open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Racquetball

**Racquetball** is in symmetryske slachsport. It wurdt spile mei koarte rackets makke fan titanium, en mei in holle bal fan rubber, op in spesjale racquetball-baan. It is in slachsport tsjin de muorre, mar yn dit gefal mei eltse muorre en ek de flier en de souder rekke wurde.
Raquetball kin yn inkelspul spile wurde, mei twa of mei trije spylders, of yn dûbelspul mei fjouwer.

Raquetball is yn 1949 yn Amearika betocht troch tennisleraar Joe Sobek. It hjitte doe 'Paddleball', nei de houten peddels dêr't mei spile waard. Mar omt der hieltyd mear mei rackets spile waard is de namme yn 1969 feroare yn 'Racquetball'.

It spul waard spile yn keatshallen, en hat hieltyd noch dy ôfmjittings. Dêrmei is de baan wat djipper as dy fan skwash, wat tegearre mei de bal dy't wat makliker stuitsje wol, soarget foar in wat sneller spul. Wat de spulregels oangiet: dy binne frijwol gelyk oan dy fan de 4-muorrefariant fan it muorrekeatsen. By it racquetball is lykwols in ekstra feilichheids (stippel)line yn it fjild oanbrocht, om de kâns lytser te meitsjen dat de spilers elkoar mei it racquet reitsje. Yn lannen dêr't it klimaat dêr ta útnûget, wurdt it spultsje ek wol bûtendoar spile yn in 3- as 1-muorre fariant.

Yn Fryslân kin allinnich yn Frjentsjer Racquetball spile wurde.

### Keppelings om utens
* http://www.racquetball.nl
* http://www.bloemketerp.nl
* http://www.westvliet.nl
* http://www.racketcenterdeleyens.nl
Symmetryske slachsport

**Symmetryske slachsporten** binne in foarm fan slachsport. Dat wol sizze dat twa of mear partoeren in bal of in plomke spylje. Yn de symmetryske sporten besykje de partoeren de bal sa te spyljen dat de tsjinstanders dy nét mear spylje kinne. As de bal ien kear spile is moat dy yn beweech bliuwe, en der is gjin ferskil tusken de partoeren. Dit is oars as yn asymmetryske slachsporten, dêr't der in slachpartoer en in fjildpartoer binne. Symmetryske slachsporten binne "yn it fjild" of "tsjin de muorre".

## Symmetryske slachsporten yn it fjild
*Badminton
*Tennis
*Tafeltennis
*Follybal

## Symmetryske slachsporten tsjin de muorre
*Skwash
*Racquetball
Slachsport

In **slachsport** is in foarm fan balsport dêr't men mei de hân, mei in peddel of mei in racket, besyket de bal nei in oar partoer te spyljen, en leafst sa dat it oare partoer der net fierder mei spylje kin. Der binne sporten by tusken twa spylders, mar ek groepssporten. It grutste ûnderskied tusken slachsporten is de opjefte fan de partoeren.

By de symmetryske slachsport is der gjin ferskil tusken de partoeren; beide besykje om de bal nei in oar partoer te spyljen en net dejinnige te wêzen dy't it spul net geande hâlde kin. Dit binne sporten lykas tennis en follybal.

By de asymmetryske slachsporten is der al in ferskil tusken de partoeren. Dêr is der ien partoer dat de bal slacht, en ien dat de bal ûntfangt. It doel fan de slach is meast de bal foarby it fjildpartoer te spyljen, wylst dat partoer besyket dat te kearen. Sporten lykas keatsen en honkbal binne asymmetrisk.
Midden-Drinte

**Midden-Drinte** (*Midden-Drenthe*) is in gemeente yn de provinsje Drinte en mei  (, boarne:CBS) op in oerflak fan 345,87 km² (wêrfan 5,36 km² wetter). It haadplak fan de gemeente is Beilen. Midden-Drinte waard yn 1998 foarme troch de fúzje fan 'e eardere gemeenten Beilen, Smilde en Westerbork.

## Plakken
De gemeente Midden-Drinte telt 22 doarpen en 7 buorskippen.

*Ynwennertal doarpen op 1 jannewaris 2021:*

*Buorskippen:*

## Polityk
### Ferdieling sitten gemeenteried
De gemeenteried fan Midden-Drinte hat 23 riedsleden. Utslaggen fan de riedsferkiezings sûnt 1998:
Noardenfjild

**Noardenfjild** (*Noordenveld*) is in gemeente yn de provinsje Drinte, mei  ynwenners (), en mei in oerflak fan 202,00 km² (wêrfan 0,00 km² wetter). Noardenfjild ûntstie yn 1998 út in fúzje fan 'e eardere gemeenten Noarch, Peize en Roan.

## Plakken
It haadplak fan de gemeente is Roan, en de oare plakken yn de gemeente binne: Altena, Altevear, Een, Een-West, Feanhuzen, Foxwolde, Huis ter Heide, Langelo, Leutingewâlde, Lieveren, Matsleat, Nijtap, Nieuw-Roden, Noarch, Peest, Peize, Peizermade, Peizerwold, Roderesch, Roderwolde, Sandebuer, Stienbergen, Terheijl, Westervelde en Zuidvelde.

## Befolkingsûntjouwing
Befolkingsûntjouwing sûnt it jier 2000, alle sifers binne fan 1 jannewaris.

## Eksterne ferwizing
*Webstee fan de gemeente
Balsport

**Balsporten** binne ienfâldichwei sporten dy't mei in bal, of soksawat, spile wurde. It grutste part fan dizze sporten binne sporten dêr't direkte ynteraksje tusken de spilers it wichtigst is, mar dêr't winst berikt wurde moat troch it spyljen fan de bal, ynstee fan de direkte krêftmjitting fan de fjochtsport. Ta dit part hearre de doelsporten de slachsporten. De tredde groep fan balsporten wurdt foarme troch miksporten dy't mei in bal spile wurde, al hat net eltse sport dêrby likefolle ynteraksje mei de tsjinstanner.

## Doelsporten
Karakteristyk foar doelsporten is dat in spiler de bal by him hâlde kin wylst er sjocht hoe it doel fan de tsjinstander berikt wurde kin. Hast alle doelsporten binne symmetrysk, sadat it spul drekt de oare kant út rinne kin as in partoer de bal oernimt. Sporten as bandy, basketbal, fuotbal en hokky binne doelsporten.

## Slachsporten
Karakteristyk foar slachsport is dat de bal spile wurdt troch te slaan; in metoade fan spyljen dêr't it rjochtsjen net maklik by is. In part hjirfan binne symmetryske sporten; oaren binne asymmetrysk. Sporten lykas keatsen, follybal en tennis binne slachsporten.

## Miksporten
Fansels wurde net alle miksporten mei in bal spile, mar foar in grut part jildt dat al. Dat binne dan sporten sûnder ynteraksje, lykas kegelje, bowling en golf, mar ek sporten dêr't men de bal fan de tsjinstander fuortspylje kin, lykas kloatsjitte of croquet.
22e iuw

De **22e iuw** of **twaentweintichste iuw** sil fan 1 jannewaris 2101 oant 31 desimber 2200 rinne.



2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110

2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120

2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130

2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140

2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150

2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160

2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170

2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180

2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190

2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200



## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
23e iuw

De **23e iuw** of **trijeëntweintichste iuw** sil fan 1 jannewaris 2201 oant 31 desimber 2300 rinne.



2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210

2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220

2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230

2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240

2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250

2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260

2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270

2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280

2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290

2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300



## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
24e iuw

De **24e iuw** of **fjouwerentweintichste iuw** sil fan 1 jannewaris 2301 oant 31 desimber 2400 rinne.



2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310

2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320

2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330

2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340

2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350

2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360

2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370

2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380

2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390

2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400



## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
25e iuw

De **25e iuw** of **fiifentweintichste iuw** sil fan 1 jannewaris 2401 oant 31 desimber 2500 rinne.



2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410

2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420

2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430

2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440

2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450

2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460

2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470

2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480

2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490

2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500



## Sjoch ek
* Iuwskema
* Jierskema
* Deiskema
Steat

In **steat** of **lân** is in troch in algemien gesach regearre folksmienskip mei harren gebiet, dy't sjoen wurdt as in rjochtspersoan.

## Skaaimerken
In steat hat in oantal skaaimerken dy't in steat beskriuwe:

* De steat hat in homogene groep fan minsken;
* dy groep minsken bewennet in gebiet dat mei grinzen oan te jaan is, in lân;
* oer de befolking fan dat lân wurdt op in bepaalde wize macht útoefene;
* en dizze steat wurdt troch oare steaten erkend.

Steaten dy't organisearre binne as rjochtssteat hawwe in Grûnwet. In grûnwet jout oan hokker organen in steat hat en hoe't de macht fan de steat dêroer ferdield is. Ek steane yn in grûnwet de grûnrjochten dy't eltse boarger takomme. In grûnwet is lykwols gjin konstitutyf elemint foar in steat.

## Bestjoer
De Nederlânske steat hat ferskate lagen fan bestjoer. De steat bestiet út ferskate organen dy't wichtige saken op sintraal nivo regelje. Op regionaal nivo wurdt de steat foarme troch meardere provinsjes en op noch lytser nivo troch gemeenten. Formeel is de keninginne haad fan de steat.

It deistich bestjoer fan de steat leit by it regear, dat bestiet út de premier mei  ministers. It regear wurdt kontrolearre troch de folksfertsjintwurdiging, yn Nederlân de Twadde Keamer (it parlemint) en Earste Keamer (de senaat).
Kompjûter

In **kompjûter** is in apparaat wêrmei’t gegevens neffens formele prosedures (algoritmen) ferwurke wurde kinne. Meastal wurdt mei it wurd kompjûter in elektroanysk, digitaal apparaat bedoeld, mar der besteane ek meganyske en analoge kompjûters. Dêrneist kin in kompjûter yn ferskillende talstelsels lykas it desimale (tsientallige) of binêre (twatallige) stelsel wurkje. De hjoeddeistige kompjûters wurkje altyd yn it binêre stelsel.

De neamde prosedueres lizze fêst yn ien of mear programma's, software neamd, dy’t troch de brûker wiksele wurde kinne. Binne de programma's net ferwikselber, dan hat men it net oer in kompjûter mar oer in ‘controller’ of ‘prosessor’.

Oarspronklik waard it Ingelske wurd *computer* brûkt om ien oan te tsjutten dy’t komplisearre berekkenings útfierde, mei as sûnder meganyske helpmiddels – fergelykje ek de Dútske term foar kompjûter: *Rechner* (rekender) en de Afrikaanske en net-ynboargere Nederlânske term foar kompjûter: *rekenaar*. Moderne kompjûters wurde foar folle mear brûkt as allinnich wiskundige tapassings. Ek in protte administrative en finansjele taken wurde oan de kompjûter opdrûgen, it Frânske wurd foar kompjûter wie earst ‘calculateur’ of rekkender en evoluearre nei 'ordinateur', letterlik eat dat oarderet en regelmaat oanbringt.

De wittenskip dy’t tagelyk mei de ûntwikkeling fan de kompjûter ûntstie, is de ynformatika.

Kompjûters binne yn te dielen yn in oantal types. Sa binne der superkompjûters, grutte kompjûters (of mainframes), minykompjûters, desktops, laptops en lytse mobile apparaten lykas smartphones en tablets. Nei tapassing is der ek de kategory spulkompjûters.

Sûnt de grutte opkomst fan de kompjûter wurde se ek brûkt foar ynformaasjefoarsjenning (ynternet) en amusemint. By de moderne produksje wurde kompjûters ymplemintearre om masines mei te bestjoeren en om prosessen mei oan te stjoeren, bygelyks by de assemblaazje fan auto's troch robots. Meastentiids wurdt hjirfoar in ‘programmable logic controller’ brûkt.

Troch de fiergeande ferlytsing en  en snelheidsfergrutting is it hieltiten faker mooglik om funksjonaliteit dy’t foahinne yn hardware oanbrocht waard softwaremjittich te ymplemintearjen. It grutte foardiel fan dy ûntwikkeling is dat efterôf funksjonaliteit teheakke wurde kin.

Yn 1980 yntrodusearre IBM syn persoanlike kompjûter: de IBM-PC. Dit yn neifolging fan eardere inisjativen, lykas de Altair 8800, Tandy TRS-80, Apple II en Commodore PET-kompjûters en de thúskompjûters. De IBM-compatible pc waard úteinlik úteinlik de standerd (mei tsjintwurdich as ienige útsûndering de Mac), neidat in soad fabrikanten de kompjûter goedkeap kloanden en sadwaande it ûntwerp standerisearren. Wyls spilet de pc yn it deistige libben fan in soad minsken in essinsjele rol.
Milennium

In **milennium** is in tiidrek fan tûzen jierren. Yn 't bysûnder is it ien út in rige fan milennia sûnt it begjin fan in jiertelling. Sa begûn op 1 jannewaris 2001 it tredde milennium fan de Kristlike jiertelling.

By de oergong fan it 1999 op 2000, it lêste jier fan it twadde milennium, wie der in probleem mei kompjûters, dat om de milenniumoergong it milenniumbrek neamd waard. 

Yn dy jierren wienen der ek diskusjes of 1999 of 2000 it lêste jier fan it milennium wie. It jier 1999 is it lêste jier dat mei it sifer 1 begjint, en foar guon wie it dermei de ein fan it milennium. Fansels is elts jier de ein fan in milennium, en dit milennium soe dan de jierren 1000-1999 wêze, de *tûzener jierren*. In milennium earder hie dan de jierren 0-999 west. 

De Kristlike jiertelling begjint lykwols mei it 1ste jier nei de berte fan Kristus, it jier 1. Dêrom wurdt it earste milennium fan dy jiertelling foarme troch de jierren 1-1000, en it twadde troch 1001-2000. Dêrmei wie 31 desimber 2000 de ein fan it twadde milennium fan de Kristlike jiertelling.

In milennium is tûzen jierren, hûndert desennia of tsien iuwen.

It wurd *milenium* komt fan it Latynske *mille*, wat 1000 betsjut.

## Sjoch ek
*Iuw (in perioade fan 100 jier)
*Desennium (in perioade fan 10 jier)
*Tiid
*Milenniumbrek

## Keppeling om utens
*Millenniumkwestje
*Millenniumfersin
Tiid

**Tiid** is de folchoarder fan foarfallen, mjitten yn it tal fan kearen dat in regelmjittich foarfal werhelle wurdt. Sa is de standert grutheid fan tiid de sekonde.

## Werjefte
Foar de werjefte fan it ferstriken fan tiid wurdt de klok brûkt, dy't de tiid oanjout yn Koördinearre Wrâldtiid (UTC, Ingelsk: *Universal Time Coordinated*), of in ôflieding dêrfan nei tiidsône. Foar mjitting fan tiid wurdt de kroanometer brûkt. Foar it oersjoch oer in jier oan tiid wurdt it kalinder brûkt.

## Grutheden
* Sekonde: SI ienheid fan tiid.
* Minút: 60 sekonden 
* Oere: 60 minuten
* Dei: 24 oere
* Wike: 7 dagen
* Moanne: 28, 29, 30 of 31 dagen 
* Jier: 365 of 366 dagen 
* Desennium: 10 jierren
* Iuw: 10 desennia
* Milennium: 10 iuwen 

## Skema's
Ferstriken fan tiid op de Wikipedy:
* Deiskema
* Jierskema
* Iuwskema
Iuw

In **iuw** is in perioade fan hûndert jierren. Yn 't bysûnder ien út in rige fan iuwen sûnt it begjin fan in jiertelling. Sa begûn op 1 jannewaris 2001 de ienentweintichste iuw fan de kristlike jiertelling.

By de oergong fan it 1999 op 2000, it lêste jier fan it tweintichste iuw, wie der in probleem mei kompjûters dat mei de iuwoergong te krijen hie, mar dat om de milenniumoergong it milenniumbrek neamd waard. 

It liket wat nuver dat de begjinsifers fan de iuw net itselde binne as it nûmer fan de iuw, bygelyks: fan de jierren *19*01, *19*02 ... *19*99, *20*00, dy't de *20*e iuw foarmje, hat allinnich it lêste jier de begjinsifers *20*. Dat komt fansels trochdat de earste iuw begûn is mei 1, net mei 100. Foar it lêste jier fan de iuw is dy oerienkomst der al, om't de ein fan de 1e iuw yndie it jier 100 wie.

In iuw is hundert jierren of tsien desennia. Tsien iuwen binne in milennium.

## Sjoch ek
* Tiid
* Iuwskema
Gemeente

*gemeente (bestjoer), in bestjoerlike ienheid, trochstrings de leechste bestjoerlike ienheid yn in lân,
*gemeente (tsjerke), pleatslike leauwensmienskip eventueel oansluten by in tsjerkegenoatskip,
*kadastrale gemeente, in administrative oantsjutting by de kadastrale oantsjutting.
Steatsrjocht

It **Steatsrjocht** giet oer de opbou fan de steat en de oerheidsorganen. It omskriuwt de gearstalling fan dy organen, de beslútfoarming, en de ferantwurding. Foar de trije lagen fan it bestjoer, de steat, de provinsje en de gemeente jout it steatsrjocht oan hokker organen de wetjaande macht, útfierende macht en de rjochterlike macht hawwe.
Desennium

In **desennium** is in perioade fan tsien jier. Yn it bysûnder ien út in rige fan desennia sûnt it begjin fan in iuw, of tsien jier mei itselde tsiental.

In desennium basearre op de iuw wurdt telt op deselde wize as de iuwen. Sa foarmje de jierren 2001-2010 it earste desennium fan de ienentweintichste iuw.

In desennium basearre op tsiental wurdt oantsjut mei it tsiental dêr't alle nûmers op einigje as se útsprutsen wurde. Sa binne de jierren 1990-1999 de njoggentiger jierren fan de tweintichste iuw. Under de tweintich einigje net alle getallen fan in desennium op itselde tsiental, dat dêr wurdt sa'n oantsjutting net foar brûkt.

In desennium is tsien jier. Tsien desennia foarmje in iuw, hûndert desennia in milennium.

## Sjoch ek
* Tiid.
Jier

In **jier** is de perioade dêr't in planeet yn om syn stjerre draait. Yn 't bysûnder de rotaasjeperioade fan de ierde om de sinne.

In jier duorret likernôch 365,25 dagen. Dêrom is in jier neffens de Gregoriaanske kalinder 365 dagen, útsein dat elts fjierde jier in skrikkeljier is fan 366 dagen. Dit jier yn de Gregoriaanske kalinder wurdt opdield in tolve moannen, of yn 52 wiken mei ien dei of twa dagen oer.

Njokken in jier fan 1 jannewaris oant 31 desimber fan de Gregoriaanske kalinder, wurde jierren ek teld neffens it foarkommen fan deselde datum, fral de jierdei fan in bertedei of ek wol de nammedei.

Tsien jierren binne in desennium, hundert jierren binne in iuw en tûzen jierren binne in milennium.

## Sjoch ek
* Tiid.
Moanne

* moanne (tiid), ien fan 'e tolve perioaden fan justjes mear as fjouwer wiken dêr't it jier yn ferdield is
* moanne (natuerlike satellyt), in himellichem dat yn in baan om in planeet draait
* moanne (natuerlike satellyt fan de Ierde), de moanne dy't yn in baan om de Ierde draait
* keunstmoanne, in troch de minske makke satellyt dy't yn in baan om 'e Ierde draait
* *[[de Moanne]]*, in Frysk kultureel tydskrift
* moannen (hier), it lange hier op 'e nekke en of hals by beskate bisten
Moanne (tiid)

In **moanne** is in tal fan dagen dat likernôch gelyk is oan de perioade dêr't de Moanne yn om de Ierde draait. Om't dy perioade likernôch 29,53 dagen is, kin in moanne net presiis de goede lingte hawwe, sadat moannen of te lang of te koart binne.

Yn de Gregoriaanske kalinder duorret in moanne 28, 29, 30 of 31 dagen, en in jier duorret 12 moannen:

## Sjoch ek
* Tiid
* Oare betsjuttings fan Moanne
Worp fan Ropta

* Worp fan Ropta (stoarn yn 1302), haadling te Mitselwier
* Worp fan Ropta (1504-1551), grytman fan East-Dongeradiel
Sleeswyk-Holstein

**Sleeswyk-Holstein** (Dútsk: *Schleswig-Holstein*; Deensk: *Slesvig-Holsten*; Noardfrysk: *Slaswik-Holstiinj*) is in dielsteat (*Bundesland*) fan Dútslân, mei 2.820.000 ynwenners (2003), en mei in oerflak fan 15.761 km². Sleeswyk-Holstein waard yn 1946 oprjochte út 'e Provinsje Sleeswyk-Holstein fan 'e Frijsteat Prusen yn nazy-Dútslân. Foar 1866 bestie it út twa parten: Hartochdom Sleeswyk en Hartochdom Holstein.

## Talen
It Dútsk slacht foar master op yn Sleeswyk-Holstein. De twadde (minderheids)taal is it Deensk, mei sa'n 50.000 sprekkers. Yn de Kreis Noard-Fryslân (*Fraschlönj*) praat 10% fan de befolking Noardfrysk. Yn Flensburch is de lokale krante trijetalich Deensk, Dútsk en Noardfrysk. 

## Yndieling
De haadstêd is Kiel. De steat is, dy haadstêdregio meiteld, opdield yn 11 distrikten en 8 stêden:

### Distrikten

### Stêden
# Flensboarch
#Kiel
# Lübeck
# Neumünster

## Polityk

Yn Sleeswyk-Holstein krije de FDP en de Grienen oer it generaal minder stimmen by de ferkiezings as yn oare West-Dútske dielsteaten. De SPD is benammen yn 'e stêden grut, en de CDU is populêr yn Noard-Fryslân en Ditmarschen, en yn 'e plattelâns mienskippen fan Steinburch, Rendsburch-Eckernförde en krite Segeberch.

De Südschleswigsche Wählerverband is wat bysûnders, dy partij fertsjintwurdiget de politike belangen fan de Deenske en Fryske minderheid. De Südschleswigsche Wählerverband hoecht net te foldwaan oan de fiif persint kiesdrompel om yn 'e lândei fan Sleeswyk-Holstein te kommen.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee
Wike

In **wike** is in perioade fan sân dagen. Yn oare kultueren binne ek wol wiken fan fiif dagen. Der is gjin astronomyske grûn foar in wike. It is gewoan in yndieling fan dagen. Eltse dei fan de wike hat in namme: Moandei, Tiisdei, Woansdei, Tongersdei, Freed, Sneon en Snein. 

De lingte fan sân dagen komt út Babyloanje dêr't de wike dagen hie foar elts fan de himellichems dy't eachswei te sjen binne: de Sinne, de Moanne, Mars, Merkurius, Jupiter, Fenus, en Saturnus. Ek yn de Bibel wurdt in perioade fan sân dagen neamd, by de skepping fan de wrâld.

Fia it Joadske en it Kristlike leauen is de wike nei Jeropa kaam. Oarspronklik fierden de Kristenen de earste dei fan de wike, mar ûnder ynfloed fan de sabbat is dy dei de sânde dei wurden; sadwaande rint de wike no fan Moandei oant Snein.

De wiken yn in jier wurde nûmere. Dêrby is de earste wike fan it jier, de earste wike dy't fjouwer of mear dagen yn it nije jier hat. Mei oare wurden, it is de wike mei de earste tongersdei fan it jier.

In wike is sân dagen, 168 oeren, 10.080 minuten, 604.800 sekonden. (Utsein, simmertiidsoergongen en skrikkelsekonden).
52 wiken plus ien of twa dagen binne in jier,
20.781 wiken binne yn de Gregoriaanske kalinder 400 jier.

## Wykdagen
By de yntroduksje yn it Germaanske part fan Jeropa waarden de measte nammen, dy't sjoen waarden as dy fan de Romeinske goaden, oanpast ta dy fan oerienkomstige Germaanske of Fryske goaden: Tii, Wêda, Tonger en Freê.

De sneon betsjut yn it Frysk *sinnejûn*, dus de dei foar de snein. Yn it Wâldfrysk wurdt ek noch wol in protte 'saterdei' brûkt, wat ôflaat is fan Saturnus (god).

## Sjoch ek
* Tiid
List fan states en stinzen yn Fryslân

List fan (eardere) **states en stinzen** yn Fryslân:
## Tabel stinzen en states

States en stinzen wurden yn de provinsje Grinslân boargen neamd. Yn Oerisel en Gelderlân (h)avezate
Dei

In **dei** is de perioade dêr't in planeet yn om syn as draait. Yn 't bysûnder de rotaasjeperioade fan de ierde.

De dei hat net in konstante doer. Op grutte skaal sjoen nimt de rotaasje fan de ierde ôf, en op lytsere skaal feroaret de rotaasje mei de temperatuer fan de ierde. Yn de moderne tiid binne dizze ferskillen mjitber wurden, en dêrtroch is it mooglik wurden de tiidrekkening der oan oan te passen, troch it tafoegjen fan skrikkelsekonden.

In dei wurdt opdield yn 24 oeren, teld as twa kear tolve. De dei bejint net op elts plak op ierde tagelyk; yn eltse tiidsône begjint in nije dei as it yn dy tiidsône tolve oere nachts wêst hat. By de simmertiidsoergongen is de dei ien oere langer of koarter.

Yn de tsjinstelling mei nacht is de dei allinnich de perioade tusken sinne-opgong en sinne-ûndergong. By dy betsjutting wurdt foar in perioade fan 24 oere it wurd *[[etmel]]* brûkt.

In gewoane dei is 24 oeren, 1.440 minuten, 86.400 sekonden.
Sân dagen binne in wike; 28, 29, 30, of 31 dagen binnen in moanne; 365 of 366 dagen binnen in jier.

## Sjoch ek
* Tiid.
Olympyske Spullen

De **Olympyske Spullen** binne in ynternasjonaal sportevenemint, dêr't eltse fjouwer jier twa fan hâlden wurde: de Olympyske Simmerspullen en twa jier letter de Olympyske Winterspullen. De organisaasje fan de spullen is yn hannen fan it Ynternasjonaal Olympysk Komitee, mar de organisaasje fan elts apart spul docht de stêd dêr't de spullen hâlden wurde, troch in apart organisaasjekomitee. Op it stuit (2025) is Kirsty Coventry foarsitter fan it YOK.

## Klassike Olympyske Spullen
Yn de klassike âldheid waarden alle fjouwer jierren by Olympia spullen hâlden ta eare fan Seus. Earst sûnt 776 f.Kr. waarden de nammen fan de winners byhâlden. De spullen begûnen as yn iendeiswedstriid yn hurdrinnen. Letter kamen der ek de estafette, it fakkelrinnen, de fiifkamp (diskussmiten, fierspringen, hurdrinnen, spearsmiten en wrakseljen), de pankration, it wapenrinnen, en it weinrinnen by, en waarden de spullen in wike.

De dielnimmers wienen frije Hellenen en letter ek Romeinen, mar allinnich foar it weinrinnen koenen froulju ynskreaun wurde. Dat froulju ynskreaun wurde koenen woe net sizze dat se sels meidienen: by it weinrinnen waarden de hynders ynskreaun op de namme fan de eigner, net dy fan de stjoerman.

Yn it jier 394 makke Teodosius de Grutte in ein oan de Klassike Olympyske Spullen.

## Moderne Olympyske Spullen

De Moderne Olympyske Spullen wienen in idee fan de Franske baron Pierre de Coubertin dat er op 25 novimber 1892 foar it earst publyklik makke. Pas yn 1894 waard it Ynternasjonaal Olympysk Komitee oprjochte. Mar doe gie it hurd, dat dêr't De Coubertin tocht hie de earste spullen in 1900 yn Parys te hâlden, waarden yn 1896 de earste moderne spullen al organisearre yn Atene. Grikelân hie de spullen graach altyd organisearje wollen, mar om it idee fan ynternasjonale spullen fuort te sterkjen waarden de spullen eltse fjouwer jier yn in oar lân organisearre.

Yn 1924 waard yn Sjamoniks in Ynternationale Wintersportwike organisearre. Doe't dat in súkses waard, waarden fjouwer jier letter yn Sankt Moritz de twadde Olympyske Winterspullen organisearre. Oant en mei 1992 waarden de beide spullen yn itselde jier hâlden, mar yn 1994 waarden wer Winterspullen hâlden, yn Lillehammer sadat se no krekt út de pas rinne mei de Olympyske Simmerspullen.

## Sporten
### Simmersporten
;Hjoeddeiske sporten

 
;Sporten út it ferline
 

### Wintersporten
;Hjoeddeiske sporten

## Hâlden en takomstige Olympyske Spullen

## Rekôr
De Amerikaanske swimmer Michael Phelps behelle by de Spullen fan 2012 yn Londen syn 22ste Olympyske medaille. Hy swom dêrmei it rekôr fan Larisa Latina út de eardere Sovjet-Uny dy't op de Spullen fan 1956, 1960 en 1964 yn totaal 18 Olympyske medailles behelle by it Gymnastyk út de boeken.

## Friezen dy't it faakst meidien ha oan de Olympyske Spullen

## Friezen dy't de measte Olympyske medaljes wûn ha

## Sjoch ek
* Paralympyske Spullen

## Keppeling om utens
* Webstee fan it Ynternasjonaal Olympysk Komitee
Asymmetryske slachsport

**Asymmetryske slachsporten** binne in foarm fan slachsport. Dat wol sizze dat twa partoeren in bal spylje. Yn de asymmetryske sporten besiket ien partoer, it slachpartoer, de bal foarby it partoer yn it fjild, it fjildpartoer te spyljen, wylst dat partoer besiket dat te kearen. Dizze sporten kinne keatssporten wêze, dêr't beide partoeren besykje de bal sa guenstich mooglik ôf te stopjen, of honksporten, dêr't it fjildpartoer de bal werom bringe moat nei it begjinpunt, en it slachpartoer ûnderwilens troch te rinnen punten helje kin.

## Keatssporten
* Hoftennis
* Jeu de Pelote
* Keatsen Frysk spul
* Teatsen

## Honksporten
* Honkbal
* Krikket
* Softbal

## Sjoch ek
*
Tinksport

**Tinksport** is in foarm fan sport dy't meast op geastlike feardigens oankomt. By de measte tinksporten wurdt striden tusken twa spilers, mar der binne ek tinksporten, meast kaartsporten, dy't twa tsjin twa spile wurde.

## Sjoch ek
* Bridge
* Damjen
* Frysk damjen
* Go
* Skaken
Harstastate

**Harstastate** is in state eastlik fan it doarp Hegebeintum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De âldste bewizen fan it bestean fan de state stamme út 1511. 

Oarspronklik wie de Harstastate folle grutter. De tsjintwurdige Harstastate krige syn foarm om 1840 hinne. De boppeferdjipping en de oanbou binne doe ôfbrutsen omdat it net mear brûkt waard foar permaninte bewenning. Teffens waard it hûs doe beplastere. De tún is yn 1832 feroare yn in lânskipstún troch de ferneamde túnarsjitekt L.P. Roodbaard.

Under oaren de geslachten Van Coehoorn, Van Nijsten en De Schepper hawwe op de state wenne. De hearebanken, roubuorden en grêfkelder fan de bewenners binne te finen yn de Tsjerke fan Hegebeintum.

Yn 2018 waard Harstastate troch de eigeners, de famylje Van Riemsdijk, skonken oan Feriening Hendrick de Keyser ta behâld fan de state yn de takomst. 

Nei in restauraasje is de state sûnt 2022 regelmjittich iepen foar it publyk. Tagongskaarten binne by it besikerssintrum te krijen. It lofter diel fan de state kin hierd wurde as fakânsjehûs.

## Sjoch ek
* States en Stinzen


Harsta State tuinbeeld3.jpg|*Harstastate (túnbyld)*
Harstastate Hegebeintum (actm) 08.jpg|*Singel*
2023 Hegebeintum, westlike tagong Harstastate - Harstawei.jpg|*Tagong Harstawei*
Kuorbal

**Kuorbal** is in balsport foar mingde partoeren. It is in doelsport foar twa partoeren fan elts fjouwer froulju en fjouwer manlju. If fjild is opdield yn twa fakken, mei yn elts fak fan elts partoer twa froulju en twa manlju. It doel is in koer, 3,5 meter heech oan in peal yn it fak fan de tsjinstanners. De spilers meie net mei de bal rinne, en meie net yn it oare fak komme. Foar 1991 wie it fjild opdield yn trije fakken, sadat in partoer doe 12 spilers hie.

## Skiednis
Kuorbal waard yn 1902 betocht troch Nico Broekhuysen, in ûnderwizer út Amsterdam. Hy hie yn Sweden it spul Ringbal leard, en ûntwikkele dêr in ferzje út dy't dúdlik genôch wie om it syn learlingen te learen. De sport waard al gau populêr op skoallen, net allinnich by de bern, mar ek by de grutte minsken. Mei trochdat it in mingde sport wie, sadat it makliker wie genôch spilers te finen, waard de sport yn hast elk doarp spile. Hjoeddedei wurdt kuorbal yn organisearre foarm spile yn 35 lannen.

## Keppeling om utens
* Keninklik Nederlânsk Kuorbalferbûn
Bûnspartij foar Jonges

De **Bûnspartij foar Jonges** is it Nederlânsk kampioenskip keatsen Frysk spul, organisearre troch it KNKB. It dielnimmen stiet iepen foar jongespartoeren (14, 15 en 16 jierrigen) fan de by it KNKB oansletten ferienings. Alle ferienings meie ien partoer ynskriuwe. It plak dêr't dizze partij hâlden wurdt wikselt. It winnende partoer is in jier hâlder fan de wikselpriis: de Thomas de Groot Wandelbal.

Dizze bûnspartij waard foar it earst spile yn 1968. Frjentsjer wie mei de keatsers Hennie Seerden, Anske de Boer en André Roosenburg de earste winner fan it jongesbûn. Yn it klassemint fan de measte oerwinnings stiet Frjentsjer mei mar leafst 8 seges al jierren op kop. Op it twadde plak steane Wytmarsum en Makkum mei 4 oerwinnings. Bysûnder dêroan is dat de Wytmarsumers de oerwinnings op rige hellen: yn 2000, 2001, 2002 en 2003. Der binne trije ferienings dy't it jongesbûn trije kear wûn hawwe: Ljouwert, Arum en Berltsum.

Yn de skiednis fan it Nederlânsk kampioenskip foar jonges binne der mar fiif keatsers yn slagge  de partij trije kear te winnen: Joop Greuter en Tjeard van der Kooi (beide fan Ljouwert), Jasper Boomsma fan Berltsum en de Wytmarsumers Herman Sprik en Jacob Zaagemans.

## List mei winners
Frije tiid

De **frije tiid** of **lins** fan in persoan is dy tiid dy't noch net foar de ien-of-oare bezichheid fêstlein is. Yn it bysûnder giet it om de tiid dy net brûkt wurdt foar wurk, húshâlden of sliep.

Frije tiid kin op ferskate wizen bestede wurde. Sa kin yn dy tiid oan sport, oan leafhawwerijen, oan reizgjen of oan it passyf of aktyf beoefenjen fan kultuer.
Oere

In **oere** (in lienwurd op basis fan it Latynske *hora*), ôfkoarte as **h** (fan it Frânske *heur*), is fan âlds in underferdieling fan de dei. Hjirby is de dei opdield in tolve oeren, en de nacht ek, sadat in etmel út 24 oeren bestiet. Hjoeddedei is de oere basearre op de sekonde.

In oere is 60 minuten, gewoanlik 3.600 sekonden. 24 oeren binne in dei.

## Sjoch ek
* Tiid
Minút

In **minút** is fan âlds in underferdieling fan in oere, dat opdield wurdt in 60 parten. Hjoeddedei is de minút basearre op de sekonde. Hjirtroch is in minút no altyd likelang, útsein as der in skrikkelsekonde ynfoege wurdt.

In minút is gewoanlik 60 sekonden. 60 minuten binne in oere, 1.440 minuten binne in dei.

## Sjoch ek
* Tiid
Sekonde

In **sekonde** is fan âlds in twadde ûnderferdieling fan in oere, dêr't in minút fierder troch opdield wurdt yn wer 60 parten. De namme komt fan it Latynske wurd foar *twadde*.

De SI sekonde hat no, yn stee fan in astronomyske, in natuerkundige definysje krigen. Hjirtroch is der út en troch ferlet fan it ynfoegjen fan in skrikkelsekonde, om de standerttiid oan te passsen oan de astronomyske tiid.

60 sekonden foarmje gewoanwei in minút, 3.600 sekonden in oere en 86.400 sekonden in dei.

## Sjoch ek
* Tiid.
Skrikkelsekonde

In **skrikkelsekonde** is in sekonde dy't tafoege wurdt ta korreksje fan it ferbân tusken de sinnedei en de oerwurkdei.

## Besteansgrûn
Om't de sekonde hjoeddeisk in definysje hat dy't gjin ferbân hâldt mei de dei, is it no mooglik dat in dei net krekt 24*60*60 sekonden lang is. De gemiddelde rotaasje fan de ierde nimt marzjinaal ôf, dat de middeldei yn de rin fan jierren is yndie krekt wat langer. Hjirom moat út en troch in sekonde tafoege wurde om foar te kommen dat de oerwurkdei foar midsnacht einiget.

## Foarkommen
Sûnt de ynfiering fan dit systeem yn 1972 binne der totaal 27 skrikkelsekonden tafoege, wat likernôch del komt op alle 18 moanne in skrikkelsekonde.

# 30 juny 1972
# 31 desimber 1972
# 31 desimber 1973
# 31 desimber 1974
# 31 desimber 1975
# 31 desimber 1976
# 31 desimber 1977
# 31 desimber 1978
# 31 desimber 1979
# 30 juny 1981
# 30 juny 1982
# 30 juny 1983
# 30 juny 1985
# 31 desimber 1987
# 31 desimber 1989
# 31 desimber 1990
# 30 juny 1992
# 30 juny 1993
# 30 juny 1994
# 31 desimber 1995
# 30 juny 1997
# 31 desimber 1998
# 31 desimber 2005
# 31 desimber 2008
# 30 juny 2012
# 30 juny 2015
# 31 desimber 2016

## Stuit fan ynfoegjen
De sekonde wurdt ynfoege oan de ein fan in moanne, en leafst wurde hjirby de oergongen brûkt fan desimber nei jannewaris en fan juny nei july. Nei UTC 23:59:59 komt dan de skrikkelsekonde UTC 23:59:60, en pas dan begjint de nije dei, op UTC 0:00:00. De oanpassing wurdt tagelyk dien foar alle tiidzônes, dat yn tiidzônes op it eastlik healrûn wurdt de sekonde tafoege yn de rin fan de nije dei, wylst op it westlik healrûn de âlde dei langer wurdt.

## Negative skrikkelsekonden
Yn it systeem wurdt ek rekken hâlden mei negative skrikkelsekonden. As dêr ferlet fan is wurdt UTC 23:59:59 oerslein. Om't oannaam wurdt dat de rotaasje fan de ierde marzjinaal ôfnimt, wurdt net ferwachte dat dit ea barre sil. Lykwols is, tsjin de ferwachting foar langere tiid yn, sûnt it ynfoegjen fan de earste skrikkelsekonde 1972 de rotaasjefeart tanaam, dat mooglik is it al. Sa hat it ynterfal tusken de lêste twa skrikkelsekonden, 31 desimber 1998 en 31 desimber 2005, folle langer west as ea earder.

## Gregoriaanske kalinder
It wurdt wolris tocht dat skrikkelsekonden de lytse ôfwiking fan de Gregoriaanske kalinder oanpasse moatte, mar dat is net sa. Dat ôfwiken hâldt ferbân mei de rotaasje fan de ierde om de sinne, dat as it ea sa fier komt dan moat dat oanpast wurde mei in skrikkeljier.
Nijmoanne

**Nijmoanne** of **tsjustermoanne** is it begjin fan de nije moannesyklus. Hjoeddeisk kin eksakt útrekkene wurde op hokfoar stuit de moanne krekt yn deselde rjochting stiet as de sinne, sadat de moanne safier as wy dy sjen kinne, hielendal tsjuster is. Sadwaande is nijmoanne it stuit as de moanne tsjuster is.

Eartiids wie it net mooglik en rekken dit presiis út, dat doe wie it pas wis dat in nije moannesyklus begûn wie, as it earste skyltsje moanne sichtber wie. It sjen fan de nije moanne wie dan ek foar moannekalinders en sinnemoannekalinders it begjin fan de nije kalindermoanne, en dêrmei gou dat ek foar it nije jier. Hjoeddedei wurdt foar de measte sinnemoannekalinders in moanne-begjin útrekkenne, mar foar de islamityske kalinder wurdt hieltiid noch moannewacht hâlden, om te sjen oft de moanne sichtber wurdt, sadat it nije jier begjint.
Sinnemoannekalinder

In **sinnemoannekalinder** is in kalinder dy ôfstimd wurdt op de rotaasje fan de moanne om de ierde en fan de ierde om de sinne. Dit wurdt dien troch de kalindermoanne sa goed as mooglik oanslute te litten by de moannesyklus, en fan en ta in skrikkelmoanne ta te foegjen sa't it begjin fan it jier net te fier trochskoot.

De Hebriuwske kalinder en de Sineeske kalinder binne sinnemoannekalinders.
Kalinder

In **kalinder**, is de wize fan kombinearjen fan dagen ta gruttere ienheden, lykas wiken, moannen en jierren, en in oersjoch fan sa'n yndieling.

De kalinder dy't op it stuit jildt foar it grutste part fan de wrâld, is de Gregoriaanske kalinder. Dit is in oanpassing fan de Juliaanske kalinder, dy't op himsels wer de oanpassing wie fan noch âldere kalinders. Troch dit komôf is der in tal fan útsûnderings yn de kalinder, en dêrom hawwe der yn de rin fan de tiid ferskate útstellen wêst foar it ienfâldiger meitsjen fan de kalinder, mar yn ús komplekse maatskippij blykt dit hast ûnmooglik te wêzen.

Dizze swierrichheid hat de reden wêst dat de ienichste twa útstellen dy't ynfierd binne, beide út in revolúsje foarkommen binne: nei de Frânske Revolúsje hat der trettjin jier in Republikeinske Kalinder west, en nei de Russyske Revolúsje wie der twa jier in Sovjet Revolutionêre Kalinder. Mar ek foar dizze twa kalinders die bliken dat it úteinliks net mooglik wie en feroarje de kalinder definityf.

## Sjoch ek
* Kalinder foar in jier fan moandei ôf: gewoan jier / skrikkeljier.
* Kalinder foar in jier fan tiisdei ôf: gewoan jier / skrikkeljier.
* Kalinder foar in jier fan woansdei ôf: gewoan jier / skrikkeljier.
* Kalinder foar in jier fan tongersdei ôf: gewoan jier / skrikkeljier.
* Kalinder foar in jier fan freed ôf: gewoan jier / skrikkeljier.
* Kalinder foar in jier fan sneon ôf: gewoan jier / skrikkeljier.
* Kalinder foar in jier fan snein ôf: gewoan jier / skrikkeljier.
* sinnekalinder
* sinnemoannekalinder
* moannekalinder
Gewoan jier fan tiisdei ôf

Dit is de kalinder foar in **gewoan [[jier]] fan [[tiisdei]] ôf**.

## Sjoch ek
* Jier earder: gewoan jier / skrikkeljier
* Jier fierder: gewoan jier / skrikkeljier
Skrikkeljier fan tiisdei ôf

Dit is de kalinder foar in **[[skrikkeljier]] fan [[tiisdei]] ôf**.

## Sjoch ek
* Jier earder
* Jier fierder
Skrikkeljier fan woansdei ôf

Dit is de kalinder foar in **[[skrikkeljier]] fan [[woansdei]] ôf**.

## Sjoch ek
* Jier earder
* Jier fierder
Jeu de pelote

**Jeu de pelote** is in foarm fan keatsen dy't yn parten fan Belgje spile wurdt. De measte ferienings binne te finen yn de Dender- en Skeldestreek en yn de provinsjes Henegouwen en Namen.

## Foarm fan it spul
In pelotepartoer bestiet út 5 persoanen. It partoer dat as earste 15 earsten hellet is winner fan de wedstryd. De telling yn de earsten is wakker gelyk oan dy by it frysk spul: 15 - 30 - 40 - earst. In punt wurdt by pelote in fyftjin neamd. Der binne mear oerienkomsten mei it Frysk spul mar ek in tal wichtige ferskillen. Sa wurdt it Jeu de Pelote spile op pleinen ynstee fan op gersfjilden en is de foarm fan de keatsbaan ek oars.



Skema pelotebaan


### De keatsbaan
In pelotefjild bestiet út 2 trapezia: De grutste dêrfan is de romte fan de foarline oant de boppeline (it grut spul neamd): De boppe is 19 meter breed, de foarline 7 meter. De ôfstân fan de boppe nei de foarline is 30 meter. It perk (by pelote it lyts spul neamd) is mar leafst 42 meter djip en slút of mei in efterline dy't 8 meter breed is. Yn it grut spul leit it opslachfak fan 5 by 3 meter, tsjin de boppe oan.

### It materiaal
Der wurdt tsjintwurdich spile mei in kunststoffen bal mei in trochsnee fan 48 mm en in gewicht fan 45 gram. Earder waarden lykas by it Frysk spul learene ballen brûkt. De bal wurdt troch de opslagger mei in slach mei de bleate hân yn it spul brocht. De oare spilers meie in learen want mei fersteviging brûke, as beskerming én om de bal mear faasje te jaan. 

### Wat regels
Yn grutte halen jilde de regels dy't ek by it Frysk spul fan tapassing binne mei in tal ferskillen.

#### De opslach
Alle spilers binne ferplichte op te slaan. De folchoarder fan opslaan moat foar it begjin fan de wedstryd by de skiedsrjochter bekend wêze. Eltse spiler slacht in hiel earst op. By it opslaan moat de opslagger de bal mei de hân dêr't mei slein wurdt, opgoaie. As in opslagger de bal oer de efterline fan it perk slacht is dat in direkt punt.

#### De retoerslach
Spilers fan de perkpartij meie de bal mei ien as beide hannen slaan of keare. As bal al as net mei in stuit oer de boppeline slein wurdt is dat in direkt punt. As de bal earne yn it grut of lyts spul lizzen bliuwt of, nei op syn minst ien stuit oer in sydline giet, is dat in keats. Keatsen wurde bûten de sydlinen (ek wol "koardlinen" neamd) oanmerkt.

#### Ruiljen
It ruiljen fan perk nei opslach en oarsom giet lykas by it Frysk spul: As de twadde keats makke wurdt, of as der in partoer op 40 stiet by ien keats.

## Jeu de Pelote yn Fryslân
Yn Fryslân wurdt al lang sa út en troch wolris in potsje pelote spile. Sûnt it ein fan de njoggentiger jierren wurdt yn de KNKB-federaasje Littenseradiel in pelote-doarpekompetysje yn ferskate kategoryen spile.
De keatsferiening Onder Ons yn Easterlittens organisearret sûnt 1999 it Iepen Frysk Kampioenskip Jeu de Pelote.

Yn Fryslân binne fjouwer pelote-banen: Twa yn Frjentsjer (ien njonken sporthal De Trije en ien op it terrein fan "Blomketerp"), op it doarpsplein fan Easterlittens en op it parkearterrein fan de sportfjilden yn Minnertsgea.
Fenus (planeet)

De planeet **Fenus** (symboal: ), ek wol de *Moarnsstjer*, is fan de sinne ôf de twadde planeet fan ús sinnestelsel, tusken Merkurius en de Ierde yn. 

## Ofstannen
Fenus stiet likernôch 108.200.000 kilometer fan de sinne, dêr't er yn 225 dagen omhinne draait. De planeet hat in trochsnee fan 12.104 kilometer, en draait yn likernôch 243 dagen om syn as. De draairjochting is oarsom as by de measte oare planeten. 

## Heldere planeet
Troch de "koarte" ôfstân, en de permaninte wite wolken dy in protte sinneljocht wjerkeatse, is Fenus de helderste planeet oan ús himel. Om't Fenus tichter by de sinne stiet, liket it fan de Ierde as stiet de planeet altyd yn 'e buert fan de sinne, komt er tagelyk mei de sinne op, en giet er tagelyk mei de sinne ûnder. Oerdeis is dat net te sjen, mar de planeet is sa helder dat dy yn de skimertiid faak eachswei sichtber is. Hjirtroch hat Fenus de nammen *Moarnsstjer* en *Hjeljûnsstjer* krigen.

## Matearje
Fenus hat in tichte atmosfear; foar it grutste part koalsoer mei wat stikstof, en fierders lytse bytsjes fan oare gassen. De planeet sels is út deselde materialen opboud as de Ierde, allinnich hat Fenus in gruttere izerkearn. Fierders wurdt oannaam dat Fenus gjin tektoanyske platen hat, mar dat it oerflak al feroaret, ûnder ynfloed fan fulkanen.

## Baan
De baan fan Fenus leit binnen dy fan de Ierde, mar leit net yn itselde flak. Hjirtroch komt it maar twa kear yn de likernôch 136 jier foar, dat Fenus, sjoen fan de Ierde, foar de sinne lâns giet. Dy twa kear hawwe in tuskentiid fan 8 jier. De lêste kear, en de earste fan twa, wie op 8 juny 2004.

## Moanne
Fan 1672 oant likernôch 1892 waard oannaam dat Fenus in moanne hie: Neith. Sûnt wurdt der oannaam dat Fenus net in moanne hat. Op it stuit hat de planeet al in sabeare satelyt, 2002 VE68. Om't dy net wier ynfongen is yn de swiertekrêft fan Fenus is dat lykwols net wier in moanne fan de planeet.

## Sjoch ek
* Fenus, de godheid
* moarnsstjer, plant
* moarnstjer, wapen
Sinnestelsel

In **sinnestelsel** is stelsel fan in stjer en in tal fan planeten; yn it bysûnder fan ús sinne mei de planeten deromhinne. Fierders kinne lytsere himellichems, as dwerchplaneten, planetoïden, moannen en kometen, noch in part fan in sinnestelsel wêze.

## Planeten
It sinnestelsel hat 8 planeten: Merkuerius, Fenus, de Ierde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus.

## Mear planeten
Der wurdt faak praat oer mooglike oare planeten.
* As útlis fan in ôfwiking yn de baan fan Merkurius waard oannaam dat der noch in planeet tichter by de sinne wêze moast, dy't Fulkanus neamd waard. Albert Einstein berekkene lykwols mei syn relativensteory dat de tiid-romte-ferfoarming troch de sinne, ferantwurdlik wie foar dy ôfwiking.
* Tusken Mars en Jupiter leit de astroïdegurdle. Om't de Titius-Bode wet oanjout dat dêr in planeet wêze moat is oannaam dat hjir ea in planeet west hat, dêr't de astroïden fan tebek binne. Mar no wurdt ek wol tocht dat him op dy ôfstân allinnich in dwerchplaneet, Seres ûntwikkele hat.
* De dwerchplaneet Pluto op de râne fan de Kuipergurdle waard oant 2006 beskôge as de njoggende planeet fan it sinnestelsel.
* De gruttere planeten hawwe moannen dy't grutter binne as in lytse planeet.

## Dwerchplaneten
Njonken de acht planeten binne der yn ús sinnestelsel noch in tal dwerchplaneten. Yn de astroidengurl is dat Seres, yn de Kuipergurl binne dat Pluto en Charon en djipper yn de gurl binne der noch mear, mûglik in lytse sechtich.

## Astroïden
Yn it sinnestelsel binne meardere gurls mei astroïden ensfh. Benammen binne der de Astroidengurl, de Kuipergurl, en de Oort-wolk, mar der binne mear. Dizze plakken wurde ek sjoen as oarsprong fan de kometen.

## Kometen
Kometen (ek sturtstjer) hawwe in baan dy tige elliptysk is, en dêr't se op it fierste punt fier fan de sinne mei binne. In komeet as de komeet fan Halley komt frij gau wer werom (76 jier), mar der binne ek kometen dy't in baan hawwe fan tûzen jier of langer.

## Meteoren

In astroïde of in komeet dy't troch de dampkring komt hjit in meteoar. Troch de wriuwing fan de lucht wurdt de meteoar sa hyt dat er begjint de gloedzjen. Dêrtroch is er fan de ierde ôf te sjen as in ljocht yn 'e loft. Faak baarnt in meteoar op dy manear hielendal fuort wylst er noch yn de dampkring is. At in meteoar al op de ierde komt, hjit er in meteoaryt.

## Molkenpaad
It sinnestelsel is in part fan in spiraalfoarmich stjerrestelsel, it Molkenpaad, dat sa'n 200 miljard stjerren grut is. It grutste part fan dizze stjerren is part fan in spiraalearm, mar de sinne is dat net. Hie dat al sa west dan wie troch de strieling fan supernova's op Ierde hast gjin libben mooglik west.

## Keppelings om utens
* Sinnestelsel 
* Solarviews
Moarnsstjer

* De moarnsstjer is in oare namme foar Fenus (planeet).
* De moarnsstjer is in striidgnodze.
* Moarnsstjer is in plantesoart.
Fryske flagge

De **Fryske flagge** is: "Yn blau trije rjochtsskeane banen, mei dêrop sân reade pompeblêden, oardere twa, trije, twa." Dat tal fan sân banen en sân pompeblêden is in ferwizing nei de Sân Seelannen. De foarm fan de pompeblêden is presiis fêstlein; it meie gjin herten wêze.

## Oarsprong
De flagge is nei alle gedachten yn dizze ferzje makke troch de famylje De Zee fan Jirnsum, om 1895 hinne, en sa'n twa jier letter yn de hannel brocht. De flagge wie nei sizzen makke nei in âlde print fan it Fryske wapen, dy't spitigernôch yn 1923 troch brân ferlern gien is. Sûnt likernôch 1880 wienen yn inkelte gefallen al eardere flaggen mei sa'n selde motyf brûkt. Dat motyf is oernaam fan de wapens fan de Fryske keningen sa't dy yn de 15e iuw en letter yn de wapenboeken stiene. It tal banen en pompeblêden wie op de ôfbylden al oars.
Der wienen gauris acht banen, en it tal pompeblêden wie meast alve, al is elts getal fan sân oant alve wolris tekene.
In opfallend ferskil mei de hjoeddeiske flagge is dat de lytse baan boppenoan yn de punt yn de ôfbylden altyd wyt is, dêr't dy by de flagge blau is.
Men nimt oan dat neffens dy wapenboeken, oan it begjin fan de 19e iuw in wapen mei it no bekende patroan tekene waard en oan de ein fan de iuw de Fryske flagge mei datselde patroan.

Noch âlder as de wapenboeken is it Noardske Gûdrûnliet, út likernôch de âlfde iuw. Dat ferhellet fan foarfallen út de njoggende iuw en wurdt de flagge fan Hear Herwik fan Seelannen beskreaun, dy't in wolkeblaue flagge mei seeblêden hat.

## Goedkarring
Op 14 oktober 1897 waard de flagge troch Deputearre Steaten erkend, yn de ferzje dy't tekene wie troch Heerke Wenning, foar de kroaningsfeesten fan keninginne Wilhelmina. It duorre oant 1927 ear't de provinsje de flagge sels ek brûke soe op it provinsjehûs. Earst yn 1957 is de flagge troch Provinsjale Steaten goedkard. De flagge waard derby net omskreaun as flagge fan de provinsje, lykas dat by oare provinsjes bard is, mar as: Fryske flagge.

## Sjoch ek
* Magnusfane
* Ynterfryske Flagge