open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferdinand Oldewelt

**Ferdinand Gustaaf Willem Oldewelt** (Amsterdam, 19 augustus 1857 - Laren, 22 april 1935) wie in Nederlânske keunstskilder.

## Libben en wurk
Ferdinand Oldewelt studearre fan 1871 oant 1878 oan de Ryksakademy te Amsterdam, dêr 't er studearre ûnder lieding fan prof. August Allebé en Barend Wijnveld.

Dêrnei foltôge er syn oplieding oan de Antwerpske akademy as learling fan ûnder oaren Karel Verlat. Yn 1891 waard er beneamd ta haadlearaar oan de skoalle foar keunstniverheid te Haarlim, wêrnei 't er yn 1896 beneamd waard ta direkteur fan de Akademy Minerva yn Grins.

Dêrnei waard er yn 1903 beneamd ta haadlearaar oan de Willem de Kooning Akademy te Rotterdam, oan hokker ynstitút er oant syn pensjoen yn 1922 ferbûn bleau. Hy wie learaar fan ûnder oaren Stans Balwé, Pieter den Besten, Gesina Boevé, Alida van Houten, Herman Mees, Henri Minderop en Henk Schilling.

Yn 1890 wie er ien fan de earste skilders dy 't skildere yn it lettere keunstnersdoarp Laren, mar earst yn 1922 fêstige er him dêr.

Oldewelt wie lid fan "Arti et Amicitiae" en "Pulchri Studio".

## Galery

Aap met jong, objectnr A 13988.tif|*Aap mei jong*
SA 1243-Angorakat.jpg|Angorakat
Ferdinand Oldewelt - Spaanse vrouw.jpg|*Spaanske frou*
Ferdinand Oldewelt - Een zigeunermeisje in een kerk - 1619 (MK) - Museum Boijmans Van Beuningen.jpg|*Sigeunerfamke yn in tsjerke*
SA 561-Optocht van de Nassau's in de Nederlanden op het Sophiaplein te Amsterdam.jpg|*Optocht fan de Nassau's op it Sophiaplein te Amsterdam*
Jonge vrouw bordurend bij het open raam (1887) door Ferdinand Oldewelt.jpg|*Jonge frou oan 't borduerjen by it iepen rút*
Ferdinand Oldewelt - Varkensmarkt op de Grote Markt, Groningen, - 0000.0672 - Groninger Museum.jpg|*Bargemerk op de Grutte Merk, Grins*
Schapen in een stal, RP-T-1963-310.jpg|*Skiep yn in stâl*


## Keppeling om utens
* Oldewelt yn www.biografischportaal.nl
Pylksturtpappegaaido

De **pylksturtpappegaaido** (*Treron apicauda*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

De mantsjes binne 32 oant 36 sm lang, wylst it wyfke likernôch 28 sm mjit.

Pylksturtdowen binne foar it meast griengiele dowen mei karakteristike lange sintrale sturtfearren. Mansjes en wyfkes hawwe in griene mantel en limoengriene boppedielen. De sturt is blaugriis en de ûndersturtdekfearren binne kastanjebrún. It mantsje hat ek oranje op it boarst, dat ûntbrekt by it wyfke. De eachring is blau, lykas ek de snaffel, dy't útrint op in griene of giele punt. It wyfke hat oer it generaal doffere kleuren en har sintrale sturtfearren binne koarter. 

## Fersprieding
Pylksturtpappegaaien komme fan it uterste noarden fan Yndia oer Nepal oant Súdeast-Aazje foar. 

## Undersoarten
Der wurde trije ûndersoarten erkend:

* *T. a. apicauda*: fan 'e Himalaya oant súdwestlik Sina en Myanmar.
* *T. a. laotianus*: súd Sina, noardlik Fjetnam en noardlik Laos.
* *T. a. lowei*: Tailân en sintraal Laos.

## Status
It oantal fûgels fan 'e soarte liket ôf te nimmen, alhoewol't it net bekend is hoe grut de populaasje is. Der wurdt fan útgien dat de populaasje net hurd tebekrint en de soarte wurdt neffens de Reade list fan it IUCN dêrom as 'net bedrige' klassisifisearre.
Fryx

***Fryx*** wie in Frysk tydskrift foar polityk en kultuer dat ferskynde tusken 1980 en 1991. 

It nulnûmer hie noch gjin namme, mar it earste nûmer ferskynde yn maart 1980. Dy neffes de LC ‘Asterix-eftige namme’ waard yn it earste numer fan april 1980 net ferklearre.

It blêd neamde him ûnôfhinklik, kritysk tydskrift foar polityk en kultuer. *Fryx* ûntstie as inisjatyf fan de ôftreden redaksje fan tydskrift *[[De Stiennen Man (tydskrift)|De Stiennen Man]]* omdat de Ried fan de Fryske Beweging syn belied wegere te sanksjonearjen. 

*Fryx* begûn mei tsien nûmers yn it jier, dêrnei sakke de frekwinsje hoewol’t it tal siden praktysk lyk bleau. Underwerpen wiene Fryske aktualiteit, taalkunde en frisistyk, ferfrysking fan plaknammen. Driuwende krêft en grutste bydrager wie Tony Feitsma. Benammen fan belang fanwegen de treflike artikels oer de skiednis fan de Fryske Beweging en de wiidweidige dokumintaasje oer aktuele ûnderwerpen.

Yn it blêd skreaune neist redakteur Tony Feitsma minsken as Karel Gildemachter, Jelma Knol en Trinus Riemersma. Op literêr mêd siet it blêd tusken *[[Lyts Frisia]]* en *De Federalist* yn.
Kanielkoppappegaaido

De **kanielkoppappegaaido** (*Treron fulvicollis*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De kanielkoppappegaaido wurdt likernôch 27 sm lang. By de soarte is der in dúdlik ferskil tusken mantsjes en wyfkes.

De mantsjes hawwe in readbrune kop en hals. Op 'e mantel en wjukken giet de kanieleftige kleur yn pears oer. It boarst is goudgrien en de búk gielgrien. De flanken binne griisgrien. De bûtenste sturtfearren binne griisgrien en hawwe oan 'e ein in swarte kleur mei in grize seame. De snaffel hat in rôze basis en wurdt nei de spits ta hiel ljochtblau. De poatsjes binne readeftich.

Wyfkes ûnderskiede har fan 'e mantsjes troch in grize foarholle en griene kleuren. Jonge fûgels hawwe in soad fan 'e wyfkes. 

## Fersprieding
Kanielkoppappegaaidowen komme yn subtropyske en tropyske mangrovebosken, strewellen en sompen foar. De fûgel komt yn Brûnei, Yndoneezje, Maleizje, Birma, Singapoer en Tailân foar.

## Undersoarten
De kanielkoppappegaaido hat fjouwer ûndersoarten:

* *Treron fulvicollis fulvicollis* (Wagler, 1827) – fan Birma oer Tailân en Maleizje oant Sumatra, ynklúsyf de Riau- en Lingga-eilannen en de eilannen Bangka en Belitung.
* *Treron fulvicollis melopogenys* (Oberholser, 1912) – op 'e eilannen Nias en Siberut foar de westkust fan Sumatra.
* *Treron fulvicollis oberholseri* (Chasen, 1935) – op 'e Natuna-eilannen yn 'e Súdsineeske See.
* *Treron fulvicollis baramensis* (A. B. Meyer, 1891) – op Borneo en lytse eilannen oan 'e noardkust fan Borneo.

## Status
Der wurdt fanút gien dat de seldsume soarte aardich te lijen hat fan in flugge efterútgong, itjinge in soad te meitsjen hat mei it ferlies fan biotoop. De fûgel komt selden boppe de 200 m en ek dêrom is de kanielkoppappegaai kwetsber. De gefolgen fan it biotoopferlies wurde noch slimmer troch de lokale jacht. De soarte wurdt op 'e Reade list dêrom as 'kwetsber' klassisifisearre.
Yndyske pappegaaido

De **Yndyske pappegaaido** (*Treron vernans*) is in fûgel út it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

Yndyske pappegaaidowen binne fûgels fan 25 oant 30 sm grut. Se wege 105-160 gram. De fûgels binne griis op 'e krún, hawwe griisblauwe kopfearren, dy't yn 'e hals en op 'e nekke yn rôze oergeane, in oranje flek op it boarst en binne giel op 'e búk. It wyfke hat minder ferskaat yn kleur, is grien fan boppe en gielgrien fan ûnder. Mantsjes en wyfkes hawwe opfallende giele en swarte wjukpinnen en giele flekken op de ûnderste sturtdekfearren.      

## Fersprieding
Yndyske pappegaaidowen komme yn 'e lannen om 'e Yndyske Arsjipel foar, fan Súdeast-Aazje oant de Filipinen en Yndoneezje. 

## Status
De fûgel komt yn in grut gebiet foar en de populaasje is stabyl. De soarte wurdt neffens de Reade list fan it IUCN net bedrige.
Lytse pappegaaido

De **lytse pappegaaido** (*Treron olax*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De lytse pappegaaido wurdt 21 oant 22 sm lang. It is in kompakt doke mei in grutte geslachtsdimorfy. It mantsje hat in grize kop en it boppediel fan 'e kop, de hals en de nekke binne donkergriis. It krop is donkeroranje en de búk gielbrún. De iris fan 'e fûgel is krêmkleurich mei dêrom hinne ljochtbrún. Om it each hat de fûgel in ljochtblauwe eachring. 

Wyfkes ûnderskiede har fan mantsjes troch in donkere, oliifkleurige boppekant en in gielgrien ûnderbealchje. 

## Fersprieding
Lytse pappegaaidowen komme op it Maleizyske skiereilân (Tailân en Maleizje) oant Sumatra foar, ynklusyf de Riau-eilannen en de eilannen Bangka en Belitung. It ferspriedingsgebiet giet oant nei Kalimantan op Borneo en it westen fan it eilân Java. 

De fûgel komt dêr algemien foar en wit him oan te passen oan bewenne gebieten mei genôch grien. Se libje meast op leechlân en  lykas alle pappegaaidowen is it in dowesoarte, dy't yn beammen libbet.    

## Status
De dokes ha in grut ferspriedingsgebiet en alhoewol't it oantal tebekrint, wurdt de soarte as net-bedrige op 'e Reade list fan IUCN klassifisearre.
Madagaskarpappegaaido

De **Madagaskarpappegaaido** (*Treron australis*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).
De soarte is endemysk op Madagaskar 

## Beskriuwing

Madagaskarpappegaaidowen wurde likernôch 32 sm lang en wege tusken 168 en 256 gram. Tusken mantsjes en wyfkes besteane gjin grutte ferskillen. De kop, de hals en it boarst binne gielbrún, de flanken griisgrien. De rêch en de wjukken binne oliifgrien; de sekundêre slachpinnen binne ek oliifgrien mar hawwe in bleekgiele seame, wylst de haadslachpinnen swart binne. De stjoerfearren binne blaugriis oant griengriis. De fûgels hawwe in ljocht blaugrize snaffel. It fleizige membraan oer de noasiepening is read, de iris blaueftich en de poaten binne giel.      

## Undersoarten
De Madagaskarpappegaaido is te ferdielen yn twa ûndersoarten:
* *T. a. xenius*: westlik Madagaskar.
* *T. a. australis*: eastlik Madagaskar.

## Status
De fûgel komt lokaal in soad foar op Madagaskar, ek op 'e Nosy Hara-arsjipel. Fanwegen it fleis wurdt der in soad op 'e fûgels jage, mar de populaasjes werstelden harren hieltiten wer fan tebekgong. De IUCN klassifisearret de do op 'e Reade list as net-bedrige.
Diggelfjûr

**Diggelfjûr** wie it meidielingeblêd fan de stifting Fryske Kultuerried. It blêd ferskynde tusken 1956 en 1967.

## Sjoch ek
* Diggelfjoer
Diggelfjoer

* Diggelfjoer (natoerferskynsel)
* Diggelfjoer (Goutum), doarpskrante fan Goutum
* Diggelfjûr, meidielingeblêd fan de Fryske Kultuerried
* Brouwerij Diggelfjoer, bierbrouwerij yn Drachten
Diggelfjoer (natoerferskynsel)

**Diggelfjoer** of dwaalljocht, wylde lantearne, spûkljocht, sint-elmusfjoer, hipperljocht en nachtlampke , is in natoerferskynsel dat optreedt as grutte ladingsferskillen opboud wurde eardat de ûntlading komt.

It ljochtferskynsel kin barre at foarwerpen by de grûn sa sterk laden wurde dat der (posityf) laden fûnken út weilekke. It ferskynsel hat in grien- of blau-wyt-eftige kleur.
Diggelfjoer is net gefaarlik. It spoekeftige blau-wite ljocht kin minutenlang om in foarwerp dûnsje, mar fertart dêrby hielendal neat en it is frij fan waarmte. It ferskynsel docht him faak foar by ûnlijich en buoïch waar. By fleantugen is diggelfjoer gjin ûngewoan ferskynsel.

## Namme
In ferklearring fan de Fryske namme is net bekend. Mooglik dat de fersprate ljochtpuntsjes tinken diene oan diggels fan ierdewurk.
Yn oare talen wurdt it ferskynsel wol Sint Elmusfjoer neamd, nei Sint Erasmus, ek wol Sint Elmo. Sint Elmus wie patroanhillige fan de seelju, dy ’t it ferskinen derfan seagen as foarteken fan  tichterby kommend ûnheil.
Gielbúkpappegaaido

De **gielbúkpappegaaido** of **Waaliado** (*Treron waalia*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Status
De gielbúkpappegaaidowen hawwe in grut ferspriedingsgebiet en alhoewol't it oantal tebekrint troch biotoopferlies, wurdt de soarte as net-bedrige op 'e Reade list fan IUCN klassifisearre. 

## Beskriuwing

Gielbúkpappegaaidowen binne 31 oant 32 sm lang en wege 251 oant 268 gram. De fûgel is oan 'e boppekant oliifgrien, op 'e búk heldergiel. De kop, hals en it boarst binne ljocht griisgrien. De skouders binne wynread, de poarten giel. De iris fan 'e fûgel is read en hat in ljochtblauwe eachring.   

Wyfkes binne wat kleur oanbelanget itselde as mantsjes, mar wat bleker. Se binne in bytsje lytser. 

## Iten
Gielbúkdowen ite beien, mar fral figen. Wylst oare fruitdowen yn it wyld net altiten de foarkar ha foar ien fruchtsoarte, kieze gielbúkpappegaaidowen hast altiten foar de fruchten fan 'e figebeam *Ficus platyphylla*, dy't likernôch 18 m heech wurde kin.

## Fersprieding
It fesprieidingsgebiet fan 'e fûgels leit fan Senegal yn in brede bân nei East-Afrika oant it Arabyske skiereilân (Saûdi-Araabje, Jemen en Oman). In populaasje yn Kûweit is hjoed-de-dei útstoarn. De soarte komt foar yn in biotoop mei hege beammen yn 'e buert fan wetter oant in hichte fan 2400 m.    

## Undersoarten
* *T. w. jubaensis* Benson, 1942 – Beneamd nei de Somalyske rivier Juba. Fersprieding: Somaalje.

## Status
De fûgel nimt yn oantal stadichoan ôf, mar hat noch in grut ferspriedingsgebiet en dêrom wurdt de gielbúkpappegaaido op 'e Reade list fan 'e IUCN as net-bedrige klassifisearre.
Sjedêrrr!!!

***Sjedêrrr!!!*** wie in learlingetydskrift dat útjûn waard troch it Mienskiplik Sintrum foar Underwiisbegelieding. 

It moanneblêd wie ornearre foar learlingen fan it fuortset ûnderwiis en koe yn de basisfoarming as learmiddel brûkt wurde.  Foar learlingen fan de basisskoalle bestie it magazine De Holder. Sûnt 1994 wurke Sjedêrrr gear mei Frysk & Frij en De Holder. Yn it blêd stie it stripferhaal ‘Skobber d’ Bonk’.
Meiwurkers oan Sjedêrrr wiene ûnder oare Jaap Wolthuizen, Willem Tjerkstra en de Boalserter skriuwster Giny Bastiaans.  De útjefte waard subsidearre troch de provinsje Fryslân mei *f* 25.000 jiers.
Perihelium

It **perihelium**, út it Latyn, fan *peri* ("tichtby") en *helios* ("Sinne"), is it plak yn de omrin om de Ierde wat it tichtst by de swiertepunt fan de Sinne leit. Op dat stee fan de omrin, tichteby dat fan de Sinne, is de faasje fan de Ierde it heechst. It perihelium fan de Ierde leit sa dat it tusken de 2 en 5 jannewaris falt. Dat makket de winters op it noardlik healrûn op himsels krekt wat waarmer as dy fan it súdlik healrûn.

Meer yn it generaal, hat in objekt dat om in oar draait, in periapsis, in punt fan de bôge wat it tichtst by dat fan it draaipunt leit. Oarsom, is by de omrin om de Ierde it punt it fierst wei fa de Sinne it aphelium.
Wytbúkpappegaaido

De **wytbúkpappegaaido** (*Treron sieboldii*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De wytbúkpappegaaido hat in lingte fan likernôch 36 sm. It is in middelgrutte, kompakte do, dy't likernôch like grut is as in lytse stedsdo. 

In gesicht fan it mantsje is ljochtgiel en giet yn 'e nekke en hals yn donker oliifgrien oer. De mantel is meast donkergrien en de lytse en middelste dekfearren binne faak fioletbrún, mar by it skouder kin it oliifgrien wêze. De grutte dekfearren binne swart en hawwe oan 'e bûtenflaggen smelle, sitroengiele rânen. De sekundêre slachpinnen binne swarteftich mei giele rânen en dat jildt ek foar de haadslachpinnen. De rêch en de boppesturtfearren binne donkergrien. De sturt is kylfoarmich opboud en de bûtenste stjoerfearren binne swarteftich.

It kin en de kiel binne ljocht giel, wylst it boarst griengiel mei wat oranje en de búk wyteftich oant gielbrún is. De flanken binne oliifgriis. De iris is rôze oant fiolet mei in blauwe binnenring. De smelle eachring is blaugriis. De waakshûd om de snaffelbasis is ljochtblau, de snaffelspits is grizer. De poaten binne read oant fiolet.   

Doffers en wyfkes ha net hiele grutte ferskillen. Wyfkes misse de brúnfiolette kleur op 'e dekfearren en hawwe in matgrien boarst sûnder oranje.

## Fersprieding
De soarte komt in it súdwesten fan Sina, Laos, Noard-Fjetnam en lokaal yn Tailân foar. Fierder komt de wytbúkpappegaaido yn Taiwan en Japan foar, mar yn it noarden fan Japan is de wytbúkpappegaaido allinne in briedfûgel. 

Wytbúkdowen libje yn pearkes of lytse groepen fan 10 yndividuën. Yn Japan is it in skouwe fûgel.  

## Iten

De wytbúkpappegaaidowen libbet fan fruchten en mei it leafste wylde kersen fan 'e *Prunus maximowiczii*. Dernjonken yt de fûgel ek druven en stienfruit. Winterdeis yt de fûgel ikels. Wytbúkdowen komme allinne op 'e grûn om te drinken.

## Undersoarten

De wytbúkpappegaaido is yn fjouwer ûndersoarten te ûnderskieden:

* *T. s. sieboldii*: Japan en eastlik Sina.
* *T. s. fopingensis*: eastlik Sichuan en súdlik Shaanxi (Sintraal-Sina).
* *T. s. sororius*: Taiwan.
* *T. s. murielae*: it súdlike diel fan Sintraal-Sina, noardlik en sintraal Fjetnam en noardlik Tailân. 

## Status
De populaasje nimt ôf en it is ûnbekend hoe grut de populaasje is, mar de fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrom wurde wytbúkpappegaaidowen troch de IUCN as net-bedrige klassifisearre.
Kilesturtpappegaaido

De **kilesturtpappegaaido** (*Treron sphenurus*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

De Kilesturtpappegaaido is in 30 oant 35 sm lang griene do mei in karakteristike lange en kilefoarmige sturt. Yn ferlikening mei oare pappegaaidowen yn 'e regio hat er nochal ûndúdlike giele rannen op 'e wjukdekfearren en tertials. De sturt en de bopperomp binne donkergrien. It mantsje hat in readbrune flek oan 'e boppekant, mar minder grut as by de pappegaaidowen fan 'e pompadour-soartegroep. Ek hat er wat oranje op 'e krún en it boarst. It wyfke hat in effen griene kop.    

Fûgels yn Fjetnam en it skiereilân Malakka binne wat lytser en donkerder. By de mantsjes ha se gjin of minder oranje op it boarst en is de readbrune flek oan 'e boppekant beheind ta de skouders. 

De fûgel is it meast besibbe oan 'e wytbúkpappegaaido (*T. sieboldii*) en de Formosapappegaaido (*T. formosae*).

## Foarkommen
Kilesturtpappegaaidowen libje yn 'e grienbliuwende leafbosken en boskrânen, mei fral de iik, de yp, de laurier en de rododendron. Yn Súdeast-Aazje wurdt er op in hichte tusken 770 en 2.565 meter sjoen.

## Gedrach
It nêst wurdt yn in beam boud op sa'n seis oant tolve meter boppe de grûn. It lechsel bestiet út twa aaien. De fûgel is foar it measte in stânfûgel. Winterdeis wolle de fûgels yn it noardlike diel fan it ferspriedingsgebiet noch wol trekke. Hy yt ferskillende soarten fruit en beien, wêrûnder figen en moerbieien.   

## Undersoarten

De kilesturtpappegaaido is yn trije ûndersoarten te ferdielen:
* *Treron sphenurus sphenurus* – komt foar yn berchstreken fan Kasjmir oant súdwest Sina, Myanmar, noardlik Tailân en Laos.
* *Treron sphenurus robinsoni* – komt foar yn 'e  berchstreken fan it skiereilân Malakka en sintraal Fjetnam.
* *Treron sphenurus korthalsi* – komt foar yn ît heechberchtme fan Sumatra, Java, Baly en Lombok.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte, stabile populaasje. Oannommen wurdt dat de fûgel gjin lêst hat fan in substansjele bedriging en wurdt dêrom troch de IUCN as net-bedrige kategorisearre.
Oranjeboarstpappegaaido

De **oranjeboarstpappegaaido** (*Treron bicinctus*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

De soarte liket in soad op oare pappegaaidowen, lykas de gielpoatpappegaaido en de Yndiaaske pappegaaido, mar it kastanjebrún op 'e wjuk ûntbrekt by him. It mantsje hat gjin grize mar in gielgriene krún en in smelle lila bân op it boppeboarst en dêrûnder in bredere oranje bân. De nekke is blaugriis. De ûndersturtdekfearren binne kanielkleurich mei de langere fearren giel omrâne. Fan boppe is de sturt griis mei in brede donkere bân.   

Wyfkes binne fan ûnder giel en ha gjin lila en oranje bân. De ûndersturtdekfearren ha in doffere kanielkleur mei griene flekken. De boppesturt hat lykwols laaigrize fearren yn stee fan grien, lykas by de wyfkes fan 'e Yndiaaske pappegaaido of Srylankaanske pappegaaido.

## Fersprieding
De oranjeboarstpappegaaido is in boskfûgel en hat in grut ferspriedingsgebiet yn it suden fan Aazje yn it leechlân fan 'e Terai yn Noard-Yndia en Súd-Nepal, de Himalaya oant 1500 m, Súd-Yndia (West-Ghats en East-Ghats) en de bosken fan Sry Lanka. Fierder libje se yn Birma, Tailân, it Maleizysk skiereilân, Fjetnam, Java, Baly en Hainan.   

## Undersoarten
De soarte wurdt ferdield yn fjouwer ûndersoarten:
* *T. b. leggei*: Sry Lanka.
* *T. b. bicinctus*: fan Yndia oant Súdeast-Aazje.
* *T. b. domvilii*: Hainan (Sina).
* *T. b. javanus*: Java en Baly.

## Status
Oranjeboarstpappegaaidowen hawwe in grut ferspriedingsgebiet en alhoewol't it oantal tebekrint troch biotoopferlies, wurdt de soarte as net-bedrige op 'e Reade list fan IUCN klassifisearre.
Ambigram

In **ambigram**, in gearstalling út it Latynske *ambi-* ("beide") en it Grykske -γραμ, *-gram* ("tekening", "skrift"), is skrift dat op mear manieren lêzen wurde kin: fan links nei rjochts én fan rjochts nei links, of rjochtop én ûnderstboppest. 

It kin normaal en ûnderstboppest deselde of in oare tekst opleverje. Der binne ferskate soarten ambigrammen, lykas de neifolgjende twa: it rotaasjetype, in wurd dat presys itselde bliuwt at men it 180 graden draait, bygelyks it wurd 'nou'. In twadde soarte is it refleksjetype, dat yn spegelbyld lêzen wurde kin, bygelyks it wurd 'TOT'.
Oer it generaal binne der gjin fêste methoades om in ambigram te meitsjen, mar der besteane stap-foar-stap ynstruksjes. 

Dêrneist besteane der sûnt 1996 ferskate ambigramgenerators útkomd. De measte wurkje neffens it prinsipe fan de Ambimatic, in generator makke troch David Holst yn 1996. Dy generator brûkt in kolleksje fan 676 letters, wêryn ’t elke mooglike kombinaasje fan letters útwurke is. Sa kinne simpele ien-op-ien-ambigrammen makke wurde. Yn 2005 waard op de website flipscript.com in twadde metoade presintearre dy ’t in databank brûkt fan mear as 5000 kurves om kompleksere ambigrammen te meitsjen.
## Galery

Ambigram Ambigram Wikipedia (animated).gif|Ambigram *Wikipedia*. 180°-rotaasjesymmetry
Ambigram Escher and tessellation background - photomontage with reversible hands.jpg|Escher
Ambigram Bounce, Adidas pink shoe - animated.gif|Skuonanimaasje
Ambigram_Say_Yes_radial_pattern_rainbow_color_-_rotation_animation.gif|*Say Yes*. 180°-rotaasjesymmetry
Ambigramm Jude Muslim (black and red - animated).gif|Muslim - Jude
SUN microsystems logo ambigram.png|SUN
Ambigram Ideal, polysymmetrical logo printed on blue textile.jpg|Ideal
Ambigram iPhone avoid! - animation.gif|iPhone
Ambigram New Man logo by Raymond Loewy (blue background).png|
Ethnology Without Borders 2018 Conference Logo.png|
Ambigramme Nouvel an - chaine - animation.gif|Nouvel an
Ambigram Real Fake animated (1).gif|*Real / Fake*. 180°-rotaasjesymmetry
Ambigram Say Yes radial pattern rainbow color - rotation animation.gif|Say yes
Ambigram New Man logo metal button on a shirt animated gif.gif|metalen button op in boesgroentsje
Ambigram Rio 2016.png|Ambigram *Rio 2016*. 180°-rotaasjesymmetry. Logo foar de Olympyske Simmerspullen 2016 yn Rio de Janeiro
Ambigram-8-eight-math-2-1-5-rotation-mirror-basile-morin.gif|Ambigram mei 8 + 2 + 1 + 5. rotaasjesymmetry, spegelsymmetry
Magic-Dream video.mpg|Magic dream fideo
Spanwiidte

De **spanwiidte** of **wjukspanne**, ek wol de **flecht** neamd, is de ôfstân fan 'e iene wjukpunt nei de oare, by in sitewaasje wêrby't de wjukken folslein spraat binne. Yn 'e soölogy wurdt dit begryp brûkt foar it opmjitten fan 'e grutte fan fûgels, flearmûzen en wjukte ynsekten. Yn 'e paleöntology wurdt der gebrûk fan makke foar it opmjitten fan pterosauriërs. En yn 'e technyk wurdt itselde begryp brûkt foar it opmjitten fan fleanmasines. By moles is de spanwiidte de lingte fan 'e roede. By minsken sprekt men soms ek fan spanwiidte as synonym foar earmspanne, de ôfstân fan 'e fingertoppen fan 'e iene hân nei dy fan 'e oare, as de earms sydling útstutsen binne.

__NOTOC__
## Grutste en lytste spanwiidten
### Grutste spanwiidten

### Lytste spanwiidten
Formosapappegaaido

De **Formosapappegaaido** (*Treron formosae*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

Wyfkes binne hielendal grien yn ferskillende toanen en mantsjes ha dêrnjonken noch in pearsgrize flek op 'e wjukken en in oranje krún. De wjukken binne brúnswart mei smelle, gielgriene rannen op 'e gruttere dekfearren en wjukpinnen. 
 
De besibbe Rjûkjûpappegaaido  (*T. permagnus*) is lytser, hat in effen griene boppekant, in doffe readbrune skouderflek en in langere sturt. De Formosapappegaaido liket ek in soad op de kilesturtpappegaaido (*T. sphenurus*), mar hat donkerder fearren.  

## Gedrach
De skouwe fûgel libbet yn subtropysk, grienbliuwende bosken en kultuvearre lân mei beammen; op 'e eilannen benammen yn 'e heuvels en it leechlân, mar op Taiwan oant 2.000 m.  

## Fersprieding en systematyk
De Formosapappegaaido komt op Taiwan foar en de meast noardlike eilannen fan 'e Filipinen. 

De soarte bestiet út twa ûndersoarten:

* *T. f. formosae*: endemysk op Taiwan.
* *T. f. filipinus*: endemysk op 'e Filipynske Batan- en Babuyaneilannen.

Earder waard de Rjûkjûpappegaaido ta deselde soarte rekkene en guon dogge dat noch jimmeroan. 

## Status
De Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming kategorisearret de soarte as 'hast bedrige' (gefoelich). De populaasje is lyts en wurdt rûsd op 1250 oant 2000 folwoeksen fûgels, mar de grutste populaasje liket stabyl. De fûgel is seldsum yn Taiwan en tige seldsum op 'e Filipynske eilannen. De grutste bedrigingen foar de soarte foarmje it biotoopferlies en de jacht.
Stoomgemaal Mastenbroek

It **Stoomgemaal Mastenbroek** stiet oan de Kamperzeedijk, tusken Kampen en Genemuiden benoarden fan Kamperzeedijk-Oost, by it ôfwetteringskanaal de Veneriete. It stoomgemaal is yn 1855 boud om de Mastenbroekerpolder te bemeallen. It hat tsjinst dien oant 1961, doe't in elektrysk gemaal de funksje oernaam. Yn 2000 waarden skuorren yn muorren waarnommen as gefolch fan oantaaste fundearringspeallen. Wêrnei't der yn de jierren dêrnei in wiidweidige restauraasje fan it gemaal folge.


Stoomgemaal mastenbroek.JPG|*Waaierpompen en swangrêden (2009)*
Stoomgemaal mastenbroek 2.JPG|*Stoomtsjettel (2009)*
Stoomgemaal Mastenbroek 3.jpg|*wetterrêd (2014)*
Rjûkjûpappegaaido

De **Rjûkjûpappegaaido** (*Treron permagnus*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De Rjûkjûpappegaaido is in grutte, 33 oant 35 sm lange do, dy't krêftich boud is. De do liket in soad op 'e Formosapappegaaido, mar it mantsje hat in griene krún (oranje by de Formosapappegaaido), in blekere readbrune skouderflek en in langere sturt.  

## Gedrach
De Rjûkjûpappegaaido komt foar yn subtropyske, grienbliuwende bosken, yn beammen om lânbougrûn en sels yn tunen yn stêden. Hy siket heech yn 'e beammen fral nei fruit. Rjûkjûpappegaaien sette healwei febrewaris it territoarium ôf en begjinne yn april mei it brieden. De dowesoarte is fral in stânfûgel, mar winterdeis wurde se ek wol bûten it tradisjonele ferspriedingsgebiet oantroffen. 

## Fersprieding en systematyk
De soarte is endemysk op 'e Rjûkjû-eilannen yn it suden fan Japan en te ferdielen yn twa ûndersoarten: 

**T. p. permagnus*: de noardlike Rjûkjû-eilannen oant Okinawa.
**T. p. medioximus*: de súdlike Riûkjû-eilannen oant Yonaguni.

Tradisjoneel waard de fûgel ûnder de Formosapappegaaido rekkene, mar sûnt 2014 ûnderskiede BirdLife International en IUCN de fûgel as in aparte soarte. Sûnt 2021 docht ek it foaroprinnende IOC dat. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte, stabile populaasje. Neffens de ynskatting wurdt de populaasje net oan in substansjele driging bleatsteld. Dêrom wurdt de Rjûkjûpappegaaido as net-bedrige klassifisearre.
Swarte Mar (mar)

De **Swarte Mar** is in Nederlânske mar op de grins fan de provinsjes Flevolân en Oerisel. It wetter is ûntstien by de ynpoldering fan de Noardeastpolder. De Swarte Mar is ek de namme fan it dêr lizzende natuergebiet lâns de wâlskanten fan de mar.

## Sifers
*grutte: 1700 ha. 
*lingte: 12,1 km.
*breedte: 2,8 km.
*djipte: 1-2 m. bûten de farslinke, yn de farslinke 4,35 m.

## Skiednis
De Swarte Mar ûntstie yn de jierren 1940 troch de oanlis fan de westlik dêrfan lizzende Noardeastpolder. De mar is 1700 hektare grut en heart ta de rânemarren Noard fan de Iselmar (de oare twa binne it Ketelmeer en de Vossemeer).De Swarte Mar wurdt omjûn troch fjouwer gemeenten, mei de klok mei: Noardeastpolder (provinsje Flevolân), Stienwikerlân, Swartewetterlân en Kampen (dy trije lizze yn de provinsje Oerisel). Yn westlike rjochting giet de Swarte Mar fia de Ramsgeul en it Ramsdiep op 'e hichte fan de balchkeardaam by Ramspol oer yn de Ketelermar, yn noardeastlike rjochting yn de Kadoelermar en yn súdeastlike rjochting fia it Swolske Djip yn it Swarte Wetter. De Swarte Mar is frij ûndjip. Bûten de fargeulen dy't troch de skipfeart brûkt wurde, is er net djipper as ien oant twa meter. It bestiet foar it grutste part út iepen wetter. By de wâl del en om it Fûgeleilân hinne binne op guon plakken brede reidkragen te finen.

## Natuergebiet
In part fan de mar (283 ha) is yn behear fan de Feriening Natuermonuminten, it giet hjir benammen om ouwerlannen. Om de net folle foarkommende ljippeblom te behâlden, lit Natuermonuminten dizze lannen meane en beweidzje. Yn 'e reidlannen kin men de folgjende briedende fûgels oantreffe: reiddomp, brune hoanskrobber, Reidklyster en Reade reager. In part fan it reid wurdt alle jierren yn opdracht fan Natuermonuminten meand. Dêrtroch hâldt it reid syn sterkte sadat it troch fûgels benut wurde kin om der harren nêsten te bouwen.
Cees Jongsma

**Kees (Cees) Jongsma** (Skoatter Uterdiken, 22 april 1921 – It Hearrenfean, 21 maart 1996) wie in Fryske boer, politikus en folksdichter. 

## Polityk
Jongsma buorke fan 1952 ôf op de Koaipleats ûnder Bantegea. Sûnt 1958 wie er lid fan de PvdA-fraksje yn de ried fan Lemsterlân, dêr’t er ek wethâlder wie. Fierder beklaaide er funksjes yn ferskate agraryske organisaasjes. Yn 1986 stapte er út de polityk.
 
## Dichter en boer
Yn de earste oarlochsjierren publisearre hy syn gedichten yn de *Zuid-Friesland* en it wykblêd *[[Sljucht en Rjucht]]*. Syn ûnderwerpen socht er yn it boerebestean en de natoer. Sa binne der fersen oer aaisykjen, hurdriderij en beroppen lykas de melkster en de wilsterflapper. Ek beskreau er âlde gebrûken lykas it 'Sinterklaasrinnen'. Begjin santiger jierren publisearre er yn *Bolwerk*, it orgaan fan it Instituut voor Landbouwcoöperatie in Friesland. Ek ferskynden syn fersen yn it literêre blêd *[[De Oesdrip]]* fan it Skriuwersboun.

Yn 2005 waard der by in útwreidingsplan yn Bantegea in tinkteken oan him ûntbleate.

## Bibliografy
* *Boer en Dichter* (1946, útj. Torenlaan te Assen)
* *Under it ûleboerd* (1949, útj. Torenlaan te Assen
* *Milieu* (1976)
Grafhorst (Nederlân)

**Grafhorst** is in lyts stedsje yn de gemeente Kampen, yn de Nederlânske provinsje Oerisel. Grafhorst krige yn 1333 stedsrjochten. Yn 2023 hie it stêdsje sa'n 1.050 ynwenners.

Grafhorst leit tusken it Ganzendiep, in wetter dat in ferbining foarmet mei de rivier de Isel en it Swarte mar, en de Kamperzeedijk.

Oant 1 jannewaris 1937 wie Grafhorst in selsstannige gemeente. Dêrnei makke it diel út fan de gemeente IJsselmuiden. Doe't de gemeente IJsselmuiden op 1 jannewaris 2001 by de gemeente Kampen foege waard, gie ek Grafhorst diel útmeitsje fan Kampen.

Yn it Ganzendiep deun njonken Grafhorst is yn de Twadde Wrâldkriich in bommesmiter delsketten *(troch in lânwacht út polder Mastenbroek wei)*. Ien persoan hat dit oerlibbe, de oare seis fleaners kamen om, en lizze begroeven op it begraafplak fan Grafhorst.

Tradisjoneel wurdt yn Grafhorst sûnt 1333 yn oktober de "biestemerk" *(bistemerk)* holden, in doarpsfeest anneks feemerk. It fee is ûnderwilens al jierren net mear te bekennen, mar it tradisjonele feest wurdt noch hieltyd fierd op de twadde tiisdei fan oktober, Grafhorsters en âld-Grafhorsters komme dan byinoar om iel en krintebôle te iten.
Griiskrúnpappegaaido

De **griiskrúnpappegaaido** (*Treron phayrei*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

De do wurdt likernôch 27 sm lang en is in middelgrutte, kompakt boude do mei in krêftige snaffel. De fûgel is ien fan 'e seis soarten fan 'e Pompadour-groep, dy't foarhinne as ien soarte beskôge waarden. Dy fûgels hawwe allegear in readbrune rêch by it mantsje (grien by it wyfke), giele en swarte rânen oan 'e wjukfearren en in grize punt op 'e sturt. 

Tusken doffers en wyfkes binne de ferskillen beheind, dy't fral oan 'e kleur fan 'e mantel en it boarst te sjen binne. It kastanjebrún op 'e mantel fan 'e doffer ûntbrekt by it wyfke. Ek hat hja gjin oranje op it boarst. De griiskrúnpappegaaido hat reade poaten en in griengrize snaffel, dy't oan 'e punt ljochtblau wurdt.

De griiskrúnpappegaaido ûnderskiedt him fan 'e geografysk oanbuorjende Yndiaaske pappegaaido (*T. affinis*) en de Srylankaanske pappegaaido (*T. pompadoura*) troch in oranjegiele flek op it boarst fan 'e doffer en in earder kastanjebrune rêch yn stee fan in readbrune rêch. De griiskrúnpappegaaido hat in reade iris, wylst de oare twa soarten in blauwe iris ha.  

De soartgelikense groubekpappegaaido (*Treron curvirostra*) ferskilt mei't dy in grouwere snaffel hat mei in reade basis en in helder grieneftige eachring.

## Iten
De fûgel yt fruchten en beien, fral figen hawwe de foarkar. De do komt allinne op 'e grûn om te drinken.  

## Nêst
It nêst is typysk foar dowen en bestiet út twigen. It lechsel bestiet út twa aaien, beide âlders helpe by it útbrieden. De jongen komme 12 oant 14 dagen nei it lizzen fan 'e aaien út.  

## Fersprieding

De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet fan Nepal, Bûtan, Bangladesj, it easten fan Yndia, Myanmar, de Sineeske provinsje Yunnan, Kambodja oant Fjetnam. De fûgels libje yn fochtich bosk. Yn 'e Himalaya komt de do oant in hichte fan 1500 m foar; yn 'e rest fan it ferspriedingsgebiet komt de fûgel net heger as 100 m foar. Yn Yndosina bliuwt de fûgel op leechflaktes en yn Kambodja oant heechút 450 m.  

## Undersoarten
De griiskrúnpappegaaido is te ferdielen yn twa ûndersoarten: 

* *T. p. conoveri*: Nepal. 
* *T. p. phayrei*: fan noardeastlike Yndia oer Myanmar oant súdwestlik Sina en súdlik Yndosina.

## Status
Der wurdt oannommen dat de do troch jacht en ferlies fan biotoop yn oantal aardich hurd efterút giet. Dêrom wurdt de fûgel troch de IUCN op 'e Reade list as 'gefoelich' (hast bedrige) klassifisearre.
Hûnefanger

In **hûnefanger** of **hûnemepper** wie fan de fyftjinde iuw ôf oan it berop fan immen dy 't yn tsjinst fan it stedsbestjoer op hûnen jage. De hûnemeppers waarden meastal de deade hûn betelle. It idee wie dat hûnen oerdragers fan sykten as pest, melaatsheid en hûnsdûmens wiene. Ek waarden hûneslaggers oansteld om hûnen út de tsjerken te ferjeien, omdat se mei harren blaffen de tsjinst fersteurden.

## Skiednis
Yn de midsiuwen waard in stiichbûgel of metalen bân brûkt om te bepalen oft hûnen in stêd yn mochten. As de hûn der net trochhinne paste, waard dy deade of ferballe. Dêr komt de útdrukking "net troch de bûgel kinne" wei.

Fan de fyftjinde iuw ôf waard yn ferskate gemeenten in hûnebelesting ynfierd en hûnen moasten in pinning drage, sadat se net fongen waarden. It berop ferdwûn yn de Frânske tiid, mar kaam op 'e nij ta libben yn de midden fan de njoggentjinde iuw ûnder Thorbecke.

Yn de Feriene Steaten bestie it berop *dogcatcher* wat gelyk stie oan hûnefanger. Tt wie eartiids in ferkeazen funksje. De útdrukking * couldn 't be elected dogcatcher* wurdt yn de Amerikaanske polityk noch hieltyd brûkt om kandidaten dy't kânsleas achte wurde mei oan te tsjutten.
Boerûpappegaaido

De **Boerûpappegaaido** (*Treron aromaticus*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

Boerûpappegaaidowen binne middelgrutte pappegaaidowen fan 28 sm. lang. It belangrykste ûnderskied tusken wyfkes en mantsjes is de kleur fan 'e mantel. Wyfkes ha dêr gjin kastanjebrune kleur en by mantsjes wurdt de mantel fan in grize bân fan 'e nekke ôfgrinzge. De foarholle is wyteftich en de krún oant de nekke griis. De nekke en de rêch binne donkergrien.Oer it each rint in smelle oliifkleurige eachstreek. It kin en de kiel binne griengiel en it boarst is ljocht oliifkleurich oant wytich. De iris is rôze mei in fealblauwe bûtenring. De eachring is blau. De waakshûd en de snaffelbasis binne donker, wylst de punt fan 'e snaffel blaueftich is. De poaten binne read. 

De lytse earmfearren binne donker laaigriis. De oare earmfearren binne oliifkleurich oant swart en ha giele rânen. De sekundêre slachpinnen en de haadslachpinnen binne swart mei in ljochtgiele râne. De dekfearren fan 'e ûndersturt binne grien-wyteftich, de middelste stjoerfearren oliifkleurich en de oare stjoerfearren binne op 'e boppekant oliifkleurich oant griis. Oer de bûtenste stjoerfearren ferrint in brede bleekgrize einbân. 

## Fersprieiding en systematyk
De soarte is endemysk op it Molukske eilân Boerû. It is in monotypyske fûgel, d.w.s. dat de fûgel gjin ferdieling yn ûndersoarten hat. 

De fûgel waard earder mei oare soarten by de *Treron pompadoura* yndield. Guon dogge dat noch jimmeroan. De *Treron pompadoura* stiet no bekend as de Srylankaanske pappegaaido.

## Status
De soarte bestiet út 10.000 oant 20.000 fûgels yn in lyts, mar noch net fragmintearre ferspriedingsgebiet. It is wis dat it oantal fûgels troch it ferlies fan biotoop en yn mindere mate troch de jacht tebekrint. De Boerûpappegaaido wurdt troch de IUCN op basis fan dy gegevens as gefoelich klassifisearre.
Floarespappegaaido

De **Floarespappegaaido** (*Treron floris*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De middelgrutte Floarespappegaaido is 29 sm lang. De do is foar it measte sêftgrien en hat in ljochtgrize foarholle en krún. De búk en it boarst binne gieleftich. De doffer hat in pearse oant brûnskleurige glâns op 'e mantel. De ûnderkant is gieleftich mei mei wite sturtdekfearren mei griene streken. De wjukken binne donker en de fearren ha dêr ljochte rânen. De iris en de poaten binne read.  

## Fersprieding
De Floarespappegaaido komt foar op Lombok, Floares en oare oanbuorjende Lytse Sûnda-eilannen. De soarte is monotypysk, dat betsjut dat de soarte net is ferdield yn ûndersoarten. 

De biotoop fan 'e fûgel is tropysk leafbosk of bosksavanna's mei boskrannen yn leechlân en heuvellân. 

De fûgels libje heech yn 'e beammen en ite fruit, fral figen.

## Status
De populaasje fan 'e soarte is net grut en wurdt rûsd op likernôch 2.500 oant 10.000 fûgels. It oantal nimt ôf troch it ferlies fan biotoop as gefolch fan it kappen en it yn 'e brân stekken fan bosken om de grûn te brûken foar lânbou. Fierder wurdt der jacht op 'e fûgels makke. Dêrom wurdt de fûgel op 'e Reade list fan 'e IUCN as kwetsber klassifisearre.
Spoar fan Mariënberg nei Almelo

}

|}
|}
It **spoar fan Mariënberg nei Almelo** is in spoarwei yn Oerisel, mei in langte fan 18,8 km. De spoarwei wie ree yn 1906. De eksploitaasje fan it reizgersferfier gie yn 1998 oer fan de NS nei Oostnet, wat yn 1999 op gie yn Connexxion. Fan 8 desimber 2013 ôf waard it reizgersferfier oernaam troch Arriva, dat yn Oerisel sûnt 2017 ûnder de namme Blauwnet riedt in gearwurkingsferân fan ferskate ferfierders yn Oerisel. It doel is dat de spoarline yn 2027 elektrifisearre is.

## Stasjons en gebouwen
*(kursyf: earder stasjon)*
Sumatraanske pappegaaido

De **Sumatraanske pappegaaido** (*Treron oxyurus*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing

De fûgel is in griene do mei in relatyf ienfâldich fearrekleed en in lange en puntige sturt. It mantsje hat in feale oranje bân oer it boarst, mar dat is min te sjen. Doffers en wyfkes hawwe blaugriene snaffels en ljochtgriene eachringen. It hast hielendal oliifgriene bealchje fan 'e fûgel ferskilt fan oare pappegaaidowesoarten yn it ferspriedingsgebiet. De Sumatraanske pappegaaido hat wat fan 'e kilesturtpappegaaido, mar dy is krêftiger fan bou en hat in koartere sturt.   

## Fersprieiding en systematyk
De fûgel komt yn 'e berchwâlden fan Sumatra en westlik Java foar. It is in monotypyske soarte, dat wol sizze dat der gjin ferdieling fan 'e soarte yn ûndersoarten is. Lykas oare pappegaaidowen komme se foar yn fruchthâldende beammen. 

## Status
Oannommen wurdt dat de populaasje fan 'e Sumatraanske pappegaaido net grut is en dat de oantallen ôfnimme troch de ferneatiging fan it biotoop fan 'e fûgel. De Ynternasjonale Uny foar Natoerbeskerming (IUCN) klassifisearret de status fan 'e fûgel as gefoelich (hast bedrige).
Timoreeske pappegaaido

De **Timoreeske pappegaaido** (*Treron psittaceus*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De do is likernôch 28 sm lang en meast griisgrien fan kleur. Op 'e kiel en boppesturtdekfearren is it grien helderder. De dekfearren fan 'e wjukken binne griisswart mei ljochtgiele rannen. De búk en de ûndersturtdekfearren binne wyt mei griene markearings. De sturt is griis mei in donkere bân en hat griene sintrale stjoerfearren. Om it each is in blaugriene eachring, de snaffel is wyteftich, dof blaueftich en de poaten binne donker pearsread. It wyfke hat minder sprekkende kleuren.  

## Fersprieding
De soarte komt allinne op Timor en de eilannen Semau en Roti foar. De fûgels libje yn tropyske wâlden en sekundêr bosk yn leechlân en heuvellân oant 1000 m boppe seenivo.

Yn 'e 20e iuw is der in soad bosk kapt yn East-Timor. De wâlden dy't der noch stiene of wer plante wiene, waarden ûnder it Yndoneezysk bewâld tusken 1975 en 1999 wer foar in grut part ferneatige. Fan 'e tropyske West-Timoreeske wâlden is hjoed-de-dei noch mar sa 4% oer. Mei't de lêste tropyske wâlden fan West-Timor faak yn brân stutsen en jimmeroan lytser wurde, ferliest de Timoreeske pappegaaido syn lêste biotoop op West-Timor. De measte fûgels fan 'e soarte libje yn East-Timor, dêr't yn it Nino Konis Santana National Park noch in pear hûndert Timoreeske pappegaaidowen fleane.       

De fûgel komt yn groepen fan somtiden tsientallen fûgels foar yn beammen mei ripe figen.  

## Status
De Timoreeske pappegaaido hat in beheind ferspriedingsgebiet, boppedat is it ferspriedingsgebiet fragmintearre. BirdLife Internatinal rûsd it tal fûgels fan 'e soarte op 660 oant 2000 folwoeksen fûgels. Earder wie de ûntbosking de grutste bedriging fan 'e fûgel, mar hjoed-de-dei feroarsaket neffens BirdLife International de yntinsive jacht op 'e fûgel de grutste bedriging. De Timoreeske pappegaaido sit op it eilân Roti al tsjin de status útstoarn oan. Dêrfandinne wurdt de soarte troch de IUCN op 'e Reade list as 'bedrige' klassifisearre.
Komoarenpappegaaido

De **Komoarenpappegaaido** (*Treron griveaudi*) is in fûgel fan it skaai pappegaaidowen (*Treron*) út de famylje dofûgels (*Columbidae*).

## Beskriuwing
De Komoarenpappegaaido is in likernôch 32 sm lange do fan dûbeld stal. De do hat in grize krún en nekke, griisgriene boppedielen,  in wat skiere pearseftige flek op 'e lytse dekfearren en kastanjebrune dekfearren oan 'e ûndersturt mei krêmkleurige rannen.  

De Madagaskarpappegaaido liket in soad op 'e Komoarenpappegaaido, mar hat yn stee fan in grize in griene krún en nekke. Ek hat de Madagaskarpappegaaido gjin krêmkleurige rannen oan 'e ûnderste sturtdekfearren.    

## Fersprieding en systematyk
De fûgel komt allinne noch op it eilân Mohéli (Komoreesk: *Mwali*) fan 'e Komoarenarsjipel yn tichte, fochtige bosken foar, dy't hjoed-de-dei noch mar 5% fan 'e Komoaren útmeitsje. Op oare eilannen fan 'e arsjipel is de fûgel al útstoarn. 

Somtiden wurdt de Komoarenpappegaaido as in ûndersoarte fan de Madagaskarpappegaaido (*T. australis*) beskôge.

## Status
De populaasje wurdt tusken de 1000 en 2500 folwoeksen fûgels rûsd en rint tebek. De Komoarendo hat mar in tige lyts ferspriedingsgebiet, dat jimmeroan bedrige wurdt troch de lokale boeren, de yntroduksje fan ferskillende ynvazive plantesoarten en yntrodusearre rotten. De soarte wurdt offisjeel beskerme en dêrom wurdt der fan út gien dat de hjoeddeiske efterútgong fral feroarsake wurdt troch streuperij. De do komt noch it measte foar op 'e maksimale hichte fan syn ferspriedingsgebiet en dat makket de do ek tige kwetsber foar klimaatferoaring. De fûgel wurdt dêrom troch IUCN as bedrige klassifisearre.
Stasjon Daarlerveen

**Stasjon Daarlerveen** (**Da**)  is in spoarweistasjon  yn it doarp Daarlerveen yn de gemeente Hellendoorn yn de provinsje Oerisel. It waard iepene yn 1906 oan it Spoar fan Mariënberg nei Almelo. It stasjon hjitte oant 1910 *Boldijk*, de namme waard doe wizigie yn Daarle om ferfolgens fanôf 1952 fierder te gean as Daarlerveen.

It stasjon hat nea in gebou hân yn 1907 krige it in abry dat earder yn Drouwen stien hie. Yn 1960 wurd de âlde abry ferfongen troch in nije abry. Yn 1965 wurd it twadde perron, dat oan de oare kânt fan de Daarlerweg oanlein is yn gebrûk naam. 

## Treinferbinings

Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.
Stasjon Mariënberg

**Stasjon Mariënberg** (**Mrb**)  is in spoarweistasjon  yn it doarp Mariënberg yn de gemeente Hardenberg yn de provinsje Oerisel. It waard iepene yn 1893 oan it Spoar fan Swol nei Stêdskanaal, yn 1906 kaam dêr ek noch it spoar nei Almelo by.

## Gebou
It stasjonsgebou fan Mariënberg is in Standerttype NOLS 2e klasse, boud oan it begjin fan de 20ste iuw, en ien fan de tolve stasjons dy't ea fan dit type boud waard. It is in heech stasjonsgebou mei oan de strjitkant trije ferspringende geveldielen fan ferskillende breedtes, ûntwurpen troch arsjitekt Eduard Cuypers. It stasjonsgebou is hjoed-de-dei yn gebrûk as ytgelegenheid.

## Treinferbinings

Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.
Stasjon Vroomshoop

**Stasjon Vroomshoop** (**Vhp**)  is in spoarweistasjon  yn it doarp Vroomshoop yn de gemeente Twinterâne yn de provinsje Oerisel. It waard iepene yn 1906 oan it Spoar fan Mariënberg nei Almelo. It stasjon hjitte oant 1952 *Den Ham-Vroomshoop*, de namme waard wizige fanwege de ôfstân fan Den Ham nei it stasjon.

## Gebou
It stasjonsgebou fan Mariënberg is in  Standerttype NOLS 3e klasse, boud oan it begjin fan de 20ste iuw, en ien fan de sân stasjons dy't ea fan dit type boud waard. in ferienfâldige fariant fan it stasjonsgebou fan it type 2e klasse ûntwurpen troch arsjitekt Eduard Cuypers. Dêr't type twadde klasse twa foarútspringende geveldielen hat, krijt it stasjonsgebou fan Vroomshoop der mar ien. Lykas de measte oare gruttere stasjons fan de NOLS is ek oan it stasjonsgebou fan Vroomshoop in lytse frachtloads boud. Dizze loads is al yn 1909 fergrutte. 

Yn 1979 is it folsleine stasjonsgebiet modernisearre. De treinen hâlde tenei op in nij eilânperron. Op it perron is in ienfâldige wachtromte mei loket delset it loketgebou waard yn . It dak is inkelde meters trochlutsen as oerkaping. Under de spoaren is boppedat in fyts- en fuotgongerstunnel oanlein. It perron is net alline te beriken fia de tunnel, mar ek fia in oergong njonken it âlde stasjonsgebou. Tagelyk ferdwine de stasjonsfunksjes út it âlde stasjonsgebou út 1905 dat hjoed de dei yn gebrûk is as wenhûs. It stasjonsgebou út 1979 waard yn 2002 ôfbrútsen.

## Treinferbinings

Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.