open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stynske weet

**Stynske weet** (*Zea mays ssp. mays*), oarspronklik *Westyndyske weet*, is in nôt dat út Midden-Amearika komt en dy't ta de Gerzen heart. Ornaris wurdt oannaam dat Stynske weet in domestikaasje fan de *Zea mays ssp. parviglumis* is, mar der binne ek in pear oare teoryen oer.

Stynske weet wurdt op ferskate wizen as fiedsel brûkt. It moal wurdt ûnder oaren brûkt om tortilla's fan te meitsjen en ek korn flakes is der fan makke.


Ofbyld:Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|*Zea mays "fraise"*
Ofbyld:Dent Corn 'Oaxacan Green' (Zea mays) MHNT 2.jpg|*Zea mays "Oaxacan Green"*
Ofbyld:Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|*Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese*'
Gerzen

De **gerzen** (*Gramineae* of *Poaceae*; beide nammen binne tastien) binne in famylje fan it skift fan 'e gerseftigen (*Poales*). Ta dizze famylje hearre goed 8.000 plantesoarten. De gerzen binne ien fan de súksesfolste groepen planten op 'e ierde. It blêd wurdt troch weidzjende bisten opiten en de sieden, it nôt foarmet sa'n 80% fan it minsklik iten. In foarnaam part fan de rest fan ús iten wurdt foarme troch weidzjende dieren dy't ek wer fan gers ôfhinklik binne. Koartsein, ús ôfhinklikens fan de famylje fan de gerzen bedraacht sa'n 95% fan ús ferlet fan iten. 

It beweide gers kin sa suksesfol wêze omdat it syn ynvestearring benammen ûnder de grûn hâldt. It bewarret syn fiedselfoarrie yn de woartels. Dat makket dat it alhiel net slim is, wannear't in weidzjend bist alle blêden mei sprietfoarm boppe de grûn opyt, want yn koarte tiid waakst der alwer nij blêd út de enerzjyreserves yn de woartels. Ek in steppebrân makket it gers neat út. 

It gers foarmet in soartemint symbioaze mei de weidzjende bisten, troch in fan wjerskanten ôfhinklikens: De bisten binne ôfhinklik fan it gers, mar it gers is dat ek fan de bisten, omdat de bisten net allinnich it gers opite mar ek oare planten dy't oars heger groeie soene as it gers en it wichtige sinneljocht fuort helje soene. 

## Sjoch ek
* nôt
Nôt

**Nôt** is de sammelnamme foar iensieddige kultuergewaaksen dy't meiïnoar rûnom op de wrâld de wichtichste fiedselboarne foarmje foar de minsk. 

Dizze groep befettet ûnder oaren:
* koarn
* garst (nôt)
* hjouwer
* stynske weet
* rogge
* weet
* rys
Île-de-France

**Île-de-France** (*Eilân fan Frankryk*) is sûnt 1982 in regio fan Frankryk. Yn dizze regio leit de Frânske haadstêd, Parys.

## Skiednis

De namme waard foar it earst opskreaun yn 1387, en kaam yn it plak foar it âldere "Pays de France" doe't it wurd *pays* stadichoan mear *[[naasje]]* as *gebiet* betsjutte. It gebiet om Parys hinne wie eartiids it persoanlike domein fan de Frânske kening, dat yn tsjinstelling ta oare gebieten troch feodale hearren regeard waard. Oant de Frânske revolúsje wie it ek in selsstannige provinsje fan Frankryk. 

Île-de-France betsjut letterlik *Eilân fan Frankryk*, dat begrinze wurdt troch de Oise, Seine, Ourcq en Marne.

## Keppeling om utens
* Oer it Île de France
Friesland Post

**Friesland Post** is in tiidskrift oer Fryslân en de Friezen. It is yn 1974 opsetten troch advertinsjeferkeaper Geart Kuperus fan Snits. It moanneblêd wie de opfolger fan DIF ( Dit Is Friesland ) dat nei in achttal nûmers stoppe wie. Mei in tal eardere meiwurkers fan DIF en ûnder lieding fan skriuwer Pieter Terpstra sette Friesland Post út ein. Fan begjin ôf oan wiene ek Hannah Ludwig, Harrie Ernst en Johan Witteveen fêste meiwurkers. 

Begjjin tachtiger jierren ferkocht Geart Kuperus it blêd oan Agropers yn Drachten. Letter gie it oer nei de Friese Pers mei útjouwer Robert Wielenga en haadredakteur Sytze van der Wal en ferhuze de redaksje fan Drachten nei Ljouwert. Yn de njoggentiger jierren waard it blêd oerdien oan Migg fan útjouwer Ids Kuindersma en kaam Friesland Post werom yn Snits. Doe't Kuindersma ein 2007 krekt foar it 30-jierrich bestean fan FP stoppe, gie it blêd oer nei útjouwer Simon van der Let yn It Hearrenfean mei as haadredakteur Frans van Egmond. Yn 2009 waard Van der Let sels haadredakteur, yn 2023 waard Herman Broers oanlutsen foar dy funksje.

Friesland Post hat rubriken oer Friezen en Fryslân. Hast alle persoanen dy't wat mei Fryslân te krijen hawwe wurde der yn portretearre. Ek is der in fotorubryk mei artikels út it eardere "Fen Fryske Groun". Fierders is der omtinken foar hoareka, kultuer, natuer, minsken, puzels en oare rubriken mei in Frysk tema. Der binne troch it jier ek temanûmers mei ekstra omtinken oan bg. skûtsjesilen en oer wenjen.

Fan 2003 -2010 ferskynde as bylage fjouwer kear jiers de Frysktalige "Styl" mei in jonge redaksje. Ien fan de doelen fan dit losse katern wie taalbefoardering foar jonge minsken.

It magazine wurdt ek in soad lêzen troch Friezen om utens oant yn Kanada en Austraalje ta. Dy krije it blêd oer de post tastjoerd.

## Meiwurkers en âld-meiwurkers

In soad bekende Friezen hawwe meiwurke oan Friesland Post:
Feer

**Feer** (Deensk: Før, Dútsk: Föhr) is ien fan de Noard-Fryske eilân. It eilân leit súdlik fan Sylt en hat in oerflak fan sa’n 82 kante kilometer. Dêrmei is it it twadde Noardfryske eilân en it grutste sûnder fêste ferbining nei de wâl. 

It eilân in breedte fan sawat 7 kilometer en is 12 kilometer yn de lingte. It heechste plak op Feer leit besuden it plakje Oevenum en leit 13 meter boppe de seespegel. Der wenje sa'n 8.700 minsken op Feer. Op Feer lizze sechtjin doarpen. Wêrfan Wyk fierút de grutste is. Yn Wyk wenje sa’n 4.400 minsken. Fan Wyk út wurde fjirtjin feartsjinsten ûnderhâlden nei it Dagebüll op it fêstelân fan Dútslân. Wyk beskikt ek oer in lyts fleanfjild.  

Op Feer wurdt troch sa’n 2.000 ynwenners it Noardfrysk, dat dêr Fering of Föhring neamd wurd, sprutsen. It Noard-Frysk wurdt op it eilân it meast sprutsen op it westlike part fan Feer.

Feer is in toeristysk eilân en beskikt oer likernôch 15 kilometer sânstrân. Op de seepromenade fan Wyk ha jo útsjoch op de Halligen, in tsiental eilannen dy’t net troch in dyk beskerme wurdt.   

## Plakken op Feer
Aalkersem, Borigsem, Dunsem, Madlem, Njiblem, Guating, Ööwnem, Olersem, Taftem, Klantem, Söleraanj, Ödersem, Hedehüsem, Wiisem, Wraksem, Wik
Flyers It Hearrenfean

**Unis Flyers** is in Nederlânske Iishockeyklub fan It Hearrenfean. De ploech spilet yn de Nederlânske earedifyzje, de heechste kompetysje yn Nederlân. De thúswedstriden spylje de Flyers yn de iishockeyhal fan Thialf. De iishockeyhal hat in kapasiteit fan 3.500 sitplakken. 

## Skiednis
It Hearrenfean spile syn earste kompetysjewedstryd yn 1967 en fjouwer jier dêrnei kamen se op it heechste nivo yn Nederlân. Fan 1977 oant en mei 1983 binne de Flyers sân kear kampioen wurden yn de heechste Nederlânske kompetysje en fan 1977 oant en mei 1984 wiene se sân kear (1980 net) bekerwinner. De súksestiid, dy't yn '77 begûn wie, einige yn 1984 en sûnt binne se gjin lânskampioen mear west. De beker waard noch wol in oantal kearen wûn (1988, 1998, 2002, 2016). 

### Prestaasjes
Yn totaal hawwe de Flyers 7 kear lânskampioen en 11 kear bekerwinner west. 

## Namme

De namme fan de klup is yn it ferline ferskate kearen feroare. Sûnt it seizoen 1978/79 is *Flyers* in fêst ûnderdiel fan de namme dy't hieltyd in kombinaasje foarmet mei de namme fan de haadsponsor.
: Nammen mei * derfoar binne de sponsornammen.

## Seleksje 2012/13

## Keppeling om utens
* Webside Unis Flyers
Robbe-eilân

**Robbe-eilân** is in lyts rûn Súdafrikaansk eilân mei in diameter fan sa'n ien kilometer. It eilân leit likernôch tolve kilometer út de kust by Kaapstêd en is relatyf plat, it leit inkele meters boppe de seespegel. 

## Skiednis
It eilân is ferneamd omdat it sa’n 400 jier brûkt is as finzenis foar kriminelen en bannelingen. De Feriene Eastyndyske Kompanjy makke yn de 17e iuw al gebrûk fan it eilân as finzenis. It eilân wie ideaal foar it doel dêr't it foar brûkt waard omdat it wetter rûnom it eilân troch de golfstream iiskâld is. Fierders swimme der in protte wite haaien by it eilân. Sadwaande binne der mar trije minsken dy’t súksesfol ûntsnapt binne fan Robbe-eilân nei it fêstelân. 

It eilân wie yn it begjin fan de 20e iuw in koloanje foar leprapasjinten. Mei it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich waarden op it eilân kanonnen delset om Kaapstêd te beskermjen. Nei de kriich waard it eilân wer in finzenis.
 
Wrâldferneamd waard it eilân neidat bekend waard dat Nelson Mandela opsluten siet op it eilân. Mandela moast, lykas de oare finzenen op Robbe-eilân yn de kalkmyn fan it eilân arbeidzje. Troch it felle ljocht en de fine stof yn de wiete kalk waarden syn eagen skansearre. Under it wurk mocht mei de oare finzenen sprutsen wurde, mar oer polityk mochten se it net ha.

## Hjoed-de-dei
Neidat yn maaie fan 1991 de lêste politike finzene frij kaam en yn 1996 de lêste kriminele finzene, waard de finzenis sluten. Hjoed de dei wurde op it eilân rûnliedings jûn oan toeristen troch âld-finzenen. De oertocht nei Robbeneilân bart mei boaten út Kaapstêd wei. De boat fart by de saneamde Mandela-gate wei nei it eilân. It eilân stiet sûnt 1999 op de UNESCO Wrâlderfgoedlist.

## Keppelings om utens
* Robbe-eilânmuseum
Ernst Röhm

**Ernst Julius Röhm** (München, 28 novimber 1887 - dêre, 30 juny 1934) wie lieder fan de Sturmabteilung fan de NSDAP fan 1921 oant 1934. Ek wie hy hiel koart in minister ûnder it bewâld fan Adolf Hitler.

## Biografy
Röhm hat tidens de Earste Wrâldkriich fochten yn it Dútske leger en klom op ta Hauptmann. Yn de kriich waard in stik fan syn noas weislein troch in granaatskerf. Fan 1919 ôf tsjinne hy yn it Frijkorps Ritter von Epp, dat belutsen wie by de ûnderdrukking fan de Beierske revolúsje yn it foarjier fan 1919. Yn 1921 waard hy de sjef fan de troch Adolf Hitler oprjochte Sturmabteilung (SA). Under syn lieding groeide de SA út ta in terreurorganisaasje dy’t foarnamelik kommunisten lestich foel. By de Bierkellerputsch fan 1923 wie Röhm degene dy’t soarge hie foar de wapens en de SA spile in grutte rôl yn de opstân. Yn 1926 waard der yn de SA in privee ferdigeningsgroep oprjochten om Adolf Hitler te beskermjen (ek tsjin de SA), de SS. Dizze groep kaam letter ûnder it bewâld fan Reichsfuhrer-SS Heinrich Himmler. 

Röhm hie de NSDAP sjoen as in middel om it leger en de Freikorpsen ynfloed krije te litten yn de polityk. Hy seach himsels net as ûndergeskikte oan Hitler, mar mear as in mentor. Hitler hie altyd al beswieren tsjin de grutte rol fan de SA yn de partij, mar hy hie de beweging ek nedich. As oarde hanthaveners en útsmiters wie de SA nuttich, mar se foarmen fan it begjin ôf in machtsbolwurk wat lojaal wie oan Röhm. Hitler wist Röhm en syn SA ta hearigenss te twingen wêrop Röhm teloarsteld wie en syn ûntslach oanbea. Dêrop gie hy nei Súd-Amearika. Fan 1928 oant 1930 tsjinne hy as offisier, ferantwurdlik foar de oplieding fan it Boliviaanske leger yn Bolivia. Nei syn weromkomst yn Dútslân waard hy troch Hitler beneamd ta stafsjef fan de SA. Yn 1933 kearde Röhm werom nei syn SA. Nei 1933 groeide de SA sterk troch de tastream fan opportunisten dy’t karriêre meitsje woenen.

Neidat Hitler de macht oernaam yn jannewaris 1933 waard Röhm ryksminister sûnder portefeuille. Hitler woe Röhm derfan oertsjûgje dat de SA in ûnderdiel wurde moast fan it Dútske leger, mar dit wegere hy. De SA wie nedich neffens Röhm om de ‘sosjale revolúsje’ yn Dútslân te begjinnen en it kapitalisme te ferdriuwen. Hitler dy’t just de stipe nedich hie fan de grutte bedriuwen en it Leger sette Röhm ûnder druk. Mar it holp neat. Doe hat Hitler in idee smeid om him út de wei te romjen. Hy sei dat Röhm him fermoardzje woe en ek brûkte hy it feit dat Röhm homoseksueel wie, wat him earst neat skille koe. 

Ein juny liet Hitler, yn 'e Nacht fan de Lange Messen Röhm yn 'e finzenis goaie. De SS-manlju dy’t him yn it tichthûs setten, joegen him in pistoal sadat er him sels om hals bringe koe. Mar doe't se werom kamen, hied er dat net dien. Röhm wegere om mei nei de eksekúsjeplak, en is doe deasketten yn syn sel.
Gevelsberg

**Gevelsberg** is in stêd yn Noardryn-Westfalen yn it westen fan Dútslân mei goed 30.000 ynwenners (stân 2023). De stêd hat in oerflak fan 26,27 km² en leit tusken Wuppertal, Hagen en Ennepetal. It makket diel út fan 'e Ennepe-Ruhr-Kreis. Troch de stêd rint de rivier de Ennepe. 

De stêd hat in lange skiednis dy't werom giet op 'e midsiuwen. Gevelsberg waard foar it earst yn 1096 neamd (as  Mylinghausen), doe't de abdij Werden in kapel boude. Letter groeide de stêd út oan in hannelsrûte tusken Hagen en Wuppertal. 

Yn 1225 waard aartsbiskop Engelbert I fan Keulen troch in groep manlju ûnder lieding fan Freark fan Isenberg op in hol paad by Gevelsberg by in oanslach fermoarde. Dat hie grutte gefolgen yn 'e machtsferhâldingen yn it Hillich Roomske Ryk en brocht de macht fan 'e aartsbiskoppen oan it wankeljen: in soad lytse oarloggen waarden útfochten, in hiel soad kastielen waarden boud en aadlike famylje fochten om 'e macht en oansjen. De krekte tadracht fan 'e misdied is oant de dei fan hjoed net dúdlik. 

Gevelsberg hat in sterke yndustriële eftergrûn, benammen yn 'e metaalbewurking en masinebou.

## Eveneminten
Bekende eveneminten binne de Kirmes (skuttersfeest), dat alle jierren fierd wurdt. In populêr sportevenemint is de Ennepe-Ruhr Marathon, dy't troch de stêd en it omlizzende natoergebiet giet.
Faaneach

**Faaneach** (*[[Deensk]]: Fanø*) is ien fan de Waadeilannen yn Denemark. It eilân is sa’n 56 kante kilometer; der wenje likernôch 3.198 (1 jannewaris 2008) minsken op it eilân. Faaneach is it noardlikste fan alle bewenne eilannen yn 'e Waadsee. 

## Skiednis
Faaneach groeide út fan in lytse sânbank nei in eilân. De Noardsee hie dêr in wichtige rol yn: de see spielde sân oan dat op de sânbank lizzen bleau. Sa woeks Faaneach hieltyd grutter. Ek hjoed-de-dei bart dit noch hieltyd. Dit is goed te sjen by de noardwestpunt fan Faaneach.

De earste tekens fan bewenning op Faaneach komme út de 12e iuw. Yn it Kening Waldemars Grûnboek fan 1231 wie it al opnaam as besit fan de kroan. Yn it jier 1741 feroare dat, doe't it eilân troch kening Kristiaan VI ferkocht waard oan de bewenners fan it eilân. 

Dy ferkeap wie it begjin fan in bloeiperioade foar it eilân. Nei Kopenhagen hie Faaneach yn dy tiid de grutste en wichtichste skipsfloat fan Denemarken. Oerbliuwsels út dy tiid binne te finen yn Nordby en Sønderho. Hjir binne noch altyd âlde skippershuzen te finen.

Yn de Twadde Wrâldkriich makke Faaneach diel út fan de Atlantikwall, de ferdedigingsliny fan de Dútsers om de Alliearden út it Dútske lângebiet wei te hâlden. Mei de Wrâldkriich binne der sadwaande in protte bunkers op it eilân boud. By Nordby binne in pear fan dy bunkers iepen foar toeristen.

## Mienskip
Op Faneach lizze trije doarpen. It grutste doarp is Nordby, dat yn it noarden fan it eilân leit. Yn Nordby wenje sa’n 2.500 minsken en it is ek it haadplak fan de gemeente. De oare doarpen binne Rindby, dat yn 'e midden fan it eilân leit, en Sønderby, yn it uterste suden.

Nei de gemeentlike weryndieling fan 2007 bleau Faaneach in selsstannige gemeente. Dêrtroch is it, nei ynwenners, de op ien nei lytste gemeente fan Denemarken. Boargemaster fan Faaneach is Erik Nørreby.

De befolking is foar de ynkomsten tige ôfhinklik fan de toeristen dy’t nei it eilân ta komme. De toeristen kinne mei de boat fan Esbjerg ôf nei it eilân farre. Ek skipfeart en fiskerij ha in wichtige rol yn de ekonomy

## Natuer
Faaneach is op it breedste stik likernôch fiif kilometer; de lingte fan it eilân is sa’n tolve kilometer. De hiele westkant fan it eilân bestiet út ien grut sânstrân. Fierders is in grut part fan it eilân bedutsen mei heide en nuddelbeammen.

Under mear troch dit ferskaat oan natuer komme der alle jierren jier likernôch 30.000 toeristen nei Faaneach.

## Wichtige plakken
* De tsjerken fan Nordby en Sønderby
* Faaneach keunstmuseum yn Sønderby
* Skipfeart- en drachtsamling yn Nordby

## Keppeling om utens
* Offisjele webside fan Faaneach
Languedoc-Roussillon

**Languedoc-Roussillon** (Oksitaansk: *Lengadòc-Rosselhon*) wie fan 1982 oant 2016 in bestjoerlike regio yn it suden fan Frankryk.

De regio waard tusken 2004 en 2005 ek wol Septimaanje neamd, nei de eartiidse namme dy't it gebiet hie ûnder de hearskippij fan de Fisigoaten. As gefolch fan in protte krityk op de presidint fan de regio, Georges Frêche, waard lykwols yn oktober 2005 alwer ôfskied nommen fan dy namme.

Yn de regio wurde ferskate talen sprutsen û.o. it Frânsk, it Katalaansk en it Oksitaansk, de *Langue d'Oc* dêr't de krite Languedoc nei ferneamd is.

Languedoc-Roussillon bestie út de histoaryske Fânske provinsjes Languedoc en Roussillon. Dêrby hearre ek omkriten Rouergue en Albigeois, de Sevennen mei it Nasjionaal Park De Sevennen, de Causses, de Camargue, de Minervois en de Vallée du Rhône.

Sûnt 1 jannewaris 2016 foarmet Languedoc-Roussillon, yn 'e mande mei it oanbuorjende Midy-Pyreneeën, de nije bestjoerlike regio Oksitaanje.

## Keppeling om utens
*Oer Languedoc-Roussillon
Noarden-Nau fan Calais

It **Noarden-Nau fan Calais** (Frânsk: *Nord-Pas-de-Calais*) wie fan 1982 oant 2016 in Frânske bestjoerlike regio, dy't út twa departeminten bestie: it Noarderdepartemint en Nau fan Calais. Sûnt 1 jannewaris 2016 foarmet it eardere Noarden-Nau fan Calais yn 'e mande mei de eardere regio Pikardje de nije bestjoerlike regio Opper-Frankryk.

## Sjoch ek
* Regio's yn Frankryk
* Arteezje
* Frânsk-Flaanderen
Poitou-Charentes

**Poitou-Charentes** (Oksitaansk: *Peitau-Charantas*) wie fan 1982 oant 2016 in bestjoerlike regio yn it westen fan Frankryk. Op 1 jannewaris 2016 kaam dizze krite ta de nije regio Nij-Akwitaanje te hearren.

## Sjoch ek
* List fan departeminten en arrondisseminten yn Poitou-Charentes
Alpe d'Huez

**Alpe d'Huez** is in skyoard yn de Frânske Alpen op in hichte fan 1860 meter. It is foaral bekend wurden as oankomstplak fan in swiere berchetappe yn de Omgong fan Frankryk. 

De Nederlânske hurdfytsers wienen eartiids wol gauris suksesfol op Alpe d'Huez. Fan de 25 oankomsten wienen acht kear de Nederlanners winner. Hennie Kuiper, Joop Zoetemelk en Peter Winnen wûnen de etappe sels twa kear. De lêste Nederlanner dy't wûn wie Gert-Jan Theunisse yn 1989. 

Sûnt 2006 is Alpe d'Hues elts jier ek it oankomstplak fan de Alpe d'HuZes, in sponsorevenemint om jild yn te sammeljen foar de KWF kankerbestriding.
Guillestre

**Guillestre** is plak en in gemeente yn it Frânske departemint Hautes-Alpes (regio Provence-Alpes-Côte d'Azur) en telt 2276 ynwenners (2005). It plak makket diel út fan it Briançon.
Kachelotplaat

De **Kachelotplaat** (Dútsk: *Kachelotplate*) is in ûnbewenne waadeilân. It eilân beslacht in gebiet fan likernôch 260 hektare, it hat in lingte fan 2,5 kilometer en in breedte fan 1,3 kilometer. De Kachelotplaat leit sa’n 2,5 meter boppe de seespegel. It East-Fryske eilân leit yn tusken Boarkum, oarekant fan de Easteriems, en Júst, oarekant de Heaksgat. It leit inkele kilometers westlik fan Memmert, mei dêrtusken it Heaksgat-farwetter. De namme fan it eilân komt fan it Frânske wurd ‘cachelot’, dat potfisk betsjut.

## Erkenning as eilân
De Kachelotplate hat oant in pear jier werom in sânplaat west. Mar trochdat de dunen grutter en heger waarden en der gers begûn te groeien op it eastlike part fan it eilân foldie de sânplaat oan de easken dy’t oan in eilân steld binne. Bygelyks in oerflak fan mear as 160 hektare en dat it eilân by gemiddeld heech wetter net mear oerstreamt. Sadwaande makke de Niedersächsischer Landesbetrieb für Wasserwirtschaft und Küstenschuts (NLWKN) op 28 july 2003 bekend dat de Kachelotplaat sa grut wurden wie dat it offisjeel as eilân yn de boeken kaam. Hjirtroch is de Kachelotplaat it jongste waadeilân.

It eilân groeit hieltyd tichter nei it eilân Memmert ta. Allinnich in smelle slinke soarget der foar dat de beide eilannen noch net oan elkoar groeid binne. Yn de takomst soene de eilannen oan elkoar groeie kinne, mar dit kin noch wol tsientallen jierren duorje. Dat dit ek definityf bart is net wis, mooglik ferdwynt it eilân sels wer yn de see troch in grutte stoarm. Sa hawwe swiere stoarmen yn 2006 en 2007 it eilân wer wat lytser makke.

## Natuer
Lytse eilannen en sânplaten yn de Waadsee spylje in wichtige rol as nêstgebiet foar fûgels en rêstplak foar seehûnen. Dêrom is it eilân ta in Nasjonaal Park útroppen. Om it eilân mei net ûnnedich mei boaten fard wurde en ek fleantugen meie net al te leech oer fleane. Yn 2006 binne in tal Swarte seehûnen ûntdutsen op it eilân. Der wurdt oannaam dat der op it eastlike part fan it eilân in koloanje Swarte seehûnen fêstige is.

## Sjoch ek
* Waadeilannen

## Keppeling om utens
* Artikel op de side van de NLWKN oer it groeien fan de Kachelotplaat nei Memmert ta
Fryske derby

De **Fryske derby** is in namme foar in oantal sportwedstriden yn Fryslân. It giet hjirby om twa klubs of ferienings út Fryslan dy't tsjin elkoar spylje. 

Hjirûnder stiet in list fan wedstriden dy't ek wol Fryske derby neamd wurde. It kin wêze dat in derby jierren lang net spile wurdt omdat de klubs yn in oare difyzje útkomme.

Proffuotbal:
*SK It Hearrenfean - Cambuur Ljouwert

Amateurfuotbal:
*ONS Snits - Harkemase Boys
*Harkemase Boys - Drachtster Boys
Frânske Alpen

De **Frânske Alpen** is it part fan de Alpen dat yn Frankryk leit, yn de súdeastlike regio's Provence-Alpes-Côte d'Azur en Rhône-Alpes, by de grins del mei Itaalje en Switserlân. Bekende stêden yn it gebiet binne Grenoble, Chamoniks, Chambéry en Albertville, dêr't yn 1992 de Olympyske Winterspullen hâlden waarden. 

De Mont Blank yn de Frânske Alpen is (mei in hichte fan 4.808 meter) de heechste berch fan de Alpen en de op ien nei heechste berch fan Jeropa.

De Frânske Alpen binne tige populêr by skytoeristen. Yn it geberchte lizze de twa grutste skygebieten fan 'e wrâld, de Portes du Soleil (650 km skipistes, 209 skiliften) en Les Trois Vallées (600 km skypistes, 200 skyliften). It skyoarde Alpe d'Huez is foaral bekend wurden as finish fan de berucht steile berchetappe yn de Toer de Frânsk.

De Frânske Alpen kinne fierder ûnderferdield wurde yn de:

*See-Alpen
*Kottyske Alpen
*Dauphiné-Alpen
*Graiske Alpen
*Walliser Alpen (Penninyske Alpen)
*Frânske Préalpen
Fryske derby (proffuotbal)

De **Fryske derby** yn it proffuotbal is de wedstriid tusken SC It Hearrenfean en Cambuur Ljouwert. De klups binne de ienichste twa Fryske proffuotbalklups. Oer it algemien wurdt de Fryske derby beskôge as ien fan de meast oansprekkende fuotbalwedstriden yn Nederlân. Cambuur spilet hjoed de dei yn de Earste difyzje, It Hearrenfean komt út yn de Earedifyzje.

## Striid
De Fryske derby, of ‘It kampioenskip fan Fryslân’, is mear as in wedstriid op himsels. In oerwinning yn de derby kin, benammen yn de perioade oant de jierren tachtich, in min seizoen goed meitsje. Fierders foarmet de twastriid ek in unyk duel tusken de *haadstêd* en it *plattelân*. Nea oars is de striid tusken de haadstêd fan in provinsje en it plattelân dêrom hinne sa grut as yn Fryslân.

## Skiednis
Yn de begjinperioade fan it fuotbal yn Fryslân bestie dizze derby noch net sa at we dy no kenne. Oare klups út bygelyks De Jouwer (De Koai) en Snits wienen foar It Hearrenfean in wichtiger tsjinstanner, wylst Cambuur yn Ljouwert sels syn derby’s útfocht. Pas nei de ynfier fan it betelle fuotbal yn Nederlân waard de wedstriid tusken It Fean en Cambuur de wichtichste partij fan it seizoen foar de klups.

### De earste derby’s
De earste offisjele wedstriid tusken It Hearrenfean en Cambuur waard spile op 10 oktober 1937, yn It Hearrenfean. Ljouwert, sa at de klup doe noch hiet wûn de wedstriid mei 3-6. De Ljouwerters wisten pas trije jier letter, yn it seizoen 1940-1941 wer te winnen fan It Hearrenfean. De beide wedstriden yn de kompetysje waarden wûn. Utslaggen dat jier: 2-9 en 9-0 foar Ljouwert. Opfallend binne dizze útslaggen omdat dit midden yn de perioade wie fan it Gouden Hearrenfean mei ûnder oare Abe Lenstra yn de ploech. Nei dizze twa oerwinnings fan Ljouwert soe it leafst 19 ûnderlinge wedstriden duorje foardat Ljouwert dizze konfrontaasje wer ris wûn.

### De derby’s yn de Earedifyzje
De Fryske derby is op it heechste Nederlânske fuotbal nivo, de Earedifyzje, noch mar seis kear spile. De earste edysje hjirfan waard spile op 8 septimber 1993. It Fean wie yn Ljouwert mei 0-2 te sterk foar Cambuur. De ienichste oerwinning yn de derby fan Cambuur yn de Earedifyzje waard behelle op 18 febrewaris 1994 yn it Abe Lenstra Stadion fan It Hearrenfean. De útslach wie 1-2 foar Cambuur.

### Wichtige derby’s
Yn de seizoenen fan 1948-1949 en 1949-1950 waard It Fean beide kearen kampioen troch de derby te winnen. Yn 1949 barde dat yn Ljouwert, yn 1950 waard Ljouwert thús ferslein. Yn 1965 spile de Fryske konfrontaasje him ôf yn de Twadde Difyzje. Cambuur, sa’t de klup dat jier foar it earst hiet, waard dat jier op It Hearrenfean kampioen troch mei 0-4 te winnen.

Op Earedifyzjenivo hat de wichtichste wedstriid dy fan 30 april 2000 west. It Hearrenfean wûn mei 0-2 yn it Cambuur Stadion en kwalifisearre him dêrmei foar de Champions League

## Stân en útslaggen
### Kompetysje

### KNVB-Beker

### Stân
Perzyske Golf

De **Perzyske Golf** (Perzysk خلیج فارس, Arabysk الخليج الفارسي) is de útrin fan de Yndyske Oseaan tusken it Arabyske skiereilân en Iran (Perzje). Dizze binnensee hat in oerflakte fan likernôch 233.000 km² en stiet yn ferbining mei de Arabyske See troch de strjitte fan Hormuz. De ein fan de Golf wurdt markearre troch de rivierdelta fan de Sjatt al-Arab (Arvandroed) dêr't de rivieren Eufraat en de Tigris útmûnje.

De lytse lannen dy't oan de Golf lizze wurde faak oantsjutten mei de golfsteaten. 

De Amerikaanske Fyfde Float is stasjonearre yn de Perzyske golf. 

 

## Keppeling om utens
* Ekology en histoarje fan de Perzyske Golf
Rône-Alpen

**Rône-Alpen** (Frânsk: *Rhône-Alpes*) wie fan 1982 oant 1 jannewaris 2016 in bestjoerlike regio yn it súdeasten fan Frankryk mei Lyon as haadstêd en grutste stêd fan 'e regio. Sûnt 2016 makket dit gebiet diel út fan 'e nije regio Auvernje-Rône-Alpen.
Steatsboskbehear

**Steatsboskbehear** (**SBB**) is de natuerbehearder fan de Nederlânske steat. De organisaasje beheart sa'n 246.000 hektare natuergebieten en oare omjouwings yn Nederlân. Steatsboskbehear waard op 21 july 1899 oprjochte mei as doel de oanwêzigens fan bosk te fergrutsjen sadat der hout kapt wurde kin en om sânferstowing keare te kinnen. Hjoed de dei () stiet benammen de rekreative funksje fan de bosk sintraal. 

De kearntaken en doelstellings fan Steatsboskbehear binne:
* It behearen, oftewol ynstânhâlden, wer goed krijen en ûntwikkeljen, fan bosk-, natuer-, lânskips- en kultuerhistoaryske wearden yn de gebieten fan Steatsboskbehear
* It befoarderjen fan rekreaasje yn safolle mooglik gebieten fan Steatsboskbehear
* It leverjen fan in bydrage oan de produksje fan milieufreonlike grûnstoffen, lykas hout.

Steatsboskbehear is yn 1997 ferselsstannige. Foartiids foel it fuortendaliks ûnder it Ministearje fan Lânbou, Natuer en Fiedselkwaliteit. Nei de ferselsstanniging is de organisaasje binnen de ramten fan de 'Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer' ferantwurdlik foar de eigen bedriuwsfiering. Under de noemer *Buitenleven Vakanties* ferhiert Steatsboskbehear tegearre mei LandschappenNL en Natuermonuminten eardere boskwachterswenten, skuorren en buorkerijen as fakânsjewenning.

It haadkantoar wie oant 1990 fêstige yn utert, dêrnei yn Driebergen en sûnt 2016 yn Amersfoart.

As reaksje op oerheidsbesunigings sette Steatsboskbehear yn 2013 útein mei de ferkeap fan inkelde terreinen. Net lang dêrnei besleat steatssekretaris Sharon Dijksma fan Lânbou dat dit net de bedoeling wie. Fan 2019 ôf wurke SBB, yn it ramt fan in effisjint behear, mei oan ruilingen en oan- en ferkeap fan grûn yn meardere provinsjes.

## Gebieten fan Steatsboskbehear yn Fryslân
* It Amelân (ferskillende terreinen)
* Bakkefean
* Blauwe Bosk
* De Deelen
* Gaasterlân (ferskillende terreinen)
* Geaupolder
* De Houtwiel
* Lângoed It Oranjewâld
* Stania State (Oentsjerk)
* Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld (foar in part yn Drinte) 
* Nasjonaal Park Lauwersmar (foar in part yn Grinslân)
* Rottige Meente
* Snitsermar
* Skylge (ferskate terreinen)
* Tiesingaboskje
* Flylân (ferskate terreinen)
* Wite en Swarte Brekken
Oomram

**Oomram** (Dútsk en Deensk: *Amrum*) is in Frysk eilân. It leit súdlik fan Söl en westlik fan Feer. Op Oomram wurd in dialekt fan it 
Noardfrysk sprutsen, dat Öömrang neamd wurdt. It eilân hat likernôch 2.300 ynwenners en hat in oerflak fan rûm 20 kante kilometer.

## Skiednis

Op Oomram binne oanwizings fûn fan bewenning fan 5.000 jier werom. Der binne in soad grêven en oare oerbliuwsels fûn út de stien-, brûns- en izertiid.

Eartiids libben de ynwenners fan Oomram fan de jacht op walfisken en hannel. Ek waard der in protte dien oan jutterij. It folksfeest Biikebrennen is hjir mooglik fan ôflaat. Hjoed de dei is toerisme in wichtige boarne fan ynkomsten.

## Doarpen
Oomram hat fiif doarpskearnen, it binne:
* Noorsaarep
* Neebel
* Witjdün
* Sössaarep	
* Stianood

## Natuer
Oomram hat in grut ferskaat oan natuer. Sa lizze oan de Waadseekant grutte kliffen. Wylst oan de westlike kant dunen binne mei in hichte oant 32 meter. Op Oomram leit ek ien fan de grutste sânstrannen fan Noard-Jeropa. It strân fan Oomram hat in lingte fan 10 kilometer en is op inkele plakke wol 1,5 kilometer breed. It eilân is ûnderdiel fan it Nationalpark Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer.

## Op Oomram berne
* Hark Olufs (1708–1754), seefarder
* Knut Jungbohn Clement (1803–1873), skriuwer, Frysk beweger
* Georg Quedens (* 1934), skriuwer, fotograaf, *Heimat*- en natoerûndersiker

## Keppeling om utens
* Webstee fan Oomram (Dútsk)
Neuwerk

**Neuwerk** is in Dútsk Waadeilân dat krekt foar de mûning fan de Elbe leit, sa’n trettjin kilometer foar de kust by Cuxhaven. It eilân hat in oerflak fan likernôch 3 kante kilometer en is 2,2 by 1,9 kilometer grut. It heechste punt fan Neuwerk leit sân meter boppe de seespegel. Der wenje sa’n fjirtich minsken op it eilân. Bestjoerskundich makket it eilân diel út fan de Dielsteat Hamburch. By leechwetter is it eilân rinnende en mei koetsen te berikken. Al sûnt 1929 hat it eilân har eigen brânwacht. 

## Skiednis
It eilân krige har namme troch de grutte ferdigeningstoer ‘das Neue Werk’. Mei de bou fan dizze toer is begûn om 1299 hinne, yn 1310 wie de toer klear foar gebrûk. Dizze toer baarnde yn 1367 ôf en waard yn 1369 wer opnij boud. It is it âldste gebou op it Hamburchsk grûngebiet. De toer wurdt fan 1814 ôf brûkt as fjoertoer. Foar dat de toer op it eilân boud wie waard it eilân ‘Nige Ö’ neamd. 

Oant 1556 wie Neuwerk in hallig, mar yn dat jier waarden der diken om it eilân hinne boud sadat it eilân by heech wetter net mear oerstreamde. 

Mei de Grut-Hamburchwet yn 1937 waard it eilân part fan Prusen. Nei de Twadde Wrâldkriich kaam it eilân yn besit fan de dielsteat Nedersaksen. Yn 1967 waard dit alles werom set en waard it eilân, lykas it eilân Scharhörn wer grûnbesit fan Hamburg. 

Hjoed de dei is it eilân, lykas in protte oare Waadeilannen ôfhinklik fan toeristen. Yn de simmermoannen komme likernôch 120.000 toeristen nei it eilân. Dizze minsken oernachtsje yn in jeugdherberch, fakânsjehúskes, ien fan de twa hotels of yn ien fan de trije pensjons.  

## Natuer
Tegearre mei Scharhörn en Nigehörn foarmet Neuwerk in fûgelbeskermingsgebiet. It eastlik part fan it eilân heart ta it Nasjonaal Park Hamburgische Wattenmeer. Der wurdt foar soarge dat op dit part fan it eilân sa min mooglik minsklike aktiviteiten barre.
Gepiden

De **Gepiden** (ek wol yn 't latyn: *Gepidae*) wienen in East-Germaansk folk, nau besibbe oan de Goaten, dêr't sy tegearre mei yn de 3e iuw it Romeinske Daasje oanfoelen. 

De namme 'Gepiden' komt nei alle gedachten fan 'Gepanta'; in Goatysk wurd foar 'loai' of 'stadich'. It liket derop dat de Goaten net in al te hege dunk fan de alertheid fan de Gepiden hiene. De twa stammen wienen gauris mei inoar yn oarloch. Oarspronklik wennen de Gepiden yn Skandinaavje; letter fêstigje sy harren oan de Weichsel en om 350 hinne lutsen sy nei it suden en besetten in part fan de Hongaarske leechflakte.

Yn 376 waarden de Gepiden lykas in soad oare Germaanske folken troch de Hunnen oermastere. Hja moasten helptroepen leverje oan it leger fan de Hunnen en wienen in wurdearre ûnderdiel dêrfan. By de slach op de Katalaunyske fjilden (by Troyes yn Frankryk) yn 451 foarmen sy de rjochterfleugel fan it grutte Hunnenleger fan Attila en stienen ûnder lieding fan harren kening Ardarik.

De polityk fan de Gepiden jout in goed foarbyld fan de machtsferhâldings út dy tiid. Nei de delgong fan Attila op de Katelaunyske fjilden waarden de Gepiden in wichtige partij yn it ferdriuwen fan de Hunnen. Tegearre mei Ostrogoaten fersloegen sy ûnder lieding fan harren kening Ardarik de Hunnen yn 454 oan de rivier de Nadao, earne yn Pannoanje. As tank waarden sy opnommen yn it Romeinske Ryk mar lykwols soenen sy troch Diderik de Grutte wer ferdreaun wurde út harren wengebiet (504). 

Noch gjin tsiental jierren letter waarden de Gepiden sawat alhiel útrûge troch oanfallen fan de side fan it Byzantinen en Avaren en yn 565 wie sprake dat de Gepiden as folk ferneatige wienen troch Langobarden. Op dat stuit wie Kunimond kening fan de Gepiden. 

Yn 600 makke in Byzantynske generaal noch melding fan inkele lytse delsettings bewenne troch Gepiden en yn 626 hawwe Gepiden noch meidien oan de oanfal fan de Avaren op Konstantinopel.

## Hartoggen en keningen fan de Gepiden

* Fastida, om-ende-by 350
* Ardarik, om-ende-by 450-455: 
* Turisind, om-ende-by 560
* Cunimond, 560 – 567
Rúgjers

De **Rúgjers** wienen in Eastgermaansk folk dat oarspronklik yn Noarwegen wenne, en letter yn in gebiet tusken de Oder en de Weichsel. Troch de Goaten waarden sy ferdreaun doe't dizze fan Skandinaavje kamen. 

## Skiednis
Neffens de iere boarnen wienen sy in âld en wiis folk en net tige kriichshaftich, wol hienen sy in goeie namme op it mêd fan metaalbewurkjen omdat sy beste swurden en wapens smije koenen.

De Rúgjers ferbleaunen in lang skoft yn Pommeren, wêr't de namme fan it eilân Rügen noch hieltyd oan harren ferbliuw tinken docht. Yn it begjin fan de 4e iuw lutsen sy súdwerts en fêstigen har oan de bopperin fan de Tisza yn wat tsjintwurdich Hongarije is. Under de Hunnen wiene sy fazallen en dienen mei oan Attila's kampanjes yn 451, mar nei dy syn dea kamen sy yn opstân en seagen kâns tusken 480 en 482 har master te meitsjen fan Vindelicia en it part fan Norikum (tsjintwurdich Eastenryk) dat oan de Donau lei. Under lieding fan Feva stiften sy dêr in eigen keninkryk. 

De kening fan Itaalje Odoaker hie it net sa stean op dat keninkryk en liet twa strafekspedysjes tsjin de Rúgjers hâlde, beide kearen helle dat de oerwinning. Yn 488 soe lykwols harren ryk troch Odoaker ferneatige wurde. De Rúgjers sleaten har dêrop oan by de Ostrogoaten. Sy joegen stipe oan de Ostrogoatyske kening Diderik de Grutte doe't dizze yn 489 dwaande wie Itaalje te oermasterjen. Yn Itaalje foarmen sy in eigen legerûnderdiel en tegearre mei de Ostrogoten ferdwûnen sy út de skiednis nei de delgong fan de Ostrogoaten yn de twadde helte fan de 6e iuw.
Dalai Lama

De **Dalai Lama** fan Tibet is de heechste spirituele lieder yn it Tibetaansk Boedisme. De Tibetanen neame him ek wol *Yishin Norbu (Tibetaansk: ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ; Wylie: Yid-bzhin Nor-bu) of Gyalwa Rinpoche (Tibetaansk: རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ; Wylie: Rgyal-ba Rin-po-che)*. Eartiids wie hy ek de heechste politike lieder fan Tibet. Tsjintwurdich stiet Tibet ûnder Sineesk bewâld dat ôftwongen waard troch de ynvaasje fan it Sineeske leger ûnder Mao Tse-toeng yn 1959. Troch de Tibetanen en in protte minsken wrâldwiid wurdt dat bewâld net erkend en wurdt de Dalai Lama noch hieltyd as harren politike lieder beskôge. 

De Dalai Lama heart by de jongste en grutste fan de fjouwer Tibetaanske Boedistyske skoallen, de Gelug-tradysje. Oant deselde skoalle heart de Panchen Lama.

Mei Dalai Lama wurdt net ien persoan oantsjutten mar is in rige fan opinoar folgjende lieders. Dizze opfolging giet net, krektas mei de measte oare liedersposysjes troch fererving of troch ferkiezings, mar troch werberte. De Tibetaanske boedisten leauwe dat de Dalai Lama de werberte is fan de foargeande Dalai Lama. Om dat te ûndersykjen besykje Muontsen de mooglike kandidaten; as part fan bewiis jildt bygelyks dat it bern foarwerpen werkent dy't fan de eardere Dalai Lama west hawwe. De kandidaat wurdt úteinlik troch de Panchen Lama befêstige. Ek jout de Dalai Lama yn it libben dat dêroan foarôf giet, oanwizings, bygelyks oer syn takomstige famylje, berteplak en bertehûs. 

Tenzin Gyatso is de tsjintwurdige Dalai Lama.

## List fan Dalai Lama's
# Gedun Drub (1391 - 1474)
# Gedun Gyatso (1475 - 1542)
# Sonam Gyatso (1543 - 1588)
# Yonten Gyatso (1589 - 1616)
# Lozang Gyatso, "de grutte fyfte" (1617 - 1682)
# Tsangyang Gyatso (1683 - 1706)
# Kelzang Gyatso (1708 - 1757)
# Jamphel Gyatso (1758 - 1804)
# Lungtok Gyatso (1806 - 1815)
# Tsultrim Gyatso (1816 - 1837)
# Khendrup Gyatso (1838 - 1856)
# Trinley Gyatso (1856 - 1875)
# Thubten Gyatso (1876 - 1933)
# Tenzin Gyatso (1935 - hjoed de dei)
Provâns-Alpen-Côte d'Azur

**Provâns-Alpen-Côte d'Azur** (Frânsk: *Provence-Alpes-Côte d'Azur*, Oksitaansk: *Provença-Aups-Còsta d'Azur*; ôfkoarte **PACA**) is sûnt 1982 in bestjoerlike regio yn it súdeasten fan Frankryk.
Us Leaffrou fan Sânwâlden

**Us Leaffrou fan Sânwâlden** is in merakelse Marijebyltnis dy't fereare wurdt yn de Sint-Fransiskustsjerke yn Boalsert. Hoewol't it byld sels ein 13e iuwsk is (dat ien fan de âldste merakelbylden fan Nederlân is) komt de devoasje sels út folle lettere tiden. Hja stie opsteld yn in kapel op in brêge doe't de stêd ynfallen waard troch de Swarte Heap, oproer meitsjende soldaten fan de hartoggen fan Saksen. Dat barde yn 1515. Wûnderlik genôch bleau it byld sels sparre en krige op dat stuit - en letter -  in bysûndere ferearing. Fan dat momint ôf waard der, lykas bygelyks ek yn 's-Hertogenbosch in merakelboek byholden.

Mei de reformaasje waard it byld yn feilichheid brocht by fromme froulju. It bleau ferburgen by de saneamde klopkes oant de 18e iuw, doe't de iepenbiere ferearing ferfette wurde koe, no by de staasje fan de Fransiskanen.

## Keppelingen om utens
* Maria van Sevenwouden webside Z. Titus Brandsmaparochie;
* Foto's 500-jierrich jubileum en prosesje d.d. 17 maaie 2015.
Stedhûs fan Boalsert

It **Stedhûs fan Boalsert** is it stedhûs fan de Fryske stêd Boalsert en waard boud tusken 1614-1617, dy't in gebou út 1474 ferfong. It hat de status fan ryksmonumint.

## Skiednis
De ûntwerper en makker fan it houtfykwurk yn de riedseal wie Jacob Gysbert, de heit fan de Fryske dichter Gysbert Japicx, wylst Abraham Jacobs de timmerman en Marten Dominici de stedsmitselder wiene. It stedhûs waard boud yn de jierren 1614 - 1617. It ferfong in gebou út 1474, dy't in oarspronklike funksje as waach hie. 
It riedhûs is boud yn de styl fan it Frysk maniërisme. Boppe it trepbordes, dat yn 1768 fernijd waard, sitte boppe de haadyngong trije bylden mei gouden foarwerpen: in waachskeal, in anker en in boek. Dêrboppe noch in byld en in sinnewizer. It gebou hat oan de boppekant fan de foargevel in fries mei in saneamde rolwurkgevel.

It sânstiennen yngongsportaal mei ioanyske pylders yn mariënistyske styl wurde ôfsletten edikula mei dêryn in byld fan de kardinale deugden *Iustitia* (rjochtfeardigens) dy't flankearre wurdt troch *Spes* (leauwe) en *Fides* (hope) en op it ôfslutende fonton *Charitas* (leafde).

It stedhûs hat in achtkante toer mei in liedklok (1619) fan Hans Falck, in klok (1680) fan Petrus Overney en in beiaard út 1955. Op de grutte klok fan it klokkespul stiet in râneskrift: *Tel zorgvuldig de uren welke mijn stem verkondigt: een van die vele zal uw laatste zijn*. 

Yn it sûterrên stie ek in waach en wie dêrtroch ien fan de Waachgebouwen yn Fryslân dy't yn it stedhûs fêstige wie. Der hinget noch in grutte waachskeal. De finzenpoarte late nei de finzenis boppe yn it gebou.

Yn de perioade 1892 oant 1895 waard it stedhûs restaurearre neffens in plan fan de Rotterdamske arsjitekt Jan Verheul. 

Sûnt Boalsert yn 2011 opgie yn de gemeente Súdwest-Fryslân wurdt it gebou hast ner mear brûkt. It pân krige in nije bestimming nei in grutte ferbouwing. Yn 2019 waard de houten opbou fan de toer fuort takele foar weropbou omreden dat it houtwurk troch de bûnte knaachtuorre oantaaste wie. Troch de balken fan it boppeste part fan de toer wie hinne fretten. Yn juny 2021 waard de toer nei it weropbouwen weromset.

## Kultureel sintrum
Ein 2021 waard it stedhûs nei in ferbouwing yn gebrûk nommen as gemeentekantoar en it kultureel sintrum *[http://detiid.nl/ De Tiid]*. Dêr wurde in museum, kafee, biblioteek, gemeenteloket, gemeente-argyf, de âldheikeamer Boalsert en Gysbert Japikshûs yn ûnderbrocht. Sûnt 26 july 2022 is it Titus Brandsma Museum dêr ek yn fêstige.

## Fotogalery fan it stedhûs

Ofbyld: Stadhuis Bolsward 05.JPG|Efterkant
Ofbyld: Stadhuis Bolsward 62.JPG|Foarkant yngong, bordes
Ofbyld: Stadhuis Bolsward 52.JPG|Raam, anno 1614
Ofbyld:Stadhuis Bolsward bordes.jpg|Bordes 
Ofbyld:Stadhuis Bolsward2.jpg|Foargevel
Ofbyld:Stadhuis Bolsward interieur.jpg|Fragmint houtfykwurk troch Japick Gysberts
Ofbyld: Stadhuis Bolsward 51.JPG|Waach
Ofbyld: Stadhuis Bolsward 10.JPG|Wapenskyld
Ofbyld: Stadhuis Bolsward 07.JPG|Finzepoarte


))
Sykte

In **sykte** of **krupsje** (Latyn *morbus*, Gryksk *nosos*) is koartsein in fersteuring fan it normale funksjonearjen fan lichem of geast, dat de prestaasjes of wolbefinen fan in libben wêzen oantaast of negatyf beynfloedet. De reden hjirfan is soms dúdlik oantoanber mar kin ek subjektyf wêze. Tekenjend foar sykte is dat it as in *proses* ferrint: der is in begjin, in berin, en in ein tastân (soms mei genêzing, soms de dea en soms in bliuwend effekt op de sûnens.)
Genêsmiddel

In **genêsmiddel** (of **medisyn**) is in gemyske stof dy't in bepaalde, winske wurking hat op it (dierlik of minsklik) lichem. Genêsmiddels wurde foaral brûkt om sykten te bestriden. De wittenskip fan de genêsmiddels hjit farmakology of genêsmiddelslear. Nochal wat genêsmiddels hawwe in plantaardige of biologyske oarsprong, mar it meastepart wurdt tsjintwurdich syntetysk makke.

Genêsmiddels kinne op grut oantal wizen yndield wurde, ûnder oaren nei effekt, wurkwize, oarsprong, wize fan tatsjinning.
Mistel

De **mistel** (*Viscum album*) is een wintergriene plant dy't yn beammen libbet. It is in healparasyt: foar wetter en sâlten is hy ôfhinklik fan syn gasthear. De mistel wurdt ek "mistletoe", "fûgellym" neamd. Yn Nederlân is de plant wetlik beskerme. 

De mistel komt yn hiel Fryslân foar. De noardlike grins is net Súd-Limburch lykas algemien oannomd wurdt. Yn Súd-Limburch is hy frij algemien, mar yn de rest fan Nederlân minder. Yn Dútslân komt de mistel ek in soad foar, benammen yn appelbeammen. Yn Noard-Denemark is de mistel wol oantroffen yn in kletterbeam. De plant komt foar yn popelieren, (mar nea yn klapperbeammen), appelbeammen en hagedoarnstrûken. 

De wite bei-eftige frucht wurdt troch fûgels ferspraat. Se wurde opfretten yn de oksel fan in beamtûke, it died bliuwt lizzen en sprút út. De woartel groeit yn de beam. Siedden wurde net fertard en hawwe in kliemske laach, fandêr ek de namme * fûgellym*. De siedden binne fergiftich.

### Kulturele betsjutting
*Benammen by de jierwikseling wurdt de mistel as fersiering ophong. It ferhaal wol dat men immen dy't der ûnder stiet samar tútsje mei.
*By de Kelten en Germanen wie de mistel in hillige plant, dy't yn harren magyske fruchtberheidsrituelen in grutte rol spile. Neffens Plinius de Aldere snied in yn it wyt klaaide druïde yn de midwintersearemony mei in gouden sikkel de mistel út de hillige iik. De ôfsniene plant mocht de grûn net reitsje en waard yn wite doeken opfong. Dêrnei slachte hy de offerbisten en dompele de mistel yn wetter dat dan as beskerming tsjin sykten en ûnheil brûkt waard. De offerjeften wienen bedoeld foar de geasten fan de fruchtberheid, lykas de goadinne Freya. 

*In de Skandinavyske mytology waard Balder deade troch in pylkoerd makke fan in mistel.
*De mistel stie as genêsmiddel bekend yn de krûdegenêskunde (Hippocrates, Dodoens). Yn de antroposofy en de folksgenêskunde wurde de medisinale eigenskippen fan de mistel noch altyd brûkt.
*De mistel wurdt oan de balken fan stâlen hong; dit wie om de heksen, spûken of nachtmerjes fuort te jeien en sa it fee fruchtber te hâlden.
Paradys

It **paradys** hat yn de folksmûle de betsjutting 'it plak dêr't libben hearlik is', oftewol in oarde mei in waarm klimaat, moaie fegetaasje, oerfloed,... Nei't wy witte waard it wurd foar it earst brûkt troch de Easterske histoarikus Ksenoponus, dy't dêrmei de prachtige parken beskreau fan de Perzyske keningen en foarsten. It âld-Perzyske wurd foar paradys is *paridæza*, dat yn it Gryksk oerset is as *Peri* (der omhinne) *teichos* (in muorre).

## It begrip paradys yn de religy
Neffens it bibelboek Genesis wie it Paradys it plak dêr't de 'libbensbeam' stie en dêr't de earste minsken Adam en Eva oarspronklik libben. It krislik-joadske paradys wurdt ek wol de **Hôf fan Eden** neamd.

Yn it kristendom, de Islam en it Joadendom hat it wurd paradys in wiid omfiemjende betsjutting. Yn al dizze godstsjinsten is it paradys it plak dêr't de siel fan in minsk hinne giet nei syn dea. De kristenen brûke it ek wol as in oar wurd foar Himel.

## Inki en Ninti
It ferhaal fan Inki en Ninti is in Sumearysk ferhaal oer Inki, dy't in hiele moaie tún hie; mar op in stuit waard hy bot siik fan in frucht út syn tún en Inki frege oan God oft er him wol in frommes stjoere woe om him better te meitsjen. God stjoerde him in frou, Ninti, ek wol Ninharsag neamd, wat eat as 'ribfrou' betsjut yn it Sumearysk. Dêrom wurdt ek wol tocht dat it Bibelferhaal oer Adam en Eva basearre is op it ferhaal oer Inki en Ninti.
1306

## Foarfallen
* 10 febrewaris - Yn 'e Greyfriars Kirk yn Dumfries deadet Robert fan Bruce syn wichtichste rivaal foar de Skotske troan, Jan&nbsp;III Comyn, hear fan Badenoch.
* 25 maart - Robert fan Bruce lit him te Scone kroane ta kening fan Skotlân.

## Berne
* 27 maart - kening Filips III fan Navarra († 1343)
;*datum ûnbekend*
* Jan fan Avesnes, erfgreve fan Hollân (âldste soan fan Willem III fan Hollân) († 1316)

## Ferstoarn
* ±14 augustus - Kristoffel fan Seton, Skotsk ridder en frijheidsstrider (* 1278)
* septimber - Neil fan Bruce, Skotsk ealman en frijheidsstrider (* 1276)
* 7 novimber - Jan fan Strathbogie, greve fan Atholl, Skotsk ealman (* 1266)
;*datum ûnbekend*
*Reinier Camminga, 9e potestaat fan Fryslân
Harsendea

Der is sprake fan  **harsendea** yn in lichem as de harsens gjin aktiviteiten mear fertoane.  Allinnich de ûnwillekeurige prosessen yn it lichem gean troch, wêrtroch it lichem noch in skoftlang trochwurkje kin.
Soefisme

It **soefisme** is in mystyke streaming yn de islam. Ien dy't it soefisme oan hinget wurdt in *soefy* neamd. Hja foarmje mystike bruorskippen, dêr't de derwisjen begjinnelingen binne op it soefypaad. Yn it soefisme binne tsientallen skoallen, tarikat neamd. Guons dêrfan binne ynternasjonaal, oaren allinnich lokaal aktyf. It wurd Soefy komt fan *soef,* wat wol yn it Arabysk betsjut. Foarhinne droegen de soefys altyd wol en libben sober.

## It leauwen
Soefisten leauwen dat de koran en de folsleine regels fan de sjaria uterlike regels binne en dat in ferskaat oan ferdjippings dêryn fûn wurde kin. Sy brûke wol it symboal fan in roas om dat út te byldzjen. De toarnen fan de roas, dy't de roas beskerming jouwe, symbolisearren dêrby de dissipline fan de regels fan de sjaria. De stamme fan de roas symbolisearret it ynderlike paad (tarika). De blêden fan de roas stiene symboal foar it ûnderfinen fan de ynderlike kennis fan God. De rook fan de roas stiet foar it ûnderfinen fan de werklikheid sa as dizze is. 

Neffens guon soefys hawwe ortodokse moslims de kearn fan de Islam bedobbe ûnder alderlei om politike redens betochte en oerdreaune ferhalen, dy't letter in hillige status krigen hawwe. 

Troch de iuwen hinne hawwe soefys yn de islam oer it algemien in soarte gedoochstatus hân. Hjirmei wienen sy better ôf as harren kristlike gelikensen, de gnostisy. Mar dat hat lykwols net altiten sa west en ek tsjintwurdich binne der soefys dy't troch radikale wahabiten bestriden wurde. Op dit stuit hawwe soefys it swier te ferduorjen yn Iran. 

In bekende soefy is ûnder oare Tjelal ed-Din Rûmy út de 13e iuw.

## Keppeling om utens
* Webstee oer it Soefsime
* Soefybeweging Nederlân