open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beerwah (Queenslân)

**Beerwah** is in plak (*town*) en *[[suburbs and localities (Austraalje)|locality]]* yn it efterlân fan de Sunshine Coast Region yn Queenslân, Austraalje. It plak leit benoarden Glass House Mountains, sa'n 80 km benoarden Brisbane en krekt besuden Landsborough. De haadwei troch Beerwah hjit Steve Irwin Way, de eardere *Glasshouse Mountain Tourist Route*. Beerwah wurdt bestjoerd troch de *Sunshine Coast Regional Council*. By de folkstelling fan 2006 hie Beerwah in befolking fan 1.626 en wennen der noch 2.636 minsken yn de omkriten.

## Toerisme
Beerwah hat de Australia Zoo is. De bistetún waard stichte troch Bob Irwin en waard letter ferneamd troch syn soan, *Crocodile Hunter* Steve Irwin. Australia Zoo soarge foar in protte besite oan Beerwah en is ien fan de grutste toeristyske attraksjes fan it lân.

In oare toeristyske trekplaster, de Glass House mountain range, leit tichteby. It heechste punt fan it berchme is Mount Beerwah mei 555 meter.  

*The Big Mower* ('Grutte Meanmasine'), ien fan Australia's big things, stiet ek yn Beerwah.

## Bekende ynwenners
* Lawrence Daws
* Steve Irwin
* Terri Irwin
487 f.Kr.

## Foarfallen
* maart of april - Yn Atene wurde by de jierlikse toanielwedstryd ûnder it Feest fan Dionysus foar it earst njonken trageedzjes ek komeedzjes opfierd.

## Berne

## Ferstoarn
Katedraal fan Northampton

De **Katedraal fan Northampton** (Ingelsk: *Cathedral Church of Our Lady Immaculate and St Thomas of Canterbury*) is de roomsk-katolike biskopstsjerke fan it bisdom Northampton yn 'e Ingelske stêd Northampton. It gebiet fan it bisdom omklammet de greefskippen Northamptonshire, Bedfordshire, Buckinghamshire en it noardlik fan 'e Teems lizzende part fan Berkshire. De katedraal leit yn it noardlike diel fan 'e stêd oan de Barrack Road.

De neogoatyske basilyk waard yn 'e hjoeddeiske foarm yn trije boufazes foltôge: 1844, 1863-1864 en 1948–1955.

## Skiednis en arsjitektuer
De katedraal waard op grûn boud fan it eardere midsiuwske kleaster St. Andrew’s, dêr't fierder gjin resten fan bewarre binne bleaun. It katolike libben begûn nei de reformaasje pas wer yn 'e jierren 1820 op te bloeien. Yn 1825 waard op it plak earst in oan Andréas wijde kapel boud. Doe't de kapel tanksij Ierske migranten te lyts waard, bouden se westlik fan 'e kapel nei in ûntwerp fan Augustus Welby Northmore Pugin in nije kollegiale kapel, dy't wijd waard oan 'e hillige Féliks. 

Yn 1850 waard Northampton de sit fan 'e biskop en al rillegau waard no ek de Felikskapel te lyts. Edward Welby Pugin liet de kapel no oant 1864 ta in trijeskippige basilyk ferbouwe. In toer, dy't wol boud wurde soe, waard net realisearre. Op 'e nij waard it patrosinium fan de tsjerke feroare: it godshûs waard no wijd oan de Unbesmodzge Untfinzenis fan de Jongfaam Marije en de hillige Tomas fan Canterbury.   

Nei de Twadde Wrâldkriich krige de katedraal in nije oriïntaasje: de westlike apsis waard feroare yn 'e tagong en krige in kreake en yn it easten waard in diel fan de Andréaskapel út 1825 ôfbrutsen, sa't de tsjerke dêr útwreide wurde koe mei in dwersskip, in krusingsstoer en in nij koer mei in flakke ôfsluting yn Tudorstyl. It part fan 'e kapel dat net ôfbrutsen waard, is tsjintwurdich de sakristy. Ek it alter fan 'e kapel bleau bewarre en stiet no yn 'e sakristy.

## Ynterieur
De bylden en brânskildere ramen yn it skip fan de katedraal datearje út de neogoatyske tiid. De ynrjochting fan 'e katedraal yn it eastlike diel stamt út de twadde helte fan 'e 20e iuw. 

## Oargels en tsjerkemuzyk
De katedraal hat twa oargels. It haadoargel is in digitaal instrumint mei 60 registers op trije manualen en pedaal. It Viscount-oargel waard yn 2008 op de westlike galerij boud. 

Ut 1976 stamt it oargel fan 'e oargelbouwer Hendrik ten Bruggencate op 'e galerij yn it noardlike dwersskip. Dat lytse oargel hat 10 registers ferdield oer twa manualen en pedaal. De trakturen binne meganysk. 

Oan de katedraal is in koar ferbûn, dat sneins bu de misse en oare tsjinsten sjongt.

## Keppeling om utens
* Side fan de Katedraal fan Northhampton
Katedraal fan Chartres

De **Katedraal fan Chartres** of de **Us-Leaffrouwekatedraal** (Frânsk: *Cathédrale Notre-Dame de Chartres*) stiet yn de op 80 km. súdwestlik fan Parys lizzende Frânske stêd Chartres. It bouwurk wurdt beskôge as ien fan de moaiste goatyske katedralen fan Frankryk.

## Bouwskiednis

De bou fan de katedraal sette yn 1145 útein, mar tagelyk mei grutte dielen fan de rest fan de stêd baarnde hast de hiele katedraal op 10 juny 1194 ôf (útsein de westlike gevel). It grutste part fan it hjoeddeiske tsjerkegebou waard tusken 1194 en 1220 boud. Fan de asymetryske westlike gevel waard de súdlike toer yn de jierren nei 1200 boud, wylst de noardlike toer oan it begjin fan de 16e iuw ree kaam. 

De katedraal fan Chartres waard yn 1979 op de list fan it UNESCO-wrâlderfskip ynskreaun.

## Ynterieur
Benammen it besjen wurdich binne de brânskildere ramen fan de katedraal, dy't meiïnoar 2.600 m² beslaan. 

## Keppeling om utens
*  Side fan de katedraal
Maartje Wortel

**Maartje Wortel** (Eemnes, 26 oktober 1982) is in Nederlânsk skriuwster.

## Biografy
Nei de middelbere skoalle 'Laar en Berg' yn Laren besocht se in skoft de Akademy foar Sjoernalistyk yn Tilburg. It jier dêrnei folge se de oplieding Byld & Taal oan de Gerrit Rietveld Akademy yn Amsterdam. 

Wortel publisearre koarte ferhalen yn de literêre tydskriften *[[Passionate Magazine]]*, *[[De Brakke Hond]]* en *[[De Gids]]*. Haar collumns verschenen in NRC Next en Trouw. Maartje Wortel debutearre yn 2009 mei de ferhalebondel *Dit is jouw huis* by De Bezige Bij. 
Yn 2011 ferskynde har earste roman *Half Mens*, wêrfoar't se nominearre waard foar de BNG Nije Literatuerpriis. *Half mens* giet oer in Amerikaanske taksysjauffeur dy't in Nederlânsk famke oanrydt. Inspiraasje foar it boek helle se út in artikel oer de psychyske steurnis BIID (*Body Integrity Identity Disorder*). Yn 2014 ferskynde, ek by de Bezige Bij, *IJstijd* dy't goed ûntfongen waard.

Yn 2015 kaam by de krekt oprjochte útjouwerij Das Mag de ferhalebondel *Er moet iets gebeuren* út. Der folgen njonken goede resinsjes ek nominaasjes foar de Fintro Literatuerpriis en de ECI Literatuerpriis. 

Yn it boek *De groef - wandeling* (2021) beskriuwt se hoe't se fiif jier lang alle dagen kuiers makke troch it Oosterpark (Amsterdam) mei har goede freondinne Niña Weijers. 

Fan jannewaris 2024 ôf bringt Orkater Wortels toanielstik *Ground Floor* op de planken, ûnder rezjy fan Suze Milius en mei muzyk fan Annelinde Bruijs.

### Priveelibben
Maartje Wortel is de dochter van lytskeunstener Gerard Wortel. Se wennet yn de Yndyske Buert yn Amsterdam-East. Se is  leafhawwer fan *De avonden* fan Gerard Reve en it oeuvre fan Jan Wolkers. Se hat sympaty foar Extinction Rebellion en die mei oan de A 12-blokkade. Yn 2020 hie Wortel in relaasje mei Georgina Verbaan. Yn 2024 hat se al in pear jier in relaasje mei Nederlânske eardere top-swimster Femke Heemskerk.

## Bibliografy
* *Camping* (2024)
* *De groef* (2021)
* *Dennie is een star* (2019)
* *Goudvissen en beton* (2016)
* *Er moet iets gebeuren* (2015)
* *IJstijd* (2014)
* *Half mens* - roman (2011)
* *Dit is jouw huis* - ferhalebondel (2009)

## Prizen
* Sjuerypriis lanlike finale skriuwwedstriid Write Now! yn 2007
* Anton Wachterpriis 2010 (*Dit is jouw huis*)
* Nieuw Proza Prijs 2010 (winnend ferhaal: 'Kranten')
* Gouden Nationale Twittergala Cup 2012 Spui25
* 2015 - BNG Bank Literatuerpriis
Yusra Mardini

**Yusra Mardini** (Arabysk: يسرى مارديني; Damaskus, 5 maart 1998) is in Syrysk swimster dy't yn 2015 har heitelân ûntflechte en no yn Berlyn wennet. Hja naam yn augustus 2016 diel oan 'e Olympyske Spullen yn Rio de Janeiro as lid fan it Olympysk Flechtlingetiim.

## Libben en karriêre
Mardini waard yn 1998 berne yn 'e Syryske haadstêd Damaskus, út âlden dy't hearden ta de kristlike minderheid yn Syrje. Hja groeide op yn Damaskus en die fan jonge jierren ôf mei oan wedstrydswimmen. Yn 2012 fertsjintwurdige se har heitelân op it wrâldkampioenskip swimmen yn it Turkske Istanbûl, dêr't se meidie oan 'e ûnderdielen 200&nbsp;m wikselslach, 200&nbsp;m frije slach en 400&nbsp;m frije slach. 

Under de Syryske Boargeroarloch waard it hûs fan Mardini en har âlden yn 2015 ferwuostge. Yn augustus fan dat jier besleat hja tegearre mei har suster Sarah om it lân te ûntflechtsjen. Fia Libanon berikten se Turkije, dêr't se minskesmokkelders betellen om yn in boatsje mei oare flechtlingen oerfearn te wurden nei Grikelân. De boat wie bedoeld foar maksimaal 6 of 7 minsken, mar der waarden 20 man ynproppe. Doe't midden op 'e Egeyske See de bûtenboardmotor it bejoech en de boat wetter begûn te meitsjen, giene Mardini, har suster en de twa oare flechtlingen dy't swimme koene te wetter en treaune se de boat trije oeren lang oant se it strân fan it Grykske eilân Lesbos berikten. Neitiid reizgen Mardini en har suster oer de Balkan troch nei Dútslân, dêr't se har yn septimber 2015 yn Berlyn nei wenjen setten. Harren âlden wisten fia deselde rûte Jeropa te berikken, en libje no ek yn Dútslân.

Nei har oankomst yn Dútslân ferfette Mardini har trening by de swimferiening *Wasserfreunde Spandau 04* yn Berlyn, yn 'e hope om har te kwalifisearjen foar de Olympyske Spullen. Dat slagge foar de ûnderdielen 100&nbsp;m frije slach en 100&nbsp;m flinterslach, mar net foar de 200&nbsp;m frije slach. Om't se de Dútske nasjonaliteit (noch) net hie, wie Mardini yn juny 2016 ien fan tsien sporters út fjouwer ûnderskate lannen dy't útornearre waarden om mei te dwaan oan 'e Olympyske Spullen yn Rio de Janeiro as lid fan it Olympysk Flechtlingetiim. Op in ynternasjonale parsekonferinsje dy't ein july holden waard, fierde Mardini, dy't goed Ingelsk sprekt, it wurd foar it flechtlingetiim.
Armeenske katedraal (Moskou)

De **Armeenske katedraal** fan Moskou (Armeensk: Մոսկվայի հայկական վանքային համալիր; Russysk: Армянский храмовый комплекс в Москве) is de grutste katedraal fan 'e Armeensk-Apostoalyske Tsjerke bûten Armeenje. De oan 'e Transfiguraasje wijde tsjerke (de eigentlike namme is de **Katedraal fan de Hillige Transfiguraasje**) waard foltôge yn 2013 en foarmet it religieuze sintrum fan 'e Armeenske mienskip yn Ruslân. De katedraal is de biskopstsjerke fan it Armeensk-apostoalyske bisdom Ruslân en Novo-Nachitsjevan.

## Skiednis
De autoriteiten fan Moskou wiisden al yn 1996 in plak oan dêr't de nije Armeenske katedraal boud wurde moast. Neffens de planning soe de tsjerke der al yn 2001 stean moatten ha, mar de bou kaam net fan de grûn fanwegen fertsjustering fan jild, dat jûn wie om de bou mooglik te meitsjen. Dêrnei moast der op 'e nij jild ynsammele wurde om it projekt mooglik te meitsjen. Yn 2004 wie it safier dat de fûneminten fan 'e katedraal lein wurde koene en yn 2006 gyng it los mei de bou. 

De wijing fan it kompleks waard yn 2013 útfierd troch Karekin II, de katolikos fan alle Armenen, en waard bywenne troch de Armeenske presidint Serzj Sarkisjan, de Russysk-Otterdokske patriarch Kirill fan Moskou en oare fertsjintwurdigers fan 'e Armeenske en Russyske oerheden en tsjerken. By dy gelegenheid joech de katolikos oan 'e katedraal in fragmint fan it krús dêr't Kristus oan krusige waard. De Russysk-Otterdokske patriarch sei by de gelegenheid dat de nije katedraal it herstel fan it histoaryske rjocht symbolisearre en dat de Armeenske mienskip mei oare kristlike mienskippen sterk litten hie ûnder de hurde tiden fan it kommunisme. 

## Beskriuwing
It kompleks is 1.32 ha. grut en njonken de katedraal waarden der ek in Kapel fan it Hillich Krús, in amtswenning foar de biskop, in museum, in bibleteek, romten om gear te kommen en ûnderwiis te jaan, in ûnfangstsintrum, in refter en in ûndergrûnske parkeargelegenheid boud. 

De hichte fan 'e yn de tradisjonele styl fan Armeenske tsjerke boude katedraal is 58 meter (ynklusyf krús) en de mei 72 krusen fersierde koepel hat in trochsnit fan 21 meter. De gevels fan 'e katedraal binne dekorearre mei útsniene ôfbylden fan Kristus, hilligen, krusen en ynskripsjes oer û.o. it kerstenjen fan Armeenje en it libben fan Armeenske martlers.
It gebou hat fjouwer tagongen, de haadyngong is te finen yn 'e klokketoer. De klokketoer hat in saneamd stalaktiteferwulft, in soarte fan ferwulft dat al iuwen net mear tapast is en foar it earst sûnt lange tiid yn dizze katedraal ynbrocht waard.


Miniature model of Armenian monastery complex in Moscow.jpg|Boumodel
The Holy Transfiguration Cathedral of the Armenian monastery complex of Moscow. Crosses lie on the ground before installing on the dome. Oct 16, 2011.jpg|De krusen foar de koepel fan de katedraal
Chapel of monastery complex of Armenian Apostolic Church in Moscow.JPG|Kapel fan it Hillich Krús
St. Hripsime.JPG|Dekoraasje oan de Hillich-Krúskapel fan Sint-Hripsime
Nieuw Perspectief (Hurdegaryp)

**Nieuw Perspectief** ('Nij Perspektyf') is in protestantske tsjerke yn Hurdegaryp. 

## Skiednis
De ienfâldige tsjerke waard yn 1960 oan de Swagermanstrjitte as in grifformearde tsjerke boud en is sûnt de fúzje fan de trije grutte protestantske mienskippen yn Nederlân in gebou fan de Protestantske Tsjerke yn Nederlân.

De tsjerke waard mei help fan sa'n 50 frijwilligers en in tal fan bedriuwen yn 2014 folslein renovearre. 

## Oargel
It oargel fan de tsjerke komt oarspronklik út de Filadelfiatsjerke te Grins. It ynstrumint waard boud troch de oargelbouwer Mense Ruiter. Nei in restauraasje krige it in plak yn de tsjerke fan Hurdegaryp.

## Sjoch ek
* Hoftsjerke (Hurdegaryp)

## Keppeling om utens
* Side fan de Protestantske tsjerke yn Hurdegaryp
* Disposysje oargel op de side fan Mense Ruiter
Hekserij (betsjuttingsside)

"**Hekserij**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* hekserij (tsjoenderij), it praktisearjen fan magyske fermogens
* hekserij, de magyske fermogens fan in heks (mytysk wêzen)
* tradisjonele hekserij, in foarm fan sjamanisme
* moderne hekserij, in alternative namme foar de wikka-religy
Babbeljen (taalkunde)

**Babbeljen** is yn 'e taalkunde de oantsjutting foar it fuortbringen fan lûden dy't skaaimerkend binne foar de perioade yn 'e ûntwikkeling fan tige jonge bern dy't direkt foarôfgiet oan it eigenmeitsjen fan taal, ornaris yn 'e twadde helte fan it earste libbensjier. Hjirby giet it gauris om werhelle wurdlidpatroanen fan it 'bababa'-type, dêr't de term 'babbeljen' nei ferwiist. Sokke babbelpatroanen binne net willekeurich, mar komme fuort út eigenskippen fan it linguïstyske fermidden dêr't it bern yn opgroeit (en sille dus fan taalmienskip ta taalmienskip ferskille).

Ut it babbeljen fan bern kinne har wurden ûntjaan dy't yn wiere taal opnommen wurde. De bekendste foarbylden fan sokke **babbelwurden** binne *papa* en *mama*, dy't yn in protte Westjeropeeske talen yn ynformele kontekst yn it plak fan 'e wiere wurden foar 'heit' en 'mem' brûkt wurde. It Frysk is yn dit ramt atypysk, mei't dy beide wurden der net yn foarkomme, al soene de dialektyske foarmen *tae* (Aastersk) en *ta* (Skylgersk), beide mei de betsjutting "heit", mooglik ôfsliten foarmen wêze kinne fan *tata*, krekt sa't it Ingelske *dad* en *da* fan *dada* komme.
Ierdgeast

In **ierdgeast**, tsjintwurdich soms ek wol oantsjut mei de Ingelske term ***fae***, is yn 'e mytology, de folkloare en yn mearkes en folksferhalen in mytysk wêzen dat it lân bewennet en him dêrmei ûnderskiedt fan lucht- en wettergeasten. Ierdgeasten wurde almeast foarsteld as lytseftige, minskeftige wêzens. Se kinne goed- of boasaardich wêze, en binne faak listich en slûchslim, en net selden ek diefeftich. Se wenje meast yn ôfhandige gebieten, lykas wâlden en bergen, en lizze har gauris ta op it smeien fan metalen (útsein izer en stiel, dêr't se net oer kinne) of op oare ambachten. Soms besitte se grutte skatten oan kostberheden, dy't se ferburgen hâlde yn ûndergrûnske hoalen.

Foarbylden fan ierdgeasten binne:
Ambarawa (Semerang)

**Ambarawa** is in stêd yn de provinsje Midden-Java yn Yndoneezje, op sa'n 50 km besuden Semarang. De stêd hat in ferneamd spoarmuseum.

Ambarawa wie yndertiid in doarp, tichteby Fort ''Willem I''; it fort wie in grut legerkamp fan it KNYL. It kamp mei it spoar ferbûn mei Semarang en Jogjakarta. In part fan it lêste stik dêrfan wurdt noch mei it orizjine materieel beriden foar toeristen.

It spoar Kedungjati-Ambarawa waard offisjeel iepene op 21 maaie 1873, tagelyk mei it stasjon. De lêste line waard opheft yn  1976. It stasjon is sûnt de opheffing yn 1976 it spoarmuseum fan Yndoneezje.

Under de Twadde Wrâldkriich leine by Ambarawa twa jappekampen; Ambarawa 6 en Ambarawa 7. Dy wiene fral ornearre foar jongens boppe de 10 jier en âldere manlju. Teffens wiene der noch de kampen Ambarawa 8 en Ambarawa 9 bedoeld foar fral froulju en bern. Tichtby Ambarawa lei it kamp Banyubiru, dat fral as opfangkamp foar froulju en bern tsjinne tsjin de ein fan de Japanske besetting fan Ynje yn 1945. 

## Eartiids Ambawara

File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het fort Willem I met een begraafplaats op de voorgrond TMnr 3728-442.jpg|Fort Willem I
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM De Chinese wijk te Ambarawa Semarang TMnr 10020851.jpg|Sineeske wyk yn 1880
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM De weg naar Banjoebiroe in Ambarawa TMnr 10021097.jpg|De wei nei Banjoebiroe yn Ambarawa 


## Berne yn Ambarawa
* Anton Colijn (1894), Nederlânsk berchbeklimmer
* Mauritz Christiaan Kokkelink (1913), milysje-adjudant-ûnderofsier fan it KNYL en Ridder in de Militêre Willems-Oarder.
* Tom Veen (1942-2014), Nederlânsk ûnderwizer en politikus

## Stoarn yn Ambarawa
* Mattheus Teffer (1827 - 1907), sindeling en stifter fan it Diakonessehûs yn Ljouwert.

## Keppelings om utens
 Oer de konsintraasjekampen:
* http://www.japanseburgerkampen.nl/Ambarawa%206.htm
* http://www.japanseburgerkampen.nl/Ambarawa%207.htm
* http://www.japanseburgerkampen.nl/Ambarawa%208.htm
* http://www.japanseburgerkampen.nl/Ambarawa%209.htm
Stalferwikseling

**Stalferwikseling**, **stalferoaring**, **foarmferoaring** of mei in Ingelsk wurd ***shapeshifting*** is yn 'e mytology, folkloare en in diel fan 'e literatuer it fermogen fan in wêzen om himsels lichaamlik te transformearjen fan 'e iene nei de oare lichaamlike foarm. Soks wurdt yn 'e regel berikt troch in ynherinte eigenskip dêrta, troch godlike tuskenkomst, troch in betsjoening of troch it gebrûk fan in magyske talisman. Yn 'e natuer komt ek in proses fan stalferwikseling foar, by lidpoatigen en amfibyen, dat metamorfoaze hjit; dat stiet lykwols folslein los fan it idee fan stalferwikseling, dat teminsten al sûnt de iere Aldheid bestiet. It hat boppedat wol kâns dat it bestean fan it konsept stalferwikseling universeel is en dus yn alle minsklike kultueren foarkomt. Der wurdt nei ferwiisd yn 'e âldste foarmen fan toatemisme en sjamanisme, en teffens yn 'e âldst oerlevere literatuer en epyske gedichten, wêrûnder sokke iere en ferneamde wurken as it Sûmearyske *[[Epos fan Gilgamesj]]* en de Aldgrykske *[[Ilias]]*.

Yn 'e âldste boarnen wurdt stalferwikseling almeast as it yngripen fan in godheid beskreaun en as straf foar dejinge dy't it ûndergiet. Sa feroare de Grykske goadinne Artemis de jager Akteön yn in hartebok om't er har begnúfde wylst se yn it wâld oan it baaien wie; dêrtroch waard er letter sels bejage en opfretten troch syn eigen jachthûnen. Ek komt it foar dat in god himsels fan stal feroaret. Sa makke de Grykske oppergod Seus himsels ta in bolle om 'e prinsesse Europa te ûntfieren, en feroare er himsels yn in striel gouden ljocht om 'e leafde te bedriuwen mei de hermetysk opslettene Argioatyske prinsesse Danaé.

Yn 'e Germaanske mytology feroare de god Loki himsels yn in salm om oan 'e oare goaden te ûntkommen doe't er dy tsjin him yn it harnas jage hie. Teffens hied er yn 'e foarm fan in merje omgong mei de hynst Svaðilfari, wêrnei't er Sleipnir te wrâld brocht, it achtskonkige ryddier fan 'e god Odin. It idee fan stalferwikseling duorre ek yn 'e Midsiuwen fuort, doe't it leauwen yn it bestean fan wearwolven derút fuortkaam, wêzens dy't it grutste part fan 'e tiid minske binne, mar by folle moanne yn in wolf feroarje soene. Letter krong stalferwikseling fia sokke âldere folkloare de mearkes binnen, mei as ien fan 'e bekendste ferhalen dat fan 'e betsjoende prins dy't de foarm fan kikkert oplein wie en inkeld weromferoare wurde koe troch de tút fan in prinsesse.

Hjoed de dei is stalferwikseling noch altyd ien fan 'e meast foarkommende tema's yn berneboeken en de literêre sjenres fan 'e fantasy, horror en science fiction (by bûtenierdske wêzens). Ien fan 'e bekendste gefallen fan stalferoaring komt foar yn *The Marvelous Land of Oz*, in fantasy-berneboek fan 'e skriuwer L. Frank Baum, wêryn't oan 'e ein bliken docht dat prinsesse Ozma, dy't troch de haadpersoanen wiid en siid socht wurdt, by de berte feroare is yn in jonkje, en dat Tip, ien fan 'e haadpersoanen dy't oan kop en earen yn 'e siiktocht behelle west hat, dyselde jonge is.
Bist fan Gévaudan

It **Bist fan Gévaudan** (Frânsk: *la Bête du Gévaudan*, útspr.: [la bɛ:t dy ʒevo'dã], likernôch: "la bêt dú zjee-voo-dôn"; Oksitaansk: *la Bèstia de Gavaudan*) is de histoaryske beneaming foar de minske-itende grize wolf, of mooglik hûn of wolfshûn, dy't tusken 1764 en 1767 de doetiidske provinsje Gévaudan (it hjoeddeiske departemint Lozère) terrorisearre, yn it Margeride-berchtme fan súdlik-sintraal Frankryk. It tal fan 'e slachtoffers dat dit bist makke, ferskilt al neigeraden de riedplachte boarne. Ut in ûndersyk út 1987 die lykwols bliken dat der nei skatting 210 ûnderskate oanfallen west hiene, dêr't 113 deaden en 49 ferwûnen by foelen. Fan 'e ombrochte slachtoffers, dêr't sawol folwoeksen manlju en froulju as bern ûnder wiene, waarden 98 foar in diel opfretten. 

De slachtoffers waarden gauris deade troch har de kiel út te biten, en ek ferwûnings oan 'e skonken kamen in protte foar, mooglik fral by lju dy't besochten út te naaien. De oanfallen fûnen plak oer in gebiet fan 7.200&nbsp;km², en waarden neffens kontemporêne eachtsjûgen útfierd troch in bist (of bisten) mei tige grutte tosken en (foar hûneftigen) in útsûnderlik lange sturt. It Keninkryk Frankryk sette in oansjenlike hoemannichte mankrêft en finansjele middels yn om it Bist fan Gévaudan te deadzjen. Nettsjinsteande de ynset fan profesjonele wolvejagers en François Antoine, de persoanlike arkebusdrager fan kening Loadewyk&nbsp;XV, dy't ferskate wolven deaden, holden de oanfallen dêrmei net op. Dat barde pas doe't in lêste wolf úteinlik op 19 juny 1767 sketten waard troch in pleatslike jager mei de namme Jean Chastel. Yn 'e mage fan dy wolf waarden minsklike resten oantroffen.

Neitiid waard it Bist fan Gévaudan in wichtich ûnderdiel fan 'e Frânske folkloare, wêrby't it de basis waard foar ferhalen oer wearwolven. Yn dat ramt waard troch lettere skriuwers ek it idee yntrodusearre dat Chastel it bist deaskeat mei in sulveren kûgel fan eigen makkelei (wearwolven soene net oer sulver kinne). Dit hie alles te krijen mei de wiidfersprate publike hystery oangeande de oanfallen fan it saneamd boppenatuerlike Bist fan Gévaudan, dy't de lange tiid terrorisearre en byleauwige befolking fan it gebiet tsjin dy tiid yn syn greep krigen hie. Moderne wittenskippers skriuwe de oanfallen earder ta oan in stikmannich (natuerlike) wolven dy't yn isolaasje faninoar operearren of oan in gearwurkjende wolveridel, hoewol't ek de mooglikheid dat it om ien of mear hûnen of wolfshûnen gie, net útsletten wurde kin. 

## Momuminten

FR-43-Auvers08.JPG|Monumint foar it Bist yn Auvers
FR-48-Aumont-Aubrac4.JPG|Monumint yn Aumont-Aubrac 
FR48-Marvejols11.JPG|Monumint foar it Bist yn Marvejols
Jean Chastel

**Jean Chastel** (yn Gévaudan (Frankryk), 31 maart 1708 – dêre? (Frankryk), 1790) wie in Frânsk boer en herbergier fan Oksitaansk etnysk komôf. Hy waard bekend as de jager dy't yn 1767 it Bist fan Gévaudan deaskeat.

## Libben
Chastel waard yn 1708 berne yn 'e doetiidske provinsje Gévaudan (it hjoeddeiske departemint Lozère), yn it Margeride-berchtme fan súdlik-sintraal Frankryk. Der is net folle oars oer syn libben bekend as dat er boer wie en in herberge dreau. Hy wie troud en hie teminsten ien soan, dy't fan Antoine hiet. 

Tusken 1764 en 1767 waard Gévaudan terrorisearre troch in minske-itende grize wolf (of mooglik in hûn of wolfshûn), it saneamde Bist fan Gévaudan, dat neffens in ûndersyk út 1987 nei skatting 210 ûnderskate oanfallen op minsken útfierde, wêrby't 113 deaden en 49 ferwûnen foelen. Nettsjinsteande in oansjenlike ynset fan 'e Frânske oerheid om it bist te deadzjen, giene de deadlike oanfallen troch oant Chastel op 19 juny 1767 by Mont Mouchet, ûnder in jacht dy't organisearre wie troch in pleatslike ealman, de markys fan Apcher, in wolf deaskeat dêr't minsklike resten by yn 'e mage oantroffen waarden.

Doedestiden wie Gévaudan yn 'e greep fan in algemiene publike hystery, dy't yn hege mjitte bydroech oan it duorjende byleauwe dat de oanfallen útfierd waarden troch in wearwolf. Neffens de gongbere moderne ynterpretaasje fan 'e foarfallen gie it nei alle gedachten om in stikmannich (natuerlike) wolven dy't yn isolaasje faninoar operearren of oan in gearwurkjende wolveridel. Chastel soe neffens dizze tinkwize inkeld ferantwurdlik west hawwe foar it deadzjen fan 'e lêste (aktive) minske-iter.

## Adaptaasjes
Om't it Bist fan Gévaudan yn 'e Frânske folkloare opnommen waard as in gefal fan in wearwolf, is it in ûnderwerp dat graach oanhelle wurdt yn hjoeddeistige fantasyliteratuer en -films. Sadwaande ferskynde Chastel as in personaazje yn 'e Frânske horrorfilm *Le Pacte des Loups* (yn Ingelsktalige lannen útbrocht as *Brotherhood of the Wolf*), út 2001. Teffens is er in personaazje yn 'e roman *[[Hunting Ground (roman)|Hunting Ground]]*, fan 'e Amerikaanske skriuwster Patricia Briggs, út 2009. Yn dat boek wurdt útholden dat it Bist fan Gévaudan yndie in wearwolf wie, en dat Chastel en it Bist ien-en-deselde wiene. Chastel soe, doe't him úteinlik yn dy krite de grûn te hjit ûnder de fuotten waard, de dea fan it Bist fan Gévaudan yn sêne set hawwe.
Fee (mytysk wêzen)

In **fee** is in mytysk wêzen út 'e Westerske folkloare, dat oer it algemien omskreaun wurdt as antropomorf en froulik. It wurd 'fee' komt fan it Aldfrânske *fée* of *faie*, en komt yn elts gefal sûnt de achttjinde iuw yn it Nederlânsk en Frysk foar. De oarspronklike Frânske foarmen binne wer ôflaat fan it Latynske *fatum*, dat "it lot" betsjut, en/of fan 'e goadinne Fata, de ferpersoanliking fan it lot yn 'e Romeinske mytology.

In fee is yn 'e regel in wêzen fan grutte skientme, dat geskinken bringt oan poppen of jonge bern; fleane, tsjoene en winsken ferfolje kin; en foarsizzings dwaan kin of ynfloed útoefenet op 'e takomst. Fral yn mearkes komme faak feeën foar. Der binne sawol goede as boaze feeën, en de begripen boaze fee en heks rinne yninoar oer. Feeën kinne it uterlik fan in jonge frou hawwe, mar kinne ek it stal fan in âldwyfke oannimme.

De eigenskippen fan feeën ferskille per gebiet en kultuer. Ek harren komôf wurdt ferskillend útlein. Sa wurdt soms sein dat in fee in fallene ingel is, in elemintale geast, in spûk of sels in minsklike frou dy't har tsjoenderij eigen makke hat. Meastal wurdt in fee lykwols as in soarte fan ierdgeast sjoen. Feeën binne nau ferbûn mei de krêften fan 'e natoer en it konsept fan 'e oare wrâld. Ferskate oare mytyske wêzens wurde soms as fee beskôge, lykas wite wiven, sirenes en nimfen. Yn 'e Ingelsktalige wrâld wurde mei de termen *fairy* of *fae* (de Ingelske oersettings fan 'fee') net inkeld beskate froulike wêzens oantsjut, mar alle ierdgeasten, ek de manlike.
Fee (betsjuttingsside)

* fee, domestisearre bisten dy't holden wurde om ekonomyske redens
** lytsfee, in beskate kategory fee, t.w. skiep en geiten
* fee (mytysk wêzen), in mytysk wêzen, ornaris yn 'e foarm fan in tsjeppe jonge frou of fan in âldwyfke
Mary Opeloge

**Mary Opeloge** (Motootua, 24 jannewaris 1992) is in Samoaansk gewichthefster.

## Libben en karriêre
Opeloge waard yn 1992 berne yn Motootua, op Samoä. Hja is de jongere suster fan 'e bruorren Ele Opeloge en Niusila Opeloge, dy't krekt as harsels gewichtheffers binne, en dy't beiden in goudene medalje wûnen op 'e Mienebêstspullen fan 2014. Dêropta binne der noch twa oare bruorren, dy't ek oan gewichtheffen dogge.

Mary Opeloge naam diel oan it gewichtheffen foar froulju yn 'e kategory ûnder de 75&nbsp;kg op 'e Mienebêstspullen fan 2014 yn it Skotske Glasgow. Dêrby wûn se in sulverne medalje. Op 'e Oseänyske kampioenskip gewichtheffen fan 2016, yn 'e Fidzjiaanske haadstêd Suva, wûn se in gouden medalje. Letter dat jiers kaam Opeloge foar har heitelân Samoä út op 'e Olympyske Spullen yn Rio de Janeiro.

## Keppelings om utens
*  Profyl op Results.Glasgow2014.com
Koai

* koai (ynslútplak), in fêst of ferpleatsber ynslútplak, meast foar bisten
* koai (sliepplak), in sliepplak oan board fan in skip
* einekoai, in plak dêr't foarhinne yn it wyld libjende einen fongen waarden foar konsumpsje troch minsken
* skieppekoai, in nachthok foar skiep

## Sjoch ek
* De Koai
Koai (ynslútplak)

In **koai** is in ynslútplak of bewarplak dat foarsjoen is fan gaas of traaljes en almeast foar bisten brûkt wurdt. Ofhinklik fan 'e grutte kin sa'n koai fêst of ferpleatsber wêze. Soksoarte ynslútplakken wurde in protte brûkt foar it omgean mei wylde bisten dy't gefaarlik binne of wêze kinne foar de minske, lykas yn dieretunen en sirkussen. Partikulieren meitsje thús wol gebrûk fan yn 'e regel lytsige koaien foar it hâlden fan beskate húsdieren, lykas fûgels (dan ek (fûgel)kouwe neamd), nuete kninen en kjifdieren (goudhamsters, kavia's, ensfh.).

Guon stâlen wurde ek wol 'koaien' neamd. Yn it bysûnder moat men dêrfoar tinke oan it nacht- en winterhok foar in keppel skiep, dat wol in skieppekoai neamd wurdt (benammen yn 'e Nederlânske heidegebieten). Fierders waarden foarhinne wylde einen wol fongen foar minsklike konsumpsje yn saneamde einekoaien. Dat wiene foar in diel ôfskutte romten mei in iepening oan ien kant dêr't sokke wetterfûgels mei lokeinen yn lokke waarden.
Stôk

In **stôk** (meartal: **stokken**) is in tin en lang stik hout. It komt foar yn ûnbewurke steat, as in diel fan in tûke fan in beam, mar ek yn bewurke steat, bgl. as hânsel fan ark en reau, lykas skeppen, foarken, skoffels, ensfh. Oare soarten stokken dy't brûkt wurde as helpmiddel, binne û.o. in strykstôk (by it bespyljen fan strykynstruminten), in lymstôk (by it fangen fan sjongfûgels), in tintestôk (by it opsetten fan in tinte) en in peilstôk (by it mjitten fan 'e djipte fan in floeistof lykas wetter of oalje).

Stokken komme foar yn ferskillende formaten, fan oergrut, lykas in pols, in lange stôk dy't brûkt wurdt by it fierljeppen, of in flaggestôk, in tige lange stôk dy't brûkt wurdt om flaggen oan wapperje te litten, oant in trommestokje, in lyts fyn stokje dat brûkt wurdt by it bespyljen fan slachynstruminten, of in toverstôk, in noch lytser stokje dat yn mearkes en fantasyliteratuer faak brûkt wurdt troch tsjoenders by it tsjoenen. 

Lju dy't krebintich binne of in lichaamlike beheining hawwe, brûke faak in stôk by it rinnen, lykas in gongelstôk, in kruk of, yn it gefal fan blinen, in blinestôk. Ek by guon sporten wurdt gebrûk makke fan stokken om it lykwicht te hâlden, lykas skystokken by it skyen en nordic walking sticks by nordic walking. By beskate oare sporten wurdt in stevige stôk brûkt om in bal mei fuort te slaan, lykas in honkbalkneppel by honkbal of in hockeystick by hockey. 

In stôk kin ek in wapen wêze. Dan wurdt er faak oantsjut as in kneppel. Fan sokke stokken besteane ferskate soarten, lykas de wapenstôk, dy't de plysje brûkt, de ploertedeader, de tradisjonele *[[knopkirie]]* fan in protte Afrikaanske kultueren en de *[[shillelagh (kneppel)|shillelagh]]* út Ierlân. Dat binne allegear relatyf koarte stokken, mar men kin ek langere stokken as wapen brûke. Dat hjit stôkfjochtsjen en om dat te dwaan sûnder jinsels te besearen is in protte kennis en training nedich.
Arrest

* arrestaasje, it oppakken troch de plysje of in oare dêrta berjochtige oerheidsynstânsje fan in fertochte (dy't dan 'ûnder arrest' stiet)
* arrest (rjochtspraak), de útspraak (fûnis) yn in rjochtsaak troch in hegere rjochter
* Arrest (Frankryk), in plak en gemeente yn it Frânske departemint Somme
Plak delikt

In **plak delikt** (p.d. of PD) is yn it jargon fan 'e plysje de oantsjutting foar 'it plak fan it delikt', oftewol it plak dêr't him in misdriuw foardien hat. Dêrnjonken wurde ek oare plakken dêr't spoaren fan in misdriuw oanwêzich binne (of wêze kinne), wol oantsjut as in plak delikt. Dêrby kin men tinke oan it plak dêr't oerfallers harren flechtauto efterlitten hawwe of oan it plak dêr't in slûpskutter wei sketten hat.

In plak delikt wurdt ornaris sa fluch mooglik nei't it misdriuw bard is, ôfset. Dit om foar te kommen dat spoaren útwiske wurde. Soks soe mei opsetsin dien wurde kinne troch de dieders fan in misdriuw dy't beseffe dat se spoaren efterlitten hawwe en weromkomme om derfoar te soargjen dat de plysje dy net fine sil, mar yn 'e regel binne willekeurige foarbygongers en oare omstanners dy't sûnder euvelmoed dwers troch in plak delikt hinne kuierje, in folle grutter gefaar. 

Om it plak delikt te beskermjen wurdt it sadwaande ôfset mei plysjelinten, dêr't it omsteand laach bûten bliuwe moat. Yn guon gefallen wurdt fierders in (meastel wite) tinte opset as men foarkomme wol dat it plak delikt besjoen, fotografearre of filme wurdt troch sjoernalisten, ferslachjouwers en oare belangstellenden, of gewoan om it te beskermjen tsjin waarsomstannichheden lykas rein, hagel of hurde wyn. De earste plysjes dy't op in plak delikt arrivearje, hearre dat plak te bewekjen om it risiko op fersmoarging of sels ferneatiging fan it (mooglik) oanwêzige spoaremateriaal safolle mooglik te beheinen.
National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty

De **National Trust**, folút **National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty**, is in woldiedichheidsynstelling yn it Feriene Keninkryk, oprjochte 1895, mei it doel "plakken fan histoarysk belang of natuerlike skientme" yn Ingelân, Wales en Noard-Ierlân te behâlden. Yn Skotlân bestiet de National Trust for Scotland. De National Trusts binne foar in part te ferlykjen mei Monumintesoarch en de Feriening Natuermonuminten yn Nederlân.

De organisaasje is ûnôfhinklik fan de oerheid. It ynkommen bestiet út entreejild, abonneminten fan de 3½ miljoen leden, donaasjes en legaten en de winst út kommersjele sydlingske aktiviteiten. Het dagelijks werk is grotendeels in handen van meer dan 42.000 frijwilligers. De ynstelling hat besittingen op letterlik tûzenen plakken, lykas 350 histoaryske huzen, tunen, fabriken en mûnen, dy't meielkoar alle jierren san'n 14 miljoen beteljende besikers lûke. Ut namme fan oaren en mei lokale partners beheart de National Trust bosken, sompen, marren, eilannen, strannen, boerelân en archeologysk erfgoed. It totale oerflak fan it ûnreplik goed fan de National Trust beslacht 2520 km², dat is hast 1,5% fan Ingelân, Wales en Noard-Ierlân meiïnoar.

Healwei de 20e iuw ûntstie der mear omtinken foar bûtenpleatsen en lângoeden, navenant dat de finansjele en arbeidsyntinsive lêsten fan soksoarte besittingen foar hieltiid mear eigeners swierrichheden joech. Nei de beurskrach fan oktober 1929 koe de Trust bygelyks it doarp West Wycombe yn Buckinghamshire mei West Wycombe Park oernimme fan de aadlike famylje Dashwood. Ek it doarp Lacock yn Wiltshire is hast hielendal besit fan de National Trust.

De organisaasje is registrearre as "registered charity no. 205846".

## Meast besochte plakken

Yn it boekjier 2005/2006, dat einige op 28 febrewaris 2006, wiene der 70 plakken mei mear as 70.000 besikers. De top 3 is:
# Wakehurst Place 423.819 besikers
# Stourhead House & Garden 344.179
# Fountains Abbey & Studley Royal 312.326

Sutton Hoo mocht dat jier 91.293 besikers wolkom hjitte.

## Keppeling om utens s
* Webstee fan de National Trust
Avro Shackleton

De **Avro Shackleton** wie in Britsk langeôfstânspatrûljefleantúch fan de Royal Air Force. It tastel waard ûntwikkele troch fleantúchfabryk Avro út de Avro Lincoln. It tastel krige ûnder mear in nij lâningsgestel en waard ferneamd nei de poalreizger Ernest Shackleton. De earste flecht wie yn maart 1949.

Ynearsten waard it tastel, yn de perioade 1958-1970, allinnich brûkt foar opspoaring en bestriding fan ûnderseeboaten en yn de perioade 1957 o/m 1984 ek as maritym patrûljefleanmasine troch de loftmacht fan Súd-Afrika.

Fan 1971 oant en mei 1991 waard de Shackleton oanpast foar AWACS-taken en as fleanende radarpost ynset by de NATO loftbewaking. De Shackleton hie koaien, in keukentsje en in gemysk toilet en koe missys oant tolve oeren fleane. Dat makken de sunige Rolls-Royce Griffon sûgermotors mooglik.

De Shackleton waard langer as de bedoeling wie troch de RAF yn tsjinst holden om reden fan problemen by de konstruksje fan de ferfanger dy't jin op it each hie, de AWACS ferzje fan de BAE Nimrod. Doe't dy ferzje der lang om let kaam waard keazen foar de Boeing E-3 as ferfanger.

## Spesifikaasjes

## Bewapening

* 2 × 20-mm-masinekanonnen Hispano-Suiza Mk. V mei 300 patroanen it stik yn de noas
* Oant 4.536 kg oan wapens yn it bommerûm
* Torpedo's: 
** 3 × General Electric Mk.44-torpedo (324-mm-torpedo)
* Bommen:
** 2 × nukleêre djiptebom Mk.101 „Lulu“
** 9 × Mk.54 (160-kg-seeminen)
** 2 × Mk.57-seeminen (taktyske 520-kT-nukleêre-djiptebommen op basis fan de B57-Mod.2-atoombom)
* 9 x BMk.82 BDU-45 djiptebommen

## Sjoch ek
*Avro Lancaster
*Avro Lincoln
Lyksoartige ûntwerpen:
*Breguet Atlantic
*Canadair CL-28
*Lockheed P-2 Neptune
*Lockheed P-3 Orion
*Tupolev Tu-95
*Hawker Siddeley Nimrod

## Keppelings om utens
*  ''The Shackleton Association''
*  Aircraft.co.za – Avro Shackleton
*  Webside fan Shackleton WR963
Nemain

**Nemain** of **Neman** (modern Iersk: **Neamhain** of **Neamhan**; anglisearre ta **Nemane**) is yn 'e Ierske mytology in froulike natoergeast of goadinne dy't de oarlochsgaos op it slachfjild personifiëarret. As sadanich is hja ien fan in trijetal fan sokke goadinnen dy't mei-inoar de Morrígan foarmje, wêrby't de oare beide as har susters omskreaun wurde. 

## Namme
Der besteane ferskate teoryen oangeande it komôf fan 'e namme 'Nemain', mar it wierskynlikst is dat dy weromgiet op 'e Proto-Yndo-Jeropeeske woartel **nem-*, dat "gripe" of "tabringe" betsjut. Dêr komme ek it Fryske 'nimme' en besibbe wurden (Nederlânsk *nemen*, Dútsk *nehmen*, ensfh.) út fuort, krektlyk as it Aldgrykske *némesis* ("grime"), de goadenamme Nemesis (de personifikaasje fan 'e ferjilding yn 'e Grykske mytology), it Albaneeske *name* ("flok") en it Welske, Kornyske en Bretonske *nam* ("skuld"). Neffens dizze teory soe de namme 'Nemain' safolle betsjutte kinne as 'Grutte Nimmer' of 'Grutte Tabringer' of mooglik 'Grutte Ferbûger'.

## Myten oer Nemain
Yn âldere myten ferskynt Nemain as ien fan trije goadinnen of froulike geasten dy't it striidgewoel fan fjidslaggen belichemje, yn 'e mande mei Babd en Macha. Hja wurde yn 'e regel foarsteld as susters en foarmje trijeresom de Morrígan, de spûkekeninginne, dy't yn 'e foarm fan in krie boppe it slachfjild fljocht en bejeftige is mei it foarsizzen fan jins lot yn 'e striid. Guon boarnen neame Nemain de frou fan Neit, de Ierske oarlochsgod, en yn in gedicht yn it Boek fan Leinster wurde Nemain en Babd keppele as froulju fan Neit. Oare boarnen neame Fea as de oare frou fan Neit, en yn in geneälogyske tekst wurdt beweard dat sawol Nemain as Fea dochters wiene fan Elcmar fan de Brugh (Newgrange oan 'e Boyne), de soan fan Delbaeth, de soan fan Ogma, de foarfjochter fan kening Nuada fan 'e Tuatha Dé Danann.

Yn it grutte Iersktalige epos *[[Táin Bó Cuailnge]]* ("De Kowestellerij fan Cooley") is it Nemain dy't de legers sa yn betizing bringt dat alliëarde troepen inoar ôfslachtsje. As it leger fan keninginne Medb ûnderweis nei Cuailnge te Magh-Tregham arrivearret, yn it hjoeddeistige greefskip Longford, ferskynt Nemain mank de krigers en falt harren oan, wêrby't se sa'n gaos feroarsaket dat dy pas delbêde wurde kin as Medb sels fanwegen komt. Yn in oare passaazje fan deselde tekst wurdt ferteld dat Nemain in tige machtige Ierske oarlochsgoadinne is, dy't hûndert man deadzje kin mei ien inkele striidgjalp. Yn guon ferhalen ferskynt Nemain fierders as in *[[bean nighe]]*, de skriemende waskfrou by de rivier, dy't de klean of it yngewant fan in ta sneuveljen doemde kriger wasket.
Leperkaan

In **leperkaan** (fan it Ierske *leipreachán* fia it Ingelske *leprechaun* en it Nederlânske *leperkaan*) is in soarte fan mytysk wêzen út 'e folkloare fan Ierlân. It is in ierdgeast dy't yn 'e regel foarsteld wurdt as in lyts burdich mantsje, klaaid yn in griene knibbelbroek en in grien jaske, in wyt oerhimd en wite knibbelhoazzen, swarte gaspskuon, in swarte mulrym mei in grutte gasp en in griene nei boppen ta taps tarinnende hege hoed mei in swarte hoedbân dy't oan 'e foarkant ek in gasp hat.

Leperkanen steane derom bekend dat se kattekwea en oare streken úthelje. It binne solitêre wêzens dy't neffens de Ierske folksferhalen in grut part fan 'e tiid trochbringe mei it reparearjen fan skuon. Hja soene boppedat in pot fol goud ferburgen hawwe oan 'e ein fan in reinbôge. As in leperkaan fongen wurdt troch in minske kin er trije winsken ferfolje yn ruil foar syn frijlitting. Dêrby moat men der lykwols om tinke dat de leperkaan mei alderhanne snoade slimmichheidsjes besykje sil om oan it ferfoljen fan syn oandiel fan 'e ôfspraak te ûntkommen. As men him dan te slim ôf is, sil de leperkaan ornaris yn grutte grime ûntstekke en mei tsjinnichheid en ûnfatsoen dwaan wat er ûnthjitten hat.

Krekt as dat by oare Ierske ierdgeasten it gefal is, soe it skoan kinne dat leperkanen ôflaat binne fan 'e Tuatha Dé Danann, in goaderas út 'e Ierske mytology. Dy teory wurdt ûnderstipe troch it feit dat leperkanen yn 'e Ierske myten frijwol net foarkomme, en har pas yn 'e kristlike perioade ûntjoegen ta promininte personaazjes yn 'e Ierske folkloare. In soad hjoeddeistige foarstellings fan leperkanen binne grutdiels basearre op delbûgende njoggentjinde-iuwske karikatueren fan 'e Ieren as etnyske groep.
Lily Carter

**Lily Carter**, echte namme: **Nicole Wood** (Yoncalla (Oregon), 15 april 1990), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan mingd Iersk-Ingelsk etnysk komôf. Har hjoeddeiske skûlnamme wurdt ek wol (mis)stavere as Lili Carter, en hja hat yn it ferline ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Lily B. en Navaeh Lee. Carter sette yn 2010 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en is dêrmei tige súksesfol. Yn 2013 wûn se sawol de AVN Award, de XRCO Award as de Xbiz Award yn 'e kategory bêste aktrise.

## Libben en karriêre
Carter waard yn 1990 berne yn Yoncalla, yn 'e Amerikaanske steat Oregon. Yn 2010, doe't se tweintich jier wie, sette se útein mei in karriêre as webcamgirl wêrby't se solosekssênes die. Dêrby wurke se earst ûnder de skûlnamme Naveah Lee, mar naam se letter de skûlnamme Lily Carter oan. Dy basearre se op 'e namme fan *mainstream*-aktrise Lynda Carter, dy't yn 'e 1970-er jierren ferneamd waard yn 'e rol fan 'e superheldinne Wonder Woman. 

Nei ferrin fan tiid begûn Carter ek lesbyske sênes te dwaan, en dêrnei folgen sênes mei manlike akteurs, hoewol't se úthâldt dat se eins lesbiënne is. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt 2010 yn mear as 180 pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Jules Jordan Video, Elegant Angel, New Sensations, Digital Sin, Devil's Film, Wicked Pictures, Evil Angel, Diabolic Video en Red Light District.

Dêrnjonken hat Carter ek wol yn 't spier west foar minder bekende studio's, lykas Pure Play Media, West Coast Productions, Mile High Media, Girlfriends Films en Third Degree Films. Ek hat se in protte wurke foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings, Brazzers, Naughty America, BlacksOnBlondes en Muffia. Yn 2013 wûn Carter de AVN Award (de Oscar fan 'e pornowrâld) yn 'e kategory bêste aktrise, foar har rol yn 'e film *Wasteland*. Foar dyselde rol wûn ek XRCO Award en de Xbiz Award foar bêste aktrise. Carter har leafhawwerijen binne kuierjen, tennis en lêzen.

## Lichemsskaaimerken
Lily Carter is blank, mei blauwe eagen en brún hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.60&nbsp;m lang, mei in gewicht fan 47&nbsp;kg, en in natuerlike kupmaat 32B. Se hat gjin piercings, mar wol twa tatoeaazjes fan stjerren op har ûnderbúk, tusken har nâle en har fagina yn.

## Prizen en nominaasjes

## Keppelings om utens
* Offisjele webside fan Lily Carter
* Biografy en filmografy fan Lily Carter yn 'e ''Internet Movie Database'' (IMDb)
* Biografyske gegevens en filmografy fan Lily Carter yn 'e ''Internet Adult Film Database'' (IAFD)
* Biografyske gegevens fan Lily Carter op ''FreeOnes''
Wearhyena

In **wearhyena** is in mytysk wêzen út 'e folkloare en mytology fan Noard-, West- en East-Afrika, de Hoarn fan Afrika en it Midden-Easten. De term 'wearhyena' is in neologisme dat foarme is nei analogy fan it âldere wurd 'wearwolf'. Nettsjinsteande de nije namme is it wêzen dat dermei oantsjut wurdt, al hiel âld. Foarhinne waard hjirfoar in ferskaat oan lânseigen nammen brûkt, lykas *bultungin*, sa't de Kanoery út 'e krite fan 'e Tsjaadmar, yn West-Afrika, sa'n wêzen neame, of *buda* (ek wol stavere as *bouda*), sa't sa'n skepsel yn Etioopje neamd wurdt. 

In wearhyena is in minske dy't himsels feroarje kin yn in hyena, krekt sa't in wearwolf in minske is dy't himsels yn in wolf feroarje kin. Oars as dat by wearwolven it gefal is, kin de stalferwikseling ek oarsom wurkje, en wurde wearhyena's yn 'e Afrikaanske folkloare sadwaande soms ek wol omskreaun as hyena's dy't harsels yn minsken feroarje kinne. Yn it eardere Bornû-Ryk yn West-Afrika leaude men fan âlds dat beskate doarpen dêrsanne, wêrûnder ien mei de namme Kabultiloa, folslein troch wearhyena's befolke waarden. It leauwen yn wearhyena's komt ek foar yn Sûdaan en Tanzania. De Berbers fan Marokko leauwe fan âlds yn it bestean fan lju dy't harsels nei it fallen fan it tsjuster yn in wearhyena feroarje kinne, mar by moarnsdage wer weromferoarje yn minsken.

Yn Etioopje wie it leauwen dat hoefsmidden, dy't dêr in erflike kaste foarmen en as in soarte fan tsjoenders of heksen beskôge waarden, harsels yn hyena's feroarje koene. Fan harren waard sein dat se nachts grêven leechrôven, en se waarden sadwaande mei erchtinkendheid besjoen troch harren lânslju, likernôch sa't yn Nederlân foarhinne Roma en wenweinbewenners besjoen waarden. Mei't in protte Falasja's (Etiopyske Joaden) it amt fan smid útoefenen, waard dy hiele etnyske groep ek wol beskôge as besteande út wearhyena's, en derfan beskuldige dat se de liken fan kristenen opgroeven en opieten.
534 f.Kr.

## Foarfallen
* maart of april - Yn Atene wurde ûnder it Feest fan Dionysus foar it earst in toanielwedstryd holden.

## Berne

## Ferstoarn
Antikwariaat

In **antikwariaat** is in boekhannel dy't him spesjalisearre hat yn 'e ferkeap fan âlde (twaddehâns) boeken, ansichtkaarten en printen. De eigner wurdt in antikwaar neamd, net te betiizjen mei in antikêr, dy't him taleit op kennis fan en mooglik hannel yn antyk.

Op it mêd fan antikwariaten wurdt gauris in ûnderskie makke tusken saken dy't útferkochte, faak âlde en kostbere, mar ek wol nije, bibliofile boeken ferkeapje, en moderne antikwariaten, dy't twaddehâns boeken ferkeapje dy't faak ek noch wol nij leverber binne. Sokke moderne antikwariaten beskikken gauris oer in ramsjôfdieling, mei folslein nije, mar ôfprize boeken. Njonken antikwariaten foar 'gewoane' boeken binne der ek guon dy't har spesjalisearre hawwe as stripantikwariaat en inkeld stripboeken ferkeapje. 

Fierders besteane der ek antikwaren dy't inkeld in ferstjoerantikwariaat beheare, en dy't harren klanten foarhinne fûnen troch it ferstjoeren fan katalogussen en tsjintwurdich yn tanimmende mjitte fia in eigen webside op it ynternet. By dizze wurkwize bestiet der dus gjin eigentlike winkel, mar wurde de klant de boeken op bestelling tastjoerd. De measte antikwariaten dy't wol oer in winkel beskikke, hawwe hjoed de dei trouwens ek faak in webside dêr't bestellings op pleatst wurde kinne. Tsjintwurdich binne der ek spesjalisearre ynternetwebsiden dy't besteane om foar in grut ferskaat oan selsstannige beropsantikwariaten boeken te ferkeapjen, lykas Boekwinkeltjes.nl, AddAll en Eurobuch. 

Der bestiet in Nederlânske fakferiening foar antikwariaten, de *Nederlandsche Vereeniging van Antiquaren* (NVVA). Dy ferlient beskerming oan 'e keaper troch malafide ûndernimmings te bestriden, sadat men wis wêze kin fan itjinge dat men keapet.
1870 f.Kr.

## Foarfallen
* *sûnder datum* - Neffens guon leginden soe de god Lugh dit jiers hege kening fan Ierlân wurden wêze.

## Berne

## Ferstoarn