open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wolgograd

**Wolgograd** (Russysk: Волгоград) is in stêd yn Ruslân oan de westlige igge fan de rivier de Wolga. Der wenje likernôch ien miljoen minsken yn de stêd (2007). Yn de tiid fan de Josef Stalin hite de stêd **Stalingrad**. De Slach om Stalingrad wie de grutste slach yn de Twadde Wrâldkriich. Stalingrad krige yn 1945 de earetitel *Heldenstêd fan de [[Sowjetuny]]*. Yn 1961 feroare Chroesjtsjov de namme Stalingrad nei Wolgograd. Ta oantinken oan de Slach om Stalingrad waard tusken 1959 en 1967 in 82 meter grut stânbyld op de Mamajev Koergan heuvel boud. 


May2015 Volgograd img18 Central station.jpg|Sintraalstasjon
Volgograd Alleja Gerojev.jpg|Alleja Gerojev
File:TUZ (volgograd metrotram station) 05.JPG|Stasjon fan de metrotram
Transoksaanje

**Transoksaanje** (*oer de Oksus*; Oksus is de antike namme fan de rivier Amu Darja) is de namme fan in histoarysk lân yn Sintraal-Aazje. It lei tusken de rivieren Amu Darja en Syr Darja. Grutstepart derfan leit yn it tsjinwurdige lân Oezbekistan, mar ek foar in diel yn súdwestlik Kazachstan, Tadzjikistan en Turkmenistan. 

De namme is troch de grutte feroverer Aleksander de Grutte jûn, dy't it gebiet fanút it tsjintwurdige Iran ferovere. Dat wat oan de oare kant fan de rivier lei, wie dus letterlik 'oer de rivier'. 

Wichtige histoaryske stêden yn Transoksaanje binne Samarkand en Buchara.
Jan Olieslagers

**Jan Olieslagers** (Antwerpen, 4 maaie 1883 - Berchem, 23 maart 1942) wie in Belgyske motor- en hurdfytser, loftfeartpionier en loftaas yn de Earste Wrâldkriich. Hy krige de bynamme "den Antwerpschen Duivel".

Yn 1910 jout Olieslagers in tal fleandemonstraasje yn Nederlân, ûnder oaren yn Ljouwert en Grins.

Ut dy tiid is ek it ferske:
:*“Als Olieslagers dood valt*
:*dan kopen wij een schaar.* 
:*En knippen heel de krullen van zijn pettelaar.* 
:*Als Olieslagers dood valt dan krijgen wij misschien* 
:*de helft van zijn centen en ook nog zijn vliegmachien.* 
:*Olieslagers, Olieslagers, Olieslagers val maar dood.”*

## Keppelings om utens
*firstworldwar.com
*BAMRS oer de wjok fan Olieslagers Blériot XI
*theaerodrome.com
*Alde Tigers
*Foarum Earste Wrâldkriich
*Aeropedia
Beatrix de Rijk

**Beatrix de Rijk** (Soerabaja, 1883 - Den Haach, 18 jannewaris 1958) wie de earste Nederlânske frou dy't har fleanbrevet helle. Hja wie tige sportyf oanlein, spile tennis en koe al betiid autoride.

De Rijk groeide op yn Nederlânsk-Ynje, it tsjintwurdige Yndoneezje). Letter bedarre hja yn Parys, om model te wurden, en naam fleanlessen by René Hanriot (1867-1925) yn Bétheny. Op 6 oktober 1911 krige se fleanbrevet nr. 652 útrikt troch de *Aéro Club de France*. De Rijk kaam út in begoedige famylje, dat hja koe in eigen fleanmasine keapje, in Blériot ''Libelulle''. Sy joech der in stikmannich fleandemonstraasjes mei. Yn it begjin fan de Earste Wrâldkriich bea hja har tsjinsten oan by de Nederlânske- en Frânske loftmacht, mar hja waard wegere. Sûnt wie it dien mei de fleanderij. Hja troude en ferfarde mei har man nei Ynje. Yn de Twadde Wrâldkriich sneuvele harren ienige soan en ferdwûn har man sûnder in spoar nei te litten yn Atjeh.

Oan de ein fan har libben hie De Ryk it tige krap. De *Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart* organisearre dêrom yn 1952 in helpaksje om har te stypjen. Beatrix stoar yn de âldens fan 74 jier.
Standertmandarynsk

It **Standertmandarynsk** is in standardisearre foarm fan it Sineesk-mandarynsk. Wurden yn it mandarynsk wurde net bûgd, ynstee dêfan binne der fjouwer toanen. It mandarynsk hat lûdrike wurde, lykas **gǒu** (foar *hûn*) en **māo** (foar *kat*). De mandarynske wurden yn dit artikel binne yn it Pinyin skreaun, mar de taal wurdt yn Sina mei it tradisjonele skrift skreaun, of mei in ienfâldigere ferzje fan dat skrift.

## Simpele sin
Der is gjin bûgingsferskaat yn it mandarynsk, dat in simpele sin is yn it mandarynsk sa opboud: ûnderwerp + it stelde + foarwerp.

Foarbyld:
**Gǒu shòuliè miányáng.** betsjut **De**/**in hûn jaget**/**it skiep.**, mar letterlik oerset **Hûn jaget skiep.**

## Freegjende sinnen
Hjir binne in pear foarbylden fan freegjende sinnen yn it mandarynsk:

**Zhè shì shénme?** (letterlik oerset **Dat wêze wat?**) betsjut **Wat is dat?**

**Zhè shì shénme dòngwù?** (letterlik oerset **Dat wêze wat dier?**) betsjut **Hokfoar in dier is dat?**

**Shénme síhòu?** (letterlik oerset **Wat tiid?**) betsjut **Wannear?**

At der oars gjin freegjend foarnamwurd yn de sin sit, brûkt men **ma** efter de freegjende sin, om sjen te litten, dat dy sin in freegjende sin is:

**Nǐ gàosù.** (letterlik oerset **Do prate.**) betsjut **Do praatst.**

**Nǐ gàosù ma?** betsjut **Praatsto?**

## Toanen

De earste toan is heech, de twadde toan is opgeand, de tredde is djip (earst ôfgeand, dan wer opgeand) en de fjirde toan is hiel koart en ôfgeand. At men in wurd mei in oare toan útsprekt, dan betsjut dat gauris wat oars. Bygelyks it wurd "ma":

1. Toan:**mā** of māma betsjut **mem**

2. Toan:**má** betsjut **himp**

3. Toan:**mǎ** betsjut **hynder**

4. Toan: **mà** betsjut **skelle**

De toanleaze **ma** brûkt men oan 'e ein fan in fraach, as der oars gjin freegjend foarnamwurd is. (it foarbyld stiet hjir!)

## Keppeling om utens
* Ynternet kursus mandarynsk
* Wurdboek ''Dútsk-Mandarynsk; Mandarynsk-Dútsk'' 

zh-classical:官話
Jangtse

De **Jangtse** (Sineeske offisjele pinyin-transliteraasje *Yangtze*), ek wol de **Jangtsekiang** of **Blauwe Rivier** neamd, is in rivier yn Sina mei in langte fan 6380 km. It is de natuerlike swette tusken it noarden en it suden fan Sina. It is de grutste rivier fan Sina en fan it kontinint Aazje. Nei de Amazône en de Nyl is it de tredgrutste river op de wrâld. Lykwols kin mar 2.800 km as farwetter brûkt wurde. De rivier ûntspringt yn Tibet en einiget noardlik fan Shanghai yn de Eastsineeske See. De trijspjaltedaam is de grutste hydroëlektryske keardaam op de wrâld en ek it grutste hydroëlektyske elektrisiteitsstasjon op de wrâld.
Nyl

De **Nyl** (Arabysk ‏النيل‎, an-Nīl) is in rivier yn Afrika. De rivier ûntspringt yn de bergen fan Rûanda en Boerûndy en einiget yn de Middellânske See. Tusken de boarne en de see streamt de rivier troch seis lannen: Boerûndy, Rûanda, Tanzania, Uganda, Sûdan en Egypte. De Nyldelta is foar Egypte fan grut ekonomysk belang. Mei in langte fan 6.671 km is de Nyl de twadgrutste rivier op de wrâld nei de Amazônerivier.

De Nyl is ien fan de tsjien rivieren, dy't foar 90% bydrage oan de út rivieren ôfkomstige plasticsop fan de oseanen.
Tibet

**Tibet** is in regio yn Sina. Lhasa is de tradisjonele haadstêd fan Tibet en de haadstêd fan de Autonome Regio Tibet yn Sina. Fanâlds binne de Tibetanen in aparte etnisiteit mei in eigen kultuer, folk en twa religys: de bön en it Tibetaanske Boedisme. Sûnt de oerweldiging fan de Sinezen yn 1950-51 is Tibet in part fan Sina en bestjoerlik is it ferdield oer trije Sineeske provinsjes, de Tibetaanske Autonome Regio en dielen fan de provinsjes Sichuan en Qinghai. Kultureel wurde ek Ladakh en Sikkim yn Yndia, Bûtan en parten fan Nepal ta Tibet rekkene. Yn 1959 flechte de Dalai Lama it lân út; hy is de geastlike en politike lieder fan Tibet.

## Geografy
De Himalaya leit foar it grutste part yn Tibet. De grutste bergen op de wrâld binne yn Tibet te finen, lykas de Mount Everest, mei 8.848 meter, dy't op de Nepaaleesk-Tibetaanske grins leit. Ferskate grutte rivieren ûntspringe yn Tibet, lykas de Jangtse, de Giele Rivier, de Yndus en de Ganges.

## Skiednis
De earste histoaryske kening fan Tibet wie Srong-Tsan Gam-Po (± 620-649). Troch him waard Lhasa ta haadsit makke. Under Kry-srong-Ide-btsan (± 755-795) stie Tibet op it toppunt fan har macht, it strekke har doe nei it westen út oant de Pamir, en nei it suden oant de Golf fan Bengalen. Yn dy tiid krige it Lamaïsme der fêste foet. Op de ein 9e iuw foel it ryk wer útein. 

Fan de 13e oant de 18e iuw stie Tibet ûnder Mongoalske soevereiniteit. Yn 1270 makke de Mongoalske keizer fan Sina Kûbilay Khan de lama fan it kleaster Saskia oan him ûnderhearrich. Dêrmei set in rige fan prysterkeningen útein. Yn it begjin fan de 15e iuw stiftet Tsjong-Ka-pa de sekte fan de gielmutsen (tsjinoer de readmutsen, de oanhingers fan it oarspronklike Lamaïsme. Ien fan syn learlingen dGehdun-grubpa wie de earste dalay lama. Yn 1641 krige de dalay lama ek wrâldske macht. Nei 1720 hat Sina har macht oer Tibet útwreide en it lân stadichoan ôfsletten foar bûtenlanners. Fanwege de pro-Russyske hâlding fan de dalay lama stjoerde Grut Brittanje yn 1904 in militêre ekspedysje fanút Yndia nei Tibet dy't de Lhasa besette. Dat jier kaam de saneamde Lhasa-konvinsje ta stân dêr't Grut-Brittanje hânnelsfoarrjochten by bedonge en de soevereiniteit fan Sina oer Tibet erkende. 

Nei in opstân tsjin Sina yn 1918 waard Tibet ûnôfhinklik. Doe Tibet nei de festiging fan de Sineeske Folksrepublyk yn 1950 stribbe nei kontakt mei Yndia lutsen de Sinezen it lân binnen. Yn 1951 kaam in ferdrach ta stân dêr't û.o. yn bepale waard dat Tibet in part fan Sina wêze soe. In opstân fan de befolking waard yn 1959 fûleindich delslein dêr't mear as 100.000 Tibetanen by omkommen soene, goed 80.000 ynwenners flechte fuort. De dalay lama flechte fuort nei Yndia. Op 1 septimber 1965 waard Tibet ta in autonome regio fan de Sineeske Folksrepubyk ferklearre.
Kaukasus

De **Kaukasus** is in regio en berchte tusken de Swarte See yn it westen en de Kaspyske See yn it easten. Lannen yn de Kaukasus binne Armeenje, Azerbeidzjan, Georgje en Ruslân. Histoaryske en kultureel binne de lannen ferbûn mei Europa, mar geografysk hearre se by Aazje. It gebiet leit perifear oan Ruslân en Turkije. It súdlike diel fan 'e regio hjir Transkaukaazje. Yn it ferline ha der iuwenlang politike, militêre, religieuze en kulturele konflikten west, lykas de fergeze striid foar ûnôfhinklikens yn Tsjetsjeenje en de Russysk-Georgyske Oarloch.

## Folken, talen en religy's
Behalven Noardwest-, Noardeast- en Súdkaukazyske talen, wurde der ek Turkske talen, Iraanske talen, Slavyske talen, Gryksk en Armeensk yn it gebiet sprutsen.

Yn de Kaukasus komme mear as fyftich ferskillende folken foar. It talrykste binne de Armeenjers, Avaren, Azerbeidzjanen, Georgjers, Russen en Tsjetsjenen.

De folken yn de Kaukasus hawwe in grut ferskaat oan religys; wêrûnder soennitysk en sjiïtysk islamitysk, Georgysk-otterdoks, Russysk-otterdoks en Armeensk-otterdoks kristlik.
Maurice Farman

**Maurice Alain Farman**  (Parys, 21 maart 1877 - dêre 25 febrewaris 1964) wie in Frânske Grand Prix motor racing kampioen, fleander, en in fleanmasine ûntwerper en -bouwer. Hy waard berne yn Parys út Ingelske âlden. Mei syn bruorren Richard Farman en Henri Farman wie er in wichtich foar de ûntjouwing fan de Jeropeeske loftfeart.

Maurice Farman stoar yn Parys yn 1964. Hy hat nea yn it besit west fan in fleanbrevet.

## Keppeling om utens
* Wiidweidige skiednis fan de bruorren Farman
Himalaya

De **Himalaya** is in berchte yn midden-Aazje en is it heechste berchte op de wrâld. Nei it Andes-berchte is de Himalaya it twadgrutste berchte op de wrâld. 

## Geology
De Himalaya is ûntstien troch de botsing tusken de Yndiaaske tektoanyske plaat en de Euraziatyske plaat. De Yndiaaske plaat, mei Yndia en Sry Lanka, wie sa'n 70 miljoen jier lyn in eilân dat him nei it noarden ta beweegde. Dêrtroch skeat de Himalaya likernôch 55 miljoen jier lyn de hichte yn.

## Heechste bergen
* Mount Everest - 8.848 m.
* K2 - 8.611 m.
Mount Everest

De **Mount Everest** (Nepaleesk सगरमाथा, **Chomolungma** of **Qomolangma** (Tibetaansk ཇོ་མོ་གླང་མ) of **Zhumulangma** (Sineesk: 珠穆朗玛峰 *Zhūmùlǎngmǎ Fēng*) is mei 8.848 meter de heechste berch op ierde. De berch leit yn de Himalaya, op de grins tusken Nepal en Sina, wêrfan de top op Nepaleesk grûngebiet leit. De berch waard foar it earst beklommen yn 1953 troch Edmund Hillary en Tenzing Norgay, dêrnei folgen mear klimmers. De Mount Everest is foar klimmers mei ûnderfining gjin drege put, yn ferliking ta oare achttûzen meter bergen lykas de K2 yn Pakistan. Klimatologysk is de Mount Everest wol gefaarlik, de temperatuer kin samar omslaan en troch de kâlde wyn reitsje kinne dielen fan it lichem samar befrieze. By it beklimmen fan de Mount Everest wurdt in soerstofapparaat oanrikkemandearre omdat atmosfearyske druk oan de top mar ien tredde fan dy op seenivo is. D.w.s. dat men op de Mount Everest mar sa'n 33% fan it soerstofpersintaazje op seenivo hat.
## Galery

File:Sunny Everest.JPG|Mount Everest moarns ier
File:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|Loftfoto fan de súdkant; mei de Nuptse en Lhotse
File:MountEverestRelief.png|Lizzing fan Mount Everest
Johan Hilgers

**Johan Willem Emile Louis Hilgers**, ek wol *Jan Hilgers* (Probolinggo (Yndoneezje), 19 desimber 1886 - finzenekamp by Ngawy (Yndoneezje), 21 july 1945) wie in Nederlânske loftfeartpionier en de earste Nederlanner dy't boppe Nederlân fleach yn in motorisearre tastel swierder as lucht.

## Keppeling om utens
* www.janhilgers.nl
Arto Paasillina

**Arto Tapio Paasilinna** (Kittilä, 20 april 1942) is in Finske skriuwer fan romans mei in koartswilich en krûdich karakter en sjoernalist.

Der binne toanielbewurkingen en tekenteltsjes ferskynd, basearre op syn romans.

## Bibliografy
### Yn it Nederlânsk oerset wurk
* *Haas* 1993 (*Jäniksen vuosi* ('It jier fan de hazze') oersetting Maarten Tengbergen)
* *De huilende molenaar* 2001 (*Ulvova mylläri*, oersetting Annemarie Raas)
* *De gifkokkin* 2002 (*Suloinen myrkynkeittäjä*, oersetting Annemarie Raas)
* *De zelfmoordclub* 2004 (*Hurmaava joukkoitsemurha*, oersetting Annemarie Raas)
* *Wees genadig* 2005 (*Auta armias*, oersetting Annemarie Raas)
* *De tien minnaressen* 2007 (*Kymmenen riivinrautaa*, oersetting Annemarie Raas)
* De zomer van de vrolijke stieren 2009 ("Elämä lyhyt, Rytkönen pitkä", fertaling Annemarie Raas)
* *Helse eendjes* 2012 (Hirttämättömien lurjusten yrttitarha, fertaling Annemarie Raas)

(Der binne gjin Fryske oersettings.)
Gabriel Voisin

**Gabriel Voisin** (Belleville (Rhône), 5 febrewaris 1880 – Ozenay, 25 desimber 1973) wie in Frânske loftfeartpionier. Hy boude it earste motorisearre bestjoerbere fleantúch fan Jeropa. Op 13 jannewaris 1908 makke Henri Farman in rûntsje fan 1 km yn dat tastel. Nei't dit tastel útrist wie mei rolroeren oan de wjokken, nei in idee fan de Bruorren Wright, brocht Voisin noch in stikmannich fleanrekords op syn namme.

Gabriel Voisin hie al jong niget oan technyk en tegaerre mei syn broer Charles ûntwikkele er al foar syn tweintichste in gewear, in boat en in auto. Yn 1906 rjochten de bruorren de earste loftfeartûndernimming yn de wrâld op, *Les Frères Voisin*. De dea fan syn jongere broer yn in autoûngemak (1912) hat him tige rekke. It brûken fan syn fleanmasines foar oarlochsdoelen (yn de Earste Wrâldkriich, foaral de Voisin III) wie er tige mei oan. Hy hat him doe weromlutsen út de fleanderij en begûn mei it ûntwerpen en bouwen fan auto's mei de merknamme 'Avions Voisin'.

Yn de 20er en 30er jierren boude er auto's fan hege kwaliteit mei technyske keunststikjes, sa as de skúfmotor, dy't út de fleanmasinetechnyk ôfkomstich wie. 

It wie opmerklik dat Voisin nei de Twadde Wrâldkriich no krekt in auto foar de lytse beurs makke, de Biscooter, dy't letter yn Spanje as Biscuter produsearre waard.
Anthony Fokker

**Anton Herman Gerard (Anthony) Fokker** (6 april 1890, Kediri – 23 desimber 1939, New York) wie in Nederlânske loftfeartpionier en fleanmasinebouwer. Hy is it meast bekend fan de gefjochtsfleanmasines dy't er yn de Earste Wrâldoarloch yn Dútslân produsearre, sa as de iendekker jagers, de Dr.1 trijedekker en de D.VII twadekker.

Neidat it Ferdrach fan Versailles Dútslân ferbea om fleantugen te produsearjen, ferhûze Fokker syn bedriuw nei Nederlân. Dêr wie syn bedriuw ferantwurdlik foar ferskate sukses hawwende fleantugen, lykas de Fokker F.VII/3m, in passazjiersfleantúch út it ynterbellum. Lettere auteurs woene hawwe dat er persoanlik charismatysk, mar in kontroversjeel karakter hie en in trochtrape sakeman wie.

## Bibliografy
*  *De Vliegende Hollander* - , 1931, Utjouwer Van Holkema en Warendorf (mei foarwurd fan C.J. Snijders)

## Keppelings om utens
* Oflevering 'Andere Tijden' (VPRO) oer Anthony Fokker mei filmbylden fan Fokker sels.
* Oflevering 'Hoge Bomen' (Avro) mei nea earder útsjoerd argyf- en byldmateriaal.
Anama Ponce

**Anama Ponce Vazquez** (Huelva (Spanje), 1978) is in keunstneresse út it Spaanske Andalûsje. Anama Ponce studearre yn 2008 ôf oan de Rietveld Akademy yn Amsterdam. 
Se is fassinearre troch it Spaanske ferline, benammen de tiid fan de *[[conquistador]]es* en it goud fan de Azteken. 

Yn 2008 kocht it Keramykmuseum It Princessehof har wurk Jamon (Ham) oan. Andalûsyske tradysjes en symbolyk wurde yn Jamon fermogen ta wat nijs. Der binne ynfloeden merkber fan katolisisme, lokale ytkultuer en ek toeristyske klisjees. Yn har wurk terane Europeeske en Middenamerikaanske (Meksikaanske) ynfloeden. 

Yn de simmer fan 2009 toant it Princessehof har wurk. Histoarysk wapenreau en -ark foarmje de boarne foar Killing Treasures, argayske objekten mei flymskerpe punten. Foar de presintaasje yn Ljouwert makke hja in 'skatkiste' fan eigensinnige foarwerpen dy't mei goudglazuer bedekt binne.De objekten symbolisearje de ferneatigjende krêften fan de minsk, mar tagelyk makket hat de keunstner de gek mei dizze eigenskippen.
Dornier Do X

De **Dornier Do X** wie yn 1929 de grutste, swierste en krêftichste fleanboat doe't er út de Dornier-fabryk yn Dútslân rôle. It tastel waard ûntwurpen troch Dr. Claude Dornier, begjinnend yn 1924, waard der 7 jier oan arbeide. Dêrby waard foar it earst gebrûk makke fan in houten model (skaal 1: 1). De bou naam twa jier.

It projekt waard finansiere troch it Dútske Ministearje fan Ferfier. It tastel waard boud yn in spesjale fabryk te Altenrhein, by it Switserke part fan de Mar fan Konstanse om dêrmei it Ferdrach fan Fersailles te omsilen dat Dútslân ferbea on fleanmasines te bouwen nei de Earste Wrâldkriich.

It tastel wie populêr by it publyk, mar hie brek oan kommersjele belangstelling. Trije ûngemakken mei de Do X soargen dat der net mear as trije fan boud binne.

## Bylden

Aankomst van de vliegboot DO X-521113.ogv|start=1:04|thumbtime=2:23|DO X komt oan yn Amsterdam 1930 Polygoonsjoernaal
Do X - Müggelsee 1932 (4).jpg|Do X op de Müggelsee (Berlyn), maaie 1932
Bundesarchiv Bild 102-10659, Flugschiff Dornier "Do X", Motorenanlage.jpg|Motors fan de Do X.
Bundesarchiv Bild 102-10658, Flugschiff Dornier "Do X", Maschinenzentrale.jpg|Boardwurktúchkundige oan it knopboerd fan de 12 motors


## Technyske feiten

## Fierder lêze
**Boeken**
*  *Flugschiff DO-X, die Chronik*, Bielefeld 2006, ISBN 3-7688-1841-1
*  en : *Ein Schiff fliegt in die Welt*, Deutsche Post AG, 

## Keppelings om utens
* Dornier Do X: Legendary Flying Boat
* Development history of the DO X Source: EADS 
* Travel reports, interior accommodation and technical data
* Lanning fan de Do X yn New York, 31 augustus 1931 (freget RealPlayer)
* “Ein fliegender Gigant besucht den Chiemsee” Traunsteiner Tagblatt

* A flight aboard the DoX - 1930 (Bomberguy's Youtube channel) histoaryske filmkes fan de Dornier Do X
Dornier Do 17

De **Dornier Do 17** wie in bommewerper fan de Dútske Luftwaffe, dy't fral yn it begjin fan de Twadde Wrâldkriich ynset waard, bygelyks yn de slach om Ingelân, mar earder ek al yn de Spaanske Boargeroarloch (1936-1939).

It tastel mei de bynamme *Fleanend Potlead* waard nei dy slach net mear produsearre, it wie ferâldere. It ûntwerp wie fan 1934 en wie oarspronklik bedoeld as postfleantúch. Wol bleau it tsjinst dwaan as treningsfleanmasine en as nachtjager.

Doe't it yn 1937 troch de Luftwaffe út de kast helle waard, útrist mei Daimler-Benz DB 600A motors, wie it de jagers út dy tiid noch de baas (as *Schnellbomber*), mar doe't dat type motors nei de Messerschmitt Bf 109 giene en Dornier mei lichtere moters ta moast, wie it gjin partij foar jagers as de Hawker Hurricane en de Spitfire. Ek oan it Eastfront foldie it tastel net langer.

Fleanders hâlden wol fan it tastel om't it sterk, stabyl en betrouber wie. De Do 17 hie gjin bepânsering.

Yn totaal binne der goed 2.000 fan boud en hat it tsjinne by ferskate Jeropeeske loftmachten.

## Technyske feiten (Do 17 Z-2)

* Spanwiidte: 18,00 m
* Langte: 15,80 m
* Hichte: 4,60 m
* Fleugeloerflak: 55 m²
* Oandriuwing: 2 stjermotoren Bramo 323 P fan 1000 HK it stik
* Heechste faasje: 410 km/o op 4000 m (by 8000 kg)
* Tsjinstplafond: 8200 m (by 8000 kg)
* Fleanberik: 1160 km mei 500 kg bommen, sa'n 660 km mei 1000 kg bomlading
* Maks. startgewicht: 8500 kg 
* Bemanning: 4
* Bewapening: ien as twa 7,92-mm-MG beweechber op plakken oan de sydkant, rêch, ûnderkant en noas fan de romp; 1000 kg bommen ynwindich

## Keppeling om utens
* Warbirds site mei ynformaasje oer dit type
* Dornier Do 17 side -Fleanmasines fan de ''Luftwaffe''
Strjitte fan Floarida

De **Strjitte fan Floarida** is in wetter tusken Floarida yn it noarden, Kuba yn it suden en de Bahama's yn it súdeasten. It wetter is tusken de 100 en 200 kilometer breed.

Yn it noardwesten fan de Strjitte fan Floarida streamt de Floaridastream, in waarme seestream út de Golf fan Meksiko nei it noarden ta.
De Lotten

**De Lotten** is in wyk fan de stêd Snits. 
Oandielen yn de mienskar, de mienskiplike greide, sa't dy jierliks ferhierd waarden, hieten eartiids Lotten.

Yn 1572 kaam de kommanderij St. Jansberg yn hannen fan de stêd Snits. Dat wie yn it begjin fan de Tachtichjierrige Oarloch en út eangst dat de Spaanske lânfâd Caspar de Robles him mei syn troepen yn it kleaster ferskânzje soe, liet it stedsbestjoer de kommanderij ôfbrekke. De stikken lân fan Sint Jansberch waarden ferhierd oan Snitser boargers, dy't der har fee op rinne lieten.

Dit ferlottingssysteem waard lykwols nei 1572 ynfierd. It gebiet De Lotten leit op grûn dy't hearde by de kommanderij (it kleaster) Sint Jansberch, dat yn 1282 troch de Johanniters stifte waard. Dat kleaster stie - fansels - op in terp, dy't op it plak lei dêr't no it algemiene begraafplak is. By de kommanderij hearde in korpus (greiden) dat troch de Johanniters brûkt waard foar it deistige ûnderhâld.

De kleasterlannen waarden troch de stêd beheard as wie it in mienskar, ofwol as hearde de grûn ta oan de Snitser mienskip. De mienskar omfette 63 kogongen te hea en te gers, plus noch in ekstra kogang te hea. Der koenen dus 63 kij op weidzje en der koe foar 64 kij hea wûn wurde. Trochdat alle jierren lotte waard krigen de stikken lân de namme De Lotten.

It hjoeddeiske gebiet De Lotten leit foar in diel op de lannen dy't ea ta de korpus fan de kommanderij Sint Jansberg hearden en dy't dus letter middels jierlikse ferlottings ferhierd waarden oan de Snitsers.
Marinus van Meel

**Marinus van Meel** (Rotterdam, 28 novimber 1880 – Den Haach, 12 juny 1958) wie in Nederlânske fleander en fleanmasinebouwer.

Van Meel kaam út in Rotterdamske sakefamylje en wurke nei't er skoalle ôfmakke hie as tsiiseksporteur. Hy krige niget oan de fleanderij doet er in fleandemonstraasje fan de Belgyske fleander Jan Olieslagers yn 1910 bywenne. Op de fleanskoalle fan Henri Farman yn Frankryk helle hy op 11 maaie 1911 syn fleanbrevet, nr. 511. By Farman kocht er ek syn earste fleanmasine, wêrmei't er dielnaam oan de etappe Luik-Soesterberg fan de Jeropeeske Rûnflecht. Yn septimber fan dat jier die er ek mei oan militêre oefenings; de earste kear dat fleanmasines belutsen wiene by oefenings fan it Nederlânske leger.

Yn 1912 boude Van Meel, wilens oant wurk by de firma Verwey & Lugard te Soesterberg, syn earste eigen fleantúch, in ferbettere ferzje fan de Farman III. In twadde tastel folge yn 1913, de saneamde *Brik*. Dit tastel waard troch de krekt oprjochte Loftfeartôfdieling (LFO) fan it leger hierd en letter kocht. It wie doe de earste Nederlânske militêre fleanmasine. De *Wetterbrik* wie in selde tastel, mar dan mei driuwers útrist. Dêrmei makke Van Meel flechten fan de Waal ôf by Tiel. Yn 1914 ferûngelokke dit tastel by in demonstraasje foar de marine. Wol waard itselde jier in twadde 'Brik' oan de LFO levere. 
Van Meel hat doe in skoft eigner west fan de *NV Van Meel's Vliegtuigenfabriek*, earst yn Soesterberg en letter yn Gilze-Rijen; dit wie it fabryk dy't 'de Brik II' oan it leger levere, in fergrutte ferzje fan de earste Brik. Doe't de Earste Wrâldkriich útbriek waard Van Meel as fleander koarte tiid mobilisearre. Nei tsjinst luts er him werom út de fleanderij. Fan 1936 ôf wie er direkteur fan 'Van Meel Koalen- en Skipfeartbedriuw' yn Rotterdam. 

Yn 1952 makke er mei Gerben Sonderman syn lêste flecht boppe Nederlân yn in striellesfleantúch fan het type Fokker S.14. Van Meel stoar thús oan de Koningin Emmakade yn De Haach yn de âldens fan 77 jier.

## Underskieding
* Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau mei Swurden.
Campeche

**Campeche** is:
*Campeche (steat), in dielsteat fan Meksiko
*Campeche (stêd), de haadstêd fan de dielsteat Campeche
*Golf fan Campeche, it súdlike part fan de Golf fan Meksiko
Campeche (steat)

**Campeche** (Spaansk: *Estado de Campeche*) is in dielsteat yn it súdeasten fan Meksiko. De steat leit op it westlike diel fan it skiereilân Yucatán en grinzget yn it noardeasten oan Yucatán, yn it easten oan Quintana Roo, yn it súdwesten oan Tabasco, yn it suden oan Gûatemala en yn it westen oan 'e Golf fan Meksiko. De haadstêd is de festingstêd San Francisco de Campeche.

## Skiednis

Foar de Spaanske oermastering wie it gebiet fan Campeche in wichtich ûnderdiel fan 'e Maya-beskaving. Stêden lykas Calakmul en Edzná wienen yn harren bloeitiid machtige politike en religieuze sintra. De namme 'Campeche' komt nei alle gedachten fan it Maya-wurd *Ah Kim Pech*, hoewol't de krekte betsjutting net hielendal wis is.

Yn 'e 16e iuw kamen de Spanjerts yn it gebiet. De haadstêd waard om 1540–1541 hinne stifte. Fanwegen syn lizzing oan 'e Golf fan Meksiko waard de stêd yn 'e 17e en 18e iuw geregeld oanfallen troch piraten. Om de befolking te beskermjen, waarden der mânske muorren en fêstings boud, dy't hjoed-de-dei noch jimmeroan it stedsbyld bepale.

Yn 'e 20e iuw feroare de ekonomy fan 'e steat troch de fynst fan oalje yn 'e see. Benammen de stêd Ciudad del Carmen groeide út ta in wichtich sintrum fan 'e Meksikaanske oalje-yndustry, wat Campeche ta in wichtige ekonomyske pylder fan it lân makke hat.

## Geografy en natuer

It lânskip fan Campeche bestiet foar it grutste part út flakke kalkstienplaten. In grut part fan 'e steat is bedutsen mei tichte tropyske reinwâlden en mangrovebosken. De steat is ferneamd om syn omfangrike biosfearreservaten, lykas dy fan Calakmul en de Laguna de Términos. Dy gebieten binne tige wichtich foar it behâld fan 'e biodiversiteit yn Meksiko en biede in thús oan 'e jagûar, de tapir en hûnderten fûgelsoarten. It klimaat is tropysk en fochtich, mei in dúdlik reinseizoen tusken juny en oktober.

## Befolking
Campeche hat likernôch 950.000 ynwenners en is dêrmei ien fan de tinbefolke steaten fan Meksiko. De befolking is in mjuks fan mestizen en minsken fan Maya-komôf. Yn tsjinstelling ta in protte oare dielen fan Meksiko wurdt de Maya-taal yn Campeche noch troch in grut part fan de befolking sprutsen, benammen yn 'e plattelânsgemeenten. De measte ynwenners binne roomsk-katolyk, al binne der ek mienskippen fan minnisten yn it easten fan 'e steat.

## Kultuer en toerisme
De haadstêd, San Francisco de Campeche, stiet sûnt 1999 op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO fanwegen syn goed bewarre koloniale festingwurken en kleurrike gevels.

Ien fan 'e grutste toeristyske lokaasjes is de Maya-stêd Calakmul, dy't midden yn it biosfearreservaat leit. It is ien fan 'e grutste archeologyske fynplakken fan 'e Maya's en is as mingd wrâlderfgoed (kultuer en natuer) troch UNESCO erkend. Oare trekpleisters binne de archeologyske sônes fan Edzná en de koloniale hacienda's dy't ferspraat oer de steat lizze.
Hallstatt-kultuer

De **Hallstattkultuer** is in prehistoaryske kultuer út de iere izertiid (1e helte 1e millennium f.Kr.), neamd nei it plak Hallstatt yn it Eastenrykske Salzkammergut, dêr't yn 1846 in grut grêffjild fûn waard mei in protte grêfjeften. Letter waarden ek op in soad oare plakken, fan Roemeenje oant Ingelân en yn Súd-Jeropa, oerbliuwsels fan dizze kultuer opgroeven. Karakterisearjend foar de kultuer is it brûzen skûtelwurk, meastentiids fersierd mei relyf of losse skulptueren.

## Literatuer
*  1992: *Wagons and Wagon-Graves of the Early Iron Age in Central Europe*. Oxford (Oxford University Committee for Archaeology)
*  1983: The Earliest Wheeled Transport: From the Atlantic Coast to the Caspian Sea. Ithaca (Cornell University Press)
*  2004: *People of the earth: an introduction to world prehistory*, Longman,

## Keppeling om utens
* www.hallstattzeit.de 
* Legia - foarum foar izertiidstúdzje: ''De vroeg-ijzertijd of Hallstatt periode (± 800 - 450 v.o.j.) 
* Otto H. Urban: ''Hallstatt: immer größer, immer älter'' 
* Masumi Ninomiya: ''Wagons in Hallstatt Period: Its Technology and Use''
Tamaulipas

**Tamaulipas** (Spaansk: *Estado Libre y Soberano de Tamaulipas*) is in dielsteat yn it noardeasten fan Meksiko. De steat grinzget yn it noarden oan 'e Feriene Steaten (steat Teksas), yn it westen oan Nuevo León, yn it suden oan San Luis Potosí en Veracruz en yn it easten oan 'e Golf fan Meksiko. De haadstêd is Ciudad Victoria, mar de grutste stêd fan 'e steat is Reynosa.

## Skiednis
Foar de Spaanske kolonisaasje waard it gebiet bewenne troch ferskate lânseigen folken, wêrûnder de Huasteken en ferskate nomadyske groepen dy't faak ûnder de namme Chichimeken oantsjut wurde. De ferbining mei de Olmeken is minder wis en wurdt net altiten oannommen. De namme 'Tamaulipas' is nei alle gedachten ôflaat fan it Huasteekske wurd *Tamaholipa*, wat sa't it liket "plak mei hege heuvels" betsjut.

Yn 1746 waard it gebiet ûnder de namme *Nuevo Santander* in provinsje fan Nij-Spanje. Nei de Meksikaanske Unôfhinklikensstriid waard Tamaulipas yn 1824 offisjeel erkend as ien fan 'e dielsteaten fan it nije lân.

Yn 'e 19e iuw wie de steat faak it toaniel fan konflikten (Meksikaanske-Amerikaanske Oarloch, ynterne striid tusken Liberalen en Konservativen en de Frânske ynvaazje) fanwegen syn lokaasje oan 'e grins mei de Feriene Steaten en de strategyske haven fan Tampico.

Yn 'e 20e iuw ûntjoech de steat him ta in wichtich agrarysk en yndustrieel gebiet, mei in sterke fokus op 'e hannel oer de grins en de oalje-yndustry yn it suden.

## Geografy en natuer

It lânskip fan Tamaulipas is tige ôfwikseljend. It noarden en de kust binne foar it grutste part flak, wylst foar it westen en suden de útrinners fan 'e Sierra Madre Oriental karakteristyk binne. It klimaat fariëarret fan in drûch steppeklimaat yn it noarden oant tropyske gebieten yn it súdeasten.

De steat hat wichtige natuergebieten, lykas it biosfearreservaat El Cielo, dat ien fan 'e meast biodiverse regio's fan Meksiko is. Hjir libje ferskate seldsume bistesoarten, lykas de jagûar, de swarte bear en de oselot. De kustline bestiet út lagunes en strannen, wêrfan Playa Miramar by Tampico ien fan 'e bekendste is.

## Befolking
Tamaulipas hat mear as 3,5 miljoen ynwenners. In grut part fan 'e befolking wennet yn  e grutte stêden lâns de grins mei de Feriene Steaten, lykas Reynosa, Matamoros en Nuevo Laredo, dy't troch de hannel en de maquiladora-yndustry (fabryken dêr't ûnderdielen belestingfrij ynfierd wurde foar gearstalling en eksport)) hurd groeid binne.

De befolking bestiet benammen út mestizen. Hoewol't lânseigen talen minder sprutsen wurde as yn it suden fan Meksiko, binne der noch lytse mienskippen dy't de Huasteekske taal prate. De steat hat in sterke regionale identiteit, dy't him ûnder oare uteret yn 'e tradisjonele *cuera tamaulipeca* (learen klean).

## Kultuer en toerisme
De steat stiet bekend om syn muzikale tradysjes, lykas de *huapango* en de muzyk fan 'e noardlike grinsregio (*norteño*). 

Toeristen komme benammen foar de strannen yn it suden en de natuer- en fiskgebieten yn it noarden. Troch feiligensproblemen yn guon dielen fan 'e steat wurdt reizgers lykwols faak oanret om goed taret op reis te gean.

## Keppeling om utens
* Toeristyske side fan Tamaulipas.
Rio Grande

De **Rio Grande** is in rivier dy't troch de Feriene Steaten en Meksiko streamt. De rivier is 3.034 lang en ûntspringt yn de Rocky Mountains (Kolorado, F.S.A.) en rint troch Nij Meksiko. De rivier rint fierder oer de grins tusken Teksas en Meksiko yn de Golf fan Meksiko.


Ofbyld:Riogrande watershed.png|Ferrin fan de Rio Grande
Ofbyld:Riogrande.jpg|Grins tusken Meksiko en de Feriene Steaten
Ofbyld:Rio Grande - Wild and Scenic River.jpg|Streamfersnelling 
Ofbyld:USA Santa Elena Canyon TX.jpg|Yn de Santa Elena Canyon


## Keppeling om utens
Amerikaansk-Samoä

**Amerikaansk Samoä** (Ingelsk: *American Samoa*) is de eastlike groep fan de Samoä-eilannen dy't meiïnoar in territoarium fan de Feriene Steaten binne. Polityk lieder is de presidint fan de Feriene Steaten. 

Samoä wie al bewenne om 1000 f.Kr. hinne en waard yn de 18e iuw foar it earst troch Europeeske seefarders besocht. De ynternasjonale rivaliteit oer de eilannen waard oplost yn 1899 doe't Dútslân en de Feriene Steaten de Samoaanske arsjipel ûnder elkoar ferparten. De FS bestjoerden fan doe ôf in lytsere kloft eastlike eilannen mei de haven fan Pago Pago. De westlike eilannen binne no in part fan de ûnôfhinklike steat Samoä.

## Taal
Krapoan 57.000 fan de 66.000 ynwenners fan Amerikaansk Samoä praat Samoaansk, mar it Ingelsk, mei 1300 sprekkers, hat de status fan offisjele taal. Fierders hat it territoarium de talen fan de ymmigranten: it Japansk (1500 sprekkers), Tongaansk (800 sprekkers), Tokelauaansk (100 sprekkers) en Koreaansk.

### Kaarten

Ofbyld:Map_of_American_Samoa_admin.png|**Administrative yndieling (''Districts, Counties ''en'' Villages'') fan Amerikaansk–Samoä**
Ofbyld:American Samoa Districts.png|***Districts'' fan Amerikaansk–Samoä'''
Ofbyld:American Samoa Counties1.png|***Counties* fan Amerikaansk–Samoä*'
Ofbyld:American Samoa villages.png|**''Villages'' fan Amerikaansk–Samoä**


## Keppeling om utens
Autotechnyk

**Autotechnyk** is alles wat mei it ûntwerpen, fabrisearjen, ûnderhâlden en werstellen fan in auto te krijen hat.
Aguascalientes (steat)

**Aguascalientes** (Spaansk: *Estado de Aguascalientes*) is in dielsteat yn it sintrale diel fan Meksiko. It is ien fan 'e lytste steaten fan it lân, mar hat in hege befolkingstichtens en in sterke ekonomyske posysje. De steat grinzget yn it noarden, easten en westen oan Zacatecas en yn it suden oan Jalisco. De haadstêd is Aguascalientes en hat deselde namme.

## Skiednis

It gebiet fan Aguascalientes waard foar de komst fan 'e Spanjerts bewenne troch lânseigen folken lykas de Chichimeken, dy't bekend stiene om harren ferset tsjin 'e bûtenlânske oerhearsking. De namme fan 'e steat betsjut "waarm wetter", in ferwizing nei it grutte tal termale boarnen yn 'e regio.

Yn 'e koloniale tiid wie it gebiet in wichtich agrarysk sintrum en in krúspunt foar hannelsrûtes tusken Meksiko-Stêd en de sulverminen yn it noarden. Foar in hiel skoft makke Aguascalientes diel út fan 'e steat Zacatecas. Yn 1835 waard it gebiet lykwols in selsstannich territoarium en yn 1857 krige it offisjeel de status fan dielsteat fan 'e Meksikaanske Federaasje.

Yn 'e 20e iuw ûntjoech de steat him ta in yndustrieel sintrum, mei in sterke fokus op it spoar en letter op 'e auto-yndustry. Hjoed-de-dei stiet Aguascalientes bekend om syn politike stabiliteit en moderne ynfrastruktuer.

## Geografy
Aguascalientes leit op de Meksikaanske Heechflakte, op in gemiddelde hichte fan likernôch 1.900 meter boppe seenivo. It lânskip bestiet út flakten en lytse berchrigen, wêrfan de *Sierra Fría* en de *Cerro del Muerto* de bekendste binne. It klimaat is oer it generaal myld en drûch, mei waarme simmers en koele winters. De steat hat in oerflak fan mar 5.618 km².

## Befolking
De steat hat likernôch 1,4 miljoen ynwenners. In grut part fan de befolking wennet yn de haadstêd Aguascalientes en de omlizzende foarstêden lykas Jesús María. De befolking bestiet foar it grutste part út mestizen. Oars as yn oare Meksikaanske steaten is it oanpart fan de befolking dat noch in lânseigen taal sprekt tige lyts.

De religy is oerhearskjend roomsk-katolyk, en de steat stiet bekend om syn konservative en tradisjonele wearden.

## Kultuer en toerisme

De steat is wrâldferneamd om de Feria Nacional de San Marcos, dy't alle jierren yn april en maaie holden wurdt. It is ien fan de grutste en âldste jierbeurzen fan Meksiko, mei feestmarten, bollegefjochten, konserten en eksposysjes.

Op kultureel mêd hat de steat in djippe bân mei de keunstner José Guadalupe Posada, de skepper fan 'e ferneamde *La Catrina* (it elegante skelet). It *Museo Guadalupe Posada* yn 'e haadstêd is oan syn wurk wijd. In oar unyk museum is it *Museo Nacional de la Muerte*, dat de betsjutting fan 'e dea yn 'e Meksikaanske kultuer sjen lit.

Dêrnjonken lizze yn 'e steat ferskillende âlde hacienda's en *Pueblos Mágicos* (magyske doarpen) lykas Real de Asientos en San José de Gracia populêre lokaasjes foar toeristen.

Ek is der it archeologyske plak El Ocote, dêr't resten fan in prekolumbiaanske delsetting út de tiid tusken likernôch 575 en 900 nei Kristus fûn binne, mei ûnder oare rotskilderingen en boustruktueren.
Jûkatan (steat)

**Jûkatan** (Spaansk: *Yucatán*) is in dielsteat fan Meksiko yn it noardwesten fan it skiereilân Jûkatan. Yn it westen en súdwesten grinzet it oan 'e dielsteat Campeche, yn it noarden oan 'e Golf fan Meksiko en yn it suden en easten oan 'e dielsteat Quintana Roo. De dielsteat is bestjoerlik ûnderferparte yn 106 gemeenten. Yn Jûkatan binne de tige ferneamde Maya-ruïnestêden lykas Chichén Itzá en Uxmal te finen.
Fjouwertaktmotor

Sa wurket in **Fjouwertaktmotor** (sjoch de ôfbylding rjochts).
De motor wurdt earst mei de hân of troch in (elektryske) startmotor oan ‘e gong brocht. Dan draait de *krukas* (ûnderoan) en de beweging wurdt troch de driuwstange oerbrocht op ‘e *sûger*, dy’t dan yn ‘e *silinder* op en del skoot. 
Boppe links is de *útlitklep* te sjen en rjochts de *ynlitklep*. Dy beide kleppen wurde om bar troch in *nokke-as* (boppe-oan) iepen stjitten (delstjitten). Tusken dy beide sit de bûzjy, dy’t in lyts skoftke elektryske heechspannning krijt.
:**1e slach** Ynlitslach - lucht en gasfoarmige benzine (blau) wurde nei binnen lutsen.
::De rjochter klep giet iepen, de sûger giet omdel en lûkt it nije gas nei binnen
:**2e slach** Kompresjeslach - benzine-damp en lucht wurde yninoar treaun en oanstutsen.
::De kleppen binne ticht; de sûger giet omheech en triuwt it gas yn inoar.
:**3e slach** Arbeidsslach - it gas ferbaarnt en de sûger wurdt nei ûnderen treaun.
::De kleppen binne noch ticht. At de sûger helendal boppe is, fonket de bûzjy en stekt sa it gas oan, dat dêrnei ûntploft en de sûger nei ûnderen triuwt.  
:**4e slach** Utlitslach - De útlitgassen (brún) wurde nei bûten treaun.
::De útlitklep is iepen en de sûger giet wer omheech en triuwt de ferbaarnde gassen nei bûten.

Fan de fjouwer slaggen fan de sûger is dus mar ien produktyf. Dêrtroch skokt de motor. Om him mear gelykmjittich rinne te litten, brûkt men fjouwer silinders, dy’t om bar de arbeidsslach hawwe (4-silindermotor).

## Sjoch ek
* Twatakt-motor
* Wankel-motor
Breidmasine

In **breidmasine** is in meganyske of automatyske masine dy't brûkt wurdt om stoffen en klean te meitsjen.

Dé earste breidmasine soe útfûn wêze troch Willam Lee yn 1589. Hy wie dêrmei syn tiid te fier foarút, want syn fining waard net akseptearre sadat er yn earmoede stoar. Dochs hawwe de prinsipes dy't er ûntwikkele hat de grûnslach foarme ofan lettere ferzjes fan de breidmasine.
Fokker D. XXI

De **Fokker D.XXI** (of D.21) wie in lytse jachtfleanmasine (jager) dy't troch Fokker ûntwikkele en boud waard yn de jierren 30 fan de 20e iuw.
Yn 1988 boude Fokker nochris in eksimplaar foar it Militêr Loftfeart Museum te Soesterberch (sjoch foto ynfoboks).

## Skiednis
De D.XXI wie ornearre foar it ûnderskeppen fan fleanmasines. It tastel waard ûntwurpen foar it ML-KNYL, mar dy keas foar Amerikaanske tastellen. Doe waard de D.XXI oanskaft troch de Loftfeartôfdieling fan it Nederlânske leger; de earsten kamen yn 1938. De D.XXI waard ek levere oan Denemark en Finlân. Finlân boude it type ek yn lisinsje en brûkte it mei súkses yn de Winterkriich. Guon Finske piloaten hellen mei harren D. XXI's de Aas-status. 
Spanje krige ek lisinsjerjochten (Hispano Aviacion), mar der binne nea Spaanske tastellen boud.

Yn de maaiedagen fan 1940 wie de folle moderner Messerschmitt Bf 109, dy't hurder koe en swierder bewapene wie, de wichtichste tsjinstanner fan de D. XXI. Troch de bettere manûvrearberens fan de Fokker koe er dochs partij biede.

## Konstruksje
De romp bestie út in rek fan metalen buizen; it foarste part wie beklaaid mei metaal en it efterste diel mei linnen. De wjokken wiene beklaaid mei hout (sa't alle Fokkers hiene). It ûnderstel koe net ynlutsen wurde en hie fearren yn de poat; de tsjillen hiene wol streamline kappen.

## Technyske feiten

## Keppeling om utens
Warbirds ynformaasje oer dit type
Hendrik Lorentz

**Hendrik Antoon Lorentz** (Arnhim, 18 july 1853 - Haarlim, 4 febrewaris 1928) wie in Nederlânsk natuerkundige dy't yn 1877 heechlearaar waard yn de teoretyske natuerkunde yn Leien. 

Hendrik Lorents hie in grut oandiel yn de opbou fan de natuerkunde. Yn 1902 krige er, tegearre mei professor Pieter Zeeman, de Nobelpriis foar de Natuerkunde foar harren ûndersyk nei de ynfloed fan magnetisme op spektraallinen: it zeemaneffekt. Lorentz die foaral teoretysk ûndersyk nei de elektromagnetyske eigenskippen fan matearje: syn elektroneteory. Hy kaam ta de ûnderstelling dat de ôfmjitting fan foarwerpen beynfloede wurdt troch harren faasje (de lorentzkontraksje) lykas ek harren massa. Ek naam er oan dat de ljochtsnelheid de heechst mooglike faasje is. Dêrmei lei hy de basis foar de spesjale relativiteitsteory fan Albert Einstein. Lorentz wie de nestor fan de natuerkundigen yn syn tiid: Einstein seach by him op. De lorentzkrêft op in stroomfierende tried of lieder yn in magneetfjild is nei him ferneamd, lykas ûnder mear de lorentztransformaasje út de spesjale relativiteitsteory, de Lorentz-Lorenz-ferliking foar de brekkingsyndeks en de lorentzferdieling út de statistyk.

## Steatskommisje Sudersee

Nei syn emeritaat wurke er fan 1918 oant 1926 mei oan plannen foar de drûchlizzing fan de Sudersee. Hy stelde de golfferliking op, wêrmei't de wetterhichten - en dêrmei nedige dykhichtes - nei ôfsluting troch de Ofslútdyk foarsein wurde koene. Hy late de Steatskommisje Sudersee (ek wol "Commissie Lorentz" neamd).
Dat wie yn dy tiid gjin ienfâldige opdracht. Acht jier lang wie er dwaande mei dit probleem. Hy stelde út om de perblemen mei de wetterhichten op te lossen mei numerike wiskunde. De bewegingsferlikingen foar wetter moasten oplost wurde foar de geulen. It wurk fan de kommisje hat fan grutte betsjutting west foar it wetterrinkundich ûndersyk yn Nederlân. De troch him ûntwikkele metoade foar tijberekkeningen wie de basis foar moderne numerike rekkenmodellen. Nei it ôfmeitsjen fan de Ofslútdyk yn 1933 die bliken dat de foarsizzings fan de kommisje foar in grut part krekt wiene.

De Lorentzslûzen binne ek nei him neamd.

## De ein
Op 4 febrewaris 1928 ferstoar er oan in belroasynfeksje mei koartsoanfallen, hy waard 74 jier.

Hy waard ûnder massale belangstelling en oanwêzigens fan tal fan kollega-wittenskippers en heechweardichheidsbekleders beïerdige op Begraafplak Kleverlaan yn Haarlim. Der waarden sels ekstra treinen ynset om alle dielnimmers oan de begraffenis te plak te krijen.  

## Sjoch ek
* Lorentzmedalje
* Relativiteitsteory

## Keppeling om utens
* Nobelpriis foar Lorentz en Zeeman
Fokker G.1

De **Fokker G.I**, *Jachtkruser*, wie in Nederlânske oanfalsjager, in middeldekker, dy't yn 1934 ûntwurpen waard troch de Fokker ûntwerpers ir. Marius Beeling en Dr.ir. Erich Schatzki. De earste flecht mei it prototype wie op 16 maart 1937.

It ûntwerp wie bysûnder troch de dûbele sturtbeammen en de swiere bewapening. By de presintaasje yn 1936 op de 15e Loftfeartsalon yn Parys wie de G. 1 in sensaasje. 

Der waard in houtkonstruksje brûkt foar it middenstik fan de romp en de wjokken (in Fokker spesjaliteit), dy't ien gehiel wiene. Noas en sturtbeammen wiene fan aluminium en it oerbliuwende foarste rompdiel wie fan stiel. In gefal fan need koe de perspeks koepel ôfsmiten wurde om sa it tastel hurd ferlitte te kinnen.

Der binne twa ferzjes fan de G. 1 boud, de G.Ia mei Mercury-moters en de G.Ib mei Wasp-moters en 4 ynstee fan 8 masinegewearen yn de noas. 
De Fokker G.I en de Fokker D. XXI wienen by de Dútske ynfal op 10 maaie 1940 feitlik de ienichste tastellen dy't harren ridlik warre koene tsjin de Dútske jachtfleanmasines. Der binne in stikmannich fijanlike tastellen mei delhelle, foaral Junkers Ju 52's. Op dat stuit wiene 23 fan de 32 G. 1's ynsetber, mar in protte binne op de grûn al stikken sketten.

## Technyske feiten

## Sjoch ek
* Focke-Wulf Fw 189
* Messerschmitt Bf 110
* Bristol Beaufighter

## Keppeling om utens
* Polygoon sjoernaal Fokker G.1 film
* Stifting Fokker G.I
* G-1, Fokker
* Ofbyldings en fideo's fan de G.I op Dutch Aviation
* Untwerp fleanende replika Fokker G-1
Bartholomeus Eustachius

**Bartholomeus Eustachius** (San Severino Marche, 1500 of 1514 – Umbrje, 27 augustus 1574), eins **Bartolomeo Eustachi**, wie doedestiids in ferneamd Italjaansk anatoom. Syn bertejier is men net wis fan. Om 1540 hinne waard er dokter. Al gau waard syn talint opmurken troch de greve fan Urbino, dy't him frege om syn liifdokter te wurden.

Hy waard beneamd oan de medyske fakulteit yn Rome en krige dêr de kâns kadavers út inoar te heljen en te bestudearjen. De Buis fan Eustachius is nei him ferneamd. Hy hat tal fan sekuere beskriuwings jûn fan spieren en organen. Hy brûkte dêrfoar ek fergrutglêzen.

Sun wichtichste wurk, wat er net publisearje koe trochdat de Roomsk-Katolike Tsjerke it net lije woe, wie in anatomyske atlas (*Tabulae anatomicae*). Dy is foar it earst yn 1714 ferskynd. Der is wol sein dat at syn ûndersyksresultaten earder bekend west hiene, de medyske wittenskip op it mêd fan anatomy doe al op ein 18e iuwsk nivo west kind hie.

Op lettere jierren krige er slim de flearen (jicht) sadat er syn akademyske posysje opjaan moast. Hy bleau wol liifdokter fan de broer fan de greve fan Urbino (Giulio della Rovere), om't him dat opdroegen waard. 

Eustachius stoar op 27 augustus 1574.

## Keppeling om utens
* Bartholomeo Eustachi: ''Tabulae anatomicae''. (Rome, 1783). Kar út scande siden fan orzjinele wurk. Historical Anatomies on the Web. US National Library of Medicine.
Hector Treub

**Hector Treub** (Voorschoten, 1 augustus 1856 - Amsterdam, 7 april 1920) wie fan 1886 ôf heechlearaar kreamkunde yn Leien en fan 1896 ôf yn Amsterdam. Hy wie de opfolger fan syn betiid ferstoane kollega en freon Van der Meij, en realisearre Van der Meij syn dream, in nije Frouljusklinyk. Treub krige dêr de lieding yn 1898.

Treub kaam op foar froulju, woe harren wetlike-, sosjale-. en ûnderwiisposysje ferbetterje. De earste Nederlânske froulike arts Aletta Jacobs en hy wienen tige rekke troch de faken kommerlike frouljuslibbens en krewearren foar 'previntyf (seksueel) ferkear', ek wol 'fakultative steriliteit' neamd, (1898) wat harren noch alris kwea-ôf naam waard. 

Treub skreau in soad; syn wichtichste wurk wie it paadsljochtsjende *Leerboek der gynaecologie* (1892). Fierders publisearre er it *Leerboek der verloskunde* (1898) dêr't Van der Meij de oanset al ta jûn hie en in *Leerboek der gerechtelijke verloskunde* (1908).

Syn âldste broer wie de Ynjeske botanikus Melchior Treub; syn jongste broer de liberale politikus Willem Treub.

## Literatuer
### Fan Treub
* Hector Treub. *Leerboek der gynaecologie*, 2 dielen. Leien, Van Doesburgh, 1892.
* Hector Treub: *Leerboek der verloskunde*. 1898. 9e ferb. druk: Haarlim, De Erven Bohn, 1935.
* Hector Treub: *Leerboek der gerechtelijke verloskunde*. Haarlim, Utjouwerij Bohn, 1908.
### Oer Treub
* G.Th.A. Calkoen: *Hector Treub (1856-1920). Eigenzinnig als mens, strijdbaar voor de vrouw*. Leien, Ginkgo, 2013. ISBN 9789071256233
* K.J. Kloosterman: Hector Treub (1856-1920); een veelzijdig en geëngageerd gynaecoloog. Yn: J.C.H. Blom (red.): *Brandpunt van geleerdheid in de hoofdstad; de Universiteit van Amsterdam rond 1900 in 15 portretten*. Verloren, 1992. ISBN 9065503498

## Keppeling om utens
* Portret in Biografysk wurdboek fan Nederlân