open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Desintralisaasje

De term **Desintralisaasje** as tsjinstelling mei sintralisaasje wurdt benammen brûkt by oerheden en oare organisaasjes. Hjirby wurdt bedoeld it minder sintraal te regeljen. In foarbyld is it opsplitsen fan ien grut steatsbedriuw yn losse ûnderdielen.

De Ferljochting ferwachte alles fan de sintrale, ferjochte, oerheid. De sosjale striid, taspitst op it nasjonale nivo, hat yn de praktyk ek de sintralisaasje befoardere. De finansjele kuratele fan it ryk yn de krisisjierren die de rest; de selsstannichheid fan de gemeentes en de provinsje teide fuort. Tsjin dy sintralisaasje is ferset komd, benammen yn Fryslân. Dêr woe men mear foech, ferantwurdlikheid en selsstannichheid foar gemeentes en provinsje, benammen yn de striid tsjin nivellearring en massafikaasje foar de ûntwikkeling fan de eigen kultuer. De Ried fan de Fryske Beweging joech in brosjuere út en de Fryske Steaten lieten in kommisje rapport útbringe. Beide waarden brûkt troch de steatskommisje ta wersjenning fan de provinsjale wet. Yn it ramt fan it regionalisme waarden kontakten lein mei organisaasjes út oare provinsjes en lannen. Ynstee fan unifoarme sintralisaasje winsket men erkenning fan it rjocht ta selswurksumheid en selsferantwurdlikheid. Sa kinne de mienskippen eigen mooglikheden en karakter op alle terreinen ûntjaan. De Fryske Nasjonale Partij hat it stribjen nei federaal ferbân yn har program opnomd.
Dirk Zeper

**Dirk Zeper** (Ljouwert, 2 febrewaris 1803 - dêre, 21 febrewaris 1881) wie sjippesieder en boargemaster fan Ljouwert.

Hy wie in soan fan Pier Zeper, drost en boargemaster, en Fenna Hesselink. Riedslid fan 1843 oant 1865, wethâlder (1849-1853 en 1855-1865) en boargemaster fan Ljouwert (1865 - 1871). Dirk Zeper wie Thorbeckiaan. 

Hy waard yn 1868 beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw. Om reden fan sûnens krige er 1871 earfol dien. Hy stoar tsien jier letter yn de âldens fan 78 jier.

Yn Ljouwert is de Dirk Zeperstrjitte nei him ferneamd.
Pier Zeper

**Pier Zeper** (Ljouwert, 25 juny 1761 - dêre, 20 novimber 1845) wie boargemaster fan Ljouwert.

Zeper kaam út in patriottysk laach. Fan 1793-1796 kaam er as reedlik revolúsjonêr nei foaren. Fan 1802 - 1807 wied er  drost fan Ljouwert, letter boargemaster en wethâlder fan Ljouwert (1824-1842).

Hy wie de heit fan Dirk Zeper en pake fan Julius Vitringa Coulon.
Seisentritigen

**Seisentritigen** binne de fertsjintwurdigers fan de miene miente, de boargerij. 

Se wurde neamd yn de jierboeken fan de stêden Boalsert en Snits en binne fergelykber mei de gemeenteried. By wichtige besluten wurde se rieplachte. Se krigen harren namme troch it oarspronklike getal 36. Yn Ljouwert hieten se de *mene trettene* (mienskiplike trettjin).
Patroangoed

**Patroangoed** is it oan in tsjerke skonken goed (lannen en pleatsen)  dêr't de opbring fan te'n goede komt oan it ûnderhâld fan de tsjerke en de ynstânhâlding fan de earetsjinst.
Pastorijegoed

**Pastorijegoed** is it oan in tsjerke skonken goed (lannen en wenning of pleats), dêr't  de opbringsten fan foar it libbensûnderhâld fan de pastoar bedoeld wiene.
Fikarygoed

**Fikarygoed** is it skonken goed (lannen en wenning of buorkerij) foar it libbensûnderhâld fan de fikaris.
Seeskilders

**Seeskilders** skilderje benammen seegesichten en havens. 

Alhoewol't Fryslân in bloeiende seefeart hân hat, binne dêrneffens net safolle seeskliders. Inkele bekenden binne:
* Wigerus Vitringa (1657-1721)
* P.L. Portier (1698 - 1781)
* D.P. Sjollema (1760-1840)
* Nic Baur (1767-1820) 

Ek ûnder de skilders fan de 19e en 20e iuw binne net folle dy't ta de echte seeskilders rekkene wurde kinne.
Sjoerd Zeldenthuis

**Sjoerd Zeldenthuis** (De Jouwer, 18 july 1909 - Snits, 10 april 1984) wie in koartebaanrider.

Zeldenthuis waard koartebaankampioen fan Fryslân yn 1938-1939 en 1945-1946.  

Yn 1949 waard hy yn Kampen Nederlânsk Kampioen koartebaan yn 1940.  Doe't hy âlder waard die hy noch mei oan koartebaanwedstriden 'om priis en preemje'.

Zeldenthuis wurke op it bedriuw fan syn heit, in plante- en blommekwekerij op De Jouwer. Hy wie troud en hie seis bern. Hy stoar yn it Antoniussikehûs yn Snits op 74-jierrige leeftyd.

## Sjoch ek
* Nederlânske kampioenskippen koartebaanriden
Caspar Ziegler

Jonker **Caspar Ziegler** wie in Saksysk kaptein. Tusken 1498 en 1515 trede er geregelwei op yn Fryslân by militêre en bestjoersoangelegenheden.
Lawei

De **lawei** of 'lavei' wie in hege peal yn feanterijgebieten of ûntginnings, dêr't boppe-oan in lange stôk sa fêstmakke sit dat hy op-en-del beweecht wurde kin. Oan de iene ein siet in koer of sek dy't sa ophelle en sakke wurde litten koe. Behindert reinen it wurk dan wurdt de lawei horizontaal setten. De lawei wie foar de feanarbeiders de tiidwizer en waard wol de 'klok fan it fean' neamd'. Fermoedlik is lawei ôflaat fan it Frânske 'lever' (is optille, hifkje, 'se lever' is fan bêd ôf komme en it opkommen fan de sinne). Op kaarten fan foar 1700 stiet al ris in lawei oanjûn.  Yn Hoarnstersweach hie men it oer de 'lawaai'. 

It teater fan Drachten, De Lawei is nei de lawei neamd.

## Literatuer
* , *Het verveningsbedrijf*, yn: *375 jaar Hoogezand en Sappemeer*, Stichting 400 jaar Veenkoloniën, Profiel, Bedum, 2003, sd.75-83
* , *Frisia non cantat? Over lawei steken en lawaai maken*, Veenkoloniale Volksalmanak. Jaarboek voor de geschiedenis van de Groninger Veenkoloniën, 9, 1997, pp. 9-25 online
* , *Turf uit de wouden. Bijdrage tot de geschiedenis van de hoogveengraverij in Oostelijk Friesland tot 1900*, Fryske Akademy, nr. 543, De Tille, Ljouwert, 1978
 
## Keppelings om utens
* ''Lawai'' yn Sleeswijk-Holstein
* ''Over lawei steken en lawaai maken''
Baarlju

**Baarlju**, **goedelju** of **fredelju** wienen in soarte Midsiuwske arbiters. Yn in skeelgeding waarden dy baarlju (meastentiids geastliken) troch de partijen keazen om it geding oan in rjochterlike útspraak te ûntlûken.

De partijen wienen ferplicht foar de útspraak fan de baarlju te swarren, dat se harren útspraak as binend beskôgje soenen. Troch de gaos op rjochtsgebiet naam de baarlju-proseduere yn de Midsiuwen in belangryk plak yn, letter minder.
Simmerwei

In **simmerwei** wie in ûnferhurde wei dy't allinnich yn de (drûge) simmer brûkt waard foar ridend ferkear. De namme waard oant de 18e iuw brûkt. Winterwegen leinen heech genôch boppe it winterwetter.

Letter in eigennamme foar de ferhurde wei Tytsjerk - Hústerheide- Swart Krús, oant 1830 haadferkearswei nei Grinslân.
Hans Christiaans

**Hans Christiaans** († Ljouwert, nei 1633) wie in Ljouwerter sulversmid. 

Waard master yn 1623. Twa boardsjes mei mytologyske foarstellings (1632) yn it Frysk Museum en it Ryksmuseum Amsterdam.
Lenaert Danckerts

**Lenaert Danckerts** (*Danzo*) († Ljouwert, nei 1598) wie in sulversmid. 

Waard master yn Ljouwert yn 1564. In kokosbeker fan him wurdt bewarre yn it Frysk Museum.
Popta-skat

De **Popta-skat** is in kolleksje sulver dat heart ta it Poptaslot of Heringastate yn Marsum. 

De kolleksje wurdt tentoansteld yn it Frysk Museum yn Ljouwert. Oannomd kin wurde, nei lange ûnwissichheid, dat Rintie Jans, sûnt 1646 master yn Ljouwert, de makker is. It grutte bekken en it lampet ( mei jierletter 1671 ), de lytsere skûtel en kearsesnuter drage itselde masterteken (beker). De styl fan de stikken dogge tinken oan it wurk fan de Amsterdamske master Jehannes Lutma (om 1584-1669). De foarstellings op de grutte skûtel binne ûntliend oan printen fan H. Goltzius.

## Sjoch ek
* Sulversmeikeunst
Suvelbûn

It **Suvelbûn** wie in bûn fan koöperative molkfabriken yn Fryslân mei it haadkantoar yn Ljouwert. In fertsjintwurdigjend orgaan fan de Fryske koöperative molkyndustry dêr't yn 1956 71 ferienings mei 17000 feehâlders by oansluten wiene. 

It Suvelbûn hat ferkate ôfdielings en kommisjes dy't mienskiplike belangen ( oankeap fan alles dat mei de lânbou te krijen hat), kontrole op boekhâldings en op de bepalingen fan it fetgehalte fan de molke troch fabriken). It bûn joech foarljochting, technyske advizen en ûnderwiis, advizen by de oankeap en oanskaf fan masines en hat ek in boukundige en in arbeidsekonomyske ôfdieling. It laboratoarium fan it suvelbûn docht bedriuwskontrole en speurwurk, mar ek de bepaling fan it aaiwytgehalte fan de molke yn ferbân mei de útbetelling nei fet- en aaiwytgehalte. Yn 1974 wienen der 20 ûndernimmings by oansluten en der wienen 200 personielsleden. It wurk liedt ta mear unifoarmens by de oansluten fabriken sadat der makliker gegevens útwiksele wurde kinne.

It bûn wie oansluten by it Keninklike Nederlânske Suvelbûn.
Swanwertermar

De **Swanwertermar** wie in eardere mar súdwest fan Wiuwert, yn 1700 diels reidmar, yn 1834 drûchlein.

Leechste terreinhichte yn it eastlik diel, sawat 8 ha., ± 1,6 m -NAP. Earst twa wynmûnen, letter in lytsere wynmûne yn it eastlike diel. Underbemealing fan de Makkumermarpolder mei elektrysk gemaal (Swarte Mûne) sûnt 1928 oan de Boazumer Feart. Yn 1918 opnomd yn it wetterskip De Easterwierrumer Aldfeart.
Sweagerfean

**Sweagerfean** is in earder doarp ûnder Westergeast yn it westen fan de gemeente Kollumerlân en is no part fan Kollumersweach. Yn 1971 waard it krekt as de buorskip Sânbulten by Kollumersweach foege. De namme komt ek foar as *Zwagerveen*.

It plak is neamd nei it fean fan Kollumersweach. It doarp hie yn de fyftiger jierren in grifformearde tsjerke, in kristlike beukerskoalle, in kristlik nasjonale skoalle en in wykgebou fan it Griene Krús mei âldereinwenten.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen, buorskippen en delsettings

## Befolking
* 1954 : 354
* 1957 : 916? (Faaks 316.)
* 1959 : 315
* 1964 : 282
* 1969 : 228
* 1974 : 196

De Encyclopedie van Friesland joech yn 1958 oan dat Sweagerfean yn 1957 in tal fan 916 ynwenners hie. Lykwols past dat net by de andere ynwennertallen dy't hjir oanjûn binne. Of it is in gâns oare telling, of faaks hat 916 in skriuwflater west foar 316.
Hústerheide

**Hústerheide** is in buorskip by Sint-Nyk. Oan de dyk fan Langwar nei Hústerheide stiet Doniastate. In grut part fan de bosken is yn besit by de Van Eysinga's. Yn Hústerheide stiet sûnt 1956 ek it foarmingssintrum 'De Oarsprong'. It gebou is it eardere koetshús mei de stâlen foar de hynders der by. It gebiet efter De Oarsprong ys ynrjochte as rekreaasjegebiet Eysingastate.
Nicolaas Mensma

**Klaas Algers (Nicolaas) Mensma** (Ljouwert, 1636 - dêre, 1698) wie in Ljouwerter sulversmid. 

Wie ûnder oare learling fan Jurriaen Pool yn Amsterdam. Haadwurk wie twa dreaune kandlers fan de Popta-skat en wurde bewarre yn it Frysk Museum.
Swarte Harne

**Swarte Harne** (ek **Swarte Haan**; Biltsk: *Swatte Haan*) is in buorskip oan de Waadseedyk, by Sint-Jabik yn de eardere gemeente It Bilt, no fúzjegemeente De Waadhoeke. De namme komt ek foar as *Zwarte Haan*, *Swarte Herne* en *De Swarte Haan* Swarte Harne is nei de yndiking fan 1715 ûntstien oan 'e Nije Biltdyk. By de seedyk stiet it H.G. Miedemagemaal, dat de ôfwettering fan It Bilt yn de waadsee fersoarget. It gemaal is ferneamd nei de eardere foarsitter fan it wetterskip Noardlik Westergoa, Henk Miedema. 

De namme *harne* komt fan in *hoeke* tusken twa seediken. Oant 1948 wie dêr it fear op It Amelân en Skylge. It plak krige syn namme troch in herberch *De Schwarte Hinde* dy't yn 1811 neamd wurdt, swart is de kleur fan it slyk yn de Waadsee. 

Swarte Harne wurdt ek wol "it begjin fan de wrâld" neamd, omdat it Jabikspaad dêr begjint. It buorskip leit ek oan it Fryske Kustpaad


Ofbyld:Restaurant1 de Zwarte Haan in Zwarte Haan.jpg|*Restaurant de Zwarte Haan*
Ofbyld:Restaurant2 de Zwarte Haan in Zwarte Haan.jpg|*Restaurant de Zwarte Haan*


## Keunstwurken
Op Swarte Harne stiet De Slykwurker, in brûnzen byld fan lânarbeider, makke troch Frans Ram ta eare en oantins fan de manlju dy't it Bild bepoldere hawwe. Yn 2010 kaam it keunstwurk 'Om de kwaliteit fan de romte', in ûntwerp fan Gunnar Daan ta oantins fan deputearre Anita Andriesen. 

Beeld van de Slik werker op de dijk bij Zwarte Haan.jpg|De Slykwurker
Monument Anita Andriesen2 Zwarte Haan.jpg|Anita Andriesen-monumint


## Keppeling om utens
* [Artikel oer Swarte Harne út de [Ljouwerter Krante]]
Swartwâlde

* Swartwâlde (It Amelân), streek en museum op It Amelân
* Swartwâlde (Ferwerderadiel), streek by Hallum yn Ferwerderadiel
* Swartwâlde (Frjentsjer) by Frjentsjer
* Swartwâlde (Heech) by Heech
* Swartwâlde (Rinsumageast) by Rinsumageast.
* Swarte Wâlde, in mar by Koudum.
Swartwâlde (Hallum)

**Swartwâlde** is in streek by Hallum yn Ferwerderadiel. 

Ek op It Amelân is in Swartwâlde en eartiids by Frjentsjer, Heech en Rinsumageast.
Switsersk taartsje

In **Switsersk taartsje** of **breidsgebakje** is in Fryske gebaksoarte fold mei marsepyn. 

Oer it besleek, dat yn in lang aairûn foarmke komt, wurde krúslings stikjes daai lein. Oer dy bantsjes wurdt fynkloppe aai strutsen en dêrnei wat sûker. Hjirnei giet it gehiel de ûne yn.
Sydwalle

De **Sydwalle** is in âlde ferfallen polderdyk tusken Ald Beets en Nij Beets. Hy rûn fan de Walle oant de hege grûnen by Boarnburgum oant It Mear.
Doeke Hendriks Zijlstra

**Doeke Hendriks Zijlstra** (Jelsum, 31 july 1861 – Ljouwert, 4 maaie 1948) wie in ûnderwizer en Frysk skriuwer.

Sûnt 1882 stied er yn Ljouwert as gimmestyklearaar. Fierders wied er ferslachjouwer foar ferskate kranten en skreau er fúljetons en toanielstikken, wêrûnder 22 Fryske en 14 Nederlânsktalige.

## Keppeling om utens
* Opsomme rige fan syn wurk by books.google.com
Reinder Fennema

**Reinder Fennema** (Snits, 21 oktober 1849 - Tentena, Selebes, 27 novimber 1897) wie in Nederlânsk mynboukundige en geolooch, haadyngenieur foar de minen yn Nederlânsk-Ynje.

## Libben en wurk
Fennema wie ien fan de earste learlingen fan de krekt oprjochte H.B.S. yn Snits. Neifolgjen die er in oplieding oan de polytechnyske skoalle te Delft en waard yn 1874 ta foldwaan fan de gûverneur-generaal oansteld as yngenieur tredde klasse by it Mynwêzen yn Ynje.

Fennema krige in post yn july 1874 oan de westkust fan Sumatra; yn 1877 waard er befoardere ta yngenieur twadde klasse, yn 1885, it jier dat er troude mei E. de Bruine, ta yngenieur earste klasse en yn 1893 beneamd ta haadyngenieur by it Mynwêzen yn Nederlânsk-Ynje. 

It meastepart fan syn tsjinstjierren hat er dwaande west mei de geologyske kartearing fan Sumatra en Java; oan de eastkust fan Sumatra wie Fennema belêstige mei in ûndersyk nei artesysk wetter en petroalje. Troch Fennema syn tariedende arbeid koene de  Langkat-petroaljeboarnen ûntgind wurde. Op in reis nei de Posomar yn de residinsje Menado, dêr't er ierd- en mineraalûndersyk dwaan soe, is Fennema troch in wynpûster yn 't wetter rekke en ferdronken. Syn lichem is nea werom fûn. 

## Publikaasjes
* *Topografische en geologische beschrijving van het Noordelijk gedeelte van Sumatra's Westkust met geologische kaart* yn het Jaarboek voor het Mijnwezen (1887) 
* *De vulkanen Semeroe en Lamongan met kaarten en tekeningen* yn it Jaarboek voor het Mijnwezen (1886) 
* *Geografische beschrijving van Java en Madoera mei atlas yn folioformaat* (1897, yn 'e mande mei Rogier Verbeek). Foar it lêste wurk krige er postúm in gouden earepeinje.
Carlo de Leeuw

**Carlo de Leeuw** (Rotterdam, 12 desimber 1960 - dêre 13 febrewaris 2020) wie in Nederlânsk proffuotballer.

## Karriêre
De Leeuw syn karriêre begûn yn it seizoen 1975-1976 by Excelsior. It seizoen dêrnei makke er de oerstap nei Feyenoord, dêr't er fjouwer seizoenen efterinoar fuotballe. Hy kaam in hurtsje werom by Excelsior en spile dêrnei tusken 1983 en 1989 seis seizoenen by de Ljouwerter fuotbalklup Cambuur. Syn bynamme by Cambuur wie it *Slangeminsk út Rotterdam* en hy waard trije kear útroppen as foarhoedespiler fan it jier. De Leeuw wie in tûke technysk bejeftige spiler, mar mentaal net al te sterk. Hy sette yn totaal 22 doelpunten foar Cambuur. 
De Leeuw spile dêrnei ien seizoen by FC Eindhoven, ien by FC Volendam en eindige syn karriêre by Eindhoven in 1993. Op in reüny fan âld-Cambuurspilers yn 2007 waard er útroppen ta bêste middenfjilder fan alle tiiden.

Sûnt 2000 wie er materiaalfersoarger by it Nederlânsk alvetal en Feyenoord. Hy krige kanker oan de tonge, wêr't er yn de âldens fan 59 jier oan ferstoar. Hy lit in frou en twa dochters nei.

## Earelist
; Feyenoord
*'''KNVB beker: 1979/80, 1980

### As materiaalman
De Slykwurker

**De Slykwurker**  is in brûnzen byld út 1983, makke troch Frans Ram dat op de seedyk by de buorskip Swarte Hoarne stiet.

'De Slykwurker' wol de manlju earje dy't yn 1505 de *Alde Bildtdyk*, mei allinnich bots en kroade, opsmiten hawwe. Dy 4000 Siuwske roeden (± 14,5 km) lange dyk waard yn ien jier oanlein (en net yn trije jier sa't op de plakette neist it byld stiet).

Op de sokkel fan it byld stiet yn it Biltsk: *"Hier op 'e Wadden, / wereld fan water en slik, / won hij lánd út see, / in weer en wyn / skep foor skep monnikewerk."*

## Ungemak
Op 23 juny 2015 seach men dat de Slykwurker fuort wie. Neffens Wetterskip Fryslân waard it byld troch harren wurkers fan 'e sokkel riden tidens freeswurksumheden, wêrnei't it tydlik ferpleatst is nei in loads. De keunstner dy't it byld makke hat, Frans Ram, sil it byld ek werstelle.

## Keppeling om utens
*Ferskate foto's Slykwurker en Swarte Hoarne
Operaasje Barbarossa

**Operaasje Barbarossa** wie de koadenamme foar de Dútske oanfal op de Sowjet-Uny op 22 juny 1941 en wie ien fan de wichtichste foarfallen yn de Twadde Wrâldkriich. De operaasje wie ferneamd nei Freark I Barbarossa, in keizer fan it Hillige Roomske Ryk en lieder fan de Krústochten yn de 12e iuw. De oanfal wie Hitler syn persoanlike krústocht tsjin it Bolsjewisme. In krústocht dy't him lang-om-let ta fal bringe soe, 4 jier duorre en goed 30 miljoen deaden koste. De operaasje duorre oant desimber 1941, mar de kriich dy't dêrtroch útein sette oan it eastfront einige pas yn maaie mei de Dútske kapitulaasje. 

Hitler ferwachte de ferneatiging fan de Russen en de ferovering fan Moskou yn inkele moannen. De oanfal waard lykwols fiif wiken útsteld troch it mislearjen fan de Italjaanske oanfal op Grikelân en troch rebûlje op de Balkan, wêrtroch dêr difyzjes bestimd foar Barbarossa hinne stjoerd wurde moasten. 

Nei in swier bombardemint lutsen om 3 oere de earste troepen Ruslân binnen. De earste wiken setten de Dútsers goed troch, sy omsingelen difyzje nei difyzje wêrby't 3.000.000 Russen deade of kriichsfinzen nommen waarden. Troch de modder stôket de oanfal even, mar dêrnei kaam it wer op gong. By Smolensk waarden wer 2 legerkorpsen fan de Russen omsingele en lei de wei nei Moskou iepen. Mar dêr ûnderfine de Dútsers foar it earst goed wjerstân fan yn 'e gauwens graven rinfuorgen bemanne mei bewapene fabryksarbeiders (in heal miljoen) en Sibearyske difyzjes (fan de bêste Russyske difyzjes) mar benammen ek troch de ôfgryslike kjeld, dêr't it Dútske leger net op taret wie. Tanks frearen fêst, gewearen ek, en soldaten hienen te krijen mei beferzen lidden. Nettsjinsteande dat waard de oanfal trochset. Op 5 desimber sieten de Dútske troepen op 25 km fan Moskou ôf doe't de Russen op kosten fan in net te leauwen grut oantal deaden de tsjinoanfal lansearren. De Dútsers, troch seisenheale moanne swiere striid skjin oanein, moasten hjirtroch tebek wike en it die bliken dat de fiif wiken útstel fataal wienen.
Swynswei

De Kromme **Swynswei** is in tige âlde wetterkearing bylâns de noardside fan it Alddjip (Boarn). 

De namme is nei alle gedachten in ferbastering fan sydwendewei. Ferhurde wei tusken it haadkanaal fan de Grutte Feanpolder yn Opsterlân en Smellingerlân en Rjochte Swynswei.
Walle

De **Walle** is in histoaryske dyk dy't begjint by de hege grûnen súd fan Lauswolt en besuden Beetstersweach en Ald-Beets lâns rint, oant justjes east fan de Swynswei.
 
Dêrwei rûn eartiids in oare dyk, de Sydwalle, nei it noarden oant it Mear ta. Westlike Sydwalle en It Mear foarmen eartiids de bediking fan grûnen ûnder Beets. Bewesten de wei Beetstersweach-De Gordyk en de A7 is de Walle noch ridlik yntakt, en docht tsjinst as polderdyk foar de polder Ald-Beets. It lêste ein by de Swynswei is ek noch as dyk werom te kennen.

## Wallebosk
Súd fan Beetstersweach leit de Wallebosk tusken de Walle, dy't dêr no in leane en wei is, en it Alddjip. Ofwikseljend stik nullebosk, mei oanplant fan lariks, douglasspjirre en fynspjirre neist âlder dinnebosk en persielen kaphout. De Wallebosk is yn besit fan de Van Teyens Fundatie.
Wike Zijlstra

**Wike Louis' Zijlstra** (Drachten, 18 maaie 1893 – De Rottefalle, 22 juny 1964) wie in ûnderwizeresse. 

Juffer Zijlstra hat goed 41 jier foar de klasse stien. Tusken 1912 en 1918 hat Wike Zijlstra op in stikmannich plakken yn Grinslân in tydlike oanstelling hân as ûnderwizeres. Se stie oan skoallen op De Grinzer Pein, yn Aldeboarn, op It Amelân en fan 1931 oant 1954 yn De Rottefalle (oan de iepenbiere skoalle).

Sy begûn yn april 1948 mei har sels skreaune Fryske lêsmetoade, en krige yn 1949 *"een ernstige berisping voor haar eigenmachtig optreden"*, mar mocht har metoade trochbrûke. Pionierster fan de Fryske skoallen.

Zijlstra wie in leafhawwer fan it wurk fan Douwe Kalma dy't sûnt ein fan de oarloch by har ynwenne. As meiwurker fan de Shakespeare Stifting hat sy in soad war dien foar de útjefte fan Kalma syn Shakespeare-oersetting.

Wike Zijlstra is hommels ferstoarn en kaam te hôf op De Rottefalle.

## Wurk
* *Opsizferskes* (1948)
* *Fan praten ta lêzen en skriuwen. Lytse hantlieding ta it ûnderrjocht mei it lêsrak* (1950)
*  *O de rop fan de koekút op 't Amelân*, Fersen fan Wike Louis' Zijlstra. Boalswert, It Heitelân (1959).
* Mear publikaasjes
Alternatyf

* Alternatyf - synonym foar ôfwikend of keus
* Alternatyf (tydskrift), Frysk literêr tydskrift
* Alternatyf (útjouwerij), útjouwerij fan it Alternatyf (tydskrift)
Alternatyf (tydskrift)

**Alternatyf** wie yn Frysk literêr tydskrift. 

It blêd waard 1970 oprjochte troch Lykele Jansma, Hindrik S. de Brún en Geart van der Meer en opheft ein 1974, mar daliks weroprjochte troch L. Jansma. Mear as oare Fryske tydskriften bestege Alternatyf oandacht oan de net-Fryske literatuer; oersettings fan bûtenlânske poëzij en essays. Wichtich binne de soad yllustraasjes. Ferskynde yn it earstoan fjouwer kear jiers, letter seis kear. It hie hast 300 abonnees. De lêste jierren fan it blêd waard Alternatyf laat troch L. Jansma as ienige redakteur-útjouwer.
Alternatyf (útjouwerij)

**Alternatyf** wie in útjouwerij dy't yn 1971 oprjochte waard troch Lykele Jansma. 

Troch útjefte fan Fryske dichtbondels en moderne romans en fan it tydskrift Alternatyf, is de troch L. Jansma late ienmansútjouwerij wichtich foar de Fryske literatuer.
Encyclopedie van het hedendaagse Friesland

De ***Encyclopedie  van het hedendaagse  Friesland*** is in Nederlânsktalige ensyklopedy oer Fryslân. De ensyklopedy moast in fuortsetting wêze fan de *Encyclopedie van Friesland* ûnder redaksje fan J.H. Brouwer en oaren (1958).

De ensyklopedy bestiet út 2 dielen en waard yn 1975 útjûn troch útjouwer Melis van Seijen fan Ljouwert. De redaksje bestie út Gerben Abma en Klaas Jansma.
Diel I is in kompendium en alfabetysk gedielte A-N. Diel II hat it alfabetysk gedielte O-Z en in taheaksel Monumintejier 1975.

## Sjoch ek
* Encyclopedie van Friesland
* Nieuwe Encyclopedie van Fryslân

## Keppelings om utens
* Tresoar: Nieuwe Encyclopedie van Fryslân (edysje 2016)
* Encyclopedie van Friesland, digitaal (troch M.H.H. Engels, desimber 2012)
Willem van Althuis

**Willem van Althuis** (Dronryp 31 maart 1926 - It Hearrenfean 9 oktober 2005) wie in byldzjend keunstner; ûnderwerp en keunstrjochting: lânskippen en realitsysk abstrakte of abstrakt-realistysk.

Syn pake Age en syn heit Tjeerd hienen in pleats 'Op Hatsum'. Doe't er trettjin wie ferhuze de húshâlding nei Dronryp en Willem gie nei de lân- en túnbouskoalle yn Berltsum. Althuis wurke earst yn lân- en túnbou en wurket tusken 1947-1950 as feefersoarger yn de Feriene Steaten. Yn 1950 komt er werom en wurdt los wurkman, mar komt dan as strjitmakker yn tsjinst by de gemeente It Hearrenfean. Yn 1956 begjint wer mei tekenjen. Nei inkele winters tekenlessen folge te hawwen begûn er yn 1962 mei skilderjen. Paste earst symboalyske referinsjes ta yn syn wurk dy't nei ferrin fan tiid ferdwûnen doe't er it skilderjen better yn de macht krige. De troch himsels *kontra-revers* neamde romten fan kleur lit er op elkoar ynwurkje. Yn 1971 skildere hy "Sicht op Dronryp". Dêrmei toande hy foar it earst it geleidlike kleurferrin dat letter eigen wêze soe oan syn wurk. Troch de postsegelklup kaam er yn kontakt mei Thom Mercuur, Sjoerd de Vries, Boele Bregman en sadwaande mei keunst en oare wearden as dy fan it deiske bestean. Ek it wurk fan Louis le Roy hat him beynfloede. Yn 1967 krijt er in eigen atelier op Sechtjinroeden by De Knipe. Mear en mear jout er syn bylden wer yn skakearrings fan mar in inkele haadkleur. 

Syn earste tentoanstelling, simmer 1973  yn it 't Coopmanshûs yn Frjentsjer, luts lanlike oandacht. Yn 1976 giet er yn de vut. Yn de hjerst fan 1975 eksposearre hy yn it Steedlik Museum fan Amsterdam en yn 1976 waard in tv-portret fan in heal oere fan him útstjoerd yn it keunstprogramma Beeldspraak fan de NOS. Yn de hjerst fan 2004 waard Museum Belvédère iepene mei in grutte oersjochtentoanstelling fan syn wurken.

Yn 2005 is op It Hearrenfean de Willem van Althuis Stichting oprjochte. De stichting wol it wurk fan de keunstskilder trasearje, ynventarisearje, sammelje en tagonklik meitsje middels tentoanstelling, publikaasjes en reproduksjes.

## Tentoanstellingen
* 2004-2005 Museum Belvédère, It Oranjewâld
* 2013 Museum Belvédère, It Oranjewâld

## Literatuer
* Berg, Susan van den (2013). *Willem van Althuis : achter de horizon* / red.: Ernst Bruinsma; foto's: Ed Brandon ... e.o. De Kunst/De Willem van Althuis Stichting, Wezep/It Hearrenfean. 191 s. + dvd-fideo fan 3 TF-útstjoerings. ISBN 978-949-119-643-0. Oersjochkatalogus by de útstalling yn Museum Belvédère, 14 juny o/m 1 septimber 2013.
* Wal, Gijsbert van der (2013). *Fluisterzachte op-art uit Friesland*. In: NRC Handelsblad, 23-07-2013, p.19.
* Vermeijden, Marianne (2013). *De dampkring in totale rust : het nevelige universum van de Friese schilder Willem van Althuis*. Yn: NRC Handelsblad, 28-06-2013, Seksje Boeken, s.14.
Lykele Jansma

**Lykele Jansma** (Donkerbroek 1941) is in Fryske publisist en útjouwer. 

Mei Geart van der Meer oprjochter fan it blêd Alternatyf (hjerst 1968 - earste nûmer 1970) en sûnt 1972 ienige redakteur/útjouwer. Wurket as arbeider, typograaf en kantoarfeint. Studearre letter skiednis. Sûnt 1972 jout er ek belletry út yn syn eigen útjouwerij Alternatyf.
Jan Akkerman

**Jan Akkerman** (Amsterdam, 24 desimber 1946) is in Nederlânsk, ynternasjonaal ferneamd, gitarist. Hy hat op it konservatoarium sitten en spilet sawol elektryske as akoestyske gitaar en lúte. Doe't er in jier as sechstjin wie, spile er by de band Johnny and the Cellar Rockers en letter by The Hunters, dy’t in hit hienen mei*The Russian Spy and I*. Op dy plaat foel Jan Akkerman al op  om syn firtuoaze gitaarsolo. 
Dêrnei spile er by de band Brainbox, mei Kaz Lux (sang), André Reijnen (bas) en drummer Pierre van der Linden. Dy band hie ûnder oaren hits mei *Down Man*, *Dark Rose* en *Woman's Gone*. 

Yn 1970 stapte er oer nei de groep Focus, mei Thijs van Leer (jodeler/sjonger, oargel- en fluitspiler), bassist Bert Ruiter en op ‘e nij mei drummer Pierre van der Linden. Mei dy band kaam er ta wrâldfaam mei *Hocus Pocus* en *House of the King*. Hy waard yn 1973 troch it muzykfakblêd Melody Maker útroppen ta 'bêste elektrysk gitarist fan de wrâld'. 

Yn 1976 stapte Jan Akkerman út Focus en gong alinne fierder, mei ferskate muzikanten en muzykstilen. Hy makke in soad albums. Akkerman wenne in skoft oan de Terhernsterdyk by Akkrum. 

## Prizen en ûnderskiedingen
Yn jannewaris 2005 waard him in "Gouden Harpe" takend fanwegen syn fertsjinste foar de Nederlânske 'lichte' muzyk. Op 11 april 2009 wûn Akkerman de fjirde [ Eddy Christiani Award ] fanwegen syn ynspirearjende bydrage oan de ûntwikkeling fan de elektryske gitaarmuzyk. Op 28 desimber 2012 is er ta gelegenheid fan syn fyftichjierrige karriêre yn 'e muzyk beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau. Hy hat dat jubileum fierd mei twa konserten, yn De Melkweg yn Amsterdam en yn de Oosterpoort yn Grins. 

## Diskografy

* *Talent for Sale* - 1968
* *Profile* - 1972
* *Guitar for Sale* - 1973
* *Tabernakel* - 1973
* *Eli* (mei Kaz Lux) - 1976
* *Jan Akkerman* - 1977
* *Meditation* - 1977 (mei Tony Scott)
* *Aranjuez* (mei Claus Ogerman) - 1978
* *Live* - 1978
* *Jan Akkerman 3* - 1979
* *The Best of Jan Akkerman and Friends* - 1979
* *Transparental* (mei Kaz Lux) - 1980
* *Oil In The Family* - 1980
* *Santa Barbara - Live in Kiel/Stuttgart* (mei Joachim Kuhn) - 1981
* *Pleasure Point* - 1982
* *Can't Stand Noise* - 1983
* *From the Basement* - 1984
* *It Could Happen To You* - 1985
* *The Complete Guitarist* - 1986
* *The Noise Of Art* - 1990
* *Guitar Special* - 1991
* *Puccini's Café* - 1993
* *Blues Hearts* - 1994
* *The Guitar Player* - 1996
* *Focus in Time* - 1996
* *10,000 Clowns On A Rainy Day* - 1997
* *Live at the Priory* - 1998
* *Passion* - 1998
* *Live at Alexander's* - 1999
* *C.U.* - 2003
* *C.U.2 Live in Tokyo* - 2007
* *Live in Concert - The Hague 2007* - 2007
* Vlatko Stefanovski - *Thunder From the Blue Sky* - 2008
* *Jazzah* - 2009
* *Fromage a Trois* - 2009
* *Minor Details* - 2011
* *North Sea Jazz* - 2013
* *Close Beauty* (Music Theories, 2019)
Sido Martens

**Sido Martens** (Ljouwert, 1 maart 1949) is in Frysk sjonger en muzikant.

As gitarist en mandolinespiler foarme er in duo mei Piet Kok en spilet yn de groep Farmers Union dy't yn 1974 lanlike bekendheid krijt mei de folkgroep Fungus. Troch jierren oanien fiif oeren deis te oefenjen spile er sa goed dat er de Ingelske muzykparse helle. Makke him ek fertsjinstlik mei it sneupen nei meldijen en it opnij spyljen fan dûnsmuzyk fan Fryske dûnsmasters út it begjin fan de 19e iuw.

## Diskografy
### Albums
Rôlbrêge

In **rolbrêge** is in beweechbere brêge, dêr't it brêgedek horizontaal by opskood wurdt. 

De iene helte fan de brêge hinget boppe it wetter en de oare helte stiet op it lân. As der skipfeartferkear trochhinne moat, wurdt de brêge op it lân rôle. Meidat it swiertepunt fan de brêge boppe lân hingje moat - oars soe de brêge yn it wetter kantelje - stiet in tige grut stik fan de brêge op it lân. Omdat de brêge op it lân lutsen wurde moat is frijwat in obstakel foar it ferkear. De brêge is maklik te betsjinjen troch ien persoan en wurdt dêrom benammen brûkt by fytspaden, fuotpaden en stikjes nimmenslân. 

By De Tynje is noch in Rôlbrêge (dyk).
Adema

**Adema**, eins **Adema 197**, is de namme fan in helpboekko fan feefokker Simen Knol fan Hartwert, dy't oan de basis stiet fan de letter wrâldferneamde fokstâl, wêryn't rangnûmers begrippen waarden. Sa binne hast alle swartbûnte bollen en kij, wêr ek op de wrâld, besibbe oan Adema 197. Dizze bolle waard yn 1940 - 1941 preferint ferklearre. Ien fan 'e soannen fan Adema 197 wie Adema 25437, better bekend as Wytsturt (1938-1952).

Oant 1974 kamen trettjin bollen út de stâl-Knol, nei de dea fan S.A. Knol fuortsetten troch syn soannen Durk en Klaas, yn oanmerking foar in brevet fan preferintskip. Fan dizze preferinte stamheiten kamen njoggen út de adema-famylje. Yn 1974 ferovere Adema 729 it preferintskip twadde klasse yn it NRS-gebiet.
Swartedyksterskâns

De **Swartendyksterskâns** (ek **Iener Skâns**) is in skâns yn de Nederlânske provinsje Drinte (gemeente Noardenfjild). De skâns leit oan de wei fan Een nei Een-West en is frij tagonklik foar publyk. De skâns is ûnderdiel fan de Fryske Wetterliny.

De skâns is neamd nei de âlde dyk dêr't er oan leit, de *Zwartendijk*, no *Schansweg*,  eartiids wie dat de iennichste trochgong fan it feangebiet tusken Fryslân en Drinte, dat it wie in wichtich strategysk plak. De skâns hat in (meast drûge) grêft en fjouwer bastions. De skâns is ien fan it stikmannich dat noch oerbleaun is út de Tachtichjierrige Oarloch.

Hy is boud yn 1593 yn opdracht fan Willem Loadewyk fan Nassau. Nei de Tachtichjierrige Kriich rekke er fertutearzge, mar yn 1672 koe er wer tsjinst dwaan fanwegen de oanfal fan de biskop fan Münster. Dêrnei is er stadichoan wer ferrinnewearre rekke.

Yn 1988 is de skâns restaurearre en yn 2002 binne de grêft en de brêge nij opmakke. 
It wie doe eigendom fan stifting Ald Drinte. Nei't dy stifting opheft wie, yn augustus 2009, waard it eigendom oerdroegen oan de Stichting *[[Het Drentse Landschap]]*.

## Keppeling om utens
* Zwartendijksterschans yn Noorderbreedte
Anna's Adema

**Anna's Adema** wie yn de nei-oarlochske jierren in ferneamde fokbolle. Hy kaam yn 1944 te wrâld op it bedriuw fan feefokker A.N. Wassenaar te Jelsum. Lettere eigners wiene S.J. Sikma en L.J. Dijkstra te Dronryp. Yn 1959 gied er dea.

Yn 1950 preferint eB en op 28 jannewaris 1970 postúm preferint A. Wie hjirmei de earste bolle nei de Twadde Wrâldoarloch, dy't dit heechste fokpredikaat fan it FRS krige. Oant 1974 wie hy ek de ienige. Yn dat jier krige ek Blitsaerd Keimpe dizze earetitel.

## Keppeling om utens
* ''Portret van fameuze Stamboekbolle naar Fries Landbouwmuseum''
Saksyske Skeel

It **Saksyske Skeel** wie in oarloch yn de jierren 1514-1517 tusken Edzard de Grutte en legers fan it Hillige Roomske Ryk. Yn de oarloch waarden ferskillende fjildslaggen dien dy't fral yn East-Fryslân en de Ommelannen foarfoelen. Yn 1515 ferkocht George fan Saksen syn oanspraken op Westerlauwersk Fryslân en Grinslân oan keizer Karel V en kaam in ein it skeel. Dêrmei kaam ek in ein oan de Saksentiid yn Fryslân en de tsjintwurdige provinsjes Fryslân en Grinslân waarden opnommen yn it Nederlânsk steatsferbân. East-Fryslân, dêr't de measte fjildslaggen plakfûnen, bleau neffens it fredesferdrach fan 1517 selsstannich mar moast in lyts part fan har gebiet ôfstean oan it Greefskip Aldenburch.

## Ferrin
In oar leger fan it Hillige Roomske Ryk ûnder lieding fan de greve fan Aldenburch falt yn 1514 de Bûtjadinger Friezen oan yn de Slach by Langwarden. Tagelyk foel in oar leger fan it Hillige Roomske Ryk mei 20.000 man in fêsting by de stêd Lier oan. Troch ien kannonskot waard de oanfierder fan dat leger deade en it grutte leger luts him werom. Dêrnei naam it leger fan de greve fan Aldenburch mei de East-Fryske haadling Hero Omken fan Esens de boarch fan Grutsander yn. Hero Omken gie fierder en fernielde de trije boargen fan Dornum. Ek de fêsting by Stikhuzen gie yn dy rite ferlern. Edzard moast him weromlûke en stuts as dekking it Kleaster Mearhuzen yn 'e brân. De stêd Auwerk waard oanfallen en troch gefjochten en brânstifting alhiel ferneatige. Op in oar front feroveren soldaten fan de 'Swarte Garde' de Kommenderij Dunebroek. Dêrnei folge de ferneatiging fan Buermunken, Tjuche, Lierhaven en Rispel. De Fredeboarch kapitulearre. De boarch fan Aldgeudens waard ferneatige en de Boarch fan Kniphuzen ynnommen. Dêrnei kaam it op 14 juny 1514 by Oldersum ta in gefjocht tusken East-Friezen en de Swarte Garde. Dat wie de earste kear dat de Swarte Garde net fierder kaam. Op 16 augustus waard foar in twadde kear fergees besocht de stêd yn te nimmen. Yn 1515 kearde it tij foar Edzard de Grutte. De boarch by Grutsander en Bûtjadingen wurde werom ferovere. It konflikt duorre noch oant 1517. Yn 1516 gie de skâns by Deteren ferlern. Oan it begjin fan 1517 slagge it Edzard de Grutte om de Fredeboarch werom te feroverjen. Troch de Zeteler Frede fan 3 desimber 1517, tekene mei twa oare greven fan it Hillige Roomske Ryk, wurdt it súdeasten fan East-Fryslân definityf ynlive by Aldenburch.

## Gefolgen
Mei de fredesferklearring krige er de macht oer East-Fryslân tusken Wezer en Iems, útsein it súdeastlike part (Fryske Wâld, Ald-Frysk; *Fresscken Weede*, Dútsk; *Friesische Wehde*). Syn ambysjes om westlik te ekspandearjen liet er gewurde. Doe't Edzard syn soan Enno II him net oan it houliksferdrach fan 1517 mei Maria fan Jever hold, stjoerde sy de East-Friezen yn 1531 fuort. Sy joech it Jeverlân as liengebiet oan Karel V. Nei de dea fan Maria fan Jever kaam it Jeverlân by it Greefskip Aldenboarch.

## Keppeling om utens
* ''Kanon fan de Fryske Skiednis'': Edzard de Grutte, Bouwer fan in Fryske steat
Agogyske Akademy

De **Agogyske Akademy Fryslân** is in Sosjale akademy te Ljouwert. 

It inisjatyf foar de stifting op 1 augustus 1973 komt fan de provinsjale Kommisje Wittenskiplik Underwiis yn Fryslân en waard letter útwurke troch de Fryske Akademy. Yn de santiger jierren wie de Akademy in mienskiplik projekt fan it bestjoer fan de Stifting AAF, it bestjoer fan de Ryksuniversiteit Grins en it bestjoer fan de Subfakulteit fan de Sosjale Wittenskippen fan dy universiteit. Foarsjoen is yn in yntegrearre ûnderwiisprogramma mei de sosjale subfakulteit fan de RUG. De Ryksuniversiteit soe yn 1976 nei Ljouwert komme. It oantal studinten op 1 septimber 1974 wie 242, it oantal stêfdosinten 15 en der wiene sa'n 15 oeredosinten.
Marinus Agterberg

**Andreas Johannes Marinus Agterberg** (Utert, 1 maart 1925 - Snits, 18 oktober 1977) wie in politikus en teolooch.

Pater Martinus Agterberg wie lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân (1970-1974 foar it Progressive Akkoard Friesland en fan 1974-1976 foar de PPR). Hy waard fan 1 jannewaris 1973 - 20 septimber 1977 PPR-lid fan de Earste Keamer en sûnt 1974 fraksjefoarsitter. Teologysk stêflid fan it roomske foarmingssintrum Vinea Domini yn Wytmarsum fan 1964 oant 1972.

Trede yn 1948 by de Augustinen yn en studearre ûnder oare yn Rome en Parys. Hy waard ta pryster wijd in 1953. Promovearre yn 1957 op *Ecclesia Virgo, étude sur la virginité de l'eglise et des fidèles chez Saint Augustin*; oant 1964 dosint oan grut-seminaarje fan de augustinen.

Wie sûnt 1963 adviseur fan de Unitas-beweging en wie fan 1972- 1974 direkteur fan de WOSA. Doe stúdzjesekretaris fan de lekebeweging Unitas yn Nymwegen, in sintrum dat ûnder mear minsken nei ûntwikkelingslannen útstjoert.
Huzinge Schoonoord

**Huzinge Schoonoord** is in hearehûs oan de Faas Eliasleane yn Baarn.

By it hûs heart in oranjery dy't oan de Trompleane stiet. It hûs is om 1802 boud foar de Amsterdamske keapman Reinhard Scherenberg. Dy hie dêrfoar de huzen *Peking* en *Canton* bouwe litten en rjochte yn 1802 in tapytfabryk op oan de Haadstrjitte fan Baarn. As er Schoonoord yn 1808 ferkeapet wurdt skreaun dat der in 12,5 ha. grut lângoed omhinne leit mei wâlen om it hûs. De wâlen wienen bedoeld tsjin de oerstreamings fan it Iemlân. Der wurdt fierders skreaun oer *zeer amusante wandelwegen, statige lanen, een in Zwitserse stijl aangelegde visvijver en een nieuw gebouwde koepel in Chinese stijl*. Ut de koepel wei hie men in moai útsjoch op de eardere Sudersee en Amersfoort. As it hûs ferkocht wurdt troch de nije bewenners, de famylje Faas Elias, oan A.J. Bicker wurdt de grûn fan it lângoed ferkocht en bliuwt der in lytser kavel oer foar huzinge Schoonoord. 

Schoonoord bestiet no út twa parten. Oan de foarkant in wyt-plastere dwerssteand hearehûs en in net-beplastere efterhûs. De haadyngong sit yn de linkergevel fan it efterhûs, tichtby it foarhûs. It boutype docht tinken oan de eardere (ferdwûne) T-foarmige gebouwen oan de Utertske Fecht en dan benammen *Huis ten Bosch* yn Maarssen (1628). Oan de efterside is in geometryske roazetún. It gebou is in Ryksmonumint en is yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw yngreven restaurearre.
Hooglanderveen

**Hooglanderveen** is in doarp by de stêd Amersfoort yn de gemeente Amersfoort fan de provinsje Utert. It doarp hat 4.930 ynwenners (2021). Mei karnaval wurdt it doarp oantsjutten mei de namme * 't Turfgat*.

Troch de bou fan de Amersfoartske wyk Vathorst wurdt Hooglanderveen stadichioan mear ynsluten troch de stêd Amersfoort. Tichtby de buorren fan Hooglanderveen is yn maaie 2006 in nij spoarstasjon komd: stasjon Amersfoort Vathorst. Dit stasjon leit oan it spoar Amersfoort - Swol en leit tusken de stasjons fan Amersfoort-Schothorst en Nijkerk. Troch de útwreiding fan de wyk Vathorst hat Hooglanderveen in fernijde ynfrastruktuer, in grutter winkeloanbod, in nij doarpshûs en in nije akkomodaasje foar har fuotbal- en tennisklup. De huzen dy't oan de râne fan it doarp boud wurde, sille in doarpsk oansjen krije.
Yn it doarp stiet in grutte roomske tsjerke, in ûntwerp fan Wolter te Riele. Hooglanderveen hat sûnt 2003 in doarpsferiening mei de namme Veenpower, dy't aktiviteiten organisearret. De Belangenferiening Hooglanderveen komt op foar de belangen fan it doarp, lykas ferkearsfeilichheid, it grien yn en om it doarp ensfh.
## Flagge
Hooglanderveen hat sûnt 2009 ek in eigen flagge. De flagge bestiet út fjouwer blokken yn giel en blau, dy't steane foar de sinne en it wetter, de basis foar groei. Tafallich ek de kleuren fan de pleatslike fuotbalferiening. Yn it kwadrant rjochtsboppe stiet in read krús op in wyt flak, ferwizend nei it wapen fan Amersfoort. Oer de midden rint in oranje weach, dizze kleur stiet foar it oranje fan Nederlân en de weach foar de Malewjittering dy't yn Hooglanderveen syn oarsprong hat en wichtich foar de rivierstân wie en noch is foar de wetterstân yn de omjouwing. 

## Keppeling om utens
*Veenpower Hooglanderveen
*Belangenferiening Hooglanderveen
*"Hooglanderveen in Cijfers" Offisjële sifers en statistiken publisearre troch de gemeente Amersfoort
Marten Apperloo

**Marten Apperloo** (Aldeouwer, 3 desimber 1906 - De Gordyk, 3 maart 1978) wie sekretaris fan de provinsjale plankommisje fan 1 jannewaris 1972.

Wurke fan syn tolfde oant syn sechtjinde jier yn de feanterij en makke yn dy jierren in list fan alle wurksumheden dy't betrekking hawwe op de feanterij. Dêrnei wurke er twa jier yn it molkfabryk fan Ychtenbrêge en dêrnei 16 jier by it ûnderwiis (l.û. en m.û.). 

Waard per 1 desimber 1957 sekretaris fan de provinsjale plankommisje dy't besocht om rysksubsydzjes los te krijen foar doarps- en mienskipssintra, krúsgebouwen, swimbaden, sportgebouwen, lêssealen ensfh. Yn it earstoan benammen foar de tsjien "ûntwikkelingsgemeenten" fan eastlik Fryslân, mar sûnt 1 jannewaris 1960, doe't de hiele provinsje "probleemgebiet" waard, foar alle 44 gemeenten.

Hy publisearre yn ûnderwiisblêden ûnder oaren oer de globalisaasjemetoade, metoades foar it ûnderwiis yn it Nederlânsk en it Frysk (tegearre mei D. Runia) en ek bydrages yn protestant-kristlike blêden en De Strikel. Skreau ek Nederlânske romans en *Yn Gods takomst* (KFFB-priis 1961) en tegearre mei dr. P. ten Have, Bibelûnderwiis (1968).
Fryske lândei

Yn it tiidrek fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen bestie de **Fryske Lândei** (gearkomste fan de Steaten) út ôffurdigen fan de fjouwer 'kertieren': dat fan de Alve Stêden en de trije plattelânsdistrikten (Eastergoa, Westergoa en Sânwâlden), ferdield yn tritich gritenijen, elts mei in grytman oan it haad. Ljouwert wie sit fan it bestjoer, en de lândei waard foarsitten troch de steedhâlder. Oan de mûglik stadige beslútfoarming waard yn de 18e iuw de Hollânske útdrukking 'op zijn elf en dertichst' taskreaun. De oarspronklike betsjutting wie lykwols, krekt as by it Fryske 'op syn alf-en-tritichst' dy fan: eat wat yn oarder wie, eat wat sekuer makke wie.

De Fryske lândei wie de foarrinner fan de Steaten fan Fryslân en waard troch de hartoggen fan Saksen yn 1498 ynsteld doe't sy in sintraal bewâld oer Fryslân festigen. Seis jier letter (1504) leinen sy de boppe neamde bestjoerlike yndieling fan Fryslân fêst.
Piterseeljeflear

De **Piterseeljeflear** (*Sambucus nigra* 'Laciniata') is in fariëteit fan de flear. Lykwols is er ek wol ferwyldere rekke.

## Skaaimerken
De blêden fan dizze flearbeam binne djip ynsnien en lykje op dy fan de piterseelje.

Piterseeljeflear kin nei sa'n 10 jier in hichte berikke fan 3 meter. De blomkleur is wit. De plant is tige winterhurd en kin it bêst yn de maaitiid snoeid wurde.
Flear

De **Flear** (*Sambucus nigra*) is in soarte yn it skaai fan de flearen (*Sambucus*). De flear hat swarte beien, en is de wichtichste flearsoarte yn Jeropa. In fariant fan de flear, dy't lykwols ek wol ferwyldere rekke is, is de piterseeljeflear (*Sambucus nigra Laciniata*), dy't djip ynsniene blêden hat.
Stjerrebosk

In **stjerrebosk** is in bosk mei paden dy't út de midden wei yn strielen nei de bûtenrâne rinne en sa in stjerfoarm foarmje.

Stjerrebosken binne in elemint út de barokke túnarsjitektuer en makken yn de 18e iuw opgong. Sy wienen tige gaadlik foar de jacht, omdat út de midden wei oerstekkend wyld op alle paden waarnommen wurde koe. 

In protte stjerrebosken hawwe harren oarspronklike opset ferlern, mar drage noch wol de namme Stjerrebosk. It stjerrebosk *Oude Warande* by Tilburg hat syn oarspronklike foarm goed behâlden. Yn it Noarden is it Stjerrebosk fan Grins bekend.
Ingelske lânskipsstyl

|
|-
|
|-
|
|-
|
|-
|
|-

|}
In **Ingelske tún**, **Ingelske lânskipstún** of tún yn de **Ingelske lânskipsstyl** is in lânskipstún dy't yn de twadde helte fan de 18e iuw en it begjin fan de 19e iuw yn de moade kaam.

Yn Ingelân stapte men op beskaat stuit ôf fan it idee dat de natoer yn 'e hân en fan minsken oerhearske wurde moast, sa't dat stal krige yn de strang symmetryske Frânske tún mei syn geometryske foarmen. De tunen waarden no sûnder symmetry en lykwicht oanlein. Wol hienen sy noch sobere paviljoentsjes, mar bygelyks bylden kamen der net folle mear yn. It ûntwerp is basearre op de doetiidske foarstelling fan romantyske, parkeftige lânskippen mei ûnferwachte trochkykjes, ek op it omlizzende fjild. Dat waard stal jûn troch it oanlizzen fan gersfjilden, leafst op in terrein mei hichten, mei hjir en dêr beamgroepen en keunstmjittige markes en streamkes.

De strakke barokke styl rekke al foar de Frânske revolúsje út de moade, wat goed te sjen wie yn de Ingelske moade (*Mode à l'Anglaise*), dy't letter oerroan yn de Romantyk.

## Skaaimerken fan de Ingelske lânskipstún
* soart fan tafallich lykjende, 'natuerlike', asymmetryske oanlis.
* fariaasje yn patroanen fan paden en wetterpartijen op romme weagjende gersflakten.
* nijsgjirrige ôfwikseling fan groepen planten/beammen en túnornaminten, sa as in timpel, Sineeske pagoade, in sabeare hermitaazje en oare eksoatyske bouwurken, saneamde 'follys'.

## Bekende Ingelske tunen en parken
### Nederlân
* Vondelpark yn Amsterdam
* Sarphatipark yn Amsterdam
* Florapark yn Amsterdam
* De Ingelske Tún op Begraafplak Zorgvlied yn Amsterdam
* Park Sonsbeek yn Arnhim
* It Van Bergen IJzendoornpark yn Gouda
* Het Noarderplantsoen yn Grins
* De Ingelske Tún yn Harns
* De tún fan 'e Epemastate yn Ysbrechtum
* De Keukenhof yn Lisse
* Het Park yn Rotterdam
* It súdlik part fan it Julianapark yn Utert
* Park Rams Woerthe yn Stienwyk
* It park om Slot Zeist hinne, by Zeist
* Wilhelminapark yn Utert
* It Engelse Werk yn Swol

### Oare lannen
* De Paleistún fan Buckingham Palace, Londen
* Los jardines del Buen Retiro, Madrid 
* Stourhead, yn Wiltshire (Ingelân)
* Englischer Garten, München
* Part fan de tún fan it Paleis fan Caserta, Napels
* Kew Gardens, Richmond

## Arsjitekten fan Ingelske túnen
* Stephen Switzer (1682-1745), *Nobleman's, Gentleman's and Gardener's recreation*
* William Kent (1685-1748)
* Charles Bridgeman 
* Capability Brown (1716-1783)
* John Vanbrugh (1664-1726)
* Lodewijk Wilhelmus Copijn (1878 - 1945)
* Lucas Pieters Roodbaard (1782 - 1851)
* Gerrit Vlaskamp yn Fryslân (1834 - 1906)
* Benjamin Thompson (1753 – 1814) 
* Eduard Petzold (1815 - 1891)

## Sjoch ek
* Iere lânskipsstyl
* Lette lânskipsstyl
* Frânske tún
Hotel Oostergoo

**Hotel Oostergoo** is in hotel-kafee-restaurant yn Grou en wurdt wol it âldste hotel fan Fryslân neamd. Yn 1857 boude Jan Sjoerds van Straalen, skuonmaker en kastlein fan in kofjehûs op * Boonstra's hoeke* in loazjemint dat yn 1858 iepen gie. Der wurdt yn dy tiid skreaun dat it hast mei beide sydmuorren yn it wetter stiet, mei in smel paadsje der nêst. Yn dy begjinjierren wie de namme * Water en Veldzigt*. 

Yn 2010 ferskynde it jubileumboek *Hotel Restaurant Oostergoo 150 jaar*'. Hjiryn wurde alle eigeners neamd en wat feiten. Sa liet it hotel yn 1932 in eigen servys meitsje. Sa hâldt de sylferiening Oostergoo hjir al sûnt 1868 har jierlikse Algemiene Jierfergadering. Yn de gasteboeken komme ûnder oaren foar: keninginne Wilhelmina, en har man prins Hendrik en harren dochter Juliana yn 1917. Keninginne Beatrix stuts hjir oan by de reüny fan Rûne en Platboaiemjachten yn 2005. Oare bekende gasten wienen fuotballers Marco van Basten, Ruud Gullit (1992) en de kabaretier Herman Finkers (1986).