open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arnemuiden

**Arnemuiden** (Siuwsk *Erremu*) is in Nederlânske stêd yn de gemeente Middelburch yn de provinsje Seelân en leit op it skiereilân Walcheren. Arnemuiden hie yn 2008, 5.358 ynwenners.

## It besjen wurdich

* Mûne Nooitgedacht
* Skulptuer *Arnemuidse visleurster* foar de doarpstsjerke
* Museum Arnemuiden
* Histoaryske Skipswerf C.A. Meerman

## De klok fan Arnemuiden
Arnemuiden is bekend fan syn klok wêr't in liet oer skreaun is.
:*Wendt het roer - we komen thuis gevaren*
:*Rijk was de buit - maar bang en zwaar de nacht*
:*Land in zicht en onze ogen staren*
:*Naar de kust die lokkend op ons wacht*

::*Als de klok van Arnemuiden*
::*Welkom thuis voor ons zal luiden*
::*Wordt de vreugde soms vermengd met droefenis*
::*Als een schip op zee gebleven is*

:*Rijke zee - waarvan de vissers dromen*
:*Want jij geeft brood aan man en vrouw en kind*
:*Wrede zee jij hebt zo veel genomen*
:*In jouw schoot rust menig trouwe vriend*

::*Als de klok van Arnemuiden*
::*Welkom thuis voor ons zal luiden*
::*Wordt de vreugde soms vermengd met droefenis*
::*Als een schip op zee gebleven is*
Kleverskerke

**Kleverskerke** is in lyts doarpke yn de provinsje Seelân, yn de gemeente Middelburch. Mei mar 70 ynwenners (1 jannewaris 2007) is it ien fan de lytste doarpkes fan Nederlân.
Nieuw- en Sint Joosland

**Nieuw- en Sint Joosland** is in doarp en eardere gemeente yn it súdeasten oan 'e râne fan it Sieuske Walcheren, yn de gemeente Middelburch. Nieuw- en Sint Joosland hat rom 1.300 ynwenners.
Brigdamme

**Brigdamme** is in buorskip yn de gemeente Middelburch. It leit tusken Middelburch en Sint Laurens.

Brigdamme wie yn de Midsiuwen in selsstannige parochy. Yn 1205 waard it plak foar it earst neamd. Yn 1562 baarnde de tsjerke ôf en waard net wer fannijs boud. Op it âld tsjerkhôf stiet no in pjutteboartersplak. Brigdamme wie in eigen hearlikheid en gemeente oant 1816. Fan 1816-1966 hearde Brigdamme by de gemeente Sint Laurens, dy't op 1 july fan dat jier opheft en oan Middelburch taheakke waard.
Sint Laurens

**Sint Laurens** is in doarp yn de gemeente Middelburch, yn de Nederlânske provinsje Seelân. It doarp hie yn 2007, 950 ynwenners.
Nieuwe Abeele

**Nieuwe Abeele** is in buorskip yn de gemeente Middelburch yn de Nederlânske provinsje Seelân. 
Foar 1870 wie Nieuwe Abeele in ûnderdiel fan Groot-Abeele. Mar troch it oanlizzen  fan it Kanaal troch Walcheren (1870-1873) waard  Nieuwe Abeele in selsstannich plak.
Schellach

**Schellach** is een buorskip yn de gemeente Middelburch yn de Nederlânske provinsje Seelân.

Eartiids wie Schellach in hearlikheid en in doarp mei in tsjerke, Schellach waard as parochy neamd yn it jier 1274.  Yn it ramt fan it belis fan Middelburch yn 1572/'74 waard hast it hiele doarp ferneatige. De direkte omjouwing fan Schellach stiet op de Argeologyske Monumintekaart. In tal terreinen hat de status fan beskerme monumint fanwegen de argeologyske wearde, ûnder oare in stik dat bekend is as de 'Fruitberg', mei spoaren fan in mooglike motte of *vliedberg*. De hichte moat tusken 1690 en 1738  ôfgroeven wêze. 500 meter fierderop dêrfan leit it ferdwûne doarp. Op it terrein lizze der noch altyd de fûneminten fan in tsjerke en tsjerkhôf dat sa'n 1.30 meter boppe it meanfjild útstekt, in mûne en wat huzen. Fjouwerhûnderd meter súdlik fan Schellach binne spoaren fan in let-Midsiuwske fersterking. Oant 1966 hearde Schellach by de gemeente Vrouwenpolder. Yn de 20e iuw binne der pleatsen boud, dy't no de buorskip foarmje. It iennichste wat der noch oer is fan de tsjerke, is in lytse ferheging yn 'e buorskip. Tichteby de buorskip leit de tsiisbuorkerij Schellach.
Deltawurken

De **Deltawurken** binne wurken dy't útfierd binne yn it ramt fan it Deltaplan, om de feilichheid fan de Nederlânske kust tsjin stoarmfloeden te fersekerjen. 

Direkte oanlieding ta fersnelde útfiering fan de wurken ta fersterking fan de seewarring wie de stoarmfloed fan 1 febrewaris 1953, wêrby't by de grutte oerstreamings yn Súdwest-Nederlân 1835 minsken omkamen en wêrby't oare dielen fan it lân amper oan de oerstreamingsrampen ûntkamen. Al op 27 febrewaris 1953 waard de Deltakommisje ynstalearre. 

Neist in tal yngripende maatregels foar it by de oerstreaming swierst troffen gebiet (Seelân en Súd-Hollân) waard troch dizze kommisje ek in oantal maatregels foarsteld foar de befeiliging fan de oare kustgebieten. Wichtige útgongspunten wienen oansjenlike dykferhegingen en - ferkoarting. Yn Fryslân waard yn it ramt fan de deltawurken de Lauwerssee ôfsluten (1969-1969). De diken oan de Fryske kust waarden op hichte brocht, fariearjend fan 9,50 oant ± 7,50 m +NAP. Earder wie dat 6,75 - 5,00 +NAP. Der binne doe flinke diskusjes fierd tusken foarstanners,fan feilichheid, miljeu en boerebelangen.
Jan Deodatus

**Jan Deodatus** (Roan, 17 juny 1914 - Hoarn, 30 novimber 1986) wie in Nederlânsk byldzjend keunstner.

Hy soe earst boer wurde, mar woe net. Krige syn oplieding oan de Akademy Minerva en it Ynstitút foar ambachtskeunst yn Amsterdam. Makke benammen tekeningen, akwarellen, lytsplastyk, bylden en skilderijen, wêrûnder stillibbens. Underwerpen wiene benammen portretten yn realistyske - en fisioenen yn surrealistyske trant. Dochs fielde er him alderearst grafikus. Hy wie lid fan ‘De Grafische’ en de Nederlânske seksje fan ‘Xylon’ en makke talleaze etsen, lito’s, gravueres en in soad gelegenheidsgrafyk. 

Syn wurk hat ûnder mear te sjen west yn de Rykskolleksje en yn tentoanstellingen yn binnen- en bûtenlân. 

## Literatuer
* , 1954, *200 Nederlandse grafische kunstenaars*, Wereldbibliotheek
* , 1950, *Hedendaagse prentkunst in Nederland*, Wereldbibliotheek
* , 1969, *Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750-1950*
Etty Hillesum

**Esther (Etty) Hillesum** (Middelburg, 15 jannewaris 1914 – Auschwitz, Poalen, ± 30 novimber 1943), berne yn in joadsk-Nederlânske famylje, waard bekend troch de publikaasje fan har deiboek, 38 jier nei't hja yn Auschwitz fermoarde waard. Yn it deiboek ferwurdet hja har ynderlike ûntjouwing mids de gefolgen fan de Twadde Wrâldkriich en de absurditeiten fan de joadeferfolging.

## Bibliografy
### Primêre boarnen
* *The original handwritten letters and diaries of Etty Hillesum.* Amsterdam: Joadsk Histoarysk Museum, 1941-43.
* *Twee brieven uit Westerbork van Etty*. Yntroduksje troch David Koning. De Haach: Bert Bakker/Daamen N.V., 1962.
* *Het Verstoorde leven: Dagboek van Etty Hillesum 1941-1943*. Mei in yntroduksje troch Jan Geurt Gaarlandt. Haarlim: De Haan, 1981.
* *Het denkende hart van de barak. Brieven van Etty Hillesum*. Mei in yntroduksje troch Jan Geurt Gaarlandt. Haarlim: De Haan,1982.
* *In duizend zoete armen: Nieuwe dagboekaantekeningen van Etty Hillesum*. Mei in yntroduksje troch  Jan Geurt Gaarlandt. Haarlim: De Haan, 1984.
* *Etty: De nagelaten geschriften van Etty Hillesum 1941-1943*. Mei in yntroduksje troch Klaas A. D. Smelik. Amsterdam: Utjouerij Balans, 1986.

## Keppelings om utens
* JHM
* Etty Hillesum op Digitaal Monument Joodse Gemeenschap in Nederland
* Etty Hillesum centrum
Djipûntwettering

**Djipûntwettering** is it ferleegjen fan de sleatwetterstân ta in konstant winter- en simmerpeil - fan ± 100 sm. ûnder it meanfjild. 

De Kutuertechnyske Tsjinst lei yn 1967 in proefgebiet oan yn de ruilferkaveling Aldlemmer, letter folge troch it proefgebiet yn De Hommerts-Toppenhuzen, tichtby Boarnsweach. De resultaten wienen ferrassend en ein 1974 wie foar in oantal gebieten mei in totaaloerflak fan ± 10000 ha. djipûntwettering tapast of bestienen der plannen. Utsein yn de ruilferkavelingen (Aldlemmer, Midden-Tsjonger, De Feanpolders, Eagmaryp, Boarnburgum, De Hommerts-Toppenhuzen) seagen ek op oare plakken partikulieren (Swettegebiet) hjir foardielen yn: ûnder mear ferbettering fan de draachkracht fan it greidlân (benammen fan belang yn feangebieten en klaai-op-feangebieten) en homogener begroeiïng. Natoerbeskermingsorganisaasjes stelden har kritysker op: in ferskraling yn it floaraferskaat en desimearring fan de fûgelstân binne de gefolgen.
Dit is Friesland

**Dit is Friesland** ôfkoarte **Dif** wie in moanneblêd yn magazinefoarm dat sûnt mids 1971 útjûn waard troch de Stifting Dit is Friesland. 

Yn it blêd ferskynden Nederlânsktallige eftergrûnartikels oer ûntwikkelingen yn Fryslân. De artikels waarden skreaun troch ûnder mear Pieter Terpstra, Harry Drost, Hugo Kingmans en Sytze Faber. Fierders wie der in moanne-aginda yn opnomd fan de Fryske VVV.
Yn 1972 waard teffens De Strikel yn Dif opnomd. It blêd waard yn 1972 nei 8 nûmers opheft, neidat it provinsjaal bestjoer in mooglikheid ta fierdere subsidiearring fersmiten hie. 

Mei in tal eardere meiwurkers fan DIF en ûnder lieding fan skriuwer Pieter Terpstra waard yn 1974 in trochstart makke ûnder de namme Friesland Post. Fan begjin ôf oan wiene ek Hannah Ludwig, Harrie Ernst en Johan Witteveen fêste meiwurkers.

## Keppeling om utens
*Webstee Friesland Post
Diskoteek

In **diskoteek** is in útgeansgelegenheid. Yn in diskoteek wurdt meast dûnsmuzyk draaid troch in discjockey. Der is spesjale beljochting mei bytiden special effects, dit wurdt meastal fersoarge troch in LJ meastal mei help fan in ljochttafel. Grafyske bylden dy't projektearre wurde, wurde makke troch in VJ. In lytse diskoteek of in kafee mei in dûnsgelegenheid wurdt faak **dancing** neamd.

## Skiednis
De namme *discotheek* komt fan de útgeansgelegenheid *La Discothèque* oan de *Rue de la Huchette* yn Parys, dy't yn 1941 iepene. It spesjale wie dat der gjin live muzyk spile waard, mar platen. Yn de jierren fyftich waard it prinsipe fan diskoteken populêrder, ek al sil it oant de jierren santich duorje eardat de namme *diskoteek* wrâldwiid yn swang kaam.

De muzykstreaming disko, dy't begjin santiger jierren ûntstie komt fan it wurd *diskoteek* en betsjutte *"muzyk dy't yn de diskoteek spile wurdt"*.

Hoewol't disko begjin jierren tachtich oan populariteit ferlear, bleauwen de diskoteken dochs oerein, omdat dizze harren muzyk oanpasten oan de tiid; yn de jierren njoggentich gienen in soad diskoteken oerr op it draaien fan housemuzyk. Diskoteken komme geregeldwei negatyf yn it nijs troch fertinking fan it brûken fan XTC en oare drugs.

De doelgroep fan in diskoteek is anno 2008 is jongerein tusken de 16 en 25 jier. Dervbesteane lykwols ek diskoteken dy't spesjalisearre binne yn jierren tachtich-muzyk, en dêrtroch faak (ek) âlder publyk lûke.

## Samling grammofoanplaten
Earder waard in grammofoanplatesamling of útlientsjinst fan platen ek diskoteek neamd. It wurd komt fan it Ald-Grykske δισκος (discos) = plaat en τιθεναι (tithenai) = pleatse, lizze).
### Nofodi
De stichting Noardlike Fonoteektsjinst (Nofodi) waard oprjochte op 29 april 1969. Doel wie it útlienen fan platen fia iepenbiere bibleteken yn de trije noardlike provinsjes. It wie in spesjale diskoteekôfdieling fan de Provinsjale Bibleteeksintrales fan Drinte, Fryslân en Grinslân. Nofodi siet yn de stêd Grins. De wurksumheden gienen ein 1970/begjin 1971 út ein. Der wiene twa wurkmetoades:
* postoarderbedriuw: it op oanfraach (út in katalogus) útlienen fan grammofoanplaten fia de bibleteken oan leden fan de Nofodi. It lidmaatskipsjild lei meastal om in tsientsje yn it jier hinne.
* wikselkolleksjes: it hieren fan in wikselkolleksje dêr't Nofodi-leden yn de bibleteek harren platen sels út kieze koene. Dit koste meastal f 0,90 de plaat.

It tal brûkers gie fan 250 (1971) nei 650 (1974). Nofodi hâlde ein 1975 op te bestean. Utwreiding fan it ferlet oan audio-fisuele materialen makke it nammentlik needsaaklik, dat elke provinsje in eigen diskoteek hie. In Fryske diskoteek nimt dan it wurk oer.
Cobi Doevendans

**Adriana Jacoba Doevendans** (Snits, 20 july 1946) is in byldzjend keunstner út Snits. Se makket gûasjes, oaljeferven, lito's en muorredekoraasjes. Underwerpen binne meast lânskippen yn neo-ekspresjonistyske styl. As byldhouster makke sy ek reliefs, útfierd yn *chamotte* en glazuere. 

Hja wie learling fan de Akademy Minerva yn Grins en fan de Sommerakademy yn Salzburg. Krige lessen fan Corneille en Slavi Soucek en krige yn 1970 en 1972 prizen fan de stêd Salzburg foar non-figurative skilderkeunst en litografy. Stie earst sterk ûnder ynfloed fan de Kobra-beweging, mar wist troch yntegraasje fan feiten út de *[[Pop-art]]* en *[[Actionpainting]]* in hiel eigen sfear te skeppen. Wenne en wurke earst yn Snits, letter ferhuze se nei Grins. Sy joech dêr les oan ferskillende Grinzer middelbere ûnderwiisynstellings. Wie lid fan it Bûn fan Fryske Keunstners yn Ljouwert en wennet no wer yn Snits. 

It wapen op Amicitia, it gevelreliëf oan de Groen van Prinstererskoalle en de Johannes Postskoalle yn Snits binne fan har hân. Skilderingen en peinjes fan har sitte ek yn de kolleksje fan it Frysk Skipfeart Museum.


Ofbyld:Cobi Doevendans kryt en houtskoal FSM-S-383.jpg|Kryt mei houtskoal
Ofbyld:Cobi Doevendans Zuidersingel Rijkswaterstaat Leeuwarden.JPG|Keramyk oan de Sudersingel by Rykswetterstet yn Ljouwert
Ofbyld:Cobi Doevendans FSM-G-505.jpg|
Dolle Schaatsnacht

De **Dolle Schaatsnacht** wie in feest dy't sûnt maart 1970 hâlden waard yn de Harmony fan Ljouwert. 

De baten wienen bestimd foar jong Frysk reedriderstalint. It inisjatyf fan Henk Heetebrij, Johan Wiggers en Henk Hemminga waard in boppeslach. Op de earste jûn waard f 25000 ophelle. Fiif jier lang waard de Schaatsnacht, dy't mear en mear nasjonaal namme makke, hâlden. De ferbouwing fan de Harmony yn 1975 ûnderbruts de rige.
Doarpswapen

It **doarpswapen** is in wapen fan in doarp. It is dêrmei ien fan de symboalen dy't it doarp ferstjintwurdigje.

## Fryslân
Doarpswapens hawwe der foar 1795 al west yn Fryslân. Dy rekken lykwols yn ûnbrûk en ferjitten, faaks om't der nei de Frânske Tiid by de registraasje fan bewâldswapens net nei frege waard. Op ferskate wizen binne dochs in tal doarpswapens dokumintearre: Op gevelstiennen, úthingboerden, wynfanen, skilderijen, jûnsmielsulver yn tsjerken, yn wapenboeken en sels yn wapenrymkes. Troch A.S. Miedema en Klaas Sierksma binne in 40-tal beskreaun yn It Heitelân, de Ljouwerter Krante, de Friese Koerier en de Gynealogyske Jierboekjes. 

Nei 1960 is de belangstelling foar doarpswapens groeid, ûnder mear troch de rekreaasje. Der binne ek in soad nije wapens ûntwurpen. Sa krigen 23 doarpen yn Wûnseradiel in nij doarpswapen en doarpsflagge, en waarden twa âlde wapens feromfûn yn Burchwert en Parregea. Ek alle doarpen yn Kollumerlân krigen yn 1970 in nij wapen, wylst oan it âlde wapen fan Kollum in swurd en twa stjerren tafoege waarden. Sûnt hat de Fryske Rie foar Heraldyk noch ferskate oare doarpswapens makke.

### Flekkewapens

De wapens fan de flekken ûnderskiede harren fan de doarpswapens, om't hja in kroan fiere. De wapens fan It Hearrenfean en De Lemmer binne noch yn behanling en binne noch net offisjeel registrearre.

## Sjoch ek
* List fan wapens fan doarpen yn Fryslân
Doarpsflagge

**Doarpsflaggen** wurde ûnder oare beskreaun yn Wapenboek Hesman (1708, 1975) en in 17e iuwsk Napolitaansk flaggeboek. It binne flaggen fan hanneldriuwende en seefarrende doarpen as Molkwar, Kollum, Alde Leie, Aldebiltsyl De Lemmer, Heech en De Jouwer.

Yn 1955 ferliende de gemeenteried fan Wûnseradiel alle 27 doarpen flaggen. De gemeente Kollumerlân die itselde foar har 14 doarpen yn 1970. Mei om de tanimmende wettersport en rekreaasje is yn 1973/1974 troch Warten in doarpsflagge oannomd, ôflaat fan it âlde doarpswapen. De Fryske Rie foar Heraldyk hat dokumintaasje makke fan alle besteande Fryske doarpswapens en dorpsflaggen.

## Sjoch ek
* List fan flaggen fan doarpen yn Fryslân
Cornelis Douwes

**Cornelis Douwes** (Skylge, 27 augustus 1712 - Amsterdam, 1773) wie in skipperssoan en ûntwerper fan de "Douwes-formule": in praktyske en betroubere sifermetoade foar de breedtebepaling bûten de meridiaan, dy't oant 1940 yn gebrûk bleaun is op alle skippen dy't op astronomyske plakbepalings oanwiisd wiene. Joech yn Amsterdam seefeartkundige lessen, wêrnei't er it brocht ta lieder fan it Algemien Seemans Kolleezje dêre.

Nei Cornelis Douwes is neamd it orgaan fan de yn 1961 oprjochte Feriening fan Ald-learlingen fan de Seefeartskoalle op Skylge. It earste nûmer ferskynde yn jannewaris 1962. De ferskining is net regelmjittich. Redakteur wie Jo Smit.

## Publikaasjes
**Verhandeling om buiten den Middag op Zee de waare Middags-Breedte te vinden.* 1754.
*mei kaptein John Campbell: *Tables for facilitating the solution of a very useful problem, for finding the latitude of a ship at sea: having the latitude by account, two observed altitudes of the sun, the time elapsed between the observations measured by a common watch, and the declination of the sun; with precepts and examples.* W. en J. Richardson, 1769.

## Literatuer
* : *Cornelis Douwes, 1712–1773 zijn leven en zijn werk. Met inleidende hoofdstukken over navigatie en zeevaart-onderwijs in de 17de en 18de eeuw.*
Wissenkerke

**Wissenkerke** (Siuwsk: *Wissekaerke*) is in doarp yn de gemeente Noard-Bevelân yn de Nederlânske provinsje Seelân. Der wenje 1.078 (1 jannewaris 2008) minsken yn Wissenkerke. It is it haadplak fan de gemeente Noard-Bevelân.


Wissenkerke molen Landzigt.jpg|250px|thumb|Mûne Landzigt
Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 1691 - Wissenkerke - 20370317 - RCE.jpg|250px|thumb|Oargel yn de doarpstsjerke
Kortgene

**Kortgene** (Siuwsk: *Kortjeen*) is in stêd en eardere gemeente op Noard-Bevelân, yn de Nederlânske provinsje Seelân. It oantal ynwenners fan Kortgene is 1.847 (1 jannewaris 2008).
Colijnsplaat

**Colijnsplaat** (Nederlânsk: *Colijnsplaat*; Siuwsk: *Kersplaete*) is in doarp yn de gemeente Noard-Bevelân in de Nederlânske provinsje Seelân. It oantal ynwenners yn Colijnsplaat is 1.563 (1 jannewaris 2008) It doarp leit by de súdlike ein fan de Seelânbrêge.

## Foto's

Ofbyld:Colijnsplaat N.H.Kerk 31-08-2008 zomer 2008.jpg|Nederlânsk Herfoarme tsjerke
File:Colijnsplaat, de Oude Molen RM23777 foto9 2014-03-16 15.02.jpg|De *Oude Molen*
File:Colijnsplaat, korenmolen Nooit Gedacht RM23773 foto6 2015-05-30 11.09.jpg|Nôtmûne *Nooit Gedacht*
Ofbyld:Tempel van Nehalennia Colijnsplaat (2).JPG|Timpel fan Nehalennia
Geersdijk

**Geersdijk** (Siuwsk: *Heersdiek*) is in doarp yn de Nederlânske gemeente Noard-Bevelân. It doarp hie op 1 jannewaris 2008, 317 ynwenners.
Klein-Kullen

**Klein-Kullen** (Limburchsk: *Kling-Kulle*) is in buorskip besuden Epen yn de gemeente Gulpen-Wittem yn de Nederlânske provinsje Limburch. De buorskip leit yn it dal fan de Sielerbeek of Terzieterbeek tusken Terziet en Kuttingen, fuort oan de grins mei Belgje.

Klein-Kullen bestiet út inkele pleatsen oan Terzieterwei, dêr't ien fan de namme 'Klein-Kullen' draacht.
Draaioargel

In **draaioargel** is in meganysk ynstrumint dat wurket trochdat der oan in tsjil draaid wurdt. Eeartiids mei de hân, tsjintwurdich hast altiten motoarysk. 

## Yn Fryslân
Yn Fryslân wienen yn 1974 seis saneamde strjitdraaioargels, wêrfan twa yn Ljouwert (de Gouwe mei 89 toets en Fruitskalen mei 72 toets) en fierders yn Snits (Milord mei itselde gamma as de Gouwe yn Ljouwert), Ljouwert (Omke Romke, 56 toets), Dokkum (De Granaat, 89 toets) en Wolvegea (De Grutte Doarus, 90 toets). Net ien fan dizze oargels is orizjineel: de bourdonfluiten binne letter oanbrocht. Omke Romke koe noch wat werombrocht wurde yn âlde steat. 
Yn Fryslân wie doe noch ien konsertoargel, 78 toets fan fabrikant Ruth (Waldkirch), boud yn 1910. Eigener is Rienk Kooistra fan Goutum. It oargel is noch hielendal orizjineel. 
Dêrneist wiene der seis lytse merkeoargels, wêrfan twa goed spilen: de 56-toets Wellershaus (net gromatysk) fan A. Buwalda en de 52 toets fan S. Cloosterman.

De **Gavioli klup** is de Feriening ta Ynstânhâlding fan merkekonsertoargels. Oprjochte yn 1964, foarsitter wie H.J. de Bruin yn Ljouwert.
Ofbyld:Mobiliário (12.0), Acervo do Museu do Colono (Santa Leopoldina).jpg|alt=
Ofbyld:Mobiliário (12.2), Acervo do Museu do Colono (Santa Leopoldina).jpg|alt=
Ofbyld:Mobiliário (12.3), Acervo do Museu do Colono (Santa Leopoldina).jpg|alt=
Ofbyld:Mobiliário (12.5), Acervo do Museu do Colono (Santa Leopoldina).jpg|alt=
Kamperlân

**Kamperlân** (Nederlânsk: *Kamperland*; Siuwsk: *Kamperland*) is in doarp yn de Siuwske gemeente Noard-Bevelân. It oantal ynwenners op 1 jannewaris 2008  wie 2.049. Dêrmei is Kamperlân it grutste plak fan de gemeente op it eilân.
Kats (plak)

**Kats** (Nederlânsk: *Kats*; Siuwsk: *Kats*) is in doarp en in earder gemeente yn it súdeasten fan Noard-Bevelân. Kats hie op  1 jannewaris 2008, 435 ynwenners.
Plankendorp

**Plankendorp** (Siuwsk: *Plankedurp*) is in buorskip yn de gemeente Noard-Bevelân yn de provinsje Seelân. It plakje ûntstie doe't der in spuislûs makke waard yn de nije polder. De buorskip Plankendorp bestiet út san tsien dykwenninkjes. Under Plankendorp stean in tal pleatsen mei de nammen *Weltevreden*, *Welgelegen, Camperhoeve, Oud-Campen* en *Lindenhoeve*.
Stroodorp

**Stroodorp** (Siuwsk: *Stroôdurp*) is in buorskip yn de gemeente Noard-Bevelân, yn de Nederlânske provinsje Seelân. Stroodorp leit tusken de doarpen Kamperlân en Geersdyk. De buorskip bestiet út sa'n 35 wenningen.
Reimerswaal (gemeente)

**Reimerswaal** is in gemeente yn de Nederlânske provinsje Seelân, dy't oprjochte waard yn 1970. De gemeente hie op 1 jannewaris 2010, 21.450 ynwenners *(boarne: CBS)* en hat in oerflak fan 243,08 km² dêr't 133,89 km² fan wetter is.
Yerseke

**Yerseke** is in doarp oan de Easterskelde yn de gemeente Reimerswaal yn de Nederlânske provinsje Seelân. Yrseke hie op 31 desimber 2008, 6.535 ynwenners.
Yerseke is wrâldferneamd om de moksels- en oesters.
Krabbendijke

**Krabbendijke**  is in doarp yn de gemeente Reimerswaal, yn de Nederlânske provinsje Seelân. It doarp hat 4.426 ynwenners (2008).
Hansweert

**Hansweert** is in doarp yn de gemeente Reimerswiel yn de Nederlânske provinsje Seelân. Hansweert hat 1.685 ynwenners (2010).
Dokkumer Vlaggen Centrale

De **Dokkumer Vlaggen Centrale**, ôfkoarte as **DVC**, is in bedriuw yn Dokkum dat flaggen en oare tindoeken makket. Fierwei de measte omset wurdt helle út logoflaggen foar bedriuwen.

De DVC stammet út 1936. Doe kaam de famylje Demes op it idee om wuifflachjes te meitsjen foar it houlik fan prinses Juliana mei har ferloofde Bernhard. 
Oant yn de jierren sechtich makke DVC allinnich nasjonale flaggen. Letter waard it útwreide ta alle nasjonale flaggen. Dat binne mear as 200. Ambassades fan Nederlân nimme dêrby geregeld flaggen of. Jierliks makket it bedriuw 100.000 Nederlânske trijekleuren. De omset is bot relatearrre oan barrens om it keningshûs en benammen it fuotbaljen fan EK's en WK's hinne. Nederlân heart ta de fiif grutste flaggekeapers. Under de namme 'Flag and Sign' hat de DVC ek showrooms yn Amsterdam, Rotterdam en Utert. De Dokkumer Vlaggencentrale is yn 2004 winner wurden fan de ferkiezing Fryske ûndernimming fan it jier. DVC hearde yn 2008 ta de 50 'Best Managed Companies' selektearre troch Deloitte.

Neist flaggen levert it bedriuw ek oare bedrukte stoffen as banieren, spandoeken, findels. Ek grutte formaten as steigerdoeken, middensirkel-, poadium- en framedoeken. Doek wurdt ek brûkt foar beweiwizering en oanprizings yn supermerken, op stasjons en bedriuwsterreinen, mar ek musea, flachjes op konferinsjetafels, start- en finishdoeken by sportwedstriden. Sa waard foar Univé as sponsor fan SK It Hearrenfean in enoarm fuotbalshirt makke. De mooglikheden binne tige tanomd troch de nije digitale techniken. Flaggen fan lannen en provinsjes kinne ek hierd wurde. Ek kinne klanten sels in flagge ûntwerpe en meitsje litte. It bedriuw hat in spesjaal team dat flaggemêsten del set.
Kruiningen

**Kruiningen** (Siuwsk: *Krunege*) is in plak op Súd-Bevelân yn 'e Nederlânske provinsje Seelân. It doarp is it haadplak fan 'e gemeente Reimerswaal en hie yn 2023 4.855 ynwenners. 

## Skiednis
Kruiningen wie oarspronklik ien fan 'e eilannen, dy't letter Súd-Bevelân foarmen. Muontsen fan 'e abdijen Ter Duinen en Ter Doest leine de diken yn 'e omjouwing oan.

Sûnt 1 july 1868 hat it doarp it treinstasjon Kruiningen-Yerseke. Yn 1953 waard Kruiningen slim troffen by de wettersneed fan 1953. 62 ynwenners kamen om en it hiele doarp stie in heal jier ûnder ynfloed fan eb en floed. By Kruiningen wie eartiids de oerset Kruiningen-Perkpolder, dy't nei de iepening fan 'e Westerskeldetunnel oerstallich en yn 2003 opheft waard. 
 
Oant 1970 wie Kruiningen in selsstannige gemeente, dêr't ek Hansweert en in part fan Oostdijk by hearde. De gemeente Kruiningen waard op 1 jannewaris 1970 opheft; tegearre mei de gemeenten Rilland-Bath, Krabbendijke, Waarde en Yerseke en foarmet sûnt de gemeente Reimerswaal.

## Tsjerke
Kruiningen is in tige tsjerksk plak. It doarp hat tsjerken fan 'e Grifformearde Gemeente, de Grifformearde Gemeente yn Nederlân, de Frije Grifformearde Gemeente, de Protestantske Tsjerke yn Nederlân en de Werstelde Herfoarme Tsjerke.  

## It besjen wurdich
* Nei in brân waard de letgoatyske Jehannestsjerke yn 'e 15e en 16e iuw op 'e nij boud. De toer is lykwols âlder en 14-iuwsk. Yn 'e tsjerke stiet de grêftombe fan Arnoud van Cruningen (ferstoarn yn 1561), in hear fan it skaai fan Kruiningen. 
* De bult- en nôtmûne 'De Oude Molen' waard yn 1801 boud. 
* Tichteby it doarp leit it natoergebiet Den Inkel, dat ûntstie by it brekken fan 'e dyk yn 1953.  

## Ofbylden

File:Johanneskerk (Kruiningen) (1).JPG|Jehannestsjerke
File:Kruiningen - de Oude Molen.jpg
Stationsbuurt (Reimerswaal)

**Stationsbuurt** in buorskip yn de gemeente Reimerswaal, yn de provinsje Seelân.

It buorksip is ûntstien en ferneamd nei it Stasjon Rilland-Bath dat yn 1872 yn gebrûk naam waard. Yn Stationsbuurt wenje sa’n 100 minsken.
Bath (Reimerswaal)

**Bath** is in buorskip yn de gemeente Reimerswaal, yn de Nederlânske provinsje Seelân. Bath hie yn 2004 sa’n 90 ynwenners.
Gawege (Reimerswaal)

**Gawege** is in buorskip mei sa’n 75 ynwenners, yn de gemeente Reimerswaal yn de Nederlânske provinsje Seelân. It leit tusken de doarpen Krabbendijke en Waarde.
Middenhof

**Middenhof** is in buorskip yn de gemeente Reimerswaal yn de Nederlânske provinsje Seelân. Middenhôf leit by it doarp Rilland.
Roelshoek

**Roelshoek** is in buorskip yn de gemeente Reimerswaal yn de Nederlânske provinsje Seelân. Roelshoek leit by it doarp Krabbendijke.
Fryske ûndernimming fan it Jier

De **Ferkiezing Fryske ûndernimming fan it Jier** dy’t nei de earste edysje yn 1989 útgroeid ta in jierlikse tradysje. Hjirfoar is yn 2000 in Stichting ynsteld dy’t de taak hat om  ûndernimmings mei kreativiteit en fernijings, dus treflik ûndernimmerskip te nominearjen. Dêrta  screent in wurkgroep earst potinsjele kandidaten. Nei in beoardieling presintearret de wurkgroep de bedriuwen oan de sjuery. De sjuery bestie yn 2010 út Sj.H. Galema Deputearre Ekonomyske Saken fan Fryslân, H. Snijder Haadredakteur Ljouwerter Krante, I. van der Wey Managing fan de Friesland Bank en A.J. Zwart, directeur EcoSyle. De sjuery siket dan trije kandidaten út en begeliedet dizze trije nominearren nei de feestlike finale. 

De prizen binne in sulveren skulptuer en in cheque (€  7500,-) fan de Keamer fan Keaphannel Fryslân dy't bestege wurde moat oan PR en kommunikaasje. 

Fryske Undernimming fan it Jier wienen:
Beantsje fan it Jier

De priis **Beantsje fan it Jier** wurdt elk jier keazen troch de befolking fan Koudum. De priis is foar Koudumers dy’t har op ien oft oare wize bysûnder foar it doarp ynsetten hawwe. Dizze krijt in Sulveren Beantsje-ynsynje  opspjelde en mei him in jier lang Beantsje fan it Jier neame. De namme wurdt dan byskreaun op de earelist dy’t yn doarpshûs De Klink hinget. Elts kin in stim útbringe op in eigen kandidaat. De sjuery bestiet út de redaksje fan Koudumer doarpskrante  “Bulte Nijs”. "Willem en Pé" wienen de earste Koudumers dy't de earetitel Beantsje fan it Jier opspjilde krigen hawwe. Dit wie in spontane aksje fan buertferiening "Station de Zwarte Haan", op in doarpsjûn ta gelegenheit fan Keninginnedei. Willem en Pé binne huldige foar harren ynset as "regelateurs" by de jierlikse optocht yn de feestwike. It jier derop hat Station de Swarte Haan, no op fersyk fan it bestjoer fan Doarpsbelang, de útrikking opnij regele. It tredde beantsje waard beneamd nei de earste offisjele ferkiezing troch de ynwenners. Doarpsbelang liet de stimbiljetten doar oan doar besoargje mar hie gjin fierdere bemuoienis. De redaksje fan Bulte Nijs foarme de jury. Sa is it dernei oant no ta altyd gien.

Faak binne de winners aktyf op in breed flak, mar wurde guon fan harren aktiviteiten ekstra foar it fuotljocht helle:
Erik Gustaf Geijer

**Erik Gustaf Geijer** (Ransäter, 12 jannewaris 1783 - Stokholm, 23 april 1847) wie in Sweedsk romantysk skriuwer, komponist en histoarikus.

Geijer waard berne op de bûtenpleats Geijersgården, yn  Ransäter, Värmland. Hy wie lid fan de Sweedske Akademy fan 1824 ôf en dosint skiednis fan 1817 ôf oan de Universiteit fan Uppsala dêr't er betocht wurdt mei in stânbyld. Yn 1835 waard er lid fan de Keninklike Sweedske Akademy foar Wittenskippen. Geijer wie teffens lid fan de Götyske Feriening ("Götiska förbundet"); yn de earste útjefte fan it ferieningstydskrift, *Iduna,* ferskynde Geijer's ferneamde gedicht 'De Wytsing' (1811), dat it byld fan de Wytsing sa't wy ús dat meast foarstelle jout: de heldhaftige Noarman. It gedicht betsjutte in kearpunt yn it tinken oer- en in rehabilitaasje fan de Noarske kultuer by de Sweden fan de romantyske gegeraasje. 

Geijer waard ferneamd as nasjonalistysk-konservatyf skriuwer, mar letter wurdt syn wurk realistysker, is er mear dwaande mei skiednis en wurdt er in pleiter foar sosjale herfoarming en Liberalisme.

Geijer sette in tal koarte gedichten op muzyk en skreau in stikmannich pianosonaten, strykkwartetten en stikken foar koar.

## Keppeling om utens
* Offisjeel webstee: geijer.com
Dortmund

**Dortmund** is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen yn it Ruhrgebiet. Der wenje goed 601.000 minsken (2023).

## Skiednis
* Brûnstiid: Earste spoaren fan bewenning yn it hjoeddeiske stedsgebiet.
* 880: Dortmund wurdt foar it earst fermeld as *Throtmanni*.
* 1226: Dortmund krijt de status fan Frije Ryksstêd binnen it Hillige Roomske Ryk.
* 1815: By it Kongres fan Wenen wurdt besletten dat it gruthartochdom Berch, dêr’t Dortmund ûnderdiel fan wie, by Prusen komt.

## Sport
Yn 2006 wie Dortmund ien fan de spylstêden fan it WK fuotbal.
Heidelberch

**Heidelberch** (Dútsk: *Heidelberg*) is in stêd yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch, net fier fan de mûning fan de Neckar yn de Ryn. De stêd is bekend om syn histoaryske sintrum en universiteit. De winkelstrjitte yn it sintrum tusken Bismarckplatz en it Heidelberger Schloss is 1,6 kilometer lang.

## Skiednis
De stêd waard yn 1196 foar it earst yn offisjele dokuminten neamd. Yn 1386 waard yn Heidelberch de Ruprecht-Karls-Universität stifte, de âldste universiteit fan Dútslân.

Yn de earste helte fan de 16e iuw begjint de Reformaasje yn it súdwesten fan Dútslân. Yn 1563 ferskynd yn Heidelberch de Heidelberchske Kategismus en yn 1572 de earste Dútske oersetting fan "Institutio Christianae Religionis", it wichtichste wurk fan Jehannes Kalvyn.

Yn de Twadde Wrâldkriich is de stêd net bot skeind troch bombardeminten.

## Nijsgjirrich
"De Alde Friezen" is in liet skreaun troch Eeltsje Halbertsma en foar it earst publiseare yn de twadde printinge fan "De Lapekoer fen Gabe Skroor", yn 1829. By de meldije, dy't efteryn it boek opnaam is, stiet gjin komponist, mar it is de meldije fan "Vom hoh'n Olymp" fan Heinrich Christian Schnoor, dy't Halbertsma faaks leard hat yn de tiid dat er studint wie yn Heidelberch.

## Museums
* Kastiel fan Heidelberch
* Völkerkundemuseum
* Deutsches Apotheken-Museum
* Verpackungsmuseum
* Prinzhorn-Sammlung
* Carl Bosch Museum
* Kurpfälzisches Museum der Stadt Heidelberg

## Berne yn Heidelberch
* Franciscus Junius
* Loadewyk IV fan de Palts (1424-1449), karfoarst fan de Palts
* Carl Philipp Fohr (1795-1818), keunstskilder
* Wilhelm Dittenberger (1840-1906), klassikus en epigrafikus
* Friedrich Ebert (1871-1925), Dútsk politikus fan de SPD
* Ernst Jünger (1895-1998), skriuwer en essayist
* Rama VIII (1925-1946), lettere kening fan Tailân
* Theodor Hänsch (1941), fysikus (MPQ, Nobelpriis 2005)
* Silvia Sommerlath (1943), letter keninginne fan Sweden
* Jackson Browne (1948), Amerikaansk popsjonger
* Wolfgang Ketterle (1957), fysikus (MIT, Nobelpriis 2001)
* Michael Fassbender (1977), Iersk-Dútsk akteur

## Stoarn yn Heidelberch
* Albert Marth (1828–1897), Dútsk astronoom
* George Patton (1885–1945), Amerikaansk generaal
* Hans-Georg Gadamer (1900-2002), Dútsk filosoof
Ulm

**Ulm** is in stêd oan de Donau en leit yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch. Der wenje 121.648 minsken (2008). De toer fan de Munster fan Ulm is mei 161,53 meter de heechste tsjerketoer op 'e wrâld. Ulm is de stêd dêr't Albert Einstein yn 1879 berne wie.

Nei 1850 koe Ulm troch de oanlis fan de *Schwäbische Eisenbahn* (Stuttgart-Friedrichshafen) him fannijs ûntjaan. Yn de Twadde Wrâldkriich waard de stêd slim skansearre, mar de munstertsjerke bleau sparre.

Ulm is sûnt 1967 in universiteitsstêd.

## Keunst en kultuer
### Museums
* Kunsthalle Weishaupt
* Ulmer Museum

### Bylderûte
* Keunstpaad Universiteit Ulm, in bylderûte op de kampus fan de Universiteit fan Ulm.
Geart Brueckner Droege

**Geart Brueckner Droege**, yn de literatuer meast **Geart B. Droege** neamd en nei't it skynt ek wol **Gerrit B. Droege**, (Evanston (Illinois), 1925 - Columbus (Ohio), 27 maaie 1997) wie in Amerikaansk heechlearaar Dútsk, Nederlânsk en Frysk oan de Capital University yn Bexley, in foarstêd fan Columbus (Ohio). Hy wie in aktivist foar it Frysk yn 'e Feriene Steaten.

Droege wie fan 1969 oant 1974 associate professor en dêrnei heechlearaar. As earste joech hy in kursus modern Frysk oan in Amerikaanske universiteit. Yn 1971 kocht er de bibleteek fan dr. Jelle Hendriks Brouwer foar syn universiteit oan. Ek stalde er mei prof. Berend Joukes Fridsma in twatalich Frysk-Ingelsk wurdboek gear. Mei dyselde fierde er mei ek de redaksje fan *[[Frisian News Items]]*. Syn briefkerij is op 'e noed fan Tresoar.

## Keppeling om utens
* [Teksten fan Droege yn de [DBNL]]
DS '70

**Demokraten Sosjalisten '70** of **DS '70** wie in politike partij dy't op 19 oktober 1972 in Fryske ôfdieling krige. 

De partij helle by de ferkiezings fan 1971 yn Fryslân 3,1% en fan 1972 3,4% (lanlik resp. 5,3% en 4,1% ), mei foar '72 de heechste persintaazjes op0 Flylân en Skylge (rom 8%), Skiermûntseach (6,3%), Ljouwert (4,7%) en Raarderhim (4,6%).

Die yn 1974 mei oan de Provinsjale Steateferkiezings (0,8%) en by de gemeenteriedsferkiezings fan 1974 yn de gemeentes Ljouwert en Opsterlân, hoewol't yn it earstoan mear gemeentes pland wiene. De útslaggen wiene allegear sûnder setelresultaat. Yn 1983 waard DS '70 opheft
Fergulde Biezem

De **Fergulde Biezem** is in priis dy't yn Marsum útrikt wurdt foar de Marsumer fan it Jier troch de Marsumers sels. De ûnderskieding is ôflieden fan de bynamme fan it doarp, mar foaral no it symboal fan dyjinge dy´t ek it paadsje foar in oar, of foar de mienskip skjinfage hat. De nammen fan de winners steane op in houten boerd, dêr't de nammen ynbeitele wurde. It earste boerd út 1993 is al fol. Faak binne de winners aktyf op in breed flak, mar wurde guon fan harren aktiviteiten ekstra foar it fuotljocht helle:
Wetterpoartespjelde

De **Wetterpoartespjelde** is in priis dy't jierliks útrikt wurdt troch Sneek Promotion oan de **Wetterpoarter fan it Jier**. De earste Gouden Wetterpoartespjelde mei oarkunde waard útrikt op 19 july 1974. Yn 2010 waard in plakette ûnthuld mei dêrop de nammen fan alle Weterpoarters en de útjefte fan in aktualisearre ferzje fan it oersjochboekje út 1996 oer de Wetterpoarters. It hinget op it Sneker Muurke. De priis is bedoeld foar Snitsers dy't har belangeleas ynsette foar de gemeente Snits. Faak binne de winners aktyf op in breed flak, mar wurde guon fan harren aktiviteiten ekstra foar it fuotljocht helle:
Pieter de Clercq

**Pieter de Clercq** (Amsterdam, 21 jannewaris 1849 - Zeist, 9 maaie 1934) wie in bankier út Amsterdam dy't him ynsette foar it Frysk op skoalle en yn 'e tsjerke. Hy fêstige him as grutlâneigner yn Feanwâlden, dêr't er in filla sette liet, it lettere Talmahûs, doe't er 50 jier wie. Hy hie ûnder mear grûn by Mullum, Wytmarsum en Skettens, en gie as in patriargaal hearsker mei syn pachtboeren om.

De Clercq wie in soan fan Pieter de Clercq Gsn en Aaltje Stinstra (fan Frjentsjer). Hy troude yn Krefeld (Noardryn-Westfalen) op 23 juny 1874 mei Maria Catharina Müller (1854 - Zeist, 1931); hja krigen fiif bern.

De Clercq learde it Frysk fan de skriuwer Gerben Postma út Moarrewâld. Yn 1900 waard syn foarstel ta it befoarderjen fan it Frysk yn it ûnderwiis troch it Frysk Selskip oannaam en krige er in sit yn de ûnderwiiskommisje fan it Selskip. De kommisje skreau in priisfraach út foar it skriuwen fan in Frysk learboekje. Sels skreau er in 'Lytse Fryske Spraekleare' (1904) en hie er plannen foar akten Frysk foar leger- en middelberûnderwiis. Teffens wie er stifter fan it 'Underwiisfûns foar de Fryske tael'. Hy skreau oer de wearde fan in Fryske bibeloersetting en publissearre mei oaren de evangeeljes fan *[[Evangeelje fan Mattéus|Mattéus]]* en *[[Evangeelje fan Markus|Markus]]* yn it Frysk.

De Noardfriezen waarden fan de Clercq oantrune harren te organisearjen ta behâld fan it Noardfrysk. Yn 1928 ferfear er nei Zeist doe't de gemeente Dantumadiel de grûnbelesting fiks omheech brocht.

## Keppeling om utens
* Famylje De Clercq, webstee
* Talmahûs
Allert Nanne Duintjer

**Allert Nanne Duintjer** (Feandam, 8 septimber 1905 – Ljouwert, 9 novimber 1992) wie notaris yn Ljouwert fan 1949 oant 1973.

## Biografy

Hy waard berne as soan fan Engbert Jurjen Duintjer (1873–1956) en Jetske Franciska Ottema (1881–1959). Syn heit wie direkteur fan in ierdappelsetmeelfabryk yn Veendam en syn broer Marius Duintjer (1908–1983) wie arsjitekt.

Op 30 juny 1936 troude er yn Haren mei Antonia Lucretia Nanninga (1907–1993). Harren soan Herbert Nanne Duintjer (1938–1964) ferstoar op jonge leeftyd, it Herbert Duintjer Fûns is oprjochte as earbetoan.

Duintjer wie ponghâlder fan It Fryske Gea sûnt 1934 en fan it Sint Anthony Gasthûs sûnt 1945. Foarsitter fan de Stichting it Ald Burger Weeshûs yn Ljouwert en sûnt 1955 bestjoerslid fan it bestjoer fan de Ottema-Kingma Stichting. Hy waard beneamd ta Ofsier yn de Oarder fan Oranje-Nassau yn 1968.

Hy ferstoar op 9 novimber 1992 yn syn wenplak Ljouwert en is op 12 novimber begroeven op de Noarderbegraafplak dêre. Syn frou, dy't in jier letter ferstoar, waard neist him begroeven.
Eifel

De **Eifel** is middelheech berchgebiet. De Eifel leit foar it grutste part yn Dútslân, yn it súdwesten fan Noardryn-Westfalen en it noardwesten fan Rynlân-Palts. It Dútsktalige diel fan Belgje heart ek by de Eifel. Yn it westen rint de Eifel oer yn de Ardennen. Yn it súd-easten grinzet de Eifel oan de Mosel, yn it easten oan de Ryn, en yn it noarden oan de stêd Aken. It heechste punt is de Hohe Acht (747 meter). Yn it Tertiêr wie de Eifel in fulkanysk gebiet. De kraters binne hjoed de dei noch yn it gebiet te sjen. De lêste útbarsting wie sa likernôch 10.000 jier lyn.

Yn 2004 waard it Nasjonaal Park Eifel oprjochte. It natoerpark yn it noarden fan de Eifel beslacht 110 km².

## Nijsgjirrich
* De Nürnburgring is in autosirkwy dat ûnder oare foar Formule 1 races brûkt wurdt. 
* It Eifelakwadukt wie ien fan de langste akwadukten fan it Romeinske Ryk. It akwadukt waard brûkt om de stêd Keulen fan wetter te foarsjen.
* De geiser *Wallender Born* yn it doarp Wallenborn.
* De rivieren yn de Eifel kinne brûkt wurde foar wyldwetteraktiviteiten lykas kajakken, hydrospeeden en raften.

## Keppeling om utens
* www.eifel.de
Gerrit Dijkstra

**Gerrit Dijkstra** of **Gerryt Dykstra** (Britswert, 3 desimber 1897 – Lochem, 13 maaie 1973), wie in frisist en oant 1963 learaar Dútsk oan 'e gymnasia fan Ljouwert en Snits. In bekend learling fan Dijkstra wie Cees Andriesse.

Dijkstra promovearre yn 1946 op in Fryske dissertaasje oer libben en wurk fan Eeltsje Halbertsma en sette út it Yslânsk en it Deensk oer, nammentlik de *[[Gunnlaugssêge]]* en wurk fan Blicher, Kirk en Heinesen. Syn Skandinavyske bibleteek waard ûnderbrocht yn 'e Provinsjale Bibleteek te Ljouwert. Syn frou Welmoed Dijkstra-Talsma fersoarge fan 1931 oant 1952 de bernerubryk fan 'e *[[Ljouwerter Krante]]* ûnder de namme Muoike Wike.

## Oersettings
* 1952 - *[[De Dominy fan Vejlby]]* (nei Steen Steensen Blicher)
* 1958 - *[[De Gunnlaugssaga]]* (nei in Aldyslânske sêge)
* 1965 - *[[De Fiskers]]* (nei Hans Kirk)
* 1972 - *[[It Nije Hiem]]* (nei William Heinesen)
Jappie van Dijk

**Jacob (Jappie) van Dijk**, (Snits, 29 septimber 1944), wie in Frysk reedrider op de langebaan út Rûgehuzen. Hy wurke op de gemeentesekretary fan de gemeente Gaasterlân.

Die sûnt it seizoen 1968/1969 trije kear mei oan it Europeesk Kampioenskip en trije kear oan it Wrâldkampioenskip oer Alles. Wûn yn it seizoen 1973/1974 yn Grenoble by it EK goud op de 5.000 meter en de 10.000 meter. Waard dat jier ek Nederlânsk Kampioen. Yn 1971/1972 wie hy reserve lange ôfstannen op de Olympyske Spullen. Gie yn 1973 oer nei de profs, de WISO.

## Persoanlike rekords
* 500 m. - 41,0 sek.
* 1500 m: 2.02,5 sek.
* 3000 m: 4.16,8 sek.
* 5000 m: 7.16,9 sek.
* 10.000 m: 15.32,1 sek.

## Utslaggen
Johannes Klazes Dijkstra

**Johannes Klazes Dijkstra** (Dokkum, 1893 - Frjentsjer, 1977) wie in frisiast, ûnderwizer, sjoernalist en wethâlder fan Ljouwert (1946-1958). Hy wie lid fan de SDAP

Stelde ûnder oare beleanning yn foar gemeentepersoniel dat de Fryske akte hie. As 'Omke Jan' hie er in rubryk yn de Ljouwerter Krante: 'it praethoekje foar de Fryske bern'. 

## Wurk
* *Frysk Taelboek* (1928)
* *In twirre yn it hôf : blomlêzing for bern* 
* *Op 't aljemint*. In samling tealeigen gearswile I (1961) en II (1965).
Laren (Noard-Hollân)

**Laren** is in plak en gemeente yn de Nederlânske provinsje Noard-Hollân. (*Van Larelcarspell, Laoren, Laaren* nei de namme Laren, in 'Laar' is in iepen plak yn de bosk.) De gemeente, dy't oprjochte waard yn 1817, telt ynwenners (11.342 ynwenners (1 jannewaris 2010, boarne: CBS) en hat in oerflakte fan 12,37 km² (wêrfan 0,19 km² wetter). Binnen de gemeentegrinzen lizze gjin oare kearnen. Fanâlds is it in brink- of esdoarp.

## Skiednis
Laren is ien fan de âldst beboude plakken yn it Goai. It alderearste folk dat der wenne wie it trachter-bekerfolk. (Omtrint 2500 f.Kr.) Letter kamen der minsken fan Frysk-Saksyske oarsprong te wenjen. Yn 1085 stifte de biskop fan Utert it kapittel Sint Jan op de heuvel dy't no bekend is as Sint Janstsjerkhôf. Nei it stee fan dizze kapel en begraafplak rinne fan âlds Goaiske lykwegen út alle rjochtingen.

Laren hat in boeredoarp west, mar ek de weefyndustry naam in wichtich plak yn. Nei it oanlizzen fan de tramline fan Hilfertsom nei Amsterdam (de *Gooise Moordenaar*) yn 1892 is Laren ek in keunstners- en forinsedoarp wurden.

Yn de 19e iuw waarden de Goaiske doarpen ûntdutsen troch keunstners dêr't letter de Larenske Skoalle út fuortkomme soe. Inkelde bekende keunstskilders dy't yn Laren taholden wienen Anton Mauve (learmaster fan Vincent van Gogh), Jan Sluijters en Ferdinand Hart Nibbrig.

Sûnt ein jierren 1980 is Laren fral in forinsedoarp wurden foar de 'nije riken' (*nouveau riche*). Yn de doarpskearn binne noch ferskate pleatsen dêr't lykwols net mear buorke wurdt.

## Museum
* Singer museum
Yn 1911 festige de Amerikaanske skilder en keunstsamler William H. Singer him yn it hûs *De Wilde Zwanen*. Syn filla, fan arsjitekt Jan Rebel, en keunstsamling wienen it begjin fan it Singer Museum, anneks teaterseal (dêr't de tv-talkshows fan Willem Duys makke waarden).

## Berne
* Tamara Brinkman (1978), aktrise
* Sjoukje Hooymaayer (1940-2018), aktrise

## Keppeling om utens
* Webside fan de gemeente
* Kaart fan 1868 en Satellytfoto 2006
* Webside fan de Histoaryske Rûnte fan Laren
Drankbestriding

**Drankbestriding** hie as doel om in ombûging fan de drinkgewoantes te befoarderjen yn dy sin, dat it brûken fan alkoholfrije dranken dat fan de alkoholhâldendedranken mear en mear ferkringe soe en it oansjen fan dejingen dy't har hielendal ûnthâlde fan it brûken fan alkohol as genot- of bedwelmingsmiddel, tanimme sil. De drankbestriding wie fanâlds in sterke Fryske beweging. Fan alle Nederlânske organisaasjes hat de Fryske ôfdieling noch lang aktyf west as Algemiene Nederlânske Drankbestriding Organisaasje (ANDO). Dêrneist hie it as doel it befoarderjen fan kulturele ferheffing, it oankweken fan bruorskip, freonskip en ferdraachsumens, sawol nasjonaal as ynternasjonaal.

Yn 1963 fusearren de Ynternasjonale Organsaasje fan Goede Tempelieren, de Snelferkear Unthâlders Feriening, de Nederlânske Feriening ta Ofskaffing fan alkoholhâldende Dranken (*Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Sterken Drank*) en in diel fan it Algemiene Nederlânske Hielûnthâlders Bûn ta de ANDO. De organisaasje telde per april 1974 2733 leden yn Fryslân yn 28 ôfdielings, 5 wurkgroepen en 13 korrespondintskippen. Yn de jierren santich is de jongereinorganisaasje: VOOR Nofterheid, Frede en Freonskip" wêrfan in grut diel fan de leden yn Fryslân wenne, aktyf woarn. Dy organisaasje fierde yn 1973 en 1974 aksjes om it publyk op moderne wize te wizen op gefaren fan de kombinaasje alkohol-snelferkear. Ek is der in Frouljuswurkgroep fan de Ando. De striid fan de hielûnthâldersorganisaasje is ek rjochte tsjin de gefaren fan drugs.

## Sjoch ek
* Hielûnthâlding
Klaas Dijkstra (taalkundige)

|
|-
|
|-
|}
**Klaas Dijkstra** of **Klaes Dykstra** (Sigerswâld, 10 juny 1924 - Drachten, 4 maart 1997) wie in Frysk ûnderwizer, universitêr meiwurker, oersetter en politikus.

## Libben
Klaas Dijkstra wurke as wittenskiplik haadmeiwurker foar Fryske literatuerskiednis oan 'e Ryksuniversiteit, te Grins. Dêrfoar wied er learaar Ingelsk yn ûnder mear Harns. Teffens wied er polityk aktyf, as wethâlder fan 'e gemeente Harns foar de PvdA. Yn syn frije tiid sette er út en troch oer út it Ingelsk (wurken fan sawol Britske as Amerikaanske skriuwers). Hy promovearre op histoaryske oersettings yn it Frysk. Syn dissertaasje wurdt nòch faak brûkt as neislachwurk.

## Wurk
### Eigen wurk
* 1950-1952 - *Untwyk: Twa Balladen fan de Sé*
* 1962 - *Oersettingen yn it Frysk (sa. 1860-1960)* (dissertaasje)
* 1976 - *Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer*
* 1997 - *Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer*, mei *Taheakke: De Resinte Fryske Literatuer* (twadde edysje, mei Bouke Oldenhof)

### Oersettings
* 1949 - *[[Foar Helen]]* (oersetting fan in gedicht nei Edgar Allan Poe)
* 1949 - *[[Ulalûm]]* (oersetting fan in gedicht nei Edgar Allan Poe)
* 1958 - *In Ynspekteur Skillet Oan* (oersetting fan in toanielstik nei J.B. Priestley)
* 1966 - *[[Dit Is it Jier]]* (oersetting fan in roman nei Frederick Feikema Manfred)
Eamelsman

De **eamelsman** is op Midslân de namme fan de administrateur fan it besit fan de buorren of *borre*. Op oare dielen fan Skylge waard er *indersman* neamd.

D. van Blom wie fan betinken dat it opfolger fan de âld-Fryske asega wie, prof. dr. W.J. Buma seach der in ôflieding yn fan *heimaelsman* yn (gerjocht, rjochtsgebiet) dy't mei de betreffende Hollânske funksjonaris troch Jan fan Arkel en syn amtners om 1400 hinne op it eilân yntrodusearre wêze soe.
Lorelei

De **Loreley** of **Lorelei** is in 132 meter hege rots oan de rjochterouwer fan de Ryn by it Dútske plak Sankt Goarshausen (tusken Koblenz en Wiesbaden) yn de dielsteat Rynlân-Palts.

Yn de skiednis binne in soad skippen by de Lorelei ferûngelokke. De Ryn, dy't mei in skerpe bocht om de rots hinne slingeret, is op dat punt op syn smelst (mar 113 meter), mar mei 25 meter ek op syn djipst. Boppedat stiet der in gefaarlike streaming. Hoewol't de gefaarlikste stikken fan de Loreley al yn de jierren trittich weihelle binne, wurdt de skipfeart ek hjoed-de-dei noch foar de passaazje warskôge. De Loreley wurdt alle jierren troch in soad toeristen beklommen. Op de rots leit in útsjochpunt. 

De Loreley heart ta it UNESCO-wrâlderfgoed *Cultuurlandschap Oberes Mittelrheintal*.

## Leginde

Neffens in leginde soe boppe-op Loreley in sjongende nimf mei gouden hierren sitten hawwe dy't mei har gesang de skippers ôfliede, sadat se tsjin dizze rots farden. Dat is itselde tema dat ek bekend is fan de Sirenes út de Odyssee. Underoan de Loreley stiet in stânbyld fan de nimf.    
   
De dichter Heinrich Heine hat oer de leginde in gedicht skreaun, wêrby't ek in meldij makke waard: *Ich weiß nicht was soll es bedeuten, daß ich so traurig bin*. Dit liet heart noch altiten ta de populêrste fan alle Dútske lieten.

Ferskillende komponisten hawwe in opera wijd oan de Loreley-leginde, ûnder oaren Alfredo Catalani en Max Bruch.

## Ferskaat
* It Suske en Wiske-ferhaal *De snokkerjende Sirene* is basearre op de leginde fan de Loreley.
* It Reade ridder-ferhaal *De Lorelei* is basearre op de leginde fan de Loreley.