Sainte-Laguë-metoade

De **Sainte-Laguë-metoade,** ek wol bekend as de **standertôfrûning** of **Webster-metoade**, is in grutste-gemiddeldemetoade foar it berekkenjen fan de sitferdieling by parlemintsferkiezings. It wurdt tapast yn lannen mei evenredige fertsjintwurdiging. Yn ferliking mei oare ferdielingsmetoaden lykas de D'Hondt-metoade liedt dizze metoade ta in tige evenredige sit-stimferhâlding foar partijen fan ferskillende grutte, ferlykber mei de grutste-oerskottenmetoade.

De metoade waard yn 1910 foarsteld troch de Frânske wiskundige André Sainte-Laguë, dy't net wist dat deselde metoade al yn 1832 beskreaun wie troch de Amerikaanske steatsman en senator Daniel Webster.

## Tapassing
De ferkiezingsútslach neffens de Sainte-Laguë-metoade kin berekenne wurde troch de ûndersteande stappen te folgjen. It nimt dêrby allinnich de **effektive stimmen** mei fan partijen dy’t de kiesdrompel helle hawwe.

# Berekkenje de kiesdieler troch it totale oantal effektive stimmen op te tellen en te dielen troch it oantal te ferdielen sitten.
# Berekkenje de evenredige oanparten troch it stimtal fan eltse partij te dielen troch de kiesdieler.
# Bepaal it totale oantal hiele sitten troch de fraksjes efter de komma ôf te rûnen en de hiele sitten byinoar op te tellen.
# Pas de kiesdieler oan (dit feroaret de fikitive parlemintsgrutte) om alle sitten as hiele sitten te ferdielen.
# Stel de definitive kiesdieler fêst troch it oantal stimmen fan de lêste partij te dielen troch har oantal sitten (minus in heal).

Hoewol’t de Sainte-Laguë-metoade ek beskreaun wurde kin as in trochgeande tawizing fan sitten oan partijen, makket dizze metoade yn de praktyk wol deeglik gebrûk fan restsitten. Dat komt trochdat de útkomsten fan de berekkening ôfrûne wurde nei it tichtstbye hiele getal. Partijen mei teminsten in heale sit boppe in folsleine sit krije dêrby automatysk in restsit takend.

## Praktykfoarbyld
Dit rekkenfoarbyld is ôflaat fan 'e risseltaten fan 'e dielsteateferkiezings fan 2024 yn Saksen. 2.142.517 stimmen waarden útbrocht op 6 partijen om 119 sitten te ferdielen. De krekte kiesdieler komt út op 18.004,34 stimmen de sit. De Sainte-Laguë-metoade waard ek brûkt by de eigentlike ferkiezing.

It oantal stimmen foar elke partij wurdt dield troch de kiesdieler en it risseltaat wurdt normaal ôfrûne. Yn dit foarbyld komt it totale oantal sitten op 120, ien mear as de fereaske 119. Om dit oerskot te korrizjearjen, wurdt de kiesdieler oanpasse wêrtroch it parlemint fiktyf wat lytser makke wurdt. De lêste sit giet nei de SPD wêrtroch de kiesdieler úteinlik fêststeld wurde kin troch 172.002 te dielen troch 9,5. Mei in revisearre kiesdieler fan 18.105,47 wurde úteinlik krekt 119 sitten korrekt ferdield. Dit resultearret yn dat de CDU 41 sitten krijt, om't se no mei 41,38 ûnder de 14,50 útkomme. It komt er op del dat der in fiktive parlemintsgrutte fan 118,34 nedich is om mei dizze metoade 119 hiele sitten ta te wizen.

## Eftergrûn
Proporsjonele kiesstelsels besykje sitten te ferdielen yn ferhâlding ta it oantal stimmen dat elke politike partij krigen hat. Dit betsjut dat in partij mei 30% fan 'e stimmen 30% fan 'e sitten krijt. Krekte proporsjonaliteit is net mooglik, om't allinich hiele sitten tawiisd wurde kinne. Der binne ferskate ferdielingsmetoaden foar it ferdielen fan sitten op basis fan 'e útbrochte stimmen, ien dêrfan is de Sainte-Laguë-metoade.

Ferskillende ferdielingsmetoaden litte ferskillende nivo's fan proporsjonaliteit, ferdielingsparadoksen en politike fragmintaasje sjen. De Sainte-Laguë-metoade minimalisearret de gemiddelde ôfwiking fan 'e sit-stimferhâlding en lit empirysk it bêste proporsjonaliteitsgedrach sjen en in gelikense sit-stimferhâlding foar partijen fan ferskillende grutte. De ferhâldings binne bygelyks better as mei de D'Hondt-metoade, dy't grutte partijen befoardielt boppe lytse partijen. Hoewol it befoarderjen fan grutte partijen politike fragmintaasje ferminderet, kin dit ek berikt wurde mei in kiesdrompel of fraksjedrompel.

De Sainte-Laguë-metoade lit minder ferdielingsparadoksen sjen yn ferliking mei de grutste-oerskottenmetoade en oare metoaden mei heechste gemiddelden lykas de D'Hondt-metoade.

## Eigenskippen
By de tawizing fan sitten yn in systeem fan evenredige fertsjintwurdiging is it wichtich om te foarkommen dat sawol grutte as lytse partijen befoardield wurde om strategysk stimmen tsjin te gean. André Sainte-Laguë hat teoretysk oantoand dat de Sainte-Laguë-metoade de leechste gemiddelde ôfwiking yn 'e ferdieling sjen lit, befêstige troch ferskate teoretyske en empiryske metoaden. De Jeropeeske Parlemintsfertsjintwurdigingswet fan 2003 bepaalt dat de ferhâlding fan kiezers ta sitten foar elke regio sa gelyk mooglik wêze moat. De Kommisje hat fûn dat de Sainte-Laguë-metoade de lytste standertôfwiking oplevere yn ferliking mei de D'Hondt-metoade en de grutste-oerskottenmetoade.

## Referinsjes