open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rotaasjeparse

De **rotaasjeparse** is in parse om fan rôle ta rôle printsje te kinnen: boeken, kranten, dokuminten, etiketten, tekstyl, keunststoffen en gâns oare druksubstraten. Dizze technyk waard yn 1843 yntrodusearre.

Rotaasjeparsen kinne wurkje mei it heechdruk, djipdruk, flakdruk, seefdryk en sels kombinaasjes fan dy techniken (hybride parsen).

De rotaasjeparse waard om 1850 hinne stal jûn. Oant dy tiid moasten boeken it fel fan 16 blêdsiden printe wurde. As in fel klear wie, moast de masine iepenmakke wurde om in nij fel ûnder de parse te lizzen. De izeren masines wurken wol flotter, dat is wier, mar it bleau in bewurklik proses.

Yn de rotaasjeparse wurdt mei silinders wurke, mei rôlen papier yn stee fan fellen. In rotaasjeparse is dus in rap draaiende drukmasine foar massaproduksje; kranten en tydskriften kinne flot yn in grutte oplage makke wurde. De oplages fan it printwurk binne sawat ûnbeheind. Foarhinne wiene boeken mei in oplage 500 eksimplaren gebrûklik. Sels de earste printinge fan de *[[Camera Obscura (ferhalen)|Camera Obscura]]* telde net mear.
Tialda (famkesnamme)

**Tialda** (útspr.: [tiˈalda]) is in Fryske famkesnamme. It is in ôfsliten foarm fan 'e Germaanske foarnamme *Thiadwalda*, dat "hearskeresse ûnder it folk" betsjut, fan *thiad-* ("folk") en *-wald* ("hearskje"), mei de froulike útgong op *-a*.
DTP

* DTP, in ôfkoarting foar desktoppublishing, it printree meitsjen fan dokuminten op in persoanlike kompjûter
* DTP, in inisjaalwurd foar de sykten diftery, tetanus en polio
* DTP, in ôfkoarting foar Demokrat Türkiye Partisi, in lytse politike partij yn Turkije yn 'e 1990-er jierren
* DTP, in ôfkoarting foar Demokratik Toplum Partisi, in eardere Koerdyske politike partij yn Turkije
* DTP Entertainment, in Dútske fideospultsjeprodusint
* DTP, in ôfkoarting foar Disturbing tha Peace, in Amerikaanske platemaatskippij
* ''DTP'' (album), in album fan 'e Amerikaanske thrash metal-band Sadus út 1986
WYSIWYG

**WYSIWYG** is in akronym foar *What you see is what you get* of yn it Frysk: *Wat jo sjogge is wat jo krije*. De term wurdt brûkt foar kompjûterprogramma's en betsjut dat jo daliks op it byldskerm sjogge hoe't it resultaat op papier wêze sil, ynklusyf alle opmaak: lettertype, lettergrutte, kursyf, fet, ensfh.

Yn de begjintiid fan de persoanlike kompjûter (yn de tachtiger jierren) yn it DOS-tiidrek hie noch gjin inkeld programma wysiwyg, om't de grafyske mooglikheden op it skerm tige beheind wiene. Dêrtroch koe de opmaak fan dokuminten net sekuer werjûn wurde op it skerm. WordPerfect 5.1. wie bygelyks in net-wysiwyg tekstferwurker. Dy situaasje feroare mei de ynfiering fan de VGA-standert yn it Windows 3.0-bestjoeringssysteem, dat de troch VGA beane mooglikheden brûkte.

Om 1990 hinne ferskynden de earste programma's mei wysiwyg foar de persoanlike kompjûter en dêrtroch waarden de kompjûterprogramma's tagonkliker foar de gewoane man.

Yn de Unix-wrâld en yn de natuer-wittenskiplike, akademyske wrâld binne tsjinstanners fan de wysiwyg-gedachte te finen. 

Se stelle har op it stânpunt dat de (sichtbere) opmaak ôflaat fan it skriuwen fan de ynhâld. Hjir wurdt earder gebrûk makke fan systemen op basis fan TeX. Om har ôf te setten tsjin de hype dy't om wysiwyg hinne ûntstie, waard it akronym **WYSIWYM** brûkt: *What You See Is What You Mean*. Ut de troch de brûker konstruearre ynfier wurdt dêrby troch de kompjûter in útfier generearre neffens de regels fan it âlde set-hânwurk.

## Foarbylden
Inkelde foarbylden fan wysiwyg programma's:
* Tekstferwurkers:
** Microsoft Word
** WordPerfect fan Corel
** OpenOffice.org Writer
** Apples Pages
* Rekkenblêden:
** Microsoft Excel
** Quattro Pro fan Corel
** OpenOffice.org Calc
* HTML-editors:
** Apple iWeb
** Microsoft FrontPage
** Compozer (voorheen NVU)
** Adobe Dreamweaver
** Aptana Studio 3 (Open source)
*Online HTML-editors:
** TinyMCE
** CKeditor (foarhinne FCKeditor)
** Nicedit
** MooEditable
** WordPress
** openWYSIWYG
Betheltsjerke (Ljouwert)

De **Bethel** is de tsjerke fan de kristlike grifformearde gemeente fan Ljouwert.

## Skiednis

Healwei juny 1893 waard de kristlik grifformearde gemeente yn Ljouwert oprjochte. De earste kristlik-grifformearde tsjerke stie oan it Mûnepaad 19. De jonge gemeente telde inkelde tsjientallen leden dy't oer in grut diel fan de provinsje ferspraat wennen. Mei de feriening fan de dolerearjenden mei de ôfskiedenen yn Ljouwert yn 1898 krige de kristlik-grifformearde gemeente der yn ien klap sa'n fyftich leden by, itjinge mear as in ferdûbeling fan de gemeente betsjutte. De binnenskippers dy't tsjerkten yn it gebou fan it Mûnepaad joegen  oan de kristlik-grifformearde tsjerke yn Ljouwert de namme *Skipperstsjerke*.

De kristlik-grifformearden wurken nau gear mei de kristlike grifformearde gemeente fan Suwâld, dy't letter troch it oergien fan de tsjerkeried en in tal leden nei de Grifformearde Tsjerke yn it neigean rekke. Wat oerbleau fan de kristlik-grifformearde gemeente yn Suwâld bleau noch jierren lang bestean, mar lang om let gyng de gemeente op yn de Ljouwerter gemeente. 

De gemeente groeide foars, sadat der in nije tsjerke oan de Wybrand de Geeststrjitte boud wurde moast, dy't de namme Bethel krige. Unienigens yn de gemeente brocht al gau nei it yn gebrûk nimmen fan de nijbou in delgong yn it tal leden. Dat wie lykwols foar koarte tiid, want stadichoan groeide it tal leden oant sa'n 600 yn 1931, sadat de tsjerke ferboud en de galerij fergrutte wurde moast. Fanôf 1956 krigen de kristlik-grifformerden ek in gebou yn Huzum foar tsjerketsjinsten; earst yn it boarterstúngebou "Gerard Dou" en letter yn de eardere beukerskoalle De Rank oan de Huzumerleane. 

## De tsjintwurdige tsjerke
Yn 1986 waard neffens in ûntwerp fan it arsjitektenburo Bokhorst-Geels út Arnhim de hjoeddeiske Betheltsjerke oan de Huzumerleane op it plak fan De Rank boud. De âlde tsjerke oan de Wybrand de Geeststrjitte waard ferkocht en ferboud ta appartemintenkompleks.   

## Oargel
It Van Dam-oargel yn de Betheltsjerke stamt út de eardere tsjerke oan de Wybrand de Geeststrjitte en waard oarspronklik boud yn 1916.

## Boarne
* Side fan de Kristlike Grifformearde Gemeente yn Ljouwert

## Keppeling om utens
Sambezy

De **Sambezy** is in rivier yn súdlik Afrika. De Sambezy hat in lingte fan 2660 km en in ôfwetteringsgebiet fan 1.333.000 km². De rivier ûntspringt yn it noarden fan Sambia op in hichte fan 1500 meter, streamt oer Angoala werom nei súdlik Sambia en foarmet dêr de grins mei Simbabwe fan de Fiktoariawetterfallen ôf. De rivier rint troch de Karibamar nei Mozambyk, dêr't er útmûnet yn de Yndyske Oseaan. De grutste sydrivieren fan de Sambesy binne Shirerivier en Kafuerivier.

De bewenners fan Sambia's súdprovinsje, de Tonga, leauwe dat de riviergod Nyaminjamy yn de Sambezy wennet.

## Ekonomy
De rivier fuorret twa wetterkrêftsintrales. De earste leit oan de keardaam fan Kariba eastlik fan de Karibamar dy't elektrisiteit leveret oan Sambia en Simbabwe, de twadde is de Kahora Bassa-sintrale yn Mozambyk dy't stroom oan Súd-Afrika leveret. De Fiktoariawetterfallen lûke alle jierren sa'n 1,5 miljoen toeristen. De ûnderrin fan de rivier is oant Tete befarber.

Fierders is fiskerij op de rivier oer syn hiele lingte fan belang. Lânbou is de wichtichste ekonomyske faktor yn benammen de oerstreamingsgebieten yn de delling fan de Sambezy.

## Fotogalery

Zambezi River at junction of Namibia, Zambia, Zimbabwe & Botswana.jpg|De Sambezy op de krusing mei Namibië, Sambia, Simbabwe en Botswana
Zambezi River near Zambezi Town.jpg|De Sambezy yn noardwestlik Sambia
2 locals in a canoe in the Zambezi river.jpg|Lokale minsken op de rivier by de Fiktoariawetterfallen, Sambia
Kariba dam.jpg|De Karibadaam op de grins fan Sambia en Simbabwe
Zambezi River Delta.jpg|Satellytbyld fan de Sambezydelta yn Mozambyk
Monolooch

In **monolooch** is in allinnichspraak; in betooch fan ién persoan dy’t oan it wurd is (en bliuwt), faak sûnder dat der harkers binne.

**Monolooch** komt fan it Gryksk, dêr’t **μονος** (monos) *ién* en *allinnich* betsjut, en **λογος** (logos) *wurd* of *idee* betsjut. Yn it teater is it in toanieloptreden fan ién akteur binnen in toanielstik. Dêrfoar wurdt faak de term *soliloque* brûkt.

Yn in petear op in byienkomst betsjut in monolooch dat de oare oanwêzigen net oan it wurd komme kinne of meie. In taspraak dus. It is it tsjinoerstelde fan in dialooch.

## Tinzen
Op it toaniel komt it gauris foar dat in akteur oan it wurd is sûnder dat der oare persoanen op it toaniel binne. Dat is eins in ûnnatuerlike gong fan saken. De akteur sprekt syn tinzen lûdop út.

Inkeld binne der wol oare persoanen op it toaniel, mar dy wurde achte de sprekken net te hearren. Dat wurdt faak oantsjut mei it wurd *fansiden*.

Yn in spylfilm wurdt sa’n monolooch meast mijd. Soms hearre jo de stimme fan in akteur sûnder dat syn lippen bewege. In oare technyk is dat immen in brief lêst, wêrby’t de stimme fan de skriuwer it brief heard.

De term *monolooch* wurdt ek brûkt as oantsjutting fan in *monodrama*, in toanielstik foar mar ién akteur, lyks Samuel Becketts *Krapp's Last Tape*.

Wrâldferneamd binne ûnder oare de monologen fan:
*Hamlet  (mei it bekende "To be or not to be")
*Macbeth
*Prospero

## Audysje
Faak moatte jo by in audysje foar bygelyks in film of in toanielproduksje in monolooch foardrage. Ek as jo nei in toanieloplieding wolle moatte jo faak in monolooch foardrage.

## Taalwinnen
De term **bêdtiid-monolooch** wurdt yn it taalwinnen brûkt foar it stadium wêrby’t bern foar it yn sliep reitsjen harren nije taaloanwinsten fan de dei opsizze, werhelje, en dus eins yndruie. In soarte *opslaan* fan wûne feardigens en kennis.
Bildungsroman

In **Bildungsroman** (Dútsk: oerset yn it Frysk: *foarmingsroman*) is in psychologyske roman dy’t ferhellet oer de ûntjouwing fan de geast en persoanlikheid fan de protagonist yn de oergong fan bernetiid nei folwoeksenens, wêrby’t de bewustwurding fan de eigen identiteit en rol yn de wrâld gewoanwei in rol spilet. It modelfoarbyld foar it sjenre wie Goethes *Wilhelm Meisters Lehrjahre* útt 1796.

De term Bildungsroman waard yn 1820 betocht troch Johann Carl Simon Morgenstern.

## Omskriuwing
Sintraal stiet de emosjonele, morele en yntellektuele groei fan it (meast jonge) haadpersonaazje. It haadpersonaazje wurdt gauris foarme troch de lju dy’t er moetet en dêr’t er mei omgiet. Syn libbensferhaal wurdt skaaimerke troch de syktocht nei sinjouwing en harmony. Hiel faak stiet it konflikt tusken de protagonist en de maatskippij sintraal, wêrby’t de protagonist de noarmen en wearden om him hinne stikje by bytsje leart te akseptearjen, wêrtroch er úteinlings dochs yn de maatskippij opnommen wurdt. Yn guon ferhalen is de protagonist earst nei it hawwen fan in beskate ripens yn steat om him om oaren drok te meitsjen en dy te helpen. It sjenre hat dan ek didaktyske skaaimerken dy’t weromgeane op opfiedingsidealen út de  tiid fan de Ferljochting. Lykas de namme al oanjout, wie it sjenre benammen yn Dútslân súksesfol.

De Bildungsroman is as sjenre ûntstien út de folkloareferhalen dêr’t bygelyks in net al te tûk persoan de wrâld yn teach om oarewei syn lok te sykjen, faak nei’t er earst in ferlies lit hie dat him emosjoneel slim rekke hie. As sjenre stiet de Bildingsroman hiel ticht by de *[[Entwicklungsroman]]*, de *[[Erziehungsroman]]* en de *[[Künstlerroman]]*, de trije foarneamde sjenres wurde yn de letterkunde dan ek meast as subsjenres fan de *Bildungsroman* beskôge. As bygelyks benammen it grutbringen fan de jonge haadpersoan beklamme wurdt, sa as yn Rousseau’s *[[Émile, ou De l’éducation|Emil]]e*, dan hat jo it wol oer in *[[Erziehungsroman]]* en as de haadpersoan him ûntjout as keunstner, is de term Künstlerroman fan tapassing.
Psychologyske roman

In **psychologyske roman**, ek wol **psychologysk realisme** neamd, is in literêr sjenre dër’t mear as gewoanwei de klam yn lein wurdt op it inerlik fan de karakters, motiven, omstannichheden en inerlike hannelings en tinzen dy’t ûntsteane.

De roman ferhellet net allinnich oer de ferskate barrens, mar giet djipper op it hoe en het yn dêr’t dy barrens troch ta stân komme. Yn de wize fan skriuwen binne de personaazjes, karakterfoarming en de gedachtegong fan de personaazje wichtiger as by in gewoane roman. In psychologyske roman kin ek in *roman fan it inerlik* neamd wurde.

It literêre sjenre ûnderskied him fan it realisme troch in oarsoartich taalgebrûk, wêrby’t it inerlik, de psyche, sa realistysk mooglik delset wurdt. De karaktersketsen en de driuwfearen fan de personaazjes foarmje it ûnderwerp, de aksje dy’t dêr út folget, is fan minder belang.

Oan de basis fan de streaming stie de Russyske toanielskriuwer Anton Tsjechov. De earste realisten yn de Nederlânske letterkunde ferskynden mids 19e iuw, lykas Nicolaas Beets en Conrad Busken Huet. De streaming presintearre him yn Nederlân mei sierliker taalgebrûk as wat jo by Flaamske skriuwers oantroffen. It hichtepunt fan de streaming lei om 1900 hinne. Frij gau ûntjoech it Nederlânsk realisme him lykwols ta it naturalisme.

Wichtige lettere fertsjintwurdigers wiene Ina Boudier-Bakker en Louis Couperus, waans *[[Eline Vere]]* en benammen *[[Psyche (Couperus)|Psyche]]* faak as typyske foarbylden neamd wurde. Yn de twadde helte fan de 20e iuw waard de streaming nij libben ynblaasd troch de boeken fan Hubert Lampo.
Famyljeroman

In **famyljeroman** is in roman dêr’t de wederwarichheden fan in folsleine húshâlding of in folsleine famylje (soms fan inkelde generaasjes dêrfan) yn beskreaun wurde. Guon famyljeromans groeie út ta sosjale romans, trochdat dy it karakter fan in famyljeroman oerstige, bygelyks om’t se de hiele sosjale kontekst fan sa’n famylje yn de beskriuwing belûke.

Inkelde bekende famyljeromans binne *[[Die Buddenbrooks]]* fan Thomas Mann en *[[The Forsyte Saga]]* fan John Galsworthy. Ek Louis Couperus skreau meardere famyljeromans, lykas *[[De boeken der kleine zielen]]* en *[[Van oude mensen, de dingen, die voorbij gaan...]]*.
Tendinsroman

De **tendinsroman** is in maatskiplik engazjearre fariant fan de psychologyske roman en draait om it útbyldzjen fan it geasteslibben fan de haadpersoan, mar tagelyk wurdt in oertsjûging propagandearre of bekritisearre of in maatskiplike misstân oan de oarder steld. It bekendste Nederlânske foarbyld is de Max Havelaar fan Multatuli.

Ek teksten dy 't beneamd wurde as didaktyske literatuer, moralistyske literatuer, sosjale literatuer, politike literatuer en propagandaliteratuer kinne beskôge wurde as foarmen fan tendinsliteratuer.

## Foarbylden
* M.J.J. Exler: *Levensleed*, 1911
* Aldous Huxley: *Brave new world*, 1932
* Aldous Huxley: *Island*, 1962
* Cécile de Jong van Beek en Donk: *[[Hilda van Suylenburg]]*, 1897
* Multatuli: *[[Max Havelaar (boek)|Max Havelaar]]*
* Leon Uris: *[[Exodus (roman)|Exodus]]*, 1955
* Theun de Vries: *Sla de wolven, herder*, 1946
Resepsje-estetyk

**Resepsje-estetyk** of **resepsje-estetika** is in yn de sechstiger jierren ûntstiene dissipline yn de literatuerwittenskip dy’t ûndersiket hoe’t in tekst of keunstwurk troch harker, lêzer of sjogger ûntfongen wurdt. Hans Robert Jauss (*Literaturgeschichte als Provokation*, 1970) en Wolfgang Iser (*Die Appellstruktur der Texte*, 1970) yntrodusearren dy nije, op de lêzer rjochte ûndersyksmetoade (de "Konstanzer Schule"). Se stelden in skema op wêrmei’t de resepsje, de wize dêr’t wat op ûntfongen wurdt troch it publyk, fan in literêr wurk ûndersocht wurde koe. Dy streaming kin sjoen wurde as in reaksje op literatuerbeneiering dêr’t analize en ynterpretaasje sintraal by steane.

## Metoade
It skema sjocht der sa út: 

**Auteur → Tekst → Lezer**

De pylken steane dêrby foar de oergong, de oerdracht.

It wichtichste doel fan dit systeem is it fêststellen fan de sekundêre betsjutting fan in tekst yn in beskate tiid en op in beskaat plak.

Der wurdt mei dit systeem in manier oanlange om ien fan de wichtichste eigenskippen fan in *masterwurk* te tsjutten. Jauss leit út dat de ferwachtingshoarizon dat is wat de lêzer ferwachtet binnen in beskaat ramt dat foarme wurdt troch itjinge dat as noarm oan in tekst taskreaun wurdt, de relaasje dy’t lein wurdt mei lyksoartige teksten en de libbensûnderfining fan de lêzer. As in beskate tekst ticht by dy ferwachtingshoarizon leit sit der net folle ferrassends yn, mar as er fier fan dy hoarizon ôf stiet betsjut dit dat it in (potinsjeel) masterwurk is.

Yn in tekst bart dit troch *lege* stikken yn de tekst te litten, dy’t de lêzer dan sels ynfolje kin. Dat is ek de reden wêrom’t in ferfilming fan in boek foar persoanen dy’t it boek lêzen hawwe faak ôffalt.

Yn it boppesteande kin it wurd tekst ferfongen wurde troch keunstwurk, en lêzer troch skôger, foar it brûken yn de keunstskiednis.
Skelmeroman

De **Skelmroman** is in sjenre dat yn Spanje ûntstie yn de 16e en 17e iuw. Skelmromans wurde ek *’pikareske romans* neamd (nei it Spaanske *picaro*, wat skelm betsjut). De skelmroman is in subtype fan de roman.

## Beskriuwing
In skelmroman bringt it ferhaal fan in sosjale ferskoppeling fan syn berte en bernetiid oant syn jongfolwoeksene tiid.  De skelm, dy’t meast as ik-ferteller optreedt, is inkeld in wees en altyd immen dy’t sûnder de beskerming fan in gewoane húshâlding opgroeit. Hy ferhuzet tal fan kearen en komt fan de iene yn de oare situaasje telâne, wat it ferhaal in episoadysk karakter jout. De skerm is gewykst; syn opienfolgjende wurkjouwers ferrifelt er faak. Nettsjinsteande syn hosselstreken hat er in goed hert. Yn dit sjenre krije jo in skerper sicht op it libben, de seden en de gewoanten út in beskaat tiidrek.

## Skiednis
De skelmroman ûntstie yn Spanje yn de sechstjinde iuw. It earste foarbyld wie it anonime *[[Lazarillo de Tormes]]* út 1554. Dêrnei folgen *[[Guzmán de Alfarache]]* fan Mateo Alemán (1599) en *[[El buscón]]* fan Francisco de Quevedo (1604).

Yn de santjinde en achttjinde iuw fersprate it sjenre him oer West-Jeropa. Yn Dútslân ferskynde *[[Der abenteuerliche Simplicissimus]]* fan Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen (1668). Yn Frankryk wie der *Gil Blas* fan Alain-René Lesage (1715-1735). Foarbylden út Ingelân binne *Moll Flanders* fan Daniel Defoe (1722) en *[[The History of Tom Jones, a Foundling]]* fan Henry Fielding (1749).

In skelmroman út de Nederlânsktalige literatuer is *Den Vermakelyken Avanturier* troch Nicolaes Heinsius út 1695. Gerbrand Adriaensz. Bredero skreau in toanielstik mei de namme *[[Den Spaenschen Brabander]]*, dat basearre is op *[[Lazarillo de Tormes]]*. 

Nei 1800 wie it sjenre yn syn suvere foarm oer syn hichtepunt. Romans waarden realistysker, personaazjes krigen mear psychologyske djipgong en de yntriizje krige in minder episoadysk karakter. Guon romans fan Charles Dickens, lykas Oliver Twist, wiene beynfloede troch de skelmroman. *The Luck of Barry Lyndon* fan William Makepeace Thackeray is noch in echte skelmroman. De Frânsktalige roman fan Charles de Coster oer de 16e-iuwske figuer Tyl Ulespegel is in oar foarbyld. Ek de boeken fan Mark Twain oer Tom Sawyer en Huckleberry Finn binne der troch beynfloede, krekt as de boeken oer Dik Trom fan Cornelis Johannes Kieviet. It klassike foarbyld fan in skelmeroman út 'e Fryske literatuer is *[[Feroaring fan Lucht]]*, fan Rink van der Velde.

## Sjoch ek
*Trickster
Rapport

* rapport (skoalle), in beoardieling fan 'e prestaasjes fan skoalbern oan 'e ein fan it skoaljier
* rapport (ferslach), in sekuer ferslach fan in aktiviteit of barren
Mystearjespul

It **mystearjespul** is in foarm fan Midsiuwsk toaniel. It heart by de ierste foarmen yn Jeropa.

It spul ûntstie yn de tsjerke út in foarm fan oanskôchlik ûnderwiis. Geastliken ferbylden dêrby in barren út de Bibel fia dialooch en barsang. Linkendewei ûntjoech dat him ta in mear útwreide foarstelling. De oantsjutting ‘mystearjespul’ ûntstie earst healwei de 15e iuw en is mooglik ûntstien út in betizing tusken de Latynske begripen 'ministerium' en 'mysterium'. 

Neigeraden dy liturgyske spullen oan populariteit wûnen, waarden folkske eleminten tafoege en waard de folkstaal ek brûkt. Doe’t ek net-geastliken mei begûnen te dwaan, waarden de stikken hieltyd sekulierder. Yn de rin fan de 13e en 14e iuw wiene de útfierings hieltyd faker bûten de tsjerke, benammen yn de foarm fan weinspullen.

It mystearjespul ûntjoech him ta in searje spullen dêr’t alle wichtige Bibelske ferhalen yn oan de oarder kamen, fan de skepping oant De oardielsdei. De midsiuwske gildes namen de opfiering fan de foarstellings oer, wêrby’t elts gilde ferantwurdlik foar in beskaat ûnderdiel fan de bibelferhalen wie. Ek ûntstiene sykly fan spullen dy’t ek bekend binne ûnder de namme mirakelspullen, omdat dy ek hilligelibbens útbylden.

Oan de ein fan de 15e iuw wie de tradysje fan it spyljen fan de sykly op heechtijdagen oer hiel Jeropa ferspraat.
It útfieren fan in folsleine syklus koe wol 20 oeren yn beslach nimme, en waard dêrom oer in tal dagen spraat.

Ut it mystearjespul stamt it *[[décor simultané]]* dat ek yn it barokke teater en iere ballet de noarm wie.

## It mystearjespul yn de 19e en 20e iuw
Yn 1895 en 1898 waard yn Den Haach troch keunstnersferiening *De Haagsche Kunstkring* twa kear in mystearjespul opfierd. It gong om *De sprook van den zanger* fan Antoon Molenboer en om *Mincelijn*. In wat letter skreaun spul fan Louis Couperus dat de titel Imperia krige, waard nea opfierd. 

## Sjoch ek
* Merakelspul
* Passyspul
* Moraliteit
Passyspul

Yn Roomsk-Katolike kontreien wurdt om Peaske hinne faak in **passyspul** opfierd. Dat is in soarte toanielstik oer it lijen fan Jezus Kristus foar en by de krusiging.
 
## Untstean
It passyspul is ûntstien yn de midsiuwen. Neidat yn de tsjerke it ferset oanboaze tsjin de útbundige toanielstikken by fierings en prosesjes, ferpleatsten dy spullen har nei bûten de tsjerke. De toanielstikken spilen har ôf op de pleinen en yn de strjitten en ferbylden altyd it lijen fan Kristus. Soms diene wol hûnderten spilers mei en koe it spul wol dagen duorje. Ut de oerlevere teksten blykt dat der in soad gebrûk makke waard fan spesjale effekten om bygelyks oerstreamings sa realistysk mooglik wer te jaan.
It gebrûk hold oan oant yn de 16e iuw.

Yn de 17e iuw libbe de tradysje wer op, earst yn it Dútske Oberammergau. Dat fûn neifolging yn oare Jeropeeske lannen as Eastenryk, Frankryk, België en Nederlân.

De abdij fan Gorze wie ferneamd om har Passyspul yn de midsiuwen.

## Hjoeddeiske passyspullen
### Tegelske Passyspullen

Sûnt 1931 wurde yn it iepenloftteater De Doolhof yn Tegelen de Passyspullen opfierd, fan 1975 ôf om de fiif jier. Yn 2010 waard dêr de 19e rige foarstellings opfierd. De Passyspullen fan 1955 lutsen de measte taskôgers, te witten sawat 160.000. De Passyspullen fan 2000 waarden regisearre troch filmregisseur Ben Verbong. Yn 2015 skreau Patrick Lateur *Lente in Galilea. Een passiespel*, regisseur wie Cees Rullens.

### The Passion

The Passion is in Nederlânsk passyspul dat sûnt 2011 jierliks op de jûn fan Wite Tongersdei op wikseljende iepenloftlokaasje foar in grut publyk holden wurdt. It evenemint is in gearwurkingsprojekt fan de omroppen EO en RKK, de Protestantske Tsjerke yn Nederlân, de Roomsk-Katolike Tsjerke, it Nederlânsk Bibelselskip en de pleatslike gemeente. It evenemint wurdt streekrjocht op de Nederlânske telefyzje útstjoerd.

Yn 2017 wie de Passion yn Ljouwert. Dat wie in meartalige útfiering mei in substansjeel part yn it Frysk.

### Passyspullen Hertme

Sûnt 1953 wurde yn Hertme passyspullen opfierd. Nei in ûnderbrekking waarden se yn 2011 oppakt.

## Sjoch ek
* Mystearjespul
* Merakelspul
* Moraliteit
De Feniks (Ljouwert)

**De Feniks** (offisjeel: *De Fenix*) wie in grifformeard tsjerkegebou yn Ljouwert. Yn 2012 waard de tsjerke sletten foar de earetsjinst en yn 2016 ferkocht. De tsjerke is yn 2018 ôfbrutsen om plak te meitsjen foar in appartemintekompleks.

## Skiednis

De Feniks waard yn 1960 njonken de Pelikaantsjerke boud as grifformearde tsjerke fan Ljouwert-west.. 

Yn ferbân mei it byinoar gean fan de grifformearde Fenikswyk mei de herfoarme Goede Herdergemeente en it ôfstjitten fan 'e Goede Herdertsjerke waard de Fenikstsjerke yn 2002 noch ferboud en útwreide. It oargel fan 'e Goede Herdertsjerke, yn 1957 boud troch de orgelboufirma Flentrop út Saandam, waard troch oargelbedriuw Bakker & Timmenga ferhûze nei de ferboude Fenikstsjerke. De ferbouwing koste doe € 222.000 en it risseltaat wie in ljochte en moderne romte mei nije stuollen dy't sirkelfoarmich opsteld stiene rjochting it liturgyske sintrum. 

Net lang nei de ferbouwing kundige de Algemiene Tsjerkeried fan 'e Protestanske Tsjerke yn Ljouwert de sluting fan in tal tsjerken yn Ljouwert oan. It beslút om alle eardere grifformearde tsjerken ôf te stjitten brocht in soad opskuor yn tsjerklik Ljouwert. Foar De Adelaar en De Feniks betsjutte it beslút dat op snein 20 maaie 2012 de lêste earetsjinst holden waard.

Ynearsten wie it it doel om it oargel fan De Feniks nei de yn 2014 ferboude De Fontein oer te bringen, mar fanwegen de klank waard der úteinlik besletten it oargel fan 'e Adelaar te ferhûzjen nei De Fontein. 

De Protestanske Gemeente Ljouwert liet yn novimber 2016 witte dat de Fenikstsjerke ferkocht wie en dat de eardere tsjerke nei alle gedachten ôfbrutsen wurde soe. Yn 2018 waard de tsjerke sloopt om plak te meitsjen foar in appartemintekompleks. Allinne de liedklok bleau bewarre. It oargel fan 'e Feniks is yn 2019 ferkocht oan in organisaasje yn 'e Feriene Steaten.
Jaap Fijnvandraat

**Jacob Gerrit (Jaap) Fijnvandraat** (Amersfoart, 30 novimber 1925 – Eindhoven, 31 maart 2012) wie in Nederlânsk  evangelist. Hy wie ien fan de foaroanmannen yn de Nederlânske *[[Fergadering fan Leauwigen|Vergadering van Gelovigen]]*.

## Biografy
Fijnvandraat waard mei syn âldere broer Johan opbrocht yn de rûnte fan de Fergadering. Hy waard ûnderwizer ear't er yn 1959, lykas syn broer, fulltime as evangelist oan 'e gong gie. Tegearre mei syn broer wie er tsientallen jierren belutsen by it evangelisaasjewurk, fral yn Fryslân. De broers giene op paad mei twa âlde stedsbussen en tinten.

Neist it evangelisaasjewurk wie Fijnvandraat ûnder mear de oprjochter fan de *stichting Oase* en *stichting Wat zegt de Bijbel*. Dy fersoargen efterelkoar jeugdkampen en skriftlike Bibelkursussen. Ek wie Fijnvandraat belutsen by de oprjochting fan de Evangelyske Hegeskoalle en Evangelyske Omrop.

Mei syn broer Johan, Willem Ouweneel, Dato Steenhuis en Henk Medema wie Fijnvandraat bekend as ien fan de fiif *werkende broeders*. Sy holden in protte sprekbeurten yn kristlik Nederlân en wiene de bekendste fertsjintwurdigers fan de Fergadering. De bruorren behearden oarspronklik ta de linkerflank fan de Fergadering. De linkerflank is mear rjochte op fernijing, bygelyks dat froulju lieten opjaan en gebeden fersoargje mei en âldsten dy't de lieding yn de gemeente krije.

Yn de rin fan de tiid waarden sy links ynhelle troch Medema en Ouweneel dy't yn de jierren njoggentich it karismatyske tinken de Fergadering ynbrochten. Dêr moast Fijnvandraat neat fan hawwe. Ynternasjonaal waarden sy bekend as de "Dutch five" doe't sy skeel krigen mei fertsjintwurdigers fan de Dútske Fergadering fan Leauwigen oer de nammejouwing fan ferskate tsjerken.

## Keppeling om utens
* Webstee mei preken en Bibelstúdzjes fan Jaap Fijnvandraat
Libretto

**Libretto** (Italjaansk foar *boekje*; is de gongbere beneaming foar it tekstboekje fan in opera, operette, ballet of musical. Yn rommere sin is libretto de tekst, besteande út dialogen en rezjy-oanwizings, dy’t de grûnslach binne fan in teatrale opfiering mei muzyk.

It libretto as printe spyltekst fan de opera waard by de foarstellings oan it publyk te keap oanbean. Yn acht nommen dat de teäterseal lange tiid net fertsjustere waard, koe de tekst ûnder de foarstelling meilêzen wurde.

Tal fan opera’s, dêr de muzyk fan ferlern gien is, bliuwe troch de bredere fersprieding fan it libretto noch bekend. It libretto wurdt noch wolris ûnderwurdearre yn ferhâlding ta de muzyk, wat bliken docht út it feit dat by it neamen fan in opera faak ek de namme fan de komponist neamd wurdt, mar komselden dy fan de librettist. Yn de achttjinde iuw wie dat net altyd it gefal en droech de opera faak de namme fan de librettist as foarnaamste auteur fan it wurk.

## Bekende librettisten
De Italjaanske dichter Pietro Metastasio (1698-1782) stie foar in wichtich part fan de skiednis fan de opera yn de 18e iuw. Syn libretto’s, dêr’t de struktuer ek de foarm fan de opera troch útmakke, waarden tal fan kearen troch komponisten op muzyk set. Yn in soad gefallen tsjinne inselde libretto mear kearen as basis foar in operakomposysje.

Ek Lorenzo da Ponte (1749-1838), opfolger fan Metastasio as hôfdichter yn Wenen, skreau in lange rige libretto’s. Hy is benammen bekend troch syn gearwurking mei Wolfgang Amadeus Mozart, dy’t late ta trije opera's: *[[Le nozze di Figaro]]* (1786), *[[Don Giovanni]]* (1787) en *[[Così fan tutte]]* (1790). 
Hjirnei komponearre Mozart noch twa opera’s: *[[Die Zauberflöte]]* op in libretto fan Emanuel Schikaneder en *[[La clemenza di Tito]]* op in libretto fan Metastasio. Hy hat dêrnjonken noch mei ferskate oare librettisten oparbeide oan opera’s en *Singspiele*.

In fruchtber librettist wie Eugène Scribe, dy’t, yn ‘e mande mei de komponist Giacomo Meyerbeer en de teaterdirekteur *[[grand opéra]]* belicheme, in operasjenre dat om 1830 hinne yn Parys ta bloei kaam.

Oare bekende gearwurkings binne dy tusken Arrigo Boito en Giuseppe Verdi en dy tusken Hugo von Hofmannsthal en Richard Strauss.

Guon komponisten skreaune harren eigen libretti. Richard Wagner is ien fan de bekendste, mar ek Hector Berlioz skreau de teksten foar syn opera’s meast sels.
Liettekst

In **liettekst** of **songtekst** is de tekst fan in byhearrend liet. It bestiet út wurden dy’t meiïnoar it liet foarmje. In liettekst wurdt wol skreaun troch de útfierende, mar kin ek troch oaren skreaun wurde. It jout de mooglikheid om mei te sjongen mei it liet en soms ek om goed te begripen wêr’t it liet oer giet. De measte lietteksten binne skeaun yn in ienfâldich rymskema. Dat jout dat de tekst maklik te ûnthâlden is. Meast wurdt einrym brûkt.

In liettekst wurdt yn de popmuzyk faak *songtekst* neamd. De teksten dy’t brûkt wurde om in liet mei te sjongen, wurde yn dit sjenre mei in Ingelske term faak ‘'lyrics'' neamd.

Ynstrumintale lieten ha gjin tekst. De komponist Robert Schumann skreau in searje ‘Lieder ohne Worte’ foar piano dy’t ferneamd wurden binne.
Hânboek

In **hânboek** is in publikaasje dy’t de stân fan saken yn in wittenskip, op in wittenskipsmêd of in dieldissipline werjout.

## Skaaimerken
*Oan in hânboek wurde neffens A.O. Kouwenhoven benammen twa easken steld: folsleinens en by de tiid wêzen.
** **Folsleinens** It hânboek heart in akkuraat oersjoch te jaan fan it hiele wittenskipsmêd. De auteur moat dêr in soad ekspertize foar hawwe, en by de hjoeddeiske stân fan saken yn in soad wittenskippen is dat in swiere eask. De oplossings dy’t foar dat probleem fûn binne, binne fan twadderlei aard. Yn it foarste plak wurdt wol gearwurke troch in tiim fan learden, elk spesjalisearre op in dielmêd fan de bewuste dissipline. In twadde mooglikheid is dat it hânboek noch hieltyd troch ien auteur skreaun wurdt, mar him no beheind ta it dielmêd fan de bewuste wittenskip; dêrmei is it hânboek spesjalistysker wurden.
** **By de tiid wêzen** De akkuratesse bringt njonken folsleinens ek mei dat de beane ynformaasje up-to-date is. Ek yn dat opsicht wurde oan de auteur(s) hege easken oangeande fakkennis en literatuerbehearsking frege: de stof moat ommers safolle mooglik bywurke wêze oant de datum fan publikaasje. Dat fereasket tagelyk in effisjint plenningsskema by de útjouwer.
*Yn ûnderwiiskontekst moat in hânboek boppedat oanpast wêze oan it (begryps-)nivo fan de learlingegroep dêr’t it foar bedoeld is. It moat nei ûnderwerpen en útwurking sekuer oanslute by it oanbelangjende learplan foar dat fak.

## Komôf
It wurd *hânboek* is in lienoersetting fan it Grykske *encheiridion* (*dat wat jo yn de hân hâlde*, fan χείρ, *cheir*, “hân"). It is yn in soad talen oernommen, en dêrtroch is it net mear mooglik nei te gean lâns hokker paad it yn it Frysk en Nederlânsk kommen is.

## Besibbe begripen
In hânlieding is hiel wat oars as in hânboek; dat is earder in soarte gebrûksoanwizing. It wurd *hânboek* wurdt foar it oare wolris, wat sleau, yn tige romme sin brûkt, mar dat is yn striid mei it brûken yn de ynformaasjewittenskip.

In fademekum is in boek mei gauris technyske ynformaasje yn hânsum formaat.
Lochboek

In **lochboek** is in boekwurk dêr’t barrens yn byholden wurde.

Oarspronklik wie in lochboek it ferslach oan board fan in fartúch dêr’t de mjittings fan de loch yn byholden waarden, de faasjemjittings dus. Dy gegevens wiene fan grut belang foar it bepalen fan de posysje. Letter waarden yn it lochboek alle barrens set dy’t mar justjes fan belang wiene, ek de barrens dy’t net daliks mei de navigaasje te krijen hiene.

It lochboek waard ek **(skips)sjoernaal**, **deiboek** of **deiregister** neamd. Koartwei ha jo it sels oer de **loch**.

Utsein yn de skipfeart wurdt it wurd **lochboek** hjoeddedei ek oarewei brûkt: yn de wittenskip (labsjoernaal),  persoanlike lochboeken (in Deiboek) is yn wêzen in foarm fan in lochboek), ûnderhâldslochboeken (bygelyks it ûnderhâldsboekje fan de auto), in flechtlochboek (dêryn hâldt de fleaner syn flechten by, hoefolle flechten en bysûnderheden), hurdrin-lochboeken (runner’s log) dêr’t de draver allerhanne ynformaasje oer de trening yn opskriuwe kin en lochboeken op it web (weblochs). It fêstlizzen fan barrens fan automatisearre systemen wurdt *loggen* neamd.

It algemiene doel fan in lochboek is dat letter weromlêzen wurde kin wat der krekt bard is op in beskaat stuit. Op it stuit fan opskriuwen is dus noch net bekend wat se letter weromlêze wolle. It is dus fan grut belang dat alle details yn it lochboek telâne komme, sadat se letter neat misse. Ek is it fan belang dat it fêstleine yn in lochboek autentyk is. De gegevens meie net fuorthelle of ûnkontrolearre wizige wurde.

Yn de ynformatika is lochanalize in wichtich ynstrumint om de oarsaak en gearhing fan barrens fêststelle te kinnen. Dêrby fynt ûnder oare korrelaasje fan gegevens út ferskate lochbestannen plak.
Traktaat

In **traktaat** (fan it Latynske *tractatus*) is in ferhanneling oer in ôfbeakene ûnderwerp, meast op it mêd fan filosofy of religy.

### Religieuze traktaten
In bekend foarbyld fan religieuze traktaten binne dy fan tsjerkfaars dêr’t se de kristlike libbensfyzje yn ferdigenje. Yn it Joadendom binne bekende foarbylden de ûnderdielen fan de Talmoed dy’t spesifike ûnderwerpen behannelje (sjoch Misjna).

### Filosofyske traktaten
Ferneamde foarbylden fan filosofyske traktaten binne:
* Teologysk-polityk traktaat fan Baruch Spinoza
* Traktaat oer de ferbettrin fan it ferstân fan Baruch Spinoza
* Traktaat oer de logyske filosofy fan Ludwig Wittgenstein

## Rjocht
Yn it rjocht betsjut **traktaat** in ferdrach. In traktaat kin sletten wurde tusken twa of meardere steaten mar ek folkerjochtlike organisaasjes kinne ferdrachspartij wêze. In ferdrach tusken in steat en de Hillige Stoel hjit in konkordaat. Yn Nederlân wurde traktaten yn it yn 1950 by Keninklik Beslút ynstelde Traktateblêd fan it Keninkryk fan de Nederlannen publisearre.
Diskusjefoarum

In **ynternet-** of **diskusjefoarum**, meast koartwei **foarum** is in online diskusjeromte tusken ferskate brûkers. Dy brûkers pleatse (langere) berjochten en kinne ‘syngroan’ meiïnoar oerlizze; dy bydragen wurde argivearre en de diskusje kin oer in lange tiid fierdergean. Ynternetfoarums ferskille dêrmei fan oare diskusjemooglikheden lykas tsjetromtes, nijsgroepen, weblochs en sosjale media lykas Twitter.

Op guon ynternetfoarums moatte besikers har registrearje ûnder in bynamme of nickname om reagearje te meien. Oare foarums binne dêr frijer yn en dêr binne berjochten sûnder te registrearjen op pleatst. Dy wurde pleage troch Spamoanfallen en skeakelje meast oer nei in beskate foarm fan autentifikaasje. De firtuele persoanlikheid fan in foarumbesiker kin njonken it brûken fan bynammen ek ta utering komme yn it brûken fan Avatars en hântekens. De measte foarumgongers besykje it foarum ûnder in skûlnamme. Dat blykt allerhanne foarmen fan ûnfoech gedrach oan te heljen. Dêrom ha de measte (kwaliteits)foarums ien of oar ‘foarumbelied’ mei brûkersbetingsten foar de webside. Moderatoaren kontrolearje dy betingsten.
Ferhanneling

In **ferhanneling**, **einferhanneling**, **skripsje** of **tesis** of **(ein)ferhanneling** is in wittenskiplik opstel dat in ferpllichte ûnderdiel is fan in akademyske oplieding. Hoewol’t it belang fan de skripsje en de easken dy’t der oan steld wurde de universiteit en de stúdzjerjochting oars binne, is de skripsje meast it lêste ûnderdiel fan de oplieding. Nei it klearmeitsjen fan de skripsje oan de universiteit studearje jo ôf en krije jo de akademyske graad doktorandus, yngenieur of Master. Meast is de skripsje in ferhanneling oer in beskaat ûnderwerp nei oanlieding fan eigen ûndersyk.

Yn de bachelor-masterstruktuer is it in ferplichte ûnderdiel fan de masterstúdzje en hjit no **masterskripsje**.

Eltse studint dy’t oan in skripsje, tesis of ferhanneling wurket, wurdt meast troch ién dosint of heechlearaar mei foech begelaat, mei kwaliteitskontrôle troch ien of mear kollega’s (ferlykje ôfstudearkommisje) oan de ein fan it trajekt. De saneamde ôfstudearkring is in alternatyf foar begelieding troch ien dosint of heechlearaar.

De kandiaat sil syn skripsje ferdigenje foar syn ôfstudearkommisje. Ofhinklik fan it krekte reglemint de oplieding en it karakter fan it ôfstudearwurk (ynterne of eksterne staazje) bestiet dy kommisje út de ôfstudearbegelieder(s), en eventueel in oare dosint en/of eksterne saakkundige, bygelyks út it bedriuwsliben of in oare universiteit of hegeskoalle.

Foar skreaune wurkstikken yn it middelber ûnderwiis en it middelber beropsûnderwiis wurdt de term *skripsje*, *einferslach*, *einwurk*, *praktyske opdracht* of gauris *[[profylwurkstik]]* ek wol hantearre, al of net ûnderdiel fan in yntegrearre proef.

Yn ferskate lannen binne der **[[skripsjeprizen]]** foar de bêste skripsje fan it jier. De Flaamske Skripsjepriis beleannet alle jierren in fertsjinstlike skripsje mei in priis fan 2.500 euro, keppele oan de publikaasje fan it ûndersyk. Ek de Keninklike Flaamske yngenieursferiening (KVIV) jout in priis foar in fertsjinstlik einwurk of skripsje yn de technologyske sfear ûnder de namme Flaamske yngenieurspriis. Yn Nederlân binne ferskate prizen wêrûnder de Leo Plak Skripsjepriis en de Ynternet Skripsjepriis.

## Sjoch ek
* Proefskrift
Ab Hofstee

**Ab Hofstee** (Kampen, 11 oktober 1919 – Amersfoort, 14 novimber 1985) wie in Nederlânsk akteur en sjonger.

## Biografy
Ab Hofstee syn karriêre begûn al doe't er tsien wie, fanwegen syn retoaryske kwaliteiten. Hy mocht lid wurde fan de Kamper Rederikers. Ek die bliken dat er moai Weenske lietsjes sjonge koe.
Tegearre mei *Siny Mooten* foarme Ab it *Duo Salberti* en fertsjinne dêrmei genôch om troch de tiid te kommen. Ek spile er mei yn de toanielstikken  De Jantjes en Rooie Sien fan it *[[Folkstoaniel|Volkstoneel]]* fan Beppie Nooij sr. Op telefyzje waard Ab lanlik bekend fan syn rol as *Boer Voorthuizen* yn de KRO-searje *Stadhuis op Stelten*. 
Hofstee die ek mei oan ferskate oare telefyzjerigen. Yn *[[Oebele]]* hie er de rol fan Paulus de Postbode en yn *[[Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer?]]* fertolke er de rol fan Hildebrandt Brom, stedsratteler, fereale op Brechtje, de húshâldster fan de boargemaster.
Op de KRO-telefyzje wie er te sjen yn it amusemintsprogramma *Mik*, in lietsjesprogramma út in ta buorkerij omboude tf-studio wei. Fêste meidoggers wiene de *[[Boertjes van Buuten]]* mei Kees Schilperoort (as Gait-Jan Kruutmoes) en Anny Palmen (as Drika) en Ab Hofstee yn de rol fan Boer Voorthuuzen. 

Hofstee spile ek in rol yn de AVRO telefyzjerige *Hollands Glorie* (1977) en yn de spylfilm *[[Pinkeltje (film)|Pinkeltje]]* (1978). Yn de iere jierren 60 makke er platen ûnder it pseudonym *Jukebox Johnny*. Nei in libbenlang wurkjen yn it schnabbelsirkwy, op toaniel, radio en telefyzje, rekke er wei yn 1985 yn de âldens fan 66 jier. 

## Keppelings om utens
* Diskografy Ab Hofstee
* Ab Hofstee by beeldengeluidwiki.nl
Fermaak

It begryp **fermaak** (of **fermeits**), **ferdivedaasje**, **amusemint** (út it Frânsk, fan *amusement*) of **entertainment** (út it Ingelsk) hat in aardich brede betsjutting. Yn it generaal wurdt oannommen dat it in beuzichheid is dy’t bedoeld is as ôflieding en fermaak en dus benammen ferdivedearret. Dat betsjut dat in hanneling of beuzichheid, dy’t foar in beropsman in taak is, foar de amateur yn dat opsicht ôflieding jout en amusemint betsjut. Yn dy syn is in leafhawwerij amusemint. Amusemint is dêrnjonken — yn passive, ûntfangende sin — ek ferbûn mei de byldzjende keunst, muzyk, teater, film en soksawat. Ek dêr spilet ôflieding in grutte rol.

Amusemint past him kwa foarm oan de tiidgeast oan. In moderne tendins is dat amusemint daliks foldwaan moat oan de ferwachtings fan minsken, dy’t tsjintwurdich kar hawwe út folle mear foarmen fan fermaak dan yn earder tiden (of yn minder rike lannen). Ek wurdt fermaak yn dizze tiid fan technologyske helpmiddels (bygelyks: mp3-spiler op in yndividueler wize konsumearre as foarhinne. Dat kin no meast op elk stuit fan de dei. De komst fan ynternet mei syn spultsjewebsiden hat dy ûntjouwing o sa fuortsterke.
Aktualiteiterubryk

In **aktualiteiterubryk** is in radio- of telefyzjeprogramma dat omtinken jout oan aktualiteiten en eftergrûnen by it nijs. Faak bart dat yn de foarm fan koarte reportaazjes of dokumintêres en fraachpetearen. Meast wurde yn sokke programma’s saakkundigen (wiidweidich) oan it wurd litten.

## Aktualiteiterubriken yn Fryslân
### Telefyzje
#### No
* Fryslân Hjoed (Omrop Fryslân)

#### Foarhinne
* Faktor freed (Omrop Fryslân)

### Radio
#### No
* Fryslân fan ‘e moarn (Omrop Fryslân)

#### Foarhinne
* Omnium

## Aktualiteiterubriken yn Nederlân
### Telefyzje
* Brandpunt (KRO)
* EénVandaag (TROS, AVRO)
* Nieuwsuur (NOS, NTR)
* Tekst-tv (NOS)
* Goedemorgen Nederland (WNL)

### Radio
* Radio 1 Journaal
* Met het oog op morgen (NOS)

## Aktualiteiterubriken yn België
### Telefyzje
* Koppen, duidings- en reportageprogramma op één
* Panorama, een duidingsprogramma op Canvas
* Telefacts, een reportageprogramma op VTM
* Terzake, een duidingsprogramma op Canvas
* Villa Politica, politiek duidingsprogramma op één
* De Zevende Dag, een (vooral op politiek gericht) ontbijtprogramma, zondagochtend op één
* De Vrije Markt, economisch duidingsprogramma

### Radio
* Actueel, tsjuttingsprogramma op Radio 1.
* Radionieuws
* Vandaag, duidingsprogramma (16u-19u), foarhinne De Wandelgangen
* De Ochtend, tsjutting oan it begjin fan de dei (6u-9u), foarhinne Voor de dag
* De Vrije Markt, ekonomysk duidingsprogramma
Hella de Jonge

**Hella Elisabeth (Hella) de Jonge-Asser** (De Haach, 21 april 1949) is in Nederlânsk keunstner. Sy is boaske oan Freek de Jonge en is in dochter fan Eli Asser (1922-2019) en Eva Croiset.

## Karriêre
De Jonge is byldhouwster en skriuwster. Sy folge har keunstoplieding oan de Gerrit Rietveld Akademy yn Amsterdam. Nei it basisjier folge se de stúdzjerjochting edelsmeien. Letter kaam dêr de spesjalisaasje keramyk noch by. Sy krige priveeles fan Madeleen Brinkman en eksposearre yn ferskate galerys en op de keunstbeurs pAn yn Amsterdam. 
Se is ferantwurdlik foar in protte fan de grafyske oanklaaiïng, de dekor- en kostúmûntwerpen en foar it muzikale listwurk fan de solofoarstellingen fan har man, de kabaretier Freek de Jonge. Al op jonge jierren wie hja beropsdûnseresse en hie se in skoftke in moadewinkeltsje yn Amsterdam.

Hella de Jonge publisearre yn 2006 de autobiografy *Los van de Wereld*, in boek wêryn't it libben fan in twadde generaasje joadsk bern en de swierrichheden anneks iepen en rjochtút beskreaun wurde. De tsjinstelling tusken de oan de bûtekant sa fleurige tekstskriuwer en senarist Eli Asser  en de wiere gesinssituaasje fan twa âlden mei in ûnderdûkferline is grut. Yn 2012 ferskynde it ferfolch, *Spring*.

Yn 2014 makke De Jonge de film *Verlies niet de moed*, dêryn ûndersocht se de oarlochsskiednis fan har famylje oan de hân fan in briefke dat har beppe, dy't yn Auschwitz deadien waard, efterliet. Foar de film ynterviewt se ûnder oaren har heit Eli Asser. It titelnûmer fan de film, *Don't lose your heart*, waard skreaun troch Tim Knol.

## Bibliografy
* *Los van de wereld*, Utjouwerij Balans, Amsterdam, 2006 ISBN 90-5018-740-4
* *Spring*, De Bezige Bij, Amsterdam, 2012
* *Hartschade*, 2018

## Filmografy
* *Verlies niet de moed*, 2014

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske byldhouwers

## Keppelings om utens
* Hiemside Hella de Jonge
* oer de film ''Verlies niet de moed''
*  ''Don't Lose Heart (Verlies niet de moed)'' op IMDb
Parktsjerke (Ljouwert)

De **Parktsjerke** (offisjeel: *Parkkerk*) is in tsjerkegebou fan 'e Baptistegemeente oan 'e Jan fan Scorelstrjitte yn Ljouwert. It tsjerkegebou út 1955 hat de status fan in gemeentlik monumint. 

## Skiednis
De tsjerke waard yn 1955 as ienskepige sealtsjerke boud foar de grifformearde gemeente fan Huzum-West. Yn 1996 ferkochten de grifformearden it gebou oan 'e baptisten, dy't foar dy tiid harren tsjerke hiene oan 'e M.H. Trompstrjitte yn 'e Seeheldenbuert.

De baptisten hawwe al sûnt 1896 in gemeente yn Ljouwert.

De baptistegemeente fan 'e Parktsjerke ferwolkomme anno 2018 sneins neffens eigen sizzen sa'n 120 folwoeksenen en 20 bern.
Frederik Willem Steenhuisen

* Frederik Willem Steenhuisen (1883-1953), Nederlânsk politikus, boargemaster fan Tytsjerksteradiel
* Frederik Willem Steenhuisen (1893-1969), Nederlânsk politikus, boargemaster fan Frjentsjerteradiel
Drama (film)

In **dramafilm** of **dramatyske film**, ek wol **filmdrama** neamd, is in filmsjenre dat emosjonele tema’s behannelet en dêr’t ynterminsklike konfliksituaasjes de boppetoan yn fiere. De sjogge krijt ynhâld in soad te sjen fan beskate persoanlike ûntjouwings fan ien of mear haadpersoanen yn it ferhaal. It sjenre is der op oprjochte de sjogger him yn de personaazjes ynlibje te litten.

Under dramafilms falle ek oarlochsfilms, detektives, histoaryske drama’s en biografyen. Ek films dy’t meast as komeedzje yptearre wurde kinne beskate dramatyske eleminten yn har hawwe, lykas tragikomeedzjes.

It dramasjenre kin beskôge wurde as de tsjinhinger fan de aksjefilm, dêr’t flotte aksje sintraal yn stiet yn stee fan persoanlike ûntjouwings fan de haadpersoanen. Yn werklikheid binne de measte films lykwols in mjuks fan ferskate sjenres en binne grinzen tusken de sjenres min objektyf fêst te stellen.