IJmuiden

**IJmuiden** is in havenstêd yn de gemeente Felsen, yn de provinsje Noard-Hollân. It Noardseekanaal is dêr mei sluzen mei de Noardsee ferbûn. Yn de havenmûning leit it Forteilân, in ûnderdiel fan de Stelling fan Amsterdam.

IJmuiden hat fjouwer havens: de Fiskershaven (Letterkoade IJM) mei in fiskôfslach, de hjerringhaven, de IJmûnhaven en Seaport Marina IJmuiden, in haven foar de rekreaasjefeart. IJmuiden is sadwaande de tredde haven fan it lân. Allinne de havens fan Rotterdam en Amsterdam binne grutter. IJmuiden is teffens de grutste fiskershaven fan Nederlân. Ut de fiskershaven wei wurdt ek in feartsjinst op Newcastle ûnderhâlden.

## De namme IJmuiden
Fier foar it útdollen fan it Noardseekanaal, yn 1848, publisearre de sjoernalist Simon Vissering (letter heechlearaar en minister yn it kabinet Van Lynden van Sandenburg) in artikel dêr't er in boatreis fan  Amsterdam nei "IJ-muiden" (= mûning fan it IJ) yn beskreau. Neidat it kanaal yn 1876 foltôge wie, waard it nije plak dat doe ûntstie **IJmuiden** neamd, in earbetoan oan Vissering.

## Skiednis
### Unstean
De arbeiders dy't oan it Noardseekanaal wurke hienen, setten har nei wenjen by de Noardseesluzen doe't it kanaal klear wie; guon fûnen wurk yn de fiskyndustry, mar in protte waarden stôkearm. Foardat it IJmuiden fan no boud wie, hjitte it dêr  Breesaap; in keale flakte dêr't mar in hânfol boerkes in skraal bestean fûnen. Yn 1851 waard de streek ferkocht oan de ûndernimmers Bik en Arnold, dy't de oantrún foar de oanlis fan it kanaal joegen, in plan dat al sûnt 1626 bestie. Op 8 april 1865 gie de earste bats de grûn yn.

### [[Twadde Wrâldkriich]]
Op 12 maaie 1940 sette it prinslik pear jûns om 23.00 oere mei de H.M.S. Codrington út IJmuiden wei ôf nei Ingelân, it begjin fan de besetting troch Dútslân dy't fiif jier duorje soe. Yn de oarlochsjierren waard IJmuiden diel fan de  Atlantikwall en feroare yn in swier befeilige festing, *[[Festung IJmuiden]]*. Ald-IJmuiden by de havens en IJmuiden-Noard oan it kanaal waarden om dy reden foar in grut part ôfbrutsen troch de Dútsers. Leden fan de pleatslike fersetsgroep (RVV), dêr't ek Hannie Schaft by siet, slagge it dochs om fan de lânkant yn de festing te kommen en ynformaasje te garjen. Op de Heechovens (ûnder Dútske kontrôle) waard al ier sabotearre ûnder oaren troch Jan Brasser (*Witte Ko*). Oare ferneamde fersetsminsken wienen de eardere Heechoven-sjaufeur Jan Bonekamp dy't mei de niis neamden oparbeide hat en de stasjonssjef, De Noo. Plysjes út IJmuiden kamen fral oan de ein fan de kriich op in minne namme te stean fanwege selsferriking en dûbelspul. Sawol de Heechovens, in Dútske *Schnellbootbunker* as ek havengebouwen waarden mear as ien kear bombardearre troch de alliearden. Op 15 desimber 1944 is noch besocht de Schnellbootbunker te fernielen mei in Tallboybom, mar de bom rekke de bunker net.

## Wiken
IJmuiden hat fjouwer wiken dy't elts in eigen bestjoer hawwe. IJmuiden-Noard, IJmuiden-West en See- en Duinwijk haawe har eigen plysjeburo, dêr't it haadkantoar fan yn IJmuiden-Noard sit. De brânwar hat yn See- en Dúnwyk in post.
* IJmuiden-Noard
* IJmuiden-Súd
* IJmuiden-West (havens en *[[Ald-IJmuiden]])
* [[See- en Dúnwyk]]

== Wynmûnepark ==
Sa'n 23 kilometer út de kust fan IJmuiden wurdt arbeide oan in mânsk [[wynmûnepark]].

== Iepenbier ferfier ==
IJmuiden hat in ferskaat oan busferbinings mei ûnder oaren [[Haarlim]], Beverwyk, Heemskerk en Amsterdam. Der is ek in [[Fast Flying Ferry|flugge boatferbining]] mei Amsterdam Sintraal.

==Media==
* TV-Stasjon *Seaport TV*
* Radiostjoerder *Seaport FM*
* De *IJmuider Courant*, in krante foar IJmuiden en omkriten
* *De Jutter*, in wykblêd
* *Nieuwsblad IJmuiden'', in wykblêd

## Ferneamde IJmuidners
* Sharona Bakker (atlete)
* Connie Braam (skriuwster)
* Olga Commandeur (atlete)
* Fabiana Dammers (Singer-Songwriter, winneresse Grutte Priis fan Nederlân 2008)
* Lex Gaarthuis (DJ Slam!FM/BNN)
* Ilja Keizer-Laman (atlete)
* C.J. Kelk (skriuwer)
* Adriaan Morriën (dichter, skriuwer)
* Truus Oversteegen en Freddy Oversteegen (fersetsstriders)
* Helen Shepherd (sjongster fan The Shepherds)
* Jack Spijkerman (kabaretier en telefyzje- en radiopresintator)
* Cornelis Vreeswijk (Nederlânsk-Sweedsk sjonger)
* Alex van Warmerdam (oprjochter Hauser Orkater, regisseur, teätermakker)

## Galery

Image:Corus-IJmuiden.jpg|Noardseekanaal
Image:Hoogovens.JPG|Keninklike Heechovens, wichtichste ûndernimming oan it IJ
Image:Vissersboten IJmuiden.jpg|Fiskersboaten IJmuiden
Image:Jachthaven IJmuiden.jpg|Jachthaven IJmuiden
IJmuiden chateau d eau.jpg|Vesitorni


## Keppeling om utens
* Bunkerargyf IJmuiden, ynformaasje oer de ferdigeningswurken yn IJmuiden.