open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piet van der Hem

**Piet van der Hem** (Wurdum, 9 septimber 1885 - De Haach, 24 april 1961) wie in keunstskilder, tekener en boekbânûntwerper. 

## Biografy
Van der Hem wie in soan fan de keapman Dirk van der Hem en Geertje Pieters Smids. Doe't er tolve wie waard er wees en waard er opnaam yn de húshâlding fan in omke en muoike yn Ljouwert. Nei fjouwer jier ryks-HBS yn dy stêd, besleat er, stimulearre troch syn tekenlearaar J. Bubberman, him ta te lizzen op de keunsten.

Hy folge in tekenoplieding oan de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten yn Amsterdam. Fan medio 1907 oant 1908 waard hy troch in keninklike subsydzje by steat steld in jier op Montmartre yn Parys te wenjen en te studearjen. Dêrnei gie er werom nei Amsterdam.
Om 1910 hinne debutearre hy mei ferrassende tafrielen út it mondêne en Bohemien-libben, nachtkroegen, bars en, kabarets mei skilderingen fan bollefjochtsjen, yllustratyf nei opfetting, smaakvol en modern yn de ljochte kleur, realistysk en faak fel sarkastysk; wie doe mei Jan Sluyters, Leo Gestel en George Hogerwaard ien fan de meast talintfolle keunstskilders. Van der Hem ûndergie de ynfloed fan Paryske keunstners, mar joech in persoanlike foarm, yn wêzen mear skildereftich. De beloften fan syn jeugd binne net goed útkomd mar hy waard in treflik portretskilder mei wurken fan minister Cort van der Linden (1913), keninginne Wilhelmina, prins Hendrik en Baron P.A.V. van Harinxma thoe Slooten.  

Yn 1914 gie er meiwurkjen oan *De Nieuwe Amsterdammer* mei nochal politike tekeningen, dy't net sûnder homor wienen. Yn 1923 gie er oan it wurk as polityk tekener foar *De Haagsche Post*. Syn politike printen yn de Earste Wrâldoarloch ferrasse troch in brede, flotte en stylfolle tekenwize.

Foar it blêd *Sprokkelingen* fan de firma Lindeteves makke Van der Hem tsientallen tekeningen wylst hy ek foar oare bedriuwen reklamefolders en boekbannen ûntwurp.
Abel Tasman

**Abel Janszoon Tasman** (Lytsegast (Grinslân), 1603 – Batavia (Java), 10 oktober 1659) wie in Nederlânsk ûntdekkingsreizger. Hy is fral bekend troch syn reizen tusken 1642 en 1644 yn tsjinst fan de Feriene Eastyndyske Kompanjy (FEK). Der op útstjoerd troch Antonio van Diemen ûntduts hy it Fan Diemenslân (no Tasmaanje) en Nij-Seelân.

Tasman hie al earder op ûntdekkingsreis west. Yn 1639 wie er twadde man fan de ekspedysje ûnder Matthijs Quast. De seeën eastlik fan Japan waard doe ûndersocht.

Tasman syn opdracht wie it lân te ûndersykjen dat doe noch bekend stie as Nij-Hollân (it hjoeddeiske Austraalje). De westkust fan dat kontinint wie alris troch Nederlanners besocht. Men woe witte at it in part wie fan Terra Australis, in ûndersteld súdlik kontinint. De FEK hope dat dêr in nij hannelsgebiet iepenlein wurde koe.

Ut it eachpunt fan de FEK wiene Tasmans reizen mislearre om't it úteinlik gjin nij hannelsgebiet opsmiet.


Ofbyld:DanceMaori.jpg|Oarlochsdûns, Maory
Ofbyld:Tasman-dagboek-b.jpg|Observaasje fan it eilân Amsterdam (Tongatapu)
Ofbyld:Tasman-dagboek-a.jpg|De baai fan Tongatapu. Houtfyk út it reisdeiboek fan Tasman 1642-43
Ofbyld:NATIVE CANOE, MARAU SOUND, SOLOMON ISLANDS.jpg|Kano op de Salomons-eilannen
Ofbyld:Orang Asmat.jpg|Tasman beskreau de donkere, mei kalk beskildere manlju.


## Literatuer
* Roeper, V. & D. Wildeman (2006) *Het journaal van Abel Tasman 1642-1643*. Nasjonaal Argyf, De Haach. Waanders Utjouwers, Swol.
* Slot, B.J. (1992) *Abel Tasman en de ontdekking van Nieuw-Zeeland*, Bercker, Kevelaer.
* Dirck Rembrantsz van Nierop (1674) *Journaal Abel Tasman*, National Library Wellington New Zealand

## Keppelings om utens
* It Sjoernaal fan Abel Tasman yn it Nasjonaal Argyf
* Webstee Abel Tasman Kabinet yn Lytsegast
* Reisferhaal
*  It Abel Tasmanmonumint yn Golden Bay
Snoekeblêd

**Snoekeblêd** (ek *pileblêd*, *pilekrûd*,*Omodaka* *pylkblêd* of *pylkkrûd* (*Sagittaria sagittifolia*) is in wetterplant út de weversblêdfamylje (*Alismataceae*). Kweekte foarmen komme út East-Aazje. De namme ferwiist faaks nei de blêdfoarm. 

## Beskriuwing
It is in oerbliuwende, 70-100 sm hege moeras- of wetterplant mei knoleftich ferdikke, 4-5 sm grutte rizomen. De knollen binne aaifoarmich, wyt of grien fan kleur en bedekt mei skobben. De blêden binne pylkfoarmich, donkergrien, ûndield en langstâle.
Under wetter binne de blêden ljochtgrien, lang en smel. Boppe wetter hawwe de blêden in dúdlike pylkfoarm. De trijekante stâlen kinne wol in heale meter boppe wetter útstekke.

De plant bloeit fan july-septimber en hat yn de midden in brún oant donkerpears plak. De blommen groeie yn langhalige bloeiwizen. De blommen besteane út trije frije kroanblêden en trije griene tsjelkblêden. De fruchten binne lyts.

De plant kin temperatoeren oant -20&nbsp;°C ferneare. De soarte groeit yn wetter tusken de 10-60 sm djip. It wetter moat neutraal oant licht basysk fan pH wêze. 

## Fersprieding
De blommen binne ienslachtich. Manlike blommen sitte yn de boppeste krânsen fan de blom, froulike yn de ûnderste krânsen. De siedden ferspriede har driuwend oer it wetter. Se binne yn rêststeat en binne noch net by steat út te spruten. Pas at se bleatsteld binne oan in perioade fan lege temperatoeren kinne se kime. 

## Ekologyske aspekten
Yn de stâlestikken fan de plant dy't ûnder wetter sitte kinne gongen makke wurde troch larven fan de dûnsmiggen (Chironomidae). Ek slakken kinne de plant oantaaste.
Boppe wetter binne de stâlen krekt wer gefoelich foar swarte lûs. 

## Tapassings
De setmoalhâldende, swiet aromatysk smeitsjende knoltsjes wurde yn Sjina en Japan as griente iten. De knoltsjes wurde skyld, yn lytse stikken snien en dan sean. Se binne in bestândiel fan in soad Aziatyske gerjochten. Yn de knollen sit 20% setmoal en 5% aaiwyt. Ek de jonge blêden binne ytber. De plant wurdt benammen kultivearre yn Sjina, Japan en Taiwan en op lytsere skeal yn Yndoneezje en Maleizje. It duorret seis oant sân moanne eardat de oanplante planten rispe wurde kinne. 

## Tún
Yn de túnfiver kinne de planten of knollen it bêste yn de maitiid of hjerst yn kuorren of amers útplante wurde, sadat de planten ek maklik úttinne wurde kinne. Jou de plant in sinnich plak foar moaie blommen, al kin de plant ek wol wat skaad brûke. Troch de ôfmjitting is de plant net geskikt far lytse fivers.
Terbantsterskâns

De **Terbantsterskâns** wie in skâns op it krúspunt fan de wegen It Hearrenfean-Ljouwert en De Jouwer-Tsjalbert. De skâns by Terbant waard oanlein im 1580 hinne doe't Fryslân frij wie en de Spanjerts noch yn Stienwyk leinen.

Op It Hearrenfean waard de strjitte 'De Skâns' fan de Hearresleat, lâns de Ljouwerterstrjitwei en dan rjochting Terbant rinnend, nei de skâns neamd. De grûn wêrop it eardere hotel Smit -no Sjineesk restaurant- stiet wie nei alle gedachten ûnderdiel fan de skâns.
Jacob Roggeveen

**Jacob Roggeveen** (Middelburch, jannewaris 1659 - dêre, 31 jannewaris 1729) wie in Nederlânske ûntdekkingsreizger dy't útstjoerd waard om it Súdlân te sykjen, mar tafallich Peaske-eilân ûntduts.

Foardat er syn ferneamde reis begûn wie er notaris fan Middelburch fan 30 maart 1683 ôf. Op 12 augustus 1690 promovearre er ta doktor yn de rjochten oan de Universiteit fan Harderwyk en tusken 1707 en 1714 wie er Riedshear fan Justysje te Batavia. 

Syn heit, Arent Roggeveen, wie in wiskundige mei in protte ferstân fan stjerrekunde, ierdrykskunde en de teory fan de seefeart. Hy hâlde him dwaande mei ûndersyk nei it Súdlân en krige op seker stuit sels in oktroai foar in ekspedysje fan de Westyndyske Kompanjy (WYK), mar it slagge soan Jacob úteinlik om de reis te meitsjen doe't er it jild garre hie. 

Augustus 1721 sette er útein mei de ekspedysje, yn tsjinst fan de WYK. De float bestie út trije skippen: de *Arend*, de *Thienhoven* en de *Afrikaansche Galey*. Earst die er de Falklâneilannen oan, dy't er 'Belgia Australis' werneamde.
Hy sylde om Kaap Hoarn hinne de Grutte Oseaan op. Hy besocht de Juan Fernandez eilânnen en op 5 april 1722 (peaskesnein) ûntduts er Peaske-eilân. Dêr trof er 2000 oant 3000 bewenners oan. Fia de Tuamotu-Arsjipel, de Genoatskipseilannen en Samoa farde er nei Batavia (no Jakarta). Dêr waard er lykwols fêstset om't er it monopoalje fan de FEK trochbrutsen hawwe soe. De FEK waard letter twong om him frij te litten, syn skea te fergoedzjen en de bemanning har lean te beteljen. Yn 1723 kaam Roggeveen yn Nederlân werom.

Roggeveen publisearre letter diel 4 fan* 's Werelds afgod*.

Jacob Roggeveen hat twa kear troud west, mar hat gjin bern krigen.

## Literatuer
*  - *Twee jahrige reyze rondom de wereld met drie scheper (1721) door last v.d.: Nederl Westind, Maatschappen,* Dordtrecht 1728.

## Keppeling om utens
* Biografyske en oare feiten yn it Seelân argyf
Jelle Pieters Siebenga

**Jelle Pieters Siebenga** (Aldskoat, 18 jannewaris 1868 - dêre, 24 maaie 1952) wie in foaroansteand man yn it maatskiplike libben fan Aldskoat. 

Siebenga wie benammen aktyf op agrarysk mêd. Hy wie 27 jier bestjoerslid fan it wetterskip 'Mildaam East', wêrfan 23 jier as foarsitter. Mei troch syn tadwaan waard de Koöperative Boerelienbank Aldskoat oprjochte. Ek dêrfan wie hy lange tiid foarsitter. As foarsitter fan de feriening foar Pleatslik Belang joech hy syn krêften oan de foarútgong fan it doarp. Boppedat wie hy yn in lange rige fan jierren lid fan it bestjoer fan de begraffenisferiening en notabele fan de Nederlânsk Herfoarme gemeente.
Sieger van der Laan

**Sieger van der Laan** (It Hearrenfean, 15 jannewaris 1907 - De Tynje, 14 april 1945) wie ûnderwizer oan de bysûndere u.l.o.-skoalle op It Hearrenfean. 

Yn de Twadde Wrâldoarloch, by de Dútske  besetting, sluet er him oan by de Binnenlânske Striidkrêften (N.B.S.). Teffens wie er belutsen by de útjefte fan it yllegale blêd *[[Trouw]]*. 
Op 14 april 1945, de dei dat it súdlike diel fan It Hearrenfean al befrijd wie, waard hy ferriederlik delsjitten by De Tynje troch de kommandant fan in groep Dútsers, dy't troch it swaaien mei wite flaggen oanjoegen harren oerjaan te wollen. Op fersyk fan de Kanadezen soe Van der Laan as tolk optrede. Sawol de dieder as de oare Dútsers waarden dêrnei troch de Kanadezen deasketten.

Op It Hearrenfean is de Sieger van der Laanstrjitte nei him neamd.
Noardwâlde

* Noardwâlde (Weststellingwerf), in doarp yn de gemeente Westellingwerf (Fryslân)
* Noardwâlde (Grinslân), in doarp yn de gemeente Bedum (Grinslân)
* Noardwâlde (Gaasterlân), buorskip en streeknamme súdeast fan de Grutte Noardwâlder polder en rint fan Laaksum yn it súdwesten oant de grins mei Wymbritseradiel yn it noardeasten
Tjerk Bottema

**Tjerk Bottema** (Boppeknipe, 4 maart 1882 - op see tusken Bordeaux-Ingelân, 21 juny 1940) wie in skilder en grafikus.

Hy wie de twa jier âldere broer fan de skilder Tjeerd Bottema en soe eins it ûnderwiis yn gean, mar folge in oplieding oan de Skoalle foar Keunstnijverheid. Dêrnei gie er nei de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten yn Amsterdam en noch letter nei de Ryksakademy foar Skoandere Keunsten yn Antwerpen. Hy hat yn Dútslân wurke as dekoratyf figuerskilder en litograaf fan affysjes (Berlyn). Hy wie ek etser. 

Yn Skoarl (NH) skildere er lânskippen en portretten. Bekend is hy ek as polityk tekener troch syn agressive tekeningen yn tige persoanlike styl yn 'De Notenkraker'. 

Yn 1920 festige er him yn Parys en liet in hûs sette yn it foarstêdsje Cachan. Hy tekene en skildere dêr stedsgesichten en lânskippen. Hy eksposearre yn Parys reissketsen en skilderijen út Grikelân, Spanje, Noarwegen en Laplân. Represintative wurken fan syn hân binne om 1959 hinne oan it Frysk Museum skonken.

Tjerk Bottema ferliet Parys doe't de Dútsers de stêd benei kamen. Hy stoar op 21 juny 1940 gie er mei syn freon Hendrik Marsman en de frou oan board fan de SS *[[Berenice (skip)|Berenice]]* yn Bordeaux. Deselde deis noch waard it skip op wei nei Falmouth yn Ingelân yn It Kanaal torpedearre. 

Op It Hearrenfean is yn 1962 de Bottemastrjitte nei him neamd.


Prent van Abraham Kuyper door Tjerk Bottema (1909).jpg|Spotprint fan Abraham Kuyper *Belabberde Sinterklaas* (5 desimber 1909)
Aan het bevrijde België (originele titel op object), RP-P-1939-1459.jpg|*Aan het bevrijde België*, kleurelitografy, oktober 1918
Wendingen Series 03 No. 02.jpg|Omslach literêr blêd *Wendingen*, april 1920


## Keppeling om utens
* Oer de Berenice
Bedum (gemeente)

**Bedum** is in doarp en eardere gemeente yn de provinsje Grinslân. Der wenje 10.465 minsken (2008). De gemeente hat in oerflak fan 44,96 km². It leit op de grins fan de goaen Fivelgoa en Hunzegoa.

## Plakken
Bedum (doarp), Ellerhuzen, Keningsleechte, Menkewar, Noardwâlde, Underdedaam, Underwierrum, Platteburch, Readwâld, Sint Annerhúskes, Ter Lean, Westerdykshoarn, Willemstreek en Súdwolde.

## Skiednis
De rivieren Fivel en Hunze streamden sawat oant it jier 1000 stadich troch it gebiet wat hjoed de dei ta de gemeente Bedum rekkene wurdt. Yn de 6e iuw foar Kristus sette de earste minsken har yn Fivelgoa en Hunzegoa ta wenjen. Yn 1808 waard de gemeente Bedum oprjochte.

Yn de sechtiger jierren komme der hieltyd mear fasiliteiten yn de gemeente en dat lûkt minsken út de stêd Grins om har yn de gemeente Bedum nei wenjen te setten.

By de gemeentlike weryndieling fan 1990 soe de gemeente Bedum gearfoege wurde mei Ten Boer. Lang om let is der in oare kar makke. Mei de tiid hat de Gemeente Bedum in part fan syn grûn ferlern oan de Gemeente Grins. Per 1 jannewaris 2019 sille de gemeenten Bedum, De Marne, Iemsmûn en Winsum fúzjearje ta de nije gemeente It Hegelân (*Het Hogeland*).

## Ferkear
It spoar fan Grins nei Delfsyl rint troch de gemeente Bedum. Allinnich yn it haadplak Bedum is in treinstasjon. De busline 61 ferbynt ferskillende plakken yn de gemeente mei de stêd Grins. De wichtichste autodyk is de N 46.

## Keppeling om utens
* Gemeente Bedum *Nederlânsk*
* Ynternetkrante fan Bedum *Nederlânsk*
Spoar fan Grins nei Delfsyl

}

|}
|}

It **spoar fan Grins nei Delfsyl** is in spoarwei yn Grinslân, mei in langte fan 38 km. De spoarwei wie ree yn 1884. De eksploitaasje fan it reizgersferfier gie yn 1999 oer fan de NS nei NoordNed en yn 2005 nei *[[Arriva Personenvervoer Nederland]]* op grûn fan in konsesje dy 't rint oant 2035.

## Stasjons en gebouwen
*(kursyf: earder stasjon)*
Danilo Di Luca

**Danilo Di Luca** (Spoltore, 2 jannewaris 1976) is in earder Italjaansk profesjoneel hurdfytser.

Hy begûn syn karriêre yn 1998 by de ploech Riso Scotti. Op 22 july 2009 kaam it berjocht nei bûten dat hy yn de Giro d'Italia in fariant fan it ferbeane middel epo brûkt hawwe soe en is dêrom troch de Ynternasjonale Hurdfytsuny op non-aktyf setten. Hy wie op dat stuit yn tsjinst fan Team LPR Brakes. In 2013 waard Di Luca op 'e nij trappearre op it brûken fan epo. Yn desimber dat jier waard er foar it libben skrast as hurdfytser. 

Syn meast suksesfolle jierren wiene:
2005, mei winst yn de Omgong fan Baskelân, de Amstel Gold Race en de Waalske Pylk en 
2007 mei de einoerwinning yn de Omgong fan Itaalje en winst fan de klassiker Luik-Bastenaken-Luik.

## Dielname oan grutte omgongen
### Dielname oan de Omgong fan Frankryk
* 2003 - net finisht;
* 2006 - net finisht;

### Dielname oan de Omgong fan Spanje
* 2000 - net finisht;
* 2001 - net finisht;
* 2002 - 20ste; winner 2e etappe
* 2004 - net finisht;
* 2006 - net finisht; winner 5e etappe

### Dielname oan de Omgong fan Itaalje
* 1999 - net finisht;	
* 2000 - net finisht; winner 5e etappe
* 2001 - 24stet; winner 4e etappe
* 2005 - 4e; winner 3e en de 5e etappe	
* 2006 - 23ste; 
* 2007 -   1e; winner 4e, en de 12e etappe		
* 2008 - 7e;
* 2011 - 69e;  
* 2013 - net finisht;

## Ploegen
* 1999-2001 - Cantina Tollo
* 2002-2004 - Saeco
* 2005-2007 - Liquigas
* 2008-2009 - LPR
* 2011 - Katjoesja
* 2012 - Acqua & Sapone
* 2013 - Vini Fantini-Selle Italia
Dirk Piebes Sjollema

**Dirk (Durk) Piebes Sjollema** (Terbantsterskâns, 6 july 1760 - It Hearrenfean, 23 desimber 1840) wie in autodidaktysk keunstskilder en ferver. 

Sjollema skildere benammen skippen en stedsgesichten. Hy wenne op de Harrewâl nûmer 2. Wurk fan syn hân is yn it Frysk Museum, it Frysk Skipfeart Museum yn Snits, it Museum Willem van Haren op It Hearrenfean en it riedhûs fan Skarsterlân op De Jouwer. 

Op de tentoanstelling 'Hûndert jier Fryske skilderkeunst', dy't yn 1947 hâlden waard, wienen fan him te sjen 'De wetterfloed fan febrewaris 1825', 'It binnenfallen fan in haven troch twa Fryske fartugen', 'In Fryske beurtman by stilte op de Sudersee en oare skippen', 'Silende skippen op see' en 'Sylskip op see', allegear eigendom fan it Frysk Museum. Dy skilderijen binne nei de trant fan dy tiid wat swier-romantysk en plaatsjeseftich. Se binne wichtiger as tiidsbylden as út artistyk eachpunt. As keunstner wie Sjollema net fan grut formaat, mar hy hie in soad bekendheid yn Fryslân.

Durk Sjollema wie boaske oan Sieuwke Heeres Walstra (1771-1854).

## Galery

Ofbyld:Lemster beurtman.jpg|Lemster beurtman (1800-1840)
Ofbyld:Dirk Piebes Sjollema - Havengesicht mei kof en kotter.jpg|Havengesicht mei kof en kotter (1800-1840)
Ofbyld:Dirk Piebes Sjollema - Gesicht op de Hearresleat yn It Hearrenfean.jpg|De Hearresleat yn It Hearrenfean (1816-1827)
Ofbyld:Dirk Piebes Sjollema - Lânskip mei lapkepoep.jpg|Lânskip mei lapkepoep (1800-1840)
Ofbyld:Dirk Piebes Sjollema - De oerstreaming yn Fjouwerhûs, 1825.jpg|De oerstreaming yn Fjouwerhûs by de wettersneed fan 1825


## Keppeling om utens
*  Dirk Sjollema by rkd.nl
Sachs Bikes

**Sachs** is in Dútsk bedriuw dat tsjintwurdich motorfytsen en ynboumotors makket.

Sachs: Fichtel & Sachs AG, Schweinfurt (1930-no). 

It bedriuw waard oprjochte troch Ernst Sachs en Karl Fichtel yn 1895. Der waarden fytsnaven en kûgellagers makke oan it kûgellagerfabryk yn de resesjejierren ferkocht wurde moast (dit waard SKF). 

Yn 1929 ûntstienen der plannen om twataktmotors yn ferskate foarmaten te produsearjen. De earste - 74 cc - motor waard yn 1930 presintearre. Inkele jierrren letter (1932) folge in 98 cc útfiering (de M32) en in 1937 ferskynde de 60 cc "Saxonette" fytshelpmotor. Dit is de mem fan de hjoeddeiske Spartamet.

Yn de jierren nei de Twadde Wrâldoarloch bleau Sachs lichte motors produsearjen, foar motorfytsen mar ek oare doeleinen (stasjonêr motors foar lânbou, motors foar gersmeanders, snowmobiles en keatlingseagen). Se waarden troch ferskate oare fabrikanten ynboud. De haadaktiviteit fan it fabryk wie dit lykwols net. Men makke noch altyd kûgellagers, fyts- en motorfytsnaven, fersnellingsbakken, keppelingen en fearsystemen. 

Yn de jierren sechtich naam it memmebedriuw Fichtel & Sachs o.a. it merk Hercules oer. Sûnt de jierren ‘70 waarden ferskillende Hercules- en DKW- modellen ek ûnder de merknamme Sachs útbrocht. Sûnt 1996 ûntwikkelt en bout Sachs gjin eigen motorfytsblokken mear.
Kreidler

**Kreidler** is in histoarysk Dútsk merk fan motorfytsen en bromfytsen, dat bestie fan 1903 oant 1982.

In Dútske fabryk fan Anton Kreidler, dy't it bedriuw yn 1888 opsette foar de produksje fan telegraaftried, elektryske keabels en healfabrikaten. Pas yn 1950 ferskynden de earste bromfytsen. Dy masines hienen sûnder útsûndering in 50 cc twatakt-motor, faak mei lizzende silinder. Yn 1956 ferskynde der ek in scooter. Yn 1957 kaam de beroemde Kreidler Florett-bromfyts op de merk. Dit model, dat eigentlik as lichte motorfyts útbrocht waard, soe in grut súkses wurde. Sels doe't in mei de bromfytsmerk minder waard, groeide Kreidler. 

Sûnt 2003 hat Jelle Hofma yn Jobbegea in Kreidlermuseum dêr't hast alle Kreidlersoarten dy't yn Nederlân riden hawwe tentoansteld binne.

## Keppeling om utens
* Maarten's Kreidler Club
* Kreidler tentoanstelling yn het Museum Sinsheim
Het Behouden Huys

**Het Behouden Huys** is de namme fan in hûs dat boud waard yn septimber 1596 op Nova Sembla mei wrakhout fan it skip fan Willem Barentsz, wêrmei er hope hie Ynje te berikken.

It skip rekke lykwols fêst yn it iis en men moast *Het Behouden Huys* bouwe om oerwinterje te kinnen. Nei de winter waard in sloep boud fan in part fan it skip.

De resten fan 'It Behâlden Hûs'  waard fûn troch de Noarske walfiskfarder Elling Carlsen yn 1871. Hy naam in grut tal fynsten mei en ferkeape se. Yn 1993-1995 waard dt fyndplak ûndersocht troch Nederlânske (fan it Ryksmuseum en de Universiteit fan Amsterdam) en Russyske archeologen.

In replika fan it *Behouden Huys* is te finen op Spitsbergen, in pear kilometer eastlik fan Longyearbyen.
Antoon Reinard Uhl

**Antoon Reinard Uhl** (Ommen, 30 july 1841 - It Hearrenfean, 15 febrewaris 1925) wie in riedslid fan de gemeente Skoatterlân.

Uhl wenne wikseljend yn Skoatterlân en Aenjewier. 
Yn 1891 folge er wethâlder Dirk Woltman op, dy't doe boargemaster waard. Doe't hy yn 1912 ôfgie waard hy troch de destiidske boargemaster fan Aenjewier - Jhr.Mr. J.M. van Beyma - huldige yn bywêzen fan de ried.

Fan 1887 - 1922 wie hy foarsitter fan de feanpolder fan it 4e en 5e Feandistrikt. Uhl wie ek boekhâlder fan de fennoatskip It Posthûs, sekretaris fan 'Floralia', lid fan de Fâdijried, lid fan de milysjeried, ponghâlder en earelid fan de iisferiening 'Thialf' en bestjoerslid en boekhâlder fan de Spar- en Foarskotbank. Hy wie ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. 

Antoon Reinard Uhl waard begroeven yn Terbant.
Johan van Cuyck

**Johan van Cuyck** ( ? - Utert, 1566) wie ien fan de trije kompanjons fan de Feankompanjy dy't oan de basis fan It Hearrenfean stien hat. 

Van Cuyck wie in ryk en belêzen edelman út Utert. Mei Floris Foeyts hied er al foar 1546 yn Loosdrecht ferfeaningen hân. Hy hat riedshear en skepen west en waard yn 1543 boargemaster.

Yn 1568 giet hy út de Kompanjy en wurdt syn oandiel beheard troch Timan van Cuyck (in soan ?). Johan van Cuyck ferstoar yn Utert yn 1566.

Op It Hearrenfean is de Van Cuyckstrjitte nei him ferneamd.
Massey Ferguson

**Massey Ferguson** is ien fan de grutste bouwers fan lânboumasines - yn it bysûnder fan trekkers. It bedriuw hat 37 eigen fabriken yn njoggen lannen. Mei de associées en lisinsjehâlders wurde syn produkten makke yn 85 fabriken yn 31 lannen. Dizze produkten wurde ferkocht yn 190 lannen.

Massey Ferguson hat trekkers, rispmasines en ferskate kombinaasjes, masines foar gemeentlik wurk, en foar wurk yn tunen en parken.

Tsjintwurdich is Massey Ferguson in ûnderdiel fan AGCO.

## Skiednis
It bedriuw is groeid út de fúzje fan trije ferskillende lânboubedriuwen: Massey, Harris en Ferguson. Massey waard oprjochte yn 1847 yn Newcastle, Ontario troch Daniel Massey as: *Newcastle Foundry and Machine Manufactory*. Harry Ferguson, berne yn Ierlân yn 1884, boude auto's, motorfytsen en fleantugen. Yn 1914 stapte hy oer op lânboumasines. Doe't Harry kaam te ferstjerren yn 1960, sette Ferguson syn eigen produksjeline yn Ingelân iepen. Ek waard in fabryk yn Detroit iepene.
Sûnt 1951 wienen der Ferguson trekkers mei diselmotor leverber.

## Keppeling om utens
* Massey-Ferguson Tractors
* It ferhaal fan Harry Ferguson
* Private Networking in a Multinational
* Massey-Harris-Ferguson Collection yn de University of Guelph Library, Archival and Special Collections
* In hiel soad dokumintaasje oer MF Tractoren
Trekker trek

**Trekker trek** is in motorsport, wêrby't men mei in trekker in swiere slide oer in sa grut mooglike ôfstân lûke moat. Trekker trek (ek: *tractor pulling*) is oerwaaid út de Feriene Steaten dêr't it yn 1929 ûntstien is en yn de santiger jierren ta in sport útgroeid is. Yn 1977 waard de sport troch inkele Amerikanen foar it earst by in ploechfestyn yn Flevolân yntrodusearre yn Europa. De Nederlânske truck- en tractorpullingorganisaasje (NTTO) organisearret de wedstriden yn Nederlân. Ien fan de bekendste 'outdoor' tractor pulling eveneminten yn Nederlân, neamd Beverol - Beach Pull bart oan de Rânemar op it Strân Nulde yn Putten.

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan de NTTO
* Offisjele webside fan de ETPC European Tractor Pulling Committee
* Webside fan de S-difyzje (sûnt 2012 Farmstock), Standerd-, Sport- en Supersportklassen
* Webside fan Truck Pulling
Lollius Adema (1737-1811)

**Lollius Adama** (Aldskoat, 1737 - Snits, 25 juny 1811) wie abbekaat en gemeentesekretaris. 

Lollius wie de soan fan dûmny Barre Adama en Aaltje Feikens. Hy liet him op 23 septimber 1757 ynskriuwe as juridysk kandidaat oan de Hegeskoalle fan Frjentsjer, dêr't er yn 1763 yn de rjochten promovearre. Hy troude op 24 july 1763 mei Dirkje Buma (Snits, 22 juny 1736 - dêre, 5 oktober 1808). Barro Adema, de lettere bestjoerder, wie harren soan.

Hy waard abbekaat foar it Hof fan Fryslân (1763) en troch dit Hof beneamd ta *meiâldste abbekkaat* foar dat Hof, wie sekretaris fan Wymbritseradiel (1778-87) en boarger fan Snits ( 6 oktober 1775), dêr't hy it hûs bewenne, dat letter de herfoarme pastorije waard op it Achterom by de roomske tsjerke. Neist syn wenning hied er de sekretary, letter kategesaasjekeamer. Boppedat hied er de post fan dyksdeputearre fan it wetterskip Wymbritseradeels c.a. kontribúsje seediken (1777-94) en folmacht fan de Lândei (1779-86).
Jerome K. Jerome

**Jerome Klapka Jerome** (Walsall, Staffordshire, 2 maaie 1859 – Northampton, 14 juny 1927) wie in Ingelsk skriuwer fan foaral koartswillige ferhalen.

Jerome waard berne yn Walsall, yn it eartiidke greefskip Staffordshire, no West Midlands. Hy besocht de *Marylebone Grammar School*, mar gie al mei 14 jier oan 't wurk as klerk by it spoar. Letter waard er ûnderwizer, akteur en sjoernalist. Hy boaske yn 1888 mei Georgina Elizabeth Henrietta Stanley Marris, dy't al in dochter út in earder houlik hie. Yn 1893 rjochte er it wykblêd 'Hjoed' (*Today*) op. Yn de Earste Wrâldkriich tsjinne er as ambulânsesjauffeur yn Frankryk wat him geastlik tige feroare hat. 

Yn 1888 publisearre er syn earste boek, *On Stage and Off* (oer de perioade as akteur). In jier letter hy er súkses mei *The Idle Thoughts of an Idle Fellow*, en fral mei syn bekendste boek, *Three Men in a Boat* (1889). Yn dat boek beskriuwt er op humoristyske wize, mei in protte omballingen en beskôgjende útstapkes, de aventoeren fan trije freonen dy't in boattochtsje op de Teems meitsje.
Dit boek krige in ferfolch mei *Three Men on the Bummel*, wêryn deselde trije freonen in tocht troch Dútslân ûndernimme.

Jerome wie befreone mei J.M. Barrie, H.G. Wells, Rudyard Kipling, Arthur Conan Doyle, Thomas Hardy en Israel Zangwill. Yn syn berteplak Walsall stiet in museum ta syn oantins.

## Bibliografy (ûnfolslein)

* *The Idle Thoughts of an Idle Fellow* (1886), Hy droech it boek op oan syn piip.
* *Three Men in a Boat* (1889) 
* *The Diary of a Pilgrimage* (1891) 
* *Novel Notes* (1893) 
* *The Second Thoughts of an Idle Fellow* (1898) 
* *Three Men on the Bummel* (1900)
* *Paul Kelver, a novel* (1902) 
* *Tommy and Co* (1904) 
* *They and I* (1909) 
* *All Roads Lead to Calvary* (1919) 
* *Anthony John* (1923)
* *My Life and Times* (1926), autobiografy

## Keppeling om utens
* ''The Jerome K. Jerome Society''
* Jerome K. Jerome Koarte Ferhalen
* Jerome K. Jerome op ''Find-A-Grave''
* Jerome K. Jerome yn 1881
* Audio versions of Jerome K. Jerome's works op *Librivox*
Bynia State

**Bynia State** is in stedswyk fan  de stêd Harns. De nijsbrief fan de wykferiening hjit *De Molenwiek*.  

Alle strjitten yn de wyk binne neamd nei moles dy't ea yn of om Harns stienen. As lêste mole fan Harns ferdwûn op befel fan de Dútsers De Bazuin út Harns.
Oan de Boalserter Feart moatte yn it ferline wol tsien moles stien hawwe. De gemeenterie bepaalde dat de strjitten yn Bynia State nei dy moles neamd wurde moasten. Om betizing te foarkommen waarden de nammen wolris wat oanpast. Sa waard De Swarte Moolen ta Zwarte Molen, Noordsche Hingst ta De Hingst en 't Fortuin waard De Fortuin.

Op de hoeke fan De Java en De Eendracht is in letter weromfûne molestien fan De Standvastigheid ferwurke yn in monumint. Yn it Kanadeeske Bayfield (Ontario) is mole De Arend hielendal neiboud. Dizze mole is yn de tachtiger jierren boud troch de yn de fyftiger jierren emigrearde bruorren Folkert en Auke de Jong, neisiten fan in bekende moolnersfamylje. De molen waard *Folmar* neamd, as gearfoeging fan de nammen Folkert en syn frou Mary. 

Op de side fan Bynia State stiet ynformaasje oer de moles: De Bazuin, De Eendracht, Noordsche Hingst, 't Fortuin, De Hoop, Java, De Liuw, De Phoenix, Standvastigheid, De Falk, De Frede, De Swarte Moolen en De Zeemunnik .

## Keppeling om utens
*Webstee wykferiening Bynia State
Charles Bukowski

**Henry Charles Bukowski** (Andernach (Rynlân-Palts), 16 augustus 1920 - San Pedro (Kalifornje), 9 maart 1994) wie in Amerikaansk skriuwer en dichter fan Dútsk komôf. It steedlik lânskip en de atmosfear fan syn wenplak Los Angeles hiene in grutte ynfloed op syn wurk. Bukowski's styl is faak neifolge troch in tal tiidgenoaten. Hy wie in produktyf skriuwer, syn oeuvre omfiemet tûzenen gedichten, hûnderten koarte ferhalen en seis romans.

In soad wurk fan Bukowski hat in autobiografysk karakter; faak is er sels de persoan fan *[[Henry Chinaski|Henry (Hank) Chinasky]]*. Syn wurk wurdt befolke troch bewenners fan de rûge buorren fan Los Angeles, lytse kriminelen, alkoholisten, huorren en gokkers. Syn poëzij is faak in frij fers, syn proaza hurd en direkt, fol fan skerpe dialogen.

## Bibliografy <small>(in kar)</small>
### Romans
* *Post Office* (1971) ()
* *Factotum* (1975) ()
* *Women* (1978) ()
* *Ham on Rye* (1982) ()
* *Hollywood* (1989)
* *Pulp* (1994) ()

### Ferhalen
* *Erections, ejaculations, exhibitions and general tales of ordinary madness* (1972) ()

### Filmsenario's
* *Barfly* (1987)

### Dichtbondels
* *Play the Piano Drunk Like a Percussion Instrument Until the Fingers Begin to Bleed a Bit* (1979)

## Keppelings om utens
* Yn it Hollânsk oersetten boeken fan Charles Bukowski yn de Keninklike Bibleteek
* Folsleine bibliografy
Amel fan Oenema

**Amel fan Oenema** (Latyn: **Amelius fan Oenema**) (1602- 7 april 1647) wie Frysk steatelid en grytman fan Skoatterlân tusken 1627-1647 en fan Aenjewier tusken 1630–1636
 
Hy waard berne as soan fan grytman fan Skoatterlân, Tinco fan Oenema (1591 - 1627). Amelius wie yn 1641 lid fan de Steaten fan Fryslân en fan 4 maaie 1644 oant syn dea op 7 april 1647 lid fan Deputearre Steaten.

Fan Oenema liet yn 1637 út eigen middels de Nederlânsk Herfoarme tsjerke fan Skoatterlân op It Hearrenfean bouwe. It stik grûn wie skonken troch de Ridders fan Ballye fan Utert ( de Dútske oarder, dêr't it kleaster fan Aldskoat ta hearde). 

Yn 1640 stifte Amel it âlde gemeentehûs fan Skoatterlân (letter belestingkantoar en no stedskafee Oenemastate) Fan Oenema hearde ta de bestjoerders fan de Fan Dekema, Cuyck en Foeyts Feankompanjy. Hy ferstoar sûnder bern yn 1647.

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Skoatterlân
* List fan grytmannen fan Aenjewier
Mastektomy

**Mammektomy**,  **mastektomy** of **boarstamputaasje** is it sjirurgysk weinimmen van de boarst en spien, de lymfeknopen yn de earmsholte en ek de lytse en grutte boarstspier (radikale mastektomy). By in *modifisearre radikale mastektomy* wurde de boarstspieren sitte litten. It ferwiderjen fan de lymfeknopen yn de earmsholte (it *[[earmsholtetoilet]]*) wurdt neilitten at bliken docht dat de skyldwachtklier (de earste lymfklier tusken boarstweefsel en earmsholte) net oantaast is. 

In boarstamputaasje is part fan de terapy by boarstkanker, mar wurdt ek wol previntyf tapast in gefal fan erflike boarstkanker. 

At de tumor noch lyts is wurdt ek wol folstien mei lumpektomy (een boarstsparjende operaasje) mei meastentiids radioterapy der efter oan.   

## Keppeling om utens
*BoarstkankerFeriening Nederlân
Christina Aguilera

**Christina María Aguilera** (Staten Island (New York City), 18 desimber 1980) is in Amerikaansk popartyste. 

## Libben
Se briek definityf troch mei har debútalbum *Christina Aguilera* (1999). *Mi Reflejo* (2000), in Spaansktalich popalbum, en *My Kind of Christmas* (2000) waarden ek goed ûntfongen.
Aguilera's twadde studioalbum *Stripped* (2002) wie minder súkselfol as har foarrige albums - nei alle gedachten om't hja har ûnskuldige tsienerymago ferruile hie foar in nij mear eksplisyt sexy imago.
Har tredde studioalbum *Back to Basics* (2006) hie ynfloeden fan soul-, jazz- en bluesmuzyk en waard wol posityf ûntfongen. Wilens hat hja in Grutste Hits album útbrocht mei de namme *Keeps Gettin' Better: A Decade of Hits* (2008) en der in fjirde studio album, wat yn de simmer fan 2009 ferskynde. Wrâldwiid hat Aquilera mear as 42 miljoen platen ferkocht.

Aguilera hat in grut tal prizen wûn, dêr't fiif Grammy Awards, fan achttjin nominaasjes by binne.

## Filmografy
* 1999: *[[Beverly Hills 90210]]* - Harsels
* 2000: *[[Saturday Night Live]]* - Muzikale gast
* 2003: *Saturday Night Live* - Harsels/muzikale gast
* 2004: *Saturday Night Live* - Gastfrou
* 2004: *Shark Tale* - *Jellyfish*
* 2006: *Saturday Night Live* - Harsels
* 2007: *Simpsons: The movie* - Harsels
* 2008: *Shine A Light* (*[[Rolling Stones]]* dokumintêre) - Harsels
* 2010: *Get Him to the Greek* - gastaktrise
* 2010: *Burlesque* - Ali Marilyn Rose
* 2015: *Nashville* - Jade St. John (Seizoen 3)
* 2017: *The Emoji Movie* - Akiko Glitter (stim)
* 2018: *Life of the party* - harsels
* 2018: *Zoe Film* - Jewels
* 2011 - 2016 *The Voice* - coach yn seizoen 1, 2, 3, 5, 8 en 10.

## Diskografy
**Studio albums**
* *Christina Aquilera* (1999)
* *Stripped* (2002)
* *Back to Basics* (2006)
* *Bionic* (2010)
* *Burlesque: Original Motion Picture Soundtrack* (2010)
* *Lotus* (2012)
* *Liberation* (2018)

**Kompilaasje**
* *Just Be Free* (2001)
* *Christina Aguilera / Stripped* (2006)
* *Keeps Gettin' Better: A Decade of Hits* (2008)
* *Stripped / Stripped Live in the U.K.* (2008)
* *The Music Video Collection* (2010)
* *Genie Gets Her Wish / Stripped Live in the U.K.* (2010)

**DVDs**
* *Genie Gets Her Wish* (1999)
* *My Reflection* (2001)
* *Stripped Live in the UK* (2004)
* *Back to Basics: Live and Down Under* (2008)

## Toernees
* 1997: The Spinning Tour
* 2000: TLC Tour (Opening Act)
* 2000: Sears & Levis US Tour
* 2001: Latin America Tour
* 2003: The Justified & Stripped North American Tour
* 2003: The Stripped World Tour
* 2006-2007: Back To Basics World Tour
* 2011: Bionic Tour

## Keppeling om utens
* Offisjele side
Sonny Bono

**Salvatore Phillip "Sonny" Bono** (Detroit, 16 febrewaris 1935 – South Lake Tahoe, 5 jannewaris 1998) wie in Amerikaansk muzykprodusint, sjonger, akteur, en politikus. Tegearre mei syn eardere frou Cher foarme er it duo Sonny & Cher wêrmei't er in stikmannich hits hie, sa as *I got you babe*.

Nei syn sjongkarriêre gie er de polityk yn as lid fan de Republikeinske Partij, en wied er ûnder mear boargemaster fan Palms Springs, yn Kalifornje en lid fan it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen.

Hy stoar oan de gefolgen fan in sky-ûngemak doe't er tsjin in beam botste. 

## Autobiografy
**Sonny Bono: And The Beat Goes On*. New York: Pocket Books 1991. 

## Keppeling om utens
* Sonny Bono by Who2.com
* Sonny Bono: Laugh At Me ATCO Home Page, Inner Views Album and Singles
Wâldsein Fersekeringen

**Woudsein Verzekeringen** wie in ûnderlinge fersekeringsmaatskippij út Wâldsein dy't oprjochte waard yn 1816.

De maatskippij krige by oprjochting de namme 'Onderlinge Brandwaarbog Maatschappij van Woudsend''. 
Troch tanimmende skaalfergrutting waard Wâldsein Fersekeringen yn 1980 oernomd troch Stad Rotterdam. Beide maatskippijen hâlden lykwols harren identiteit. De namme bleau bestean en it haadkantoar bliuwt yn Wâldsein.
Yn 2000 ûntstiet Fortis ASR neidat it beursnotearre 'ASR Verzekeringsgroep' en 'Fortis Verzekeringen Nederlân' fusearje. ASR bestie al sûnt 1997 út 'Stad Rotterdam', 'Woudsend Verzekeringen' en de yn 1997 taheakke 'De Amersfoortse' en de 'Europeesche Verzekeringen'.

Yn 2005 binne de trije labels AMEV, Stad Rotterdam en Wâldsein opgien yn it nije label Fortis ASR. Wâldsein rekke wat langer wat mear de bân mei fersekeringen kwyt. De Europeesche Verzekeringen (yn Amsterdam) en Ardanta (Ynskedee) hâlde in eigen posysje. 
Fortis falt yn 2008 en oan reorganisaasje falt net te ûntkommen. Der wurken doe noch 250 minsken yn Wâldsein. 

Simmer 2009 kaam it berjocht dat it kantoar yn Wâldsein ein 2012 slute sil.
Opperdoezer Ronde

De **Opperdoezer Ronde** is in ierdappelras dat allinnich om it Noard-Hollânske doarp Opperdoes hinne ferboud wurdt. It ras tieret allinne op de wat heger lizzende savelige grûn yn dizze hoeke fan West-Fryslân.

## Skiednis
Yn Opperdoes waarden fan 1860 ôf foaral njoggenwikers ferboud, in hurd groeiende ierdappel, dy't al betiid yn it seizoen dold wurde koe. De njoggenwikers waarden krúst mei út siedballen kweekte fariaasjes fan de plant, troch de Andykske túnder J. Sluis. It resultaat waard yn 't earstoan de *slús* neamd. Troch feredeljen fan dizze ierdappel ûntstie doe de Opperdoezer Ronde.

## Rispinge
Fanwege de tige kwetsbere skyl wurdt de ierdappel mei de hân dold. De earsten kinne al yn maaie roaid wurde, as dizze teminsten yn plestik tunnels waakse. Ierdappels út de kas kinne sels al yn april rispe wurde. De hiele rispinge is yn els gefal foar ein septimber út de grûn, dat de Opperdoezer Ronde is in betide ierdappel.

## Konsumpsje
De Rûne is in konsumpsjeierdappel mei in giele skyl, dy't nei it sieden fêst bliuwt. Offisjeel hjit it dat de ierdappel 'in giel/wyt fleizige, ûnregelmjittich foarme, ovaalrûne, djipeagige knol mei in frij leech setmoalgehalte is. Dêrom wurdt de Opperdoezer Ronde troch kenners as delikatesse beskôge. 
De ierdappel befettet in protte fitamines en aaiwiten. De ierdappel is geskikt om te sieden te en bakken om't er in fêstsieder is.

De Opperdoezer Rûne is in beskerme oarsprongsnamme.

## Keppeling om utens
*Offisjeel webstee
Merknamme

In **merknamme** is de namme fan merkprodukt. Yn supermerken wurdt ûnderskied makke tusken A-merken en hûsmerken. Hûsmerken binne meast goedkeaper as A-merken troch minder djoere ferpakkings- en reklamekosten. De measte konsuminten witte net krekt wêr't de produkten wei komme. Soms komme húsmerken fan winkels út itselde fabryk as de A-merken. Soks hoecht lykwols net te betsjutten dat beide produkten dan itselde binne. De VARA hat nei in oprop yn *Kassa* in side makke wêrop de ôfkomst fan in tal hûsmerken te sjen is. In seleksje fan de reaksjes:

* *Bakken*: Albert Heijn / Bolletje = Bolletje
* *Bier*: Schultenbrau(Aldi) / Euroshopper / Hollandia = Bavaria
* *Fla*: Mellinde / Super De Boer / Campina = Campina
* *Gloeilampe*: Albert Heijn / Philips = Philips
* *Húskepapier*: Solo / Floralis / Edet = SCA
* *Kofje*: Kanis en Gunnik / Douwe Egberts = Douwe Egberts
* *Kroketten*: Mora / Albert Heijn = Mora
* *Molke*: Super de Boer / Albert Heijn / Mellinde / Campina = Campina
* *Slachrjemme*: Euroshopper(AH) / Campina = Campina
* *Sûker*: Euroshopper(AH) / Giro(Aldi) / Van Gilse = Suiker Unie
* *Toskepoetsersguod*: Hema / Albert Heijn = Prodent
Post

## Posterijen
* post (berop), ien dy't brieven besoarget
* post (brief), de namme foar brieven
** poststik, in brievekaart, brief, tydskrift of pakket dat troch in tredde, meastentiids in spesjalisearre postbedriuw, tsjin beteling, by de ûntfanger besoarge wurdt
* post (tsjinst) of de posterijen, in tsjinst dêr't men poststikken fia ferstjoere kin
**postkantoar, in winkel fan 'e posterijen

## Oar
* post (boekhâlding), in ûnderdiel fan 'e boekhâlding
* post (brêge), in ienfâldich brechje oer in sleat
* post (peal), in oare namme foar in peal of swiere planke
* post (skyldwacht), plak om eat te bewekjen

## Sjoch ek
*The Post
Post (brêge)

In **post** is in âlde namme foar in brechje. Yn Boalsert waarden posten brûkt foar de binnegrêften, De Trije Posten. Yn Ljouwert wurdt yn 1466 al skreaun oer 'by de Post in die Hagastreta'. Smellingerlân hat de Postleane tusken Drachten en De Wylgen en tusken Beetstersweach en Weinterp rint De Posten en leit de Postbrêge. Tink hjirby ek oan Bûtenpost en Lytsepost.
Huzinge Voormeer

**Huzinge Voormeer** is in monumintaal pân yn It Mar op It Hearrenfean. It is ien fan de pear oerbleaune monumintale gebouwen dy't ea op It Fean stienen. It hûs stiet no op in ûnopfallend plak dêr't hast gjin ferkear mear lâns komt. Dat wie oant de autosnelwei A32 oanlein waard wol oars, doe stie it oan de drokke wei dêr't in soad ferkear út De Knipe wei kaam.

Huzinge Voormeer is yn 1755 boud troch de famylje Van Heloma. In portret fan de makker hinget boppe de doar yn in seal. Op ien fan de muorren sit goudlearbehang.

Yn 1977 is it hûs fan binnen yngripend restaurearre. It wurdt no partikulier bewenne en is net tagonklik foar publyk.
Jongbloed

* Jongbloed BV, Nederlânske drukkerij en útjouwerij, spesialisearre yn it gebrûkt fan tindrukpapier.

## Persoanen mei de namme Jongbloed
*Jaap Jongbloed, in Nederlânsk telefyzjepresintator
*Jacob Jongbloed, in Nederlânsk fysiolooch, broer fan Hermanus Jongbloed
*Hermanus Jongbloed, in Nederlânsk kontroleur fan it ynlânsk bestjoer yn Nederlânsk-Ynje, broer fan Jacob Jongbloed
*Jan Jongbloed, in earder Nederlânske fuotballer
Kapellepôle

De **Kapellepôle** is in natoergebiet op 'e grins fan 'e gemeenten Opsterlân en It Hearrenfean, súd fan Wynjewâld oan de Jan Hofswyk.

It natoergebiet mei heide is 4 ha grut en leit middenyn de greidlannen. It gebiet, dat frij tagonklik is, wurdt beheard troch It Fryske Gea dy't it nei de oarloch oankocht hat. De namme ferwiist nei de Midsiuwske Bonifatiuskapel dy't hjir op in hege sânkop yn it heechfean stie. 

## Fynplakken
It stee komt op âlde kaarten foar, en ek komt yn it Dekema-argyf in oantekening út 1565 foar, dêr't ûnder Hoarnstersweach in tal landerijen yn fermelde wurde mei de notysje : *nog opt noord van desen plecht bonifacity cabelle in t feen te staen". Yn itselde argyf sit in keapbrief fan eigendommen yn Hoarnstersweach út [[1552]], dy't lizze "van den alleroudsten leidijk naast de akkerseinden, welke men in voortijden placht te gaan naar St.Bonifaciuskapel". Dit paad sil sawat lein hawwe dêr't de "Kapellewei" rint. Op de kaart fan Schotanus/Halma fan 1718 stiet de "Bonifacius Capelle" noch oanjûn en wol noard fan de "Feenscheidende Greppel tusschen Opsterland en Schoterland 1716 gemaakt*.
Theodorus Beekhuis

**Theodorus Beekhuis** (Garyp, 6 maart 1808 - Ljouwert, 6 july 1893 ) wie húsdokter en tsjerkfâd út Wurdum. Hy hie in soad bestjoersfunksjes. Yn Wurdum is in strjitte nei him neamd.
Tjitze de Boer

**Tjitze de Boer** (Wurdum, 25 maaie 1866 - Den Haach, 10 jannewaris 1942) wie heechlearaar wiisbegearte oan de Universiteit fan Amsterdam (1906) en grut Islamkenner.  Hy waard nei syn stúdzje konservator-bibletekaris fan it Frysk Museum en letter fan de Universiteitsbibleteek fan Grins en noch wer letter ûnderbibletekaris fan de Keninklike Bibleteek yn De Haach.

Yn 1907 krige de Boer as earste in learopdracht yn de psychology oan de Universiteit fan Amsterdam.. Dêrmei waard de basis lein foar ûndersyk nei en ûnderwiis yn de psychology oan de UfA. Hoewol't it omtinken foar psychology tige oan it opkommen wie yn dy jierren, hawwe mar trije haadsstudinten doktoraal eksamen by de Boer ôflein oant er yn 1931 mei emeritaat gie.

De Boer wie in goede freon fan de dichter Obe Postma.

Yn Wurdum is in strjitte nei him neamd.

## Wurk
* *Die Wiedersprüche der Philosophie nach al-Gazzali*, Straatsburch 1894.
* *Geschichte der Philosofie im Islam*, 1901
Doeke Hellema

**Doeke Wigers Hellema** (Wânswert, 3 april 1766 - Wurdum, 17 desimber 1856) wie skoalmaster, boer, ûntfanger fan belêstingen en histoarjeskriuwer. Yn Wurdum is in strjitte nei him neamd.

Hellema hie in soad niget oan Fryske- en lokale skiednis. Hy wie meidogger yn it Frysk Genoatskip en wie sterk foar de útjefte fan "De Vrije Fries". Der binne deiboeken fan him bewarre bleaun en publisearre yn H. Algra syn *Kroniek van een Friese boer*.
Sybren Valkema

**Sybren Valkema** (Wurdum, 20 augustus 1850 - Ter Heide (Súd-Hollân), 7 maart 1921) wie boer, kastlein, toanielskriuwer en sosjalistysk foarman en ateïstysk materialist. Nei 1900 wenne er bûten Fryslân. Revolúsjonêr wie syn toanielstijk oer houlik, maatskippij en godstsjinst *Uwt frije leafde*. Yn Wurdum is in strjitte nei him neamd.

## Wurken
* *Moat it sa?* ( 1894)
* *Bouke mei syn fluitsje (1895)
* *Uwt frije leafde'' (± 1898)
George Emerson

**George Emerson** wie de Nijseelânske gesachfierder (*skipper*) fan in Britsk fleantúch yn de Twadde Wrâldoarloch. 

Syn troch de Dútsers oansketten Wellingtonbommesmiter moast in needlanning yn Wurdum meitsje. It slagge de piloat William Robert Fisher mei muoite it tastel oer de huzen hinne te krijen, wêrtroch't it doarp foar in ramp bewarre bleaun is. Fisher stoar as iennichst fan de seiskoppige bemanning by de hurde lanning en is yn Wurdum te hôf brocht. De oare mannen dy't min of mear ferwûne wiene, hawwe oant de ein fan 'e oarloch yn Dútske kriichsfinzenskip trochbrocht. 

Yn Wurdum is in strjitte nei him en William Robert Fischer neamd.
William Robert Fisher

**William Robert Fisher** (1916 – Wurdum, 21 jannewaris 1943) wie twadde piloat fan in yn de Twadde Wrâldoarloch troch de Dútsers oansketten Britske Wellingtonbommewerper. Hy makke mei gesachfierder George Emerson in needlanning by Wurdum. It slagge him mei muoite it tastel oer de huzen hinne te krijen, wêrtroch't it doarp foar in ramp bewarre bleaun is. Fisher stoar as iennichste fan de seiskoppige bemanning by de hurde lanning en is yn Wurdum te hôf brocht. De oare mannen dy't min of mear ferwûne wiene, hawwe oant de ein fan de oarloch yn Dútske kriichsfinzenskip trochbrocht.

Yn Wurdum binne nei him en George Emerson strjitten ferneamd.
Upco fan Burmania

**Upco fan Burmania**, (bynamme: *It Lytse Geuske*) (? - Stiens, 1615) wie ien fan de earste protestanten ûnder de Fryske adel. As lid fan it Ferbûn fan Eallju waard hy troch Alva band. Mei syn broer Sybren fan Burmania († 1601) stie er tsjinoer syn noch meast roomske famylje. Upco wie deputearre yn 1601 en 1609. Fierders wie er histoarikus en genealooch.
Vickers Wellington

De **Vickers Wellington** wie in Britske twa-motorige, middelgrutte, lange-ôfstân bommesmiter dy't, mids jierren 30, ûntwurpen waard by Brooklands yn Weybridge yn Surrey, troch Vickers-Armstrongs haadûntwerper, R.K. Pierson. It tastel waard yn de earste jierren fan de Twadde Wrâldoarloch in soad brûkt as nachtbommesmter. Hy waard letter ferfongen troch swiere fjouwer-motorige bommewerpers sa as de Avro Lancaster en de Handley Page Halifax en foar in part troch de B-25 Mitchell (1943). 
De Wellington waard wol de hiele oarloch troch ynset foar oare taken, sa as lesfleanmasjine en radarfleanmasjine, mar fral as in anti-dûkboat bestrider by de Kustwacht (*Coastal Command*). It wie ek de ienichste bommewerper dy't de hiele oarloch troch makke bleaun is. De Wellington wie bekend ûnder de poppenamme *Wimpy*, neamd nei *J. Wellington Wimpy* út de Popeye tekentelsjes.

De Wellington hie in saneamde geodesyske konstruksje fan aluminium spanten dy't him tige sterk makke en in soad skea ferneare koe. Untwerper Barnes Wallis, ynspirearre troch de loftskipbou, paste dy konstruksje earder ta op de Vickers Wellesley, in lichte bommewerper fan foar de oarloch.

De Wellington wie ien fan de twa bommewerpers dy't neamd is nei Arthur Wellesley, 1e Hartoch fan Wellington de oare is de Vickers Wellesley. Der binne yn totaal 16 farianten fan de Wellington produsearre.

## Technyske feiten (B.Mk.III)
* Motoren: 2 x Bristol Hercules-XI-stjermotoren fan 1500 HK (1119KW) it stik
* Spanwiidte: 26,26 m
* Lingte: 18,54 m 
* Hichte: 5,31 m 
* Leechgewicht: 8.417 kg 
* Fleangewicht: 13.381 kg
* Bemanning: 6 
* Grutste faasje: 410 km/o op 3.810 m
* Tsjinstfleanhichte: 5790 m 
* Fleanberik: 2.478 km
* Bewapening: 2 x Browning M1919 MGn, kaliber .303 (Britsk) (7,7 mm), 4x 7,7-mm-MG yn de sturt, 2x 7,7-mm-MG wjerskanten romp, oant 2.041 kg bommen ynwindich

## Technyske feiten (Mk.X)
* Motoren: 2 x Bristol Hercules VII/XVI 14-silinder-dûbbelstjermotor fan 1585 HK it stik
* Spanwiidte: 26,30 m
* Lingte: 19,70 m
* Heech: 5,35 m
* Leechgewicht: 11.500 kg
* Fleangewicht: 14.300 kg
* Bemanning: 6 
* Grutste faasje: 408 km/o
* Tsjinstfleanhichte: 7325 m
* Fleanberik: 2125 km
* Bewapening: seis x 7,7 mm Browning MGn; Bommelading maks. 2720 kg

## Keppeling om utens
* Wellington bemannings en harren ûnderfinings
* Wellingtons of 26 Squadron SAAF Wellingtons flein yn WWII troch it 26 Squadron SAAF yn Takoradi, Goudkust, West-Afrika as dûkboatbestriders.