open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Dunlap

**David Coombs (Dave) Dunlap** (Napa, 19 novimber 1910 - Dêre, 16 desimber 1994) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die  yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei de Amearika acht.

Dunlap wurk letter as abbekaat yn San Francisco
David Dunlap ferstoar op 16 desimber 1994, yn 'e âldens fan 84 jier.

## Amearika Acht 1932
*Edwin Salisbury
*James Blair
*Duncan Gregg
*Burton Jastram
*Charles Chandler
*Harold Tower
*Winslow Hall
*Norris Graham (stjoerman)
Burton Jastram

**Burton Albert (Burt) Jastram** (San Francisco, 5 juny 1910 - Oakland, 20 maaie 1995) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die  yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei de Amearika acht.

Jastram wurke letter as arsjitekt.
Burton Jastram ferstoar op 20 maaie 1995, yn 'e âldens fan 84 jier.

## Amearika Acht 1932
*Edwin Salisbury
*James Blair
*Duncan Gregg
*David Dunlap
*Charles Chandler
*Harold Tower
*Winslow Hall
*Norris Graham (stjoerman)
Harold Tower

**Harold William Tower** (Lodi, 17 july 1911 - San Diego, 12 augustus 1994) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die  yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei de Amearika acht.

Tower wurke letter as optometrist, mei in praktyk yn San Diego.
Harold Tower ferstoar op 12 augustus 1994, yn 'e âldens fan 83 jier.

## Amearika Acht 1932
*Edwin Salisbury
*James Blair
*Duncan Gregg
*David Dunlap
*Burton Jastram
*Charles Chandler
*Winslow Hall
*Norris Graham (stjoerman)
Winslow Hall

**Winslow William Hall** (Oakland, 15 maaie 1912 - Dutch Flat, 27 desimber 1995) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die  yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei de Amearika acht.

Winslow Hall tsjinne yn de Twadde Wrâldkriich by de Amerikaanske Marine, nei de kriich gie er werom nei Kalifornje en gie oan it wurk yn de  itenssektor
Winslow Hall ferstoar op 27 desimber 1995, yn 'e âldens fan 83 jier.

## Amearika Acht 1932
*Edwin Salisbury
*James Blair
*Duncan Gregg
*David Dunlap
*Burton Jastram
*Charles Chandler
*Harold Tower
*Norris Graham (stjoerman)
Kastiel Nürburg

De **Nürburg** is de ruïne fan in kastiel yn 'e Eifel by it plak Nürburg súd fan Adenau yn 'e lânkring Ahrweiler yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It kastiel stiet op in hichte fan 676,5 boppe seenivo op in fulkaankegel noardlik fan 'e Nürburgring en kin tsjin in fergoeding besocht wurde.

## Skiednis
It kastiel waard foar it earst yn 1166 as "Noureberg" of "Mons Nore" neamd, mar nei alle gedachten bestie dêr al yn 'e Romeinske tiid in wachtpost om de belangrike Romeinske strjitte troch de Eifel te befeiligjen. 

As bouwer fan 'e Nurbürg wurdt de greve Ulrik oanwiisd, dy't yn in oarkonde út it jier 1169 waard neamd, alhoewol't syn heit Diderik I fan Are al op 'e berch mei de bou fan in frijboarch útein sette. Ulrik's neiteam neamde him "hear fan Nürburg en Are" en hja wiene lienmannen fan 'e Keulske aartsbiskoppen en de Staufyske keizers.  

Om't it greveskaai útstoar gie it kastiel yn 1290 oer yn it besit fan Kar-Keulen, dy't in behearder ynsette om de belangen fan it aartsbisdom te fertsjintwurdigjen.  

De bou fan it kastiel folge yn trije fazes. Nei de bou fan it rjochthoekige kastiel waard tusken 1340 en 1369 in twadde fersterkingsring boud en yn 'e 15e iuw ûnstie in tredde ring, dy't hjoed-de-dei net mear bestiet.  

It kastiel wie yn 'e 16e iuw al yn in tige minne steat, dêr't de behearders fan it kastiel oer klagen. Dêrfandinne fûnen der ferskillende restauraasjes plak.

Yn 'e Tritichjierrige Kriich waard de Nürburg yn 1633 troch Sweedske troepen oermastere, plondere en skansearre. Yn 1674 folge de ynname fan it kastiel troch keizerlike troepen. De Frânsen feroarsaken yn 1689 de definitive ferneatiging fan it kompleks. De grutte toer bleau ynearsten noch as finzenis yn gebrûk, mar stie nei 1752 ek leech. It kastiel waard dêrnei allinne noch as groeve brûkt. 

Yn 1818 liet Prusen de toer wer restaurearje om dêr in meetstasjon yn ûnder te bringen. Yn it ramt dêrfan waard de foarboarch ôfbrutsen. Allinne de resten fan 'e ringmuorre tsjûgje no noch fan it bestean dêrfan.

It kastiel kaam yn 1949 yn it besit fan 'e dielsteat. Yn 1968-1974 en 1988-1989 en yn 2014 waarden restauraasjes útfierd. De 20 m hege toer is as útsjoechtoer tagongklik.
Norris Graham

**Norris James (Norey) Graham** (Portland, 25 oktober 1906 - Tuolumne, 9 july 1980) wie in Amerikaansk roeier. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen as de stjoerman fan de Amearika acht.

Graham waard letter eigner fan in bedriuw yn laskapparatuer yn Long Beach.  
Norris Graham ferstoar op 9 july 1980, yn 'e âldens fan 73 jier.

## Amearika Acht 1932
*Edwin Salisbury
*James Blair
*Duncan Gregg
*David Dunlap
*Burton Jastram
*Charles Chandler
*Harold Tower
*Winslow Hall
Stichting Westermeer

De **Stichting Westermeer**, offisjeel oprjochte 25 novimber 1965, ferlient subsydzje oan organisaasjes dy't algemiene belangen behertigje binnen it grûngebiet fan de eardere gemeente Skarsterlân en it doarp Terherne, dy't lizze op sosjaal, maatskiplik, kultureel en rekreatyf gebiet. Boppesteande tekst is oernommen fan de side fan Stichting Westermeer.

De eardere gemeente Skarsterlân en it doarp Terherne binne in part fan de hjoeddeistige gemeente De Fryske Marren.

## Keppeling om utens
* Offisjele webside fan 'e Stichting Westermeer
Bertil Rönnmark

**Bertil Vilhelm Rönnmark** (Jämshög, 24 desimber 1905 - Stockholm, 1 july 1967) wie in Sweedsk sportsjitter. 

Hy die meardere kearen mei oan de wrâldkampioenskippen, en twa kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Olympysk kampioen. Yn Los Angeles wûn hy op it ûnderdiel Lytskalibergewear 50 meter lizzend de gouden medalje. Hy waard mearfâldich wrâldkampioen. Hy waard ek meardere kearen Sweedsk kampioen mei ferskate wapens.

Rönnmark wie yn syn deistich libben apoteker, fan 1943 oant 1946 wie er foarsitter fan it haadbestjoer fan de Sweedske apotekersferiening.
Bertil Rönnmark ferstoar op 1 july 1967, yn 'e âldens fan 61 jier.
Adenau

**Adenau**  is in plak yn 'e lânkring Ahrweiler yn 'e Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It stedsje hat krapoan 3.000 ynwenners (2025).

## Skiednis
Adenau waard foar it earst yn 922 yn in oarkonde fan kening Otto III neamd as "Adenova". Yn 'e midsiuwen waard it gebiet oant it jier 1246 troch de greven van Are-Nürburg bestjoerd. Mei't it skaai Are-Nürburg útstoar waard yn dat jier it greefskip oan Kar-Keulen skonken. Foar dy tiid skonk de greve yn 1162 syn lânhûs oan 'e Johanniters. De bruorren fan dy oarder holden harren benammen dwaande mei de soarch foar siken en pylgers. Yn dy tiid wie de foarman fan 'e Johanniters ek de pastoar fan it plak. 

Adenau krige yn 1600 merkprivileezjes, it plak mocht fjouwerris yn 't jier grutte jiermerken organisearje en dêrnjonken ek wykmerken. Troch dy privileezjes en it hawwen fan in bestjoer mei in boargemaster en ried ûnderskiede Adenau him oan it begjin fan 'e 17e iuw as in flekke fan oare doarpen. 

Yn 1816 waard Adenau it haadplak fan 'e Kreis Adenau en sûnt mocht Adenau him foar it earst offisjeel stêd neame. Dat wie yn dy tiid ien fan 'e earmste gebieten fan Prusen. Troch ynfrastrukturele wurken lykas it oanlizzen fan it spoar besocht de oerheid dêr doe feroaringen yn oan te bringen.

De Kreis Adenau waard yn 1932 opheft en ferdield ûnder de Kreis Ahrweiler en de Kreis Mayen. 

Ferskillende alliearde bombardeminten op it stedsje yn 1944 en 1945 brochten in soad skea. Op 27 jannewaris 1945 waard de parochytsjerke en ferskillende hûzen ferneatige. Sels de lytsere plakken yn 'e omjouwing waarden troffen. De befolking flechte yn 'e bosken, dêr't se hutten bouden. Ek yn febrewaris 1945 waard bombardearre en it lêste bombardemint op it stedsje wie op 3 maart 1945 op in ferpleechynrjochting yn it Eifeler Hof. Op 9 maart 1945 namen alliearde troepen it stedsje yn. 

## It besjen wurdich
* De katolike parochytsjerke Jehannes de Doper bestiet al sûnt 1224.
* De neogoatyske Marijekapel is in bouwurk fan arsjitekt Caspar Clemens Pickel út Düsseldorf.
* De protestantske Ferlossertsjerke is in gebou út 1913-1914 neffens arsjitekt Franz Heinrich von Schwechten.
* Oan 'e Buttermarkt steane in oantal ynteressante hûzen, it âldste datearret út 1396.  
* De kommanderij fan 'e Johanniters wurdt hjoed-de-dei as moetingssintrum brûkt en stiet tichteby it riedshûs en de Jehannes de Dopertsjerke.  
* Oan it Marktplatz yn it sintrum fan Adenau stiet it Haus Stein út 1630. 

### Musea
* Eifeler Bauernhausmuseum
* Heimat- Zunft- und Johannitermuseum

### Omjouwing
* 5,5 km leit eastlik fan Adenau de Hohe Acht, mei 746,9 m de heechste berch fan 'e Eifel
* Súd fan Adenau leit leit by Nürburg it kastiel Nürburg en de Nürburgring.
Renzo Morigi

**Lorenzo Mario (Renzo) Morigi** (Ravenna, 28 desimber 1895 - Bologna, 13 april 1962) wie in Italjaansk sportsjitter. 

Renzo Morigi tsjinne yn it Italiaanske leger yn de Earste Wrâldoarloch en sleat him begjin jierren 20 oan by de fassistyske partij. Hy klom op ta polityk sekretaris en wie ferantwurdlik foar de aktiviteiten fan de Swarthimden yn de regio Emylje. Yn 1927 skeat er polityk rivaal Ettore Muti del op it *Piazza de Vittorio Emanuele* yn Ravenna. Morigi hie him al earder roekeleas en sjitgraach toand, hy skeat faak foar de lol op strjitlantearnen en hy stie bekend as *"it minsklike masinegewear"*.

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op it ûnderdiel Sportfluchfjoerpistoal 25 meter lizzend.

Fan 1934-39 wie er lid fan de Keamer fan Offurdigen.
Renzo Morigi ferstoar op 13 april 1962, yn 'e âldens fan 66 jier.
Bernard Schmetz

**Bernard Jules Robert Schmetz ** (Orléans, 21 maart 1904 - Parys, 11 juny 1966) wie in Frânske skermer. 

Hy die meardere kearen mei oan de wrâldkampioenskippen, en trije kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928, 1932 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen twa kear wrâldkampioen en ien kear Olympysk kampioen.

Yn syn deistich libben wie Schmetz wurksum yn de toerismesektor.
Bernard Schmetz ferstoar op 11 juny 1966, yn 'e âldens fan 62 jier.
Nguyễn Văn Hùng

**Nguyễn Văn Hùng** (Sineesk: 阮文雄; Pinyin: Ruǎn Wénxióng; berne 21 novimber 1958) is in Fjetnameesk-Australysk katolike preester en minskerjochte-aktivist yn Taiwan. Hy waard erkend troch it ministearje fan steat fan 'e Feriene Steaten as in "held dy't hannelet om moderne slavernij te einigjen".

## Iere libben
Nguyễn Văn Hùng groeide op yn in legere middenklasse famylje bûten de Bình Tuy provinsje (no Lâm Đồng provinsje) yn Súd-Fjetnam, mei twa bruorren en fiif susters. Syn heit wie in fisker, mar stoar nei in lange striid mei sykte, wêrtroch syn mem, in fromme katolike mei woartels yn it noarden fan it lân, de wichtichste kostwinner fan 'e famylje te wurden. Nguyễn Văn Hùng sels folge yn it leauwen fan syn mem.

Hy ferliet Fjetnam yn 1979 op in oerbefolke boat; nei mar 36 oeren rêden troch in Noarsk skip en nei Japan brocht, sleat er him by it Missionary Society of St. Columban by syn oankomst dêr.

Hy wenne trije jier yn Japan, studearre en naam in ferskaat oan banen om himsels te stypjen, ynklusyf as autodykreparateur, stielfabryksarbeider en grêfgraver. Hy kaam foar it earst nei Taiwan yn 1988 as misjonaris, wêrnei't er nei Sydney, Nij-Súd-Wales, Austraalje gie om te studearjen oan in seminary. Hy waard wijd yn 1991 en gie it folgjende jier (yn 1992) werom nei Taiwan.

## Wurkje yn Taiwan
Nguyễn Văn Hùng fêstige yn 2004 it Fjetnameeske Migrant Workers and Brides Office yn Taoyuan County (no Taoyuan City) om help te bieden oan Fjetnameeske ymmigranten yn Taiwan. Fjetnameesk Amerikaanske radiostasjon Little Saigon Radio en oaren holpen him om de twadde ferdjipping fan in gymnasium te hieren; twa santich fjouwerkante foet keamers biede sliepe romte, wylst twa oaren wurde brûkt foar kantoarromte. Se jouwe Mandarin-klassen, keamer en board, en juridyske bystân.

De bleatstelling fan Nguyễn Văn Hùng fan misbrûk tsjin bûtenlânske arbeiders en breiden late it Amerikaanske ministearje fan steat om Taiwan as in "Tier 2"-regio te listjen neist lannen lykas Kambodja fanwegen har gebrek oan ynspanning yn it bestriden fan minskehannel, wat in grutte ynternasjonale ferlegenens bewiisde foar de regearing fan it eilân. Syn wurk hat him ek it doel fan yntimidaasje makke yn Taiwan.
It Merk

**It Merk** (yn it Sweedsk *Märket*), is in lyts ûnbewenne eilân (0,033 km²) yn 'e Eastsee, tusken Sweden en de Ålâneilannen. It eilân heart ta de lannen Sweden en Ålân, dêr't it lêste in (autonoom) part fan Finlân fan is. It westlikste part fan Alân, en dêrmei fan gâns Finlân, is op It Merk.

Sa'n kilometer fierder nei it noardwesten leit it lytsere Merkstienen (*Märketshällor*), wat lykwols gâns yn Sweedsk gebiet leit.

## Grins
De oarspronklike lânsgrins dy't oer it eilân lei, waard yn 1809 fêstlein by de Frede fan Fredrikshamn. Yn 1985 is de grins lykwols oanpast: Finlân hie, yn de tiid dat it ûnder Russysk gesach foel, in fjoertoer op it eilân boud. It die lykwols bliken dat dy op Sweedsk gebiet stie. Dêrom is de grins sa feroare dat krekt dat part no wier Finsk is, mar as kompensaajse is in like grut part fan it earder Finske gebiet by Sweden kaam. It doel wie de feroaring sa te dwaan, dat dy gjin ynfloed hie op hoe grut de twa parten wienen, en ek dat by de wetterkante de grins net oars wie, om't dat de fiskerijrjochten fan de beide lannen feroarje soen. It risseltaat is in grins yn in nuvere Z-foarm.

It Sweedske part fan it eilân leit oan de súdkant yn Stockholms län, en oan de noardkant yn Uppsala län. De grins tusken disse twa is net feroare omwegen fan de grinskorreksje, mei it risseltaat dat Uppsala län dêrtroch krekt wat grutter is as wat it sûnder de korreksje wêze soe.
Philippe Cattiau

**Philippe Louis Eugène Cattiau** (Saint-Malo, 28 july 1892 - Dêre, 18 febrewaris 1962) wie in Frânske skermer. 

Philippe Cattiau waard berne as soan yn in húshâlding fan in Frânsk offisier, dy liet syn soan yn de kunde komme mei skermen.
Yn de âldens fan 18 jier gie Philippe Cattiau krekt as syn heit by it leger Hy waard ein augustus 1914 yn syn ûnderskonk sketten yn de Slach om Guise, net fier fan Saint-Quentin yn de Earste Wrâldkriich. Dêrnei waard er kriichsfinzen makke en ynternearre yn Dútslân oant it ein fan 'e kriich ta. 

Nettsjinsteande de beheiningen yn syn skonk wist er him op te wurkjen oant de wrâldtop fan it skermen tusken de twa wrâldkrigen yn.
Hy die meardere kearen mei oan de wrâldkampioenskippen, en fiif kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1920, 1924, 1928, 1932 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen fjouwer kear wrâldkampioen en trije kear Olympysk kampioen mei ferskate swurden.

Oan de ein fan syn sportkarriêre waard er trainer fan it Frânske skermteam foar alle trije de wapens
Philippe Cattiau ferstoar op 18 febrewaris 1962, yn 'e âldens fan 70 jier.
Georges Buchard

** Georges Eugène William Buchard** (Harfleur, 21 desimber 1893 - Rouen, 22 jannewaris 1987) wie in Frânske skermer. 

Buchard begûn yn de âldens fan santjin jier mei skermjen, hy die meardere kearen mei oan de wrâldkampioenskippen, en fjouwer kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924, 1928, 1932 en 1936). Hy waard by dizze kampioenskippen fiif kear wrâldkampioen en twa kear Olympysk kampioen mei ferskate swurden. Hy waard ek noch twa kear Frânsk kampioen.

Georges Buchard ferstoar op 22 jannewaris 1987, yn 'e âldens fan 93 jier.
Jean Piot

**Jean Piot** (Saint-Quentin, 10 maaie 1890 - La Sauvetat, 15 desimber 1961) wie in Frânske skermer. 

Hy die trije kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928, 1932 en 1936). Hy waard yn Los Angeles twafâldich Olympysk kampioen.

Nei syn sportkarriêre waard Piot trainer. Hy wie de omke fan de Frânske skermer Maurice Piot dy't yn 1952 in brûnzen medalje wûn.
Jean Piot ferstoar op 15 desimber 1961, yn 'e âldens fan 71 jier.
Karfoarstedom Keulen

It **karfoarstedom Keulen** of **Kar-Keulen**   (Dútsk: *Kurfürstentum Köln*, *Kurköln*, *Erzstift und Kurfürstentum Köln*) wie in belangryk diel fan it Hillige Roomske Ryk. It wie ien fan 'e sân karfoarstedommen, dy't it rjocht hiene om de kening fan it Hillige Roomske Ryk te kiezen. It karfoarstedom lei yn it west fan Dútslân en hie de namme te tankjen oan 'e stêd Keulen, dy't de belangrykste stêd fan it gebiet wie. It geografyske gebiet omfieme net allinne de stêd Keulen sels, mar ek in diel fan it omlizzende gebiet yn it hjoeddeiske Dútslân. 

It karfoarstedom wie nau ferbûn mei de Roomsk-Katolike Tsjerke. De aartsbiskop fan Keulen wie karfoarst en hie sawol wrâldske as religieuze macht. Dy aartsbiskop wie ien fan 'e belangrykste geastliken fan it ryk en Keulen wie dan ek in wichtich religieus sintrum. As karfoarst hie de aartsbiskop it rjocht om de keizer fan it Hillige Roomske Ryk te kiezen. Dêrmei hie de aartsbiskop ek grutte ynfloed op 'e polityk fan it ryk.  

Keulen wie net allinne in religieus sintrum, mar troch de lokaasje oan 'e Ryn ek in belangrike Europeeske hannelstêd. De stêd besocht him stadichoan los te meitsjen fan it karfoarstedom en dat late ta konflikten. Yn 1288 fersloegen de bewenners fan Keulen yn 'e Slach by Woeringen de troepen fan 'e aartsbiskop fan Keulen, Siegfried II fan Westerburg. De stêd Keulen ferklearre him ûnôfhinklik en waard in frije ryksstêd, los fan 'e wrâldske macht fan 'e aartbiskop. 

De sit fan 'e aartbiskop ferhûze yn 1587 nei Bonn, dat sûnt de residinsje fan 'e karfoarsten fan Keulen waard. It tusken 1697 en 1705 boude paleis yn Bonn is hjoed-de-dei de haadfêstiging fan 'e universiteit fan Bonn.

Oant it begjin fan 'e 19e iuw bleau Kar-Keulen in wichtige rol spyljen yn it politike lânskip fan it Hillige Roomske Ryk. Nei de Napoleontyske oarloggen waard Kar-Keulen yn 1803 nei it Reichsdeputationshauptschluss yn it ramt fan 'e sekularisaasje ûntbûn. De gebieten fan it eardere karfoarstedom waarden tusken Prusen en oare steaten ferdield. De stêd Keulen waard in frije stêd yn it keninkryk Prusen. Dy feroaringen wiene ûnderdiel fan in bredere reorganisaasje fan 'e Dútske steaten yn 'e 19e iuw, dy't lang om let yn 1806 late ta de opheffing fan it Hillige Roomske Ryk.
Fernand Jourdant

**Fernand Jourdant** (Flers, 3 febrewaris 1903 - Toulouse, 2 jannewaris 1956) wie in Frânske skermer. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Frânske degenteam.

Fernand Jourdant ferstoar op 2 jannewaris 1956, yn 'e âldens fan 52 jier.
Georges Tainturier

**Georges Charles Armand Tainturier** (Labruyère, 20 maaie 1890 - Keulen Dútslân, 7 desimber 1943) wie in Frânske skermer. 

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924 en 1932. Hy waard yn Parys en Los Angeles mei it Frânske degen team.

Tainturier wie offisier yn de Earste Wrâldkriich dêr't er ferwûne rekke. Yn de Twadde Wrâldkriich sleat Tainturier him yn 1940 oan by it Frânske ferset yn Compiègne. Hy waard yn 1942 oppakt, finzen set yn Fresnes en deportearre nei Saarbrücken yn Dútslân. Yn 1943 waard Tainturier ta dea feroardiele troch de beruchte folksrjochtbank as foaroansteand lid fan it ferset.

Georges Tainturier waard op 7 desimber 1943, yn 'e âldens fan 53 jier eksekutearre yn Keulen troch de Gestapo, dy't him ûnthalze mei in bile.
Marketintster

In **marketintster** of **merketintster** wie in frou dy't in leger folge en oan'e soldaten drank, iten, tabak, kofje en lyts ark foar it deistich libben ferkeapje mocht.

Sterke drank ferkochten marketintesters út it typyske marketintsterfetsje dat se op'e heup droegen. Men moat har net betiizje mei de waskfrou fan in legerienheid. Beiden wiene wol kampfolgers. Yn in soad gefallen wie de marketintster troud mei in militêr ûnder de rang fan ûnderoffisier. Yn kampen en kazernes dreaunen se faak in soarte fan kafee. It leger koe doedestiids noch gjin eigen kantinetsjinst. Yn de permaninte kazernes fan de steande legers fan de lettere njoggentjinde iuw holden de marketintesters de soldatekantine yn it wurk en ferrjochten soms ek wurksumheden as it waskjen en ûnderhâlden fan de klean fan de soldaten.

It wurd marketinster kin lykwols ek ferwize nei spesifike froulike rollen yn de troepen, wêrûnder dy fan prostituees. De froulju dy't yn de Tritichjierrige Oarloch by it leger bleaune, wiene hast allinne wurksum as prostituees. Yn de 17e iuw wiene sutlers dy't seksuele tsjinsten ferlienden oan de oarder fan de dei. 

Yn de njoggentjinde iuw waard yn it Nederlânske leger de funksje fan marketintster oan strange regels bûn. Sa waard ûnder oare bepaald dat de marketintester troud wêze moast mei in lid fan it ûnderdiel. Ek waard fêstlein wat sy ferkeapje mocht en tsjin hokker priis. Neist in unifoarm dat in protte like op dat fan har ienheid, krige de marketinster ek in pinning dêr't har namme en it legerûnderdiel op oanjûn wie. It Nederlânske leger hie noch oant yn de tweintichste iuw marketintesters. Dêrnei waard harren funksje oernaam troch de kantinetsjinst. De Keninklike Lânmacht makket by seremoaniële gelegenheden noch gebrûk fan marketintsters.

## Etymology
De namme 'marketintster' is mooglik ôflaat fan it midsiuwsk Latynske *mercatare* (hanneljen).
Edward Gardère

**Edward Maurice Gardère** (Gérardmer, 25 febrewaris 1909 - Buenos Aires, Argentynje, 24 july 1997) wie in Frânske skermer. 

Hy meardere kearen mei oan de wrâldkampioenskippen en twa kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932 en 1936). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Frânske floretteam. Yn Berlyn behelle er twa kear in sulveren medalje. Hy waard ek tsien kear Fânsk kampioen.

Nei it ein fan syn sportkariêre begûn Gardère en skermskoalle yn Parys; yn 1966 waard er frêge om in skermskoalle op te setten yn Argentynje.
Edward Gardère ferstoar op 24 july 1997, yn 'e âldens fan 88 jier.
René Bondoux

**René Henri Georges Bondoux** (Bar-sur-Seine, 26 maaie 1905 - Neuilly-sur-Seine, 6 maaie 2001) wie in Frânske skermer. 

Hy meardere kearen mei oan de wrâldkampioenskippen en twa kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932 en 1936). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Frânske floret team. Yn Berlyn wûn er twa kear in sulveren medalje mei it Frânske team.

Yn de Twadde Wrâldoarloch wie René Bondoux reserve-luitenant en dêrnei kapitein fan de kavalery. Hy waard begjin juny 1940 finzen naam by de Fal fan Dúntsjerk, hy waard yn 1941 frijlitten. Hy sleat him nei syn frijlitting oan by it ferset, en stuts oer nei Spanje en sleat him oan by de frije Frânsen. Hy focht dêrnei yn Tuneezje yn Frankryk en Dútslân. Nei de Twadde Wrâldkriich wie Bondoux wurksum as abbekaat.
René Bondoux ferstoar op 6 maaie 2001, yn 'e âldens fan 95 jier.
René Bougnol

**René Bougnol** (Montpellier, 7 jannewaris 1911 - dêre, 20 juny 1956) wie in Frânske skermer. 

Hy meardere kearen mei oan de wrâldkampioenskippen en fjouwer kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932, 1936, 1948 en 1948). Hy waard yn Los Angeles en Londen Olympysk kampioen mei it Frânske floretteam. Yn Berlyn wûn er in sulveren medalje. 
René Bougnol ferstoar op 20 juny 1956, yn 'e âldens fan 45 jier.
György Piller

**György Gyárfás Győző Piller** berne *Jekelfalussy* (Eger, 19 juny 1899 - San Francisco, Feriene Steaten, 6 septimber 1960) wie in Hongaarsk skermer. 

Hy die twa kear mei oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Hongaarske sabelteam en dêrnei ek noch yndividueel.

Nei syn sportkarriêre waard Piller trainer. Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard er as luitenant-kolonel fan it leger finzen nommen troch de Russen. Nei de kriich gie er wer oan it wurk as trainer. Yn 1956 wie er mei it Hongaarske team yn Melbourne foar de Olympyske Simmerspullen. Nei it gewelddiedige ûnderdrukken fan de Hongaarske opstân fan 1956 troch de Sovjet-Uny gie Piller net werom nei syn heitelân. Hy gie nei de Feriene Steaten en bleau dêr wurkjen as trainer.
György Piller ferstoar op 6 septimber 1960, yn 'e âldens fan 61 jier.
Gyula Glykais

** Gyula Glykais** (Pomáz, 9 april 1893 - Szekszárd, 12 juny 1948) wie in Hongaarsk skermer. 

Hy meardere kearen mei oan de wrâldkampioenskippen en twa kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Amsterdam en Los Angeles Olympysk kampioen mei it Hongaarske sabelteam. En hy waard trije kear Wrâldkampioen.

Gyula Glykais wie yn syn deistich libben accountant
Gyula Glykais ferstoar op 12 juny 1948, yn 'e âldens fan 55 jier.
Attila Petschauer

**Attila Petschauer** (Bûdapest, 14 desimber 1904 - Davidovka Sovjet Uny, 20 jannewaris 1943) wie in Hongaarsk skermer. 

Hy die twa mei kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Amsterdam en Los Angeles Olympysk kampioen mei it Hongaarske sabel team yn Amsterdam wûn hy ek noch in yndividuele sulveren medalje.

Yn de Twadde Wrâldoarloch waarden de measte Hongaarske Joaden deportearre nei konsintraasjekampen, mar Petschauers status as topsporter stelde him dêr ynearsten fan frij. Yn 1942 waard er dochs deportearre nei it konsintraasjekamp Davidovka. 
Attila Petschauer ferstoar op 20 jannewaris 1943, yn 'e âldens fan 38 jier, oer de krekte oarsaak fan syn ferstjerren geane ferskate ferhalen om.
Ernő Nagy

**Ernő Nagy** (Făget, 2 augustus 1898 - Bûdapest, 8 desimber 1977) wie in Hongaarsk skermer. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Hongaarske sabelteam. 
Ernő Nagy ferstoar op 8 desimber 1977, yn 'e âldens fan 79 jier.
Davidovka (konsintraasjekamp)

**Davidovka** wie in konsintraasjekamp ynt de Twadde Wrâldoarloch yn it doarp Davidovka, tichteby Minsk, de haadstêd fan Wyt-Ruslân. 

## Skiednis
Yn de Twadde Wrâldoarloch hienen de bûnsmaten fan de Dútsers ek konsintraasjekampen. Davidovka waard oprjochte as wurkkamp yn Oekraïne (*Reichskommissariat Ukraine*) en stie ûnder tafersjoch fan Hongarije.
Yasuji Miyazaki

**Yasuji Miyazaki** (Kosai, 15 oktober 1916 - 30 desimber 1989) wie in Japansk swimmer. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de 100 meter frije slach, mei 15 jier en 311 dagen waard Yasuji Miyazaki de jongste swimmer dy't de 100 meter frije slach wûn en makke er in ein oan de Amerikaanske reeks fan oerwinningen dy't yn 1906 begûn. Mei it Japanske estafetteteam wûn hy in wike letter de 4x200 meter Frije Slach. 

Miyazaki waard nei syn sportkarriêre foarsitter fan de Japanske swimbûn.
Yasuji Miyazaki ferstoar op 30 desimber 1989, yn 'e âldens fan 74 jier.
René Lemoine

**René Alphonse Lemoine** (Nancy, 29 desimber 1905 - Parys, 19 desimber 1995) wie in Frânske skermer. 

René Lemoine wie in soan fan in algemien direkteur fan Peugeot en studearre wiskunde en rjochten.
Hy die ien kear mei oan de wrâldkampioenskippen en twa kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932 en 1936). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Frânske floretteam. Yn Berlyn wûn er in sulveren medalje. 

Nei in stúdzjereis nei Tsjaad gie er yn 1938 nei Ekwatoriaal-Afrika en waard kofjeboer en eksporteur fan koloniaal guod. Yn de Twadde Wrâldkriich gin Lemoine by it ferset yn Afrika en organisearre er aksjes om de Frije Frânsen te stypjen.
René Lemoine ferstoar op 19 desimber 1995, yn 'e âldens fan 89 jier.
Ellen Müller-Preis

**Ellen S. Müller-Preis** (Berlyn Dútslân, 6 maaie 1912 - Wenen Eastenryk, 18 novimber 2007) wie in Eastenryksk-Dútsk skermster. 

Ellen Müller-Preis waard yn Berlyn berne as dochter fan in Dútske mem en in Eastenrykse heit. Op 13 - jierrige leeftiid gie se nei Wenen nei de skermskoalle fan har muoike. Omdat se in dûbelde nasjonaliteit hie, keas se derfoar om foar Eastenryk út te kommen, doe't Dútslân net yn har ynteressearre wie.

Sy ien kear mei oan de wrâldkampioenskippen en fiif kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932, 1936, 1948, 1952 en 1956). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op it ûnderdiel Floret. Yn Berlyn  en Londen wûn sy in sulveren medalje. Se waard ek noch santjin kear Eastenryksk kampioene. 

Nei har sport karriêre waard se learares skermen wêrby't se mei in soad akteurs dy't yn films, toanielstikken en opera's fjochtsje moasten wurke. Se wie ek heechlearaar oan de *Universität für Musik und darstellende Kunst Wien*.
Ellen Muller-Preis ferstoar op 18 novimber 2007, yn 'e âldens fan 95 jier.
Helene Madison

**Helene Emma Madison** (Madison, 19 juny 1913 - Seattle, 25 novimber 1970) wie in Amerikaansk swimster. 

Sy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Sy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de 100 meter, 400 meter en mei it Amerikaanske estafetteteam wûn sy in wike letter de 4x200 meter Frije Slach.
Helene Madison ferstoar op 25 novimber 1970, yn 'e âldens fan 57 jier.
Buster Crabbe

|
|-
|
|-
|}**Clarence Linden (Buster) Crabbe, Jr.** (Oakland, 7 febrewaris 1908 - Scottsdale, 23 april 1983) wie in Amerikaansk swimmer en akteur. 

Hy die twa mei kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932) Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de 400 meter frije Slach mei in Olympysk rekôr fan 4:48.4 minuten. Nei't er fjouwer jier earder yn Amsterdam ek al in Brûnzen medalje wûn hie op de 1500 meter frije slach

Nei de Spullen waard er kontraktearre troch Paramount Studios, dy't op syk wiene nei in rivaal foar Tarzan by MGM. De earste fan Crabbe's 175 films wie King of the Jungle wêryn't hy de rol fan Kasta, de liuwenman, spile. Hoewol't er Tarzan mar ien kear spile, kaam er as stjer fan (B)-films nea wurk tekoart. Hy spile de titelrol yn Flash Gordon en Buck Rogers-films en wie te sjen yn 65 westerns.
Buster Crabbe ferstoar op 23 april 1983, yn 'e âldens fan 75 jier. 

## Filmografy

|-

|-
|1933 ||*[[King of the Jungle (film)|King Of The Jungle]]* || Kaspa
|-
|1933 ||*[[Tarzan the Fearless]]* || Tarzan
|-
|1934 || *[[Badge of Honor (film)|Badge of Honor]]* || Bob Gordon
|-
|rowspan=2|1936 ||*[[Flash Gordon (searje)|Flash Gordon]]* || Flash Gordon
|-
|*[[The Arizona Raiders]]* ||"Laramie" Nelson 
|-
|rowspan=2|1938 ||*[[Flash Gordon's Trip to Mars]]* || Flash Gordon
|-
|*[[Red Barry (serial)|Red Barry]]* ||Red Barry
|-
|1939 ||*[[Buck Rogers (searje)|Buck Rogers]]* || Buck Rogers
|-
|1940 ||*[[Flash Gordon Conquers the Universe]]* || Flash Gordon
|-
|1941-1946 ||*[[Billy the Kid (searje)]]*|| Billy the Kid/Billy Carson
|-
|1946 || *[[Swamp Fire]]* || Mike Kalavich 
|-
|rowspan=2|1947 ||*[[Last of the Redmen]]* || Magua
|-
|*[[The Sea Hound (serial)|The Sea Hound]]* ||Captain Silver
|-
|1950 ||*[[Pirates of the High Seas]]* ||Jeff Drake
|-
|1952 ||*[[King of the Congo]]* || Captain Roger Drum and "Thun'da"
|-
|1956 ||*[[Gun Brothers]]* || Chad Santee
|-
|1957 || *[[The Lawless Eighties]]* ||Linc Prescott
|-
|1958 ||*[[Badman's Country]]* ||Wyatt Earp
|-
|1960 ||*[[Gunfighters of Abilene]]* || Kip Tanner 
|-
|rowspan=2|1965 ||*[[Arizona Raiders]]* || Captain Andrews
|-
|*[[The Bounty Killer (film)|The Bounty Killer]]* ||Mike Clayman
|-
|1978 ||*Swim Team* ||Rock Sands
|-
|1980 ||*[[Alien Dead]]* ||Sheriff Kowalski
|-
|1982 ||*[[The Comeback Trail (film)|The Comeback Trail]]* || Duke Montana
|}
Kuzuo Kitamura

**Kuzuo Kitamura** ek stavere as *Kusuo Kitamura* (Kōchi, 9 oktober 1917 - 6 juny 1996) wie in Japansk swimmer. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de 1500 meter frije slach yn in Olympysk rekôr fan 19:12.4 minuten., mei 14 jier en 309 dagen waard Kuzuo Kitamura de jongste swimmer dy't de 1500 meter frije slach wûn.

Kitamura wurke nei syn sportkarriêre en stúdzje op it Ministearje fan Wurk, yn de Twadde Wrâldkriich focht Kitamura yn Birma. Letter waard er direkteur fan in betonfabriek. 
Kuzuo Kitamura ferstoar op 6 juny 1996, yn 'e âldens fan 78 jier.
Masaji Kiyokawa

**Masaji Kiyokawa** (Toyohashi, 11 febrewaris 1913 - Tokio, 13 april 1999) wie in Japansk swimmer. 

Hy die twa mei kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1932 en 1936). Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de 100 meter rêchslach yn in tiid fan 1:08.6  minuten, fjouwer jier letter wûn er in brûnzen medalje op itselde ûnderdiel. Hy waard ek noch fiif kear Japansk kampioen.

Kiyokawa, waard nei de kriich trainer fan it nasjonale team. Hy begûn ek in karriêre yn it sportbestjoer en siet yn de technyske kommisje foar swimmen fan de FINA. Yn 1969 waard er lid fan it YOK. Yn 1975 trede er ta oant it deistich bestjoer en waard er de earste Aziatyske vice-foarsitter fan it YOK (1979-1983).
Masaji Kiyokawa ferstoar op 13 april 1999, yn 'e âldens fan 86 jier, oan de gefolgen fan pankreäskanker.
Le Soulier de satin

***Le Soulier de satin*** (Frânsk, betsjutting likernôch: "De satinen pantoffel")  is in teaterstik skreaun troch Paul Claudel yn 1928. In waard yn in ferkoarte ferzje it earst útfierd yn 1943; gâns it stik duorret sa'n  11 oeren. It wurdt ornaris net yn it Frysk útfierd.
 
## Ynhâld
It ferhaal spilet yn 'e Renêssânse yn 'e tiid fan 'e *[[conquistador]]es*. It stik is in leafdesferhaal dominearre troch de ideeën fan sûnde en ferlossing en de ferskate personaazjes, guon godlike en guon komyske, geane faak yn in dialooch as tusken himel en ierde.

## Wurdearring
* It stik wurdt hieltiid noch út en troch útfierd, ek al makket de langte it lêstich.
* In film fan 7 oere is makke yn1985, troch Manoel de Oliveira.
* *Le Soulier de satin* waard yn 1999 opnaam yn Le Monde's 100 boeken fan de iuw.
Eleanor Holm

**Eleanor G. Holm** (New York, 6 desimber 1913 - Miami, 31 jannewaris 2004) wie in Amerikaansk swimster. 

Sy die twa mei kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Sy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de 100 meter rêchslach yn in tiid fan 1:19.4 minuten. Sy soe ek meidwaan oan de Olympyske Simmerspullen fan 1936 yn Berlyn, mar waard ûnderweis nei Berlyn út it team setten fanwegen har gedrach, op de boat.
Eleanor Holm ferstoar op 31 jannewaris 2004, yn 'e âldens fan 90 jier.
Dieuwertje Blok

**Dieuwer Sarah (Dieuwertje) Blok** (Nederhorst den Berg, 8 augustus 1957 - Aerdenhout, 2 maart 2025) wie in Nederlânske presintatrise en aktrise. Hja wie oan har memmekant fan Joadsk komôf.

## Libbensrin
Dieuwertje wie in dochter fan histoarikus Dick Blok, en beppesizzer fan keunstneres Stella Fontaine (skûlnamme fan Saartje Gazan-Canes). Se hie twa susters: jazzsjongeres Francine Blok en radio- en telefyzjemakster Tessel Blok. Har heit wie in skoft wethâlder foar de PvdA yn Nederhorst den Berg. 

Nei har mavodiploma helle te hawwen, ferfolge se de middelbere skoalle op de havo.

Nei't se earst in jier by platemaatskippij *"VIP Records"* wurke hie, waard se fotoredakteur op de fotoredaksje fan it KRO-programmablêd *"TV Studio"*. Yn 1980 waard se omropster foar de KRO. Se presintearre *"Sport op Maandag"* en *"KRO's Middageditie"*. Nei in iepenhertich artikel yn *"Vrij Nederland"*, dêr't se yn oer harsels skreau en ferklearre ateïst te wêzen, stapte se yn 1985 oer nei de VARA. Dêr presintearre se *"Filmnieuws"* en *"Zomertijd"*. Yn 1989 naam Blok tegearre mei Bas Westerweel de presintaasje fan it *"[[SchoolTV Weekjournaal]]"* op har. Datselde jier stapte Blok oer nei de kommersjele omrop RTL-Véronique (eardere namme fan RTL 4). Se presintearre dêr *"[[De 5 Uur Show]]"*, De *"Prime Time Show"* en har eigen talkshow *"Dieuwertje"*.  Doe't har talkshow yn 1990 abrupt fan it skerm helle waard, spande se in rjochtsaak oan tsjin RTL 4. 

Yn 1994 kearde Blok werom by de KRO, dêr't se oant yn 2001 *"[[Ontbijt TV]]"* presintearre en in searje KRO-programma's makke ûnder de titel *"Er is meer tussen Hemel en Aarde"*. Dieuwertje Blok boaske yn 2000 mei radio- en telefyzjepresintator Peter de Bie. Ut in earder houlik hie sy in soan en in dochter. Se presintearre fan 2001 oant en mei 2023 it *"[[Sinterklaasjournaal]]"*, en sûnt 2002 presintearre se ek de lanlike yntocht fan Sinteklaas.

Yn 2024 waard by har hûdkanker op har noas konstatearre, har noas fanwegen dizze sykte amputearre wurde, wêrtroch't se har wurk foarearst dellizze moast. Ein jannewaris waard lykwols dúdlik dat dizze sykte ûngenêslik wie. Se naam dêrop definityf ôfskied fan har radio- en telefyzjewurk.Dieuwertje Blok ferstoar op 2 maart 2025, yn 'e âldens fan 67 jier, oan de gefolgen fan hûdkanker.

## Bibliografy
Yn septimber 2022 makke Blok har skriuwersdebút mei it boek *Dragelijke lichtheid*, dat in ûntdekkingstocht nei it ferline fan har mem Hendrina "Henny" Gazan en har tiidgenoaten is. 

## Underskieding
Op 3 desimber 2024 waard Blok beneamd ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. By de útrikking waard de ferbinende krêft fan Blok priizge.
Yoshiyuki Tsuruta

**Yoshiyuki Tsuruta** (Ishiki, 1 oktober 1903 - 24 july 1986) wie in Japansk swimmer. 

Hy die twa mei kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard yn Amsterdam Olympysk kampioen op de 200 meter skoalslach yn in wrâldrekôr fan 2:48.8 minuten, fjouwer jier letter prolongearre hy syn titel yn in tiid fan 2:45.4 minuten.

Tsuruta wie yn syn deistich libben wurksum by de Japanske spoarwegen.
Yoshiyuki Tsuruta ferstoar op 24 july 1986, yn 'e âldens fan 82 jier, oan de gefolgen fan in oerhaal.
Clare Dennis

**Clara (Clare) Dennis** (Burwood, 7 maart 1916 - Manly, 5 juny 1971) wie in Australysk swimster. 

Clare Dennis waard berne as tredde yn in húshâlding fan seis fan in plysjeman. Yn it begjin fan de jierren 1920 ferhuze de húshâlding nei Sydney, yn in lytse bûtenwyk oan it strân fan Sydney. Se sleat har mei har âldere suster Thora oan by de *"Sydney Ladies Swimming Club"*

Sy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Troch donaasjes fan kollega's fan ferstoarne heit by de plysje fan Sydney, koe se de reis nei Los Angeles om mei te dwaan oan de Olympyske Spullen betelje. Yn de kwalifikaasje waard se noch hast diskwalifisearre om't se in badpak oan hie dat net neffens de regels wie en te folle fan it skouder sjen liet. Sy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen op de 200 meter skoalslach yn in Olympysk rekôr fan 3:06.3 minuten.

Dennis wurke nei har sportkarriêre as trainer en kapster yn 1942 boaske se mei de eardere huorderinner George Golding dy't yn 1932 ek meidien hie oan de Spullen.
Clare Dennis ferstoar op 5 juny 1971, yn 'e âldens fan 55 jier oan de gefolgen fan kanker.
Memory (spultsje)

**Memory** is in spul fan Ravensburger út 1959. Hjirby wurde pearkes fan kaarten byelkoar socht.

## Mokselspul
It prinsipe fan it gearfoegjen fan twa parten wurdt grif al sûnt yn alle gefallen de 17e iuw dien, mar soms wurdt sein: Mear as tûzen jier; by it Japanske mokselspul: Kai-awase. In folsleine set fan dat spul is 360 pearen fan moksels, dat 720 heale mokselskulpen yn totaal. Dêr binne de binnenkanten goud fan lakt mei skilderings. Elts pear hat twa kear deselde blom, as fûgel, of sêne út klassike Japanske literatuer.

## Pelmanism
Ein 19e iuw kaam yn Grut-Brittannië en de Feriene Steaten in lytser spul op mei itselde idee, mar standard basseare op in folslein pak kaarten, fan 52 kaarten: Pairs, or Pelmannism. By útwreiding wurde ek wol 54 kaarten brûkt, troch twa jokers ta te foegjen, om't dat moochlik makket en lis de kaarten yn in 6 x 9 patroan út.

## Memory
Yn 1959 kaam Ravensburger mei itselde idee, mar mei 126 kante kaarten, yn in 9*14 patroan. De earste útjefte hie wier stroken derby, dêr't men 14 en 9 ramtwurk mei oanjaan koe. Dat de spiler koe dêrtroch bygelyks yn it sin hâlde dat *C5* in *[[klaver]]blêd* wie. Sa koe is spul ek op in twadde wize spyle wurde, dêr't de kaarten allegear iepen leinen, en it der om gong as earste te roppen dêr't de oare helte fan in pearke wie. Lettere ferzjes hawwe dy stroken der lykwols net mear by.

William Hurter hie him foar de ôfbylden mear rjochte op bern. Dit hie as gefolch dat de bern in like goede kâns hienen en win it spul as dat folwûksenen dy hawwe. It wie in grut sukses, en Ravensburger bringt it hieltiid noch út; jier nei jier wurde ek spesjale ferzjes fan it spul útbrocht.

Lykwols binne net alle ferzjes krekt itselde. Der hat in apart Milieu memory west, dêr't ien kaartsje fan in produkt kombinearrre waard mei gjint oant trije kaartsjes fan ôffalamers. En doe't *Memory* fiiftich waard, waarden der ferzjes útjûn dêr't dan wol twa kaartsje byelkoar socht wurde moasten, mar dêr't kaartsjes net twa gelikensen wienen, mar allinnich pearkes mei gearhing.
Josephine McKim

**Josephine Eveline McKim** (Oil City, 4 jannewaris 1910 - Woodstock, 10 desimber 1992) wie in Amerikaansk swimster. 

Sy die twa mei kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Sy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Amerikaanske estafetteteam op de 4x200 meter frije slach. Nei't se fjouwer jier earder yn Amsterdam brûns wûn hie op de 400 meter frije slach.
Josephine McKim ferstoar op 10 desimber 1992, yn 'e âldens fan 82 jier.
Helen Johns

**Helen Eileen Johns** (Boston, 25 septimber 1914 - Sumter, 23 july 2014) wie in Amerikaansk swimster. 

Sy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Sy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Amerikaanske estafetteteam op de 4x200 meter frije slach.

Sy waard letter trainer en learares yn it spesjaal ûnderwiis.
Helen Johns ferstoar op 23 july 2014, yn 'e âldens fan 99 jier.
Eleanor Saville

**Eleanor Agnes Garatti-Saville** (Belvedere, 12 juny 1909 - Walnut Creek, 9 septimber 1998) wie in Amerikaansk swimster. 

Sy die twa mei kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Sy waard yn Amsterdam en Los Angeles Olympysk kampioen mei it Amerikaanske estafetteteam op de 4x200 meter frije slach. Yndividueel wûn sy yn 1928 in sulveren medalje op de 100 meter frije slach, fjouwer jier letter yn 1932 wûn sy in brûnzen medalje op itselde ûnderdiel.
Eleanor Saville ferstoar op 9 septimber 1998, yn 'e âldens fan 70 jier.
Takashi Yokoyama

**Takashi Yokoyama** (Kōchi, 24 desimber 1913 -14 april 1945) wie in Japansk swimmer. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Japanske estafetteteam op de 4x200 meter Frije Slach.
Takashi Yokoyama ferstoar op 14 april 1945, yn 'e âldens fan 31 jier, oan de gefolgen fan in hertynfarkt.
István Barta

**István Barta** (Álmosd, 13 augustus 1895 - Bûdapest, 16 febrewaris 1948) wie in Hongaarsk wetterpoloër. 

Hy die as keeper trije kear mei it Europeeske kampioenskip en ek trije kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924, 1928 en 1932). Hy waard by dizze kampioenskippen trije kear Europeesk kampioen en ien kear Olympysk kampioen Hy spile yn Los Angeles ien wedstriid, yn Parys en Amsterdam ferdigene er it doel yn alle wedstriden.

Yn it deistich libben wie Barta, haad fan in tekstylfabryk.
István Barta ferstoar op 16 febrewaris 1948, yn 'e âldens fan 52 jier.
Sándor Ivády

**Sándor Béla Gábor Ivády** (Bûdapest, 1 maaie 1903 - Wenen Eastenryk, 21 desimber 1998) wie in Hongaarsk wetterpoloër. 

Hy die twa kear mei oan it Europeeske kampioenskip en ek twa kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1928 en 1932). Hy waard by dizze kampioenskippen twa kear Europeesk kampioen en ien kear Olympysk kampioen. Hy spile yn Los Angeles trije wedstriden, yn Amsterdam spile hy fjouwer wedstriden. In skouderblessuere makke in ein oan syn sportkarriêre. 
Sándor Ivády ferstoar op 21 desimber 1998, yn 'e âldens fan 95 jier.
Alajos Keserű

**Alajos Keserű** (Bûdapest, 8 maart 1905 - Dêre, 3 maaie 1965) wie in Hongaarsk wetterpoloër. 

Hy die fjouwer kear mei oan it Europeeske kampioenskip en trije kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn 1924, 1928 en 1932). Hy waard by dizze kampioenskippen fjouwer kear Europeesk kampioen en ien kear Olympysk kampioen. Hy spile yn Los Angeles trije wedstriden, yn Amsterdam en Parys spile hy fjouwer wedstriden. 

Nei de Twadde Wrâldkriich wurke er op de administraasje fan in masinefabryk yn Bûdapest. Hy wie in broer fan wetterpoloër Ferenc Keserű dy't yn deselde perioade diel útmakke fan nasjonale team.
Alajos Keserű ferstoar op 3 maaie 1965, yn 'e âldens fan 60 jier.
Jakob Brendel

**Jakob Brendel** (Spiers, 18 septimber 1907 - Neurenberch, 2 febrewaris 1964) wie in Dútsk wrakselder. 

Hy die meardere kearen mei it Europeeske kampioenskip en twa kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn  1932 en 1936). hy waard ien kear Europeesk kampioen, en yn 1932 Olympysk kampioen by it Gryksk-Romeinsk yn de klasse oant 56 kg, syn tsjinstanner de Italjaan Marcello Nizzola wie lulk oer syn nederlaach yn de finale dat die gie mei in mes efter Brendel oan de klaaikeamer yn, de situaasje waard sa slim dat de plysje yngripe moast.
Jakob Brendel ferstoar op 2 febrewaris 1964, yn 'e âldens fan 56 jier.
Hisakichi Toyoda

**Hisakichi Toyoda** (Yamaguchi, 2 jannewaris 1912 - 7 oktober 1976) wie in Japansk swimmer. 

Hy die yn 1932 ienris mei oan de Olympyske Simmerpullen. Hy waard yn Los Angeles Olympysk kampioen mei it Japanske estafetteteam op de 4x200 meter frije slach.

Nei de Twadde Wrâldkriich waard Toyoda swimlearaar.
Hisakichi Toyoda ferstoar hommels op 7 oktober 1976, yn 'e âldens fan 64 jier, wylst er oan it lesjaan wie.
Memory

**memory*, it Ingelske wurd foar "ûnthâld"

## Films
*''Memory'' (film út 2004), in Amerikaanske koarte film út 2004
*''Memory'' (film út 2006), in Amerikaanske film út 2006
*''Memory'' (film út 2008), (de ynternasjonale titel fan) in Taiske film út 2008
*''Memory'' (film út 2022), in Amerikaanske film út 2022
*''Memory'' (film út 2023), in Amerikaanske film út 2023

## Keunst
*''Memory'' (keunstwurk fan Daniel Chester French), in moarmeren byldhouwurk fan Daniel Chester French út 1886–1887
*''Memory'' (keunstwurk fan Cyrus E. Dallin), in brûnzen byld fan Cyrus E. Dallin út 1924

## Muzyk
### Albums
*''Memory'' (album fan Dan Michaelson and The Coastguards), in album fan Dan Michaelson and The Coastguards út 2016
*''Memory'' (EP), in EP fan Mamamoo út 2016
*''Memory'' (album fan Hélène Grimaud), in album fan Hélène Grimaud út 2018
*''Memory'' (album fan Vivian Girls), in album fan Vivian Girls út 2019

### Lieten
*''Memory'' (liet út ''Cats''), in liet út 'e musical *Cats* út 1981
*''Memory'' (liet fan Sugarcult), in liet fan Sugarcult út 2004
*''Memory'' (liet fan Sarah Nixey), in liet fan Sarah Nixey út 2007
*''Memory'' (liet fan Kane Brown and Blackbear), in liet fan Kane Brown and Blackbear út 2021

## Literatuer
### Koarte ferhalen
*''Memory'' (koart ferhaal fan H.P. Lovecraft), in koart ferhaal fan H.P. Lovecraft út 1919
*''Memory'' (koart ferhaal fan Stephen King), in koart ferhaal fan Stephen King út 2006

### Romans en novelles
*''Memory'' (novelle), in koarte novelle fan Poul Anderson út 1957
*''Memory'' (roman fan Margaret Mahy), in roman fan Margaret Mahy út 1987
*''Memory'' (roman fan Lois McMaster Bujold), in roman fan Lois McMaster Bujold út 1996
*''Memory'' (roman fan Donald E. Westlake), in roman fan Donald E. Westlake út 2010

## Telefyzje
*''Memory'' (telefyzjesearje), in Súdkoreaanske telefyzjesearje út 2016

## Oar
*Memory (spultsje), in kaartspul
Giovanni Gozzi

**Giovanni Gozzi** (Milaan, 19 oktober 1902 - Taggia, 11 augustus 1976) wie in Italjaansk wrakselder. 

Hy die meardere kearen mei it Europeeske kampioenskip en trije kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn  1924, 1928 en 1932). hy waard ien kear Europeesk kampioen yn de klasse oant 58 kg, en yn 1932 Olympysk kampioen by it Gryksk-Romeinsk yn de klasse oant 61 kg. Nei syn sportkarriêre waard Gozzi trainer
Giovanni Gozzi ferstoar op 11 augustus 1976, yn 'e âldens fan 73 jier.
Erik Malmberg

**Erik Malmberg** (Goateboarch, 15 maart 1897 - Dêre, 9 maaie 1964) wie in Sweedsk wrakselder. 

Hy die meardere kearen mei it Europeeske kampioenskip en trije kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn  1924, 1928 en 1932). hy waard ien kear Europeesk kampioen yn de klasse oant 66 kg, en yn 1932 Olympysk kampioen by it Gryksk-Romeinsk yn de klasse oant 66 kg.
Erik Malmberg ferstoar op 9 maaie 1964, yn 'e âldens fan 67 jier.
Väinö Kokkinen

**Väinö Anselmi Kokkinen** (Hollola, 25 novimber 1899 - Kouvola, 27 augustus 1967) wie in Finsk wrakselder. 

Hy die meardere kearen mei it Europeeske kampioenskip en trije kear oan de Olympyske Simmerspullen (yn  1928, 1932 en 1936). hy waard ien kear Europeesk kampioen yn de klasse oant 79 kg, en yn 1932 Olympysk kampioen by it Gryksk-Romeinsk yn de klasse oant 79 kg.
Väinö Kokkinen ferstoar op 27 augustus 1967, yn 'e âldens fan 67 jier.