Wite kakketoe

De **wite kakketoe** (wittenskiplike namme: *Cacatua alba*) is in fûgel út it skift fan 'e pappegaai-eftigen (*Psittaciformes*), de famylje fan 'e kakketoefûgels (*Cacatuidae*) en it skaai fan 'e wite kakketoes (*Cacatua*). Yn 'e mande mei fiif nau besibbe soarten foarmet dizze fûgel it ûnderskaai fan 'e echte wite kakketoes (ek *Cacatua*). De wite kakketoe komt fan oarsprong foar yn 'e noardlike Molukken, dêr't er leechlein tropysk reinwâld bewennet. It is in fûgel fan middelgrutte mei in omnivoar dieet. De wite kakketoe hat slim te lijen ûnder habitatferlies en de yllegale hannel yn eksimplaren dy't as húsdieren ferkocht wurde. De IUCN klassifisearret dizze fûgel dêrom as bedrige.

## Fersprieding
De wite kakketoe is lânseigen yn 'e noardlike Molukken yn eastlik Yndoneezje. Dêr komt dizze fûgel foar op hiel Halmaheara en op 'e deunby leine, folle lytsere eilannen Bacan, Ternate, Tidoare, Kasiruta en Mandioli. Wite kakketoes libje ek op 'e fierder nei it suden ta leine eilannen Obi en Bisa, mar it tinken is dat it dêr giet om troch de minske yntrodusearre populaasjes. Fierders is de wite kakketoe ek as eksoat oanwêzich op Taiwan. 

## Uterlike skaaimerken
De wite kakketoe is in middelgrutte fûgel, mei in totale lichemslingte fan likernôch 46&nbsp;sm, en in gewicht dat foar út 'e kluten woeksen mantsjes 800&nbsp;g berint en foar lytseftige wyfkes om 'e 400&nbsp;g hinne leit. Oare uterings fan seksuele dimorfy yn dizze soarte binne dat mantsjes ornaris in bredere kop en in gruttere snaffel hawwe as wyfkes. Fierders binne de eagen by mantsjes swart, wylst party wyfkes readbrunige eagen hawwe. 

De snaffel is grizich swart, krekt as de poaten, dy't twa nei foarren wizende en twa nei efteren wizende teannen hawwe (sygodaktyly). It fearrekleed is wyt, mar de ûnderkant fan 'e wjukken en de ûnderkant fan 'e sturt hawwe in lichte giele of limoengriene kleur, dy't te sjen is as de fûgels fleane. As in wite kakketoe skrikt of ferrast wurdt, set er syn grutte toef op, dy't oars as by besibbe soarten sniewyt is. 

## Biotoop
Wite kakketoes libje yn leechlein tropysk reinwâld en komme foar yn sawol oerwâld, sekundêr wâld as gebieten dêr't wâlden kappe binne. Dêrnjonken libje dizze fûgels ek yn mangrovebosken by de kust lâns en yn troch de minske oanplante plantaazjes. Wite kakketoes binne yn har fersprieding beheind ta hichten fan seenivo oant 900&nbsp;m dêrboppe.

## Hâlden en dragen
Wite kakketoes binne sosjale bisten. Se libje yn kloften dy't nei alle gedachten foar it meastepart famyljegroepen binne. 

Om't de wite kakketoe yn 'e tropen libbet, hat er gjin fêste peartiid. Mantsjes besykje de oandacht fan wyfkes te lûken mei it opsetten fan fearren, it ta waaier sprieden fan 'e sturt, it útsprieden fan 'e wjukken en it úttearen fan 'e toef. Wyfkes negearje dat yn 't earstoan faak, mar as it mantsje dermei trochkin, stiet it wyfke him úteinlings ta (nei't er him foar har útsloofd hat) om by har te kommen en har te betrêdzjen. 

Krekt as alle kakketoefûgels nêstelje wite kakketoes yn beamholten. It wyfke leit yn 'e regel 2&nbsp;aaien en de briedtiid duorret likernôch 28&nbsp;dagen. It brieden wurdt ôfwikseljend dien troch it mantsje en it wyfke. De piken binne nêstbliuwers, dy't helpleas binne as se út it aai komme en de earste pear moanne folslein ôfhinklik binne fan 'e âlden. Mei 84&nbsp;dagen ferlitte se it nêst, en mei 105–126&nbsp;dagen kinne se selsstannich oerlibje. 

Jonge fûgels berikke pas mei 3–4&nbsp;jier geslachtsripens. De maksimale libbensferwachting fan 'e witte kakketoe is net in protte oer bekend. In pear dieretunen hawwe rapportearre dat harren eksimplaren yn finzenskip 40–60&nbsp;jier wurden binne. Anekdoatyske ferslaggen suggerearje dat de fûgels noch langer libje kinne. It is ûnbekend hoe âld oft wite kakketoes yn it wyld wurde, mar nei alle gedachten is dat teminsten 10&nbsp;jier minder as yn finzenskip.

## Fretten
It dieet fan 'e wite kakketoe bestiet fierhinne út sieden, nuten, beien en oare fruchten (lykas papaya en doerian) en plantewoartels. Yn 'e briedtiid frette wite kakketoes ek ynsekten, ynsektelarven en sels lytse hagedissen, lykas skinks. Se meie ek wol stynske weet en beskate oare lânbougewaaksen, en kinne sadwaande gâns skea tabringe oan in rispinge. Bouboeren beskôgje de fûgels dêrom gauris as pleachdieren.

## Natuerlike fijannen
De wichtichste natuerlike fijannen fan 'e wite kakketoe binne ferskate soarten grutte rôffûgels, lykas earnen, en teffens grutte ûlen.

## Status
De wite kakketoe hat de IUCN-status fan "bedrige", om't it mei dizze fûgel raar yn it neigean rekke is. Dat is foar in diel te witen oan habitatferlies troch de oanhâldende útwreiding fan minsklike aktiviteiten yn it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel, mar mear noch troch de foarhinne legale, mar no yllegale hannel yn eksimplaren dy't út it wyld weifongen wurde. Der bestiet nammentlik grutte fraach nei wite kakketoes om 'e fûgels as húsdier te hâlden. De wite kakketoe is dêrom opnommen yn Taheakke&nbsp;II fan it CITES-ferdrach, dat it near leit op 'e hannel yn beskate bisten en de produkten fan dy bisten.

## Undersoarten
De wite kakketoe is in monotypyske soarte, wat betsjut dat der gjin ûndersoarten binne.