open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reade List fan de IUCN

De **Reade List fan 'e IUCN**, dy't bestiet sûnt 1963, is de wiidweidichste list mei statusbeoardielings oangeande het behâld fan 'e floara- en faunasoarten fan 'e wrâld. De list wurdt ûnderholden troch de Ynternasjonale Uny foar Beskerming fan 'e Natoer (IUCN: *International Union for Conservation of Nature*), en is opsteld op grûn fan persize wittenskiplike kritearia dy't it risiko op útstjerren fan tûzenen soarten en ûndersoarten fêststelle moatte. Mei't it hjir giet om in list dy't wrâldwiid fan tapassing is, is in biste- of plantesoart ek echt finaal útstoarn (alteast foar safier't de wittenskip fêststelle kin) as er op dizze list as "útstoarn" oanjûn stiet; de Reade List fan 'e IUCN moat net betize wurde mei regionale of lanlike reade listen dy't inkeld de kâns op útstjerren fan in beskate soarte (bgl. de skries) yn in beskaat gebiet (bgl. Nederlân) beskriuwe wylst populaasjes bûten de oanjûne grinzen bûten beskôging litten wurde.

De Reade List fan 'e IUCN wurdt sjoen as it meast gesachhawwende neislachwurk oangeande de wrâldwide status fan bioferskaat. It doel derfan is om it grutte publyk bewust te meitsjen fan it belang fan sokke kwestjes, mar teffens om derfoar te soargjen dat de ynternasjonale mienskip bedrige soarten fan 'e ûndergong rêdt. Sûnt 2001 wurde soarten op dizze list yndield yn in systeem fan sân kategoryen mei twa ekstra kategoryen as helpmiddels om oan te jaan dat se noch net yndield binne en wêrom net:

* EX: útstoarn (*extinct*)
* EW: útstoarn yn it wyld (*extinct in the wild*)
* CR: krityk (*critically endangered*)
* EN: bedrige (*endangered*)
* VU: kwetsber (*vulnerable*)
* NT: gefoelich (*near threatened*)
* LC: net bedrige (*least concern*)
* DD: te min gegevens (*data deficient*)
* NE: net evaluëarre (*not evaluated*)

De oersettings fan 'e kategoryen, sa't dy hjirboppe jûn wurde, binne basearre op 'e offisjele Nederlânsktalige oantsjuttings. Under in "bedrige soarte" wurdt ferstien in soarte dy't yndield is yn ien fan 'e kategoryen CR (krityk bedrige), EN (bedrige) of VU (kwetsber). De âlde kategory CD (fan beskerming ôfhinklik), fan foar 2001, komt inkeld noch foar by soarten dy't sûnt de ynfiering fan it nije beoardielingsstelsel noch net op 'e nij yndield binne.
Knyn

* de nuete knyn, in húsdier dat troch de minske holden wurdt foar fleis en selskip
* de wylde knyn, in wylde bistesoarte
Edmond de Goncourt

**Edmond Louis Antoine Huot de Goncourt** (Nancy, 26 maaie 1822 – Draveil, 16 july 1896) wie in Frânske skriuwer en kritikus en oprjochter fan de Académie Goncourt, dy't sûnt 1903 alle jierren de Prix Goncourt útrikt. Bekende priiswinners wiene ûnder oare Marcel Proust, Simone de Beauvoir, Michel Tournier, Marguerite Duras en Romain Gary. De lêste wûn de priis sels twaris.

Edmond de Goncourt wurke lange tiid op mei syn broer Jules de Goncourt, in gearwurking dy't destiids unyk wie. De ûnôfskiedlike bruorren publisearren tegearre in tal wurken. Nei in betide dea fan Jules publisearre Edmond noch in tal solowurken. Hy wie befreone mei ûnder oaren Gustave Flaubert, Alphonse Daudet en Émile Zola. 

De famylje stamme út Goncourt yn it departemint Haute-Marne. Harren heit wie ofsier yn it leger fan Napoleon. De bruorren besochten beide it Paryske lycée Condorcet. 

De bruorren Edmond en Jules de Goncourt droegen by ta it naturalisme troch it bleatlizzen fan it ûnbekend-psychologyske efter harren personaazjes, hja makken tegerre seis romans. Harren sin foar nuânse kaam fuort út harren doetiidske berop as skilder-yllustrator. Ien fan harren boeken, *Dagboek*, waard útjûn yn de biografyske boekerige Privé-Domein fan Utjouwerij De Arbeiderspers.

Edmond de Goncourt stoar op 16 july 1896 yn it hûs fan syn freon Alphonse Daudet. Hy waard, lykas syn broer, begroeven op de Cimetière de Montmartre yn Parys.

## Wurken
;mei Jules de Goncourt
* *Sœur Philomène* (1861)
* *Renée Mauperin* (1864)
* *Germinie Lacerteux* (1865)
* *Manette Salomon* (1867)
* *Madame Gervaisais* (1869)

Tegearre wurken de bruorren ek oan *Le Journal*, in deiboek mei oantekenings en observaasjes op in soad terreinnen. Nei de dea fan Jules sette Edmond dat wurk troch.

;Solowurken
* *La Fille Élisa* (1877)
* *Les Frères Zemganno* (1879)
* *La Maison d'un Artiste tome 1* (1881)
* *La Maison d'un Artiste tome 2* (1881)
* *La Faustin* (1882)
* *Chérie* (1884)

## Keppelings om utens
*[Wurk fan Edmond de Goncourt by it Internet Archive](http://www.archive.org/search.php?query=mediatype%3A(texts)%20-contributor%3Agutenberg%20AND%20(subject%3A%22Goncourt%2C%20Edmond%20de%2C%201822-1896%22%20OR%20creator%3A%22Goncourt%2C%20Edmond%20de%2C%201822-1896%22%20OR%20creator%3AEdmond%20de%20Goncourt))
*Wurk fan Edmond de Goncourt by Project Gutenberg
*Blog oer de bruorren
Marrit Leenstra

Der is mear as ien persoan mei de namme **Marrit Leenstra**:

*Marrit Leenstra (reedrydster)
*Marrit Leenstra (follybalster)
Diabetes

*Diabetes mellitus, sûkersykte
*Diabetes (swierwêzen), in hege bloedsûkerspegel yn it swierwêzen
*Diabetes insipidus, in oandwaning feroarsake troch in tekoart oan anty-diuretysk hormoan, skaaimerke troch in protte urinearjen en drinken
Goncourt

**Goncourt** is in plak en in eardere gemeente yn it arrondissemint Chaumont yn it Frânske departemint Haute-Marne (regio Grutte Easten). 

Oant en mei 2018 wie Goncourt in selsstannige gemeente. Sûnt 1 jannewaris 2019 is Goncourt yntegrearre  yn 'e yn 2016 oprjochte gemeente Bourmont-entre-Meuze-et-Mouzon.

Yn 2016 hie Goncourt 259 ynwenners.

## Demografy
Ynwennertal
* 1800: 663
* 1851: 681
* 1911: 561
* 1921: 470
* 1946: 433
* 1962: 417 
* 1968: 382 
* 1975: 338 
* 1982: 314 
* 1990: 297 
* 1999: 317
* 2009: 301
Jean-Marie Le Bris

**Jean-Marie Le Bris**, yn it Bretonsk: *Yann Vari ar Brizh*, (Concarneau yn Bretanje, 1817 - Douarnenez, 1872) wie in Frânske loftfeartpionier, dy't yn desimber 1856 in sweefflecht makke.

Jean Marie Le Bris wie seeman en seekaptein dy't lykwols mear niget oan de fleanderij hie. Op syn reizen bestudearre er de flecht fan de Albatros. Hy fong in tal fan dy fûgels en bestudearre it hâlden en dragen fan harren wjukken yn de loft; sa krige er aan fan it aerodynamysk ferskynsel lift, dat er "aspiration" neamde.

Hy makke in sweeffleanmasine op grûn fan syn stúdzjes en neamde dy *L'Albatros artificiel* ('De keunstmjittige Albatros'). Hy makke syn earste flecht boppe it strân fan Sainte-Anne-la-Palud (Departmint Finistère). De fleanmasine waard troch in dravend hynder tsjin de wyn yn omheech brocht. Mei dat tastel helle er in hichte fan 100&nbsp;m, en in ôfstân fan 200&nbsp;m. 

Yn 1868 boude er mei stipe fan de Frânske Marine in twadde fleanmasine, dy't er yn Brest probearre, mar dat wie gjin súkses. It tastel wie benei lyk oan de earste, mar it wie lichter en hie in systeem om it gewicht te ferdielen. It wie ek de earste fleanmasine dy't fotografearre waard, troch Nadar yn 1868.

## Keppelings om utens
*Biografy
*Rekonstruksje fan Le Bris' masines op de webside fan Jean-Marie Le Bris Association
Chittagong (stêd)

**Chittagong** (bengaalsk:চট্টগ্রাম, Chôţţogram) is de twads grutte stêd yn Banglades. Chittagong leit yn it súdeasten fan it lân  oan in sydtûke fan de rivier de Karnaphuli en is in wichtige havenstêd. De Chittagong is tagelyk haadstêd fan de difyzje Chittagong as fan it distrikt Chittagong. De stêd hat goed 2.500.000 ynwenners.
Vsevolod Abramovitsj

**Vsevolod Michajlovitsj Abramovitsj** (Russysk: *Всеволод Абрамович Михайлович*) (Odessa, 11 augustus 1890 - Berlyn, 24 april 1913) wie in Russysk loftfeartpionier. 

Abramovitsj gong nei de middelbere skoalle nei Charlottenburg (Berlyn) om te studearjen oan de technyske universiteit. Op dat stuit naam er ek fleanlessen en yn 1911 krige er syn fleanbrevet. Hy gie oan 't wurk by Flugmaschinen Wright yn Johannisthal, it Dútske dochterbedriuw fan de bruorren Wright en waard dêr rillegau de wichtichste testpiloat. 

Yn 1912 boude Abramovitsj syn eigen fleanmasine, de *[[Abramovich Flyer]]*, basearre op wat er leard hie yn it Wright-fabryk, en dêrmei fleach er nei Sint-Petersboarch om mei te dwaan oan in militêre fleantúchkompetysje. 

Itselde jier sette er ek in wrâldhichterekôr fan 2100 m. en in tiidrekôr foar it ferfieren fan fjouwer passazjiers op in flecht fan 46 minuten en 57 sekonden. 

Abramovitsj rekke dea by in fleantúchûngemak op 24 april 1913 wylst er fleanles joech oan Eugenia Michailovna Sjakovskaja yn Johannisthal. Net fier fan dat âlde fleanfjild is in strjitte nei him ferneamd.
Eugenie Michailovna Sjachovskaja

**Eugenie Michailovna Sjachovskaja** (1889–1920) (Евгения Михайловна Шаховская, **Jevgenija Michailovna Sjachovskaja**) wie in Russysk pionierfleander. Sy wie de earste frou dy't militêr piloat waard doe't hja yn 1914 ferkenningsflechten makke foar de tsaar.
Johan de Meester (1860-1931)

**Johan de Meester** (pseudonym fan **Eliza Johannes de Meester**) (Harderwyk, 6 febrewaris 1860 - Utert, 16 maaie 1931) wie in Nederlânsk skriuwer en publisist. Hy wie ûnder mear redakteur fan de *[[Nieuwe Rotterdamsche Courant]]*.

## Wurkpaad
De Meester wie as jongkeardel in skoft ferbûn oan *De Amsterdammer*, wol beskôge as de foarrinner fan De Nieuwe Gids. Letter gie er as korrespondint fan Het Handelsblad nei Parys, dêr't er syn earste roman skreau: *Een Huwelijk.* Dat wurk wie bot beynfloede troch de Frânsk-realistyske skoalle en waard troch Lodewijk van Deyssel yn De Nieuwe Gids priizge. In jier letter waard De Meester beneamd ta redakteur fan de rubryk "Letteren en kunst" fan de Nieuwe Rotterdamse Courant; dy funskje soe er de neifolgjende jierren hâlde. Earst nei de publikaasje fan syn roman *Geertje* waard er ferneamd; Ids Querido neamde it boek yn Het Handelsblad *"een aangrijpend stuk tragiek"*. 
Yn in tal romans oppenearre De Meester him fûl tsjin it saneamde 'boargerlik fatsoen' en it farizeïsme. Dy romans wienen benammen *De zonde van het deftige dorp* en *Gedenk te leven*.

De Meester stoar hommels by it útsprekken fan in betinkingsrede by in útstalling fan wurk fan syn âldfreon, de yn 1892 ferstoarne skilder A.G.A. van Rappard. Hy wie it lêst oerbleaune lid fan de Tachtigers.

De Meester waard beïerdige op Eik en Duinen.

### De Meester en Louis Couperus
By it fieren fan de 60-jierrige jierdei fan skriuwer Louis Couperus wie De Meester, neist Lodewijk van Deyssel en minister J. Th. de Visser, ien fan de sprekkers. De Meester love de ek oanwêzige boargemaster en Couperus. Hy neamde Van Deyssel de Amsterdamske man fan de jierren tachtich, lyk Couperus de Haachske man fan de jierren tachtich west hie.

## Bibliografy
*1882. *Kleingoed* 
*1890. * Een huwelijk* 
*1892. *Parijsche schimmen* 
*1899. *Zeven vertellingen*
*1902. *Deemoed*
*1902. *Allerlei menschen* 
*1902. *Op weg naar Transvaal. Een verhaal voor meisjes* 
*1903. * Louise van Breedevoort*
*1905. *Geertje*
*1907. *Iets over de literatuur dezer dagen*
*1908. *Aristocraten*
*1909. *Lichte lijnen*
*1912. *De zonde in het deftige dorp*
*1916. *Carmen*
*1917. *De kindsheid van Harlekijntje*
*1917. *Gedenk te leven*
*1917. *Geertje*
*1918. *Dwaalpaadjes in den dooltuin der min*
*1920. *Goethe's liefdeleven*
*1920.* Vertellingen van vroeger en later* 
*1920. *Walmende lampen* 
*1923. *Van haar luister beroofd*
*1925. *Het avontuur van David Zangvogel*
*1929. *Eva*
*1930. *Liefdetrouw
*1935. *De zonde in het deftige dorp* 
*1950. *De wijze van Dordrecht''
De Nieuwe Gids

* De Nieuwe Gids (Belgysk tydskrift), in earder Belgysk deiblêd
* De Nieuwe Gids (Nederlânsk tydskrift), in earder Nederlânsk literêr tydskrift
Claude Bernard

**Claude Bernard** (Saint-Julien, 12 july 1813 - Parys, 10 febrewaris 1878) wie in Frânsk fysiolooch, dy't wichtige feiten fêststelde oangeande de funksjes fan it minsklik lichem, lykas de sintrale regeling fan it stofwikselingsproses en de sûkerfoarming yn de lever. 

## Biografy
Bernard waard berne yn 'e omkriten fan Saint-Julien, yn it departemint Rône; hy wie de soan fan Pierre François Bernard (wynboer en út en troch ûnderwizer) en Jeanne Saulnier. Bernard gie nei in jezuïeteskoalle yn Villefranche-sur-Saône en dêrnei nei it *Collège de Thoissey*. Doe't er 18 wie, waard er learling-apteker omdat syn âlden syn stúdzje net betelje koene.

Neidat Bernard syn bakkalaureaat behelle, meldde er him oan by de universiteit fan Parys foar de stúdzje genêskunde. Hy studearre yn 1843 ôf, mar hat nea in praktyk as arts hân.

## Fysiology
Hy waard assistint by de fysiolooch en neurolooch François Magendie (1773-1855), waard in spesjalist yn it ûntleedzjen en ûndersocht it spiisfertarringsproses en de wurking fan it senuwstelsel. Yn 1848 liet er it belang fan de pankreas en de tinne term foar de spiisfertarring sjen.

Ek wat it senuwstelsel oanbelanget die Bernard wichtige ûntdekkingen, wêrûnder in beskriuwing fan de gehoarsenuw.

Yn 1867 ûntfong er it Légion d'Honneur en yn 1869 waard er talitten ta de Académie Française. Yn 1876 krige er de Copley Medal. 

Doe't er stoar krige er as earste Frânske wittenskipper in steatsbegraffenis. Hy leit begroeven op Cimetière du Père-Lachaise.

## Bibliografy
* 1855, *Lecons de physiologie expérimentale appliquée à la medicine* (twa dielen - 1855 & 1856)
* 1865, *Introduction à l'étude de la medicine experimentale* 

## Keppeling om utens
* Claude Bernard by it projekt Gutenberg.
Prosper Lucas

**Prosper Lucas** (Saint-Brieuc, 4 novimber 1808 &ndash; Mennecy, 2 april 1885) wie in Frânsk dokter, broer fan Pierre-Hippolyte Lucas (1814-1899) en spesjalist yn de stúdzje fan erflikens. Hy skreau dêroer: *Traité philosophique et physiologique de l'hérédité naturelle* ('Filosofyske en fysiologyske ferhanneling oer natuerlike erflikens') - hiele titel - *Traité philosophique et physiologique de l'hérédité naturelle dans les états de santé et de maladie du système nerveux, avec l'application méthodique des lois de la procréation au traitement général des affections dont elle est le principe. Ouvrage où la question est considérée dans ses rapports avec les lois primordiales, les théories de la génération, les causes déterminantes de la sexualité, les modifications acquises de la nature originelle des êtres, et les diverses formes de névropathie et d'aliénation mentale*, yn twa dielen (1847 en 1850), dêr't Charles Darwin yn syn *[[The Origin of Species]]* (1859) oer skriuwt as 'it meast folsleine en it bêste oer dit ûnderwerp'.

Prosper Lucas skreau in skripsje dy't er presintearre op 28 augustus 1833 op de Faculté de Médecine de Paris: *"De l'imitation contagieuse ou de la propagation sympathique des névroses et des mouvements"*.

De Frânske naturalistyske skriuwer Émile Zola waard beynfloede troch it wurk fan Lucas, mar ek troch Claude Bernard en Hippolyte Taine.
Frank van der Goes

**Franc van der Goes** (Amsterdam, 13 febrewaris 1859 – Laren, 5 juny 1939) wie in Nederlânsk sjoernalist, marxistysk teoretikus en ien fan de oprjochters fan de SDAP. Hy skreau syn foarnamme **Frank**, hie as ropnamme **Goes** en brûkte de skûlnammen **D.H.** (= **D**en **H**aach), **Mr. F.P.V.K.** en **Ph. Hack van Outheusden**. Op 2 maart 1893 troude er mei Marie Koens. Sy krigen fjouwer dochters. 

## Biografy
Van der Goes wie de soan fan fersekeringsman Willem van der Goes en Johanna Cnoop Koopmans. Op de HBS learde er de dichter Jacques Perk kennen. Hy folge in oplieding ta assuradeur en wie in stikmannich jierren warber oan de Amsterdamske Effektebeurs, mar hy hie mear niget oan letteren en de polityk. Hy behearde yn 1881 by de oprjochters fan it letterkundich genoatskip *[[Flanor (Tachtigers)|Flanor]]*, mar stapte op 13 jannewaris 1882 alwer op, meidat syn foarslach om Multatuli te huldigjen gjin stipe krige.

Yn 1885 stie Van der Goes oan de widze fan *[[De Nieuwe Gids (Nederlân)|De Nieuwe Gids]]*, it literêr tydskrift fan de Tachtigers. Yn 1886 skreau er *Majesteitsschennis*, nei oanlieding fan in feroardieling fan Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Dat late ta in tydlike ferbanning fan de Effektebeurs. Yn 1892 stoppe er foarfêst mei syn beursaktiviteiten neidat er in fûle politike  speech holden hie, dy't him teffens syn bybanen fan dosint deklamaasje oan de Amsterdamsche Toneelschool en it Amsterdamsch Conservatorium koste. Yn 1893 sei er alle meiwurking oan *De Nieuwe Gids* op, lykas de measte redakteurs, en liet it blêd fierders oer oan Willem Kloos, dy't it mier oan eltse foarm fan politike stellingname en de brek feroarsake hie.   

Yn 1894 wie er – mei ûnder oaren Pieter Jelles Troelstra en Hendrik Spiekman – ien fan "de tolve apostels fan de SDAP", dy't  de Sosjaal-Demokratyske Arbeiderspartij oprjochten. Hy sette sterk syn stimpel op it partijprogramma, mar waard net yn it bestjoer keazen, neffens guonts omdat er dêrfoar te eptich wie. Hy die mei oan ''De Kroniek'' fan Pieter Lodewijk Tak en yn 1896 wie er meioprjochter fan *De Nieuwe Tijd*. Fan 1899 oant 1912 wie er ek privaatdosint ekonomy oan de Amsterdamske Gemeente Universiteit. Letter waard hy redakteur fan *Het Volk* (1912-1925). Hy sette *[[Das Kapital]]* fan Karl Marx yn it Nederlânsk oer, mei Maurits Triebels (diel I) en Anton Pannekoek (diel II).

Yn 1932 gie Van der Goes by de SDAP wei, neffens him wie dy te rjochts wurden. Hy sleat him oan by de troch Piet J. Schmidt en Jacques de Kadt oprjochte Unôfhinklike Sosjalistyske Partij (OSP), wêrfan't er it partijblêd *De Fakkel* redigearre. Yn 1935 fusearre de OSP mei de Revolúsjonêr-Sosjalistyske Partij (RSP) fan Henk Sneevliet ta de Revolúsjonêr-Sosjalistyske Arbeiderspartij (RSAP). Dy lêste wie him trotskistysk, dat dy ferliet er rillegau wer. Dêrnei hearde er by de oprjochters fan it Bûn fan Revolúsjonêre Sosjalisten (BRS).

Krekt foar syn dea, op syn 80e jierdei yn 1939, krige er de karlêzing *Uit het Werk van Van der Goes* oanbean, mei in foarrede fan Henriette Roland Holst.

## Literatuer
* , *Frank van der Goes (1859-1939). Journalist, literator en pionier van het socialisme*. Delft, 2012.
Fertelperspektyf

In **fertelperspektyf**, ek wol **fertelynstânsje** of gewoan de **ferteller** neamd, is in term út 'e narratology dy't oanjout hoe't in ferhaal ferteld wurdt. Oer it algemien kin steld wurde dat dêr trije foarmen fan binne.
* It auktoriële perspektyf: der is in alwittende ferteller dy't bûten it ferhaal stiet en dy't altiten op 'e hichte is fan 'e motiven, tinzen en gefoelens fan alle personaazjes. Hy kin him manifestearje yn it ferhaal troch kommentaar te jaan of te oardieljen oer wat personaazjes dogge of tinke. Hy kin gebeurtenissen ironisearje of relativearje, of in koarte gearfetting jaan. Der bestiet in ûnderskie tusken eksplisyt auktoriale fertellers en ymplisyt auktoriale fertellers. In eksplisyt auktoriale ferteller sprekt de lêzer direkt oan. In ymplisyt auktoriale ferteller docht dat net. 
* It personele perspektyf: de ferteller kin identifisearre wurde mei de (of ien fan 'e) haadpersoanen; de lêzer kriget allinne mar te hearren wat dy iene persoan wit en tinkt. Dit perspektyf kin ek fan persoan ta persoan ferspringe, mar ornaris bart dat dan per haadstik of alinea, en net per sin. 
* It ik-perspektyf: it ferhaal wurdt ferteld yn 'e ik-foarm en de lêzer kriget neat oars te hearren as wat de ik-persoan wit en tinkt.
Oare perspektiven besteane wol, mar binne tige seldsum. Sa binne der boeken dy't yn 'e wy-foarm skreaun binne, lykas yn *Het dikke schrift* fan Ágota Kristóf, dat in libbensbeskriuwing fan in twilling is, of de roman *Grutte wurden* fan Akky van der Veer, dy't ferteld wurdt troch in kollektyf 'wy'. In 'do'-perspektyf is te finen yn de novelle *[http://www.sirkwy.nl/titel/604 Bertegrûn]* fan Durk van der Ploeg.
Auktorieel perspektyf

It **auktoriële perspektyf** is in fertelperspektyf dat útgiet fan in alwittende ferteller. Yn in ferhaal dat op in auktoriële wize ferteld wurdt, komt de lêzer fan alles te witten oer de gefoelens, tinzen en motiven fan alle beskreaune persoanen, om't de ferteller, om sa mar te sizzen, boppe it ferhaal stiet en net bûn is oan ien (haad)persoan. Yn 'e literatuer fan 'e njoggentjinde iuw waard it auktoriële perspektyf faak yn syn klassike foarm brûkt, wêrby't de ferteller him streekrjocht ta de lêzer rjochtet mei soksoarte sinnen as: "En no, achte lêzer, geane wy wer werom nei de held fan dit ferhaal, dy't noch altiten..." of: "Fierderop sille wy útfine oft Jan der yn slagje sil om wurd te hâlden." Hjoed de dei wurdt it auktoriële perspektyf noch wol brûkt, mar ornaris net mear op sa'n yn it each springende manear.
Personeel perspektyf

It **personele perspektyf** is in fertelperspektyf dat fan ien personaazje útgiet en gebrûk makket fan 'e trêde persoan inkeltal (hy of sy). De ferteller as persoan bestiet hjirby dus eins net of is yn elts gefal net by it ferhaal belutsen. De lêzer kriget inkeld te witten wat dy iene persoan (hy of sy) wit en tinkt, al kin it wol wêze dat it perspektyf fan 'e iene haadpersoan nei de oare ferspringt, bgl. per haadstik of per paragraaf. As it perspektyf per sin of yn ien en deselde sin ferspringt, is der gjin sprake fan in personeel perspektyf, mar fan in auktorieel perspektyf mei in alwittende ferteller.
Ik-perspektyf

It **ik-perspektyf** is in fertelperspektyf dat fan ien personaazje útgiet en gebrûk makket fan 'e earste persoan inkeltal (ik). De ferteller is hjirby dus tagelyk de haadpersoan, en de lêzer wit allinne mar wat dy haadpersoan ek wit. Dizze fertelstyl makket útinoar rinnende reäksjes by lêzers los. Foar guon makket soks it it maklikst om him/har mei de haadpersoan te identifisearjen; de lêzer tinkt ommers ek oer him- of harsels as "ik". Mar oaren fine dit krekt folle konfrontearjender as in ferhaal dat yn it personele perspektyf skreaun is (mei't it krekt is as sit der immen foar jin oer dy't tsjin jin praat), sadat it foar sokke lju it ferhaal mear op in distânsje hâldt.
Narratology

De **narratology** (fan it Latynske *narrare*, "fertelle") is in beoardieling fan teksten yn 'e literatuerkrityk en de antropology, dy't it fertellen of de manear fan fertellen fan in ferhaal as stúdzjeûnderwerp hat. Dêrby wurdt benammen sjoen nei de opboutechnyske en taalkundige struktueren dy't der yn sa'n ferhaal te ûnderskieden binne.
Skylark Award

De ***Skylark Award***, offisjeel de ***Edward E. Smith Memorial Award for Imaginative Fiction***, is in priis dy't ienris yn it jier útrikt wurdt troch de *[[NESFA|New England Science Fiction Association]]* (NESFA). De winner fan 'e priis is immen dy't nei miening fan 'e leden fan 'e NESFA in bydrage fan belang levere hat oan 'e literêre science fiction. De priis is ferneamd nei de auteur E.E. Smith, ien fan 'e grûnlizzers fan it science fiction-sjenre, en dy syn *Skylark*-rige.

De útrikking fan 'e *Skylark Award*, dy't foar it earst plakfûn yn 1966, wurdt ferrjochte op 'e jierlikse *Boskone*-konvinsje fan 'e NESFA, dy't yn febrewaris holden wurdt yn Boston. Allinne yn 1971 is de útrikking oergien. Under de skriuwers, útjouwers en oaren dy't de priis yn it ferline wûn hawwe, binne: Isaac Asimov (1967), Larry Niven (1973), Anne McCaffrey (1976), Andre Norton (1983), C.J. Cherryh (1988), Orson Scott Card (1992), Tom Doherty (1993), George R.R. Martin (2004), Terry Pratchett (2009) en Lois McMaster Bujold (2011).

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan 'e ''Skylark Award''
* Offisjele webside fan 'e NESFA
* Offisjele webside fan 'e ''Boskone''-konvinsje
Baarch

De **baarch** (Latynske namme: *Sus scrofa domesticus*) is de domestisearre foarm fan it everswyn (al wurdt er inkeld ek wol beskôge as in aparte bistesoart: *Sus domestica*). It is in lid fan it skift fan 'e evenhoevigen en de famylje fan 'e bargen, dat fiif- oant seistûzen jier lyn foar it earst troch de minske as húsdier holden waard foar it fleis, al giet it tsjintwurdich ek wol troch foar selskipsdier. Yn Nederlân wurde hjoed de dei goed 20 miljoen bargen holden. Op 'e manear sa't dat tsjintwurdich om en ta giet, binne se tige fetber foar sykten as de bargepest. Yn 'e lear fan it joadendom en de islaam wurdt de baarch oantsjut as in ûnrein bist, en oanhingers fan dy godstsjinsten is it ferbean en yt bargefleis.

## Algemiene beskriuwing
De baarch is een yntelligint, nijsgjirrich, sosjaal en, nettsjinsteande syn reputaasje, relatyf skjin bist, dat goed te belearen is. Troch fokkerij besteane der hjoed de dei witwat ûnderskate bargerassen. As selskipsdier is fral it hingbúkswyn populêr. Yn grutte parten fan 'e wrâld besteane populaasjes fan ferwyldere bargen, wêrfan't de foarâlden faak útset binne troch westerske seelju om op fêste punten op harren reizen oan farsk fleis komme te kinnen. Gauris rjochtsje sokke ferwyldere bargen grutte ekologyske skea oan yn dy gebieten, bgl. om't se der gjin natuerlike fijannen hawwe en/of om't it plantelibben net tsjin harren opwoeksen is. Kontreien dêr't ferwyldere bargen foarkomme, binne û.o. Austraalje, Nij-Seelân en in grut tal eilannen yn 'e Stille Súdsee.

## Hâlden en dragen en Fryske terminology
Yn it Frysk wurdt in mantsjebaarch in bear of bargebear neamd en in wyfke in sûch (Klaaifrysk) of mot (Wâldfrysk). As in sûch tyldriftich wurdt, is er rûzich, wylst in bear dan bearich wurdt. Dêr komt gauris biggerij fan en dan moat de boer te biggefangen of te biggeljen. In bargejong is in bigge en in smeet biggen wurdt in team neamd; in kastrearre mantsjebigge is bargebigge en in noch by de mem sûgjend jong is in tatebigge. In baarch fan minder as in jier âld dy't gjin bigge mear is, hjit in spjalling of spalling, wylst in bigge dy't bedoeld is foar de slacht in potfûgel neamd wurdt. Slachtsje waard foarhinne yn 'e hjerst dien; in baarch dy't dêroan ûntkaam, hiet in winterbaarch. Wat uterlik oanbelanget, hjit in baarch mei delhingjende earen in lodear of flodear, en in baarch mei rjochtopsteande earen in staach of steilear.
Undersoarte

In **ûndersoarte** of **ras** is yn 'e taksonomy de rang dy't fuort ûnder dy fan soarte komt. In ûndersoarte heart altyd ta in soarte, en kin net op himsels bestean: der sille altiten twa of mear ûndersoarten fan in soarte wêze (wêrfan't guon útstoarn wêze kinne). Ek is it mooglik dat it om in monotypyske soarte giet, dy't hielendal gjin ûndersoarten hat. Mar der kin nea allinnich mar ien ûndersoarte wêze. 

It kritearium om te sprekken fan ûndersoarten ynstee fan selsstannige soarten, is dat de ûndersoarten fan ien soarte harren mei-inoar fuortplantsje kinne en dêrby fruchtbere jongen produsearje. Om in foarbyld te jaan: in wolf út Jeraazje produsearret seksueel fruchtbere neikommelingen mei in wolf út it Noard-Amearika. Der kin sadwaande sprutsen wurde fan ien soarte mei ûndersoarten dy't ûnderskaat wurde op grûn fan justjes ôfwikende genetyske skaaimerken. Oan 'e oare kant is it sa dat it hynder en de ezel har wol mei-inoar fuortplantsje kinne, mar harren neikommelingen, it mûldier en de mûlezel, binne ûnfruchtber. Dus hynders en ezels foarmje ferskillende bistesoarten. 

Undersoarten binne faak ûntstien troch geografyske isolaasje fan dielpopulaasjes fan in beskate soarte, bgl. op in eilân of trochdat se fan 'e rest fan 'e wrâldpopulaasje skaat waarden troch in berchtme. 

Yn 'e moderne tiid hawwe de húsdieren fan 'e minske (hûn, kat, ko, hynder, baarch, skiep, geit) har troch fokkerij ta withoefolle rassen ûntjûn. It ferskil tusken in ûndersoarte en in ras is dat in ûndersoarte ûntstiet troch natuerlike seleksje, wylst in ras op keunstmjittige wize ûntstiet troch selektyf fokken fan bisten troch de minske. 

In ûndersoarte hat in trijefâldige wittenskiplike namme; sa hjit de Jeropeeske foks bgl. *Vulpes vulpes crucigera*. It earste diel is de namme fan it taksonomyske skaai dêr't de soarte ta heart, yn dit gefal it skaai fan 'e foksen (*Vulpes*). It twadde diel jout de soarte oan, yn dit gefal de foks (*Vulpes vulpes*). It trêde diel jout de ûndersoarte oan. In ûndersoarte wêrfan't de ûndersoartspesifike namme gelyk is oan 'e soartspesifike namme wurdt de **nominaat** neamd, of de **nominaatfoarm** fan 'e soarte. Sa is bgl. de gewoane lytse gieltoefkakketoe (*Cacatua sulphurea sulphurea*) de nominaatfoarm fan 'e lytse gieltoefkakketoe (*Cacatua sulphurea*).
Echte swinen

De **echte swinen** (wittenskiplike namme: *Sus*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan de evenhoevigen (*Artiodactyla*) en de famylje fan de bargen (*Suidae*). Ta dit skaai hearre û.m. de domestisearre baarch en dy syn foarfaar, it everswyn.

## Soarten
### Libbene soarten
Ta it skaai fan 'e echte swinen wurde anno 2024 acht libbene soarten rekkene. It dwerchswyn (*Porcula salvania*, foarh. *'Sus salvanius*), dat der earder ek ûnder foel, is yn 2007 op basis fan nij DNA-ûndersyk yn it monotypyske skaai fan 'e dwerchswinen (*Porcula*) pleatst. It Fjetnameeske warteswyn (*Sus bucculentus*) waard earder ek as in selsstannige soarte beskôge, dy't krityk bedrige wie. Nij ûndersyk nei in plasse fan in eksimplaar dat yn 1995 yn it Annamitysk Berchtme sketten waard, brocht lykwols oan it ljocht dat dit bist gjin jildige soarte wie. Sûnt 2022 wurdt it beskôge as in wat ôfwikende populaasje fan it everswyn (*Sus scrofa*).

### Fossile soarten
* *[[Sus australis]]* †
* *[[Sus bijiashanensis]]* †
* *[[Sus falconeri]]* †
* *[[Sus houi]]* †
* *[[Sus hysudricus]]* †
* *[[Sus jiaoshanensis]]* †
* *[[Sus liuchengensis]]* †
* *[[Sus lydekkeri]]* †
* *[[Sus offecinalis]]* †
* *[[Sus peii]]* †
* *[[Sus subtriquetra]]* †
* *[[Sus strozzi]]* †
* *[[Sus xiaozhu]]* †
Bargen

De **bargen** of **swinen fan 'e [[Alde Wrâld]]** (Latynske namme: *Suidae*) foarmje in famylje fan de klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e evenhoevigen (*Artiodactyla*), dat nau besibbe is oan de pekarys fan de Nije Wrâld. Ek de domestisearre baarch en dy syn foarfaar, it everswyn, hearre ta dizze famylje. De famylje komt yn it wyld foar yn hast hiele Afrika en Jeraazje. Dêrnjonken besteane der ek útsette of ferwyldere populaasjes yn Noard- en Súd-Amearika, Austraalje, Nij-Seelân en frijwat eilannen yn 'e Stille Súdsee.

## Famylje-opbou
Marrit Leenstra (follybalster)

**Marrit Leenstra** (Emmen, 18 oktober 1973) is in earder Nederlânsk follybalster en strânfollybalster. Hja kaam trije kear út op de Olympyske Spullen: yn 1992 en 1996 as lid fan it Nederlânske frouljusfollybalploech en yn 2004 mei Rebekka Kadijk op it ûnderdiel strânfollybal.

Leenstra spile fan 1988 ôf yn ferskate nasjonale jeugdploegen. yn 1992 waard hja selektearre foar de nasjonale frouljusploech, om út te kommen op de Olympyske Simmerspullen 1992 yn Barselona. De ploech waard sechsde. Fjouwer jier letter waard op de Olympyske Simmerspullen 1996 in fyfte plak helle. In jier earder, yn 1995, wie de ploech Europeesk kampioen wurden. Leenstra spile oant 1998 yn de nasjonale ploech. Dêrnei kaam hja foar ferskate ploegen yn de Italjaanske profliga út. 

Yn 2001 stapte hja oer op it strânfollbyal en foarme hja in duo mei Rebekka Kadijk. Kadijk en Leenstra wûnen de nasjonale titel yn 2001, 2002 en 2004. Yn 2002 hellen hja in twadde plak by de Eurpeeske kampioenskippen. It bêste resultaat waard yn 2003 helle, doe't it duo in World Cup yn it Sineeske Lianyungang wûn. Leenstra waard dat jier keazen ta Amsterdamsk sporter fan it jier. Op de Olympyske Simmerspullen 2004 waarden Kadijk en Leenstra sûnder in oerwinning te heljen, útskeakele yn de groepsfaze. Nei dy Spullen gie it duo útinoar en gie Leenstra fierder mei Sanne Keizer. Fanwegen it útbliuwen fan súksessen waard dy gearwurking yn de simmer fan 2007 ferbrutsen. Op it Nederlânsk kampioenskip yn 2007 kaam Leenstra út mei earder follybalynternational Cintha Boersma. It duo hie it doel om de Olympyske Simmerspullen 2008 te heljen, doe't dúdlik waard dat dat net slagge, naam it duo ôfskie fan it profesjonele follybal.  Dêrnei waard Leenstra wurksum as Fasiliteitenmanager by Topsport Amsterdam. 

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Hazzen en kninen

De **hazzen en kninen** (Latynske namme: *Leporidae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e hazze-eftigen (*Lagomorpha*), dêr't û.o. de (Jeropeeske) hazze (*Lepus europaeus*) en de wylde knyn (*Oryctolagus cunniculus*) ta hearre, dy't yn it wyld yn Fryslân foarkomme, en teffens de domestisearre knyn.

## Famylje-opbou
Hazze-eftigen

De **hazze-eftigen** (wittenskiplike namme: *Lagomorpha*) foarmje in skift fan de klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), dêr't de famylje fan 'e hazzen en kninen (*Leporidae*) en de famylje fan 'e fluithazzen (*Ochotonidae*) ta hearre. Lang hat men tocht dat de hazze-eftigen nau besibbe wiene oan 'e kjifdieren, mar út nij ûndersyk hat bliken dien dat dat sa net is. De earste hazze-eftigen ûntstiene 60 miljoen jier lyn, yn it lette Pleistoseen, en libben yn wat no Sina en Mongoalje is.

## Skiftopbou
Jeraziatyske stikelbargen

De **Jeraziatyske stikelbargen** (Latynske namme: *Erinaceus*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan de sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e ynsekte-iters (*Eulipotyphla*) en de famylje fan 'e stikelbargen (*Erinaceidae*). Se komme foar yn hast hiele Jeropa, it Midden-Easten, Sibearje en noardlik Sina, en as eksoat ek yn Nij-Seelân.

## Soarten
Stikelbargen

De **stikelbargen** (Latynske namme: *Erinaceidae*) foarmje in famylje fan de klasse fan de sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan de ynsekte-iters (*Eulipotyphla*). Der binne 24 libbene soarten, mei dêrûnder acht soarten hierychels (ûnderfamylje *Galericinae*) út Súdeast-Aazje, dy't der mear útsjogge as pipermûzen, en sechstjin soarten stikelychels (ûnderfamylje *Erinaceinae*), út Jeraazje en Afrika.

## Famylje-opbou
Ynsekte-iters

De **ynsekte-iters** (wittenskiplike namme: *Eulipotyphla*) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), dy't tsjintwurdich de famyljes fan de stikelbargen, mollen, pipermûzen en solenodons omfettet, en teffens de útstoarne Westyndyske pipermûzen. Foarhinne, doe't dit skift noch de Latynske namme fan *Insectivora* droech, waarden ek de toepaja's, hûdfleaners, springpipermûzen, tenreks en goudmollen derta rekkene, mar dy yndieling is sûnt de twadde helte fan 'e njoggentiger jierren efterhelle. Ek de teory dat de stikelbargen net in ûnderdiel mar in sustergroep (mei as namme de *Erinaceomorpha*) fan 'e ynsekte-iters wêze soene, is ûnderwilens wjerlein.

## Skiftopbou
Aleksander Kûprin (skriuwer)

**Aleksander Ivanovitsj Kûprin** (Russysk: Александр Иванович Куприн, sekuerder transliterearre as: **Aljeksandr Ivanovič Kûprin**) (Penza (oblast), 7 septimber 1870 - Leningrad, 25 augustus 1938) wie in Russysk skriuwer, piloat en ûntdekkingsreizger. Hy is fral bekend fan novelles as *It duël* (1905) en *De granaten earmband* (1911). Vladimir Nabokov ferlike him mei Rudyard Kipling fanwegen syn ferhalen oer aventuriers.

Kûprins mem wie in Tataarske prinsesse. Yn syn libben hie Kûprin in soad betrekkings; sa wie er ofsier yn it leger, spile er foar in sirkus en wurke as dokter, jager en fisker. Fan 1906 ôf, rekke er oan de drank en besocht er bordelen. Nei de Russyske Revolúsje emigrearre Kûprin nei Frankryk, mar, oantrúne troch de Sovjetautoriteiten, gie er op 31 maaie 1937 (ien jier foar syn dea) werom nei Moskou; dêrtroch koene syn wurken ek yn de Sovjet-Uny útbrocht wurde. Hy is begroeven yn de skriuwershoeke op it Volkovo-begraafplak yn Sint-Petersburch. 

Kûprins wurken waarden populêr neidat Leo Tolstoj him de wiere opfolger fan Anton Tsjechov neamd hie. It hichtepunt fan syn rom helle er mei *Stafkaptein Ribnikov* (1906). Syn roman oer it libben fan prostituees, *De kûle* (1915), waard troch Russyske kritisy beskôge as in foarbyld fan eksessyf naturalisme.

## Keppelings om utens
*Webside oer Kûprin
*Alle wurken fan Kûprin (Russysk)
Evenhoevigen

De **evenhoevigen** (wittenskiplike namme: *Artiodactyla*) foarmje in skift fan de klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) dat karakterisearre wurdt troch it hawwen fan twa teannen (of oars sein: spjalten hoeven); de beide bûtenste teannen binne rudimintêr oanwêzich. De evenhoevigen binne benammentlik bekend as de meast súksesfolle plante-iters dy't der binne. Lang wiene de ûnevenhoevigen de meast súksesfolle groep hoefdieren, mar dy ferlearen dy posysje doe't yn it Mioseen de wâlden romte makken foar gerzige flakten.

In stikmannich soarten evenhoevigen binne domestisearre troch de minske en binne fan krúsjaal ekonomysk belang, lykas de ko, it skiep, de geit, de baarch, it kamiel, de lama en it rindier. Hja binne wol tige fetber foar sykten as tongblier, wat de ûnevenhoevigen (lykas it hynder en de ezel) wer net binne.

Foarhinne bestie it skift fan 'e evenhoevigen út trije ûnderskiften: de baarcheftigen, de kamieleftigen en de wjerkôgers. Fan 'e nylhoarsen is lang miend dat se it neist besibbe wiene oan 'e bargen en de pekarys, mar koartby hat nij ûndersyk útwiisd dat se eins it naust besibbe binne oan 'e walfiskeftigen. Dat hat fiergeande gefolgen hân foar de taksonomyske yndieling, mei't de walfiskeftigen no ûnder de evenhoevigen rekkene wurde moatte. It skift wurdt sadwaande no ek wol *Cetartiodactyla* of "walfiskeftigen en evenhoevigen" neamd.

Yn elts gefal kin no sein wurde dat de evenhoevigen oeral op 'e wrâld (mei útsûndering fan Antarktika) foarkomme. Kwa uterlik rinne se útinoar fan 'e lytse kantjyl, dy't noch gjin 3 kg weaget, oant de blauwe finfisk, dy't in gewicht fan 170 ton berikke kin.

## Skiftopbou
Troch de ynpassing fan 'e walfiskeftigen yn dit skift is de yndieling op 't heden noch wat in rommeltsje; wêr't hjirûnder "takson" stiet, wol dat sizze dat dy taksonomyske groep noch net in nije rang tawiisd krigen hat.
Echte hazzen

De **echte hazzen** of **hazzen** (Latynske namme: *Lepus*) foarmje in skaai fan de klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e hazze-eftigen (*Lagomorpha*) en de famylje fan 'e hazzen en kninen (*Leporidae*). Ta dit skaai heart û.o. de (Jeropeeske) hazze, sa't wy dy hjir yn Fryslân kenne, mar der binne ek noch 32 oare soarten echte hazzen.

## Soarten
Aleksander Kûprin

Der is mear as ien persoan mei de namme **Aleksander Koeprin**:

*Aleksander Kûprin (skriuwer): Russysk skriuwer (1870-1938)
*Aleksander Kûprin (skilder): Russysk keunstskilder (1880-1960)
Baskelân

* Baskelân (gruttere regio), in krite yn noardlik Spanje en súdwestlik Frankryk
** Frânsk-Baskelân, in krite yn súdwestlik Frankryk
** Spaansk-Baskelân, in krite yn noardlik Spanje
*** Baskelân (autonome mienskip), in autonome mienskip fan Spanje
*** Navarra, in autonome mienskip fan Spanje
Eksoat

In **eksoat** (ek wol in **ynvasive eksoat** neamd) of in **útlânske soarte** is in plante- of bistesoarte dy't fan oarsprong net yn in beskaat gebiet foarkomt, mar dêr (ornaris) troch de minske yntrodusearre is, itsij mei sin of by ûngelok. Foarbylden fan eksoaten binne: de wylde knyn yn Austraalje, it everswyn yn Noard-Amearika en de muskesrôt en de Sineeske wolhânkrabbe yn Nederlân. Sokke soarten rjochtsje gauris swiere ekologyske skea oan, mei't se yn harren nije om-en-by faak gjin natuerlike fijannen hawwe (dy't har populaasjegroei yn 'e besnijing hâlde) of om't it plantelibben der net tsjin harren opwoeksen is.
Coritiba Foot Ball Club

**Coritiba** (Offisjeel: *Coritiba Foot Ball Club*) is in Brazyljaanske fuotbalklub dy't oprjochte is op 12 oktober 1909. De klub spilet yn it Major Antônio Couto Pereira stadion, dat 37,182 taskôgers hâlde kin. Yn 1985 waard Coritiba kampioen fuotbal fan Brazylje.

## Ferneamde (âld-)spilers, treners en bestjoerders
* **10's**: Frederico "Fritz" Essenfelder – Maxambomba
* **20's**: Ninho – Pizzatto – Staco
* **30's**: Pizzattinho – Emílio – Rei
* **40's**: Neno – Merlin – Tonico – Breyer
* **50's**: Miltinho – Duílio – Fedato – Lanzoninho
* **60's**: Krüger – Nico – Bequinha – Oberdan – Cláudio – Nilo – Dirceu – Paulo Vecchio
* **70's**: Jairo – Tião Abatiá – Hidalgo – Aladim – Pedro Rocha – Zé Roberto – Paquito – Hermes – Pescuma – Dreyer – Duílio
* **80's**: Rafael – Dida – Tostão – Lela – André – Índio – Toby – Heraldo – Almir – Marildo – Chicão – Ademir Alcântara- Milton- Vavá
* **90's**: Alex – Pachequinho – Ronaldo Lobisomem – Reginaldo Nascimento – Cléber – Basílio – Auri – Paulo Sérgio – Brandão – Claudiomiro
* **00's**: Keirrison – Tcheco – Rafinha – Adriano – Emerson- Edson Bastos – Leandro Donizete – Rafinha

## Stadion
* **Namme**: Major Antônio Couto Pereira
* **Kapasiteit**: 37,182 

## Fertsjinsten
* **Brazylje Ligapokal**:
:: 1985
* **Paraná Ligapokal**:
:: 1916, 1927, 1931, 1933, 1935, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1959, 1960, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978, 1979, 1986, 1989, 1999, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2012
* **Povo Ligapokal**:
:: 1973
* **Torneio Início**:
:: 1920, 1921, 1930, 1932, 1939, 1941, 1942, 1951, 1952 e 1957
* **Pierre Colon**: (Vichy, Français)
:: 1969
* **Ak-Waba**: (Afrika)
:: 1983

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee
Dassen

De **dassen** foarmje yn 'e taksonomy in ynformele kloft binnen de famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*). Der binne alve libbene soarten dassen, dy't yndield binne by trije ûnderfamyljes fan 'e martereftigen: de Jeraziatyske dassen (10 soarten ferdield oer 3 skaaien, allegearre út Jeraazje), de huningdassen (1 soarte út Afrika en Aazje) en de sulverdassen (1 soarte út Noard-Amearika). De beide soarten Aziatyske stjonkdassen waarden foarhinne by de Jeraziatyske dassen yndield, mar koartby hat genetysk ûndersyk útwiisd dat sy neier besibbe binne oan 'e stjonkdieren, wat harren yn 'e famylje *Mephitidae* pleatst.

Dassen binne koartskonkige, groulivige bisten, mei krêftige klauwe poaten dy't bedoeld binne om mei te graven. Se hawwe swarte koppen mei karakteristike wite streken. Harren gewicht rint útinoar fan 9-11 kg (guon sinnedassen) oant 18 kg (de Jeropeeske das).

## Soarten
Pieter Jan Leeuwerink

**Pieter Jan Leeuwerink** (Wormer, 10 febrewaris 1962 – Capelle aan den IJssel, 27 septimber 2004) wie in Nederlânsk follyballer. Hy wie drager fan de sulveren bûnsspjelde fan de NeVoBo.

Tusken 1985 en 1989 kaam Leeuwerink 187 kear út foar de nasjonale ploech. Hy naam diel oan syn earse en iennige Olympyske Spullen: de Olympyske Spullen yn 1988 yn Seoel. De Nederlânske ploech einige yn dat toernoai op it fyfte plak. Yn de nasjonale kompetysje spile er foar VC Wormer, Compaen en Brother/Martinus.

Hy makke de begjinfaze mei fan it priizge Bankrasmodel, dat útmûne yn in gouden medalje by de Olympyske Spullen fan Atlanta yn 1996. Leeuwerink wie mei Ron Zwerver ien fan de earste Nederlanners dy't de sprongopslach brûkten. Dy wize fan opslach die syn yntree yn 'e jierren '80 en waard ynearstenoan troch in inkeling op ynternasjonaal (manljus)topnivo útfierd. 

Nei syn spilerskarriêre wie Leeuwerink acht seizoenen lang wurksum as trainer by Alcom/Capelle, dat er letter ferruile foar Rijnmond Volleybal. Ek wie er trainer fan Jong Oranje.

Pieter Jan Leeuwerink stoar op 27 septimber 2004 yn 'e âldens fan 41 nei in slimme sykte. 

## Sjoch ek
* List fan Nederlânske follyballers
Martereftigen

De **martereftigen** of **murden** (wittenskiplike namme: *Mustelidae*) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*) en it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), dêr't û.o. de harmeling, wezeling, murd, fret, otter, stienmurd, beamotter en das ta hearre. It lytste lid fan 'e famylje is de wezeling, dy't mar 35 g weaget, wylst it swierste de Súdamerikaanske reuze-otter is, mei in gewicht fan 32 kg. Foarhinne waarden ek de stjonkdieren ta de martereftigen rekkene, mar dy binne koartby yn in eigen famylje, de stjonkdieren (*Mephitidae*) pleatst.

Martereftigen binne grutdiels nachtdieren en komme op alle wrâlddielen útsein Antarktika foar (al binne se yn Oseaanje troch de minske yntrodusearre). Se libje yn seeën, woastinen, berchtmes en toendra's. De measte soarten kinne mei harren anaalklieren in sterke muskesrook produsearje en beskikke oer in skoandere pels dy't der de reden fan is dat se ek wol yn finzenskip troch de minske fokt wurde (al wurdt de fret gewoan as selskipsdier holden).

## Famylje-opbou
Lytse marters

De **lytse marters** (Latynske namme: *Mustela*) foarmje in skaai fan de klasse fan de sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*) en de ûnderfamylje fan 'e lytse marters (*Mustelinae*). 

Ta dit skaai hearre sechstjin soarten fine, lichtliddige en koartskonkige martereftigen, lykas de harmeling, de murd en de wezeling, dy't alletrije ek yn Fryslân foarkomme. De lytse marters spjalten harren likernôch 20 miljoen jier lyn, yn it Mioseen, ôf fan 'e oare martereftigen, en binne eins allegearre betûfte en opportunistyske jagers. De iennichste soarte dy't himsels troch spesjalisaasje beheind hat ta ien proai, is de Noardamerikaanske swartpoatmurd, dy't allinne mar prêrjehûnen bejaget. De lytse marters komme foar yn hiele Jeraazje en Noard-Amearika en yn dielen fan Súd-Amearika en de Súdeastaziatyske eilannen.

## Soarten
Rôfdieren

De **rôfdieren** (Latynske namme: *Carnivora*) foarmje in grut skift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), dêr't û.m. de famyljes fan de kateftigen, de hûneftigen, de bearen, de martereftigen en de seehûnen ûnder falle.

Hoewol't it Latynske *Carnivora* "fleisiters" betsjut, hearre ta dit skift ek guon allesiters en sels in pear útslutende plante-iters, lykas de reuzepanda. Rôfdieren yn 'e smellere taksonomyske sin (op it mêd fan 'e wittenskiplike yndieling fan bistesoarten) moatte trouwens net betize wurde mei rôfdieren yn 'e bredere sin fan "predatoaren" (oftewol bisten dy't libje fan 'e jacht op oare bisten; sjoch: rôfdier).

De leden fan it skift fan 'e rôfdieren libje ferspraat oer alle wrâlddielen, Antarktika ynbegrepen. De lichtste is mei 35&nbsp;g de wezeling (*Mustela nivalis*), wylst de súdlike seeoaljefant (*Mirounga leonina*) wol 5&nbsp;ton weagje kin. Yn it ferline waarden de lânrôfdieren (*Fissipedia*) en de seerôfdieren (*Pinnipedia*) yn aparte ûnderskiften of sels aparte skiften pleatst, mar dy yndieling is efterhelle. Yn 'e hjoeddeiske taksonomy wurde de rôfdieren ûnderferdield yn 'e ûnderskiften fan 'e hûndieren (*Caniformia*) en de katdieren (*Feliformia*).

## Skiftopbou
Lynksen

De **lynksen** (wittenskiplike namme: *Lynx*) foarmje in skaai fan de klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*). "De lynks" as sadanich bestiet net; it skaai falt útinoar yn fjouwer ferskillende soarten, dy't foarkomme yn hast hiele Noard-Amearika en grutte parten fan Jeraazje, mar benammentlik yn bercheftige kriten en nuddelwâlden. Lynksen binne te werkennen oan harren brede, swierbehierre poaten, dy't ideaal binne om mei oer in snielaach te rinnen, en oan harren toefte earen. Troch it bejeien en it yn kultuer bringen fan harren wengebiet troch de minske binne de ornaris solitêr libjende lynksen tsjintwurdich frij seldsum wurden en komme se inkeld noch foar yn ôfhandige kontreien.

## Soarten
Jeraziatyske dassen (skaai)

De **Jeraziatyske dassen** of **echte Jeraziatyske dassen** (wittenskiplike namme: *Meles*) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (*Mammalia*), it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*) en de famylje fan 'e martereftigen (*Mustelidae*). Ta dit skaai hearre fjouwer soarten dassen, wêrûnder de (Jeropeeske of gewoane) das. It skaai fan 'e Jeraziatyske dassen moat net betize wurde mei de lyknammige ûnderfamylje fan 'e Jeraziatyske dassen (*Melinae*).

## Soarten
Jeraziatyske dassen

* De ûnderfamylje fan 'e Jeraziatyske dassen (Latynske namme: *Melinae*), in taksonomyske ûnderfamylje fan 'e famylje fan de martereftigen (*Mustelidae*).
* It skaai fan 'e Jeraziatyske dassen (Latynske namme: *Meles*), in taksonomysk skaai fan 'e ûnderfamylje fan 'e Jeraziatyske dassen (*Melinae*).