open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Osmaanske Ryk

It **Osmaanske Ryk** (*ek wol: Ottomaanske Ryk*, Turksk: **Osmanlı İmparatorluğu**) is it Turkske Ryk dat fan 1299 oant 1922 bestie. Yn 1683 omfieme it Osmaanske Ryk it Turkije fan no, de lannen om de Swarte See hinne, de Balkan, Noard-Afrika en parten fan it Midden-Easten. It Ryk is ferneamd nei de stifter fan de dynasty fan de Osmanen.

## Skiednis
Om 1299 hinne ferklearre Osman I. syn Beylik ûnôfhinklik. Osman I. en opfolgers ferienigen lytse Turkske steaten yn Anatoalje en ferovere in grut part fan de Balkan (Servje en Bulgarije). Yn 1402 waarden de Osmanen troch Timoer Lenk yn 'e Slach by Ankara ferslein.
Neidat Mehmet I it ryk wer ferienige hie, koe syn opfolger Mehmet II fierder mei it feroverjen fan it Byzantynske Ryk, dat slagge yn 1453. De Osmanen feroveren fierders Egypte (1517), Syrje (1516), Palestina (1516) en west-Araabje (1517).

De grutste kavalery oanfal yn 'e skiednis fan de minske wie dy mei de Slach om Wenen op 12 septimber 1683. 

Yn 'e 18e iuw waard it Osmaanske Ryk aloan minder sterk. Oare Jeropeeske machten lykas Grut-Brittanje en Frankryk krigen hieltyd mear macht yn de regio, bygelyks Napoleon yn 1798 doe't er Egypte besocht te feroverjen. De Russen besochten mei Peter de Grutte út it noarden wei har ryk út te wreidzjen nei de Middellânske See. De Osmanen kamen wilens de 19e iuw hieltyd mear yn 'e lytse loege, op 20 wynmoanne 1827 fochten Frânske, Britske en Russyske skippen tsjin de Osmaanske float yn 'e Slach fan Navarino, mei as doel de Griken te stypjen mei har frijheidsstriid.
Yn 1878 krigen de ferovere gebieten Bosnje en Hergegovina, Roemeenje, Servje, Bulgarije en Syprus har ûnôfhinklikens werom.

It leit yn 'e reden en mei de Earste Wrâldkriich keazen de Osmanen de kant fan Dútsers. Yn 1922 waard de lêste sultan, Mehmet VI Vahideddin, weireage en de Republyk Turkije waard stifte fan Mustafa Kemal Atatürk.
Slach by Abrittus

De **Slach by Abrittus**, ek wol neamd de slach by *Forum Terebronii* yn Skytia Minor, fûn plak op 1 july 251 by de tsjintwurdige stêd Razgrad yn Bulgarije en gie tusken it Romeinske leger en de Goaten ûnder lieding fan kening Kniva. De slach waard troch de Romeinen ferlern en keizer Desius mei syn soan Herennius Etruskus skeaten beiden it libben derby yn. Keizer Desius soe dêrmei de earste Romeinske keizer wurde dy't yn in gefjocht mei fijannen sneuvelje soe. 

## Oanlieding
De oanlieding ta dizze fjildslach wie de ynvaazje troch de Goaten begjin 251 op it Romeinske ryk. Goatyske kriichstroepen wienen de Donau-grins oerstutsen en wienen al rôvjend de provinsjes Moesja en Daasje ynfallen. It antwurd fan de Romeinske keizer Desius op dizze bretale ynvaazje wie it stjoeren fan it grut leger nei it troffen gebiet om de ynfallers te bestraffen. Dat leger waard laat troch himsels mei syn soan Herrennius.

## De fjildslach
Doe't de Goaten dwaande wienen mei it belegerjen fan Nikopolis oan de Donau waarden sy ynearsten ferrast troch it leger fan keizer Desius. Under lieding fan kening Kniva bliezen sy de ôftocht en lutsen it Balkan-berchte oer. Tidens dizze weromtocht foel de stêd Philippopolis yn harren hannen en waard plondere. Desius besocht de Goaten te efterfolgjen, dochs late hy in swiere delslach by Beroë. It belis fan Philippopolis hie lykwols de krêft en omfang fan it Goatyske leger sadanich oantaasten, dat hy de Romeinen it oanbod die om ôfstân te dwaan fan alle bút en kriichsfinzenen yn ruil foar in frije ôftocht. 

Keizer Desius wie lykwols fan betinken dat er de weromtocht fan de Goaten wol ôfsnije koe en wegere it oanbod fan de Goaten. Hjirtroch besluet Kniva him mei syn manlju werom te lûken, mar ûnderweis  stuiten sy op de Romeinske legermacht fan Desius. Op 1 july dat jier rekken beide legers op 'e nij mei inoar yn gefjocht. Op wûnderbaarlike wize slagge kening Kniva, dy't syn leger opdield hie yn lytske beweechlike ienhedens, der yn om de Romeinen in stik tebek, nei in sompich gebiet tichte by Abrittus te driuwen. Yn de slach dy't plak fûn sneuvele Herennius, de soan fan Desius, troffen troch in fijannige pylk. Keizer Desius soe it earste treffen oerlibje, mar hie op it ein fan de dei de slach ferlern. Krektas in grut part fan syn soldaten fûn er syn ein yn de sompen by Razgrad.

## Neisleep
It Romeinske leger ferklearre fuortendaliks nei de slach Trebonianus Gallus ta keizer fan it Romeinske ryk. De nije keizer staakte de striid en starte ûnderhannelings mei de Goaten. Hy sleat mei kening Kniva in ûnfoardielige frede, want dizze mocht alle bút hâlde en krige boppedat alle jierren in som jild fan de Romeinen. Hja koenen werom keare nei harren lân oan de oerside fan de Donau en hoechden allinnich ta te sizzen dat sy harren werhâlde soenen fan oanfallen op Romeinsk grûngebiet. 

Neffens de Romeinske skiedskriuwer Ammianus Marsellinus wie de delsach fan Desius fergelykber mei de nederlaach dy't  Farus oprûn tidens de Farusslach eartiids. 

## Boarnen
* Ammianus Marsellinus
* Zosimus
* Laktantius, *De Mortibus Persecutorum*
1346

## Foarfallen
* 12 july - Ingelske troepen lânje yn Normanje foar in nij offinsyf yn it ramt fan 'e Hûndertjierrige Oarloch.
* 26 augustus - Yn it ramt fan 'e Hûndertjierrige Oarloch ferslane de Ingelsen ûnder kening Edwert&nbsp;III de Frânsen ûnder kening Filips&nbsp;VI yn 'e Slach by Crécy. Jan de Bline fan Lúksemboarch, de kening fan Bohemen, en Loadewyk II fan Nevers, de greve fan Flaanderen, dy't oan 'e Frânske kant meifjochtsje, komme yn 'e striid om.
* *sûnder datum* - Keizer Loadewyk IV belient Margareta fan Beieren mei de greefskippen Hollân, Seelân en Henegouwen, dy't nei de dea fan de bernleaze Willem IV fan Hollân wer oan de Kroan ferfallen wiene. Margereta is Loadewyk syn frou en Willem syn suster.
* *sûnder datum* - Denemark ferkeapet syn diel fan noardlik Estlân oan 'e Liiflânske Oarder.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* Eustache Deschamps, Frânsk dichter († 1406)

## Ferstoarn
* 30 maart - Margareta fan Bruce, Skotsk prinsesse (* 1315)
* 26 augustus - Jan de Bline fan Lúksemboarch, greve fan Lúksemboarch, kening fan Bohemen en markgreve fan Moraavje (* 1296)
* 26 augustus - Loadewyk II fan Nevers, greve fan Flaanderen (* ±1304)
* 17 oktober - Neil fan Bruce, bastertsoan fan 'e Skotske kening Robert I (* foàr ein febrewaris 1330)
Noard-Jeropa

Mei **Noard-Jeropa** wurdt it noardlike part fan it Jeropeeske kontinint bedoeld. Yn de rin fan de tiid hat it gebiet in ferskaat oan betsjuttings hân. Hjoed de dei wurdt mei Noard-Jeropa bedoeld:

* Denemarken
* Estlân
* Finlân
* Yslân
* Letlân
* Litouwen
* Noarwegen
* Sweden

Earst, doe’t Jeropa noch troch it Mediterrane gebiet oerhearske waard, waard alles dat fier fan de Middellânske See ôf lei Noard-Jeropa neamd. Bygelyks Dútslân, in grut part fan Frankryk, Nederlân, Belgje, Lúksemboarch en Eastenryk. Hjoed de dei wurdt dizze betsjutting noch brûkt yn de kontekst fan de Noardlike Renêssânse. Ek yn de kontekst fan de Jeropeeske Uny wurdt faak sprutsen oer Noard-Jeropa mei de lannen Dútslân, Belgje en Nederlân derby.

Der binne meardere kriten dy’t meastal ta Noard-Jeropa rekkene wurde. Wêrûnder:
* Skandinaavje
* Noardske Lannen (Skandinaavje mei Finlân, Yslân en de Faeröer eilannen)
* Baltyske Steaten (Estlân, Letlân en Litouwen). Dizze lannen wurde ek wol ta East-Jeropa rekkene.

Ek de Britske Eilannen (Feriene Keninkryk en Ierlân) wurde sa no en dan, bygelyks troch de Feriene Naasjes, ta Noard-Jeropa rekkene.

## Sjoch ek
* East-Jeropa
* Noardwest-Jeropa
* Sintraal-Jeropa
* Súd-Jeropa
* West-Jeropa
1342

## Foarfallen
* 9 desimber, Willem IV fan Hollân ferlient stedsrjochten oan Amsterdam.

## Berne
* 17 jannewaris - Filips de Dryste (Nederlânsk: Filips de Stoute)

## Ferstoarn
* 31 maart - Dionigi di Borgo San Sepolcro, Italjaansk biskop en teolooch (* 1300)
251

## Foarfallen
* It Romeinske ryk wurdt ynfallen troch Goaten ûnder lieding fan kening Kniva, hja plonderje de Balkan provinsjes.  
* 1 july - Yn de slach by Abrittus wurdt it Romeinske leger fan keizer Desius ferslein troch de Goaten.
* It Romeinske Ryk hat te lijen fan in pokke-epidemy, Hostilianus is ien fan de slachtoffers. Keizer Gallus beneamd syn soan Volusianus ta Augustus (keizer).  
* Paus Kornelius (251 - 253) folget Fabianus op as ienentweintigste Paus fan Rome. Under syn bewâld ferskerpet Gallus de kristenferfolgingen.   

## Berne
* Antonius de Grutte, kristlik hillige en hearremyt (stoarn 356)

## Ferstoarn
* 1 july - Keizer Desius, sneuvelet yn de slach by Abrittus.
* Herennius Etruskus (24), meikeizer fan it Romeinske Keizerryk
* Hostilianus, meikeizer en soan fan Trajanus Desius
* Sima Yi (72), Sineesk fjildhear en steatsman
Vasil Radoslavov

**Vasil Christov Radoslavov** (Bulgaarsk: Васил Радославов) (Lovetsj, 11 maart 1854 - Berlyn, 21 oktober 1929), wie in Bulgaarsk politikus.

## Oplieding en karriêre
Vasil Radoslavov studearre rjochten yn Heidelberch en rekke ûnder de yndruk fan de Dútske kultuer. Hy wie ien fan de oprjochters fan de Liberale Partij (LP) yn 1879. Op 29 juny 1884 waard hy minister fan Justysje ûnder Petko Karavelov (oant 9 augustus 1886).

## Earste kear premier
Op 16 augustus 1886 foarme hy syn earste kabinet. Fan 18 novimber 1886 ôf wie hy ek minister fan justysje. Noch gjin jier letter op 28 juny 1887 foel syn kabinet. Hy wie mar ien jier premier mar syn kabinet stie bekend om syn grutte korrupsje. Yn 1887 foel de Liberale Partij útien. Radoslavov kaam oan it haad te stean fan de Nije Liberale Partij (LPR). Se waarden ek wol Radoslavovisten neamd. De LPR stribbe nei ûnôfhinklikheid fan de Osmaanske sultan.

Fan 19 maaie 1894 oant 9 desimber 1894 wie Radoslavov noch in kear minister fan justysje. No ûnder Stoilov en fan 18 jannewaris 1899 oant 27 novimber 1900 minister fan Binnenlânske Saken ûnder Dimitur Grekov en Todor Ivantsjov. Dizze lêste premier wie in oanhinger fan Radoslavov. 

## Twadde kear premier
Syn opfettingen dat er tsjin de Russen wie en foar de Dútsers waard troch kening Ferdinand I fan Bulgarije opmurken. En op 17 july 1913 waard Radoslavov ta premier beneamd troch de kening. Hy waard net allinnich premier mar ek minister fan binnenlânske saken en bûtenlânske saken. Der wienen doe mar acht ministearjes, dus dominearre Radoslavov it kabinet folslein. 

Fan it begjin fan syn oantreden ôf folge Radoslavov in anty-Russyske polityk. De kening en Radslavov seagen it as haaddoel om it lân wat ferlern gien wie yn de Twadde Balkankriich werom te krijen. Yn de wiken fan july 1914 socht Bulgarije kontakten mei Dútslân. Keizer Wilhelm II en Ferdinand wienen neven, mar de keizer fertroude syn neef net hielendal. Radoslavov soarge foar in grutte liening fan Dútslân en Eastenryk-Hongarije, mar stelde de Bulgaarske dielname oan de striid (de Earste Wrâldkriich) noch in tiidsje út. Mar op 6 septimber sluet Bulgarije in geheim akkoard mei de Dútsers. Fiif wiken letter wie Bulgarije in lân yn oarloch. 

### Fal fan Radoslavov
It Bulgaarske leger slagge der yn koarte tiid yn om Masedoanje te oermasterjen. Mar dêrnei kaam it front stil te lizzen. De Bulgaarske soldaten en boargers waarden wurch fan de oarloch en yn 1918 wie in anty-oarlochs demonstraasje. It Ferdrach fan Brest-Litovsk belette Bulgarije fan fierdere oarloch mei Ruslân. De Frede fan Boekarest op 7 maaie 1918 brocht mar in lytse lânwinst op. Allinnich súdlik Dobroedzje waard tafoege oan Bulgarije. De kening ûntsloech dêrop op 21 juny Radoslavov en de liberaal Aleksandu Malinov waard de nije premier. Op 29 septimber kaam der in wapenstilstân. Kening Ferdinans die oan abdikaasje en gie nei Dútslân ta. Radoslavov dy’t benaud wie dat er oppakt wurde soe, flechte as Dutske offisier ek nei Dútslân. 

Yn 1922 waard Radoslavov ta de dea feroardield, yn 1929 krige hy amnesty. Hy ferstoar datselde jier op 11 oktober 1929 yn Berlyn.
1347

## Foarfallen
*In skip, wêrfan de bemanning mei de pest besmet is, komt yn Sisylje oan. Dat barren is it begjin fan de *[[Swarte Dea]]* yn Jeropa. (oant 1351)

## Berne

## Ferstoarn
* Wol 200 kleasterlingen fan Foswert stjerre oan de pest.
* 11 oktober - Loadewyk IV fan it Hillige Roomske Ryk (*1282).
1348

## Foarfallen
* De pest-epidemy dy't Jeropa fan 1347 oant 1351 yn 'e besnijing syn hie en de namme Swarte Dea krige, die doe ek de Noardlike Nederlannen oan.
* De Swarte Dea brekt ek út yn Kaïro. 
* In trêde fan de Londenske befolking stjert oan de Swarte Dea.

## Berne

## Ferstoarn
* 12 septimber: Johanna fan Boergonje, keninginne fan Frankryk 
* Wladislaus II, Kening fan Poalen
252

## Foarfallen
### Afrika
* Falerianus I organisearet *Legio III Augusta* op 'en nij mei *auxilia* (hiertroepen) út Raetia. Sy moatte yn Africa in koälysje fan opstannige Berbers delbêdzje. 
* Etioopje wurdt rekke troch de pest dy't him ferspraat oer it Romeinske Keizerryk. De epidemy sil 15 jier duorje en in protte slachtoffers easkje.

### Perzje
* Kening Sjapûr I slacht in opstân yn Korasan (Iran) del en falt Armeenje yn. Hy makket syn soan Hormazd fazalkening fan Grut Armeenje.

### Syrje
* Keizer Trebonianus Gallus ferdigenet de eastgrins (limes) oan de Eufraat tsjin de Perzen. Yn Syria mobilisearret er in Romeinsk leger foar de oanfal. 

## Berne

## Ferstoarn
*Sun Kwan (70), keizer fan it Keninkryk Wu
254

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* Origenes, omstriden kristlike skriuwer, gelearde en teolooch út de 3e iuw.
255

## Foarfallen
* Yn Fiminasium (by Belgrado) wurde foar it lêst Romeinske gebouwen delsetten. De streek giet foargoed ferlern foar it yn djippe krisis ferkearende Romeinske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
1349

## Foarfallen
* 5 jannewaris Margareta stelt har soan Willem V oan as greve en betinget in útkearing fan 15.000 gûne mei in jierjild fan 6000 gûne.
* Utbrekken fan konflikt tusken Hoeken en Kabbeljauwen: tusken oanhingers fan Margaretha en oanhingers fan Willem V.
* In ferskate stêden yn de Noardlike Nederlannen woedet in pogrom tsjin de joaden: alle inwenjende joaden wurde libben ferbaarnd op grûn fan beskuldigings dat se it jier dêrfoar de pest feroarsake hawwe soene.

## Berne
* 9 septimber: Albrecht III, hartoch fan Eastenryk († 1395)

## Ferstoarn
1350

## Foarfallen
* Swarte Dea yn Jeropa (oant 1351)
* Om dizze tiid hinne komme famyljes fan de Haadlingen oan de macht yn East-Fryslân.

## Berne
* Margaretha fan Male, hartoginne fan Boergonje, grevinne fan Flaanderen, Nevers, Rethel en Artois en hartoginne fan Brabân en Limburch.
* Rienck Bockema, Frysk haadling († 1436). *<small>(Bertejier ûnwis)</small>*

## Ferstoarn
* 22 augustus - Filips VI fan Frankryk
249

## Foarfallen
* Desius wurdt troch syn soldaten ta keizer ferheven en hellet yn Itaalje op keizer Pilippus de Arabier de oerwinning

## Berne

## Ferstoarn
* Filippus de Arabier, keizer fan it Romeinske ryk, (sneuvele).
Desius

**Desius**, yn it Latyn folút **Gaius Messius Quintus Traianus Decius** (Pannoanje, sa. 201 – Dobroedsja, juny 251) wie Romeinsk keizer fan 249 oant syn dea. Hy is de skiednis yngongen as de earste Romeinske keizer dy't sneuvele yn in slach tsjin barbaren.

## Opkomst
Desius wie earst gûverneur fan Moesja. Yn 249 waard hy troch de doetiidske keizer Filippus de Arabier beneamd ta praefectus urbi en belêst mei it oerbefel fan it Romeinske leger fan Moesja en Pannoanje. As oerbefelhawwer moast er striid fiere tsjin de Goaten. 
Troch syn soldaten waard er sawat fuortendaliks nei syn beneaming te Viminiacum ta keizer útroppen en sadanich ek algemien erkend. By Ferona yn Itaalje slagge hy der yn syn tsjinstander en foargonger Philippus te ferslaan, dy't sneuvele yn de striid. 

## De Goatyske ynvaazje
Desius krige tidens syn bewâld te krijen mei in grutte Goatyske ynfal op de Donau-provinsjes. By Berola hellen de Goaten in sege op de Romeinen en wienen by steat de stêd Philippopel (hjoed it Bulgaarske Plovdiv) te oermasterjen. De keizer luts sels mei in leger op tsjin de Goaten om harren te bestriden. Yn de slach by Abrittus (yn de Dobroedzja) sneuvele Desius, dy't yn 'e stiik litten wie troch syn fjildhear Gaius Vibius Trebonianus Gallus, tegearre mei syn soan en meikeizer Herennius Etruscus. Trebonianus Gallus, gûverneur fan Moesja, soe him opfolge. De twadde soan fan Desius, Hostilianus, waard troch dizze keizer adoptearre en ta meikeizer ferheven. 

Keizer Desius waard nei syn dea troch de Romeinen fergoade. 

## Keppeling om utens
* Geoffrey Nathan and Robin McMahon, artikel oer Trajan Desius (249-251 A.D.) en usurpators tidens syn regear, yn ''DIR'' (2002).
1352

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* 7 maart - Jehanna fan Falois, frou fan Willem de Goede en suster fan de Kening fan Frankryk Filips VI.
1354

## Foarfallen
* De Lykwade fan Turyn wurdt foar it earst neamd
* De Ottomaanse Turken winne Gallipoly, harren earste stipepunt yn Jeropa
* Keizer Karel IV ferheft Lúksemboarch ta hartochdom 
* Straasburch wurdt frijstêd. 
* Willem V folget syn mem Margareta fan Beieren op as greve fan Hollân en Seelân.
* Isabelle (1323-1361), dochter fan Willem de Goede trout mei Robert fan Namen (1323-1391), hear fan Beaufort-en-Argonne.

## Berne

## Ferstoarn
1356

## Foarfallen
*27 jannewaris - Greve Willem V fan Hollân ferlient stedsrjochten oan Inkhuzen.
* 17 augustus - Yn it ramt fan 'e Brabânske Súksesjeoarloch fynt de Slach by Skeut plak tusken it Greefskip Flaanderen en Brabânske troepen. De Flamingen behelje in klinkende oerwinning.
* 19 septimber - Yn 'e Slach by Poitiers wurde de Frânsen yn it ramt fan 'e Hûndertjierrige Oarloch ferpletterjend ferslein troch de Ingelsen. Kening Jan de Goede fan Frankryk wurdt kriichsfinzen nommen.
* *sûnder datum* - Yn Lübeck wurdt de Hânze oprjochte.

## Berne
* 17 jannewaris - hartoch Filips de Stoute fan Boergonje († 1404)

## Ferstoarn
* 23 juny - grevinne Margareta I fan Hollân, Seelân en Henegouwen, keizerinne-gemalinne fan it Hillige Roomske Ryk (* 1310)
;*datum ûnbekend*
*Kristina fan Bruce, Skotsk ealfrouwe (* 1273) (mooglik stoarn yn 1357)
1357

## Foarfallen
* 4 juny - Mei de Frede fan Aat komt in ein oan 'e Brabânske Súksesjeoarloch. De Hearlikheid Mechelen en it Markgreefskip Antwerpen komme (tydlik) oan it Greefskip Flaanderen.
* oktober - Mei de Frede fan Berwick komt der in ein oan 'e Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch tusken it Keninkryk Skotlân en it Keninkryk Ingelân.
* *sûnder datum* - De Edammers grave on koartere ferbining tusken de Purmermar en de Sudersee. Dit is it begjin fan Foalendam.
* *sûnder datum* - Klundert, yn Hollân (no yn Noard-Brabân) kriget stedsrjochten.

## Berne
* 11 april - kening Jehan I fan Portegal († 1433)

## Ferstoarn
* 28 maaie - kening Alfûns IV fan Portegal (* 1291)
;*datum ûnbekend*
*Kristina fan Bruce, Skotsk ealfrouwe (* 1273) (mooglik stoarn yn 1356)
1359

## Foarfallen
* Berlyn wurdt lid fan de Hânze

## Berne

## Ferstoarn
* Kening Earik XII fan Sweden (* 1339)
1360

## Foarfallen
* Walraven fan Falkenburch stiftet it frije Lân fan Ravenstein.
* By it ferdrach fan Brétigny krijt Ingelân as gefolch fan de nederlagendy't it Frankryk tabrocht hat Akwitaanje, dat it meastepart fan Frankryk beslacht.
* Kening Valdemar Atterdag fan Denemark krijt Scania (fan 1658 ôf in Sweedske provinsje).
*Opheffing boycot fan de Hânze tsjin Flaanderen.

## Berne

## Ferstoarn
1361

## Foarfallen
* Earste oarloch fan de Hânze tsjin Denemark begjint.
* Reinald III fan Gelre set syn broer Edward fêst op kastiel Roosendaal by Arnhim.
* Biskop Jan fan Arkel fiert twaris in strafekspedysje út yn de Stellingwerven omdat de boeren de opleine skattingen net betelje wolle. By de twadde tocht wurdt Blesdike yn de brân stutsen.
 
## Berne

## Ferstoarn
1362

## Foarfallen
* 16 jannewaris - De twadde Sint-Marsellusfloed treft alle lannen om 'e Noardsee hinne. Tûzenen minsken stjerre de drinkeldea.
* *sûnder datum* - Hear Arnold fan Rummen keapet de rjochten as prentendint fan it greefskip Loon ôf fan Godfryd fan Dalenbroek.
* *sûnder datum* - Op Iislân komt de fulkaan de Hvannadalshnúkur ta útbarsting.

## Berne
* 16 jannewaris - Robert de Vere, hartoch fan Ierlân, Ingelsk ealman († 1392)

## Ferstoarn
* 10 april - Machteld fan Lancaster, grevinne-oare helte fan Hollân, Seelân en Henegouwen (* 1339)
* 7 septimber - Jehanna fan de Toer, keninginne-oare helte fan Skotlân (* 1321)
* 12 septimber - paus Ynnosintius VI (* 1282)
Schnappi

***Schnappi***, folút *Schnappi, das kleine Krokodil* (*Snappy, de lytse krokkedil*), is in Dútsk kultliet. It wie in bernesankje út 2001 foar de tillevysjesearje Die Sendung mit der Maus (*It programma mei de mûs*). Yn 2004 waard it liet as mp3 ferspraat oer it ynternet, en waard sa populêr dat it ek as singel útbrocht waard en ein 2004 en troch 2005 yn ferskate lannen heech yn 'e hitparades kaam.

Yn it liet is it tekenteltsjefiguer Snappy oan it wurd. Sjongster wie Joy Gruttmann, dy't doe fiif jier âld wie. Hja wie de muoikesizzer fan Iris Gruttmann, dy't de muzyk skreau en dy't tegearre mei Rosita Blissenbach ek de tekst skreau.
1355

## Foarfallen
* 5 april - Karel fan Lúksemboarch wurdt kroane ta keizer Karel IV fan it Hillige Roomske Ryk.
* 20 maaie - Greve Willem V fan Hollân ferlient stedsrjochten oan Weesp.
* *sûnder datum* - It Hollânske plak Mûntsjedam kriget stedsrjochten.

## Berne
* 7 jannewaris - Tomas fan Woodstock, 1e hartoch fan Gloucester, Ingelsk prins († 1397)

## Ferstoarn
* 22 april - Eleönoara fan Ingelân, hartoginne-gemalinne fan Gelre (* 1318)
* 5 desimber - hartoch Jan III fan Brabân (* 1300)
1363

## Foarfallen
* Hartoginne Johanna fan Brabân wegert har steun te ferlienen oan hear Arnold fan Rummen, eardere greve fan Chiny, en grevinne Elisabet fan Flaanderen. Hj a falt yn ûngenede by har twadde man, hartoch Wenceslas I fan Lúksemburch.
## Berne

## Ferstoarn
1364

## Foarfallen
* 8 april - Kening Jan de Goede fan Frankryk stjert yn Ingelske finzenskip. Syn soan Karel V folget him op.
* 12 maaie - De Jagiëlloanske Universiteit fan Krakau wurdt stifte.
* *sûnder datum* - Yn it Hillige Roomske Ryk wurdt de *Novus Modus Fermentadi Cervisiam* (in nije manear fan bierbrouwen) ynfierd. Nij is it brûken fan hoppe, dat bedjerren foarkomt.

## Berne
;*datum ûnbekend*
* Gyaltsab Je, Tibetaansk boedistysk geastlike († 1432)

## Ferstoarn
* 8 april - kening Jan II de Goede fan Frankryk (* 1319) 
* 11 juny - Agnes fan Eastenryk, keninginne-gemalinne fan Hongarije (* 1281) 
;*datum ûnbekend*
* Elizabeth fan Bruce, bastertdochter fan 'e Skotske kening Robert I (* 1317)
* Gadjah Mada, earste minister fan it Madjapahit-Ryk (yn East-Ynje) (* 1???)
1367

## Foarfallen
* De grutte ferdigeningstoer ‘das Neue Werk' fan Neuwerk baarnt ôf.

## Berne
* 6 jannewaris - Richard II fan Ingelân

## Ferstoarn
;jannewaris
* 18 - Peter I fan Portugal (46), kening fan Portugal fan 1357 oant 1367
;april
* 20 - Gerhard Chorus, boargemaster fan Aken
;krekte datum ûnbekend
* Loadewyk fan Brunswyk, soan fan Magnus I fan Brunswyk

## Boukeunst

Ofbyld:Collegio-spagna1.jpg|*Collegio di Spagna*, Bologna (1367)
1369

## Foarfallen
* De earste boarnen skriuwe oer Dantumawâld as "Dointhimwalda", 
* De yn 1367 ôfbaarnde toer fan Neuwark wurdt wer opboud.
* Begjin Twadde Hânze-Deenske Oarloch 
* 19 juny -  Filips de Stoute, hartoch fan Boergonje, boasket mei Margareta fan Male, de ienige erfgenamte fan de greve fan Flaanderen, Loadewyk fan Male.
## Berne

## Ferstoarn
* Filippa fan Henegouwen, frou fan Edwert III fan Ingelân (*1311)
Slach by Piasenza (456)

De **slach by Piasenza** wie in fjildslach tusken twa Romeinske legers. It iene leger waard laat troch keizer Avitus, it oare stie ûnder befel fan de opstannige generaals Risimer en Majorianus. De slach wie healwei oktober 456 yn Itaalje tichteby de stêd Placentia, it tsjintwurdige Piasenza.

## Oanlieding
Yn 456 wie it Romeinske ryk yn kriich mei it Fandaalske ryk yn Afrika. De striid ferrûn teloarstellend foar de Romeinen. De Fandalen blokkearren de haven fan Rome, dat foar har fiedselfoarsjenning foar it meastepart ôfhinklik wie fan nôt út Afrika - hongersneed úntstie. 

Keizer Avitus ferbliuw yn Rome en hie dêr te krijen mei ûntefreden ynwenners. Fierders krige hy ek noch spul mei it leger omdat er net oer genôch baar jild beskikte. Dêrom moast er alle brûnzen stêdsbylden omsmeie om de soldij fan de soldaten betelje te kinnen. By it folk hie Avitus nea bysûnder populêr west en de maatregels dy't er trof, makken dat net better. Risimer en Majorianus, dy't beide generaals wienen fan it Romeinske leger, makke tankber gebrûk fan dizze situaasje troch yn opstân te kommen. 

## De fjildslach
Avitus flechte nei Arles en besocht sa gau mooglik in nij leger op 'e bien te krijen. Hy koe dêrby net rekkenje op help fan syn bûnsmaten de Fisigoaten, omdat harren kening Diderik II op dat stuit foar it Romeinske ryk op fjildtocht wie yn Spanje tsjin de Sueven. Avitus rette syn leger sa goed mooglik ta en kearde werom nei Itaalje. 

Lykwols wie it opstannige leger gâns sterker as dat fan Avitus. Tichteby Piasenza rekken de legers mei inoar yn gefjocht en wie it leger fan Avitus de mindere partij. Avitus soe de slach ferlieze en syn leger waard op de flecht jage. Hy sels waard finzen nommen, mar syn libben bleau besparre. Op 17 of 18 oktober waard hy biskop makke fan Piasenza. Mar omdat er net alhiel seker wie oft er wol yn libben bliuwe soe, flechte hy fuort nei Galje. Hy kaam underweis te ferstjerren. Mei stipe fan Risimer waard Majorianus op 1 april 457 ta nije keizer fan it West-Romeinske ryk makke. 

## Boarnen

* Gregorius fan Toers, *Galyske biskop*
* Sidonius Apollinaris, *Latynske dichter*
43

## Foarfallen
* Begjin fan de ynvaazje fan Brittanje troch de Romeinen.
* Yn de Slach by Medway of Medway Rivier) wurdt de Kantiasystam troch it Romeinske leger ûnder lieding fan Aulus Plautius ferslein.
* Stifting fan Londinium (Londen) troch de Romeinen.

## Berne

## Ferstoarn
71

## Foarfallen
* Yn de Slach by Stanwick (Ingelân) wurde de Briganten troch de Romeinen ferslein. 

## Berne

## Ferstoarn
83

## Foarfallen
* Yn de slach by Mons Graupius yn Skotlân wurde Kaledoanjers troch it Romeinske leger ûnder lieding fan generaal Agrikola yn de omkriten fan Bennachje yn Aberdeenshire ferslein.
* Der wurdt in begjin makke mei de ôfskoatteling fan de grinzen mei limes tusken de natuerlike ferdigeningslynjes Ryn en Donau, fan Rheinbrohl súdlik fan Keulen nei de krite fan Regensburch, 550 kilometer lang en mei op syn minst tûzen wachttuorren en hûnderten forten.

## Berne

## Ferstoarn
1371

## Foarfallen
* 22 augustus - Yn 'e Slach by Baesweiler lijt it Brabânske leger in swiere nederlaach tsjin Gulik, dat stipe wurdt troch Gelre. Wenseslaus I fan Lúksemboarch, hartoch fan Brabân, wurdt troch de Gulikers kriichsfinzen nommen.
* *sûnder datum* - Troch it útstjerren fan 'e boarchgreven fan Foarne, komt dizze frije hearlikheid om De Bryl hinne by it greefskip Hollân te hearren.
* *sûnder datum* - Hartoch Reinald III fan Gelre wurdt frijlitten út kastiel Nijenbeek by Foarst.

## Berne
* 28 maaie - hartoch Jan sûnder Frees fan Boergonje († 1419) 

## Ferstoarn
* 22 febrewaris - kening David II fan Skotlân (* 1324)
* 4 desimber - hartoch Reinald III fan Gelre (* 1333)
1372

## Foarfallen
* Hylpen krijt stedsrjochten
* 12 maart - Woerden krijt stedsrjochten.
* ? - Toer fan Pisa is ôfboud.

## Berne

## Ferstoarn
1373

## Foarfallen

## Berne

## Ferstoarn
* Hear Arnold fan Rummen wurdt yn de famyljekelder by syn âlden lein yn de abdij Oriïnten yn Lyts-Rummen.
* Hillige Birgitta, Sweedsk hillige
1375

## Foarfallen

* oktober - Margryt I fan Denmark wurdt Regint fan Denemark nei it ferstjerren fan har heit Waldemar IV.
* Acamapichtili wurdt hueyi tlahtoani fan de Azteken.
* Reimerswaal krijt stedsrjochten.
* De Katalaanske Atlas ferskynt.

## Berne

## Ferstoarn
* 24 oktober - Kening Waldemar IV fan Denemark
* 21 desimber - Giovanni Boccaccio (62), humanistysk gelearde út de Italjaanske Renêssânse

## Boukeunst

Ofbyld:St. Walburgius-basiliek Arnhem mei 2007.jpg|*[[Sint-Walburgisbasilyk]]*, Arnhim (om 1375)
1376

## Foarfallen
* Helmond krijt merkrjocht
* De stêd Kasimov wurdt troch de Mongoalen ferwoaste
## Berne
* Sofie fan Beieren, twadde frou fan kening Wenzel IV († 1425)

## Ferstoarn
* 8 juny - Edwert de Swarte Prins, âldste soan fan kening Edwert III fan Ingelân
1377

## Foarfallen
* 21 juny - Nei de dea van Edwert III fan Ingelân wurdt dyselde as kening opfolge troch syn pakesizzer Richard II. 
* *sûnder datum* - Om 'e Flaamske westfloat te beskermjen tsjin Ingelske kapers (yn it ramt fan 'e Hûndertjierrige Oarloch) stelt greve Loadewyk fan Male in *admirael der Vlaemsche Vlote* (oftewol *admirallus Flandriae*) oan.
* *sûnder datum* - De lêste oerbosk fan Hollân, de Goudske Bosk, wurdt kappe.

## Berne
* 11 febrewaris - kening Ladislaus fan Napels († 1414)
* 2 maaie - Oswald fan Wolkenstein, Eastenryksk dichter († 1445)
* 1 augustus - keizer Go-Komatsu fan Japan († 1433)
* 20 augustus - keizer Sjahrûch Mirza fan Perzje en Transoksaanje († 1447) 
* 19 septimber - hartoch Albrecht IV fan Eastenryk († 1404)

## Ferstoarn
* 13 april - Guillaume de Machault, Frânsk dichter en komponist (* ±1300-1305)
* 21 juny - kening Edwert III fan Ingelân (* 1312)
Achterhoeksk

It **Achterhoeksk** is in Nederlânske streektaal dy’t sprutsen wurdt yn de Achterhoek yn de provinsje Gelderlân. Dit Nedersaksyske dialekt hat in protte ynfloeden út it Westfaalsk en it Hollânsk.

Tusken de ferskillende gebieten yn de Achterhoek bestean lytse ferskillen yn it dialekt. Sa wurdt yn it noarden en it easten fan de Achterhoek in dialekt sprutsen dat sterk op it Twintsk en it Sallânsk liket. Wylst it dialekt yn it suden mear wei hat fan it East-Feluwsk. In offisjele stavering is der net, mar meastal wurdt wol deselde skriuwwize hantearre. 

## Stavering en spraaklear
### Notiid
De notiid yn it Achterhoeksk wurdt oars bûgd as yn it Nederlânsk. It meartal is lyk oan de 2e persoan inkelfâld:

* Iental:
:ik loope 
:i-j loopt 
:hee löp 

* Meartal:
:wi-j loopt 
:jullie loopt 
:zie loopt 
 
### Doetiid
:ik leepe (sprek út: liepe) 
:i-j leep'n 
:hee leep 
:wi-j leep'n 
:jullie leep'n 
:zie leep'n 

It ôfslutend mulwurd krijt in ‘e’ foar it wurd. 

### Umlaut
In oar skaaimerk fan it Achterhoeksk is de ümlaut by ferlytsingswurden en by it meartal (ûngefear krektlyk as yn it Dútsk):

Inkele foarbylden:
* Hûn: hond - höndjen - hönde 
* Hân: hand - hendjen - hende
* Mûs: moes ("muis") - muusken - muuze
* Man: man - menneken - mansleu

### Namfallen
Yn sommige gefallen binne de tredde en fjirde namfal te hearren:
* 1e namfal (ûnderwerp) 'De man / de vrouwe steet veur 't huus' (De man/de frou stiet foar it hûs) 
* 3e en 4e namfal: 'Den breef is veur d'n man / de vrouwe' (De brief is foar de man / de frou)

## Muzyk
It Achterhoeksk hat in skiednis wêr't in protte muzyk yn foarkomt. Benammen sûnt de jierren sechtich, mei it opkommen fan de band Normaal, is de muzyk yn it dialekt ferneamd. Fan de jierren njoggentich ôf binne der in protte bands by kaam. Bygelyks Jovink en de Voederbietels, Boh foi toch, de Spitfires en Old ni-js. 

## Keppelings om utens
* Keppeling nei de Achterhoekske ferzje fan Wikipedy
* It ferhaal fan de Ferlerne Soan yn de Achterhoekske fariëteiten fan Dinksperlo, Farssefjild en Winterswyk
1370

## Foarfallen
* 24 maaie - By de Frede fan Stralsund, dy't in ein makket oan 'e oarloch tusken Denemark en de Hânze, erkent Denemark erkent de hegemony fan 'e Hânze yn it Eastseegebiet.
* *sûnder datum* - Hartoch Albrecht fan Beieren, greve fan Hollân, stelt de grins fan it rjochtsgebiet fan De Haach fêst.
* *sûnder datum* - Begjin fan de bou fan 'e Bastille, in fêsting en tichthûs yn Parys. 

## Berne

* 11 april - karfoarst Freark I fan Saksen († 1428)
;*datum ûnbekend*
* Laurens Janssoan Coster, (ien fan 'e) útfiner(s) fan 'e boekdrukkeunst († ±1440) 
* greve Ingelbrecht I fan Nassau-Dillenburg († 1442) 
* Fokko Ukena, Eastfrysk haadling († 1435) 

## Ferstoarn
* 19 desimber - paus Urbanus V (* 1310) 
;*datum ûnbekend*
*Willem fan Moraavje, 5e greve fan Sutherland, Skotsk ealman (* foàr 1314)
1378

## Foarfallen
*Loadewyk fan Male stelt in admiraal fan It Swin oan
* De Hollânske gûne komt yn omrin.

## Berne

## Ferstoarn
* Jan II fan Polanen (* om 1325)
* 6 febrewaris - Jehanna fan Boerbon, keninginne fan Karel V fan Frankryk (* 1338)
1379

## Foarfallen
* Loadewyk II fan Male, de skoanheit fan hartoch Filips fan Boergonje giet de striid oan mei de wevers fan Gint.
* 's-Hearenberch (Lân fan de Berch), no yn de gemeente Montferlân, krijt op 8 septimber stedsrjochten.

## Berne
* 4 oktober - Kening Hindrik III fan Kastylje ( †1406)
* Ferdinand I fan Aragon († 1416)

## Ferstoarn
* 29 maaie - Kening Hindrik II fan Kastylje (* 1334)
1380

## Foarfallen
* 4 july - De Slach by Arum fynt plak tusken mûntsen fan 'e Ludingatsjerke en mûntsen fan Aldekleaster, wêrby't mear as 130 man sneuvelje.
* *sûnder datum* - De oerlevering wol dat yn it plakje Biervliet it hjerring kaken útfûn wurdt troch Willem Beukelssoan.
* *sûnder datum* - Yslân en de Fêreu-eilannen, as ûnderdielen fan Noarwegen, komme ûnder de Deenske Kroan.

## Berne
* 11 febrewaris - Gianfrancesco Poggio Bracciolini, Italjaansk skriuwer en humanist († 1459) 
;*datum ûnbekend*
*Tomas fan Kempen, Nederlânsk preester, skriuwer en mystikus († 1471)

## Ferstoarn
* 16 septimber - kening Karel V fan Frankryk (* 1338) 
;*datum ûnbekend*
* Gale Hania, 13e potestaat fan Fryslân (* 13??)
1381

## Foarfallen
* Itens wurdt foar it earst neamd as *Ytzinze*.

## Berne
* Jan I, hartoch fan Boerbon († 1434)
## Ferstoarn
* 24 maart: Katarina fan Sweden, Sweedske hillige, dochter fan Birgitta fan Sweden (* 1331/1332)
* 13 desimber - Jan fan Ruusbroec, midsiuwske teolooch en mystikus
1382

## Foarfallen
* De Domtoer yn Utert is foltôge.
* 25 april - Neffens *Le Livre des figures hiéroglyphiques* slagget it de Paryske algemist Nicolas Flamel op 25 april 1382 om gewoane metalen yn goud te feroarjen.
* 3 maaie - Slach op it Beverhoutsfjild - Ginteners ûnder Filips fan Artevelde ferslaan Loadewyk II fan Male en hawwe al gau it greefskip yn hannen.

## Berne

## Ferstoarn
* 23 july - Jehanna I fan Napels
* 13 augustus - Eleanor fan Aragon, keninginne fan Jan I fan kastylje (* 1358) 
* 28 novimber - Filips fan Artevelde
1383

## Foarfallen
* 22 jannewaris - Kening Richard II fan Ingelân boasket Anne fan Bohemen.

## Berne

## Ferstoarn
Sosimus (histoarikus)

**Sosimus** (Latyn: **Zosimus**; fl. 490-er oant 510-er jierren), wie in Byzantynsk histoarysk skriuwer, dy't suksesfol wie yn Konstantinopel ûnder it bewâld fan de Romeinske keizer Anastasius I (491 - 518). Neffens Photius wied Sosimus in *[[comes]] (greve)*, en ponghâlder fan de keizerlike skatkiste. Yn de midsiuwen stie hy bekend as in heidenske skriuwer.

## Wurk
It wichtichste wurk dat Sosimus skreaun hat, is *Nije Histoary* en omfieme seis boeken. Syn ierste boeken wienen benammen in gearstalling fan eardere skriuwers (Deksippus, Eunapius, Olympiodoarus): yn it earste boek jout er yn it koart de skiednis fan de iere keizers fan Augustus ôf oant Diokletianus; it twadde, tredde en fjirde boek giet mear yn detail oer it tiidrek fan de troansbestiging troch Konstantius Kloarus en Galearius ôf oant de dea fan Teodoasius I; de fiifde en seisde boeken, binne it meast brûkber foar histoarisy en omfiemje it tiidrek tusken 395 en 410. Benammen foar de ein fan dat tiidrek is Sosimus de wichtichste, net-tsjerklike boarne. Syn wurk, dat net folsein oerlevere is, waard nei alle gedachten skreaun tusken 498 en 518.
1384

## Foarfallen
*De Hânze ferbiedt de Hollanners foar de kust fan Schonen hjerring te fangen. Dêrtroch waarden se twongen fierder op de Noardsee en by Skotlân te fiskjen.

## Berne
* hartoch Anton fan Brabân († 1415)

## Ferstoarn
* 30 jannewaris - Loadewyk II fan Male,  Greve fan Flaanderen, Nevers en Rethel.
*Geart Groote, teolooch ( *1340 )
1385

## Foarfallen
* Starum wurdt lid fan de Hânze. 
* Frede fan Doornik. Nei de dea fan Filips fan Artevelde komt Frans Ackerman, tegearre mei Pieter van den Bossche, oan it haad fan de Gintske troepen. Frans wurdt ôffurdige by de ûnderhandelingen. No't it fersyk oan de Ingelske kening om in *ruwaert* fan keninklik bloed sa goed as ôfwimpele is, akseptearret de stêd de hartoch fan Boergonje as greve.
* De âldste akte oer It Agneskleaster yn Oldenzaal.
* Olav IV fan Noarwegen wurdt keazen as kening fan Sweden, tsjinoer de ympopulêre kening Albert.

## Berne
* Jan fan Eyck, Flaamske skilder (± † 1441)

## Ferstoarn
1386

## Foarfallen
* july: Hoewol't De Frânsen yn Sluis in ynvaazjemacht oan it gearstallen binne en der yn Ingelân grutte soargen binne oer in op kommendewei wêzende wraaktocht op eigen grûn, set Jan fan Gint ôf mei in ekspedysjeleger nei Kastylje om dêr de kroan op te easkjen.
## Berne

## Ferstoarn
1387

## Foarfallen
* maart - De Ingelske Greve fan Arundel, de hate fâd fan Richard II, kaapt in Flaamske wynfloat by Cadzand, dy't ûnderweis wie fan La Rochelle nei Sluis. De wyn wurdt foar in habbekrats op de Londenske merk ferkocht. Dat makke de *Earl* - foar in skoft - in populêr man.
* augustus - Richard II beslút no sels te regearjen en stelt in Rie yn, meast bemanne mei syn favoriten. Arundel en Gloucester organisearje in leger dat de favoriten by Radcot Bridge ferslacht. Yn it Unferbidlik Parlemint wurde de favoriten nettsjinsteande keninklik smeken en bidden ta de dea feroardiele.
* 17 oktober - Wijing troch de biskop fan Utert fan it kleaster fan Windesheim.
* De Turken feroverje Thessaloniky op de Byzantinen.
* João I boasket oan Philippa fan Lancaster, de dochter fan Jan fan Gint.
* Geoffrey Chaucer skriuwt de *[[The Canterbury Tales|Canterbury Tales]]*.

## Berne
* 29 augustus - Kening Hindrik V fan Ingelân fan 1413-1422

## Ferstoarn
* 16 jannewaris - Elisabet fan Bosnje

* 23 augustus - Olaf IV fan Noarwegen, kening fan Noarwegen en Denemark.
1388

## Foarfallen
* De lânwear by de Faalserberch wurdt oanlein as grinsmarkearring  om it keizerryk fan Aken hinne. Derneist wie it in ferdigeningsliny tsjin plonderders en feedieven.
* Bredevoort yn Gelderlân krijt stedsrjochten.

## Berne

## Ferstoarn
Dielsteaten fan Dútslân

**Dielsteaten fan Dútslân**, Dútslân is in federaasje fan 16 dielsteaten, dy't yn it Dútsk *Bundesländer* of *Länder* (Lân) hjitte. Troch de federale struktuer fan Dútslân hawwe de dielsteaten útwreide foegen. Troch dizze politike macht en troch harren omfang (sawat de measte dielsteaten binne wat grutte oanbelanget fergelykber mei Nederlân) binne de Dútske dielsteaten net te fergelykjen mei de Nederlânske provinsjes.

## Dielsteaten

De 16 dielsteaten (*Bundesländer*, iental: *Bundesland*) binne:

# Baden-Wuertemberch (*Baden-Württemberg*)
# Beieren (*Bayern*)
# Berlyn (*Berlin*)
# Brandenburch (*Brandenburg*)
# Bremen
# Hamburch (*Hamburg*)
# Hessen
# Meklenburch-Foarpommeren (*Mecklenburg-Vorpommern*)
# Nedersaksen (*Niedersachsen*)
# Noardryn-Westfalen (*Nordrhein-Westfalen*)
# Rynlân-Palts (*Rheinland-Pfalz*)
# Saarlân (*Saarland*)
# Saksen (*Sachsen*)
# Saksen-Anhalt (*Sachsen-Anhalt*)
# Sleeswyk-Holstein (*Schleswig-Holstein*)
# Tueringen (*Thüringen*)
1391

## Foarfallen
* Baarn krijt stedsrjochten.
* Nei in heale iuw fan argewaasje, boargeroarloch en hieltyd gruttere ôfhinklikens fan de Ottomaanske Turken stjert keizer Johannes V fan Byzantium; Manuel II folget him op yn wat der noch fan it ea sa grutske keizerryk oer is.

## Berne
* 31 oktober - Edward I, alfte kening fan Portegal († 1438)
* Gendün Drub, de earste dalai lama
* Syriakus fan Ankona

## Ferstoarn
* 16 febrewaris - Jehannes V fan Byzantium
* 25 july - Jan III fan Armanjak
* 7 augustus - Okko I tom Brok, East-Frysk kriichshear en haadling (* 1345). *(Bertejier ûnwis)*

## Boukeunst

Ofbyld:KasteelSanderburg.jpg|*[[Kastiel Sandenburg]]*, Langbroek (earste fernijing 1391)
1393

## Foarfallen
* 28 jannewaris - Kening Karel VI fan Frankryk komt hast om yn in brân dy't útbrekt by in feestmiel.
* It prinsdom Orange giet oer yn hannen fan de famylje Châlon.

## Berne
* Artur III (Bretanje), hartoch fan Bretanje († 24 desimber 1458)

## Ferstoarn
* 14 febrewaris - Elisabet fan Pommeren (~47), 4e frou fan keizer Karel IV
1395

## Foarfallen
*Tomas fan Kempen giet nei skoalle yn Dimter dy't troch muontsen lieden wurdt.
* De Turken ferôverje Walachije.
* Timoer Lenk ferwoastget Azak, de Genuaaske post op de hannelsrûte nei Sina en Yndia.

## Berne
* 11 jannewaris - Michelle fan Falois (1395-1422), dochter fan Karel VI, kening fan Frankryk, en earste frou (∞ juny 1409) fan Filips de Goede

## Ferstoarn
*13 maart - John Barbour, Skotsk dichter
* 29 augustus - Albrecht III, hartoch fan Eastenryk (* 1349)
* Maria, keninginne fan Hongarije, (* 1370)
1390

## Foarfallen
* Robert III wurdt kening fan Skotlân (oant 1406).
* Manuel III folget syn heit op as keizer fan Trebizonde.

## Berne
* 16 desimber - Johannes VIII, Byzantynsk keizer
* Jan Van Eyck, Flaamsk skilder (datum ±)
* John Dunstaple, Ingelske komponist (datum ±)
* La Hire, Frânsk ealman en militêr oanfierder yn de Hûndertjierrige Oarloch

## Ferstoarn
* Jan fan Eyck, Flaamske skilder (wierskynlike datum)(†1441).
* 19 april - Kening Robert II fan Skotlân (* 1316)  
* 9 oktober Johan I, Kening fan Kastylje falt fan it hynder (* 1358) 

## Boukeunst

Ofbyld:Thaxted Guildhall - geograph.org.uk - 845293.jpg|*Guildhall*, Thaxted, Feriene Keninkryk.
1396

## Foarfallen
* 29 augustus - Slach by Skoattersyl tusken hartoch Albrecht fan Saksen ( dy't lanne is by De Kúnder ) tsjin de Friezen ûnder oanfiering fan Juw Juwinga. 
* 25 septimber - Yn de “Krústocht fan Nikópolis”, tsjin de Osmaanske Turken dy't it keninkryk Hongarije bedriigje, wurdt Jan sûnder Eangst, de troanopfolger fan Boergonje, ontvoerd. Syn heit Filips de Dryste moat in protte losjild betelje. By de ridders dy't fêstset waarden wie ûnder oaren Enguerand VII fan Coucy.
* It Amelân komt oan de greve fan Hollân. It sil letter (15e iuw) falle ûnder de hearlikheden fan de hearen Cammingha yn Ljouwert.
* De nijbou fan Elburch op in feiliger plak wurdt foltôge ûnder lieding fan de Gelderske rintmaster Arent Thoe Boecop.

## Berne
* 15 juny - Filips de Goede

## Ferstoarn
* Juw Juwinga - alfte potestaat fan Fryslân yn de Slach by Skoattersyl.
1397

## Foarfallen
* 18 augustus Slach op de Menamer Mieden - De Skieringers ferslaan hjir de Fetkeapers.
* Om dit jier hinne wurdt Sytse Dekama keazen as tolfde potestaat fan Fryslân, de opfolger fan Juw Juwinga.
* Denemark, Noarwegen, Yslân, Sweden en Finlân ferienje har yn 'e Kalmaruny. Troch dizze Uny fan Kalmar wurdt hiel Skandinaavje om ien troan feriene, mei Margarete Valdemarsdochter as foarstinne.
* Seefarders út Portegal berikke de Kanaryske eilannen.
* In grutte stedsbrân ferwoastet Bergen op Zoom.

## Boukeunst

Ofbyld:Male - Sint-Trudoabdij 2.jpg|*[[Kastiel fan Male]]*, Belgje (1397)
Ofbyld:Kakogawa Kakurinji13n4592.jpg|*Kakurinji timpel*, Japan (1397)


## Berne
* Paolo di Dono, of Paolo Uccello, te Pratovecchio, Italjaansk skilder.
* Om 1400 hinne, Johann Gutenberg, útfiner fan de boekdrukkeunst in Jeropa.
* 21 febrewaris - Isabella fan Portegal
* 29 juny - kening Jan II fan Aragon († 1479)

## Ferstoarn
;septimber
* 1 septimber - Francesco Landini (72), Italjaanske komponist
* Jan II fan Beieren
Dingostek

It **Dingostek**, of Hûnestek (Ingelsk: Dingo Fenco of Dog Fence), is in stek dat boud is om skiep yn it súdeastlike part fan Austraalje tsjin dingo’s te beskermjen. Mei in lingte fan 5320 kilometer is it ien fan de langste bouwurken op ierde. Yn 1880 waard der begûn mei de bou fan it stek, yn 1885 wie de bou klear. 

Der binne 23 minsken dy’t wurkje oan it stek. Elke wike wurdt yn twa ploegen in part fan 300 kilometer ûnderhâlden.

## Rin
It stek rint fan Toowoomba oan de eastkust oant it Eyresskiereilân oan de Grutte Australyske Bocht. It rint foar likernôch 2.500 kilometer troch de steat Queensland. By de grins mei New South Wales folget it stek de grins foar 584 kilometer wêrnei it bouwurk foar de lêste 2.225 kilometer de steat South Australia yn giet. 

## Untwerp
It Dingo Stek hat eltse 9 meter in stielen peal. It bouwurk hat in hichte fan 180 sintimeter en giet 30 sintimeter de grûn yn. Oan beide siden fan it stek is in romte fan fiif meter ûntdien fan beammen en boskjes. 

Stikken fan it stek binne ferljochte troch tl-buizen. Dizze lampen krije stream fan batterijen dy’t oerdeis opladen wurde troch sinne-enerzjy. 

## Gefolgen yn de natuer
Troch it Dingo Stek naam de populaasje fan de dingo’s yn it suden ôf. Hjirtroch waarden der minder skiep deamakke troch de bisten. As gefolch fan de lytsere populaasje dingo’s naam it tal kangeroes en kninen hurd ta. Dit kaam trochdat dizze bisten minder natuerlike fijannen ha.

Oan de oare kant fan it stek liket it derop dat der minder kangeroes en emoes binne trochdat de dingo-populaasje dêr no konsintrearre is.
1398

## Foarfallen
* Op de Gaastmabuorren by Burgum wurdt de Groustins boud.
* Twadde tocht fan greve Albrecht fan Beieren en greve fan Hollân en syn soan Willem. Eastegoa en Westergoa jouwe har oer oan syn gesach.
* It Noardsee-eilân Spikereach wurdt foar de earste kear neamd yn geskriften.
* It Bilt wurdt foar it earst neamd yn in histoaryske boarne.
* Albrecht fan Beieren belient syn ûnderhearrige Arend fan Egmond, hear fan Iselstein, mei It Amelân en It Bilt. 
* Swartslús wurdt foar it earst neamd, as it djip ôfdamme waard mei in dûkerslús.
* It Glendalough-kleaster yn Wicklow Ierlân wurdt ferwoastge
* It Stecknitzkanaal wurdt oanlein, in ier foarbyld fan de oanlis fan wetterwegen yn Europa.

## Berne

## Ferstoarn
* 31 jannewaris - Keizer Suko fan Japan (63), de tredde fan de Noard-Ashikaga Pretendinten
* 24 juny, Hongwu (69), keizer fan Sina en oprjochter fan de Ming-dynasty.

## Boukeunst

Ofbyld:Porta de Serrans, València 1870, J. Laurent.jpg|*Porta de Serrans*, Falensia (1398)
1399

## Foarfallen
* Der wurdt foar it earst skreaun oer Nijemardum as *Nuwe Merden*.
* Odo Botnia wurdt de fjirtjinde potestaat fan Fryslân.
* Warkum krijt stedsrjochten.
* Sint Nyk wurdt neamd as *Sinte Nyclaesga*.
* Greve Albrecht fan Beieren fan Hollân belient Gerryt fan Camminga út Ljouwert mei de doarpen *Steensede* (Stiens), Wurdum en Ferwert.
* Sir William Le Scroope hear fan it eilân Man wurdt troch kening Hindrik IV ûnthalzje litten foar ferrie.
* Skieringers út Achtkarspelen nimme Dokkum yn
## Berne
* Rogier van der Weyden, skilder (in oare boarne neamt 1400) 

## Ferstoarn
* 3 febrewaris - Jan fan Gint
* 17 july - Hedwig fan Poalen, jongste dochter fan Loadewyk de Grutte en nei syn dea keninginne fan Poalen.
1402

## Foarfallen
* Reinoud IV folget syn ferstoarne broer, dy't gjin bern hie,Willem I op as hartoch fan Gelre.
* Nymwegen wurdt in Hânzestêd.
* Earste fêstiging fan Kastylje op de Kanaryske Eilannen.
* De Osmanen wurde troch Timoer Lenk yn de Slach by Ankara ferslein.

## Berne
* Leonoar fan Aragon, prinsesse fan Aragon en keninginne fan Portegal († 1449)

## Ferstoarn
1403

## Foarfallen
* 1 augustus - It Brabânske lien Breda komt troch it houlik fan Jehanna fan Polanen mei Ingelbrecht I fan Nassau yn it besit fan it Hûs Nassau. Ek grutte lânerijen yn oare parten fan Brabân en yn Hollân komme oan 'e Nassaus. Dit is it begjin fan 'e bân fan it Dútske Hûs Nassau mei de Nederlannen. 
* Earste papiermole boud yn de omkriten fan Hoey yn de súdlike Nederlannen

## Berne
* 11 jannewaris - Jan IV fan Brabân, Hartoch fan Brabân en Limburch.
* febrewaris - kening Karel VII fan Frankryk († 1461)

## Ferstoarn
1405

## Foarfallen
* De Hearen fan It Amelân, it geslacht Van Cammingha stribje nei in ûnôfhinklike steat, dat it eilân oant 1795 wurde soe. Dêrfoar foel it ûnder Ferwerderadiel.
* 23 april : Jan Sûnder Eangst wurdt ferwolkomme yn Mechelen.
* Goes krijt stedsrjochten.

## Berne
* 6 maart - kening Jan II fan Kastylje († 1454)
* 6 maaie - Skanderbeg, Albaneesk opstanneling († 1468)

## Ferstoarn
* 21 maart - Margareta fan Male, hartoginne fan Boergonje, grevinne fan Flaanderen, Nevers, Rethel en Artois en hartoginne fan Brabân en Limburch.
1406

## Foarfallen
*Stifting fan Kleaster Thabor by Snits
*Jabik I wurdt kening fan Skotlân
* Antoon fan Boergonje wurdt hartoch fan Brabân. Dêrmei is in fierdere stap setten nei de foarming fan de Santjin Provinsjen.
*Sinezen ûntdekke Amearika, dus Kolumbus wie net de earste.

## Berne

## Ferstoarn
*4 april - kening Robert III fan Skotlân
* Kening Hindrik III fan Kastylje
* 15 july: Willem fan Habsburch (Willem fan Eastenryk), Hartoch fan Eastenryk (* om 1370)
*1 septimber, Jehanne fan Brabân , († 1322) hartoginne fan Brabân en Limburch
1407

## Foarfallen
* 23 novimber - Troch de moard op Loadewyk, de hartoch fan Orléans, troch de manju fan Jan sûnder Eangst brekt yn Frankryk in boargeroarloch út.

## Berne
*Katharina fan Lotharingen (†1439)

## Ferstoarn
* 24 maart - Loadewyk I fan Orléans, hartoch fan Orléans