open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michaël Zeeman

**Michaël Zeeman** (Marken, 12 septimber 1958 - Rotterdam, 27 july 2009), wie in Nederlânsk dichter, skriuwer en literatuerresinsint. 

## Libben en wurk
Zeeman wie in soan fan in grifformearde dûmny op it eilân Marken. De hûshâlding ferhuze nei Fryslân doe't heit Zeeman predikant waard yn Ljussens. Letter waard er dûmny yn Burdaard. Zeeman gie doe nei de *Christelijke Scholengemeenschap "Oostergo"* yn Dokkum, dêr't er op it Atheneum siet. Dêrnei studearre er inkelde jierren filosofy yn Utert en yn Grins. Mei 15 jier hie er al in baantsje (1974) by boekhannel 'De Tille' yn Ljouwert. Yn de tachtiger jierren skreau er poezijresinsjes foar de Ljouwerter Krante en letter ek foar NRC Handelsblad. 

Fan 1995 ôf wie er ek presintator fan it VPRO-tillefyzjeprogramma "Zeeman met boeken". Hy ynterviewde ferneamde skriuwers lykas Jeanette Winterson, Edward Said en Philip Roth. Foar dat programma krige er yn jannewaris 2002 de Gouden Ganzenveer. Yn datselde jier 2002 gie er by de VPRO wei en fêstige er him yn Rome.  
Zeeman wie ien fan de fêste presintatoaren fan it Haachske festival Winternachten. De bibliofyl Zeeman wie in ferwoeden samler fan boeken mei in foarkar foar boeken oer filosofy, de Twadde Wrâldoarloch, okkultisme en poëzy.

Zeeman krige yn 1991 de C. Buddingh-priis foar it bêste poëzijdebút foar de bondel *Beeldenstorm*. Koart foar syn ferstjerren yn 2009 waard him de Pierre Bayle-priis foar kultuerkrityk takend.

Zeeman wie jierrenlang  befreone mei de ferneamde Amerikaanske skriuwer Philip Roth. Hy hearde ta it selekte groepke freonen oan wa't Roth in oardiel frege oer ûnderdielen fan syn manuskripten. Yn 2000 naam er Roth foar de VPRO-tf in ynterview fan oardel oere ôf oer joadedom, skriuwerskip en seksualiteit. 

Nei Zeemans ferstjerren stjoerde Roth in ferklearring nei de parse, dêr't er nei har yntellektuele freonskip yn ferwiisde, Michael's flugge geast en emosjonele skerpte prees en syn fertriet deroer útspruts dat "dizze net wurch te krijen reus" der net mear is. 

Michaël Zeeman stoar yn de âldens fan mar 50 jier oan in harsenstumor. Hy waard beïerdige op it Algemien Begraafplak Crooswijk yn Rotterdam.

By it opromjen fan syn appartemint yn Rome die bliken dat er sa'n 40.000 boeken samle hie: dy bibleteek waard yn 2010 feild yn Leien.

## Publikaasjes
**Gezegend elk geschrift waarvan ik meen dat het haar roemt* (1986)
**Beeldenstorm* (1991)
**Verhoudingen*, gedichten (1995)
**De verduistering*, ferhalen (1995)
**God zij met ons* (1997)
**Wie kan het paradijs weerstaan* (2006) Briefwikseling mei Abderkader Benali
* *Michaël Zeeman: Aan mijn voormalig vaderland * (2010) Bondeling kritiken.
* *Zo las hij, zo leefde hij* (2012)

Fierders gedichten en ferhalen yn *Hollands Maandblad* en *Optima.*

## Biografy
* , *In alles ben ik groot*. Prometheus, Amsterdam 2025.

## Keppeling om utens
*[Zeeman yn de [DBNL|Digitale Bibleteek Nederlânske Letteren].]
Anne de Vries

**Anne de Vries** (Assen, 22 maaie 1904 – Zeist, 29 novimber 1964) wie in Nederlânsk ûnderwizer en skriuwer.
Hy waard foarlal bekend troch twa streekromans oer de Drintske jonge Bartje (1935).

Sitaat: *Bartje heb ik geschreven vanuit mijn jeugdgevoelens, gecombineerd met mijn studie en ervaring als schoolmeester. Bartje wil een schreeuw zijn om eerlijkheid in de opvoeding, om oprechtheid en belangeloosheid tegenover het kind, dat in ons graag een kameraad wil zien en zich telkens weer door ons bedrogen voelt. Het boek wil laten zien hoe daardoor bij het kind zich wel dezelfde ondeugden moeten ontwikkelen en dezelfde listen en achterbaksheden waar wij als grote mensen altijd mee te strijden hebben*.

Bartje waard ûnder oaren oerset yn it Dútsk, Deensk, Sweedsk, Noarsk, Tsjechysk en Hongaarsk.

Nasjonale bekendheid krige Anne de Vries nei't *Bartje* yn 1972 mei grut sukses ferfilme waard ta in tillefyzjerige troch Willy van Hemert. Mei troch dizze ferfilming waard 'Bartje' it symboal foar de provinsje Drinte.

De Vries troude yn 1930 mei Alida Gerdina van Wermeskerken. Hja krigen fiif bern.

Neist jeugdboeken, bygelyks it tige suksesfolle oarlochsboek *Reis door de nacht*, skreau er bernebibels en skoalboekjes (û.o. oer it Súd-Amerikaanske yndianejonkje Panokko).

## Wurk (kar)
* *Jongens van de straat*, 1934.
* *Bartje*. 1935.
* *De stroper*, 1935.
* *Jaap en Gerdientje*, 1937.
* *Op de grote heide*, 1937.
* *De grote veenbrand*, 1937.
* *Groot vertelboek voor de Bijbelse geschiedenis*, 1939 (as PDF (23 MB)).
* *Verhalen voor Kersttijd*, 1948.
* *Honderd vertellingen uit de bijbel*, 1949.
* *Het boek van Jan Willem*, 1950.
* *[[Reis door de nacht]]*, 1951-1958 (4 dielen), sjoch ek:Esmée van Eeghen.
* *Kinderkleurbijbel (Oude testament)*, 1961.
* *Het boek van Dietje Jansen*.

## Keppeling om utens
* Anne de Vries by DBNL]
Kleaster Ihlow

**Kleaster Ihlow** of **Monasterium Sanctae Mariae in Schola Dei** wie in earder kleaster dat 8 km súd súdwest fan Auwerk yn East-Fryslân lein hat. It lei tusken de sompen, feangebieten en taksusbosken fan it 350 ha grutte Ihlower Forst en waard yn 1228 as sistersjenzer kleaster *Schola Dei* stifte. It wie de grutste fan 28 East-Fryske kleasters. De abten fan it kleaster hawwe in grutte rol spile op it kulturele en politike mêd. It kleaster wie de kânselarij fan it bûn fan de Upstalbeam. De Upstalbeam stie in seis km.benoarden it kleaster. Trijehûndert jier letter waard it by de herfoarming (sechtich jier earder as by ús) yn 1529 fanwege greve Enno II ôfbrutsen en ferkocht. 

It kleaster wie fan deselde oarder as Klaarkamp yn Rinsumageast (earder Ringesheim) by de feangebieten fan Moarrewâld (moarre=moar,  fean of sompe). Kleaster Ihlow waard dan ek stifte nei in fersyk fan muontsen oan de abt fan Klaarkamp, mar dy liet it oer oan de abt fan Aduard. It kleaster hat fan grutte betsjutting west foar de feanterij yn dy kontreien.

Yn 1973 waard troch de Ostfriesische Landschaft (fergelykber mei de Fryske Akademy) begûn mei archeologyske opgravings. 
Yn 1986 waarden de kontoeren fan de kleastertsjerke oanjûn mei in meter heech opmitsele bakstien.
Yn 2005 waard begûn mei in rekonstruksje dy't yn 2009 syn beslach krige. De kontoeren fan de eardere kleastertsjerke binne sichtber makke troch reade stielen freems fan mear as 30 meter heech. De pylders wurde foarsteld as grutte spanten en it dak wurdt oanjûn mei fersinkte stielen balken. Mei in treptoer kin men nei boppe en oer in pear fuotgongersbrêgen nei de dakruter sadat it kleastergebiet oersjoen wurde kin. Yn de krypte is in permaninte tentoanstelling fan archeologyske fynsten: pylderfuotten, sulveren muntsjes. Yn de apsisromte hingje foarstellings fan sistersjenzer kleastertsjerken. Op it paad nei it kleasterplak hinget in baldakyn mei in tekst oer de Fryske Frijheid. It is makke troch keunsteneresse Monika Kühling.
Galina Ustvolskaja

**Galina Ivanovna Ustvolskaja** (Russysk: *Галина Ивановна Уствольская*) (Petrograd (Sint-Petersburch), 17 juny 1919 - Sint-Petersburch, 22 desimber 2006) wie in Russysk komponiste.

## Libben en karriêre
Ustvolskaja studearre fan 1937 - 1947 by Dmitri Sjostakovitsj oan it konservatorium fan Sint-Petersburch dêr't se sels fan 1948 ôf komposysje dosearre. Hja gou mei Sofja Goebajdoelina as de wichtichste froulike komponist fan it moderne Ruslân.

De Nederlânske musikus Reinbert de Leeuw en de filmmakker Cherry Duyns makken yn opdracht fan de VPRO yn 1994 een dokumentêre oer Ustvolskaja, har wurk en de betsjutting dêrfan yn de hjoeddeiske muzyk. Ustvolskaja wie mar koart te sjen, omt hja mediapublisiteit hieltyd mijt.

Hja wie ek bekend as in tige eigensinnich komponist. Se libbe iensum en allinnich.
Galina Ustvolskaja stoar op 22 Desimber 2006 om 13:00 oere yn Sint-Petersburch op 87 jier.

## Wurken
### Piano solo
* Sonate nr. 1 (1947)
* Sonate nr. 2 (1949)
* Sonate nr. 3 (1952)
* Tolve Preludes (1953)
* Sonate nr. 4 (1957)
* Sonate nr. 5 (1986)
* Sonate nr. 6 (1988)

### Duetten en trio
* Trio foar klarinet, fioele en piano (1949)
* Sonate foar fioele en piano (1952)
* Grut duet foar sello en piano (1959)
* Duet foar fioele en piano (1964)

### Ensemble
* Oktet foar 2 hobo's, 4 fioelen, pauken en piano
* Komposysje nr. 1 foar pikkolofluit, tuba en piano (1970/71) *"Dona nobis pacem"*
* Komposysje nr. 2 foar 8 kontrabassen, piano en slachwurk (1972/73) *"Dies irae"*
* Komposysje nr. 3 foar 4 fluiten, 4 fagotten en piano (1974/75) *"Benedictus, qui venit"*

### Orkest
* Konsert foar piano, pauken en strykorkest (1946)
* Symfony nr. 1 (1955)
* Symfony nr. 2 (1979) *"Wiere, Ivige Sillichheid"*
* Symfony nr. 3 (1983) *"Jezus, Messias, rêdt us"*
* Symfony nr. 4 (1986) *"Gebed"*
* Symfony nr. 5 (1990) *"Amen"*

## Keppeling om utens
* Biografy en  Wurk
* Musyk ûnder it Sovjet Regear:'De Frou mei de Hammer'.
260

## Foarfallen

* Keizer Falerianus I wurdt by Edessa ferslein, finzen nomd en deamakke troch Sjapur I fan Perzje. Dizze wol de keizer op sette litte om him yn syn haadstêd tentoan te stellen.
* Gallienus is net by steat syn heit te helpen en is fann dit jier ôf de ienige Keizer fan Rome.
* Postumus krijt spul mei de kroanprins, Saloninus en dy syn fâd Silvanus. Hy belegert harren yn Keulen, nimt harren finzen en lit se deameitsje. De troepen fan Gallia, Britannia en Hispania roppe Postumus ta (tsjin-)keizer út. Dizze skuorring sil oant 274 duorje.
* De stêd Glanum (Provinsja Narbonensis) wurdt ferwoaste troch de Alemannen.
* De Romeinen ferlieze om dizze tiid hinne definityf it gebiet Agri Decumates oan de Alemannen.
* It Perzyske leger wurdt by Sisylje troch de *[[praefectus]]* Kallistus ferslein.
* Septimius Odaenathus, kening fan Palmyra, nimt it op foar de Romeinen en falt it Perzyske leger ûnder Sjapur I opnij oan, ferdriuwt it út Romeinsk gebiet en werovert Mesopotaamje foar Rome.
* Gallienus furdigt in edikt fan tolerânsje foar it kristendom út. Der brekt in tiidrek fan hast algehiele tolerânsje oan foar it kristendom dat oant 302 duorje sil. De tsjerke sil yn dizze tiid útgroeie ta in machtsfaktor fan belang.
## Berne

## Ferstoarn
* Publius Lisinius Kornelius Saloninus (18), kroanprins en soan fan Gallienus
Zytse Sieuwert Feddema

**Zytse Sieuwert Feddema** (Ljouwert, 19 desimber 1863 - dêre 20 jannewaris 1949) wie in arsjitekt út Ljouwert.
 
Hy wie in soan fan in Ljouwerter timmerman dy't him en syn broer Hero it earste ûnderrjocht joech. Feddema learde fierder yn Amsterdam en Antwerpen en kaam yn 1883 werom yn Ljouwert. Hy stie bekend as fernijingsarsjitekt, dy't yn ferskate neostilen boude en letter ek wurk levere mei Jugendstil skaaimerken. It yn 1906 yn Ljouwert boude pakhús Hartelust oan de Romkesleane is troch him ûntwurpen.
Sko-puzel

In **sko-puzel** is in puzel wêrby op in boerd blokjes ferskood wurde moatte om fan in begjinsitewaasje fan de blokjes nei in bepaalde einsitewaasje te kommen. Yn it bysûnder binne sko-puzels de ferzjes fan de *15-puzel*.

## 15-puzel
De sko-puzels fan it type fan de 15-puzel hawwe in boerd fol mei kante blokjes, útsein ien lege romte, likegrut as in blokje. Foar de 15-puzel binne dat in boerd fan 4 kear 4 fjilden en 15 stikjes. De oarspronklike 15-puzel hat op de blokjes de nûmers 1 oant 15. Ien fjild is leech. Stees kin in blokje nei it lege fjild skood wurde, wêrmei't it plak fan it lege fjild dus ferskoot, dêrom de namme *sko-puzel*.

It spel is om earst de blokjes in grut tal kearen te ferskowen, dat se yn in skynber willekeurige folchoarder op it boerd steane, mar dêrnei de nûmers wer yn de goede folchoarder op it boerd werom te skowen. It is net mooglik om út in wier willekeurige sitewaasje wei altiten de einsitewaasje werom te krijen. Der binne binne twa groepen sitewaasjes, wêrby dy út de iene groep net berikt wurde kinne fan dy út de oare groep út. Troch oan it begjin fan it spul de blokjes de ferskowen is it wis dat de begjinsitewaasje dy sa ûntstiet wier in oplossing hat.

It materiaal fan de oarspronklike 15-puzel is om 1875 hinne troch Noyes Palmer Chapman útfûn yn de Feriene Steaten, foar it meitsjen fan magyske fjouwerkanten. At er dêrnei ek sels de 15-puzel optocht hat is net wis. Letter binne der fariaasjes optocht mei tekst as in ôfbyld. Dy hawwe ornaris kante skiifkes dy't ynelkoar heakje en ek ûnder de opsteande rânen fan it boerd, dat se net út de puzel falle kinne. Ek binne der puzels mei oare tallen blokjes.

## 14-15-puzel

Samuel Loyd betocht ein 19e iuw de *14-15-puzel*, wêrby er der gebrûk fan makke dat de blokjes fan de 15-puzel doe noch út de puzel naam wurde koenen. Hy naam de 14 en 15 derút en sette dy der krekt oarsom wer yn. It doel wie no om sa te skowen dat de hiele puzel wer goed stean soe. Lykwols hearde de begjinsitewaasje dy't er sa makke krekt by de oare groep as de einsitewaasje, dat de grûn dat syn puzel sa dreech wie, wie dat dy feitlik net mûglik wie.

## Oare skopuzels

Oare sorten fan sko-puzels binne ornaris op twa punten oars as de 15-puzel.
# Der is in bepaalde begjinsitewaasje.
# De blokjes hawwe net allegear deselde foarm.
Ornaris is it doel om in bepaald blok nei in einposysje te skowen. Faak hawwe sokke sko-puzels in tema, wêrby dat blok frijkomme moat. Derom hat de opsteande râne fan it boerd op dat plak faak romte, wêrtroch it blokje at de puzel oplost is út de puzzel skood wurde kin. 

Ein 20e iuw is ek oan ditsoarte fan puzel it konsept fan de opdrachten tafoege. Hjirtroch binne der no puzels mei net ien begjinsitewaasje, mar in rige begjinsitewaasjes op kaarten. It ferskil mei in willekeurige begjinsitewaasje is dat wis is dat der in oplossing is, en faak dat der oanjûn is hoe dreech at de puzel is. Foarbylden fan ditsoarte fan sko-puzel binne de Rush Hour-puzzels en Lunar Lockout.

## Keppelings om utens
*
261

## Foarfallen
* Kening Odaenatus fan Palmyra ferslaat de Romeinske pretindint Kwietus, hy wurdt de foarnaamste bûnsgenoat fan keizer Gallienus fan it pleage Romeinske Ryk. De keizer beneamt him ta *Duks Romanorum*.

## Berne

## Ferstoarn
263

## Foarfallen
* Goatyske seerôvers stekke de Hellespont oer en plonderje in tal stêden yn Lyts-Aazje, se wurde laat troch de hartoggen Respa, Weduch en Terwar.

### Sina
* Liu Hui skriuwt in kommentaar op de Njoggen haadstikken oer de Wiskundige Keunst 
* Trije Keninkriken: It Keninkryk Wei falt mei in Sineesk leger, ûnder Deng Ai, it Keninkryk Shu yn en oermasteret Hanzhong. 
* Winter - Keizer Liu Shan wurdt yn de haadstêd Chengdu troch Deng Ai fuortsjoerd. Ein fan de Shu-steat.

## Berne
* Eusebius fan Caesarea, biskop en gelearde (wierskynlike datum)

## Ferstoarn
264

## Foarfallen
* Kening Odaenatus fan Palmyra hat Nisibis en Carrhae ynnomd en is dwers troch Mesopotaamje oant foar de poarten fan Stesifon trochkrongen. Hy is dêrmei hear en master fan it easten.

## Berne

## Ferstoarn
Literatuerkritikus

In **literatuerkritikus** is immen dy't nij ferskynd literêr wurk besprekt en beoardielt. Faak is in literatuerkritikus ferbûn oan in krante of tydskrift en skriuwt er in resinsje oer nij literêr wurk. 

## Ferneamde kritikussen
;Nederlânske literatuer:

;Fryske literatuer:
* Jetske Bilker
* Doeke Sijens
* Abe de Vries
* Trinus Riemersma 
* Eppie Dam
* Anne Wadman
* Cornelis van der Wal
* Jaap Krol
* Jant van der Weg
* Jelle van der Meulen
* Jabik Veenbaas
* Tiny Mulder 
* Tjitte Piebenga

## Sjoch ek
* Literêre krityk
Turksk

**Turksk** (*Türkçe*) is ien fan de Turkske talen en de offisjele taal yn Turkije. It Turksk is ek ien fan de offisjele talen fan Syprus en inkele gemeenten fan Masedoanje. Der binne sa'n 81 miljoen Turksk-sprekkers. Bûten Turkije wurdt de taal sprutsen troch Turkse minderheden yn lannen fan de Balkan en de Kaukasus lykas Irak, Grikelân, Bulgarije, Kosovo, Bosnje, Syrje, Roemeenje, Moldaavje en Azerbeidzjan. Turksk wurdt ek sprutsen troch in soad ymmigranten yn oare lannen, lykas Nederlân, Belgje en Dútslân. It is in agglutinearjende taal mei fokaalharmony. Tige faak wurdt it Turksk as foarbyld neamd as der sprutsen wurdt oer agglutinearjende talen.

## Besibbe talen
It Turksk makket diel út fan de famylje fan Turkske talen, dy't ek sprutsen wurde yn in grut part fan Sintraal-Aazje, en dy't sa'n grutte ûnderlinge sibskip hawwe, dat se foar it meastepart ûnderling fersteanber binne. De Turkske talen wurden op harren beurt rekkene ta de Altayske talen, dy't hegerop gearkomme mei de Oeraalske talen. Teminsten neffens guon akademisy lykas de Eastenrykske taalkundige Dr. Phil. Hermann F. Kvergić. It hege fersteanberheidsgehalte tusken de ûnderlinge talen, lykas it Altayske Turksk en it Oeraalske Finsk spilet hjiryn ek in grutte rol.

## Skrift
It Turksk wurdt skreaun mei it Turksk alfabet: in, in bytsje oanpast Latynsk alfabet. Hjiryn binne ûnder oaren de letters x, q en w net opnomd yn it alfabet, wylst der wol oare letters ekstra taheakke binne lykas ç, ğ, ı, ö, ş en ü. Dit alfabet, dat yn it Turksk *Türk alfabesi* hjit (Turksk alfabet), waard yn 1928 yn it ramt fan de Kemalistyske herfoarmings yn Turkije ynfierd. 

### Turksk alfabet
It Turksk alfabet hat 29 letters. De letters **Ç**, **Ğ**, **I**, **Ö**, **Ü** en **Ş** komme net foar yn it Fryske alfabet.

## Osmaansk
Foar 1928 waard foar de taal in, ek in bytsje oanpast, Arabysk alfabet brûkt. De taal skreaun yn dat alfabet wurdt ornaris Osmaansk neamd (Turks: *Osmanlıca*).

Hoewol't it eigentlik deselde taal is, gean de ferskillen tusken it hjoeddeiske Turksk en it Osmaansk fierder as allinnich it skrift. It Osmaansk is ôfmakke mei in hiel soad Arabyske en Perzyske lienwurden en troch taalsuvering hat men dy ynfloed yn it hjoeddeiske Turksk drastysk redusearre. Hjirtroch is der in grut ferskil yn wurdskat ûntstien. Wylst it Osmaansk as elitetaal foar de eallju, de geastlikheid en de riken foar it folk ûnfersteanber wie, waard it puristyske *[[Öztürkçe]]*, wat as reaksje yn opdracht fan Kemal Atatürk ûntwurpen waard, likemin troch folle minsken begrepen. Nei in oantal tige kontroversjele taalherfoarmings, net selden lykop geand mei (gewelddiedige) rezjymwikselings, is de hjoeddeiske Turkske skriuwtaal ûntstien, dy frij aardich by de sprektaal oanslút.

## Utspraak letters
Dit is de útspraak fan inkele letters út it Turkske alfabet.

## Foarbylden
Hjirûnder in pear útdrukkings yn it Frysk mei harren Turkske ekwifalint.

## Sjoch ek
* Osmaansk 

## Keppeling om utens
* Webstee Elsevier oer it Turksk
* 

## Literatuer
*  La Psychologie de Quelques Éléments des Langues Turques (Wenen 1935)
Michail Zagoskin

**Michail Nikolajevitsj Zagoskin** (Ramzaj, 5 july 1789  – Moskou, 5 july 1852 ) wie in Russyske skriuwer fan sosjale komeedzjes en histoaryske romans, dy't de hiele 19e iuw populêr bleaun is mei syn roman *Joeri Miloslavski of de Russen yn 1612* (1829).

De roman hannelet oer it manmoedich barren yn 1612 doe't Moskou troch de Poalen beset wie. It is in tige nasjonalistysk boek wêryn de ortodokse tsjerke en âlde tradysjes ferdigene wurde. Literêr en psychologysk is it boek fan leech nivo, histoarysk net betrouber. Dochs is it boek sa skreaun dat it in soad minsken oansprutsen hat, mei fanwegen folkse lieten en sprekwurden dy't der yn foar komme.

De roman hat Zagoskin de bynamme fan 'de Russyske Walter Scott' besoarge.

## Boarne
*, 'Russische Letterkunde, oersicht fan de wichtichste skriuwers en streamingen fan Poesjkin oant Soltsjenitsjin'.
Chris van Abkoude

**Christiaan Frederik (Chris) van Abkoude**, letter *Charles Winters* (Rotterdam, 6 novimber 1880 – Portland (Oregon), 2 jannewaris 1960) wie in Nederlânsk skriuwer mei sirka 40 boeken op syn namme. De bekendste dêrfan binne Kruimeltje en de Pietje Bell-rige dy't er skreau tusken 1914 en 1936. Dêrneist skreau hy lietsjes en wie er in goed pianist. 

Hy ferfear nei de Feriene Steaten yn 1916 en skreau dêr, op de earste nei, de Pietje Bell-boeken. Foar syn skriuwerskarriêre wie Van Abkoude ûnderwizer. Doe't fernaam dat de bern neat oan de berneboeken fan dy tiid fûne, skreau er dy sels.

Yn Amearika feringelske er syn namme yn **Charles Winters**.

## Bibliografy

* 1905 - *Een strijd tegen domheid*
* 1907 - *Bert en Bram*
* 1907 - *Hollandsche jongens*
* 1908 - *Hein Stavast*
* 1908 - *Willem's verjaarsgeschenk*
* 1910 - *Het jongenskamp*
* 1910 - *Tim en Tom*
* 1911 - *De fietsclub 'alle vijf' *
* 1912 - *De padvinders van Duinwijk*
* 1912 - *Een ongeluksvogel*
* 1912 - *Het boek van luilekkerland*
* 1913 - *Jan Boenders of Hoe een Hollandsche Jongen in Amerika rijk werd*
* 1913 - *De Pinkertonnetjes*
* 1913 - *De voetbalclub*
* 1913 - *Jolige liedjes voor de jeugd*
* 1914 - *[[Pietje Bell (personage)|Pietje Bell]]*
* 1914 - *Instituut Sparrenheide*
* 1915 - *Jaap Snoek van Volendam*
* 1915 - *De waterratten*
* 1916 - *De zonnige jeugd van Frits van Duuren*
* 1916 - *Jolig strandleven*
* 1917 - *Hoe Jaap Bekkers een fiets kreeg*
* 1920 - *De vlegeljaren van Pietje Bell*
* 1921 - *Dickie Pool, of Hoe twee gymnasiasten automobiel-fabrikant werden*
* 1922 - *De zonen van Pietje Bell*
* 1922 - *De circusclown of de lotgevallen van Daantje*
* 1923 - *[[Kruimeltje]]*
* 1924 - *Pietje Bells goocheltoeren*
* 1929 - *Pietje Bell in Amerika*
* 1930 - *In het land van Uncle Sam*
* 1931 - *Hoe Fred aviateur werd*
* 1932 - *Nieuwe avonturen van Pietje Bell*
* 1932 - *Peppie*
* 1934 - *het verlaten huis*
* 1934 - *Pietje Bell is weer aan de gang*
* 1936 - *Pietje Bell gaat vliegen*
* 1936 - *Brown Sails and Silver Guilders*

## Biografy
*  en , *Dat is Pietje Bel! Het geheime leven van Chris van Abkoude* (mei cd mei nije fertolkingen fan lietsjes fan Van Abkoude, 2018

## Keppeling om utens
*Chris van Abkoude  by de DBNL, mei keppelings nei primêre en sekundêre literatuer
Douwe Kiestra

**Douwe Hermans Kiestra** (Poppenwier, 4 desimber 1899 - Raard, 3 juny 1970) wie in Frysk boer, skriuwer, dichter en politikus.

## Biografy
Hy wie de soan fan Hermanus Kiestra, feehâlder, en Trijntje Hornstra. Hy gie nei de Rykslânbouwinterskoalles en gie dêrnei oan 't wurk op syn heite pleats. Hy troude op 25 maaie 1925 mei Aaltsje Hannema. Se krigen twa soannen en ien dochter. Hy waard dêrnei pachter op in feehâlderij yn Poppenwier. Yn 1938 ferhuze de hûshâlding nei in pachtpleats yn Eagmaryp, mar al yn 1941 gie er werom nei syn bertestreek. Dêr pachte er in buorkerij ûnder Tersoal. As lêste hie er fand 1962-1967 in lytse buorkerij yn Poppenwier.

Om syn aktive pro-Dútske hâlding yn 'e Twadde Wrâldkriich (Hy wie û.o. lid fan 'e NSB en de Nederlânske SS) waard er nei de kriich ta 2 1/2 jier finzenis feroardield. Ek krige hy in publikaasjeferbod oplein foar fiif jier. Dêrom is *Sinne op ’e striesek*, dêr't er syn ûnderfiningen yn ynternearringskampen beskriuw, ûnder skûlnamme ferskynd.

Nei 1945 waard er al rillegau wer opnaam  yn de Fryske literêre wrâld. Hy gie fannijs wer nei tsjerke en publisearre on fertaling fan de Spreuken van Salomo, skreau krystlieten en der ferskynde wurk fan him yn kristlike blêden.
Op de ein fan syn libben skreau er in tsjûke roman yn twa dielen oer it Fryske boerelibben: *Ien wike útbuorren* (diel 1: *De Buorskip*, diel 2: *De Toartels*), wêr't er de priis fan de Kristlik Fryske Folksbibleteek krige. Yn it jier fan syn fertsjerren ferskynde in bondel *Forhalen*.

## Bibliografy
## Poëzij
* *Efter it oargel* : fersen 1935 : 
* *Sinne op ’e striesek* (ûnder skûlnamme D. van Wieren) 1946
* *It jier yn ’t roun* (1955)
* *De spreuken fan Salomo* (1968)
* *Blêdswylsel fan it Bolwurk* (ûnder skûlnamme Harmen Harsta) (1968)
* *Samle fersen* (besoarge troch: D.A. Tamminga en T. Hoekema) (1982)
* *Skielk beart de hjerst* (blomlêzing fan syn fersen, gearstald en besoarge troch Abe de Vries) (2005)

## Romans
* *De froulju fan de fetweider* (werprintingen: 1970/1993) (1939)
* *Ien wike útbuorren* (2 dielen) (1970)
* *De buorskip* (diel 1: Ien wike útbuorren) (1970)
* *De bêste simmer : ferhalen* (1970)
* *De toartels* (diel 2: Ien wike útbuorren) (1971)

## Keppelings om utens
* G.R. Zondergeld, 'Kiestra, Douwe (Hermans) (1899-1970)', yn: ''Biografisch Woordenboek van Nederland'' 4 (1994)
* Biografy by Inghist.nl
Driezumer terp

De **Driezumer terp** wie in terp sa'n twa kilometer benoarden Driezum, west fan de Driezumer Ryd. De terp is yn de Twadde Wrâldoarloch foar it meastepart ôfgroeven. Op de terp stie de Canterstate, dy't yn de 19e iuw ôfbrutsen is. By graafwurk oan in sleat by de terp binne yn 1895 in soad Romeinske munten fûn.
Isaak Babel

**Isaak Emmanuïlovitsj Babel** (Russysk: *Исаак Эммануилович Бабель*) (Odessa, 13 july 1894 - Moskou, 27 jannewaris 1940) wie in Russysk skriuwer.
By de Russyske revolúsje stie Babel oan de kant fan it Reade leger, de kommunisten. Hy tsjinne ûnder oaren as oersetter en sjoernalist.

Yn maaie 1939 is er oanhâlden, beskuldige fan spionaazje en yn 1941 eksekútearre yn in kamp yn Sibearje.

## Keppeling om utens
* Babel's Biography 
* Tough Guys "De samle ferhalen fan Isaak Babel" lêzen troch Tom Teicholz
* It folsleine wurk fan Isaak Babel yn it 2007 jannewarisnûmmer fan *Jewish Currents*
Driezumer Syl

De **Driezumer syl** wie in slûs tusken Driezumer Ryd en it Dokkumer Djip. Oer De Ryd koe men bylâns de Driezumer terp nei it suden yn de Driezumer Mar komme.
Grûnsoarte

De **grûnsoarte** is de soarte fan grûn sa't yn in beskaat gebiet fûn wurdt. Op itselde stee op ierde kin mear as ien grûnsoarte te finen wêze, yn lagen oer de ûndergrûn fan rots.

## Bestândielen
Grûnsoarten ferskille yn hoefolle en hokfoar stiendieltsjes, fossile stoffen en organyske stoffen der yn foarkomme. Stiendieltsjes wurde dêrby nei grutte opdield yn gryn, sân, silt en lutum. 

## Beneaming fan grûnsoarten
Yn Nederlân komme fral de neikommende grûnsoarten foar:
; gryn: foar it measte part gryn.
; klaai: minstens in fearnsdiel lutum; hoe mear lutum hoe swierder de klaai.
; liem: in mjuks fan lutum en silt, ôfset troch rivieren liem, de see balstienliem, as de wyn löss.
; fean: foar it measte part organyske stoffen: rotsjende planten.
; sân: hast allinnich sân.
; savel: sân mei in lyts part lutum.

Yn oare omstannichheden kinne oare grûnsoarten foarkomme.

## Keppeling om utens

## Literatuer
* Grondsoorten en Delfstoffen bij naam
Alfred de Grutte

**Alfred de Grutte** (eins: **Aelfred**; Wantage (Oxfordshire), 26 oktober 849 — beïerdige yn  Winchester (Berkshire), 899) wie kening fan Wesseks (yn Ingelân) fan 871 oant syn dea yn 899. Hy wurdt de Grutte neamd, omdat er it leger herfoarme en bestjoerlike fernijings ynfierde dy't it lân te goeden kaam.

## Libben
Alfred libbe yn in tiidrek dat Ingelân oanhâldend te litten hie ûnder oanfallen troch de Wytsingen. Hy wie de fiifde soan fan kening Etelwulf en de earste frou fan him. Syn heit wie hieltyd yn kriich mei de Deenske Wytsingen en de soannen fan de kening fochten mei. Ynearsten seach it der net nei út dat Alfred ea kening wurde soe, mar al syn âldere bruorren sneuvelen, sadat er opfolger waard fan Etelred I, syn âldere broer doe't dizze sneuvele tsjin de Denen.

Fjildslaggen mei Wytsingen ûnder lieding fan de Deenske kening Guthrum hawwe ek it begjin fan Alfreds bewâld karakterisearre. Foar koarte tiid slagge Alfred deryn frede te sluten mei de Denen, mar nei inkele jierren ferfetten sy harren oanfallen wer. Uteinlik koe Alfred de Denen yn 878 foarfêst ferslaan en slute mei Guthrum in ferdrach (Treaty of Wedmore). Yn ruil foar frede krige de Deenske lieding in gebiet yn it noard-easten fan Ingelân (Danelaw).

Alfred boaske mei Ealswith fan de Gainy, ferstoarn 905, de dochter fan Ethelred Mucel, ealman fan Gainas en Edurh en ferbûn mei de keninklike famylje fan Mersje. By har krige hy de folgjende bern:
*Edward de Aldere (871-924)
*Aelfryd fan Wessex
*Ethelfleda

Alfred ferstoar op 26 oktober fan (nei alle gedachten) it jier 899 en waard begroeven yn Winchester. De oarsaak fan syn dea is net bekend. Hy waard opfolge troch syn soan Edward de Aldere.

Bysûnderheden oer it libben fan Alfred binne bekend bleaun troch it wurk fan Asser, dy't as sjoen wurde kin as syn biograaf. 

## De Grutte
Alfred herfoarme it leger en fierde ferskate bestjoerlike juridyske fernijings yn dy't it lân te goeden kamen, ek op ekonomysk mêd. Hy ferdielde syn grûngebiet op yn *shires* (greefskippen) dy't hy ûnder tasicht pleatste fan in *earl* (Ald-Ingelsk *ealdorman* of 'ealman'). Hy beneamde ek  'sheriffs' dy't har gesach ter pleatse útoefene moasten. De *witenagemot*, in gearkomste fan de ryksgrutten, besprutsen de steatssaken en moasten út it neiteam fan Alfred in kar meitsje foar de opfolging. Hy befoardere it ûnderwiis, ûnder oare troch it stiftsjen fan in ynfloedrike hôfskoalle. Ek op kultureel mêd wie Alfred aktyf. Al dizze kwaliteiten byinoar besoarge him de bynamme *de Grutte*.

De kening wie sels ek skriuwer en oersetter. Hy wie ûnder oare mei-oersetter fan *Cura pastoralis* fan paus Gregoarius de Grutte, *De consolatione philosophiae* fan Boëtius, *Soliloquies*, *Confessiones* fan Augustinus en *Historiae Adversus Paganos Libri Septem* fan Orosius. In oar wichtich wurk fan syn hân is it wetboek dat troch him opsteld is en dat as earste yn Jeropa yn de folkstaal skreaun waard.
266

## Foarfallen

* Kening Odaenatus fan Palmyra ferslaat kening Sjapur I yn in fjildslach by Stesifon.

## Berne

## Ferstoarn
267

## Foarfallen
* Atene wit him ûnder Deksippus op eigen manneboet tsjin in barbaarske ynfal te ferwarren.
* Keninginne Senobia fan Palmyra folget - yn de namme fan har soan Faballat - har man op as hearskeresse fan it eastlike diel fan wat foarhinne it Romeinske ryk wie.
*Yn wat oer is fan it Romeinske Ryk berikt de ynflaasje en de ekonomyske ûntheistering in djiptepunt.
## Berne

## Ferstoarn
* Kening Odaenatus fan Palmyra, fermoarde, mooglik troch in Romeinske offisier dy't de macht fan de Palmyrjers brekke wol; of, neffens oare mieningen, troch syn op macht beluste twadde frou Senobia
265

## Foarfallen
* 4 desimber - De stêdsmuorre fan Ferona Nova Gallieniana, wêrfan de bou 3 april begûn wie, wurdt oplevere. Hoewol't keizer Gallienus priizgge wurdt foar dizze snelle bou, freget mannichien him ôf wêrom foar it earst sûnt jierren stêdsmuorren wer nedich wurden binne.
* Gallienus besiket omdôch Postumus dy't de westlike provinsjes yn hannen hat te ûnttroanen

## Berne

## Ferstoarn
269

## Foarfallen

* Zenobia beneamt harsels ta keninginne fan Egypte.
* De Herulen feroverje Atene.
* Keizer Klaudius ferslaat de Goaten by Naissus (it hjoeddeiske Niš)
* Paul fan Samosata wurdt ôfsetten as Patriarch fan Antiochje (mar net ferwidere oant 272).
* Feliks I wurdt keazen as paus.
## Berne

## Ferstoarn
* Markus Aurelius Marius, Romeinsk keizer.
* De kristlike muonts Falentinus wurdt eksekutearre troch de Romeinske keizer Klaudius II Goatikus al is it net wis oft dit yn it jier 269 bard is.
272

## Foarfallen

* Senobia fan Palmyra wurdt finzen nomd troch de Romeinen en twongen yn de triomftocht fan Aurelianus yn Rome mei te rinnen. Hja krijt dêrnei in steatspensjoen en mei har op in lângoed weromlûke. Ein fan it ryk Palmyra, dat wer by it Romeinske Ryk foege wurdt.
* Sjapur I wurdt opfolge troch Hormazd I as kening fan Perzje
## Berne

## Ferstoarn
Bonjeterp

**Bonjeterp** is in buorskip eastsúdeast fan Allingawier yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Hy hearde foar 1946 ta de himrik fan Tsjerkwert.

Bonjeterp leit wat minder as in kilometer eastlik fan Fjouwerhuzen. Hy lei oan de eardere Piersmar, yn it noardwesten fan de Rytseterpster Polder. 

## Namme
De buorskip waard yn 1543 earst Bonterp neamd. Bonjeterp ferwiist op de kaart fan Eekhof út 1854 nei trije pleatsen. Dy pleatsen wurde ek al oanjûn op de kaart fan Schotanus, mar it plak wurdt dêr net neamd. *Bon* soe komme kinne fan *Bonne* dat wer fan de famyljenamme Bonninga komt. Bonne betsjut soksawat as *gebieder* of *hy dy’t deadet*. De Bonjeterperwei yn Tsjerkwert hjit nei de buorskip.
273

## Foarfallen
### Europa

* Tetricus I, keizer fan it Gallo-Romeinske Ryk, beneamd syn soan Tetricus II ta Caesar en takomstige troanopfolger.

### Perzje
* Bahram I (273 - 276) folget syn broer Hormazd I op as kening fan it Perzyske Ryk.

## Berne

## Ferstoarn
* Publius Herennius Deksippus, Gryksk histoarikus, steatsman en generaal.
* Hormazd I, kening fan de Sassaniden (Perzje)
277

## Foarfallen
* Keizer Probus stekt mei it Romeinske leger de See fan Marmara oer en marsjearret de provinsjes Traasje en Moesje troch, om de Goaten oan de Donau ferjeien. 

## Berne

## Ferstoarn
* Mani wurdt krusige, syn folgelingen flechte eastwerts.
278

## Foarfallen
* Under de Romeinske keizer Probus wurde de Fandalen folslein út Yllyrikum ferdreaun.
* De Franken falle Galje binnen, mar wurde ferslein troch Probus.

## Berne

## Ferstoarn
274

## Foarfallen

* It Gallo-Romeinske Ryk (260-274) einiget mei de oerjefte fan Tetrisus I en syn soan Tetrisus II oan keizer Aurelianus.
*Keizer Aurelianus hersjocht it muntstelsel. Tenei is der in nije aurelianianus fan 82 tsjin it Romeinske pûn en 5% fyn sulver. De munt krijt it merk XX.I of yn Gryksk K.A. om dit lêste oan te jaan. Dit makket 1 aurelianianus = 5 denarii communes = 20 sestertii.
## Berne

## Ferstoarn
Winchester (Ingelân)

**Winchester** is in stêd yn it Ingelske greefskip Hampshire. Yn de stêd wenje om-ende-by 40.000 ynwenners. 

## Ut de skiednis
Winchester is in hiel âlde stêd dêr't al sûnt 2000 f.Kr. in minsklike delsetting wie. Yn de 2e iuw f.Kr. wie it de grutste izertiiddelsetting fan Ingelân. Yn 44 waard de stêd troch de Romeinen ferovere en krige de namme *Venta Belgarum*.

Yn de stêd stean in protte histoaryske bouwurken, wêrûnder de ferneamde 12e iuwske Tije-ienheidskatedraal, dêr't de grêven lizze fan ferskate Ingelske keningen en biskoppen. 

In skoftlang hat de stêd tsjinne as haadstêd fan it âlde keninkryk Wesseks. Troch kening Aelfred de Grutte waard yn de 9e iuw fan Winchester de wichtichste stêd makke fan syn keninkryk en de stêd soe haadstêd bliuwe fan Ingelân oant-en-mei de ferovering troch Willem de Oermasterder yn 1066. Willem ferklearre sawol Winchester as Londen ta haadstêd en liet him yn beide stêden kroane. Letter krige Londen lykwols de oerhân. Yn de Midsiuwen wie de stêd in wichtich sintrum foar de wolhannel. 

De romanskriuwer Jane Austen ferstoar yn Winchester op 18 july 1817 en is begroeven yn de katedraal.

## Pylgerpaad
De âlde Pilgrims Way set útein yn Winchester en rint nei Canterbury.

## Ekonomy
Der is wat lichte yndustry en de stêd jildt ek as sintrum foar de agraryske omjouwing.

## Keppeling om utens
*www.geograph.co.uk : foto's fan Winchester en omkriten
Tyrannosaurus

**Tyrannosaurus** is in skaai yn de famylje fan de Tyrannosauridae. It skaai omfiemet mar in pear soarten, mûglik sels mar ien soarte. de * Tyrannosaurus rex*, ornaris oantsjut mei allinnich de namme "Tyrannosaurus". (Yn it Ingelsk wurdt de soarte ek wol oantsjut as "T-rex", nei de gewoante om yn skaaibeskriuwings by de nammen fan de soarten de skaainamme ôf te koarten.) It is ien fan de skaaien yn it ûnderskift fan de Theropoda, en dêrmei yn it oerskift fan de Dinosaurussen. De Tyrannosaurus libbe fan 68 oant 65 miljoen jier lyn yn it lette Kryt yn Noard-Amearika.

## Beskriuwing
In folwoeksen Tyrannosaurus koe 13 meter lang en 5 meter heech wurde, mei in gewicht fan 4,5 oant 7 ton. Hy rûn op syn twa efterpoaten. Syn foarpoaten wienen like lang as de earms fan in mins mar elke foarpoat hie mar twa fingers. Dêrtroch hawwe de foarpoaten grif net folle doel hân foar manipulaasje. Lykas de measte soarten yn it ûnderskift fan de Theropoda wie er fleisiter. Yn de earste helte fan de 20e iuw tochten wittenskipslju dat de Tyrannosaurus, lykas oare dinosaurussoarten, kâldbloedich wie en dêrtroch frij traach west hawwe soenen. Sûnt is de wittenskip ta it ynsjoch kaam dat de dinosaurussen earder waarmbloedich west hawwe, en dan wie ek de Tyrannosaurus waarmbloedich. Oan de Universiteit fan Manchester ha se yn 2007 testen dien om te sjen hoe hurd in Tyrannosaurus rinne koe. Neffens de konklúzje fan dat ûndersyk koe de Tyrannosaurus net hurder as 29 km/o.
Walton Hall (West-Yorkshire)

**Walton Hall** is in steatik lânhûs yn it greefskip (*county*)  West-Yorkshire, Ingelân, by Wakefield.
It is boud yn de Palladianistyske-styl om 1767 hinne op in eilânsje yn in mar, op it plak dêr't yn de midsiuwen in kastiel mei in grêft rûnom stie. It wie it foarâlderlik hûs fan de naturalist en reizger Charles Waterton. Hy makke fan Walton Hall it earste natuerreservaat yn de wrâld. Waterton's soan, Edmund, ferkocht de bûtenpleats rilke gau nei de dea fan syn heit.

De Watertonsamling is no te sjen yn it Wakefield Museum.

Walton Hall is no in part fan it Waterton Park Hotel. Yn de jierren 40, 50 en de iere 60er jierren fan de 20e iuw wie it in kreamklinyk.

Der is útsteld om Walton Hall op de Wrâlderfgoedlist fan de UNESCO te setten. Sir David Attenborough hat der foar pleite: *Walton Hall is in uterst wichtich plak yn de skiednis fan natuerbehâld yn de wrâld. Der kin oanfierd wurde dat it it earste stik lân yn de moderne tiid is dat as natuerreservaat beskerme en ûnderholden is.*

## Sinnewizer

Der stiet in sinnewizer op it eilân oan de efterkant fan Walton Hall. Hy is makke troch George Boulby yn 1813 en is makke fan in eskdoarnhout mei koperen gnomonen. It is in mearsidige sinnewizer dy't de tiid oan jout yn de folgjende stêden oer de hiele wrâld: Amsterdam, Bazel, Boston, Demerara, Madras, Madrid, Meksiko-Stêd, Moskou, Peking, Filadelfia, Rome en Warsjau.

## Keppeling om utens
*  http://www.overtown.org.uk/index.html, Overtown Miscellany - Walton & Squire Waterton
Nikolaj Leskov

**Nikolaj Semjonovitsj Leskov** (Russysk: *Николай Семёнович Лесков*), (Orjol, 16 febrewaris 1831 - Sint-Petersburch, 5 maart 1895) wie in Russyske skriuwer en sjoernalist. Hy publisearre ek wol ûnder it pseudonym M. Stebnitski. In soad Russen beskôgje Leskov as 'de meast Russyske fan alle Russyske skriuwers'.

## Wichtichste wurk
* *De Betsjoende Swalker* (1873)
* *Lady Macbeth fan it Mtsensk Distrikt* (1865) (letter omfoarme ta de opera Lady Macbeth fan it distrikt Mtsensk),
* *It ferhaal fan de skilige Loftshandige út Toela en de Stielen Mich* (1881)
* *It Katedrale Folk*, roman (1872) 
* *Gora* (De berch) (1890)
* *Judol* (Wale fan triennen) (1892)

## Keppeling om utens
* Nikolai Leskov by Pegasos
* Alles fan Leskov yn 't Russysk
* Walter Benjamin oer Nikolaj Semjonovitsj Leskow
Leah Baird

**Leah Baird** (Chicago, Illinois,20 juny 1883 – Hollywood, 3 oktober, 1971) wie in Amerikaansk aktrise fan de stille film en *[[screenwriter]]*.

## Libben
Baird har filmkarriêre begûn 1910 yn *Jean and the Waif*, sy spile dêryn Jean, the Vitagraph Dog. Sy spile ferskate grutte rollen yn William F. Brady's films, tsjinoer Douglas Fairbanks. Yn de lette jierren 1910s spile sy yn 15 ôfleveringen fan de rige *Wolves of Kultur*. 

Baird waard letter screenwriter en droech by oan in stikmannich films mei fan Clara Bow yn in haadrol. Baird wie troud mei produsint Arthur F. Beck.

Leah Baird stoar op har 88e oan earmbloedigens yn har hûs yn Hollywood. Hja leit begroeven op it *Hollywood Forever Cemetery*.

## Filmografy (seleksje)

### As aktrise
* *[[All for a Girl (1912 film)|All for a Girl]]* (1912)
* *[[Ivanhoe (1913 U.S. film)|Ivanhoe]]* (1913)
* *[[Neptune's Daughter (1914 film)|Neptune's Daughter]]* (1914)
* *[[Lights of New York (1916 film)|Lights of New York]]* (1916)
* *Is Divorce a Failure?* (1923)
* *[[The Adventures of Mark Twain]]* (Uncredited, 1944)
* *[[Mildred Pierce (film)|Mildred Pierce]]* (Uncredited, 1945)
* *[[Around the World in Eighty Days (1956 film)|Around the World in Eighty Days]]* (Uncredited, 1956)

### As skriptskriuwer
* *The Dawning* (1912)
* *[[The Return of Boston Blackie]]* (1927)

### As produsint
* *Shadow of the Law* (1926)
Michail Bûlgakov

**Michail Afanasjevitsj Bûlgakov** (Russysk: Михаил Афанасьевич Булгаков, sekuere transliteraasje: Michaïl Afanas'jevič Bulgakov) (Kiev, 15 maaie 1891 - Moskou, 10 maart 1940) wie in Russysk skriuwer. Syn meast ferneamde wurk is de roman *De Master en Margarita*.

## Keppeling om utens
* Michail Bûlgakov
* www.bulgakov.ru, webside oer Bûlgakov en syn wurk
* Mikhail Bûlgakov
* Master en Margarita, webside mei wiidweidige ynformaasje oer de roman.
Iisklub De Kluners

Iisklub **De Kluners** is in ridersklub út Drachten. De feriening is oprjochte op 2 oktober 1967.  

## Keppeling om utens
*Webstee De Kluners
Piet Jongeling

**Pieter (Piet) Jongeling** (Broek ûnder Ikkerwâld, 31 maart 1909 – Amersfoart, 26 augustus 1985) wie in Nederlânsk sjoernalist, fersetsstrider, politikus en berneboekeskriuwer.

Under it pseudonym *Piet Prins* hat Jongeling mear as sechtich boeken op syn namme; hy skreau benammen foar de jongerein. It bekendst is de njoggendielige jeugdboekerige *"Snuf de hond"*

## Sjoernalistyk en ferset
Foar de Twadde Wrâldkriich wurke er op de kwekerij fan syn pake en letter as sjoernalist foar de *Nieuwe Provinciale Groninger Courant*. As sjoernalist brûkte er somtiden de skûlnammen P. van Akkerwoude, A. Mos en G. le Clerq. Op 1 febrewaris 1940 troude er mei Klaassina Heerema. Hja krigen fjouwer soannen - ien stoar jong - en seis dochters.

Yn de earste jierren fan de oarloch wie Jongeling warber yn it ferset, by de antirevolúsjonêre kadergroep. Dizze groep joech foarljochting oer aktuele fraachstikken. Fan april 1942 ôf siet er fêst, earst yn it konsintraasjekamp Amersfoort en letter yn it konsintraasjekamp Sachsenhausen. Yn 1945 makke er noch in saneamde deademars foar it optsjenjend Sovjet-leger mei. Yn 1945 koe er werom gean nei Grins en waard er haadredakteur van de *[[Nieuwe Provinciale Groninger Courant]]*. Nei skeel mei de direksje stapte er op en waard er haadredakteur fan *De Vrije Kerk*. Letter soe dit blêd fuortset wurde ûnder de namme *Gereformeerd Gezinsblad* en wer letter as *[[Nederlands Dagblad]]*.

## Polityk
Oant 1948 wie Jongeling lid fan de Anti Revolúsjonêre Partij (ARP), dêrnei fan it Grifformeard Polityk Ferbûn (GPV). Ut namme fan dy partij siet er 14 jier yn de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal, fan 1963 oant 1977. Dat hiele skoft wie er fraksjefoarsitter, wol wie it oant 1971 in ienmansfraksje.

As keamerlid wie Jongeling in pleiter fan de rjochten fan de Papûa's en de Molukkers. Ek wie er in trou oanhinger fan it Hûs fan Oranje, stie er oan op de eigen ferantwurdelikens fan it regear en de it parlemint en ferdigene er it besteansrjocht fan lytse politike partijen. Jongeling kearde him tsjin de kulturele revolúsje fan de jierren 1960-70 en wie in fûl bestrider fan de feroarjende opfettings oer seksualiteit en de wankjende legalisearring fan abortus provocatus. Yn de útlânske polityk wie er antikommunistysk, trou oan de NAFO en koe er begryp opbringe foar de apartheidspolityk yn Súd-Afrika.

Ofbyld:Jongeling, P. - SFA008007126.jpg|As adviseur fan de lytse partijen by de keninginne foar de kabinetsformaasje fan 1963
Ofbyld:Jongeling, P. - SFA008007127.jpg|By de keninginne ûnder de kabinetsformaasje fan 1972-73 nei de kabinetskrisis (desimber 1972)


## Bibliografy
* *Snuf* rige ( 9 )
* *Daan en Sietze* rige ( 3 )
* *Wambo* rige ( 3 )
* *Het gouden sieraad*
* *Anak de jonge eskimo*
* *Joesoef vindt een grote schat*
* *Jeroen en Joost*
* *In nacht en stormgebruis* (nije ferzje diel I)
* *Holland onder het hakenkruis* (nije ferzje diel II Omnibus)
* *Wapens in de winternacht*

## Literatuer
* H. Veenhof, *Zonder twijfel. Pieter Jongeling (1909-1985). Journalist, politicus en Prins* (Barneveld 2009). 

## Keppeling om utens
*Biografisch Woordenboek van Nederland - biografy
Gasselterboerveenschemond

**Gasselterboerveenschemond** is in buorskip yn de provinsje Drinte (Nederlân). De buorskip falt ûnder de gemeente Aa en Hunze. Hy hie op 1 jannewaris 2004, 40 ynwenners. Gasselterboerveenschemond is de langste oaninoarskreaune plaknamme fan Nederlân en hat ien letterteken mear as Gasselternijveenschemond, dat inkelde kilometers fan Gasselterboerveenschemond leit.

## Sjoch ek
* Llanfair PG
* Ie

## Keppeling om utens
*Skiednis fan Gasselterboerveenschemond
Magnesium

**Magnesium** is in gemysk elemint mei symboal **Mg** en atoomnûmer 12. It is in sulverwyt ierdalkalimetaal.

## Untdekking

Magnesium wie al lange tiid ferneamd yn magnesiumokside-foarm. Yn 1755 wie it earst erkent as in nij elemint troch de wittenskipper Joseph Black. Oant 1755 wie it altyd fertize mei ûndwêste kalk. Doe yn 1803 yn Moldavië in grutte ôfsetting fan natuerlik magnesiumkarbonaat ûntdutsen wie, wie dit troch C. F. Ludwig earst "talcum carbonatum" neamd. De namme magnesyt wie it earst brûkt yn 1808 troch L. G. Karsten. Yn itselde jier wie troch Humphry Davy ûntdutsen dat magnesiumokside it okside wie fan in noch frjemd elemint. Antoine Bussy slagge er yn 1828 of 1831 yn om in suvere mannichte magnesium te meitsje. It elemint is neamd nei it distrikt *[[Magnesia]]* yn Thessalje yn Grikelân.

Magnesium komt yn Barradiel yn in laach fan 20-25 meter foar. Nei de ûntdekking en de proefûntginning liken de omstannichheden yn 1971 en 1972 geunstich foar winning op grutte skaal. Natoerbeskermingsorganisaasjes kamen hjirtsjin yn it ferwar, wylst it gemeentebestjoer fan Barradiel dêrtsjin wie en om de ekstra wurkgelegenheid dy't de winning opleverje soe dizze yn berie hâlde. De maatskippij dy't de konsesje yn it gebiet hie (Shell) besluet doe earst fan winning ôf te sjen.
Llanfair PG

**Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch** (koarte foarm **Llanfairpwllgwyngyll**), ek wol **Llanfair Pwllgwyngyll** en gewoanlik bekend as **Llanfair PG** of **Llanfairpwll**, is in doarp op it eilân Anglesey yn Wales. It doarp is fral bekend fanwege syn lange namme, de langste plaknamme fan Jeropa en ien fan de langsten yn de wrâld.

De namme is lykwols gjin orizjineel ''Welsh'', mar keunstmjittich. It doarp woe it stasjon mei de langste namme yn it Feriene Keninkryk hawwe, om 1860 hinne, om sa mear omtinken te krijen. In foarbyld fan in soarte fan iere publisiteits-stunt.

Yn 2001 hie it plak 3.040 ynwenners. Toeristen litte harren foar it nammeboerd fan it stasjon op de foto sette en litte harren paspoart dêr stimpelje.

## Sjoch ek
* Ie (Dongeradiel)
* Gasselterboerveenschermond

## Keppeling om utens
* [Webstee, yn it 2002 '' [Guinness Book of Records]'' as de langste Ynternet domeinnamme] yn de wrâld.
* [BBC Artikel by [H2G2]]
* Flickr photos
* fotos fan Llanfair PG en omkriten op geograph
Grûn

**Grûn** is in mingsel fan ferware materiaal, floeistoffen en gassen dat oan it ierdoerflak of (flak) dêrûnder sit. It net ferware fêste materiaal wurdt rots neamd.

## Ferwaarjen
It ferwaarjen is in gefolch fan ynwurking fan froast en teiwaar, ynwurking fan de sinne, rein en wyn op de rots, wat úteinlik ta breuk yn it rotsstiente liedt. De rotsblokken komme hjirtroch los, en rôlje nei ûnderen ta, wêrby't lytse dielen meifierd wurde troch rivieren, rjochting de rivierdelta. Troch fierdere slitaazje ûntsteane hieltiten lytsere dielen, efter inoar grint, sân en op it lêste slib.

Fean dêrfoaroer ûntstiet troch it ôfstjerren en rotsjen fan planten.

## Bestândielen fan grûn
Grûn bestiet neist wetter en lucht út de folgjende fêste stoffen:
* gryn
* organyske stof
* karbonaten
* sân
* silt
* lutum

Grûnsoarten wurde bepaald troch in bepaalde mjuks fan bestândielen.

## Ierde
De algemiene beneaming foar gearhingjende grûn is *ierde*. Ierde wie ek ien fan de fjouwer klassike eleminten.

## Sjoch ek
* grûnwurk
* boaiem (ierde)

## Literatuer
* , 2002. *Grondstoffen en delfstoffen bij naam*. Publicatiereeks grondstoffen 2002/21, Dienst Weg- en Waterbouwkunde, Delft & TNO-NITG, 96 pp. ISBN 90-369-5509-2.