open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sevilla

**Sevilla** is de haadstêd fan Andalûsje, de súdlikste regio fan Spanje. Sevilla is ek de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme (Sevilla). Sevilla leit aan de Guadalquivir rivier. 

## Skiednis yn it koart
Neffens de Grykske en Romeinske mytology is de stêd stifte troch de Goadesoan Herkules. Troch archeologyske opgravings witte wy dat de stêd om-ende-by 1000 f.Kr. stifte waard. De stêd kaam yn besit fan de Kartagers oant de Romeinen Spanje oermasteren. 

Nei de delgong fan it West-Romeinske ryk wienen earst de Fandalen en nei harren de Fisigoaten dêr de baas, oant yn de 8e iuw de Islamityske Moaren Spanje oermasteren. Tidens de rekonkwista yn de 13e iuw waard Sevilla ynnomd troch de Katolike Spanjerts. 

Yn de 16e iuw wie Sevilla de wichtichtste tagongspoarte ta de Spaanske koloanjes yn Amearika. De ferneamde sulverfloat hie Sivilla as thúshaven. 

## Nijsgjirrichheden yn en rûnom Sevilla
* Alcazar (paleis)
* Catedral de Sevilla (ien fan de grutste katedralen fan 'e wrâld)
* Minaret fan La Giralda
* Museo Archeologico (archeologysk museum)
* Museo Archivo de Indias 
* Museo de Bellas Artes (museum foar skoandere keunsten)
* Plaza de España, in plein mei rânebebouwing, in grêft en in fontein

## Keppeling om utens
* Sevilla news
* www.us.es Universidad de Sevilla - Universiteit fan Sevilla
Tarquinius Poppinga

**Tarquinius (Tsjerk) Poppinga** waard berne yn 1644 te Frjentsjer as soan fan Tjaard Goris Poppinga en Janke Tjepkes. Hy hat û.o. dûmny west te Pitersbierrum (1672-1689). Oer syn boek: "De Raed des Vredes" (= Beslút fan Ivichheid) krige er argewaasje fanwege ketterij en waard er ôfset. Teffens beskuldige er kollega's fan omkeapjen om beroppen te wurden. Syn earste frou hie in foarspûk.

## Wurk
* *Nader verklaaringen en bevestiginge van de heerlykheyd Gods: die daar schijnt in't aangesigte van Jesus Christus: bestaande I: In een verklaaringe van eenige uitgelesene texten der H. Schriftuure. II: In een wederlegginge Johannis Becii voorvegter der collegianten in Harlingen, aangaande sijne antwoorden op den LIII vragen aan hem voorgestelt door T. Poppinga. III: in een ontknoopinge van sijne twijffelingen en knoopen van hem voorgestelt aan J. Kuik. [...]* - Ljouwert: Karst Tjallings, 1686

* *Twijfelingen, en swarigheden, over de dry-eenigheyt, voorgestelt aen J.V.K. T'zamen met de oplossingen en ontknoopingen der selve, door Tarquinius Poppinga, predikant te Pietersburum: Waer by komt beproeving, en wederlegging van de oplossingen en ontknoopingen,* 1687

* *De Raad des vreedes, verclaert in 152 vragen en antwoorden, tot nader ontdeckinge van de ware en rechte godtsdienst, en vereniginge van verschillende partyen. Ljouwert: [[Karst Tjallings]]*, 1688
Zaragoza (betsjuttingsside)

"**Zaragoza**" hat yn 'e Wikipedy ferskate betsjuttings:

## Spanje
*Zaragoza, in stêd yn Spanje
*Zaragoza (provinsje), in provinsje fan 'e Spaanske autonome mienskip Aragon
*Zaragoza (comarca), in *comarca* fan 'e Spaanske autonome mienskip Aragon

## Meksiko
*Zaragoza (Chiapas), in plak yn 'e Meksikaanske steat Chiapas
*Zaragoza (Coahuila), in plak yn 'e Meksikaanske steat Coahuila
*Zaragoza (Puebla), in plak yn 'e Meksikaanske steat Puebla
*Zaragoza (San Luis Potosí), in plak yn 'e Meksikaanske steat San Luis Potosí
*Zaragoza (Veracruz), in plak yn 'e Meksikaanske steat Veracruz
*Ignacio Zaragoza (Chihuahua), in plak yn 'e Meksikaanske steat Chihuahua

## Oar
*Zaragoza (El Salvador), in plak yn El Salvador
*Zaragoza (Filipinen), in plak yn de Filipinen
*Zaragoza (Gûatemala), in plak yn Gûatemala
*Zaragoza (Kolombia), in plak yn Kolombia
*Zaragoza (Moyobamba), in buert yn Moyobamba, in stêd yn Perû
Zaragoza

**Zaragoza** (Spaansk *Zaragoza*) is de op fjouwer nei grutste stêd fan Spanje. It is de haadstêd fan de provinsje mei de selde namme Zaragoza en fan de selsstannige regio Arragon. 
De stêd leit op 199 meter hichte, oan de rivier Ebro, yn in fallei mei in ferskaat lânskip mei bergen, bosken en woastinen. Yn de stêd wenje sa'n 660.895 minsken en yn de stêdekloft dêrom hinne nochris a'n 833.455 minsken. Dat komt del op mear as de helte fan de hiele befolking fan de regio. Zaragoza is fierders in wichtige yndustrystêd en hannelssintrum, ûnder mear troch har geunstige lizzing, sintraal tusken Barselona, Madrid, Bilbao, Valencia en it Frânske Toulouse. 

## Skiednis yn it koart

De stêd waard yn de 1e iuw f.Kr. stifte troch in Romeinske koloanje ûnder keizer Augustus en hiet yn dy tiid “Caesarea Augusta”. Nei de delgong fan it Romeinske ryk makke it in skoftlang diel út fan it ryk fan de Fisigoaten oant 712 de stêd oermastere waard troch de Moaren. Yn it tiidrek tusken 1018 en 1118 waard it destiidske "Cesaracosta" in saneamd "Taifakeninkryk" en de namme fan de stêd ferbastere ta it Arabyske "Saraqusta". De Taifariken ûntstienen yn de 11e iuw nei de fal fan it Kalifaat fan Cordoba en wiene ûnôfhinklike steaten. Saraqusta hie ferskate Moarske keningen, mar dêr kaam in ein oan yn 1110 doe't it Moarske ryk ferneatige waard troch de Almoraviden. Acht jierren letter kaam de stêd wer yn kristlike hannen, troch de oermastering fan Alfons I fan Arragon en waard ta haadstêd makke fan it Keninkryk Arragon. It namme ferwurde ta “Çaragoça”, wêr't Zaragoza fan ôfstamt. 

Yn de Spaanske ûnôfhinklikheidsoarloch tidens de 19e iuw krige de stêd it swier te ferduorjen; sawol yn 1808 as 1809 waard "Çaragoça" belegere troch de troepen fan Napoleon, wêrby't in soad minsken troch honger en striid omkamen. De befolking naam ôf fan 55.000 nei amper 12.000. Pas nei 1865 rûn in befolkingstal wer op.

## Nijsgjirrichheden
Troch de iuwen hinne hat Zaragoza in protte hearskers hân en hawwe ferskate folken yn 'e stêd wenne. Yn de stêd binne moniminten en resten fan al dizze kultueren wêrom te finen. Nettsjinsteande it moaie histoaryske sintrum, heart de stêd net ta de meast besochte stêden fan Spanje. 

De trije wichtichste monuminten fan Zaragoza binne: 
* El Pilar (De Pilar Katedraal) 
* La Seo/Catedral del Salvador (Katedraal)
* La Aljafería (Paleis)

## Fotogalery

Ofbyld:La Aljafería - Oratorio y Mirhab.JPG|Paleis de La Aljaferia
Ofbyld:Basilica del Pilar (Zaragoza, Aragon).jpg|El Pilar
Ofbyld:La_Seo_de_noche.JPG|La Seo
Ofbyld:La Aljafería - Patio de Santa Isabel 04.JPG|In patio yn La Aljafería
Astuerje

It **Prinsdom Astuerje** (Spaansk: *Principado de Asturias*, Astuerysk: *Principáu d'Asturies*) is ien fan de 17 selsstannige regio’s fan Spanje en leit yn it noardwesten fan it lân. Astuerje, dat yn syn hjoeddeiske foarm oprjochte waard yn 1982, is sawol in selsstannige regio as in provinsje.

## Geografy
Astuerje leit oan de Golf fan Biskaje en grinzet oan de Spaanske regio's Galysje, Kantaabrje en Kastylje en León. Parallel oan de kust leit it Kantaabryske Berchtme, dêr't de Picos de Europa it heechste part fan foarmet. 

It sintrale diel fan de regio is frij flak en dêr wennet ek it grutste part fan de befolking. De haadstêd is Oviedo, dêr't om-ende-by 210.000 minsken wenje. Dochs is de havenstêd Gijón it plak dêr't de meast minsken wenje. In oare wichtige havenstêd is it lytsere Avilés.

Wat de temperatuer oanbelanget hat Astuerje in relatyf sjoen evenredich seeklimaat dat yn de simmer tige populêr is by toeristen, benammen út de haadstêd fan it lân Madrid.

## Prinsdom
Omdat Astuerje tidens de Moarske oerhearsking ien fan de lêst oerbleaune kristlike gebieten fan Spanje wie, krijt de Spaanske troanopfolger fansels de titel Prins fan Astuerje (Spaansk: *Principe de Asturias*).

## Flagen
Astuerje hat ferskate flagen. Njonken de deistige flage is der in ferzje foar binnen, dêr't it krús middenop de flage by stiet, en in seremoniële ferzje, dêr't it krús op werjûn is as sieten der fonkelstienen op.
Ja, vi elsker dette landet

***Ja, vi elsker dette landet*** is it folksliet fan Noarwegen, skreaun troch Bjørnstjerne Bjørnson en op maat set fan Rikard Nordraak. 

Tekst: Bjørnstjerne Bjørnson, Meldij: Rikard Nordraak
Harlingerlân

It **Harlingerlân** is in histoaryske krite yn East-Fryslân by de Waadsee del. Tsjintwurdich wurdt mei it Harlingerlân meastal it hiele distrikt Wittmund bedoeld. It histoaryske Harlingerlân komt meastepart oerien mei it noarden fan it distrikt.

Yn it Harlingerlân wurdt troch in protte minsken in dialekt fan it Eastfryske Nederdútsk sprutsen mei in wat ôfwikende útspraak. Yn it gebiet waard noch relatyf lang Frysk sprutsen yn fergeliking mei de oare Fryske goaen.

## Skiednis
Harlingerlân nimt in bysûnder plak yn de skiednis fan East-Fryslân yn. Yn de tiid fan de Fryske Seelannen wie de krite bekend ûnder de namme Herlogoa en hat it him fan de 11e iuw ôf út stikken fan de goaen Norderlân en Wangerlân opboud. Fan 1237 ôf komt it gebiet as politike namme foar, sûnt dy tiid waarden de bewenners fan dit gebiet ek belutsen yn de Fryske oarlochsfiering.

Neidat Sibet Attena, de foaroanman fan it gebiet, yn de jierren 1454-1455 de hearskippen fan Easens, Wittmund en Stedesdorf feriene hie, bewarre hy mei dy lannen lange tiid nei it einigjen fan de Fryske Frijheid en it tiidrek fan de Haadlingen harren selsstannigens. Lange tiid gie dit goed en libben de lannen neist- en mei-inoar, mar nei ferrin fan tiid kamen der konflikten mei de famylje Sirksena, de lânshearen fan East-Fryslân. Yn it bysûnder wienen Harlinger haadling Hero Omken en syn soan Balthasar fan Easens striidber.

Yn 1530 naam Greve Enno II Harlingerlân mei syn leger yn. Balthasar flechte nei it Greefskip Rietberch, mei de lânshearen fan dy krite wie er nau besibbe. Dêr wei gie er nei Hartoch Karel fan Gelre. Dy holp Balthasar om yn 1531, yn it Gelderske Skeel, Harlingerlân werom te winnen. Dêrop stelde Balthasar syn lân ûnder it regear fan Karel fan Gelre, as hearlikheid. Dêrmei ferlear Harlingerlân syn selsstannigens. 

Nei de dea fan Balthasar yn 1540 kaam it lân yn hannen fan de greve fan Rietberch, omdat Balthasar sels gjin bern hie. Balthasar syn suster, Ona, wie ek greve yn Rietberch. Har soan, greve Johann II fan Rietberch, makke, doe't er it lân yn hannen krige noch ien kear oarloch mei East-Fryslân, sûnder inkele oanlieding. Dêrtroch krige er de namme *Gekke Johann*. It konflikt belune stadichoan. Greve Enno III fan East-Fryslân troude sels mei in dochter fan de greve fan Rietberch. De relaasje bleau net lang yn stân, mar dochs waarden der twa dochters berne, dy’t yn de takomst Harlingerlân erve koenen. Neidat de manlike line fan de Rietbergers útstoarn wie, bleaunen Enno en syn dochter oer. Enno krige it Harlingerlân, syn dochter it greefskip Rietberch.

Sûnt 1600 heart it Harlingerlân by East-Fryslân, al naam Harlingerlân wol in bysûndere posysje yn binnen East-Fryslân. Sa hienen de East-Fryske Stannen gjin ynfloed op Harlingerlân. Tsintwurdich komt dat noch werom yn it tsjerkerjocht. Ek fierden de hearen fan Rietberch, ek sûnder yn it besit te wêzen fan lân yn de krite, de titel ‘Hear fan Esens, Stedesdorf en Wittmund’.
1575

## Foarfallen
* Ein fan it benediktysk frouljuskleaster Franjum by Marsum.
* Menso Alting komt as flechtling terjochte yn East-Fryslân, yn de stêd Emden.
* 8 febrewaris - Leien krijt in universiteit, de earste fan Nederlân. Willem fan Oranje toant hjirmei sy erkentlikens oan de Leierers, dy't it belis troch de Spanjerts wjerstien hawwe (Leiensk Untset, 1574. 
* 12 juny - Willem fan Oranje boasket mei Charlotte de Bourbon. 
* 6 novimber - It "Ferbûn fan Eallju" opjochte.
* Antwerpen falt, dêrtroch moat foar de produksje fan papier de earste papiermûne yn de Noardlike Nederlannen boud wurde.
* Johan fan Oldenbarnevelt boasket mei Maria fan Utert.
* De Spaanske lânfâd Don Luis de Requesens beslút dat it nije jier offisjeel op 1 jannewaris begjint.
* Yn de Republyk Feneesje brekt de pest út. De epidemy sil twa jier duorje.

## Berne
* Jan Adriaanszoon Leeghwater, Nederlânsk mûnebouwer en wetterboukundige.
;desimber
* 18 - Michelagnolo Galilei, Italjaansk komponist en lútspiler (stoarn 1631)

## Ferstoarn
* 24 septimber: Anna (East-Fryslân), dochter fan greve Johan XI fan Aldenburch en Anne fan Anhalt-Zerbst (* 1501)
Ekstremadoera

**Ekstremadoera** is ien fan de 17 autonome mienskippen fan Spanje, en is as sadanich oprjochte yn 1983. It leit yn it súdwesten fan Spanje en grinzet oan Portugal en de regio’s Kastylje-La Mansja, Kastylje en Leön en Andalûsje. Op 1 jannewaris 2005 hie Ekstremadoera in befolking fan 1.083.879. De haadstêd is Merida, mei om-ende-by 70.000 ynwenners, de grutste stêd is Badajoz mei sa'n 150.000 ynwenners. 

## Skiednis yn it koart
De omkriten fan Ekstremadoera steane al ûnder dizze namme bekend sûnt de Romeinske tiid en Merida (Emerita Augusta) wie doe al in wichtige stêd. Nei de Romeinen kamen de Germaanske oermasterders lykas de Fandalen en Fisigoaten, en nei harren kamen de Moaren.

In protte Konkwistadores, krekt as Hernán Kortés, Fransisco Pizarro, Pedro de Alvarado en Pedro de Valdivia wiene ôfkomstich út Ekstremadoera. Hjirtroch komme in soad plaknammen út dizze kontreien ek foar yn de Nije Wrâld.

## Geografy

Yn Ekstremadoera komt net folle yndustry foar en dêrom is der noch in soad natuer werom te finen en komme trije grutte natuerparken foar, lykas de Siërra de Gredos, Park Nasjonal de Monfraguë. Fierders streame der twa wichtichste rivieren troch de regio, nammentlik de Taach yn it noarden en de Guadiana yn it suden.

It uterste noarden fan Ekstremadoera is bercheftich en lizze de *sierras* (berchketens) fan it Katyljaanske skiedingsberchtme (Spaansk: Sistema Sintral), dy't besteane út de Sierra de Gredos, de Sierra de Béjar mei de heechste piken en de Sierra de Gata dy't Ekstramadoera skiedet fan Kastilje.

Yn de midden lizze de Sierra de las Villuercas en de Sierra de San Pedro dy't in part foarme fan de bergen fan de Montes de Toledo. Yn it suden rize de Sierra Morena omheech dy't Ekstremadoera skiedt fan Andalûsje.

Yn de natuergebieten libben noch in protte seldsume dieren dy't mei útstjerren bedrige wurde, û.o. de Pardellynks of Spaanske lynks, de Grutte trap en de Wolf.

## Nijsgjirrichheden
Ekstremadura ken trije monuminten dy't op 'e wrâlderfgoedlist fan de UNESCO steasn:

* It âlde stêdssintrum fan Cáceres, 
* It archeologyske terrein fan Mérida,
* It keninklike kleaster fan Santa Maria de Guadalupe,

## Foto gallery


Image:Merida Roman Theatre1.jpg|Romeinsk teäter
Image:Puente romano mérida.jpg|Romeinske brêge
Image:MeridaAnfiteatro.jpg|Amfiteäter
Ofbyld:Parte antigua de Cáceres, Extremadura, España edited.jpg|Plein Plaza Mayor Arco yn Cáceres.


## Bestjoerlike yndieling
Ekstremadoera bestiet út twa provinsjes:
1576

## Foarfallen
* It kleaster fan de Augustiner Koarhearen "Marije Roazedelling" by Haskerdiken wurdt ferwoaste.
* Om Caspar de Robles te betankjen rjochtsje de Harnzers in stânbyld foar him op, de Stiennen Man.
* Starum krijt in nije seeslûs
* maart - Lânfâd Requesens ferstjert hommels.
* 4 novimber - Plondering fan Antwerpen troch muitende Spaanske soldaten. It stiet bekend as de *[[Spaanske Fuery]]*
* 8 novimber - Undertekening fan de Pasifikaasje fan Gint, de ûnderlinge frede tusken de noardlike en súdlike gewesten fan de Nederlannen, ek bekend as de saneamde *Earste Uny*

## Berne
* 10 febrewaris - Festus Hommius, Frysk teolooch en predikant († 1642)
* 31 maart - Louise Juliana fan Oranje-Nassau, dochter fan Willem fan Oranje en Charlotte fan Bourbon.

## Ferstoarn
* 1 maart - De Spaanske lânfâd oer de Nederlannen, Don Luis de Requesens ferstjert hommels.
* 27 maaie - Loadewyk fan Boisot, ferdrinkt as't ûntkomme wol oan de Spanjerts
* 16 juny - Hadrianus Junius, dokter en skriuwer.
* 27 augustus - De Italjaanske skilder Titiaan
* 11 desimber - Joachim Hoppers, Frysk jurist en heechlearaar (* 1523).
Oviedo (stêd)

**Oviedo** (Asturysk: **Uviéu**) is haadstêd fan sawol de Spaanske regio Astuerje as de provinsje mei deselde namme Astuerje. Yn 2004 wennen der yn Oviedo 209.455 ynwenners. 

## Skiednis yn koart
Oviedo waard stifte troch Fruela I fan Astuerje op 25 novimber 761. Neffens de leginde wie hy mei syn folgelingen op jacht en socht in plak om dêr in stêd te bouwen dy 't tichtby syn jachtgebiet lei. Hy frege oan syn kompanen: "Wêr moatte wy in stêd bouwe?". Wêr't sy op anderen: "Ubi edo", "wêr en hokker". Op dizze wize soe de namme ûntstien wêze. 

## Foto gallery


Image:Catedral de Oviedo 3.jpg|Katedraal fan Oviedo
Image:Santa Maria del Naranco.jpg|Santa María del Naranco Hall
Image:Oviedo el viajero JMM.JPG
FK Kuban Krasnodar

**FK Kuban Krasnodar** (Футбольный клуб "Кубань" Краснодар / Futbol'nyi klub Kuban' Krasnodar) is in profesjonele fuotbalklup yn Krasnodar yn Ruslân. De klup waard stifte yn 1928. De klup spilet yn it Kûbanstadion dêr't 32.000 minsken yn kinne.

2018 de klup gie fallyt.

## Keppeling om utens
* Offisjele webstee fan Kuban.
Jeropeeske Ekonomyske Romte

De **Jeropeeske Ekonomyske Romte** (*JER*) is in ferdrach tusken de lannen fan de Jeropeeske Uny (JU) en de Jeropeeske Frijhannelassosjaasje (JFA). It ferdrach bestiet sûnt 1 jannewaris 1994. It akkoart moat it frije ferkear fan persoanen, guod, tsjinsten en kapitaal tusken de dielnimmende lannen befoarderje.

De organisaasje ûntstie om't de lannen fan de JFA dy’t net dielnimme oan de Jeropeeske Uny ek profiteare te litten fan it frije ferkear fan persoanen, guod, tsjinsten en kapitaal tusken de lannen fan de Jeropeeske Uny. Hjirfoar moasten wetten fan de Jeropeeske Uny ynfierd wurde yn de lannen fan de JER. 

## Dielnimmers
De dielnimmers oan it ferdrach binne alle lannen fan de Jeropeeske Uny en trije fan de fjouwer lannen fan de JER, útsein Switserlân. It ferdrach is hjirmei allinnich fan tapassing op Yslân, Noarwegen en Lychtenstein.

Switserlân ûnderhannele mei om diel te nimmen oan it ferdrach, mar de befolking fan it lân liet troch in referindum witte net meidwaan te wollen.

## Organisaasje
Der is in Rie foar allen lannen, besteande út de fertsjintwurdiger fan de fjouwer leden en de Jeropeeske Kommisje. De bedoeling fan dy rie is om de wetjouwing fan de fjouwer lannen ôf te stimmen op dy fan de Jeropeeske Uny. De rie komt twa kear yn it jier byelkoar. 

## Sjoch ek
* Jeropeeske Uny
* Jeropeeske Frijhannelassosjaasje
Conquistador

***Conquistador*** (meartal: *conquistadores*), Spaansk foar "feroverder", is de beneaming dy't de Spanjerts joegen oan de iere Spaanske oermasterers fan de Nije Wrâld. Dat wienen soldaten, ûntdekkingsreizgers en aventoerslju dy't in grut part fan Latynsk-Amearika en de Filipinen fan de 15e oant de 17e iuw ûnder Spaansk bewâld brochten.

Neidat Kolumbus Amearika ûntdutsen hie, stjoerde Spanje der al gau ekspedysjes hinne, om de "Nije Wrâld" te kristenjen. Dy ekspedysjes waarden foar it meastepart laat troch *[[hidalgo (adel)|hidalgos]]* dy't ta de ferearmoede adel hearden. Sy hopen yn Latynsk-Amearika harren fortún meitsje te kinnen, eat dat yn Jeropa net mooglik wie. In soad *conquistadores* kamen út Ekstremadoera.

Ynearsten waard troch de *conquistadores* de ynlânske befolking tige min behannele. In protte Yndianen waarden troch harren deade, mishannele of ta slaaf makke. De Yndiaanske stêden waarden ferneatige en dêrtroch binne in soad wichtige kultuersintra fan ûnder oaren de Inka's en de Maya's ferdwûn.

## List fan conquistadores en Spaanske ûntdekkingsreizgers
Namme (regio fan ferovering of ûntdekking, tiidrek fan ferovering of ûntdekking)
* Diego de Almagro (Perû, 1524-1535, Sily, 1535-1537)
* Pedro de Alvarado (Kuba, 1511, Meksiko, 1518-1521, Gûatemala 1523-1527, Perû, 1533-1535, Nij-Galysje, 1540-1541)
* Lucas Vásquez de Ayllón (eastkust fan Noard-Amearika, 1524-1527)
* Vasco Núñez de Balboa (Panama, 1510-1519)
* Nuño Beltrán de Guzmán (Nij-Galysje, 1529-1536)
* Sebastián de Benalcázar (Ekwador en Kolombia, 1533-1536)
* Álvar Núñez Cabeza de Vaca (súdwesten fan de Feriene Steaten, 1527-1536, Súd-Amearika, 1540-1542)
* Francisco Hernández de Córdoba (Yucatán, 1517)
* Francisco Hernández de Córdoba (Nikaragua, 1524 - 1526)
* Francisco Vásquez de Coronado (súdwesten fan de Feriene Steaten, 1540-1542)
* Hernán Cortés (Mexico, 1518-1522, Hondueras, 1524, Baja California, 1532-1536)
* Bernal Díaz (Yucatán, 1517-1518, Meksiko 1519-1521)
* Nikolaus Federmann (Fenezuela, 1530-1535, Kolombia 1535-1539)
* Juan de Grijalva (Yucatán, 1518)
* Gonzalo Jiménez de Quesada (Kolombia, 1536-1537, Fenezuela, 1569-1572)
* Francisco de Montejo (Yucatán, 1527-1546)
* Pánfilo de Narváez (Jamaika, 1509, Kuba, 1512, Florida, 1528)
* Diego de Nicuesa (Panama, 1506-1511)
* Cristóbal de Olid (Hondueras, 1523-1524)
* Francisco de Orellana (Amazône, 1541-1543)
* Francisco Pizarro (Perû, 1509-1535)
* Gonzalo Pizarro (Perû, 1540-1542)
* Juan Ponce de León (Puerto Riko, 1508, Florida, 1513 en 1521)
* Gonzalo de Sandoval (Meksiko, 1519-1527)
* Hernando de Soto (súdeasten fan de Feriene Steaten, 1539-1542)
* Martin de Ursua (El Petén yn noard Gûatemala), 1696-1697)
* Pedro de Valdivia (Sily, 1540-1552)
* Diego Velázquez de Cuéllar (Kuba, 1511-1519)
* Miguel López de Legazpi (Filipinen, 1565-1572)
* Martin de Goiti (Manilla, 1569)
Wrâld

**Wrâld** hat in ferskaat oan betsjuttings:
*De Ierde: De planeet wêrop de minskheid libbet.
*Wrâld (taal): As wurd.
*De Wrâld: In groep keunstmjittige eilannen by Dûbai
*In leefmienskip.

Op de Ierde sels sprekke wy ek fan in tal ferskate wrâlden. Bygelyks de:
*Easterske wrâld
*Noardlike wrâld
*Súdlike wrâld
*Westerske wrâld
*Arabyske wrâld
*Sineeske wrâld
*Yndyske wrâld 

## Skiednis
*Earste Wrâld
*Twadde Wrâld
*Tredde Wrâld
*Fjirde Wrâld
*Alde Wrâld
*Nije Wrâld
*Untwikkele Wrâld
*Net-ûntwikkele Wrâld

## Religy
Ek fan de religy út binne der in tal ‘wrâlden’:
*Boedistyske wrâld 
*Kristlike wrâld
*Hindoestaanske wrâld
*Joadske wrâld
*Islamityske wrâld

*De Fjirde wrâld is de hjoeddeiske wrâld yn it leauwe fan de Hopi en de Maya.
*De Fiifde wrâld (Ynhiemske Amerikaanske mytology), is de kommende wrâld dy’t nei de hjoeddeiske wrâld komt yn de Ynhiemske Amerikaanske mytology.

Fjirder binne der hast ûneinich folle mear betsjuttings fan it wurd wrâld.

zh-yue:世界
Alde Wrâld

Mei it begryp **Alde Wrâld** wurdt bedoeld: De kontininten dy’t yn Jeropa bekend wienen foar de Jeropeeske ûntdekkingen yn 1492 fan Kristoffel Kolumbus.

De kontininten dy’t doe al bekend wienen binne: Jeropa, Afrika en Aazje. Ek de omlizzende eilannen hearre hjirby.

Mei de Nije Wrâld wurde de kontininten Noard- en Súd-Amearika bedoeld.

## Biology
Yn de biology wurdt it wurd noch hieltyd brûkt. Bygelyks om it ferskil yn soarten bisten oan te jaan: De Apen fan de Alde Wrâld en die fan de Nije Wrâld.

## Winen
By de winen wurdt ek ûnderskied makke tusken ferskate wrâlden.

De Jeropeeske wrâlden wurdt de 'âldewrâldewinen' neamd. De winen út bygelyks Súd-Amearika, Austraalje, Libanon en Súd-Afrika wurde de 'nijewrâldwinen neamd.

## Sjoch ek
* Nije Wrâld
Oscar (betsjuttingsside)

* Academy Award of *Oscar*, de wichtichste filmpriis yn de Feriene Steaten
* Oscar (Bologna), in Italjaansk histoarysk motorfytsmerk
* Oscar (Grut-Brittanje), in Britsk histoarysk motorfytsmerk
* Oscar (film 1967), in film út 1967
* Oscar (film 1991), in film út 1991
* Oscar (searje 1985), in telefyzjesearje oer Oscar Wilde
* Oscar (searje 1996), in telefyzjesearje foar bern
* Oscar (musical), in musical út 2004 fan Mike Read oer Oscar Wilde
* Oscar Mathisen-trofee, in nei Oscar Mathisen ferneamde hurdriderspriis
* Oscar (foarnamme), in jongesnamme
* Oscar de ballonfarder, in rige ynteraktive cd-roms
* Oscar it Prottelmûnster, in Muppet dy't yn it telefyzjeprogramma Sesamstrjitte te sjen is
* Oscar (kompjûterspul), in kompjûterspultsje
* it wurd út it ynternasjonale staveringsalfabet foar de letter "O"

**OSCAR** kin ferwize nei:
* OSCAR (protokol), in chatprotokol fan AOL
* Orbital Satellite Carrying Amateur Radio, satellyt mei troch stjoeramateurs boude apparatuer
Nije Wrâld

Mei it begryp **Nije Wrâld** wurde de kontininten bedoeld dy’t nei de ûntdekkingstochten fan Kristoffel Kolumbus fan 1492 dien binne. 

## Ofkomst
Yn 1493 kaam Kristoffel Kolumbus werom yn Spanje fan syn reis nei de Amearika’s. Op 1 novimber fan dat jier refereare Peter Martyr d’Anghiera nei Kolumbus yn in brief as de ‘ûntdekker fan de Nije Wrâld’. Yn in oare brief út 1494 barde dat op 'e nij. Amerigo Vespucci brûkte it wurd yn 1502 yn in boek oer de Nije Wrâld en yn 1516 publisearre Martyr in boek mei as titel "De orbe novo" (Op de Nije Wrâld). En yn 1524 waard de term brûkt troch Giovanni da Verrazzano yn in ferslach fan syn reis by de kust fan wat letter Kanada en de Feriene Steaten wêze soe.	

## Definysje
Oer it algemien wurdt mei de Nije Wrâld de kontininten Noard- en Súd-Amearika bedoeld. De Alde Wrâld bestiet út Jeropa, Afrika en Aazje.

Austraalje en Antarktika binne nei 1492 ûntdekt, mar wurde net ta de Nije Wrâld rekkene. Lykwols wurde se ek niet yndield by de Alde Wrâld. Ek it meastepart fan de eilannen dy’t nei 1492 ûntdutsen binne wurde net ta de Nije Wrâld rekkene.

## Oare definysjes
### Biology
Yn de biology wurdt it wurd noch hieltyd brûkt. Bygelyks om it ferskil yn soarten bisten oan te jaan: De Apen fan de Alde Wrâld en die fan de Nije Wrâld. Ek wurd der sa ûnderskied makke tusken mûzen, rotten en gieren.

### Winen
By winen wurdt ek ûnderskied makke tusken ferskate wrâlden.

De Jeropeeske wrâlden wurdt de ‘âldewrâldewinen’ neamd. De winen út bygelyks Súd-Amearika, Austraalje, Libanon en Súd-Afrika wurde de ‘nijewrâldwinen’ neamd.
Griene Hert

It **Griene Hert** is in gebiet yn de Rânestêd dat relatyf tin befolke is. Om it Griene Hert hinne lizze plakken as Rotterdam, De Haach, Zoetermeer, Leien, Haarlim, Amsterdam en Utert. Yn it Griene Hert lizze in tal wat gruttere plakken, bygelyks Alfen oan de Ryn, Gouda, Waddinksfean, Bodegraven, Garkum, Fianen en Woerden, mar ek lytsere plakjes as Schoonhoven, Aldewetter, Haastrecht, Nijkeap, Montfoart, Mijdrecht en Boskeap.

It Griene Hert foarmet troch it fariearde, oer it algemien lanlike karakter in tsjinpoal foar it stêdlik gebiet der omhinne. Lânbou, natuer en rekreaasje binne de wichtichste funksjes fan it gebiet. De bewenners en besikers fine der rêst, romte en grien.

Ek komme yn it Griene Hert in protte greidefûgels foar, bygelyks skriezen, ljippen en strânljippen.

## Skiednis
Yn it gebiet tusken de grutte stêden fan West-Nederlân ûntstie yn de rin fan de iuwen in dikke, wiete feanlaach. Dizze feangrûn wie net geskikt foar in protte bebouwing, mar wol foar lânbou en it winnen fan turf. Fan de Gouden Iuw ôf ûntstie der in ring fan stêden om it gebiet hinne. Dit gebiet krige yn de twadde helte fan de 20e iuw de namme ‘Griene Hert’.

It gebiet makke yn de 17e- en 18e iuw ûnderdiel út fan de Hollânske Wetterliny.

## Wetter
It Griene Hert is in wetterryk gebiet. In grut tal marren lizze yn it gebiet. Bygelyks de Langaerse Plassen, de Nijkeapse Plassen, de Reeuwykse Plassen, de Finkefeanse Plassen en de Brazemermar. Boppedat binne der ek in tal rivieren, bygelyks de Hollânske Isel, de Alde Ryn, de Lek, de Flist, de Loet en de Rotte. Ek lytsere rivierkes as it beekje de Aar en rivierkes as de Gouwe en de Meije lizze yn it Griene Hert.

## Takomst
De Nederlânske oerheid hat in stik as wat plannen om yn de takomst it Griene Hert te behâlden. De oerheid wol troch it fieren fan belied foarkomme dat it Griene Hert folboud wurdt mei huzen, glêstúnboubedriuwen, diken en spoardiken. 

De takomstige plannen foar de ynrjochting fan it gebiet gean út fan fjouwer sônes:
*Om it eigentlike Griene Hert hinne leit de Rânestêdring. Dit is in steedlik gebiet dat it Griene Hert hast hielendal omslút. Tusken de steedlike bebouwing lizze natuergebieten dy’t it Griene Hert mei oare natuergebieten yn Nederlân.
*Gelyk oanslutend op de Rânestêdring is der in útrinsône mei stikken bosk en wetter. Dit is foar rekreaasje en as buffer tsjin fierdere steedlike groei.
*Der sille fjouwer kearngebieten foar natuer en wettersport komme. Hjir kin útwreiding fan feanplassen, sompen en sompebosken plak fine. It giet om de gebieten De Feanen, de Krimpenerwaard, de Fechtplassen en de Hollânske Plassen. De oerheid wol besteande natuergebieten hjirfoar útwreidzje. De fjouwer gebieten stean mei elkoar yn ferbining troch grienstroken en lânbougrûnnen.
*Tusken de kearngebieten en de útrinsônes leit feangreidegebiet. Yn it gebiet is plak foar lânbou, natuer en rekreaasje.

## Kuierrûte
Troch it gebiet rinne twa wichtige rinpaden. De earste is it Griene Hertpaad, ien fan de Nederlânske kritepaden. De oare is it Floris V-paad.

## Keppelings om utens
*Stifting It Griene Hert
*VVV It Griene Hert
*Griene Hert argiven
1577

## Foarfallen
* 11 febrewaris - De Greve fan Bossu ferlit mei syn manskippen de Utertse Fredenburch.
* Greve fan Rennenberg wurdt op foardracht fan Willem fan Oranje beneamd as steedhâlder fan de noardlike gewesten Fryslân, Grinslân, Drinte en Oerisel.

## Berne
* 12 april - Kristiaan IV fan Denemark, kening fan Denemark en Noarwegen († 1648)
* 10 novimber - Jabik Cats, Hollânske dichter, jurist en politikus (riedspinsjonaris) (†  1660)
* 15 novimber - Piet Hein, Hollânske luitenant-admiraal en WIC-kommandant.

## Ferstoarn
* 26 febrewaris - Earik XIV fan Sweden, kening fan Sweden
* 8 maaie - Wigle fan Aytta, Frysk rjochtsgelearde en politikus (* 1507)
* 18 desimber - Anna fan Saksen, twadde frou fan Willem fan Oranje.
Kastyljaansk Skiedingsberchtme

It **Kastyljaansk Skiedingsberchtme** (Spaansk en Portegeesk: *Sistema Sintral*) is in berchkeatling op it Ibearysk Skiereilân en spjaltet de Spaanske Heechflakte in twaen. It Kastyljaansk Skiedingsberchtme rint rûchwei fan east nei west oer sa'n 600 km, fanôf it Ibearyske Râneberchtme, by de súdlike grins fan de Spaanske regio Kastylje en Leön lâns, oant yn Portegal. Súd fan de berchketen leit it streamgebiet fan de rivier de Taach en noardlik dêrfan dat fan de rivier de Doero.

## Underferparting
De berchkeatling wurdt ûnderferparte yn inkelde lytsere berchrêgen (*sierras*). De twa grutste en heechste dêrfan binne de:
* Sierra de Guadarrama, dy't likernôch op de grins leit fan de autonome regio's Madrid en Kastylje en Leön. De heechste berchtop is de Peñalara, mei in hichte fan 2428 meter. 
* Sierra de Gredos, yn it uterste suden fan Kastylje en Leön, dy't fier oer de grins fan Ekstremadoera trochrint. De heechste berchtop dêrfan is de Pico Almanzor, mei in hichte fan 2592 meter.

Oare berchrêgen dy't diel útmeitsje fan it Kastyljaansk Skiedingsberchtme binne de Sierra de Ayllón, de Sierra de Ávila, de Sierra de la Paramera, de Sierra de Candelario, de Sierra de Gata en de Serra da Estrela in Portegal. 

## Kaart
Baleären

De **Baleären** (Katalaansk: *Illes Balears*, of gewoan *Les Illes*, Spaansk: *Islas Baleares* of *Baleares*) is in groep eilannen yn de Middellânske See, eastlik fan Spanje. It is ien fan de 17 selsstannige autonome mienskippen fan Spanje (sûnt 1983) en is ek provinsje. Haadstêd fan de Baleären is Palma de Mallorca. 

De Baleären bestean út seis eilannen, wêrfan Majorka, Minorka, Ibytsa en Formenteara de grutste binne. De lytsere eilannen binne de Cabrera-eilannen en Dragonera, dy't beide ûnder Majorka falle. Ibytsa en Formenteara, dy't de westlike Baleären foarmje, wurde tegearre de Pityusen of Pynbeameilannen neamd. 

## Fotogalery

Ofbyld:PuigMajor5.jpg|Mar op Majorka
Ofbyld:Puerto de Ciudadela.jpg|Haven op Minorka
Ofbyld:ForbysIbizaTown 02.jpg|In fêstingstêd op Ibytsa
Ofbyld:Palma de Mallorca-cathedral.jpg|Katedraal op Majorka
Spaanske Heechflakte

De **Spaanske Heechflakte** of **meseta** is geologysk sjoen it âldste part fan it Ibearysk skiereilân en wurdt foarme troch in heechplato. Nei in lang tiidrek fan eroazje fan dat geberchte is de meseta ûntstien sa't wy dy no kenne. De meseta is trochstrings om-ende-by 600 meter heech. De heechflakte wurdt yn twaen splitst troch it Kastyljaansk skiedingsberchtme, dat it gebiet histoarysk yn Ald- en Nij-Kastylje ferdield. De heechflakte wurdt omringd troch it Kantabrysk Geberchte yn it noarden, it Iberusk Rânegeberchte yn it easten, de Sierra Morena yn it suden yn Ekstremadûra en de bergen fan noardlik Portegal yn it westen.
Hollânske Wetterliny

De **(Alde) Hollânske Wetterliny** wie in wetterliny foar de ferdigening fan Hollân yn de 17e en 18e iuw.

Neidat it ûnder wetter setten fan stikken lân yn 1573 (Alkmar), 1574 (Leien) en yn 1629 (de Utertse Wetterliny tusken de Sudersee en de Lek) al in effektive ferdigeningswize wie, waard yn it Rampjier 1672 in wetterliny boud tusken de Sudersee en de Merwede, om sa it Frânske leger fan Loadewyk XIV tsjin te hâlden foardat dizze ek Hollân ynnimme koe.

Yn dat selde jier hold de liny stân en krige it in mear bliuwend karakter. De aksessen (swakke plakken yn in wetterliny omdat se bygelyks te heech lizze om ûnder wetter set te wurden) waarden ferstevige mei tal fan forten en oare ferdigeningswurken. Oant de Napoleontyske Perioade waard de liny in pear kear nei it easten ta ferlein, sûnder de stêd Utert yn te sluten. Fan 1815 ôf waard in gehiel fan nije ferdigeningslynjes ynrjochte mei Utert as sintraal punt. Dizze liny wurdt sûnt 1871 offisjeel de Nije Hollânske Wetterliny neamd, om it ferskil mei de Alde Hollânske Wetterliny oan te jaan.

## Oare wetterlinys
* Nije Hollânske Wetterliny
* Fryske Wetterliny
* Grebbeliny
* Grinzer Wetterliny
* Iselliny
* West-Brabantske Wetterliny
* Stelling fan Amsterdam
Bekhofskâns

De **Bekhofskâns** of **Bekhofschaans** is in âlde ferdigeningsskâns út 1623 oan de Linde by de buorskip Bekhof. De skâns komt út de Tachtichjierrige Oarloch en makke diel út fan de Fryske Wetterliny, dy’t troch hiel Súdeast-Fryslân rûn. In lyts part fan de skâns stiet noch oerein. 

## Skiednis
De skâns waard oanlein tsjin de oanfallen fan de Spanjert Verdugo, mar waard ferneamd yn 1672, doe’t de Biskop fan Múnster besocht de provinsje Fryslân yn te nimmen. Dat slagge net, omdat meardere kearen de oanfallen op de skâns ôfslein waarden. 

De Bekhofskâns lei op in wichtich plak foar oanfallen fan bûten út. Wa't de Linde hie koe in part fan it grinsgebiet ûnder wetter sette troch de Linde ôf te damjen. Om Fryslân fan it suden út oan te fallen moast men wol by de Bekhofskâns del. 

It ferdigeningswurk is yn 2002, 2006 en 2007 opknapt troch it Lânskipsbehear Fryslân. Dat barde yn gearwurking mei It Fryske Gea, Steatsboskbehear, de Feriening Histoarje Weststellingwerf, it Doarpsargyf Aldebearkeap en de Stellingwarver Schrieversronte.

## Kanon
Op 23 maaie 1979 waard troch twa bruorren de loop fan in kanon fûn by de skâns. De loop wie likernôch 1,5 meter lang. It kanon stamt út de 17e iuw en wie noch hieltyd yn goeie steat, it hat in gewicht fan sa’n 500 kilo. Hjoed-de-dei stiet it kanon, mei in ûnderstel, yn de buorren fan Aldeberkeap.

## Natoergebiet
Sûnt 2006 is de skâns eigendom fan It Fryske Gea de Bekhofschaans troch in skinking. It behear is útbestege oan Steatsboskbehear.
 
#### Iik
By de Bekhofskâns stiet in grutte iik. Neffens de oerlevering is dy plante nei de ynfal fan it leger fan Múnster. Ek soenen der letter minsken oan ophinge wêze. Oan de betrouberheid fan dy ferhalen wurdt bot twifele. 

## Oars
*Yn Boyl stiet in kemping mei de namme Bekhofskâns.
1583

## Foarfallen
* 12 april - Willem fan Oranje boasket nei de dea fan Sjarlotte fan Boerbon foar de fjirde kear, no oan 'e Fransêze en hugenoate Louise fan Coligny.
* *sûnder datum* - De tsjerke fan Aldeberkeap wurdt troch de Spanjerts ta ynstoarten brocht. 
* *sûnder datum* - De Spaanske lânfâd fan 'e Súdlike Nederlannen, Aleksander Farnese, hartoch fan Parma, set útein mei in fjildtocht wêrby't er oant yn 1585 alle opstannige stêden yn 'e Súdlike Nederlannen op ien nei (Oostende) feroverje sil. De noardlike gewesten ûndernimme hjirtsjin gjin aksje fan betsjutting.

## Berne
* 10 april - Hugo de Groot, Nederlânsk rjochtsgeleerde, diplomaat en politikus († 1645)
* mids maaie - Susanna Shakespeare, Ingelsk húsfrou, dochter fan William Shakespeare († 1649)
* 24 novimber - Juan Martínez de Jáuregui y Aguilar, Spaansk dichter en skilder († 1641)
;*datum ûnbekend*
*Jan Oostervelt, Frysk sulversmid († 1667)

## Ferstoarn
* 11 desimber - don Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva ("don Freark"), Spaansk ealman en militêr (* 1537)
;*datum ûnbekend*
*Martinus Riethovius, Súdnederlânsk prelaat, biskop fan Yper (* 1511)
* Sibrandus Leo, Frysk skiedskriuwer en geograaf (* 1528 of 1529)
1584

## Foarfallen
* jannewaris-maart - Tsaar Ivan de Ferskriklike fan Ruslân stiftet de stêd Archangelsk.
* 10 july - Willem fan Oranje wurdt op 'e treppen fan it Prinsehôf yn Delft mei in pistoalskot fermoarde troch Balthasar Gerards. Syn omkesizzer Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg folget him op as steedhâlder fan Fryslân en de Grinzer Ommelannen.
* *sûnder datum* - Gearstalling fan 'e Ried fan Steat yn de Noardlike Nederlannen.

## Berne
* 29 jannewaris - Freark Hindrik fan Oranje-Nassau, steedhâlder fan Hollân, Seelân, Utert, Gelderlân, Oerisel, Grinslân en Drinte († 1647)

## Ferstoarn
* 18 maart - tsaar Ivan de Ferskriklike fan Ruslân (* 1530) 
* 10 juny - hartoch Frâns fan Anzjû, Frânsk lânfâd fan de Nederlannen (* 1555) 
* 10 july - Willem fan Oranje (Willem de Swijer), Dútsk-Nederlânsk ealman en opstanneling, steedhâlder fan Hollân, Seelân, Utert, Fryslân en Oerisel (* 1533) 
* 13 july - Balthasar Gerards (Balthasar Gérard), Frank-Komteesk  moardner fan Willem fan Oranje (* 1557)
1586

## Foarfallen
* 17 jannewaris - De Slach by Boksum, tusken de Spaanske troepen en de troepen fan Willem Loadewyk.
* Winsum wurdt troch de Spaanske troepen delbaarnd.
* De lêste stedsrjochten yn de noardlike Nederlannen wurde ferliend oan Willemstad. 
* Komst fan Robert Dudley, de greve fan Leicester as fertsjintwurdiger fan Keninginne Elizabet I fan Ingelân, dy't frege wie om soeverein foarst oer de Noardlike Nederlannen te wêzen.
* Johan fan Oldenbarnevelt wurdt lânsabbekaat fan de Steaten fan Hollân.
*17 july - Prins Maurits ferovert de stêd Aksel op de Spaanske troepen.
* Protestantske synoade fan De Haach.
* Simon Stevin skriuwt syn wichtichste wurk *De Thiende*, wêryn'thy desimale breuken yntrodusearret.

## Boukeunst

Ofbyld:Half-timbered tudor buildings, High Holborn.JPG|*Staple Inn*, Tudorstyl, Londen (1586)
Ofbyld:Santa Maria della Presentazione Venezia Giudecca.jpg|*Chiesa delle Zitelle* (Feneetsje) (1586)


## Berne
; febrewaris
* 26 - Niccolò Cabeo, Italjaansk Jezuïyt en natuerfilosoof († 1650)

;datum net witten
* Johann Valentin Andreae, protestantsk teolooch
* Dirck Camphuysen, Nederlânsk dichter en filosoof († 1627)
* Pier Winsemius, Frysk skiedskriuwer en abbekaat († 1644)

## Ferstoarn
* 18 jannewaris - Margareta fan Parma, lânfâdesse foar Filips II yn de Nederlannen fan 1559 oant 1567.
* 9 febrewaris - Petreius Tiara, Frysk dokter, dosint en bestjoerder (* 1514)
* 21 septimber - Antoine Perrenot de Granvelle
1587

## Foarfallen
* 25 novimber - De Fryske steedhâlder Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg boasket te Frjentsjer oan syn folle nicht Anna fan Oranje-Nassau, in dochter fan Willem fan Oranje.
* *sûnder datum* - Robert Dudley, 1e greve fan Leicester, de Ingelske lânfâd, hat der sûnt 1884 sa'n potsje fan makke, dat er no twongen wurdt om 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen te ferlitten.

## Berne
* 8 jannewaris Johannes Fabricius, Nederlânsk astronoom († 1616) 
* 2 juny - Willem IJsbrantsz. Bontekoe Nederlânsk seekaptein en keapman († 1657) 
* 17 novimber - Joost van den Vondel, Nederlânsk dichter en toanielskriuwer († 1679).

## Ferstoarn
* 8 febrewaris - keninginne Marije I fan Skotlân (* 1542)
* 28 july - Godfried van Mierlo, Súdnederlânsk prelaat, biskop fan Haarlim (* 1518)
1588

## Foarfallen
* Sikke van Cammingha wit de Steaten fan Fryslân safier te krijen dat dy, krekt as de Spaanske Kroan, de ûnôfhinklikens en neutraliteit fan it Amelân erkenne.
* De Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen wurdt útgeroppen. Nederlân is as naasje berne.
* De Spaanske Armada ferslein troch in Ingelske float û.l.f. admiraal Francis Drake, wylst Hollânske wettergeuzen de Hartoch fan Parma behinderje om har út Flaanderen wei by de Armada oan te sluten.
* 28 maaie - 30 maaie - De Spaanske Armada set ôf mei 130 skippen út de haven fan Lissabon.
* It Spaanske leger besiket temûk in bierskip fol soldaten it stedshert yn te kringen. Se wurde ier genôch ûntdekt. 
* 29 july - De earste konfrontaasje fan de Armada mei de Ingelske float. De Ingelsen winne.
* 4 augustus - De twadde konfrontaasje tusken de floaten. De Ingelsen winne foar de twadde kear.
* 7 augustus - De tredde en lêste konfrontaasje. De Spanjerts binne ferslein en flechtsje. By harren flecht wurde se oerfallen troch in stoarm. Nei yn totaal 41 galjoenen, 24 oare skippen en 9000 opfarrenden ferlern te hawwen berikke mar 67 tehavene skippen de haven fan Santander.

## Berne
* Hendrick ter Brugghen, Nederlânsk keunstskilder
* Juliana fan Nassau, dochter fan Willem de Rike fan Nassau

## Ferstoarn
* 13 juny - Anna fan Nassau, Nederlânsk ealfrouwe (* 1563)
* 4 april - kening Freark II fan Denemark en Noarwegen (* 1534)
* 4 septimber - Robert Dudley, 1e greve fan Leicester (* 1532)
;*datum ûnbekend*
* Kenau Simonsdochter Hasselaer, Nederlânsk oarlochsheldinne (* 1526)
1589

## Foarfallen
* Deinum krijt in 'sipel' op de tsjerketoer.
* 2 augustus - Ein fan it Hûs Valois (Frankryk).
* 5 oktober Slach om Sâltkamp 
* Hindrik IV wurdt kening fan Frankryk (1589-1610).
* Utfining fan de breidmasine troch de Ingelsman William Lee.

## Berne
* 7 febrewaris - Jacob de Witt, heit fan Johan en Cornelis de Witt († 1674) 
* 18 febrewaris - Marten Gerrits Vries, Frysk ûntdekkingsreizger († 1647)
* 7 oktober - Maria Magdalena fan Eastenryk aartshartoginne fan Eastenryk († 1631)

## Ferstoarn
* 1 july - Christoffel Plantijn, oprjochter fan de boekdrukkerij mei deselde namme.
* 2 augustus - Hindrik III fan Frankryk wurdt fermoarde

## Keppelings om utens
* Slach om Sâltkamp
1582

## Foarfallen
* 24 febrewaris - Paus Gregoarius XIII fiert yn 'e roomske wrâld mei de bul *Inter Gravissimas* in kalinderherfoarming troch, wêrby't de âlde Juliaanske kalinder ferfongen wurdt troch de nije Gregoriaanske kalinder. Troch it weilitten fan 10 dagen wurdt it begjin fan 'e maityd werombrocht ta 21 maart. De dagen fan 'e wike rinne sûnder ûnderbrekking troch, en sadwaande folget op tongersdei 4 oktober daliks freed 15 oktober.
* 18 maart - De earste, mislearre moardoanslach op Willem fan Oranje wurdt útfierd troch de tweintichjierrige Bask Jean Jaureguy. Oranje rekket slim ferwûne, mar oerlibbet it.
* 5 maaie - Troch de yntinsive fersoarging dêr't har op 18 maart by in moardoanslach ferwûne rekke man Willem fan Oranje ferlet fan hat, komt Sjarlotte fan Boerbon troch útputting te ferstjerren.
* 17 septimber - Stienwyk wurdt by ferrassing troch Spaanske troepen ynnomd.

## Berne
* 26 jannewaris - Giovanni Lanfranco, Italjaansk keunstskilder († 1647)

## Ferstoarn
* 18 maart - Jean Jaureguy, Frânsk-Baskysk krimineel (* 1562)
* 5 maaie - Sjarlotte fan Boerbon, Frânsk ealfrouwe, troud mei Willem fan Oranje (* 1546 of 1547)
* 11 desimber - don Fernando Álvarez de Toledo, hartoch fan Alva, Spaansk politikus en militêr (* 1507)
1581

## Foarfallen
* Sleat en De Lemmer wurde troch de Spanjerts ferovere.
* De stêd Sleat krijt fiif bastions en fjouwer poarten: twa wâlpoarten en twa wetterpoarten oan beide kanten fan It Djip. De poarten binne boud foar de tolheffing.
* Willem fan Oranje komt op besite yn Harns
* De âlde stins Herema State wurdt ôfbrutsen. Yn 1589 is de nije Herema State klear.
* Hartoch Frans fan Anjou wurdt oansteld as foarst oer de Nederlannen; hy krijt de blaupûde mei op reis by keninginne Elizabet I fan Ingelân.
* 28 juny - De stêd Breda wurdt by ferrassing troch Spaanske troepen ynnom.
* 5 july - De Steaten-Generaal beneame Willem fan Oranje ta steedhâlder fan alle sân provinsjes.

## Berne
* 16 maart - Pieter Corneliszoon Hooft, Hollânsk dichter en historikus († 1647)
* 6 april - Hans Willem fan Randwijck, Frysk legerofsier († 1629)

## Ferstoarn
* 23 july - George fan Lalaing, greve fan Rennenberch, Spaansk steedhâlder fan Fryslân, Grinslân, Drinte en Oerisel (* 1536)
* Kornelis Durkssoan, boargemaster fan Monnickendam en in lieder fan de geuzen oan it begjin fan de Tachtichjierrige Oarloch.
1590

## Foarfallen
* Om dizze tiid hinne begjint de renessânse yn Fryslân.
* Johan van Oldenbarnevelt jout West-Flylân in eigen wapen.
* 4 maart - Ferovering fan Breda troch Maurits fan Nassau (sjoch Turfskip fan Breda)

## Berne
* Jonkhear Jacob fan Eyck, Nederlânske muzikant († 1657)

## Ferstoarn
* 29 septimber - Gustaaf I fan Sweden, kening fan Sweden
* 29 oktober - Dirck Volkertsz. Coornhert, keunstner, gelearde en publisist.
* 23 novimber - André Thevet, Frânske preester, ûntdekkingsreizger, geograaf en skriuwer (* 1516)
Fryske Wetterliny

De **Fryske wetterliny** is in line fan 16e en 17e-iuwske ferdigeningsskânsen en wetters, dy't dwers troch it súdeasten fan Fryslân oan De Lemmer ta rinne. Fan dy wetterliny wie it earste part de Linde mei byhearrende lannen (oant Aldeberkeap), it twadde diel wie de Tsjonger mei byhearrende lannen en de tredde rûn fan De Lemmer nei Aldskou. De Fryske Wetterliny stie yn ferbining mei de Grinzer Wetterliny, dy't oan Delfsyl ta rûn. 

De skânsen binne bot fertuteaze. Lânskipsbehear Fryslân wol de stik of tsien skânsen opknappe. Yn 2007 waard yn Aldeberkeap de earste opknapte skâns iepene: de Bekhofskâns.

## Skânsen
* Kúnderskâns, De Kúnder
* Skâns, Slikenboarch
* Blessebrêgeskâns, tusken Wolvegea en De Blesse
* Bekhofskâns, Aldeberkeap
* Tolbrêgeskâns, oan de Tsjonger by de Brêgeloane (noard fan de eartiidske Tolbrêge, eastlikke kant fan de Berkeaper wei), Aldhoarne
* Skâns, Makkingea
* Breeberchskâns, Waskemar
* Swartedyksterskâns, Een yn Drinte. Yn eigendom fan de Stichting Het Drentse Landschap
* Skâns, Fryske Peallen
* Skâns, Bakkefean

## Oare wetterlinys
* Grebbeliny
* Grinzer Wetterliny
* Alde Hollânske Wetterliny
* Nije Hollânske Wetterliny
* Iselliny
* West-Brabantske wetterliny
* Stelling fan Amsterdam

## Keppeling om utens
* Webstee Frysk Lânskipsbehear
1591

## Foarfallen
* 30 maaie - Nei in belis fan alve dagen wurdt de stêd Sutfen ynnommen troch de Hollânske steedhâlder Maurits fan Oranje-Nassau.
* 10 juny - Nei in belis fan tsien dagen wurdt de stêd Dimter ynnommen troch de Hollânske steedhâlder Maurits fan Oranje-Nassau.
* 24 juny - De earste stien wurdt lein foar it Stedhûs fan Frjentsjer.
* 2 july -  De stêd Delfsyl wurdt ynnommen troch de Hollânske steedhâlder Maurits fan Oranje-Nassau.
* 29 septimber - Edzard II, in fanatike lutheraan, kriget it yn it greefskip Eastfryslân allinnich foar it sizzen nei it ferstjerren fan syn broer en mei-hearsker Jehan II. Benammen yn Emden rint it skeel tusken kalvinisten en lutheranen heech op.
* 14 oktober - Steatske troepen ûnder de Hollânske steedhâlder Maurits fan Oranje-Nassau slane belis foar Nimwegen.
* 21 oktober - Nimwegen wurdt ynnommen troch Steatske troepen. Maurits fan Oranje-Nassau ûntnimt de stêd hjirnei de frije magistraatskar.
* *sûnder datum* - Maurits fan Oranje-Nassau wurdt beneamd ta steedhâlder fan Gelderlân.

## Berne
* 12 jannewaris - José de Ribera, Spaansk/Italjaansk keunstskilder († 1652)
* 15 jannewaris - David fan Goorle, Nederlânsk filosoof en natuerkundige († 1612)
* 6 febrewaris - Menelaus Winsemius, Frysk dokter en fysiolooch († 1639)
* 19 maaie - Hobbe Durks fan Baerdt, Frysk grytman, politikus en bestjoerder († 1655)
* 26 maaie - Dirck Janssoan Sweelinck, Nederlânsk komponist († 1652)
;*datum ûnbekend*
* Isabella Brant, Flaamsk húsfrou, earste frou fan Peter Paul Rubens († 1626)

## Ferstoarn
* 16 oktober - paus Gregoarius XIV (* 1535)
* 14 desimber - Jehannes fan it Krús, Spaansk preester, dichter en mystikus (* 1542)
* 30 desimber - paus Ynnosintius IX (* 1519)