open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Himpenserpoldermûne

De **Himpenserpoldermûne** is in poldermûne oan de Mardyk yn it doarpsgebiet fan Wergea yn de gemeente Ljouwert. It is in houten, reiddutsen achtkante mûne, mei stiennen fjildmuorren. Mei in flecht fan 24 meter is de mûne de grutste muonts fan Fryslân. 

## Skiednis
De Himpenserpoldermûne is in mealreeë muonts, dy't eartiids selsswichting hie. Hy waard yn 1863 boud foar it bemeallen fan de yn 1784 drûchleine Himpensermar. Yn 1955 ferlear de mûne syn funksje, wêrnei't it polderbestjoer de mûne "op ôfbraak" te keap oanbea. Om't dat yn striid wie mei de mûneferoardering, krige it dêrfoar lykwols gjin tastimming fan de provinsje. Deputearre Steaten advisearren de gemeente de mûne oer te nimmen. Dat barde yn 1959, doe't de mûne foar twa gûne oan de gemeente ferkoft waard, op betingst dat de yn 1953 foar de oandriuwing fan de fizel yn de mûne setten diselmotor net derwei helle wurde soe. 

Yn 1985 baarnde de moolnerswente njonken de mûne ôf. In jier letter waard de diselmotor ferfongen troch in elektromotor, dêr't sûnttiid kombinearre mei meald wurde kin.

Sûnt 2010 is Monumintestifting Boarnsterhim eigner fan de mûne. De Himpensermûne is regelmjittich yn gebrûk en kin dan besichtige wurde.

## Keppeling om utens
* Side Himpensermarpolder
* Skiednis Himpensermar op de side fan Wergea
* Moledatabank - ''Wergea, De Himpenserpoldermûne''
* De Hollandsche Molen - ''De Himpenserpoldermûne yn Wergea''
Demokrasy

**Demokrasy** hâldt yn in wize fan bestjoeren. It wurd komt fan de Grykske wurden δημος/*dèmos*, 'folk' en κρατεω/*krateo*, 'hearskje', 'regearje' en sokssawat ynhâldt as it folk regearret. Yn in demokrasy wurdt it regear keazen troch de mearderheid fan it folk en as it folk net tefreden is kin fia wetlike regelingen in oar regear keazen wurde. 

De âldst bekende demokrasy wie dat fan Kleistenes yn Atene yn de Grykske Aldheid, hoewol't wy dêr wat oars by foarstellen moatte as by in demokrasy fan tsjintwurdich. Sa mochten de froulju, slaven en earmen yn Atene net meibeslisse. De rol fan de frou moat lykwols ek wer net ûnderskat wurde, want froulju spilen doe wol in wichtige rol by de measte godstsjinstige rituelen.

Der wurdt ûnderskied makke tusken direkte demokrasy en represintative demokrasy. It tsjinstelde fan in demokrasy is in autokrasy.

## Direkte demokrasy

Dizze foarm fan demokrasy is de meast suvere foarm derfan: elkenien hat likefolle te sizzen by it meitsjen fan beslissingen en it tastân kommen fan wetten. Om praktyske redenen is sa'n demokratysk systeem yn distiid net mear mooglik. De demokratyske systemen yn in lân as Switserlân hawwe dêr noch it measte fan wei. Dêr is it sa regele dat it meastepart fan alle wetten troch in keazen parlemint ôfhandele wurde, mar dat it folk noch altyd de mooglikheid hat om fia in binend referindum der oer mei te beslissen. 

De wichtige Frânske filosoof Rousseau wie in grut foarstanner fan dy foarm fan demokrasy.

## Represintative demokrasy
Represintative demokrasy wurdt ek wol parlemintêre demokrasy neamd. Dizze foarm fan demokrasy ûntstie as praktyske oplossing by it waaksend oantal minsken yn in demokrasy. By it berikken fan in bepaalde grutte is it net langer mooglik dat elkenien noch fuort oer alle ûnderwerpen meibeslisse kin. De measte westerske demokrasyen hawwe parleminten en dêrmei represintative demokrasyen. 

Yn it koart komt in represintative demokrasy derop del: dat in folk in oantal krekt definiearre foegen foar in beheinde tiid oerdrage oan in tal ôffurdigen, dy't it folk 'represintearje'. Dizze foegen lizze benammen op it mêd fan de wetjouwende macht. Om de safolle jierren wurde der ferkiezings hâlden en kinne der nije ôffurdigen beneamd wurde. It folk hat it rjocht om ôffurdigen te kiezen, mar hawwe sels ek it rjocht om har kieze te litten as ôffurdige.

## Sjoch ek
*
Sibearje

**Sibearje** (Russysk: Сиби́рь, *Sibir*) is de namme foar in grut diel fan Ruslân dat yn Aazje leit.

Geografysk hat Sibearje yn Ruslân in oerflakte fan 10.006.400 km². Dêrmei beslacht it 59% fan it totale oerflak fan Ruslân. It bestiet út de federale distrikten Oeral en Sibearje. Ek it noarden fan Kazakstan wurdt ta Sibearje rekkene. Earder waard de Russyske eastkust der ek ta rekkene, mar dat hjit no it Russyske Fiere Easten. 

It gebiet wurdt trochstreamd troch inkele fan de grutste rivieren yn de wrâld; de Ob, de Jenisej en de Lena. Oare grutte rivieren binne ûnder oare de grinsrivieren Amoer, de Olenjok en de Indigirka. Utsein de Amoer streame al dizze rivieren nei de Arktyske Oseaan.

Sibearje is bekend troch de grutte klimaatferskillen. Sa kin it der winterdeis glûpende kâld wêze, wêrby't it oant fyftich graden frieze kin. Mar simmerdeis kin it maklik tritich graden wurde.

In soad grûn is sompich en net geskikt foar lânbou. Oare grutte gebieten, de taiga, binne beboske; noardlik dêrfan leit in gurdle bosktoendra en it noardlike part fan Sibearje bestiet út ekstreem kâlde toendra dêr't de ûndergrûn altyd fan beferzen is, permafrost.
Slach by Oldenswort

De **Slach by Oldenswort** fûn plak op 29 juny 1252 by it Noard-Fryske doarp Oldenswort, dêr't de Noardfriezen yn it ferhef kamen tsjin de belestingferheging fan de Deenske kening Abel.

## Foarskiednis

Yn de 11e en 12e iuw teagen groepen Friezen nei Noard-Fryslân. De Deenske gelearde Saxo Grammaticus skreau al yn 1180 yn de *Gesta Danorum* (de dieden fan de Denen) oer *Fresia Minor* (Lyts Fryslân, letter Noard-Fryslân) yn Jutlân. Yn de 'Gesta Danorum' omskriuwt er it gebiet as wie it eigendom fan de Friezen. 

De belestings dy't de Noard-Friezen betelje moasten laten al yn 1151 ta de Slach by Mildeburch. Mei de beneaming fan hartoch Abel fan Sleeswyk ta kening fan Denemark kaam de âlde diskusje werom. De Noard-Friezen moasten neffens kening Abel fan Denemark mear belesting betelje en dy teach mei in strafekspedysje nei Eiderstedt yn 'e winter fan 1251/52, dy't net folle opsmiet.

## De slach

Der binne trije boarnen dy't ferwize nei de Slach by Oldenswort. De Friezen hawwe de slach wûn en de Deenske kening Abel stoar. Oare saken dy't wis binne:

# Trije Noard-Fryske kriten fochten yn 1252 tsjin kening Abel (dy fan Eiderstedt, Everschop en Utholm)
# De oare Fryske kriten fochten net mei.
# Der is gjin sprake fan in echte fjildslach.
# De Friezen brûkten de guerillataktyk tsjin it Deenske leger.
# De Deenske kening Abel stoar troch in pylk. 

## Nijsgjirrichheden
Neffens Petrus Thaborita wie Sicko Sjaerdema ien fan de oanfierders fan de Friezen tsjin de Deenske kening.

## Ferwizing nei boarne
Ierdbeving

In **ierdbeving**, **ierdskodding** of **grûnskodding** is in trilling of skokkende beweging fan de ierdkoarste. Ierdbevings fine plak as der yn de ierdkoarste ynienen in soad enerzjy frijkomt. De enerzjy plantet him dan yn in weachbeweging fanút it sintrum fuort nei de omjouwing. It sabeare punt wêr't de beving ûntstiet, it swiertepunt fan de enerzjytichtens, hiet it hyposintrum. It punt oan it ierdoerflak dêr leadrjocht boppe wurdt it episintrum neamd. In line fan likense bevingsyntensiteit om in episintrum hjit in isoseist. Seismology is de wittenskip fan ierdbevings. 

It meastpart fan de ierdbevings komt foar yn de ierdkoarste oant in djipte fan ûngefear 30 kilometer. Der komme lykwols ek bevings foar op djipten oant om-ende-by 700 kilometer. De measte ierdbevings komme foar rûnom de Grutte Oseaan, yn it Middellânske Seegebiet, yn de Himalaya en Yndoneezje. Ek midden yn oseanen komme geregeld bevings foar. Ierdbevings dy't ûnder de seespegel ûntstean wurde, minder korrekt, ek wol seebevings neamd. Dy kinne in floedweach of tsûnamy as gefolch krije. 

Swiere ierdbevings mei of sûnder tsûnamys feroarsaken faken in protte slachtoffers en grutte skea.

## Oarsaken fan ierdskoddingen

In soad ierdbevingen hingje gear mei ynterne stadige bewegingen fan de ierdkoarste. Op grutte skaal giet dat om ierdskollen dy't stadichoan oangeande inoar bewege (platetektonyk). Op lytsere skaal fynt der ek binnen de platen deformaasje plak. 

Troch dy relative beweging wurdt spanning opboud yn de koarste. As de spanning sadanich heech wurden is kin der skokkenderwiis oan it materiaal oan wjersiden fan in brek yn de koarste optrede: de ierdbeving. Dêrby wurdt (in part fan) de opboude spanning ûntladen.

Faak komme nei de ierdbeving lytske neibevings, dy't noch inkele oeren nei de earste beving fielber binne. Dy neibevings binne it gefolch fan spanningsûntladings op oare tichteby lizzende parten fan deselde brek of op oare tichtbye brekken. 

Lytse ierdbevings binne it gefolch fan fulkanyske aktiviteit (fulkanyske ierdbevings) of ûntstean troch ynstoarting fan holtes yn kalkstienformaasjes of minen (ynstoartingsbevings). 

Minsklik yngripen kin bevings feroarsaakje. De boaiemdaling troch de winning fan ierdgas bringt ierdskodden tewei. Dat fenomeen docht him ûnder mear foar yn de provinsje Grinslân by it doarp Loppersum.
Gambia

**Gambia**, sûnt 1970 offisjeel de **Republyk fan de Gambia**, is in lân oan de westkust fan Afrika. De haadstêd is Banjul.

## Geografy
### Lizzing
Gambia wurdt begrinzge troch:
* Senegal yn it noarden, easten en suden;
* de Atlantyske Oseaan yn it westen.

### Lânskip
Mei 11,300 km² is Gambia de lytste steat fan Afrika. It leit oan de mûning fan de rivier de Gambia, dêr't de rivier de Oseaan yn streamt. 
 It lân foarmet in enklave en wurdt folslein omheind troch Senegal. Nearne is lân breder as 50 km. Fan de mûning fan de Gambia ôf ta fier yn it binnenlân lizze mangrovebosken.

It klimaat is tropysk. Tidens de perioade juny oant novimber hearsket der yn Gambia in tige waarm klimaat en falt der in soad rein. Tusken novimber en maaie lizze de temperatueren leger en is it meastentiids drûch. 

Fan toeristysk belang jilde de strannen fan Gambia dy't sjoen wurde as de moaiste fan hiel Afrika.

## Skiednis
Op it grûngebiet fan it tsjintwurdige Gambia leinen yn de 8e iuw al inkele keninkriken, dy't yn de 12e iuw opgean soenen yn it grutte keninkryk Maly.

Yn 15e iuw waard Gambia troch de Portegezen ûntdekt. De Ingelsken besetten it gebiet yn 1765 en stiften der in koloanje dy't yn 1965 in ûnôfhinklik lid waard fan de Britske Mienebest. Gambia waard yn 1970 in republyk. Troch in militêre kûp waard yn 1994 de nei Ingelsk model opsette grûnwet oan de kant skood. Yn 1997 waarden der wer ferkiezings foar in nij parlemint hâlden. 

## Demografy

Yn Gambia wenje in grut ferskaat oan etnyske kloften dêr't amper sprake by is fan skelen, eltse kloft hat syn eigen taal en tradysjes. De Mandinka stam is it grutst, folge troch de Fula, Wolof, Jola, and Serahule. 

Mear as 90% fan de befolking is oanhinger fan de islam. It oerbleauwende part is benammen Kristlik.
Slûs Hylpen

**Slûs Hylpen** is in skutslûs yn Hylpen. 

De slûs foarmet de ferbining foar de plezierfeart tusken it sintrum en de haven en Iselmar. De slûs in Hylpen wie der al yn de 17e iuw. Oer de slûs leit ek in brêge.

By de slûs stiet in slûswachterswente, it Sylhús, mei in houten 19e-iuwske klokketuorke. Oan de noardkant stiet in saneamde leagenbolle mei in gevelstien wêrop de bjusterbaarlike fiskfangst ôfbylde is. Yn de 1970-er jierren binne dy bouwurken restaurearre.

## Sjoch ek
* Slûzen en keardamen yn Fryslân
Stedhûs fan Frjentsjer

It **Stedhûs fan Frjentsjer** is in stedhûs oan it Riedhûsplein yn 'e Fryske stêd Frjentsjer, dat boud is yn 'e styl fan 'e renêssânse. 

De earste stien waard op 24 juny 1591 lein en nei in bouperioade fan trije jier kaam it stedhûs yn 1594 ree.

Oarspronklik hie it stedhûs in L-foarmige plattegrûn. In lyts diel oan it Noard waard yn 1760 ôfbrutsen en ferfongen troch in lange fleugel ûnder in sealtek. Mei de klokketoer en de trepgevels en de mei natoerstien fersierde gevels foarmet it gebou in byldbepalend ryksmonumint.

Boppe de haadyngong is it Wapen fan Fryslân ôfbylde. Yn 'e glês yn lead-ramen fan 'e earste ferdjipping binne 27 wapenskylden ferwurke.

It stedhûs stiet yn de Top 100 fan de Nederlânske UNESCO-monuminten. Dêrfan stean der trije yn Fryslân. De oare beide binne it planetarium fan Eise Eisinga, ek yn Frjentsjer, en it yr. D.F. Woudagemaal by De Lemmer.

*[[The Dutch House]]* yn Brookline (Massachusetts) yn 'e Feriene Steaten stiet in replika dy't foar in part nei it Frjentserter stedhûs boud waard en dy stiet op it Amerikaanske Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken.

## Ofbylden

Ofbyld:2011-07 Raadhuis Franeker 10.jpg|Yngong
Ofbyld:2011-07 Raadhuis Franeker 21.jpg|Hal
Ofbyld:2011-07_Raadhuis_Franeker_04.jpg|Treppe
Ofbyld:2011-07 Raadhuis Franeker 18.jpg|Riedseal
Ofbyld:2011-07 Raadhuis Franeker 03.jpg|Ynterieur
Ofbyld:Franeker. Stadhuis. 03-08-2021. (d.j.b).jpg|Sekretariskeamer, skildering fan Prinsesse Wilhelmina. (1892)
Ofbyld:Franeker. Stadhuis. 03-08-2021. (d.j.b) 02.jpg|Sekretariskeamer, skildering boppe de doar.
Ofbyld:Franeker. Stadhuis. 03-08-2021. (actm) 01.jpg| Foar- en sydoansicht.


## Sjoch ek
* Arsjitektuer yn Fryslân
Edgar Degas

**Edgar Degas** (19 july 1834 – 26 septimber 1917) wie in Frânsk ympresjonistyske keunstskilder en byldhouwer.

## Libben en wurk
Edgar Degas wie in soan fan Napolitaanske bankier en in kreoalske mem. Sy ferstoar op syn 13e jier. Nei syn skoaljierren studearre er noch twa jier rjochten, mar yn 1855 gie er nei in skoalle foar de keunsten. Troch syn learaar Lamothe, in âld studint fan Ingres, begûn er gefoel foar styl te sjen. 

De aristokratyske eftergrûn fan Degas brocht mei him mei dat er as skilder net ôfhinklik wie fan de ferkeap. Hy koe him dêrom frijer bewege. Yn 1856 gie hy nei famylje yn Itaalje, Napels en Kapodimone. Yn oktober gie er nei Rome dêr't hy Gustave Moreau moete. Troch de ûntstiene freonskip reizgen se tegearre nei Florâns. Yn 1859, werom yn Parys, sette er syn eigen studio op. Yn de Rue Laval. De earste wurken waarden daliks al goed ûntfangen. Hy wie fan it begjin ôf oan op 'e siik nei lykwicht en heldere kontoeren yn syn wurk. Hy koe dit as ympresjonist letter nea opjaan. Dat ûnderskiede him fan de oare ympresjonisten. 

Degas hie alle jierren in nije ekspedysje yn de Salon fan Parys. Dêr moete er Edouard Manet in oare keunstner út in groep, dy’t letter de beweging fan de ympresjonisten foarmje soe. Yn it begjin fan syn wurkpaad, skildere Degas benammen skoalske en histoaryske stikken en sa no en dan portretten. Yn 1865 skildere Degas syn earste skilderij dat as ympresjonistysk oanmerkt wurde koe. Syn ûnderwerpen feroaren troch de konservative boargerij dy’t yn de jierren 1870 de baas wienen. 

Nei 1890 brûkt Degas hast allinnich noch pastelkryt. Hy brûkte skerpe kleuren. En dat wylst er froulju en groepen ôfbylde tsjin allinnich noch mar sketsmjittige eftergrûnen. Op lettere leeftyd libbe Degas mear en mear op himsels. Hy gie der hieltyd minder op út en foar syn nije wurken brûkte er syn ûnthâld of âlder wurk. 

Syn eagen waarden yn de rin fan de jierren stadichoan minder wêrtroch't er yn earste ynstânsje frijer begûn te skilderjen en mear ienfâldigere figueren makke. Doe't alles noch minder waard rjochte er him mear op byldhouwen. Nei inkele jierren fan tsjuster ferstoar er op 27 septimber 1917.

## Skilderijen

* *De Absintdrinkster*, Oalje op doek, 92 x 68 cm
* *La classe de danse*, ± 1874
* *De ster ,1878, Pastelkryt op papier, 60 x 44 cm
* *Girl in a Wing Collar*, ± 1879-80
* *Portret van Mademoiselle Isabelle Lemonnier*, ± 1879-80
* *Portret van M-me Jules Guillemet*, ± 1880
* *In a Café*
* *At the Beach* 
* *Portrait after a Costume Ball*
* *Portrait of Mary Cassatt*
* *The Millinery Shop* 
* *Bathers on the grass* 
* *Four Dancers*
* *The Bellelli Family* 
* *Racehorses in Front of the Grandstand* 
* *Self-Portrait*
* *Madame Valpinçon with chrysanthemums* 
* *The Rape*
* *The Duke and Duchess Morbilli*
* *The Star*
* *Madame René de Gas*
* *The Orchestra of the Opéra*
* *The Rehearsal*
* *Edmond Duranty*
* *The Morning Bath* 
* *After the Bath''

## Keppelings om utens
* Edgar Degas op Artcyclopedia
Gabon

**Gabon**, offisjeel de **Gaboneeske Republyk**, is in lân yn Sintraal-Afrika. De haadstêd is Libreville.

## Geografy
### Lizzing
Gabon wurdt begrinzge troch:
* Ekwatoriaal Guinee en Kameroen yn it noarden;
* Kongo-Brazzaville yn it easten en suden.
* de Atlantyske Oseaan yn it westen.

### Lânskip
Gabon leit by de evener en beskikt oer in tropysk klimaat. Meastepart fan it lân (om-ende-by 85%) is oerdekt mei reinwâlden. 
 
Oan de kust lizze mangrovebosken dy't stadichoan oergeane yn in kustsavanne. Yn it binnenlân leit op goed 1.000 meter hichte in grut plato (it Birougou-berchtme) dat foar it grutste part bedekt is troch tropysk reinwâld. De heechste berch is Mont Ibûndy op 1575 meter hichte. It súdeasten fan it lân bestiet út drûch savannegebiet.

De langste rivier fan Gabon is de Ogooué.

## Skiednis
Neidat de Portegezen yn de twadde helte fan 15e iuw de kust fan West-Afrika ûntdekt hienen, stiften Jeropeanen oan de kust hannelsposten foar grûnstoffen- en slavenhannel. Yn 1872 waard it gebiet fan it tsjintwurdige Gabon troch de Frânsken yn besit nommen. Gabon waard mei Kongo-Brazzaville, Sintraal-Afrikaanske Republyk en Tsjaad feriene ta de Frânske koloanje Frânsk Ekwatoriaal Afrika. Yn 1945 hearde it gebiet by de "Union Francaise" en yn 1960 waard it ûnôfhinklik. De nije grûnwet foarsjocht deryn dat om de fiif jier in nij parlemint keazen wurde kin en rjochtstreekse ferkiezings fan de presidint.

## Demografy
### Befolking
Gabon wurdt troch in grut ferskaat oan folken (sa'n 40 groepen) bewenne. De grutste etnyske groep is de Fang, ek wol Pangwe neamd, dêr't om-ende-by in tredde fan de befolking ta heart. Oare grutte folken binne de Adouma, Eshira, Kota en de Okande. Ien persint fan de befolking (15.000 oant 20.000 minsken) heart ta de pygmeeën, de earste bewenners fan Gabon.

### Religy
It meastepart fan de befolking, sirka 60% is kristen, dêr't 52% fan roomsk-katolyk en 8% protestantsk is. Mar 1% fan de befolking is moslim. It oare part, 39% hinget in tradisjonele natoerreligy oan.
Guinee

**Guinee** is in lân yn West-Afrika. De haadstêd is Konakry.

## Geografy
### Lizzing
Guinee wurdt begrinzge troch:
* Maly en Senegal yn it noarden; 
* Guinee-Bissau en de Atlantyske Oseaan oan de westkant;
* Sierra Leöane en Libearia en yn it suden;
* Ivoarkust yn it súdeasten. 

### Lânskip
Guinee hat de foarm fan in brede bôge. Fan de Golf fan Guinee, dêr't lân in kustline fan 320 km mei hat, strekt it lân him út nei it noarden ta en fan dêrôf nei it easten en súdeasten. By de kust is it lân sawat flak en rint dan fuort omheech nei in maksimum 1500 meter hichte, de heechflakte fan Fouta Djalon, dat it boarnegebiet is fan de rivieren Senegal, Niger en Gambia. Yn eastlike rjochting wurdt it bercheftich gebiet flakker. De heechste pyk is Mont Nimba (1752 meter).

It kustgebiet is sompich wylst yn it noardeasten de savanne oerhearsket en yn it súdeasten it tropysk reinwâld.

## Skiednis
It folk fan de Fulbe, in nomadefolk fan hoeders, bea iuwenlang mei sukses tsjinstân oan de machtige riken fan Gana en Maly yn Guinee. Ein 19e iuw waard it gebiet in Frânske koloanje en makke diel út fan Frânsk West-Afrika. Nei de ûnôfhinklikens yn 1958 waard in ienpartijstelsel ynfier mei Sekou Touré as presidint, dat yn 1984 ûngedien makke waard troch in militêre kûp. Hy waard opfolge troch Lansana Conté, generaal fan it leger. De nije republikeinske grûnwet fan 1991 late yn 1993 ta de earste demokratyske ferkiezings. Sûnt 2006 waard de macht fan Conté bedrige troch stakings en opstannen. 

Op 23 desimber 2008, ien dei nei de dea fan presidint Conté, naam it leger op 'e de macht troch middel fan in steatsgreep. Kapitein Moussa Dadis Camara ferkleare him de dei dernei presidint. 

## Demografy
### Befolking

Der wenje nei skatting goed 10 miljoen minsken yn Guinee, de befolking omfiemet ûngefear 24 etnyske kloften. De grutste binne de Fulbe of Fula (40%), de Mandinka of Mandingo n it easten (30%) en de Sûsû yn it westen (20%). 

### Taal
De offisjele taal fan it lân is Frânsk, mar alle etnyske kloften praten harren eigen taal. 

### Godstsjinst
Goed 85% fan de befolking is moslim (soenniten), 10% is kristen (benammen Roomsk-katolyk) en 5% is Animist (natoergodstjinsten).

## Galerie

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos
Irminsul

De **Irminsul** wie eartiids in wichtich hillichdom fan de Saksen, in Germaansk folk dat yn it noarden fan Dútslân wenne. Karel de Grutte ferneatige de Irminsul yn syn kriich tsjin de Saksen.

It hillichdom wurdt neamd en yn 't koart omskreaun yn de *[[Keninklike Frankyske Annalen|Annales regni Francorum]]*, de *Translatio St. Alexandri* fan Rudolf fan Fulda en yn de *[[Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum]]* (Boek I, haadstik 8) fan Adam fan Bremen. Yn dy boarnen wurdt de Irminsul omskreaun as in grutte, oprjochte houten stamme dy't neffens de Saksen de hiele wrâld stipe. 

De Irminsul wurdt wol ferlike mei Yggdrasil-beam út Noarske mytology: de wrâldbeam dy't syn woartels yn de ûnderwrâld hat en mei syn tûken it dak fan de wrâld steunt. Neffens Rudolf fan Fulda en Adam fan Bremen moat Irminsul oerset wurde as “al-pylder” (Latyn: *columna univeralis*), omdat it 'alles steunt', mar it wurdt ek wol yn ferbân brocht mei (net oerlevere) Germaanske god Hirmin of Irmin. 

Wat lokaasje oangiet, se binne der noch lang net út wêr't in no krekt lein hat. Sawol Earesburch en it Teutoburgerwâld wurde neamd as mooglike plakken fan it hillichdom.

## Friezen
Ek yn it leauwen fan de Friezen, dat nau besibbe wie oan dat fan de Saksen, wienen hillige beammen tige wichtich. De beammen waarden allyksa ferneatige mei de komst fan it kristendom. 

## Sjoch ek
* Saksenkriich
* Germaanske mytology

## Keppeling om utens
* Gesta Hammaburgens ecclesiae pontificum, liber I caput 8
Eritreä

**Eritreä** is in lân yn it easten fan Afrika. De haadstêd is Asmara. 

## Geografy
### Lizzing
Eritreä wurdt begrinzge troch: 
* Sûdan yn it noardwesten;
* Somaalje en Dzjibûty yn it suden;
* de Reade See yn it easten.

### Lânskip

Eritreä hat yn totaal 1630 km oan lânsgrinzen, dêr't 113 km fan mei Dzjibûty, 912 km mei Etioopje en 605 km mei Sûdan binne. It lân beskikt ek oer in kuststripe fan 2234 km, dêr't ek de ôfstân om de eilannen yn de Reade See hinne by rekkene is. 

It lânskip wurdt dominearre troch de útrinners fan it Etiopysk Heechlân yn it noarden dat ôfrinnend oergiet yn in woastynflakte nei it easten ta. Yn it noardwesten fynt men in heuveleftich terrein en yn it súdeasten flakten. It lân hat in heech sintraal plato dat dat fan 1800 oant 3000 meter boppe seenivo rint. Foar de kust lizze om-ende-by 300 eilannen. 

It heechste punt fan Eritreä is de top fan de berch Soira op 3018 meter boppe seenivo. It leechste punt leit tichtby Kulul yn de Danakildepresje.

## Skiednis
De moderne skiednis fan Eritreä begjint mei de kolonisearring troch Itaalje yn 1885, dêr't it yn besit fan bliuwt oant en mei 1941 doe't Itaalje yn de Twadde Wrâldkriich troch de Alliearden ferslein waard. Dernei krige de Britten it gebiet tawiisd as protektoraat. 

Yn 1952 waard troch de Feriene Naasjes besletten dat Eritreä in federaasje foarmje moast mei Etioopje. Dat rint lykwols oars as yn 1962 Eritreä troch Etioopje anneksearre wurdt. Dêrop folget in boargerkriich dy't earst yn 1991 einiget as it Eritreeske rebellenleger de Etiopjers ferslacht. Yn 1993 stimde it meastepart fan de befolking foar ûnôfhinklikheid. 

Yn 1998 brekt in grinsoarloch út mei Etioopje dêr't op 12 desimber 2000 in ein oan komt nei bemiddeling troch de Feriene Naasjes. Sûnt dy tiid hâldt in FN-fredesleger tasicht, yn ôfwachting fan it beslút fan in ynternasjonale kommisje dy't de grins foarfêst fêstlizze moat.

## Demografy

### Befolking
De befolking fan Eritreä wie yn july 2004 nei skatting 4.447.307 grut. Etnologysk besjoen bestiet dy foar 50% út Tigriny, 30 % Tigre , 10% Kunama, 4% Afar, 4%, 3% Saho (kustbewenners) en oaren 3%.

### Religy
De wichtichste godstsjinsten binne de Islam, de Eritreesk-Otterdokse Tsjerke, de Roomsk-Katolike Tsjerke en de Protestanten.

### Talen
De talen dy't yn Eritreä sprutsen wurde binne: it Afar, Arabysk, Tigre, Kunama, Tigrinya en Kusjitysk.
Guinee-Bissau

**Guinee-Bissau** is in lân yn West-Afrika. De haadstêd is Bissau, de twadde stêd fan it lân is Gabú.

## Geografy
### Lizzing
It lân wurdt begrinzge troch:
* Senegal yn it noarden,
* de Atlantyske Oseaan yn it westen,
* Guinee yn it suden.

### Lânskip
 De hiel bot ferbrokkele (brede) kustflakte fan Guinee-Bissau dy't mei rivieren wurdt trochsnien grinzget yn it easten oan in fochtige savanne en giet yn it mei súdeasten oer yn in heuvelich gebiet. Oan de kust lizze mangroven, yn it binnenlân is it sompich mei in protte moerassen. By de súdeastlike grins leit it Fouta-Djallon berchtme mei in hichte oant 300 meter. 

De grutte rivieren binne de Kacheu, de Buba, de Géba en de Korubal. De riviermûningen befetsje sâlt wetter. Troch de floed kin dat wetter wol 100 km lânynwerts opstowe wurde en feroarsake in tijferskil fan 7 meter. As gefolch hjirfan komme ferskillende gebieten geregeld ûnder wetter te stean. Nettsjinsteande dizze wetteroerlêst is it kustgebiet tichtbefolke. Tusken de kust en de savannen yn it easten leit in tropysk reinwâld.

## Skiednis
Yn de 16e iuw waarden troch de Portegezen oan de kust de earste hannelsposten stifte en heljen in protte slaven út it gebiet fuort. Guinee-Bissau wie tusken 1879-1974 in Portegeeske koloanje, nei de ûnôfhinklikens in demokrasy dy't abrupt einige mei in militêre steatsgreep. Nei de talitting fan nije partijen (1991) waarden yn 1994 de earste frije ferkiezings hâlden foar it "Nationaal Assemblee".

## Demografy
### Befolking
Yn Guinee-Bissau wenje 6 ferskillende befolkingsgroepen. De Balanta foarmje mei 25% de grutste groep, folge troch de Fulbe 20%, de Mandingo 12%, Manyako 10%, Papéis 10%. De groep Mestys (meastentiids fan Kaapverdyske komôf is nei skatting 10.000 grut.

### Talen
Portugeesk (offisjele taal), Crioulo of Kriol (lingua franca), Fulfulde (Fulany), Mandingo

### Religys
tradisjonele religys 50%, Islam 45%, kristendom 5%
Kameroen

**Kameroen** is in lân yn it westen fan Afrika. De haadstêd is Yaoundé. 

## Geografy
### Lizzing
It lân wurdt begrinzge troch:
* Nigearia yn it noardwesten,
* Tsjaad yn it noardeasten,
* Sintraal-Afrikaanske Republyk yn it easten,
* Kongo-Brazzaville, Gabon en Ekwatoriaal Guinee yn it suden.

### Lânskip
Kameroen is wat de oerflakte oangiet krekt wat lytser as Frankryk, mar om-ende-by 15 kear grutter as Belgje. 

De politike haadstêd is Yaoundee, mar de ekonomyske haadstêd is lykwols de havenstêd Douala dy't oan de Atlantyske Oseaan leit (Baai fan Biafra). Oare grutte stêden binne Bafoussam, Garoua, Maroua en Ngaoundéré.

De wichtige rivieren yn it lân binne, de Sanaga, de Bénoué, de Woury, de Dibamba en de Nyong. Grutte berchtme, it Adamawaberchtme, it Mandaraberchtme en de Mount Cameroon.

## Skiednis
De earste bewenners yn Kameroen wienen pigmeeën stammen. Letter ferskine ek de Bantû folken dy't benammen yn de heechlannen libben. 

Yn de 16e iuw ûntstiene troch Portegeeske ûntdekkingsreizgers en hannelslju de earste kontakten mei Jeropa. Lykwols bleaunen de Portegezen net foarfêst en wienen it de Dútskers dy't dêr in koloanje stiften. Mei de Dútske nederlaach yn de Earste Wrâldkriich wurdt Kameroen troch it Folkebûn opdield yn in Frânsk en Britsk Mandaatgebiet, te witten Frânsk Kameroen en Britsk Kameroen.

Yn 1960 waard Frânsk Kameroen in selsstannige republyk wêr't it súdlike part fan Britsk Kameroan har it jier dêrop ek by oan sleat. 

## Befolking
Om-ende-by de helte fan de befolking fan Kameroen wennet op it plattelân, de oare helte yn stêden. Yn totaal libje der 230 etnyske groepen yn it lân, dy't alle har eigen dialekt sprekke. 

De wichtichste befolkingsgroepen binne:
* De Fulbe, de Hausa en de noardlike berchfolken (Kapsiky, Mandara, Mafa en Podoko) yn it noarden.
* De eartiidse Tikar dy't opgien binne yn de Bamoun, de Bamilékee en de Bafut yn it noardwesten.
* De Bantûfolken (Douala, Bakoko en Basso) en de Pahouin (Fang, Bety en Bulu) yn it sintrum en it suden. 
* De Pygmeeën yn it súdlik reinwâld.

### Religy
Yn Kameroen is in ferskaat oan leauwen. Yn it noarden is it meastepart moslim en yn it suden oerhearsket it kristendom. Guon etnyske etnyske groepen hawwe in animytysk leauwen.
Falaansk

**Falaansk** of **Fala** is in West-Ibearyske Romaanske taal dy’t sprutsen wurdt troch likernôch 7.500 minsken yn it uterste noardwesten fan de Spaanske provinsje Cáceres yn de regio Ekstremadûra, lâns de kust mei Portegal.

Fala betsjut *sprektaal* yn it Fala en it besibbe Portugeesk en Galisysk. De taal stamt ôf fan it Galisysk-Portugeesk, in midsiuwske taal wêrút ek it Portugeesk en Galisysk ûntwikkele binne. Neffens guon taalkundigen is it Fala net in aparte taal mar in argayske foarm fan it Galisysk.

De measte sprekkers fan Fala wenje yn de doarpen Valverde del Fresno (*Valverdi du Fresnu*), Eljas (*As Ellas*) en San Martin de Trevejo (*Sa Martin de Trebellu*) yn de isolearre fallei de Xalima. Der wurde trije dialekten fan de taal ûnderskieden: Mañegu (sprutsen yn San Martín de Trevejo), Lagarteiru (yn Eljas) en Valvideiru (yn Valverde del Fresno). Minsken dy’t Fala prate brûke de taal ûnderling, mar prate Spaansk mei de bûtenwrâld, op skoalle en yn 'e tsjerke. 

De taal krijt stadichoan mear erkenning. Yn 1992 waard de feriening  *Asociación Fala i Cultura* oprjochte. Dy feriening hat as doel om de taal fierder te bestudearjen en te beskermjen. Yn 1998 waard it earste boek yn it Fala útjûn. Dat boek mei de namme *Seis sainetes valverdeiros* is skreaun troch Isabel López Lajas. Yn 1999 waard yn San Martin de Trevejo in wittenskiplik kongres oer de taal hâlden. En yn 2001 waard de taal troch de regearing fan Ekstremadûra erkend as weardefol kultureel erfgoed. 

## Keppeling om utens
*Valverdi du Fresnu In webstee yn it Fala
EduFrysk

**Edufrysk** is in inisjatyf fan de Afûk, dat úteinset is yn 2006. Edufrysk is in ynternetomjouwing dêr’t minsken Frysk leare kinne. Frystalige minsken kinne staverjen leare en harren kennis fan it Frysk ferdjipje en net-Frysktaligen kinne Frysk leare as frjemde taal. 

De EduFryskomjouwing soarget foar hieltyd nije teksten, ferhalen en gedichten dy´t lêzen en fuortendaliks ek beharke wurde kinne, der binne fideofragminten te sjen mei in Fryske ûndertiteling en der is in soad muzyk, mei teksten dy´t meirinne. Alle Fryske wurden yn dy omjouwing binne keppele oan de Nederlânske oersetting derfan dy´t yn in pop-up ferskynt as de mûs der oer hinne glidet.
 
Edufrysk kin brûkt wurde op in wize dy’t oanslút by de minsken sels. Minsken kinne gewoan harkje nei teksten, lêze en dan nei sizze. Mar der kin ek oefene wurde mei stavering, wurdsjes deryn stampe. It is allegear mooglik mei EduFrysk. It is oan te minsken sels om te bepalen hoe en wat se dogge. 

Mercator wol Edufrysk ek brûke foar oare talen. 

## Keppeling om utens
* De webstee fan Edufrysk
Stedhuzen yn Fryslân

**Stedhuzen yn Fryslân** jout in oersjoch fan de stedhuzen fan de Fryske Alve stêden.

### Eardere stedhuzen
Troch de gemeentlike weryndieling fan 1984 binne inkele stedhuzen net mear yn gebrûk as stedhûs. De stêden Hylpen, Starum en Warkum meitsje sûnt 1984 diel út fan de gemeente Nijefurd. It stedhûd fan Warkum waard gemeentehûs. De twa oare stedhuzen krigen in oare bestimming. Stêd en gemeente Sleat gie yn 1984 op yn de gemeente Gaasterlân-Sleat, wêrfan it gemeentehûs yn Balk stiet. It stedhûs fan Sleat is no in museum. It stedhûs fan Dokkum waard gemeentehûs fan Dongeradiel.

### Waachfunksje
In de stedhuzen fan Boalsert en Hylpen siet ek in waach.

### Monumint
It stedhûs fan Frjentsjer stiet yn de Top 100 fan de Nederlânske UNESCO-monuminten. 

## Stedhuzen
Stedhûs fan Warkum

It **Stedhûs fan Warkum** is in stedhûs en ryksmonumint yn Warkum. 

It âldste diel fan it gebou is út de 15e iuw. Yn 1727 krige it nije gevels en in oar dak. Op de souder is in kasjot. De tagong is fia in treppen mei parredis. Sûnt 1984 wie it gemeentehûs fan Nijefurd. 

It stedhûs stiet oan de Merk. It njonkenlizzende pân is it ‘Fryske Húske’ dat yn 1620 oan it stedhûs taheakke waard. Fierders stean der de Waach en de Grutte of Sint-Gertrudistsjerke.


Exterieur voorgevel, gevelsteen - Workum - 20323710 - RCE.jpg|Gevelstien
Schoorsteen raadzaal - Workum - 20217102 - RCE.jpg|Riedseal yn 1939


## Sjoch ek
* Stedhuzen yn Fryslân
Waach (Warkum)

De waach fan Warkum waard yn 1650 boud. It ferfong in earder ferfallen bouwurk. De lizzing is oan it merkplein de Merk njonken de Gertrudistsjerke. De waach hat oan ien kant in lange luif. 

It gebou hat in skylddak mei oan eltse kant in dakkapel mei trepgevel. Op de hoeken fan it dak stean fjouwer liuwen mei in wapenskyld mei dêrûnder in satyr. Yn de gevels sitte ek wapenstiennen, wêrûnder it gemeentewapen mei it jiertal 1650. 

Neidat it gebou de funksje fan waach ferlear hat it, lykas de waach fan Dokkum, ferskate oare bestimmingen hân: plysjeburo, VVV-kantoar en museum. 

Yn 2007 is it waachgebou prachtich restaurearre, en wurdt brûkt as VVV-kantoar en Museum Warkums Erfskip


Image: Waag Workum 02.JPG|Gemeentewapen
Image: Waag  Workum 07.JPG|Wapen


## Keppeling om utens
* Webstee Warkums Erfskip
Hierum

**Hierum** is in ferdwûne delsetting wêrfan't de namme yn inkele Midsiuwske geskriften foarkomt. De delsetting moat lein hawwe yn it gebiet fan de doetiidse Waadsee besuden it waadeilân Skylge, no ûnderdiel fan de provinsje Fryslân. Oer de krekte lokaasje is neat bekend. Hierum bestie al net mear yn 1630.
Stedhûs fan Harns

It **Stedhûs fan Harns** is in stedhûs en ryksmonumint yn Harns. 

## Skiednis
It stedhûs waard yn 1730 troch stedstimmerman H.J. Norel boud yn Loadewyk XIV-styl. Yn 1757 wie der in útwreiding. It gebou stiet oan de súdkant fan de Noarderhaven foar in brêge oer. Oan de foarkant hat de gevel in balkon en in fergoude byld fan Michael, de beskermhillige fan de stêd Harns. It byld waard makke troch Gerbrandus van der Haven. 

Oan de efterkant is in toer dy't yn 1933 foar it grutste part fannijs fernijd. Yn 1975 waard de toer nei in brân yn 1974 weropboud. De toer hat in gevelstien (út de eardere Westertsjerke) mei in ôfbyld fan de aartsingel Michael en klokken fan ûnder oaren Jacob Noteman en Petrus Overney.

It gebou, mei in riedseal, trouseal, boargemasterkeamer en in keamer foar de gemeentesiktaris, is te besjen. Yn de boargemasterkeamer is der in skoarstienstik mei in foarstelling fan Aeneas en Anchises. Yn de âlde trouseal bnne bynliste behangskilderings mei stedsgesichten, troch Nicolaas Baur skildere. Dy skilderings hearden ynearsten net by it ynterieur fan it stedhûs, mar komme út in wente yn de stêd wei. Yn dy seal is der ek in 18e-iuwske skoarstienstik útfierd as grisaille.

## Galery

INTERIEUR, KAMER - Harlingen - 20291379 - RCE.jpg|Keamer
INTERIEUR, TROUWZAAL - Harlingen - 20291385 - RCE.jpg|Trouseal
INTERIEUR, RAADZAAL - Harlingen - 20291386 - RCE.jpg|Riedseal


## Sjoch ek
* Stedhuzen yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Stedhûs fan Harns op de side *Harlingen Welkom aan Zee*
Stedhûs fan Hylpen

It **Stedhûs fan Hylpen** wie it gemeentehûs fan 'e eardere Gemeente Hylpen, dat yn de rin fan de jierren op twa lokaasjes fêstige wie. Oant 1919 wie er fêstige yn it gebou oan de Dykwei 3 en fan 1919 oant 1984  yn it gebou oan de Nije Weide 1.

## Foar 1919
Foar 1919 wie it stedhûs fan de eardere gemeente Hylpen fêstige mei twa sealdakken komt fan 1683 oan de Dykwei 3 húsmanne ek in waach. Yn 1823 waard de yngong fan it gebou ferhuze nei de eastkant. De yn in list sette doar stiet boppe in parredis. Boppe de doar is in timpaan mei dêrboppe in byld fan Frouwe Justitia. Yn it sûterrên wie in finzenis. Yn 1917 krige de doetiidske gemeente Hylpen de keunst- en antyksamling mei in grutte kolleksj fan Hylper guod oanbean troch Hidde Nijland. As betingst by syn skinken moast de kolleksje útstald wurde yn it stedhûs oan de Dykwei. De gemeente naam de kolleksje oan en moast sykje nei in oar ûnderkommen foar it stedhûs. It gebou oan de Dykwei waard ynrjochte as museum en krige de namme Hidde Nijland Museum, dy't fan 2008 ôf Museum Hindeloopen neamd waard. It pân is in ryksmonumint.

## 1919 - 1984
Fan 1919 oant 1984 wie it stêdhûs fêstige yn in hearehûs oan de Nije Weide 1. Dat hûs waard yn 1795 boud yn opdracht fan Auke Wiggerts. It hûs is fiif traveeën breed en hat yn wolvedak mei twa hoekskoarstiennen. De buorden boppe de skoarstiennen hawwe siersels. De kroanlist oan de foar- en efterkant hat in timpaan mei ornaminten yn Loadewyk XIV-styl. Njonken it hûs is in lytser hûs (*likhûs*), dy't nei alle gedachten as simmerhûs tsjinne hie. Doe't de gemeente Hylpen by de grutte geeentlike weryndieling fan 198 opgie yn de nije gemeente Nijefurd waard it stedhûs oerstallich. Ek waard dat gebou erkend as ryksmonumint

## Galery

Image:Stadhuis Hindelopen 04c.JPG|Frouwe Justitia boppe de yngong (Dykwei 3)
Image:Stadhuis Hindelopen 14c.JPG|Wapen fan Hylpen (Dykwei 3)
Image:Stadhuis Hindelopen 15.JPG|


## Sjoch ek
* Stedhuzen yn Fryslân
Stedhûs fan Dokkum

It **Stedhûs fan Dokkum** is in stedhûs en ryksmonumint yn de stêd Dokkum. It is boud yn 1610. Tsjintwurdich wurde der gjin gearkomsten yn de boargemaster- en de wethâlderskeamer mear holden, har kantoaren binne der lykwols noch. De gearkomsten wurde no hâlden yn de, mei in brêge ferbûnne, gebouwen oan de Keningsstrjitte . It stedhûs wie fan 1984 oant 2018 it gemeentehûs fan Dongeradiel. Tsjintwurdich is dat it gemeentehûs fan de fúzjegemeente Noardeast-Fryslân.

Op 3 septimber 1607 besleat it stedsbestjoer fan Dokkum ta de bou fan it stedhûs. It Mockemahûs, boud troch mitseler en stienhouwer Jacob Lous út Harns moast yngeand ferboud wurde ta stedhûs. It stedhûs dat tusken 1607 en 1610 ferriisde, waard asymmetrysk. Net krekt yn de midden, mar krekt dernjonken kaam de yngong. De grutte gevelstien waard makke fan natuerstien. Boppe-op de toer stie in achtkante lantearnespits en in wynwizer yn de foarm fan in skip. Yn 1717 waard dy ferfongen troch in gruttere. Sadwaande kaam der romte foar in klokkekoepel. It gebou waard yn maniëristyske styl boud. Dy styl is no allinnich noch te finen yn de Griene keamer mei in skou. Op tongersdei 29 novimber 1610 waard it stedhûs yn gebrûk nomd. 

## Utwreiding en ferbouwings
Yn de midden fan de 18e iuw waard it stedhûs te lyts. Yn 1756 besleat de magistraat (boargemaster) om it njonken it stedhûs steande pân oan te keapjen. Dat waard tusken 1761 en 1762 sa boud dat de flierren op de ferdjippings oanslueten op dy fan it stedhûs. Sa waard ek it dak op deselde hichte brocht. It gebou waard dêrtroch wat in griemmank. Dit kin de reden west hawwe foar in grutte ferbouwing yn 1835. Al it maniëristyske ferdwûn en derfoar yn it plak kaam de klassisistyske boustyl. De rolgevel waard ferfongen troch in fronton mei it troch Jacob Lous fan Harns makke byld fan frou Justitia. 


Ofbyld:Stadhuis van Dokkum - Front.jpg|Foargevel
Ofbyld:Stadhuis van Dokkum - Entrance.jpg|Yngong
Ofbyld:Stadhuis van Dokkum - Roof.jpg|Dak
Ofbyld:Torentje van het Stadhuis. Dokkum.JPG|Klokketoer


## Skilderijen
De skilderijen út 1763 fan Daniël Reynes (1711 - 1777) fan Swol yn de riedsaal binne setten yn in greinen betimmering. De earste fan de rige ferbyldet de skiednis, de skilderkeunst, de âldheid en de Oseaan, dy't altyd in  gefaar foar Dokkum west hat. It twadde skilderij lit de opkomst fan it Kristlike leauwe sjen. It tredde skilderij lit de oarloggen sjen. Sa sjogge wy de oerwinning op de Spaanske besetting. Ek sjogge wy dat Dokkum Protestant wurdt. It lêste skilderij lit de bloei fan Dokkum sjen. Ek binne der skilderijen fan ûnder oare Burmania. De skilderijen byldzje benammen de rom en dapperheid fan de Dokkumers út.

## Sjoch ek
*Stedhuzen yn Fryslân
Stedhûs fan Ljouwert

It **Stedhûs fan Ljouwert** is it stedhûs oan it Hofplein yn Ljouwert. It hat de status fan ryksmonumint.

## Skiednis
It stedhûs waard boud troch stedstimmerman Claas Bockes Balck. De earste stien waard lein op 1 april 1715 troch de trije jier âlde Willem Karel Hindrik Friso (1711-1751), Prins fan Oranje en Nassau. It klassisistyske trijelaachs gebou hat in foargevel mei 27 ruten. Boppe de doar yn de middenrisalyt stiet yn gouden letters it opskrift "Pace et Justitia" (Frede en Rjochtfeardigens). De twa bylden boppe de yngong binne makke troch Gerbrandus van der Haven. Pieter Nauta makke het fronton, mei dêryn de Stêdefaam.

Yn 1760 waard oan de efterkant in nije riedseal boud nei ûntwerp fan Pieter de Swart. Op 12 augustus waard de earste stien lein troch Willem V fan Oranje-Nassau (1748 - 1806). Yn 1847 kaam op it plak fan de neistlizzende Haadwacht in gebou nei ûntwerp fan Thomas Adrianus Romein, wêryn de nije Riedkeamer ûnderbrocht waard. It stedhûs ûndergie in tal feroarings, wêrûnder it bordes. De Ljouwerter skilder Johan Joeke Gabriël van Wicheren hat portretten makke fan de keningen Willem I, Willem II en Willem III. Yn 1914 waard yn de achtkante lantearne in klokkespul setten. Oarspronklik kaam dat klokkespul út de yn 1884 ôfbrutsen Sint-Jabikstoer (Nijetoer). Yn 1944 waard it klookespul fannijs fuorthelle en opslein yn it wurkplak fan klokkejitter Van Bergen. Yn 1945 kamen de klokken werom, dochs waarden net daliks weromset omreden it gefaar foar ynstoarten. Yn 1972 waard it klokkespul lang om let werom yn it koepeltsje pleatst. Dêr hingje klokken yn fan ûnder oare Johan ter Steghe, Hans Falck en Petrus Overney. Yn totaal hingje der 39 klokken yn it klokkespul.

Op 27 maaie 2005 iepene Prinses Margriet fan de Nederlannen it stedhûs fannijs nei in restauraasje fan 2002 ôf.

## Ynterieur

20140531 Ingangspartij Stadhuis Leeuwarden NL.jpg|De yngong fan it stedhûs yn 2014
20190227_Raadhuis_Leeuwarden.jpg|Bylden Frede en Rjochtfeardigens fan Gerbrandus van der Haven
Interieur raadzaal - Leeuwarden - 20327419 - RCE.jpg|Riedseal
Interieur trouwzaal - Leeuwarden - 20130912 - RCE.jpg|Trouseal


## Sjoch ek
* Stedhuzen yn Fryslân

## Literatuer
*  - *Het Stadhuis van Leeuwarden. Vijf eeuwen bestuurlijk en stedelijk prestige*. Ljouwert (2005).

## Keppeling om utens
*Gemeentearchief.nl Stedhûs
Stedhûs fan Starum

It **Stedhûs fan Starum** is in earder stedhûs yn Starum dat boud is om 1880 hinne.

Sûnt de gemeentlike weryndieling fan 1984 is Starum gjin gemeente mear en is it opgien yn de gemeente Nijefurd. It stedhûs ferlear dêrtroch har funksje en hat no in oare bestimming krigen. It is noch altyd in troulokaasje.

It gebou mei twa foardoarren wie opdield yn in diel stedhûs, mei riedseal en boargemasterskeamer, en in diel (lofterhelte) boargemasterswente. 


Image: Stadhuis Stavoren 07.JPG|Wapenskyld Starum


## Sjoch ek
* Stedhuzen yn Fryslân
Stedhûs fan Sleat

It **Stedhûs fan Sleat** is nei de gemeentlike weryndieling yn 1984 in earder stedhûs út 1761 yn de stêd Sleat. Yn it gebou sit no it Museum Stedhûs Sleat, dêr't de *Laterna Magica*, in samling tsjoenderslantearnen fan Peter Bonnet, yn ûnderbrocht is. It is ek in troulokaasje.

## Beskriuwing
It Stedhûs fan Sleat waard yn 1759 yn klassisistyske styl boud en ferfong in âlder stedhûs. It stedhûs hat oant de gemeentlike weryndielings fan 1984 stjinst dien. Doe gie de gemeente Sleat op yn de nije gemeente Gaasterlân-Sleat, dy't yn 2014 wer opgie yn de fúzjegemeente De Fryske Marren. It iennige dat noch weromtinkt oan de tiid dat it in stedhûs wie, is dat it noch hieltyd in offisjele troulokaasje is. 

It gebou is trije traveeën breed. It hat in folsleine ferdjipping ûnder in dwerstek tusken topgevels mei in topskoarstien dêr't in skoarstienboerd op pleatst is. De foargevel en de súdlike sydgevels binne boud mei brúnread mangaanstien mei tinne kalkspeesjefoegen. De noardergevel dy't mear ynboud is, is makke fan reade bakstien.

Boppe de yngong yn it timpaan is it wapen fan Sleat oanbrocht mei de letters SPQS, in ôfkoarting fan de Latynske wurden *Senatus Populesques Slotensis* itjinge "Bestjoer en Folk fan Sleat" betsjut.

De riedseal en de fertrekseal binne op de earste ferdjipping wylst de boargemasterkeamer op de grûnferdjipping is.

Nijsgjirrich is it plasterwurk yn de riedseal dy't yn 1791 yn Loadewyk XIV-styl oanbrocht waard troch Johan Bernard Logeman (1748-1814). Logeman kaam út út Waardenburg yn it greefskip Aldenburch, mar learde it plasterjen yn Hollân. Logeman wie in plasterwurker, dy't fan plaster muorre- en plafondsiersels meitsje koe. Plaster is in mingsel fan gips, moarmerpoeier en lymwetter dy't fluch hurd wurdt. Doe't er 26 jier âld wie, fêstige er yn Grins, en trochdat yn de achttjinde iuw ynterieurkeunst ûnder Frânske ynfloed populêr waard, hie er genôch wurk. In soad fan syn wurk is yn Noard-Nederlân te bewûnderjen. Ferskate rike keaplju lieten harren balkeplafond fuortwurkje benefter glêde plasterplafonds mei siersels dêryn. Dochs is syn wurk gâns oars. Logeman krige yn syn Hollânske leartiidrek (1765-1775) te krijen mei de styl dy't yn de moade wie: rokoko mei swierige siersels, dochs folge er in nije metoade fan it strakkere neoklassisisme mei syn motiven út de Klassike Aldheid.


Image: Stadhuis museum Sloten 04.JPG


## Sjoch ek
*Stedhuzen yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Webstee Museum Sleat
Galearius

**Galearius**, folút **Gajus Galearius Falearius Maksimianus** (Latyn: **Gaius Galerius Valerius Maximianus**; ±260 – april of maaie 311), wie Romeinske keizer fan 1 maaie 305 oant maaie 311.

## Jonge jierren
Galearius wie fan boerekomôf en kaam út Illyrikum. Syn krekte bertedatum is net bekend, mar wurdt skatten op om-ende-by 250, omdat er al ûnder Aurelianus tsjinne yn it leger. As jongfeint wie Galearius skieppehoeder, krektas syn heit. Hy gong yn it leger en wie soldaat. Fan syn eardere libben foardat er beneamd wurdt ta Caesar is fierders neat bekend. Op 1 maart 293 wurdt er troch Diokletianus ta Caesar beneamd. Hy ferlit syn frou en trout op 'e nij mei Faleria, de dochter fan Diokletianus.

As Caesar fiert Galearius in oantal krigen. Yn 294 fjochtet er yn Egypte, en yn de jierren dernei tsjin de Perzen. Hy slagge deryn har kening Narses in neidielige frede op te lizzen, de Frede fan Nisibis (297). Yn 303 hawwe der yn it Romeinske ryk in soad kristenenferfolgings west dy't nei alle gedachten troch Galearius ynset waarden.

## Keizerskip

Op 1 maaie 305 geane keizer Diokletianus en meikeizer Maksimianus ôf en wurdt Diokletianus opfolge troch Galearius en Maksimianus troch Konstantius Klorus. De nije Caesar fan Galearius wurdt syn neef Maksiminus II Daia (in soan fan in suster fan Galearius), en in goede freon fan Galearius Severus II wurdt yn it westen Caesar.

Al gau ûntsteane der problemen yn it ryk as yn 306 Konstantius Kloarus komt te stjerren by in fjildtocht tsjin de Pikten yn Brittanje. De opfolging rint folslein oars as de keizers earder ôfpraat hiene as it leger de soan fan Konstantius, Konstantyn de Grutte fuort as keizer ferklearret. Galearius lit dat net samar gewurde en beneamt Severus as keizer yn it westen. Om de boel del te bêdzjen nimt Konstantyn genoegen mei it Caesarskip.

De hiele situaasje wurdt noch yngewikkelder as yn oktober dat jier ek de soan fan de eardere keizer Maksimianus, Maksentius him yllegaal ta keizer ferklearje lit yn de haadstêd Rome. Galearius beweecht Severus der mei in leger op ôf te gean, mar dy syn leger wurdt lykwols troch Maksentius omkocht. Severus naait út en wurdt letter dea makke. Galearius besiket syn dea te wreken, mar dat plan mislearet. 

Yn 308 wurdt besletten dat Severus opfolge wurde sil troch Lisinius, in oare freon fan Galearius. Ek Konstantyn en Maksiminus Daia wurde no ta keizer makke. De eardere keizer Maksimianus, dy't op in twadde legitime termyn hope hie, krige dizze net. 

Dêrnei docht Galearius it 'rêstich oan'. Hy komt yn maaie 311 op natuerlike wize oan syn ein. Maksiminus II Daia folge him op as keizer yn it easten.

## Keppeling om utens
* , art. Galearius (305-311 A.D.), yn ''DIR'' (1996).