open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reimer van Tuinen

**Reimer Willem van Tuinen** (Seisbierrum, 24 augustus 1916 - Menaam, 29 novimber 2006) wie in túnker en skriuwer. Hy wenne yn Langsweagen en Bitgum. 

## Libben
Van Tuinen skreau troch Marsman beynfloede fersen *Read en grien* en proaza, wêryn oantinkens oan ferbliuw yn it Kamp Amerfoart ('Efter it tried', 1946 ûnder de skûlnamme *Häftling nû. 10039*). It proaza 'Forgetten post' út 1949 giet oer in fersetsman yn in groepke saboteurs, sûnder nammen, sober en relativearjend, sûnder heldhaftigens oer it ferset beskreaun. Soks waard destiids net folle dien. Syn poezij publisearre hy ûnder de skûlnamme Willem de Jong yn de earste jierren nei de oarloch yn De Tsjerne. De gedichten waarden bondele yn Read en Grien ( 1951 ) yn de Reiddomp-rige. Se wienen mankelyk en relativearjend fan toan.

Dêrnei skreau er in skoftlang net safolle. Yn 1970 wûn er mei it ferhaal *Skrael Earesalút* de provinsjale priisfraach foar proaza en poezij oer de oarloch. As redakteur fan De Strikel yn de jierren 1970-1985 hie Van Tuinen in twadde perioade fan literêre aktiviteit. Hy skreau in grut tal koarte stikken oer ferskate ûnderwerpen mei in kombinaasje fan iroany en persoanlike belutsenheid. In blomlêzing hjirút ferskynde yn 1979 ûnder de titel *It lân is uzes meielkoar* en by syn 90ste jierdei yn de lytse blomlêzing *Myn moaiste fersetsje* - de útdrukking dy't fan Tuinen brûkte foar syn wurk foar De Strikel.

Yn 2021 ferskynde der in werútjefte fan Efter it tried, mei in ynlieding fan Elske Schotanus, mei de titel *Efter it tried - Kampsketsen út Amersfoort*.
Tsjûgenis (tydskrift)

**Tsjûgenis** wie in tydskrift dat útjûn waard troch Eeltsje Boates Folkertsma nei syn brekken mei de Jongfryske Mienskip. Hy skreau de measte bydragen. Ynsidindeel wurken mei: Fedde Schurer, Gerben Brouwer en Rintsje Piters Sybesma.

It blêd hat fan 1920 oant yn 1922 bestien.
Gerben van Tuinen

**Gerben van Tuinen** (Froubuorren, 25 desimber 1849 - Sint-Jabik, 18 maart 1937) wie in lânarbeider en fakbûnslieder. 

Hy waard foarsitter fan Broedertrouw. Yn syn lêste jierren wied er kastlein yn "De Zalm", in herberchje yn de Westhoek.
Hayo Tuinhout

**Hayo Tuinhout** (Snits, 17 augustus 1757 - Minnertsgea, 28 july 1811) wie in Frysk politikus. 

Hy wie in soan fan Mr. Wybo Tuinhout en Elisabeth Thijssen. As patriot waard er boargemaster fan Frjentsjer. Hy flechte nei de komst fan it Prusysk leger mei Court Lambertus fan Beyma nei Frankryk. Hy wenne earst yn Sint-Omaars, letter yn Dúntsjerk en gie yn 1795 werom nei Fryslân. Dêrnei wie er in skoftke lid en foarsitter fan de Steaten fan Fryslân. Hy wie kommissaris fan de konvoaien en lisinten yn Harns oant 1807.
Wybe Hayes Tuinhout

**Wybe Hayes Tuinhout** wie boargemaster fan Warkum (1672 - 1715). 

Ut him stamje Hayo en Freark Fontein Tuinhout. Hy wie gemeente-argivaris fan Ljouwert (1884-1886). Yn Ljouwert oardere hy it rjochterlik en nij argyf.
Broedertrouw

**Broedertrouw** wie in feriening fan lânarbeiders, oprjochte op 27 oktober 1889 oan de Alde Biltdyk yn Sint Jabik. 

De feriening stelt har yn it earste plak de lotsferbettering fan de arbeiders as doel. De feriening, dy't al gau 500 leden hie, organisearre meardere stakings, faak ek rjochte tsjin de keppelarbeid. De ôfdieling St.-Jabik fan Broedertrouw formulearret yn de maitiid fan 1890 har leaneask en leit dy foar oan de boeren. De boeren wegerje op it foarstel yn te gean mei as gefolch dat op 17 maaie de lânarbeiders it wurk dellizze. De reaksje op it súkses fan Broedertrouw komt gau. Yn de midden fan 1890 fine 150 boeren yn It Bilt elkoar en ferbine har ta ûnderlinge steun by wurkstaking. It ferrin fan de staking is rêstich, dochs beslút it regear 100 man ynfantery, 25 fjildwachters en in oantal maresjesees nei it 'oproerige' gebiet te stjoeren. De bouboeren besykje de staking te brekken mei help fan ûnderkrûpers dy't se 15 sinten yn it oere betelje mei kost en ynwenning. Germ van Tuinen en Jan Stap, de stakingslieders, wurde der fan beskuldige ûnderkrûpers mei de dea bedrige te hawwen. Beide wurde lykwols frijsprutsen. Harren abbekaat wie Pieter Jelles Troelstra.

## Literatuer
* , *Van Broedertrouw tot Bildtweb. De Friese gemeente Het Bildt in de lange twintigste eeuw*. 2014
Bauke Tuinstra

**Bauke Tuinstra** (Nijeberkeap, 7 maaie 1900 - Snits, 3 oktober 1975) wie in notaris út Wommels. Hy wie bestjoerslid fan it Boun fan Fryske Keunstners en de Fryske Kultuerried. Yn de fyftiger jierren hied er faak de lieding op boekejûnen.

Hy skreau novellen en ferhalen yn tydskriften:
* *Hwet scil it libben ús bringe* (1937)
* *Earste Keur* (samle wurk, 1949)
* *As dy oare der net west hie ..* (toaniel, mei Jelle Hendriks Brouwer, 1929)
* *De bûnte akster* (samle kabaretteksten, mei S.J. van der Molen, 1954)
Haarlimmer klokkespul

In moaie stinzeplant is it **Haarlimmer klokkespul**, de folde foarm fan de Knolstienbrek. *Saxifraga granulata* 'plena' is in plant út de stienbrekfamylje (Saxifragaceae). It is in foldblommige cultivar dy't ferwyldere as stinzeplant foarkomt by bûtens as Martenastate yn Koarnjum,  Skierstins (Feanwâlden), Hûs te Manpad (Heemstede), Thijsse's Hof (Bloemendaal), en de Haarlimmerhout.

## Keppeling om utens
* ôfbylde Haarlimmer klokkespul
Hornhuizen

**Hornhuizen** (Grinslânsk: *Hörnhoezen*) is in doarp yn de gemeente It Hegelân (oant 2019 gemeente De Marne)  yn de provinsje Grinslân, Nederlân. It doarp hat likernôch 200 ynwenners.

De namme betsjut net: *huzen yn de hoeke* (horn), sa't wol faak tocht wurdt, mar ferwiisd nei it midsiuwske doarp Houwera, no noch De Houw neamd (ûnder Liens). It doarp leit yn de fierste westhoeke fan dy eardere gemeente. De toer fan de tsjerke is út de 15e iuw. Yn de 19e iuw is it dak ferfongen troch in saneamde `lantearne.' Eartiids hat de toer faaks tsjinne as beaken. De tsjerke is opnij boud yn 1850. Toer en tsjerke binne fan de Stichting Groninger Kerken.

Tsjintwurdich is der allinnich noch wurk yn de lânbou en is der in lytse middenstân.

Eartiids hie it doarp in boarch: de Tammingaboarch, ea de sterkste boarch yn de Ommelannen, mar dy is yn it begjin fan de 19e iuw ôfbrutsen. Allinne de namme fan in pleats docht der noch oan tinken: de *Tammingaheerd*.

## Berne yn Hornhuizen
* Rinse Brink (1894-1980), Frysk keatser en predikant
* Jan Simon van der Aa (1865-1944), jurist, heechleraer en topamtner
Knolstienbrek

De **knolstienbrek** (*Saxifraga granulata*) is in stinzeplant út de stienbrekfamylje (*Saxifragaceae*). De soarte komt foar yn West-Europa en yn de bergen fan Súd-Europa. De knolstienbrek groeit yn Súd-Nederlân en healannen oan rivieren, mar ek oan boskpaden.

It is in fêste plant dy 't 15-50 cm heech wurdt. Oan de foet fan de plant sitte krekt boppe of ûnder de grûn lytse boltsjes, fandêr de soarteoantsjutting *granulata*. Troch dy boltsjes fermearderet de knolstienbrek him fegetatyf fuort. De 1-3 sm lange blêden binne mei útsûndering fan de boppeste rûn oant nierfoarmich mei karteltoske râne. De boppeste blêden binne wat langwerpiger. De knolstienbrek bloeit yn Nederlân fan maaie - juny mei wite blommen, dy't ± 1,5 sm grut binne. De blom bestiet út fiif kroanblêden. De bloeiwize is in los byskerm.

De folde foarm fan de Knolstienbrek is Haarlimmer klokkespul (*Saxifraga granulata* 'plena') is in foldblommige cultivar dy't ferwyldere as stinzeplant foarkomt by bûtens as Martenastate yn Koarnjum,  Hûs te Manpad (Heemstede), Thijsse's Hof (Bloemendaal), en de Haarlimmerhout.
Catrijp

**Catrijp** is in doarp yn de gemeente Bergen, yn de provinsje Noard-Hollân. It doarp hat   ynwenners ().

Catrijp leit tusken Bregtdorp en Groet yn. It foarmet mei Bregtdorp al lang in soarte ienheid mei Skoarl. It is ûntstien trochdat Skoarl groeide en net genôch romte hie. Sa wreide it bewenne gebiet hieltiten mear út rjochting Groet. Mar de echte ferweving mei Bregtdorp (en dêrtroch ek mei Skoarl) barde ein 20e iuw en begjin 21e iuw. Catrijp hat mear syn eigen buorren hâlden, Bregtdorp net.

De plaknamme komt al yn 1745 foar as *Catryp*. Dy namme ferwiist nei in stripe lân bylâns it wetter, nei alle gedachten dúnwetter. It earste diel fan de namme, 'cat' of 'kat', soe mooglik ferwize nei in soarte fiskersboat.
Taconisbosk

De **Taconisbosk**, is in ike- en bjirkebosk fan 12 hektare op de flank fan de Tsjongerdelling, tusken de Tsjonger en Nijskoat. It leit midsk agrarysk gebiet en wurdt beheard troch It Fryske Gea. De bosk is te berikken oer it histoaryske tsjerke- en klompepaad. Eartiids  wienen de tsjerken fan Aldskoat, Nijskoat en Rotstergaast troch dit tsjerkepaad mei elkoar ferbûn. De tsjerken hienen ien dûmny, dy't alle sneinen seis kilometer rinne moast om yn alle trije tsjerken it Wurd te ferkundigjen. In diel fan it paad bestiet noch. Dit rint oer begraafplak de Skoatterhof en lâns in monumintaal goatysk tsjerkje mei in klokkestoel. De muorren fan it tsjerkje bestiet út âlde kleastermoppen, de klok is út de 14e iuw. It paad rint fierder dwers troch it kultuerlânskip mei houtwâlen lâns de Taconisbosk oan de Van Engelenfeart ta. Eartiids lei dêr in pontsje. Nei it oerstekken fan de feart koe men oer it paad trochrinne nei Rotstergaast. 

De bosk is neamd nei Johannes Hendrik Taconis (It Hearrenfean, 17 april 1863 -It Oranjewâld, 29 oktober 1949 ), eigener fan tabaksfabryk "De Rookende Moor" oan de Dimpte Molewyk op It Hearrenfean. Letter waard dat fabryk ferpleatst nei Ljouwert. De famylje Taconis hie by Nijskoat ek lannerijen mei pleatsen dy't ferpachte waarden. It gebiet leit op in sânrêch, in oerâlde ouwerwâl fan de Tsjonger, de natoerlike grins fan It Hearrenfean mei Weststtellingwerf. Dit 'woaste' terrein waard foar in diel ûntgûn en diels mei bosk beplante. Oan de protte saneamde 'rabatten' is te sjen dat de bosk yn it earstoan brûkt waard foar houtwinning. Yn de westkant fan de bosk leit, in bytsje ferskûle, in fiver mei wat heuveltsjes. Neffens oerlevering soe hjir eartiids in bouwurk stien hawwe dat brûkt waard as jachthutte of simmerhûs. Fan de soan fan Johannes Hendrik (Jan Gelinde) is bekend dat er in libbensgenieter wie dy't graach jeie mocht. 

De bosk bestiet meast út iken en bjirken, mar ek hulst, hop en kamperfoelje groeit hjir. De Taconisbosk fan no is folle tichter begroeid as eartiids. Troch it rjochta-rjochtoan bosk rint in breed paad dat op de ein útsjoch jout op de eardere healannen by de Tsjonger.
Electra (plak)

**Electra** is de namme fan in plakje yn Grinslân dêr't it gemaal 'De Waterwolf' stiet. De eigentlike namme is Lammerburen, mar fan 1920 ôf wurdt de namme Electra hieltyd mear ferbûn oan dit buorskip. De namme Electra komt fan it wetterskip dat dit gemaal behearde. Dit wetterskip is opgien yn it wetterskip Noardersylfest.

It plak hat neist, it bekende gemaal, trije huzen (oarspronklik tsjinstwenten), in swimbad, in jachthaven, in camping en in hartekampke. Der is ek noch in skutslûs, dy't brûkt waard at it boezemwetter heech stie. Dat barde nochalris by lang oanhâldende westewyn, wêrtroch it wetter yn de eardere Lauwerssee te heech stie om by Sâltkamp genôch spuie te kinnen. Nei de ôfsluting fan de Lauwerssee is de boezum fan De Waterwolf in stik grutter wurden en kin der hast altyd wol meald wurde.
Hein Faber

**Hein Faber** (Boalsert, 23 oktober 1904 - Mullum, 25 septimber 1970) wie in Frysk skriuwer, dichter, sjoernalist, fotograaf en filmer, mar ek masjinist, konservator fan museum Frjentsjer en letter antikêr yn Harns.

## Biografy
It Frysk Fotoargyf/Filmargyf by Tresoar hat wurk fan him. Mei filmmakker Yr. Piet Suir út Harns makke er ûnder oaren de film *Het lied van de Bird*. en yn 1951 *In Friesland staat een huis* nei oanlieding fan it 50-jierrich bestean fan de wenningwet fan 1901.

## Bibliografy
### Proaza
* 1934 : *De PH 24 antwoordt niet!!* Mei yllustraasjes fan F.A. Ahlberg.
* 1937 : *De ondergang van de PH 24*. Mei yllustraasjes fan W.G. van de Hulst jr.
* 1937 : *It geheim fen 'e stratosfear*. Berneboek.
* 1949 : *Tusken sé en lân*. Mei yllustraasjes fan A. van der Sloot.
* 1950 : *Ofgeand tij*. Seeferhalen. Mei yllustraasjes fan Tjeerd Tuinstra. 
* 1953 : *Trijekaert*. Mei yllustraasjes fan Sieuwke Valk.
* 1960 : *Doarp oan sé*. *Doarp oan see* ferskynde yn 2019 fannijs as byldferhaal fan keunstner Frâns Faber, omkesizzer fan Hein Faber. 
* 1961 : *De wûndere reis fan it steamskip Amelân*. Omslach en yllustraasjes fan Frits Klein.
* 1966 : *De jonges fan 'e walfiskfarder*. Mei yllustraasjes fan Jan van der Bij.
* 1966 : *Age's amoureuze zwerftocht*. Roman.
* 1966 : *In frjemde fûgel yn it bit*.
* 1970 : *Forhalen fan de sé*.
* 1970 : *Mûnsters fan de Waedsé*.
* 1970 : *Ofgeand tij*. Mei tekeningen fan Tjeerd Tuinstra.
* 1971 : *Lâns it paed fan de voyageurs*.
* 1972 : *De laatste reis van de Ameland*. Mei yllustraasjes fan Gerard van Straaten.
* 1974 : *Avontûren to sé en to lân*.
* 1984 : *De laatste reis van de Ameland*. Twadde printing.

### Toaniel
* 1946 : *Frouwe Tialda, de rike widdou fan Starum*. Toanielstik yn fjouwer útkomsten
* 1950 : *Franeker in roerige tijden*. Histoarysk spul yn 4 bedriuwen

### Oar wurk
* 1949 : *Fryslân-Wetterlân* (fotoreportaazje)
* 1961 : *Haskerland: inventaris der archieven*. H.F. Faber en W.K. van der Veen
* 1961 : *Dantumadeel: inventaris der archieven*. H.F. Faber en H.T. Obreen

## Prizen
* 1953 : Priisfraach Boekewike. *Trijekaert* (proaza)
* 1954 : Rely Jorritsmapriis. *De rounte* (poëzy)
* 1954 : Rely Jorritsmapriis. *Mislearre reis* (proaza)
* 1956 : Rely Jorritsmapriis. *Weromfoardere* (proaza)
* 1957 : Rely Jorritsmapriis. *De fuotleasten* (proaza)
* 1961 : Rely Jorritsmapriis. *It koarte ferheftige libben fan Pomarius de Jager* (proaza)
* 1964 : Rely Jorritsmapriis. *Byn my mar op in Manta* (ferhaal)
* 1965 : Berneboekepriisfraach KFFB. *De jonges fan de Walfiskfarder*
* 1970 : Berneboekepriisfraach KFFB. *Lâns it paed fan de Voyageurs*

## Keppeling om utens
* Films fan Faber yn it Frysk Filmargyf
George Gershwin

**George Gershwin**, berne as *Jacob Gershowitz* (Brooklyn, New York City, 26 septimber 1898 – Hollywood, 11 july 1937) wie in Amerikaanske komponist. Gershwin waard fral bekend fan syn wurk op de grins fan it besteande klassike sjenre en de opgong meitsjende jazz.

## Wurk (kar-út)
* *Rhapsody in Blue* (1924)
* *Pianokonsert/Concerto in F* (1925)
* *Preludes*:	3 stiks (yn resp. Bes, cis en es) útjûn troch New World Musc Corp., 1927 en 5 stiks troch Alicia Zizzo gearstald c.q. bewurke út manuskripten, Warner Bros 1996
* *An American in Paris* (1928)
* *Second Rhapsody* (1931)
* *Cuban Overture* (1932)
* De opera *Porgy and Bess* (1935) mei de aria *Summertime*
Madeara

**Madeara** (Portegeesk: *Madeira*) is in arsjipel yn de Atlantyske Oseaan, ûngefear 700 kilometer westlik fan Afrika en 1000 kilometer súdwestlik fan de Portegeeske kust. De eilannegroep bestiet út it haadeilân, dat ek Madeara hjit, en fierders Porto Santo en de mear nei it suden ta lizzende Ilhas Desertas en de Ilhas Selvagens. De arsjipel heart ta Makaroneezje, dat geografysk sjoen in diel fan Afrika is. Krekt as de fierder nei it noardwesten lizzende Azoaren foarmet Madeara in autonome regio binnen Portegal. De grutste stêd op Madeara en tagelyk de haadstêd fan de autonome regio is Funchal.

It klimaat op Madeara is tige myld (temperatuer leit meastentiids tusken de 16 en 22&nbsp;°C.) en is fanwege de natoer, in protte bosken en bergen populêr by kuierders en natoerleafhawwers. Omdat de kust benammen út steile rotswannen bestiet en sânstrannen sawat net foarkomme, komt op Madeara gjin massatoerisme foar. De eilannen hawwe in fulkanyske oarsprong. De heechste berch is de Pico Ruivo (1862 m).

De bekendste spesjaliteit fan Madeara is de sterke wyn dy't nei it eilân ferneamd is. Utsein de Madeara wyn is it eilân ek bekend troch de *[[swarte swurdfisk|espada]]*; in lange swarte fisk dy't op in protte ferskillende wizen tamakke wurde kin.

Tige karakterisearre foar it eilân binne de protte eksoatyske blommen dy't yn it wyld foarkomme. It eilân wurdt dêrtroch ek wol it blommeneilân neamd. Bûten de Kanaryske Eilannen is Madeara it ienige plak dêr't de kanary yn it wyld foarkomt.

Madeara wurdt skaaimerke troch syn unike netwurk fan yrrigaasjekanalen, de levada's: smelle yrrigaasjekanalen dy't oer it hiele eilân troch de bergen hinne oanlein binne. Troch de steile noardkust, is de kolonisaasje fan it eilân begûn oan de minder steile súdkust, dêr't ek de haadstêd leit. It wetter waard fanút de bergen yn it noarden fia de levada's nei it relatyf skrokke suden brocht. Lâns de levada's waarden eartiids kuierpaden oanlein om't ûnderhâldswurksumheden makliker te meitsjen. Op guon plakken binne dizze paadsjes mar 20 sintimeter breed en rinne tichtby in steile ôfgrûn. Op oare plakken kinne sy wol 2 meter breed wêze. At je goed op de boerden lette en eventuele advizen fan de lokale befolking opfolgje, binne dy paden goed om te kuieren. 

## Bestjoerlike yndieling
Madeara is opdield yn de folgjende gemeenten:
* Calheta (Madeira)
* Câmara de Lobos
* Funchal
* Machico
* Ponta do Sol
* Porto Moniz
* Porto Santo
* Ribeira Brava
* Santa Cruz
* Santana
* São Vicente

## Fotogalery

Ofbyld:Hofi0006-24.jpg|Levada op Madeara
Ofbyld:Madeira_Route_naar_Pico_do_Arieiro_2004_05_18.jpg|Rûte nei de Pico do Arieiro
Ofbyld:Thunder lightning Garajau Madeira 289985700.jpg|Tonger boppe Garajau


## Berne op Madezra
* Cristiano Ronaldo, Portegeesk fuotballer
Stasjon Feanwâlden

**Stasjon Feanwâlden** (**Fwd**) is it stasjon fan Feanwâlden yn de provinsje Fryslân. It is iepene op 1 juny 1866, leit oan it spoar fan Ljouwert nei Grins (Steatsline B) en wurdt betsjinne troch Arriva.

It âlde stasjon út 1863 waard yn 1973 ôfbrutsen en ferfongen troch in glêzen wachtromte, fan it Standerttype Douma fan arsjitekt Cees Douma, dêr't ek it VVV-kantoar yn sit. It perron waard doe in saneamd eilânperron.

Yn 2009 waard de plaknamme fan Feanwâlden offisjeel feroare fan *Veenwouden* ta de Frysktalige namme. De namme fan it stasjon waard yn 2015 pas feroare ta de Frysktalige om betizing te foarkommen. De ôfkoarting waard ek feroare fan *Vwd* ta *Fwd*.

## Treintsjinsten

Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.

## Keppeling om utens
* Stasjon Feanwâlden op Stasjonsweb.
Meindert Koolstra

**Meindert Koolstra** (Rinsumageast, 4 juny 1917 - Mauthausen, 7 septimber 1944) wie SOE agint yn de Twadde Wrâldkriich. 

Meindert Koolstra assistearre Hendrik Reinder Steeksma en wie detasjearre by it Buro Bysûndere Opdrachten. Hy wie belutsen by it Englandspiel. Yn de nacht fan 21 oktober 1942 is er dropt by Ermelo yn Gelderlân, mar waard fuortendaliks arrestearre. Hy is yn konsintraasjekamp Mauthausen fusillearre.

Koolstra waard yn 1953 postúm ûnderskieden mei it Brûnzen Krús.
Thomas Sjolles Sinia

**Thomas Sjolles Sinia** (Sibrandahûs (Dantumadiel), 24 april 1823 - dêre, 10 juny 1880) wie in boer.

Hoewol't er leek wie, dochs in foaropman fan It Réveil, dy't jierrenlang de rjochtsinnigens yn de Noardeasthoeke fan Fryslân ferdigene. Ds. Koopmans fan Rinsumageast hie in soad ynfloed op him. Hy hat hûnderten kearen sprutsen yn lokalen en kristlike skoallen en hat ek in soad begraffenissen laat. Sinia hearde by de 'Vrienden van de Waarheid' en wie meiwurker oan it 'Kerkelijk Weekblad'.

Fierders wie er polityk warber en waard er wethâlder yn Dantumadiel. De gedichten dy't er skreaun hat, binne net publisearre. 

Yn Rinsumageast is in strjitte nei him neamd.

## Literatuer
* , *It Fryske Réveil yn portretten* (Snits 1911) s. 219-237,

## Keppeling om utens
*  Wiidweidige biografy yn it Reformatorisch Dagblad fan 5 augustus 1975
Stasjon Mantgum

**Stasjon Mantgum** is it stasjon yn Mantgum oan it spoar fan Ljouwert nei Starum. De iepening wie op 16 juny 1883. Fan 15 maaie 1938 oant 1 maaie 1940 en fan 24 novimber 1940 oant 3 juny 1973 hat it stasjon lykwols sletten west. It stasjonsgebou fan 1883 waard yn 1973 ferfongen troch in abry.

Dit spoar wurdt eksploitearre troch Arriva.

Yn septimber 2018 krige it stasjon Mantgum fernijde, dimde ferljochting. Dat waard dien op inisjatyf fan in groep Mantgumers, by wize fan enerzjybesparring, mar mear noch om 'e ljochtfersmoarging tsjin te gean, dy't it nachtlik tsjuster by Mantgum ferpeste en dêr't nachtdieren as flearmûzen en ûlen lêst fan hiene.

## Tsjinsten
De folgjende tsjinsten dogge Mantgum oan:
Heinrich Boere

**Heinrich Boere** (Eschweiler, Dútslân, 27 septimber 1921 – Fröndenberg, Dútslân, 1 desimber 2013) wie yn Dútske Silbertanne-moardner fan Nederlânsk komôf. Hy is op 23 maart 2010 yn Dútslân feroardield ta libbenslange finzenisstraf.

## Keppeling om utens
* Silbertanne-moardner Heinrich Boere (88) feroardield ta libbenslange finzenisstraf
* ''Nederlandse SS'er alsnog vervolgd''
* ''Zu Besuch beim NS-Mörder Heinrich Boere'', boarne: indymedia.org
* Dossier Boere
Chatroulette

**Chatroulette.com** is in net-kommersjeel webstee dat fia in rûlettesysteem dy't likefolle wa by elkoar bringt om te 'tsjetten' oer de webkamera. It webstee wurket as in fideokonferinsje. Om't it webstee sûnder tuskenkomst fan behearders byldkeppelings tastânbringt, is er perfoarst net geskikt foar bern. De besiker kin op elk momint it petear einigje en in oar petear begjinne.

## Beskriuwing
Andrei Ternovskiy, in 17-jierrige studint út Moskou, lansearre de side, yn novimber 2009. De side hat op elk momint sa'n 35.000 besikers. Yn maart waard it tal besikers rûsd op 1,5 miljoen, in tredde part dêrfan komt út de Feriene Steaten.

It webstee brûkt Adobe Flash om bylden sjen te litten fan de webkamera's.

## Keppelings om utens
* Chatroulette.com
Petrus Adrianus Bergsma

**Petrus Adrianus Bergsma** (Mitselwier, 15 april 1743 - Dokkum, 14 oktober 1824) wie grytman fan Dantumadiel (1782), deputearre fan Fryslân, lid fan de Admiraliteit fan Fryslân en dykgraaf fan East-Dongeradielster Seediken. Bergsma wie in soan fan Willem Bergsma en Remelia Schik.

Petrus propagearre de bou fan tabak en sûkerei yn Fryslân. Dat mei tabak slagge net, de sûkereitylt wol (û.o. yn Dantumadiel). De drûgerij stichte er yn 1792 en soe de grutste fan it keninkryk wêze. Bergsma hie fierder in hynstefokkerij yn Dantumawâld en hy wie tsjerkefâd. Syn namme stiet op de tsjerkeklok út 1786.

Petrus Adrianus Bergsma wie bekend as útfiner fan it brûken fan sâlt foar it fee en yn it bysûnder as middel om hea te bewarjen, tsjin broeiing en skimmel, wylst it altiten de fiedingswearde fan it hea ferheget. It wie yn 1790 dat er dat foar 't earst op it aljemint brocht. De patrysjer Bergsma wie eigner fan 7 fan de 16 stimhawwende pleatsen yn Moarrewâld.

Yn Damwâld is yn 1968 de mr. P.A. Bergsmastrjitte nei him neamd.


Rouwbord - Dantumawoude - 20047699 - RCE.jpg|Rouboerd fan Petrus Adrianus Bergsma yn de Sint-Benediktustsjerke yn Damwâld.
Rouwbord - Dantumawoude - 20047698 - RCE.jpg|Rouboerd fan Dordonea Jacoba Doitsma yn de Sint-Benediktustsjerke
Flaaks

**Flaaks** (*Linum usitatissimum*) is in plant út de flaaksfamylje (*Linaceae*). It is in gewaaks dat al lang boud wurdt. Der binne blaubloeiende en wytbloeiende rassen. Dêrneist binne der rassen mei brún sied en rassen mei giel sied. De sieden binne likernôch 5 mm lang. De rassen kinne neffens gebrûk sa yndield wurde:
* Rizelvlas: foar linnenproduksje, wurdt al mear as 6000 jier tylt
* Oaljeflaaks: foar lynsiedoalje
Planten fan oaljeflaaks binne koarter en fertûkje mear en wurde boud foar it sie dêr't oalje út helle wurdt

## Fotogalery

Ofbyld:Vlas_bloem.jpg|Blom en siedbol
Ofbyld:Vlas witbloeiend (Linum usitatissimum).jpg|Wytbloeiend flaaks
Ofbyld:Linum_usitatissimum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-088.jpg|
Ofbyld:Vlas.jpg|Drûgjend flaaks
Ofbyld:Vlasvezels (1).JPG|Vlasvezels
Ofbyld:Flax_seeds.jpg|Flaakssied
Ofbyld:Linum usitatissimum (linseed).jpg|Oaljeflaakssied: hat in protte essinsjele fetsoeren


## Sjoch ek
* Flaaksbewurkingsmuseum

## Keppelings om utens
* www.vlasparlee.be Getuigenissen over de vlasteelt in de Leiestreek (Flaanderen)
* www.s-gravendeel.net Doktoraalskripsje: *De vlasserij in 's-Gravendeel*
Hebe Camargo

**Hebe Maria Camargo** (Taubaté, 8 maart 1929 – São Paulo, 29 septimber 2012) wie in Brazyljaanske presintatrise, aktrise en sjongster.

Hebe Camargo begûn mei har sjongkarriêre yn de jierren fjirtich; tegearre mei har suster foarme se it duo *Rosalinda e Florisbela*.

Om 1950 hinne begûn har karriêre as telefyzjepresintatrise. Dêrnei wurke hja ôfwikseljend by ferskate telefyzje- en radiostjoerders. Sûnt 1986 hie se in eigen telefyzjeprogramma *Hebe*. Op 8 jannewaris 2010 waard Hebe yn it Albert Einstein Hospital yn São Paulo opnomd fanwege sûnensproblemen mei har mage.

## Filmkarriêre
* 1949 - *Quase no Céu*
* 1951 - *Liana, a Pecadora*
* 1960 - *Zé do Periquito*
* 2000 - *Dinosaur* (Portuguese dubbing)
* 2005 - *Coisa de Mulher* (Chick Thing) 
* 2009 - *Xuxa e o Mistério de Feiurinha*

## Telefyzjekarriêre
* 1950 - *Primeira Apresentação Musical da TV Brasileira* 
* 1968 - *Romeu e Julieta Versão 1* 
* 1970 - *As Pupilas do Senhor Reitor* 
* 1978 - *O Profeta* 
* 1980 - *Cavalo Amarelo* 
* 1990 - *Romeu e Julieta Versão 2* 
* 1995 - *A Escolinha do Golias* 
* 2000 - *TV Ano 50* 
* 2003 - *Romeu e Julieta Versão 3* 
* 2007 - *Amigas e Rivais* 
* 2009 - *Vende-se Um Véu de Noiva* 
* 2009 - *Elas Cantam Roberto* 
* 2010 - *SBT Brasil*
* 2010 - *Fantástico*

## Musicalkarriêre
* 1959 - *Hebe e Vocês*
* 1961 - *Festa de Ritmos*
* 1966 - *Hebe Camargo*
* 1995 - *Maiores Sucessos*
* 1998 - *Pra Você*
* 2001 - *Como É Grande o Meu Amor Por Vocês*

## Keppeling om utens
List fan grytmannen fan Lemsterlân

**List fan [[grytman]]nen fan [[Lemsterlân]] fan 1580 oant 1851**.

## Sjoch ek
*Lemsterlân
*List fan boargemasters fan Lemsterlân
Gauke Boelens

**Gauke Boelens** (Drachten, 18 april 1886 - Grins, 29 jannewaris 1942), wie koperslagger en winkelman yn Drachten en wethâlder fan Smellingerlân. 

Hy wie in soan fan koperslagger Luitzen Boelens en Hinke Bosma. Syn pake Gauke hie itselde berop. Syn soan Luitzen Gauke Boelens (1920-1990) waard boargemaster fan Baarderadiel en Weststellingwerf.

Boelens wie lid fan de gemeenterie fan Smellingerlân fan 1919 oant 1935, fan Provinsjale Steaten fan 1927 oant 1941, fan Deputearre Steaten fan 1935 oant 1941. Hy befoardere de ûntjouwing fan Drachten. Lid fan it Frijsinnich Demokratysk Bûn en foarsitter fan de ôfdieling Drachten, letter fan federaasje Fryslân, fan dy bûn. Neist dy funksjes siet er noch yn tal fan bestjoeren fan pleatslike en lanlike organisaasjes.

Krekt foar syn dea yn 1942 lei er noch mei de grûnslach foar in fersetsorganisaasje yn de omkriten fan Drachten.

Yn Drachten is de Gauke Boelensstrjitte nei him neamd.


File:Zuiderbegraafplaats Drachten 06.JPG|Boelens' grêf op it Suderbegraafplak, Drachten


## Keppeling om utens
* Kertiersteat Gauke Boelens troch Klaas J. Bekkema
Johannes Casparus Bergsma

**Johannes Casparus Bergsma** (Dokkum, 16 oktober 1746 - Mitselwier, 27 juny 1793?) wie in rjochtsgelearde en keapman by de VOC. Hy waard grytman fan Frjentsjerteradiel yn 1785. Wie foar 1795 lieder fan de aristokraten.

## Biografy
Hy wie in soan fan Wilhelmus Bergsma (1706 - 1774), sekretaris fan East-Dongeradiel, en Romelia Schik (1714-1792)..
Yn 1760 waard Bergsma ynskreaun oan de universiteit fan Frjentsjer en yn 1765 wied er dêr juridysk kandidaat. Yn 1766 promovearre er yn Frjentsjer mei as promotor Hermanus Cannegieter. Nei syn stúdzje besette Bergsma ferskate amten yn  de VOC. De famylje Bergsma wie ek nau belutsen by de VOC. Sa hie syn omke Adriaan Bergsma (1702-1780) in hege posysje by de VOC-keamer fan Amsterdam, wie syn neef Theodorus Bergsma (1745-1773) ordinaris ried fan justysje yn Batavia en waard syn nicht Titia Bergsma bekend as earste Europeeske frou yn Japan. Bergsma ferfarde yn 1773 mei it skip *Vrouwe Geertruida* nei Batavia dêr't er ûnderkeapman fan it provisymagazyn waard. Yn 1778 gie er werom nei Nederlân..

Bergsma besette ek oare bestjoerlike funksjes. Hy wie kommittearde fan de Provinsjale Rekkenkeamer fan Fryslân en lid fan Deputearre Steaten. Yn 1783 folge er syn broer Petrus Adrianus Bergsma op as sekretaris fan de gritenij Dantumadiel dy't dêr grytman waard. Johannes wie in foaroansteand patriot.  Hy siet yn it "Geheim Comité van Achten" dêr't fierder Regnerus Livius van Andringa de Kempenaer, Sipco Basseleur, Court Lambertus fan Beyma, Egbert Sjuck Gerrold Juckema fan Burmania Rengers, Hans Hendrik fan Haersma, Willem Anne fan Haren en Schelte Hessel Roorda van Eysinga ek in sit yn hiene. Dat komittee bestie fan  1781 ôf en rette patriottistyske besluten ta dy't dêrnei troch de Steaten fan Fryslân bekrêftige waarden. Hoewol't Bergsma en Van Beyma yn't earstoan goede bûnsgenoaten wiene, soe Van Beyma him yn 1783 oanslute by de demokratyske patriotten en waard Bergsma de oanfierder fan de aristokratyske patriotten. Dêrneist soarge it fakant wurden fan it grytmanskip fan Frjentseradiel foar twaspjalt tusken dy twa; it amt gie lang om let nei Bergsma. Troch de ferskode machtsferhâlding naam Bergsma, lyk as ferskate oare patriotten, yn 1787 de wyk nei Frankryk. Hy soe lykwols net út it amt set wurde.

Fan in bewarre begraffenisleppel docht bliken dat Bergsma op 2 july 1793 beïerdige waard yn de Herfoarme tsjerke fan Mitselwier. By it iepenjen fan it grêf fan Christoffel van Sternsee (†1560) en Kunera fan Ropta (†1555) yn 1915 die bliken dat Bergsma dêr ek yn byset waard.

## Keppeling om utens
* Bergsma yn it Biografysk portaal fan Nederlân
Regnerus Livius fan Andringa de Kempenaer

**Regnerus Livius van Andringa de Kempenaer** (De Bosk 24 maart 1752 - Arnhim 3 desimber 1813), wie in Nederlânsk steatsman. Hy is de grûnlizzer fan it aadlike geslacht Van Andringa de Kempenaer.

## Biografy
### Eftergrûn, oplieding en iere karriêre

Regnerus Livius van Andringa de Kempenaer waard ferneamd nei syn twa petefaren . Syn heit Hendrik van Andringa de Kempenaer wie skepen fan De Bosk en dt syn heit wie boargemaster fan Harns. R.L. van Andringa de Kempenaer wie fan boargerlik én fan aadlik komôf.  

R.L. van Andringa de Kempenaer studearre oan de Universiteit fan Frjentsjer, mar helle gjin akademyske graad. Yn 1772 waard hy beneamd ta grytman fan Lemsterlân en folge hjirmei syn petefaar Daniel Livius van Andringa de Kempenaer op. Yn 1773 waard hy ek lid fan de Steaten fan Fryslân. Tusken 1773 en 1791 wie hy boppedat lid fan it Mindergetal en fan 1779 - 1781 wie hy lid fan de Admiraliteit fan Amsterdam foar Fryslân. Yn 1787 fertsjintwurdige hy Fryslân by de Steaten-Generaal yn De Haach. Fan 1791 - 1795 wie hy ek lid fan de Rekkenkeamer fan de provinsje.

### Politike karriêre yn de [[Frânske tiid]]
R.L. van Andringa de Kempenaer stie dan wol bekend as Oranzjist, mar ûnderhâlde ek treflike kontakten mei de aristokratyske fleugel fan de patriotten. By de Frânske ynfal yn 1795 en de dêrby hearrende Bataafske Revolúsje waarden de grytmannen, w.û. De Kempenaer ôfsetten. Hy bleau in skoftlang amtleas boarger, mar waard yn 1801 lid fan it Wetjouwend Lichem, it parlemint fan de Bataafske Republyk. Fan 1806 - 1809 wie hy steatsriedslid yn bûtengewoane tsjinst belêste mei Koloniale Fraachstikken. 

Op 8 maaie 1807 waard hy troch de kening fan Hollân, Loadewyk Napoleon beneamd ta lândrost (dws. gûverneur) fan Fryslân. Yn dy funksje stribbe hy, bystien troch oare ynfloedrike Friezen, nei in maksimale selsstannichheid fan de provinsje binnen it keninkryk. Yn febrewaris 1811 waard hy ferfongen troch Johan Gijsbert baron Verstolk van Soelen omdat keizer Napoleon him beneamd hie ta prefekt fan it departemint Boppe-Isel. Yn dy hoedanigens fêstige er him yn Arnhim, de haadstêd fan it departemint. Hy ferstoar  op 3 desimber 1813 yn Arnhim yn de âldens fan 61 jier, op it momint dat de stêd troch de Prusen belegere waard.

## Famylje

Regnerus Livius van Andringa de Kempenaer wie twaris troud:

#Judith Elisabeth d'Arnaud (1756-1780)
#Tjallinga Aurelia Wilhelmina des H.R. Ryksbarones thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1775-1857)

Ien fan syn soannen (1e houlik), Antoon Anne van Andringa de Kempenaer (1777-1825), waard op 24 novimber 1816 yn de adelstân ferheft. Hy wie ek grytman fan Lemsterlân (1816-1825). Syn healbroer wie jhr. Wilco van Andringa de Kempenaer (1809-1873).

## Ferwizings




## Sjoch ek
*List fan grytmannen fan Lemsterlân

## Keppeling om utens
* *[http://www.spanvis.nl/Van%20Andringa%20de%20Kempenaer/index.htm Skiednis fan de famylje Van Andringa de Kempenaer]*
List fan grytmannen fan Wymbritseradiel

**List fan grytmannen van [[Wymbritseradiel (gritenij)|Wymbritseradiel]] fan 1626 oant 1853**.

De âldste fernijing fan in grytman yn Wymbritseradiel is dy fan Jarich Epasoan yn 1374. Wymbritseradiel hie jierrenlang in yndykster en in bûtendykster grytman; letter waard dat ûnderskied net mear makke. Hoewol't grytmannen keazen waarden, waard it mei de komst fan de famylje Fan Burmania yn de praktyk in erflik amt. De list begjint yn 1626, at Sjuck fan Burmania as grytman keazen wurdt.
Merck Syrcks Terwisscha

**Merck** (of Marck) **Syrcks Terwisscha**, wurdt yn 1514 fermelden as grytman fan Skoatterlân en Stellingwerf. 

Hy fertsjinne rom yn de oarloggen tsjin de Geldersken en Boergonjers.

Hy komt mei syn bruorren foar op de yn 1505 opmakke list fan Saksysk tagediene eallju. 

As kriichsman hat er jannewaris 1515 ticht by it Uniahûs te Wurdum, wilens in belizzing, û.o. Jancko Douwama en Juw Jousma befrijd. Dizze en oare feiten tsjutte der op dat hy yn nauwe tsjinsbetrekking stien hat mei syn keizer Karel V.

Hy wie in soan fan Syrck Myrcks Terwisscha. Hy wie troud mei Hilcke. 

## Sjoch ek
* List fan grytmannen fan Skoatterlân
* List fan grytmannen fan Weststellingwerf
* List fan grytmannen fan Eaststellingwerf
Worp Juckema

**Worp** († 1510), Skieringer dy't Ljouwert ynnaam (1487). Hy waard gûverneur fan Ljouwert en grytman fan Ferwerderadiel (± 1505). Hy wie fan it laach Juckema
Searp Galama

**Searp Galama** (Koudum, 23 oktober 1528 - Mantgum, 22 jannewaris 1581) soan fan Geale Hartmans Galema (1499-1559) en *Foek fan Hoxwier* (1495-1554), wie in ealman dy't op Hokswier wenne. 

Hy wie lid fan it Ferbûn fan de Eallju. Yn 1564 boaske er oan *His van Bothnia*. Hy fersette him tsjin de Spaanske oerhearsking en focht yn de Slach by Jemmingen; dêrom waard er yn 1568 troch Alva ferbanne en wenne er in skoft yn Emden. Yn 1576 kaam er werom op Hokswier en waard in jier letter grytman fan Barradiel en lid fan Deputearre Steaten. 

Galama syn grêf (mei portret) is yn de tsjerke fan Mantgum.
Eyso de Wendt

**Eyso de Wendt** (Kollum, 1718 - dêre, 1780) wie in ferneamd keapman by de VOC en letter grytman fan West-Dongeradiel.

## Libben en wurk
Eyso kaam út in begoedige famylje. Syn heit Willem de Wendt († 1733), wie advokaat fan it Hof fan Fryslân en fiskaal fan Kollumerlân. Syn pake Eiso de Wendt ? - 1686) wie boargemaster fan Dokkum en stamheit fan it laach. 

Eyso de Wendt kaam yn tsjinst fan de VOC doe't er 16 jier wie. Yn 1734 ferfear er mei syn neef Adriaan Bergsma (1702-1780; út de rike Dokkumer famylje Bergsma), nei de East. Hy wie yn 't earstoan ûnderkeapman yn Surat yn Yndia. (Syn broer Gerardus de Wendt, dy't letter foar de VOC nei Batavia gie, skopte it ta majoar).

Eyso beklaaide ferskate wichtige posten. Hy waard úteinlik 'direkteur fan de hannel op Sina' en garre in grut fermogen. Yn 1760 gie er werom nei Kollum, nei syn mem Idske Beylanus. Hy liet doe de bûtenpleatst Oostenburg sette (1773).  De Wendt stipe de earme- en wezesoarch en sette him yn foar wurk yn Kollum. It bûten Oostenburg waard letter earmhûs.

De Wendt waard yn 1772 grytman fan West-Dongeradiel, in funksje dy't er kocht hie fan de famylje Van Aylva.

De Wendt bleau frijfeint en stoar te Kollum dêr't er byset waard yn in grêfkelder. De NH-tsjerke hat syn wapenboerd en byldhoude banken dy't er skonken hat. 

## Keppeling om utens
* Oer de hearebank yn de Maartenstsjerke te Kollum
Anton Mussert

**Anton Adriaan (Ad) Mussert** (Wurkendam, 11 maaie 1894 – Den Haach, 7 maaie 1946) wie in yngenieur, politikus, oprjochter en lieder fan de Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging yn Nederlân (NSB) yn de jierren foar en yn de Twadde Wrâldkriich. De nazi's, de NSB en harren sympatisanten presintearren him fan 1942 oant maaie 1945 as de lieder fan Nederlân. Nei de befrijding waard er ta de dea feroardield en eksekutearre.

## Keppelings om utens
* ''Biografisch Woordenboek van Nederland'' (biografy)
* Biografy Anton Mussert op VillaBouchina.nl
* Musserts libben yn foto's
* Brief oan Schermerhorn oer syn geheime ûntdekking, novimber 1945
List fan grytmannen fan Weststellingwerf

Dit is in **list fan [[grytman]]nen fan de gemeente [[Weststellingwerf]] ([[Weststellingwerf|Stellingwerf-Westeinde]])** (Fryslân fan 1593 oant 1851.

## Sjoch ek
*List fan boargemasters fan Weststellingwerf
List fan grytmannen fan Eaststellingwerf

**List fan [[grytman]]nen fan [[Eaststellingwerf]] ([[Eaststellingwerf|Stellingwerf Eastein]]) fan 1504 - 1851**.

## Sjoch ek
*List fan boargemasters fan Eaststellingwerf
Hendrik Twerda

**Hendrik Twerda** (Wommels, 2 april 1904 - Bakhuzen, 16 maart 1985) wie in ûnderwizer. Sûnt 1934 haad fan de kristlike skoalle yn Bakhuzen (1934-1969). Sette him yn foar Frysk geakunde- en skiednisûnderwiis.

Skreau taal- en lêsboekjes, tekstboekjes by diapositiven. Wie redakteur by tydskrift De Pompeblêden (1948-1962). Hy wurke mei oan de nije Fryske bibeloersetting.

## Wurk
* *Aldfaers Erf* (1946)
* *Fan Fryslâns Forline* (fertelboek fan de Fryske skiednis, 1968)
Tjeerd Jacob Twijnstra

**Tjeerd Jacob Twijnstra** (Akkrum, 17 augustus 1890 - Amsterdam 22 april 1959) wie in feefoerfabrikant fan Akkrum. Hy wie in soan fan Ulbe Twijnstra, oaljefabrikant, en Hiske Bouma. Troude op 9 july 1913 mei Mary Sylvia Berkhout. Ut dit houlik waarden twa soannen en trije dochters berne. Sûnt 1915 direkteur fan Ulbe Twijnstra's oaljefabriken NV yn Akkrum.
Jan Wieger Tysma

**Jan Wieger Tysma**, (De Gaastmar, 28 jannewaris 1880 - Ljouwert, 13 desimber 1937) wie in abbekaat.

Wurke earst as abbekaat, letter as kantonrjochter yn Ljouwert (1930-1937). Wie in populêr AR-foaroanman en propagandist fan it Bûn foar Frijwillige Lânstoarm.
Ynte Wiepkes Tiesma

**Ynte Wiepkes Tiesma** (Easthim, 8 maaie 1857 - Ljouwert, 19 maaie 1935) wie in feehâlder en bestjoerder.

Hy wie ien fan de earste Fryske koöperators dy't mei Riemer Veeman foarop gie yn de koöperative beweging. Wie bestjoerslid fan it Bûn fan Koöperative Molkfabriken, Fryske Lânbou Underlinge, de Fryske Maatskippij fan Lânbou en de Koöperative Boerelienbank East- en Súdkant yn Ljouwert.
Ucko Walles

**Ucko Walles** of **Ucke/Uko Walles** (Noardbroek, 1593 - Sylmönken (East-Fryslân), 15 febrewaris 1653) wie in mennist fan de 'Alde Grinslanners' of 'Hurde Flamingen'. 

Ucko Walles wie in boeresoan, letter brûker fan 25½ deimt lân. Doe't yn 1628 de Grinslanner Flamingen ien ôfsûnderlike bruorskip foarmen, wie hy al troch de ferskillende gemeenten ta âldste ferkeazen en wie er drok dwaande mei syn mei-âldste Jan Lues út Kleasterbuorren om de  Flamingen mei mylder tinkbylden oangeande de tucht, te bannen. Walles hie tige strange begjinsels, mei ûngewoane tinkbylden (Ek Judas soe oan de ivige sillichheid diel hawwe). Hy waard meardere kearen troch de oerheid ferfolge.

De grifformearde synoade fan Frjentsjer (1644) en Boalsert (1659) easken maatregels tsjin syn 'grouwélige ketterijen'. Neffens opjefte fan 1666 wienen der 245 manlike leden fan de groep Uckowallisten yn Fryslân. As wenplak keas hy earst Gödens yn East-Fryslân en dêrnei Sylmönken op de grins fan Gretmer- en Emderambt, dêr't eartiids Benediktiner nonnen en Reguliere koarhearen wenne hienen. Mar om dêr fredich syn lêste libbensdagen slite te kinnen, moasten de Ukkowallisten in soad jildlike offers bringe oan greve Ulrich II. Nei de dea fan Ocko yn 1647 ferdwûn de beweging fan de Uckowallisten al gau.
Rikst Valentijn

**Rikst Valentijn** (Grou, 1985?) is in Fryske turnster. Se is de dochter fan reedriders Jos Valentijn en Haitske Pijlman. Yn 2002 wie de turnster út It Oranjewâld oan har heup blessearre, soks soe letter noch faker barre. Op 22 oktober 2003 stoppe se, op 18-jierrige leeftyd, mei turnjen. Yn 2004 wûn se de titel Sportfrou fan it Jier fan de gemeente Smellingerlân. Se hearde ta deselde lichting as Berber van den Berg.
Uthôf

* úthôf of foarwurk, as delsetting fan konversen mei inkele muontsen op ôflizzende stikken kleasterlân. Se komme foar by benediktinen, norbertinen en sistersjenzers; ek fan hospitaalridders en tertsiaressen. Guon hienen in religieuze betsjutting, bygelyks Bakkefean, mar it foel meast ôf om de tucht te hanthavenjen. Oer harren bestean is net folle bekend.
* úthôf, helppost foar ûndersteuning fan it wurk fan paters yn Drachten. As earste úthôf waard febrewaris 1940 de Sint Jabiks úthôf stifte yn Sint Jabik (gesinsfersoarging); yn 1945 de Mariënúthôf yn Easterwâlde (ferpleechhûs, kapel); yn 1946 de Sint Maartenúthôf yn Burgum en yn 1957 de Sint Paulus]úthôf op De Gerdyk. De paters dy't in úthôf fersoargen, harre ta de kommuniteit fan Drachten, mar binne belêste mei de lokale sielsoarch yn dit gebiet dêr't se wurkje.
* úthôf, in dependance fan bygelyks it Frysk Museum: tsjerke te Jannum, eartiids Stania State.
Martin Heidegger

**Martin Heidegger** (Meßkirch, 26 septimber 1889 - Freiburg, 26 maaie 1976) wie in Dútske filosoof. Hy wurdt beskôge as ien fan de grutste en wichtichste filosofen fan de tweintichste iuw. Syn haadwurk Sein und Zeit is wiidferneamd.

Oer him wurdt wakker net gelyk tocht: syn tige persoanlik taalgebrûk, syn eigensinnige ynterpretaasje fan benammen âld-Grykske teksten en syn koarte, mar wier wol, politike stipe oan de opkommende nasjonaalsosjalistyske beweging hawwe him by kritisy út de hoeke fan de analityske en marksistyske filosofy yn it kwea deiljocht set. Nettsjinsteande dat is syn tinken foar oare wiisgearen oant de dei fan hjoed wol in boarne fan stúdzje en ynspiraasje.

## Literatuer
* , *Gesamtausgabe* ferskynd by Vittorio Klostermann yn Frankfurt am Main. 
* , *Heidegger en zijn tijd*, 1995 (in oersetting fan Ein Meister aus Deutschland – Heidegger und seine Zeit, 1994). (mei biografy)
* , *Zijn en Tijd*, oersetting fan Sein und Zeit troch M. Wildschut (1998)

## Keppeling om utens
* http://www.heidegger.org
* http://www.martin-heidegger.org
* Wiidweidich oer ''Rektoratsrede''
* Filosofie.info - online publikaasjes fan Oudemans oer Heidegger 
* Hearing Heidegger and Saussure troch Elmer G. Wiens.
* Heidegger yn Holland troch Jozef Keulartz en Antoine Verbij yn De Groene Amsterdammer fan 26 novimber 1997
Klaas Uilkema

**Klaas Uilkema** (Grou, 2 oktober 1873 - Grins, 3 febrewaris 1944) wie in boeresoan en ûnderwizer (û.o. yn Ljouwert oant 1923) mei de akte lânbou-ûnderwiis. Hy wie ien fan de earsten dy't de Fryske pleats bestudearren en it ûntstean fan de kop-hals-romppleats begrypten. Hy bestudearre ek oare pleatstypen, mar kaam net ta publikaasje fan de resultaten yn in boek, mar wol yn stensilform .

Yn 1908 en neifolgjende jierren die er ûndersyk nei it Fryske fee en krige er belangstelling foar histoaryske kowestâling en de fernijing derfan. Hy sammele gegevens oer Fryske pleatsen en fûn flaters yn it boek fan J.H. Gallée , wat late ta syn earste boek.  De Leidske heechlearaar Durk van Blom en Uilkema stelden in plan op, om Uilkema's Fryske ûndersyk út te wreidzjen oant hiel Nederlân ûnder tafersjoch fan de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, dêr't Van Blom lid fan wie. 
Mar letter betelle Uilkema it ûndersyk foar in part sels, mei stipe fan it Fonds Landbouw Export Bureau (1914-1918). Tusken 1918 en 1933 die Uilkema sa'n 400 opmjittings fan buorkerijen en makke er tûzenen foto's. Boutechnyske histoaryske feroaringen fan pleatsen ferklearre Uilkema troch in feroaring fan de funksje fan de pleats. Publikaasje fan de resultaten fan it lanlike ûndersyk kaam allinnich ta stân yn stinselfoarm. In eksimplaar berêst by de Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed yn Amersfoart. It wichtichste dêrút is mei it fotomateriaal en fierdere ûndersyksferslaggen yn 1991 publisearre troch Ellen van Olst.

## Publikaasjes
Under mear:
* 1915: *De greidboerderij in Friesland*, Orgaan van de Nederlandsche Vereeniging van Land- en Tuinbouwonderwijzers, 25 juny 1915, tydskriftartikel
* 1916: *Het Friesche boerenhuis; Onderzoek naar het ontstaan van de tegenwoordige boerenhuis in Friesland*, Friesch Genootschap
* 1933: *Het ontstaan der huistypen in Nederland*,
* 1995: 'Bylden fan it greidebedriuw yn Fryslan om 1918 hinne', Ljouwert, Fryske Akademy. 

## Literatuer
* , ''Uilkema, een historisch boerderij-onderzoek. Boerderij-onderzoek in Nederland 1914-1934'', Arnhim 1991.
Dreves Uitterdijk

**Dreves Uitterdijk** (Readtsjerk, 25 febrewaris 1866 - Hilfertsom, 13 augustus 1940) wie in talekenner. Sûnt 1898 wie er propagandist foar it Esperanto en skriuwer fan boeken yn dy taal.

## It laach Uitterdijk
Uitterdijk is in boerelaach út Tytsjerksteradiel, wêrút Dreves Jurjens (Aldtsjerk, 18 augustus 1755 - Rinsumageast, 10 augustus 1827) in Fryske represintant wie. 
Syn pakesizzer wie Tamme Hendriks (Rinsumageast, 27 maart 1806 - Schoonhoven, 16 febrewaris 1874), ôfskieden predikant, dy't publisearre oer de Ofskieding; syn broer wie Oene Jurjens (Aldtsjerk, 12 novimber 1758 - Rinsumageast, 26 jannewaris 1846), wurktúchkundige, waans soan Jurjen (Aldtsjerk, 10 desimber 1781 - fermoarde Stienwyk, 11 april 1845), matematikus en astronoom, nei 1803 as learaar oan it marine-ynstitút wurke.
Ulenburgh

**Ulenburgh**, ek: **Uilenburg** wie in famylje dy't bekend waard troch Rombout Ulenburgh en Ibel Hayes Fries ( ± 1650 Ljouwert, trije soannen hie.
* **Gerrit fan Ulenburgh**, keninklik meubelmakker yn Krakau ( †1601, stifte in staach fan keunstskilders. Hjirút stammet '
* **Hindrik fan Ulenburgh**,  (Krakau, ± 1587 - Amsterdam, fóar 1661 ), skilder en keunstkeaper. In oare soan fan Rombout droech syn namme. Syn dochter wie Saakje (Saske of Saskia), de frou fan Rembrandt van Rijn.
***[[Rombout fan Ulenburgh]]**, ( ? - Ljouwert, 3 juny 1624 ) wie in jurist. Besocht yn 1584 as boargemaster fan Ljouwert, Willem fan Oranje, spile ek dêrnei in grutte rol en wie lânsabbekaat., yn 1597 riedshear. Ulenburgh is de heit fan Saskia.
***[[Saakje fan Ulenburgh]]** ( Ljouwert,  doopt 2 augustus 1612 - Amsterdam, 14 juny 1642 ) wie de earste frou fan Rembrandt fan Rijn en dochter fan Rombout. Rembrandt ferlove him op 8 juny 1633 mei har en boaske har 10 juny 1634 yn Sint Anne. Nei trije jongferstoarne bern waard har soan Titus berne ( 22 septimber 1641 ). Rembrandt hat har faker ôfbylde.
Jos Valentijn

**Jos Valentijn** (Ter Aar, 28 maart 1952) is in eardere hurdrider. Hy wie spesjalisearre op de sprintôfstannen. Letter waard er (sport)fysioterapeut op It Hearrenfean.

Hy is ûnder oare bekend troch de klongelige wize wêrop at er yn 1976 de wrâldtitel sprint ferspille. Nei trije ôfstannen stie Valentijn boppe-oan yn it klassemint, mei in foarsprong fan 0.29 op de nûmer 2, Dan Immerfall (oerienkommend mei 0.58 sekonden op de 1000 meter). Op de lêste 1000 meter waard Valentijn wegens 3 falske starts diskwalifisearre. Uteinlik wûn de Sweed Johan Granath de titel.

Valentijn is troud mei âld-hurdrydster Haitske Pijlman, en heit fan âld-turnster Rikst Valentijn.

## Persoanlike rekords
* 500 m : 38,40 ( 20 febrewaris 1977, Innsbruck )
* 1000 m : 1.17,3 ( 5 febrewaris, 1976, Davos )
* 1500m : 2.00,33 ( 31 jannewaris 1976, Davos )

## Resultaten

:*- = gjin dielname*
:*DQ4 = diskwalifisearre op de 4e ôfstân*

### Medaljespegel
Zacharias von Uffenbach

**Zacharias Konrad von Uffenbach**, (Frankfurt am Main, 22 febrewaris 1683 - 6 jannewaris 1734), wie in Dútsk boargemaster en reizger út Frankfurt. Makke mei syn broer in reis fan meardere jierren.

Syn belangstelling gie út nei boeken, hânskriften, munten, tekeningen en natuerkundige seldsumheden. Sadwaande is syn postúm ferskynde reisferhaal (1709 - 1711) in wichtich natuerhistoaryske boarne. Sa ferhellet er bygelyks oer Strobos, Dokkum, Ljouwert, Frjentsjer, Boalsert, Warkum, Hylpen, Molkwar Starum, Wikel, De Lemmer en De Kúnder. Oersettings hjirfan ferskynden yn it blêd De Vrije Fries VI (1853)

Uffenbach garre oriïntaalske manuskripten. Yn 1711 befette syn bibleteek al sa'n 12.000 boeken. Nei syn dea kamen dy oan Johann Christoph Wolf (kunde fan Campegius Vitringa).

## Wurk
* ''Merkwürdige Reisen durch Nedersachsen, Holland und Engelland., 3 Thie (Ulm und Memmingen, 1753-1754)