Súdwest-Fryslân

**Súdwest-Fryslân** (Boalsertersk: *Súdwest-Fryslaan*; Hylpersk: *Súdwest-Fryslaand*; Snitsersk: *Súdwest-Frysland*; Starumersk: *Súúdwest-Frysland*) is in gemeente yn it westen en súdwesten fan 'e provinsje Fryslân. Dizze gemeente kaam op 1&nbsp;jannewaris 2011 ta stân troch in fúzje fan 'e fiif eardere gemeenten Boalsert, Nijefurd, Snits, Wymbritseradiel en Wûnseradiel. Yn 2014 waard Súdwest-Fryslân útwreide mei in diel fan 'e gemeente Boarnsterhim, en yn 2018 kaam sawat de helte fan Littenseradiel derby. Op  hie Súdwest-Fryslân &nbsp;ynwenners (boarne:CBS). De gemeente beslacht in oerflak fan likernôch 910&nbsp;km², wêrfan rûchwei 385&nbsp;km² wetter. 

## Geografy
De gemeente Súdwest-Fryslân leit yn it súdwesten en westen fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân. It moat net betize wurde mei de Súdwesthoeke, dat in histoaryske lânstreek yn Fryslân is. Súdwest-Fryslân beslacht feitliks inkeld it westlike diel fan 'e Súdwesthoeke (it eastlike diel heart ta De Fryske Marren), en omfiemet dêropta ek noch in gebiet dat bûten de grinzen fan 'e Súdwesthoeke falt, ntl. it grutste part fan it eardere Wûnseradiel, de súdlike helte fan it eardere Littenseradiel en it eardere Raerderhim. Súdwest-Fryslân wurdt fan 2018 ôf begrinzge troch de gemeenten Harns en De Waadhoeke yn it noarden, Ljouwert en It Hearrenfean yn it easten en De Fryske Marren yn it súdeasten. Yn it noardwesten leit Súdwest-Fryslân oan 'e kust fan 'e Waadsee en yn it westen en suden oan 'e kust fan 'e Iselmar.

Sûnt de tafoeging fan in diel fan it eardere Boarnsterhim, yn 2014, hie de gemeente in totaal oerflak fan 841,56&nbsp;km², wêrfan 459,64&nbsp;km² lân en 381,92&nbsp;km² wetter. As allinnich nei lânoerflak sjoen wurdt, wie Súdwest-Fryslân dêrmei de grutste gemeente fan Nederlân, mar as wetteroerflak meirekkene wurdt, moat it de Noardeastpolder noch foargean litte. Nei't heal Littenseradiel op 1&nbsp;jannewaris 2018 yn Súdwest-Fryslân opgien wie, krige de gemeente der noch 68,39&nbsp;km² by, sadat it totaal doe útkaam op 909,95 km².

### Plakken
De gemeente Súdwest-Fryslân bestiet út 89 wenplakken, wêrûnder 6 fan de Fryske Alve Stêden, 3 flekken (Makkum, Molkwar en Wâldsein) en 80 doarpen. It haadplak is Snits, mar de gemeenterie hat syn sit yn Drylts. Yn 'e opsomming hjirûnder binne de stêden markearre mei in asterisk (*).

De plaknammen yn de dielen fan de eardere gemeenten Littenseradiel en Boarnsterhim en de plakken It Heidenskip yn Ysbrechtum ha de Fryske nammen as offisjele, fan alle oare plakken binne de Nederlânske namme offisjeel.

### Doarpen, flekken en stêden

## Untstean
De gemeente Súdwest-Fryslân is op 1 jannewaris 2011 ûntstien troch it gearfoegjen fan fiif gemeenten yn it suden en westen fan Fryslân. Dêrby gie it om 'e gemeenten Boalsert, Nijefurd, Snits, Wymbritseradiel en Wûnseradiel. Twa dêrfan, Nijefurd en Wymbritseradiel, wiene yn 1984 fuortkommen út in eardere gemeentlike weryndieling. Oarspronklik wie it de bedoeling dat ek Gaasterlân-Sleat opgean soe yn Súdwest-Fryslân, mar dy gemeente heakke healwei it weryndielingsproses ôf en keas ynstee foar in fúzje mei Lemsterlân en Skarsterlân ta De Fryske Marren.

Yn oanrin nei de fúzje waard yn april 2009 yn 'e fiif gemeenten troch de gemeenterieden stimd oer de weryndieling. Yn de gemeenten Boalsert en Snits waard unanym foar de fúzje keazen, yn  Nijefurd, Wûnseradiel en Wymbritseradiel wie allinnich de FNP tsjin. Hjir kaam út dat 95% fan de riedsleden foar wiene. Neffens in ûndersyk yn 'e *[[Ljouwerter Krante]]* fan 16 jannewaris 2010 wie 54% fan de ûnderfrege boargers foar de weryndieling, mar it tal foarstanners lei yn 'e stêd Snits dúdlik in stik heger as op it omlizzende plattelân.

De nije gemeente keas as wurknamme foar 'Súdwest Fryslân' (sûnder keppelteken), as ferwizing nei de Súdwesthoeke. Dêrtsjin makke boargemaster Onno van Veldhuizen fan Hoarn yn desimber 2009 beswier út namme fan njoggen gemeenten yn 'e Noardhollânske lânstreek West-Fryslân om't dy namme foar betizing soargje soe. Dat beswier waard lykwols troch de fúzjegemeenten njonken har dellein.

Begjin 2010 rôpen de belutsen gemeentebestjoeren harren ynwenners op om mei te tinken oer de definitive namme fan 'e nije gemeente. Ut de ynstjoerings keazen de fiif gemeentebestjoeren elts in suggestje. Fjouwer fan 'e gemeenten skoden de wurknamme 'Súdwest&nbsp;Fryslân' foarút, wylst Snits graach utering jaan woe oan syn dominante posysje yn 'e nije gemeente troch de namme 'Sneek&nbsp;Súdwest&nbsp;Fryslân' oan te dragen. Dat lêste foarstel waard lykwols troch de oare gemeenten nei de foddekoer ferwiisd. Dêrnjonken wie der yn dyselde snuorje in aksjegroep aktyf dy't 'Súdwest&nbsp;Fryslân' as te keunstmjittich beskôge en leaver 'Súdwestergoa' seach, nei it histoaryske Fryske kertier Westergoa. Dit inisjatyf krige lykwols likemin foet oan 'e grûn. Sadwaande naam de nije gemeente op 31 maart 2011 offisjeel de namme 'Súdwest&nbsp;Fryslân' oan. Nei beswier fan 'e Fryske Akademy, dat dy stavering wier net koe, besleat de gemeenteried yn 'e gearkomste fan 26 maaie 2011 om 'e namme te wizigjen ta 'Súdwest-Fryslân' (mei keppelteken).

Op 1 jannewaris 2014 waard Súdwest-Fryslân útwreide mei in part fan de eardere gemeente Boarnsterhim, besteande út 'e doarpen Dearsum, Poppenwier, Raerd, Sibrandabuorren en Tersoal. Op 1 jannewaris 2018 folge in nije útwreiding mei in diel fan Littenseradiel, mei de doarpen Boazum, Britswert, Easterein, Easterwierrum, Hidaard, Hinnaard, Iens, Itens, Kûbaard, Lytsewierrum, Rien, Reahûs, Waaksens, Wiuwert en Wommels.

## Demografy
Neffens gegevens datearjend fan 30&nbsp;april 2017 hie Súdwest-Fryslân doe in befolking fan 84.028 persoanen, wat soarge foar in befolkingstichtens fan 99,8 minsken de km². De fyftjin doarpen fan Littenseradiel dy't op 1&nbsp;jannewaris 2018 by de gemeente foege waarden, hiene mei-inoar 5.546 ynwenners, sadat it totale ynwennertal fan Súdwest-Fryslân doe op 89.574 útkaam. Dêrmei sakke de befolkingstichtens nei 98,4 minsken de km².

Op 31&nbsp;desimber 2018 hie Súdwest-Fryslân 89.715 ynwenners.

## Wapens en flaggen

### Wapens

Ofbyld:Aldegea-Wymbritseradiel wapen.svg|Wapen fan Aldegea (Súdwest-Fryslân)
Ofbyld:Allingawier wapen.svg|Wapen fan Allingawier
Ofbyld:Arum wapen.svg|Wapen fan Arum
Ofbyld:Blauhûs wapen.svg|Wapen fan Blauhús
Ofbyld:Bolsward wapen.svg|Wapen fan Boalsert
Ofbyld:Boazum wapen.svg|Wapen fan Boazum
Ofbyld:Britswert wapen.svg|Wapen fan Britswert
Ofbyld:Burgwerd wapen.svg|Wapen fan Burchwert
Ofbyld:Dearsum wapen.svg|Wapen fan Dearsum
Ofbyld:Dedzjum wapen.svg|Wapen fan Dedzjum
Ofbyld:IJlst wapen.svg|Wapen fan Drylts
Ofbyld:Easterein wapen.svg|Wapen fan Easterein
Ofbyld:Easterwierrum wapen.svg|Wapen fan Easterwierrum
Ofbyld:Easthim wapen.svg|Wapen fan Easthim
Ofbyld:Eksmoarre wapen.svg|Wapen fan Eksmoarre
Ofbyld:Ferwoude wapen.svg|Wapen fan Ferwâlde
Ofbyld:Folsgeare wapen.svg|Wapen fan Folsgeare
Ofbyld:Gaast wapen.svg|Wapen fan Gaast
Ofbyld:De Gaastmar wapen.svg|Wapen fan De Gaastmar
Ofbyld:Greonterp wapen.svg|Wapen fan Greonterp
Ofbyld:Hartwert wapen.svg|Wapen fan Hartwert
Ofbyld:Heech wapen.svg|Wapen fan Heech
Ofbyld:Hichtum wapen.svg|Wapen fan Hichtum
Ofbyld:Hidaard wapen.svg|Wapen fan Hidaard
Ofbyld:Hieslum wapen.svg|Wapen fan Hieslum
Ofbyld:Hindeloopen wapen.svg|Wapen fan Hylpen
Ofbyld:Hinnaard wapen.svg|Wapen fan Hinnaard
Ofbyld:De Hommerts-Jutryp wapen.svg|Wapen fan De Hommerts-Jutryp
Ofbyld:Iens wapen.svg|Wapen fan Iens
Ofbyld:Ysbrechtum wapen.svg|Wapen fan Ysbrechtum
Ofbyld:Itens wapen.svg|Wapen fan Itens
Ofbyld:Kimswerd wapen.svg|Wapen fan Kimswert
Ofbyld:Koarnwerd wapen.svg|Wapen fan Koarnwert
Ofbyld:Koarnwertersân wapen.svg|Wapen fan Koarnwertersân
Ofbyld:Koudum wapen.svg|Wapen fan Koudum
Ofbyld:Kûbaard wapen.svg|Wapen fan Kûbaard
Ofbyld:Lytsewierrum wapen.svg|Wapen fan Lytsewierrum
Ofbyld:Lollum wapen.svg|Wapen fan Lollum
Ofbyld:Longerhou wapen.svg|Wapen fan Longerhou
Ofbyld:Makkum wapen.svg|Wapen fan Makkum
Ofbyld:Molkwar wapen.svg|Wapen fan Molkwar
Ofbyld:Nijlân wapen.svg|Wapen fan Nijlân
Ofbyld:Parregea wapen.svg|Wapen fan Parregea
Ofbyld:Penjum wapen.svg|Wapen fan Penjum
Ofbyld:Piaam wapen.svg|Wapen fan Piaam
Ofbyld:Poppenwier wapen.svg|Wapen fan Poppenwier
Ofbyld:Rauwerd wapen.svg|Wapen fan Raerd
Ofbyld:Reahûs wapen.svg|Wapen fan Reahûs
Ofbyld:Rien wapen.svg|Wapen fan Rien
Ofbyld:Sibrandabuorren wapen.svg|Wapen fan Sibrandabuorren
Ofbyld:Skearnegoutum wapen.svg|Wapen fan Skearnegoutum
Ofbyld:Skettens wapen.svg|Wapen fan Skettens
Ofbyld:Skraard wapen.svg|Wapen fan Skraard
Ofbyld:Idsegahuizum wapen.svg|Wapen fan Skuzum
Ofbyld:Sneek wapen.svg|Wapen fan Snits
Ofbyld:Stavoren wapen.svg|Wapen fan Starum
Ofbyld:Zurich (Friesland) wapen.svg|Wapen fan Surch
Ofbyld:Tersoal wapen.svg|Wapen fan Tersoal
Ofbyld:Tsjerkwert wapen.svg|Wapen fan Tsjerkwert
Ofbyld:Waaksens (Súdwest-Fryslân) wapen.svg|Wapen fan Waaksens (Súdwest-Fryslân)
Ofbyld:Wâldsein wapen.svg|Wapen fan Wâldsein
Ofbyld:Workum wapen.svg|Wapen fan Warkum
Ofbyld:Warns wapen.svg|Wapen fan Warns
Ofbyld:Wytmarsum wapen.svg|Wapen fan Wytmarsum
Ofbyld:Wiuwert wapen.svg|Wapen fan Wiuwert
Ofbyld:Wommels wapen.svg|Wapen fan Wommels
Ofbyld:Wûns wapen.svg|Wapen fan Wûns


### Flaggen

Ofbyld:Oudega (Súdwest-Fryslân) vlag.svg|Wapen fan Aldegea (Súdwest-Fryslân)
Ofbyld:Allingawier vlag.svg|Flagge fan Allingawier
Ofbyld:Arum vlag.svg|Flagge fan Arum
Ofbyld:Blauwhuis vlag.svg|Flagge fan Blauhús
Ofbyld:Bolsward flag.svg|Flagge fan Boalsert
Ofbyld:Boazum vlag.svg|Flagge fan Boazum
Ofbyld:Britswerd vlag.svg|Flagge fan Britswert
Ofbyld:Burgwerd vlag.svg|Flagge fan Burchwert
Ofbyld:Dearsum vlag.svg|Flagge fan Dearsum
Ofbyld:Dedgum vlag.svg|Flagge fan Dedzjum
Ofbyld:IJlst vlag.svg|Flagge fan Drylts
Ofbyld:Easterein vlag.svg|Flagge fan Easterein
Ofbyld:Easterwierrum vlag.svg|Flagge fan Easterwierrum
Ofbyld:Easthim vlag.svg|Flagge fan Easthim
Ofbyld:Exmorra vlag.svg|Flagge fan Eksmoarre
Ofbyld:Ferwoude vlag.svg|Flagge fan Ferwâlde
Ofbyld:Folsgeare vlag.svg|Flagge fan Folsgeare
Ofbyld:Gaast vlag.svg|Flagge fan Gaast
Ofbyld:Gaastmeer vlag.svg|Flagge fan De Gaastmar
Ofbyld:Greonterp vlag.svg|Flagge fan Greonterp
Ofbyld:Hartwerd vlag.svg|Flagge fan Hartwert
Ofbyld:Heech vlag.svg|Flagge fan Heech
Ofbyld:Hichtum vlag.svg|Flagge fan Hichtum
Ofbyld:Hidaard vlag.svg|Flagge fan Hidaard
Ofbyld:Hieslum vlag.svg|Flagge fan Hieslum
Ofbyld:Hindeloopen Flag.svg|Flagge fan Hylpen
Ofbyld:Hinnaard vlag.svg|Flagge fan Hinnaard
Ofbyld:De Hommerts-Jutryp vlag.svg|Flagge fan De Hommerts-Jutryp
Ofbyld:Edens vlag.svg|Flagge fan Iens
Ofbyld:Ysbrechtum vlag.svg|Flagge fan Ysbrechtum
Ofbyld:Itens vlag.svg|Flagge fan Itens
Ofbyld:Kimswert vlag.svg|Flagge fan Kimswert
Ofbyld:Cornwerd vlag.svg|Flagge fan Koarnwert
Ofbyld:Koarnwertersân vlag.svg|Flagge fan Koarnwertersân
Ofbyld:Koudum vlag.svg|Flagge fan Koudum
Ofbyld:Kubaard vlag.svg|Flagge fan Kûbaard
Ofbyld:Lutkewierum vlag.svg|Flagge fan Lytsewierrum
Ofbyld:Lollum vlag.svg|Flagge fan Lollum
Ofbyld:Longerhouw vlag.svg|Flagge fan Longerhou
Ofbyld:Makkum vlag.svg|Flagge fan Makkum
Ofbyld:Molkwar vlag.svg|Flagge fan Molkwar
Ofbyld:Nijland vlag.svg|Flagge fan Nijlân
Ofbyld:Parrega vlag.svg|Flagge fan Parregea
Ofbyld:Penjum vlag.svg|Flagge fan Penjum
Ofbyld:Piaam vlag.svg|Flagge fan Piaam
Ofbyld:Poppenwier vlag.svg|Flagge fan Poppenwier
Ofbyld:Raerd vlag.svg|Flagge fan Raerd
Ofbyld:Reahûs vlag.svg|Flagge fan Reahûs
Ofbyld:Rien vlag.svg|Flagge fan Rien
Ofbyld:Sibrandabuorren vlag.svg|Flagge fan Sibrandabuorren
Ofbyld:Scharnegoutum vlag.svg|Flagge fan Skearnegoutum
Ofbyld:Schettens vlag.svg|Flagge fan Skettens
Ofbyld:Schraard vlag.svg|Flagge fan Skraard
Ofbyld:Idsegahuizen vlag.svg|Flagge fan Skuzum
Ofbyld:Sneek flag.png|Flagge fan Snits
Ofbyld:Flag of Staveren.svg|Flagge fan Starum
Ofbyld:Surch vlag.svg|Flagge fan Surch
Ofbyld:Tersoal vlag.svg|Flagge fan Tersoal
Ofbyld:Tsjerkwerd vlag.svg|Flagge fan Tsjerkwert
Ofbyld:Waaksens vlag.svg|Flagge fan Waaksens (Súdwest-Fryslân)
Ofbyld:Woudsend vlag.svg|Flagge fan Wâldsein
Ofbyld:Flagge fan Warkum.PNG|Flagge fan Warkum
Ofbyld:Warns vlag.svg|Flagge fan Warns
Ofbyld:Wytmarsum vlag.svg|Flagge fan Wytmarsum
Ofbyld:Wieuwerd vlag.svg|Flagge fan Wiuwert
Ofbyld:Wommels vlag.svg|Flagge fan Wommels
Ofbyld:Wons vlag.svg|Flagge fan Wûns
De plakken Abbegea, Breesândyk, Gau, Goaiïngea, It Heidenskip, Himmelum, Idzegea, Yndyk, Ypekolsgea, Kûfurderrige, Loaiïngea, Nijhuzum, Offenwier, Sânfurd, Smelbrêge, Tsjalhuzum, Toppenhuzen, Turns, Twellingea, Westhim en Wolsum ha gjin wapen of flagge.

## Polityk
Per 1 jannewaris 2018 folge Magda Berndsen fan D66 har partijgenoat Haijo Apotheker op as (waarnimmend) boargemaster fan Súdwest-Fryslân. Mids july fan dat jier waard bekend dat âld-deputearre Jannewietske de Vries yn septimber oansteld wurde soe as (fêste) boargemaster. De gemeenterie fan Súdwest-Fryslân bestiet út 37 sitten. Om't de súdwestlike helte fan Littenseradiel by de gemeente foege waard, fûnen der op 22 novimber 2017 (tuskentiidske) weryndielingsferkiezings foar de gemeenterie fan Súdwest-Fryslân plak. 

De útslach fan dy en lettere ferkiezings wie sa:

 opkomstpersintaazje

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Súdwest-Fryslân

## Keppelings om utens
* Offisjele hiemside fan Súdwest-Fryslân
* Fusie Súdwest Fryslân, oer de fúzje fan de gemeenten