open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yvan Goll

**Yvan Goll** (berne as **Isaac Lang**, Saint-Dié-des-Vosges, 29 maart 1891 – Neuilly-sur-Seine, 27 febrewaris 1950) wie in Dútsk-Frânsk ekspresjonistysk dichter, romanskriuwer en toanielskriuwer. 'Goll' wie ien fan de sechtjin skûlnammen dy't er sûnt 1915 brûkte. 

## Biografy
As pasifist mei de Dútske nasjonaliteit flechte Goll foar it gewald fan de Earste Wrâldoarloch nei Switserlân, dêr't er yn 1917 syn ferneamde gedicht *Requiem. Für die Gefallenen von Europa* skreau. Yn 1919 ferfear er nei Parys en waard dêr troch it surrealisme beynfloede. Hy boaske yn 1921 mei Claire Aischmann en reizge dêrnei hinne en wer tusken Berlyn en Parys, en frege himsels ôf wat de identiteit fan Jeropa wie en hoe't it mei dat kontinint fierder moast: in tema dat in *[[leidmotief]]* yn syn wurk bleaun is.

Tegearre mei syn oarehelte skreau er yn 1925 *Poèmes d'Amour*, yn 1926 *Poèmes de Jalousie* en yn 1927 *Poèmes de la Vie et de la Mort*. Goll skreau yn it Dútsk en it Frânsk en letter ek yn it Ingelsk, doe't er yn it ramt fan it oanboaszjend faksisme - Goll wie in joad - nei Amearika útwike wie. Goll syn ûnderfinings yn Amearika stimulearren syn belangstelling yn it ferskil tusken it 'âlde', stikkene Jeropa, in wrâld dy't himsels ferneatige hat, en it 'nije', dynamyske Amearika, dat nettsjinsteande hol fan binnen liket te wêzen. De novelle *Die Eurokokke* út 1927 giet oer in baktearje dy't hiel Jeropa, ek syn gebouen, oanfriet, en sa it libben út it kontinint hellet; de fleurige oerflakkichheid fan de *gay twenties*, en it tsjingif tsjin de Jeropeeske sykte, it *Amerikoön*, helpe neat meidat it hert út de mienskip ferdwûn is. Dat tema hâldt Goll fêst, ûnder oaren yn syn romans *Le Microbe de l'Or* út 1927 en *Sodome et Berlin* út 1930.

Yn syn Amerikaanske perioade skreau er ûnder oaren it toanielstik *Fruit from Saturn*, dat oer de atoombommen op Hiroshima en Nagasaky giet; hy bleau lykwols yn in surrealistyske, faak fijwat iroanyske sfear baaien.

Yn 1947 waard by Goll leukemy fêststeld; hy gie werom nei Parys en stoar dêr trije jier letter. Goll syn wurk waard nea fergetten, mar komt oan de oare kant hast nea yn it skynljocht, meidat it meast hermetysk is en yn syn ekspresjonistyske besielens in idioom brûkt dat hjoed-de-dei faak as datearre beskôge wurdt. Dochs is it surrealisme fan Ywan Goll yn sekere sin in foarrinner fan it postmodernisme.

## Wurk
* 1912 *Lothringische Volkslieder*
* 1914 *Der Panamákanal*
* 1917 *Requiem. Für die Gefallenen von Europa*
* 1922 *Methusalem oder Der ewige Bürger*
* 1925 *Poèmes d'Amour* (mei Claire Aischmann)
* 1926 *Poèmes de Jalousie* (mei Claire Aischmann)
* 1927 *Poèmes de la Vie et de la Mort* (mei Claire Aischmann)
* 1927 *Die Eurokokke* (yn 't Frânsk: *Lucifer Vieillissant*)
* 1927 *Le Microbe de l'Or*
* 1928 *Der Mitropäer*
* 1929 *Agnus Dei*
* 1930 *Sodome et Berlin*
* 1946 *Fruit from Saturn*
* 1957 *Neue Blümlein des heiligen Franziskus* (yn 't Frânsk: *Nouvelles petites fleurs de Saint François*)
* 1960 *Dichtungen* (postúm)
Unbewuste

Mei it **ûnbewuste** (of **ûnbewittene**) en it **ûnderbewuste** wurde geastlike prosessen (tinzen en gefoelens) bedoeld dy't net, of net fuortendaliks, tagonklik binne, en dy't lykwols ien syn hâlden en dragen beynfloedzje kinne. De Switserske dokter en teolooch Paraselsus (1493-1541) wie de earste dy't wittenskiplik skreaun hat oer it ûnbewuste yn syn wurk *Von den Krankheiten* ('Oer de Sykten') út 1567, en syn klinyske metoaden kinne beskôge wurde as it begjin fan de moderne wittenskiplike psychology.  It konsept fan it ûnbewuste yn psychologyske en psychopatologyske kontekst is ôfkomstich fan de Frânske arts en filosoof Pierre Janet en fierde útwurke troch Sigmund Freud.
De 8 fan Grou

**De 8 fan Grou** is in fytstocht fan Grou út, dêr't de rûte fan oarspronklik de foarm fan it sifer 8 hie. De earste kear dat dit evenimint holden waard, wie yn 1995. Tsjintwurdich binne der lykwols trije lussen, nei it noarden, easten en suden. Troch te kiezen foar ien of mear lussen, en faak foar in lytsere of gruttere foarm fan de lus, kin de tocht oanpast wurde fan in lytse rûte (32 km.) nei gruttere rûtes (mear as 100 km.). Om't de tocht yn lussen opboud is kinder njonken yn Grou fansels ek op oare plakken begûn wurde. Njonken Grou binne ek Akkrum, Earnewâld, De Feanhoop, Terherne, Warten en Ljouwert begjinpunten fan de tocht.

De *8* stie ek for de acht pontsjes yn de rûte. Lykwols binne der mei it útwreidsjen ferskate pontsjes by kaam, dat yn 2017 wienen der tolve pontsjes yn 'e rûte.

## Keppeling om utens
* Webstee Grou Aktyf
Eutin

**Eutin** is in stêd en gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. It is de *[[kreisstadt]]* fan de Kreis East-Holstein. Eutin leit oan de Großer Eutiner See yn it Natuerpark Holsteins Switserlân. It is in erkend kueroarde.
Om reden fan de kultuerele bloeiperioade 1776-1829 krige it plak de bynamme "Weimar fan it Noarden". De Breugemansiik is in bekende attraksje yn de kontrei.

## Geografy
Eutin wurdt omjûn troch in tal marren yn de boskige omkriten, de Grutte Eutinermar, Lytse Eutinermar, Kellermar en Ukleimar. De marren binne populêr by boatsjeminsken, fiskers en by swimmers.

Sleeswyk-Holstein, benammentlik by Eutin, is bekend fan syn protte koalsiedfjilden, dat brûkt wurdt foar it produsearjen fan  alternative enerzjy. De regio hat ek in soad wyntubines.

## It besjen wurdich
In kar:
* Kastiel fan Eutin (*Eutiner Schloss*)
* Tsjerke Sint-Michael (*St.-Michaelis-Kirche*)
* Museum fan East-Holstein (*Ostholstein-Museum*)
* Lânsbibleteek (*Landesbibliothek*)
* Distriktsbibleteek (*Kreisbibliothek*)


SchlossEutin.jpg |It kastiel fan Eutin
Eutin Rathaus1.jpg|It stedhûs fan Eutin út 1791
Eutin Markt 1-3.jpg|Letklassisistyske huzen oan de Merke
Seepromenade Eutin2007.jpg|Promenade oan de mar fan Eutin


## Ferneamde ynwenners
* Nicholas Mercator, wiskundige, berne yn Eutin, 1620.
* Johann Heinrich Wilhelm Tischbein, Dútsk skilder (1751-1829)
* Gerhard Anton von Halem, Dútsk skriuwer, jurist en bestjoersamtner (1772-1819)
* Johann Heinrich Voss, Dútsk klassikus en dichter (1751 – Heidelberch, 1826)
* Carl Maria von Weber, komponist (1786-1826)

## Susterstêden
* Nykøbing Falster yn Denemark
* Putbus op Rügen
* Lawrence yn Kansas/FSA

## Keppeling om utens
*  Webside fan it Festval fan Eutin
Pieter Johan Faber

**Pieter Johan Faber** (Haarlem, 20 febrewaris 1920 — Grins, 10 july 1948) wie in Nederlânsk SD'er en oarlochsmisdiediger.

## Biografy
Hy we in soan fan Pieter Faber en Carolina Josephine Henriëtte Bakker, en de broer fan Klaas Carel Faber, ek in oarlochsmisdiediger. Sels wie er yn de Twadde Wrâldoarloch opperwachtmaster by de SD yn it Scholtenhûs yn Grins.

De húshâlding Faber wie lid fan de NSB. Heit wie bakker yn Heemstede en waard op 20 juny 1944 deasketten troch de fersetsstriidster Hannie Schaft; hy wie doe 55 jier.

De bruorren Faber wiene fûleinge bestriders fan it Nederlânsk ferset en fermoarden Nederlanners dy't tsjin it nazy-bewâld wiene, sels al wie NSB-partijlieder Mussert der op tsjin. Beiden waarden wreed ferneamd troch harren meidwaan oan de saneamde *[[Aktion Silbertanne]]*. Dy rige moarden waarden troch in *Sonderkommando* útfierd op ûnskuldige (bekende) Nederlanners. De aksjes wiene represaillemaatregel foar oanslaggen op fral Nederlânske kollaborateurs. Doe't SS-Brigadeführer Karl Eberhard Schöngarth fan dy gewelddieden fernaam, ferbea er dy yn septimber 1944. Ek siet Faber mei syn broer yn it eksekúsjepeloton fan Kamp Westerbork. De bruorren wiene fierders belutsen by de eksekúsjes fan tsientallen arrestanten yn de bosken fan Exloo, Westerbork en Norg.

Pieter Johan Faber waard letter skuldich achte oan 27 moarden.

Nei de oarloch waarden de bruorren feroardield ta de deastraf. Pieter Johan Faber waard op 10 july 1948 yn Grins fusilearre. De deastraf fan Klaas Carel Faber waard omset yn libbenslange finzenisstraf.
Wetterbuertsje

In **wetterbuertsje** is in part fan it doarp dat oan it wetter leit, faak it wetter bylâns boud. It wurd wurdt it meast brûkt as it buertsje net persys part fan de buorren is.

## Oare tapasssings
It wurd wurdt ek wol brûkt foar in buorskip oan it wetter, sjûn as part fan it doarp. Soms wurdt in lytse buorren oan it wetter, njonken bygelyks gruttere tsjerkebuorren, sa ek oantsjut.

## Foarbylden
* It Hernepaed fan Easthim
* It buertsje oan de súdkante fan Hichtum
* Spyk, buorskip fan Iens
Jacob Schick

**Jacob Schick** (Ottumwa (Iowa), 16 septimber 1877 - Montreal, 3 july 1937) wie in Amerikaansk útfiner en ûndernimmer. Hy hie mear as ien patinten op skearapparaten. Schick syn wichtichste útfining wie it elektrysk skearapparaat yn 1923.

Nei't de miljonêr Schick in grut part fan syn fermogen op de Bahama's ûnderbrocht hie, hinge him in ûndersyk nei belêstingflecht troch in Komitee fan it Amerikaansk Kongres boppe de holle. Schick naaide út nei Kanada yn 1935 en waard Kanadeesk steatsboarger. 

Hy stoar dêr oan komplikaasjes nei in nieroperaasje. Hy liet in frou, Florence Leavitt Schick Stedman, en twa dochters efter.
Skuonmakker

In **skuonmakker** is in ambachtsman dy't fuotark makket en reparearret, lykas skuon, learzens, sandalen, toffels en mokassins. Klompen wurde makke troch in klompemakker, in berop dat houtbewurker neier is as skuonmakker. De materialen dêr't skuonmakkers harren fuotark fan meitsje, wiene tradisjoneel almeast lear, hout (yn 'e regel beheind ta de soal), plestik, rubber en jute. Foar it meitsjen fan fuotark brûke skuonmakkers in saneamde least. Dat is in typearjend stik reau foar dizze beropsgroep dat de foarm fan in foet hat. De skoech of it oarsoartige fuotark wurdt dêromhinne foarmjûn. Foarhinne wiene leasten yn 'e regel makke fan hout of metaal, mar tsjintwurdich binne se meast fan plestik.

It ambacht fan skuonmakker is tige âld. It waard al útoefene yn 'e Klassike Aldheid fan Grikelân en it Romeinske Ryk. Yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw kaam de produksje fan fuotark lykwols almar mear yn 'e hannen fan fabriken en oare grutskalige produksjemetoaden, dy't sok guod flugger en goedkeaper fabrisearje koene. Ut dy tiid datearje ek de standertskuonmjitten; foartiid waarden skuon troch de skuonmakker foar eltse klant apart op maat makke. Sadwaande rjochtsje skuonmakkers har hjoed oan 'e dei benammen op it reparearjen fan fuotark (en faak ek fan oar learwurk, lykas rimen), wylst se har net mear bemuoie mei de eigentlike produksje.

De patroanhilligen fan skuonmakkers binne Krispinus en Krispinianus, dy't oarspronklik skuon foar de earmen makken yn it Frânske Soissons.
Bard

In **bard** wie fan âlds de lyryske dichter en sjonger út 'e Keltyske tradysje. De ierste dokumintearre barden waarden beskreaun troch Romeinske skiedskriuwers. Sokke artysten waarden troch foarsten betelle om harren eare te besjongen, of kamen op eigen manneboet op 'e lapen mei lieten oer (faak biografyske mar ek wol mytologyske) heldedieden. Yn Wales stiene barden yn heech oansjen; yn Ierlân foarmen de *[[file (dichter)|filid]]* de heechste klasse fan hofdichters, en namen barden in leger plak yn. Likegoed wiene se ek dêr sakrosankt, en wie it taboe om in bard wat oan te dwaan. Dat joech harren grutte macht, en talintearre barden koene sadwaande mei harren lieten machtige eallju meitsje en brekke.

Neitiid rekke it wurd 'bard' yn Ingelân yn gebrûk as in soarte fan synonym foar 'trûbadoer'; sokke barden songen net mear inkeld foar de adel, mar ek foar it miene folk en doarmen troch it hiele lân om. Harren fersen wiene net altyd oarspronklik, mar faak ek basearre op âlde folkslietsjes, dêr't se soms eigen tekst of in nije meldij oan tafoegen. By wiere barden gie it yn prinsipe om in mûnlinge tradysje, mei't se harren muzyk net skriftlik fêstleine. Noch wer letter waard 'bard' in soarte fan earetitel dy't soms oan grutte dichters of ek wol skriuwers taparte waard. Sa stiet de grutte Ingelske toanielskriuwer en dichter William Shakespeare bekend as *The Bard*, en ek de grutte Fryske Renêssânseskriuwer Gysbert Japiks wurdt soms wol "de bard" neamd.

## Sjoch ek
**[[fili (dichter)|fili]]*
*jongleur (sjonger)
*minnesjonger
*minstreel
*skald
*trûbadoer
Skald

In **skald** wie fan âlds in hofdichter yn 'e Wytsingkultuer fan it Midsiuwske Skandinaavje. Sokken skreaune benammen goade- en heldedichten yn alliterearjende fersfoarm, dêr't de Germaanske mytology in grutte rol yn spile. Skalden wurde tsjintwurdich ek wol sjoen as skiedskriuwers, om't in protte aspekten oangeande de Germaanske mytology en it deistich libben yn it Midsiuwske Skandinaavje tanksij harren geskriften bewarre bleaun binne. De patroangod fan 'e skalden wie Bragy, dy't dichterlike ynspiraasje belicheme. Fierwei de meast ferneamde skald wie de Iislanner Snorri Sturluson, de skriuwer fan 'e Proaza-Edda.

## Sjoch ek
*bard
*jongleur (sjonger)
*minnesjonger
*minstreel
*trûbadoer
Utfiner

In **útfiner** is immen dy't wat betinkt, ûntwerpt of makket dat noch net earder bestien hat. Faak giet it dêrby om in technysk prinsipe of in technysk apparaat. Soks wurdt in útfining neamd. Histoarysk wiene de measte útfiners technikus, yngenieur of wittenskipper. Tsjintwurdich kin men ek software-ûntwikkeler by dat rychje foegje.

Om útfiners te beskermjen is it oktroairjocht ûntjûn, wêrby't men in oktroai of patint op in útfining oanfreegje kin, sadat oaren der net mei oan 'e haal gean kinne. Soks stelt in útfiner by steat om jild te fertsjinjen oan syn útfining, wêrmei't er de ûnkosten dekke kin dy't er makke hat om 'e útfining te ûntwikkeljen.

Foarbylden fan bekende útjouwers út it ferline binne: Johann Gutenberg, Laurens Janssoan Koster, Christiaan Huygens, Thomas Alva Edison, Nikola Tesla en Isambard Kingdom Brunel. Tsjintwurdich wurde wichtige útfinings yn 'e regel dien troch grutte ûndersykslaboratoaria, dêr't gearwurke wurdt troch in grut tal minsken. Sa is algemien bekend dat Philips de cd útfûn hat, mar wit bûten it bedriuw frijwol nimmen wa't dêrby belutsen wie of yn hokker mjitte.
Piloat

In **piloat** is in persoan dy't aktyf en direkt in fleanend fleantúch of loftskip bestjoerd. Dizze term is in lienwurd út it Ingelsk (*pilot*), dêr't it fan oarsprong de betsjutting fan loads hie. Dy Ingelske oantsjutting kaam wer fan it Nederlânske *peillood* ("peillead"), dat eartiids foar loadsen in ûnmisber stik ark wie. 

Yn it gefal fan loftfeartpioniers wurdt ynstee fan piloat ek wol de term **fleander** brûkt of hiel selden **aviateur**, en yn 'e boargerloftfeart wurdt soms ek wol sprutsen fan in **ferkearsfleander**. De term 'piloat' wurdt ek brûkt foar de bestjoerder fan in romtefartúch lykas de Space Shuttle. De piloat ûnderskiedt him dan fan 'e oare astronauten oan board troch it romtefartúch wier te bestjoeren, krekt sa't in piloat yn in fleantúch him (of har) op datselde mêd fan 'e rest fan 'e bemanning ûnderskiedt. 

As men romtefartugen en loftskippen bûten beskôging lit, kinne piloaten yn twa haadkategoryen ûnderbrocht wurde, nammentlik militêre piloaten en boargerpiloaten. Militêre piloaten kinne noch wer fierder ûnderferdield wurde yn strieljagerpiloaten (of foarhinne jachtfleantúchpiloaten), bommesmiterpiloaten, transportpiloaten en testpiloaten.

Yn 'e boargerloftfeart wurde lytse privee-fleantúchjes troch ien piloat bestjoerd, mar grutte ferkearsfleantúgen hawwe der twa, in gesachfierder (of *captain*) en in ko-piloat of earste ofsier (*first officer* of *co-pilot*). Op lange ôfstannen (*long haul*) komt it wol foar dat der ek noch in trêde en soms in fjirde piloat meigeane, dy't dan oantsjut wurde as twadde ofsier (*second officer* of *co-co*) en trêde ofsier (*third officer*). Ek as de ko-piloat noch yn oplieding is en de gesachfierder achte wurdt him de kneepkes fan it fak by te bringen, wurdt in trêde piloat oan 'e bemanning tafoege om derop ta te sjen dat der neat mis giet wylst de gesachfierder him mei it ûnderwizen fan 'e ko-piloat dwaande hâldt.

Foarhinne hiene ferkearsfleantugen standert in bemanning fan fjouwer of fiif man yn 'e cockpit, mei't der dan ek noch in navigator, in boardwurktúchkundige en soms in markonist/radiotelegrafist meigie, hoewol't de funksjes fan dy lêste ek wol ferfolle waarden troch de navigator. Tsjintwurdich binne de funksjes fan markonist en navigator oernommen troch de boardkompjûter, al fljocht der yn guon âldere tastellen noch wol in boardwurktúchkundige mei, dy't lykwols yn resintere fleanmasines ek ferfongen is troch automatisearre systemen.
Loads (berop)

In **loads** is in seeman dy't him deryn spesjalisearre hat om skippen troch gefaarlike of drokke wetters te loadsen, lykas havens en riviermûnings. Sokke lju folôgje fierders it ôfmearjen fan skippen troch it skip sels rjochtstreeks te betsjinjen en sleepboaten en havenwurkers fia in radioferbining oarders te jaan. Loadsen besitte detaillearre kennis fan pleatslike wetterwegen, en binne ekspêrs yn it maneuvrearjen fan grutte skippen. Se wurde nei arrivearjende skippen oerbrocht troch flugge loadsboaten of loadstenders of soms mei in helikopter.

Yn 'e measte havens is it foar skippen ferplichte om in loads oan board te nimmen en it skip bestjoere te litten. Likegoed bliuwt de kaptein folslein ferantwurdlik foar it skip en de feilichheid fan bemanning, eventuële passazjiers, oare wetterbrûkers en havenpersoneel. As er in dúdlike oanlieding hat om te tinken dat de loads syn skip of oaren yn gefaar bringe sil, hat de kaptein dêrom it rjocht om 'e loads fan syn taken te ûntheffen. Allinnich yn it Panamakanaal draacht de loads sels de folle ferantwurdlikheid foar it bestjoeren fan it skip.

It loadswêzen is ien fan 'e âldste beroppen fan 'e wrâld, like âld as de skipfeart, en it is noch altyd fan krúsjaal belang foar de feilichheid fan dy bedriuwstûke. De âldste dokumintearre skiednis fan it loadswêzen giet werom oant de sânde iuw f.Kr. Hjoed oan 'e dei is de rol fan loadsen allinnich noch mar wichtiger wurden troch de ûnbidige grutte fan 'e tsjintwurdige frachtskippen en oaljetankers en de navenante risiko's dy't dat meibringt op sawol ekonomysk mêd as foar it miljeu
Wees

In **wees** of **weesbern** is in bern fan wa't beide âlden stoarn binne, of dy't troch beide âlden foargoed yn 'e steek litten binne. De term is yn 'e regel inkeld fan tapassing op bern fan wa't de âlden stoarn binne foàrdat se folwoeksen wurden binne. Folwoeksenen dy't beide âlden ferlieze, wurde allinnich by hege útsûndering as wees oantsjut.

Yn it ferline, doe't troch breklike sûnenssoarch en nuodliker libbensomstannichheden wezen folle mear foarkamen, waarden weesbern, as der gjin oare famylje wie om harren grut te bringen, opnommen yn in saneamd weeshûs, wêrfan't eltse stêd der wol ien hie. Tsjintwurdich wurde sokke gebouwen foar oare doelen brûkt, mar steane se gauris noch altyd bekend as "it âlde boargerweeshûs". Tsjintwurdich wurde minderjierrige wezen yn Nederlân opnommen yn opfangtehuzen, en wurde se nei ferrin fan tiid ornaris ûnderbrocht by in pleechgesin. It doel is om se úteinlik adoptearje te litten.   

Guon organisaasjes, wêrûnder UNICEF, it bernefûns fan 'e Feriene Naasjes, tsjutte ek elts bern wêrfan't ien fan 'e beide âlden ferstoarn is, oan as wees. Soms wurdt yn dit ramt ûnderskie makke tusken in 'heale wees', dy't ien fan 'e âlden ferlern is, en in 'folle wees', dy't beide âlde kwytrekke is. Neffens UNICEF wiene der yn 2001 107.964 wezen yn ûntwikkelingslannen, mar om't dêrby ek bern meiteld binne dy't mar ien fan 'e âlden kwyt wiene, is ûndúdlik om hoefolle echte wezen oft it dêrby giet. Yn elts gefal telde UNICEF 66.000 wezen yn Aazje, 34.000 yn Afrika en 8.200 yn Latynsk-Amearika en it Karibysk Gebiet.
Widdo

In **widdo**, **wjiddo** of **widdofrou** is in frou fan wa't de oarehelte ferstoarn is. By in aadlike widdo sprekt men gauris fan in **dûairiêre**. As it om in man giet fan wa't de oarehelte ferstoarn is, sprekt men fan in **widner**, **wjidner** of **widdoman**. De boargerlike steat fan in widdo, mar ek fan in widner, wurdt de **widdosteat** of it **widdowêzen** neamd. Sokke beneamings binne net fan tapassing op in persoan dy't de oarehelte kwytrekke is troch in skieding, of trochdat hy of sy útnaaid is.

## Fryske terminology
It Frysk ken noch ferskate bykommende beneamings oangeande widdo's en widners. In ûnbestoarne widdo of widner (ek wol in griene of libbene widdo of widner) is in immen fan wa't de oarehelte net stoarn, mar foar langere tiid ôfwêzich is. In glêde widdo is in widdo sûnder bern. In hagewiddo wie foarhinne in humoristyske oantsjutting foar in famke dat swier wurden wie sûnder troud te wêzen (mei't se wierskynlik swier rekke wie troch de leafde te bedriuwen op in sideplak, lykas ûnder in hage). Fan in widdo dy't net wertrouwe woe, sei men eartiids dat se har net wer foar de tútwein spanne liet. Oarsom, fan in widdo dy't krekt graach wertrouwe woe, waard sein dat se mei in striewisp op it gat omrûn, mei't men foarhinne in boskje strie fêstbûn oan dingen as teken dat se te keap wiene.

## Maatskiplike posysje
De behanneling fan widdo's rint yn ferskillende kultueren sterk útinoar, mar yn 'e regel wie it yn elts gefal yn it ferline sa dat widdo's maatskiplik eftersteld waarden by widners. Noch ôfsjoen fan finansjele kwestjes wie it yn in protte lannen (bgl. yn Ruslân, Tsjechje, Slowakije, Grikelân, Itaalje en Spanje) wizânsje dat widdo's nei it ferstjerren fan harren man foar de rest fan harren libben swarte klean drage soene as teken fan rou, wylst soks foar widners net gou. Benammen op it Yndiaaske subkontinint waard foarhinne de praktyk fan it sûttiïsme beliden, wêrby't widdo's nei de dea fan harren man op dy syn brânsteapel libben meiferbrând waarden. Noch altyd hawwe widdo's yn lannen as Yndia, Pakistan, Nepal en Banglades in swakke maatskiplike posysje, dêr't it harren tradisjoneel ferbean by is om wer te trouwen. Aktivisten op it mêd fan frouljusrjochten stride tsjin sokke ûngelikensens.
Yngenieur

In **yngenieur** is in heech-oplate technikus dy't wittenskiplike kennis ûntwikkelet om technyske, natuerwittenskiplike, technologyske en organisatoaryske fraachstikken op te lossen. De term 'yngenieur' is ôflaat fan it Frânske wurd *ingénieur*, dat op syn beurt weromgiet opt it Latynske *ingenium*, yn 'e net-klassike betsjutting fan "keunstich betocht wurktúch". Oarspronklik wie in yngenieur immen dy't belegeringswapens, lykas grutte kattepûlen en trebúsjetten, ûntwurp en boude.

Der besteane in grut tal subdissiplines dêr't yngenieurs har yn spesjalisearje kinne. Dêrby kin men tinke oan:

Om yngenieur te wurden moat men in oplieding yn it heger ûnderwiis folgje. Yn Nederlân kin dat oan in universiteit of in hegeskoalle. Universitêr oplate yngenieurs steane lykwols heger yn oansjen, en meie de ôfkoarting 'ir.' foar har namme pleatse. Harren kollega's dy't oplaat binne oan hegeskoallen moatte it dwaan mei de ôfkoarting 'ing.' As yngenieurs promovearre binne, krije se de ôfkoartings 'dr. ir.' of 'dr. ing.' Hoewol't der tsjintwurdich gjin kwalitatyf ûnderskie mear is tusken yngenieursopliedings oan universiteiten en hegeskoallen, is it histoarysk groeide ferskil yn ôfkoarting bestean bleaun.
Sjirurch

In **sjirurch** of **sirurch** (in lienwurd út it Gryksk) is in medysk spesjalist dy't him taleit op sjirurgy. Dat beslacht in breed skala oan medyske behannelings, dy't lykwols gemien hawwe dat derby yn it lichem snien wurdt om in spesifike reden (bgl. it fuortheljen fan siik weefsel of om in skuor of brek te reparearjen. Sjirurgen binne almeast dokters, mar kinne ek toskedokters of bistedokters wêze.

Histoarysk hat de sjirurch him ûntjûn út 'e iere sjirurgyn, in algemien dokter dy't faak tagelyk ek barbier wie. In grut part fan dy ûntjouwing hold ferbân mei oarlochfiering, wêrby't sjirurginen in protte ûnderfining mei sjirurgyske behannelings opdiene yn fjildhospitalen.

Der besteane tsjintwurdich ferskate subspesjalismen ûnder sjirurgen. Dêrby moat men tinke oan:
*bernesjirurgy
*boarstsjirurgy
*feterinêre sjirurgy
*fuotsjirurgy
*gynekology
*harsenssjirurgy
*hertsjirurgy
*iersjirurgy
*neurologyske sjirurgy
*oftalmology
*ortopedyske sjirurgy
*plastyske sjirurgy
*sjirurgyske onkology
*termsjirurgy
*toskesjirurgy
*transplantaasjesjirurgy
*traumasjirurgy
*urology
Minstreel

In **minstreel** (fan it Aldfrânske *ménestrel*) wie yn 'e Midsiuwen in artyst dy't yn fêste tsjinst wie by in breahear. Minstrelen songen lieten, makken muzyk en poëzij en fertelden ferhalen (foar in grut part oer aktuële foarfallen en persoanen). Harren lieten en poëzij wie faak fan eigen hân, mar like faak fan oaren of basearre op it wurk fan oaren. Underling fochten minstreels soms ferbale duëls út.

Oars as omdoarmjende jongleurs hiene minstreels in fêste betrekking op bgl. in kastiel of yn in stêd. It wurd 'minstreel' is dan ek besibbe oan 'minister', beide mei de oarspronklike betsjutting "immen dy't tsjinnet". Behalven minstreels en jongleurs hie men yn 'e Midsiuwen ek noch minnesjongers en trûbadoers. It wurk fan dy lêste beide kategoryen sjongers soe mear ferfining hân hawwe en poëtysker west hawwe as dat fan minstrelen, mar de skiedslinen tusken de ferskate soarten artysten wiene dizenich.

## Sjoch ek
*bard
*jongleur (sjonger)
*minnesjonger
*skald
*trûbadoer
Undernimmer

In **ûndernimmer**, **sakeman** (of **sakefrou**) of **entrepeneur** is immen dy't him ta doel stelt om himsels in ynkommen te ferskaffen troch mei in beskate kombinaasje fan arbeid, kapitaal en kennis in bedriuw te lieden of yn stân te hâlden. De ûndernimmer jout net yn alle gefallen ek sels lieding oan syn ûndernimming.

Undernimmer te wêzen, betsjut inisjatyf nimme en merkkânsen oangripe. In ûndernimming kin sawol in doel as in middel wêze. Guon lju wurde ûndernimmer om jild te fertsjinjen, mar soene likeleaf earne yn leantsjinst gean as se dêr mear mei fertsjinje koene. Foar oaren is it ûndernimmerskip in diel fan harren identiteit. In faak neamd foardiel fan it ûndernimmersbestean is dat men by sok wurk net ôfhinklik is fan oaren.

Hoewol't men by it wurd 'ûndernimmer' gauris oan sakelju yn trijedielich pak mei in attasjeekofferke tinkt, kinne feitliks ek in protte hûsdokters, toskedokters, apotekers, lytse winkellju, keunstners, artysten en boeren foar ûndernimmer oanmurken wurde. Yn it deistich taalgebrûk wurde soms ek direkteurs dy't net sels eigner fan in bedriuw binne, oantsjut as ûndernimmer. Dat doocht eins net, want sokke lju leverje inkeld arbeid en stekke gjin eigen fermogen yn sa'n bedriuw, dat eins binne se gewoan wurknimmer (of it moast wêze dat se direkteur-grutoandielhâlder binne).
Privee-detektive

In **privee-detektive** (ek wol **partikulier ûndersiker** neamd) is immen dy't gegevens sammelet en analysearret, yn 'e regel om ûnrjochtmjittige dieden of misdriuwen op te lossen of foar te kommen. It bedriuw fan in privee-detektive hjit in **detektiveburo**. Privee-detektives binne gjin plysjefunksjonarissen en operearje sadwaande op eigen manneboet. Om soks yn goede banen te lieden, moatte privee-detektives yn in protte lannen (wêrûnder Nederlân) in fergunning hawwe, dy't se ferlieze kinne as se harren boekje te bûten geane (bgl. troch harsels foar te dwaan as plysjeman).

Privee-detektives kinne ynhierd wurde troch partikulieren, mar wurkje faak foar abbekaten of abbekatekantoaren. Ta harren kearntaken heart û.m. it sammeljen fan ynformaasje foar de bewiisfiering yn sivylrjochtlike en strafrjochtlike saken, opspoarings fan fermiste persoanen en foarwerpen, tadrachtsûndersiken en it útfieren fan observaasjes (sawol statyske observaasjes fanôf in fêst punt as dynamyske observaasjes fanút in observaasjefiertúch). Fierders hâlde se har ek dwaande mei it sammeljen fan ynformaasje út iepen en heal-iepen boarnen, bgl. foar antesedinte-ûndersiken.

Fanwegen it misdie-oplossende aspekt fan harren wurk foarmje privee-detektives in ûnderwerp dat in protte misdieskriuwers tige leaf is. De alderbekendste privee-detektive út 'e literatuer is Sherlock Holmes, it geastesbern fan 'e Skotske auteur Arthur Conan Doyle. Oare ferneamde fiktive privee-detektives binne Philip Marlowe en Hercule Poirot.
Amtner

In **amtner** is immen dy't oansteld is om, ûnderhearrich oan in heger gesach, in (diel fan in) oerheidstaak út te oefenjen. Faak hawwe amtners in geheimhâldingsplicht om't se mei fertroulike ynformaasje wurkje. Amtners kinne yn 'e tsjinst wêze by de ryksoerheid, in provinsje, in gemeente, in wetterskip of by in ynstelling dy't troch de steat beheard wurdt, lykas yn it ûnderwiis. Dêrneffens wurde hja ek wol oantsjut as ryksamtners, provinsjale amtners, gemeente-amtners, ensfh.
De Braaid

**De Braaid** (Ingelsk: *The Braaid*) is it stee mei in Keltysk rûnhûs út de Izertiid en twa Noarske langhuzen yn it buorskip Marown op it eilân Man; dy oerbliuwsels wize op bewenning oant de 11e of 12e iuw ta. Ynearsten waard it fûnemint fan it rûnhûs oansjoen foar in stiensirkel.

It stee is frijwat unyk, omdat dêr in gebou út de Izertiid en gebouwen yn de Wytsingestyl bewarre bleaun binne, dy't ek tagelyk brûkt binne. 

It plak leit tusken de delsetting Braaid en de berch Murray. Tichtby leit ek it Broogh Fort.

## Literatuer
* : *The Viking Age in the Isle of Man: select papers from the Ninth [[Viking Congress]], Isle of Man, 4-14 July 1981*. Londen: Viking Society for Northern Research 1983, ISBN 0-903521-16-4
Handrij Zejler

**Handrij Zejler** (Bautzen-Salzenforst (*Budyšin-Słona Boršć*), 1 febrewaris 1804 — 15 oktober 1872) wie in Heechsorbysk skriuwer en dichter dy't jildt as de grûnlizzer fan de moderne Sorbyske poëzy. 

Handrij Zejler studearre nei it gymnasium yn Bautzen tusken 1825 en 1829 teology yn Leipzig (*Lipsk*). Dêr waard er ien fan de liedende persoanen fan "Sorabija", de Sorbyske studinteferiening. De feriening joech ek it tydskrift "Serbska Nowina" út, dêr't Sorbyske taal- en folkskundige ûnderwerpen yn behannele waarden. Beynvloede troch de slavische Romantyk skreau er in protte gedichten, dy't letter de folkskultuer yn gean soene. In lyts part fan syn wurk skreau er yn it Dútsk; it Sorbysktalige wurk is troch Jurij Brězan en oaren yn it Dútsk oerset. Handrij Zejler gie nei syn stúdzje werom nei de Lausitz om dêr yn 1835 geastlike te wurden. Lohsa (Łaz) soe er syn hiele libben wenje en arbeidzje.

Fan 1842 oant 1848 wie Zejler redakteur fan it Sorbyske wykblêd "Tydźenska Nowina", de foarrinner fan it hjoeddeiske nijsblêd "Serbske Nowiny". Yn 1847 rjochte er de *Maćica Serbska* (Leechsorbysk: *Maśica Serbska*) op, dy't de sintrale organisaasje foar it oplibjen fan de Sorbyske kultuer waard. Zejler wie dêryn tegearre mei Jan Arnošt Smoler, Jaroměr Hendrich Imiš en Korla Awgust Kocor de sintrale figuer.

Zejler skreau de tekst foar it Sorbysk folksliet "Rjana Łužica". Yn it Nedersorbysk is de titel "Rědna Łužyca".

Handrij Zejler stoar yn de âldens fan 68 jier yn Lohsa (Oppersorbysk: *Łaz*).

## Keppeling om utens
*  Biografy
Mato Kosyk

**Mato Kosyk** (Werben, (Leechsorbysk: *Wjerbno*), 18 juny 1853 - Albion yn Oklahoma, 22 novimber 1940) wie in Sorbyske dichter en dûmny. Hy emigrearre út de Lausitz nei de Feriene Steaten.

De basisskoalle yn Briesen (Sorbysk: *Brjazyna*) is nei him ferneamd. 

## Wurk
* *Serbska swajźba w Błotach*, 1880
* *Pśerada markgroby Gera*, 1881
* *Branibora Pad*, 1882
* *Zběrka dolnoserbskich pěsnjow*, 1893
* *Pěsni*, twa dielen, 1929-1930, útjûn troch Bogumił Šwjela
Aleksej Mûsin-Pûsjkin

**Aleksej Ivanovitsj Mûsin-Pûsjkin** (Russysk: *Алексей Иванович Мусин-Пушкин*) (Moskou, 27 july 1744 – Sint-Petersburg, 13 febrewaris 1817) wie in Russysk steatsman, histoarikus en keunstsamler. Fan 1791 oant 1797 wie er opperprokureur fan de Hilligste Regearjende Synoade. Yn 1797 krige er de titel fan greve.

Mûsin-Pûsjkin waard yn it foarste plak bekend as de ûntdekker fan in tal Aldrussyske teksten, benammentlik it 'Igorliet' (12e iuw), de 'Nestorkronyk' (tolfde iuw),  de 'Laurentiuskroniken' (rinnend fan 898 oant 1294) en de âldste ferzjes fan de *[[Zadonsjtsjina]]* ('It gebiet foarby de Don-rivier', 14e iuw). Moesin-Poesjkin die syn wichtichste manuskripten op yn 1793 fia in gesant dy't him in bondel âlde hânskriften ferkocht. Syn hiele bibleteek, mei ûnder oaren it orzjinele manuskript fan it *Igorliet*, gie ferlern yn de brân fan Moskou (1812) ûnder de Russyske fjildtocht fan Napoleon.

## Keppeling om utens
*Ynfo oer Mûsin-Pûsjkin
Sheerness

**Sheerness** is in stêd op it eilân Sheppey yn it Ingelske greefskip Kent. It is it grutste plak op it eilân.

## Ut de skiednis
Sheerness moast by de oanfal troch de Nederlânske marine yn juny 1667 belies jaan, doe't 72 skippen ûnder de Tocht nei Chatham it lytse fort dêre oermasteren. It beskaafde hâlden en dragen fan de besettingsmacht fernuvere de ynwenners fan Sheerness: de mariniers betellen gewoan foar harren mielen. By de betinking, 300 jier letter, waard de Nederlânske marine mei dêrom wer útnûge. 

Sheerness hie in keninklike skipswerf. Sûnt 1860 leit it plak oan it spoar. Sheerness hat in wichtige haven, dêr't fral auto's en goed foar de swier yndustry oan- en ôffierd wurdt. De Olau Line ûnderhold oant 1994 in feartsjinst mei twa skippen tusken Sheerness en Flissingen.


Sheerness Steel Mill - geograph.org.uk - 4297.jpg|Stielfabryk yn Sheernes
Terraced houses on Marine Parade, Sheerness - geograph.org.uk - 42658.jpg|Marine Parade oan de seedyk (rjochts)
Sheerness beach.jpg|It strân fan Sheerness


## Keppeling om utens
Pizza

Ín **pizza** is in Italjaansk gerjocht makke fan moal, wetter en gêst. Pizza's kinne iten wurde yn in pizzaria of in restaurant, binne te keap as djipfires yn 'e winkel. of kin thúsmakke wurde. De oarspronklike pizza's, út de omkriten fan Napels, binne bedutsen mei in bytsje fan in boppelaach. Bygelyks hat de Pizza Margerita wat tomatesaus, motsarella en farske basilikum der oet. Fierder nei it noarden hawwe pizza's in tsjokkere boppelaach. Fral dy ferzjes binne ke bûten Itaalje populêr. In Chikago binne lju dêrom begûn pizza's yn in foarm te meitsjen, dêr't de pizza in hege opsteande râne troch krijt. Krekt as by bygelyks in apeltaart kin dan alle romte dêrbinnen fôle wurde.
Patat

**Patat** is gerjocht fan frituerde ierpelsteafkes. Faak is der foar de smaak wat sâlt oerhinne dien, en der kin ek in fariaasje oan sauzen, lykas mayonêze, ketsjup of pindasaus oerhinne.
Grutte Brân fan Londen

De **Grutte Brân fan Londen** (Ingelsk: *Great Fire of London*) wie in stedsbrân yn de stêd Londen dy't fan 2 oant 5 septimber 1666 duorre. De brân ferwoastge in grut part fan de stêd, ek de City of London, mei in oerflak fan sa'n oardel mile yn it fjouwerkant, mei 87 tsjerken en 13.200 huzen. In pear moanne earder wie der yn Londen in pestepedimy útbrutsen.

## Ferrin fan de brân

Ofbyld:Fire thumb sunday.png|Sitewaasje op 2 septimber
Ofbyld:Fire thumb monday.png|Sitewaasje op 3 septimber
Ofbyld:Fire thumb tuesday.png|Sitewaasje op 4 septimber


## Keppeling om utens
*  Fragmint út it deiboek fan Pepys oer de brân
Wim Meulenkamp

**W.G.J.M. (Wim) Meulenkamp** (Heerlen, 24 novimber 1953) is in Nederlânsk keunsthistoarikus en skriuwer.

Hy hat ûnder oaren skreaun oer Follys, tsjerkgebouwen, it dekadintisme (Aubrey Beardsley, Karel de Nerée tot Babberich) en funerêre kultuer (boukeunst en keunst fan útfeart en beïerdigjen). Tsjintwurdich skriuwt er ek fiksje (debútroman yn 2002). Hy wurket by de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN).

## Bibliografy
* Wim Meulenkamp: *Follies. Bizarre bouwwerken in Nederland en België*, Amsterdam, 1995, ISBN 90-295-3109-6.
* Wim Meulenkamp: *Theekoepels en tuinhuizen in de Vechtstreek*, Weesp, 1995, 9789062623624
* Wim Meulenkamp: *Verloren land. Drie eeuwen non-conformisme*, 1996, ISBN 978-9075323122.
* Wim Meulenkamp, Paulina de Nijs: *Buiten de kerk. Processieparken, Lourdesgrotten en Calvariebergen in Nederland en België* (Cultuurcuriosa 3), 1998, ISBN 978-9075323283.
* Wim Meulenkamp: *Over de horizon. Verwilderde roman*, 2002, ISBN 978-9059110366.
* Wim Meulenkamp: *Letterkundig leven. De pen, de dood, de liefde, observaties van aspecten van een schrijvend leven* (bundel), 2004, ISBN 978-9059111103.
*  Gwyn Headly, Wim Meulenkamp: *Follies. A Guide to Rogue Architecture in England, Scotland and Wales*, Londen, 1986, ISBN 0-224-02790-5.
*  Gwyn Headly, Wim Meulenkamp: *Follies, Grottoes & Garden Buildings*, Londen, 1999, ISBN 1-85410-625-2.
Siccamastate (Stynsgea)

Siccamastate stie yn Stynsgea, gemeente Achtkarspelen. De state wurdt foar it earst ein 15e iuw neamd.
  
## Skiednis
De earst bekende bewenner fan Siccama wie Harco Siccama yn 1482. Hy kaam fan it Siccamahûs yn Niehove yn Grinslân, dêr't er wierskynlik ek berne waard.

In it Register van de Aanbreng fan 1511 wurdt in Atte Siccama neamd; faaks in soan fan Harco. Dêrnei is oant om 1545 hinne syn soan Rytschke Attes Sickema (om *1480), eigener fan de state. Ritske wie heareboer, lânbesitter yn Surhuzum yn 1511 en yn 1543 tsjerkefâd dêre.

Dy syn soan Wyt Ritskes Sijckema, berne om 1520 yn Stynsgea, erfde de state om 1545 hinne. Hy wie heareboer en besiet al yn 1543 fean te Ophuis ûnder Surhuzum. Hy stoar yn 1576 yn Surhuzum.
Eelthye Wyts Syckema, berne yn 1550/1560 yn Surhústerfean urf de state fan syn heit. Hy stoar foar 29 novimber 1621 yn Doezum. Hy wie lâneigner yn Surhuzum fan 1598 oant 1621, hear fan de Siccamastate te Stynsgea, assessor, kommissaris, rjochter en folmacht.

It liket derop dat de state dêrnei yn de froulike line fan de Siccamas fererft. At Jacobus Stellingwerf it hûs yn 1722 tekenet, is Eelke fan Haersma de eigner.
Yn 1785 bestie de state noch; de "Tegenwoordige Staat van Friesland" fernijt dat jier: *"op welke laatste plaats verscheiden Grietslieden uit het geslacht van Haersma hebben gewoond"*.

Siccamastate waard yn de fyftiger jierren fan de 19e iuw sloopt.

Fan it hûs is neat oerbleaun.  

## Bewenners
* 1482 Harco Siccama
* 1511 Atte Siccama
* - 1545 Ritske Attes Siccama
* om 1545 - 1576 Wyt(se) Ritskes Siccama
* 1576 - 1621 Eeltze Wytses Siccama
* 1722 Eelke van Haersma
Braunau am Inn

**Braunau am Inn** is in stêd en gemeente yn de Eastenrykske dielsteat Opper-Eastenryk, yn it distrikt mei deselde namme  Braunau am Inn. Braunau is in grinsplak: de Inn is de grins mei Dútslân.
It plak leit sa'n 60&nbsp;km benoarden Salzburg en in 110–120&nbsp;km eastlik fan München en westlik fan Linz ôf.

Braunau is yn it foarste plak bekend as berteplak fan Adolf Hitler.
Mahlia Milian

**Mahlia Milian** (14 augustus 1985), is in rêstend Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf. Hja hat ek wol gebrûk makke fan 'e artystenamme Mahina, Mahita Milian, Malia, Mahlia, Mahliq, Mahlia Milan en Mahliah Milan.

## Lichemsskaaimerken
Neffens har offisjele opjefte is Mahlia Milian  1,70 m lang, mei in gewicht fan 59 kg en in natuerlik kupmaat 34B.

## Keppelings om utens
*  Biografy fan Mahlia Milian yn 'e ''Internet Movie Database''
*  Mahlia Milian yn 'e ''Internet Adult Film Database''
*  Mahlia Milian yn 'e ''Adult Film Database''
*  Mahlia Milian op ''FreeOnes''
Stephen Dillane

**Stephen J. Dillane** (London, 27 maart 1957) is in Britsk akteur fan Australysk komôf. Hy waard yn 2008 nominearre foar in Emmy Award foar syn rol as Thomas Jefferson yn de Amerikaanske minyrige *John Adams*. Hy wûn in Tony Award yn 2000 foar it spyljen yn Tom Stoppard's toanielstik *The Real Thing* en in BAFTA TV Award yn 2009 foar syn haadrol yn de telefyzjefilm *The Shooting of Thomas Hurndall*.

Hy studearre yneartsten skiednis en polityk oan de Universiteit fan Exeter, mei spesjaal omtinken foar de Russyske Revolúsje, en waard dêrnei sjoernalist by de Croydon Advertiser. Dat foldie him lykwols net en doe't er 25 jier wie skreau er him yn by de Bristol Old Vic Theatre School.

Dillane debutearre yn 1987 op it wite doek as *Mr. Dunlop* yn de dramafilm *Business as Usual*. Sûnt spile er yn mear as 25 films, telefyzjefilms meirekkene yn goed 35.

Dillane hat twa soannen mei aktrise-regisseur Naomi Wirthner. Soan *Frank* is yn *[[Harry Potter en de Halfbloed Prins (film)|Harry Potter and the Half-Blood Prince]]* te sjen as *Tom Riddle* doe't dy sechtjin wie.

## Filmografy
*Sûnder 10+ telefyzjefilms

## Keppelings om utens
* Stephen Dillane yn de IMDb
* Stephen Dillane yn de Internet Broadway Database
Borndjip

It **Borndjip** is in seegat tusken de Fryske waadeilannen It Amelân en Skylge. It ferbynt de Noardsee mei de Waadsee. It Borndjip lei oarspronklik yn it ferlingde fan de Middelsee, ek wolris Boarndjip neamd, dêr't it rivierke De Boarn yn útmûne.
Luke Macfarlane

**Thomas Luke Macfarlane Jr.** (Londen, Ontario, 19 jannewaris 1980) is in Kanadeesk akteur.

## Oplieding
Tegearre mei syn twalingsuster besocht Macfarlane yn syn wenplak de *London Central Secondary School*. Hy waard sjonger by de band *Fellow Nameless*, mar hold dêr mei op om in stúdzje Drama folgje te kinnen oan de *Juilliard School* yn New York. Yn 2003 hat Macfarlane syn stúdzje ôfsletten.

## Karriêre
De earste rol yn in gruttere film krige Macfarlane yn 2004 yn de film "Kinsey", dêr't hy de rol Bruce yn spile, de soan fan de seksuolooch Alfred Kinsey. Yn de tillefyzjesearje "Over There" spile Marfarlane de soldaat Frank Dumphy. Fan 2006 oant 2011 krige hy de rol fan Scotty Wandell yn de ABC-searje "Brothers & Sisters". Yn de minysearje "Iron Road" fan David Wu hie Macfarlane de haadrol as James Nichol. 

Yn de sikenhûssearje "The Night Shift" spile Macfarlane sûnt 2014 Rick Lincoln. Sûnt 2015 is Macfarlane as D'avin Jaqobis te sjen yn de Kanadeeske SF-searje "Killjoys".

## Priveelibben
Macfarlane kaam yn in ynterview mei de Kanadeeske krante *The Globe and Mail* op 15 april 2008 út de kast as iepen homoseksueel. Hy hie foar dit momint keazen fanwegen syn rol op dat stuit as Scotty yn Brothers & Sisters: yn dizze searje troude Scotty mei syn freon Kevin.

## Filmografy (seleksje)
* 2004: *Kinsey* 
* 2004: *Tanner on Tanner* (tillefyzjesearje, fjouwer episoaden)
* 2005: *Over There* (tillefyzjesearje, 13 dielen)
* 2006–2011: *Brothers & Sisters* (tillefyzjesearje, 89 dielen)
* 2007: *Supreme Courtships*
* 2009: *Iron Road* (minysearje)
* 2012: *Beauty and the Beast* (tillefyzjesearje, episoade "Proceed with Caution")
* 2013: *Satisfaction* (tillefyzjesearje, 13 dielen)
* 2013: *Person of Interest* (tillefyzjesearje, episoade "Proteus")
* 2013: *Smash* (tillefyzjesearje, 2 episoaden)
* Sûnt 2014: *The Night Shift* (tillefyzjesearje)
* 2015: *Killjoys* (tillefyzjesearje, 10 dielen)
* 2016: *Mercy Street* (minysearje) 

## Keppeling om útens
Toer fan Easterwierrum

De **Toer fan Easterwierrum** is in tsjerketoer yn de Tsjerkebuorren by Easterwierrum.

De toer waard yn de 13e of 14e iuw op in terp boud. Neffens in gevelstien wie der yn 1589 in renovaasje. Yn 1776 waard it sealdak ferfongen troch in ynsnoerde spits. De toer hat in klok fan Geert van Wou II en ien (1537) fan Johan ter Steghe. De tsjerke dy't yn 1905 sloopt waard wie oarspronklik wijd oan Sint-Nikolaas. It meganysk toeroerwurk (1911) komt út Droegeham. De toer en de muorre mei izeren stek binne ryksmonuminten.


Kerk vanuit het zuid-oosten - Oosterwierum - 20175244 - RCE.jpg|Eardere tsjerke (1902)
ChurchTower.Tsjerkebuorren.jpg|Tsjerketoer en muorre
Sint-Adelbertabdij

De **Sint Adelbertabdij** is in benediktinerabdij yn Egmond-Binnen yn Noard-Hollân. De stoflike omskotten fan de hillige Adelbert fan Egmond lizze ûnder it alter fan de abdijtsjerke. Ek de Hollânsk greven Durk II, Aarnout, Durk III, Durk V, Floris I en Floris II waarden dêr beïerdige.

## Skiednis
De Sint Adelbertabdij is de âldste abdij fan Hollân, stichte yn de iere tsiende iuw troch greve Dirk I fan Hollân. De abdij ûntjoech him yn de Midsiuwen ta in wichtich religieus en kultureel sintrum yn Hollân, mei in mânske bibleteek. It aadlik laach Egmont kaam fuort út de *advocati* (fâden) fan de abdij.

Yn 1573 waard de abdij fanwege Willem fan Oranje ferwoastge troch de wettergeuzen oanfierd troch Diederik Sonoy. De besittingen fan de abdij waard de oprjochting fan de universiteit fan Leien mei betelle. De ruïnes bleaune bestean oant om 1800 hinne en waarden dêrnei sloopt. It tolfde-iuwske Timpaan fan Egmond, dat boppe de poarte yn de westfasade siet, bleau bewarre en sit sûnt 1842 yn de kolleksje fan it Ryksmuseum Amsterdam.

## De moderne abdij
Nei de Earste Wrâldoarloch hat de katolike politikus Jhr. Charles Ruijs de Beerenbrouck krewearre foar it fannijs oprjochtsjen fan de abdij. Hy krige de bynamme *"edelman-bedelman"* meidat er oeral jild frege foar de oanskaf fan de grûn en de kosten fan de nijbou. It jild kaam der en yn 1933 waard út ein set mei de bou en op 23 augustus 1935 lutsen de earste mûntsen it nije gebou yn. It ambisjeuze plan fan arsjitekt A.J. Kropholler waard lykwols mar foar in part útfierd.

Op 12 maart 1936 krige it nije kleaster de status fan *prioratus simplex* ("ienfâldige priorij"). Yn 1950 folge de opwurdearring ta abdij.

Yn de perioade 1948-1953 waard it gebou troch arsjitekt B.J. Koldewey útwreide mei in wenpart en in tsjerke.

De hjoeddeiske abt is Gerard Mathijsen.

## Sjoch ek
* Annalen fan Egmond

## Keppelings om utens
* Webstee Abdij fan Egmond.
* Webside oe De skiednis fan de Abdij en it Kastiel fan Egmond.
Plön

**Plön** (Frysk: *Pleun*) is de haadstêd fan de Kreis Plön yn Sleeswyk-Holstein en hat sa'n 8700 ynwenners. It byld fan 'e stêd wurdt sterk bepaald troch it kastiel, dat boud waard yn de 17e iuw. Plön leit oan de grutste mar fan Sleeswyk-Holstein, de Grutte Pleuner Mar, en beskûle tusken de gloaiende marren fan 'Holsteins Switserlân'. Mar 7,8 km² fan it stedsgebiet is lân. De rest fan 'e gemeente is ûnderferdield yn alve marren dy't allegearre ta de stêd Plön hearre en fiif oaren foar in part. Folslein binnen it stedsgebiet lizze de folgjende marren: Behler See, Edebergsee, Höftsee, Big Madebrökensee, Small Madebrökensee, Schöhsee, Stadtsee, Suhrer See en Trentsee. En foar in grut part hearre de Große & de Kleine Plöner See en de Trammer See ek ta de stêd.

## Fegetasche
Tusken de marren *Große Plöner See* en *Edebergsee* op it plak fan it hjoeddeistige hotel wie de 'Fegetasche'; in tolhûs-mei-herberch. Sûnt de midsiuwen betellen reizgers en hannelers dêr tol en belesting. Dêr't se jo de 'bûse-útfagen', bleau de skimpnamme Fegetasche troch de iuwen hinne bewarre en gie oer yn de namme fan it hotel en it stedsdiel. Dy dûbele funksje fan tolhûs-mei-herberch waard al yn de 13e iuw beskreaun.

## Underwiis
Plön hat in gymnasium mei in skiednis fan 300 jier. It hat ek in sit fan it Max Planck Ynstitút foar evolúsjonêre Biology. En hoewol't de stêd gjin iepen ferbining mei de see hat, is er al tiden thúsbasis foar in opliedingsynstitút fan de marine. 

## Prinsehûs
Yn 1895 krige it túnpaviljoen by it kastiel syn hjoeddeiske uterlik. De Dútske keizer Wilhelm II hie foar de oplieding fan syn soannen it each falle litten op Plön. It paviljoen yn 'e tún fan it kastiel njonken de ûnderkommens foar de kadetten waard útwreide ta Prinsehûs. Om romte foar de seis prinzen te meitsjen waard it paviljoen hast trije kear sa grut en boppedat krige de moarmeren seal de funksje fan klasselokaal. It Prinsehûs wie foar de soannen fan de keizer èn wenhûs èn skoalle, sadat dy net nei de kadetteskoalle yn it kastiel hoegden. Op in skiereilân, no it Prinse-eilân, waard in pleats boud om de prinzen it buorkjen te learen. Teffens krige it spoar ûnder lâns it kastiel spesjaal in halte foar de keizerlike famylje.

## 1945
Yn 1945 wie Plön in pear dagen sit fan it Dútske regear. Grutadmiraal Karl Dönitz wie op 30 april yn Plön doe't er in tillegram fan Martin Bormann krige dat Adolf Hitler him op 29 april yn syn testamint beneamd hie ta rykspresidint. Heinrich Himmler kaam nei Plön, mar Dönitz wiisde syn oanbod om twadde man yn it 'regear Dönitz' te wurden freonlik ôf. Hy rôp de generaals Keitel en Jodl nei Plön om de militêre situaasje te bepraten. Op 1 maaie makke Dönitz oer de radio bekend dat er sels de lieding fan it Dútske Folk op him nommen hie. Hy socht kontakt mei de alliearden yn de hope mei in oerjefte-foar-in-part troch stride te kinnen tsjin de Sovjet-Uny. Mei 3 maaie (neffens guon boarnen 2) ferhuze Dönitz de sit fan it regear fan Plön nei it kolleezje fan de marinebasis Flensburg-Mürwik (sjoch Flensburchregear).

## Keppeling om utens
* Histoaryske bylden fan de stêd Plön