open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egeyske See

De **Egeyske See** is de namme fan in part fan de Middellânske See dat tusken Grikelân en Turkije leit. Der lizze in soad eilannen yn de Egeyske See. Fierwei de measte eilannen hearre by Grikelân, mar guon binne ek fan Turkije. Yn it noardeasten foarmje de Turkske Dardanellen de grins, yn it noardwesten is dat it Grykske skiereilân Kalkidike, yn it westen de Grykske eilân Euboea en it fêste lân fan Grikelân, yn it easten it Turkske fêstelân en yn it suden de Grykske eilân Kreta.

It súdlike part fan 'e Egeyske See hjit de Kretinzyske See, it súdeastlike part is de Ikaryske See, it súdwestlike part is de Myrtoaanske See, it noardwestlike part is de Termayske Golf (de bocht foar Tessaloniki) en it aldernoardlikste part hjit de Trasyske See. 

De eilannen yn de Egeyske See binne tige populêr by minsken dy’t foar harren wille fan eilân nei eilân reizgje. Faak steane by de haven fan in eilân minsken te wachtsjen op de fearboaten, om de toeristen keamers oan de bieden foar in oernachting. 

Fierders wurdt der ek fearn tusken de Grykske eilannen en it Grykske en Turkske fêstelân.

## Etymology
Der binne yn de âldheid ferskate ferklearrings bekend foar de namme Egeysk. Der wurdt sein dat de namme in ferwizing is nei de stêd Aegae, in oare ferklearring komt fan *Aegea*, keninginne fan de Amazônen dy’t yn de see ferdronk ek in ferklearring foar de namme kin wêze *Aigaion*, de “seegeit, in oare namme foar Briareus, ien fan de Hekatoncheiren.

De see kin sinne namme ek krigen ha fan de sêge fan Aigeus, de heit fan Thèseus. Dy stoarte him, doe’t hy tocht dat er te witten kaam wie dat syn soan dea wie, yn dizze see.

In oare mooglike ferklearring is in ôflieding fan it Grykske wurd *αἶγες* – aiges – weagen, de weagjende see.

Yn it Bulgaarsk wurdt de see ek wel de *Wite See* (Бяло море) neamd, as tsjinstelling tsjinoer de Swarte See. Dy oantsjutting is ôflaad fan it Turkske Ak Denis (*Wite See*) en Kara Deniz (*Swarte See*), wat werom giet op in âld Turksk gebrûk om de wurden *wit* en *swart* foar súd en noard te brûken.

## Geografy
De Egeyske See hat in grutte fan likernôch 214.000 kante kilometer, de see is sa’n 610 kilometer lang en 300 kilometer breed. De maksimum djipte fan de see is 3.543 meter, krekt eastlik fan Kreta. De sammelnamme foar de eilannen yn de see is de term Egeyske eilannen, se wurde yn sân groepen ferdield:

# Noardeastlike Egeyske Eilannen
# Euboea
# Noardlike Sporaden
# Kykladen
# Saroanyske Eilannen
# Dodekanesos
# Kreta
Barentssee

De **Barentssee** (Noarsk: *Barentshavet*, Russysk: *Баренцево море*)  is in part fan de Arktyske Oseaan, it leit noardlik fan Ruslân en Noarwegen. Beide lannen binne it net iens oer de lokaasje fan de seegrins. De Barentssee hat in djipte fan trochstrings 230 meter, it djipste plak leit op 600 meter.

De see wurdt omfieme troch Spitsbergen yn it noardwesten, de eilannen Franz Joseflân en Nova Sembla yn it noardeasten en easten, Ruslân yn it súdeasten en Noarwegen yn it súdwesten.

Yn de Midsiuwen waard de see wol de **Moerman See** neamd, de hjoeddeiske namme komt fan de Nederlânske seefarder Willem Barents. Barents wie lieder fan in iere ekspedysje nei it fiere noarden, oan de ein fan de 16e iuw.

De earste folsleine hichtekaart fan de boaiem fan de see waard publisearre yn 1933 troch seegeologe Maria Klenova.

Under de Barentssee lizze grutte mannichten fossile brânstoffen. Fan de jierren '70 fan de 20e iuw ôf is begûn mei de eksplotaasje dêrfan, sawol de Noaren as de Russen hawwe grutte ierdoaljefynsten dien yn de see. It earste oaljefjild dat no iepensteld wurdt is it Noarske Snøhvit. It Sjtokmanfjild yn de Russyske sektor is lykwols it grutste oaljefjild dat oant no ta fûn is.

Yn de Barentssee sonk op 12 augustus 2000 de atoomûnderseeër *Koersk* nei de boaiem. Alle 118 minsken dy't oan board wienen kamen om it libben.

Troch de relatyf hege wettertemperatuer is de biomassaproduksje dúdlik heger as yn oare seeën op fergelykbere geografyske breedten. Yn de maitiid begjint de algenbloei mei de produksje fan fytoplankton, dêrop folget de soöplankton, dy’t op syn beurt wer ûnderdiel útmakket fan it dieet fan fisken, seefûgels en seesûchbisten.  

## Geografy
It súdlike part fan de Barentssee, de havens fan Moermansk (Ruslân) en Vardø (Noarwegen) meirekkene, bliuwe it heule jier troch iisfrij troch de Noard-Atlantyske wetterstream. Yn septimber is de heule Barentssee eins hielendal iisfrij. Oant de Winterkriich hie ek Finlân lân oan de Barentssee, de haven fan Petsamo oan de see wie doe de ienichste haven fan it lân dy’t it heule jier troch iisfrij wie.

Der binne trije grutte wettersoarten yn de Barentssee: waarm, sâlt Atlantysk wetter (temperatuer >3&nbsp;°C, saliniteit >35) fan de Noard-Atlantyske wetterstream, kâld Arktysk wetter (temperatuer 3&nbsp;°C, saliniteit <34,7). Tusken it wetter fan de Atlantyske Oseaan en it wetter fan de Noardpoal ûntstiet in front, it Poalfront.

### Eilannen en eilannegroepen
Yn de Barentssee lizze de neikommende eilannen en eilannegroepen:

* Bercha (Ruslân)
* Beare-eilân (Noarwegen)
* Charlov (Ruslân)
* Dolgi (Ruslân)
* Gorbovy (Ruslân)
* Kildin (Ruslân)
* Kolgoejev (Ruslân)
* Mezjdoesjarski (Nova Zembla, Ruslân)
* Morzjovets (Ruslân)
* Pankratjev (Ruslân)
* Pinjegin en Kazimov-eilannen (Ruslân)
* Spitsbergen (Noarwegen):
** Barentseilân
** Edgeøya
** Hopen
** Kongsøya
* Vajgatsj (Ruslân)
Arktyske Kaap

De **Arktyske Kaap** (Russysk: *Мыс Арктический*; *Mys Arktitsjeski*), yn it stalinistyske tiidrek Kaap Molotov (*Мыс Молотова*; *Mys Molotova*) neamd, is it noardeastlikste punt fan it eilân Komsomolets, dat it noardlikste eilân is fan de Russyske eilannegroep Noardlân (*Severnaja Zemlja*) yn de Noardlike Iissee. It leit op 990,7 kilometer fan de Noardpoal en wurdt bytiden as startpunt brûkt foar de ekspedysjes dêrhinne.

Alhoewol’t de Arktyske Kaap yn it fiere noarden fan Ruslân leit, is it net it noardlike punt fan it lân. Dat is Kaap Fligely op Rudolfeilân yn de arsjipel Franz Joseflân. It noardlike punt fan it Eurasjatyske fêstelân is Kaap Tsjeljoeskin op it Taymyr Skiereilân. Wol foarmet de Arktyske Kaap it noardlikste puntsje fan heul Aazje.

De kaap foarmet de grins tusken de Karasee yn it westen en de Laptevsee yn it easten. Foar de Karasee jild dat dit it noardeastlike einpunt foarmet fan in tinkbyldige eastlike line fan Kaap Kohlsaat (op it eilân Graham Bell fan Franz Joseflân) ôf, dy’t as it noardwestlikste punt fan de Karasee beskôge wurdt.
Nijsibearyske Eilannen

De **Nijsibearyske Eilannen** foarmje in arsjipel, benoarden de Eastsibearyske kust tusken de Laptevsee en de Eastsibearyske See. De eilanekloft leit benoarden fan Ruslâns grutste autonome republyk, Sacha (Jakoesje), dêr't it fan skieden wurdt troch de Strjitte fan Dmitri Laptev. 

Op de Nijsibearyske Eilannen is in soad ivoar yn de foarm fam Mammoettosken fûn. De foarrie hat him dêr oer in perioade fan sa'n 200.000 jier opheape.

De Nijsiberyske Eilannen wurde ferdield yn:
* Anzjoe-eilannen (noarden)
* Ljachovski-eilannen (suden)
* De Long-eilannen (easten)
De arsjipel bestiet út fjouwer grutte eilannen fan mear as 10.000 km² en in protte lytsere yn de omkriten. De Anzjoe-eilannen wurde fan de Ljachovski-eilannen skieden troch de Strjitte fan Sannikov.

It grutste part fan de eilannen is leechlân, it bestiet út los sedimint. Harren heechste punt is de hichte Malakatyn-Tas op Kotelni mei 374 m. It westlik diel is fan kalkstien en laai. Der hearsket in iisklimaat, mei njoggen moannen fan it jier snie. Trochsneed jannewaristemperatuer: -30&nbsp;°C, trochsneed julytemperatuer: 3&nbsp;°C oant 19&nbsp;°C ôfhinklik fan de presize lizzing. Delfal: 132 mm it jier. 

It earste nijs oer it bestean fan de eilannen kaam fan Kozak Jakov Permjakov oan it begjin fan de 18e iuw. Syn ekspedysje berikte de Ljachovski-eilannen yn 1712. Begjin 19e iuw waarden de eilannen fierder yn kaart brocht troch Jakov Sannikov, Matvej Gedensjtrom en oaren (Pjotr Anjou). 

## Referinsje
Kanadeeske Arktyske Eilannen

De **Kanadeeske Arktyske Eilannen** (Ingelsk: *Canadian Arctic Archipelago*, Frânsk: *Archipel arctique canadien*) fan Kanada binne in part fan de Northwest Territories, en Nunavut. De Keninginne Elizabetheilannen is de grutste eilannegroep yn de arsjipel.

Ellesmere, Victoria en Baffinlân binne trije fan de grutste eilannen yn de wrâld.

De eilannen hawwe in poalklimaat en útsein de bergige gebieten bestiet de fegetaasje út toendrabegroeiïng. De measte eilannen binne ûnbewenne; de befolkingstichtens is tige leech en men wennet tige ferspraat. De measte Inuit delsettings lizze oan de kusten fan súdlike eilannen.

*&nbsp;NT = Northwest Territories, NU = Nunavut
Abraham Storck

**Abraham Storck** (doopt Amsterdam, 17 april 1644 – begroeven dêre, 8 april 1708) wie in Nederlânsk skilder en graveur dy't falt ûnder de Hollânske skoalle.

Hy wie de jongste soan fan de faaks út Dútslân wei kommende skilder Johannes Sturckenburgh (1603-nei 1663) en de jongste broer fan Johannes Storck (1629/1630-1673) en Jacobus Storck (1641-nei 1692). Yn 't earstoan wie er by syn heit yn it atelier. Syn earste ûndertekene wurk soe lykwols al fan 1666 datearje. Nei it ferstjerren fan syn âldste broer, yn 1673, fêstige er him as selsstannich skilder yn Amsterdam.

Fan Storck binne ûnder oaren bekend: allegoryen, stedsgesichten, marines en lânskippen.

## Keppeling om utens
* Biografy fan A. Storck, National Maritime Museum Greenwich
Thomas Cawton

**Thomas Cawton**, de âldere (1605-1659) wie in Ingelske geastlike mei presbyteriaanske en royalistyske ynsichten. Nei it útkommen fan it komplot fan Christopher Love, flechte er nei Nederlân.

## Libben

Hy waard yn 1605 berne yn Rainham yn Norfolk (Ingelân). Troch Sir Roger Townshend waard er nei it Queens College yn Cambridge stjoerd. Nei't er 7 jier yn Cambridge], studearre er yn it hûs fan Herbert Palmer, predikant fan Ashwell. teology. Hjirnei wie er fjower jier lang hûskapelaan foar Sir William Airmine fan Orton, en yn 1637 waard er fan Sir Roger Townshend yn de predikantsplak fan Wivenhoe yn Esseks, dêr't er syn gemienteleden oantrúnde om gjin fisk op snein te ferkeapje.

Hy troude mei Elizabeth, de dochter fan William Jenkin, in predikant fan Sudbury yn Suffolk, en suster fan William Jenkin, dy't yn 1663 ôfset waard. Sân jier letter waard er predikant fan de St Bartholomew-by-the-Exchange yn Londen. Hy die mei oan de ferklearring fan de predikanten fan Londen tsjin útfiering fan it fûnnis fan kening Karel en hâlde op 25 febrewaris 1649 in preek yn oanwêzigens fan de boargemaster en rie, dêr't er in gebet die foar de keninklike femylje en Karel II. Hy waard foar de Ingelske Steatsrie brocht en om't er net wêrroppe woe, waard er nei de Finzenis yn it Poartegebou stjoerd. Op 14 augustus 1649 waard er mei oare finzenen frijlitten as tankbewiis foar de oerwinning fan Michael Jones yn de slach fan Rathmines. Hy waard mei syn sweager William Jenkin der foar oansjoen yn it komplot fan Christopher Love, dy't derfoar eksekutearre waard op 22 augustus 1651, te sitten en flechtte nei Hollân, dêr't er as pastor fan de Ingelske tsjerke yn Rotterdam keazen waard.

Dêr kaam er yn de kunde mei gelearden en sette him bot yn op foar de *Lexicon Heptaglotton* fan Edmund Castell en de meartalige Bibel fan Brian Walton. Yn 1658 krige er in brief fan Karel II, dêr't dy him yn frege oan him by de Nederlânske predikanten te ferdigenjen. Cawton stoar op 7 augustus 1659 yn Rotterdam. Syn soan Thomas Cawton de jonger waard bekind as in orientalilst.
Moermansk

**Moermansk** (Russysk: Мурманск) is in stêd oan de Moermankust fan de Barentssee yn it noardwesten fan de Russyske Federaasje. Moermansk is de haadstêd fan de bestjoerlike regio, de oblast Moermansk.

Moermansk hat 279.064 (2022) ynwenners en is de grutste stêd boppe de poalsirkel. Moermansk leit op it Kola-skiereilân en is in wichtige marinebasis. Dit komt omdat de haven it hiele jier troch frij fan iis bliuwt troch de waarme(re) Golfstream.
 
## Keppelings om utens

* Atomyske iisbrekkersfloat
* Satellytfoto fan Moermansk by Google Maps
* British North Russian Expeditionary Force 1918–1919 (based at Murmansk)
Pjotr Anjou

**Pjotr Fjodorovitsj Anjou** (15 febrewaris 1796 - 12 oktober 1869) wie in Russyske Arktysk ûntdekkingsreizger en admiraal.
 
As luitenant waard er hjitten om de kust fan Sibearje te ferkennen en te beskriuwen (1820). Hy en syn assistinten (P.Ilyin, Ilja Berezjnitsj, en A.Figoerin) beskreaunen de kustline en de eilannen tusken de mûning fan de rivieren Olenek en Indigirka en makken in kaart fan de Nij Sibearyske Eilannen. 
 
Yn 1825-1826 wie Anjou belutsen by de beskriuwing fan de noardkust fan de Kaspyske See en de noardeastkust fan it Aralmar. Hy ûnderskiede him as luitenant op it slachskip 'Gangoet' yn de Slach fan Navarino. 

Letter wie er hjir en dêr kommandant en tsjinne ek by administrative- en wittenskiplike ûnderdielen fan de Russyske Admiraliteit. Ien fan de eilannegroepen yn de Nij Sibearyske Eilannen hat syn namme krigen (de Anjou-eilannen).
Henry Kellett

**Sir Henry Kellett** (2 novimber 1806 - 1 maart 1875) wie in Britsk marineoffisier en ûntdekkingsreizger.

Kellett gie by de Britske marine yn 1822. Hy brocht fiif jier troch yn West-Ynje en tsjinne dêrnei op ferkenningsskippen ûnder William Fitzwilliam Owen yn Afrika en as twadde offisier op HMS *Sulphur* ûnder Edward Belcher yn East-Ynje en yn de Opium Kriich mei Sina (1840–41).

Yn 1845 waard er beneamd as kaptein fan it ûndersyksskip HMS *Herald*; krige yn 1848 opdracht om mei te dwaan oan it sykjen nei Sir John Franklin (yn de Kanadeeske Arktyske eilannen). Op dy reis fear er troch de Bering Strjitte, stiek de Tsjûktsjensee oer en ûntduts doe Herald Eilân. Kellett lâne op dat eilân en neamde it nei syn skip. Hy hat doe ek it Wrangel-eilân oan de westlike kym lizzen sjoen. Yn 1852 wie Kellett befelfierder fan HMS *Resolute* (1850) en kaam doe Robert McClure te help, waans skip *Investigator* fêst siet yn it iis fan de Arktyk.

Kellett waard skout-by-nacht yn 1854 en besette dêrnei kommandoposten yn West-Ynje en Sina.

## Keppeling om utens
* Biografy yn de ''Dictionary of Canadian Biography Online''
* ''Kellets' Storehouse''- A Prince of Wales Northern Heritage Centre Online Exhibit

## Referinsje
* *Dit artikel is basearre op in oersetting fan it artikel [[:fr:Henry Kellett|Henry Kellett]] fan de Frânske Wikipedy op 13 desimber 2006.*
Gunnbjørn Ulfsson

**Gunnbjørn Ulfsson** (Yslânske stavering: **Gunnbjörn Úlfsson**), ek wol **Gunnbjörn Ulf-Krakuson**, wie de earste Jeropeaan dy’t Noard-Amearika sjoen hat.

Ulfsson wie fan koers rekke doe’t hy ûnderweis wie fan Noarwegen nei Yslân. Hy en syn manskippen seagen eilannen deunby Grienlân. Ulfsson kaam net oan lân. Grienlân, fysyk en kultureel part fan Noard-Amearika, wurdt skaat fan Ellesmere troch in smelle seestrjitte, dat de ûntdekking fan Ulfsson hat it earste kontakt tusken Jeropa en Noard-Amearika west. De krekte datum fan it barren is net fêstlein yn de sêgen. Ferskate boarnen neame datums fan 876 oant 932, mar dit moatte allegear rûzings wêze; Mar de iere 10e iuw is nei alle gedachten it meast wierskynlik. It earste besykjen om op Ulfsson syn lân oan lân te gean, waard dien troch Snaebjörn Galti om 978 hinne, folge troch syn soan Erik de Reade, dy’t ek it fêstelân fan Grienlân ferkende, en al gau delsettings begjinne soe. Beide manne moattte op beskriuwings fan Ulfsson fart hawwe. De heechste berch fan Grienlân, 3.694 meter heech hat de namme fan Ulfsson krigen om him te earen, de Gunnbjørn Fjeld.
Kaap

In **kaap** is in yn in see of in mar útstekkend lânpart, it uterste punt fan in berchtme. Inkele fan de measte ferneamde kapen binne Kaap de Goeie Hope en Kaap Hoarn.

Kapen hawwe oer it algemien ynfloed op streamingen yn it omfiemjende wetter, en de rûning fan guon kapen kin foar skippen tige gefaarlik wêze.

## List fan kapen
*Cap Blanc-Nez
*Cap Gris-Nez
*Cap Fréhel
*Kaap Agulhas, Súd-Afrika
*Kaap Arkona (Rügen, Dútslân)
*Kaap Baba (West-Anatoaljë, Turkije)
*Kaap Bon (Tuneezje)
*Cape Canaveral (Florida, Feriene Steaten)
*Kaap Catoche (Quintana Roo, Meksiko)
*Kaap Comorin (Yndia)
*Kaap Dezjnjov (Tsjoekotka, Ruslân)
*Kaap Farwol, Grienlân 
*Kaap Finisterre (Galysje, Spanje)
*Kaap de Goeie Hope (Súd-Afrika)
*Kaap Gracias a Dios (Hondûras en Nikaragûa)
*Kaap Hoarn (Fjoerlân, Sily)
*Land's End (Cornwall, Grut-Brittanje)
*Noardkaap (Noarwegen)
*Kaap Prince of Wales (Alaska, Feriene Steaten)
*Kaap Verde (Senegal)
*Cape Wrath (Skotlân)
*Kaap York (Austraaljë)

## Sjoch ek
* Kaap (beaken)
Allaert fan Everdingen

**Allaert fan Everdingen**, ek *Aldert Pieters fan Everdingen* neamd (doopt Alkmar, 18 juny 1617 - beïerdige Amsterdam, 8 novimber 1675), wie in Nederlânsk keunstskilder, bekend fan syn lânskippen, en grafikus (etser). Hy wie de broer fan de skilder Caesar Boetius fan Everdingen. 

## Libben
Fan Everdingen wie learling fan Roelant Savery yn Utert. Hy reizge yn 1640 nei Sweden en gong doe't er werom wie yn 1645 yn de lear by Pieter de Molijn yn Haarlim, dêr't er him ek nei wenjen sette. Yn 1657 ferhuze er nei Amsterdam.

## Wurk
Krektas Jacob fan Ruisdael wie Fan Everdingen bekend as skilder fan wetterfallen en behindige boskgesichten.

Yn Kopenhagen hingje fiif wetterfallen fan Fan Everdingen. Ien is datearre 1647, in oare 1649. In de Hermitaazje yn Sint Petersburch is in skilderij út 1647 en yn de Alte Pinakothek yn München ien út 1656.


Ofbyld:Allart van Everdingen - De geschutgieterij Julita Bruk van de familie Trip.jpg|De geskutjitterij Julita Bruk fan de famylje Trip
File:Allaert van Everdingen - Scandinavian Landscape - WGA7562.jpg|Skandinavysk lânskip, 1647
Ofbyld:Allart van Everdingen - Forest Scene with Water-Mill.jpg|Bosk mei wettermûne'', 1650
File:Allaert van Everdingen - Scandinavian Wooded Landscape - WGA7560.jpg|Skandinavysk bosklânskip
Somerset

**Somerset** (histoarysk ek: *Somersetshire*) is in greefskip yn it súdwesten fan Ingelân, mei as haadstêd Taunton. It leit oan it Kanaal fan Bristol, en grinzet oan de greefskippen Devon en Dorset yn it suden; Wiltshire yn it easten; en Bristol en Gloucestershire yn it noarden. Somerset bestiet benammen út lanlik gebiet mei gloaiende hichten. It bestiet teminsten fan 'e iere 10e iuw ôf, en mooglik noch langer.

## Etymology
De namme Somerset komt út it Aldingelsk en is ôflaat fan it wurd *Sumortūnsǣte*, dat betsjut "simmerbuorkerij", in pleats dy't winterdeis net bewenne waard.

## Wichtichste delsettings

Bath en Wells binne de ienichste plakken yn Somerset mei stedsrjochten. Foardat Taunton de haadstêd fan it greefskip waard, wie dit Somerton. De nammen fan de measte delsettings binne fan oarsprong Angelsaksysk.

## Trekpleisters
* Cheddar Gorge
* Glastonbury Abbey
* Glastonbury Tor
* Mendip Hills
Epworth

**Epworth** is in lytse stêd yn de Isle of Axholme yn Lincolnshire, distrikt Noard-Lincolnshire, yn Ingelân. Omdat it it berteplak is fan John Wesley en Charles Wesley, binne de ferskate organisaasje dy't assosjearre binne mei it Metoadisme neamd nei dit plak. De heit fan de bruorren Wesley wie Samuel Wesley, dy't hjir fan 1695 oant 1735 rektor wie.

## Keppelings om utens
*''The Parishes of the Isle of Axholme: Epworth''
*''Epworth Show''
*Ynformaasjeside oer Epworth
The Wounded Tone

**The Wounded Tone** is in band út de Sweden, oprjochte yn Stockholm yn 2009 troch G.J. Alexandrie.

## Band
De band bestiet út:
* gitarist: G.J. Alexandrie
* drummer: E.S. Alexandrie

## Diskografy
* *[[Mental Illness]]*
Cornelis de Man

**Cornelis de Man** (Delft, 1 july 1621 – dêre, 1 septimber 1706) wie in Nederlânsk keunstskilder dy't ta de Hollânske Skoalle hearde.

De Man wie warber yn Delft. Hy makke yn 1639 in skilderij fan it walfiskstasjon op Spitsbergen neffens in Deensk orzjineel. Hy bylde der allerhanne aspekten fan it libben yn it poalgebiet op ôf. Hy wie dêr sels lykwols noait west. Dit soarte gearstalde skilderijen, dy't ek wol atelierstikken neamd wurde, komme faak foar yn de 17e iuw.

## Galery

Ofbyld:Cornelis de Man - De traankokerij van de Amsterdamse kamer van de Noordse Compagnie op Smerenburg.jpg|*De traansiederij fan de Amsterdamske keamer fan de [[Noardske Kompanjy|Noordsche Compagnie]] op [[Smeerenburch|Smerenburg]]*. 1639. Amsterdam, Ryksmuseum Amsterdam
Ofbyld:The Chess Players Cornelis de Man.jpg|*De skaker*. Budapest
File:Interior of the Sint-Laurenskerk in Rotterdam by Cornelis de Man.jpg|*Ynterieur fan de Laurenstsjerke yn Rotterdam, 1664-1667
File:Man Group portrait.jpg|*Groep manlju''
Mona Lisa

De **Mona Lisa** is in wrâldferneamd oaljeferfskilderij fan Leonardo da Vinci. De technyk dy't er der by brûkt hat is oaljeferve op paneel (fan popelierehout). De ôfmjittingen binne 77 × 53 sm. Da Vinci hat it skilderij tusken 1503 en 1506 makke.

It skilderij is fral ferneamd wurden troch de glimk fan de Mona Lisa, dy't faak as 'mysterieus' omskreaun wurdt. Lykwols binne guons fan betinken dat de portrettearde hiel neutraal sjocht. Troch fergeliking fan dit skilderij mei oare skilderijen út it begjin fan de 16e iuw blykt hoe fier Da Vinci syn tiid foarút wie, fral troch it brûken fan syn sfumato-skildertechnyk. Wat ek opfalt is dat de linker hoarizon bot leger leit as de rjochter. Dat optysk middel hat er wierskynlik brûkt om de kontraposto-hâlding fan it model te beklamjen. 

Yn jannewaris 2008 makken ûndersikers fan de Universiteit fan Heidelberch bekend dat sy it bewiis fûn hienen dat it om Lisa del Giocondo giet. It bewiis hawwe sy fûn yn de oantekenings yn de kantline fan in âld boek, dy't twa jier earder al fûn waarden troch Dr. Armin Slechter. It boek wie oait eigendom fan Agostino Vespucci, in bekende fan Da Vinci dy't foar it stêdsbestjoer yn Firenze wurke.

De opdrachtjouwer hat it skilderij nei alle gedachten nea krigen; oant no ta is net dúdlik wat de reden dêrfoar is. Da Vinci naam it skilderij mei doe't er oan it hôf fan de Frânske kening Frans I oan 't wurk gie. 

Nei de dea fan Da Vinci yn 1519 is it skilderij wierskynlik beset fan de Frânske kening. It hinge yn de 16e iuw yn it kastiel fan Fontainebleau. Yn de rin fan de tiid hat it wurk hichte- en djiptepunten kend. It hong yn de sliepkeamer fan Napoleon Bonaparte, mar hat ek desennia op in stoffige souder lein. Sûnt de 18e iuw hat it Musée du Louvre yn Parys it skilderij op 'e noed.

Op 21 augustus 1911 waard de Mona Lisa op ljochskyndei stellen. Oaredeis ûntduts de skilder Louis Béroud de dieverij. De dieverij waard wrâldnijs. It ûndersyk rûn al gau dea. Earst twa jier letter waard de dief fûn. Vincenzo Peruggia, meiwurker fan it Louvre, hie him yn in biezemkast ferstoppe en wie tsjin slutingstiid mei it skilderij ûnder de earm it museum útrûn. Peruggia wie in Italjaansk patriot dy't fûn dat it skilderij yn in Italjaansk museum thús hearde. 
Neidat Peruggia it skilderij twa jier yn syn appartemint bewarre hie, waard er ûngeduldich en besocht it te ferkeapjen oan de direksje fan it Uffizi yn Florâns. Hy waard pakt en it skilderij makke in toernee troch Itaalje foardat it yn 1913 weromjûn waard oan it Louvre. Peruggia waard in Italjaanske held en brocht mar in pear moannen yn de finzenis troch. 

Yn 2004 waard bekend dat meiwurkers fan it Louvre yn noed sitte oer de steat dêr't it paneel har yn befynt. Dit paneel, fan popelierehout, lûkt krom. Om de reden dêrfan te efterheljen is yn april 2004 útein set mei in wittenskiplike stúdzje fan it skilderij. 

## Keppeling om utens
* Mona Lisa (mei moogliheid om yn te soemen)
Tsjûktsjensee

De **Tsjûktsjensee** (Russysk: Чукотское Море; *Tsjûkotskoje More*; Ingelsk: *Chukchen Sea*) is in see dy't ûnderdiel útmakket fan 'e gruttere Noardlike Iissee. Dit wetter leit noardeastlik fan it Russyske Tsjûkotka-skiereilân en noardwestlik fan 'e Amerikaanske steat Alaska. Yn it westen swettet de Tsjûktsjensee oan 'e Eastsibearyske See, en yn it easten oan 'e Beaufortsee. De Tsjûktsjensee is fia de Beringstrjitte ferbûn mei de Beringsee en de Grutte Oseaan. It grutte eilân Wrangel leit op 'e grins fan 'e Tsjûktsjensee en de Eastsibearyske See.

De Tsjûktsjensee is mar 4 moannen yn it jier befarber, en 56% fan 'e see is minder as 50 m djip. De see is ryk oan soöplankton, dat der hâlde grutte kloften walfisken en fisken ta, wêrfan't dy lêsten wer seehûnen oanlûke. Dizze bisten wurde tradisjoneel troch de lânseigen folken fan it gebiet, de Tsjûktsjen en de Inûyt, bejage.

De wichtichste haven oan 'e Tsjûktsjensee is Uelen. De iisbear komt ek foar op it pakiis fan dizze see; de populaasje dêr is ien fan 'e fiif genetysk fan elkoar te ûnderskieden Jeraziatyske populaasjes fan de iisbear.

It is de hjitting dat der in soad oalje en gas ûnder it kontinintaal plat fan 'e Tsjûktsjensee sit. Ferskate oaljemaatskippijen hawwe it each dêrop falle litten, mar de konsesjes binne noch net útjûn.

Bekende eilannen yn de Tsjûktsjensee binne:
* Wrangel
* Herald
* Koljûtsjin
Eastsibearyske See

De **Eastsibearyske See** (Russysk: Восточно-Сибирское море; *Vostótsjno-Sibírskoje Móre*) is in diel fan de Noardlike Iissee en hat in oerflak fan sa'n 913.000 km², dy't it grutste part fan 't jier beferzen is. De see leit tusken de Arktyske Kaap (op Komsomolets) yn it noardwesten, de Nijsibearyske Eilannen yn it westen, de Russyske dielgebieten Sacha yn it suden en it eilân Wrangel yn it easten. It grinzet oan de Laptevsee yn it westen en de Tsjûktsjensee yn it easten.

De see is frijwat ûndjip; 70% fan de see is net djipper as 50 meter en it djipste punt leit op 915 meter.

De wichtichste rivieren dy't ôfwetterje op de see binne de Chroma, Indigirka, Alazeja, Kolyma en Poetsjevejem. Yn de see lizze de Beareneilannen. It wichtichste havenplak is Pevek yn Tsjoekotka.

De súdlike kust bestiet yn Jakoetje út de leechlân (Jano-Indigirkaleechflakte en Kolymaleechflakte). Nei de Kolymarivier begjint in wat heuveleftich gebiet yn Tsjoekotka. De trochsnee luchttemperatueren wikselje fan 0&nbsp;°C oant 2&nbsp;°C (4&nbsp;°C yn it súdlik part) yn de simmer en dale oant -30&nbsp;°C yn de winter.

It gebiet waard ferkend troch Russyske seefarders yn de 17e iuw, dy't fan riviermûning nei riviermûning farden yn harren kotsjen. Yn 1648 besilen Semjon Dezjnjov en Fedot Aleksejev de kust fan de rivier de Kolyma ôf oant de rivier de Anadyr en de Beringstrjitte. Letter waarden de eilannen en de Sibearyske kust troch de ekspedysjes fan 1735-1742, 1820-1824, 1822, 1909 en 1911-1914 yn kaart brocht.
Beare-eilannen

De **Beare-eilannen** (Russysk: медвежьи острова *Medvezji Eilannen *) is in groep fan seis Russyske eilannen foar de noardkust fan Jakoetje yn de East-Sibearyske See foar de mûning fan de rivier de Kolyma.

Dizze eilanden binne *Krestovski* (grutste nei oerflakte), *Leontjev*, *Tsjetyrjochstolbov* ("Fjouwer kolommen"), *Poesjkareva*, *Lysova* en *Andrejev*. It oerflak fan de eilannen berint sa'n 60 km². De stiennige eilannen binne begroeid mei arktyske-, op guon plakken wat sompige toendra, binne oant 273 meter heech (trochsneed 40 oant 100 meter) en wurde net bewenne. Der hearsket in poalklimaat en der komme iisbearen foar. Simmers, yn it koarte skoft tiid dat it pakiis wykt, is der kommersjele fiskerij yn de wetters om de arsjipel.

## Skiednis
De earste Europeaan dy't oer it bestean fan de Medvezji Eilannen ferslach die, wie de Russyske ûntdekkingsreizger Jakov Permjakov yn 1710. Hy sile fan de Lena nei de Kolyma en seach doe in silhûet fan in ûnbekende groep eilannen oan de kym.

By Ferdinand Wrangel syn poalekspedysje fan 1820 oant 1824 nei de East-Sibearyske- en de Tsjoektsjensee, hat poalûndersiker Fjodor Matjoesjkin de arsjipel ferkend en yn kaart brocht.

Op 3 septimber 1878 fernijt Adolf Erik Nordenskiöld dat er tichteby de 'Beare-eilannen' wie mei syn stoomboat ''Vega''. Dat barde by de ekspedysje dy't it foar it earst yn de histoarje slagge de hiele Noardeast passaazje troch te farren.
Karasee

De **Karasee** of **Karyske See** (Russysk: Ка́рское мо́ре) is in part fan de Noardlike Iissee, leit benoarden Sibearje, en wurdt begrinzge troch de Karyske Poarte en de Noardlânarsjipel.

De see is sa'n 1450 kilometer lang en 970 kilometer breed. De trochsneed djipte is 110 meter. De Karasee wurdt fan farsk wetter foarsjoen troch de rivieren de Ob, de Jenisej, de Pjasina en de Taimyra. Dêrtroch is it sâltgehalte fan it seewetter wikseljend. De see is twa moanne fan it jier beferzen.

De wichtichste havens binne de Novy Port en Dikson, en de see hat wichtige fiskgrûnen. Der sitte mooglik oaljereserves of ierdgas yn de grûn, mar dit moat noch út fierder ûndersyk bliken dwaan.

## Nukleêre fersmoarging
It is net wis hoefolle nukleêre smoargens (meast kearnreaktors fan atoomûnderseeboaten) der troch de Russen yn de see smiten is, en hokker effekt dit hawwe sil op de floara en fauna. It Ynternasjonaal Atoom Enerzjy Buro hat yn de 90er jierren al wol fêststelle kind dat der doe noch net in protte nukleêrê stoffen frijkaam wienen. 

## Keppelings om utens

*International Atomic Energy Agency:Radiological Conditions of the Western Kara Sea
*Marine pollution in the Kara Sea
*Ecological assessment
*New York Times, 27 April 1993, "Russians Describe Extensive Dumping of Nuclear Waste"
Ayrton Senna

**Ayrton Senna Da Silva** (São Paulo, 21 maart 1960 - Bologna, 1 maaie 1994) wie in Brazyljaansk Formule 1-autokoereur. Wie wrâldkampioen yn 1988, 1990 en 1991.

Ayrton Senna begûn al mei hurdriden doe't er fjouwer jier wie, yn in kart.
Hy stoar nei in fataal ûngelok by de Grutte Priis fan San Marino yn 1994. Ayrton Senna waard beskôge as de bêste autoracer fan syn tiid, fergelykber mei Juan Manuel Fangio yn de jierren fyftich.

## Statistiken
* Aktive jierren: 1984 - 1994
* Grand Prix: 161
* Pole positions: 65
* Oerwinnings: 41
* WK punten: 614
* fluchste rûnten: 19

## Literatuer
*  - *Senna, de rechtervoet van God*. Baarn: De Fontein, 1994

## Keppeling om utens
* Offisjele webside Ayrton Senna
Michael Schumacher

**Michael Schumacher** (Hürth-Hermülheim, 3 jannewaris 1969), is in earder Dútsk Formule 1-koereur. Hy wie wrâldkampioen yn 1994, 1995, 2000, 2001, 2002, 2003 en 2004. Schumacher waard beskôge as de bêste autoracer fan syn tiid, fergelykber mei Juan Manuel Fangio yn de jierren fyftich en Ayrton Senna yn de iere jierren njoggentich. 

Op 25 novimber 2012 ried er syn lêste Grand Prix yn de Formule 1, de Grand Prix Formule 1 fan Brazylje 2012. 

Op 29 desimber 2013 hie Schumacher in slim sky-ûngemak yn Méribel yn de Frânske Alpen. Hy lei oant mids 2014 yn koma. Yn septimber 2014 waard thúsbrocht, dêr't er fierder ferplege wurdt. Hy is ferlamme, kin net prate en hat problemen mei syn ûnthâld.

## Statistiken (april 2010)
* Aktive jierren: 1991 - 2006, 2010 - 2012
* Grand Prix: 308 (306 starts)
* Pole positions: 68
* Oerwinnings: 91
* WK punten: 1566
* fluchste rûnten: 77

### Oersjoch Formule 1-karriêre
#### Formule 1-resultaten

#### Oerwinningen yn de Formule 1

## Keppeling om utens
* Webstee fan Michael Schumacher
*
The Mars Volta

**The Mars Volta** wie in rockband út de Feriene Steaten, oprjochte yn El Paso (Teksas) yn 2001 troch Omar Rodríguez López. Yn 2012 gie de band útinoar.

## Band
De band bestie út:
* sjonger: Cedric Bixler-Zavala
* gitarist: Omar Rodríguez López
* bassist: Juan Alderete
* drummer: Deantoni Parks, Marcel Rodríguez López

## Diskografy
* De-Loused in the Comatorium (2003)
* Frances the Mute (2005)
* Amputechture (2006)
* The Bedlam in Goliath (2008)
* Octahedron (2009)
* Noctourniquet (2012)
* The Mars Volta (2022)
* Que Dios Te Maldiga Mi Corazón (2023)
* Lucro Sucio; Los Ojos del Vacío (2025)
Vitus Bering

**Vitus Jonassen Bering** (Horsens (Jutlân), augustus 1681 – Awatsja (Beringeilân), 8 desimber 1741) wie in Deenske ûntdekkingsreizger, dy't yn Russyske tsjinst de Beringstrjitte en Alaska ûntduts.

Bering waard berne yn Horsens, yn Jutlân, mar kaam yn tsjinst fan de Nederlânske marine. Doe't Peter de Grutte yn 1704 de Russyske marine stichte, stapte er oer nei Ruslân, befarde de Swarte See en de See fan Azov en makke him yn de Grutte Noardske Oarloch fertsjinstlik yn de striid tsjin Sweden yn de Eastsee.

Syn namme libbet troch yn de Beringstrjitte, de Beringsee, it Beringeilân (Bering stoar dêr oan skuorbot), de Beringgletsjer, de Vitusmar en de Beringlânbrêge, allegear plakken dy't er besocht hat op syn Earste- en Twadde Kamtsjatka-ekspedysje.

## Keppelingen om utens
*  Horsens Museum Vitus Bering
*  World Digital Library Kaart fan eastlik Ruslân fan Vitus Bering
Kâldepoal

De **kâldepoalen** binne de plakken op it Noardlik- en Súdlik healrûn dêr't de leechste temperatuer fan de wrâld metten waard. 

Op it súdlik healrûn is de lokaasje it dúdlikste: net sa fier fan it Russyske Antarktyske Vostokstasjon waard op 21 july 1983 in temperatuer fan -89,2° C metten. Dat is de leechste temperatuer ea op Ierde metten, ûnder natuerlike omstannichheden.

Op it Noardlik healrûn binne mear as ien lokaasje dêr't fan sein is dat dêr de leechste temperatuer metten is: Verchojansk en Ojmjakon, twa stêden yn de Russyske republyk Sacha. Op 15 jannewaris 1885 waard yn Verchojansk troch wittenskipper Alexander von Bunge in temperatuer fan -67,1°C registrearre; en yn febrewaris 1892 waard in noch legere temperatuer fan -69,8°C waarnaam. Yn it ferslach fan de waarnimmer waard lykwols in mjitflater konstatearre fan 2°C. Dy mjitfout waard korrigearre, dat no wurdt -67,8°C oanhâlden as de leechste temperatuer dy't ea yn Verchojansk metten is, 0,1 graad leger as. It temperatuersferskil tusken winter en simmer is op mar in pear plakken grutter as yn Verchojansk. It kin oprinne ta mear as 100°C ferskil, want it waarmterekord is dêr 37,3°C.

## Keppelings om utens
*Libje yn Antartika
*It libben by de Kâldepoal
Hunebêdsintrum

It **Hunebêdsintrum** (Nederlânsk: *Hunebedcentrum*) is sûnt 1959 in museum yn it Drintske doarp Borger, tichteby it grutste hunebêd fan Nederlân. It museum ferhellet fan de hunebedbouwers. It terrein fan it Hunebêdsintrum hat in rekonstruksje fan in hûs út de stientiid en in nôtspiker. 

Op 27 maaie 2005 waard it nagelnije Hunebêdsintrum troch Prinsesse Margriet offisjeel iepene. It sketsûntwerp fan it gebou waard makke tocht de ferneamde arsjitekt Aldo van Eyck. Hy ferstoar 1999, dat hy koe syn wurk net ôfmeitsje. Syn widdofrou Hannie van Eyck-van Roojen hat, tegearre mei arsjitekt Abel Blom, it oarspronklike ûntwerp realisearre.

De bou en ynrjochting fan it museum is troch in ploech archeologen, *designer*s en museumdeskundigen gearstald. Sa is under oaren yn it auditorium de gletsjer-reis fan in hûnebedstien, fan de bergen yn Skandinaavje nei it grutte hunebêd yn Borger, in byld en lûd te sjen. Fierder is yn it museum in detaillearre rekonstruksje fan it hunebêd D26 opboud, mei de komplete, yn 1970 troch archeolooch dr. Jan Albert Bakker opgroeven, ynventaris út de Trachterbekerkultuer.

Neist de fêste kolleksje biedt it Hunebêdsintrum tydlike eksposysjes fan bysûndere nasjonale en ynternasjonale aspekten fan de prehistoarje. 

## Oek

Om de prehistoarje libje te litten foar bern, hat it Hunebêdsintrum *Oek*, sabeare bern fan hunebêdbouwer, yn it libben roppen. De ferhalen fan Oek wurde skreaun troch Hein Klompmaker en de tekeningen wurde makke troch Roelof Wijtsma.
Boris Vilkitski

**Boris Andrejevitsj Vilkitski** (22 maart/3 april 1885 Greg.) — 6 maart 1961) wie in Russyske hydrograaf en ûntdekkingsreizger. Hy wie de soan fan Andrej Ippolitovitsj Vilkitski.

Vilkitski studearre ôf oan de Marine Akademy yn Sint Petersburch yn 1908 en die mei yn de Russysk-Japanske Kriich fan 1904-1905. Yn 1913—1915 late er de hydrografyske poalekspedysje op de iisbrekkers ''"Taimyr"'' en ''"Vaigasj"'' mei it doel om de Noardlike Seerûte fierder te ferkennen. 

Vilkitsky's ekspedysje ûntduts yn 1913 it Noardlân (arsjipel), faaks ien fan de wichtichste Russyske ûntdekkings yn it poalgebiet yn dy tiid. Fierders fûn er in eilân dat no Vilkitski Eilân hjit, en ek de eilannen fan Maly Taymyr en Starokadomski, ek yn dy kriten. Yn 1914—1915 makken Vilkitski-en-dy de earste fartocht fan Vladivostok nei Archangelsk en ûntdekten doe Novopashenniy (dat no Zhokhova Eilân neamd wurdt), en beskreau de súdkusten fan de Noardlân-arsjipel.

Yn 1918 waard Vilkitsky beneamd as haad fan de earste Sovjet hydrografyske ekspedysje, mar dat gie net oan út reden fan de oermastering fan Archangelsk troch útlânske grutmachten (dy't it Wite Leger stipen yn de boargerkriich). Vilkitski emigrearre yn 1920 nei it Feriene Keninkryk. Yn 1923 en 1924 hie er de lieding oer kommersjele ekspedysjes yn de Karasee. Hy waard dêrta útnûge troch hannelsorganisaasjes fan de Sovjet Uny.

Letter yn syn libben hie Vilkitsky wurk as hydrograaf yn Belgysk Kongo.
Boris Vilkitsky stoar yn Brussel yn 1961.

## Neitins
Der binne in protte geografyske plakken yn Ruslân dy't Vilkitsky's namme krigen hawwe: 
* de Vilkitski Strjitte tusken Noardlân (arsjipel) en it Taimyr skiereilân.
* **Zaliv Vil'kitskogo**, in baai oan de noardwest kust fan Nova Sembla.
* Vilkitski-eilân yn de Karasee.
* De **Vilkitski-eilannen**, in part fan de Nordenskiold Arsjipel.
* De **Vilkitsk-eilannen** subgroep fan de Komsomolskaya Pravda Eilannen yn de Laptevsee foar de eastlike kusten fan it Taymyr Skiereilân.
* **Vilkitsk-eilân** yn de De Long Groep yn de East-Sibearyske See.

## Referinsjes

* Russian exploration
Edwin Hubble

**Edwin Powell Hubble** (Marshfield (Missoery), 20 novimber 1889 – San Marino (Kalifornje, 28 septimber 1953) wie in Amerikaansk astronoom en kosmolooch. Hubble koe yn 1923 sjen litte dat de 'dize' dy't oan de himmel te sjen binne, ôfsûnderlike stjerrestelsels binne. Dêrmei waard it bewiis levere dat it hielal folle grutter is as ynearsten tocht waard. Ien fan syn wichtichste ûntdekkings (1929) wie dat dêr in ferbân bestie tusken de readferskowings fan fiere stjerrestelsels en harren ôfstân ta de ierde. Dêrmei koe de teory dat it hielal útwreide ferklearre wurde. 

## Libbensrin
Hubble waard berne as de soan fan John Powell Hubble (in fersekeringsdirekteur) en Virginia Lee James, yn Marshfield yn de steat Missoery en wijde him yn syn stúdzje oan de Universiteit fan Chicago benammen oan wiskunde en astronomy. Hy wie mear bekend om syn sportive prestaasjes - rekord heechspringen fan Illinois - as as yntellektueel. Yn 1910 helle er syn bachelorsdiploma. 
De trije jier dêrnei studearre er oan de Universiteit fan Oksford (Ingelân) mei help fan in Rhodesbeurs. Hy studearre dêr rjochten en Spaansk en ûntfong in M.A. (Master of Arts)-diploma. De rest fan syn libben die er him as in Ingelsman foar, gauris ta argewaasje fan syn Amerikaanske kollega's.

Hubble gie werom nei de Feriene Steaten dêr't er learaar, basketbaltrainer en abbekaat waard. Yn de Earste Wrâldkriich waard er majoar. Nei de kriich kearde er werom ta de stjerrekunde en wurke er by de Yerkes Observatory fan de Universiteit fan Chicago, dêr't er yn 1917 de doktorstitel (PhD) by helle troch in proefskrift "Photographic Investigations of Faint Nebulae" (Fotografysk ûndersiik nei swakke nevels). 

Yn 1919 waard Hubble wurk oanbean troch George Ellery Hale, de grûnlizzer en direkteur fan it Mount Wilson Observatory dat by it Carnegie-ynstitút heart yn Pasadena, Kalifornje. Dêr bleau er wurkjen oant en mei syn dea yn 1953. Koart foar syn dea waard de 200-inch Hale teleskoop yn it Palomar Observatory foltôge. Hubble wie de earste dy't der gebrûk fan meitsje koe. 

### Priveelibben
Hubble boaske Grace Lillian (Burke) Leib (1889-1980), dochter fan John Patrick en Luelle (Kepford ) Burke op 26 febrewaris 1924.

Hubble hie yn july 1949 in hertoanfal, wylst er fakânsje yn Kolorado wie. Hy waard troch syn frou fersoarge. Hy paste syn dieet oan en sette syn wurk dêrnei troch.
Op 28 septimber 1953 ferstoar Edwin Hubble troch in oerhaal. Der waard gjin begraffenis hâlden en syn frou hat  nea bekend makke wat er mei it oerskot fan him bard is.
List fan hunebêden yn Nederlân

Hunebêdden binne prehistoryske megalityske bouwurken dy't op ferskate plakken yn Nederlân, Dútslân, Denemark en Skandinaavje fûn wurde kinne. 

Yn Nederlân stiene hunebêden yn de provinsjes Drinte, Grinslân en Oerisel. Hjoed de dei steane noch 53 derfân op harren orizjinele lokaasje: 52 yn Drinte, en ien yn Grinslân. In twadde Grinslanner hunebêd G5, dy't yn 1982 by Delfsyl fûn waard ûnder in terpke, is ôfbrutsen en wer opboud yn Aquariom yn Delfsyl.

Hjirûnder folget in  **list fan hunebêden yn Nederlân**.

## Drinte

## Grinslân

## Fryslân

*hunebêd F1 (stienkiste)

## Opmerkings
* D33 waard opromme troch archeolooch Van Giffen foar de restauraasje fan D49. 
* D48 krige fan Van Giffen in hunebêdnûmer sûnder foarôfgeand undersyk. Letter die bliken dat D48 neat mear as ien grutte stien wie. Van Giffen hie it fermoeden dat it in dekstien fan in underlizzend hunebêd wie. 
* De nûmers O1 en O2 (Oerisel) en G2 oant en mei G4 (Grinslâan) binne earder opromme. Harren lokaasjes (restanten dekheuvel, granietgruis fan de bolderflier) binne wol weromfûn. Van Giffen wie oars ek net konsekwint, de ferdwûne hunebêden yn Drinte hat er gjin eigen nûmer jûn, mar wurde oantsjut mei it nûmer fan in neistlizzend besteand hunebêd mei de tafoeging fan in letter (bygelyks D42a).
* De letters foar de sifers ferwize nei de provinsjes dêr't de hunebêden lizze.

## Sjoch ek
* Hunebêd

## Keppelings om utens
*Google Maps kaart mei de posysjes fan alle 53 nog op harren orisjinele lokaasje steande Nederlânske hunebêden
Wite See

De **Wite See** (Russysk: Белое море, *Beloje More*) is in rânesee fan de Barentssee yn de Noardlike Iissee mei in oerflakte fan 90.000 km², dy't omsletten wurdt troch Ruslân. De tagong nei de Barentssee leit tusken de skiereilannen Kola (dat part fan Laplân is) yn it westen en Kanin yn it easten.

## Geografy
De Wite See hat trije grutte baaien: de Kandalaksjabaai, de Onegabaai en de Dvinabaai. Yn it noardeasten leit noch in fjirde baai: de Mezenbaai.

De Noardlike Dvina levert it measte wetter oan. Ek de Mezen, dy't yn it uterste noardeasten fan de see útmûnet, is in grutte wetterleveransier. De see leit foar it grutste part besuden de Poalsirkel en is it grutste part fan it jier beferzen.

De foarnaamste haven oan de Wite See is dy fan Archangelsk by de mûning fan de Noardlike Dvina. De stêd Severodvinsk justjes westliker hat in nukleêre-ûnderseeboatbasis. Lytsere stêden oan de see binne Kandalaksja, Kem en Onega. Oan it begjin fan de Onegabaai lizze de Solovetsky-eilannen.

Sûnt 1933 ferbynt in 227 kilometer lang kanaal, it Wite See-Eastseekanaal (*Belomorsko-Baltijskij kanal*) de see mei it Onegamar en dêrmei ek mei de Eastsee. It is it langste kanaal fan Europa.

De hiele Wite See falt ûnder Russysk bestjoer en wurdt beskôge as binnenwetter fan Ruslân.

### Klimaat
It *Klima* wurdt troch it kontinint bepaald: de winter duorret lang en is strang mei temperatueren oant –30&nbsp;°C, mar de simmer mei waarn hjitte. De lofttemperatuer wurdt dan regelmjittich oant 30&nbsp;°C, mar komt meast net boppe de 15-20&nbsp;°C. De wettertemperatuer is it heechst yn augustus en berikt dan 14-15&nbsp;°C yn de Kandalakscha-Bocht, 12-13&nbsp;°C yn it sintrale bekken, 20-24&nbsp;°C yn de flauwe ynholten. Winterdeis binne dielen fan de see tichtferzen, lykwols friest de see allinne yn tige strange winters hielendal ticht. De temperatuer yn de boppeste wetterlagen lizze yn dit seizoen ticht by it friespunt, 0 oant -1,9&nbsp;°C; dat hinget mei ôf fan it sâltgehalte op ferskillende plakken. Under in djipte fan likernôch 130 m bliuwt de temperatuer it hiele jier troch konstant (-1,4&nbsp;°C).

## Keppelings om utens
* Portret fan de Wite See op it ''Baltic Sea Portal''
* Alle plakken
Baffinbaai

De **Baffinbaai** (Ingelsk: *Baffin Bay*, Frânsk: *Baie de Baffin*) is in see tusken de Atlantyske Oseaan en de Noardlike Iissee. Hy is fan noard oant súd 1130 kilometer breed. De see is it meastepart fan it jier net befarber troch it grutte tal iisbergen.

De Baffinbaai wurdt begrinze troch it Baffineilân yn it westen, Grienlân yn it easten, en it Ellesmere yn it noarden. De Davis Strjitte foarmet de ferbining mei de Atlantyske Oseaan en mei de Noardlike Iissee binne der betreklik smelle seestrjitten. Dizze binne lykwols it hiele jier beferzen.

De Britske ûntdekker John Davis wie yn 1585 de earste Jeuropeaan dy't de baai befearn hat. De baai is lykwols neamd nei William Baffin, dy't yn 1616 de baai trochkruse. Baffinbaai wie yn 1933 it episintrum fan in ierdskodding fan 7.3 op de Skaal fan Richter

## Natoer
Der libje sa'n 120,000 Belugas yn Baffinbaai, dy't lytse fisk en skaaldieren ite. Hja binne gefaarlik om fan it iis ynsletten te reitsjen en hawwe ek te krijen mei oare bedrigings fan it miljeu.
Aldjiersdei

**Aldjiersdei** (ek wol: *Silvester* of *Silvesterjûn*, neamd nei de hillige paus Silvester I) wurdt alle jierren fierd op de lêste dei fan it jier, 31 desimber, en tegearre mei de dêrop folgjende dei nijjiersdei as **Ald en Nij** fierd. Nei middernacht, as it nije jier begûn is, wurdt fjoerwurk ôfstutsen. By de Sinezen, dêr't fjoerwurk wei komt, waard leaud dat se mei fjoerwurk de geasten fuort jeije koenen. 

## Oerdei
In alternatyf foar fjoerwurk is karbyd; it karbydsjitten is fral yn it noarden en easten fan Nederlân in gebrûk en bart meastentiids oerdeis.

## Jûns
Yn Nederlân is it tradysje om âldjiersjûn mei famylje en freonen te fieren. Meastal bart dat yn húslike rûnte, dêr't oaljekoeken en/of appelflappen en (hertlike) hapkes by iten wurdt en teffens dronken wurdt. Ek wurdt der faak in diner hâlden. De lêste sekonden fan it jier wurde mei-inoar hurdop ôftelt. 

Op tal fan plakken wurde spesjaal âldjiersfeesten hâlden. Meastentiids wurde dizze feesten organiseare troch de gemeenten sels, om it alkoholgebrûk ûnder de jongerein en fandalisme yn de hân hâlde te kinnen.

Yntusken is de âldejierskonferênse, dat op de tillefyzje útstjoerd wurdt, ek in tradysje wurden. 

Yn grifformearde famyljes wurdt foar middernacht psalm 90 lêzen, al is dizze tradysje oan it ferdwinen. 

Om klokslach tolf oere wurdt tradisjoneel Glühwein (biskopswyn) of sjampagne dronken en winsket men elkoar bygelyks 'in goed en sûn nij jier.' Dêrnei wurdt nei bûten gien om de buorlju gelok ta te winskjen en fjoerwurk ôf te stekken.

## Noaten
Lincolnsee

De **Lincolnsee** (Ingelsk: *Lincoln Sea*) is part fan de Noardlike Iissee; de see leit benoarden Grienlân. De Nares Strjitte, de meast noardlike útrinner fan de Baffinbaai komt út yn de Lincolnsee. It iis op de Lincolnsee heart mei trochstrings 15 meter ta it dikste seeiis op ierde, dat oan de see lizze gjin havens. 

De see is neamd nei Robert Todd Lincoln, eartiids Amerikaansk minister fan Definsje en de soan fan Abraham Lincoln, dy't oan Adolphus W. Greely syn poalekspedysje fan 1881-1884 nei de Lady Franklinbaai meidie.

It iennichste bewenning op de kusten fan de Lincolnsee is yn Alert op Ellismere, it meast noardlike stasjon fan Kanada.
Beaufortsee

**Beaufortzee** is in see yn de Noardlike Iissee benoarden Kanada en Alaska. De see rint likernôch fan Point Barrow (Alaska) oant it Bankseilân yn Noard-Kanada. It oerflak berint 450,000 km².

De see is neamd nei de Britske admiraal Francis Beaufort.

## Oalje
De Beaufortsee wurdt fan tocht dat er mânske oaljereserves yn de boaiem sitte, in fuortsetting fan reserves by de net safier ôf lizzende Mackenzierivier en de Noardskeante fan Alaska. De Beaufortsee waard foar it earst eksplorearre yn de 1960er jierren en sûnt 1986 is der in oaljeplatfoarm yn bedriuw.

## Grins
De Feriene Steaten en Kanada binne it nei iens oer de rin fan de grins tusken beide lannen. Mei it each op fiskrjochten en oaljereserves is der noch hieltyd oerlis. 

## Keppeling om utens
* See-iis yn de Beaufortsee fan *NASA Earth Observatory*
* U.S.-Canada Dispute over Their Boundary and Fishing Rights in the Arctic Beaufort Sea of 14 September 2009
Monzón

**Monzón** is in stêd en lytse gemeente yn de provinsje Huesca yn de regio Aragon yn Spanje. It is de haadstêd fan de comarca Cinca Medio. It plak hat likernôch 17,042 ynwenners mei in oerflak fan 155 km².