open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pegeia

**Pegeia** (Gryksk: Πέγεια) is in plak en gemeente yn it distrikt Pafos op it eilân Syprus. By Pegeia heart ek Agios Georgios Pegeia en it eilân Geronisos.

Pegeia leit op in hichte fan likernôch 210 m, 18 km noardwest fan Pafos, 80 km fan Limassol en 160 km súdwest fan Nikosia. It is it lêste plak foar it ûnbewenne natoergebiet op it skiereilân Akamas.    

## Skiednis
It gemeentegebiet wurdt sûnt likernôch 4000 f.Kr. bewenne. Dêr't hjoed-de-dei Pegeia leit, leine eartiids it âlde Akamantida en oare delsettingen lykas 
Maa-Palaiokastro. Oan 'e kust leine de skippen fan 'e Agajers oan, dy't dêr in koloanje stiften. In oare argeologyske lokaasje leit by Agios Georgios en op it lytse eilân Geronisos. Dêr lei in antike delsetting en in ier-Byzantynske delsetting.

Yn 'e Hellenistyske, Romeinske en ier-Byzantynske tiid lei by Agios Geronisos in lytse stêd, dy't yn 'e tiid fan 'e Arabyske ynfallen tusken de 6e iuw en de 10e iuw ferneatige waard. De bewenners flechten doe mear it lân yn en stiften mooglik Pegeia as opfolger fan dat stedsje by Agios Georgios.  

Pegeia waard yn 1994 in gemeente. 

## It besjen wurdich

By it beafeartsplak Agios Georgios lizze de resten fan in eardere antike delsetting mei û.o. resten fan in 6e-iuwske basilyk, in lytsere basilyk mei dwersskip en in biskoplik paleis. De flier fan 'e grutte basilyk wie fersierd mei mozaïken fan fûgels, fisken en oare bisten. 

Yn 'e nacht fan 7 oktober 2011 farde de Edro III út de haven fan Limassol rjochting Rhodos. Foar Pafos botste it skip by swier waar op in rots en dêrnei dreau it skip stjoerleas rjochting de kust, dêr't it by Pegeia fêstrûn. Sûnt is it wrak in toeristyske attraksje.
Lisette Lewin

**Lisette Lewin** (De Haach, 14 augustus 1939 – Amsterdam, 27 augustus 2024) wie in Nederlânske skriuwster en sjoernaliste.

## Libben en wurk
De Joadske Lewin en har heit oerlibben de oarloch op ferslate ûnderdûkadressen; har mem waard yn in Dútsk konsintraasjekamp fergast.  
Nei de oarloch wenne de famylje Lewin in pear jier yn Yndonezië.

Yn it earstoan wie hja foaral wurksum as sjoernaliste, ûnder oare troch har reisreportaazjes. Sy publisearre ûnder oaren yn De Volkskrant en Vrij Nederland.  Letter skreau se benammen romans. 
Yn 1983 publisearre se it boek *Het clandestiene boek 1940-1945* wêryn't se boeken ynventarisearre dy't yllegaal útjûn wiene yn de Twadde Wrâldoarloch. Lewin skreau oer har ûnderfinings yn de oarloch yn har debútroman *Voor bijna alles bang geweest* (1989). Mei dat boek wûn hja de Gouden Ezelsoor yn 1990, de priis foar it bêst ferkeapjende literêre debút. 

Oare boeken dy't se skreau binne de oarlochsroman *Een hart van prikkeldraad* (1992), *Vorig jaar in Jeruzalem*, in ferslach fan har reis nei Israel, en in ferslach fan har eigen syktocht nei har Joadske identiteit. Hoewol't har Joadske identiteit en it oarlochsferhaal fan har famylje in promininte rol spilen yn har boeken, woe Lewin net allinne sjoen wurde as in slachtoffer fan de Twadde Wrâldoarloch. 

Lewin ferstoar yn augustus 2024 yn de âlderdom fan 85 jier. 

## Publikaasjes
### Boeken
* *Het clandestiene boek 1940-1945* (1983)
* *Van Gorkistraat naar Beer-Sheva* (1985)
* *Voor bijna alles bang geweest* (1989)
* *Een hart van prikkeldraad* (1992)
* *Vorig jaar in Jeruzalem* (1996)
* *Herfstreis naar Dantzig* (1997)
* *Verliezers op zee* (1999)
* *Schommelingen van het hart* (2005)
* *De verloren savanne* (2008)
* *Bach onder de palmen* (2012)

### Artikelen
* in soad sjoernalistike bydragen oan kranten
* "Collaboratie en verzet 1940-1945", yn: *'t Is vol van schatten hier* (1986)
* "'Het leven was heerlijk': Djakarta in de konfrontasi", yn: *Indische Letteren*, 25 (2010)

## Sekundêre literatuur
* : *Schrijvers en dichters* (2003-)
* : haadstik "Het tweede oorlogsjaar", yn: *Schrijvers, uitgevers & hun collaboratie*, diel 4: *Uitgevers en boekhandelaren* (De Arbeiderspers, Amsterdam, 1992)

## Keppelings om utens
* Lisette Lewin, DBNL
* ''Het Marathoninterview'', Jan Haasbroek ynterviewt Lisette Lewin, VPRO, 21 july 1995
Salamis (Syprus)

**Salamis** (Akkadysk: Ki-(i)-su, Aldgryksk: Σαλαμίς, Gryksk: Σαλαμίνα; *Salamina*, Turksk: Salamis, Latyn:  Konstantia) is it grutste argeologyske opgravingsterrein op Syprus. It leit oan 'e eastlike kant fan it eilân en 6 km noard fan it hjoeddeiske Famagusta yn 'e ynternasjonaal net erkende Turkske Republyk fan Noard-Syprus. Salamis wie sûnt 1075 f.Kr. de belangrykste stêd fan it eilân, nei't Enkomi in pear km fierder it lân yn troch in ierdskodding ferneatige waard. Neffens de Grykske mytology soe Teukros, in healbroer fan Ajaks en de soan fan kening Telamon, de stifter fan 'e stêd west ha. 

Salamis wie ek de stêd dêr't Paulus, Barnabas en Jehannes Markus op de earste sindinsreis fan Paulus it wurd fan God preken. Neffens Hannelingen 13:2-5 kamen hja yn 'e haven fan Salamis oan en ferkundigen dêr yn 'e synagogen it wurd fan God.  

De stêd Salamis wie strategysk fan grut belang fanwegen de haven, dy't op it krúspunt fan Europa, Aazje en Afrika lei. Troch de iuwen hinne lei Salamis mei de rest fan Syprus yn 'e ynfloedssfearen fan it Assyryske, Perzyske, Grykske en Romeinske Ryk. De namme fan 'e stêd moat net betiizge wurde mei it eilân foar de Ateenske kust mei deselde namme. 

Om 450 f.Kr. hinne fûn by Salamis in seeslach plak tusken de skippen fan it Delyske Bûn, ûnder lieding fan Kimon II en de Perzen. Dy seeslach moat net betiizge wurde mei de Slach by Salamis, dy't 30 jier earder by it niisneamde eilân Salamis bt Atene plakfûn. Salamis wie ek de residinsje fan kening Euagoras I (411-373 f.Kr.), dy't om 400 f.Kr. de Grykske ynfloed in nije ympuls joech en de Fenisyske ynfloed útskeakele. Ptolemaeus I fan Egypte ferlear yn 306 f.Kr. by Salamis in grutte seeslach mei Demetrios I Poliorketes, mar doe't Ptolemaeus tolve jier letter yn 294 f.Kr. de stêd werom ferovere, bleaune de Ptolemaeën dêr foar goed twa iuwen de baas. Yn 'e Romeinske tiid waard Pafos de haadstêd fan Syprus, al bleau Salamis doe ek wichtich.   

Salamis waard yn 'e rin fan 'e tiid ferskillende kearen troch ierdskoddings ferneatige. Yn 'e 4e iuw waard de stêd as Konstantia werboud, in ferneaming nei keizer Konstantius II, dy't de stêd fanwegen de ierdskoddings holp. Yn 'e 7e iuw waard Syprus troch ynfallende Arabieren besocht, dy't Salamis ferneatigen en dêrnei waard de stêd net op 'e nij werboud.

## Argeology

Te sjen binne û.o.:
* De resten fan it akwadukt, dat foar de oanfier fan wetter foar û.o. de baden soarge.
* Fan it gymnasium binne de pylders bewarre bleaun, dy't de *palaestra* omfiemen.  
* In Romeinsk teater, dat boud wie foar likernôch 15.000 minsken en oarspronklik 50 rigen banken hie (no 18).
* De ruïnes fan in Romeinsk amfiteater.
* Mienskiplike latrine foar goed 40 man.
* In Gryksk termenkompleks dat eartiids flierferwaarming hie.
* In Kaldarium dat in ferwaarmingssysteem hie.
* De resten fan de Byzantynske basilyk Agios Epifanios.
* De Kambanopetrabasilyk.
* De Byzantynske sisternen.
* De keningsgrêven.

West fan it argeologyske Salamis leit it Sint-Barnabaskleaster.
Moeflon

De **moeflon** (*Ovis gmelini*) is it lytste wylde skiep. De namme wurdt somtiden ek mei fersin brûkt foar de oan 'e moeflon besibbe argaly (*Ovis ammon*). Argalys binne lykwols grutter as moeflons. De soarte wurdt ek wol **Aziatyske moeflon** neamd om him te ûnderskieden fan 'e Europeeske moeflon (*Ovis gmelini musimon*). Guon saakkundigen beskôgje de moeflon as in ûndersoarte fan it wylde skiep (*Ovis orientalis*).

## Beskriuwing
De moeflon wurdt 110 oant 130 sm lang en hat in seis oant tsien sm lange sturt. Rammen wurde grutter as eien. In raam hat in trochsnit skofthichte fan 75 sm en in gewicht fan 35 oant 40 kg, wylst de ei in skofthichte fan likernôch 65 sm hat en in gewicht fan 30 oant 40 kg.    

## Undersoarten

* *Ovis gmelinii gmelinii*, Armeenske moeflon (fersprieding: Armeenje, Azerbeidzjan, Turkije en noardwest Iran.
* *Ovis gmelinii isphahanica*, isfahanmoeflon (fersprieding: Sintraal-Iran.
* *Ovis gmelinii laristanica*, laristanmoeflon (fersprieding: Súd-Iran.
* *[[Syprioatyske moeflon|Ovis gmelinii ophion]]* (fersprieding: Syprus).

Eartiids waard it steppeskiep of de oerial (*Ovis vignei*) as ûndersoarte fan 'e moeflon beskôge, mar hjoed-de-dei wurdt dy as in aparte soarte behannele. De Europeeske moeflon is nei alle gedachten in oerfoarm fan it skiep en wurdt dêrom as ûndersoarte fan it skiep beskôge.

## Iten
Moeflons ite gers, tûkjes, knoppen, jong blêd en winterdeis ek bast. Se binne skou en nachts of by it skimerjen aktyf.    

## Fuortplanting

Eien en lammen libje yn lytse groepkes, allinne by jachterichheid is der in raam oanwêzich. Tusken oktober en novimber binne moeflons joeisk en der wurdt yn april oant maaie lamme, meastentiids ien en somtiden twa. De draachtiid duorret 150 oant 170 dagen. Eien binne nei oardeljier geslachtsryp, mar meastentiids duorret de earste dekking langer om't se earst in dominante posysje opbouwe moatte. Se wurde likernôch 14 jier âld. 

## Fersprieding
Moeflons komme fan oarsprong út West-Aazje. By de populaasjes yn Europa giet it om de Europeeske moeflon (Ovis aries musimon), in ferwylderd primityf skiepperas. De moeflon komt yn dielen fan Armeenje, Azerbeidzjan, Iran en Turkije foar.
Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige

***Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige*** (útspr. likernôch: "nyls hól-gur-sóns ún-dur-bô-ra rea-sa jea-nûm sfer-juh"; betsjutting: "Nils Holgerssons wûnderbaarlike reis troch Sweden") is in berneboek fan Selma Lagerlöf, oarspronklik útjûn as twa parten, yn 1906 en 1907. 

It boek wie oarspronklik skreaun op bestelling fan Svenska Skolbokskomiteen ('de Sweedske Skoalboekkommisje'), as learboek foar Sweedske ierdrykskunde, en it waard earst sjoen as in ûnwichtich part fan it wurk fan de Nobelpriiswinnende auteur.
 
It boek begjint mei Nils, in boerejonge út Skåne, dy't lyts makke wurdt om't er bisten narret. Op de rêch fan Marten, in wite boeregoes, reizget er mei mei in flecht wylde guozzen, dy't oanfierd wurde troch Akka fan Kebnekaise, en komt sa troch gâns Sweden. Mei-inoar fleane hja oer alle 25 provinsjes fan it lân. (Utsûnderlik is lykwols dat de guozzen net yn Halland komme: Ynstee dêrfan komt Nils in ferhaal yn it sin dat er oer dat gebiet heard hat. It ferhaal wie lykwols net freonlik foar Sigeuners oer, en dat is faaks wêrom de skriuwster it yn lettere ferzjes fuortlitten hat. (Yn oersettings dy fan in iere ferzje fan it boek stamme, lykas de oarspronklike Nederlânske, is it ferhaal lykwols noch wol opnaam.)

It boek lit sjen hoe't Nils stadichwei folwoeksener wurdt. It is lykswols ek in werjefte fan hoe't Sweden fan in agrarysk lân ta in in yndustrylân wurdt.
Der binne sa'n 40 oersettings fan it boek nei oare talen. Dat binne gauris ferkoartings, om't gâns it boek, yn twa parten, sa'n 600 siden telt. Der is noch gjin Fryske oersetting, mar der is al in Nederlânske dy't datearret út 1913.

## Sjoch ek
*Le Monde's 100 boeken fan de iuw

## Keppelings om utens
* Nederlandse vertaling 1913, op Project Gutenberg.
Gouden Ezelsoor

De **Gouden Ezelsoor** wie in literatuerpriis, dy't yn 1979 ynsteld waard troch it *Koninklijk Verbond voor Grafische Ondernemingen* (KVGO) en alle jierren útrikt waard. Foar bekroaning kaam in debutearjende skriuwer yn oanmerking fan wa't yn ien jier tiid de measte eksimplaren fan it debút ferkocht wiene. De sjuery seach ek oft in ynstjoering as in literêr wurk beskôge wurde koe en oft takenning fan de priis yn oerienstimming wie mei de doelstelling. De nammen fan de sjueryleden wiene oant 2005 geheim. Nei 2008 is om ûnderskate redenen in punt set efter de jierlikse takenning fan de priis.

## Winners Gouden Ezelsoor
* 1979: Monika Sauwer, *Mooie boel*
* 1980: Alexander van Es, *Anatomie van het gevoel*
* 1981: Richard Steegen, *Pakken....gepakt*
* 1982: Annie van den Oever, *Dame in broekpak*
* 1983: René Stoute, *Op de rug van vuile zwanen*
* 1983: Veronica Hazelhoff, *Nou moe!*
* 1984: Tessa de Loo, *De meisjes van de suikerwerkfabriek*
* 1985: Adriaan van Dis, *Nathan Sid*
* 1986: Fleur Bourgonje, *De terugkeer*
* 1987: Rudi van Dantzig, *Voor een verloren soldaat*
* 1988: Hanny Alders, *Non nobis*
* 1989: Margriet de Moor, *Op de rug gezien*
* 1990: Lisette Lewin, *Voor bijna alles bang geweest*
* 1991: Ernst Timmer, *Het waterrad van ribe*
* 1992: Connie Palmen, *De wetten*
* 1993: Ronald Giphart, *Ik ook van jou*
* 1994: Kader Abdolah, *De adelaars*
* 1995: net takend
* 1996: Arnon Grunberg, *Blauwe maandagen*
* 1997: Ineke Holtwijk, *Kannibalen in Rio*
* 1998: Lulu Wang, *Het lelietheater*
* 1999: Jessica Durlacher, *Het geweten*
* 2000: Erwin Mortier, *Marcel*
* 2001: Maya Rasker, *Met onbekende bestemming*
* 2002: Khalid Boudou, *Het Schnitzelparadijs*
* 2003: Judith Koelemeijer, *Het zwijgen van Maria Zachea*
* 2004: Gjin priis takend
* 2005: Annelies Verbeke, *Slaap!* 
* 2006: Gerbrand Bakker, *Boven is het stil*
* 2007: Gjin priis takend
* 2008: Christiaan Weijts, *Art. 285b*
Panagia Chryseleousa (Emba)

De **Panagia Chryseleousa** is in tsjerkegebou fan 'e Syprioatyske-Otterdokse Tsjerke yn Emba op it eilân Syprus.

## Beskriuwing
De tsjerke waard yn 'e 12e iuw ynearsten as in krúsfoarmich gebou mei tonferwulften en in koepel oer de krusing boud. Op in letter stuit waarden de romten tusken de krúsearmen útboud en fergrutte ta in krúskoepeltsjerke. Yn 1744 waard in twadde koepel yn it west en in narteks tafoege. Yn dy tiid tsjinne de tsjerke ek as kleastertsjerke.    

Fan 'e bewarre fresko's yn 'e tsjerke is in foarstelling fan Kristus as Pantokrator yn 'e krusingskoepel út de lette 15e iuw it neamen wurdich. De ikonostaze is 16e-iuwsk. 

Fuort njonken de Panagia Chryseleousa stiet de monumintale nije parochytsjerke fan Empa, dy't oan 'e apostel Andréas wijd is. 

## Literatuer
* Gwynneth de Parthog: *Byzantine and Medieval Cyprus. A Guide to the Monuments*. London 1995, siden 88–90.
Pedieos

De **Pedieos** (Gryksk: Πεδιαίος, Turksk: *Kanlı Dere*) is mei in lingte fan 98 km de langste rivier fan Syprus. De rivier begjint tichteby it  Machairaskleaster yn it Troödosberchtme en streamt dêrnei nei it noarden. Nei it Troödosberchtme streamt de rivier oer de Mesaoria, de flakte tusken it Troödos- en it Kyreniaberchtme. De rivier streamt fierder troch de haadstêd Nikosia, dêr't in park oan 'e iggen fan 'e rivier leit. Nei Nikosia streamt de rivier troch it Turkske Noard-Syprus. Dêr wiziget de rivier de rjochting nei it easten. Lang om let mûnet de rivier yn 'e Middellânske See út by de âlde ruïnestêd Salamis, net fier fan it hjoeddeiske Famagusta. 

Mei't it yn Syprus net in soad reint, stiet de rivier in grut part fan it jier drûch. Allinne yn 'e lette hjerst, de winter en de maitiid rint der wetter troch de rivier. Dat is dan reinwetter en wetter fan 'e ranenende snie yn it Troödosberchtme. De rivier hat twa damen, dy't wetter opfange foar de lânbou simmerdeis.
Apollinari Vasnetsov

**Apollinari Michailovitsj Vasnetsov** (Russysk: Аполлина́рий Миха́йлович Васнецо́в) (Rjabovo, ûnder de stêd Kirov, 6 augustus 1856 - Moskou, 23 jannewaris 1933) wie in Russyske keunstskilder, tekener en grafikus. Hy spesjalisearre him yn sênes út de midsiuwske skiednis fan Moskou. 

## Biografy
Vasnetsov hie trije âldere en twa jongere bruorren. Syn iennige suster stoar doe't er fjouwer moanne âld wie. Vasnetsovs heit spile in wichtige rol yn de opfieding en oplieding fan syn soannen. Hy learde harren fan de natuer te hâlden en fertroud te reitsjen mei it libben fan fûgels en bisten. Vasnetsovs heit stoar yn 1870, wat in freeslike klap foar him wie.

Vasnetsov krige gjin formele keunstoplieding, syn jongere broer Viktor Vasnetsov learde him tekenjen en skilderjen. Yn 1883 sleat er him mei syn broer oan by de slavofile keunstnerskoloanje Abramtsevo, noardlik fan Moskou, dêr't er sterk ûnder ynfloed kaam fan Vasili Polenov. Yn 1890 makke Vasnetsov in reis troch it noarden fan it Russyske Ryk en koe er prachtige útsichten op Sibearië en de Oeral fêstlizze. Yn 1895 hold er yn de Kaukasus ta. Hy wie djip ûnder de yndruk fan de skjintme fan it rûge Kaukasusberchtme. Hy beklom de gletsjers fan 'e Elbrûs, besocht Tiflis en wenne yn 'e Darialkleau.

Yn de perioade 1898-1899 reizge er troch Europa, gie nei Frankryk en Italië, en die er mei oan eksposysjes fan de Peredvizjniki ('De swalkers'), dêr't er diel fan wie. Om de iuwwiksel hinne soe er him ferbine oan de keunstnersbeweging Mir Iskoesstva ('De wrâld fan de keunst').

Yn 1900 waard Vasnetsov lid fan de Akademy foar Skiene Keunsten yn Sint-Petersburch. Yn 1903 waard er lid fan de Feriening fan Russyske Keunstners (*Союз русских художников*). Fan 1901 oant 1918 late Vasnetsov de tekenklasse oan de Akademy foar Skilderkeunst, Byldhoukeunst en Arsjitektuer yn Moskou. Yn de lêste jierren fan syn libben wied er ûnder oare dwaande mei archeologysk ûndersyk.

Hy stoar yn 1933 yn de âldens fan 76 jier.

## Neitins
It measte fan syn wurk is hjoed-de-dei te finen yn de Tretjakovgalery yn Moskou en yn it Russysk Museum yn Sint-Petersburch.

De asteroïde (3586) Vasnetsov is nei him en syn broer ferneamd

## Galery
### Skilderijen

Boreal forest in the Urals mountaing.jpg|Boreaal bosk yn it Oeralberchtme (1890)
Lake (Vasnetsov)..jpg|De mar
Apollimariy Vasnetsov Rodina 1886.jpg|Rodina
A vasnetsov shadows.jpg|Yn it skaad fan 'e linebeammen
Elegy (Vasnetsov).jpg|Elegy
Vasnetsov Novodevishiy Monastyr.jpg|It Novodevisji-kleaster
'Kama'.jpg|De rivier Kama (1895)


### Skiedkundige tekeningen

Ivan the Great Square in Kremlin. XVII century. .jpg|Ivan de Grutte-plein, Kremlin, 17e iuw
Vasnetsov Semiverhaya bashnya Belogo goroda.jpg|Bely Gorod-toer, Moskou, 17e iuw
Vasnetsov Staraya Moskva.jpg|Ald Moskou
Heralds. Early morning in Kremlin. Beginning of XVII century.jpg|Oankomst fan de boadskippers by it Kremlin
Аполлинарий Васнецов Кремль.jpg|Kremlin
Omeriye-moskee (Nikosia)

De **Omeriye-moskee**  (Gryksk: Τέμενος Ομεριέ; *Témenos Omerié*) is in moskee yn it súdlike diel fan Nikosia en in eardere Augustynske kleastertsjerke. Fuort by de moskee is in hamam mei deselde namme, dy't in skoftke lyn noch sletten wie, mar hjoed-de-dei wer iepen is. De moskee en de hamam lizze oan 'e Plateia Tillyrias.

## Skiednis

De pylger Nicholas fan Martoni beskreau yn 1395 it Augustynske kleaster yn Nikosia. Oarspronklik besiet de goatyske kleastertsjerke trije traveeën mei krúsribferwulften en in trijesidich sletten koer. Oan 'e westlike kant hie de tsjerke in ryk fersierde foarhal. Yn in lettere boufaze waard oan it eastlike travee fan it skip noch in noardlike sydkapel tafoege. 

By de Turkske ynfal op Syprus yn 1570 rekke de tsjerke troch artillerybesjittings bot skansearre, wertroch't de ferwulften ynstoarten. Nei de oermastering fan 'e stêd feroaren de Turken de kleastertsjerke yn in moskee en hja foegen in minaret ta. De ferwulften waarden net rekontruëarre en tusken de gurdlebôgen waard in leger, ienfâldich houten sealtek ynfoege.
L'Étranger

***L'Étranger*** (Frânsk, betsjutting: "De Fjemdling") wie de earste novelle fan Albert Camus, út 1942. It boek wurdt sjoen as in eksistinsjalistysk wurk, wat filosofyske ideeën fan it absurdisme behannelet.

It ferhaal folget Meursault, in ûnferskillige kolonist yn Frânsk Algerije, dy't wiken nei de begraffenis fan syn mem in namleaze Arabyske man yn Algiers fermoardet. It ferhaal is ferdield yn twa parten, mei Meursaults earste-persoansfertelling foar en nei de moard. 

Camus makke it earste manuskript yn maaie 1941 dien, mei wersjeningen foarsteld troch André Malraux, Jean Paulhan en Raymond Queneau dy't oernommen waarden yn 'e úteinlike ferzje. De oarspronklike Frânsktalige earste edysje fan de novelle waard publisearre op 19 maaie 1942, troch Gallimard, ûnder de oarspronklike titel; it ferskynde yn boekhannels fan dy juny ôf oan, mar wie beheind ta in earste 4.400 eksimplaren, sa'n bytsje dat it net in bestseller wurde koe. Under 'e nazi-besetting fan Frankryk waard it ferkocht sûnder sensuer of fuortlittings troch de Propaganda-Staffel.

L'Étranger wurdt beskôge as in klassiker yn de literatuer fan de 20e iuw en is priizge om Camus syn filosofyske fyzje, absurdisme, syntaktyske struktuur en eksistinsjalisme (nettsjinsteande Camus syn ôfwizing fan dat lêste etiket), benammen yn it lêste haadstik.  Le Monde sette L'Étranger op it earste plak fan syn 100 boeken fan de 20e iuw.

De novelle is twa kear ferfilme: *Lo Straniero* (1967) en *Yazgaparochy* (2001) en hat withoefolle referinsjes en earbetoan yn telefyzje en muzyk (benammen *Killing an Arab* fan The Cure), en waard trochferteld út it perspektyf fan de broer fan de nammeleaze Arabyske man yn Kamel Daoud's roman *The Meursault Investigation* út 2013.

Der is gjin Fryske útjefte fan it boek (2024).

## Sjoch ek
*Le Monde's 100 boeken fan de iuw
Syprus Museum

It **Syprus Museum** (Gryksk: Κυπριακό Μουσείο, Turksk: *Kıbrıs müzesi*) is it âldste en grutste fan 'e likernôch fyftjin argeologyske musea op it eilân Syprus. It museum stiet yn 'e haadstêd Nikosia oan 'e westlike kant fan 'e binnenstêd by de Pafospoarte.

## Skiednis

De stifting fan it museum wie yn 1882 en hie as de doel de keunstskatten fan Syprus foar it lân te behâlden. In komitee ûnder lieding fan geastliken ûnderstipe de stifting, om't Syprus yn dy tiid argeologysk plondere waard. Allinne de Amerikaanske ambassadeur Luigi Palma di Cesnola hie al 35.000 objekten nei it Metropolitan Museum of Art yn New York stjoerd, wylst syn broer Alessandro Palma di Cesnola foar keunstrôf foar it rjocht stean moast. In part fan 'e yn beslach nommen kolleksje kaam yn 'e samling fan it nije museum telâne.   

Ynearsten wie it museum yn in bestjoersgebou ûnderbrocht, mar yn 1889 krige it nijbou yn 'e Victoriastrjitte. Mei in wetlike bepaling ta beskerming fan argeologyske erfgoed út 1905 koe it museum de objekten en de fynstplakken better beskermje. It wittenskiplike ûndersyk en de dokumintaasje folge nei de Earste Wrâldkriich mei help fan bûtenlânske saakkundigen, lykas û.o. de Sweedske argeolooch Einar Gjerstad. Yn 1908 folge in ferhûzing nei it hjoeddeiske gebou oan'e Leoforus Mouseioustrjitte en yn 1961 folge in útwreiding troch in ferbouwing.  

De objekten tsjûgje fan in alvetûzen jier lange kultuerskiednis fan it eilân Syprus en wurde yn gronologyske folchoarder yn fjirtjin ferskillende sealen útstald. It aksint leit op 'e samlingen út de brûnstiid en de Grykske en Romeinske âldheid. Ien fan 'e meast bekende objekten is it idoal fan Pomos, dy't op 'e Syprioatyske 2-euromunt stiet. It eilân wie troch de geunstige lokaasje yn it easten fan 'e Middellânske See in belangryk hannelssintrum, mar ek in doel fan oanbuorjende folken en riken om te oermasterjen. It grutte tal fynsten op it eilân tsjûgje dêrfandinne fan in soad kulturele ynfloeden op 'e eilânbefolking.  

## Ofbylden

Gehörnter Gott, Enkomi.jpg|God mei hoarns, 12e iuw f.Kr. (út Enkomi).
Over life-size statue of Apollo Citharoedus (the lyre-player), from the Gymnasium of Salamis, 2nd century AD, Cyprus Museum, Nicosia, Cyprus (22484277762).jpg|Apollo de lierespiler.
Larger than life-size bronze statue of Septimius Severus depicted in heroic nudity, discovered by chance in 1928 near the village of Kythrea in Cyprus, Cyprus Museum, Nicosia (22275298159).jpg|Septimius Severus (út Kythrea).
Arheologicheski-Avlos.jpg|Musikus (600-475 f.Kr).
Leda mosaic crop.jpg|Romeinsk mozayk (3e iuw, Palea Pafos).


## Keppeling om utens
* ''Cyprus, 11.000 years of history and civilisation'' (PDF)
Panagia Chorteni

De **Panagia Chorteni** (Gryksk: Παναγία Χόρτενη) is in tsjerkegebou fan 'e Tsjerke fan Syprus op likernôch 1,5 km noard fan it Sypryske doarp Pelathousa (distrikt Pafos). De tsjerke stiet frij fan fierdere bebouwing op in heuveleftige flakte boppe de Middellânske See. De tichtst bylizzende stêd is Polis Chrysochous.

## Skiednis
De 9 by 4,3 m grutte tsjerke waard yn 'e 14e of 15e iuw boud as tsjerke foar it sûnt de Osmaanske oermastering fan it eilân ferlitten doarp Chortainis. Alhoewol't de tsjerke nei alle gedachten net foar de Latynske ritus boud waard, toant de tsjerke wol de foar Syprus typyske Frankyske bouynfloeden op 'e Byzantynske tsjerkearsjitektuer, lykas in goatysk portaal mei spitsbôgen en in goatysk tonferwulft yn 'e tsjerke. Oarspronklik stie oan 'e noardlike kant fan 'e tsjerke in sydkapel mei in healrûne apsis, wêrfan't allinne de fûneminten bewarre bleaun binne. 

Tusken 1958 en 1974 besochten Turksk-Suprioaten út de omkriten de tsjerke te fernielen. Hja brieken dielen fan 'e muorren ôf en fernielden doe ek in soad fresko's. Fan 'e oarspronklike beskildering binne in pear resten fan fresko's bewarre bleaun. Dêrûnder dielen fan in foarstelling fan Kristus as Pantokrator mei ingels yn 'e koepel. Fierder binne der ûnder de koepelfinsters foarstellings fan profeten bewarre bleaun. Yn 'e westlike bline nis is boppedat in diel fan 'e Himelfeart fan Marije te sjen. Fan 'e rest fan 'e fragminten is net mear te sjen fan hokker foarstelling se diel útmakken. De measte fresko's binne troch in dikke reeklaach dreech te datearjen. De fresko's fan 'e profeten ha minder lêst fan 'e reek hân en dy kinne frij wis op 'e ein fan 'e 15e iuw datearre wurde. Yn 'e tsjerke stiet in tige ienfâldige ikonostaze.
Eddy Becker

**Eddy Becker**, berne as Eddy Beuker, (11 april 1947) is in Nederlânske diskjockey, radio- en telefyzjepresintator en sjonger.

## Libben en wurk
Ynearsten woe Becker muzikant wurde. Nei syn middelbereskoaloplieding waard er sjonger en gitarist by de band The Explosions. In pear jier letter waard er as ynfaller bassist en sjonger by Willy & His Giants. Syn muzikale karriêre waard lykwols net wat er dêrfan ferwachte en dêrom besleat om diskjockey te wurden. Hy die ûnderfining op by VARA's Popshow en yn 1966 waard er de opfolger fan Veronica's nijslêzer Harmen Siezen.

Ynienen moast er, fanwegen it ûntbrekken fan in tape, live it moarnsprogramma *Ook Goeiemorgen* presintearje. Doe doopte Willem van Kooten him om ta Eddy Becker, omdat dat better rymde mei "de man mei de wekker". It brocht him in soad sukses en hy soe dit programma hast trije jier lang presintearje. Yn 1968 brocht er ek twa singles út: *Felicidad, de roddel fan de stêd* (ien fan de Nederlânske teksten op de muzyk fan de Spaansktalige hit *La Felicidad* fan Digno Garcia, dêr't it duo Johnny en Rijk harren karnavalshit *Pa wil niet in bad* makken), en *M'n tante die weet van wanten*. It earste helle it tredde plak yn de Veronica Top 40, de twadde flopte. Letter presintearre er, faak tegearre mei Rob Out, noch gâns programma's foar Radio Veronica.

Op 1 maaie 1969 makke er de oerstap nei de publike omrop, earst earst wer by de VARA, mar in jier letter stapte er oer nei de NCRV. Fan 1970 oant 1988 makke er ferskate muzikale telefyzjeshows as *Kwistig met muziek*, *Eddy, Ready, Go!* en de *Eddy GoRound Show*. Yn dy telefyzjeshows ûntfong er ynternasjonale stjerren lykas Cliff Richard en ABBA. By de NOS-radio wurke er yn 1970 en 1972 mei oan de earste edysjes fan Radio Tour de France en wie er yn 1971 ien fan de presintatoaren fan de jierlist fan de Daverende Dertig. Fia Radio Gooiland en Holland FM kaam er yn 2001 werom nei it *oldies*-stasjon Radio 192.

Nei it mislearre besykjen om in nostalgysk tydskrift (*Flashback*) op te setten, wat him binnen twa jier finansjeel oan de râne fan de ôfgrûn brocht, hâldt er him tsjintwurdich wer allinnich dwaande mei presintearjen. Hy is geregeld gastpresintator by regionale omroppen as bygelyks Radio Gelderlân en NPO Radio 5, en wurket freelance by it ANP.
Tarsisius

**Tarsisius**  (ek **Tarsitius**) is in yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke fereare hillige. It is de patroanhillige fan 'e mistsjinners. Hy ferstoar yn 'e âldens fan 12 oant 15 jier de martlersdea. Syn namme betsjut de dappere.  

De iennige ynformaasje oer Tarsisius is te finen yn in gedicht dat paus Damasus I ta eare fan Tarsisius skreau. Yn dat gedicht ferlikene Damasus him mei Stefanus, dy't lykas Tarsisis ek stiennige waard. De persoan is op basis fan it gedicht fan paus Damasus frij wis histoarysk, mar fierder is der neat oer him bekend. Hy kin in diaken west ha om't paus Damasus him mei Stefanus ferlikene. In lettere tafoeging op 'e 6e-iuwske leginde fan it martlerskip fan paus Stefanus I makke fan Tarsisius in akolyt.  

## Libben
Tarsisius libbe yn 'e 3e iuw yn in tiid dat de kristenen yn it Romeinske Ryk ferfolge waarden. Hy holp yn 'e katakomben de biskop by de misse en bea himsels oan om de eucharisty nei de finzenen en siken te bringen. Dat wie yn dy tiid in nochal nuodlike ûndernimming, mar hy ûnthiet de biskop dat er de eucharisty mei syn libben beskermje soe. 

Underweis droech Tarsisius de eucharisty under syn klean. Doe't er in ploech heidenske jongerein tsjinkaam, waarden dy nijgjirrich en hja woene witte wat er ûnder syn klean ferside hold. Hja besochten it him te ûntfytmanjen, mar Tarsisius joech gjin krimp en hold de eucharisty stiif tsjin't boarst oan. It skuorren waard slaan en skoppen, mar it holp fierder net en Tarsisius holde mei man en macht de hosty yn syn hannen. Op 't lêst waarden stiennen brûkt om Tarsisius te twingen los te litten, mar hy joech gjin belies. In Romeinske ofsier mei de namme Kwadratus kaam op it trelit ôf en de jongens setten by it sjen fan 'e ofsier ôf, mar doe wie Tarsisius der al sa slim oan ta, dat er op it stjerren nei dea wie. Kwadratus wie ek in kristen en seach dat it Tarsisius wie; hy brocht him sa gau mooglik yn feiligens, mar it wie te let. Noch foar't Tarsisius de lêst sike helle, joech er de ofsier de hosty, ferpakt yn in linnense doek. Tarsisius waard yn 'e katakomben fan 'e hillige Kalikstus begroeven. Paus Damasus joech opdracht in ynskrift foar syn grêf te meitsjen, dêr't op stie dat Tarsisius yn it jier 257 ferstoar.

Letter waarden syn reliken yn 'e Romeinske tsjerke fan San Silvestro in Capite oerdroegen en wer letter ferhûzen de reliken nei de Basilyk fan 'e hillige Laurentius bûten de Muorren. Under it heechalter fan dy lêste tsjerke lizze ek de reliken fan 'e diaken Laurentius. Yn in sydalter waarden de reliken fan Tarsisius yn in alter bewarre mei in byld fan de jonge, mei fêst yn syn hannen it hillige sakramint fan 'e Eucharisty.  

Sûnt 2012 binne de reliken wer yn 'e buert fan 'e Kalikstus-katakomben yn 'e nije, oan Tarsisius wijde tsjerke fan it *Istituto San Tarcisio* fan 'e Salesianen. 

## Feestdei
De feestdei fan Tarsisius falt op 15 augustus.
À la recherche du temps perdu

***À la recherche du temps perdu*** (Frânsk, betsjutting: "Op syk nei ferlerne tiid") is in romansyklus fan de Frânske skriuwer Marcel Proust. It wurk waard fan oarsprong útbrocht yn sân parten, tusken 1913 en 1927.

## Ynhâld
De skriuwer sjocht werom nei wat der yn syn tiid barde. Under oaren wurdt de Dreyfus-affêre oanhelle, de Earste Wrâldkriich, en syn ferhâlding mei in famke neamd Albertine. Ynstee fan in spesifike rige fan foarfallen te fertellen, giet dit wurk lyksols net krektoer de oantinkens fan de ferteller, mar is it in psychologyske refleksje op literatuer, ûnthâld en tiid. Mar, sa't Jean-Yves Tadié yn *Proust et le roman* al opmurk, wurde al dizze fersprate eleminten mei-inoar ferbûn as, troch al syn negative en positive ûnderfiningen, de ferteller (dy't ek de held fan de roman is) yn it lêste part de betsjutting fan it libben yn keunst en literatuer ûntduts.

*À la recherche du temps perdu* wurdt soms beskôge as ien fan de bêste boeken út de Frânske literatuer fan alle tiden. 

De lêste trije dielen fan *À la recherche* waarden postúm publisearre yn in fierhinne, mar noch net foltôge bewurking. De earste betroubere komplete útjefte ferskynde earst yn 1954.

## Opbou
*De Fryske nammen jouwe allinnich de betsjutting fan de titels - der is net wier in Fryske oersetting fan it wurk.*
* 1 - *Du côté de chez Swann* 1913- Oan de Swann-kant
* 2 - *À l'ombre des jeunes filles en fleurs* 1919 - Yn it skaad fan jonge famkes yn bloei
* 3 - *Le Côté de Guermantes* (yn twa parten: 1920 / 1921) - De Kant fan Guermantes
* 4 - *Sodome et Gomorrhe*(yn twa parten: 1921 / 1922) - Sodom en Gomorra
* 5 - *La Prisonnière* 1923 - De Finzene
* 6 - *La Fugitive* 1925 - De Flechtling
* 7 - *Le Temps retrouvé* 1927 - Tiid wer werom

## Sjoch ek
*Le Monde's 100 boeken fan de iuw
Akolyt

(fan it Grykske ἀκόλουθος, *akolouthos*, dat "assistint" betsjut) 

*akolyt (Roomsk-Katolike Tsjerke), in (âldere) mistsjinner fan boppe de 16 jier; oant 1972 wie it in wijinge, de heechste fan 'e fjouwer legere wijingen dy't oan it subdiakonaat yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke foarôfgiene.
*akolyt (figuerlike sin), in oanhinger of folgeling
*akolyt (learling), immen dy't noch yn oplieding is, almeast brûkt foar geastlike funksjes (dizze betsjutting fan it wurd sjocht men gauris yn literêre wurken, minder dêrbûten)
Selebrant

In **selebrant** (fan it Latynske  *celebrare*; "fiere") is de oantsjutting fan in geastlike foargonger by in Hillige Misse of in oare liturgyske fiering. By de Hillige Misse is dat de preester of de biskop. Der is sprake fan in haadselebrant (Latyn: *celebrans principalis*) by in konselebraasje, as meardere selebranten oan 'e fiering meiwurkje. De hannelingen fan selebranten wurdt oerienkomstich mei selebraasje oantsjut. Yn it ramt fan 'e liturgyherfoarmings fan it Twadde Fatikaansk Konsylje waard yn it *[[Misboek|Missale Romanum]]* de oantsjutting *celebrans* troch *sacerdos celebrans* ("fierende preester") ferfongen.
Prosesjekrús

In **prosesjekrús** is in krús op in likernôch 2 m lange stange of stok, dat by roomsk-katolike of otterdokse prosesjes by Hillige Missen, begraffenissen, prosesjes, beafearten of it bidden fan 'e krúswei troch mistsjinners droegen wurdt. Ek Lutherske of Anglikaanske tsjerken brûke by guon gelegenheden it prosesjekrús, lykas by feestlike fieringen of by begraffenissen. 

Al yn 'e midsiuwen waarden der keunstsinnige prosesjekrusen fan hout en alderhande metalen makke. Wat riker de tsjerke, wat moaier de prosesjekrusen. Katedralen besieten bygelyks faak meardere prosesjekrusen fan ealmetalen mei ealstiennen. Oare wichtige tsjerken hiene krusen, dy't mei bledgoud belein waarden. Om't de oantallen dielnimmers fan prosesjes eartiids tige grut wiene en ek minsken oan 'e ein fan 'e optocht it krús ek sjen moasten, waarden de prosesjekrusen jimmeroan grutter en swierder. Somtiden waard dêrom as materiaal ek wol papier-maché brûkt. 

Yn 'e regel hat in prosesjekrús in korpus. It krús wurdt mei de korpus oan 'e foarkant droegen. De drager fan it prosesjekrús wurdt in *croceferarius* neamd. Yn 'e regel is dat in akolyt. 

By in liturgyske prosesje, d.w.s. in prosesje as ûnderdiel fan in misse, wurdt yn tsjerken by it begjin fan 'e misse de krúsdrager yn 'e prosesje faak flankearre troch mistsjinners, dy't elts in flambou drage. Sadree't de prosesje by it alter oankomt, set de krúsdrager it krús yn in stander op it alter mei de korpus nei it tsjerkefolk ta. Nei de slotritus nimt de akolyt it prosesjekrús wer út de stander en folget de útgongsprosesje (*extrada*). As de belle giet is de misse offisjeel ôfrûn en wurdt it prosesjekrús wer yn 'e stander set.   

Yn 'e skatkeamers fan 'e katedralen of belangrike tsjerke wurde prosesjekrusen faak mei oare weardefolle saken útstald yn musea.


Schatkamer St-Servaasbasiliek, Maaslands processiekruis (ca 1200) - 1.jpg|Sint-Servaasbasilyk, Maastricht (1200)
Cathedral of St. Joseph interior - Wheeling 07.jpg|Sint-Joazefkatedraal, Wheeling (FS)
Bichl - Kapelle Innen Kruzifix.jpg|Hillich Hertkapel, Bichl (Eastenryk)
Maaseik.Catharinakerk.kerkschat020.jpg|Katarinatsjerke, Maaseik (Belgje)
ÉNDA Montbert - Croix de procession des Rogations.JPG|Notre-Dametsjerke, Montfert (Frankryk)
Fieke Gosselaar

**Fieke Gosselaar** (Finsterwolde, 1982) is in skriuwster en dichteres yn it Nederlânsk en it Grinslânsk.

Gosseler is hikke en tein yn Finsterwolde. Se studearre rjochten oan de Ryksuniversiteit Grins. Se wurke as strafrjochtjurist by de rjochtbank Noard-Nederlân oant ein desimber 2023.   Sûnt febrewaris 2023 is Fieke Gosselaar ek streektaalkonsulint by de provinsje Grinslân. Sy is troud mei de dichter Kasper Peters.

Gosseler skriuwt proaza yn it Nederlânsk en gedichten yn it Grinslânsk. Har gedichten yn it Grinslânsk kinne fûn wurde yn de blomlêzings fan *Dichters in de Prinsentuin* en *Dag van de Grunneger Toal*, en de bondel *Verrassend Nedersaksisch*. Har wurk is ek faker publisearre yn de Grinzer literêre tydskriften *Krödde* en *Oader*.

## Bibliografy
**Nova Zembla* (2013, gedichten) 
**Tussen de anderen* (2014, proazabondel) 
**Spinnetje* (2016, jeugdboek) 
**Het land houdt van stilte* (2018, roman) 
**t Leven as olifantpuzzel* (2018, samle kollums) 
**Als je ze kent* (2022, roman)
Marijetsjerke (Larnaka)

De **Sint-Marijetsjerke** of folút de **katolike tsjerke fan Us-Leaffrou fan 'e Genede** (*Terra Santa Our Lady of Grace Catholic Church*) is in roomske tsjerke yn 'e Syprioatyske stêd Larnaka.

Sûnt 1593 binne Fransiskanen yn Larnaka oanwêzich. It hjoeddeiske roomske tsjerkegebou is de tredde yn in rige fan trije gebouwen, dy't op itselde plak boud waarden. De earste stien fan 'e hjoeddeiske tsjerke waard op 10 july 1842 lein en op 8 desimber 1848 troch pater Bernardino Trionfetti, de kustos fan it Hillige Lân, offisjeel en plechtich ynwijd. De gevel waard pas yn 1993 foltôge.  

De tsjerke heart by in Fransiskaansk kleasterkompleks, dêr't njonken de tsjerke en it kleaster ek in âldereinhûs by heart. De arsjitekt, de Fransiskaan Serafino Da Roccascelima, ûntwurp de tsjerke en liet him dêrby ynspirearje troch de Súd-Italjaanske tsjerkearsjitektuer fan 'e 17e en 18e iuw. It grûnflak fan 'e tsjerke is yn 'e foarm fan in latynsk krús.

De Us-Leaffrou fan 'e Genedetsjerke stiet yn it noardeastlike stedsdiel fan Larnaka oan 'e Terra Santa Street 1.
Fleanfjild Melilla

**Fleanfjild Melilla** (IATA : **MLN**, ICAO : **GEML**), (Spaansk : *Aeropuerto de Melilla*) is in fleanfjild dat 3 km súdwestlik fan 'e stêd Melilla, in Spaanske eksklave, oan 'e kust fan Marokko leit . 

It fleanfjild waard op 31 july 1969 ynwijd troch de minister fan loftfeart, José Lacalle Larraga, om Tauima Airport permanint te ferfangen.

## Loftfeartmaatskippijen en bestimmings

## Passazjiersoantallen en tal fleantúchbewegings

## Keppelings om utens
*  Offsjele Webside AENA
*  Oersjoch fan bestimmings
Der Process

***Der Process*** (Dútsk, betsjutting: "It proses") is in net ôfmakke, surrealistysk boek, nei it festjerren fan de auteur, fan de Tsjechyske-joadske skriuwer Franz Kafka. It wurdt lykwols sjoen as it wichtichste wurk fan Kafka, en it boek wurdt sûnt it yn 1925 útkaam sjoen as it wichtichste literêre wurk sûnt dy tiid.[boarne nedich] 

## Ynhâld
It boek beskriuwt «Josef K.», dy't op in moarn fêstnaam wurdt troch de plysje, sûnder dat er wit werom. It ferhaal folget de haadpersoan by syn paad troch it absurde doalhof fan it wetsysteem. Fan it boek komt it begryp ôf fan it Kafka-proses: in ferwizing nei in ûnmooglike striid tsjin in ûntrochsichtich burokratysk systeem.

## Sjoch ek
*Le Monde's 100 boeken fan de iuw
Wijreekfet

It **wijreekfet** (Latyn: *turibulum* of *thuribulum*) is in twadielich fet oan in kettingkonstruksje, dat brûkt wurdt om wijreek te fersprieden by roomske, otterdokse, âld-katolike en somtiden ek anglikaanske en lutherske tsjinsten.

It wijreekfet hat syn oarsprong yn 'e kultus en seremoanjes fan 'e Romeinen. Nei't it kristendom yn 'e 4e iuw de steatreligy fan it Romeinske Ryk waard, krige de wijreek ek yn 'e kristlike liturgy in plak. 

In wijreekfet bestiet út in fet, dy't mei trije kettingen oan in ring ferbûn is en in sintrale ketting foar it ophelje fan it lid fan it wijreekfet. De koster makket de koaltsjes hyt en as dy gleon binne, leit de koster de hite koaltsjes yn it fet. De wijreek sels wurdt yn in wijreekskipke bewarre. Op 'e geskikte mominten yn 'e liturgy jout de koster it wijreekfet mei dêryn de gleone koaltsjes oan in akolyt of mistsjinner op it alter, dy't dêrnei mei it wijreekskipke nei de pryster giet. De pryster skept de wijreekkerrels út it skipke op 'e hite koaltsjes en slacht in krús boppe de wijreek. As de kerrels op 'e hite koaltsjes begjinne te ranen, wurdt der in swiete rook ferspraat. De akolyt of mistsjinner dy't it wijreekfet fêsthâldt, wurdt *thuriferarius* neamd.

De tapassing fan wijreek fynt by de misse op ferskillende mominten yn 'e liturgy plak:

* By de liturgyske prosesje of de *yntrada*.  
* By de lêzing út it Hillich Evangeelje troch de pryster. De pryster skept wer nije wijreekkerrels op 'e koaltsjes en bewijrikket it Evangeeljeboek mei trijeris twa slaggen. De akolyt of de mistsjinner hâldt it wijreekfet wer fêst as de pryster út it Hillich Evangeelje foarlêst.
* By de tarieding fan 'e eucharisty wurdt ek it alter troch de pryster bewijrikke. Yn gewoane missen wurdt somtiden ek it tsjerkefolk mei trijeris in slach bewijrikke. By heechfeesten wurde ek de akoliten en de mistsjinners bewijrikke.

By sakramintsprosesjes binne der teminsten twa wijreekfetten om 'e hilligens fan it Alderhillichste (de konsekrearre hosty yn in monstrâns) oan te tsjutten. 

Somtiden binne wijreekfetten sa grut, dat se yn 'e tsjerke oan in konstruksje hongen wurde moatte. Troch oan in ketting te lûken kinne sokke fetten troch in grut part fan 'e tsjerke slingere wurde. It bekendste foarbyld is de *Botafumeiro* yn 'e katedraal fan 'e Spaanske stêd Santiago de Compostella.
Kampanjefeart

**Kampanjefeart** is fracht dy't oan it seizoen bûn is, lykas de fracht fan sûkerbiten. 

De kampanjefeart benammen út it noarden fan Fryslân wei, is stoppe neidat by in tal ruilferkavelings, fanâlds bekende farwetters ôfsletten waarden (1970 en letter). Wol is de kampanjefeart út de Noardeastpolder wei, noch lang trochgien.
Formosus

**Formosus** (berne om 816 hinne, ferstoarn op 4 april 896 yn Rome) wie paus fan 6 oktober 891 oant 4 april 896. Hy folge Stefanus V op en nei syn dea waard Formosus opfolge troch  Bonifatius VI

## Libben
Yn it jier 864 waard Formosus ta biskop fan it bisdom Porto wijd. Yn 866-867 gie Formosus nei Bulgarije, dêr't er sok goed wurk die dat kening Boaris I der by de pausen Nikolaas I en Hadrianus I op oantrune om him te beneamen ta metropolyt fan it hiele lân. Dy wegeren dat alle twa fanwegen de tsjerklike rigel dat de oergong fan in biskop fan it iene nei it oare bisdom ferbea. Ek reizge Formosus nei Frankryk en Dútslân as pauslike ambassadeur en spile Formosus in ynfloedrike rol op 'e synoade fan 869.   

Paus Jehannes VIII seach yn 'e betûfte biskop in grutte bedriging. Dêrom sette er de biskop ôf mei de beskuldiging fan û.o. ferrie, it tsjin 'e tsjerklike regels yn ferlitten fan syn bisdom en syn iepenlik krewearjen om paus te wurden. Nei in tiid fan ferballing folge ûnder paus Marinus I in rehabilitaasje en mocht Formosus wer biskop fan Porto wêze.

Op 19 septimber 891 waard Formosus unanym ta paus keazen. Formosus bleau ta syn dea paus en waard opfolge troch Bonifatius VI. De namme 'Formosus' betsjut 'prachtich'.

## Pontifikaat
Troch syn diplomatike talint ferbettere er de relaasje tusken Rome en Konstantinopel. Ek droech Formosus by oan it fuortsterkjen fan it kristendom yn it noardwesten fan Europa. 

Formosus hie in minne relaasje mei de troch syn foargonger ta keizer fan it Hillige Roomske Ryk kroande hartoch Guido III fan Spoleto. Formosus socht stipe by Arnulf, kening fan East-Frânsje, dy't yn 894 Itaalje binnenfoel en it gebiet noardlik fan 'e Po besette. Yn 'e selde tiid ferstoar Guido III, en syn jonge soan Lambertus folge him op. Yn 'e hjerst fan 895 ûndernaam Arnulf in twadde fjildtocht en yn 896 kroande de paus him ta keizer fan it Hillige Roomske Ryk. De nije keizer besocht Spoleto oan te fallen, maar rekke ferlamme en koe syn kampanje net foltôgje.

## De Kadaversynoade

Formosus wie in tige yntelliginte en betûfte paus, mar hy hie yn syn pontifikaat wol fijannen makke. Dêrûnder wiene fansels ek de soan fan Guido III, Lambertus en dy syn mem Agiltrude. Hja setten Stefanus VI, de opfolger fan paus Bonifatius VI, ûnder druk om de begroeven Formosus wer op te graven en yn in skynproses oan te klagen. Dêrby waard it lyk fan Formosus yn 'e pauslike klean hyst, op 'e stoel set en ferdigene troch in diaken. De ferstoarne paus waard feroardiele en de straf wie it ôfknippen fan syn trije fingers fan 'e rjochter hân dêr't er mei wijde. Ek waarden alle offisjele besluten fan Formosus neatich ferklearre. It lyk fan Formosus waard begroeven, mar letter wer opgroeven en yn 'e Tiber smiten. In muonts fiske it lichem fan 'e paus út it wetter en bedobbe it wer. Lang om let liet paus Teodoarus II it lichem op 'e nij opgrave en hy joech Formosus in fatsoenlike begraffenis yn 'e âlde Sint-Piter.

De saak joech in soad opskuor en de Tsjerke bleau lang tige ferdield tusken foar- en tsjinstanners fan Formosus.
Jean-Paul Laurens

**Jean-Paul Laurens** (Fourquevaux, 28 maart 1838 - Parys, 23 maart 1921) wie in Frânske skilder en byldhouwer en ien fan de lêste grutte eksponinten fan de Frânske Akademyske styl.

## Biografy
Laurens ferlear syn mem doe'er noch jong wie. Wylst syn broer en heit op it lân wurken, skoalskûle er faak en makke lange kuiers.

Hy wie in learling fan Léon Cogniet en Alexandre Bida. Laurens krige de opdracht om ferskate wurken te skilderjen foar de Tredde Frânske Republyk, wêrûnder it stielen ferwulft fan it Paryske stedhûs, de monumintale rige oer it libben fan Genoveva fan Parys yn de apsis fan it Pantheon, it fersierde plafond fan it Odéon Theater en de hal fan hege boargers yn it kapitoal fan Toulouse. Hy makke ek yllustraasjes foar Augustin Thierry syn *Récits des temps mérovingiens*.

Laurens syn erudysje en technysk masterskip waarden yn syn tiid tige bewûndere, mar yn lettere jierren waard syn tige realistyske technyk, keppele oan in teatrale *mise-en-scène*, troch guon keunsthistoarisy as oerdreaun didaktysk beskôge. Koartlyn is syn wurk lykwols op'e nij beoardiele as in wichtige en orizjinele fernijing fan'e histoarjeskilderkeunst, in sjenre dat by Laurens syn libben yn ferfal rekke wie.

Laurens wie professor oan de École des Beaux Arts yn Parys, dêr't er ûnder oaren les joech oan André Dunoyer de Segonzac en George Barbier. Twa fan syn soannen, Paul Albert Laurens (1870-1934) en Jean-Pierre Laurens (1875-1932), waarden ek skilders en leararen oan de Académie Julian.

## Oeuvre
Yn in soad fan syn wurk stiet de “dea” sintraal, wêrby ’t de dea as polityk statement oanfierd wurdt. Foarbylden dêrfan binne:

Ofbyld:Jean Paul Laurens Le Pape Formose et Etienne VI 1870.jpg|De paus Formosus en Stefanus VII
Ofbyld:Laurens - The Last moments of Maximilian.jpg|De lêste mominten fan Maximiliaan, keizer fan Meksiko
Ofbyld:JPaul Laurens The Death of Tiberius.jpg|De dea fan Tiberius
Ofbyld:Laurens excomunication 1875 orsay.jpg|De ekskommunikaasje fan Robert de Fromme
Ofbyld:Execution of the duke d Enghien.jpg|De eksekúsje fan Louis Antoine, hartoch fan Enghien
File:Jean-Paul Laurens - The Byzantine Emperor Honorius - 1880.jpg|De Byzantysnke keizer Honoarius
Ulmen (Verbandsgemeinde)

De **Verbandsgemeinde Ulmen** is in ferbânsgemeente yn 'e lânkring Cochem-Zell yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Haadplak fan 'e ferbânsgemeente is de stêd Ulmen.

Njonken de stêd hearre noch 15 Ortsgemeinden by de ferbânsgemeente. It gemeentegebiet leit yn in diel fan 'e Fulkaaneifel. Troch de gemeente rint de *Bundesautobahn* 48 en de *Bundesstraßen* 257 en 259. It gebiet is bekend troch de stêd Ulmen mei syn kastiel, de Ulmener Maar, de Jungferweiher, de fleanbasis Büchel en it kuerplak Bad Bertrich.

## Gemeenteyndieling
De ferbânsgemeente bestiet út de folgjende ''Ortsgemeinden: