open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brân fan de Notre-Dame fan Parys

Op 15 april 2019 ûntstie der krekt foar 19:00 oere in grutte brân yn it dak fan de Notre-Dame yn de Frânske haadstêd Parys. 

## It foarfal
De brân ûntstie op in momint dat de katedraal renovearre waard en in diel fan it gebou yn 'e stegers stie. Al gau stie in grut part fan it dak fan de katedraal yn 'e lôge, it measte noch boppe de krusing. Om 19:50 oer stoartte de 19e-iuwske krusingstoer fan Eugène Viollet-le-Duc yn en letter yn 'e jûn ek grutte dielen fan it dak, dat foar in part 13e-iuwsk wie en balken hie fan beammen dy't noch út de 8e iuw datearren. Fanwegen de grutte hichte fan de brân wie it lestich foar de brânwar om de brân ûnder kontrôle te krijen en lang wie der noed dat it hiele gebou ferlern gyng. It like efkes nuodlik foar de noardlike muorren te wurden mar oan it ein fan de jûn die bliken dat de beide westlike tuorren en de gevel it rêde soene. De oare deis, op 16 april om 09:46, wie it fjoer lang om let hielendal dwêste.  

De brân makke grutte yndruk yn en bûten Frankryk. De Frânske presidint Emmanuel Macron sei ôfspraken ôf om sels by de katedraal de sitewaasje op te nimmen en fan rûnom út de wrâld lieten lieders fan lannen harren meilibjen witte. 

Der wurdt fanút gien dat de brân net mei opsetsin stifte waard.

## De dei nei de brân
De oare deis die bliken dat nettsjinsteande de ramp dochs noch in part fan de keunstwurken sparre wie. Ek de skatkeamer fan de katedraal mei wichtige reliken fan de toarnekroan, in stik hout fan it krús fan Kristus en in spiker dêr't Kristus mei krusige wie, binne goed troch de brân kommen. It ferneamde 19e-iuwske Cavaillé-Coll liket de brân ridlik goed oerlibbe te hawwen. In 19e-iuwsk koeroargel rûn lykwols troch wetter wol grutte skea op. Macron liet noch yn 'e jûn fan de brân witte dat de Notre-Dame yn âlde gloarje weropboud wurde sil. Al de dei nei de brân wie der al in bedrag fan 800 miljoen euro tasein foar de weropbou fan de katedraal, dy't neffens de Frânske presidint yn fiif tiid plakfine en foltôge wêze moat as Frankryk de Olympyske Spullen yn 2024 organisearret. Dêrnjonken hat Frankryk de ambysje om katedraal ek noch ris moaier te meitsjen dan ea tefoarren.
2028

## Foarfallen
*21 july-6 augustus - Yn Los Angeles, yn 'e Feriene Steaten, wurde (foar de trêde kear yn 'e skiednis) de Olympyske Simmerspullen holden.

## Berne

## Ferstoarn
Memme-ûndernimming

In **memme-ûndernimming** of **memmemaatskippij** is in ûndernimming dy't eigner is fan ien of mear oare bedriuwen, de saneamde dochterûndernimmings. Sa'n ûndernimming is in fennoatskip, dy't genôch oandielen fan in oar, juridysk selsstannich bedriuw hat om sizzenskip oer dat bedriuw te hawwen. Faak komt it foar dat de dochterûndernimmings sels ek wer memme-ûndernimming fan oare dochterûndernimmings binne. De hiele triemsgewize bedriuwsopbou dy't sa ûntstiet, wurdt in concern neamd. De 'boppeste' memme-ûndernimming fan in concern is almeast in "lege" holding: in bedriuw dat sels neat produsearret, mar inkeld eigner is fan oare bedriuwen en him yn syn wurk beheint ta it hâlden fan tafersjoch op 'e ûnderlizzende ûndernimmings yn 'e concernstruktuer. In dochterûndernimming dy't memme-ûndernimming is fan eigen dochters, is faak wol in bedriuw mei eigen produksje en ynkomsten. 

Yn 'e measte gefallen is in memme-ûndernimming foar de folle 100% eigner fan in dochterûndernimming. It komt lykwols ek foar dat in dochterûndernimming eigendom is fan twa (of yn seldsume gefallen mear as twa) memme-ûndernimmings. Men sprekt dan fan in joint venture fan dy beide (of mear) memme-ûndernimmings. Trochdat dochterûndernimmings eigendom binne fan in memme-ûndernimming, hat it bestjoer fan dy memme-ûndernimming de macht om direkteuren fan sokke dochterûndernimmings te beneamen en te ûntslaan. Ek komt it geregeldwei foar dat deselde minsken yn sawol de memme- as de dochterûndernimming direkteur binne of in oare bestjoersfunksje ferfolje. Op dy wize rint dan de ynterne hierargy fan in concern dwers troch de wetlike en statutêre hierargy hinne.

De memme-ûndernimming hat yn 'e Nederlânske kontekst almeast de foarm fan in namleaze fennoatskip (N.V.), in besletten fennoatskip (B.V.) of in oare fennoatskip wêrfan't it kapitaal ferdield is yn oandielen. Ek in koöperaasje kin lykwols as memme-ûndernimming fungearje (bgl. yn it gefal fan 'e Rabobank). As it om in beursnotearre bedriuw giet, binne it ornaris de oandielen fan 'e memme-ûndernimming dy't op 'e effektebeurs ferhannele wurde, wylst de oandielen fan 'e dochterûndernimming folslein yn besit bliuwe fan 'e memme-ûndernimming sels. It bestjoer fan in concern is sintralisearre yn 'e memme-ûndernimming. Dêrtroch draacht de ried fan bestjoer fan 'e memme-ûndernimming de einferantwurdlikheid foar it deistich bestjoer fan it hiele concern. De ried fan kommissarissen hat wer tafersjoch oer de ried fan bestjoer.

In foarbyld fan in memme-ûndernimming is Air France-KLM. Dat is in holding dy't û.m. Air France, de KLM en Martinair yn besit hat. In oar foarbyld is The Walt Disney Company, eigner fan û.m. Walt Disney Studio Entertainment. Dat is sels wer de memme-ûndernimming fan The Walt Disney Studios, dêr't û.m. Walt Disney Pictures, de Walt Disney Animation Studios, de Pixar Animation Studios en Walt Disney Studios Motion Pictures ta hearre. Dat lêste bedriuw is dan wer de memme-ûndernimming fan û.m. Touchstone Pictures.
Victor Vroomkoning

**Victor Vroomkoning**, pseudonym fan **Walter (Waltherus Antionius Bernardinus) van de Laar** (Boxtel, 6 oktober 1938) is in Nederlânsk dichter. Van Laar syn heit hie in bakkerssaak. Vroomkoming studearre Nederlânske taal- en letterkunde en filosofy oan de Katolike Universiteit Nymwegen. Hy siet lange tiid yn it ûnderwiis.

Vroomkonings wurk waard geregeldwei ûnderskieden. Yn 1983 wûn er de Pablo Nerudapriis en yn 2006 de Karel de Grutte-priis fan de stêd Nijmegen. Dat jier wûn er ek mei syn bondel *Stapelen* de Publykspriis foar de bêste gedichtebondel fan 2005. Teffens binne gedichten fan him opnaam yn ferskate karlêzingen.

## Bibliografy

**De einders tegemoet* (1983)
**De Laatste dingen* (1983)
**Klein museum* (1987)
**Echo van een echo* (1990)
**Oud zeer, Manteau* (1993)
**Lippendienst* (1997, ûnder heteronym Stella Napels)
**IJsbeerbestaan* (1999)
**Verloren spraak* (2000)
**Bij verstek* (2002)
**Stapelen* (2005)
**Dodemont* (2006)
**Ommezien* (2008)
**Zo lief soms nog* (2012)
**Paren* (2013)

## Oer Victor Vroomkoning
* : *Intiem bestaan. Over de poe͏̈zie van Victor Vroomkoning*. Nijmegen, Flanor, 2019. ISBN 9789492432070
* , 'Victor Vroomkoning.' Yn: *Kritisch Lexicon van de Moderne Nederlandstalige Literatuur*, nû. 45, maaie 1992. (biografy, beskôging, primêre en sekundêre bibliografy)

## Keppeling om utens
*Hiemside fan Victor Vroomkoning
Split

"**Split**" of "**The Split**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**split*, it Ingelske wurd foar "spjalt(ing)"
**to split*, in Amerikaansk-Ingelske sprektaalterm foar "fuortgean" ("’m smeare")

## Films
*''Split'' (film út 1989), in Amerikaanske film út 1989
***, in Amerikaanske politike dokumintêre út 2008
*''Split'' (Amerikaanske film út 2016), in Amerikaanske film út 2016 ûnder rezjy fan M. Night Shyamalan
*''Split'' (Kanadeeske film út 2016), in Kanadeeske film út 2016, ek bekend as *Écartée*, ûnder rezjy fan Lawrence Côté-Collins
*''Split'' (Súdkoreaanske film út 2016), in Súdkoreaanske film út 2016, ûnder rezjy fan Choi Kook-hee
**The Split*, better bekend as *[[The Manster]]*, in Amerikaansk-Japanske film út 1959
*''The Split'' (film), in Amerikaanske film út 1968

## Geografy
*Split (Kroaasje), in havenstêd yn Kroaasje
*Split (eilân yn Kanada), in eilân yn 'e Hudsonbaai yn Kanada
*Split (eilân yn de Falklâneilannen), in eilân yn 'e Falklâneilannen
*Split (eilân yn Fidzjy), in eilân yn Fidzjy, ek bekend as Hạfliua

## Literatuer
*''Split'' (roman), in roman fan Swati Avasthi út 2012

## Muzyk
### Albums
*''Split'' (album fan The Groundhogs), in album fan The Groundhogs út 1971
*''Split'' (album fan Patricia Barber), in album fan Patricia Barber út 1989
*''Split'' (album fan Lush), in album fan Lush út 1994
**[[The Split CD]]*, in EP fan Queens of the Stone Age en Beaver út 1998

### Lieten
*''Split'' (liet fan KMFDM), in liet fan KMFDM út 1991
*''Split'' (liet fan Tesla Boy), in liet fan Tesla Boy út 2013
**[[Split/Whole Time]]*, in liet fan Lil Yachty út 2020
*''Split'' (liet fan Willow), in liet fan Willow út 2022
*''Split'' (liet fan Yeat), in liet fan Yeat út 2023

### Komposysjes
*''Split'' (komposysje), in klassike orkestrale komposysje fan Andrew Norman út 2015

## Tillefyzje
*''Split'' (tillefyzjesearje), in Israelyske tillefyzjesearje út 2009–2012
*''The Split'' (tillefyzjesearje), in Britske tillefyzjesearje út 2018–2022

## Oar
*''Split'' (byldhouwurk), in byldhouwurk út 2003 fan Roxy Plaine, dat yn Seattle stiet
*split (gymnastyk), in gymnastyske lichemshâlding mei de romp op 'e grûn mei folslein sydlings sprate skonken
*split (ienentweintigjen), in mooglike beslissing foar de spiler by ienentweintigjen
*split (poker), de ferdieling fan 'e winst by poker
*split (sprong), in sprong mei skonken folslein sydlings spraat by it dûnsjen en keunstriden
*bananasplit, in neigesetsje
Karel de Grutte-priis

De **Karel de Grutte-priis** (offisjeel: ***Karel de Grote-prijs***) is in kulturele priis fan de stêd Nijmegen.

## Skiednis
De priis, dy't yn 1954 yn it libben roppen waard, wurdt takend foar ien keunstwurk dat de stêd Nijmegen as ûnderwerp hat of dêrtroch ynspirearre is, as wol foar it hiele artistike oeuvre mei dat ûnderwerp. In keunstner, keunstnersgroep of kultuereel ûndernimmer dy't ta de kulturele sfear Nijmegen beheart komt yn de beneaming foar de priis. Der sit in jildbedrach fan € 10.000 oan de priis fêst. De gemeente rikt de oeuvrepriis ien kear yn de trije jier út op foardracht fan de Advyskommisje Kultuerprizen.

Neidat de oargelist Joost Langeveld yn de jierren 80 de priis wegere hie, ûntstie der in diskusje oer it al as net fuortsetten fan de priis. Yn dy tiid waard it reglemint oanpast.

Nijmegen hat ek noch de Alcuinuspriis of *Cultuur Stimuleringsprijs* ornearre foar deselde doelgroep.

## Lauwerden
* 2020 - Ben Luderer (keunstner)
* 2016 - Mark Retera (striptekener)
* 2013 - Paul van Hontem (arsjitekt)
* 2010 - Jan Jansen (skoechûntwerper)
* 2008 - Marco Blaauw (muzikant)
* 2005 - Victor Vroomkoning (dichter)
* 2003 - Wim Kol (arsjitekt)
* 2001 - Nel Linssen (keunstenares)
* 1999 - Robert Terwindt (skilder)
* 1997 - H.H. ter Balkt (dichter)
* 1995 - Jan Banning (fotografy)
* 1993 - Tejater Teneeter (teater)
* 1990 - Antoon Croonen (arsjitektuer)
* 1988 - Theo Elfrink (skilderkuenst)
* 1980 - F.G.L. van der Meer (literatuer)
* 1968 - Albert Termote (byldhoukeunst)
* 1966 - L.J. Rogier (literatuer)
* 1961 - Rienk Roukema (arsjitektuer)
* 1960 - Toon Vijftigschild (skilderkeunst)
* 1959 - J. Out (toankeunst)
* 1958 - Gerard Bruning (byldhoukeunst)
* 1957 - Jan Wit (literatuer)
* 1956 - Jan van der Laan (arsjitektuer)

## Keppeling om utens
*Karel de Grutte-priis op it webstee fan de gemeente Nijmegen
The Dresden Files

* ''The Dresden Files'' (romansearje), in romanrige skreaun troch Jim Butcher, publisearre fan 2000 ôf
* ''The Dresden Files'' (tillefyzjesearje), in Amerikaanske tillefyzjesearje op basis fan 'e romanrige
* ''The Dresden Files'' Roleplaying Game, in roleplaying game op basis fan 'e romanrige
De Vliegende Hollander

* ''De Vliegende Hollander'' (skip), in legindarysk spûkskip en syn kaptein

## Films
* ''De Vliegende Hollander'' (film út 1957), in Nederlânske film út 1957
* ''De Vliegende Hollander'' (film út 1995), in Nederlânske film út 1995
## Literatuer
* ''De Vliegende Hollander'' (roman fan Piet Visser), in roman fan Piet Visser út 1901
* ''De Vliegende Hollander'' (roman fan Frank van Pamelen), in roman fan Frank fan Pamelen út 2018
* *[[De Vliegende Hollander en het VOC-complot]]*, in stripalbum fan Marc Verhaegen en Jan Kragt út 2008
* *[[De Legende van de Vliegende Hollander]]*, in KLM-stripalbum fan Hans Kosman en Piet van der Maaden út 1948
## Muzyk
* ''De Vliegende Hollander'' (muzykstik), in orkestwurk fan Matthijs Vermeulen
* ''De Vliegende Hollander'' (musical), in Nederlânske musical út 2004
## Oar
* De Vliegende Hollander (útjouwerij), in ophefte Nederlânske útjouwerij op it mêd fan fantasyliteratuer
* ''De Vliegende Hollander'' (tydskrift), it ienris yn 'e moanne ferskinende personielsblêd fan 'e Nederlânske Keninklike Loftmacht
* ''De Vliegende Hollander'' (attraksje), in yn 2007 iepene attraksje yn ferdivedaasjepark De Efteling
* Vliegende Hollander (boartersguod), in boartersguodweintsje
De Vliegende Hollander (útjouwerij)

**De Vliegende Hollander** wie in Nederlânske útjouwerij dy't bestie fan 2009 oant 2011. It bedriuw makke diel út fan Dutch Media Uitgevers, en publisearre fertaalde stripalbums en fantasyliteratuer út 'e Feriene Steaten en it Feriene Keninkryk. Under de útjeften fan De Vliegende Hollander wiene klassike stripalbums as *Watchmen*, *V&nbsp;for Vendetta* en *From Hell*, striprigen as *Hellboy* en *Y the Last Man*, en romansearjes as *[[The Dresden Files (romansearje)|The Dresden Files]]*. Yn april 2011 waard de stekker út it min rinnende bedriuw lutsen. Guon publikaasjes waarden oerhevele nei oare ûnderdielen fan Dutch Media Uitgevers.

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan De Vliegende Hollander
Side Jobs

***Side Jobs*** is in ferhalebondel fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwer Jim Butcher. De titel betsjut: "Bybaantsjes". It boek befettet alve koarte ferhalen fan it fantasysjenre, dy't hearre ta Butcher syn romansearje *[[The Dresden Files (romansearje)|The Dresden Files]]*. De ferhalebondel hat dan ek as ûndertitel: *Stories from The Dresden Files*. De alve ferhalen wiene op it lêste nei allegear al earder publisearre, foar it meastepart yn ferskate blomlêzings mei wurk fan oare auteurs. *Side Jobs* waard yn 2010 publisearre troch de New&nbsp;Yorkske útjouwerij Roc Books.

## Ferhalen
* *[[A Restoration of Faith]]* (spilet foàr *Storm Front*)
* *[[Vignette (koart ferhaal)|Vignette]]* (spilet tusken *Death Masks* en *Blood Rites*)
* *[[Something Borrowed (koart ferhaal)|Something Borrowed]]* (spilet tusken *Dead Beat* en *Proven Guilty*)
* *[[It's My Birthday, Too]]* (spilet tusken *White Night* en *Small Favor*)
* *[[Heorot (koart ferhaal)|Heorot]]* (spilet tusken *White Night* en *Small Favor*)
* *[[Day Off (koart ferhaal)|Day Off]]* (spilet tusken *Small Favor* en *Turn Coat*)
* *[[Backup (koart ferhaal)|Backup]]* (spilet tusken *Small Faver* en *Turn Coat*; ek wol omskreaun as in koarte novelle)
* *[[The Warrior (koart ferhaal)|The Warrior]]* (spilet tusken *Small Favor* en *Turn Coat*)
* *[[Last Call (koart ferhaal)|Last Call]]* (spilet tusken *Small Favor* en *Turn Coat*)
* *[[Love Hurts (koart ferhaal)|Love Hurts]]* (spilet tusken *Turn Coat* en *Changes*)
* *[[Aftermath (novelle)|Aftermath]]* (spilet tusken *Changes* en *Ghost Story*; eins gjin koart ferhaal, mar in novelle)
Working for Bigfoot

***Working for Bigfoot*** is in ferhalebondel fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwer Jim Butcher. De titel betsjut: "Oan 't Wurk foar Bigfoot". It boek befettet trije koarte ferhalen fan it fantasysjenre, dy't hearre ta Butcher syn romansearje *[[The Dresden Files (romansearje)|The Dresden Files]]*. De ferhalebondel hat dan ek as ûndertitel: *Stories from The Dresden Files*. De trije ferhalen hawwe gemien dat se allegear oer in sasquatch (*bigfoot*) geane. Se waarden alle trije yn 2012 earder publisearre yn trije ûnderskate blomlêzings mei wurk fan oare auteurs. *Working for Bigfoot* waard yn 2015 yn in frij beheinde oplaach publisearre troch de útjouwerij Subterranean Press, yn Burton (Michigan). Yn 2018 waarden de trije ferhalen werpublisearre as ûnderdiel fan 'e gruttere ferhalebondel *[[Brief Cases]]*.

## Ferhalen
* *[[B Is for Bigfoot]]* (spilet tusken *Fool Moon* en *Grave Peril*)
* *[[I Was a Teenage Bigfoot]]* (spilet tusken *Dead Beat* en *Proven Guilty*)
* *[[Bigfoot on Campus]]* (spilet tusken *Turn Coat* en *Changes*)
Brief Cases

***Brief Cases*** is in ferhalebondel fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwer Jim Butcher. De titel is in wurdboarterij. It kin betsjutte: "Koarte Saken", mar stavere as *briefcases* betsjut it "aktetas". It boek befettet tolve koarte ferhalen fan it fantasysjenre, dy't hearre ta Butcher syn romansearje *[[The Dresden Files (romansearje)|The Dresden Files]]*. De ferhalebondel hat dan ek as ûndertitel: *Stories from The Dresden Files*. De tolve ferhalen wiene op it lêste nei allegear al earder publisearre, foar it meastepart yn ferskate blomlêzings mei wurk fan oare auteurs. Trije ferhalen wiene dêropta ek earder ferskynd yn 'e behindiger ferhalebondel *[[Working for Bigfoot]]*, dy't yn 2015 útjûn waard troch Subterranean Press. *Brief Cases* waard yn 2010 publisearre troch de New&nbsp;Yorkske útjouwerij Roc Books.

## Ferhalen
* *[[A Fistful of Warlocks]]* (spilet yn 'e 19e iuw)
* *[[B Is for Bigfoot]]* (spilet tusken *Fool Moon* en *Grave Peril*)
* *[[AAAA Wizardry]]* (spilet tusken *Proven Guilty* en *White Night*)
* *[[I Was a Teenage Bigfoot]]* (spilet tusken *Dead Beat* en *Proven Guilty*)
* *[[Curses (koart ferhaal)|Curses]]* (spilet tusken *Small Favor* en *Turn Coat*)
* *[[Even Hand]]* (spilet tusken *Turn Coat* en *Changes*)
* *[[Bigfoot on Campus]]* (spilet tusken *Turn Coat* en *Changes*)
* *[[Bombshells (koart ferhaal)|Bombshells]]* (spilet tusken *Changes* en *Ghost Story*)
* *[[Cold Case (koart ferhaal)|Cold Case]]* (spilet tusken *Ghost Story* en *Cold Days*)
* *[[Jury Duty (koart ferhaal)|Jury Duty]]* (spilet nei *Skin Game*)
* *[[Day One (koart ferhaal)|Day One]]* (spilet nei *Skin Game*)
* *[[Zoo Day]]* (spilet nei *Skin Game*; eins gjin koart ferhaal, mar in novelle)
Partnerstêd

In **partnerstêd** of **susterstêd** is in plak dêr't in oar plak freonskiplike kontakten mei ûnderhâldt. De bân tusken sokke plakken hjit in **stêdebân**. It doel fan sokke kontakten is om kulturele en kommersjele bannen tusken de beide plakken oan te moedigjen. De beide belutsen plakken binne almeast stêden of gemeenten, mar ek wolris doarpen of sels gruttere geografyske kriten, lykas provinsjes. Sokke plakken lizze yn 'e regel yn ferskillende lannen. It ferskynsel fan partnerstêden waard nei ôfrin fan 'e Twadde Wrâldoarloch yn 1947 betocht om freonskip en wjersidich begryp te kweken tusken plakken (en dêrmei de ynwenners fan dy plakken) yn ferskillende kultueren. Sa moast der frede en fermoedsoening komme tusken eardere fijannen, en moast hannel en toerisme oanfitere wurde.

Foarhinne waarden partnerstêden faak útsocht om't der al kontakten bestiene tusken ynwenners fan 'e beide plakken (bygelyks yn it ramt fan ûntwikkelingswurk), of om't de nammen itselde wiene of opinoar lieken. Sa hat Soest yn Utert in stêdebân mei Soest yn Noardrynlân-Westfalen, ûnderhâldt Tollebeek yn 'e Noardeastpolder yn dit ramt kontakten mei Tollembeek yn Belgje, en is Doardt (*Dordrecht*) yn Súd-Hollân de partnerstêd fan Dordrecht yn Súd-Afrika. Tsjin it begjin fan 'e ienentweintichste iuw wie it lykwols, fral mei gruttere stêden, wenst wurden om partnerstêden út te kiezen op grûn fan strategyske ynternasjonale hannelskonneksjes.
Figilantisme

**Figilantisme** (fia it Ingelsk fan it Spaanske *vigilantismo*, fan *vigilante*, "bewekker") is in beneaming foar it hâlden en dragen fan ien of mear boargers, of fan in organisaasje dy't net ta de oerheid heart, dy't sûnder wetlike autoriteit oan wetshanthavening docht of dogge. Immen dy't oan figilantisme docht, is in **figilante**. Sa'nent nimt, ienfâldich sein, it rjocht yn eigen hân. Soks wurdt yn 'e regel rasjonalisearre fanút it leauwen dat it formele rjochtsproses en de offisjele foarmen fan bestraffing fan kriminelen net foldogge of net wurkje of hielendal net besteane. Figilantes sjogge de oerheid oer it algemien op syn bêsten as yneffisjint by it ôftwingen fan it neilibjen fan 'e wet. Se rjochtfeardigje harren dieden troch te sizzen dat se dogge wat de mienskip wol. 

Figlantisme kin ferskate foarmen oannimme. As der yn in buert in protte ynbraken binne, en de bewenners sette in boargerwacht op om nachts te patrûljearjen, is dat in frij ûnskuldige foarm fan figilantisme, dêr't sawol de mienskip as de oerheid baat by hawwe kin, salang't gearwurke wurdt mei de plysje en fertochten inkeld fêstholden wurde en daliks oan 'e plysje oerdroegen wurde. Sadree't begûn wurdt mei it tapassen fan eigen straffen, lykas it mishanneljen fan fertochten foar't se oan 'e plysje oerdroegen wurde, nimt figilantisme in tsjusterder foarm oan. Noch helte minder wurdt it as figilantes hielendal net mei de plysje gearwurkje wolle, mar fan begjin ôf oan fan doel binne om sels bestraffings út te dielen. Soks kin al gau útrinne op it lynchen fan minsken dy't fan in misdriuw fertocht wurde.

Slachtoffers fan figilantisme binne faak lju dy't oan 'e plysje ûntkommen binne om't se útnaaid binne, 'boppe de wet' steane of frijlitten binne op grûn fan in foarmflater yn it rjocht. Ek lju dy't earne fan fertocht wurde, mar tsjin wa't gjin bewiis bestiet (en dy't dus bêst ûnskuldich wêze kinne), hearre gauris ta slachtoffers fan figilantisme, benammen as se fertocht wurde fan misdriuwen tsjin bern, lykas pedofily, of fan oare foarmen fan seksueel misbrûk, lykas ferkrêfting. Figilantisme rint útinoar fan fandalisme (lykas in stien troch it rút goaien by de wente fan in slachtoffer) en útskellen, oant mishanneling en sels moard. It komt geregeldwei foar dat de slachtoffers fan figilantisme neitiid ûnskuldich blike te wêzen fan 'e misdieden dêr't se fan fertocht waarden. Sa waarden yn it Feriene Keninkryk yn 'e earste helte fan 'e 2000-er jierren, nei de moard op Sarah Payne, ferskate lju it slachtoffer fan fandalisme en ferbale en fysike mishanneling dy't der falsk fan beskuldige waarden dat se pedofilen wiene. En yn 2008 waard yn Guyana Hardel Haynes troch in breinroere kliber folk deaslein doe't er by fersin oansjoen waard foar in dief.
Bookspan

**Bookspan**, offisjeel **Bookspan LLC**, is in Amerikaanske online-boekhannel dy't fêstige is yn New York.
__NOTOC__
## Skiednis
It bedriuw waard oprjochte yn 2000, as in joint venture tusken Bertelsmann en Time Warner. Yn 2007 naam Bertelsmann it belang fan Time Warner oer, sadat Bookspan in folsleine dochterûndernimming fan dat Dútske concern waard. In jier letter, yn 2008, ferkocht Bertelsmann Bookspan oan Najafi Companies, in ynvestearringsbedriuw út 'e Amerikaanske steat Arizona. Najafi Companies brocht Bookspan ûnder by syn eigen dochterûndernimming Direct Brands, dêr't ek plateklub Columbia House diel fan útmakke. Yn 2013 waard Direct Brands troch Najafi ferkocht oan Pride Tree Holdings, in holding út New York op it mêd fan media en konsumintetechnology, dy't yn 2012 oprjochte wie.

## Underdielen
Bookspan omfiemet in stikmannich boekeklubs en koartingprogramma's, wêrfan't guon ek eigen publikaasjes (benammen omnibusedysjes fan romansearjes) op 'e merk bringe. Anno 2017 binne dat:
*Crafter's Choice
*Crossings Book Club
*Doubleday Book Club
*The Good Cook
*History Book Club
*The Literary Guild
*Mystery Guild
*Science Fiction Book Club

## Keppelings om utens
*Offisjele webside fan Bookspan
Me Before You

* ''Me Before You'' (roman), in roman fan Jojo Moyes út 2012
* ''Me Before You'' (film), in Britsk-Amerikaanske film út 2016 op basis fan 'e roman fan Jojo Moyes
Toerstrjitte (De Jouwer)

‎
De **Toerstrjitte** is in strjitte op De Jouwer dy't neamd is nei de Jouster Toer. De strjitte is 145 meter lang en ferbynt It Sân mei de Midstrjitte. De Toerstrjitte wurdt kruse troch de Kolkstrjitte/Waachplein. By it wetter fan De Kolk leit de syddyk 'Krim'.

## Fan Toerfeart nei Toerstrjitte
Oant 1900 hie de Toerstrjitte in opfeart mei wenningen en winkels oan beide kanten fan it wetter. Oer de opfeart koe bygelyks bûter mei in skip oanfierd wurde by de bûterwaach. Yn 1865 waard de opfeart foar in part dimpt oan it stik by de Midstrjitte. Yn 1903 waard de Toerfeart hielendal tichtsmiten. By It Sân lei in brechje oer de Toerfeart. Yn 1964 is dy Toerstrjittebrêge weihelle en waard de ferbining middels in slûs mei Oerspitting en Skipsleat tichtmakke.

Oant 1923 hie de Toerstjitte fanút de Midstrjitte twa yn- en útgongen. Dy wiene fan elkoar skieden troch it loazjemint 'It Wapen fan Haskerlân'. It linkerstrjitsje, it tichtst by de Jouster Toer, waard Toersteech neamd. De hiele Toerstrjitte waard ek noch lang Toersteech neamd. It steechje oan de oare kant fan it loazjemint hiet Anne Pieckesteech, ek wol 'Smelle Steech' neamd. Doe’t ‘It Wapen fan Haskerlân’ yn 1923 ôfbrutsen waard ûntstie in brede tagong fanút de Midstrjitte. 

Oan de Toerfeart waard yn 1883 it bûterfabryk "Neerlandia" boud fan U. Romkema. Doe’t it fabryk ôfbrutsen waard koe in trochbraak makke wurde, de Kolkstrjitte (op it plak neist nûmer 15) 
Yn de Toerstrjitte stie fan 1838 oant 1958 it Jouster Earmhûs. It gebou njonken it earmhûs waard fan 1880 oant 1895 brûkt as weeshûs.
## Foto's

Ofbyld:De Jouwer dimpte Toerstrjitte.jpg|
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte mei Earmenhûs en pomp .jpg|Earmhûs en pomp
Ofbyld:De Jouwer-Toerstrjitte ffn.jpg|
Ofbyld:De Jouwer-Toerstrjitte 1912 n.jpg|± 1912
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte.jpg|
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte sa. 1919.jpg|± 1919
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte sa. 1920.jpg|± 1920
Ofbyld:Toerstrjitte fan foar 1923.jpg|± 1923
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte panorama sa.19302.jpg|± 1932
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte poststimpel 1935.jpg|± 1935
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte 1935.jpg‎|± 1935
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte kl.jpg|
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte 19...jpg |
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte 2.jpg|
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjitte 1.jpg|
Ofbyld:De Jouwer-Toerstrjitte563 o.jpg|
Ofbyld:De Jouwer Toerstrjittebrêge.jpg|Toerstrjittebrêge
Ofbyld:De Jouwer brêgewachter by de brêge fan de Toerstrjitte.jpg|brêgewachter
Warlock (betsjuttingsside)

"**Warlock**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

**[[warlock]]*, in Ingelsktalige beneaming foar in manlike beoefener fan (almeast swarte) magy; de manlike wjergader fan in hekse

## Oare betsjuttings
### Fideospultsjes
* ''Warlock'' (boerdspul), in boerdspul fan Games Workshop
* ''Warlock'' (fideospultsje), in fideospultsje út 1994
* **', in fideospultsje út 2012
* ''[[Warlock's Quest]]'', in kompjûterspultsje út 1988

===Films===
* [[Warlock (film út 1959)|''Warlock'' (film út 1959)]], in Amerikaanske western út 1959
* [[Warlock (film út 1989)|''Warlock'' (film út 1989)]], in Amerikaanske horrorfilm út 1989
* **', in Amerikaanske horrorfilm út 1993, ferfolch op 'e film út 1989
* *[[Warlock III: The End of Innocence]]*, in Amerikaanske horrorfilm út 1999, ferfolch op 'e film út 1989

### Literatuer
* ''Warlock'' (roman fan Oakley Hall), in roman fan Oakley Hall út 1958
* ''Warlock'' (roman fan Wilbur Smith), in roman fan Wilbur Smith út 2001
* *[[The Warlock]]*, in roman fan Michael Scott út 2010

### Muzyk
#### Bands
*Warlock (band), in Dútske heavy metal-band
*Warlocks (band), in Noarske rapgroep
*The Warlocks (band oprjochte yn 1998), in Amerikaanske psychedelyske rockband
*The Warlocks, de oarspronklike namme fan The Grateful Dead
*The Warlocks, de oarspronklike namme fan The Velvet Underground
#### Lieten
* ''Warlocks'' (liet), in liet fan de Red Hot Chili Peppers út 2006

### Oar
* Warlock (gitaar), in model gitaar fan B.C. Rich Guitars
* ''Warlock'' (tydskrift), in Britsk fantasytydskrift
* Dodge Warlock, in model pickuptruck fan Chrysler
Bûzehappert

In **bûzehappert** (útspr.: ['buzəhapət] of ['bu:zəhapət], likernôch: "bû-zuh-hap-put" of "bûû-zuh-hap-put") of **niks** is in ornaris as boasaardich foarsteld mytysk wêzen út 'e folkloare fan 'e Germaanske folken, dat yn it ferline in protte as berneskrik brûkt waard. It wurdt almeast omskreaun as in wettergeast dy't it fermogen hat om fan stal te wikseljen. Fan geslacht is de bûzehappert yn 'e regel manlik, hoewol't de Dútske *Nixe* in froulike riviermearminne is.

Yn it Nederlânsk stiet de bûzehappert bekend as in *nikker*, *nekker* of *nix*; yn it Ingelsk as in *neck*, *nicor* of *nixie*; yn it Dútsk as in *Nix* of *Nixe*; yn it Nederdútsk as in *necker*; yn it Deensk as in *nøkke*; yn it Noarsk as in *nøkk*; yn it Iislânsk en Fêreusk as in *nykur*; yn it Sweedsk as in *näck*; yn it Finsk as in *näkki*; en yn it Estysk as in *näkk*. Dizze wurden binne allegear ôfkomstich fan it Miengermaanske **nikwus* of **nikwis(i)*, dat wer fan it Proto-Yndo-Jeropeeske **neigʷ* komt, dat "waskje" betsjutte. De *fossegrim* út Noarwegen en de *strömkarl* út Sweden wurde beskôge as nammen foar itselde wêzen.

De bûzehappert hat oer it algemien twa ferskiningsfoarmen: dy fan in minske of in minske-eftich wêzen, en dy fan in hynder of in hynste-eftich wêzen. De *nøkke* fan Denemark, de *nøkk* fan Noarwegen en de *näck* fan Sweden (mei de besibbe foarmen dy't út Sweden wei ferspraat binne nei Finlân en Estlân) binne manlju, dy't mei harren betsjoenende sang en fioelspyljen froulju en bern nei de ferdrinkingsdea yn marren en rivieren lokje. De *Nix* en *Nixe* fan Dútslân wurde ornaris foarsteld as riviermearmannen en riviermearminnen (lykas Lorelei), dy't froulju, resp. manlju besykje te ferdrinken. It Aldheechdútske *[[Nibelungenliet]]* neamt (al yn 'e tolfde iuw) in *Nix* yn ferbân mei de Donau. Yn 'e Nederlannen waarden *nikkers* earder foarsteld as pleagerich mar fierder helpfeardich en freonlik, lykas yn it *[[Visboeck]]* fan Adriaen Coenen, dat datearret fan 1577-1581. 

De Iislânske en Fêreuske *nykur* is altyd in hynste-eftich wêzen, dat in protte oerienkomsten fertoand mei it Welske wetterhynder, de *ceffyl dŵr*. Datselde jildt foar it *bäckahäst* (Sweedsk) of *bækhest* (Noarsk), letterlik it "beekhynder", út súdlik Skandinaavje. Dat waard almeast omskreaun as in majestueus wyt hynder, dat ferskynde yn 'e neite fan rivieren, benammen as it dizenich waar wie. Wa't op 'e rêch fan it (tige nuete) hynder klom, siet dan fêst en koe net mear los komme. It hynder sprong dan yn 'e rivier en loek syn berider ûnder wetter, dat dy ferdronk. Yn guon ferhalen koe in *bäckahäst* foar de ploech spand wurde, itsij om't er de argekeaze boer safier besocht te krijen dat dy op syn rêch klom, itsij om't de snoade boer liigde dat er op 'e rêch fan it hynder klimme soe as it ploegjen dien wie.
Denitrifikaasje

**Denitrifikaasje** is in wichtich proses yn de stikstofrûntegong dêr't baktearjes nitraat omsette yn stikstofgas. Dêrtroch kin dy foarm fan stikstof net langer brûkt wurde troch planten. Denitrifikaasje is de algemiene term foar it omsetten fan nitraat ta stiktof (N2). Nitraat wurdt foarme troch de oksidaasje fan stikstof. Dat proses wurdt nitrifikaasje neamd, dêr't ammoanium ta nitryt omsetten wurdt en dat nitryt ta nitraat omsetten wurdt. Dêrfoar fynt der ammonikifaasje plak, dêr't ureum en dea organysk materiaal omsetten wurde ta ammoniak en dêrnei ta ammonium.

## It proses
Denitrifikaasje wurdt dien troch denitrifisearders, guon heterotrofe en inkelde autotrofe baktearjes. Dy baktearjes brûke it nitraat as oksidator. Dat fynt allinne plak is der gjin (anoksysk) of hast gjin (hypoksysk) soerstofgas oanwêzich is.

Yn de natuer bart dat proses oeral dêr't nitraat en troch denitrifisearders oksidearbere organyske of anorganyske stoffen yn anoksyske of hypoksyske tastannen ta beskikking komme, sa as bygelyks yn sompen, de boaiem, rivierôfsettings en marren. Troch guon baktearjes kinne, bygelyks wetterstof (H2), swavel (S), diwetterstofsulfide (H2S), ammonium (NH4) en izer (II) (Fe2+) mei nitraat (NO3−) ûnder foarming fan stikstof (N2) oksidearre wurde.

Foarbylden fan denitrifisearjende baktearjes binne:
**[[Paracoccus denitrificans]]* (autotroof, oksidaasje fan H2),
**[[Thiobacillus denitrificans]]* (autotroof, oksidaasje fan H2S, oksidaasje fan S)
**[[Pseudomonas stutzeri]]* (heterotroof, oksidaasje fan organyske ferbinings),
By de prokarioaten komme in soad soarten foar dy't denitrifisearje kinne, benammen by de alfa-, beta- en gammaklasse fan de proteobaktearjes.

## Reaksjes
Denitrifikaasje bart yn de folgjende stappen: 
:nitraat (NO3−) → nitryt (NO2−) → stikstofmonokside (NO) → distikstofmonokside (N2O) → stikstof (N2)

De reaksje is:
:2 NO3− + 10e− + 2 H+ + 10 {H} → N2 + 6 H2O

Dêryn stiet {H} foar reduksje-ekwifalinten, dy't út de oksidaasje fan organyske of anorganyske stoffen fan komôf binne. By denitrifikaasje komt njonken N2 altyd noch in lytse hoemannichte N2O as tuskenstof frij. By denitrifikaasje wurdt soer (H+) brûkt, dêr't de soergraad (pH) omheech troch giet. 

By *autotrofe denitrifikaasje* dêr't bygelyks swevel brûkt wurdt as ûntfanger, wurdt H+ makke, dêr't de soergraad (pH) sakket.

:2 H2O + 5 S + 6 NO3- → 3 N2 + 5 SO42- + 4 H+

## Gebrûk
Denitrifikaasje wurdt brûkt yn rioelwettersuveringsynstallaasjes foar it fuortheljen fan nitraat. It omsetten fan nitraat ta stikstofgas kin ek brûkt wurde foar it fuortheljen fan nitraat út drinkwetter.

## Sjoch ek
*Nitrifikaasje
*Stikstofrûntegong
Warlock

In ***warlock*** (útspr.: ['wɔ:ɹlɔk], likernôch: "ûôr-lòk") is in Ingelsktalige oantsjutting foar in persoan (ornaris in man) dy't gebrûk makket fan tsjoenderij. Dêrby giet it yn 'e regel om lju dy't tsjoenderij tsjin oare minsken brûke, of dy't gebrûk meitsje fan swarte magy. Koartsein kin men in *warlock* yn it Frysk omskriuwe as in boaze tsjoender.

Neffens de meast algemien akseptearre etymology komt *warlock* fan it Angelsaksyske wurd *wǣrloga*, dat "eedbrekker" of "bedrager" betsjut. Yn it iere Nijskotsk ferskode de betsjutting nei it manlike ekwifalint fan in hekse. Yn dy betsjutting waard *warlock* opnommen yn literatuer fan 'e Romantyk, en sa kaam it uteinlik yn 'e tweintichste iuw yn 'e moderne popkultuer en de literatuer fan it fantasysjenre telâne. It soe ek kinne dat it Skotsk it wurd út it Aldnoarsk liend hat, fan *varð-lokkur*, dat "opropper fan geasten" betsjut. Dat is lykwols ûnwierskynlik fanwegen de ekstreme seldsumens fan it wurd *varð-lokkur* yn it Aldnoarsk.

Hoewol't de measte slachtoffers fan 'e hekseferfolging yn it ier moderne Skotlân froulju wiene, waarden der ek in stikmannich manlju op 'e brânsteapel terjochtsteld as *warlocks*. De wis- en natuerkundige en astronoom John Napier waard yn syn eigen tiid gauris as *warlock* beskôge fanwegen syn belangstelling foar divinaasje en it okkulte, mar syn posysje as lid fan 'e hegerein soarge derfoar dat hy nea ferfolge waard.
It Grutte Gesicht

**It Grutte Gesicht**, ofwol **Wylde Wytske** is in keunstwurk oan de Haskerfjildwei op De Jouwer. It byld fan waarfêst stiel waard yn 2003 makke troch it keunstnersduo Maree Blok en Bas Lugthart.

It keunstwurk stiet yn in wetterpartij oan de Haskerfjildwei by de tagong nei de wenwyk Wyldehoarne. It keunstwurk riist op út it wetter wêryn it wjerspegele wurdt. De donkere foarmen fan it antlit stekke ôf tsjin de wolkeloft. At de fontein oan stiet folje wetterstrielen de ûntbrekkende helt fan it byld. Op it flak dêr't it gesicht oergiet yn wetter foarmet de wetterskieding fan it gebiet. It gesicht pompt sa'n 4000 m³ yn it oere omheech út de polders oan de noardeastkant fan De Jouwer, wêrnei't it middels de woelige hier oan de oare kant fan de wetterskieding wer nei ûnderen ta klattert. It wetter rint dan fierder nei de Jouster fivers. De skulptuer is dus eins in gemaal. De wetterstrielen dûnsje yn de wyn, sadat it liket oft it hier fan it gesicht ta libben komt en de besikers fan de wyk begroetet. De seis meter hege skulptuer jout ek gesicht oan de wyk. 

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren
Fersetsmonumint (De Jouwer)

It **Fersetsmonumint** is in keunstwurk oan de Jouster Toer oan de Midstrjitte op De Jouwer. It monumint betinkt militêren yn tsjinst fan it Nederlânsk Keninkryk 1940-1945, Boargerslachtoffers, en it Nederlânsk Ferset. It monumint fan medaljeur Nico Onkenhout wward ûntbleate op 3 maaie 1952. Op de tinkstien steane yn reliëf twa manljusfigueren mei dêrûnder de tekst:  
:HWANT MEI GOD EN
:MEI MINSKEN HASTE
:STRIDEN EN DOU HAST
:OERMASTERE
Dêrûnder steane de nammen fan Uilke Boonstra, Hotze Brouwer, Willem van der Bij, Ynze Dikkerboom, Jan Eijsinga, Wiepke Hof, Richard Jung, Geert Knol, Jan Lenos, Hendrik Prakken, Dirk de Ruiter, Siebe de Ruiter, Hendrik Jan Textor, Andries van Veen, Hylke Watze van der Veen, Joachim Carel Vegelin van Claerbergen, Harm de Vries, Kornelis Wind en Sape van Wijngaarden.
It Duet

**It Duet** is in keunstwurk oan de E.A. Borgerstrjitte op De Jouwer. 

De keunstner neamde it in 'dûbelreliëf' omdat it bestiet út twa tinne brûnzen gestaltes dy 't in sterk reliëf hawwe. De beide stilearre frouljusfigueren (troch de keunstner sels twa boartlike wyfkes neamd) steane yn hânstân tsjin elkoar oan. Dy sportive hâlding leit in link mei de sporthal. De keunstner boartet mei diminsjes; troch it tinne materiaal liket it byld sawol twa- as trijediminsjoneel. It is in skaaimerk fan it wurk fan de Haachske byldhouwer en medaljeur Guus Hellegers. 

It byld waard by de iepening fan sporthal De Stuit yn 1975 ûntbleate troch Mr. H. Rijpstra, de destiidske Kommissaris fan de Keninginne yn Fryslân.

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren
De Trije Toeristen

**De Trije Toeristen** is in keunstwurk oan de Midstrjitte op De Jouwer. 

It byld fan trije toeristen bestiet út in man, in frou en in bern. De 'toer'isten sjogge omheech nei de Jouster Toer. It byld waard makke nei de werynrjochting fan de Midstrjitte en ûntbleate troch Kommissaris fan de Keninginne Hans Wiegel. It byld dat ferwiist nei it toeristyske karakter fan De Jouwer is faak fernield. Yn 1988 waard de froulike figuer stellen, yn 1990 waard it famke fan de sokkel lutsen. Yn de jierren dêrnei stie op in koperen plaatsje de tekst *Spitigernôch binne it mar twa. Fandalen gongen yn 2003 mei de dochter oan de haal*. Yn 2007 waard it byld wer makke. De makster Annet Haring sette der doe in nij famke by, en in sittend hûntsje.

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren
De Poarten fan Sinnebuorren

**De Poarten fan Sinnebuorren** is in keunstwurk op De Jouwer. 

It keunstwurk bestiet út trije blauwe, giele en reade 'poarten'. De trije poarten waarden makke om Sinnebuorren nei de fernijing te ferbinen mei de Midstrjitte. Elke stege krige in eigen kleur as oriïntaasje. De foarm fan elke poarte is ôflaat fan de foarm fan de dakgevels. Boppedat wie it in werkenningspunt om parkearde auto's werom te finen. Op de pleatsing yn 1994 kaam in soad krityk. De reaksje fan de gemeente wie dat de poarten ek bedoeld wiene om de minsken oan it tinken te setten. 

De bylden binne betocht troch de Drachtster keunstner Henk Lampe en waarden makke troch de Jouster firma De Jong. 

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren
Skip mei lading

**Skip mei lading** is in keunstwurk fan Ids Willemsma op De Jouwer. 

It keunstwurk waard makke as ôfsluting fan de oanlis fan in lûdswâl tusken de A7 en de wyk Suderfjild. Om swiere byld op dit plak del sette te kinnen waard in ekstra fundearring makke. 'Skip mei lading' toant in rudimintêr werjûn skip sjen mei in abstrakte lading. De titel is neffens Willemsma in metafoar foar it libben. It symbolisearret tagelyk de warberens en de dynamyk yn de gemeente Skarsterlân. Op de sydkant fan de lûdswâl stiet op in waarfêst stielplaat it gedicht *Berneskip, boartersskip*: 

:*libbensbeam yn skipshûd*
:*tekening as beammebast*
:*libbenslading *
:*yn in see fan tiid*
:*yn in see fan blommen*
:*út de streamen*
:*op de flaktes*
:*op de weagen*
:*op de wyn*
:*yn stoarmen*
:*yn wynstilten*
 

:*it tij kin keare*
:*oanspield yn it fruchtwetter*
:*de libbensstream *
:*fan tinken en út `e wei setten*
:*fan winst en ferlies*
:*skip mei lading oan seewei*
:*sykhelje útazemje*
:*op `e nij de takomst*
:*it ferline it ljocht*
:*it libben wy libje*

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren
It Beaken (De Jouwer)

**It Beaken** is in keunstwurk oan dit Helmhout yn de wenwyk Skipsleat op De Jouwer. It stielen byld waard yn 1995 makke troch it Nout Visser.

It mânske keunstwurk waard pleatst as ôfsluting fan de westlike útwreiding fan de wenwyk Skipsleat. It is in beaken foar de wyk Skipsleat, dêr't de strjitnammen allegear ûntliend binne oan de skipfeart. De measte nammen an Skipsleat binne skipsûnderdielen, as Kyl, Roefke en Spegel. Oan de eastkant fan de wyk ha de nammen in ferbân mei it oan- of fêstlizzen fan in boat lykas Dûkdalf en Steiger. De skipfeart wie wichtich wie foar de ûntwikkeling fan De Jouwer, de wenwyk is neamd nei it wetter de Skipsleat. It byld waard yn 1995 ûntbleate troch de destiidske wethâlders Atty Mulder en Meint Jelsma.

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren
It Beaken

* It Beaken (tydskrift), tydskrift fan de Fryske Akademy foar leden en donateurs
* It Beaken (De Jouwer), keunstwurk yn de wenwyk Skipsleat op De Jouwer
De Marsekreammer

**De Marsekreammer** is in keunstwurk fan Evert van Hemert op De Jouwer. It byldsje stiet oan it begjin fan de Midstrjitte dêr't eartiids de merk hâlden waard. It brûnzen byldsje stiet op in sokkel fan bakstien. Op in plakette stiet de tekst:

*De wykmerk yn de [[flekke]] De Jouwer bestie nei alle gedachten al earder as yn 1466. Mar yn dat jier waard troch de Steaten fan Fryslân oan de Jouwer merkrjocht ferliend. It gebiet om dit plak waard yn de folksmûle 'De Brol' neamd en dat wie it plak dêr't op moandeis de merk hâlden waard. Letter ûntstie de [[Jouster Merke]], dy't jierliks hâlden wurdt fanôf de fjirde tongersdei yn septimber*.

Ta oantinken oan 540 jier merkrjocht is dit monumint fan in bakjerinder setten. Dit barde op inisjatyf en stipe fan Sjouke Kuindersma. 

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren
De Ferbining

**De Ferbining** is in keunstwurk fan de Snitser keunstner Dirk Hakze. It waard makke yn opdracht fan de Gemeente Skarsterlân. It byld stiet op de rotonde oan de ein fan de Hurddraversdyk / Sewei by yndustryterrein De Wâldfinnen. Tsjin it byld waard mei spandoeken lange tiid protestearre. 

Binnenyn de rotonde is in heuvel makke. Op de heuvel stiet in 'tafel' dêr't in dikke balstien op leit. Trije metalen sirkels steane rjocht oerein om de tafel en binne op healwei mei elkoar ferbûn. Op elk fan de sirkels sit in reade, blauwe of giele bal.  

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren
Willem Velema

**Willem Hendrik Velema** (Drachten, 15 novimber 1929 - Apeldoorn, 18 april 2019) wie in Nederlânsk heechlearaar, predikant en teolooch. Hy wie lid fan de Kristlike Grifformearde Tsjerken.
 
## Libben en wurk
Wim Velema waard yn 1929 yn Drachten berne as soan fan de predikant Hendrik Velema (1889-1948). Jan (1917-2007) en Koen (1922-1997), syn bruorren, wienen ek predikant. Nei it gymnasium studearre er teology en promovearre yn 1957 ta doktor oan de Frije Universiteit Amsterdam op it proefskrift *De Heilige Geest bij [[Abraham Kuyper]]*. Syn promotor wie prof. dr. G.C. Berhouwer. Hy begûn syn karriêre as predikant yn Eindhoven (1953-1961) en dêrnei stie er yn Leien (1961-1966). 

Velema waard yn 1966 beneamd ta heechlearaar nijtestamintyske fakken, amtlike fakken en etyk oan de Teologyske Universiteit Apeldoarn. Yn 1996 gyng er mei emeritaat. Neist syn funksje as heechlearaar wied er as bestjoerslid belutsen by ferskate tsjerklike en maatskiplike organisaasjes en wie er faak sprekker op ferskate plakken.
 
Velema wie fan 1980 oant 1990 panellid fan it EO-radioprogramma *[[Deze Week (radioprogramma)|Deze Week]]*.

Prof. dr. W.H. Velema stoar yn de âldens fan 89 jier.

## Publikaasjes <small>(kar-út)</small>
* (1968). *Nieuwe wegen, oude sporen*. Apeldoarn: Utjouwerij Semper Agendo BV.
* (1969). *Herleving van de natuurlijke ethiek tegen de achtergrond van de secularisatie*. Kampen: Utjouwerij J.H. Kok.
* (1975). *Bezinning op bevrijding in de oecumene: referaten gehouden op de informatiedag van 3 mei 1975 te Putten*. Amsterdam: Buijten & Schipperheijn.
* (1978). *Solidariteit en antithese. Een theologische peiling*. Kampen: Utjouwrij J.H. Kok.
* (1987). *Wet en evangelie*. Kampen: Utjouwerij J.H. Kok.
* (1992). *Beknopte Gereformeerde dogmatiek* (mei ). Kampen: Utjouwerij J.H. Kok.

## Biografy
CGK-dokumintalist Jan Noorlandt is dwaande mei in biografy fan prof. dr. Willem Hendrik Velema (2019).
Artur Albrecht

**Wilhelm Artur Albrecht** (Penzig, 15 desimber 1903 - Waalsdoarperflakte, 21 maart 1952) wie in Dútske militêr en de lêste Dútske oarlochsmisdiediger dy't yn Nederlân yndie de deastraf krige.

Albrecht wie foar de Twadde Wrâldoarloch plysjekommandant yn Dútslân. Fan 1935 ôf wie er yn tsjinst fan de Gestapo. Yn de oarloch hie er de rang fan Hauptsturmführer binnen de SS. Yn septimber 1944 waard er út Gent wei oerpleatst nei Ljouwert, dêr't er it *Aussenkommando* ('bûtenkommando') fan de Sicherheitsdienst en Sicherheitspolizei late. Hy wie yn dy funksje ferantwurdlik foar it hanthavenjen fan de oarder yn Fryslân. 
Yn dy funksje wied er aktyf en passyf belutsen by marteling en eksekúsjes fan fertochten. Albrecht wie ferantwurdlik foar de eksekúsje fan tsientallen finzenen, benammen as represaille foar aksjes fan it ferset. Sa hie er bygelyks de lieding by de represaille-eksekúsje op 22 jannewaris 1945 yn Dokkum.

Op 5 maaie 1945 waard Albrecht yn Aerdenhout (Noard-Hollân) oanholden; hy wie ferklaaid as ûnderoffisier. Hy waard troch it Bysûnder Gerjochtshof fan Ljouwert ta de dea feroardield. Op 21 maart 1952 waard Albrecht tegearre mei Andries Pieters fusillearre op de Waalsdoarperflakte. Dat wie de lêste kear dat in deafûnis yn Nederlân útfierd waard.

## Registraasjenûmer
*SS-nr.: 272617

## Keppelingen om utens
*  Artur Albrecht op Marjorie-Wiki.de
*  ''De Laatste Doodstraf'' Geschiedenis 24
Stikstofrûntegong

De **stikstofrûntegong** of **stikstofsyklus** is de biogemyske rûntegong en it geogemyske omsetten fan stikstof yn de loft (atmosfear), planten, de boaiem en biomassa.

## Omskriuwing
Alle organismen hawwe stikstof nedich, om't it in gearstallend diel is fan aminosoeren, aaiwiten, DNA en fan ko-ensimen.

Fan de totale hoemannichte oanwêzige stikstof op ierde (1015 ton) is 99% dêrfan yn de atmosfear. Allinne sesjale baktearjes, benammen de *[[Syanobaktearjes]]*, stikstofknoltsjesbaktearjes fan de famylje fan de *[[Rhizobaciae]]* en baktearjes fan de skaai *[[Rhizobium]]* yn symbioaze mei flinterblommige planten kinne stikstof út 'e loft omsette yn ammonium. Alle oare planten, bisten en de minske kinne gjin stikstof út 'e loft opnimme en binne ôfhinklik fan de fêstleine stikstof yn de biosfear.

## Rûntegong
De stikstofrûntegong bestiet út de folgjende prosessen:

***Fêstlizzen** fan stikstof út 'e loft troch:
**spesjale baktearjes, benammen de *cyanobaktearjes* yn de woartelknollen fan flinterblommige planten.
**troch wjerljocht wurdt der nitraat yn de atmosfear foarme, dat dêrnei mei rein delkomt op it oerflak.
*Ta **beskikking** foar de plant komme troch:
** It ôfbrekken fan organysk materiaal troch organismen, lykas baktearjes, skimmels en bisten.
**Ammonifikaasje en mineralisaasje.
**Nitrifikaasje
*It **opnimmen** troch de plant.
*It **ôfbrekken** troch baktearjes neffens:
**Denitrifikaasje

## Stikstofbining troch de minske
By it Haber-Boschproses, dat yn 1909 ta beskikking kaam, wurdt de stikstof út de loft omsetten yn ammoniak troch stikstof en wetterstof sûnder soerstof yn kontakt mei in izerkatalysator en hjitsje ûnder hege druk:

:\mathrm{N_2\ +\ 3\ H_2\ \longrightarrow\ 2\ NH_3}

Dêrnei wurdt ammoniak brûkt en meitsje der stikstofhâldende keunstdong fan. Dêrtroch wurdt der yn Nederlân yn it jier likernôch 60 kg stikstof de hektare ekstra troch minsklik hanneljen oan de natuerlike rûntegong taheake.

## Sjoch ek
*Nitrifikaasje
*Denitrifikaasje
*Keunstdong
Dûnsje (De Jouwer)

**Dûnsje** is in keunstwurk fan Rob Cerneüs op De Jouwer. 

It byld yn de tún fan Museum De Jouwer toant in dûnsjend pear. De frou wurdt heech optild troch de man. It byld is in geskink fan de stichting 'Cenootschap'. Dy stichting hat as doel "It befoarderjen fan de keunst yn it algemien en dy fan Rob Cerneüs yn it bysûnder". De Monnickendamske byldhouwer hie yn 2009 in tentoanstelling yn it museum.

## Sjoch ek
* List fan bylden yn De Fryske Marren