open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isabelle Eberhardt

**Isabelle Eberhardt** (Genêve, 17 febrewaris 1877 — Aïn Sefra, Algerije, 21 oktober 1904) wie in Switsersk/Russysk ûntdekkingsreizgster en skriuwster dy't yn Noard-Afrika wenne en reizge. 

Foar dy tiid wie Isabelle Eberhardt in tige ûnôfhinklike frou, dy't de kovinsjonele Jeropeeske moraal ôfwiisde en har eigen gong gie en har boppedat, út oertsjûging, bekearde ta de islam.  Isabelle wie goed oplaat en learde floeiend Arabysk sprekken en in stikmannich oare talen. Mei jonge jierren klaaide hja har al as in man fanwegen de gruttere frijheid dy't hja dan hie yn de maatskiplike omgong.

Under de skûlnamme 'Si Mahmoud' en ferklaaid as in man, swalke hja op it hynder troch de woastyn en besocht se sels islamityske hillige plakken. Har reizen betelle se mei it skriuwen foar Jeropeeske kranten. 

De libbensstyl fan Eberhardt - sy smookte hasjysj, dronk as in keardel en wie seksueel frijfjochte - joech yn dy tiid de noadige opskuor.

Eberhardt stoar mei 27 jier, doe't har hutsje yn de woastyn meiskuord waard troch in modderstream. Har deiboeken binne nei de oerstreaming werom fûn en ek yn it Nederlânsk oerset.

## Wurk
* *Sud Oranais*, 1905, J. Losfeld, Parys, 2003
* *Notes de route*, 1908
* *Pages d'Islam*, 1908
* *Trimardeur*, 1911
* *Dans l'ombre chaude de l'Islam*, 1921
* *Mes Journaliers*, 1923
* *Amara le forçat, l'Anarchiste*, 1923
* *Au Pays des sables* (1e edysle mei de titel *Contes et paysage*, 1925), J. Losfeld, Parys, 2002

### Nederlânske útjeften
* *Isabelle Eberhardt, een vrouw door de woestijn* ISBN 9041705716
* *Isabelle Eberhardt. Brieven, dagboeken en verhalen* samle en ynlaat fan Eglal Errera. ISBN 9067661503
Maarssen

**Maarssen** is in eardere gemeente benoarden fan de stêd Utert, yn de provinsje Utert. Maarssen hat  39.647 ynwenners (2009) en in oerflakte fan 30,86 km², wêrfan 3,65 km² wetter. It doarp Maarssen bestiet út twa dielen, skieden troch it Amsterdam-Rynkanaal. Ten easten dêrfan leit it oarspronklike doarp, ek wol oantsjutten as Maarssen-Doarp; ten westen leit de wyk Maarssenbroek, dêr't ek it stasjon is. Maarssen-Doarp leit oan it kanaal, mar ek oan de rivier de Fecht. Yn ynwenner fan Maarssen wurdt in Maarssenaar neamd. 

## Oare kearnen
Maarssefean, Molenpolder, Ald-Maarssefean, Ald-Zuilen en Tienhoven.

## Kultuer en rekreaasje
### It besjen wurdich
* Goudestein (Gemeentehûs)
* Slot Zuylen (Kastiel yn Ald-Suilen)
* Bolenstein (Ridderhofstêd)
* Maarsserbrêge
* Fechtevoort

### Ryksmonumenten
* List fan ryksmonumenten yn Maarssen

### Musea
* Museum Maarssen
* Nederlânsk Drogisterij Museum

### Wetterrikkeraasje
* Maarssefeanske Plassen
* Tienhovense plassen
* De Fecht
* Bisonsport, rikkeraasjegebiet en sportsintrum

## Berne yn Maarssen
* Belle van Zuylen (Ald Suilen, 20 oktober 1740), achttjinde-iuwske skriuwster († 1805)
* Henk Beernink (2 febrewaris 1910), CHU-politikus († 1979)
* Jan Stekelenburg (31 oktober 1941), presintator sportprogramma's
* Johan Stekelenburg (31 oktober 1941), Nederlânsk FNV-foarsitter, PvdA-politikus en boargemaster Tilburch († 2003)

Ofbyld:Fecht by Maarssen 53.JPG|*Fecht by Maarssen*
Ofbyld:Maarssen 13.JPG|
Ofbyld:Maarssen brânwar en plysjeburo 07.JPG|*Brânwar en Plysjeburo*
Ofbyld:Maarssen 61.JPG|*Langegrêft*
Ofbyld:NS_station_Maarssen.jpg|*NS stasjon*
Ofbyld:Maarssen sintrum 29.JPG|*Sintrum*
Ofbyld:Maarssen Poelwijk 04.JPG|*Poelwyk*
Ofbyld:Maarssen Doarpstsjerke 05.JPG|*Doarpstasjerke*
Ofbyld:Maarssen d' Englenhoorn 00.JPG|*d' Engelenhoorn*
Ofbyld:Maarssen Buitenlust 02.JPG|*Buitenlust*
Ofbyld:Maarssen brêge 31.JPG|
Ofbyld:Maarssen brêge 30.JPG|
Ofbyld:Maarssen 32.JPG|
Ofbyld:Maarssen 24.JPG|
Ofbyld:Maarssen 23.JPG|
Ofbyld:Maarssen 22.JPG|
Ofbyld:Maarssen 21.JPG|
Ofbyld:Maarssen 20.JPG|
Ofbyld:Maarssen 18.JPG|
Ofbyld:Maarssen 14.JPG|
Ofbyld:Maarssen 06.JPG|

## Keppeling om utens
*Webstee gemeente Maarssen
Loenen oan de Fecht

**Loenen oan de Fecht** of **Loenen** (Nederlânsk en offisjeel: *Loenen aan de Vecht*, of ek wol *Loenen*) is in doarp yn de eardere gemeente Loenen, yn de Fechtstreek yn de provinsje Utert. Yn Loenen stiet ek it gemeentehûs fan de gemeente Loenen. It doarp hat 3210 ynwenners (2004).

Loenen hat in tsjerke dêr't it âldste gedielte fan foár 1300 datearret. Sûnt 1966 hat it doarp de monumintstatus fan beskerme doarpsgesicht.

Fan 1937 oant de Twadde Wrâldoarloch gou yn Nederlân offisjeel de Loenense Tiid.

## It besjen wurdich
* Nôtmole De Hoop
* Poldermole de Loenderveense Molen

## Ryksmonuminten
Loenen oan de Fecht telt mear as 130 ryksmonuminten.

## Sportklubs
* Loenense Mixed Hockey Club

## Gallery Loenen

Ofbyld:Loenen oan de Fecht 72.JPG|
Ofbyld:Gemeentehûs Loenen oan de Fecht70.JPG|*Gemeentehûs Loenen*
Ofbyld:Loenen oan de Fecht 79.JPG|
Ofbyld:Loenen oan de Fecht 80.JPG|
Ofbyld:Loenen oan de Fecht 78.JPG|
Westbroek

**Westbroek** is in eardere gemeente en dorp yn de gemeente De Bilt, yn de Utert. It doarp leit yn in lanlik gebiet noardlik fan de stêd Utert en westlik fan Maartensdijk. Westbroek hat 1.165 ynwenners (2004).

De lintbebouwing fan Westbroek grinzget oan de polders; *Polder Achtienhoven*, *Kerkeindse Polder* en *Polder Westbroek* yn it noarden, en *Polder de Koai* en natoerreservaat de *Molepolder* yn it suden. It uterste easten fan Westbroek is it eardere doarp Achtienhoven en wat fierder rjochting Maartensdyk leit it buorskip Achterwetering.

Westbroek hat in beskerme doarpsgesicht. De bou fan de tsjerke begûn yn 1467. Yn 1481 fochten de legers fan Utert en Hollân hjir yn de Slach by Westbroek. By it doarp stiet de wat ferfallen nôtmole De Kraai. 

By de foarming fan de gemeenten waard Westbroek in eigen gemeente. Op 1 jannewaris 1812 waarden de gemeenten Westbroek en Achtiennhoven gearfoege ta de gemeente Westbroek, itjinge duorre oant 1 jannewaris 1818 doe't de gemeente fannijs opspjalte waard. Yn 1954 waard Westbroek fergrutte mei it noardlik part fa Achtienhoven. Yn 1957 waard Westbroek gearfoege mei Maartensdijk. Op 1 jannewaris 2001 waard dy by De Bilt foege.
De Kraai (mole)

**De Kraai** is in nôtmole yn Westbroek yn de provinsje Utert.

## Skiednis
De mole waard yn 1880 boud as ferfanging fan in wipnôtmole. Dy wipmole wie eigendom fan de famylje Schuurman sûnt 1877. By de bou fan de mole waard gebrûk makke fan in mole út 1839 út Amsterdam. Yn 1958 krige by in grutte restauraasje de mole selsswichting en waard geskikt makke foar elektrisiteitsopwekking. Dêrtroch is it oarspronklike gongwurk fan de mole foar it grutstepart ferlern gien. Botte súksesfol wie it systeem net en de mole kaam dan ek stil te stean. Yn 1995 waard it wjukkekrús yn âlde steat werombrocht nei it âldhollânsk systeem mei seilen en kaam de mole wer sa no en dan op frijwillige basis yn bedriuw. Sûnt ± 2004 stie de mole troch efterstallich ûnderhâld stil. Ein juny 2008 waard bekend dat de mole in subsydzje krige om restaurearre te wurden. Healwei 2011 waard mei de restauraasje útein set. Op 25 juny 2012 wie it proefmeallen.

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase.
* Fer. De Hollânske Mûne.
Kastiel Groeneveld

**Kastiel Groeneveld** is in lângoed yn de gemeente Baarn. It wurdt brûkt as Nasjonaal Sintrum foar bosk, natoer en lânskip.

## Kastiel
Yn de santjinde en achttjinde iuw wie it wenst foar rike Amsterdammers om in bûtenpleats te hawwen dêr't yn de simmer wenne wurde koe. Faak liizze dizze bûtens op de grins fan sân- en feangrûn. De landgoederen yn It Goai ('s-Graveland) en oan de kust (de Keukenhof) binne hjir foarbylden fan.
Yn 1696 kocht Marcus Mamuchet grûn oan yn Baarn en liet Groeneveld yn 1710 bouwe. Op dat momint bestie it gebou út it middendiel en in koetshús en in oranjery. Om 1760 waarden oan it kastiel twa healrûne fleugels boud. Yn it kastiel is ien fan de trije ksyloteken fan Nederlân te sjen.

## Park
De tún fan Groeneveld waard oanlein yn de Hollânske barokke styl, mei strange geometryske foarmen.
Doe't yn de achttjinde en njoggentjinde iuw de Ingelske lânskipsstyl opjild die waard it park oamfoarme. Wetterpartijen, heuvels, slingerjende paden en beampartijen waarden oanlein. Benammen nei 1830 naam de lânskipsstyl yn Groeneveld in hege flecht.

Ofbyld:Efterside Grieneveld Baarn 5.JPG|*efterside Groeneveld*
Ofbyld:Iiskelder Groeneveld Baarn 98.JPG|*[[iiskelder]] Groeneveld*


## Sjoch ek
* Groeneveldpriis

## Keppeling om utens
* Webside fan Kastiel Groeneveld
Maarsseveen

**Maarsseveen** is part fan de gemeente Stichtske Fecht, yn de provinsje Utert.

## Skiednis
De namme *Marcevene* (Maarsseveen) wie al yn de lette midsiuwen bekend. Fan 1818 oant 1 july 1949 wie it in selsstannige gemeente. De bebouwing oan de noardkant fan de Nassaustrjitte yn it hjoeddeiske Maarssen foel ûnder de gemeente Maarsseveen, teffens de Bethunepolder, Oud-Maarsseveen, en it plassegebiet eastlik fan de Maarsseveense Vaart.

## Hjoeddeisk buorskip
Maarsseveen bestiet út ien rjochte lange dyk fan mear as in kilometer lingte, de Hearrenwei. Oarspronklik in túnbougebiet mar dy aktiviteit wurdt stadichoan minder. Der is noch ien feehâlder en de measte huzen wurde no foar gewoane bewenning brûkt. In soad saneamde "ruilferkavelingswenten" binne de ôfrûne jierren ôfbrutsen en ferfongen troch nije wenningen.

## De Plassen
Troch ferkaveling en turfwinning binne in soad stripen en plassen ûntstien yn it, fan oarsprong, sompe-eftige gebiet. It noardlike part is no natoerreservaat en deie mei yn it NCRV-programma*het mooiste plekje van Nederland*. De plassen súdlik fan Molenpolder binne yn de jierren sechtich foar sânwinning útgroeven: it sân is ûnder oare brûkt by de oanlis fan de Utertse wyk Overvecht. It rekreaasjegebiet de Maarsseveense Plassen is no ien fan de wichtichste wetterrekreaasjegebieten yn de regio. It wurdt hast hielendal beheard troch troch it Rekreaasjeskip de Stiftse Grienlannen, in gearwurkingsferbân tusken inkelde gemeenten en de provinsje Utert.

Oan de súdkant fan Maarsseveen, tsjin de N230 (*Zuilense Ring*, de Ring Utert fan de A2 ôfslach Maarssen/Utert Noard ôf) leit de *Kleine Maarsseveense Plas*, mar dy hat net folle rekreative betsjutting. Der is in oanlisplak foar fiskersboatsjes (hier) mar der is net folle aktiviteit te fernimmen. Dy plasse is ek troch sânwinning ûntstien. Der rint in paad omhinne dat benammen brûkt wurdt troch minsken om hûnen út te litten.

Op de grutte én op, de lytse plasse binne boaten mei motors ferbean; boatsjes mei elektryske motors binne wol tastien. Troch de grutte djipte fan de plassen moat by it swimmen rekken hâlden wuren mei tige kâld wetter op bepaalde plakken. Troch dy djipte is de plasse winterdeis net sa gau tichtferzen en is reedriden noedlik.

## Keppeling om utens
*Maarsseveense Plassen
Willem Arntsz

**Willem Arntsz** wie in rike Utertse boarger yn de 15e iuw dy't yn 1461 syn testamint jild neiliet oan de bruorren fan it St. Barbara- en het St. Bartholomeusgasthûs om in gasthûs foar geastessykten op te rjochtsjen.

Dat dolhûs waard yn 1461 oprjochte en waard letter omneamd ta it Willem-Arntszhûs, bestjoerd troch de Willem Arntsz Stifting. Yn 1907 waard hjir noch de Willem Arntsz Hoeve yn Den Dolder oan tafoege.

No binne dy ynstellings ûnderdiel fan it geastlike sûnenssoarch konglomeraat Altrecht.
Ernst Sillem Hoeve

De **Ernst Sillem Hoeve** is in konferinsjehotel oan de Soestdikerwei tusken Den Dolder en Lage Vuursche

Prins Willem Frederik Hendrik fan Oranje liet yn 1871 in hûs sette foar opsjenner. Dat hûs waard it ‘Prins Hendrik Oord’ neamd. Oan de oare kant dêrfan waarden stâlen en in moai koetshûs boud. Yn 1926, sa'n 50 jier letter waard it koetshûs kocht troch it *Nederlandsch Jongelinge Verbond* (CJV/YMCA Nederlân), as bûtenhûs. It hûs waard by de iepening op 1 july 1926 *Ernst Sillem Hoeve* neamd. Ernst Sillem wie bankier dy't as ponghâlder in soad foar de YMCA dien hat.

Der hawwe yn de jierren in soad útwreidings en renovaasjes west dy't it eardere koetshûs feroare hawwe yn in hotel.

## Keppeling om utens
*Webstee Ernst Sillem Hoeve
Huis ter Heide (Utert)

**Huis ter Heide** is in doarp in de gemeente Seist  yn de provinsje Utert). It is fêstgroeid oan Bosch en Duin en hat 3.140 ynwenners (2021, Gemeente Seist). It wurdt trochsnien troch de N237 en de N238. It stasjon Hûs ter Heide waard yn 1941 sluten.

## Bekende ynwenners
* Christiaan Posthumus Meyjes sr. (dêre ferstoarn; 1922)
* Christiaan Posthumus Meyjes jr. (dêre ferstoarn; 1974)
* Theodoor Gerard Schill (dêre ferstoarn; 1914)
* Henk Vredeling (dêre ferstoarn; 2007)
* Willem Johannes Ouweneel

## Prins Alexander Stifting
Yn Huis ter Heide wie in ynternaat fan de Prins Alexander Stifting mei de dêrby hearrende skoalle, Piet Oost Skoalle, in ûnderwiisynstelling foar bline en min sjende bern. Prinses Marijke hat der ûnderwiis folge. De stifting wie yn 1911 oprjochte troch Piet Oost. 
Yn Huis ter Heide draacht noch in pân syn namme. Hjir is Oost begûn mei in skoaltsje foardat de stifting ferhuze nei de hoeke Bergweg/Prins Alexander Weg, fandêr de nammen Piet Oost Skoalle en Prins Alexander Stifting. Sûnt 1951 wie hjir ek plak foar min sjenden. Yn 1980 fierde de ynstelling syn 100-jierrich bestean. Yn 1988 binne de stifting, én it ynternaat en de skoalle opheft. Alle aktiviteiten waarden ûnderbrocht by Visio yn Huizen. 

## McDrive
Begjin septimber 1987 krige Huis ter Heide even lanlike bekendheid troch de iepening fan de earste McDrive-fêstiging fan fastfood-restaurantketen McDonald's fan Nederlân. In McDrive is in saneamde drive-in fêstiging dêr't men sûnder út de auto te kommen in bestelling opjaan kin om it dêrnei yn de auto op te iten op it parkearterrein.

Ofbyld:Huis ter Heide Wite Tsjerkje 46.JPG|*Wite tsjerkje*
Ofbyld:Huis ter Heide Sândedeis Advintisten 47.JPG|*Sândedeis Advintisten*
Ofbyld:Huis ter Heide Multisafe 45.JPG|*Multisafe*
Bosch en Duin

**Bosch en Duin** is in doarp yn de gemeente Seist, yn de  provinsje Utert. It doarp sit fêst oan Huis ter Heide en hat 1.720 ynwenners (2021). 

Om 1900 is Bosch en Duin yn trek rekke by rike keaplju út de stêd dy't hjir harren fakânsjehûs bouwe lieten. Fan dizze fakânsjehuzen steane noch in stik of wat hjir en dêr ferspraat ferspraat troch Bosch en Duin, de wenningen binne werom te kennen oan de klassike boustyl en de soad hout dat brûkt waard. Bosch en Duin hat in soad filla's mei grutte kavels.

Oan de Baarnsewei stiet it lângoed *De Horst*. It wenhûs is ûntwurpen troch arsjitekt Karel de Bazel. Willem Oltmans waard dêr opbrocht. *De Horst* is tsjintwurdich in Ryksmonumint.

De natuerkundige en Nobelpriiswinner Pieter Zeeman (1865-1943) liet yn 1904/1905 yn Bosch en Duin in simmerhûs bouwe, Filla *Zonnehof*. Yn de kelder fan dy filla die er in oantal proeven. By it hûndertjierrich bestean fan Filla Zonnehof waarden de skiednis fan Bosch en Duin en it libben fan Pieter Zeeman en syn húshâlding dêr wiidweidich fêstlein. 
Yn Bosch en Duin waard sjef-kok Gerard Fagel (1946–1989) fermoarde. Komponist Harry Bannink en dokter Bob Smalhout (1927–2015) wiene ynwenners fan Bosch en Duin oant harren dea.
Derwisj

In **derwisj** is in islamityske geastlike dy't de gelofte dien hat fan earmoede. It wurd is ôflaat fan *dar*, Perzysk foar doar, en *wisj*, in bepaalde foarm fan it Perzyske tiidwurd foar sitte. In derwisj is dus ien dy't mar oan ien doar sitte wol, de doar fan de godlike Leafde. Neffens oaren komt de namme fan it Perzyske wurd *darwich*, dat earm betsjut, in "darvesh" is in bidler.

De **derwisjen** nimme in aparte plak yn binnen de soefy's, dy't mystike bruorskippen binnen de Islam foarmje en leauwe dat God oanwêzich is yn alles wat bestiet; minsken, dieren en dingen. De derwisjen ûntstiene yn de 8e iuw neidat de islam yn kontakt rekke wie mei de Perzyske godstsjinsten en it hindoeïsme.

De mystike lear wurdt foarôfgeand troch in ynwijing troch in autorisearre learaar op it soefy-paad. 
De mystike lear, dy't de soefys nei de ynwijing bybrocht wurdt, wykt op sommige punten ôf fan de offisjele foarskriften dy't de koran jout. 

Der binne derwisjen dy't wenje of gearkomme yn soefy-sintra as (Zaouïa (Arabysk), Khanqah (Perzyzsk) of Tekké (Turksk), oaren hawwe in normaal libben. Sy wenje tusken de minsken en wurkje. 

## Derwisj-oarders
De wichtichste religieuze Derwisj-oarders (tarikwas) binne:
* de *tjestijja* (Chishtiyya), stiften troch Aboe Ishaaq Sjami,
* de *mawlawijja* (Mevlevi), de rûntoljende of dûnsjende derwisjen, dy't har oarsprong fine by de folgelingen fan Roemy,
* de *kwadirijja* (Kwadiriyya) of learlingen fan 'Abd al-Qadir al-Djilani,
* de *sohrawardijja* (Suhrawardiyya), stiften troch Aboe Nadjieb as-Sohrawardi, en
* de *naqsjbandiyya* (Naqshbandiyya), oprjochte troch Aboe Ya'qoeb al-Hamadani.
* de *rifa’i’s *, de gûlende of kriezjende, sy ite glês en slokke swurden yn.

## Yn folksferhalen
In derwisj hat yn folksferhalen meastal in magysk Godlik karakter. Hy komt foar it ljocht en ferdwynt yn it neat (meastentiids yn de stal fan in âlde man).

## Keppeling om utens
* plaatsjes Ryksmuseum

## Sjoch ek
* Soefisme
* Mystyk
* list fan tariqas
Margarine

Yn 1869 wie de Frânske gemykus Hippolyte Mège-Mouriés de útfiner fan in "ferfanger foar bûter" en hy neamde it **margarine**.
 
Hy hie ûndersocht hoe't de molkproduksje fan in ko ta stân kaam. Hy konkludearre dat de ko har eigen lichemsfet ôfjoech oan de molke. De oarspronklike margarine waard dan ek út kowefet, ôfdreage molke en snipele kowejaar makke.

## Keppeling om utens
*
Taptoe (tydskrift)

**Taptoe** wie in Nederlânsk tydskrift foar bern fan 8 oant 12 jier. It waard útjûn troch Malmberg en ferskynde fan 1953 oant 2016. Taptoe waar in soad troch skoallen distribuearre en hat as doel om bern wat by te bringen. Dêrbei waard gebrûk makke fan ferhalen en tekenteltsjes, meast kleuryk foarmjûn. De Taptoe sluet oan op de Jippo, dy't foar bern út groep 4 en 5 ornearre is. 

Fan oarsprong wie Taptoe in katolyk blêd; it rjochte him op it fraachlearen. It blêd wie de opfolger fan *[[Roomske jeugd]]*, dat fan 1946 ferskynde en sels in foartsetting wie fan *[[It wykbledsje foar de roomske jeugd]]*, dat fan 1916 oant 1941 ferskynde. 

Oant 1985 kaam Taptoe wykliks út, dêrnei twawykliks.
 
## Keppeling om utens
* webstee Taptoe
Tataren

De **Tataren** of **Tartaren** binne in fan oarsprong Mongoalsk folk, mar tsjintwurdich wurde der njonken de Mongoalske ek ferskate Turkske groepen ta rekkene.
Halvarine

**Halvarine** is keunstbûter mei in fetgehalte fan sa'n 40 prosint.  It is makke fan plantaardige oalje. It hat de helte minder fet as margarine en de namme is gearstald út "half" (heal) en "margarine". It is net gaadlik guod foar bakken en brieden. 

## Trivia
* Halvarine wurdt makke yn in masine mei de namme fotator (Nederlânsk: votator).
Armenen

De **Armenen** (Armeensk: Հայեր, Hayer) binne in folk of etnyske kloft dy't har oarsprong hat yn de Kaukasus en it Armeenske Heechlân. In grut part hat dêr altyd wenje bleaun, benammen yn Armeenje, mar in protte binne ferspraat nei oare parten fan de wrâld (sjoch: Armeenske diaspora). De Armenen hienen earder wichtige minderheden yn lannen as Georgje, Iran, Ruslân en Ukraïne. Nei de Armeenske Genoside binne in grut tal oerlibjenden fuort flechten nei Frankryk, de Feriene Steaten, Argentynje, de Levant en oare lannen dêr't sy wolkom wienen. Nei skatting wenje oer de hiele wrâld 8 oant 10 miljoen Armenen.

## Bekende Armenen
* Andre Agassi - tennisser (VS)
* Arthur Abraham - bokser (Dútslân)
* Ivan Aivazovski- keunstskilder (Ruslân)
* Charles Aznavour – sjonger (Frankryk)
* Peter Balakian - skriuwer (FS)
* Aram Chatsjatoerjan - komponist (Ruslân)
* Cher- aktrise en sjongster (FS)
* Patrick Devedjian - politikus (Frankryk)
* Hrant Dink - sjoernalist (Turkije)
* Youri Djorkaeff – fuotballer (Frankryk)
* Atom Egoyan - filmregisseur (Kanada)
* Garri Kasparov - skaker (Ruslân)
* Kirk Kerkorian – sakeman, miljardêr (FS)
* Kim Kardashian - bekende aktrise (FS)
* Marie Laforêt- aktrise, zangeres (Frankrijk)
* Gegard Mousasi- MMA Fjochter (Nederlân)
* David Nalbandian- tennisser (Argentynje)
* Andy Serkis - akteur (FK)
* System Of A Down - rockband fan fjouwer Armenen (FS)
* Sylvie Vartan- aktrise, sjongster (Frankryk)
* Francis Veber- filmregisseur en senariste (Frankryk)
* Henri Verneuil- filmregisseur (Frankryk)

## Sjoch ek
* Armeenske genoside
Kazakken

De **Kazakken** of **Kazachen** (net betize mei de Kozakken, in oar folk) binne in Turksk folk dat yn de noardlike parten fan Sintraal Aazje wennet (foar it meastepart yn Kazakstan, mar ek yn dielen fan Oezbekistan, Sina, Ruslân en Mongoalje. Sy binne de neisieten fan Turks-Mongoalske folken dy't om-ende-by tûzen jier lyn yn harren hjoeddeistige wengebiet arrivearren. Harren taal makket ûnderdiel út fan noardwestlike groep fan de Turkske talen.

Tradisjoneel sjoen hearre de Kazakken ta de grutste nomadefolken fan Sintraal-Aazje. Mei grutte keppels skiep, hynders, kamelen, jaks, kij en geiten loeken sy oer de grutte steppen en troch woastyngebieten fan Kazakstan. Dêrby wenje sy yn de maklik te ferfieren joerten Tsjintwurdich libje in protte ek fan de hannel en it hânwurk, benammen filtborduersel, houtsnijwurk en learbewurking. Oaren hawwe har as boer festige en libje no fan de ikkerbou (garst, weet). Trochdat de Kazakken in nomadebestean libben koe de pas yn de 19e iuw yntrodusearre islam mar oerflakkich trochkringe, dêrtroch komme by de Kazakken noch in soad gebrûken fan eardere tiden foar, bygelyks de sjamanekultys en foarâldenferearing.

## Ferneamde Kazakken
In kar:

Ofbyld:USSR stamp Ch.Valikhanov 1965 4k.jpg|Chokan Valikhanov, Kazaksk learde, etnograaf, histoarikus en dielnimmer oan *[[It Grutte Spul|The Great Game]]*.
Ofbyld:Abai_Kunanbaev_2020_stamp_of_Russia.jpg|Abai Kunanbaev (1845 - 1904), Kazaksk dichter en filosoof
Ofbyld:Nursultan Nazarbayev 27092007.jpg|Noersoeltan Nazarbajev
Ofbyld:Talgat Musabayev.jpg|Talgat Moesabajev, Kazaksk kosmonaut en Held fan Ruslân
Solex (brommer)

**Solex** is de namme fan in Frânsk bedriuw dat foaral ûnderfining hie mei it meitsjen fan karburateurs. It bedriuw is ek ferneamd wurden troch de fyts mei helpmoter, dy't it tusken 1946 en 1988 makke ûnder de namme *Vélosolex* (yn Nederlân ôfkoarte ta *Solex*).

## Keppelings om utens
* Solex-webstee Nederlân.
* Solexsamling.
Roptastate

* Roptastate (Mitselwier) by Mitselwier.
* Roptastate by Seisbierrum.
* Roptastate (Winaam) by Winaam
Stroe

*Stroe (Gelderlân), in doarp yn de gemeente Barneveld (Gelderlân)
*Stroe (Wieringen), in doarp yn de gemeente Wieringen (Noard-Hollân)
Stroe (Gelderlân)

**Stroe** is in doarp yn de gemeente Barneveld, yn de provinsje Gelderlân. It doarp hat, mei omkanten, 1500 ynwenners (2004).

It doarp leit oan it spoar Amersfoart-Apeldoarn, tichtby de A1, op de grins fan de Feluwe en de Gelderske Fallei. Tusken 1881 en 1937 hie Stroe in treinstasjon. It súdwestlik fan it doarp lizzende buorskip Garderbroek, falt ek ûnder Stroe.

Yn Stroe stiet doarpshûs 'De Hofstee'. Fierders hat Stroe ûnder oaren in galery, in garaazje, pankoekehûs, en it Militêr Penitinsjêr Sintrum (MPC Stroe), dêr't sûnt 1999 Nederlânske militêren opsluten wurde dy't ta straffen oant seis moanne feroardield binne.

Stroe is nei alle gedachten ien fan de âldste delsettings fan Nederlân.

## Sport en rekreaasje
Stroe leit oan de Europeeske kuierrûte E11, dy't lokaal ek wol 'Marsekreammerpaad' of 'Hannelswei' hjit. De E11 rint fan Den Haach nei it easten, oant de grins Poalen/Litouwen (yn 2008).
Bulgaarsk

It **Bulgaarsk** (български език, bălgarski esik) is in taal dy't troch likernôch 12 miljoen minsken praat wurdt, benammen yn Bulgarije. It Bulgaarsk is in Yndo-Europeeske taal en heart by de súdlike Slavyske taalgroep. De taal is nau besibbe oan it Masedoanysk, dêr't guon fan sizze dat it in Bulgaarsk dialekt is. Fan 'e Servo-Kroätyske taalfarianten stiet fral it Servysk ticht by it Bulgaarsk.

## Skrift
It Bulgaarsk wurdt skreaun mei it Sirillyske alfabet:

## Keppeling om utens
Syrillysk alfabet

It **Syrillyske alfabet** (Russysk: кириллица, kirillitsa) is in alfabet wêrmei't seis Slavyske talen skreaun wurde: Russysk, Oekraynsk, Wytrussysk, Servysk, Masedoanysk en Bulgaarsk. Troch de ynfloed fan de Russen wurdt it Syrillyske alfabet ek brûkt foar net-Slavyske talen lykas it Kazachsk en Tataarsk (Turkske talen), it Oedmoertysk en Komy-Syrjeensk (Finsk-Oegryske talen), Tsjetsjeensk en Avaarsk (Noardeastkaukazyske talen), Abgazysk en Sirkassysk (Noardwestkaukazyske talen) en it Mongoalsk.

## Skiednis
Syrillus en Metoadius makken yn de 9e iuw it Glagolitysk alfabet omdat it Grykske alfabet net foldie foar de Slavyske talen. Wa't it Syrillyske alfabet makke hat is net wis. It Syrillyske alfabet ferwiist wol nei *Kyrillos*, mar neffens akademisy ûntstie it alfabet healwei de 10e iuw yn it easten fan Bulgarije. Dêrom kin it neffens dy akademisy net sa wêze dat Kyrillos de betinker fan it Syrillyske alfabet is. It Grykske alfabet waard wol as basis brûkt foar it Syrillyske alfabet. Lûden dy't it Gryksk net hie, krigen spesjaal omtinken yn it Glagolityske en Syrillyske alfabet.

## Letters
It Syrillyske alfabet sa't dat tsjinstwurdich brûkt wurdt foar it Russysk:

De **ъ** en **ь** wurde as lêstekens brûkt, respektivelik in hurd teken en in sêft teken.

## Keppeling om utens

* Learn to read the Russian Alphabet in 75 Minutes *Ingelsk*
Litousk

It **Litousk** (*lietuvių kalba*) is in Yndogermaanske taal dy't troch likernôch 4 miljoen minsken praat wurdt. It is de offisjele taal yn Litouwen en de amtstaal fan de Europeeske Uny. It Litousk en it Letsk binne de beide talen fan de Baltyske taalgroep. 2,9 miljoen sprekkers fan it Litousk wenje yn Litouwen. Minderheden binne der yn it noardwesten fan Wyt-Ruslân en yn it noardeasten fan Poalen. Der is noch in aardige groep emigranten yn oare lannen, wêrfan 120.000 yn Ierlân wenje (2008).

It Litousk hat sân namfallen: nominatyf, genityf, datyf, akkusatyf, ynstrumintaal, lokatyf en fokatyf. Yn âldere Litouske teksten en guon dialekten binne noch trije farianten fan de lokative namfal fûn: yllatyf, adessyf en allatyf. Under oare troch it bûgingsferskaat is it Litousk nijsgjirrich foar de histoaryske lingwistyk, it Proto-Yndo-Europeesk hie dy eigenskip ek.
Harle (rivier)

De **Harle** is in rivier yn East-Fryslân, dêr't it streamgebiet hielendal fan yn de gemeente Wittmund leit.

De rivier ûntspringt besuden fan de stêd Wittmund en rint mei de spuislûs (de Syl) fan Harlesyl en in gemaal út yn de Noardsee. Tichtbij it Wittmunder stedsdiel Willen komme beken, dy't ûntspringe yn it fean, by elkoar yn de Harle, it *Noarderdjip* en de *Suderdjip*. De boarnen fan it Noarderdjip en it Suderdjip lizze yn de buorgemeente Auwerk.

De rin fan de Harle leit east fan de stêd Wittmund, dêr't meanderjendewiis rjochting it noarden de plakken Funniks, Aldfunnikssyl, Nijfunnikssyl en Karolinensyl by passearre wurde en úteinlik troch de haven fan Harlesyl de Noardsee berikt wurdt.

Oant Karolinensyl is de Harle hast net gaadlik foar boaten, allinnich foar de kanosport; fan de haven fan Karolinensyl oant Harlesyl is wat skipfeart. Ut de haven fan Harlesyl wei giet de feartsjinst nei it East-Fryske waadeilân Wangereach.
Smerp

**Smerp** is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn de provinsje Noard-Hollân.

Smerp leit krekt besuden fan Stroe en noardwêst fan Hippolytushoef. Smerp is ien fan de âldste fjildnammen fan it eardere eilân Wieringen. Smerp is altiten lyts bleaun.

Noardlik fan it buorskip op it tsjerkhôf oan de Smerperwei stiet de Heidenske Kapel. De kapel stiet op it plak fan in yn 1880 ôfbrutsen kapel; de hjoeddeiske kapel waard yn novimber 2016 iepene.

## Etymology
Fan de oarspronklike betsjutting fan de plaknamme is eins net in soad bekend. Der wurdt oannomd dat Smer ferwiist nei otter (Nederlânsk:*etter*) of kwea (swolm). De *p* soe komme fan in streamke dat hjir mooglik rûn hat, de p soe fan de wetteroantsjutting suffiks -apa wêze.
Eric Burdon

**Eric Victor Burdon** (Newcastle upon Tyne, 11 maaie 1941) is in Britske punk rock- en rock and rollsjonger. Hy is fral bekend wurden as mei-oprjochter en sjonger fan *The Animals*, in rockband út Newcastle, Ingelân en syn multi-rasiale funk-rock band *War* en syn agressive wize fan optreden op it toaniel.

Burdon is in soad yn it nijs kaam fanwegen syn alkohol- en drugsgebrûk en swierrichheden yn syn relaasjes.

## Súksesfolle albums
* 1974: *Sun Secrets*
* 1975: *Stop*
* 1982: *Comeback*
* 1988: *I Used To Be An Animal*
* 2004: *My Secret Life*
* 2005: *Athens Traffic Live*
* 2006: *Soul of a Man*

## Keppeling om utens
*Webside fan Eric Burdon
Musée d'Orsay

It **Orsay** (Frânsk: *Musée d'Orsay*), oprjochte yn 1986, is in grut keunstmuseum yn Parys. It bouwurk wie eartiids in stasjon mei de namme *Gare d’Orsay*. Reden fan de bou wie de wrâldútstalling fan 1900. Yn 1977 naam de Frânske Valéry Giscard d’Estaing it beslút om fan it stasjon in museum te meitsjen. It museum wurdt troch hast fjouwer miljoen besikers per jier besocht.
Westerklief

**Westerklyf** (offisjeel: Westerklief) is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn de provinsje Noard-Hollân.

Westerklyf leit krekt east fan De Haukes en Hollebalg en west fan Easterklyf. Westerklyf en Easterklyf binne ien fan de âldste plakken fan Wieringen. Lange tiid hienen Westerklyf en Easterklyf sawat likefolle ynwenners. Yn 1840 hienen se beide 35 ynwenners. Mar dêrnei groeide Westerklyf troch en Eassterklyf net. Yn 1998 hie Westerklyf ûngefear 70 ynwenners en Easterklyf 45 ynwenners.

Yn 1996 waard hjir in Wytsingskat fûn, besteande út sulveren sieraden, munten en bieren.

## Etymology
De plaknamme komt út de tiid dat Wieringen in eilân waard. De troch seeweagen oanfretten liembulten waarden ta in soarte fan kliffen. Foar't it in eilân waard, wie it gebiet licht bewenne om't der genôch oare plakken wienen om op te wenjen. Mar nei't it in eilân wurden wie, wie it ien fan de heechste punten fan Wieringen. Dêrtroch kamen der stadichoan mear minsken wenjen, it wie benammen in taflechtsoarde as de see omraken te kear gie en der in grutte kâns op floedrampen wie.
Bill Bryson

**Bill Bryson** (Des Moines (Iowa), 8 desimber 1951) is in Amerikaansk skriuwer fan reisboeken en boeken over Ingelske taal en wittenskiplike ûnderwerpen. 

Bryson waard berne yn Des Moines yn Iowa. Hy studearre oan de *Drake University* mar hâlde der foar tiids mei op doe't er mei fekânsje yn Ingelân wie yn 1973. Doe hat er in skoft wurke yn in psychiatrysk sikehûs yn Ingelân dêr't er syn takomstige frou moete, in ferpleechkundige. Nei harren houlik ferfarden sy nei de Feriene Steaten om't Bryson syn oplieding dêr ôfmeitsje woe. Yn 1977 setten hja har ta wenjen yn Ingelân, yn Noard-Yorkshire, dêr't se oant 1995 bleaune. Fan 1995 oant 2003 wenne Bryson mei syn 4 bern yn  Hanover, New Hampshire. Doe kamen hy en syn hûshâlding werom nei Ingelân.

Njonken auteur is Bryson sûnt july 2007 ek foarsitter fan de organisaasje *Campaign to Protect Rural England*, dy't in duorsume takomst fan it Ingelske plattelân neistribbet.

## Bibliografy
### Reisferhalen
**The Palace Under the Alps and Over 200 Other Unusual, Unspoiled, and Infrequently Visited Spots in 16 European Countries* (1985)
**It ferlerne kontinint' (1989)
**Neither Here Nor There: Travels in Europe* (1991)
*'In lyts eilân' (1995) - Oer Ingelân en de ingelsken. 
**A Walk in the Woods: Rediscovering America on the Appalachian Trail* (1998) <small>(yn 2015 ferfilme as *A Walk in the Woods*)</small>
**Notes from a Big Country* (1998) 
* *Tegenvoeters* (2000) 
**Bill Bryson's African Diary* (2002) 
**Walk About* (2002) 
* *The Road to Little Dribbling: More Notes from a Small Island* (2016)


=== Taal ===
**Bryson's Dictionary of Troublesome Words* (1984)
*'[['The Mother Tongue (boek)|The Mother Tongue: English and How it Got That Way]]* (1990)
**[[Made in America (boek)|Made in America: An Informal History of the English Language in the United States]]* (1994)
**Bryson's Dictionary of Troublesome Words* (2002)
**Journeys in English* (2004) 
**Bryson's Dictionary for Writers and Editors* (2008)

### Wittenskip
*'In lytse skiednis fan hast alles' (2003)
**A Really Short History of Nearly Everything* (2008) (berneferzje)
**On the Shoulders of Giants* (2009)
**The Body: A Guide for Occupants* (2019)

### Memoires
**The Life and Times of the Thunderbolt Kid* (2006)

### Biografy
**Shakespeare: The World as Stage* (2007)

### Skiednis
**Icons of England (2008)
**At Home: A Short History of Private Life* (2010) Doubleday. ISBN 9780385608275
**One Summer: America 1927* (2013)

== Ferfilming ==
Yn 2015 waard it boek *A Walk in the Woods: Rediscovering America on the Appalachian Trail*  ferfilme ûnder de titel *A Walk in the Woods* mei [[Robert Redford]] yn de haadrol.

== Keppelings om utens ==
* [http://www.randomhouse.com/features/billbryson/ Offisjeel webstee (EN)]
* [http://www.verenigdestatenvanamerika.com/alginfo/boek/bry1.html Boekbeskriuwing *A walk in the Woods'']
Olivier fan Keulen

**Olivier fan Keulen**, ek: *Olifernus* (Westfalen, ± 1170  - 27 juny 1224) gie begjin 13e iuw as kanunnik nei de dom yn Keulen. Paus Innosinsius III stjoerde him yn 1207 om in krústocht tsjin 'e Albiginzen te preekjen.
 
Yn juny 1214 (mooglik 1217?) preke hy yn Dokkum om Dokkumers mei de krijen op de Fiifde Krústocht (1218-1221). Dat die er op itselde plak dêr't Bonifatius deamakke wêze soe. Dêrby seagen guon Dokkumers in blau krús oan de himel. 

Fan dizze tocht, dêr't yndie Dokkumers oan meidienen, is yn de kroniken fan Witewierrum in ferslach opnommen, dêr't de rol fan de Fryske dielnimmers dúdlik yn beskreaun wurdt. Dizze skiednis wurdt middels in heale moanne op it wapen fan Dokkum yn oantinken brocht.
Op 4 augustus 1218 die de Hollânske skipsmacht ûnder lieding fan Olivier fan Keulen mei oan it belis fan de stêd Damiate oan de yngong fan de Nyl. Yn 1222 kaam hy werom yn Westfalen út Egypte en waard it jier dêrop ta biskop keazen. Letter waard hy yn Rome noch ta kardinaal beneamd.

Ek yn Surhuzum hat 'Olifernus' preke op it tsjerkhôf yn 1223 wêrby't wer in blau krús oan de himel ferskynd wêze soe. Fierders moat er noch 'Oer de Boarn' preke hawwe. 

Doe't er yn 1224 of 1227? op reis nei de stêd Grins wie waard Olivier fermoarde.
Johannes Swierstra

**Johannes Swierstra** (Toppenhuzen, 16 augustus 1920 - Ljouwert, 23 novimber 2004) wie in lanboukundich yngenieur. Sûnt 1950 wie hy siktaris fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Haadredakteur fan it Frysk Lânboublêd.

Fan 1979 oant 1985 wie er skriuwer en bestjoerslid fan it Frysk Genoatskip en fan 1979 oant 1989 siet er yn it haadbestjoer fan de Fryske Akademy.
Soennisme

It **soennisme** (سونى) of de **soennityske islam** is de grutste haadstreaming fan de islam. De op ien nei grutste streaming is het sjiïsme. It soennisme is ferdield yn ferskate madhahib dy't neist inoar bestean sûnder opfallende ûnderlinge konflikten.

It wurd soenna is Arabysk foar 'tradysje'. Soennityske moslims folge de tradysje dy't basearre is op it libben fan de lêste profeet fan de islam, Mohammed. Dêrby hat de *[[hadit]]*, in samling fan de preken en hannelingen fan Mohammed, neist de Koaran, it hillige boek fan de moslims, in protte gesach ûnder de soenniten.
Ek de ynstimming fan de *[[sahaba]]* (de earste moslims) *idjma-as-Sahaba* neamd oer bepaalde spesifike saken, en de *qiyās* (analogy) mei dizze en oare foarfallen binne boarnen binnen de soennityske streaming fan de islam.

Goed 90% fan alle moslims, ek dy't yn it westen libje, is soennitysk.

It soennisme is krekt as it sjiïsme ûntstien troch de opfolgingsstriid dy't fuort útbruts nei de dea fan Mohammed yn 632. Neffens de soenniten hie Mohammed by syn libben gien opfolger oanwiisd, en hied er ek net oanjûn op hokker wize in opfolger bepaald wurde moast. Nei syn dea gong de striid tusken de oanhingers fan Mohammed syn neef en skoansoan Aly en dy fan de kalifen. De soenniten binne folgelingen fan de lêsten. De earste kalyf wie Mohammed syn skoanheit Abû Bakr.

Nei de earste fjouwer keazen kalifen wie it grutte skisma binnen de islam in foldongen feit en kaam it kalifaat yn hannen fan opienfolgjend soennityske dynastyen, de Omajjaden en de Abbasiden. Harren ynfloed yn de wrâld strekte him fia de feroveringskrigen binnen in pear generaasjes út fan Spanje (de Pyreneeën) oant de Pûndjaab yn eastlik Ynje.

De soennityske teology wykt op guon punten ôf fan dat fan de sjiïten: ûnder mear oer de *[[mahdi]]* dêr't de soenniten noch wol leauwen dat de Mady komme sil. Fierders is de posysje fan de imam foar de soenniten net folle mear as foargonger fan it gebed op freed yn de moskee.

## Sjoch ek
* Umma
* Sjiïsme
* Ibadisme
Anne van der Laan

**Anne van der Laan** (It Hearrenfean, 1808 - Ljouwert, 30 april 1875) wie in jurist.

Nei syn stúdzje yn Grins waard hy abbekaat by de arondissemintrjochtbank op It Hearrenfean, siktaris fan de gemeente Skoatterlân en griffier fan de Steaten fan Fryslân (1848-1875). Van der Laan wie in foaroansteand liberaal en kenner fan it tsjerkerjocht, hy hat in soad skreaun oer de behearskwestje.
Lupus (fjildhear)

**Lupus** wie in Frankysk fjildhear dy't yn 570 mei in leger fan Franken en Friezen tsjin de Denen en Saksen opteach. Dy wienen mei in float de Siuwske wetters ynkrongen.
Siard fan Hallum

**Siard fan Hallum** (ek: **Siardus** of **Sjardus**) wie abt fan Mariëngaarde by Hallum fan 1194 oant 13 novimber 1230. 

Hy wie in fromme kleasteroerste dy't in wurkjend foarbyld wie en dy't sadwaande al gau yn de rook fan hillichheid kaam te stean.

## Keppeling om utens
*''Vitae Abbatum Orti Sancte Marie'': biografyen fan fiif abten fan it kleaster Mariëngaarde yn Fryslân, ek de ''Vita Siardi''
Bombay (betsjuttingsside)

**Bombay** kin ferwize nei:

***[[Bombay]]** of *Mumbai* - de grutste stêd fan Yndia en de haadstêd fan de steat Maharashtra

*Bombay (steat) (Bombay State) - in eardere steat fan Yndia 
*Bombay (provinsje) (Bombay Province) - in eardere provinsje fan Britsk-Ynje
*Bombay (presidintskip) (Bombay Presidency) - in earder presidintskip fan de Britsk Eastyndyske Kompanjy
*Bombay (wetterskip) - in wetterskip yn Achtkarspelen op de grins mei Grinslân
*Bombay (New York) - in plak yn de Amerikaanske steat New York
*Bombay (katteras) - in katteras
*Bombay-ein; in fisk út de famylje fan hagedisfisken.
*Bombay (film) - in film út 1995
* De Bombay, in buorskip yn Grinslân
Boezemwetterskip Bombay

**Boezemwetterskip Bombay** wie in boezumwetterskip fan 550 ha. It lei foar in lyts part yn Fryslân en de rest yn Grinslân (by Achtkarspelen en de gemeente Gruttegast) oan wjerskanten fan de Doezumertocht.

It wetterskip dat yn 1877 oprjochte waard, waard bestjoerd fanút Gruttegaast, en it stie ûnder tafersjoch fan it provinsjale bestjoer fan Grinslân. It wetterskip regele de wetterstân en ûnderhold ek in part fan de Lauwers. De grûnen yn Fryslân wienen frij fan lêsten.

Sûnt 1 jannewaris 1987 bestiet it wetterskip net mear en gie it op yn wetterskip Westerkwartier. Sûnt 2000 leit it wetterskipsgebiet binnen dat fan it Wetterskip Fryslân.

## Literatuer
*, Encyclopedie van Friesland, (Amsterdam: Elsevier, 1958), *Bombay*.
* mr. , *De zeeweringen, waterschappen en polders in de provincie Groningen*, Grins (1910), s. 110, kaart: Blêd 5
* K.A.M. Engberts en A.L. Hempenius, *Verzamelinventaris van de archieven van de bemalingswaterschappen c.q. -polders zijnde molen- en pomppolders, die in het kerngebied van het waterschap Westerkwartier hebben bestaan*, Grins (2010), s. 62
Sigtuna

**Sigtuna** is in ier Midsiuwsk hannelsplak oan de Mälarmar yn Sweden. Twa runestiennen wienen dêr opsteld
troch 'Friezen' ( 1060 - 1075 ) as neitins oan harren ferstoarne kammeraten.

Sa't bliken docht út de nammen wie it in hannelsgilde fan Friezen en op Fryslân hanneljende Sweden. De hannel mei Birka hie him nei Sigtuna ferpleatst.
Birka

**Birka** wie in hannelsstêd dy't om 800 hinne stifte waard troch in Wytsingekening op it eilân Björkö yn de Mälarmar by it hjoeddeiske Stokholm. Op Adelsö wie it paleis fan de kening en dêrwei waard it hannelsplak op  Björkö beskerme.

Sa'n 200 jier lang wie Birka in hannelsplak foar hiel Noard-Europa. Arabysk sulver, pearels út East-Europa en Ruslân, izer út Bergslagen en fellen en pelzen út it noarden waarden hjir ferhannele. Opgravings wize op in sterk hierargyske maatskippij en in grut klasseferskil. De stêd hie yn syn bloeitiid sa'n 700 oant 1000 ynwenners. De stêd wurdt as de earste wiere stêd yn de skiednis fan Sweden beskôge.

Fia Haithabu waarden pelzen ferhannele mei Fryslân. Ek Dorestêd wie yn Birka bekend.
Anskar (Angarius) preke hjir yn 830. Hy wie  oardel jier yn Birka, hy boude in tsjerke en guonts lieten har dope, mar Birka waard nea kristlik. Yn 852 besocht er it nochris, mar doe slagge it noch minder.

Yn de twadde helte fan de 10e iuw waard Birka ferlitten; it wêrom is men net wis fan.

Op Birka en it sustereilantsje Hovgården binne in protte Grêfhichten út de Wytsingetiid en de stêd en it keningshof binne troch archeologen bleatlein. De mannichte fynsten foarmje, neist de libbensbeskriuwing fan Anskar, de grutte boarne foar de skiednis fan dizze delsetting. De fynsten binne útstald yn in museum op Börka. De lokaasje is opnomd yn de Wrâlderfgoedlist fan de UNESCO.

## Keppelings om utens
*UNESCO-side oer Birka en Hovgården (ingelsk)
*Ynformaasje oer Birka en Hovgården (ingelsk)
Ansgar

De hillige **Ansgar** of **Ansgarius** (8 septimber 801 - Bremen, 3 febrewaris 865), de *Apostel fan it Noarden*, waard muonts yn it âlde Korby (Pikardje) en it nije Korby (Westfalen). 
Hy beselskippe de bekearde kening fan Denemark, Harald I, werom nei syn thúslân nei dy syn ferbaljen. Ansgar waard sindeling yn Denemark en Sweden en rjochte de earste tsjerke yn Sweden op yn 832. Hy waard abt fan de nije abdij fan Korby yn 834, biskop fan Hamburch en pauslik legaat fan Gregoarius IV foar Skandinaavje. 

Ansgar rjochte de earste skoalle yn Denemark op, mar moast op flechtsje foar de heidenen. Ansgar wie ek aartsbiskop fan Bremen en bestried de slavernij. Hy bekearde Erik, de kening fan Jutlân, en wie bekend as preker en wûnderdwaner. In grut diel fan syn wurk waard nei syn dea teneate dien troch it heidendom. Syn opfolger Rembertus skreau letter de hagiografy *Vita Ansgarii*, dêr't Ansgar syn klerikale karriêre en syn misjewurk yn Skandinaavje yn beskreaun wurde.

Neffens de oerlevering waard Anskar troch paus Nikolaas I hillich ferklearre. Hy is de patroanhillige fan Denemark, fan Sweden, fan Skandinaavje en fan it bisdom Bremen.

Syn nammedei is op 3 febrewaris.

## Keppeling om utens
*  H.Anskar, biskop (HilligenNet)
*  Ansgar fan Hamburch (Hilligen-3s)
*  Saint Ansgar (Patroanhilligen Yndeks) (Ynternet Argyf)
*  St. Ansgar (Catholic Online)
Driezumer Bosk

De **Driezumer Bosk** is it Rinsmapark dat om Rinsma state yn Driezum hinne leit. De fivers en paden binne ynrjochte nei it orizjinele ûntwerp fan Lucas Pieters Roodbaard. It park is frij tagonklik, de state net.
Orxmastate

**Orxmastate** wie eartiids in aadlik hûs dat by de tsjerke fan Menaam stie. 

## Skiednis fan de pleats
Yn 1487 waard yn Menaam in proses fierd tusken in “Oerck Abbas” en “Rioerd Roorda” omdat Ruerd him net oan syn diel fan in earder yn Ljouwert optekene “bier” (oerienkomst) hold. Dizze Oerck Abbas ofwol Orck Aebes soe de nammejouwer fan de state west hawwe kind. De pleats Orxma waard yn 1629 troch Ruurd fan Juckema út Rinsumageast kocht. Siuw Sybrens, in widdo wie de eigenaresse en mocht dêr yn it earstoan wenjen bliuwe. Yn 1640 ferstoar de âlde Juckema en Orxma (de namme bleau) kaam oan de âldste dochter út syn twadde houlik, Barbara. Hja wie lykwols non en wenne yn Haarlim. Hja ferstoar dêr yn 1667 op 57-jierrige leeftyd. Har besit wie lykwols al gau neidat se de erfenis krige troch in skikking oergien oan har healsuster Eduarde Juckema, dy't mei Homme fan Camstra troud wie. Mei dizze Homme komt it foarname geslacht yn Menaam. De tsjerke fan Menaam beskikt noch hieltyd oer in prachtich hearegestoelte dat no as tsjerkefâdebank brûkt wurdt, dêr't boppe de bank it famyljewapen fan de Camstra's útsnien is. It bestiet út in kaam, in stjer en in red, dy't de namme útbyldzje moatte: kaam-stjer-red.

It wapen sit ek yn de gevel fan it hjoeddeistige "Orxma State". Homme fan Camstra liet de âlde pleats ferfange troch in hûs mei hôvinge, blommetún, grêften en singels. It wapen fan him en syn frou waard boppe de poarte oanbrocht. It hûs wie noch mar krekt klear of Homme ferstoar en syn soan Tsjalling fan Camstra erfde it besit. Hy stoar yn 1664 en syn ienige soan Tsjalling Homme fan Camstra erfde syn besit. Dizze ferstoar yn 1727 en hy liet Orxma State nei oan syn twadde soan Hans Willem fan Camstra. Nei syn ferstjerren kaam Orxma State ta oan syn skoansuster Auck fan Haersma. 

Yn 1830 is Orxma ferkocht en yn 1831 is it ôfbrutsen. De prachtige hôven waarden ta boulân en fan de stiennen fan de ôfbraak is it earmhûs boud.
Ravenna

"Ravenna" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* De stêd Ravenna yn Itaalje: .
* De provinsje Ravenna yn Itaalje:
Turven

**Turven** is it tellen troch streekjes per fiif te groepearjen; de earste fjouwer rjochtop njonken inoar en de fiifde der dwers trochhinne. It is ôflaat fan it tellen mei fingers op de hân: fjouwer fingers en de tomme der dwers oerhinne as teken om mei de oare hân fierder te tellen.

Turven wurdt ûnder mear yn de finkesport en by manuele statistyk tapast.
It wurdt is ôflaat fan turf omdat de blokjes dêr wat op lykje. It kin ek wêze dat sa'n wize fan tellen brûkt waard by it tellen fan in soad turven.
Dam (Wieringen)

**Dam** is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn de provinsje Noard-Hollân.

Oant 31 desimber 2011 lei Dam yn de gemeente Wieringen, dy't op 1 jannewaris by in gemeentlike weryndieling opgynng yn de gemeente Hollâns Kroan.

Dam is it westlikste plak fan de gemeente en it eardere eilân Wieringen. De bebouwing bestiet út pleatsen en huzen. In tal fan de buorkerijen binne âlde Wieringer pleatsen. 

## It besjen wurdich
De bekendste âlde pleats is dy fan de camping "De Torenhoeve". De pleats is it haadgebou fan dy camping. De camping is ek it âlde plak dêr't eartiids de 'Quarantaine' wie. Dat wie in ynrjochting dêr't de sike manlju fan de seeskippen mei ûnbekende of ûnbegrepen syktes fersoarge waarden. Fan dy ynrjochting is neat werom te finen.

Krektas by Den Oever oan de eastkant fan Wieringen stiet by Dam ek in peilhúske foar it mjitten fan it wetterpeil. It peilhúske fan Dam is fan 1919.
De Hoelm

**De Hoelm** is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn Noard-Hollân. Oant 31 desimber 2011 hearde De Hoelm ta de gemeente Wieringen, dy't op 1 jannewaris 2012 opgong yn de gemeente Hollânsk Kroan.

De Hoelm wurdt ek as *Den Hoelm* skreaun. De Hoelm hat altyd in lyts west, it tal huzen skommelet altiten tusken de 3 en 8.

De Hoelm leit krekt besuden Westerklyf, op de râne fan it eardere eilân Wieringen en is it start- of einpunt fan de om 1600 hinne boude Alde Seedyk. De dyk is 8 kilometer lang en rint nei de buorskip De Elft. De Alde seedyk wurdt ek wol de Wierdyk neamd omdat de seedyk fersterke is mei in wâl fan seegers. De dyk is û.o. in kultuerhistoarysk monumint troch de plantesoarten dy't op en lâns de dyk groeie. De dyk is allinnich by De Hoelm te besichtigjen, by De Elft stiet allinnich op it begjin/einpunt in ynformaasjeboerd.

Krekt benoarden De Hoelm leit in lytse polder, de Hoelmerkooch. Yn dy polder is noch in âlde 17e-iuwse einekoai.
De Elft

**De Elft** is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan op it eardere eilân Wieringen yn de provinsje Noard-Hollân. De Elft wurdt ek as *Elft* skreaun.

De Elft leit krekt súdlik fan Hippolytushoef. De Elft is it begjin of einpunt fan de Alde Seedyk, boud om 1600, dizze is 8 kilometer lang en rint nei it buorskip De Hoelm. De dyk wurdt ek wol de Wierdyk neamd. Dy dyk is nammentlik fersterke mei in wierriem, seegers. De dyk is in kultuerhistoarysk monumint, ek al om de plantesoarte dy't op en oan de dyk groeie. De dyk is allinnich by De Hoelm te besichtigjen, by De Elft stiet allinnich op it begjin/einpunt in ynformaasjeboerd.

De Elft hat sûnt it begjin fan ûntstean altyd lyts west mar om 1800 groeide it oantal ynwenners. Yn 1840 wennen der 75 ynwenners. De fierdere groei stûke dêrnei omdat it wat noardliker lizzende Hippolytushoef ek sterk groeien bleau en folle mear romte hie om te groeien.
Elft

*Elft as fiskesoarte (Alosa Vulgaris)
*Elft as namme foar buorskip De Elft op it eardere eilân Wieringen