open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fjoertoerwachter

In **fjoertoerwachter** of **ljochttoerwachter** is ien dy't ferantwurdlik is foar it ûnderhâld en de fersoarging fan in fjoertoer, benammen it ljocht, de lins en de ruten yn de tiid dat der oaljelampen en oerwurkmeganismen brûkt waarden. Fanwegen it riante útsjoch hiene fjoertoerwachters ek de funksje fan útkyk. Se melden skippen yn need oan rêders en bergers, en joegen oankommende skippen troch oan'e loadstsjinst.

It berop fan fjoertoerwachter wie ea tige swier om't it benammen bestie út it hieltyd de hege toer opslepen fan brânstof (hout of koalen), om it fjoer op de goede wize brânend te hâlden. It is dêrom ek net in wûnder dat it yn Nederlân in typysk manljusberop wie. Fjoertoerwachters wennen faak flak by de toer, eventueel sels yn in oanboude wente lykas by it 'Paard van Marken' en it berop gie oer fan heit op soan. Earst mei de komst fan oaljelampen en dan benammen de Argânske lampe yn de achttjinde iuw krige de fjoertoerwachter it wat lichter.

It berop fjoertoerwachter bestiet net mear. Der binne yn Nederlân noch in pear fjoertuorren bemanne (op Skylge, Skiermûntseach en Ouddorp), mar de minsken dy't dêr sitte binne eins ferkearslieders foar de skipfeart. Se hawwe noch wol de funksje fan útkyk, mar hoege har net mear te bekommerjen om it ljocht. Yn de folksmûle hjitte sy lykwols noch wol fjoertoerwachter.

## Europa
De lêste bemanne fjoertoer yn Finlân waard yn 1987 ferlitten en de lêste Noarske fjoertoerwachter ferliet de fjoertoer fan Runde yn 2002. 
De measte Frânske fjoertuorren binne automatisearre, hoewol't der yn 2011 noch likernôch in dozyn bemanne wiene.  
Yn 2011 wiene der ek 62 bemanne fjoertuorren yn Italië  De lêste fjoertoerwachter yn Yslân ferliet syn post yn 2010.
Carlo Biotti

**Carlo Biotti** (*Milaan, 5 juny 1901 - Alassio, 10 desimber 1977) wie in Italjaanske abbekaat, foarsitter fan de rjochtbank fan Milaan en fan 1964 ôf lid fan de ried fan bestjoer en it management fan de Italjaanske fuotbalklub AC Milaan. 

Carlo Biotti waard mei de tiid in wrâldsymboal fan de ferdigening fan de rjochterlike ûnôfhinklikens en de beskerming fan de swakkeren.

## Biografy
Hy groeide op yn in famylje fan lâneigeners yn Borghetto Lodigiano yn Lombardije, in pear kilometer fan Milaan. Hy hie twa soannen, Faust en Johnny Biotti.
### Juridyske karriêre
Carlo Biotti sette syn juridyske karriêre útein as rjochter yn Itaalje en groeide út ta ien fan 'e meast ynfloedrike magistraten fan syn tiid. Hy waard beneamd ta foarsitter fan it Hof fan Berop yn Milaan en wie belutsen by ferskate grutte gerjochtsaken. 

Ien fan syn bekendste saken wie it proses oer de bomaanslach op Piazza Fontana. Hy waard wurdearre om syn ûnôfhinklikens en strang juridysk ynsjoch, mar waard yn kontroversjele omstannichheden fan 'e saak helle nei politike druk.

### Aktiviteit by AC Milan
Njonken syn juridyske wurk wie Biotti ek aktyf as sportbestjoerder. Hy tsjinne as lid fan it bestjoer fan AC Milaan en wurke as General Counsel fan de klup. Yn dy rol hie er in wichtige ynfloed op 'e juridyske en organisatoaryske besluten fan de klup.

## Yn 'e populêre kultuer
### Film en telefyzje
* Bottis ferhaal waard ferteld yn de film *Romanzo di una strage* (2012) fan Marco Tullio Giordana, wêryn't syn personaazje spile wurdt troch Bob Marchese. [ 2 ] De film beljochtet Biotti's krúsjale rol yn de 'jierren swier as lead en toant syn striid foar wierheid en yntegriteit..
Museum de Fundatie

Museum de Fundatie is in Nederlânsk museum foar byldzjende keunst, fêstige yn Swol, dat bestiet sûnt 1958. Bûten Nijenhuis yn Wijhe is ek ûnderdiel fan it museum. 

It museum ferhuze yn 2005 nei it Paleis fan Justysje yn Swol nei't it earder in tsjerke yn Dimter brûkt hie foar tydlike útstallingen. Yn 2013 waard it museum útwreide mei "de wolk", in ellipsfoarmige eksposysjeromte op it dak fan it gebou. Dit ûntwerp fan arsjitekt Hubert-Jan Henket is oan de bûtenkant beklaaid mei 55.000 trijediminsjonale wytblau glazuere tegels, produsearre troch Keninklike Tichelaar út Makkum.

De yn 1991 troch keninginne Beatrix iepene byldetún fan 4,5 hektare op it bûten Nijenhuis yn Wijhe is ien fan de gruttere fan Nederlân. Yn de tún binne goed hûndert bylden út de perioade fan de lette 18de iuw ôf te sjen, ôfkomstich út de kolleksjes fan Museum de Fundatie, de provinsje Oerisel en it Museum Beelden aan Zee te Skeveningen. Fan septimber 2004 ôf waard it Bûten Nijenhuis, nei in restauraasje, op fêste iepeningstiden iepensteld foar it publyk.
Jacobus ten Zweege

**Jacobus ten Zweege** (Makkum, 15 maart 1855 - dêre, 24 jannewaris 1917) 
 wie in Fryske platielskilder en ûntwerper by de ierdewurk- en tegelfabryk Tichelaar.

## Biografy
Ten Zweege waard yn 1855 yn Makkum berne as soan fan de platielskilder en keramysk ûntwerper Willem Jacobus ten Zweege en fan Hermina Hubertus van Drooge. Ten Zweege waard ferneamd nei syn pake Jacobus ten Zweege. Ek syn pake wie, lykas syn heit, platielskilder en keramysk ûntwerper by it bedriuw fan Tichelaar yn Makkum. Yn 1896 waard er earste skilder by it bedriuw Tichelaar as opfolger fan syn heit, dy't yn dat jier ferstoarn wie. Efterinoar hawwe trije generaasjes Ten Zweege mei harren stimpel drukt op de ûntwerpen fan Tichelaar.  

Ten Zweege brocht ein 19de iuw ûnder ynfloed fan de jugendstil-fernijingen oan yn de kolleksje.  Syn wurk is, lykas dat fan syn heit en pake, opnommen yn de kolleksje fan ferskate keramyske musea, wêrûnder it Princessehof yn Ljouwert. Yn it Frysk Skipfeart Museum is in skilderij mei in foarstelling fan de Sylroede yn Makkum fan him yn de kolleksje opnaam.

Hy troude op 4 juny 1892 yn de gemeente Wûnseradiel mei Dirkje Roosjen út Makkum. Yn jannewaris 1917 ferstoar er sûnder bern yn 'e âldens fan 61 jier yn syn wenplak Makkum.
Kinke Kooi

**Kinke Kooi** (Ljouwert, 1961) is in fanút Arnhim wurkjende Fryske keunstner. Se makket benammen tekeningen en lytsere ynstallaasjes. Har keunst rjochtet him benammen op froulju en froulikens.

## Wurkpaad
Kooi stelde harsels oan it begjin fan har wurksume libben trije regels. Dit wiene de regels:

* *Myn kar fan ûnderwerp komt altyd út in persoanlike fassinaasje, ek al skamje ik my dea;*
* *Ik tekenje en skilderje sa sekuer mooglik wat ik sjen litte wol, ek al wurdt it banaal;*
* *Ik bliuw tekenjen en skilderjen oant ik der wis fan bin dat it klear is, sels as ik te fier gean.*
Sels stelt se dat dizze regels in soarte fan stipe binne, sadat se de grinzen yn har keunst ferleget en net ophâldt om't in wurk har skamje lit. Har keunst kin karakterisearre wurde as moderne keunst mei floeiende foarmen, dy't yn 't earstoan abstrakt liket, mar by goed besjen faak deistige foarmen of objekten hat. Troch sokke objekten te ûntdekken krijt har keunst faak nije betsjutting. Har favorite kleur is rôze en heldere tinten fan dizze kleur komme faak yn har wurk foar, lykas kleuren dy't byinoar gearkomme, dy't ek as kitsch beskôge wurde.

## Populariteit
Troch de fokus dy't Kooi hie op har trije regels, wie se mear dwaande mei wat se as keunstner meitsje woe en folle minder mei wat populêr wie by it publyk. Dêrtroch duorre it wat tiid foardat it grutte publyk har fûn. De lêste jierren hat der mear wurdearring foar har wurk west. Kooi stelt sels dat har smaak blykber akseptabeler wurden is en in tsjinwicht biede moat oan wat se 'fisuele honger' oantsjut. Dêrmei bedoelt se in iensidichheit fan bylden en bepaalde klisjees (faak oer froulju) dy't faak weromkomme. Har keunst, dy't net altyd rjochte is op de moaie aspekten fan froulju, moat foar tsjindruk soargje. 

## Prizen
De gruttere wurdearring foar Kooi yn mear resinte tiden die bliken bygelyks út de útrikking fan de Jeanne Oostingpriis foar har wurk yn 2016, de Gerrit Bennerpriis foar Byldzjende Keunst foar har hiele oeuvre yn 2023 en de útstalling yn it Frysk Museum nei oanlieding fan de Brennerpriis. Foar dy lêste eksposysje eksposearre se al yn Museum Arnhim, Museum Boijmans Van Beuningen, it Ryksmuseum Amsterdam en sûnt 1995 yn Amearika. Yn 2021 stie in wurk fan Kooi yn in IKEA-katalogus, dat in grut publyk berikte dat oars net mei har wurk yn oanrekking komme koe.

## Privee
Kooi waard berne yn 1961 yn Ljouwert en studearre yn de earste helte fan de jierren tachtig oan ArtEZ Akademy foar Byldzjende Keunsten Arnhim. Nei har stúdzje bleau se yn Arnhim wenjen en hat se hjir ek har atelier. Se hat in goede bân mei har mem en neamt har har heldinne. Se liket foar har ek in ynspiraasje west te hawwen op it mêd fan wurk, want Kooi jout har mem kwaliteiten dy't har trije regels stypje, lykas moed en oarspronklikheid.

Hoewol't it froulike geslacht sintraal stiet yn har wurk, ûnderfynt se har eigen relaasje mei geslacht as floeiender. Sy stelt:
*Ik hâld fan it gebrek oan dúdlike skieding. Ik gie troch in faze dêr't ik in jonge wêze woe; doe't ik bern krige, waard ik tige froulik; Nei myn menopauze waard ik wer manliker, en ek fûlder. Ik hâld fan dy skommelingen.*
Flagge fan Drylts

De **flagge fan Drylts** is de flagge fan de stêd Drylts, yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân. Ek is it de flagge fan de eardere gemeente Drylts.

Sûnt 1 jannewaris 1984 wurdt de flagge net langer mear as gemeenteflagge brûkt, omdat de gemeente Drylts doe part wurden is fan de gemeente Wymbritseradiel. Yn 2011 is Wymbritseradiel wer part wurden fan Súdwest-Fryslân.

## Beskriuwing
De beskriuwing fan de flagge is:

*Trije banen fan giel en blau mei in hichteferhâlding fan 1:3:1; mei op de blauwe baan oan de broekingside in giele kogge mei seil en wimpel.*

De kleuren komme út it wapen fan Drylts.

## Symbolyk
* Kogge: oernommen út in âld segel fan de stêd.

## Sjoch ek

Ofbyld:IJlst wapen.svg|Wapen fan Drylts
Ofbyld:Wymbritseradiel flag.svg|Flagge fan Wymbritseradiel
Ofbyld:Súdwest-Fryslân Gemeentevlag.svg|Flagge fan Súdwest-Fryslân
ProZa Brouwers

**ProZa Brouwers** is in hierbrouwerij yn Aldeboarn en is oprjochte yn 2020 troch brouwer*s* de freonen Tom en Jorrit.
## Algemien
Ut freonskip en de dielde passy foar boergondysk genietsjen, ûntstie yn 2020 ProZa Brouwers. Út it prachtige Aldeboarn wei brouwe se no op lytse skaal harren bieren. Tom en Jorrit binne op alderhande wizen nau belutsen by Aldeboarn.

## Assortimint

**ProZa Weizen*
**ProZa Kölsch*
**ProZa Blond* 
**ProZa Tripel*
**Gondel Blond* - broud troch Tsjerkebier út Easterwierrum

## Keppeling om utens
* Facebookaccount fan ProZa Brouwers
Richard Moore (siler)

**Richard Fulton Moore** (San Bernardino, 11 augustus 1910 - Newport Beach, 16 novimber 2005) wie in Amerikaansk siler. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, yn de 8m R-klasse mei Owen Churchill, Alan Morgan, William Cooper, Robert Sutton, Pierpont Davis en Alphonse Burnand. De 8m R-klasse is in mearpersoanskielboat. It jacht hat in lingte fan ungefear 13,50 oant 15,80 meter, in breedte 2,20 oant 2,50 meter en in djipgong fan 2,00 meter; it grutseil mjit 50 m².
Richard Moore tsjinne yn de Twadde Wrâldkriich by de Amerikaanske Marine, nei de kriich wie hy wurksum yn de fêstgoedsektor.

Richard Moore ferstoar op 16 novimber 2005, yn 'e âldens fan 95 jier.
Richard Moore

; Richard Moore kin ferwize nei: 
* in Amerikaanske siler berne yn 1910, Richard Moore (siler)
* in Amerikaanske regisseur berne yn 1925, Richard Moore (regisseur)
* in Ingelske politikus berne yn 1931 Richard Moore (liberaal politikus)
* in Ingelske akteur berne yn 1942, Richard Moore (akteur)
* in Skotske sjoernalist berne yn 1973, Richard Moore (sjoernalist)
Owen Churchill

**Owen Porter Churchill** (Los Angeles, 8 maart 1896 - Dêre, 12 novimber 1985) wie in Amerikaansk siler. 

Hy die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928, 1932 en 1936). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, yn de 8m R-klasse mei Richard Moore, Alan Morgan, William Cooper, Robert Sutton, Pierpont Davis en Alphonse Burnand. De 8m R-klasse is in mearpersoanskylboat. It jacht hat in lingte fan ungefear 13,50 oant 15,80 meter, in breedte 2,20 oant 2,50 meter en in djipgong fan 2,00 meter; it grutseil mjit 50 m².

Owen Churchill ferstoar op 12 novimber 1985, yn 'e âldens fan 89 jier.
Aartsbisdom Hamburch

It **aartsbisdom Hamburch** (Dútsk: *Erzbistum Hamburg*; Latynsk: *Archidioecesis Hamburgensis*) is in bisdom fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke yn it noarden fan Dútslân. It aartsbisdom beslacht de dielsteaten Hamburch en Sleeswyk-Holstein en it Mecklenburchske diel fan 'e dielsteat Meklenburch-Foarpommeren. It is in bisdom yn 'e diaspoara, mar wat oerflak oanbelanget is it it grutste bisdom fan Dútslân. De biskopssit stiet yn 'e Nije Marijedom yn it Hamburger stedsdiel Sankt Georg.

## Skiednis
Paus Gregoarius IV makke yn 831 fan Hamburch in aartsbisdom en yn 834 waard de benediktynske muonts Ansgar as de earste aartsbiskop keazen. Nei de plondering fan Hamburch troch de Wytsings yn it jier 845 waard it bisdom mei bisdom Bremen gearfoege ûnder de namme aartsbisdom Hamburch-Bremen en de aartsbiskop syn sit ferhûze doe nei Bremen. Dochs bleau der in kapittel yn Hamburch mei wat rjochten bestean, dy't útein sette mei de bou fan 'e Marijekatedraal.  

Yn 'e reformaasje rekke it bisdom yn it neigean en lang om let hold it mei de Frede fan Westfalen yn 1648 op te bestean. De sielssoarch fan 'e katoliken fan it eardere bisdomgebiet waard ynearsten troch it Apostoalyske Fikariaat fan it Noarden fersoarge. 

Paus Jehannes Paulus II stifte mei de apostoalyske konstitúsje *Omnium Christifidelium* fan 24 oktober 1994, dy't op 7 jannewaris 1995 yn wurking gie, it aartsbisdom Hamburch op 'e nij op mei dielen fan it bisdom Osnabrück en lytsere gebieten fan it Hildesheim. De hillige Ansgar waard troch de paus as patroanhillige fan it bisdom oanwiisd. 

## Tsjerkeprovinsje
De aartsbiskop fan Hamburch is metropolyt fan 'e tsjerkeprovinsje mei de bisdommen Hildesheim en Osnabrück.

## List fan aartsbiskoppen
* 24-10-1994 - 16-02-2002: Ludwig Averkamp
* 22-11-2002 - 21-03-2014: Werner Thissen
* 26-01-2015 - : Stefan Heße
De Wiere Wâldman

**De Wiere Wâldman** is in brouwerijhierder yn Burgum. De bierbrouwerij waard oprjochte yn 2017 troch Wim de Vries, Broer van Kammen, Wieke van Kammen en Pieter van Kammen. 

## Skiednis
De brouwerij is yn 2017 yn Damwâld as hobby begûn troch in fjouwertal entûsjaste bierkriichsmannen. 

## Hjoed-de-dei
Yn de thúsbrouwerij wurdt op ambachtlike wize bier broud. Yn de bieren wurde inkeld natuerlike produkten ferwurke. Dizze wurde mei soarch selektearre, sadat allinne de bêste nôtsoarten, hop en oare yngrediïnten brûkt wurde.  Bysûnder foar de bieren út de Wâlden is dat der brûkt makke wurdt fan lokale krûden en streekprodukten.  

De bieren wurde yn gruttere batches broud by Tsjerkebier yn Easterwierrum.  

Motto: "eigensinnich bier út de wâlden. Fol karakter, dit bier drinkst net allinnich"  

## Assortimint
* *Balstjurrich blond* - blûn makke mei flearblossem
* *Wrachtich Wâldskûm* - weetbier
* *Bjusterbaarlik Bitter* - IPA mei kalmuswoartel
* *Treddeheal Tripel* - tripel
* *Broers Broedsje* - mei huning
## Keppeling om utens
* Webstek fan De Wiere Wâldman
Rotbier

**Rotbier** is in hierbrouwerij yn De Rottefalle en is oprjochte yn 2024 troch in freonegroep út dat doarp.
## Algemien
De brouwerij is neamd nei it âldste, noch farrende, izeren skûtsje ‘De Rot’. De freonegroep wol mei har spesjaalbieren in ferskil meitsje foar doarp en omjouwing. Dêrom binne sy in brouwerij sûnder winsteachmerk. Alle opbringsten komme te 'n goede oan ferienings of stichtingen.

## Assortimint

**Litswetter* - tripel (broud by Tsjerkebier yn Easterwierrum)
## Keppeling om utens

* Webstee fan Rotbier
Pierpont Davis

**Francis Pierpont Davis** (Baltimore, 27 desimber 1884 - Los Angeles, 15 july 1953) wie in Amerikaansk siler. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, yn de 8m R-klasse mei Richard Moore, Owen Churchill, Alan Morgan, William Cooper, Robert Sutton en Alphonse Burnand. De 8m R-klasse is in mearpersoanskylboat. It jacht hat in lingte fan ungefear 13,50 oant 15,80 meter, in breedte 2,20 oant 2,50 meter en in djipgong fan 2,00 meter; it grutseil mjit 50 m². 

Davis wie yn syn deistich libben arsjitekt en hat ferskate gebouwen yn de omjouwing fan Los Angeles ûntwurpen
Pierpont Davis ferstoar op 15 july 1953, yn 'e âldens fan 68 jier.
Harold Smith

**Edwin Harold Smith** (Ontario (Kalifornje), 19 febrewaris 1909 - La Jolla, 5 maart 1958) wie in Amerikaansk keunstdûker.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de tsien meter toer, op de trije meter planke wûn hy in sulveren medalje.

Nei syn Olympyske suksessen waard er trainer. Hy waard ek oansteld as trainer fan it Dútske Olympyske dûkteam fan 1936. Nei syn tsjinst as kaptein by de mariniers yn de Twadde Wrâldkriich wurke Smith in skoft as swimbadmanager yn lúkse hotels yn Palm Springs en Santa Barbara.
Harold Smith ferstoar op 5 maart 1958, yn 'e âldens fan 49 jier oan de gefolgen fan kanker.
Johan Oxenstierna

**Johan Gabriel Oxenstierna af Korsholm och Wasa** (Stockholm, 28 augustus 1899 - Täby, 18 july 1995) wie in Sweedsk moderne-fiifkamper. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, yn datselde jier waard hy ek Sweedsk kampioen moderne fiifkamp.

Oxenstierna wie in telch út ien fan 'e âldste aadlike famyljes yn Sweden. Hy tsjinne yn 'e Sweedske Marine en waard yn 1932 oansteld as marine-attasjee op 'e Sweedske ambassade yn Parys. Yn de Twadde Wrâldkriich wie er militêr attasjee op 'e Sweedske ambassade yn Londen. Syn kodearre berjochten oan it Sweedske regear yn Stockholm waarden dekodearre en op ferriedlike manier trochjûn oan 'e Dútsers troch in Sweedske amtner dy't mei de nazys sympatisearre. Sa waard Oxenstierna bûten syn eigen skuld om foar nazy-Dútslân in wichtige boarne fan op it mêd fan ynformaasje oer de Alliëarde marine. Hy swaaide yn 1954 út de Sweedske Marine ôf mei de rang fan kaptein-op-see.

Oxenstierna wie in broer fan fan de keunstneres Sigrid Aminoff. Hy troude twaris (syn earste houlik einige yn 1946 yn in skieding) en hie twa soannen en in dochter. Syn pakesizzer Anna Oxenstierna wie in profesjoneel golfster. Johan Oxenstierna  ferstoar op 18 july 1995, yn 'e âldens fan 95 jier.
Henry Pearce

**Henry Robert (Bobby) Pearce** (Double Bay, 30 septimber 1905 - Toronto, Kanada, 20 maaie 1976) wie in Australyske roeier.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen yn de skiff, fjouwer jier letter yn Los Angeles wist er syn titel te prolongearjen. Hy stopte krekt foar de Twadde Wrâldkriich mei roeien op heech nivo.

Pearce groeide op yn Austraalje, mar ferhuze letter nei Kanada, hoewol't er pas yn 1972 Kanadeesk steatsboarger waard.
Henry Pearce ferstoar op 20 maaie 1976, yn 'e âldens fan 70 jier.
Kenneth Myers

**Kenneth (Ken) Myers** (Norristown, 26 augustus 1896 - 22 septimber 1972) wie in Amerikaanske roeier.

Hy die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1920 1928 en 1932). Hy wûn by syn Olympysk debút yn 1920 yn Antwerpen de sulveren medalje yn de fjouwer-mei-stjoerman. Acht jier letter naam Myers yn Amsterdam diel oan de Olympyske Simmerspullen 1928 en wûn de sulveren medalje yn de skiff. By de Olympyske Simmerspullen 1932 yn eigen lân wûn er tegearre mei Garrett Gilmore de olympyske titel yn de dûbeld-twa.
Kenneth Myers ferstoar op 22 septimber 1972, yn 'e âldens fan 76 jier.
Michael Galitzen

**Michael Riley (Mickey) Galitzen** (Los Angeles, 6 septimber 1909 - Dêre, 9 juny 1959) wie in Amerikaansk keunstdûker.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de trije meter planke, hy wûn ek noch twa sulveren medaljes en in brûnzen medalje.

Michael Galitzen ferstoar op 9 juny 1959, yn 'e âldens fan 49 jier.
Georgia Coleman

**Georgia Coleman** (St. Maries, 23 jannewaris 1912 - Los Angeles, 14 septimber 1940) wie in Amerikaansk keunstdûkster.

Sy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Sy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de trije meter planke, sy wûn ek noch twa sulveren medaljes en in brûnzen medalje.
Yn 1937 krige se polio, mar hja learde op'e nij swimmen, twa jier letter ferstoar Georgia Coleman op 14 septimber 1940, yn 'e âldens fan 28 jier oan de gefolgen fan in longûntstekking.
Garrett Gilmore

**William Evans Garrett Gilmore** (Wayne, 16 febrewaris 1895 - Philadelphia, 5 desimber 1969) wie in Amerikaansk roeier.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924 en 1932). Hy wûn by syn Olympysk debút yn 1924 te Parys de sulveren medalje yn de Skiff. Acht jier letter naam Gilmore yn Los Angeles diel oan de Olympyske Simmerspelen 1932 en wûn hy tegearre mei Kenneth Myers de olympyske titel yn de dûbeld-twa. Gilmore wie yn syn deistich libben makeler fan berop.
Garrett Gilmore ferstoar op 5 desimber 1969, yn 'e âldens fan 74 jier.
Nôtmjitter

In **nôtmjitter** wie yn earder tiden in troch it stedsbestjoer oanstelde amtner dy't derop taseach dat de hannel yn nôt earlik gie.

De nôtmjitters wiene beëdige mei it ôfmjitten fan partijen nôt neffens standertmaten.  Se kontrolearren oft de mjitte goed wie. Ek waard metten hoefolle it nettogewicht de hektoliter wie.  De nôtmjitters hâlden boppedat tafersjoch op it leverjen fan nôt.  Se bepaalden en notearren de oanfierde hoemannichten en it te beteljen aksyns (ynfierrjochten).  Ek ferfollen se hiel oare taken, lykas it oppakken fan dogeneaten en it bestriden fan brân. 

De nôtmjitter brûkte in houten skep om nôt te skeppen, in strikel (in stôk om in mei nôt folle tonne ôf te striken) en in wan (in skaalfoarmige koer om it tsjêf fan it nôt te suverjen).  De wan hie nei alle gedachten de ynhâld fan in skeppel (25 liter).  De útdrukking 'aan de strijkstok blijven hangen'/'der bliuwt [hiel wat, gâns] oan 'e strykstôk hingjen' stamt ôf fan it ôfstriken fan in standertmjitte mei in strykstôk by de ferkeap fan nôt. 

In tal stêden yn de Lege Lannen stelden nôtmjitters oan. Yn Gint wiene de nôtmeters al yn de midsiuwen fan belang, omdat de stêd doe it steapelrjocht op nôt hie.  Yn Nederlân wiene de nôtmeters benammen yn de Gouden Iuw fan grut belang, doe't de nôthannel in tige foaroansteande rol yn de ekonomy spile (sjoch memmenegoasje). 

Oant yn de 20e iuw bleaune nôtmjitters aktyf. Yn Frjentsjer soene de lêste twa nôtmjitters noch yn de Twadde Wrâldoarloch tsjinst dien hawwe. 


Ofbyld:Gildehuis van de korenmeters (Gent).JPG|It nôtmjittershûs yn Gent
Ofbyld:Zakkendragershuisje01.jpg|It Nôtdragershúske yn Frjentsjer


## Gilden
Korenmeters hiene har eigen gilde. Dy waard soms gearfoege mei gilden fan besibbe beroppen lykas nôtsetters en nôtdragers. Dy krigen dan ek in mienskiplik gildehûs, lykas it Korenmetershuisje yn Amsterdam of it Nôtdragershúske yn Frjentsjer.
De Hoop (Rotterdam)

**De Hoop** wie in nôtmûne oan 'e Coolvest yn Rotterdam. 

## Beskriuwing

De foargonger fan De Hoop stie bekend as de "De Roode Molen" en wie op de Heer Jan Vettentoer boud, in standermûne dy't as funksje nôt- en iikmûne hie. De mear as 30 m hege De Noord waard yn 1736 troch Gerrit van Driel op dat plak boud. 

De mûne wie in tige hege mûne, noch heger as de mûnen fan Skiedam en neffens de Mûnedatabase op it stuit fan ôfbrekken de heechste mûne fan it lân. Under yn 'e mûne wie yn 't lêst  in winkeltsje foar produkten fan 'e mûne. 

Yn 1918 ûnteigene de gemeente de mûne, om 't dy foar it tichtsmiten fan 'e Coolvest en oanlis fan in nije wei yn it paad stie. Eigner H. Miete krige 60.000 gûne as skeafergoeding. 

Yn 1920 fûn de ôfbraak fan 'e mûne plak. Yn 'e twa tuskenlizzende jierren ferhierde de gemeente de mûne noch oan 'e mûnders Stok en De Boer út Hillegersberg. 

Nei de ôfbraak bleaune ek de baard en in bygebou bewarre, dy't by it bombardemint fan 1940 op 'e stêd ferlern gyngen.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase.
Lewis Clive

**Lewis Clive** (Londen, 8 septimber 1910 - Gandesa, 28 july 1938) wie in Ingelsk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Hugh Edwards yn de twa sûnder stjoerman.

Clive wie in man mei útsprutsen politike opfettingen, tsjinne as Labour-lid yn de *Kensington Borough Council* en skreau boeken en pamfletten foar de nije Fabian Society. Hy hie plannen om him kandidaat te stellen foar it parlemint, it wie syn politike oertsjûging dy't him nei Spanje brocht, fjochtsjend foar de Republikeinen yn de Spaanske Boargeroarloch.
Lewis Clive sneuvele op 28 july 1938, yn 'e âldens fan 27 jier yn de buert fan Gandesa yn de Spaanske provinsje Tarragona yn de regio Kataloanië.
Hugh Edwards

**Hugh Robert Arthur Edwards** (Woodstock, 17 novimber 1906 - Southampton, 21 desimber 1972) wie in Ingelsk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Lewis Clive yn de twa sûnder stjoerman; hy stapte op it lêste momint noch yn by de fjouwer sûnder stjoerman en mei John Badcock, Jack Beresford en Rowland George waard er ek noch Olympysk kampioen.

Yn de Twadde Wrâldkriich wie Edwards piloat foar de RAF.
Hugh Edwards ferstoar op 21 desimber 1972, yn 'e âldens fan 66 jier.
Folkert van der Hoek

**Folkert van der Hoek** (Boalsert, 1963) is in Fryske foarmjouwer fan tentoanstellings dy’t wurket yn Amsterdam. 

## Vredeman de Vriespriis
Yn 2024 wûn er de Vredeman de Vriespriis foar Foarmjouwings. Syn projekt waard priizge omdat er de mienskip op in djipgeande wize belûkt, wat komselden bart yn design. Nei seis jier slagge it Van der Hoek om de Ald Skoalle oan it keatsfjild fan Húns yn gebrûk te nimmen as oantreklik poadium Phlox foar wurk- en presintaasjeromte. De ynstjoering betrof de foarmjouwing fan sân opienfolgjende presintaasjes, yn de mande mei twa doarpsprojekten yn de perioade 2021/2023. Fanwegen de koroanapandemy is ien kear keazen foar in perioade fan trije jier.

De priisútrikking waard organisearre troch Keunstwurk en de priis waard útrikt troch kultuerdeputearre Sijbe Knol yn Museum De Jouwer. Knol: *Dat ûntwerp fêstiget it omtinken op de kwaliteit fan de beboude omjouwing dy’t bydraacht oan in gefoel fan grutskens en identiteit yn ús doarpen en stêden. It fersterkjen fan mienskippen en it realisearjen fan in oantreklike omjouwing is foar de provinsje in wichtich spearpunt.*
Yn totaal waarden dat jier tsien projekten ynstjoerd dy’t it ferskaat yn it Fryske lânskip wjerspegelen.
Nadja

***Nadja *** (Frânsk, de namme is in  frouljusnamme) is in roman fan de Frânske skriuwer André Breton út 1927, útjûn yn 1928, troch La Nouvelle Revue française yn Parys. Oarspronklik wie it in boek yn twa parten. Yn 1962 hat de skriuwer der in tredde part by skreaun, wat der yn 1963 oantafoegd waard. Gjin fan beide ferzjes hawwe in oersetting yn it Frysk.

Nadja kin sjoen wurde as it besykjen fan Breton om surrealisme as libbenswize te beskriuwen. De foarfallen fan de roman sitte altyd fêst yn de (deistich) wurklikheid, mar dy bliuwt wol wat ophongen tusken dream en werklikheid, tusken libben en keunst. Yn it boek komme alle tema's dy't typysk binne foar it surrealisme: in drang ta skokken, begearte, it fantastyske, it ûnmooglike, magyske, ûneinige frijheid, ôfwizing fan logyske ferstân dy't alles ûnbekende ferminderje wol ta it bekende.

De *Nadja* út it boek liket Léona Delcourt west te hawwen.

## Boek
Wat struktuer oanbelanget, kin Nadja sjoen wurde as in soarte fan kollaazje, dy't fan it iene punt nei it oare springt. Dat effekt wurdt fierder fersterke troch it brûken fan 44 yllustraasjes yn it boek: meast foto's (wêrûnder strjitsênes fan Jacques-André Boiffard en portretten fan Man Ray), mar ek reproduksjes fan keunstwurken (bygelyks fan sênes fan Juan Gris en Max Ernst) en tekeningen dêr't Nadja en Breton sels op te sjen binne.

## Wurdearring
* *Nadja * waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Herman Brood Museum & Experience

It **Herman Brood Museum** is in museum yn Swol oer de muzikant en keunstner Herman Brood, dat bestiet sûnt 2017.

Nei't der op ferskate plakken eksposysjes en tydlike musea west hiene, waard yn april 2017 it Herman Brood Museum yn Swol, it berteplak fan Brood, iepene ûnder de namme *Herman Brood Experience*. De oprjochter wie Ivo de Lange, mei wa't Herman Brood in skoft lang opluts. It museum is ynrjochte yn in pân út 1444 oan de Blijmarkt tsjin Museum de Fundatie oer. It museumdiel waard ein 2018 ferpleatst nei de boppeferdjipping en útwreide, mei ûnder in galery en in winkel. En waard de namme feroare yn Herman Brood Museum & Experience.

Yn it museum wurdt it ferhaal ferteld fan it libben fan de artyst. It fertoant tekeningen, skilderijen, stikken klean, meubilêr, in gitaar, poëzyalbums fan syn susters, foto's, filmmateriaal en alderlei oare foarwerpen út it libben fan Brood.

Op 24 maart 2025 waard bekend makke dat it museum fanwege tsjinfallende ynkomsten op 30 maart 2025 de doarren slúte sil.
Noardnederlânsk Trein & Tram Museum

It **Noardnederlânsk Trein & Tram Museum** is in museum oer de histoarje fan it spoarnet yn it noarden fan Nederlân. 
It stasjonsgebou fan Súdbroek kaam yn 2002 yn hannen fan it museum. Nei in yngreven ferbouwing fan tsien jier iepene it museum yn 2014 de doarren op dizze lokaasje.
Aartsbisdom München en Freising

It **aartsbisdom München en Freising** (Dútsk: *Erzbistum München und Freising*; Latyn: *Archidioecesis Monacensis et Frisingensis*) is in roomsk aartsbisdom yn it suden fan 'e Dútske dielsteat Beieren.

## Skiednis
It bisdom Freising waard foar it earst yn 793 neamd en troch Sint-Korbinianus stifte. Mei't in ein oan it Hillige Roomske Ryk kaam, ferdwûn ek yn 1803 it prinsbisdom Freising. Yn 1817 ferhûze de biskopssit fan Freising nei München en waard in part fan it ophefte bisdom Chiemsee tafoege. It bisdom waard doe in aartsbisdom. Sûnt is de Us-Leaffrouwetsjerke de sit fan 'e biskop yn München, wylst de Freisinger dom as ko-katedraal tsjinnet. 

Nei oanlieding fan klachten oer seksuëel misbrûk stelde it aarstbisdom in abbekatekantoar oan om dêr in rapport oer te skriuwen. Dat yn 2022 publisearre rapport stelde tusken 1945 en 2019 497 gefallen fan seksuëel misbrûk yn it bisdom fêst. Aartsbiskop Marx bea op 4 juny 2021 syn ûntslach as aartsbiskop oan om't er him mei ferantwurdlik fielde foar de skandalen yn it bisdom, mar de paus wie net fan doel fan ûntslach yn te skewielen en frege him as aartsbiskop oan te bliuwen.

## Tsjerkeprovinsje
De aartsbiskop fan München-Freising is metropolyt fan 'e tsjerkeprovinsje, dy't trije suffragaanbisdommen telt:

* Augsburg (foar 1803 tsjerkeprovinsje Mainz)
* Passau (foar 1803 tsjerkeprovinsje Salzburg)
* Regensburg (foar 1803 tsjerkeprovinsje Salzburg)

## Patroan
Patroanhillige fan it aartsbisdom is de stifter fan it bisdom Freising, de hillige Korbinianus. Sint-Korbinianus wurdt alle jierren betocht by de Korbinianusbeafeart.

## List aartsbiskoppen
* 1821-1846: Lothar Anselm Freiherr von Gebsattel 
* 1846-1856: Karl August Graaf von Reisach 
* 1856-1877: Gregor von Scherr 
* 1878-1889: Antonius von Steichele 
* 1889-1897: Antonius von Thoma 
* 1898-1909: Franz Joseph von Stein 
* 1909-1917: Franziskus kardinaal von Bettinger 
* 1917-1952: Michael kardinaal von Faulhaber
* 1952-1960: Joseph kardinaal Wendel
* 1961-1976: Julius kardinaal Döpfner
* 1977-1982: Joseph kardinaal Ratzinger
* 1982-2007: Friedrich kardinaal Wetter
* 2007-: Reinhard kardinaal Marx
Pearze Freed

**Pearze Freed** (ek stavere as **Pearse Freed**; Nederlânsk: *Paarse Vrijdag*, Ingelsk: *Purple Friday*) is in dei dêr't learlingen en learaars fan middelbere skoallen har solidariteit op sjen litte kinne mei lhbt+'ers troch de kleur pears op skoalle te dragen. Yn Nederlân wurdt de dei sûnt 2010 alle jierren op de twadde freed fan desimber hâlden.

Pearze Freed waard modelearre op ***Spirit Day*** yn 'e Feriene Steaten. De kleur pears is oernommen fan 'e pearze stripe fan 'e Reinbôgeflagge fan 'e homobeweging, dy't *geast* (karakter/Spirit) symbolisearret.

## Nederlân
Yn Nederlân waard Pearze Freed foar it earst hâlden yn 2010, op inisjatyf fan Nazmul Zaman, dy't op syn skoalle, de Piter Jelles-skoallemienskip yn Ljouwert, op in positive wize ferskaat yn seksuele oriïntaasje en seksuele identiteit sichtber meitsje woe en stipe biede woe oan lhbt-jongerein. Sûnt dy tiid is de dei organisearre troch de gearwurking fan de Gender & Sexuality Alliances (GSA) fan it COC.

Pearze Freed wurdt organisearre om't skoallen yn Nederlân faak gjin feilich plak binne foar LHBTI-jongerein. De helte fan alle learlingen fan it fuortset ûnderwiis hat muoite mei iepen uteringen fan homoseksualiteit. LGBTI-jongerein genietet minder fan skoalle en skoaltsjeskûlet mear. Hja fine dat de sfear yn 'e klasse (en har eigen posysje dêryn) minder goed is, se hawwe in minder goede relaasje mei har learkrêften en 51% fan dejingen dy't út 'e kast binne, is it ôfrûne jier narre of hat te krijen hân mei negative reäksjes oangeande harren seksuele oriïntaasje.
Aurélien

***Aurélien *** (Frânsk, de namme is in  manljusnamme)  is in roman fan Louis Aragon, de fjirde fan *Le Monde réel*-syklus. It boek kaam út yn 1944, by Gallimard yn Parys.
 
## Boek
It boek ûndersiket de morele problemen en estetyske omliedingen fan de titulêre boargerlike held. Troch de lens fan dy haadpersoan, in man fan yn de fjirtich dy't nea noait hielendal wersteld is fan syn ûnderfiningen yn 'e Earste Wrâldoarloch, ferbyldet Aragon mei syn roman in fergetten en eigensinnige generaasje tusken de oarlochs, sûnder eltse definitive identiteit. De aksje ûntwikkelt him tsjin in eftergrûn fan 'e ferneamde Roaring Twenties (kompleet mei cameo's fan Picasso en de Dadaïsten yn Pigalle, en ferwizings nei modieuze útstapkes yn it Bois de Boulogne).

Nettsjinsteande de sinleaze stribjen om him hinne, wurdt Aurélien opswaaid yn in alles-slinende, kronkeljende en ûnmooglike leafde foar Bérénice, in jonge frou farsk út 'e provinsjes mei in "smaak foar it uterste" (*"le goût de l'absolu"*). Har leafde kin lykwols net de druk fan har realiteit ferneare. Bérénice keart op it lêst werom nei har provinsjaal bestean, wêrnei Aurélien in libben fan ûntefredenens en hedonisme mei fernijde krêft omearmje. Earst achttjin jier letter, treffe de beiden op 'e nij, en belibje se de ûnmooglikheid fan har ferlerne leafde nochris.

## Wurdearring
* In TV-film waard makke yn 1978, troch de Michel Favart.
* In nije TV-film waard makke yn 2003 troch Arnaud Sélignac.
* *Aurélien* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Bisdom Rottenburg-Stuttgart

It **bisdom Rottenburg-Stuttgart** (Dútsk: *Bistum Rottenburg-Stuttgart*; Latyn: *Dioecesis Rottenburgensis-Stutgardiensis*) is in roomsk  bisdom yn it suden fan Dútslân. It bisdom foarmet ûnderdiel yn 'e tsjerkeprovinsje Freiburg.  

## Skiednis
It bisdom Rottenburg waard op 16 augustus 1821 stifte mei de twa bullen *De salute animarum* en *Provida solersque* as katolike lânstsjerke fan it nije keninkryk Wuertemberch. Dat waard nedich nei't roomske lânsstreken yn it ramt nei de sekularisaasje fan 1803 by it eardere protestantske hartochdom Wuertemberch foege waarden. Mei de ynhuldiging fan 'e earste biskop op 20 maaie 1828, Johann Baptist von Keller, wie it bisdom funksjoneel. Nei de Twadde Wrâldkriich naam it oantal katoliken yn it bisdom troch de ferdriuwing fan 'e Dútsers út eastlike gebieten foars ta. 

Under biskop Georg Moser krige de Sint-Eberhardtsjerke yn Stuttgart yn 1978 de status fan ko-katedraal. Sûnt draacht it bisdom de namme Rottenburg-Stuttgart.

## Patroanhillige
Patroanhillige fan it bisdom is Sint-Martinus. 11 novimber of de snein dy't folget op dy datum wurdt as in heechfeest yn it hiele bisdom fierd. 

## List biskoppen
*28-01-1828 - 17-10-1845: Johann Baptist Judas Thaddeus von Keller
*14-06-1847 - 03-05-1869: Josef von Lipp
*17-06-1869 - 05-06-1893: Karl Joseph Hefele
*05-06-1893 - 11-05-1898: Wilhelm von Reiser
*20-07-1898 - 21-09-1898: Franz Xaver Linsenmann
*11-11-1898 - 16-07-1926: Paul Wilhelm Keppler
*02-03-1927 - 04-03-1949: Johannes Baptista Sproll
*21-06-1949 - 04-06-1974: Carl Joseph Leiprecht
*12-03-1975 - 09-05-1988: Georg Moser
*17-04-1989 - 31-05-1999: Walter Kasper
*07-07-2000 - : Gebhard Fürst
Rottefanger

In **rottefanger** is ien dy't rotten fangt, om sa de populaasje beheind te hâlden. Eartiids waarden rotten fongen om ûnder oare de pest te bestriden. Yn in soad ûntwikkele lannen is noch mar in beheind tal rottefangers aktyf. Yn Nederlân is de bestriding fan de muskusrôt, eins gjin rôt mar in wrotmûs, aktueel.

## Techniken

Rattefangers kinne besykje sels rotten te fangen of 'rottefangers' loslitte, bisten dy't traind binne of fan natuere bedreaun binne yn it fangen fan rotten. Se kinne ek in rottefal of oare fallen sette.

Moderne metoaden om rotten te bestriden binne fallen, fergiftige aas, it yntrodusearjen fan rôfbisten, it ferminderjen fan swalkôffal, reekmasines en it romjen fan hjoeddeiske of potinsjele nêstplakken. 

## Risiko's
Rotten wurde selden yn'e iepen loft sjoen en ferstopje harren leaver yn hoalen, heabergen en tsjustere plakken. It risiko dat in rottefanger biten wurdt is frij heech, lykas it risiko om in sykte te skypjen troch in rottebyt.

## Rottefangers yn de keunst

File:Rattenfänger F 18Jh.jpg|*Rottefanger*, 18e iuw 
File:Rattenfänger 19Jh.jpg|*Rottefanger*, 19e iuw
Charles Kieffer

**Charles Mathias (Charlie) Kieffer** (Philadelphia, 11 augustus 1910 - Quakertown, 8 novimber 1975) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Joseph Schauers en stjoerman Edward Jennings yn de twa-mei-stjoerman.
Charles Kieffer ferstoar op 8 novimber 1975, yn 'e âldens fan 65 jier.
Edward Jennings

**Edward Francis (Ed) Jennings** (Philadelphia, 9 april 1898 - San Diego, 9 febrewaris 1975) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924 en 1932). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Joseph Schauers en Charles Kieffer yn de twa-mei-stjoerman. Acht jier earder yn Antwerpen hie er mei Leon Butler en Harold Wilson in brûnzen medalje wûn op itselde ûnderdiel.
Edward Jennings ferstoar op 9 febrewaris 1975, yn 'e âldens fan 76 jier.
Foks (betsjuttingsside)

"**Foks**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*foks (*Vulpes vulpes*), in rôfdier út 'e famylje fan 'e hûneftigen
*foks (hynder), in hynder mei in readbrunige kleur
*foks (flinter) (*Aglais urticae*), in soarte flinter
*foks, in slûchslim persoan
*Foks, skelnamme foar de ynwenners fan Idaard
John Badcock

**John Charles (Felix) Badcock** (Londen, 17 jannewaris 1903 - Petersfield, 29 maaie 1976) wie in Ingelsk roeier. 

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Hugh Edwards, Jack Beresford en Rowland George yn de fjouwer-sûnder-stjoerman. fjouwer jier earder yn Amsterdam hie er mei Britske acht in sulveren medalje wûn. Badcock wie boaske mei swimster Joyce Cooper. Harren soannen Felix en David wiene ek suksesfol roeiers.
John Badcock ferstoar op 29 maaie 1976, yn 'e âldens fan 73 jier.  

## Britske Acht 1928
* James Hamilton
* Guy Oliver Nickalls
* Donald Gollan
* Harold Lane
* Gordon Killick
* Jack Beresford
* Harold West
* Arthur Sulley (stjoerman)
Joseph Schauers

**Joseph Anthony (Joe) Schauers** (Philadelphia, 27 maaie 1909 - Dêre, 18 oktober 1987) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Charles Kieffer en stjoerman Edward Jennings yn de twa-mei-stjoerman.
Joseph Schauers ferstoar op 18 oktober 1987, yn 'e âldens fan 78 jier.
Rowland George

**Rowland David George** OBE DSO (Bath, 15 jannewaris 1905 - Henley-on-Thames, 9 septimber 1997) wie in Ingelsk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Hugh Edwards, Jack Beresford en John Badcock yn de fjouwer-sûnder-stjoerman.

Yn 1933 boask Rowland George mei de dochter fan Lord Rathcreedan, it pear krige fjouwer bern. Yn 'e Twadde Wrâldkriich tsjinne George by de RAF, dêr't er opklom ta de rang fan fleugelkommandant (*wing kommander*).
Rowland George ferstoar op 9 septimber 1997, yn 'e âldens fan 92 jier.
Scotland Yard

**Scotland Yard**, offisjeel eins **New Scotland Yard**, is de plysjehaadkertier fan Londen.

New Scotland Yard is in gebou fan 20 ferdjippings tusken Broadway en Victoria Street yn it Victoria-distrikt fan 'e Londenske stedsregio Westminster. De namme is eins ôflaat fan de yngong fan de oarspronklike Scotland Yard. Yn 1890, ferfear de tsjinst nei de earste fan in reaks fan sitten op oare plakken dy't dêrmei "Nij Scotland Yard" waarden.

Yn 2016 ferfarre de organisaasje werom nei de Victoria Embankment, nei it Curtis Green-gebou út 1935, dêr't hja earder ek yn sitten hienen, mar wat yntusken modernisearje waard.
Scotland Yard (betsjuttingsside)

"**Scotland Yard**" hat yn de Fryske Wikipedy ferskate betsjuttings:

* It hjoeddeiske buro fan de Londenske plysje: New Scotland Yard
* It oarspronklike buro fan de Londenske plysje: Great Scotland Yard
* In synonym foar de Londenske plysje, dy't eins de Metropolitan Police Service hjit

* It boerdspul: Scotland Yard.
Marianne Zwagerman

**Marianne Zwagerman** (Nederhorst den Berg, 22 augustus 1969) is in Nederlânsk skriuwster, sjoernalist, ynnovaasjestrateech, kollumnist en media-ûndernimmer. Hja hat bekendheid opboud fanwegen har skerpe analyses en krityske beskôgings op media en maatskippij en besiket mei in konfrontearjende en in útdaagjende styl minsken oan te trunen om bûten wenstige paden nei te tinken, sadat dy bewuste keuzes meitsje kinne.

## Wurkpaad
Marianne Zwagerman wurke nei har oplieding oan it IVA yn Driebergen as salesmanager by bedriuwen yn 'e autobranche, foardat hja by de Telegraaf Media Groep kaam, dêr't hja û.o. as direkteur digitale media wurke en ferantwurdlik wie foar mear as 100 ynternetsites en televyzje- en fideo-aktivitieiten. Hja stie yn dy rol oan 'e widze fan 'e oprjochting fan 'e publike omroppen PowNed en WNL. 

Yn 2011 publisearre hja har earste boek "Een webshop is geen carrière (Ontsnapt Uit Het Mutsenparadijs)", wêryn't se froulju oantrunet te krewearjen foar harren eigen ambysjes. Ek wie hja tiidsdeis op BNR Nieuwsradio te hearren mei in radiokolumn. Tusken 2014 en 2017 hie hja in plak yn it mediaforum op NPO Radio 1 yn it KRO-NCRV-programma De Ochtend. Dêrnjonken wie Zwagerman regelmjittich opinylieder op radio en televyzje by WNL en deifoarsitter op ferskillende fakgebieten, wêrûnder de media. Zwagerman publisearre ek yn ferskillende tydskriften. Har kollums ferskine regelmjittich yn ferskillende kranten.  

Ek advisearret Zwagerman bedriuwen by it oersetten fan konsumintetrends nei fernijende businessmodellen. 

Sûnt 2021 makket hja ek de podcast Op z'n Kop! foar PowNed en yn 2022 sette se útein mei in opinywebside en de podcast Dwarsnieuws mei Maurice de Hond.  

Zwagerman is ek belutsen by spesifike maatskiplike kwestjes. Yn 'e tiid fan 'e boereprotesten tsjin it belied fan it regear Rutte IV spile Zwagerman in promininte rol. Hja folget ek kritysk de bou fan grutte wynmûneparken yn Nederlân en op 'e Noardsee en de rol fan subsidiëarre miljeuorganisaasjes yn Nederlân yn it algemien en de gefolgen fan 'e opmars fan 'e wolf yn it bysûnder.  

## Publikaasjes
* 2011: *Een webshop is geen carrière. Ontsnap uit het Mutsenparadijs*. Amsterdam, Bertram+de Leeuw Uitgevers, 2011. 
* 2014: *Leven als Jarmund (roman)*. Amsterdam, Q, 2014. 
* 2016: *Kluitjesvolk. Het hoeft niet!* Amsterdam, Bertram+de Leeuw Uitgevers, 2016. 
* 2021: *Verslaafd aan drukinkt. De ondergang van de Telegraaf Media Groep*. Amsterdam/Antwerpen, Volt, 2021. 

## Keppeling om utens
* Dwarsnieuws
* Bydragen fan Marianne Zwagerman op Youtube
Horst Hoeck

**Horst Wilhelm Albert Hoeck**, de famyljenamme is ek wol stavere as **Höck**, (Berlyn, 19 maaie 1904 - West-Berlyn, 6 april 1969) wie in Dútsk roeier. 

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Hans Eller, Walter Meyer, Joachim Spremberg en stjoerman Carlheinz Neumann yn 'e fjouwer-mei-stjoerman. 

As keapman wie er fan 1929-30 op sakereis yn Súd-Amearika. Nei de Twadde Wrâldkriich krige er fan it Sovjethaadkertier de opdracht om de itenssektor en drankesektor yn East-Berlyn te lieden, mar hy wegere mei in polityk ûnberette opmerking. Hy waard finzen set en bedrige mei in showproses. By in besykjen om te ûnkommen rekke er slim ferwûne en waard oerbrocht nei it sikehûs. Dêr waard er befrijd troch syn frou mei in West-Berlynske ambulânse en se naaiden út nei it westen. Oant koart foar syn dea late er de sliterij en wynhannel Wilhelm Hoeck, dy't yn 1892 troch syn heit oprjochte wie yn de Berlynske wyk Charlottenburg en fierhinne sparre bleau fan de ferwoastingen fan de kriich.
Horst Hoeck ferstoar op 6 april 1969, yn 'e âldens fan 64 jier.
Hans Eller

**Johannes Edmund Karl (Hans) Eller** (Danzig, 14 augustus 1910 - Sovjet-Uny, 4 april 1943) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Horst Hoeck, Walter Meyer, Joachim Spremberg en stjoerman Carlheinz Neumann yn 'e fjouwer-mei-stjoerman. Hy wie luitenant yn it Dútske leger yn de Twadde Wrâldkriich.
Hans Eller ferstoar op 4 april 1943, yn 'e âldens fan 32 jier as kriichsfinzene.
Joachim Spremberg

**Joachim Richard Julius Gustav Spremberg** (Berlyn, 3 novimber 1908 - West-Berlyn, 16 july 1975) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Hans Eller, Horst Hoeck, Walter Meyer en stjoerman Carlheinz Neumann yn 'e fjouwer-mei-stjoerman. 
Joachim Spremberg ferstoar op 16 july 1975, yn 'e âldens fan 66 jier
Carlheinz Neumann

**Karl Heinz Max (Carlheinz) Neumann** (Berlyn, 27 novimber 1905 - West-Berlyn, 19 maaie 1983) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Hans Eller, Horst Hoeck, Walter Meyer en Joachim Spremberg yn 'e fjouwer-mei-stjoerman. 
Carlheinz Neumann ferstoar op 19 maaie 1983, yn 'e âldens fan 77 jier
Walter Meyer

**Walter Friedrich Meyer** (Tangermünde, 14 septimber 1904 - Buchenwald, 5 desimber 1949) wie in Dútsk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei Hans Eller, Horst Hoeck, Joachim Spremberg en stjoerman Carlheinz Neumann yn 'e fjouwer-mei-stjoerman. 

Meyer wie keapman en direkteur fan in sûkerfabryk yn de stêd Tangermünde en kaam út in famylje fan yndustriëlen, dy't sûkelade produsearren ûnder it merk Feodora. Al yn 1933 wie Meyer lid wurden fan de NSDAP, as ferneamd lid fan de Nazipartij waard er yn 1945 troch de Russen oppakt en opsletten yn it eardere konsintraasjekamp Buchenwald dêr't hy op 5 desimber 1949 ferstoar, yn 'e âldens fan 45 jier oan de gefolgen fan tuberkuloaze.
Edwin Salisbury

**Edwin Lyle (Ed) Salisbury** (Walnut Grove, 3 maaie 1910 - Sacramento, 22 novimber 1986) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die  yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei de Amearika acht.

Salisbury waard letter manager fan in fruitferpakkingsbedriuw.
Herbert Salisbury ferstoar op 22 novimber 1986, yn 'e âldens fan 76 jier.

## Amearika Acht 1932
*James Blair
*Duncan Gregg
*David Dunlap
*Burton Jastram
*Charles Chandler
*Harold Tower
*Winslow Hall
*Norris Graham (stjoerman)
James Blair

**James Howard (Jim) Blair** (Placerville, 28 oktober 1909 - Dêre, 23 maaie 1992) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die  yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei de Amearika acht.

Blair wurke letter by in ferpakkingsbedriuw.
James Blair ferstoar op 23 maaie 1992, yn 'e âldens fan 82 jier.

## Amearika Acht 1932
*Edwin Salisbury
*Duncan Gregg
*David Dunlap
*Burton Jastram
*Charles Chandler
*Harold Tower
*Winslow Hall
*Norris Graham (stjoerman)
Duncan Gregg

**Duncan Smith Gregg** (Lamar, 28 febrewaris 1910 - Berkeley, 14 febrewaris 1989) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die  yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei de Amearika acht.

Gregg studearre sivile technyk en wurke letter foar in fabrikant fan aluminium produkten.
Duncan Gregg ferstoar op 14 febrewaris 1989, yn 'e âldens fan 79 jier.

## Amearika Acht 1932
*Edwin Salisbury
*James Blair
*David Dunlap
*Burton Jastram
*Charles Chandler
*Harold Tower
*Winslow Hall
*Norris Graham (stjoerman)