open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gerlof Kalma

**Gerlof Kalma** (Britsum, 22 july 1887 – Poitiers, 9 maart 1936) wie in yngenieur.

Hy swalke troch Denemark, Dútslân, Belgje en Frankryk en hat artikels skreaun. Syn bibleteek oer taal- en letterkunde, skiednis en folkloare kaam yn de Provinsjale Bibleteek fan Fryslân. Ien fan syn boeken wie "Wetterplanten" (1934).
Marten Kalsbeek

**Marten Kalsbeek** (Wergea, 30 maart 1874 - dêre, 7 septimber 1904) wie in suvelarbeider.

Hy naam it inisjatyf ta oprjochting fan in 'Bûn fan Suvelarbeiders' yn 1900. Wie ek redakteur fan 'De Zuivelbewerker' yn 1901. Op syn grêf stien in tinkteken.
Cornelis Kasje

**Cornelis Kasje** (Wergea, 21 maaie 1872 - Ljouwert, 8 april 1957) wie in suvelarbeider.

Hy wie mei Marten Kalsbeek oprjochter en haadbestjoerslid fan it Bûn fan Suvelfabrykarbeiders (1900). Joech ek tsientallen folksrimen en krante-artikels.
Keatsjen

**Keatsjen** is in iisspul dat midden de 20e iuw noch dien waard yn de omkriten fan Akkrum en Terherne.

Foar it spul wienen nedich:
* in tal *keatten*, út kowehakken, dy't by de slachter helle waarden;
* in *bol*: in silinderfoarmich stik hurdhout, op de snijflakken ôfrûne;
* in *lange juffer*: in peal om de weismitene bol oan de ein te kearen.

De keatten waarden yn de lingte fan de baan op in rige setten, ôfhinklik fan it tal spilers. Bygelyks fiif spilers mei elk 20 keatten. Elk smiet mei de bol nei de efterste keat. Rekke men oaren, dan moast men safolle sinten by de rige sette as de keatten omsmiten wienen. Sa koe de lêste smiter, dy't it jild opkrije mocht, bytiden wol in ryksdaalder winne.

Ek yn Hollân en yn Flaanderlân waard keatte. De regels wienen lykwols net oeral krekt itselde, mei as in grut ferskil dat it bûten Fryslân op fêste grûn spile waard.

## Literatuer
* 

## Keppeling om utens
*
Ynternasjonale Styl

Mei **Ynternasjonale Styl** wurdt in streaming yn de arsjitektuer (en de binnenhûsarsjitektuer) oantsjut yn de perioade fan sa'n 1930 oant sirka 1970.

De styl is ûntstien út it nije Nije Bouwen. Dy styl lei hieltyd de klam op dingen as funksjonaliteit, strakke foarmen, gjin fersieringen, en moderne konstruksjetechniken. Dizze line is yn de Ynternasjonale Styl fuortset en fierder ûntwikkele.

Men moat wol betinke dat beide streamings dreech út elkoar te hâlden binne: beide oantsjuttingen wurde (foar in part) trochelkoar brûkt. Fermoedelik kin it Nije Bouwen krek fierder yn de tiid set wurde, foar it grutste part foar 1940, as de Ynternationale Styl, dy't foaral nei de oarloch sa neamd wurdt. It bliuwt in wat arbitrêr ûnderskied.

Bekende arsjitekten dy't mei de Ynternasjonale Styl yn ferbân brocht wurde binne bygelyks Le Corbusier, Ludwig Mies van der Rohe, Oscar Niemeyer, Alvar Aalto en Eero Saarinen. It lettere wurk fan Frank Lloyd Wright kin ek ta dizze skoalle rekkene wurde. Fan de meubelûntwerpers kinne ûnder oaren Marcel Breuer en Mart Stam neamd wurde.

De Ynternasjonale Styl hat it meast namme makke mei grutte objekten sa as kantoargebouwen, musea en soks, mar hat ek ynfloed hân op stedebou, wenningbou en meubelûntwerpen. Grutte stedeboukundige projekten dy't ynfloed fan dizze skoalle ûndergien hawwe, binne ûnder oaren Brasilia en Chandigarh (Yndia). In útwreidingsplan as de Bijlmermeer (Amsterdam) soe sûnder de Ynternasjonale Skoalle wierskynlik net sa opset wêze.

## Skaaimerken
* Ienfâldige, utilaristyske, sobere ûtwerpen
* Skulptuerde foarmen
* Yndustriële materialen, sa as stiel en glês

## Krityk op de Ynternasjonale Styl
De noftere, sobere Ynternasjonale styl hat oant hjoed de dei ek in protte kritisy kend. Foaral grutte publike gebouwen moasten it ûntjilde, men fûn se ûnsjoch, ûnminsklik, steryl, en elitêr. . Dy krityk foel goed yn it lêst fan de twadde helte fan de 20e iuw. Akademisy as  Hugo Kükelhaus en de Amerikaanske skriuwer fan *bestsellers* Tom Wolfe waarden wurdearre om harren krityk, en hawwe bydroegen ta de opkomst fan tsjin-bewegings as it postmodernisme. Krityk op ynternasjonale modernistyske ûntjouwings fan  it grutte publyk is sa'n bytsje synonym wurden oan behâldsucht en ferset tsjin nije ûntwikkelingen yn de arsjitektuer yn it generaal.

## Besibbe oan
* Modernisme
* De Styl
* Bauhaus

## Keppelings om utens
* Weissenhof Estate
* Weissenhof Estate foto gallery
* White City of Tel-Aviv -- the Modern Movement
* Bauhaus yn Tel Aviv
* Arts & Architecture magazine http://www.artsandarchitecture.com
* Plaatsjes fan de passazjiersakkomodaasje fan it loftskip Hindenburg ûntwurpen troch Fritz August Breuhaus
Dûkerke

It **dûkerke** (*Tachybaptus ruficollis*) is in soarte yn it skaai fan de dûkerkes (*Tachybaptus*). Mei syn 26 sm is it yn Jeropa it lytste lid fan de famylje fan de hjerringslynders. It is in dûnkere fûgel en hy hat in frij koarte nekke mei in readeftige hals. De snaffelbasis is griengiel. 
Hy komt foar yn hiel Europa útsein it grutste part fan Skandinaavje, yn hiel súdlik Afrika en yn Súd en Súdeast-Aazje.

## Namme
It Dûkerke hjit yn it Frysk ek wol *earsfuttel*, *earsfutteler* as *lytse ieldûker*.

## Habitat en aaien
It dûkerke libbet yn swietwettermarren, fivers en traachstreamende rivieren, mar ek yn reservoirs en grintputten.
Hy leit 4-6 wite aaien op in platfoarm fan driuwende fegetaasje. De âlden diele de briedperioade fan 19-25 dagen. De jongen kinne harsels fiede en kinne fleane nei 44-48 dagen.


Image:Zwergtaucher 060319 1.jpg
Image:Tachybaptus_ruficollis_1_(Marek_Szczepanek).jpg
Image:Little Grebe Ringwood.jpg
Image:Kaitsuburi_05z4773s.jpg
Image:Zwergtaucher 2007-05-13 189.jpg
Image:Little Grebe (Non-breeding plumage) I IMG 8202.jpg
Image:LittleGrebe1.jpg
Image:Little Grebe (Adult with Immature) I2 IMG 1615.jpg
File:Little grebe (Tachybaptus ruficollis) in Tokyo.webm|thumb |Tachybaptus ruficollis
Tachybaptus ruficollis MHNT.ZOO.2010.11.37.9.jpg |Aaien fan it Dûkerke


## Keppelings om utens
* SoortenBank.nl beskriuwing, ôfbylden en lûd.
* SOVON - Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan it dûkerke yn Nederlân.
* Kaart mei waarnimmings yn Nederlân.
*
Kopermoandei

**Kopermoandei** is de moandei nei de earste snein nei Trijekeningen. 

It wie it begjin fan de festeljûntiid. Oant yn de 19e iuw waard Kopermoandei op feestlike wize de pot fan de gilden, 'buorrens' en begraffenisferienings fertard en makke de jeugd lawaai. It wie ek de dei dat skippersbern har ferhierden. Yn Dokkum waard Kopermoandei oant likernôch 1960 noch fierd: Elk haad fan de húshâlding út wyk D krige in jildlike útkearing. De tiisdei dêrop waard Blikken Tiisdei neamd. Bern makken dan in soad leven mei blikken. 

Yn Grou waard Kopermoandei Keatlingdei neamd. 

Yn de Protestantske Gemeente Skettens-Skraard-Longerhou (Fryslân), is it oant no ta noch wenst dat de pachters fan it tsjerkelân troch de tsjerkefâden útnûge wurde foar in gearkomst. De hier wurdt lykwols al jierren net mear op dizze dei betelle.

## Literatuer
* , *Koppermaandag* (1989; útjouwerij Profiel, Bedum) ISBN 90-70287-81-1

## Keppeling om utens
*
Historia Augusta

**Skiednis fan de Keizers** (Latyn: **Historia Augusta**) is de beneaming fan in bondel biografyske teksten besteande út tritich boeken dy't de libbens fan keizer Hadrianus oant Numerianus (fan 117 oant 284 nei Kr.) beskriuwe, mar foar it tiidrek nei Septimius Severus in protte kletspraat, rabberij en opsetlike ûnkrektens befetsje. Histoarysk sjoen is de Historia Augusta net betrouber, mar op sommige punten dochs wol wer ...

## It skriuwersfraachstik
De tritich boeken binne oerlevere op namme fan seis skriuwers, te witten: Aelius Lampridius, Aelius Spartianus, Julius Kapitolinus, Fulkasius Gallikanus, Trebellius Pollio en Flavius Fopiskus. Hja pretindearren te skriuwen yn de earste helte fan de 4e iuw, de tiid fan de keizers Diokletianus en Konstantyn de Grutte dêr't de measte biografyen oan opdroegen binne. 

Yn 1889 toande Hermann Dessau yn syn baanbrekkende *Über Zeit und Persönlichkeit der Scriptores Historiae Augustae* oan, dat de seis auteurs pseudonimen binne fan fermoedlik ien auteur dy't op de ein fan de fjirde iuw ûnder it regear fan Teodosius I skreau. It oanfurdzjen fan dizze teze krong mar stadichoan troch by de gelearden en op it heden binne der noch mar in pear oerbleaun dy't leauwe dat de Historia Augusta destiids yndied troch seis auteurs skreaun binne. 

It wurk, dat allinnich it libben fan heidenske keizers beskriuwt, kin besjoen wurde yn de kontekst fan de polemyk tusken it Kristendom en de tradisjonele Romeinske religys.

Ta de boarnen fan de Historia Augusta heare mooglik de yn distiid ferlern rekke keizerbiografyen fan de skriuwers Marius Maksimus, Deksippus, Eunapius, en de saneamde *Enmannsche Kaisergeschichte*. De Grykske skiedskriuwers Herodianus en Kassius Dio, dy't yn it earste fearn fan de tredde iuw skreaunen, binne wol bewarre bleaun, en waarden ek troch de skriuwers fan de Historia Augusta brûkt. 

## Keppeling om utens
* Latynske tekst fan de Historia Augusta 
* Latynske tekst en Ingelske oersetting fan de Historia Augusta
* Algemiene ynlieding
Mallemok

De **Mallemok** (*Fulmarus glacialis*) is in fûgelsoarte út it skaai fan de Mallemokken (*Fulmarus*) yn it skift fan de Mokeftigen (*Procellariiformes*). Yn it earste oankommen liket de fûgel op Miuwen (*Lares*), mar de Mallemok heart ta de famylje fan de Mokfûgels (*Procellariidae*), en beide famyljes hearre ta ferskillende skaaien. De soarte is griis en wyt mei in giele snaffel, de lingte is 43-52 sm en de spanwiidte 101-117. Fan de Mallemok bestiet sawol in donkere as in ljochte kleurfariaasje.

## Namme
De Mallemok hjit yn it Frysk ek wol fan *Mâlemok*, *Mok*, *Seemok*, *Stoarmmok* of *Unwaarsfûgel*; yn it Noardfrysk: *Malmuk*, Deensk: *Mallemuk*, Nederdútsk: *Ies-stormvagel*, Dútsk: *Eissturmvogel*, Nederlânsk: *Noordse stormvogel*, Ingelsk: *Northern Fulmar*.

## Briedseizoen
Mallemokken briede op kliffen; se lizze ien aai op de rûge stiennen of yn in hoaltsje fan plantaardich materiaal. Nesteljende fûgels en jongen kinne in akelich rûkende maachoalje oant twa meter fier spuitsje om sa ynkringers op ôfstân te hâlden. As fûgels it op harren fearren krije, wurde dy dêrtroch slim beskeadige, wat ta ferlies fan fleanfermogen en úteinlik de dea liede kin. Op dizze wize kin de Mallemok him effektyf tsjin rôvers lykas Jagers ferwarre.

## Fiedsel
Bûten it briedseizoen binne it folslein oseaanfûgels, dy't har fiede mei fisk en fiskôffal. Resint ûndersyk om de Noardsee hat útwiisd dat mallemokken gefoelich binne foar plestik swalkôffal op see, dat him ophopet yn it spiisfertarringsysteem fan de fûgels.
Yn de 20e iuw hat de soarte him wol útwreidzje kind troch de taname fan de kommersjele fiskerij en dêrby frijkommende beskikberheid fan fiskkôffal. Gefoelichheid for klimaatferoaring, in ôfname fan de fiskerij yn de Noardsee en in tanamme fan fersmoarging soene der ta liede kinne dat de soarte efterút giet.

## Fleanen
Lykas oare Mokeftigen kin de Mallemok net sa goed rinne, mar it binne treflike fleanders, mei frij stive, rjochte wjukken, wat harren fan de Miuwen ûnderskiedt. Se hawwe in dikke bolle nekke en in relatyf koarte snaffel. De libbensferwachting is heech; it is net ûngewoan dat se fjirtich jier âld wurde.

De Mallemok kin it hiele jier troch oan de Fryske en Nederlânske Noardseekust sjoen wurde, mar foaral nei in perioade mei oanlannige, stoarmeftige wyn yn de hjerst, soms mei hûnderten, meastal in pear oant tsientallen. Hy kin mei de Sulverkob betize wurde; in Sulverkob hat lykwols swarte wjukpunten en in Mallemok net en fierders fleane de twa soarten hiel ferskillend.

## Sjoch ek
* List fan fûgels

## Keppelings om utens
* SoortenBank.nl beskriuwing, ôfbylden en lûd
* 


Ofbyld:Fulmarus glacialis LC0144.jpg
Ofbyld:Fulmarus_glacialis_LC0143.jpg
Ofbyld:Northern-Fulmar 2.jpg
Ofbyld:Northern-Fulmar.jpg
Ofbyld:Northern Fulmar.jpg
Ofbyld:Fulmarus glacialis 1 2.jpg
Ofbyld:Fulmarus glacialis 1 7.jpg
Ofbyld:Eissturmvogel02.jpg|Mallemok op it Noarske fûgeleilân Runde.
Fulmarus glacialis MHNT ZOO 2010 11 42 Grímsey Island.jpg|*Fulmarus glacialis*
Lâningte

In **lâningte** is in smel stik lân dat twa gruttere stikken lân mei elkoar ferbynt. Bygelyks de Lâningte fan Panama ferbynt Noard- mei Súd-Amearika en de Lâningte fan Suez yn Egypte ferbynt Afrika mei Aazje (of Jeraazje). In lâningte is dan eins it omkearde fan in seestrjitte.

Troch in lâningte wurdt faak in kanaal oanlein om in koartere wei foar de skipfeart te meitsjen. It Panamakanaal giet troch de Lâningte fan Panama, en ferbynt sa de Atlantyske Oseaan mei de Stille Oseaan, it Suez-kanaal ferbynt de Middellânske See mei de Reade See (en dêrmei de Atlantyske Oseaan mei de Yndyske Oseaan).

It komt it meast foar dat in lâningte in skiereilân mei it fêstelân ferbynt, of twa parten fan in eilân mei elkoar. 

Yn in soad definysjes wurdt sein dat in lâningte oan beide kanten omheind wurde moat troch see, mar de Karelyske Lâningte, dy’t de Finske Golf skied fan de Ladogamar, bewiist dat in mar ek foar in lâningte soargje kin.

## List fan lâningten
Hjirûnder stiet in net folsleine list fan lâningten op de wrâld.

* Lâningte fan Panama
* Lâningte fan Tehuantepek
* Lâningte fan Suez
* Lâningte fan Korinte
* Lâningte fan Kra
* Karelyske Lâningte
* Lâningte fan Perekop
* Monemvasia

## Keppeling om utens
*
Paulus Moreelse

**Paulus Moreelse** (Utert, 1571 - dêre, 6 maart 1638) wie in Nederlânsk skilder, meast fan portretten.

Moreelse wie in learling fan de Delftske portretskilder Michiel Jansz. fan Mierevelt, dy't it wer fan Anthonie fan Blocklandt ûnderwiisd wie. Hy makke in stúdzjereis nei Itaalje, dêr't er in protte opdrachten foar portretten krige. Werom yn Utert waard er yn 1596 lid fan it *zadelaarsgilde*, en yn 1611 wie er ien fan de oprjochters fan it nije skildersgilde en waard dêr ek de earste deken fan. 

Moreelse waard faak frege as portretskilder en krige opdrachten út de hiele republyk. Neist portretten skildere er ek in stikmannich histoarjestikken yn maniëristyske trant, en yn de jierren 1620 makke er pastorale skilderijen fan harders en harderinnen. Hy wie fan deselde generaasje as Abraham Bloemaert en Joachim Wtewael, en krekt as de lêste spile er in wichtige rol yn it iepenbiere libben fan syn stêd. Doe't de  kontraremonstranten yn Utert de macht krigen yn 1618, waard er riedslid. 

Moreelse wie ek warber as arsjitekt; hy ûntwurp yn Utert de Katarijnepoarte (1626, om 1850 hinne ôfbrutsen) en faaks ek it no noch besteande Fleishûs oan de Foarstrjitte út 1637. Hy joech les oan de Utertske *tekenakademy*, en hie in protte learlingen, mei as ferneamdste Dirck van Baburen. Op 19 maart 1638 waard Moreelse begroeven yn de Buertsjerke te Utert.

## Keppeling om utens
*Paul Moreelse op Ryksmuseum.nl (ingl.)
Harry Mulisch

**Harry Kurt Victor Mulisch** (Haarlim, 29 july 1927 - Amsterdam, 30 oktober 2010) wie ien fan 'e wichtichste Nederlânske skriuwers fan nei de Twadde Wrâldkriich.

Mulisch, soan fan in Eastenryksk-Hongaarske heit dy't kollaborearre yn de Twadde Wrâldoarloch en in Dútsk-Joadske mem, waard grutbrocht yn dy oarloch, dy't tige ynfloed op him en syn skriuwerij hân hat. Yn 1947 ferskynde syn earste ferhaal (*[[De kamer]]*), yn 1952 folge syn earste roman: *[[archibald strohalm]]*. In soad boeken folgen, lykas *[[Het stenen bruidsbed]]* (1959), *[[Twee vrouwen]]* (1975), *[[De aanslag (roman)|De aanslag]]* (1982) en *[[De ontdekking van de hemel]]* (1992). Syn lêste roman wie *[[Siegfried (roman)|Siegfried]]*, ferskynd yn 2001. 'Magysk-mytysk' is in protte brûkte oantsjutting fan in grut part fan Mulich syn oeuvre.

Mulisch syn hâlden en dragen waard faak omskreaun as arrogant, dat, en syn stipe oan it Kuba fan Fidel Castro kaam him op krtyk fan guonts te stean. Hy jildt as ien fan de wichtichste nei-oarlochske Nederlânske skriuwers en wurdt ta "De Grutte Trije" fan de Nederlânske literatuer fan nei de oarloch rekkene, wêr't ek Willem Frederik Hermans en Gerard Reve by hearre. Mulisch wûn in grut tal literêre prizen, lykas de Priis fan de Nederlânske Letteren en de P.C. Hooft-priis, beide foar syn hiele oeuvre. *De ontdekking van de hemel* waard 2007 útroppen ta it bêste Nederlânskstalige boek fan alle tiden. Yn oktober 2010 stoar de auteur yn 'e âldens fan 83 jier oan kanker.

## Wichtige skriuwersprestaasjes
Harry Mulisch hat in grut tal ferneamde en nei oare talen oersette boeken skreaun, wêrfan't der ek in protte in priis wûn haw, hjir in gronologyske list dêrfan:

* 1951 – Reina Prinsen Geerligspriis foar *Archibald Strohalm*
* 1957 – Bijenkorf-literatuerpriis foar *Het zwarte licht*
* 1957 – Anne Frank-priis foar *archibald strohalm*
* 1961 – Athos-priis foar syn hiele oeuvre
* 1961 – ANV-Visser Neerlandia-priis foar *Tanchelijn*
* 1963 – Vijverbergpriis foar *De zaak 40/61*
* 1977 – Constantijn Huygenspriis foar syn hiele oeuvre
* 1977 – Cestoda-priis
* 1977 – P.C. Hooft-priis foar syn hiele oeuvre
* 1986 – Diepzee-priis foar *De aanslag*
* 1993 – Multatulipriis foar *De ontdekking van de hemel*
* 1993 – Mekka-priis foar *De ontdekking van de hemel*
* 1995 – Priis fan 'e Nederlânske Letteren foar syn hiele oeuvre
* 1999 – Libris Literatuer Priis foar *De procedure*
* 1999 – Prix Jean Monnet de Littérature Européenne foar *De ontdekking van de hemel*
* 2003 – De Inktaap foar *Siegfried*
* 2007 – Prix européen des jeunes lecteurs foar *Siegfried*
* 2007 – Earedoktoraat oan 'e Universiteit fan Amsterdam
* 2007 – Italjaanske Nonino-priis foar literatuer
* 2007 – Bêste Nederlânske roman ea foar *De ontdekking van de hemel*
* 2009 – Gouden Eeuw Award foar syn hiele oeuvre

## Keppeling om utens
* Hiemside Harry Mulisch
* Literatuurplein.nl
* NRCboeken.nl
* Uitgeverijarchipel.nl ferhâlding mei Kitty Saal (1956) (op archive.org)
* Trouw.nl biografy
Jan Jans de Stomme

**Jan Jans de Stomme**, berne as **Jan Voogelesang** (Frjentsjer, 1615 - Grîns, ± 1657) wie in Fryske keunstskilder.

Jan Jans wie dôfstom. It is net bekend wa't him oplaat hat, mar Jan Jans moat bekend west hawwe mei it wurk fan Wybrand de Geest, in bekend portretskilder út Ljouwert, en Harmen Wieringa (warber tusken 1632 en 1650). Jan Jans de Stomme ferfear nei syn oplieding nei Grins, dêr waard er neamd yn 1643. Hy krige in soad opdrachten ta it skilderjen fan portretten fan Grinslânske pommeranten. Hy spesjalisearre him yn berneportretten. 


File:Jan Jansz de Stomme - portrait of a man.jpg|Potret fan in man, 1640-1650 (Holburne Museum of Art, Bath, Ingelân) 
Ofbyld:Jan Jansz de Stomme- Twee Groningse meisjes met schorten druiven plukken.jpg|'Twa Grinzer famkes mei skelken oan 't druveploaitsjen', 1654
File:Jan Jansz. de Stomme - Kinderlijkje Groninger Museum.jpg|Bernelykje (Grinzer Museum)


## Literatuer
*, *J.J. de Stomme, een 17e eeuwse schilder in Groningen*, Grins, 1984.

## Keppelings om utens
* http://www.artdaily.org/index.asp?int_sec=11&int_new=26050&int_modo=1
* http://www.flickr.com/photos/qubodup/3211525772/
Jacob Potma

**Jacob Potma** (Warkum, 1610 - München, 27 juny 1704) wie in keunstskilder fan Frysk komôf.

Neffens Houbraken kaam Potma fan Warkum en wie er learling fan Wybrand de Geest. Hy lei him ta op histoarjestikken. Neffens Immerzeel is er stoarn yn Wenen yn 1684, neffens Descamps doe't er ûnderweis wie nei dy stêd. Hy wie doe 74 jier.  Nagler seit lykwols dat er yn 1690 noch in alterstik foar de tsjerke yn Pfreimdt (Beieren) makke hat.

Syn namme wurdt ek wol stavere as Bodma, Pottma en Pohmar.

## Keppeling om utens
* Potma op Artnet
Herman van Rompuy

**Herman Achille Van Rompuy** (Etterbeek, 31 oktober 1947) is een Belgyske politikus fan de Kristen-Demokratyske en Flaamske partij en sûnt 30 desimber 2008 de Premier fan Belgje. Fan 2009 oant 2014 wie er de earste permaninte foarsitter fan de Europeeske Rie. Dy funksje wurdt ek wol 'Presidint fan Europa' neamd.

Van Rompuy is in tige leauwige katolyk

## Boeken
* *De kentering der tijden*, Lannoo, 1979
* *Hopen na 1984*, Davidsfonds, 1984
* *Het christendom. Een moderne gedachte*, Davidsfonds, 1990
* *Vernieuwing in hoofd en hart. Een tegendraadse visie*, Davidsfonds, 1998
* *De binnenkant op een kier. Avonden zonder politiek*, Lannoo, 2000
* *Dagboek van een vijftiger*, Davidsfonds, 2004
* *Op zoek naar wijsheid*, Davidsfonds, 2007

## Politike funksjes
* Direkteur Cepess (de CVP-stúdzjetsjinst) (1980-1988)
* Steatssekretaris foar Finansjen en KMO (1988)
* Senator (1988-1993)
* Nasjonaal foarsitter CVP (1988-1993)
* Fise-earsteminister en minister fan Begrutting (1993-1999)
* Folkfertsjintwurdiger yn de keamer (1999-2008)
* Keamerfoarsitter (2007-2008)
* Formateur (2008)
* Earste minister fan it Federaal Regear (eed ôflein op 30 desimber 2008)
* Earste foarsitter fan de Europeeske Rie fan Regearlieders (gongber: *[[Foarsitter fan de Europese Rie|Presidint fan Europa]]*) (hy waard keazen op 19 novimber 2009 en sil de funksje besette op 1 desimber 2009.

## Keppeling om utens
* Webstee fan Herman Van Rompuy
Connexxion

**Connexxion** is in Nederlânsk ferfiersbedriuw dat benammen aktyf is as steds- en streekferfierder. It bedriuw wie folslein eigendom fan de Nederlânske steat, fertsjintwurdige troch it Ministearje fan Finansjen, mar is yn 2007 foar 2/3 ferkocht oan in konsortsium fan it Frânske Transdev en Bank Nederlânske Gemeenten (BNG).

## Untstean
It bedriuw is yn maaie 1999 ûntstien út in fúzje fan de VSN-bedriuwen Midnet, Oostnet, ZWN en NZH. Yn de begjintiid skreau it bedriuw syn namme as conneXXion. Yn 2000 is de bedriuwsnamme feroare yn Connexxion, mei in haadletter C en lytse x'en. Op de bussen, sneltrams en treinen is ek de C skreaun yn ûnderkast, de offisjele bedriuwsnamme hat lykwols sûnt 2000 in haadletter.
Siedpunt

It **siedpunt**, of **kôkpunt**, fan in suvere stof is de maksimumtemperatuer wêrby't de floeistof floeiber bliuwt. It tafoegjen fan enerzjy liedet ta de oergong fan de floeistoffase nei de gasfase. By it hieltyd ferwaarmjen bliuwt de temperatuer fan de floeistof op it siedpunt, oant it stuit dat alles ferdampt is. Dit alles bywannear’t de druk konstant bliuwt, sa as yn in iepen fet.

Dit proses fan ferdampen dêr’t dampbellen by yn de floeistof ûntsteane en nei boppe geane ûnder de ynfloed fan de swiertekrêft hjit "siede".

In oare definysje fan it siedpunt is “de temperatuer dêr't de dampdruk fan de floeistof lyk by is oan de atmosfearyske druk”.

## Siedpunt en druk
De temperatuer wêrby't in floeistof oan de kôk rekket is ôfhinklik fan de hearskjende druk. By 1 atmosfear (loftdruk op seenivo, 101,325 kPa) is it siedpunt fan wetter 100°C, of eins, mear krekt 99,97°C. Op de Mount Everest, dêr’t de loftdruk likernôch 26 bar is, is it siedpunt fan wetter mar 69°C. En yn in hegedrukpanne siedt it wetter by 120°C. Men sprekt dêrom ek oer it normaal siedpunt foar it sieden by 1 atmosfear.

De floeistof dampline dy’t de *dampdruk* útset tsjin de temperatuer lit sjen by hokker druk hokker siedpunt fan tapassing is. Hjirûnder is de dampline foar wetter werjûn.

De floeistof-dampline rint fan it tripelpunt oant it kritysk punt. Under it tripelpunt, as de stof ûnderkuolle is, sil er fêst wêze en ferdampt er troch sublimaasje. Boppe it kritysk punt bestiet der gjin oergong mear tusken de floeistof en gas en bestiet der dan ek gjin siedpunt mear.

## Tapassings
By distillaasje wurdt it siedpuntferskil fan stoffen brûkt om in skieding ta stân te bringen.

Yn de keuken wurdt sieden brûkt om iten, bygelyks griente, gear te krijen. By it gearjen fine gemyske reaksjes plak, wêrtroch't it iten better smakket en sêfter wurdt. De gearingstiid hinget ôf fan de  temperatuer, sa sil yn in hegedrukpanne fiedsel flugger gear wurde troch de hegere temperatuer (en net troch de hegere druk).

Ek kin troch ynkoaitsjen de smaak fan it fiedsel feroarje. Mei de ûntkommende dampen wurde net-winske geurstoffen meinomd. Dit ferskynsel wurdt beskreaun troch de lear fan de distillaasje en de steamdistillaasje. It ferwiderjen fan net-winske geuren troch ynkoaitsjen giet it best op heech fjoer, sûnder deksel, omdat dan gjin rektifikaasje tsjin it deksel of de wannen plakfynt wêrtroch de geurstoffen werom gean kinne.

## Keppeling om utens
*
César Domela Nieuwenhuis

**César Domela Nieuwenhuis**, ek stavere as **Césare Doméla** (Amsterdam, 15 jannewaris 1900 – Parys, 30/31 desimber 1992) wie in Nederlân keunstskilder, grafikus, fotograaf, typograaf en edelsmid en lid fan de keunstbeweging De Styl.

## Libben
Hy wie de jongste soan fan de sosjalistysk polikus Ferdinand Domela Nieuwenhuis en syn fjirde frou Johanna Egberta Godthelp, en wenne fan 1900 oant 1918 yn Hilfertsom. César Domela wie autodidakt en bestudearre earst de natoer. Fan 1919 oant 1923 wenne er yn it Switserske Ascona, dêr't er yn 1922 in konstruktivistyske-abstrakte styl ûntwikkele. Yn 1923 ferhuze er nei Berlyn. Datselde jier liet er syn wurk sjen op de útstalling fan de Novimbergroep dêre.

Yn 1925 waard er lid fan De Styl (sjoch tabel) en wie dêrtroch goed befreone mei Theo van Doesburg en Piet Mondriaan. Hy wurke yn de twadde helte fan de tweintiger jierren oan in styl dy't nau besibbe wie oan dy fan Mondriaan. Hy lei him foaral ta op de ûntjouwing fan reliëfs: trijediminsjonale skilderijen, dêr't it diagonaal in wichtige rol yn spylje soe. Dan eksperimintearre er ek noch mei fotomontaazjes en brûkte dy yn reklamewurk. Nei ± 1930 makke er reliëfs fan pleksyglês en metaal dy't yn it each foelen, mar hieltyd mei it oaljeferveskilderij as útgongspunt. Yn 1933 sette er him definityf ta wenjen yn Parys.

Yn 1936 die er mei oan de tentoanstelling *Cubism and Abstract Art* yn it *[[Museum of Modern Art]]* yn New York.

## Wurk

### Publikaasje
* 'Ik houd niet van theoriëen van een kunstenaar over zijn werk [...]', *De Stijl*, 7e jiergong, nûmer 79/84 (1927): s. 91-92

### Skilderijen
* *Neoplastische composition 5a.* 1924. Oaljeferve op doek. 58 × 58 cm. Amsterdam, Christie's (9 juny 2004). Sjoch artnet.
* *Compositie.* 1925.
* *Reliëfconstructie Nr. 11A.* 1929. Glass, beskildere glês, beskildere metaal, fergroomd gielkoper en beskildere hout. 89,8 × 75,2 × 4,2 cm. Washington, Hirshhorn Museum and Sculpture Garden. Sjoch hirshhorn.si.edu.
* *Compositie.* 1929. Houtfyk.
* *Neoplastisch reliëf nr. 10.* 1930. Oaljeferve op hout. Pleksyglês, messing. 85 × 85 cm. Gemeentemuseum Den Haach. Sjoch Gemeentemuseum Den Haach.
* *Reliëf nr. 71.* 1960. Oaljeferve op hout, messing. 120 × 80 cm. Gemeentemuseum Den Haach.
* *Reliëf nr. 167.* 1977. Oaljeferve op hout, aluminium, pleksyiglês, messing. Ø 100 cm. Gemeentemuseum Den Haach. Sjoch Gemeentemuseum Den Haach.

## Erfenis
Nei syn ferstjerren yn 1992 liet er syn mânske argyf nei oan de Nederlânske steat, dy't it ûnderbrocht yn it Ryksburo foar Keunsthistoaryske Dokumintaasje yn Den Haach.

## Utstallings
Yn het Gemeentemuseum De Haach wie fan 24 novimber 2007 o/m 6 april 2008 in útstalling fan syn skilderijen; de oanlieding wie in skinking fan in oantal skilderijen troch Domela syn dochters Lie Tugayé-Domela Nieuwenhuis en Anne Dutter-Domela Nieuwenhuis. Yn Museum Dr8888 wie yn 2017 in útstalling fan syn wurk.
Aga Kan

**Aga Kan** (Perzysk: ** آقا خان **) is in titel foar de religieuze lieder (imam) fan de Nizary ismaïliten. 

De Perzyske sjah Fath Ali joech de earste Aga Kan titel oan Hasan Ali Sjah (1800-1881). Hasan Ali Sjah stipe de Britten yn de Earste Anglo-Afgaanske Kriich (1839-1842), wêrnei't syn titel troch de Britten nochris befêstige waard. Nei syn dea waard de titel urven troch syn neiteam. De tredde Aga Kan fertsjinwurdige Yndia yn 1932 en 1934-1937 yn it Folkebûn.

## List fan Aga Kan's
# Aga Khan I = Aga Hasan Ali Shah = HH Shah Hasan Ali Shah Mehalatee Aga Khan I (1800–1881), 46e imam (1817–1881)
# Aga Khan II = HH Ali Shah Aga Khan II (1830–1885), 47e imam (12 april 1881–1885)
# Aga Khan III = HRH Prince Sultan Mohammed, (1877–1957), 48e imam (17 augustus 1885–1957)
# Aga Khan IV = Karim Aga Khan = HH Prince Aga Khan IV = Prince Karim Al Husseini (* 1936), 49e imam fan de der ismaïliten (sûnt 11 july 1957)
Provinsjale wei 359

De **N359** is in provinsjale wei yn Fryslân, dy't yn 'e midden fan 'e 20e iuw stadichoan ûntstien is. De wei foarmet in ferbining tusken de N31 súdlik fan Ljouwert oer Boalsert mei de A6 by De Lemmer. By Boalsert hat de wei in oansluting op de A7 yn de rjochting fan De Helder/Amsterdam en Snits/Grins.

De wei is bûten de beboude kom útfiert as autowei mei twa stripen en hat in maksimumfaasje fan 100 km/o. 

Yn de gemeente De Waadhoeke hat de wei de namme *Westergoawei* krigen, yn de gemeente Súdwest-Fryslân *Westergoawei*, *Sudergoawei*, *Boalserterwei*, *Jousterperwei* en *Slaperdyk*. Yn de gemeente De Fryske Marren hat de wei de namme *Sudergoawei*, *Suderseewei* en *Plattedyk*.

## Keunstwurken
Yn de N359 lizze in trije tal keunstwurken:

*It Akwadukt Galamadammen ûnder it Johan Frisokanaal súdeastlik fan Koudum.
*De Prinses Margrietslûs oer it Prinses Margrietkanaal westlik fan De Lemmer.
*De Lemsterslûs oer de Sylroede yn de binnestêd fan De Lemmer.

## Rin

* Boksum N31 
* Hilaard
* Winsum N384 
* Frjentsjerter Feart
* Wommels
* Boalsert
* 17 Amsterdam, It Hearrenfean A7/E22 
* Beabuorren
* Parregea
* Warkum
* Koudum
* Akwadukt Galamadammen
* Johan Willem Frisokanaal 
* Rûgehuzen 
* Balk N928 
* Ie
* Prinses Margrietslûs
* Prinses Margrietkanaal
* De Lemmer
* 17 Emmeloard, De Jouwer A6
Fraachteken

It **fraachteken** is in lêsteken dat brûkt wurdt oan de ein fan in fraachsin, dêrmei wurdt dúdlik makke dat it om in fraach giet. Dit wurdt allinnich dien by direkte fragen, by yndirekte fragen is der gjin fraachteken nedich. Bygelyks:

:Sjochst do dy earebarre dêr?
:Freark frege hoe let it is.

As jo gau wat witte wolle, wurde der ek wolris mear as ien fraachteken brûkt nei in sin, al is dit neffens de rigels fan Fryske grammatika net tastien. Somtiden wurde fraachtekens kombinearre mei útroptekens, bygelyks:

:Bist do no hielendal healwiis?!

Yn tekenteltsjes en guon tekenfilmkes ferskynt in ? yn de tinkwolk fan immen dy’t him wat ôffreget.

## Oare talen
Yn it Spaansk wurdt der by in fraachsin ek oan de begjin fan de sin in fraachteken delsetten, mar dan op de kop:

:¿Qué tal?

Ek by in sin mei in útropteken wurdt oan de begjin in útropteken setten, ek dan op de kop.

Yn it Arabysk wurdt fan rjochts nei lofts skreaun, ek it fraachteken is hjirop oanpast, dat stiet krekt oarsom: ؟. Yn it Gryksk wurdt oan de ein fan in sin in puntkomma (;) setten.

## Oarsprong fan it teken
It symboal ? komt nei alle gedachten fan yt Latynske *quæstio* (tink oan it Ingelske *question*), dat ôfkoarte waard nei Qo. De haadletter Q waard skreaun boppe de lytse letter o, en dit teken feroare stadich oan yn it teken dat wy hjoed de dei brûke. In oare teory oer wêr’t it fraachteken wei komme kin is dat oan de ein fan in fraachsin in punt setten waard mei dêr boppe in tilde (~) om de fraachklank oan te tsjutten.

## Keppeling om utens
*
Wethâlder

In **wethâlder** is in iepenbier bestjoerder yn in Nederlânske gemeente.

De funksje fan in wethâlder is foar in grut part te fergelykjen mei de minister op lanlik nivo en de deputearre yn de provinsjale polityk.

Mei de boargemaster foarmje de wethâlders it Kolleezje fan Boargemaster en Wethâlders (faak ôfkoarte ta *B&W*), it deistich bestjoer fan de gemeente.

Tegearre mei de Gemeenterie foarmje hja it gemeentebestjoer. De gemeenteried is ek it politike orgaan dat nei de Gemeenteriedsferkiezings de wethâlders kiest. Meastal is harren ferkiezing/beneaming foar in perioade fan fjouwer jier, lyk oan de sittingstermyn fan de Gemeenteried.

De funksje fan wethâlder bestiet sûnt 1813. Dêrfoar hienen stêden faak mear as ien boargemaster dy’t help krigen fan skepenen. Yn Belgje wurdt in wethâlder noch altyd skepen neamd. Wethâlders wurde keazen troch de gemeenteried. Oant 2002 út harren eigen fermidden en dêrmei ek fuort ynwenners fan de gemeente. Sûnt 2002, mei de ynfier fan de Wet Dualisearring gemeentebestjoer, binne wethâlders gjin lid mear fan de gemeenteried en kinne sy ek fan bûten de ried en fan bûten de gemeente komme.

## Oantal
It tal wethâlders wurdt ôfset neffens it tal ynwenners fan de gemeente. In gemeente moat wis twa wethâlders hawwe, mar mei net mear hawwe dan 20 prosint fan it tal riedsleden (of net mear as 25 prosint as ien of mear wethâlders yn dieltiid arbeidet). Yn de praktyk is dat ornaris tusken de 2 en 6.

## Portefúlje
Eltse wethâlders krijt harren eigen portefúlje, in term dy oanjout hokker beleidgebieten in wethâlder fertsjintwurdiget. Foarbylden kinne wêze:
*Finânsjes, Personiel en Organisaasje
*Romtelike Oardening en Iepenbiere Wurken (Grûngebietsaken)
*Folkshúsfesting, Miljeu
*Ekonomyske Saken, Toerisme en Eveneminten
*Sosjale Saken, Underwiis, Wolwêzen en Sport (Bewennerssaken)

Ek hat in wethâlder faak oerlis mei de direkteuren fan tsjinsten dan wol haden fan amtlike ôfdielings dy’t (foar in part) oanslút by syn takepakket/wurkfjilden. 

## Takepakket
In wethâlder moat arbeidzje neffens wat de Gemeenterie fan him wol. Faak wurde in soad foarkommende saken delegearre troch de Rie oan it Kolleezje fan B&W, en dan troch harren dêrnei wer mandearre oan it amtlik apparaat. Hy moat de Rie en de riekommisjes alle ynljochtings jaan dy’t foar in goed bestjoer needsaaklik binne.

Foar 2002 wie in wethâlder faak ek noch foarsitter fan syn funksjonele Riekommisjes, dat is sûnt dy tiid feroare en rieleden sitte no Riekommisjes foar.

## Help
Yn guon gefallen hat de wethâlder in eigen staf, te fergelykjen mei it Kabinet fan de Boargemaster, dy't bestean kin út: in (amtlik) sekretaris/sekretaresse, persoanlik meiwurkers en/of in (politike) assistint.

## Keppeling om utens
*
Blok

*Min ofte mear regelmjittich stik hout, metaal
*Rige huzen oan elkoar
*Fjouwerkante heabulte
*De ôfsluting fan in trochgong
*Boskje jonge biteplanten
*Skriuwblok
**Blokkearjen (skaken)
**Blok (follybal)
**in militêre blokkade, in ôfsluting fan in gebiet of haven (maritime blokkade)
**blokkade (meteorology); as in hegedrukgebiet it paad blokkearret foar in depresje
**in fersperring of barrikade
*In oanienslutend gedielte
**Blokfersifering
**De blok of de blokperioade: oanienslutende lesfrije perioade fan inkele wiken wêryn't studinten fan universiteit of hegeskoalle har tariede op harren eksamens.
**In diel fan in spoarwei by in blokstelsel
**blok (periodike tabel), in rige fan skiekundige eleminten yn de tabel fan Mendelejev
**In oanienslutende perioade
*Blok (ôfsettingsstiente) Yn de sedimintology: in stien grutter as in balstien
*In oare namme foar katrol
*'Blok' as efternamme: 
**Aleksander Blok, Russysk dichter
**Anneke Blok, Nederlânsk toaniel-, telefyzje- en filmaktrice
**Dick Blok, Nederlânsk histoarikus
**Dieuwertje Blok, Nederlânsk televysjepresintatrise
**Petrus Johannes Blok, Nederlânsk histoarikus
*televysjesearje Het Blok (Nederlân) of The Block (Flaanderen)
David Hartsema

**David Hartsema** (Sâltkamp, 11 febrewaris 1925 - Lauwerseach, 14 febrewaris 2009) wie in Nederlânsk dichter, skriuwer en keunstner. Hy wie lange tiid de fêste tekstskriuwer fan Lianne Abeln.

Hartsema skreau likernôch 900 gedichten en lietteksten yn it Grinzersk, Frysk, Nederlânsk, Frânsk en Ingelsk. Foar de RONO makke hy bydragen foar it kabaretprogram 'Wat anners', wêrút ek de lange gearwurking mei sjongster Lianne Abeln ta stân kaam. David Hartsema ûntfong yn 1985 tegearre mei de sjongster de earste K. ter Laan Priis, de kulturele priis fan de provinsje Grinslân, foar harren heule wurk.

Hartsema skreau ûnder oare it liet 'De Troubadour', wêrmei't Lenny Kuhr yn 1969 it Eurofyzjesongfestival wûn.

Fan him is ek it boek *De meesterdief uit de Wouden* (Lauwerseach 1990) mei as ûndertitel: *Verhalen uit het oude Friesland*. It lêste haadstik is mear in kronyk en hjit *Friesland in de negentiende eeuw*.
Ermenonville

**Ermenonville** is in plak en gemeente yn it departemint Oise en de regio Opper-Frankryk sa'n 45&nbsp;km noardeastlik fan Parys. Ermenonville is ferneamd fanwegen it Jean-Jacques Rousseau-park en de tombe fan Jean-Jacques Rousseau op in eilantsje yn it park.

De gemeente hat in lyts ferdivedaasjepark: *la Mer de Sable*.

Op 3 maart 1974 kaam Ermenonville yn it nijs om't der in fleanmasine yn 'e omkriten delstoarte, wat doe it slimste fleanmasine-ûngemak ea wie. Alle 346 ynsittenden fan Turkish-Airlines-flecht 981 ferlearen it libben.

## Befolking

## Ofbylden

Ofbyld:Ermenonville (60), parc Jean-Jacques Rousseau, le « Petit étang » près de l'entrée 1.jpg|Parc Jean-Jacques-Rousseau.
Ofbyld:Ermenonville (60), église Saint-Martin, vue depuis le sud-est 3.JPG|Sint-Martinustsjerke.
Ofbyld:Ermenonville (60), cimetière, monument des aviateurs.jpg|Monumint foar de fleaners yn 'e Earste Wrâldoarloch


## Keppelings om utens
*  Château d'Ermenonville website
Robert Wiene

**Robert Wiene** (Breslau, 27 april 1873&ndash; Parys, 16 juny 1938) wie in wichtich filmregisseur fan de Dútske stomme film.

Robert Wiene waard berne yn Breslau, as de âldste soan fan de súksesfolle teäterakteur Carl Wiene. Syn jongere broer Conrad waard ek akteur, mar Robert Wiene studearre earst Rjocht oan de Universiteit fan Berlyn. Yn 1908 begûn er ek mei toanielspyljen, yn 't earstoan lytse rollen. It earst wie er belutsen by in film yn 1912; doe skreau er it draaiboek foar *Die Waffen der Jugend*. 

De films dêr't er it meast mei ferbûn wurdt binne de horrorfilm *It Kabinet fan Dr. Caligari* (1920) en *Raskolnikov* (1923), nei Fjodor Dostojevski's roman *Misdied en straf*, dy't beide in grutte ynfloed hiene op de doetiidske Dútske film.

Nei't Hitler de macht oernaam hie yn Dútslân, ferfear Wiene earst nei Boedapest, dêr't er *One Night in Venice* (1934) regissearre, letter nei Londen, en úteinlik nei Parys, dêr't er besocht om in lûdferzje fan 'It kabinet fan dokter Kaligary' te meitsjen, tegearre mei Jean Cocteau.

Wiene stoar yn Parys oan kanker, tsien dagen foar de ein fan de produksje fan de spionaazjefilm *Ultimatum*. De film waard ôfmakke troch Wiene's freon Robert Siodmak. 

## Filmografy (kar-út)

* 1919 (útbrocht yn 1920) 'It Kabinet fan Dr. Caligari'
* 1920 *Genuine*
* 1921 *Die Rache einer Frau*
* 1923 *Raskolnikow*
* 1923 *I.N.R.I.*
* 1924 *Orlacs Hände*
* 1926 *Der Rosenkavalier*
* 1930 *Der Andere*
* 1931 *Der Liebesexpress*
* 1934 *One Night in Venice*
* 1938 *Ultimatum*

## Keppelings om utens
* Biografy by it Deutschen Filminstitut
* Biografy op film-zeit.de

## Noaten
Reiddomp

De **reiddomp** (*Botaurus stellaris*), ek wol *domp*, *marbolle*, of *reidbolle*, is in reagereftige dy't troch syn perfekte skutkleur yn reidlannen net opfalt. Dizze fûgel is seldsum yn Fryslân, mar troch de ûntwikkeling fan nije moerassen is der sprake fan in lyts werstel. De reiddomp is ôfhinklik fan oerjierrich reid. 

In fleanende reiddomp lûkt syn nekke yn nei syn romp, krektas de ielreager dat docht.

Op de grûn hâldt de reiddomp him meastal op yn de reiden dêr't er siket om amfibyen en fisken. As hy him bestrúnd fielt, bliuwt er roerleas stean mei de snaffel rjocht nei boppe wizend. Sa is hy sa goed as ûnsichtber tusken it reid. It bist fertoant de measte aktiviteit om sinneopkomst en -ûndergong.

It lûd fan de reiddomp kin noch it bêste fergelike wurde mei it slaan op in holle beamstamme. It is in leech droanend lûd. 
Hy makket lykwols wer in oar lûd om wyfkes te lokken, syn lûd is dan krekt heech en skerp. Earder waard tocht dat de rop fan de fûgel it lûd fan de duvel wie.

## Taksonomy
De reiddomp hat twa ûndersoarten:
* *Botaurus stellaris stellaris* - Jeropa, Aazje
* *Botaurus stellaris capensis* - Súdlik-Afrika, in bytsje lytser en donkerder as *stellaris*.


Ofbyld:Botsta.jpg
Ofbyld:Bak Botaurus stellaris Poznan ZOO.jpg
Ofbyld:Rohrdommel flug2 400.jpg
Ofbyld:Botaurus stellaris-Tokyo bay.jpg


## Keppeling om utens
* SoortenBank.nl beskriuwing, ôfbylden en lûd
* Kaart mei waarnimmingen yn Nederlân
Wylp

De **wylp** (*Numenius arquata*) is in fûgel út de famylje fan de snipfûgels (*Scolopacidae*). It is in grutte steltrinner (52 sm lang) mei in 9 - 15 sm lange, kromme nei ûnderen bûgde snaffel. It is de grutste steltrinner fan West-Europa. Hy is sûnder mis te werkennen, betizing is allinnich moogklik mei de reinwylp dy't 10 sm lytser is mei in snaffel fan 6 - 9 cm. De wylp hat net folle tekening op de kop, allinnich in skiere ljochte eachstreek. De reinwylp hat in donkere eachstreek en in krúnstreek. 

## Status yn Nederlân
Yn Nederlân binne wylpen it hiele jier troch te finen. De fûgel briedt yn iepen agrarysk gebiet mar ek yn drûge, iepen natoergebieten. Yn de jierren 1980 groeide it oantal fûgels dat briede yn agrarysk gebiet en naam it oantal dat keas foar natoergebieten ôf.
Fûgels dy't yn Nederlân briede, oerwinterje súdliker, bygelyks yn Belgje, Frankryk, Dútslân, Ierlân, Spanje en it Feriene Keninkryk. Yn de winter hâlde hjir fûgels ta út Ruslân en Skandinaavje en mooglik in lyts oantal dat hjir ek briede. 

Yn it briedseizoen binne se yn hiel Europa werom te finen, mei útsein inkele lannnen yn Súdeast-Europa.
De wylp stiet net op de Nederlânske reade list, wol op de ynternasjonale IUCN-list as 'gefoelich' (*Near Threatened*). 

## Keppeling om utens
* SoortenBank.nl beskriuwing, ôfbylden en lûd


Numenius arquata.jpg
Curlew06.jpg
Numenius_arquata_flying.jpg
Labbes parasite courlis cendre.jpg|
Numenius arquata Reculver.jpg|*Reculver, Kent, England yn maart*
Numenius arquata male flying.jpg
Numenius_arquata_amk.jpg
Eggs Numenius arquata.jpg|*aaien fan de wylp*
Numenius arquata MHNT.jpg|*Numenius arquata*
Major Osman Ralph Simmons Museum

It **Major Osman Ralph Simmons Museum** is in museum yn The Bottom. It is ien fan de twa museä op it eilân Saba. 

It museum is stifte troch it neiteam fan Major Osmar Ralph Simmons. Simmons wie mear as 40 jier plysje op it eilân. Hy sammele sljochtwei dingen dy't er op it eilân fûn. Yn it museum binne syn fynsten en dingen út syn eigen húshâlding útstald. 

## Keppeling om utens
*Stikje oer it museum op sabaguide.com *Ingelsk*
Hanna Gronkiewicz-Waltz

**Hanna Beata Gronkiewicz-Waltz** (Warsjau, 4 novimber 1952) is in Poalsk liberaal-konservatyf politika dy’t boargemaster fan Warsjau wie fan 2 desimber 2006 oant 2018. Se wie de earste frou ea dy’t dy posysje ynnimt.

Tusken 1992 en 2000 wie Gronkiewicz-Waltz de foarsitter fan de Nasjonale Bank fan Poalen, de sintrale bank fan it lân. Fan 2001 oant 2004 wie se de fice-presidint fan de Jeropeeske Bank foar Weropbou en Untwikkeling. Op 25 septimber 2005 waard se foar it Boargerplatfoarm (*Platforma Obywatelska*) mei 137.280 stimmen keazen yn de Sejm, it Poalske legerhûs. 

By de gemeenteferkiezings fan 2006 yn Warsjau wie Gronkiewicz-Waltz de kânshawwer foar it boargemasterskip fan Warsjau út namme fan  partij. Op 12 novimber fan dat jier krige se 34,23% fan de stimmen, wêrmei't se twadde waard, krekt efter de eardere Minister-presidint fan Poalen, Kazimierz Marcinkiewicz. Omdat gjin fan beide mear as de helte fan de stimmen krige wie der in twadde ferkiezingsomloop nedich. Dy wie op 26 novimber; Gronkiewicz-Waltz krige doe 53,18% fan de stimmen.

It belied fan Gronkiewicz-Waltz is oars as dat fan har foargonger. Sa liet se in homoparade yn de haadstêd ta. Under it bewâld fan har foargonger Lech Kaczyński waarden dy ek wol tastien, mar dat barde al altiten ûnder grutte wjerstân fan de boargemaster.
Powiat

In **powiat** is it twadde bestjoerlik nivo yn Poalen en stiet boppe de gmina. In powiat is ûnderdiel fan in gruttere województwo (in soarte fan provinsje). It komt rûchwei oerien mei in greefskip, distrikt, arrondissemint of prefekt yn oare lannen. Der binne 379 powiats, wêrfan't 314 lânpowiats en 65 stêdspowiats binne (2009).

De 65 stêdspowiats hawwe de status *powiat grodzki*, bygelyks Warsjau, Gdańsk, Kraków, Poznań en Wrocław. Dy stêden falle net ûnder in oare powiat, it binne stêden mei selsbestjoer (in stêdsdistrikt). De stêden hawwe meastentiids mear as 100.000 ynwenners.
Jeropeesk Ruslân

**Jeropeesk Ruslân** (Russysk: Европейская Россия)omfiemet it westlik part fan Ruslân, it gebiet fan Ruslân dat binnen Jeropa leit. It gebiet hat in oerflak fan likernôch 3.960.000 km², dat likernôch 38% fan hiel Jeropa is. Sûnt de 19e iu wurdt de Oeral (mei de rivier de Oeral) as eastgrins foar Jeropa definearre, mar dy geografyske definysje wurdt bot bediskusearre. Yn it suden foarmet de grins mei Kazachstan de grins fan Jeropeesk Ruslân. Geografysk sjoen wurdt it gebiet dominearre troch it Russyske Leechlân.

Likernôch 75% fan Ruslân leit yn Aazje, mar it grutste part fan de befolking, sa’n 78%, wennet yn it Jeropeeske part. De befolkingstichtens leit op 27 minsken de kante kilometer. De wichtichste befolkingssintrums binne Moskou en it omlizzende gebiet Oblast Moskou en Sint-Petersburch, de grutste stêden fan Ruslân.

Yn de tiid fan it Russyske Ryk waard de term  *“Jeropeesk Ruslân”* yn it ryk brûkt om te ferwizen nei de tradisjonele Eastslavyske gebieten ûnder Russysk bewâld, dêrûnder Wyt-Ruslân en it grutste part fan de Oekraïne (Dnjepr-Oekraïne). 

## Sjoch ek
*Sibearje
*Russyske Fiere Easten
Kersebiter

De **kersebiter** (*Coccothraustes coccothraustes*) is in fûgel út de famylje fan de finkfûgels (*Fringillidae*)

## Namme
De namme *kersebiter* hat de soarte om't de fûgels sa'n sterke snaffel hawwe dat hja in kersestien stikken bite kinne. De kersebiter hjit yn it Frysk ek wol fan *appelfretter* as *apelfretter*.

## Fuortplanting
De fûgel nesselet almeast heech yn de beammen, ticht tsjin de stamme oan en soms yn strewellen. De briedperioade rint fan april oant en mei juny.

## Keppelings om utens
* SOVON - Fersprieding en oantalsûntwikkeling fan de Appelfretter
* waarneming.nl — resinte waarnimmings yn Nederlân
* SoortenBank.nl — beskriuwing, ôfbylden en lûd
*
Josse de Haan

**Johannes Izaäks (Josse) de Haan ** (Peins, 20 jannewaris 1941 - Bayonne (Frankryk), 31 oktober 2020) wie in skriuwer en dichter dy't yn it Frysk en Nederlânsk publisearre.

## Libben en wurk
Josse de Haan waard berne yn Peins as soan fan Izaäk de Haan, arbeider, petroaljesuteler en keatsbalmakker.

De Haan wie fan 1962 oan 1971 haad fan de skoalle yn Hjerbeam. Yn 1971 waard er beneamd as learaar Nederlânsk oan de Ryksskoallemienskip yn Schagen (N.H.). Njonken syn wurk studearre er MO-Nederlânsk yn Amsterdam. Fan 1962 ôf oan ferskynden der al stikken fan him yn tydskriften. Yn 1988 joech er it ûnderwiis oer en wijde er him alhiel oan de skriuwerij.

De Haan wie yn de jierren 60 pleiter foar fernijing yn de Fryske literatuer. Literatuer moat fan him fernijend wêze, minsken prikelje en útdaagje. Dadaïstyske en surrealistyske ynfloeden binne yn syn wurk werom te finen; teffens eksperimintearre er mei foarm yn syn proaza.
 
Sûnt 1999 wenne De Haan yn it doarp Hendaye, yn Frânsk-Baskelân. Syn libbenspartner is de Baskyske skriuwster Maite Gonzalez Esnal (1943).
It bedriuwen fan Fryske literatuer op ôfstân fan it heitelân wie foar De Haan gjin probleem. Krekt oarsom; it ynspirearre him.

De Haan hat him ek tige ynset foar de Fryske útjouwerij. Hy wie warber foar de Koperative Utjouwerij. Hy wie mei-oprjochter fan Operaesje Fers en mei Trinus Riemersma fan útjouwerij Q en letter fan útjouwerij Venus.  

Josse de Haan skreau romans, koarte ferhalen, toanielstikken, poëzij en berneboeken. Fierders wied er redakteur by de ferskate tydskriften *[[Quatrebras (tydskrift)|Quatrebras]]* en *[[Trotwaer]]*.

Josse de Haan stoar yn de âldens fan 79 jier yn in sikehûs yn Bayonne.

## Priis
Yn 2007 waard him de Gysbert Japicxpriis takend foar 'Piksjitten op snyp'. De sjuery wie fan betinken dat De Haan in wichtige bydrage levere hat ta de fernijing fan de Fryske literatuer. De Haan hie al twaris earder nominearre west.

## Wurk (kar-út)
**Spegelbyld*, dichtbondel (1971)
**Geeffike pears gers* (1987)
**Rapsody yn stien foar Jerusalem* fersen (1989)
**Katastrofe* novelle(1992)
**De lytse dea soms* fersen (1996)
**Piksjitten op Snyp* (1999)
**Nanette* (2003)
**Feuilles mortes - De Anna's* (2004)
**Kastanjes poffe* Opstellen/essays oer ('oare') literatuer, analyzes fan proazawurken en poëzy (2005)
**Elja. De skepping fan Gummykut - in film* roman (2006)
**Kidelstiennen heine en slaan* (2007)
**Frozen moonlight yn myn hannen* (2013)
**Frou mei mandoline op sofa*, roman (2014)
**Reade snie en swarte hagelstiennen*, roman (2016)
**Passys*, roman (2020)

## Keppelings om utens
* Josse de Haan by Tresoar
Flaaksfink

De **flaaksfink** (*Chloris chloris*) , ek **grienfink** of **grienling** is in fûgel út de famylje fan de finkfûgels (Fringillidae).
De fûgel yt meast sied.

## Finzenskip
De flaaksfink is yn in wurdearre kweekfûgel, dy't sûnder problemen meardere nêsten fuortbringt. It oantal aaikes de lêch is 3 - maksimaal 6, de briedtiid bedraacht 13 dagen en nei noch ris 2 wiken fleane de jongen út.


Ofbyld:Carduelis_chloris_1_(Marek_Szczepanek).jpg
Ofbyld:Carduelis_chloris_2_(Marek_Szczepanek).jpg
Ofbyld:Carduelis_chloris_4_(Marek_Szczepanek).jpg
Ofbyld:Carduelis chloris 3 (Marek Szczepanek).jpg|*grienfink*


## Keppelings om utens
* SoortenBank.nl beskriuwing, ôfbylden en lûd
* SOVON - Fersprieding en aantalsontwikkeling fan de Flaaksfink yn Nederlân