open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inkagaai

De **Inkagaai** (*Cyanocorax yncas*) is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*).

## Taksonomy
Guon ornitologen behannelje de mear noardlik foarkommende griene gaai en de Inkakrie as konspesifike soarten mei de *C. yncas luxuosus* as de griene gaai en *C. yncas yncas* as de Inkagaai. In mitochondriale DNA-stúdzje út 2010 konkludearre dat der genetyske ferskillen wiene, dy't de teory stipet dat se aparte soarten foarmje, alhoewol't oanjûn waard dat fierder ûndersyk nedich wie om de konklúzjes te befêstigjen. 

## Skaaimerken
  
De fûgel wurdt 29,5 oant 30,5 lang en hat wyt op 'e krún en djipblauwe fearren op 'e foarholle en is blau nei de nekke ta. De wangen binne swart mei djipblau en de iris is heldergiel. De fûgel hat in swarte slabbe mei in fierder heldergiele ûnderkant. De boppedielen binne grien.

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan ' e soarte leit yn it suden fan yn 'e Andes fan Kolombia en Fenezuëla troch Ekwador, Perû en Bolivia.  

Der wurde fiif ûndersoarten erkend mei de folgjende fersprieding:

* *Cyanocorax yncas galeatus* (Ridgway, 1900) – Komt foar yn westlik Kolombia. Te ferlikenjen mei *C. y. yncas*, mar hat in gruttere túf. 
* *Cyanocorax yncas cyanodorsalis* (Dubois, 1874) – Eastlik fan 'e Andes yn Kolombia en Noardwest-Fenezuëla. Lytser as *C. y. geleatus*, mar mei in donkerblauwe túf, wite streek op 'e foarholle, blauwe kroan en nekke, donkergriene rêch en donkerder poaten.
* *Cyanocorax yncas guatimalensis* (Bonaparte, 1850) – Wurdt yn bercheftige regio's oantroffen fan noardlik Fenezuëla. Te ferlikenjen mei *C. y. cyandorsalis*, mar mei in koartere túf, oer it generaal minder blau en in smellere wite streek op 'e foarholle. Brúnige poaten en irissen.
* *Cyanocorax yncas yncas* (Boddaert, 1783) – Wurdt sjoen yn súdwestlik Kolumbia oant eastlik Ekwador en Perû oant sintraal Bolivia.
* *Cyanocorax yncas longirostris* (Carriker, 1933) – Komt foar yn 'e Marañon-delling yn noardlik Perû. Te ferlikenjen mei C. y. yncas mar grutter.

## Hâlden en dragen
Inkagaaien bouwe meastentiids in nêst yn in beam of yn stikelbosk. It wyfke leit trije oant fiif aaien. Allinnich it wyfke briedt, mar beide âlden soargje foar de jongen. 

It iten bestiet út lidpoatigen, wringeleazen, sied en fruchten.
Alexius Petit

**Alexius Petit** (Someren, 1720 - Aarle-Rixtel, 5 septimber 1801) wie in klokkejitter, in telch út in Frânske klokkejittersfamylje.

## Libben en wurk

Alexius Petit waard berne yn Someren, Noard-Brabân, yn 1720. Hy wie in soan fan Joseph Petit, dy't út Lotaringen kaam.

Hy boaske op 7 novimber 1748 mei Maria Agneta Agnes Slex yn Aldekerk. Tegearre krigen se fjirtjin bern, dêr't fjouwer fan wichtich wiene foar de klokkejitterij: Henricus Petit, Maria Aldegonda Petit, Everhardus Petit en Alexius Petit Jr. Syn soannen waarden ek klokkejitters. De klokkejitterij Petit & Fritsen waard oprjochte troch it houlik fan syn dochter Maria Aldegona Petit mei Isaac Fritsen.

Yn 1745 naam Alexius Petit de klokkegieterij fan syn heit oer. Hy gie fallyt yn 1777 neidat in opdracht om in beiaard te jitten foar de nije tsjerketoer yn Nijkerk net trochgie.

Alexius Petit ferstoar op 5 septimber 1801 yn Aarle-Rixtel en waard dêr op 7 septimber 1801 beïerdige.

Alexius Petit wurke as klokkejitter fan 1746 oant 1789. Hy wurke op mei ferskate famyljeleden. Yn 1763 geat er in beiaard foar Goes en yn 1775 foar de Grutte Tsjerke yn Nijkerk. Beide wurken mislearren lykwols.
Jaar

In **jaar** is in orgaan dat foarme wurdt út 'e molkklieren fan froulike fjouwerpoatige sûchdieren, yn 't bysûnder wjerkôgers lykas kij, geiten, skiep en harten. It is yn begjinsel itselde as de boarsten by de minske en oare primaten, mar hat de foarm fan ien inkele massa dy't tusken de efterpoaten omleech hinget. 

It jaar bestiet út pearen molkklieren, elk mei in oer oan 'e útein, dy't oerienkomt mei de spien by minsken. By kij is it jaar ferdield yn fearnen en binne der dus fjouwer molkklieren en fjouwer oeren. By skiep en geiten is it jaar ferdield yn helten en binne der twa molkklieren en twa oeren. Sûgen hawwe in jaar mei, ôfhinklik fan it ras, tsien, tolve of fjirtjin molkklieren en oeren.

Krekt sa't de boarsten fan froulju grutter wurde as se swier binne en letter om't se tatemolke produsearje om't se in bern oan it boarst hawwe, sa groeit ek it jaar fan bisten dy't drachtich binne en in jong boarne moatte. Yn 'e melkfeehâlderij wurdt dy perioade keunstmjittich oanholden, mei't kij (of oare bisten) yn dy foarm fan 'e feehâlderij ommers krekt holden wurde foar de produksje fan molke. 

Dêrtroch rekt it jaar mear út as normaal, yn it wyld, ea barre soe. Fral by kij kin dat it risiko opsmite dat in bist himsels by ûngelok op in oer wâdet. Dat bart oer it algemien net by it rinnen, mar earder by it oerein kommen. It resultaat is faak in aaklike ferwûning en soms moat in oer dêrom sels ôfset wurde troch de bistedokter. In ko dy't soks oerkomt, wurdt wol in "trije-oer" neamd. As it net in tige goede melkko is, wurdt sa'n bist neitiid rillegau foar de slacht ferkocht.

De fersoarging en hygiêne fan it jaar (eins fral fan 'e oeren) is in wichtich diel fan 'e melkfeehâlderij. It helpt by de ûnûnderbrutsen produksje fan ûnfersmoarge molke, en teffens by it foarkommen fan mastitis (molkklierûntstekking). Dy lêste oandwaning wurdt bestriden troch penisiline yn it molkegat fan it oantaaste oer te spuitsjen, dat him dêrnei troch it hiele fearn ferspriedt. Dat betsjut wol dat dat fearn de earste wiken net molken wurde kin. 

Der besteane produkten, benammen salven, dy't de ferware hûd fan 'e oeren fersoargje en sa bakteriële ynfeksjes helpe foar te kommen. Ek is troch wittenskiplik ûndersyk bewiisd dat it tafoegjen fan fiedingssuppleminten oan it feefoer, bygelyks mei fitamine&nbsp;E, in bykommende metoade is om 'e sûnens fan jaar en oeren te befoarderjen en it risiko op ynfeksjes te ferminderjen.

## Sjoch ek
*boarst
*melkfeehâlderij
*oer
Herveld

**Herveld** is in plak en eardere gemeente yn 'e Nederlânske provinsje Gelderlân. 

It doarp bestiet út twa dielen: Herveld-Noard en Herveld-Súd. Herveld-Noard is tradisjoneel roomsk, wylst Herveld-Súd oarspronklik protestantsk is. Herfeld-Súd is it oarspronklike doarp en dêr stiet ek de midsiuwske tsjerke. Herfeld-Noard bleau lang in gebiet mei in oantal pleatsen en dat krige earste yn 'e 19e iuw in mear doarpsk karakter. Hjoed-de-dei is Herfeld-Noard folle grutter en binne de twa kearnen hast oan inoar groeid. Op it doarpsgebiet binne fynsten dien dy't der op wize dat der al yn 'e Romeinske tiid bewenning wie.  

Herveld wurdt foar it earst yn 996 neamd, doe't Otto III it plak oan it Stift Elten tawiisde. De tsjerke fan Herveld wurdt foar it earst yn 1200 neamd. Noardlik fan it plak stie eartiids it kastiel Gennepestein.

Op 1 jannewaris 1812 waard de doe besteande gemeente Herveld mei de buorskippen Loenen en Wolferen útwreide. De gemeente Herveld waard op 1 jannewaris 1818 opheft en by de gemeente Valburg foege. Loenen en Wolferen waarden doe oant 1854 wer in selsstannige gemeente. De gemeente Valburg waard op 1 jannewaris 2001 opheft en yndield mei de doe nije gemeente Overbetuwe.

Herveld-Súd leit oan 'e A50, mar om yn it doarp te kommen moat earst oer de A15 riden wurde. 

Om it plak hinne is in soad fruittylt.

## It besjen wurdich

* De midsiuwske tsjerke fan Herveld oan 'e Skoalstrjitte wie oarspronklik oan Sint-Willibrord wijd. De tsjerke datearret út de 12e iuw. Sawol de toer as it koer binne letter tafoege.
 
* De Vink krekt bûten it doarp is in standermûne út 1722. De mûne is ferneamd nei de mûndersfamylje De Vink. 
* Museumpleat "Den Tip" is in âlde pleats op in terp en datearret fan 1734. De pleats is yn 'e oarspronklike steat.

## Ofbylden
De Vink (mûne)

**De Vink** is in standermûne oan 'e Stenenkamerstraat 33 yn it Gelderske plak Herveld (gemeente Overbetuwe).

Herveld krige yn 'e 15e iuw in standermûne, doe't Willem fan Gullik, de hartoch fan Gelre, op 12 april 1400 wynrjocht ferliende oan Frederik van der Eese. Op dy mûne waard it twangrjocht lein, itjinge betsjutte dat boeren út de omkriten ferplichte wiene om dêr de rispinge te meallen. Dienen hja dat net, dan betsjutte dat in foarse boete. 

De mûne wie yn 1649 noch jimmeroan yn aadlik besit. Yn dat jier besocht de doetiidske mûnder de mûne fan 'e eigner te keapjen, mar dat slagge net om't de eigner, de hear fan Wolveren, skulden hie by de famylje Driessen Opheijde. Sadwaande waard dy famylje eigner oant 1718. Yn dat jier kocht Jan Jansen de Haert de mûne fan 'e famylje.

Op it burd fan 'e mûne stiet it jiertal 1722. It is net bekend wêrom de mûne doe werboud is. 

Sûnt 1868 wie de famylje Vink eigner fan 'e mûne en dy hold de mûne jimmeroan yn bedriuw, oant yn oktober 1944 de mûne by gefjochten skansearre rekke. Nei de oarloch fûn in restauraasje plak. 

De namme fan 'e mûne datearret út 1969. Doe waard de mûne restaurearre en ferneamd nei de mûndersfamylje, dy't de mûne al jierren besitte.    

Op 3 jannewaris 2012 waard de mûne eigendom fan stifting "Molen de Vink".

## Publikaasje(s)
* : *De Vink, pronkstuk van Herveld* (2024)

## Keppeling om utens
* Mûnedatabase.]
* Feriening De Hollânske Mûne
Protestantske tsjerke fan Herveld

De **protestantske tsjerke fan Herveld** is in midsiuwsk tsjerkegebou yn it Gelderske doarp Herveld. De tsjerke wurdt brûkt troch de PKN-gemeente Herveld en Slijk-Ewijk.

## Skiednis
De tsjerke waard yn 1200 foar it earst neamd, doe't foar it kapittel fan 'e Utertske dom in tsiendelist opsteld waard. De tsjerke stiet ek op in tsjerkelist fan 1395 fan 'e Utertske dom. 

Yn 1795 baarnde de tsjerke út. In oare grutte brân ûntstie yn septimber 1947 by leadjitterswurk. Dêrby gyngen de spits en it oargel ferlern. De restauraasje fan 'e tsjerke en toer folgen tusken 1949 en 1958.  

Oan it begjin fan 'e 21e iuw fûn der in nije restauraasje plak, dy't yn 2009 ôfsletten waard.

## Beskriuwing
De âldste dielen fan 'e tsjerke foarmje dielen fan 'e triomfbôge, dy't fan dowestien binne en út de 12e iuw stamme. Nei alle gedachten binne it resten fan it koer fan 'e oarspronklike tsjerke. Yn 'e 13e/14e iuw waard de tsjerke mei dwersskippen in krústsjerke. It hjoeddeiske koer waard dêr yn 'e 14e/15e iuw tsjinoan boud. De pseudobasilikale tsjerke waard yn 'e 15e iuw oanpast troch de ferheging fan 'e sydskippen, sadat in halletsjerke ûntstie. De lêste tafoeging wie de toer, dy't oan 'e ein fan 'e 15e of begjin 16e iuw tsjin de tsjerke oanboud waard.   

## Toer
De basis fan 'e trijelidde toer bestiet foar in part út dowestien, wylst it twadde diele wikseljend út trije lagen bakstien en twa lagen dowestien en it boppeste diel allinnich út bakstien bestiet. De achtside spits hat in tek fan laaistien. Tsjin de toer is in treptuorke boud.  

Fan 'e twa 17e-iuwske klokken is ien klok yn 'e Twadde Wrâldkriich troch de Dútske besetter foardere. De oare klok waard yn 1643 getten troch Johan Philipsen. By de brân fan 1947 stoarte de klok nei ûnder, mar de skea wie lyts.     

## Skip en koer
It bakstiennen skip telt trije traveeën, wêrfan't it efterste oarspronklik it dwersskip wie. It skip hat in stiennen ferwulft en it koer in krúsribferwulft. 

Yn 'e tsjerke stiet in 17e-iuwske preekstoel en in 18e-iuwske hearebank foar de leden fan it Hûs Loenen. 

It oargel waard yn 1977 boud troch de firma Blank. Fan 'e oarspronklike beskildering fan 'e tsjerke binne yn 1927 in pear fragminten ûntdutsen.

## Ofbylden
Johann Georg Wagler

**Johann Georg Wagler** (Neurenberg, 28 maart 1800 - Moosach, 23 augustus 1832) wie in Dútske soölooch en herpetolooch. 

## Libben en wurk
Nei't er de middelbere skoalle yn syn berteplak foltôge hie, sette er yn 1818 útein mei syn wittenskiplike stúdzje as studint oan 'e Universiteit fan Erlangen.
Hy wie de assistint fan de ferneamde Dútske biolooch Johann Baptist von Spix en waard nei de dea fan Spix direkteur fan it soölogyske museum fan de Ludwig-Maximilians-Universiteit München. Hy wurke mei it mânske materiaal dat Spix út Brazylje meinommen hie. Yn it bysûnder beskreau er de slangen dy't Spix yn Brazylje sammele (1824). Yn syn *Monographia Psittacorum* (1832) neamde hy de Spix' ara nei syn ûntdekker. Spix ûntduts en beskreau dizze soarte, mar joech it in ûnjildige namme (homonym).

Yn totaal binne 38 genera en 62 fûgelsoarten (dy't anno 2023 noch jilde) troch him beskreaun. 

Wagler, dy't troud wie mei de keninklike hofsjongster Nannette Pestl,   waard yn 1827 keazen as bûtengewoan lid fan 'e Beierske Akademy fan Wittenskippen. Op 23 augustus 1832, doe't er 32 jier wie, stoar er yn 'e keninklike fazantery *Oberer Fasangarten* yn Moosach as gefolch fan in skotwûne dy't er himsels by fersin tabrocht hie. 

## Wurken
Sjoch it Dútsktalige artikel :de:Johann Georg Wagler#Werke
Lonnig

**Lonnig** is in plak yn 'e lânkring Mayen-Koblenz yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Lonnig leit yn 'e ferbânsgemeente Maifeld.

## Jakobustsjerke
It meast opfallende bouwurk fan it doarp is de hege toer fan 'e Sint-Jakobustsjerke, dy't yn 'e 13e iuw yn Rynlânske oergongsstyl boud waard. It is in eardere kleastertsjerke fan in hearemitemienskip fan froulju en manlju. Tusken 1119 en 1123 slette de mienskip him by it Augustynske koarhearestift fan Springiersbach oan. De manlike mienskip bleau ynearsten noch yn Lonnig, mar ferhûze yn 1326 lang om let nei Mayen. De hearemyt en lettere abt Liudolf hie ynfloed op Norbertus fan Gennep.

Oan 'e westlike kant slette eartiids in rûne tsjerke oan, ien fan seldsume rûne tsjerken yn it Rynlân. Dy tsjerke baarnde ôf en waard oant yn 'e 19e iuw as stiengroeve brûkt. De arsjitekt Johann Claudius von Lassaulx fergrutte yn 'e 19e iuw it noch besteande travee tusken de (ferneatige) rûne tsjerke en it noch yntakte koer en yntegrearre dat koer yn 'e nijbou. Fan 'e twa tuorren is allinnich de noardlike toer foltôge, wylst in twadde súdlike toer nea foltôge waard.
Fioletgaai

De **fioletgaai** (*Cyanocorax violaceus*) is in fûgelsoarte yn it skaai blaukrieën (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*).

## Skaaimerken

De fioletgaai is in grutte, 33 oant 38 sm lange gaai. Syn fearrekleed is blau mei in swarte kop en swart kin. Hy ûnderskiedt him fan 'e ferlykbere poarpergaai troch it ljochtere fearrekleed en de kontrastearjende bleke nekke. 

## Fersprieding
De soarte komt foar yn Fenezuëla en it westlike Amazônebekken. De soarte telt twa ûndersoarten:

* *Cyanocorax violaceus pallidus*: komt foar yn noardlik Fenezuëla (Anzoátegui).
* *Cyanocorax violaceus violaceus*: komt foar fan eastlik Kolombia oant Fenezuëla, de Guyana's, Brazylje, Perû en noardlik Bolivia.

It habitat fan 'e soarte bestiet út subtropyske en tropyske fochtige leechlânbosken oant degradearre bosken. De fûgel komt fral foar yn leechlân, mar kin lokaal ek oant 1.400 m hichte foarkomme.

## Iten
De fioletgaai is omnivoar en yt benammen fruit, ynsekten en aaien fan fûgels en reptilen lykas hagedissen.

## Status
De grutte fan 'e wrâldpopulaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt omskreaun as frij algemien. Mei't it geskikte habitat yn syn ferspriedingsgebiet troch ûntbosking ôfnommen is, wurdt der tocht dat ek de oantallen fan 'e soarte tebekrinne. Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de soarte de status net bedrige (*Least Concern*, 2024).
Azuerblauwe gaai

De **azuerblauwe gaai** (*Cyanocorax caeruleus*) is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*).

## Beskriuwing
De fûgel is in grutte gaai fan likernôch 40 sm lang en meast djipblau mei in swarte kop en in lyts túfke en in swarte kiel. Mantsjes en wyfkes binne allyk, allinnich binne de wyfkes wat lytser.
## Fersprieding
De soarte komt yn fochtich bosk yn Súd-Amearika foar yn it suden fan Brazylje, noardlik Oerûguay en in noardeastlik part fan Paraguay. 

## Hâlden en dragen
De fûgel foerazjearret yn *[[Araucaria]]*-bosken, wêrfan't it sied it wichtichste iten fan 'e fûgel foarmet. Se wurde meast yn lytse lawaaiige groepen waarnommen. Se briede fan oktober oant jannewaris. In lechsel bestiet út 2 oant 4 aaien en it nêst wurdt yn in Araucariabeam boud op in hichte fan 10 oant 20 m boppe de grûn. 

## Status
Der bestiet gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de soarte wurdt omskreaun as net oant lokaal frij algemien. Yn it ferline wiene de ûntbosking foar mynbou en plantaazjes in bedriging foar de fûgel. Hjoed-de-dei foarmje urbanisaasje, yndustrialisaasje, útwreiding fan 'e lânbou en oanlis fan diken de wichtichste bedrigingen. Oannommen wurdt dat de oantallen foars tebekrinne. Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de soarte de status fan hast bedrige (*Near Threatened*, 2023)
Wytnekkegaai

De **wytnekkegaai** (*Cyanocorax cyanopogon*) is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*). De soarte wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is ûndersoarten.

## Beskriuwing

De wytnekkegaai is in grutte gaai mei heldergiele eagen en stive, boarsteleftige túf op 'e kop. Boppe en ûnder it each binne blauwe plakken, dy't kontrastearje mei it fierder swarte gesicht. De ferlykbere swartkroangaai hat in blauwe nekke en in gruttere túf op 'e kop. 

## Fersprieding
De soarte is endemysk yn Brazylje en komt dêr yn drûch tropysk en subtropysk bosk yn it easten fan it lân foar.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar oannommen wurdt dat fûgel te lijen hat fan de fangst út it wyld om de fûgel as koaifûgel te hâlden. De IUCN klassifisearret de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, 2016) op 'e Reade list.
Tyler Childers

**Timothy Tyler Childers** (berne 21 juny 1991 yn Louisa ) is in Amerikaanske bluegrass-, country- en folksjonger . Dêrneist is hy ek in singer-songwriter . Childers treedt op mei in begeliedingsband mei de namme *The Food Stamps* .

## Biografy
Tyler groeide op yn Lawrence County, Kentucky . Syn heit (Cody) wurke yn in koalmyn, en syn mem (Loyran) wie in ferpleechster. Hy learde sjongen yn 'e tsjerke, dêr't er yn it koar song. Hy begon gitaar te spyljen en ferskes te skriuwen doe't er ûngefear 13 wie.

Childers begûn mei optreden yn Lexington, Kentucky, en Huntington, West Firginia. Yn 2011, op 19-jierrige leeftyd, brocht Childers syn earste album út *[[Bottles and Bibles|, Bottles and Bibles]]* . Hy brocht ek twa EP's út, opnommen yn 2013 by Red Barn Radio, in radiostasjon yn Lexington, Kentucky. De twa EP's waarden letter útbrocht as ien album ûnder de namme *Live on Red Barn Radio I & II* . In pear jier letter treffe Tyler Sturgill Simpson fia in muzikant dêr't sy beide freon mei wiene. Simpson, sels in suksesfolle tradisjonele countrymuzikant, bea oan om in album foar him te produsearjen. Tegearre mei David R. Ferguson produsearre sy it album *[[Purgatory (Tyler Childers album)|Purgatory]]*, dat yn augustus 2017 útkaam. Yn 2018 wûn Childers in priis by de *Americana Music Honors & Awards* yn 'e kategory *Emerging Act of the Year* . Dit album wie syn earste grutte sukses. Syn tredde album, *[[Country Squire|Country Squire,]]* waard útbrocht yn augustus 2019. Dit album waard ek wer produsearre troch Simpson en Ferguson. Mei it ferske *"All Your'n",* it twadde nûmer op it album, krige hy in nominaasje foar Best Country Solo Performance by de Grammy Awards. Yn septimber 2020 brocht Childers *[[Long Violent History]]* út, in album dat foaral bestiet út tradisjonele fioele nûmers. Yn 'e hjerst fan 2022 brocht hy in trijefâldich album út; *[[Can I Take My Hounds to Heaven?|"Can I Take My Hounds to Heaven?"]]* . It album is ferdield yn trije dielen: *Hallelujah, Jubilee, en Joyful Noise* . Yn septimber 2023 ferskine it sechsde studioalbum, *[[Rustin' in the Rain]].* It album befettet in cover fan Kris Kristofferson: " *Help Me Make It Through the Night"* út 1970. En yn juny 2025 kaam it nijste album fan Tyler út, *[[Snipe Hunter]],* dêr't hy ferskate muzyk stylen kombinearret, sa as gospel, psychedelia en ekspermintele rock.

## De Food Stamps

### Hjoeddeistige leden

* James Barker - pedal steel gitaar
* Craig Burletic - basgitaar
* CJ Cain - gitaar
* Rodney Elkins - drums
* Chase Lewis - toetsenist
* "De Professor" Jesse Wells - oare gitaren, fioele
Swartkielekstergaai

De **swartkielekstergaai** (*Cyanocorax colliei*) is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*).

## Taksonomy
De swartkielekstergaai en de wytkielekstergaai waarden earder yn it eigen skaai *Calocitta* set. Mei't molekulêre fylogenetyske stúdzjes útwiisden dat it skaai *Cyanocorax* parafyletysk wie oan *Calocitta*, waarden de twa soarten ûnderbrocht yn *Cyanocorax*. De soarte is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten binne.

## Skaaimerken

De fûgel wurdt 58,5 oant 76,5 sm lang, wêrfan't de sturt mear as de helte útmakket. Se wege 225 oant 251 gram. De boppedielen binne blau mei wite einen fan 'e sturtfearren, de ûnderkant is wyt. De snaffel, poaten, kop en de túf binne swart, útsein fan in ljochtblauwe heale moanne boppe it each en in plak ûnder it each.  

Jonge fûgels ha in wite punt op 'e túf en it plak ûnder it each is lytser en donkerder as by folwoeksen fûgels. By de measte fûgels binne de kiel en it boarst ek swart, mar guon yn it súdlike ferspriedingsgebiet ha dêr ek wyt.

## Fersprieding
De soarte is endemysk yn Meksiko, dêr't de fûgel yn it westen fan it lân foarkomt. 

It habitat bestiet út boskgebiet en iepen gebieten.

## Status
De grutte fan 'e populaasje wurdt op 50.000 oant 500.000 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e Reade list fan 'e IUCN stiet de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2019) klassifisearre, alhoewol't oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen ôfnimt.
Poarperrêchgaai

De **poarperrêchgaai** (*Cyanocorax beecheii*)  is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*). De poarperrêchgaai wurdt behannele as monotypysk, itjinge betsjut dat de fûgel net yn ûndersoarten ferdield is.

## Beskriuwing

De fûgel wurdt 35 oant 41 sm lang en hat in krêftige snaffel en in lange sturt. It fearrekleed is op 'e kop, yn 'e nekke, de boppemantel en ûnderkant swart, wylst de rest pearsblau is. De fûgel hat in lytse pluk langere fearkes op 'e foarholle. De snaffel is swart en de poaten en it each binne giel.  

## Fersprieding
De soarte is endemysk yn it noardwesten fan Meksiko. Dêr is de fûgel algemien yn tropysk bosk. Se ferlitte de bosken ek om te foerazjearjen yn beamhôven, maisfjilden of by jiskebulten. 

## Hâlden en dragen
De fûgel wurdt faak yn lytse famyljegroepen waarnommen mei jonge fûgels fan it eardere lechsel. In territoarium is likernôch tusken 25 en 43 hektare grut. Se ite wringeleazen en lytse dierkes, lykas mûskes. Se fange ek ynsekten yn 'e loft of skarrelje alles wat fan gading is fan beammen of fan 'e grûn.    

De groep helpt by de bou fan it nêst, dat út in sleauwe samling fan wat tûken bestiet. Begjin maaie wurde fiif aaien lein, dy't it wyfke útbriedt, wylst it mantsje it wyfke fuorret. De hiele groep helpt by it fuorjen as de jongen útkomme. Nei likernôch 24 dagen fleane de jongen út.     

## Status
Neffens in rûzing fan 2019 soe de populaasje út 20.000 oant 50.000 folwoeksen fûgels bestean. Op 'e Reade list fan 'e IUCN stiet de fûgels as net bedrige (*Least Concern*, 2020) klassisearre. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantal ôfnimt.
Maskergaaifûgels

De **maskergaaifûgels** of **ravensgaaifûgels** (wittenskiplike namme: *Cyanocoracinae*) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e fûgels (*Aves*), it skift fan 'e moskeftigen (*Passeriformes*), it ûnderskift fan 'e sjongfûgels (*Passeri*), it tuskenskift fan 'e krie-eftigen (*Corvides*), de boppefamylje fan 'e echte krie-eftigen (*Corvoidea*) en de famylje fan 'e kriefûgels (*Corvidae*). Ta dizze kloft hearre 39&nbsp;soarten, ferdield oer 5&nbsp;skaaien. It skaai fan 'e maskergaaien (*Cyanocorax*) makket mei 20&nbsp;soarten mear as de helte fan 'e ûnderfamylje út. De maskergaaifûgels binne yn harren fersprieding beheind ta de Nije Wrâld.

## Klassifikaasje
Kroltúfgaai

De **kroltúfgaai** of **kroltoefgaai** (*Cyanocorax cristatellus*) is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*). De fûgel wurdt monotypysk behannele, itjinge betsjut dat er net yn ûndersoarten ferdield is.

## Beskriuwing

De kroltúfgaai is in grutte gaai mei in opfallende túf op 'e kop, dy't nei efter bûget. De fûgel is swart op 'e kiel, it boarst en de rêch, blau op 'e wjukken en it binnenste diel fan 'e sturt, wylst it bûtenste diel wyt is. 

## Fersprieding
De soarte libbet fan Sintraal-Brazylje oant eastlik Bolivia en eastlik Paraguay.

Kroltúfgaaien wurde yn savannes, op plantaazjes, healiepen gebieten en somtiden tunen waarnommen, dêr't er meastentiids yn lytse, lawaaierige groepen sjoen wurdt.

## Status
Der is gjin rûzing fan 'e grutte populaasje, mar de soarte soe algemien foarkomme en de populaasje is stabyl. Op 'e Reade list fan 'e Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer wurdt de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, 2024) klassifisearre.
Griene gaai

De **griene gaai** (*Cyanocorax luxuosus*) is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*).

## Taksonomy
De griene gaai ferskilt fan 'e besibbe Inkagaai út de Andes, fral troch it ûntbrekken fan 'e noasboarstel, dy't oan 'e basis fan 'e snaffel by dy soarte in plôk fearkes foarmet. Ek giet by dy fûgel it blau op 'e kroan by guon wat fierder troch nei de nekke. It ferspriedingsgebiet fan 'e griene gaai leit sa'n 1600 km noardliker as dat fan 'e Inkagaai, mar guon ornitologen beskôgje de fûgels konspesifyk mei de griene gaai as de *C. yncas luxuosu* en Inkagaai as de *C. yncas yncas*. 

## Skaaimerken

Griene gaaien wurde 25 oant 29 sm lang en weage 66 oant 110 gram. De kop en nekke ha gielwite, blauwe en swarte fearren. It boarst en de ûnderkant ferskilt fan helder giel yn it suden (bygelyks *C. l. maya* yn Yucatán) oant ljochtgrien yn it noarden (bygelyks *C. l. glaucescens* yn Teksas). De kleur fan 'e iris hinget ôf fan 'e ûndersoarte, ferskilt fan donkerbrúnich yn it noarden oant helder giel yn it suden.

## Fersprieding
De soarte komt fan Súd-Teksas oant Hondoeras foar en wurdt ferdield yn sân ûndersoarten (fan noard nei súd):

* *Cyanocorax luxuosus glaucescens*: súdlik Teksas, noardeastlik Meksiko.
* *Cyanocorax luxuosus luxuosus*: East-sintraal Meksiko.
* *Cyanocorax luxuosus speciosus*: West-Meksiko.
* *Cyanocorax luxuosus vividus*: Súdwestlik Meksiko.
* *Cyanocorax luxuosus maya*: Yucatán.
* *Cyanocorax luxuosus confusus*: Súdeastlik Meksiko oant westlik Gûatemala.
* *Cyanocorax luxuosus centralis*: Hondoeras.

## Status
Griene gaai binne yn it grutste part fan syn brede ferspriedingsgebiet gewoane fugels. Se passe harren maklik oan en oannommen wurdt dat de populaasje groeit mei't it kappen fan beammen geskikt habitat makket. Der binne gjin spesifike bedrigingen en de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer klassifisearret de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, 2016) op 'e Reade list.
Swartkroangaai

De **swartkroangaai** (*Cyanocorax chrysops*) is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*).

## Skaaimerken
 
De swartkroangaai is in middelgrutte fûgel mei in in krèmewite ûnderbúk, ûndersturtdekveren, ûnderwjukken en sturtpunt, wylst it boppeboarst, de nekke, de kop en de kiel meast swart binne. Boppe it each en op it wang hat de fûgel blau plak. Efter syn swarte kaam op 'e kop is de fûgel ljochtblau, dat nei it boppebealchje yn donkerder blau oergiet. De eagen binne giel, de snaffel en de poaten binne swart.  

## Fersprieding
De soarte komt foar yn Argentynje, Bolivia, Brazylje, Paraguay en Oerûguay en wurdt yn fjouwer ûndersoarten ferdield:

* *Cyanocorax chrysops diesingii*: it noardlike part fan Sintraal-Brazylje besuden de Amasônerivier. 
* *Cyanocorax chrysops insperatus*: noardeastlik Brazylje besuden de Amasône.
* *Cyanocorax chrysops chrysops*: fan Bolivia oant súdeastlik Brazylje, Paraguay, noardeastlik Argentynje en Oerûguay.
* *Cyanocorax chrysops tucumanus*: Noardwest-Argentynje.

## Hâlden en dragen
Swartkroangaaien binne omnivoaren en ite benammen sied, nuten, ynsekten, wringeleazen en bytiden ek fruit of mais. Ofhinklik fan 'e beskikberens fan iten kinne se ek aaien fan oare soarten en lytse bisten lykas kikkerts of slangen nimme.

De soarte is in stânfûgel en libbet yn groepkes fan trochstrings 3 oant 10 fûgels. De groep bestiet út ien briedpear en boppe yn de sosjale hierargy stiet it briedwyfke. De soarch foar de jonge fûgels is faak in taak fan 'e hiele groep.    

## Status
Der is gjin rûzing fan 'e oantallen fan 'e populaasje, mar de soarte soe frij algemien foarkomme. Op 'e Reade list fan IUCN stiet de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2018) klassifisearre, mar oannommen wurdt dat de oantallen fan 'e populaasje tebekrinne.
Azuernekkegaai

De **azuernekkegaai** (*Cyanocorax heilprini*) is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*). 

## Beskriuwing
De azuernekkegaai is in grutte blaugrize gaai mei in swart gesicht en by de giele eagen in pear blauwe plakjes. De sturt hat in wyt puntsje. 

## Fersprieding
De azuernekkegaai komt yn it noardwestlike diel fan it Amazônegebiet fan Súd-Amearika foar. Troch guon autoriteiten wurdt de fûgel yn twa ûndersoarten yndield:

* *Cyanocorax heilprini heilprini* - fan súdeastlik Kolombia oant súdwestlik Fenezuëla (Amazône) en it noardwestlikste part fan Brazylje.
* *Cyanocorax heilprini hafferi* - de súdwestlik Amazône-regio fan Brazylje en fan 'e westlike ouwer fan 'e Purus oant de westlike ouwer fan 'e Madeirarivier.

De *Cyanocorax heilprini hafferi* (Campinagaai) wurdt sûnt 2016 troch BirdLife International en de IUCN as in aparte soarte erkend. De Campinagaai komt  yn it súdlike Amazône-gebiet foar en it meast opfallende ferskil is dat se op it boarst griisblau binne ynstee fan pearsblau. 

## Hâlden en dragen
De azuernekkegaai libbet yn boskrânen, bosksavannes, jong bosk. Hy mijt de reinwâlden. 

## Status
De IUCN beoardielet de status fan 'e *heilprini* en *hafferi* apart. De *heilprini* stiet as net bedrige klassifisearre op 'e Reade list fan 'e IUCN, mar de oantallen nimme ôf. 

Neffens in rûzing fan 2008 wurdt de populaasje fan 'e *hafferi* op 26.000 fûgels rûsd. De soarte komt allinnich foar op 'e Campinasavannes op ûnfruchtbere sângrûn en kinne harren dreech oan feroaringen oanpasse. De fûgel ferdwynt út gebieten dêr't de tradisjonele begroeiing ferdwynt. De IUCN klassifisearre de *hafferi* as hast bedrige (*Near Threatened*, 2024).
Poarpergaai

De **poarpergaai** (*Cyanocorax cyanomelas*) is in fûgelsoarte yn it skaai maskergaaien (*Cyanocorax*) út de famylje kriefûgels (*Corvidae*). 

## Skaaimerken
De grutte, donkere gaai hat in djippe pearsblauwe kleur en in donkerder kop.  

## Fersprieding

De fûgel komt foar yn súdeastlik Perû, noardeastlik Argentynje, Bolivia, Paraguay en súdwestlik Brazylje. De soarte wurdt beskôge as monotypysk, wat betsjut dat der gjin ûnderfieling yn ûndersoarten is.

It biotoop bestiet út bosk en boskrânen, dêr't er him beweecht yn groepkes troch de middelste en heechste beamlagen. It ferspriedingsgebiet fan 'e poarpergaai oerlapet mei dat fan 'e fioletgaai. De poarpergaai komt lykwols minder faak foar en is mear bûn oan in habitat fan hegere kwaliteit. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en tocht wurdt dat de populaasje stabyl is. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) beöardielet de soarte dêrom as net bedrige (*Least Concern*, 2018).
Rüber

**Polch** is in stêd yn 'e lânkring Mayen-Koblenz yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak is it bestjoerssintrum fan 'e  ferbânsgemeente Maifeld.

## Skiednis
Rüber wurdt foar it earst yn 964 neamd as, neffens in oarkonde út dat jier, Volpert en syn frou Ecgewihe it kleaster fan Münstermaifeld njonken "marca Mertilachero" ek grûn by 'Ruveri' joegen. Troch de midsiuwen hinne wie it plak ûnderdiel fan it Kartrierske Amt Münstermaifeld.

It is wis dat it plak foar de Tritichjierrige Kriich (1618-1648) likernôch in kilometer westlik fan 'e hjoeddeiske lokaasje lei.  

By in grutte brân yn Rûber op 16 septimber 1849 baarnden 22 hûzen ôf.

## It besjen wurdich
* De neogoatyske katolike filiaaltsjerke Sint-Margareta is yn 1909/1910 boud neffens ûntwerp fan 'e arsjitekt Wilhelm Hector út Saarbrücken. 
* It âlde bakhûs (*Altes Backhaus*) datearret fan 1826 en wurdt by spesjale gelegenheden brûkt.

## Ofbylden

2025 Rüber, Sint-Margaretatsjerke.jpg|Margaretatsjerke
2025 Rüber, weikrús Polcherstraße (1804).jpg|Weikrús (1804)
2025 Rüber, kriichsmonumint.jpg|Kriichsmonumint
John Curtis (útfiner)

**John B. Curtis** (Maine, 10 oktober 1827 – 13 juny 1897) wie in Amerikaanske útfiner en ûndernimmer. .

## Biografy
Curtis waard berne yn Hampden yn Maine, en groeide dêr op. Hy helle nea in diploma en wurke foar syn famylje en oaren om de kost te fertsjinjen. Oarspronklik fertsjinne er $5 yn 'e moanne, mar stadichoan gie syn salaris omheech oant $24 yn 'e moanne. Neist syn wurk op 'e pleats wurke er ek mei oan it oanlizzen fan diken troch de bosken. 

Yn 1848 fûn de earste kommersjele kaugom út, ûnder de namme *Main Pure Spruce Gum*. Ynearsten produsearre er kaugom út it sop fan beammen, benammen hars fan de spar (*Picea*), mar yn 1850 gong er oer op it brûken fan paraffine, wûn út ierdoalje as basis fan de gum. Paraffine levere in bettere kwaliteit kaugom as it sparrehars, mei omdat it folle minder smoargens befette en gjin bysmaak hie.
Bremm

**Bremm** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e lânkring Cochem-Zell yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak falt ûnder de ferbânsgemeente Cochem.

It plak leit oan it wynbougebiet Calmont, dat mei 378 m hichte en een helling fan likernôch 65 graden ien fan 'e steilste wynbougebieten fan Europa is. De Calmont leit oan 'e Mûzel fan Ediger-Eller oant Bremm. It totale wynbougebiet op it doarpsgebiet fan Bremm is likernôch 100 hektare grut.

## Skiednis
Bremm waard al yn 'e Keltyske en Romeinske tiid bewenne. De âldste fermelding fan it plak datearret fan 1051, doe't Richeza, in pakesizzer fan keizer Otto IIit kleaster Brauweiler grûn yn "Brembe" skonk. Yn 1097 stie der foar it earst in tsjerke yn Bremm. De hjoeddeiske tsjerke yn Bremm ûntstie tsjin 'e ein fan 'e 15e iuw en waard yn 1895 ferboud en fergrutte. Lykas de âldere tsjerken fan Bremm is ek de tsjerke fan no oan 'e hillige Laurentius wijd.

De grutste lânbesitter fan Bremm wie oant 1802 it Augustynske kleaster Springiersbach mei it frouljusstift Kleaster Stuben. Dêr waard eartiids de ferneamde Limburger Stauroteek bewarre, in samling wichtige reliken yn in kostber Byzantynsk relikwarium. Al yn 1794 besetten de Frânsen it plak en sûnt 1814 hearde it doarp ta de mairie Eller yn it kanton Cochem. Yn 1815 waard Bremm Prusysk en sûnt 1946 leit Bremm yn 'e doe stifte dielsteat Rynlân-Palts. 

Bremm krige yn 2002 mei de wedstriid '" Unser Dorf hat Zukunft" (Us doarp hat takomst) de titel "Schönstes Dorf von Rheinland-Pfalz" (moaiste doarp fan Rynlân-Palts).

## It besjen wurdich
* Yn 'e Sint-Laurentiustsjerke stiet in barok alter. 
* Fan it earders Kleaster Stuben is hjoed-de-dei allinnich in skildereftige ruïne oerbleaun. 
* Bremm telt meardere fakwurkhûzen, lykas it mei fykwurk fersierde Storchenhaus-Fachwerkhaus
* De "Calmont Klettersteig" troch de Bremmer Calmont lûkt alle jierren in soad toeristen.
Ellenz-Poltersdorf

**Ellenz-Poltersdorf** is in *[[Ortsgemeinde]]* yn 'e lânkring Cochem-Zell yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De gemeente falt ûnder de ferbânsgemeente Cochem. De gemeente bestiet út de twa romtlik fan inoar skieden doarpen Ellenz en Poltersdorf.

 
Alhoewol't de gemeente Elenz-Poltersdorf troch it grutte boskareaal oan beide kanten fan 'e Mûzel leit, lizze de twa doarpen Ellenz en Poltersdorf oan 'e lofterkant fan 'e Mûzel. Dêr leit ek it wynbougebiet. 

De gemeente Ellenz-Poltersdorf leit oan in grutte bocht yn 'e Mûzel yn it sintrum fan wat de *Cochemer Krampen* neamd wurdt. Krampen ferwiist nei it U-foarmige ferbiningselemint kram. Fanút de loft foarmet de Mûzel fan Cochem oant Bremm hjir grutte bochten dy't oan 'e foarm fan in kram tinken docht. It doarp leit op in helling, dy't nei de súdeastlike rjochting yn 'e rjochting fan 'e Mûzel flakker wurdt.  

Cochem leit likernôch 7 km de stream ôf en Koblenz leit sa'n 50 km fierder fan Elenz-Poltersdorf. Nei Mayen is it sa'n 30 km. Oan'e oare kant fan 'e Mûzel leit it stedsje Beilstein. Mei Beilstein hat it doarp in oerset.  

## Skiednis
Ellenz waard foar it earst om 1100 yn in list fan besittings fan it stift Karden neamd. De earste fermelding fan Poldersdorf datearret fan 1178.

## Ofbylden

St. Martin (Ellenz).JPG|Ellenz, Sint-Martinustsjerke
Hauptstraße 45, Ellenz.jpg|Ellenz, Hauptstraße


Die kaltholische Kirche zu Poltersdorf (bearb Sp).jpg|Polterdorf, Andréastsjerke
Poltersdorf neben Raiffeisenstraße 9.jpg|Poltersdorf, Raiffeisenstraße 9
Blauwe eksters

De **blauwe eksters** (*Cyanopica*) foarmje in fûgelskaai út de famylje kriefûgels (*Corvidae*).

It skaai bestiet út mar twa erkende soarten, dy't foar in hiel skoft as ien soarte beskôge waarden. Oarspronklik waarden de blauwe eksters by it skaai *[[Pica]]* (de gewoane eksters) ûnderbrocht, mar út genetysk ûndersyk die bliken dat se yn in apart skaai hearre.

## Soarten
Yn it ferline waard der mar ien soarte erkend (*Cyanopica cyanus*), mar ûndersyk út de ein fan 'e 20e en it begjin fan 'e 21e iuw late ta de opsplitsing dêrfan yn twa ferskillende soarten mei ferskillende ferspriedingsgebieten.
Mammoth Cave

De **Mammoth Cave** (Frysk: 'Mammoetgrot') yn it Nasjonaal Park Mammoth Cave, yn de Amerikaanske steat Kentucky, is it grutste kompleks fan grotten yn'e wrâld. Dat wol sizze dat de langte fan de grotten sa't dy ûndersocht binne, dat wol sizze mear as 686 km (2025), langer is as hokfoar oar stelsel ek.

Offisjeel is it stelsel it *Mammoth–Flint Ridge Cave System*, sûnt 1972 doe't Patricia Crowther fûn hoe't men fan Mammoth Cave sels nei it Flint Ridge Cave System komme koe. It die lykwols bliken dat dy ferbining al optekene wie troch Stephen Bishop yn de 19e ieu; beiden wienen fan lytser stal as oare ûndersikers, dat hja koenen komme dêr't oaren net fierder koene.

Yn 1975 makke har man, William Crowther, ien fan de earste ynteraktive fiksjespultsjes, dêr't grotten by ûndersocht waarden: *Advent*: Ornaris oantsjut as Colossal Cave Adventure. De grotten dy't ûndersocht waarden, wienen beskriuwings fan it Collosal Cave Stelsel, part fan Mammoth Cave.
Ibearyske blauwe ekster

De **blauwe ekster** (*Cyanopica cooki*; synonym: *Cyanopica cyanus*) is in sjongfûgel út de famylje fan 'e kriefûgels (*Corvidae*). De fûgel waard yn 1850 troch de Frânske fûgeltsjeman Charles Lucien Bonaparte beskreaun en ferneamd nei de Ingelske skriuwer en natuerûndersiker Samuel Edward Cook. Earder waard de Ibearyske blauwe ekster as in ûndersoarte fan 'e Aziatyske blauwe ekster (*C. cyanus*) beskôge. De soarte is monotypysk: der wurde gjin ûndersoarten erkend.

## Taksonomy
Oant yn 'e 21e iuw waard de fûgel mei de Aziatyske blauwe ekster as ien soarte beskôge. Guon tochten sels dat de fûgel yn 'e 16e iuw of 17e iuw fanút Aazje ynfierd waard yn Europa, mar ornitologen ha dêr nea oan wollen. Hjoed-de-dei is de Ibearyske blauwe ekster in aparte soarte.  

## Skaaimerken

Blauwe eksters wurde 34 oant 36 sm lang en binne 65 oant 76 gram swier. De fûgel hat in glânzgjende swarte boppekant fan 'e kop en in wite kiel. De ûnderkant en de rêch binne griisbrún fan kleur mei azuerblauwe wjukken en sturt.

Wat oansjen en hâlden en dragen oanbelanget liket de soarte op 'e gewoane ekster dy't lykwols grutter is (40 oant 51 sm lang). De Ibearyske blauwe ekster is ek lytser as de Aziatyske blauwe ekster, dy't 36 oant 38 sm lang is en tusken 76 en 118 gram weaget. Fierder hat de Ibearyske blauwe ekster in koartere snaffel, ûntbrekke op de sturt de witte stippen, is it blau op 'e wjukken en sturt helderder. Tusken mantsjes en wyfkes binne gjin ferskillen.

## Fersprieding
De soarte is endemysk op it Ibearysk skiereilân (Spanje en Portegal). De habitat is leechlân oant maksimaal 700 m boppe de seespegel. De fûgel hat in foarkar foar stienikebosk mei nullebeammen en oliifhôven mei in ûndergroei fan gers. Plantaazjes fan eucalyptusbeammen, dy't yn Spanje en Portegal ynfierd binne, wurde fakentiden brûkt as mienskiplik sliepplak.    

## Hâlden en dragen
De fûgels wurde faak yn famyljes waarnommen of groepen fan maksimaal 70 fûgels. De grutste groepen binne nei it briedseizoen en winterdeis te sjen. It iten bestiet út ikels, sied en nuten mei wringeleazen, fruit en beien of ôfeart fan minsken yn parken of stêden.

De soarte boud it nêst yn losse, iepen koloanjes mei ien nêst yn elke beam. In lechsel bestiet út likernôch 6 aaien.  

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet op it Ibearysk skiereilân en dêrfandinne is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e populaasjr wurdt op 260.000 oant 460.000 pearkes rûsd en oannommen wurdt dat de populaasje groeit. Dêrfandinne stiet de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, ) op 'e Reade list fan IUCN.
Stereo MC's

**Stereo MC's** is in Britske band dy't in *[[cross-over]]* bringt fan dance en hiphop. De kearn fan de band bestiet út rapper-sjonger Rob Birch (1961) en produsint Nick Hallam (1962). Sjongster Cath Coffey en drummer Owen If (1959) hearre ek ta de fêste besetting fan de formaasje. De band is benammen bekend fan de hit *Connected*. Nei it útbringen fan acht albums foar Island Records, !K7, Graffiti Recordings, en PIAS, foarmen se it label Connected mei de band Terranova om har eigen materiaal en dat fan oare artysten binnen it house/techno/elektroanyske sjenre út te bringen.

## Diskografy
### Albums
* *33-45-78* (1989)
* *Supernatural* (1990)
* *Connected* (1992)
* *DJ Kicks* (mixalbum)* (2000)
* *Deep, Down & Dirty* (2001)
* *Retroactive* (kompilaasje) (2002)
* *Paradise* (2005)
* *Double Bubble* (2008)
* *Emperor´s Nightingale'' (2011)
Houteksters

De **houteksters** (*Garrulus*) foarmje in fûgelskaai út de famylje kriefûgels (*Corvidae*). De typesoarte fan it skaai is de gewoane houtekster, ek bekend as Flaamske gaai.

Houteksters binne middelgrutte krieën fan likernôch 30–35 sm lang, mei in frij koarte wjukken en in lange, wat rûne sturt. Oer it generaal is de fûgel brúnich of readbrún mei opfallende kontrasten lykas wyt op 'e sturt of sturtbasis, swarte wjukrânen en hiel karakteristyk binne de blauwe fearkes mei swarte balkjes op 'e wjukdekfearren. Dat blauswarte patroan op 'e wjukken is by alle trije soarten oanwêzich, alhoewol't de yntinsiteit wat ferskilt.

De fûgel hat in sterke en rjochte snaffel mei in lytse bûging oan 'e punt. De snaffel is geskikt om nuten of ikels te kreakjen, mar ek om ynsekten, lytse bisten of aaien te pakken. 

De fûgels binne lûdroftich en ha in skerpe, krassende rop en steane der om bekend dat hja oare fûgels imitearje kinne. Houteksters lizze foar de winter foarrieden oan troch ikels of sied yn 'e grûn te ferstopjen en sa drage se ek by oan it fersprieden fan ikebosk. 

Houteksters binne yn bosken en by houtwâlen te sjen fan sawol leaf- as mingde bosken. Ek binne se yn parken oanwêzich. Se bouwe in grut nêst yn beammen en de lechsels binne 4 oant 6 aaien grut. 

Lykas oare krieën hearre se ta de tûkste fûgels, mei komplekse sosjale ynteraksjes, ûnthâld en oplossingsfermogen.

## Soarten
Der binne trije soarten yn it skaai bekend.
Swartkophoutekster

De **swartkophoutekster** (*Garrulus lanceolatus*) is in sjongfûgel út de famylje kriefûgels (*Corvidae*).

## Beskriuwing
Swartkophouteksters wurde 33 sm lang en ha in swarte kop mei lange fearren op 'e kroan dy't er opsette kin. De snaffel is bleek en op 'e kiel hat er wite streken. It bealchje is griisbrún en de wjukken binne meast blau mei in wyt skouderplak. De lange sturt is blau en bandearre.  

## Fersprieding
  
De soarte komt foar yn 'e Himalaya fan eastlik Afganistan oant Nepal en noardlik Yndia. De fûgel wurdt as monotypyske soarte behannele en wurdt dus net ferdield yn ûndersoarten.

De swartkophoutekster wurdt fyn iepen bosken yn bercheftige gebiet oantroffen op in hichte fan 1500 oant 4000 meter. Winterdeis is de fûgel yn legerlizzende gebieten te finen. Swartkopgaaien wurde ek yn agrarysk gebieten sjoen en hy komt ek by delsettings, dêr't er nei fretten by ôfeart siket. 

## Hâlden en dragen
Hy wurdt faak yn pearkes of lytse groepkes sjoen, somtiden mei oare ekstersoarten oant maksimaal 40 fûgels. De fûgel is in omnivoar en yt ynsekten, plantedielen, lytse hagedissen, aaien, jonge fûgels en wringeleazen. Lykas oare gaaien leit er foarrieden fan ikels of nuten oan foar letter gebrûk.

## Status
Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de soarte soe yn it ferspriedingsgebiet frij algemien foarkomme, lykwols minder algemien yn Nepal. Mei't yn it ferspriedingsgebiet der ûntboske wurdt, wurdt der oannommen dat de oantallen tebekrinne, mar net sa bot dat de fûgel as bedrige wurdt beskôge. Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de swartkopgaai de status fan net bedrige (*Least Concern*, 2024).
Amamihoutekster

De **Amamihoutekster** (*Garrulus lidthi*), ek **Lidth's houtekster**, is in sjongfûgel út de famylje kriefûgels (*Corvidae*).

## Skaaimerken

De Amamihoutekster is in grutte brúnblauwe gaai fan 38 sm. De kop is donkerblau mei in blauswarte foarholle en romp, de kiel hat wite streekjes en de snaffel is twakleurich mei in hoarnkleurige punt en in griisblauwe basis. De sturt en wjukken binne donkerblau, wylst de rêch en ûnderkant djip kastanjebrún binne. 

## Fersprieding
De Amamihoutekster is endemysk op it eilân Amami-Ōshima en de oanbuorjende lizzende eilandsjes (Kakeroma-jima, Uke-jima, en Edateku-jima) yn it noardlike diel fan 'e Japanske Rjûkjû-eilannen. Hy wurdt behannele as monotypysk, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ûndersoarten.

De soarte libbet yn bosk, houtwâlen om kultivearre lân en by delsettings fan minsken mei in foarkar foar heechlizzende lânseigen bosk. It iten bestiet út ikels fan 'e *Castanopsis cuspidate* en *Quercus glauca*, mar ek ynsekten, spinnen, reptilen, jonge fûgels, fruit en sied. De fûgel foarmet nei alle gedachten foar in lang skoft pearkes en it brieden fynt plak fan ein jannewaris of begjin febrewaris oant maaie.

## Status
De Amamihoutekster hat in tige lyts ferspriedingsgebiet en de hiele populaasje waard yn 'e jierren 1970 op 5.800 fûgels rûsd. Yn it ferline binne de oantallen in pear kear foars ôfnommen. Yn 'e iere 20e iuw troch de rysbou en yn 'e lette 20e iuw troch ûntbosking en predaasje fan ynvasive soarten. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer kategorisearret de Amamihoutekster dêrom as kwetsber. It is lestich om hjoeddeistige trends te beöardieljen fanwegen in brek oan ynformaasje, mar mooglik groeit de populaasje sûnt 2006 en is de populaasje stabyl. Waarnimmingen jouwe oanlieding om oan te nimmen dat de populaasje op it noardlike skiereilân Kasari op Amami-Ōshima.
Amami-Ōshima

**Amami Ōshima** (Japansk: 奄美大島, Okinawaansk: ウーシマ, Uushima; Amami: ウシマ, Ushima), ek bekend as Amami, is it grutste eilân yn 'e Amami-arsjipel tusken Kyushu en Okinawa. It is ien fan 'e Satsunan-eilannen en Ryukyu-eilannen. It grutste plak is Amami, dat sûnt 20 maart 2006 mei de plakken Kasari, Naze en Sumiyo no de stêd Amami is. Der wenje sa’n 60.000 minsken op it eilân.

It eilân hat in oerflak fan 712,35 km² en is bestjoerlik ferdield yn 'e stêd Amami, de stêden Tatsugō, Setouchi en de doarpen Uken en Yamato yn 'e prefektuer Kagoshima. In grut part fan it eilân wurdt ynnommen troch it Nasjonaal Park Amami Guntō. It eilân is bercheftich mei in subtropysk reinwâld, mangroves en rike koraalriffen. It hat in fochtich, waarm klimaat. 

Amami Ōshima is bekend om syn endemyske (allinnich dêr foarkommende) dieresoarten. De meast ferneamde is it Amamiknyn (*Pentalagus furnessi*), in seldsume, primitive hazzesoarte. 

## Befolking en skiednis
De ynwenners hawwe in eigen kultuer en taaltradysje, besibbe oan dy fan Okinawa, mei eigen folksmuzyk, dûnsen en ambachten. 

It eilân wie lang part fan it Ryukyu-ryk, mar waard yn de 17e iuw ûnder it bewâld fan de Satsuma-clan fan Kyushu brocht. Nei de Twadde Wrâldoarloch wie it oant 1953 ûnder Amerikaansk bestjoer, doe't it wer oan Japan oerdroegen waard.

## Unesco

It eilân leit yn 'e marine ekoregio Súdlike Kuroshiostream. Yn 2021 waard Amami-Ōshima opnommen yn 'e UNESCO-wrâlderfgoedlist as ûnderdiel fan 'e ynskriuwing *Amami-Oshima, Tokunoshima, noardlik diel fan Okinawa en Iriomote*. De fjouwer eilannen binne oanwiisd as wrâlderfgoed fanwegen harren bysûnder biodiversiteit.