open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hanno de Grutte

**Hanno de Grutte** (Punysk: 𐤇‬𐤍‬𐤀‬‬, HNʾ) wie in rike Kartaachske aristokraat yn de tredde iuw f.Kr.. 

Hanno syn rykdom bestie út in soad lân dy't er besiet yn Afrika en Hispanje. Yn de Earste Punyske Oarloch late er dyjingen yn Kartago dy't tsjin de kriich mei de Romeinske Republyk wiene. Hy woe leaver it gebiet yn Afrika útwreidzje as om in seekriich tsjin Rome út te fjochtsjen, dêr't hy sels neat op foarút gean soe. Yn dat besykjen kaam er foar de Kartaachske generaal Hamilkar Barka, de heit fan Hannibal, oer te stean. Hanno demobilisearre de Kartaachske marine yn 244 f.Kr., dêr't Rome njonkelytsen de tiid krige syn marine op te bouwen. De Romeinen fersloegen de Kartagers yn de Slach by de Egadyske Eilannen yn 241 f.Kr. 

Nei de kriich tekene Kartago it Ferdrach fan Lutatius mei Rome, dêr't besletten waard dat Kartago skeafergoedings oan Rome betelje moast. Troch in tekoart oan jild wegere Hanno de Berberske hierlingen te beteljen, dy't troch Hamilkar tasein waarden dat se beleane wurde soene. De hierlingen kamen yn opstân en de hierlingekriich bruts út. Hanno naam de lieding fan it Kartaachsk leger oer om se te ferslaan. Hy slagge der lykwols net yn en Hamilkar krige de lieding oer it leger. Dy wist de hierlingen yn 238 f.Kr. te ferslaan.

Syn bynamme "de Grutte" fertsjinne er mooglik troch syn oermasterings fan de fijannen fan Kartago yn Afrika. Hy bleau tsjin op kriich tsjin Rome, om't dat in útwreiding fan de marine betsjutte. Yn de Twadde Punyske Oarloch late er de opposysje fannijs en waard er derfan beskuldige dat er fersterkings dy't Hannibal, de soan fan Hamilkar, nei de Slach by Cannae yn Itaalje helpe moasten, tsjinhold. Dêrtroch koe Hannibal net de beslissende slach winne. Nei it belies fan Kartago yn de Slach by Sama yn 202 f.Kr. wie er ien fan de ûnderhannelers foar frede mei Rome

## Boarne
*  Werner Huss (1985), *[https://books.google.com/books?id=NvEK7kc3qnQC Geschichte der Karthager]*, München: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. 

## Keppeling om utens
* Livius.org: Hanno de Grutte
Bisdom Passau

It **bisdom Passau** (Dútsk: *Bistum Passau*; Latyn: *Dioecesis Passaviensis*) is in roomsk bisdom yn 'e tsjerkeprovinsje München-Freising. Yn 'e tiid fan 'e Hillige Roomske Ryk wie it in prinsbisdom, wêryn't de prinsbiskop net allinne tsjerklike, mar ek wrâldske macht útoefene. 

It bisdom Passau fertsjintwurdiget no it heechste perzintaazje katoliken (2014: 79%) fan alle Dútske bisdommen.
## Skiednis
It bisdom waard yn 739 troch Bonifatius stifte. As bisdom ûntwikkele Passau him yn 'e midsiuwen ta in gebiet fan 42.000 km². Dêrmei wie Passau it grutste bisdom fan it Hillige Roomske Ryk. De grinzen gyngen eastlik sels oer Wenen hinne oant it westen fan Hongarije. De skiednis fan it kristendom yn it bisdomgebiet begûn lykwols al folle earder. Al om 300 hinne lieten de earste romeinske boargers harren dêr dope en yn dy tiid libben hilligen as Florianus, Falentyn en Severinus.

Om't it gebiet fan it bisdom Passau hast hielendal yn Eastenryk lei, soarge dat jimmeroan foar strideraasje mei de Eastenrykske hearsker, dy't oanhâldend besochten it Eastenrykske oandiel fan it bisdom oan de kontrole fan Passau te ûntwinen. De Habsburgske keizer Freark III slagge der yn paus Paulus II te bewurkjen ta it skriuwen fan de bul *In supramae dignitatis specula*. Dêrmei ûntstie foar it earst it bisdom Wenen, dat út in stik gebiet fan it bisdom Passau foarme waard. Ut it eardere gebiet fan it bisdom Salzburg ûnstie ek it doedestiidske bisdom Wiener Neustadt.

Yn 1722, ûnder biskop Joseph Dominikus von Lamberg, slagge it lang om let om Passau fan de tsjerkeprovinsje Salzburg los te skuorren. Yn 1729 moast Passau de súdeastlike gebieten fan Wenen oant Wiener Neustadt ôfstean; yn 1783 folgen de ôfskieding fan de oare Eastenrykske gebieten mei it stiftsjen fan de bisdommen Sankt Pölten en Linz.

Mei de ynfiering fan 'e sekularisaasje ferlearen de biskoppen fan Passau yn 1803 harren status as wrâldske foarsten. Hast alle kleasters waarden opheft en ek oare tsjerklike besittings waarden nasjonalisearre. Yn 1826 waard it bisdom as suffragaan bisdom by it aartsbisdom München en Freising yndield. Yn 1813 en 1822 waard it gebiet fan it bisdom Passau fergrutte mei de tafoeging fan it súdlike gebiet om Simbach am Inn, Altötting en Burghausen hinne, dat earder ûnder it aartsbisdom Salzburg foel.

## Katedraal

Katedraal fan it bisdom is de dom fan Passau. De oan Stefanus wijde dom is fan oarsprong letromaansk, hat in goatysk koer en waard yn barokke styl ferboud. Yn 'e dom stiet it grutste katedraaloargel fan 'e wrâld.

## Beafeartsplakken
Under it bisdom falt it beafeartsplak Altötting, dat alle jierren troch mear as in miljoen pylgers besocht wurdt. Histoarysk wichtich is de beafeartstsjerke Mariahilf Passau.  

## Patroanhilligen
De patroanhilligen fan it bisdom binne: Valentinus fan Passau, Maksimiliaan fan Lorch en Koenraad fan Parzham.

## Keppeling om utens
* Side bisdom
Ferdrach fan Lutatius

Mei it **Ferdrach fan Lutatius** kaam offisjeel in ein oan de Earste Punyske Oarloch. De namme fan it ferdrach komt fan Gaius Lutatius Katulus, de Romeinske konsul dy't de beslissende Slach by de Egadyske Eilannen yn 241 f.Kr. fan Kartago wûn hie. Hy ûnderhannele mei de Kartaachske generaal Hamilkar Barka en neffens skriuwer Polybius wiene de betingsten fan de oerienkomst:

* Kartago moast Sisylje ôfstean.
* Kartago mocht gjin kriich fiere mei Syrakuse of syn bûnsmaten.
* Kartago moast alle kriichsfinzenen frijlitte.
* Kartago moast in skeafergoeding fan 2200 talinten (66 ton) fan sulver betelje yn 20 jierlikse terminen.

Ynearsten waard it troch it Romeinske folk fersmiten, mar dy betingsten waarden lang om let mei in pear feroarings oannommen troch Kwintus Lutatius Serko, de broer fan Gaius Lutatius Kalutus. Yn de oanpaste oerienkomst waard besletten dat Kartago mar tsien jier tiid hie om in skeafergoeding fan 3200 talinten (96 ton) werom te beteljen en dat it de eilannen tusken Sisylje en Itaalje, Ustika en de Eolyske Eilannen, en de Egadyske Eilannen, oan de westkust fan Sisylje, ek ôfstean moatte.

## Boarne
J.F. Lazenby, *First Punic War: A Military History*. Stanford University Press, 1996.

## Keppeling om utens
* Polybius oer de Earste Punyske Oarloch
Kwikkerts

De **kwikkerts** of **hippers** (*Oenanthe*) binne in skaai fan sjongfûgels út de ûnderfamylje fan paapkefûgels (*[[Saxicolinae]]*) fan de miggesnappers.

## Skaaiopbou
De 31 soarten kwikkerts binne de folgende:
* *Skaai*: *Oenanthe*
** heidehipper (*Oenanthe oenanthe*)
** swartkielheidehipper (*Oenanthe (oenanthe) seebohmi*)
** ierdekwikkert (*Oenanthe pileata*)
** okerboarstkwikkert (*Oenanthe bottae*)
** brúnboarstkwikkert (*Oenanthe frenata*)
** Sahelkwikkert (*Oenanthe heuglinii*)
** isabelkwikkert (*Oenanthe isabellina*)
** muontsekwikkert (*Oenanthe monacha*)
** woastynkwikkert (*Oenanthe deserti*)
** Westlike ljochte kwikkert (*Oenanthe hispanica*)
** Eastlike ljochte kwikkert (*Oenanthe melanoleuca*)
** Sypryske kwikkert (*Oenanthe cypriaca*)
** bûnte kwikkert (*Oenanthe pleschanka*)
** blêskwikkert (*Oenanthe albifrons*)
** Somalyske kwikkert (*Oenanthe phillipsi*)
** Berberkwikkert (*Oenanthe moesta*)
** swartsturtsje (*Oenanthe melanura*, eartiids *Cercomela melanura*)
** readsturtspekfretter (*Oenanthe familiaris*, eartiids *Cercomela familiaris*)
** brúnsturtspekfretter (*Oenanthe scotocerca*, eartiids *Cercomela scotocerca*)
** roetspekfretter (*Oenanthe dubia*, eartiids *Cercomela dubia*)
** brune spekfretter (*Oenanthe fusca*, eartiids *Cercomela fusca*)
** eksterkwikkert (*Oenanthe picata*)
** swarte kwikkert (*Oenanthe leucura*)
** Abessynske kwikkert (*Oenanthe lugubris*)
** wytkrúnkwikkert (*Oenanthe leucopyga*)
** swartkopkwikkert (*Oenanthe albonigra*)
** Turkske kwikkert (*Oenanthe finschii*)
** Magrebkwikkert (*Oenanthe (lugens) halophila*)
** roukwikkert (*Oenanthe lugens*)
** basaltkwikkert (*Oenanthe (lugens) warriae*)
** Jemenytiske kwikkert (*Oenanthe lugentoides*)
** Koerdyske kwikkert (*Oenanthe xanthoprymna*)
** readsturtkwikkert (*Oenanthe chrysopygia*)
Bûnte miggesnappers

De **bûnte miggesnappers** binne in skaai (*[[Ficedula]]*) fan sjongfûgels fan it skift fan de moskeftigen (*[[Passeriformes]]*), famylje miggesnappers (*[[Muscicapidae]]*), ûnderfamylje paapkefûgels (*[[Saxicolinae]]*). Neist dizze bûnte miggesnappers binne dêr ek de ûnderfamylje fan de skiere miggesnappers (*[[Muscicapinae]]*) en de ûnderfamylje fan de blauwe miggesnappers (*[[Niltavinae]]*). Dat wol net sizze dat de kleuren altiid krekt skieden binne: in dizze groep fan "bûnte" miggesnappers, binne der ek fûgels mei blaue of grize ûnderdielen.

## Skaaiopbou

* *Skaai*: ***Ficedula*** (bûnte miggesnappers) - 34 soarten:
** goudmiggesnapper (*Ficedula zanthopygia*)
** grienrêchmiggesnapper (*Ficedula elisae*)
** narsissemiggesnapper (*Ficedula narcissina*)
** laairêchmiggesnapper (*Ficedula erithacus*)
** Mugimakimiggesnapper (*Ficedula mugimaki*)
** dwerchmiggesnapper (*Ficedula hodgsoni*)
** oranjekielmiggesnapper (*Ficedula strophiata*)
** saffiermiggesnapper (*Ficedula sapphira*)
** ultramarynmiggesnapper (*Ficedula superciliaris*)
** ekstermiggesnapper (*Ficedula westermanni*)
** laaiblauwe miggesnapper (*Ficedula tricolor*)
** wytbraumiggesnapper (*Ficedula hyperythra*)
** readsturtmiggesnapper (*Ficedula ruficauda*)
** taigamiggesnapper (*Ficedula albicilla*)
** lytse miggesnapper (*Ficedula parva*)
** Kasjmirmiggesnapper (*Ficedula subrubra*)
** Balkanmiggesnapper (*Ficedula semitorquata*)
** bûnte miggesnapper (*Ficedula hypoleuca*)
** halsbânmiggesnapper (*Ficedula albicollis*)
** Atlasmiggesnapper (*Ficedula speculigera*)
** (*Ficedula riedeli*)
** oranje-swarte miggesnapper (*Ficedula nigrorufa*)
** oranjeboarstmiggesnapper (*Ficedula dumetoria*)
** (*Ficedula disposita*)
** (*Ficedula platenae*)
** (*Ficedula rufigula*)
** (*Ficedula buruensis*)
** (*Ficedula harterti*)
** (*Ficedula timorensis*)
** (*Ficedula basilanica*)
** (*Ficedula crypta*)
** (*Ficedula luzoniensis*)
** (*Ficedula bonthaina*)
** (*Ficedula henrici*)

## Keppelings om utens
*IOC - World Bird List, Version 11.1, jan. 2021
Michael Phillips

*Michael Phillips (politikus) (1851-1905), in Australysk politikus út Nij-Súd-Wales
*Michael Phillips (bankier) (1938), in Amerikaansk bankier, oprjochter fan MasterCard
*Michael Phillips (produsint) (1943), in Amerikaansk filmprodusint
*Michael Phillips (psychiater) (19??), in Kanadeesk psychiater
*Michael Phillips (keunstrider) († 2016), in Britsk keunstrider
*Michael Phillips (skiedkundige) (1960), in Amerikaansk skiedkundige, spesjalisearre yn rasserelaasjes yn Teksas
*Michael Phillips (kritikus) (1961), in Amerikaansk filmkritikus
*Michael Phillips (fuotballer) (1983), in Ingelsk fuotballer
Michael Phillips (kritikus)

**Michael Phillips** (Kenosha (Wisconsin), 1961) is in Amerikaansk sjoernalist, kollumnist en filmkritikus.

## Libben en karriêre
### Jonkheid
Phillips waard yn 1961 berne yn Kenosha, yn 'e Amerikaanske steat Wisconsin. Hy groeide op yn Racine, yn deselde steat. Phillips folge in sjoernalistike oplieding.

### Karriêre
Yn syn karriêre wurke Phillips as teäterkritikus foar wichtige Amerikaanske kranten as de *[[Dallas Times Herald]]* út Dallas (Teksas), *[[The San Diego Union-Tribune]]* út San Diego (Kalifornje), de *[[St. Paul Pioneer Press]]* út St. Paul (Minnesota), de *[[Los Angeles Times]]* út Los Angeles (Kalifornje) en de *[[Chicago Tribune]]* út Chicago (Illinois). Yn 2005 waard er oansteld as filmkritikus fan 'e *Chicago Tribune*, in funksje dy't er anno 2021 noch ferfollet.

Fan 2006 oant augustus 2008 wie Phillips geregeldwei te sjen yn 'e tillefyzjefilmrubryk *At the Movies with Ebert & Roeper*. Yn 't earstoan wied er ien fan ferskate gastkritisy dy't Roger Ebert ferfongen wylst dyselde mei ferlof wie fanwegen syn wrakseling mei oanboazjende kanker, en letter waard er in semy-permaninte ko-presintator njonken Richard Roeper yn 'e moannen foar't Ebert en Roeper harren meiwurking oan it programma opseine. Yn augustus 2009 waarden Phillips en A.O. Scott fan *[[The New York Times]]* ynhierd om Ben Lyons en Ben Mankiewicz as presintators fan *At the Movies* te ferfangen. Dat waard lykwols gjin súkses en nei ien inkel seizoen waard it programma stopset fanwegen ôffallende sjochsifers.

Yn 2011, 2013, 2016 en begjin 2017 wie Phillips gastpresintator te sjen op 'e tillefyzjestjoerder Turner Classic Movies, dêr't er tsientallen films foarseach fan in ynliedend praatsje. Fierders wurket er geregeldwei mei oan 'e *[[Filmspotting]]*-podcast en is er aktyf as radiopresintator fan in rige radioprogramma's oer filmmuzyk mei as titel *The Film Score*, op 'e pleatslike radiostjoerder WFMT yn Chicago.

### Priveelibben
Phillips is trije kear troud. Syn earste beide houliken, mei Ann Jarmusch en Andrea Lenaburg, einigen yn in skieding. Anno 2021 is er troud mei Heidi Stevens. Hy hat trije bern.

## Keppelings om utens
*  Michael Phillips op Twitter
*  Folsleine filmografy fan Michael Phillips yn 'e Internet Movie Database (IMDb)
Bisdom Innsbruck

It **bisdom Innsbruck** (Latyn: *Dioecesis Oenipontana*) is in Eastenryksk bisdom fan de tsjerkeprovinsje Salzburg. It bisdom omfiemet it westlike en it middendiel fan Noard-Tiroal en East-Tiroal. De grins mei it aartsbisdom Salzburg wurdt histoarysk troch de rivier de Ziller yn it Zillertal foarme.

## Skiednis
It gebiet fan it tsjinwurdige bisdom Innsbruck foel eartiids foar in hiel skoft ûnder it bisdom Brixen. Oant de 19e iuw besieten de bisdommen Chur en Augsburg ek noch dielen fan it hjoeddeiske bisdom Innsbruck. Mei de ôfskieding fan Súd-Tiroal nei de Earste Wrâldkriich waard foar it Eastenrykske oandiel fan it eardere bisdom Brixen it Apostoalyske Buro Innsbruck-Feldkirch ynsteld.

Op 6 augustus 1964 waard it bisdom Innsbruck-Feldkirch stifte. Oant de stifting fan it bisdom Feldkirch yn 1968 foel ynearsten ek de dielsteat Vorarlberg ûnder it bisdom Innsbruck. Yn it ramt dêrfan ferfoel ek de tafoeging fan Feldkirch yn de namme fan it bisdom Innsbruck.

## Katedraal
De katedraal fan it bisdom is de domtsjerke Sint-Jakobus yn Innsbruck. 

## Yndieling
It bisdom is ûnderferdield yn 16 dekanaten: Axams, Breitenwang, Hall, Imst, Innsbruck, Jenbach-Fügen, Lienz, Matrei am Brenner, Matrei in Osttirol, Prutz, Schwaz, Sillian, Silz, Telfs, Wilten-Land en Zams, dy't wer ûnderferdield wurde yn meiïnoar 246 parochy's.

## Patroanhillige
De patroanhillige fan it bisdom is de jezuyt Petrus Canisius, dy't fan 1560 oant 1580 yn Tiroal wurke.

## Keppeling om utens
* Side bisdom Innsbruck
Alphonse Louis Nicolas Borrelly

**Alphonse Louis Nicolas Borrelly** (Roquemaure ûnder Nîmes, 8 desimber 1842 - 28 febrewaris 1926) wie in Frânsk astronoom.

Borrelly wurke oan it observatoarium fan Marseille en ûntduts 18 planetoïdes (sjoch tabel) en in tal kometen, ûnder oaren de periodike komeet 19P/Borrelly.
De Frânske Akadeemje fan Wittenskippen ferliende him de Prix Valz fan 1903 en de Prix Lalande foar 1909. Yn 1913 ûntfong er de Prix Jules Janssen, de heechste ûnderskieding fan de  Société astronomique de France, de Frânske astronomyske feriening.

De planetoïde (1539) Borrelly is nei him ferneamd. 

## Untdutsen kometen
Unfolsleine list fan kometen dy't Borrelly sels of yn 'e mande mei oaren ûntduts:
* C/1873 Q1 (Borrelly)
* C/1877 C1 (Borrelly)
* C/1877 G2 (Swift-Borrelly-Block)
* C/1889 X1 (Borrelly)
* 19P/Borrelly
* C/1909 L1 (Borrelly-Daniel)
Bisdom Graz-Seckau

It **bisdom Graz-Seckau** (Dútsk: *Diözese Graz-Seckau*; Latyn: *Dioecesis Graecensis-Seccoviensis*) is in bisdom fan de Eastenrykske tsjerkeprovinsje Salzburg. 

## Skiednis
It bisdom Seckau waard yn 1218 troch aartsbiskop Eberhard II fan Salzburg stifte. Dêrmei wie Seckau nei Gurk (1072) en Chiemsee (1215) it tredde eigenbisdom fan Salzburg. De biskopssit kaam yn de tsjerke fan it tsjintwurdich benediktynske kleaster fan Seckau. De biskoppen wennen lykwols net yn it stift, mar residearren op it Slot Seggau by Leibnitz yn it súden fan Stiermarken, somtiden ek yn Graz.    

Yn 1786 ferhûze de biskopssit nei Graz en de Sint-Egidiustsjerke waard de nije katedraal fan it bisom. Nei't it bisdom Leoben yn 1859 by it bisdom Graz foege waard, foelen de grinzen fan it bisdom Graz tegearre mei dy fan de hjoeddeiske dielsteat Stiermarken. 

Sûnt 1963 hyt it bisdom offisjeel Graz-Seckau.

## Katedraal
* Domtsjerke fan Graz

## Patroanhillige
Patroanhilligen fan it bisdom binnne Rupert en Virgilius

## Keppeling om utens
* Side Katholische Kirche Steiermark
Blauwe miggesnappers

De **blauwe miggesnappers** of **niltava's** (*Niltavinae*) binne in ûnderfamylje fan de tige grutte famylje fan miggesnappers (*Muscicapidae*), dy 't wer ta de sjongfûgels en de moskeftigen (*Passeriformes*) hearre. Net alle miggesnappers mei in blauwe kleur falle yn dizze ûnderfamylje fan de "blauwe miggesnappers": ek it skaai *[[Ficedula]]* (bûnte miggesnappers) yn de ûnderfamylje paapkefûgels (*Saxicolinae*) hat inkelde soarten mei blauwe ûnderdielen. 

## Klassifikaasje
De 48 soarten fan de blauwe miggesnappers binne yndield yn fiif skaaien:

* *Ûnderfamylje*: *Niltavinae*
** *Skaai*: *Leucoptilon*, 1 soarte:
*** wytsturtmiggesnapper (*Leucoptilon concretum* of *Cyornis concretus*)
** *Skaai*: *Anthipes*, 2 soarten:
*** (*Anthipes monileger*)
*** (*Anthipes solitaris*)
** *Skaai*: *Cyornis*, 27 soarten:
*** (*Cyornis hainanus*)
*** ljochtblauwe miggesnapper (*Cyornis unicolor*)
*** (*Cyornis ruckii*)
*** (*Cyornis herioti*)
*** (*Cyornis pallidipes*)
*** (*Cyornis poliogenys*)
*** (*Cyornis whitei*)
*** (*Cyornis banyumas*)
*** (*Cyornis magnirostris*)
*** (*Cyornis lemprieri*)
*** (*Cyornis tickelliae*)
*** (*Cyornis sumatrensis*)
*** (*Cyornis caerulatus*)
*** (*Cyornis superbus*)
*** (*Cyornis rubeculoides*)
*** (*Cyornis glaucicomans*)
*** (*Cyornis turcosus*)
*** (*Cyornis rufigastra*)
*** (*Cyornis djampeanus*)
*** (*Cyornis omissus*)
*** (*Cyornis brunneatus*)
*** (*Cyornis nicobaricus*)
*** (*Cyornis olivaceus*)
*** (*Cyornis umbratilis*)
*** (*Cyornis ruficauda*)
*** (*Cyornis colonus*)
*** (*Cyornis pelingensis*)
** *Skaai*: *Niltava*, 6 soarten:
*** (*Niltava vivida*)
*** oranjebúkniltava (*Niltava sundara*)
*** (*Niltava sumatrana*)
*** (*Niltava davidi*)
*** grutte niltava (*Niltava grandis*)
*** (*Niltava macgrigoriae*)
** *Skaai*: *Cyanoptila*, 2 soarten:
*** blau-wite miggesnapper (*Cyanoptila cyanomelana*)
*** azuer-wite miggesnapper (*Cyanoptila cumatilis*)
** *Skaai*: *Eumyias*, 11 soarten:
*** (*Eumyias hyacinthinus*)
*** (*Eumyias hoevelli*)
*** (*Eumyias sanfordi*)
*** (*Eumyias oscillans*)
*** (*Eumyias stresemanni*)
*** (*Eumyias sordidus*)
*** grienblauwe miggesnapper (*Eumyias thalassinus*)
*** (*Eumyias panayensis*)
*** (*Eumyias albicaudatus*)
*** indigomiggesnapper (*Eumyias indigo*)
*** (*Eumyias additus*)

## Keppelings om utens
*IOC World Bird List, Version 11.1, jan 2021
Eastenryksk Militêr Ordinariaat

It **Eastenryksk Militêr Ordinariaat** (Dútsk: *Militärordinariat der Republik Österreich*, Latyn: *Ordinariatus Militaris Austriae*) is in militêr ordinariaat fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. It ordinariaat falt streekrjocht ûnder de Hillige Sit en jout pastorale soarch oan de likernôch 100.000 katoliken fan de Eastenrykske striidkrêften.   

## Skiednis
Keizerin Maria Theresia stifte yn it kastiel fan Wiener Neustadt yn 1751 de Theresiaanske Militêre Akadeemje (Dútsk: *Theresianische Militärakademie*). Twaëntweintich jier letter stelde de keizerin yn 1773 in buro yn foar in militêre biskop, in taak dy't de biskop fan Wiener Neustadt krige. Yn 1785 waard it bisdom fan Wiener Neustadt lykwols opheft en gearfoege mei it aartsbisdom fan Wenen. De lêste biskop fan Wiener Neustadt wie Johan Hendrik van Kerens en dy waard ek de earste biskop fan it doe nije bisdom Sankt Pölten. Nei de Earste Wrâldkriich foel der in gat fan fyftich jier sûnder dat der militêre biskoppen beneamd waarden. 

Op 21 febrewaris 1959 waard in militêr fikariaat ynsteld, mei kardinaal Franz König, de aartsbiskop fan Wenen, as earste militêre fikaris. Mei de apostoalyske konstitúsje *Spirituali militum curae* waard it op 21 july 1986 ferheft ta in militêr ordinariaat.

It militêre ordinariaat hat deselde status as in diosesane biskop en is ek lid fan de Eastenrykske Biskoppekonferinsje.

## Katedraal
Katedraal fan it Eastenryksk Militêr Ordinariaat is de Sint-Joariskatedraal yn Wiener Neustadt.

## Patroanhillige
De patroanhillige fan it Eastenryksk Militêr Ordinariaat is de soldatehillige Sint-Joaris.

## Keppeling om utens
* Side Eastenryksk Militêr Ordinariaat
Made in America

**made in USA* (en net: *made in America*), in Ingelsktalich label dat oanbrocht wurdt op produkten dy't yn 'e Feriene Steaten makke binne

## Films
*''Made in America'' (film út 1993), in Amerikaanske spylfilm út 1993
*''Made in America'' (film út 2013), in Amerikaanske dokumintêre út 2013
***, in Amerikaanske dokumintêre út 1985 oer Ornette Coleman
**[[Crips and Bloods: Made in America]]* in Amerikaanske dokumintêre út 2008 oer de Crips- en Bloods-strjitbindes
**[[O.J.: Made in America]]*, in Amerikaanske dokumintêre út 2016 oer O.J. Simpson

## Literatuer
*''Made in America'' (boek), in non-fiksjeboek fan Bill Bryson út 1994
**[[Made in America: My Story]]*, de autobiografy út 1992 fan Sam Walton, oprjochter fan 'e supermerkkeatling Wal-Mart

## Muzyk
### Albums
*''Made in America'' (album fan The Blues Brothers), in album fan The Blues Brothers út 1980
*''Made in America'' (album fan The Carpenters), in album fan The Carpenters út 1981
*''Made in America'' (album fan Kam), in album fan Kam út 1995
*''Made in America'' (EP fan Aerosmith), in EP fan Aerosmith út 2001
*''Made in America'' (EP fan Cimorelli), in EP fan Cimorelli út 2013

### Lieten
*''Made in America'' (liet fan Jay-Z en Kanye West), in liet fan Jay-Z en Kanye West út 2011
*''Made in America'' (liet fan Toby Keith), in liet fan Toby Keith út 2011

### Oar
*Made in America Festival, in muzykfestival yn Philadelphia, oprjochte troch rapper Jay-Z
*''Made in America'' (muzykstik), in orkestraal muzykstik fan Joan Tower út 2004

## Tillefyzje
*''Made in America'' (tillefyzjekwis), in Amerikaanske tillefyzjekwis dy't foar it earst yn 1964 útstjoerd waard
*''Made in America'' (reisprogramma), in Amerikaanske reisprogramma op it Travel Channel
*''Made in America'' (dokumintêresearje), in Ierske dokumintêresearje dy't yn 2006 nominearre waard foar in Irish Film and Television Award
Sint-Joariskatedraal (Wiener Neustadt)

De **Sint-Joariskatedraal** (Dútsk: *St.-Georgs-Kathedrale*) yn Wiener Neustadt is de katedraal fan it Eastenryksk Militêr Ordinariaat. De as goatyske halletsjerke boude katedraal is de eardere boarchkapel fan it kastiel, dat yn de 18e iuw fan keizerin Maria Theresia de funksje krige fan militêre akadeemje.

## Skiednis
De bou fan de tsjerke fûn plak yn opdracht fan Freark III, hartoch fan Eastenryk. De arsjitekt Peter fan Pusica sette yn 1440 útein mei it westlike diel. De tsjerke waard yn 1460 wijd oan Marije. 

Mei de komst fan de Ridderoarder fan Sint-Joaris yn 1479 nei Wiener Neustadt feroare de patroanhillige fan de tsjerke yn Sint-Joaris. Om't keizer Maksimiliaan I yn de boarch berne waard, waard dy ek yn 1519 ûnder it heechalter fan de tsjerke begroeven, al hie er foar himsels in grêf yn Innsbruck betocht. Nei de pauslike opheffing fan de ridderoarder yn 1600 krigen de jezuïeten de tsjerke, dêrnei folgen sistersjinzers en piaristen.  

Brannen yn 1608 en 1616 brochten net allinne skea oan de boarch mar ek oan de tsjerke. Aartshartoch Maksimiliaan III liet in restauraasje útfiere. De stifting fan de Aadlike Militêre skoalle of Akadeemje fan Wiener Neustadt, de tsjintwurdige Theresiaanske Militêre Akadeemje, troch Maria Theresia op 14 desimber 1751 hie ek foar de tsjerke betsjutting. Boarch en tsjerke foarmen no ien gehiel. Yn 1753 waarden in tsjerkhôf foar de Militêre Akadeemje oanlein en de tsjerke ferboud.   

Tusken 1936 en 1938 fûn in restauraasje fan de tsjerke plak. By de restauraasje waarden ek de fresko's boppe de haadyngong bleatlein. Yn maart 1945 waarden de boarch en de tsjerke by it bombardemint fan 12 maart 1945 foar in grut part ferneatige. Al yn 1946 folge de weropbou, dy't yn 1951 foltôge wurde koe. Aartsbiskop Theodor Innitzer fan Wenen wijde de tsjerke op 'e nij yn. 

De tsjerke is sûnt 1967 de katedraal fan it Militêre Ordinariaat fan Eastenryk.

## Keppeling om utens
* Side Eastenryksk Militêr Ordinariaat
Bruorren Asam

De **bruorren Asam**, Cosmas Damian Asam (1686–1739) en Egid Quirin Asam (1692–1750), wiene yn de 18e iuw produktive, barokke keunstners, dy't fral yn it suden fan Dútslân, Switserlân en Eastenryk warber wiene mei de dekoraasje fan tsjerken en kleasters. Hja wurken yn 'e regel tegearre en hearre ta de wichtichste fertsjintwurdigers fan de Dútske lette barok.

## Libben
Cosmas Damian Asam en Egid Quirin Asam wiene twa fan de njoggen bern fan de skilder Hans Georg Asam út Benediktbeuern. Beide soannen wiene learlingen fan harren heit. Nei de dea fan harren heit yn 1711 reizge Cosmas Damian nei Rome om dêr in fierdere oplieding te folgjen. Nei alle gedachten reizge syn broer mei him mei, alhoewol't dy om dy tiid syn oplieding by de hôfbyldhouwer Andreas Faistenberger yn München folge en yn 1716 foltôge. Yn 1713 waard Cosmas Damian yn oanwêzigens fan de paus foar syn wurk mei in priis ûnderskieden. Nei't Cosmas Damian út Itaalje werom kaam krigen de bruorren tanksij harren goede kontakten mei de benediktynske oarder in soad wurk oanlevere.

Cosmas Damian wurke as skilder en byldhouwer en Egid Quirin fral as arsjitekt, stúkwurker en byldhouwer. Om't harren feardigens tige goed op inoar oansletten wurken hja hast by alle opdrachten tegearre.

Fral Cosmas Damian's grutte talint foar it skilderjen fan fresko's soarge foar in soad bekendheid bûten de regionale grinzen. De kwaliteit fan syn fresko's waarden like heech wurdearre as dy fan syn Italjaanske tiidgenoat Giovanni Battista Tiepolo.

Mei de bou en de dekoraasje fan de kleastertsjerke yn Weltenburg leine de bruorren de basis foar harren rom. Hielendal yn de geast fan de lette barok slaggen hja der yn om op yndrukwekkende wize it skilderwurk, de byldhoukeunst, de ljocht en romtewurking en de arsjitektuer ta in harmonieus gehiel te foarmjen.   

Yn de jierren 1723-1724 foltôgen de twa bruorren yn noch gjin oardel jier tiid de fresko's en it stúkwurk fan de domtsjerke fan Freising. Bij de kar foar de kleuren fan de fresko's oriïntearren hja harren op de kleuren fan it skilderij fan Peter Paul Rubens yn it heechalter, sadat ek dêr in tige harmonieus gehiel ûntstie.

Sûnt 1727 wennen de bruorren yn München. Njonken harren hûs wurken hja fan 1733 oan 1746 oan ien fan harren grutste prestaasjes: de oan Sint-Johannes Nepomuk wijde Asamtsjerke. Alhoewol't de tsjerke ornearre wie as privékapel, moasten de bruorren nei protesten fan it folk de tsjerke foar it publyk iepenstelle.
Synagoge fan Winsum

De **synagoge fan Winsum** oan de Skoallestrjitte yn it Grinslânske doarp Winsum datearret út 1879. It restaurearre joadske monumint hat tsjintwurdich in sosjaal-kulturele funksje.

## Skiednis
De joadske gemeente fan Winsum ûnstie oan it begjin fan de 19e iuw. Fral tusken 1825 en 1875 makke de gemeente in bloeitiid troch, mar de minsken kamen al dy tiid yn in hûskeamer oan de Westerstrjitte 21 by inoar. De synagoge waard pas boud nei't de delgong fan it tal leden al ynset wie. Under de gemeente foelen ek de doarpen Adorp, Baflo, Bedum, Eenrum, Kloosterburen en Warffum en oant 1877 ek Ulrum en Liens.

De joadske mienskip wie yn de jierren 1930 al sa lyts woarn, dat de synagoge ferkocht wurde moast. Sûnt 1935 hat it yn gebrûk west ûnder de namme N.A. de Vriesgebou. Yn 1948 is de joadske gemeente Winsum as selsstannige gemeente opheft. 

It gebouke waard yn 1965 modernisearre, it plafond waard ferlege en de frouljuskreake weibrutsen. 

Yn 1993 waarden oan de eastlike kant ramen ynbrocht mei de nammen fan de 13 Winsumer joaden, dy't yn de Twadde Wrâldkriich deportearre waarden nei Auschwitz. Yn 2010 folge in grutte restauraasje. 

Boppe de tagong is in gevelstien ynbrocht mei de Hebriuwske tekst fan Numeri 24:5.

## Keppeling om utens
* Stifting In Joadske Erfenis
Piperfûgels

De **piperfûgels** (wittenskiplike namme: *Motacillidae*), ek wol bekend as de **wipsturt- en piperfûgels** of de **wipsturten en pipers**, foarmje in famylje fan sjongfûgels yn de boppefamylje fan de moskfûgels (*Passeroidea*) yn it skift fan moskeftigen (*Passeriformes*). Ta de famylje hearre de boumantsjes, langklauwen en pipers.

De famylje telt de neikommende fiif skaaien:

* *Skaai*: beamwipsturten (*Dendronanthus*), 1 soarte
* *Skaai*: boumantsjes (*Motacilla*), 12-18 soarten
* *Skaai*: goudpipers (*Tmetothylacus*), 1 soarte
* *Skaai*: langklauwen (*Macronyx*), 7 soarten
* *Skaai*: pipers (*Anthus*), 42 soarten

De beide skaaien beamwipsturten en boumantsjes wurde mei-inoar ek wol as wipsturten oantsjut. Lyksa wurde de skaaien goudpipers, langklauwen en pipers mei-inoar ek wol as pipers oantsjut.

## Keppelings om utens
* IOC World Bird List Version v13.1, jan. 2023
Wetterlysters

De **wetterlysters** (*Cinclus*) binne it iennichste skaai yn 'e monotypyske famylje fan 'e **wetterlysterfûgels** (*Cinclidae*). Dy heart ta de boppefamylje fan de miggesnapperfûgels (*Muscicapoidea*), dêr 't ek de protterfûgels, lysterfûgels en miggesnappers ûnder falle. Alle neamde groepen hearre ta it ûnderskift fan 'e sjongfûgels (*Passeri*) yn it skift fan de moskeftigen (*Passeriformes*). De wetterlysters, yn oare talen, lykas it Nederlânsk, ek 'wetterstaar' of 'wetterprotter' neamd, binne lykwols gjin "lysters" en ek gjin "protters" yn taksonomyske sin.

Wetterlysters binne meast brune fûgels dy't, oars as de oare sjongfûgels, yn en op it rinnende wetter libje. Hja kinne dûke en swimme en ite foaral wetterynsekten. Yn Fryslân is de wetterlyster in seldsumme wintergast, yn Súd-Limburch is er ek in seldsumme simmerfûgel. 

It skaai fan de wetterlysters omfettet fiif soarten.

## Klassifikaasje
* *Famylje*: **wetterlysterfûgels** (*Cinclidae*)
** *Skaai*: **wetterlysters**(*Cinclus*), 5 soarten:
*** *Soarte*: wetterlyster (*Cinclus cinclus*) (Jeropa, NW-Afrika, Aazje)
*** *Soarte*: brune wetterlyster (*Cinclus pallasii*) (Aazje)
*** *Soarte*: grize wetterlyster (*Cinclus mexicanus*) (Noard- en Midden-Amerika)
*** *Soarte*: wytkopwetterlyster (*Cinclus leucocephalus*) (Súd-Amerika)
*** *Soarte*: readkielwetterlyster (*Cinclus schulzii*) (Súd-Amerika)

## Keppelings om utens
*Sovon - Waterspreeuw
Moskfûgels

De **moskfûgels** binne in famylje fan sjongfûgels yn it skift fan 'e moskeftigen (*Passeriformes*), út de boppefamylje fan 'e *Passeroidea*. Fan hús út binne de moskfûgels fûgels fan 'e "Âlde Wrâld" (Jeropa, Afrika, Aazje), mar de minske hat de (hús)mosk ek yn oare wrâlddielen yntroduseare.

De reade mosk, koarnmosk en reidmosk binne eins gjin "mosken": de reade mosk (*Carpodacus erythrinus*) is ien fan 'e finkfûgels (*Fringillidae*), de oare twa hearre ta de famylje fan 'e goarzen (*Emberizidae*): *Emberiza calandra* en *E. schoeniclus*).

De mosken binne foaral siediters, mar yn 'e briedtiid wurde ek ynsekten iten en oan 'e jongen fuorre. 

## Famyljeopbou
De 43 soarten fan de **moskfûgels** binne sa oer de 8 skaaien ferdield:

* *Famylje*: *Passeridae* (moskfûgels)
** *Skaai*: feale rotsmosken (*Carpospiza*), 1 soarte:
*** feale rotsmosk (*Carpospiza brachydactyla*)
** *Skaai*: grûnmosken (*Pyrgilauda*), 4 soarten:
*** lytse grûnmosk (*Pyrgilauda davidiana*)
*** readhalsgrûnmosk (*Pyrgilauda ruficollis*)
*** Tibetaanske grûnmosk (*Pyrgilauda blanfordi*)
*** Afgaanske grûnmosk (*Pyrgilauda theresae*)
** *Skaai*: kanielmosken (*Hypocryptadius*), 1 soarte:
*** kanielmosk (*Hypocryptadius cinnamomeus*)
** *Skaai*: mosken (*Passer*), 28 soarten
*** saksaûlmosk (*Passer ammodendri*)
*** mosk of húsmosk (*Passer domesticus*)
*** Italiaanske mosk (*Passer italiae*)
*** Spaanske mosk (*Passer hispaniolensis*)
*** Sindmosk (*Passer pyrrhonotus*)
*** Somalyske mosk (*Passer castanopterus*)
*** readkopmosk (*Passer cinnamomeus*)
*** gielbúkmosk (*Passer flaveolus*)
*** Moäbmosk (*Passer moabiticus*)
*** Kaapverdyske mosk (*Passer iagoensis*)
*** rustmosk (*Passer motitensis*)
*** Sokotramosk (*Passer insularis*)
*** Abd-al-Kurimosk (*Passer hemileucus*)
*** Masaimosk (*Passer rufocinctus*)
*** savannemosk (*Passer shelleyi*)
*** Kordofanmosk (*Passer cordofanicus*)
*** Kaapske mosk (*Passer melanurus*)
*** Noardlike griiskopmosk (*Passer griseus*)
*** jiskemosk (*Passer swainsonii*)
*** tsjoksnaffelmosk (*Passer gongonensis*)
*** Swahilymosk (*Passer suahelicus*)
*** Súdlike griiskopmosk (*Passer diffusus*)
*** woastynmosk (*Passer simplex*)
*** Karakûmmosk (*Passer zarudnyi*)
*** fjildmosk (*Passer montanus*)
*** brúnrêchgoudmosk (*Passer luteus*)
*** Arabyske goudmosk (*Passer euchlorus*)
*** kastanjemosk (*Passer eminibey*)
** *Skaai*: rotsmosken (*Petronia*), 1 soarte:
*** rotsmosk (*Petronia petronia*)
** *Skaai*: sniemosken (*Montifringilla*), 3 soarten:
*** sniemosk (*Montifringilla nivalis*)
*** Tibetaanske sniemosk (*Montifringilla henrici*)
*** swartwjuksniemosk (*Montifringilla adamsi*)
** *Skaai*: strewelmosken (*Gymnoris*), 4 soarten:
*** wytbraustrewelmosk (*Gymnoris superciliaris*)
*** lytse strewelmosk (*Gymnoris dentata*)
*** grutte strewelmosk (*Gymnoris pyrgita*)
*** Yndyske strewelmosk (*Gymnoris xanthocollis*)
** *Skaai*: wytstútsniemosken (*Onychostruthus*), 1 soarte:
*** wytstútsniemosk (*Onychostruthus taczanowskii*)

## Keppelings om utens
*IOC World Bird List, Version 14.2, aug. 2024
*Avionary - 60 Language Palaearctic Bird Names
Boumantsjes

De **boumantsjes** of **wipsturten** binne slanke fûgeltjses mei in lange sturt, dy 't se fluch op en del bewege, fandêr ien fan harren namme: 'wipsturt'.

De fûgels foarmje in skaai, *Motacilla*, yn de famylje fan de fûgels (*Motacillidae*). De beamwipsturt (ek beamboumantsje neamd) is yn in oar skaai (*Dendronanthus*) yndield.

De boumantsjes fan it skaai *Motacilla* omfetsje op syn minst 14 soarten. De twa belangrykste soarten, it (wyt) boumantsje (*Motacilla alba*) en it giel boumantsje (*Motacilla flava*), hawwe in grut oantal ûndersoarten; in diel dêrfan hat neffens sommige wittenskippers de status fan soarte, bygelyks it swart boumantsje (*Motacilla (alba) yarrellii*).

### Soarten
* *Skaai*: **boumantsjes** (*Motacilla*)
** giel boumantsje (*Motacilla flava*)
** eastlik giel boumantsje (*Motacilla tschutschensis*)
** sitroenboumantsje (*Motacilla citreola*)
** Kaapsk boumantsje (*Motacilla capensis*)
** Madagaskarboumantsje (*Motacilla flaviventris*)
** (*Motacilla bocagii*)
** winterboumantsje (*Motacilla cinerea*)
** berchboumantsje (*Motacilla clara*)
** boumantsje (*Motacilla alba*)
** Afrikaansk boumantsje (*Motacilla aguimp*)
** Mekongboumantsje (*Motacilla samveasnae*)
** Japansk boumantsje (*Motacilla grandis*)
** Yndysk boumantsje (*Motacilla maderaspatensis*)

## Keppelings om utens
*IOC World Bird List Version 14.2, aug. 2024
Ex voto

In ***ex voto*** (Latyn: "fanwegen in ûnthjit"), ek **fotyfgeskink**, is in ding dat by in alter of hilligebyld yn in tsjerke, kapel of beafeartsplak, ophongen wurdt. *Ex voto's* wurde út tankberens foar in genêzing of geunst efter litten, of om te tsjûgjen oan oare minsken fan de ûntfongen help by in probleem.

In *ex voto* kin alle foarmen oannimme, lykas in foet, in hert of in holle. De foarstelling ferwiist by sokke foarbylden nei it genêzen lichemsdiel. Somtiden is de *ex voto* it helpmiddel dat de persoan foar syn genêzing earder brûke moast, bygelyks in kruk, korset of in bûgel. Of it helpmiddel dat immen yn in sitewaasje foar in wisse dea behoede hat. It kin lykwols ek in plakette of tegel wêze mei in tekst; de ôfkoarting P.G.R. op sa'n tegel stiet foar *pro gratia recepta* (foar de ûntfongen geunst). 

It hoecht net allinne om de skinker sels te gean, mar it kin bygelyks ek om de bern fan de skinker gean, dy't by in grut gefaar sparre waarden of út tankberens dat der in ein kaam oan in sykte ûnder it fee. Djoer hoecht in *ex voto* net te wêzen, mar eartiids wie in *ex voto* yn goud of sulver net ûngewoan. *Ex voto's* koene ek echte keunstwurken wêze. Sa bestiet der in tradysje fan votyfskilderijen, dy't de nuodlike sitewaasjes ôfbyldzje dy't de skinkers oerlibbe hawwe. Dêrnjonken waarden ek votyfskilderijen skonken troch tankbere oerheden, nei't in fijân by in wapene treffen of belis ferslein waard. 

Yn de protestantske tradysje komme ek wol *ex voto's* foar, mar op in oare wize en folle lytsere skaal. Yn ús kontrijen hingje yn tsjerken bygelyks somtiden model- of votyfskippen, dy't jûn wêze kinne út tankberens nei it ferhearren fan in gebed yn in swiere stoarm op see.
## Ofbylden

Schalkenmehren Weinfelder Kirche871.JPG|thumb|Schalkenmehren Weinfelder Kirche871|*Dútslân, Sint-Martinustsjerke fan Weinfeld*
Haarlim, Grutte- of Bavotsjerke, modelskip 1.jpg|*Haarlim, Bavotsjerke*
Peinture ex voto Marie Thérèse dans l'Église Sainte-Catherine de La Flotte.jpg|*Frankryk: Église Sainte-Catherine, La Flotte*
Ex-votos - Miracles' room - Basílica of Aparecida - Aparecida 2014 (2).jpg|*Brazylje: Katedraal fan Aparecida*
Gharb Ta Pinu Helmets.JPG|*Malta: Ta' Pinutsjerke*
Ex votos - Unidentified chapel - Gesù Nuovo - Naples - Italy 2015.JPG|*Itaalje: Gesù Nuovo, Napels*
Manohla Dargis

**Manohla Dargis** (útspr.: [məˈnoʊlə ˈdɑːɹɡɪs], likernôch: "muh-noo-luh daar-gis"; folút: **Manohla June Dargis**; New York, ±1965) is in Amerikaansk sjoernaliste, filmkritika en publisiste. Hja is ien fan 'e wichtichste filmkritisy fan 'e foaroansteande krante *[[The New York Times]]*. Dargis hat fiif kear nominearre west foar de Pulitzerpriis foar Krityk. 

## Libben en karriêre
### Jonkheid en oplieding
Dargis waard mids 1960-er jierren berne yn New York, dêr't se opgroeide yn 'e wyk East Village yn 'e borough Manhattan. Yn har jonkheid wie se allegeduerigen te finen yn St. Mark's Cinema and Theater. Se folge fuortset ûnderwiis oan 'e Hunter College High School en learde neitiid fierder oan 'e Steatsuniversiteit fan New York te Purchase, dêr't se yn jannewaris 1985 ôfstudearre mei in bachelorgraad yn letterkunde. Yn 1988 behelle Dargis in mastergraad yn filmstúdzjes oan 'e Skoalle foar Keunsten en Wittenskippen fan 'e Universiteit fan New York. 

### Karriêre
Dargis begûn har karriêre as filmkritika foar de krante *[[The Village Voice]]*, dêr't se twa kollumns hie oer avant-gardesinema, mei as titels *CounterCurrents* en *Shock Corridor*. Letter wie se de haadfilmkritikus fan 'e *[[Los Angeles Times]]*, foar't se yn 'e twadde helte fan 'e 2000-er jierren yn 'e mande mei har kollega A.O. Scott haadfilmkritikus by *[[The New York Times]]* waard. De resinsjes fan Dargis binne opnommen yn ferskate boeken, wêrûnder *Women and Film: A Sight and Sound Reader* en *American Movie Critics: An Anthology from the Silents Until Now*, útjûn troch de Library of America.

Dargis skreau ek in essay oer de film *[[L.A. Confidential (film)|L.A. Confidential]]* fan regisseur Curtis Hanson foar it Britsk Filmynstitút (BFI). Fierders tsjinne se ferskate jierren as foarsitter fan 'e Los Angeles Film Critics Association (LAFCA). Yn 2012 waard oan Dargis de Nelson A. Rockefeller Award takend troch it Purchase Kolleezje, in ûnderskieding foar lju dy't tige by tige bydroegen hawwe oan 'e ûntjouwing fan 'e skiene keunsten. Se wie ek fiif kear finaliste foar de Pulitzerpriis foar Krityk, te witten yn 2013, 2015, 2016, 2018 en 2019.

### Priveelibben
Yn 1994 troude Dargis mei wynkenner Lou Amdur. Hja wenje yn Los Angeles.

## Keppelings om utens
*  Manohla Dargis op Twitter
*  Folsleine filmografy fan Manohla Dargis yn 'e Internet Movie Database (IMDb)
Piipljurk

De **piipljurk** (*Anthus pratensis*) is in sjongfûgel út de famylje fan de wipsturt- en piperfûgels. 

## Oare Fryske nammen
De piipljurk wurdt ek wol *daamljurk* of *greidepiper* neamd. De piipljurk is gjin 'ljurk' yn taksonomyske sin, mar in 'piper'.

## Foarkommen
De piipljurk is yn fûgeltsje fan 15 sm d.w.s. sa grut as in (hús)mosk, mar slanker. Lykas oare pipers, sa as de beampiper en de wetterpiper, hat de piipljurk in streekte, griisbrune en grienbrune rêch. De kop hat  ljochte each- en kinstreken. De boarst is ek streekt en de bûk is fealwyt ta gieleftich. Underskied mei oare pipers, yn 't bysûnder de beampiper, is dreech te sjen.

## Fersprieding
De piipljurken komme foar yn it iepen fjild, op boulân en yn greiden, mar ek in heide- en dúngebieten. 
De fûgels briede yn Noard- en Midden-Jeropa en Aazje, en oerwinterje meast yn Súd-Jeropa, Noard-Arika en Súd-Aazje.

Yn Nederlân is de piipljurk noch in algemiene briedfûgel, trochtrekker en wintergast, mar de oantallen nimme stadich ôf: yn 2013-2015 wiene der noch 55.000-80.000 briedpearen, mei de heechste konsentraasjes yn Grinslân, Fryslân, Flevolân en Seelân. De fûgel stiet op de Nederlânske Reade list fan fûgels as 'gefoelich'.

## Iten
De piipljurken ite meast ynsekten en spinnen, yn de winter ek slakken en sieden.

## Fuortplanting
It piipljurk-wyfke makket in nêst op de grûn ferside tusken de begroeiing. Yn it nêst leit it wyfke 3-5 spikkelde aaien fan ferskate kleuren, meast griisblau en brún. Sy briedt de aaien yn 11-15 dagen út, wêrnei't de jonge fûgels noch 12-14 dagen yn it nêst troch beide âlden fuorre wurde. It piipljurknest is in favoryt plak fan de koekoek om har aaien te lizzen.

## Taksonomy
De piipljurksoarte is monotypysk, d.w.s. dat der gjin ûndersoarten binne.

## Keppelings om utens
*Sovon - Graspieper
*Avionary - Piipljurk yn 50 talen
Pipers

De **pipers** (wittenskiplike namme *Anthus*) binne in skaai út de groep fan de pipers yn bredere sin (goudpiper, langklauwen, pipers). De pipers meitsje mei de beamwipsturt en de boumantsjes of 'wipsturten' de famylje fan de piperfûgels (*Motacillidae*) út.

## Fersprieding
De pipers binne oer de hiele wrâld ferspraat. Fan de 46 pipersoarten fan it skaai *Anthus* komme allinnich de beampiper en de piipljurk as briedfûgels yn Nederlân en Fryslân foar. De wetterpiper en de stienpiper binne geregelde wintergasten en trochtrekkers, en de sânpiper, grutte piper en readkielpiper binne seldsume trochtrekkers yn Nederlân.

## Soarten
* grutte piper (*Anthus richardi*)
* Easterske grutte piper (*Anthus rufulus*)
* Australyske piper (*Anthus australis*)
* Nijseelânske piper (*Anthus novaeseelandiae*)
* kanielpiper (*Anthus cinnamomeus*)
* berchpiper (*Anthus hoeschi*)
* Mongoalske piper (*Anthus godlewskii*)
* sânpiper (*Anthus campestris*)
* langsnaffelpiper (*Anthus similis*)
* (*Anthus nicholsoni*)
* boskpiper (*Anthus nyassae*)
* Vaalpiper (*Anthus vaalensis*)
* brúnrêchpiper (*Anthus leucophrys*)
* langpoatpiper (*Anthus pallidiventris*)
* piipljurk (*Anthus pratensis*)
* beampiper (*Anthus trivialis*)
* taigapiper (*Anthus hodgsoni*)
* Petsjorapiper (*Anthus gustavi*)
* rôze piper (*Anthus roseatus*)
* readkielpiper (*Anthus cervinus*)
* Amerikaanske wetterpiper (*Anthus rubescens*)
* Sibearyske wetterpiper (*Anthus (rubescens) japonicus*)
* wetterpiper (*Anthus spinoletta*)
* stienpiper (*Anthus petrosus*)
* Nilgiripiper (*Anthus nilghiriensis*)
* heechlânpiper (*Anthus sylvanus*)
* Kanaryske piper (*Anthus berthelotii*)
* streekte piper (*Anthus lineiventris*)
* klippiper (*Anthus crenatus*)
* koartsturtpiper (*Anthus brachyurus*)
* savannepiper (*Anthus caffer*)
* (*Anthus sokokensis*)
* (*Anthus melindae*)
* gielboarstpiper (*Anthus chloris*)
* (*Anthus gutturalis*)
* (*Anthus ruficollis*)
* prêrjepiper (*Anthus spragueii*)
* (*Anthus chii*)
* (*Anthus peruvianus*)
* (*Anthus furcatus*)
* (*Anthus brevirostris*)
* (*Anthus chacoensis*)
* (*Anthus correndera*)
* (*Anthus (correndera) antarcticus*)
* okerboarstpiper (*Anthus nattereri*)
* (*Anthus hellmayri*)
* (*Anthus bogotensis*)

## Keppelings om utens
* IOC World Bird List Version v13.1, jan. 2023
It Swartkrús

**It Swartkrús** is in oarde tusken Noardburgum en de Kûkhernster Feart. Yn it ferline rûn de Harstewei ek oan de westkant fan de feart fierder en gie dêr oer yn de Simmerdyk. Mei de oanlis fan de Grinzer Strjitwei yn 1830 is de brêge opskood nei de strjitwei en krige dy de namme de Swarte Tille. Op ‘e westigge oan ‘e súdkant fan it âlde trasee fan de Harstewei hat yn it begjin fan de 20e iuw in flaaksfabryk stien. Dêr’t it fabryk stie, is hjoed-de-dei it wetterpark “Zwartkruis”.
 
## Namme
De oarde It Swartkrús hat syn namme wierskynlik net krigen fan in poepekrús mar in oarsprong wurdt ferhelle yn ‘e sêge dy’t optekene waard troch Dam Jaarsma.
Op ‘e trijesprong fan de Oastersingel fan Kûkherne mei de strjitwei kamen earder de Simmerdyk en de Harstewei byinoar. De Eekhoff kaart fan 1847 jout by de lettere oansluting fan de Simmerdyk op dy nije strjitwei  fan 1830 oan bebouwing de namme *het Zwarte Kruis*. It giet nei alle gedachten om de herberge *’t Zwartkruis* dy’t in swart krús yn it pannedak hie. Dat krús moat neffens de iennige optekene sêge weromgean op in earder krús op in soldategrêf.
Dy sêge giet koartsein sa. Op in dei marsjearre in rezjimint soldaten lâns de strjitwei fan Ljouwert nei Grins. Doe’t ien fan dy soldaten stoar, hawwe syn kammeraten him yn ‘e berm begroeven. Om’t er roomsk wie hawwe se op dat plak in swart krús tusken it gers makke. Dêrnei waarden wat sinten sammele en waard oan de buorlju frege foar dat jild dat krús swart te hâlden. It earste swarte krús soe dus bedoeld west hawwe om dy ferstoarne kammeraat te earjen. 

It begryp strjitwei liket it ferhaal tusken 1830 en 1847 te datearjen, mar betink dêrby dat dat earst yn 1968 opskreaun waard.
 
## Keppeling om utens
*  Sêge oer  it swarte krús
* Eekhoff kaart Tytsjerksteradiel
Heiligenblut

**Heiligenblut**, yn it Dútsk **Heiligenblut am Großglockner** ta ûnderskie fan oare plakken mei deselde namme, is een gemeente yn Eastenryk yn de dielsteat Karinsje. De stêd is fakentiden it startpunt foar ekskurzjes nei de Pasterze-gletsjer en foar it beklimmen fan de Großglockner (3.797 m.). 

De stêd leit 1.288 meter boppe seenivo oan de foet fan de Großglockner oan it boppeste ein fan it Mölltall yn it Nasjonaal Park Hohe Tauern. Njonken de stêd Heiligenblut bestiet de gemeente út de doarpkes Apriach, Aichhorn, Fleiß, Hadergasse, Hof, Pockhorn, Rojach, Schachnern, Untertauern, Winkl en Wolkersdorf.

Oant yn de Twadde Wrâldkriich waard der yn Heiligenblut goud wûn. Sûnt 'e ein fan de 19e iuw wurdt Heiligenblut simmerdeis troch toeristen besocht. Fral nei it iepenjen fan de Großglockner-Hochalpenstraße yn 1935 waard de ûntwikkeling fan toerisme ek yn oare seizoenen mooglik. 

It Stjerrensjongen mei Trijekeningen yn Heiligenblut waard yn 2010 tafoege oan de list fan Immaterjeel Kultureel Erfgoed yn Eastenryk. 

## Namme

De namme Heiligenblut stamt fan de leginde oer in fleske bloed fan Kristus, dat de Deenske prins Briccius om 914 hinne op 'e weromreis fan Konstantinopel meinaam. De prins fûn syn ein doe't er ûnderweis troch in lawine ûnder de snie bedolle waard. Ut de snie woeksen lykwols trije nôtieren omheech en sa waard syn lichem fûn. Doe't in pear boeren de man in fatsoenlik grêf jaan woene, wegere ien fan 'e fuotten ûnder de grûn te bliuwen. By it ûndersyk hoe't dat koe fûnen hja yn 'e holte boppe syn kût it fleske mei hillich bloed, dat sûnt dy tiid yn it sakramintshúske fan de tusken 1460 en 1491 boude Sint-Finsintiustsjerke bewarre wurdt. Briccius waard fanwegen brek oan bewiis nea offisjeel hillich ferklearre, mar dat makke foar de ynwenners net út, Briccius krige yn 'e tsjerke syn eigen alter en in krypt. 

## Befolking
It ynwennertal fan Heiligenblut lit oer de lêste desennia in delgong sjen. Neffens de folkstelling fan 2001 is 95,5% fan de befolking roomsk-katolyk en 1,8% protestantsk.

## Monuminten
* Kasteelruïne Farbenstein
* De Finsintiustsjerke fan Heiligenblut 
* De Briccius-kapelwestlik fan Winkl 
* De wettermûnen fan Apriach

## Ofbylden

Großglockner-hochalpenstraße5864.JPG|*Großglockner-Hochalpenstraße*
Bricciuskapelle2.jpg|*Bricciuskapelle*
Apriacher Stockmühlen.jpg|*Apriacher Stockmühlen*
Obererer Freser.JPG|*Buorkerij Oberer Frese*
Pockhorn - Filialkirche Hl Martin3.jpg|*Martinustsjerke, Pockhorn*


## Keppeling om utens
* Side Toeristenburo