open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stedhûs fan Snits

It **Stedhûs fan Snits** is in stedhûs en ryksmonumint yn Snits oan de Merkstrjitte 11. It waard nei alle gedachten yn of om 1480 boud en yn gebrûk nommen.

## Gebou

It stedhûs hat in gevel yn rokokostyl. By de ferbouwing fan 1760 oant 1763 is it stedhûs mei in ferdjipping ferhege. It hjoeddeiske bordes is út de jierren 1744-1745. Yn de jierren 1923-1925 wie der in restauraasje ûnder lieding fan de arsjitekt en ynterieurûntwerper Willem Penaat út Amsterdam.

De kearn fan it hjoeddeiske Snitser stedhûs waard yn 1550 boud. Doe waard op it stee fan twa losse hûskes in nij gebou oer twa persielen boud. Op it plak fan it efterhûs dêr't de rie byelkoar kaam wie, kaam in riedseal. By de ferbouwing fan 1760 krige it stedhûs it snijwurk fan Johann Georg Hempel, en op de nije ferdjipping in nije riedseal, de Grutte Riedseal; de âldere riedseal waard doe de Lytse Riedseal. Yn de Grutte Riedseal fergadere oant de weryndieling de gemeenteried en wurde de houliken sluten.

## Ynterieur
* It stêdhûs hat in romme hal mei oan it plafond de Stêdefaam, dy't tegearre mei in pûtty stedswapen toant;
* Goudlearbehang mei troch Sineeske lusthoven ynspirearre tafrielen yn de Grutte Riedseal;
* De Skutterskeamer hat attributen fan de Snitser skutterij en de helm fan Grutte Pier.

## Sjoch ek
* Stedhuzen yn Fryslân

## Keppeling om utens
* Stedhûs
Alde stedhûs (Drylts)

Drylts wie oant 1984 in selsstannige gemeente mei in eigen stedhûs. It waard boud yn 1859 neffens it ûntwerp fan Albert Breunissen Troost. It markante gebou mei de status fan ryksmonumint stekt boppe de oare bebouwing út. 

It stiet op it stee fan it âlde, gruttere riedhûs, út de 14e iuw. It gebou hat in dak fan laaistien.
It is lykwols gjin registrearre monumint. It komt dêr net foar yn de beneaming omdat it net âld genôch is, mar hat wol de status fan byldbepalend gebou, in status in graadsje leger as dy fan monumint. Fierders hat it sintrum fan Drylts in beskerme stedsgesicht.

Yn 1984 waarden de gemeenten Drylts en Wymbritseradiel gearfoege, dêrtroch waarden alle gemeentlike tsjinsten nei Drylts ferpleatst. In âlde skoalle kaam yn gebrûk as kantoar foar sosjale saken en de rest kaam yn it stedhûs, dat oan de efterkant útwreide wie. Mei as gefolch, romtegebrek. It nije gemeentehûs wie yn dy tiid yn oanbou en koe yn 1985 brûkt wurde. 

Nei dy ferhuzing hat de ryksplysje noch oant 1994 it gebou brûkt. Yn dat jier ferdwûn dy út Drylts wei, dêrnei is it gebou oant 1999 noch brûkt troch de resjerzje. Dêrnei waard it as wente ferkocht oan partikulieren.

* By feestdagen hinget de flagge fan Drylts oan de gevel fan it âlde stedhûs.


2011-07 IJlst Oude Stadhuis.jpg|*It alde stedhûs fan Drylts yn 2011*
140502 Vm Stadhuis IJlst Fr NL (2).jpg|*Reliëf mei it wapen fan Drylts boppe de yngong (2014)*


## Sjoch ek
*Stedhuzen yn Fryslân
Bôge fan Galearius

De **Bôge fan Galearius** is in momumint yn de Noard-Grykske stêd Tessaloniki. It monumint is boud yn de 4e iuw ta eare fan de Romeinske keizer Galearius. 

De bôge fan Galearius stiet yn de Dimitrios Gounari Strjitte, in strjitte dy't eartiids it sintrum wie fan Thessaloniky, om-ende-by 1.5 km east-noard-east fan it moderne sintrum fan de stêd. De bôge waard boud yn 298-299 en ynwijd yn 303, om de oerwinning te fieren dy't Galearius helle hie op de Perzen. Oarspronklik bestie de struktuer fan it gebou út fjouwer grutte pylders op alle siden en twa smelle pylders oan de foarkant dat oarspronklik de iepening wie fan in sintrale koepel 

Distiid bestiet it monumint allinnich noch út trije pylders mei dêr boppe-op in part fan in bakstiennen mitselwurk. De oare parten binne fernield, nei alle gedachten troch ierdskoddinggen, dy't Thessaloniky troffen hawwe yn de rin fan de tiid. De twa wichtigste pylders binne bedekt mei platte stiennen skulpturen marbles, dy't in foarstelling jouwe fan de krigen fan Galearius. De sintrale iepening is 9.7 meter wiid en 12.5 meter heech en de twadde iepening is 4.8 meter breed en 6.5 meter heech.
Mercator Jeropeesk Kennissintrum

**Mercator** is in  Jeropeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen.

## Skiednis
It Mercator Jeropeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen (foarhinne Mercator Education) is yn 1987 oprjochte op inisjatyf fan de Jeropeeske Kommisje, om temjitte te kommen oan de groeiende belangstelling foar (autochtoane) minderheidstalen en regionale talen yn Jeropa en de needsaak foar minderheidstaalgebieten om ûnderfinings út te wikseljen en gear te wurkjen yn in Jeropeeske kontekst. It is oan de systematyske oanpak fan it Mercator Kennissintrum te tankjen dat de beskikberens fan ynformaasje oer minderheidstalen en de útwikseling fan dyselde ynformaasje sterk ferbettere is.

## Struktuer
It Mercator Netwurk is in netwurk fan trije ûndersyks- en dokumintaasjesintra. Alle trije sintra hawwe in eigen tematysk program en in eigen spesjalistyske rol, dy’t ferbân hâldt mei minderheidstalen en regionale talen: 
* It Mercator Jeropeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen, ûnderbrocht by de Fryske Akademy yn Ljouwert, bestudearret ûnderwiis yn of fan minderheidstalen op alle nivo’s. 
* Mercator-Legislation, ûnderbrocht by de NGO CIEMEN  yn Barselona, hâldt him dwaande mei taalwetjouwing en de rol fan (minderheids)talen by de oerheid. 
* Mercator-Media, ûnderbrocht by de University of Wales yn Aberystwyth, konsintrearret him op de rol fan minderheidstalen yn de parse en de media. 

## Doelstelling
It Mercator Jeropeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen is rjochte op kennis opdwaan, kennis sirkulaasje en kennis tapassing. Yn it wurk wurdt omtinken jûn oan it learen op skoalle, mar ek oan de taaloerdracht thús, op it wurk of yn de frije tiid en troch kultuerpartisipaasje. It Mercator Kennissintrum is yn Jeropa in wichtich ynstitút op it mêd fan meartaligens en taallearen. Startpunt is it Frysk as eigen taal fan Fryslân en minderheidstaal yn Nederlân. It Mercator Kennissintrum mobilisearret en bringt kennis en kompetinsjes by elkoar dy’t yn oare lidsteaten en oare meartalige regio’s ûntwikkele binne. Op dy wize befoarderet it Mercator Kennissintrum it taalferskaat fan Jeropa. It is in ûnôfhinklike en erkende ynstelling wêr’t sa wol de beliedsmakkers as de profesjonele wurkers yn it fjild mei fertrouwen gebrûk fan meitsje kinne. It Mercator Kennissintrum bringt Jeropa nei Fryslân en Fryslân nei Jeropa.

## Keppeling om utens
*De hiemside fan Mercator
Sevearus II

**Sevearus II**, folút, Latyn: **Flavius Valerius Severus** (? - 16 septimber 307), wie keizer fan it Romeinske ryk yn it tiidrek fan de Tetrargy. Hy regearfe fan augustus of septimber 306 ôf oant begjin 307.

## Libben
Sevearus kaam, krekt as syn goede freon en lettere meikeizer Galerius, út de Romeinske provinsje Illyrikum. Hy wie fan goede komôf en tsjinne as militêr ûnder ferskate keizers. Dat is alles wat wy oer him witte oant syn beneaming as Caesar troch keizer Diokletianus.

Op 1 maaie 305 waard Sevearus beneamd as Caesar fan it westlike part fan it ryk, ûnder keizer Konstantius Klorus. De keizer fan it westen kaam lykwols it jier dêrop al te stjerren, doe't hy yn Brittanje dwaande wie mei de tariedings foar in fjildtocht tsjin de Pikten. 

Nei de dea fan Konstantius ûntstiene der problemen doe't it leger yn Brittanje Konstantyn de Grutte, de soan fan de ferstoarne keizer ta opfolger útrôp. Troch Galerius waard Sevearus lykwols as opfolger keazen ynstee fan Konstantyn, dy't as kompensaasje wol de funksje fan Caesar krige. 

Yn oktober 306 ûntstiene der op 'e nij problemen as ynienen de usurpator Maksentius, soan fan de eardere keizer Maksimianus, op it toaniel ferskynt. Maksentius besocht Galerius safier te krijen him ek keizer wurde te litten. Mar Galerius wol hjir neat fan witte en stjoert Sevearus mei it leger op him ôf. By Rome waard Maksentius troch it leger fan Sevearus ynsletten, mar dat selde leger liet har ek omkeapje troch Maksentius. Ynstee fan Maksentius moat no Sevearus flechtsje. Sevearus ferskânzet him yn Ravenna, mar wurdt troch in falstrik finzen nommen. Dêrnei waard Sevearus nei Rome brocht en as Galerius yn 307 Itaalje ynfalt om Maksentius te ferdriuwen, stoar Sevearus ûnder fertochte omstannichheden. 

## Keppeling om utens
* , artikel oer Sevearus II (306-307 A.D.), yn ''DIR'' (1996).
Slach by Turyn (312)

De **slach by Turyn** wie in fjildslach yn 312 tusken it leger fan Konstantyn I en de troepen fan syn rivaal Maksentius. Dy slach waard wûn troch Konstantyn. 

## Oanlieding en foarspul
Nei de machtsstriid dy't folge op de dea fan keizer Konstantius Klorus folge yn 308 in ta-inoarkommen tusken de ferskate troanopfolgers. Op de Konferinsje fan Karnuntum waard fêststeld dat Galerius keizer fan it easten bliuwe soe, mei Maksiminus Daia as ûnderkening, en dat Lisinius de macht yn it westen útoefenje soe, holpen troch Konstantyn I. Mar al dizze ôfspraken wurken yn de praktyk net omdat Maksentius, dy't net meidie oan de konferinsje, syn posysje yn Rome net opjaan woe en Lisinius, de oanwizen persoan om him te bestriden, der neat oan dwaan woe. De situaasje waard hieltyd komplekser doe't Galerius ynstee fan Maksiminus Daia, de Caesar fan it easten, Lisinius as opfolger oanwiisde. Al dy ûntwikkelingen joegen Konstantyn de gelegenheid mei Maksentius de striid te sykjen. 

Wylst Maksentius him ferskânse yn Rome mei in út 100.000 soldaten grut besteand leger, loek Konstantyn him út Galje wei temjitte mei in heal sa grut leger, dat foar in grut part bestie út *veterani*. Sy trochkruse de Alpen fia de pas fan de Mont Cenis en moetsje yn Segusia (Susa) de earste wjerstân fan Maksentius syn leger. De stêd waard ynnommen en op befel fan Konstantyn yn de brân stutsen. Mei it stellen fan dy died woe hy oan de befolking fan Itaalje sjen litte dat sy har stêden better net foar him sletten hâlde koene. 

## De fjildslach
Nei de ynname fan Susa loek Konstantyn fierder yn de rjochting fan Turyn. Om it leger fan Konstantyn tsjin te hâlden hie Maksentius fan Rome út in grut leger nei it noarden stjoerd, dêr't ek in grut kontingint swiere kavalery oan tafoege wie. Dy elite-ienheid wie nei Perzysk foarbyld mei swiere harnassen bepânsere. Yn de omkriten fan Turyn kamen beide legers foarinoar oer te stean. Konstantyn stelde syn ynfantery foar de kavalery oer fan Maksentius en joech opdracht de fijân oan te fallen. Yn it gefjocht dat dêrop folge koe de swiere kavalery fan Maksentius net goed út de fuotten komme. Hy kaam klam te sitten tusken de ynfantery fan Konstantyn en de ruters waarden mei grutte kneppels op de grûn slein   en fermoarde.  

Troch dat foarfal kantele de slach yn it foardiel fan Konstantyn. It leger fan Maksentius sloech op de flecht en besocht in goed hinnekommen te finen yn Turyn, mar de stedsbefolking wegere om it leger ta te litten. Al gau arrivearre it leger fan Konstantyn, dêr't doe foar de muorren fan de stêd in slachting barde.

## Neisleep
Nei it behelje fan de oerwinning by Turyn loek Konstantyn fierder Itaalje yn. Hy fierde syn oerwinning yn Mediolanum (Milaan) en marsjearre rjochting Breskia en Ferona. Keizer Maksentius hie dan wol in slach ferlern, hy wie net ferslein. Al gau soe der in nij treffen komme. 

## Sjoch ek
* slach by Ferona (312)
* slach by de Milvyske Brêge
Jitske Kingma

**Jitske Kingma** (Ljouwert, 17 maaie 1959) is in Frysk skriuwster dy't ek yn it Nederlânsk publisearret. Boppedat wie se redaksjelid fan it Fryske literêre tydskrift De Moanne. Hja is ek selsstannich útjouster.

## Eftergrûn
Jitske Kingma, fan boere-komôf, folge oan de Pedagogyske Akademy yn Ljouwert in oplieding ta ûnderwizeres. Dêrnei wurke se as korrektrise by in drukkerij, oant se genôch fertsjinne hie om twa jier troch Aazje, Austraalje en Israel te reizgjen. De ferhalen dy't se dêroer skreau waarden publisearre yn it tydskrift Frysk & Frij, wêr't se nei weromkomst yn Fryslân foar wurke. Dêrnei wurke se fjirtjin jier as free-lancer foar it Frysk Deiblêd, úteinlik as sjef fan de redaksje. Ek wurke se hast acht jier lang by ynternetútjouwerij *Gopher*. Yn 2007 begûn se yn Ljouwert in eigen bedriuw, Utjouwerij Elikser.

## Literêre aktiviteiten
Kingma debutearre yn 1989 mei *In dûk yn 'e Ganges*, in "romantisearre reisferhaal", skreaun op basis fan de oantekenings dy't se op har reizen makke. Dit boek waard troch resinsinten ûngelyk beoardield. Henk van der Veer priizge yn it Snitser Njsblêd benammen de wize wêrop Kingma de sfear en de wederwaardichheden fan de twa froulike reisgenoaten beskreaun hie. Durk van der Ploeg wie yn de Ljouwerter Krante lykwols negatyf: hy miste in spanningsopbou en steurde him oan it yn syn eagen minne taalgebrûk fan Kingma. Oer dat lêste bliek Anne Wadman yn *Frysk & Frij* minder te fallen, al fûn hy ek de dialogen *"oan de stive kant"*. Kingma bewearde dat de krityk fan Van der Ploeg har ta striid prikele en stelde mear wearde te hechten oan it oardeel fan in freondinne. Dat dit yn werklikheid oars lei, bliek út it feit dat it oant 1999 duorje soe eardat har twadde publikaasje ferskynde, *In twadde libben*, in iepenhertige beskriuwing fan it ûntstean fan *In dûk yn 'e Ganges*. Hjiryn waard dúdlik dat nettsjinsteande har wurden Van der Ploegs besprekking Kingma wier wol rekke hie.

Kingma is sûnt 2000 lid fan de redaksje fan it literêre tydskrift Trotwaer (yn 2002 opgien yn De Moanne), wêryn't hja geregeld publisearret. Yn 2005 makke se diel út fan de sjuery fan de Gysbert Japicxpriis.

## Wurk
*1989: *In dûk yn 'e Ganges*
*1999: *In twadde libben*
Konferinsje fan Karnuntum

De **Konferinsje fan Karnuntum** wie op 11 novimber 308 en waard holden yn de Romeinske stêd Karnuntum oan de Donau-grins. De konferinsje waard foarsitten troch de eardere keizer Diokletianus, de oare dielnimmers wienen Maksimianus, Konstantyn I en Galerius. Ynset fan de konferinsje wie de takomst fan de troch Diokletianus ûntwurpen tetrargy. 

De oanlieding foar dy konferinsje wie de bestjoerskrisis dêr't it Romeinske ryk stadichoan hieltyd fierder yn terjochte komd wie, nei de dea dan de westlike keizer Konstantius Klorus yn 306, de opstân fan Maksentius, de soan fan de ôfgiene keizer fan it westen Maksimianus en de delslach en dea fan keizer Severus II yn 307. It inisjatyf foar de konferinsje gong út fan de keizer fan it easten Galerius dy't hjirmei it Romeinske ryk  behoedzje woe foar noch mear boargerkrigen en anargy. 

De útslach fan de konferinsje wie dat Konstantyn I tebek set waard ta de rang fan *[[Caesar (titel)|Caesar]]* (ûnderkening) oer Brittanje en Galje, en dat Lisinius, in âld kammeraat fan Galerius, oansteld waard as *[[Augustus (titel)|Augustus]]* (boppekeizer) fan it westen. 

It resultaat fan de konferinsje smiet amperoan seadden oan de dyk. De usurpator Maksentius koe syn macht yn Itaalje gewoanwei útoefenjen bliuwe, omdat dizze tsjin de makke ôfspraken yn net oanpakt waard troch Lusinius. Mei gefolch dat Lisinius as keizer fan it westen, allinnich macht hie oer de Donauprovinsjes.
Milaan

**Milaan** (Italjaansk: *Milano*, West-Lombardysk: *Milan*) is de twadde stêd fan Itaalje en de wichtichste yn Noard-Itaalje. De namme komt fan it Latynske *Mediolanum* wat betsjut "yn de midden fan de flakte" en dat ferwiist nei it feit dat de stêd yn de midden fan de Poflakte leit. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Ferona. 

Milaan is ek haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije. Teffens is it haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. Yn de stêd wenje om-ende-by 1,3 miljoen minsken, mar de bewenners fan de stêdekloft derom hinne der by rekkene komt dat wol op fjouwer miljoen.

## Ekonomy
Milaan is de wichtichste sakestêd fan Italië. De Italiaanske beurs is dêr bygelyks fêstige, lykas it útstallings- en beursterrein Fiera Campionario. Grutte bedriuwen yn of by Milaan binne Alfa Romeo en Pirelli.

## Kultuer

Wichtige âlde gebouwen yn Milaan binne it Castello Sforzesco, boud ûnder de hartoggen fan de famylje Sforza, de Dom fan Milaan, dêr 't de bou fan yn totaal fiif iuwen duorre, de oan Ambrosius, beskermhillige fan Milaan, wijde Sant Ambrogio-basilyk en it kleaster Santa Maria delle Grazie, dêr 't da Vinci's ferneamde muorreskildering fan It Lêste Nachtmiel is.

### Moade
Njonken Parys, New York en Londen is Milaan ien fan de wichtichste moadehaadstêden fan 'e wrâld mei in moade-, klean - en tekstylyndustry mei in soad tradysjes. In protte bekende Italiaanske moademerken lykas Armani, Dolce & Gabbana, Gucci, Prada, Valentino en Versace binne yn de stêd fêstige. In bekende winkelstrjitte is Fia Monte Napoleone. Twa kear yn it jier wurdt dêr de Milan Fashion Week hâlden, in wichtich evenemint yn de ynternasjonale moadewrâld.

### Milaneeske koken
Foarbylden fan Milaneske *cuisine* binne *risotto alla Milanese*, in riisgerjocht, *panettone*, in fruchtecake, de *cotoletta a la Milanese*, in panearde kealleschnitzel, en de *ossobuco* (kealleskinkel). It Milaneske delikatessewarehûs Peck's is wrâldferneamd.

## Berne

* Giovanni D'Anzi (1906-1974), komponist en sjonger
Karnuntum

**Karnuntum** wie haadstêd fan de Romeinske provinsje Pannonia Superior. It lei oan de Donau, om-ende-by  35 km eastlik fan it tsjintwurdige Wenen.

## Skiednis
De namme hat it Keltyske eftergrûn en wurdt foar it earst neamd as der yn 6 n.Kr. in Romeinsk legerkamp festige wurdt. Sa om it jier 40 hinne wurdt it XVe Legioen hjir legere. Yn de neite fan de militêre festing ûntstiet in sivile delsetting. 

Yn 106, ûnder keizer Trajanus, wurdt Karnuntum ta haadstêd fan de nijfoarme provinsje *Pannonia Superior* en dêrmei setel fan de gûverneur. Fan keizer Hadrianus krige it plak yn 124 de status van municipium (Municipium Aelium Carnuntum). Karnuntum wie ek in wichtige haven foar de Donaufloat. 

De gûverneur fan Karnuntum Septimius Severus wurdt yn 193 troch it leger ta keizer útroppe. Koart dêrnei krijt de stêd de status fan colonia (Colonia Septimia Aurelia Antoniniana Carnuntum). Sûnt dy tiid folget in tiidrek fan grutte bloei en nimt it tal ynwenners ta oant likernôch 50.000. 

Op 11 novimber 308 fynt yn Karnuntum de *[[Konferinsje fan Karnuntum]]* plak tusken Diokletianus, Maksimianus en Galerius. Lykwols rekket Karnuntum troch in bestjoerlike weryndieling fan it Romeinske ryk har status kwyt as provinsjehaadstêd. Stadichoan set yn de 4e iuw it ferfal yn en om 430 loeken it Romeinske leger, en dêrmei de Romeinen, har tebek út Karnuntum.

Letter yn de skiednis sil op de lokaasje fan Karnuntum gjin festiging fan ienige betsjutting mear weromkomme. De restanten fan de stêd lizze tsjintwurdich yn in iepen lânskip tusken Petronell-Karnuntum en Bad Deutsch-Altenburg, gâns ferspraat oer in oerflak fan 10 km².

## Nijsgjirrichheden
Oant fier yn de 18e iuw waarden de ruïnes fan Karnuntum brûkt as stiengroeve. Sûnt 1850 waard in begjin makke mei archeologyske opgravings dy't oant en mei distiid trochgeane. Yn 1904 waard yn Bad Deutsch-Altenburg it *Museum Karnuntinum* iepene. In grut part fan it gebiet is troch de oerheid oankocht en yn 1996 ûnderbrocht yn it *Archäologischer Park Carnuntum*. Hjir is in protte te sjen út de Romeinske tiid, neist it museum en in ferfallen triomfbôge (de *Heidentoer*), û.a. de restanten fan de amfiteaters en fan de termen.

## Keppeling om utens
* Archäologischer Park Carnuntum
Tsjaard de Groot

**Tsjaard de Groot** wie in Fryske marine-ofsier dy't fear foar de Fryske Admiraliteit. 

## Seeslach by Duins

Yn de Slach by Duins op 1 oktober 1639 hearde De Groot ta de 12 skippen dy't ûnder de (Siuwske) Kommandeur Joost van Trappen Banckert fearen. In oar gedielte fan de float fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen stie ûnder it kommando fan Maarten Harpertssoan Tromp. Mei syn skip *'De Fryslân* fan 70 man en 22 stikken geskut fierde De Groot it kommando oer it grutste skip fan de Fryske Admiraliteit.

## Brazylje
Op 1648 set De Groot mei in skip ôf nei Nederlânsk-Brazylje om dêr tsjin de Portegezen te fjochtsjen. Pas 4 jier letter, op 13 juny 1652 komt er werom yn Nederlân.
Hoytemastate

De **Hoytemastate** stie yn Jonkershuzen en hie in oerflakte van 92 pûnsmiet en 33 bunders.
De state wie neamd nei Homme Hoytema (ek bekend as: Homme Hoytema fan Ockema), de (foar safier bekend) ienige aadlike bewenner dy't Buwaldabuorren wierskynlik ea hân hat.
Boppe de poarte fan de pleats liet Homme yn 1660 in wapenstien ynmitselje wêrop in nij wapen te sjen wie: Hoytema fan Ockema. De âlde wapens Hoytema en Ockema waarden kombinearre.

Homme boaske in Siu Oenema út Bualda. Har famylje wie al lange tiid eigener fan de state. Hjirnei bewennen noch inkele generaasjes Hoytema de foarname state. Sels op lânkaarten stiet de Hoytemastate.
Yn 1779 is de state ôfbrutsen en werboud. Yn 1906 is de state finaal ôfbrutsen en waard de terp wêrop dizze stie ôfgroeven. By it ôfgraven fan de terp waard in sittende skrinkelman fûn.

## List fan eigeners fan de Hoytemastate

## Keppeling om utens
* Webstee Tsjerkwert, wêrûnder it skreaune materiaal fan Jacob Ysbrand Galama.
Seminarium

**Seminarium** of **seminaarje** is de beneaming foar in roomsk-katolike prysteroplieding ûnder lieding fan in rektor. It idee fan in seminaarje komt út de 16e iuw en wie part fan de kontrareformaasje. De term stamt ôf fan de Ingelske kardinaal Reginald Pole. Op it Konsylje fan Trente (1543-1565) waard besletten dat alle bisdommen oer in eigen seminaarje beskikke moasten. 

## Oare betsjutting
Seminary (ek: *seminarium*) oan in universiteit is in wurkferbân fan studinten oan in universiteit, laat fan in heechlearaar of ien fan syn assistinten.
Skittrum

**Skittrum** is in ferdwûn doarpke op it waadeilân Skylge. Skittrum hat beëasten de buorskip Halfweg lein. Yn 1566 telde Skittrum seis huzen, yn it begjin fan de 18e iuw noch trije. Yn 1830 wie de buorskip ferdwûn. 

De lokaasje is wer bewenne rekke troch de bou fan in pleats yn 1911 (no in pizzeria). De hjoeddeiske bebouwing wurdt lykwols rekkene ta de buorskip Halfweg. Yn 2008 is der ek in kemping mei de namme *Schittrum*.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings
Caesar (titel)

**Caesar** (sprek út as 'kaɪsar') wie eartiids by de Romeinen in titel. Dizze titel is yndirekt ôflaat fan de namme fan Julius Caesar. Dizze adoptearre syn efterneef Augustus Oktavianus by testamint ûnder de namme Gaius Iulius Caesar (Octavianus). Augustus Oktavianus soe de earste *[[princeps]]* (keizer) fan Rome wurde.

Caesar waard op de ein fan de 3e iuw as titel ynfierd troch keizer Diokletianus dy't syn tetrargen betitele as *Augustus* en *Caesar*. Foar sawol it easten as westen fan *Imperium Romanum* wienen in *Caesar* en in *Augustus*. De *Augusti* wienen de foarnaamste, mar de *Caesari* stienen fuort ûnder har. *Caesar * wie dan ek de titel dy't weijûn waard oan de kommende opfolger. Dat is te ferklearjen út Augustus syn eigen opfolging: hy adoptearre dejinge dy't him opfolgje soe, sadat dizze it *[[cognomen]]* Caesar krige.

De titel *[[keizer]]* is ek fan Caesar ôflaat.

## Keppeling om utens
* , artikel Caesar, Livius.org (2007)
Punyske oarloggen

De **Punyske oarloggen** wienen in rige fan wapene konflikten tusken de Romeinske Republyk en Kartago, dêr't ynearsten Kartago de oerhân hie mar stadichoan de Romeinen de boppe driuwende partij waard. Alle oarloggen waarden úteinlik troch de Romeinen wûn. Sels neamden sy de krigen de *Bella Punica*. Trije kearen brieken der oarloggen út tusken Kartagers en Romeinen. De oarloggen fûnen mei ûnderbrekkings plak tusken 264 en 146 f.Kr.:

* Earste Punyske Oarloch: 264 - 241 f.Kr.
* Twadde Punyske Oarloch: 218 - 201 f.Kr. 
* Tredde Punyske Oarloch: 149 - 146 f.Kr.
Końskowola

**Końskowola** (IPA [kɔɲskɔ'vɔla]) is in stêd yn it súdeasten fan Poalen mei 2.188 ynwenners (2004), en in gebiet fan 9,81 km². Boargemaster is Ewa Gruza.
L' Union Provinciale

**De Loge "L'Union Provinciale"** is de âldste Frijmitselderslôzje fan Grinslân, dy't stifte is yn 1772. Se foarmet ien fan de âldste Frijmitselderslôzjes fan Nederlân. Sawol de ûnderskiedingskleuren (read en grien) as it segel fan De Loge "*L' Union Provinciale"* tsjutte der op dat de lôzje by har stifting de dan hearskjende sosjale en ekonomyske omstannichheden yn it positive beynfloedzje woe. Yn de tiid fan oprjochting wie der ommers frijwat skeel tusken Stêd en Ommelân. Troch de iuwen hinne hawwe de leden fan de lôzje wurke oan harren persoanlike foarming en besochten dan nei fermogen by te dragen oan in bettere mienskip. Al sûnt jier en dei lomt de Lôzje op de freedtejûn gear yn it *Lôzjegebou fan de Frijmitselders* oan de Turfsingel 46 yn Grins.

## Keppeling om utens
* Hiemside L' Union Provinciale
* Frijmitselderij
Kristoffel Middaghten

**Kristoffel Middaghten** (Seisbierrum, 1665 - Boalsert, 1723) wie skout-by-nacht fan de Fryske Admiraliteit en kartograaf. 

Hy begûn syn karriêre as walfiskfarder. Op lettere leeftyd belâne hy by de Admiraliteit, wêr't hy yn 1690 ta kapitein beneamd waard. Yn 1692 waard hy kommandant op it slachskip de Frisia mei har 64 kanonnen. Yn 1704 naam hy, ek as kommandant diel oan it bombardemint fan Gilbraltar. As hy yn 1705 beneamd wurdt ta skout-by-nacht fan de Admiraliteit fan Fryslân set hy him benammen yn foar ferbettering fan de kwaliteit fan te bouwen oarlochsskippen. Op dit mêd jout hy ek in boek út. Op syn reizen hat hy ûnder oare seekaarten makke fan wetters om Ingelân en Noarwegen.

## Bibliografy
* *Atlas van 13 Zeekaarten*. Harns 1717. F. Schotsman.
* *Zee-Atlas, bevattende 20 zee- en kustkaarten van Europa, groot atlas formaat, fraai gekleurd, met portret van den maker, bevindt zich in de boekerij van het Friesch genootschap van Geschied, Oudheid- en Taalkunde. Daarbij behoort een Berigtschrift. Amst. 1708. 4o.
* *Nieuw bericht der scheepsbouw*. Harns 1712, 1714, 1717 (3e pr. feroare en ferbettere) 1721 (4e pr. troch M. hielendal omwurke). In eksimplaar derfan mei eigenhannige ferbetterings fan de skriuwer, waard yn Harns op de auksje Fontein no. 186 ferkocht.
* *Noodige verbeteeringe voor de zeevaart* Harns 1721. 4o.
* *Groot verbeterd Straatszeeboek, met de kaarten van Klaas de Vries.* Amst. 1719. fol.
* *De nieuwe Lootsmans wegwijzer''. Amsterdam by de Widdo Loots en J. Smyters.
Rombertus fan Uylenburgh

**Rombertus van Uylenburgh** of **Rombout van Uylenborgh** (Burgum, 1554(?) - Ljouwert, 4 juny 1624) is benammen bekend as de heit fan Saskia van Uylenburgh, de frou fan Rembrandt. Rombertus wie troud mei Siuckien Ulckedr Aessinga (of Sjoukje Osinga) en hie nei alle gedachten trije soannen en fiif dochters: (Jeltsje, Romke, Ulke, Antsje, **Tytsje**, Edzert, Hiskje en Saakje). Rombertus hearde by de oprjochters van de Universiteit fan Frjentsjer yn 1585. Syn broer (?) Gerrit, dy't as minnist nei Poalen útwykt wie en yn Krakow keninklike meubelmakker waard, wie de heit fan de keunsthanneler Hendrick van Uylenburgh. 

Rombertus studearre rjochten yn Leuven of yn Heidelberg en promovearre yn it jier 1578. Yn ditselde jier waard hy abbekaat yn Ljouwert. Syn karriêre wie in oangeande opgeande line wêr't hy yn pensjonaris en boargemaster fan Ljouwert wie. Fierders waard hy yn 1584 as ôffurdige nei de steaten fan Fryslân keazen en ien fan de Fryske ôfgesanten yn De Haach. Omdat der per gewest stimd waard, makke it oantal ôffurdigen net folle út. Rombertus van Uylenburgh wie op de dei fan de moard op prins Willem fan Oranje - 10 july 1584 - oanwêzich yn Delft om besprekkings mei de prins oer swierrichheden yn de Fryske Steaten. Rombertus, frijwat ferlegen, waard útnûge foar it middeismiel, omdat der gjin oare gasten wiene. Nei ôfrin stommelde Willem van Oranje de trap ôf en waard mei in buks fermoarde troch Balthasar Gerards. Cornelis van Aerssen - neffens Uylenburgh net oanwêzich - notearde de lêste wurden fan de prins. 

Oant 1591 wie Uylenburgh lânsabbekaat, mar waard twongen - fanwege ferminging fan funksjes - dy post op te jaan. Yn syn fierdere rjochtskarriêre brocht hy it ta riedshear oan it Hof fan Fryslân. Yn 1595 kocht hy in hûs op de Ossekop, wêr't Saskia berne waard. It pand wurdt no brûkt troch de abbekaten Wim en Hans Anker. Van Uylenburgh hie twa pleaten, ien yn Ryptsjerk, de oare yn Gaasterlân. Twa soanen waarden abbekaat, in skoansoan wie de Poalske professor yn de teology Johannes Maccovius, de oare Gerrit van Loo, gemeentesekretaris yn It Bilt. 


Ofbyld:Rembrandt Portrait of Titia van Uylenburch.jpg|Portret fan **Tytsje** fan Uylenburgh yn 1639 troch Rembrandt
Ofbyld:Rembrandt van Rijn - Saskia van Uylenburgh, the Wife of the Artist - Google Art Project.jpg|Portret fan Saakje troch Rembrandt


## Keppeling om utens
* Gemeenteargyf Ljouwert

## Boarne
*  - *Rembrandt voor Dummies*. Addison Wesley (2006) .
*  - *Ooggetuigen van de vaderlandse geschiedenis*. Mear as hûndert reportaazjes út Nederlân, side 70-1 (1996).
Wettertoer (Frjentsjer)

De **Wettertoer** yn 'e Fryske stêd Frjentsjer is ûntwurpen troch de I. W. G. L. en boud yn 1925. 

De wettertoer hat in hichte fan 48,80 meter en in wetterreservoir fan 445 m3.

## Sjoch ek
*Wettertuorren yn Fryslân
Boalserter Wettertoer

De **Boalserter wettertoer** is ûntwurpen troch arsjitekt IWGL en Bredasche Beton Mij. v/h H. Vriens en waard boud yn 1929. De stiennen wettertoer stiet op it bedriuwenpark De Marne oan de westkant fan de stêd, oan rykswei A7.

De wettertoer hat in hichte fan 37,40 meter en hat twa wetterreservoirs fan elk 200 m³. 

De wettertoer is oerstallich wurden omdat wetterleidingbedriuw Vitens in nije ynstallaasje bout yn Boalsert. Ein 2007 is de toer bûten gebrûk steld. Yn 2015 is de toer kocht troch Sonnema Berenburg.

## Sjoch ek
* Wettertuorren yn Fryslân
Snitser Wettertoer

De **Snitser Wettertoer** is ûntwurpen troch arsjitekt G. Halbertsma en boud yn 1908 yn in neorenêssânse-styl. De toer stiet oan de Lemmerwei 45.

De wettertoer hat in hichte fan 44 meter en hat ien wetterreservoir fan 350 m3.
Sûnt 1998 wurdt de toer brûkt as kantoar.

De toer is útroppen as gemeentlik monumint. 

## Keppeling om utens
* Wettertuorren yn Fryslân
Maksiminus Daia

**Maksiminus Daia**, folút **Gaius Valerius Galerius Maximinus** (20 novimber ±270 - july/augustus 313), berne as **Daia**, ek wol bekend as **Maksiminus II Daia**, wie keizer fan it Romeinske ryk fan 308/310 oant healwei 313.

## Skiednis
### Jonge jierren
Daia waard berne yn de Romeinske provinjse Illirikum, en kaam út in boerelaach. It wie te ferwachtsjen dat er krektas syn heit skieppehoeder wurde soe, mar syn libben ferrûn oars. Daia wie neef fan Galerius dy't letter ek keizer wurde soe en gong krektas syn omke yn it Romeinske leger. Dêr makke hy stadichoan opgong yn ferskate militêre funksjes. Daia wie troud en hie bern dêr't allinnich de namme fan syn soan Maksimus bekend fan is. 

### It keizerskip
Op 1 maaie 305 beneamde syn omke Galerius, dy't sels krekt keizer wurden wie as de opfolger fan Diokletianus, him as Caesar. It gebiet dat er bestjoere moast besloech it Midden-Easten en it súdlike part fan Lyts-Aazje.

As yn 306 de meikeizer fan Galerius, Konstantius Klorus komt te ferstjerren giet dizze dermei akkoard dat de soan fan Konstanius Klorus, Konstantyn de Grutte, Caesar wurdt. Severus II waard nije meikeizer fan it westen. Yn Rome ferklearret Maksentius him lykwols ek ta keizer, en by in poging dat te ferhinderjen stjert Severus. Op in gearkomst by Karnuntum wurdt de Konferinsje fan Karnuntum holden en besletten dat Lisinius de opfolger wurdt fan Severus en dat Konstantyn ek keizer wurde mei. Daia hie sels ek graach keizer wurde wollen, mar is dat nei alle gedachten noait offisjeel wurden. Wol brûkte hy tidens syn fjildtochten tsjin de Perzen yn 310 de titel fan keizer (*[[Augustus (titel)|Augustus]]*). Lykwols bliuwt hy trou oan Galerius.

Daia hie sûnt de konferinsje yn 308 in hieltyd gruttere hekel krige oan Lisinius en nei de dea fan Galerius yn 311 eskalearre de situaasje. Se ferdielden Galerius' diel fan it ryk, mei as grins de Bosporus. It kaam noch net ta in boargeroarloch. Daia sluet wol in ferbûn mei de usurpator Maxentius, dy't noch yn Rome siet.

### Ein
Yn 312, doe't Konstantyn Maksentius yn Itaalje oanfoel, wie Daia op fjildtocht yn Syrje. Doe't hy hearde fan de dea fan Maksentius en it ferbûn fan Lisinius mei Konstantyn waard er lulk en ûnderbruts syn fjildtocht. Hy kearde werom nei Bythinia en stuts yn april 313 de Bosporus oer mei in leger en oermastere Byzantium nei in belis fan 11 dagen. Op 30 april arrivearre Lisinius mei in leger dat folle lytser wie as dat fan Daia. By Adrianopel kaam it ta in fjildslach dy't troch Lisinius wûn waard. Daia's troepen wienen ferswakke en sloegen op de flecht. Ek Maksiminus Daia moast flechte en ferklaaid as slaaf koed er fuort komme. Mar letter dat jier waard er deade. Syn part fan it Romeinske ryk waard oernomd troch Lisinius. 

## Keppeling omt utens
* , artikel oer Maksiminus Daia (305-313 A.D.), yn ''DIR'' (1996).
Saab JAS 39 Gripen

De **Saab JAS 39 Gripen** is in Sweedsk meardoelfjochtfleanmasine en de opfolger fan de Saab 37 Viggen.

De prototipen fleagen fan 1988 ôf en de hjoeddeiske ferzje – JAS 39C/D – wurdt sûnt 2005 troch de Sweedske loftmacht (*Flygvapnet*) brûkt. De loftmachten fan Tsjechje, Hongarije, Súd-Afrika en Tailân hawwe ek Saab Gripen.

De Sweedske Loftmacht easke dat de nije fleanmasine opstrike en delkomme koe op in lâningsbaan net langer as 800 m.

## Farianten
;JAS 39A: De fjochtferzje dy't yn 1996 yntrodusearre waard yn de Sweedske Loftmacht. 31 sille modifisearre en fernijd wurde ta de C/D standert.
;JAS 39B: Twa-sit ferzje fan de A fariant.
;JAS 39C: Ferzje dy't oan de NAFO standert foldocht.
;JAS 39D: Twa-sit ferzje fan de C fariant.
;Gripen E/F: Takomstferzje.

## Ungemakken

Der hawwe oant jannewaris 2017 ta tsien ûngemakken west mei de Saab Gripen. Nei de earste twa ûngemakken (1989 en by in fleanshow yn Stockholm yn 1993) soe de fleanmasine neffens de pars net feilich genôch wêze. By alle tsien ûngemakken hat ien piloat it libben ferlern.

## Spesifikaasjes (JAS 39 Gripen)

* Bemanning: 1 (2 yn JAS 39B/D)
* Lingte: 14.1 m
* Spanwiidte: 8.4 m
* Hichte: 4.5 m
* Oerflak lift: 30.0 m²
* Gewicht leech: 5.700 kg
* Gewicht laden: 8.500 kg
* Maks. gewicht om fan 'e grûn te kommen: 14.000 kg
* Lingte (twa-sitter): 14.8 m 
* Motor: 1 Volvo Aero RM12
**Type motor: turbofan mei neiferbaarnder
**Driuwkrêft: 54 kN
**Driuwkrêft mei neiferbaarnder: 80.5 kN
* Heechste faasje: 2.470 km/o
* Aksjeradius: 800 km
* Maks. fleanberik: 3.200 km
* Plafond: 15.240 m
* Belesting: 336 kg/m²
;Bewapening
* 1× Mauser BK-27 revolverkanon mei 120 patroanen
** Raketten en bommen
* 6× Rb.74 (AIM-9) of Rb 98 (IRIS-T)
* 4× Rb.99 (AIM-120) of MICA
* 4× Rb.71 (Skyflash) of Meteor
* 4× Rb.75
* 2× KEPD.350
* 4× GBU-12 Paveway II troch laser stjoerde bom
* 4× rakethâlders mei 13.5 sm raketten
* 2× Rbs.15F Anti-skipraket
* 2× Bk.90 *[[cluster bom]]*
* 8× Mark 82 bommen
* 1× ALQ-TLS ECM hâlder
* 1x Digital Joint Reconnaissance Pod

## Keppeling om utens
* Hiemside Saab
* Fideo oer de Saab Grippen
Dassault Rafale

De **Dassault Rafale** is in Frânske fjochtfleanmasine. Yn 1985 luts it Frânske regear him werom út it Eurofighter-projekt en keas foar de Dassault Rafale.

De Rafale is in meardoelfjochtfleanmasine. De foarste produsearre fleanmasine waarden oan Frankryk levere yn desimber 1998.

## Farianten
* Rafale M: Iensitter foar de Frânske Loftmacht
* Rafale B: Twasitter foar de Frânske Loftmacht
* Rafale C: Iensitter foar de Frânske Marine

## Operasjonele tsjinst
De fjoerdoop fan de Rafale wie op 28 maart 2007 doe't in Rafale M F2 fan it fleandekskip «Charles de Gaulle» in laserstjoerde GBU-12 Paveway II delsmiet om Nederlânske militêren yn Afganistan te stypjen.

## Keppeling om utens
* De Rafale by de Frânske marine *Ingelsk*
Biltske pleats

De **Biltske pleats** is in karakteristyk type kop-hals-romppleats mei it bedriuwsdiel heaks op it wendiel. De reden dêrfoar is net bekend.
De yndieling is ek oars. Sa steane de kij en hynders mei harren koppen nei binnen rjochte; de mielgong leit tsjin de bûtenmuorre. Sa'n yndieling wurdt ek fûn yn Seelân en Súd-Hollân. Tocht wurdt dat de biltbedikers/boeren dy't út dy kontreien kamen, destiids harren pleats-yndieling meinomd hawwe. Opmerklik is ek dat der foar 1500 gjin skuorren stienen yn Fryslân. Dat it kin goed wêze dat se op It Bilt ûntstien binne en dêr wei oer Fryslân ferspraat binne.
Mozambyk

**Mozambyk**, sûnt 1990 de **Republyk Mozambyk** (dêrfoar de Folksrepublyk Mozambyk), is in lân yn it suden fan Afrika. De haadstêd is Maputo.

## Geografy
### Lizzing
It lân wurdt begrinzge troch:
* Tanzania yn it noarden,
* Botswana en Simbabwe yn it westen,
* Súd-Afrika en Swazylân yn it suden,
* Yndyske Oseaan yn it easten.

### Lânskip

De kust fan Mozambyk bestiet út talrike baaien, folge troch útstrekke gebieten mei savannen en bosken. Yn it noarden leit in berchgebiet mei piken boppe de 2000 meter. Yn de sompige riviermûningen lizze mangrovebosken. 

De eartiids tige rike fauna (û.o. antilopen, gazellen en oaljefanten) is hiel bot tebek rûn troch de jacht op grut wyld.
 
### Klimaat
It klimaat is tropysk en wurdt karakteriseare troch simmerse moessonrein. 

## Skiednis
Al foar de Jeropeeske ûntdekkingsreizen wennen der Arabieren oan de eastkusten fan Afrika. Sy dienen hannel tusken Afrika en Yndia mei goud, ivoar en slaven. Yn 1497 kaam Pedro da Covilhão as earste Portugees yn Mozambyk oan. In jier letter kaam Vasco da Gama op it Eilân fan Mozambyk yn 'e kunde mei de sjeik Moussa Ben Mbiki, dêr't de namme Mozambyk fan ôflaat is. Lykas de Arabieren woenen de Portugezen ek grûnstoffen ha. Yn 1505 waarden de earste militêre posten fan de Portugezen boud. 

Yn 1962 waard Frelimo (Mozambykske Frijheidsfront) oprjochte. Twa jier dêrnei begûn de frijheidsstriid tsjin de Portugezen. Yn 1975 waard Mozambyk ûnôfhinklik fan Portugal. De Frelimo hie dêrnei de steatsmacht yn Mozambyk. Healwei de santiger jierren begûn de rebûlje fan de fersetsbeweging Renamo tsjin it marksistyske regear fan Frelimo. Yn 1976 begûn de boargerkriich. Yn 1989 waard it Frelimo regear minder fûl en skafte it marksistysk sosjalisme as partij-ideology ôf. Yn 1990 kaam der in nije grûnwet en as gefolch kaam der in ein oan it ienpartijstelsel. De boargerkriich kaam yn 1992 offisjeel ta in ein. Yn 1994 waarden de earste frije ferkiezings holden.

## Demografy
### Befolking

It grutste part fan de befolking, 45% wennet yn de noardlike en sintrale provinsjes. De nei skatting fjouwer miljoen Magua foarme de grutste befolkingsgroep fan it lân. De Sena en Sona (fral Ndau) binne prominint oanwêzich yn de Zambezy fallei, en de Sangaan (Tsonga) talryk yn it suden fan Mozambyk. Oare groepen binne Makonde, Yao, Swahily, Tonga, Sjopy, en Ngûny (ynklusyf Sûlû). 

De Bantû folken meitsje 99.66% fan de befolking út, de rest binne blanken (foar it meastepart fan Portugeeske komôf, kleurlingen (minsken fan mingd bloed) en Ynjers. It tal blanken wie eartiids folle grutter, mar sûnt de ûnôfhinklikheidferklearring hawwe in protte it lân ferlitten.

### Talen
It Portugeesk is de offisjele en meast sprutsen taal yn Mozambyk, lykwols behearsket mar 40% fan de Mozambikanen de taal. Oare talen dy't in protte sprutsen wurde, binne Swahily en de Bantûtalen Makuwa, Sena, Ndau, en Shangaan; en dizze hawwe in protte Portugeeske lienwurden. Arabieren, Sinezen en Ynjers sprekke harren eigen talen.

## Polityk
### Bestjoerlike yndieling
Mozambyk hat alve provinsjes (yn it Portugeesk, *províncias*).

## Referinsjes
Harnzer Belang en Harnzer Alternatyf '97

It **Harnzer Belang en Harnzer Alternatyf '97** binne twa lokale politike partijen út de stêd Harns. De beide lokale partijen wurkje al in pear jier gear yn de gemeenteried en brûke dêrom meastal ien namme. Mei it útbringen fan in mienskiplike kandidatelist foar de gemeenterieferkiezingen 2006 is de folgjende stap setten nei gearwurking. Fierders hawwe de bestjoeren har liede litten troch de gearwurkingsgedachte en de kandidatelist dêrom net ynrjochte nei komôf fan de "bloedgroepen". Beide partijen koene har fine yn de tsjintwurdige list.
De kandidaten komme út de ferskate dielen fan de gemeente en ek de beide doarpen (Mullum en Winaam) binne fertsjintwurdige.

Op 8 maart 2006 stie Harnzer Belang en Harnzer Alternatyf '97 op 3 sitten yn de gemeenterie.

## Keppeling om utens
*Webstee Harnzer belang en Harnzer Alternatyf '97
Harnzer strân

It **Harnzer Strân** leit foar de Westerseedyk (mei dêrop de Stiennen Man) oan de Waadsee by Harns en is in rekreaasjestrân mei mooglikheden foar swimmen, (kite)surfen en kanoën. De hoareka en de toiletten binne oanwêzich. It strantsje bestiet sûnt 1997 en is makke mei sân út it, doe ferdjippe, kanaal nei de sâltyndustry. It strân is frij tagonklik foar minsk en bist. Hûnen moatte wol ferplicht oan 'e line. Fierders is der in trelerhelling by it strân oan de Westerseedyk dy't troch elke partikulier brûkt wurde mei. Der is parkeargelegenheid tichteby.
Feriening Ald Harns

De **Feriening Ald Harns** is in feriening út de stêd Harns. De feriening waard op 8 novimber 1954 oprjochte troch in oantal minsken dy't har soargen makke oer de wize wêrop der mei de âlde stedskearn omgien waard. In soad weardefolle pânen yn it tige âlde sintrum hie efterstallich ûnderhâld en der waarden manieren socht om it ferfal te kearen. It woe koartsein it monumintale karakter fan Harns yn stân hâlde.

Yn 1963 kaam de Hein Buisman Stichting derby, oprjochte troch de Ljouwerter Hein Buisman dy't him it lot fan de stêd Harns oanluts. De Hein Buismanstichting hat al mear as 70 histoaryske pânen restaurearre.

De Feriening Ald Harns stribbet op in oare wize har doelen nei. Sa hâldt se sekuer alle foarnommen besluten, bouaktiviteiten  en foarnimmens ta sloop yn 'e gaten en besiket dy eventueel te feroarjen. As it needsaaklik is wurde beswierskriften yntsjinne. De feriening jout ek foarljochtingen. Dêrom is der twaris yn jier in ledegearkomst mei lêzingen, films of diafoarstellingen oer har wurkterrein. Elts jier ferskynt ek it ledemagazine mei in soad nijsgjirrige artikels oer notiids en destiids fan de stêd Harns.

De feriening hat ek kontakten mei it Hannemahûs en de Hein Buismanstichting en hat in Wurkgroep Stedshistoarje en in Filmfûns foar histoaryske films.

## Keppeling om utens
* Webstee Ald-Harns
Havenkraan fan Harns

De **Havenkraan fan Harns** (Bynammen: *Blauwe Kop, de Spin* en *Lange Willem*) is in havenkraan dy't as oernachtingplak (hotel) brûkt wurdt yn de haven fan Harns en leit tichtby it âlde sintrum fan de stêd. De kraan is oant 1996 ynset by it lossen fan houtfrachten út Ruslân en Skandinaavje. 

## Skiednis en Takomst
De haventopkraan fan it merk Figee waard boud yn 1967. De kabine is 17 meter boppe de kaai; de gyk rikt oant 45 meter hichte. De havenkraan is yn 2001 oerdroegen oan de hjoeddeiske eigener, dy't der benei twa jier foar útluts om de nije bestimming te realisearjen, nammentlik as 2-persoans keameroernachting. Fan septimber 2003 ôf wie it hjirmei mooglik om Harns en de Waadsee fanôf kraanhichte te besjen.

De Spartaanse koailedders binne ferfongen troch twa spesjaal ûntwurpen liften. De keamer yn de kraan is 60 kubike meter grut en beskikt oer in bêd, sitplakken fan Charles Eames en 2-persoans stoartbad. It ljocht en de audiovisuele elektronika kin betsjinne wurde mei touchscreens. Der is ek in terras op it dak en der is in doarke wêrby't men nei bûten rinne kin en wurdt omsletten troch in hechte reling.

De hiele kraan kin ek noch betsjinne wurde mei ien kneppel. Gasten fan de kraan meie de kraan 360° draaie en kinne sa sels kieze hokker útsjoch se hawwe wolle.

## Algemiene gegevens
* Boud: 1967
* Fabrikant: Figee / Amsterdam
* Type: haventopkraan
* Restaurearre: 2001-2003
* Konstruksjebedriuw: SMST / Frjentsjer
* Heechste punt: 49 meter boppe gemiddeld heechwetter

## Keppeling om utens
* Webstee fan de havenkraan fan Harns
Dyktrochbrek

In **dyktrochbrek** is it trochbrekken fan in dyk. Dizze kin feroarsake wurde troch ynstabiliteit fan it grûnlichem, oerrin of weachoerslach wat liedet ta eroazje fan it binnentalúd of sânmeifierende wellen, wêrtroch't in trochgeande gong ûnder de dyk ûntstiet. In dyktrochbrek wurdt net needsaaklik feroarsake troch heechwetter op see, rivier of mar, mar kin ek it gefolch wêze fan bygelyks settingsfloeiing fan de ûndergrûn by lege wetterstannne. 

It Mâlefraafsgat yn noardeast Fryslân is troch in trochbrek fan de dyk ûntstien. Yn it ferline waarden dyktrochbrekken ek mei opsetsin útlokke as strategyske faktor by oarlochsfiering. Meardere moaie kreken en geulen binne sa ûntstien.

De gefolgen fan in dyktrochbrek binne ôfhinklik fan it efterlizzende gebiet en de wetterstân op it bûtenwetter

Sjoch foar dyktrochbrekken en oerstreamings yn de skiednis de side Oerstreaming.

## Sjoch ek
* Ljouwerter Krante, 12 july 2008 oer it Mâlegraafsgat by Aldwâld
Jan Hannema

**Jan Hannema** (Frjentsjer, 23 april 1839 - Burgum, 28 desimber 1878) wie in lyts minske. Hy joech optredens ûnder it pseudonym **Admiraal Tom Pouce**.

## Libben en wurk
Jan Hannema wie in soan fan apteker Pieter Hannema. Syn bruorren en susters neamden him '(Us) lyts Tomke'.

De earste fermelding fan in optreden fan Jan Hannema is te finen yn de Ljouwerter Krante fan july 1854 by it 'Grand Théâtre des Variétés' fan de hearen Schoeman en Van Lier. Hy is dan 15 jier âld en soe -neffens de krante- al in soad foarsten moete hawwe. Hy hie doe yn alle gefallen wol al de kroanprins fan de Nederlannen moete.

Yn de jierren dêrnei hie er optredens yn it bûtenlân en spruts hy 5 talen. Yn Ingelân waard Hannema ferneamd as *The Friesland Dwarf* . Hy kaam pas yn july 1864 wer werom yn Fryslân dêr't er yn it teater fan Soeter in soarte balletfoarstelling jout. Dêrnei soe hy noch inkele optredens yn Fryslân hawwe. 

Nei syn karriêre sette de wilens begoedige Hannema him nei wenjen yn Burgum dêr't er ek stoar.

In Ljouwerter sigarefabrikant neamde in sigaar nei him: *Tom Pouce*.

Yn it teater is hy opfolge troch in oare dwerch, Gerrit Keizer út Sint Anne.

## Keppeling om utens
* http://gelkinghe.web-log.nl/gelkinghe/2007/10/admiraal_tom_po.html
Ivich Keatsklassemint

It **Ivich Keatsklassemint** is in oersjoch fan keatsers dy't sûnt 1853 meidien hawwe oan it punteklassemint keatsen. 

De stân per 2017 (de keatsers sûnder nûmer binne yn 2017 net mear op 'e list fan 'e boarne oanwêzich):

## Keatsklassemint

## Keppeling om utens
* Keatsen.nl
* kaatsnieuws.nl
Thijs Taconis

**Thijs Taconis** (Rotterdam, 28 maart 1914 - Mauthausen, 6 septimber 1944) wie spion yn de Twadde Wrâldkriich. 

Koart nei de Nederlânske kapitulaasje besochten Nederlânske fersetsgroepen ynformaasje te garjen. It wie tige muoilik om dizze ynformaasje troch te jaan nei Ingelân. Ut Ingelân wei waarden om dy reden aginten útset op Nederlânsk beset grûngebiet (Englandspiel). Sy waarden stjoerd troch de Sintrale ynljochtingetsjinst ûnder lieding fan François van 't Sant. De tsjinst wurke gear mei MI-6 en de SOE. 

Op 7 novimber 1941 gie Taconis nei Nederlân. Hy sprong út in fleantúch tegearre mei Huub Lauwers, in Nederlânske sjoernalist oplaat ta geheim agint. Sy sprongen as earsten en se kamen del by Ommen. Se hienen as opjefte krigen in radioferbining op te setten mei it haadkertier yn Londen en dizze te ûnderhalden. Op 3 jannewaris waard it earste koadeberjocht nei Londen stjoerd. 

Op 9 maart1942 gie it mis. Thijs Taconis waard arrestearre en op 6 septimber 1944 yn Mauthausen fusilearre tegearre mei 23 oare Nederlânske geheim aginten. 

As koadenamme brûkte hy Thijs en Thijs Timmer. 

Taconis krige yn 1953 postúm in hege ûnderskieding, it Brûnzen Krus. Yn 1943 hie de Britske Kening him al de *Military Medal* ferliend.

Thijs Taconis liet in jildbedrach nei. Dit jild is brûkt om de Sulveren Anjer te bekostigjen. Dizze Sulveren Anjer wurdt elk jier jûn oan in fiiftal persoanen dy’t har ynset hawwe foar de Nederlânske kultuer of de kultuer fan de Nederlânske Antillen. De Sulveren Anjer giet út fan it Prins Bernhard Kultuerfûns. 

## Literatuer
* , *Een betrekkelijk heftig karakter*, 2005