open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph Caryl

**Joseph Caryl** (novimber 1602 – 25 febrewaris 1673) wie in Ingelske fan de Anglikaanske Tsjerke ôfskieden geastlike.

## Libben
Hy waard berne yn Londen en waard oplaat oan it Exeter College yn Oxford en waard dûmny yn Lincoln's Inn. Geregeldwei preke er foar it Lange parlemint, en wie lid fan de Synoade fan Westminster yn 1643. Op befel fan it parlemint begelate er Karel I nei Holmby House en yn 1650 begelate hy mei John Owen Oliver Cromwell nei Skotlân. Nei de Restoraasje waard er yn 1662 út syn gemeente fan St. Magnus by London Bridge set. Hy betsjinne hjirnei lykwols in Ofskieden gemeente yn Londen oant syn dea yn maart 1673, wêrnei't er opfolge waard fan John Owen

## Wurk
Caryl syn frommens en geleardens kin men werom fine yn syn kommentaar op it Bibelboek Job. (12 parten, 4to., 1651-1666; 2de útjefte, 2 parten, fol. 1676-1677)

## Referinsje
Yn dit artikel is tekst út de Encyclopædia Britannica, 11de edysje, ferwurke, in publikaasje, dy't no yn de miene krite is.
Philip Doddridge

**Philip Doddridge** (Londen, 26 juny 1702 - Lissabon, Portugal, 26 oktober 1751) wie in Ingelsk Nonkonformistenlieder, ûnderwizer en skriuwer fan hymnen.

## Keppelings om utens
*Wurk fan Philip Doddridge by Christian Classics Ethereal Library
*Hymnen fan Philip Doddridge
*Biografy fan Philip Doddridge troch Thomas Coleman
*Dr Williams's Library, Gordon Square, Londen, hat in soad manuskripten fan Doddridge's en ek it deiboek fan syn wiif Mercy
Jonathan Edwards

**Jonathan Edwards** (East Windsor (Konnetikut), 5 oktober 1703 - Princeton (New Jersey), 22 maart 1758) wie in Amerikaansk opwekkingspredikant, Puriteinsk teolooch, en sindeling by de Yndianen. Hy hat in protte ynfloed hân.

## Keppelings om utens
* Jonathan Edwards Collection Edwards syn preken, notysjeboeken, manuskripten, ensafuorthinne yn de Beinecke Rare Book and Manuscript Library at Yale University
* The Stanford Encyclopedia of Philosophy
William Fiennes

**William Fiennes** (*1970) is in Britske auteur. Hy krige syn oplieding oan it Eton College en de Universiteit fan Oxford. Doe't er njoggentjin jier âld wie, en hy in jier nei Brazylje west hie, waard by him de Sykte fan Crohn konstatearre. 

## Kepeling om utens
* William Fiennes webstee
* First Story webside
* Broughton Castle webside
* The Historic Houses Association Magazine, Vol 26, nûmer 4, winter 2002
* Recalling a Home that Really Is a Castle, Sarah Lyall, The New York Times, 23 septimber 2009
Miles Coverdale

**Miles Coverdale** (ek stavere as 'Myles Coverdale') (York, ± 1488 – 20 jannewaris 1569) wie in 16e-iuwske bibeloersetter dy't de earste folsleine printe Ingelske Bibel makke. Hy wie biskop fan Exeter (Kornwal) fan 1551 oant 1553.

## Keppelings om utens
*  De bibel fan Coverdale online
*   Find-A-Grave profyl Myles Coverdale
*  Royal Berkshire History: Miles Coverdale (1488-1569)
John Davenport

**John Davenport** (9 april 1597 - 30 maaie 1670) wie in Ingelsk puriteinsk geastlike en mei-stifter fan de Amerikaanske koloanje New Haven yn Konnetikut.
John Flavel

**John Flavel** (om 1627–1696) wie in Ingelsk Presbyteariaansk geastlike, puritein en skriuwer.

## Wurk
* *Works of John Flavel* (6 dielen searje), Banner of Truth Trust, ISBN 0-85151-060-4.
* *The Fountain of Life Opened Up* Diggory Press, ISBN 978-1846857980 
* *Husbandry Spiritualised* (1669)
* *Keeping The Heart* Diggory Press ISBN 978-1846857072 
* *[http://www.iclnet.org/pub/resources/text/ipb-e/epl-flavel-method.html The Method of Grace in the Gospel Redemption]* - ûntfongen 26 july 2008
* *Navigation Spiritualised* (1671)
* *[[The Mystery of Providence]]* (1678)
* *A Saint Indeed*
* *The Seamon's Companion* (1676)
William Gouge

**William Gouge** (1575-1653) wie in geastlike en skriuwer. Hy wie fan 1608 ôf, 45 jier lang dûmny-predikant yn de St Ann Blackfriars en in lid fan de Synoade fan Westminster fan 1643 ôf.

## Libben

Hy waard berne yn Stratford-le-Bow, Middlesex yn Ingelân en doopt op 6 novimber 1575. Hy folge syn oplieding op Felsted, St. Paul's skoalle, Eton Kolleezje, and King's Kolleezje yn Cambridge. Hy studearre yn 1598 ôf as B.A. en krige yn 1601 syn M.A.

Ear't er nei Londen gie wie er in meiwurker en sprekker op Cambridge. Fanwege syn foarspraak foar it Ramisme yn stee fan de traditsjoniele metoaden fan Aristoteles kaam it hast ta in opstân. (Dit ferhaal oer Gouge, dy't spruts oer de logika, wurd neamd yn de *Logic and Rhetoric in England 1500-1700* (1956) fan Wilbur Samuel Howell as in ferslach fan Samuel Clark en is net dúdlik datearre.

## Wurk
* *The Whole Armor of God* (1615)
* *Of Domestical Duties* (1622)
* *The dignitie of chiualrie* (1626) preak foar de Artillery kompanjy fan Londen
* *A Short Catechism* (1635)
* *A Recovery from Apostacy* (1639)
* *The Sabbath's Sanctification* (1641)
* *The Saint's Support* (1642) fast sermon in Parliament
* *The Progress of Divine Providence* (1645)
* Kommintaar op *Hebrews* (1655)
Oluf Braren

**Oluf Braren** (Olersem, 7 febrewaris 1787 - Taftem 22 maart 1839) wie in skilder fan naïve keunst fan it eilân Feer yn Noard-Fryslân. Guon fan syn skilderijen litte syn ferbûnens mei syn Fryske bertegrûn goed sjen.

Braren hat portretten, deistige tafrelen, religieuske en mytologyske ûnderwerpen skildere.

## Libben
Oluf Braren waard berne yn Olersem op Feer. Syn heit wie in smid en buorke ek. Doe't er 19 jier wie, waard Braren skoalmaster op it eilân Söl. Op 25 septimber 1808 boaske er oan Meete Wilhelms fan Söl. Om 1810 hinne ferfarde it pear nei Ödersem op Feer dêr't Braren as ûnderwizer oan it wurk gie. Dêr krige er in ferhâlding mei Ing Peter Matzen, in frou út it buordoarp Hedehüsem. Harren ferhâlding duorre sa'n sân jier. Doe't it útkaam krige Braren dien en waard er oerpleatse nei Taftem dêr't er helpûnderwizer waard. Hy fertsjinne doe noch mar ientredde fan syn eardere salaris.

Ing Peter Matzen har broer Peter Nahmen Matthiesen rekke befreone mei Braren en naam les yn tekenjen en skilderjen by him. Doe't bliken die dat Mathiessen in soad talint hie, gie er om 1818 hinne nei Eutin (noardeast Sleeswyk-Holstein) om te studearjen by Wilhelm Tischbein. Braren beselskippe syn eardere learling op in reis en it is witten dat er yn wike by Tischbein útfanhûze hat. Dat hy is yn elts gefal yndirekt troch Tischbein syn wurk beynfloede sa't ek te fernimmen is yn syn lettere wurk.

Yn 1839 stoar in ferearme Braren yn Taftem oan tuberkuloaze.

## Wurdearring
Braren syn wurk wie by syn libben net sa bekend; earst yn de 20e iuw waard syn wurk tige wurdearre yn Dútslân en de ynternasjonale keunstwrâld.

## Kar út syn wurk

* *Selsportret*, ± 1820
* *Helena*, 1820er jierren
* *Portret fan Oluf Oken*, 1820er jierren
* *Jong Gontje Braren*, 1820er jierren
* *In Breid fan Feer*, ± 1830
* *Brulloft op Feer* (lettere ferzje, net ôfmakke), ± 1830

## Literatuer
* : Oluf Braren, Der Maler von Föhr 1787-1839; Furche-Verlag Berlyn
* : Der Maler Oluf Braren 1787-1839; Husum Druck- und Verlagsgesellschaft Hüsem 1986
* : Friesenblut; Eichborn-Verlag; 2006 (Roman, mei motiven ú Brarens syn libben)

## Keppeling om utens
* Ynformaasje oer Braren's libben (Dútsk), mei foto fan syn grêf
John Harvard

**John Harvard** (* 26 novimber 1607 yn Londen yn de Borough fan Southwark; † 14 septimber 1638 yn Charlestown, Massachusetts) wie in teolooch, dy't yn Ingelân opwoeks.

Yn 1632 studearre er ôf oan de universiteit fan Cambridge oan it Emmanuel College. Yn 1637 emigrearre er mei syn frou nei Nij-Ingelân, dêr't er him yn Charlestown yn Massachusetts festige. Dêr waard er oansteld as learaar yn de tsjerke. Hy stoar lykwols it oare jier oan tuberkuloaze.

Om't er sûnder bern stoar, liet er de helte fan syn fermogen, te witten 780 pûn, en syn bibleteek, dy't 320 bannen grut wie nei oan it yn de buordoarp Cambridge lizzende kolleezje, dat yn 1636 troch syn freon Nathaniel Eaton stifte woarn wie.
Oan syn neitins hâlde dizze ûnderwiisynstelling de namme fan syn bejeftiger: de Universiteit fan Harvard. Sadwaande waard ek it fûnemint lein fan it lettere Hegeskoallewêzen yn de Feriene Steaten.
John Foxe

**John Foxe** (Boston (Lincolnshire), 1517 - Londen, 18 april 1587) wie in Ingelske histoarikus en skriuwer oer it martlerskip. Men kin him foaral fan syn boek (*The Acts and Monuments*) oer de martlers, in werjefte fan de Kristlike martlers yn de histoarje, mar foaral mei de klam op it lieden fan de Ingelske protestanten en proto-protestanten fan de 14e iuw ôf oant yn it regear fan Mary I fan Ingelân.

## Keppeling om utens
* ''The Acts and Monuments'' Online
Henry Scudder

**Henry Scudder** (16?? – 1659?) wie in Ingelske geastlike mei Presbyteriaanske ynsichten, dy't bekind woarn is as in tawijd skriuwer en as lid fan de Westminster Synoade.

## Libben
Hy studearre oan it Christ's Kolleezje yn Cambridge ôf en krige in M.A. yn 1606. Fan 1607 oant 1619 wie er predikant yn Drayton, Oxfordshire en yn 1633 waard er foardroegen troch de kening om yn Collingbourne-Ducis yn de buert fan Marlborough wenjen te gean. Yn juny 1643 krige er de opdracht om sitting te nimmen yn de Synoade fan Westminster. Doe't er yn juny 1645 in oarder fan it House of Commons krige, waard Scudder as ien fan de fjouwer predikanten legere by Aldgate. Yn 1645/46 wie er predikant fan de Londenske tsjerke: St Mildred Poultry. Op 6 april 1647 joech er ferslach fan in printproef fan de Westminster leauwenbelidenis, en op 9 febrewaris 1648 waard er tafoege oan it Skriftkommitee fan de Synoade.

## Publikaasjes
* *The Christian's Daily Walke in Holy Securitie and Peace.*
* *A Key of Heaven: the Lord's Prayer opened and applied,* 1682; opdroegen oan 'Mr. Thomas Crew, and to all his hopeful children,' en mei in foarwurd fan Richard Sibbes.
* *Prototypes, or the Primarie Precedent Presidents out of the Booke of Genesis. With Mr. Whatelye's Life and Death,* 1640, fol. en 1647. Scudder waard assistearre troch skriuwer Edward Leigh.
Henry Ireton

**Henry Ireton** (1611 – 26 novimber 1651) wie in Ingelsk generaal yn de Ingelske boargerkriich.  Hy wie in skoansoan fan Oliver Cromwell.
Alexander Leighton

**Alexander Leighton** (sirka 1570 – 1649) wie in Skotske dokter. Hy wie in puriteinske preker en pamfletist. Benammen is er bekend om't er, yn 1630, in pamflet skreau tsjin de Anglikaanske tsjerke, dêr't er dêrnei om martele waard.
Aleksej Pisemski

**Aleksei Pisemski** (provinsje Kostroma, 23 maart 1821 - Moskou, 2 febrewaris 1881) wie in Russysk realistysk roman- en toanielskriuwer.
 
Yn syn autobiografy seit er dat syn famylje fan âld aadlik komôf is, mar syn direkte foarâlden wiene tige earm en koene net lêze en skriuwe. Syn pake wie in ienfâldich boer en syn heit waard 'wosken en klaaid' troch in rike sibbe en waard as soldaat it leger ynstjoerd. Nei tritich jier tsjinst wie er majoar doe't er mei pinsjoen gie. As bern mocht Pisemski graach it oersette wurk fan Walter Scott en Victor Hugo lêze, en letter dat fan William Shakespeare, Schiller, Goethe, Rousseau, Voltaire en George Sand.

Op it hichtepunt fan syn karriêre waard er faak fergelike en lykweardich achte mei grutte skriuwers sa as Toergenjev en Gontsjarov, mar syn populêrens waard al oan de ein fan syn libben hurd minder. 

## Wurk
Pisemski waard bekend mei de ferhalebondel *Sketsen út it boerelibben* (1856).

It wichtichste wurk fan Pisemski is de roman *Tûzen sielen* (1858). It is in roman oer in jonge, net-aadlike yntellektueel Kalinovitsj, dy't syn idealen foar syn karriêre opjout. Hy trout mei in ûnsjugge eigenaresse fan tûzen sielen (liifeigenen), yn stee fan mei de kreaze en suvere Nastja. Earst nei de dea fan de lâneigenaresse komt er werom by Nastja. 

“Tûzen sielen” waard opnomd yn de Russyske Bibleteek fan Utjouwerij Van Oorschot. 

## Literatuer en boarnen
* E. Waegemans: *Russische letterkunde*, 1986, Utert
* Karel van het Reve: *Geschiedenis van de Russische literatuur*, 1985, Amsterdam
* A. Bachrach e.a.: *Encyclopedie van de wereldliteratuur*, 1980, Bussum
Isaac Watts

**Isaac Watts** (Southampton, 17 july 1674 – Stoke Newington, 25 novimber 1748) wie in Ingelsk teolooch‎, logikus en lieteskriuwer.

Hy wie in produktyf en populêr hymneskriuwer en hat sa'n 750 hymnes op syn namme brocht. Syn wurken binne ûnder oare*When I Survey the Wondrous Cross*, *Joy to the World* en *O God, Our Help in Ages Past*. Hy wurdt erkend as de 'Godfather of English Hymnody'; in soad fan syn hymnes wurde hjoed-de-dei noch altyd brûkt en binne yn withoefolle talen oerset.
Klaas Hendrikse

**Klaas Hendrikse** (Groot-Ammers, 1 jannewaris 1947- Middelburch, 26 juny 2018) wie in Nederlânske frijsinnige predikant yn de Protestantske Tsjerke yn Nederlân (PKN) yn Middelburch en Zierikzee. Hy is bekend wurden as 'de ateïstyske dûmny'.

## Libben
Hendrikse waard grutbrocht yn in húshâlding dêr't net leaud waard, yn de Alblasserwaard. Syn heit wie bistedokter. Hendrikse gie fan 1961 oant 1966 nei de hbs yn Gorinchem. Dêrnei studearre er oan Nijenrode (1968-1970) en oan de Michigan State University (1971-1972). 

Fan 1972 oant 1983 wie er oan 't wurk by kopieermasinefabrikant Xerox. Hy krige niget oan religy, dat fan 1977 oant 1983 studearre er teology oan de Ryksuniversiteit Utert en waard dêrnei predikant.

Yn 2006 ûntfâlde er yn ferskate media, ûnder oaren yn it Algemien Deiblêd, Trouw en de Folkskrante, dat er net yn it bestean fan in persoanlike God leaude. Yn de PKN en oare tsjerken joech dat in soad opskuor.  . Yn 2007 ferskynde *Geloven in een God die niet bestaat*. It boek helle mear as fjirtjin werprintingen en waard ek oerset yn it Dútsk en Frânsk.

Op 24 juny 2009 stie yn it "Nederlands Dagblad" dat de tsjerkeried fan Zierikzee fan betinken wie dat Hendrikse de fûneminten fan de tsjerke net oantaaste.. It kaam net ta in tuchtsaak meidat de PKN fan betinken wie dat er romte foar Hendriks opfettingen wêze moatte koe.
Hendrikse wie as predikant 28 jier ferbûn oan de *Koorkerkgemeente* yn Middelburch, in gemeente fan fijsinnige sinjatuer. In augustus 2012 gie er mei pinsjoen, mar preke dêrnei noch wol geregeldwei.  

Hy wie troud mei predikante Dea Spierings. Sy krigen twa bern. Hendrikse stoar oan de gefolgen fan termkanker yn de âldens fan 70 jier.

## Sitaat

## Boeken
* *Geloven in een God die niet bestaat. Manifest van een atheïstische dominee*,  2007, 204 siden., Utjouwerij Nieuw Amsterdam - Amsterdam, ISBN 978-90-468-0308-0
* *God bestaat niet en Jezus is zijn zoon*, 2011, 208 s., Nieuw Amsterdam - Amsterdam, ISBN 978-90-468-1134-4

## Trivia
Hendrikse wurdt opfierd yn de roman *Artuş və Zaur* ('Artush en Zaur'), fan de Azerbeidzjaanske skriuwer Ali Akbar, dêr't er in houliksseremoanje yn útfierd foar de homoseksuele haadpersoanen.

## Literatuer
* , *De dominee, de kerk en God. Interviews en portretten ter gelegenheid van het afscheid van Klaas Hendrikse*. Middelburg, 2012 [útjefte by gelegenheid fan it ôfskied fan Klaas Hendrikse fan de 'Koorkerkgemeenschap' te Middelburch, augustus 2012].

## Keppeling om utens
*Klaas Hendrikse (ynterview, mei foto), tv-útstjoering *Het Vermoeden*, IKON, 9 feb 2008
Bernard Gilpin

**Bernard Gilpin** (Kentmere, 1517 – Houghton-le-Lente, 4 maart 1583), ek wol oantsjut as *De Apostel fan it Noarden*, wie in Ingelske teolooch en wie kaplaan foar de Anglikaanske tsjerke yn Antwerpen.
Io (moanne)

**Io** is de binnenste fan de fjouwer grutte moannen fan de planeet Jupiter en is ferneamd nei de mytologyske figuer Io. De moanne waard op 8 jannewaris 1610 troch Galileo Galilei ûntdekt. Dizze moanne wurdt ek wol de pizzamoanne neamd.
Avezzano

**Avezzano** is in stêd en *[[comune]]* yn de regio Abruzzo, provinsje L’Aquilla yn Itaalje. De stêd leit likernôch 80 kilometer eastlik fan Rome yn de midden fan it lân. 

## Skiednis

Der binne twa gongbere ferhalen oer wêr’t de namme fan it stedsje wei komt: fan “Ave Jane”, wat fan de Romeinske God Janus komt, en fan “Ad Vetianum”, wat “nei de Vetia famylje” betsjut, dy’t wennen yn it deunby leine Alba Fucens. De earste delsettings yn it gebiet begûnen mei it wurk oan it drainaazje systeem fan de Fuciner mar ûnder it bewâld fan Keizer Klaudius yn de earste iuw. Yn de 15e iuw stie Avezzano ûnder it bewâld fan de Orsini famylje, dy’t yn 1490 dêr in kastiel bouden.

Avezzano lei ea oan de iggen fan de Fuciner Mar, dat earder de grutste mar fan sintraal Itaalje wie, it waard drainearre yn de 19e iuw; nei it drainearjen fan de mar, ûntwikkele it gebiet him gau mei tank oan de fruchtbere grûn wêr’t goed op buorke wurde koe no’t de mar drûch lei. It gebiet waard hast folslein ferneatige troch de nei alle gedachten swierste ierdskodding yn de skiednis fan Itaalje. De ierdskodding barde ier yn de moarn fan 13 jannewaris 1915, allinne *Casa dei Palazzi* en in part fan it *Kastiel Orisini* bleaunen oerein stean, mear as 29.000 minsken ferstoaren. Yn maaie 1944 rekke de krek opboude stêd wer swier skansearre troch bombardeminten.

Hjoed-de-dei is Avezzano in moderne stêd mei in rjochtlinich strjitteplan en romme parken. It is in wichtich kommersjeel, yndustrieel en agrarysk sintrum foar it berchgebiet mei in tige ûntwikkele technyske sektor. Op koarte ôfstân fan de stêd stiet in park mei radioteleskopen fan it bedriuw Telespazio. It Amerikaanske bedriuw Micron Technology hat hjir ek in fêstiging.
Amsterdam (Spitsbergen)

**Amsterdam** (Noarsk: *Amsterdamøya*) is in lyts ûnbewenne eilân foar de noardwest kust fan Spitsbergen. Lykas de rest fan Spitsbergen stiet Amsterdam sûnt 1920, doe’t it Spitsbergen ferdrach tekene waard, ûnder tafersjoch fan it keninkryk Noarwegen, mar offisjeel is it gjin part fan Noarwegen.

It eilân is hast it heule jier troch omfieme troch pakiis. 

## Skiednis
It eilân waard nei alle gedachten foar it earste betrêde troch Willem Cornelis. Van Muyden yn 1614, dy’t mei Jan Jacobs. May yn tsjinst fan de Amsterdamske keamer fan de Noardske Kompanjy de mooglikheden fan de walfiskfeart yn dizze kontreien ûndersocht. Op it eilân waard yn 1619 troch de Amsterdamske keamer de delsetting Smeerenburch stifte, dy’t útgroeie soe ta it sintrum fan de Nederlânske walfiskfeart by Spitsbergen. Fan 1623 ôf waard it ek de oare keamer fan de Noardske Kompanjy tastien yn Smeerenburch te kommen. De delsetting wie allinnich yn de simmermoannen bewenne. Yn de winter fan 1633 oant 1634 waard der foar it earst in groep oerwinterders yn Smeerenburg efterlitten. De bedoeling wie dat de trienkôkerijen te beskermjen tsjin de plonderijen fan benammen Baskyske en Deenske konkurrinten. Dizze oerwintering slagge troch grutte ynspannings fan de oerwinterders, mar dy fan in jier letter rûn út op in ûnk: alle oerwinterders kamen om fan de honger en de kjeld. De traansiederijen fan Smeerenburch rekken nei 1640 stadichoan yn ûnbrûk en waarden earne foar 1660 ferlitten. Dêrnei is de delsetting yn ferfal rekke.

## De sitewaasje fan no
Op 't heden docht de Nederlânske oanwêzigens fan doe allinnich noch bliken út de oerbliuwsels fan blabberûnen. Der binne no noch de resten fan sân ûnen te sjen. Benoarden it eardere Smeerenburch leit in begraafplak út dy tiid.

Wichtich archeologysk ûndersyk op Amsterdamøya is de lêste desinnia troch Louwrens Hacquebord fan it Arktysk Sintrum fan de Ryksuniversiteit Grins dien.

## Literatuer
*  (1906). *No Man’s Land: A History of Spitsbergen from Its Discovery in 1596 to the Beginning of the Scientific Exploration of the Country*. Cambridge: At the University Press. 

## Keppelings om utens
* Nederlandse plaatsnamen op Svalbard, Elsevier.nl
* No Man's Land : a history of Spitsbergen from its discovery in 1596 to the beginning of the scientific exploration of the country (1906)
Amsterdam (betsjuttingsside)

__NOTOC__

De namme **Amsterdam** hat lykwols altyd ferbân mei Amsterdam de haadstêd fan Nederlân. Dêrnjonken wurdt Amsterdam brûkt foar ferskate lytsere plakken yn de wrâld, in tal eilannen en skippen.

### Amsterdam
* Amsterdam (haadstêd fan Nederlân)
** Amsterdam (gemeente), in gemeente yn Noard-Hollân wêrûnder ek de stêd Amsterdam falt.

### Eilannen
* Amsterdam (Spitsbergen)
* Amsterdam (Yndyske Oseaan) (55 km²)
* Amsterdam (Yndoneezje)
* Tongatapu (earder: *Amsterdam*) yn Tonga (260 km²)

### Plakken yn de Feriene Steaten
* Amsterdam (Kalifornje)
* Amsterdam (Georgia)
* Amsterdam (Idaho)
* Amsterdam (Missouri)
* Amsterdam (Montana)
* Amsterdam (New Jersey)
* Amsterdam (stêd yn New York)
* Amsterdam (doarp yn New York)
* Amsterdam (Ohio)
* Amsterdam (Pennsylvania)
* Amsterdam (Virginia)

### Oare plakken
* Amsterdam (Kanada), in plak yn de Kanadeeske provinsje Saskatchewan
* Amsterdam (Zuid-Afrika), in plak yn de Súd-Afrikaanske provinsje Mpumalanga

### Skippen
* Amsterdam (skip), in FEK-skip (1749) en in replika hjirfan (1990)
* Hr. Ms. Amsterdam, ferskate marineskippen mei de namme (fan 1620 oant no)
* MS Amsterdam, in krússkip (2000) fan de Holland-Amerika Lijn
* Stad Amsterdam (skip), in moderne trijemêststklipper (2000), basearre op it keapfaardijskip *Amsterdam* (1854)

### Sportferienings
* Amsterdam '78, in tafeltennisklup
* FC Amsterdam, in fuotbalklup

## Persoanen
* Morey Amsterdam, in akteur
Osnabrück

**Osnabrück** is in stêd yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. Der wennen likernôch 164.000 minsken yn 2009, en hy is de tredgrutste stêd fan Nedersaksen. De stêd leit oan de rivier de Hase, tusken it Teutoburger Wâld yn it suden en it Wiehenberchte yn it noarden.

## Ut de skiednis
Osnabrück waard nei de ûntbining fan it Hillige Roomske Ryk anneksearre troch it Keninkryk Hannover yn 1803. Dat waard goedkard by it Kongres fan Wenen yn 1815. En 1866 kaam it Keninkryk Hannover by Prusen, dêr't Osnabrück ek by hearde. Yn de Twadde Wrâldkriich waard de stêd slim skeind troch Alliearde bombardeminten. Nei de kriich waard in grut diel fan de âlde stêd wer opboud. De 'Aldstadt' is net hielendal yn syn âlde steat werombrocht, mar jout dochs in priuwke fan de midsiuwske stêd. Nei de kriich wie Osnabrück de thúsbasis fan de Britske Striidkrêften Dútslân (*[[British Forces Germany]]*, BFG). Yn 2010/2011 sil neffens it Britske Ministearje fan Definsje de *4e Armoured Division* Osnabrück ferlitte.


File:Neuer Graben-Schloss Osnabrueck.jpg|Kastiel fan Osnabrück
Ofbyld:OSRathaus.JPG|Osnabrücker stedhûs(mei seal dêr't de Frede fan Westfalen ûndertekene is yn 1648)
Ofbyld:OSMarkt.JPG|De Merk

## Berne yn Osnabrück
* Erich Maria Remarque (1898-1970), skriuwer
Arsjipel

In **arsjipel** of **eilannegroep** is in lânfoarm dy’t bestiet út in keatling of kluster fan eilannen. Arsjipels besteane meastentiids yn de iepen see. 

It wurd komt fan de Egeyske See (Italjaansk: *Archipelago*), dat letterlik *“haadsee”* betsjut, út de Grykske wurden *arkhi* (“lieder”) en *pelagos* (“see”). De Egeyske See leit tusken Grikelân en Turkije.

## Soarten arsjipels
Arsjipels wurde meastentiids fûn op iepen see, it komt net faak foar dat in grutte lânmassa deunby leit. In útsûndering is Skotlân, dat omheind wurdt troch mear as 700 eilannen. Arsjipels binne faak fulkanysk, se ûntsteane lâns oseanyske rêgen of fulkanyske aktive plakken. Mar ek oare prosessen spylje in rol yn de foarming fan arsjipels, wêrûnder eroazje, deposysje en it omheech kommen fan de ierdboaiem. 

De fiif grutste lannen dy’t op arsjipels lizze binne Japan, de Filipinen, Nij Seelân, it Feriene Keninkryk en Yndoneezje. De grutste arsjipel nei grutte is Yndoneezje.
Beagle (skip)

De ***Beagle*** wie yn de 19e iuw in sylskip fan de Royal Navy, boud as 10-kanons brik (Cherokee-klasse), dat bekend wurden is troch ien fan syn passazjiers, Charles Darwin. Op 11 maaie 1820 waard HMS *Beagle* te wetter litten op de rivier de Teems yn Ingelân. De bou koste £7.803. Neidat it earst fiif jier yn reserve hâlden wie, waard it op 27 septimber 1825 omboud ta ekspedysjeskip. 

## Earste reis
Fan 22 maaie 1826 oant 14 oktober 1830 makke de *Beagle* syn earste reis. Dy earste reis wie in ekspedysje nei Patagoanje en Fjoerlân foar hydrografysk ûndersyk. De kaptein wie ynearsten Pringle Stokes, mar neidat dy himsels ombrocht hie, krige Robert FitzRoy it befel. Der waarden twa Fjoerlanners meinomd op de weromreis mei de bedoeling om har ta it Kristendom te bekearen, ta sindeling op te lieden en werom te bringen nei Fjoerlân. 

## Reis om de wrâld
Yn 1831 makke de *Beagle*, FitzRoy wie ek mei, in reis om de wrâld. Op dizze reis fear ek Charles Darwin mei as naturalist. Fan Southampton wei waarden earst de kusten fan Súd-Amearika oandien en de Falklâneilannen besocht. De twa Fjoerlanners waarden werom brocht. Fia de Galápagoseilannen, Austraalje en Súd-Afrika kearde hja yn 1836 werom nei Ingelân.

## Tredde reis
Tusken 1837 en 1842 waard de *Beagle* foar de tredde kear foar hydrografysk ûndersyk brûkt. Op dizze reis waarden de kusten van Austraalje ûndersocht.

## De lêste jierren
Oan de ein fan syn libben die de *Beagle* tsjinst as statyske wachtboat fan de douane foar de kust fan Esseks (yn it Teemsestuarium). Yn 1870 waard it skip ferkocht oan skroathannelers.

## Replika

Sûnt 1 novimber 2012 wurdt der yn Sily wurke oan in 1:1 replika fan de Beagle.

## Keppeling om utens
* *[http://www.literature.org/authors/darwin-charles/the-voyage-of-the-beagle/ The Voyage of the Beagle]* Charles Darwin
Gansu

**Gansu** is in provinsje fan de Folksrepublyk Sina yn it noardwesten fan it lân. Gansu waard oprjochte yn 1666 en leit tusken Tsjinghai, Binnen-Mongoalje en de Huangtu Plato's en grinzet oan Mongoalje yn it noarden. De Giele Rivier rint troch it súdlike part fan de provinsje. Yn Gansu wenje om-ende-by 25 miljoen minsken (1997) en hat in grutte minderheid fan Hui Sinezen. De haadstêd fan Gansu is Lanzhou yn it súdwesten fan de provinsje. In oare wichtige stêd is Baiyin.

## Geografy
De Gansu provinsje beslacht in gebiet fan 454,000 km², en grutste part fan it lân leit boppe de 1000 meter. It leit tusken it Tibetaansk Heechlân, Binnen-Mongoalje en it Löss Plato. Yn it uterste noardwesten grinzget oan Mongoalje. De Giele Rivier (Huang He) streamt troch it súdlike part fan de provinsje. 

De Goby woastyn beslacht in grut part fan it noarden fan Gansu. It grutste diel fan it wetter fan de Giele Rivier komt ek út de provinsje en streamt allyksa troch Lanzhou, de provinsjehaadstêd. It lânskip yn Gansu is tige bercheftich yn it suden en flak yn it noarden. De bergen yn it suden fan de provinsje meitsje diel út fan it berchtme Kwiniangshan. It heechste punt yn de provinsje leit op 5.547 meter en is de pyk fan Kwilian San (Kwilianberch).

## Bestjoerlike yndieling
Gansu bestiet út tolve stêdsprefektueren en twa autonome prefektueren.

De autonome prefektueren binne:
* Autonome Tibetaanske Prefektuer Gannan
* Autonome Hui Prefektuer Linksia

## Demografy
Gansu wie ynearsten de meast westlike *[[Han-Sinezen|Sineeske]]* provinsje fan Sina. Troch har lizzing oan de grinzen fan it ryk wennen der ek in soad oare folken en minderheden. Dat is werom te sjen yn de autonome gebieten dy't yn de provinsje lizze. Yn it uterste súdwesten leit de Tibetaanske Autonome Prefektuer Gannan en noardlik dêrfan is de Hui Autonome Prefektuer Linksia. Nei de Han mei 91% foarmje de Hui (5%), Tibetanen (2%) en Dongksiang (2%) de grutste befolkingskloften. 

## Stêden yn de provinsje Gansu
* Baiyin
* Dunhuang
* Jiayuguan
* Jinchang
* Lanzhou (haadstêd)
* Wuwei
Egmond oan See

**Egmond oan See** is in baaiplak yn 'e gemeente Bergen, yn 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân. Yn it doarp wurdt fan âlds it Egmondsk sprutsen, dat in Westfrysk dialekt is, hoewol't it omlizzende gebiet ta it Kennemerlânske dialektgebiet heart.
Kolgoejev

**Kolgoejev** (Russysk: Колгуев) is in Russysk eilân in de Barentssee, hearend ta it autonome distrikt Nenetsje. It eilân hat in rûne foarm en mjit sa'n 100 by 100 km; it leit 75 km út de kust. It iennige wenplak dat wat te betsjutten hat is Boegrino yn it suden. De langste rivier is de Pestsjanka. It eilân hat in poalklimaat, toendrabegroeiing en in grut tal marren en sompen. Fierders fynt men der morenehichten.

De befolking bestiet út likernôch 200 minsken, meast Nenetsen (eartiids faak Samojeden neamd), dy't rindierharders binne en ek wol fiskje. Der wurdt op Kolgoejev ek ierdoalje en ierdgas fûn. De see eastlik fan it eilân wurdt ek wol oantsjutten mei Petsjorasee.

## Ferslach fan Trevor-Battye
It eilân waard yn 1894 ferkend troch de Britske natoerûndersiker Aubyn B.R. Trevor-Battye Hjir:http://en.wikipedia.org/wiki/Aubyn_Trevor-Battye. Hy lanne dêr mei in assistint mei it doel om it wyld, fral de fûgels, te bestudearjen. Troch technyske swierrichheden en misbegryp kamen sy op it eilân fêst te sitten. Dat hat 12 wiken duorre. Hy publisearre syn stúdzje fan de natuerlike histoarje en topografy op Kolgoejev yn 1895 mei as titel *Ice-bound on Kolguev*. It boek jout waarnimmings fan de Nenetsen dy't harren rindieren dêr simmerdeis weidzje litte, dêr guozzen fange dy't hja ferhannelje mei de Russen. Trevor-Battye ferliet it eilân beselskippe fan dizze rindierharders yn septimber 1894 en hat 1000 km rûn fan de rivier Petsjora nei Archangelsk. Dy aventoerlike reis hat er beskreaun yn: *A northern highway of the Tsar* (Trevor-Battye 1898).

## Keppeling om utens
* It waar op Kolgoejev
Rockall

**Rockall** is in rotspunt (granyt) yn de noardlike Atlantyske Oseaan op 480 km bewesten de Skotske Hebriden. De koördinaten binne 57° 35′ 48″ N, 13° 41′ 19″ W. De rots is de punt fan in dôve fulkaan. Hy stekt 22 meter boppe de seespegel út, en de breedte oan de foet is sa'n 25 meter. De rots rekket by stoarmwaar oerspield fan de weagen. Rockall wurdt net bewenne. Yn 1985 hat *survival*-saakkundige Tom McLean 40 dagen op it eilântsje wenne.

## Etymology
De oarsprong fan de namme *Rockall* is ûnwis, mar der is wol útsteld dat it fan it Gaelyske *Sgeir Rocail* komt, dat 'seerots' betsjut, of 'rûzich'  hoewol't *rocail* ek oerset wurde kin as "skuorre" of "ropje". Dan kin der ek noch in etymologysk ferbân wêze mei it Ald Noarske *hrukka*.

De earste skriftlike ferwizing nei it eilantsje wurdt makke yn Martin Martin syn *A Description of the Western isles of Scotland* (1703), dêr't it *Rockol* neamd wurdt. Dit boek jout in ferslach fan in reis nei St Kilda. De Kildianen neamden de rots *Rockabarra* (*Rocabarraigh*).  

De namme *Rocabarraigh* wurdt ek brûkt yn de Gaelikske folkloare foar in mytyske rots dy't trije kear ferskine moatte soe, by de lêste kear is de wrâld ten ein:

:*"Nuair a thig Rocabarra ris, is dual gun tèid an Saoghal a sgrios"*.
: ('At Rocabarra weromkomt, sil de wrâld fermoedlik ferneatige wurde*)

== Skiednis ==
De earste dokumintearre lanning op it eilantsje wie yn 1810 troch de Britske marineofsier [[Basil Hall]]; de twadde folge yn 1888.
Het [[eilân]] is yn 1955 offisjeel anneksearre troch it [[Feriene Keninkryk]], mar it wurdt ek opeaske troch [[Ierlân]], [[Denemark]]/[[Faeröer]] en [[Yslân]].

Op 21 july 1904 rûn de SS Norge mei 750 passazjiers op wei fan [[Kopenhagen]] nei [[New York]] by Rockall op de rotsen. Der foelen 620 deaden. It wrak fan it skip waard yn july 2003 lokalisearre.

Yn 1997 besette in tal minsken fan [[Greenpeace]] it eilân en rôp der harren eigen mikronaasje út mei de namme *Waveland''. Sadwaande protestearren sy tsjin oaljewinning yn it gebiet. Se woene hawwe dat de claim fan Grut-Brittannië al lang ferrûn wie en it eilân dêrtroch nimmenslân wurden wie. Ek yn ferbân mei fiskerijrjochten is de status fan it eilân betwist. 

Begjin 2000 waarden der kâldwetterkoralen fûn om Rockall hinne.

## Bewenners
De iennige fêste bewenners binne alikrûken oare see-weakdieren. Lytse oantallen seefûgels brûke de rots om te rêsten. Ginten en skoeten briede der somtiden yn de simmer by kalm waar. Swiet wetter is der net.
Charles Goodyear

**Charles Goodyear** (New Haven (Konettikut), 29 desimber 1800 - New York City, 1 july 1860) is in Amerikaan dy't bekend wurden is troch syn útfining fan it fulkanisearen fan rubber. Op 15 juny 1844 krige hy in patint foar dizze útfining. Nei syn ferstjerren waard it bannefabryk *[[Goodyear]]* oprjochte, dat as in earebetoan oan him beskôge wurde kin. 

Charles Goodyear hat lange jierren eksperimintearre mei de ferwurking fan rubber. Ynearsten brûkte hy de rubber fral om skuon fan te meitsjen dy't lykwols fan minne kwaliteit wiene oant hy yn 1838 ûntdekte dat fulkanisearjen mei swervel in folle stabiler en wurkberder produkt opsmiet. 

Syn fulkanisaasjeproses waard lykwols troch de Britske útfiner Thomas Hancock oernomd doe't dizze yn besit kaam fan monsters dy't troch Goodyear nei Ingelân oerbrocht wiene. Hancock tsjinne goed 8 wiken earder in patintoanfraach yn as Goodyear dy't troch Goodyear betwiste waard.
Skaal fan Richter

De **skaal fan Richter** is de wize dêr't de krêft fan in ierdskodding mei waarnomd wurdt. De skaal is opsteld troch de Amerikaanske seismolooch Charles Francis Richter yn 1935. It is in logaritmyske skaal fan de sterkte fan de trillings, lykas dy mjitten wurde op it seismogram. 

De sterkte wurdt berekkene oan de hân fan de registraasje fan de maksimale útslach (amplitude) dy't de horizontale beweging fan de ierdskodding makket. De sterkte wurdt de magnitude neamd, krektas it begryp yn de stjerrekunde om de helderheid fan in stjer mei oan te jaan. Richter omskreau in ierdskodding mei magnitude 3 as in ierdskodding op de seismograaf in útwyk fan 1 mm sjen lit op in ôfstân fan 100 km fan it episintrum. 

De skaal fan Richter is logaritmysk, dat betsjut dat by in tanimming fan 1 magnitude-ienheid de útwiking op it seismograaf tsien kear sa grut is. Sa hat in ierdskodding dy't op 100 km ôfstân in útwiken fan 10 mm feroarsaket in skodding mei magnitude 4. Sadwaande koe Richter ferskate ierdskoddings mei inoar fergelykje. Korreksjes wurde tapast om de ynfloed fan de ôfstân tusken it episintrum en it seismysk stasjon yn rekkening te bringen. Hoe fierder fan it episintrum ôf hoe mear de trillingsamplitude fan de seismyske weagen ôfnimme. 

In ierdskodding mei in magnitude fan 2 op normale djipte kin ûnder optimale omstannichheden noch net field wurde. De ierdskoddings yn it noarden fan Nederlân lizze yn de regel tichter oan it ierdoerflak (oant maksimaal 3 kilometer djip) en kinne by in magnitude fan 1,2 al field wurde. 

## Sjoch ek
* Seeskodding
* Tsûnamy
Bam

**Bam** is in stêd yn de Iraanske provinsje Kerman. It is in moderne stêd mei in befolking fan likernôch 100.000 minsken en leit yn de omkriten fan de antike stêd Arg-e Bam.

## Ierdskodding (2003)
Op 26 desimber 2003 waard Bam troffen troch in swiere ierdskodding om 01:26 UTC (5:26 lokale tiid yn Iran). De krêft fan de ierdskodding wie 6,3 op de skaal fan Richter. Goed 70% fan it moderne part fan Bam waard ferneatige, en 43.000 minsken skeaten it libben derby yn.

Yn 2004 waard Bam troch de UNESCO útroppen ta monumint op de Wrâlderfgoedlist.
Robert Bolton

**Robert Bolton** (1572 - 16 desimber 1631) wie in Ingelske geastlike en akademikus, dy't bekind woarn is as predikant.

## Libben
Hy waard berne op in Pinkstersnein yn Blackburn yn Lancashire as de seisde soan fan Adam Bolton fan Backhouse. Hy folge syn oplieding oan wat hjoed-de-dei Queen Elizabeth's Grammar School yn Blackburn is, dêr't syn heit in bestjoerder en stifter fan wie, en der waard fan him sein dat er "de bêste learling fan de skoalle wie". Doe't er 18 wie, waard er talitten ta it Lincoln College yn Oxford, dêr't John Randall stie. Hy wie in bejeftige studint, mar fanwegen it ferstjerren fan syn heit it oare jier, krige er te krijen mei finansjele problemen. Richard Brett stipe him. Hy ruile fan skoalle en gie nei it Brasenose College fan de Universiteit fan Oxford, dêr't in Lancashire "beurs" te krijen wie en krige dêr syn B.A. op 2 desimber 1596 en yn 1602 keazen waard as meiwurker en syn M.A. krige oan 30 july fan dat jier. Hy wie net bysûnder religieus op dat stuit en wie net ûnder de yndruk fan it preekjen fan William Perkins; Bolton sei dat Perkins mar in "gewoane lege keardel" wie.

## Persoanlik libben
Hy boaske oan Anne Boyse en it pear krige fiif bern, in soan Samuel Bolton en fjouwer dochters.

## Publikaasjes
Sjoch Selected publications fan it Ingelsktalige artikel *Robert Bolton*.
Cotton Mather

**Cotton Mather** (12 febrewaris 1663 - 13 febrewaris 1728) wie in Puriteinsk geastlike en learde. Hy wie sawol yntellektueel as polityk de meast foaroansteande persoan fan de tredde Ingelske kolonistengeneraasje yn Nij-Ingelân.
Hy wurdt faak tebinnenbrocht fawege syn rol yn de hekseprosessen fan Salem. Hy wie in soan fan Increase Mather en pakesizzer fan John Cotton en Richard Mather, beide ek foaroansteande puriteinske predikanten.

## Meast ferneamde wurk

*The Biblia Americana* (1693-1728)

*Bonifacius* (1710)

*The Christian Philosopher* (1721)

*Decennium Luctuosom: a History of the Long War* (1699)

*Magnalia Christi Americana* (1702)

*Manductio ad Ministerium* (1726)

*The Negro Christianized* (1706)

*Ornaments for the Daughters of Zion* (1692)

*Wonders of the Invisible World* (1693)

*Pillars of Salt* (1699)
Thomas Edison

**Thomas Alva Edison** (Milan (Ohio), 11 febrewaris 1847 - West Orange (Nij-Jersey), 18 oktober 1931) wie in Amerikaanske útfiner mar fral sakeman dy't syn fortún makke troch útfinings fan oaren op te keapjen en de oktroaien op syn eigen namme fêst te lizzen. As bliken die dat dy súksesfol wiene, perfeksjonearre hy dy en naam se yn produksje. Edison is noch hieltyd rekordhâlder wat it grutste tal patinten oanbelanget dy't oan ien persoan takend binne (± 1400). 

## Menlo Park
De grutste bydrage fan Edison oan de foarútgong wie nei alle gedachten wol it ûndersykslaboratoarium fan him yn Menlo Park (New Jersey). Dat laboratoarium wie spesjaal opsetten om nije dingen te ûntwikkeljen en technologyske foarútgong te meitsjen en kin sjoen wurde as it earste kommersjele researchlaboratoarium. Tsjintwurdich beskikt elts technologybedriuw oer in selde soarte lab. It meastepart fan de saken dy't yn Menlo Park betocht en ûntwikkele waarden, krige hy it oktroai fan, hoewol't Edison de lieding hie oer it laboratoarium waard lang net alles troch him sels betocht. 

De gloeilampe en de fonograaf (1877) binne twa fan syn bekendste produkten. Oars as in protte minsken tinke wie Edison net de earste betinker fan de koalstof gloeitried, mar Heinrich Göbel. Edison ferbettere allinnich it prosedee foar de produksje dêrfan. Hy liet ek protte ûndersyk dwaan op it mêd fan de telegrafy. Yn 1883 ûntdekten ûndersikers it nei him ferneamde Edisoneffekt, de stroomoergong yn fakuüm tusken in gloeitried en in metaalplaat, hokker ûntdekking fan belang wie foar de ûntwikkeling fan de elektroanebuizen. 
Edison spile ek in wichtige rol by it ta stân kommen fan de technyk fan de film. Fierders hat Edison meiwurke oan de ûntwikkeling fan de elektryske stoel. 

Edison wie ek belutsen yn in felle konkurrinsjestriid mei George Westinghouse en syn wichtige meiwurker Nicola Tesla. Edison wie foarstanner fan in ljochtnet op lykstroom. Westinghouse wie foarstanner fan wikselstroom. By dizze 'elektrisiteitsoarloch' waard fan alles úthelle om elkoar swart te meitsjen. Lykwols waard it pleit wûn foar it brûken fan wikselstroom: dat is noch hieltyd de noarm fan it elektrisiteitsnet.

## Ferskaat
De prestizjeuze Nederlânske muzykpriis Edison Music Award dy't sûnt 1960 alle jierren útrikt wurdt is nei him ferneamd.
Alexander Henderson

**Alexander Henderson** (± 1583 – 19 augustus 1646) wie in Skotsk teolooch en in wichtich tsjerklik steatsman fan syn tiid. Hy wurd sjoen as te twadde stifter fan de Refoarmearre Tsjerke yn Skotlân, en har presbyteriaanske tsjerken ha in soad oan him te tankjen wat har foarm en dogma's oanbelanget.
John Ley

**John Ley** (Warwick, 4 febrewaris 1583 - Sutton Coldfield, 16 maaie 1662) wie in Ingelsk predikant en in lid fan de Synoade fan Westminster.

## Wurk
Syn meast wichtige wurk:

* *An Apology in Defence of the Geneva Notes on the Bible* (±1612).
* *A Patterne of Pietie, or the Religious life and death of that grave and gracious Matron, Mrs. Jane Ratcliffe, Widow, and Citizen of Chester*, 1640.
* *Sunday a Sabbath, or a preparative Discourse for discussion of Sabbatary doubts*, 1641.
* *The Christian Sabbath maintained, in Answer to a book of Dr. Pocklington stiled "Sunday no Sabbath."* Antwurd oan John Pocklington.
* 'A Letter against the Erection of an Altar,' 1641.
* 'A Case of Conscience concerning the Sacrament of the Lord's Supper,' 1641.
* 'Defensive Doubts, Hopes and Reasons for Refusall of the Oath imposed by the sixth Canon of the late Synod,' 1641.
* 'A Comparison of the Parliamentary Prostestation with the late Canonical Oath,' 1641.
* 'A Discourse concerning Puritans,' 1641.
* 'A Monitor of Mortality,' 1643 (twa begraffenispreken).
* 'Fury of War and Folly of Sin,' 1643, preek.
* 'The New Quere and Determination upon it, by Mr. Saltmarsh … examined,' 1646.
* 'Apologetical Narrative of the late Petition of the Common Council and Ministers of London,' 1646.
* 'Light for Smoak, or a cleare and distinct Reply to a dark and confused Answer in a book made and entitled "The Smoke in the Temple" by John Saltmarsh,' 1646.
* 'An After-reckoning with Mr. Saltmarsh,' 1646.
* 'Attestation of the Ministers of Cheshire to the Testimony of the Ministers of the Province of London,' 1648.
* 'Elaborate Annotations on the Pentateuch,' 1651.
* 'A Learned Defence for the Legaluty of Tithes,' Oxford, 1653.
* 'General Reasons against the Payment of a fifth part to Sequestered Ministers' Wives and Children … whereto are added special Reasons against the Payment of a fifth part to Dr. E. H[yde] out of the Rectory of Brightwell,' 1654.
* 'Debate concerning the English Liturgy drawn out in two English and two Latin Epistles, written betwixt Edward Hyde and John Ley,' 1656.
*'Discourses or Disputations, chiefly concerning matters of Religion,' 1658.
* 'Animadversions on two printed Books of Joh. Onely, a Lay Preacher.'
* 'Equitable and Necessary Considerations for the Association of Arms throughout England and Wales.'
* 'Comparison of the Oath of the Sixth Canon of the last Synod of Bishops and the Protestation set forth by the Parliament, in Answer to a letter of Pedoel Harlow, Gent.'
* 'Exceptions Many and Just, being an Answer to two injurious Petitions against Tithes.'
John Lightfoot

**John Lightfoot** (Stoke-on-Trent, 29 maart 1602 - Ely (Cambridgeshire), 6 desimber 1675) wie in Ingelsk Anglikaansk geastlike, hebraïkus en fice-foarsitter fan de Universiteit fan Cambridge en *Master* fan St Catharine's College, Cambridge.
Sedov-arsjipel

De **Sedov-arsjipel** (Russysk: архипелаг Седова) is in arsjipel oan de westside fan de Russyske arsjipel Noardlân. De eilannen lizze as in bôgefoarmige slinger yn de Karasee fan it skiereilân Kommune fan Parys ôf nei it eilân Oktoberrevolúsje, dêr't it fan skieden is troch de Strjitte Vostotsjny. Sa'n 25 kilometer noardliker leit it eilân Pionier, dêr't it fan skieden wurdt troch de Reade Legerstrjitte.

De arsjipel hat in lingte fan sa'n 50 kilometer en bestiet út seis eilannen, dy't foar it grutste part mei iis bedutsen binne en troch lâningtes mei-inoar ferbûn binne (allinnich Strela en Domasjni lizze los). Se waarden ûntdekt troch de ekspedysje fan Boris Vilkitski yn 1913 en yn kaart brocht troch de ekspedysje fan Oesjakov en Oervantsev tusken 1930 en 1932. Yn 1937 waard de eilânnekloft ferneamd nei Georgi Sedov.

Op sa'n 35 kilometer súdeastlik fan de arsjipel leit noch it eilân **Samojlovitsj** (oant 33 meter heech), dat ferneamd is nei de poalûndersiker Rudolf Samojlovitsj. Doe't dy in skoft yn ûngenede fallen wie by de Sovjetautoriteiten (mar rehabilitearre waard yn 1957), hat it eilantsje fan 1938 oant 1965 *Dlinny* (= 'lang') hjitten. Súdeastlik dêrfan leit noch it eilantsje **Plavnikovy**.

### De eilannen
* Domasjni (*[[:ru:Домашний (остров)|Остров Домашний]]*)
* Figurny (*[[:ru:Фигурный (остров)|Остров Фигурный]]*)
* Golomjanny (*[[:ru:Голомянный|Остров Голомянный]]*)
* Sredni (*[[:ru:Средний (остров, архипелаг Седова)|Остров Средний]]*)
* Wostotsjny (*[[:ru:Восточный (остров, архипелаг Седова)|Остров Восточный]]*)
* Strela (*[[:ru:Стрела (остров)|Остров Стрела]]*).

## Klimaat
Op Golomjanny is in waarstasjon. De trochsneed lofttemperatuer is -14,7°C. Yn july rint dat op oant +0,7°C en yn de kâldste moanne desimber kuollet it ôf oant trochstrings -28,4°C. It absolute minimum berint -55,0°C. De trochsneed relative luchtfochtichheid is 88%. De jierlikse delfal is trochstrings 247 mm. De trochhinne wynsnelheid is 6,0 m/sek. De wyn komt meast út it súdeasten. Mids septimber rekket it eilân folslein mei snie bedutsen en yn july is alles wer teraand. De simmer is kâld, de loft berûn en klam.
Geart Japiks van den Berg

** Geart Jabiks van den Berg **  (Skuorregea, 2 desimber 1886 - 6 maart 1954) wie Frysk rimeler en folksdichter.

## Libben
Geart Jabiks fan 'e Tsjongerwâl waard berne yn in spitkeetsje fuort njonken de tsjerke fan Skuoregea en hy moast as jonkje “kouskeperje” foar de boeren yn dy kontrei. Hy swalke oer de heide en by de Tsjonger. Dêr hat dêr syn leafde foar de natoer opdien. It wie dêr doe in moaie oarde, mar ek ien fan earmoede en lijen. De earmoede dêre makke ek dat de jonge Geart oan de swalk rekke: hy hat fearn op in skip en fiske op de Sudersee, baggele en oppere, yn de minen arbeide en yn Dútslân west. Nei syn trouwen yn 1917 hat er tsien jier op De Lemmer by de Tram yn tsjinst west, mar hy krige in kwaal en waard mei sân gûne wyks oan 'e dyk set. Dokters rie makke dat er nei fjirtich jier it gea fan syn berte wer opsocht en in nearinkje begûn oan de Berkeaper wei. Geart Jabiks wie ek stientsjesiker en geakunde sneuper. Troch syn omtinken is in âlde skâns fan de Fryske Wetterliny, de Tolbrêgeskâns, oan de Tsjonger by de Brêgeloane (de Berkeaper wei) yn 1951 net fergroeven.

## Gedichten
Yn 1910 waard er meiwurker oan Waling–om syn wykblêd Sljucht en rjucht. Technysk frijwat swak, sit der yn syn wurk dôchs gâns sfear. Hy koe de krite út de pinne en hie each foar it natoermoai en de skiednis. Foaral yn de tiid dat er werom wie hat hy in soad gedichten makke.
Yn 1971 binne de fersen sammele troch master Jasper Keizer en útjûn yn eigen behear.

## Publikaasjes
*  : *Geart Jabiks [1886-1954], dichter, natuurmens en historicus*. Biografy, mei ferskate gedichten, brieven dy't er yn de Earste Wrâldoarloch skreaun hat en oer syn archeologyske fynsten. 112 siden, mei fotokatern.
*  - *Geart Jabiks van ‘e Tsjongerwal, uit het werk van een Oudehornster volksdichter*, (Sammelbondel mei neilitten wurk, 1971)
Washington Monumint

It **Washington Monumint** is in obelisk yn de stêd Washington, D.C. It monumint, makke fan moarmer, granyt en sânstien, is boud om de “heit fan it lân” te earen, generaal George Washington, dy’t de Feriene Steaten nei ûnôfhinklikens laad en de earste presidint fan it lân wie. It monumint is it heechste stiennen bouwurk fan de wrâld en de wrâlds langste obelisk, mei 169,294 meter. Der binne wol oare pylders op de wrâld dy’t heger binne, mar dy binne of net fan stien, of binne net in wiere obelisk. Ek is it it heechste bouwurk fan Washington, D.C. 

De obelisk stiet deunby de westlike ein fan de National Mall, dy't rint fan it Tinkteken foar Lincoln oan it Amerikaanske Kapitoal ta. It Washington Monumint is op 'e noed fan 'e National Park Service.

De earste plannen foar de bou fan in stânbyld foar George Washington ûntstienen al yn de tiid dat Washington noch libbe. Yn 1832 stiften boargers de *Washington National Monument Society* de 100e bertedei fan Washington, mei as doel it finansierjen fan in stânbyld foar Washington. Nei in ûntwerpwedstriid yn 1836 kaam Mills as winner út de striid, syn ûntwerp bestiet út in obelisk mei oan de foet in earegebou mei stânbylden fan Washington en oare wichtige minsken út de skiednis fan de Feriene Steaten. De earste stien waard lein op 4 july 1848, de topstien waard lein op 6 desimber 1884. It Washington Monumint waard op 21 febrewaris 1885 ynwijde en it is offisjeel iepene op 9 oktober 1888. It hat al mei al mear as fjirtich jier duorre fan it begjin fan de bou oant de offisjele iepening. Dat hat ûnder oare te krijen mei de Amerikaanske Boargerkriich dy't yn dy tiid útbrutsen wie. Hjoed de dei lit in ferskil yn kleur op likernôch 46 meter yn it bouwurk sjen wêr’t mei de bou stoppe waard en fan wêr ôf letter wer begûn is mei bouwen. Mills sels hat nea sjoen hoe't de obelisk wurden is, hy ferstoar yn 1855. Fan Mills syn ûntwerp soe úteinlik allinne de obelisk oerbliuwe. Doe’t it gebou ree wie, wie dat it heechste gebou fan de wrâld, in titel dat it oernaam fan de Dom fan Keulen. It monumint soe it heechste gebou op de wrâld bliuwe oant it stuit de Eiffeltoer yn Parys ree wie.

Fan 1998 oant 2000 hat in grutte renovaasje plak fûn wêrby ûnder oare de 193 tinkstienen, dy’t yn it monumint lizze, restaurearre binne.

It Washington Monumint is iepene foar it publyk. Minsken kinne nei de top fan it monumint komme mei de lift of troch de trep fan 893 treden te nimme. Op de top hat men in útsjoch oer de heule stêd.