open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sansibareilannen

De **Sansibareilannen** binne in arsjipel dy't foar de kust fan East-Afrika yn 'e Yndyske Oseaan leit. Fan âlds steane dizze eilannen ek wol bekend stiet as de Speserij-eilannen (al wurdt dy term faker brûkt foar de Molukken). Steatkundich hearre de eilannen ta Tanzania. Der binne fjouwer haadeilannen, wêrfan't Sansibar (of *Unguja*), Pemba en Mafia bewenne binne, wylst it lytse en isolearre Latham in ûnbewenne koraal (soölogy)eilân is, dat fan krúsjaal belang is as nêstelplak foar seefûgels. Fan 'e lytsere eilantsjes om Sansibar en Pemba hinne is it grutste diel ûnbewenne. It meastepart fan 'e Sansibareilannen foarmet de autonome republyk Sansibar binnen it steatsferbân fan Tanzania; mar Mafia heart ta de Pwani-regio fan it Tanzaniaanske fêstelân. De eilannegroep wurdt fan it fêstelân skaat troch in trijetal seestrjitten, fan noard nei súd it Kanaal fan Pemba, it Kanaal fan Sansibar en it Kanaal fan Mafia.

## Eilannen
;haadeilannen:
*Sansibar (of *Unguja*)
*Latham (ûnbewenne)
*Mafia
*Pemba
;lytsere eilantsjes om Sansibar (*Unguja*) hinne:
*Bawe (ûnbewenne)
*Changuu (ûnbewenne)
*Chapwani (ûnbewenne)
*Chumbe (ûnbewenne)
*Daloni (ûnbewenne)
*Kizingo (ûnbewenne)
*Kwale (ûnbewenne)
*Mautani (ûnbewenne)
*Miwi (ûnbewenne)
*Mnemba (ûnbewenne)
*Mwana wa Mwana (ûnbewenne)
*Nianembe (ûnbewenne)
*Nyange (ûnbewenne)
*Pange (ûnbewenne)
*Popo (ûnbewenne)
*Pungume (ûnbewenne)
*Sume (ûnbewenne)
*Tele (ûnbewenne)
*Tumbatu
*Ukanga (ûnbewenne)
*Ukombe (ûnbewenne)
*Uzi
*Vundwe (ûnbewenne)
;lytsere eilantsjes om Pemba hinne:
*Fundo
*Funzi (ûnbewenne)
*Jombe (ûnbewenne)
*Kashani (ûnbewenne)
*Kisiwa Hamisi (ûnbewenne)
*Kisiwa Kamata (ûnbewenne)
*Kisiwa Mbali (ûnbewenne)
*Kisiwa N’gombe (ûnbewenne)
*Kojani
*Kokota
*Kuji (ûnbewenne)
*Kwata (ûnbewenne)
*Makoongwe
*Matumbi Makubwa (ûnbewenne)
*Matumbini (ûnbewenne)
*Misali (ûnbewenne)
*Njao (ûnbewenne)
*Panani (ûnbewenne)
*Panza
*Pembe (ûnbewenne)
*Shamiani
*Sumtama (ûnbewenne)
*Uvinje
*Vikunguni (ûnbewenne)
Folkstelling

In **folkstelling** of **sinsus** is it systematysk sammeljen en opslaan fan gegevens oangeande de leden fan in beskate befolking. Yn 'e measte lannen is soks in barren dat mei geregelde tuskenskoften (meastal tsien jier) dien wurdt troch in oerheidsynstânsje belêstge mei it byhâlden fan statistiken yn opdracht fan it nasjonale regear. Yn Nederlân is foar it lêst yn 1971 in folkstelling holden, om't de boargerlike stân hjirre sa goed regele is dat gegevens oer de befolking sûnder sa'n telling ek wol beskikber binne, en om't der yn  'e jierren santich út linkse politike hoeke fûleindich ferset tsjin folkstellings oanwoeks om't dy as in ynbrek op 'e privacy fan 'e Nederlânske boarger sjoen waard.

Yn essinsje giet it by in folkstelling, sa't de namme al seit, om it tellen fan 'e befolking en it fêststellen fan 'e befolkingsgrutte, mar dêrnjonken wurde ornaris ek in stikmannich oare strukturele skaaimerken befrege, wêrûnder âldens, geslacht, boargerlike steat, berop, taal, etnisiteit, godstsjinst en gesinsferbân. Sokke gegevens wurde troch it lânsbestjoer brûkt om it belied foar de takomst op ôf te stimmen. As men bygelyks wit dat de befolking yn tsien jier tiid mei 5% groeit, dan kin men der logyskerwize ek op rekkenje dat der yn sa'n perioade ek 5% mear ferkear op 'e wegen komme sil, en dan kin men de ynfrastruktuer dêr op tariede.

Ien fan 'e ierst beskreaune folkstellings waard neffens de Bibel ferrjochte yn opdracht fan kening David fan Israel (*[[2 Samuël]]* 24:1-17). Yn 'e Romeinske Tiid wiene folkstellings bedoeld om it tal folwoeksen manlju by te hâlden dat oproppen wurde koe foar militêre tsjinst. Wierskynlik de meast ferneamde folkstelling fan alle tiden waard troch de Romeinen om it begjin fan 'e jiertelling hinne holden, en wurdt neamd yn it krystferhaal (yn *[[Evangeelje fan Lukas|Lukas]]* 2:1-7):
*Yn dy dagen kaam der in beslút ôf fan [[keizer]] [[Augustus Oktavianus|Augustus]] om in telling te hâlden fan 'e hiele bewenne wrâld. Dy telling waard foar 't earst holden ûnder [[gûverneur|lânfâd]] [[Quirinius]] fan [[Syrje (Romeinske provinsje)|Syrje]]. Allegearre giene se op reis om har ynskriuwe te litten, elk nei syn eigen stêd. [[Joazef fan Nazaret|Joazef]] joech him ek op 'en paad, fan [[Galiléa]], út 'e stêd [[Nazaret]], nei [[Judéa]], nei de stêd fan [[David fan Israel|David]], om him ynskriuwe te litten mei [[Faam Marije|Marije]], syn [[breid]], dy't [[yn ferwachting]] wie. Wylst se dêr wiene, wie it safier mei har. Se krige doe har [[Jezus Kristus|earstlingssoan]], bewuolle Him yn doeken en lei Him yn in [[krêbe]], want der wie foar harren gjin plak yn 'e [[herberge]].*
Kanaal fan Sansibar

It **Kanaal fan Sansibar** is in seestrjitte dy't diel útmakket fan 'e Yndyske Oseaan. Dit wetter skiedt it Tanzaniaanske eilân Sansibar, ien fan 'e Sansibareilannen, fan it fêstelân fan East-Afrika.

It Kanaal fan Sansibar is 120&nbsp;km lang fan noard nei súd, en 36 oant 40&nbsp;km breed fan east nei west. De djipte rint útinoar fan 20 oant 30&nbsp;m yn 'e midden, oant likernôch 200&nbsp;m oan 'e noard- en súdkant. Under de lêste iistiid moat dizze seestrjitte suver drûchfallen wêze en sa in lânbrêge tusken it eilân Sansibar en it Afrikaanske fêstelân foarme hawwe.

De súdlike yngong ta it Kanaal fan Sansibar wurdt oanjûn troch in fjoertoer op it Ras Kanzi-skiereilân op it Tanzaniaanske fêstelân, likernôch 22&nbsp;km besuden de stêd Dar es Salaam.
Jakob van Hoddis

**Jakob van Hoddis**, echte namme **Hans Davidsohn**, (Berlyn, 16 maaie 1887 - Sobibór, 1942) wie in Dútsk-Joadsk ekspresjonisyske dichter.

## Biografy
Nei de middelbere skoalle studearre Jakob van Hoddis arsjitektuer yn München, Gryksk en filosofy yn Jena en Berlyn. Under syn stúdzje krige er kunde oan Kurt Hiller, mei wa't er (yn 'e mande mei ûnder oaren Erwin Loewenson) yn 1909 de *Neue Club* yn Berlyn oprjochte.  Wat letter waard it *Neopathetisches Cabaret* yn Berlyn oprjochte, wêr't ek Georg Heym oan bydroegen hie. Der waarden doe mear as ien kear literêre jûnen organisearre; Hoddis lies dan faak foar út eigen wurk. Al ein 1912 hie er de earste symptomen fan de geastessykte skizofreny. Sûnt 1914 wenne er yn kliniken en gestichten. Yn 1942 waard er troch de nasjonaalsojalisten earst nei in joadsk gesticht ûnder Koblenz deportearre en in skofte letter yn it ferneatigingskamp Sobibór fermoarde.

## Weltende
Hoddis waard benammen bekend mei syn gedicht *Weltende*, dat yn 1911 yn het Berlynske wykblêd *[[Der Demokrat]]* ferskynde. 

;*Weltende*

:*Dem Bürger fliegt vom spitzen Kopf der Hut,
:*In allen Lüften hallt es wie Geschrei,
:*Dachdecker stürzen ab und gehn entzwei
:*Und an den Küsten - liest man - steigt die Flut.

:*Der Sturm ist da, die wilden Meere hupfen
:*An Land, um dicke Dämme zu zerdrücken.
:*Die meisten Menschen haben einen Schnupfen.
:*Die Eisenbahnen fallen von den Brücken.

Fryske oersetting fan Marten Sikkema:

;Ein fan ‘e wrâld

:De boarger fljocht fan ‘t puntholtsje de hoed,
:Yn alle loften set in gjalpen ta,
:Reiddekkers falle fan ‘e naal midstwa
:En oan ‘e kusten – hjit it – riist de floed.

:De stoarm is kaam, de seeën net te hâlden
:Bespringe ‘t lân dêr’t tsjokke diken leinen.
:De measte minsken binne snotferkâlden.
:Fan alle brêgen tommelje de treinen.

## Wurk
Allinne *Weltende* waard doe't er noch libbe publisearre, yn 1918.

Postúm útbrochte sammelbondels:
* Paul Pörtner (red.): *Jakob van Hoddis, Weltende.* Gesammelte Dichtungen. Arche, Surich, 1958
* Regina Nörtemann (red.): *Jakob van Hoddis.* Dichtungen und Briefe. Wallstein, Göttingen, 2007
Sultan

In **sultan** (fan it Arabyske سلطان, *sulṭān*, útspr.: [sʊl'tˁa:n], likernôch: "soltchaan") is in aadlike titel mei ferskate histoaryske betsjuttings. Fan oarsprong wie it in Arabysk haadwurd mei de betsjutting "krêft", "gesach" of "hearskippij", mar letter ûntjoech it him ta in titel foar beskate islamityske hearskers dy't harsels folslein soeverein achten (en dus alhiel net ôfhinklik wiene fan in hegere hearsker), mar sûnder dat se foar harsels it kalifaat (de hearskippij oer alle moslims) opeasken.

In dynasty fan sultans en in lân dat troch sultans regearre wurdt, is in **sultanaat** (Arabysk: سلطنة, *salṭānaẗ*). De froulike foarm fan 'sultan', sa't dy yn gebrûk is yn it Westen, is **sultana**. Dêrby moat men der lykwols om tinke dat dêrmei yn 'e regel (eins foutyf) ferwiisd wurdt nei de gemalinne fan in sultan, sa't men yn it Dútsk ferwize kinne soe nei de frou fan in fjildmaarskalk as *Frau Feldmarschall*, en yn it Frysk nei de frou fan in dûmny (pastoar) as in 'pastoarske'. Dêrby wurdt dus ferwiist nei de frou mei de titel of it berop fan 'e man sûnder dat titel of berop eigentlik op 'e frou sels fan tapassing is. De seldsume froulike hearskers yn 'e skiednis fan 'e islamityske wrâld binne yndie sultana's, mar yn sultanaten hawwe de gemalinnen fan 'e sultan yn 'e regel in spesifike titel en wurde sokken nea as 'sultana' oantsjut.

Hjoed oan 'e dei binne der net sa'n protte sultans mear. Noch mar twa ûnôfhinklike lannen yn 'e wrâld wurde regearre troch in sultan, nammentlik Omaan en Brûnei. Dêrnjonken besteane der noch ferskate tradisjonele sultanaten dy't diel útmeitsje fan 'e Filipinen, Maleizje, Yndoneezje, Nigearia en Niger. Mank moderne erflike hearskers dy't harren sekulier gesach op grûn fan 'e wet beklamje wolle, wurdt de titel 'sultan' sûnt de midden fan 'e tweintichste iuw stadichoan ferfongen troch kening (Arabysk: *[[malik|malīk]]*).
Swahilykust

De **Swahilykust** is de namme fan in kustgebiet yn East-Afrika dat bewenne wurdt troch de Swahily. It bestiet út 'e kust fan 'e Yndyske Oseaan fan súdlik Somaalje fia Kenia en Tanzania oant noardeastlik Mozambyk. Ta dit gebiet wurde faak ek guon eilannen foar de eigentlike kust rekkene, wêrûnder Sansibar, Pemba en de Bajuni-eilannen. Soms wurde ek de Komoaren en Majot, dy't fierder de see yn lizze, derûnder beflapt. De Swahilykust is in gebiet mei in dúdlik ûnderskate kultuer, etnyske identiteit, religy en geografy. 

De wichtichste havenstêden oan 'e Swahilykust binne:
* Bagamoyo
* Dar es Salaam
* Malindi
* Mombasa
* Pangani
* Quelimane
* Sansibar
* Sofala
* Tanga

Eilannegroepen dy't by dit kustgebiet hearre, binne:
* de Bajuni-eilannen
* de Komoaren (Majot ynbegrepen)
* de Lamu-eilannen
* Mombasa (eilân)
* de Quirimbaseilannen
* de Sansibareilannen (Sansibar en Pemba ynbegrepen)
Slach

* fjildslach, in militêr treffen fan oansjenlik grutte op lân
* seeslach, in militêr treffen fan oansjenlik grutte op see
* loftslach, in militêr treffen fan oansjenlik grutte yn 'e loft
Fisioen

In **fisioen** of **fizioen** is in dreambyld of ferskining dy't ûnderfûn wurdt as it boppenatuerlik of mystyk skôgjen fan bylden dêr't in foarsizzend fermogen oan taskreaun wurdt. Troch oanhingers fan in religy wurdt fan fisioenen faak ûndersteld dat se direkt of yndirekt (fia profeten) stjoerd binne troch in godheid en beskôge wurde moatte as in profesije. Yn it ferlingde dêrfan geane leauwenden der faak fan út dat sokke fisioenen bedoeld binne om te ynspirearjen, of wurde se troch leauwenden útlein as diel fan in godlike iepenbiering. Yn 'e antropology sjocht men fisioenen earder as utering fan it minsklike ûnderbewustwêzen of mooglik as utering fan in geastlike of lichaamlike krupsje, lykas epilepsy. Fisioenen binne oer it algemien dúdliker en bliuwe langer yn it ûnthâld hingjen as dreamen, en tradisjoneel wurde der minder psychologyske konnotaasjes oan ferbûn.
Emir

In **emir** of **emier** (de klam kin op beide wurdlidden lizze) is in aristokratyske of aadlike titel dy't oarspronklik út it Arabysk komt, mar troch de fersprieding fan 'e islaam ek yn oare dielen fan 'e wrâld brûkt wurdt of waard, wêrûnder Sintraal-Aazje (spesifyk Afganistan) en West-Afrika. Emir komt fan it wurd أمير, *’amīr* (útspr.: [ʔæ'mi:r], likernôch "emmier"), dat tsjintwurdich yn 'e regel de betsjutting fan "prins" hat, hoewol't it foarhinne likegoed "kommandant" of "generaal" betsjutte koe. It komt fuort út 'e Arabyske woartel *a-m-r*, dat "befel" betsjut. It wurd 'emir' krong oan 'e ein fan 'e Midsiuwen it Frânsk binnen 'e foarm *émir*; dêrwei fersprate it him oer frijwol alle oare Jeropeeske talen. De froulike foarm fan 'emir' is **emiera** (fan it Arabyske أميرة, *’amīraẗ*); it gebiet fan in emir is in **emiraat**, dat yn prinsipe itselde is as in soeverein prinsdom of foarstedom yn 'e lânseigen Jeropeeske terminology. Hjoed oan 'e dei is 'emir' de titel fan 'e hearskers fan Koeweit en Katar.
Kaai (betsjuttingsside)

"**Kaai**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

*kaai, in metalen foarwerp om in slot mei te iepenjen of op slot te draaien

## Oare betsjuttings
* kaai (ark), in stik ark om bouten of moeren los of fêst te draaien
* kaai of kade, in mei hout of mitsele stien fersterke wâl dêr't skippen oanlizze
* kaai (muzyk), in ûnderdiel fan 'e muzyknotaasje
* kaai (kryptografy), gegevens dêr't ferlet fan is om in berjocht te kodearjen of in kodearre berjocht te dekodearjen
* kaai (database), in spesjaal fjild yn in database
* kaai (kachel), it kraantsje fan in kachel
Kaai

In **kaai** is in metalen foarwerp dat brûkt wurdt om in slot mei te iepenjen en ôf te sluten, troch de kaai yn it kaaisgat te stekken en dan yn 'e breedterjochting om te draaien, sadat it slutingsmeganyk op 't slot of fan 't slot draaid wurde kin. De measte kaaien besteane út twa dielen, nammentlik: de **kaaisbek**, dy't yn it slot stutsen wurdt, en de **kaaisbôge**, dy't as hantfet fungearret. Yn âldere kaaien bestie de kaaisbek út in meast rûne stâle mei hast oan 'e útein oan ien kant in útstekkend diel dat sa foarme wie dat it op it slot paste, wylst de kaaisbôge ornaris in ovale rûnte fan metaal wie mei in gat yn 'e midden. Tsjintwurdich besteane kaaien yn 'e regel út in kaaisbek dy't oan ien kant of twa kanten oer hast de hiele lingte mei útstykjende pjukken en ynslipe dobben oerdutsen is, en in tichte rûne kaaisbôge.

Kaaien binne meastal bedoeld foar mar ien inkeld slot. Dat hat te krijen mei harren funksje as befeiligingsmeganisme; allinnich dejinge dy't de juste kaai hat, kin dan it slot iepenje. In útsûndering op dizze ien-kaai-ien-slotregel wurdt foarme troch de loper, in soarte kaai dy't bedoeld is om in grut tal slotten mei te iepenjen. Faak wurde kaaien oan in kaaisring droegen; as men in stikmannich kaaien oan deselde kaaisring hat, sprekt men fan in **kaaibosk**. Kaaien foarmje in ûnmisber part fan it moderne libben en komme yn 'e hiele wrâld foar, mei't se tagong jouwe ta en by ôfsluting befeiliging biede oan wenten, gebouwen, auto's, fytsen en oare fiertugen, laden, kasten en klûzen. 

Soms wurde kaaien ek as symboalen brûkt; sa wurdt yn 'e kristlike ikonografy de apostel Petrus ôfbylde mei in kaai, om't hy de tagong ta de himelpoarte bewekje soe. Sadwaande is de kaai ek it symboal fan it Fatikaan, mei't de paus as biskop Rome ommers as de opfolger fan Petrus beskôge wurdt.
Wilford Brimley

**Wilford Brimley** (folút: **Anthony Wilford Brimley**; Salt Lake City, 27 septimber 1934 – Santa Clara, 1 augustus 2020) wie in Amerikaansk akteur. Hy wie in mormoan.

Brimley tsjinne nei syn middelbere skoalletiid trije jier by it Amerikaanske Marinierskorps op de Aleoeten. Dêrnei wurke er ûnder mear as liifwacht foar Howard Hughes, rancharbeider, smid en hynstekeapman. Doe kaam er yn kontakt mei de filmyndustry. Yn films en telefyzjeproduksjes hie er faak de rol fan hynstesmid. Yn de jierren sechtich gie er earst oan 't wurk as stuntman (u.o. foar syn freon Robert Duvall) en hie fan 1969 ôf byrollen yn oant no ta 75 films.

Brimley spile fan 1974 oant 1977 Horace Brimley, in ynwoner fan Walton's Mountain, yn de telefyzjesearje *[[The Waltons]]* en fan 1986 oant 1988 pake Gus Witherspoon yn *[[Our House (telefyzjeprogramma)]]*. Hy spile ek de sjegrinige Noa Briqualon, type rouwe bolster, blanke pit, yn 'e ''Star Wars''-film ** (1985).

Brimley wie ek ferneamd fan reklamespots. Sa wie er, mei syn karakteristike walrussnor, jierren it gesicht fan *Quaker Oats*, in nôtprodukt foar it moarnsiten.

Wilford Brimley, dy't al fan 1979 ôf oanhelle wie mei sûkersykte, stoar nei in siikbêd fan twa moannen yn de âldens fan 85 jier oan in niersykte.

## Keppelings om utens
*  Offisjele webside fan Wilford Brimley
*  Wilford Brimley yn de Internet Movie Database (IMDb)
Geastlikheid

De **geastlikheid** of **klearus** is in oerkoepeljende term foar alle preesters út in beskate godstsjinst, dy't har feriene hawwe yn in mienskiplike organisaasje. In lid fan de geastlikheid is in **geastlike**, en it byhearrende eigenskipswurd is **geastlik** of **klerikaal**. In geastlikheid hat yn 'e regel in hierargyske piramidestruktuer mei ien heechste preester oan it haad en ferskate legere klassen fan preesters dêrûnder. Dat is bygelyks it gefal mei de geastlikheid fan it roomsk-katolike, eastersk-otterdokse en oriïntaalsk-otterdokse kristendom, de lama's fan it lamaïstyske boedisme en de *[[ulāmā]]* fan 'e sjiïtyske islaam.

By de roomske geastlikheid stiet hielendal oan it haad de paus fan Rome, mei dêrûnder yn hierargyske folchoarder de kardinalen, aartsbiskoppen, biskoppen, aartsdekens, dekens, aartspreesters en preesters. De *[[ulāmā]]*, de geastlikheid fan 'e sjiïtyske islaam, hat as heechste rang de grutajatolla, dêr't er ornaris net mear as fiif tagelyk fan yn 'e hiele wrâld binne. Dêrûnder steane de ajatolla's, dêrûnder de hojatol-islams en dêrûnder de gewoane geastliken of mûlla's. Ek kleasteroarders hearre ta de geastlikheid, en yn 'e streamings fan it kristendom dy't it kleasterwêzen kenne, steane abten en abdissen, dy't oer in abdij hearskje, op gelikense hichte mei biskoppen. Priors en prioressen, dy't foech oer in priorij hawwe, binne leger fan rang, en mûntsen en nonnen steane ûnderoan.
Juggs

***Juggs*** is in Amerikaansk neakenblêd, dat him taleit op fotoreportaazjes fan foluptueuze froulju mei grutte oant tige grutte boarsten. De titel is in strjittaalterm foar "boarsten", en kin oerset wurde as 'blomkoalen' of 'koplampen'. 

Njonken fotoreportaazjes omfiemet *Juggs* ek artikels, moppen en spotprinten. Ferskate grutte-boarstemodellen skriuwe kollumns foar it blêd, wêrûnder Heather Hooters sûnt 1994, Candy Samples fan 1986 oant 2007 en Kelly Madison sûnt 2002. Ek cartoonist Bill Ward droech yn it ferline geregeldwei artikels en yllústraasjes by.

It blêd waard yn 1981 oprjochte. Fan 1986 oant 2001 wie Dian Hanson de haadredakteur fan *Juggs*, en ûnder har bewâld ûntjoech it blêd him ta ien fan 'e liedende neakenblêden fan it grutte-boarstesjenre yn 'e Feriene Steaten. Syn heechtijdagen belibbe *Juggs* yn 'e 1990-er jierren, doe't it yn 1996 in oplaach berikte fan mar leafst 150.000 eksimplaren. 

Yn in fraachpetear hat Hanson sein dat froulju *Juggs* oer it algemien as minder bedriigjend ûnderfine as blêden lykas de *[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]* en *[[Penthouse]]*, om't de neakenmodellen yn *Juggs* folle minder oan it moderne Westerske ideaalbyld fan 'e frou foldogge. Dêrom soene se folle gauwer ree wêze om foar Juggs te posearjen as foar oare neakenblêden.

*Juggs* wurdt publisearre troch M M Publications Ltd., in dochterûndernimming fan 'e Mavety Media Group. De distribúsje fan *Juggs* wurdt fersoarge troch Larry Flynt Publications. De lêzersdoelgroep bestiet foar it meastepart út leger oplate manlju út it Amerikaanske Suden en Midwesten.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan ''Juggs''
Preester

In **preester** of **pryster** is yn in protte godstsjinsten in midsman foar de leauwenden tusken it godlike en it wrâldske, dy't oer it foech beskikt om religieuze rituëlen út te fieren. In froulike preester is in **preesteresse** of **prysteresse**. It wurd is ôflaat fan it Grykske πρεσβύτερος, *presbyteros*, dat "âldste" (fan in tsjerklike gemeente) betsjut. Preesters komme foar yn û.m. it kristendom, it boedisme, it hindoeïsme, it sjintoïsme, it Westersk heidendom en guon natoerreligyen. Ek yn oare godstsjinsten bestiet faak wol in ferlykber amt, mar dat wurdt dan oars neamd; bgl. yn it protestantske kristendom dûmny of predikant, yn it joadendom rabbyn en yn in protte natoerreligyen sjamaan.

It amt fan preester bestiet al sûnt de ierst bekende skiednis fan 'e minskheid, wierskynlik as gefolch fan it foarkommen fan oerskotten oan produsearre lânbouprodukten, dat ta maatskiplike stratifikaasje (it ûntstean fan ûnderskate sosjale stannen) late. De needsaak om by steat te wêzen om hillige teksten te lêzen en de statistiken fan 'e timpel of tsjerke by te hâlden, fitere yn in protte kultueren de ûntwikkeling en fersprieding fan lêzen en skriuwen oan.

Preesters wurde faak ornearre yn kontakt te stean mei de god of goaden fan de religy dy't se fertsjintwurdigje. Hja ynterpretearje faak foarfallen yn it ramt fan dy religy en fiere religieuze rituëlen út, lykas offerseremoanjes, deaderituëlen en inisjaasjeriten. Dêrta hearre û.m. doopseremoanjes, benijenisrituëlen, houlikssearemoanjes, begraffenissen en kremaasjes. Fierders geane se faak foar yn gebedens, jouwe se ûnderrjocht yn 'e dogma's fan harren religy en fiterje se de leauwenden mei taspraken of preken oan om har oan 'e foarskriften fan dy religy te hâlden.

Yn guon godstsjinsten hawwe preesters har feriene yn in gruttere organisaasje, faak mei in hierargyske piramidestruktuer mei ien heechste preester oan it haad en ferskate legere klassen fan preesters dêrûnder. Dat is bygelyks it gefal mei de geastlikheid fan it roomsk-katolike, eastersk-otterdokse en oriïntaalsk-otterdokse kristendom, de lama's fan it lamaïstyske boedisme en de *[[ulāmā]]* fan 'e sjiïtyske islaam.
Prins

In **prins** is in aadlike titel dy't ferskillende betsjuttings hat. It froulike ekwivalint is in **prinsesse**. It wurd komt, fia it Frânske *prince* fan it Latynske *princeps*, dat in gearstalling is fan *primus*, "earst(e)", en *capio*, "gripe", mei de betsjutting fan "haadman" of "hearsker".

Der besteane ferskate soarten prinsen:
* De prins (prinsesse) as regearjend monarch. Dit soarte fan prinsen stiet oan it haad fan in **prinsdom**, lykas foarhinne it prinsdom Oranje, dêr't it Nederlânske keningshûs syn famyljenamme (Oranje-Nassau) oan ûntliend. Hjoeddeistige foarbylden fan sokke prinsdommen binne Monako en Andorra. Foarhinne wiene der folle mear, benammen yn Itaalje. Yn it Dútsktalige gebiet waarden sokke prinsen foarst (*Fürst*) neamd, en sadwaande is it foarstedom Lychtenstein dan ek ekwivalint oan in prinsdom.
* De prins (prinsesse) as net-dynastyk ealman. By dit soarte fan prinsen is 'prins' in erflik oerdraachbere famyljetitel, ferlykber mei hartoch, greve of markys. Sokke prinsen komme en kamen benammen foar yn Frankryk, Itaalje en op it Ibearysk Skiereilân, om't ek dizze foarm fan prinsen yn it Dútske taalgebiet foarst neamd waard. Foarbylden fan dit soarte fan prinsen binne de Frânske prinsen fan Condé en Sedan, of om in spesifyk gefal te neamen, Ruy Gómez de Silva, prins fan Éboli, ien fan 'e machtichste Spaanske eallju út 'e sechstjinde iuw.
* De prins fan it bloed (prinsesse fan it bloed). Sokke prinsen binne de soannen fan keningen of keizers, hoewol't yn guon lannen (Eastenryk, Ruslân) dêrfoar net de titel prins brûkt waard, mar aartshartoch.
** De kroanprins (kroanprinsesse) is de prins fan it bloed yn in beskaat lân dy't erfgenamt fan 'e troan is. Yn 'e regel giet it dêrby om 'e âldste soan (of dochter) fan 'e regearjende monarch, mar it kin ek in jonger bern of in broer (of suster) wêze.
** De erfprins (erfprinsesse) is in oare beneaming foar in erfgenamt fan 'e troan. Yn 'e regel wurdt mei de titel 'erfprins' of 'erfprinsesse' it âldste bern fan 'e kroanprins oantsjut.
* De prins-gemaal is yn guon lannen (lykas Nederlân) de titel fan 'e oarehelte fan 'e regearjende keninginne. Om't it fan âlds ornaris de kening wie dy't regearre, soe in keningstitel yn dit gefal ta betizing liede kinne, en sadwaande wurdt de titel prins-gemaal brûkt om oan te jaan dat it de keninginne is dy't regearret. Oarsom wurdt de oarehelte fan in regearjend kening nea in 'prinsesse-gemalinne' neamd, mar gewoan in 'keninginne'. Foarbylden wiene prins Claus en prins Bernhard.
* De prinsbiskop wie foarhinne in roomsk biskop of aartsbiskop dy't njonken syn tsjerklike funksje ek wrâldsk bestjoer útoefene oer in beskaat gebiet. Foarbylden dêrfan wiene de prinsbiskoppen fan Luik, Keulen en Trier. Bernard fan Galen, better bekend as 'Bommebearend', dy't yn 1672 de noardlike Nederlannen binnenfoel, wie de prinsbiskop fan Meunster.
Kroanprins

In **kroanprins**, of as it om in frou giet, in **kroanprinsesse**, is yn in erflike monargy de gebrûklike oantsjutting foar de rjochtmjittige troanopfolger: it is dyjinge dy't fanwegen syn of har berte as earste yn oanmerking komt om 'e regearjende monarch op te folgjen. Yn 'e regel giet it dêrby tsjintwurdich om it âldste bern fan 'e regearjende monarch. Foarhinne gie de foarkar út nei manlike opfolgers, en wiene froulju net yn tel. Yn in protte monargyen wiene froulju hielendal fan 'e erfopfolging útsletten, en yn alle oaren koene se inkeld op 'e troan komme as der wier gjin manlike opfolger foarhâns wie. Hjoed oan 'e dei binne yn 'e measte lannen sokke efterhelle wetten feroare, sadat no gewoan it âldste bern fan 'e sittende monarch de kroanprins(esse) wurdt, oft dat no in man of in frou is. As de kroanprins(esse) foartidich komt te ferstjerren wurdt syn/har âldste bern (as dat der is) de rjochtmjittige opfolger.

De term kroanprins is benammen yn gebrûk yn keninkriken en guon keizerriken (lykas it eardere Dútslân en Japan). Yn legere foarstedommen wurdt de troanopfolger oars oantsjut; bgl. yn in gruthartochdom (lykas Lúksemboarch) as erfgruthartoch en yn in prinsdom (lykas Monako) as erfprins. Ek yn eardere hartochdommen, greefskippen en boarchgreefskippen spriek men fan erfhartoch, erfgreve en erfboarchgreve. Yn in keninkryk dat in kroanprins hat, wurdt mei de term 'erfprins(esse)' it âldste bern fan 'e kroanprins oantsjut. As in sittende monarch (noch) gjin neikommelingen hat, dan komt syn jongere broer of suster of in omkesizzer yn oanmerking foar de opfolging. Sokken wurde meastal gjin kroanprins neamd, mar 'fermoedlike troanopfolger'. Mei 'kroanprinsesse' kin yn prinsipe ek de oarehelte fan 'e kroanprins oantsjut wurde, mar dat bart net faak.

Yn in soad lannen hat de kroanprins in spesifike oantsjutting of titel. Sa waard yn it Ruslân út 'e tiid fan 'e tsaren de kroanprins de tsarevitsj neamd (letterlik: "tsaresoan"), en yn it eardere Frânske keninkryk de *[[Dauphin]]*, in oantsjutting dy't ûntliend wie oan 'e titel 'greve fan 'e Daufinee'. Yn Ingelân draacht de kroanprins de titels prins fan Wales en hartoch fan Cornwall; yn Skotlân hartoch fan Rothesay; yn Belgje hartoch fan Brabân; yn Nederlân prins fan Oranje; en yn Spanje prins fan Astuerje.
Gids (berop)

In **gids** is immen dy't reizgers en toeristen troch ûnbekende gebieten of plakken hinne liedt. Dêrby kin men tinke oan in berchgebiet, in woastyngebiet of in oerwâld, mar ek oan in stêd of oare toeristyske bestimming of troch in gebou of oare besjensweardichheid. De term 'gids' kin ek ferwize nei in persoan dy't oaren nei abstraktere doelen ta liedt, lykas kennis of wiisheid.

Yn it ferline hierden ûntdekkingsreizgers dy't ûnbekende gebieten besochten (d.w.s. ûnbekend foar de Westerske wittenskip) faak pleatslike gidsen yn dy't bekend wiene mei it terrein en de geografy. Sa naam de ferneamde Ekspedysje fan Lewis en Clark yn 1804 de Yndiaanske frou Sacajawea yn 'e earm om harren te helpen by it ferkennen fan wat letter it Wylde Westen wurde soe. In oare ferneamde gids út it Wylde Westen wie Jim Bridger, dy't yn 1850 de nei him ferneamde Bridgerpas troch de Rocky Mountains ûntdiek en talleaze kolonisten troch de bergen late. Wer in oar foarbyld wie Tenzing Norgay, in Nepaleeske berchgids dy't yn 1953 troch de Nijseelanner Edmund Hillary ynhierd waard foar de beklimming fan 'e Mount Everest.

Op it mêd fan gidsen besteane der ferskate spesjaliteiten:
*angelgids: immen dy't op lân of see angelders nei geunstige plakken ta liedt om fisk te fangen
*berchgids: immen dy't him taleit op paadwizen by berchbeklimmings en ek kundich is op it mêd fan stienten, snie, iis, lawines en wat men fierder ek mar boppe op in berch oantreffe kin
*jachtgids: immen dy't ynhierd wurdt om op it mêd fan 'e plezierjacht kliïnten nei of troch in goed jachtgebiet of nei jachtwyld ta te lieden
*safarygids: immen dy't toeristen troch in natoergebiet liedt 
*toergids: immen dy't by toeristen besjensweardichheden lâns liedt
*wyldernisgids: immen dy't as ûnderdiel fan 'e toeristyske yndustry ynhierd wurdt om kliïnten troch in gebiet fan wyldernis te lieden, en dêrby betûft is yn alle oerlibbingstechniken dy't men mar betinke kin, fan fjoermeitsjen en angeljen oant EHBO
Plezierjacht

* plezierjacht (aktiviteit), it jeien op bisten by wize fan hobby
* plezierjacht (fartúch), in lytseftich boatsje, yn gebrûk foar wettersport
Gids

* gids (berop), in persoan dy't reizgers of toeristen troch ûnbekende oarden liedt
* gids (neislachwurk), in neislachwurk of hânboek
** telefyzjegids, in neislachwurk oangeande de telefyzjeprogrammearing
** reisgids, in neislachwurk oangeande in toeristyske bestimming
** Gouden Gids, in neislachwurk oangeande adressen en oare kontaktynformaasje fan bedriuwen
* gids (paadfinerij), in funksje yn 'e paadfinerij
* *[[De Gids]]*, in earder Nederlânsk literêr tydskrift
* *[[De Nieuwe Gids (Belgysk tydskrift)]]*, in earder Belgysk deiblêd
* ''De Nieuwe Gids'' (Nederlân), in earder Nederlânsk literêr tydskrift
* *[[De Litteraire Gids]]* mei dûbel t, in earder Nederlânsk literêr tydskrift
* *[[De Vlaamse Gids]]*, in earder Belgysk literêr tydskrift
* De Gids N.V., in eardere Belgyske útjouwerij
Brekizer

In **brekizer** of **koefoet** is in langwerpich stik ark fan metaal, dat ûntwurpen is om dingen mei op, iepen, omheech of útinoar te wrikken. De iene ein bestiet út in taps tarinnende kyl dy't smel genôch is om earne tusken te stekken, en de oare útein (de 'foet' fan 'e koefoet) rint út yn in krom, healsirkelfoarmich diel dat spjalten is (as in kowepoat) oan 'e uterste ein, dy't heaks op 'e stâle fan it brekizer stiet.

## Gebrûk

In brekizer brûkt men troch in hefboomwurking ta te passen. Dêrby wurdt ien fan beide úteinen earne tuskenyn setten, wêrnei't men krêft útoefenet op 'e stâle fan it brekizer. Troch krêft út te oefenenjen op 'e oare útein kriget men dêrby in sa grut mooglik momint. Sa kinne twa dingen útinoar wrikt wurde of kin in iepening kreëarre wurde dêr't dy foartiid net wie. 

In oare wize fan gebrûk is it optillen en by lytse bytsjes ferpleatsen fan swiere lêsten, eat dêr't sok ark fral foar de Yndustriële Revolúsje foar brûkt waard om't men doe noch net beskikte oer moderne meganyske helpmiddels. De spjalten útein kin fierders krekt as in klauhammer ek brûkt wurde om spikers en eventueel skroeven út te lûken.

## Yllegaliteit
It brekizer is yn boargerfermiddens benammen bekend wurden as in helpmiddel om ynbraken mei te begean. Dêrfandinne dat dieven karikaturaal in protte ôfbylde wurde mei in sek oer it skouder (om 'e bút yn te ferfieren) en in brekizer yn 'e hân.
Fokker XB-8

De **Fokker XB-8** wie in bommesmiter út de tweintiger jierren dy't foar it United States Army Air Corps ûntwurpen en boud waard; it tastel waard ôflaat fan de flugge Fokker O-27 ferkenningsfleanmasine út 1929 .

Al ûnder it ûntwikeljen waard it twadde prototype fan de XO-27 ta in bommesmiter omboud. Alhoewol't de XB-8 folle flugger as alle besteande Amerikaanske bommesmiters wie, kaam it net ta in bestelling, mei't se net genôch bomlading meinimme koene. Twa **YB-8** en fjouwer **Y1B-8** waarden besteld, mar dy waarden ûnder de produksje al omboud ta de ferkenningsfariant **Y10-27**.

De fleugel fan de XB-8 en X0-27 wiene hielendal fan hout, de romp bestie út in stielen frame beklaaid mei kanvas. It wie de earste bommesmiter fan de USAAC mei in lâningsgestel dat ynlutsen wurde koe.

De konkurrint fan de XB-8 wie de **Douglas Aircraft Company Y1B-7/X0-36**. Beide fleantugen wiene flugger as de âlde dûbeldekker-bommesmiters fan it Loftkorps fan it leger. De Douglas XB-7 levere lykwols bettere prestaasjes as de XB-8, dêrom waarden der gjin oare ferzjes fan de XB-8 mear makke.

Tolve tastellen fan de ferkenningsfarianten **YO-27** en **Y1O-27** waarden mids 1932–1933 oan de USAAC yn Brooks Field, Teksas, levere.

## Spesifikaasjes

## Sjoch ek
* Fokker YO-27
* Douglas Y1B-7
* Keystone B-6
* Martin B-10
Floarida (betsjuttingsside)

"**Floarida**" of "**Florida**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* Floarida, ien fan 'e 50 steaten fan 'e Feriene Steaten fan Amearika

## Oare betsjuttings
### Geografy
#### Feriene Steaten
;plakken
* Florida (Indiana), in plak yn 'e Amerikaanske steat Indiana
* Florida (Massachusetts), in plak yn 'e Amerikaanske steat Massachusetts
* Florida (Missoury), in plak yn 'e Amerikaanske steat Missoury
* Florida (Montgomery County, New York), in plak yn Montgomery County, yn 'e Amerikaanske steat New York
* Florida (Orange County, New York), in plak yn Orange County, yn 'e Amerikaanske steat New York
* Florida (Ohio), in plak yn 'e Amerikaanske steat Ohio
* Florida City (Floarida), in plak yn 'e Amerikaanske steat Floarida
;gebieten
* Florida Panhandle, it útstekkende noardwestlike part fan 'e steat Floarida
* Florida Parishes, in eastlik diel fan 'e Amerikaanske steat Louisiana
* Floarida-skiereilân, in skiereilân yn 'e súdeastlike Feriene Steaten
* Florida Township (Indiana), in plattelânsdistrikt yn 'e Amerikaanske steat Indiana
* Florida Township (Minnesota), in plattelânsdistrikt yn 'e Amerikaanske steat Minnesota
* Spaansk Floarida, de histoaryske Spaanske koloanje Floarida
* Britsk East-Floarida, de histoaryske Britske koloanje East-Floarida
* Britsk West-Floarida, de histoaryske Britsk koloanje West-Floarida
* Republyk West-Floarida, in koart besteande ûnôfhinklike republyk yn westlik Floarida
;wetters
* Floaridabaai, in baai dy't de Florida Keys fan it Floarida-skiereilân skiedt
* Florida-mar, in mar yn 'e Amerikaanske steat Minnesota
* Strjitte fan Floarida, in seestrjitte dy't it Floardia-skiereilân fan Kuba en de Bahama's skiedt

#### Latynsk-Amearika
* Florida (Bolivia), in Boliviaanske provinsje
* Florida (Buenos Aires), in buert yn 'e Argentynske haadstêd Buenos Aires
* Florida (departemint), in departemint fan Oerûguay
** Florida (Oerûguay), in plak yn Oerûguay en de haadstêd fan it departemint mei deselde namme
* Florida (Hondoeras), in gemeente yn Hondoeras
* Florida (Kolombia), in plak en gemeente yn Kolombia
* Florida (Kuba), in gemeente yn Kuba
* Flórida (Paraná), in gemeente yn 'e Brazyljaanske steat Paraná
* Flórida Paulista, in gemeente yn 'e Brazyljaanske steat São Paulo
* Florida (Perû), in distrikt yn Perû
* Florida (Porto Riko), in gemeente yn Porto Riko
* Florida (Sily), in gemeente yn 'e Sileenske provinsje Concepción
* La Florida (Sily), in gemeente yn 'e Sileenske provinsje Santiago 

#### Oare lannen
* Florida (Súd-Afrika), in plak yn Súd-Afrika
* Florida-eilannen, in arsjipel dy't diel útmakket fan 'e Salomoneilannen

### Muzyk
* Florida breaks, in subsjenre fan 'e dance-muzyk
* ''Florida'' (album fan Diplo), in album fan Diplo út 2004
* ''Florida'' (album fan Sofia Talvik), in album fan Sofia Talvik út 2010
* ''Florida'' (liet fan Modest House), in liet fan Modest House út 2007
* ''Florida'' (liet fan Grandaddy), in liet fan Grandaddy út 2005
Sylvana Simons

|
|-
|
|}

**Sylvana Simons** (folút: **Silvana Hildegard Simons** (Silvana mei in i) (Paramaribo, 31 jannewaris 1971) is in Nederlânsk earder telefyzje- en radiopresintatrise. Se is partijlieder fan BIJ 1 en út namme fan dy partij Twadde Keamerlid. It is in ienpersoansfraksje, dat se is ek fraksjefoarsitter.

## Wurkpaad
Simons waard opbrocht yn Hoarn, folge de ballet-akademy fan Lucia Marthas en die de kappersskoalle.

### Telefyzje <small>(in kar)</small>
Simons sette út ein as dûnser by sjonger CB Milton en gie yn 1995 oan 't wurk as fideojockey by TMF. Yn 1999 gie se oan 'e gong foar SBS 6 en waard presintatrise fan *De Bus* en de *Sexquiz on the Beach*.

Yn 2000 stapte se oer nei RTL 4. Dêr presintearre hja de folgjende telefyzjeprogramma's:
* *RTL Live* (2000-2001)
* *TV Makelaar* (2001-2004)
* *Met Man En Mach*t (2001)
* *De 50 beste van RTL 4* (2002)
* *Je Echte Leeftijd* (2003)
* *Kaft* (2004)
* *Bekend & Bekeken* (2005)
* *De Aanhouder Wint* *Italic text*(2005-2006)
* *[[Dancing with the Stars]]* (2005-2007)
** Hoe Mooi Is Jouw Straat?* (2006)
* *Opvolger Gezocht* (2006)
* *Staatsloterij presenteert: Inpakken & Wegdromen* (2006)
* *Char, het medium* (2007-2009)
* *[[RTL Boulevard]]* (2008)
* *Nederland Vertrekt* (2008)

Nei't Char fan de buis helle waard, krige Sylvana gjin nije programma's mear by RTL. Dêrnei makke sy twa programma's foar de NPS:
* *Sylvana's Choice* (2009-2010)
* *Sylvana* (2010)

Fan 2012 ôf oan is se út en troch te sjen as tafeldame by *[[De Wereld Draait Door]]*.

### Radio
Foar Radio 538 presintearre se fan 1999 oant 2001 in praatprogramma op sneinemiddeis en fan 2001 oant 2003 wie se eltse freedtejûn te hearren op Noordzee FM mei de programma's *Sylvana* en *Sylvana’s Soul*. Yn 2009 en 2010 presintearre se alle wurkdagen fan 14.00 oant 16.00 oere it radioprogramma *Sylvana's Choice* foar de NPS op Radio 6. It programma waard op 'en nij mei begûn yn 2015, mar stoppe doe't yn 2016 NPO Radio 6 opheft waard.
Fan febrewaris itselde jier ôf presintearre Sylvana in programma foar Sublime FM.

### Skriuwster
Yn 1999 is Simons fêste kollumniste foar it blêd *[[Playboy (tydskrift)|Playboy]]*. Fan 2000 oant 2002 skreau hja alle wiken in kollumn yn *Veronica Magazine*. Yn 2004 ferskynde har earste boek *1 + 1 = 7* by *the House of Books*, yn 2005 folge troch it *In Balans*, dat sy tegearre mei har broer Kenneth Leeuwin (fitness-ynstrukteur en architekt fan ferkate work-outs) skreau.

### Teäter
Simoms die mei oan de teäteromgong *LULverhalen*, mar meidat guonts út it publyk by har earste optreden de seal útrûne doe't se Swarte Pyt op it aljemint brocht, bleau it by ien kear.

### Polityk
Op 18 maaie 2016 makke Simons bekend dat se de polityk yn wol en dat se har oanslute sil by de politike partij *[[Groep Kuzu/Öztürk|Denk]]*. Dêrfoar hie se al faak har betinken oer rasisme, diskriminaasje en ksenofoby yn de media jûn. Simons liet ek witte dat se tsjin Swarte Pyt wie.

Dêrnei folgen tûzenen reaksjes, wêr't in soad rasistyske en seksistyske by wiene. Simons die oanjefte by de plysje en it Iepenbier Ministearje ûndersocht de slimste misledichjende reäksjes.
Casus belli

***Casus belli*** is in Latynske útdrukking dy't letterlik betsjut: "in saak fan oarloch". Yn it oarlochsrjocht wurdt hjirmei in die of foarfal oantsjut dêr't in oarloch mei útlokke wurdt of dêr't it begjinnen fan in oarloch troch de agressor mei rjochtfeardige wurdt. By in *casus belli* giet it om in direkte bedriging of oantaasting (fan 'e ear of weardichheid) fan in lân troch in oar lân, wylst it by it besibbe begryp ***casus foederis*** giet om 'e bedriging of oantaasting fan in bûnsgenoat, yn 'e regel ien dêr't men in formeel pakt foar mienskiplike ferdigening mei ûnderhâldt.

De term *casus belli* waard yn 'e santjinde en achttjinde iuw yn it ynternasjonaal rjocht yntrodusearre troch de wittenskippers Hugo de Groot (1653), Cornelis van Bijnkershoek (1707) en Jean-Jacques Bulamaqui (1732) as ûnderdiel fan 'e teory oer de rjochtfeardige oarloch. Mei weromwurkjende krêft wurde dizze term ek tapast op oanliedings ta oarloch út 'e tiid foar't de term *casus belli* yn gebrûk kaam.

By it utering jaan oan in *casus belli* leit in regear yn in formele ferklearring ornaris wiidweidich út wat de redens binne om in oarloch te begjinnen, hoe't men fan doel is om 'e oarloch út te fieren, en hokker stappen oft oaren nimme kinne om jin op oare gedachten te bringen en fan in oarloch ôf te hâlden. Dêrby wurdt yn 'e regel war dien om sjen te litten dat it oangean fan in oarloch inkeld in lêste ûntwyk (*[[ultima ratio]]*) is, en dat it oanbelangjende regear ien of mear jildige redens hat foar it begjinnen fan in oarloch dy't troch oaren ek as sadanich erkend wurde. Yn it moderne ynternasjonaal rjocht besteane der mar trije wettige redens om in oarloch te begjinnen: selsferdigening, ferdigening fan in bûnsgenoat neffens de betingsten fan in ynternasjonaal ferdrach, en as men de goedkarring fan 'e Feriene Naasjes hat.

Ferneamde *casus belli* út it ferline binne de moard op aartshartoch Frâns Ferdinand fan Eastenryk, dêr't de Earste Wrâldoarloch yn 1914 mei begûn, de Dútske ynfal yn Poalen, dêr't de Twadde Wrâldoarloch yn 1939 mei begûn, de oanfal op Pearl Harbor, dy't yn 1941 foar de Feriene Steaten oanlieding wie om oan 'e Twadde Wrâldoarloch diel te nimmen, en de fermiende massaferneatigingswapens fan Saddam Hoessein, dy't yn 2003 foar de Feriene Steaten en harren bûnsgenoaten oanlieding foarmen om 'e Twadde Golfoarloch tsjin Irak te begjinnen.
Anneksaasje

In **anneksaasje**, fan it Latynske *ad* ("by") en *nexus* ("foegjen" of "foeging"), of in **ynliving**, is oerheveljen fan grûngebiet fan 'e iene polityk-steatkundige entiteit nei de oare. Yn it ynternasjonaal rjocht ferwiist it nei it ûnder twang ôfstean fan grûngebiet troch it iene lân, sadat dat tafoege wurde kin oan in oar lân. By sokke anneksaasjes giet it yn 'e regel om in diel fan it grûngebiet fan in lân dat oan in oar lân taheakke wurdt, mar it kin ek om in hiel lân gean dat syn soevereiniteit ferliest en opgiet yn in oar lân. Dêrby is it anneksearre lân of lânsdiel lytser of tinner befolke of alteast minder machtich as it lân dat de anneksaasje útfiert.

Ornaris giet soks oan 'e kant fan it anneksearjende lân mank mei twingerij, ekspansjonisme en/of unilateralisme. Sadwaande is 'anneksaasje' in beladen term, en wurdt it mar komselden brûkt as it giet om it gearfoegjen fan twa gebieten wêrfan't de ynwenners yn mearderheid foarstanner fan dat gearfoegjen binne; foar sokke gefallen hawwe har eufemismen ûntjûn, lykas politike feriening of weriening. Anneksaasjes liede net selden ta slepende konflikten tusken de anneksearjende macht en de befolking fan it anneksearre gebiet.

Under de Twadde Wrâldoarloch waarden yn Jeropa en Aazje grutte gebieten anneksearre, wêrby't hiele befolkingen de rjochten ûntsein waarden dy't se ûnder it ynternasjonaal rjocht by in militêre besetting hân hiene. Neitiid waard sadwaande yn 1949 yn 'e Fjirde Sjenêfske Konvinsje fêstlein dat sokke regels in absolút karakter hawwe, sadat it ynternasjonaal rjocht nea wer omsyld en bûten wurking steld wurde kin troch gebieten te anneksearjen. Los dêrfan wurde anneksaasjes sûnt de Twadde Wrâldoarloch troch de ynternasjonale mienskip yn prinsipe net mear akseptearre, hoewol't guon lannen, as se machtigernôch binne of as se machtigernôge freonen hawwe, der soms dochs noch mei fuortkomme.

Guon foarbylden fan anneksaasjes binne:
*1845: de Amerikaansk anneksaasje fan Teksas
*1866: de Italjaanske anneksaasje fan Feneesje
*1871: de Dútske anneksaasje fan Elzas-Loataringen
*1885: de Bulgaarske anneksaasje fan East-Roemeelje
*1898: de Amerikaanske anneksaasje fan Hawaï
*1908: de Eastenryksk-Hongaarske anneksaasje fan Bosnje en Hertsegovina
*1912: de Italjaanske anneksaasje fan de Dodekanesos
*1913: de Roemeenske anneksaasje fan de Súd-Dobroedsja
*1938: de *[[Anschluß]]* (de Dútske anneksaasje fan Eastenryk)
*1938: de Dútske anneksaasje fan it Sudetenlân
*1939: de Dútske anneksaasje fan Bohemen en Moraavje
*1939: de Dútske anneksaasje fan it Memellân
*1940: de anneksaasje fan de Baltyske lannen troch de Sovjet-Uny
*1951: de Sineeske anneksaasje fan Tibet
*1954: de Yndiaaske anneksaasje fan Goä
*1954: de Etiopyske anneksaasje fan Ogaden
*1967: de Israelyske anneksaasje fan East-Jeruzalim
*1969: de Yndonezyske anneksaasje fan Nederlânsk Nij-Guineä
*1975: de Yndiaaske anneksaasje fan Sikkim
*1975: de Yndonezyske anneksaasje fan East-Timor
*1975: de Marokkaanske anneksaasje fan de Westlike Sahara
*1981: de Israelyske anneksaasje fan de Golanhichte
*1991: de Irakeeske anneksaasje fan Koeweit
*2014: de Russyske anneksaasje fan de Krim
Munysje

**Munysje** of **ammunysje** is de sammelnamme foar in gearstal fan projektilen en harren driuwlading. Yn it generaal wurde ek  bommen, granaten, minen en  torpedo's ta munysje rekkene. De term wurdt brûkt by de striidkrêften en komt fan it Frânske *la munition*, ôflaat fan it Latynske *munire* (foarsjen).

Yn it foarste plak wurdt mei munysje bedoeld patroanen (in gearstal fan projektyl (kûgel), driuwende lading (krûd) en ûntstekking, byinoar hâlden middels in huls) foar fjoerwapens.

Oerdrachtlik wurdt de term en brûkt as oantsjutting foar de argumintaasje dy't yn in debat hantearre wurdt om de tsjinstanner te bestriden.


Ofbyld:Battery Rodgers magazine.jpg|Kanonskûgels út de Amerikaanske Boargeroarloch
Ofbyld:A close up of 0.50 Caliber (12.7 mm) Browning Ball M33 Ammunition loaded onto a Browning M2 HB 0.50 caliber heavy machine.JPEG|Munysjebân fan in punt fyftich
Ofbyld:45caliberACP.jpg|thumb|Patroanen kaliber .45
Ynkubaasjetiid

De **ynkubaasjeperioade** of **ynkubaasjetiid** fan in sykte is de tiid dy't ferrint tusken it skypjen en de earste klinyske symptomen fan de sykte. Dy perioade kin útinoar rinne fan in pear dagen oant jierren.

De ynkubaasjeperioade fan hepatitis C kin bygelyks oprinne oant tweintich jier. Yn dy tiid kinne oaren faak wol besmet wurde.

## Foarbylden
Offisjele taal

In **offisjele taal** is in taal dy't in spesjale wetlike status krigen hat yn in beskaat lân of in beskate provinsje of oare ûnderferdieling fan in lân. De offisjele taal fan in lân is ornaris de taal dy't brûkt wurdt foar it bestjoer (d.w.s. it regear, it parlemint en de rjochterlike macht). De fêststelling fan in beskate taal as de offisjele taal fan in lân hat yn 'e regel gjin ynfloed op it deistich hâlden en dragen fan 'e befolking fan dat lân. Dêrom kin mei de term 'offisjele taal' inkeld ferwiisd wurde nei in bestjoerstaal, en nea nei in sprektaal, hoewol't dy beide gauris ien en deselde taal wêze sille, mei't de offisjele taal yn 'e praktyk faak de taal is dy't troch de mearderheid fan 'e befolking as memmetaal sprutsen wurdt.

Guon lannen hawwe gjin inkele taal by wet fêstlein as de offisjele taal, mar ûntjouwe dan in nasjonale taal, lykas yn 'e Feriene Steaten, dêr't it Ingelsk *de facto* in offisjele status hat. Fierders kin it ek sa wêze dat der mear as ien taal oantsjut is as de offisjele taal; soks is bygelyks it gefal yn Belgje, dêr't it Nederlânsk, Frânsk en Dútsk alletrije in gelikense offisjele status hawwe. Wrâldwiid hawwe 178 lannen teminsten ien offisjele taal, wylst 101 fan dy lannen mear as ien offisjele taal hawwe. Yn 'e regel is de offisjele status fan ien of mear talen yn 'e grûnwet fan in lân fêstlein. It tal talen dat earne in offisjele status hat foarmet mar in minym persintaazje fan it totaal oantal fan mear as 6.000 talen fan 'e wrâld.

In offisjele taal dy't lânseigen is yn it oangeande gebiet, wurdt endoglossysk neamd; in offisjele taal dy't der net lânseigen is, wurdt eksoglossysk neamd. Fral yn lannen dy't foarhinne koloanjes wiene en dêr't in grut tal ûnderskate lânseigen talen sprutsen wurde, is der faak foar keazen om 'e eksoglossyske koloniale bestjoerstaal as offisjele taal oan te hâlden. Soks is bygelyks it gefal yn Gana, Namybje en Nigearia, dêr't it Ingelsk de offisjele taal is, yn Kameroen, Senegal en Tsjaad, dêr't it Frânsk de offisjele taal is, en yn Angoala, Mozambyk en East-Timor, dêr't it Portegeesk de offisjele taal is. Itselde jildt foar de Suriname, dêr't it Nederlânsk de offisjele taal is, hoewol't dat dêr mar troch in hiel lyts part fan 'e befolking as memmetaal sprutsen wurdt.

De meast foarkommende offisjele taal is it Ingelsk, dat yn 51 lannen offisjeel is. Oare talen dy't yn in protte lannen in offisjele status hawwe, binne it Arabysk, it Frânsk, it Spaansk en it Portegeesk. It Nederlânsk is de of in offisjele taal yn 'e ûnôfhinklike lannen Nederlân, Belgje en Suriname, en yn 'e ôfhinklike territoaria Arûba, Kurasau, Sint-Marten en Karibysk Nederlân. Yn 'e provinsje Fryslân hawwe it Frysk en it Nederlânsk in gelikense offisjele status.

## Sjoch ek
*nasjonale taal
*standerttaal
*skriuwtaal
*sprektaal