open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magreb

De **Magreb** (Arabysk: المغرب, *al-Maġrib*) is de westerein fan de Arabyske wrâld. Letterlik betsjut it: "dêr't de sinne ûndergiet". Yn 'e betsjutting fan "it westen" stiet de Magreb foar de Masrek (Arabysk: مشرق, *Mashriq*) oer, dat "it easten" of "de eastlike lannen" betsjut. De lânseigen bewenners, de Berbers, neame it ⵜⴰⵎⴰⵣⵖⴰ, *Tamazɣa*, of *Amaḍal Amaziɣ*, wat "de Berberwrâld" betsjut. Foarhinne wie dit gebiet yn Jeropa bekend as Barbarije of de Barbarijske steaten (oantsjuttings dy't neat mei de hjoeddeiske betsjutting fan "barbaren" te krijen hawwe, mar ôflaat binne fan it wurd "Berber").

Tradisjoneel waard de Magreb begrepen as de kuststripe fan noardwestlik Afrika by de súdkust fan it Westlik Bekken fan 'e Middellânske See lâns, yn Tripolitaanje (it westen fan Lybje), Tuneezje, Algerije en Marokko, ynklusyf de kustflakten en it Atlasberchtme. Marokko tanket dêr syn namme oan; yn it Arabysk hjit it noch altyd fan *al-Mamlakah al-Maġribiyah*, wat "Keninkryk fan it Westen" betsjut. Oarspronklik waard Moarsk Spanje ek ta de Magreb rekkene, mar mei't dat sûnt 1492 net mear Arabysk is, falt dat der tsjintwurdich bûten. Letter waard de term "Magreb" yn bredere sin opfetten, as de hiele Arabyske wrâld bewesten Egypte, dus mei Syrenaika (eastlik Lybje), de Fezzan (súdwestlik Lybje), Mauretaanje en de Westlike Sahara der ek by. Dêrmei waard it in namme dêr't hiel noardwestlik Afrika ûnder beflapt wurde koe.

De mienskiplike kultuer fan 'e Grutte Magreb is Arabysk, dêr't it him mei ûnderskiedt fan 'e lannen besuden de Sahara. Mar der binne ek dúdlike Berberske invloeden, dy't de kultuer oars meitsje as dy fan Egypte en de Arabyske lannen yn it Heine Easten. Yn 1989 is de Uny fan de Arabyske Magreb stifte. Dat is in ynternasjonale organisaasje mei as lidsteaten Marokko, Algerije, Tuneezje, Lybje en Mauretaanje, dy't stribbet nei de ferbettering fan 'e ûnderlinge relaasje fan 'e oangeande lannen (Marokko en Algerije, bgl. ferkearden hiel lang hast op foet fan oarloch). De oarspronklike ideeën stjoerden hast op in bûnssteat oan, mar de organisaasje stribbet op it stuit fral nei gearwurking op it mêd fan 'e hannel.
Klaas van der Meulen (skûtsjeskipper)

**Klaas van der Meulen** (It Heidenskip, 20 july 1907 - Starum, 7 july 1973) wie in skûtsjeskipper op ûnder oaren it skûtsje fan Wâldsein (1965-1973).

Klaas van der Meulen sylde fan 1945 ôf foar de wedstriden op it skûtsje de Twee Gebroeders fan syn skoanheit Teake Salverda. Hy wûn it earste kampioenskip fan wat letter de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen wurde soe. Cor Salverda waard yn 1946 de eigner, mar ek foar him sylde Van der Meulen mei by de SKS, en hy wûn op 'e nij yn 1947 en 1951. Yn 1954 sylde er sa sterk dat er kampioen waard mei trije fan de doe fjouwer wedstriden wûn.

Cor Salverda ferkoft lykwols de Twee Gebroeders en Van der Meulen wie der yn 1955 net by, by de SKS. Yn 1956 en 1957 sylde er op de Twee Gebroeders fan Snits. De lettere Stifting Skûtsje Súdwesthoek helle lykwols it Salverda-skûtsje werom nei Starum, en fan 1958 oant en mei 1961 wie Klaas van der Meulen wer de skipper. Yn 1962 naam syn sweager Douwe Visser it lykwols oer, dat dat jier sylde Klaas net mei by de SKS en yn 1963 en 1964 sylde er foar De Lemmer.

Dat jier kocht er lykwols in eigen skûtsje, dat er nei syn heit de Keimpe van der Meulen neamde. Mei syn eigen skûtsje, mei Wâldsein as thúsplak, sylde er fan 1965 mei yn it kampioenskip SKS.

Yn 1973 stoar Klaas van der Meulen yn it harnas, ûnder de SKS wedstryd by Starum. De wedstryd by Starum waard ôfbrutsen en Wâldsein sylde it kampioenskip net út. Ta syn neitins krige it skûtsje de namme Klaas van der Meulen. Fan 1974 oant 1986 wie syn soan Keimpe de skipper, fan 1987 oant 1999 naam syn oare soan Teake it oer en sûnt 2000 sylt syn tredde soan Ype op it skûtsje fan harren heit.

## Keppeling om utens
* www.deklaasvandermeulen.nl
Strukelje

**Strukelje** of *Struukelje* (*[[Dútsk]]: Strücklingen*) is in doarp en eardere gemeente yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. Yn 1974 waard de gemeente part fan de nije gemeente Sealterlân yn it Landkreis Kloppenburch. It is it noardlikste doarp fan it Sealterlân.

It dialekt fan Stukelje is it noardlikste dialekt fan it Sealtersk. De âldste foarm fan de namme *Strukelje* is fan 1473: *struklinge*. De útgong *-linge* hat him letter ta *-lje* ûntwikkele.

Ta it doarp heart ek de buorskip Uutände
Yn 'e Midsiuwen stie dêr de tsjerke, dy't faaks noch âlder as Strukelje sels wie. Fierders hearre ek de buorskippen Baaljene, Bieuwelte, Strukelje-West, Wietsound, Ubbehusen en Boukeläsk (kleaster) ta it doarp.

Oan de westkant fan Strukelje leit de B72; troch it doarp rint de Sealter Ie. Strukelje leit oan de Dútske Feanrûte.

## Sealterfryske strjitnammen
* Strouts Wai (wei)
* Wübbethun (tún)
* Ockethun (tún)

## Boargemasters fan Strukelje fan 1832-1974
* 1832 - 1857 - H. Ahlrich Fugel
* 1857 - 1881 - Ahlrich Ennen Schlump
* 1881 - 1889 - Johann Bruns
* 1889 - 1895 - Alrich Ahlrichs
* 1895 - 1914 - Eilert Eilers
* 1914 - 1919 - Heinrich Wilhelm Kallage 
* 1919 - 1933 - Gerhard Eilers 
* 1933 - 1948   hearde Strukelje by de gemeente Bäärsel 
* 1947 - 1948 - Ahlrich Cordes út Strukelje, boargemaster fan de gemeente Bäärsel 
* 1948 - 1954 - Anton Thien 
* 1954 - 1974 - Sixtus Schröer

## Keppeling om utens
* Webstee Struecklingen.de
Roomelse

**Roomelse** (*[[Dútsk]]: Ramsloh*) is in doarp yn it Sealterlân mei 4.582 ynwenners (juny 2006).

It dialekt fan Roomelse is it middelste dialekt fan it Sealtersk. De namme *Roomelse* komt fan it Aldfryske *Rames-la*: *Raven* - *lo*. Yn it Frysk soe it *Ravenswâld* wêze.

Roomelse is it grutste doarp fan it Sealterlân. It wie in selsstannige gemeente oant 1934 mar waard doe part fan de earste gemeente Sealterlân. Nei de oarloch waard it wer in selsstannige gemeente oant 1 maart 1974 de nije gemeente Sealterlân stifte waard. Sûnt dy tiid hat de gemeenterie fan Sealterlân syn sit yn Roomelse. Ta it doarp wurde ek de buorskippen Roomelse-East, Roomelse-West mei Hoogebierich, Häärst en Raake, Hollenbround, Hollen en Hollenerfoan mei Hollebierich rekkene.

Oan de westkant fan Roomelse leit de B72; troch it doarp rint de Sealter Ie. Yn Roomelse wurdt hyltyd noch in feanspoar brûkt. Fierders stiet hjir de VLF stjoerder DHO38, in grutte VLF stjoerder fan de Dútske Marine foar kommunikaasje mei ûnderseeboaten.

## Sealterfryske strjitnammen
* Juurebierich (berch of terp)
* Dät Haartje (it ...)
* Koasters Tun (masters tún)

## Sjoch ek
* Ravenswâld.
* List fan heechste bouwurken yn de Fryslannen

## Keppeling om utens
* It feanspoar "Seelter Foonkieker"
Seedelsbierich

**Seedelsbierich** ek *Seeidelsbierich*, *Sedelsbierich* af *Säidelsbierich* (*[[Dútsk]]: Sedelsberg*) is in doarp yn it suden fan it Sealterlân mei 2.907 ynwenners (juny 2006). Ta it doarp wurde ek de buorskippen Seedelsbierich-Kolonie, Hällene I  en Hällene II, Fäärmesound, Heeselbierich en Muddebierich rekkene.

It doarp is om 1810 hinne ûntstien as in buorskip fan Skäddel, en hearde ek ta dy gemeente, oant it 1 maart 1974 by de nije gemeente Sealterlân kaam. Der wurdt lykwols net folle Sealtersk praat, om't der nei de Earste Wrâldkriich in soad lju út Pommeren te wenjen kamen. Trochdat der yn twadde helte fan 20 iuw ek lju út 'e noardliker doarpen hinne ferfearen en om't it al ta de gemeente  Skäddel hearde, wurdt it no ek kultureel beskôge as part fan it Sealterlân. Oan de westkant fan Seedelsbierich leit de B72; troch it doarp rint de Sealter Ie.

## Namme
De namme komt faaks fan *Seedel-bierich*: in berch mei in delsetting.

## Sealterfryske strjitnamme
Oolde Seeidelsbierich (bewenne berch of terp)
Skäddel

**Skäddel** of *Schäddel* (*[[Dútsk]]: Scharrel*) is in doarp yn it suden fan it Sealterlân, mei 2.478 ynwenners (juny 2006).

It dialekt fan Skäddel is it súdlikste dialekt fan it Sealtersk. De namme fan it doarp komt fan *Schar* - *lo*: klif - wâld. Dat klif koe dan de 6m hege Halkoouger by it doarp wêze.

Oan de westkant fan Skäddel leit de B72; troch it doarp rint de Sealter Ie. Ta it doarp wurde ek de buorskippen Bäätholt, Heeselbierich, Loanghorst, Näiwaal, Knülke en Skäddelerdom rekkene. De eardere buorskip Seedelsbierich is no in selsstannich doarp.

Skäddel is it "Gouddoarp 2011" yn it distrikt Kloppenburch.

## Sealterfryske strjitnammen
* Hambierich (berch of terp)
* Di Littje Wai (de lytse wei)
* Piepkebierich (berch of terp)

## Keppeling om utens
* Skäddel is it "Gouddoarp 2011" yn it distrikt Kloppenboarch hjir en hjir
* Skäddeler mûne "Hanekamps Windmühle
Tongblier

**Tongblier** (Latyn: *Aphtae epizooticae*) is in slim besmetlike firussykte dy't foarkomme kin by evenhoevigen lykas kij, bargen, skiep, harten en geiten. In siik bist krijt blierren yn de mûle, benammen op de tonge en hat de koarts.

De sykte is foar bisten slim besmetlik, ferlykber mei de gryp by minsken. Dêrom jilde der yn gefal fan tongblier alderhanne maatregels. De sykte kin troch in ferskaat oan firussen feroarsake wurde.

De sykte is it slimst by kij. Ek dêr is dy lykwols mei goede fersoarging net deadlik; nei likernôch twa wike is de ko wer sûn. In ko dy't ien kear siik west hat, hat in oare kear wjêrstân tsjin de sykte. Sûnder fersoarging stjert 1 as 2 persint fan de bisten. Tsjintwurdich wurde bisten mei tongblier lykwols faak ôfmakke, omdat de eksport fan fee stagnearret as de sykte de kop opstekt. Om dyselde reden wurdt der yn de measte lannen ek gjin gebrûk mear makke fan faksinaasje. Dat hat ta gefolch it risiko op in epidemy by it útbrekken fan tongblier folle grutter is as wat dy oars wêze soe.

Oare bisten as kij stjerre ornaris net oan tongblier mar wurde al siik. Ek oare bisten as evenhoevigen en ek minsken kinne troch direkt kontakt mei in siik bist, of troch it ynnimmen fan rauwe molke of rau fleis fan in siik bist lichte sykteferskynsels oprinne, mar hja rinne gjin risiko.

## Tongblier yn Nederlân

Tongblier is in sykte dy't al iuwenlang ûnder evenhoevigen foar komt. Yn 1838 waaide de sykte út Dútslân oer nei Nederlân. Sûnt dy tiid is de Nederlânske feestapel geregeldwei troffen troch tongblier. Yn 1894 waard de sykte op mear as 15.000 bedriuwen fêststeld en trije jier letter wiene 45.000 bedriuwen besmet mei tongblier.

Yn 1911 wie sprake fan in echte epidemy: 71.518 boere-bedriuwen, sawat ien op de trije, hie lêst fan tongblier.

Om 1940 hinne waard it mooglik kij tsjin tongblier te intsjen. Nei op 'e nij twa epidemyen yn 1947 en 1951, waard yn 1953 de regel ynsteld dat ûninte bisten net mear ferfierd wurde mochten.

Yn 1961 stuts de sykte yn Nederlân op 'e nij de kop op. It wiene doe logyskerwize de net inte bisten as bargen, skiep en geiten dy't de sykte oprûnen. Oan it ein fan de 60-er jierren wie de sykte sawat folslein út Nederlân ferdwûn.

Yn 1991 is it intsjen fan de bisten troch de Jeropeeske Uny fanwege ekonomyske redenen ôfskaft: Lannen bûten de EU akseptearje gjin faksinearre fleis.

Yn 2001 wie der yn Europa op ferskate plakken sprake fan tongblier. Yn Nederlân waarden 26 bedriuwen besmet ferklearre, wêrfan in tal yn de omkriten fan Ie. Der waard besletten ta it ôfmeitsjen fan 260.000 bisten op likernôch 2.600 bedriuwen om de sykte wer ûnder kontrôle te krijen.
Beuker

In **beuker** is in jong bern fan neistenby 4 oant 7 jier.

It begryp *beuker* is net presys definieare. De beukertiid begjint nei de pjuttetiid en einiget op in âldens fan seis as sân jier, as it bern bewuster wurdt en realistysker en abstrakter begjint te tinken. Yn de beukertiid evoluearje de harsens ek frij fluch.
Himellichem

In **himellichem** is in natuerlik objekt yn it hielal.

Der binne twa soarten fan himellichems: stjerren en lichems. Stjerren produsearre enerzjy troch kearnfúzje, of hawwe dat dien (swart gat).

Lichems wurde opdield nei de kriteariums fan de Ynternasjonale Astronomyske Uny:
* Hat it lichem in gong om in stjer?
* Hat it lichem in frije baan of is it in part fan in gurl.
* Hat it lichem genôch swiertekrêft dat it dêrtroch rûn wurden is?
Go-gol

**Go-gol** wie sûnt 2005 in Frysk ynternettydskrift dat publisearre waard troch Stifting Cepher. It stie ûnder redaksje fan Eeltsje Hettinga, Arjan Hut en Elske Schotanus.

Njonken bydragen fan de redaksje - meast kollums en resinsjes oer Fryske literatuer - wiene der bydragen fan Huub Mous en Philippus Breuker te lêzen. Sichting Cepher is yn 2011 opholden mei it meitsjen fan Go-Gol.
Abbekerk

**Abbekerk** (Frysk: **Abbetsjerk**) is in doarp yn 'e regio West-Fryslân. It wie fan 1 jannewaris 1812 oant 1 jannewaris 1979 in selsstannige gemeente, dêr't ek it doarp Lambertschaag by hearde. Neitiid hearde it 28 jier by de gemeente Noarder-Koggelân, foar't it yn 2007 by Medemblik kaam te hearren.

## Skiednis
De namme Abbekerk giet werom op in bul fan paus Innosintius IV (1243-1254), wêryn't de besittings fan it nonnekleaster fan Himmelum fêstlein wurde. As plaknamme waard it doarp foar it earst yn 1310 as *Abbenkerke* neamd. De plaknamme soe der nei ferwize dat dêr in tsjerke fan Van Abbe(n) stie. 

Tusken 1402 en 1415 waard hast it hiele plattelân yn de Westfryske Omringdyk ferdield yn stêden. Dy plattelânsstêden wiene yn 'e regel kombinaasjes fan doarpen, dy't mienskiplike stedsrjochten hiene. Sa waard op 2 febrewaris 1414 Abbekerk mei Twisk, Midwoud en Lambertschaag troch Willem VI in stêd (*stede*), wylst eltse banne in eigen bestjoer hold. Letter soe Abbekerk allinne noch folsleine stedsrjochten mei Lambertschaag ha; Twisk en Midwoud bleaune ûnder de rjochten fan Abbekerk fallen. Yn Abbekerk wie ek in rjochtshûs, dat noch jimmeroan bestiet mar yn 1830 ferboud waard en dêrtroch der hjoed-de-dei hiel oars útsjocht. Oant 1811 bleau it doarp by de "stêd" Abbekerk hearren. Sûnt 1 jannewaris 1812 foarme it doarp mei Lambertschaag de gemeente Abbekerk en dat bleau sa oant en mei 1978.

Abbekerk leit oan 'e Westfryske Omringdyk. Eartiids lei it plak oan it wetter, dat tsjintwurdich de polder Wieringermar is. It doarp sels leit net oan 'e dyk, it wat noardliker lizzende Lambertschaag docht dat wol. Abbekerk is as in lintdoarp oanlein. Yn 'e midden fan it lint rint de Doarpsstrjitte, dy't yn it noarden rjochting Lambertschaag yn it Noardein oergiet en yn it suden yn it Súdein.  

Oan 'e Doarpsstrjitte stiet de âlde bebouwing fan it doarp. De strjitte telt ferskillende monuminten, wêrûnder de tsjerke, it eartiidske rjochtshûs en ferskillende âlde stolppleatsen.

Hiel lang hie it doarp om en de by 1000 ynwenners. Yn 1969 waard Abbekerk oanwiisd as groeikearn. Doe waard it plak in stik grutter dan it lange tiid west hie. Yn 1984 wie dat yntusken ferdûbele. Yn 1979 wie Abbekerk by it ûntstean fan 'e gemeente Noarder-Koggelân ek de haadkearn fan 'e gemeente woarn, ek al stie it gemeentehûs yn Midwoud. 


Abbekerk, stjelp oan it Súdein 12.jpg|*Súdein 12*
Abbekerk, stjelp oan it Súdein 22.jpg|*Súdein 22*
Abbekerk, stjelp oan it Súdein 51.jpg|*Súdein 51*
Abbekerk, stjelp oan de Doarpsstrjitte 89.jpg|*Doarpsstrjitte 89*
Abbekerk, stjelp oan de Doarpsstrjitte 97.jpg|*Doarpsstrjitte 97*
Netnûmer

In **netnûmer** is in part fan in nei gebiet opboud tillefoannûmer. 

Yn Nederlân bestiet it netnûmer út in rige fan 2 as 3 sifers mei in nul derfoar, dy't keazen wurde moat at in nûmer yn in oar gebiet skille wurdt. It netnûmer tegearre mei it abonneenûmer foarmje it telefoannûmer. At ien fanût it bûtenlân skillet, wurdt de nul fan it netnûmer weilitten.

De netnûmers binne ûntstien út de nasjonale keppeling fan de lytsere lokale netwurken, wêrby it netnûmmer oantsjutte hokfoar oar netwurk frege waard. De lêste grutte feroaring fan de Nederlânske netnûmers wie 10-10-1995, ûnder de saneamde Operaasje Desibel. Foar dy tiid hiet it regionale nûmer *kengetal*.

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske netnûmers.
List fan Nederlânske netnûmers

Op dizze side stiet in **list fan [[netnûmer]]s yn [[Nederlân]]**.

## Netnûmers
Net alle plakken binne yn dizze liste oanjûn, en de nammen dy't oanjûn binne, binne plaknammen en gjin gemeentenammen. Sûnt 10 oktober 1995 (Operaasje Desibel) foarmje netnûmer en abonneenûmer tegearre in tsiensiferich tillefoannûmer.

## Nasjonale begjinsifers
Ek nasjonale nûmers hawwe in nul en dan ien as mear fêste begjinsifers

## Nasjonale nûmers
Der is in beheind tal fan nûmers dat nea begjinsifers krijt:

## Keppelings om utens
*Folslein oersjoch fan netnûmers op it webstee fan de Tillefoangids.
*Nummerplannen op it webstee fan it Ministearje fan Ekonomyske Saken.
Novial

**Novial** is in keunsttaal makke troch de Deenske taalkundige Otto Jespersen.

Jespersen hie earder wurke oan Ido en hy woe mei Novial in helptaal meitsje en dêrmei ynternasjonale freonskip ferbetterje. De taal wie yn 1928 foar it earst publisearre, yn syn boek *An International Language* (*In ynternasjonale taal*).

De grammatika fan Novial is ûntstean ûnder ynfloed fan it Ingelsk; de wurdskat komt fral út de Germaanske en Romaanske talen.

Yn 1930 publisearre Jespersen in oanpaste ferzje mei syn wurdboek Novial Lexike (*Novial wurdboek*). Der waard noch praat oer fierdere oanpassings mar nei Jespersen syn dea yn de Twadde Wrâldkriich ferdwûn de taal. Sûnt de njoggentiger jierren fan de 20e iuw is der troch it Ynternet wer wat belangstelling foar kaam.

## Keppeling om utens
* Novial Wikipedia
Kerkrade

**Kerkrade** (Kerkraadsk: *Kirchroa*) is in plak en gemeente yn it suden fan 'e Nederlânske provinsje Limburch. De gemeente is part fan it bestjoerlik gearwurkingsferbûn Parkstêd Limboarch.

Kerkrade is ferneamd foar it Wrâldmuzykkonkoers en is it thúsplak fan de fuotbalferiening Roda JC.
Tresoar

**Tresoar** is it *Frysk Histoarysk en Letterkundich Sintrum*, in yn Ljouwert fêstige ynstitút, dat op 1 septimber 2002 oprjochte is.

## Skiednis

Tresoar is ûntstien út trije ynstellings, trije stúdzje- en dokumintaasjesintra dy't elts in kolleksje behearden dy't yn haadsaak bestie út papier en benammen te krijen hie mei de skiednis en kultuer yn Fryslân:

* De Provinsjale en Buma Biblioteek fan Fryslân (PBF)
* It Ryksargyf
* It Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum

Njonken dy oerienkomsten binne der ek grutte ferskillen, sawol yn kolleksjeopbou as yn dat wat der mei dien wurdt.

Tresoar is ien fan de bibleteken mei in wittenskiplike stipefunksje. As argyf hat it de funksje fan 'Regionaal Histoarysk Sintrum'. Tresoar wurket gear mei de NDC Mediagroep yn de *[[Stichting Digitaal Archief Leeuwarder Courant]]* (SDALC). Sûnt 24 oktober 2007 binne alle jiergongen sûnt 1752 oant no ta fan de Ljouwerter Krante digitalisearre en ta foldwaan yn in online argyf.

Tresoar is festige yn in gebou (Boterhoek 1) út 1966 fan arsjitekt Piet H. Tauber. It is sûnt 2011 in gemeentlik monumint (nr. 224). 

## Kolleksje
Yn it *nije ynstitút* binne de trije grutte en wichtige kolleksjes dy't yn de haadsaak te meitsjen hawwe mei de letteren en de skiednis fan Fryslân gearfoege.

## Sjoch ek
* List fan Fryske musea
Provinsjale en Buma Biblioteek fan Fryslân

De **Provinsjale en Buma Biblioteek fan Fryslân** wie fan 1852 ôf oant 2002 in bibleteek yn Ljouwert.

Dizze biblioteek, troch 'en dei de *PBF* neamd, wie in provinsjale ynstelling dy't opset waard om ûnder oaren it behear fan twa wichtige boekekolleksjes te fersoargjen, nammentlik de biblioteek fan de Universiteit fan Frjentsjer en dy fan it Hof fan Fryslân. 

In opfallend ûnderdiel fan de PBF foarme de Buma-Biblioteek mei in rike kolleksje op it mêd fan de klassike taal en âldheid. De boeken kamen út in troch de provinsje akseptearre legaat fan Lieuwe Annes Buma. Dêryn stie ek de ferplichting ta ynstânhâlden fan in iepenbiere biblioteek op it mêd fan de Grykske en Romeinske taal- en letterkunde. Begjin santiger jierren wienen dat 48000 bannen. De útliening wie frij. It bestjoer lei by Deputearre Steaten fan Fryslân. De oanwinsten waarden twa kear jiers publisearre yn listen mei oanwinsten. De Buma-biblioteek waard yn septimber 1966 ûnderbrocht by de Provinsjale Bibioteek. Yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw waard de kolleksje Fuks oan de biblioteek skonken.

De PBF wie in wittenskiplike stúdzjebiblioteek dêr't men telâne koe foar gâns ûnderwerpen: taal- en letterkunde, (keunst)skiednis, sosjale en rjochtswittenskippen, filosofy en teology. Bysûnder omtinken wie der foar de taal, skiednis en kultuer fan de Fryske lannen. Dêrnjonken bea de Fukskolleksje literatuer oer Hebriuwske/Joadske taal- en letterkunde.

De PBF wie yn 2002 ien fan de fúzjepartners fan Tresoar.
Tailân

**Tailân**, folút *Keninkryk Tailân*, is in keninkryk yn Súdeast-Aazje. De haadstêd fan it lân is Bangkok.

## Namme
Oant 11 maaie 1949 wie *Siam* de namme fan it lân.
It part *tai* fan de namme betsjut *frij*, yn de Taiske taal, mar it is ek de namme fan de grutste befolkingsgroep. Troch oare befolkingsgroepen wurdt dêrom hieltiid ek noch de namme *Siam* brûkt.

## Geografy
### Lizzing
Tailân wurdt begrinzge troch:
* Laos yn it noardeasten;
* Kambodja yn it easten;
* de Golf fan Tailân en Maleizje yn it suden;
* de Andamansee en Birma yn it westen.

### Lânskip
Yn it noarden fan Tailân lizze bergen en bestiet foar in grut diel út bosk. De heechste berch is de Doi Inthanon op 2590 meter hichte.  Yn dit gebiet rinne in protte rivierkes troch djippe falleien nei it sintrum fan it lân, in gebiet dat tige fruchtber is. 

Fan it noarden út fierder eastliker, leit it Khorat Plato op in hichte fan trochstrings 250 meter boppe seenivo, dêr't it lân skrok en ûnherberchsum is. Parten dêrfan binne sa ûnfruchtber en sjogge der sa skraal út dat it gebiet ek wol de *Gûlende Flakte* neamd wurdt.

Fierder nei it suden leit in gebiet mei rivieren. De haadstêd fan Tailân, Bangkok, leit oan de útrin fan de Chao Phraya-rivier, dêr't dizze útmûnet yn de Golf fan Tailân. 

It suden fan Tailân leit op in smel skiereilân Malakka, tusken de Golf en de Andamanske See. Dit diel fan it lân bestiet út in rige bergen dy't begroeid is mei tropyske reinwâlden. Tige nijsgjirrich binne hjir de kearsrjocht omheech rizende kalkstienrotsen.

Foar de kust lizze hûnderten lytse eilantsjes.

## Skiednis
Yn de 13e iuw waard yn Tailân it keninkryk Siam stiften, dêr't Bangkok yn 1782 de nije haadstêd fan waard. Yn de 19e iuw moast it keninkryk grûnbesit ôfstean oan Ingelân en Frankryk, mar koe wol selsstannich bliuwe. 

Yn 1932 liede in steatsgreep ta in konstitúsjonele monargy. Sûnt de Twadde Wrâldkriich wurdt de foarming fan in moderne steat hieltyd tsjinholden troch binnenlânske ûnrest. Yn 1978 is de nije grûnwet fan krêft dy't it twa-keamer parlemint de wetjouwende macht takend.

## Demografy
### Befolking
De Taiske befolking bestiet foar likernôch 90% út Tai. De grutste minderheidsgroep wurdt foarme troch de Sjinezen, dy't har lykwols hiel bot mei de Tai fermongen hawwe. 

De Tai lutsen yn kloften sûnt de 10e iuw stadichoan it lân yn fanút it suden fan Sina. Yn Tailân fermongen sy har mei de Kmers, de Mons en oare folken dy't dêr wennen. Yn de 13e iuw waarden sy de wichtichste befolkingsgroep en ûntstienen der ferskate Tai-riken. 

Yn de noardlike provinsjes wennet in ferskaat oan etnyske minderheden û.o. Akha, Lisu, Karen en Hmong. De measten binne berchbewenners dy't sûnt foarige iuw Tailân yn kamen fanút it noarden.

### Taal
De offisjele taal is it Tai, dat de memmetaal is fan likernôch 90% fan de befolking. Dêrneist hawwe de berchfolken har eigen talen. 

### Religy
Teravada is in foarm fan boedisme yn Tailand.

## Keppeling om utens
* http://www.thailex.info/THAILEX/THAILEXNLD/indexNL.html
Koalflinters

De **Koalflinters** (*Pieris*) is in skaai yn de famylje fan de Wytflinters (*Pieridae*).

## Klassifikaasje
Soarten yn it skaai binne:

* *Famylje* Wytflinters (*Pieridae*)
** *Skaai* **Koalflinters** (*Pieris*)
*** *Soarte* Grutte Wite Koalflinter (*Pieris brassicae*)
*** *Soarte* Lytse Wite Koalflinter (*Pieris rapae*)
*** *Soarte* Lytse swartstreek wytflinter (*Pieris napi*)
*** *Soarte* Kanaryske Koalflinter (*Pieris cheiranthi*)
Grutte wite koalflinter

De **grutte wite koalflinter** (*Pieris brassicae*) is in soarte yn it skaai fan de Koalflinters (*Pieris*).

## Fersprieding
De grutte wite koalflinter is oeral te finen; it is dan ek in algemiene stânflinter. Neffens eartiids is de fersprieding net feroare. Dat de Grutte Wite Koalflinter eartiids ek al algemien wie, docht bygelyks bliken út Ter Haar, dy't yn 1928 de soarte yn hiel Nederlân soms tige skealik neamt. 

Dizze flinter stiet op de reade list as *net bedrige*.

## Flinter
De fleantiid: begjin april oant ein juny, en begjin july oant healwei oktober, foaral tusken 15 july en 1 septimber. 

## Rûp
It liif fan de rûp is griiseftich en hielendal bedekt mei swarte tekens en stippen. De rûp hat giel op 'e sydkant.

De rûp fret foaral koal. De jonge rûpen libje yn groepferbân en ite foaral de rânen fan it blêd. De gruttere rûp libbet allinnich.

De rûp ferpopket him ûnder in keunstmjittich kapke fan blêden.

## Ofbyldings

(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute-Garonne France - male dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♂ 
(MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute Garonne France - male ventral.jpg|*Pieris brassicae* ♂  △
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|*Pieris brassicae* ♀  
(MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|*Pieris brassicae*  ♀ △ 


Large White eggs 600.jpg|Aaikes
Pieris brassicae (caterpillar).jpg|Rûp
Großer Kohlweißling.JPG|Pop
Pieris brassicae - lt.jpeg|Underside


## Sjoch ek
* List fan flinters

## Keppeling om utens
*
Lytse foksflinter

De **lytse foksflinter** of koartwei **foks** (*Aglais urticae*) is in soarte yn it skaai fan de foskes (*Aglais*).

## Namme
De lytse foksflinter hjit yn it Frysk ek wol *Foske* as *Lytse Foks*.

## Fersprieding
De lytse foksflinter is in algemiene stânflinter. De flinters komme soms foar yn grutte oantallen. Se binne faak te finen yn tunen. De flinter fertoant swalkgedrach. 

## Flinter
De fleantiid: ein maaie - begjin augustus, en ein july - winter - april, foaral augustus. 

## Rûp

It liif fan de rûp is gieleftich griis; bytiden is de rûp donkerder. De kop is swart mei giele flekjes. Jonge rûpen meitsje spinselnêsten yn brânnettels. Dy spinsels binne maklik te finen; se binne faak te finen op iepen en sinnige plakjes. Folwoeksen rûpen libje allinnich. 

De rûp fret fan de grutte brânnettel.

## Sjoch ek
* List fan flinters
Foskes

De **foskes**, **fokskes** of **foksflinters** (*Aglais*) binne in skaai yn de famylje fan de Aureliaflinters (*Nymphalidae*). De foskes hawwe brúneftige wjukken, foar in part sels oranje, mei swarte streken op de foarrâne.

It skaai is yn 1816 ynfierd troch Johan Wilhelm Dalman yn syn *Försök till systematisk uppställning af Sveriges fjärilar* (*Besyk ta systematyske yndieling fan Swedens flinters*). 

Resint ûndersyk jout oan dat mûglik ek de Deipauëach (*Inachis io*), ienichste soarte yn it skaai fan de Deipauëagen (*Inachis*), ta de Foskes heart. Mûglik moatte ek in pear fan de ûndersoarten fan de Lytse Foksflinter as aparte soarten yn it skaai fan de Foskes beskôge wurde.

## Klassifikaasje
* *Famylje* Aureliaflinters (*Nymphalidae*)
** *Skaai* **Foskes** (*Aglais*)
*** *Soarte* Lytse foksflinter (*Aglais urticae*)
*** *Soarte* Japansk foske (*Aglais connexa*)
*** *Soarte* (*Aglais nixa*)
*** *Soarte* (*Aglais rizana*)
*** *Soarte* Himalajafoske (*Aglais cashmirensis*)
*** *Soarte* (*Aglais ladakensis*)
*** *Soarte* (*Aglais milberti*)

## Sjoch ek
* List fan flinters
Wytflinters

**Wytflinters** (*Pieridae*) binne in famylje fan oerdeiflinters yn it skift fan de flinters (Lepidoptera).

De soarten yn de famylje fan de Wytflinters hawwe almeast in dúdlik ferskil tusken mantsje en wyfke. It binne flinters mei in spanwiidte fan likernôch 5sm en, oars as by guon oare famyljes, folslein ûntwikkele foarpoaten.

De tekening fan de flinters is foar it meastepart ultrafiolet. Hjirtroch lykje de Wytflinters min ofte mear igaal kleure. Mar oars as wat de namme oanjout binne net alle soarten yn dizze famylje wyt; hja binne ek read, oranje en giel en sels binne der swarte Wytflinters.

De aaikes binne almeast wyt of giel en ribbich rûn. De griene rûpen hawwe faak Krúsblomplanten as weardplanten.

## Klassifikaasje
* *Skift* Flinters (*Lepidoptera*)
** *Famylje* **Wytflinters** (*Pieridae*)
*** *Skaai* (*Anteos*)
*** *Skaai* (*Aphrissa*)
*** *Skaai* (*Catopsilia*)
*** *Skaai* Luzerneflinters (*Colias*)
*** *Skaai* (*Dercas*)
*** *Skaai* (*Eurema*)
*** *Skaai* (*Gandaca*)
*** *Skaai* Gieltsjes (*Gonepteryx*)
*** *Skaai* (*Kricogonia*)
*** *Skaai* (*Leucidia*)
*** *Skaai* (*Nathalis*)
*** *Skaai* (*Phoebis*)
*** *Skaai* (*Zerene*)
*** *Skaai* (*Dismorphia*)
*** *Skaai* (*Enantia*)
*** *Skaai* (*Leptidea*)
*** *Skaai* (*Lieinix*)
*** *Skaai* (*Moschoneura*)
*** *Skaai* (*Patia*)
*** *Skaai* (*Pseudopieris*)
*** *Skaai* (*Anthocharis*)
*** *Skaai* (*Euchloe*)
*** *Skaai* (*Calopieris*)
*** *Skaai* (*Colotis*)
*** *Skaai* (*Eroessa*)
*** *Skaai* (*Eronia*)
*** *Skaai* (*Gideona*)
*** *Skaai* (*Hebomoia*)
*** *Skaai* (*Nepheronia*)
*** *Skaai* (*Pareronia*)
*** *Skaai* (*Aoa*)
*** *Skaai* (*Aporia*)
*** *Skaai* (*Appias*)
*** *Skaai* (*Archonais*)
*** *Skaai* (*Ascia*)
*** *Skaai* (*Baltia*)
*** *Skaai* (*Belenois*)
*** *Skaai* (*Catastica*)
*** *Skaai* (*Cepora*)
*** *Skaai* (*Delias*)
*** *Skaai* (*Dixeia*)
*** *Skaai* (*Elodina*)
*** *Skaai* (*Eucheira*)
*** *Skaai* (*Hesperocharis*)
*** *Skaai* (*Infraphulia*)
*** *Skaai* (*Itaballia*)
*** *Skaai* (*Ixias*)
*** *Skaai* (*Leodonta*)
*** *Skaai* (*Leptophobia*)
*** *Skaai* (*Leptosia*)
*** *Skaai* (*Leuciacria*)
*** *Skaai* (*Mathania*)
*** *Skaai* (*Melete*)
*** *Skaai* (*Mesapia*)
*** *Skaai* (*Mylothris*)
*** *Skaai* (*Neophasia*)
*** *Skaai* (*Piercolias*)
*** *Skaai* (*Pereute*)
*** *Skaai* (*Perrhybris*)
*** *Skaai* (*Phrissura*)
*** *Skaai* (*Phulia*)
*** *Skaai* (*Pieriballia*)
*** *Skaai* Koalflinters (*Pieris*)
*** *Skaai* (*Pinacopteryx*)
*** *Skaai* (*Pontia*)
*** *Skaai* (*Prioneris*)
*** *Skaai* (*Pseudomylothris*)
*** *Skaai* (*Saletara*)
*** *Skaai* (*Sinopieris*)
*** *Skaai* (*Tatochila*)
*** *Skaai* (*Zegris*)
*** *Skaai* (*Pseudopontia*)

## Sjoch ek
* List fan flinters
Lytse fjoerflinter

De **lytse fjoerflinter** (*Lycaena phlaeas*) is in soarte yn it skaai fan de echte fjoerflinters (*Lycaena*).

## Fersprieding
De lytse fjoerflinter is in algemiene stânflinter, mar wurdt meastal net yn grutte oantallen oantroffen. Faak is er te finen op drûge greiden en heide. De flinter is honkfêst.

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as *net bedrige*.

## Flinter
De boppekant fan de flinter is altyd oranje mei ûnregelmjittige swarte plakjes. De ûnderkant is griisbrún mei lytse plakjes. Yn Fryslân wurde alle jierren flinters sjoen wêrby it oranje ferfongen is troch ljochtgiel of wyt. 

### Fljochtiid
Heal april - ein juny, en begjin july - ein oktober, foaral 5 - 20 augustus. De lytse fjoerflinter fljocht yn twa generaasjes, soms yn trije generaasjes.

## Rûp
De rûp kin 20 mm lang wurde. It liif is donkergrien mei in readbrune streek oer de rêch. De rûp is bedutsen mei lytse wite wartsjes mei dêrop koarte donkere hierkes. De kop is lyts en brún. De rûp is meastal te finen oan de ûnderkant fan de blêden. De rûp fret in lyts laachje fan it blêd, wêrtroch besette blêden goed wer te kennen binne oan it trochfallende ljocht. 

De rûp fret fan de lytse surk en de soere surk.

File:Lycaena phlaeas - Kulna.jpg|lytse fjoerflinter
File:Lycaena_phlaeas_rup.jpg|rûp fan de lytse fjoerflinter
File:Lycaena_phlaeas2.jpg|lytse fjoerflinter


## Sjoch ek
* List fan flinters
Brún sâneachje

It **brún sâneachje** (*Maniola jurtina*) is in soarte yn de famylje fan de aureliaflinters (*Nymphalidae*).

## Foarkommen
It brún sâneachje komt foaral foar yn rûge greiden, by houtwâlen, hagen of sleatskanten. De soarte komt foar yn tunen en lânbougebieten. It is dan ek in tige algemiene soarte dy't ferspraat oer hiel Nederlân foarkomt. 

## Flinter
De wjuklingte is likernôch 21 oant 28 mm. It mantsje hat op de foarwjuk in swart eachplak. De wyfkes hawwe dat ek mar sy hawwe in opfallende oranje plak op de foarwjuk.

Maniola jurtina-mo.jpg|♂
Maniola jurtina-mu.jpg|△ ♂
Maniola jurtina-fo.jpg|♀
Maniola jurtina-fu.jpg|△ ♀


## Fleantiid
De flinter fljocht fan ein maaie ôf oant heal septimber. Se binne foaral te sjen tusken midden juny oant begjin augustus. It Brún Sâneachje fljocht altyd yn ien generaasje. 

## De rûp
De rûp kin 30 mm lang wurde. De rûp is grien mei in donkergriene rêchline. De rûp is oan de ûnderkant donkergrien. De punt fan it achterliif is wyt. De rûpen oerwinterje as healwaaks rûpen. Sa gau as it waarmer wurdt, wurde de rûpen aktyf. Yn it foarjier groeie de rûpen fluch.

De rûp fret ferskillende soarten gers.
Deipau-each

De **deipau-each** (*Inachis io*) is in soarte yn de famylje fan de aureliaflinters (*Nymhalidae*)

## Fersprieding
De deipau-each is ien fan de meast algemiene deiflinters yn Nederlân. Dit hat wierskynlik net altyd sa west. Snellen (1867) skriuwt dat deipau-eagen by sommige flechten sjoen wurde, mar soms ek inkele jierren nét. Yn de rin fan de tweintichste iuw waard it ferspriedingsgebiet útwreide en hjoed-de-dei is de soarte in tige algemiene stânflinter dy't oeral sjoen wurdt. De Deipau-each is in swermlustige soarte. 

Op de reade list stiet de soarte as *net bedrige*.

## Flinter
De flinter is werom te kennen oan de opfallende eachplakken dy't op de boppekant fan de wjukken sitte. De wjuklingte is 24-31 mm. De flinter oerwinteret op fochtige en frisse plakken yn beammen en gebouwen. 

**De fleantiid**: juny - winter - juny. Fljocht soms in twa generaasjes.

eachrup.jpg|Rûpen fan de Deipau-each.
Paon-du-jour MHNT CUT 2013 3 14 Cahors Dos.jpg|Deipau-each
Paon-du-jour MHNT CUT 2013 3 14 Cahors Ventre.jpg| △ Deipau-each 


## Rûp
De rûp kin 40 mm lang wurde. It liif is bedutsen mei swarte en wite stipkes. Ek de toarnen dy't op de kop sitte binne swart. Jonge rûpen libje yn groepen yn spinselnêsten. De folwoeksen rûp libbet allinnich. De rûp groeit yn de foarsimmer en yn geunstige jierren ek in de simmer en neisimmer. It popstadium duorret likernôch trije wike.

De rûp fret fan de Grutte Brânnettel op fochtige en skadige plakken. Ek de planten hop (*Humulus lupulus*) en Lytse Brânnettel (*Urtica urens*) kinne fiedsel foar de rûp wêze.

## Taksonomy

De Deipau-each is de iennichste soarte yn it skaai fan de Deipau-eagen. Resint ûndersyk jout oan dat de soarte mûglik net yn in apart skaai hoecht, mar ta de Foskes (*Aglais*) rekkene wurde kin.

## Sjoch ek
* List fan flinters.

## Keppelingen om utens
* 
*
Sirum

**Sirum** of *Koreaansk Wrakseljen* is in foarm fan Gurlwrakseljen.

## Skiednis
Sirûm hat in tige âlde oarsprong. Grêven fan de Koreaanske Goerjeo-dynasty hawwe al muorreskilderings fan de sport, benammen de Wrakselderstombe út, nei gedachten, de 4e iuw.

Dizze wrakselsport hat him yn Korea ûntwikkele as in tradysje; Sirumwedstriden waarden holden op de ferskate feestdagen, benammen op it Maaiefeest, *Dano*. De sterkste jongelju wrakselen oant der ien oerbleau, de *Tsjangsa* - de "atleet" of de "sterke man", yn oare sporten de *kampioen*. De tradisjonele priis foar de tsjangsa wie in okse.

Njonken dizze tradisjonele wedstriden wienen Sirumwedstriden ek part fan de militêre trening.

## Moderne sport
Mei de yndustriële ûntjouwing fan Korea is it Sirum in echte sport wurden. Sûnt 1912 is Sirûm in wedstrydsport en sûnt 1936 hâldt de *Koreaanske Sirum Federaasje* in nasjonaal kampioenskip. Foar dizze wedstriden waard de *satpa* ûntwikkele, in gurl dy't itselde hâld jaan moast as de klean yn de tradisjonele wedstriden. Hiel de 20e iuw wienen der lykwols ferskate stilen fan gebrûk fan de satpa, en dêrmei ferskillen yn fjochtstyl. Yn 1994 is de sport ta ien inkelde styl gearbrocht.

## Regels
Twa fjochters fjochtsje yn in sirkel, op in dikke laach sân. Beide wrakselders hâlde de satpa fan de oare fêst, in stik stof dat in riem en bilskonken beklaaie. Mei brûk fan de krêft fan hannen, skonken en rêch, besykje beide om de tsjinstanner omleech te twingen oant er it sân rekket mei in part fan it lichem boppe de knibbel. Mar der binne ek techniken dêr't krekt de krêft fan de tsjinstanner dêrta brûkt wurdt. At ien fan beiden út de ring treaun wurdt, of it hâld op de satpa kwytrekket, dan begjint de partij op 'e nij. 

De swiergewichtklasse fan it Sirum begjint by 80 kg, mar in sirumwrakselder is almeast 100 oant 150 kg en 1,80 oant 2 m. Op it earste each soe dat in tige stadige sport betsjutte, mar it Sirum wurdt hiel fluch fochten. De wedstriden lûke grutte tallen minsken krekt fanwegen dy faasje; in wrakselder kin mei in slagge technyk ynienen de oare ûnderúthelje en in punt fertsjinje. Almeast wurdt der wraksele om trije punten.

Ien fan de grutste wrakselders fan it Sirum is Li Man-ki dy't yn de tachtiger jierren fan de 20e iuw ferskate kearen de titel fan tsjangsa wûn hat, wêrtroch der in gruttere ynteresse yn de sport kaam is. Nei syn tiid is de sport lykwols wer werom rûn, en it is no sa dat de beropswrakselders it Sirum ferlitte om te besykjen mei Mingde Fjochtskeunsten har brea te fertsjinjen.
Bûnt sâneachje

It **bûnt sâneachje** (*Pararge aegeria*) is in soarte yn it skaai fan de bûnte sâneachjes (*Pararge*).

## Fersprieding
It Bunt Sâneachje libbet foaral oan boskrânen en yn iepen leaf- en nuddelbosken. Soms wurde der ek bûnte sâneachjes sjoen yn tunen en parken yn boskrike omjouwings. It ferspriedingsgebiet is tanommen. Op dit momint is it Bûnt Sâneachje de flinter dy't it meast tanimt in it Nederlânske lânskip. 

Op de reade list stiet it bûnte sâneachje as *net bedrige*.

## Flinter
De wjuklingte is 19-22 mm. De foarwjuk is op de boppekant donkerbrún mei in gieloranje plakkepatroan en in swarte eachplak mei in wite râne. Op de boppekant fan de achterwjukken binne noch trije of fjouwer eachplakken mei dy kleuren. 

### De fleantiid
De flinter fljocht fan ein maart oant ein oktober, foaral tusken 10 oant 25 maaie en 15 july oant 20 augustus. It Bûnt Sâneagje fljocht yn trije oerrinnende generaasjes. 

## Rûp
De rûp kin 30 mm lang wurde. It liif is felgrien mei in donkergriene rêch. De rûp is bedutsen mei koarte wite hierkes. De rûp groeit de hiele simmer. Der binne hiele rappe groeiers mar er binne ek hiele trage groeiers. De rûp oerwintert almeast as pop, mar ek wol as healwaaks rûpen yn gerspôlen. De rûp fret ferskillende soarten gers. 

## Taksonomy
It Bûnt Sâneachje is yn 1758 as *Papilio aegeria* beskreaun troch Carolus Linnaeus, yn de tsiende útjefte fan syn *Systema Naturae*. Jacob Hübner yntrodusearre yn 1819 it skaai fan de Sâneachjes (*Pararge*), wat de namme feroare ta *Pararge aegeria*. Trochdat William Evans yn 1923 it skaai mei in letter te min oantsjutte wurdt it Bûnt Sâneachje ek wol oantsjut as *Parage aegeria*.

## Sjoch ek
* List fan flinters
Gintsiaanblaujurkje

It **gintsiaanblaujurkje** (*Phengaris alcon*, syn. *Maculinea alcon* en *Glaucopsyche alcon*) is in flintersoarte út it skaai fan 'e grutte blaujurkjes (*Phengaris*) yn de famylje fan de reachwjukflinters (*Lycaenidae*). De namme wurdt ek stavere as **gensiaanblaujurkje**.

## Foarkommen
It gintsiaanblaujurkje is yn Nederlân slim bedrige. De flinter stelt hege easken oan it libbensgebiet. Gintsiaanblaujurkjes libje op wiete heide en fochtige greiden. Se binne tige honkfêst. Om't út ûndersyk bliken die dat it gintsiaanblaujurkje hiel sterk efterút gien is, hat de Flinterstifting in beskermingsplan opsteld. Ta it behâld en ferbinen fan de libbensgebieten fan it gintsiaanblaujurkje wurde stikjes heidefljild plagge. Dit wurdt in pear kear yn it jier dien mei groepkes frijwiligers fan de Blauwe Brigaden. Der moat plagge wurde om't de flinters harren aaikes lizze op it skieppeklokje (*Gentiana pneumonanthe*), dat ferlet hat fan iepen romte op de heide. Mar it moat mei de hân dien wurde om't oars ek de eamelnêsten fuorthelle wurde, dêr't de rûpen ferlet fan hawwe.

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as: *bedrige*, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar.

## Flinter
De wjuklingte is likernôch 17 mm. By de mantsjes is de boppekant fan de fleugels sûnder plakken. De wyfkes binne griisbrún mei ûndúdlike plakken en soms blauwe bestowings. 

### Fleantiid
De flinter fleant fan ein juny oant begjin septimber, foaral 15 oant 30 july. It gintsiaanblaujurkje fleant altyd yn ien generaasje.  

## Rûp
De flinter leit syn aaikes mar op ien plant en dat is it skieppeklokje. De rûp yt allinnich fan dy plant. Nei tsien dagen lit de rûp him op de grûn falle. Ien kear op de grûn wurde se fûn troch de rûchknoopeamels (*Myrmica scabrinodis*), de boskstékeamels (*Myrmica ruginodis*) of de reade stekeamels (*Myrmica rubra*), dy't de rûpen meinimme nei it nêst. De rûp jout de eamels swiete stof, dêrfoar fersoargje de eamels de rûp. As de rûp grut genôch is ferpopket de rûp him. As de flinter út de pop komt, moat er meitsje dat er fuort komt, oars pakke de eamels de flinter.

De rûp fret allinnich it skieppeklokje.

## Sjoch ek
* List fan flinters

## Keppeling om utens
* http://www.gentiaanblauwtje.nl
Gieltsje

It **gieltsje** (*Gonepteryx rhamni*) is in flintersoarte yn it skaai fan de gieltsjes (*Gonepteryx*).

## Foarkommen
It gieltsje is in algemiene stânflinter. Hy libbet op ferskate plakken dêr't de planten Stikelhout en Sprakelhout groeie. It Gieltsje wurdt yn hiel Nederlân waarnommen, allinnich op de seeklaai, it rivieregebiet en de Flevopolders is er wat seldsumer. It Gieltsje is de lêste tsien jier sterk efterútgongen. Oft dat no ûnderdiel is fan natuerlike ferskillen of dat it gewoan in efterútgong is, is net dúdlik. 

Op de reade list stiet de flinter as: *net bedrige*.

## Flinter
De wjuklingte is 27 oant 30 mm. It Gieltsje is dúdlik wer te kennen. It mantsje is gielich, mar it wyfke is ynwyt, folle witer as it mantsje. De flinter oerwinteret yn beamkeguod en tichte gerssoarten.

(MHNT) Gonepteryx rhamni - Préserville France - male dorsal.jpg|*Gonepteryx rhamni* ♂ 
(MHNT) Gonepteryx rhamni - Préserville France - male ventral.jpg|*Gonepteryx rhamni* ♂  △
(MHNT) Gonepteryx rhamni - Foret de Bouconne France - female dorsal.jpg|*Gonepteryx rhamni* ♀
(MHNT) Gonepteryx rhamni - Foret de Bouconne France - female ventral.jpg |*Gonepteryx rhamni* ♀ △


## Fleantiid
It Gieltsje fleant fan begjin july oant de winter. It fleant altyd yn ien generaasje. 

## Rûp
De rûp kin oant 35 mm wurde. It liif is grien mei fine swarte stipkes. De kop is grien en is ek bedutsen mei swarte stipkes. De groeitiid fan de rûp is fan de maitiid oant de simmer.

De rûp fret fan Sprakelhout en Stikelhout.

## Taksonomy
It Gieltsje waard troch Carolus Linnaeus beskreaun as *Papilio rhamni* yn de tsiende útjefte fan syn *Systema Naturae* (1758). De namme *Gonepteryx rhamni* wurdt taskreaun oan William Leach (1815). 

## Sjoch ek
* List fan flinters

## Keppeling om utens
*
Deipau-eagen

De **Deipau-eagen** (*Inachis*) foarmen foarhinne in skaai yn de famylje fan de Aureliaflinters (*Nymhalidae*). Tsjintwurdich is de namme *Inachis* yn ûnbrûk rekke, en wurdt ornearre dat dit skaai by it skaai fan de foskes (*Aglais*) heart. Der wie mar ien soarte yn it skaai *Inachis*, de deipau-each (*Inachis io*, no *Agalais io*). 

Carolus Linnaeus hie de Deipau-each yn 1758 beskreaun as *Papilio Io*, yn de tsiende útjefte fan syn *Systema Naturae*, mar Jacob Hübner yntrodusearre yn 1819 it aparte skaai fan de Deipau-eagen (*Inachis*). 

## Klassifikaasje
* *Famylje*: Aureliaflinters (*Nymhalidae*)
** *Skaai*: **Deipau-eagen** (*Inachis* - no by *Aglais*)
*** *Soarte*: Deipau-each (*Inachis io* - no *Aglais io*)

## Sjoch ek
* List fan flinters
Grutte seachbek

De **grutte seachbek** (*Mergus merganser*) is in fûgel út it skaai fan de seachbekken. 

## Oare nammen
De grutte seachbek wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei: *grutte bûnte dûkein*, *grutte bûnte dûkelein*, *grutte bûnte dûker* as *grutte seachdûker*.

## Foarkommen

De grutte seachbek is in 65 sm grutte ein. It mantsje is goed wer te kennen oan syn swarte grieneftich glânzjende kop en syn swarte rêch; fierder is er wyt. It wyfke liket op de bûnte seachbek mei har readbrune kop en fierders grize fearren.

## Iten
It iten fan de grutte seachbekken bestiet foaral út fisk, dy't se mei harren smelle skerpe snaffel ûnder it dûken fange. De fûgels kinne wol oant sa'n tsien meter djip dûke.

## Fersprieding
De briedgebieten fan de grutte seachbek binne te finen yn Noard-Jeropa, Noard-Aazje en Noard-Amearika. Yn de winter lûke de fûgels nei iisfrij wetter, meast gruttere marren mei in protte fisk. Yn de súdlike parten fan syn ferspriedingsgebiet bliuwt de fûgel it jier rûn op it selde plak.

## Fuortplanting
Grutte seachbekken binne hoalebrieders, dy't meast beamhoalen brûke. It hol wurdt mei dûns beklaaid wêrnei't it wyfke fan april ôf sa'n 7-14 aaien leit. De aaien wurde allinich troch it wyfke yn 32 oant 35 dagen útbret. De einepyken ferlitte it nêst nei in dei, wêrby't se harren nei ûnderen falle litte. It wyfke liedt de jongen nei it wetter. Ynstee fan fisken frette de jongen earst in skoft wetterynsekten en wjirms.

## Sjoch ek
* List fan fûgels
Ikarusblaujurkje

It **ikarusblaujurkje** (*Polyommatus icarus*) is in flintersoarte yn it skaai fan de blaujurkjes (*Polyommatus*).

## Foarkommen
It ikarusblaujurkje is in tige algemiene stânflinter. De flinter kin fûn wurde yn greiden op diken en bjirmen. De flinter kin ferspraat oer hiel Nederlân sjoen wurde. It is in frij honkfêste soart.

## Flinter
De wjuklingte is ûngefear 15 mm. De boppekant fan de wjuk is by it mantsje blau en by it wyfke brún. Soms hat dat brún in sterke blauwe bestowing, mar it komt ek foar dat der suver brune wyfkes fûn wurde. Op de ûnderkant fan de foarwjuk steane twa grutte plakken. De plakken op de ûnderkant fan de foar- en de achterwjuk binne like grut.

### Fljochtiid
De flinter fljocht fan begjin maaie oant begjin oktober, foaral fan 1 oant 25 juny en fan 25 july oant 25 augustus. It ikarusblaujurkje fljocht soms yn twa of trije oerrinnende generaasjes.

## Rûp
De rûp kin 15 mm lang wurde. It liif is felgrien mei in donkere griene rêchline. Der rinne wyteftige streken by de sydkant fan de rûp lâns. Hy oerwinteret as in healwaaks rûp tusken lagen planteôffal. De rûp groeit yn de neisimmer en de betide hjerst en it dêrnei kommende foarjier. De rûp ferpopket frij op de grûn.

De rûp fret fan de hopklaver en de tôchklaver.


 Ofbyld:Polyommatus icarus (female) - Kulna.jpg|in wyfke
 Ofbyld:Polyommatus icarus (male) - Niitvälja.jpg|in mantsje
 Ofbyld:Common blue Polyommatus icarus in flight.jpg|in mantsje yn flecht


## Sjoch ek
* List fan flinters
Lytse iisfûgelflinter

De **lytse iisfûgelflinter** (*Limenitis camilla*) is in soarte yn de famylje fan de aureliaflinters (*Nymphalidae*).

## Foarkommen
De lytse iisfûgelflinter libbet foaral in ôfwikseljende fochtige mingde bosken of leafbosken. Hy kaam earder foar op in grut diel fan de sângrûnen yn East- en Súd-Nederlân. Op it stuit binne se allinnich nog te finen yn Twinte en de Achterhoek. Fan 1990 ôf is de flinter sterk efterútgongen. De Lytse Iisfûgelflinter is in honkfêste soart. 

Op de Nederlânske reade list stiet de flinter as *bedrige*, mar ynternasjonaal komt er noch rûnom foar.

## Flinter
De wjuklingte is likernôch 22 oant 29 mm. Oer de ûnderkant fan de efterwjuk rint in dûbele rige donkere plakjes. De flinter liket sterk op de Blauwe Iisfûgelflinter. 

### Fljochtiid
De flinter fljocht fan ein maaie ôf oant ein augustus. Benammen de earste helte fan juny oant ein july. Soms is der in twadde generaasje yn septimber mar dat is mar hiel seldsum.   

## Rûp
De rûp kin 30 mm wurde. It liif is felgrien mei twa rigen brune fertakke toarns op 'e rêch. De kop is brún. De hiele rûp is bedutsen mei wite wartsjes. De rûp hat in tige ûnderskiedend fretspoar. De rûpen frette de blêden sà op dat allinnich de middennerf stean bliuwt. Se oerwinterje troch in blêd fan de Kamperfoelje byelkoar te spinnen ta in soartemint kapsule.  

De rûp fret allinnich fan de Kamperfoelje.

## Sjoch ek
* List fan flinters