open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ainû (folk)

De **Ainû** (Japansk: アイヌ) binne de oarspronklike bewenners fan it gebiet om de See fan Ochotsk yn hjoeddeitsich Japan en Ruslân, sa as Hokkaido, Sachalin, Kamtsjatka, de Kûrilen en de kraj Chabarovsk, hinne. Op it heden wenje se benammen op it eilân Hokkaido, it noardlikste eilân fan Japan. Der libje net folle mear dy't folslein Ainû binne. De skattingen rinne útien tusken de 10.000 en 150.000. Yn dizze lêste skatting binne ek Ainû fan mingd bloed opnomd (heal Japansk en Ainû). De eigen taal (Ainû) wurdt noch mar troch inkele hûnderten Ainû folslein behearske. 

Der wurdt fan útgien dat de Ainû ôfstamje fan iere bewenners dy't net fan Aziatyske komôf wienen, mar mear besibbe mei it Jeropeeske (Kaukasyske) ras, en dy't nei alle gedachten al 18.000 of sels 30.000 jier lyn nei de Japanske eilannen migrearren yn in iistiid, doe't it seenivo leech stie sadat it mooglik wie te foet fan it fêstelân fan Aazje út nei de fjouwer haadeilannen fan Japan te kommen. Troch skiedkundigen wurde de Ainû identifisearre mei it Jomon-folk. It folk dat wy yn distiid beskôgje as de etnyske Japanners stammet mooglik ôf fan in yntocht om-ende-by 900-300 f.Kr. fan in kloft minsken fanút Korea, dy't de Yayoi neamd wurdt. 

De Yayoikultuer, skaaimerke troch weven, metaalbewurking en de ferbou fan rys, ferkrong dy fan de Jomon al gau. Dizze hypotezen binne yn Japan lykwols noch hieltyd ûnderwerp fan diskusje. Op it stuit is der wol konsensus oer de genetyske beminging fan Jomon en Yayoi dy't plak fûn hat, fral yn it uterste noarden en it uterste suden. Mar dat de Ainû relatyf suvere neisieten fan de Jomon binne en de 'Japanners', fral yn Midden-Japan, benammen fan de Yayoi ôfstamje stuitet op wjerstân. Moderne Japanners binne net al te wiis mei it idee as blike soe dat harren kultuer ôfkomstich is út it bûtenlân, sels at dat mear as twatûzen jier lyn bard wêze soe. 

De Ainû hawwe in folslein oare kultuer en in eigen taal; ek lichaamlik ferskille sy fan de Japanner troch in donkerdere hûdskleur, in groffere lichemsbou en in folle sterkere antlitbehiering as de 'Japanske' Japanners binne, of alteast wienen, dêrtroch makliker werom te kennen.

Hoewol't se offisjeel deselde rjochten hawwe as Japanners en ek yn Japan eltsenien foar de wet gelyk is, meitsje in protte Japanners dochs ûnderskied en binne de Ainû iuwenlang diskriminearre. Houliken tusken Ainû en Japanners wiene taboe. In protte Ainû of Ainû fan mingd bloed binne sels troch harren âlden folslein ûnwittend litten oer de eigen komôf fanwegen de diskriminaasje dy't soks mei gefolch hawwe soe as it bekend wie. 

## Keppeling om utens
* Ainû en diskriminaasje
* Jomon en Yayoi
Pier Prins

**Pier Prins** (Sibrandahûs 27 maart 1920 - Dokkum, 16 septimber 2012) wie de oprjochter fan Prins Dokkum. 

Hy begûn yn 1940 yn in pleats om lânbouwurktugen te ûntwikkeljen. Syn hier betelle hy troch te helpen by it melken. Yn de fyftiger jierren betocht er in stielen tsjil dy't er levere oan DAF. It stiel brûkte er letter foar goaten en profilen yn de glêstúnbou (1987). Letter waarden ek fangrails makke en oare ferkearsfeilichheidssystemen. 

Yn Dokkum is de Pier Prinsleane nei him neamd.
Johannes Mecima

**Johannes Mecima** (Harns?, ? – ?, ?) wie in apteker-drogist en sûkelarjefabrikant yn Harns om 1770-1790 hinne.

## Undernimmer
Hy ûntfong op 10 maart 1775 ferlinging fan oktroai foar 30 jier foar in terpentynstokerij en harsmakkerij. Teffens sette er útein mei twa fabriken foar de raffinaazje fan swevel en salpeter, dat er ferkocht yn de foarm fan pipen, bôlen, kristallen, en fynmeald. Op 28 maart 1782 waard him oktroai ferliend om mei Menno Vink in feartsjinst te begjinnen fan Harns nei Grins.

Mecima wie yn 1773-1774 en 1775-1777 belutsen by it stedsbestjoer.

Op 19 jannewaris 1791 fernijden de kuratoaren fan syn bern dat it fabryk oergien wie op de Fa. M. Vink en W. de Boer.

## Oefener
Mecima wie ek dwaande mei striidskriuwerij, benammen yn 1787 en 1788 tsjin wat neffens him 'sleau kristendom' wie, en tsjin patriotten. Hy wie in tige earnstige, 'fine' oefener dy't mei de Ofskieding fan 1834 tarette.

## Wurk
Yn 1787 en 1788 ferskynden fan him de neikommende geskriften: 
* *Brief aan alle vroome en getrouwe in den Lande, bijzonder in Friesland;  aan Helhond de Geer in dato 18 Sept. 1787 over het aanhouden van mijn bedienden*;
* *De doot in de pot of aanspraak aan drie Gereformeerde predikanten, de heeren [[Georgius Lemke|G. Lemke]], Joh. van Assen en A.R. Mentes tot Harlingen;* 
* *Opwekkelijke reize na den zaligen hemel van den Wel Eerw. heer Theodorus van Bokkel*; 
* *Lof en beloften der Jooden in deeze booze dagen in de zeven provintien tot aan de einden der aarde*;
* *Afschriklijke reize na de rampzalige hel eens moetwilligen godloozen of zoogezegde patriot*
Georgius Lemke

**Georgius (Jurjen) Lemke** (Aldeholtpea, 4 april 1721 - Harns, 12 febrewaris 1792) wie in predikant.

Lemke wie dûmny yn Eksmoarre, Koarnjum, Sint Anne en Harns yn de jierren 1766 oant 1792. Hy wie in 'ferljochtings'-predikant, learling fan H. Venema; wie mei tarieder fan de Psalmberiming fan 1775. Oefeners (ûnder oaren Johannes Mecima) agearren tsjin him.

## Keppeling om utens
* Biografyen by de DBNL
Oefener

In **oefener** is in protestantske lekefoargonger dy't by ien thús, yn in tsjerke of in skuorre preket (‘oefent’) foar in groep leauwigen, mar bûten de reguliere tsjerke om. Sy binne der al salang at de grifformearde (herfoarme) tsjerke bestiet.

## Neiere beskriuwing
In oefener hat syn godtsjinstige kennis opdien troch selsstúdzje; hy hat gjin offisjele teologyske oplieding hân. Toch heeft hij bij zijn gehoor gezag; hy is net ‘godgeleard’, mar hat wol ‘fan God leard’, dat wol sizze: hy hat ûnderfining mei de omgong mei God, hy hat dat djip field. De skiednis fan it protestantisme ken tûzenen fan dizze lekeprekers neist dûmnys. Faak wisten se troch harren ienfâldige komôf, persoanlik charisma, direkte wize fan sprekken en waarme befynlikens it hert fan de harkers te reitsjen en stienen hja tichter by it tsjerkefolk as de dûmnys. Guon fan oefeners dy't skriftlike ‘oefeningen’ neilitten hawwe, sa as Justus Vermeer (1696-1745) en Theodorus Avinck, wurde noch wol lêzen yn befynlik grifformearde fermiddens.

## Yn Fryslân
Oefeners wiene fan belang tsjin 1700 (labadisten) en yn de 18e iuw (Gerben Fennema). Hja fersetten har ûnder oaren tsjin de psalmberiming fan 1775. In protte hearden ta de rûnten fan 'earnstigen' of 'finen'. It wienen foarrinners fan de Ofskieding fan 1834.

## Oare ferneamde oefeners
* Albert Hilberts Kok (1760-1853)
* Wulfert Floor (1818-1876)
* Jan Frerik Zeebuit (1795-1895)
* Willem van Leeuwen (1868-1940)
*Henri Kersten (1882-1948)

## Fierder lêze
* , *Predikanten en oefenaars. Biografisch woordenboek van de kleine kerkgeschiedenis*, fiif dielen (Houten 1988-1999)
* , *Kleine professoren, halve dominees, fijne dokters. Oefenaars op de pastorale markt in de vroegmoderne tijd*, yn: Documentatieblad Nadere Reformatie 22 (1998), 1-25
Leidyk

In **leidyk** is type lege dyk dy't kultuerlân beskermje moast tsjin fan it heechfean kommend (soere) wetter.

De leidiken leinen op it fean, tichteby de râne. Troch ferfeanting fan oanswettende doarpen út waarden de leidiken geregeldwei ferlein en koene somtiden twa of trije diken efterinoar lizze. De eigener fan de grûn wie ferantwurdlik foar it ûnderhâld. 

Leidiken wienen yn Fryslân te finen fan Achtkarspelen oant yn Weststellingwerf. Op guon plakken is 'leidyk' in toponym wurden, sa as yn De Pein, Oerterp, tusken Duerswâld en Donkerbroek, yn Drachten is it in strjitnamme.
Hobbo Lemke

**Hobbo Hânses Lemke** (Aldeholtpea, 21 jannewaris 1731 - Wier, 8 oktober 1806) wie in teolooch.

Hy wie in broer fan Georgius Lemke en wie predikant te Wier (1806). Hy wie in soan fan Hanso Hendricus Lemke en Alathia (Schotanus a) Sterringa. Hy boaske op 2 april 1769 yn Wier oan Tyttje Johannes Haytsma; se krigen njoggen bern.

Lemke skreau ûnder oaren in *Verhandeling over de waarzeggerijen, duivelsbezweringen, toverijen en spokerijen* (1801). It wurk is hjir te lêzen.
Minskwittenskip

It begrip **Minskwittenskip** wurdt brûkt om alle wittenskippen mei oan te tsjutten dy't net ta de eksakte wittenskppen rekkene wurde, bygelyks letteren, filosofy, psychology en rjochten.

## Sjoch ek
* Sosjale wittenskip

## Keppeling om utens
ASO humane wetenschappen
Humanisme

It **Humanisme** is in net godstsjinstige libbens- en wrâldbeskôging dêr't de minske en de rede yn sintraal stiet. Kaaiwurden dêrfan binne: selsûntplooiiing, frijheid, en ferantwurdlikheid. It (moderne) humanisme bloeide op yn de renêssânse, mar bout fierder op in iuwenâlde tradysje dy't âlder is as it Kristendom en út de Grykske âldheid stammet. In bekend foarbyld dêrfan is Sokrates dy't yn syn tiid de boargers fan Atene oansette om selsstannich te tinken. 

De ynfloed fan it humanisme op polityk maatskiplike streamingen as it liberalisme en sosjalisme hat tige grut west. In protte minsken kinne harren wol fine yn de humanistyske gedachte, mar as organisaasje hat it humanisme lykwols gjin grutte oanhing yn de wrâld.

## Keppeling om utens
* Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging
* Humanistisch Verbond
* Humanistische Alliantie
* ECHT: jonge humanisten
* JongHV: jonge humanisten
* HUJO: Humanistyske Jongeren
Santpoort

**Santpoort** is in doarp yn de gemeente Felsen, yn de provinsje Noard-Hollân. It plak bestiet tsjintwurdich út de kearnen **Santpoort-Noard** en **Santpoort-Súd**. Yn 2006 wienen der 10.142 ynwenners, 6973 yn Santpoort-Noard en 3169 yn Santpoort-Súd. 

Alle jierren wurdt op de earste tongersdei fan augustus in koartebaandraverij organisearre troch de *Harddraverij Vereniging Santpoort & Omstreken*. Dan wurdt ek de tradisjonele feestwike holden, fan de sneons foar oant en mei de sneons nei de draverij.

Santpoort leit aan de autosnelwei A208 en oan it spoar Haarlim - Uitgeest. Beide parten fan it doarp hawwe in NS-stasjon: stasjon Santpoort Noard en stasjon Santpoort Súd.

Santpoort-Noard hat de nôtmûne *De Zandhaas*; teffens fynt men hjir de grutste en âldste hânbôgeskutterij fan Nederlân: *Vzos*.

Yn Santpoort-Súd leit ek de ruïne fan kastiel Brederode.

## Bekende ynwenners

### Berne yn Santpoort
* Adriaan de Groot (26 oktober 1914-2006), psycholooch
* Wim Rigter (12 maart 1967-2004), radiopresintator
* Peter Klashorst, keunstskilder
* Niels Meijer, prof-basketballer
* Reinier van den Berg (5 april 1962), meteorolooch
* Philippus Jacobus Hoedemaker, teolooch
* Dick Schoof (1957), minister-presidint

### Wenne hawwe yn Santpoort
* Pieter Wispelwey, sellist
* René Descartes, 17e-iuwsk filosoof, fan 1637 oant 1641.
* Martijn Kolkman, radiopresintator fan Q-music en telefyzjestim.
* Gerrit van Houten, keunstskilder
* Nine van der Schaaf, dichteresse en skriuwster fan Frysk komôf.
* Madelon Székely-Lulofs, skriuwster
* Jacobus Theodoor Cremer, minister fan Koloanjes (Swol 30-6-1847 - Amsterdam 14-8-1923), wenne de lêste jierren fan syn libben op it lângoed Duin en Kruidberg yn Santpoort.
* Jaap Eden, reedrider en hurdfytser.
* Menno Wigman, dichter

## Keppeling om utens
* Webstee fan 'e gemeente Felsen
Oene Gjerrits Gorter

**Oene Gerrits Gorter** (Ljouwert, 21 jannewaris 1758 – dêre, 31 jannewaris 1818) wie keapman te Ljouwert. Gorter wie fan 1796 oant 1800 in fûl patriot en unitaarjer.

## Biografy
Hy wie in soan fan Gerrit Oenes Gorter en Sytze Koopmans. Hy troude op 29 maaie 1785 mei Aukje Doekes Riemersma; hja krigen twa soannen en twa dochters.

Gorter hearde ta de ultra’s fan de patriottyske partij; waard op 30 maart 1796 yn it kiesdistrikt Easterwierrum twadde plakferfanger fan it lid fan de Nasjonale Fergadering en fertsjintwurdige Easterbierrum dêr ek. Hy hat him faak ward yn it skeel tusken de partijen yn Fryslân, dy’t ek wiidweidich besprutsen binne yn de Nasjonale Fergadering. Hy wie in neifolger fan Pieter Vreede.

Op 26 septimber 1796 waard er keazen yn it distrikt Ferwert, bleau ek nei de steatsgreep fan 22 jannewaris 1798 lid en kaam op 4 maaie yn de Twadde Keamer. 
Nei de steatsgreep fan 12 juny 1798 waard er net oproppen, mar 15 july waard er yn it distrikt Dokkum keazen as lid fan it *Vertegenwoordigend lichaam*. Dit mandaat einige doe’t er net opnij keazen waard op 29 maaie 1800. Dat wie de ein fan syn politike karriêre.
Jacob Haantjes

**Jacob Haantjes** (Renkum, 1 septimber 1899 – Goes, 3 augustus 1956) wie in learaar, doktor yn de letterkunde.

Hy wie de soan fan in Fryske ûnderwizer, ek in Jacob, dy’t yn Renkum oan skoalle stie. Letter hat er ûnder oaren yn Ouddorp, Wommels (1907-09) en Ljouwert (1911-23) wenne, omdat syn heit geregeldwei fan baan feroare.
Haantjes promovearre yn 1929 op: *Gysbert Japicx, Fries dichter uit de 17e eeuw*. Yn’e mande mei G. G. Kloeke joech er *Drei friesische Hochzeitgedichte* út (1929).

Haantjes wie sân jier lektor yn Londen en Oxford, dêrnei learaar yn Doetinchem, Zeist en Sutfen.

## Literatuer
* , *Oantinken oan Jacob Haantjes (1899-1956*, meast út syn briefwiksel, 1960)
* J.H. Brouwer, J. Haantjes en P. Sipma, *Gysbert Japicx wurken* (letter ek oantekenings, 1966)

## Keppeling om utens
* Wiidweidige biografy Haantjes by de DBNL
Oxford

**Oxford**  is in stêd, en de haadstêd fan it greefskip Oxfordshire, yn  de rgio Súdeast-Ingelân. De stêd is ferneamd wurden troch syn midsiuwske universiteit. Der wenje sa'n 165,000 minsken, dêrfan 151,000 binnen de distriksgrinzen. De rivieren Cherwell en Teems rinne troch Oxford en komme justjes besuden it sintrum byinoar. De Teems yn Oxford hjit 'De Isis', oer in lingte fan sa'n 10 km. Oxford is fanâlds in stêd mei in soad yndustry, benammen de foarstêd Cowley hat in grutte autoyndustry..

Oxford wurdt wol de "stêd fan de dreamerige spitsen" (*City of the dreaming spires*) neamd, om de harmoanyske arsjitektuer fan de universiteitsgebouwen mei harren tuorkes; de term is munte troch Matthew Arnold.

De namme Oxford betsjut itselde as Coevorden, Ochsenfurt en Bosporus: in furde ("*ford*") yn in rivier dêr't boeren harren kij, oksen ("*oxen*"), oerstekke litte koenen.

## Skiednis
Oxford is ûntstien yn de tiid fan de Angelsaksen, en wie yn 't earstoan bekend as *Oxanforda*. It begûn mei de stifting fan it Sint Frideswide's nonnekleaster yn de 8e iuw. Oxford waard foar it earst neamd yn Angelsaksyske kroniken fan it jier 912. De Universiteit fan Oxford, is de âldste universiteit fan Ingelân en de ingelsksprekkende wrâld. en wurdt al yn de 12e iuw neamd. De earste kolleezjes fan Oxford wienen University College (1249), Balliol (1263), en Merton (1264).

De ferhâlding tusken *town and gown* (stêd en toga) wie net altyd like maklik en late yn 1355 ta fjochterij dêr't ferskate studinten by dea rekken (de *Saint Scholastica Day Riot*).

Hoewol't der yn Oxford yn de Ingelske boargerkriich (17e iuw) in protte stipe wie foar de oanhingers fan it parlemint, waard de stêd yn 1642 it haadkertier fan kening Karel I fan Ingelân en syn hof, nei't de kening út Londen ferdreaun wie. Yn 1646 joech de stêd har lykwols oer oan de troepen fan de saneamde *Parliamentarians*, laat fan generaal Thomas Fairfax.

Yn de iere 20e iuw waakste de yndustry en de befolking hurd oan yn Oxford. Drukkerijen en útjouwerijen dienen it tige bêst yn de tweintiger jierren. Ek makke doe de autoproduksje troch de Morris Motor Company yn Cowley opgong, dat in protte wurk opsmiet, dêr't foaral jongkeardels út Wales op ôf kamen. Wales hie doe krekt te lijen fan in tekoart oan iten troch in rige fan tsjinjierren yn de lânbou. De plakken Headington en Risinghurst waarden yn 1929 anneksearre troch de gemeente Oxford.

It Oxford Ingelsk Wurdboek wurdt útjûn troch de Oxford Universiteits Parse.

## Literatuer en Oxford
Colin Dexter skreau de 'Ynspekteur Morse' detectiveferhalen yn Oxford, en liet se dêr ek spylje.

Oare ferneamde skriuwers út Oxford:

* C.S. Lewis (*fellow of Magdalen College*)
* Philip Pullman
* J.R.R. Tolkien (heechlearaar yn Oxford)
* Dorothy L. Sayers, berne yn Oxford, se studearre oan Somerville College

## Ferneamde persoanen berne yn Oxford
* Stephen Hawking (1942), natuerkundige en kosmolooch
* Tim Henman (1974), tennisser
* Hugh Laurie (1959), akteur
Lofts riden

Yn trijekwart fan de lannen yn de wrâld wurdt rjochts fan de dyk riden. Der is lykwols in grut oantal lannen dêr't men oan de **lofkerkant fan de dyk rydt**. Sa wurdt rjochts riden yn Arûba, Belgje, Kongo-Kinshasa, Nederlân en de Nederlânske Antillen, mar lofts yn Suriname, Yndoneezje, Namybje en Súd-Afrika. Lannen dêr't lofts riden wurdt binne faak eardere koloanjes fan Grut-Brittanje en/of eilannen.

## Skiednis

Inkelde iuwen ferlyn waard der yn folle mear lannen lofts riden omdat doe't noch op hynders riden waard en de measte minsken in swurd droegen. Der waard meastentiids mei de rjochterhân fochten, lykas de measte minsken no rjochts skriuwe. Om in slach ôfwarre te kinnen wie it dus makliker om lofts te riden, sa't de mooglike oanfallers oan de kant fan it swurd naderje moasten. 

Doe't weinen mei meardere hynders neist inoar brûkt waarden, wie it lykwols nofliker om rjochts te riden. De faak rjochtshandige bestjoerder siet dan mei syn swipe graach lofts op de bok sa't er de hynders oan de kant hie fan syn (rjochter)hân, dêr't er de swipe mei fêst hie. Logyskerwize gie er oar ferkear dan rjochts foarby sa't er better ôfstân hâlde koe by it ynheljen. Yn Frankryk waard begûn mei it rjochtsriden tanksij Napoleon, dy praktyk hat Napoleon yn in soad oare lannen ynfierd. Omdat it wikseljen fan rydkant oan de grins lestich is, binne yn de rin fan de tiid mear lannen oerskeakele op rjochts ride.
Yn Japan wurdt lofts riden om't de Samurais harren swurd lofts drage (se binne dus rjochtshandich), en it oanreitsjen fan in Samuraiswurd gou as in swier fergryp. Troch lofts lâns in Samurai te rinnen (as men inoar temjitte rint) gie men by syn rjochterkant lâns en is der dus net folle kâns om it swurd te reitsjen. Ek dêr jildt lykwols wer dat it foar de drager fan it swurd makliker is om in slach ôf te warren of ta te bringen troch lofts oan te hâlden.

Yn Sweden waard oant 1967 oan de lofterkant fan de dyk riden. Om't yn de buorlannnen rjochts riden waard, besleat it Sweedske parlemint om yn Sweden ek rjochtsridend ferkear yn te fieren. Dat barde op 3 septimber 1967, de dei dy't bekend stiet as Dagen H. In jier letter (1968) folge Yslân. Op 2 april 1973 barde itselde yn Nigearia en op 4 augustus 1974 in Gana. Begjin septimber 2009 feroare yn Samoa de ferplichte rydrjochting fan rjochts nei lofts, dat, om de ynfier fan auto's út oanbuorjende lannen (Austraalje, Nij-Seelân) makliker te meitsjen.

## It Spoar
Yn in pear lannen ride de treinen lofts, wylst it dykferkear rjochts rydt. Soks is bygelyks sa yn Belgje, Frankryk (útsûnderre de Elzas), Itaalje en Switserlân. De reden wêrom't treinen lofts ride yn dy lannen komt nei alle gedachten trochdat de trein oarspronklik út it Feriene Keninkryk komt, dêr't it dykferkear al lofts ried. Yn Sweden kin de ferklearring fûn wurde meidat it autoferkear oant 1967 ek lofts ried en der foar it treinferkear gjin reden wie om de rydrjochting te wizigjen.

It makket foar treinen net folle út oft der lofts of rjochts riden wurdt (de trein folget de rails en de masinist kin him net fersinne) en dêrom is der komselden in reden om dêr wat oan te feroarjen.

## Lannen en gebieten dêr't lofts riden wurdt
Muntskat fan Tsjummearum

**Muntskat fan Tsjummearum** is in muntskat fan mear as 2800 sulveren munten dy't yn 1991 fûn waard yn Tsjummearum. De munten datearren út de 9e iuw en hawwe foar it meastepart de Frankyske foarst Lotarius I as ôfbylding, de namme 'Dorestatus', kristlik symboal of in hannelskip.

De munten binne slein yn Dorestêd, Maastricht, Reims en Ferdun.

De muntskat waard oankocht troch It Keninklik Peinjekabinet yn Leiden. Yn 2009 wienen de munten part fan de útstalling *Dorestad, Wereldstad in de Middeleeuwen* yn het Ryksmuseum fan Aldheden yn Leien.
William Craigie

**Sir William Alexander Craigie** (Dundee, 13 augustus 1867 – Oxford 2 septimber 1957) wie in taalkundige en leksikograaf. Hy learde tsientallen talen, ek it Frysk.

## Karriêre
Hy studearre ôf oan de Universiteit fan St Andrews en wie de tredde redakteur fan it *Oxford English Dictionary* en meiredakteur fan it supplemint fan 1933. Fan 1916 oant 1925 wie er ek *Rawlinson and Bosworth Professor* yn it Angel-Saksysk oan de Universiteit fan Oxford.

Caigie joech leksikografy oan de Universiteit fan Chicago wylst er wurke oan it *Dictionary of American English* en it *Dictionary of the Older Scottish Tongue*, dêr't er de inisjatyfnimmer fan wie. In protte 20e-iuwske Amerikaanske leksikograven hawwe by him studearre, ûnder oaren Clarence Barnhart, Jess Stein, Woodford A. Heflin, Robert Ramsey, Louise Pound en Allen Walker Read.

## Craigie en it Frysk
Craigie besocht Fryslân yn 1909 en hie doe kontakt mei it Selskip 1844. Hy kundige dat jier ek de *Lytse Fryske Spraekleare* fan Obe Postma en Pieter de Clerq oan en stie in lêzing ôf oer it oplibjen fan talen en dialekten (yn *[[Forjit my net!|Forjit my net]]*, 1912). Craigie trune Pieter Sipma oan ta it skriuwen fan syn *Phonology and grammar of modern West-Frisian* (1914) en holp der ek oan mei. Bydragen fan Craigie ferskynden yn it Frysk Jierboek 1937 en B. X (1943) en XIV (1952). De Fryske Akademy beneamde him yn 1938 ta earelid.

## Keppelings om utens
* ''Oxford English Dictionary'' websteelemma foar William Craigie
* WorldCat's list of books he authored .
Otto von Bismarck

**Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen** (Schönhausen, 1 april 1815 - Friedrichsruh, 30 july 1898), foarst fan Bismarck-Schönhausen, bynamme de *De Izeren Kanselier* wie in Dútsk steatsman. Hy wie in fearnsiuw tusken 1865 en 1890 ien fan de wichtichste steatslju yn de 19e iuw, dêr't er foar in grut part it politike toaniel yn Jeropa besliste by grutte konflikten oer kriich en frede. Hy makke him grut foar de ferieniging fan alle Dútske steaten en troch him is it lapetekken fan meastentiids efterbleaune Dútske gebieten mei amper betsjutting omsmeid ta ien fan de wichtichste steaten fan Jeropa, it Dútske Keizerryk.

## Ferieniging fan Dútslân
Bismarck stamme út in âld Dútsk aadlik laach en wie ynearsten ôffeardiger yn de Bûnsdei Frankfurt foar Prusen en ambassadeur yn Parys. Yn 1862 waard er minister-presidint en minister foar Bûtenlânske Saken. Hiel bewust stjoerde hy oan op in oplossing foar de Dútske kwestje yn it foardiel fan de Prusyske monargy. De Deenske ynkorporaasjeplannen foar Sleeswyk-Holstein wist er troch in kriich mei Denemark te foarkommen. 

Yn oerlis mei Eastenryk stelde Bismarck de hartochdommen ûnder Prusysk-Eastenryksk militêr bewâld (Ferdrach fan Gastein, 1865). Al gau ûntstie mei Eastenryk lykwols spul oer de útfiering dêrfan en late ta it Prusysk-Eastenryksk konflikt (1866). Hannover, Sleeswyk-Holstein, Hessel-Kassel, Nassau en Frankfort waarden anneksearre en Prusen waard haad fan it nije Noarddútske Bûn, de liedende mogendheid yn Dútslân. 

Yn 1870 waard de Spaanske troankandidatuer troch Bismarck oangrypt om tsjin Frankryk oarloch te fieren. Troch publikaasje fan de ferneamd wurden "Emser Depêche" wist er op handige wize Frankryk út de tinte te lokjen. Yn de Frânsk-Dútske Kriich kaam it Twadde Dútske Keizerryk ta stân (Fersailles, 18 jannewaris 1871) mei Wilhelm I as earste keizer en Bismarck as rykskanselier. Him waard ek de titel fan foarst (prins) takend. 

It belied fan Bismarck wie derop rjochte om de eardere Dútske steaten ta in ienheid om te smeien. Op yngenieuze wize wist er op it wrâldpodium de Dútske posysje yn Jeropa te ferstevigen û.m. troch Frankryk te isolearen en it ta-inoarkommen mei Eastenryk-Hongarije (Kongres fan Berlin, 1878; Triple Alliânsje, 1882). Yn 1890 trêd er ôf as rykskanselier as gefolch fan de wegering fan de keizer de tsjin de opposysje rjochte sosjalistentwetten goed te karren.
Gauke Cornelis Andriesse

**Gauke Cornelis Andriesse** (Grou, 25 maaie 1835 - Huzum 2 febrewaris 1897), wie blikker fan berop en dichter.

Hy wie troud mei Anna Wijga. Hy wie in waarm foarstanner fan de Fryske taal. Hy publisearre yn de Iduna, Bijekoer en Fryske Húsfrjeon (1854-64).
Blikke

In **blikke**, **bleek** of **blikfjild** is in koart meand gersfjild, dat tsjinne om linnen te blikken. Beginen hellen faak harren ynkommen út it waskjen foar oaren, dat it begynhof hie meast in (grutte) blikke.

Al yn de Midsiuwen waard ûntdutsen dat sinneskyn it blikken fan linnen befoardere. Nei it waskjen wie it linnen doetiids faak noch wat gielich en net hielendal fris. It linnen waard lykwols frisser en witer, troch it op it gers út te lizzen en sa drûgje te litten. Letter waard de ferklearring fûn: ûnder ynfloed fan de sinne wurde frije soerstofatomen foarme, dy't harren bine oan smoargens.

Oant yn de 20e iuw waarden blikfjilden noch tapast yn de tekstylyndustry, hoewol't ein 18e iuw al ûntdutsen wie dat mei blikwetter itselde hurder berikt wurde koe. Ek by hûs leinen in protte minsken oant yn de jierren 1960 it waskguod noch op de blikke te drûgjen.

Ljouwert hie krekt bûten de stêd in soad blikkerijen. Dêr wie in herberch 'De Bleek' en ek de namme Bleeklaan hâldt dizze bedriuwstûke yn it ûnthâld.
Nishat Khan

**Nishat Khan** (Kolkata, 25 oktober 1965) is in Yndiaask sitarspiler en soan fan surbaharspiler Imrat Khan.

Khan waard mids jierren 1960 berne yn Kolkata. Hy spile mei guonts út de wrâld fan de jazz, Gregoriaanske koarmuzyk, flamenko en Westerske klassike muzyk. Yn augustus 2002 spile Khan foar de Diet fan Japan yn Tokyo en yn 2004 op it Crossroads Guitar Festival. Khan wennet yn Beverly Hills, Kalifornje en is gastprofesser oan de Universiteit fan Kalifornje, Los Angeles.

## Diskografy
*Ustad Nishat Khan mei John McLaughlin, *The Promise*, Polygram Records, 1996
*Ustad Nishat Khan, *Raga Miyan Ki Malhar/Raga Dhansri*, India Archives, 1996
*Ustad Nishat Khan e l'Ensemble Gilles Binchois, *Meeting of Angels*, Amiata Records, ARNR 0603,Firenze 1997
*Ustad Nishat Khan, *Raga Khan*, Amiata Records ARNR 1997, Firenze, 1998

## Keppelings om utens
*Offisjeel webstee Nishat Khan
*Yndiaaske ynstruminten
Gerulfingen

De **Gerulfingen**, wie de famylje fan de earste greven fan (West-)Fryslân en Hollân. De nammejouwer wie Gerulf de Aldere († nei 839). Der is in hypoteze, dy't oppenearret dat er ôfstammet fan de Fryske kening Redbad († 719). J.M. van Winter is fan betinken dat de skaai besibbe wêze kin oan it Saksyske aadlike laach de Immedingen. De haadliny fan de famylje stoar út yn 1299 mei it ferstjerren fan Jan I. In sydliny wienen de greven fan Bentheim, dy't yn 1421 likegoed útstoar. De famylje kaam letter ek wol bekend te stean as it *Hollânske Hûs*.

De Gerulfingen hawwe ien Roomsk-kening fuortbrocht: Willem II. Neffens de oerlevering soe der in tal sydstagen fan dy dynasty west hawwe fan bern, dy't net berne wienen yn it houlik. Hja hearden dan ek net ta de haadstaach fan de famylje. Guon foarbylden fan dy famyljes dy't neamd wurde binne de Van Egmonds en de Van Wassenaars en de Jellema's. Neamd wurde as sydstaach fan de greeflike famylje kin lykwols ek in wize om jins reputaasje te fergrutsjen. Bastertbern waarden yn dy tiid noch net sa ôfkard as letter it gefal wurde soe. Hoewol't se net streekrjocht opfolgje koene, koenen se wol brûkt wurde om famyljebelangen feilich te stellen. 

Utsein Hollân hiene de Gerulfingen ek it bewâld oer Seelân en meitsje oanspraak op Mid Fryslân. Ferskate greven hawwe besocht Westerlauwersk Fryslân yn besit te krijen mar binne dêr lang om let net goed yn slagge. 

Doe't de Gerulfingen útstoaren waard It Hollânske Hûs opfolge troch de Henegouske hearen fan it Hûs fan Avesnes.

## Bentheim
In sydstaach fan de Gerulfingen wie eigener fan it greefskip Bentheim. It besit kaam yn de famylje troch it houlik fan de erfdochter Sophia van Rheineck mei greve Durk VI fan Hollân. Harren âldste soan Floaris III fan Hollân krige it greefskip Hollân, de jongere soan Otto it greefskip Bentheim. Dy staach stoar ein 14e iuw út, wêrnei't Bentheim yn froulike line fererve.

## Sjoch ek
* Greve fan Hollân en Seelân
Douwe Mattheus Hoogeveen

Dr. **Douwe Mattheus Hoogeveen** (Stiens, 4 maart 1891 - De Bilt, 17 oktober 1976) wie klassikus en keunstkilder fan Stiens.

Hy wie de soan fan it skoalhaad M.B. Hoogeveen yn Stiens dy’t bekend waard troch de sels ûntwurpen lêsmetoade op basis fan it lêsplankje ('aap, noot, mies..'). Wie troud mei Neeltje Boelstra (1902-1983)). It span Hoogeveen-Boelstra wenne yn Haarlim. Ut de neilittenskip fan har âlden krigen se “de Botermijn”. Se ferpachten de pleats, mar de opkeamer waard troch it echtpear brûkt as fakânsjeferbliuw. Foar de meier waard doe in nije wenkeamer yn de pleats makke.
Hoogeveen studearre klassike talen mar rjochte him letter mear op de skilderkeunst. In tal fan syn wurken is yn besit fan de Boelstra-Olivierstichting. De stichting hat as doel it stypjen fan aktiviteiten op it mêd fan kultuer en landbou yn de romste sin. By it ferlienen fan steun hawwe aktiviteiten yn Ljouwerteradiel en yn Stiens en Jelsum yn it bysûnder in pree. Mar de doelstellings litte ek steun oan aktiviteiten bûten Ljouwerteradiel en Fryslân ta.
Arjen Heslinga

**Arjen Heslinga** (Stiens, 18 jannewaris 1924 - Delfsyl, 16 april 1945) wie mei Folkert Tolsma en Tamme Zijlstra ien fan de slachtoffers fan Stiens út de Twadde Wrâldoarloch. 

Yn jannewaris 1945 waard Arjen mei syn bruorren Sytse en Jacob oppakt om’t hja har net hâlden oan de fertsjusteringsfoarskriften. Doe’t in evakuee by fersin nachts de ljochten in kear brâne litten hie, waard dat troch in Dútske patrûlje opmurken. Arjen, Sytse en Jacob waard oerbrocht nei Sint-Anne. Letter kamen Arjen en Sytse yn de straffinzenis fan Ljouwert wylst Jacob nei hûs ta mocht. Arjen bedarre yn Dútslân en yn 1945 kaam er siik yn Nederlân werom. Hy stoar yn in sikehûs te Delfsyl.

Heslinga waard ynearsten beïerdige yn Delfsyl. Op 18 maaie 1945 waard er opnij begroeven op it Algemiene begraafplak yn Froubuorren.

Yn Stiens is in strjitte nei him neamd.
Grutte Trek

De **Grutte Trek** is de namme foar de tocht wêrmei't Nederlânsktalige boeren fan Súd-Afrika fuort setten omdat se net mear ûnder it Britsk koloniale bestjoer hearre woenen. De tocht gie nei it easten en noarden yn de tiid om 1840 hinne. De Grutte Trek soe liede ta de oprjochting fan de ferskillende boererepubliken, dy’t ek tegearre mei de kaapkoloanje in basis foarmje soene foar it oprjochtsjen fan de Uny fan Súd-Afrika en it hjoeddeistige Súd-Afrika. 

## De foartrekkers
Yn de jierren tritich fan de njoggentjinde iuw fûn in grut folkeferfarren plak yn it hjoeddeistige Súd-Afrika. Dat folkeferfarren soe de skiednis fan it lân drastysk beynfloedzje. Yn de jierren 1836 oant 1850 binne nei skatting likernôch 12.000 Nederlânske kolonisten nei de takomstige provinsjes Natal, Oranje Frijsteat en Transfaal lutsen. Dy kolonisten wienen grutdiels fan Nederlânske en Fryske komôf, derneist wienen der ek in tal Dútske en Flaamske kolonisten. Dy befolkingsgroep soe letter Boeren neamd wurde en binne no bekend as Afrikaners. De Boeren lutsen fuort om te ûntsnappen oan it Britske gesach, grinsoarloggen mei de ‘kaffers’, britske kolonialisme en feringelsking en om de waaksende befolkingsdruk te ferlichtsjen. Dizze trekkers waarden foartrekkers neamd. 

De Foartrekkers waarden foarme troch twa groepen boeren, de saneamde Trekboeren, semi-nomadyske boeren en de grinsboeren, dy't oan de râne fan de Kaapkoloanje libben en it noch net ûntdutsen woaste 'swarte' efterlân. De measte Kaap-Hollanners, sa't de Nederlânske kolonisten doetiids neamd waarden, lutsen net fuort. It wie in frijwat lyts part fan de Nederlânske befolking dy’t it Britsk gesach ûntrûn troch it lân yn te lûken.
Antoon Derkinderen

**Antonius Johannes (Antoon) Derkinderen** (De Bosk, 20 desimber 1859 - Amsterdam, 2 novimber 1925) wie in Nederlânsk keunstskilder, glêzenier, tekener en boekbânûntwerper.

## Libbenspaad
Antonie Derkinderen wie tusken 1878 en 1880 learling fan de Keninklike Skoalle foar Byldzjende Keunsten yn De Bosk ûnder lieding fan J. Th. Stracké. Yn 1880 gong er nei Amsterdam dêr't er oant 1882 studearre oan de Ryksakademy. Hy wie by earste leden fan de Keunstnersferiening Sint Lucas. Yn 1882 gie er mei Jan Toorop nei Brussel en bleau dêr in jier om te oan de Tekenakademy laat fan J. Portaels te studearjen. Tusken 1888 en 1890 hâlde er opnij ta yn Brussel. Dêrnei festige er him yn Laren (Noard-Hollân).

Hy skildere (ek glês), tekene, etste en litografearre portretten, figueren en makke wandskilderingen foar ûnder oaren Stêdhûs yn De Bosk en de Koopmansbeurs (Beurs fan Berlage) te Amsterdam. Teffens makke er boekfersieringen foar ûnder mear de Vondel-útjeften en de Mis fan Diepenbrock.

Hy hie in soad kunde en syn ideaal wie om learlingen yn it skilderjen te oefenjen, krekt as de midsiuwske gildemasters dienen. De wurkplaats hie lykwols net it súkses dêr't er op hope hie en yn 1907 ferfarde Derkinderen nei Amsterdam, dêr't er direkteur fan de Ryksakademy waard, in funksje dy't er oant 1925 hâlde soe. Yn 1914 krige er in earedoktoraat fan de Universiteit Grins.

## Wurk
Wurk fan Derkinderen is ûnder oaren te finen yn de kolleksje fan it Gemeentemuseum De Haach (*twa bern*, 1880 *deade trompetter*),  Sintraal Museum Utert, Kröller-Müller Museum yn Otterlo (portret fan Mallarmé), Museum foar Kommunikaasje De Haach (ûntwerpen foar Nederlânske postsegels), it Noardbrabânsk Museum te De Bosk (ûntwerp foar wandskildering yn it stêdhûs te De Bosk) en it Van Abbemuseum te Eindhoven (*man mei stêf*).

Antoon Derkinderen waard ek frege om in ûntwerp te meitsjen foar in Nederlânske postsegel. It gie om de útjefte fan de earste taslachsearje, foar de tuberkuloazebestriding yn 1906.


Ofbyld:Interieur, aanzicht gebrandschilderde glas-in-loodramen - Amsterdam - 20366711 - RCE.jpg|De Bazel (Amsterdam)
Ofbyld:Derkinderen moeder knaapje.jpg|Moeder met knaapje (voorstudie)
Ofbyld:Tbc-3-ct.jpg|Postsegel (1906)


### Skilderijen

Derkinderen - Studie van halfnaakte man met tulband.jpg|thumb|Stúdzje fan healneakene man mei tulbân, 1885
Derkinderen Dood kindje.jpg|thumb|Dea berntsje, 1886
Ofbyld:Antonius Derkinderen Portret Stephane Mallarme.jpg|thumb|Portret fan Stéphane Mallarmé, 1891
Antonius Derkinderen Naakt.jpg|thumb|Neaken, 1900-1910


## Keppelings om utens
*Biografy yn it BWN
*Genealogyske feiten Antonius Johannes Derkinderen yn "Alle Begijnen van Amsterdam"
Bûtjadingen

**Butjadingen** is in skiereilân yn de Dútske dielsteat Nedersaksen en in gemeente op dat skiereilân, hearrend ta it distrikt Wesermarsch. De gemeente hie 6500 ynwenners yn 2008 en 6049 yn 2019 en waard op 1 maart 1974 oprjochte troch in fúzje fan 'e eardere gemeenten Burhave, Langwarden en Stollhamm. Bûtjadingen leit oan de Jadeboezem en de Waadsee, dêr't it oan de eastkant de Wezer en oan de westkant de Jade yn útmûnje. It gemeentebestjoer sit yn it plakje Burhave.

Butjadingen is troch feartsjinsten ferbûn mei Wilhelmshaven yn it westen en Bremerhaven yn it easten. Ut Nordenham wei, dat geografysk wol, mar bestjoerlik net ta Bûtjadingen heart, is der in treinferbining mei Bremen.

Bûtjadingen is in meast agrarysk gebiet. De stêd Nordenham hat yndustry en in kearnsintrale.
Pieter Scheen

**Pieter Arie Scheen** (Den Haach, 1 april 1916 - Apeldoarn, 10 novimber 2003) wie in keunsthanneler dy't bekend is fan it twadielige standerdwurk *[[ Lexicon van Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750-1950]] *, út 1969-1970. Hy krige dêrfoar yn 1971 de Buchelius-priis.

Hy begûn as selsstannich keunsthanneler yn 1931 en ferkocht meast wurk fan de Hollânske Romantyk en de Haachske Skoalle.  
Yn 1946 ferskynt syn earste publikaasje; *Honderd jaren Nederlandsche Schilder- en Teekenkunst* mei feiten oer 3000 skilders berne tusken 1750 en 1850. Yn 1950 selektearre er de yllustraasjes foar Gerben Colmjon's publikaasje oer de skilders fan de Haachske Skoalle. Troch it opsetten fan útstallingen, ûnder oaren in grutte oer de romantyske skilder Wijnand Nuijen (1813-1839), hat Scheen bydroegen oan de wurdearring fan Nederlânske 19e-iuwske skilderkeunst.

It ferfolch op de publikaasje fan 1946 komt yn 1970 mei it *Lexicon van Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750-1950* dêr't er doe ek byldhouwers, keramisten, goud- en sulversmeden, ensafuorthinne, yn opnaam.

Yn 1975 docht er syn hannel oer oan syn skoansoan Joop Breeschoten en ferfart er mei syn frou nei Frankryk. Seis jier letter komme hja werom en leit Scheen him ta op de opfang fan fûgels yn Apeldoarn.

## Bibliografy
* *Honderd Jaren Nederlandsche Schilder en Teekenkunst; De Romantiek met voor- en natijd (1750-1850*). De Haach: Boek en Periodiek, 1946; [in collaboration with] Gerben, Colmjon. 
* *De Haagse School: de vernieuwing van onze schilderkunst sinds het midden der negentiende eeuw*. Rijswijk: Leidsche Uitgeversmij., 1950; 
* *Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750-1950*. 2 dielen De Haach: Keunsthandel Pieter A. Scheen N. V., 1969-1970; 
* Scheen, Pieter, jr. *Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750-1880*. Opnij besjoen P. Scheen. De Haach: Utjouwerij Pieter A. Scheen BV, 1981.
Q'orianka Kilcher

**Q'orianka Waira Qoiana Kilcher** (Schweigmatt (Swarte Wâld), 11 febrewaris 1990) is in yn Dútslân berne Amerikaanske aktrise fan Perûviaansk en Switsersk komôf. Sy wûn yn 2005 in National Board of Review Award yn de kategory 'froulike trochbraak', foar har haadrol as Pocahontas yn de histoarysk-biografyske film *The New World*. Q'orianka docht al mei yn films sûnt har njoggende jier.

It wurd *q'orianka* betsjut 'gouden earn' yn het Quechua.

## Filmografy
* *[[Yellowstone (Amerikaanske telefyzjesearje)|Yellowstone]]* (2020) (neo-westernsearje)
* *The Alienist* (2018) (tf-searje)
* *Hostiles* (2017)
* *[[Longmire (tillefyzjesearje)|Longmire]]* (2012) (neo-westernsearje)
* *Neverland* (2011) (minysearje)
* *Sons of Anarchy* (2010) (tf-searje)
* *Princess Ka'iulani* (2009)
* *The New World* (2005)
* *How the Grinch Stole Christmas* (2000)

## Trivia
* Kilcher is de muoikesizzer fan *singer-songwriter* Jewel Kilcher.
Blessebrêgeskâns

De **Blessebrêgeskâns** (Stellingwerfsk: Blesbroggeschaans) is in âlde ferdigeningsskâns oan de Linde tusken Wolvegea en De Blesse. 

## Skiednis
De skâns waard oanlein yn de Tachtichjierrige Oarloch, yn 1582, en makke diel út fan de Fryske Wetterliny, dy’t troch hiel Súdeast-Fryslân rûn. 
Yn it boek ‘Toneel des Oorlogs’ út 1675 stiet de Blessebrêgeskâns ôfbyld as in heale stjerreskâns. Nettsjinsteande it fûleinich besykjen fan de biskop fan Münster, better bekend as Bommen Bearend, om Fryslân yn te fallen, die bliken dat de Fryske Wetterliny it ynfaazjeleger tsjin hâlde koe. Ek doe't de Blessebrêgeskâns yn 1673 fan Münsterske troepen fernield waard en de liny trochbrutsen waard, slagge it de biskop fan Münster net Fryslân te ferôverjen. 

## Rekonstruksje
Nei in proefûndersyk yn 2009 waard yn 2010 it archeologysk ûndersyk nei de resten fan de Blessebrêgeskâns fuortset. By opgravings by De Blesse is in granaat út de 17e iuw foar it ljocht kaam. De granaat is yn 1672 troch de troep fan de Biskop fan Munster ôfsketten op in skâns fan de Fryske wetterliny. Neist de granaat waard der ek in sulveren ring fûn, mar de grutste ûntdekking fan archeolooch Ko Lenting wie it ferdigeningswurk sels. Der waarden plannen makke om de skâns werom te bringen yn it lânskip.
Op 5 novimber 2010 wie de iepening fan de nij opmakke Blessebrêgeskâns. By de útfiering fan it projekt wiene Wetterskip Fryslân en eigener It Fryske Gea belutsen.
Den Dolder

**Den Dolder** is in doarp yn de gemeente Seist, yn de provinsje Utert. It doarp leit direkt ten easten fan Bilthoven en eat noardliker as Huis ter Heide en Bosch en Duin. Den Dolder hat 4.515 ynwenners (2021).

It doarp leit op de Utertse Heuvelrêch, en hat in stasjon oan it spoar Utert-Amersfoort. Yn en om Den Dolder binne meardere psychiatryske ynstellings en ynstellings foar minsken mei in ferstanlike handikap. wêrûnder Dennendal, ûnderdiel fan Reinaerde. Dennendal leit njonken it terrein fan it psychiatriysk sintrum Willem Arntsz Hoeve, dat boud waard yn 1906. Fierder is Den Dolder bekend fanwege de justysjele jeugdynrjochting "Den Engh". 

In soad fan de sauzen en produkten fan it merk Remia komme út it fabryk yn Den Dolder. Oan Remia dankt Den Dolder ek syn bynamme 'It sauzehert fan Nederlân'. 
Yn Den Dolder stiet ek it Nederlânske haadkantoar fan de YMCA.
Willem Arntsz Hoeve

De **Willem Arntsz Hoeve** wie in psychiatryske ynrjochting yn Den Dolder dy't oan it begjin fan de 20e iuw stifte waard. It jild waard beskikber steld troch de begoedige Willem Arntsz. In oantal fan de gebouwen op it terrein hat wyls in oare bestimming krigen. De ynrjochting falt no ûnder de paraplu fan it geastlike sûnenssoarch konglomeraat 'Altrecht'.


Ofbyld:Den Dolder WillemArntzhoeve 58.JPG|Willem Arntsz Hoeve
Ofbyld:Den Dolder WillemArntzhoeve Harkseal 57.JPG|*Harkseal*
Ofbyld:Den Dolder WillemArntzhoeve 56.JPG|Willem Arntsz Hoeve
Ofbyld:Den Dolder WillemArntzhoeve Boerhaave 55.JPG|*Boerhaave*
Jan Blokker

**Jan Andries Blokker** (Amsterdam, 27 maaie 1927 - dêre, 6 july 2010) wie in Nederlânske sjoernalist, kollumnist, skriuwer, publisist en amateur-histoarikus.

## Biografy
Hy waard berne yn de Amsterdamske Admiralebuert en groeide op yn in frijsinnich-liberale húshâlding. Syn heit wie kantoarman, en syn mem wie in Friezinne. Fan syn sânde jier ôf seach Blokker mei syn heit alle wiken it Polygoon-sjoernaal yn de Cineac. Blokker trochrûn de H.B.S. oan de Keizersgracht, en begûn yn 1944 oan it steatseksamen gymnasium-alfa.
Dêrnei studearre er Nederlânske taal- en letterkunde en skiednis, mar makke beide stúdzjes net ôf.

Jan Blokker begûn as sjoernalist by Het Parool as learling-ferslachjouwer. Dêrnei gie er oan de slach as filmredakteur by it Algemeen Handelsblad. Fierder wurke er jierrenlang foar de VPRO en skreau hy filmsenario's, berneboeken en romans. Hy skreau jierrenlang kollumns foar de Volkskrant. Yn 2006 stapte er oer nei nrc.next en NRC Handelsblad.

Yn 2003 krige er de Gouden Ganzenveer en waard twaris ûnderskieden mei in Gouden Kalf. 

## Prizen
*1950 - Reina Prinsen Geerligspriis foar *Séjour*
*1961 - Kinderboek van het jaar foar *Op zoek naar een oom*
*1993 - Gouden Kalf (Kultuerpriis)
*1995 - Gouden Kalf (Fakpriis: senario)
*2003 - Gouden Ganzenveer 
*2004 - Earedoktoraat Ryksuniversiteit Grins
*2006 - De Machiavellipriis (priis foar publike kommunikaasje)

## Bibliografy
*1950 - *Séjour*
*1952 - *Bij dag en ontij*
*1954 - *Parijs, dode stad*
*1955 - *Avontuur in Frankrijk*
*1956 - *Knollen en citroenen*
*1960 - *Op zoek naar een oom*
*1961 - *Niets aan de hand*
*1974 - *Ben ik eigenlijk wel links genoeg?*
*1975 - *Kijk uit, achter je*
*1976 - *Ga direct naar de gevangenis, ga niet langs AF en ontvang geen f 200,-*
*1977 - *Het eeuwige examen*
*1978 - *Altijd is Kortjakje ziek*
*1978 - *Het Kalekoppenhuis*
*1979 - *Afscheid van televisieland*
*1979 - *Jeroen de Grote*
*1980 - *Mij hebben ze niet*
*1981 - *Als de dag van gisteren*
*1982 - *Is m'n haar eigenlijk al weer kort genoeg?* (ISBN 9061691710)
*1984 - *Mag het ook zwart?*
*1986 - *Het station van Heerenveen* (ISBN 9061692997)
*1986 - *Kwaliteit staat er boven*
*1987 - *Het hart van Europa* (ISBN 9061693411)
*1992 - *De kroon en de mestvork*
*1998 - *Ben ik eigenlijk wel paars genoeg?*
*2003 - *De afrekening. Kroniek van het lange jaar 2002* (ISBN 9061696860)
*2005 - *Het vooroudergevoel. De vaderlandse geschiedenis* (tegearre mei Jan Blokker jr. en Bas Blokker. ISBN 9025427510)
*2005 - *Waar is de Tachtigjarige Oorlog gebleven?*
*2006 - *Er was eens een God*. Bibelske skiednis (tegearre mei Jan Blokker jr. en Bas Blokker. ISBN 9025426166)
*2008 - *Nederland in twaalf moorden: niets is zo veranderlijk als onze identiteit*. (tegearre mei Jan Blokker jr. en Bas Blokker. ISBN 902542564X)
*2010 - *Nederlandse journalisten houden niet van journalistiek*

## Keppeling om utens
* Auteursside útjouwerij De Harmonie
* Volkskrant 21 jannewaris 2007: Machiavellipriis foar Jan Blokker
Abbemastate

**Abbemastate**, ek: **Aebema guedt**, **Abbemahuys**, **Abbema staetten ter Laen** en **Aebynghestaette**, wie in state west fan Kollum, gemeente Kollumerlân. Fan de state is neat werom te finen. 

De stins wurdt foar it earst neamd yn it begjin fan de 16e iuw. Yn 1505 waard Focko Abbema as ealman yn Kollumerlân neamd; in Snitser Abbema pretindearre inkele generaasjes letter mar foar it Hof fan Fryslân terjocht stean te hoegen omdat er in neisiet fan dizze haadling wie. Yn 1517 ferkochten Bauk en Hylk, widdo en dochter fan Fokke Abbema lân ûnder Aldwâld oan it Feankleaster. Om 1543 hinne hawwe Sipke, Lieuwe en Adzert Abbema besittings yn dizze gritenij. Sipke wie yn 1540 boargemaster fan Snits, Lieuwe en Adzert wurde neamd yn in list fan Hearskippen út 1545. Yn 1567 wie “Floeress Aebema” besitter van “Aebemastaede toe Collum”. Yn 1581 komt te Kollum in Aebo Abbema foar. Yn 1590 is de state eigendom fan Sipke Abbema, troud mei Auck Rispens, dy't dêr sels nei alle gedachten net of allinnich yn de simmer wennen, omdat Sipke âlderman fan Snits wie. Oant de ein fan de 16e iuw bleau de state eigendom fan de Abbema's yn Snits, dêrnei waard it ferkocht.

Yn 1543 waarden neamd *Abbemahuys, Abbema staetten ter Laen, en Abbema koefenne, in 1550 drie akkers in Aebema guedt, in 1619 land gelegen voor Abbemahuys op't noordt van de wech.* In aadlik hûs wie Abbema-zathe, sa't it yn 1607 neamd waard, oan it begjin fan de 17e iuw net mear. Yn dat jier ferkocht Jurrien Hendriksz. dizze pleats oan Henricus Gualteri, sekretaris fan Ljouwert. Letter kaam it goed yn hannen fan de famylje Fan Aylva en yn 1775 waard it oankocht troch Jan Braak, dy't yn East-Ynje fortún makke hie. Hy boude op it âlde stee fan de state in nij hearehûs. Anthony Braak, nei alle gedachten syn soan, ferkocht it hûs mei tahearrende lannen yn 1808 oan Sjoerd Gerardus Fruitier de Talma, ûntfanger fan de beskreaune middelen yn Kollum. Dy wie yn 1803 yn it doarp komd te wenjen mei syn frou Lucia Aurelia Bergsma út de fermogende Fryske regintefamylje mei deselde namme. In represintative wenning wie dus in must.
  
;Bewenners:
*1505 Focko Abbema
*1517 Bauk en Hylk Abbema
*1543 nei alle wierskyn Sipke Abbema
*1567 Floris Abbema
*1581 Aebo Abbema
*1590 Sipke Abbema
*oant 1607 Jurrien Hendriksz.
*sûnt 1607 Henricus Gualteri
*fam Fan Aylva
*1775 Jan Braak
*1808 Sjoerd Gerardus Fruitier de Talma
List fan bylden yn Ljouwerteradiel

Dit is in gronologyske **list fan bylden yn Ljouwerteradiel**. Under in byld wurdt hjir ferstien elk trijediminsjonaal keunstwurk yn de iepenbiere romte fan de gemeente Ljouwerteradiel, wêrby't *byld* brûkt wurdt as sammelbegrip foar skulptueren, stânbylden, ynstallaasjes en oare byldhouwurken.
Alde Wettertoer (Hilfertsom)

De **Alde Wettertoer** yn Hilfertsom is ûntwurpen troch *Compagnie Générale des Conduites d'Eau* (Luik) yn opdracht fan de Utertse Wetterlieding Maatskippij. De wettertoer hat in neo-romaanske styl.

De toer waard yn 1893 boud yn de wyk Trompenberg oan de Jacobus Pennwei 16, it heechste punt fan Hilfertsom (27 meter boppe NAP).

De wettertoer hat in hichte fan 24,5 meter en ien wetterreservoir fan 600 m³. It reservoair hat in diameter fan 10 meter.

Yn 1944 waard de wettertoer skansearre troch in bombardemint, de toer waard yn 2000 in orizjinele steat hersteld.

## Sjoch ek
* Nije Wettertoer (Hilfertsom)
Kleaster De Stad Gods

**Kleaster de Stad Gods** is in kleaster yn it súdeasten fan Hilfertsom, lizzend yn in boskich gebiet benoarden fan de *Soestdikerstrjitwei*. It kleaster "de Stad Gods" bestiet sûnt 1946 en húsfêste is yn in gebou út 1900. 

It kleaster makket diel út fan de oarder fan de Augustinessen fan Sint-Monika, bekend troch harren klam op earmoede (de susters liften bygelyks geregeld). De namme fan it kleaster ferwiist nei it haadwurk De Civitate Dei (Oer de stêd Gods) fan Sint-Augustinus, de nammejouwer fan de oarder. Der is fierders in boarterstún foar bern, en in gasteferbliuw foar froulju dy't it tydlik thús net mear oan kinne.

Hast de hiele wike binne der missen en gebedstsjinsten, en op snein wurdt ek altiten in mis opdroegen dy't foar eltsenien tagonklik is.


Ofbyld:Hilfertsom Kleaster Stad Gods 57.JPG|*Kleaster de Stad Gods*
Ofbyld:Hilfertsom Kleaster Stad Gods 55.JPG|*sydoansjoch*
Ofbyld:Hilfertsom Kleasterbuorkerij Casella de Stad Gods 58.JPG|*buorkerij Casella*
Ofbyld:Hilfertsom Kleasterbuorkerij Casella de Stad Gods 59.JPG|*buorkerij Casella*