open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wapen fan Snits

It **wapen fan Snits** wurdt troch de Hege Rie fan Adel sûnt 25 maart 1818 beskreaun as 
'In skyld yn de lingte trochsnien, de rjochterhelte fan goud beladen mei in heale swarte earn, de lofterhelte beladen mei trije gouden kroanen pealsgewiis set. It skyld dekt mei in gouden kroanen dy't oan de rjochterkant fêsthâlden wurdt troch in wyldeman en oan de lofterkant troch in klimmende liuw'.
It wapen komt foar it earst foar op it stedssegel, ûnder in oarkunde fan 1422.

## Komôf
Oer de komôf bestiet ûnwissigens. Der binne meardere ferklearrings: 

;Wapen fan Rienck Bockema?
Aldere historisy mienden dat it ûntliend is oan it wapen fan Rienck Bockema, oan de ein fan de 14e iuw haadling yn Snits en stifter fan it kleaster Thabor. Dy gedachte blykte lykwols ûnhâldber. 

;Karelsprivileezje?
De heale earn fan swart op goud yn de rjochterhelte is in skaaimerk yn in soad Fryske famyljewapens. Neffens de wenstige ferklearring symbolisearret de earn it rjocht op de beklaaiing fan it rjochtersamt. Dat waard as in keizerlik amt beskôge. De earn tsjutte dêrmei teffens op ryksûnmidlikheid fan de Dútske keizer. 
Dy ryksûnmidlikheid waard weromfierd op it ferneamde privileezje dat de Friezen fan Karel de Grutte krigen hawwe soenen yn ruil foar harren oandiel yn de ferovering fan Rome. Yn werklikheid berêst it yn it Latyn skreaune stik in ferfalsking út de 13e iuw. Fan dat stik bestienen yn de Fryske kuststreken ferskate ôfskriften, net allinnich Fryske mar ek Nederdútske oersettings. De ferklearring fan Karel de Grutte waard yn Snits bewarre, mar is neffens Worp Tjaarda, de prior fan it kleaster Thabor, op 14 april 1457 by in grutte stêdsbrân ferlern gien. 

;Opnij Bockema?
Hoe dan ek, troch de oanwêzichheid fan it Karelsprivileezje yn Snits soenen de trije kroanen yn it wapen opnomd wêze.
It Karelsprivileezje stie de Friezen ta harren skylden as teken fan frijheid te beskilderjen mei de keizerlike kroan.
Troch de trije kroanen yn it wapen op te nimmen koe it stedsbestjoer fan Snits de betsjutting fan it Karelsprivileezje yn Snits ta útdrukking bringe.
In oare ferklearring is dat de Snitser haadling Rienck Bockema, trije kear ta ridder slein wêze soe. Foar elke ridderslach soe hy in kroan yn syn wapen opnomd hawwe.
De trije kroanen binne lykwols, oars as de earn, in útsûnderlik motyf yn de heraldyk. 

## Bysûndere skyldhâlders
Foar de wyldeman bestiet ek in ûnwisse ferklearring. Hy soe de striid fan Rienck Bockema tjin de 'heidenske'  Litouwers útbyldzje. De liuw soe de liuw fan Juda symbolisearje en tafoege wêze as symboal foar de reis fan Rienck Bockema nei it hillige lân. Mei dit singeliere twatal skyldbeweitsers nimt it Snitser wapen in bysûnder plak yn. Op âlde segels fan de stêd út de 15e iuw komme de skyldhâlders al foar.
It wapen wurdt, lykas wenst, dekt troch in gouden kroan. Dat helmteken waard oant djip yn de 18e iuw oanfold troch in út de kroan oprizende iik. Dat is faaks in âld rjochtssymboal, de rjochtsiik, mar ek dat is net wis.

## Sjoch ek
* List fan Fryske gemeentewapens
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen

**[[Gewichtheffen]]** wie ien fan de sporten dy't op it programma fan de **[[Paralympyske Spullen|Paralympyske SImmerspullen]]** stien hat. 
Gewichtheffen stie fanôf de twadde Simmerspullen yn 1964 op it programma, op de spullen yn 1992 fan Barcelona stie it foar de lêste kear op it programma. Der waard striden yn ferskillende gewichtsklassen.

## Sjoch ek
* Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen 1964

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1964|IIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1964 hâlden yn it Japanske Tokio.

It wie de earste kear dat it gewichtheffen op it programma stie.

## Manlju

## Sjoch ek
* Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1964
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen 1968

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1968|IIIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1968 hâlden yn Tel Aviv, Israel.

## Manlju

## Sjoch ek
* Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1968
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen 1972

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1972|Ve Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1972 hâlden yn Heidelberch, West-Dútslân.

## Manlju

## Sjoch ek
* Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1972
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen 1976

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1976|Ve Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1976 hâlden yn Toronto, Kanada.

## Manlju

## Sjoch ek
* Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1976
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen 1984

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1984|VIIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1984 hâlden yn Stoke Mandeville (Grut-Brittanje) en New York, (Feriene Steaten).

De Paralympyske Simmerspullen fan 1984 waarden yn twa ferskillende lannen organisearre. Dit wie foaral te witen oan de Amerikaanske handikaptensport Organisaasjes en de wize fan Fûnsenwinnen. Mei namme de Amerikaanske Rolstoelsport Organisaasje woe sa’n soad  ynfloed ha en sporters op de Spullen, dat it foar de oare Organisaasjes (Blinen, Spastisy en Amputearden) net te akseptearjen wie. Dizze trije nasjonale organisaasjes besletten dêrop mei ynstimming fan de 3 ynternasjonale Organisaasjes: IBSA (Blinnen), CP-ISRA (Spastysksi) en ISOD (Amputearden) om de Paralympyske Spullen yn New York, de Feriene Steaten te hâlden fan 16 juny oant 30 juny 1984, sûnder de rôlstoelsporters. Dy krigen in Spullen fan 23 july 1984 oant 1 augustus 1984 yn Stoke Mandeville.

## Manlju
### New York

### Stoke Mandeville

## Sjoch ek
* Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1984
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen 1988

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1988|VIIIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden,

## Manlju

## Sjoch ek
* Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1988
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen 1992

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1992|IXe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1992 yn Barselona, Spanje hâlden.

It wie de lêste kear it gewichtheffen op it programma fan de Simmerspullen stie.

## Manlju

## Sjoch ek
* Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1992
Koersbal op de Paralympyske Simmerspullen

**[[Koersbal]]** (ek bekend as bowls) wie ien fan de sporten dy't op it programma fan de **[[Paralympyske Spullen|Paralympyske Simmerspullen]]** stien hat. 
Koersbal waard op de Simmerspullen spile yn 1968 ôf oant de Spullen in 1988 fan Seoel. Dêrnei stie it yn 1996 definityf foar it lêst op it programma fan de Spullen.
Koersbal op de Paralympyske Simmerspullen 1968

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1968|IIIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1968 hâlden yn Tel Aviv, Israel.

## Manlju

## Froulju
Koersbal op de Paralympyske Simmerspullen 1980

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1980|VIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1980 hâlden yn Arnhim en Veenendaal, Nederlân.

## Manlju

### Pearen

### Yndividueel

## Froulju

### Pearen

### Yndividueel
Koersbal op de Paralympyske Simmerspullen 1996

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1996|Xe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1996 yn Atlanta, yn de Feriene Steaten hâlden.

It wie de Lêste kear dat koersbal op it programma fan de Simmerspullen stie.

## Manlju

### Yndividueel

## Froulju

### Yndividueel
Snooker op de Paralympyske Simmerspullen

**[[Snooker]]** wie ien fan de sporten dy't op it programma fan de **[[Paralympyske Spullen]]** stien hat. 
Snooker waard al sûnt de earste Simmerspullen yn 1960 spile, mar wie op de Spullen yn 1976 fan Toronto foar de lêste kear, om yn 1984 wer werom te kommen op it programma, mar yn 1988 definityf foar it lêst op 'e Paralympyske Simmerspullen spile te wurden.
Snooker op de Paralympyske Simmerspullen 1960

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1960|Ie Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1960 flak nei de  Olympyske Simmerspullen yn it Italaanske Rome hâlden.

## Manlju
Snooker op de Paralympyske Simmerspullen 1964

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1964|IIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1964 hâlden yn it Japanske Tokio.

## Manlju
Snooker op de Paralympyske Simmerspullen 1972

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1972|Ve Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1972 hâlden yn Heidelberch, West-Dútslân.

## Manlju
Snooker op de Paralympyske Simmerspullen 1976

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1976|Ve Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1976 hâlden yn Toronto, Kanada.

It wie oant 1984 de lêste kear it Snooker op it programma stie fan de Simmerspullen.

## Manlju
Snooker op de Paralympyske Simmerspullen 1984

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1984|VIIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1984 hâlden yn Stoke Mandeville (Grut-Brittanje) en New York, (Feriene Steaten).

De Paralympyske Simmerspullen fan 1984 waarden yn twa ferskillende lannen organisearre. Dit wie foaral te witen oan de Amerikaanske handikaptensport Organisaasjes en de wize fan Fûnsenwinnen. Mei namme de Amerikaanske Rôlstoelsport Organisaasje woe sa’n soad ynfloed ha en sporters op de Spullen, dat it foar de oare organisaasjes (blinen, spastisy en amputearden) net te akseptearjen wie. Dizze trije nasjonale organisaasjes besletten dêrop mei ynstimming fan de 3 ynternasjonale organisaasjes: IBSA (blinen), CP-ISRA (spastisy) en ISOD (amputearden) om de Paralympyske Spullen yn New York, de Feriene Steaten te hâlden fan 16 juny oant 30 juny 1984, sûnder de rôlstoelsporters. Dy krigen in Spullen fan 23 july 1984 oant 1 augustus 1984 yn Stoke Mandeville.

## Manlju
Snooker op de Paralympyske Simmerspullen 1988

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1988|VIIIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1988 yn Seoul, Súd-Korea hâlden,

It wie definityf de lêste kear dat snooker op it programma stie fan de Simmerspullen.

## Manlju
Rubber

**Rubber** is in polymear dat foarkomt as in emulsje yn it sap fan in oantal plantesoarten (dit sap is bekend as lateks), lykas Brazyljaanske rubberbeam, Yndyske rubberbeam (*Ficus elastica*), Euphorbia's (*Manihot glaziovii*), hynsteblom ûnder oare *Taraxacum kok-saghyz*, *[[Parthenium argentatum]]*, *[[Funtumia elastica]]*, *[[Landolphia]]* spp. en *[[Cryptostegia]]* spp.. De namme komt fan it Ingelsktalige tiidwurd foar wriuwe (*to rub*).

*Natuerlik* rubber wurdt trochgeans produsearre út lateks, wûn út de Brazyljaanske rubberbeam. Sa'n 33% fan dit sop bestiet út rubber. De lateks wurdt dêrnei filtere en fertinne mei wetter. It resultaat hjirfan wurdt mei soer behannele om de rubberdieltsjes stjurje te litten. It resultaat hjirfan, ek rubber neamd, wurdt ta tinne plakken rôle en drûge.

Foar it *syntetysk* produsearjen fan rubber is polymerisaasje fereaske, in proses dat ek brûkt wurdt yn de produksje fan plastics. Foarbylden fan syntetyske rubbers binne gloaropreen rubbers, butadieen rubbers en butyl rubbers.

## Rubbersoartes
Omdat rubber fan rubberbeammen in natuerprodukt is, is der mar in beperkte hoemannichte fan oanwêzich. De fraach nei rubber is grutter as rubberbeamplantaazjes leverje kinne, sadat der sûnt de Yndustriële Revolúsje socht waard nei alternativen. Hjoeddeisk wurde polymearen makke út ierdoalje dy't fergelykbere karakteristiken hawwe yn fergeliking mei natuerrubber. Dizze materialen wurde *syntetysk rubber* neamd. Troch it oanpassen fan de molekulêre struktuer fan dizze polymearen kinne rubbersoarten mei ferbettere eigenskippen makke wurde. Foarbylden fan syntetyske rubbersoartes binne:
*Styreen-butadieenrubber (SBR)
*Polybutadieenrubber (BR)
*Isopreenrubber (IR)
*Gloropreenrubber (CR) = neopreen
*Nitrilrubber (NBR)
*Eteenpropeendieenrubber (EPM, EPDM)
*Butylrubber (IIR)
*Silikonerubber (VMQ)
*Fluorrubber (FKM)
*Etylfinylasetaatrubber (EVA)
* Gegloarsulfoneard Polyeteenrubber (CMS)
*Akrylaatrubber (ACM)
*Polyuretaanrubber (AU of EU)
*Fulkaanrubber (fulkanisearre rubber wurdt faak foar pucks by iishokky brûkt).
Demontaazjepuzel

In **demontaazjepuzel** is in puzel dy't bestiet út in oantal ûnderdielen, bygelyks in metalen konstruksje mei in toutsje der omhinne, dy't yn it earste oankommen net út elkoar helle wurde kinne. It is de bedoeling út te sykjen hoe't soks doch klear krigen wurde kin. Dêrnei is it meastentiids wer krektlike slim om de konstruksje wer yn elkoar te setten.


Ofbyld:Hlavolam kos.jpg| 
Ofbyld:Hlavolam napeti.jpg| 
Ofbyld:Hlavolam cinka.jpg|
Eric Addo

**Eric Pappoe Addo** (Accra, 12 novimber 1978) is in Ganees betelle fuotballer dy't meast as ferdigener of as ferdigenjende middenfjjlder spilet. Hy tekene yn juny 2009 in twajierrich kontrakt by Roda JC, dat him transferfrij oernaam fan PSV. Yn 1998 debutearre hy yn it Ganeesk fuotbalalvetal.

## Keppeling om utens
*Spilersprofyl fan Eric Addo op psv.nl
Willem Kolff

**Willem Johan (Pim) Kolff** (Leien, 14 febrewaris 1911 - Newtown Square (Pennsylvania), 11 febrewaris 2009) wie in Nederlânske ynternist dy't de earste wurkjende keunstnier útfûn. Yn de Twadde Wrâldkriich makke er him fertsjinstlik yn it ferset. Hy stamme út de famylje Kolff, in âld Nederlânsk patrysjerslaach. Hy emigrearre yn 1950 nei de Feriene Steaten. Yn 1955 krige er de Amerikaanske nasjonaliteit.

Willem Kolff folge syn oplieding ta ynternist yn it Akademysk Sikehûs Grins. Nei it útbrekken fan de oarloch, mei it oernimmen fan it klinykbestjoer troch Kreuzewendich von dem Borne, in nazy, gong er nei it stedssikehus te Kampen. Dêr hat er, op eigen manneboet, en mei help fan lokale meistanners, en mei simpele materialen, it earste prototype fan de keunstnier makke (1943). Syn motivaasje wie ynjûn troch it ferstjerren fan in jongkeardel, in sterke boeresoan, oan akute nierútfal. De earste pasjint mei akute nierútfal dy't Kolff mei de keunstnier behannele, oerlibbe. Dêrnei wiene der in stikmannich dy't lykwols ferstoaren.

Nei de oarloch gong Kolff nei de USA, om't er dêr mear mooglikheden hie foar syn wittenskiplik wurk. Yn Salt Lake City hat er lang wurke oan it keunsthert, oan keunst-eagen, en oan in draachbere keunstlong. Hy wie dêrneist aktyf in de Feriening fan Physicians against Nuclear War.

Kolff is eareburger fan de stêd Kampen, en de Nier Stichting Nederland hat harren subsydzjeprogramma foar top-talint yn it wittenskiplik undersyk nei niersyktes, nei him ferneamd.

## Literatuer
* W.J.Kolff, H.Th.J.Berk: "De Kunstmatige Nier. Een Dialysator met groot oppervlak". Geneeskunde Gids 21: Nr.7 (1943) en yn: Ned. Tijdschr. voor Geneeskunde 87, 1684-1688 (1943)
* W.J.Kolff en H.Th.J.Berk: "The Artificial Kidney: a dialyser with great area". Acta Medica Scandinavica, Vol. 117, Fasc.2 (1944)
* W.J.Kolff: "De Kunstmatige Nier" (Proefskrift). Kampen, 1946
* W.J.Kolff: "New ways of treating uraemia". J.A.Churchill Ltd., Londen 1947
* W.J.Kolff: "First Clinical Experience with the Artificial Kidney". Ann. Intern. Med. 62, 608-619 (1965)
* W.Drukker: "Haemodialysis: a Historical Review" yn: "Replacement of Renal Function by Dialysis". ed. troch W.Drukker, F.M.Parsons en J.F.Maher. Martinus Nijhoff Publishers, Boston, De Haach, Dordrecht, Lancester. 2.Edition, 1983
* , *Dokter Kolff, kunstenaar in hart en nieren* (biografy, 2003).

## Keppelings om utens
* Willem Kolff Stichting
* Nierpatiënten Vereniging Nederland - biografy en útlis oer syn útfining fan de keunstnier
* Famyljeferiening Kolff - eftergrûnynformaasje
* Willem Kolff, Ryksuniversiteit Grins
* Utfiner keunstnier stoarn. Willem Kolff (1911 - 2009), *[[Noorderlicht (programma)|Noorderlicht]]*, VPRO
Wrakseljen op de Paralympyske Simmerspullen

**[[Wrakseljen]]** wie ien fan de sporten dy’t op it programma fan de **[[Paralympyske Spullen|Paralympyske Simmerspullen]]** stien hat. 
Yn 1980 by de Paralympyske Simmerspullen fan Arnhim stie it wrakseljen foar it earst op it programma en yn 1984 yn Stoke Mandeville (Feriene Keninkryk) en New York foar de twadde en lêste kear. Der waard allinne troch manlju yn meardere gewichtsklassen striden.

## Gewichtsklassen
* oant 48 kg
* oant 52 kg
* oant 57 kg
* oant 62 kg
* oant 68 kg
* oant 74 kg
* oant 82 kg
* oant 90 kg
* oant 100 kg
* oer 100 kg (allinne yn 1980)

## Sjoch ek
*Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen
Wrakseljen op de Paralympyske Simmerspullen 1980

De **[[Paralympyske Simmerspullen 1980|VIe Paralympyske Simmerspullen]]** waarden yn 1980 hâlden yn Arnhim en Veenendaal, Nederlân.

## Manlju

## Sjoch ek
* Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1980
Jacoba van Velde

**Catharina Jacoba van Velde** (Den Haach, 10 maaie 1903 - Amsterdam, 7 septimber 1985) wie in Nederlânske skriuwster. Har romandebút *De grote zaal* ferskynde yn 1953 en waard yn 10 jier yn 13 talen oerset. By har libben waarden der sa'n 75.000 stiks fan *[[De grote zaal]]* ferkocht. Yn 2010 wurdt it boek yn it ramt fan de lanlike kampanje *[[Nederland Leest]]* fergees weijûn (22 oktober t/m 19 novimber) oan de leden fan alle iepenbiere bibleteken.

Jacoba wie de jongste út in hûshâlding fan fjouwer. Har heit wie yn har jeugd in protte ôfwêzich en har mem wie waskfrou. Sy gong oant har tsiende nei skoalle, mar makke harsels dochs ferskate talen eigen. Al mei santjin jier gong sy nei Parys om in dûnsoplieding te folgjen. Yn 1924 troude se mei de fioelist Harry Polah; sy treden op yn Berlyn. Letter foarme hja mei in manlike partner it dûnsduo Pola Maslowa & Rabanoff. Tegearre gienen se kabarets en fariëteeteaters by del yn in grut tal Europeeske lannen. Yn 1937 boaske sy oan de skriuwer Bob Clercx. Beide houliken bleaunen sûnder bern.

Van Velde wenne in grut part fan har libben yn Parys, lykas har bruorren Geer en Bram van Velde, dy't nei de Twadde Wrâldkriich namme meitsje soenen as skilder. Fuort nei de Twadde Wrâldkriich wie hja ûnder de namme Tonny Clerx literêr agint foar it Frânske wurk fan de Ierske (toaniel)skriuwer en dichter Samuel Beckett, mar dêr hold se yn 1947 mei op om har op de eigen skriuwerij konsintrearje te kinnen. Van Velde's oeuvre bleau beheind; meast wie hja warber as oersetster en dramaturch. Under oaren sette sy toanielstikken fan Samuel Beckett, Eugène Ionesco en Jean Genet fan it Frânsk nei it Nederlânsk oer.

Van Velde har twadde en lêste roman, *Een blad in de wind* (1961), krige minder goede kritiken. Jacoba van Velde sette noch út ein mei in tredde roman, *De verliezers*, mar makke him nea ôf.

## Bibliografy
In kar:
* 1947 - *Évasion* (ferhaal)
* 1953 - *[[De grote zaal]]* (roman)
* 1961 - *Een blad in de wind* (roman)
* 1987 - *Verzameld werk* (twa romans en tsien ferhalen)

## Keppelings om utens
* audio-argyf, *boeken.vpro.nl*
* Efternicht Kiki bewarre neilittenskip Jacoba van Velde, radioreportaazje *NOS Journaal*, 12 jannewaris 2010
* Jacoba van Velde - ''Nederland Leest''
* VELDE, Catharina Jacoba van (1903-1985) *Instituut voor Nederlandse geschiedenis*
Samuel Barber

**Samuel Osmond Barber II**  (West Chester, Pennsylvania, 9 maart 1910 -  23 jannewaris 1981, New York) wie in Amerikaansk komponist.

Hy is ien fan de meast ferneamde komponisten fan de 20e iuw. Syn *Adagio foar Strikers* (1936) hat in fêst plak yn it konsertrepertoire fan orkesten. Hy krige twaris de Pulitzerpriis foar muzyk, foar syn opera *Vanessa* (1956–57) en syn Konsert foar piano en orkest (1962). *Knoxville: Summer of 1915* (1947), in stik foar sopraan en orkest, op in tekst fan James Agee, wurdt ek in protte op de planken brocht yn de hiele wrâld. Dat benei al syn komposysjes opnaam binne is ek apart foar moderne komponisten.

Barber wie gjin fernijer; syn oeuvre kin as post-romantysk beskôge wurde. Hy skept út wat de 19e iuw opsmiten hat. Wat foarm oanbelanget brûkt er faak de sonate (fral yn de symfonyen), dat bleau sa ek doe't er de uteringsmiddels fan de 40er jierren ôf útwreidet.

## Wurk
Kar-út
### Keamermuzyk
* 1956 *Summer Music* op. 31 foar blaaskwintet (fluit, hamboai, klarinet, hoarn, fagot)

### Wurk foar orkest
* 1933 *The School for Scandal Ouvertüre* op. 5
* 1937 *Sinfonie Nr. 1* op. 9
* 1938 *Adagio for Strings* op. 11 (brûkt yn û.o. *The Elephant Man* fan David Lynch (1980) en *Platoon* fan Oliver Stone (1986))
* 1939 *Violinconcert* op. 14
* 1943 *Sinfonie Nr. 2* op. 19
* 1945 *Celloconcert* op. 22
* 1947 *Knoxville: Summer of 1915* op. 24 foar orkest en sopraansolo
* 1962 *Klavierkonzert* op. 38

### Wurk foar blaasorkest
* 1937 *First Essay* op. 12
* 1943 *Commando March for Band*
* 1955 *Medea's Dance of Vengeance* op. 23a
* *Music for Eleven*

## Keppeling om utens
*  Biografy en list fan wurk fan Schirmer.com
Boris Grigorjev

**Boris Grigorjev** (Rybinsk, 11 july 1886 – Cagnes-sur-Mer, 7 febrewaris 1939) wie in Russysk skilder en skriuwer.

## Libben en wurk
Grigorjev studearre fan 1903 oant 1907 oan de Stroganov Keunsthegeskoalle en letter oan de Keizerlike Keunstakadeemje yn Sint-Petersburch, ûnder oaren by Abram Archipov en Dmitri Kardovski. Yn 't earstoan fielde er wol wat foar de Mir Iskoesstva-beweging (´Wrâld kan de Keunst´) en yn 1909 hie er útstallingen as lid fan de 'Uny fan ympresjonisten'. IYn dy tiid skreau er el literêr wurk, ûnder oaren de roman *Jonge Strielen* en it gedicht *Amearika*.

Grigorjev wenne koart foar de Earste Wrâldkriich in skoft yn Parys, dêr't er de Académie de la Grande Chaumière besocht. Hy waard tige beynfloede troch Paul Cézanne.

Doe't er yn 1913 werom wie yn Sint-Petersburg, socht er oansluting by de lokale ´Bohème´ en rekke befreone mei ûnder oaren de bekende dichters Velimir Chlebnikov en Anna Achmatova, waans portretten er skildere hat.

Fan 1916 oant 1918 joech Grigorjev him del op it plattelân en skildere ferskate wurken mei it boerelibben as ûnderwerp. Sy skilderijen út dy perioade waarden priizge troch Alexandre Benois, dy't hawwe woe dat Grigorjev yn syn wurk de essinsje fan it Russyske libben rekke.

Yn 1919 ferliet Grigorjev de Sovjet-Uny en wenne dêrnei yn in protte lannen, sa as Finlân, Dútslân, Frankryk, de Feriene Steaten en Midden- en Súd-Amearika. Wat literatuer oanbelange luts er yn 1934  de oandacht mei syn epysk gedicht 'Ruslân' (*Расея*), in weromsjen op syn Russyske tiid op it plattelân, publisearre yn it Amerikaansk-Russyske deiblêd 'Novoye Russkoye Slovo'. 

Grigorjev stoar yn de âldens fan 52 jier.

## Galery

Ofbyld:Grigoriev Meyerkhold.jpg|Vsevolod Meyerhold, 1916
Ofbyld:Boris GrigorievOlonetskGrandad.jpg|Aldman út Olonets
Ofbyld:Grigoriev Grilikhes.jpg|Portret fan Anna Griliches, 1917
Ofbyld: Boris Grigoriev 09.jpg|Minne, 1915
Ofbyld:Boris Grigoriev Sunflowers.jpg|Sinneblommen, 1917-1919
Ofbyld:Boris Grigoriev 02.jpg|Doarp, 1918
Ofbyld:Boris Grigoriev Shalyapin.jpg|Fjodor Sjaljapin, 1918
Ofbyld:GrigoryevB Rakhmaninov.jpg|Sergej Rachmaninov
Ofbyld:Boris Grigoriev 30.jpg|Peterburchske frou, om 1913 hinne
Ofbyld:Boris Grigoriev 01.jpg|Alde man, 1918
Ofbyld:Boris Grigoriev - self-portrait.jpg|Vladimir Majakovski, 1916
Ofbyld:Boris Grigoriev 11.jpg|Maksim Gorki


## Keppeling om utens
*Gedicht ''America'' en brieven fan Grigoriev
Tim Berners-Lee

Sir **Tim Berners-Lee** (Londen, 8 juny 1955) is de betinker en grûnlizzer fan it World Wide Web (WWW), tegearre mei syn doetiidske manager Robert Cailliau. Dat barde yn syn tiid as consultant software engineer by CERN (*Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire*) yn Switserlân fan juny oant en mei desimber 1980. As direkteur fan it World Wide Web Consortium hâldt er tafersjoch op de ûntwikkeling fan webtalen en -protokollen lykas HTML, XML, CSS en HTTP. Berners-Lee skreau de earste webbrowser en de earste webserver.

Yn 1999 publisearre hy *Weaving the Web*, in boek oer it ûntstean fan it Web. It waard yn it Nederlânsk oersetten as *De wereld van het World Wide Web*.

Berners-Lee stribbet nei it semantysk web, dat wol sizze, in wrâldwiidweb dêr't ynformaasje ynhâldlik beneamd en yndield is op in foar kompjûters te ferwurkjen wize. Hoewol't der yn de akademyske wrâld in soad omtinken foar is, is it noch net dúdlik oft it semantysk web inselde súkses wurde sil as it WWW. 

## Underskiedingen
Berners-Lee hat foar syn wurk ferskate prizen wûn:
* de Japanpriis 2002
* de *[[Millennium Technology Prize]]* 2004
* in keninklike ûnderskieding: op 16 july 2004 is hy riddere troch Keninginne Elizabeth II. Hy krige doe de titel fan *Knight Commander*, de op ien nei heechste rang yn de Oarder fan it Britske Ryk.
* Op 20 oktober 2009 is him in earedoktoraat takend troch de Frije Universiteit Amsterdam, foar syn "essinsjele bydrage oan de ûntwikkeling, yntroduksje en groei fan it wrâld-wiid-web, dat yngeand ynfloed hat op it sosjale, ekonomyske, kulturele en publike libben". 
* Itselde jier waard er earedoktor fan de Universiteit fan Luik, tegearre mei Robert Cailliau.
Float (type rêdingsboat)

De **Float** (Ingelsk foar "driuwend tastel") is in saneamd type RIB-rêdingsboat fan de Keninklike Nederlânske Rêding Maatskippij (KNRM). Dit type opblaasboaten foarmje de lytste klasse fan de KNRM-float.

## Spesifikaasjes

## Boaten yn de searje
Ampêre

Yn de natuerkunde is de **ampère** (mei it symboal *A*) in ienheid fan elektryske stroom.
Elektryske stroom is ien fan de sân grûnienheden fan it SI.

De ampêre wurdt brûkt om de grutte fan in elektryske stroom oan te jaan. De ampêre is neamd nei André-Marie Ampère, ien fan de haadûntdekkers fan it elektromagnetisme.

## Definysje

De ampère wurdt sûnt 1948 definearre as:

:*In ampêre is de konstante elektryke stroom, dy't, as dizze rint troch twa [[lykstrekich|parallelle]] [[gelieder]]s fan ûneinige lingte en mei in ferwaarloasbere diameter, op 1 meter fan elkoar setten yn [[fakuüm]], in [[lorentzkrêft]] tusken dizze gelieders produsearret fan 2 × 10<sup>-7</sup> [[Newton (ienheid)|newton]] per [[meter]] lingte.*

Aldere definysjes fan de Ampère berêste op it bepalen fan de hoemannichte delslein sulver by de elektrolyze fan sulvernitraat; 1 ampère is de stroom dy't 1,118 000 mg sulver per sekonde delslaan docht út in sulvernitraatoplossing. Letter die bliken by in krektere mjitting dat de sa definearre stroom 0,999 85 A bedroech.

De ienheid fan elektryske lading, de coulomb, is definearre op basis fan de ampêre: 1 coulomb is de hoemannichte lading dy't oerienkomt mei in stroom fan 1 ampère yn 1 sekonde, ofwol 1 C is 1 As (ampêresekonde).

## Sjoch ek
* Wet fan Ohm
* Wet aan Ampère
* Wet fan Faraday
* Elektryske stroom
* Geliedberheid
* Wjerstân
Volt

* Volt (ienheid), in ienheid fan elektryske spanning
* Volt (partij), politike partij Volt Nederlân
* Volt (Belgyske band)
* Volt (Britske band), in band mei elektroanyske muzyk
* Volt (bedriuw), in Tilburgske gloeilampenfabryk, letter oernomd troch Philips
* Volt (radio), in radioprogramma op Studio Brussel
* Volt (telefyzjeprogramma), in diskusjeprogramma op één
* Chevrolet Volt, in auto fan General Motors
* Volts, in album fan AC/DC
* Voltio, Reggaetónsjonger út Porto Riko
* Alessandro Volta, de nammejouwer fan de ienheid Volt en fan it fabryk.
Sineesk Taipei

**Sineesk Taipei** is de namme dy’t Taiwan brûkt as it dielnimt oan Ynternasjonale organisaasjes. Dat omdat Sina it brûken fan de namme Taiwan yn sokke organisaasjes ferbiedt. 

Yn novimber 1979 akseptearre it Ynternasjonaal Olympysk Komitee en letter alle oare Ynternasjonale sportbûnen It Nasjonaal Olympysk Komitee fan Taiwan as it Nasjonaal Olympysk komitee fan Sineesk Taipei. Fan dat stuit ôf soe elts sportteam of yndividuele sporter út Taiwan útkomme foar Sineesk Taipei. Dêrnei waard de Olympyske flagge fan Sineesk Taipei yn gebrûk naam by de Spullen fan 1984. De flagge wurdt ek brûkt yn alle oare takken fan sport dêr't Sineesk Taipei yn útkomt, útsein by it fuotbal.
Digitale Bibleteek foar de Nederlânske Letteren

De **Digitale Bibleteek foar de Nederlânske Letteren** (of: **DBNL**; offisjeel ***Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren***) is in webstee oer Nederlânske taal en literatuer. De side befettet tûzenen literêre teksten, sekundêre literatuer en oanfoljende ynformaasje as biografyen, portretten en hyperlinks. De DBNL ûntsleat ein 2021 in kolleksje fan 14.777 digitalisearre boeken en tydskriften op it mêd fan de Nederlânsktalige literatuer, taal en kultuerskiednis.

## Skiednis
De DBNL is in inisjatyf fan de Stichting DBNL dy't yn 1999 oprjochte waard troch de *[[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]]*. De opbou fan de digitale bibleteek is mooglik makke mei stipe fan ûnder oaren de NWO en de *[[Nederlandse Taalunie]]*.

In komitee, foarsitten troch Paul Schnabel, hat in kar makke fan tûzen wurken dy't troch it komitee as kaaiteksten fan de Flaamske en Nederlânske kutuerskiednis beskôge waarden. Dy kar-út hjit de 'dbnl-basisbibleteek'. Dochs misse guon wichtige klassike teksten út de Nederlânske literatuer, sa as Gerard Reve's *De Avonden* (1947) en Willem Frederik Hermans syn roman *Nooit meer slapen* (1966) út reden fan kopiearrjochten.

Yn juny 2014 waard in wichtich projekt ôfsletten: 50.000 Nederlânske lieten online. Binnen dat projekt binne yn fiif jier tiid goed 50.000 lieten fan foar 1900 digitalisearre. De teksten binne by de DBNL te finen, yn de Nederlandse Liederenbank is in soad te finen oer de eftergrûn fan de lieten. Sa is bygelyks nei te gean hokker lieten deselde melodyen hawwe of krekt deselde tekst. De twa websiden binne op lietnivo mei-inoar ferbûn. It projekt wie in gearwurking fan de Universiteit Utrecht, it Meertens Instituut en de DBNL en waard foar it grutste part finansiere troch NWO.

## Nije struktuer
De Nederlânske Taaluny, de Keninklike Biblioteek (KB), nasjonale biblioteek fan Nederlân, en de Flaamske Erfgoedbiblioteek sleaten yn augustus 2014 in akkoart om de Digitale Biblioteek foar de Nederlânske Letteren (DBNL) ûnder te bringen by de KB. De KB draacht sûnt 1 jannewaris 2015 soarch foar de webside dbnl.org. De Taaluny, de KB en de Flaamske Erfgoedbiblioteek binne sûnt dy tiid ferantwurdlik foar it belied en de ynhâld; de Taaluny soarget foar de finansiering. Oer de seleksje fan de yn de DBNL op te nimmen wurken nimt in kommisje fan Nederlânske en Flaamske saakkundigen it beslút.

## Ofdielingen
De DBNL hat aparte ôfdielingen foar:
* Nederlânske literatuer
* Fryske literatuer
* Limboarchske literatuer
* Surinaamske literatuer
* Súd-Afrikaanske literatuer
* Nederlânske taal

Oare wichtige ôfdielingen binne: literatuerskiednis, atlas en tydskrifteljedder.

## Sjoch ek
* Nederlânske Taaluny
* Projekt Laurens Jz. Coster

## Keppeling om utens
* Offisjele webside DBNL
Europeesk kampioenskip follybal froulju 2009

It **[[Europeesk kampioenskip follybal|Europeesk kampioenskip]] [[follybal]] [[2009]] foar froulju** waard hâlden fan 25 septimber oant en mei 4 oktober 2009 yn de plakken Bydgoszcz, Łódź, Katowice en Wrocław, yn Poalen.

## De opset
De top-6 fan it Europeesk kampioenskip fan 2007 pleatsten har fuortdaliks foar it kampioenskip yn 2009. Poalen is as gastlân automatysk pleatst. Dêr kamen noch njoggen lannen by dy't har kwalifisearre hawwe fia de kwalifikaasjetoernoaien. Yn de earste omloop binnen de sechstsjin ûnderferdield yn fjouwer groepen. De top-3 fan dy groep giet troch nei de folgjende omloop, dêr't spile wurdt yn twa groepen mei elts seis lannen. De twa bêste lannen fan dy groepen geane nei de heale finales. It Europeesk kampioenskip waard organisearre troch de CEV, it Europeeske follybalbûn.

## De Nederlânske seleksje en technyske stêf
### Nederlânske seleksje
De Nederlânske seleksje foar dit Europeesk kampioenskip wie sa:

	

### Nederlânske technyske stêf
De Nederlânske technyske stêf foar dit Europeesk kampioenskip wie sa:

## Earste omloop

### Groep A

### Groep B

### Groep C

### Groep D

## Twadde omloop

### Groep E

### Groep F

## Heale finales

## Wedstriid om it brûns

## Finale

## Einrangskikking
Lombok (eilân)

**Lombok** (113 km x 81 km) is in Yndonesysk eilân dat ta de Lytse Soenda-eilannen heard. It leit yn de Yndyske Oseaan eastlik fan Baly en bewesten Soembawa. Lombok hat in oerflak fan 4725  km² en telt 2,4 miljoen ynwenners. De haadstêd is Mataram. De stêd hat sa'n 360.000 ynwenners en leit oan de westkant fan it eilân. Senggigi, healweis Mataram en de Gili-eilannen. Lombok is wat lytser as Baly, is ek minder toeristysk en de befolking is dêr earmer.

De op twa nei heechste fulkaan fan Yndoneezje, de Gunung Rinjani, leit op Lombok en hat in hichte fan 3726 meter.

Lombok wurdt yn it westen fan Baly skieden troch de Strjitte Lombok en yn it easten fan Soembawa troch de Strjitte Alas.

## Skiednis
Lombok wie iuwenlang part fan it Balineeske ryk. De ferovering troch Nederlân yn 1894 en it neikommende bloedferjitten wurdt de Pasifikaasje fan Lombok neamd. Sûnt de ûnôfhinklikens fan Yndoneezje op 17 augustus 1945 is Lombok in ûnderdiel fan dat lân. 

## Befolking
De grutste befolkingsgroep fan Lombok binne de Sasak mei 85 % fan de totale befolking; 10-15 % fan de befolking bestiet út Balinezen en minderheden fan Sinezen, Arabieren, Javanen en Soembawanen. De foarnaamste taal op Lombok is it Sasak. Yn de haadstêd Mataram en it kustgebiet rûnom wurdt ek wol Balineesk sprutsen. De grutste religy op Lombok is de islam.

## Keppeling om utens

*inside-lombok.com
Ferkâldenens

**Ferkâldenens** of **Ferkâldheid** is in ynfeksje troch in firus (meast in rhinofirus of koronafirus).

In ferkâldheid (**akute firale nasofaryngitis**) is in virale ynfeksje fan it slymflues fan de boppeste luchtwegen (noasholte, kiel en luchtpiip). Symptomen kinne wêze: prúste, rinnende noas, in tichte noas, kielpine, hoastjen, pine yn 'e holle, wurchte. Somtiden is der ek in konjunktivitis (reade, jûkjende eagen). De pasjint kin meast sy deistige dingen fuortsette. In ferkâldenens duorret meastal fiif oant sân dagen, in enkelde kear twa wiken. Der binne trochstrings 2 à 4 ynfeksjes it jier by folwoeksenen. Bern dy't op skoalle sitte kinne wol oant 12 kear it jier ferkâlden wurde. De iennichste menier om ynfeksje foar te kommen is hânwaskje.

Is in ferkâldheid oerbettere dan is der in libbenslange ymmuniteit foar dat spesifike firus. Der binne lykwols hûnderten ferskillende soarten firussen dy't ferkâldheid jaan kinne. De measte binne rhinofirussen, mar it kinne ek oaren wêze, sa as it koronafirus, para-ynfluenzafirus, *[[Respiratoir syncytieel virus|respiratory syncytialvirus]]*, adenofirus, enterofirus en metapneumofirus.

De namme suggerearret dat men it wei kriget troch kjeld. Wittenskiplik bewiis is dêr lykwols net foar. Wol is it in feit dat ferkâldheid fral yn de winter en by kâld en wiet waar foarkomt, mar dit kin oare oarsaken hawwe. Yn soksoarte omstannichheden sitte minsken mear yn 'e hûs en luchtsje hja minder, sadat de firussen harren makliker ferspriede kinne as simmerdeis. Ien hypotese seit dat kjeld de bloedfetten fan de boppeste luchtwegen fernauje; minder bloedoanfier fermindert de pleatslike ôfwar.

De farmaseutyske yndustry en de alternative sektorwolle hawwe dat sy ferkâldenens behannelje en foarkomme kinne, mar dêr is nea in medysk bewiis foar fûn. De symptomen kinne wol bestriden wurde, mar de ferkâldenens duorret der wierskynlik net koarter om.
Watt (ienheid)

De **watt** (symboal **W**) is de SI-ienheid fan fermogen. In gloeilampe mei in fermogen fan 60 watt (faak VA neamd omdat watt om reëel fermogen giet en in soad apparaten in cos phi en dus ek skynber fermogen hat) brûkt in enerzjy fan 60 joule per sekonde.

: 1 W =1 \frac{J}{s} = 1 \frac{kg \cdot m^2}{s^3} 

De ienheid is neamd nei James Watt.

In ferâldere ienheid fan fermogen is de hynstekrêft (**hk**, **CV**) of benei de *horsepower* (**hp**):
:1 pk = 735,498 75 W, wylst 1 hp ~ 746 W

In praktyske, net-SI-ienheid, dy't streekrjocht fan de watt ôflaat is, is de kilowattoere **(kWh)**: 1 kWh = 3,6 MJ (megajoule). Dit is in ienheid fan enerzjy.

Om út te rekkenjen hoefolle in apparaat fan bygelyks 10 watt ferbrûkt yn 24 oere, brûkst:
: 10 W * 24 h = 240 Wh = 0,24 kWh
NB: op in soad apparaten stiet oanjûn wat it apparaat maksimaal ferbrûke kin; dat wol noch net sizze dat it dat ek werklik kontinu ferbrûkt.

In megawatt (symboal: **MW**) stiet gelyk oan in miljoen (106) watt. De produksjekapaciteit fan enerzjysintrales wurdt meastal yn megawatt útdrukt.

It fermogen fan transformators wurdt ornaris útdrukt yn voltampère.
Newton

## Persoanen
* Sir Isaac Newton, de Ingelske natuerkundige dy't ûnder mear de swiertekrêft ûntdekte
* Helmut Newton, fotograaf
* Huey P. Newton, de oprjochter fan de *Black Panther Party*
* John Newton, in Britske slavenhanneler en bekearde dûmny
* Thandie Newton, in Britske aktrise

## Eksakte wittenskip en technyk, ferneamd nei Isaac Newton
* Wetten fan Newton, natuerwetten
* Newton (ienheid), de ienheid foar krêft
* Binomium fan Newton, in wiskundige formule
* Newtonringen, ynterferinsjeferskynsels yn de optika
* Apple Newton, in PDA (hânkompjûter)
* Newton OS, in bestjoeringssysteem
* Wurktúchboukundich Stúdzje Genoatskip Isaac Newton, in stúdzjeferiening oan de Universiteit Twente

## Merken
* Newton (motorfyts), in Britsk historisch motorfytsmerk
* Newton (bier)

## Ierdrykskunde
### Feriene keninkryk
* Newton (Cambridgeshire)
* Newton (Powys) (foarhinne Brecknockshire)
* Newton (Warwickshire)

### Feriene Steaten fan Amearika
* Newton (Alabama)
* Newton (Connecticut)
* Newton (Georgia)
* Newton (Illinois)
* Newton (Iowa)
* Newton (Kansas)
* Newton (Massachusetts)
* Newton (Mississippi)
* Newton (New Hampshire)
* Newton (New Jersey)
* Newton (North Carolina)
* Newton (Texas)
* Newton (Utah)
* Newton (Wisconsin)

### Nij Seelân
* Newton (Nij Seelân)

## Oars
* Newton (film), in film út 2003
Waarûle

* waarûle (*Athene noctua*), sjoch: stienûltsje
* waarûle (*Tyto alba*), sjoch: goudûle
* waarûle, in ring of kraach as fan in ûle ("Der sit in waarûle om 'e sinne.")
* waarûle (waarteken), in diel fan it lichem dêr't it waar neffens foarsizze kin, lykas in lykdoarn
* waarûle (heks), in heks
* waarûle, immen dy't wyn en waar trotsearret
Naaie

**Naaie** is in âld ambacht, wêrby't doek, lear, bistehûden, bûnt of oare materialen mei in nille en jern stikt wurde. Nei alle gedachten wurdt it al dien sûnt ± 30.000 f.Kr.; yn hast alle âlde bekende kultueren binne oanwizings fûn dan men it ambacht ûnder de knibbel hie. Tsjintwurdich wurdt naaien benammen dien om klean en húshâdingsmeubilêr as gerdinen, stoffearing en bêdeguod te reparearjen. It wurdt ek brûkt by de fabrikaazje fan seilen, blaasbalgen en oare foarwerpen dy't út fleksibele materialen bestaan, lykas kanvas en lear.

Yn de yndustriële wrâld wurdt naaien dien troch masines, mar guon minsken naaie klean foar harsels en of harren famylje.

## Naaireau
* Nille
* Spjelde
* Speldekessen
* Skjirre
* Fingerhoed

## Sjoch ek
* Naaimasine
* Weve
Jern

**Jern** is in tried dy't makke wurdt troch spinnen of troch in spinproses foar filamintjern.

Jern wurdt tapast yn:
* Tekstyl wurdt makke troch jern te weevjen, te breidzjen, te haakjen of te knoopjen.
* Tou wurdt makke troch jern te twynjen, te slaan of te flechtsjen.
* Mei naaijern kinne stikken tekstyl oan elkoar naaid wurde, bygelyks om klean te meitsjen.

Jern kin makke wurde fan ferskate soarten trieden, bygelyks katoen, flaaks, wol en syntetyske trieden.

## Soarten naaijern
Naaijern is der yn ferkate soarten en mjitten.
### Sierjern
Dit jern wurdt brûkt foar it stikjen fan naden en sierstiksels op mear swiere stoffen, sa as spikerstof. It jern is dikker as it gewoane stikjern en wurdt allinne boppe-op de masine brûkt, ûnderyn, op de spoel, wurdt deselde kleur jern fan gewoane dikte brûkt.

### Polyesterkatoenjern
Dit jern hat de sterkte fan katoen en de linigens fan polyester, dat it is yn 't generaal in ideaal jern. Omdat it jern elastysk is, is it ek gaadlik foar breidene stoffen.

### Riuwtried
Riuwtried wurdt brûkt om te riuwen en is meast fyn en makke fan katoen.

### Sidejern
Siden tried is djoerder as normaal jern, mar gaadlik foar hantnaaiwurk omdat it sêft is en maklik te brûken. Siden jern wurdt ek faak brûkt foar sierstiksels.
Watt

* Watt (ienheid), in natuerkundige ienheid
* James Watt, in ferneamd natuerkundige
* Mike Watt, in Amerikaansk bassist, sjonger en tekstskriuwer
* Robert Watson-Watt, in Britsk natuerkundige
* WATT (poppoadium), in poppoadium yn Rotterdam
* Watt Works, in platenlabel
* Watt en Halfwatt, in komysk duo
* S.V. Watt, in sportferiening
Kariben (folk)

De **Kariben** ek wol **Eilânkriben** binne nammen foar de oarspronklike bewenners fan de Lytse Antillen. Nei harren is ek de Karibyske See neamd, se neamden harsels lykwols *Kalinago* (manlik) en *Kallipuna* (froulik). Se sprutsen Kalhíphona, in Maipuriaanse taal, hoewol't de manlju of in Karibyske taal sprutsen of Pidgin (taal). Yn de súdlike Kariben libben se mei de *Galibi*, dy't lykwols yn ôfsûnderlike doarpen libben. De Galibi binne, sa wrdt oannomd, de Kariben fan it fêstelân. Yn it ferline bewennen de Kariben in grut diel fan de eastlike Antillen, tsjintwurdich binne der allinnich op Saint Vincent, Tobago en Dominica noch Kariben oer.
Freerk Fontein

**Freerk (Dirks) Fontein** (Harns, 31 desimber 1777 - dêre, 28 febrewaris 1843) wie in Harnzer keapman, letterkundige en bestjoerder. 

Freerk Fontein wie oprjochter fan de "Firma Freerk Dirks Fontein, zeehandelaren en vennootschap tot het drijven van handel in het algemeen" en hy wie fise-konsul foar de Prusen yn Harns. Yn 1827 rjochte er tegearre mei Franciscus Binkes en Hendrik Amersfoordt it Friesch Genootschap op. Hy troude yn 1798 mei Eva van Dalsen wêrmei't er op Salwert ûnder Frjentsjer wenne. Hy ferstoar yn 1843 te Harns.

Fontein liet in grutte samling boeken, platen en hânskriften nei, dy't yn 1847 ferkocht waarden. As letterkundige makke Fontein him fertsjintlik troch it útjaan fan it wurk fan Jancko Douwama. Yn 1829 waard er lid fan de Maatskipppij fan de Nederlânske Letterkunde.
Claude Fonteyne

**Claude Fonteyne** (Parys, 1594 - Ljouwert, 1654) wie fan 1629 oant syn dea drukker te Ljouwert.

Hy folge yn Ljouwert Abraham fan de Rade op en boaske oan syn widdo. Fonteyne wie ien fan de grutste drukkers fan syn tiid. Hy wie befreone mei Gysbert Japicx en oare letterkundigen fan syn tiid, waarns wurk er ek útjoech. Sels dichte er yn it Nederlânsk. Hy wenne yn de Grutte Tsjerkestrjitte en wie steate- en stedsdrukker.

## Wurk
* *Duynkerkens sterftijd* (út it Frânsk), Ljouwert 1645; 
* *Politycke kuiper onzes tijds ofte zinryck tractaet van het ambacht der huidendaegsche kuipery*, Ljouwert 1647, 2e pr. 1710.
* Refrein by DBNL
Hendrik Amersfoordt

**Hendrik Amersfoordt** (Amsterdam, 30 maaie 1796 - Snits, 8 maaie 1843)  wie fan april 1818 oant 1843 rektor oan de Latynske skoalle yn Snits. 

Yn 1827 rjochtte hy tegearre mei Franciscus Binkes en Freerk Fontein it *[[Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde|Friesch Genootschap]]* op. Hy wie sûnt 1830 lid fan de  Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde.

Syn leafde foar de letterkunde die hy op yn syn skoalletiid yn Amsterdam. Hy krige dêr ûnder oaren les fan David Jacobus van Lennep, Herman Boscha en van Nuis Klinkenberg. Yn 1821 studearre hy oan de Hege Skoalle fan Amsterdam ôf as Master yn de Bespegeljende Wiisbegearte en Doktor yn de Letterkunde. Amersfoordt hie doe al in oanstelling as Rektor fan de Latynske Skoalle yn Snits. Dy funksje har er oant syn dea yn 1843 ferfold.

Hendrik Amersfoordt skreau tegearre mei syn freon, de Iisbrechtumer predikant Hans Willem Cornelis Anne Visser it "Archief voor Vaderlandsche en inzonderheid Vriesche Geschiedenis, Oudheid en Taalkunde". Amersfoordt wie fierder siktaris fan de Provinsjale Kommisje foar Underwiis.

## Keppeling om utens
* DBNL-profyl
Thabor

* kleaster Thabor by Turns
* Peter fan Thabor, ek: Petrus Thaborita, prior fan it kleaster fan Thabor.
* Worp fan Thabor,  , ek: Worperus Thaborita en Worp Tyaerda fan Rinsumageast, Frysk kroanykskriuwer ( Rinsumageast - Turns, 26 febrewaris 1538 )
Kleaster Thabor

**Kleaster Thabor** wie in priorij fan Augustiner Koarhearen yn de Ysbrechtumerhim by Turns. It kleaster wie lid fan de kongregaasje fan Windesheim. Oarspronklik yn 1406 stifte as *Albert* troch haadling Rienck Bockema dy't sels yntrede. Rienck stamme út it laach Doedingha/Bockema. Syn frou Bott wie in Sickinga út Goaiïngea. Harren dochter Hisse boaske Agge Haringsma, waans neisiet him neamde Haringsma thoe Slooten, in namme dy't noch bestiet. Rienck socht en krige, al wie it mei in soad muoite, oansluting by de Oarder fan de Augustinen. Hy die yn 1410 professije yn syn eigen kleaster, mar waard om syn ferline, net as echte kleasterling opnomd. Rienck libbe nei syn "yntrede" noch 26 jier yn it kleaster. Hy ferstoar yn hege âldens yn 1436. Syn kleaster waard ôfbrutsen op 19 oktober 1572.
 
It kleaster wurdt ek neamd as *Thaborkleaster*, de *Thaborwei* en de *Thabortille* (dêrfoar Poptatille neamd). It kleaster waard boud op de terp *Aboort* (ek Aberth en Aebert). By de wijing krige it de bibelske namme T(h)abor, Thabor wie in berch yn Palestina, de namme tagelyk in anagram fan de âlde terpnamme. 

Yn it kleaster is in soad oan skiedskriuwing dien. Der wurde in soad delsettingsnammen yn neamd, mar ek wurdt der in wichtich Aldfrysk rjochtshânskrift gearstald. Neist it wurk fan Henricus fan Gouda en wat lytser wurk fan kroniken binne fan belang:
* Peter Jacobs fan Thabor, ek: *Petrus Thaborita*, in kronykskriuwer út it begjin fan de 16e iuw. Hy wie likebroer en bedreaun yn de lânmjitkunde. Bekend troch syn kronyk, wêryn in soad oer de eigen tiid. Utjûn yn *Archief voor de Vaderlandsche en inzonderheid Vriesche Geschiedenis* (troch Visser en Amersfoordt, 1824-1828).
* Worp fan Thabor, ek: *Worperus Thaborita*, kronykskriuwer (Rinsumageast ?-Thabor, 1538). Prior en benammen bekend troch syn kronyk, wiidweidich oer it begjin fan de 16e iuw. Utjûn troch it Frysk Genoatskip (1847-1871)
Strânfollybal

**Strânfollybal** is in fariant op de sealsport follybal.

## Beskriuwing
Strânfollybal wurdt spile op in ûndergrûn fan sân, meastentiids op it strân. 
It wichtichste ferskil mei sealfollybal is dat in team minder spilers hat: yn ynternasjonale wedstriden twa, mar op in leger nivo kin dat ek trije of fjouwer wêze. 

Hjir folgje de wichtichste ôfwikings yn it strânfollybal yn ferliking mei it sealfollybal: 

Feiten:
* Der binne gjin fêste posysjes foar spilers yn it fjild.
* De bal is swierder en sêfter.
* It fjild is 8 by 16 meter.
* Der is gjin middelline; der kin dus ek gjin lineflater makke wurde at der oer dy line hinne gien wurdt. De tsjinstander moat gjin lêst hawwe kinne at de oare spiler ûnder it net troch giet. 
* Belining wurdt makke troch it spannen fan touwen; in bal is yn as de (ôfdruk fan de) bal de line rekket. 

Technyk: (foar al dizze punten jildt dat der op leger nivo troch skiedsrjochters hast net foar fluite wurdt):
* By it boppehânsk spyljen fan de bal hoecht der gjin koart kontakt te wêzen, wol moat de bal leadrjocht op de skouderline spile wurde en mei dus net sydlings fuortspile wurde.
* Nei it boppehânsk spyljen mei de bal gjin draaiende beweging meitsje, dat wol sizze net mear as ien folsleine draaiïng meitsje.
* At de bal nei de oare kant spile wurdt, mei der gjin sêft/lang kontakt wêze. Dat wurdt ek wol hurd kontakt neamd. Foarmen dêrfan binne in (hurde) oanfal of ûnderhânske technyk. Eins falle alle farianten dêr’t net mei de fingers stjoering oan de bal jûn wurdt dêrûnder.
* Foar in bal dy’t opfongen wurdt fan de oerside ôf jildt hast itselde: hurd kontakt of in perfekte boppehânske technyk. 

Regels:
* In blok jildt as in kontakt, dêrnei mei de bal noch mar twaris oanrekke wurdt ear’t de bal oer it net spile wurdt. 
* De bal mei nei in blok troch de blokker nochris spile wurdt. Dat wurdt teld as 2 kontacten. 
* It spul bestiet út maksimaal 3 sets, set 1 en 2 geane oant 21 punten, set 3 giet oant 15 punten. Allinne mei 2 punten ferskil kin de set wûn wurde.
* Nei eltse sân spile punten wurdt der spylhelte wiksele om foardiel fan sinne of wyn foar te kommen.

## Ynternasjonaal
Der binne eins trije wichtige kampioenskippen foar strânfollyballers:
* Follybal op de Olympyske Simmerspullen. It strânfollybal waard yn 1996 in Olympyske sport.
* Wrâldkampioenskip strânfollybal. Dat wurdt sûnt 1997 om de twa jier organisearre troch it FIVB 
* Europeesk kampioenskip strânfollybal. Sûnt 1993 is der in kampioenskip foar manlju en in jier letter foar de froulju. It Europeesk kampioenskip wurdt organisearre troch it CEV