open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anje Lok

**Andries (Anje) Lok** (Sigerswâld, 8 desimber 1903 - Ravenswâld, 20 maaie 1944) wie in ûnderwizer en fersetsman yn de Twadde Wrâldkriich.

## Libben en wurk
Lok waard berne as twadde yn in húshâlding fan sân bern. Hy studearre yn 1924 ôf oan de kweekskoalle yn Drachten. Dêrnei stie er in skoftke oan in skoalle yn Hoarnstersweach en dêrnei krige er in fêste baan yn Haulerwyk.

Master Lok wie fan 1930 oant 1944 haad fan de Iepenbiere Legere Skoalle oan de Tredde Wyk te Appelskea'. Lok hie in grutte leafde foar it ûnderwiis en wie maatskiplik en polityk ynteressearre. Hy wie aktyf lid fan de SDAP, pasifist, natuerman en fan de 'blauwe knoop' wie er ek.

Yn de Twadde Wrâldkriich die er mei oan it net wapene ferset. Hy fersoarge skûlplakken foar ûnderdûkers. Ek naam er it joadske jonkje Hans Slosch yn 'e hûs. Dy waard letter oerbrocht nei in oar adres om't op Lok syn skoalle de NSB'er Uilke Postma wurke. Op 20 maaie 1944 krige er de SS oan de doar en waard er fuortendaliks foar hûs deasketten. It gie hjir om in represaillemaatregel fan de Dútskers fanwegen de oanslach op lânwachter Kees Hartenhof troch fersetsman Gerrit Gunnink fan Meppel. Lok wie in slachtoffer fan de saneamde *[[Silbertanne Aktion]]*.

Lok wie troud mei Wietske Hoekstra (1904-1977) en hie in soan en dochter.

## Neitins
Sûnt 1955 sit der in betinkingsstien (makke troch Nina Baanders-Kessler) yn de gevel fan de iepenbiere skoalle te Ravenswâld, dy't nei Master Lok neamd is. Teffens wurdt er betocht op it fersetsmonumint yn Appelskea.
Yn 1982 krige Lok postúm it Fersetsbetinkingskrús.

De moard op Lok kaam yn 2009 opnij yn de belangstelling te stean troch de dokumintêre *Nooit meer laf* fan Geerjan Lassche. De dokumintêre giet oer de oarlochsjierren fan Gert Gunnink. Yn *Nooit meer laf* freget de dochter fan Lok wêrom 't Gunnink nei de oarloch nea kontakt mei  it gesin socht hat, dêr 't Gunnink op andert dat er dat net doarst.
Egbert Reitsma

**Egbert Reitsma** (Ulrum, 19 jannewaris 1892 - Glimmen, 19 juny 1976) wie in Nederlânsk arsjitekt, dy't foaral bekend is fan syn bakstienarsjitektuer.

## Libben en wurk
Reitsma waard grutbrocht yn in grifformeard nêst as soan fan timmerman Lammert Reitsma (1864-1941), dy't letter as arsjitekt-oannimmer belutsen wie by de bou fan de Grifformearde Tsjerke fan Ulrum. Egbert gie yn de fuotleasten fan syn heit en begûn in karriêre as timmerman-oannimmer. Letter folge er in oplieding oan de Akademy Minerva yn Grins. Neitiid ferfear er nei Rotterdam foar in baan as arsjitekt op it buro fan arsjitekt Willem Kromhout. Dêr kaam er yn de kunde mei nije bouwstilen sa as Art Nouveau en dêr de tsjinstream fan, de Amsterdamske Skoalle.

Yn 1920 gie er werom nei Ulrum, wêrnei't er him oansleat by de grinzer keunstnersrûnte De Ploeg. Datselde jier ûntwurp er in hûs oan de Noorderstationstraat yn Grins. Hy makke fan de boppeferdjipping syn kantoar. Hy waard al rillegau bestjoerslid fan De Ploeg en it duorre net lang as syn kantoar waard troch de keunstners fan De Ploeg brûkt as atelier. Goede freon en skilder George Martens waard in fêste gast fan syn kantoar.

Reitsma syn ûntwerpen wie yn 't earstoan yn de styl fan de Amsterdamske Skoalle. Wurk út dy tiid is: in went oan de Prinsessenweg in Grins (1923), de Grifformearde Tsjerke yn Kollum (1924), mei plafondskildering makke troch George Martens, in tsjerke yn Appingedam (1928), de Grifformearde Tsjerke yn Weesp en de Grifformearde Tsjerke fan Andyk (1929), ek wol de ienige gerifformearde katedraal fan Nederlân neamd. Mei it lêste ûntwerp sleat Reitsma syn ekspresjonistyske styl ôf en folgje syn ûntwerpen mear de styl fan Willem Dudok.

Reitsma syn wichtichste wurk komt út dizze peroade en dat is it gebou fan it Noarder Sanatorium yn Súdlaren (1935). Dat gebou wurdt tsjintwurdich brûkt as klinyk fan it bedriuw Pharma Bio-Research. Letter wurk fan Reitsma is noch it hjoeddeiske ABN-AMRO-gebou oan de Grutte Merk yn Grins (1955) en yn Glimmen stiet in stânbyld fan bakstien fan Don Quichot fan syn hân.

## Galery

Ofbyld:Reformed church Kollum NL.jpg|*De grifformearde [[Oosterkerk (Kollum)|Eastertsjerke]] yn [[Kollum]], mei plafondskilderings fan George Martens*
Ofbyld:Sint Maarten door Egbert Reitsma Groningen.jpg|*ABN-AMRO gebou Grins met geveldekoraasjee (Sint Maarten)*
Ofbyld:Andijk kerk.jpg|*[[Grifformearde tsjerke (Andyk)|Grifformearde tsjerke fan Andyk]]*.
Ofbyld:RM519894 Leeuwarden - Pelikaanstraat 10 (foto 3).jpg|*[[Pelikaantsjerke]] yn Ljouwert*
File:Breedebrug en gereformeerde kerk Appingedam.jpg|*[[Grifformearde tsjerke (Appingedam)|Grifformearde tsjerke]], [[Appingedam]]* 


## Literatuer
* Kees van der Ploeg, Teo Krijgsman: *Egbert Reitsma. Meester in baksteen*. Noordboek, Ljouwert, 2014. 160 s. ISBN 978 90 33 00 845 0

## Keppeling om utens
* Grinzer Argiven: "Archief architect Egbert Reitsma in wederopbouw"
* Stifting Egbert Reitsma
* Yn Trouw: Red de kathedraal van de Kleine Luyden
Allan Ramsay

**Allan Ramsay** (13 oktober 1713 &ndash; Dover, 10 augustus 1784) wie in Skotsk portretskilder.

## Biografy
Allan Ramsay waard berne yn Edinboarch, Skotlân, as âldste soan fan Allan Ramsay, dichter en skriuwer fan *The Gentle Shepherd* Ramsay wie om syn 20e hinne yn de lear by de Sweedske skilder Hans Huyssing yn London en wurke dêrnei trije jier yn Rome. Doe't er werom kaam sette er him ta wenjen en wurkjen yn Edinboarch.

Ramsay wie maklik yn de omgong en krige in soad opdrachten.

Yn 1739 boaske er syn earste frou, Anne Bayne, de dochter fan in professer yn Skotsk Rjocht, Alexander Bayne fan Rires (±.1684–1737) en Mary Carstairs (1695?–1759). Net ien fan harren trije bern oerlibben harren pjuttejierren en Anne stoar op 4 febrewaris 1743 by de befalling fan it tredde bern.

Ramsay en syn twadde frou Margaret Lindsay (dy't syn learling west hie) brochten fan 1754 oant 1757 yn Itaalje troch. Sy giene nei Rome, Florâns, Napels en Tivoli en bestudearren, skilderen en tekenen de âlde masters, antikiteiten en archeologyske plakken. Sy kamen troch de tiid mei it potrettearjen fan toeristen. By dy reis en ek oare reizen nei Itaalje gie it him foaral om stúdzje en op dat stuit minder om sels te skilderjen.

Hy joech it skilderjen oer om 1770 hinne om him mear konsintrearje te kinnen op literêre arbeid. Boppedat hie er in soad lêst fan syn rjochter earm, dy't út en troch út de kom skeat en de dea fan syn twadde frou yn 1782 die him ek gjin goed. Hy ferfear nei Itaalje en liet it ôfmeitsjen fan tsientallen portretten oer oan syn assistinten.

Allan Ramsay wie ek in fûl tsjinstander fan slavernij en fierde ek kampanje foar it ôfskaffen dêrfan.
## Galery

Ofbyld:Allan Ramsay 1713-1784.jpg|*Selsportret, 1756*
Image:David Hume.jpg|*Portret fan [[David Hume]] troch Allan Ramsay, 1766.*
Image:George III of the United Kingdom-e.jpg|*Portret fan George III, ± 1762.*
Image:Allan Ramsay 001.jpg|*Ramsay's twadde frou Margaret Lindsay, by Ramsay*
Image:Königin_Sophie_Charlotte_von_Mecklenburg-Strelitz.jpg|*Keninginne Charlotte troch Allan Ramsay yn 1762.*
Ofbyld:Lady Mary Coke.jpg|*Lady Mary Coke*


## Keppelings om utens

* Wurk yn de ''National Galleries of Scotland''
* Nigel Warburton oer it belang fan twa portretten fan  Hume en Rousseau
* Art "4" "2"-Day - Samling koarte biografiën
* Web Gallery of Art - mear foarbylden fan Ramsay's wurk
Italjaansk Skiereilân

It **Italjaansk Skiereilân** (Italjaansk: *Penisola italiana*), it **Apenynsk Skiereilân** (*Penisola appenninica*) of de **Lears fan Itaalje**, is ien fan de grutste skiereilannen fan Jeropa. Neist it Ibearysk Skiereilân en it Balkan Skiereilân foarmet it ien fan de trije grutte skiereilannen fan Súd-Jeropa. It is neamd nei it lân dat it grutste part fan it skiereilân ynnimt: Itaalje. 

Neist Itaalje lizze ek de enklaves San Marino en Fatikaanstêd op it skiereilân. 

De foarm fan it skiereilân hat wol wat wei fan in lears, dat it wurdt ek wol de *Lears fan Itaalje* neamd, mei Kalaabrje as de punt en Apûlje as de hakke.

It skiereilân wurdt omklamme troch in stik as wat seeën dy’t allegear part binne fan de grutte Middellânske See. Yn it noardeasten leit de Adriatyske See, súdeast leit de Ionyske See en yn it súdwesten leit de Tyrreenske See. De Poflakte foarmet de noardlike begrinzing. Yn de midden leit it Apeninen berchtme.

Op it Italjaanske Skiereilân lizze de regio’s Toskane, Marche, Latium, Umbrje, Abruzzen, Molise, Kampaanje, Basilikata, Apûlje en Kalaabrje. It hat in oerflak fan likernôch 130.000 km² (43% fan it oerflak fan Itaalje) en hat likernôch 25 miljoen ynwenners (sa’n 42% fan de Italjaanske ynwenners). It skiereilân hat in lingte fan sa’n 1.000 kilometer fan de Poflakte yn it noarden nei de Middellânske See yn it suden. It klimaat op it skiereilân is it Mediterane klimaat, heger yn de bergen is it in stik kâlder.
Saskia Noort

**Saskia Noort** (Bergen (Noard-Hollân), 13 april 1967) is in Nederlânske skriuwster fan skrillers, freelance sjoernaliste en kollumniste. 

## Bibliografy
*2025	*Adem*, The House of Books 	
*2023	*De nazaten*,	The House of Books		
*2021	*Hoe nu verder?*, The House of Books		Kollums foar LINDA
*2020 *Bonuskind*, útj. The House of Books		
*2018 *Stromboli*   
*2017 *50*, kollums   
*2016 *Huidpijn*,  
*2013 *[[Debet (boek)|Debet]]*  - it ferfolch op *De eetclub*
*2011 *Koorts* 
*2010 *Afgunst & Een goed huwelijk* 
*2009 *De verbouwing* 
*2007 *40*   Kollumns
*2007 *Afgunst*   By gelegenheid fan de *Moanne fan it Spannende Boek*
*2006 *Nieuwe buren*  
*2004 *De eetclub*  
*2003 *Aan de goede kant van 30*  Kollumns
*2003 *Terug naar de kust* 

## Prizen en nominaasjes
* Nominaasje foar de Gouden Strûp foar *Terug naar de kust*, 2003
* Nominaasje foar de Gouden Strûp foar *De eetclub*, 2004
* Nominaasje foar de NS Publykspriis foar *Debet*, 2014
* Prix SNCF du polar foar *Petits meurtres entre voisins*, de Frânske fertaling fan *De eetclub*

## Keppeling om utens
* Offisjele webside
Edo Johannes Bergsma

**Edo Johannes Bergsma** (Makkingea, 6 juny 1862 - Arnhim, 1 novimber 1948) wie boargemaster fan Ynskedee (1896-1932) en foarsitter fan de ANWB (1884-1937).

Syn heit Mr. Petrus Adrianus Bergsma wie boargemaster fan Eaststellingwerf. Hy troude yn 1893 mei Cornelia Johanna van de Moer. Yn 1894 krigen se in dochter, Anna.

Bergsma is op 5 novimber 1948 beïerdige op it Easterbegraafplak yn Ynskedee.

## Karriêre
Bergsma waard yn 1886 gemeentesekretaris yn Idaarderadiel. Yn 1892 waard hy boargemaster fan It Bilt, en per 1 augustus 1896 fan Ynskedee. Bergsma bleau 36 jier boargemaster fan Ynskedee, en hat yn de perioade in goede namme krigen by de ynwenners. Yn syn boargemasterskip groeide Ynskedee fan ± 25.000 nei sa'n 50.000 ynwenners, en waard Ynskedee ien fan de grutste yndustrystêden fan Nederlân. Under syn lieding krige de stêd ûnder oare:
* in elektryske sintrale (1900),
* in elektrysk alarmnet foar de brânwar (1902),
* in nije gasfabryk (1903),
* de singel om de beboude kom,
* de Hegere Tekstylskoalle en
* in nij stêdhûs.

As boargemaster wie Bergsma ferantwurdlik foar it hanthavenjen fan de iepenbiere oarder by de Twintske katoenstakingen fan 1923-1924 en 1931-1932. Op 17 july 1931 iepene hy offisjeel Fleanfjild Twinte.

By syn ôfgean as boargemaster waard hy yn 1932 beneamd ta Eareboarger fan Ynskedee. Yn 1902 wie hy al beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en in 1933 waard er Kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau.

## Ferskaat
* Yn Ynskedee binne de *Edo Bergsmabrêge* en de *Boargemaster Edo Bergsmaleane* nei him neamd.
* Bergsma skreaun * De uitvoering der Armenwet in Friesland* (1896)
* Hy wie oprjochter en foarsitter fan de ANWB (1884)

## Keppeling om utens
*Beskriuwing op ''Wa is wa yn Oerisel''
*Foaropwurd Seelânboek troch û.o. E.J. Bergsma (Foarsitter ANWB)
Dirk Kerst Koopmans

**Dirk Kerst Koopmans**, *Skilder van de Scheene* (Aldlemmer, 7 oktober 1906 - Balk, 5 maart 1998) wie in boeresoan dy't opgroeide yn de Westhoek fan de gemeente Weststellingwerf en him ûntjoech ta keunstner, yllústrator en dichter. 

Koopmans gie nei de legere skoalle yn Spangea en Skerpenseel. Hy folge in jûnsoplieding foar ûnderwizer mar makke dy net ôf. Hy waard fegetaarjer en hielûnthâlder. In soad belangstelling hied er foar de teosofy, in wiisgearige mystike lear dy't ôflaat is fan it hindoeïsme.

Hy ferhuze yn 1928 frij ûnferwachts nei Súd-Amearika, nei in sintrum fan de advintisten yn it Argentynske Puiggari, in 500 km noardeastlik fan Buenos Aires. Nei in skoft sette er wer ôf nei oare plakken yn de omkriten fan Buenos Aires. Hy kaam oan de kost troch yllustraasjes te meitsjen foar boeken en tiidskriften. By de revolúsje yn Argentynje keas er partij foar de opstannelingen troch it meitsjen fan affysjes, folders en in kritysk tiidskrift. Begjin 1932 wiek er út nei Montevideo, yn Urûguay, dêr't er kontakt socht mei de ferfolge religieuze folksgroep. 

Datselde jiers noch kearde er werom nei Nederlân. Syn tiid yn Súd-Amearika hat syn wurk tige beynfloede. Hy ferdjippe him yn de keunstfoarmen fan de Yndianen dêre, en soks is te sjen yn syn geometrysk abstrakte wurk út syn lettere jierren. Werom yn Weststellingwerf sette er him ta wenjen yn in âld arbeidershúske oan De Scheene. Doe't er letter noch in twadde húske kocht rjochte er dat yn as Scheenemuseum. Neist in tentoanstellingsromte foar eigen wurk wie der in permaninte eksposysje fan ferfeanters en reidsnijersark. De kolleksje waard letter oernomd troch it Iepenloftmuseum yn Arnhim. Koopmans wie ek dichter, en syn (Nederlânsktalige) gedicht *Buenos Aires* is troch oersetter Klaas Bruinsma yn 1986 fertaald yn sawol it Frysk as it Spaansk.
Akashi-Kaikyō Brêge

De **Akashi-Kaikyō Brêge**, ek wol de *Parelbrêge*, is in hingbrêge tusken de stêd Kobe en it eilân Awaji yn Japan en leit oer de Akashi Seestrjitte. It foarmet in part fan de snelwei tusken Honshû en Shikoku. De Akashi-Kaikyō Brêge is de langste hingbrêge op de wrâld, mjitten nei de lingte, 1990,8 meter, fan de middelste haadoerspanning tusken de pylders. De brêge waard yn 1998 oplevere. 

De brêge is ien fan de wichtichste ûnderdielen fan it Honshû-Shikoku Brêge Projekt.

## Skiednis
Foardat de Akashi Kaikyō Brêge boud wie, farden der fearboaten oer de Akashi Seestrjitte yn Japan. Dizze gefaarlike wetterwei hat faak te krijen mei swiere stoarmen, en yn 1955 sonken der twa fearboaten yn in stoarm, mei 168 deaden as gefolch. De reaksje fan it publyk soarge derfoar dat it Japanske regear wurk makke fan in brêge oer de seestrjitte.

It plan wie om ek in spoar oer de brêge te bouwen, mar by de start fan de bou yn april 1986 waard besletten om allinnich in wei mei 6 rydbanen te bouwen. De bou fan de brêge wie yn 1998 klear en op 5 april fan dat jier waard de brêge foar it ferkear iepene.

## Arsjitektuer
De Akashi Kaikyōbrêge hat trije oerspannings. De middelste oerspanning is 1990,9 meter lang, de twa oare oerspannings hawwe in lingte fan 960 meter. De brêge is yn totaal 3.911 meter lang. De sintrale oerspanning soe earst 1990 meter wurde, mar troch in ierdskodding op 17 jannewaris 1995 kamen de twa tuorren hast in meter fierder fan elkoar te stean.

De brêge is sa ûntwurpen dat it wynsnelheden oant wol 286 kilometer it oere hâlde kin en ierdskoddings fan 8,5 op de Skaal fan Richter. De twa grutste ûndersteuningstuorren komme 298 meter boppe de seespegel. Yn de simmer kin dêr troch de hjitte noch 2 meter by komme. Elts anker befet 350.000 ton oan beton. De stielen kabels hawwe 300.000 kilometer tried, de kabels hawwe in diameter fan 112 sintimeter en hat 36.830 ferskate kabeltried. 

De bou hat sa’n 3,8 miljard euro koste. Dit moat werom fertsjinne wurde mei it heffen fan tol by riders dy’t oer de brêge ride.

## Sjoch ek
* Japanske Binnensee
Rommert Casimir

**Rommert Casimir** (Kollum, 29 septimber 1877 - Voorburg, 13 maart 1957) wie in Nederlânsk opfiedkundige en ûnderwiisfernijer. 

## Biografy
Syn heit, in bakjerinder, ferstoar doe't hy in heal jier âld wie, mar tanksij syn mem en âldere bruorren, wêrûnder de lettere arsjitekt Bonne Kazemier, koe hy in oplieding oan de gemeentlike kweekskoalle yn Grins folgje. Hy wie dêrnei ûnderwizer en learaar oan de kweekskoalle en studearre wyls wiisbegearte en psychology oan de Ryksuniversiteit Grins (doktoraal yn 1910). 

Yn 1906 gie hy nei De Haach om, mei op foarspraak fan Jan Ligthart, de stifting fan in nij soarte skoalle ta te rieden. Yn 1909 kaam dizze skoalle, it *Nederlandsch Lyceum* ta stân. Casimir bleau oant 1930 rektor fan dit earste lyseum yn Nederlân. Fan 1918 oant 1947 wie er bysûnder heechlearaar yn de opfiedkunde oan de Ryksuniversiteit Leien, fan 1935 oant 1947 teffens bysûnder heechlearaar yn de empiryske psychology.

Casimir wie fan hûs út grifformeard, mar waard al jong remonstrant omdat hy net yn de predestinaasje leauwe woe. Poliyk besjoen hearde hy ta it Frijsinnich Demokratysk Bûn, wêryn't er lykwols nea in publike funjksje ferfolde. Hy skreau in grut oantal artikels oer ûnderwiis en opfieding, mar ek oer oare ûnderwerpen, wêrút in grutte ensyklopedyske kennis blykt. In oantal fan dizze artikels is bondele en dêrtroch noch altiten beskikber. Mei Jozef Emiel Verheyen redigearde hy de *Pedagogische Encyclopedie*. Yn 1950 krige hy in earedoktoraat fan de Ryksuniversiteit Gint. 

## Ferneamd
It *Rommert Casimir Institute of Developmental Psychopathology from a Cultural and Educational Perspective* oan de Ryksuniversiteit Leien is nei him ferneamd, krektas inkele legere en middelbere skoallen.
 
Rommert Casimir wie de heit fan de natuerkundige Hendrik Casimir, ûnder mear de ûntdekker fan it Casimir effekt.
 
## Seleksje út it wurk fan Rommert Casimir
* *Lessen in letterkunde*, Kluwer, Dimter, 1909
* *Beknopte geschiedenis der wĳsbegeerte*, Wereldbibliotheek, Amsterdam, 1910
* *Zelf aan 't stuur : een bundel toespraken*, Ploegsma, Swol, 1916
* *Wĳ en de wereld*, Becht, Amsterdam, 1927
* *Opbouw : een bundel verzamelde opstellen*, Wolters, Grins, 1927
* *Langs de lĳnen van het leven*, Becht, Amsterdam, 1927
* *Het Nederlandsch Lyceum van 1909 tot 1934*, Wolters, Grins, 1934
* *Voor school en leven : verzamelde opstellen van R. Casimir*

## Sjoch ek
* Cazemier, famylje
Sytze van Abbema

**Sytze van Abbema** (Skettens, 3 septimber 1887 - Lollum, 14 oktober 1968) wie skoalhaad yn Lollum, eareboarger fan Wûnseradiel en Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.
 
Van Abbema wie lid fan Provinsjale Steaten (1939-1941) foar de ARP en lid fan it kolleezje fan Deputearre Steaten fan Fryslân (1950-1962). Hy stie bekend om syn heitlike mar faak koartswilige wize fan sprekken, dêr't de skoalmaster yn him oan te fernimmen wie.
Auke Sonnega

**Auke Cornelis Sonnega** (Ljouwert, 9 maart 1910 - De Haach, 10 desimber 1963) wie in Frysk keunstner, dy’t foaral bekend wie fan de skilderijen dy’t er makke yn Nederlânsk-Ynje, op de eilannen Baly en Java. In grut part fan syn libben hat er tahâlden yn Ynje. Yn 1957 kaam er werom yn Nederlân. Nei syn dea yn 1963 waard er al gau fergetten. Fan kritisy ferwiten him dat syn wurk te 'kleurryk en dekoratyf'  wie. It Frysk Museum hat him earje wollen mei in útstalling fan sa’n 60 tekeningen en skilderijen yn 2000.

Auke Sonnega hie in oplieding ta tapyt- en tekstylûntwerper, en gie yn 1935 nei it doetiidske Ynje. Sonnega wie yn’t earstoan warber as ûntwerper yn Batavia. Letter reizge er oer Java en Bali en makke reisferhalen foar pleatslike kranten. Troch syn kennis en ûnderfining mei lân en folk besleat Sonnega him hielendal ta te lizzen op tekenjen en skilderjen. Op Baly wiene dûnsers en portretten fan jonge manlju en jonge froulju syn wichtichste ûnderwerpen.
  
De Jeropeanen Walter Spies en Rudolf Bonnet yntrodusearren westerske tema’s en techniken op Baly (under oaren it portret). Harren wurk wie fan grutte ynfloed op dat fan Auke Sonnega.

It Frysk Museum woe rjocht dwaan oan Sonnegea en eksposearre yn 2000 goed sechstich fan syn tekeningen en skilderijen. 

## Keppelingen om utens
* Priuwke fan Sonnegas wurk
* Sonnega by artnet.com
Kûlisselânskip

In **kûlisslânskip** is in healiepen lânskip dat troch de beplanting en bebouwing it karakter fan in toaniel mei kûlissen hat. 

By beplantingen moat benammen oan houtwâlen en hagen tocht wurde. By in wanneling troch in kûlisselânskip sjocht men hjirefter lânskipseleminten ferdwinen en efkes letter wer ferskinen.

Inkele bekende kûlisselânskippen binne:
* de Fryske Wâlden
* it súdlik Westerkertier, rûchwei tusken de A7 en Jonkersfeart
* it gebiet om Winterswyk
* it Griene Wâld yn Noard-Brabân
* Twinte
* de *bocage* in Normandje
Woodbrookers

De **Woodbrookers**, ek: *Barchembeweging* is in beweging dy't neamd is nei it Ingelske Quakersintrum Woodbrooke ûnder Birmingham. De beweging kaam nei Nederlân yn 1908 mei gebouwen yn Barchem en besocht persoanen fan ferskillende rjochtingen by elkoar te bringen. De Arbeidersmienskip fan de Woodbrookers, in yn 1919 oprjochte ûnderôfdieling, woe de arbeidersbeweging yn religieuze geast tsjinje. In liedende figuer wie teolooch Willem Banning. Dizze arbeidsmienskip stifte yn 1931 yn Bentveld en yn 1937 yn Koartehimmen in konferinsjeoard. Ek dy syn freon en kollega Bart Ruitenberg, parsepredikant fan de Herfoarme Tsjerke en haadredakteur fan Hervormd Nederland, wie as foarsitter fan de Arbeidersmienskip fan de Woodbrookers ien fan de driuwende krêften efter dizze beweging, dy't al gau de trochbraakbeweging neamd waard.

## De Rode Hoed
Foar de trochbraak yn Fryslân hat Koartehimmen gjin betsjutting hân. It wurkleazenswurk, de ûnderwizers- en jeugdkursussen hawwe foar party in seine west. In Noardlike Kommisje regele dêrnei it wurk. De arbeidsmienskip joech it tydskrift *[[Tijd en Taak]]* út. Yn 1995 waard de arbeidsmienskip opheft. Har aktiviteiten waarden opnomd yn dy fan de feriening De Rode Hoed yn Amsterdam. De sintra yn Bentveld en Kortehimmen, en ek inkele oare, hawwe in bestimming as hotel of konferinsjeoard krigen.
Yn 2010 is it behannelsintrum foar jongerein de Woodbrookers yn Koartehimmen iepene. It is bedoeld foar jongerein tusken de tolve en achttjin jier mei gedrachsproblemen.
Motorsport

Ta **motorsport** wurdt elke sport rekkene dy't op in twa- of trijetsjillich reau dien wurdt dat troch in motor oandreaun wurdt.

## Motorsporten
* Board track race
* dirttrack
* dragrace
* enduro
* gersbaanrace
* Iisspeedway
* motorcross
* motorsprint
* motorfuotbal
* shorttrack
* speedway
* trial
* weirace
* woastynrally
* sânbaaanrace
Jacob Duck

**Jacob Duck**, ek wol *Duyk*, (Utert, ± 1598 - dêre, jannewaris 1667) wie in Nederlânsk keunstskilder.

Duck krige in oplieding ta edelsmid en oefene dat berop ek út, mar yn 1621 naam er tekenles by Joost Cornelisz. Droochsloot. Doe waard er skilder en slute him yn 1629 oan by it Sint-Lucasgilde. 

Duck lei him spesjaal ta op sekuer skildere genrestikken yn lyts formaat. Hy makke ynterieurkes en fral, yn it Nederlânsk, *[[kortegaardjes]]*, dit binne tafreeltsjes mei soldaten yn in wachtferbliuw.

Syn skilderijen binne yn iepenbier en partikulier besit. De Galery yn Gotha besit fiif doeken, de *Sammlung Liechtenstein* yn Wenen hat fjouwer. Eartiids is Duck nochalris ferwiksele mei Jan le Ducq en mei Johan le Ducq.

## Keppeling om utens
* Protte wurk fan Duck by WGA
Teudis

**Teudis** (Goatysk: *Þiudeis*; ± 470 - Sevilla, juny 548) wie yn it tiidrek fan 531 oant 548 kening fan de Fisigoaten yn Spanje.

## Skiednis
Teudis wie net fan Fisigoatyske komôf, mar in Ostrogoat fan berte. Hy wie in eardere kommandant út it leger fan Diederik de Grutte út Itaalje. Hy folge Amalrik op, dy't yn in fjildslach tsjin de  Frankyske kening Gildebert I sneuvele wie. Teudis hie in sterke affiniteit mei de Romeinske polityk. Sa wie er troud mei in Romeinske frou en joech himsels de bynamme *Flavius*. Foar in diel wie dat foar de pronk mar it wie ek in politike maneuvre fan him: Teudis hope op dizze wize in link mei it ferneamde Romeinske laach de Flavii te suggerearjen om sadwaande syn machtsposysje tsjinoer it East-Romeinske Ryk te fersterkjen. Under syn bewâld waard de haadstêd ferfearn fan Narbonne nei Barselona.

De measte politike problemen tidens syn bewâld wienen lykwols mei de Franken. Under Gildebert I en Klotarius I hienen de Franken hiel bot oan macht wûn, û.o. troch de oermastering fan it Boergondyske Ryk yn Galje. Yn 541 foelen sy it territoarium fan de Fisigoaten oan yn Spanje. Dy oanfal waard lykwols sûnder sukses op Saragossa dien en Teudis slagge deryn de Franken werom te driuwen. It gefaar fan bûten wie dêrmei net ferdwûn. It East-Romeinske Ryk dat dwaande wie om syn âlde geografyske grinzen te werstellen hie de Fandalen yn Noard-Afrika ferneatige en syn oandacht fêstige op de Germaanske steat fan de Eastrogoaten op Italjaanske boaiem. De militêre steunpunt fan de Fisigoaten yn Noard-Afrika (Seuta) gong ferlearn en de Fisigoaten moasten militêre stipe jaan oan har buorfolk de Ostrogaten. 

Yn 548 waard Teudis fermoarde troch in gearspannen fan de Goatyske opposysje ûnder lieding fan Teudigisel, dy't de nije kening waard.
Autosport

**Autosport** is de sammelnamme foar wedstriden dy't ferriden wurde mei in motorisearre reau mei fjouwer of mear tsjillen. Wedstriden mei motorisearre reau mei minder tsjillen falle ûnde motorsport.

De autosport hat altiten nau ferbûn west mei de ûntwikkeling en marketing fan autofabrikanten. Under de neamer 'win on Sunday, sell on Monday', namen de pioniers ûnder de autofabrikanten al diel oan ferskate wedstriden. Sels yn gefal fan de earste auto (de Benz út 1886) wie al sprake fan autosport, doe't ferskeidene minsken weddenskippen ôfsluten hienen op it slagjen fan de earste proefrit.

## Oersjoch fan autosporten
* Iensitters
* Sportweinen & Prototypes
* Sinneweinen
* Toerweinen
* Rally
* Rallycross
* Karting
* Trialriden
* Rittensport
* twasitters

## Reesauto's

ofbyld:Laurent Aiello DTM(ThKraft).jpg|*Audi* DTM-reesauto
ofbyld:Jani Paasonen - 2004 Rally Finland 3.jpg|Rally-auto *Skoda*
ofbyld:LangH-MB-W154-1986-08-16.jpg|Grand Prix *Mercedes-Silberpfeil* (1939)
ofbyld:Kimi Raikkonen 2009 Germany.jpg|Formule 1-auto *Ferrari*(2009)


## Sjoch ek
* Formule 1

## Keppeling om utens
* Fédération Internationale de l'Automobile
* KNAC Nationale Autosport Federatie
* Vlaamse Autosportfederatie
Joost Cornelisz. Droochsloot

**Joost Cornelisz. Droochsloot**, ek wol skreaun as **Droogsloot** (Utert, 1585 of 1586 - Utert, 1666) wie in Nederlânsk keunstskilder.

Fan Droochsloots jonkheid is neat bekend. Hy wurdt foar it earst neamd doe't er talitten waard by it Sint-Lucasgilde yn Utert yn 1616. Hy wie deken fan it gilde tusken 1623 en 1624. Oant syn dea ta arbeide er yn Utert.

Droochslot waard beynfloede troch sawol Pieter Brueghel de Alde as de Jonge, mar ek troch David Vinckboons. Syn iere wurk bestiet út grutte histoarjestikken, mar letter gie er oer op lytsskalige ofbyldings fan aktuele barrens en boeresênes. Hy fersette in soad wurk. Oarspronklik ûndertekene er allinnich mei *Joost Cornelisz*, mar letter heakke er der *Droogsloot* oan ta. Jacob Duck wie in learling fan him. Syn soan Cornelius Droochsloot wie ek keunstskilder.
Jan Both

**Jan Dirksz. Both** (Utert, ±1615 - Utert, july 1652) wie in Nederlânsk keunstskilder, dy't beskôge wurdt as in foarname fertsjintwurdiger fan de twadde generaasje *[[italjanisanten]]*. Hy wie de broer fan Andries Both.

## Libben
Jan Both, soan fan in glêsskilder, gie yn de lear by Abraham Bloemaert, lykas syn broer Andries. De  bruorren setten ôf nei Itaalje, dêr't Andries fan 1635 ôf neamd wurdt, en Jan fan 1638 ôf. Twa jier lang bewennen se in hûs yn Rome. Yn 1641 reizgje se nei Feneesje, dêr't Andries yn maart 1642 ferstoar. Jan gie werom nei Utert en waard dêr lid fan it skildersgilde. Hy late in oantal oare skilders op en waard stipe troch de Utertse samler baron van Wyttenhorst. Nei syn dea waard er begroeven yn de Buurkerk te Utert.

## Wurk
Sa as in groep oare Nderlânske skilders yn Itaalje (dy't fral út Utert en Haarlim kamen) skildere Both allinnich Italjaansk oandwaande lânskippen. Dêrom wurde sy wol *italjanisanten* neamd. In gouden sinne skynt troch de blêden yn in heuveleftich lânskip, stoffearre mei inkelde figueren. It skilderjen fan dizze figuerkes liet er nammers faak oer oan oaren. Yn Itaalje wie dit broer Andries en ien kear werom yn Utert wiene it Cornelis van Poelenburch, Nicolaus Knüpfer en Jan Baptist Weenix.

## Galery

Image:Bal26151-Jan-Both.jpg|Lânskip *chiaroscuro*, Jan Both
Ofbyld:Jan Both - Italian Landscape with a Draughtsman.jpg|*Jan Both, Italjaansk lânskip*
Heks

"**Heks**" of "**hekse**" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:

* heks (persoan), in histoarysk persoan oan wa't boppenatuerlike krêften tatocht waarden en dy't slim te lijen hie ûnder de hekseferfolgings
* heks (wicca), in oanhing(st)er fan it wicca-leauwe
* heks (mytysk wêzen), in boasaardige tsjoenster dy't foarkomt yn in protte mearkes
Lammert Bos

**Lambert Bos** (Warkum, 23 oktober 1670 - Frjentsjer, 6 jannewaris 1717) (of **Lambertus Bos** of **Lammert Bos**) wie in Nederlânsk gelearde, kritikus en foarrinner fan Tiberius Hemsterhuis.

Lambert Bos waard berne yn Warkum dêr't syn heit, Jakob Bos, haad fan de skoalle wie. Syn mem wie Gerarda de Haan. Hy waard doopt yn de herfoarme tsjerke fan Warkum op 25 novimber 1670.

Hy gie nei de Universiteit fan Frjentsjer en waard dêr yn 1697 beneamd ta lektor en professor yn 't Gryksk yn 1704.  Op 28 febrewaris 1712 troude er mei Feiktje Doeckes Sineda, de widdo fan dûmny Gerradus Horreus, en eardere widdo fan Dominic Camper. Nei in libben sûnder opfallende hichte- of djiptepunten stoar er yn Frjentsjer yn 1717.

Bos syn ferneamdste wurk is *Ellipses Graecae* (1702), en syn *Antiquitates Graecae* (1714), dy't ferskate edysjes sjen mochten. Bos publisearre ek *Vetus Testamentum, Ex Versione lxx. Interpretum* (1709); oantekeningen oer Thomas Magister (1698); *Exercitationes Philologicae ad loca nonnulla Novi Foederis* (1700); *Animadversiones ad Scriptores quosdam Graecos* (1715); en twa lytse traktaten oer *Accenten* en *Grykske Syntaxis*.
Bert Jan van der Veen

**Bert Jan van der Veen** (3 maart 1968) is in Nederlânsk maratonrider dy't op De Jouwer wennet. 

Van der Veen helle trije kear de Nederlânske Titel op keunstiis; yn 2001, 2003 en 2005. Hjirmei is hy tegearre mei Jan Maarten Heideman, Lammert Huitema, Jan Kooiman en Co Giling rekordhâlder wat oantal titels betreft. Se waarden ynhelle troch Arjan Stroetinga, dy't seis titels hat. Van der Veen wûn ek de Alternative Alvestêdetocht 2006. 

Hy ried foar it maratonteam fan BAM. Nei syn reedriderskarriêre waard hy coach yn it marathonriden.
Sealdaktoer

In **sealdaktoer**, **sealtektoer** of **sealtoer** is in tsjerketoer mei in sealdak.

Yn Nederlân komme sealdaktuorren benammen foar by romaanske tsjerken yn Fryslân, Drinte en Grinslân en wat minder by Goatyske tsjerken yn dy provinsjes. De tsjerke fan Oostum is in seldsum foarbyld fan in dwerssette toer.

Nei 1900 waard dit type toer ek wer tapast by tsjerken yn neoromaanske styl.
Bilinga

**Bilinga** - is in houtsoarte, mei in hast gouden kleur. It hout is krústrieddich. Der komme gau hierskuorkes yn.

It wurdt bytiden noch brûkt foar swiere konstruksjes yn moles en foar konstruksjes dy't waar en wyn trochstean moatte lykas slûsdoarren en peallen dêr't skippen tsjinoan farre kinne lykas dûkdalven en remmingwurken. It wurdt ek yn lichtere konstruksjes tapast as pergola's en yn binnenwurk toegepast. Ek is it in gaadlike houtsoart foar parket. 

It wurdt levere troch beammen yn tropysk West-Afrika fan it geslacht *Nauclea*, yn de Stjerblêdigenfamylje (*Rubiaceae*). 

## Keppeling om utens
* bilinga op houtynfo (by it Sintrum Hout)
Hector Livius fan Altena

**Hector Livius fan Altena** (Blessum, maaie 1741 - Ljouwert, 11 april 1806) wie in politikus.

Fan Altena wie in meistanner fan Court Lambertus fan Beyma, nei 1787 ek yn Sint Omer. Yn 1795 (provisjoneel) folksrepresintant. Yn de Nasjonale Fergadering earst meistanner fan Fan Beyma, letter fan Vreede. Hy hearde doe ta de radikalen. Nei de steatsgreep fan 12 juny 1798 gie er út de polityk.
Www.goedfrysk.nl

De foarsitter fan de Ried fan de Fryske Beweging, Jaap van der Bij, hat ornearre by in riedsgearkomste dat it Frysk tichter by de minsken komme moat. De hiemside fan goedfrysk is der de earste oanset fan. 

Minsken kinne teksten opstjoere dêr’t  se net hielendal wis fan binne oft se alles goed skreaun ha. De teksten wurde fertroulik behannele en neisjoen. Dêrnei wurde se ferbettere weromstjoerd.

De teksten dy’t neisjoen wurde binne hiel ferskillend: Fan bertekaartsjes oant gedichtsjes mar ek stikken foar doarpskranten. Alles is wolkom. 

## Keppeling om utens
* De hiemside fan Goedfrysk
* itnijs.nl
It Nijs

**Itnijs.frl** is in inisjatyf fan de Ried fan de Fryske Beweging (RfdFB). Dy fynt dat der yn in folwoeksen taal, lykas it Frysk, nijs te lêzen wêze moat dat oeral wei komt, net allinnich út Fryslân, mar út de hiele wrâld.

## Algemien
It Frysk hat him de lêste desennia ûntwikkele ta in folsleine kultuertaal, mar bûten Omrop Fryslân wurdt dy yn de nijsmedia noch hieltyd net folle brûkt, wylst it hiel gewoan wêze moatte soe dat minsken yn Fryslân it nijs yn de eigen taal oanbean krije neffens de RfdFB. Minsken yn Fryslân binne wend dat de kranten it Nederlânsk brûke en net mear as sa út en troch in stikje yn it Frysk, Stellingwerfsk, Biltsk of it Stedsk opnimme, as it oer dy talen giet of as immen oanhelle wurdt dy’t sa’n taal praat.

Om it Frysk yn de media in better plak te jaan, hat de Ried fan de Fryske Beweging yn 2009 ItNijs.nl opset, de earste folslein Frysktalige nijsside dy’t him net beheint ta de regio en saken dy’t mei de eigen taal anneks binne. Likegoed biedt de side aktualiteiten op it mêd fan Fryslân, Friezen en it Frysk. Mar dêrnjonken is der spesjaal omtinken foar de oare Fryslannen en foar talen en minderheden rûnom yn de wrâld. Fierders kinne winliken alle ûnderwerpen oan bar komme, al moat de lytse redaksje alle dagen wer in beheinde kar meitsje út it grutte nijsoanbod.

## Persoanen efter It Nijs
De redaksje fan It Nijs wurket yn dieltiid en mei frijwilligers, dy't yn 'e lijte te wurk gean. It is net dúdlik hoefolle minsken wat bydrage en wa yn 'e redaksje sitte.
*Yn 2016 is bekend wurden dat Jan Breimer in redaksjelid fan It Nijs is. Breimer is fan 2005-2011 ek einredakteur west fan Swingel, in oare útjefte fan 'e RfdFB. Hy kombinearret it wurkjen foar It Nijs mei redaksjewurk foar it moanneblêd Frijbûtser fan de politike partij FNP. Breimer hat eins in muzikale eftergrûn, en is ko-redakteur fan it Lieteboek fan 'e Yntertsjerklike Kommisje foar de Fryske Earetsjinst.
*Henk Wolf is kollumnist foar It Nijs op taalkundich mêd.

## Krityk
De stikken wurde anonym, meastal sûnder it neamen fan boarnen, ûnder redaksjenamme pleatst, sadat it net dúdlik is oft it in produkt fan profesjonele of boargersjoernalistyk oanbelanget. Op it webloch fan skriuwer Cornelis van der Wal wurdt It Nijs regelmjittich amateurisme ferwiten en hikkele. FNP-riedslid Jochum Meester hat yn 2014 klage oer it hieltyd bringen fan ûnkrektheden, en net rektifisearjen. Blogger Daam de Vries hat It Nijs yn 2012 in 'koppypeestmasine' neamd, en har derfan beskuldige reäksjes te sensurearjen. Alle artikels binne noch werom te lêzen. Yn 2015 stienen der 15.000 berjochten op ItNijs.frl.

## Keppelings om utens
* It Nijs
Henk Bloemhoff

**Henk Bloemhoff** (Aldeberkeap, 1948) is in taalkundige dy't spesjalisearre is yn de morfology en fonology fan it Stellingwerfsk. Hy is benammen bekend as streektaalfunksjonaris fan it Stellingwerfsk by de Stellingwarver Schrieversronte en trochdat hy yn gearwurking mei oaren (ûnder oare Sietske Bloemhoff) it *Stellingwerfsk Wurdboek* makke hat. Fierders hat Bloemhoff noch in protte oare taalkundige en dialektologyske publikaasjes op syn namme stean, wêrûnder:

**Taal in stad en land - Stellingwerfs* (Sdu Utjouwers, 2002)
**Taal in stad en land - Drents* (mie de Drintske literatuerhistoarikus Henk Nijkeuter, Sdu Utjouwers, 2004).
**Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde* redakteur mei oaren (Van Gorcum, 2008).

## Underskieding
Op 5 april 2012 waard Bloemhoff beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau, dat barde by it 40-jierrich jubileum fan de Stellingwarver Schrieversronte yn Noardwâlde.
Jan van Bijlert

**Jan Hermansz. van Bijlert** (Utert, 1597 of 1598 - Utert, novimber 1671) wie in Nederlânsk skilder dy't wol ta de Utertske caravaggisten rekkene wurdt.

Jan van Bijlert wie de soan fan in glêsskilder en gie oan 't wurk yn de wurkpleats fan Abraham Bloemaert yn Utert. Hy reizge nei Frankryk en Itaalje. Yn 1621 wie er yn Rome ien fan de oprjochters fan de Bentvueghels. Yn 1624 wie er werom yn Utert en dêr hat er de rest fan syn libben wenne en arbeide. Yn 1634 waard er regint fan it Sint-Jobsgasthûs. 

Bijlert skildere figuerstikken en portretten. Yn 't earstoan wurke er yn in caravaggistyske trant, mar krekt as syn stedgenoat Gerard van Honthorst ferruile er dy letter foar in mear klassisistyske styl.

Under syn learlingen wiene Bartram de Fouchier, Ludolf Leenderts de Jongh, Johannes de Veer, Mattheus Wijtmans en Abraham Willaerts.

## Galery

Ofbyld:Jan van Bijlert.jpg|It konsert
File:Jan van Bijlert - Young Man Drinking a Glass of Wine - WGA02184.jpg| Jonkeardel drinkt in glês wyn (1625)
File:Jan van Bijlert - Shepherd Holding a Flute - WGA02187.jpg|Hoeder mei in fluit 
File:Jan van Bijlert - Venus Chastising Cupid - Google Art Project.jpg| Fenus kastijdet Kupido
Geakunde

**Geakunde**, ( ek wol:*hiemkunde*) is kennis fan en ûndersyk nei de eigen leefomjouwing. It giet faak om skiednis en dialekt fan in bepaald wenplak. Ynteressearden foarmje faak meiïnoar in feriening (geakundich wurkferbân) of âldheidkundige feriening.

Geakundige ferienings binne faak dwaande mei de skiednis fan harren gemeente. Dit kin op in soad manieren. Geakundige ferienings publisearje faak in tydskrift, beheare lokaal erfgoed en organisearje ferskate ledenaktiviteiten. Tsjintwurdich binne de ferienings faak aktyf op it ynternet, al as net ûnder de foarm fan in doarpswebstee. De aktiviteiten fan geakundige ferienings en âldheidkeamers wurde faak fersterke troch in regionaal sintrum foar skiednis. Sa rinne in soad kontakten op it mêd fan geakunde troch de Fryske Akademy en ferbynt bygelyks yn Noard-Brabân de stifting "Brabants Heem" de geakundige rûnten en histoaryske ferienings.

Johan Jacob Spahr van der Hoek en Karel Gildemacher publisearren in soad oer de geakunde yn Fryslân.

## Sjoch ek
Geakundige siden yn de Wikipedy, kar-út:
* Iepenloftspul Jorwert
* Ropta
* Skiednis fan it Amelân
* Skiednis fan it Bilt
* De Tynje

## Keppeling om utens
* Publikaasjes Fryske Akademy oer Skiednis en geakunde
Johan Jacob Spahr van der Hoek

**Johan Jacob Spahr van der Hoek** (Drachten, 25 oktober 1915 - Beetstersweach, 19 jannewaris 1996 ) wie in sosjolooch, geakundige en publisist.

Hy studearre Rjochten, Keunstskiednis en Sosjology yn Amsterdam en Grins. Spahr van der Hoek wie ek yllustrator en publisist oer keunst-, rjocht-, lânbou- en delsettingsskiednis. Letter waard er lieder fan it ûndersyk fan de Fryske Wâlden troch de Fryske Akademy. 

## Wurk (kar-út)
* *Spoaren fen it pleatse-stelsel yn Eastergo* (1944)
* *Geschiedenis van de Friese landbouw* (twa dielen, 1952)
* *Enkele aspecten en pricipes van de staatsrechtelijke indeling van Friesland in de 14de en 15de eeuw.(1958)
* *De Heidedorpen in de Noordelijke Wouden* (1960)
* *Taelatlas fan de Wâlden* mei [[Klaas Fokkema]]. (1967)
* *Samenleven in Friesland. Drie perioden uit de sociale geschiedenis van boeren, burgers en buitenlui* (1969)
* *Undersyk yn de Noardeasthoeke* (1970)
* *Bydrage ta de sociale skiednis fan De Wâlden'' (1978)
Thea Sybesma

**Thea Sybesma** (Jiskenhuzen, 18 novimber 1960). Nederlânskse triatlete en duatlete wenjend yn Heeze. Mei duatlon waard se wrâld-, Europeesk- en Nederlânsk kampioene en mei triatlon hat se Europeesk- en Nederlânsk kampioene west.

Thea wie de earste Nederlânske frou dy't de hele triatlon binnen njoggen oeren wist te foltôgjen. Letter kaam ek Katinka Wiltenburg ûnder dizze grins, mar noch altiten is de tiid fan Thea de snelste tiid op de Lange Ofstân 8:55:29 (Roth). 

Thea hat trijeris Almere wûn yn 1990, 1991, 1992. Se wûn yn 1993 de maraton fan Apeldoorn yn 2:46.14. Yn 2000 is der in priis ferneamd nei neamd, de Thea Sybesma Award.

Se studearre medisinen en fysioterapy oan de Universiteit fan Grins en wurke dêrnei as ortopedysk sjirurch yn it St. Anna Sikehûs yn Geldrop.

## Titels
* Wrâldkampioen duatlon Koarte Ofstân: 1990
* Europeesk kampioen triatlon Lange Ofstân: 1991
* Europeesk kampioen triatlon Olympyske Odstân: 1990
* Europeesk kampioen duatlon : 1990, 1991, 1992
* Nederlânsk kampioen triatlon Lange Ofstân: 1990, 1991, 1992
* Nederlânsk kampioen duatlon: 1991, 1992

## WK, EK, NK oars
* 1989: 2e Nederlânsk kampioenskip Lange Ofstân (Almere)
* 1990: 2e Europeesk kampioenskip Midden Ofstân (Trier, Dútslân)
* 1991: 3e wrâldkampioenskip duatlon (Catadral City, USA)
* 1992: 3e Europeesk kampioenskip Midden Ofstân (Joroinen, Finlân)

## Oare prestaasjes
* 1990: 1e triatlon Stein
* 1990: 1e duatlon Palm Springs
* 1991: 1e triatlon Stein
* 1991: 1e triatlon Roth 8:55:29
* 1991: 4e triatlon Hawaï
* 1992: 1e triatlon Stein
* 1992: 2e triatlon Roth
* 1992: 3e triatlon Hawaï
* 1992: 3e triatlon Frankfurth
* 1993: 1e triatlon Austraalje
* 1993: 1e maraton fan Apeldoorn
Jacob Botke

**Jacob Botke** (Huzum, 15 desimber 1877 - Grins, 21 oktober 1939) wie in biolooch, ûnderwizer en geakundige. 

## Libben
Botke wie learaar yn Moarrewâld fan 1896-1898. Nei him is yn Damwâld in skoalle en in strjitte neamd. Om 1900 hinne wie er ûnderwizer yn Nimwegen. Dêrnei wie er jierrenlang learaar yn Grins en promovearre yn 1916. Hy sette him yn foar in Frysker Fryslân en rjochte yn 1922 de Fryske Bibleteek op. Fierders wied er lid fan de Provinsjale Underwiisried en pleite foar it ynfieren fan it fak *[[geakunde]]* (in wurd dat er sels betocht hie). 

De beneaming stinzeplanten, dy't troch Dr. Jacob Botke yn 1932 foar it earst brûkt waard, is mooglik ynspirearre troch it feit dat de bewenners fan Feanwâlden it by de Skierstins groeiende Haarlimmer klokkespul mei stinzeblomkes oantsjutten.
 
Jacob Botke wie troud mei Blijke de Groot (1882-1965). It pear krige twa bern: Taeke Jitze Botke (1901 - 1990), de lettere fersetsman, keunstsamler en skriuwer, en Lijsbet Botke (1904-1988). 

## Wurken (kar-út)
* *It Heitelân* (1919)
* *Fen Fryslâns Groun* (1922, 1925, 1942)
* *Fryske plante- en dierenammen* (1928)
* *De geakunde op de Fryske skoallen* (1931)
* *De gritenij Dantumadiel* (1932)
* *Sealterlân* (1934)
* *Natûr en gea* (6 dielen, 1936-1941)

## Monografy
* , *Balstiennen en wâldblommen, Libben en wurk fan Dr.Jacob Botke.*  Fryske Akademy Ljouwert, 1977
Wynmotor Itens

De **Wynmotor Itens** is n poldermole en ryksmonumint flakby it doarp Itens, yn de gemeente Littenseradiel.

De Wynmotor Itens is in 18-blêdige Amerikaanske wynmotor, dy't ûngefear 350 m benoarden it doarp oan de wei nei Britswert stiet. De mole mei in flecht fan 4,50 m. is ien fan de pear oerbleaune wynmotors dy't ûntwurpen en fabrisearre waarden troch de firma *Mous* út Balk. Hy waard yn 1925 boud as ferfanging fan in sloopte tradisjonele wynmole. De wynmotor is in ryksmonumint. Hy is net-mealree en is net foar publyk iepene, mar hy is wol oan op in pear meter benei te kommen.

## Sjoch ek k
* Wynmotors yn Fryslân
Sudetelân

It **Sudetelân** (Tsjechysk en Slowaaksk: *Sudety*; Poalsk: *Kraj Sudetów*) wie nei 1918 de namme foar in gebiet yn Tsjechoslowakije, dêr't Dútsers wennen. De namme komt fan de Sudetebergen, dyt't yn it noarden fan de regio's Bohemen en Moraavje lizze. 

## Skiednis
Nei de Earste Wrâldkriich yn 1918 waard de dûbelmonargy Eastenryk-Hongarije opdield yn lytsere lannen, of waard anneksearre troch oare lannen. Eastenryk ferklearre him op 21 oktober 1918 ûnôfhinklik mei de steat "Deutschösterreich". Dêrby hearden ek de gebieten Bohemen en Moraavje. De namme Dútsk-Eastenryk waard lykwols ferbean troch it Ferdrach fan Saint-Germain (1919). Tsjechoslowakije ferklearre him op 28 oktober 1918 ûnôfhinklik fan Dútsk-Eastenryk. De âlde grinzen fan de Bohemen en Moraavje waarden de basis foar de steatsgrinzen fan Tsjechoslowakije. Dêr hearde it Sudetelân ek by.

Foar Adolf Hitler wie it gebiet tige nijsgjirrich omdat 95 persint fan de befolking yn it Sudetelân Dútsk wie. Mei stipe fan Nazi-Dútslân waard in sterke nazi-partij oprjochte dy't him fûl fersette tsjin Tsjechoslowakije. By de Konferinsje fan München op 10 oktober 1938 waard troch Grut-Brittanje, Itaalje en Frankryk tastien, dat Hitler yn ruil foar fredesgarânsjes dielen fan Bohemen hawwe mocht. Yn maart 1939 waard it westen fan Tsjechoslowakije beset troch Nazi-Dútslân. Mei stipe fan Hitler feklearren Slowaakske separatisten Slowakije ûnôfhinklik, dêrtroch waard Slowakije in fasalsteat fan Nazi-Dútslân.

Yn de Twadde Wrâldkriich foarme it noardlike part fan it Sudetelân it *Reichsgau Sudetenland*. De haadstêd wie Reichenberg (Liberec). It 'Reichsgau' bestie oant de ein fan de kriich op 8 maaie 1945. Nei de ein fan de Twadde Wrâldkriich waarden sa likernôch 3 miljoen Sudetedútsers fuortreage, dyjingen dy't bleaunen waarden fanwegen harren etnisiteit deadien.

## Keppeling om utens
*
*WW2DB: German Annexation of Sudetenland *Ingelsk*
*BBC artikel út 2002 oer de Sudetedútsers *Ingelsk*
*Befolkingskaart fan East- en Súd-Europa (1989–1992)
Gogo

In **gogo** wie in popke dat kado jûn waard by €10 oan boadskippen fan supermerk C1000 yn septimber-oktober 2009. 

Der wienen sa'n 300 ferskillende popkes mei eigen kenmerken dy't sparre wurde koenen en ien seldsume Gouden Gogo. Wa't in Gouden Gogo kado hie krige in winnerspakket foar himsels en syn skoalle. Der wienen ek albums by foar de 60 stickerplaatsjes en in Gogoberch om de popkes op te setten. Troch in game op Hyves te spyljen koe ek kâns op in gouden gogo makke wurde. Der waarden boppedat spesjale ruilmiddeis organisearre troch de supermerken. De aksje wie betocht troch de marketingman fan C1000 dy't in pear jier dêrfoar de súksesfolle Wuppy-raazje fan Albert Heijn betocht.
Raazje

In **raazje** is in tydlike populariteit fan in bepaald spul, artikel of hawwedinkje. Kenmerk fan in raazje is dat it fan tydlike aard is, dochs kin in raazje ek mei in bepaalde regelmaat werom komme by in bepaalde leeftydsgroep (bygelyks knikkerje). Raazjes barre meastentiids yn de simmer.

By in sekere populariteit fan bepaalde klean wurdt in raazje ek wol in **moadeferskynsel** neamd.

As der in soad media-oandacht oan in raazje jûn wurdt, is spraken fan in hype.

## Foarbylden fan raazjes yn Nederlân
* Spjeldsjes
* Kaaihingers
* Slime
* Krimpy-dinky
* Knikkers
* Rubikkubus
* Jojo
* Flippo's 
* Tamagotchi (1998)
* Pokémon (±1998-±2003) (mar bestiet noch hieltyd)
* Diddl
* Beyblades/spinners (2003)
* Scoubidou (2004)kleurige triedsjes 
* Sudoku (2005)
* Wuppys (2006)
* Poker (2007) 
* Jumpstyle (2007)
* fuotbalplaatsjes
* Gogo's (2009)
Slowaaksk

It **Slowaaksk** is in taal yn it skift fan de West-Slavyske taalgroep. 

Der binne sa likernôch 6 miljoen minsken dy't de taal prate, foar it grutste part yn Slowakije, dêr't it de offisjele lânstaal is. Sa'n 1 miljoen emigranten yn Noard-Amearika prate Slowaaksk. Lytse taalgroepen binne der yn Hongarije, Roemeenje, Servje. Sûnt Slowakije lid is fan de Europeeske Uny is it Slowaaksk ien fan de offisjele wurktalen fan de EU. It Slowaaksk is nau besibbe oan it Tsjechysk, en yn mindere mate oan it Poalsk. It Slowaaksk wurdt skreaun mei it Latynske alfabet.

## Namfallen
It Slowaaksk hat sân namfallen:
# nominatyf
# genityf
# datyf
# akkusatyf
# fokatyf
# lokatyf
# ynstrumintalis

## Keppeling om utens
Sloveensk

It **Sloveensk** is in taal yn it skift fan de Slavyske taalgroep. Der binne sa likernôch 2,2 miljoen minsken dy't de taal prate. 2 miljoen wenje yn Sloveenje, Eastenryk, Itaalje en Hongarije. Sa'n 200.000 libje yn Argentynje, Kanada, Austraalje en West-Europa.

## Status
It Sloveensk is de offisjele lânstaal fan Sloveenje. Sûnt Sloveenje lid is fan de Europeeske Uny is it Sloveensk ien fan de offisjele wurktalen fan de EU. Yn Eastenryk en Itaalje wenje frij grutte Sloveenske mienskippen, dy't noch Sloveensk prate. Yn Karyntje (Eastenryk), Provinsje Gorizia (Itaalje) en de Provinsje Triest (Itaalje) hat it Sloveensk in offisjele status.

## Fonology en grammatika
It Sloveensk hat 21 konsonanten en 8 fokalen.

Der binne seis namfallen
# Nominatyf (Imenovalnik)
# Genityf (Rodilnik)
# Datyf (Dajalnik)
# Akkusatyf (Tožilnik)
# Lokalatyf (Mestnik)
# Ynstrumintalis (Orodnik)

## Sjoch ek
* Prekmoereesk
* Resiaansk

## Keppeling om utens