open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afrikaanske reuze-iisfûgel

De **Afrikaanske reuze-iisfûgel** (*Megaceryle maxima*) is in fûgel út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Skaaimerken
De Afrikaanske reuze-iisfûgel wurdt 42 oant 46 sm lang en weaget 255 oant 426 gram. Mantsjes binne trochstrings swierder as wyfkes. De fûgels ha grutte donkergrize oant swarte snaffels. De fearren binne boppe donkergriis mei wite pjukkels. It mantsje hat in kastanjeread boarst en in wite búk mei donkere pjukkels en donkere bannen oan 'e flanken. By it wyfke is dat oarsom: sy hat in wyt boarst mei donkere pjukkels en in kastanjereade búk.  

## Fersprieding
Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *M. m. maxima* (Pallas, 1769): komt foar yn iepen lânskip fan Senegal eastlik oant it westen fan Etioopje en súdlik oant yn Súd-Angoala, Botswana en fral eastlik fan úd-Afrika. 
* *M. m. gigantea* (Swainson, 1837): yn boskrike gebieten fan Libearia, Noard-Nigearia, Tanzania en bosrike gebieten fan Angoala.

Yn it oergongsgebiet komme mingfoarmen fan 'e ûndersoarten foar. De soarte komt yn meardere types lânskip foar as der mar wetter is, dus rivieren troch bosken of savanne's, langunes oan seekusten en riviermûningen, mar ek by dobben, foar in part opdrûge rivieren, yrrigaasjewurken en fivers. De fûgel komt oant in hichte fan 2300 m foar.   

## Iten
Folwoeksen fûgels ite krabben, fisken en kikkerts, dy't se dûkend fanôf in tûke boppe it wetter fange. 

## Status
De soarte hat in tige grut ferspriedingsgebiet, sadat de kâns op útstjerren lyts is. Alhoewol't der gjin rûzings binne fan 'e oantallen, wurdt der oannommen dat de soarte yn oantal tebekrint, mar net sa hurd dat de efterútgong boppe de 30% yn tsien jier útkomt. Dêrfandinne wurdt de fûgel op 'e Reade list fan 'e IUCN as net bedrige klassifisearre.
## Keppeling om utens
* Birdlife
* Ebird
* Avibase
Turkoaisiisfûgel

De **turkoaisiisfûgel** (*Alcedo coerulescens*) is in fûgel fan it skaai echte iisfûgels (*Alcedo semitorquata*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). De soarte is monotypysk, itjinge betsjut dat der gjin ûndersoarten binne. 

## Beskriuwing
 
It is in lytse iisfûgel oant 14 sm lang. De boppedielen binne blau mei yn 'e nekke oan beide kanten in grut wyt plak. It kin en de búk binne wyt mei in blauwe bân oer it boarst. De snaffel is swart en de poaten binne donkerbrún. De ferskillen tusken mantsjes en wyfkes binne lyts: it wyfke is wat doffer en hat in smeller blauwe bân oer it boarst.   

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet is fan Sumatra oant de Lytse Sûnda-eilannen. It is in stânfûgel, dy't yn leechlân libbet by beken, kanalen, rysfjilden en estuaria. 

## Status
Der binne gjin rûzings fan 'e grutte fan 'e hiele populaasje, mar de soarte liket stabyl en is yn it ferspriedingsgebiet algemien. Op 'e Reade list fan 'e IUCN wurdt de soarte as net bedrige klassifisearre.
Menintingiisfûgel

De **Menintingiisfûgel** (*Alcedo meninting*) is fûgel fan it skaai echte iisfûgels (*Alcedo semitorquata*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). De soarte liket in soad op 'e gewoane iisfûgel. De fûgel is ferneamd nei in plakje oan 'e westlike kust fan Lombok.  

## Beskriuwing

Lykas de gewoane iisfûgel is de Menintingiisfûgel likernôch 15 sm lang. It ferskil is dat de Menintingiisfûgel djipper fan kleur. De búk is wat donkerder oranje en it blau op 'e wjukken en op 'e kop is ek donkerder blau.  

## Fersprieding
Lykas de measte soarten iisfûgels libbet yn 'e tropen fan Yndia oant Yndoneezje op it eilân Lombok. De Menintingiisfûgel komt meastentiids foar oan rivieren en beken fan it leechlânreinwâld, mar ek yn sompen en mangrovebosken oan 'e kust. 

### Undersoarten
Der wurde fiif ûndersoarten erkend:

* *Alcedo meninting meninting*: komt foar yn it suden fan Malakka, Borneo, it suden fan 'e Filipinen, it súdwestlike part fan Sûlawezy, de Sûla-eilannen, Sumatra, Java, Baly en Lombok.
* *Alcedo meninting rufigastra*: Andamanen.
* *Alcedo meninting phillipsi*: it suden fan Yndia en Sry Lanka. 
* *Alcedo meninting coltarti*: it noarden fan Yndia oant yn Yndosina. 
* *Alcedo meninting cintillans*: it noarden fan Malakka.

## Status
De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, sadat de kâns op útstjerren lyts is. Hoe grut de populaasje is, is net bekend. De soarte komt nearne algemien foar en nei alle gedachten rinne de oantallen tebek. Dat tebekrinnen is net mear as 30% yn 'e 10 jier en sadwaande wurdt de fûgel as net bedrige klassifisearre op 'e Reade list fan 'e IUCN.
Blythiisfûgel

De **blythiisfûgel**, **Blyths iisfûgel** of de **Herkulesiisfûgel**  (*Alcedo hercules*) is in seldsume fûgel fan it skaai echte iisfûgels (*Alcedo semitorquata*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). It is de grutste soarte yn it skaai. 

## Namme
Yn it Ingelsk en Nederlânsk is de soarte nei de Britske soölooch Edward Blyth ferneamd, dy't de fûgel yn 1845 as *Alcedo grandis* beskreau. Letter die bliken dat dy namme al brûkt waard, sadat dy gjin erkenning krige. Yn 1917 hat Alfred Laubmann in nije namme útsteld, sadat hy no as auteur fermeld stiet.

## Beskriuwing

De 22 oant 23 sm lange iisfûgel is grutter as de gewoane iisfûgel, mar fierder ha de twa soarten in soad fan inoar. Blythiisfûgels hja in blauwe kop en oars as de gewoane iisfûgel gjin oranje streek by't ear. Fierder hat de soarte in donkerder mantel, hast swarte wjukken mei wat blauwe pjukkels en in djipper readbrune buk. De snaffel fan it mantsje is hielendal swart, wylst it wyfke in donkerreade ûndersnaffel hat.

## Fersprieding
De soarte komt fan East-Nepal oant Sintraal-Fjetnam en Fujian yn it súdeasten fan Sina foar. Yn it grutste part fan it ferspriedingsgebiet is it in seldsume oant tige seldsume fûgel. Allinne yn Fjetnam komt de fûgel lokaal relatyf algemien foar (West-Tonkin en Annam). It leefgebiet bestiet út heldere beken en lytse rivieren yn djippe kleauwen, heuvellân en leafbosken tusken de 400 en 1000 m boppe de seespegel. Mooglik komt de fûgel ek foar by streamend wetter yn bosk, dat grinzget oan agrarysk gebiet mei in soad beammen.

## Status
Troch fragmintaasje, degradaasje en mooglik ek fersmoarging fan it leefgebiet giet de populaasje fan 'e fûgel yn oantal efterút. It is net in algemiene fûgel en de soarte komt  allinne mar yn in spesifyk biotoop oan rivieren foar. De grutte fan 'e populaasje wurdt tusken 2500 en 10.000 fûgels rûsd. De fûgel stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as gefoelich (hast bedrige ) klassifisearre (2022).
Echte iisfûgels

De **Echte iisfûgels** (*Alcedo*) foarmje in fûgelskaai út de famylje fan 'e iisfûgels (*Alcedinidae*). De wittenskiplike namme fan it skaai waard yn 1758 publisearre troch Carolus Linnaeus. De wittenskiplike namme *Alcedo* is ôflaat fan it Aldgrykske ἀλκυών alkuōn; alcyon (mei as fariant ἁλκυών halkuōn; halcyon) en is yn beide talen de namme foar de 'iisfûgel'.

## Soarten
It skaai bestiet út acht soarten:
Javaanske blaubâniisfûgel

De **Javaanske blaubâniisfûgel** (*Alcedo euryzona*) is in tige seldsume fûgel fan it skaai echte iisfûgels (*Alcedo semitorquata*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). 

## Beskriuwing
De soarte is in lytse, frij donkere iisfûgel fan 17 sm lang en weaget 38 oant 39 gram. De fûgel hat in swarte kroan en donkere fearren mei blauwe einen op 'e nekke en wangen. De rêch en mantel binne glânzgjend donkerblau en de stút is ljochtblau mei in sulvereftige glâns. De slachpinnen en de sturt binne donkerblau.    

It mantsje hat in brede, blaugriene bân oer in wyt boarst. It wyfke is hiel oars en hat in readbrune búk en ferskilt fan 'e gewoane iisfûgel troch in doffere, donkerder kleuring en it ûntbrekken fan in helder wyt mei oranje plak efter it each.  

## Fersprieding
De soarte is endemysk op it eilân Java. De biotoop fan 'e fûgel bestiet út streamende, rotseftige beken en rivieren troch grienbliuwend bosk oant in hichte fan 1.000 m.

## Status
De soarte rint in ekstreem heech risiko om út te stjerren. De hiele populaasje is tige lyts (neffens rûzing minder as 250 folwoeksen fûgels). Oannommen wurdt boppedat de soarte stadichoan ôfnimt troch it ferlies en degradaasje fan geskikt biotoop. Dêrfandinne stiet de fûgel op 'e Reade list fan 'e IUCN as krityk (earnstich bedrige) klassifisearre.
Swartsnaffeliisfûgel

De **swartsnaffeliisfûgel** (*Corythornis vintsioides*, synonym *Alcedo vintsioides*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). 

## Beskriuwing
It 13 sm lange fûgeltsje liket op 'e gewoane iisfûgel. Se ha in swarte snaffel en reade poatsjes. De kroan fan it kopke is grienblau-swart streke. De boppedielen fan 'e wjukken binne donkerblau, de kiel is wyt. It boarst, de búk en de ûnderkant fan 'e wjukken binne oranjeread.  

## Fersprieding
De soarte libbet op 'e Komoaren, Majot en Madagaskar. Der wurde twa ûndersoarten erkend: 

* *C. v. johannae*: Komoaren.
* *C. v. vintsioides*: Madagaskar.

De fûgel is hast oeral waar te nimmen yn gebieten mei wetter, lykas bekend, marren, rivieren, rysfjilden en oan 'e kust oant in hichte fan 1800 m. 

## Status
Is is net bekend hoe grut de populaasje is, mar dy wurdt as stabyl beskôge en de soarte komt algemien foar. Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de soarte de status net bedrige.
Wytbúkiisfûgel

De **wytbúkiisfûgel** (*Corythornis leucogaster*; synonym: *Alcedo leucogaster*) is in fûgel út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing
De wytbúkiisfûgel is in lytse iisfûgel fan 13 sm lang en likernôch 14,5 gram. De boppedielen binne ultramaryn en de snaffel en poaten binne read. It ûnderbealchje is oranjebrún mei in wite streek, dy't fan 'e kiel nei de ûnderkant fan 'e sturt rint. Mantsjes en wyfkes binne gelyk.  

## Fersprieding
De soarte libbet yn Sintraal- en West-Afrika en der wurde trije ûndersoarten erkend:

* *C. l. bowdleri*: fan Guinee oant Maly en Gana.
* *C. l. leucogaster*: fan Nigearia oant noardwestlik Angoala en Bioko.
* *C. l. leopoldi*: fan eastlik Kongo oant Súd-Uganda en Noardwest-Sambia.

Foar de soarte is subtropysk bosk wichtich, mar de fûgel wurdt ek waarnommen yn wiete gebieten, plantaazjes of grutte parken.   

## Status
De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre. De soarte hat in grut ferspriedingsgebiet, mar is net algemien. Fanwegen it ferlies oan bosk yn it ferspriedingsgebiet wurdt der fanút gien dat de oantallen tebekrinne. Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de soarte de status fan net bedrige (2024).
Beamiisfûgels

De **beamiisfûgels ** (wittenskiplike namme: *Halcyoninae*, synonym: *Daceloninae*) foarmje in ûnderfamylje fan it skift fan 'e rôldereftigen (*Coraciiformes*) en de famylje fan 'e iisfûgels (*Alcedinidae*). Ta dizze ûnderfamylje hearre sa'n 70 soarten, wêrfan't de kookaburra (*Dacelo novaeguineae*) út Austraalje faaks de bekendste is. De fersprieding beslacht fral Australaazje en Súd- en Súdeast-Aazje, mar beamiisfûgels komme ek foar yn Afrika en op 'e eilannen fan Oseaanje en de Yndyske Oseaan.

## Taksonomy
De wittenskiplike namme fan 'e beamiisfûgels wurdt gauris jûn as *Daceloninae*, dat yn 1841 yntrodusearre waard troch de Italjaansk-Frânske ornitolooch en taksonoom prins Karel Lusiaan Bonaparte. Mar de namme *Halcyoninae* waard al yn 1825 yntrodusearre troch de Ierske ornitolooch Nicholas Aylward Vigors en hat dêrom prioriteit.

De beamiisfûgels binne ien fan trije ûnderfamyljes yn 'e famylje fan 'e iisfûgels (*Alcedinindae*). De oare beide binne de rivieriisfûgels (*Alcedininae*) en de wetteriisfûgels (*Cerylinae*). Ta de beamiisfûgels hearre sa'n 70 soarten, dy't ferdield binne oer 11 skaaien.

## Untstean en fersprieding
De beamiisfûgels lykje ûntstien te wêzen op it fêstelân en de eilannen fan Súdeast-Aazje, om har dêrwei te fersprieden nei oare dielen fan 'e wrâld. Tsjintwurdich komme se benammen foar yn Austraalje, op Nij-Guineä en de eilannen fan 'e Yndyske Arsjipel en op it fêstelân fan Súd- en Súdeast-Aazje, mar beamiisfûgels komme ek foar yn Afrika en op 'e eilannen fan Oseaanje en de Yndyske Oseaan. Se libje yn in ferskaat oan biotopen fan tropysk reinwâld oant iepen bosken.

## Skaaimerken
De beamiisfûgels binne koart-sturte, grutkoppige, kompakt boude fûgels mei lange, spitse snaffels. Lykas by oare rôldereftigen is it fearrekleed fel fan kleur. Ornaris binne beamiisfûgels monogaam en territoriaal, en nêstelje se yn beamholten of termitenêsten. It brieden wurdt troch beide âlden dien, en tegearre fuorje se ek de piken, dy't nêstbliuwers binne en helpleas, blyn en keal út it aai komme. It lizzen fan 'e aaien wurdt om 'e dei dien, sadat by itenskrapte inkeld de âldere, sterkere pyk fretten kriget en de jongere ferkomt.

Hoewol't guon beamiisfûgels ôfhinklik binne fan 'e oanwêzigens fan oerflaktewetter yn 'e foarm fan beken, puollen of sompen, hawwe se har net spesjalisearre ta it fretten fan fisk. De measte soarten dûke fan in hege sit ôf op proai (yn it wetter of op it drûge), en ite fral stadige wringeleazen of lytse wringedieren.

## Underfamylje-opbou
Malachytiisfûgel

De ** Malachytiisfûgel** (*Corythornis cristatus*; synonym: *Alcedo cristata*) is in iisfûgelsoarte út Afrika.

## Beskriuwing

Malachyiisfûgels wurde trochstrings 13 sm lang en weagje 12 oant 19 gram. Op 'e kroan sitte lange, grienblau mei swarte fearkes, dy't in túfke foarmje. Under it each oant op it boarst is de iisfûgel oranje oant readbrún. Op it kin is in wyt plakje en ek op 'e nekke sit in wyt plak. It bealchje is boppe glânzgjend ultramarynblau. Folwoeksen fûgels ha reade poaten en in reade snaffel. Juvenilen binne doffer en ha in donkere snaffel en poaten.    

## Fersprieding
De soarte libbet yn in grut part fan Afrika súd fan 'e Sahara oant in hichte fan 3000 m. It biotoop bestiet út in grut oantal lânskippen mei ryklik begroeid wetter, lykas sompen, dobben, beken, rivieren en mûningen fan rivieren, mangroves en oare wettergebieten mei genôch begroeiïng.  

### Undersoarten
Der wurde fiif ûndersoarten erkend:

* *C. c. galeritus*: (Senegal oant East-Afrika en fierder oant Noard-Angoala en Malawy)
* *C. c. nais*: (Prinsipe)
* *C. c. thomensis*: (Sao Tomee)
* *C. c. cristatus*: Súd-Angoala oant Súd-Mozambyk en it easten fan Súd-Afrika)
* *C. c. stuartkeithi*: (Sûdan en Etioopje)

## Hâlden en dragen
De fûgel jaget op wetterdierkes lykas kreefteftigen, kikkerts, lytse fisken, wetterynsekten en larven fan libellen. Ek wurdt der op imerkes en hagedissen jage.   

Yn 'e briedtiid siket de fûgel steile iggen oan wetterkanten op, dêr't it nêst boud wurdt. 

## Status
Der binne gjin rûzings oer de grutte fan 'e populaasje fan 'e soarte. Se ha in grut ferspriedingsgebiet en binne net seldsum. Der bestiet ek gjin oanlieding om te tinken dat de soarte tebekrint yn oantal. Dêrfandinne wurdt de fûgel troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige klassifisearre.
Conservatoire national des arts et métiers

De **Conservatoire national des arts et métiers** (*CNAM*) is in universiteit yn Parys, Frankryk. De universiteit waard yn 1794 stifte.

De Cnam einiget faak hiel heech yn ynternasjonale listen fan goede universiteiten.

## Ferneamde studinten
* Louis Pasteur
* Sadi Carnot

## Keppeling om utens

* Offisjele hiemside fan de CNAM
Lytse gielsnaffeliisfûgel

De **lytse gielsnaffeliisfûgel** (*Syma torotoro*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing

Folwoeksen fûgels wurde oant 20 sm lang en se weagje tusken de 30 en 52 gram. Der binne lytse ferskillen tusken mantsjes en wyfkes. By de mantsjes binne de kop en de kraach oranjegiel oant kanielread. De fearren fan 'e kroan wurde bytiden omheech set. Yn 'e nekke sit in swart plak. It boarst en de búk binne krêmkleurich. De wjukken en de rêch binne donker grienblau, de sturtfearren blau. De wyfkes ha deselde tekening as de mantsjes, mar se ûnderskiede harren fan mantsjes troch swart op 'e kroan. De snaffel is by mantsjes en wyfkes ljochtgiel, it each is donkerbrún en de poatsjes binne gieleftich.     

## Fersprieding
De soarte libbet yn Nij-Guineä en noardlik Austraalje.

### Undersoarten
* *Syma torotoro torotoro*: westlik en it sudlike diel fan Sintraal-Nij-Guineä, westlik Papoea Nij-Guineä, Japen en de Aru-eilannen.
* *Syma torotoro meeki*: súdeastlik Nij-Guineä.
* *Syma torotoro ochracea*: D'Entrecasteaux-eilannen.
* *Syma torotoro flavirostris*: Kaap York (noardeastlik Austraalje).

## Status
Der binne gjin rûzings oer de grutte fan 'e wrâldpopulaasje, mar de soarte hat in grut ferspriedingsgebiet en is relatyf algemien. Der is sprake fan biotoopferneatiging yn it ferspriedingsgebiet en dêrfandinne wurdt der fan útgien dat de soarte al wat tebekrint. Dochs wurdt de soarte troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige klassifisearre.
Madagaskariisfûgel

De **Madagaskariisfûgel**   (*Corythornis madagascariensis*, synonimen: *Ceyx madagascariensis, Alcedo madagascariensis*) is in fûgel fan it skaai Afrikaanske iisfûgels (*Corythornis* ') út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing

It fûgeltsje wurdt trochstrings 13 sm lang en weaget 17 oant 22 gram. Fan boppe is de soarte readbrún en yn 'e nekke hat er in wyt plal. De slachpinnen binne swart. De búk en it boarst binne wyt, dat nei de flanken ta stadichoan readbrún wurdt. De poaten en de snaffel binne oranjeread. Juvenilen en de ûndersoarte *C. m. dilutus* binne doffer.

## Fersprieding
De soarte is endemysk op Madagaskar. De fûgels komme foar op savanne's en se wurde ek yn subtropysk leechlânbosk oant in hichte fan 1500 m waarnommen. Se ha net perfoarst wetter yn de biotoop nedich.

### Undersoarten
Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *C. m. madagascariensis*: útsein it súdwestlike part hiel Madagaskar.
* *C. m. dilutus*: Súdwest-Madagaskar. 

De ûndersoarte út it súdwesten fan Madagaskar wurdt mei útstjerren bedrige of is al útstoarn. De fûgel is bekend fan in yn holotype út 1974 en is dêrnei net wer fûn. De biotoop fan de ûndersoarte is folslein ferneatige.

## Hâlden en dragen
De soarte jaget op ynsekten en kikkerts. Se briede tusken oktober en jannewaris yn 'e reintiid en grave in tunnel fan 30 oant 35 sm yn in ierden wâl, yn 'e regel oan 'e râne fan it bosk. In nêst bestiet út fjouwer aaien.

## Status
De Madagaskariisfûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en de kâns op útstjerren is lyts. It is net bekend hoe grut de populaasje is, mar de oantallen rinne tebek troch ferneatiging fan biotoop. Om't de tebekgong net heger as 30% yn tsien jier tiid is, wurdt de soarte as net bedrige op 'e Reade list fan 'e IUCN klassifisearre (2024).
Berchgielsnaffeliisfûgel

De **berchgielsnaffeliisfûgel** (*Syma megarhyncha*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing
Berchgielsnaffeliisfûgels binne lytse iisfûgels. Folwoeksen fûgeltsjes wurde 21 oant 24 sm lang. Mantsjes weagje 52 oant 60 gram, wyfkes 49 oant 63 gram. De mantsjes ha in oranjegiele kop en ûnderkant en grienblauwe boppedielen en yn 'e nekke oan beide kanten in swart plak. De sturt is donkerblau en de wjukfearren bimne swart mei blaueftige rânen en punten. Wyfkes ha in swarte kroan en binne ûnder ljochter. De swarte plakken yn 'e nekke binne by wyfkes gearfoege. De snaffel is heldergiel mei in donkere râne by de boppekant fan 'e boppesnaffel lâns. De iris is donkerbrún en de poaten binne dofgiel. Jonge fûgels ha in griisswarte snaffel en swarte plakjes by 't ear. Se ha ek in grutter swart gebiet om it each en donkere puntsjes op 'e fearren fan 'e wangen en it boarst. 

Berchgielsnaffeliisfûgels ha in soad fan 'e lytse gielsnaffeliisfûgel, mar dy hat in folslein giele snaffel en libbet yn legere dielen as de berchsnaffeliisfûgel. De berchgielsnaffeliisfûgel is ek grutter en hat in relatyf gruttere snaffel as de lytse gielsnaffeliisfûgel. 

## Fersprieding
De soarte is endemysk op Nij-Guineä en libbet yn fochtige, tropyske bosken tusken 1.200 - 2.200 m boppe seenivo.

### Undersoarten
Der wurde twa ûndersoarten erkend:

* *S. m. sellamontis*: it Huonskiereilân (noardeastlik Nij-Guineä).
* *S. m. megarhyncha*: fan westlik oant súdeastlik Nij-Guineä.

Om 't de twa ûndersoarten net goed beskreaun binne, ha guon auteurs yn harren omgean litten om se gear te foegjen, itjinge de soarte monotypysk meitsje soe.

## Hâlden en dragen
De soarte yt lytse hagedissen, larven en ynsekten. Se briede yn desimber en lizze twa wite aaikes. 

## Status
Der binne gjin rûzings fan 'e grutte fan 'e populaasje. De soarte is lokaal algemien mar oer it algemien seldsum. Om 't it habitat út bosk bestiet en it areaal dêrfan yn it ferspriedingsgebiet wat ôfnommen is, wurdt der fanút gien dat de soarte mei yn oantal ôfnommen is. De tebekgong is net hiel grut en dêrfandinne wurdt de fûgel troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige klassifisearre (2024).
Maleiske blaubâniisfûgel

De **Maleiske blaubâniisfûgel** (*Alcedo peninsulae*) is in seldsume fûgel fan it skaai echte iisfûgels (*Alcedo semitorquata*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing
De iisfûgel is 17 sm lang en weaget 38 oant 49 gram, it mantsje is trochstrings wat swierder as it wyfke. De fûgel hat in swarte kroan en donkere fearren mei blauwe einen op 'e nekke en wangen. De rêch en mantel binne donkerblau en de stút is ljochtblau mei in sulvereftige glâns. De slachpinnen en de sturt binne donkerblau. It mantsje hat in blauwe boarstbân, dy't wat fealer is as dy fan 'e Javaanske blaubâniisfûgel (*A. euryzonia*); dy bân hat wite pjukkels. It wyfke is kastanjebrún op it boarst en búk en is wat doffer fan kleur.

## Fersprieding
It ferspriedingsgebiet leit fan Súd-Birma oer Tailân en Maleizje, Brûnei, Borneo en Sumatra. Oer it generaal is it net in algemiene soarte, alhoewol't it skouwe hâlden en dragen fan 'e fûgel dat wat ûnderskat. Yn Birma is de fûgel seldsum en yn Tailân en op Sumatra wurdt de fûgel ek net in soad waarnommen. Lokaal komt de fûgel relatyf algemien foar yn Maleizje en Borneo. 

De fûgel is in stânfûgel, dy't op in rotseftige omjouwing oan beken en gruttere rivieren by grienbliuwende bosken libbet. It meast is de fûgel te sjen op leechlân, mar somtiden ek op hichten oant 850 m (Maleizje) en 1.500 m (Borneo). De fûgel wurdt ek yn mangroves oantroffen.

## Status
Oannommen wurdt dat de soarte troch it ferlies fan biotoop yn it hiele ferspriedingsgebiet efterút giet. Yn 2022 waard it ferlies fan bosk yn it ferspriedingsgebiet fan 'e fûgel yn 'e tsien jier foar dat jier op 20 oant 23% rûsd. Der is gjin oanlieding oan te nimmen dat dêr yn 'e oankommende tiid in ein oan komt. De Maleiske blaubâniisfûgel is ôfhinklik fan dy bosken en dêrom wurdt der fanút gien dat de populaasjeôfname like grut is as it ferlies oan bosk. Dêrnjonken binne der ek bedrigen lykas fersmoarging fan rivieren en fragmintaasje fan bosk. Dêrfandinne stiet de soarte op 'e Reade list fan 'e IUCN as gefoelich (hast bedrige) klassifisearre (2022).
Marokkaansk jachtloaihoars

It **Marokkaansk jachtloaihoars** (wittenskiplike namme: *Acinonyx aicha*) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*) en it skaai fan 'e jachtloaihoarsen (*Acinonyx*). Dit bist libbe yn it Plioseen (5,3–2,6&nbsp;miljoen jier lyn) yn Noard-Afrika.

It iennichste bekende fossyl fan it Marokkaansk jachtloaihoars waard yn 'e 1990-er jierren fûn by in opgraving by Ahl al-Oughlam, yn 'e beboude kom fan 'e stêd Kasablanka, yn it noardwesten fan Marokko. De grûnlaach dêr't it fossyl yn oantroffen waard, datearret út it geologysk tiidrek fan it Piacenzyn, dat rûn fan 3,6–2,6&nbsp;miljoen jier lyn.

It Marokkaansk jachtloaihoars waard foar it earst yn 1997 wittenskiplik beskreaun troch de paleöntolooch Denis Geraads, yn it artikel *Carnivores du Pliocène de Ahl al-Oughlam (Casablanca, Maroc)* yn it wittenskiplik tydskrift *Géobios*. Dizze soarte liek in protte op it moderne jachtloaihoars (*Acinonyx jubatus*), mar wie primitiver. Wannear't it reuzejachtloaihoars (*Acinonyx pardinensis*) beskôge wurdt as makrosoarte, wurdt it Marokkaansk jachtloaihoars soms as ûndersoarte dêrfan werjûn, mei de wittenskiplike namme *A. p. aicha*.

## Sjoch ek
* jachtloaihoars
* middelgrut jachtloaihoars
* reuzejachtloaihoars
Middelgrut jachtloaihoars

It **middelgrut jachtloaihoars** of **tuskenbeiden jachtloaihoars** (wittenskiplike namme: *Acinonyx intermedius*) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (*Carnivora*), de famylje fan 'e kateftigen (*Felidae*) en it skaai fan 'e jachtloaihoarsen (*Acinonyx*). Dit bist libbe yn it Mid-Pleistoseen fan likernôch 1,3&nbsp;miljoen oant 500.000 jier lyn yn Jeraazje. De gebrûksnamme sawol as it soartespesifike diel fan 'e wittenskiplike namme (*intermedius*) ferwiist nei it feit dat it middelgrut jachtloaihoars in slachje grutter wie as it moderne jachtloaihoars (*Acinonyx jubatus*), mar net sa grut as it reuzejachtloaihoars (*Acinonyx pardinensis*).

It middelgrut jachtloaihoars waard foar it earst yn 1954 wittenskiplik beskreaun troch de Eastenrykske paleöntolooch Erich Thenius yn syn artikel *Gepardreste aus dem Altquartär von Hundsheim in Niederösterreich* yn it *Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie*. Hy basearre him op it holotype (earst fûne fossyl) fan dit bist, dat oantroffen wie by Hundsheim yn Nedereastenryk. Letter waarden der ek fynsten fan fossile resten fan it middelgrut jachtloaihoars dien by Saint-Estève yn 'e Frânske Provâns en by Mosbach yn súdwestlik Dútslân. In fossyl dat mooglik fan it middelgrut jachtloaihoars is of oars fan in soartgelikense foarm fan jachtloaihoars, waard opdobbe by Zhoukoudian yn noardeastlik Sina. 

It tinken is dat it middelgrut jachtloaihoars as soarte troch evolúsje fuortkaam út it reuzejachtloaihoars (*Acinonyx pardinensis*), dat earder libbe, fan 'e ein fan it Plioseen oant en mei it begjin fan it Pleistoseen. Wannear't it reuzejachtloaihoars beskôge wurdt as makrosoarte, wurdt it middelgrut jachtloaihoars soms as ûndersoarte dêrfan werjûn, mei de wittenskiplike namme *A. p. intermedius*.

## Sjoch ek
* jachtloaihoars
* Marokkaansk jachtloaihoars
* reuzejachtloaihoars
D'Entrecasteaux-eilannen

De **D'Entrecasteaux-eilannen** binne in eilannegroep yn 'e westlike Stille Oseaan, dy't by provinsje Milne Bay fan Papoea Nij-Guineä hearre. De eilannen binne ferneamd nei de Frânske seefarder Antoine de Bruni d'Entrecasteaux, dy't de eilannegroep yn 1792 as earste Europeaan beskreau.

De D'Entrecasteaux-eilanden lizze súdeastlik fan Nij-Guineä. Geografysk besjoen lizze de eilannen yn Melaneezje. 

De eilannegroep is fulkanysk en hat in oerflak fan likernôch 3.100 km². Neffens rûzings op basis fan 'e folkstelling fan 2011 en lettere rûzings ha de eilannen likernôch 45.000 - 55.000 ynwenners. Der binne trije gruttere eilannen:

* *Goodenough* (Nidula) likernôch 687 km², ~20.000 ynwenners.
* *Fergusson* (Moratau), likernôch 1.345 km², ~15.000 – 20.000 ynwenners.
* *Normanby* (Duau) haadeilân, likernôch 1.036 km², ~10.000 – 15.000 ynwenners.

En fierder binne der noch in oantal lytsere eilannen, wêrûnder: 

* *Amphlett-eilannen*
* *Dobu*
* *Sanaroa*

De eilannen ha likernôch 50.000 ynwenners. De haadstêd leit yn it noardwesten fan Normanby en hjit Esa'ala. Dêr wenje ek de measte minsken. It heechste punt is Mount Vineuo op Goodenough mei 2.530 m bopee seenivo. 

## Skiednis
De D'Entrecasteaux-eilannen wurde nei alle gedachten al sûnt 1500 f.Kr. bewenne troch Polyneezjers. It gebiet stiet bekend om syn tradisjonele Kula-ring, in ruilsysteem. De eilannen waarden tegearre mei de Trobriand-eilannen yn 1793 ûntdutsen troch de Frânske kaptein Joseph d'Entrecasteaux op syn ekspedysje om de ûntdekkingsreizger Jean-François de La Pérouse werom te finen, fan wa't sûnt jannewaris 1788 gjin spoar mear te finen wie.

De arsjipel waard yn 1873 ferkend en yn kaart brocht troch de Brit John Moresby. Tusken 1914 en 1916 en 1917 en 1918 die de antropolooch Bronisław Malinowski ûndersyk nei de befolking fan 'e D'Entrecasteaux-eilannen en de Trobriand-eilannen.

Fan 1942 oant 1943 besetten de Japanners de arsjipel.
Natuna-eilannen

De **Natuna-eilannen** (Yndonezysk: *Kabupaten Natuna* of *Kepulauan Natuna*) binne in grutte groep atollen yn 'e Súd-Sineeske See. Se hearre by Yndoneezje en lizze tusken West- en East-Maleizje en it eilân Borneo. Der wenje likernôch 100.000 minsken en de haadstêd is Ranai. De see om de eilannen is tige fiskryk en der lizze grutte gasfoarrieden.

## Geografy
De eilannen omfiemje likernôch 272 koraalatollen en lizze yn 'e provinsje Kepulauan Riau yn it noarden fan Yndoneezje. Se ha in oerflak fan likernôch 3.420 km². De Gunung Ranai is mei in hichte fan 1.035 m boppe seenivo it heechste punt fan 'e eilannegroep. De eilannen binne ferdield yn twa groepen: 

### De haadeilannen fan 'e noardlike groep
De noardlike Natuna-eilannegroep bestiet út de grutste eilannen. De wichtichste binne:

* (Pulau)* *Natuna Besar* (letterlik: Grut Natuna; ek Pulau Bunguran): it grutste en belangrykste eilân. De haadstêd is Riau. It is it befolkingssintrum en it ekonomyske en bestjoerlike sintrum fan 'e eilannegroep.
* (Pulau) *Midai*: it lytsere mar bewenne eilân súdwest fan Natuna Besar. It stiet bekend om syn fiskerij en tradisjonele mienskippen. 
* (Pulau) *Subi*: bestiet út Subi Besar en Subi Kecil (Grut- en Lyts-Subi). Mear efterútlizzende eilannen mei lytsskalige delsettingen.
* (Pulau) *Serasan*: it súdlike diel fan 'e noardlike groep. Tichtbegroeide eilannen mei tradisjonele doarpen.

### De eilannen fan 'e súdlike groep
De Súdlike Natuna-eilannegroep leit súd fan 'e Natuna Besar-groep en tichter by Borneo (Kalimantan) as by de haadeilannen fan 'e noardlike groep. 

* (Pulau) *Laut*: ien fan 'e grutste eilannen fan 'e súdlike groep, betsjut letterlik See-eilân. Wurdt bewenne troch in pear fiskersmienskippen.  
* (Pulau) *Tiga*: Letterlik: Trije-eilân; Pulau Tiga bestiet út trije eilannen en stiet bekend om de rike wetterfauna. 
* (Pulau) *Sekatung*: in strategysk eilân tichteby de maritime grins mei Fjetnam en Maleizje. Yndoneezje hat dêr in marinepost.
* (Pulau) *Senoa*: in lyts eilân dat populêr is by lokale toeristen foar de ûnderwetterfauna.

*(* *Pulau* is it Maleiske wurd foar eilân).*

## Oare ynformaasje
Yn 1941 waarden de eilannen troch Japan beset. Op 1 july 2004 waarden de eilannen mei de Anambaseilannen opnommen yn 'e nije provinsje Riau.   

## Claims Sina
Sina makket al lang oanspraak op 'e eilannen, alhoewol't de eilannen sûnder mis by Yndoneezje hearre. De kearn fan it skeel leit yn it feit dat Sina's saneame "njoggen-streekjes-line" (*nine dash line*) mei de Eksklusive Ekonomyske Sône fan Yndoneezje oerlapet. Dy oerlaapjende claims ha al laat ta ferskillende ynsidinten tusken de twa lannen. Yn novimber 2024 ûndertekenen de lannen in memorandum fan oerienstimming foar mienskiplike maritime ûntwikkeling yn 'e gebieten mei oerlaapjende claims by de eilannen. It Yndonezyske regear ferklearre mei klam dat it akkoard gjin ynfloed hawwe kin op 'e sûvereiniteit of rjochten yn it gebiet. Krisiti dêrfoaroer uteren harren soargen dat de tekst fan it akkoard Sina's posysje yn 'e Súd-Sineeske See fuortsterkje kin.
Martin Eden

***Martin Eden*** (Ingelsk, de namme is in  persoansnamme)  is in semy-autobiografyske roman fan Jack London. It boek kaam út yn 1909 by Macmillan yn New York.
 
## Boek
Yn it boek is Martin Eden in jongeman út de Feriene Steaten, dy't fereale rekket op Ruth, in universiteitsstudinte út in boargerfamylje. Om kâns te meitsjen by har, en fansels om goed genôch te wêzen sa't har famylje it sjocht, beslút Martin en wurdt in skriuwer. Hy sil immen wurde dy't rekkenne wurdt ta de literêre elite. Nei in protte gewrot en yntinsive selsstúdzje, wit er syn doel wier te heljen, mar de priis dy't Martin dêrfoar betelje moat is heech.

## Wurdearring
* It boek is ferfild troch Pietro Marcello yn 2019.
* *Martin Eden* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Blau-wite iisfûgel

De **blau-wite iisfûgel** (*Caridonax fulgidus*) is in fûgelsoarte út de famylje (*Alcedinidae*).

## Beskriuwing

De blau-wite iisfûgel is grutte iisfûgel mei donkerpearse boppedielen en in wite stút. De búk en it boarst binne suver wyt en de snaffel en poaten oranje. Juvenilen ha donkerder eagen en in brúngiel boarst.

## Fersprieding
De soarte is endemysk op 'e Lytse Sûnda-eilannen fan Lombok oant Floares, Besar en Adonara. Syn biotoop bestiet út tropyske, fochtige leechlânbosken. Se komme net heger foar as maksimaal 1.700 m boppe seenivo. 

### Undersoarten
De blau-wite iisfûgels is de iennige soarte yn it skaai *Caridonax* en wurdt monotypysk behannele. Somtiden wurdt de soarte lykwols yn twa ûndersoarten ferdield: 

* *Caridonax fulgidus fulgidus* – Lombok  en Sumbawa
* *Caridonax fulgidus gracilirostris* – Floares en Besar

## Status
De soarte is yn syn ferspriedingsgebiet seldsum oant lokaal algemien. Om't de fûgel foar in part ôfhinklik is fan biotoop mei bosk en it areaal bosk yn syn ferspriedingsgebiet ôfnimt, wurdt oannommen dat ek de populaasje tebekrint. De tebekgong is lykwols net heger as 30% yn tsien jier tiid en dêrfandinne wurdt de soarte troch de IUCN op 'e Reade list as net bedrige klassifisearre.
Bioko

**Bioko** (histoaryske namme: **Fernando Pó**) is in eilân yn 'e Golf fan Guinee foar de kust fan West-Afrika. Bioko is ûnderdiel fan Ekwatoriaal-Guinee en lykas de oanbuorjende eilannen Sao Tomee en Prinsipe hat Bioko in fulkanyske oarsprong en in bercheftich lânskip.

Bioko hat 335.048 ynwenners (2015) op in oerflak fan 2.017 km².

## Lokaasje
It 70 km lange en 32 km brede eilân leit likernôch 100 km út de súdkust fan Nigearia en 160 km noardwestlik fan it fêstelân fan Ekwatoriaal-Guineä. De haadstêd is Malabo, dat yn 'e koloniale tiid Santa Isabel hiet en oan 'e noardkust fan it eilân leit.  

Yn 'e koloniale tiid stie it eilân bekend as Fernando Pó, nei de ûntdekkingsreizger Fernão do Pó, en dêrnei in pear jier as Masie Ngueme Biyogo Island. It eilân krige syn hjoeddeiske namme yn 1979. De lokale ynwenners, de Bubi, neame it eilân ek Otcho. It grutste part fan é befolking wennet yn 'e haadstêd.

## Bestjoer
Bioko is bestjoerlik ferdield yn twa provinsjes: Bioko Norte en Bioko Sur en telt njonken Malabo noch fjouwer gemeenten: Baney, Luba, Rebola en Riaba.
Lembeh

**Pulau Lembeh** (Lembeh-eilân) is in eilân yn 'e provinsje Noard-Selebes (Noard-Sûlawezy; *Sulawesi Utara*) yn Yndoneezje. Lembeh hat in boatferbining mei Bitung, de stêd dy't oan 'e oare kant fan 'e Strjitte fan Lembeh op Selebes leit. Bitung leit likernôch oardel oer fan 'e luchthaven fan Manado (Sam Ratulangi Airport).

It wetter tusken Lembeh en Selebes wurdt de Strjitte fan Lembeh neamd. It eilân kriget in soad toeristen út de hiele wrâld dy't dêr komme om te dûken. It wetter om it eilân stiet bekend om de grutte biodiversiteit en de oanwêzigens fan bysûndere fisk- en diersoarten lykas seldsume soarten seehynderkes en oktopussen. Der kin it hiele jier troch dûkt wurde, mar april oan en mei oktober is it bêste seizoen. 

Lembeh is fierder in rêstich en grien eilân, mei in heuveleftich lânskip en in oantal doarpen. De bewenners binne fral fiskers en kultureel besibbe oan 'e Minahasa-befolking fan Noard-Selebes. It heechste punt op it eilân leit 435 m boppe seenivo. It eilân is yn noard-súd rjochting 18,1 km lang en 14,1 yn east-west rjochting.

## Bestjoer
It eilân foarmet ûnderdiel fan 'e stêd Bitung, alhoewol't de stêd net op it eilân leit. Bitung is ferdield yn ferskillene *kecamatan* (distrikten) en it eilân Lembeh hat twa fan sokke distrikten: *Lembeh Utara* (Noard-Lembeh) en *Lembeh Selatan* (Súd-Lembeh).
Brúnwjukiisfûgel

De **brúnwjukiisfûgel** (*Pelargopsis amauroptera*) is in fûgelsoarte yn it skaai eibertiisfûgels (*Pelargopsis*) út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). 

## Beskriuwing
 
Folwoeksen fûgels wurde 35 sm lang. Se ha in oranje kop, hals, kiel, boarst en búk. De boppedielen, de wjukken en de sturt binne brûn mei in opfallende turkoaiske stút. Der binne yn it fearrekleed gjin ferskillen tusken mantsjes en wyfkes.

Karakteristyk foar de soarte is de eibertseftige snaffel; dy by de brúnwjukiisfûgel read en nei de punt ta swart is. De iris is donkerbrún, de poaten binne readeftich. 

## Fersprieding
De soarte komt oan de kustgebieten fan West-Bingalen, Bangladesj, Birma, Maleizje en Tailân foar yn mangrovebosk en beboske mûningen fan rivieren.

## Hâlden en dragen

De fûgels ite krabben en fiskjes. De krabben wurde út de drids groeven of by eb fongen. Fiskjes wurde fongen troch te dûken. Gruttere proaien wurde yn 'e regel op in tûke deaslein om se goed yn 'e snaffel te posisjonearjen. It nêst wurdt groeven yn in ierden wâl en bestiet út in 30 oant 60 sm lange tunnel mei in keamer fan 20 sm trochsnit oan it ein. Dêr wurde trije oant fjouwer aaikes lein.     

## Status
De ûntwikkeling fan 'e soarte ferskilt yn it ferspriedingsgebiet. It is bekend dat yn guon gebieten de fûgel troch biotoopferlies is ferdwûn. Yn 2007 libbe hast de helte fan 'e wrâldpopulaasje yn Birma, dêr't tusken 2007 en 2016 it mangrovegebiet mei hast 40% ôfnaam.  

De grutte fan 'e populaasje wurdt op 25.000-35.000 folwoeksen fûgels rûsd (2022). De IUCN klassifisearre de soarte op 'e Reade list as gefoelich (2022).
Una ballata del mare salato

***Una ballata del mare salato*** (Italjaansk, betsjutting: "In Ballade fan de Sâlte See"), is it earste ferhaal yn 'e Corto Maltese-searje, in tekenteltsje fan 'e hân fan Hugo Pratt publisearre fan 1967 oant 1969 yn it Italjaanske moanneblêd *[[Il Sergente Kirk]]* ('Sersjant Kirk'). Om't it ferhaal dêrnei publisearre waard yn Frankryk, wat in oare foarm fan tekenteltsjeboeken hat, binne de tekenings sa makke dat hja foar beide te brûken binne. Hugo Pratt jout it ferhaal in sfear mei machtige, hast minimale tekenings fan Corto. De tekst is yn ferskate talen oerset, mar der is gjin Fryske ferzje fan.

## Ferhaal
It ferhaal, dat yn Melaneezje spilet fan novimber 1913 oant jannewaris 1915, wurdt set tsjin de eftergrûn fan piraterij, it útbrekken fan de Earste Wrâldoarloch en de ûntdekking fan frjemde lânseigen gewoanten. It jout it swalkjen fan eilân nei eilân wer, sa't de wichtige figuren yn it ferhaal dat dogge.

## Wurdearring
*Una ballata del mare salato* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Blaukopboskiisfûgel

De **blaukopboskiisfûgel** (*Actenoides monachus*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*). It is ien fan 'e soarten yn it skaai fan 'e boskiisfûgels (*Actenoides*). 

## Beskriuwing

De 31 sm grutte iisfûgel hat in donkere kop, in sterke felreade snaffel, in wite kiel, in kastanjebrún ûnderbealchje en griene boppedielen. De nominaatfoarm hat in blauwe kop en in heldergriene sturt. De ûndersoarte *capucinus* hat in swarte kop en in doffere griene kleur op 'e sturt.     

## Fersprieding
De soarte is endemysk op Selebes (Sûlawezy) en telt twa ûndersoarten: 

* *A. m. monachus*: noardlik en sintraal Selebes, Manado Tua en Lembeh.
* *A. m. capucinus*: eastlik, súdeastlik en súdlik Selebes en Buton.

It biotoop bestiet út primêre en grutte sekundêre leechlân bosken oant in hichte fan 1100 m.
## Status
De grutte fan 'e populaasje is net kwantifisearre, mar de soarte wurdt as net gewoan beskreaun. Troch ferlies oan en degradaasje fan bosk wurdt oannommen dat de oantallen foars ôfnimme. Ek foar de takomst wurdt mear en yn tanimmende mjitte biotoopferlies ferwachte. Op 'e Reade list fan 'e IUCN hat de soarte de status fan hast bedrige (2024).
Bismarckiisfûgel

De **Bismarckiisfûgel** (*Todiramphus albonotatus*) is in fûgel út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*) dy't ferneamd is nei de Bismarckarsjipel (dy't sels wer ferneamd is nei de Dútske rykskânselier Otto von Bismarck). De fûgel waard foar it earst yn 1884 jildich beskreaun troch Edward Pierson Ramsay as *Halcyon (Cyanalcyon) albonotata*.

## Beskriuwing
De fûgel is 16 oant 18 sm lang en hat in blauwe kroan, in swart masker en in foar it grutste part wyt bealchje mei blauwe wjukken en in blauwe sturt. It wyfke hat in blauwe stút, wylst dy fan it mantsje wyt is. De snaffel is hielendal swart.

## Fersprieding
De soarte is endemysk op 'e Bismarckarsjipel, in eilannegroep noardeastlik fan Papoea Nij-Guineä. De biotoop bestiet út reinwâlden oant 1000 m boppe seenivo.

## Status
De populaasje fan 'e Bismarckiisfûgel is lyts. Neffens in rûzing fan 2017 soe dy bestean út heechút 2500 folwoeksen fûgels. Oannommen wurdt dat troch ferneatiging fan bosk en biotoop de oantallen ôfnimme. De geskikte leefgebieten fan 'e soarte yn it ferspriedingsgebiet binne relatyf goed mei inoar ferbûn en dêrfandinne wurdt oannommen dat de soarte ien subpopulaasje foarmet. De Bismarckiisfûgel stiet op 'e Reade list fan 'e IUCN as gefoelich (hast bedrige) klassifisearre.
Eibertsbekiisfûgel

De **eibertsbekiisfûgel** (*Pelargopsis capensis*, foarhinne: *Halcyon capensis*) is in fûgelsoarte út de famylje fan 'e iisfûgels (*Alcedinidae*). De soarte waard yn 1766 foar it earst beskreaun troch Linnaeus. 

## Beskriuwing

De eibertsbekiisfûgel is mei in lingte fan 35 sm in grutte iisfûgelsoarte. Folwoeksen fûgels hat in griene rêch, blauwe wjukken, in blauwe sturt en in oliifbrune kop. De grutte snaffel en poaten binne helderread. Der binne gjin ferskillen yn it fearrekleed fan mantsjes en wyfkes.

## Fersprieding
De soarte libbet yn 'e tropyske gebieten fan it Yndyske subkontinint en Súdeast-Aazje, fan Yndia en Sry Lanka oant Yndoneezje. De soarte libbet yn beboske gebieten yn 'e omkriten fan marren, rivieren en kusten.  

### Undersoarten
Der binne 13 ûndersoarten, dy't yn detail ferskille yn 'e kleur fan 'e fearren. De *P.c. gigantea* fan 'e Sulu-arsjipel op 'e Filipinen hat lykwols in wite kop, nekke en ûnderkant.  
* *Pelargopsis capensis capensis*: fan Nepal oer Yndia oant Sry-Lanka.
* *Pelargopsis capensis osmastoni*: Andamanen.
* *Pelargopsis capensis intermedia*: Nikobaren.
* *Pelargopsis capensis burmanica*: fan Birma oant Yndosina noardlik Malakka.
* *Pelargopsis capensis malaccensis*: sintraal en súdlik Malakka, Riau en Lingga.
* *Pelargopsis capensis cyanopteryx*: Sumatra, Banka en Billiton.
* *Pelargopsis capensis simalurensis*: Simeulue.
* *Pelargopsis capensis sodalis*: Banyak-eilannen, Nias, Batû-eilannen en Mentawai-eilannen.
* *Pelargopsis capensis innominata*: Borneo.
* *Pelargopsis capensis javana*: Java.
* *Pelargopsis capensis floresiana*: fan Baly oant Floares.
* *Pelargopsis capensis gouldi*: noardlike Filipinen.
* *Pelargopsis capensis gigantea*: sintrale en súdlike Filipinen.

## Hâlden en dragen

De soarte is territoriaal en jaget op fisk, kikkerts, krabben, kjifdieren en jonge fûgels. Syn nêst wurdt yn 'e igge fan'e rivier groeven of yn in rotsjende beam of in termitenêst boud. Trochstrings leit it wyfke tusken twa en fiif aaien. 

Se binne foar it grutste part sedentêr, mar ferlitte by drûchte it gebiet op syk nei wetter.

## Status
De eibertsbekiisfûgel hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrfandinne is de kâns op útstjerren lyts. De grutte fan 'e populaasje is net bekend, mar oannommen wurdt dat de soarte yn oantal efterút giet. De IUCN klassifisearret de fûgel op 'e Reade list as net bedrige (2016).
Grutsnaffeliisfûgel

De **grutsnaffeliisfûgel** (*Pelargopsis melanorhyncha*) is in fûgelsoarte út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Besrkiuwing

Folwoeksen grutsnaffeliisfûgels wurde 35 sm lang. Wyfkes binne wat swierder útfierd as mantsjes; der binne gjin ferskillen yn it fearrekleed. Se ha in krêmkleurige kop, hals, kiel, boarst, búk en rêch. Allinne it gesicht en de eachstreek binne griisswart. De wjukken en sturtfearren binne donkerbrún en bytiden ljochtblau glânzgjend. De foarse saffel is swart, de iris donkerbrún en de poaten donker readbrún.   

## Fersprieding
De soarte is endemysk op Selebes en oanbuorjende eilannen. Hy bewennet mangrovebosken, tropysk bosk, sompen en beboske riviermûningen oant 600 m. Yn it Bogani Nani Wartabone Nationalpark komt de soarte oant 980 m foar.

Der wurde trije ûndersoarten erkend:

* *P. m. melanorhyncha*: Selebes.
* *P. m. dichrorhyncha*: Banggai-eilanden (eastlik fan Selebes).
* *P. m. eutreptorhyncha*: Sûla-eilannen  (eastlik fan 'e Banggai-eilannen).

## Status
Der binne gjin rûzings fan 'e grutte fan 'e populaasje, mar de soarte is net seldsum en lokaal algemien. Troch it ferlies fan biotoop nimme de oantallen fan 'e fûgel lykwols ôf. De fûgel wurdt op de Reade list fan 'e IUCN as net bedrige klassifisearre.
Eibertiisfûgels

**Eibertiisfûgels** (*Pelargopsis*) foarmje in fûgelskaai út de famylje iisfûgels (*Alcedinidae*).

## Soarten
It skaai bestiet út 12 soarten:

{| class="wikitable"
Harm Engbert Blaauw

**Harm Engbert Blaauw** (Amsterdam, 15 septimber 1918 - Dokkum, 22 jannewaris 1945) wie in Nederlânske fersetsstrider yn  de Twadde Wrâldoarloch.

Blaauw wie opsichter yn de stêd Grins, dêr't er wenne oan de Hamburgerstrjitte. Yn de oarloch rekke er belutsen by it ferset.  Hy wie lid fan de fersetsgroep Packard. Dizze groep rjochte him benammen op de behanneling fan ferwûne alliearde soldaten en stie dêrfoar yn ferbining mei it Akademysk Sikehûs. Blaauw joech ûnder mear ûnderdak oan in parasjutist dy't út it Scholtenhûs ûntsnapt wie. Doe't de groep ferret waard, waard Blaauw oppakt en sels oerbrocht nei it Scholtenhûs oan de Grote Markt. Hy kaam dêrnei yn de finzenis oan de Herewei telâne.

Op 19 jannewaris 1945 waard yn De Falom in Dútske kommandant deasketten troch it ferset. As ferjildingsmaatregel waarden op 22 jannewaris 1945 tweintich finzenen út Fryslân en Grinslân nei de Wâldwei yn Dokkum brocht en dêr sûnder iennige foarm fan proses deasketten. Blaauw wie ien fan de finzenen dy't yn dy represaille yn Dokkum omkamen.

Blaauw waard beïerdige op it Noarderbegraafplak yn Grins. Syn grêfmonumint, in pylder mei in ôfseage beam, waard makke troch byldhouwer Willem Valk. Yn de pylder is ûnder oare de tekst *Gebroken maar niet ontworteld* oanbrocht.
Atesleat

De **Atesleat** wie de ferbining fan de Leienpoel nei it It Ges.

## Grens
Oare kant it Ges rûn de ferbining fierder as de Jarichsleat. Dizze ferbining oer de Leijen, de Atesleat en de Jarichsleat foarme de skieding tusken Toppenhuzen en Twellingea.

## Easterbrêgesleat
Mei't de Tramwei De Jouwer - Snits oanlein waard yn 1886, en letter likernôch 1948 de dyk dêrbylâns, waard de Atesleat trochkrúst. Noch resinter, yn 1978, kaam de sneldyk A7 derby, dêrtroch der fan de sleat net folle mear oer wie. It lêste stikje eastlik de A7, jildt no as de westein fan de Easterbrêgesleat.
Evert Drost

**Evert Cornelis Drost** (Langbroek, 1906 - Grins, 28 july 1949) wie in Nederlânske meiwurker fan de SD, ien fan de Dútske plysje-organisaasjes ûnder it gesach fan Heinrich Himmler en it *Reichssicherheitshauptamt* yn Berlyn, yn de Twadde Wrâldoarloch.

Drost wie yn Zeist wreed ferneamd wurden as "De Schrik van Zeist" en hy krige in reputaasje as in fanatyk ferfolger fan de Nederlânske Joaden. Yn 1944 kaam er te wurkjen op it Grinzer Scholtenhûs, it regionale haadkertier fan de SD. Drost hat talleaze minsken arrestearre en in tal moarden pleegd. Dêrfoar waard er ta de dea feroardiele en yn 1949 troch in fjoerpeloton eksekutearre. 

Drost waard beïerdige op it 2e Needbegraafplak fan it gemeentlik begraafplak Selwerderhof yn Grins, tegearre mei it earder fusillearre SD'er Peter Schaap en Abraham Kaper. Drost leit dêr yn in anonym grêf mei it nûmer 707.