open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sibrandus Leo

**Sibrandus Leo** (wierskynlik berne as: **Sibrand Liuwes**; Ljouwert, 1528 of 1529 – proasdij Kuzemer by Oldekerk (Grinslân), 1583) wie in Frysk skiedskriuwer en geograaf. 

## Libben
Sibrandus Leo waard yn 1528 of 1529 berne yn 'e Fryske haadstêd Ljouwert, wierskynlik as Sibrand Liuwes. Hy krige syn foarming (mei û.o. Suffridus Petrus) op 'e Latynske skoalle yn syn berteplak, en dêrnei op in kleasterskoalle. Yn 1545 died er mei sechstjin of santjin&nbsp;jier nammentlik as kanunnik syn yntree yn it premonstratinzer Kleaster Mariëndal (by it hjoeddeiske Kleaster-Lidlum, dat dernei ferneamd is). Nei't er dêr ta preester wijd wie, stied er as pastoar yn 'e doarpen Menaam en Berltsum.

Under de Reformaasje bleau Sibrandus Leo it roomske leauwe trou, ek al ferkearde er in grut diel fan syn libben yn humanistyske fermiddens, dêr't syn skiedkundige belangstelling foar 't neist oanfitere waard. Yn 1580, doe't de kalvinisten Fryslân ûnderwilens stevich yn 'e besnijing krigen hiene, teach Sibrandus Leo fanwegen syn leauwe nei de Grinzer Ommelannen, dy't foar in part noch yn Spaanske (roomske) hannen ferkearden. Neffens syn freon Suffridus Petrus soed er dêr yn 'e proasdij Kuzemer, by Oldekerk, yn 1583 ferstoarn wêze.

## Wurk

Sibrandus Leo is benammen bekend om syn saneamde 'Pauwekaart', in lânkaart dy't tanksij it bykaartsje fan Joachim Hopper jildt as de earste histoarysk-geografyske kaart fan Fryslân. Dy lânkaart waard yn 1579 publisearre as ûnderdiel fan 'e Orteliusatlas.

Fierders skreau Sibrandus Leo ek (yn it Latyn) de *Chronica Abbatum Lidlumensium et Orti Sancte Marie* ("Kronyk fan 'e Abten fan Lidlum en Mariëngaarde"). Dêryn sammele er yn opdracht fan syn eigen abt Joannes Geelmuiden troch him oerskreaune kopyen fan eardere hilligelibbens fan abten fan 'e Fryske kleasters Mariëndal, by Kleaster-Lidlum, en Mariëngaarde, by Hallum (wêrunder de *[[Vita Fretherici]]*, oer Freark fan Hallum). Dit wurk foltôge Sibrandus Leo yn 1575. Hoewol't yn it Fryslân fan 'e Reformaasje sokke wurken yn 'e 1580-er jierren hast allegearre ferneatige waarden as 'paapske ôfgoaderij', bleau de *Chronica Abbatum Lidlumensium et Orti Sancte Marie* bewarre trochdat dizze kodeks yn 'e Keninklike Bibleteek yn Brussel bedarre.

Dit wurk waard yn 1929 foar it lêst yn syn gehiel útjûn troch G.A. Wumkes. Yn 2001 kaam it diel fan 'e kodeks dat de abten fan it Kleaster Mariëngaarde oanbelange op 'e nij út yn 'e oarspronklike Latynske tekst ûnder redaksje fan H.Th.M. Lambooij e.o. as *Vitae Abbatum Orti Sancte Marie*. Fierders ferskynde yn 2018 fan 'e hân fan Klaas Bruinsma in Fryske oersetting fan 'e ien fan 'e hilligelibbens, *[[It Libben fan Freark fan Hallum]]*. It wie Bruinsma syn bedoeling dat teminsten noch trije oare hilligelibbens út 'e kodeks apart ferskine soene.
Pieter Sikkes

**Pieter Sikkes** (Hylpen, 26 desimber 1878 - Snits, 21 septimber 1958) wie gemeentesekretaris en politikus foar de SDAP.

Jierenlang wie er sekretaris fan de gemeente Snits en liede op foar de gemeenteadministraasje. Waard lid fan Deputearre Steaten foar de SDAP tusken 1919 - 1938. Tusken 1937 - 1946 wie er lid fan de Earste Keamer foar de SDAP. Hy waard eareboarger fan Snits (der waard ek in strjitte nei him neamd) en ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.
Klozum

**Klozum** ek: **Klozem** is in Sinteklaasgebrûk op de Waadeilannen It Amelân, Skylge en Skiermuontseach.

It wurdt fierd op 5 desimber. De dagen dêrfoar meitsje de meidoggers kostúms en attributen. De Klozum (fan *Klaas-om*) ferklaait him ûnwerkenber. Dy ferklaaide Sinteklazen wurde op Skylge "Sindrams" neamd. Oars as op It Amelân kinne op Skiermûntseach ek froulju meidwaan oan de ferklaaipartijen en fermommings. 

De bedoeling fan it ferklaaien is om figueren of sitewaasjes foar te stellen, of om it op boartlike wize nei te spyljen. Faaks bart soks mei guon de gek oan te stekken en op de hakke te nimmen. Soms is soks yn de foarm fan bekende figueren, mar ek as Arabieren, Russen en mearkefigueren. Om in oere as tsien geane de meidoggers de streek lâns en alle huzen yn dêr't de doar fan yn 't tsier stiet, of it gerdyn fan iepen hâlden wurdt. Op dy adressen wurde de Klozums ûnthelle en nei harren akt opfierd te hawwen krije se in hapke en in slokje. 
Om tolve oere jûns is de ûntmaskering. Dêrnei wurdt noch in skoft neisitten. Skiermûntseach hat twaris Klozum, want op 3 en 4 desimber geane de ferklaaide mini-Klozums de huzen lâns. Al yn de 19e iuw wurdt al oer Klozum skreaun. Klozum is mei de tiid feroare omdat eartiids bern fan ûnder de fyftjin by it folwoeksen Klozum net op 'e dyk wêze mochten om by it folwoeksen Klozum mei te dwaan.
Meinardus Siderius

**Meinardus Siderius** (Ljouwert, 1754 - Wolvegea, 19 desimber 1829) wie in jurist en sekretaris fan Doanjewerstâl (1781) en fan it provinsjaal bestjoer. 

Siderius wie in soan fan mr. Gabinus Siderius (1727 -1765 ), abbekaat en notaris yn Ljouwert, en Catharina Elisabeth Semler (1729 -1809 ). Hy wie ferneamd nei syn pake Meinardus Siderius, dy 't ûnder mear skepen en boargemaster fan Ljouwert wie. Hy troude yn 1781 mei Hendrica Elisabeth Jacoba van der Kolk, út dit houlik waard in dochter berne.

Hy promovearre yn 1777 yn de rjochten. Yn 1795 kaam er nei foaren as folksfertsjintwurdiger as reedlik liberaal. Wie lid fan de Nasjonale Gearkomst fan de Bataafske Republyk en grûnwetskommisje (1796), kurator fan de Hegeskoalle en drost fan de Stellingwerven yn 1806. Yn Wolvegea hat er de âlde Lycklama-Stins ferbouwe litten. De lettere bewenner hjirfan, kolonel F.S. Klijnsma, hat him yn 1845 earje wold troch in tinkteken op it grêf te setten en mei in geskrift: *Geschiedkundige Herinneringen uit Oost en West-Stellingwerf* (Meppel 1861).
Impala

*Impala (antilope) in roaibok út súdlik Afrika.
*Impala (atletykferiening), de atletykferiening fan Drachten
Sint-Steffensdei

**Sint-Steffensdei** is de **Twadde Krystdei**, op 26 desimber. Dat is dus eins de dei nei de Kryst, dy't falt op 25 desimber. Sint-Steffensdei is ek de hjeldei fan de hillige Stefanus.

## Twadde Krystdei
Yn Nederlân jildt ek dizze twadde krystdei as in feestdei. Dat jildt ek foar de measte oare Jeropeeske lannen en ek foar de lannen fan it Britske Steatebûn. Mar yn bygelyks de Feriene Steaten, Súd-Afrika en in soad oare lannen wurdt gjin twadde krystdei hâlden. 

Yn Grut-Brittanje en it Mienebêst hjit Sint-Steffensdei *Saint Stephen's Day*, mar ek *Boxing Day*. In ferklearing foar de lêste namme is dat op dy dei faak de krystkiste (box) iepene waard. Yn de krystkiste koenen minsken in kado foar de earmen stopje. Ek waarden op Boxing Day de tradisjonele foksejachten hâlden. No is de dei wichtich foar oare sporten as fuotbal en hynsterezen. Der is lykwols in lyts ferskil yn betsjutting tusken de twa nammen: *Saint Stephen's Day* is 26 desimber, en *Boxing Day* is in dei nei Kryst. Yn guon gefallen mei dy dei gjin Snein wêze, dat dan kin it ek 27 Desimber wurde.

Yn Nederlân wurdt de twadde krystdei faak brûkt om wat te dwaan mei de neisten, bygelyks op besite by fierdere famylje, besyk oan in krystmerke of kuierje.

## Hjeldei fan de hillige Stefanus
De hjeldei fan de hillige Stefanus waard ek nei de Reformaasje noch Sint-Steffen neamd. Der waard dan jûns dûnse en dronken yn de herbergen. Yn sechstjinde-iuwske stikken is sprake fan de 'Steffens horn' dêr't bier út dronken waard. Dat wie dus in drinkhoarn en gjin muzykynstrumint. Miskien sloech de rop: 'Goemoarn, Sint-Steffenshoarn', wêrmei't neffens Scheltema boeren elkoar op Sint-Steffensdei begroeten, op in drinkhoarn yn stee fan op in jachthoarn. De Sint-Steffenshoarn yn it Frysk Museum is nei alle gedachten in Twintske Midwinterhoarn.
Gerda van der Kade-Koudijs

**Gerda Johanna Marie van der Kade-Koudijs** (Rotterdam, 29 oktober 1923 – Almelo, 19 maart 2015) wie in Nederlânsk atlete. Hja eksellearre op de sprint, de huorden en by it fierspringen yn de perioade om de Twadde Wrâldoarloch.

## Libben
Op grûn fan har prestaasjes hearde de Rotterdamske atlete sûnder mis thús yn it rychje fan atletes fan wrâldklasse. Se hie lykwols de pech dat se har topprestaasjes levere yn it tiidrek Fanny Blankers-Koen. Hjirtroch bleau se altiten wat yn it skaad fan de 'Fleanende Húsfrou' út Hoofddorp. Yllustratyf is bygelyks, dat Gerda van der Kade-Koudijs yn 1944 op de 100 yards mei 11,0 s mar twatsiende en op de 80 m huorden mei 11,4 mar ientsiende boppe it WR bleau. Beide wrâldrekords wienen yn handen fan Fanny Blankers-Koen..

Har earste grutte ynternasjonale oerwinning helle Van der Kade-Koudijs yn 1946 doe't hja yn Oslo, by de earste Europeeske Kampioenskippen Atletyk nei de Twadde Wrâldoarloch, Europeesk kampioene fierspringen waard. Op de 100 m einige se as sechsde. In twadde gouden medalje ferovere se yn Oslo as lid fan de 4 x 100 m frouljusestafetteploech, mei Fanny Blankers-Koen, Martha Adema en Nettie Witziers-Timmer. 

Har grutste súkses wie it Olympysk goud dat hja yn 1948 op de Spullen fan Londen wûn mei de 4 x 100 m estafetteploech. Krektas yn Oslo makke neist Gerda van der Kade-Koudijs ek Fanny Blankers-Koen en Nettie Witziers-Timmer diel út fan dy ploech, dy't diskear oanfold wie mei Xenia Stad-de Jong as startrinster. Dêrneist miste hja op dy Spullen by it fierspringen de brûnzen medalje mei in heale sintimeter.De jûchheistimming dy't nei de Spullen yn Nederlân ûntstie, wie oars hast hielendal rjochte op Fanny Blankers-Koen, de 'fleanende húsmem'. Foar de oare oranjebroeken wie it suver ûnmoglik it ljocht fan de skynsmiters op har rjochte te krijen. Letter soe hja dêroer sizze: 'Wy dielden fansels yn de wille, mar dochs mear as dekor.'   

Gerda van der Kade-Koudijs wie trijeris lid fan in estafetteteam dat in wrâldrekord ferbettere. By nasjonale kampioenskipppen ferovere hja yn totaal njoggentjin medaljes, wêrfan der 'mar' trije goudkleure wienen, wat nochris de oerhearsking fan Fanny Blankers-Koen yn har tiidrek yllusterearret. Se sette yn 1953 in punt efter har atletykloopbaan, nei de berte fan har twadde dochter. 

Yn har aktive tiid wie Van der Kade-Koudijs oansluten by it Rotterdamske *[[Victoria (atletykferiening)|Victoria]]*. Se wie ien fan de mei-oprjiocht(st)ers fan Atletykferiening Impala yn Drachten. Gerda van der Kade-Koudijs ferstoar op 19 maart 2015 yn de âldens fan 91 jier.

## Kampioenskippen
### Europeesk kampioenskippen

### Nasjonale kampioenskippen

## Persoanlike rekords
Sindy (folk)

De **Sindy** binne in folk yn Súd-Aazje. It wengebiet fan de ûngefear 7 miljoen Sindy omfiemet de Pakistaanske provinsje Sind en it westen fan Yndia. Harren taal is it Sindy en heart ta de Yndo-Aryske talen en is sûnt 1973 de offisjele taal fan Pakistan. De Pakistaanske Sindy stean bekend as kundige hannelers en binne meastentiids te herkennen oan harren blauwe of reade tulbanden (ajrak), besteande út meterlange banen stof. De froulju dragen ûnder harren knibbellange gewaden (kamiz), de yn dat lân gebrûklike pofbroek (salvar).
Hektor fan Glinstra

**Hektor fan Glinstra** (19 augustus 1647 - Burgum?, 19 augustus 1705)  wie grytman fan Tytsjerksteradiel. 

Hy wie de soan fan Epeus fan Glinstra, Griffier fan it Hof fan Fryslân, en fan Eelkje fan Bouricius. Hektor wie de earste sekretaris fan de Rekkenkeamer fan Fryslân, letter lid fan de Generaliteits Rekkenkeamer, en 21 maaie 1686 grytman fan Tytsjerksteradiel. Hy wenne op Hillemastate yn Burgum en wie lid fan de Steaten fan Fryslân.  Op 9 juny 1670 troude er mei Johanna Hillegonda fan Vierssen. Syn trije soannen folgen. Yn 1693 wie hy Kommissaris polityk op de Synoade yn Frjentsjer en die yn 1697 ôfstân fan de gritenij foar syn âldste soan.
Adrianus van Slooten

**Adrianus van Slooten** (Dokkum, 7 july 1787 - dêre, 7 desimber 1864) wie in notaris en steatelid.

Van Slooten wie notaris yn Dokkum (1818 - 1852) en wie sekretaris en lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.
Wateren

** Wateren ** is in buorskip  yn de gemeente Westerfjild yn de provinsje Drinte. De buorskip leit tichtby de grins mei Fryslân en súdwest fan Appelskea. Ticht yn de buert lizze de plakken Zorgvlied, Alde Willem, Doldersum, Boschoord en Elslo.

Wateren is it berteplak fan Jan-Harm Pol, de bistedokter út tillefyzjerige *[[The incredible Dr. Pol]]*, dy't útstjoerd wurdt op National Geographic Channel.
Feddo Jan van Slooten

**Feddo Jan van Slooten**, (Ealsum, 4 desimber 1750 - Dokkum, 22 april 1804), wie in jurist en boargemaster.

Hy wie in soan fan dûmny Adrianus van Slooten fan Ealsum en Johanna fan Ketel fan Grou.

Van Slooten studearre oan de Universiteit fan Frjentsjer en promovearre yn 1774. Wie abbekaat en boargemaster fan Dokkum.
Gerard Slothouwer

**Gerard Marie Slothouwer** (Frjentsjer, 25 maaie 1860 – Utert, 27 oktober 1942) wie in learaar en histoarikus.

Promovearre op in dissertaasje oer Sikko fan Goslinga. Fan 1883 - 1888 wie er learaar oan it gymnasium fan Ljouwert. Skreau ferskate artikels oer de Fryske skiednis. Letter waard er direkteur fan de Ryks HBS yn Wageningen.

## Wurk
* *Levensbericht van G.H. van Borssum Waalkes.* Yn: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1907 (1907) 
* *Onze letterkunde in hare jongelingsjaren.* Yn: De Gids. Jiergong 1891 (1891) 
* *Uit het leven van een gymnasiast.*. Yn: De Gids. Jiergong 1889 (1889) 
* *Het jaar 1709.(Naar de bescheiden van Goslinga en Vegilin van Claerbergen.)* Yn: De Gids. Jiergong 1887 (1887) 
* *Het jaar 1709.(Naar de bescheiden van Goslinga en Vegilin van Claerbergen.)* Yn: De Gids. Jiergong 1887 (1887)
Boschoord

** Boschoord ** is in buorskip yn de gemeente Westerfjild, provinsje Drinte. De buorskip leit op de grins mei de provinsje Fryslân tusken Boyl en Doldersum. 

Yn Boschoord stiet de *Hoeve Boschoord*, in soarchsintrum foar minsken dy't om fysike of psychyske redenen fêstrûn binne yn de maatskippij. Hja wurde hjir yntinsyf begelaat om in nij begjin meitsje te kinnen.

## Keppeling om utens
*Hoeve Boschoord
*Kaart fan de omkriten fan Boschoord
Frederik Gerrit Slothouwer

Dr. **Frederik Gerrit Slothouwer** (De Kúnder, 28 augustus 1848 - Ljouwert, 26  febrewaris 1891) wie in Frysk histoarikus. Syn heit Dirk Slothouwer wie dûmny op De Kúnder en Frederik wie it tredde bern út syn houlik mei Geertruida Diehl.

As bern wie er faak siik. Hy krige syn oplieding yn Frjentsjer dêr't syn heit beroppen wie, en op de Latynske skoalle. Doe't syn heit spul krige mei de rektor gie Frederik yn Sutfen nei skoalle. Doe't syn heit hommels ferstoar ferfarde de grutte húshâlding nei Leien. Op 14 septimber 1868 studearre er Letteren en letter skiednis. by prof. Fruin. Hy is promovearre op *Bijdrage in de Geschiedenis der Doelisten* (1875). 
Dêrnei waard er beneamd oan de HBS fan Winterswyk en dêrnei oan it gymnasium en de H.B.S. yn Kampen. 

Op 1 jannewaris 1879 kaam er oan it fernijde gymnasium yn Ljouwert. It Friesch Genootschap van geschied- oudheid- en taalkunde, dêr't er jûns hinne gie beneamde him op 15 oktober 1883 ta sekretaris.  Soms wie er sels sprekker.

## Wurk
* *Bijdrage tot de geschiedenis der Doelisten*. Akademysk Proefskrift. Leien 1875.
* *Oligarchische misbruiken in het Friesche staatsbestuur. In de Bijdragen voor vaderlandsche geschiedenis enz. troch Dr. R. Fruin.* 3e Rige, dl. I, 67-99.
* *Staatkundige woelingen in de provincie Friesland, gedurende de jaren 1672 en 1673. Dêre,* I, 337-370.
* *Friesche troebelen gedurende het jaar 1748*. dêre, II, 402-429.
* *Paepse stouticheden* Dêre, III, 138-148.
* *Een provinciale Klerk.* Dêre, IV, 88-96.
* *Nog iets over den tijd van koning Lodewijk.* Dêre IV, 229.
* *De buitengewone ambassade naar het Zweedsche Hof in den jare 1672.* Dêre, VI, 81-132.
* *De wording van het college der Gedeputeerde Staten in de provincie Friesland.* Yn De Vrije Fries, dl. XVII, 164-236.
Alle Smeding

**Alle Jans Smeding** (Reduzum, 7 jannewaris 1820 - dêre, 5 jannewaris 1902), wie in smid en Frysk skriuwer.

Alle wie smid oant 1882, mar wie gjin smid yn ieren en sinen, hy hie der eigentlik in hekel oan en syn wollen wie mear yn de rjochting fan skoalmaster of noch leaver dûmny. Dochs hat er as ienichste soan de smidte fan syn heit oernomd en is smid bleaun oant 1882 ta. Dêrnei rintenierke er en siet er yn de ried fan Raarderhim.
Alle Jan hat syn hiele libben yn Reduzum wenne. De smidte wie op Haadstrjitte 19. Doe't er op syn 50ste troude mei boerinne Janke Tjerks Bottinga wenne er op Haadstrjitte 13. 

As sekretaris fan It Frysk selskip fan 1844 (fan 1873 - 1902) hat er him tige ynsetten foar de emansipaasje fan it Frysk op it plattelân. Hy publisearre artikels en gedichten yn Iduna (1863-64, 1873), Forjit my net (1874, 1876, 1880, 1884, 1892, 1895, 1901), Swanneblommen (1851; 1852, 1856, 1857, 1876, 1879, 1881, 1884, 1896, 1899) en de Fryske Húsfrjeon (1852, 1855, 1863, 1865). Guon fan dizze gedichten binne op muzyk setten, lyk as *Bolle sudewyntsjes waaie*. 

Op syn grêf hat "it Frysk selskip fan 1844" in tinkstien pleatst.
Kmer (folk)

De **Kmer** is in folk yn Súd-Aazje mei nei skatting in oantal fan 14 miljoen minsken. De mearderheid fan de Kmer libbet yn Kambodja dêr't sy ûngefear 90% fan de totale befolking foarmje. Yn Fietnam foarmje sy mei om-ende-by in miljoen in minderheid. Harren taal, it Kmer heart ta de grutte Mon-Kmer-talen. Goed 85% fan de Kmer libbet op it plattelân dêr't de ekonomy foar in grut diel basearre is op de ferbou fan rys, grienten en fruit. De fiskerij is ek fan belang.

De taal en kultuer fan de Kmer hawwe yn de earste 6 iuwen foar in grut part beynfloede west troch de Ynjers en wikt dêrtroch hiel bot ôf fan de oare folken yn Yndosina. De Kmers hawwe oer it generaal in donkerder hûdskleur as de omhinne wenjende folken, en harren eagen binne rûner. It berchfolk fan de Mon dy't yn it westen fan Tailân libbet as Rysboeren en fiskers binne nau oan de Kmer besibbe. Yn it suden fan Laos, it noardeasten fan Kambodja en sintraal Fietnam libje talrike minderheden dy't oant it Kmer besibbe talen sprekke. 

De Kmer hingje foar it grutste part it Yndiaaske Teravada-Boedisme oan dat in protte ynfloed útoefenet op de kultuer en it deistige libben fan de minsken. Eartiids wie it in gewoante dat eltse man as muonts in koarten tiid it kleaster yn gie.

## Skiednis
Yn 802 ûntstie it earste Kmerryk. Noch gjin 300 jier letter regearde de machtige Angkor-dynasty, mei oan it haad in godlike kening, folge troch aadlike Brahmanen en funksjonarissen. Tailân en Súd-Fietnam makken ek ûnderdiel fan dat ryk út. Under harren bewâld waard tusken 1113 en 1150 de timpel fan Angkor Fat boud. 

Under it terreurrezjym fan de Reade Kmer tusken 1975 en 1979 hawwe mear as 1 miljoen minsken it libben derby ferlern.
Siebe Smeding

**Siebe Sytzes Smeding** (Reduzum, 16 oktober 1830 - Skearnegoutum, 8 oktober 1892) wie in  ûnderwizer en skriuwer. Hy wie de soan fan Sytse Andries Smeding en Grietje Bruinsma. Sietse wie troud mei Akke Douwes Jongbloed fan Toppenhuzen.

Smeding waard ûndermaster yn Akkrum en yn 1858 haad fan de skoalle yn Skearnegoutum. Wie jierrenlang redakteur fan it wykblêd Friso dat yn Warkum útjûn waard. Fierders skreau er foar de *[[Fryske Húsfreon]]* (1851-1853), yn *[[Bijekoer]]* (1852-1853) en ek yn *[[Swanneblommen]]*  (1856).
Hausa

De **Hausa** binne in West-Afrikaansk folk dat foar it grutste part yn it noardwesten fan Nigeria wennet, dêr't sy de grutste befolkingskloft foarmje, en yn it súdwesten fan Niger. It folk telt tusken de 24 en 27 miljoen leden. Harren taal (Hausa), mei in protte Arabyske eleminten, wurdt ek troch oare West-Afrikaanske folken brûkt as hannels- en fiertaal.

De Hausa libje fan de ikkerbou (garst, stynske weet, yam, tabak en katoen), yn de stêden fral fan ambachtlik wurk (fervjen fan stoffen, weevjen, metaal- en learbewurking). Troch de geunstige geografyske lizzing besuden de grutte hannelswegen troch de Sahara heart de wolfeart fan de Hausa ta de heechste ûnder de keaplju fan West-Afrika. Troch harren reizen hawwe de Hausa meiholpen oan de útwikkeling fan talrike kulturele saken út útienrinnende lannen, lykas ark, wapens of klaaiïng.

## Religy

Hoewol't de Hausa al sûnt de 14e iuw gruttendiels islamitysk binne, hawwe sy noch inkele kultuereleminten út de foar-islamityske tiid behâlden, bygelyks de boriskultus fan de froulju dêr't troch ritmyske dûnsen de geasten fan de foarâlden by besward wurde.
Pieter Smeding

**Pieter Koumans Smeding** (Ljouwert, 15 novimber 1791 - dêre, 6 maart 1854) wie in útjouwer en deputearre út Ljouwert.

De widdo fan syn omke Doeke Ritskes Smeding droech him de *[[Leeuwarder Courant]]* oer yn 1817. Hy waard opfolge troch syn skoansoan H.G. Knorre, dy't yn 1857 Willem Sprenger yn de lieding opnaam. Hy is de grûnlizzer fan de firma Koumans Smeding.
Doeke Ritskes Smeding

**Doeke Ritskes Smeding** (Ljouwert, doopt op 3 jannewaris 1753 - 1 april 1814) wie in Ljouwerter útjouwer. 

Doeke Smeding wie de skoansoan fan Abraham Ferwerda  dy't him yn 1783 de *[[Leeuwarder Courant]]* oerdie (oant 1814). Doeke Smeding wie fan 1811 - 1814 twongen gear te wurkjen mei Matthijs Koon fan de *[[Friesche Courant]]*.
Stinebarten

**Stinebarten**, ek: *Stinnebarte* en *Siennebarten* is de oantsjutting fan in lokaasje besuden Smelle Ie yn de gemeente Smellingerlân. 
Op in resinte kaart stiet de hûsnamme Siennebarten. De kaart fan Wopke Eekhoff (1848) hat hjir *Stijne Barten* en de Topografyske en Militêre Kaart út 1853 eat mei 'Steenen’. It slotstikje fan de namme is ûnlêsber. De Atlas fan Schotanus-Halma (1718) jout op it plak trije huzen, dêr't *Valbrug* by stiet. Oan it begjin fan de 20e iuw stavere men Stinnebarte. De Drachtster Heawei krúst hjir de Boarnburgumer Feart.

It twadde elemint fan de namme is de meartalsfoarm fan barte. Troch de âldste fariant liket it earste elemint in ferkoarte foarm fan de persoansnamme Augustijn. In ferbân mei Stien liket net yn de reden te lizzen.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Stoarmfloed fan 1906

De **Stoarmfloed fan 1906** is in stoarmfloed dy't foaral Seelân en Flaanderen rekke op 12 maart 1906. Omdat de oerstreaming deis wie, wiene der gjin slachtoffers. De skea wie wol ûnbidich grut, mar der is gjin lân ferlern gien.
Yn Flissingen waarden tige hege wetterstannen metten, dy't allinnich by de wettersneed fan 1953 te boppe gien binne.

Nei dizze stoarmfloed is besletten om de diken fan Muraltmuorkes te foarsjen.

## Keppeling om utens
* Artikel oer de stoarmfloed fan 1906
Muraltmuorre

In **muraltmuorre** is in muorke op in dyk, in goedkeape, alternative metoade fan dykopheging. In muraltmuorre bestiet út trije of fjouwer horizontale betonplaten fan likernôch ien meter heech, oanbrocht tusken betonnen steanders. 

Muraltmuorren binne útfûn troch jonkhear yr. R.R.L. de Muralt, haad Technyske Tsjinst fan it wetterskip Schouwen tusken 1903 en 1913. Nei de stoarmfloed fan 1906, ûntwikkele er in goedkeape manier om diken te ferheegjen sûnder dat it dyklichem ferbrede hoechde te wurden. Tusken 1906 en 1935 waard sa'n 120 km fan dizze muraltmuorkes oanlein, likernôch in tredde fan de lingte fan alle doetiidske Siuwske bûtendiken. By de wettersneed fan 1953 die bliken dat se net foldienen. Ut reden dêrfan binne de measte muraltmuorren by de dykferhegings nei 1953 ôfbrutsen.

De stikken Muraltmuorre dy't bewarre bleaun binne hawwe de status fan ryksmonumint.

## Keppeling om utens
* www.deltawerken
Parintins

**Parintins** is in stêd en gemeente yn de Amazonas, Brazylje. Hy hat 107.250 ynwenners (2009) en in gebiet fan 5.952 km2. 

## Keppeling om utens
* http://www.parintins.am.gov.br 
* http://www.bv.am.gov.br/portal/conteudo/municipios/parintins.php
* http://www.amazonas.am.gov.br
Itumbiara

**Itumbiara** is de grutste stêd, en de haadstêd, fan Goias, Brazylje. Hy hat 92.832 ynwenners (2009) en in gebiet fan 2.461,280 km². 

It plak leit oan de rivier de Paranaíba en de wegen BR-153, BR-154, BR-452, BR-483, GO-206 en GO-309. Oan de oarekant fan de rivier leit Araporã yn de dielsteat Minas Gerais.


Ofbyld:Iub3.JPG|


## Keppeling om utens
* http://www.itumbiara.go.gov.br
* https://folhadenoticias.com.br
* https://www.radioparanaiba.com.br
* http://www.itumbiara.ifgoias.edu.br
The Rhythm Stars

**The Rhythm Stars** wie in band út Emmen. Se spilen ûnder oare by Karstens, eigener fan Dancing D'Olde Hof yn Gasselte. Dêr spilen yn dy perioade op sneontejûn en sneintemiddei altiten ferskate regionale bandsjes.

Begjin jierren '70 kaam der in soarte "fúzje" mei Black Lake Shadows, harren "konkurrinten". Dit gie lykwols net hielendal samar. The Rhythm Stars mar ek Black Lake Shadows wienen op dat stuit net tefreden oer de besetting. Doe't Johan Lutke en Koos Bloemsma oer gienen nei de band dy't doe Black Lake hjitten gie, hâlde Rhythm Stars op te bestean.
Muzikanten yn de besetting fan maaie 1968: Bert Slomp (slachreau/saksofoan), Johan Lutke (sang/slachreau), Joop Ekelhof (basgitaar), Jan Zondag (oargel), Koos Bloemsma (slachgitaar).
Gasselte

**Gasselte** is in doarp yn de gemeente Aa en Hunze yn de provinsje Drinte. Gasselte hie (ynfo gemeente Aa en Hunze) op 1 jannewaris 2007 1.614 ynwenners (dêrfan 806 manlju en 808 froulju).

## It besjen wurdich

It besjen wurdich is it Marijetsjerkje út de 13e of 14e iuw, dy't yn de 19e iuw wytplastere is. Gasselte hearde mei Börger, Gieten, Anloo en Súdlaren ta it dingspel Oostermoer. Yn it earstoan wie de parochy fan Gasselte in ûnderdiel fan de parochy fan Borger. Pas yn de 13e of 14e iuw is der sprake fan in selsstannige parochy. De earste - yndirekte - fermelding fan de tsjerke komt út 1360.
Manaus

**Manaus** is de grutste stêd, en de haadstêd, fan Amazonas, Brazylje. Hy hat 1.738.641 (2009) ynwenners en in gebiet fan 11.401,01 km2. 

## Keppeling om utens
* http://www.manaus.am.gov.br
* http://www.prefeitura.manaus.am.gov.br
* http://www.amazonas.am.gov.br


Ofbyld:Igreja de São Sebastião, Manaus.jpg
Ofbyld:Adrianópolis.JPG
Ofbyld:manaus downtown teatro.JPG
Ofbyld:Manaus Encontro das aguas 10 2006 103 8x6.jpg
Ofbyld:Vista de Manaus.JPG
Ofbyld:MillenniumCenter.jpg
Philip Ernst Vegelin fan Claerbergen

**Philip Ernst Vegelin fan Claerbergen** (Palts, 10 oktober 1613 - Ljouwert, 6 febrewaris 1693) wie in hofmaster fan Willem Freark. Hy wie troud mei Fokje fan Sminia.

Hy kaam om 1641 hinne nei de republyk. Earst wie er sekretaris en letter hofmaster fan Willem Freark en ek fan syn widdo Albertine Agnes. Fan Claerbergen wie in leafhawwer fan de eksakte wittenskip. Sa korrespondearre er mei Constantijn en Christiaan Huygens.
Johannes Veltdriel

**Johannes Petri Veltdriel** wie in politikus út de earste helte fan de 17e iuw. 

As boargemaster fan Dokkum waard hy troch de Steaten fan Fryslân nei de Steaten-Generaal ta stjoerd om diel te nimmen oan in gesantskip nei Moskoovje (1630). Yn 1640 wurke hy Freark Hindrik fan Oranje-Nassau yn Fryslân tsjin. By Willem Freark fan Nassau-Dietz bepleite hy yn 1644/1645 help oan Dokkum.
Binne Roelofs Veltman

**Binne Roelofs Veltman** (Eastermar, 29 april 1891 - Weinterp, 26 maaie 1921), wie in Frysk skriuwer.
Veltman stoar yn de âldens fan 30 jier nei't er troch wjerljocht rekke wie  

Hy skreau in histoaryske roman dy't earst yn de Kollumer krante (1919-1920) ferskynde: 
* *Ondergang, Uit den eersten tijd der hervorming* (1936) en 
* *Oostermeeer, Geschiedkundig beschreven* (1925).
Hobbe Smith

**Hobbe Smith** (Wytmarsum, 7 desimber 1862 - Amsterdam, 1 maaie 1942) wie in keunstskilder.

Hobbe Smith wie de soan fan in ferver. Op jonge jierren gie er yn de lear by in stiendrukker.

Smith krige syn oplieding oan de Br. de Vries, de Quelliniussskoalle, de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten (mei in keninklike beurs) en de Antwerpske Akademy. Flot ympresjonistysk skilder. Hy waard beynfloede troch Jacob Maris, mar syn wurk is luchtiger en boartliker. Syn ûnderwerpen binne meast figueren, stedsgesichten en skippen.

Yn 1888 wûn er de Willink van Collenpriis. Earst letter waard er mear ferneamd, nei in eksposysje yn de Haachske Pulchri Studio yn 1902. Yn 1917 krige er in goude medalje útrikt fan keninginne Wilhelmina.

Smith wie lid fan *[[Arti et Amicitiae]]* en de Keunstnersferiening Sint Lucas yn Amsterdam en de Pulchri Studio yn De Haach. Hy stoar yn de âldens fan 79 jier. Wurk fan Smith hat ûnder oaren it Ryksmuseum Twinte yn Ynskedee, it Drintsk Museum yn Assen en it Frysk Skipfeart Museum yn Snits. Op keunst- en antykfeilingen dûke syn skilderijen geregeldwei op.

## Galery

Ofbyld:Smith Odalisk.jpg|Odalisk 
Ofbyld:Smith Het schildersmodel.jpg|It skildersmodel
Ofbyld:Smith Poserend naakt.jpg|Posearjend neaken
Ofbyld:Smith-staand-naakt.jpg|Steand neaken
Ofbyld:Smith Zittend naakt.jpg|Sittend neaken
Ofbyld:Smith Molens.jpg|Mûnen oan in rivier
Ofbyld:Smith twee schepen.jpg|Twa skippen
Ofbyld:Smith Vissersvrouw.jpg|Fiskersfrou
Ofbyld:Smith Elegante wandelaarsters.jpg|Elegante kuiersters
Ofbyld:Hobbe Smith portret.jpg|Portret fan in kreaze frou mei blommekroan


## Keppeling om utens
* Wurk fan Smith yn de Beeldbank.Amsterdam
*Smith op RKD.nl
Sneker Kroniekje

It **Sneker Kroniekje** is in Hollânsk kronykje (1464) fan in mûnts út Kleaster Thabor en  rint fan 781 oant 1463. It hânskrift wurdt bewarre yn de universiteitsbibleteek fan Leien.
Poppestien

De **poppestien** is in grutte graniten balstien dy't oan de Hillamawei (yn 't West) yn Burgum leit. Yn de 19e iuw lei de stien op in oar plak. Yn 1871 wurdt alteast skreaun: *"Men verwijdert wegens den aanleg van den straatweg den Poppesteen te Bergum"*. 
Bern waard ferteld dat lytse poppen ûnder dizze stien weikamen. Fan Hendrik Bulthuis is in liet bekend dat ferhellet hoe't de poppestien efkes oerein komt: 'As de leaden hoanne kraait, tilt er efkes op, en ús Burgumer memke krijt dan har lytse pop', sadat mem de poppe hurd pakke kin.


Ofbyld:Poppestien to Birgum.jpg|De poppestien, begjin 20e iuw
Ofbyld:Burgum Poppestien 2778.jpg|De Poppestien oan de Hillamawei, Burgum. 2015
Sosjalistyske blêden yn Fryslân

**Sosjalistyske blêden** binne blêden dy 't útjûn wurde om it gedachtegoed fan it sosjalisme út te dragen. Yn de 19e en 20e iuw ferskynden yn Fryslân:

* *[[Friesch Volksblad]]* - orgaan fan de Friesche Volkspartij, 1876 - 1890, redakteur Oebele Stellingwerf, 
* *[[De Klok (wykblêd)|De Klok]]* - wykblêd foar de Folkspartij yn Skoatterlân en Wolvegea, 1889 - 1893.
* *[[Sneeker Courant]]* - 1889 - 1893, fan H.J. Poutsma fan 1892-1893 mei Pieter Jelles Troelstra, letter fuortset yn 
* *[[De Nieuwe Tijd]]* - 1893 - 1894
* *[['t Morgenrood]]* - yn Harns, 1892 - 1898, T.J. Stienstra.
* *[[De Jonge Socialist]]* - Wolvegea, 1892 - 1894
* *[[De Zwoeger]]* - yn Snits, 1895 - 1896.
* *[[Arm Friesland]]* - te Ljouwert, 1899 - 1900, P.J. Troelstra, G.W. Melchers en fuortset yn 
* *[[De Volksstrijd]]* - 1900 - 1902 mei J.H.A. Schaper en A. van der Heide
* *[[De Blijde Wereld]]* - 1902 - 1932
* *[[Friesch Volksblad]]* - 1905 - 1924, A. van der Heide, G.H. Horreüs de Haas en Harm de Boer.
* *[[It Frysk Folksblêd]]* - 1930 - 1932
* *[[It Forbân]]* - 1932 - 1938
* *[[Volksblad voor Friesland]]* - 1931 - 1945, J.K. Dijkstra
* *[[Het Vrije Woord]]* - 1938 - 1940 fan de Troelstrabeweging.
* *[[Het Vrije Volk voor Friesland]]* - 1945 - ?
Gerrit Melchers

**Gerrit Willem Melchers** (Amsterdam, 26 maart 1869 - Bussum, 28 juny 1952) wie in sosjalistysk teolooch en politikus.

Hy wie ien fan de earste dûmny's dy't 1896 lid  fan de SDAP waarden. As propagandist fan de SDAP yn Ljouwert (1899) waard er lid fan de Twadde Keamer tusken 1901 - 1905. Gie dêrnei yn de hannel en stifte yn 1902 mei N. de Lieme de *Centrale Arbeiders Verzekerings- en depositobank*. Waard wer predikant yn 1908 en stie dêrnei ûnder oare yn Wergea.
De Fraterniteit

**De Fraterniteit** wie de sosjeteit fan de patriotteklup yn Ljouwert. De sosjeteit organisearre op 7 febrewaris 1795 it Comité Revolutionair Provinciaal.
Leipzig

**Leipzig** is in stêd yn de Dútske dielsteat Saksen. De stêd hat 531.582 ynwenners (2013). Nei (*East-*)Berlyn is it de grutste stêd fan it eardere East-Dútslân. Yn 2006 wie Leipzig ien fan de spylstêden fan it WK fuotbal.
Antonio Solaro

**Antonio Solaro** (Lokarno - Ljouwert, 12 juny 1793), wie in byldhouwer. Reizge yn Itaalje en Frankryk en wurke letter yn Ljouwert. Fan syn hân is ûnder oare it byldwurk oan it oargel fan Boazum út 1789.
Blauwe finfisk

De **blauwe finfisk** (*Balaenoptera musculus*) is in yn de see libjend sûchdier dat heart ta de ynfraoarder fan de bleinwalfisken (Mysticeti). 

De blauwe finfisk is - foar safier no bekend - it grutste bist dat ea op ierde libbe. Folwoeksen eksimplaren kinne in lingte fan ± 33 meter en in maksimaal gewicht fan 170 ton berikke. Om in idee fan de grutte te hawwen: de tonge fan de blauwe finfisk is like grut as in oaljefant en waacht ûngefear 2 ton.

In blauwe finfisk hat in longkapasiteit fan 5000 liter en in hert fan 500 kilo.
It bist hat mar in lytse rêchfin dy't koart sichtber is by it dûken. By it útazemjen ûntstiet in spektakulêre wetternevel fan ± 9 meter hichte.

Nettsjinsteande de mânske ôfmjittings hat de blauwe finfisk in slank foarkommen en kin it by it swimmen in snelheid berikke fan 40 - 50 kilometer yn it oere.

It gewicht fan in blauwe finfisk kin wol sterk wikselje mei it seizoen. Yn de waarme tiid frette se har hielendal fol yn de kâlde wetters by de poalen. Fjouwer moannen slokke se in ferskuorrende protte kreeftkes op: soms wol 4000 kilogram op in dei. Sa bouwe se in flinke speklaach op, dêr't se de rest fan it jier op tarre kinne. Oan de ein fan de simmer lûke se nei waarmere wetters, dêr't de wyfkes eventueel in jong krije. Se frette dan hielendal neat mear, mar fiede wol harren jong. Yn de sân moannen fan de sûchperioade kin in wyfke leafst in kwart fan har lichemsgewicht (± 25 ton) ferlieze. Har jong waacht by de berte sa'n 2 ton.

In bist fan dizze grutte kin allinnich yn wetter libje. Op it lân soe it bist smoare mei't it troch syn eigen boarstkas sakket en dus net sykhelje kin.

## Skiednis
Yn de earste helte fan de tweintichste iuw wie de blauwe finfisk hast útstoarn troch de yntinsive walfiskjacht. Beskermjende maatregels yn de twadde helte fan de iuw lykje it fuortbestean fan it soarte rêden te hawwen. Oantallen wurde rûsd op 5000 - 12000, wrâldwiid.

## Fiedsel
Wûnderlik genôch fret dit reuseftige bist minuskule bistkes dy't as sammelnamme plankton hawwe en in maksimale grutte hawwe fan 1 à 2 sintimeter. Op in dei fret in folwoeksen bist sa'n 3500 kg krill.

## Gedrach en leefwize
In blauwe finfisk kin 80 - 100 jier âld wurde. Se libje allinnich of yn groepkes fan twa of trije bisten.
De blauwe finfisk stiet, lykas de bultrêch, bekend om syn gesang. By de blauwe finfisk kin syn gesang wol 180 desibel wêze.

## Fuortplanting
De fuortplanting bart by't winter. As meardere mantsjes mei ien wyfke pearje wolle, swimme se der earst allegear omhinne en besykje mei har te pearjen. Singelier is hjirby dat net it earste mantsje mar it lêste mantsje neisieten ferwekt. It sperma fan it lêste mantsje spielt it sperma fan it foargeande mantsje fuort.

## Fersprieding
Dizze grutte bisten libje op folle see mar bliuwe oan de oerflakte omdat harren fiedsel dêr te finen is. Simmerdeis binne se oan de rânen fan it pakiis te finen, winterdeis mear yn subtropyske wetters. De gebieten dêr't se foarkomme binne ûnderoare de Yndyske Oseaan en de iepen wetters fan de Grutte Oseaan.
Sopwigge

**Sopwiggen** wienen spesjale krystwiggen sa't dy yn Hinnaarderadiel iten waarden. Sniene wiggen, in soarte wite bôle, waarden yn molke sean mei raande bûter en sûker as middeismiel iten (wichsop).
Rinse Posthumus

**Rinse Posthumus** (Ternaard, 30 oktober 1790 - Waaksens, 28 septimber 1859) wie in dûmny en dichter.

Hy wie predikant te Waaksens-Brantgum, in oarspronklike, ûndogmatyske, liberale geast en romantysk dichter. Hy skreau talleaze pamfletten en brosjueres dêr't syn politike en maatskiplike belutsenens út bliken docht. Syn oersettingen fan Shakespeare binne technysk swak te neamen.

## Wurk
:1824. Prieuwke fen Friesche Rymmelerye. 
:1829. De keapman fen Venetien in Julius Cesar fen Shakespeare, forfriescke. 
:1831. *Leerrede ter gedachtenis van Ds. P. Brouwer*. 
:1831. *Brief over eenige gebreken en misbruiken in het Hervormd kerkbestuur*. 
:1831. *Frieslands hulde aan zijnen vertegenwoordiger M.P.D. Baron van Sytzama.* 
:1834. *St. Simonisme en Christendom in verband met de tegenwoordige kerkelijke bewegingen*. 
:1836. *De Christelijke vrijheid. Eene uitboezeming bij het eerste eeuwfeest der Doopsgezinde kweekschool te Amsterdam*. 
:1836. *[http://books.google.nl/books?id=6lVAAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%22Onze+reis+naar+sagelterland%22&hl=nl&ei=DV5vTdnzFcaYOsSxmeII&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CEAQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false Onze Reis naar Sagelterland Onze Reis naar Sagelterland]*, beschreven door Jonkheer M. de Haan Hettema en R. Posthumus*.
:1836. Jouwerkoerke fol Friesch griemank. 
:1839. *Blaise Pascal over den mensch*, oerset. 
:1839. *Dubbelde en enkelde klinkerspelling in het Nederlandsch.* 
:1840. *Een woord ter opwekking van den volksgeest in het zwijgend Friesland*. 
:1841. *Lofzang op God in de natuur van A. Cooper, vertaald uit het Engelsch.* 
:1842. *As jiemme it lye meije*, Friesche vertaling van Shakespears *As you like it*.
:1843. *Waarschuwing aan de Hervormde Christenen, die de vrijheid liever hebben dan de slavernij des geestes*. 
:1846. *Apocryphen van J.G. Seume, vertaald in het Nederduitsch.* 
:1846. *De volksgeest in zijne natuur en werking op het nationaal geluk.* 
:1847. *Levensgeschiedenis van het opperhoofd van den stam der Tak-Indianen in Noord-Amerika*. 
:1849. *Farwol, taroppen oan myn broer in stalke* [[Worp van Peyma|W. van Peima]] bij sijn fortjean nei Noord-Amerika. 
:1850. *De grondwet van de Vereenigde Staten van Amerika en van de Fransche republiek, vertaald*. 
:1853. *Natuur en bestemming der kerkelijke, vooral pastorij-goederen*. 
:1856. *Kerk en school in verband met de natuur en rechten der oude kosterie-goederen in Friesland en Westdongeradeel*. 
:1857. *Sint Jans Apokryf Testamint: in joonpraatje* 
:1857. *Leerrede ter bevestiging van Ds. M. van der Tuuk*. 
:1858. *De philanthropie beschouwd in haar wezen, werken en afdwalingen*. 
:1858. *Fryske leedsanck op de dead'' fen Dr. E.H. Halbertsma.

## Sjoch ek
* Waaksens

## Keppelingen om utens
* Posthumus by de DBNL
Skalterfean

**Skalterfean**, ek: **skalter**, is moasfean dat út laachjes bestiet. It hat in tinne plaatstruktuer, feroarsake troch resten fan it feanmoas *Sphagnum cuspidatum*. Dit leit yn libbene tastân as in flues oer it wetter en fersinkt nei ôfstjerren. Dêrtroch krijt it skalterfean it typyske tinfluezige karakter. Horizontale krimp yn it skalterfean feroarsaket skalter. De tichte gelaachdheid fan it skalterfean steurt meastentiids de wetterbeweging.
Johannes Spannenburg

**Johannes Spannenburg** (Harns 17?? - dêre, nei 1785) wie in sulversmid. Hy waard master yn 1746; wurk fan him wurdt bewarre yn it Frysk Skipfeart Museum en it Frysk Museum.
Janke Spanninga-Posthuma

**Janke Spanninga-Posthuma** (Mullum, 27 maart 1882 - Rijswijk, 6 maaie 1966) wie in Frysk skriuwster en modiste. Wenne op De Jouwer, letter yn Rijswijk. Janke Posthuma troude op 23 maaie 1919 mei goudsmid Lolle Spanninga. 

## Wurk
### Toaniel
* *Bouwers fan it libben* (1940)
* *It rjucht sil stean* (1943)
* *Akkoarte* (1943)
### Romans
* *Lysbeth* (1946)
* *Ik wol libje!* (1948)
* *De twang fan it folrline* (1949)
Spanjertsleane

De **Spanjertsleane** is in leane yn Ljouwert, benoardwesten it sintrum. Hy lei earst bûten de stêd en waard eartiids de Leproazewei neamd. Troch de leane marsjearren op 19 maaie 1568 tsien findels Spanjerts, ûnderweis nei Heiligerlee (sjoch Slach by Hilligerlee). Se waarden net yn de stêd talitten, mar krigen wol te iten.
Daggelhoutsjes

**Daggelhoutsjes** wienen rûne houtsjes mei in gat der yn de midden trochhinne boarre. Se waarden mei in stôk nei in doel slein. It âlde jongesspul is no ferdwûn. De skiifkes wienen fan hout of fan liem en waarden in soad fûn by de ôfgraving fan terpen.
Mikola Sjmatko

**Mikola Havrilovitsj Sjmatko** (Oekraynsk: Микола Гаврилович Шматько, sekuere transliteraasje: Mikola Havrilovič Šmaťko; Donjetsk, de Oekraïne, 17 augustus 1943 - Perejaslaw yn Oblast Kiev, 15 septimber 2020) wie in byldhouwer en keunstner út de Oekraïne. 

Sjmatko waard mei 33 jier byldhouwer. Hy hat twa soannen dy't him wol ris helpe. Mei-inoar hawwe se in gallery mei de namme *Shmatko & Sons*. Yn de gallery steane mear as 70 bylden, makke mei moarmer út it Oeral berchtme en Itaalje. Dêrneist is der in kolleksje fan 300 keunstwurken (skilderingen en tekeningen). 

De ynspiraasje foar it meitsjen fan syn moarmerbylden hellet er út de Europeeske keunst en kultuer. 

## Utstallings
* 1985-1991: galery "Shmatko & Sons", Bolhrad, Odessa
* 1991-2003: galery "Shmatko & Sons", Krasnyi Luch, Lûhansk
* 1992: Luhansk
* 1993: Kiëv
* 2000: Moscow Institute of "Universal Civilizations", Moskou
* 1985-1991: galery "Shmatko & Sons", Bolhrad, Odessa
* 2003: Donetsk
* 2003-2004: galery "Shmatko & Sons", Donetsk
* 2004-2010: galery "Shmatko & Sons", Lûhansk
* 2007: **[[Biennale]] 2007**, Florâns, Italië, 4e plak foar byldhouwurk en ynstallaasjehttp://www.florencebiennale.org/ing_premiati07.html
* 2009: Biennale 2009', Florâns, Italië
* 2012: Art Monaco 2012, Monako, Frankryk


Svyatogorskaya Blessed Virgin by Nicolai Shmatko.jpg|De Faam Marije
Soshenko.jpg|*[[Ivan Sosjenko]]*
Shevchenko Taras.jpg|*[[Taras Sjevtsjenko]]*


## Keppeling om utens
* Hiemside fan Mikola Sjmatko
* Offisjele webside fan prinsesse Basmah bint Saud, mei in byld dat Sjmatko fan har makke hat
Spinhúske

In **spinhúske** wie in gelegenheid op Skylge om oan de faam of feint te reitsjen. Op Skylge waard eartiids * spinbesite* hâlden. De fammen kamen dan gear om sjongendewei  te spinnen, oant de jonges op besite kamen. It wie de gelegenheid om fêste ferkearing krijen. Om East , 'hâlde men in feem', op West 'joech men in húske'.
Spekklup

In **spekklup** wie in sparsysteem om de winter troch te kommen mei fleis. Sokke ferienings waarden op guon plakken oprjochte, ûnder oare yn Muntsjesyl, nei Grinslanner model.

De leden sparren alle wiken in lyts bedrach. Fan dit jild waarden bargen kocht dy't dan tsjin Sinteklaas slachte waarden. Op in feestlike gearkomst ferkocht men dan foar in bytsje jild de parsjes spek fan sawat 20 pûn ûnder de leden. Sa krigen ek de minder begoedige ynwenners 'wat fan it swyn' yn de hûs.
Spekferriden

**Spekferriden** of **spekriden** wie hurdriden op redens troch troude manlju fan alle leeftiden om spek. It waard yn Fryslân in soad dien tusken 1860 en 1930.

Eltse dielnimmer krige foar it meidwaan in pûn spek as in pûn beane. In protte lju, bytiden fan boppe de tachtich, skreaune faak út earmoede yn. Steds- en doarpspommeranten skreaune sokke wedstriden út; de befolking fermakke him mei de kaprioalen fan de earme, âlde stakkerts.

De winner krige in grut stik spek of in baarch, wêr't se de rêst fan de winter mei trochkomme moasten. Faak riden se op houtsjes yn de lange ûnderbokse. Ut de familjes dy it sprekriden wonnen binne in protte hurdriders kaam.
Noardlaren

**Noardlaren** (Nederlânsk en offisjeel: *Noordlaren*; Grinslânsk: *Noordloaren*) is in doarp yn de gemeente Grins, yn de provinsje Grinslân (yn Nederlân), benoarden Súdlaren en Midlaren. Oan de eastkant wurdt it begrinze troch de Súdlaardermar. Noard- en Súdlaren lizze yn ferskillende gemeenten en yn ferskillende provinsjes.

Noordlaren leit yn in gebiet dat ek wol it Gorecht neamd wurdt. Noardlaren wie ien fan de kerspels fan dizze kontrei. It âldste part fan it tsjerkje is fan de lette 12e iuw, foaral de toer hat noch romaanske skaaimerken.

In oar monumint is de nôtmûne *[[De Korenschoof (Noardlaren)|De Korenschoof]]*.

Noardlaren hat in hunebed, dat lange tiid jilden hat as de iennichste yn Grinslân. It hunebêd hat it nûmer G1. Letter binne yn de *Appelbergen*, krekt benoarden Noardlaren, twa fernielde hunebêden fûn.

## Keppeling om utens
*Webstee fan Noardlaren
Spitaal

**Spitaal** wie in úthôf fan it Odulfuskleaster fan Starum ûnder Harich. Waard fernield troch Ige Galama (1486). Nei opheffing waard op it stee de Wyldemerk hâlden.
Willy Brandt

**Willy Brandt**, oarspronklik *Herbert Ernst Karl Frahm*, (Lübeck, 18 desimber 1913 – Unkel, 8 oktober 1992) wie in Dútske sosjaal-demokratysk politikus en bûnskânselier (1969-1974). 

Willy Brandt flechte yn 1933 nei Noarwegen en brocht dêr de kriichsjierren troch. Yn 1947 kearde hy nei Dútslân werom, waard lid fan de SPD en ferkeazen yn de Bûnsdei, foarsitter fan de Senaat fan West-Berlyn en yn 1957 boargemaster fan dizze stêd. 

Yn 1964 waard Willy Brandt foarsitter fan de SPD en twa jier letter minister fan Bûtenlânske Saken yn it koalysjekabinet-Kiezinger. Doe't yn 1969 din regearing ta stân kaam fan sosjalisten en liberalen, waard hy bûnskanselier fan Dútslân. Yn dizze funksje sette hy syn al earder yn gong setten polityk fan ta-inoar kommen mei de Eastbloklannen mei krêft fuort. Syn "Ostpolitik", late ta ferdraggen mei Poalen, de Sowjet-Uny en Tsjechoslowakije, in regeling fan de kwestje-Berlyn en in regeling mei de DDR. Yn 1971 waard him de Nobelpriis foar de Frede takend. 

Willy Brandt waard yn 1971 werkeazen, lykwols wie de ûntmaskering fan in Eastdútske spion yn syn neiere omjouwing de direkte oanlieding fan syn beslút om ôf te treden as bûnskanselier (maaie 1974).

## Priveelibben
Fan 1941 oant 1948 wie Brandt boaske oan Carlotta Thorkildsen en sy krigen in dochter, Ninja (1940). Yn 1948 boaske er mei de widdo Rut Bergaust. Dat houlik rûn op 'e non yn 1980. Se wie de mem fan syn soannen Peter (1948), Lars (1951) en Matthias (1961). Yn 1983 troude Brandt mei de tritich jier jongere histoarika Brigitte Seebacher.
Spikerboar (toponym)

De namme **spikerboar** foar in wjittering en somtiden foar in wei waard ôflaat fan de foarm fan in spikerboar. Sa'n boar, ek wol omslachboar, waard brûkt om foar spikers dy't eartiids fjouwerkant smeid waarden, in gat te boarjen. Dy boar krige troch de tiid oan 'e tichte kant fan de C in greep om in nauwe (*Ned: naaf*) hinne en sa ûntwikkele de boar him fan in omslachboar ta de swingelboar fan hjoed-de-dei. De namme spikerboar as (eardere) toponym komt yn Fryslân trije kear foar. 

## Akkrum
 
It hjoeddeiske bedriuweterrein by Akkrum krige syn namme Spikerboar om't der oan de súdkant fanâlds in wjittering mei dy namme west hat. By de oanlis fan de Oeriselske Strjitwei yn 1827/28 en de spoardyk yn 1868 waarden de pleatslike wjitterings sadanich ferlein dat dy eigentlike spikerboar net mear te werkennen is. Op de kaart fan Schotanus fan 1718 is de foarm noch goed te sjen. In stik fan it omslach of de swingel is no ûnder de rykswei en it spoar ferdwûn. In eintsje fierder is in nije wjittering makke.

## Snits
Oan de ûnderkant fan Snits njonken de strjitte mei de Nederlânske namme *Spijkerboor* is der op kaarten fan 'e achttjinde en 'e njoggentjinde iuw in stik fan de Wâldfeart dat Spikerboar neamd wurdt.

## Tytsjerk
Meastentiids wurdt de namme spikerboar foar de rin fan wjitterings brûkt, mar by Tytsjerk kaam er ek as toponym fan in wei foar. Op 'e kaart fan Wopke Eekhoff fan 1847 is yn 'e wei dy't no Suwâldsterdyk hjit, de foarm en de namme fan in spikerboar noch te finen. Dy namme is yn it ferjittersboek bedarre, mar de foarm hat oant no ta de ruilferkavelingen oerlibbe.

## Fallaat
By Surhuzum wêr't de Suderheawei oergiet yn 'e Miedwei hat neffens Eekhoff eartiids yn de Aldfeart in fallaat sitten mei de namme Spikerboar Fallaat. De bewende foarm fan in haadletter C mei sa'n ynsetboar nei ûnderen ta is yn 'e Miedweg noch hieltiten te sjen.

## Keppeling om utens
* Artikels Ljouwerter krante en Friese Koerier
Henry Kissinger

**Henry Alfred Kissinger** (Fürth (Dútslân), 27 maaie 1923 - Kent (Konettikut), 29 novimber 2023) wie in Amerikaansk diplomaat en politikus fan Joadsk komôf. Hy jildt as in wichtich arsjitekt fan de Amerikaanske polityk fan ûntspanning mei de Sowjetuny en Sina. 

Hy waard berne as *Heinz Alfred Kissinger*. Yn 1938, op de flecht troch Adolf Hitlers ferfolging fan de Joaden, ferfear syn famylje út Dútslân wei nei New York. Op 19 juny 1943 waard Kissinger Amerikaansk steatsboarger. As soldaat yn it Amerikaanske leger kaam Kissinger oan de ein fan de kriich werom nei Dútslân. Hy waard dêr militêr bestjoerder. 

Letter gong er wurken as heechlearaar ynternasjonale betrekkingen oan de Universiteit fan Harvard, dêr't hy ek inkele boeken publisearre oer ôfskrikken mei nukleêre wapens. Neffens him wie tusken lytsskalich geweld en de ynset fan atoomwapens foar de Feriene Steaten gjin oannimlik militêr optreden mooglik. Dat brocht him yn de polityk, ynearsten as Demokraat, letter as Republikein. 

Henry Kissinger waard yn 1968 spesjaal adviseur fan presidint Nixon op it mêd fan de nasjonale feiligens. Hy ûntfong tegearre mei Le Duc Tho de Nobelpriis foar de Frede foar syn ynset by it ôfsluten fan fredesbestân yn de Fjetnamkriich. 

Op 22 septimber 1973 waard Kissinger minister fan Bûtenlânske Saken, in funksje dy't hy oant 1977 útoefenje soe.