open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carl Wilhelm Christiaan Theodoor Visser

**Carl Wilhelm Christiaan Theodoor Visser** (Warkum, 7 febrewaris 1850 – De Haach, 9 augustus 1934) wie in Nederlâns boargemaster.

Yn 1880 begûn er syn boargemasterswurkpaad as earste boarger yn de destydske gemeente Himmelumer Aldefurd en yn 1883 folge syn beneaming ta boargemaster fan Wûnseradiel. 

Yn 1901 waard er boargemaster fan de Súd-Hollânske gemeente Alfen oan de Ryn dy't op 1 jannewaris 1918 mei de gemeenten Aarlanderveen en Oudshoorn gearfoege waard ta de nije gemeente Alfen oan de Ryn dêr't er boargemaster fan wie oant syn pensjonearring yn 1923. Begjin augustus 1934 stoar er yn de âldens fan 84 jier yn De Haach wêrnei't er yn Alfen oan de Ryn te hôf brocht waard. Yn dat plak is in park nei him neamd: it Burgemeester Visserpark.
Theodor Fontane

**Theodor Fontane** (Neuruppin, 30 desimber 1819 — Berlyn, 20 septimber 1898) wie in wichtich Dútsk skriuwer fan balladen, romans en resinsjes, op de oergong fan it realisme nei it naturalisme. Ek wie er apteker.

Ta syn meast bekende wurk hearre de romans *Vor dem Sturm* (1878), * L'Adultera* (1882),  *Frau Jenny Treibel*, *Irrungen, Wirrungen*, en *Effi Briest* (1894, neffens Thomas Mann in masterwurk) en *Der Stechlin* (1899). In oantal fan syn boeken binne ferfilme. 

## Wurk
Kar-út
### Romans en novellen
**Geschwisterliebe*, 1839
**Zwei Post-Stationen*, 1845
**James Monmouth*, 1854
**Tuch und Locke*, 1854
**Goldene Hochzeit*, 1854
**[[Vor dem Sturm]]*, 1878 
**Grete Minde*, 1880
**[[Wanderungen durch die Mark Brandenburg]]*, 1880
**Elternklipp*, 1881
**[[L'Adultera]]*, 1882
**Schach von Wuthenow*, 1882
**Graf Petöfy*, 1884
**Unterm Birnbaum*, 1885
**Cécile*, 1887
**Irrungen, Wirrungen*, 1888
**[[Stine (novel)|Stine]]*, 1890
**Quitt*, 1891
**Unwiederbringlich*, 1891
**[[Frau Jenny Treibel]]*, 1892
**Meine Kinderjahre*, 1894
**[[Effi Briest]]*, 1896
**Die Poggenpuhls*, 1896
**[[Der Stechlin]]*, 1899
**Mathilde Möhring*, 1906

### Poëzy
**Archibald Douglas*
**Die Brück' am Tay*
**John Maynard*
**Herr von Ribbeck auf Ribbeck im Havelland*
**Aber es bleibt auf dem alten Fleck*
**Ausgang*
**Gorm Grymme*
**Das Trauerspiel von Afghanistan*

## Sjoch ek
* Stechlinmar

## Keppeling om utens
* Wurk fan Theodor Fontane
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 2008

De **[[Olympyske Simmerspullen 2008|Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade]]** waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina.
It swimmen hie plak yn it *Beijing National Aquatics Center*, ek wol bekind as de Water Cube.

## Ophef
Al foar de Spullen begûnen, ûntstie der ophef. Dat kaam troch it tiidstip dêr't de finales op swommen waarden.  tsjinstelling ta oare grutte toernoaien waarden de finales dit kear moarns swommen yn stee fan middeis. It YOK gong dêrmei yn op de fraach fan de Amerikaanske telefyzjestjoerder NBC, dy't in protte jild oer hie foar it YOK, om sa de finales op prime-time op de Amerikaanske tillefyzje útstjoere te kinnen.

## Utslaggen
#### 50 meter Frije Slach

#### 100 meter Frije Slach

#### 200 meter Frije Slach

#### 400 meter vrije slag

#### 1500 meter vrije slag

#### 100 meter Rêchslach

#### 200 meter Rêchslach

#### 100 meter Skoalslach

#### 200 meter Skoalslach

#### 100 meter Flinterslach

#### 200 meter Flinterslach

#### 200 meter Wikselslach

#### 400 meter Wikselslach

#### 4x100 meter Frije Slach estafette

#### 4x200 meter Frije Slach estafette

#### 4x100 meter Wikselslach estafette

## Iepenwetterswimme

### Utslaggen

## Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it swimmen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2008.

## Sjoch ek
* Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 2008
Olympyske Winterspullen 1994

De **Olympyske Winterspullen 1994**, ek wol de XVIIe Olympiade neamd, waarden yn **[[1994]]** hâlden yn it Noarske plak Lillehammer fan 12 oant en mei 27 febrewaris.

## Akkommodaasjes

De sporten waarden foar it grutste part organisearre yn Lillehammer. Dêrneist waard yn Hamar reedriden; yn it *Vikingskipet* it langebaanriden en yn it *Hamar OL-Amfi* it shorttrack en it keunstriden. Yn Gjøvik waarden inkele iishokkywedstriden hâlden.

## Sporten

Op de Spullen fan 1994 stiene seis sporten op it programma en 61 ûnderdielen ferdield oer 12 dissiplines.  

## Medaljes

### Medaljespegel

### Fryske medaljes

## Dielnimmende lannen
In rekordoantal fan 67 lannen die mei oan de Spullen Dat wiene der trije mear as by de foarige edysje twa jier dêrfoar. De gearstalling fan de lannen liet grutte ferskillen sjen. Yn ferliking mei de foarige edysje ûntbrutsen Algerije, Bolivia, Kosta Rika, Hondueras, Ierlân, Yndia, Noard-Korea, Libanon, Marokko, de Nederlânske Antillen, de Filipinen en Swazilân. Joegoslaavje mocht fanwegen in ynternasjonale (sport)boykot net meidwaan.

Njoggen eardere Sowjet-steaten kamen net mear as in mienskiplik team út, mar as ôfsûnderlike lannen. Dat betsjutte it debút op de Winterspullen foar Armeenje, Georgië, Kazachstan, Kirgyzje, Moldaavje, Oekraïne, Oezbekistan en Wyt-Ruslân en de rentree fan Ruslân. Mei it útienfallen fan Tsjechoslowakije kamen no ek Tsjechje en Slowakije mei in eigen ploech en debutearren de lannen. Harren debút makke ek Amerikaansk-Samoa, Bosnje-Hersegovina, Israel, Trinidad en Tobago. Fidzjy en Portegal makken harren rentree. Nei de ynternasjonale boykot wie Súd-Afrika wer wolkom. 

## Sjoch ek
*Paralympyske Winterspullen 1994

## Keppeling om utens
* IOC webstee oer de Olympyske Winterspullen fan 1994
List fan boargemasters fan Himmelumer Aldefurd

Dit is in **list fan [[boargemaster]]s fan de [[Fryslân|Fryske]] gemeente [[Himmelumer Aldefurd]]** (oant 1956 *Hemelumer Oldephaert en Noordwolde*) oant dy gemeente op 1 jannewaris 1984 opgie yn de nije gemeente Nijefurd. 

## Sjoch ek
* List fan boargemasters fan Nijefurd
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 2004

De **[[Olympyske Simmerspullen 2004]]**, ek wol de **XXVIIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân.
It swimmen waard hâlden yn it Athens Olympic Aquatic Centre, dat yn 1991 boud waard foar de Medityraanske Spullen.

## Utslaggen
#### 50 meter Frije Slach

#### 100 meter Frije Slach

#### 200 m Frije Slach

#### 400 m Frije Slach

#### 1500 m Frije Slach

#### 100 meter Rêchslach

#### 200 meter Rêchslach

#### 100 meter Skoalslach

#### 200 meter Skoalslach

#### 100 meter Flinterslach

#### 200 meter Flinterslach

#### 200 meter Wikselslach

#### 400 meter Wikselslach

#### 4x100 meter Frije Slach estafette

#### 4x200 meter Frije Slach estafette

#### 4x100 meter Wikselslach estafette

## Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it swimmen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2004.

## Sjoch ek
* Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 2004
Lillehammer

* Lillehammer (gemeente), in gemeente yn Noarwegen
* Lillehammer (plak), in plak yn boppeneamde gemeente
Piramiden fan Giza

De **Piramiden fan Giza** yn Egypte hearre ta de bekendste en âldste bouwurken fan de minsheid. De piramides binne ek de bekendste fan de Egyptyske piramides. Se steane sawat acht kilometer ten súdwesten fan de stêd Giza.
 
## Omskriuwing
De piramides steane ek yn in âlde Egyptische nekropolis. It piramidekompleks bestiet út de Piramide fan Geops (ek wol bekend as de “Grutte Piramide”), de wat lytsere Piramide fan Chefren, en de Piramide fan Myserinus. Dêrneist steane der in oanta lytsere piramides dy't bekend steane as "keninginne"-piramides. Oan de eastside fan it kompleks stiet ek de Sfinks fan Giza. 

Dizze piramides waarden boud yn de fjirde dynasty (tusken ± 2551 en 2472 f.Kr.) en binne troch harren tige stabile konstruksje goed bewarre bleaun. De bûtenste polyste wite kalkstienlaach is yn de rin fan de tiid foar it grutstepart ferdwûn oant men it materiaal brûkt hat foar oare bouwurken. De piramide fan Myserinus is de ienige fan de piramides wêrfan de kalkstienlaach hielendal weihelle is. De piramide fan Geops hat noch wol in diel fan dizze kalkstienbedekking op de top.

De Piramide fan Geops is it ienige fan de sân klassike wrâldwûnders dat oant hjoed de dei bewarre bleaun is. Yn 1979 waarden de piramides fan Giza ta wrâlderfgoed ferklearre.

## Astronomy

De siden fan de trije grutte piramides rinne frij krekt noard-súd en east-west, mei mar in lytse ôfwiking dy't fariarret mei it tiidstip fan bouwen. Dit docht fermoedzjen dat de Egyptners de stjerren brûkten om de oriïntaasje fan de piramides te bepalen, de presyzje fan de ierdas liet de destiidske Poalstjer stadich ferskowe en ferklearret it ferrin yn de tiid. Under resinte pogingen om dit patroan te ferklearjen binne de ûndersiken fan S. Haack, O. Neugebauer, K. Spence, D. Rawlins, K. Pickering, en J. Belmonte.

In omstriden teory oer de ûnderlinge posysje fan de piramides stelt dat dizze de gurdle fan Orion foarstelle.

## referenties
* Piramides van Gizeh, de virtuele tour
Epeus Manger Cats

**Epeus Manger Cats** (Ljouwert, 30 novimber 1822 - Grins, 9 oktober 1896) wie in Nederlânsk politikus.

## Famylje
Manger Cats waard berne as soan fan Samuel Hendrik Cats, belestingûntfanger, en Catharina van Vierssen. By Keninklik Beslút fan 16 april 1829, nr 40, waard de efternamme *Cats* foar heit Samuel en syn neiteam feroare yn *Manger Cats*. Hy troude yn 1852 mei syn nicht Johanna Maria van Haersma de With (1823-1869). It pear krige acht bern, dêr't fjouwer fan jong stoaren.

## Wurkpaad
Hy studearre rjochten yn Leien en waard boargemaster fan Barradiel (1851-1857) en folge yn 1857 syn broer Martinus op as boargemaster fan Smellingerlân. Hy kaam te wenjen yn it troch syn broer boude Haersma State yn Drachten. Epeus hie de bynamme 'de wite Cats', syn broer Martinus wie 'de swarte Cats'. It *Manger Catsperk* yn Drachten is nei de beide broers neamd.

Yn 1868 joech Manger Cats it boargemastersskip oer en ferfear nei Grins. Dêr kaam er yn 1896 yn de âldens fan 73 jier te ferstjerren.
Fokke Sytses Reiding

**Fokke Sytzes Reiding** (Suderdrachten, 12 maaie 1806 - Drachten, 4 febrewaris 1887) wie in Nederlânsk politikus.

## Wurkpaad
Reiding wie in soan fan gemeentesekretaris Sytze Fokkes Reiding en Hebbeltje Veenstra. Hy studearre rjochten aan de Ryksuniversiteit Grins en studearre *[[Cum laude|magna cum laude]]* ôf yn 1828. Hy troude yn 1830 mei Johanna Louiza Rosier van Wartum.

Mr. Reiding waard om 1831 hinne sekretaris fan de gritenij (letter gemeentesekretaris). Fierders wie er lid fan de Provinsjale Steaten (1850-1868). Yn 1868 folge er Epeus Manger Cats op as boargemaster fan Smellingerlân. Yn 1886 trede er ôf en ferstoar in pear moanne letter mei 78 jier.

## Sjoch ek
* Reidingpark
Albertus Bruins Slot

**Albertus Bruins Slot** (Hoogeveen, 4 augustus 1865 - Rotterdam, 27 augustus 1930) wie in Nederlânsk politikus.

## Famylje
Bruins Slot waard berne yn Drinte as soan fan Jan Warners Bruins Slot, ferfeanter en wethâder, en Alberdina ten Cate.
Hy troude 1896 mei Antje Hoogeboom. Sy krigen trije bern, ûnder oaren de lettere politikus Sieuwert Bruins Slot.

## Wurkpaad
Bruins Slot syn amtlike karriêre begûn op it gemeentesekretariaat fan Kollum, by syn skoanheit Hoogeboom. Nei in tal jierren waard er boargemaster fan Skiermûntseach (1896-1901). Op 24 desimber 1901 waard er ynstalearre as boargemaster fan Smellingerlân (1901-1930). Yn 1906 liet er in troch arsjitekt Johannes Petrus Hazeu ûntwurpen Jugendstil-went sette oan de Noarderbuert yn Drachten. Fan 1910 ôf wie foar de Anti-Revolúsjonêre Partij lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Ut reden fan sykte waard er opnaam yn it Eudokia sikehûs yn Rotterdam, dêr't er staor, 65 jier âld. Bruins Slot wie Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Adriaan Blaauboer

**Dr. Adriaan Blaauboer** (Gorinchem, 23 july 1906 – Drachten, 29 oktober 1961) wie yn de jierren 1942-1961 sekrearis fan it Iepenbier Lichem De Noardeastlike Polder. Yn 1955 waard er ek beneamd as plakferfangend landdrost fan dat iepenbier lichem. Fan 1949 ôf kombinearre Blaauboer syn funksjes yn de Noardeastpolder mei it amt fan lândrost yn it drostamt Elten, ien fan de Dútske korreksjegebieten dy't nei de Twadde Wrâldkriich troch Nederlân anneksearre waarden, mar letter wer weromjûn waarden.

Op 1 juny 1961 waard Blaauboer, dy't lid fan de Partij fan de Arbeid wie, ynhelle as boargemaster fan Smellingerlân. Hy stoar lykwols al yn oktober fan dat jier oan in hertstilstân.
Pieter van der Zaag

**Pieter van der Zaag** (Grypskerk, 12 novimber 1940) is in Nederlânsk bestjoerder.

De CDA'er van der Zaag wennet yn Fryslân en wie boargemaster fan de eartydske gemeente Midwolda (1975-1983) en ek in skoftke waarnimmend boargemaster fant Bad Nijeskâns (1980-1981). 

Dêrnei wie er earste boarger fan Nijkerk (1983-1989) en Smellingerlân (1989-2005). Letter hat er noch waarnimmend boargemaster west fan Arcen en Velden (2006) en Haren (2007). Fan febrewaris 2009 oant 31 desimber 2009 wie er waarnimmend boargemaster fan Wynskoat, opfolger fan Janny Vlietstra, dy't deputearre wurden is yn de provinsje Drinte. De gemeente Wynskoat is 1 jannewaris 2010 opheft. Op 11 oktober 2010 waard Van der Zaag waarnimmend boargemaster fan Winsum, in tydlike beneaming, neidat Rinus Michels oardelmoanne dêrfoar mei sykteferlof gien wie.
North American B-25 Mitchell

De **North American B-25 Mitchell** wie in Amerikaanske middelswiere twamotorige bommesmiter. Yn de Twadde Wrâldkriich waard se op alle fronten ynset, mat it meast boppe de Stille Oseaan. Der hawwe yn de rin fan de oarloch tal fan oanpaste ferzjes tsjinne. Nei de oarloch hat it deugdlik tastel by tal fan oare loftmachten tsjinne. De B-25 hat totaal sa'n 40 jier operasjoneel west. De B-25 waard ferneamd nei generaal Billy Mitchell, in pionier op it mêd fan de Amerikaanske militêre fleanderij. Doe't de produksje fan de Mitchell ophold, wiene der benei 10.000, yn tal fan farianten, fan makke.

De earste B-25 hie in geskutskoepel op de romp foaroan by de cockpit en oan beide kanten fan de romp geskutsramen en in frijwat platte búkkoepel. Under en oan de sydkanten fan de cockpit sieten 3 kear twa 12,7 mm mitrailleurs dy't nei foaren rjochte wiene.

De B-25 dy't april 1942 de ferneamde oanfal op Tokio útfierden, laat troch Doolittle en bedoeld om Japan in morele wan op 'e bealch te jaan, of faaks mear om de Amerikanen in hert ûnder de riem te stekken, wienen B-25's fan dat type. Sy gienen fan it fleandekskip "USS Hornet (CV-8)" de loft yn, útsûnderlik omdat de tastellen dêr net foar ûntwurpen wienen.

Yn de Slach by Midway wienen it B-25s dy't it Japanske fleandekskip "Akagi" útskeakelen. 

## Mitchell C
Fan de C-ferzje ôf oan krigen de B-25's in geskutsnoaskoepel, wat de "gewoane" B-25 net hie. De geskutskoepel boppe op de romp kaam mids-efter te stean en de B-25 C hie no in sturtskutterspost yn it plak fan de geskutsramen. De bûkskutterspost ûntbruts by dizze ferzje.

## Techyske feiten en prestaasjes B-25 J

*Rol: Middelswiere bommesmiter
*Bemanning: 6 (2 piloaten, navigator/bomrjochter, koepelskutter/boardwurktúchkundige, radio-telegrafist/skutter, sturtskutter)
*Lingte: 16,10
*Hichte: 4,80
*Spanwiidte: 20,60
*Fleugeloerflak: 57
*Leechgewicht: 9580 kg
*Brânstof: 15200 kg
*Maksgewicht: 19000 kg
*Motor: 2× Wright R-2600 "Cyclone" radiaalmotoren, 1850 hk it stik
*Topfaasje: 442 km/o
*Krúsfaasje: 370 km/o
*Fleanbrik: 4300 km
*Aksjeradius: 2170 km
*Tsjinstplafond: 7600 m
*Klimfaasje: 4 m/sek
*Boardgeskut: 12 × 12,7 (.50) mm masinegewearen
*Bomlading:  2700 kg

## Galery

Ofbyld:North American B-25 Mitchell.JPG|B-2E sûnder noaskoepel
Ofbyld:B-25J.jpg|B-25 J mei noaskoepel
Ofbyld:Assembling B-25 bombers at North American Aviation, Kansas City, Kansas.jpg|Assemblaazje fan de B-25
Ofbyld:B-25 Mitchell 50-calibre machine gun blister mounts.jpg|*Gunpod* mei .50 masinegewearen
Hans Hysing

**Hans Huyssing** of **Hans Hysing** (Stokholm, 1678 - 1752 of 1753) wie in portretskilder fan Sweedsk komôf, dy't yn 1700 nei Ingelân ferfoer om assistint fan syn lânsgenoat Michael Dahl, in portret-skilder, te wurden; hy wenne jierrenlang by him yn. 

Nei de dea fan Dahl naam Husing syn praktyk én syn styl oer. Hy waard stipe en beskerme troch de famylje fan kening George II, en skildere de keninginne, de trije prinsessen en George III as jonkje. 

In protte fan syn portretten, sa as dy fan Sir Robert Walpole, parlemintsfoarsitter Arthur Onslow, Dr. John Theophilus Desaguliers en James Gibbs (arsjitekt), waard in gravuere fan makke troch John Faber (1695-1756), mar ek troch oaren. George Vertue beskriuwt portretten fan him fan de Frânske grafikus  Joseph Goupy as 'moai dien, yn de styl fan Mr. Dahl yn it lêstoan.'

## Galery

Hans Hysing (1678-1753) - Lieutenant-General Richard Onslow (d.1760) - 1441495 - National Trust.jpg|Luitenant-generaal Richard Onslow
William Byrd II.jpg|William Byrd II
Hans Hysing (1678-1753) - Susan Colt (d.1743), Mrs Henry Hoare - 732229 - National Trust.jpg|Mrs Henry Hoare
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1988

De **[[Olympyske Simmerspullen 1988]]** ek wol de **XXIVe Olympiade** neamd, waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden, It swimmen waard hâlden yn it Jamsil Indoor Swimming Pool.

## Utslaggen
#### 50 meter Frije Slach

#### 100 meter Frije Slach

#### 200 meter Frije Slach

#### 400 meter Frije Slach

#### 1500 meter Frije Slach

#### 100 meter Rêchslach

#### 200 meter Rêchslach

#### 100 meter Skoalslach

#### 200 meter Skoalslach

#### 100 meter Flinterslach

#### 200 meter Flinterslach

#### 200 meter Wikselslach

#### 400 meter Wikselslach

#### 4x100 meter Frije Slach estafette

#### 4x200 meter Frije Slach estafette

#### 4x100 meter Wikselslach estafette

## Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it swimmen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1988.

## Sjoch ek
* Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1988
Museum foar Islamityske Keunst (Doha)

It **Museum foar islamityske Keunst** is in museum yn Doha, Katar.

De kolleksje islamityske keunst bestiet ûnder mear út manuskripten, tekstylen en keramiken út meardere kontininten. It yn 2008 foar it publyk iepene museum is boud nei ûntwerp fan de arsjitekt I.M. Pei op in oanlein skiereilân yn de Perzyske Golf.


IslamicArtMuseumDohaSkyline.jpg|*By deiljocht*
Image:Moia-road.jpg|Haadtagong
Image:Flag_Qatar.JPG|De baai út it museum wei sjoen
Obe Sikkes Bangma

**Obe Sikkes Bangma** (Penjum, 30 maaie 1768 - Amsterdam, 23 novimber 1829) wie in wiskundige en seefeartkundige út Penjum. Obe wie fan 1787-1805 learaar oan de kweekskoalle foar de Seefeart yn Amsterdam. Tusken 1804-1817 wie er earste sekretaris en redakteur fan de tydskriften fan it Wiskundich Genoatskip. Yn 1807 waard er wiskunch adviseur fan de Hollânske Soasjeteit fan Libbensfersekeringen.

Hy wie it seisde bern fan Sikke Bangma út Surch en Tryntsje Bangma út Penjum. Yn syn jonkheid ûntwikkelet Obe him as in tige goede learling en krijt de namme fan "skriemerige Obe, om't neist syn kwaliteiten, syn ûnhandigens op allerhande gebiet út 'e toan falt en hy sadwaande in protte pleage wurdt. Yn Arum - dêr 't hy by syn broer wennet - falt syn bynamme noch ûngeunstiger út: hja neame de betûfte jonge "healwize Obe". Dat hy net heal mar folslein wiis is, blykt by in eksamen foar de seefeartkunde yn Amsterdam. Fan de trije fraachstikken, dêr't hy inkelde dagen de tiid foar krijt, is hy yn in sucht út 'e rie. Al gau wurdt Obe direkteur fan it "Stuurmanscollege" en eksaminator fan seelju. Sels Van Speyck, dy 't letter leaver de loft yngong, is troch him eksaminearre.

## Wurk
* , *Inleiding tot de algebra, ten dienst van de scholen*, sjoch hjir, Amsterdam, P.G. en N. Geysbeek (1811)

* , *Grondbeginsels der stuurmanskunst: Bevattende ... eene verklaring van eenige meetkundige, sterrekundige, en aardrijkskundige grondbeginsels ... eene verklaring van de bijzondere deelen der stuurmanskunst*, Amsterdam, P.G Geysbeek (1816)

## Sekundêre literatuer
*, Het Wiskundig Genootschap (Gron. 1923), 155; J.C.M. Warnsinck, De Kweekschool voor de Zeevaart en de Stuurmanskunst (Amsterdam 1935), 347; 
*, *Obbe Sikkes Bangma, wiskundige der Holl. Sociëteit in De Levensverzekering* (1936), 73-81.

## Keppeling om utens
*[Koarte biografy by it Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek ([NNBW])]
Seerp Lieuwes fan Beyma

**Seerp Lieuwes fan Beyma** (Penjum, ? - dêre, 12 april 1493) wie in Skieringer regint út Penjum dy't wenne op it "bolwerck". 

Hy waard omskreaun as in *forsch en stout man, die groote daden heeft gedaan voor de verdediging van de Schieringers in Westergoo. Hij is in Workum aangesteld tot Regent, ter bescherming van Schieringers tegen Galema en andere [[Fetkeapers|Vetkopers]]*. Yn 1485 hat Sikke Sjaardema - in foarman fan de Skieringers yn Frjentsjer - bargebiten mei de Penjumer Fetkeaper Douwe Hiddema. Seerp Lieuwes wurdt mei in leger en de Frentsjerter bus(kanon) op de Hiddemastins ôfstjoerd. Under de belegering giet Beima mei in part fan syn striidmacht nei de Aylvastins fan Epo Aylva ("De griene Ype") yn Wytmarsum.
Ek dy wurdt belegere en ferwoaste. Juw Juwinga en Igo Galema geane mei in leger nei Penjum om de Hiddemastins te ûntsetten. Dernei ûntstiet yn Penjum in fûleindige fjildslach, yn it neidiel fan de Skieringers en boppedat mei in bulte deaden. Gâns wapentúch en de Frjentsjerter bus(kanon) falt yn hannen fan Juw Juwinga. Seerp Lieuwes kin amper ûntkomme, hy is yn Penjum ferstoarn.
Mienskip

* maatskippij, in groep fan minsken, bygelyks:
** maatskiplike groep, in ûnderdiel fan de maatskippij, besteande út minsken dy't in skaaimerk, meastal komôf, mienskiplik hawwe
** leauwensmienskip
** oemma, de wrâldwide islamityske mienskip
** wittenskiplike mienskip of "wittenskiplike wrâld", dat wol sizze it gehiel fan wittenskippers en harren ûnderline relaasjes en ynteraksjes
** firtuele mienskip
* Jeropeeske Mienskip
** Europeeske Ekonomyske Mienskip
** Europeeske Atoomenerzjy Mienskip
** Europeeske Mienskip foar Koalen en Stiel
Lenze Meinsma

**Lenze Meinsma** (Makkum, 8 novimber 1923 - Boalsert, 19 desimber 2008) wie in Nederlânsk dokter.

## Libben en wurk
Koart nei de Twadde Wrâldkriich studearre er genêskunde oan de universiteit fan Grins. Hy promovearre op in proefskrift oer de sûnensrisiko's fan it smoken fan tabak. Tusken 1953 en 1978 wie er direkteur fan de KWF Kankerbestriding. Lenze Meinsma wie ek in foaroansteand lid fan de feriening tsjin de kwaksalverij.

Meinsma wie de inisjatyfnimmer fan de earste stopje-mei-smokenaksjes. Mei mar in bytsje stipe fan de oerheid krewearre er fan 1963 ôf oan foar in tabaksûntmoedigingsbelied. Lange tiid krige er suver gjin steun fan syn kollega's. Syn oprop yn 1965 oan de medyske beropsgroep om te striden tsjin it smoken waard foarearst net op yn gien. Yn 1969 publisearre er 'Roken en Risico’s', dat ek wol 'it reade boekje fan Meinsma' neamd waard. Hy ferskynde as 'anty-smookdokter' geregeldwei yn de media. Letter hat er dat sels wol in "*one man show*" neamd, wat net sa frjemd wie, "*omdat de hiele medyske wrâld smookte*".

Pas yn 1971 kaam de grutte trochbraak. Meinsma krige stipe fan fjouwer ferienings fan medyske spesjalisten. Dy kamen yn 't spier en stjoerden de destydske steatssekretaris Roelof Kruisinga fan Folkssûnens in rapport mei feiten en sifers oer de stjerte troch sykten dy't mei smoken anneks binne. De arts Kruisinga koe net om it inisjatyf hinne fanwege alle publisiteit. Hy kaam mei in spesjale kommissy fan de Sûnensried dy't him riede moast oer sûnensbefoarderjende maatregels. De kommissy presintearre in rapport mei mooglike oerheidsmaatregels om it smoken te beheinen. Der wie doe lykwols net genôch polityk- en maatskiplik draachflak en de oanbefellings ferdwûnen yn in burolaad. Earst 1982 krigen de yn Nederlân ferkochte pakjes tabak de fanwege de oerheid ferplichte warskôging. Sûnt 1990 is it wetlik ferbean om yn iepenbiere gebouwen te smoken en nei 1 july 2008 jildt it ferbod ek foar de hoareka en foar sportkantines.

Foar syn fertsjinsten op it mêd fan kankerbestriding yn it algemien, en benammen foar syn striid tsjin it smoken, ûntfong Meinsma yn 1979 de Prof. dr. P. Muntendampriis. 

## Keppeling om utens
* Wiidweidich artikel oer Meinsma yn trouw
Bern

* bern (persoan), in persoan fan jonge leeftiid
* bern (sibskip), in soan of dochter
* Bern (Stêd), de haadstêd fan Switserlân
Bern (stêd)

**Bern** (Dútsk: *Bern*; Berndútsk: *Bärn*; Frânsk: *Berne*; Italjaansk: *Berna*; Reto-Romaansk: *Berna*) is de bûnsstêd fan Switserlân en haadstêd fan it kanton Bern. Mei 127.318 ynwenners (aug. 2004), wêrfan 27.142 bûtenlanners, is it de fjirde stêd yn grutte fan it lân.

De âlde binnenstêd fan Bern is opnomd yn de Wrâlderfgoedlist fan de UNESCO.

## It besjen wurdich
* Aare (Marzilibad)
* Bärengraben
* Botanischer Garten Bern
* Bundesplatz
* Dierenpark Dählhölzli
* Elfenau
* Erlacherhof
* Gurten
* Kornhaus
* Marzilibahn
* Parlemintsgebou Bern
* Untertorbrücke
* Zytglogge-toer
### Kastielen
* Altes Schloss Bümpliz
* Neues Schloss Bümpliz
* Schloss Holligen
* Schloss Wittigkofen

### Tsjerken
* Berner Münster
* Frânske Tsjerke
* Heiliggeistkirche
* Nydeggkirche
* Friedenskirche
* Johanneskirche
* Pauluskirche
* Petruskirche
* Dreifaltigkeitskirche
* St. Peter en Paulkerk
* St. Ursula's Church

## Kultuer
### Teater
* Stadttheater Bern
* Schlachthaus Theater Bern
* Hochschule der Künste Bern
* Theater aan de Effingerstrasse
* Narrenpack Theater Bern
* Tojo Theater in der Reitschule

### Museums
* Keunstmuseum Bern
* Keunsthal Bern
* Zentrum Paul Klee
* Histoarysk Museum Bern
* Museum foar Kommunikaasje Bern
* Schweizerisches Literaturarchiv in de Schweizerische Nationalbibliothek
* Naturhistorisches Museum der Burgergemeinde Bern
* Trammuseum

Ofbyld:Parlement of Bern.JPG|*It "Bundeshaus", it regearings- en parlemintsgebou fan Switserlân
Ofbyld:Muenster_Bern.jpg|*Berner Münster*
Ofbyld:Bern Ratshaus St Peter und Paul.jpg|*St. Peter en Paultsjerke*
Ofbyld:Kunsthalle Bern.JPG|*Kunsthalle Bern''

 

## Bining mei Bern
* Michail Bakoenin (1814-1876), Russysk anargist, stoar yn Bern
* Ferdinand Hodler (1853-1918), skilder
* Albert Einstein (1879-1955)
* Ursula Andress (1936), de earste Bond-girl, waard berne ûnder Bern (yn Ostermundigen)
* Pascal Mercier (1944), skriuwer en filosoof, berne yn Bern

## Keppeling om utens

* Foto gallery fan Bern
Curtiss SB2C Helldiver

De **[[Curtiss-Wright Corporation|Curtiss]] SB2C Helldiver** wie in fleandeksip ôf operearjende dûkbommesmiter fan de Amerikaanske marine yn de Twadde Wrâldkriich. It tastel ferfong de Douglas SBD Dauntless by de US Navy. Nettsjinsteande syn gruttere ôfmjittingen, koe de SB2C folle hurder as de SBD. De fleanders joegen de Helldiver de bynamme *Big-Tailed Beast* (of allinne *Beast*), *Two-Cee* en *Son-of-a-Bitch 2nd Class* (nei de typeoantsjutting, mar ek fanwege guon minne fleaneigenskippen, benamme by it opstigen en lânjen).
It like wol dat sawol piloten as seelju net oer it tastel mochten.

Salang at de Helldiver tsjinne hat, wiene der swierrichheden en fertragingen by de produksje. Op 11 Novimber 1943 waard de Helldiver foar it earst by in oanfal ynset, wylst it prototype yn novimber 1940 al fleach. Rillegau waard der doe lykwols fan de gefjochtspotinsje fan tastel grute.

De produksje heakke geregeldwei; doe't 900 tastellen as **A-25 Shrike** oan de USAAF levere waarden, hienen sy der dêr al gjin ferlet mear fan. Grutte oarders fan de Britske Keninklike Marine (26, dy't net brûkt binne) en de Australyske Loftmacht waarden ôfsein fanwege minne fleankarakteristiken. 
It Truman Committee ûndersocht de produksje fan de Helldiver en kaam mei in ferneatigjend rapport , wat it begjin fan de ein fan Curtiss betsjutte. Nettsjinsteande alle swierrichheden, waarden yn de lêste twa jier fan de oarloch yn de Pasifyk goede resultaten helle troch de yngeande trening fan de bemanningen.

Totaal binne der 7.140 eksemplaren fan boud. 
 
## Spesifikaasjes (SB2C Helldiver)

* Bemanning: 2, piloat en radiotelegrafist/skutter
* Lingte: 11.2 m
* Spanwiidte: 15.2 m
* Hichte: 4.5 m
* Wjuoerflak: 39.2 m²
* Gewicht leech: 4.588 kg
* Gewicht laden: 6.202 kg
* Maks. gewicht by opstigen: 7.600 kg
* Motor: 1 Wright R-2600 Cyclone radiaalmotor 1.900 hk
* Topfaasje: 473 km/o
* Fleanberik: 1.900 km
* Plafond: 7.600 m
* Stiichfaasje: 8.9 m/s
* Bewapening
**2 × 20 mm (.79 in) fluchfjoerkanon yn de wjukken
**2 × 0.30 in (7.62 mm) M1919 Browning masinegewearen efteryn cockpit
** Bomlading in bomrûm: 2,000 lb (900 kg) of 1 × Mark 13-2 torpedoBomlading ûnder fleugels: 2 x 500 lb (225 kg)

## Sjoch ek
Te ferlykjen fleanmasines:
* Curtiss XBT2C
* Aichi D3A
* Brewster SB2A Buccaneer
* Douglas SBD Dauntless
* Fairey Barracuda
* Junkers Ju-87 *Stuka*
* Vultee A-31 Vengeance

## Keppelings om utens

* I Ride "The Beast" by J. Runyan, Popular Science February 1945
* The Commemorative Air Force's flying SB2C Helldiver
* ENS Bob Barnes: Helldivers of the Big E
* Historynet: "The Last Dive Bomber"
* "The Greek Civil War, 1944-1949"
*''Flight'' article of 1943
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 2000

De **[[Olympyske Simmerspullen 2000]]**, ek wol de **XXVIIe Olympiade** neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney.
It swimmen waard hâlden yn it Sydney International Aquatic Centre.

## Utslaggen
#### 50 meter Frije Slach

#### 100 meter Frije Slach

#### 200 meter Frije Slach

#### 400 meter Frije Slach

#### 1500 m Frije Slach

#### 100 meter Rêchslach

#### 200 meter Rêchslach

#### 100 meter Skoalslach

#### 200 meter Skoalslach

#### 100 meter Flinterslach

#### 200 meter Flinterslach

#### 200 meter Wikselslach

#### 400 meter Wikselslach

#### 4x100 meter Frije Slach estafette

#### 4x200 meter Frije Slach estafette

#### 4x100 meter Wikselslach estafette

## Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it swimmen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2000.

## Sjoch ek
* Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 2000
Bernard Winsemius

**Bernard P. Winsemius** (1945) is in Nederlânsk oargelist en klokkenist.

## Organist
Winsemius studearre oan it Amsterdamsk Konservatoarium, net allinne oargel, mar ek koar- en orkestdireksje. Syn stúdzje waard yn 1970 bekroane mei de Prix d'Excellence.
Hy is organist yn de Nije Tsjerke fan Amsterdam, tegearre mei Gustav Leonhardt.

## Beiaardier
Boppedat studearre er beiaard oan de Beiaardskoalle yn Amersfoort. Yn 1971 waard ek dêr syn stúdzje bekroane mei de Prix d'Excellence.
Winsemius is stêdsbeiaardier fan Haarlim en Amsterdam. Hy spilet alle wiken: 

## Learaar
Winsemius is dosint oan de Codarts, Hegeskoalle foar de Keunsten yn Rotterdam en de Hegeskoalle foar de Keunsten yn Utert.

## Keppeling om utens
* Klokkenspel Vereniging
Toksandrjers

De **Toksandrjers** (of **Texuandri**) wiene in West-Germaanse stam dy't him yn de earste iuwen nei it bejin fan de jiertelling yn it Noard-Brabân (Nederlân) en Antwerpen (Vlaanderen) fan no festige hienen. It ienige dat witten is oer dy stam is de krite dêr't sy taholden (koart beskreaun troch Plinius yn syn *[[Naturalis Historia]]*).

Mids 4e iuw festigen de Franken har as foederaty yn Toksandrje. It is net dúdlik at de Toksandrjers ferdreaun waarden of dat se opgien binne yn it grutte stamferbân fan de Franken. It lêste liket der wol op.

## Keppeling om utens
* Taxandriamuseum Turnhout
Hoannebiterij

**Hoannebiterij** of **hoannefjochtsjen** is it willemoeds mei elkoar fjochtsje litten fan hoannen by wize fan sport yn in arena of oar ôffrede plak. Meast wurdt der op de hoannen wedde. At ien fan de bisten ûnderleit, belies jout of dea is, is de kriich dien. Yn in protte, meast westerske lannen, is hoannebitrij ferbean fanwege dierebeskerming of út reden fan in wetlik ferbod op wedzjen. Yn in protte lannen is de hoannebiterij (al tûzenen jierren) tradysje en in  populêre sport.

## Fjochtsport
Hoannen binne fan natuere al agressyf foar inoar oer, al sil it meast by drigerij bliuwe. Yn de fjochtsport wurde beskate rassen (de fjochtrassen) spesjaal kweekt foar de sport. Der wurkt kweekt op krêft, lilkens en úthâldingsfermogen. 
By sommige stilen wurde messen oan de poaten fan de hoanne fêstmakke, sadat sy elkoar hurder deadzje kinne. Somtiids krije se pynstillingen om sa langer fjochtsje te kinnen. 
Yn in protte westerske lannen wurdt hoannebiterij as wreed beskôge en is it dêrom ferbean. Dêrtroch bedarret de 'sport' wol yn de yllegaliteit. Yn oare lannen, bygelyks yn Súdeast-Aazje en Latynsk-Amearika, binne hoannegefjochten wol tastien en binne dêr tige populêr.  Yn 1981 ferbea it regear fan Yndoneezje lykwols eltse foarm fan gokken, sûnt is it hoannegefjocht dêr yllegaal. It is legaal yn de Amerikaanske steaten: Louisiana en Nij Meksiko.

## Yn Fryslân
Yn de 18e iuw wie de hoannebiterij yn Fryslân in gewoan folksfermeits, benammen yn de Dokkumer Wâlden, mar ek op oare plakken. In Dantumadiel bestie de hoannebiterij oant de Twadde Wrâldkriich ta.

## Literatuer
* : *Deep Play: Notes on the Balinese Cockfight.* Yn: *Myth, Symbol, and Culture.* Dædalus, Journal of the American Academy of Arts and Sciences. Universiteit fan Harvard, Cambridge, Winter 1972, s. 1–37

## Keppelings om utens
* Fotos fan hoannegefjocht yn Tailân
* Hoannegefjocht yn Meksiko - in ferslach mei foto's
Billing

* Billing (Northamptonshire), in plak yn it ingelske greefskip Northamptonshire.
* Billing (mytology), in figuer út de Noardske mytology.
Pieter Gerbenzon

**Pieter Gerbenzon** (Ljouwert, 20 juny 1920 - Luino (Itaalje), 2 septimber 2009) wie in Nederlânske heechlearaar rjochtsskiednis oan de Universiteit Grins en lid fan de Keninklike Nederlânske Akadeemje fan Wittenskippen.

## Oplieding
Gerbenzon krige troch in eksamen in stúdzjebeurs fan ien fan de tradisjonele Fryske "lienen" en studearre dêrnei rjochten yn Grins. Yn 1943 tekene er, út namme fan de stifting, in loyaliteitsferklearring en waard dêrtroch nei de Twadde Wrâldkriich foar njoggen moannen fan syn stúdzje útsletten. Sa kaam it dat er earst yn 1947 doktoraal eksamen die. Op oanstean fan J.H. van Meurs, heechlearaar Romeinsk- en âldheitelânsk rjocht, folge Gerbenzon nei syn kandidaatseksamen, kolleezjes fan lektor Frysk, P. Sipma, om Aldfryske rjochtsboarnen lêze te kinnen. Hy waard letter oannomd as assistint fan heechlearaar Frysk J.H. Brouwer. Yn 1950 waard Gerbenzon wittenskiplik amtner en krige er in stúdzjebeurs foar Oxford, dêr't er Fryske manuskripten bestudearre en kolleezjes fan de paleograaf Neil Ker folge. Dêrnei krige er in ZWO-stipendium foar in tal moannen yn Parys, benammen om de *Codex Parisiensis* te ûndersykjen, die er letter ek útjûn hat. Gerbenzon's promoasje wie op 18 desimber 1956 en de titel fan syn dissertaasje wie: *Excerpta legum, onderzoekingen betreffende enkele Friese rechtsboeken uit de vijftiende eeuw*.

## Wurkpaad
Koart nei syn promoasje waard Gerbenzon beneamd as heechlearaar Fryske taal- en letterkunde yn Utert; hy bleau ek yn Grins oan 't wurk, no as wittenskiplik haadamtner A. Syn oraasje yn maart 1958 gie oer *Friese rechtstaal en vreemd recht.* Yn 1964 beneamde de Grinzer juridyske fakulteit Gerbenzon ta gewoan heechlearaar mei de learopdracht "it âldfryske en it âld-kanonike rjocht". De inaugurale rede hannele oer *Emo van Huizinge, een vroege decretalist*. Nei it ferstjerren fan heechlearaar âldheitelânsk rjocht P.W.A. Immink frege syn fakulteit Gerbenzon ûnderrjocht yn dat fak te jaan en waard syn learopdracht útwreide mei "elementaire uitwendige Nederlandse rechtsgeschiedenis". Hy publisearre yn 1969 (tegearre mei syn learling N.E. Algra) it learboek *Voortgangh des rechtes, de ontwikkeling van het Nederlands recht tegen de achtergrond van de West-Europese cultuur*. Hy wie teffens redakteur fan it *Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis*. Yn 1982 naam Gerbenzon earfol ûntslach. 

## Boarne
*  - *Pieter Gerbenzon*, yn: *Levensberichten en herdenkingen.* Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, siden 20-26, 2010.
Bildtse Post

Direkteur Dirk de Jong hie de pinsjoenberjochtige leeftyd berikt en stapte derút, en hy hie ek nei lang sykjen net ien fine kind dy't it bedriuw oernimme woe. Syn soan Gerard de Jong wie ûnderwilens wol haadredakteur wurden, mar hy seach himsels as sjoernalist en woe gjin direkteur wurde. Nettsjinsteande jierrenlang besykjen wie it ek net slagge om 'e *Bildtse Post* ûnder te bringen by in oar, gruttere útjouwerij. De opheffing fan 'e krante betsjutte in klap foar it Biltsk. De lêste edysje fan 'e *Bildtse Post* ferskynde op 30&nbsp;juny 2021.

Ein juny 2021 waard bekend dat útjouwerij Heidstra Media in nij krantsje útbringe soe dat *[[Nije Bildtse Post]]* komme soe te hjitten. It gie net om in fuortsetting fan 'e streekkrante, mar om in nij hûs-oan-hûsblêd nei foarbyld fan *[[De Westereender]]*, in oare útjefte fan Heidstra Media. It bedriuw hie tastimming krigen fan Drukkerij Van Leer & De Jong om deselde titel te brûken. It nije blêd sil ienris yn 'e moanne fergees ferskine en it is de bedoeling dat der ek omtinken yn jûn wurde sil oan 'e Biltske taal en kultuer. Yntusken moast ek dit blêd yn septimber 2023 belies jaan.

## Keppelings om utens
*/Offisjele webside fan 'e ''Bildtse Post''
Gerrit Keizer

**Gerrit Keizer** (Aldebiltsyl, 4 maart 1874 - 22 desimber 1946) wie in dwerch en artyst fan Aldebiltsyl. Gerrit Keizer wie de soan fan Johannes en Joukje Keizer, in folle neef en nicht. 

## Libben
Op syn tredde hâlde er op te groeien en bleau syn libben lang 98 sm heech en ûngefear 20 kilo licht. Hy akseptearre syn handikap en wie meastentiids op 't skik en siet fol streken mei de froulju. 
Fan seis jier ôf waard er tentoansteld op de merke en reizge mei syn suster en lettere sweager Bos. Hy stie op de poadia fan Milaan, Rome, Londen en Parys en trede op foar de Dútske keizer, de Turkske sultan, de sjah fan Perzje de Kedive fan Egypte. De Ottomaanske sultan hâlde yn dy jierren in komplete groep "Lilliputters" oan syn hof. De *Keizer fan Ouwe-Syl* wie neist syn lingte om, ek bekend om syn grutte krêft. 

Doe't er fielde dat er om syn lingte misbrûkt waard, kaam er werom út Amearika en krige in segarewinkeltsje yn Loosduinen en waard dêr boekhâlder. Yn 1985 is dêr in strjitsje nei him neamd. Fytsfabryk Gazelle makke foar him in spesjale oanpaste fyts as reklame.  

De froulju fan Aldebiltsyl borduerden syn namme op harren lapen as hy op toernee wie. Yn it Biltske gemeenteargyf wurdt noch sa'n lape bewarre dêr't hy de "Klaine Keizer" op neamd wurdt. Foar it hûs oan de Laaisterstreek 13 yn Aldebiltsyl stiet te lêzen: *De eerste steen gelegd den 1 april 1892 door Gerrit Keizer oud 18 jaar*.

## Neilittenskip
Jan van der Mast, de man fan Wilma Keizer, in âldomkesizzer fan Gerrit, ferdjippe him yn it aventoerlike libben fan 'e âldomke fan syn frou en skreau der in histoaryske roman oer.[boarne nedich] Yn 2018 krige Gerrit Keizer in stânbyld yn syn berteplak Aldebiltsyl, dat kaam te stean by Kafé 't Graauwe Paard. It wie makke troch keunstner Hans Jouta, en waard op snein 3&nbsp;juny ûntbleate troch Keizer syn hjoeddeiske famyljeleden. Nei de ûntbleating folge de *Klaine Keizer Koier*, in histoaryske doarpskuier troch Aldebiltsyl, wêrby't biograaf Sytse Keizer (gjin famylje) oan 'e hân fan beskate plakken yn it doarp it libbensferhaal fan Gerrit Keizer fertelde. Yn histoarysk sintrum De Aerden Plaats is in permaninte útstalling te sjen fan in tal foarwerpen fan 'klaine Gerryt', wêr't syn fyts ûnder is.

## Literatuer
* , *De kleine Keizer - Wervelend epos over de kleinste man ter wereld*, útjouwer Nieuw Amsterdam. ISBN 978-9046812167
Hendrik Wouda

**Hendrik Wouda** (Ljouwert, 10 maaie 1885 - Wassenaar, 25 oktober 1946) wie in Nederlânsk  arsjitekt en meubelûntwerper. 

Woude ûntwurp meubels ornearre foar massaproduksje, ferljochting en ynterieurs foar wenten, skippen, kantoaren en útstallingen. Syn earste bekende opdracht wie it ûntwerpen fan it ynterieur fan filla 'Sevensteyn' (1920–21) yn it park Zorgvliet te De Haach, boud troch W. M. Dudok. It waard in relatyf ienfâldich ynterieur mei lykwicht yn romtlike effekten en in praktyske romteferdieling. 

Wouda wurke ek alline as arsjitekt. Ut syn ûntwerpen foar filla 'De Luifel' (1924) yn Wassenaar en filla Kessler of 'Slingerduin' (1929) yn Velsen docht de ynfloed fan Frank Lloyd Wright bliken.


RM46626 Den Haag - Alexander Gogelweg 20.jpg|Gogelweg 20, De Haach
Exterieur - 's-Gravenhage - 20088056 - RCE.jpg|Gogelweg 20, De Haach
WoudaLandhuisDeLuifel.jpg|Filla 'De Luifel', Wassenaar
Interieur eetkamer - Dining Room Interior (5260603474).jpg|Filla 'De Luifel', Wassenaar


ChairPander1924.jpg|Stoel (Pander, 1924)
TablePander1924.jpg|Tafel (1924)
Wendingen1928Wouda.jpg|*Wendingen*, 1928

## Keppelings om utens
*  Feiling Wouda-meubels
*  Foto fan filla De Luifel
*  Foto's fan filla Slingerduin
* Lizzing en ynformaasje oer Filla Slingerduin by it Nederlânsk Archeologysk Ynstitút
Olympyske Winterspullen 1992

De **Olympyske Winterspullen 1992**, ek wol de XVIe Olympiade neamd, waarden yn **[[1992]]** hâlden yn it Frânske Tignes-Albertville fan 8 oant en mei 23 febrewaris.

## Akkommodaasjes

## Sporten
Op de Spullen fan 1992 stiene seis sporten op it programma en 57 ûnderdielen ferdield oer 12 dissiplines.
  

## Medaljes
### Medaljespegel

### Fryske medaljes

## Dielnimmende lannen
In rekordoantal fan 64 lannen die mei oan de Spullen. Troch it útienfallen fan de Sowjetuny diene seis eardere republiken mei yn in mienskiplik team. De Baltyske steaten Estlân, Letlân en Litouwen hiene harren eigen team. Dy hiene foar de tatreding ta de Sowjetuny al aktyf west op de Winterspullen. It resint ûnôfhinklik wurden Kroaasje en Sloveenje debutearren. Nei de ienwurden fan East- en West-Dútslân die der ién Dútsk team mei.

Harren debút makken Algerije, Bermûda, Brazylje, Hondueras, Ierlân en Swazilân. Foar Hondueras en Swazilân wie dat de ienige dielname oan de Winterspullen ea. Senegal makke syn rentree op de Winterspullen. Yn ferliking mei de foarige edysje ûntbrutsen Fidzjy, Guam, Gûatemala en Portegal.

## Sjoch ek
* Paralympyske Winterspullen 1992

## Keppeling om utens
* IOC webstee oer de Olympyske Winterspullen fan 1992
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1956

De **[[Olympyske Simmerspullen 1956]]**, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1956 yn Melbourne, Austraalje hâlden. It swimmen waard hâlden yn it *Olympic Pool*.

## Olympic Pool
It Olympic Pool waard boud yn 1956 foar de Olympyske Simmerspullen en der wie plak foar 6.000 taskôgers it wie it earste folslein oerdekte swimstadion foar de Olympyske Simmerspullen. It Olympic Pool is hjoed de dei ek wol bekind as it Westpac Centre.

## Utslaggen
#### 100 meter Frije Slach

#### 400 meter Frije Slach

#### 1500 meter Frije Slach

#### 100 meter Rêchslach

#### 200 meter Skoalslach

*âlde skoalslach rekords wiene net mear jildich troch wizige regels yn 1953, doe't de FINA besleat in skieding te meitsjen tusken de skoalslach en de flinterslach.*

#### 200 meter Flinterslach

#### 4x200 meter Frije Slach estafette

## Medaljespegel
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1964

De **[[Olympyske Simmerspullen 1964]]**, ek wol de **XIXe Olympiade** neamd, waarden yn 1964 yn Tokio, Japan hâlden. It swimmen waard hâlden yn it *Yoyogi National Gymnasium*.

## Yoyogi National Gymnasium
It Yoyogi National Gymnasium waard boud yn 1964 en hie plak foar 11.300 taskôgers by it Swimmen en Keunstdûken. Hjoed de dei wurdt it stadion foaral brûkt foar iishokky. It Yoyogi National Gymnasium leit op in lytse 2 killometer súdwestlik fan it National Stadium.

## Utslaggen
#### 100 meter Frije Slach

#### 400 meter Frije Slach

#### 1500 meter Frije Slach

#### 200 meter Rêchslach

#### 200 meter Skoalslach

#### 200 meter Flinterslach

#### 400 meter Wikselslach

#### 4x100 meter Frije Slach estafette

#### 4x200 meter Frije Slach estafette

#### 4x100 meter Wikselslach estafette

## Medaljespegel

## Sjoch ek
* Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1964
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1960

De **[[Olympyske Simmerspullen 1960]]**, ek wol de XVIIe Olympiade neamd waarden yn 1960 hâlden yn Rome, de haadstêd fan Itaalje.  It swimmen waard hâlden yn it *Stadio Olimpico del Nuoto*.

## Stadio Olimpico del Nuoto
It Stadio Olimpico del Nuoto waard yn 1959 boud foar de Olympyske Simmerspullen. Yn 1983, 1994 en 2000 waard it swimbad renovearre en útwreide. Yn 2000 kaam der sels in apart swimbad foar it wetterpolo by fan 33 x 25 meter. Der wie yn 1960 plak foar 20.000 taskôgers.

## Utslaggen
#### 100 meter Frije Slach

#### 400 meter Frije Slach

#### 1500 meter Frije Slach

#### 100 meter Rêchslach

#### 200 meter Skoalslach

#### 200 meter Flinterslach

#### 4x200 meter Frije Slach estafette

#### 4x100 meter Wikselslach estafette

## Medaljespegel

## Utslaggen Fryske dielnimmers

## Sjoch ek
* Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1960
Wet

In juridyske **wet** is ûnderdiel fan it rjocht, mar it rjocht is breder as inkeld wetten. Ek de rjochtspraak (jurisprudinsje), de rjochtslear, algemiene rjochtsbegjinsels en de gewoanten binne rjochtsboarnen. De oankundiging fan in wet wurdt soms in edikt neamd.

## Soarten wetten
It generike begryp **wet** kin twa betsjuttings hawwe:
;wet yn formele sin : in wet yn formele sin is in (mienskiplik) beslút, nommen en kenber makke neffens de dêrta fêstleine proseduere troch in befoege orgaan, de formele wetjouwer neamd.
;wet yn materiële sin : in wet yn materiële sin is in algemien binend foarskrift foar de rjochtsûnderhearige(n) en fan tapassing is op in spesifike territoriale ienheid.
Wetten kinne sawol yn materiële sin as fn formele sin wêze, mar dit hoecht net. It ûnderskied is twaliddich : 
* it territorialiteitsprinsipe en it dêrby hearrende foech;
* yn de formele sin is it in beslút, in nommen beslissing; en yn de materiële sin is it in jildend foarskrift oplein oan persoanen.

Hoewol't dit ûnderskied earder teoretysk liket te wêzen binne der yn de alledeiske praktyk dochs dúdlike ferschillen.
*It Strafrjocht is in wet yn formele sin, tagelyk wet yn materiële sin troch it [[Wetboek fan Strafrjocht]] ). De wet is opsteld en kenber makke troch de formele wetjouwer en hâldt foarskriften yn, dy't ûnder oare foar eltsenien jilde dy't binnen it grûngebiet is.*
''In foarbyld dat it ûnderskied tusk en formele en materiële wet yllustrearret, is de tastimmingswet foar it houlik fan in lid fan it Keninklik Hûs, it parlemint beslist oer dizze fraach en nimt dy beslissing troch it útfurdigjen fan in wet, dy't troch de minister fan binnenlânske saken bekend makke wurdt. Dat is in formele wet mar gjin materiële wet, omdat se gjin betrekking op iderien hat. In AMfB (Algemiene Maatregel fan Bestjoer) is in regel oplein troch de regearing sûnder meiwurking fan de Steaten-Generaal, dus dit is gjin wet yn formele sin. As dizze algemien binend is kin it lykwols wol in wet yn materiële sin wêze.
Kalsiumkarbide

**Kalsiumkarbide** (ek **karbid**, **karbyd** of **karbuer**), CaC2 is in fêste stof dy't makke wurdt troch kalsiumokside (ûnlaske kalk) hjit te meitsjen mei koalstof (koal, cokes).

:2 CaO(s) + 5 C(s) → 2 CaC2(s) + CO2

Mei wetter falt it útelkoar en wurdt der etyn foarme, ek wol asetyleen (lasgas) neamd:

:CaC2 + 2 H2O → C2H2 + Ca(OH)2

Dy hydrolyse fan kalsiumkarbide wie oant yn de jierren 30 fan de 20e iuw de iennige metoade om etyn te meitsjen. Sadwaan leit kalsiumkarbide oan de basis fan de ûntjouwing fan de asetylgemy (cfr. de gemy fan Reppe).  Mei it opkommen fan de petrochemyske yndusry is it belang fan dy metoade lyts wurden.

Etyn is in grûnstof foar in grut tal oare ferbiningen, sa as it polymear polyasetyleen. Dat is in geliedend polymeer.

## Tapassingen
* Karbyd wurdt foaral yn it noarden en easten fan Nederlân brûkt foar it karbydsjitten op Aldjiersdei.
* Kalsiumkarbide wurdt brûkt om rauwizer te ûntswaveljen: S + CaC2 → CaS + 2C
* Yn it ferline waard karbyd in soad brûkt yn de karbydlampe, û.o. om auto of fyts) fan ferljochting te foarsjen (likernôch tusken 1900 en 1945). In karbydlampe hat in wetterreservoir dêr't, nei sekuere ôfstelling, wetter op it karbyd út dript sadat etyn ûnstiet. It etyngas kan dan as brânstof brûkt wurde om ljocht te meitsjen troch it gas oer in brander rinne te litten. Nei 1945 is de karbydlampe oeral ferfongen troch elektrysk ljocht. Foardat etyn (asetyleen) yn gasflessen te krijen wie, waard karbyd troch de smid brûkt as brânstof foar de brander by it laskjen.
* Karbid is opnaam yn de List fan pestisiden dy't troch de Europeeske Uny tastien binne.


Ofbyld:Carbide.jpg | Karbydfolling foar lampen
Ofbyld:Carbidlamp 1925.jpg |Karbydlampe fan in Norton motorfyts út 1925
Ofbyld:Carbide lamp lit.jpg|Karbidlampe
Albertville

*Albertville (Frankryk), in stêd yn it Frânske departemint Savoie
*Albertville (Alabama), in plak yn de Amerikaanske steat Alabama
*Albertville (Minnesota), in plak yn de Amerikaanske steat Minnesota
*Albertville (skip), in Belgysk stoomskip, dat yn 1940 ta sinken brocht waard 
*Kalemie (foarhinne: *Albertville*), in stêd yn Kongo-Kinsjasa