open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Swipedei

**Swipedei** is in dei yn july as op De Jouwer riden wurdt om de Gouden Swipe. Yn 2016 waard fan dit evenemint de 30e edysje holden. De dei wurdt organsearre troch de Hurddraverij en Rinferiening De Jouwer dy't al sûnt 1885 bestiet. De feriening is dêrmei ien fan de âldste draafsportferienings fan Nederlân. Sûnt 1928 wurde de draverijen op de Nutsbaan fan de Jouwer hâlden. Dêrby kin middels de toto ek jild ynsetten wurde. Der binne meardere soarten draverijen lykas in stayerskoers en in monteedraverij foar amazônes. Sûnt 2007 is der ek in Friezerace "ûnder de man", de ruters ride dan ûnder seal. Der is ek in ponyrace, hjirby wurdt ek striden om in lytse Jouster stuoltsjesklok.

Der wurdt twa kear yn it jier koerse. Begjin july de “Swipedei” en ein septimber of begjin oktober de Jouster merkekoersen dêr't de winnende eigener/of pikeur (elk jier om bar) in spesjaal makke Jouster stuoltsjesklok yn ûntfangst nimme mei. De Gouden Swipe binne iepenbier tagonklik. 

As priis stelde direkteur fan Douwe Egberts, Hessel Douwes de Jong destiids de Gouden Swipe beskikber. At in dielnimster de swipe trije kear efter elkoar of fiif kear yn totaal wûn, dan mocht se de wikselpriis hâlde. Yn 1985 barde dat. Frou Janna Dragt-Peenstra út Sonnegea fersloech doe de oare pikeurs foar de fyfde kear en mocht se de Gouden Swipe hâlde. Dêrnei waard in nije swipe beskikber steld, mei de betingst dat it altyd in wikselpriis bliuwe soe. Yn 2006 stoppe Douwe Egberts mei de sponsoring en joech de Gouden Swipe yn eigendom fan de organisearjende Jouster Hurddraverij- en Rinferiening. De eardere gemeente Skarsterlân naam de sponsoring oer (sûnt 2014 gemeente De Fryske Marren). Yn it ferline krigen de winnaressen fan de Gouden Swipe de trofee in jier lang mei nei hûs ta. De Jouster Hurddraverij- en Rinferiening hat lykwols oanjûn de swipe op in iepenbier plak oan it publyk toane te wollen. Sûnt jannewaris 2012 stiet de trofee yn it gemeentehûs.

By it 100-jierrich bestean fan de feriening waard in reüny hâlden foar alle winneressen fan de Gouden Swipe.
 
## Winneressen fan de Gouden Swipe
Edmund Burke

**Edmund Burke** (Dublin, 12 jannewaris 1729 – Beaconsfield, 9 july 1797) wie in Iersk filosoof en politikus dy’t as grûnlizzer fan it moderne konservatisme beskôge wurdt. 

## Biografy
Edmund Burke kaam yn 1750 nei Londen om dêr jurist te wurden, mar de rjochtswittenskip fûn er dôchs mar neat. Hy begûn politike stikken te skriuwen foar it krekt oprjochte tydskrift “The Annual Register". In skoftke letter soe Burke sels ek de polityk yngean as lid fan de Whigpartij. 

Burke wie in fûl bestrider fan de Frânske revolúsje dêr't er de Ingelske Glorious revolution en de Amerikaanske revolúsje tsjinoer sette. 

Burke seach de rol fan de steat wat de maatskippij oanbelanget foaral as dy fan in túnman mei syn tún. De túnman besocht de tún te ûnderhalden. Progressiven en revolúsjonairen seagen Burke as boukundige dy't de boel hieltiten oan de fan blaudrukken en utopyen feroarje woe. Burke wiisde it utopysk radikalisme fan de hân. Hy foarseach al yn syn “Reflection on the Revolution in France’ dat de Frânske revolúsje op in diktatoriaal skrikbewâld útrinne soe. Ûnder lieding fan Robespierre ûntwikkele de Frânske revolúsje har yndie yn dy rjochting. 

Yn Nederlân komt de Edmund Burke Stifting op foar de konservative saak. Yn Belgje is dat de Deltastifting, as útjouwerij fan it blêd TeKos. (teksten, kommentaren en stúdzjes). 

Edmun Burke skriuwt yn 1757 syn ûndersyk. In filosofysk ûndersyk nei de oarsprong fan ús tinkbylden oer it sublime en it skjinne. Yn dit ûndersyk stelt hy dat skoanderens en oerweldiging inoars tsjinpoalen binne. Hy jout formele skaaimerken fan wat minsken as moai erfare. Bygelyks rûn en sêft. 

Edmund Burke wie lid fan de Frijmitselderij. 

## Sjoch ek
* Burkeriaansk konservatisme 

## Keppelings om utens
*  Folsleine tekst fan ''Reflections on the Revolution in France''
*  Edmund Burke: ''Het sublieme en het schone'' KABK De Haach 18 juny 2012
Lockheed Martin F-22 Raptor

De **F-22 Raptor** is in *stealth*-fleanmasine dy't hurder as Mach 2 fleane kin. De fleanmasine is boud troch Lockheed Martin en Boeing Integrated Defense Systems. De fleanmasine wurdt sûnt 2007 brûkt troch de United States Air Force en mei net om utens ferkocht wurde.

De fleanmasine kin 6 AIM-120 AMRAAM en 2 AIM-9 Sidewinder raketten drage.
Eurofighter Typhoon

De **Eurofighter Typhoon** is troch Dútslân, Itaalje, Spanje en Grut-Brittanje ûntwikkele. Frankryk luts him werom út it projekt om't it fierder woe mei har eigen Dassault Rafale. 

## Brûkers
De grutste brûkers fan de Eurofighter fleane binne:
* Dútslân, Luftwaffe
* Eastenryk, Österreichische Luftstreitkräfte
* Grut-Brittanje, Royal Air Force
* Itaalje, Aeronautica Militare
* Spanje, Ejército del Aire
Luftwaffe

De **Luftwaffe** is de namme foar de Dútske loftmacht. 

## Twadde Wrâldkriich
Yn 1933 krijt Hermann Göring opdracht fan Adolf Hitler om de loftmacht út te wreidzjen. Oan it begjin fan de Twadde Wrâldkriich hienen de Dútsers de sterkste loftmacht mei 2 miljoen minsken en 200.000 fleanmasinen. Nei de Slach om Ingelân waard it hurd minder mei de Luftwaffe. Ferneamde typen fleanmasinen fan de Dútske loftmacht yn 'e Twadde Wrâldkriich wienen de Junkers Ju-87 'Stuka', Focke-Wulf Fw 190 en de ferskate Messerschmitt's.

### Fleantugen
In kar:
;Fjochtfleantugen
* Messerschmitt Bf 109
* Messerschmitt Bf 110
* Focke-Wulf Fw 190
* Messerschmitt Me 163
* Messerschmitt Me 262
* Heinkel He 162
* Heinkel He 111

;Transport
* Focke Wulf Fw 200

## Bundesluftwaffe
West-Dútslân waard NAFO-lid yn 1955 omdat it westen wol in bûnsmaat tsjin de Sowjetuny brûke koe. Mei help fan de Amerikanen krige West-Dútslân yn 1956 op 'e nij in loftmacht. De Luftwaffe hie gâns problemen mei de F-104 Starfighter dêr't 292 fan delstoarten en 115 piloaten by stoaren. It die bliken dat it probleem mei training fan de piloaten te krijen hie en fuort krigen de piloaten harren oplieding yn de Feriene Steaten.
Neidat West en East yn 1990 gearfoege waarden ta ien Dútslân krige de Luftwaffe hookstrooks materieel fan de *Luftstreitkräfte der Nationale Volksarmee* ta syn foldwaan. In aardichheidsje wiene de nije MiG-29 'Fulcrum' dêr't letter de Eurofighter Typhoon foar yn it plak kommen is.
Dútske Demokratyske Republyk

De **Dútske Demokratyske Republyk** (Dútsk: *Deutsche Demokratische Republik*, DDR) of **East-Dútslân** wie in lân dat ûntstie op 7 oktober 1949 as satellytsteat fan de Sowjetuny. De DDR bleau bestean oant de werieniging fan West- en East-Dútslân op 3 oktober 1990.

It grûngebiet fan de DDR besloech de hjoeddeiske dielsteaten Meklenburch-Foarpommeren, Brandenburch, Saksen-Anhalt, Saksen, Tueringen en it eastlike part fan Berlyn.

It Sorbysk krige fan de Sowjets bysûnder omtinken as minderheidstaal.

## Sjoch ek
* Berlynske Muorre
* Dútslân
Robert Hooke

**Robert Hooke** (Wight, 18 july 1635 – Londen, 3 maart 1703) wie in Britsk stjerrekundige, natuerkundige en arsjitekt. Hy is ferneamd wurden troch syn Wet fan Hooke, dy’t it ferbân oanjout tusken de krêft op in lichem en de ferfoarming fan dat lichem. 

## Libben en wurken
Robert Hooke waard yn 1665 professor yn de geometry op it Ingelske Gresham Kolleezje. Der soe hy wenje oant syn dea. Robert Hooke is foaral ferneamd wurden troch syn elastisiteitwet. Yn 1671 joech Hooke syn earste idee oer in golfteory fan gravitaasje. Gravitaasje is de algemiene oanlûkingskrêft dy’t matearje op elkoar útoefenet en dy’t los stiet fan oare krêften. Hooke rekke dêrom yn striid mei Isaac Newton dy’t in oar idee hie oer gravitaasje. 

Doe't Isaac Newton yn 1672 syn teory demonstrearre yn de Royal Society wie Hooke net oertsjûge. Hy hie in eigen teory fan it ljocht en woe mear details witte fan Newton. Newton hie it hjir swier mei. Newton krige mear krityk fan oare minsken lykas Christiaan Huygens en Ignace Pandios. Newton moast altyd reagearje op krityk. Dat siet yn syn aard. Hooke like in soad op Newton. Se woenen allebeide harren gelyk helje en se hienen beide in soad fijannen. Yn in oar opsicht liken se ek wer net op elkoar. Newton woe leaver thús bliuwe en Hooke wie graach op 'e flitter. Yn 1679 korrespondearre Newton mei Hooke oer de misferstannen dy’t se hienen. Newton noadige Hooke út foar in demonstraasje. Mar dat wegere Hooke. 

Yn 1703 ferstoar Hooke oan in hertoanfal op syn bêd. It grêf fan Hooke is net bekend. Nei syn dea waarden noch inkele fan syn wurken troch oaren minsken publisearre.
Ella Schadd-De Boer

**Ella Schadd-De Boer** (Velp, 27 oktober 1949) is in Nederlânsk politikus en boargemaster.

Eardat hja boargemaster waard, wie se foar de PvdA gemeenteriedslid fan de gemeente Rheden. Sûnt 1998 wie se wethâlder en fan 2002 ôf teffens loko-boargemaster. 
Sûnt 15 april 2005 is se boargemaster fan de gemeente Boarnsterhim en op 1 maart 2009 hâlde hja dêr mei op. Fan septimber 2009 oant febrewaris 2010 wie hja waarnimmend boargemaster fan de gemeente Flylân. Ek is hja waarnimmend boargemaster fan Doesburg. Schadd is ek bestjoerslid fan de Feriening fan Fryske Gemeenten.
Amerikaanske Loftmacht

De **Amerikaanske Loftmacht** (Ingelsk: **United States Air Force**, ôfkoarte ta **USAF**) is de loftmacht fan de Feriene Steaten, ien fan de fiif haadûnderdielen fan de Amerikaanske Striidkrêften, dy't noed stiet foar kriichsfiering yn de loft. Yn 1948 wie de loftmacht net langer mear ûnderdiel fan de Amerikaanske lânmacht en waard in selsstannich ûnderdiel binnen de Amerikaanske definsje.

## Skiednis
* 1947-91 Earste bommesmiters mei nuklêre wapens. Mei it begjin fan de Kâlde Kriich krige de organisaasje raketten mei nuklêre kop.
* 1964-73 Fietnamkriich.
* 1973 *Operation Nickel Grass*, wapens wurde mei in loftbrêge nei Israel brocht yn de Jom Kippoer-Kriich.
* 1979 *Operation Eagle Claw*, befrijing fan boargers yn Iran.
* 1986 Operation El Dorado Canyon*, loftoanfal mei bommen op [[Lybje]].
* 1990-91 *Operation Desert Shield*, definsje fan [[Saûdy-Araabje]] foar in oanfal fan [[Irak]]. 
* 1991 *Operation Desert Storm*, kriich tsjin [[Irak]].
* 1991-96 *Operation Provide Comfort*, fleanferbod boppe 36°N yn Irak.	
* 1991-2003 *Operation Southern Watch*, fleanferbod ûnder 33°N yn Irak.
* 1993-95 *Operation Deny Flight*, fleanferbod boppe [[Bosnje en Herzegovina]].
* 1995 *Operation Deliberate Force*, loftoanfal mei bommen op Bosnje-Herzegowina. 
* 1996 *Operation Desert Strike*, loftoanfal mei bommen op Irak.
* 1997-2003 *Operation Northern Watch* fleanferbod boppe 36°N yn Irak
* 1998 *Operation Desert Fox*, loftoanfal mei bommen op Irak.
* 1999 *Operation Allied Force*, loftoanfal mei bommen op [[Kosovo]] en [[Servje]].
* 2001 *Operation Enduring Freedom*, loftoanfal mei bommen op [[Afganistan]].
* 2003 -2010 *Operation Iraqi Freedom*, ynfaazje en loftoanfal mei bommen op Irak.
* 2011 *Operation Odyssey Dawn'', beweitsjen fleanferbodsône boppe Lybje.

## Fleanmasines

## Rangen
List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân

Op de **List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân** steane 104 planten dy't per 1 april 2002 beskerme wurde troch de Floara- en faunawet. Der steane in soad kaaiblommen en soarten op mei opfallende blommen.

De Floara- en faunawet ferbiedet it fersteuren fan de beskerme planten en wurdt oan de boarger in soarchplicht oplein. Ofwikingen fan de ferbodsbepalingen binne mooglik as't der gjin skea dien wurdt oan de geunstige steat fan ynstânhâlding fan de soarte. 


ofbyld:Orchis simia flowers.jpg|Aapkeskaaiblom
ofbyld:Beenbreek.jpg|Bûtergers
Arrondissemint Bayeux

It **arrondissemint fan Bayeux** is in bestjoersgebiet yn Frankryk. It leit yn it departemint fan Calvados yn  Normandje.

## List fan kantons yn it arrondissemint fan Bayeux
* kanton fan Balleroy
* kanton fan Bayeux
* kanton fan Caumont-l'Éventé
* kanton fan Isigny-sur-Mer
* kanton fan Ryes
* kanton fan Trévières
Eastblok

It begryp **Eastblok** slacht op in stikmannich lannen dy't mei de Kâlde Kriich polityk nau ferbûn mei de Sowjetuny wienen. It Eastblok bestie út de neikommende East-Jeropeeske lannen: 

* Bulgarije
* East-Dútslân
* Hongarije
* Poalen
* Roemeenje
* Sowjetuny
* Tsjechoslowakije

Albaanje hearde oant 1961 by it Eastblok, nei 1961 rjocht it lân him op Sina. Joegoslaavje wurde betiden ek ta it Eastblok rekkene, alhoewol't presidint Tito gauris krityk hie op it hâlden en dragen fan de Sowjetuny yn it Eastblok.

Op it militêr mêd wienen de lannen lid fan it Warsjaupakt, op ekonomysk mêd wienen se lid fan de COMECON.
Blaustirns

De **blaustirns** (*Chlidonias niger*) is in fûgel út de ûnderfamylje fan de stirnzen (Sterninae). 

## Oare nammen
De Blaustirns wurdt yn Fryslân ek wol blausterns, blaustarring, skierstirns, skierstjirring as wetterswel neamd.

## Foarkommen
In folwoeksen eksimplaar is 20 oant 25 sintimeter grut en is dêrmei like grut as de Lytse Stirns. It lichemsgewicht is 60 oant 75 gram. De fûgel hat in swarte snaffel en swartreade poaten. Yn syn briedkleed hat de fûgel in swarte kop, boarst en búk, de boppekant is griis. Beide geslachten hawwe in selde fearrekleed.

## Fersprieding
De blaustirns is in trekfûgel dy't yn Noard- en Midden-Amearika, it noarden fan Súd-Amerika, Euraazje en Afrika foarkomt. Yn it briedseizoen is de blaustirns ek yn in Fryslân en Nederlân te sjen, de fûgels binne oan de râne fan wetter te finen bygelyks by sompen en marren. De fûgels oerwinterje oan de westkust fan Afrika.

## Iten
De blaustirns yt fisken, amfibyen en ynsekten. De fûgels pakt syn iten yn de flecht as fan it wetteroerflak.

## Fuortplanting
Blaustirnzen briede fan maaie oant july yn lytse koloanjes. It nêst wurdt oan de râne fan it wetter of op driuwende planten oanlein. Yn Nederlân wurde ek wol flotsjes útset om troch de fûgels brûkt te wurden. It wyfke leit twa oant trije aaien mei donkere flekken. De aaien wurde dan yn trije wiken bebret foardat de piken útkomme. Nei noch sa'n trije wike fleane de jongen út.

## Ferskaat
De elektryske boat fan It Fryske Gea hat ek de namme Blaustirns.
Piet Hoekstra

**Piet Hoekstra** (Moarrewâld, 24 maart 1947) wie in Frysk hurdfytser fan 1970 o/m 1972. Piet helle syn grutste súksessen yn Olympia's Tour. Hy wie mar 3 jier amateurkampioen fan Fryslân, mar hy hie dochs twa bynammen: *De Liuw fan Dokkum* (omdat hy ferskuorrende sterk wie) en *Grutte Pier*. Hoekstra die ek mei oan de Olympyske Simmerspullen 1968 yn Meksiko yn de ploegenefterfolging.

In jier letter waard er Nederlânsk kampioen efterfolging. Yn 1970 waard er professjonal en fytste foar de ploegen Caballero, Gazelle, Gan-Mercier en Novy Dubble Bubble. Yn 1973 waard er wer amateur en woe doe noch sa'n 170 wedstriden. Oant en mei 1978 wie dat by de ploech fan Batavus, dêr't er nei syn karriêre ploechlieder waard (1978-1986). Nei noch twa jierren Koga Myata waard Piet yn 1989 bûnscoach fan de frouljusseleksje. Hjirby wurke er ûnder oaren mei Leontine van Moorsel, Monique Knol en Ingrid Haringa.

Nei syn perioade by it bûn waard Piet Hoekstra yn 1998 adviseur fan manager Arend Scheppink. Tegearre steane se oan de widze fan de Batavus-BankGiroLotterij-Bigstartformaasje. Nei in fúzje mei de Japanske profformaasje Shimano ûnstiet yn 2005 Skil-Shimano.

## Oerwinnings
;1969
* 1e en 6de etappe Olympia's Tour
;1970
* Yrseke 
;1976
* Stjer fan Swol

## Ploegen
* 1970: Caballero - Laurens  
* 1971: Gazelle  
* 1972: Novy - Dubble Bubble

## Keppeling om utens
*Kertiersteat fan Piet Hoekstra
Moarrewâld

**Moarrewâld** (ek **Moarmwâld**) is in earder doarp yn de gemeente Dantumadiel. Op 1 jannewaris 1971 waarden Moarrewâld, Ikkerwâld en Dantumawâld gearfoege ta Damwâld. Moarrewâld wie it sintraal lizzende doarp fan de trije.

De namme Moarrewâld kin útlein wurde as *moarre-wâld*. "Moarre" betsjut fean; "wâld" betsjut "bosk". Mar neffens inkele ferhalen soe de namme Moarrewâld ôflaat wêze fan "Moardenerswâld", omdat hjir yn it jier 754 Bonifatius fermoarde wêze soe.

Moarrewâld is in streekdoarp en lei oan de ûntginningsas fan de Dokkumer Wâlden, tichteby de krusing mei de ferbining fan Dokkum nei it suden stiet de tsjerke. Dy tsjerke is om 1200 hinne boud, yn 1922/1923 waard der in oanbou oan de noardeastkant taheakke. De tsjerke waard fan 1961 oant 1963 restaurearre.

In 1881 waard Moarrewâld it haadplak fan de gemeente Dantumadiel. It gemeentehûs fan Moarrewâld stie destiids oan de Krúswei. Yn 1972 ferhuze de gemeente nei de Rinsmastate yn Driezum, om yn 1999 werom te gean nei Damwâld.

## Bekende ynwenners
* Dr. Jacob Botke (Huzum, 15 desimber 1877 - Grins, 21 oktober 1939), biolooch en  learaar yn  Moarrewâld fon 1896-1898. Hy sette him yn foar in Frysker Fryslân en rjochte yn 1922 de Fryske Bibleteek op.

## Keppeling om utens
* www.damwaldnet.nl
* www.damwoude.com
* Oer de herfoarme tsjerke
Jan Charisius

**Jan Willem Peter Charisius** (Ljouwert, 30 septimber 1926 – Fagernes, 3 july 2008) wie in Frysk hurdfytser, reedrider en sportbestjoerder.

Charisius wie tusken 1948 en 1955 in hurdfytser dy't benammen by wedstriden yn Fryslân in soad prizen wûn. Sa waard hy fjouwer kear provinsjekampioen. Mear noch as by it hurdfytsen boekte Charisius súkses yn it langebaanriden. In 1951 waard hy tredde op it Nederlânsk kampioenskip Oer Alles, efter Kees Broekman en Gerard Maarse, en sechtjinde op it Jeropeesk kampioenskip Oer Alles. Hy die mei oan de Olympyske Winterspullen 1952, mar foel op de 500 meter, de ienige ôfstân dêr't hy op útkaam. Yn 1954 finishte hy as tredde yn de Alvestêdetocht.

Nei syn aktive sportkarriêre beklaaide Charisius ferskate funksjes yn de sport. Op de Olympyske Spullen fan 1964 en 1968 wie hy chef d’equipe fan de hurdridersploech. Dêrnei waard hy hurdrydskiedsrjochter. Hy wie tusksen 1971 en 1998 oanwêzich yn dizze funksje by EK, WK of Olympyske Spullen. Fan 1982 oant 1999 makke hy diel út fan it deisich bestjoer fan de KNSB. Oant 2007 wie hy as foarsitter fan de rekordkommisje fan it reedridersbûn. Charisius wie earelid fan it ridersgewest Fryslân, de KNSB en de Ynternasjonale Ridersuny.

Hy ferstoar yn 2008 by in fakânsje yn Noarwegen.
## Utslaggen

## Keppeling om utens
* Biografy Jan W.P. Charisius
* Ald-rider Charisius ferstoarn, AD Sportwereld, 5 july 2008.
Bonn

**Bonn** is in stêd yn it Dútske bûnslân Noardryn-Westfalen, 20 km ûnder Keulen. Der wenje likernôch 321.680 minsken (2023). Bonn wie fan 1949 oant 1990 haadstêd fan West-Dútslân. Nei de werieniging fan Dútslân yn 1990, waard Berlyn de haadstêd. Der hat in soad praat west oer de ferhuzing fan it parlemint nei Berlyn, dy't yn 1999 foltôge waard. 

## Ekonomy
Deutsche Telekom en T-Mobile, Deutsche Post, Haribo, German Academic Exchange Service en SolarWorld hawwe harren haadkantoar yn Bonn.

## Nijsgjirrichheden
* Akademyske keunstmuseum, it âldste museum fan Bonn yn in monumintaal gebou.
* Villa Hammerschmidt, de amtswenning fan de Bûnspresidint.

## Ferneamde ynwenners
* Ludwig van Beethoven


It sintrum fan Bonn
Dantumawâld

**Dantumawâld** is in earder doarp yn de gemeente Dantumadiel. Op 1 jannewaris 1971 waarden Dantumawâld, Ikkerwâld en Moarrewâld gearfoege ta Damwâld. Dantumawâld wie it meast eastlike doarp fan de trije.

Yn 1369 stie Dantumawâld bekend as Dointhimwalda, yn 1421 wurdt it skreaun as Dontimwalda en yn 1505 as Dantumwald. "Dont" betsjut hege sânrêch, "wâlde" betsjut (sompe)gebiet. It doarp is dus boud op in sânrêch yn in earder sompegebiet. Dy sânrêch rint fan Driezum oer Dantumawâld nei Rinsumageast (Dokkumer Wâlden).

Dantumawâld waard ek wol koartwei Damwâld neamd, lykas ta útdrukking komt yn de nammen Damwâldster Trekwei en Dammeloane. Boppedat is Dantumawâld de nammejouwer fan de hjoeddeiske gemeente Dantumadiel.

Dantumawâld is boud om in tsjerke. De hjoeddeiske tsjerke is fan 1755. Dy is boud op itselde stee dêr't al earder in tsjerke stie dy't nei alle gedachten om 1200 hinne boud is.

Yn earder tiden stienen der ek ferskate aadlike states (stinzen), de Bonga- of Buingastate, de Doniastate, de Oenemastate en fermoedlik ek de Ewingastate. Dy staten binne lykwols yn de rin fan de tiid ferfallen en/of ôfbrutsen.

## Berne yn Dantumawâld
* Piet Oberman, fersetsman, houthanneler
* Fokke Sierksma, skriuwer, teolooch en godstsjinstpsycholooch
* Keimpe Sikkema, politikus
* Maria Petronella Woesthoven (1760-1830), dichteresse
Folkshegeskoalle

In **folkshegeskoalle** is in ynstelling foar folwoeksene-ûnderwiis dat kursussen fersoarget. De earste folkshegeskoallen waarden fan 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw ôf stifte yn Denemark. Dat barde op inisjatyf fan 'e dichter, teolooch en filosoof N.S.F. Gruntvig, dy't it doel hie om dêrmei de plattelânsbefolking te emansipearjen en ferset te bieden tsjin it opkommende rasjonalisme en liberalisme. Oant op 'e dei fan hjoed hawwe folkshegeskoallen yn 'e Skandinavyske lannen in wichtich oandiel yn 'e edukaasje fan 'e befolking.

Yn Nederlân waarden ek folkshegeskoallen oprjochte, dy’t it karakter krigen fan foarmingsynstellings yn ynternaatsferbân. Allardseach, by Bakkefean, wie it earste plak dêr’t in folkshegeskoalle úteinsette. Dy Folkshegeskoalle Allardseach gie yn 1932 fan start op inisjatyf fan Jarich van der Wielen. Tsjin 1968 wie der yn eltse Nederlânske provinsje wol in folkshegeskoalle te finen. It doel fan dy ynstellings waard sa omskreaun: "it jaan fan in seedlik-geastlike ûntwikkeling oan folwoeksen persoanen as grûnslach foar de fernijing fan 'e folkskultuer en ta it fuortsterkjen fan de folksmienskip". Der waarden dan ek in protte kursussen jûn dy't rjochte wiene op it sosjaal funksjonearjen yn 'e mienskip.

Troch werstrukturearring fan 'e subsydzjestreamen waarden de folkshegeskoallen yn 'e 1980-er jierren twongen om gear te wurkjen of te fúzjearjen mei libbensbeskôglike foarmingssintra. Ien fan 'e gefolgen dêrfan wie dat de namme 'folkshegeskoalle' hast oeral ferdwûn. Dy oantsjutting wie oant yn 'e ienentweintichste iuw noch op twa plakken werom te finen. Sa waard er brûkt troch de yn 2011 ophefte  lanlike Stifting foar Folkshegeskoalwurk, dy’t foarmingsprojekten subsidiëarre en stúdzjes en publikaasjes inisjearre en finansierde salang't dy strieken mei de âlde doelstelling. Mar de oarspronklike betsjutting fan 'e beneaming is no inkeld noch werom te finen by de Folkshegeskoalle Schylgeralân op Skylge. Dat ynstitút, dat sûnt 1948 bestiet, is de lêste folkshegeskoalle fan Nederlân. Trochdat it ûnôfhinklik fan subsydzjes wurket, hie it minder muoite mei de grutte feroarings dy’t ein tachtiger jierren trochfierd waarden. 

## Keppelings om utens
*Folkshegeskoalle Nederlân
*Folkshegeskoalle Schylgeralân
Sûkereiplanten (skaai)

De **sûkereiplanten**, of koartwei **sûkerei**, (*Cichorium*) foarmje in skaai út de famylje fan 'e hynsteblomplanten (*Compositae* of *Asteraceae*). Ta dit skaai hearre wytlof en andyvje.

## Tapassing
De mealde woartels waarden, foaral yn de 19e iuw, en wurde as ferfanging fan kofje brûkt fanwegen it hege inulinegehalte. No wurdt sûkerei wer op frijwat grutte skeal boud út reden fan inulineproduksje en it meitsjen fan fruktoazesjerp. Hjirfoar binne ferskate rassen selektearre, dy't in bettere woartelfoarm, in hegere woartelproduksje en in heger inulinegehalte hawwe dan de oarspronklike wylde sûkerei.

De jonge sûkereiblêden kinne yn de maitiid brûkt wurde yn salades, mar se smeitsje tige bitter. Mei Peaske waarden de blêden wol iten by bret laam.

## Skiednis fan de sûkereitylt yn Fryslân
De **sûkereitylt** begûn yn Fryslân yn de 18e iuw. It wie it tiidrek dat kofje hieltyd djoerder waard troch oarloggen en blokades dêroan anneks. Opmerklik is dat de tylt fan kofjesûkerei (*Cichorium intybus var. sativum*) nei de delfal fan Napoleon, dat nei it ferdwinen fan hannelsblokkades, krekt mear opgong makke.

De sûkereitylt waard yn Fryslân propagearre troch P. A. Bergsma en dûmny J. H. Nieuwold fan Wergea, dy't as earste sûkerei boude en rustere yn Fryslân. Yn 1798 hie Jan Bokma te Ljouwert in sûkereifabryk; it bedriuw hat oant 1963 bestien. 

De sûkereitylt naam meastal net mear as trije persint fan it boulân yn, fral yn It Bildt, Ferwerderadiel, West-Dongeradiel en Dantumadiel. Dochs wie it de hiele 19e iuw 75 - 95 % fan de Nederlânske produksje.

De sûkereitylt fergrutte de wolfeart fan de lytse boeren en foaral dy fan arbeiders: mei perseelsjebou koene sy de wurkkrêft fan harren húshâldings benutsje. Fabrikanten joegen wol foarskotten op de rispinge, mar it minste risiko joech it gebrûk fan los lân yn dielpacht: it risiko wie dan spraat en de ferbou koe regele wurde neffens de wikseljende prizen, dy't troch de bûtenlânske merk diktearre waard.

De fabriken kochten de wiete woartels, ferwurken dy yn de iest (drûgerij) en de branderij en ferstjoerden it einprodukt as kofjesurrogaat meast nei Ingelân en Dútslân.

Yn de 20e iuw rekke de ferbou yn it delgean, útsein in oplibbing yn de Earste- en Twadde Wrâldkriich. Tusken de oarloggen wie der yn Fryslân noch sa'n 645 ha sûkerei (yn hiel Nederlân 1015 ha) mei in opbringst fan sa'n 25.000 kg woartels; yn 1950 noch 1 ha fral yn de Wâlden (Nederlân 404 ha mei in opbringst fan 40.000 kg).

## Soarten
* Andyvje: (*Cichorium endivia L.*)
* Wylde andyvje: (*Cichorium pumilum*)
* Wylde sûkerei: (*Cichorium intybus*) mei kweekte rassen
* Wytlof : *Cichorium intybus L. var. foliosum Hegi*
* Readlof : *Cichorium intybus L. var. foliosum*
* Grienlof : *Cichorium intybus L. var. foliosum*
* Radicchio : *Cichorium intybus L. var. foliosum* 

## Sjoch ek
* Sûkereimuseum
* Sûkereikeninginne‎

## Keppeling om utens
* Hiemside fan De Sûkerei Damwâld
* Sûkerei
Heinastate

**Heinastate** wie in state dy't benoarden Ingelum yn Menameradiel lei. 

De state lei njonken de âlde seedyk dy't bylâns de eardere Middelsee rûn fan Ljouwert nei Berltsum en is mooglik lyk oan ''Aysma sathe''. Om 1300 hinne is de Middelsee troch in dyk tusken Bitgummole en Britsum ôfsluten. Heinastate is dus letter boud. De state komt foar op de kaart fan Fryslân fan Sibrandus Leonis út 1579 en op de kaart fan L. Guicciardini út 1588.
Canterstate

**Canterstate** is in eardere state dy't op de terp fan Driezum stien hat.
De state wurdt yn it "Register van den Aanbreng" út 1511 foar it earst beskreaun. It hûs wurdt dan bewenne troch lekkenkeapman Klaas Timens, dy't troud wie mei grutgrûnbesitster Renscke Jacobs Canter. Dochter Anna Canter
wurdt letter eigener. Hja wie troud mei skepen Jacob Adams, dy't yn it stedsbestjoer fan Ljouwert siet. Hy liet him ek Canter neame. De state is lang yn besit fan de famylje bleaun.

Omdat der yn 1847 in te leech bod útbrocht waard, beslút eigener Petrus Jacobus van Knijff de state yn 1855 ôfbrekke te litten.

## Bewenners
* 1511 Klaas Timens en Renscke Jacobs Canter
* Anna Canter en Jacob Adams (Canter)
* Lieuwkie Jacobs Canter en Joannes van Oosten
* Jacob Canter van Oosten
* Frans Jacobs Canter
* Franciscus Hendricus Canter
* ± 1722 Anna Clara Canter en Ericus Meyerts van Haersma
* Petrus Johannes Poutsma
* Anna Clara van Poutsma en Johannes van Knijff
* Petrus Jacobus van Knijff
Frederik August Stoett

**Frederik August Stoett** (Ljouwert, 5 maaie 1863 - Nymwegen, 27 april 1936) is in Nederlânsk taalkundige. Syn heit wie yn Ljouwert gemeente-arsjitekt.

## Biografy
Stoett gie earst yn Ljouwert nei it Steedlik Gymnasium, en studearre dêrnei yn Leien (fan septimber 1889 ôf). Hy promovearre yn de Nederlânske letteren op 15 juny 1889. Hy wie nei 1888 learaar oan it Steedlik Gymnasium yn Amsterdam, it lettere Barlaeus Gymnasium.

Stoett troude op 23 july 1889 yn Ljouwert mei mejuffer P. van Driesum, dy't ek fan Ljouwert wie. It span krige in soan en twa dochters. De beide famkes stoaren yn 1904 oan blinetermûntstekking, se wienen doe seis en acht jier. Syn frou ferstoar, nei ôfgryslik lijen, yn 1926. Nei syn emeritaat wenne Stoett yn Groesbeek.

Neist syn wurk as learaar wijde Stoett him oan de wittenskip om de Nederlânske taal. It bekendst is hy wurden mei syn boek oer Nederlânske sprekwurden.

Stoett is begroeven op it Nije Easterbegraafplak yn Amsterdam.

## Wurken
#Proefskrift: *Proeve eener beknopte Middelnederlandsche Syntaxis* (handelstitel: *Beknopte middelnedederlandsche spraakkunst. Syntaxis*, De Haach 1889
#Etymology hearrende by syn proefskrift, augustus 1890 
# Foltôging fan it troch Dr. G. Penon starte *Glossarium op de Bloemlezing uit Middelnederlandsche dichters*, mei Eelcoo Verwijs, Sutfen 1890. As titel wurdt ek wol brûkt *Middelnederlandsch Woordenboek*.
#Nije útjefte fan Sidrac
#''Nederlandse spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden'' (1901). Mei dit boek waard Stoett benammen bekend ûnder it grutte publyk.
#*Drie Kluchten uit de Zestiende Eeuw* (1932)
#Dêrneist levere hy bydragen oan tydskriften lykas *Noord en Zuid*, *Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde*, *Nederlandse Spectator*, *Weekblad De Amsterdammer* en *Het Belfort*.

## Boarnen
*Biographisch woordenboek der Noord- en Zuidnederlandsche letterkunde
*Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1938, troch A.A. Verdenius
Tupac Shakur

**Tupac Amaru Shakur**  berne as *Lesane Parish Crooks* (New York, 16 juny 1971 - Las Vegas, 13 septimber 1996), ek wol bekend as **2Pac** en **Makaveli**, wie in tige ferneamd rapper út de Feriene Steaten. Hy kaam om by in *[[drive-by shooting]]*. Der binne oer de hiele wrâld mear as 75 miljoen fan syn cd's ferkocht. In grut part fan syn wurk is postúm ferskynd.

## Diskografy

## Filmografy

## Fideografy

## Keppeling om utens
* offisjele webside (Ingelsk)
50 Cent

**Curtis James Jackson III** (* 6 july 1975 in New York City), ferneamd ûnder syn artystenamme **50 Cent**, is in Gangsta-Rapper út de Feriene Steaten.

## Diskografy
### Albums

### Filmografy

* 2005: Get Rich Or Die Tryin'
* 2006: Home of the Brave
* 2008 Righteous Kill
* 2008 Before I Self Destruct
* 2009 Streets of Blood
* 2009 Everything’s Alright
* 2010 Morning Glory

## Ferwizing nei boarne


## External
* 50 Cent Official Website
* 50 Cent Official Twitter
* 50 Cent Song Lyrics
* 50 Cent Official Facebook
Dr. Dre

**André Romell Young** alias **Dr. Dre** (* 18 febrewaris 1965 yn Compton, Kalifornje) is in rapper út de Feriene Steaten en jildt as ien fan de meast ferneamde hiphop-produsinten en as meioprjochter fan de G-Funk.

### Albums
#### Solo
* 1992: *The Chronic*
* 1999: *2001*

#### Mei N.W.A.
* 1987: *N.W.A. and the Posse* (Macola)
* 1988: *Straight Outta Compton* (Ruthless) 
* 1990: *100 Miles and Runnin' * (Ruthless)
* 1991: *Niggaz4Life* (Ruthless)

#### Yn gearwurking mei
* 1994: *Concrete Roots* (Triple X)
* 1996: *First Round Knock Out* (Triple X)
* 1996: *Back 'N The Day* (Blue Dolphin)
* 1996: *Dr. Dre Presents... The Aftermath* (Aftermath Entertainment/Interscope)
* 2002: *Death Row Records Presents The Chronicle: The Best Of The Works...* (Death Row)
* 2005: *Dr. Dre & Friends* (K-Town)
* 2006: *Greatest Hits* (Street Dance)
* 2006: *Chronicles - Death Row Classics* (Death Row)

## Filmografy
* 1996: Set It Off
* 1999: Whiteboys 
* 2001: Training Day
* 2001: The Wash

## Keppeling om utens
* Webside fan Dr. Dre
Eminem

**Eminem** (ek *Slim Shady*; * 17 oktober 1972 yn St. Joseph, Missoery as *Marshall Bruce Mathers III*) is in rapper en muzykprodusint út de Feriene Steaten. Hy is Grammy- en Oscar-winner.

## Disko- en filmografy
### Albums en EPs

### DVD's
* Hits and Disses
* The Slim Shady Show
* E
* The Up In Smoke Tour
* All Access Europe
* The Wash
* 8 Mile
* Fuck You All
* The Eminem Show
* Who's The Best
* The Anger Management Tour
* Eminem - Live From New York City

### Bioskoop
* *Da Hip-Hop Witch* (2000)
* *The Wash* (2001) 
* *8 Mile* (2002)

### Films oer Eminem
* Behind the mask: The unauthorized biography (DVD)
* His true face (DVD, 2005)

## Keppeling om utens
* offisjele webside (Ingelsk)
* offisjele webside (Dútsk)
Snoop Dogg

**Snoop Dogg** (berne 20 oktober 1971 yn Long Beach (Kalifornje) as *Calvin Cordozar Broadus, Jr.*), is in Amerikaansk rapper en filmstjer. Eartiids hied er in langere namme, **Snoop Doggy Dogg**.

## Diskografy

### Albums
* 1993: *Doggystyle* (Death Row Records)
* 1994: *Murder Was The Case OST*
* 1996: *Tha Doggfather* (Death Row Records)
* 1998: *Da Game Is to Be Sold Not to Be Told* (No Limit Records)
* 1998: *Smokefest
* 1999: *No Limit Top Dogg* (No Limit Records)
* 2000: *Dead Man Walkin' * (Death Row Records)
* 2000: *Tha Eastsidaz: Snoop Dogg Presents Tha Eastsidaz*
* 2000: *Tha Last Meal* (No Limit Records)
* 2001: *Tha Eastsidaz: Duces N' Trays - The Old Fashioned Way*
* 2002: *Doggy Style Allstars: Welcome to Tha House* (Doggystyle Records)
* 2002: *Paid Tha Cost To Be Da Bo$$* (Priority&nbsp;/ Capitol Records / Doggystyle)
* 2003: *Tha Dogg- The best of the works* (Death Row Records)
* 2004: *R&G (Rhythm & Gangsta): The Masterpiece* (Doggystyle Records&nbsp;/ Geffen Records&nbsp;/ Star Trak)
* 2004: *213 - The Hard Way* (Doggystyle Records)
* 2005: *Snoop Dogg presents: Welcome To Tha Chuuch - Da Album* (Doggystyle Records / Koch Records)
* 2006: *Tha Dogg Pound: Cali Iz Active*
* 2006: *Tha Blue Carpet Treatment*
* 2007: *Snoop Dogg presents: The Big Squeeze* (Doggystyle Records / Koch Records)
* 2007: *Tha Shiznit - Episode 1,2,3* (Snappermusic)
* 2008: *Ego Trippin’*
* 2009: *Malice n Wonderland* 
* 2011: *Doggumentary*  
* 2013: *Reincarnated* (as Snoop Lion)
* 2015: *Bush''
Likebroer

In **likebroer** (ek wol **konvers**) is in kleasterling dy't wol de gelofte fan de oarder dêr't hy ta heart, ôflein hat mar sûnder klerikale wijingen en mei minder ferplichtings wat it koaroffysje oangiet. Sy wienen yn it earstoan muontsen dy't (meast) op lettere leeftyd yn it kleaster gongen en dy, omdat hja gien kennis fan it latynsk hienen en dêrtroch net geskikt foar de koartsjinst. De likebruorren waarden meastentiids ynset foar hânwurk of oare materiële en praktyske oangelegenheden te dwaan. Sa wurken se by Sistersjenzers benammen op de úthôven, de grutte pleatseftige fêstigingen fan wêrút men it kleasterlike grûnbesit bewurke en behearde.

Eartiids hienen se net aktyf en net passyf stimrjocht. Yn de lêste jierren krigen se yn in protte oarders en kongregaasjes aktyf en foar guon posten ek passyf stimrjocht. Doe't de kleasters yn de 15e iuw stadichoan de eigen eksploitaasje fan lân opjoegen, naam harren oantal gau ôf. 

## Konversen
In **konvers** (meartal: *konversen* of yn it Latyn: *conversi* = *bekearden*) is hjoed de dei in synonym foar likebroer wurden.

Oarspronklik wienen it tsjerklike boetelingen of sy dy't op lettere leeftyd yn it kleaster kamen.  By de kamaldulenzen en letter ek de oare mûntsenoarders wienen it likebruorren sûnder geloften.  Nei 1200 leinen se wol geloften ôf, mar dienen net mei oan it koargebed. Ek by de biddeloarders en yn it tsjerklik rjocht waard de namme synonym mei likebroer. 

Se waarden brûkt foar it wrâldske en rûge wurk. Harren seden wiene dêrmei faak yn oerienstimming (fjochtsje!), sadat by de kleasterherfoarming yn de 15e iuw de konversen meastentiids ferdwûnen.

By de mûntsenoarders bestiet hjoed noch it stribjen oan it ynstitút fan de konversy nije ynhâld te jaan.

## Bekende foarbylden
Willem van Saeftinghe, dy't meifocht yn de Goudenspoareslach fan 1302 wie in likebroer fan it kleaster Ter Doest. De likebruorren fan dizze abdij wienen benammen aktyf by it ynpolderjen fan gebieten oan de Noardsee, yn it destiidske Seelân, lykas Saeftinghe, mar ek yn it greefskip Flaanderen.
Timbaland

**Timbaland** (* 10 maart 1972 yn Norfolk, Firginia as **Timothy Zachery Mosley**) is in Hiphop- en R&B-artyst en produsint út de Feriene Steaten, waans produksje- en arranzjemint-styl sûnt healwei de njoggentiger jierren tige ynfloedryk west hat yn dat sjenre.

## Diskografy
### Soloalbums

### Timbaland & Magoo

## Ferwizing nei boarne
Wu-Tang Clan

De **Wu-Tang Clan** is in Hiphop groep út Staten Island, New York City, Feriene Steaten. De groep waard oprjochte yn 1992.

Yn it earstoan wiene hja mei 9 mc's, oant de dea fan Ol' Dirty Bastard yn 2004

De groep bestie út:
* RZA,
* GZA,
* Ghostface Killah,
* Ol' Dirty Bastard (d. 2004),
* Raekwon,
* Method Man,
* U-God,
* Inspectah Deck,
* Masta Killa

## Diskografy

### Albums

### Singels
* 1992 "Protect Ya Neck/M.E.T.H.O.D. Man"
* 1993 "Protect Ya Neck"
* 1994 "Can It Be All So Simple"
* 1994 "C.R.E.A.M."
* 1994 "Da Mystery OF Chessboxin'"
* 1997 "Triumph"
* 1997 "Reunited"
* 1997 "It's Yourz"
* 2000 "Protect Ya Neck (The Jump Off)"
* 2000 "Gravel Pit"
* 2001 "I Can't Go To Sleep"
* 2001 "Careful (Click, Click)"
* 2002 "Uzi (Pinky Ring)"
* 2002 "Rules"
* 2002 "Back In The Game"
* 2007 "The Heart Gently Weeps"
* 2007 "Take It Back"
* 2013 "Family Reunion"
* 2014 "Keep Watch"
* 2014 "Ron O'Neal"
* 2017 "People Say"

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Jay-Z

**Shawn Corey Carter** (berne 4 desimber 1969 yn New York City), ek wol **Jay-Z** neamd, is in rapper út de Feriene Steaten. Hy is troud mei superstjer Beyoncé Knowles.

## Diskografy

### Albums

* *Reasonable Doubt* - 1996
* *In My Lifetime, Vol. 1* - 1997
* *Street Is Watching* - 1998
* *Vol. 2: Hard Knock Life* - 1998
* *Vol. 3: Life and Times of S. Carter* - 1999
* *The Dynasty: Roc La Familia* - 2000
* *The Blueprint* - 2001
* *MTV Unplugged* - 2001
* *Best Of Both Worlds* - 2002 mei R. Kelly
* *The Blueprint²: The Gift & the Curse* - 2002
* *The Blueprint 2.1* - 2003
* *The Black Album* - 2003
* *Unfinshed Business* - 2004 mei R. Kelly
* *Collision Course* - 2004 mei Linkin Park
* *Kingdom Come* - 2006

### Singels

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside
Lil' Kim

**Lil' Kim** (Brooklyn/New York City, 11 july 1976) as **Kimberly Denise Jones**) is in rapster, sjongster en filmstjer út de Feriene Steaten.

## Diskografy
### Albums
* 1996: *Hard Core*
* 2000: *Notorious K.I.M.*
* 2003: *La Bella Mafia*
* 2005: *The Naked Truth*
* 2006: *The Dance Remixes*
* 2008: *Ms. G.O.A.T.*'
* 2011: *Black Friday*
* 2014: *Hard Core Mixtape 2K14*

### Singels

## Filmografy
**She's All That* (1999)
**Longshot* (2000)
**[[Zoolander]]* (2001) (Cameo)
**Juwanna Mann* (2002)
**Those Who Walk in Darkness* (2003)
**Gang of Roses* (2003)
**Nora's Hair Salon* (2004)
**You Got Served* (2004)
**Lil' Pimp* (2005) (stem)
**There's a God on the Mic* (2005) (dokumintêre)
**Lil Kim: Countdown to Lockdown* (2006)
**Sex And The City: as Lil Kim* (2007)

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
* Fanside
DMX

**Earl Simmons** (Mount Vernon, New York, 18 desimber 1970 - New York, 9 april 2021) wie in rapper en filmstjer út de Feriene Steaten en waard bekend mei de artystenamme **DMX** *(Dark Man X)*. Hy waard ferneamd mei de nûmers *X Wanna Give It To Ya* en *Fuck All Day Fuck All Night*. Miskien hat it súkses fan de film *Romeo Must Die* wol like wichtich foar syn bekendheid west. Teffens wie er lid fan de rapgroep Ruff Ryders.

Hy waard feroardiele foar dieverij, drugsmisdriuwen en bistemishanneling.

## Diskografy
* *It's Dark And Hell Is Hot ([[1998]]):*
* *Flesh Of My Flesh, Blood Of My Blood (1998):* 
* *...And Then There Was X (1999):* 
* *The Great Depression ([[2001]])*
* *The DMX Files (Greatest Hits) (2002)* 
* *Grand Champ ([[2003]])*
* *Year of the Dog...Again ([[2006]])*
* *The Defination of X: The Pick of the Litter ([[2007]])*

## Filmografy
* Belly
* Cradle 2 the Grave
* Romeo Must Die
* Exit Wounds
* Never Die Alone
* Last Hour

## Keppelings om utens
* www.dmx-official.com - offisjele webside (Ingelsk)
Ice Cube

**Ice Cube** (* 15 juny, 1969 yn Los Angeles, Kalifornje as *O'Shea Jackson*) is in rapper en filmstjer út de Feriene Steaten.
Yn 1990 presintearre er syn earste soloalbum, *AmeriKKKa's Most Wanted*. Hy is mei troch it súkses fan de film *Anaconda* in ferneamd persoan wurden.

## Diskografie
### Albums
* 1990: *AmeriKKKa’s Most Wanted* (#8 US) (RIAA sertifisearring: *platinum*) (Priority)
* 1990: *Kill At Will* (#10 US) (RIAA sertifisearring: *platinum*) (Priority)
* 1991: *Death Certificate* (#2 US) (RIAA sertifisearring: *2x platinum*) (Priority)
* 1992: *The Predator* (#1 US) (RIAA sertifisearring: *2x platinum*) (Priority)
* 1993: *Lethal Injection* (#5 US) (RIAA sertifisearring: *platinum*) (Priority)
* 1998: *War & Peace - Volume 1 (The War Disc)* (#2 US) (RIAA sertifisearring: *platinum*) (Priority/Interscope)
* 2000: *War & Peace - Volume 2 (The Peace Disc)* (#3 US) (RIAA sertifisearring: *goud*) (Interscope)
* 2006: *Laugh Now, Cry Later* (#1 US, #11 UK, #9 Kanada) (RIAA sertifisearring: *goud*) (Lench Mob)
* 2007: *In the Movies*
* 2008: *Raw Footage*

### Mei C.I.A.
* *My Posse* (1987) (Demo - EP) (produsearre troch Dr. Dre)

### Mei N.W.A
* *N.W.A. and the Posse* (1987)
* *Straight Outta Compton* (1989) #9 US (RIAA sertifisearring: **2x platinum**)
* *The N.W.A. Legacy: 1988-1998* (1998) *(kompilaasje)* #? (RIAA sertifisearring: **goud**)

### Mei Westside Connection
* *Bow Down* (1996) #3 (RIAA sertifisearring: **platinum**)
* *Terrorist Threats* (2003) (RIAA sertifisearring: **goud**)

## Keppeling om utens
* Offisjele webside (Ingelsk)
Busta Rhymes

**Busta Rhymes** ( New York City, 20 maaie 1972), berne as **Trevor Tahiem Smith Junior**, is in rapper út de Feriene Steaten. Yn 1996 is er ferneamd wurden troch de singel "Woo Hah!! Got You All in Check".

Yn de nacht fan 4 op 5 febrewaris 2006 waard by in fideo-opname foar de single *Touch It* mei Mary J. Blige, Missy Elliott, DMX, Papoose, Sean Paul, Lloyd Banks en leden fan G Unit yn in pakhûs yn Brooklyn in pistoal ôfsketten. Dêrby stoar de 29 jierrige liifwacht fan Busta, Israel „Izzy“ Ramirez, troch in deadlik skot yn it boarst. Oan it begjin fan de fideo „Touch it“ earet Busta Rhymes Ramirez mei in persoanlik boadskip. It motyf fan de dieder is net bekend.

## Diskografy
### Albums
* 1996: *The Coming* #6 US (platina)
* 1997: *When Disaster Strikes* #3 US (platina), #34 UK
* 1998: *Extinction Level Event* #12 US (platina)
* 2000: *Anarchy* #4 US (platina), #38 UK
* 2001: *Total Devastation: The Best Of*
* 2001: *Genesis* #7 US (platina)
* 2002: *Turn It Up!: The Very Best Of* (sulver UK)
* 2002: *It Ain't Safe No More* #43 US (goud)
* 2004: *The Artist Collection: Busta Rhymes*
* 2006: *The Big Bang*
* 2007: *The Crown*
* 2008: *Blessed *

### Mixtapes
* 2003: *Salute the General* 
* 2004: *The Storm Before the Storm Mixtape* (Big Mike)
* 2005: *Surrender, The Mixtape* (DJ Whoo Kid)
* 2006: *New Crack City* (Clinton Sparks)
* 2007: *Dillagence* (Mick Boogie)
* 2008: *I've Already Outshined Your Favorite Rapper* (Superstar Jay)

### Singels
* 1994: *Flava In Ya Ear RMX* (Craig Mack feat. Busta Rhymes)
* 1996: *Woo Hah!! Got All You in Check* / *Everything Remains Raw*
* 1996: *It's a Party* (feat. Zhane)
* 1997: *Hit 'em High (The Monstars' Anthem)*
* 1997: *Do My Thing*
* 1997: *Put Your Hands Where My Eyes Could See*
* 1997: *Dangerous*
* 1998: *Turn It Up RMX (Fire It Up)*
* 1998: *One* (feat. Erykah Badu)
* 1999: *Gimme Some More*
* 1999: *What's It Gonna Be?!* (feat. Janet Jackson)
* 1999: *Party Is Goin' On Over Here*
* 1999: *Do the Bus a Bus*
* 1999: *Tear da Roof Off*
* 2000: *Get Out*
* 2000: *Fire* 
* 2001: *What Is It* 
* 2002: *Break Ya Neck*
* 2002: *As I Come Back*
* 2002: *Pass the Courvoisier Part II* (feat. P. Diddy & Pharrell Williams)
* 2003: *Make It Clap* (Remix) (feat. Sean Paul & Spliff Star)
* 2003: *I Know What You Want* (feat. Mariah Carey)
* 2003: *Light Your Ass on Fire* (feat. Pharrell Williams)
* 2005: *Where's Your Money* (feat. Ol' Dirty Bastard)
* 2006: *Don't Cha* (The Pussycat Dolls feat. Busta Rhymes)
* 2006: *Touch It* (feat. Mary J. Blige, Lloyd Banks, DMX, Papoose & Missy Elliot)
* 2006: *I Love My Bitch* (feat. Will.i.am & Kelis)
* 2006: *New York Shit* (feat. Swizz Beatz)
* 2006: *In the Ghetto* (feat. Rick James)
* 2008: *We Made It* (feat. Linkin Park)
* 2008: *Don't Touch Me*
* 2008: *Run the Show* (Kat DeLuna feat. Busta Rhymes)
* 2011: *C'mon (Catch 'em by surprise)*

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside (Ingelsk)
Xzibit

**Xzibit** (* 18 septimber 1974 yn Detroit, Michigan as *Alvin Nathaniel Joiner*) is in rapper en filmstjer út de Feriene Steaten. Xzibit syn earste hit wie *Paparazzi* (1995).

## Diskografy
* 1996: *At The Speed Of Life* 
* 1998: *40 Dayz & 40 Nightz* 
* 2000: *Restless* 
* 2002: *Man Vs Machine* 
* 2004: *Weapons of Mass Destruction* 
* 2006: *Full Circle*
* 2012: *Napalm*

## Filmografy
* 2002: *8 Mile*
* 2005: *xXx 2 – The Next Level* 
* 2008: *The X Files: I Want to Believe*

## Keppeling om utens

* Offisjele hiemside
N.W.A.

**N.W.A.** (ôfkoarting foar „Niggaz Wit Attitudes“) wie in Hiphop groep út Los Angeles. Leden fan de groep wienen Dr. Dre, Ice Cube, MC Ren, Eazy-E en DJ Yella. In súksesfol nûmer wie *Fuck tha Police* fan it Hiphop album *Straight Outta Compton* (1988), dêr't hja ynternasjonaal bekend mei wurden binne. De provosearjende teksten fan har lieten late ta in brief fan de FBI oan de platenfirma Ruthless Records mei kleare krityk oer harren hâlden en dragen. N>W.A. waard oprjochte yn 1986, gie útinoar yn 1991, en kaam fan 1998 oant 2000 en fan 2015 oant 2016 wer gear.

## Diskografy
* N.W.A. And The Posse (1987) 	 
* Straight Outta Compton (1988) 	 
* 100 Miles And Runnin' (1990) 	 
* Niggaz 4 Life (1991) 	 
* N.W.A. - Greatest Hits (1996) 	 
* The NWA Legacy, Vol. 1: 1988 – 1998 (1999) 	 
* The NWA Legacy, Vol. 2 (2002)
* N.W.A - The Best of N.W.A Strength of Streetknowledge (2006)

## Keppeling om utens
* NWAWorld (Ingelsk)
Rap (muzykstyl)

**Rapmuzyk** is in ûnderdiel fan de Hiphopkultuer. Rapmuzyk wurdt meast makke mei in beat, mar wurdt gauris *a capella* dien. 
Rap is ien fan de eleminten fan de hiphopkultuer. In rapper, ek wol MC (*Master of Ceremonies*) neamd, fertelt op ritmyske wize in (rymjende) tekst of ymprovisearret (*freestyle*), meastal op in beat, mar soms ek *[[a capella]]*. It wurd "to rap" of "rapping" waard al yn de 18e iuw yn it Britske Ingelsk brûkt en betsjut neat oars as "sizze" (*to say*). It waard troch de Afro-Amerikanen oeromd en betsjut yn it Afro-Amerikaansk Ingelsk 'konversearje'. It wurd 'rappen' betsjut yn de Amerikaanske strjittaal soksawat as prate (Frysk: 'earne fan reppe'). Sprutsen tekst mei ynstrumintale en/of ritmyske begelieding is troch de jierren hinne altiten brûkt, mar de sang *The Revolution will not be televised* troch de Amerikaanske swarte dichter Gil Scott-Heron út 1971 kin beskôge wurde as in iere foarm fan rap. Oaren soenen him folgje en dizze iere foarm fan rap waard yn Jamaika troch reggaesjongers oernomd en evaluearre ein jierren santich ta de hiphop. Fanút Jamaika ferovere dizze opnij de Feriene Steaten. Al rillegau kaam der in ûnderskied tusken East Coast Rap (Notorious BIG, Wu-Tang Clan, Run-D.M.C.) en West Coast Rap (2Pac, Ice-T, N.W.A., Eazy E).
## Sjoch ek
* Hiphop
Bushido (rapper)

**Bushido** (berne 28 septimber 1978 yn Bonn as Anis Mohamed Youssef Ferchichi), ek bekend ûnder it pseudonym Sonny Black, is in Dútsk-Tunezyske rapper út Berlyn, waans styl op it mêd fan de Amerikaanske Gangsta-Rap leit. Hy is eigner fan it platenlabel *ersguterjunge* en wurket as makeler. Syn grutste hit wie yn 2007, *Alles verloren*.

## Diskografy
### Albums
* 1999: Demotape (net útjûn)
* 2001: *King of KingZ*
* 2002: *Carlo, Cokxxx, Nutten*, ûnder pseudonum Sonny Black mei Fler aka Frank White
* 2003: *King Of KingZ* 
* 2003: *Demotape 1999* (beheinde útjefte, 300 stiks)
* 2003: *Vom Bordstein bis zur Skyline*
* 2004: *King of KingZ 2004 Edition*
* 2004: *Electro Ghetto*
* 2005: *Carlo Cokxxx Nutten 2*, ûnder pseudonum Sonny Black mei Saad
* 2005: *King of KingZ & Demotape* - útwreide ferzje
* 2005: *Staatsfeind Nr. 1*
* 2005: *Electro Ghetto (Limited Pur Edition)*
* 2006 *Von der Skyline zum Bordstein zurück*
* 2007: *7*

### Singels
* 2003: *Bei Nacht *
* 2003: *Gemein wie 10 *
* 2004: *Nie wieder* 
* 2004: *Mitten ins Gesicht*
* 2004: *Electro Ghetto *
* 2004: *Nie wieder*
* 2004: *Zukunft*
* 2005: *Hoffnung stirbt zuletzt* (mei Cassandra Steen)
* 2005: *FLERräter* (mei Eko Fresh)
* 2005: *Nie ein Rapper* (feat. Saad)
* 2005: *Worldwide* (Strapt & Bushido)
* 2005: *Endgegner* / *Staatsfeind Nr.1*

## Keppeling om utens
* Offisjele hiemside (Adobe Flash Player-Plugin nedich om webside te sjen) **Dútsk**

**Fideoklips**
* Fideoklip fan it nûmer ''Alles verloren''
* Fideoklip fan it nûmer ''Nemesis''