open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stasjon Boazum

**Stasjon Boazum (Bz)** is in earder stoppplak oan it spoar fan Ljouwert nei Starum foar Boazum. 

De halte wie iepene fan 16 juny 1883 oant 15 maaie 1938, fan 1 maaie 1940 oant 24 novimber 1940 en fan 1 novimber 1943 oant 17 july 1944. Yn 1958 waard it stasjonsgebou (út 1882) sloopt.
Stasjon Easterbierrum

Stasjon **Easterbierrum** (**Obr**) wie in stopplak oan it eardere spoar fan Stiens nei Harns. It stopplak fan Easterbierrum wie iepene fan 1 oktober 1903 oant 15 maaie 1935. It stasjonsgebou út 1902 waard yn 1980 sloopt.
Flensburg Avis

**Flensborg Avis** is in Deensk- en Dútsktalige krante dy't ferskynt yn Súd-Sleeswyk en it haadkantoar hat yn Flensburg (Deensk: *Flensborg*). De doelgroep is de Deenske minderheid besuden de grins- en yn Súd-Sleeswyk wenjend yn Denemark.
De krante ferskynt seis kear wyks mei in oplage fan ± 5800. Op tongersdei is der in oplage fan ± 15.000.  Lokale redaksjes sitte yn de stêd Schleswig (*Slesvig*), Hüsem (*Husum*) en Niebüll (*Nibøl*). Flensborg Avis is de ienige Deenske krante yn Dútslân.

De Flensburger krante waard oprjochte op 1 oktober 1869 troch Gustav Johannsen, dy't oant 1883 haadredakteur wie. Sûnt 1986 ferskynt de Flensburger krante mei in oantal Dútsktalige siden. In protte Noard-Friezen lêze de krante Flensborg Avis. Dy krante ferskynt yn de talen Deensk en Dútsk, mei hiel út en troch ris in stikje yn it Noard-Frysk. Meastal stiet dêr dan de Dútske oersetting noch njonken.

## Fryske side yn Flensborg Avis
Dat der hast gjin Frysk yn de krante stie, wie benammen in soad belutsen Noard-Friezen in stikel yn ‘e foet. Dat gou ek foar de Friisk Foriining, in organisaasje dy’t opkomt foar de Fryskpraters yn Noard-Fryslân.

De Friisk Foriining is in grutte klant fan de Flensborg Avis en stjoert alle wiken in eksimplaar fan de krante oan syn leden ta. De organisaasje hie him in pear kear by de Flensborg Avis beklage oer it oanpart Frysk. It resultaat is dat Noard-Friezen no fjouwer kear yn it jier in kranteside folje meie mei Frysk nijs. De side kriget nei alle gedachten de namme *Üüsen äine wäi *(ús eigen wei). In earder tydskrift fan de Friisk Foriining hie dy namme ek.
Sleeswyk (stêd)

**Sleeswyk** (Dútsk: *Schleswig*, Deensk: *Slesvig*, Súd-Jutlânsk: *Sljasvig*, Nederlânsk (ferâldere): *Sleeswijk*) is in stêd yn it noarden fan de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. Sleeswyk leit oan de Schlei (Deensk en Nedersaksysk: *Sli*), in 43 km lange ynholte fan de Eastsee.

## Skiednis
De Wytsinge delsetting Hedeby, dy't súd fan de stêd lei, waard foar it earst neamd yn 804. In wichtige delsetting, dy't it Baltyske gebiet goed 200 jier behearske. Neidat it plak ferskate kearen ferwoastge west hie, ferhuze de befolking yn 1050 nei de oare kant fan de Schlei en dêr ûntstie de stêd Sleeswyk. Guon saakkundigen wolle hawwe dat beide delsettingen yn deselde snuorje stifte binne.

Yn 1544 waard it kastiel Gottorf de residinsje fan de pleatslike hearskers. De hartoggen fan  Gottorf wiene fazallen fan de Deenske keningen en regearren oer it gebiet dat no Sleeswyk-Holstein is. Yn 1721, doe't de Grutte Noardske Kriich einige, ferlearen de hartoggen fan Gottorf harren macht en harren lân kaam oan de Deenske kroan. Nei de Twadde Sleeswykske Kriich (1864), waard de stêd Sleeswyk anneksearre troch it Keninkryk Prusen.

## Stedsbyld

Ofbyld:Gottorf.jpg|*Slot Gottorf*
Ofbyld:ALSH Schloss Annettenhoeh 27-04-2009.jpg|*Slot Annettenhöh*
Ofbyld:Prinzenpalais Schleswig.JPG|*Prinzenpaleis*
Ofbyld:Schleswig-Amtsgericht1-Bubo.JPG|*Heespenhof*
Ofbyld:Turistinformation i Slesvig.JPG|*Plessenhof*
Ofbyld:FischersiedlgHolm (2).JPG|*Holm*
Ofbyld:FischersiedlgHolm (11).JPG|*Ald fiskershûs yn Holm*
Ofbyld:Hofapotek Slesvig.jpg|*Hofapoteek oan de Rathausmarkt*
Ofbyld:Autumn in Schleswig 0743.jpg|*It âlde sintrum*
Ofbyld:Slesvig Toldhus.jpg|*It tolhûs*
Ofbyld:Naddoddur i slesvig 2004-2.jpg|*De haven mei in [[Wytsingeskip]]*
Stasjon Frjentsjer Halte

**Frjentsjerter Halte** (*Fnh*) wie in halte oan it spoar fan Tsjummearum nei Frjentsjer. Frjentsjerter Halte oan de Harlingerweg wie iepen fan 1 oktober 1903 oant 8 oktober 1933. It gebou út 1902 bestiet noch altiten.

Dit stasjon is boud nei it stasjonsûntwerp mei de namme Standerttype NFLS, dy't benammen brûkt waard by spoarstasjons yn Fryslân. It stasjon Frjentsjerter Halte wie fan it type *NFLS halte 3e klasse*.

Tusken 1935 en 21 novimber 1941 siet der in kibboets yn it gebou. Dy kibboets wie in *hachsjara*, in joadske lânbouskoalle. Goed 80 jonge sionisten waarden dêr taret op emigraasje nei Palestina.
Stasjon Mullum-Hjerbeam

**Stasjon Mullum-Hjerbeam** (*Mi*) wie in halte oan it spoar fan Stiens nei Harns. It stopplak wie iepen fan 1 oktober 1903 oant 15 maaie 1935.

It stasjon is boud neffens it stasjonsûntwerp mei de namme Standerttype NFLS, dat benammen brûkt waard yn Fryslân. It stasjon Mullum-Hjerbeam hearde ta it type *NFLS halte 3e klasse*. It gebou, út 1902, bestiet noch.
Enerzjy

**Enerzjy** hat ferskillende betsjuttings. Faak wurdt it oantsjutten as krêft om arbeid te ferrjochtsjen, yn de natuerkunde is enerzjy (Gryksk: ἐνέργεια, energeia, aktiviteit of wurking) in yndirekt waarnomde hoemannichte.

De SI-ienheid fan enerzjy is joule.
Tarnobrzeg

**Tarnobrzeg** is in stêd yn it súdeasten fan Poalen. De stêd leit oan de rivier de Wisla.

## Berne yn Tarnobrzeg
* Jehuda Ja'ari (1900-1981), Israelysk skriuwer
* Mariusz Kukiełka (*1976), fuotballer
* Max Beer (1864-1943), publisist en histoarikus
Schlei

De **Schlei** (Deensk: *Slien*) is in sydearm fan de Eastsee yn Sleeswyk-Holstein. Guonts neame it in fjord, mar syn ûnteansskiednis is net dúdlik.

De Schlei mûnet út by it Loadseneilân (*Lotseninsel*) by Kappeln, en begjint sa'n 42 km it lân yn by de stêd Schleswig. De trochsneed breedte is 1,3 km en de djipte is 3 meter. It totale wetteroerflak is 54,6 km² en it folume 163,8 miljoen m³. It wetter is trochstrings brak, sâlt by de mûning oant swiet by Schleswig.

Sûnt oktober 2008 is de regio rûnom de Schlei in offisjeel natuerpark.

## Ofbylden

Ofbyld:Schlei mit Bad Arnis.jpg|*De Schlei by [[Arnis]]*.
Ofbyld:Schleswig-Königswiesen.jpeg|*De Schlei by Sleeswyk*.
Ofbyld:Eisenbahnbrücke09.jpg|*De Schlei by [[Lindaunis]], mei de [[Lindaunisbrêge]]*.
Ofbyld:Ship on schlei.jpg|*Skipfeart by Kappeln*


## Keppelings om utens
* Toeristyske webside oer de Schlei
*  Skiednis en geografy fan de Schlei
Kappeln (Sleeswyk-Holstein)

**Kappeln** (Deensk: *Kappel*) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein, yn it distrikt Sleeswyk-Flensboarch (*Schleswig-Flensburg*).

It plak leit oan de noardouwer fan de Schlei, sa'n 30 km noardeast fan de stêd Schleswig en 35 km súdeastlik fan Flensboarch. Kappeln hat in sintrumfunksje yn east-Angeln en noardlik Schwansen. It is in fiskersplak en wie oant juny 2006 teffens garnizoensstêd (marinebasis Olpenitz). Kappeln hat in beskieden havenbedriuw en dêrneist in tal jachthavens.


Ofbyld:Kappeln Klappbruecke.jpg|*Kappeln baskulebrêge*
Ofbyld:Klappbrücke in Kappeln.JPG|*Kappeln baskulebrêge*
Ofbyld:Kappeln-Deekelsenplatz1.jpg|*Deekelsenplatz*
Tineke de Jager-Van der Zee

**Tineke de Jager-Van der Zee** (Wierum, 15 juny 1962) is in Frysk skriuwster.

## Biografy
Tineke de Jager-Van der Zee kaam yn Wierum op 'e wrâld. Se folge de PA, dat de foarrinner fan de PABO wie. Se wennet tsjintwurdich yn Dokkum en is pjutteliedster en kurusliedster Frysk, dat lêste fral by de AFUK.

Nei't se in kursus ferhalen skriuwen foar bern folge hie, begûn se te publisearjen, earst yn it tydskrift *switsj* en letter yn *ff foarlêze*. Se hat in passy foar it oerbringen fan it Frysk op bern en folwoeksenen. Geandewei kaam se yn 'e besnijing fan goedfrou Catharina Schrader; se hie wol ris wat fan har heard yn Dokkum. Nei't se in boek oer har liend hie, makke se in opset foar in roman en stjoerde it earste haadstik nei de KFFB. Redakteur Jacobus Knol hat har begelaat yn it skriuwen fan har debútroman. Yn 2008 kaam dy roman by de KFFB út ûnder de namme *Goedfrou foar it libben*. De roman waard goed ûntfongen en wie nei in skoft útferkocht. Yn in fraachpetear mei de Ljouwerter Krante sei de skriuwster dat se al in idee hie foar in twadde roman, mar se wie der noch net wis fan oft it wol in roman wurde soe. Fjouwer jier letter, yn febrewaris 2012, ferskynde har twadde roman. Dat wer by de KFFB en mei titel * De bosklju*. Dy roman spilet wer yn in fier ferline, it giet oer Thomas dy't in wike op Waltastate yn Wiuwert ferbliuwt.

Yn 2013 kaam har tredde roman by de KFFB út, *Kiloknaller*.

## Bibliografy
* 2008: *Goedfrou foar it libben* (ferhaleroman)
* 2010: *Vroedvrouw tegen wil en dank* (oersetting fan *Goedfrou foar it libben)
* 2012: *De bosklju* (roman)
* 2013: *Kiloknaller'' (roman)
Hereford (ko)

De **Hereford** is in koweras dat oarspronklik út it súdwesten fan Ingelân komt, út de omkriten fan  Hereford.

It ras ûntstie yn de twadde helte fan de 18e iuw. It is in behurde duorsume fleisko, dy't sa populêr waard dat de Hereford no it meast foarkommende fleisfeeras fan de wrâld wurden is. De binne no mear as fiif miljoen stamboek-Herefords yn goed 50 lannen. De útfier fan Herefordkij út it Feriene Keninkryk begûn yn 1817, dat wie nei Kentucky yn de Feriene Steaten. Der binne Herefords mei en sûnder (*polled*) hoarnen. 

Yn Nederân wurdt de Hereford meast as hobbydier of foar ekstinsive greidbuorkerij (dat wol sizze it beweidzjen fan natuergebieten) hâlden. De Hereford is in sterk boud bist, mei in op de heup metten hichte fan 135 oant 150 sintimeter. Skaaimerken fan de Hereford binne de wite kop, de wite streek op de nekke en skoft. Fierders is de Hereford read. It bist hat fan himsels swiere spieren en in guodlik, rêstich karakter. 
Herefords kealje meast sûnder swierrichheden. De keallen hawwe by de berte in leech gewicht, trochstrings tusken de 30 en 40 kilo. De Hereford makket út goedkeap raufoer in protte fleis fan hege wearde.

## Keppeling om utens
* Offisjele webside fan de Dutch Hereford Society
Stasjon Aldegea

**Stasjon Aldegea** (*Odg*) is in earder stasjon oan it spoar fan Ljouwert nei Starum. It stasjon fan Aldegea is brûkt fan 8 novimber 1885 oant 15 maaie 1938 en fan 1 juny 1940 oant 10 maart 1941. Yn 1973 is it stasjonsgebou ôfbrutsen.

Der wienen plannen om Stasjon Aldegea te weriepenjen as der treinen fan de Friese Stoomtrein Maatschappij stopje soenen.

## Trivia
Yn de film 'Snuf de Hond in oorlogstijd' fan Steven de Jong komt de haadrolspiler hjir mei de stoomtrein út Rotterdam oan. Yn werklikheid waard hjirfoar stasjon Veendam brûkt, dêr't in buordsje mei "Aldegea' ophongen waard.
Livingstonewetterfallen

De **Livingstonewetterfallen** binne in rige elkoar opienfolgjende wetterfallen yn de ûndernrin fan de Kongo yn it ôfwetteringsgebiet Pool Malebo yn Kongo-Kinshasa.

Oer in ôfstân fan himelsbreed 350 kilometer hawwe de wetterfallen in ferfal fan 270 meter en einigje yn de omkriten fan Matady yn de provinsje Kongo-Sintral. De rivier hat it heechste debyt trochstreamend wetter op de Amasône nei yn Brazylje.

Nettsjinsteand dat de wetterfallen ferneamd binne nei David Livingstone hat er dat part fan de  Kongorivier nea besocht. De wetterfallen waarden letter nei him ferneamd troch de sjoernalist en ûntdekkingsreizger Henry Morton Stanley.
Aberdeen Angus

De **Aberdeen Angus** is in koweras dat yn 1870 yn it easten fan Skotlân kweekt waard. 

It ras waard fokt út kowerassen dy't foarkamen yn de Skotske greefskippen Aberdeenshire en Angus (de *Angus doddies*).

De hoarnbisten hawwe fan harsels gjin hoarnen en hawwe koarte poaten (skofthichte fan sa'n 130 sm). De measte kij binne folslein swart, mar der bestean ek reade farianten. It jaar kin wyt wêze. Benammen yn de Feriene Steaten is de Aberdeen Angus in populêre fleisko.

## Keppeling om utens
* Offisjele webside fan de ''Aberdeen Angus Cattle Society''
Blierkop

De **Blierkop** is in âld koweras dat al yn de lette midsiuwen beskreaun waard. Fan âlds komt de blierkop yn de provinsje Grinslân foar, mar ek yn de Rynstreek tusken Utert en Leien. De blierkop is oarspronklik in ko fan it fleis-molktype (60%-40%). Blierkoppen binne fokt mei krekt mear klam op fleis- as op molkeproduksje.

## Skaaimerken
De blierkop is egaal swart of read mei in wite kop en in wite sturtpunt. Om de eagen hinne hat de blierkop swarte as reade 'blieren'. De ûnderkant fan it liif is ek wyt. Wite plakken yn it kleure part of kleure plakken yn it wite part en al te hege poaten, binne net winske.

Dêrneist binne ek de hurde bonken, de goede fruchtberens en it maklik ôfkealjen eigenskippen fan de blierkop. In blierkopko hat in skofthichte fan sa'n 138 sm en waacht om de 600 kg hinne. De bollen wurde trochsneed 148 sm heech en wage 800 kg. De trochstrings molkproduksje sit om de 6000 kilo it jier, mei in fetpersintaazje fan 4,35% en in aaiwytpersintaazje fan 3,60%.

Tsjintwurdich wurde blierkoppen ek wer ynkrúst. It heterosiseffekt jout sterkere kij omdat de HF-kij stadichoan te kwetsber wurden binne en de molkproduksje hat suver net te lijen troch 1x yn te krusen mei in blierkop, wylst it keal de sterke eigenskippen wol oerkrijt.

## Sjoch ek
* List fan kowerassen
Deensk read

It **Read Deensk Molkras** (RDM) is in âld Deensk koweras dat yn de 19e iuw ûntstien is.
De kij binne donkerread sûnder wite plakkken.

It ras wurdt mar op 3% fan de greidbuorkerijen yn Denemark holden.

## Keppeling om utens
*Deensk read
Susseks (ko)

De **Susseks** is in koweras mei in donkere fachtkleur ý't oarspronklik út it Ingelske greefskip Susseks komt. Al healweis de midsiuwen, yn 1060, soe it ras beskreaun west hawwe by in ynfal fan Susseks troch de Normandjers. Lykwols waard it ras earst ein 18e iuw offisjeel beskreaun. De ko komt hjoeddendei noch altyd in protte foar yn Angelsaksyske lannen.
Amoer (rivier)

De **Amoer** (Russysk: река Аму́р, Sineesk: 黑龙江, *Heilong Jiang*, Mantsjoesk: Sahaliyan Ula) is in rivier yn it easten fan Aazje. Wat lingte oangiet is de Amoer de op acht nei grutste fan de wrâld en fjirde fan Ruslân. De rivier foarmet sûnt it Ferdrach fan Aigun út 1858 foar in part de grins tusken it easten fan Ruslân en de Sineeske regio Mantsjoerije.

Yn âlde teksten wurde beide siden fan de Amoer ek wol oantsjutte as Binnen-Mantsjoerije (besuden de rivier) en Bûten-Mantsjoerije of Russysk Mantsjoerije ( benoarden de rivier). De Russyske oblast Amoer benoarden en de Sineeske provinsje Heilongjiang besuden de rivier binne nei de Amoer ferneamd.

## Namme yn ferskillende talen
* Sineesk: pinyin: *Heilong Jiang*; "swarte drakerivier"
** Tradisjoneel Sineesk: *黑龍江*
** Ferienfâldige Sineesk: *黑龙江*
* Mantsjoesk: *Sahaliyan Ula*; "swarte rivier"
* Mongoalsk: *Хар Мөрөн*; *Har Mörön*; "swarte rivier"
* Russysk: *Амур*; *Amoer*; fan it Evenkse *amor* (of *tamur*); "grutte rivier"

## Rin
De Amoer ûntstiet út de noardlike rivier de Sjilka, dy't har boarnen yn it Hentigberchtme hat yn Mongoalje en de súdlike rivier de Argoen, dy't ûntspringt yn it Grutte Hinggangeberchtme yn it noardeasten fan Sina en de grinsrivier foarmet tusken Ruslân en Sina ten westen fan de Amoer. Beide rivieren komme byelkoar om de Amoer te formjen by it Sineesk doarpke Moguhe yn de provinsje Heilongjiang. De rivier streamt ferfolgens eastwaarts troch in farieare lânskip fan woastinen, steppe, toendra en taiga yn de rjochting fan de Grutte Oseaankust. Wat te súdwesten fan de Russyske stêd Nikolajevsk streamt de rivier fia har mûning, de Amoerske liman, yn de Strjitte fan Nevelskoj, part fan de Tataresont, dy't it eilân Sachalin skiedet fan it fêstelân. De Tatarensont stiet fuort yn ferbining mei de See fan Ochotsk noardlik derfan en de Japanske See súdlik derfan. 

De wichtichste sydrivieren binne de Zeja, Boereja, Amgoen, Songhua, Toengoeska, Oessoeri en de Anjoej. Fia de sydrivier Oechta is sy ferbûn mei de Oedylmar.

As de sydrivier de Onon fan de Sjilka meirekkene wurdt, hat it riviersysteem fan de Amoer in lingte fan goed 4000 kilometer.

## Stêden
Oan de Amoer lizzen de folgjende stêden:

### Sina
* Mohe
* Huma
* Heihe
* Jiayin
* Tongjiang
* Fuyuan

### Ruslân
* Blagovesjtsjensk
* Chabarovsk
* Komsomolsk (oan de Amoer)
* Amoersk
* Nikolajevsk (oan de Amoer)

## Sjoch ek
* List fan langste rivieren fan de wrâld
Stasjon De Westereen

**Stasjon De Westereen** (**Dwe**) is it stasjon fan De Westereen. It leit oan it spoar fan Ljouwert nei Grins (Steatsline B) en wurdt betsjinne troch Arriva. 

Sûnt 1885 stoppe der yn De Westereen twa kear deis in trein en stie der in ienfâldich stasjonsgeboutsje, mar yn maaie 1902 waard it in offisjeel stasjon en waard it ienfâldige gebouke ferfongen troch in echt stasjonsgebou, dat yn 1952 sloopt waard. 

Yn 1955 waard in nij gebou set neffens in ûntwerp fan spoararsjitekt Koen van der Gaast, dat lykwols yn 2003 sloopt en ferfongen waard troch in abry. 

Ein fan de 20e iuw is it spoar ferdûbele en lizze de perrons foar elkoar oer. De line line wurdt eksploaitearre troch Arriva, dy't der mei de WINK-treinen rydt.

## Treintsjinsten

Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.
Stasjon Seisbierrum-Pitersbierrum

**Stasjon Seisbierrum-Pitersbierrum** (*Sbp*) wie in stasjon oan it  spoar fan Stiens nei Harns. It stasjon fan Seisbierrum en Pitersbierrum, boud yn 1902, wie iepen fan 1 oktober 1903 oant 15 maaie 1935.

Dit stasjon is boud nei it stasjonsûntwerp mei de namme Standerttype NFLS, dat benammen brûkt waard foar stasjons yn Fryslân. It stasjon yn Seisbierrum-Pitersbierrum foel binnen it type *NFLS halte 1e klasse*.
Stasjon Buerstermûne

**Stasjon Buerstermûne** wie in halte oan it spoar Stiens-Harns, in ôftakking fan it Dokkumer Lokaaltsje fan de NFLS. 

De halte, iepene op 2 desimber 1902, lei op 4 kilometer fan Stiens en hie as ôfkoarting Vbm (fan Vrouwbuurtstermolen). Op 1 desimber 1940 waard de halte opheft. It stasjonsgebou út 1901 bestiet noch altyd.
Jersey (ko)

**Jersey** is in lyts koweras dat ûntstien is op it Britske Kanaaleilân Jersey.

Troch in ymportferbod koe dit ras him sûnder ynfok fan oare rassen ûntjaan op Jersey. Yn 1866 ûntstie it earste stamboek. Letter waarden Jerseys eksportearre nei Ingelân, Denemarken, Austraalje en Nij-Seelân. It is it meast wiidfersprate melkkoweras fan de wrâld. Sy jouwe trochstrings sa’n 3500 oant 4000 kilo molke it jier mei in fetgehalte fan 5-6% en in aaiwytgehalte fan sa’n 4,4 %. De molke is gaadlik foar bûterproduksje.
Guon boeren hâlde in stikmannich Jerseys yn har keppel om it fet- en aaiwytgehalte fan de bedriuwsmolke te ferheegjen. Fierders wurdt dit ras brûkt om mei oare rassen te krusen en sa de molkkwaliteit te ferbetterjen. Foar de fleisproduksje hat de Jersey net folle te betsjutten.

## Uterlik
De Jersey hat hoarnen en is giel oant grys-brún. Hy hat in skofthichte fan 120-127 sintimeter. Bollen kinne 700 kilogram swier wurde, kij wage meast 350 oant 400 kilogram. Sy hawwe in guodlik karakter.
Chianina

De **Chianina** is it grutste koweras fan de wrâld. De ko komt al foar op Etruskyske ôfbylden en ek Plinius de Alde hat it der al oer: it is it âldste koweras fan Itaalje. Chianina’s stamme oarspronklik út  Toskane, Umbrje en midden-Itaalje. De namme *Chianina* komt fan de Chianadelling yn Toskane .

Bollen kinne oant 180 sm heech en 1500 kg swier wurde. De ko hellet in skofthichte fan 160 sm en in gewicht fan 800 kg. De bisten binne porslein-wyt, mar de keallen wurde ljochtbrún berne, earst nei sa’n trije moanne komt it wyt dêrtroch.
It fleis fan de Chianina hat in bûtengewoane kwaliteit en wurdt yn Toskane faak as *[[bistecca alla fiorentina]]* oanbean.

It hoarnbist waard oarspronklik as wurkbist fokt, mar wurdt no allinne as fleisko hâlden en omdat er goed oer waarmte kin ek brûkt om mei kij út ûntwikkelingslannen te krusen.

It ras jidt as tige gefoelich en kin min oer feroaringen. Sa kin bygelyks feroarjen fan eigner al ferminderings fan fleisproduksje fan gefolgen hawwe.

1955 sette de Chianina-bolle "Donetto" yn Arezzo in gewichtsrekord mei  1740 kg .
Op  8 novimber  2007 kaam de Chianina-okse  "Fiorino" mei in skofthichte fan 2,05 m yn it Guinness Book of Records.

## Keppeling om utens
* Foto fan Donetto, de swierste bolle fan de wrâld ±1955
* Skiednis fan de Chianina - Oklahoma State University 
* Ynformaasje oer fokken mei Chianina - Cattle.com
Westflaamsk read

**Westflaamsk read** is in Belgysk koweras dat ûntstien is út it 18e-iuwsk Kasselsk reade fee dat doe yn Frânsk-Flaanderen en de grinsstreek fan West-Flaanderen in protte te finen wie. It is in saneamd dûbeldoelras, in ras dat foar molke- en fleisproduksje holden waard.

Dizze ko joech yn 2004 trochstrings sa'n 5.000 kg molke mei 4,27% fet en 3,43% aaiwyt.

Westflaamsk read komt anno 2011 noch mar in bytsje foar.

## Keppeling om utens
* Webside fan Libjend Erfgoed
Stasjon Nijhuzum

**Stasjon Nijhuzum** (*Nij*) is in earder stopplak oan it spoar fan Ljouwert nei Starum op KM 35,8. It stopplak fan Nijhuzum is brûkt tusken 1895 en 15 maaie 1934.
Stasjon Hylpen

**Stasjon Hylpen** (**Hnp**) is it stasjon fan Hylpen, en hat mar ien perron. It stasjon waard iepene op 8 novimber 1885 en leit oan it spoar fan Ljouwert nei Starum. It spoar wurdt eksploitearre troch Arriva.

Ut in ûndersyk dat yn 2018 troch de NS hâlden is, die bliken dat 41 minsken deis yn- en útstappe op it stasjon. It stasjon leit ûngefear 10 minuten rinnen bûten Hylpen.

It stasjonsgebou út 1883 waard yn 1973 sloopt en ferfongen troch in abry.

## Treintsjinsten

Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.

## Keppeling om utens
* Stasjon Hylpen op Stationsweb
Kempensk readbûnt

It **Kempensk readbûnt** is ien fan de fjouwer kowerassen dy't Belgje noch hat. Der wurdt faak sprutsen oer it *Belgysk readbûnt*, mar dy namme ferwiisd earder nei de fariant fan de readbûnte Holstein. De fariant is ûntstien doe't fan de jierren '70 ôf de Kempensk readbûnt krúst waard mei de reade Holstein om de molkeproduksje te ferheegjen.

## Keppelings om utens
*http://statbel.fgov.be/studies/ac589_nl.pdf
*Kempens readbûnte (Steunpunt Levend Erfgoed vzw)
*Kempens readbûnte (Natuerbuorkerij Bolhuis)
Eastflaamsk wytread

De **Eastflaamsk wytread** is in Belgysk koweras dat ûntstien is út in krusing fan fee út de omkriten fan de Belgyske rivier de Dender mei de Ingelske *[[shorthorn]]*.

Eastflaamsk wytread hat in typyske reade kop, mei reade plakken op de romp en de poaten. It is in saneamd dûbeltdoelras, dat wol sizze dat it in gaadlike ko foar sawol molke- en fleisproduksje is.
Limousin (ko)

It **Limousin** is in koweras, dat oarspronklik fan it Sintraal Massyf yn Frankryk komt. It ras waard sûnt ein 17e iuw yn de provinsje Limousin als wurkras fokt. 

Charles de Léobardy lei mids 19e iuw de grûnslach foar in fleis/wurktype ko. It ras waard yn 1900-1930 fêstlein. It ras waard eksportearre fan de 60er jierren ôf oan en fokt yn 60-70 lannen.

## Skaaimerken
It Limousin is in grut ras; in ko wurdt 150-160 sm heech en in bolle 170-180 sm. It Limousin is blondread oant readbrún en hat koarte hoarnen.

De bolleline wurdt selektearre op it neiteam fan lichte keallen (dan keallet it better en hoecht net sa faak in keizersneed tapast te wurden) De ko hat oars al in frijwat breed bekken.

## Sjoch ek
* List fan kowerassen
Kassel (Frankryk)

**Kassel** (offisjeel: *Cassel*) is in stêd yn it Frânske Noarderdepartemint; it plak leit yn de Frânske Westhoeke en Frânsk-Flaanderen.

Kassel leit op de 176 meter hege Kasselberch (mei dêrnjonken de 141 hege Wouwenberch, dy't ek wol Recollettenberch neamd wurdt), it heechste punt fan de Westhoeke. It plak is in regionaal sintrum (kantonhaadplak, ûnderwiisynstellingen) mei deitoerisme.

Kassel is in âlde stêd, yn de Rominske tiid stifte as *Castellum Menapiorum* om as haadplak te tsjinjen foar de Menaapjers. Kassel leit op in krúspunt fan fiif âlde Romeinske wegen.

## Berne yn Kassel
* Pieter Datheen 1531-1588, Flaamsk teolooch
* Dominique Vandamme 1770-1830, generaal ûnder Napoleon
Stasjon Tsjummearum

**Stasjon Tsjummearum** (*Tzum*) wie in stasjon oan it spoar fan Stiens nei Harns. It stasjon fan Tsjummearum, boud yn 1901, wie iepene fan 2 desimber 1902 oant 1 desimber 1940. De stavering op it nammeboerd fan de gevel is "Tjummarum". Dit is opmerklik, omdat dit ôfwykt fan de Fryske én de Nederlânske stavering.

It stasjon is boud nei it stasjonsûntwerp mei de namme Standerttype NFLS, dat benammen brûkt waard foar stasjons yn Fryslân. It stasjon yn Tsjummearum foel binnen it type *NFLS halte 1e klasse*.
Sa út en troch wie it nei de sluting noch wol yn gebrûk. It waard op 't lêst troch de NS ferkocht oan de gemeente Barradiel. It stasjonsgebou krige doe in wenbestimming. De lêste bewenster hat healwei de jierren tachtich it stasjonsgebou ferlitten. Dêrnei hat it jierren leech stien en stie der ein jierren njoggentch jammerdearlik by. Oan it begjin fan it nije millennium kamen lykwols Europeeske subsydzjes beskikber foar it opknappen fan yndustrieel erfguod. De stichting DBF (Doarp en Bedriuw Fryslân) hat de restauraasje fan it stasjonsgebou op him nomd. De restauraasje wie ein septimber 2003 dien. Op 5 desimber 2003 waard it stasjonsgebou wer feestlik iepene troch Ed Nijpels (kommissaris fan de Keninginne Fryslân), frou M.J. Haveman (boargemaster Frjentsjerteradiel) en Sinteklaas.

Troch de restauraasje is de bûtenkant wer folslein yn de âlde, orizjinele steat werombrocht. Binnen is it stasjonsgebou, mei oandacht foar de histoaryske eleminten, geskikt makke foar bedriuwsdoeleinen. Sa is bygelyks it loket bewarre bleaun. By de restauraasje is ek it perron wersteld en is der wer in stik rails dellein. Ek de bygebouwen binne restaurearre. Ien fan dizze bygebouwen is it âlde retiradegebou (toilet). Yn de retirade sit in permaninte tentoanstelling fan de âldheidkundige feriening Barradiel, mei ûnder oare in skaalmodel fan it stasjon en in fideopresintaasje mei in oersjoch fan de histoarje fan it stasjon.
Frysk-Hollânske ko

De **Frysk-Hollânske ko** (FH) is in koweras dat yn Nederlân har oarsprong hat. 

Eartiids bestie in grut part fan de Nederlânske feestapel út dizze meast swartbûnte hoarnbisten. In lyts persintaazje fan de Frysk-Hollânske kij is fanâlds readbûnt en soms grys. It binne saneamde dûbeltdoel kij, dat wol sizze dat it ras gaadlik is foar molke- en fleisproduksje. Tsjintwurdich binne fierwei de measte boeren spesjalisearre yn molkfeehâlderij (greidboeren) of fleisfeehâlderij. Greidboeren yn Nederlân hawwe benammen Holstein-Friesian kij, in ras dat fuortkaam is út it Frysk-Hollânsk ras.


Frieslands_trots%2C_het_stamboekvee-508784.ogv|Polygoonsjoernaal út 1957. Fryslâns grutkens, it stamboekfee.
Fries_rundvee-stamboek_jubileert_Weeknummer_69-39_-_Open_Beelden_-_28145.ogv|Polygoonsjoernaal út 1969. Bollekeuring fan Frysk stamboekfee yn de Fryslânhal te Ljouwert.


## Sjoch ek
* List fan kowerassen

## Keppelings om utens
* De webside fan de stichting Readbûnt Frysk Fee
*  De side fan de FH vereniging
*  De side fan de Dútske DSN feriening
*  De side fan de Britske Friesian Breeders club
Sake Porte

**Sake Porte**  (Froubuorren, 29 septimber 1967) is in sportlearaar, direkteur en earder keatser. Hikke en tein op de pleats yn Froubuorren, gie nei de sportakademy (ALO) yn Grins. Naam op 15 septimber 2002 ôfskie as aktyf keatser by de Aldehoupartij. Waard direkteur fan it eksportbedriuw fan syn heit, dat benammen Latynsk-Amerikaanske lannen as ôfsetgebiet hat.

It earste súkses fan de linkshannige Porte yn de haadklasse, doe noch earste klasse, op 28 maaie 1987 yn Tsjummearum. Op dy ôfdielingspartij helle er de twadde priis mei Piet Jetze Faber en Eelke Idsardi. Spile yn syn begjintiid mei Joop Bierma en Hotze Rusticus en Simon Minnesma en Klaas Anne Terpstra. Yn de njoggentiger jierren spile er ek mei Johan Okkinga en Pieter Tienstra en yn in formaasje mei Johan Okkinga en Auke van der Graaf en syn lêste formaasje wie mei Johannes Gerrit Dijkstra en Auke van der Graaf.

Yn de kategory Sport krige it programma Boppeslach fan Omrop Fryslân mei in reportaazje oer it ôfskied fan Sake Porte de NL-Award (2002), in priis foar regionale telefyzjeprograma's.
## Prizen
Porte wûn de PC foar it earst yn 1989 en stie letter fiif jier efter elkoar yn de finale fan de PC (yn totaal 8x), 1995 o/m 1999. Hjirfan waard fjouwer kear wûn: 1995, 1996, 1998 en 1999. Wûn yn 1987 de Bûnswedstriid foar keatsferiening Froubuorren en yn 1994, 1995, 1998 en 2002 foar keatsferiening 'Wezon de Sterke Earm' út Grins. Foar it ivich keatsklassemint helle Sake 590 punten en 14 keningsskippen.

* 1987 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 1988 Bûnspartij senioaren / NK 5e priis
* 1989 PC 1e priis
* 1990 PC 2e priis
* 1991 Bûnspartij senioaren / NK 2e priis
* 1993 PC 3e priis
* 1994 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 1995 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 1995 PC 1e priis
* 1996 Bûnspartij senioaren / NK 4e priis
* 1996 PC 1e priis
* 1997 Bûnspartij senioaren / NK 2e priis
* 1997 PC 2e priis
* 1998 Bûnspartij senioaren / NK 1e prijs
* 1998 PC 1e prijs
* 1999 Bûnspartij senioaren / NK 3e priis
* 1999 PC 1e priis
* 2001 PC 2e priis
* 2002 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 2003 Bûnspartij senioaren / NK 2e priis
Stopplak Kâldewei

**Stopplak Kâldewei** (*Kd*) wie in stopplak tusken Sint-Anne en Sint-Jabik oan it eardere spoar fan Stiens nei Harns. De halte wie iepene fan 1904 oant 1 desimber 1940.
Stasjon Tytsjerk

**Stasjon Tytsjerk** (**Tj**) is in eardere halte oan Nederlânske Steatsline B, it spoar fan Ljouwert nei  Harns en fierder fan Stasjon Grins nei Stasjon Nieuweschans. De halte lei by Tytsjerk tusken de hjoeddeiske styasjons Stasjon Ljouwert Camminghabuorren en Stasjon Hurdegaryp. It stasjonsgebou bestie fan 1880 oant 1950
Frank Dragtenstein

**Rudolf Franklin Dragtenstein** (Paramaribo, 9 septimber 1949) is in Surinaamsk-Nederlânsk histoarikus en Surinamist.

Frank Dragtenstein studearre foar ûnderwizer oan de kweekskoalle fan Paramaribo en yn Amsterdam. Nei in stúdzje skiednis yn De Haach wurke hy as learaar skiednis by de *Stichting Rotterdams Conservatorium*. Dragtenstein studearre Skiednis fan de Oerseeske Ekspânsje/ Koloaniale Skiednis oan de Ryksuniversiteit Leien en de Universiteit fan Utert. Tusken 1990 en 1993 wie er bestjoerslid fan de Stifting Ynstitút ta Befoardering fan de Surinamistyk. Sûnt 2001 is er ûndersiker by it Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en erfenis (NiNsee) yn Amsterdam. 

Dragtenstein hat him spesjaal talein op de skiednis fan de Surinaamske slavernij, de marronaazje en skiednis fan Afrikanen yn de diaspora. Hy promovearre yn 2002 oan de Universiteit Utrecht op it proefskrift *“De ondraaglijke stoutheid der wegloopers”; Marronage en koloniaal beleid in Suriname, 1667-1768*. Fierders skreau er tegearre mei Okke ten Hove it boek *Manumissies in Suriname, 1832-1863* (1997). Yn 2004 ferskynde *“Trouw aan de blanken”, Quassie van Nieuw Timotibo, twist en strijd in de 18de eeuw in Suriname* en yn 2009 *"Alles voor de vrede", De brieven van Boston Band tussen 1757 en 1763*.
François Haverschmidt (1906-1987)

**François Haverschmidt** (Utert, 21 juny 1906 - Swol, 28 april 1987) wie in Nederlânsk jurist en ornitolooch.

Haverschmidt wie in pakesizzer fan de predikant-dichter François Haverschmidt, dy't ferneamd waard ûnder de skûlnamme Piet Paaltjens. Hy waard grut yn Utert en studearre dêr ek rjochten. Dêrnei gie er oan it wurk by de rjochtbank yn dy stêd en letter wurke er by rjochtbanken yn Haarlim, Heerlen en Ljouwert.

Begjin 1946 waard hy rjochter yn Suriname. Letter waard hy dêr presidint fan it Hof fan Justysje en twaris waarnimmend gûverneur fan Suriname.

Syn wurkjen yn Suriname joech him de kâns om ûndersyk te dwaan nei de hast noch ûnbekende avifauna fan dat lân. Yn 1968, it jier dat er foar syn pinsjonearring weromkaam yn Nederlân en him yn Ommen nei wenjen sette, kaam it standertwurk oer fûgels yn Suriname út (mei yllustraasjes fan Paul Barruel). Yn 1994 kaam in fannijs hifke ferzje út mei 68 ekstra fûgels, dêr't by de earste printinge noch net fan bekend wie dat sy foarkamen yn  Suriname. Oan dy twadde druk hat ek G. F. Mees meidien en der binne nije yllustraasjes fan Inge van Noortwijk oan taheakke.

## Bibliografy <small>(kar-út)</small>
**List of the Birds of Surinam* (1955)
**Birds of Surinam* (1968; ill. Paul Barruel)
**August Kappler als ornithologischer Sammler und Beobachter in Surinam von 1836-1879* (1973)
**Die Trauerseeschwalbe: Chlidonias niger* (1978)
Klaas van Wieren

**Klaas van Wieren** (Marsum, 1 augustus 1944), wie in aktyf keatser tusken 1964 en 1981 út Berltsum. Ek syn bruorren Robert (1942-2020), Jos (*1946 en Wieb (*1953) wiene keatsers. Helle 669 punten yn it Ivich keatsklassemint en waard 27 kear kening. Syn earste súkses by de Marsumer keatsferiening Foarút helle hy yn 1957 doe't hy mei G.van der Kooi en S. Maillé it earste NK foar skoaljonges wûn. 

Oer Klaas van Wieren en syn bruorren, skreau Rynk Bosma *De vier van Wierens. Kaatsen in Friesland 1960 - 1990.*
 
## Prizen
* 1967 Bûnspartij senioaren / NK 4e priis
* 1967 PC 1e priis
* 1969 PC 3e priis
* 1970 PC 1e priis
* 1971 PC 2e priis
* 1972 PC 3e priis
* 1973 PC 2e priis
* 1975 PC 1e priis
* 1976 PC 2e priis
* 1977 PC 1e priis
* 1978 Bûnspartij senioaren / NK 5e priis
* 1978 PC 1e priis
* 1979 PC 3e priis
* 1980 PC 3e priis
Afrikaner (ko)

De **Afrikaner** (Afrikaansk: *Afrikanerbees*) is in lânseigen koweras út Súd-Afrika. 

Fan oarsprong is de Afrikaner ko in *[[Zebû|Bos taurus indicus]]*; it ras is faaks troch de Khoikhoi (Hottentotten) de westkust fan Afrika by del nei it suden brocht.
It Europeeske koweras (*[[Ko|Bos taurus]]*) hat gjin ynfloed útoefene op de ûntjouwing fan de Afrikaner kij.
Al foardat Jan van Riebeeck yn 1652 yn de Kaapkoloanje foet oan wâl sette bestie dêr in stabyl Afrikaansk kobisteras. De earste Europeeske kowerassen waarden dêr earst yn 1706 hinne helle.

It ras hat him stadichoan oanpast oan feroarjende omstannichheden sa as it optsjenjen fan woastinige gebieten en it Afrikaanske tropyske en subtropysk klimaat.
De earste Afrikaner kij fan de kolonisten fan de Kaapkoloanje (de Boeren) kaam fan de Khoikhoi. It ras waard suver holden troch boeren yn ôfhandich lizzende plakken yn it binnenlân, sa as Graaff-Reinet, Cradock en Tarkastêd.

## Gebrûk
De Khoikhoi en de Boeren brûkten de Afrikaners as fleis- en molkko. De boeren ferbetteren it ras sa dat sy ek gaadlike lûkdieren waarden. It wienen Afrikaner oksen dy't de weinen lutsen fan de Voortrekkers op de Grutte Trek.

Afrikaners binne krusd mei oare rassen dy't yn de Tropen hâlden wurde fanwege harren fruchtberens, guodlikheid en fermogen om fleis oan te setten.


Ofbyld:JH Pierneef - Die Groot Trek 1938.jpg|*Afrikaners op [[Jacobus Hendrik Pierneef|Pierneef]] syn  skilderij 'Die Groot Trek' (1938)*
Jacobus Hendrik Pierneef

**Jacobus Hendrik Pierneef** (Pretoria, 13 augustus 1886 - dêre, 4 oktober 1957) wie in Súd-Afrikaansk keunstskilder fan meast lânskippen. 

Pierneef wurdt yn it generaal beskôge as ien fan de bêste âlde Súd-Afrikaanske masters. Syn beskiedende skilderstyl wurdt wrâldwiid wurdearre en waard tige beynfloede troch it Súd-Afrikaanske lânskip, dat him syn hiele libben ynspirearje soe. Hy krige tal fan prizen en ûnderskiedings foar syn wurk.

## Galery

Ofbyld:Pierneef_1926_Dar-es-Salaam.jpg|*[[Dar es Salaam]] troch Pierneef* (1926)
File:JH Pierneef - Die Groot Trek 1938.jpg|*Die Groot Trek* (1938)
File:Pierneef 1925 Willow Tree, Rooiplaat Farm, Northern Transvaal - Sunrise.jpg|*Rooiplaatplaas, Noord-Transvaal - Sonopkoms* (1925)
File:Pierneef 1925-32 Mont-aux-Sorces.jpg|*Mont-aux-Sorces* (1925-1932)
File:Pierneef 1928 A Summer Afternoon, Bushveld.jpg|*'n Somersmiddag, Bosveld* (1928)

Ofbyld:Pierneef 1944 Watermill near Stellenbosch.jpg|*Wettermûne by [[Stellenbosch (stêd)|Stellenbosch]]* (1944)
File:Pierneef 1945 Hardkoolbome - Bosveld.jpg|*Hardkoolbome - Bosveld* (1945)


## Keppelings om utens
* Jacob Hendrik Pierneef Art, absolutart.co.za
* Jacob Hendrik Pierneef - South African Artist, arcyart.com
* J.H. Pierneef (1886 - 1957) , vgallery.co.za
* Jacob Hendrik Pierneef 1886 - 1957, sahistory.org.za
* Wurk fan Pierneef, images.google.com
Dirk Talsma

**Dirk Talsma** (Weidum, 2 augustus 1944) wie aktyf keatser tusken 1962 - 1980. Die 19 kear mei oan de PC, wat him 29 punten oplevere. Waard 25 kear kening en helle foar it Ivich keatsklassemint 639 punten.

Waard as jonge fan santjin yn 1962 foar de keatsferiening ‘Nije Kriich’ út Weidum Nederlânsk Kampioen. Yn datselde jioer wûn er yn Kimswert in tredde priis yn de haadklasse. 

## Prizen
* 1962 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 1965 Bûnspartij senioaren / NK 5e priis
* 1965 PC 2e priis
* 1966 Bûnspartij senioaren / NK 5e priis
* 1966 PC 1e priis
* 1968 Bûnspartij senioaren / NK 7e priis
* 1968 PC 4e priis
* 1969 PC 3e priis
* 1970 PC 1e priis
* 1971 Bûnspartij senioaren / NK 7e priis
* 1971 PC 2e priis
* 1972 Bûnspartij senioaren / NK 3e priis
* 1972 PC 3e priis
* 1973 Bûnspartij senioaren / NK 5e priis
* 1973 PC 2e priis
* 1974 Bûnspartij senioaren / NK 3e priis
* 1976 PC 1e priis
* 1978 PC 2e priis
* 1980 PC 4e priis
Sjouke Helfrich

**Sjouke Helfrich**  (Kimswert, 22 febrewaris 1909  - Wergea, 30 septimber 1982) wie in aktyf keatser fan 1928 oant en mei 1951. Hy wenne yn Sint-Jabik, Wergea, Baard en Winaam.

## Prizen
Waard 13 kear kening en helle 534 punten foar it ivich keatsklassemint.
* 1928 - de Bond 5e priis
* 1929 - de Bond 7e priis
* 1931 - PC 3e priis
* 1932 - de Bond 4e priis
* 1932 - PC 2e priis
* 1933 - de Bond 1e priis
* 1933 - PC 2e priis
* 1934 - de Bond 1e priis
* 1934 - PC 3e priis
* 1935 - de Bond 1e priis
* 1935 - PC 1e priis
* 1936 - de Bond 2e priis
* 1937 - de Bond 1e priis
* 1937 - PC 1e priis
* 1938 - de Bond 5e priis
* 1938 - PC 4e priis
* 1939 - de Bond 2e priis
* 1939 - PC 1e priis
* 1940 - de Bond 3e priis
* 1941 - de Bond 4e priis
* 1941 - PC 2e priis
* 1945 - de Bond 5e priis
* 1945 - PC 2e priis
* 1946 - de Bond 6e priis
* 1947 - de Bond 3e priis
* 1948 - PC 1e priis
* 1949 - de Bond 7e priis
* 1950 - PC 4e priis
Sjouke de Boer

**Sjouke de Boer** (Lytsewierrum, 11 febrewaris 1944) wie in aktyf keatser út Eksmoarre fan 1966 oant en mei 1982. Fertsjinne 530 foar it ivich keatsklassemint en waard 30 kear ta kening útroppen. 

## Prizen
* 1967 - de Bond 7e priis
* 1968 - de Bond 2e priis
* 1970 - de Bond 4e priis
* 1971 - PC 4e priis
* 1972 - de Bond 7e priis
* 1973 - PC 1e priis
* 1974 - PC 2e priis
* 1975 de Bond 9e priis
* 1977 de Bond 6e priis
* 1977 - PC 1e priis
* 1978 - de Bond 3e priis
* 1978 - PC 1e priis
* 1979 - de Bond 3e priis
* 1979 - PC 3e priis
* 1980 - de Bond 5e priis
* 1980 - PC 3e priis
* 1982 - PC 4e priis
Winsum (Grinslân)

**Winsum** (Grinslânsk: *Wìnzum*) is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn Grinslân. It wie foarhinne it haadplak fan de eardere gemeente Winsum. De gemeente hat 14.051 ynwenners (1 april 2011, boarne: CBS) en beslacht in oerflakte fan 102,53 km² (dêr't 1,56 km² fan wetter is). It doarp hie 7.690 ynwenners yn 2006.

It doarp hat trije wieren, dy fan Winsum sels, Bellingeweer en Obergum.

Winsum hat meardere tsjerken, wêrûnder de Toertsjerke (namme jûn yn 2004), mei de trep nei de toer oan de bûtenkant en de Nikolaastsjerke fan Obergum.

Wigbolt Ripperda (±1535-1573) waard berne yn Winsum.

Ofbyld: Winsum - Torenkerk - linksvoor.jpg|Toertsjerke fan Winsum
Ofbyld: Nikolaastsjerke, Obergum.jpg|Nikolaastsjerke (Obergum)
Ofbyld: Bellingeweer - drie grafmonumenten op kerkhof.jpg|Grêven fan getten izer op it bemuorre tsjerkhôf fan Bellingeweer
Ofbyld: Winsum - Molenstraat.jpg|Molenstraat yn Winsum mei op de eftergrûn mûne De Ster
Ofbyld: Winsum - Hoofdstraat Winsum 27 - Jacobijnenhuis.jpg|"Jacobinehûs", eardere bakkerij mei 13e of 14e iuwske ramen
Ofbyld: Synagoge fan Winsum (Grinslân).jpg|Synagoge út 1878 by de restauraasje (2010)
Ofbyld: Winsum - Hoofdstraat Winsum 70.jpg|Eardere notariswenning, sûnt 1942 gemeentehûs
Hybridmaster

**Hybridmaster** is in koweras dat om 1970 hinne yn Oklahoma betocht is troch Joe Grose.

## Skaaimerken
Hybridmasters binne selektearre op molkproduksje, fruchtberens, libbensferwachting en groei en kinne teffens as grutte weiders ynsetten wurde.

De neifolgjende foarâlden wurde ûnderskieden:
* 50% Angus
* 25% Brown Swiss
* 6.25% Brahman
* 6.25% Simmental
* 6.25% Gaur
* 6.25% Bizon

## Sjoch ek
*List fan kowerassen
Stasjon Alddeel

**Stopplak Ouddeel** (*Odd*) is in eardere halte oan de Steatsline B fan 1915 oant 15 oktober 1947. It stopplak lei by Alddeel tusken de hjoeddeiske stasjons Ljouwert Camminghaburen en Hurdegaryp. Hoewol't it oan it spoar lei, stoppen der gjin treinen. Allinnich de tram tusken Ljouwert en Drachten stoppe yn Alddeel, de tram ried tusken Ljouwert en Feanwâlden oer it spoar.
Stasjon Kotille

**Stasjon Kotille** is in earder spoarstasjon oan it spoar fan Stiens nei Harns. 

It stasjon waard iepene op 2 maaie 1904 en sluten op 15 maaie 1935. By it stasjon stiet in eardere wachterswenning út 1903, tsjintwurdich wurdt it brûkt as wenhûs.
Halte Idaerd-Reduzum

**Halte Idaerd-Reduzum** (*Id*) is in eardere halte oan de Steatsline A. De halte lei by Idaerd en Reduzum tusken de hjoeddeiske stasjons Grou-Jirnsum en Ljouwert. It stopplak waard brûkt fan 1 septimber 1868 oant 15 maaie 1938

It stasjonsgebou waard pas in 1890 boud. Yn 1959 waard it pân sloopt.
Stasjon Willemsoard

**Stopplak Willemsoard** ( *Wo*) is in eardere halte oan de Steatsline A. It stopplak Willemsoard lei tusken de hjoeddeiske stasjons Wolvegea en Stienwyk.

It stopplak waard brûkt fan 1895 oant 15 maaie 1935.
Rienk de Groot

**Rienk de Groot** (Ljouwert, 29 augustus 1942) wie in aktyf keatser tusken 1960 en 1978 
Helle 516 punten foar it ivich keatsklassemint en waard 29 kear kening. Hy wûn trije kear de PC en twa kear de Bond.

## Prizen
* 1958 Freulepartij 1e priis
* 1960 Bûnspartij foar senioaren / NK 1e priis
* 1960 Jong Nederlân / NK junioaren 3e priis
* 1961 Bûnspartij senioaren / NK 2e priis
* 1961 Jong Nederlân / NK junioaren 2e priis
* 1961 PC 1e priis
* 1963 Bûnspartij senioaren / NK 1e priis
* 1963 PC 4e priis
* 1964 PC 1e priis
* 1965 Bûnspartij senioaren / NK 3e priis
* 1966 Bûspartij senioaren / NK 2e priis
* 1966 PC 1e priis
* 1968 Bûnspartij senioaren / NK 4e priis
* 1969 Bûnspartij senioaren / NK 4e priis
* 1969 PC 2e priis
* 1970 Bûnspartij senioaren / NK 2e priis
* 1970 PC 4e priis
* 1971 PC 3e priis
* 1973 PC 3e priis
* 1974 PC 4e priis
* 1976 Bûnspartij senioaren / NK 6e priis
* 1976 PC 4e priis
* 1979 Bûnspartij senioaren / NK 10e priis
Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde

De **Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde** (**Maatschappij der Nederlandse Letterkunde**, yn it koart: MNL) is in yn 1766 oprjochte letterkundich-histoarysk genoatskip; it is de âldste feriening fan Nederlân. Sy waard stifte yn Leien en is dêr noch altyd fêstige. Keninginne Beatrix is beskermfrou fan de stichting.

Neffens har statuten hat de MNL as doel: *de beoefening van de schone letteren en de studie van de Nederlandse taal- en letterkunde, geschied- en oudheidkunde in hun onderlinge samenhang te bevorderen.* De aktiviteiten fan de MNL binne:
#it organisearjen fan letterkundige en wittenskiplike gearkomsten,
#it útjaan (of jildlik stypjen dêrfan) fan boeken en tydskriften (sa as sûnt 1881 it *[[Tijdschrift voor Nederlandse taal- en letterkunde]]* en sûnt 1983 it *[[Nieuw letterkundig magazijn]]*),
#it takennen fan prizen, nammentlik de Priis foar Masterskip, de Lucy B. en C.W. van der Hoogt-priis, de Dr. Wijnaendts Francken-priis, de Henriette Roland Holst-priis, de Henriëtte de Beaufort-priis, de Kruyskamp-priis, de Frans Kellendonk-priis en de C. Louis Leipoldt-priis,
#it behearen fan har bibleteek (sûnt 2 oktober 1876 ûnderbrocht yn de Leienske universiteitsbibleteek).

Alle jierren jout de MNL in jierboek út, dat neist wittenskiplike artikelen mei fan belang is fanwege de *Levensberichten* fan ferstoarne leden fan de MNL dy't der yn opnaam binne. De MNL stie yn 1999 oan de widze fan de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL), in webside oer de Nederlânske taal en literatuer. De DBNL befettet literêre teksten, sekundêre literatuer en oanfoljende ynformaasje sa as biografyen, portretten en hyperlinks. De MNL hat in wittenskiplike en algemiene bibleteek ta har foldwaan (mei dêryn unike dielkolleksjes) fan mear as 100.000 drukte wurken dy't sûnt 1876 yn de foarm fan in brûklien foar lange tiid as apart en autonoom kolleksje-ûnderdiel yn de Leienske universiteitsbibleteek húsmannet.

De MNL hat ferskate ôfdielingen, kommisjes en wurkgroepen:
*de Noardlike Ofdieling
*de Súdlike Ofdieling
*de Kommisje foar Súd-Afrika
*de Kommisje foar skied- en âldheidkunde
*de Kommisje foar taal- en letterkunde
*de Kommisje foae opdrachten op it mêd fan de skiednis fan de Nederlânske letterkunde
*de Wurkgroep santjinde iuw
*de Wurkgroep achttjinde iuw
*de Wurkgroep njoggentjinde iuw
*de Wurkgroep Yndysk-Nederlânske letterkunde
* de Wurkgroep Karaïbyske Letteren
*de Wurkgroep Biografy
*de Nederlânske Boekhistoaryske Feriening
Al de ûnderôfdielingen litte in ferskaat oan aktiviteiten en publikaasjes sjen.

## Keppeling om utens
* Webside fan de MNL

## Literatuer
**Dierbaar magazijn: de bibliotheek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde*, ûnder redaksje fan Berry Dongelmans, Frits van Oostrom en Peter van Zonneveld, mei gearwurking fan Marco de Niet. Amsterdam: Amsterdam University Press, 1995. ISBN 90-5356-165-X.
Brangus

**Brangus** is in oarspronklik Amerikaansk koweras, dat in krusing is tusken in Sebûko (*Bos indicus*),  meastal Brachmaan of Nelore en de Europeeske ko (*Bos taurus*) Aberdeen Angus. 

De bisten binne benammen goed foar fleisproduksje op plakken dêr't minne fiedings- en klimatologyske omstannichheden hearskje. In offisjele Brangus is foar 3/8 oant 5/8e part Angus en 5/8 oant 3/8e part Sebû. It ras wie yn 't earstoan swart, mar der is ek in reade fariant. It ras is fral ferspraat oer de sub-tropyske en tropyske dielen fan de Feriene Steaten, Súd-Amearika en yn Austraalje. Yn Argentynje is Brangus it meast brûkte fleisras yn dy gebieten mei perioadike fiedselkrapte en as hegere temperatueren (it Angus ras wurdt dêr hâlden op plakken dêr't altyd genôch fiedsel is).

De earste krusing dy't goed slagge wie yn 1912 yn de Amerikaanske steat Louisiana. Jin woene middels in krusing de hurdens en it oanpassingsfermogen fan de Sebû kombinearje mei it lekkere, soppige, marmere fleis fan de ferbettere Amerikaanske Aberdeen Angus. Yn 1949 ferienigen de fokkers har yn it IBBA (*International Brangus Breeders Association*). (Brangus is in registrearre hannelsmerk fan de IBBA)

Nei de Twadde Wrâldkriich ûntstiene ek fokkersorganisaasjes yn benammen Argentynje en Austraalje en letter ek yn benei alle Súd-Amerikaanske lannen.
Johan Okkinga

**Johan Okkinga** (Arum, 19 maaie 1970) wie in aktyf keatser  tusken 1989 en 2001. Wenne ek yn Makkum. Waard 46 kear kening en helle 506 punten foar it ivich keatsklassemint.

## Prizen
* 1986 Freulepartij 4e priis
* 1987 Freulepartij 2e priis
* 1990 Bûnspartij foar senioaren / NK 2e priis
* 1990 Jong Nederland / NK junioaren 3e priis
* 1990 PC 4e priis
* 1991 Bûnspartij senioaren / NK 7e priis
* 1991 Jong Nederland / NK junioaren 2e priis
* 1992 Jong Nederland / NK junioaren 7e priis
* 1992 PC 2e priis
* 1994 PC 2e priis
* 1995 Bûnspartij senioaren / NK 9e priis
* 1995 PC 2e priis
* 1996 Bûnspartij senioaren / NK 3e priis
* 1996 PC 1e priis
* 1997 PC 2e priis
* 1998 PC 1e priis
* 1999 Bûnspartij senioaren / NK 6e priis
* 1999 PC 1e priis
* 2000 Bûnspartij senioaren / NK 2e priis
* 2001 PC 2e priis
Gévisme

In **gévisme** is in Frysk neologisme (in nij foarme wurd) dat wat al te geef is omreden fan it mar net Hollânsk of Ingelsk lykjen en dat yn syn geefheid de begryplikens frijwat opkeart. It is makke om in wurd te mijen dat op in Hollânsk, Ingelsk of Dútsk wurd liket. Troch Anne Popkema waard in priisfraach opsetten om it moaiste gévisme op te stoeren (mei boarnefernijing). In tal foarbylden mei wjergader:
* *dellade* (downloade) 
* *falbile* (deadline)  
* *eamel* (email) 
* *nútsjesmoar* (pindakaas)
* *leechbydegrûnfrette* (picknicke)
* *skodde molke* (milkshake)
* *[[kompaktskiif]]* (cd)
* *ûnthâldstokje* (memory stick)
* *tsjetterje/tsjotterje* (twitterje)
* *tsjilredens* (skeelers)
* *snoadfoan* (smartphone)
* *spamje* (spam omstjoere)
* *triem* (kompûterbestân)
* *sneupgroppe* (Fundgrube)
* *skerteldûnseresse* ( Sjieuwe Borger yn *It ferrin fan de tiid*)
* *jouwerkletter* (haverklap) 
* *sjoddy* (*See you!* en *Zie je!*)

*Sjoddy* dat brûkt wurdt troch haadpersoan Berber yn *De lêste brief* fan Hanneke de Jong waard winner fan de priisfraach.