open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hibbemastate

**Hibbemastate** stie súdwestlik fan de tsjerke fan Hantumhuzen yn de gemeente Dongeradiel. Fan it hûs is neat werom te finen, it terrein is no greide.

De stins sil yn de 14e iuw ûntstien wêze. Der lei eartiids in stinswier njonken. De âldste omskriuwing, út 1470, is *Hibbema statha ende landt met heem, terp ende steeden*. Yn 1470 slueten Dowa her Siuckisma (út Waaksens) en Remren Tadama in oerienkomst, wêrby't de earste Hibbema krige en de twadde Onnama statha yn Wânswert. Op grûn fan de nammen fan de soenlju en tsjûgen (ûndermear út Holwert, Foudgum en Brantgum) is it oannimlik dat it om Hibbema op De Lytse hjouwer giet.(Der waard ek rekken mei hâlden dat Gialt Elenga (sjoch Elingastate te Hantumhuzen) oanspraken op Hibbema jilde litte soe.)  
Yn 1511 pachte Dowa Hebbama it goed fan Garck en Rentie Syuxma, rjochtsopfolgers fan Dowa her Siuckisma, en fan fiif oare eigners. (sjoch foar Rentie Syuxma ek: Sjuxmastate te Waaksens) Yn 1640 wie Hibbema eigendom fan de eigenierde boer Wybe Pieters dy't it goed sels brûkte. (Hy waard stamfaar fan de family Hibma, ûndermear te Achlum).  
Yn 1698 is it mienskiplik eigendom fan widdo Riemke Wybes (1/2), Jacob Pyters (1/8), Ofke Fransen út namme fan syn frou (1/8), de fiif bern fan Wybe Pieters (1/8) en Gerben Pyters te Stiens (1/8). Riemke Wybes wie widdo fan bysitter (wethâlder) Epo Hania. Meinte Eelses is dan de brûker fan de pleats mei 65 pûnsmiet lân.
It stimkohier fan 1728 fermeldt as eigeners “Æsge Hendrix erven” en “Gerben Pyters, in kwaliteit” dus (ek) foar oaren hanneljend. 
Yn it kadaster fan 1832 stiet de widdo fan Cornelis Jacobs Kuipers as eigneresse neamd.

Hibbema leit besúdwesten de doarpsterp. De lizzing fan it hûs en it lân wiist op in nauwe bân mei de tsjerke. Yn de Nije Tiid wie Hibbema in gewoane pleats. Op it perseel benoarden it hiem waard yn 1718 en 1850 in stinswier oanjûn. 

## Eigeners/bewenners
* 1470 Dowa her Siuckisma
* Garck en Rentie Syuxma, brûker Dowa Hebbama
* 1640 Wybe Pieters
* 1698 Riemke Wybes (1/2), Jacob Pyters (1/8), Ofke Fransen út namme fan syn frou (1/8), bern fan Wybe Pieters (1/8) en Gerben Pyters (1/8).
* 1728 Æsge Hendrix erven en Gerben Pyters (yn kwaliteit)
* 1832 widdo fan Cornelis Jacobs Kuipers
Hermann Janssen

**Hermann Janssen**, (8 oktober 1888 - 5 april 1971, Roomelse) wie in Sealterfryske skriuwer. Hy wie nei Gesina Lechte-Siemer de earste Sealterfries dy't it belang fan it behâld fan de eigen taal ynseach. Hy begûn mei it Lesebouk foar Seelterlound (1953-1965) yn de regionale krante, de General Anzeiger. *Dät Ooldenhuus* wie in útjefte fan Hermann Janssen dat yn 1964 publisearre wurden is. Hy hie ek mei Pyt Kramer foar de Seelter Trjoue skreaun, wêrfoar meardere ûnbekende Sealterfriezen literêre saken skreaun hawwe.

## Wurk
* *Däär was iensen 'n oold Wieuw*, nei it Sealtersk oerset fan Hermann Janssen, Lavermann Drachten, 1960
* *Dät Ooldenhuus*, Ostendorp, Westrhauderfehn 1964
**Ne Koare ful Spoas*, Seelter Trjoue, 1972
* Lesebouk foar Seelterlound, 1953-1965
* Seelter Trjoue, Tidschrift foar alle Seelter, Hermann Janssen en Pyt Kramer, 1966-1972

## Sjoch ek
* Sealterfryske literatuer

## Ofbylden

Ofbyld:Wieu.jpg| *Däär was iensen 'n oold Wieu*, 1960
Ofbyld:Ooldenhuus.jpg| *Dät Ooldenhuus*, 1964
Ofbyld:Seelter Trjoue.jpg|*Seelter Trjoue*, Simmer 1969
Mennemastate

**Mennemastate** lei súdwest fan Hantumhuzen, yn de gemeente Dongeradiel. Op it terrein stiet no in wenhûs.

De state sil yn de 15e iuw ûntstien wêze. Mennema op De Lytse Jouwer wie yn de 15e iuw it wenplak fan de aadlike family Mennema. As *Mennema staten en het guet heetende te Mennema* wurdt it yn 1543 fermeld; de familynamme komt op De Lytse Jouwer yn de 15e iuw al foar.

Mids 15e iuw binne twa bruorren Mennema bekend: Gerbith en Lieuwe. Gerbith wie troud mei Tiemck, in dochter fan Wibren Boulsma fan Hijum.(Ut syn houlik mei Imck Hemmema fan Berltsum, stoarn yn 1475, soe Wibren neffens Upcke fan Burmania, UvB, fol. 47Av, gjin bern hân hawwe) Hja wennen yn Ljouwert. Gherbeth Mynnama frege yn 1491 mei syn *landsaten yn Dongerdeel ende Ferwerdedeel* opnomd wurde te meien yn it ferbûn mei Grins. Foar 1502 hie hie belutsen west yn in fete mei Gercke Hemminga alias Tiessens, dy't him doe skeafergoeding betelle foar geweld, finzenskip en "andere misdaden". Mooglik is hy deselde as de Gerbrant Mennama dêr't de 16e-iuwer Janco Douwama oer skriuwt yn syn Heskriften. Tiemck makke yn 1484 har testamint; Gerbith ferstoar foar 1505. Se lieten gjin bern nei. In net by namme neamde suster fan Gerbith wie suster yn it kleaster Weerd.
Gerbiths broer Lieuwe troude mei Beits Stenstera, dochter fan Sasbet Stenstera te Foudgum.(Beits wertroude foar 1504 mei Lieuwe Popta.) Harren soannen Aedzert, Tzalingh en Gerbeth erkenden yn 1505 as erfgenamten fan harren omke Gherbet Mennama in betelling út lân op De Lytse Jouwer.
De lizzing fan Mennema wurdt oanjûn troch Van der Meer en Van den Berg. Yn 1640 wie Mennema in pachtgoed.

## Eigeners/bewenners
* NN Mennema. Soannen:
* - Gerbith Mennema, † foar 1505, troud mei Tiemck Wibrensdr Boulsma fan Hijum, dy't testearre 1484; en Lieuwe Mennema, troud mei Beits Stenstera. Soannen fan Lieuwe:
* - Aedzert, Tzalingh en Gerbeth Lieuwesz Mennama, fermelde 1505
* 1640 jonker Aylva, brûker Gerben Luipkes
* 1698 Ulbe baron fan Aylva, grytman oer Eastdongeradiel ½ en “Vrouw Loo” ½; brûker Jan Binnes (1698) / Jan Buwes (1700)
* 1728 grytman Albartus Aemilius Lamoraal Rengers út namme fan syn frou ½ en “Juffr. Loo, Vollenhove” ½; brûker Romke Tijssen
* 1832 Johannes Thomas van der Bij
Oepke fan Burmania (1538-1615)

**Oepke fan Burmania**, meastentiids skreaun as *Upcke van Burmania* (om 1538 - 4 juny 1615) wie in Frysk histoarikus. 

Oepke fan Burmania stelde tusken 1597 en 1604 syn genealogy fan de Fryske adel ("Frisicae nobilitatis genealogia") gear dat meastentiids it *Burmaniaboek* neamd wurdt. By it beskriuwen fan syn genealogyen hat er him basearre op boarnen dêr't guon wyls fan ferlern rekke binne. Dêrmei foarmet syn boek in wichtige oanfolling op de noch wol bewarre bleaune "primêre boarnen" lykas oarkonden, registers en grêfstiennen. 

## Keppeling om utens
* De genealogy fan de Fryske adel neffens Upcke fan Burmania (deade keppeling)
* it Burmaniaboek online (deade keppeling)
Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1992

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1992|IXe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1992 yn Barcelona, Spanje hâlden.

## Manlju

### 50 m Rêchslach

### 100 m Rêchslach

### 200 m Rêchslach

### 50 m Skoalslach

### 100 m Skoalslach

### 200 m Skoalslach

### 50 m Flinterslach

### 100 m Flinterslach

### 50 m Frije Slach

### 100 m Frije Slach

### 200 m Frije Slach

### 400 m Frije Slach

### 150 m Wikselslach

### 200 m Wikselslach

### 400 m Wikselslach

## Froulju

### 50 m Rêchslach

### 100 m Rêchslach

### 200 m Rêchslach

### 50 m Skoalslach

### 100 m Skoalslach

### 200 m Skoalslach

### 50 m Flinterslach

### 100 m Flinterslach

### 50 m Frije Slach

### 100 m Frije Slach

### 200 m Frije Slach

### 400 m Frije Slach

### 200 m Wikselslach

### 400 m Wikselslach

## Útslaggen Fryske dielnimmers

## Sjoch ek
*Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1992
European League follybal froulju 2009

De **European League follybal froulju 2009** wie de earste edysje fan it jierlikse European League follybal foar froulju. Der dogge acht Europeeske lannen mei. De earste omloop waard spile fan 22 maaie oant en mei 28 juny 2009, de finale waard yn Turkije hâlden op 11 en 12 july. Yn de earste omloop waard der spile yn 6 ferskate omlopen. Yn totaal spile elts lân twaris tsjin itselde lân. De beide winners fan de groepen, de bêste nûmer 2 en it gastlân pleatsten har foar de finaleomloop. Yn dit gefal wie Turkije it gastlân, dus Turkije wie al pleatst foar de finaleomloop, mar wie ek nûmer ien yn groep B. Dêrtroch giene nêst Turkije, Servje (winner fan groep A), Bulgarije en Frankryk nei de finaleomloop. It evenemint wurdt organisearre troch it CEV, it Europeeske follybalbûn.  

## Dielnimmende lannen

## Earste omloop

### Groep A

### Groep B

## Finales
### Kwalifisearre lannen
De folgjende teams binne kwalifisearre foar de finales:
* Turkije (as gastlân)
* Bulgarije
* Servje
* Frankryk

### Heale finales

### Wedstriid om brûns

### Finale

## Einrangskikking

## Keppeling om utens
* De Webside fan it CEV
Bongastate

**Bongastate** of **Buwenga** wie in stins dy't beëasten de buorren fan Ferwert stie. It is no in wenhûs.

De oarspronklike stins komt út de midsiuwen. In let-midsiuwske kelder is bewarre bleaun. Bongastate wie it wenplak fan ien of mear yn de 16e iuw útstoarne famyljes Bonga of Buwinga.
De filiaasje fan de Holwerter Bonga's en Buwinga's is net dúdlik. Yn de midden fan de 15e iuw skynt dêr Syds Buwyngha wenne te hawwen. Syn soan Syole troude mei in dochter fan Romcke Donia alias Jelmera út Hallum. Yn 1473/1474 spande dy him yn om de rjochten en goed fan de Jelmera's op It Amelân te krijen.

Yn 1491 tekene Hessell Bonga tegearre mei Worp Haynya foar de gemeente fan Holwert it ferdrach mei Grins. Yn 1511 wie Syds Buwinga eigener en brûker fan 70 pûnsmiet lân yn Holwert. Hy wie Geldersgesind en dêrom kamen twa findels Saksysk gesinde Ljouwerters nei Holwert. Se stutsen it doarp yn de brân en syn goed waard ferlern ferklearre.
Foar twa fan syn froulju leit yn de tsjerke in grêfstien. Yn 1543 trede Sydts Bunga op fanwege syn soan Hessel Bunga, prebendaris te Holwert.
; Johan Bonga
Yn de jierren 1560-1567 wie Johan Bonga grytman fan Westdongeradiel. It skynt dat er op Bonga wenne hat. Yn 1560 sluet hy mei Eltzie Jaersma, sweager fan de ferstoarne grytman Saecke Rinia in akkoart oer it grytmanskip, dêr't by de Jaersma's en Rinia's yn ruil foar harren ôfstân fan de gritenij ûndermear gebrûksrjocht yn Bongafenne krigen. Johan tekene yn 1566 it Ferbûn fan de Eallju en moast dêrom yn 1667 nei Emden flechte foar de wrake fan Alva. Yn 1568 stried er mei Lodewijk en Adolf by Heiligerlee mei in findel soldaten dy't er út eigen bûse betelle. Yn dat jier skreau er in brief nei Brussel, dêr't hy yn frege oft er werom komme mocht yn Fryslân. Dat waard fansels neat en dêrom waard er mar wettergeus. Syn namme waard dêrom yn 1569 yn Ljouwert “aangeslagen” en al syn besit waard ferlern ferklearre. Hy bleau de Spanjerts bestriden oant er úteinlik by in oanfal op Grins by Aduardersyl ferwûne rekke. Hy ferstoar oan dy ferwûning en is yn de Aldehouster tsjerke yn Ljouwert begroeven. Meidat er gjin bern hie, fererve Bongastate bûten de famylje, fia syn frou Sitke Riencks Aylva fan Ginnum op har twadde man Doecke fan Aysma.

## Eigeners/bewenners
*  ?Syds Buwyngha, stoarn nei 1473. Soan:
*  ?Syole Sydzen Buwyngha, troud mei Jetsck Romckesdr Donia alias Jelmera út Hallum.
*  Hessell Bonga te Holwert, 1491.
*  Syds Buwinga, eigener yn 1511. Hy troude (1) Auck Stania, (2) Reynts Roerda.
*  Sydts Bunga, 1543 te Holwert, hie in soan Hessel Bunga, prebendaris.
*  Johan Bonga, 1560-1567 grytman fan Westdongeradiel, troud mei Sitke Riencks Aylva fan Ginnum, dy't wertroude mei Doecke Aysma. Soan:
*  Johan fan Aysma, eigener yn 1640.
Brandstede

**Brandstede** of **Aylvastate** (ek: *Barndestee in de gebuirte*) wie neffens de kaart fan Eekhoff in stins op de súdwestlike hoeke fan de dyk en de Foarstrjitte fan Holwert fan de gemeente Dongeradiel.

De stins is mooglik (wer)boud yn 1421 en ûntliende har namme *Barndestee* (= baarnde stee) mooglik oan de grutte brân dy't Holwert en dat hûs dat jier teistere. 
Yn de buorren fan Holwert leinen inkel huzen dy't as "stins" oantsjuten wurde, der wie yn 1640 ek stimrjocht oan ferbûn. 

Neffens de *[[Tegenwoordige Staat van Friesland]]* soe it *trotse gebouw* yn 1572 bewenne west hawwe troch Ruurd Roorda. De beide bekende persoanen fan dy nammen wennen lykwols yn Hinnaard en yn Menaam. Dy staach wurdt 'Roorda mei de bier' neamd. Wol leit der yn de tsjerke in sark foar Reynts Roorda († 1547), de tredde frou fan Syds fan Buwinga dy't lykwols fan Tsjummearum kaam.
Yn 1640 wienen de 'landen van Brandstede' eigendom fan Hessel Meckema aan Aylva. Hy wie troud mei Elisabeth fan Althahn, in Eastenrykske grevinne en mei har hied er in âld hûs bewesten de stins kocht. Yn 1635 wie hy kommandant fan Leerort en yn 1637 kolonel fan in rezjimint, wylst er wer letter kommandant fan Emden wie. Neffens de Tegenwoordige Staat, dy't Hessel ûnterjocht 'fan Burmania' neamt, soe hy it hûs wer opboud hawwe mei in swiere toer. De registraasje fan ferkeap fan inkele pleatsen troch Hessel kin mooglik anneks wêze mei syn bouaktiviteiten. 

Nei it ferstjerren fan Hessel erfde syn dochter Luts de state. Hja wie troud mei ritmaster Wolf Sigismund fan Schratenbach.

Folgjende bewenner fan de state is baron Hans Willem fan Aylva. Yn 1667 befocht hy mei in Frysk floateskader foar Chatham de Ingelsken. Fan dit floateskader wie er luitenant-generaal. Hy krige de bynamme 'de ûntsachlike' troch syn moedige optreden yn dy striid (1672). In portret fan him hinget op it gemeentehûs yn Ternaard.

De op ien nei lêste eigener wie Willem fan Schratenbach. Yn elts gefal wie hy yn 1700 eigener fan it hûs. Syn dochter Juliana erfde de state en hja troude mei Douwe fan Unia. Nei it ferstjerren fan syn frou liet Douwe yn 1735 de state foar it grutste part ôfbrekke. Nei de sloop fan it hûs yn 1735 bleaune noch in tal resten bewarre, mar mids 18e iuw wie alles ferdwûn.

## Bewenners
* 1572 Ruurd Roorda
* 1640 Hessel Meckema fan Aylva
* Luts Meckema fan Aylva
* ± 1667 baron Hans Willem fan Aylva
* 1700 Willem fan Schratenbach
* Juliana fan Schratenbach, troud mei Douwe fan Unia
* 1735 Douwe fan Unia
Enno Doedes Star

**Enno Doedes Star** (Osterhusen 1631 - Wirdum 1707) wie in Nederlânsk seefarder en floatfâld.

## Karriêre
Enno Star kaam út East-Fryslân, dat doetiids nauwe politike en religieuze bannen mei de Republyk hie. Hy tsjinne earst by de Admiraliteit fan Amsterdam en letter by  de Fryske Admiraliteit. By de Admiraliteit fan Amsterdam waard er yn 1658 ekstra-ordinaris kapitein, in soarte fan opropkaptein. Oant en mei de simmer fan 1660 hie er konvoaitsjinst yn It Kanaal om de keapfardij te beskermjen tsjin Portugeeske kapers.
Yn 1661 en 1664 waard er kommandant fan in befoarriedingsskip fan de Middellânskeseefloat, de *Groene Kameel*, en gie mei Michiel Adriaenssoan de Ruyter op strafekspedysje nei de Ingelske besittings yn West-Afrika en Amearika. Yn 1665 waard er kaptein yn fêste tsjinst.

Yn de Twadde Ingelske Oarloch, de Fjouwerdeiske Seeslach en de Twadeiske Seeslach wie Enno befelhawwer fan de *Gouden Leeuw* (60 kanons), in VOC-skip. Datselde jier waard er skout-by-nacht by de Admiraliteit fan Fryslân en op foarspraak fan De Ruyter waard er op 13 desimber troch de Steaten fan Grinslân as opfolger fan  Rudolf Coenders, dy’t sneuvele wie, ta fise-admiraal beneamd. Oant 16 maart 1667, doe’t de ek sneuvele Tsjerk Hiddes de Vries opfolge waard troch baron Hans Willem van Aylva, funksjonearre Star as waarnimmend luitenant-admiraal fan Fryslân.

By de Tocht nei Chatham fan 1667 spile hy in wichtige rol; yn it lêste part fan dy aksje blokkearre er Harwich. Under Michiel de Ruyter wie Enno befelfierder oer de *Groningen*, in linyskip mei tusken de 276 en 300 bemanningsleden en 70 kanons. Omdat Van Aylva begjin 1672 generaal fan de infantery waard en nea wer nei see gean soe hoewol’t er nominaal luitenant-admiraal bleau, wie Star fan dat stuit ôf wer waarnimmend befelhawwer fan de Fryske float. De *Groningen* wie yn 1672 noch hieltyd syn flaggeskip yn de Slach by Solebay, de earste fan de Tredde Ingelske Oarloch en ek yn de Twadde Slach by it Schooneveld en de Slach by Kijkduin yn 1673. 

Yn 1678 wie er by de helpfloat foar Spanje ûnder kommando fan Cornelis Evertsen de Jonge. Yn 1691 hied er it befel oer in eskader yn de Ingelsk-Nederlânske float by in aksje yn de Ierske See; it wie syn lêste kampanje, dat jier gie er de tsjinst út. Luitenant-admiraal is er net wurden.

## Houliken
Star troude fannijs op 2 septimber 1677 mei Cornelia Pars út Appingedam, nei’t Reynouw Gaickinga, syn earste frou  — mei wa’t er om 1652 hinne troud wie en twa soannen en in dochter hie — stoarn wie. Letter festige er him op de bûtenpleats Bolhuis yn Wirdum (Grinslân), dêr’t er yn 1705 of 1707 ek stoarn is.
Stins yn de Buorren

De **Stins yn de Buorren** of de **Stins in de Gebuierte** stie yn Holwert, gemeente Dongeradiel. Fan de stins is neat werom te finen.

## Skiednis
Oer it ûntstean is neat bekend. Yn de buorren fan Holwert stienen in tal huzen dy't as stins oantsjutten waarden. Yn de tiid fan de fêststelling fan in stimkohier (1640) wienen it huzen fan oansjen: der wie doe stimrjocht oan ferbûn. Yn 1640 wie de gritenijsekretaris dr. Cornelius Vermees eigener en bewenner. Hy hie *dit stens huys ende langhuys, boomen ende plantagie, stecken mitsgaders leedighe plaetse inde gebuierte van Holwert, strekkende van de strate tot achter aende schipvaert* yn 1631 kocht fan de erfgenamten fan jonker Worp fan Tjessens en dy syn frou Ursel fan Scheltema. 

Ek de opfolgjende sekretarissen Zacharias Huber, Gerlacus fan Scheltinga en yn de 18e iuw Claes Jilles Hulshuijs wennen der. Yn 1640 wie der al in *olde huijsinge ten westen van de stins* by kocht en yn 1647 kocht Huber in *hoff, tuin, bomen en plantagie* besuden syn hûs, benoarden begrinze troch eigendom fan Hessel fan Meckema. By de keap fan it hûs yn 1645 wie dit omskreaun as 'seeckere stins en huijsinge, sampt koecken terzijde met de plaets ende hovinge daer bij zijnde' en oandiel oan de 'put ende steige'. Yn 1784 ferkocht in neisiet fan Cl. J. Hulshuijs de 'stins inde buuren' oan Jacob Reinders Bleinsma. It hûs waard doe omskreaun as in *schoone, stemgeregtigde en rojale huysinge, voorsien met drie onder en drie boven camers, waaronder een groot zaale en een vertrek met een schoonen Sweedse vloer van wit albasten steenen*. It hûs wie wielderich ynrjochte en hie in koken, hynstestâl, weinhûs, twa putten, in dowetille, in grutte hôvinge en tunen dy't mei in ringmuorre beskûl hienen. Under de Bleinsma's is it gebou yn ferfal rekke en brûkt as jeneverstokerij, dy't yn 1806 noch bestie (neffens it reëelkohier).

De oantsjutting 'met aandeel in de steeg en de put' en de omskriuwing 'met een keuken terzijde' docht fermoeden dat de stins op it stee stien hat dêr't no it pân nr. 7 stiet. Dat hat noch altiten in oanbou oan de sydmuorre en grinzet oan de oare side oan de stege. Fan midsiuwske fûneminten is neat te sjen. 

## Bewenners
* oant 1631 erfgenamten fan jonker Worp van Tiessens
* 1640  dr. Cornelius Vermees
* 1645 Zacharias Huber
* Gerlacus fan Scheltinga
* Claes Jilles Hulshuijs
* oant 1784 family Hulshuijs
* 1784 Jacob Reinders Bleinsma
Hûs Tjessens

**Hûs Tjessens** lei súdwestlik fan Holwert, gemeente Dongeradiel, tsjin de grins mei de himrik fan Waaksens oan. De ‘nije’ wei Holwert-Dokkum trochsnijt no it fierst súdlike stik fan it stateterrein. Yn de rest fan it langhalige terrein is noch wat fan it grêftepatroan werom te kennen. It terrein is net beboud en wurdt brûkt as greide. 

Oer it ûntstean fan de state is neat bekend. Krektas de famylje Hania (mei Haniastate en de sate *Op Harg*) en de famylje Jaersma (mei Jaersmastate en in goed op Medwert) ûnder Holwert oer mear as ien goed beskikten dy 't op meardere soannen fererve, sa hie de famylje Tjessens ek twa huzen ûnder Holwert: Tjessens en Hemminga.

Yn 1505 waarden yn Dongeradiel Gerrit Tiessens en Ulbe Tiessens as eallju neamd. Ulbe wenne op Tjessens, Gerrit of Gercke in ein fierder op Hemminga, tichtby it doarp. Ulbe troude mei Syts Hania út Holwert; sy ferstoaren neffens grêfskriften yn 1512 en 1535. Ulbe wie yn 1511 neist Holwert fierders begoedige yn Hegebeintum, Boarnwerterhuzen c.a. (as Sypsma-erfgenamt, sjoch Hania yn Betterwird c.a.), Waaksens, Easternijtsjerk en Raard. Tjessens wurdt op mear as ien kaart as aadlik hûs oanjûn. 

Syn soan Worp wie yn 1551 folmacht fan Westdongeradiel en stoar neffens syn sark yn 1558. Syn soan Sicke spile in rol yn it begjin fan de opstân tsjin Spanje; syn besykjen om Dokkum te helpen mislearre en rillegau dêrnei, yn 1572, stoar er. Hy is yn de tsjerke fan Holwert beïerdige. Soan Worp waard nochalris beneikaam troch skuldeaskers. Hy waard dêrom op in oar plak yn de tsjerke opnij begroeven. 

## Eigeners
* Ulbe Tiessens, eigener yn 1505
* Worp fan Tjessens oant 1558
* Sicke fan Tjessens oant 1572
* Worp fan Tjessens
* Tietscke fan Tjessens en Hendrick fan Zuchten
* Tietscke fan Tjessens en Albert fan Loo, elk foar de helte yn 1652
* Arend van Loo, bewenner yn 1670
* Tjaard van Aylva, “Riedshear Idsinga” en Agge fan Sixma yn 1698 elk 1/3 
* 1699 Tjaard fan Aylva allinnich eigener fan it gehiel
* 1716 - 1722 dochter fan Tjaard fan Aylva
* Albert A. Coenders
* Johan Sippo fan Harinxma thoe Slooten en Margaretha Titia fan Coenders
* Pieter Edserd fan Harinxma thoe Slooten
* Albertus fan Harinxma thoe Slooten en Anna fan Sytzama
* Willem Hendrik fan Sytzama (bewenner)
* Johan Sippo fan Harinxma thoe Slooten, eigener en bewenner sûnt 1825
* Pieter Albert Vincent van Harinxma thoe Slooten
Hemmingastate

**Hemmingastate** lei súdeast fan Holwert, yn de gemeente Dongeradiel, in eintsje foarby Bongastate. Op it stee stiet yn 2010 in gebou.

Oer it ûntstean is neat bekend. In broer fan Ulbe Tjessens wie nei alle gedachten Gercke Tjessens. Ek hy waard yn 1505 ûnder de eallju yn Dongeradiel neamd. Hy wenne yn 1502 op Hemminga, wêrnei't er bytiden ek ynstee fan Tjessens Hemminga neamd waard. Yn 1511 hie er 36 pûnsmiet bûtendyks en 50 pûnsmiet binnendyks lân. Hy kiest de side fan de Boergonjers en moat dêrom yn ballingskip. 
Syn dochter Eesck boaske mei Epo Martena, mei wa't se yn Ljouwert wenne. Sûnttiid wie Hemminga in pachtpleats.

It stimkohier fan 1698 neamt “Margaretha van Leeuwen, Groningen” as eigneresse en brûker Hessel Idses. Yn it floreenkohier wurdt hja *Margareta Leuwe tot Peyse* neamd. It goed wie doe 26.46 ha. grut. It stimkohier fan 1728 fermeldt “De heer Koning weduwe, Peize” en bedoelt dêrmei grif earderneamde Margaretha. De brûker wie doe Taeke Harmens. Yn 1832 fermeldt it kadaster dat Æge Cornelus Jaarsma, lânbouwer te Holwert, eigener en brûker is. 

## Eigeners/bewenners
* 1505 Gercke Tjessens
* Eesck Tjessens en Epo Martena
* 1698, 1700, 1728 Margaretha fan Leeuwen te Grins
* 1832 Æge Cornelus Jaarsma
Haniastate (Holwert)

**Haniastate** lei súdlik fan Holwert, gemeente Dongeradiel. Fan de state is neat werom te finen. It grutte stee wie mei beammen beplante yn in parkeftige oanlis.
 
De state wurdt yn de 15e iuw foar it earst neamd. De âldste fermelding fan de Hania's fan Holwert komt út 1453. Yn de namme fan de pachter fan 1511 waard de state Hanygen neamd. De family Hania stoar yn de 16e iuw út. Hania waard dêrnei it hûs fan in tûke fan de Aylva's.

De earst bekende Holwerter Hania is Binnert Hayngha. Hy segele yn 1453 mei foar syn fermoedlike buorman Lijef Iarsma in stik oer de jiermerken yn Eastergoa. Syn mooglike soan Worp Hania segele yn 1487 mei foar Hessel Buwinge, ek in buorman, it ferbûn tusken Dokkum, Ferwerderadiel, Dongeradiel en Dantumadiel, en yn 1491 it Ferbûn mei Grins.

## Bewenners
* 1453 Binnert Haijnghe 
* 1487 Worp Hania 
* 1505, 1511 Ritsche Hanijgen 
* 1627 Ernst fan Aylva
* 1725 family Fan Aylva
* 1725 Albertus Aemilius Lamoraal Rengers
* family Fan Aylva (Ternaarder takke)
Goddeloaze Singel

De **Goddeloaze Singel** of **Schwartzenbergs Reed** is in paad noardeast fan Feanwâlden dat eartiids ferskate kleasters en merken mei inoar ferbûn. It brechje dêr't de singel oer de Falomster Feart giet wurdt de Skilige Piip neamd. By de Skilige piip stie it Goddeleaze Tolhûs.

Oer de Goddeleaze Singel besteane meardere folksferhalen. Sa skriuwt Waling Dykstra oer in bewenner fan it Goddeleaze Tolhûs dy't in soad misdieden plege en dêr ryk mei waard. Dr. Jacob Botke jout yn "De gritenij Dantumadiel" (1932) in ferklearring foar de namme 'Goddeleas'. Sa soe by de Goddeleaze Singel en it Goddeleaze Tolhûs in Romke Harkes wenne ha dy't de bynamme *goddeleas* krige omdat der sa omraken flokt waard.

De Goddeleaze Singel wie eartiids in wichtige wei fan noard nei súd. Yn in oarkunde út 1453 wurdt skreaun oer it begeanber meitsjen fan twa hannelswegen. De iene rûn fan Ljouwert nei it Barrakonvint yn Burgum, de oare fan Dokkum nei Smelle Ie. De Goddeleaze Singel rûn troch sompen en wie net oeral ferhurde, en sa is it noch. Skriuwer S.J. van der Molen hat útsocht hoe't de rûte fan Broeksterwâld nei Smelle Ie rûn hat:
* Fan Ikkerwâld (no Damwâld) nei it tolhûs by de Skilige Piip yn it suden. Hjir lizze natuergebieten as it Houtwiel, it tolhûs bestiet net mear, der stiet no in nije wente. 
* Fan de Skilige Piip nei De Swette by Kûkherne. It ûnferhurde paad rint hjir fierder troch de greiden, west fan de Kûkhernster Feart oant de Grinzer Strjitwei.
* Westoan oer de Simmerwei en súdoan oer de Kleasterleane nei Burgum.
* Fan it oerbliuwsel fan it Barrakonvint, de Krústsjerke, fierder oer it Prinses Margrietkanaal (eartiids de Burgumerdaam) nei Sumar.
* Fan Sumar nei Nyegea en dan oer de Kilometerwei en letter de Hegewei oer de Kletsterfeart nei Smelle Ie.

Ids Wiersma skildere it Goddeleaze Tolhûs, it skilderij hinget yn de Aldheidkeamer fan Dantumadiel
Jimmy Wales

**Jimmy Donal (Jimbo) Wales** (Huntsville (Alabama), 8 augustus 1966) is in Amerikaanske ynternetûndernimmer. Hy is bekend wurden as mei-oprjochter fan Wikipedia en foarsitter fan de Wikimedia Foundation. Wales is ek oandielhâlder en direkteur fan it ynternetbedriuw Bomis Incorporated.

Jimmy 'Jimbo' Wales lies as jonkje al ensyklopedyen. Doe't ynternet opkaam, rjochte hy yn 2003 de Wikimedia Foundation op, dy't tafersjoch hâldt op Wikipedia.
Tzigerastate

**Tzigerastate** wie in state te Meddert besuden Holwert yn de gemeente Dongeradiel. Op it stee stiet in bedriuwsgebou dat by de pleats liket te hearren.

De stins/state is mooglik yn de 14e iuw ûntstien. It is ien fan de fjouwer states fan de terpebuorskip Medwert. Dy buorskip waard al yn de 9e iuw neamd, doe't dêr oan de abdij Fulda grûnbesit skonken waard. Yn de twadde helte fan de 12e iuw wenne dêr in wettersuchtige frou dy 't troch abt Frederik fan Mariengaarde better makke waard. Yn 1390 wie Asega fen Medwerth grytman yn Dongeradiel. Net ien fan de fermeldings hoecht lykwols spesifyk op Tzigera te doelen.

## Eigeners
* Epe Tzigera, wie troud mei Bauck Ingia. Dochter:
* Reinsck Tzigera, wie troud mei Peter Camstra te Jelsum. Soan:
* Renick Kampstera, eigener yn 1511.
* Maria Anna fan Æbbinga, widdo fan Tjalling Camstra fan Tjaarda (1700)
* Jan Annes, eigener 1728, brûker Homme Sydses
* Reinder Oepts Dijkstra en mei-eigener yn 1832
Sinaedastate

**Sinaedastate** stie súdeast fan Haniastate en Jaarsmastate by de Holwerter Feart ûnder Holwert yn de gemeente Dongeradiel. Op it âlde stee stiet no in lânboubedriuw. 

Oer it ûntstean fan de state is neat bekend. Frijwat efteroan yn de opjefte fan goeden yn it Register van de Aanbreng út 1511 stiet Bennert Synaeden mei achttjin pûnsmiet bûtendyks en 40 pûnsmiet binnendyks lân, dy't er yn de mande mei twa Heemstra's en in tredde eigener besit. Om 1620 wurdt it goed brûkt troch in meier en de wenning wurdt beskreaun as in 'voorhuys staande op een kelder'. Yn 1623 komme dêr noch in 'singel en porte' by. Yn 1640 wie Signaeda eigendom en wenhûs fan juffer Frouck fan Popma (fan Wergea), widdo fan Aeltze Sipckes Jaersma fan Holwert. 

Schotanus jout yn 1664 noch in edele state, mar foar 1700 wie it hoarnleger romme. It stiet dan ek net mear op de Schotanus-Halma-kaart fan 1718. Dat komt trochdat om 1708 hinne it lân en it hoarnleger fan Signaeda gearfoege is mei de lannen fan Haniastate. 

## Eigeners
* 1511 Bennert Synaeden
* 1640 Frouck fan Popma
Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 2008

De **[[Paralympyske Simmerspullen 2008|XIIIe Paralympyske Simmerspullen]]** hiene plak yn Peking, de haadstêd fan de folksrepublyk Sina.

## Manlju

### 50 m Frije Slach

### 100 m Frije Slach

### 200 m Frije Slach

### 400 m Frije Slach

### 50 m ruslag

### 100 m ruslag

### 50 m Skoalslach

### 100 m Skoalslach

### 50 m Flinterslach

### 100 m Flinterslach

### 150 m wikselslach

### 200 m wikselslach

## Froulju

### 50 m Frije Slach

### 100 m Frije Slach

### 200 m Frije Slach

### 400 m Frije Slach

### 50 m Rêchslach

### 100 m Rêchslach

### 100 m Skoalslach

### 50 m Flinterslach

### 100 m Flinterslach

### 150 m wikselslach

### 200 m wikselslach
Prikslydzjen op de Paralympyske Winterspullen

It **[[Prikslydzjen]]** stie fiif kear op it programma fan de **[[Paralympyske Spullen]]**. De earste kear wie op de Paralympyske Winterspullen 1980 yn Geilo, de lêste  kear op de Paralympyske Winterspullen 1998 fan Nagano. Yn 1992 ûntbruts it prikslydzjen op de Paralympyske Winterspullen. 

Prikslydzjen wie de Paralympyske tsjinhinger fan it reedriden. It prikslydzjen op de Paralympyske Spullen waard ienliks altyd dominearre troch de Noaren. Prikslydzjen is in sport foar sporters mei in lichaamlike beheining oan de fuotten. 

Yn Nederlân wurdt dizze sport noch altyd aktyf beoefene troch sporters mei en sûnder beheinings.

## Kwalifikaasje
De sporters koene har foar de Paralympyske Spullen kwalifisearje troch oan it tiidslimyt te foldwaan dat steld wie troch it Ynternasjonale Paralympyske Komitee.
Dêrnêst moasten de sporters dan ek noch foldwaan oan it tiidslimyt steld troch it Nasjonale Paralympyske Komitee. In tiid dy’t faak skerper wie dan de tiid fan it Ynternasjonale Paralympyske Komitee.

## Klassifikaasje
De sporters waarden yn klassen yndield op basis fan har beheining. Dat klassifikaasjesysteem makke it mooglik, dat sporters mei ienselde mate fan funksjonearjen mei inoar stride koene.

* Yn 1980 waarden de klassen oanjûn mei in Romeinsk sifer.
* Yn 1984 waarden de klassen oanjûn mei Gr folge troch in Romeinsk sifer.
* Fan 1988 oant 1998 waarden de ferskillende klassen oanjûn mei letters en sifers.

## Dissiplines/ôfstannen
Per ôfstân waarden yn ien as meardere klassen om de medaljes striden.

## Sjoch ek
* Reedriden op de Olympyske Winterspullen
Prikslydzjen op de Paralympyske Winterspullen 1980

De **[[Paralympyske Winterspullen 1980|IIe Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1980 hâlden yn it Noarske Geilo.

Dit wie de earste kear dat it prikslydzjen op it programma stie.

## Manlju

### 100 meter I

### 100 meter II

### 100 meter III

### 500 meter I

### 500 meter II

### 500 meter III

### 1500 meter I

### 1500 meter II

## Froulju
### 100 meter IV

### 100 meter V

### 500 meter IV

### 500 meter V

### 800 meter IV

## Dielnimende lannen prikslydzjen 1980

## Sjoch ek
* Reedriden op de Olympyske Winterspullen 1980
Rudolf Coenders

**Rudolf Coenders** (Harns, 1638 - op see, 4 augustus 1666) wie in Nederlânsk admiraal út de 17e iuw.
 
Hy waard berne yn Harns, mar stamme út in begoedige Grinzer famylje. As jongkeardel die Coenders al mei oan de Earste Ingelske Oarloch. Hy focht yn 1653 yn de Seeslach by Nieuwpoort en de Slach by Ter Heijde. Yn 1662 waard er bûtengewoan (*ekstra ordinaris*) kaptein, op 7 novimber 1664 gewoan kaptein. Dêrnei gie it tige bêst mei syn karriêre: op 17 maart 1665 waard er troch de Steaten fan Grinslân beneamd ta ficeadmiraal yn de Admiraliteit fan Fryslân en Grinslân. 

Op de *Groningen* mei 40 kanonnen die Coenders dat jier yn it ramt fan 'e Twadde Ingelske Oarloch mei oan de Slach by Lowestoft - yn it generaal wie de fjoerkrêft fan de Nederlanners doe leech, dat bliken docht út de swakke bewapening fan it flaggeskip. Al yn augustus naam er de *Stad en Lande* mei 54 kanonnen yn gebrûk en yn 1666 de nije *Groningen* mei 72 kanonnen. Mei it lêste skip fjochte er yn itselde jier yn de Fjouwerdeiske Seeslach. Sân wike letter, op 4 augustus, waard it Frysk-Grinzer smeldiel yn de Twadeiske Seeslach útinoar slein troch in ûnferwachte Ingelske maneuvre. Coenders sneuvele. Hy waard as ficeadmiraal opfolge troch de Eastfries Enno Doedes Star.
Prikslydzjen op de Paralympyske Winterspullen 1984

De **[[Paralympyske Winterspullen 1980|IIIe Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1984 hâlden yn Innsbruck, Eastenryk.

## Manlju
### 100 meter Gr I

### 100 meter Gr II

### 300 meter Gr I

### 500 meter Gr I

### 500 meter Gr I

### 700 meter Gr I

### 1000 meter Gr II

### 1500 meter Gr II

## Froulju
### 100 meter Gr I

### 100 meter Gr II

### 300 meter Gr I

### 500 meter Gr I

### 500 meter Gr II

### 700 meter Gr I

### 700 meter Gr II

### 1000 meter Gr II

## Útslaggen Fryske dielnimmers Prikslydzjen 1984

## Dielnimende lannen prikslydzjen 1984

## Sjoch ek
* Reedriden op de Olympyske Winterspullen 1984
Kreoal

In **kreoal** is immen fan mingd Jeropeeske en Afrikaanske komôf dy't opgroeid is yn it lân dêr't er wennet en beskôge wurdt as part fan de lânseigen befolking. 

## Ferneamde Kreoalen

Bolívar en Carabobo.jpg|Simón Bolívar
Tenorio Sor Juana.jpg|Sor Juana Inés de la Cruz
Miguel Hidalgo (Vinkhuijzen).jpeg|Miguel Hidalgo y Costilla
Jose Marti.jpg|José Martí
Jorge Luis Borges Hotel.jpg|Jorge Luis Borges
Northamptonshire

**Northamptonshire** is in greefskip yn de Ingelske regio East Midlands, dat oprjochte waard yn 'e 10e iuw en foar it earst fermelden wurdt yn 1011, yn 'e *[[Angelsaksyske Kronyk]]*. It hat 629.676 ynwenners en it oerflak is 2364,0&nbsp;km2. De greefskipshaadstêd is Northampton.

Northamptonshire grinzet oan Warwickshire, Leicestershire, Rutland, Cambridgeshire (mei Peterborough), Bedfordshire, Buckinghamshire (mei de Borough Milton Keynes).

## Demografy
Fan de befolking is 14,2 % âlder as 65 jier. De wurkleazens berint 2,8 % fan de beropsbefolking (sifers folkstelling 2001).

It oantal ynwenners waakste fan likernôch 584.100 yn 1991 nei 629.676 yn 2001.

## Distrikten

## Meast wichtige plakken
* Brackley
* Braunston
* Brixworth
* Corby
* Daventry
* Kettering
* Long Buckby
* Naseby
* Northampton
* Oundle
* Pitsford
* Raunds
* Rushden
* Silverstone
* Towcester
* Thrapston
* Weedon Bec
* Wellingborough
Sieger Baukema

**Sieger Jan Baukema** (Aldemardum, 3 april 1852 - Arnhim, 10 septimber 1936) wie in keunstskilder.

Baukema wie yn 't earstoan ûnderwizer. Dêrnei gie er nei de Akademy Minerva yn Grins en helle de MO-akte tekenjen yn Delft oan de Polytechnyske Skoalle. Hy hat yn Aldemardum , Grins, Delft, Dimter (1882-1884), Arnhim (1884), Heelsum (1884-1899) en nochris Arnhim (1899-1936) wurke; yn Arnhim wie er lange tiid direkteur-learaar oan de  tekenskoalle.

Hy skildere potretten en lânskippen yn ympresjonistyske styl. Hy krige ûnderrjocht fan Théophile de Bock, Adolf le Comte, Johannes Hinderikus Egenberger en Paul Tetar van Elven

Baukema wie troud mei Maria Johanna Philipse (troud yn 1887). 

## Keppeling om utens
* Wurk fan Sieger Baukema
* [Briefwikseling mei [Willem Witsen]]
European League follybal manlju 2009

De **European League follybal manlju 2009** wie de sechsde edysje fan it jierlikse European League follybal foar manlju. Der diene tolve Europeeske lannen mei. Yn de earste omloop waard spile yn trije groepen mei elts fjouwer lannen. Dy omloop waard spile fan 5 juny oant en mei 12 july 2009, de finale waard yn Portegal hâlden op 18 en 19 july. 
Yn de earste omloop waard der spile yn 6 ferskate omlopen. Yn totaal spile elts lân twaris tsjin itselde lân. De winners fan de trije groepen en it gastlân pleatsten har foar de finaleomloop. Yn dit gefal wie Portegal it gastlân. Nêst Portegal giene ek Spanje (winner fan groep A), Dútslân (winner fan groep B) en Slowakije (winner groep c) nei de finaleomloop. It evenemint wurdt organisearre troch it CEV, it Europeeske follybalbûn.  

## Dielnimmende lannen

## Earste omloop

### Groep A

### Groep B

### Groep C

## Finales
### Kwalifisearre lannen
De folgjende teams binne kwalifisearre foar de finales:
* Portegal (as gastlân)
* Dútslân
* Spanje
* Slowakije

### Heale finales

### Wedstriid om brûns

### Finale

## Einrangskikking

## Keppeling om utens
* De Webside fan it CEV
Grut-Baarda

**Grut-Baarda**, ek: **Bauwerda steenhuys** en **Baarda**, is in stins dy't op Bawert stie besuden Holwert yn de gemeente Dongeradiel. It terrein is  beboud. Oan in diel fan de grêft en hege beammen om it terrein is it noch werkenber.

De stins sil ûntstien wêze yn de 14e iuw en wurdt yn 1404 neamd as Bauwerda steenhuys. De namme komt fan de terp Baert. Yn 1404 krige Roward Caymga fan it kleaster Klaarkamp it diel dat it kleaster yn besit hie fan 'Bauwerda steenhuys ende stattim' (in dorso: Bawert steens ende statten, Holwert). Yn ruil krige it kleaster in fenne by *Eppamahuys in Holwardera hamrike*. Earst yn 1511 binne der wer nije feiten. Jemma Herjuwsma en Juke Ringen (Rinia) binne yn 1511 eigeners fan it ienige op Baerd fermelde goed. Jemma Herjuwsma syn widdo Saepck Itsma beskikte der yn har testamint fan 1562 oer. Yn 1640 wie juffer Douma eigneresse; yn 1511, mar ek yn 1700 waard it goed oanslein foar 15 floreen.
At yn 1404 de terp ek, lykas yn 1511 en 1640, mar ien goed telde, dan kin de stins Bauwerda mei FC16 identifisearre wurde. De eigeners fan 1511 soenen dan de rjochtsopfolgers fan Roward Caymga yn 1404 wêze kinne.

Yn 1830 stie op it terrein in pleats; by twa en in heale side fan it rjochthoekige hoarnleger lâns lei in brede grêft. De terp is beskerme. Fan in stins of aadlike behuzing is yn de Nije Tiid gjin sprake mear.

## Eigeners
* Roward Caymga, 1404.
* ?Jemma Herjuwsma en Juke Rinia, 1511.
* ?Saepck Itsma, Jemma Herjuwsma syn widdo, testearret 1562.
* Cunira fan Douma, eigneresse 1640; brûker Pyter Bottes
* Titia fan Harinxma thoe Slooten yn 1698, brûker Wybe Hylckes (27.55 ha.)
* bysitter Jan Idzardi eigener yn 1728; Minnolt Sippes brûker.
* erven Jouert Sippes Stapert fan De Lemmer eigener yn 1832
Adolf le Comte

**Adolf le Comte** (Rijswijk, 30 augustus 1850 - Den Haach, 3 jannewaris 1921) wie in Nederlânsk keunstner en dosint oan de Polytechnyske Skoalle yn Delft. 

Le Comte folge opliedingen oan keunstnijverheidsskoallen te Karlsruhe en Neurenberg en oan de Polytechnyske Skoalle te Delft. Nei syn oplieding wie er lange tiid dekorateur yn Parys. Om 1880 hinne kaamt Le Comte as ûntwerper yn tsjinst by plateelbakkerij *De Porceleyne Fles* yn Delft, dêr't er oant syn dea ta bliuwe soe. Hy waard dêr artistyk lieder. 

By de fakulteit boukunde fan de Polytechnyske Skoalle spile er in beskate rol op it mêd fan boudekorative keunst en oare tapaste keunsten. Teffens joech Le Comte les oan keunstskilders, sa as Jan Toorop, Harm Kamerlingh Onnes, Tholen en de minder bekende Sieger Baukema.

Le Comte wie befreone mei de glêzenier Jan Schouten en de keunstsamler Lambert van Meerten. 
Tegearre mei Schouten spile er in wichtige rol yn it ta stân kommen fan it Delftse Museum Lambert van Meerten. Yn 1909 waard Le Comte de earste direkteur fan dit museum.

## Galery
 
LeComteSenf1884.jpg|Tegeltablo (mei Leon Senf)
Le comte 1.jpeg|Tekeningen
Le comte 2.jpeg
Le comte 3.jpeg
Prikslydzjen op de Paralympyske Winterspullen 1994

De **[[Paralympyske Winterspullen 1994|VIe Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1994 hâlden yn it Noarske Lillehammer.

## Manlju

### 100 meter LW10-11

### 500 meter LW10-11

### 1000 meter LW10-11

### 1500 meter LW10-11

## Froulju

### 100 meter LW10-11

### 500 meter LW10-11

### 700 meter LW10-11

### 1000 meter LW10-11

## úslaggen Fryske dielnimmers Prikslydzjen 1994

## Dielnimende lannen prikslydzjen 1994

## Sjoch ek
* Reedriden op de Olympyske Winterspullen 1994
Jaarsmastate

**Jaarsmastate**, ek **Jarichsma** en **Grut-Jaarsma** is in eardere state en stie besuden Holwert, gemeente Dongeradiel, en grinze oan de súdkant fan Haniastate (Holwert). Op it út de loft wei noch goed te ûnderskieden eardere stinsterrein neist dat fan Haniastate stiet no in pleats.

De stins sil nei alle gedachten út de 14e iuw wêze. De family Jaarsma gou as aadlik en hearde ta de lytse haadlingen. De staach stoar yn de 17e iuw út. Jarichsma waard yn 1390 neamd as wenplak fan Riowrd Jarichsma, grytman oer de beide Dongeradielen. In akte oer jiermerken yn 1452 waard mei besegele troch Offa Jurgijsma. Omdat Lijef Iarsma yn 1453 Binnert Haygha op Hania foar him segelje lit, wenne hy grif yn Holwert. Yn 1491 sluet Take Jaersma him oan by it ferbûn mei Grins en yn 1504 en 1505 wurdt hy as edelman yn Dongeradeel neamd. Yn 1511 wie hy eigener en brûker fan Jaarsmastate mei 44 pûnsmiet binnendyks en 8 pûnsmiet bûtendyks lân. 

Op de kaarten fan 1622 en 1664 wurdt Jaersma noch in edele state neamd, op dy fan 1718 net mear. Om 1785 hinne seit de “Tegenwoordige Staat” omtrint Haniastate: *Deze plaats is merkwaardig wegens haare plantagie, welke ongeveer zeven morgen groot is, en ook een gedeelte beslaat van Jaarsma-state, waarvan byna niets dan de naam is overgebleeven*. De pleats hie yn 1832 en ek no in grêft rûnom.

## Eigeners
* ?Lijef Iarsma, 1453.
* Take Jaersma, 1491, 1504, 1511. Soan:
* Siuerdt Jaersma, 1526, 1539 op Jaersma. Dochter:
* Romck Jaersma. Hja troude mei Saecke Harings Rinia, 1541-1560 grytman. Soan:
* Ritscke fan Rinia, 1586-1618 grytman. Ritscke syn suster Fedt Saeckes Rinia, † 1624, troude mei Sjoert Saeckma. Harren pake- en beppesizzer:
* dr. Suffridus Saeckema, grytman fan Dantumadiel, wie yn 1640 eigener fan *Jaarsama state ende saate*- sekretaris Henricus fan Wyckel en *wijlen de heer Cornelius Bosman kinderen* beide foar de helte eigener; brûker Monte Freerxs yn 1698, yn 1700 88 pûnsmiet/29.29 ha. grut
* yn 1728 Monte Freerks neist brûker teffens folslein eigener
* 1832 Abe Goffes de Boer út Ternaard eigener

## Sjoch ek
* Uniastate (Mitselwier)
Willem Witsen

**Willem Arnoldus Witsen** (Amsterdam, 13 augustus 1860 - dêre, 13 april 1923) wie in Nederlânske keunstskilder, fotograaf en etser. Hy kaam út in begoedige famylje, dêr't ek de 17e iuwske reginten Cornelis Jan Witsen en syn soan Nicolaes Witsen ta hearden.

Witsen, dy't beynfloede waard troch de Amerikaanske skilder James MacNeill Whistler, portrettearre faak sawol rêstige stedsgesichten as agraryske taferelen. Hy makke ek portretten en foto's fan foaroansteande figueren út de Amsterdamske keunstwrâld. Hy wurdt rekkene ta de Amsterdamske ympresjonisten.

Witsen studearre oan de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten yn Amsterdam en yn Antwerpen.

## Famyljedrama
Yn 1889 die Willem Witsen syn suster, de sjongster Anna Witsen, har tekoart. Sy fersûpte yn de fiver fan de bûtenpleats fan de famylje, *de [[Ewijckshoeve]]*. Herman Gorter hellet dat barren oan yn syn gedicht *in de zwarte nacht is een mensch aangetreden* dat opnaam is yn syn bondel 'Verzen' (1890).

## Fotografy en brieven
* Witsen syn orizjinele foto's litte syn ûnderfining as etser sjen troch syn omtinken foar perspektyf, komposysje en yt wurkjen yn nuânses fan swart en wyt.
* Witsens korrespondinsje dy't sawol fan literêr as keunsthistoarysk belang is, is te lêzen op de side fan de DBNL..

WitsenVerwey1888.jpg|Brief fan Witsen oan Verwey (1888)
KloosTidemanBoekenWitsen1892.jpg|Willem Kloos, Pet Tideman en Hein Boeken (1892)
PaulVerlaineWitsen1892-3.jpg|Paul Verlaine (1892)
Arthur van Schendel, dubbelportret.jpg|Dûbelportret fan Arthur van Schendel (1899)


## Galery

Landschap bij Diepenheim (Warmelo) - Willem Witsen 1886-1887 W268 (cropped).jpg|*Lânskip by Diepenheim (Warmerlo), skilderij, 1886-87
Witsen Londen embankment.jpg|*Rein, Thames Embankment, Londen*, ets op papier, 1890
Witsen.jpg|*Prins Hendrikkade te Amsterdam*, 1891, akwarel op papier
Willem+Witsen-The Thames Near London.jpg|*Riviergesicht yn Londen*, om 1900, oaljeferve op paniel
Witsen, Willem (1860-1923), Afb 010094002973.jpg|*Beurtskippen oan in steiger lâns it Damrak*, 1906, oaljeferve op doek
Witsen, Amsterdam.jpg|Huzen oan in greft yn Amsterdam*, 1907, akwarel op papier
Willem_Witsen_-_Pakhuizen_aan_een_Amsterdamse_gracht_op_Uilenburg.jpg|*Pakhuzen oan in Amsterdamske greft op Uilenburg*, 1911, oaljeferve op doek


## Keppelings om utens
* Unthâld fan Nederlân: [Willem Witsen: ''[Tachtigers|Tachtiger] in brief en beeld]''  
* In Amsterdamske ympresjonist yn Dordrecht
Wyniastate

**Wyniastate**, ek: **Wynnie huys** stie súdlik fan Nes, gemeente Dongeradiel. Op it eardere stinsterrein stiet no in pleats.

De stins komt nei alle gedachten út de 14e iuw. De famyljenamme Winghia komt yn Nes yn 1481 foar; as 'Wynnie huys' en 'Wynnie landen' yn 1543. Yn 1481 wie *Sywck Winghia to Ness* ien fan de soenlju yn in skeel oer de sate Lithiaweer te Wetsens. Mooglik wie Deytse Wynia, yn 1511 eigenierde op 83 pûnsmiet (fl. 20-11) te Nes, syn soan. Ut twa oare sates yn Nes krige hy in rinte en mei Take Buwingen wie hy eigener fan in sate yn Hantumhuzen.

## Eigeners
* 1481 Sywck Winghia
* 1511 Deytse Wynia
* foar 1543 Syuck Wynia
* Deytse Wynia
* om 1600 Syuck fan Winia en Deytze fan Wynia
* 1640 Thomas Alis
* 1698 Claes Jansen bern en erven 2/3 en Doede Bauckes 1/3
* 1700 Pieter Jelles c.s.
Popmastate

**Popmastate**, ek: **Popma guedt** stie súdlik fan Nes yn de gemeente Dongeradiel. It eardere stinzeterrein is ûnbehuze.

De stins is mooglik yn de 14e iuw ûntstien. 
As famyljenamme komt Poppama yn Nes yn 1466 foar; as toponym 'Popma guedt' yn 1543. Mei Wyniastate wie Popma yn 1511 it ienige eigenierde goed yn Nes. Krektas de Wynia's gouwen de Popma's (fan Drylts) yn de lette 16e iuw as edelen. Yn 1619 is noch sprake fan in stienhûs op de state.

## Eigeners
* 1466 Gerloff Poppema
* 1511 Gerleff Poppama
* Ausonius of Aesge Popma
* Titus of Tyete Popma
* nei 1619 Hessel fan Popma
* 1640 Aesghe en Frouck Popma
Prikslydzjen op de Paralympyske Winterspullen 1998

De **[[Paralympyske Winterspullen 1998|VIIe Paralympyske Winterspullen]]** waarden yn 1998 hâlden yn it Japanske Nagano.

## Manlju
### 100 meter LW10

### 100 meter LW11

### 500 meter LW10

### 500 meter LW11

### 1000 meter LW10

### 1000 meter LW11

### 1500 meter LW10

### 1500 meter LW11

## Froulju
### 100 meter LW10

### 100 meter LW11

### 500 meter LW10

### 500 meter LW11

### 1000 meter LW10

### 1000 meter LW11

### 1500 meter LW10

### 1500 meter LW11

## Dielnimende lannen prikslydzjen 1994

## Sjoch ek
* Reedriden op de Olympyske Winterspullen 1998
Herweystate

**Herweystate**, mooglik ek: **Grut Aylva**, stie krekt besuden Ternaard, yn de gemeente West-Dongeradiel. Fan de state is neat werom te finen. 

De stins Heerwey wurdt as wenplak yn 1425 foar it earst neamd. Herwey en Reinsma wienen de twa wichtichste huzen yn Ternaard. Yn de 15e iuw komme ferskate haadlingen foar mei de namme Herweisma, tho Heerwey, Hertwey. 

Yn 1425 wie Uffa tho Heerwey grytman oer it dan noch net opdielde Dongeradiel. Syn soan wie mooglik Gherck to da Herewey, dy't yn 1444 mei oare haadlingen in bûn mei de stêd Grins sluet en yn 1453 in stik oer de merken fan Eastergoa mei ûndertekene. Hy wie neffens de genealogy fan Upcke fan Burmania troud mei in Doed, dy't letter mei in haadling Jaersma, grif út Holwert troude. Gherck syn soan Botte tho Herwey ûndertekene yn 1493 ek in bûn mei Grins. Yn 1487 sluet Botte in akkoart mei syn suster Auck oer de erfenis fan harren âlden.

## Bewenners
* 1425 Uffa tho Heerwey 
* 1444 Gherck to da Herewey
* 1493 Botte tho Herwey
* 1511 Gerleff Bottez thoe Herwey
* oant 1540 Saeck Gerlofs van Herwey en Fedde van Haerda 
* 1540 – 1558 Fedde fan Haerda
* 1558 - 1568 Pybe fan Haerda 
* 1596 – 1627 Ernst fan Aylva 
* 1627 – 1636 Douwe fan Aylva I
* 1636 Douwe fan Aylva II en Luts fan Meckema
* Luts van Meckema
* Luts van Aylva en Feye van Scheltema 
* 1748 - 1770 Johanna Wilhelmina van Schratenbach 
* oant 1791 erfgenamten fan Johanna Wilhelmina fan Schratenbach en Eduard Hobbe fan Burmania
* sûnt 1791 Johan Sippo fan Harinxma thoe Slooten
* 1818 Notaris Jan Klaassens († 1856)