open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hannelingen fan Paulus

De ***Hannelingen fan Paulus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in yn it Gryksk steld pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Paulus, dat yn 'e regel datearre wurdt om it jier 160 hinne. It beskriuwt Paulus syn sindingsreizen, mar dêrby ferlit de anonime skriuwer (neffens Tertullianus in preester út Lyts-Aazje) him net op 'e kanonike *[[Hannelingen fan de Apostels]]*, dy't grutdiels itselde ûnderwerp behannelje, mar op mûnling oerlevere tradysjes. Tegearre mei de *[[Hannelingen fan Barnabas]]* wurdt dizze tekst beskôge as wichtichste fan 'e apokrife *Hannelingen*.

## Ofwizing troch de Tsjerke
De *Hannelingen fan Paulus* waard it earst oanhelle troch de tsjerkfaar Tertullianus, dy't it in kettersk geskrift fûn om't it froulju oanmoedige om te preekjen en te dopen. Oaren, lykas Hippolytus, beskôgen de tekst lykwols as otterdoks kristlik, en it hat sûnder mis in anty-gnostyske toansetting, wylst it de wichtigens fan in selibatêr libben beklammet. Uteinlik waard it troch de Tsjerke ta ketterij ferklearre om't it yn gebrûk kaam ûnder de oanhingers fan it manigeïsme.

## Opbou
De *Hannelingen fan Paulus* waard ferlern waand oant der in Koptyske ferzje fan 'e weromfûn waard. Dy ûntdekking hat bewiisd wat wittenskippers al fermoeden, nammentlik dat de tekst opboud is út 'e *[[Hannelingen fan Paulus en Tekla]]*, it *[[Brief fan de Korintiërs oan Paulus]]*, it *[[Tredde Brief oan de Korintiërs]]* en it *Martelderskip fan Paulus* (wêryn't Paulus oan syn ein komt ûnder de kristenferfolgings fan 'e Romeinske keizer Nearo). Al dy dielen binne selsstannich oerlevere, mar saakkundigen binne it deroer iens dat se oarspronklik ûnderdiel foarmen fan 'e *Hannelingen fan Paulus*. Dêrnjonken moatte der noch in pear koartere ferhalen ta heard hawwe, dy't inkeld oerlevere binne yn 'e foarm fan fragminten út 'e trêde en de fyfde iuw, te witten: *De Genêzing fan Hermokrates fan Wettersucht* en *De Striid fan de Efezyske Bisten*.

## Keppelings om utens
*''Actapauli'' (in webside wijd oan 'e ynternasjonale wittenskiplike diskusje oer de *Hannelingen fan Paulus*)
Hannelingen fan Petrus

De ***Hannelingen fan Petrus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel, dy't it sindingswurk fan 'e apostel Petrus beskriuwt. It is in oarspronklik yn it Gryksk steld geskrift, dat foar it meastepart inkeld oerlevere is yn in Latynske oersetting. Tradisjoneel waard it taskreaun oan Leusius Charinus, dy't troch de tsjerkfaar Epifanius fan Salamis identifisearre is as in selskipsman fan 'e apostel Jehannes, mar tsjintwurdich wurdt it yn 'e regel datearre yn 'e twadde helte fan 'e twadde iuw, wat yn prinsipe eltse tiidgenoat fan Jehannes as skriuwer útslút. Men is fan tinken dat de *Hannelingen fan Petrus* fierhinne basearre binne op 'e *[[Hannelingen fan Jehannes]]*. As plak fan oarsprong wurdt oan Lyts-Aazje tocht.

De *Hannelingen fan Petrus* binne fral opmerklik fanwegen de beskriuwing fan in wedstryd yn it ferrjochtsjen fan wûndertekens tusken Petrus en Simon de Tsjoender, en as ierst oerlevere boarne fan 'e leginde dat Petrus ûnderstboppest krusige waard. Dat lêste ferhaal is ek apart oerlevere, ûnder de titel it *Martelderskip fan Petrus*, yn trije Grykske manuskripten, yn hânskriften yn it Syrysk, Armeensk, Arabysk, Aldtsjerkeslavysk en Ge'ez (de deade tsjerketaal fan Etioopje) en yn in fragmintaryske Koptyske ferzje. Sadwaande wurdt inkeld wolris beweard dat it *Martelderskip* de oarspronklike tekst wie, dêr't de rest fan 'e *Hannelingen* letter oan tafoege is.

## Ynhâld
Yn 'e *Hannelingen fan Petrus* ferrjochtet de apostel Petrus wûndertekens as it wer ta libben bringen fan rikke fisk en it prate litten fan hûnen. Guon ferzjes omfetsje in ferhaal oer in frou of froulju of de dochter fan Petrus, dy't de foarkar jout/jouwe oan ferlamming boppe seksuële omgong. De tekst lit fierders yn it bysûnder Simon de Tsjoender ôfrinne, in figuer dy't yn 'e bibelske kanon yn 'e *[[Hannelingen fan de Apostels]]* 8:9-25 behannele wurdt, mar dy't yn 'e *Hannelingen fan Petrus* ferbûn wurdt mei it gnostisisme.

Petrus is alhiel skandalisearre as de man him útdaget ta in wedstryd yn it dwaan fan wûndertekens, mei as doel om te bewizen waans wurken oft út in godlike boarne fuortkomme en fan wa't se ienfâldichwei bedragerij binne. Dêrby fljocht Simon as in fûgel en slacht Petrus him út 'e loft wylst er bidt dat de man net omkomme sil troch syn fal, mar wol slim ferwûne reitsje sil. As Simon delkomt, brekt er ien fan syn skonken op trije plakken, wêrnei't er troch de kristlike bekearlingen stiennige wurdt. Syn oanhingers bringe him noch nei in pear hielmasters, mar hy is te slim ferwûne rekke en komt te ferstjerren. Nei dat ynsidint sil Petrus de stêd ûntflechtsje, mar hy kriget in fizioen fan Jezus, dat er opfettet as in teken dat er bliuwe moat. Dêrop wurdt er oppakt en op eigen fersyk ûnderstboppest krusige, mei't er fynt dat gjin minske it weardich is en stjer op deselde manear as Jezus Kristus.
De Klaachsang fan in Minneresse

***De Klaachsang fan in Minneresse***, yn it oarspronklike Ingelsk: ***A Lover's Complaint*** (of ek wol ***The Lover's Complaint***), is in lang, ferheljend gedicht, dat foar it earst publisearre waard yn 1609, as in taheakke op 'e earste útjefte fan William Shakespeare syn *[[Sonnetten (Shakespeare)|Sonnetten]]*. Hoewol't it dus yn in boek fan Shakespeare ferskynde en sadwaande iuwenlang oan dy wiidferneamde Ingelske toanielskriuwer en dichter taskreaun is, is it auteurskip fan *De Klaachsang fan in Minneresse* yn akademyske fermiddens noch altiten in saak fan ûnienichheid. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma ferskynde yn 1976.

## Ynhâld
It gedicht bestiet út sânenfjirtich sânrigelige kûpletten, dy't skreaun binne yn it saneamde *rhyme royal*, d.w.s. mei it rymskema *ababbcc*, mei in metrum en opbou dy't identyk binne oan dy fan Shakepeare syn gedicht *[[De Rôf fan Lukresia]]*. Yn it gedicht sjocht de sprekker in jonge frou dy't oan 'e rivierkant sit te skriemen en ûnderwilens teskuorde brieven, ringen en oare leafdestekens yn it wetter smyt. In âldman freget har nei de reden fan har fertriet, en se antwurdet mei him te fertellen oer in eardere minner dy't har it hof makke, har ferlate en har neitiid yn 'e steek liet. Se beslút har ferhaal mei de bekentenis dat se op 'e nij foar de falske sjarmes fan 'e jongfeint falle soe.

## Auteurskipsdiskusje
Nettsjinsteande de publikaasje fan *De Klaachsang fan in Minneresse* yn in dichtbondel fan Shakespeare wurdt de taskriuwing oan him dochs gauris yn 'e kiif steld. It gedicht befettet nammentlik withoefolle wurden en taalfoarmen dêr't men yn Shakespeare syn (fierdere) wurk omdôch nei sykje sil, wêrûnder ferskate argaïsmen en latinismen. Ek wurdt *De Klaachsang fan in Minneresse* soms as ritmysk en opboutechnysk ûnhandich beskôge, al fine oaren it krekt fan treflike kwaliteit. Hoe dan ek, der bestiet yn akademyske fermiddens in lange skiednis fan ûnienichheid oer it auteurskip fan dit gedicht, en hoewol't de measte saakkundigen it der tsjintwurdich oer iens binne dat Shakespeare nei gedachten yndie de skriuwer wie, sil de diskusje sûnder mis fuortbestean oant der in definityf bewiis fan it auteurskip fûn wurdt (en it liket ûnwierskynlik dat dat ea barre sil).

## Fryske oersetting
*A Lover's Complaint* waard yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma. Yn 1976 waard it publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte *Shakespeare's Wurk Dl. VIII*, yn 'e mande mei de fertalings fan 'e oare Shakespeariaanske poëzij en fan guon Shakespeariaanske trageedzjes.

## Keppelings om utens
● ''A Lover's Complaint'' by ''Project Gutenberg''
Le Monde's 100 boeken fan de iuw

De **100 boeken fan de iuw** is in ranglist fan boeken dy't beskôge wurde as de hûndert bêste fan de 20e iuw. De list waard yn 'e maityd fan 1999 mei in opinypeiling gearstald troch de Frânske boekhannelskeatling *Fnac* en de Paryske krante *[[Le Monde]]*.

Der waard úteinset mei in list fan twahûndert titels dy't opsteld wie troch boekwinkels en sjoernalisten; dêrop waard oan 17,000 Frânsen frege op 'e boeken te stimmen, útgeande fan 'e fraach: "Hokker boeken binne jo yn it ûnthâld stykjen bleaun?" (*Quels livres sont restés dans votre mémoire?*).

De list fan ferneamde titels is in mjuks fan grutte romans mei poëzij en toanielstikken, en teffens stripferhalen. De earste fyftich wurken op 'e list wiene it ûnderwerp fan in essay troch Frédéric Beigbeder, *The Last Inventory Before Liquidation*, wêryn't er de oandacht fêstige op it Frânske karakter fan 'e list.

## De 100 boeken fan de iuw

## Sjoch ek
* Nobelpriis foar de Literatuer
*Pulitzerpriis (literatuer)
*Prometheus Award – Orwell, Tolkien, Bradbury

## Keppelings om utens
Wybe Bernhardus Buma

**Wybe (Wibo) Bernhardus Buma** (Ljouwert, 7 maart 1807 - Weidum, Borniastate, 8 april 1848) wie in Nederlânsk jurist en bestjoerder.

## Biografy
Buma wie in soan fn Mr. Bernhardus Buma (1770-1838) en Rolina Maria Hora Siccama, frouwe fan Klinckema (1773-1826). Hy studearre  rjochten oan de Ryksuniversiteit Grins en promovearre yn 1830. Hy wie dêrnei efterelkoar waarnimmend griffier fan it fredegerjocht yn Dronryp 1830-1831 en Ljouwert 1831-1834. Hy wie dêrnjonken ek advokaat.  1834 troude er Joanna Elisabeth baronesse van Haersolte (1813-1864). Harren soan Bernhardus Jouke Buma waard boargemaster fan Himmelumer Aldeferd en Noardwâld.

Buma folge 1834 syn heit op as grytman fan Baarderadiel. Teffens wie er dyksdeputearre fan it Wetterskip "Vijf Deelen Binnendijks" en lid fan de Twadde Keamer 1840-1844. Hy waard 1844 Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw. Fan 1845 oant syn ferstjerren wie er lid van de Provinsjale Steaten fan Fryslân. 

Buma stoar yn de âldens fan 41 jier en waard beïerdige op it begraafplak fan de famylje Buma yn Weidum.

## Keppeling om utens
* Wibo Bernhardus Buma by Biografysk portaal.nl
Sorø (plak)

**Sorø** is in plak yn de gemeente mei deselde namme yn de Deenske regio Sjælland sa'n 75 km bewesten Kopenhagen. Sorø is de bestjoerssit fan de regio Sjælland.

It plak waard 1161 stifte fan biskop Absalon, dy't letter ek Kopenhagen stiftsje soe. De Akademy fan Sorø (Deensk: *Sorø Akademi*) is in ûnderwiisynstitút dat yn 1140 boud waard. Teffens waard dat jier de *Sorø Klosterkirke* set, de tsjerke dêr't biskop Absalon en Margareta I fan Denemark beïerdige waarden (sy waard letter oerbrocht nei de Dom fan Roskilde yn Roskilde).

In soad ynwenners fan Sorø wurkje yn se stêdekloft Kopenhagen of yn Roskilde.

## Galery

Image:Sorø Klosterkirke1.jpg|Kleastertsjerke
Image:Sorø - Klosterporten.JPG|Poarte fan it kleaster
Image:Sorø. Akademia.JPG|Akademy fan Sorø
Image:Soroe cemetery.jpg|Tsjerkhôf fan Sorø
Ofbyld:Coat of arms of Sorø.svg|It wapen fan Sorø


## Literatuer
* *Lademann*, t. 26, str. 183, Kopenhagen 1987, ISBN 87-15-06078-0
* Kay Nielsen, Ib Askholm: *Danmarks kongelige familier i 1000 år*, 2007, ISBN 978-87-91679-09-4
* J. P. Trap: *Danmark. Sorø Amt, Gads Forlag*, Kopenhagen 1954
* *Værd at se i Danmark. Seværdigheder fra A-Å*, Høst & Søn, Kopenhagen 1998, ISBN 87-14-29436-2
* Jakob H. Zeuthen: *Bogen om danske kommunevåbener*, Aschehoug Forlag 2000, ISBN 87-11-12863-1

## Keppeling om utens
* Toeristyske ynformaasje
Edmund Izerkant (toanielstik)

***Edmund Izerkant***, yn it Ingelsk: ***Edmund Ironside*** (folút eins: *Edmund Ironside, or: War Hath Made All Friends*, "Edmund Izerkant, of Oarloch Hat in Elk ta Freon Makke"), is in toanielstik fan ûnbekend auteurskip út 'e Elizabetaanske Tiid, dat basearre is op it bewâld fan 'e Ingelske kening Edmund II, byneamd Edmund Izerkant, dy't koart regearre yn it jier 1016. It stik waard yn 'e Elizabetaanske Tiid nea publisearre en it is ûnwis wannear't it skreaun is, mar literêr histoarikus Eric Sams datearret it yn 1587. It iennichst bekende manuskript is op 'e noed fan it Britsk Museum.

## Shakespeariaansk auteurskip
Teminsten trije saakkundigen, Sams, Peter Ackroyd en E.B. Everitt, wolle hawwe dat *Edmund Izerkant* in ier — of miskien wol it ierste — wurk fan 'e grutte toanielskriuwer en dichter William Shakespeare is, dêrby wizend op sterke gelikenissen mei *[[Titus Androanikus]]*, wêrfan't fêststiet dat it in iere Shakespeariaanske trageedzje is. *Edmund Izerkant* wurdt sadwaande ta de Shakespeariaanske apokrifa rekkene.

## Ynhâld
Knút de Grutte (in Ingelsk kening út it Deenske Hûs fan de Knútlingen dy't regearre fan 1016 oant 1035) hat te krijen mei in opstân fan 'e lânseigen Angelsaksyske befolking, ûnder lieding fan Edmund Izerkant. Sûnder dat se it witte, hawwe se lykwols in mienskiplike fijân, in ferriedlik ealman dy't fan Edricus hjit, en dy't fan doel is en gryp de kroan foar himsels.
Lowlands

**A Campingflight to Lowlands Paradise** of yn it koart **Lowlands** is in trijedaags muzykfestival dat sûnt 1993 elk jier yn Biddinghuizen (Flevolân) op it evenemintenterrein fan Walibi Holland wurdt hâlden. Mojo Concerts begûn mei Lowlands as tsjinjinger fan festivals as Pinkpop en Dynamo Open Air en probearre hjir har wat alternativere muzyk út.

De earste twa edysjes fan it oarspronklike festival wiene yn 1967 en 1968. Doe waard it festival yn Utrecht holden. Yn 1993 waard it festival foar it earst yn 25 jier wer holden, diskear yn Biddinghuizen. Dêr is it no noch hieltyd, alle jierren mids of ein augustus.

It festival hat in grut ferskaat fan oanbod fan amusemint: der is net allinnich  muzyk, mar ek literatuer, film, kabaret, ballet, teäter en tekenteltsje.

## Keppelings om utens
* Webstee fan A Campingflight to Lowlands Paradise
Half-Life

***Half-Life*** is in science fiction-fideospultsje ûntwikkele troch de *Valve Corporation*. It is it debútprodukt fan it bedriuw en it earste yn de *Half-Life*-searje. It spultsje waard earst yn 1998 útjûn troch *Sierra Studios* foar *[[Windows]]*-pc's, mar letter waard it ek útbrocht foar de *[[Playstation 2]]*, *[[Mac OS X]]*- en *[[Linux]]*-oersettings kamen beskikber yn jannewaris fan 2013. Yn *Half-Life* nimt de spiler de rol oan fan Dr. Gordon Freeman, in teoretysk natuerkundige, dy't himsels in wei út in geheim ûndergrûnsk laboratoarium fjochtsje moat, dêr't ûndersiik en eksperiminten mei teleportaasjetechnology slim ferkeard gien binne. 

Foar *Valve*, opsetten troch eardere *[[Microsoft]]*-wurknimmers, wie it dreech om in útjouwer te finen, mei't mannichien it projekt te ambisjeus fûn. *Sierra On-Line* tekene úteinlik foar it spultsje, neidat se har ynteresse yn in 3D-askjespul blike litte hiene. It spultsje hie syn publike premiêre op it *Electronic Entertainment Expo* yn 1997. It is oarspronklik makke foar *Windows* en brûkt in oanpaste ferzje fan de *[[Quake]]-engine* mei parten fan de koade fan de *id Tech 2 engine*, dy't *GoldSrc* (*gold source*, fert.: goudboarne) neamd wurdt.

By de útjefte kriich it spul fan kritisy in soad lof foar it rinnende ferhaal, de presintaasje en de realistyske *gameplay*, en wûn derneist fyftich *Game of the Year Awards* ("Spul fan it Jier-prizen"). De *gameplay* hat noch jierrenlang nei de publikaasje fan *Half-Life* fan ynfloed west op it ûntwerp fan *[[first person shooter]]*-spultsjes, en it wurdt beskôge as ien fan de bêste fideospultsjes dy't ea makke binne. Fan *Half-Life* wiene op 16 novimber fan 2004 acht miljoen stiks ferkocht,, en yn desimber fan 2008 9,3 miljoen. Op 14 july 2007 wiene der fan de hiele *Half-Life*-*franchise* 20 miljoen stiks ferkocht. *Half-Life* waard yn 2004 opfolge troch de fuortsetting *[[Half-Life 2]]*, dat ryklik safolle lof krige as it earste diel. *Half-Life* hat in bysûnder kultureel stimpel set mei syn mienskiplike modifikaasjes ("*mods*") en opfolgers, dy't in grutte hoemannichte fans en withoegrut kultusgefolch sammele hawwe.
Guo Jinlong

**Guo Jinlong** (Nanking (Jiangsu), july 1947) is in Sineesk politikus en boargemaster.

## Biografy
Hy studearre natuerkunde oan de Universiteit fan Nanking en studearre dêr ôf yn 1969. Yn 1979 waard er lid fan de Kommunistyske Partij fan Sina en waard nei Sichuan stjoerd foar wurk.

Guo ferfear yn 1993 nei Lhasa dêr't er de fise-sekretaris waard fan it komitee fan de kommunistyske partij fan de Tibetaanske Autonome Regio. Hy waard promovearre ta sekretaris septimber 2000 en bleau dat oant desimber 2004. Hy de grutte man efter de oanlis fan it spoar Peking-Lhasa.

2004 waard er komiteesektaris yn Anhui en fan 2005 ôf waard er ek foarsitter fan it permaninte komitee fan it folkskongres fan Anhui.

Fan 30 novimber 2007 oant 27 maaie 2017 wie er boargemaster fan Peking. Hy wie útfierend foarsitter fan it organisaasjekomitee fan de Olympyske Simmerspullen 2008 yn Peking.

## Keppeling om utens
* Xinhua, biografy
Jiskefet (telefyzjeprogramma)

**Jiskefet** wie in satiryske, absurdistyske searje útstjoerd troch de VPRO fan 1990 oant 2005. De Fryske beneaming "jiskefet" is betocht troch de Fryske regisseur fan it earste begin, Pieter Verhoeff (1938-2019). De searje is makke troch Kees Prins, Michiel Romeyn en Herman Koch. It program wie min ofte mear in fuortsetting fan it radioprogram Borát, ek fan de VPRO mei in soad sketsjes en ymprovisaasjes, mei ûnder oaren Marjan Luif. Sy wie dêrnei ek meibetinker fan Jiskefet, mar meidat it net sa bûtere tusken har en de mannen, hie se it al gau besjoen.

Op 18 novimber 2005 waard bekend makke dat Jiskefet der nei 15 jier mei ophâlde soe. Wol al wurde ynsidintele comebacks net útsluten: sa joegen de hearen op 8 desimber 2008 in foarstelling op ûnder it Comedy Ball in de Amsterdamske Melkweg. Fierder kamen de manlju foar seis jûns op yn april 2010 yn de Heiniken Music Hall mei harren 'Heb je nog geneukt'-tour mei gastrollen fan Loes Haverkort en Anniek Pheifer. Yn april 2011 kamen se werom nei de Heiniken Music Hall mei 'Goeiesmorgens - De Musical', stype troch gastaktrises Loes Haverkort en Marie Prins.

De measte seizoenen fan de searje bestien út losse sketskes. Ek bin der wol gauris searjes makke mei op jinsels steande ûnderwerpen.
Hannelingen fan Timóteüs

De ***Hannelingen fan Timóteüs*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel, dy't benammen in beskriuwing jout fan 'e apostel Timóteüs yn dy syn hoedanichheid fan 'e earste biskop fan 'e stêd Efeze, oan 'e westkust fan Lyts-Aazje. It is in oarspronklik yn it Gryksk steld geskrift, dat nei gedachten út 'e fyfde iuw datearret. Lange tiid wie de *Hannelingen fan Timóteüs* inkeld bekend fan in Latynske oersetting út 1643. Mar yn 1847 waard der in manuskript út 'e alfde of tolfde iuw ûntdutsen dat in ferzje wie fan it Gryksktalige orizjineel, en dat yn 1877 publisearre waard. De Latynske oersetting skriuwt it wurk ta oan Polykrates fan Efeze (±130-196), mar yn it Grykske orizjineel ûntbrekt dy fermelding, wat der wierskynlik op wiist dat dy taskriuwing in lettere tafoeging is.

## Ynhâld
De *Hannelingen fan Timóteüs* ferhelje hoe't Paulus syn assistint Timóteüs ûnder it regear fan 'e Romeinske keizer Nearo ta biskop wijd hie doe't se beide tagelyk Efeze oandiene. Ek behannelet it de marteldersdea dy't Timóteüs letter stoar ûnder in religieus heidensk feest, wêrby't maskere manlju yn groepen de stêd trochteagen en in elk dy't op har paad kaam mei kneppels yninoar sloegen en yn guon gefallen sels fermoarden. (Dat yn 'e tekst nammeleaze feest is troch histoarisy identifisearre as de *katagogia*, wat rûchwei oerset wurde kin mei "it delheljen", in feest dat assosjearre wurdt mei de kultus fan Dionysus, de god fan 'e wyn en de ekstaze.) Neffens de *Hannelingen* besocht Timóteüs in ein te meitsjen oan it geweld, mar waard er ynstee sels deaslein. De *Hannelingen fan Timóteüs* befetsje trouwens suver likefolle materiaal oer Timóteüs as oer de evangelist Jehannes, dy't ek jierrenlang yn Efeze ferbleau.
Hannelingen fan Tomas

De ***Hannelingen fan Tomas*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Tomas, al wurdt dy yn 'e tekst ornaris fan "Judas" of "Judas Tomas" neamd (mei't "Tomas" "twilling" betsjut en de anonime skriuwer dat blykber beskôge as in bynamme). De *Hannelingen fan Tomas*, dat net betize wurde moat mei it *[[Evangeelje fan Tomas]]* of it *[[Berne-evangeelje fan Tomas]]*, datearret nei alle gedachten út 'e iere trêde iuw. Yn folsleine foarm is it oerlevere yn it Syrysk en it Gryksk, wylst fragminten yn ferskate oare talen bewarre bleaun binne. Nuveraardichheden yn 'e Grykske tekst wize derop dat dy in oersetting út it Syrysk is, en dat de *Hannelingen fan Tomas* dus oarspronklik yn it Syrysk skreaun wêze moatte. De oerlevere Syrysktalige manuskripten binne lykwols ûntdien fan 'e iepentlikste gnostyske passaazjes, sadat de Grykske ferzjes de oarspronklike tekst better werjouwe. Der binne fragminten oerlevere fan fjouwer oare "hannelingen" fan Tomas, mar dit is de iennichste folsleine.

## Ynhâld
De *Hannelingen fan Tomas* ferhellet oer de sindingsreis dy't de apostel Tomas neffens de leginde ûndernaam nei Yndia, dêr't er rûnom it evangeelje útdraacht en wûndertekens ferrjochtet. It einiget mei syn martelderskip as er mei spearen deade wurdt om't er ien fan 'e froulju fan 'e kening "Misdéus" (Vasudeva I) bekeard hat, en dêropta noch in manlik famyljelid fan 'e kening, dy't Charisius hjitten hawwe soe. It is in romantisearre tekst dy't folksleginden kombinearret mei religieuze propaganda en sawol ûnderwize as fermeitsje wol. Yn 'e *Hannelingen fan Tomas* is op ferskillende plakken, ôfhingjend fan 'e ûnderskate manuskripttradysjes, in Syryske hymne, *[[De Hymne fan de Pearel]]*, opnommen. Dat is in geskrift dat folle âlder is as de *Hannelingen fan Tomas* en dat ek wol selsstannich oerlevere is.
Half-Life 2

***Half-Life 2*** (Stileare as ***HλLF-LIFE<sup>2</sup>***; ôfkoarte nei ***HL2*** or ***λ<sup>2</sup>***), it ferfolch fan *[[Half-Life]]*, is an first person shooter fideospul en in typearjende titel yn de ''Half-Life'' rige. Ûntwikkele troch Valve Corporation, waard it earst útbrocht op 16 novimber 2004, nei in a langhalige fiif-jierrige, $40 miljoen kostjende ûntwikkelingssyklus, wylst in grut part fan it projekt lekt wie en frij it ynternet telâne rakke.

It spul waard ûntwikkele tagelyk mei Valve harren Steam software. It yntrodusearre de Source engine en, troch Steam, it earste single-player fideospul wêrby online produktaktivearring nedich wie. 

Lyk as by syn foargonger, krige *Half-Life 2* nei-oan-unanym byfal.  It waard priizge foar syn avansearre 'physics': de realistyske natuerkundich dynamyske simulaasje fan it bewegen fan foarwerpen yn de spulwrâld, de computer animeasje, lûd , de AI, de graphics en it ferhaal. It spul wûn 39 *Game of the Year Awards* ("Spul fan it Jier-prizen");  wylst guon publikaasjes it spul it bêste fan it desennium neamden. It wûn de titel fan "Game Of The Decade" by de Spike Video Game Awards yn 2012. Mear as 6.5 miljoen stiks fan *Half-Life 2* waarden ferkocht yn winkels tsjin 3 desimber 2008, wêrtroch it fideospul in hit waard op de pc (noch sûnder it ferkeapjen fia Steam). Tsjin 9 febrewaris 2011 binne der fan *Half-Life 2* mear as 12 miljoen stiks ferkocht.

## Referinsjes
Hustler Video

***Hustler Video*** is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Beverly Hills, yn 'e steat Kalifornje. Hy makket diel út fan *Larry Flynt Publications* (LFP), it pornografy-concern fan Larry Flynt, dêr't ek it pornoblêd *[[Hustler]]* en ferskate susterútjeften, it *Hustler Casino* yn Gardena, in foarstêd fan Los Angeles, en de keatling fan *Hustler Hollywood*-seksshops ta hearre.

## Skiednis
*Hustler Video* waard yn 1998 oprjochte, en stiet benammentlik bekend om syn pornografyske parodyen fan *mainstream*-films en -tillefyzjesearjes (lykas *[[Happy Days]]*, *[[Star Trek]]* en *[[Glee (telefyzjesearje)|Glee]]*) en fan bekendheden (lykas Paris Hilton, David Hasselhoff en Lindsay Lohan). Syn grutste súkses hie de studio yn 2008 mei de film *[[Who's Nailin' Paylin?]]*, wêryn't de doetiidske Republikeinske fise-presidintskandidate Sarah Palin parodiëarre waard troch pornoaktrise Lisa Ann.

Yn 2003 kocht *Hustler Video* de folle âldere studio *[[VCA Pictures]]*, dat in selsstannige tûke mei in eigen identiteit bleaun is binnen it LFP-konglomeraat.

## Keppelings om utens
● Offisjele webside fan ''Hustler Video''
VCA Pictures

***VCA Pictures***, soms ôfkoarte ta ***VCA***, is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Beverly Hills, yn 'e steat Kalifornje. It is ien fan 'e âldere pornostudio's, dy't yn 1978 oprjochte waard troch Russ Hampshire, en dy't ien fan 'e wichtichste spilers yn 'e Amerikaanske pornoyndustry wie yn it saneamde Goudene Tiidrek fan de Porno (fan omtrint 1978 oant it útbrekken fan 'e AIDS-epidemy om 1984 hinne).

Yn 'e santiger en tachtiger jierren konsintrearre *VCA* him op it meitsjen fan *big budget*-pornofilms mei in plot, oftewol de saneamde *feature films*. Yn 1982 giene der op 'e earste dei fan 'e ferkeap tolvetûzen eksimplaren fan 'e *VCA*-film *Insatiable* oer de toanbank, wat dy ta de bêstferkeapjende fideo fan dat jier makke (*mainstream*-films ynbegrepen).

Fan 'e ein fan 'e jierren tachtich ôf begûn *VCA* stadichoan wat yn it neigean te reitsjen, hoewol't it yn 'e jierren njoggentich noch in soad prizen wûn foar films as *Sex* en *Latex*. Yn 2003, doe't de studio al lang net mear ta de top hearde, waard er oernommen troch *[[Hustler Video]]*, in dochterûndernimming fan *Larry Flynt Productions*, it porno-concern fan Larry Flynt. Binnen dat konglomeraat hat *VCA* in selsstannige identiteit witten te bewarjen.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan ''VCA Pictures''
De Ferlerne Soan fan Londen

***De Ferlerne Soan fan Londen***, yn it Ingelsk: ***The London Prodigal***, is in toanielstik fan ûnbekend auteurskip út 'e Elizabetaanske Tiid. It spilet yn 'e Ingelske haadstêd Londen en ferhellet oer in ferlerne soan dy't komt yn te sjen hoe ferkeard oft er derhinne libbet. It stik is dúdlik basearre op of alteast ynjûn troch it bibelske *[[Likenis fan de Ferlerne Soan|Ferhaal fan de Ferlerne Soan]]*, in likenis yn it nijtestamintyske *[[Evangeelje fan Lukas]]* (15:11-32). It stik waard foar it earst publisearre yn 1604, mar wannear't it skreaun is, is net alhiel dúdlik. Guon saakkundigen datearje it sa ier as 1591, wylst oaren hawwe wolle dat it krekt foar de útjefte, yn 1603, skreaun is.

## Auteurskip
Yn 1664 wie *De Ferlerne Soan fan Londen* ien fan sân toanielstikken dy't troch útjouwer Philip Chetwinde tafoege waarden oan 'e twadde printinge fan syn saneamde *Third Folio*, wêryn't alle stikken fan 'e wiidferneamde skriuwer en dichter William Shakespeare samle wiene. De namme fan Shakespeare stiet ek fermeld op 'e foarside fan 'e tredde útjefte fan it stik, út 1605. Sadwaande wurdt *De Ferlerne Soan fan Londen* ta de Shakespeariaanske apokrifa rekkene, al wurdt de taskriuwing oan Shakespeare troch Shakespeare-kenners oer it algemien fersmiten. Oare toanielskriuwers oan wa't it stik taskreaun is, binne Ben Jonson, Thomas Dekker, John Marston, Michael Dreyton, Thomas Heywood en George Wilkins. Gjint fan dy taskriuwings wurdt lykwols troch in substansjeel diel fan 'e akademyske mienskip akseptearre.

## Ynhâld
Matthew Flowerdale, de ferlerne soan fan 'e begoedige Londenske keapman Flowerdale Senior, is in gokker, flokker, fjochter, sûplap en dief. Flowerdale Senior wurdt troch syn (eigen) jongere broer, Flowerdale Junior, warskôge foar it ûnweardige hâlden en dragen fan syn soan, mar Flowerdale Senior wiuwt syn noed en soarch fuort mei te sizzen dat de jonkheid syn túltsjes úttúlje kinne moat en dat syn soan beslist mei gauwens syn gedrach betterje sil. Mar nettsjinsteande syn soargeleaze wurden sit er der temûk dochs wol wat oer yn, dat hy set syn eigen dea yn sêne en ferklaait him as in tsjinstfeint, sadat er syn soan bespionearje kin. It griist him oan hoe't dy derhinne libbet.

Matthew Flowerdale ferfalsket in testamint, sadat er beare kin in ryk man te wêzen en al syn besittings nei te litten oan sir Lancelot Spurcock. As dy lêste "by tafal" dat testamint ûnder eagen kriget, beslút er ta te stimmen yn it houlik fan syn dochter Luce mei de jonge Flowerdale. Se trouwe al rillegau, mar op syn troudei wurdt Matthew oppakt foar útsteande skulden. Hy wurdt almar earmer en bestelt ien fan Luce har susters. Hoewol't se troch har man hûnsk behannele wurdt (hy stiet der sels by har op oan om har te prostituëarjen, sadat er op dy manear oan jild komme kin), bliuwt Luce him trou en wit se him op 't langelêst te bepraten ta berou en feroaring. It stik einiget as Flowerdale Senior himsels oppenearret en syn soan lokwinsket mei syn nije libbenshâlding.
Iepenbiering fan Petrus

De ***Iepenbiering fan Petrus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in twadde-iuwsk pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Petrus, dat in fizioen fan 'e himel en de hel beskriuwt. Dizze tekst moat net betize wurde mei de *[[Gnostyske Iepenbiering fan Petrus]]*, dat in hiel oare tekst is.

## Oerlevering
De *Iepenbiering fan Petrus* is oerlevere yn twa ûnfolsleine ferzjes fan in ferlern gien Gryksktalich orizjineel. It iene is in Hellenistysk Gryksk manuskript, dat yn 'e winter fan 1886-1887 fûn waard by archeologyske opgravings ûnder lieding fan 'e Frânske wittenskipper Sylvain Grébaut yn in nekropolis yn 'e woastyn deunby Akhmim, yn Opper-Egypte. Dizze fragmintaryske ferzje bestie út perkamintene siden dy't mei soarch oan it grêf fan kristlike mûnts út 'e achtste of njoggende iuw tafoege wiene, en is op 't heden op 'e noed fan it Egyptysk Museum, yn Kaïro. De oare oerlevere ferzje is yn it Ge'ez (de deade tsjerketaal fan Etioopje), en waard yn 1910 ûntdutsen. De beide hânskriften wike op plakken frij sterk faninoar ôf. Foàr 1886 wie de *Iepenbiering fan Petrus* inkeld bekend út 'e mannichfâld foarkommende sitaten yn oare ier-kristlike geskriften.

## Ynhâld
De *Iepenbiering fan Petrus* befettet in ramtferhaal wêryn't de weropstiene Kristus in petear fiert mei syn dissipels. Dêrby skinkt er in fizioen oer himel en hel oan Petrus, de favoryt ûnder de apostels fan 'e bredere tsjerke (yn tsjinstelling ta Jakobus de Rjochtfeardige, dy't de favoryt wie fan 'e joadske kristenen). De tekst beskriuwt yn wiidweidich detail de bestraffings dy't de sûnders yn 'e hel krije foar eltse ûnderskate misdie. Dêrby korrespondearje de bestraffings mei de misdieden, sadat bgl. godslasterders oan 'e tonge ophongen wurde. Dat is noch ien fan 'e minst bluodderige en bizarre straffen, en as men lêst hokker ûntrêstigjende bestraffings oft de anonime skriuwer foar guon oare "misdieden" optocht hat, is it dreech om oan it gefoel te ûntkommen dat men hjir mei in sike geast fan dwaan hat. Yn 'e himel, oan 'e oare kant, hawwe alle lju in molkewite hûd en drage se blierkjende klean, makke fan ljocht, wylst se allegear mei-inoar yn harmony in koargebed sjonge mank blommen en bluossems dy't nea ferwylje.

Wat teologysk gedachteguod oanbelanget fertoant de *Iepenbiering fan Petrus* in opmerklike likenis mei it kanonike *[[Twadde Brief fan Petrus]]*. Oan 'e ein fan 'e tekst wurdt ferhelle dat God úteinlik alle sûnders út 'e hel rêde sil troch de gebedens fan dyjingen dy't ta de himel talitten binne. Dat wie yn 'e tiid dat de *Iepenbiering fan Petrus* skreaun waard, perfoarst in tige revolúsjonêr idee, en it hoecht jin dan ek gjin nij te dwaan dat "Petrus" syn geskrift beslút mei syn soan Klemins op it hert te drukken om dy lêste iepenbiering geheim te hâlden.
Wurken en Dagen

***Wurken en Dagen***, yn it oarspronklike Aldgryksk: **Ἔργα καὶ Ἡμέραι**, ***Erga kai Hēmerai***, is in didaktysk epos fan omtrint 700 f.Kr., fan 'e hân fan 'e grutte Grykske skriuwer en dichter Hesiodos. Untdien fan alle omballingen is it in soarte fan boere-almanak, wêryn't de dichter syn broer Perses ûnderrjochtet yn 'e buorkerij. Histoarisy sjogge dit geskrift tsjin 'e eftergrûn fan 'e doetiidske lânboukrisis op it fêstelân fan Grikelân, dy't late ta in weach fan koloniale ekspedysjes op 'e siik nei nij boerelân. 

## Ynhâld
Yn *Wurken en Dagen* beskriuwt Hesiodos hoe't er fan syn heit oan 'e foet fan 'e berch de Helikon, yn 'e Grykske lânstreek Boeoasje, in boerespultsje urf. Syn broer Perses ferkwânsele syn eigen erfdiel, en kaam doe werom om Hesiodos syn besit te ûntnaderjen. Dêrta spande er in rjochtsaak tsjin Hesiodos oan, en kocht er de rjochters om sadat dy him yn it gelyk stelle soene. It dichtwurk befettet dan ek in fûleindige oanfal op ûnrjochtfeardige rjochters. Wat syn broer oangiet, skynt Hesiodos tocht te hawwen dat it mear sin hawwe soe as er Perses it boerewurk learde as dat er him jild of besittings joech dy't er dochs allinne mar wer weigrieme soe. Dat soe de reden wêze om *Wurken en Dagen* te skriuwen, dat foar in grut part yngiet op it hoe en wat fan it buorkjen. Dêrnjonken jout Hesiodos syn broer ek in protte moralisearjend advys oangeande hoe't er syn libben heart te lieden.

Fierders hellet Hesiodos yn *Wurken en Dagen* ek ferskate myten oan, lykas dy fan Pandoara, wêryn't útlein wurdt dat alle ferdjer oer de minskheid brocht is troch Pandoara en "de stamme fan 'e froulju" (Hesiodos hie net folle mei froulju op). In oare frij bekende passaazje behannelet de saneamde Tiidrekken fan de Minske; neffens Hesiodos binne der fiif tiidrekken, ntl. it Goudene, it Sulverne en it Brûnzene Tiidrek, it Tiirek fan 'e Helden en it hjoeddeiske, Izerne Tiidrek. De minskheid begûn as in heechberne en heechbewittenskippe ras, dat lykwols almar mear oan nommelens en wiisheid ynboete: elts tiidrek wie minder as it foargeande, oant men mei it Izerne Tiidrek, yn Hesiodos syn tiid, it djiptepunt berikte.

## Fryske oersetting
Yn 2007 ferskynde der in fragmint fan *Wurken en Dagen*, dat yn it Frysk fertaald wie troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, yn it literêr tydskrift *[[De Moanne]]*, ûnder de titel *Winter yn Bojotia*.
De Fleurige Duvel fan Edmonton

***De Fleurige Duvel fan Edmonton***, yn it Ingelsk: ***The Merry Devil of Edmonton***, is in toanielstik fan ûnbekend auteurskip út 'e Elizabetaanske Tiid, dat in komeedzje is oer de histoaryske fyftjinde-iuwske gûchelder Peter Fabel, byneamd "de Fleurige Duvel", dy't wenne yn 'e Londenske wyk Edmonton. It is net alhiel dúdlik wannear't it stik skreaun is; guon saakkundigen tinke oan sa'n iere datearring as 1592, mar de measten geane derfan út dat it út 'e perioade 1600-1604 komt. *De Fleurige Duvel fan Edmonton* waard it earst neamd yn 1604, yn in tekst dy't bekendstiet as it *Black Booke*. It waard registrearre yn it *[[Stationers' Register]]*, de gesachhawwende útjouwerskatalogus fan dy tiid, yn 1607, en foar it earst publisearre yn 1608.

## Skiednis
*De Fleurige Duvel fan Edmonton* skynt in populêr stik west te hawwen; it waard opfierd oan it Ingelske Keninklik Hof yn 1608, en it wie ek ien fan 'e tweintich stikken dy't de *[[King's Men]]*, in ferneamd teäterselskip, oan it Hof opfierden yn 'e krystperioade fan 1612-1613, as ûnderdiel fan 'e festiviteiten ta eare fan it houlik fan prinsesse Elizabeth, de dochter fan kening Jakobus I, mei Freark V, de karfoarst fan 'e Palts. (Ut 'e moderne tiid is lykwols mar ien inkele opfiering bekend, yn Philadelphia, yn 2010.) It stik waard werútjûn yn 1612, 1617, 1626, 1631 en 1655. Al dy útjeften wiene anonym.

Utjouwer Humphrey Moseley krige yn 1653 de rjochten op *De Fleurige Duvel fan Edmonton* yn 'e hannen, en liet it yn septimber fan dat jier op 'e nij registrearje, diskear ûnder de namme fan William Shakespeare. Dy taskriuwing waard werhelle troch Edward Archer yn syn opsomming fan toanielstikken út 1656, en troch Francis Kirkman yn dy syn opsomming út 1661. *De Fleurige Duvel fan Edmonton* waard mei twa oare stikken dy't ta de Shakespeariaanske apokrifa rekkene wurde, *[[Tsjeppe Em, de Moolnersdochter fan Manchester]]* en *[[Musedoarus]]*, foar de bibleteek fan kening Karel II ynbûn yn ien bân mei as titel *Shakespeare: Vol. I* ("Shakespeare: Diel I"). 

## Auteurskip
De taskriuwing oan Shakespeare wurdt tsjintwurdich oer it algemien ôfwiisd, al wie *De Fleurige Duvel fan Edmonton* in stik fan 'e *King's Men*, dêr't Shakespeare ek ta hearde. Saakkundigen binne fan tinken dat de grutte toanielskriuwer miskien by it skriuwen fan dit stik wat holpen of redigearre hat, mar stelle fêst dat de skaaimerken op it mêd fan skriuwstyl en taaleigen dy't ferwachte wurde meie soene as Shakespeare in substansjele rol by de tastânkomming fan *De Fleurige Duvel fan Edmonton* hân hawwe soe, allegear ûntbrekke. Oare toanielskriuwers oan wa't it stik wol taskreaun is, binne Michael Drayton, Thomas Heywood en Thomas Dekker, mar gjint fan dy taskriuwings wurdt ek mar yn 'e fierste fierte algemien akseptearre.
Iepenbiering fan Paulus

De ***Iepenbiering fan Paulus*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in fjirde-iuwsk pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Paulus, dat in fizioen fan 'e himel en de hel beskriuwt. Der bestiet in Etiopyske ferzje wêryn't de Faam Marije it plak fan Paulus ynnimt as de ûntfangster fan it fizioen, dy't bekendstiet as de *Iepenbiering fan de Faam*.

De tekst moat net betize wurde mei de gnostyske *[[Koptyske Iepenbiering fan Paulus]]*, dat in hiel oar geskrift is.

## Oerlevering
Hoewol't de *Iepenbiering fan Paulus* nei alle gedachten oarspronklik yn it Gryksk skreaun is, binne der net in protte Gryksktalige manuskripten fan oerlevere, en dy't al bewarre bleaun binne sitte fol weilittings. De tekst is ek oerlevere yn it Syrysk, Koptysk, Georgysk en Ge'ez (de deade tsjerketaal fan Etioopje). Dêrfan wurde de Syryske hânskriften as it betrouberst beskôge. Teffens besteane der guon ynkoarte Latynske ferzjes, dêr't de measte westerske oersettings op basearre binne.

## Ynhâld
De *Iepenbiering fan Paulus* liket in wiidweidige omwurking en útwreiding te wêzen fan 'e *[[Iepenbiering fan Petrus]]*, en is yn prinsipe in beskriuwing fan in fizioen fan 'e himel en de hel, al befettet it ek in prolooch wêryn't ferhelle wurdt hoe't de hiele skepping God oanropt om 'e sûnde fan 'e minske. Hiele passaazjes wurde hjir en dêr werhelle, wat wiist op in ûnbelearde gearstalling. De tekst is sterk moralisearjend en hâldt út dat grutskens de woartel fan alle kwea is. It einiget dermei dat Paulus God bepraat om alle sûnders yn 'e hel op snein in frije dei te jaan.
Iepenbiering fan Tomas

De ***Iepenbiering fan Tomas*** is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Tomas, dat in fizioen fan 'e Einichste Dei en it Lêste Oardiel beskriuwt, en dat fierhinne as in wat ôfwikende ferzje fan 'e *[[Iepenbiering fan Jehannes]]* beskôge wurde kin, sij it skreaun op in wat minder riedselige en mystike wize.

De *Iepenbiering fan Tomas* datearret út 'e perioade fan 'e twadde oant de fjirde iuw, en wie oarspronklik yn it Gryksk skreaun. De tekst is oerlevere yn it Latyn, dêr't er yn Itaalje of Noard-Afrika yn oerset is (of mooglik kopiëarre is fan in âldere oersetting). Yn 'e Midsiuwen hie de *Iepenbiering fan Tomas* in grutte fersprieding yn West-Jeropa, en dat it yn 'e fyfde iuw troch Gelasius fan Kyzikus kettersk ferklearre wie, skynt datoangeande neat útmakke te hawwen. De populariteit fan 'e tekst berikte in hichtepunt tusken de achtste en de alfde iuw, doe't der rûnom kopyen fan skreaun waarden, mar ek dêrnei bleau it noch iuwenlang in bekend geskrift, en rekke it pas nei 1600 yn it neigean.
Koptyske Iepenbiering fan Paulus

De ***Koptyske Iepenbiering fan Paulus*** (dy't net betize wurde moat mei de *[[Iepenbiering fan Paulus]]*) is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in twadde-iuwsk pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Paulus, dat yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske geskriften, wêrûnder it folle bekendere *[[Evangeelje fan Tomas]]*, yn in krûk bedobbe lei. It wurdt de *Koptyske Iepenbiering fan Paulus* neamd, om't it oarspronklik yn it Koptysk skreaun wie, en om it te ûnderskieden fan 'e nei alle gedachten oarspronklik yn it Gryksk skreaune *Iepenbiering fan Paulus*.

De *Koptyske Iepenbiering fan Paulus* waard neamd troch de tsjerkfaar Epifanius fan Salamis as in geskrift dat it wurk wie fan 'e kaïniten. Dat wie in gnostyske sekte dy't Kaïn (de soan fan Adam en Eva, dy't neffens it bibelboek *[[Genesis (boek)|Genesis]]* syn broer Abel deasloech en sa de earste moardner waard) as de messias beskôge, mei't sy de âldtestamintyske joadske God, dy't se fan Yaltabaoth neamden, as de ferpersoanliking fan it kwea beskôgen. De tekst beskriuwt de opfeart fan Paulus troch ferskate stadia fan 'e himels, wylst Yaltabaoth, dy't omskreaun wurdt as in âldman sittend op in troan, alle war docht om him dat te beletten. In siel dy't yn it libben gjin kennis (gnosis) opdien hat en sadwaande Yaltabaoth net de baas kin, wurdt neffens de tekst weromstjoerd om troch reynkarnaasje nochris in libben yn in fleislik tichthûs en ierdske ballingskip trochbringe te moatten.
Gnostyske Iepenbiering fan Petrus

De ***Gnostyske Iepenbiering fan Petrus*** (dy't net betize wurde moat mei de *[[Iepenbiering fan Petrus]]*) is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift út 'e twadde iuw ûnder de namme fan 'e apostel Petrus, dat yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske geskriften, wêrûnder it folle bekendere *[[Evangeelje fan Tomas]]*, yn in krûk bedobbe lei. Mei't it op dy wize iennichst oerlevere manuskript yn it Koptysk skreaun is, stiet dizze tekst ek wol bekend as de ***Koptyske Iepenbiering fan Petrus***, hoewol't de saakkundigen it deroer binne dat de Koptyske ferzje in oersetting is út it oarspronklike Gryksk, sadat dat in wat misliedende namme is.

De *Gnostyske Iepenbiering fan Petrus* is in tige gnostyske tekst, dy't leart dat it libben in straf is en it lichem in tichthûs. Sadwaande wurdt de krusiging fan Jezus Kristus bygelyks foarsteld mei in laitsjende Jezus, om't hy ommers op it punt stiet om befrijd te wurden út syn finzenskip. Ek warskôget er de lju tsjin minsken dy't *"fêsthâlde oan 'e namme fan in deade, mei't se tinke dat se dêrtroch hillich wurde sille."* De *Gnostyske Iepenbiering fan Petrus* fertoant fierders opfallende parallellen mei it *[[Twadde Traktaat fan de Grutte Set]]*, en liket sadwaande in dosetistyske kristology út te dragen, wêrby't de weropstanning fan Jezus út 'e dea inkeld in weropstanning fan 'e geast is (en net ek fan it lichem, sa't de otterdokse tsjerkelear hawwe wol).

## Keppelings om utens
*  Oersetting fan 'e ''Gnostyske Iepenbiering fan Petrus'' yn it Ingelsk
De Balling

***De Balling***, yn it oarspronklike Aldingelsk: ***The Wanderer***, is in anonym Midsiuwsk gedicht dat oerlevere is yn it *[[Ekseterboek]]*, ien fan fjouwer bewarre bleaune manuskripten fan Angelsaksyske poëzij. It bestiet út 115 alliterative fersregels, en ferhellet oer in âld kriger dy't om utens doarmet en weromsjocht op syn libben. Oer de datearring fan *The Wanderer* rinne de mienings útinoar; wylst guon saakkundigen tinke oan 'e tiid dat de Angelsaksen ta it kristendom bekeard waarden, omtrint 600, datearje oaren it yn 'e lette njoggende of iere tsiende iuw. It is yn elts gefal âlder as it *Ekseterboek*, dat gearstald waard tusken 960 en 990. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma waard publisearre yn 1987.

## Ynhâld
It gedicht  bringt de meditaasjes oer fan in ienlike balling oangeande syn ferline as in kriger, syn hjoeddeiske ûntbearings en de wearden fan ferdraachsumens en betrouwen yn God. De balling wurdt *eardstapa* neamd (r. 6a), wat yn 'e regel oerset wurdt nei modern Ingelsk mei *wanderer* ("omdoarmer"). Hy swalket oer de seeën en libbet yn iensumens om utens as in balling. Oantinkens oan 'e tiid dat er noch hearde ta in krigerstroep yn 'e tsjinst fan in hear komme him yn 't sin, hoe't er oan it miel siet mei syn kammeraten, en hoe't er rynske geskinken út 'e hân fan syn hear oannaam. Lykwols, it lot (*wyrd*) kearde him tsjin him, en syn hear, famyljeleden en freonen kamen om yn 'e striid wylst hy allinnich oerlibbe en yn ballingskip dreaun waard. Dêrop folget in libbene beskriuwing fan 'e iensumens en it langstme dat de balling fielt nei de blierkjende dagen fan alearen.

*De Balling* bestiet út trije ûnderskate dielen of fazen. De ferteller set útein as de *anhoga* ("ienlike man"), wêrby't er de dea fan syn maten en de begraffenis fan syn hear beskriuwt. Dêrnei rekket er *modcearig* ("fertwifele"), en hellet er oantinzen op oan foarbye ûntbearings. Uteinlik wurdt er *snotter on mod* ("wiis fan tinzen"), en komt er ta it besef dat it libben fol fan brekme en lijen is en dat soks bûten it berik fan 'e minske leit yn it domein fan God. As de balling op syn libben weromsjocht, kin er it fan in beskate distânsje besjen, dy't syn persoanlik ferlies en fertriet ûntstiget. Yn dat opsjoch is *De Balling* in wysheidsgedicht. It ferfal fan ierdske gloarje wurdt fierders as ûnûntkearber beskôge, en kontrastearret mei it tema fan 'e ivigens fan 'e rêding troch it leauwe yn God. It gedicht einiget mei in oprop om jins betrouwen yn God te stellen. (Guon saakkundigen sjogge dat lêste trouwens as in lettere tafoeging, mei't de rest fan *De Balling* foar Midsiuwske begripen frijwol sekulier neamd wurde kin.)

## Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan *The Wanderer* ferskynde yn 1987 yn it tydskrift *[[HJIR]]*, ûnder de titel *De Balling*, mei in ynformative ynlieding fan 'e oersetter. Dy oersetter wie Klaas Bruinsma, dy't letter benammentlik bekend wurden is troch syn ferfrysking fan Homêros syn *[[Ilias]]* en *[[Odyssee]]* en in hiele rige Aldgrykske toanielstikken fan skriuwers as Sofokles, Aiskylos, Euripides en Aristofanes.
Vercelliboek

It **Vercelliboek**, yn it Ingelsk: ***Vercelli Book***, is in tsiende-iuwske samling fan Aldingelske poëzij, en ien fan 'e fjouwer fan sokke samlingen dy't oerlevere is. It is neamd nei de Noarditaljaanske stêd Vercelli, dêr't it yn 1822 yn 'e bibleteek ûntdutsen waard troch Friedrich Blume. It waard foar it earst beskreaun en de ynhâld derfan waard foar it earst publisearre yn Blume syn fjouwerdielige *Iter Italicum* (1824-1836). It Vercelliboek is in perkaminten manuskript mei in blomlêzing besteande út 23 preken en fiif folsleine Aldingelske religieuze gedichten, mei in fragmint fan in sechsde, optekene troch in anonym skriuwer yn in sekuere Angelsaksyske kantige minuskúl. It wurdt noch altiten bewarre yn 'e bibleteek fan Vercelli.

De oanwêzigens fan in Aldingelsk hânskrift yn Noard-Itaalje waard oarspronklik útlein troch it bestean, yn Vercelli, fan in gasthûs dat him foar syn klandyzje spesifyk op Ingelske pylgers rjochte. Dat waard dêr stifte troch Jacopo Guala Bicchieri († 1227), in biskop fan Vercelli, dy't earder, fan 1216 oant 1218, de pauslike gesant yn Ingelân west hie. Undersyk hat letter lykwols oantoand dat it boek him al foàr de alfde iuw yn Vercelli befûn hawwe moat. It is noch altiten ûndúdlik hoe't it dêr dan belâne is.

## Ynhâld
* *Andreas*
* *The Fates of the Apostles*
* *Soul and Body*
* *[[The Dream of the Rood]]*
**  Fryske oersetting: *[[De Dream fan it Krús]]* (fert. Klaas Bruinsma, 1986)
* *Elene*
* in fragmint fan in leardicht

## Sjoch ek
*Exeter Book