open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1408

## Foarfallen
*Mildaam  wurdt foar de earste kear yn in skriftlike boarne neamd. Der moasten doe 50 "âlde skylden" betelle wurde oan de biskop fan Utert.
*Donkerbroek wurdt foar de earste kear neamd by in skeel mei de Biskop fan Utert oer de hier fan healannen. Yn de oarkondes wurdt it doarp *Dungebroek* en *Dongbroec* neamd.
*Boerum wurdt foar it earste neamd yn in oarkonde, dêr't yn stiet dat de Boerumers de tsjerke oerdroegen oan de abt fan it kleaster Jeruzalem yn Gerkeskleaster. It wurdt dan *Burum* neamd, de troch de mûntsen ferlatynske foarm fan "de buorren".

## Berne
*Ulrich I haadling fan Norden.
* 25 maart: Agnes fan Baden, Markgrevinne fan Baden, hartoginne fan Sleeswyk, grevinne fan Holstein († 1473)
## Ferstoarn
Brandenburch

**Brandenburch** (Nedersaksysk: *Brannenborg*, Leechsorbysk: *Kraj Bramborska*) is in dielsteat yn it easten fan Dútslân, dy't yn 1990 oprjochte waard nei de Dútske Weriening. It is in dielsteat dêr't net in protte minsken wenje en foaral oriïntearre is op de stêd Berlyn, dat histoarysk besjoen by Brandenburch heart, mar dat der sûnt 1920 as in soartemint enklave middenyn leit. De haadstêd is Potsdam. In oare grutte stêd is Cottbus yn it súdeasten, yn it gebiet dêr't de lytske Sorbyske minderheid him befynt.

Yn it easten grinzet Brandenburch oan Poalen en oan de dielsteaten Meklenburch-Foarpommeren yn it noarden, Saksen yn it suden, Saksen-Anhalt yn it westen en Nedersaksen in it uterste noardwesten.

## Bestjoerlike yndieling
Brandenburch is ûnderferdield yn fjirtjin distrikten (*Landkreise*) en fjouwer stêdsdistrikten (*kreisfreie Städte*).

### ''Landkreise'' (distrikten)

### ''Kreisfreie Städte'' (stêdsdistrikten)
# Brandenburg an der Havel
# Cottbus
# Frankfurt an der Oder
# Potsdam

## Ministers-presidinten
* 1945-1949: Karl Steinhoff (SPD/SED)
* 1949-1952: Rudi Jahn (SED)
* 1990-2002: Manfred Stolpe (SPD)
* 2002- no: Matthias Platzeck (SPD)
1409

## Foarfallen
* juny - Earste houlik fan Filips de Goede mei Michelle fan Falois (1395-1422), dochter fan Karel VI, kening fan Frankryk.

## Berne
*Karel VIII fan Sweden, kening fan Sweden en Noarwegen (†1470)

## Ferstoarn

## Boukeunst

Ofbyld:Zwolle Sassenpoort.jpg|*[[Sassepoarte]]*, Swol (1409 ?)
1410

## Foarfallen
* 15 july: Slach by Tannenberg. De Poalen, Litouwers en Russen ferslaan de Dútske Oarder.

## Berne
* 1 augustus - Jan IV fan Nassau

## Ferstoarn
*31 maaie - kening Marten I fan Aragon (* 1356)
Meklenburch-Foarpommeren

**Meklenburch-Foarpommeren**, Dútsk: *Mecklenburg-Vorpommern*, Nedersaksysk: *Mekelnborg-Vörpommern*) is in dielsteat yn it noardeasten fan Dútslân. Yn dizze dielsteat wenje net in protte minsken en hy heart ta de tinst befolke dielsteaten. De haadstêd is Schwerin mei yn it slot de Lândei fan de dielsteat. De grutste stêd is de havenstêd Rostock. Meklenburch-Foarpommeren waard yn 1990 oprjochte nei de Dútske Weriening.

## Geografy

Meklenburch-Foarpommeren wurdt yn it noarden begrinze troch de Eastsee, dêr't grutte eilannen lizze as Rugen en Usedom en in rige lytsere eilannen. De neistlizzende dielsteaten binne Sleeswyk-Holstein yn it westen, Nedersaksen yn it súdwesten en Brandenburch yn it suden. Yn it easten grinzet er oan Poalen (West-Pommeren). Yn it súdwesten foarmet de Elbe de grins fan de dielsteat en yn it easten de Oder. Grutte stêden binne njonken Rostock en Schwerin ek Stralsund, Greifswald, Wysmar en Neubrandenburch.

## Skiednis
Meklenburch-Foarpommeren bestiet út de histoaryske kriten Meklenburch en Foarpommeren, dat it westlike en Dútsk bleaune part fan de foarkriichske Dútske provinsje Pommeren, dy't yn 1945 foar it grutste part troch Poalen anneksearre waard. De rivier de Recknitz foarmet de grins tusken Meklenburch en Foarpommeren. De twa kriten wiene fan 1949 oant 1952 al foar in lyts skoftke feriene yn ien dielsteat dy't doe ta de DDR hearde, dat yn 1952 in bestjoerlike weryndieling en fernijing trochfierde. Yn 1990 waard de dielstyeat fannijs oprjochte as ien fan de nije bûnsteaten. 

## Bestjoerlike yndieling
Meklenburch-Foarpommeren is sûnt 2011 ûnderferdield yn seis distrikten (*[[Landkreis]]e*) en twa stêdsdistrikten (*[[Kreisfreie Stadt|kreisfreie Städte]]*). 

### Distrikten (''Landkreise'')
# Foarpommeren-Greifswald
# Foarpommeren-Rugen
# Ludwigslust-Parchim
# Noardwestmeklenburch
# Mecklenburgische Seenplatte
# Rostock

### Stêdsdistricten (''Kreisfreie Städte'')
# Rostock
# Schwerin

## Histoaryske yndieling

Fan 1990, doe't de dielsteat Meklenburch-Foarpommeren ûntstie, oant de bestjoerlike weryndieling fan 2011 wie de yndieling:
### Distrikten (''Landkreise'')

### Stêdsdistricten (''Kreisfreie Städte'')
# Greifswald
# Neubrandenburch
# Rostock
# Schwerin
# Stralsund
# Wysmar
1411

## Foarfallen

## Berne
* 21 septimber — Richard Plantagenet, 3e hartoch fan York

## Ferstoarn
* 3 juny - greve Leopold IV fan Eastenryk (* 1371)
* Johannes Ciconia (41), Belgysk komponist

## Boukeunst

Ofbyld:Wloclawek katedra 1.jpg|*Wloclawek katedraal* Poalen (1411)
1412

## Foarfallen
*De namme Bakhuzen komt yn 1412 foar as *Backhysen*.

## Berne
*6 jannewaris Jeanne d'Arc, Frânske frijheidstrydster

## Ferstoarn
*28 oktober - keninginne Margareta I fan Denemark
1413

## Foarfallen
*De stêd Starum smyt as lêste it gesach greve Albrecht fan Beieren wer ôf en Fryslân wurdt wer folslein ûnôfhinklik fan Hollân.
* 21 maart - Hindrik V folget syn heit op as kening fan Ingelân en hear oer in tal Frânske lienen.
*27 maart - De hartoch fan Gelre ferlient stedsrjochten oan Nijkerk.
* augustus - Nei it mislearjen om kening Karel VI fan Frankryk te ûntfieren moat Jan sûnder Eangst, de Boergondyske hartoch Parys oan syn tsjinstanners, de Armagnacs litte.

### Grutte Fryske Oarloch
* augustus - De Eastfryske haadlingen Hisko Abdena en Keno I tom Brok krije spul. 
* septimber - Mei de oermastering fan Emden troch Keno II tom Brok set de Grutte Fryske Oarloch útein yn East-Fryslân. De Eastfryske haadling Hisko Abdena flechtet nei de Ommelannen.

## Berne
* 19 novimber - Freark II fan Brandenburch, twadde soan fan markgreve Freark I fan Brandenburch

## Ferstoarn
* 20 maart - Hindrik IV wurdt kening fan Ingelân.
Saarlân

It **Saarlân** (histoarysk **Saargebiet**, Dútsk: *Saarland*) is mei in oerflakte fan 2570 km² en 1,08 miljoen ynwenners ien fan de sechtjin dielsteaten (*Bundesländer*) yn Dútslân. De haadstêd is Saarbrücken.

## Skiednis
It Saarlân is ûntstien út parten fan de Prusyske Rynprovinsje en de Palts. It waard as aparte bestjoerlike ienheid foar it earst oprjochte yn 1920, doe't it ûnder de kêsten fan de Frede fan Versailles nei de Earste Wrâldoarloch as it Territoarium fan it Saarbekken in mandaatgebiet fan it Folkebûn waard. Nei fyftjin jier ûnder ynternasjonaal tafersjoch stien te hawwen, waard op 13 jannewaris 1935 it referindum oer de status fan it Saargebiet holden, dêr't út bliken die dat 90,3% fan alle kiezers oansluting by nazy-Dútslân foarstie. Neitiid waard de krite sadwaande yn Dútslân ynkorporearre, dêr't it troch de nazys de 'Westmark' neamd waard.

Nei de Twadde Wrâldoarloch kaam it Saarlân yn 1945 by de Frânske besettingssône yn Dútslân te hearren, oant it dêr yn jannewaris 1946 fan losmakke waard. Yn 1947 waard, benammen op Frânske ynstigaasje, it Protektoraat Saarlân oprjochte, dat alhiel los fan de rest fan Dútslân bestie, mei in eigen grûnwet en in eigen nasjonaliteit. It gebiet naam yn 1952 sels mei in eigen ploech atleten diel oan de Olympyske Simmerspullen yn Helsinki. Doe't de befolking op 23 oktober 1955 by in nije folksriedplachting de fêstiging fan it Saarlân as in folslein ûnôfhinklike steat ferwurp, waard dat troch de Feriene Steaten en it Feriene Keninkryk ynterpretearre as woene de Saarlanners wer by Dútslân komme te hearren. De Frânsen bûnen yn en op 1 jannewaris 1957 sleat it gebiet him as in dielsteat oan by West-Dútslân.

## Geografy
It Saarlân wurdt begrinze troch Frankryk yn it suden, Gruthartochdom Lúksemboarch yn it westen en Rynlân-Palts yn it noarden en easten.

De dielsteat is neamd nei de Saar, in rivier dy't fan it suden nei it noardwesten troch it gebiet streamt.

## Bestjoerlike yndieling
It Saarlân is ûnderferdield yn seis distrikten (*Kreise*):

# Merzig-Wadern
# Neunkirchen
# Stêdsferbûn Saarbrücken (*Stadtverband Saarbrücken*)
# Saarlouis
# Saarpfalz-Kreis
# Sankt Wendel
1414

## Foarfallen

*De pastoar en de fikaris fan Skraard fine in bliedende hosty op it alter. Dat waard bekend as it merakel fan de bliedende hosty. Der kamen letter dan ek pylgers op beafeart op ôf.
* Weert (Limburch) krijt stedsrjochten.
* Opmeer en Spanbroek (Noard-Hollân) krije as ien plak stedsrjochten.

## Berne

## Ferstoarn

## Boukeunst

Ofbyld:Farina-Statue-am-Ratsturm-Koeln.jpg|Toer stedhûs, Keulen (1414)
1415

## Foarfallen
* 11 augustus - Hoopfol troch de boargeroarloch tusken Armagnacs en Boergonjers sylt Hindrik V fan Ingelân nei Frankryk om  op ferovering te gean. Hy lânet yn Chef-de-Caux yn Normandje ynstee fan Calais.
*14 septimber - De Alliearden (Grutte Fryske Oarloch) laat fan Focko Ukena ferdriuwe de Skieringers út Grins.

* 25 oktober - De Slach by Azincourt. Hindrik V bringt Frankryk in grutte slach ta.
*25 oktober - Antoine, hartoch fan Brabân (* 1384)
## Berne
* 21 septimber - Freark III, keizer fan it Hillige Roomske Ryk

## Ferstoarn
* 15 april - Manuel Chrysoloras, Gryksk humanist
* 6 july. De Tsjechyske tsjerkeherfoarmer Jan Hus stjert op de brânsteapel.
* 19 july - Philippa fan Lancaster (56)
* 18 oktober - Paus Gregorius XII, paus gan 1406 oant 1415
1419

## Foarfallen
### Grutte Fryske Oarloch
* Dokkum komt wer yn Skieringer hannen, de festingswallen wurde opmakke. 
* 19 augustus - In Fetkeapersk legerke falt Frjentsjer oan, de oanfal mislearret en yn de slach by Miedum wurde de Fetkeapers ferslein.  

### Jeropa
* 10 septimber - De Boergondyske hartoch Jan sûnder Eangst,  besiket it mei de dauphin en de Armagnacs iens te wurden. As hy op de brêge oer de Yonne yn Montereau knibbelt foar syn lienhear wurdt hy lykwols fermoarde.
* Filips de Goede folget syn heit op as hartoch fan Boergonje en hear fan in jimmeroan útwreidzjend oantal Nederlannen.

## Berne

## Ferstoarn
*10 septimber - Jan sûnder Eangst, hartoch fan Boergonje.
1420

## Foarfallen
### Grutte Fryske Oarloch
* 12 maaie - Yn de Slach oan de Paelesleat tusken Alliearden en Skieringers sneuvelje in pear hûndert man.
* 11 july - Fokko Ukena belegeret Sleat mar de Skieringers krije help fan Jan fan Beieren. It komt ta in slach dêr't de Skieringers de oerwinning by helje en de Alliearden útwike moatte. 
* 
### Jeropa
* 20 maaie Hindrik V fan Ingelân komt oan yn Troyes dêr't keninginne Isabeau, yn namme fan har dwylsinnige man Karel VI fan Frankryk en mei steun fan de Boergondyske hartoch hof hâldt. Hja slút in ferdrach mei Hindrik dêr't hja him yn erkent as *Erfgenamt en Regint* fan Frankryk. Prinses Katerine wurdt oan Hindrik úthoulike en har âldere broer, de Dauphin, troch syn eigen mem ta bastert ferklearre.
*Leien wurdt ynnomd troch Jan sûnder Genede.
* 1 septimber. Hindrik V, Karel VI en Filips fan Boergonje lûke triomfearjend Parys binnen. De Steaten-Generaal ratifisearje it ferdrach fan Troyes en it parlemint ferklearret de rjochten fan de Dauphin neatich op grûn fan al syn misdieden.
*De Madeira Eilannen wurde ûntdekt troch de Portugees João Gonçalves Zarco.

## Berne

## Ferstoarn
1421

## Foarfallen
* De tsjerke fan Ferwert wurdt boud.
* Holwert brânt ôf.

### Grutte Fryske Oarloch
* maart - Under lieding fan Hindrik fan Struik en Gerard IV fan Heemskerk komt in Hollânsk leger om Fryslân te "befrijen".
* 24 maart - Ljouwert de wichtichste stêd fan Westerlauwersk Fryslân wurdt beset troch it Hollânske leger.
* 15 july - Yn Greetsyl, Emsingerlân komme partijen gear foar in fredespetear.

### Jeropa
* It gewest Namen wurdt troch Boergonje ynlive.
* 19 novimber - Sint Elisabetsfloed yn Seelân en Hollân. Hast 10.000 minsken ferdrinke. By Broek brekt de dyk fan de Grutte of Hollânske Waard troch en dat belangrike gebiet giet hast hielendal ferlern.

## Berne
* 6 desimber - Hindrik VI fan Ingelân, soan fan Hindrik V en Katerine.

## Ferstoarn
* 22 maaie - Tomas, hartoch fan Clarence, jongere broer fan Hindrik V fan Ingelân sneuvelet by Baugee.
1423

## Foarfallen
* De Steaten fan Gelre kieze de minderjierrige neef fan Hartoch Reinoud ta syn opfolger: Arnold fan Egmont. Dy syn heit Jan II fan Egmont sil as ruwaard regearje.

## Berne
* 30 maaie - Georg von Peuerbach, Eastenryksk astronoom (stoarn 1461) 
* 2 juny - Ferdinand I fan Napels, fan 1458 oant 1494 kening fan Napels  (stoarn 1494) 
* 3 july - Loadewyk XI, kening fan Frankryk († 1483).

## Ferstoarn
* 23 jannewaris - Margareta fan Beieren-Straubing, frou fan hartoch Jan sûnder Eangst
*4 april - Hugo fan Montfoart, dichter 
* 25 juny - Reinoud IV, sûnt 1402 hartoch fan Gelre en Gulik.
1426

## Foarfallen
* 24 july - Ferwoasting hof fan Weena (Rotterdam). It kastiel waard troch Willem Nagel en syn bindes, folgelingen fan Jacoba fan Beieren (Hoeken), yn 'e brân stutsen.
* 3 augustus - Mei in fúzjeferdrach wurdt Ljouwert offisjeel ferienige ta ien stêd.
* Sleat krijt stedsrjochten en wurdt erkend as stêd.

## Berne
* Kristiaan I fan Denemark, kening fan Denemark (†1481)

## Ferstoarn
* 18 septimber - Hubert fan Eyck, skilder en miniaturist, belangrykste makker fan de polyptyk *[[De oanbidding fan it Laam fan God]]*
1427

## Foarfallen
* Septimber - de hommelse dea fan Hindrik V ferbjusteret freon en fijân. Syn opfolger Hindrik VI is noch in poppe. Bedford wurdt Regint fan (Anglo-) Frankryk en syn broer Gloucester fan Ingelân. 
* 28 oktober - Troch de oerwinning yn de Slach op de Wylde Ikers wurdt Fokko Ukena de nije hearsker oer East-Fryslân.
* De âldste boarne skriuwt oer it muorrekeatsen yn Skotlân.
* Boalsert wurdt in Hânzestêd.

## Boukeunst

Ofbyld:Visvliet -hervormde kerk - schuin van voren.jpg|*[[Tsjerke fan Fiskflyt]]* (1427)


## Berne
* Loadewyk fan Gruuthuse (om 1427 hinne)

## Ferstoarn
* 8 july - Michelle fan Falois, dochter fan Karel VI, kening fan Frankryk, en earste frou (∞ juny 1409) fan Filips de Goede
* 31 augustus - Hindrik V fan Ingelân (en Frankryk)
* 21 oktober - kening Karel VI fan Frankryk (*1368)
Saksen-Anhalt

**Saksen-Anhalt** (Dútsk: *Sachsen-Anhalt*, Nedersaksysk: *Sassen-Anholt*) is in dielsteat yn it midden fan Dútslân. DDit gebiet hearde sûnt de Twadde Wrâldoarloch ta de DDR, en waard pas yn 1990 as dielsteat yn 'e Bûnsrepublyk opnommen. Neistlizzende dielsteaten binne Nedersaksen, Brandenburch, Saksen en Tueringen.

## Bestjoerlike yndieling
Saksen-Anhalt is per 1 july 2007 ûnderferdield in alve distrikten (*Landkreise*) en trije stêdsdistrikten (*kreisfreie Städte*). Foar dizze weryndieling wie Saksen-Alhalt yn 21 distrikten en trije stêdsdistriken ûnderferdield. 

### ''Landkreise'' (distrikten)

### ''Kreisfreie Städte'' (stêdsdistrikten)
# Magdeburch
# Halle
# Dessau-Roßlau
Saksen (dielsteat)

De **Frijsteat Saksen** (Dútsk: *Freistaat Sachsen*, Heechsorbysk: *Swobodny stat Sakska*, Nedersorbysk: *Zwězkowy kraj Sakska*) is in dielsteat yn it easten fan Dútslân. Dit gebiet hearde sûnt de Twadde Wrâldoarloch ta de DDR, en waard pas yn 1990 as dielsteat yn 'e Bûnsrepublyk opnommen. 

## Geografy
Saksen grinst oan Poalen, Tsjechje en oan de Dútske dielsteaten Beieren, Tueringen, Saksen-Anhalt en Brandenburch. De haadstêd is Dresden. Oare wichtige stêden binne Leipzig, Chemnitz en Zwickau.

## Bestjoerlike yndieling
Saksen is ûnderferdield yn de trije *[[Regierungsbezirk]]e* (bestjoerlike regio's) Chemnitz, Dresden en Leipzig. Dy binne wer ûnderferdield in 22 distrikten (*Landkreise*) en sân stêdsdistrikten (*Kreisfreie Städte*).

### ''Landkreise'' (Landkreisen)
# Bautzen
# Erzgebirgskreis
# Görlitz
# Freiberch
# Leipzig
# Meißen
# Mittelsachsen
# Nordsachsen
# Sächsische Schweiz-Osterzgebirge
# Vogtlandkreis 
# Zwickau

### ''Kreisfreie Städte'' (stedsdistrikten)
# Chemnitz
# Dresden
# Leipzig
Tueringen

De **Frijsteat Tueringen** (Dútsk: *Freistaat Thüringen*) is in dielsteat yn it midden fan Dútslân. Dit gebiet hearde sûnt de Twadde Wrâldoarloch ta de DDR, en waard pas yn 1990 as dielsteat yn 'e Bûnsrepublyk opnommen. 

## Geografy
Tueringen grinst oan de dielsteaten Hessen, Beieren, Saksen, Saksen-Anhalt en Nedersaksen. Yn it suden fan Tueringen komt in protte bosk foar (it Türinger Wâld).

## Bestjoerlike yndieling
Tueringen is ûnderferdield in santjin distrikten (*Landkreise*) en seis stêdsdistrikten (*Kreisfreie Städte).

=== *Landkreise* (distrikten) ===


=== *Kreisfreie Städte'' (Stêdsdistrikten) ===
# Eisenach
# Erfurt
# Gera
# Jena
# Suhl
# Weimar

## Ynfrastruktuer

De Süd-Thüringen-Bahn (STB) is in spoarmaatskippij dy´t yn it suden fan Tueringen rydt. 

## Keppeling om utens
* Webstee fan Tueringen
* Ofbyldingen fan de Frijsteat Tueringen
Bremen (dielsteat)

De **Frije Hânzestêd Bremen** is mei 404 km² de lytste dielsteat fan Dútslân. De steat leit oan de rivier de Weser en omfiemet de 60 km faninoar lizzende stêden Bremen en Bremerhaven as enklaves yn Nedersaksen. De steat ûntstie trochdat Bremen en Bremerhaven (oarspronklike namme: Wesermünde) nei de Twadde Wrâldoarloch as oanfierhavens foar de Amerikaanske besettingssône (yn Súd-Dútslân) ta enklaves yn 'e Britske besettingssône (yn Noard-Dútslân) makke wiene. De Frije Hânzestêd Bremen waard as bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1947 en kaam yn 1949 as dielsteat by de Bûnsrepublyk Dútslân (West-Dútslân).

## Skiednis

## Bestjoerlike yndieling
Bremen is ûnderferdield yn twa stedsdistrikten (kreisfreie Städte):
* Bremen
* Bremerhaven
Kogge

In **kogge** wie in midsiuwsk skip. Sa om it jier 1200 kaam dit type skip opsetten dat ûntwikkele waard út it wytsingeskip. It wie boud op in rjochte kyl en stjûne en hie foar it grutste part in dek.

## Archeology
Nei it drûchfallen fan de Flevopolders binne ferskate koggen opdold en konservearre. Totaal binne der sa'n 14 koggeskippen yn Nederlân fûn.

## Keppeling om utens
* De Kamper Kogge
* Koggen en Kogen
Wintertiid

De **Wintertiid** is de tiid dy’t oanhâlden wurdt tusken de lêste snein fan oktober en de lêste snein fan maart. Einliks is de wintertiid de ‘gewoane’ standerttiid fan Nederlân.

Krekt as de simmertiid hat de wintertiid in ôfwiking fan de sinnetiid. De grutte fan dy ôfwiking is ôfhinklik fan it plak dêr't ien him befynt op de wrâld. Sa stiet yn it meast eastlike part fan it Nederlânske taalgebiet, by Nijeskâns yn Grinslân, de sinne om 12:31 oere middeis it heechst. Wylst op it meast westlike part fan it taalgebiet, by De Panne yn West-Flaanderen, de sinne om 12:50 pas op har heechste punt stiet.

De Nederlânske regearing hat besluten dat de simmertiid yn alle gefallen oant en mei 2010 yngien sil yn it lêste wykein fan maart en einiget yn it lêste wykein fan oktober. 

## Winter- tsjin Simmertiid
By de oergong nei de wintertiid skoot de deiljochtperioade in oere op. Hjirtroch wurdt it moarns in oere earder ljocht en jûns earder tsjuster. Dizze feroaring yn tiid hat gjin ynfloed op it waar, sadat ek de deiske waarferskynsels in oere nei foaren skowe. Sa wurdt de heechste temperatuer fan de dei meastel inkele oeren nei it middei-oere berikt. Yn de winter is dit oer it algemien tusken 15 en 16 oere. Mar omdat de sinne yn de winter minder ynfloed hat op de temperatuer kin it waarmste momint fan de dei ek op in hiel oar tiidstip falle. Sa wurdt yn de winter de heechste temperatuer fan de dei by stoarm wolris mjitten yn it midden fan de nacht.

## Skiednis fan de wintertiid
Yn Nederlân is it ûnderskied tusken de simmer- en wintertiid yn 1977 op nij ynfierd. Ek tusken 1916 en 1945 bestie de simmertiid yn Nederlân. Oant it begjin fan de 20e iuw hie hast elk plak har eigen tiid. Foar it fêststellen fan de tiid waard doe útgong fan de heechste stân fan de sinne. Omdat dizze yn it easten op komt en yn it westen ûndergiet wurdt de heechste stân fan de sinne yn it easten likernôch in kertier earder berikt as yn it westen.  

De opkomst fan de spoarwei makke de ynfier fan in lanlike standerttiid nedich. Fan 1909 oant 1940 hie Nederlân har eigen Amsterdamske Tiid. Dizze rûn twintich minuten foar op de Jeropeeske Tiid. De oergong nei de hjoeddeiske Midden-Jeropeeske Tiid fûn plak op 16 maaie 1940. De Dútsers lieten de klok doe in oere en fjirtich minuten foarút sette. Dizze simmertiid waard ek brûkt yn de winters fan 1941 en 1942. Pas yn novimber 1942 waard de klok wer in oere werom set. Fan 1943 oant 1945 waard allinnich de simmertiid brûkt. Yn 1946 waard it ferskil tusken de simmer- en wintertiid foar tritich jier ôfskaft.

## Sjoch ek
*Simmertiid
Amsterdamske Tiid

De **Amsterdamske Tiid**, of **Nederlânske tiid**, wie de tiidsône fan Nederlân tusken 1909 en 1940. Dy tiid rûn 20 minuten foar op de Greenwich Mean Time. 

Foar 1909 ferskilde de tiid yn Nederlân fan plak ta plak. Sa wie it yn easten yn dy tiid oer it algemien letter as yn it westen. Yn 1909 waard dêr in ein oan makke en krige Nederlân syn eigen nasjonale tiid. Dy waard lyk steld oan de pleatslike trochsnee tiid fan Amsterdam. Dat is die fan Westertoer (4°53'01,95"O).

Dy tiid rûn oant 17 maart 1937 ta 19 minuten foar op de Koördinearre Wrâldtiid (UTC +0-oere 19-minuten, 32,13 sekonden). Dêrnei waard dat feroare ta 20 minuten. Dy nije tiid waard ek wel *Loenenske Tiid* of *Garkumske Tiid* neamd, omdat er de trochsnee tiid fan Loenen en Garkum is.

As it yn Nederlân 12 oere wie, wie it yn Londen 11:40 oere en yn Berlyn 12:40 oere.

Mei de besetting yn de Twadde Wrâldkriich fierden de Dútsers de Dútske Tiid (GMT+1) yn Nederlân yn. Nei de kapitulaasje fan Dútslân yn 1945 is de klok net weromset.

Mei âlde sinnewizers falt it tiidsferskil tusken de pleatslike en dy Dútske tiid noch goed út te rekkenjen.

## Keppeling om utens
*  Wetlike tiidregeling yn Nederlân
Yme Kuiper (sportbestjoerder)

**Yme Jzn. Kuiper** is in sakeman út It Hearrenfean mei in gruthannel yn bakkersgrûnstoffen. Hy wie ien fan de trije direksjeleden fan SK It Hearrenfean. Mei Henk Hoekstra en Jan van Erve wie er ferantwurdlik foar de deistige gong fan saken by de klup. Kuiper wie ferantwurdlik foar de algemiene en technyske saken. Net-formeel waard er sjoen as de foarsitter fan de klup; hy folge Koos Formsma op dy't yn de simmer fan 2007 nei in jier ophâlden wie as foarsitter. Kuiper trede ek faak yn de rol as foarsitter yn namme fan de klup nei bûten. Foardat Kuiper lid waard fan de direksje wie er ek al jurist foar SK It Hearrenfean. 

Sûnt 1 augustus 2010 is Kuiper opfolge troch Robert Veenstra as foarsitter fan SK It Hearrenfean.
Greenwich Mean Time

**GMT** is de ôfkoarting fan **G**reenwich **M**ean **T**ime, wat stiet foar de trochsnee tiid fan Greenwich. Somtiden wurdt it ek brûkt as Greenwich Meridian Time, mar dat is net korrekt.

GMT is ien fan de tiidstanderts. At yn Greenwich de middelbere sinne op it hichtste punt yn it suden oan de himel stiet, hjit it tolve oere. De oantsjutting fan dy tiid is 12.00 GMT.

## Tiidstandert
By de ynternasjonale kommunikaasje, lykas tillefoan, tillegrafy en radioferkear en letter ek by it ynternet, wie it nedich om oer de hiele wrâld ien tiidstandert te hawwen. Dêrtroch koe wrâldwiid ien tiid ôfprate wurde. De Stjerrewacht fan Greenwich is yn 1884 fêstlein as it plak fan nulmeridiaan, dat de tiid oer Greenwich is dêrmei de tiid yn it midden fan de tiidsônes. GMT waard dêrom brûkt as dy tiidstandert.

Op 1 jannewaris 1972 waard de GMT as ynternasjonale tiidstandert ferfongen troch UTC, Koördinearre Wrâldtiid.

## Tiidsône
GMT is de tiid fan de tiidsône op de nulmeridiaan. It is dêrmei de sinnetiid fan Greenwich, en de tiid fan de tiidsone fan Londen. At it nedich is om de oerwurktiid oan de sinnetiid oan te pasjen, dan wurdt UTC oanpast mei in skrikkelsekonde. Dat liket dan as in ferskil tusken de âlde tiidstandert en de nije, mar de essinsje is de oanpassing oan de sinnetiid.
Balthasar Hubmaier

**Balthasar Hubmaier** (Friedberg, 1485 - Wenen, 10 maart 1528) wie in Roomsk-katolike pryster dy’t yn de Landkreis Waldshut (Foar-Eastenryk) foar de reformaasje keas. Hy keas ek foar de doop op leauwe yn it plak fan de bernedoop en waard dêrby in anabaptist. Sadwaande waard er net allinnich troch it Hûs Habsburch ferfolge, mar koe er ek net mear nei de stêd Surich fan Zwingli.

Yn Nickolsdorf fûn Hubmaier in protte harkers, ûnder oaren de foarst fan Lychtenstein. Uteinlik waard hy dochs pakt en yn Wenen fûn er de dea op de brânsteapel. Syn frou moast tasjen; in pear dagen letter soe sy sels yn de Donau ferdronken wurde. 

De Eastenrykske baptisten seagen yn Hubmaier de earste baptist fan it lân. Yn de âldste Baptistetsjerke fan Eastenryk (oan de Mollardgasse yn Wenen) hinget ta syn eare in plakette yn it foarportaal. Yn 1928 hawwe se der de fjouwerhûndertjierrige stjerdei fan him betocht. 

De Eastenrykske steat hat 2003 in tinkplaat foar Hubmaier ophingje litten by de Stubentor, it plak dêr't er op de brânsteapel kaam.

## Literatuer
* , *Balthasar Hubmaier: seine Stellung zu Reformation und Täufertum.* Kassel: Oncken, 1961.
* , 'Balthasar Hubmaier'. Yn: *RGG*, 3.1959 - Spalte 464 f.
* , *Doctor Balthasar Hubmaier und die Anfänge der Wiedertaufe in Mähren*. Brünn: Rohrer, 1893.
* , *Balthasar Hubmaier's understanding of faith*. Lanham: Univ. Pr., 1998. ISBN 0-7618-1220-2
* , *D. Balthasar Hubmaier als Theologe*. Aalen: Scientia-Verl., 1973. ISBN 3-511-04290-9 (Repr. fan de útjefte Berlin 1914)
Hamburch

De Frije Hânzestêd **Hamburch** (Dútsk: *Hamburg*, Nedersaksysk: *Hamborg*) is in stêd en metropoal yn Dútslân. De stêd leit oan de rivier de Elbe en is de op ien nei grutste stêd yn it lân en de wichtichste havenstêd. De stêd makket sels gjin part út fan in Dútske dielsteaten, mar foarmet in dielsteat op himsels. Binnen de offisjele grinzen wenje 1,7 miljoen minsken en yn de neistlizzende stêdlike gebieten wenje nochris sa'n 750.000 minsken.

Hamburch hat ferskate foarmen fan yndustry en der binne ferskate wittenskiplike ynstellings, ûnder oaren in universiteit en it Max-Planck-Ynstitút. De stêd hat in metro, en der is ek in fleanfjild: *Hamburch Airport*. De *Alte Elbtunnel* (1911) wie de earste tunnel op it Jeropeeske kontinint. Sankt Pauly is in ferneamd útgongssintrum. De measte histoaryske gebouwen fan Hamburch binne yn de Twadde Wrâldkriich ferwoaste by it bombardemint fan Hamburch. Yn 1946 krige Hamburch as bestjoerlike ienheid syn hjoeddeistige foarm en yn 1949 trêde Hamburch as dielsteat ta de Bûnsrepublyk Dútslân (West-Dútslân) ta.

## Sport
Der binne twa profesjonele fuotbalklups yn Hamburch, Hamburger SV (spilet yn de HSH Nordbank Arena) en FC St. Pauli (spilet yn it Millerntor-Stadion). HSV Hamburg spilet yn de earste Bundesliga.

Yn 2006 wie Hamburch ien fan de spylstêden fan it WK fuotbal.

## Keppelings om utens
* Offisjeel webstee fan Hamburch
* Wolkom yn Hamburch
* Polityk yn Hamburch
* Nederlânsk Konsulaat yn Hamburch
Toskane

**Toskane** (Italjaansk *Toscana*, is in regio yn sintraal Itaalje, dy't oprjochte waard yn 1948. De regio grinzget yn it noarden oan Liguerje en Emylje-Romanje, yn it easten oan Umbrje, yn it suden oan Latium en yn it westen oan de Tyrreenske See. De regio wurdt faak sjoen as ien fan de moaiste parten fan Itaalje.

## Provinsjes
De regio bestiet út de metropolitane stêd Florâns en njoggen provinsjes:

## Grutste gemeenten neffens ynwenners
Yn Toskane binne trije gemeenten mei mear as 100.000 ynwenners, tsien gemeenten mei in ynwennertal tusken 50.000 en 100.000 ynwenners en njoggen gemeenten mei in befolking tusken 30.000 en 50.000 ynwenners.

Understeande gemeenten ha mear as 30.000 ynwenners (sifers op basis fan 31 augustus 2022): 



## Ofbylden

FirenzeDec092023 01.jpg|Florâns
02 Lucca seen from Torre Guinigi.jpg|Lucca.
55049 Viareggio, Province of Lucca, Italy - panoramio (3).jpg|Viareggio.
Lucca San Michele in Foro 01.jpg|Siena.
Volterra from above. June 2024.jpg|Volterra.
1428

## Foarfallen
* 3 july - Mei de Soen fan Delft komt in ein oan de Hoekse en Kabbeljauske twisten, dy't yn 1349 begûnen.
* Ein fan de ûnôfhinklikheid fan it Hollânsk/Siuwske gewest, dat no it gesach fan Filips de Goede fan Boergonje erkenne moat.
* Ek Henegouwen wurdt troch de Boergonjers ynlive.

## Berne
* Katarina fan Falois, earste frou fan Karel de Stoute.
## Ferstoarn
Sealtersk Bûn

It **Sealtersk Bûn** (Sealtersk: *Seelter Bund*; Dútsk: *Heimatverein Saterland*) is in organisaasje dy’t striidt foar it Sealterfryske taal- en kultueraktivisme yn Sealterlân. It bûn waard yn 1977 oprjochte as ferfanger fan it Sealterbûn fan 1952. Lange tiid waard tocht dat it Sealtersk net mear te rêden wie. Rûnom 1960 waard de taal sels ferbean op skoallen. Mar mei help fan de sprekkundigen Marron C. Fort en Pyt Kramer en troch ynspannings fan it bûn is de taal sûnt de jierren ’70 wer sterk yn opkomst. 

It Sealtersk Bûn hâldt him dwaande mei it bewarjen en ûntwikkeljen fan it Sealtersk. Ek ûndersyk en dokumintaasje fan de Sealterske skiednis en kultuer foarmet in wichtich part fan it wurk fan it bûn. It Sealtersk Bûn bewarret in protte kulturele bydragen yn syn argyf. 

De feriening hat likernôch 300 stipers. Tusken de 30 en 40 minsken dogge frijwilligerswurk troch aktyf te wurkjen oan de taal. Bygelyks it wurkjen oan de Sealterske stavering en grammatika en it skriuwen fan Sealterske teksten. De organisaasje wurdt benammen stipe troch private ûndersteunings en help fan it federale regear.

De organisaasje is lid fan it Jeropeesk Buro foar Minderheidstalen. Ek is it bûn dielnimmer oan de Fryske Rie en fan it Oldenburger Lânskip. Lykas it Westerlauwersk-Frysk en it Noardfrysk is de taal oanmeld by it Jeropeeske Hânfêst foar regionale talen of talen fan minderheden. Dat it Sealtersk opnomd is yn de list fan it hânfêst is fan grut belang foar de erkenning fan it Sealtersk.

Pyt Kramer is sûnt 6 maart 2010 earelid fan it Sealtersk Bûn yn it Sealterlân.

## Literatuer
*  (red.) - *25 Jahre Heimatverein Saterland -Seelter Buund- 1977-2002*.
* *Robin Hood*, fan John F. Hooker, nei it Sealtersk oerset troch Gretchen Grosser, Ingeborg Einhaus en Johanna Evers, Comic. Utjouwerij Jens Quedens, Amrum, 1998, 16 Sieden.

## Keppeling om utens
* 06 maart 2010: *Heimatabend*: Pyt Kramer earelid fan de Sealtersk Bûn, sjoch:   hjir of hjir
* 08 oktober 2010:   Meegliederfersamlenge: Seelter Buund eerd Meeglieder of sjoch hjir
* 17 oktober 2011: Sealtersk Bûn hat in nij bestjoer (It Njis)
Dedemsvaart (doarp)

**Dedemsvaart** hat syn namme te tankjen oan de Dedemsfeart dy't yn dit gebiet oanlein is. Dizze feart rûn fan Hasselt ôf nei Ane ta en waard oanlein yn it tiidrek fan 1809 oant 1854. De oanset en in grut part fan de útfiering fan dizze oanlis waard dien troch Willem Jan baron fan Dedem (1776-1851).

## Ferkear en ferfier
By (of op de rin fan de eardere) Dedemsfeart del rint de provinsjale dyk de N377 (Hasselt - Coevorden). In pear kilometer westlik fan Dedemsvaart rint de N 48. Dedemsvaart is mei it iepenbier ferfier allinnich mei de bus te berikken.

## Kultuer en rekreaasje
It plak hat in tal histoaryske lânhuzen. Ek binne der de kalkovens, * 't Leshuus*. Yn de âldheidskeamer kinne besikers mear te witten komme oer de oanlis fan it kanaal, de yndustry fan Dedemsvaart yn de 19e iuw en de kalkovens. De botanyske tunen fan Mien Ruys foarmje in (ynter)nasjonale trekpleister.

Yn Dedemsvaart binne in tal rekreative foarsjenningen. De Kotermeer, in plasse út de tiid fan foar de feanterij, is hjoed de dei in rekreaasjeplasse dêr't swommen, syld, surft en fiske wurde kin. It Zuiderbos grinzet fuort oan de bebouwing fan Dedemsvaart.

## Bekende persoanen
* Mien Ruys (1904-1999), túnarsjitekte;
* Reinier Paping (1931-2021), winner Alvestêdetocht fan 1963;
* Gerrit Brand (1956), skriuwer;
* Cisca Joldersma (1964), CDA-politika;
* Sanne Hans (1984), sjongster (artystenamme Miss Montreal).


Kalkovens Dedemsvaart.jpg|*De kalkovens oan 'e Kalkovenwijk (2009)*
Overzicht gashouder, gezien vanaf het terrein waar de kalkovens staan - Dedemsvaart - 20422542 - RCE.jpg|*Gashâlder oan 'e Oude Zuidwolderstraat (2005)*
SmeedijzerenDraaibrug1892.jpg|*Draaibrêge oer de Dedemsfeart (2023)*
Overzicht van de watertuin uit 1954 - Dedemsvaart - 20351801 - RCE.jpg|*[[Tunen fan Mien Ruys|Wettertún]] fan Mien Ruys (2002)*
Voormalig hoofdkantoor van de Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij in Dedemsvaart.jpg|*Earder haadkantoar fan de Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij (2017)*
Aerialphotograph of Dedemsvaart.jpg|*Loftfoto fan Dedemsvaart (2016)*
Mickey Mouse

**Mickey Mouse** is in stripfiguer. Hy waard yn 1928 foar Walt Disney ûntwurpen troch Ub Iwerks. Mickey is in antropomorfyske mûs waans antlit tekene wurde kin as trije swarte sirkels. Mickey Mouse is in ikoan foar The Walt Disney Company en ien fan de meast werkenbere symboalen yn de wrâld.
1429

## Foarfallen
* De Skierstins by Feanwâlden komt yn besit fan de Bernardine of * Skiere muontsen*. 
* De Skandinavyske Unykening Erik XIII lit oan de noardkant fan de  Sont in kastiel bouwe, om tol heffe te kinnne, de saneamde Sonttol. In de 19e iuw wurdt de ynternasjonale druk op Denemark om de tol op te heffen hieltyd swierder, en op 1 april 1857 skaffe de Denen de tol ôf.
* 8 maaie - De Ingelsen beëinigje it belis fan Orléans, neidat Jeanne d'Arc it Frânske leger mobilisearre hie.
* 17 july - De troanopfolger (de dauphin) fan Frankryk wurdt yn Reims ta kening Karel VII kroane, 6 jier nei de dea fan syn foargonger Karel VI (*de Dwylsinnige*).

## Berne
* 23 maart - Margarete fan Anjou, frou fan Hindrik VI. fan Ingelân en regintesse († 1482)
;*datum ûnbekend*
* Gentile Bellini, Fenesiaansk keunstskilder († 1507)

## Ferstoarn
Klaaistreek

De **Klaaistreek** of **de Klaai**, is in gebiet yn de provinsje Fryslân mei fanâlds in eigen kultuer. De namme komt fan de grûn dêre, fette seeklaai. 

By it gebiet wurdt ornaris it gea noardlik en westlik fan Ljouwert rekkene. De grins rint likernôch by de Fryske marren yn it suden, oer Ljouwert, en Dokkum nei Dokkumer Nije Silen. In part fan it gebiet, benoarden Harns, Frjentsjer, Ljouwert en Dokkum, wurdt de Bouhoeke neamd, dêr't ikkerbou en mingde lânbou útoefene wurdt. It gebiet súdlik fan Harns en Frjentsjer, mei útsûndering fan it oanslike lân fan de eardere Marneslinke dat wol "de Lytse Bouhoeke" neamd wurdt, stiet bekend as de Greidhoeke, dêr't de melkfeehâlderij dominant is.

It klaaigebiet yn Grinslân wurdt oantsjut as Noardlike Klaaistreek. 

## Kultuer
Omreden de fruchtbere boaiem wie de klaaistreek folle woltieriger as de gebieten mei fean- en sângeaen. De bewenners hiene dêrtroch better iten. Der waard út de Klaaistreek wei delsjoen op de Wâldfriezen dy't delbûgjend "Wâldpiken" of "Wâldprikken" neamd waarden. Hja waarden yn in soad gefal net foar fol oansjoen. Ek harren Fryske tongslach gou as minderweardich. Om't der yn de ikkerbou in soad ferlet fan feinten wie, hiene de doarpen yn de Klaaistreek gruttere sosjale tsjinstellings, benammen yn de Bilthoeke. Yn de Greidhoeke waard yn 'e ûngetiid in soad gebrûk makke fan Dútske seizoensarbeiders, dy't wol hantsjemieren of poepen neamd waarden.

## Dialekt
Op 'e Klaai wurdt ien fan de fjouwer grutte Fryske dialekten sprutsen, it Klaaifrysk. Dit dialekt ferskilt fan it Fryske dialekt dat yn de Fryske Wâlden, it Wâldfrysk, sprutsen wurdt. Under mear trochdat by it Frysk fan de Klaai it ûnderskied tusken de twa klanken yn de wurden ‘nei’ en ‘nij’ te hearren is.

Ek ûnderskiedt it Klaaifrysk him mei fan it Súdwesthoeksk troch it ferskynsel dat Nijere brekking neamd wurdt yn it Klaaifrysk foar komt en net yn it Súdwesthoeksk.

## Sjoch ek
* Klaaifrysk
* Seeklaailânskip
Fryske Goaen

De **Fryske Goaen** foarmen yn de Midsiuwen in part fan de Fryske Seelannen. Fan dizze goaen binne in grut tal âlde rjochtsteksten bekend. Benammen teksten fan de 17 Kêsten en 24 Lânrjochten binne bewarre bleaun. Ut dy teksten blykt dat de goaen in beskate gearwurking ûnder inoar hienen. De goaen stean somtiden ûnder ferskillende nammen bekend, wylst oaren wer ûnderferdield binne yn lytsere ienheden. 

De Fryske Goaen wienen:	
*1. Westergoa
*2. Sudergoa
*3. Eastergoa
*4. Boarnegoa (falt foar it grutste part gear mei de Sânwâlden)
*5. Westerkertier (ûnderferdield yn Fredewâld, Langewâld, Middag en Humsterlân)
*6. Hunzegoa
*7. Fivelgoa
*8. Oldambt
*9. Reiderlân
*10. Iemsgoa (ek wol Emsigerlân neamd)
*11. Federgoa (ek wol Krummhoarne neamd)
*12. Norderlân
*13. Brookmerlân
*14. Harlingerlân (falt gruttendiels gear mei it distrikt Wittmund)
*15. Wangerlân
*16. Östringen
*17. Rjustringen
*18. Lengenerlân
*19. Moormerlân
*20. Oerledingerlân
*21. Lân Woersten

It grinsgebiet tusken Fryslân en Grinslân wurdt op de kaart ûnderferdield yn meardere lytse gebieten. Humsterlân, Langewâld en Fredewâld, yn Grinslân, waarden mei syn trijen oanjûn as it Westerkertier. Humsterlân hat mooglik in selsstannich goa west, dêr't Achtkarspelen nei alle gedachten ek by heard hat. Fan Smellingerlân is bekend dat it yn de Midsiuwen optrede as in ienheid. Lykas Kollumerlân, hoewol it letter ek ta Eastergoa heard hat.

It Sealterlân hat nea in Frysk goa west. It waard troch de Friezen kolonisearre, lykas Noard-Fryslân. Ek dêrr hawwe nea Fryske goaen west. De Friezen dy’t dêr wennen binne nei alle gedachten fan de Fryske gebieten út it westen wei lutsen.
1430

## Foarfallen
*Ulrich I bringt mei syn âldere styfbroer Edzard de sân frije East-Fryslannen foar it earst op it aljemint.
*10 jannewaris - De Oarder fan it Gouden Flues wurdt ynsteld.
* De Osmanen feroverje Thessaloniky en moardzje de stêd fierwei hinne út.

## Berne
*16 oktober - kening James II fan Skotlân. († 1460) 

## Ferstoarn
*14 augustus - hartoch Filips I fan Brabân (* 1404)
1431

## Foarfallen
* De muontsen fan Lidlum slaan de destiidske koster fan Easterwierrum dea yn syn pastorije.
* Kortgene krijt stedsrjochten
* 30 maaie -  Jeanne d'Arc wurdt as heks ferbaarnd yn Rouen.

## Berne
* Vlad Tepes, prins fan Wallachje, ek bekend as Vlad III of Vlad Dracula.

## Ferstoarn
1440

## Foarfallen
* Yn Jeropa begjint in perioade fan wolfeart, dy't 30 jier duorje sil.
* Ulrich I krijt de macht oer Esens.

## Berne

## Ferstoarn
* Laurens Janssoan Koster, ien fan de útfiners fan de boekdrukkeunst.
* 20 septimber - Freark I fan Brandenboarch, Keurfoarst fan Brandenboarch.
Frysk Fassisten Front

It **Frysk Fassisten Front** **(FFF)** waard oprjochte yn maaie 1933 troch de dichter en feedokter Rintsje Piter Sybesma út Tsjerkgaast en J.M. van der Goot (kandidaat-notaris fan Sondel).

De 'Foarhammer' wie it krantsje fan de FFF. De ienichste bekende aktiviteit fan dizze faksistyske organisaasje is de begjinselferklearring, mei in lytse koarte taljochting. Dy ferklearring waard op 27 juny 1933 opnaam yn de Nieuwe Rotterdamsche Courant. Der wurdt oannomd dat it Frysk Fassisten Front yn de earste helte fan 1934 opgien is yn de Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging (NSB) fan yr. A.A. Mussert.

## Sjoch ek
* Fryske Folkspartij (FFP)
Sportstêd It Hearrenfean

**Sportstêd It Hearrenfean**, yn de folksmûle ek wol Sportstêd neamd, is in multifunksjoneel gebouwenkompleks op It Hearrenfean. Ta Sportstêd heart it gebiet fan it Boargemaster Kuperusplein en omkriten, it Sintrum-West (Dimpte Mûnewyk), de strook fan It Hearrenfean-Midden by de Koarnbeursdyk del en it noardlik part fan it sintrum oant de K.R. Poststrjitte. Dit gebiet wurdt ek wol It Hearrenfean Sintrum-Breed neamd.

It kompleks is yn behear fan de stifting Sportstêd It Hearrenfean BV. Oandielhâlders binne:
* De gemeente It Hearrenfean (foar 50%)
* SK It Hearrenfean (39,5%)
* De Friesland Zorgverzekeraar (10,5%)

## Skiednis
Op de lokaasje fan wat letter Sportstêd It Hearrenfean waard stiet sûnt 1994 it Abe Lenstra Stadion. Yn it begjin fan de 21e iuw waarden plannen makke om der in multyfunksjoneel kompleks fan te meitsjen. It Abe Lenstra Stadion, dat by it projekt útwreide wurde soe, waard in ûnderdiel fan it projekt. Yn 2003 waard begûn mei de bou fan Sportstêd.

Sportstêd bestiet út in oantal ûnderdielen:
* In swimbadkompleks mei fjouwer swimbaden, wêrûnder in wedstriidbad fan 25 by 21 meter.
* In sporthal besteande út ferskillende lytsere hallen. Bygelyks in turnhal, in tennishal en romten foar oare sporten.
* In gebou wêryn it Fryslân Kolleezje fêstige is. Under oaren de CIOS oplieding is hjir fêstige.

Neidat Sportstêd yn 2006 yn gebrûk nomd waard, binne de Sporthal De Kamp, yn wenwyk De Greiden en it sportkompleks De Telle ôfbrutsen.

## Brûkers
### Sportferienings
Under oare:
*SK It Hearrenfean
*HZ&PC 
*Mid-Fryslân
*Hearrenfeanske Boys
*VV It Hearrenfean
*Turnsintrum Sportstêd It Hearrenfean

### Oars
*Fryslân Kolleezje

## Sjoch ek
*Abe Lenstra Stadion
Noard Sentinel Eilân

**Noard Sentinel Eilân** is in eilân yn de Baai fan Bingalen. It eilân heat ta de Andaman Eilannegroep, in groep eilannen dy’t grûngebiet binne fan Ynje. It leit wat isolearre fan oare eilannen, westlik fan it súdlikste puntsje fan it Súd Andaman Eilân. 

It eilân leit mids gefaarlike kliffen. It eilân is begroeid mei tropyske fegetaasje en is reedlik plat. It heechste punt fan it eilân leit likernôch 48 meter boppe de seespegel. Noard Sentinel Eilân hat in oerflak fan likernôch 72 kante kilometer.

## Befolking
It eilân wurdt bewenne troch in ynhiemske stam, de Sentinelezen. It tal ynwenners fan it eilân wurdt rûsd tusken de 50 en 400 minsken. De Yndyske populaasjetelling, dy't fan in ôfstân plak fûn, fan 2001 levere 18 froulju en 21 manlju op. DNA ûndersyk mei oare stammen fan Andaman eilannen wize oan dat de Sentinelske beskaving ien fan de âldste beskavings op de wrâld wêze moatte. Skattings rinne ta 70.000 jier werom yn de tiid.

De bewenners fan it eilân slaan elts kontakt mei de bûtenwrâld ôf, se hearre ta ien fan de lêste folken op de wrâld dy’t nea yn kontakt west binne mei de hjoeddeiske beskaving. It lokale bestjoer dy't oer it eilân giet hat bekend makke gjin yntinsjes te ha om har te bemoeien mei de Sentinelske libbensstyl en omkriten.

Mei de tsûnamy fan desimber 2004 is it eilân swier skansearre. Dat, yn elts gefal in part, fan de befolking dizze tsûnamy oerlibbe ha waard befêstige neidat inkele dagen nei de tsûnamy in helikopter fan de Yndyske oerheid oer it eilân hinne fleach. De helikopter sêgen in pear ynwenners fan it eilân dy’t de helikopter mei pylken fuort probearre te jeien. 

## Kontakt
It eilân wurdt foar it earst neamd troch in Ingelske warnimmer, John Ritchi. Hy skriuwt yn 1771 dat der op Noard Sentinel Eilân befolking wêze moat. Hy makket dit op út talrike ljochten dy’t oan de kust te sjen binne. Mear as in iuw letter, yn 1880, besiket M.V. Portsman om it eilân te betreden. Hy is de earste minske út Jeropa dy’t op it eilân komt. Hy nimt inkele Sentinelesen mei, dy’t snel siik wurde en stjerre. Se ha gjin lichaamlike ôfwar tsjin de westerske sykten. Healwei de santiger jierren fan de 19e iuw, yn 1974, wol de Eastenriker Heinrich Harrer yn kontakt komme mei de befolking fan it eilân. Dit slagget net. Hy wurdt mei pylk en bôge fan it eilân ferdreaun. Sûnt inkele jierren is it ferbean om it eilân te betreden. De Yndyske marine en plysje hâldt hjirop kontrôle. 

## Keppelings om utens
* The last island of the savages, in artikel fan Adam Goodheart.
* Administration in India's Andaman and Nicobar Islands has finally decided upon a policy of minimal interference.
* In filmke oer it besykjen om yn kontakt te kommen mei de Sentinelesen (yn Realplayer).
* Stone Age tribe kills fishermen who strayed on to island.
1441

## Foarfallen
* Yn Harderwyk al in Latynske skoalle.
* Admiraal Hindrik II fan Borselen, Monsieur De La Vère, sylt de Elbe en de Wezer op en sleepte in oantal Hanzekoggen fuort by Hamburch en Bremen. Hjirnei waard de Frede fan Kopenhagen sletten, wêrby’t Hollân en Seelân op’e nij frije trochgong krigen troch de Sont.
* Lúksemburch wurdt by de Nederlannen foege
* Kristoffer fan Beieren folget Karl Knutsson Borde op as kening fan Sweden.

## Berne

## Ferstoarn
* Jan van Eyck, Flaamske skilder.
* Edzard Sirksena en syn frou stjerre oan de pest
1443

## Foarfallen
* Kollumersweach wurdt foar it earst neamd yn in offisjele akte.
* Aldwâld wurdt neamd as *Olte-Wolde*. 
* Eastbroeksterlân en Kollumerlân slute in ferbûn mei Grins.
* De âlde binnedyk Twiska wurdt foar it earst neamd
* Elisabet fan Görlitz docht ôstân fan it Hartochdom Lúksemburch foar Filips de Goede fan Boergonje. Hja krijt oant har dea in jierjild.
## Berne
* 27 jannewaris, Albrecht III ek:Albrecht fan Saksen, bynamme de Kloekmoedige,

## Ferstoarn
1444

## Foarfallen

* 25 april - Yn Grins wurdt it Ferdrach fan Grins sletten, in ferbûn tusken Eastergoa en de stêd Grins dat dêre in ein makket oan de striid tusken Skier en Fet. 
* 10 novimber - Slach by Farna tusken Poalen en Hongarije tsjin it Ottomaanske Ryk. Ottomaanske oerwinning.
* 27 novimber – Tommaso Parentucelli (de letere Paus Nikolaas V) wurdt biskop fan Bologna.
* De Byzantijnen besykje noch ien kear de Heksamilion, de muorre dy't de Morea skiedet fan de rest fan it fêstelân te reparearen omdat it besykjen fan de kant fan de Turken om de skeamele resten fan it ryk op te rêden net te kearen liket.

## Boukeunst

Ofbyld:Burgtor Gate, Lubeck, Germany June 2009.JPG|*Burgtor*, Lübeck (1444)


## Berne
* 11 maart - Donato Bramante, Italiaanske arsjitekt († 1514) 

## Ferstoarn
* 20 maaie - Bernardinus fan Siena (64), Italjaansk fransiskaan, preester en hillige
* 10 novimber - Władysław III fan Poalen (20)
1442

## Foarfallen
* Stifting Kleaster Mariengrêf of Buwekleaster yn Droegeham, premonstratinzer frouljuskleaster.

## Berne
* 20 april - Edwert IV fan Ingelân

## Ferstoarn
* 3 maaie - Ingelbrecht I fan Nassau
* 25 desimber - Elizabeth II fan Bohemen, Dútsk keizerinne.
1445

## Foarfallen
*Untdekking fan Senegal en Kaapverdje troch Dinas Diaz.

## Berne
* 1 maart - Sandro Botticelli, Italjaansk keunstskilder. 
* 16 maart: Johann Geiler von Kaisersberg, yn Switserlân berne preker.
* Albert Brudzewski, Poalsk astronoom.
* Nicolas Chuquet, Frânsk wiskundige.

## Ferstoarn
* 15 maaie - Johanna fan Polanen, Nederlânske grevinne.
* 5 juny: Leonel Power, Ingelsk komponist.
* 8 augustus: Oswald von Wolkenstein, Eastenrykske komponist.
* Joan Beaufort, Skotsk keninginne.
* Olug Moxammat, Kan fan de 'Gouden Oarder'.

## Byldzjende Keunst

Ofbyld:St Bernardino preaching in the Campo.Sano di Pietro.jpg|*San Bernardino preket op it Plein fan Siena* (1445) Sano di Pietro 


## Boukeunst

Ofbyld:Bochnia-bazylika-ściana frontowa.jpg|*Basilyk fan Bochnia*, Poalen (1445)
1446

## Foarfallen
*De Grovestins wurdt ynnaam troch de Skieringer Sikke Douwe Sjaerdema fan Frjentsjer.

## Berne
* Colijn de Coter, Flaamske  skilder († 1538)
* Margareta fan York († 1503)
* Wilwolt fan Schaumberch, Dútsk legeroerste († 1510)

## Ferstoarn
*15 april - Filippo Brunelleschi (69), Italjaansk arsjitekt.
1448

## Foarfallen
* Kristiaan I fan Aldenburch wurdt kening fan Denemark
* Montfoart ferovert Woerden

## Berne

## Ferstoarn
* 5 jannewaris - Kristoffel III fan Denemark, kening fan Denemark (*1416)
* Jehannes VIII fan Byzantium

## Boukeunst

Ofbyld:Venezia - SS. Giovanni e Paolo - Fianco - 20 - Ludovico Storlado, Cornice cappella Addolorata (1448) - Foto G. Dall'Orto, 10-Aug-2007.jpg|*Cappella Addolorata*, Feneetsje (1448) Ludovico Storlado
1447

## Foarfallen
*Yn in ferdrach mei Grins wurdt de namme Sumar foar it earst neamd.
*11 febrewaris-  Ien dei nei de iepening fan it parlemint wurdt de hartoch fan Gloucester ûnferwachts oanholden en beskuldige fan heechferrie.
*28 febrewaris - Gloucester wurdt dea fûn op bêd. Der binne gjin spoaren fan geweld, mar in soad minsken fermoedzje moard.

## Berne
* Giovanni Antonio Amadeo, Italjaanske byldhouwer en boumaster († 1522)

## Ferstoarn

*23 febrewaris - Paus Eugenius IV (64), (paus fan 1431 oant 1447)
*28 febrewaris - Humphrey fan Gloucester
*6 maart - Coletta Boillet (66), kluzenaresse en oardestiftster
*12 maart- Shahrukh Mirza (69), foarst fan Korassan en Samarkand.
* novimber - Vlad II Dracul, woiwode fan Walachije (* foàr 1395)
1449

## Foarfallen
* Gabe fan Holdinga is grytman fan Eastdongeradiel.  
* 31 july Kening Karel VII fan Frankryk stjoert in troepemacht fan 30.000 manskippen nei Normandje om de Ingelsen foargoed út it hartochdom te ferdriuwen.
* 19 oktober De boargers fan Rouen hawwe gjin sin yn in belis lykas yn 1418. Hja komme tsjin de Ingelsken yn opstân en sette de stedspoarte iepen.
* Abd-al Latif wurdt hearsker oer it Timoeridenryk om Samarkand hinne. Hy hat syn heit Ulug Bey fermoardzje litten omdat dy mear in gelearde as in hearsker wie.

## Berne
;jannewaris
* 1 - Lorenzo de' Medici, soan fan Piero de' Medici mei de Flearen (stoarn 1492)

* 7 febrewaris: Adriana fan Nassau-Dillenburch, grevinne fan Hanau-Münzenberch († 1477)

## Ferstoarn
* Leonoar fan Aragon, prinsesse fan Aragon en keninginne fan Portegal (* 1402)
* 13 augustus - Loadewyk IV fan de Palts (25)
* 27 oktober - Ulug Bey (42), Perzysk astronoom

## Boukeunst

Ofbyld:Rotterdam laurenskerk.jpg|*[[Grutte of Sint-Laurenstsjerke (Rotterdam)]]* (begjin bou 1449)