open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tsjerke fan Tytsjerk

De **Tsjerke fan Tytsjerk** is de protestanske tsjerke fan Tytsjerk (gem. Tytsjerksteradiel). De tsjerke stiet oan de Buorren súdlik fan it doarp.

## Skiednis

Ut de fûneminten fan de tsjerke hat bliken dien dat der al tusken 1200 en 1300 in stiennen tsjerke stien hat, dy't yn it plak kaam fan in mooglik houten foargonger. It midsiuwske sealtsjerkje, dat oarsrponklik oan de hillige Fitus wijd wie, waard al yn 1719 ôfbrutsen en op it plak waard yn 1720 útein set mei de bou fan de tsjintwurdige tsjerke. Ta oantinken dêrfan waard in gevelstien mei it jiertal 1716 yn de foargevel ynbrocht. Sûnt hawwe der meardere ferbouwings west. Tsjin it ein fan de 19e iuw waard de tsjerke ferboud ta krústsjerke en waard der eastlik fan de tsjerke in dwersskip mei in fiifsidige apsis tafoege.  

Westlik fan de tsjerke stie foarhinne in klokkestoel foar de liedklok. Yn 1800 waard foar de klok in nije toer oan de tsjerke boud, dy't yn 1904 neffens in ûntwerp fan W.C. de Groot (1853-1939) ferfongen waard troch de hjoeddeiske toer.

Nei in lange perioade fan jild ynsammeljen waard de toer fan de tsjerke yn de perioade 2009-2012 yn twa fases restaurearre. Ek it ynterieur, de glês-yn-lead-ramen yn de súdlike muorre en it doophek waarden renovearre.

## Ynterieur

It ynterieur fan de  tsjerke waard yn 1949 feroare. Allinnich de preekstoel, it doophek en it oargel bleaune yntakt. De ikenhouten preekstoel en it doophek binne 18e-iuwsk. Yn de earms fan it dwersskip hingje buorden mei dêr op de Wet fan de Heare.   

Yn de toer hinget in klok út 1608 dy't yn it Dútske Saksen getten waard. De klok waard yn de Twadde Wrâldkriich út de toer helle om omgetten te wurden, mar kaam nei de oarloch skeind út Dútslân werom. Yn 1973 is de klok restaurearre. 

## Oargel
It tolve registers tellende oargel fan de protestantske tsjerke waard boud troch Bakker & Timmenga út Ljouwert. Bakker & Timmenga fersoarge ek de restauraasje dy't it instrumint okkerdeis ûndergyng. Theo Jellema spile it oargel op 21 febrewaris 2016 wer yn.

## Boarnen
* Beskriuwing skiednis op de side fan de Protestanske gemeente fan Tytsjerk
* Beskriuwing op de side Rijksmonumenten

## Keppeling om utens
Pleintsjerke (Noardburgum)

De **Pleintsjerke** (offisjeel: *Pleinkerk*) is de tsjerke fan de baptistegemeente yn Noardburgum. De gemeente is oansletten by de Uny fan Baptisten Gemeenten yn Nederlân.

## Skiednis
De baptistegemeente fan Noardburgum is yn 1885 ûntstien en de leden wenje yn in grutte straal om Noardburgum hinne. De earste stien foar de hjoeddeiske tsjerke waard op 18 july 1936 troch dûmny G. Visser lein.   

De tsjerke ûndergyng yn 2012-2013 in grutte ferbouwing en waard nei sân moannen wer iepene. Der waard in stik oan de tsjerke boud en de tsjerke krige in fierhinne nij ynterieur.
Brogden (Noard-Karolina)

**Brogden** is in plak (*[[census-designated place]]*) yn de Amerikaanske steat Noard-Karolina yn Wayne County.

## Berne in Brogden
* Ava Gardner, aktrise
Herfoarme Kapel (Hurdegaryp)

De **Herfoarme Kapel** oan 'e Ryksstrjitwei yn Hurdegaryp is de tsjerke fan 'e Hersteld Herfoarme gemeente.

## Skiednis
De kapel (yndertiid yn de folksmûle 'it lokaal' neamd) waard yn 1935 boud foar de rjochtsinnige Nederlânsk Herfoarme Evangelisaasjeferiening 'De Bibel', dy't op 9 febrewaris 1931 oprjochte wie. De boukosten wiene doe 5000 gûne, de bougrûn waard skonken.  Yn 2005 hold de Herfoarme Evangelisaasjeferiening op te bestean. 

Sûnt 2006 wurdt de tsjerke brûkt troch de doe oprjochte ynstituearre gemeente fan 'e Hersteld Herfoarme Tsjerke. De gemeente hie likernôch 100 leden yn 2006  en yn 2024 noch 57 leden.
Immanuel (Noardburgum)

**Immanuel** is de tsjerke fan de frijmakke gemeente yn Noardburgum (gem. Tytsjerksteradiel).

## Skiednis
De tsjintwurdich frijmakke tsjerke waard yn 1939 boud foar de doe oprjochte grifformearde tsjerke yn Noardburgum. Foar dy tiid tsjerkten de grifformearden yn Feanwâldsterwâl. De earste dûmny fan Noarburgum's grifformearde gemeente, dûmny J. van der Wal, gyng mei de tsjerkeskuorring flak nei de Twadde Wrâldkriich mei in part fan de tsjerkeried en de gemeente oer nei de frijmakke tsjerke en it gebou waard oan de frijmakken tawiisd. 

De grifformearden dy't net oergyngen nei de frijmakke tsjerke, lieten oan de Sânhústerwei in nije tsjerke bouwe, dêr't yn 1949 de earste stien foar lein waard. Sa lang as it wurk oan de nijbou duorre mochten de synodaal-grifformearden de âlde tsjerke noch brûke.

De frijmakke tsjerke waard yn 1975 en 1981 fergrutte en ferboud.

## Oargel
It oargel fan de tsjerke waard yn 1963 troch de firma Strubbe foar de grifformearde tsjerke "De Opdracht" yn Drachten boud. Strubbe makke by de bou gebrûk fan âlder piipwurk fan in oargel út 1873, dat ea boud wie foar de Sint-Jehannes de Dopertsjerke yn Wyk by Duerstede. Yn ferbân mei de bou fan de nije tsjerke "De Oase" waard "De Opdracht" oerstallich en sloopt. It oargel fan "De Opdracht" waard oernommen troch de frijmakke tsjerke. Yn 1997 ferhûze oargelmakker Sicco Steendam it oargel nei Noardburgum.

## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Liet

In **liet**, **sang** of **ferske** is in muzikale foarm wêrby't tekst, de saneamde liettekst, op muzyk ferklonken wurdt, faak foarmjûn yn ferskate kûpletten mei in refrein. Yn 'e kûpletten wurdt nije ynformaasje jûn, en de kûpletten ferskille dan ek ûnderling op it mêd fan tekst. It refrein hat in fêste tekst, dy't tusken de kûpletten troch hieltyd werhelle wurdt. 

## Sjoch ek
* Liet (festival)
Frije Evangelyske Tsjerke (Burgum)

De **Frije Evangelyske Tsjerke** oan 'e Prinses Beatrixstrjitte is it tsjerkegebou fan 'e Frije Evangelyske Gemeente yn Burgum. De gemeente makket diel út fan it bûn fan Frije Evangelyske Gemeenten.

## Skiednis
Yn ferbân mei in skeel stapten yn 'e jierren 1930 in tal leden út de Herfoarme tsjerke en stiften doe de Frije Evangelyske Gemeente. Nei't de jonge gemeente in pear jier in provisoarysk ûnderkommen yn in garaazje brûkt hie, kocht se yn 1938 in hûs yn 'e Skoalstrjitte oan, dat ynrjochte waarde as tsjerke, in lokaal foar oare gelegenheden en in wenning foar de koster. 

Om't de boargerlike gemeente de tsjerke oan 'e Skoalstrjitte nedich hie foar útwreidingsplannen, krige de Frije Evangelyske Gemeente in stik grûn as kompinsaasje op it plak dêr't de tsjerke no stiet. Frijwilligers fan it tsjerkegenoatskip bouden sels in nije tsjerke mei plak foar 180 minsken. Yn febrewaris 1960 koe de tsjerke mei bygebouwen (in konsistoarje en in fergaderlokaal) oplevere wurde.

It piipoargel fan 'e tsjerke komt oarspronklik fan in Siuwske sustergemeente.
Marleen Felius

**Marleen Felius** (Hillegersberg, 23 jannewaris 1948) is in Nederlânsk byldzjend keunstner dy't hoarnbisten as haadûnderwerp hat.

## Biografy
### Wurkpaad
Fan 1965 oant 1970 folge sy har oplieding oan de Willem de Kooning Akademy yn Rotterdam. As eksamenwurkstik makke se skilderijen fan kij. 
Se eksposearret nasjonaal en ynternasjonaal yn museums en galerys.
Op de Nasjonale Rundfee Manifestaasje portrettearret sy de kampioenskij dy't de priis foar de fokker is. Sa hat se ek de ferneamde fokbolle "Sunny Boy" fan it CRV skildere.

Felius hat stúdzje makke fan kowerassen oeral yn de wrâld. Se skreau ûnder oare de ensyklopedy *Cattle Breeds, an Encyclopedia* en yllustrearre dy mei foto's en akwarellen. Yn 1995 is dy – mei in protte orzjinele akwarellen – de Keunsthal Rotterdam oanbean.
As promovendus oan de Universiteit Utert ferdigene sy yn 2016 har proefskrift oer de needsaak fan diversiteit by kowerassen.

Neist har skilderwurk en boeken oer kobisten, sammelet se ek dingen fan en oar dizze bisten, bygelyks kowebellen en hoarnen. Oar fee lykas bargen hawwe har omtinken ek.
Tegearre mei biolooch/skriuwer Anno Fokkinga wûn hja yn 2000 mei it boek “Het Varken” de Eurekapriis foar wittenskipskommunikaasje.

### Privee
Marleen Felius is troud mei skilder John van 't Slot.
Suze Broks

**Suze Broks** (Amsterdam, 10 augustus 1942 - dêre, 26 maaie 2017) wie in Nederlânske balletdûnseresse en aktrise. 

Op har achtste (1950) gie Broks al op in klassike balletoplieding en makke se tagelyk har debút by it Scapino Ballet. As balletdûnseresse wie se yn de sechtiger jierren te sjen yn telefyzjeshows, lykas de *[[Rudi Carrell Show]]*. In tal jierren letter begûn se mei aktearjen. Yn 1973 wie har filmdebút yn *Turks fruit*, nei de roman fan Jan Wolkers.
It telefyzjepublyk kaam mei har yn de kunde yn de jierren njoggentich mei de rollen fan Maartje van Doorn yn de komeedzjerige *Oppassen!!!* en fan Guusje van de Wetering yn de dramasearje *Vrouwenvleugel*. 

Broks stoar nei in lang siikbêd yn de âldens fan 74 jier.

## Filmografy
* *[[Baantjer (telefyzjerige)|Baantjer]]* (2002) - Muoike Cor
* *[[Vrouwenvleugel]]* (1995) - Guusje van de Wetering
* *Een galerij* (1994)
* *[[Oppassen!!!]]* (1994) - Maartje van Doorn
* *[[Onderweg naar Morgen]]* (1994) - Pasjinte
* *Groeten uit Tirool* (1994)
* *Pleidooi* (1994) - Freondinne fan Nevejan
* *[[Medisch Centrum West]]* (1992) - Anneke de Jong
* *Een hoofdstuk apart* (1990) - tsjinstfaam
* *[[Zeg 'ns Aaa (1981)|Zeg 'ns Aaa]]* (1985), (1991)
* *Privé voor twee* (1988) - Truus Visser
* *Honneponnetje* (1988)
* *[[Dossier Verhulst]]* (1986) - Frou Visscher
* *[[Maria (film)|Maria]]* (1986) - Wil
* *[[Moord in extase]]* (1984) - Muoike Stien
* *Bassie & Adriaan: De Huilende Professor* (1982) - Gûlende frou
* *Uit de wereld van Guy de Maupassant* (1977) - Prostituee
* *[[Keetje Tippel]]* (1975)
* *[[Turks fruit (film)|Turks fruit]]* (1973)
John Wijdenbosch

**John Wijdenbosch** (Paramaribo, 25 april 1973 – Lelystêd, 28 maaie 2017) wie in Nederlânsk akteur fan Surinaamsk komôf.

Wijdenbosch wie yn foarste plak beken fan syn rol as Bjorn yn de film en telefyzjerige *Costa!*. Earder wie er te sjen yn de rige *Fort Alpha*.

Op 28 maaie 2017 ferlear er it libben mei syn frou en dochter by in ferkearsûngemak op de autosnelwei A6 by Lelystêd, nei't er mei de auto yn 't wetter telâne kaam wie.

## Filmografy
### Film
* *[[Costa! (film)|Costa!]]* (2001), as Björn
* *[[Monte Carlo (2001)|Monte Carlo]]* (2001), as Danny Schat
* *[[Pipo en de P-P-Parelridder]]* (2003), as Mik
* *[[Pista!]]* (2003), as Björn
* *[[Foeksia de Miniheks]]* (2010), as Werkman

### Telefyzje
* *[[Fort Alpha]]* (1996), as Kelvin Krayenbink
* *[[Bradaz]]* (2001), as Ferdinand 'Ferdi' Wolter
* *[[Costa! (telefyzjerig)|Costa!]]* (2001-2005), as Björn Borgers
* *[[Shouf Shouf!]]* (2009), as Roy
* *[[De Co-assistent]]* (2009), as Stanley Zuidema
* *[[Moordvrouw]]* (2013), as diskoteekhâlder (seiz. 2 ôfl. 3, *De bittere pil*)
 
## Nijsgjirrich
* John Wijdenbosch wie in neef fan de politikus Jules Wijdenbosch.
Wopkje Hutting-Kooistra

**Wopkje Hutting-Kooistra** (Wergea, 10 juny 1924 – Ljouwert, 30 maaie 2017) wie in Fryske frou dy't yn 1941 de Alvestêdetocht op redens wûn.

## Libben
Hutting-Kooistra waard yn 1924 berne op in boerespultsje ûnder Wergea, dat út nei Warten. Se naam yn 1941 as sechstjinjierrich famke diel oan 'e Sânde Alvestêdetocht, dy't dat jiers ferriden waard op 6&nbsp;febrewaris. Fan har mem mocht se eins net, mar har heit fûn it prachtich. Se foltôge de tocht yn in tiid fan alve oeren en njoggen minuten, wat achttjin minuten flugger wie as de twadde froulike dielnimmer dy't oer de streep kaam, har goede freondinne en doarpsgenoate Sjoerdtsje Faber. 

Neffens harsels levere Hutting-Kooistra dy prestaasje op inkeld in grut board hjouwerflokken en in stik as wat brochjes mei tsiis, dy't se yn 'e bûsen hie. Moarns fytste se nei Ljouwert ta en jûns wer werom nei hûs, en de oare moarns om fiif oere siet se alwer ûnder de kij (te melken). Lykwols waard se net registrearre as winnaresse, om't der doedestiden gjin offisjeel wedstrydbelied foar froulju bestie. 

Neitiid ried Hutting-Kooistra ek de Alvestêdetochten fan 1942, 1947 en 1954 út, sadat se yn totaal mar leafst fjouwer Alvestêdekrúskes sammele. Tegearre mei Faber sette Hutting-Kooistra har yn foar in offisjele wedstryd foar froulju dy't parallel oan dy foar de manlju plakfine moast. It duorre lykwols noch oant 1984 ear't dat formeel regele wie. Hutting-Kooistra kaam op 30 maaie 2017 yn Ljouwert te ferstjerren, tsien dagen foàr har 93e jierdei. Se hie sân bern en ferskate beppesizzers.

Maratonriders Jeen van den Berg en Jeen Nauta wiene neven fan Wopkje Hutting-Kooistra. Langebaanrider Jorrit Bergsma is in efterneef fan harres.
Kleaster Sion

**Kleaster Sion**, ek wol **Onze Lieve Vrouwe ten Dale** neamd, wie in sistersjinzerkleaster yn Nijewier. It soe tusken 1165 en 1195 stichte wêze. Sion wie it susterkleaster fan it Kleaster Klaarkamp yn Rinsumageast. Op it stee fan it eardere kleaster stiet tsjintwurdich in wente. 

Sion waard lykas Genezareth by Hallum stichte foar de húsfesting fan de nonnen dy't oant dy tiid flak by Klaarkamp ferbleaune yn it Bannerhûs ûnder Lichtaard.  It konvint soe tusken 1165 en 1195 stichte wêze; as eksakt jier wurdt 1191 neamd.  Dat soe betsjutte dat Sion it âldste frouljuskleaster fan Fryslân west hat. It kleaster makke kenlik in sterke groei troch, omdat al yn 1233 nonnen oerpleatst waarden nei Nijekleaster by Skearnegoutum. Klaarkamp en Sion bleaune oant yn de 15e iuw in ekonomyske ienheid. Sadwaande wiene lekebruorren fan Klaarkamp aktyf op de lannen dy 't eigendom wiene fan Sion. Mei it ferskowen fan eigen gebrûk nei ferhier fan de kleastereigendommen, waard ek it boelguod fan Sion skieden fan dy fan Klaarkamp.

It kleaster wie ien fan de rykste kleasters fan Fryslân. Der hearde goed 1200 pûnsmiet lân by, dêr't 350 pûnsmiet fan yn East-Dongeradiel lei. De bewensters kamen út de hegerein. It soe kinne dat de sistersiïnzers dit kleaster mei stifte hawwe fanwegen de sâltwinning út moar. By de sistersiïnzers spilen ek ekonomykse motiven mei. Harren libbenswize wie: bidde en wurkje. It lêste waard meastentiids oan de lekebruorren en -susters oerlitten. Ien fan de lêste prioressen wie Auck Donia dêr't in strjitte yn Nijewier nei neamd is. Yn de nacht fan 13 april 1571 hawwe de wettergeuzen it kleaster plondere  Nei de reformaasje is it kleaster yn 1580 opheft.

It eardere kleasterterrein waard yn 1975 oanwiisd as ryksmonumint. By dollen op it terrein kamen mear as ien kear grêfstiennen oan it ljocht fan it âlde begraafplak. Yn 1938 waard in kapiteel út de 12e iuw fûn op it eardere kleasterterrein. 

De namme fan it kleaster komt werom yn de namme fan it doarpshûs fan Nijewier dat "*Nij Sion*" hjit. Begjin 2012 is yn de Keninklike Bibleteek yn De Haach in ûnbekend boek út kleaster Sion fûn. It boek is yn 1561 troch de Ljouwerter *Augustini Hendrick zoen* skreaun. 


Ofbyld:Sion, Nijewier. N.A. van Loon.jpg|Oerbliuwsel fan Kleaster Sionnei in tekening fan N.A van Loon
File:Kapiteel afkomstig van klooster Sion - Nijewier - 20166433 - RCE.jpg|Kapiteel fan kleaster Sion
Fuotbalkombinaasje Trynwâlden

**Fuotbalkombinaasje Trynwâlden** is in Fryske fuotbalklup út Oentsjerk. De klup ûntstie op 1 july 2009 troch in fúzje fan 'e iepenbiere Fuotbalferiening Trynwâlden mei de Kristlike Fuotbalferiening Trynwâldster Boys.
Sportferiening Haulerwyk

**Sportferiening Haulerwyk** is in Fryske fuotbalferiening út Haulerwyk, dy't op 1 july 2015 ûntstien is út 'e fúzje fan Fuotbalferiening Haulerwyk en ZVV Haulerwykske Boys. De jongerein fan beide klups spilen sûnt it seizoen 1996/97 tegearre ûnder de namme HJC (Haulerwykster Jongerein Kombinaasje). De thúswedstriden wurde spile op Sportpark "De Hichte" oan de Scheidingsreed. It tenu fan de klup bestiet út in oranje shirt mei swarte skouders, in swarte broek en swarte sportsokken mei trije oranje streken.
Fuotbalferiening Snits Wyt Swart

**Fuotbalferiening Snits Wyt Swart** is in Fryske fuotbalklub út Snits, dy't yn 2008 ûntstie troch in fúzje fan twa eardere fuotbalklubs: Fuotbalferiening Snits en Fuotbalferiening WZS. It earste sneinsalvetal komt út yn 'e sneinske Haadklasse A, it earste sneonsalvetal spilet yn de Fyfde Klasse (seizoen 2016/2017).

## Keppeling om utens
* swzbososneek.nl Webstee FC Snits
Slach om Arnhim

De **Slach om Arnhim** wie in histoaryske slach yn de Twadde Wrâldkriich, dy't fan 17 oant 25 septimber 1944 yn en om de stêd Arnhim hinne plakfûn.

Doe't yn de simmer fan 1944 Frankryk en Belgje befrijd wienen, stienen de alliearden op it punt om it noch besette Nederlân binnen te fallen. Dat waard behindere troch flinke obstakels lykas de Westwall en de Ryn. Under oanfiering fan fjildmaarskalk Bernard Montgomery waard Operaasje Market Garden opsetten, mei as doel om dizze Dútske stellingen troch te brekken oer Arnhim. Parasjutisten waarden yn de omkriten dropt om inkelde wichtige brêgen oer te nimmen en fêst te hâlden oant de grûntroepen dêr goed twa of trije dagen letter komme soenen.

Troch ûnferwachtse Dútske tsjinoanfallen slagge mar in lyts ploechje deryn de brêge by Arnhim te berikken; de measten waarden al bûten de stêd tsjinholden. Underwilens duorre de opkomst fan de grûntroepen nei it noarden ta ek langer, wêrtroch't nei fjouwer dagen de pear oerbleaune parasjutisten by de brêge gjin kant mear op koenen en op in plak sieten dêr't it likernôch ûnmooglik wie om fersterking te krijen. Nei njoggen dagen fjochtsjen moasten de alliearden harren weromlûke en dêrmei wie de operaasje mislearre.


File:Operation MARKET-GARDEN - 82.Airborne near Grave.jpg|Parasjutisten fan de 82e Luchtlâningsdivizje by Overasselt
File:Operation Market I - 04.jpg|Britske Horsa en Hamilcar sweeffleantugen op lâningsône 'Z' westlik fan Wolfheze, 17 septimber.
	


Oer de Slach om Arnhim waard yn 1977 troch regisseur Richard Attenborough de ferneamde film *A Bridge Too Far* makke, mei yn 'e haadrollen û.m.
Sean Connery, Edward Fox en Maximilian Schell.
Boudewyn fan Hollân

**Boudewyn fan Hollân** (stoarn yn Mainz, 30 april 1196) wie biskop fan Utert fan 1178 oant 1196.

Boudewyn wie in soan fan greve Durk VI fan Hollân en Sophia fan Rheineck en in broer fan greve Otto fan Bentheim en greve Floaris III fan Hollân. Foar't er biskop fan Utert waard, wie Boudewyn neffens guon boarnen aartsbiskop fan Bremen en kapelaan fan Hindrik de Liuw. As biskop fan Utert koe it greefskip Hollân syn macht yn Utert fersterkje. Under syn regear stride er mei hartoch Otto I fan Gelre oer de Feluwe en Sallân en mei de boarchgreven fan Grins en Coevorden. De oarloggen yn it Oersticht, dêr't boppedat de biskoplike goeden om it hoartsje plondere waarden, diene in grut berop op de finânsjes fan it bisdom. 

Boudewyn waard nei yn dea byset yn de Dom fan Utert.
Sint-Martinustsjerke (Burgum)

De **Sint-Martinustsjerke** is de oan de hillige Martinus wijde tsjerke fan de katolike Martinusparochy yn Burgum.

## Skiednis
It ûntstean fan in katolike parochy yn Burgum is nau ferbûn mei it krewearjen fan de Fransiskaanske pater Edward Doesburg (1913-1999). De pater wenne yn de Twadde Wrâldkriich yn it Drachtster Karmelkleaster en fan dêr út fersoarge pater Doesburg de geastlike bystân fan de yn de diaspora wenjende katoliken yn de Wâlden. Doe't it kleaster troch de Grüne Polizei foardere waard, moast pater Doesburg ferhûzje en hy sette him yn Burgum nei wenjen. Yn it protestanske bolwurk dat Burgum wie wennen doe mar twa katolike húshâldings, mar it tal katoliken naam yn 1944 hurd ta nei it kommen fan evakuees út it suden fan it lân. Foar it opdragen fan de mis mocht pater Doesburg ynearsten de Krústsjerke brûke, letter waard yn de pleats fan de widdo Baukje Oser-Blom oan de Noardersingel in kapel ynrjochte.

Nei de oarloch bleau pater Doesburg yn Burgum. De evakuees gyngen werom nei hûs, mar in lytse katolike mienskip fan 24 sielen bleau. It tal katoliken naam al gau yn  tal ta en mei naam ek de needsaak foar in eigen ûnderkommen ta. Yn 1952 waard tagelyk mei de bou fan in pastorij foar pater Doesburg oan de Hillemawei in nije kapel mei plak foar likernôch 100 parochianen ynwijd.

Yn de twadde helte fan de jierren 1970 folge in útwreiding fan de kapel mei in nije fleugel.

## De parochy
Mei de útwreiding fan de kapel yn 1977 bestie de kapel 25 jier. By dit lustrum waard Burgum in selsstannige parochy en fan ôf dat stuit mocht de kapel in tsjerke neamd wurde.

De Burgumer parochy beslacht foar it measte de noardlike Fryske Wâlden. Sûnt 1984 wurket Burgum nau gear mei de parochy fan Dokkum. De tsjerke fierde yn 2002 it 50-jierrich jubileum, dat iepene waard yn de eardere katolike en sûnt de reformaasje protestanske Sint-Martinustsjerke. Yn it ramt fan it jubileum ferskynde fan de hân fan Hester Dijkstra in boek oer de parochy mei de titel *Een reis in geestelijke waar*.  

Yn 2006 waarden yn it ramt fan in parochiale reorganisaasje yn Ljouwert de doarpen fan de Trynwâlden by de Burgumer parochy foege.

Op 11 novimber, de feestdei fan de patroanhillige fan de tsjerke, waard yn 2007 it fernijde, út de jierren 1950 stammende, parochyhûs ynwijd. De kosten foar it nije parochyhûs koene benammen troch de ynset fan in soad frijwilligers beheind bliuwe ta ûnder de begrutting.
Alberik I fan Utert

**(Sint-) Alberik I**, **Albrik**, **Alfric** of **Albricus** (? - 21 augustus 784) wie biskop fan Utert fan om 776 hinne oant 784. Hy waard hillich ferklearre; syn hjeldei is 14 novimber.

Alberik wie ynearsten wierskynlik ferbûn oan it Karolingysk hof. Ut in gedicht fan Alcuinus kin yn alle gefallen ôflaat wurde dat er goede kontakten mei it hof ûnderhold. Nei de dea fan syn omke, abt Gregorius fan Utert, folge er dyn op as haad fan it katedrale kleaster yn Utert ea as bestjoerder fan it bisdom. Hy beselskippe Karel de Grutte yn 776 nei Rome en fermoedlik waard er yn 777 yn Keulen ta biskop wijd. Mei syn beneaming wurdt it bisdom Utert in fêste sit mei in festige organisaasje. Neffens oerlevering waard er yn de abdij fan Susteren beïerdige, dêr't noch altyd reliken fan him bewarre wurde.

Alberik syn betinkdei is op 27 of 29 novimber.
J.J. Peereboom

**J.J. (John James) Peereboom** (Londen, 14 novimber 1924 – Amsterdam, 27 maart 2010) wie in Nederlânsk sjoernalist en skriuwer. Hy wie ek anglist oan de Universiteit fan Amsterdam.

Peereboom hold fiif jier as korrespondint yn Parys ta en siet fan 1958 oant 1971 yn Londen. Peereboom waard bekend mei syn  boekbesprekken en artikelen yn *[[Het Parool]]*, *[[NRC Handelsblad]]* (dêr't er goed fyftich jier oan ferbûn wie), *[[Hollands Maandblad]]* en *[[Litterair Paspoort]]*. Fierders skreau er twa bot priizge deiboeken, *Ik ben niets veranderd* (1978) en *Vraag niet waarom* (1988), dy't beide yn de rige Privé-domein ferskynden.

## Wurk
* *Ik ben niets veranderd* (1978)
* *De gravin van Loosdrecht, en andere verhalen* (1979) 
* *Fielding practice* (1984)
* *Honkman's reizen* (1985) 
* *Een man aan de deur* (1987)
* *Vraag niet waarom* (1988)
* *Andere mensen* (1989)
* *Links en rechts* (1992)
Kloon (kompjûter)

Yn de kompjûterwrâld waard oan de ein fan de 20e iuw praat oer in **kloon** yn de sin fan in kompjûter dy't technysk folslein útwikselber is mei de oarspronklike  persoanlike kompjûter fan IBM. Dy term is lykwols troch de rappe ûntjouwings op dit mêd út de tiid rekke.

Dêrnjonken waard de term ek brûkt foar in merkleaze kompjûter.
Klonen (software)

**Klonen** is it meitsjen fan in ien-op-ienkopy fan de fêste skiif nei help fan in dêrfoar geskikt programma.

Dat wurdt bygelyks tapast by it ynrjochtsjen fan in kompjûterlokaal. De systeembehearder ynstallearret earst ién systeem. Dêrnei wurdt de fêste skiif kloond nei de oare pc’s yn it lokaal. Dat kin streekrjocht, troch de orizjinele skiif njonken in lege yn deselde kast te setten. Mar meast wurdt fan de orizjinele skiif earst in *[[image (data-opslach)|image]]* makke. Dat is in komprimearre bestân dêr’t de orizjinele skiifynrjochting út rekonstruearre wurde kin. Dy image wurdt op it lokale netwurk set en dêrútwei distribuearre.

Programma’s dêr’t in ûnder Microsoft Windows draaiend systeem mei kloond wurde kin binne ûnder oare Norton Ghost en Drive Image fan Symantec.
Mac OS X-brûkers kinne harren opstartskiif folslein wurkjend klone mei it fergese (donationware) Carbon Copy Cloner fan Bombich Software.
Trekkeralvestêdetocht

Yn Ingelum waarden lange tiid behindichheidswedstriden foar âlde trekkers organisearre troch de OTMV. Dêr kaam altyd in soad publyk op ôf. Om 1990 hinne stelde ien fan de bestjoersleden (Jan Bruining) út om ris in alvestêdetocht foar âlde trekkers te organisearjen.

Destiid mochten lânboutrekkers lykwols allinnich brûkt wurde foar wurk dat streekrjocht mei de lânbou te krijen hie. De reaksje fan de plysje wie dan ek dat sa’n tocht útsletten wie. Net lang dêrnei feroare de wetjouwing datoangeande lykwols dat al rillegau waard yn 1994 de earste tocht holden. Der waard riden mei 40 dielnimmers dy’t har opjûn hiene yn 5 groepen fan 8 trekkers. 

De publisiteit waard socht en in sjoernaliste fan it Agrarysk Deiblêd woe graach ferslach dwaan. Dat sil se nea wer ferjitte want it reinde de hiele dei hûnehokken dat se is yn Drylts opholden en hat de trein nei hûs nommen. Ek de man fan de earste oere, Jan Bruining, woe de brui der eins wol oan jaan mar de oaren hellen him oer om troch te setten en se kamen nei in barre tocht as fersopen katten yn Ingelum oan.

It is in tradysje wurden en ûnderwilens is de tocht 23 kear organisearre. Yn 2017 dogge 290 dielnimmers mei. De tocht is altyd oer twa dagen ferdield, beide dagen mei Ingelum as begjin- en einpunt. De earste deis wurdt it súdlike stik fan de rûte dien, de twadde deis it noardlike. Oernachtsje kin op de tydlike kamping by doarpshûs Skerne Wibe.

## Keppeling om utens
* http://www.trekkerelfstedentocht.nl
Grifformearde tsjerke (Lytsegast)

De **Grifformearde Tsjerke** yn Lytsegast is de eardere grifformearde en tsjintwurdige tsjerke fan de Protestanske Tsjerke yn Nederlân.

## Skiednis gemeente
In selsstannige grifformearde gemeente yn Lytsegast waard op 24 novimber 1893 stifte. Foar dy tiid hearden de fan de herfoarme tsjerke ôfskieden ynwenners fan Lytsegast tsjerklik by Gruttegast. Yn 1860 telde Lytsegast noch mar seis grifformearde hûshâldings, mar yn de jierren 1890 woeks it tal grifformearden hurd oan. As earste tsjerke tsjinne it evangelisaasjegebouke út 1866, dat fanwegen de oanwaaks yn 1886 fergrutte wurde moast. 

## Skiednis tsjerkegebou
Nei de doleânsje groeide de grifformearde gemeente noch hurder: yn 1895 telde de gemeente al 370 leden en doe't yn 1916 dûmny Tonkens útstelde jild yn te sammeljen om de tsjerke te ferfangen troch in nije tsjerke wie it ledetal al tanommen oant 532. De Earste Wrâldkriich kearden de plannen op, mar dêrnei namen tsjerkeried en gemeente yn it gearkomste it beslút om it plan mei faasje út te fieren. De tsjerke waard troch de Twizelere oannimmers Gj. van der Wal en R. Hollema boud en ein 1922 waard de nijbou feestlik iepene. De gemeente fan Lytsegast bestie doe al út 620 leden. 

Oarspronklik hie de tsjerke op de krusing fan de dakken in lyts tuorke, dat fanwegen lekkaazje letter ferwidere is. Ta oantinken fan de bou waard yn 1921 in gevelstien yn de muorre oanbrocht mei de wurden fan Psalm 100:3: *Gaat tot Zijn poorten in met lof, met lofzang in Zijn heilig hof; looft Hem aldaar met hart en stem. Prijst Zijnen naam, verheerlijkt Hem*.

De tsjerke waard yn 2013 renovearre. De âlde banken binne doe ferwidere en der kaam in nije flier mei flierferwaarming yn. Ynstee fan de banken steane der no stuollen.
Herfoarme tsjerke (Lytsegast)

De **Herfoarme Tsjerke** is ien fan 'e twa tsjerken fan 'e Protestanske Tsjerke yn Nederlân yn Lytsegast, Grinslân. De oare tsjerke is de eardere grifformearde tsjerke fan Lytsegast en stiet krektlyk as de herfoarme tsjerke oan 'e Abel Tasmanweg. De herfoarme tsjerke is in ryksmonumint. 

## Skiednis

De tsjerke waard boud yn 1876-1877 op it plak fan in âldere tsjerke. Bûten is yn 'e muorre fan 'e tsjerke ta neitins fan Abel Tasman in brûnzen plakette oanbrocht, dy't jûn waard troch it regear fan Tasmaanje. 
## Ynterieur
De 17e-iuwske preekstoel draacht it wapen fan Berend Johan Prott. De sark fan it famyljegrêf fan de ofsier Prott, dy't in rol spile by de ferdigening fan Grinslân tsjin de biskop fan Münster, leit ûnder de preekstoel.
De hearebank datearret út de 18e iuw. Yn 'e toer hinget in klok út 1948. De âlde klok út 1640 waard yn 'e besettingstiid út de tsjerke helle.
## Oargel
It oargel fan Geert Pieters Dik út 1842 waard út de foargonger oernommen. Dat oargel bestie út ûnderdielen fan oargels fan katolike skûltsjerken út Grins, dêr't Dik ien oargel fan makke hie. Bysûnder is dat ien fan dy oargels, nammentlik dy fan de staasje oan 'e *Hoge der Aa*, oan Arp Schnitger taskreaun waard. Yn 1911 boude Antonius van Oeckelen in nij ynstrumint. Unbekend is wêr't it Dik-oargel dêrnei bedarre is. Tanksij in legaat koe it Dik-oargel yn 1985 restaurearre wurde.Kerk en Orgel
## Keppeling om utens
* Ynformaasje en disposysje oargel
Marnix Kappers

**Marnix Kappers** (Swol, 8 septimber 1943 – Amsterdam, 10 oktober 2016) wie in Nederlânsk akteur en presintator.

## Biografy
### Wurkpaad
Yn 1966 wûn er mei de groep Déjà Vu it Camerettenfestival en yn 1967 de persoanlikheidspriis fan dit festival. Fan 1978 oant 1980 siet er yn it Kabaret Ivo de Wijs.

Kappers wurke oan ferskate telefyzjeprogrammas mei. Hy spile yn *[[Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer?]]* de rol fan Prins Roelof van Bontubal. 

Yn de NCRV-rige *[[De Familie Knots]]* spile er de personaazjes "neef Herbert", "de heit fan Arend Vogel", "de buorfrou" en losse karakters. De searje hold yn 1983 op, mar seis jier letter wie Kappers wer mei Neef Herbert-bril te sjen yn it KRO-programma *Lekker Weg*.

Kappers presintearre fan 1991 oant 2001 mei Sylvia Millecam it telefyzjeprogramma *[[Knoop in je Zakdoek]]*.

Yn it teäter wie er te sjen yn "Heerlijk duurt het langst" (septimber 1998 - april 1999; as oare-helte-fan) en yn *Telkens Weer Het Dorp*.

Kappers die ek de neisyngronisaasje fan de animaasjesearje Pieter Post en song de yntro in fan Peppi en Kokki.

Yn 2010 wie Marnix Kappers foar it lêst op telefyzje, yn de rol fan slotmakker yn *[[Het Sinterklaasjournaal]]*.

Kappers stoar yn de âldens fan 73 jier. Syn famylje liet yn in koarte ferklearring witte: "*Geschokt door de dood van zijn partner in 2013 en getroffen door ernstige en toenemende gezondheidsproblemen besloot hij nieuwe slagen van het noodlot niet langer lijdzaam af te wachten*". Op sneon 15 oktober 2016 waard er — nei in betinkingstsjinst yn de De Rode Hoed — beïerdige op begraafplak De Nieuwe Ooster yn Amsterdam.

### Privee
Kappers wie in soan fan learaar Dútsk drs. Gerrit Hendrik Kappers (1904 - 1992) en Jacoba Elsina Goudappel (1913 - 2005). Fan 1971 oant 2013 wenne er tegearre mei dûnser, koreograaf en akteur John Kuipers (1937-2013).

## Underskieding
Yn 2008 waard Kappers beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

## Filmografy (in kar)
* *[[Zonder Ernst]]* (1993-1998), telefyzjerige (tf-rige)
* *[[De vlinder tilt de kat op]]* (1994)
* *[[Mag het iets meer zijn?]]* (1990), tf-rige
* *Broertjes* (1988), tf-rige mei de bruorren Groothof.
* *[[Knokken voor twee]]* (1982)
* *[[De Familie Knots]]* (1980-1984) televisieserie (meerdere personages en voice-over)
* *[[Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer?]]* (1972-1976), tf-rige
* *[[Zo goed als nieuw]]* (1969), tf-rige

## Harkspullen
* *[[Het_Transgalactisch_liftershandboek#The_Hitchhiker.27s_Guide_in_vertaling|Het Transgalactisch Liftershandboek]]*
* *Snotneus Ahoy*
* *De zandbakshow* (mei Hetty Heyting)

## Literatuer
**De Dolerenden en hun nageslacht*. Kampen, 1990, s. 248.
John Kuipers

**Hendrikus August (John) Kuipers** (Soerabaja (Nederlânsk-Ynje), 7 augustus 1937 – Amsterdam, 26 augustus 2013) wie in Nederlânsk akteur, dûnser en koreograaf, dy't fral bekend waard fan syn rol yn de telefyzjerige *[[Ja Zuster, Nee Zuster]]* út ein jierren sechtich. 

Begjin jierren santich die er mei oan *De Jasperina Show* fan de kabaretiêre Jasperina de Jong. Fierders wie er lang skoft tiis part fan it fêste sjong- en dûnsteem fan de tf-show *[[Kwistig met muziek]]*. Foar de earste ferzje fan de teätershow Jeans makke Kuipers de koreografy.

Kuipers wie de libbenspartner fan Marnix Kappers.

## Filmografy
* *[[Het mes]]* (1961) - rol ûnbekend
* *[[Ja zuster, nee zuster]]* (1966-1968) - Bertus
* *Een huis in een schoen* (1971) - Swarte Pyt
* *[[Medisch Centrum West]]*, 3 ôfleveringen (1990) - menear Klein / Pietje Klein
* *Bruin goud* (1994) - rol ûnbekend
Jehannestsjerke (Feanwâlden)

De **Jehannestsjerke** is ien fan de twa tsjerken fan de Protestanske Tsjerke fan Feanwâlden en Feanwâldsterwâl. De oare tsjerke is de eardere grifformearde Swettetsjerke. De Jehannestsjerke is in ryksmonumint. 

## Skiednis

De tsjintwurdige Jehannestsjerke stiet op it plak fan de midsiuwske tsjerke fan Jehanneswâld. Oan de ankers oan de muorre fan de sealtektoer is op te meitsjen dat de sealtsjerke yn 1648 foar it earst brûkt waard. Feanwâlden ûntstie troch de gearfoeging fan de doarpen Eslawâld en Jehanneswâld. Beide doarpen wiene tsjerkedoarpken, mar wylst fan de tsjerke fan Jehanneswâld fierder net in soad bekend is, waard it âlde tsjerkhôf fan Eslawâld westlik fan it hjoeddeiske Feanwâlden noch oant de 19e iuw brûkt. 

De tsjerke waard yn 2004 restaurearre. Sûnt wurdt de eardere herfoarme tsjerke "Jehannestsjerke" neamd.
## Ynterieur
De preekstoel en it doopfont binne 17e iuwsk. Twa kroanluchters datearje út de 18e iuw, wylst de fjouwer tekstbuorden 17e iuwsk binne.

Yn de toer hinget in klok fan J. Crans út 1715.  
## Oargel
It ienmanualige oargel waard yn 1890 troch Bakker & Timmenga út Ljouwert boud.
## Keppeling om utens
* Disposysje oargel
Leo de Hartogh

**Leopold ("Leo") de Hartogh** (Rotterdam, 2 juny 1916 – De Haach, 5 oktober 2007) wie in Nederlânsk akteur.

Leo de Hartogh kaam nei de HBS by it selskip fan Cor van der Lugt Melsert. Hy waard tige bekend troch syn rol yn de film *Jonge harten* (1936), dêr't er neist Rini Otte de haadrol yn spilie.

Hy wie boaske oan de aktrise Teddy Schaank. Linda van Dyck is harren dochter. Leo de Hartogh stoar op 5 oktober 2007 yn de âldens fan 91 jier.

## Filmografy
**Meneer Klomp* (1978) as Gerard Klomp
**De receptie* (1974, telefyzje)
**Een mens van goede wil* (1973, telefyzjerige) as Nonkel Dolf
**Lucelle* (1968, tf.) as de Vader Carpony
**De Arme dieven* (1966, tf.) as Soldaat Grimmins
**Kleren maken de man* (1957)
**De man zonder hart* (1937)
**Rubber* (1936) as Loulou 
**Jonge harten* (1936)
**Zomerzotheid* (1936)
Ald Grifformearde tsjerke (Feanwâlden)

De **Tsjerke fan de Ald Grifformearde Gemeente** yn Feanwâlden stiet oan de Boargemaster Faberwei en waard yn 1920 boud.

## Skiednis
It tsjerkje waard yn 1920 boud foar de kristlik-grifformearde gemeente, mar in skeel soarge yn 1954 foar in skuorring yn de gemeente. Der ûntstiene dêrnei twa ferskillende gemeenten: in kristlik-grifformearde gemeente dy't harren tsjerke oan de Stasjonswei krigen en in âld-grifformearde gemeente dy't it tsjerkje oan de Boargemaster Faberwei hold. 

It âld-grifformearde tsjerkje is de iennige tsjerke fan it tsjerkegenoatskip yn de trije noardlike provinsjes. De tsjerklike gemeenten dy't it measte tichteby lizze binne yn Rouveen en Urk.  

Yn de tsjerke is plak foar likernôch 100 minsken.
Jan Retèl

**Jan Retèl** (Bussum, 24 febrewaris 1918 - dêre, 17 augustus 1984) wie in Nederlânsk akteur en regisseur. Hy spile ûnder oaren njonken Teddy Schaank, Jan Teulings en Ine Veen yn de *De Weg*, in telefyzjerige fan Willy van Hemert, dy't yn 1983 útstjoerd waard troch de KRO.

Retèl waard yn 1972 troch Hans Croiset oanhelle om, mei in tal oare akteurs, de fêste kearn fan it Publieksteäter te foarmjen. Dy akteurs, ûnder oaren Max Croiset en Sigrid Koetse, kamen fan de *[[Nederlandse Comedie]]*.

Retèl boaske trijeris: fan 1942 oant 1946 mei de aktrise Rini Otte, fan 1948 oant 1954 mei de aktrise Elisabeth Andersen (offisjeel Anna Elisabeth de Bruijn, 1920-2018) en fan 1960 oant syn dea yn 1984 wie de aktrise Sigrid Koetse syn oare helte. Retèl is de heit fan ûnder oare de akteurs René Retèl en Sjoera Retèl.
			
## Filmografy (in kar)
* 1938: *[[Vadertje Langbeen]]* - Frits Donkers
* 1940: *[[Pinokkio (1940)|Pinokkio]]* - Jantje Fatsoen, (Nederlânske stim)
* 1948: *Niet tevergeefs*
* 1952: *Het Zwarte goud*- Stim
* 1957: *Kleren maken de man*
* 1958: *[[Dorp aan de rivier (film)|Dorp aan de rivier]]* - Thijs van Erpen
* 1961: *De laatste passagier* - Seeman
* 1967: *[[Dood van een handelsreiziger]]*
* 1968: *[[Ritmeester Buat (telefyzjerige)|Ritmeester Buat]]* - Johan de Witt
* 1975: *[[Keetje Tippel]]*
* 1975/76: *[[Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan (telefyzjerige)|Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan]]* - Pauws
* 1979: *[[Grijpstra en De Gier (film)|Grijpstra en De Gier]]* - Kommissaris
* 1979: *Voorbij, voorbij* - Cees
* 1981: *[[Het meisje met het rode haar (film)|Het meisje met het rode haar]]* - Perfester
* 1981: *De Fabriek* - Dommering
* 1982: *Armoede* (film) - Evert Terlaet
* 1983: *De Weg* - Lex van Swaay

## Harkspulakteur
* 1980: *Verloving in de herfst* - Bertold Kerz
Willy Derby

**Willem Frederik Christiaan Dieben** (De Haach, 5 april 1886 – dêre, 9 april 1944) wie in Nederlânsk sjonger dy't yn de tiid tusken de beide wrâldoarloggen ûnder de namme **Willy Derby** ien fan de meast populêre artysten fan Nederlân wie. By syn bekendste lietsjes binne *[[Het plekje bij den molen]] (Daar bij dien molen)*, *Twee oogen zoo blauw*, *Pinda Pinda Lekka Lekka* en smartlappen, dêr't *[[Hallo Bandoeng]]*, *Het fiere schooiershart*, *[[Droomland]]* en *Witte rozen* de bekendste fan binne.

## Libben en wurk
Derby kaam út in Haachske arbeidershúshâld. Hy wurke as sjongende kelner yn Antwerpen en New York en op de fearboat Hoeke fan Hollân - Harwich ear't er yn 1915, stipelearre troch syn frou Adelaïde de Kuijper, in serieuze karriêre yn it fariëtee begûn. Yn 't earstoan trede er tegearre mei syn broer Lou Bandy op ûnder de namme *The Bandy Brothers*. Rillegau dei bliken dat de karakters fan de bruorren totaal net akkordearren, dat it hie gjin doel om meiïnoar op te arbeidzjen; oars as Lou hie Willy de namme fan geskikte keardel.

Willy feroare syn artystenamme yn it ek Amerikaansk klinkende *Derby* en hie yn de jierren tweintich en tritich in soad súksessen as sjonger fan licht sentimintele teksten, meast skreaun troch Ferry van Delden of Jacques van Tol. Neist artyst wie er ik eigener fan in tal platesaken yn De Haach. Derby buorke goed en koe it jild goed brûke mei't er fan mids jierren 30 ôf tagelyk syn oare helte as syn freondinne Teddy Schaank ûnderhold.

Yn de Twadde Wrâldoarloch hie Derby fan 'e miet ôf oan de namme fan anty-Dútsk artyst, mei't er Van Tols ferhoalen fersetsliet *Op de Grebbeberg* song hie. Gebrûkmeitsjend fan syn grutte populêrens socht er by optredens de grinzen op fan wat der neffens de besetter noch op troch koe. Dat er harren grinzen wolris oergie docht bliken út it feit dat er yn 1941 en 1943 fêstsiet yn de Skeveningse straffinzenis op beskuldiging fan anty-Dútske provokaasje. Dêr krige er de medisinen dy't er nedich hie foar syn hertoandwaning net. It slagge Teddy Schaank en smokkelje de medisinen de finzenis yn; faaks hat hja dêrmei it libben fan derby rêden. 

Under de oarloch waard Derby's sûnens minder. Koart skoft nei't Teddy Schaank de leafdesrelaasje mei him ferbriek, stoar Derby mei 58 jier oan in hertoanfal.

## Keppeling om utens
* Willy Derby yn it Biografysk Wurdboek fan Nederlân
Ferry van Delden

**Cornelis Johannes Theodorus (Cor, Ferry) van Delden** (Amsterdam, 20 maart 1892 - dêre, 9 novimber 1965) wie in Nederlânsk tekstdichter.

## Libben en wurk
Cor van Delden wie yn 't earstoan makelder yn tabak yn Rotterdam, mar wijde syn fierdere libben oan it dichtsjen fan populêre teksten foar maklike lietsjes. Hy wie yn de jierren tritich, fjirtich en fyftich in bekende Nederlanner fanwegen de lietteksten (soms ek melodijen) dy't er skreau foar Willy Derby, Lou Bandy, Dorus, De Selvera's en in protte oaren. Yn 1962 ûntfong er as earste (tegearre mei de dirigint-komponist Hugo de Groot) de Gouden Harp fan de Stichting Conamus (Komitee foar Nederlânske Amusemintsmuzyk) foar syn hiele oeuvre, dat er sels rûsde op 7000 lietteksten. 

Bekende teksten fan Van Delden binne *We gaan naar Rome*, *Aan de muur van het oude kerkhof*, *De Spaanse vluchteling*, *De postkoets* (Cleber), *De Figaro Parodie* en *De begrafenis van Manke Nelis*.

Yn 1920 skreau er syn earste revu, *Heb je er last van*, dy't yn it 'Paleis voor Volksvlijt' foar it earst fertoand waard. Foar Willy Derby en Lou Bandy skreau er yn 1927 de revu ‘Vergeet je me niet?’ dy't yn it Trianon Teäter yn De Haach opfierd waard mei ûnder oaren Sylvain Poons.

‘Ferry’ van Delden troude 12 augustus 1915 mei Mietje Maas (Rotterdam, 13 desimber 1894). Sy krigen in soan, Philip (30 oktober 1916 – 28 juny 1983). It houlik waard op 9 novimber 1939 ûntbûn. De joadske Mietje Maas waard troch de nazy’s fermoarde yn it ferneatigingskamp Sobibór op 30 april 1943.
Op 6 desimber 1939 boaske Ferry oan Catharina Maria Elisabeth de Haas, dy't in bekend aktrise wie ûnder de skûlnamme Tiny Lavell. Sy rekke wei yn 1980.

## Keppeling om utens
tekstfragminten en blêdmuzyk fan tal fan lieten.
Ierdappelsetmasine

In **ierdappelsetmasine** of **ierdappelsetter** wurdt brûkt om poaters (of setters) te setten. De moderne masines sette twa, fjouwer, seis, acht en sels wol 12 rigen ierdappels tagelyk. De setters wurde yn ién grutte bunker of yn 4 lytsere bakken stoart. Ut dy foarriedbunker wei wurde de ierdappels nei de seteleminten brocht. Der binne ferskate typen ierdappelsetters.

## Leppelsetter
De masine bestiet út in freem, seteleminten, in foarriedbunker foar ierdappels, in fuorgebalke mei opstrikers, in meganisme foar it oandriuwen fan de seteleminten en kin foarsjoen wurde fan ferskate opsjes. It freem is foarsjoen fan oankeppelingspunten om de masine efter in trekker te dwaan, itsij yn de trijepuntshefynrjochting, itsij oan de trekheak fan de trekker. Dêrnjonken hat it freem tsjillen.
De seteleminten binne foarsjoen fan in transportbân mei leppels om de ierdappels ien foar ien op te nimmen en ticht by de grûn falle te litten. Dêrnei wurde de ierdappels mei grûn tadutsen troch opstrykskiven.
De oandriuwing fan de seteleminten bart troch of in meganyske oandriuwing fan de tsjillen, of troch de ôftakas fan de trekker.

## Snaresetter
De masine bestiet út in module, dêr’t de dosearring fan de ierdappels yn bart, mei dêrboppe de ierdappels dy’t set wurde moatte. De te setten poaters kinne op ferskate wizen op de masine meinommen wurde, û.o. troch in platboaiembunker of yn grutte kisten op in kistedraaier. Ofhinklik fan de metoade wurde de ierdappels mei ferdrach op de tafierbân lege. Dy draait nei efteren, dêr’t de ierdappels fan lytse hichte ôf op it snarebêd falle. It snarebêd bestiet út 6 setsnaren, dy’t nei foaren draaie en oan wjerskanten fan de setsnaren 9 retoersnaren, dy’t nei efteren draaie.

As der genôch ierdappels op de retoersnaren lizze wurdt de efterklep nei efteren drukt, dy skeakelet op syn bar de mikroskeakelder. De mikroskeakelder skeakelet mei in relais de spanning út fan de elektromagnetyske keppeling, dy driuwt de tafierbân oan, sadat dy by genôch foarried oan ierdappels op it snarebêd stoppet. As de foarried sa lyts wurden is, dat de efterklep wer nei foaren giet, wurdt de tafierbân wer ynskeakele.

Fia de setsnaren en de skûmrubberrôle geane de ierdappels de masine út yn fertikale rjochting nei de grûn. Dêr falle se yn in spesjaal troch de fuorgelûker foarme geultsje, wêrfan’t de djipte troch djiptelooptsjillen útmakke wurdt. Ta beslút wurde de ierdappels mei grûn tadutsen troch de opstrykskiven.

## Spikersetter
Dit prinsipe wurket mei in grut rêd mei spikers. De ierdappel wurdt yn de foarriedbunker oan de spiker pript, en der deun boppe de grûn wer ôfskood.

## Fakuümsetter
Dit prinsipe wurket mei in grut rêd mei sûchnappen. De ierdappel wurdt yn de foarriedbunker troch de sûchnap fêstpakt, en deun boppe de grûn loslitten.

Tagelyk of dêrnei wurdt yn ien of twa kear de rêch, dêr’t de ierdappels yn waakse, opboud mei in opstrykkap of rêgefees.
Opstriker

In **opstriker** is in stik ark dat nei it setten brûkt wurdt foar it fierder opbouwen fan de ierdappelrêgen.

Yn de rêgen waakse de ierdappels. De opstriker wurdt efter in trekker hongen. De rêgen wurde yn in tal kearen opboud (mei wol in pear wike dertusken), wêrby’t yn deselde loop it túch fuortwurke wurdt. Rêgen binne needsaaklik, om’t de ierdappels oars te min grûn oer har hawwe en se net mei in ierdappeldoller rispe wurde kinne.

Foar it opbouwen fan de rêgen is njonken de opstriker ek de ierdappelfrees yn gebrûk.
Ierdappeldoller (masine)

In **ierdappeldoller** of **ierdappelroaier** is in masine om ierdappels mei te rispjen, dat foar it earst yn 1852 ûntwikkele waard. It doel fan dizze masine is de ierdappel út de grûn te heljen en frij te meitsjen fan stiennen, grûn, lof en túch. Foar in part bart dat troch de meganiken, by guon (âldere) masines is ek plak oan in transportbân foar minskehannen.

Dizze masines komme yn allerhanne ôfmjittings en foarmen foar. Hokker type brûkt wurdt hinget fan de stân fan de meganisaasje en skaalfergrutting en de pleatslike wize fan wurkjen ôf.

In oersjoch fan de meast hantearre kombinaasjes:
*trekker mei dolmasine (krêftboarne en dolmasine binne twa ûnôfhinklike masines) sûnder bunkeropslach
*trekker mei dolmasine en bunkeropslach
*trekker mei frontlofklapper en doller, al of net mei bunkeropslach
*selsridende (krêftboarne en dolmasine binne ien gehiel) dolmasine sûnder bunkeropslach
*selsridende dolmasine mei bunkeropslach

De moderne komplekse masines meitsje it mooglik grutte hoemannichten ierdappels yn ien wurkgong sûnder skansearjen te rispjen.

## Tapassing
De moderne masines kinne troch beskate ûnderdielen oan te passen ek foar it rispjen fan oare tylten ynset wurden.

Tylten:
* sûkerei
* rapen
* sipels
* blombollen
* reade byt
* woartel
* skânzenear
Naoki Soma

**** (19 july 1971) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile  foar Kashima Antlers, Tokyo Verdy en Kawasaki Frontale.  spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it King Fahd Cup 1995, it Aziatysk kampioenskip 1996, it Wrâldkampioenskip 1998 en it Copa América 1999.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
*Japan National Football Team Database
Motohiro Yamaguchi

**** (29 jannewaris 1969) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile  foar Yokohama Flügels, Nagoya Grampus Eight, Albirex Niigata en Yokohama FC.  spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it King Fahd Cup 1995, it Aziatysk kampioenskip 1996 en it Wrâldkampioenskip 1998.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
*Japan National Football Team Database
Hidetoshi Nakata

**** (22 jannewaris 1977) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile  foar Bellmare Hiratsuka, Perugia, Roma, Parma, Bologna, Fiorentina en Bolton Wanderers.  spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 1996, it Olympyske Simmerspullen 2000, it Wrâldkampioenskip 1998, it Wrâldkampioenskip 2002, it Wrâldkampioenskip 2006, it Confederations Cup 2001, it Confederations Cup 2003 en it Confederations Cup 2005.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
*Japan National Football Team Database
Masashi Nakayama

**** (23 septimber 1967) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Azul Claro Numazu. Earder spile  foar Júbilo Iwata en Consadole Sapporo.  spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Aziatysk kampioenskip 1988, it Aziatysk kampioenskip 1992, it Wrâldkampioenskip 1998, it Wrâldkampioenskip 2002 en it Confederations Cup 2001.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
*Japan National Football Team Database
Toshihiro Hattori

**** (23 septimber 1973) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile  foar Júbilo Iwata, Tokyo Verdy, Gainare Tottori en FC Gifu.  spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 1996, it Aziatysk kampioenskip 1996, it Aziatysk kampioenskip 2000, it Wrâldkampioenskip 1998, it Wrâldkampioenskip 2002, it Copa América 1999, it Confederations Cup 2001 en it Confederations Cup 2003.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
*Japan National Football Team Database
Shinji Ono

**** (27 septimber 1979) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Hokkaido Consadole Sapporo. Earder spile  foar Urawa Reds, Feyenoord, Bochum, Shimizu S-Pulse en Western Sydney Wanderers.  spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Wrâldkampioenskip 1998, it Wrâldkampioenskip 2002, it Wrâldkampioenskip 2006, it Aziatysk kampioenskip 2000, it Confederations Cup 2001 en it Olympyske Simmerspullen 2004.

## Statistiken

## Keppeling om utens
*National Football Teams
*Japan National Football Team Database