open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grutte of Sint-Katarinatsjerke (Heusden)

De **Grutte of de Sint-Katarinatsjerke** is de protestantske tsjerke fan it Noard-Brabânske fêstingsstedsje Heusden.

## Skiednis

In tsjerke yn Heusden waard al yn 1210 neamd. Fan dy romaanske tsjerke bleau de toer oant 1944 bestean. Dy stie út it lead en bestie út in fjouwerkante basis dy't yn in achtkant feroare en yn 1587 ferhege waard. Yn 1328 waard in noardlike en súdlike sydskip tafoege. Yn 'e 15e iuw waarden it koer en de dwersskippen boud, dy't yn 1555 nochris útwreide waarden. Hjirby waarden speklagen mei ôfwikseljend bakstien en natuerstien tapast. Nei de stedsbrân fan 1572 waard de tsjerke restaurearre. De tsjerke waard yn 1579 troch de protestanten fan 'e katoliken ôfnommen. Yn 1628 waard it 15e-iuwske sydkoer oan 'e noardkant ôfbrutsen en tusken 1637 oant 1639 waard it koer fernijd.

Yn 'e nacht fan 4 op 5 novimber 1944 waard de toer troch de weromlûkende Dútsers opblaasd, wêrtroch't it westlike diel fan 'e tsjerke ferneatige waard. De toer en trije traveeën fan 'e tsjerke wiene ferneatige en waarden net werboud. Der waard in ienfâldige ôfsluting makke. De rest fan 'e tsjerke waard restaurearre en de omtrek fan 'e fûneminten fan it ferneatige diel waard yn 'e bestrjitting oanbrocht.

## Ynterieur
De tsjerke hat in oantal 16e en 17e-iuwske grêfstiennen en tekstbuorden. Der is ek in restaurearre gildeboerd en der binne klokken út 1334, 1501 en 1518. In klok út 1412 hinget yn 'e krusingstoer.

Yn 'e tsjerke is in grêfmonumint fan baron Johan Theodoor van Freisheim, dy't fan 1711 oant 1733 gûverneur fan Heusden wie. It ûntwerp is fan Jacob Marot en it byldhouwurk is makke troch Jan-Baptist Xavery.

## Oargel
It monumintale Lohman-oargel waard tusken 1824 en 1828 boud foar de Bruorretsjerke yn Sutfen. Doe't dy tsjerke yn 1972 foar de earetsjinst sletten waard, is it oargel yn 1980 troch de Grutte Tsjerke fan Heusden oankocht en nei in restauraasje yn 1984 werboud.
Sint-Katarinatsjerke (Heusden)

De **Sint-Katarinatsjerke** in in eardere roomske parochytsjerke fan it Noard-Brabânske stedsje Heusden.

## Skiednis
De skiednis fan 'e parochy giet werom op dy fan 'e Grutte- of Sint-Katarinatsjerke, dy't nei de reformaasje yn 1579 fan 'e roomsken ôfnommen waard en sûnt protestantsk is. Katoliken moasten doe nei Bokhoven, de kapel fan kastiel Onsenoort of Drunen, dat pas sûnt 1648 ûnderdiel fan 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen waard. 

Sûnt 1692 mochten de katoliken in skûltsjerke brûke. Yn 1739 waard dy skûltsjerke fergrutte. Oant 1841 bleaune de katoliken dy tsjerke brûken, doe't in nije wettersteatstsjerke ynwijd waard. Dy stie op 'e hoeke Herptsestraat/Roomsche Kerkstraat. Yn novimber 1944 waard de tsjerke mei oare gebouwen yn Heusden troch Dútske troepen opblaasd.

De nije tsjerke waard boud op it plak dêr't eartiids in foarboarch fan it kastiel Heusden lei. Dy nije tsjerke waard op 25 maaie 1950 ynwijd en yn 1960 krige de tsjerke in toer.  
Arsjitekt fan 'e nijbou wie Nico van der Laan en de yn 'e basilikastyl boude tsjerke in ier foarbyld fan 'e saneamde Bossche School. 

De tsjerke waard yn 2018 foar de earetsjinst sletten en dêrnei folge in ferbouwing fan 'e tsjerke    ta in appartemintekompleks, dy't yn 2021 foltôge waard.
Marañón (rivier)

De **Marañón** is ien fan 'e wichtichste rivieren yn Súd-Amearika en wurdt faak beskôge as ien fan 'e haadboarnen fan de Amazône. De rivier ûntstiet troch it gearrinnen fan 'e Río Lauricocha en de Río Nupe. Dy twa rivieren komme gear by Rondos, yn 'e regio Huánuco, en dêr begjint de rivier offisjeel de namme Marañón te dragen. Basearre op dy lokaasje is de rivier 1.600 km lang. De Marañón streamt noardeastlik en komt gear mei de Ucayali yn 'e buert fan de stêd Nauta, likernôch 100 kilometer súdwestlik fan Iquitos. Op it stuit dat de twa rivieren yn noardeastlik Perû gearrinne foarmje se de Amazône. 

De rivier rint troch in ferskaat oan lânskippen:
 
* de Hege Andes mei djippe ravinen en steile bergen.
* de Perûaanske Amazône (Amazonía del Perú): mei bosken en savanne's.
* it tropysk reinwâld yn it Amazônebekken.

De rivier streamt lâns ferskate doarpen en lytse stedsjes, mar der binne gjin grutte stêden.

De boppestream (yn 'e Andes) is min te befarren fanwegen de streamfersnelling en ravinen. De legere dielen fan 'e river, fral nei't de rivier de flakten fan it Amazônebekken ynrint, binne goed te befarren. Yn it legere part wurdt de rivier brûkt foar ferfier fan minsken en guod, fral troch lytse boaten. Grutte frachtskippen wurde mear brûkt yn it gebiet nei Iquitos ta.

## Nijgjirrichheden
* De Marañón Canyon is ien fan 'e djipste yn Súd-Amearika en wurdt faak fergelikene mei de Grand Canyon yn 'e Feriene Steaten.
* De rivier wurdt troch guon wittenskippers beskôge as de echte boarne fan de Amazône.
* Hjoed-de-dei wurdt de rivier op in protte plakken brûkt foar toerisme (raftsje, ekspedysjes).
* Der hat ynternasjonale kontroverse west oer it bouwen fan wetterkrêftsintrales yn 'e Marañón, om't dy it miljeu en de lânseigen mienskippen bedrige soene.
Frederik van Os

**Frederik Hendrik Lucas van Os** (Barneveld, 15 july 1907 - Grins, 3 desimber 2001) wie in Nederlânske farmakolooch en heechlearaar oan de Ryksuniversiteit Grins.

## Karriêre
Van Os studearre oan de Ryksuniversiteit Utert dêr't er ein 1942 promovearre op it proefskrift *De absorptie in het ultraviolet door glucose en haar ontledingsproducten in alkalische oplossing*. Efkes dêrfoar wie er oan de Grinzer fakulteit fan wis - en natuerwittenskippen beneamd ta lektor mei as learopdracht de farmakognozy.

Yn 1946 waard Van Os befoardere ta gewoan heechlearaar, wêrby't syn learopdracht útwreide waard mei de galyske farmasy en reseptuer. Hy oanfurdige dat amt op 23 maart fan dat jier mei it útsprekken fan de rede *Het geneeskruid. Verouderde of waardevolle artsenij?*.

Van Os wie twa perioades rektor magnifikus fan de Grinzer universiteit fan 1957 oant 1958 en fan 1961 oant 1965. Yn 1966 mocht er in earedoktoraat yn ûntfangst nimme fan de Universiteit fan Straatsburch.

Hy wie de heit fan keunsthistoarikus en direkteur fan it Ryksmuseum Amsterdam, Henk van Os en de pake fan de skriuwer en sjoernalist Pieter van Os.
Sint-Jan de Evangelisttsjerke (Elshout)

De **tsjerke fan Sint-Jan de Evangelist** is in roomsk-katolike parochy- en beafeartstsjerke yn it Noard-Brabânske plak Elshout yn 'e gemeente Heusden. Yn 'e tsjerke wurdt it genedebyld fan Us Leaffrou de Wûndermem fan Elshout bewarre, dat al iuwen troch pylgers besocht wurdt en earder yn 'e Marijapel Wûndermem fierder westlik oan 'e Kapelstrjitte stie .

## Skiednis

De tsjerke datearret út 1878 en waard yn neogoatyske styl troch de Tilburchske arsjitekt H.J. van Tulder ûntwurpen. Op 15 april 1878 lei pastoar Q. van den Bogaart de earste stien fan 'e tsjerke, dy't foar 55.000 gûne boud waard troch oannimmer Lambert de Rooy út De Haach. Op 24 april 1879 joech de biskop fan it bisdom De Bosk, Adrianus Godschalk, de pastoar tastimming om de tsjerke te seinigjen neffens de ritus fan 'e *Rituale Roman urn servatis servandis* en op 1 maaie fan it folgjende jier fierde de prelaat fan 'e Abdij fan Berne, Adrianus Ceelen, de earste plechtige Hillige Misse op. Op 16 april 1883 waard de nije tsjerke lang om let troch Mgr. Godschalk konsakrearre. Yn 1899 liet pastoar Spierings foar 14.000 gûne in pastorije bouwe.

Yn oktober 1944 wie der by de gefjochten grutte noed oer de tsjerke en pastorije, mar wylst de tsjerken fan ferskillende pastorijen yn 'e omkriten swier skansearre of ferneatige waarden, waarden tsjerke en pastorije fan Elshout sparre. Syn ynsnuorre spits is ek hjoed-de-dei in opfallend bouwurk yn it lânskip.

Op 1 jannewaris 2007 binne de parochys Elshout en Drunen gearfoege ta de parochy Drunen-Elshout.

## Ynterieur

Yn 'e tsjerke binne noch keunstfoarwerpen te finen, dy't makke en ûntwurpen binne troch de yn Elshout berne byldhouwer Hendrik van der Geld. Yn it lofter oan 'e Wûndermem wijde sydalter stiet it 14e-iuwske genedebyld fan Marije opsteld. It rjochter sydalter is wijd oan 'e hillige Martlers fan Gorkum. Harren oerbliuwsels waarden yn 1617 yn Brielle opgroeven en nei it kastiel fan Oud-Heusden brocht. Om 1690 hinne waarden harren reliken nei de yn 1688 foltôge skûltsjerke fan Elshout brocht, fan wa't de feestdei op 9 july fierd waard. De protestantske autoriteiten krigen al gau argewaasje oer de yn 'e tsjerke fereare hilligen en beklaagden har dêr oer by de Grifformearde Synoade fan Súd-Hollân, dy't de hear fan Oud-Heusden opdracht joegen om in ein te meitsjen oan 'e ferearing en de roomske drost fan Oud-Heusden ôf te setten. Hoe't alles betearde is ûnbekend. Yn 1876 makke Hendrik van der Geld in iken alterstik foar de nije tsjerke mei dêryn de reliken. 

## Oargel
It twamanualige en fjirtjin register tellende oargel yn 'e tsjerke is âlder as de tsjerke en waard yn 1858 troch Johannes J. Vollebregt & Soannen boud. De bruorren Gradussen út Winssen feroaren yn 1898 it oargel. Yn 1951 is it oargel troch Verschueren restaurearre, wêrby de yn 1898 feroare disposysje foar in grut part waard rekonstruearre. In restauraasje folge yn 2006 troch Pels & Van Leeuwen wêrby't ek de oargelkas op 'e nij skildere waard.

## Keppeling om utens
* Oargelsite: disposysje oargel
Tropismes

***Tropismes*** (Frânsk, betsjutting: "Tropismen") is in ferhalebondel fan de Russysk-Frânske skriuwster Nathalie Sarraute, publisearre yn 1939 troch Éditions Denoël, Parys.
De earste ferhalen yn de bondel wienen lykwols al fan 1932. It boek wie har earste wurk, en wurdt sjoen as in foarrinner fan de Nouveau Roman. It waard lykswols earst in sukses yn 1957 doe't Éditions de Minuit it op'e nij útjoech. Der is lykwols gjin útjefte yn it Frysk fan.

## Ynhâld
De titel ferwiist nei tropismen: Prikels foar plantgroei. Yn 'e minsklike sin stelde Sarraute tropismen foar as "ynwindige hannelings dy't ús wurden en aksjes foarôfgeane en tariede, op 'e grinzen fan ús bewustwêzen". De kolleksje bestiet út fjouwerentweintich selsstannige teksten; sketsen fan skynber ynstinktive bewegings binne, opwekke troch de oanwêzigens fan oaren, of troch de wurden fan oaren.

## Wurdearring
* *Tropismes* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Jap Peter Hansen

**Jap Peter Hansen** wie in seeman en skriuwer fan it Noardfryske eilân Söl. Hy skreau yn it Sölring en Dútsk.

## Biografy
Jap Peter Hansen waard berne op Sylt as twadde soan fan koster Peter Hansen. Nei jierren as seeman folge er yn 1800 syn heit op yn Westerlân (Söl) en naam er ek de baan fan syn omke Carsten Hansen oer as navigaasje-ynstrukteur. Hansen waard yn 1820 oerpleatst nei Keitum.

Hy skreau rekkenboeken en skreau it Frysktalige toanielstik *Di Gidtshalts, of di Söl'ring Pid'ersdei* (“Der Geizhals, oder Sylter Petritag”; titel fan de 2e printinge) wylst er noch seeman wie - nei alle gedachten tusken 1788 en 1792 - dat yn 1809 drukt waard ûnder de Dútske titel *Der Geitzhals auf der Insel*.  Mei dit wurk hat er oan de widze stien fan de moderne Noardfryske literatuer en stavering. Yn 1833 waard Hansen syn ferhaal *Di lekkelk Stjüürman* (De 'lokkige roergonger') publisearre as in ferfolch op de Sylter Petritag. 

De kronykskriuwer fan it eilân Söl, Christian Peter Hansen, is syn soan. Neffens syn soan makke en ferkocht syn heit mear as 4.000 trigonometryske skalen fan buksushout. It Museum *Altfriesisches Haus* yn Keitum op Söl ferhellet oer it libben fan Jap Peter Hansen en syn soan.

## Wurken
* *Der Geitzhals auf der Insel Silt. Ein Schauspiel in vier Aufzügen.* Flensburg, 1809
* *Nahrung für Leselust in Nordfriesischer Sprache. I. Der Geizhals oder der Silter Petritag. Zweite Ausgabe. II. Der glückliche Steuermann. Ein Enkel des Geizhalses. III. Lieder, und andere Kleinigkeiten, zur schuldlosen gesellschaftlichen Unterhaltung. Zweite vermehrte Ausgabe, von J. P. Hansen, vormals Seefahrer, jetzt Küster und Dannebrogsmann in Keitum auf Silt.* Sonderburg, 1833

## Keppeling om utens
* www.nordfriesland-datenbank.de
Moreno's grûndo

De **Moreno's grûndo** (*Metriopelia morenoi*) is in fûgelsoarte yn it skaai Andesgrûndowen (*Metriopelia*) út de famylje fan 'e dowen (*Columbidae*). de soarte wurdt monotypysk behannele, itjinge betsjut dat er net ferdield is yn ûndersoarten.

## Beskriuwing
De Moreno's grûndo is in lytse, grûnbewennende do mei in kleur, dy't goed past by de stieneftige, drûge omjouwing dêr't er libbet. De fûgel hat in griisbrune oant sânkleurige befearring mei in oranje neaken gebiet om it blauwe each. De Moren's grûndo is wat lytser as de measte oare dowesoarten mei in relatyf lytse kop en in koarte sturt.

## Fersprieding
De soarte is endemysk yn Argentynje, fral yn it westlike part fan it lân. It ferspriedingsgebiet omfiemet benammen de Andesregio fan 'e provinsjes Catamarca,
La Rioja, San Juan, Mendoza en Tucumán.

De fûgel komt foar op hichten tusken 1.500 oant 4.000 meter boppe seenivo yn healwoastinen en heechlizzende steppe's mei kaktuslânskippen. 

## Hâlden en dragen
De Moreno grûndo siket it iten op 'e grûn. De soarte is net bot fan wetter ôfhinklik en kin him dêrom goed rêde yn it drûge klimaat fan syn habitat.

## IUCN
De IUCN klassifisearret de Moreno's grûndo as net bedrige (LC, 2024). De populaasje liket stabyl en der binne op it stuit gjin direkte bedrigingen fan útstjerren. De fûgel hat wol in relatyf beheind ferspriedingsgebiet en kin dêrom gefoelich wêze foar feroarings yn it habitat. Poptinsjele risiko's binne mynbou, útwreiding fan lânbougrûn, klimatologyske feroaringen dy't ynfloed ha kinne op 'e begroeiïng en de beskikberens fan wetter yn heechlizzende gebieten en de ynfloed fan yntrodusearre rôfdieren.

## Namme
De wittenskiplike soartenamme fan 'e fûgel eart Francisco Josué Pascasio Moreno (1852-1919), in Argentynske soölooch en paleontolooch dy't it La Plata Museum yn 1884 stifte.
Marije Wûndermemkapel

De **Marije Wûndermemkapel** of **Us Leaffrouwe fan Gaarsweide** is in kapel yn it Noard-Brabânske plak Elshout yn 'e gemeente Heusden. De kapel stiet oan 'e Kapelstrjitte 45A tusken de lintbebouwing westlik fan it doarp. De kapel is opdroegen oan Marije, de mem fan Jezus. It orizjinele genedebyld stiet yn 'e Sint-Jan de Evangelist, yn de kapel stiet in replika.  

## Skiednis

De kapel giet werom op in Marijeferskining yn 'e 12e iuw. Neffens de oerlevering soe in flaaks siedzjende boer toarst krige ha wylst er neat te drinken by him hie. In ûnbekende frou kaam him doe yn 'e mjitte en bea him wetter út in sleat oan. Dat wetter smakke him sa goed, sa't er dat nea earder preaun hie. Wylst hy dronk fielde er de leafde foar Marije groeien. Hy ûnthiet har om in kapel foar har te bouwen as it flaaks ryp wie. De oare deis wie dat al sa fier en lykas er ûnthjitten hie, boude de boer de kapel mei dêryn in byldsje fan Marije.

Yn 1285 waard der tynge dien fan twa kapellen en dêrûnder dy oan 'e Gaasweide. 

Yn 1964 waard de âlde neogoatyske kapel ferfongen troch in oare kapel, dy't sûnt 1 juny 2021 fernijd en fergrutte waard. De parochy wist foar dat doel 85.000 op it aljemint te krijen. Op 1 maaie 2022 waard de fernijde Marijekapel offisjeel iepene.

## Ofbylden

Elshout, brânskilderd siedzjende boer, kapel Marije Wûndermem.jpg|Brânskilderde siedzjende boer.
2025 Elshout, Marije Wûndermemkapel, genedebyld.jpg|Replika genedebyld.
Marije Wûndermemkapel, prosesjeraam, Elshout.jpg|Prosesjeraam.
Mûne fan Drunen

De **Hertogin fan Brabant** is in nôtmûne oan 'e Parallelwei 8 yn Drunen (gemeente Heusden), Noard-Brabân.

## Skiednis
De stiennen bultmûne ferfong yn 1838 in twa jier earder ôfbaarnde standermûne. Oant 1947 die de bultmûne tsjinst op wynkrêft; dêrnei waard in diselmotor brûkt foar it meallen en de mûne rekke yn ferfal. In restauraasje yn 1953-1954 makke de mûne wer mealree, mar mei't yn 1969 in feriening yn 'e mûne ûnderbrocht waard, rekke de mûne fannijs yn ferfal. Yn 1969 waarden de fokken fan 'e roeden helle en wat letter ek it hekwurk. Ek de omjouwing fan 'e mûne waard suterich mei in soad wyldgroei om de mûne hinne. It binnenwurk bleau lykwols bewarre.

Yn 2010 waarden in soad hege beammen om de mûne kapt, mar dat wie allinnich om in lûdswâl by de A59 del te setten. Yn augustus 2014 waard útein set mei de restauraasje fan 'e  nôtmûne. Op 31 oktober 2015 wie it wurk foltôge en waard de mûne feestlik yn gebrûk nommen. In steurend elemint by de mûne bliuwt lykwols de lûdswâl.

Yn 2018 krige de mûne nije roeden, dy't fanwegen it wenhûs tichteby wat koarter binne as de eardere roeden.

Boukundich is de Hertogin van Brabant in bysûndere mûne. De tige koanysk mitsele romp hat mei 10 m de grutste ûnderdiameter fan Nederlân, sadat de kape yn ferhâlding lyts liket.
Oudkarspel

**Oudkarspel** (Aldkarspel) is in doarp yn 'e Noard-Hollânske gemeente Dyk en Waard. Aldkarspel hat  () ynwenners. 

## Skiednis
Aldkarspel is ûnderdiel fan 'e doarpestêd Langedyk, dy't yn 1415 stedsrjochten krige. Aldkarspel wie fan 1810 oant 1941 in selsstannige gemeente en is it noardlikste doarp fan 'e eardere gemeente Langedyk. 

It plak ûntstie as delsetting tusken 950 en 1000. Yn dy tiid lei it benoarden in sompich gebiet mei wâlden. Súdlik fan dat gebiet lei it doe noch it doarp Vronen , dêr't no Sint Pancras leit. De plaknamme ferskynt yn 1094 as *Aldenkercha* en yn 1289 as *Outkerspel*, yn 1396 as *Oudekerpsel* en yn 1745 as *Oudt Carspel*. De âldste foarm tsjut der op dat it plak by de âlde tsjerke leit. De plaknamme ûntstie nei alle gedachten nei't de dyk, de Langedyk neamd, oanlein waard en dêr nije delsettings mei tsjerken ûntstienen. De lettere foarm fan 'e namme betsjut it âlde tsjerkedoarp.

De oarloch fan 'e Bataafske Revolúsje/Frânsk-Bataafske tiid soarge foar in soad skea yn Aldkarspel. Sa waard bygelyks it kastiel fan 'e ambachtshear stikken sketten. Yn 1799 waard by gefjochten tusken Frânsen en Britten by de Ingelske ynvaazje it rjochtshûs ferneatige, wêrby't de Britten help krigen fan 'e Russen. Yn 1808 waard it rjochtshûs werboud yn syn hjoeddeiske oansjen. It is no in museum en de sit fan 'e stifting Langediker Ferlien. It ferneatige rjochtshûs wie lykwols net it oarspronklike rjochtshûs; dat datearre út 1618 en waard yn 1714 ferfongen troch in oar gebou.

Fan 'e doarpstsjerke, de Allemanstsjerke of de Alde Sint-Martentsjerke, datearje de âldste dielen út de 11e iuw. De tsjerke waard yn 1868 yngreven restaurearre, mar yn 1969 ferneatige in grutte brân it gebou. Yn 1970 is de tsjerke werboud mei û.o. de help fan 'e hiele doarpsmienskip. Dêrfandinne stiet de tsjerke hjoed-de-dei ek bekend as Allemanstsjerke. De eardere neogoatyske spits fan 'e tsjerke waard net werboud om't Monumintesoarch easke dat it tsjerkegebou werom brocht wurde moast nei de sitewaasje sa't de tsjerke der foar de 19e-iuwske restauraasje útseach. De tsjerke hie doe gjin spits mear. Dy wie yn 1621 ferlern gien by in bliksemynslach.

## Berne
* Klaas Boot sr. (1897-1969), turner
* Laurens Bogtman (1900-1969), baritonskonger
* Wim Kos (1904-1930), reedrider
* Jan Langedijk (1910-1981), reedrider
* Rie Kooyman (1910-1984), grafikus, akwarellist, yllustrator, skilder en boekebândûntwurper
* Marijke Hoving (1925-2025), aktrise
* Ronald Schröer (1984), atleet
* Daphne van Domselaar (2000), fuotbalkeeper

## Keppeling om utens
* ''Hart van Oudkarspel''.
Nederlân (betsjuttings)

* Nederlân, it lân yn Jeropa.
* Nederlân, it buorskip yn Stienwikerlân.
* Nederlân, de konstitúsjonele monargy dy't de parten yn Jeropa en dy yn Amearika ferbynt.
Swartwjukgrûndo

De **swartwjukgrûndo** (*Metriopelia melanoptera*) is in fûgelsoarte yn it skaai Andesgrûndowen (*Metriopelia*) út de famylje fan 'e dowen (*Columbidae*). 

## Beskriuwing
De swartwjukgrûndo is in lytse oant middelgrutte do fan 21 oant 23 sm lang dy't yn it skaai opfalt troch de karakteristike swartkleurige wjukken en it wite skouder. De fûgel hat in bleke oant ljochtbrune rêch, in bleek boarst en in bleke búk, mei in rôzige tint op it boarst by guon eksimplaren. Under it each sit as in trien in oranje plakje. It meast opfallende is it kontrast tusken it bleke lichem en de glânzgjende swarte wjukken, dy't benammen yn 'e flecht te sjen binne. It lichem is kompakt mei koarte poatsjes, geskikt foar in libben op 'e grûn yn rotsige of drûge gebieten.

## Fersprieding

De swartwjukgrûndo komt foar yn Súd-Amearika, benammen yn 'e Andes fan Perû, Bolivia, it noardwesten fan Argentynje en de eastlike dielen fan Sily. Se libje meast yn heechlizzende, drûge gebieten, lykas rotsige heuveleinen en steppe-eftige gebieten oant sa’n 4.800 meter hichte.

De fûgel wurdt ferdield yn twa ûndersoarten, dy't troch de kleurintensiteit en somtiden ek in lytse fariaasje yn grutte of wjukbreedte fan in oar ferskille.

* *Metriopelia melanoptera saturatior*: libbet yn it noardlike diel fan it ferspriedingsgebiet (Kolombia en Ekwador).
* *Metriopelia melanoptera melanoptera*: libbet yn 'e súdlike regio's fan Bolivia oant it suden fan Argentynje.

## Hâlden en dragen
Swartwjukgrûndowen binne freedsume fûgels en net-agressyf. Se libje meast op 'e grûn en foarazjearje faak yn groepkes, mar sliepe faak yn lege beamkes of boskjes. Se kinne wol fleane en dogge soks fakentiden flak oer de grûn hinne. Dan binne ek de swarte wjukken goed te sjen. Se ite sied, mar fierder is dêr net in soad fan bekend. De briedtiid ferskilt mei de breedtegraad. Yn Kolombia en Ekwador binne aaien fûn tusken augustus en oktober. Yn it suden giet it seizoen troch nei oktober oant febrewaris. It nêst is ienfâldich fan tûkjes, strie en wat gers, lykas eigen is oan dowen. It wyfke leit meastentiids 2 aaien. Sawol it mantsje as wyfke briede de aaikes út en fersoargje de jongen.

## Status
De swartwjukgrûndo hat de status fan net bedrige (LC, 2024) op 'e Reade list fan 'e IUCN. De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en der binne gjin sterke bewiizen fan ôfname en syn habitat wurdt net op grutte skaal bedrige. Benammen yn 'e tangonklike dielen fan it bercheftige gebiet komt fersteuring en habitatferlies troch lânbou foar.
Nijseelânske dowen

**Nijseelânske dowen** (*Hemiphaga*) foarmje in fûgelskaai út de famylje dowen (*Columbidae*). 

## Soarten
It skaai bestiet út twa soarten, dy't yn Nij-Seelân foarkomme:

Fan 'e Nijseelânske do (*Hemiphaga novaseelandiae*) binne twa ûndersoarten bekend: de *H. n. novaseelandiae* fan it fêstelân fan Nij-Seelân en de Norfolkdo (* H. n. spadicea*) fan it eilân Norfolk, dy't no útstoarn is. De ûndersoarten ferskillen yn fearrekleur en foarm. 

Yn 2001 waard útsteld dat in tredde ûndersoarte, de Chathamdo (*H. n. chathamensis*), ûnderskiedend genôch wie om as in aparte soarte beskôge te wurden. Dat wurdt sûnt troch de measte autoriteiten akseptearre.
RTV Oost

**RTV Oost** is de regionale publike omrop fan de Nederlânske provinsje Oerisel. 

Yn 1978 waard RTV Oost oprjochte as Radio Oost in regionale ôfsplitsing fan de RONO, de Regionale Omroep Noord en Oost. Yn earste ynstânsje wie Radio Oost de regionale stjoerder foar Oerisel en Gelderlân en stie it ûnder bewâld fan de NOS. Doe't yn 1989 de regionale omroppen ferselsstannigen en Gelderlân syn eigen regionale omrop (Radio Gelderland, letter Omroep Gelderland) krige, waard Radio Oost de omrop foar Oerisel. Yn 1992 waard de namme wizige yn RTV Oost. 

Op 2 april 2024 feroare de omrop syn namme fan RTV Oost yn Oost. Dat waard lykwols gjin sukses en late ta betizing en ûndúdlikens. De namme "Oost" komt in protte foar yn de regio wêrtroch't ynwenners fan Oerisel net wisten hoe't se de omrop neame moasten. Mei yngong fan 23 april 2025 is dizze nammeferoaring weromdraaid, mei behâld fan it logo út 2024.
Journal (1887-1910)

***Journal (1887-1910)***  (Frânsk, betsjutting: "Deiboek (1887-1910)) is it publisearre deiboek troch de Frânske skriuwer Jules Renard (1864-1910), wat syn libben beslacht fan 'e leeftiid fan 23 oant in moanne foar syn dea yn 1910 doe't er 46 âld wie. It waard 1925-1927 postúm publisearre.

## Wurdearring
* *Journal (1887-1910)* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.

## Eksterne keppeling
*Folsleine tekst
Chathamdo

De **Chathamdo** (*Hemiphaga chathamensis*) is in fûgelsoarte yn it skaai Nijseelânske dowen (*Hemiphaga*) út 'e famylje dowen (*Columbidae*). De wittenskiplike namme fan 'e soarte waard yn 1891 publisearre as *Carpophaga chathamensis* troch Lionel Walter Rothschild. It is in kwetsbere, endemyske fûgelsoart fan 'e Chathameilannen, in arsjipel fan Nij-Seelân likernôch 800 km eastlik fan it Sudereilân.

## Skaaimerken

De Chathamdo wurdt 51 sm lang. De do is donkergriis en wyt. De kop, de kiel en it boarst binne donkergriis en de búk is wyt. De boppedielen binne ek donkergriis mei in griengrize skimering. Hy hat in oranjereade snaffel, de poatsjes ha wite fearkes en de teannen binne rôzeread. De soarte hat in soad fan 'e Nijseelânske do (*H. novaeseelandiae*), mar dy is mear glânzgjend grienblau. Earder waard de Chathamdo as in ûndersoarte dêrfan behannele. 

## Fersprieding
De soarte is endemysk op 'e Chathameilannen en eartiids ek op Mangere Island, Little Mangere en Pitt Island. Op South East Island is hjoed-de-dei in weryntrodusearre populaasje. 

It leefgebiet bestiet út oarspronklik bosk, gebieten mei strewellen, farens en greiden mei houtwâlen. 

## Status
It ferspriedingsgebiet is beheind en dêrfandinne is der in kâns op útstjerren. De populaasje waard yn 2021 troch Birdlife International op 250 oant 1000 fûgels rusd, mar de oantallen nimme troch effektive beskerming ta. Yn it ferline wie dat oarsom. Se wiene algemien yn 'e jierren 1870 mar it oarspronklike bosk waard yn gebiet feroare om it fee yn te weidzjen en ek ynfierde katten en oare rôfdieren soargen foar de delgong fan 'e fûgel. Yn 'e jierren 1990 wienen der noch mar 40 fûgels oer. Der binne no mei ôffredings reservaten ynsteld en de predatoaren wurde bejage. De do bliuwt lykwols ôfhinklik fan aktyf natuerbehear en sadwaande is de soarte troch de IUCN as kwetsber (VU) klassifisearre op 'e Reade list.
Poarperbângrûndo

De **poarperbângrûndo** (*Paraclaravis geoffroyi*, synonym: *Claravis geoffroyi* en *Claravis godefrida*) is in fûgelsoarte yn 'e famylje dowen (*Columbidae*). De fûgel waard yn 1811 beskreaun troch de Nederlânske natuerûndersiker Temminck, dy't de soarte nei de Frânske natuerûndersiker Étienne Geoffroy Saint-Hilaire ferneamde. De do wurdt tige bot bedrige en as de fûgel noch bestiet komt er allinnich foar yn 'e lêste stikjes fan syn oarspronklike habitat, dy't noch net goed ûndersocht binne.

## Skaaimerken
De fûgel wurdt 18 oant 24 sm en weaget 89–95 gram. De fûgel hat in soad fan 'e poarperboarstgrûndo (*P. mondetoura*), mar is wat bleker. It mantsje is blau-griis, donkerder fan boppen as fan ûnderen, en hat twa brede poarperen bannen oer de optearde wjuk, dy't ljocht irisearje. It wyfke is hielendal lochtbrún mei sêftere bêzje dielen en hat ek bannen oer de wjuk.

## Fersprieding
Gebieten dêr't de soarte potinsjeel noch bestean kin binne Mata Atlantica yn súdeastlik Brazylje, de eastlike punt fan Paraguay en noardeastlik Argentynje. Syn habitat bestiet út de tichte ûndergroei fan bamboebosken yn 'e tropyske berchreinwâlden oant 1400 m boppe seenivo. 

## Hâlden en dragen
De poarperbândo libbet meast op 'e grûn en net yn beammen. Se binne folslein ôfhinklik fan in bysûndere soarte bamboe, dy't út en troch bloeit. Allinnich as dy bamboe sied jout, kin de do genôch fretten fine. Dêrom is de fûgel net honkfêst, mar hy folget it bloeipatroan fan 'e bamboe.

## Status
Sûnt 1994 wurdt de soarte earnstich bedrige en der binne al dy tiid dêrnei gjin wisse waarnimmingen mei lûdsfragminten of ôfbylden dien. Dêrfandinne kin it wêze dat de fûgel al útstoarn is en yn alle gefallen op 'e râne fan útstjerren stiet. De fûgel is foar in grut part syn habitat kwytrekke mei't de Atlantyske reinwâlden oan 'e ein fan 'e 20e iuw grutskalich yn plantaazjes feroaren, wêrtroch't it oarspronklike bosk fragmintearre is en de tichte bamboebosken te fier út inoar lizze om in sûne populaasje te hanthavenjen. De fûgel wurdt dêrfandinne troch de IUCN op 'e Reade list as krityk klassifisearre.

As de poarperbângrûndo noch bestiet, dan soe de totale populaasje ú maksimaal 50 oant 249 fûgels bestean. 

## Finzenskip
Yn 'e jierren 1970 oant de lette jierren 1980 wie der yn Brazylje in finzen populaasje fan mear as 150 fûgels. Nije regels fan 'e Instituto Brasileiro do Meio Ambiente e dos Recursos Naturais Renováveis (IBAMA) foar de avikultuer late ta de ûntbining fan in soad dowefokkerijgroepen, dy't de fûgels nei IBAMA-autorisearre fokkers stjoerden, dy't net in soad wisten oer de fersoarging fan 'e soarte. Op dat stuit wie it ek net bekend hoe slim de soarte yn it wyld bedrige waard. Nei alle gedachten is dy finzen populaasje healwei de jierren 1990 útstoarn sûnder neiteam te produsearjen. Dêrmei gie ien fan 'e bêste kânsen om de soarte foar de takomst te behâlden ferlern. Fan 'e eardere dowefokkers binne lûdsfragminten bewarre bleaun, dy't fan tige grut belang binne by it detektearjen fan 'e soarte yn 'e wylde natuer.
Sessanbeker

De **Sessanbeker**, yn it Sweedsk "Sessanpokalen", is yn  1957 ynsteld troch de Sweedske Sessan Line, as in útdagingsbeker foar Noardske Folksboaten. De regels en de sylplakken wurde koordinearre troch it NFIA. 

De race is in freonlike ploegekriich, mei ploegen fan twa boaten. Ornaris alle twa jierren wurdt foar de Sessanbeker syld. Fòàr 1976, wie dat as yn kriich sile yn Sweden tusken ploegen fan stêden oan de Sweedske westkust. Sûnt 1976 is it in ynternasjonale regatta dy't alle twa jier syld wurdt yn Denemark, Dútslân, Sweden of it Feriene Keninkryk. De boaten binne lykwols lokale boaten, mei allinnich de skipper en ien oare siler part fan de besykjende ploech, en foar de tredde persoan immen fan it gastlân.
De winners hâlde de trofee oant it folgjende evenemint, en hja moatte dy yn goede tastân hâlde. Dat omfiemet it skjin hâlden, mar ek ferantwurdlikens foar it fersekerjen wylst de trofee yn harren soarch is.

## Lokaasjes
* 1952: Goateboarch: Wûn troch Göteborgs Folkbåtsklubb.
* 1954: Goateboarch: Wûn troch Norrköping.
* 1955: Rastaholm: Wûn troch Goateboarch.
* 1961: Rasta
* 1967: Wûn troch Stokholm
* 1968: Wûn troch Goateboarch
* 1972: Goateboarch: Wûn troch Goateboarch
Begjin fan ynternasjonale organisasje:
* 1973: Finlân - Helsinki: Wûn troch Hangö, Finlân.
* 1974: Sweden - Nyborg: Wûn troch Kerteminde, Denemark.
* 1975: Sweden - Goateboarch: Wûn troch Goateboarch. 
Formeel begjin fan de ynternasjonale regattas:
* 1976: Wûn troch Ostkustens Folkbåtsklubb.
* 1977: Wûn troch Folkebootsflotte Schleswig, Dútslân.
* 1978: Wûn troch Kerteminde Sejlklub, Denemark.
* 1979: Wûn troch Súd- en Eastkust.
* 1980: Denemark - Rungsted (Sont): Wûn troch Folksboatsfloat Kiel/Sleeswyk, Dútslân.
* 1981: Dútslân: Wûn troch Ostkustens Folkbåtsklubb.
* 1982: Wûn troch Ostkustens Folkbåtsklubb.
* 1983: Wûn troch Roskilde Sejlklub, Denemark.
* 1984: Wûn troch Hellerup Sejlklub, Denemark.
* 1986: Wûn troch Naantali/Turku, Finlân.
* 1987: Wûn troch Tranås Sydkustens Folkbåtsklubb, Sweden.
* 1989: Dútslân - Berlin (Wannsee); organisearre troch Seglerverein Stößensee: Wûn troch Kerteminde Sejlklub.
* 1993: Dútslân - Berlin (Wannsee); organisearre troch Seglerverein Stößensee: Wûn troch Blekinge Folkbåtsflottilj
* 1994: Denemark - Kerteminde: Wûn troch de Schlei-float.
* 1997: Dútslân - Berlin (Wannsee); organisearre troch Seglerverein Stößensee: Wûn troch Schlei-Segel-Club.
* 1998: Sweden - Stokholm; organisearre troch Vikingarnas Segelsällskap: Wûn troch in Deenske ploech.
* 2004: Sweden - Stokholm; organisearre troch Vikingarnas Segelsällskap: Wûn troch de Deenske ploech.
* 2008: Dútslân - Berlin (Wannsee); organisearre troch Seglerverein Stößensee;
* 2014: Dútslân - Berlin (Wannsee); organisearre troch Seglervereinigung 1903: Wûn troch Kolding.
* Troch umstannichheden gjin treffen.
* 2022: Feriene Keninkryk - Lymington (Solent); organiseare troch de Royal Lymington Yacht Club: Wûn troch in Deenske ploech.
Takomst:
* 2025: Nederlân - Muiden (IJmar); organisearre troch de KNZ&RV.
* 2027: Noch net oanwiisd.

## Boarnen
* Stadskappseglingarna // Sessanpokalen
Poarpergrûndowen

**Poargergrûndowen** (*Paraclaravis*) foarmje in fûgelskaai út de famylje dowen (*Columbidae*). De wíttenskiplike namme fan it skaai is foar it earst yn 2018 publisearre. It skaai omfiemet twa soarten, dy't earder by blauwe grûndo (*Claravis pretiosa*) yn it skaai *Claravis* hearden en hat syn fersprieding yn Midden- en Súd-Amearika.  

Karakteristyk fan it skaai is dat de mantsjes fral griisblau binne en wyfkes brún. Mantsjes en wyfkes yn it skaai ha in pear ûnderskiedende bannen of plakken op 'e wjukken. Beide soarten binne lokaal en seldsum oanwêzich en wurde assosjearre mei bloeiende bamboe. Ien soarte is mooglik útstoarn mei't der sûnt de jierren 1990 gjin betroubere waarnimmingen mear dien binne. 

## Soarten
Poarperboarstgrûndo

De **poarperboarstgrûndo** (*Paraclaravis mondetoura*, synonym (*Claravis mondetoura*) is ien fan 'e twa fûgelsoarten yn it skaai poarpergrûndowen (*Paraclaravis*) út de famylje dowen (*Columbidae*). 

## Skaaimerken
De fûgel wurdt 18 oant 24 sm lang en weaget 89 oant 95 gram. Mantsjes binne blaugriis mei donkerder boppedielen as ûnder. Se ha in ljochter gesicht en in readbrún boarst. Op 'e optearde wjuk hat de fûgel trije poarperen bannen. De sturt is ek blaugriis mei wite bûtenfearren. Wyfkes binne hielendal brún, ha in kanielkleurich gesicht en readbrune bannen op 'e wjuk. De fearren fan mantsjes skimerje yn it sinneljocht mear as dy fan wyfkes. 

## Fersprieding
De fûgel libbet yn 'e berchbosken fan  Midden- en Súd-Amearika fan súdeastlik Meksiko oant it westlike diel fan Sintraal-Bolivia, De soarte is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoarten bestiet. 

It habitat bestiet út de tichte ûndergroei fan berchbosken, spesifiker bamboebosken tusken 900 en 3000 m boppe de seespegel. 

## Hâlden en dragen
De fûgel is lykas de oare soarte yn it skaai, de poarperbângrûndo, sterk ôfhinklik fan it sied fan bamboe. Bamboe bloeit net oeral tagelyk en de fûgel folget dêrfandinne de bloei fan bamboe. Se libje it grutste part fan 'e tiid op 'e grûn. 

## Status
De grutte fan 'e populaasje waard yn 2019 op 50.000 oant 500.000 folwoeksen fûgels rûsd. Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de fûgel as net bedrige klassifisearre. Bedrigingen binne it ferdwinen fan bamboebosken foar lânbou en ûntwikkeling. Dêrnjonken is de fragmintaasje in grut gefaar, om't der dan gatten falle yn 'e beskikberens fan bamboesied. In lytsere bedriging foarmet de hannel yn 'e fûgel. De populaasje fan 'e soarte nimt ôf, mar net sa hurd dat de soarte as bedrige beskôge wurde kin.
Mûne fan Oisterwijk

De **Kerkhovense Molen** of de **Onvermoeid** is in rûne stiennen stellingmûne yn it Noard-Brabânske plak Oisterwijk. 

## Skiednis
De mûne waard yn 1895 boud om in ôfbaarnde standermûne te ferfangen op it plak dêr't al iuwen in mûne stien hat. De mûne krige trije koppel mealstiennen: ien foar it meallen fan konsumpsjemoal, ien foar it meallen fan feefoer en ien foar it meallen fan bast. De funksje fan bastmûne wie wichtich foar de learloaierijen yn 'e krite. 

Drûge bast wie lykwols ek tige brânber en dat wie de oarsaak dat der op 23 maart 1910 in grutte brân ûntstie. De brânwar hie foar it dwêsten fan it fjoer de spuit fergetten en doe't dy lang om let ophelle wie die bliken dat der gjin wetter wie om te dwêsten. Doe waard besletten om alle iepeningen ôf te sluten om de brân te dôvjen. De Kerkhovense Molen waard restaurearre mei dielen fan it binnenwurk fan in bûten gebrûk stelde poldermûne út Barendrecht. Troch de brân is de romp lykwols skuorre, wêrtroch't de mûne sûnt de restauraasje fochtproblemen hie.

Oant de ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch waard de mûne brûkt foar it kommersjeel meallen; dêrnei stie de mûne stil en ûntstie der efterstân yn it ûnderhâld. Om fierder ferfal tefoarren te kommen, kocht de gemeente Oisterwijk yn 1953 de mûne oan, mar liet it gewurde dat dielen fan it binnenwurk fuorthelle waarden. Yn 'e jierren dêrnei tsjinne de mûne as jeugdherberch, itjinge oant 1970 duorre. Yn dat jier waard de mûne in ryksmonumint. Tusken 1976 en 1979 waard der foar krewearre om de mûne wer mealree te meitsjen. Yn novimber 1979 waard foar it earst sûnt 30 jier wer op wynkrêft mealle. 

Fanwegen fochtproblemen as gefolch fan 'e brân yn 1910 wiene der rotsjende balken en lossittende stiennen en dêrfandinne moast de mûne yn 1992 stilset wurde. De stifting "De Kerkhovense Molen" kocht de mûne yn 1993 en krewearre der foar om de mûne wer mealree te meitsjen. Op 1 maaie 1999 wie dat in feit. Doe krige de mûne ek de namme "Onvermoeid" werom, in namme dy't er al yn 1926 hie.

## Beskriuwing
De flecht fan 'e mûne is 26,10 m. De binnenroede is Aldhollânsk ophekt en de bûtenroede hat fokwjukken mei remkleppen. It kruiwurk is in Ingelsk kruiwurk. De 5,06 m lange boppeskroef is út 1850 en getten troch de firma F.J. Penn & Comp. út Doardt. De mûne wurdt fongen mei in Flaamske blokfang en wurdt betsjinne mei in fangtou en fangtrommel.
Berchdowen

**Berchdowen** (*Gymnophaps*) foarmje in fûgelskaai út de famylje dowen (*Columbidae*). 

Berchdowen libje yn berchgebieten en tropyske heechlannen fan Nij-Guineä de Molukken en de Salomonseilannen. Se binne yn ferlikening mei oare dowesoarten relatyf licht boud en ha meast (blau)grize fearren mei somtiden in rôze-eftich boarst. De sturt is relatyf lang en de wjukken binne spits. 

It iten bestiet fral út fruchten fan beammen en se wurde faak yn lytse groepen waarnommen. Lykas oare dowen lizze se 1 of 2 aaien yn ienfâldige nêsten.  

## Soarten
Der wurde fjouwer soarten berchdowen erkend:
Nijseelânske do

De **Nijseelânske do** (*Hemiphaga novaeseelandiae*) is ien fan 'e twa soarten yn it skaai Nijseelânske dowen (*Hemiphaga*) út 'e famylje dowen (*Columbidae*). Yn it Maoary wurdt de do kererū neamd.

## Beskriuwing

De kererū is mei in lingte fan 51–55 cm en in gewicht fan likernôch 550-850 gram in grutte do. De kop en it boarst binne grien, de boppedielen en it skouder readbrún oant brûnskleurich en de wjukken blaugriis. Yn it sinneljocht binne de fearren irisearjend. De fûgel hat in wyt boarst en ûnderliif De sturt is lang en donker, mei oan 'e ein fan 'e sturtfearren in ljocht bân. De fûgel hat in read each, rôzereade poaten en in reade snaffel, dy't oan 'e ein oranje-eftich wurdt. Tusken mantsjes en wyfkes binne wat de fearren oanbelanget gjin ferskillen. 

## Fersprieding
De soarte komt op it Noardereilân en Sudereilân fan Nij-Seelân foar en op guon omlizzen eilannen, lykas Stewart Island. Dêr libbet er yn natuerlik bosk oant degradearre bosk en sels parken. Hy is fral yn bosk mei fruchtbeammen te finnen om't fruchten it grutste part fan syn iten foarmje. 

Earder waard de Chathamdo as ûndersoarte fan 'e Nijseelânske do beskôge, mar dy fûgel wurdt hjoed-de-dei as in aparte soarte beskôge. 

## Hâlden en dragen

De soarte yt fruchten fan in protte ynlânske beammen, lykas miro, tawa, puriri en nikau en spilet dêrby in wichtige rol yn it fersprieden fan sied. Se ha in krêftige wjukslach, mar fleane net oer lange ôfstannen. It ienfâldige nêst yn 'e beam bestiet yn 'e regel út ien aai. 

Se kinne frij nuet wêze en komme yn guon gebieten maklik yn kontakt mei minsken, fral yn stêden mei natuerlike parken.

## Status
De fûgel wurdt troch IUCN as net bedrige (LC) beskôge. Yn it ferline naam de populaasje ôf fanwegen habitatferlies, jacht en de ynfiering fan rôfdieren (lykas opossums, katten en harmelings). De lêste tiid nimme de oantallen wer ta troch in bettere natuerbeskerming, it yn 'e hân hâlden fan rôfdieren, it plantsjen fan fruchtdragende beamsoarten en natuerûntwikkeling. De populaasje bestiet neffens in rûzing út in pear hûnderttûzen fûgels.
Papoeaberchdo

De **Papoeaberchdo** of **Papoeaanske rotsdo** (*Gymnophaps albertisii*) is in fûgelsoarte yn 'e famylje dowen (*Columbidae*). De fûgel is ferneamd nei de Italjaanske soölooch D'Albertis (1841-1901).

## Beskriuwing

De fûgel is in grutte do fan 33 oant 36 sm mei in lange sturt. Hy is blaugriis op 'e boppekant en kop Om it each hinne hat er in hûd dat bleat en read is. De kiel en de búk binne kastanjebrún en it boarst is krêmkleurich. Op 'e sturt sit in ljochte punt. De soarte hat in rôzereade snaffel en reade poaten. Jonge fûgels hawwe in readbrún gesicht en in brún boarst. It is meast in stille fûgel, mar kin somtiden in djippe "woem" en in triljend fluitsje útstjitte. 

## Fersprieding
De do hat in grut ferspreidingsgebiet op Nij-Guineä, mar komt ek yn 'e Bismarckarsjipel en op 'e eilannen Japen en Bacan foar. De soarte wurdt yn twa ûndersoarten ferdield:

* *Gymnophaps albertisii exsul*: Bacan (noardlik-sintrale Molukken).
* *Gymnophaps albertisii albertisii*: Japen, Nij-Guineä en de Bismarck-arsjipel.

It biotoop fan 'e fûgel bestiet út bosk yn bercheftige gebieten, mar de fûgel wurdt ek wolris yn leechlângebieten waarnommen. It in sosjale fûgel, dy't faak yn heechfleanende kloften boppe de beammen sjoen wurdt. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar oannomen wurdt dat de populaasje stadichoan ôfnimt. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de soarte as net bedrige (LC) op 'e Reade list.
Omroep Gelderland

**Omroep Gelderland** is de regionale publike omrop fan de Nederlânske provinsje Gelderlân. 

De stjoerder waard op 1 maaie 1985 oprjochte. De omrop is fuortkaam út Radio Oost dy't behalve foar de provinsje Oerisel ek de regionale stjoerder foar Gelderlân wie. De stjoerder makket nijs-, ynformaasje - en muzykprogramma's. 
De omrop begûn as radiostjoerder sa'n tsien jier nei de oprjochting fan de Omrop wie op 1 novimber 1996 de earste telefyzje útstjoering. De studio fan Omroep Gelderland sit yn Arnhim, yn in eardere tsjerke en skoalgebou út 1920.
Noardske Folksboat

De **Noardske Folksboat** is in klinkerboude ien-ûntwerpsklasse sylboat.

## Oarsprong
Op inisjatyf fan de Keninklike Sylferiening fan Goateboarch (1939) waard op de jiergearkomste fan de Skandinavyske Sylferiening (1940) besletten om in ûntwerpwedstriid út te roppen foar de bou fan in "Skandinavyske folksboat". Tord Sundén waard ynhierd om de ynstjoerings troch ferskate priiswinners gear te bringen ta ien ûntwerp.

## Fersprieding
De earste Noardske Folksboat waard boud yn Sweden (Arendalsverftet, 1941). De boat is ynternasjonaal erkend en hat in tal fan entûsjaste klups, dêr't de Sweedske Folk Boat Association, yn 1944 de earste fan wie. Foar de boat wurde ferskate regatta's organisearre. Sûnt 1976 binne glêsfezelrompen goedkard. De totale produksje (mear as 4000) is for it meast ferdield tusken Sweden (1450), Denemark (1200), Finlân (450), Dútslân (800) en de Feriene Steaten (100).

## Sjoch ek
* Sessanbeker

## Keppelings om útens
* Tússide fan de Ynternasjonale Folks-Boat Feriening
* Nederlânske Folksboatklub
Skeakel

* In skeakel: ien ferbining yn in keppeling, letterlik en figuerlik.
* Skeakel, in soarte fan sylboat.
* De Skeakel (Beetstersweach), in strjitte yn Beetstersweach.
* De Skeakel (Ljouwert), in tsjerklik sintrum yn  Ljouwert.
* De Skeakel (Munnikebuorren) in sporthal yn Munnikebuorren.
Fruchtdowen

**Fruchtdowen** of **jufferdowen** (*Ptilinopus*) foarmje in fûgelskaai út de famylje dowen (*Columbidae*). 

Fruchtdowen binne kleurrike en meast fruchtitende dowen, dy't yn boskgebieten fan Súdeast-Aazje en Oseaanje oantroffen wurde kinne. Ferskate soarten wurde bedrige of binne al útstoarn. It skaai omfiemet meast sa'n 50 soarten, wylst Birdlife International fjouwer mear erkent. Resultaten fan genetyske stúdzjes hawwe lykwols oantoand dat de soarten yn it skaai net inoars neiste sibben binne. Birdlife International ha it skaai dêrop opdield yn ûnderskaaien:

## Soarten
* Underskaai *Megaloprepia*
** Wompûfruchtdo (*P. magnificus*)
** Skarlekkenboarstfruchtdo (*P. bernsteinii*)
* Underskaai *Ramphiculus*
** Krêmboarstfruchdo (*P. merrilli*)
** Luzonfruchtdo (*P. marchei*)
** Swartkinfruchdo (*P. leclancheri*)
** Jambûfruchtdo (*P. jambu*)
** Oberholsers fruchtdo (*P. epius*, syn. *gularis*)
** Banggai-fruchtdo (*P. subgularis*)
** Sûlafruchtdo (*P. mangoliensis*)
** Maskerfruchtdo (*P. fischeri*)
*** *P. f. meridionalis* – erkend as in aparte soarte troch BirdLife International
** Gielboarstfruchtdo (*P. occipitalis*)
* Underskaai *Chrysoenas*
** Oranje fruchtdo (*P. victor*)
** Giele fruchtdo (*P. luteovirens*)
** Gielkopfruchtdo (*P. layardi*)
* Underskaai *Ptilinopus*
** Dwerchfruchtdo (*P. nainus*)
** Negrosfruchtdo (*P. arcanus*), nei alle gedachten útstoarn yn 'e 20e iuw.
** Swartrêchfruchtdo (*P. cinctus*)
** Swartbânfruchtdo (*P. alligator*)
** Readnekfruchtdo (*P. dohertyi*)
** Sûndafruchtdo (P. porphyreus)
** Poarperkroanfruchtdo (*P. superbus*)
*** *P. s. temminckii* – erkend as in aparte soarte troch BirdLife International
** Wytbânfruchtdo (*P. rivoli*)
** Geelvinkfruchtdo (*P. speciosus*)
** Gielbânfruchtdo (*P. solomonensis*)
** Fanûatûfruchtdo (*P. tannensis*)
** Griiskopfruchtdo (*P. hyogastrus*)
** Obyfruchtdo (*P. granulifrons*)
** Wallace's fruchtdo (*P. wallacii*)
** Oranjefoarhollefruchtdo (*P. aurantiifrons*)
** Prachtfruchtdo (*P. ornatus*)
*** *P. o. gestroi* – erkend as in aparte soarte troch BirdLife International
** Rôzespikkele fruchtdo (*P. perlatus*)
** Oranjebúkfruchtdo (*P. iozonus*)
** Knobbelfruchtdo (*P. insolitus*)
** Readboarstfruchtdo (*P. viridis*)
** Wytkopfruchtdo (*P. eugeniae*)
** Temmincks fruchtdo (*P. pulchellus*)
** Halmahera fruchtdo (*P. monacha*)
** Diadeemfruchtdo (*P. coronulatus*)
** Swainsons fruchtdo (*P. regina*)
** Readsnorfruchtdo (*P. mercierii*) – útstoarn, lêste waarnimming 1922 
** Wytkroanfruchtdo (*P. dupetithouarsii*)
** Palaufruchtdo (*P. pelewensis*)
** Sulverkopfruchtdo (*P. richardsii*)
** Marianenfruchtdo (*P. roseicapilla*)
** Pohnpeifruchtdo (*P. ponapensis*)
** Kosraefruchtdo (*P. hernshiemi*)
** Readbúkfruchtdo (*P. greyi*)
** Tongafruchtdo (*P. porphyraceus*)
*** *P. p. fasciatus* – erkend as in aparte soarte troch BirdLife International
** Reibôgefruchtdo (*P. perousii*)
** Rapafruchtdo (*P. huttoni*)
** Hendersonfruchtdo (*P. insularis*)
** Makateafruchtdo (*P. chalcurus*)
** Tûamotûfruchtdo (*P. coralensis*)
** Tahitifruchtdo (*P. purpuratus*)
** Raiateafruchtdo (*P. chrysogaster*)
** Rarotongafruchtdo (*P. rarotongensis*)
Oranje fruchtdo

De **oranje fruchtdo** of **oranje jufferdo** (*Ptilinopus victor*; syn.: *Chrysoena victor*) is in fûgelsoarte yn it skaai fruchtdowen (*Ptilinopus*) út de famylje fan 'e dowen (*Columbidae*).

## Taksonomy
De soarte is ien fan mear as 50 soarten yn it skaai *Ptilinopus*. Tegearre mei de giele fruchtdo (*P. luteovirens*) en de gielkopfruchtdo (*P. layardi*) wurdt de oranje fruchtdo yn it ûnderskaai *Chrysoena* set. Ek wurde de trije soarten wol yn in apart skaai set. 

## Beskriuwing

De soarte is in spektakulêre do, mei in foar dowen folslein unyk fearrekleed. It mantsje is briljant oranje mei hier-eftige fearren en giele wjukpunten. De kop is oliifgrien. It wyfke is meast grien mei giel ûnder de sturt en in oliifgrien gesicht. Ek de rop is unyk, fan in ôfstân liket it roppen as in drippende kraan en fan tichtby mear as immen dy't mei de fingers knipt.

## Fersprieding
De soarte is endemysk op 'e Fidzjyeilannen en wurdt yn twa ûndersoarten ûnderskieden:
* *Ptilinopus victor victor*: Vanua Levu, Rabi, Kioa en Taveuni.
* *Ptilinopus victor aureus*: Qamea en Laucala.

De fûgel hat in foarkar foar iepen bosk, ynklusyf sekundêre en galerijbosk, mar komt ek faak foar yn âlde bosken mei in sletten blêdetek op hichten fan 420–980 m. Mooglik hat syn ôfwêzigens yn leechlân net te meitsjen mei de hichte, mar troch brek oan geskikt habitat fanwegen ûntbosking yn 'e lege gebieten. 

## Status
De soarte hat in lyts ferspriedingsgebiet, mar de populaasje liket stabyl. De IUCN kategorisearret de soarte as net bedrige (LC, 2024).