open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monargy

In **monargy** is in steatsynrjochting wêrby't ien persoan it erflike liederskip hat. Sa'n persoan is de **monarch**. 

In lân mei in monargy as steatsynrjochting hjit in *foarstendom*. Foar keizers en keningen wurdt de rang lykwols sa wichtich achte dat harren lannen komselden as foarstendom oantsjut wurde, mar almeast as keizerriken en keninkriken.

De measte hjoeddeiske monargyen binne keninkriken. Der binne lykwols útsûnderings:
* Japan is in keizerryk
* Lychtenstein is in foarstedom
* Lúksemboarch is in gruthartochdom
* Monako is in prinsdom
Willem III fan Oranje-Nassau

**Willem III Hindrik** (De Haach, 14 novimber 1650 - Hampton Court, 8 maart 1702), Prins fan Oranje wie steedhâlder fan Hollân, Seelân, Utert, Gelderlân en Oerisel (1672-1702) en kening fan Ingelân, Skotlân en Ierlân (1688-1702). Ek fierde er de titel kening fan Frankryk, lykas alle keningen fan Ingelân fan Edward III ôf oant George III dienen. Bekende bynammen binne kening-steedhâlder, *Dutch William* en *King Billy*. Syn frou wie Marije Stuart fan Ingelân (ferstoarn 1695), dochter fan Jakobus II fan Ingelân. 

## Sjoch ek
* List fan keningen fan Ingelân
Kornelis ter Laan

**Kornelis Klaas ter Laan** (better bekend as *K. ter Laan*) (Slochteren, 8 july 1871 - Utert, 6 maart 1963) wie in Nederlânsk taalkundige en politikus.

Hy wie bekend trochdat er opkaam foar de Grinslânske taal en kultuer. Ek al wie Ter Laan al yn syn jonge jierren út Grinslân weigong, hy fielde ek letter noch in sterke bân mei syn bertegrûn. Dy bân kaam ta útdrukking yn in protte fan syn skreaune wurk. Hy wie dêryn mear in ferteller as skriuwer. Hy wie it, dy't de Grinslânske foarkarstavering ûntwikkele hat. Syn wurdboek fan it Grinslânsk jildt noch hieltiten as de standert.

Neist dit taalkundige en letterkundige wurk wie er Twadde Keamerlid foar de Sosjaal Demokratyske Arbeiders Partij (SDAP) en boargemaster fan Zaandam.

Nei him is de K. ter Laanpriis neamd, dy't sûnt 1983 jierliks útrikt wurdt troch de Stichting 't Grunneger Bouk.

## Publikaasjes
Syn wichtichste publikaasjes:
**De riekdom van de Grunneger toal* (1924)
**Groninger overleveringen* (2 dielen, 1928, 1930)
**Nederlandse overleveringen* (2 dielen, 1930)
**Nieuw Groninger Woordenboek* (1929)
**Encyclopedisch woordenboek voor Groot-Nederland* (1937)
**Groningen voor honderd jaar* (1937)
**Joodse overleveringen* (1937)
**Woordenboek van de vaderlandse geschiedenis* (1939)
**Beknopte Nederlandse Encyclopedie* (1941, 1947, 1949)
**Letterkundig woordenboek* (1941)
**Aardrijkskundig woordenboek van Nederland* (1942, 1948)
**Folkloristisch woordenboek* (1949)
**Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen* (1950)
**Hoezen van Gruindiek * (1951)
**K. ter Laan's [[Eduard Douwes Dekker|Multatuli]]-Encyclopedie* (red. Chantal Keijsper, postúm útjûn yn 1995)

## Keppelings om utens
*Knelis ter Loan 
*Biografysk Wurdboek fan de Sosjalistische Arbeidersbeweging yn Nederlân - biografy
*Ter Laan as politikus
*Kornelis ter Loan: in krityske biografy 
*Parlement.com - biografy
*Artikel fan syn jongste pakesizzer Stip ter Laan
FC Boppeslach

**FC Boppeslach** wie yn maart en april 2007 in frouljusfuotbalploech, gearstald troch Jan Dolstra en Bert Hollander yn opdracht fan Omrop Fryslân.

De oanlieding wie it foarmjen troch it KNFB fan in fuotbalkompetysje foar froulike beropsspilers foar it seizoen 2007-2008. Dat betekene dat klubs út de earedifyzje no op 'e syk moasten nei froulike fuotbalspilers, wat der op del kaam dat besteande fuotbalklups no frouljusfuotbaltalint fine moasten. Doe't net dúdlik waard oft yn Fryslân Cambuur of Sportklub It Hearrenfean in alvetal foar de nije kompetysje leverje soe, kaam it idee op om in demonstraasjeploech te foarmjen. It gearstallen fan de ploech waard folge troch it doetiidske sportprogramma fan Omrop Fryslân, Boppeslach. Dat is ek hoe't de ploech in namme krige: *FC* as de Ingelske ôfkoarting foar *fuotbalklup* en *Boppeslach* nei it programma.

## Resultaten
FC Boppeslach hat 19 april 2007 op sportpark Skoatterwâld de iennichste wedstryd spile, twa kear in heal oere, tsjin twa seleksjes foar froulju fan Sportklub It Hearrenfean, dy't dêrmei ek harren mooglike spysters besjen woenen. Al wienen troch persoanlike omstannichheden mar krekt genôch spilers oanwêzich om in alvetal te foarmjen, dochs hie de ploech in goed nivo fan spyljen. Oan de ein fan de wedstriid die lykwols bliken dat de ynset fan in kompleet nije ploech tsjinstanners yn de twadde helte, de wedstriid te dreech makke foar de spylsters fan FC Boppeslach en hja moasten de tsjinstanners ien doelpunt tastean. Mei de útslach 0-1 einige de FC Boppeslach harren bestean mei it resultaat fan mar ien ferlieswedstriid ea.

## Spylsters
* Nacima de Beer (AVC)
* Atty Eelkema (Oranje Nassau Grins)
* Brenda Eefting (FF Oerterp)
* Sylvia van der Geest (Oranje Nassau Grins)
* Si Shut Hau (ONS Snits)
* Marlijn Hermans (AVC)
* Baukje Hiemstra (Oranje Nassau Grins)
* Geertje Hiemstra (Oranje Nassau Grins)
* Marjan Hoeksma (Be Quick Dokkum)
* Elisabeth Negerman (ONS Snits)
* Cilla Ritsma (AVC)
* Sherida Spitse (FF Snits)
* Ruth Stienstra (AVC)
* Janneke Vellema (Be Quick Dokkum)
* Sharon de Vugt (ONS Snits)
Xining

**Xining** (西宁, pinyin: Xīníng) is de haadstêd fan de provinsje Qinghai (Sina). De stêd hat 1.029.400 ynwenners. De gânse stêdekloft hat 2.095.000 ynwenners en in gebiet fan 350 km2. 

## Keppeling om utens
*  Offisjele webside fan it regear fan Xining
Benito Mussolini

**Benito Amilcare Andrea Mussolini** bynamme *"Il Duce"*, (29 july 1883 - 28 april 1945), wie de minister-presidint en diktator fan Itaalje fan 1922 oant 1943, doe't er ôfset waard. Hy hat in faksistysk rezjym opset dat nasjonalisme, militarisme, anty-liberalisme en anty-kommunisme kombinearre mei sensuer en propaganda.

## Skiednis
Mussolini wie ôfkomstich út in revolúsjonêr sosjalistysk miljeu. Hy wie lid fan de Italjaanske sosjalistyske partij, mar waard om syn rjochtse ideeën yn 1914 út de partij setten. Nei 1918 rjochtet hy de faksistyske partij yn Itaalje op. Profitearjend fan de nei-oarlochske situaasje, slagget it Mussolini om nei de saneamde Mars nei Rome (28 oktober 1922) ta premier kieze te wurden (31 oktober 1922). It soe noch oant juny 1924 duorje ear't hy diktatoriale macht ferkriget troch de swiere krisis dy't folge op de moard op Matteotti.
 Hy brûkt dizze macht foar útskeakeljen fan syn politike tsjinstanners en in yngeande wiziging fan it Italjaansk grûnwettich systeem. De ynfiering fan in protte sosjale maatregels en grutte ûntginnings (û.o. de Pontyske sompen) joegen him in soad prestiizje by it Italjaanske folk.

Mussolini wie allieard mei it Dútslân fan Adolf Hitler, op wa't er ynfloed hie. Itaalje die fan juny 1940 ôf mei oan de Twadde Wrâldkriich, wat trije jier letter late ta de ynfaazje fan Itaalje troch de Alliearden. Omdat Itaalje amperoan sukses hie yn de kriich kaam Mussolini nei in ynterne krisis yn konflikt mei de Italjaanske kening dy't "Il Duce" op 25 july 1943 finzen setten lit. Twa moannen letter waard hy troch Dútske parasjutisten befrije. 

Yn Noard-Itaalje besiket Mussolini mei help fan de Dútsers yn de "Sosjale Republyk" fierder te regearen. Yn april 1945 at de Alliearden hieltyd tichterby komme besocht Mussolini nei it troch de Dútsers besette Eastenryk te flechtsjen, mar hy waard finzen naam en fermoarde troch kommunistyske partisanen yn de omkriten fan de Komomar.

## Fierder lêze
* : *Mussolini il rivoluzionario: 1883-1920*, útj. Einaudi 1995
* : *Mussolini l'alleato, 1940-1945*, útj. Einaudi
* : *Mussolini. A biography*, New York 1982
* : *Fascist Italy*, Manchester 1995
Sinne

De **sinne** is de stjer dy’t tichtst by de ierde stjit en is it helderste objekt oan de himel. De Sinne foarmet it middelpunt fan it sinnestelsel.

Beneamingen dy’t minder faak brûkt wurde binne Helios en Sol, dit binne de nammen fan de Grykske en Romeinske goaden fan de sinne. It astronomyske symboal is in sirkel mei in stip yn de midden: .

Eartiids waard de sinne ek wol as planeet sjoen, foaral yn de tiid doe it geosintrisme noch as wier beskôge waard.

## Plak fan de sinne yn it [[universum]]
De sinne befynt him sa'n 27.000 ljochtjier fan it sintrum fan it molkenpaad yn de ûngefear 3000 ljochtjier dikke galaktyske skiif en op 1 AI (149,6 miljoen kilometer) fan de ierde. De sinne beweecht him mei in snelheid fan rûn de 220 km./sek yn ûngefear 226 miljoen jier ien kear rûn it sintrum fan ús stjerrestelsel, it molkenpaad. Binnen it molkenpaadstelsel is it in ûnopfallende, min of mear trochsnee stjer. Se is mei in trochhinne trochsnee fan sa'n 1.392.000 kilometer it grutste objekt yn ús sinnestelsel en beslacht 99,8% fan de massa fan ús hiele sinnestelsel. De sinne bestiet foar it grutste diel út wetterstof; yn de bûtenste lagen rûn de 91 molpersint of 70 massapersint. It oare elemint dat in protte foarkomt is helium; rûn de 9 molpersint of 28 massapersint. Yn it sintrum fan de sinne, dêr't troch kearnreaksjes wetterstof omsetten wurdt yn helium is it gehalte wetterstof nei alle gedachten leger (35 massapersint) en dat fan helium heger (63 massapersint). Dy getallen binne fansels berekkene, net metten.

## Keppeling om utens
* 
*
Soerstof

**Soerstof** is in gemysk elemint mei it symboal O en atoomnûmer 8. Soerstof komt yn frije foarm frijwol net op de ierde foar. Losse atomen fan dit elemint binne tige reaktyf en ferbine har daliks mei oare stoffen. Soerstof komt as elemint benammen foar as soerstofgas (O2). Soerstof is in net-metaal, dat yn gasfoarm kleurleas is.

## Treffende karakteristiken
It elemint soerstof komt gewoanwei foar as in twa-atomich gas, O2. Yn dy foarm foarmet it 21% fan de atmosfear fan de Ierde. Ek de trije-atomige foarm, O3 (oazon), komt yn de natuer foar, foaral yn de hegere lagen fan de loft dêr't it foarme wurdt ûnder ynfloed fan kosmyske strieling. Troch loftfersmoarging kin oazon ek oan de grûn foarkomme.

It elemint is by keamertemperatuer in gas, mar kin frij maklik floeiber makke wurde. De floeistof, en de fêste stof dy't by noch legere temperatueren stabyl is, hawwe in ljochtblauwe kleur. Alle foarmen fan soerstof binne paramagnetysk. Dit wurdt feroarsake troch de molekulêre elektroanyske struktuer. De molekule hat in dûbelde bining.

Brângefaar wurdt in folle serieuzer probleem by it brûken fan gasfoarmige en floeibere soerstof as at it yn it normale libben al is. Katoenwol dy’t yn floeibere soerstof ferwûne is in bom dy’t ôfgiet mei in metershege flamme. De soerstof is yn sokke hege konsintraasje op it oerflak fan de brânstof oanwêzich dat de reaksje hiel heftich wurdt.

Ek oazon en peroxiden binne gefaarlike stoffen dy’t behannele wurde moatte my kennis fan ‘e saak. Ynazemjen fan te folle  oazon kin liede ta earnstige longproblemen. Under druk is soerstof giftich foar minsken. De maksimale djipte foar it dûken mei suvere soerstof is 6 meter.

Fanwegen syn typyske elektroanestruktuer en syn hege elektronegativiteit is it elemint soerstof in agressive oksidator, dat mei sawat alle oare eleminten in stabile bining foarmje kin. Utsûnderings binne in pear fan de lichtere edelgassen en it metaal goud, wêrfan allinnich metastabile oksiden bekend binne.

Yn oksiden nimt it elemint twa elektroanen op en foarmet it de oksidaasjetastân -2. Oksiden fan eleminten yn harren heechste oksidaasjetastân, lykas nitraten, gromaten, gloaraten en sa fierder, kinne sels ek bysûnder sterke oksidatoaren wêze. Neist oksiden binne der ek peroksiden bekend, lykas wetterstofperokside H2O2. Nominaal is hjir it oksidaasje getal – 1 en der is noch gjin inkele soerstof-soerstof bining (H-O-O-H). Peroksiden binne net botte stabyl en kinne, ôfhinklik fan de soergraad, as oksidator of reduktor optrede.

## Sjoch ek
* Oazon (O3)
Hillige Geast

De **Hillige Geast** is ien fan de trije persoanen fan God. It foarmet yn it Kristendom tegearre mei de Heit en de Soan de godlike trije-ienheid. Yn de Hillige Geast drukt God him út en foarmet dêrtroch syn krêft. Op it konsylje fan Nicea yn 325 is de trije-ienheid offisjeel fêstlein as Kristlik dogma. Yn de bibel, sawol yn it Alde Testamint as it Nije Testamint komt de Hillige Geast foar. Faak wurde hjir ferskillende nammen foar brûkt, lykas de *Treaster*, de *Geast fan de HE(A)REN/fan de HEAR*, de *Geast fan de Wierheid* of koartwei de *Geast*. Ek steane der yn de bibel symboalen dy't mei de Hillige Geast assosjearre wurde, lykas de Do en de fjoerflam.

## Doel
De Hillige Geast is de Geast fan God en neffens de Bibel hat er as sadanich syn doel. Jesus hat nammentlik syn folgelingen tasein dat nei Syn himelfeart, God de Heit, de Hillige Geast stjoere sil om harren de *Wierheid* te bringen en alles wat sy nedich hawwe. 

Neffens de Bibel is mei Pinkster (dat oarspronklik in Joadsk feest wie), de Hillige Geast útstoarten en wennet it sûnt dy't tiid yn syn leauwigen. 

It wichtigste doel fan de Hillige Geast is wol om de minsken tichter by God te bringen. Sy dy't him net kenne bringt er mei him yn kontakt en syn leauwigen lit er hieltyd mear op Jesus lykje. Yn de bibel wurdt dit moai omskreaun as dat sy de fruchten fan de Geast dragen gean. De Hillige Geast jout ek alderlei jeften oan de leauwigen om harren ta te rieden in goed minske en neifolger fan Kristus te wurden.

Alhoewol't de Hillige Geast nea út byld rekke is yn it Kristlik leauwen is der sûnt it begjin fan de 20e iuw in fernijde grutte niget oan de Tredde Persoan fan God. Yn earste ynstânsje wie dit it ekslusive domein fan de Pinkstermienskippen, mar tsjintwurdich is it by alle tsjerken it gefal.
Afrikaanske swarte strânljip

De **Afrikaanske swarte strânljip** (*Haematopus moquini*) is in yn fûgel út de famylje fan de strânljippen.

## Foarkommen
Yn tsjinstelling ta de yn Jeropa te finen bonte strânljip sit de Afrikaanske swarte strânljip hielendal swart yn de fearren. De snaffel is read en hat in oranjegiele punt. De poaten binne fleiskleurich. 

## Fersprieding
De Afrikaanske swarte strânljip briedet op de kusten fan Angoala oant Súd-Afrika. De eartiids op de Kanaryske Eilannen foarkommende ûndersoarte *meadewaldoi* is sûnt 1986 útstoarn. De gewoane foarm *moquini* komt noch yn ferskate kustgebieten foar, fan flakke sânstrannen oant stiennige wâlen. De totale populaasje wurdt rûsd op in 5.000 oant 6.000 fûgels.
Dogma

In **dogma** Gryksk: *δόγμα*) of **learstik** is yn de religy in oannamme dy't foar in spesifike religy as gesachhawwend beskôge wurdt. Dogma's kinne bygelyks yn organisearre religys oannomd wurden wêze troch in orgaan dat al de leauwenden fan in religy fertsjinwurdiget. Foar it Kristendom jildt dat foar de ferskate konsilys dy't yn it ferline holden waarden. Bûten de religy kin in dogma ek de gesachhawwend fyzje fan in wiisgear wêze.

Dogma's ûntstean as minken teksten sadanich ynterpretearje dat learstellings der út ôflaat wurde. In goed foarbyld hjirfan is de kristlike lear fan de trije-ienheid. Hoewol't de trije-ienheid troch de meastepart fan de kristlike streamingen oanfurdige wurdt (mar net troch allegear), is der yn de bibel mei safolle wurden nearne sprake fan in trije-ienheid. 

## Eartiidse kristlike dogma's
Yn de iere tsjerke hie in dogma benammen de betsjutting fan beslút. Op oekumenyske konsilys waarden doe teologyske kwestjes beslist. De wichtige konsilybesluten út de 4e en 5e iuw gongen oer it dogma fan de godlike trije-ienheid en it dogma hanneljend oer de godlike en minsklike natuer fan Jezus, de saneamde twa-natoerenlear. 

Dizze dogma's wienen in oanfolling op de alhiel akseptearre leauwenswierheden, lykas it leauwen yn God as Skepper en it leauwen yn opstanning fan Jezus.
Amstel Gold Race

**De Amstel Gold Race** is de ienichste fytsklassiker fan Nederlân dy't opnommen is yn de protour fan it hurdfytsen.

## It begjin
De Amsterdammer Herman Krot, dy't al sûnt 1960 warber wie yn it organisearjen fan kriteriums, wie de oprjochter fan de Amstel Gold Race. Krott woe neist dizze kriteriums ek in hurdfytswedstryd dy't gie fan Amsterdam oant it heuveleftige gea fan Limboarch. De namme is ûntstien neidat bierbrouwer Amstel him oanmelde as sponsor. Krot woe graach dat de start plakfine soe fan Amsterdam ôf, mar spitigernôch wie dat net mooglik fanwege de ekstra drokte mei Keninginnedei. Uteinlik is der start út Breda wei.

De earste kear dat dizze wedstryd riden waard, wie op 30 april 1966. De rûte gie fan Breda oant Mearssen oer in parkoers mei in lingte fan 302 km. De Frânsman Jean Stablinski kaam doe as earste oer de finish, dêrnei de Belch Bernard van den Kerckhove en de Nederlanner Jan Hugens.

## Feroaringen
Letter is it parkoers ferskate kearen feroare. Sa is it startplak ferlein fan Breda nei Helmond (fan '67 oant '70) en doe nei Heerlen te ferpleatsen. Fan 1998 ôf is de start yn Maastricht. Ek de oankomstplakken binne yn ‘e rin fan tiid feskate kearen feroare, mar sûnt 2003 is de Kauberch yn Falkenboarch it plak fan oankomst.
Njonken de Kauberch binne der in ferskate heuvels opnommen yn it parkoer. De meast ferneamde binne de Keutenberch, Eijserboskwei en de Krúsberch. Yn 2001 waard de earste Amstel Gold Race foar de froulju feriden mar nei trije edysjes ferdwûn de wedstriid foar froulju oant 2017 wer fan de kalinder. Fanôf 2017 stiet de wedstriid foar froulju fêst op de kalinder mar al mei minder heuvels en in koartere ôfstân as de Amstel Gold Race foar manlju.

## Winners by de manlju

### Mearfâldige winners
* Jan Raas: 5 kear
* Philippe Gilbert: 4 kear
* Eddy Merckx: 2 kear
* Gerrie Kneteman: 2 kear
* Rolf Järman: 2 kear
* Michał Kwiatkowski: 2 kear
* Enrico Gasparotto: 2 kear

## Winners by de froulju

## Keppeling om utens
* Webstee fan de Amstel-Gold Race.
* Het wielerjaarboek.
Marnehuizen

**Marnehuizen** is in militêr oefendoarp op it militêr oefenterrein Marnewaard, flakby de Lauwersmar. It heart by de Willem Lodewijk van Nassaukazerne. Marnehuizen bestiet sûnt 2002 en is it grutste oefendoarp fan Jeropa. 

## Doarp
It "doarp" bestiet út in tal huzen, in stikje spoar mei in stasjon, in gemeentehûs, bank, supermerk, tankstasjon, loadsen, in yndustrygebiet en sels in ûndergrûnsk rioelstelsel. De strjitten fan it doarp hawwe nammen fan strjitten út it sintrum fan Rotterdam fan foar it bombardemint yn de Twadde Wrâldkriich.

## Doel
Militêren kinne yn it oefendoarp realistysk trene yn de techniken fan it fjochtsjen yn in stêd. It doarp wurdt ek brûkt foar oefenings fan plysje en brânwacht. Sy hawwe in laser-systeem fan Saab ta harren foldwaan; in avansearre foarm fan lasergamen. De laser wurdt op it wapen set en reagearret op de wurking fan de ôfsluter. Dêrnei reagearje de detektoaren op it fest en de helm en kin der in *kill* of in *wounded* makke wurde.

## Tagonklikens
It doarp wie yn 't earstoan yn 't wykein foar it publyk tagonklik, mar letter net mear. Flak lâns Marnehuizen, troch it militêr oefenterrein, rint in kuierrûte dy't in ûnderdiel is fan de Europeeske kuierrûte E9.

## Oare oefendoarpen
Nederlân hat neist Marnehuizen noch in oefendoarp by it Feluwske Ynfantery Sjitkamp Harskamp, Oostdorp neamd, mar mei 34 huzen is dat oefendoarp in stik lytser. De ME hat in oefendoarp by Hoogerheide yn Noard-Brabân. Fergelykbere doarpen yn it bûtenlân binne bygelyks Copehill Down (Feriene Keninkryk), Brikby (Denemark) en Medina Jabal en Medina Wasl (Feriene Steaten - Mojavewoastyn).
Gerhart

**Gerhart** wie in Fryske greve út de 9e iuw. Fryslân makke in dy tiid diel út fan it Frankyske ryk. Gerhart hie as lienhear kening Lodewyk de Fromme en bestjoerde tusken 822 en 842 út namme fan de kening it goa-greefskip Westergoa.

## Boarne
* *De Franken in Nederland*, Haarlem 1979, side 86.
Bornstera

**Bornestera** is in âlde Fryske namme. Hy joech oarspronklik oan dat de nammedrager in ynwenner wie fan Boarnegoa. De earste fermelding fan dizze namme wie likernôch yn 1100. 

Nammefariaasjes binne ûnder oaren *Bornstra*, *Boornstra* en *Boonstra*.
735

## Foarfallen

## Berne
* Ealwyn fan Toers, learaar en liedsman fan Karel de Grutte.

## Ferstoarn
* 25 maaie - Beda, Hillige, Ingelske histoarikus en tsjerkelieder.
Iezumakeech

De **Iezumakeech** leit yn it westlik part fan it Lauwersmargebiet, besuden Iezumasyl. 

*Keech* betsjut "bûtendyks lân'; dat wie it ek foar't de Lauwerssee ôfslúten waard yn 1969. It waard doe earst ynrjochte as lânbougrûn dêr't meast koalsied boud waard.

## Natoergebiet
Yn 1993 waard Steatsboskbehear de eigener fan it gebiet en waard it ynrjochte as natoergebiet. De Iezumakeech is sa'n 497 ha. grut. It eastlik part is in dyk omhinne lein dy't soarget dat it grutste part hjirfan ûnder wetter stiet, wêrtroch in sompegebiet ûntstien moat. It wetterpeil giet op en del troch de rein en de ferdamping, en meidat it wetter op de measte parten net djip is binne der altiten in protte einen en waadfûgels. It westlik part bestiet út greide foar de guozzen en greidefûgels.

## Fûgelhutte
Oan de noardkant fan it wettergebiet is in parkearplak makke mei in dyk deromhinne. Ek wie hjir in fûgelhutte makke om de fûgels rêstich besjen te kinnen. Yn jannewaris 2002 is de hutte lykwols ôfbaarnd nei't er troch fandalen yn 'e fik set wie. Yn oerlis mei fûgelders is doe it plan makke om oan de sûdkant fan it sompegebiet in fûgelhutte yn it wetter te bouwen, de *Sylkajút*, dy't oer in dyk en tusken reidskerms berikt wurde kin.

## Keppeling om utens
* Fûgelhutte Sylkajút
Esonstêd

**Esonstêd** soe in grutte hannelsstêd west hawwe, mei it kastiel Camminghaburch. Dy soe neffens de ferhalen op in hichte yn de Lauwerssee lein hawwe en ferdwûn wêze by it ûntstean fan de see nei de stoarmfloed fan 1230. Bûten Andreas Cornelius syn *Chronicke en waarachtige beschrijvinghe van Vrieslant* komt Esonstêd net ien kear yn in oare iere boarne foar. Yn de 20e iuw is dêrom twifel kaam oan it bestean fan Esonstêd.

De archeolooch Asien Bohmers, fan it Biologysk-Archeologysk Ynstitút yn Grins, hat yn 1951 ûndersyk dien yn de âlde mûning fan it Dokkumer Grutdjip. Hy fûn yn it Waad spoaren fan bewenning oer in lingte fan in kilometer. Neffens dat ûndersyk moat it dêr bewenne west hawwe fan de 6e oant de 10e iuw. Oare ûndersikers hâlde it de spoaren dy't er fûn hat oerbleaun binne fan sâltwinputten (sjoch moernearring). De spoaren binne net dúdlik genôch om dêrmei kieze te kinnen foar de iene of de oare teory.

Wiebe Jannes Formsma riddenearre dat Esonstêd hielendal net bestien hat, mar optocht is troch 16e-iuwske Fryske skiedskriuwers.
The Police

**The Police** wie in Ingelske rockband oprjochte yn Londen en wie aktyf tusken 1977 en 1986, Yn 2007 en 2008 wie de groep koarte tiid wer byinoar. De band brocht yn 1978 syn debútalbum *Outlandos d'amour* út. The Police hat fiif studio-albums en trije live-albums útbrocht. 

## Diskografy
### Studio-albums

### Live-albums

### Kompilaasje-albums

## Keppelings om utens
*  Webstee fan Sting
*  Webstee fan Andy Summers
*  Webstee fan Stewart Copeland
Tsjerke fan Perfekte Frijheid

De **Tsjerke fan Perfekte Frijens** (Ingelsk: *Perfect Liberty Kyodan*) is in religy dy't yn de earste helte fan de 20e iuw yn Japan út Sjinto ûntwikkele troch Tokuharu Miki. De selsstannige tsjerke is yn 1946 stifte troch syn soan Miki Tokuchika. De tsjerke seit wrâldwiid likernôch 2,5 miljoen leden te hawwen. It haadkertier fan de tsjerke is fêstige yn Habikino, by Osaka yn Japan.

De tsjerke beskôget harsels as net-ferbûn mei de grutte religieuze tradysjes fan Japan. It wichtigste elemint fan de lear is dat bliere sels-útdrukking it wichtichste doel fan in minsk syn libben is: It libben is in keunst. De minsk is dan berne om syn eigen unike út te drukken yn alles wat er docht. De tsjerke neamt dit "de skepping fan wiere keunst". 

## Keppeling om utens
* Webstee fan de tsjerke
Trije-ienheid

De **trije-ienheid** (Latyn: *Trinitas*) is de Kristlike opfetting oer de ienheid fan de godlike natuer (it iene) dy't bestiet út trije godlike iepenbierings, de Heit, de Soan en de Hillige Geast. De trije-ienheid hat yn de lette Aldheid en yn de Iere Midsiuwen ûnderwerp west fan striid ûnder de Kristenen: benammen de Arianen hawwe harren ferset tsjin dizze betinking.

Yn de trije-ienheid drukt God de Heit de ynhâld fan syn natuer út yn syn Soan, dy't dêrtroch mei de Heit deselde natuer mien hat, mar wêrby't de Heit de wrâld skepen hat, wylst de soan yn de wrâld kaam is. Trochdat de Heit en de Soan deselde natuer hawwe, binne sy fuort-en-daliks by inoar belutsen troch de ienheid fan harren natuer. Dizze betrekking hjit de Hillige Geast en dizze is fan deselde natuer as de Heit en de Soan. De ienheid fan de godlike natuer is sadwaande tagelyk de trije-ienheid fan de godlike persoanen.

## Sjoch ek
* Twa-natoerenlear
Ravenskolk

De **Ravenskolk** (offisjeel Frysk) is in wetter yn de gemeente De Fryske Marren en leit tusken De Lemmer, Eastersee en Jistergea.

Doe't mei yngong fan 15 maart 2007 in protte offisjele wetternammen yn Fryslân feroaren, is de offisjele namme *Ravenskolk* itselde bleaun.

## Sjoch ek
* Wetters yn Fryslân
Stins

In **stins** wie foarhinne yn Fryslân in iere foarm fan in hearehús of boarch. 

It wurd *stins* komt fan *stienhús*. Dêrby moat tocht wurde oan bakstien. De stinzen fungearje of as flechtboarch by in houten state, of binne yn letter tiid útwreide ta stiennen states. De iennichste útsûndering hjirby is de noch hieltiid net ynboude Skierstins. De muorren wienen dik, faak mear as in meter, koenen sjitgatten hawwe, en it gebou hie mear as ien ferdjipping. De yngong wie op earste etaazje en waard berikt fia in trep oan de bûtenkant dy't fuorthelle wurde koe. Doe't yn de 14e- en 15e iuw de bewapening better waard, fral troch it opkommen fan fjoerwapens, wienen stinzen net langer feilich. Alle eardere stinzen hjitte troch dy ûntwikling no "state" of boarch. 

De hearehuzen wiene oarspronklik it besit fan de adelike famyljes dy't oer in soad lân beskikten. It meastepart fan de stinzen is yn de 19e iuw ôfbrutsen, omdat goed ûnderhâld faak te djoer waard foar de eigeners. Yn guon fan de noch besteande stinzen binne tsjintwurdich museums fêstige. Faak lizze by stinzen en boargen prachtige krûdetunen. Foar krûdetunen dy't al út de 16e of 17e iuw stamje wurdt it wurd *stinzetún* brûkt.

Stinzen komme ek foar yn East-Fryslân en yn Grinslân (Grinslânsk: *stainhoes*). Yn dy kontreien hjitte dy lykwols - letter - boargen. It iennichst oerbleaune stienhûs yn Grinslân is it Iwema-stienhûs yn Niebert. East-Fryslân hat der noch ien yn Bunderhee by Bunde.
  
Tanksij satellytprogramma's as Google Earth en Virtual Earth binne al in pear kear fûneminten fûn fan oant dan ta ûnbekende stinzen yn Grinslân. Amateurhistoarikus Johan Feikens hat ferskate yn de kontreien om de Doalert hinne fûn.

## Sjoch ek
* States en stinzen
* Stinzeplant
Bûkfocht

**Bûkfocht** (*ascites*) is focht yn de bûkholte, wat faak ûntstiet by kanker fan it mage-termstelsel, ûntstekking fan it bûkflues (*peritonitis*), by rjochter-hertfalen en leversirroaze.
Lytse bekken

It **lytse bekken** is it ûnderste part fan it bekken, dêr't de aaistokken, aailieders en liifmoer ynsitte. Ek de blaas en in part fan de dikke term lizze yn it lytse bekken.
LVV Fryslân

**LVV Fryslân** (Nederlânsk: LVV Friesland) is in amateurfuotbalklup út Ljouwert, dy't tsjintwurdich útkomt yn de 4e klasse A op snein. Fryslân is in klup mei in grutsk ferline dy't foar de oarloch foar it grutste part yn de heechste klasse fuotballe hat. Datselde die Fryslân yn de jierren 1948-1951 (1e Klasse KNVB) en yn 1977-1978 (Haadklasse B).

## Oprjochting en namme
LVV Fryslân is oprjochte op 15 juny 1905 en hiet oarspronklik *Snel* ('Fluch'). Doe't bliken die dat dy namme al bestie, waard de namme feroare ta *Voorwaarts* ('Foarút'). Earst yn 1912 krige de klup de namme LVV Friesland.

## Ferneamde spilers
*Piet Hospes
*Rienk Onsman
*Boudy van der Heide
*Oscar Zijlstra
*Gerry de Jonge

### Topskoarer aller tiden
* Henk Pieters, 147 doelpunten yn de perioade 1941/42 - 1956/57
## Gegevens
**Namme**
*LVV Friesland
**Oprjochte**
*15 juny 1905 
**Tenu**
*? shirt
*? broek
*? sokken
**Fjilden**
*Nijlân
**Earste team**
*snein 4e Klasse A
**Trener**
*? (2019)

## Keppeling om utens
* - webstee fan LVV Fryslân

## Literatuer
*Willem Stegenga e.o., *Een eeuw doelgericht, De geschiedenis van de Leeuwarder Voetbal Vereniging Friesland*, Ljouwert, 2005
Antonius Sikehûs

It **Antonius Sikehûs** is sûnt 1994 it sikehûs fan Snits en de Súdwesthoeke. It is de nijbou fan it eardere Sint Antonius Sikehûs, dat al sûnt 1903 bestie. De opset by de bou fan it sikehûs wie dat it mûglik wêze moast it fierder út te wreidzjen, en dat is dan ek al ferskate kearen bard. It Antonius Sikehûs makket (it foarnaamste) diel út fan 'e Antonius Soarchgroep.

It sikehûs stribbet altiten nei kwaliteitsferbettering. Sa wie it Antonius Sikehûs yn april 2007 neffens in ûndersyk fan it Nivel en de Frije Universiteit it meast feilige sikehûs fan Nederlân. Ek hat it sikehûs 5 april 2007 it Karmerk Feilich Iten hân.
It Antonius Sikehûs besiket fierder ûnder oaren de tiid dy't de pasjint twongen wurdt yn it sikehûs troch te bringen sa koart as mûglik te hâlden. Dit hâldt yn dat ferskate hannelings no poliklinysk dien wurde dêr't de pasjint oars foar yn it sikehûs lizze moast.

Sûnt 1994 stipet it sikehûs it Mwambani Hospitaal yn Tanzania.

## Keppeling om utens
* Webstee fan it sikehûs
Greg (striptekener)

**Greg**, skûlnamme fan **Michel Régnier** (Elsene, 5 maaie 1931 - 29 oktober 1999) wie in Waalske striptekener, dy´t sawol stripferhalen tekene as skreaun hat foar oare tekeners. 

Greg groeide op yn Herstal en makke foaral as skriuwer opgong. Om´t hy oan in protte riges tagelyk wurke, brûkte hy ek ferskate oare skûlnammen, (lykas *Louis Albert*).

Yn de sechstiger, santiger en tachtiger jierren hie Greg in grutte ynfloed op´e ûntwikkeling fan de strip. Hy hat wurke foar foaroansteande stripjeugdblêden as *Spirou* (Robbedoes) en *Tintin* (Kuifje). Under syn lieding as haadredakteur fan it wykblêd Kuifje (fan 1966-1975) ferskynden der jeugdrigen dy´t stik foar stik klassikers wurden binne: *[[Bernard Prince]]* (mei Hermann en Dany), *[[Comanche (stripferhaal)|Comanche]]* (mei Hermann), *[[Roze Bottel]]* (mei Dany), *[[Bruno Brazil]]* (mei Vance) en *[[Luc Orient]]* (mei Paape). Under Greg waarden oare tekeners by Kuifje helle dy´t fan grutte ynfloed west ha op de fernijing fan it Jeropeeske byldferhaal, û.o. Pratt en Auclair. 

It folsleine wurk fan Greg is tige grut mei mear as 250 albums en hjirfan is it tal súksesrigen al like grut.

Greg wie tige kundich yn syn fak en behearske alle kanten. It levere him in soad prizen en ûnderskiedings op. 

## Keppeling om utens
* http://www.lambiek.net/artists/g/greg.htm
Gilderik I

**Gilderik I** (likernôch 440] - 481 of 482) wie in Frankyske hearsker. Hy folge syn heit Merovech op as kening of hartoch oer de Salyske Franken yn 'e omkriten fan Doornik. Gilderik tsjinne nei gedachten as generaal ûnder de Romeinske keizer Majorianus en letter ek ûnder de Gallo-Romeinske hearskers Aegidius en Paulus.
Syn soan Klovis waard de earste kening oer alle Franken.

## Skiednis
Nei de dea fan syn hei yn 458 ferkrige Gilderik it liederskip. Hy hie syn machtsbasis earst om de stêd Doornik en behearske fan dêr't mooglik de Romeinske provinsje Belgica.

Neffens de oerlevering soe Gilderik op in bepaald stuit him sa faak fergrepen hawwe oan jonge froulju fan aadlike komôf, dat it troch it folk net langer mear tolerearre waard. Dêrom soed er acht jier yn ballingskip yn Türingen trochbrocht hawwe oant hy weromkomme mocht en it keningskip opnij op him nimme koe. Neffens deselde skiednis soe hy keninginne fan de Türingers, Basina, ferleid hawwe en naam har mei as frou nei hûs. 

Gilderik focht inkele malen oan de side fan de Romeinen, ûnder mear mei Aegidius tsjin de Fisigoaten yn de slach by Orléans fan 463 en mei Paulus tsjin de Saksen yn de slach by Angers yn 469. Dizze Saksen hienen har oan de mûning fan de Loire festige. 

Der binne oanwizings fûn dat it Gallo-Romeinske Ryk fan Syagrius de hân deryn hienen dat de macht fan Gilderik stadich tebek rûn en wol sadanich dat er it lêst allinnich noch it gebietsje behearske ten noarden fan Doornik.

Gilderik wie hei fan fjouwer bern, ien soan (de legindaryske Klovis) en trije dochters Lantechilde, Audofleda (trout mei Diderik de Grutte) en Abboflede.

Gilderik stoar op 26 novimber 481 en waard opfolge troch syn soan. 

## Oer
Yn de 17e iuw waard it grêf fan Gilperik yntakt ûntdekt ûnder de Sint-Brixiustsjerke te Doornik, mei 21 hynsteoffers, in folslein wapenrêsting (swurd, messen, werpbyl, lans, skild), in muntskat en talrike juwielen en in gouden bollekop. it wie dúdlik gjin kristlike greve. De skatten waarden skonken oan kening Loadewyk XIV fan Frankryk (dy't er neffens de oerlevering net bliid mei wie). Yn 1831 waard de skat stellen en op inkele stikken nei binne alle juwielen doe omsmeie. De gouden bijen dy't op de mantel fan Gilderik stikt wienen, hawwe Napoleon ynspirearre as symboal foar syn keizerryk.
Kerkbuurt (Andyk)

**Kerkbuurt** (Westfrysk: *Tjerkebuur*) is in buorskip yn it westen fan de gemeente Andyk.


Buurtjeskerk.jpg|Buurtjeskerk, de tsjerke dêr't it buorskip nei neamd is
Kerkbuurt-Andijk.jpg|Stolppleats yn Kerkbuurt
Gorkum

**Gorkum** (Nederlânsk en offisjeel: *Gorinchem*; pleatslik: *Gorcum*) is in stêd en gemeente yn Súd-Hollân, mei  ynwenners (, boarne: CBS) en in oerflak fan 21,93 km², dêr't 3,22 km² wetter fan is. Dalem heart ek by de gemeente Gorkum. 

Gorkum leit oan de rivier de Linge, en oan de Waal en de Boppe-Merwede mei oan de oarekant Sleeuwijk en Woudrichem. De gemeente hat in spoarstasjon oan de westlike Betuweline (Doardt-Geldermalsen). Benoarden Gorkum rint rykswei A15, dy't soarte fan bondele is mei de Betuwerûte. Bewesten de stêd rint rykswei A27 mei de 'flessehals' de Merwedebrêge.

De stêd leit foar in part yn de Alblasserwaard en foar in part yn de Tielerwaard. De grins leit sa'n bytsje op de Lingsedyk. It easten fan Gorkum leit yn de Tielerwaard en wie earder provinsje Gelderlân, mar no is dat by Súd-Hollân. It doarp Dalem leit ek yn de Tielerwaard.

Otto fan Arkel (om 1330-1396) joech Gorkum op 11 novimber 1382 stedsrjochten, wat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer.

## Bysûndere plakken
In pear plakken yn de stêd mei in bysûndere skiednis binne:
* De Grutte Tsjerke
* It Tolhûs


Gorinchem.jpg|De Grutte Merkt
Dit is In Bethlehem Gorinchem small.jpg|*Dit is in Bethlehem* Gasthuisstraat 25
Gorinchem - Korenmolen De Hoop.jpg|Nôtmûne *De Hoop*
Gorinchem 002.jpg|De Grutte Toer
Gorinchem 011.jpg|De Linge yn Gorkum
Gorinchem 019.JPG||Gorkums Museum


## Keppelings om utens
* Webstee fan de gemeente
* Plaatsengids
* AlleCijfers
ISO 3166-1

De **ISO 3166-1**-noarm is it earste part fan ISO 3166 en leit alle lannen fan de wrâld fêst mei unike trijesiferige lânkoaden, trijeletterige lânkoaden en twaletterige lânkoaden. 

## Top level domain
De koades mei twa letters wurde ek brûkt as Top level domain, mei útsûndering fan de koade fan it Grut Brittanje, dêr't as top-level *uk* brûkt wurdt.

De koade *us* wurdt yn de Feriene Steaten al brûkt, mar allinnich as heechste nivo foar de yndieling nei steat. Meastentiids wurde dêr lykwols generike TLD's brûkt.

## ISO lânkoaden

## Sjoch ek
* Lannen fan de wrâld

## Keppeling om utens
* ISO 3166/MA webstee.
List fan lieders ûnder de Earste Wrâldkriich

Dizze side jout de **lieders ûnder de Earste Wrâldkriich**: alle steatshaden fan lannen dy't by de oarloch belutsen wienen, in seleksje fan de regearingslieders en guon oare funksjes.

## [[Belgje]]
* Albert I fan België (kening)
* Charles de Broqueville (regearingslieder)
* Gerard Cooreman (regearingslieder)

## [[Bulgarije]]
* Ferdinand fan Bulgarije (kening)
* Vasil Radoslavov (regearingslieder)

## [[Dútslân]]
* Wilhelm II fan Dútslân (keizer)
* Theobald von Bethmann-Hollweg (regearingslieder)
* Max von Baden (regearingslieder)
* Friedrich Ebert (regearingslieder)
* David Zomer (Feldwebel)

## [[Eastenryk-Hongarije]]
* Frans Jozef (keizer)
* Karel I fan Eastenryk (keizer)
* Karl von Stürgkh (regearingslieder Eastenryk)
* Istvan Graaf Tisza (regearingslieder Hongarije)
* Karl Renner (regearingslieder Eastenryk)
* Mihály Graf Karólyi (regearingslieder Hongarije; presidint Hongarije)
* Franz Ferdinand (1914)

## [[Feriene Steaten fan Amearika]]
* Woodrow Wilson (presidint)

## [[Frankryk]]
* Raymond Poincaré (presidint)
* Georges Clemenceau (oanwêzich by Ferdrach fan Versailles)

## [[Grut-Brittanje]]
* Kening George V
* Herbert Henry Asquith (oant 1916)
* David Lloyd George

## [[Ottomaanske Ryk]]
* Mehmet V Resat (sultan)
* Mehmet VI Vahidettin (sultan)
* Halim Pasha (regearingslieder)
* Talaat Pasha (regearingslieder)
* Izzet Pasja (regearingslieder)

## [[Ruslân]]
* Nicolaas II fan Ruslân (tsaar)
* Boris Sturmer (premier ûnder de tsaar)
* Aleksander Kerenski (premier ûnder de foarlopige regearing)
* Lev Kamenev (steatshaad Sovjet-Ruslân)
* Lenin (regearingslieder Sovjet-Ruslân)

## [[Servje]]
* Peter I fan Joegoslaavje (kening)
* Nikola Pasic (regearingslieder)
Slach by Worms

De **Slach by Worms** barde tichtby de hjoeddeiske Dútske stêd Worms yn 436. Dêr waarden de Boergonden, laat troch kening Gundohar, ferslein troch in Romeinsk hierlingenleger fan Hunnen en laat troch Attila. De fjildslach soe letter as ynspiraasje tsjinje foar it *[[Nibelungenliet]]*.

## Eftergrûn
Om-ende-by 413 wienen de Boergonden yn it Romeinske Ryk as *[[foederaty|bûnmaten]]* frijwat selsstannich wurden. Sy wienen belêste mei it ferdigenjen fan de Ryngrins fan de Alpen oant Metz. Under lieding fan Gundahar waard it oanswettende Romeinske gebiet beset. As reaksje stjoerde de Romeinske generaal Aetius yn 436 in strafekspedysje nei de Boergonden ta. It leger bestie benammen út Hunnen en waard laat troch Attila.

Yn de omkriten fan Worms, de haadstêd fan de Boergonden, waard it leger van de Boergonden ynsletten en troch de Hunnen ferneatige. Dêrby skeat kening Gundahar it libben derby yn en waard in grut part fan it Boergondyske folk en de hiele famylje fan de kening útmoarde.

De ferneatiging fan Worms en it keninkryk fan de Boergonden troch de Hunnen is ûnderwerp wurden fan in Midsiuwske heldenleginde dy't letter opgien is yn it epos *Nibelungenliet*, de ynspiraasjeboarne foar de operacyclus *[[Der Ring des Nibelungen]]* fan Richard Wagner. 

## Literatuer
* Sidonius Apollinaris, *Latynske skriuwer*
Nibelungenliet

It ***Nibelungenliet*** is in Midheechdútsk heldenepos út de 13e iuw, dêr't de delgong fan it Boergondyske keningshûs yn beskreaun wurdt. It liet is oerlevere yn ferskate hânskriften. Troch har rikens, djipgong en de meinimmende styl is it liet it folsleine hichtepunt fan de Iere Midsiuwske literatuer.
Fransiskus Ksavearius

**Fransiskus Ksavearius** (Javier, 7 april 1506 - Shang Ch'uan, 3 desimber 1552), syn echte namme wie **Francisco de Yasu de Azpilcueta y Xavier**, wie in Spaanske jezuïte-misjonaris út Navarra dy’t in wichtige rol spile hat yn de opbou fan de missy yn súd- en east-Aazje.

Ksavearius ferliet Navarra en studearre filosofy en teology yn Parys. Dêr kaam hy yn de kunde mei Ignatius de Loyola. Op 15 augustus 1534 wie hy ien fan de earste seis dy’t de gelofte makken dêr't letter de Jezuïtenoarder op basearre wurde soe. Yn 1539 en 1540 spile Ksavearius in wichtige rol yn de gearkomsten dy’t resultearre hawwe yn de stifting fan de Soasjeteit fan Jezus.

## Missy
Ksavearius krige de opdracht fan Loloya, op fersyk fan kening Jehan III en paus Paulus III, om it leauwen te fersprieden yn Ynje . Yn 1540 gie hy nei Lissabon, en yn 1541 gie hy tegearre mei Martin Affonso de Sousa nei Goä, wêr't hy in pear jier letter oankaam. De folgjende jierren die er missywurk yn ferskillende dielen fan Ynje, it skynt dat er doe mear as 30.000 bekearlingen makke hat.

Yn 1545 gie Ksavearius fierder nei it easten, nei Malakka, en yn 1546 reizge hy troch de Molukken, wêr't hy op besite gie by kristlike wenmienskippen en hy besocht om minsken te bekearen. 

Doe’t hy werom yn Malakka wie, hearde Ksavearius oer Japan. Hy gie tegearre mei Yajir, in Japanner, nei Goä en besliste dat Japan syn nije wurkterrein wêze soe. Yn 1549 berikte hy Japan. Hy soe dêr twa jier bliuwe. Yn dy jierren besocht hy de keizer yn Kyoto en hat hy in soad minsken bekeard. 

Werom yn Goa yn 1552, gie hy fuortendaliks wer op reis nei Sina. Hy kaam oan yn Shang Ch'uan, in eilân tichtby Kanton , dêr wachte hy trije moanne om nei it fêstelân oer te stekken. Ksavearius waard siik en hy ferstoar op 3 desimber 1552. Syn lichem waard oerbrocht nei Goa en yn de katedraal begroeven.
Sidoanius Apollinaris

**Sidoanius Apollinaris** (5 novimber 431 – augustus 489) wie in Gallo-Romeinsk politikus, biskop en skriuwer. Syn oerlevere briefwikseling mei de grutten fan syn tiid binne ien fan ús wichtigste boarnen oer de skiednis fan de 5e iuw.

## Libben
Sidoanius Apollinaris waard berne yn Lugdunum (Lyon) en groeide op yn in nommel Gallo-Romeinske famylje dy't yn Galje in soad lân hie. Hy waard ûnderwiisd troch de bêste learmasters fan syn tiid. Syn libben en freonskip brocht him yn it sintrum fan de macht yn Galje. Om-ende-by 452 boaske hy mei Papianilla, de dochter fan de Romeinske keizer Avitus. 

Yn 470 waard hy biskop fan Clermont-Ferrand yn de Franske Auvergne. Sidoanius Apollinaris wie net in religieus man; syn ferkiezing hie er benammen te tanken oan syn ynfloedrike kontakten. Hy hat der alles oan dien om Súd-Galje foar it Romeinske Ryk te behâlden. Tegearre mei syn skoanbroer Avitus Ecidicius ferdigene hy mei súkses it gebiet tsjin de Fisigoaten. Doe't keizer Julius Nepos, dy't de stipe nedich hie fan de Fisigoaten, ôfstân die fan Súd-Galje yn 475 waard hy in skoft finzen hâlden troch Eurik, kening fan de Goaten. Sidoanius Apollinaris krige letter syn funksje werom en bleaun biskop oant syn dea yn 486.

## briefwikseling
Fan Sidoanius Appolinaris binne in oantal briefwikselngen oerbleaun en de lofredes dy't er skreaun hat ta eare fan de Romeinske keizers. Hjirtroch witte wy in soad oer de omstannichheden fan it troch Germaanske ynfallers besette Galje, itjinge dat bard is en alderlei nijgjirrichheden oer de hearskers fan dy tiid.

## Webstee wijd oan Sidoanius Apollinaris
*&Side oer Sidoanius Apollinaris mei de folsleine Latynske tekst fan syn brieven, wiidweidige libbensbeskriuwing en keppelingen.
431

## Foarfallen
* Om dizze tiid hinne besiket de Frankyske kening Klodio, syn gebiet yn de rjochting fan Somme út te wreidzjen. Hy beset Camaracum (Kameryk) mar wurdt troch Aetius ferslein. 
* 22 juny - it 3e Oekumenysk Konsily fan Efeze.
* Nestorius wurdt ôfset as patriarch fan Konstantinopel.
* De Fandalen beëinigje it belis foar Hippo, fermoedlik fanwege in epidemy.
* Palladius wurdt biskop yn Ierlân.

## Berne
* Sidonius Apollinaris, Gallo-Romeinske politikus, skriuwer en biskop fan Clemont-Ferrand

## Ferstoarn
Striptekener

In **striptekener** is in tekener dy't him spesjalisearre hat yn it tekenjen fan strips. In soad striptekeners jouwe riges mei stripalbums út, of publisearje los hingjende boeken, oaren tekenje foar stripblêden of koarte ferhalen foar kranten. Guon wurkje ek wol as ûnderdiel fan in soartemint kollektyf; bygelyks de stripferhalen fan Donald Duck wurde troch ferskate striptekeners makke. 

## Bekende Nederlânske en Flaamske striptekeners
* Marten Toonder
* Hans G. Kresse
* Willy Vandersteen
* Jan Kruis
* Kamagurka
* Mark Retera
* Jef Nys

## Bekende bûtenlanske striptekeners
* Enki Bilal
* Carl Barks
* Robert Crumb
* Will Eisner
* Franquin
* Jean Giraud
* Hergé
* Hermann
* Hugo Pratt
* Uderzo
* William Vance
470

## Foarfallen
* Sidonius Apollinaris wurdt biskop fan Clermont-Ferrand.
* Barsauma wurdt biskop fan Nisibis.

## Berne

## Ferstoarn
Romulus Augustulus

**Romulus Augustulus**, ek wol *Romulus Augustus* of *Flavius Romulus* (om-ende-by 460 - nei 507?), wie de lêste keizer fan it Westromeinske Ryk. De namme *Augustulus*, eins in bynamme, is it ferlytsingswurd fan *Augustus*, en betsjut sokssawat as *keizerke*.

## Skiednis
Romulus wie noch mar in bern fan tsien jier âld, doe't er op 30 oktober 475 troch syn heit Orestes op de keizerlike troan fan it Westromeinske Ryk setten waard. Syn heit wie legerlieder en makke diel út fan de senaat yn Rome, en hie feitlike de macht yn hannen. 

De foargonger fan Romulus, keizer Julius Nepos, wie troch Orester fuortjeie nei Dalmaasje. Fan syn ferballingsoarde út wie dizze keizer altiten noch in macht fan betsjutting omdat Romulus troch Seno, de keizer fan it easten, net erkend waard as keizer fan it westen. Sûnder stipe út it easten line Orester foaral op syn Germaanske hierlingenleger. De sterke machtsposysje dy't de Germanen hjirtroch hienen soe der ta liede dat harren lieder Odoäker tsjin Orestes yn opstân kaam. 

Op 23 augustus 476 waard Orestes fermoarde en Romulus Augustulus troch Odoäker ôfsetten. Romulus Augustulus waard út Rome ferballe en finzen holden op in eilân foar de kust fan Itaalje. Dat barren wurdt beskôge as de kulminaasje fan in iuw fan stadich ferfal dy't bekendstiet as de Fal fan it Westromeinske Ryk. Oer syn fierdere libben is net in protte ynformaasje beskikber, mar nei alle gedachten libbe er noch yn 508 of 510.

## Keppeling om utens
* , artikel oer Romulus Augustulus (475-476) yn ''DIR'' (1997), (Ingelsk)
Krústochten

De **Krústochten** wiene in rige oerweldigingstochten troch Jeropeänen yn it Midden-Easten út namme fan it kristlik leauwe, dy't yn 'e 11e iuw, 12e iuw en 13e iuw útfierd waarden. Yn totaal wiene der sân Krústochten, dêr't de lêste fan yn 1270 plakfûn. 
It is in ier foarbyld fan de Jeropeeske ekpânsjebeweging dy't op gong kaam nei't der yn 10e iuw in ein kaam wie oan de ynvaazjes fan Jeropa troch Wytsingen, Moaren en Aziatyske steppefolken (de Hunnen).

It begûn as in besykjen fan de Kristenen om Moslims út de hillige stêd Jeruzalim te ferdriuwen, mar al gau waarden it wiidweidige oarloggen tsjin oarsleauwenden, yn it Hillige Lân en omkriten, mar ek yn Jeropa. Ek neitiids waard in protte en faak striden út namme fan de Tsjerke. Al op de Earste Krústocht waarden der ek krúsfarderssteaten stichte.

Oare krústochten yn Jeropa binne de betreklik ûnbekende Noardlike Krústochten, wêrfan't dy de Dútske Oarder of Teutonysk Ridders de meast wichtige wiene. Harren aksjes spilen har fral yn de gebieten om de Eastsee hinne ôf. In grut part fan de dêre festige wrâldlike macht ferlearen se wer yn de Slach by Tannenberg yn 1410.
 
## Krústochten en Friezen

Oan de krústochten hawwe de Friezen fol fjoer meidien. Fan de earste tocht is ûnbekend, mar by de twadde tocht tusken 1147 en 1149 sieten Friezen by dy't meiholpen by de oermastering fan Lissabon op de Moaren. Sûnt de tredde krústocht (1189-1191) oant de sânde (1270) hawwe de bewenners fan de noardlike kustgebieten der hieltyd yn grutte oantallen by west. Yn de tredde tocht wienen sy belutsen by it belis fan Akko en yn 1197 loeken se op 'e nij rjochting it Hillige lân, diskear ûnder lieding fan biskop Hartwich fan Bremen. Fral by de fiifde krústocht (1217-1221) dy't de dielnimmers nei de Nyldelta fan Egypte fierde, bouden de Friezen grutte faam op.

Opmerklik dêrby wie dat de Friezen, ek al wienen hja faak út ferskillende Fryske goaen ôfkomstich, hieltyd by alle krústochten meiïnoar oplutsen en ien oanfierder keazen.

## Literatuerferwizing
Roland Garros

**Roland Garros** is in tennistoernoai dat yn maaie en juny oer in perioade fan twa wiken holden wurdt. It is it twadde Grand Slam toernoai op de jierlikse tenniskalinder en is tagelyk it belangrykste gravel-toernoai fan de wrâld.

Offisjeel wurdt it "Tournoi de Roland-Garros" neamd, en it toernoai en it stadion dêr't yn spile wurdt binne ferneamd nei in Frânske fleander út de Earste Wrâldkriich. Dy namme krige it toernoai pas yn 1928, doe't it nije Roland Garros stadion boud waard. Trije jier dêrfoar wie it toernoai, begûn as nasjonaal toernoai yn 1891, iepensteld foar bûtenlanners.

Tsjintwurdich is it toernoai in útwreidsk barren mei sawol manlju en froulju inkelspul, dûbelspul en mingd dûbelspul. De lêste jierren liket it der hieltyd mear op dat allinne de spesjalisten op gravel in goeie kâns op de titel hawwe.