, mar ha wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't se as klassearre notearre steane.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan]]** 2019 yn Bakû op 28 april.
It wie de fjirde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Baku City Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 51 omgongen, op it 6 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Antonio Giovinazzi waard tsien plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan in motorûnderdiel.
* Kimi Räikkönen en Pierre Gasly waarden diskwalifisearre om't harren auto's net oan de regleminten foldiene. Sy moasten dêrom út de pitstrjitte wei starte.

## Utslach Grutte Priis
* Kimi Räikkönen, Robert Kubica en Pierre Gasly starten út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Spanje]]** 2019 yn Montmeló op 12 maaie.
It wie de fiifde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sirkwy fan Barcelona-Cataluña hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,4 kilometer.

## Kwalifikaasje
* Daniel Ricciardo waard trije plakken weromset by de start foar in botsing  yn de Grutte Priis fan Azerbeidzjan.
* Antonio Giovinazzi en George Russell waarden elk fiif plakken weromset by de start fanwegen in fersnellingsbakwiksel.

## Utslach Grutte Priis
* Nico Hülkenberg starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Sina]]** 2019 yn Shanghai op 14 april.
It wie de tredde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sirkwy fan Shanghai hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 305 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Antonio Giovinazzi slagge it net om in tiid te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs fan start gean yn de wedstriid.
* Alexander Albon koe net begjinne yn de kwalifikaasje as gefolch fan in ûngemak yn de tredde frije training, mar mocht dochs starte yn de wedstriid; hy moast al fanút de pitstrjitte starte om't sy'n auto noch net klear wie nei ôfrin fan de kwalifikaasje. Hy waard ek noch 5 plakken werom set fanwegen in fersnellingsbakwiksel, mar dit hie fierder gjin gefolgen om't er út de pitstrjitte wei starte.

## Utslach Grutte Priis
* Alexander Albon starte út de pitstrjitte wei.
*  Lando Norris helle de finish net, mar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't hy as klassearre notearre stiet.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Monako]]** 2019 yn Monte Carlo op 26 maaie. It wie de sechsde fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Circuit de Monaco hâlden. De race waard hâlden oer 78 omgongen, op it 3,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 260,2 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Pierre Gasly en Antonio Giovinazzi waarden elk trije plakken weromset by de start fanwegen it hinderjen fan oare koereurs.

## Utslach Grutte Priis
* Max Verstappen  krige in straf fan fiif sekonden fanwegen it ûnfeilich ferlitten fan syn pitboks (garaazje).
* Romain Grosjean  krige in straf fan fiif sekonden foar it oer de trochlutsen streep by de pitstrjitte hinne gean.
* Kevin Magnussen en Lance Stroll krigen elk in straf fan fiif sekonden om't se bûten de baan west hiene.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Joop Dikmans

**Johannes Petrus Maria (Joop) Dikmans** (Rotterdam, 31 jannewaris 1930 – Hearhugowaard, 14 desimber 2022) wie in Nederlânsk clown en akteur. Hy wie benammen bekend as dôve boef *B2* út de Bassie en Adriaan-rige. Hy waard soms oantsjut as *Joep(ie)*.

## Libben en wurk
Dikmans brûkte as bern tegearre mei syn broer Harry Dikmans de clownskostúms fan syn heit, de keunstskilder en akteur Gerard Dikmans.

Fan ein jierren '40 oant ein jierren '80 fan de tweintichste iuw trede er geregeld op yn Nederlânske en Belgyske sirkussen as clown ûnder de namme *Handy Fool*, ûnder oare by Circus Renz.

Yn de telefyzjesearje Bassie en Adriaan hie er de rol fan de dôve boef B2 oernommen fan syn broer Harry Dikmans dy't nei Argentynje ferfearn wie. Hy spile mei yn de folgjende Bassie en Adriaan-riges:

* 1987 - Het Geheim van de Schatkaart
* 1988 - De Verdwenen Kroon
* 1989 - De Verzonken Stad

Joop Dikmans ferstoar yn 'e sliep op 14 desimber 2022, yn 'e aldens fan 92 jier oan de gefolgen fan demintens.

### Priveelibben
Dikmans wie widner en hie in soan en in dochter. Syn frou, sjongster Trudy Dilé dêr 't er ek mei optrede, ferstoar nei hast fyftich jier houlik. Nei it ferstjerren fan Dilé wie Dikmans yn de lêste jierren fan syn libben tige op himsels.
Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Kanada]]** 2019 yn Montreal op 9 juny.
It wie de sande fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Circuit Gilles Villeneuve hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Carlos Sainz waard trije plakken weromset by de start fanwegen it hinderjen fan Alexander Albon.

## Utslach Grutte Priis
* Kevin Magnussen starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie, as gefolch fan in ûngemak yn de twadde kwalifikaasje omgong.
* Sebastian Vettel wûn eins de wedstriid mar krige in straf fan fiif sekonden fanwegen ûnfeilich riden, wêrtroch Lewis Hamilton útroppen waard ta winner. 

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Groß-Gerau (Landkreis)

**Groß-Gerau** is in Kreis (distrikt) yn it suden fan de dielsteat Hessen, Dútslân. Oanbuorjende distrikten binne Main-Taunus, de kringfrije stêd Frankfurt, Darmstadt-Dieburg, Bergstraße Alzey-Worms, Mainz-Bingen en de kringfrije stêden Mainz en Wiesbaden.

## Geografy
Groß-Gerau leit yn de Boppe Ryn-delte. De Main is de natuerlike grins fan de Kreis yn it noarden, wylst de Ryn de westlike grins foarmet. Oan de eastlike grins begjinne de bergen fan it Odenwald.     

It heechste punt fan Groß-Gerau is 145 meter boppe seenivo by Mörfelden op in keunstmjittige heuvel. It leechste punt is 83.2 m op it plak dêr't de Main yn de Ryn streamt.

## Stêden en gemeenten

Tusken heaken it ynwennertal fan 31 desimber 2021
Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk]]** 2019 yn Le Castellet op 23 juny.
It wie de achtste race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Circuit Paul Ricard hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
*  Daniil Kvyat en George Russell moasten efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis
* Daniel Ricciardo Krige in straf fan tsien sekonden om't er twa kear bûten de baan west hie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Bergstraße (Landkreis)

**Bergstraße** is in Kreis yn it suden fan de Dútske dielsteat Hessen. De dielsteat foarmet it noardlike ein fan de rûte mei deselde namme. 

Oanbuorjende lânkringen binne Groß-Gerau, Darmstadt-Dieburg, Odenwaldkreis, Rhein-Neckar-Kreis, de stêd Mannheim, Rhein-Pfalz-Kreis, en de stêd Worms.

## Skiednis
De lânkring waard yn 1938 stifte troch de twa eardere distrikten Bensheim en Heppenheim gear te foegjen.  

## Geografy
De lânkring leit yn it Odenwald-middelberchtme. It heechste punt is de 517 meter hege Melibokus. De Berchstraße is ek in toerstyske rûte fan Darmstadt nei Wiesloch. It noardlike diel fan dy rûte giet troch de lânkring Bergstraße, dy't de namme oan de rûte joech.

## Stêden en gemeenten
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje]]** 2019 yn Silverstone op 14 july .
It wie de tsiende race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 52 omgongen, op it 5,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306.2 kilometer. 

## Kwalifikaasje

## Utslach Grutte Priis
* Sebastian Vettel krige in straf fan tsien sekonden fanwegen in botsing mei Max Verstappen.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân]] [[2019]]** yn Hockenheim op 28 july.
It wie de alfde fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op de Hockenheimring hâlden. De race waard hâlden oer 64 omgongen, op it 5,1 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 292,7 kilometer. De 67 omgongen dy't de wedstriid eins hawwe soe waard net helle troch de buien. It wie de lêste Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân.

## Kwalifikaasje
* Lando Norris moast efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen
* Sebastian Vettel slagge der net yn om in tiid dy't oan it 107% reglemint foldie te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs meidwaan oan de wedstriid.

## Utslach Grutte Priis
* Kimi Räikkönen en Antonio Giovinazzi krigen elk in straf fan 30 sekonden omdat harren auto's net oan de regleminten foldiene.
* Pierre Gasly hat de finish net helle yn de GP, mar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klasearre notearre stiet.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije]]** 2019 yn Mogyoród op 4 augustus.
It wie de tolfde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Antonio Giovinazzi waard trije plakken weromsetten by de start fanwege hinderjen fan Lance Stroll by syn kwalifikaasje.
* Daniel Ricciardo moast efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Belgje]]** 2019 yn Stavelot op 1 septimber.
It wie de trettjinde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sirkwy fan Spa-Francorchamps hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Alexander Albon waard promofearre nei it team fan Red Bull en Pierre Gasly degradearre nei Toro Rosso, it opliedings team fan Red Bull.
* Daniel Ricciardo en Nico Hülkenberg waarden elk fiif plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it meardere motorûnderdielen.
* Carlos Sainz waard fyftjin plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan it meardere motorûnderdielen.
* Lance Stroll, Alexander Albon, Antonio Giovinazzi em Daniil Kvyat moasten efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.
* Robert Kubica slagge der net yn om in tiid dy't oan it 107% reglemint foldie te setten yn de kwalifikaasje, mar mocht dochs meidwaan oan de wedstriid.

## Utslach Grutte Priis
* Lando Norris en Antonio Giovinazzi hawwe de finish net helle yn de GP, mar ha wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't se al as klassearre notearre steane.
* Robert Kubica starte út de pitstrjitte wei.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Romeinske sifers

**Romeinske sifers** is in talsysteem wat brûkt waard troch de Romeinen. Itselde systeem wurdt ek no noch faak brûkt: Bygelyks wurde klokken faak mei Romeinske sifers besifere. Ek wurde dy ek brûkt foar it nûmerjen fan generaasjes, fan bygelyks monargen.
 
## Sifers

## Opbou
Fanâlds wie it systeem frij, dêr´t it de oarder fan de sifers oanbelange. It wie I foar ien finger, V foar in hânfol, en X foar twa hanfollen, wat ek krekt if tal wie. Dat wol sizze: It wie it systeem fan it turven.

Letter waard it tastien en skriuw in leger nûmer foar in heger, om oan te jaan dat it der fan ôf lutsen wurde moast. Dan wie IV (4) dus net itseld as VI (6). It systeem sûnder ôfluken waard dêrnei minder faak brûkt, al moat sizzen wurde dat IIII (4) by klokken hieltiid noch wol brûkt wurdt.

### Titulus
In fierdere útwreiding wie it brûken fan in *Titulus*. Dat is in hege streek om oan te jaan dat it oantal tûzen kear sa grut is. Sa wurdt in L mei in streek derboppe dus 50.000.

Der giet lykwols yn tsjin de idee yn, fan guon, dat Romeinske sifers altiten steaen foar it tal tusken de 1000 en de 9999, Dy idee komt fan it brûken fan dy sifers by jierren Anno Domini. Dat wurdt faak brûkt, en foar mear as tûsen jier hat it oersetten yn Arabyske sifers in tal fan fjouwer sifers opsmyten. Dat no binne der lju dy't net mear witte dat de sifers oars wêze kinne as jierren.
Werra-Meißner-Kreis

**Werra-Meißner**  is in *[[Landkreis|Kreis]]* (distrikt) yn it noardeasten fan Hessen, Dútslân. Oanbuorjende lânkringen binne Göttingen, Eichsfeld, Unstrut-Hainich-Kreis, Wartburgkreis, de *[[Kreisfreie Stadt|Kreisfreie]]* stêd Eisenach, Hersfeld-Rotenburg, Schwalm-Eder-Kreis en Kassel.

## Skiednis
It bestjoersdistrikt waard yn 1974 stifte troch gearfoeging fan de twa distrikten Eschwege en Witzenhausen, dy't alletwa al mei in pear lytse feroarings sûnt 1821 bestiene.

## Geografy
De Werra is de belangrykste rivier yn de lânkring. It heechste punt is de Hoher Meißner mei 754 meter, dy't ûnderdiel foarmet fan in basalt massyf. De Werra en de Meißner joegen de namme oan it distrikt. 

## Stêden en gemeenten
Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje]]** 2019 yn Monza op 8 septimber.
It wie de fjirtjinde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sirkwy fan Monza hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,7 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Lando Norris, Pierre Gasly en Sergio Pérez moasten efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen
* Max Verstappen moast efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen, en gie net mear fan start yn de kwalifikaasje.

## Utslach Grutte Priis
* Kimi Räikkönen starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Wettertoer (Suderplein)

De **wettertoer** oan it Suderplein en de Skrâns wie foarhinne de âldste wettertoer yn 'e Frysk haadstêd Ljouwert. De toer waard yn 1888 boud op inisjatyf fan 'e in jier earder oprjochte Ljouwerter Wetterliedingmaatskippij. Reden foar de bou wiene de soargen oangeande de drinkwetterfoarsjenning y.f.m. de ferskate goalera-epidemyen dy't Fryslân yn 'e rin fan 'e njoggentjinde iuw troffen.

De wettertoer waard ûntwurpen troch arsjitekten Hidde Petrus Nicolaas Halbertsma en Jan Verheul. It bouwurk hie in hichte fan 37&nbsp;m en koe 500&nbsp;m³ wetter hâlde. De bou koste ƒ50.000, wat doedestiden in wier fermogen wie. It drinkwetter dat fia de wettertoer oan 'e Ljouwerter befolking taparte waard, kaam út 'e Pikmar en waard troch in pompstasjon yn Grou nei Ljouwert ta pompt. Op 22&nbsp;desimber 1888 streamde it earste wetter yn 'e toer. Belangstellenden koene doe it pompstasjon besjen en it wetter priuwe. It bliek fan ferlykbere kwaliteit te wêzen mei reinwetter: it wie kristalhelder en liet yn 'e mûle gjin neismaak efter.

Nei goed tachtich jier trouwe tsjinst wie der begjin 1970-er jierren gjin ferlet mear fan 'e wettertoer om troch de swiertekrêft fan in wetteropslach op hichte de druk op 'e Ljouwerter wetterlieding te hâlden. Yn 1972, doe't er al in pear jier leech stie, waard de wettertoer dêrom yn opdracht fan 'e Gemeente Ljouwert sloopt. Dat koste ƒ60.000, mear as de boupriis, as de tuskentiidske ynflaasje bûten beskôging litten wurdt. Op in inkeld ynstjoerd brief yn 'e *[[Ljouwerter Krante]]* nei wie der frijwol gjin wjerstân tsjin 'e ôfbraak. Doe't in plan om yn 'e wettertoer in restaurant te fêstigjen, op 'e non rûn, wie de saak sadwaande beklonken.

## Sjoch ek
*Aquastate
*Wettertuorren yn Fryslân
Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Japan]]** 2019 yn Oyama op 13 oktober.
It wie de santjinde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it sirkwy fan Suzuka hâlden. De race waard hâlden oer 52 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 301,6 kilometer. De 53 omgongen dy't de wedstriid eins hawwe soe waard net helle troch in flater mei de finish flagge.

## Kwalifikaasje
* Max Verstappen en Alexander Albon  setten deselde tiid yn de tredde kwalifikaasje-omgong. Om't Verstappen syn tiid earder op de klok sette as Albon, waard hy boppe Grosjean pleatst yn de útslach 
* Kevin Magnussen en Robert Kubica slaggen der net yn om in tiid dy't oan it 107% regelemint foldie te setten yn de kwalifikaasje, mar mochten dochs meidwaan oan de wedstriid.

## Utslach Grutte Priis
* Robert Kubica starte út de pitstrjitte wei, om't der nei de kwalifikaasje noch oan syn auto wurke wie, as gefolch fan in ûngemak yn de earste kwalifikaasje-omgong.
* Daniel Ricciardo en Nico Hülkenberg waarden tsien dagen nei ôfrin fan de wedstriid diskwalifisearre, om't se yllegale remelektroanika blikten te brûken op harren auto's.
*  Sergio Pérez fûl eins út yn de lêste omgong, mar tas gefolch fan de flater mei de finishflagge waard er dochs njoggende. Letter waard er sels as achtste klassearre as gefolch fan de diskwalifikaasje fan de twa Renault koereurs.
* Charles Leclerc krige in straf fan 5 sekonden fanwegen in botsing mei Max Verstappen, en der kaam letter noch in straf fan 5 sekonden boppe-op om't er trochriden wie mei in auto dy't net mear feilich wie om mei te racen.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Meksiko 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Meksiko]]** 2019 yn Meksiko-Stêd op 27 oktober.
It wie de achtjinde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sirkwy Hermanos Rodríguez hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer.

## Kwalifikaasje
* Max Verstappen waard trije plakken weromset by de start foar it negearjen fan giele flaggen.

## Utslach Grutte Priis
* Daniil Kvyat krige in straf fan tsien sekonden fanwegen in botsing mei Nico Hülkenberg.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten]]** 2019 yn Teksas op 3 novimber. It wie de njoggentjinde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Circuit of the Americas hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,4 kilometer. 

## Kwalifikaasje
Sergio Pérez moast út de pitstrjitte starte om't er nei't er nei de twadde kwalifikaasje-omgong in oprop fan de FIA negearre om nei de weachbrêge te kommen foar in kontrôle fan syn auto.

## Utslach Grutte Priis
* Daniil Kvyat krige in straf fan fiif sekonden fanwegen in botsing mei Sergio Pérez.
* Pierre Gasly en Kevin Magnussen hawwe de finish net helle yn de GP, mar ha wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't se al as klassearre notearre steane.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2019

Utslaggen fan de '''Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2019 yn São Paulo op 17 novimber.
It wie de tweintichste race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op Interlagos hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer. 

## Kwalifikaasje
* Charles Leclerc waard tsien plakken weromset by de start fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.
* Carlos Sainz slagge der net yn om in tiid te setten yn de kwalifikaasje, mar mochten dochs meidwaan oan de wedstriid.

## Utslach Grutte Priis
* Lewis Hamilton krige in straf fan fiif sekonden fanwegen in botsing mei Alexander Albon.
* Nico Hülkenberg krige in straf fan fiif sekonden fanwegen ynheljen wylst de safety car op de baan wie.
* Sebastian Vettel, Charles Leclerc en Lance Stroll hawwe de finish net helle yn de GP, mar ha wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't se al as klassearre notearre steane.

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Grutte Priis Formule 1 fan Abû Dabi 2019

Utslaggen fan de **[[Grutte Priis Formule 1 fan Abû Dabi]]**  2019 yn Abû Dabi op 1 desimber
It wie de ienentweintichste race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Yas Marina Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 55 omgongen op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer.

## Kwalifikaasje
* Valtteri Bottas moast efteroan starte fanwegen it wikseljen fan meardere motorûnderdielen.

## Utslach Grutte Priis

## Top fiif yn it wrâldkampioenskip nei de wedstriid
Sportgala

It **Sportgala** is sûnt 1951 in jierliks evenemint yn Nederlân, bekend yn de sportwrâld.

## Skiednis
De ferkiezing wie in inisjatyf fan de AVRO, yn de persoan fan sportsjoernalist Tom Schreurs. De winner waard yn it earstoan bepaald yn in ferkiezing troch sportsjoernalisten. Yn de earste jierren waard dy ûnderskaat mei de *Tom Schreurs-herinneringsbeker*. Sûnt 1972 ûntfangt de winner in brûnzen byldsje fan de hân fan Jits Bakker: de *Jaap Eden*, neamt nei de Nederlânske sporter Jaap Eden.
Fan 1997 ôf wurdt de ferkiezing organisearre troch de NOS. Sportsjoernalisten nominearje in tal kandidaten en dêrút wurdt in winner keazen troch Nederlânske topsporters.

Fan 1951 oant 1958 wie der noch gjin ûnderskied tusken *Sportman* en *Sportfrou fan it jier*.
Mar sûnt 1959 wurdt dit ûnderskied al makke om manlju en froulju likense kânsen te jaan *sporter fan it jier* te wurden. Yn de rin fan de jierren binne dêr noch fiif kategoryen by kaam. Dat wiene yn 1968 *Sportploech fan it jier*, yn 1973 talint fan it jier, yn 2002 folgen de kategoryen *Paralympyske sporter fan it jier* (Sporters mei in lichaamlike beheining sûnder ûnderskied tusken manlju en froulju), en *Coach fan it jier*. En yn 2005 waard de *Fanny-Blankers-Koen-Troffee* tafoege oan it sportgala, in oeuvrepriis bedoeld foar sporters mei bûtengewoane fertsjinsten foar de Nederlânske sport.

Yn 2020 wie der gjin sportgala, omdat hast alle sporteveneminten skrast wurde moasten fanwegen de koroanapandemy dy 't dat jier útbruts mei as gefolch dat de measte sporters harren sport net beoefenje koene. Dêrtroch koene de ûndersteande prizen dat jier net útrikt wurde. Yn 2021 hie it gala wol plak mar sûnder publyk.

Fanôf 2023 wiene der trije nije kategoryen, foar it earst waard der ûnderskied makke tusken Paralympysk sportman en sportfrou, de Fryske atleet Joël de Jong waard útroppen ta earste Paralympyske sportman fan it jier, tennister Diede de Groot waard de earste Paralympyske sportfrou fan it jier, nei't se yn 2022 de lêste Paralympyske sporter fan it jier wurden wie. Folslein nij wie de kategory Paralympyske sportploech fan it jier.

## Oersjoch winners
### Sporter fan it jier (1951-1958)

### Paralympyske sporter fan it jier (2002-2022)

### Sportman fan it jier

### Paralympysk sportman fan it jier

### Sportfrou fan it jier

### Paralympysk sportfrou fan it jier

### Sportploech fan it jier

### Paralympysk sportploech fan it jier

### Talint fan it jier
Yn 1973 is úteinset mei de *Tom Schreursprijs foar jonge Nederlânske sporttalinten*. fan 1999 oant en mei 2009 hie de priis de namme *de Junior*. Yn 2010 waard dit *de Young Talent Award*. De priis is net alle jierren útrikt.

### Coach fan it jier

### Fanny-Blankers-Koen-Troffee
By de earste útrikking hat de organisaasje fuortendaliks fiif eks-sporters tagelyk de priis takend. Sûnt dy tiid wurdt der hieltyd ien sporter keazen. De sjuery wurdt foarme troch de fiif sporters dy 't de ûnderskieding it lêst krigen hawwe. Nei alle jierren wurdt de âldste ferfongen troch de nijste winner. Yn 2005 bestie de sjuery út fiif eardere Chef's de misson, wêrûnder foarsitter Wim Cornelis.
Grand Hotel De Klanderij

**Grand Hotel De Klanderij** wie in hotel-restaurant dat foarhinne yn 'e Fryske haadstêd Ljouwert oan it Suderplein stie, op 'e hoeke eastlik fan 'e Beursbrêge. It hotel waard yn 1891 set en wie tsientallen jierren lang in begryp foar lju fan bûten Fryslân dy't yn Ljouwert oernachtsje moasten. Teffens waarden der in protte brulloften holden en ek wol skaaktoernoaien.

Tsjin 'e 1970-er jierren foldie De Klanderij lykwols net mear. Yn 1973 waard bekend dat it hotel, dat foar it oansjen fan it Suderplein byldbepalend wie, sloopt wurde soe. Yn jannewaris fan dat jjier waard it gebou beset troch tritich leden fan 'e him tsjin 'e sloop oankantsjende aksjegroep Kloppend Hart, dêr't û.o. de lettere arsjitektuerkenner en keunsthistoarikus Peter Karstkarel diel fan útmakke. It die lykwols bliken dat hja net op folle stipe fan oare Ljouwerters hoegden te rekkenjen. Yn desimber 2022 fertelde Karstkarel yn in fraachpetear mei de *[[Ljouwerter Krante]]* dat er yn dy tiid in petear mei arsjitekt Abe Bonnema oer it behâld fan De Klanderij hie: "Hy begriep neat fan ús. Bonnema fûn it in pân dat min boud wie en fûn sloop in goede saak."

De sloop fûn úteinlik yn 1975 plak. De Klanderij stie doe al lang en breed leech, mei't de hiele ynboel yn 't foar al by opbod ferkocht wie. Dêrby gie it om kokenapparatuer lykas it gasstel, mar ek om it biljert, it tafelsreau, de glês-yn-leadruten en mar leafst 1.500 flessen goede wyn. Foar Grand Hotel De Klanderij yn it plak kaam nei de sloop in kantoargebou dat ûntwurpen wie troch Abe Bonnema.

## Sjoch ek
*Wettertoer (Suderplein)