Birobidzjan

**Birobidzjan** (Russysk: Биробиджа́н, IPA: [bʲɪrəbʲɪˈdʐan]; Jiddysk: ביראָבידזשאַן, Birobidzhan) is de haadstêd fan de Joadske Autonome Oblast (JAO) yn it Russyske Fiere Easten yn de Russyske Federaasje. De stêd leit oan de Transsibearyske Spoarline en leit net fier fan de Sineeske grins ôf. Neffens de Russyske folkstelling fan 2010 hie de stêd 75.413 ynwenners. De offisjele taal njonken it Russysk is it Jiddysk. Birobidzjan is neamd nei de twa grutste rivieren yn de JAO, de Bira en Bidzjan. De Bira, dy't eastlik fan de Bidzjandelling leit, rint troch de stêd hinne. Beide rivieren binne sydrivieren fan de Amoer.

## Skiednis
Yn 1915 waard in treinstasjon, Tinchonkaja, neamd nei it tichteby lizzende doarp Sopka Tinchokogo, oan de Amoerspoarline boud. It regear fan it Russyske Keizerryk woe it gebiet yn de Amoerdelling befolkje. Om it stasjon hinne ûntstie yn 1928 de arbeidersdelsetting Tichonkaja-Stansija.

Birobidzjan waard yn 1931 ûntwurpen troch de Switserske arsjitekt Hannes Meyer. De stêd waard boud op it plak fan de arbeidersdelsetting en waard it haadplak fan de Joadske Autonome Oblast, doe't dy yn 1934 offisjeel foarme waard. Yn 1937 krige it plak stedsrjochten.

Yn de Sovjet-Uny ûntstie yn de 1920-er jierren it idee om in gebiet ornearre foar Joaden te stiftsjen. Yn de 1930-er jierren ferfearen der Joaden nei Birobizjan út Oekraïne, Wyt-Ruslân, Poalen en ek Roemeenje wei. In soad ferlieten it gebiet lykwols wer rillegau omreden de rûge waarsomstannicheden en it rûge gea. Justjes foar de Twadde Wrâldkriich wennen der krapoan 20.000 Joaden. De Sovjet-oerheid besocht lykwols Joaden oan te setten harren nei wenjen te setten yn de JAO. Pamfletten waarden rûnstruid. It Jiddysk waard de offisjele taal yn de JAO. Ek in krante, de *Birobidzjaner Sjtern* waard útjûn en strjitten yn Birobidzjan waarden nei promininte Jiddyske skriuwers neamd.

Nei it oprjochtsje fan de steat Israel yn 1948 ferfearen in soad Joaden dêrhinne. Ek Stalin hold der antysemityske ideeën op nei. Reden genôch foar harren it gebiet te ferlitten. Hjoed-de-dei bestiet likernôch 1% fan de totale befolking út Joaden. Jiddysk wurdt lykwols noch hieltyd op skoallen ûnderrjochte. Ek de *Birobidzjaner Sjtern*, dêr't 3-5 siden yn it Jiddysk ferskine, ferskynt noch hieltyd. Dochs bestiet de befolking foar goed 90% út Russen.

## Befolkingsûntwikkeling

## Klimaat
Birobidzjan hat in fochtich lânklimaat, *Dwb* neffens de Klimaatklassifikaasje fan Köppen. It hat waarme oant hjitte en gauris fochtige simmers. Winters kinne kâld en drûch wêze.

## Ekonomy
Tekstylyndustry is de wichtichste yndustry yn de stêd. Fierder is er in reauwe-ûnderhâldsfabryk, in kalkferwurkingsfabryk, en ferskate itensferwurkingsfabriken. Birobidzjan leit oan de Transsibearyske Spoarline, dy't it mei stêden lykas Moskou, Novosibirsk, Chabarovsk en Wladiwostok ferbynt. It tichtstby wêzende fleanfjild is dy fan Chabarovsk, 198 km fan Birobidzjan ôf.

## Galery

Tichoňkaja.jpg|*Utsicht fan de stêd nei de telefyzjetoer*
Река_Бира.JPG|*Rivier de Bira yn Birobidzjan* 
Sjolem Aleichimstrjitte, Birobidzjan.jpeg|*Sjolem Aleichimstrjitte, de haadstrjitte fan de stêd* 
Market_sign_in_Hebrew_Birobidzhan_Russia_(14805717043).jpg|*Merke mei twatalige oantsjutting yn Russysk en Jiddysk*