open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xavier Lesage

**François Xavier Edmond Marie Lesage** (Moret-sur-Loing, 25 oktober 1885 - Gisors, 3 augustus 1968) wie in Frânsk hynstesporter.

Hy wie kolonel yn it Frânske Leger. Nei de Earste Wrâldkriich gie Xavier Lesage nei de Manege fan Saumur, dêr't er haadynstrukteur waard. 
Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924 en 1932). Hy wûn yn Parys in brûnzen medalje mei Plumard. Oan'e ein fan'e jierren ’20 gie er mei Taine riden en it duo wie suksesfol, yn Los Angeles waard er twafâldich Olympysk kampioen.

Taine, in glânzjende swarte folbloed, die oant 1933 mei op rutertoernoaien. Doe't er yn 1940, yn 'e mande mei oare hynders út Saumur, evakuearre wurde moast nei in Frânske regio dy't net beset wie troch de Dútsers, bruts Taine syn skonk ûnder it laden en moast ynsliept wurde.

Xavier Lesage ferstoar op 3 augustus 1968, yn 'e âldens fan 82 jier.
Brune kroanein

De **brune kroanein** (*Netta erythrophthalma*) is in einfûgel, dy't yn 'e eastlike dielen fan Afrika en fragmintearre dielen fan Súd-Amearika libbet.

## Beskriuwing
Brune kroaneinen ha in donker fearrekleed mei yn 'e flecht in brede wite bân op 'e wjukken. Jerken binne donkerbrún oant glânzgjend swart mei kastanjebrune wjukken en in ljochtgrize snaffel. Sijkes ha wyt by de snaffel en in wyt plak yn 'e foarm fan in heale moanne efter it each.  

## Fersprieding
Brunen kroaneinen libje op twa kontininten en binne ûnder te ferdielen yn twa ûndersoarten. 

### Undersoarten
* *N. e. erythrophthalma*, of de Súd-Amearikaanske brune kroanein, dy't fral yn it Amasônebekken fan Súd-Amearika foarkomt.
* *N. e. brunnea*, of de Afrikaanske brune kroanein, dy't syn ferspriedingsgebiet fan Etioopje oant Súd-Afrika hat.

De Súdamerikaanske ûndersoarte hat in fragmintearre ferspriedingsgebiet en libbet yn Kolombia, Fenezuëla, Brazylje, Ekwador, Perû, Bolivia, Argentynje oant Sily. De soarte libbet yn ûndjip swietwetter mei in soad ûnderwetterbegroeiïng yn leechlannen oant in hichte fan 3.700 m.

De Afrikaanske ûndersoarte libbet fan 'e Kaap oant de Etiopyske heechlannen op wetter mei of sûnder begroeiïng. Oannommen wurdt dat de soarte oarspronklik in trekfûgel wie, mar de bou fan in soad damen ha fan 'e fûgels mear stânfûgels makke. De grutste konsintraasjes binne te finen op de sintrale plato's fan Afrika en yn it súdwestlike winterreingebiet.

## Status
De soarte nimt sûnt de jierren 1970 ôf. Yn 2016 waard in oantal fan 25.000 Súdamerikaanske einen neamd, mar dat oantal kin te heech wêze om't der gegevens ûntbrieken. Fanwegen it grutte ferspriedingsgebiet klassifisearret de IUCN as net bedrige. 

## Keppeling om utens
* BirdLife
* Ebird
* Avibase
Charles Marion

**Charles Léonce Pierre Marion, 5de baron Marion** (Saint-Germain-en-Laye, 14 jannewaris 1887 - Annecy, 16 novimber 1944) wie in Frânsk hynstesporter en kollaborateur.

Charles wie de 5e Baron Marion en kaam út in famylje fan militêre offisieren.
Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy wûn twa yndividuele medaljes, en yn Los Angeles waard er Olympysk kampioen mei it Frânske team alle trije medaljes behelle er mei syn hynder Linon.

Hy waard yn 1942 ta generaal beneamd en tsjinne as prefekt foar it Frânske Vichy-regear. Nei de befrijing yn de Twadde Wrâldkriich waard er yn 1944 finzen nommen en troch de kriichsried ta dea feroardiele. 
Dêrwei waard Charles Marion op 16 novimber 1944 ûntfierd en yn 'e âldens fan 57 jier eksekutearre yn in stiengat by Annecy troch striders fan de Frânske fersetsgroep FTP as in fertsjintwurdiger fan it hate Vichy-rezjym.
André Jousseaume

**André René Jousseaume** (Yvré-l'Évêque, 27 july 1894 - Chantilly, 26 maaie 1960) wie in Frânsk hynstesporter.

Hy die fiif kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932, 1936, 1948, 1952 en 1956). Hy waard yn Los Angeles en Londen Olympysk kampioen mei it Frânske team, yn Berlyn wûn er mei it team in sulveren medalje. Yndividueel wûn hy yn Londen it sulver en yn Helsinki it brûns.

As beropsoffisier focht Jousseaume yn de Earste Wrâldkriich by Ferdun. Yn de Twadde Wrâldkriich waard er  yn 1940 as squadronsjef kriichsfinzen naam troch de Dútsers, mar rekke er net ferwûne. Nei syn pensjonearring waard kolonel Jousseaume haad fan'e riidklup yn Chantilly, dêr't er in protte ruters trainde en yn 1951 in trainingshânboek publisearre.
André Jousseaume ferstoar op 26 maaie 1960, yn 'e âldens fan 65 jier.
Moannedowen

De **moannedowen** of **moanjesdowen** (wittenskiplike namme: *Caloenas*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it skift fan 'e do-eftigen (*Columbiformes*) en de famylje fan 'e dofûgels of dowen (*Columbidae*). 

Ta dit skaai heart mar ien libbene soarte, de moannedo. Dy komt foar yn Súdeast-Aazje en westlik Oseaanje. De wittenskiplike namme, *Caloenas nicobarica*, ferwiist nei de Nikobaren, in arsjipel yn 'e Andamaanske See dy't diel útmakket fan Yndia.

Der binne ek ien of twa útstoarne soarten út dit skaai. De Kanaakske do (ferneamd nei de Kanaken, de lânseigen bewenners fan Nij-Kaledoanje) wie in grutte soarte út Nij-Kaledoanje en Tonga, dy't inkeld bekend is fan subfossile resten. Dy fûgel is nei alle gedachten likernôch 2.500 jier lyn útrûge troch oerbejaging troch iere minsklike kolonisten fan 'e eilannen. Fan 'e saneamde Liverpooldo, dy't inkeld bekend is fan ien spesimen yn it World Museum te Liverpool, is it plak dêr't er libbe ûnbekend. Dizze fûgel moat lykwols yn 'e lêste pear iuwen útstoarn wêze, mooglik yn 'e 1820-er jierren. De Liverpooldo wurdt wol by de moannedowen yndield op basis fan syn gelikense kraachfearren, mar dêroer bestiet mank saakkundigen gjin wittenskiplike konsensus. 

## Soarten
Charles Pahud de Mortanges

|
|-
|
|-
|}**Charles Ferdinand Pahud de Mortanges** (De Haach, 13 maaie 1896 - De Haach, 7 april 1971) wie in Nederlânsk legeroffisier en hynstesporter.

## Militêre karriêre
Pahud wie de soan fan mr. Charles Ferdinand Pahud de Mortanges (1860-1903), adjunkt-kommys op it departemint fan Koloanjes, en Sophia Kol (1861-1931), telch út de Utertske bankiersfamylje Kol.
Hy wie legeroffisier fan berop. Nei de HBS gie er nei de Keninklike Militêre Akademy (KMA). As talitting foar de KMA waard in ekstra eksamen hynsteriden oanrekommandearre, dêr't er foar slagge. Pahud waard kadet foar it wapen fan de Kavalery en waard dêrnei frege troch rezjimintkommandant baron Van Heemstra om adjudant te wurden. In jier letter waard him frege om rydynstrukteur te wurden oan de Hegere Kriichsskoalle (HKS). Twa jier letter kaam syn funksje fanwegen besunigings te ferfallen. Hy waard oerpleatst en kaam terjochte by it *2e rezjimint Huzaren* yn Tilburch. Dêr die Pahud twa jier lang net folle oars as hynders traine en beleare.

Yn'e Twadde Wrâldkriich wist er oan in Dútske kriichsfinzenskip te ûntkommen troch út in ridende trein te springen. Nei in lange swalkerstocht berikte er fia Gibraltar Ingelân. Mei de Prinses Irene Brigade focht er him yn 1944 fia Normandje it paad werom nei Nederlân. Hy waard úteinlik luitenant-generaal en einige syn militêre karriêre fan 1954 oant 1962 as haad fan it Militêre Hûs fan H.M. de Keninginne.

## Sportkarriêre
Hy die fjouwer kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924, 1928, 1932 en 1936). Hy waard yn Parys en Amsterdam Olympysk kampioen mei it Nederlânske team, yn Los Angeles wûn er mei it team in sulveren medalje. Yndividueel waard hy yn Amsterdam en yn Los Angeles Olympysk kampioen.

## Sportbestjoerder
Nei de Twadde Wrâldkriich hat Pahud net mear meidien oan hippyske eveneminten. Hy wie yn 1938 blesearre rekke oan syn pols, mar yn 1946 waard er frege as foarsitter fan it NOK. Uteinlik hat er fan 1946 oant 1964 mei in ûnderbrekking yn de jierren fyftich foarsitter fan de sportkoepel west.

Charles Pahud de Mortanges ferstoar op 7 april 1971, yn 'e âldens fan 74 jier.
Edwin Argo

**Edwin Yancey Argo** (Hollins, 22 septimber 1895 - Shreveport, 10 maart 1962) wie in Amerikaansk hynstesporter.

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Amerikaanske eventing team. 

Nei syn stúdzje elektrotechnyk oan it *Alabama Polytechnic Institute* gie Argo by de *[[National Guard]]* en waard er oproppen om te tsjinjen yn de *US Army Field Artillery* yn de Earste Wrâldkriich. Hy makke karriêre as offisier en gie yn 1944 mei pinsjoen as kolonel. Nei syn fuortgean út it leger dosearre er militêre wittenskippen en taktyk oan de *Louisiana State University*.
Edwin Argo ferstoar op 10 maart 1962, yn 'e âldens fan 66 jier.
Takeichi Nishi

|
|-
|
|-
|}
**Takeichi Nishi, 2de baron Nishi** (Minato, 12 july 1902 - Iwo Jima, 22 maart 1945) wie in Japansk militêr en hynstesporter.

## Sportkarriêre
Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932 en 1936). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen by it springen. 

## Militêre karriêre
Nishi waard berne as bûtenechtlike soan fan Tokujiro Nishi, âld-minister fan Bûtenlânske Saken, en krige de titel fan Baron nei de dea fan syn heit yn 1912. Om in diplomatike karriêre nei te stribjen, gie er nei de militêre akademy yn Japan, dêr't er yn 1924 oan ôfstudearre, en sleat him oan by de Japanske kavalery. Yn 1927 studearre er ôf oan de Militêre Kavalery Skoalle en waard befoardere ta de rang fan luitenant by de kavalery. Nei de Olympyske Spullen yn Los Angeles waard er ynstrukteur oan de Militêre Kavalery Skoalle. Doe't de kriich útbruts, waard er ferantwurdlik foar de training fan de hynders oant de measte kavalery rezjiminten omfoarme waarden ta tank rezjiminten. Yn 1944 waard Baron Nishi beneamd ta rezjimintskommandant fan it 26ste Tankregimint, Mudanjiang, dat earst ynset waard yn Noard-Mantsjoerije en dêrnei by de ferdigening fan Iwo Jima.
Takeichi Nishi sneuvele op 22 maart 1945, yn 'e âldens fan 42 jier.
Harry Chamberlin

|
|-
|
|-
|}
**Harry Dwight Chamberlin** (Elgin, 19 maaie 1887 - Monterey, 29 septimber 1944) wie in Amerikaansk militêr en hynstesporter.

## Sportkarriêre
Hy die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1920, 1928 en 1932). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Amerikaanske eventing team, yndividueel wûn hy yn Los Angeles in sulveren medalje by it springen. 

## Militêre karriêre
Chamberlin studearre yn 1910 ôf oan de Amerikaanske Militêre Akademy yn West Point. Begjinnend as luitenant by it 7e Kavaleryrezjimint en opklimmend oant de rang fan brigadegeneraal yn 1941 en yn 1942 fierde er it befel oer in kombinearre spesjale ienheid dy't de Nije Hebriden ferovere. Wylst er op 'e Stille Oseaan wie, waard er siik en oerpleatst nei Kalifornje dêr't dokters besochten te behanneljen wat in terminale sykte wurde soe.
Harry Chamberlin ferstoar op 29 septimber 1944, yn 'e âldens fan 57 jier.
Earl Thomson

**Earl Foster Thomson** (Cleveland, 14 augustus 1900 - Santa Barbara, 5 july 1971) wie in Amerikaansk hynstesporter.

Hy die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932, 1936 en 1948). Hy waard yn Los Angeles en Londen Olympysk kampioen mei it Amerikaanske eventing team, yn Londen wûn er mei it dresseur team in sulveren medalje. Yndividueel wûn hy yn Los Angeles en yn Berlyn in sulveren medalje by it eventing. 

Thomson tsjinne yn de Twadde Wrâldkriich as haad fan de *10th Mountain Division* nei de kriich wie er inkelde jierren yn Europa legere foardat er yn 1954 mei pensjoen gie as kolonel.
Earl Thomson ferstoar op 5 july 1971, yn 'e âldens fan 70 jier.
Muhammad Aslam (hockeyspiler)

** Sardar Muhammad Aslam Bagga** (Faisalabad, 1910 - ûnbekend) wie in Pakistaansk hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Yndiaaske team.
Frank Brewin

**Frank Gerald Singlehurst Brewin** (Pune, Yndia, 21 oktober 1909 - Londen, Ingelân, 21 april 1976) wie in Ingelsk hockeyer dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske team. Letter ferliet er Yndia en fêstige er him yn Ingelân.
Frank Brewin ferstoar op 21 april 1976, yn 'e âldens fan 66 jier.
Richard Carr (hockeyspiler)

**Richard John (Dickie) Carr** (Jhajha, 21 jannewaris 1911 - Austraalje, 25 april 2000) wie in Yndiaask hockeyer dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske team. Hy wurke yn Yndia as masinist foar de *East Yndia Railway*. Letter emigrearre er nei Austraalje en wenne yn Melbourne, yn Austraalje wurke er as trainer.
Richard Carr ferstoar op 25 april 2000, yn 'e âldens fan 89 jier.
Leslie Hammond

**Leslie Charles Hammond** (Madras, 4 maart 1905 - Ballarat Austraalje, 26 juny 1955) wie in Ingelsk hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje.

Leslie Hammond waard berne yn Madras yn in húshâlding fan sân fan in yn Dartford berne Ingelskman en syn twadde frou. Hammond wurke foar de *East Indian Railway*.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard by dizze kampioenskippen twa kear Olympysk kampioen mei it Yndiaaske team. Hy spile yn Amsterdam fjouwer wedstriden, yn Los Angeles spile er trije kear.

Nei de Spullen fan 1932 emigrearre Hammond nei Austraalje.Leslie Hammond ferstoar op 26 juny 1955, yn 'e âldens fan 50 jier.
Arthur Charles Hind

**Arthur Charles Hind** (Delhi, 20 oktober 1904 - Melbourne Austraalje, 20 novimber 1991) wie in Yndiaask hockeyer dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske team. Hind wegere by de iepeningsseremoanje in tulbân te dragen, om dy reden waard er nei hûs stjoerd, nei it oanbieden fan ekskuzen mocht Hind bliuwe en spylje yn de wedstriid tsjin de Feriene Steaten. Hy wurke foar de *North Western Railway*, mar emigrearre letter nei Austraalje, dêr't hy yn de steat Fiktoaria wenne en oant syn 50ste hockey spile.
Arthur Charles Hind ferstoar op 20 novimber 1991, yn 'e âldens fan 87 jier.
Masud Minhas

**Masude Ali Khan Minhas** (Sarikue, 1911 - Calcutta, 16 jannewaris 1936) wie in Yndiaask hockeyer dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske team.

Nei de Spullen gie er nei Calcutta om by de dûane oan it wurk te gean. Nei koarte tiid krige er tuberkuloaze en waard er behannele yn in sanatoarium by Chennai.
Masud Minhas ferstoar mooglik op 16 jannewaris 1936, yn 'e âldens fan sa'n 25 jier oan de gefolgen fan tuberkuloaze.
Eric Pinniger

**Broome Eric Pinniger** (Saharanpur Yndia, 28 desimber 1902 - Edinburgh Skotlân, 30 desimber 1996) wie in Skotksk hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje.

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard by dizze kampioenskippen twa kear Olympysk kampioen mei it Yndiaaske team. Hy spile yn Amsterdam fjouwer wedstriden, yn Los Angeles spile er trije kear.

Pinniger wie sûnt 1925 yn tsjinst by de *North West Railway*. Nei de dieling fan Yndia yn 1949 kaam er werom nei Grut-Brittanje om yn it hûs fan syn pake en beppe te wenjen, dy't yn de jierren 1850 nei Yndia ferhuze wiene.Eric Pinniger ferstoar op 30 desimber 1996, yn 'e âldens fan 94 jier.
Maskerdoke

It **maskerdoke** (*Oena capensis*) is in fûgel dat yn Afrika foarkomt. It is de iennige soarte yn it skaai maskerdowen (*Oena*). 

## Beskriuwing

Maskerdokes binne lytse dokes fan 22 sm lang mei in spanwiidte fan 28 oant 33 sm en in gewicht fan 40 gram. De sturt fan 'e fûgel is hast like lang as de rest fan 'e fûgel, dy't likernôch like grut is as in mosk. It gesicht, it boarst en de hals fan it mantsje binne swart en de rêch is brúneftich griis. It maskerdoke hat in giel en reade snaffel. It wyfke is brúnefich griis mei in grize snaffel en in ljochtere ûnderkant. By wyfkes ûntbrekt it masker. 

De sturtfearren binne foar in grut part swart. De haadslachpinnen en primêre dekfearren fan 'e wjukken binne rustbrún mei swarte rânen.  

## Fersprieding
Maskerdokes ha in grut ferspriedingsgebieten. Se libje yn drûge gebieten lykas healwoastinen mar ek yn agrarysk lânskip. 

### Undersoarten

Der binne twa ûndersoarten:

* *O. c. capensis*: Afrika súd fan 'e Sahara, Sokotra en it Midden-Easten fan Syprus oant súdwest Iran.
* *O. c. aliena*: Madagaskar.

## Gedrach

Maskerdokes kinne goed fleane en by it delkommen wurdt de sturt as in brede waaier iepene. Se libje in soad op 'e grûn en foerazjeare meast op iepen terrein en oan 'e kant fan 'e dyk. It iten bestiet út lyts sied, lykas fan gers, sigge en ûnkrûd. Yn 'e regel wurde maskerdowen allinne oantroffen of yn pearkes, al kinne se by wetter gruttere groepen foarmje. 

In nêst wurdt fan takjes yn in strûk boud. Der wurde twa wite aaikes lein, dy't yn 16 dagen útbret wurde. It wyfkes briedt Se bouwe in plat nêst fan plantaardich materiaal yn tichte strûken. Nei goed twa wiken kinne de jongen útfleane. Se kinne faker yn it seizoen briede. Wyfkes en mantsjes briede. 

## Status
Oannommen wurdt dat de populaasje tanimt. It maskerdoke is faak algemien oant talryk en om dy redenen wurdt de fûgel as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN.

## Sierfûgel
Swartmaskerdokes wurde in soad as folièrefûgels holden. Se kinne it bêste as pearke holden wurde mei oare fûgelsoarten, mar net mei dowen. Se hâlde fan fan waarmte en sinne en kinne min kjeld en focht ferneare. Foar kâlde nachten is in ferwaarme winterhok needsaaklik.

## Keppeling om utens
* Birdlife.
* Ebird.
* Avibase.
Koperneksebrado

De **koperneksebrado** (*Geopelia humeralis*) is in fûgelsoarte dy't lânseigen is yn Austraalje en it suden fan Nij-Guineä. 

## Beskriuwing
Koperneksebradowen wurde 26 oant 30 sm grut. De kop, hals en it boarst binne blaugriis. By de snaffel is de fûgel wat ljochter. Efter yn 'e hals en op 'e boppemantel binne de fearren koperkleurich. Syn snaffel is ljochtblau en de iris is giel dat wat nei it grien útskaaid. De keale eachring is blaugriis. Kopernekdowen ha in rôze-wite búk en de rêch en wjukken binne griisbrún. Alle koperkleurige en griisbrune fearren ha in smelle donkere seame. Se ha reade poatsjes en der besteane gjin ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. 

## Fersprieding
De soarte libbet allinne op plakken mei wetter yn 'e omjouwing. Dêrûnder falle de galerijbosken oan rivieren, bosken by wetter, tichte mangroves en, as dêr ek wetter is, savanne's yn healwoastinen.  

It ferspriedingsgebiet is it noardwesten, it noarden en it easten fan Austraalje en it suden fan Nij-Guineä. Yn Nij-Guineä komme kopernekdowen yn twa aparte gebieten foar: de regio om Port Moresby en it gebiet oan 'e rivier de Fly. Ek komme se op in pear eilannen yn 'e fan Strjitte fan Torres foar.

### Undersoarten
De soarte wurdt ferdield yn fjouwer ûndersoarten: 

* *Geopelia humeralis gregalis* –  súdlik Nij-Guineä
* *Geopelia humeralis headlandi* – noardlik West-Austraalje (Pilbara)
* *Geopelia humeralis inexpectata* – Noard-Austraalje en it skiereilân Kaap York
* *Geopelia humeralis humeralis* – eastlik Austraalje

## Gedrach
Kopernekdowen sykje harren iten op 'e grûn, it bestiet foar it measte út sied. In nêst wurdt yn in beam of strûk boud. It lechsel bestiet út twa aaikes, dy't nei twa wiken útkomme. De jonge fûgels kinne nei trije wiken fleane.  

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beöardiele. Dêrfandinne beskôget de IUCN de fûgel as net bedrige. 

## Keppeling om utens
* Birdlife.
* Ebird.
* Avibase.
William Sullivan (hockeyspiler)

**William Patrick (Pat) Sullivan** (Lonavla, 30 augustus 1909 - Londen, 1981) wie in Yndiaask hockeyer, dy't útkaam foar it doetiidske Britsk-Ynje.

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, mei it Yndiaaske team.
William Sullivan ferstoar yn 1981, yn 'e âldens fan sa'n 72 jier.
Andrew Libano

**Andrew Jackson Libano, Jr.** (New Orleans, 19 jannewaris 1903 - Dêre, 22 juny 1935) wie in Amerikaansk siler. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles tegearre mei Gilbert Gray Olympysk kampioen yn de Star klasse. De Star is in twapersoanskielboat. It boatsje hat in lingte fan 6.92 meter, in breedte 1.73 meter en in djipgong fan 1.02 meter, it grutseil mjit 27.92 m².
Andrew Libano ferstoar op 22 juny 1935 yn 'e âldens fan 32 jier, oan de gefolgen fan in streptokokkeynfeksje.
Sebradowen

**Sebradowen** (*Geopelia*) foarmje in fûgelskaai út de famylje dofûgels (*Columbidae*). 

Se binne lânseigen yn Súdeast-Aazje en Australaazje en wurde waarnommen yn iepen gebieten en op stoppelân. Se ite sied en foerazjeare op 'e grûn. Yn 'e regel besteane harren lechsels út twa aaien yn in ienfâldich nêst fan twigen en gers. De fearren binne meast griisbrún mei in patroan fan streken of stippen. 

It skaai waard yn 1837 troch de Ingelske ornitolooch William Swainson yntrodusearre mei de sebrado (*Geopelia striata*) as typesoarte. De namme fan it skaai kombinearret it Aldgrykske  geō (grûn) en peleia (do).

De sebrado en de diamantdo wurde in soad as folièrefûgel holden. 

## Soarten
It skaai bestiet út fiif soarten:
Jacques Lebrun

**Jacques Baptiste Lebrun** (Parys, 20 septimber 1910 - Neuilly-sur-Seine, 14 jannewaris 1996) wie in Frânsk siler. 

Hy die fiif kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932, 1936, 1948 , 1952 en 1960). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen yn de Snowbird. De Snowbird is ûntwurpen yn 1921 as wedstriidboat, foar de Olympyske Spullen fan 1932 waarden boaten liend fan pleatslike eigeners. It boatsje hat in lingte fan 3,66 meter, in breedte 1,5 meter en in djipgong fan 0,7 meter it grutseil mjit 8,60 m². 1932 wie de iennichste kear dat dizze klasse Olympysk wie.

Lebrun wie yn syn deistich libben boatûntwerper. Yn'e Twadde Wrâldkriich holp er as soan fan in listmakker in grut tal keunstwurken út it Louvre te ferbergjen foar de Dútske troepen
Jacques Lebrun ferstoar op 14 jannewaris 1996 yn 'e âldens fan 85 jier.
Åke Bergqvist

**Åke Carl Magnus Bergqvist** (Ronneby, 29 augustus 1900 - Stockholm, 7 maart 1975) wie in Sweedsk siler. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen, yn de 6m R-klasse mei Martin Hindorff, Tore Holm en Olle Åkerlund. De 6m R-klasse is in mearpersoansboat. It boatsje hat in lingte fan ungefear 7 meter, in breedte 1,78 meter en in djipgong fan 1,70 meter; it grutseil mjit 43 m². 
Åke Bergqvist ferstoar op 7 maart 1975, yn 'e âldens fan 74 jier.
Tore Holm

**Tore Anton Holm** (Gamleby, 25 novimber 1896 - Dêre, 15 novimber 1977) wie in Sweedsk siler en twafâldich Olympysk kampioen. 

Hy die fiif kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1920, 1928, 1932, 1936 en 1948). Hy waard yn Antwerpen Olympysk kampioen, yn de 40 m² klasse mei Yngve Holm, Axel Rydin en Georg Tengwall. 

Tolve jier letter waard hy yn Los Angeles Olympysk kampioen, yn de 6m R-klasse mei Martin Hindorff, Åke Bergqvist en Olle Åkerlund. De 6m R-klasse is in mearpersoansboat. It boatsje hat in lingte fan ungefear 7 meter, in breedte 1,78 meter en in djipgong fan 1,70 meter; it grutseil mjit 43 m². 

Holm studearre yn 1922 ôf as yngenieur oan de Technyske Universiteit fan Stockholm. Hy wie eigener fan in skipswerf yn Sweden, dy't er begjin jierren ’30 fan syn heit oernommen hie.
Tore Holm ferstoar op 15 novimber 1977, yn 'e âldens fan 80 jier.
Kaap York-skiereilân

It **Kaap York-skiereilân** (Ingelsk: *Cape York Peninsula*) is in skiereilân yn it noarden fan 'e Australyske dielsteat Queensland. It eilân is ferneamd nei it noardlikste punt fan it Australyske fêstelân, Kaap York (*Cape York*).

Yn 1606 wie de Nederlânske seeman Willem Janssoan oan board fan 'e Duyfken de earste Europeaan dy't yn Austraalje lanne en it skiereilân Kaap York besocht. It lân waard doe al tûzenen jierren bewenne troch in oantal folken fan 'e Aborizjinals.

It skiereilân hat in oerflak fan likernôch 289.000 km² en is dêrmei grutter as bygelyks Grikelân. Yn it suden is it skiereilân likernôch 430 km breed en is 660 km lang. It westlike part leit oan 'e Golf fan Carpentaria en it easten leit oan 'e Koraalsee. Yn it noarden leit de Strjitte fan Torres. Yn dy seestrjitte, tusken Kaap York en de súdkust fan Nij-Guineä, lizze de Torresstrjitte-eilannen.

Likernôch de helte fan it skiereilân wurdt brûkt foar it weidzjen fan fee. It relatyf noch oarpronklikie lânskip bestiet út savannes, tropysk reinwâld en oare soarten biotopen dy't beskerme wurde. De floara en fauna is foar in part endemysk, mar is kwetsber foar yntrodusearre soarten, it oerbeweidzjen en yndustry.
Liverpooldo

De **Liverpooldo** (*Caloenas maculata*) is in mysterieuze dowesoarate, dy't hjoed-de-dei útstoarn is. 

## Beskriuwing

De fûgel waard foar it earst yn it boek "A General Synopsis of Birds" (1783) troch John Latham neamd, dy't twa eskimplaren fan ûnbekende komôf en in tekening fan 'e fûgels sjoen hie, en wittenskiplik troch Johann Friedrich Gmelin yn 1789 beneamd. De Liverpooldo wie likernôch 32 sm lang en hie in spanwiidte fan 35 sm. It fearrekleed wie brún mei in griene glâns. De nekke hie lange fearren en de wjuk- en rêchfearren hiene krêmkleurige spikkels. De fûgel hie in swarte snaffel mei in giele punt en de ein fan 'e sturt hie in ljochte seame. Doe't de earste Europeanen oankamen hat de fûgel nei alle gedachten al tige seldsum west en mooglik op 'e râne fan it útstjerren stien. Jacht en predaasje fan yntrodusearre bisten soene oan it begjin fan 'e 19e iuw de fûgel de nekkeslach jûn ha. De fûgel libbe minder op 'e grûn as de moannedo en neffens syn fisike skaaimerken liket it der op dat de Liverpooldo fral yn 'e beammen libbe en fruit iet. 

## Taksonomy
De taksonomyske relaasje fan 'e fûgel bleau lang ûndúdlik en iere skriuwers hawwe ferskillende útstellen dien. Oerhearskend wie de idee dat er besibbe wie oan 'e moannedo (*C. nicobarica*) en dêrfandinne waard de Liverpooldo yn it skaai *[[Caloenas]]* set.

Tsjintwurdich is de soarte allinnich noch bekend fan ien eksimplaar, dat bewarre wurdt yn it World Museum yn Liverpool. De soarte, dy't yn 'e 20e iuw foar in hiel skoft oer de holle sjoen waard, waard earst yn 2008 troch de IUCN op 'e Reade list erkend as in útstoarne soarte. 

Der wie regelmjittich diskusje oer de soarte. Guon fûnen dat de fûgel hielendal gjin unike soarte wie, mar dat it om in jonge moannedo (*Caloenas nicobarica*) gie. Oaren ferûnderstelden dat de fûgel ôfkomstich wie fan it eilân Tahiti, dêr't in fûgel libbe hat dy't troch de eilânbewenners "titi" neamd waard. 

## Undersyk 2014
Yn 2014 wiisde in genetysk ûndersyk troch wittenskippers fan 'e Griffith University yn Nathan, Austraalje, en it Natural History Museum yn Tring, Ingelân, út dat de útstoarne Liverpooldo in aparte soarte west hat en nau besibbe wie oan 'e dodo (*Raphus cucullatus*), de Rodriguessolitêr en de hjoed-de-dei noch besteande moannedo. Om it mystearje op te lossen hiene hja twa fearren fan it eksimplaar brûkt om DNA ôf te nimmen fan it eksimplaar yn Liverpool. It DNA wie tige fragminteare en de wittenskippers konsintrearren harren dêrom op trije DNA minibar-koades, lytse stikjes DNA dy't unyk binne foar de measte fûgelsoarten. Dy dielen fan 'e do binne ferlikene mei oare soarten. Dêrút die bliken dat it om in aparte soarte gie.
Chatanga (rivier)

De **Chatanga** (Russysk: Хатанга) is in rivier yn Ruslân en streamt troch it Noardsibearysk leechlân troch de kraj Krasnojarsk. 

De rivier ûntstiet troch de gearrin fan 'e rivieren Kotûj, dy't fanút it súdwesten streamt, en Chetasa, dy't fanút it súd-súdeasten streamt, sintraal yn it Noardsibearysk leechlân, sa'n 600 km noardlik fan 'e poalsirkel. De Chatanga streamt dan súd fan it skiereilân Taimyr en noardlik fan it Sintraal-Sibearyske berchtme breed meänderjend yn noardeastlike rjochting troch in skraachwurk bewenne gebiet en splitst him op yn sydtakken. De Chatanga einiget yn 'e likernôch 220 km lange Golf fan Chatanga, in diel fan 'e Laptevsee.

Yn it bekken fan 'e Chatanga lizze mear as 112.000 marren.

De rivier wurdt troch de ranende snie fan wetter foarsjoen. Ein septimber friest de rivier ticht en dat duorret oant de earste helte fan juny. By it plak Chatanga is in haven.
Sebrado

It **sebradoke** (*Geopelia striata*) is in doke dat oarspronklik yn Súdeast-Aazje foarkomt. De soarte is op in soad oare plakken útset, dêr't selsstannige populaasjes ûntstiene. 

## Beskriuwing

It 21 oant 23 sm lange fûgeltsje is wat grutter as it diamantdoke. 

De boppekant fan it bealchje is ljocht griisbrún. De fleugels binne ljochtgriis oant donkerbrún. De fearren ha swarte seamen, sadat de boppekant fan it bealchje fine streekjes hat. Op 'e hals, it boarst en de flanken wjerhellet dat patroan him. Op it griisrôze boarst ûntbrekke de streken. De dokes ha in blaueftige snaffel mei op 'e ein in griisbrune punt. It iris is ljochtgriis en de eachring is blaueftich. De poatsjes ha in fleiskleur. Wyfkes binne wat lytser as mantsjes en de eachring is by mantsjes wat dúdliker en breder.    

Jonge fûgels binne oer it generaal wat bruner as folwoeksen sebradokes en harren fearkes ha noch gjin heldere seamen. Nei trije moanne krije se it fearrekleed fan harren âlders. 

## Fersprieding
It oarspronklike ferspriedingsgebiet omfettet súdlik Tailân en Birma, it skiereilân]] Malakka, Singapoer en de Yndonezyske eilannen Sumatra en Java. Op Baly, Lombok, Sûmbawa, dielen fan súdlik, westlik en noardlik Borneo en yn 'e Filipinen kin de sebrado ek lânseigen wêze; dat is net alhiel dúdlik.

Der binne boppedat ferwyldere populaasjes yn sintraal Tailân, dielen fan Laos, Kambodja en Fjetnam, op 'e Yndonezyske eilannen Selebes, Ambon, en dielen fan Borneo. Oare eilannen dêr't dizze fûgel grutte populaasjes hat, binne Hawaï, dêr't er yn 1922 troch de minske yntrodusearre waard en op Tahity, dêr't er yn 1950 yntrodusearre waard. Hy libbet s6unt 1960 ek op 'e Britske Chagoseilannen yn 'e Yndyske Oseaan en op Mauritsius, dêr't er al foàr 1768 ynfierd wêze moat. De sebrado komt as eksoat ek foar yn Nij-Kaledoanje en op 'e Seysjellen, Reünion en Sint-Helena. Op Java en Baly binne de fûgels dêrfoaroer yn sokke grutte hoemannichten fongen, dat se dêr seldsum binne.  

It leefgebiet bestiet iepen lânskip mei strewellen, parken en stedsgebieten.

## Gedrach

De fûgeltsjes binne faak yn pearkes of lytse groepkes te sjen. As der genôch te iten is, kinne de groepen ek grutter wurde. De soarte yt sied en siket dat op'e grûn. Somtiden pikt er ek wat ynsekten mei. 

In lechsel bestiet út twa wite aaikes, dy't yn 13 dagen útbret wurde. Nei 12 dagen ferlitte de jongen it nêst.  

## Status
Sebradokes ha in ûnbidich grut ferspriedingsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren hiel lyts. Der is gjin rûzing fan 'e oantallen, mar likemin oanlieding om te tinken dat de soarte yn oantallen efterút giet. Dêrfandinne wurdt de sebrado as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN klassifisearre.

## Kouwefûgel
Njonken de diamantdokes is de sebrado in populêre kouwefûgel fan it skaai. De dokes wiene al yn 1845 yn 'e dieretún fan Berlyn te sjen en in earste fok slagge yn 1868 yn Frankryk, mar mooglik waard yn Nederlân al earder mei de soarte fokt. Oant 1998 fûn der noch in soad ymport fan 'e soarte plak.

## Keppeling om utens
* Birdlife.
* Ebird.
* Avibase.
Goulds sebrado

**Goulds sebrado** of de **gouldsebrado** (*Geopelia placida*) is in fûgel út de famylje fan 'e dofûgels (*Columbidae*). De fûgel is ferneamd nei de Britske ornitolooch John Gould, dy't de fûgel yn 1844 beskreau.

## Beskriuwing

It doke wurdt 20 oant 22 sentimeter lang. It is in slank doke mei in lange sturt. Ferskil tusken mantsjes en wyfkes is der net in soad, al is de yntinsiviteit fan 'e kleuren by mantsjes wat sterker as by wyfkes.   

De soarte is op 'e boppekant griis. In soad fearren ha donkergrize seamen op 'e fearren, sadat it fearrekleed oant it boarst en de halskanten in patroan fan streken kriget. De búk en de flanken binne dêrfoaroer sûnder streken en wyteftich mei in wynread aksint.       

## Fersprieding
It biotoop fan 'e dokes foarmje de iepen bosken en savanne's mei strewellen mei wetter. Se ha ek de agraryske gebieten en parken of tunen ta harren biotoop makke.  

De soarte komt yn in grut part fan Austraalje (mar net yn it súdwesten) en yn in pear gebieten fan Nij-Guineä foar en wurdt yn twa ûndersoarten ferdield:

* *G. p. placida*: fan súdeastlik Nij-Guineä oant eastlik Austraalje.
* *G. p. clelandi*: noardwestlik Austraalje.

## Gedrach
De dokes komt yn pearkes en groepkes foar. Se ite op 'e grûn en rêste yn beammen. Se briede fan oktober oant jannewaris yn it suden fan Austraalje en fan maart oant juny yn it noarden fan Austraalje. De nêsten wurde fan twigen op horisontale tûken fan beammen boud. Der wurde twa aaien lein. Yn 'e briedtiid binne de fûgels agressyf. 

## Status
Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte is algemien yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet, mar seldsum op Java en Baly en ûngewoan op Borneo en de Filipinen. 

## Keppeling om utens
* Birdlife.
* Ebird.
* Avibase.
Temmincks sebrado

**Temmincks sebrado**, de **temmincksebrado** of de **Timordo** (*Geopelia maugeus*) is in fûgel út de famylje dofûgels (*Columbidae*). Dizze fûgel is ferneamd nei de Nederlânske ornitolooch Coenraad Jacob Temminck.

## Beskriuwing
Temmincks sebradowen binne mei 23,2 oant 25,8 sm (mantsjes) en 21 oant 23,3 sm (wyfkes) wat grutter as sebradokes . Mantsjes en wyfkes ha swartwite streken lykas by de Goulds sebrado, mar se geane fierder nei de búk en wurde healwei de hals en it boarst net ûnderbrutsen, lykas dat by sebradowen wol it gefal is. In oar opfallend skaaimerk is de fel giele eachring. 

## Fersprieding
De soarte komt op Floares, de Kei-eilannen, Sûmbawa, Sûmba, Timor, de Tanimbareilannen en noch in oantal lytse eilannen foar. De biotoop bestiet út in drûch iepen lânskip mei strewellen.

## Status
Temmincks sebradokes ha in grut ferspriedingsgebiet en de soarte wurdt troch de IUCN as net bedrige klassifisearre. 

## Keppeling om utens
* Birdlife.
* Ebird.
* Avibase.
Afrikaanske boskdowen

**Afrikaanske boskdowen** (*Turtur*) is in fûgelskaai út de famylje do-eftigen (*Columbidae*). It skaai bestiet út lytse dokes, dy't libje yn Afrika besuden de Sahara. 

It skaai *Turtur* waard yn 1783 yntrodusearre troch de Nederlânske natoerûndersiker Pieter Boddaert om dêr de blauplakdo (*Turtur afer*) yn ûnder te bringen. It wurd *Turtur* is Latyn foar toarteldo.

## Soarten
It skaai bestiet út fiif soarten:
Parkyt

**Parkyt** (mt.: **parkiten**) is in algemiene oantsjutting foar in protte middelgrutte oant lytse soarten pappegaai-eftigen. It is taksonomysk sjoen gjin jildige beneaming, mei't de fûgels dy't sa neamd wurde út ferskate famyljes en skaaien komme en net needsaaklikerwize nau oaninoar besibbe binne. It wurd "parkyt" is in lienwurd út it Frânsk, fan it Midfrânske *perroquet*. Hoewol't men dy stavering soms noch tsjinkomt, is de skriuwwize *paroquet* of *paraquet* tsjintwurdich gebrûkliker. 

Der binne yn totaal sa'n 115 ûnderskate soarten parkiten. Dy hawwe mei-inoar gemien dat se lytseftige pappegaaien binne, mei in ranke lichemsbou en ornaris lange sturtfearren. It binne herbivoaren, dy't benammen sieden frette. Beskate soarten parkiten wurde in protte as húsdier holden. As immen seit dat er in "parkyt" hat, giet it yn 'e regel om in gersparkyt (*Melopsittacus undulatus*). Dat is in lytse soarte út Austraalje dy't fan natuere foar it meastepart grien is, mar as húsdier ek fokt is yn oare kleuren, lykas blau, wyt, giel en griis. De gersparkyt is de parkitesoarte dy't, benammen yn Jeropa en Noard-Amearika, fierwei it measte as húsdier holden wurdt.

Soms ûntsnappe domestisearre parkiten en it komt ek foar dat se troch har eigners mei opsetsin frijlitten wurde, bygelyks om't se folle-easkjender binne as dat oarspronklik ferwachte waard. Ferskate parkitesoarten hawwe op dy manear libbensfetbere populaasjes foarme yn gebieten dêr't se net lânseigen binne. Sa hat de halsbânparkyt (*Psittacula krameri*) grutte dielen fan West-Jeropa kolonisearre, wêrûnder ek de Rânestêd yn Nederlân. Yn 2024 waarden de earste halsbânparkiten yn it wyld waarnommen yn Ljouwert.
Echte kakketoefûgels

De **echte kakketoefûgels** (wittenskiplike namme: *Cacatuinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it skift fan 'e pappegaai-eftigen (*Psittaciformes*), de boppefamylje fan 'e kakketoes (*Cacatuoidea*) en de famylje fan 'e kakketoefûgels (*Cacatuidae*). 

Ta dizze ûnderfamylje hearre 16 ûnderskate soarten kakketoes. De restearjende seis soarten, de falkparkyt (*Nimphicus hollandicus*) en de fiif soarten ravenkakketoefûgels (*Calyptorhynchinae*), binne ûnderbrocht yn eigen ûnderfamyljes.

## Underfamylje-opbou
Ljochte kakketoefûgels

De **ljochte kakketoefûgels** (wittenskiplike namme: *Cacatuini*) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it skift fan 'e pappegaai-eftigen (*Psittaciformes*), de boppefamylje fan 'e kakketoes (*Cacatuoidea*), de famylje fan 'e kakketoefûgels (*Cacatuidae*) en de ûnderfamylje fan 'e echte kakketoefûgels (*Cacatuinae*). 

Ta dizze tûke hearre 15 ûnderskate soarten kakketoes. De oranjetoefkakketoe (*Cacatua citrinocristata*) wurdt noch mar sûnt 2022 erkend as selsstannige soarte. Earder waard dy fûgel sjoen as in ûndersoarte fan 'e lytse gieltoefkakketoe (*Cacatua sulphurea*). De nau oan 'e ljochte kakketoefûgels besibbe swarte kakketoe (*Probosciger aterrimus*) is  ûnderbrocht yn in eigen tûke, dy fan 'e swarte kakketoefûgels (*Microglossini*).

## Tûke-opbou
Hammerfall

*Hammerfall (Noarwegen), in plak yn Noarwegen (gem. Sørfold)
*''Hammerfall'' (roman), in science fiction-roman fan C.J. Cherryh út 2001
*HammerFall, in Sweedske metalband
Maria Christina fan Saksen-Coburg

**Maria Christina Daphné Astrid Elisabeth Léopoldine van Saksen-Coburg** (Laken, 6 febrewaris 1951) is it twadde bern fan Leopold III fan Belgje en prinses Lilian Baels.

Op 15 desimber 1960 learde hiel Belgje har kennen as breidsfamke op it houlik fan har healbroer kening Boudewijn mei doña Fabiola Mora y Aragón. Marie-Christine wie dêrfan sa oandien, dat se de rest fan de plechtichheid op telefyzje folgje moast.

As dochter fan in kening dy't twongen wie om ôf te treden en in mem dy't nea keninginne wurde soe, hie Marie-Christine net in maklike jeugd. De situaasje soarge by har foar rebelly. Yn de rin fan 'e tiid liet se dúdlik merke dat se gjin blêd foar de mûle nimme soe, en alle houliken dy't foar har arranzjearre waarden wiisde se ôf. Boppedat ferwiet se har mem dat sy in dominante rol spile en dat dy hielendal gjin minsklike waarmte hie. Yn de ynterviews dy't se sa út en troch tastie beklage se har faak oer de swiere straffen dy't se krigen hie en de ûnrjochtfeardichheid dy't se ûnderfûn hie. Dêrneist soe it feit dat se in eigen mem mist hie, dat se grutbrocht west wie troch (ferskillende) oppassen en dat har mem har net leaude doe't se as jonge frou misbrûkt wie har bot tekene hawwe.

Yn 1981 besleat se nei Toronto yn Kanada ta te gean. Om dêr bliuwe te kinnen troude se mei de homoseksuele Paul Druckner, in barpianist dy't trettjin jier âlder wie as sy wie. Se fêstige har letter yn Los Angeles mei de Frânske restaurateur Jean-Paul Gourgues, mei wa't se op 28 septimber 1989 troude.

Marie-Christine hearde it nijs fan it ferstjerren fan har heit op telefyzje. Se reizge nei Belgje ta om ôfskied te nimmen. Har oanwêzigens wie net mear as in priveebesite op de jûn foar de begraffenis.

Marie-Christine dreamde fan in karriêre yn de filmwrâld. Se rekke nei eigen sizzen "befreone" mei Elizabeth Taylor, Arnold Schwarzenegger en Jamie Lee Curtis. De Hollywoorddream wie gjin lang libben beskern.

Marie-Christine gie net nei de begraffenis fan kening Boudewijn. Se ferklearre dat har healbroef de iennige west wie dy't har ea de hân rikt hie wannear't se dy nedich hân hie. Yn 2004 publisearre se har memoires ûnder de titel 'De breuk', dêr't se iepenhertich yn fertelt oer har jeugd, de relaasje mei har heit Leopold en har mem, har leafdesrelaasjes en har eigen folwoeksen libben.

## Publikaasje

* *La Brisure*, autobiografy, útj. Luc Pire, 2005.

## Literatuer

* Frédéric DELEPIERRE, *La dérive de la princesse brisée*, in: Le Soir, 8 oktober 2004.
* Christian LAPORTE, *Une Princesse de strass et de paillettes*, in: Le Soir, 15 oktober 2004.
* *Marie-Christine de Belgique*, in: Le Moustique, 22 mei 2007.
* Michel VERWILGHEN, *Le mythe d'Argenteuil : demeure d'un couple royal*, Tielt, Lannoo, 2006.
Ida Kleijnen

**Ida Kleijnen** *(*troud as Ida van den Hurk) (Schin op Geul, 17 maart 1936 - Lanaken, 15 jannewaris 2019) wie in Nederlânske 
restauranthâlder, en de twadde frou yn Nederlânk dy't in Michelinstjer krige.

Yn 1959 gie Kleijnen mei har oarehelte nei Kanada ta, mar nei in jier kamen se al wer werom yn Nederlân. Dêr bouden se in pensjon, dêr't Kleijnen yn de keuken stie. It pensjon waard yn 1979 in hotel mei restaurant, De Lindenhorst yn Valkenburg. Yn 1983 begûn Kleijnen mei in staazje by De Hoefslag, in restaurant mei twa stjerren. Yn dy perioade fertsjinne se sels ek in stjer, dy't se alve jier behâlde soe. Yn 1994 droech Kleijnen it restaurant oer oan har soan. 

Yn 1992 joech Kleijnen har eigen itensiedersboek út, *Ida's keukengeheimen*''.

Op 15 jannewaris 2019 ferstoar se mei 82 jier.
Jabana

In **jabana** (ek **jebena** neamd) is in tradisjonele kofjepot dy't yn Eritrea, Etiopië en East-Soedan brûkt wurdt. De jabana, dy't fan ierdewurk makke is, bestiet út in bolfoarmich reservoir mei in lange hals en in hânfet.

De jabana wurdt fold mei wetter en kofje en wurdt boppe in fjoer ferwaarme. By it jitten wurdt in filter (meastal fan hynstehier makke) oan de útein fan de hals pleatst. 

## Kofjeseremoanje
Yn Eritrea en Etiopië bestiet in kofjeseremoanje dêr't de jabana in sintrale rol yn spilet. By de seremoanje wurdt de siedende kofje út de jabana yn in *sini*, in seremoniële beker getten. Wannear't de kofje dan ôfkuolle is, wurdt it weromgetten yn de jabana en opnij sean. Dy hannelingen wurde ferskate kearen werhelle.
Maia Morgenstern

**Maia Morgenstern** (Boekarest, 1 maaie 1962) is in Roemeenske aktrise fan Joadske komôf. Har bekendste rol is dy fan Maria yn *[[The Passion of the Christ]]* út 2004. Se is twa kear troud en hat trije bern: Tudor Aaron, Eva Leea Cabiria en Ana Isadora.

## Selektearre filmografy
* *Balanta* (Roemeensk foar 'De Waachskaal') - 1992
* *Ulysses' Gaze -* 1995
* *Siódmy pokój* (Poalsk foar 'De sande keamer') - 1995
* *Omul zilei* (Roemeenske foar 'De man fan de dei') - 1997
* *The Passion of the Christ* - 2004

## Keppeling om utens
*  IMDb-profyl
Sint-Nikolaaskatedraal (Kiëv)

De **Sint-Nikolaaskatedraal** (Oekraynsk: Костьол Св. Миколи; transliterearre *Kostol Sv. Mykoly*) is in roomsk tsjerkegebou yn 'e Oekraynske haadstêd Kiëv. De neogoatyske tsjerke waard tusken 1899 en 1909 boud neffens in definityf ûntwerp fan 'e arsjitekt Władysław Horodeckien en is nei de Aleksandertsjerke de âldste roomske tsjerke fan Kiëv. De Nikolaaskatedraal falt ûnder it bisdom Kiëv-Zjytomyr. 

## Skiednis
De tsjerke waard foar de groeiende Poalske mienskip boud, dy't tysken 1897 en 1909 mear as ferdûbele. Yn 1898 waard foar de bou fan 'e tsjerke it ûntwerp fan Stanisław Wołowski keazen, dy't in neogoatyske bouwurk mei twa tuorren fan 60 m tekene hie. It definitive ûntwerp en de útfiering fan it projekt waard tawiisd oan 'e Poalske arsjitekt Władysław Horodecki. De bou duorre 10 jier. Njonken de katedraal waard yn 'e selde styl in trije ferdjippingen tellend parochyhûs boud. 

Yn opdracht fan 'e kommunisten waard de katedraal yn 1938 sletten, nei't der al twa jier gjin preester mear tsjinne. Nei it sluten brûkten strafynrjochtingen de tsjerke foar technyske doelen en ek de KGB hat de tsjerke as tsjinstgebou brûkt. Sûnt de jierren 1980 brûkte it Hûs fan Oargel- en Keamermuzyk it gebou. Om as konsertseal te tsjinjen moast it gebou wer ferboud wurde troch it heechalter te ferwiderjen, dêr't doe in grut oargel boud waard. 

Nei de ûnôfhinklikheidsferklearring fan Oekraïne yn 1991 krige de roomske mienskip yn 1992 tastimming wer missen op te dragen. De tsjerke besocht foar in hiel skoft it gebou werom te krijen, mar ien fan 'e tûkelteammen dêrby wie de ferhûzing fan it transport fan it oargel nei in oar gebou. By syn reis troch de Oekraïne besocht paus Jehannes Paulus II yn juny 2001 de Nikolaastsjerke.

By in test fanwegen in technysk defekt oan it oargel bruts op 3 septimber 2021 brân út, wêrtroch it oargel ferneatige en ek it ynterieur skeind waard. Sûnt oktober 2021 waard in grutte renovaasje útfierd. Nei lange ûnderhannelingen waard yn novimber 2021 bekendmakke dat de tsjerke op 1 juny 2022 troch de oerheid oan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke oerdroegen wurde soe. 

Yn 'e oarloch tusken Oekraïne en Ruslân rekken op 20 desimber 2024 by in raketoanfal op de stêd it roasfinster, de gevel en de finsterramen fan 'e treptuorren skansearre. Op dat stuit wie de tsjerke noch net offisjeel oan it bisdom oerdroegen.
Aartsbisdom Freiburg

It **aartsbisdom Freiburg** (Dútsk: *Erzbistum Freiburg*; Latyn: *Archidioecesis Friburgensis*) is it meast súdwestlike aartsbisdom fan Dútslân. De aartsbiskop fan Freiburg is de metropolyt fan 'e Bopperynske tsjerkeprovinsje mei de suffragane bisdommen Mainz en Rottenberg-Stuttgart. 

It aartsbisdom waard yn 1821 oprjochte út it bisdom Konstanz en dielen fan 'e bisdommen Mainz, Straasburg, Worms en Würzburg. De tsjerkeprovinsje bestie yn 1821 út fjouwer suffragaanbisdommen, dy't gearfoelen mei de nije steatsgrinzen fan nei de Frânske Revolúsje. Yn 1929 waard de tsjerkeprovinsje lytser makke troch Limburch by it aartsbisdom Keulen te foegjen en Fulda by it nije aartsbisdom Paderborn.

It bisdom is nei Keulen, Münster en Rottenburg-Stuttgart it grutste bisdom fan Dútslân. De biskopssit stiet yn 'e munster fan Freiburg.

## List fan Biskoppen
* 07-06-1824 - 06-03-1836: Bernhard Boll
* 11-05-1836 - 21-03-1842: Ignatz Anton Demeter
* 15-06-1842 - 14-04-1868: Hermann von Vicari
* 02-05-1882 - 08-04-1886: Johann Baptist Orbin
* 02-06-1886 - 22-10-1896: Johannes Christian Roos
* 21-03-1898 - 11-05-1898: Georg Ignatz Komp
* 02-08-1898 - 27-06-1920: Thomas Nörber
* 06-09-1920 - 07-12-1931: Karl Fritz
* 21-05-1932 - 14-02-1948: Conrad Gröber
* 27-07-1948 - 28-04-1954: Wendelin Rauch
* 27-07-1954 - 03-03-1958: Eugen Viktor Paul Seiterich
* 14-05-1958 - 26-06-1977: Hermann Josef Schäufele
* 15-03-1978 - 01-07-2002: Oskar Saier
* 16-06-2003 - 17-09-2013: Robert Zollitsch
* 30-05-2014 - : Stephan Burger
Bisdom Dresden-Meißen

It **bisdom Dresden–Meißen** (Dútsk: Bistum Dresden–Meißen; Latyn: *Dioecesis Dresdensis–Misnensis*) is in bisdom fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke yn Dútslân. It is suffragaan oan it aartsbisdom Berlyn.

Yn it jier 968 waard it bisdom Meißen stifte, dat yn 1539 mei de ynfiering fan 'e protestantske reformaasje opheft waard. Sûnt 1567 wie Meißen in apostoalyske prefektuer, in gebiet dat as missygebied beskôge waard en dêr't misjonêr wurk dien wurde moast.

It bisdom waard yn 1921 op 'e nij stifte. Mei't de sit fan it bisdom yn 1980 ferhûze waard de namme fan it bisdom oanpast yn Dresden-Meißen. Oant 1994 foel it bisdom net ûnder in aartsbisdom en wie it in *exempt* bisdom (latyn foar 'frijsteld'). Mei Berlyn en Görlitz foarmet Dresden-Meißen sûnt de tsjerkeprovinsje Berlyn.

De katedraal fan it bisdom is de dom yn Dresden, de eardere, tusken 1739 en 1755 ûnder karfoarst Frederik August II boude katolike hôftsjerke. 

## List biskoppen
* 1921 - 1930: Christian Schreiber
* 1931 - 1932: Conrad Gröber
* 1932 - 1951: Petrus Legge
* 1951 - 1957: Heinrich Wienken
* 1958 - 1970: Otto Spülbeck
* 1970 - 1987: Gerhard Schaffran
* 1988 - 2012: Joachim Friedrich Reinelt
* 2013 - 2015: Heiner Koch
* 2016 - : Heinrich Timmerevers

## Katedraal