open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Helen Duval

**Helen Duval**, echte namme: **Bernadette Heesink-Friebel** (Edam, 19 septimber 1965), is in rêstend Nederlânsk neakenmodel, pornografysk aktrise en pornoprodusinte en -regisseur, dy't berne is yn it Noardhollânske Edam. Hja makke yn 't earstoan ek wol gebrûk fan 'e artystenamme Helena. Duval sette yn 1993 útein mei in wurkpaad yn sawol de Jeropeeske as de Amerikaanske pornoyndustry en spile yn in grut tal films. Yn 2003 beëinige se har karriêre as pornoaktrise.

## Libben en karriêre
Duval waard yn 1965 as Bernadette Heesink-Friebel berne yn it Noardhollânske Edam. Hja sette mei har karriêre yn 'e pornoyndustry útein as kollumnskriuwster foar it Nederlânske pornobledsje *[[Tuk (tydskrift)|Tuk]]*. Oan har kollumns, dy't se skreau ûnder de namme 'Helena', foege se eroatyske foto's fan harsels ta, dy't geandewei eksplisiter waarden. Uteinlik makke se yn 1993, doe't se 28 jier wie, har debút yn in pornografyske film. Dat wie nei't se yn 'e kunde kommen wie mei de Dútske pornoprodusint Hans Moser (better bekend ûnder syn artystenamme Sascha Alexander). Foar har nije karriêre as pornoaktrise naam se de skûlnamme 'Helen Duval' oan, om't dat ynternasjonaler klonk.

Duval har trochbraak as pornostjer kaam yn 1994 mei har optreden yn *Private Video Magazine #7*. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile se dêrnei yn in sechstichtal films, yn it foarste plak foar Jeropeeske labels as it Sweedske Private, it Dútske Sascha Alexander Productions en Sarah Young Communications en it Nederlânske Video Art Holland. Se wie lykwols ek wol yn 't spier foar Amerikaanske studio's as VCA Pictures, Anabolic Video en Blue Coyote Pictures. Har lêste rol hie Duval yn 'e film *Ice & Fire*, út 2003. Njonken har aktearwurk wie se ek aktyf as produsinte en regisseur fan guon pornofilms mei har eigen studio Helen Duval Entertainment.

## Lichemsskaaimerken
Helen Duval is blank, mei brune eagen en blûn hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.67&nbsp;m lang, mei (alteast ûnder har karriêre as pornoaktrise) in gewicht fan 54&nbsp;kg. Se hat kupmaat 38D, wêrfoar't se in boarstfergruttingsoperaasje ûndergien hat. Behalven troch har earlellen hat se gjin piercings, mar wol hat se in tatoeaazje fan in roas op har ûnderrêch.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Helen Duval (deade link)
* Biografy fan Helen Duval yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Helen Duval yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Helen Duval op ''FreeOnes''
Ricki Raxxx

**Ricki Raxxx**, echte namme: **Deanna Betras** (Pittsburgh, 6 juny 1980), is in rêstend Amerikaansk stripper, neakenmodel en pornografysk aktrise fan Libaneesk-Italjaansk komôf.

## Libben en karriêre
Raxxx is berne yn Pittsburgh, yn 'e steat Pennsylvania. Hja sette yn 2002 útein mei wurkjen yn 'e stripklub *The Filly Coral* yn Smithton, yn Pennsylvania, dêr't se ûntdutsen waard troch it neakenblêd *[[The Score Group|Score]]*. Dat late ta har posearjen foar *Score* en lyksoartige tydskriften as *[[Hustler]]*, *[[Gent (tydskrift)|Gent]]* en *[[Hustler|Hustler's Busty Beauties]]*.

Ricki Raxxx makke har debút yn in pornografyske film yn 2004. Sûnt dy tiid hat se, neffens de Internet Adult Film Database (IAFD), yn inkele tsientallen films spile, foar labels as *[[The Score Group|Score Entertainment]]*, *[[New Sensations (filmstudio)|New Sensations]]*, *[[Jules Jordan Video]]*, *[[Digital Sin]]*, *[[Brazzers]]* en *[[Vivid Entertainment]]*. It wichtichste part har wurk bestie oant de ein fan har karriêre út optredens yn stripklubs. Yn 2012 loek se har werom út 'e pornoyndustry.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Ricki Raxxx
* Biografy fan Ricki Raxxx yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Ricki Raxxx yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Sienna West

**Sienna West**, echte namme: **Veronica Teixeira Weinstock** (Orange (Kalifornje), 6 novimber 1977), is in Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan mingd Oerûguayaansk, Dútsk en Portegeesk komôf, dy't berne is yn Orange, yn 'e steat Kalifornje, ûnder de reek fan Los Angeles. Har artystenamme wurdt ek wol misstavere as Siena West.

## Libben en karriêre
Sienna West, wa har âldelju oft allebeide út Oerûguay komme, brocht har iere bernejierren troch yn Kalifornje. Doe't se tsien jier wie, ferhuzen se nei Floarida. Doe't hja âlder wie, die hja dêr oan ferskate bikinywedstriden mei. Nei har skoaljierren wurke se as ferkeapster yn in kleanwinkel en as servearster yn in *[[Hooters]]*-restaurant (dat him foarstean lit op it rûnboarstich foarkommen fan it personiel). Uteinlik ferhuze se werom nei Los Angeles, dêr't se njoggen jier lang as stripper wurke yn 'e meast eksklusive stripklubs en ûnderwilens in protte kontakten lei yn 'e pornoyndustry.

West makke har debút yn in pornografyske film yn 2007, doe't se tritich jier wie. Sûnt hat se neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn mear as hûndert films spile, gauris fan it subsjenre fan 'e milfpornografy, foar labels as *[[Vivid Entertainment]]*, *[[Brazzers]]*, *[[Penthouse Video|Penthouse]]*, *[[Digital Sin]]*, *[[Adam & Eve (bedriuw)|Adam & Eve]]*, *Bang Productions* en *[[Evil Angel (filmstudio)|Evil Angel]]*. Yn 2007 wûn se de *[[Adam Film World Guide Award]]* yn 'e kategory milf fan it jier, en yn 2008 sleepte hja in nominaasje yn 'e wacht foar sawol de *[[AVN Award]]* yn 'e kategory milf/cougar fan it jier, as de *[[CAVR Award]]* foar milf fan it jier.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Sienna West
* Biografy fan Sienna West yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Sienna West yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
Psalmen fan Salomo

De ***Psalmen fan Salomo*** is de oantsjutting foar in groep fan achttjin apokrife psalmen (religieuze hymnen of gedichten) dy't gjin ûnderdiel útmeitsje fan 'e bibelske *[[Psalmen]]*. Sterker noch, se hearre ta gjin inkele kanon, noch wurde se troch lykfol hokker kristlike of joadske streaming erkend as kanonyk. Lykwols wurde se, yn 'e foarm fan in apokrife taheakke, wol ôfprinte yn guon moderne edysjes fan 'e *[[Septuaginta]]* en de *[[Peshitta]]*. De santjinde fan 'e achttjin *Psalmen fan Salomo* is de bibelske *Psalm 72* net wanlyk; mei't *Psalm 72* oan 'e Israelityske kening Salomo taskreaun wurdt, is dat miskien de reden dat de *Psalmen fan Salomo* harren namme krigen hawwe. In oare teory is dat dizze psalmen yn sa'n heech oansjen stiene dat de namme fan Salomo dermei ferbûn waard om se foar de ferjitnis te behoedzjen.

De *Psalmen fan Salomo* waard nei ferwiisd yn ier-kristlike teksten, mar men naam oan dat se ferlern gien wiene, oant der yn 'e santjinde iuw in Gryksk manuskript fan fûn waard. Sûnt binne der noch sân oare hânskriften fan 'e *Psalmen fan Salomo* boppe wetter kommen, allegearre skreaun yn it Gryksk en datearjend fan 'e alfde oant de fyftjinde iuw. It binne nei alle gedachten oersettings fan in ferlern gien Hebriuwsk of Arameesk orizjineel út 'e earste of twadde iuw f.Kr. Hoewol't se no ien samling foarmje, bestiene se oarspronklik los faninoar, en binne se skreaun troch ferskillende dichters yn ferskillende perioaden.

Yn polityk opsjoch binne de *Psalmen fan Salomo* anty-Makkabeesk, en guon fan 'e psalmen litte dúdlik blike har bewust te wêzen fan 'e Romeinske ferovering fan Jeruzalim troch Pompejus, yn 63 f.Kr. Dêrby wurdt dy Romeinske generaal yn oerdrachtlike sin útbylde as in draak dy't troch God stjoerd is om 'e Makkabeeërs (de doetiidske lânseigen dynasty fan Judeä) te straffen. Guon fan 'e psalmen ferkundigje ek in messianistysk boadskip (sij it yn 'e joadske sin, wêrby't it dúdlik giet om in troch God stjoerd en ûnderstipe minske ynstee fan it kristlike byld fan 'e Soan fan God). Mar foar it meastepart hawwe de *Psalmen fan Salomo* minder mei de widere wrâld fan dwaan, as dat se har beheine ta it yndividuële hâlden en dragen fan 'e leauwende, en dêrby drage se út dat boete dwaan foar ûnbedoelde sûnden in effektive manear is om Gods tagedienens werom te winnen.

Bibelwittenskippers en teologen hawwe besocht om 'e *Psalmen fan Salomo* yn ferbân te bringen mei sawol de essenen fan Qumran, dy't harsels ôfkearden fan wat hja seagen as in kweade wrâld, as de fariseeërs, in faksje fan 'e joadske skriftlearden dy't him ôfsette tsjin 'e sadduseeërs, dy't krekt oanhingers fan 'e Makkabeeërs wiene.
Gebed fan Manasse

It ***Gebed fan Manasse*** is in koarte tekst fan fyftjin fersen dy't it boetfeardige gebed fan kening Manasse fan Juda hjit te wêzen. Neffens de Bibel wie Manasse ien fan 'e keningen fan Juda dy't it ferbûn tusken God en de Joaden it meast ûntrou wie (*[[2 Keningen]]* 21:1-18 en *[[2 Kroniken]]* 33:1-9). Yn *2 Kroniken*, mar net yn *2 Keningen*, wurdt fierders ferteld dat Manasse troch de Assyriërs kriichsfinzen nommen waard (*2 Kroniken* 33:10-11); dat er yn syn finzenskip God oanrôp yn gebed en dat God him ferbidde liet en him befrijde út syn benearing en op 'e nij kening fan Juda makke (*2 Kroniken* 33:12-13); en dat Manasse dêrop de ôfgoadetsjinst oan 'e kant reage en tenei trou wie oan God (*2 Kroniken* 33:15-17). In ferwizing nei syn gebed, mar net it gebed sels, stiet yn (*2 Kroniken* 33:19), dêr't derfan sein wurdt dat it fêstlein is yn 'e *Kroniken fan Chozai* (of de *Kroniken fan de Sjenners*).

It *Gebed fan Manasse* wurdt as apokryf beskôge troch de joaden, de Roomsk-Katolike Tsjerke en alle protestantske denominaasjes, al waard it yn 'e lette fjirde iuw yn 'e Latynske Fulgaat oan 'e ein fan *[[2 Kroniken]]* fêstplakt. Paus Klemins VIII foege it oan 'e Latynske Bibel ta as in apokrife taheakke "dat it net alhiel weiwurdt". De Anglikaanske Tsjerke lit it ek yn syn bibels ôfprintsje, mank de oare apokrife teksten. It *Gebed fan Manasse* stiet yn guon edysjes fan 'e Grykske *[[Septuaginta]]*, mar it net yn moderne Gryksk-otterdokse bibels.

It wurdt lykwols wol deeglik as kanonyk beskôge troch de Slavyske en oare net-Grykske eastersk-otterdokse tsjerken (lykas de Russysk-, Servysk-, Bulgaarsk-, Roemeensk- en Georgysk-Otterdokse Tsjerke), en ek troch de oriïntaalsk-otterdokse tsjerken, mei dêrunder de Etiopysk-, Armeensk- en Syrysk-Otterdokse Tsjerke. Yn 'e measte fan dy kanons foarmet it *Gebed fan Manasse* in apart bibelboek, behalven yn 'e kanon fan 'e Etiopysk-Otterdokse Tsjerke, wêryn't it tafoege is oan *2 Kroniken*.
Jeruzalimske Talmoed

De **Jeruzalimske ''Talmoed***, yn it [[Hebriuwsk]]: *'תַּלְמוּד יְרוּשָׁלְמִי**, ***Ṯalmūd Yěrušalmi**' (*ṯalmūd* betsjut "ûnderrjocht"), is in wichtige [[joadendom|joadske]] tekst wêryn't de âlde [[Mûnlinge Torah|Mûnlinge *Torah*]] fêstlein is (de *Mishnah*) mei de bestudearring dêrfan (de *Gemara*), neffens westlike tradysje fan [[Palestina]]. Guon hâlde út dat de namme "Palestynske Talmoed" of "Talmoed fan it Lân Israel" in sekuerder oantsjutting wêze soe, mei't de *Jeruzalimske Talmoed* grutdiels yn [[Galileä]] skreaun is, en net yn [[Jeruzalim]]. De tafoeging is nedich om dit wurk te ûnderskieden fan inselde soarte tekst fan 'e eastlike tradysje, de [[Babyloanyske Talmoed|Babyloanyske *Talmoed*]].

Hoewol't de Babyloanyske *Talmoed* letter reekommen is as de Jeruzalimske *Talmoed*, wurdt dêroan yn 'e regel mear gesach takend as oan 'e Jeruzalimske *Talmoed*, dat as men it hat oer dé *Talmoed*, sûnder fierdere oantsjutting, dan wurdt de *Babyloanyske Talmoed* bedoeld. De Jeruzalimske *Talmoed* datearret út 'e twadde helte fan 'e fjirde iuw (n.Kr.), wylst oan 'e *Babyloanyske Talmoed* pas sa'n twahûndert jier letter de lêste hân lein waard. De Jeruzalimske *Talmoed'' is fierhinne skreaun troch joadske skriftlearden fan 'e akademys te Tibearias en Sesaréa, yn it Hebriuwsk en it Joadsk Palestynsk Arameesk.
Syrussylinder

De **Syrussylinder** is in klaaisylinder oerdutsen mei Akkadysk spikerskrift, dy't ien fan 'e mar in pear kontemporêne histoaryske boarnen foarmet oangeande it regear fan 'e Perzyske kening Syrus de Grutte (559-530 f.Kr.). De sylinder wie nei de Perzyske ferovering fan it Nijbabyloanyske Ryk, yn 539 f.Kr., mank de fûneminten fan 'e Esagila, de timpel fan 'e god Mardûk yn Babylon, pleatst. Hy waard dêr yn 1879 by archeologyske opgravings ûntdutsen en is tsjintwurdich op 'e noed fan it Britsk Museum, te Londen.

De tekst op 'e sylinder lit de ôfsette Babyloanyske kening Nabonidus ôfrinne en omskriuwt Syrus de Grutte as ien dy't it de oppergod Mardûk nei 't sin docht. Fierders wurdt fernijd dat de befolking fan it Babyloanyske Ryk in better libben krigen hat ûnder it bewâld fan Syrus, en dat er de troch de Babyloanyske keningen deportearre folken út harren ballingskip nei har ûnderskate heitelannen weromkeare litten hat. Hoewol't dat net neamd wurdt, foarmet de weromkear fan 'e Joaden út 'e Babyloanyske Ballingskip dêr sûnder mis in ûnderdiel fan.

De Feriene Naasjes hawwe de Syrussylinder yn 1971 útroppen ta in "oerâlde minskerjochteferklearring", in resolúsje dy't goedkard is troch de doetiidske siktaris-generaal fan 'e Feriene Naasjes U Thant. It Britsk Museum omskriuwt de sylinder as *"in ynstrumint fan oerâlde Mesopotamyske propaganda"* dy't *"in lange tradysje yn Mesopotaamje werjout, mei't keningen dêre, sels al yn it trêde milennium f.Kr., harren regearperioades begûnen mei ûnthjitten fan herfoarming."* De sylinder beklammet sadwaande dat Syrus syn regear in fuortsetting is fan eardere Babyloanyske, Assyryske en Sûmearyske hearskers.

Yn 'e santiger jierren fan 'e tweintichste iuw makke de lêste sjah fan Perzje de Syrussylinder ta in polityk symboal, dat er brûkte as fehikel foar syn eigen propaganda om 2500 jier fan Perzyske monargy te fieren, en dat er útrôp ta it earste minskrjochtehânfêst yn 'e skiednis fan 'e minskheid. Dy miening wurdt troch wittenskippers ôfdien as efterhelle en stimmingmakkerich, mei't moderne minskerjochten de tiid fan Syrus de Grutte folslein frjemd wiene en op 'e sylinder ek alhiel net op 't aljemint komme. Mar likegoed is de Syrussylinder ûnderdiel wurden fan 'e Iraanske nasjonale identiteit.
Bergisch Gladbach

**Bergisch Gladbach** is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat likernôch 111.000 ynwenners (2023). Bergisch Gladbach is sûnt it jier 1975 in Dútske *Großstadt*.

## Stedsdielen
* **Statistischer Bezirk 1**: Hand, Katterbach, Nußbaum, Paffrath, Schildgen
* **Statistischer Bezirk 2**: Gronau, Hebborn, Heidkamp, Stadtmitte
* **Statistischer Bezirk 3**: Herrenstrunden, Romaney, Sand
* **Statistischer Bezirk 4**: Asselborn, Bärbroich, Herkenrath
* **Statistischer Bezirk 5**: Bensberg, Bockenberg, Kaule, Lückerath, Moitzfeld
* **Statistischer Bezirk 6**: Alt-Refrath, Frankenforst, Kippekausen, Lustheide, Refrath

## Befolkingsûntjouwing


ImageSize = width:390 height:200

#hoogte yas 200px-30px marge is 170px voor grafiek

PlotArea = left:60 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
Colors =
 id:gray1 value:gray(0.9)

DateFormat = yyyy
Period = from:1890 till:2010

ScaleMajor = unit:year increment:20 start:1890
PlotData =
 bar:150000 color:gray1 width:1 #gridlijn ywaarde3_3
 from:start till:end
 bar:100000 color:gray1 #gridlijn ywaarde2_3
 from:start till:end
 bar:50000 color:gray1 #gridlijn ywaarde1_3
 from:start till:end
 bar:0 color:gray1

# berekening van xwaarde punt: 60+ ((jaartal-jaartalminimum)*pxperyear)
# berekening van ywaarde punt: 20+ (pxperinwoner * inwoners )

LineData =
 layer:front
 points:(60,31)(73,31) color:blue width:2
 points:(73,31)(87,33) color:blue width:2
 points:(87,33)(100,35) color:blue width:2
 points:(100,35)(113,37) color:blue width:2
 points:(113,37)(129,37) color:blue width:2
 points:(129,37)(132,38) color:blue width:2
 points:(132,38)(137,39) color:blue width:2
 points:(137,39)(153,41) color:blue width:2
 points:(153,41)(175,43) color:blue width:2
 points:(175,43)(191,45) color:blue width:2
 points:(191,45)(207,52) color:blue width:2
 points:(207,52)(209,54) color:blue width:2
 points:(209,54)(220,57) color:blue width:2
 points:(220,57)(236,61) color:blue width:2
 points:(236,61)(249,67) color:blue width:2
 points:(249,67)(260,73) color:blue width:2
 points:(260,73)(273,76) color:blue width:2
 points:(273,76)(287,133) color:blue width:2
 points:(287,133)(300,135) color:blue width:2
 points:(300,135)(313,135) color:blue width:2
 points:(313,135)(319,134) color:blue width:2
 points:(319,134)(327,138) color:blue width:2
 points:(327,138)(340,140) color:blue width:2
 points:(340,140)(353,140) color:blue width:2
 points:(353,140)(367,140) color:blue width:2
 points:(367,140)(369,140) color:blue width:2


## Galery

Ausblick Bergisch Gladbach.jpg|Bergisch Gladbach
Bergisch Gladbach - Konrad-Adenauer-Platz 01 ies.jpg|*Konrad Adenauer-Platz* mei it âlde riedhûs
Bergisch Gladbach - Hauptstraße 05 ies.jpg|*Hauptstraße*
Bensberg Germany Rathaus-und-altes-Schloss-01.jpg|It nije riedhûs
Bf-bergisch-gladbach.jpg|Stasjon
Cottbus

**Cottbus** is in stêd yn de Dútske dielsteat Brandenboarch. De stêd hie 105.309 ynwenners (2010). Cottbus is sûnt it jier 1976 in Dútske *Großstadt*.

## Demografy

## Kearnen
It stedsgebiet fan Cottbus is yn 19 stedsdielen ferparte:
* (1) Mitte (Srjejź)
* (2) Neu und Alt Schmellwitz (Chmjelow)
* (3) Sandow (Žandow)
* (4) Spremberger Vorstadt (Grodkojske pśedměsto)
* (5) Ströbitz (Strobice)
* (6) Sielow (Žylow)
* (7) Saspow (Zaspy)
* (8) Merzdorf (Žylowk)
* (9) Dissenchen (Dešank)
* (10) Branitz (Rogeńc)
* (11) Madlow (Modłej)
* (12) Sachsendorf (Knorawa)
* (13) Döbbrick (Depsk)
* (14) Skadow (Škodow)
* (15) Willmersdorf (Rogozno)
* (16) Kahren (Korjeń)
* (17) Kiekebusch (Kibuš)
* (18) Gallinchen (Gołynk)
* (19) Groß Gaglow (Gogolow)
Gera

**Gera** is in stêd yn de Dútske dielsteat Tueringen. De stêd hat 94.152 ynwenners (2018). Gera is sûnt it jier 1959 in Dútske *Großstadt*.
Erlangen

**Erlangen** is in stêd yn de Dútske dielsteat Beieren. De stêd hat 103.197 ynwenners (2010). Erlangen is sûnt it jier 1974 in Dútske *Großstadt*.
Witten

**Witten** is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat 100.793 ynwenners (2010). Witten is sûnt it jier 1975 in Dútske *Großstadt*.

Histoaryske boarnen neame de stêd foar it earst yn 1415. Fan 1578 ôf oan wie it in mynboustêd. Yn Witten stiet de Witten/Herdecke Universiteit, de earste partikuliere universiteit fan Dútslân.

Witten leit yn de delling fan de Ruhr oan de Dútske Autobahnen A44 en A43 (fan Wuppertal nei Münster).

## Oanswettende gemeenten
* Bochum
* Dortmund
* Herdecke
* Wetter (Ruhr)
* Sprockhövel
* Hattingen

## Bestjoerlike yndieling

It stedsgebiet fan Witten bestiet (2006) út 8 stedsdistrikten dy't yn 42 wiken ferparte binne.

## Stedsbyld

File:Rathaus-Witten-IMG 3580.jpg|It riedhûs
Witten Haus Witten.jpg|It Hûs Witten
Witten-Mitte Bahnhofstrasse.jpg|Stasjonsstrjitte
Witten Zentrum Einkaufsmeile.jpg|Winkelsintrum
Wuppertal

**Wuppertal** is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hie 359.237 ynwenners yn 2010. Wuppertal is sûnt it jier 1929 in Dútske *Großstadt*.
Chemnitz

**Chemnitz** is in stêd yn it westen fan de Dútske dielsteat Saksen. Chemnitz is sûnt it jier 1883 in Dútske *Großstadt*. De stêd is nei Leipzig en Dresden de tredde stêd yn grutte yn Saksen. Yn 2018 hie Chemnitz sa'n 247.000 ynwoners. Yn de DDR-tiid, fan 1953 oant 1990, hiet de stêd **Karl-Marx-Stadt**.
Magdeburg (stêd)

**Magdeburg** is in stêd yn de Dútske dielsteat Saksen-Anhalt. De stêd oan de Elbe hie 230.456 ynwenners yn 2010. 

## Ut de skiednis
Yn 1035 krige Magdeburg stedsrjochten. Magdeburg is sûnt it jier 1882 in Dútske *Großstadt*.

Under de Twadde Wrâldoarloch waard de stêd hast folslein ferwoastge. Nei dy oarloch hearde de stêd fan 1949-1990 by de DDR en waard der net folle dien oan it restaurearjen fan it âlde stedsbyld. De dom waard wol restaurearre.

## Keunst en kultuer
### Museums
* Keunstmuseum Magdeburg yn it *Kloster Unser Lieben Frauen* mei in bûtendoar samling fan skulpturen yn Skulpturenpark Magdeburg

### Teäters
* Poppeteäter fan Maagdeburg yn it stedsdiel Buckau

## Kearnen
De stêd Magdeburg is yn 40 stedsdielen ferparte. Guon stedsdielen hawwe yn de rin fan de tiid troch útwreidings mear ûnderferdielingen krige.

## Berne yn Magdeburg
* Georg Philipp Telemann (1681-1767), barokkomponist, dirigint
* Franz Seldte (1882-1947), oprjochter Stahlhelm en minister ûnder Hitler
* Friedrich Hochbaum (1894-1955), generaal
* Henning von Tresckow (1901-1944), generaal
* Gerd Michael Henneberg (1922-2011), akteur en teäterdirekteur
* Menahem Pressler (1923), Amerikaansk pianist

## Partnerstêden
* Sarajevo ||  Bosnië en Herzegovina
* Braunschweig ||  Dútslân
* Nashville ||  Feriene Steaten
* Zaporizja ||  Oekraïne
* Radom ||  Poalen
* Harbin ||  Sina
* Le Havre ||  Frankryk
Oberhausen

**Oberhausen** is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat 213.510 ynwenners (2023). Oberhausen is sûnt it jier 1915 in Dútske *Großstadt*.

Yn 1758 waard op it hjoeddeiske stedsgebiet de izerhutte Sint-Antonius iepene. Dat wie de earste yn it Roergebiet en dêrfandinne tanket de stêd Oberhausen de bynamme "widze fan it Roergebiet". 

Tsjintwurdich foarmje de grutte winkelsintra en rekreaasjeparken de ekonomyske pylders fan Oberhausen. Ek musea, teäters en oare attraksjes wurde alle jierren in soad besocht.
Freiburg im Breisgau

**Freiburg im Breisgau** is sûnt 1120 in stêd yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch. De stêd hat 215.966 ynwenners (2010). Freiburg im Breisgau is sûnt it jier 1934 in Dútske *Großstadt*.

## Sjoch ek
Munster fan Freiburg
## Ferneamde ynwenners
* Walter Benjamin, literêr kritikus en filosoof
* Alfred Döblin, dokter en romanskriuwer
* Desiderius Erasmus fan Rotterdam
* Martin Heidegger, filosoof
* Edith Stein, filosofe en hillige
* Friedrich von Hayek, ekonoom, filosoof, Nobelpriiswinner
* Max Weber, ekonoom en sosjolooch
Hagen

**Hagen** is in stêd yn 'e Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. Hagen is sûnt 1928 in Dútske *Großstadt*.

De Fernuniversität Hagen is de iennichste universiteit yn Dútslân dy't foar universitêr ôfstânsûnderwiis oerheidsjild kriget. Sûnt 2012 stiet it predikaat „Stadt der FernUniversität“ op de kombuorden.

## Skiednis
Troch de yndustrialisaasje yn it Dútske Keizerryk tusken 1871 en 1914 groeide de stêd. Yn 1928 hie de stêd foar it earst mear as 100.000 ynwenners en troch bestjoerlike weryndielingen hie de stêd yn 1939 150.000 ynwenners. Yn 'e Twadde Wrâldkriich waarden de joadske ynwenners ferdreaun nei konsintraasjekampen en dêr fermoarde. Troch alliearde bombardeminten waard de binnenstêd fan Hagen suver folslein ferneatige en ferstoaren mear as 2.200 ynwenners. Mear as 10.000 ynwenners fan Hagen stoaren oan it front.

Yn 1974 waard de Fernuniversität Hagen oprjochte en hie yn it stúdzjejier dat dêrop folge 1.330 studinten. Yn tsien jier tiid hie de universiteit sa'n 30.000 studinten. 

Oan 'e begjin fan 'e jierren 1980 wie Hagen it „Liverpool fan 'e Neue Deutsche Welle“. In protte bekende muzikanten en bands út dizze streaming (lykas Nena en Extrabreit) hawwe harren woartels yn Hagen.
Hamm

**Hamm** is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat 179.380 ynwenners (2023). Hamm is sûnt it jier 1975 in Dútske *Großstadt*.

## Skiednis
De stêd waard yn 1226 troch greve Adolf I fan 'e Mark stifte. De namme Hamm betsjut 'bocht' yn it Ald-Platdútsk. De namme komme nei alle gedachten fan 'e lokaasje fan Hamm yn 'e bocht fan 'e Lippe, dêr't de Ahse útstreamt. Hamm waard yn 1469 lid fan 'e Hânze en wie doe ien fan 'e machtigste stêden fan 'e krite, wylst de hjoeddeiske stêden yn it Roergebiet noch lytse doarpkes wiene. Yn 'e 19e iuw waard lykas yn 'e rest fan it Roergebiet by Hamm oan it winnen fan stienkoal en staalproduksje dien. 

Yn 1908 barde der in mynramp, wêrby't hûnderten mynwurkers omkamen troch in brân yn 'e myn, dy't mei wetter folpompt waard. Prins Eitel Fritz, twadde soan fan keizer Wilhelm, besocht doe it plak fan 'e ramp.

Yn 1920 waard by de Roeropstân op 2 april by Pelkum fûl fochten tusken leden fan it Reade Roerleger en de troepen fan it regear, de Reichswehr. De troepen fan it regear hellen de oerwinning. Foar de stoarne manlju is in monumint oprjochte. 

De binne mar in pear âlde gebouwen yn Hamm. In soad is ferlern gien by de alliëarde bombardeminten op 'e stêd yn 'e Twadde Wrâldkriich.

## Religy
Yn 2023 wie 29,4 % fan 'e befolking roomsk en 24,6 protestantsk. De rest hat in oar leauwe of is net-tsjerklik. It oantal moslims bedroech yn 2011 neffens in berekkening ûnder persoanen mei in migraasjeeftergrûn yn Hamm 10,3%.

Hamm telt in grut oantal tsjerken. Ek is der in grutte moskee. 

Yn Hamm stiet de grutste hindoe-timpel fan Europa. De Sri-Kamadchi-Ampal-timpel is mei donaasjes fan Europeeske hindoe's boud. In soad pylgers binne Tamils en komme oarspronklik fan Sri Lanka.
Saarbrücken

**Saarbrücken** (Frânsk: *Sarrebruck*) is de haadstêd fan de Dútske dielsteat Saarlân. De stêd oan de rivier de Saar hat 178.914 ynwenners (2010). De universiteitsstêd is it politike, ekonomyske en kulturele sintrum fan Saarlân.

Saarbrücken is sûnt it jier 1909 in Dútske *Großstadt*.
Herne (Dútslân)

**Herne (Dld.)** is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat 170.992 ynwenners (2010). Herne (Dld.) is sûnt it jier 1933 in Dútske *Großstadt*.
Ludwigshafen

**Ludwigshafen am Rhein** is in stêd yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts op 'e linkerigge fan 'e Ryn. De stêd hat 176.110 ynwenners (2023) en is nei Mainz de twadgrutste stêd fan 'e dielsteat. Ludwigshafen is sûnt it jier 1921 in Dútske *Großstadt*.
Neuss

**Neuss** is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat 154.712 ynwenners (2023). Neuss is sûnt it jier 1963 in Dútske *Großstadt*. De stêd stiet op it 56e plak op de list fan grutte stêden yn Dútslân en is benammen bekend om syn Romeinske ferline, de Rynhaven en it Neuss Bürger-Schützenfest. De stêd bestie yn 1984 2000 jier en is dêrmei ien fan de âldste stêden fan Dútslân.

## Galery

NRW, Neuss - Hauptbahnhof.jpg|Neuss *Hauptbahnhof*
Neuss, straatzicht Krefelder Strasse foto4 2014-03-31 10.52.jpg|*Krefelder Strasse*
Jakobsweg.jpg|Byld fan in pelgrim nei Santiago de Compostella
Darmstadt

**Darmstadt** is in stêd yn de Dútske dielsteat Hessen. De stêd hat 140.562 ynwenners (2010). Darmstadt is sûnt it jier 1937 in Dútske *Großstadt*.
Ingolstadt

**Ingolstadt** is in stêd yn de Dútske dielsteat Beieren. De stêd hie 121.314 ynwenners yn 2010. Ingolstadt is sûnt it jier 1989 in Dútske *Großstadt*.
Wolfsburg

**Wolfsburg** is in stêd yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. De stêd hat 121.199 ynwenners (2010). Wolfsburg is sûnt it jier 1972 in Dútske *Großstadt*. Yn 'e stêd is it haadkantoar fan autoprodusint Folkswein fêstige.

## Stedsdielen
* Almke/Neindorf
* Barnstorf/Nordsteimke
* Brackstedt/Velstove/Warmenau
* Detmerode
* Ehmen/Mörse
* Fallersleben/Sülfeld
* Hattorf/Heiligendorf
* Hehlingen
* Kästorf/Sandkamp
* Mitte-West (Laagberg, Wohltberg, Hohenstein, Rabenberg, Eichelkamp, Klieversberg, Hageberg)
* Neuhaus/Reislingen
* Nordstadt (Kreuzheide, Tiergartenbreite, Teichbreite, Alt-Wolfsburg)
* Stadtmitte (Stadtmitte, Hellwinkel, Schillerteich, Heßlingen, Rothenfelde, Steimker Berg, Köhlerberg)
* Vorsfelde
* Wendschott
* Westhagen


Ofbyld:Schloss Wolfsburg Sued-West.JPG|Slot Wolfsburg
Ofbyld:Wolfsburg stadion.jpg|Volkswagen-Arena, Stadion VfL Wolfsburg

Ofbyld:Rathaus von Wolfsburg.jpg|Riedhûs


## Keppelings om utens
* ''Autostadt''
* ''Wolfsburg Museum''
Bottrop

**Bottrop** is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat krapoan 119.000 ynwenners (2023) en is sûnt it jier 1953 in Dútske *Großstadt*.
Pforzheim

**Pforzheim** is in stêd yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch. De stêd hat 119.021 ynwenners (2010). Pforzheim is sûnt it jier 1975 in Dútske *Großstadt*.
Salzgitter

**Salzgitter** is in stêd yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. De stêd hie 107.726 ynwenners (2010). Salzgitter is sûnt it jier 1942 in Dútske *Großstadt*.

Salzgitter is sûnt 1941 troch it Stichkanal ferbûn mei it Mittellandkanal.

Salzgitter sit ûnder oaren Alstom LHB, fabrikant fan rôljend materieel dy't de earste searje metrostellen fan de Amsterdamske metro levere hat plus inkelde searjes trams.
Meurs

**Meurs** (Dútsk: *Moers*) is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat goed 101.000 ynwenners (2023). Meurs is sûnt it jier 1987 in Dútske *Großstadt*.

De stêd leit yn het Regierungsbezirk (regio) Düsseldorf. Meurs is de grutste stêd fan 'e *Kreis*  Wesel.

Hjoed de dei is Meurs bekend fan ûnder oaren it jazz-oriïntearre Moers Festival dat sûnt 1972 alle jierren holden wurdt.

Fan de midsiuwen ôf oant de Frânske besetting yn de 19e iuw wie Meurs it haadplak fan it foarstedom Meurs. Yn de Tachtichjierrige Oarloch waard Meurs mear as ien kear belegere. Prins Maurits fan Oranje ferovere de stêd yn 1597 ûnder it Belis fan Meurs.

## Foto's

Ofbyld:Moers nach 1600.png|Festingûntwerp Meurs fan Simon Stevin
Ofbyld:Moers, evangelische Stadtkirche in straatzicht Dm2 foto3 2013-07-29 11.29.jpg|Meurs
Ofbyld:Moers, stationsgebouw foto1 2013-07-29 11.07.jpg|Meurs, stasjonsgebou
Ofbyld:Moers, das Ärztehaus Dm60 foto3 2013-07-29 11.15.jpg|Meurs, monumintaal pân: *das Ärtzehaus*


## Eareboarger
* 1895: Otto von Bismarck, rykskânselier
Fürth

**Fürth** is in stêd yn de Dútske dielsteat Beieren. De stêd hat 113.422 ynwenners (2010). Fürth is sûnt it jier 1950 in Dútske *Großstadt*.
Dornier Do 335

De **Dornier Do 335 Pfeil** („Pylk“) wie in Dútske jager/bommesmiter út de Twadde Wrâldkriich dy't makke waard troch Dornier.
It tastel hie twa linemotors, ien yn de noas en de oare mids yn de romp. De achterste motor hie in ferlingde as fan 3 meter nei de propeller efter de sturt. 

De prestaasjes fan de *Pfeil* wiene folle better as dy fan oare twamotorige fleantugen. Dat siet him yn de lûk- en triuwpropeller en de folle legere luchtwjerstân dy't berikt waard mei it efter elkoar setten fan de motors.

De earste flecht fan it prototype wie op 26 oktober 1943 fanôf fleanfjild Mengen-Hohentengen. Yn 1944 en 1945 ûntstiene der ferskate útfierings: jager, jachtbommesmiter en ferkenner. It tastel hie in sjitstoel.

Totaal waarden der, prototypen meirekkene, sa'n 40 stiks fan de Do 335 boud, dêr't mar in pear fan  feitlik brûkt waarden.

## Technyske feiten (Do 335 A-1)
* Bemanning: 1 
* **Mjitten**
** Hichte: 5,00 m
** Langte: 13,85 m
** Spanwiidte: 13,80 m
** Fleugeloerflak: 38,50 m²
* **Gewicht**
** Gewicht leech: 7400 kg
** Maks. startgewicht: 9600 kg
* **Oandriuwing**
** Twa V-12-motors Daimler-Benz DB 603 E fan 2000 Hk (by de start) 1740 HK op 6000 m hichte
: Alternative oandriuwing twa DB 603 A fan maksimaal 1750&nbsp;Hk by de start en 1680&nbsp;HK op 5700&nbsp;m hichte
* **Prestaasjes**
** Maks. faasje : 765 km/o op 6400 m 
** Maks krúsfaasje : 685 km/o op 7100 m 
** Klimtiid nei 8000 m hichte: 14,3 min
** Klimfaasje: 11 m/s
** Tsjinstplafond: 11.400 m
** Fleanberik: 1800 km (mei reservetanks) 
* **Bewapening**
** ien 30-mm-fluchfjoerkanon MK 103, dy't troch de propelleras skeat
** twa 20-mm-kanon MG 151/20 boppe de foarste motor
** 500 kg bommen yn de romp, as ekstra branjetank
** twa 250-kg-bommen of twa 300-l-branjetanks oan de fleugels

## Keppelings om utens
* Do 335 yn Luftarchiv.de
* Do 335 yn Luftwaffe Resource Center
* Aeroflight (ingelsk artikel mei in soad details en keppelings)
Kiel (Dútslân)

**Kiel** is de haadstêd fan de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. De stêd hat 243.148 ynwenners (2014). Kiel leit oan de Kieler Förde, in sydtûke fan de Eastsee, oan it begjin fan it Noard-Eastseekanaal. Kiel is dan ek in wichtige havenstêd.

## Skiednis
* Stichte 1233 as *Holstenstadt tom Kyle*, 1242 stedsrjocht neffens it Lübecksk Rjocht
* Lid fan de Hânze fan 1284 oant 1518 
* De Universiteit fan Kiel waard stifte yn it jier 1685.
* Kiel is sûnt it jier 1900 in Dútske *Großstadt*.
* It hurdsilen op de Olympyske Spullen fan 1936 en1972 waard yn Kiel holden.

## Stedsdielen

## Museums
* Kunsthalle zu Kiel

## Kiel fan boppe ôf sjoen

Ofbyld:KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
Ofbyld:KielerFaehrenLuftaufnahme.jpg
Ofbyld:KielerInnenFoerdeLuftaufnahme.jpg
Ofbyld:KielerFoerdeUndHDWKraene.jpg
Ofbyld:Hoernbruecke.jpg|De *Hörnbrücke*


## Berne yn Kiel
* Peter III fan Ruslân (1728-1762), tsaar fan Ruslân
* Max Planck (1858-1947), natuerkundige en Nobelpriiswinner
* Eduard Schwartz (1858-1940), filolooch en histoarikus
* Andreas Köpke (12 maart 1962), fuotballer en keeperstrener
* Heike Henkel (5 maaie 1964), heechspringster
* Ernst Busch (1900-1980), sjonger
* Detlev von Liliencron (1844-1909), dichter
Unbemanne fleanmasine

In **ûnbemanne fleanmasine** of **drone** (Ingelsk: *unmanned aerial vehicle* of *UAV*) is in fleanmasine dy't gjin piloat oan board hat. Se wurde ûnder oaren brûkt troch loftmachten, polysjes, geheime tsjinsten of foar sivile of wittenskiplike doelen. Der wurdt oars al sûnt de iere 20e iuw eksperimintearre mei ûnbemanne fleanmasines.

Ut in grûnstasjon wei kin in ûnbemanne fleanmasine bestjoerd wurde, der binne ek mobile stasjons of ôfstânsbetsjinnings dêr't de drone mei bestjoerd wurde kin. Sawol sivile as militêre drones kinne brûkt wurde foar observaasje troch der kamera's ûnder te hingjen. Sommige militêre drones kinne ek wapensystemen drage. It formaat fan in drone kin aardich wat ferskille. Der binne drones fan in pear sintimeter en der binne drones mei sa'n 60 meter spanwiidte (Boeing Condor).

Yn it Frysk wurdt gauris it Ingelske wurdsje drone as synonym foar ûnbemanne fleanmasine brûkt. Dat wurd hie yn it Ingelsk oarspronklik de betsjutting fan brieder of broedbij (manljusbij).
Altenburger Land (Landkreis)

**Altenburger Land** is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Tueringen en hat 97.443 ynwenners.  It distrikt waard oprjochte yn 1994.
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2014

## Siden fan de wike yn 2014

**Wike 1**



-------
**Wike 2**



-------
**Wike 3**



-------
**Wike 4**



-------
**Wike 5**



-------
**Wike 6**



-------
**Wike 7**



-------
**Wike 8**



-------
**Wike 9**



-------
**Wike 10**



-------
**Wike 11**



-------
**Wike 12**



----
**Wike 13**



-------
**Wike 14**



-------
**Wike 15**



-------
**Wike 16**



-------
**Wike 17**



-------
**Wike 18**



-------
**Wike 19**



-------
**Wike 20**



-------
**Wike 21**



-------
**Wike 22**



-------
**Wike 23**



-------
**Wike 24**



-------
**Wike 25**



-------
**Wike 26**



-------
**Wike 27**



-------
**Wike 28**



-------
**Wike 29**



-------
**Wike 30**



-------
**Wike 31**



-------
**Wike 32**



-------
**Wike 33**



-------
**Wike 34**



-------
**Wike 35**



-------
**Wike 36**



-------
**Wike 37**



-------
**Wike 38**



-------
**Wike 39**



-------
**Wike 40**



-------
**Wike 41**



-------
**Wike 42**



-------
**Wike 43**



-------
**Wike 44**



-------
**Wike 45**



-------
**Wike 46**



-------
**Wike 47**



-------
**Wike 48**



-------
**Wike 49**



-------
**Wike 50**



-------
**Wike 51**



-------
**Wike 52**



-------
Sieg (rivier)

De **Sieg** is in sydrivier fan de Ryn yn Dútslân. De rivier ûntspringt yn it Rothaarberchtme, streamt troch Noardryn-Westfalen en Rynlân-Palts en komt ûnder Bonn yn de Ryn út. De rivier is 155 kilometer lang. De streamkrite beslacht 2856,9 km².
## Namme
De namme fan de rivier komt fan it Keltysk wurd *Sikkere*, dat 'flugge rivier' betsjut.
Altmarkkreis Salzwedel

**Altmarkkreis Salzwedel** is in lânkring yn 'e Dútske dielsteat Saksen-Anhalt mei 81.851 ynwenners (2023).  It distrikt waard oprjochte yn 1994.

## Skiednis
De lânkring waard by de weryndielingen fan 1994 út de eardere lânkringen Salzwedel, Klötz en Gardelegen en in part fan 'e lânkring Osterburg foarme. De plakken Oebisfelde (lânkring Klötze) en Calvörde (lânkring Gardelegen) waarden doe by de doetiidske en yn 2007 ophefte Ohrekreis yndield. De twadde weryndieling yn Saksen-Anhalt yn 2007 feroare fierder neat oan 'e Altmarkkreis Salzwedel.       

It hjoeddeiske gebiet fan 'e lânkring wie yn 'e maitiid fan 1945 it einstasjon fan 'e saneamde deademarsen en rommingstransporten út de konsintraasjekampen fan Noard- en Midden-Dútslân. De *Gedenkstätte Feldscheune Isenschnibbe Gardelegen* yn Gardelegen betinkt de ferskrikkingen út it lêst fan 'e Twadde Wrâldkriich.

## Bestjoerlike yndieling
Altmarkkreis Salzwedel bestiet út 13 gemeenten, wêrfan 5 ienheidsgemeenten en ien ferbânsgemeente wêrby't 8 gemeenten oansletten binne. 

**[[Ferbânsgemeente]]** mei de oansletten gemeenten
Altötting (Landkreis)

De **Lânkring Altötting** is in bestjoerlik distrikt yn 'e Dútske dielsteat Beieren. De lânkring ûnstie yn 1939 mei't it omneamen fan it eardere *Bezirksamt* Altötting, dat yn 1862 oprjochte waard.

## Stêden en gemeenten
Yn 'e lânkring lizze de folgjende stêden en gemeenten *(ynwenners op 31.12.2022)*:

### Gearwurkingsferbannen
De lânkring kent fiif **[[Verwaltungsgemeinschaft]]en ***:

(*) In *Verwaltungsgemeinschaft* (bestjoersmienskip) yn Beieren is in gearwurking fan oan inoar buorjende gemeenten fan 'e selde lânkring, wêrby't de gemeenten polityk selsstannich bliuwe. In Verwaltungsgemeinschaft fiert publike taken út om se foar de dielnimmende gemeenten better út te fieren. Sa'n Verwaltungsgemeindschaft wurdt troch leden út de dielnimmende gemeenten fertsjintwurdige (yn 'e regel in boargemaster en in gemeenteriedslid). It gemeentekantoar fan 'e Verwaltungsgemeinschaft fersoarget de administraasje en ûnderstipet de dielnimmende gemeenten.
Anhalt-Bitterfeld

**Anhalt-Bitterfeld** is in lânkring yn 'e Dútske dielsteat Saksen-Anhalt en hat 156.642 ynwenners (2023). It haadplak is Köthen.

## Skiednis
Anhalt-Bitterfeld ûntstie op 1 july 2007 yn it ramt fan 'e twadde weryndieling fan Saksen-Anhalt út de eardere lânkringen Bitterfeld, Köthen en dielen fan Anhalt-Zerbst (de stêd  Zerbst (Anhalt) en 21 gemeenten út de yn 2010 ophefte *Verwaltungsgemeinschaft* Elbe-Ehle-Nuthe). 

## Stêden en gemeenten
Bamberg (Landkreis)

**Bamberg** is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 144.361 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
Berchtesgadener Land (Landkreis)

De **Lânkring Berchtesgadener Land** is in bestjoerlik distrikt yn it súdeasten fan 'e Dútske dielsteat Beieren. De lânkring leit oan 'e grins mei Eastenryk en de Kreisstadt is Bad Reichenhall. De lânkring waard yn 1972 oprjochte út de eardere lânkring Berchtesgaden, in diel fan 'e eardere lânkring Laufen en de eardere kreisfreie Stadt Bad Reichenhall. Ynearsten waard lykas ek op oare plakken de lânkring ferneamd nei it haadplak fan 'e lânkring, Bad Reichenhall. Yn 1973 folge neffens beslút fan it Beierske regear de omneaming nei de hjoeddeiske namme. Dy namme is ûntliend oan 'e yn 'e lânkring lizzende krite *[[Berchtesgadener Land]]*.

Yn 'e lânkring leit de Watzmann, mei in hichte fan 2.713 m boppe de seenivo de heechste berch fan Dútslân. De basis fan 'e berch leit noch hielendal yn Dútslân. Neffens in oare berekkeningsgrûnslach is de Watzmann lykwols de op twa nei heechste berch fan Dútslân.  

## Stêden en gemeenten
De lânkring bestiet út 15 gemeenten, wêrfan trije stêden, trije Märkte en njoggen oare gemeenten. Dêrnjonken hat de lânkring twa ûnbewenne gebieten, dy't net gemeentlik yndield binne. Ynwennertallen tusken heakjes binne fan 31 desimber 2022. 
 

De lânkring hat gjin Verwaltungsgemeinschaften.
Barnim (Landkreis)

**Barnim** is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Brandenboarch en hat 176.953 ynwenners. It waard oprjochte yn 1993.
Bautzen (Landkreis)

**Landkreis Bautzen** is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Saksen en hat 318.618 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 2008.
Biberach (Landkreis)

**Biberach** is in bestjoerlik distrikt yn 'e Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch. De lânkring Biberach hat in oerflak fan 1.409,82 km² en is yn 1938 oprjochte.

## Stêden en gemeenten
Yn 'e lânkring lizze de folgjende stêden en gemeenten:

Biberach an der Riß en Laupheim binne *[[Große Kreisstadt|Große Kreisstädte]]*.

## Gearwurkingsferbannen
Yn 'e lânkring binne twa ferskillende soarten gearwurkingsferbannen: 

* *Gemeindeverwaltungsverbände* (GVV).
* *Vereinbarte Verwaltungsgemeinschaften* (VVG).

*Gemeindeverwaltungsverbände* binne:
* GVV Bad Buchau mei de sit yn Bad Buchau; oansletten gemeenten binne: de stêd Bad Buchau en de gemeenten Alleshausen, Allmannsweiler, Betzenweiler, Dürnau, Kanzach, Moosburg, Oggelshausen, Seekirch en Tiefenbach.
* GVV Illertal mei de sit yn Erolzheim; oansletten gemeenten binne: Berkheim, Dettingen an der Iller, Erolzheim, Kirchberg an der Iller en Kirchdorf an der Iller.
* GVV Rot-Tannheim mei de sit yn Rot an der Rot; oansletten gemeenten binne: Rot an der Rot en Tannheim

*Vereinbarte Verwaltungsgemeinschaften* binne:
* VVG fan 'e stêd Bad Schussenried mei de gemeente Ingoldingen.
* VVG fan 'e stêd Biberach an der Riß mei de gemeenten Attenweiler, Eberhardzell, Hochdorf, Maselheim, Mittelbiberach, Ummendorf en Warthausen.
* VVG fan 'e stêd Laupheim mei de gemeenten Achstetten, Burgrieden und Mietingen.
* VVG fan 'e stêd Ochsenhausen mei de gemeenten Erlenmoos, Gutenzell-Hürbel und Steinhausen an der Rottum.
* VVG fan 'e stêd Riedlingen mei de gemeenten Altheim, Dürmentingen, Ertingen, Langenenslingen, Unlingen und Uttenweiler.
* VVG fan 'e gemeente Schwendi mei de gemeente Wain.

Allinne de gemeente Schemmerhofen is net by in GVV of in VVG oansletten.

In GVV is in gearwurking tusken teminsten twa gemeenten yn Baden-Wuertemberch mei it doel om yn it ramt fan gemeentlik selsbestjoer yn in grutter ferbân publike taken út te fieren, sûnder dêrby selsstannigens yn te leverjen. Sa wurde bygelyks de administraasjes fan 'e yn in VVG oansletten gemeenten gearfoege, itjinge jild útsparret. In oar foarbyld fan in taak kin bygelyks it ferstjoeren fan belestingoanslaggen oan ynwenners fan 'e oansletten gemeenten wêze. Yn oare Dútske dielsteaten binne soartegelikense gearwurkingsferbannen tusken gemeenten ûnder oare nammen bekend.  

De VVG is in foarm fan yntergemeentlike gearwurking yn Baden-Wuertemberch. Yn dat gefal nimt in gemeente (yn it Dútsk in *erfüllende Gemeinde* of ferfangende gemeente) taken fan in GVV oer, sûnder dat in GVV de juridyske selsstannigens ferliest. De VVG hat sels dus gjin juridysk foech en is likemin in gemeenteferbân. In VVG wurdt troch in bestjoersoerienkomst oprjochte en bestiet út meardere oanbuorjende gemeenten yn in mienskiplike lânkring.Dútske wikipedy oer ''Vereinbarte Verwaltungsgemeinschaft'', ferzje 27 maaie 2024.
Breisgau-Hochschwarzwald

**Breisgau-Hochschwarzwald** is in bestjoerlik distrikt yn 'e Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch. De lânkring waard oprjochte yn 1973.

## stêden en gemeenten

## Gearwurkingsferbannen
Yn 'e lânkring binne twa ferskillende soarten gearwurkingsferbannen: 

* *Gemeindeverwaltungsverbände* (GVV).
* *Vereinbarte Verwaltungsgemeinschaften* (VVG).

*Gemeindeverwaltungsverbände* yn 'e lânkring binne:
* GVV Dreisamtal mei de sit yn Kirchzarten; oansletten gemeenten binne: Buchenbach, Kirchzarten, Oberried en Stegen.
* GVV Verwaltungsgemeinschaft Hexental mei de sit yn Merzhausen; oansletten gemeenten binne: Au, Horben, Merzhausen, Sölden en Wittnau.
* GVV Kaiserstuhl-Tuniberg mei de sit yn Bötzingen; oansletten gemeenten binne: Bötzingen, Eichstetten en Gottenheim.
* GVV March-Umkirch mei de sit yn March; oansletten gemeenten binne: March en Umkirch.
* GVV Müllheim-Badenweiler mei de sit yn Müllheim; oansletten gemeenten binne: de stêden Müllheim en Sulzburg en dêrnjonken de gemeenten Auggen, Badenweiler en Buggingen
* GVV St. Peter mei de sit yn St. Peter; oansletten gemeenten binne: Glottertal, St. Märgen en St. Peter
* GVV Staufen-Münstertal mei de sit yn Staufen im Breisgau; oansletten gemeenten binne: de stêd Staufen im Breisgau en de gemeente Münstertal/Schwarzwald

*Vereinbarte Verwaltungsgemeinschaften* yn 'e lânkring binne:
* VVG fan 'e stêd Bad Krozingen mei de gemeente Hartheim.
* VVG fan 'e stêdt Breisach am Rhein mei de gemeenten Ihringen en Merdingen.
* VVG fan 'e gemeente Ehrenkirchen mei de gemeente Bollschweil.
* VVG fan 'e gemeente Gundelfingen mei de gemeente Heuweiler.
* VVG fan 'e stêd Heitersheim mei de gemeenten Ballrechten-Dottingen en Eschbach.
* VVG fan 'e gemeente Hinterzarten mei de gemeente Breitnau.
* VVG fan 'e stêd Löffingen mei de gemeente Friedenweiler.
* VVG fan 'e gemeente Schallstadt mei de gemeenten Ebringen en Pfaffenweiler.
* VVG fan 'e gemeente Schluchsee mei de gemeente Feldberg (Schwarzwald).
* VVG fan 'e stêd Titisee-Neustadt mei de gemeente Eisenbach (Hochschwarzwald).

In GVV is in gearwurking tusken teminsten twa gemeenten yn Baden-Wuertemberch mei it doel om yn it ramt fan gemeentlik selsbestjoer yn in grutter ferbân publike taken út te fieren, sûnder dêrby selsstannigens yn te leverjen. Sa wurde bygelyks de administraasjes fan 'e yn in VVG oansletten gemeenten gearfoege, itjinge jild útsparret. In oar foarbyld fan in taak kin bygelyks it ferstjoeren fan belestingoanslaggen oan ynwenners fan 'e oansletten gemeenten wêze. Yn oare Dútske dielsteaten binne soartegelikense gearwurkingsferbannen tusken gemeenten ûnder oare nammen bekend.  

De VVG is in foarm fan yntergemeentlike gearwurking yn Baden-Wuertemberch. Yn dat gefal nimt in gemeente (yn it Dútsk in *erfüllende Gemeinde* of ferfangende gemeente) taken fan in GVV oer, sûnder dat in GVV de juridyske selsstannigens ferliest. De VVG hat sels dus gjin juridysk foech en is likemin in gemeenteferbân. In VVG wurdt troch in bestjoersoerienkomst oprjochte en bestiet út meardere oanbuorjende gemeenten yn in mienskiplike lânkring.
Burgenlandkreis

**Burgenlandkreis** is in lânkring yn 'e Dútske dielsteat Saksen-Anhalt mei 177.174 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 2007.

## Skiednis
Burgenlandkreis ûntstie as de lânkring Burgenland yn it ramt fan 'e weryndieling fan 2007 troch gearfoeging fan 'e eardere Burgenlandkreis en 'e lânkring Weißenfels. Op 16 july 2007 waard besletten om de namme Burgenland mei yngong fan 1 augustus 2007 te feroarjen yn Burgenlandkreis.  

## Bestjoerlike yndieling
De lânkring bestiet út sân ienheidsgemeenten en fjouwer ferbânsgemeenten (stêden wurde mei fette letters wjerjûn): 

(* Bestjoerssintrum fan  'e ferbânsgemeente).
Cham (Landkreis)

De **Lânkring Cham** is in bestjoerlik distrikt yn 'e Dútske dielsteat Beieren. De lânkring waard yn syn hjoeddeistige foarm yn 1972 oprjochte. De *[[Kreisstadt]]* is Cham.

## Yndieling
De lânkring bestiet út 39 gemeenten. Dêr binne seis stêden en fiif *[[Marktgemeinde|Märkte]]* ûnder (*(ynwennertallen fan 31.12.2022)*):

(*) In *Verwaltungsgemeinschaft* (bestjoersmienskip) yn Beieren is in gearwurking fan oan inoar buorjende gemeenten fan 'e selde lânkring, wêrby't de gemeenten polityk selsstannich bliuwe. In Verwaltungsgemeinschaft fiert publike taken út om se foar de dielnimmende gemeenten better út te fieren. Sa'n Verwaltungsgemeindschaft wurdt troch leden út de dielnimmende gemeenten fertsjintwurdige (yn 'e regel in boargemaster en in gemeenteriedslid). It gemeentekantoar fan 'e Verwaltungsgemeinschaft fersoarget de administraasje en ûnderstipet de dielnimmende gemeenten.
Coesfeld (Kreis)

**Coesfeld** is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 218.870 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1975.
Börde (Landkreis)

**Börde** is in lânkring yn 'e Dútske dielsteat Saksen-Anhalt mei 170.984 ynwenners (2023). It distrikt waard oprjochte yn 2007.

## Skiednis
De lânkring ûnstie yn it ramt fan 'e weryndielingen yn Saksen-Anhalt yn 2007 troch de gearfoeging fan 'e eardere distrikten Ohrekreis en Bördekreis.   

## Bestjoerlike yndieling
De lânkring bestiet út njoggen ienheidsgemeenten en fjouwer ferbânsgemeenten (stêden wurde mei fette letters wjerjûn): 

(* = bestjoerssintrum fan 'e ferbânsgemeente)
Dachau (Landkreis)

De **Lânkring Dachau** is in bestjoerlik distrikt yn 'e Dútske dielsteat Beieren It distrikt waard yn 1939 oprjochte.

Noardlik fan 'e Kreisstadt Dachau is it lânskip licht heuveleftich mei in sterk agrarysk karakter. Nei Dachau is it sintraal lizzende Indersdorf it belangrykste sintrum fan 'e lânkring. 

Yn it suden binne noch restanten fan it eartiids folle gruttere feangebiet. It *Dachauer Moos* en it natoergebiet *Schwarzhölzl* binne noch tsjûgen dêrfan. Oan it begjin fan 'e 19e iuw waard nei it ûntwetterjen fan 'e lêste feanen mei in systematyske turfwinning útein set. Oarspronklik leine de feanen fan Fürstenfeldbruck oant Freising. It gebiet stiet noch altiten bekend fanwegen de dize, dy't dêr faak lang hingjen bliuwt. 

De belangrykste rivieren binne de Amper, de Glonn en de Ilm. 

## Yndieling
De lânkring Dachau bestiet út 17 gemeenten. Allinne it haadplak, Dachau, hat de stedsstatus. Twa gemeenten meie har Markt neame. Neamde ynwennertallen binne fan 22 desimber 2022.