open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frouwesân

It **Frouwesân** is in sânplaat yn de buert fan Starum. Op dit plak soe yn it mearke fan it It Frouke fan Starum de kaptein de kostbere lading yn it wetter smiten hawwe.
Kanaal

*Kanaal (wetterwei).
*It wetter tusken Ingelân en Frankryk: It Kanaal
*Diel fan in frekwinsjebân dêr't in stjoerder op útstjoert: Kanaal (telekommunikaasje)
Kanaal (wetterwei)

In **kanaal** of yn Nederlân ek wol **feart** is in keunstmjittige, groeven wetterwei. In kanaal kin oanlein wêze foar skipferkear, ôfwettering of befloeiïng fan lân. 

## Kanalen
;Wrâldferneamde kanalen
* Suezkanaal
* Panamakanaal 

;Histoaryske kanalen
* Kanaal fan Korbulo

;Kanalen yn Fryslân
* Johan Frisokanaal
* Nije Kanaal (De Pein)
* Nije Kanaal (Ljouwert)
* Peinder Kanaal
* Prinses Margrietkanaal
* Van Harinxmakanaal

## Nijsgjirrich
In kanaal dat heaks op in oar kanaal stiet wurdt in opfeart neamd.
Panamakanaal

It **Panamakanaal** is in kanaal fan mear as 81 km lang yn it Sintraal-Amerikaanske lân Panama. It kanaal ferbynt de Atlantyske Oseaan mei de Grutte Oseaan. It kanaal is fan tige grut belang foar de ynterkontinitale skipfeart omdat de skippen net om Súd-Amearika hinne hoege te farren. It kanaal is ek de geografyske swette tusken de beide Amearika's. 

## Bou
De Frânsman Ferdinand de Lesseps, dy't ek it Suezkanaal oanlein hie, begûn yn 1880 mei de bou fan it kanaal doe't it gebiet Panama noch by Kolombia hearde. In soad arbeiders stoaren by de oanlis troch malaria en giele koarts. Yn 1881 waard it wurk stillein en yn 1889 gong it boubedriuw fallyt. It tal deade arbeiders yn dy tiid wurdt op 22.000 rûsd.

Yn 1903 skiede Panama him fan Kolombia ôf. In jier letter waard de bou fan it kanaal fuortset. Neffens in ferdrach tusken ien fan de oanstichters fan de Panameeske ôfskieding en it Amerikaanske regear soe in stripe lân fan sa'n 8 kilometer oan beide kanten foar altyd oan de Feriene Steaten oerdroegen wurde. By de twadde kear stoaren minder minsken as yn de Frânske tiid, likernôch 5.600. It earste skip fear op 15 augustus 1916 troch it kanaal.
Malaria

**Malaria** is in ynfeksjesykte dy't troch fjouwer ferskillende *Plasmodiae*, spoarebistjes, feroarsake wurdt en benammen yn moerassige kriten foarkomt. Alle jierren stjerre der sawat 1 miljoen minsken oan de sykte, wêrfan in grut part bern oant en mei 5 jier. In mins kin ynfektearre wurde troch in miggebeet, meastal nachts.

Yn Nederlân kaam oant yn de 19e iuw in lânseigen fariant fan malaria foar.

## Symptomen
Nei in ynkubaasjetiid fan likernôch 2 wiken krijt de ynfektearre minske lêst fan pineholle, lichte koarts, de knieren dogge wat sear, in ûnpaslik gefoel mei koarjen en diarree. Dêrnei boazet de sykte oan mei koartsoanfallen, bloedearmoed, gielsucht en mooglik noch oare symptomen.

## Previnsje
* DEET
* Klamboe, leafst ympregnearre

## Medisinen
* Kinine
* Glorokuïne
* Meflokuïne

### Sjoch ek
* Grinzer sykte
Fjodor Tjûttsjev

**Fjodor Ivanovitsj Tjûttsjev** (Russysk: *Фёдор Иванович Тютчев*) (23 novimber/5 desimber 1803), Ovstoeg yn oblast Orjol – 15 july/27 july 1873 yn Sint-Petersburch) wie in Russysk diplomaat en dichter en wurdt mei Aleksander Poesjkin en Michail Lermontov sjoen as de lêste fan de trije grutte Russyske dichters fan de 19e iuw.

## Libben
Tjûttsjev studearre yn Moskou, krige yn 1822 in oanstelling by it ministearje fan útlânske saken yn Sint-Petersburch en wurke neitiid in lang skoft by de Russyske ambassade yn München. Yn München rekke er fereale op de grevinne Amalie Lerchenfeld, mar dat waard neat en hy rekke hast belutsen by in duel mei syn kollega en konkurrint, Baron Aleksander fan Krüdener (op 19 jannewaris, 1825). Letter doe't se beide troud wiene waarden se goede freonen. 

Yn 1826 troude er Eleonore Peterson (grevinne Bodmer), mar yn 1833 foel syn each op Ernestine Dornberg (baronesse Pfeffel). Eleonore besocht doe harsels te koart te dwaan. Guon miene dat er om reden fan troubrek, mei alle opskuor anneks, oerpleatst is nei de ambassade yn Turyn yn 1838. Turyn befoel him net dat hy naam ferlof, mar sûnder tastimming fan syn sjef dat hy krige dien. Yn 1844 gie Tjûttsjev werom nei Sint-Petersburch.

Yn 1846 moete er Elena Denisjeva, de gûvernante fan syn dochters en tweintich jier jonger as him, en begûn in ferhâlding mei har. Se krigen trije bern. Elena stoar oan tuberkuloaze yn 1864. Harren relaasje hat leafdespoëzij opsmiten dy't ta it bêste yn it Russysk rekkene wurdt. It gedicht *De lêste leafde*, wurdt faak sjoen as Tjûttsjev's masterwurk.

Nei de dea, begjin 70er jierren, fan syn broer, syn dochter en syn soan, rekke Tjûttsjev foar in part ferlamme. Hy stoar yn Tsarskoje Selo yn 1873 en waard begroeven op it hôf fan it Novodevitsji Kleaster yn St Petersburch.

## Wurk
Syn gedichten ûnderskiede harren troch djippe tinzen, waarm gefoel en in hast folmakke foarm. Tjûttsjev makke ek oersettings fan fral Dútske dichters, dêr't Heinrich Heine, Johann Wolfgang von Goethe en Friedrich Schiller ûnder wiene. Dat beslacht in fyfde part fan yn totaal 300 fan syn gedichten yn it Russysk. Dochs wie er as dichter by syn libben net sa bekend. Tjûttsjev beskôge syn skriuwerij as leafhawwerij, net geskikt om út te jaan. Faak skreaun er se net iens op, men moast him oantrune om er wurk fan te meitsjen. Yn it deistich libben spriek er allinnich Frânsk sa as de measten fan de Russyske *upper class*.

Earst yn 1854 is de earste samling ferzen printe, taret troch Toergenjev en sûnder dat Tjûttsjev him er mei bemuoide. 
Bekend waard er ek troch in aforisme út 1866 dat de Russyske folksaard goed beskriuwt: 'Ruslân krije jo gjin ferstân fan, hja giet boppe de gewoane noarm út: hja hat har eigen mjitstêf. Ruslân kin men allinnich yn leauwe'.

Hy skreau gedichten as "Весéнняя гроза́" (*vesennjaja groza*; Maitiidsstoarm), "Silentium", "Бессóнница" (*vessonnitsa*; Sliepeleazens), "Мальáриа" (*malaria*; Malaria) en "Мóре и утëс" (*More i oetjos*; De see en de rots). 

## Sjoch ek
*Russyske skriuwers

## Keppeling om utens
* Tjûttsjeviana *(Russysk)*
* Ingelske oersetting fan guon gedichten
Michail Lermontov

**Michail Joerjevitsj Lermontov** (Russysk: *Михаил Юрьевич Лермонтов*) (Moskou, 15 oktober 1814 - Pjatigorsk, 27 july 1841) wie in Russyske skriuwer, dichter en amateur-keunstskilder. Hy wurdt ek wol 'de dichter fan de Kaukasus' neamd. Hy wurdt beskôge as de grutste dichter nei de dea fan Aleksander Poesjkin. Syn ynfloed op it Russysk is hjoeddeisk noch te fernimmen en hy is noch populêr yn en bûten Ruslân, net allinne fanwegen syn poëzij, mar ek troch syn proaza, dat de basis foarme foar de tradysje fan de Russyske psychologyske roman.

Lermontov's wichtichste wurk is de ferhalebondel *Герой нашего времени*, 'In helt fan us tiid'.

De lytse planeet 2222 Lermontov (yn de Kuipergurdle, ûntdutsen yn 1977 troch de Sovjet astronoom Nikolai Stepanovitsj Tsjernitsj is nei him neamd en ek noch in krater op de planeet Merkurius.


Ofbyld:Mikhail Lermontov, 1820-22.jpg|Lermontov as bern
File:Lermontov-Autoportrait.jpg|Selsportret, 1837
Ofbyld:Lerm Dagestan.jpg|thumb|Berglânskip fan Lermontov


## Keppeling om utens
* Foto (1024x768)
* ''International Lermontov Society''
* [22 gedichten oerset yn it Ingelsk en noch mear yn it [[Russysk](http://www.friends-partners.org/friends/literature/19century/lermontov3.html(opt,mozilla,pc,english,,new))]]
* [Lermontov, gedichten mei harkbestannen, en [Ingelsk]e oersettings]
Jane Austen

**Jane Austen** (Steventon, 16 desimber 1775 - Winchester, 18 july 1817) wie in foaroansteand Ingelsk romanskriuwster waans wurk no part is fan de westerske literêre kanon. De foarm en dramatyske ynhâld fan har fiksje foarmje in sterk kontrast mei har wiere libben, hja wie tige op harsels.

Har realisme, bitend sosjaal kommentaar en har gebrûk fan de frije yndirekte rede, in oant doe ta net folle brûkte stylfiguer, hawwe der foar soarge dat se ien fan de meast lêzen en meast favorite skriuwers yn de Ingelske literatuer wurden is.

## Romans
* *[[Sense and Sensibility]]* (1811) 
* *[[Pride and Prejudice (boek)|Pride and Prejudice]]* (1813) 
* *[[Mansfield Park]]* (1814) 
* *[[Emma (roman)|Emma]]* (1815) 
* *[[Northanger Abbey]]* (1818)
* *[[Persuasion]]* (1818)

Trije koartere:
 * *Lady Susan* (brieveroman)
* *The Watsons* (ûnfolsleine roman) 
* *Sanditon* (ûnfolsleine roman) 

Betiid wurk:
* *Henry and Eliza* 
* *The Three Sisters*
* *Love and Friendship* 
* *The History of England*
* *Catharine, or the Bower*
* *The Beautiful Cassandra*

## Keppeling om utens
* Jane Austen Museum
* De werken van Austen op it stee fan it Projekt Gutenberg
* Jane Austen Ynformaasje Side
* Jane Austen.nl - Nederlânkstalige webstee en foarum oer Jane Austen
231

## Foarfallen

*'Julia Mamaea en Aleksander Severus sette ôf nei it easten om it Perzyske gefaar te kearen.

## Berne

## Ferstoarn
233

## Foarfallen
* De Allemannen falle it Romeinske Ryk yn Súd-Dútslân binnen.
* 25 septimber - Aleksander Severus hâldt in 'oerwinningsrede' oer syn dieden yn it Perzyske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
Emily Dickinson

**Emily Elizabeth Dickinson** (10 desimber, 1830 - 15 maaie, 1886) wie in Amerikaanske dichteres waans wurk tegearre mei dat fan Walt Whitman in nij tiidrek yn de Amerikaanske poëzij ynlet: dy fan it Modernisme.

Yn Nederlân jildt Simon Vestdijk as har "ûntdekker". Yn syn essaydebút yn Forum, begjin 1933, ferdigenet en behannelt er har poëzij. Skriuwer Maarten 't Hart is ek in pleiter foar har wurk.

## Literatuer
* It essay fan Simon Vestdijk is te finen yn *"Over de dichteres Emily Dickinson: forum-essay",* fannijs publisearre troch Utjouwerij Mycena Vitilis yn 2001.
* *Emily Dickinson in leven en dood*. Philippus Breuker/Jan Gulmans (redaksje) 2009.

## Keppeling om utens
*  bartleby.com : Side mei alle gedichten.
*  online-literature.com/dickinson : Biografy.
*  muse.jhu.edu/journals/emily_dickinson_journal : Het Emily Dickinson Sjoernaal, *updates* oer alles wat der oer Dickinson publisearre wurdt.
* Fiif gedichten yn it Nederlânsk fan Dickinson
234

## Foarfallen

* *sûnder datum* - It slagget de Romeinske gûverneur fan Syrje Markus Antonius Gordianus (de lettere keizer Gordianus&nbsp;I) om Mesopotaamje mei súkses te ferdigenjen tsjin oanfallen fan 'e Perzen.
* *sûnder datum* - De Romeinske keizer Aleksander Sevearus en syn mem Julia Maméa komme oan yn Mogontiakum (it tsjintwurdige Mainz). Om 'e frede te bewarjen yn Germania Superior, ûnderhannelet Aleksander mei de Alemannen. Dat is in ôfgriis foar de Romeinske legioenen, dy't oan 'e Ryngrins in offinsyf forsearje wolle.

## Berne
;*datum ûnbekend*
*Porfyrius, Gryksk-Fenisysk filosoof († 305)

## Ferstoarn
* 21 april - keizer Xiandi fan Han (Sina) (* 181)
;*datum ûnbekend*
* Zhuge Liang, earste minister fan Sina (* 181)
241

## Foarfallen
* Yn Stesifon begjint de profeet Mani oan syn prediking. Hy is de grûnlizzer fan it manicheïsme.
* Sjapoer I folget syn heit Ardasjir I op as kening fan Perzje. Hy begjint in feroveringsoarloch yn it westen, en beset Syrje.
* De Franken wurde foar it earst ûnder dy namme neamd.

## Berne

## Ferstoarn
* Ardasjir I, sjah fan de Sassaniden
242

## Foarfallen
* Der brekt oarloch út tusken it Romeinske Ryk en Perzje.
* Allemannen en oare stammen falle Traasje binnen.

## Berne

## Ferstoarn
Boeli van Leeuwen

**Willem Cornelis Jacobus (Boeli) van Leeuwen** (Kurasau, 10 oktober 1922 - dêre, 28 novimber 2007) wie in Nederlânsk-Antiljaansk skriuwer en dichter.

## Libben
Van Leeuwen studearre rjochten yn Leien en promovearre oan de Universiteit fan Amsterdam. Op Kurasau hie er ferskillende publike funksjes, ûnder oaren dy fan bestjoerrssekretaris fan de Antillen. Nei syn pinsjoen arbeide er fergees as advokaat yn in wenwyk mei sosjale swierrichheden, Scharloo.

As skriuwer debutearre er yn 1959 mei de roman *De Rots der Struikeling* wêrfoar't er yn 1961 de Vijverbergpriis (no Ferdinand Bordewijk Priis) krige. It libben op Kurasau spilet dêryn in wichtige rol; keppele oan wichtige bibelske/kristlike temas om skuld, seksualiteit en ferantwurdelikens hinne. De paradoksen tusken yndividu en mienskip wurde sa ta útdrukking brocht.

Yn 2007 ûnfong Van Leeuwen op syn 85ste jierdei in ‘oeuvrejild’ fan it Nederlânske Fonds voor de Letteren, It bedrach waard oerlange yn it paleis fan de Gûverneur fan de Nederlânske Antillen, op Kurasau. Dêrby holden letterkundige Aart Broek, útjouwer Franc Knipscheer, skriuwer Tommy Wieringa en Sylvia Dornseiffer, direkteur fan it Fûns foar de Letteren, lêzingen oer Van Leeuwens libben en wurk.

Yn 2013 krige it Letterkundich Museum yn Den Haach de literêre neilittenskip fan de auteur dy't yn 2007 ferstoar.

## Wurk
* 1947 - *Tempels en Woestijnen*
* 1947 - *De Mensenzoon*
* 1959 - *De Rots der Struikeling*
* 1962 - *Een Vreemdeling op Aarde*
* 1966 - *De Eerste Adam*
* 1978 - *Een Vader, een Zoon*
* 1985 - *Schilden van Leem*
* 1988 - *Het Teken van Jona*
* 1990 - *Geniale Anarchie*

## Oer Boeli van Leeuwen
* *Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud: Boeli van Leeuwen, [[Tip Marugg]], [[Frank Martinus Arion]].* Under redaksje fan Maritza Coomans-Eustatia, Wim Rutgers, Henny E. Coomans. Zutphen: Walburg Pers, 1991. (Mei primêre en sekundêre bibliografy.)
*Kuyper, Martine, 'Na het Paradijsverhaal is alles plagiaat; Allusies in Het teken van Jona van Boeli van Leeuwen', Michiel van Kempen, Piet Verkruijsse en Adrienne Zuiderweg (red.),* Wandelaar onder de palmen. Opstellen over koloniale en postkoloniale literatuur en cultuur*, Leien 2004, KITLV 

## Trivia
*Oer Kurasau skreau Boeli van  Leeuwen: *"Het is een dor eiland waarop ik geboren ben, schraal als het lichaam van een opgroeiende jongen; weerbarstig van droogte en verschroeid door het licht."*
*Boeli van Leeuwen waard wol de 'Antilliaanse Márquez' neamd.

## Keppeling om utens
* Biografy fan Mr. Dr. Willem C.J. (Boeli) van Leeuwen (troch Henny E. Coomans)
* Ynterview mei Boeli van Leeuwen (troch Ronald Westerbeek)]
* In memoriam op Neder-L
Passazjiersfleanmasine

In **passazjiersfleanmasine** is in fleantúch dat boud is en (yn it foarste plak) brûkt wurdt om passazjiers te ferfieren. De earste passazjiersfleanmasine waard yn 1913 ûntwikkele yn Ruslân, de Sikorsky Ilya Moeromets. Yn de skiednis fan de loftfeart binne hûnderten modellen passazjierfleanmasines boud. Dit is in kar út dy fleanmasines.

## De earste passazjiersfleanmasinen
* Fokker F.II
* Fokker F.VII
* Ford Tri-motor
* Junkers F.13
* Lockheed L-10 Electra
* De Havilland D.H.89 Dragon Rapide
* Douglas DC-2
* Douglas DC-3, "Dakota"
* Handley Page HP.42
* Boeing Model 314 Clipper
* Martin Model 130 China Clipper
* Dornier Do X
* Hughes H-4 Hercules, "Spruce Goose".
* Short S.23 Empire

## Yn de tiid fan it massatoerisme
* Lockheed 1049 Constellation
* De Havilland DH.106 Comet
* Vickers Viscount
* Fokker F-27
* Douglas DC-4
* Douglas DC-7 
* Douglas DC-8
* Douglas DC-10
* Boeing 707
* Boeing 727
* Boeing 737
* Boeing 747, "Jumbo"
* Boeing 757
* Boeing 767
* Boeing 777
* Boeing 787, "Dreamliner"
* Sud Aviation SE 210 Caravelle
* Konkorde
* Iljoesjin Il-96
* Tupolev Tu-154
* Airbus A320
* Airbus A380
Wakefield

**Wakefield** is in plak in it bestjoerlik gebiet City of Wakefield, yn it greefskip West Yorkshire. It plak hat 79.885 ynwenners.

Wakefield leit oan de eastlike foet fan de Penninen op in hichte op de noardouwer fan de rivier de Calder. De stêd leit fierder 14 km besuden Leeds, 25 km súdeastlik fans Bradford, 40 km benoarden Sheffield en 60 km noardeast fan Manchester.

De namme Wakefield is ferbûn mei de midsiuwske rige fan mystearjespulen dy't dêr opfierd waarden, de Wakefield-syklus, ek wol bekend as de *Towneley Plays*.

## Untjouwing befolking

## Berne yn Wakefield
* Barbara Hepworth (10 jannewaris 1903 - 1975), byldhouster.
* Frederick Bakewell (1800-1869), natuerkundige en útfiner
* Kenneth Leighton (1929-1988), komponist
* David Storey (1933–2017) toaniel-, senario-, romanskriuwer en earder profesjoneel rugbyspiler
* Helen Baxendale (1970), aktrise
Machteld

**Machteld** is in Nederlânske froulike foarnamme fan Germaansk komôf. 

## Germaansk
De namme is ôflaat fan it Germaansk, fan *Mathilda*. Dat is de kombinaasje fan *maht*, macht as krêft, en *hiltja*, striid.

## Bekende Machtelds
* Machteld Anna Mulder (Wijdenes, 21 febrewaris 1989) - Nederlânske atlete, spesjalisearre yn de 800 m.
* Machteld Ramoudt (24 novimber 1952) - Flaamske aktrise.
*Machteld Timmermans (Hasselt, 27 oktober 1970) - Flaamske aktrise. 
*Machteld fan Brabân (±1200 - 1267) - dochter fan hartoch Hindrik I fan Brabân, wie troud mei greve Floris IV.
*Machteld fan Lancaster (Lindsey, 4 april 1339-10 april 1362) - âldste dochter fan Hindrik fan Grosmont en Isabella fan Baumont 
*Machteld fan Gelre (1190 - 1247) - dochter fan Otto I fan Gelre en Richarda fan Beieren. Se wie troud mei greve Hindrik II fan Nassau
*Machteld Temmermans - Flaamske aktrise.
*Machteld fan Foreest (neamd 1250), *nobilis mulier* edelfrou, ambachtsfrou fan de Rynlânske frije hearlikheden Middelburch, Spoelwyk, Nieuwkoop en Foreest.
*Machteld fan Dendermonde (? - 14 april 1224) - dochter fan Wouter II fan Dendermonde en fan Adela fan Buischeure.
*Machteld van Gelder (Rotterdam, 9 jannewaris 1965) - Nederlânske fotograaf, telefyzjeprodusint en regisseur.
Perioade 2 (periodyk systeem)

**Perioade 2** bestiet út alle eleminten op de twadde rige fan it periodyk systeem fan de eleminten. Dizze eleminten hawwe as eigenskip dat de 1s-skyl hielendal mei elektroanen foldien is. Fan it begjin oant de ein fan dizze perioade wurde de 2s- en 2p-skyl systematysk foldien. Litium (Li) hat ien elektron yn de 2s-skyl, en beryllium (Be) hat twa elektroanen yn de 2s-skyl. Fan boar (B) oant neon (Ne) wurdt de 2p-skyl systematysk foldien.

De twadde perioade bestiet út:

Leginda

## Alle perioaden
* Perioade 1
* **Perioade 2**
* Perioade 3
* Perioade 4
* Perioade 5
* Perioade 6
* Perioade 7
Natrium

**Natrium** is in gemysk elemint mei symboal **Na** en atoomnûmer 11. It is in sulverkleurich alkalimetaal. Yn it Ingelsk en Romaanske talen wurdt it elemint *sodium/sodio* neamd.

## Untdekking
Natrium is al lang bekend as part fan ferskate ferbinings. Yn de Midsiuwen waarden natriumhâldende ferbinings brûkt as guod tsjin pine yn de holle. It slagge Humphry Davy yn 1807 om troch elektrolyze natrium te isolearjen út natriumokside. De namme *natrium* komt fan it Egyptyske natron (*netjerj*), dat "natuerlik sâlt" betsjut.

## Keppeling om utens
*
Haworth (West Yorkshire)

**Haworth** is in doarp yn it Ingelske greefskip (*county*) West Yorkshire. Haworth leit yn de *[[Penninysk berchtme|high Pennine moors]]*. 

Haworth is foaral bekend om't it wenplak fan de susters Brontë west hat. Charlotte Brontë, Emily Brontë, Anne Brontë waarden berne yn Thornton, mar al har wurk hawwe sy skreaun yn Haworth, dêr't harren heit dûmny wie. De pastorij is no in museum (*The Brontë Parsonage*), it besit fan de *Brontë Society*. It lange-ôfstân-kuierpaad *Brontë Way* rint troch Haworth.

Fierders komme de toeristen nei Haworth ta fanwege de stoomtrein dy't it plak oandocht oer in âld spoar (de *Keighley and Worth Valley Railway*).


Ofbyld:Black Bull Haworth DSCN0860 WC.jpg|Haworth, *The Black Bull*
File:Haworth, Rose & Co. Apothecary DSCN0864 WC.jpg|Ynterieur *Rose & Co. Apothecary*


## Keppelings om utens
*Brontë Country
Josef Brodsky

**Josip Brodsky** (Russysk: *Ио́сиф Алекса́ндрович Бро́дский*) (Leningrad, 24 maaie 1940 - New York, 28 jannewaris 1996) wie in fan oarsprong Russysk dichter.

Nei't er ferskate kearen nei Sibearje ferballe west wie is Brodsky nei de Feriene Steaten emigrearre. Yn 1987 krige er de Nobelpriis foar de Literatuer. Hoewol't syn poëzij dêrnei ek wer yn Ruslân útbrocht waard, woe Brodsky net werom nei syn heitelân, ek net nei de delfal fan it kommunisme. 

Hy spilet in rol yn in roman fan syn freon Sergej Dovlatov: 'Net allinnich Brodsky' (*Не только Бродский: Русская культура в портретах и анекдотах).*

## Nederlânske útjeften
Der is mar in part fan Brodsky's wurk yn it Nederlânsk oerset.
* *Torso* (gedichten; oers. Charles B. Timmer), 1987
* *Tussen iemand en niemand* (essays; oers. Frans Kellendonk en Kees Verheul), 1987
* *Herfstkreet van de havik. Gedichten 1961-1986* (gedichten; oers. Kees Verheul, Jan Robert Braat et al.), 1989
* *Loflied op Clio. Huizingalezing 1991* (essay; oers. René Kurpershoek), 1991
* *Kade der ongeneeslijken* (essay; oers. Sjaak Commandeur), 1992
* *Kerstgedichten* (gedichten; oerset. Peter Zeeman), 1994
* *Triton, Gedichten 1985-1994* (gedichten; oers. Peter Zeeman), 1996
* *Ex Ponto. Gedichten 1961-1996* (gedichten; oers. Peter Zeeman), 2000

## Keppeling om utens
* biografy Brodsky
* 21 Ingelske gedichten fan Brodsky
* Joseph Brodsky–Biography op Nobelprize.org
Andrej Amalrik

**Andrej Aleksejevitsj Amalrik** (Russysk: *Андрей Алексеевич Амальрик*) (Moskou, 12 maaie 1938 — by Guadalajara (Spanje), 12 novimber 1980) wie in Sovjet-Russysk skriuwer en dissidint dy't yn 1969 bekend wurden is mei de Russyske tekst fan 'Hellet de Sovjetuny 1984?', een essay wêryn't er de delfal fan de Sovjet-Uny foarseit.

## Publikaasjes yn it Nederlânsk

* *Haalt de sovjetunie 1984?* (1969)
* *Niet begeerde reis naar Siberië (1969)
* *Dagboek van een provocateur* (1980)
* *Raspoetin'' (1988)
Vsevolod Garsjin

**Vsevolod Michailovitsj Garsjin** (Russysk: *Все́волод Миха́йлович Гаршин*) (Prijatnaja Dolina, gûvernemint Jekatarinoslav, 14 febrewaris 1855 - Sint Petersburch 5 april 1888) wie in Russyske skriuwer fan koarte ferhalen.

## Libben
Doe't Garsjin 7 jier âld wie seach er hoe't syn heit him te koart die. Dat hat er syn libben lang by him hâlden.

Yn de Russysk-Turkse Kriich (1877-1878), waard er oproppen foar militêre tsjinst en waard er soldaat by de ynfantery. Hy rekke ferwûne by in slach yn Bulgarije. De lju fan syn ienheid mochten him graach lije.

Alles wat er doe meimakke hat de basis foarme fan syn earste ferhalen, lykas 'Fjouwer dagen'. It is in ''monologue interieur'' fan in ferwûne soldaat dy't foar dea op it slachfjild efter litten is, mei neist him it lyk fan de Turkse soldaat dy't er dêrfoar dea dien hie. It ferhaal lit dan al Garsjin's empaty, foar alles wat libbet oer, sjen.

Hoewol't er al betiid sukses hie mei it skriuwen, waard er út en troch pleage troch geastlike sykte. Op syn 33e sprong er fan de fiifde ferdjipping fan sy flat en stoar fiif dagen letter yn in Reade Krús sikehûs.

## Wurk
Garsjin hat net folle skrean: 20 ferhalen, bondele. De geast fan moederaasje en begrutsjen yn syn wurk wurdt wol fergelike mei dat fan Dostojevski. Yn 'In tige koarte roman' ûndersiket er de ûntrou fan de frou fan in ynfalide helt. 'Dat wat net wie' is in fabel mei dieren en planten yn minsklike omstannichheden. Yn lettere ferhalen hat Garsjin wer oer de Russysk-Turkse Kriich skrean. Iroany is fierders in skaaimerk fan syn wurk.

Syn meast bekende en meast karakteristike ferhaal is 'De reade blom', it earste fan in rige gekkehûs ferhalen yn de Russyske literatuer. (De folgjende wie Tsjechov syn 'Seal nr. 6'). Yn dat ferhaal komt Garsjin's syklike, moralistyske gefoelichheid ta in hichtepunt. It is de skiednis fan in gek dy't obsedearre is troch de winsk om de duvel út te daagjen en te ferslaan. Hy ûntdekt dat alle kwea yn trije klaproazen sit dy't yn 'e midden fan de sikehûstún waakse. Troch syn bewakers te ferrifeljen slagget it him de blommen te plôkjen. Uteinlik stjert er troch geastlike útputting, mar it is him dochs rom om it hert dat syn libben ta in ein is. Ferromming mei in iroanyske ûndertoan, sa as faker by Garsjin. De neare, trystige atmosfear fan it gekkehûs is tige goed delset yn dit ferhaal.

## Keppeling om utens
* From the Reminiscences of Private Ivanov and other stories
Tip Marugg

**Silvio Alberto (Tip) Marugg** (Willemstêd, 16 desimber 1923 - dêre, 22 april 2006) wie in Antilliaansk skriuwer en dichter.

## Libben en wurk
Hoewol't syn âlden beide Roomsk-Katolyk wiene, waard er RK én protestantsk opbrocht. Yn 1942 helle er syn mulo-diploma en dêrnei siet er fiif jier yn militêre tsjinst. Inkelde desennia lang hie er syn wurk by de Royal Dutch Shell.
Marugg skreau wolris stikjes yn it personielsblêd fan Shell, *Passaat* en ûntduts doe dat er nocht en wille oan 't skriuwen hie. Hy debutearre yn 1958 mei de roman *Weekendpelgrimage*. Yn 1967 seach *In de straten van Tepalka* it ljocht. *De morgen loeit weer aan* ferskynde yn 1988 en waard nominearre foar de AKO-Literatuerpriis. Syn boeken binne ûnder oaren yn it Ingelsk en Russysk oerset.

Yn Marugg's wurk spilet it eilânlibben in sintrale rol. Hy siket dêryn nei de paradoksen fan it yndividuele bestean en de lytse mienskip. Sels hinget er oer nei it yndividualistyske. Om it libben oan te kinnen hawwe syn haadpersoanen nochalris ferlet fan alkohol. Marugg syn styl is helder, ynbannich en mankelyk. Hoewol kristelik opbrocht wie Marugg net leauwich. Troch it skriuwen besocht er syn libben sin te jaan

Yn de lêste jierren fan syn libben gie it sjen efterút en woe it lêzen en skriuwen net bêst mear. In jier foar syn dea is him in skonk ôfset, nedich fanwege in slimme ynfeksje.

Yn 1970 gie er mei pinsjoen. In man tige op himsels, allinnich yn in grut hûs mei in fertutearze tún, is it byld dat der sûnt fan him bestiet, mar yn de omgong wie Marugg hertlik en ynteresseare er him foar syn peteargenoat.

## Bibliografy
* 1957 - *Weekendpelgrimage* (roman) (1e printinge yn de *Antilliaanse Cahiers*, 1958)
* 1967 - *In de straten van Tepalka* (roman)
* 1976 - *Afschuw van licht; gedichten 1946-1951* (poëzy)
* 1988 - *De morgen loeit weer aan* (roman)
* 2009 - *De hemel is van korte duur* (Samle wurk, besoarge troch Aart Broek en Wim Rutgers)
* *Dikshonario Erotiko*, wurdboek fan alle wurden yn it Papiamintsk mei in eroatyske betsjutting.

### Sekundêre literatuer
* ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud: Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion.'' Redaksje Maritza Coomans-Eustatia, Wim Rutgers, Henny E. Coomans. Sutfen: Walburg Pers, 1991.
* Petra Possel, *Niemand is een eiland. Het leven van Tip Marugg in gesprekken*. De Bezige Bij, Amsterdam, 2009. ISBN 978-90-234-2885-5
* Michiel van Kempen, 'De verbeelding van de kluizenaar'. Yn: Rasit Elibol, *De nieuwe koloniale leeslijst*. Amsterdam: Das Mag/De Groene Amsterdammer, 2021, siden 197-203

## Keppelingen om utens
*Tip Marugg 1923-2006 DBNL.
*Drank, dromen en de dood NRC, 24 april 2006
*Tip Marugg, ynformaasje oer de skriuwer
Aleksander Solzjenitsyn

**Aleksandr Isajevitsj Solzjenitsyn** (Russysk: *Александр Исаевич Солженицын*) (Kislovodsk, 11 desimber 1918 - Moskou, 3 augustus 2008) wie in Russysk skriuwer dy't in de jierren 70 fan de 20e iuw as dissidint bekend stie.

Hy krige yn 1970 de Nobelpriis foar de Literatuer foar syn hiele oevre. Syn wichtichste roman is 'De Goelag Arsjipel'. Yn 2007 waard er ûnderskieden mei de Steatspriis fan de Russyske Federaasje.

## Wichtich wurk
* 'In dei út it libben fan Ivan Denisovitsj' (*Один день Ивана Денисовича*, 1962)
* 'Kankerpaviljoen' (*Раковый корпус*, 1968)
* 'Yn de earste sirkel' (*В круге первом*, 1968)
* 'De Goelag arsjipel' (*Архипелаг ГУЛАГ*, 1973-1975)

## Sjoch ek
* Le Monde's 100 boeken fan de iuw

## Keppeling om utens
* The Nobel Prize Internet Archive's page on Solzhenitsyn
* Der Spiegel interviews Alexander Solzhenitsyn: 'I Am Not Afraid of Death' *Der Spiegel* July 23, 2007
* Alexander Solzhenitsyn's Profile
Fluor

**Fluor** is in gemysk elemint mei symboal **F** en atoomnûmer 9. It komt faak foar as F2.

## Untdekking

Oer it floei-effekt fan floeispaat wie al skreaun yn 1529 troch Gregorius Agricola. By tafoegjen fan sterk soer oan floeispaat ûntstiet floeisoer en al yn 1670 ûntdutste Schwandhard dat sa'n oplossing glês etste. Dêrnei is folle mei floeisoer eksperiminteare troch Karl Wilhelm Scheele, Humphry Davy, Joseph Louis Gay-Lussac en Antoine Lavoisier, inkeld mei aaklike gefolgen. Henri Moissan slagge er yn 1886 yn om it elemint te isolearjen. De namme *fluor* is ôflaat fan it Latynske *fluere* dat floeie of streame betsjut.

## Keppeling om utens
*
Anna Achmatova

**Anna Andrejevna Achmatova** (Russysk: *Анна Андреевна Ахматова*; Gorenko, (Bolsjoj Fontan by Odessa, 23 juny 1889 - Domodedovo by Moskou, 5 maart 1966) wie in Russyske dichteres.

## Biografy
Achmatova studearre earst rjochten, mar gie letter oer op taal- en letterkunde. Fan 1910 oant 1918 wie hja troud mei de dichter Nikolaj Goemiljov dy't yn 1921 troch de kommunisten eksekutearre waard. 

Mei har man en de dichter Osip Mandelstam hat se yn 1911 in literêre groep ûnder de namme Akmeïsten oprjochte. Dy namme komt fan it Grykske wurd 'akmé', top, hichtepunt. Dy streaming fersette him meast tsjin de symbolisten.

De wichtichste tema's fan har wurk binne leafde en dichterskip. Mankelikens en teloarstelling, bygelyks oer de trageedzje fan de revolúsje fan 1917, binne ek skaaimerken fan har wurk.

Tusken 1922 en 1940 publisearre Achmatova gjin eigen gedichten mear, mar wie wol yngeand dwaande mei stúdzje fan Poesjkin syn wurk. Mei de dichtbondel 'Ut Seis Boeken' kaam hja yn 1940, al wie it mar in skoftsje, werom yn de literatuer fan de Sovjetuny.

Nei de Twadde Wrâldkriich waard Achmatova in soad behindere troch de offisjele kommunistyske krityk. Sy waard sels út de Uny fan Skriuwers set. Hja kaam troch de tiid mei oersetwurk.
Earst nei it XXe partijkongres yn 1956 krige hja de gelegenheid om wer te publisearjen. Oan de ein fan har libben krige se tastimming om nei it Westen te reizgjen, ûnder oaren om it earedoktoraat fan de Universiteit fan Oxford yn ûntfangst te nimmen. Yn dy tiid ferskynde ek har lêste grutte wurk 'Epos sûnder held'.

## Keppelings om utens
* dokumentêre - '''IN FILM OER ANNA ACHMATOVA''' troch Helga Landauer en Anatoly Naiman
* Akhmatova webstee mei biography, fideo
* (fjouwer talen)
* Anna Akhmatova  Biografy and Poëzij
* Akhmatova: koarte biography, Requiem, keppelings
* English and Russian text of "Requiem," oerset troch Lyn Coffin 
* "My Guest" Ingelske oersetting troch Dina Beljajeva
* "You amuse me..." Ingelske oers. troch Dina Beljajeva
* "December 9th, 1913" Ingelske oersetting troch Dina Beljajeva
243

## Foarfallen

* Keizer Gordianus III besiket Syrje werom te winnen fan Sjapur I
*De slach by Resaina tusken de Romeinen en de Sassaniden liedt ta in oerwinning foor de Romeinen.

## Berne
* Sun Liang, Sineesk keizer († 260)
* Om 243: Jamblichus fan Chalkis, Gryksk filosoof († om 323)

## Ferstoarn
* Timestus, Romeinsk adviseur en fjildhear
244

## Foarfallen

* Slach by Misiche - Sjapur I ferslaat Gordianus III. Mooglik deadet hy him of lit hy him nei in fernedering wer gean. 
*  Filippus Arabs (Philippus de Arabier) wurdt keizer fan Rome. Hy slút in fernederjende frede mei de Sassaniden.

## Berne

## Ferstoarn
* Keizer Gordianus III, mooglik fermoarde troch Filippus Arabs, de kommandant fan de garde.
Dmitri Sjostakovitsj

**Dmitri Dmitrijevitsj Sjostakovitsj** (Russysk: *Дмитрий Дмитриевич Шостакович*) (Sint-Petersburch, 12/25 septimber 1906 – Moskou, 9 augustus 1975) wie in Russysk komponist en pianist. Sjostakovitsj wie ien fan de grutte symfonyskriuwers fan de 20e iuw.

## Wurk (ûnfolslein)
### Symfonyen
* 1e symfony, opus 10 (1924)
* 2e symfony, 'Oktober' mei koar, op poëzij fan Alexander Bezymenski, opus 14 (1927)
* 3e symfony, 'De eerste mei', foar orkest en koar, op poëzij fan Kirsanov, opus 20 (1930)
* 4e symfonie, opus 43 (1936)
* 5e symfony, opus 47 (1937)
* 6e symfony, opus 54 (1939)
* 7e symfony 'Leningrad', opus 60 (1941)
* 8e symfony, opus 65 (1943)
* 9e symfony, opus 70 (1945)
* 10e symfony, opus 93 (1953)
* 11e symfony 'It jier 1905', opus 103 (1957)
* 12e symfony,'It jier 1917', opus 112 (1961)
* 13e symfony 'Babi Yar' foar bas, koar en orkest, op poëzij fan Jevtoesjenko oer de ferskriklikens fan Babi Jar, opus 113 (1962).
* 14e symfony, foar sopraan, bas en keamerorkest, op poëzij fan Federico Garcia Lorca, Guillaume Apollinaire, Kukhelbecker en Rainer Maria Rilke, opus 135 (1969)
* 15e symfony nr. 1, opus 141 (1971)

### Konserten

* Pianokoncert nr. 1 (foar piano, trompet en orkest), opus 35 (1933)
* Fioelekonsert nr. 1, opus 77 (1955)
* Pianokonsert nr. 2, opus 102 (1957)
* Sellokonsert nr. 1, opus 107 (1959)
* Sellokonsert nr 2, opus 126 (1967)
* Vioolkonsert nr. 2, opus 129 (1967)

### Wurk foar harmonyorkest
* Twa stikken fan Domenico Scarlatti, Opus 17 foar militêre kapel kapel (1928)
* Feestmars foar harmonyorkest (1942)
* Folk Dances (1952)
* Mars fan de sovjetplysje, Opus 139 foar harmonyorkest (1970)

### Orkestraasjes
* Orkestraasje fan Moessorgski's opera 'Boris Godoenov'(1939/1940)
* Orkestraasje fan Fleischmanns opera 'Rothschilds fioele' (1944)
* Orkestraasje fan Moessorgski's opera 'Chovansjtsjina', opus 106 (1959)
* Orkestraasje fan Moessorgski's lietesyklus 'Lieten en dansen fan de dea' (1962)

### Oare orkeststikken, moogl. mei koar of solosjongstim
* Orkestrale bewurking 'Tea for Two' fan Vincent Youmans, opus 16 (1928)
* 6 Românses foar tenoar en orkest, op tekst fan Japanske dichters, opus 21 (1932)
* Fiif Fragminten foar orkest, opus 42 (1935)
* 10 gedichten foar koar troch revolúsjonêre dichters, opus 88 (1951)
* Festivalûvertuere, opus 96 (1954)
* Uvertuere op Russyske en Kirgizyske folksmuzyk, opus 115 (1963)
* 'De eksekúsje fan Stephan Razin' foar bas, koar en orkest, op poëzij fan Jevtoesjenko, opus 119 (1964)
* Bewurking fan opus 62 foar bas en orkest, opus 170 (1970)
* Suite foar Jazz Orkest nr. 1
* Suite foar Jazz Orkest nr. 2
* Suite foar Fariëtee orkest

## Keppeling om utens
* Keninklike Bibleteek - dossier Sjostakovitsj
* The DSCH Journal
* Sjostakovitsj yn Nederlân
* Wurken op opusnummer
Modest Mûssorgski

**Modest Petrovitsj Mûssorgski** (Russysk: *Модест Петрович Мусоргский*) (Karevo, 21 maart 1839 – Sint-Petersburch, 28 maart 1881) wie in Russysk komponist.

Hoewol't er it komponistefak nea goed ûnder de knibbel krigen hat, hy wie autodidakt, wurdt er dochs beskôge as in tige orizjinele, geniale Russyske komponist fan de 19e iuw. 

## Libben en wurk
Mûssorgski wie foar in part fan boere komôf en diels fan (earm) aadlik komôf. Syn beppe fan heitekant wie noch liifeigene west. As bern die Mûssorgski's muzikale talint al bliken, mar hy keas foar in karriêre yn it tsaristyske leger, hy waard offisier. Syn niget foar de muzyk bleaun lykwols en hy rekke al gau yn de kunde mei de doetiidse *avant garde* fan jonge komponisten lykas Balakirev, Borodin, Cui en Rimsky-Korsakow, it saneamde 'Machtige Heapke'. Fan Balakirev (sels autodidakt) krige er ûnderrjocht yn komposysjelear en troch him makke er fan de muzyk syn berop. Se setten harren yn foar orizjinele, nasjonale Russyske muzyk.

It tsaristysk hôf en de adel wiene orientearre op Dútske en Italjaanske muzyk en hiene gjin ferlet fan syn muzyk. Boppedat gie it komponearjen stadich. Hy moast wol allerhanne amtnerbaansjes oan nimme om troch de tiid te kommen. Hy libbe yn iensumens. In soad wurk hat er ek net ôfmeitske kind, omt er hieltiten fêst rûn troch brek oan in goede teoretyske basis. Fierders wie er swiersettich en dronk er tefolle.

Op in stuit hie er dochs sukses mei de opera 'Boris Godoénov', hoewol't er dy ferskate kearen oanpasse moast om him útfierd te krijen. Lettere bewurkers, fral Rimski-Korsakov, ha syn wurk ferienfâldige om it 'útfierber' te krijen. It hat tige lang duorre foar't syn wurk yn de oarspronklike foarm op 'e planken kaam; doe earst kaam de wiere kwaliteit fan it wurk oan it ljocht.

Yn syn wurk spilet 'it folk', fertriet, wurk en de dea fan de gewoane man faak in wichtige rol. Faaks hat dat te meitsjen mei syn ienfâldich komôf.

Mûssorgski stoar op 42 jier oan de gefolgen fan alkoholisme yn in sikehûs te Sint-Petersburch. Hie leit begroeven op it hôf fan it Aleksander Nevski-kleaster.

## De bekendste wurken
* De opera *Boris Godoenov* (orkestraasjes troch Nikolaj Rimski-Korsakov en Dmitri Sjostakovitsj), nei Aleksander Poesjkins drama oer it libben fan tsaar Boris Godoenov;

* De opera *Chovansjtsjina* (orkestraasje troch û.o. Nikolaj Rimski-Korsakov);

* De opera *De Jiermerke fan Sorotsjinski*, nei Nikolaj Gogol (bewurke troch ferskillende komponisten);

* De pianosyklus *[[Skilderijen fan in útstalling]]*, in stikmannich koarte stikken nei skilderijen fan, letter orkestrearre troch meardere komponisten mei as bekendste Maurice Ravel en Vladimir Asjkenazy;

* It orkeststik *[[Nacht op de Keale Berg]]*, is in útbylding fan in heksedâns ûnder de sinnekear op de berg Triglav; bewurke troch Nikolaj Rimski-Korsakov;

* De lietesyklus *Bernekeamer*, *Sûnder sinne* en *Lieten en dansen fan de Dea* en noch in protte oare lieten.

## Keppeling om utens
* Tableaux d'une exposition Transcription pour contrebasse seule par Mauricio ROMERO
* Turgenev and Mussorgsky (mei priuwkes fan syn muzyk)
Ferdinand de Lesseps

**Ferdinand Marie Vicomte de Lesseps** (Versailles, 19 novimber 1805 - La Chênaie, 7 desimber 1894) wie in Frânske diplomaat en yngenieur. Fan 1828 ôf wie er konsul te Kaïro, Rotterdam, Málaga en Barselona en konsul-generaal te Madrid.

Hy wurke mei oan de oanlis fan it Suezkanaal. Doe't de Amerikanen yn 1903 de bou fan it Panamakanaal fuortsetten, wienen se feitliken dwaande om it wurk fan Lesseps dien te meitsjen. Oant 1898 hat er trije jier wurke oan de oanlis dêrfan. Troch it fallisemint fan it bedriuw dat ferantwurdlik wie foar de oanlis koe er net fierder.
245

## Foarfallen
* De Franken fallen foar safier bekend foar de earste kear it Romeinske Ryk oan, tichtby Mainz. (skatte datum)

## Berne
* Diokletianus, keizer fan Rome
## Ferstoarn
247

## Foarfallen
* De Goaten fallen ûnder Argaitius foar it earst it Romeinske ryk oan.

## Berne

## Ferstoarn
248

## Foarfallen
 
* 21 april - It Romeinske Ryk fiert de tûzenste jierdei fan de stêd Rome mei spektakulêre spullen organisearre troch keizer Filippus de Arabiër.
* Syprianus wurdt biskop fan Kartago

## Berne
* Flavia Julia Helena, mem fan de Romeinske keizer Konstantyn de Grutte

## Ferstoarn
256

## Foarfallen
* Der wurdt yn it Romeinske Ryk in edikt tsjin de kristenen útfurdige.
* De Alemannen en de Goaten falle it Romeinske Ryk binnen.
* De Perzen nimme de stêd Dura Europus oan de Eufraat. De stêd wurdt ferwoaste en ferlitten.

## Berne

## Ferstoarn
Michail Glinka

**Michail Ivanovitsj Glinka**, Russysk: *Михаил Иванович Глинка*, (Novospasskoje (gûv. Smolensk), 1 juny 1804 - Berlyn, 15 febrewaris 1857) wie in Russyske komponist.

## Libbensrin
Hy wie de soan fan in rike lâneigner (in eks-legerkaptein), en waard yn 1817 nei skoalle yn Sint-Petersburch stjoerd. Dêr krige er in jier les fan de Ierske komponist John Field, dy't him yn 1803 yn Sint-Petersburch festige hie. Boppedat learde er fioelespyljen en myzykteory. It wie syn heite winsk dat er yn tsjinst gie fan it ministearje fan Kommunikaasje. Hy wurke dêr fan 1824 oant 1828.

Om't er net hoechde te wurkjen om troch de tiid te kommen en him hielendal oan de muzyk wije woe, naam er ûntslach. Fan 1830 oant 1833 wie er yn Itaalje, dêr't er yn Milaan by de sjonger en komponist Basili studearre. Dêrnei gie er nei Wenen en doe nei Berlyn, dêr't er learde by Siegfried Dehn, dy't him advisearre om myzyk mei in Russyske grûnslach te skriuwen. Doe't syn heit op stjerren lei gie er werom nei Sint Petersburch en dêr arbeide er oan syn opera *In libben foar de Tsaar*. It slagge him om de opera útfierd te krijen yn 1836. Troch famyljeomstannichheden duorre it oant 1842 eardat de bekendere opera *Roeslan en Ljoedmila*, nei in gedicht fan Aleksander Poesjkin, opfierd waard.

Yn 1844 besocht er Parys, Spanje en 1848 Warschau en Frankryk wer fan 1852 - 1854. It wie by in besite oan Berlyn 1856 - 1857 dat er stoarn is.

## Belang
Glinka wie de earste Russyske komponist dy't besocht in nasjonaal Russyske muzykstyl te skeppen. Syn muzyk wie in ynspiraasjeboarne foar lettere komponisten lykas Tsjaikovski, Nikolaj Rimski-Korsakov en de komponisten fan It Machtige Heapke. Hy wurdt dêrom ek wol de heit fan de Russyske muzyk neamd.

## Neitins
De Soviet-astronoom Ljoedmila Tsjernykh hat yn 1973 in asteroïde nei him neamd: 2205 Glinka.

## Komposysjes (ûnfolslein)
### Wurk foar orkest
#### Symfonyen
* 1824 *Symfony yn Bes-grut*
* 1834 *Uvertuere-Symfony oer Russyske tema's* (net ôfmakke)
* *Oekraynske Symfony* (fragminten fan de 1e beweging) 

#### Ouvertueres
* 1822-1826 *Uvertuere yn D-grut* 
* 1822-1826 *Uvertuere in g-lyts*
* 1845 *Spaanske Uvertuere Nr.1 - Capriccio - Jota aragonesa*
* 1845 *Spaanske Uvertuere Nr.2 - Recuerdos de Castilla - Te binnen bringen fan in simmernacht yn Madrid*

#### Oar wurk
* 1823 *Andante cantabile en Rondo* 
* 1839/1856 *Falske-fantasy in b-lyts*
* 1848 *Kamerinskaja*, scherzo orkestfantasy
* 1855 *Polonêze yn F-grut - oer in Spaansk bolero-tema*

### Tsjerkemuzyk
* 1837 *Ingelen-Liet yn C-grut*, foar seis stimmen 
* 1856 *Earste litany*, foar fjouwer stimmen
* 1856 *Lit him myn gebed ferfulle*, foar twa tenoaren en bas 
* 1856-1857 *De opstanningshymne*, foar 2 tenoaren en bas 

### Kantates
* 1826 *Prolooch by it ferstjerren fan Tsaar [[Aleksander I]] en de ynhuldiging fan tsaar [[Nikolaas I]]*, kantate foar solo-tenor, mingd koar, piano en kontrabas - tekst: nei Olidor

## Sjoch ek
* It Machtige Heapke

## Keppeling om utens
* Glinka de auteur fan it Russysk folksliet fan Konstantin Kovalev
Skipswrak

In **skipswrak** is it oerskot fan in sonken skip dat net langer brûkt wurde kin. Skipswrakken lizze betiden by de kust lâns, en lizze meastentiids ûnder wetter. 

## Archeology
Archeologen stelle fan harren berop út belang yn skipswrakken. Dy tûke fan de archeology wurdt ûnderwetterarcheology of maritime archeology neamd. Yn 'e lêste fyftich jier hawwe oeral op de wrâld maritym-archeologyske opgravings west, dêr't guon fan bergings wienen mei tige spektakulêre fynsten, bygelyks de *[[Vasa]]* yn Stokholm en fan de *[[Mary Rose]]* yn Portsmouth.     

## Sport
Skipswrakken dy't ûnder wetter lizze, op de boaiem fan de see of fan de oseaan, lûke fisken oan. Dêrom sykje sportfiskers soms spesjaal wrakken op om te fiskjen. Troch dûkers wurdt sawol nei skipswrakken dûkt as leafhawwerij of om guod te finen. Dat is net sûnder gefaar en dûkers hawwe de nedige kennis en ûnderfining nedich.  

## Bekende skipswrakken en wrakfynsten

### Moderne
* RMS Titanic
* SS Andrea Doria
* RMS Empress of Ireland
* RMS Lusitania
* Persia
* Bismarck
* Yamato
* Pallas
* SS American Star
* Pamir
* Umbria

### Midsiuwen en iere Nije tiid
* Vizcaína - ien fan de skippen fan Kristoffel Kolumbus, dat yn 1503 sonk en yn 2004 wer fûn waard 
* Skipsbarrikade fan Skuldelev.
* Mary Rose - sonken yn de tiid fan Hendrik VIII yn de haven fan Portsmouth, tsjintwurdich in museum.
* Vasa - oarlochsskip sonken yn de haven fan Stokholm.
* Ralswiek-boat.
* Akerendam - FEK-skip, yn 1725 sonken by it Noarske eilân Runde.
* Kvalsund-boat - boat út de tiid fan de Wytsingen, fûn op it Noarske eilân Nerlandsøya.
* Nuestra Señora de Atocha - Spaansk galjoen, yn 1622 foar de kust fan Florida sonken en yn 1985 burgen. Yn de skipslading is de grutste goudskat fan in skipswrak  ea fûn. 
* Nuestra Señora de la Concepción (1638), Spaansk galjoen ûnderweis op de Manilla-rûte, yn septimber 1638 foar Saipan sonken en yn 1987 burgen.

### Romeinske tiid
* Mainzer Römerschiffe

### Brûns- en Izertiid
* Skipswrak fan Kyrenia, Syprus
* Skip fan Uluburun, Turkije.
* Wrak fan Madia
* Dover-boat
* North Ferriby-boat, Humber
* Hjortspring (ek neiboud)

### Stientiid
* Beamstamboat fan Damme, Nedersaksen
* Beamstamboat fan Pesse, Mesolitikum
* Beamstamboat by Hardinksfjild, Mesolitikum.

## Keppelings om utens
* Skipwrak-feitebank mei mear as 65.000 wrakken 
*
257

## Foarfallen
* In kristenferfolging yn it Romeinske Ryk; net allinnich yndividuele kristenen, mar de tsjerke as organisaasje wurdt oanpakt.

## Berne
* De hillige Gregoarius de Ferljochter (Gregoarius Ylluminator) († 332)

## Ferstoarn
258

## Foarfallen

* Edessa wurdt troch de Perzen ynnomd en plondere.
## Berne

## Ferstoarn
* 6 augustus -  Paus Sikstus II, (paus fan 257 - 258)
* Falerianus II - soan en meikeizer fan Gallienus
259

## Foarfallen

* No't de Perzen ûnder Shapur I ek Hatra, Doura en Antiochje en de Goaten Trebizonde, Nicomedia en Nicaea ynnomd hawwe, moat keizer Falerianus I wol sels nei it easten ta reizgje, ek al is syn leger yn strieminne steat.
* De troepen oan de Ryn roppe Postumus ta keizer út. Oant 269 regeart hy oer in ryk dat fan Galje oant Brittanje en Spanje rint. Hy hat syn haadst6ed yn Augusta Treverorum.
* De Romeinen lûke har werom fan harren limes tusken Ryn en Donau.
* Opnij kringe de Allemannen it Romeinske Ryk binnen.

## Berne

## Ferstoarn
P.F. Thomése

**Pieter Frans Thomése** (Doetinchem, 23 jannewaris 1958) is in Nederlânsk skriuwer.

## Libben en wurk
Fan 1979 oant 1984 wie Thomése redakteur en ferslachjouwer by it Eindhovens Dagblad. Yn 1984 pakte er syn skiednisstúdzje foar trije jier wer op, mar makke dy net ôf. Dêrnei skreau Thomése foar it wykblêd De Tijd en levere er bydragen foar NRC Handelsblad, inkele regionale deiblêden en Vrij Nederland.
Fan jannewaris 1998 ôf oant april 2001 wie Thomése redakteur fan De Revisor.

Thomése publisearre syn earste literêre ferhaal yn 1986 yn it literêr tydskrift De Revisor. Dat ferhaal sit ek yn syn debút yn boekfoarm, de ferhalenbondel *Zuidland* út 1990. Yn 1991 en 2003 krige er literêre prizen en septimber 2007 ferskynde syn *Vladiwostok!* oer it "politike bedriuw" yn De Haach, de media en oare falkûlen. *Vladiwostok!* waard neamd foar de Gouden Uil 2008. In jier letter waard de bondel *Nergensman. Autobiografieën* nomineare foar de Gouden Uil 2009; en yn 2011 folge de nominaasje foar de AKO-literatuerpriis foar *De weldoener*. 

De roman *De onderwaterzwemmer* (2015) helle de koarte list fan alle trije de grutte publyksprizen: ECI Literatuerpriis 2015, Libris Literatuerpriis 2016 én Fintro Literatuerpriis 2016, en waard bekroand mei de Fintropriis fan de Lêzersjury.

## Prizen
* 1991 - AKO Literatuerpriis foar *Zuidland*
* 2003 - Max Pam Award foar *Schaduwkind*
* 2010 - Esta Luisterboek Award foar *J.Kessels: The Novel*
* 2012 - Bob den Uyl-priis foar *Grillroom Jeruzalem*
* 2016 - Priis fan de Lêzersjuery Fintro Literatuerpriis foar *De Onderwaterzwemmer*

## Bibliografy
* 1990 - *Zuidland* (ferhalen)
* 1994 - *Heldenjaren*
* 1996 - *Haagse liefde & De vieze engel*
* 1999 - *Het zesde bedrijf* (histoaryske roman)
* 2001 - *Greatest hits*
* 2003 - *Schaduwkind*
* 2005 - *Izak*
* 2007 - *Vladiwostok!*
* 2008 - *Nergensman. Autobiografieën*
* 2009 - *J. Kessels: The Novel* (ferfilme as *[[J. Kessels]]*)
* 2010 - *De weldoener* (roman)
* 2011 - *Grillroom Jeruzalem* (reisferslach)
* 2011 - *Het raadsel der verstaanbaarheid, over de kunst van het authentieke* (Albert Verweylêzing 2011, Universiteit Leien)
* 2012 - *Het bamischandaal*
* 2014 - *De werkelijkheidsverbeteraar* (Abraham Kuyperlêzing 2014, Frije Universiteit Amsterdam)
* 2014 - *Laika. Libretto* (De Nasjonale Opera. muzyk: Martijn Padding, regy: Aernout Mik)
* 2015 - *De onderwaterzwemmer*, roman, Priis fan de Lêzersjuery Fintro Literatuerpriis
* 2016 - *Verzameld nachtwerk*
* 2018 - *Ik, J.* 
* 2019 - *Vaderliefde*
* 2022 - *Swansdale*, roman
* 2024 - *BLACK-OUT*, roman

## Keppelingen om utens
* Offisjele side fan P.F. Thomése
* Vladiwostok!
* J.Kessels: The Novel
* P.F. Thomése yn de Digitale Bibleteek foar de Nederlânske Letteren