open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flaggesturtrôlder

De **flaggesturtrôlder** (*Coracias spatulata*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e rôlderfûgels (*Coraciidae*).

## Ferskining
De 28 oant 30 sm lange fûgel weaget 88 oant 111 gram. Mei de twa lange bûtenste sturtpinnen is de fûgel noch 8 sm langer. De sturtpinnen einigje spatelfoarmich, dêrfandinne de namme fan 'e fûgel. It is de lytste Afrikaanske rôlder mei in wite foarholle en wite eachstreek. Oer de krún en nei nekke ta is de fûgel feal moasgrien, dat op 'e rêch yn readbrún oergiet. Fan ûnder is de fûgel ljochtblau en de wjukken en stuit binnedonkerblau.   

## Fersprieding
De flaggesturtrôlder is in stânfûgel yn tropysk Súdwest-Angoalaoant Noardeast-Tanzania en Súd-Mozambyk. Yn it suden fan Tanzania, Sambia en noarden fan Mozambyk wurdt de foarm *weigalli* fûn, dy't nei alle gedachten in kleurmorf is of faaks in subfolwoeksen fearrekleed (as de fûgel noch net de folslein folwoeksen kleuren hat). De *weigalli* is ek wol as in aparte soarte beskreaun en wurdt troch guon as in ûndersoarte behannele.  

It habitat bestiet meast út miombobosk.

## Hâlden en dragen
Flaggesturtrôlders it ferskillende soarten ynsekten, lykas fleanende mychammels, termiten, gaanders en skorpioenen. Se sitte faak op in útsjochtpunt en dûke del as se in proai sjogge. De fûgel pakt syn proaien meast fan 'e grûn mar somtiden ek wol út de loft. It nêst sit yn in beamholte. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar der wurdt tocht dat de soarte yn oantal ôfnimt, mar noch net sa slim dat de fûgel as bedrige beskôge wurde moat. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) neamt de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024).
Readkrúnrôlder

De **readkrúnrôlder** (*Coracias naevius*) is in fûgel yn it skaai rôlders (*Coracias*) út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*).

## Ferskining
De fûgel is 35 oant 40 sm lang en weaget 125 tot 200 gram. It is de meast swiere Afrikaanske rôlder. De krún en de nekke binne rôze oant readbrún en de hiele ûnderkant is rôze mei wite streken, de rêch is oliifgrien. Opfallend binne in brede, wite wynbraustreek en in relatyf lange donkere snaffel. Yn 'e flecht is marineblau sichtber op 'e wjukken en sturt.

## Fersprieding

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *C. n. naevius*: fan Senegal nei it easten oant Somaalje en noardlik Tanzania.
* *C. n. mosambicus*: fan Angoala en súdlik Kongo oant Namybje en Súd-Afrika.

It leefgebiet bestiet út healiepen savanne's en op lânbougrûn mei hjir en dêr beammen, benammen acacia's, en rotseftich berchgebiet oant maksimaal 1300 m boppe de seespegel.

## Status
De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre. De fûgel is algemien en hat in grut ferspriedingsgebiet, mar tocht wurdt dat de fûgel yn oantallen ôfnimt, mar net sa rap dat de soarte as bedrige beskôge wurde moat. Dêrfandinne stiet de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024)op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Gielsnaffelrôlder

De **gielsnaffelrôlder** (*Eurystomus glaucurus*) is in fûgel yn it skaai breedsnaffelrôlders (*Eurystomus*) út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*).

## Ferskining
De fûgel is 27 oant 29 sm lang en it mantsje weaget 94 oant 166 gram, it wyfke 84 oant 149 gram. De nominaat is op 'e kop, rêch en wjukdekfearren waarmbrún. De stút, boppesturtdekfearren en slachpinnen binne poarperblau. De fûgel hat in brede, opfallende heldergiele snaffel. Yn 'e flecht kontrastearje de helderblauwe wjukken en sturt mei de brune rêch.  

## Fersprieding
De soarte komt yn Afrika súdlik fan 'e Sahara foar en op Madagaskar. Der wurde fjouwer ûndersoarten erkend:

* *E. g. eathiopicus*: West-Etioopje en Sûdan 
* *E. g. afer*: fan Senegal oant Sûdan, de kustlannen fan West-Afrika en it noarden fan Kongo-Kinsjasa.
* *E. g. suahelicus*: fan súdlik Somaalje oant sintraal Kongo-Kinsjasa, noardeastlik Sambia, Angoala, en KwaZulu-Natal.
* *E. g. glaucurus*: Madagaskar.

It leefgebiet bestiet út heal iepen gerslân mei beammen, oanplante bosk, agrarysk gebiet, parken yn bûtenwiken fan stêden en ek bercheftich gebiet mei bosk en strewellen oant likernôch 1600 m en yn East-Afrika oant 2500 m hichte.   

## Hâlden en dragen
Lykas oare rôlders wurdt er faak op in posysje heech yn in beam, in peal of op stroomtried sjoen. De fûgel is oerdeis meast ynaktyf, mar yn 'e lette middei jaget er op fleanende michammels en termiten, somtiden yn grutte groepen fan 100 of mear. De soarte drinkt lykas sweltsjes troch syn snaffel yn 'e flecht yn it wetter te dompeljen. It nêst sit yn in beamgat, wurdt net beklaaid en bestiet út twa oant trije aaien.

## Status
De fûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en is oer it generaal algemien. Der is gjin oanlieding om te tinken dat de oantallen tebekrinne. Dêrfandinne stiet de fûgel as net bedrige (Least Concern, 2024) op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Breedsnaffelrôlders

**Breedsnaffelrôlders** (*Eurystomus*) binne middelgrutte fûgels út 'e famylje fan 'e rôlderfûgels (*Coraciidae*). 

Se ûnderskiede har fan 'e rôlders troch de relatyf brede en platte snaffel, dy't by de basis dúdlik breder is as heech. Se ha ek langere wjukken en koarte poaten as de gewoane rôlders. Dy morfologyske ferskillen wurde wjerspegele yn 'e foeraazjetechniken. De gewoane rôlders jeie fan in fêst sitplak en fange de proai op 'e grûn troch del te dûken. De breedsnaffelrôlders binne rapper en liniger en snippe de proai fleanend. De balts is ek net rôljend lykas de soarten yn it skaai fan 'e gewoane rôlders.  

Oer it generaal jeie de fûgels yn it skaai op iepen lân. Se komme foar yn bosk, savanne's en agraryske gebieten. De azuerrôlder en de gielsnaffelrôlder wurde assosjearre mei reinwâlden, mar hawwe dochs iepen gebieten nedich om te foerazjearjen.

## Soarten
Twa soarten binne beheind ta Afrika, wêrfan ien, de gielsnaffelrôlder, in trekfûgel is. De dollarrôlder hat in grutte fersprieding fan Yndia oant Japan en Austraalje en hy trekt bûten de briedtiid ek oer de noardlike en súdlike úteinen fan syn ferspriedingsgebiet. De lêste soarte, de azuerrôlder, is endemysk foar de Molukken yn Yndoneezje.
Readsnaffelrôlder

De **readsnaffelrôlder ** (*Eurystomus orientalis*) is in fûgel yn it skaai breedsnaffelrôlders (*Eurystomus*) út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*).

## Ferskining

De soarte is in 28 oant 30,5 sm lange rôlder. De fûgel hat in tsjuster, blaugrien fearrekleed. De kop is brún mei in koarte en brede reade snaffel en ûnder de snaffel op it kin in blau plakje. Lykas de oare soarten fan it skaai binne de wjukken lang. Op 'e primêre dekfearren fan 'e donkere wjukken sit in ljochte wite streek. De poaten en eachring binne ek read. Juvenilen ha gjin reade snaffel.

## Fersprieding
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet fan Yndia eastlik oant Korëa en súdlik oant Austraalje. De fûgel is ferdield yn tsien ûndersoarten mei de folgjende fersprieding:

* *Eurystomus orientalis abundus* – briedt fan 'e Himalaya oant Sina, Mantsjoerije en Koreä; oerwinteret yn Yndoneezje
* *Eurystomus orientalis orientalis* - briedt fan 'e súdlike Himalaya eastlik oant de Ryukyu-eilannen en de Filipinen en súdlik oant de Grutte Sûnda-eilannen; oerwinteret yn súdeastlik Yndia, de Filipinen, Selebes en Halmahera
* *Eurystomus orientalis irisi* - Sry Lanka
* *Eurystomus orientalis gigas* - Súdlike Andamaneneilannen
* *Eurystomus orientalis oberholseri* - Simeulue (eilân foar de kust fan Sumatra)
* *Eurystomus orientalis latouchei* - noardeastlik Sina
* *Eurystomus orientalis waigiouensis* - Nij-Guineä, West Papoea-eilannen, D'Entrecasteaux-eilannen en Louisiade-eilannen
* *Eurystomus orientalis pacificus* – noardlik en eastlik Austraalje; oerwinteret yn Nij-Guinea , súdlike Molukken en tichteby lizzende eilannen
* *Eurystomus orientalis crassirostris* - Bismarckarsjipel
* *Eurystomus orientalis solomonensis* - Salomonseilannen

## Hâlden en dragen
De fûgel komt foar oan boskrânen en iepen plakken en oanbuorjende lânbougrûn. Faak sit de fûgel op in keale tûke en fan dat plak falt er út om grutte fleanende ynsekten te fangen. It is in sosjale fûgel, dy't fral by it skimerjen aktyf wurdt en yn groepen jaget. De soarte briedt yn in beamgat. Yn dielen fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel in trekfûgel, yn it sintrale ferspriedingsgebiet in stânfûgel.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2025). De populaasjetrend is lykwols net bekend (2026).
Azuerrôlder

De **azuerrôlder ** (*Eurystomus azureus*) is in fûgel yn it skaai breedsnaffelrôlders (*Eurystomus*) út 'e famylje rôlderfûgels (*Coraciidae*).

## Ferskining
De soarte is 31 oant 35 sm lang en hat oer it generaal in donkerpears fearrekleed mei djipper blau op 'e wjukken, boppekant en búk. Allinnich op 'e wjukken hat de fûgel ljochtblauwe, hast wite plakken, dy't sawol fan ûnder as fan boppe te sjen binne. De snaffel is read, lykas de poaten en in bleate ring om it each. 

De ferlykbere readsnaffelrôlder is lytser, is brúnich op 'e kop en de mantel, grienblau op 'e wjukken en ûnderkant en hat wite plakken op 'e primêre wjukdekfearren ynstee fan ljochtblauwe.

## Fersprieding
De fûgel komt foar yn 'e noardlike Molukken fan Yndoneezje op 'e eilannen Halmahera, Ternate, Tidore, Kasiruta en Bacan. Hy wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdielding yn ûndersoarten is.

## Status
De populaasje soe neffens in rûzing út 1.500 oant 7.000 folwoeksen fûgels bestean. Der wurdt oannommen dat de populaasje tebekrint troch it ferlies fan habitat. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer (IUCN) kategorisearret de fûgel dêrom as hast bedrige op 'e Reade list.
Brúnrêchgoudmosk

De **brúnrêchgoudmosk** (*Passer luteus*) is in fûgel út 'e famylje fan ' e moskfûgels (*Passeridae*). De fûgel waard ynearsten troch Martin Lichtenstein yn 1823 as *Fringilla lutea* beskreaun fan in eksimplaar út Sûdan. De spesifike namme betsjut yn Latyn saffraangiel.  

## Ferskining
De brúnrêchgoudmosk is in frij lytse mosk mei in lingte fan 12 oant 13 sintimeter. It mantsje is tige ûnderskiedend mei in heldergiele kop en giele ûnderkant, in  kastanjekleurige rêch en kastanjekleurige wjukken mei twa wite wjukbannen. Yn it briedseizoen is de snaffel swart en yn it winterkleed hoarnkleurich. It wyfke is bleek sânbêzje mei in gielich gesicht, ljochtbrune wjukken, in kastanjekleurige rêch en in bleekgiele oant wytige ûnderkant.

De fûgel waard earder ta deselde soarte as de Arabyske goudmosk rekkene, dy't folle gieler is. Sels de kastanjemosk waard wol as konspesifyk beskôge.    

## Fersprieding
De fûgel komt fan Mauretaanje oant Senegal foar, Boerkina Faso, Sûdan en noardlik Etioopje. Yn april 2009 waard in keppel fan sân fûgels noardwestlik fan Aousserd yn 'e Westlike Sahara sjoen. Yn 2013 waarden twa fûgels sjoen yn 2013 en noch in pear yn 2014.

## Hâlden en dragen

Brúnrêchgoudmosken ha in foarkar foar drûge iepen savanne's, healwoastinen, drûch strûklân en boulân. De soarte yt sied, mar yt fral yn 'e briedtiid ek ynsekten om syn jongen te fieden. De fûgel is tige sosjaal en nomadysk en foarmet faak mingde kloften mei oare sieditende soarten lykas de readbekwever. As er nachts rêst, faak yn grutte stêden, kinne tûzenen fûgels byinoar komme.

De soarte briedt yn tige grutte koloanjes oant somtiden wol 65.000 nêsten. It nêst is yn in in tige grutte en rûch boude koepel yn tûken. Dêryn leit it wyfke ien of twa lechsels fan trije oant fjouwer wite aaikes mei donkere plakjes.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en wurdt net as bedrige beskôge. Op basis fan dy kritearia kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (Least Concern, 2018). Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar wurdt as gewoan oant tige gewoan omskreaun.
Kastanjemosk

De **kastanjemosk** (*Passer eminibey*) is in fûgel út 'e famylje fan ' e moskfûgels (*Passeridae*) yn it skift moskeftigen (*Passeriformes*). 

## Ferskining
De kastanjemosk mjit trochstrings alve sintimeter en is dêrmei de lytste soarte yn 'e moskfûgelfamylje. It mantsje is folslein kastanjebrún mei in donkerder kopke. It wyfke is rustbrún op 'e rêch, meast griis op 'e kop en mei in ljochte ûnderkant. It mantsje hat fan 'e kastanjewever (*Ploceus rubiginosus*), mar is folle lytser mei in lytsere snaffel. It wyfke liket op it wyfke fan 'e húsmosk en de Somalyske mosk (*Passer castanopterus*), mar is riker fan kleur.

## Fersprieding
De fûgel komt foar fan Sintraal-Tsjaad, súdwestlik Sûdan, Súd-Sûdan en súdwestlik Etioopje oant noardeastlik Uganda, Kenia en sintraal en eastlik Tanzania. Hy wurdt as monotypysk behannele, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn ûndersoarten is.

## Hâlden en dragen
De kastanjemosk libbet yn relatyf drûge savanne's en yn iepen boskgebieten. De fûgel briedt yn koloanjes en wurdt meastentiids sjoen yn kloften, soms grut en mingd mei oare fûgelsoarten.

## Status
Kastanjemosken ha in grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt as stabyl beskôge. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) klassifisearret de fûgel dêrom as net bedrige (*Least Concern*, 2018).

## Namme
De fûgel waard foar it east yn 1880 troch Gustav Hartlaub as *Sorella emini bey* beskreaun. De spesifike namme ferwiist nei de út Dútslân ôfkomstige gûverneur fan 'e doetiidske Egyptyske provinsje Ekwatoria Eduard Schnitzer, dy't yn it Osmaanske Ryk as Emin Pasja of Emin Bey bekend woarn wie.
Gret Widmann

**Gret Widmann**, doopnamme Klara Margarethe Meyer (Zürich, 29 septimber 1875 - Rüschlikon,  Switserlân, 27 febrewaris 1931), wie in Switserske skilder, yllustrator en portretfotograaf.

## Biografy

Gret Widmann studearre skilderjen yn München, dêr't se de skilder Fritz Widmann moete. Se wurke as skilder en yllustrator yn München.
It pear troude en wenne fan 1899 ôf yn it eardere hûs fan de komponist Johannes Brahms yn Alt-Nidelbad, Rüschlikon. Hy hie it hûs yn 'e simmer fan 1874 ûntdutsen by in reis lâns de Mar fan Zürich en it hierd.

Gret Widmann wurke yn Rüschlikon yn it tichteby lizzende atelier fan 'e skilder Anna Hug (1875–1951), dy't letter ek eigener waard fan it "Brahmshaus". Beide wiene freonen mei skilderesse Helen Dahm en de skilder Werner Weber (1892–1977).

Gret Widmann folge letter in oplieding ta portretfotograaf yn Berlyn en fotografearre Hermann Hesse, dy't in goede freon wie fan it keunstnerspear wie, yn 1910, 1926 en 1929. Mei-inoar makken se stúdzjereizen nei Itaalje. 

By de kulturele dagen fan 2020 yn Rüschlikon waarden wurken fan Gret Widmann, Helen Dahm, Margrit Gsell-Heer, Anna Hug, Dora Raustein (1900-1987) en Isabelle Dillier (1913-2011) útstald yn it AbeggHuus.

## Keppelingen om utens
* Gret Widmann yn kulturueschlikon.ch
* Hermann Hesse fotografearre fan Gret Widmann (1875-1931) yn martinhesse-fotoarchiv.ch
* Widmann, Gret Yn: Deutsche Biographie
* Gret Widmann yn d bibliografyske databank WorldCat
Blaukielrôlder

De **blaukielrôlder** (*Eurystomus gularis*) is in fûgel út de famylje rôlderfûgels (Coraciidae).

## Ferskining
De fûgel is likernôch 25 sm lang en it mantjes weaget 92 oant 117 gram, wyfkes 88 oant 108 gram. De fûgel hat in blauwe kiel, blauwe wjukfearren en in blauwe sturt en in heldergiele sterke snaffel. Hy liket fierder in soad op 'e gielsnaffelrôlder mei deselde waarmbrune kleur boppe.

## Fersprieding
De soarte komt foar yn Afrika súdlik fan 'e Sahara. Der wurde twa ûndersoarten erkend: 

* *E. g. gularis*: reinwâlden fan Guinee en westlik Kameroen.
* *E. g. neglectus*: fan súdlik Nigearia oant Uganda en Angoala.

It leefgebiet bestiet út reinwâlden, sekundêr bosk en bercheftich gebiet oant 1800 m boppe de seespegel.

## Status
De blaukielrôlder hat in grut ferspriedingsgebiet en komt algemien foar yn geskikt leefgebiet. Oannommen wurdt dat troch houtkap en de oanlis fan ynfrastruktuer syn leefgebiet krimt. Dêrom wurdt ek oannommen dat de fûgel yn oantallen ôfnimt, mar net sa rap dat de fûgel no as bedrige beskôge wurde moat. Dêrfandinne klassifisearret de IUCN de fûgel as net bedrige (*Least Concern*, 2024) op 'e Reade list.
Arabyske goudmosk

De **Arabyske goudmosk** (*Passer euchlorus*) is in fûgel út 'e famylje fan ' e moskfûgels (*Passeridae*). De soarte is lânseigen op it súdwestlike Arabyske Skiereilân en in lyts gebiet yn 'e Hoarn fan Afrika.

## Ferskining
Arabyske goudmosken binne giele fûgels mei in lingte fan 13 sintimeter. Earder waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e brúnrêchgoudmosk (*Passer luteus*) behannele, mar de mantsjes fan Arabyske goudmosken binne donkerder giel as de brúnrêchgoudmosk, dy't mear nei sitroengiel skaaid. De rêch is ek giel, wylst dy by de brúnrêchgoudmosk kastanjekleurich is. De swarte fearren op 'e wjukken ha wite rânen. It wyfke yn briedkleed is grienichgriis fan boppe, bleekgiel fan ûnder en bûten it briedseizoen brúnichgriis fan boppe en bêzjewyt fan ûnder mei giel op 'e kiel. 

## Fersprieding
De fûgel komt foar in part op it súdwestlike Arabyske Skiereilân foar yn súdwestlik Saûdy-Araabje en westlik Jemen en foar in part yn Dzjibûty en noardwestlik Somaalje. Waarnimmingen yn Koeweit binne mooglik ûntsnapte koaifûgels. De fûgel wurdt as monotypysk beskôge, itjinge betsjut dat der gjin ferdieling yn ûndersoarten is.

## Hâlden en dragen
Arabyske goudmosken libje yn drûge savanne's mei toarnbosken en oangrinzgjend lânbougebiet. It is in tige sosjaal fûgeltsje en hy siket yn lytse kloften nei gerssied en nôt, benammen fan *Sorghum bicolor*. De soarte briedt yn koloanjes nei alle gedachten yn kombinaasje mei de rein, yn Jemen fan maart oant july en yn Dzjibûty fan maart oant maaie.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling en wurdt net as bedrige beskôge. Dêrfandinne kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024). Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar de fûgel wurdt as gewoan of lokaal gewoan beskreaun.
Swellesturtwilstereftigen

De **Swellesturtwilstereftigen** (wittenskiplike namme: *Glareolidae*) binne in famylje fan it skift fan 'e wilstereftigen (*Charadriiformes*), ûnderskift fan 'e seefûgeleftigen (*Lari*). De famylje ûntstie yn Afrika, dêr't de measte soarten libje. Soarten fan 'e famylje komme ek foar yn Súd-Europa, Súd-Aazje, en (ien soarte) yn Austraalje.

De famylje fan 'e swellesturtwilstereftigen hat twa aparte groepen, de swellesturtwilsters (*Glareolinae*) en de draaffûgels (*Cursorinae*). De twa ûnderfamyljes hawwe fjouwer libbene skaaien en 17 libbene soarten:

Neist de libbene soarten fan dizze famylje binne ek in oantal fossile soarten ûntdutsen:
* *[[Becassius|Becassius charadriioides]]* †
* *[[Boutersemia belgica]]*? †
* *[[Boutersemia parvula]]*? †
* "''Gallinago''" ''veterior'' †
* *[[Glareola neogena]]* †
* *[[Mioglareola dolnicensis]]* †
* *[[Mioglareola gregaria]]* †
* *[[Paractiornis|Paractiornis perpusillus]]* †
Aylvastate (Filens)

De **Aylvastate** fan Filens wie in stins fan 'e Fryske aadlike laach Fan Aylva op 'e terp fan Filens. Filens wie in buorskip súdeastlik fan Wytmarsum, mar heart sûnt in weryndieling yn 1949 by Skettens.

## Skiednis
De Fan Aylva's wiene in wichtich laach en 11 telgen fan 1456 oant fier yn 'e 18e iuw wiene grytman fan Wûnseradiel. Yn 1421 wenne op 'e stins, ek wol Bongastins of Nijstinstra neamd, Tsjaard Aylva, dy't belutsen wie yn 'e tsierderijen tusken Skieringers en Fetkeapers. 

Wannear't de stins ôfbrutsen wie, is net bekend, mar nei alle gedachten waard om 1711 hinne op dat plak in pleats, ek mei de namme Aylvastate, boud.  De pleats wie oant yn 'e 19e iuw yn besit fan 'e lêste leden fan 'e famylje Fan Aylva. De pleats stie it tichtste by de Wytmarsumer Feart fan alle trije pleatsen op Filens.

Yn 1930 waard de pleats ôfbrutsen en mear nei it easten ta, oan 'e oare kant fan 'e Filenserwei by de buorskip Bittens weropboud, dy't de namme "Nij Aylvastate" krige. Yn 1995 waard dy pleats ek wer ôfbrutsen.

Fan de âlde Aylvastate is hjoed-de-dei neat mear fan werom te sjen en is hjoed-de-dei part fan in stik greidlân.
Fan Osinga

De famylje **Fan Osinga** is in Fryske aadlike famylje dy't hjoed-de-dei noch hieltyd bestiet, mar ûnder de namme **Osinga**. 

Sydse Sybrens fan Osinga soan fan Sybrand,  boaske op 29 juni 1628 Tjets Tjallinghsdr Sixma yn Langwar. Sydse en Tjets krigen om 1628 hinne in soan Sybren Sydses **Osingha** (1628-1678). Sûnt de berte fan Sybren waard **fan** fuortlitten en sûnt net mear yn 'e berte-akte opskreaun. Sybren wie de iennige fan 'e famylje dy't de namme trochjoech. Hy joech de efternamme troch oan syn dochter Sjoukje Sytzes **Osinga** (1665-?). Sûnt Sjoukje binne der hjoed-de-dei al alve nije generaasjes fan **(fan) Osinga**.  

In wichtige takke wenne yn Skettens en wie guon generaasjes lang grytman fan Wûnseradiel.
De dêr meast bekende fan wie Sybren fan Osinga (1563-1623). 

Syn portret-grêfsark fan him en syn frouw, heart alhiel ta de top fan byldhoukeunst op dat mêd. Dy renêssânse-sark waard makke troch de sublime byldhouwer Pieter Claas Antiek.

Sybren wenne, lykas syn foarâlden, yn Skettens op de Osingastate. Fan dy state is ien ôfbylding bewarre bleaun.

In Skettens is de wichtichste strjitte (Fan Osingawei) nei de famylje neamd.

Syn soan Syds fan Osinga waard yn 1619 grytman fan Doanjewerstâl. Hy wenne yn Langwar op de nei him neamde Osingastate. Dy state waard nei de kriich weropboud en tsjinne lange tiid as gemeentehûs.

## Guon telgen
*Sybrand fan Osinga (1553-1623), grytman fan Wûnseradiel, deputearre. Bewenner fan Osingastate yn Skettens.
*Syds fan Osinga (likernôch 1590 - likernôch 1664), grytman fan Doanjewerstêl, deputearre. Bewenner fan Osingastate yn Langweer.

## Keppeling om utens
* Genealogy Fan Osinga
Gielbúkmosk

De **gielbúkmosk** (*Passer flaveolus*) is in fûgel yn it skaai mosken (*Passer*) út 'e famylje moskfûgels (*Passeridae*).

## Ferskining

It mantsje fan 'e 14 sintimeter grutte fûgel hat in grize kroan, in swart plak tusken de swarte snaffel en it each en in rustbrún plak efter it each nei de nekke ta. De kiel is swart en fan ûnder is de fûgel fierder gielich. Syn rêch is rustbrún en nei efter mear oliifgrien. De fearren fan 'e wjukken en sturt binne donker mei ljochte rânen. It wyfke is sûnder markearing, fealer en hat in hoarnkleurige snaffel.

## Fersprieding
De soarte komt foar yn Kambodja, Laos, Maleizje, Birma, Tailân en Fjetnam. It is in monotypyske soarte, itjinge betsjut dat der gjin ûnderferdieling yn ûndersoaren is. 

## Hâlden en dragen
Gielbúkmosken binne kultuerfolgers en komme yn tunen, plantaazjes en op lânbougrûn foar. Se ite fral sied fan ferskillende planten en ek fan nôt. 

It wyfke leit trije oant sân aaikes yn in fan gers boud kûgelfoarmich nêst. De ynkubaasjetiid duorret 15 oant 24 dagen. De jongen binne nêstbliuwers en wurde troch beide âlden fersoarge. Se briede yn losse koloanjes. 

## Status
De IUCN klassifisearret de soarte fanwegen de grutte fersprieding as net bedrige (*Least Concern*, 2024). De populaasjetrend is stabyl.
Readkopmosk

De **readkopmosk** (*Passer cinnamomeus*) is in fûgel yn it skaai mosken (*Passer*) út 'e famylje moskfûgels (*Passeridae*).

## Ferskining
De soarte wurdt sa 14 oant 15 sm lang en weaget 18 oant 22,5 gram. Hy hat in tsjokke snaffel, dy't geskikt is sied te iten. De spanwiidte fan mantsjes fariearret tusken 6,8 en 8,2 sm en dy fan wyfkes tusken 6,7 en 7,7 sm.  

It mantsje hat in heldere kastanjebrune kroan en rêch, in wyteftich wang, in smel swart plak oer de kiel en in ljochtgrize búk. It wyfke is brúneftich mei brede streken op 'e boppekant, ljocht fan ûnder mei wite wjukstreken en in brede ljochtbrune wynbraustreek. De iris is kastanjebrún en de poaten binne ljochtbrún oant rôze-eftich brún.

De ôfmjittingen tusken de ûndersoarten fan 'e readkopmosk ferskille geografysk en ek binnen de Himalaya-ûndersoarte *cinnamomeus*, dy't oer it generaal wat grutter is as de oare ûndersoarten. 

## Fersprieding
De soarte komt foar yn dielen fan East-Aazje en de Himalaya en hat trije ûndersoarten:

* *P. c. cinnamomeus*: noardeastlik Afganistan, de Himalaya en súdlik Tibet.
* *P. c. intensior*: noardeastlik Yndia, Birma, súdlik Sina en noardlik Yndosina.
* *P. c. rutilans*: noardlik sintraal en eastlik Sina, Koreä, Taiwan, Sachalin, de Koerilen en Japan.

## Hâlden en ddragen

De soarte yt benammen sied fan krûden en nôt, mar benammen yn 'e briedtiid ek beien en ynsekten. Hy briedt yn pearkes en net mei oare fûgels. Bûten de briedtiid foarmet er kloften. Yn dielen fan it ferspriedingsgebiet is it in trekfûgel, dy't teminsten tusken ferskate hichten migrearret. It nêst wurdt boud yn in gat yn in beam, yn in rots of yn in gebou. It lechsel bestiet út fiif of seis witige aaien. Beide âlden briede en bringe de jongen grut.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis dêrfan kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN ) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024). De soarte wurdt omskreaun as lokaal gewoan oant gewoan, mar yn in diel fan syn ferspriedingsgebiet seldsum (Clement 1999).
Filens

**Filens** is in earder buorskip oan de Filenserwei noardlik fan Skettens yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Tusken Filens en de buorskip Harkesyl leit de Filenspolder.

## Skiednis
Filens waard yn 1528 foar it earst neamd as *Fylens* en yn 1543 as *Filens*. De terp waard yn 1543 oantsjut as *Fillensera terp* en *Fellens terp*. De plaknamme soe betsjutte kinne sokssawat as "plak/doarp fan File(bert)".

De famylje Fan Aylva, dêr't 11 telgen fan mei tuskenskoften fan 1456 oant fier yn 'e 18e iuw grytmannen fan Wûnseradiel west hawwe, hine njonken de Aylvastate, ek in stins yn Filens, ek Aylvastate neamd. Dy stins wie al lang lyn ôfbrutsen en dêr waard in pleats op it stee boud dy't ek de namme Aylvastate hie. Dy stie it tichtste by de Wytmarsumer Feart fan de oare twa pleatsen yn 'e buorskip. De pleats waard yn 1930 ôfbrutsen en oan 'e oare kant fan 'e Filenserwei by de buorskip Bittens fannijs opboud.

Filens bestie út in trijetal pleatsen, mar yn 'e rin fan de 20e iuw ferdwûnen twa pleatsen, wêrûnder de Aylvastate, en bleau dêr mar ien pleats oer dy't der hjoed-de-dei noch stiet. De namme fan 'e buorskip ferdwûn dus ek sa stadichoan. De buorskip lei oan in bline wei, de Filenserwei, dy't nei de buorskip neamd is. Hjoed-de-dei stiet der in nijmoadrich pleatskompleks. De Filenserwei is ûnderwilens trochlutsen nei de buorskip It Fliet en ferbynt Skettens mei Wytmarsum. De namme fan dy dyk is de iennige dy't noch weromtinken docht oan 'e buorskip.

Filens foel earst ûnder de himrik fan Wytmarsum, mar kaam yn 1949, nei in weryndieling, ûnder Skettens.

## Sjoch ek
* Fryske doarpen/buorskippen/delsettings
Italjaanske mosk

De **Italjaanske mosk** (*Passer italiae*; synonimen: *Passer hispaniolensis italiae*, *Passer domesticus italiae*, *Passer domesticus x hispaniolensis*) is in fûgel út 'e famylje fan ' e moskfûgels (*Passeridae*).

## Ferskining
De Italjaanske mosk is in middelgrutte mosk fan 14 oant 16 sintimeter lang en is in tuskenfoarm fan 'e Spaanske mosk en de húsmosk. De kop fan it mantsje hat lykas de Spaanske mosk in kastanjekleurige kroan en nekkekanten en wite wangen. De ûnderkant is lykas de húsmosk ljochtgriis en mist de swarte plakken fan 'e Spaanske mosk. It wyfke is tige lestich te ûnderskieden fan 'e oare soarten.

## Fersprieding
De fûgel wurdt oantroffen yn Itaalje, op Korsika, Sisylje en Kreta. Oer syn taksonomyske status is in soad debattearre. Earder waard de fûgel as in ûndersoarte fan 'e hûsmosk (*P. domesticus*) en de Spaanske mosk (*P. hispaniolensis*) behannele of in hybride tusken dy twa. Undersyk út 2011 wiisde út dat de fûgel nei alle gedachten troch hybridisaasje ûntstie, mar dat it reproduktyf isolearre is fan beide soarten. Sûnt dy tiid wurdt de Italjaanske mosk jimmeroan mear beskôge as in selsstannige soarte.

## Hâlden en dragen
Lykas de húsmosk libbet de Italjaanske mosk by minsken yn doarpen, stêden en yn lânbougebieten. Yn 'e measte stêden yn Itaalje dielt er syn habitat mei de fjildmosk. Hy yt sied, mar ek ynsekten. De aaien binne identyk oan dy fan 'e húsmosk. In lechsel bestiet út twa oant acht aaien, mei in gemiddelde fan 5,2. 

## Status
De Italjaanske mosk nimt rap yn oantal ôf om redenen dy't net dúdlik binne. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer kategorisearret de soarte dêrom sûnt 2017 as kwetsber (VU, 2023). De wrâldpopulaasje wurdt op 4,2 oant 6,9 miljoen pearen rûsd.
Somalyske mosk

De **Somalyske mosk** (*Passer castanopterus*) is in fûgel yn it skaai mosken (*Passer*) út 'e famylje moskfûgels (*Passeridae*).

## Ferskining
De Somalyske mosk is in 13 oant 14 sm lange fûgel en nau besibbe oan 'e húsmosk. It mantsje ferskilt dêrfan (en ek fan 'e Masaimosk, dêr't er it ferspriedingsgebiet mei dielt) troch syn kastanjebrune kroan en nekke yn stee fan griis. Dêrnjonken hat er ek giele tinten op 'e wangen en ûnderkant. It wyfke hat in soad fan it wyfke fan 'e húsmosk, mar in gielige búk. De donkere eagen en de mear kleurleaze boppekant sûnder kastanjebrún ûnderskiedt it wyfke fan it wyfke fan 'e Masaimosk. 

## Fersprieding
De fûgel komt foar yn Somaalje, Dzjibûty, Etioopje en Kenia.

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *P. c. castanopterus* (Blyth, 1855) - Dzjibûty, Somaalje en eastlik Etioopje
* *P. c. fulgens* (Friedmann, 1931) – súdlik Etioopje, en noardlik Kenia (súdlik oant Kapedo en Marsabit).

Somtiden wurdt de fûgel as deselde soarte as de readkopmosk beskôge, mar de oerienkomsten yn fearrekleed en morfology fan 'e soarten binne ynstee fan nauwe sibskip nei alle gedachten mear it resultaat fan konverginte evolúsje, wêrtroch't de natuerlike seleksje laat ta deselde oanpassingen. 

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje mei in stabile ûntwikkeling. Op basis dêrfan kategorisearret de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2024). Der is gjin rûzing fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte wurdt as gewoan oant tige algemien omskreaun, mar seldsum yn noardlik Kenia.
Spaanske mosk

De **Spaanske mosk** (*Passer hispaniolensis*) is in fûgel yn it skaai mosken (*Passer*) út 'e famylje moskfûgels (*Passeridae*).

## Ferskining

It mantsje fan 'e soarte is ienfâldich te ûnderskieden fan 'e húsmosk (*Passer domesticus*). De soarten binne mei 14 oant 16 sm like grut, mar de Spaanske mosk hat lykas de fjildmosk in kastanjebrune kroan. Yn 'e briedtiid hat it mantsje lykas de húsmosk in donkere slabbe, mar nei ûnder ta giet dat by de Spaanske mosk oer yn swarte streekjes. Ek op 'e rêch is it mantsje swart streke (dêr't de húsmosk swart en brún streke is). Fierder hat de Spaanske mosk in smelle wite wynbraustreek en wite wangen, dat by de húsmosk griis is sûnder wynbraustreek. Winterdeis bliuwe de swarte streken op it boarst en de búk, mar redusearre oanwêzich. It wyfke is dêrfoaroer yn it fjild dreech te ûnderskieden fan 'e húsmosk.

## Fersprieding
Oars as de namme tinken docht komt de fûgel net algemien en oeral yn Spanje foar. Der binne twa ûndersoarten:

* *P. h. hispaniolensis* (Ibearysk skiereilân, oanbuorjende eilannen yn 'e Atlantyske Oseaan, Noardwest-Afrika en Súdeast-Europa oant yn westlik Turkije.
* *P. h. transcaspicus* (Midden-Easten oant yn it suden fan Kazachstan, Afganistan en it westen fan Sina).

It habitat bestiet út gebieten mei wetter en in soad strûken en beammen, faak by delsettings. Dêr't de húsmosk ôfwêzich is, lykas op Malta, Sardynje, Madeira en de Kanaryske Eilannen, nimt de Spaanske mosk syn plak yn bewenne gebieten yn. De ûndersoarte *P. h. transcaspicus* komt ek foar yn drûgere gebieten en yn Afganistan oant 2750 m boppe seenivo. De fûgels trekke winterdeis nei Noard-Afrika, it Arabysk skiereilân en Yndia.

Noardlik fan it ferspriedingsgebiet is de fûgel in seldsume dwaalgast.

De Spaanske mosk is tige nau besibbe oan 'e húsmosk. Yn dielen dêr't de soarten byinoar komme, kruse se faak, wêrtroch't tuskenfoarmen ûntsteane. Oant koartlyn waard it takson *italiae* ek faak as in hybride foarm tusken de Spaanske mosk en de hûsmosk behannele. DNA-stúdzjes befêstigje dat, mar *italiae* is reproduktyf isolearre fan sawol de húsmosk as de Spaanske mosk en dêrom wurdt er no as de Italjaanske mosk (*Passer italiae* ) as in aparte soarte behannele.

## Hâlden en dragen

Yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet komt de Spaanske mosk njonken de húsmosk foar. Beide soarten briede yn kultuerlânskip, mar de Spaanske mosk liket in foarkar te hawwen foar wietere gebieten. De Spaanske mosk briedt heech yn beammen yn koloanjes, somtiden brûkt er ek nêsten fan grutte fûgels fan bygelyks earrebarren en rôffûgels.  

Lykas oare mosken yt er benammen sied, mar ek mei fruit en oar plantemateriaal. De jongen wurde meast mei ynsekten fuorre.
## Status
De populaasjegrutte waard yn 2015 op rûchwei 61 oant 131,5 miljoen folwoeksen fûgels rûsd. De ûntwikkeling fan 'e soarte is lykwols ôfnimmend. De Spaanske mosk stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige (*Least Concern*, 2019) klassifisearre.
Kaapverdyske mosk

De **kaapverdyske mosk** (*Passer iagoensis*; synonimen: *Pyrgita jagoensis*, *Passer brancoensis*, *Passer erthrophrys*) is in fûgel yn it skaai mosken (*Passer*) út 'e famylje moskfûgels (*Passeridae*).

## Ferskining
De Kaapverdyske mosk is in lytse mosk mei in lingte fan 12,5–13 sm. Hy hat in soad fan 'e húsmosk. It mantsje hat in griisswarte kroan en eachstreek, in grize nekke en in lyts wyt plakje ûnder op 'e foarholle. De kop hat in kanieleftige kleur, fral boppe it each. De wangen en ûnderkant binne ljochtgriis mei in lyts swart plakje ûnder de snaffel op it boarst. De skouders binne brún en wyt, wylst de rest fan 'e boppekant swart- en bêzje streke is. 

It wyfke is is griisbrún mei swartstreke wjukken en boarst en in ljochtgrize ûnderkant. Se hat in soad fan it wyfke fan 'e húsmosk, mar mei in dúdlikere ljochtbrune wynbraustreek. 

Jonge fûgels ha in soad fan it wyfke, mar jonge mantsjes ha al mear kastanjebrún en in begjin fan 'e lytse swarte slabbe op it boarst.   

## Fersprieding
De soarte is endemysk op 'e Kaapverdyske eilannen, mar de fûgel ûntbrekt op it eilân Fogo en hy is seldsum op Santa Luzia, Branco en Sal.

Yn 2013 liften fjouwer Kaapverdyske mosken mei it skip de Plancius mei nei Nederlân. De fûgels wienen ôfkomstich fan it eilân Razo en kamen yn Hansweert op Súd-Bevelân oan. It wie de earste kear dat de fûgels yn Nederlân te sjen wienen.

## Hâlden en dragen
De Kaapverdyske mosk wurdt sawol by it foerazjearjen as by it brieden yn groepkes sjoen. Bûten it briedseizoen wurdt er altyd yn kloften sjoen, faak mei oare soarten. De soarte is net skou en kin frij goed benei kommen wurde. Op it isolearre en ûnbewenne eilân Razo is de fûgel tige nuet en komt er sels by minsken sûnder benaud te wêzen.

De Kaapverdyske mosk begjint yn augustus en septimber yn ferbân mei it reinseizoen te brieden. It briedseizoen kin oanpast wurde oan it waar. De fûgel briedt yn losse, lytse koloanjes fan maksimaal 10 pearen. It nêst wurdt yn in gat of rotsspjalt of muorre boud. It wyfke leit trije oant fiif aaien en briedt se foar it measte sels út. Nei't de jongen útflein binne, is it mantsje mear syn neiteam belutsen. 

## Status
Alhoewol't it ferspriedingsgebiet fan 'e Kaapverdyske mosk beheind is en de soarte dus gefoelich is foar feroarings yn it habitat, wurdt er as net bedrige (Least Concern, 2024) beskôge troch de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan de Natuer (IUCN). Der is gjin rûzing fan 'e folsleine populaasje, mar de fûgel wurdt oer it generaal omskreaun as algemien oant frij algemien.
Moäbmosk

De **Moäbmosk** (*Passer moabiticus*) is in sjongfûgel út 'e famylje moskfûgels (*Passeridae*). De soarte libbet yn it bibelske keninkryk Moäb, in gebiet eastlik fan 'e Deade See yn it hjoeddeiske Jordaanje.

## Ferskining
De Moäbmosk is in frij lyts moskje fan 12 oant 13 sm lang mei in grize krún, efterholle en wangen. It mantsje hat swarte slabbe, in ljochtbêzje nei efteren ta kanielkleurige wynbraustreek en wat giel op 'e sydkant fan 'e hals. It wyfke hat wat minder giel oan 'e hals en hat in soad fan in lytse en blekere úfiering fan 'e húsmosk.   

## Fersprieiding
De Moäbmosk komt foar oan beide kanten fan 'e Jordaan, it gebiet om 'e Reade See hinne en fierder oant Irak, Iran en it westen fan Afganistan. Op it Arabysk Skiereilân, yn Grikelân en op Syprus is de soarte in dwaalgast. Oer it trekgedrach is net in soad bekend, de eastlike populaasje oerwinteret yn Pakistan.       

Yn 'e 20e iuw hat de soarte syn ferspriedingsgebiet útwreide. Sûnt 1973 oant de jierren 1980 briede de soarte ek by in sâltmar op Syprus, mar mei't de mar útdrûge ferdwûn dêr ek de Moäbmosk. 

Fan 'e Moäbmosk wurde trije ûndersoarten erkend:

* *P. m. moabiticus*: Israel en Jordaanje
* *P. m. mesopotamicus*: fan súdlik Turkije en noardlik Syrje oant súdwestlik Iran en Irak.
* *P. m. yatii*: súdeastlik Iran en súdwestlik Afghanistan.

It habitat bestiet út drûch gerslân mei tamarisken en oare strûken tichteby wetter. De Moäbmosk is net in fûgel fan doarpen en stêden en is boppedat frijwat skou.  

## Status
In rûzing út 2021 hâldt de wrâldpopulaasje op 20.000 oant 60.000 folwoeksen fûgels en oannommen wurdt dat de ûntwikkelingstrend stabyl is. Dêrfandinne wurdt de soarte as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN klassifisearre.
Kaapske mosk

De **Kaapske mosk** (*Passer melanurus*) is in sjongfûgel yn 'e famylje moskfûgels (*Passeridae*). De fûgel libbet yn súdlik Afrika en is yn it Afrikaansk bekend as *mossie*.   

## Ferskining
De mantsjes fan 'e nominaat *Passer melanurus melanurus* binne foar it grutste part swart op 'e kop, mei boppe it each nei efteren ta in brutsen wyt plak. De boppedielen fan 'e soarte binne meast griis mei kastanjebrún. Oer it boarst rint in brede swarte bân dy't it swart op it kin rekket en fierder is de fûgel ûnder ljocht fan kleur.   

Wyfkes ha in griisbrune kop mei in krêmkleurige streek boppe it each nei efteren ta. De rest fan 'e boppedielen binne lykas dy fan it mantsje. Oer de hals rint in ljochte krêmkleurige bân. De ûnderkant is wyteftich. 

Jonge fûgels ha in soad fan 'e wyfkes, mar binne oan 'e boppekant wat bruner en binne fierder wat bleker op it gesicht, it boarst en de kiel. 

## Fersprieding
De soarte libbet yn súdlik Afrika fan 'e sintrale kust fan Angoala yn it westen oant eastlik Súd-Afrika en Swazylân yn it easten. Hy is ferdield yn trije ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: 

* *Passer melanurus damarensis* – komt foar fan súdwestlik Angoala oant Namybje en eastlik oant Simbabwe en noardlik Súd-Afrika (Noardlike Kaapprovinsje, Noardwestprovinsje en noardlike Limpopoprovinsje )
* *Passer melanurus melanurus* - komt foar yn súdwestlik Súd-Afrika (súdlik Noardkaap eastlik oant de provinsje Frijsteat)
* *Passer melanurus vicinus* – komt foar yn eastlik Súd-Afrika (súdlik Limpopo oant eastlik Frijsteat, KwaZulu-Natal en Eastkaap) en Lesoto.

## Hâlden en dragen
De soarte libbet op healdrûge savannes, kultivearre gebieten en yn stêden. Hy yt benammen sied en dêrnjonken wat ynsekten en sêfte plantedielen. De fûgel briedt normaal yn koloanjes en as er net briedt, sammelet er him yn grutte nomadyske kloften om te foerazjearjen. It nêst wurdt boud yn in beam, in strûk, in holte of in ferlitten nêst fan in oare soarte. It lechsel bestiet út trije of fjouwer aaien. Beide âlden dogge mei oan it brieden fan it bouwen fan it nêst oant it grutbringen fan 'e jongen. De soarte is algemien yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet en libbet ek yn stedske omjouwings tegearre mei de twa nau besibbe soarten, de húsmosk en de griiskopmosk.

## Status
De populaasje fan 'e Kaapske mosk is net ôfnommen en de soarte wurdt net bedrige troch minsklike aktiviteiten. Dêrom wurdt de Kaapske mosk troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige (*Least Concern*, ) klassifisearre.
Woastynmosk

De **woastynmosk** (*Passer simplex*) is in sjongfûgel út 'e famylje moskfûgels (*Passeridae*).

## Ferskining
De woastynmosk is mei 13 oant 14,5 sm in lytse mosk en mei in bleekgrize boppekant, in swarte slabbe en in swarte team. De ûnderkant hat in sânkleur en de wjukken ha wite plakken. It wyfke is mear effen ljochtbêzje mei in blekere ûnderkant en mist de swarte slabbe fan it mantsje. Op 'e wjuk hat it wyfke brúngrize yn stee fan 'e hast swarte markearrings op 'e wjuk by it mantsje. De rop is in frij djippe "tsjirp".

## Fersprieding

De woastynmosk komt foar yn Noard-Afrika en is ferdield yn twa ûndersoarten mei de folgjende fersprieding:

* *Passer simplex saharae* - komt foar fan Marokko oant sintraal Lybje.
* *Passer simplex simplex* - komt foar fan súdlik Mauretaanje en Maly oant noardlik Tsjaad, Sintraal-Sûdan en súdwestlik Egypte.

De Sintraalaziatyske Karakûmmosk (*Passer zarudnyi*) waard earder as in ûndersoarte fan 'e woastynmosk behannele, mar wurdt no algemien as in aparte soarte ûnderskieden.

It habitat fan 'e fûgel bestiet út woastyn en gerslân. Yn grutte stêden komt de fûgel net foar.

## Hâlden en dragen

De fûgel libbet yn oäzes yn 'e woastyn, tichteby gewaaks. Hy briedt fan febrewaris oant augustus, mar meast fan healwei oant ein maart. It nêst wurdt yn in holte boud.

## Status
De soarte hat in grut, mar fragmintearre ferspriedingsgebiet en in grutte populaasje. Oannommen wurdt dat de soarte yn oantallen ôfnimt, mar noch net sa bot om as bedrige beskôge te wurden. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret de soarte dêrom as net bedrige (*Least Concern*, 2024). Der is gjin rûzing fan 'e grutte fan 'e wrâldpopulaasje, mar de fûgel is net algemien.
Jiskemosk

De **jiskemosk** (*Passer swainsonii*), ek **swainsonmosk** of **Swainsons mosk**, is in sjongfûgel út 'e famylje moskfûgels (*Passeridae*). De wittenskiplike namme is in earbetoan oan 'e Ingelsk-Nijseelânske ornitolooch William Swainson (1789–1855).

## Fersprieding
De jiskemosk wurdt likernôch 16 sm lang en tusken mantsjes en wyfkes binne gjin grutte ferskillen. De fûgel is wat donkerder as de noardlike griiskopmosk (*Passer griseus*) fral ûnder. Op 'e skouder hat er in wite streek, mar dy is faak net te sjen. Sa is ek it kastanjebrún op 'e stút net altiten sichtber. De soarte liket ek in soad op 'e tsjoksnaffelmosk (*Passer gongonensis*), mar is wat lytser mei blekere ûnderkanten.

## Fersprieding
De soarte komt yn 'e heechlannen fan Etioopje en Somaalje foar en yn guon dielen fan Sûdan, Súd-Sûdan, Eritreä, Dzjibûty en Kenia. Guon populaasjes litte seizoensmigraasjes sjen. 

It habitat bestiet út bercheftige gebieten, sompen, iepen boskgebieten, savannes en greiden mei strewellen. De soarte komt it meast foar by en yn minsklike delsettings. Yn Eritreä libbet er meast op it iepen plato op in hichte fan 1.200 meter boppe seenivo en yn Etioopje komt er foar yn gebieten fan 1.200–4.500 meter boppe seenivo.

Yn Etiopyske stêden is it in soad foarkommende mosk lykas de húsmosk yn it grutste part fan Euraazje. 

## Hâlden en dragen
De fûgel yt meast sied fan gers en nôt en ynsekten. 

It nêst is in fan gers en fearren gearstald baltsje nêst oan tûken of yn 'e kroan fan palmbeammen. De fûgels brûke ek holtes yn beammen en gebouwen of âlde nêsten fan oare soarten lykas swellen. In lechsel bestiet út trije oant seis wite aaien mei brune en grize plakjes. It briedseizoen falt yn Eritreä fan jannewaris oant maart en fan maaie oant novimber, yn Etioopje leit de briedtiid fan april oant desimber.

Bûten it briedseizoen libje se yn kloften, somtiden groepen fan hûnderten fûgels. Swarmen fan dy grutte kinne foar skea soargje as se yn lânbougebieten en tunen komme. 

## Status
Oannommen wurdt dat de soarte in stabile ûntwikkeling hat. De fûgel komt yn it ferspriedingsgebiet algemien oant frij algemien foar en wurdt troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige klassifisearre.
Riffautfoks

De **riffautfoks** of **Riffauts foks** (wittenskiplike namme: *Vulpes riffautae*) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e hûneftigen (*Canidae*) en it skaai fan 'e foksen (*Vulpes*). Dit bist libbe oan 'e ein fan it Mioseen, rûchwei tusken 9&nbsp;miljoen en 5&nbsp;miljoen jier lyn. Fossilen fan 'e riffautfoks binne fûn te Toros-Menalla yn Tsjaad, bewesten de haadstêd N'Djamena yn 'e Djoerabwoastyn, dy't diel útmakket fan 'e gruttere Sahara.

De riffautfoks waard yn 2007 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de paleöntologen Louis de Bonis, Stéphane Peigné, Andossa Likius, Hasane Taïsso Mackaye, Patrick Vignaud en Michel Brunet. De wittenskiplike namme fan it bist is in earbetoan oan Sabine Riffaut, de meiwurkster fan 'e foarneamde paleöntologen dy't foar harren wittenskiplike beskriuwing fan it bist de tekeningen makke. 

It holotype bestiet út twa dielen fan deselde ûnderkaak, dy't foar in foksesoarte frijwat smel en ûndjip is. Ut 'e ôfmjittings kin ôflaat wurde dat de riffautfoks kwa lichemsgrutte de midden hold tusken de hjoeddeistige sânfoks (*Vulpes rueppellii*), mei in kop-romplingte fan 39–44&nbsp;sm, en de fennek (*Vulpes zerda*), mei in kop-romplingte fan 341/2–391/2&nbsp;sm. Sawol de fennek as de Afgaanske foks (*Vulpes cana*) komme kwa lichemsgrutte sterk oerien mei de riffautfoks, mar de dintale morfology is folslein oars. Wylst it gebit fan 'e neamde hjoeddeistige foksen mear adaptearre is foar it fretten fan ynsekten en oare lidpoatigen, wie dat fan 'e riffautfoks mear oanpast foar it slinen fan fleis.

De riffautfoks is it ierst bekende fossyl fan in hûneftige út Afrika. Fierders is it mooglik (ôfhinklik fan 'e krekte datearring fan beskate oare fossilen) dat de fossilen fan dit bist de ierst bekende soarte hûneftige yn 'e hiele Alde Wrâld fertsjintwurdigje.
Noardlike griiskopmosk

De **noardlike griiskopmosk** (*Passer griseus*) is in fûgel út 'e famylje fan 'e moskfûgels (*Passeridae*) yn it skift.

## Ferskining
De soarte hat in grize kop en ûnderkant en in brune rêch, wjukken en sturt. Hy hat in soad fan 'e súdlike griiskopmosk (*Passer diffusus*), de Swahilymosk (*Passer suahelicus*) en tsjoksnaffelmosk (*Passer gongonensis*). De noardlike griiskopmosk is lykwols wat grutter, mei in gruttere snaffel en in lytser bleek skouderplak neffens de súdlike griiskopmosk, ûnder wat bleker neffens de Swahilymosk en mei in lytsere snaffel en blekere ûnderkant neffens de tsjoksnaffelmosk.

Mantsjes en wyfkes binne wakker itselde en jonge fûgels binne wat doffer en misse it wite wjukplak.

## Fersprieding
De noardlike griiskopmosk komt foar yn in grut part fan Sub-Saharaansk Afrika. Hy wurdt ferdield yn trije ûndersoarten mei de folgjende fersprieding: 

* *Passer griseus griseus* - komt foar fan súdlik Mauretaanje en Senegal oant Kameroen, it westen fan 'e Sintraal-Afrikaanske Republyk en súdlik Tsjaad oant noardlik Gabon
* *Passer griseus laeneni* - komt foar fan Maly oant it noarden fan Kameroen en it westlike diel fan Sintraal-Sûdan.
* *Passer griseus ugandae* – komt foar fan eastlik Sûdan, Eritreäen noardlik Etioopje yn it suden oant súdlik Gabon, Angoala, noardlik Namybje, noardlik Simbabwe, Malawy en Sintraal-Tanzania.

Guon nimme ek de Etiopyske mosk (*P. swainsonii*), tsjoksnaffelmosk (*P. gongonensis*) en de Swahilyi-mosk (*P. suahelicus*) op as in ûndersoarte. 

## Hâlden en dragen
Noardlike griiskopmosken wurde yn in grut ferskaat fan biotopen oantroffen. Hy wurdt faak tichteby minsken sjoen, mar libbet ek op savannes en yn iepen bosken.

De noardlike griiskopmosk bout in bekerfoarmich nêst yn beammen of reid of brûkt âlde nêsten fan oare fûgels. In lechsel bestiet út twa oant fjouwer aaikes.

Lykas oare moskfûgels yt er benammen sied en nôt, mar as se jongen ha ite se ek ynsekten.  

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet. De Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natuer (IUCN) kategorisearret de soarte as net bedrige (*Least Concern*, 2018) op 'e Reade list. Oannommen wurdt dat de populaasje in stabile ûntwikkeling hat.